comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ldes in hac tota disceptatione nõ illud
dici quis hoc turpe sit: tũ qui expedit
faciam. Sed it.a expedire ut turpe non sit ce
faciendum. Uendat edes uirbonis propter
aliqua uitia que ipse norit: ceteri ignorant:
pestilentes sint: & habeatur lalubres ignoret
in om̃ibus cubilibus. apparere serpentes: male
materiate: ruinose: sed hoc preter domniũ nemo
sciat: querosi hoc emptoribus uenditor nõ dixe¬
rit: edesq uendiderit pluris multo: ꝗͣ le uendi¬
turũ putarit: num id uiste: aut improbe fecerit.
Ille uero inquit Antipater improbe facit. Quid
enim est aliuod erranti uian non monstrare: qđ
athenis execrationibus publicis sancitum est: si
hoc non est emptorem pati ruere: &e per errorem
in maximam fraudem incurrere. Plus etiauie
qͣ uiam non monstrare. Nam est scientem in er¬
rorem alterum inducere. Dyogenes ꝯtra nͣ te
einere coegit. que te ortatus quidem est. Ille qd̃
non placebat proscripsit: tu quod placehat cĩsti.

Expanded text:
Vides in hac tota disceptatione non illud dici: Quamvis hoc turpe sit, tamen, quoniam expedit, faciam, sed ita expedire, ut turpe non sit, efaciendum. 3. Vendat aedes vir bonus propter aliqua vitia, quae ipse norit, ceteriignorent: pestilentes sint, et habeantur salubres: ignoretur, in omnibus cubilibus apparere serpentes; male materiatae, ruinosae: sed hoc praeter Dominum nemo sciat. quaero si hoc emptoribus venditor non dixerit, sedesque non vendiderit, pluris multo, quam se venditurum putarit: num id iuste, an improbe fecerit? Ille vero, inquit, Antipater, improbe facit. quid enim est aliud, erranti viam non monstrare quod Athenis exsecrationibus publicis fancitum est si hoc non est, emptorem pati ruere. et per errorem in maximam fraudem incurrere? plus etiam est, quam viam non monstrare. nam est scientem, in errorem alterum, inducere. Diogenes contra: Num te emere coegit, qui ne hortatus quidem est? ille, quod non placebat, proscripsit: tu, quod placebat, emisti.
Abbreviated transcription (Latin):
ritur gloria omnino subesse tũ causas o¬
portet casdem quas cdixi paulo ante: iustas caulas esse
bellorũ. Sed ea bella quibus imperngloria proposita est
minus acerbe gerenda sunt: Ut emicum eniliter cõ¬
Etendimus alitersi est municus: aliter si cõpetitor: cũ
altero certamen honoris: de dignitatis est ciun altero
capitis: et fame. Si cum saltiberis cum cimbris bel¬
lum: Ut cum mimicis gerebatur Uter esset: non uter
Simperaret. Cum latinis: sabinis: sãnitibus: poenis: pyx¬
rho de imperio dimicabatur. Poem fedifragi: crudelis
Hãnbal reliqui iustiores. Pyrrhi quidem de capti¬
uis reddendis illa preclara sentencia est. Nec aur̃u¬
de posco: uec mi precium dederitis: nec cauponãtes
bellum: sed beligerantes: ferronon auro: Uita cer¬
tamus utriq. Uos ne uelitãme regnare bera
quid ue ferat sors uirtute ex periamur: et hoc sued
.accipe dictum. Quorũ uirtuti: belli fortuna peper¬

Expanded text:
ritur gloria, causas omnino subesse tamen oritur gloria, causas omnino subesse tamen oportet easdem, quas dixi paulo ante iustas causas esse bellorum. Sed ea bella, quibus imperii proposita gloria est, minus acerbe gerenda sunt Ut enim cum civi aliter contendimus, si est inimicus, aliter, si competitor cum altero certamen honoris et dignitatis est, cum altero capitis et famae, sic cum Celtiberis, cum Cimbris bellum ut cum inimicis gerebatur, uter esset, non uter imperaret, cum Latinis, Sabinis, Samnitibus, Poenis, Pyrrho de imperio dimicabatur. Poeni foedifragi, crudelis Hannibal, reliqui iustiores. Pyrrhi quidem de captivis reddendis illa praeclara: Nec mi aurum posco nec mi pretium dederitis, Nec cauponantes bellum, sed belligerantes Ferro, non auro vitam cernamus utrique. Vosne velit an me regnare era, quidve ferat Fors, Virtute experiamur. Et hoc simul accipe dictum: Quorum virtuti belli fortuna peper
Abbreviated transcription (Latin):
cum obliget militie sacramento: quia priore amis¬
sosiuire: pugnare cum hostibus non poterat. Adeo
sũma erat obseruatio i bello inouendo. Marci
quidem Catonis senis est epistola ad. M. filium:
in qua scripsit se audisse: cum missum factũ esse
aconsule: cum in macedonia bello persico miles
esset. Monet igitur ut caueat ne proelium meat
Negat enim ius esse qui niles non sit: pugnare
qui proprio nomine ꝑduellis esset: his hostis
uocaretur lenitate uerbi tristitiam rei mitigã¬
te. Hostis enim apud maiores nostros is diceba¬
tur: quẽ mine peregrinũ dicimus. Indicant.Xiĩ.
tabule:aut statutus dies cum hoste Itemq aduer¬
sus hostem eterna auctoritas: quid ad hanc man¬
suctudinem addi potest eum. cum quo bella geras
tam molli nomine appellare: quanꝗͣ id nomen du¬
rius efficit iamxetustas aperegemo enim recel¬
lit: & proprie in eo qui contraferret arma remalit¬
Uinuero de impcrio decertatur: belloq que¬

Expanded text:
eum obliget militiae sacramento, quia priore amiseum obliget militiae sacramento, quia priore amisso iure cum hostibus pugnare non poterat.Adeo summa erat observatio in bello movendo. M. quidem Catonis senis est epistula ad M. filium, in qua scribit se audisse eum missum factum esse a consule, cum in Macedonia bello Persico miles esset. Monet igitur, ut caveat, ne proelium ineat; negat enim ius esse, qui miles non sit, cum hostquod, qui proprio nomine perduellis esset, is hostis vocaretur, lenitate verbi rei tristitiam mitigatam. Hostis enim apud maiores nostros is dicebatur, quem nunc peregrinum dicimus. Indicant duodecim tabulae: aut status dies cum hoste, itemque: adversus hostem aeterna auctoritas. Quid ad hanc mansuetudinem addi potest, eum, quicum bellum geras, tam molli nomine appellare? Quamquam id nomen durius effect iam vetustas; a peregrino enim recessit et proprie in eo, qui arma contra ferret, remansitvero de imperio decertatur belloque quae
Abbreviated transcription (Latin):
et si non optimani at aliquãtemp. que nunc nulla
est haberemus. Et cumhis quos ui deuiceris cõ¬
sulendum est: tum hi qui armis positis: ad ĩpe¬
ratorum fidem confugiunt: qͣuis murũ aries
percusserit: recipiendi suntꝰ. In quo tantopere
apud nostros iusticia culta est: Ut hi qui ciuita¬
tes: aut nationes deuictas hello: infidem cepissẽt
carũ patromi essent more maiorui. Ac helli quid
equitas sanctissime feciali populi Roniani uire
perscriꝑta est. Ex quo intelligi potest nullum bel¬
lu esse iustum iili quod au̾t rebus petitis ge¬
ratur. aut demĩciatum ante sit: et iclictum.
Ponpilius lmperator tenebat prouuntiã i cuius
excrcitu Catonis filius tyro militabat. Cũ aute
Fompilio uideretur unam dmictere legionem
Catonis quoq filium qui in eadem legione milita¬
bat dimisit. Sed cum amore pugnandi in exerci¬
tu remansisset: cato ad pompilium scripsit: Ut si
cum pateretur in exexcitu remanere: secundo

Expanded text:
m, si non optimam, at aliquam rem publicam, quae nunc nulla m, si non optimam, at aliquam rem publicam, quae nunc nulla est, haberemus. Et cum iis, quos vi deviceris, consulendum est, tum ii, qui armis positis ad imperatorum fidem confugient, quamvis murum aries percusserit, recipiendi. In quo tantopere apud nostros iustitia culta est, ut ii, qui civitates aut nationes devictas bello in fidem recepissent, earum patroni essent more maiorum. Ac belli quidem aequitas sanctissime fetiali populi Romani iure perscripta est. Ex quo intellegi potest nullum bellum esse iustum, nisi quod aut rebus repetitis geratur aut denuntiatum ante sit et indictum. Popilius imperator tenebat provinciam, in cuius exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu remansisset, Cato ad Popilium scripsit, ut, si eum patitur in exercitu remanere, secundo
Abbreviated transcription (Latin):
Atq haud scio: an satis sit eum qui lacessierit in¬
uirie sue pocintere Ut et ipse ne quid tale posthac¬
cõmictat: et ceteri sint ad iniuriam tardiores.
Atq in rep. maxime conseruanda sunt iura bel¬
li.Nam cum sint duo genera decertandi: Uniũ
per disceptationem: alterum per uim. Cumq
illud propriũ sit hominis: hoc beluarũ: confugi¬
endum est aed posterius: si xti non licet superiore
Quare suscipienda quiedem bella sunt ob eam cau¬
sam: Ut sine miuria in pace uiuatur. Parta autẽ
Uictoria conseruandi sunt hi qui non crudeles
in bello nec manes fuerũt. Ut maiores nostri: tul¬
culanos equos: Uolscos: sabinos: hermcos in ciuita¬
tem etiam acceperunt. At Cartaginem & Nu¬
mantiam funcditus substulerunt. Nolam Cori¬
thum. Sed credo illos secutos opportumtatem
loci: maxime ne posset aliquando ad bellũ facic¬
dum locus ipse adhortari. Mea quidem senten¬
cia paci que nichil habitura sit insidiarui: semꝑ
est consulendum. In quosi mihi obtemperatũ esset¬

Expanded text:
atque haud scio an satis sit eum, qui lacessierit, iniuriae suae paenitere, ut et ipse ne quid tale posthac et ceteri sint ad iniuriam tardiores. Atque in re li. Nam cum sunt duo genera decertandi: unum per disceptationem, alterum per vim, cumque illud sit proprium hominis, hoc belluarum, confugiendum est ad posterius, si uti non licet superiore. Quare suscipienda quidem bella sunt ob eam causam ut sine injuria in pace vivatur: parta autem victoria conservandi sunt hi qui non crudeles in bello neculanos, Aequos, Volscos, Sabinos, Hernicos in civitatem etiam acceperunt, at Carthaginem et Numantiam funditus sustulerunt; nollem Corinthum, sed credo aliquid secutos, opportunitatem loci maxime, ne posset aliquando ad bellum faciendum locus ipse adhortari. Mea quidem sententia paci, quae nihil habitura sit insidiarum, semper est consulendum. In quo si mihi esset optemperatu
Abbreviated transcription (Latin):
Tq etiam si quid singulis temporibus addu¬
cti hosti promiseriuuit: est in co ip̃o fides con¬
seruanda: Ut primo punico bello Regulus captus
a poenis: cum de captiuis cõmutandis Romani mis¬
sus esset: iurassetq se rediturum: peniũ ut uenit
caprinos reddendos in senatu non cenluit. De mnele
cum retineretur apropinquis: et ab amicis ad
suppliciũ redire maluit: ꝗͣfidem host. datam falle¬
re. Ac de bellicis quidem officiis satis dictuͣ est.
Eminerimus autem: & aduerlum infimios
iusticiam else seruandam. Est autem insima
conditio: & fortuna seruorum: quibus non male pre¬
cipiunt qui ita iubent uti: Ut mercenaruis ad ope¬
ram exigendam: & iusta prebenda. Cum autem duo¬
bus modis id est aut ui: aut fraude fiat iniuria:
fraus quasi uulpecule: Uis leonis uidetur utrũq¬
maiore. Iotius autem iniusticie milla capitalior
est: ꝗͣ corum qui tum cum maxime fallunt iel
agunt. Ut Uiri esse bom uideantur. De iusticia
satis dictum est

Expanded text:
tque etiam si quid singuli temporibus adducti hosti promiserunt, est in eo ipso fides conservanda, ut primo Punico bello Regulus captus a Poenis cum de captivis commutandis Romam missus esset iurassetque se rediturum, primum, ut venit, captivos reddendos in senatu non censuit, deinde, cum retineretur a propinquis et ab amicis, ad supplicium redire maluit quam fidem hosti datam fallere. minerimus autem etiam adversus infimos iustitiam esse servandam. Est autem infima condicio et fortuna servorum, quibus non male praecipiunt qui ita iubent uti, ut mercennariis: operam exigendam, iusta praebenda. Cum autem duobus modis, id est aut vi aut fraude, fiat iniuria, fraus quasi vulpeculae, vis leonis videtur; utrumqmaiore. Totius autem iniustitiae nulla capitalior quam eorum, qui tum, cum maxime fallunt, id agunt, ut viri boni esse videantur. De iustitia satis dictum.
Abbreviated transcription (Latin):
bus quid euq prestẽt intelligi possit: Ut pͥ¬
madus inmortalibus. secinꝰla purie: terci
parentibus: deinceps gradatim reliqua reliquis
debeantur. Onibus ex rebus breuiter dis¬
putatis: intelligi potest non solum id hoĩes
solere dubitarẽ. honestum ne an turpe sit
Sed etiam uobus prepositis honestis uiru
honestius. Hic locus a Panctio est ut sup̃
dixi preterimissus. Sediam ad relieti .i.

Expanded text:
bus, quid cuique praestet, intellegi possit, ut prbus, quid cuique praestet, intellegi possit, ut prima dis immortalibus, secunda patriae, tertia parentibus, deinceps gradatim reliquis debeantur. Quibus ex rebus breviter disputatis intellegi potest non solum id homines solere dubitare, honestumne an turpe sit, sed etiam duobus propositis honestis utrum honestius sit. Hie locus a Panaetio est, ut supra dixi, praetermissus.
Abbreviated transcription (Latin):
re. sit ctiam moderationi modesticq seꝑ
interonanda: Non placet. Sunt enini
quedam ita foeda: parũ ita slagitiosa.
Ui ea ne conleruande quedam patrie cau¬
la sapiens facturus sit. Ea Possidomius
collegit permulta: sed ita tetra quedam
ita oͬbscena: Ut dictu quoq uideantur
turpia. Hec igitur non suscipiet quił qͣ¬
rcip. caula. ne resp. quielem perle suscipi
Uolet. Sed in hoc cõmodius se res habet
ꝙ non potest acçidere tempus. Ut intersit
re hoc quiꝰ dem effectum sit in officiis dilige̾¬
diis. Hoc genus officiorui excellere: quot
teneatur hominu societate. Etemmco¬
gnitione. prudentiamq segiatur consido¬
rata actio. It afit:Ui considerate igcre
pluris sit ꝗ cogitare prudenter: Atq hec
quiedem hactenus. Patefactus est enimi locꝰ
ipse. Ut non lu difficile in exquerendo officio
quid cuiq sit preponendum uielere In ipã
iutem coitate sunt gradus officiorũ: ex qui¬

Expanded text:
rae, sit etiam moderationi modestiaeque semper rae, sit etiam moderationi modestiaeque semper anteponenda. Non placet; sunt enim quaedam partim ita foeda, partim ita flagitiosa, ut ea ne conservandae quidem patriae causa sapiens facturus sit. Ea Posidonius collegit permulta, sed ita taetra quaedam, ita obscena, ut dictu quoque videantur turpia. Haec igitur non suscipiet rei publicae causa, ne res publica quidem pro se suscipi volet. Sed hoc commodius se res habet, quod non potest accidere tempus, ut intersit re hoc quidem effectum sit, in officiis deligendis id genus officiorum excellere, quod teneatur hominum societate. Etenim cognitionem prudentiamque sequetur considerata actio; ita fit, ut agere considerate pluris sit quam cogitare prudenter. Atque haec quidem hactenus. Patefactus enim locus est ipse, ut non difficile sit in exquirendo officio, quid cuique sit praeponendum, videre. In ipsa autem communitate sunt gradus officiorum, ex qui
Abbreviated transcription (Latin):
societate generis huamani actingat reru¬
cogintionem: soliuaga cognitio. & iciuna
Uideat᷑. Itemq magnitudo animi remo¬
ta coĩtate: cõuictionẽq humana: feritas
fit quedan. & inmanitas. Ita fit ut uin¬
ꝑter necessitatem uite ꝙ ea que natura
desideraret consequi sine alus atq effi¬
cere non possemus iccirco istam else cit
omibus cõitatem: & societatem. Quod¬
si omina nobis que id iultum cultĩ per¬
tment quasi xirgula diuina ut auiuit
suppeditarent᷑ tum oꝑtinio quiłq inguio
negornie omibus omissis: totum le ni cogni¬
tione: & scientia collocaret: nonestita. Nã
& solitudinẽ fugeret: & sotuĩ studii quero¬
ret: tamen docere: tum discere uellet: tũ
udire: tiu dicere. Eroo omni ostĩciu
quod ad cõiunctioneni hominu: & ad so¬
cietaten iuendam ualet: anteponendum
est illi ofsicio: quod cognitione: et scientia
conimetur. Illud forłitan querendum sit
nũ hec coĩtas que maxime est. apta natu¬

Expanded text:
societate generis humani, attingat societate generis humani, attingat cognitionem rerum, solivaga cognitio et ieiuna videatur, itemque magnitudo animi remota communitate coniunctioneque humana feritas sit quaedam et immanitas. Ita fit, ut vinpter necessitatem vitae, quod ea, quae natura desideraret, consequi sine aliis atque efficere non possemus, idcirco initam esse cum hominibus communitatem et societatem; quodsi omnia nobis, quae ad victum cultumque pertinent, quasi virgula divina, ut aiunt, suppeditarentur, tum optimo quisque ingenio negotiis omnibus omissis totum se in cognitione et scientia collocaret. Non est ita; nam et solitudinem fugeret et socium studii quaereret, tum docere tum discere vellet, tum audire tum dicere. Ergo omne officium, quod ad coniunctionem hominum et ad societatem tuendam valet, anteponendum est illi officio, quod cognitione et scientia continetur. Illud forsitan quaerendum sit, num haec communitas, quae maxime est apta natu
Abbreviated transcription (Latin):
studiosos dicendi eruduint atq ddocent
sed hoc idem etiam post mortem inomi¬
mentis literatũ assecuntur. Nec enm
locus Ullus pretermissus est abhis: qui ad
leges: qui ad mores: qui ad disciplia reip.
pertineret: Ut ocium suũ ad nostrũ nego¬
tium contulisse Uideatur. Ita illi ipi doc¬
trine studiis: a sapientie dediti: ad hominũ
Utilitatem suam suam prudantiam intel¬
ligentiamq potissmiũ conferunt. Ob eã
etiam caulam eloqui copiose modo pru¬
denter melius est: qͣ uel acutissime sme
cloquantia cogitare. ꝙ cogitatio in seipsa
uertitur. Eloquẽtia uero conplectitur
cos: quibus cum cõiͣtate iuncti sumus.
Atq ut apuiui examina. non fingendorũ
fauorũ caula congregant᷑. sed cum cõgre¬
gabilia naturasm̃t: Fingunt fauos: sic
homines ac multo etiam magis natura
congregati: adhibent agendi congregan¬
diq solertiam: Itaq insi ea uirtus que
constat ex homimbus tuendis: id est ex

Expanded text:
studiosos discendi erudiunt atque docent, studiosos discendi erudiunt atque docent, sed hoc idem etiam post mortem monumentis litterarum assequuntur. Nec enim locus ullus est praetermissus ab iis, qui ad leges, qui ad mores, qui ad disciplinam rei publicae pertineret, ut otium suum ad nostrum negotium contulisse videantur. Ita illi ipsi doctrinae studiis et sapientiae dediti ad hominum utilitatem suam prudentiam intellegentiamque potissimum conferunt; ob eamque etiam causam eloqui copiose, modo prudenter, melius est quam vel acutissime sine eloquentia cogitare, quod cogitatio in se ipsa vertitur, eloquentia complectitur eos, quibuscum communitate iuncti sumus. Atque ut apium examina non fingendorum favorum causa congregantur, sed, cum congregabilia natura sint, fingunt favos, sic homines, ac multo etiam magis, natura congregati adhibent agendi cogitandique sollertiam. Itaque, nisi ea virtus, quae constat ex hominibus tuendis, id est ex
Abbreviated transcription (Latin):
rum natura. ut si ei tractanti contemp¬
lantiq res cognitione dignissnnas: subito
sit allatum periculum: dilcrimenq patrie
eui subuenre opitulariq possit: non illa oĩã
relinquat : atq abiiciat : etiam si dmume¬
rare se stellas: aut metire mũdi magnitudi¬
nem posse arbitraretur. Atq hoc idem in
parentis: mamici re: aut periculo fecerit.
Quibus rebus intelligitur studiis officiisq
scientie: preponenda esse officia iusticie:
que pertient ad honimũ Utilitate̾: qua
nichil homuim debet esse antiqus. Atqz il¬
li quorũ studia uitaq omnis in rerum co¬
gnitione uersata est: tamen ab augendis
hominũ utilitatibus & cõmoelis non rece¬
serunt. Nam et erudire multos quo
meliores ciues: utilioresq in rebus suis
ꝑublicis essent: Ut Thebanũ Epaminũdã
bisias Pychagoreus Syracusium Dionem
Plato: multĩq multos. Nosq ip̃i quic qd
celsimus. Neq solum unu atq presentes

Expanded text:
rum natura, ut, si ei tractanti contemprum natura, ut, si ei tractanti contemplantique res cognitione dignissimas subito sit allatum periculum discrimenque patriae, cui subvenire opitularique possit, non illa omnia relinquat atque abiciat, etiamsi dinumerare se stellas aut metiri mundi magnitudinem posse arbitretur? atque hoc idem in parentis, in amici re aut periculo fecerit. Quibus rebus intellegitur studiis officiisque scientiae praeponenda esse officia iustitiae, quae pertinent ad hominum utilitatem,qua nihil homini esse debet antiquius. Atque illi, quorum studia vitaque omnis in rerum cognitione versata est, tamen ab augendis hominum utilitatibus et commodis non recesserunt; nam et erudiverunt multos, quo meliores cives utilioresque rebus suis publicis essent, ut Thebanum Epaminondam Lysis Pythagoreus, Syracosium Dionem Plato multique multos, nosque ipsi, quicquid cessimus. Neque solum vivi atque praesentes
Abbreviated transcription (Latin):
rerum afsluentibus copiis dicetur : quã¬
nis ea que cognitione igna lunt: sũmo
ocio secum iple considerẽt et contemple¬
tur. Tamen si solitudo tanta sit. Ut
honiinẽ uiedere non posłit: excedet e
Uit .i. princesq omniu uirtutũ elt¬
illa sapientia quã Goꝙpicto greci uocãi.¬
rerum expetendarui fugiendariunq
scientia. Illa autem sapientia quã prin¬
cipem dixi: rerun elt diuinaruĩ atq
humanarũ scientia: ii qua contnietur
deorum et hominũ coĩtas: l sõcie̾tas
inter ipsos. Ca si maxnua est ulestcer¬
te nccesse est: quod acomitate ducat
officiũ ied ehse maxiĩ. Etenim cog¬
uitio contemplatioq nature: manca
quocdaniodo atq inchoatasit: si actio
nulla rerun consequat᷑. Ea uero actio
in hominũ comodis tuendis maxmic
cerintur. Pertinet igitur ad societate
generis humam: ergohec cognitioni aute¬
ꝑonanda est. Atq id oꝑtimus quisq re ĩp¬
Ia ostendit & iudicat. Quis est enin tam
cupidus in prospicienda cognoscendaq re¬

Expanded text:
rerum affluentibus copiis quamvis omnia, quae cognitione digna sint, summo otio secum ipse consideret et contempletur, tamen, si solitudo tanta sit, ut hominem videre non possit, excedat e vita. Princepsque omnium virtutum illa sapientia, quam sofi/an Graeci vocant—rerum expetendarum fugiendarumque scientia; illa autem sapientia, quam principem dixi, rerum est divinarum et humanarum scientia, in qua continetur deorum et hominum communitas et societas inter ipsos; ea si maxima est, ut est certe, necesse est, quod a communitate ducatur officium, id esse maximum. Etenim cognitio contemplatioque naturae manca quodam modo atque inchoata sit, si nulla actio rerum consequatur. Ea autem actio in hominum commodis tuendis maxime cernitur; pertinet igitur ad societatem generis humani; ergo haec cognition anteponenda est. Atque id optimus quisque re ipsa ostencit et iudicat. Quis enim est tam cupidus in perspicienda cognoscendaque re
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ precepta de sicderant. Que autem parua ui¬
dentur esse delicta: neq a multis intelligi
possunt: abhis est diligentius etiam declnniã¬
dum. Ut infidibus: Aut ni tibus: quã uis
paulum discrepent tamen id asciente aĩad¬
uerti solet. Sic uiuendum est in uita: ne
forte quid discrepet: Uel multo etiam inagͤ
quo miaior et melior actionũ ꝗͣ souoriun cõ¬
centus est. Itaq ut in fidibus musicorum
aures uel minima sentiunt: sic nos si acres
ac diligentes iuedices esse uolumus: mãduer¬
soresq uitiorum: magna intelligimus sepe¬
ex paruis. Ex oculorum obt̾utu: supe¬
riculorum: aut remissione: uit cõtraxioẽ¬
ab officio naturaq discrepet. Quo in gene¬
re non est incomodum: quale quidq cõrum
sit ex aliis iudicare. Ut si quid dedeccat in
illos: uitemus et ipsi. Fiet enim nescio q:
Ut magis in aliis cernamus qͥ in nobis met
ipsis: si quid delinquitur. It a facillime

Expanded text:
et praecepta desiderat; quae autem parva viet praecepta desiderat; quae autem parva videntur esse delicta neque a multis intellegi possunt, ab iis est diligentius declinandum. Ut in fidibus aut tibiis, quamvis paulum discrepent, tamen id a sciente animadverti solet, sic videndum est in vita ne forte quid diserepet, vel multo etiam magis, quo maior et melior actionum quam sonorum concentus est. Itaque, ut in fidibus musicorum aures vel minima sentiunt, sic nos, si acres ac diligentes esse volumus animadversoresque vitiorum, magna saepe intellegemus ex parvis. Ex oculorum optutu, superciliorum aut remissione aut contractab officio naturaque discrepet. Quo in genere non est incommodum, quale quidque eorum sit, ex aliis iudicare, ut, si quid dedeceat in illis, vitemus ipsi; fit enim nescio quo modo, ut magis in aliis cernamus quam in nobismet ipsis, si quid delinquitur. Itaque facillime
Abbreviated transcription (Latin):
ta a conuenientia. Turpe est enini ualedeq
Uitiosum in re seuera: cõuiuio dignu: aut
delicatum aliquen inferre sermone̾. Bene
pericles cum haberet collegam in pretura
sophoclem poetam. Niq de cõmuni ossicõ
conuenissent: Ut casu formosus puer pͥie¬
riret dixitq sophocles. Opuerum pulchru
pericle ait. At .ni. pretorem sophocle decet
non solum manus: sed etiam oculos absti¬
uentes habere. Atq hoc igdeni sophocles
sr in athletarum approbatione dixisset
iusta reprehensione caruiss. Tanta uis.st
et loci et temporis : ut si quis cum causa
sit acturus initinere: aut in ambulanoe
secum ipse meditetur: aut si quid aliuel
actentius cogitet non reprehendat. Ad hoc
idem si in cõuiuio faciat: inhumanus Side̾q¬
tur mscitia temporis. Sed ea que multum
ab hunnanitate eliscrepant: Ut si quis in fora
cantet aut si qua est alia magna peruersitas
facile apparent nec magnopere admonitione

Expanded text:
t convenientia; turpe enimn valdeque t convenientia; turpe enimn valdeque vitiosum in re severa convivio digna aut delicatum aliquem inferre sermonem. Bene Pericles, cum haberet collegam in praetura Sophoclem poëtam iique de communi officio convenissent et casu formosus puer praeteriret dixissetque Sophocles: O puerum pulchrum, Pericle! At enim praetorem, Sophocle, decet non solum manus, sed etiam oculos abstinentes habere. Atqui hoc idem Sophocles si in athletarum probatione dixisset, iusta reprehensione caruisset. Tanta vis est et loci et temporis. Ut, si qui, cum causam sit acturus, in itinere aut in ambulatione secum ipse meditetur, aut si quid aliud attentius cogitet, non reprehendatur, at hoc idem si in convivio faciat, inhumanus videatur inscitia temporis. Sed ea, quae multum ab humanitate discrepant, ut si qui in foro cantet, aut si qua est alia magna perversitas, facile apparet nec magnopere admonitionem
Abbreviated transcription (Latin):
tur loco suo collocandarum. Itaq Uidet᷑
cadem Uis ordinis: et collocationis fore.
Nani & ordineui sic diffimunt compoli¬
tionem rerum: aptis et accõmodatis locis.
Locum autem actionis opportuntatem
temporis esse edicunt. Tempus autem ac¬
tionis opportunũ grece eͥurocigiot latine
appellatur occasio. Sic fit ut modestia hec
quam interpretanur ita ut dixi: scientia
sit opportuuitatis idoneorun ad agendum
temꝑorum. Sed potest esse cadem pruden¬
til diffinitio: de qua principio dicinius.
Noc auteni loco de moderatione et teni¬
perantia: et aliis smnlibus uirtutibus que¬
rimus. Itaq que erant prudentie propria
suo loco dicta sunt. Que autem harũ uir¬
tutum de quibus iandudum loquinur:
que pertinent ad uerccundiam. et ad eoꝵ
eꝓprobationem quibuscũ uiuinius nunc
dicenda sunt.¬
Alis est igitur ordo actionũ adhibẽ¬
dus: Ut quemadindũ in oratione
constanti: lic in uita sinit omnia inter se ap¬

Expanded text:
tur, loco suo collocandarum. Ita videtur tur, loco suo collocandarum. Ita videtur eadem vis ordinis et collocationis fore; nam et ordinem sic definiunt: compositionem rerum aptis et accommodatis locis; locum autem actionis opportunitatem temporis esse dicunt; tempus autem actionis opportunum Graece eukairi/a Latine appellatur occasio. Sic fit, ut modestia haec, quam ita interpretamur, ut dixi, scientia sit opportunitatis idoneorum ad agendum temporum. Sed potest eadem esse prudentiae definitio, de qua principio diximus; hoc autem loco de moderatione et temperantia et harum similibus virtutibus quaerimus. Itaque, quae erant prudentiae propria, suo loco dicta sunt; quae autem harum virtutum, de quibus iam diu loquimur, quae pertinent ad verecundiam et ad eorum approbationem, quibuscum vivimus, nunc dicenda suntalis est igitur ordo actionum adhibendus, ut, quem ad modum in oratione constanti, sic in vita omnia sint apta inter se e
Abbreviated transcription (Latin):
Nomni autem actigne suscipienda
tria sunt tenenda: Prumi᷑: Ut ap¬
petitus rationi pareat. quo nichil est ad
officia conleruanda accõmodatius. Demde
Ut aĩaduertatur quanta illa res sitͥqnã effi¬
cere uelimius: neu maior: neue minor ctira
et opera suscipiatur: ꝗͣ causa postulet. Terciũ
est ne caueamus: Et ea que pertinent ad li¬
beralem speciem: & dignitatem: moderanda
sint. Modus autem est optimus clecus ip̃
tenere: e quo ante cliximus nec progredi
longius. Horum autem trium prestantis¬
simum est appetitũ obtemperare ratiom.¬
Cinceps de orelme rerum: et de op¬
portunitate temporũ dicendũm
est. Hac autem scientia continetur ex quã
greci eͥut dficcynoniant. Non hanc quã
interpretamur modestiam : quo in uerbo
modus in est. Sed illa est euthaxia in qua
intelligitur ordinis conseruatio. Itaq ui
candem nos modestiam appellemus : sic
diffinitur a stoicis: Ut modestia sit scien¬
tia carim rerum: que agentur aut dicen¬

Expanded text:
omni autem actione suscipienda tria sunt tenenda, primum ut appetitus rationi pareat, quo nihil est ad officia conservanda accommodatius, deinde ut animadvertatur, quanta illa res sit, quam efficere velimus, ut neve maior neve minor cura et opera suscipiatur, quam causa postulet. Tertium est, ut caveamus, ut ea, quae pertinent ad liberalem speciem et dignitatem, moderata sint. Modus autem est optimus decus ipsum tenere, de quo ante diximus, nec progredi longius. Horum tamen trium praestantissimum est appetitum optemperare ratiinceps de ordine rerum et de opportunitate temporum dicendum est. Haec autem scientia continentur ea, quam Graeci eutaci/an nominant, non hanc, quam interpretamur modestiam, quo in verbo modus inest, sed illa est eutaci/a, in qua intellegitur ordinis conservatio. Itaque, ut eandem nos modestiam appellemus, sic definitur a Stoicis, ut modestia sit scientia rerum earum, quae agentur aut dicen
Abbreviated transcription (Latin):
quod statim uendant. Nichil emͣm ꝑid¬
ficiunt: nisi ad modum menticntur. Nec
Uero quicꝗ̃ est turpius uanitate. Opifi¬
çesqr onmẽs in sordida arte uersantur.
officina. Mmimeqr artes probande q̃
nimistre sunt uoluptatum. Cetarni: la¬
mi. coci: fertores: piscatores: Ut ait The¬
rentius. Adde his si placet unguentarios
saltatores: totumq ludum talariu. Quib
autem artibus aut ptucdentia maior incit
aut non mediocris U tilitas queritur: Ut
medicnia. architectura: Ut doctrina recũ
bonestarum: he sunt his quorum ordini cõ¬
ueniui honeste. Mercatura autem si tenu¬
is est: lordida putanda est: sin magna et
coꝑiosa: multa undiq apportaus: mnil¬
tilq sine uanirate impartiens: non est
idmodum uicuperanda. Atq etiam si
satiata questu: Uel contenta potius: Ui se¬
pe ex alto imporiui. ex iplo porui se ii age¬
os possessionelq contulerit: Uidetur iurc
optimo polse laudari. Omniũ autem re

Expanded text:
quod statim vendant; nihil enim proquod statim vendant; nihil enim proficiant, nisi admodum mentiantur; nec vero est quicquam turpius vanitate. Opificesque omnes in sordida arte versantur; officina. Minimeque artes eae probandae, quae ministrae sunt voluptatum: Cetárii, lanií, coqui, fartóres, piscatóres, ut ait Terentius; adde hue, si placet, unguentarios, saltatores totumque ludum talarium. Quibus autem artibus aut prudentia maior inest aut non mediocris utilitas quaeritur, ut medicina, ut architectura, ut doctrina rerum honestarum, eae sunt iis, quorum ordini conveniunt, honestae. Mercatura autem, si tenuis est. sordida putanda est; sin magna et copiosa, multa undique apportans multisque sine vanitate impertiens, non est admodum vituperanda, atque etiam, si satiata quaestu vel contenta potius, ut saepe ex alto in portum, ex ipso portu se in agros possessionesque contulit, videtur iure optimo posse laudari. Omnium aute
Abbreviated transcription (Latin):
rectum esse potest: nichil honestum. Eos
auten quorum ui ta perspecta in rebus
honestis: atq in agnis est bene de repsen¬
tientes ac bene meritos: aut merentes ali¬
quo houore: aut iperio affectos obserisãte
et colere debenius. Tribuere etiam multu
senectuti: cedere his qui magistratum
habebunt: habere delectum c̾iuis: et pere¬
grini in ip̃o quoq peregrino piuiatni ne
an publice uenerit. Ad sũmam ne aga:
de singulis cõem totius generis humani¬
hominum conciliationem: et societateni
colere: tueri: seruare debemus.¬
Am cde artiticnis: a questibus qui
liberales habendi: qui sordidi snit
hoc fere accepinius. Primii imꝑrobantur
hi questus: qui in odia hominił incureũt
ut portitorii. Ut foeneratorum. Illibera¬
les autem: a fordidi questus mercenarior
ominũ quorum opera : non quorũ artes
einutur. Est enim in illis ipla merces au¬
toramentũ seruitutis. Sordidi etiam pu¬
rantur: qui mercantur amercatoribus

Expanded text:
rectum esse potest, nihil honestum. Eos rectum esse potest, nihil honestum. Eos autem, quorum vita perspecta in rebus honestis atque magnis est, bene de re publica sentientes ac bene meritos aut merentes sic ut aliquo honore aut imperio affectos observare et colere debemus, tribuere etiam multum senectuti, cedere iis, qui magistratum habebunt, habere dilectum civis et peregrini in ipsoque peregrino, privatimne an publice venerit. Ad summam, ne agam de singulis, communem totius generis hominum conciliationem et consociationem colere, tueri, servare debemus.de artificiis et quaestibus, qui liberales habendi, qui sordidi sint, haec fere accepimus. Primum improbantur ii quaestus, qui in odia hominum incurrunt, ut portitorum, ut faeneratorum. Illiberales autem et sordidi quaestus mercennariorum omnium, quorum operae, non quorum artes emuntur; est enim in illis ipsa merces auctoramentum servitutis. Sordidi etiam putandi, qui mercantur a mercatoribus,
Abbreviated transcription (Latin):
que dubitationẽ afferunt: adhibere
doctos homnnes. Uel etiam usu peritos.
placeat ex quirere. Maior enim pars eo
fere deferri solet: quo a natura ipla dedu¬
citur. In quibus Uidendum est: non mo¬
do quid quilq loquatur: sed etiam quid
qui signa fabricant: et ueri etiam poete
siuĩ quisq opus arulgo considerari uult
Ut si quid rep̾hensum sit a pluribus id cor¬
rigatur. Hiq & secum et cum aliis quid
in eo peccatuui sit exquirunt: sic aliorũ
iudicĩo per multa nobis facienda: et non
faciencda: et nintanda: et corrigenda sunt
Que ueroniore aguntur: et institutis ci¬
uilibus: de bis inchil est precipiendũ. Illa
enim ipsa precepta sunt nec quenꝗͣ hoc er¬
rore duci oportet:. Ut si quid Socrates aut
Aristippus contra morem consuetnoemqr
ciuilem fecerint: locuti ue sint ideni sibi
arbitretur licere. Magnis illi: et dinis
bonis hanc licentiam consequebant᷑. Cym¬
corum uero ratio tota est enciencda. Est
enim mnimica uerecundie: sine qua nichil

Expanded text:
quae dubitationem afferunt, adhibere doctos homines vel etiam usu peritos placeat, exquirere. Maior enim pars eo fere deferri solet, quo a natura ipsa deducitur. In quibus videndum est, non modo quid quisque loquatur, sed etiam quid qui signa fabricantur, et vero etiam poeitae suum quisque opus a vulgo considerari vult, ut, si quid reprehensum sit a pluribus, id corrigatur, iique et secum et ab aliis, quid in eo peccatum sit, exquirunt, sic aliorum iudicio permulta nobis et facienda et non facienda et mutanda et corrigenda sunt. Quae vero more agentur institutisque civilibus, de iis nihil est praecipiendum; illa enim ipsa praecepta sunt, nec quemquam hoc errore duci oportet, ut, si quid Socrates aut Aristippus contra rnorem consuetudinemque civilem fecerint locutive sint, idem sibi arbitretur licere; magnis illi et divinis bonis hanc licentiam assequebantur. Cynicorum vero ratio tota est eicienda; est enim inimica verecundiae, sine qua nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Aiximus: illiue. issumes que ad hunc locũ
pertinchiunit.
Ea abhis partibus que sunt ho¬
nestatis: quemadinodum officia
ducerentur: Satis expositum uidetur.
Eorũ aut em iplorum que honesta sunit.
potest iuciedere sepe contentio: et compa¬
ratio de duobus honestis: Utrũ nirc ho¬
nestius. Que locus apauetio est preter¬
missus. Nam cuui oninis honestas ma¬
uet a partibus quatuor: quarumana sit
cognitionis: Altera comitatis: tercia ma¬
gnanmitatis: quarta moederationis.
He in deligendo officio sepe inter se com¬
parentur : necesse est. Placet ergo aptiora
esse nature ea officia: que en comitate
qͥ ea que ex coguitione elicautur. Idq
Hoc argumento confirmari potest. Qel

Expanded text:
llim assumes, quae ad hunc locum pertinebunt. ab iis partibus, quae sunt honestatis, quem ad modum officia ducerentur, satis expositum videtur. Eorum autem ipsorum, quae honesta sunt, potest incidere saepe contentio et comparatio, de duobus honestis utrum honestius, qui locus a Panaetio est praetermissus. Nam cum omnis honestas manet a partibus quattuor, quarum una sit cognitionis, altera communitatis, tertia magnanimitatis, quarta moderationis, haec in deligendo officio saepe inter se comparentur necesse est. Placet igitur aptiora esse naturae ea officia, quae ex communitate, quam ea, quae ex cognitione ducantur, idque hoc argumento confirmari po
Abbreviated transcription (Latin):
remp.tum in singulos ciues confcruntut.
Ninn iure cau̾ere: consilio iurare: atq
koc scientie genere prodessẽ quãplutiuns
Uehemienter: & ad opes augendas ꝑtinet
de idgxim. Itaq cum multa preclara
maiorum: tum ꝗqͥ optime ostituti iuria
ciuilis sũmo semper in honore fuit cogii¬
tio. atq interpretatio: ꝗͣ ꝗdem ante hauo
confusionẽ temiporũ in postessione sua pri¬
cipes nostri retinẽrunt. Nunc ut honore
ui oĩs dignitatis gradus: sic hoc scientio
superiores quilzus honore perehet sciẽtia
facile uicisset. Hec igitur opera grata nilt
& beneficns astringendos homines accõmodata

Expanded text:
m, tum in singulos cives conferuntur. Nam in iure cavere , consilio iuvare, atque hoc scientiae genere prodesse quam plurimis vehementer et ad opes augendas pertinet et ad gratiam. Itaque cum multa praeclara maiorum, tum quod optime constituti iuris civilis summo semper in honore fuit cognitio atque interpretatio; quam quidem ante hanc confusionem temporum in possessione sua principes retinuerunt, nunc, ut honores, ut omnes dignitatis gradus, sic huius scientiae superiores, quibus honore par esset, scientia facile vicisset. Haec igitur opera grata multis et ad beneficiis obstringendos homines accommodata
Abbreviated transcription (Latin):
perantiam quo minus ab eo id quod desit reqͥ¬
ratur. Optiua autem hereditas apatribus
traditur liberis: ommq patrimonio prestan¬
tior: gloria uirtutis: rerumq gestarim cui
dedecori esse nefas: a uitium iudicandum est.
Et quoniam officia non eaden disparibꝰ eta¬
tibus tribiuntur: alia sunt iuuenũ: alia semio¬
rum: aliquid etiam de hac distinctione dice¬
olum est¬
St igitur adolescentis maiores natuxe¬
reri: ex hisq eligere opennos: a proba¬
tillimos quorum conlilio atq auctoritate
uitatur. Incuntis enim etatis inscĩtia: senũ
constituenda: et regenda pruedentia est. A la¬
xime autem hec etas alibidinibus arcẽda esi:
exercendaq in labore: patientiaq & animui&
corporis. Ut corum et in bellicis et ciuilibus
officns uigeat industria. Atq etiam cum
relaxare an̾imos. & dare se iocunditati uolẽt
caucant in temperantiam: memincrit uere

Expanded text:
mperantiam, quo minus ab eo id, quod desit, requimperantiam, quo minus ab eo id, quod desit, requiratur. Optima autem hereditas a patribus traditur liberis omnique patrimonio praestantior gloria virtutis rerumque gestarum, cui dedecori esse nefas et vitium iudicandum est. Et quoniam officia non eadem disparibus aetatibus tribuuntur aliaque sunt iuvenum, alia seniorum, aliquid etiam de hac distinctione dicendum estst igitur adulescentis maiores natu vereri exque iis deligere optimos et probatissimos, quorum consilio atque auctoritate nitatur; ineuntis enim aetatis inscitia senum constituenda et regenda prudentia est. Maxime autem haec aetas a libidinibus arcenda est exercendaque in labore patientiaque et animi et corporis, ut eorum et in bellicis et in civilibus officiis vigeat industria. Atque etiam cum relaxare animos et dare se iucunditati volent, caveant intemperantiam, meminerint vere
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. acio est. Eamq igitur mutationem̃ li
tempora aduabunt facilius cõmodiusq
Faciemus. Si minus senlim erit pedetentiq
facienda. Ut amicitias que nimus delectaũt
a minus probautur magilqz lecere cenlent
sapientes: sensim diluere: quen repente preci¬
dere. Cõnuitatio auten genere uite: omini
ratione ciirandum est. Ut id bono consilio
fecilse uideaniur. Sed quoniam paulo ante
dictum est: imitandos else maiores: prinuini
illud exceptum sit: ne uitia sint imitanda :
deinde si natura non ferret: Ut quedam inii¬
tari possint. Ut superioris filius Africani:qui
hunc paulo natum adoptauit: propter infir¬
mitatem ualitudinis non tamen potuit pã¬
tri similis esse: ꝙͣ ille fuerat sui. Si igitur nou
poterit siue caulas defensitare: siue populũ
concionibus tenere: sue bella gerere: illa tauiẽ
prestare debebit: que erunt in ipssꝰ potestate
iusticiam: fidemt liberalitaten: modestiam. ie¬

Expanded text:
mutatio est. Eam mutationem si mutatio est. Eam mutationem si tempora adiuvabunt, facilius commodiusque faciemus; sin minus, sensim erit pedetemptimque facienda, ut amicitias, quae minus delectent et minus probentur, magis decere censent sapientes sensim diluere quam repente praecidere. Commutato autem genere vitae omni ratione curandum est, ut id bono consilio fecisse videamur. Sed quoniam paulo ante dictum est imitandos esse maiores, primum illud exceptum sit, ne vitia sint imitanda, deinde si natura non feret, ut quaedam imitari posit ut superioris filius Africani, qui hunc Paulo natum adoptavit, propter infirmitatem valetudinis non tam potuit patris similis esse, quam ille fuerat sui; si igitur non poterit sive causas defensitare sive populum contionibus tenere sive bella gerere, illa tamen praestare debebit, quae erunt in ipsius potestate, iustitiam, fidem, liberalitatem, modestiam, te
Abbreviated transcription (Latin):
sequi uellent. In qua deliberatione ad suam
ciulq naturam consiliũ est omne reuoca¬
dun. Nan cum omnibus que aguntur ex
eo modo quo quis est nactus: Ut supra dic¬
tum est: quid deceat exquirimus: tum in
tota uita constituenda: multo est rei cura¬
maior adhibenda: Ut constare inuite per¬
petuitate possimus nobismet ipsis: nec in
Ullo officio claudicare. Ad hanc autem
rat ioneni quomã maximam uii natura
habet fortuna proximã.Utriusq oĩno racio
habenda est in deligendo genere uite: sed na¬
ture magis. Alułto eniniꝰ et firiior est: et
constantior: ut fortuna nõnunqͣ ipla morta¬
lis: cum inmortali natura pugna̾re uideat᷑.
Qui igitur nature sue ad genus non uitiose
consilium uite omne contuleritis constan¬
riam tencat. ld enim maxime decet. insi
forte se errasse intellexerit in deligendo ge¬
nere uite. Quod si acciederit porest auteni
accidere: facienda morum institutortimq

Expanded text:
sequi vellent, in qua deliberatione, ad suam sequi vellent, in qua deliberatione, ad suam cuiusque naturam consilium est omne revocandum. Nam cum omnibus, quae aguntur, ex eo modo, quo quisque natus est, ut supra dictum est quid deceat, exquirimus: tum in tota vita constituenda, multo est eius rei curamaior adhibenda, ut constare in vitae perpetuitate possimus nobis metipsis, nec in ullo officio claudicare, ad hanc autem rationem, quoniam maximam vim natura habet, fortuna proximam: utriusque omnino ratio habenda est, in deligendo genere vitae: sed naturae magis, multo enim et firmior est, et constantior: ut fortuna nonnumquamiipsa mortalis, cum immortali natura pugnare videatur, qui igitur ad naturae suae non vitiosae genus, consilium vitae omne contulerit, is constantiam teneat, id enim maxime decet. 5. Nisi forte se errasse intellexerit in deligendo genere vitae, quod si acciderit potest autem accidere f
Abbreviated transcription (Latin):
tempus ad natura.ad diligendum quã quil¬
q uiam uiuandi sit ingressurus datũ est
exisse in solitudinem: at̾q ibi sedentem diu
secum multũq dubitasse: cum duas cerne¬
ret uias. Unam uoluptatis. alteram uirtu¬
tis. Utram ingredi melius esset. Hoc Hercu¬
li louis Satopotuit fortasse contingere: no¬
bis non iclem: quiimitannur quos cuiq uisii
est: ad corũ studia institutaq impellimur.
Plerũq autem parentũ preceptis imbuti ad
corum consuetudinem moremq de ducimur.
Alii multitudinis iudicio feruntur: queq
maiori parte pulcherrima uidentur: ea
maxime exoptant. Nõmilli tamen siue fe¬
licitate quadam: siue bonitate nature: siue
parentum disciplina: rectam uite secuti st
Uiam. Illud autem in axime rarum genus
est eorum: qui aut excellente iugenii magui
tudiue: aut preclara eruditionẽ: atq edoc¬
trina: aut utraq re ornati spaciui᷑ deliberã¬
di habuerint: quem potissimũ uite cursum

Expanded text:
tempus a natura ad deligendum, quam quistempus a natura ad deligendum, quam quisque viam vivendi sit ingressurus, datum est, exisse in solitudinem atque ibi sedentem diu secum multumque dubitasse, cum duas cerneret vias, unam Voluptatis, alteram Virtutis, utram ingredi melius esset, hoc Herculi Iovis satu edito potuit fortasse contingere, nobis non item, qui imitamur, quos cuique visum est, atque ad eorum studia institutaque impellimur; plerumque autem parentium praeceptis imbuti ad eorum consuetudinem moremque deducimur; alii multitudinis iudicio feruntur, quaeque maiori parti pulcherrima videntur, ea maxime exoptant; non nulli tamen sive felicitate quadam sive bonitate naturae sine parentium disciplina rectam vitae secuti sunt viam. Illud autem maxime rarum genus est eortudine, aut praeclara eruditione atque doctrina, aut utraque re ornati spatium deliberandi habuerunt, quem potissimum vitae cursum
Abbreviated transcription (Latin):
bellicam gloriam. Quoed idem fecit᷑ Thynio¬
theus cononis filius: qui cum belli lauele
non ntferior fuisset: ꝗͣ pater ad cam laudẽ
doctrine: et nigeni gloriam adiecit. Fit
autem interdum: Ut uõnilli omilsa ii¬
tatione maiorum siui quod daui mstitutu
consequantur. Maxnueq in eo plerumq
claborant hi qui magna sibi preponunt obscu¬
ris orti parentibus. Hec igitur omnia cim
querimius quid deceat: complecti animo: & co¬
gitatione debemus. In pͥrimis autem con¬
stituendim est: quos nos et quales esse ueli¬
imius: et in quo genere uite: que deliberatiõ ẽ
omnniũ difficillima. Ineunte enm adolescentia
cui inest maxima inbecillitas consilii: tunc id
sibi quisq genus etatis degende constituit qđ
maxime ad amauit. Itaq ante implicatur
aliquo certo genere cursiiq uiuendi quem
potuit: quod optimũ esset uidicare. Nanq¬
Herculem proeligum ducunt ut est apud
Xenophontem: cum primũ pubesceret: quod

Expanded text:
bellicam gloriam; quod idem fecit Timobellicam gloriam; quod idem fecit Timotheus Cononis filius, qui cum belli laude non inferior fuisset quam pater, ad eam laudem doctrinae et ingenii gloriam adiecit. Fit autem interdum, ut non nulli omissa imitatione maiorum suum quoddam institutum consequantur, maximeque in eo plerumque elaborant ii, qui magna sibi proponunt obscuris orti maioribus. Haec igitur omnia, cum quaerimus, quid deceat, complecti animo et cogitatione debemus; in primis autem constituendum est, quos nos et quales esse velimus et in quo genere vitae, quae deliberatio est omnium difficillima. Ineunte enim adulescentia, cum est maxima imbecillitas consilii, tur id sibi quisque genus aetatis degendae constituit, quod maxime adamavit; itaque ante implicatur aliquo certo genere cursuque vivendi, quam potuit, quod optimum esset, iudicare. Nam quodHerculem Prodicus dicit, ut est apud Xenophontem, cum primum pubesceret, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ommis adhibenda crit cura: meditatio dili¬
gentia ut ea si non decore. at qͥ niinime mde¬
dore facere possimus. Nec tamen est euitadũ
ꝗͥ ut uitia fugiamus. At duabus his perso¬
nis quas supra dixi tertia aduugitur. quã
casus aliquis uel tempus imponit. Quarta
ctiam quam nobismet iplĩs iudicio nostro ac¬
cõmodabimus. Nam regna: imperia: nobilita¬
tes: honores. diuitie: opes: eaq que sunt his
contraria: in casu sita temporibus gubernãt᷑.
Ipse autem gerere quam perlonam Selnnus¬
C a nostra uosinntate proficiscitur. It aq se alii
ad philosophiam: alii ad ius ciuile: aln ad elo¬
quentiam applicant. Ipsarũq uirtutũ ma¬
lia alius mauult excelere. Quorũ uero par¬
tes: aut maiores aliqua gloria prestiteriut
corum pleriq hi in hoc genere laudis studet
Quidam autem ad eas laudes quas a patre¬
bus acceperunt: addunt aliquam siaui Ut
hic idem africanus eloquantia cumnulauit

Expanded text:
omnis adhibenda erit cura, meditatio, diliomnis adhibenda erit cura, meditatio, diligentia, ut ea si non decore, at quam minime indecore facere possimus; nec tam est enitendum, ur, quam ut vitia fugiamus. Ac duabus iis personis, quas supra dixi, tertia adiungitur, quam casus aliqui aut tempus imponit; quarta etiam, quam nobismet ipsi iudicio nostro accommodamus. Nam regna, imperia, nobilitas, honores, divitiae, opes eaque, quae sunt his contraria, in casu sita temporibus gubernantur; ipsi autem gerere quam personam velimus, a nostra voluntate proficiscitur. Itaque se alii ad philosophiam, alii ad ius civile, alii ad eloquentiam applicant, ipsarumque virtutum in alia alius mavult excellere. Quorum vero patres aut maiores aliqua gloria praestiterucorum plerique in hoc genere laudis student Quidam autem ad eas laudes, quas a patribus acceperunt, addunt aliquam suam, ut hic idem Africanus eloquentia cumulavit