comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reparatus ⁊ rerũ exitꝰ collatꝰ ad initiũ. re¬
stituet illũ statũ quẽ habuit nat᷑a r̃onabił
cũ de ligno sciendi bonũ ⁊ malũ edere non
uere cłs oĩa in oĩb erit. Uerũ istã ꝑfectionẽ
ac b̾itudinẽ rõnabiliũ nat᷑aꝵ ita demũ ꝑ¬

Expanded text:
aratus, et rerum exitus collatus initiis, restituet illum statum, quem tunc habuit natura rationabilis, cum de ligno sciendi bonum et malum edere non vere Deus omnia in omnibus erit. Verum istam perfectionem ac beatitudinem rationabiliu
Abbreviated transcription (Latin):
strui sane nouissimꝰ inimicꝰ ita intelligend̾
ꝓpositũ ⁊ uoluntas inimica q̃ ñ a cło s ab
ipso ꝓcessit int̾eat. Destruet᷑ gͦ. ñ ut ñsit
s ut inimicꝰ ⁊ mors ñ sit. Nichil eni õiꝑoten¬
ti impossibile ẽ. nec insanabile ẽ aliquid
factori suo. Proꝑt̾ea enĩ fecit oĩa ut essent.

Expanded text:
issimus inimicus ita intelligendus propositum et voluntas inimica, quae non a Deo, sed ab ipso processit, intereat. Destruetur ergo non ut non sit, sed ut inimicus et mors non sit. Nihil enim omnipotenti impossibile est, nec insanabile est aliquid factori suo. Propterea enim fecit omnia, ut essent
Abbreviated transcription (Latin):
stubhii qui carnaliũ hñt circũci¬
sionẽ. Et alibi dicit᷑. Nonne umbra
est uita nr̃a suꝑ terrãͦ Si ergo & lex
q̃ suꝑ terrã est umbra est. & uita om̃s
nr̃a q̃ est suꝑ terras umbra est. ꝙ in
umbra xp̃i iuuemus int̾ gentes.
uidendũ est ut harũ omĩsi ueritas

Expanded text:
stium, hi qui carnalem habent circumcistium, hi qui carnalem habent circumcisionem . Et alibi diciest vita nostra supra terram?» Si ergo et lex quæ super terram est umbra est, et vita omnis nostra quæ est super terram umbra est, et in umbra Christi vivimus inter gentes; videndum est
Abbreviated transcription (Latin):
dere uolentẽ umbram xp̃i dnĩ hanc
uocasse in qua umbra nos uiueremꝰ
in gentib. In huius nãq assump¬
tionis sacram̃to gentes uiuunt:
q̃ imitantes eã ꝑfidem ꝑueniunt
ad salutẽ. S ce dauid dicens memor
esto obprobrii dne m̃ei qd̾ exprobra¬
uerunt me in commutatõne xp̃i
tui. similia mͥ uidetur ostendere:
& paulus quid aluid sentit cũ dic̃.
uita nr̃a abscondita est cũ xp̃o in
deoͦ. Etquidẽ in alio loco dicit. Aut
cit absconditit᷑. ouius rei intellectꝰ
nisi talis aliquis indicet᷑. qualẽ ꝑ
umbrã xp̃i a propħa significatũ
eẽ supradiximus. fortassis etiã hẽ
sensũ humane m̃tis excedit. S &
qmͣ plurima alia in scripturis di¬
unnis de umbre significantia ui¬
deamus inserta: ut illud in euugłi¬
o scd̃m lucã cũ dicit gabriei ad
mariam. Spc̃ dnĩ ueniet suꝑ te.
& uirtus altis simi obumbrabit tͥ.
Et apłs de lege dicit. quia similitu¬
dini & umbre deseruiunt cele¬

Expanded text:
dere volentem, umbram Christi Domini hanc dere volentem, umbram Christi Domini hanc vocasse, in qua umbra nos viveremus in gentibus. In hujus namque assumptionis sacramento gentes vivunt, quae imitantes eam per fidem veniunt ad salutem. Sed et David dicens, Memor esto opprobrii mei, Domine, quo exprobraverunt me in commutationem Christi tui : similia mihi videtur ostendere. Et Paulus quid aliud sentit, cum dicit, Vita nostra abscondita est cum Christo in Deo ? Et quid enim in alio loco dicit, An cit absconditum. Cujus rei intellectus nisi talis aliquis indicetur, qualem per umbram Christi a Propheta significatum esse supra diximus, fortassis etiam hunc sensum humanæ mentis excedit. Sed mplurima alia in Scripturis divinis de umbrae significantia videmus inserta: ut illud in Evangelio secundum Lucam, cum dicit Gabriel ad Mariam, Spiritus Domini veniet super te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi . Et Apostolus de Lege dicit, quia similitudini et umbrae deserviunt coele
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo dei &e sapientia uagit᷑. Et
nima uasculũ unguenti ip̃ius
fuit ex cuius fraglantia partici¬
pantes digni quiꝙ prophe fiebant
& apłi. Sicut ergo alius est unguẽ¬
ti odor & alia est unguenti sub¬
lo genere potest aliquid recipere
fetoris. hii uͦ qui ex odore eus par¬
ticipant. si se paulo longius a fra¬
glantia eius remouerint. possibi¬
le est ut incidentẽ recipiant fetorẽ:
sibile fuit ut contrariũ reciperet
odorẽ. Participes uͭ eius qmͣ proxi¬
mi fuerint uasculo: tam odoris e¬
sane etiã iheremiã propham in¬
telligentẽ q̃ sit in eo natura dĩ sa¬
pientie. q̃ etiã hec qmͣ ꝓ salute
bra eius uiuemus in gentib. Pro
eo eñ qd̾ sicut umbra corporis nr̃i
inseparabilis est a corpore. ꝙ indecli¬
nabilit̃ motus ac gestus corporis
suscipit & gerit. puto eum amme
xpĩ opus ac motus q̃ ei inseparabi¬
liter inherebat. & ꝓ motu eius ac
uoluntate cuncta ꝑ petrabat. osten¬

Expanded text:
Verbo Dei et sapientia ungitur; et Verbo Dei et sapientia ungitur; et anima vasculum unguenti ipsius fuit, ex cujus fragrantia participantes digni quique Prophetae fiebant et Apostoli. Sicut ergo alius est unguenti odor et alia unguenti sublo genere potest aliquid recipere foetoris; hi vero qui ex odore ejus participant, si se paulo longius a fragrantia ejus removerint, possibile est ut incidentem recipiant foetorem:impossibile fuit ut contrarium reciperet odorem; participes vero ejus quam proximi fuerint vasculo, tam odoris esane etiam Jeremiam prophetam intelligentem quae sit in eo natura Dei sapientiae, quae etiam haec quam pro salute bra ejus vivemus in gentibus . Pro eo enim quod sicut umbra corporis nostri inseparabilis est a corpore, et indeclinabiliter motus ac gestus corporis suscipit ac gerit; puto eum animae Christi opus ac motum qui ei inseparabiliter inhaerebat, et pro nutu ejus ac voluntate cuncta perpetrabat, osten
Abbreviated transcription (Latin):
ardentẽ. posse frigus aliqñ recipere.
quinĩmo qd̃ uerius est magis eam
sicut in fornacib seꝑe fieri oculis
depreheñdimus. totã ignẽ effectam
dicimus quia nec alind in ea nisi ig
rtis cernitur. s & siquis contingere
atq attrectare teraptauerit ñ ferri
s ignis ium sentiet: hoc ergo modo
etiã illa anima que quasi ferrũ in
igne sic semper in uerbo. semꝑ in
sapientia. semꝑ in deo posita est. omẽ
qd̵ agit. qd̃ sentit. qd̃ intelligit. d̾s
est. It ideo nec conuertibilis aut mu¬
tabilis dici potest: que inconuerti¬
bilitatẽ ex uerbi di unitate indesi¬
nenter ignita possedit. Ad om̃s de¬
niq scõs calor aliquis uerbi dei
putandus est peruenisse: in hac
autẽ anima ignis ipẽ diuinus
substantialiter requieuisse cre¬
dendus est. ex quo ad ceteros ca¬
lor aliquis uenerit. Deniq osd̃ di¬
xit quisi unxit de deus ds̃.t .o.le.¬
p̃ participib tuis. ostendit qd̃ a

Expanded text:
ardentem, posse frigus aliquando recipere? ardentem, posse frigus aliquando recipere? Quinimo, quod verius est, magis eam sicut in fornacibus sæpe fieri oculis deprehendimus, totam ignem effectam dicimunis cernitur: sed et si quis contingere atque contrectare attentaverit, non ferri, sed ignis vim sentiet. Hoc ergo modo etiam illa anima, quae quasi ferrum in igne; sic semper in Verbo, semper in sapientia, semper in Deo posita est: omne quod agit, quod sentit, quod intelligit Deus est. Et ideo nec convertibilis, nec mutabilis dici potest, quae inconvertibilitatem ex Verbi Dei unitate indesinenter ignita possidebit. Ad omnes denique sanctos calor aliquis Verbi Dei putandus est pervenisse: in hac autem anima ignis ipse divinus substantialiter requievisse credendus est, ex quo ad caeteros calor aliquis venerit. Denique quod dixit, quia Unxit te, Deus, De participibus tuis : ostendit quod
Abbreviated transcription (Latin):
& affectus ĩmensitas & dilectionis
inexpugnabilis calor. om̃em sensũ
conuersionis atq immutationis ab¬
seideret. Et qd̾ in arbitrio erat positũ.
longi usus affectu iam uersũ sit in
naturam. Ita & fuisse quidẽ in xp̃o
humana & racionabilis anima cre¬
denda est. & nullum sensum ł possi¬
bilitatẽ eam putandũ est habuisse
pecc̃i. Ad pleniorẽ tam̃ rei explanati¬
onẽ non uidetur absurdũ. si etiã si¬
militudine aliqua utamur licet
n re tam ardua tam q difficili ne
exempus quidẽ uti commodis co¬
pta est. tñ ut absq aliquo p̃ uidicio
dicamus. ferri metallũ caꝑax est. &¬
frigoris ⁊ caloris. Si ergo massa ali¬
qua ferri semper in igne sit posita.
om̃ib suis poris omĩbq uenis ig¬
nẽ recipiens. & tota ignis effecta.
si neq ab ea cesset aliqñ. neq ipa
ab igne separet᷑. num quid nã dicemꝰ
hanc que natura quidẽ ferri est maᷤ
sam in igne positã. & indesinenter

Expanded text:
et affectus immensitas, et dilectionis et affectus immensitas, et dilectionis inextinguibilis calor, omnem sensum conversionis atque immutationis abscinderet, et quod in arbitrio erat positum, longi usus affectu jam versum sit in naturam: ita et fuisse quidem in Christo humana et rationabilis anima credenda est, et nullum sensum vel possibilitatem eam putandum est habuisse peccati. VI. Ad pleniorem tamen rei explanationem non videtur absurdum, si etiam similitudine aliqua utamur, licet in re tam ardua, tamque difficili, ne exemplis quidem uti com · modis copia est. Tamen, ut absque aliquo præjudicio dicamus, ferri metallum capax est frigoris et caloris: si ergo massa aliqua ferri semper in igne sit posita, omnibus suis poris omnibusque venis ignem recipiens, et tota ignis effecta, si neque ignis ab ea cesset aliquando, neque ipsa ab igne separetur, numquidnam dicemus hanc, quæ natura quidem ferri massa est, in igne positam et indesinenter
Abbreviated transcription (Latin):
tus ꝑ omĩa pro similitudine absq
pecc̃o. S & ip̃e dñs dicit. quis urm̃¬
me argiit de peccõ: & itm ip̃e dicit
sum indicant extitisse. qd̾ ut propħa
euidentius designaret. quia nũqm᷑
eũ iniquitatis sensus intrasset ait.
Prius qm sciret puer uocare patre.
aut matrẽ: auercit se ab iniquttate
Qd̃ si alicui difficile uidebitur. ꝓ eo
qd̃ rationabilẽ animã ẽẽ in xp̃o supra
ostendimus. quã utiq animarũ na¬
turã boni mali qr capacẽ. ꝑ oms̃ dis¬
putationes nrãs frequent᷑ oftendimꝰ
hoc modo rei huius explanabit᷑ dif¬
ficultas. Naturã quidẽ anime illius
hanc fuifse. q̃ est omĩñ animaꝵ ñ po¬
test dubitari: Alioquin nec dici a¬
nima potuit. si uere ni fuit anima.
Uerũ qm̃ boni maliq eligendi fa¬
cultas omĩb presto est. hec anima
q̃ xp̃i est. ita elegit diligere iusticia
ut pro immensitate dilectionis incõ¬
uertibilit᷑ ei atq inseparabilit̃ in¬
hereret. ita ut propositi firmitas

Expanded text:
ia pro similitudine absque peccato.» Sed et ipse Dominus dicit: «Quis vestrum arguet me de peccato?» Et iterum ipse dicit sum indicant extitisse. Quod ut Propheta evidentius designaret, quia nunquam in cum iniquitatis sensus intrasset, ait: «Prius» quam sciret puer patrem aut matrem vocare, avertit se ab iniquitate.» V. Quod si alicui difficile videbitur, pro eo quod rationabilem animam esse in Christo supra ostendimus, cum utique animarum naturam boni malique capacem per omnes disputationes nostras frequenter ostendimus; hoc modo rei hujus explanabitur difficultas. Naturam quidem animæ illius hanc fuisse quæ est omnium animarum, non potest dubitari: alioquin nec dici anima potuit, si vere non fuit anima. Verum quoniam boni malique eligendi facultas omnibus præsto est, hæc anima quæ Christi est, ita elegit diligere justitiam, ut pro immensitate dilectionis inconvertibiliter ei atque inseparabiliter inhæreret, ita ut propositi firmitas,
Abbreviated transcription (Latin):
teiusq nature ueritas demonstret᷑.
ut neq: aliquid indignũ & indecens.
in duina illa & ineffabili substantia
sentiat᷑. neq rursũ q̃ gesta sunt fal¬
sis illusa mmaginib estimentur. Qͤ
quidem in aures humanas profer¬
re & sermonib explicare longe uires
⁊ meriti nr̃i uł ingenu ac sermonis
ercedit. Arbitror aũ quia etiam scorũ¬

Expanded text:
triusque naturæ veritas demonstretur, triusque naturæ veritas demonstretur, ut neque aliquid indignum et indecens in divina illa et ineffabili substantia sentiatur, neque rursum quæ gesta sunt, falsis illusa imaginibus existimentur. Quæ quidem in aures humanas proferre, et sermonibus explicare, longe vires vel meriti nostri, vel ingenii ac sermonis excedit: arbitror autem quia etiam sanctoru
Abbreviated transcription (Latin):
credenda sit. S & ingressa eẽ dei sapi¬
entia uuluã femine. & nasci par¬
uulus & uagitum emittere. ad sum¬
litudinẽ plorantiũ paruulorũ. Tũ
deinde qd̃ et in morte conturbari re¬
fertur ut ip̃e etiã profitetur dicens
tristis est amma mea usq ad morte̾
⁊ ad ultimũ quousq ad eam que
inter homines indignissima habet᷑
adductus est mortẽ. licet post terciã
surrexerit diem. Cum ergo q̃dã in eo
ita uideamus humana ut nichil a
communi mortaliũ fragilitate di¬
stare uideant᷑. q̃dã ita diuina q̃ nul¬
li alii nisi illi prime & ineffabili nature
conueniant deitatis. heret humani
intellectus angustia & tante ad mira¬
tionis stupore ꝑcussa quo declinet.
quid teneat. quo se conuertat ignorat.
si dm̃ sentiat mortalem uidet si hominẽ
putet deuicto mortis regno. eũ spolus
redeuntem a mortius cernit. ꝓpt̾ qd̃
cum omi metu & reuerentia contem¬
plandũ est. ut in uno eodẽ ꝙ ita u¬

Expanded text:
credenda sit; sed et ingressa esse Dei Sapicredenda sit; sed et ingressa esse Dei Sapientia vulvam fœminæ, et nasci parvulus, et vagitum emittere ad similitudinem plorantium parvulorum; tum deinde quod in morte conturbatus refertur, ut ipse etiam profitetur dicens: «Tristis est anima mea usque ad mortem;» et ad ultimum quod usque ad eam quæ inter homines indignissima habetur adductus est mortem, licet post tertiam surrexerit diem. Cum ergo in eo quædam ita videamus humana ut nihil a communi mortalium fragilitate distare videantur, quædam ita divina ut nulli alii nisi illi primæ et ineffabili naturæ conveniant deitatis, hæret humani intellectus angustia, et tantæ admirationis stupore percussa, quo declinet, quid teneat, quo se convertat, ignorat. Si Deum sentiat, mortalem videt: si hominem putet, devicto mortis imperio cum spoliis redeuntem a mortuis cernit. Propter quod cum omni metu et reverentia contemplandum est, ut in uno eodemque ita u
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inter homines conuersatus sit.
sicut grã Labus eius infusa destat᷑.
is q ab eo gestis iurtutib confirmat᷑.
qui etiã ante presentiã suam hanc
quam ostendit in corpore. p̃cursores
& nuntios aduentus sui misit pro¬
ꝑħ̾as. Post ascensionẽ uͦ sitã in celos
scõs apłos diuinitatis sue uirtute
repletos homines uł ex publicanis
uł ex piscatorib imperitos & indoc¬
tos circumire fecit orbem terrarũ.
ut ex omi gente atq ex omĩb ppłis
piorũ plebem in se credentiũ congre¬
garent. Uerũ ex om̃ib de eo miracłis
& magnificis uirtutib illud penitꝰ
admirationẽ humane m̃tis excedit.
nec inuenit mortalis intelligentie
fragilitas. quomodo sentire uł intes¬
ligere possit. qd̃ tanta illa potentia
diume maiestatis. ipm̃ illud patris
uerbũ atq ip̃ã sapientia dei in qua
creata sunt omĩa uisibilia ce inui¬
sibilia intra circũscriptionẽ eius ho¬
minis qui appartut in uidea fuisse

Expanded text:
et inter homines conversatus, et inter homines conversatus, sicut gratia labiis ejus infusa sque ab eo gestis confirmatur. Qui etiam ante præsentiam suam hanc quam ostendit in corpore, præcursores suos et nuntios adventus sui misit Prophetas; post ascensionem vero suam in cœlos, sanctos Apostolos divinitatis suæ virtute repletos homines vel ex publicanis vel ex piscatoribus imperitos et indoctos circuire fecit orbem terrarum, ut ex omni genere atque ex omnibus populis piorum plebem in se credentium congregarent. II. Verum ex omnibus de eo miraculis et magnificentiis illud penitus admirationem humanæ mentis excedit, nec invenit mortalis intelligentiæ fragilitas quomodo sentire vel intelligere possit quod tanta illa potentia divinæ majestatis, ipsum illud Verbum Patris, atque ipsa Sapientia Dei, in qua creata sunt omnia visibilia et invisibilia, intra circumscriptionem ejus hominis qui apparuit in Judæa, fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ xp̃i deus: ꝑuidentes etiã qd̾
scriptũ est. qm̃ nemo nouit patrẽ n¬
si filius. neq filiũ quis nouit nisi
pater. Quis enĩ postet nosse q̃ sit
sapientia nisi qui genuit eam. aut
quis ad liquidũ que sit ueritas no¬
uit. nisi ueritatis pater. Quis certe
uniuersam uerbi sui naturã atq
ipius dei que ex deoest inuestigare
potuit. nisi solus deus apud quẽ
erat uerbit. Pro certo habere debe¬
mus qd̾ hoc uerbũ sine ratio dicen¬
da est. hanc saꝑientiã. hanc uerita¬
tem. nullus alius nisi solus pat̃
nouit: de quo scriptũ est. ne ipm̃t qͥ¬
dẽ mundũ capere arbitror libros
qui scriberent᷑. de gł̾a scilicet & maie¬
state filii dei. Impossibile nãꝙ est
litteris comiittere: ea q̃ ad salua¬
toris głam ꝑtinent. His igit᷑ tan¬
tis ac talib de natura filii dei con¬
sideratis: cum surama admiratio¬
ne obstupescimus qd̾ eminens omĩ¬
um ista natura. exinaniens se de
statu maiestatis sue. homo factus sit.

Expanded text:
eus:» pervidentes etiam quod scriptum est, quoniam «nemo novit Patrem nisi Filius, neque quis novit Filium nisi Pater:» Quis enim potest nosse quæ sit Sapientia, nisi qui genuit eam? aut quis ad liquidum quæ sit Veritas novit, nisi veritatis Pater? Quis certe universam Verbi sui naturam, atque ipsius Dei quæ ex Deo est, investigare potuit, nisi solus Deus apud quem erat Verbum? pro certo habere debemus quod hoc Verbum, sive ratio dicenda est, hanc Sapientiam, hanc Veritatem, nullus alius nisi solus Pater novit, de quo scriptum est: «Ne ipsum quidem mundum capere arbitror libros qui scriberentur,» de gloria scilicet et majestate Filii Dei. Impossibile namque est litteris committere ea quæ ad Salvatoris gloriam pertinent. His igitur tantis ac talibus de natura Filii Dei consideratis, cum summa admiratione obstupescimus quod eminens omnium ista natura exinaniens se de statu majestatis suæ homo factus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ aũ ait non licet. pro eo qd̃ ñ pot̾
dictum sentiamus ab apło. sic̃ &
ibi ubi ait. omĩa licent s ñ omĩa
expediunt. omiã licent s ñ omĩa e¬
dificant. Ea enĩ quorũ potestas no¬
bis est. propt̃ qd̃ habere ea possumꝰ.
licere nobis dicit. Paraclitus nͦ qd̾
paraclesis enĩ iatine consolatio apꝑel¬
latur. Siqͥs nãq de spũ scõ partici¬
pare meruerit. cognitis ineffabilibꝰ
sacram̃tis consolationẽ sine dubio&
leticiã cordis assumit. Cum em̃ rati¬
ones omĩũ q̃ fiunt. quare ł qualit̃
fiant. spũ indicante cognouerit.
in nullo utiq conturbari eius ani¬
ma poterit aut ullũ sensũ meroris
accipere. nec in aliquo terret᷑. cũ ũ¬
bo dei & sapientie eius inherens.
rib nr̃is qualiter de eo sentire debeas
exposiumus. dicit᷑ aũ etiã saluatoe

Expanded text:
Quod autem ait non licet, pro eo quod non potest, Quod autem ait non licet, pro eo quod non potest, dictum sentimus ab Apostolo, sicut et ibi ubi ait: «Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt: omnia mihi licent, sed non omnia ædificant.» Ea enim quorum potestas nobis est, propter quod habere ea possumus, licere nobis dicit. Paracletus vero quParaclesis enim latine consolatio appellatur. Si quis namque de Spiritu sancto participare meruerit, cognitis ineffabilibus sacramentis, consolationem sine dubio et lætitiam cordis assumit: cum enim rationes omnium quæ fiunt, quare vel qualiter fiant, Spiritu indicante cognoverit, in nullo utique conturbari ejus anima poterit, aut ullum sensum mororis accipere: nec in aliquo terretur, cum verbo Dei et sapientiæ ejus inhærens, ribus nostris qualiter de eo sentiri debeat, exp
Abbreviated transcription (Latin):
ũ uͦ tante eum potentie ac maiesta¬
tis ostendit. ut dicat apostolos non
posse capere adhuc ea que uolebat
eos docere saluator. nisi cũ aduenerit
sp̃s sc̃s. qui se eorũ animab infun¬
dens. illuminare possit de ratione
ac fide trinitatis. Isti uͦ ꝓ imꝑitia¬
intellectus sui qua ñ solũ ip̃i qd̾ rec¬
lũ est consequent ñ ualent exponere.
s ne his quidem q̃ a nobis dicunt᷑
possunt audientiã commodare. mi
sentientes. errorib se ac deceptionib
tradiderunt. erratico magis spũ de
spũum demoniorñ sequentes. pro¬
hibentium nubere ad interttũ &
rumam multorũ. & importune se
abstinere a cibis. ut ꝑ ostentationẽ
acrioris obseruantie seducant am¬
mas umocentũ. Oportet ergo nos
scire quia paraclitus est sp̃s sc̃s do¬
cens maiora qm uoce ꝓfecti possunt
&e ut ita dixer̃ĩ que ineffabilia st̃
& que ñ licet homini loqui. idest q̃
indicari bumano sermone ñ posst̃.

Expanded text:
um vero tantæ eum potentiæ ac majestaum vero tantæ eum potentiæ ac majestatis ostendit, ut dicat Apostolos non posse capere adhuc ea quæ volebat docere eos Salvator, nisi cum advenerit Spiritus sanctus, qui se eorum animabus infundens illuminare eos possit de ratione ac fide Trinitatis. Isti vero pro iintellectus, quia non solum ipsi quod rectum est consequenter non valent exponere, sed ne his quidem quæ a nobis dicuntur possunt audientiam commodare, minte sentientes, erroribus se ac deceptionibus tradiderunt, erratico magis spiritu spirituum dæmoniorum sequentes prohibentium nubere ad interitum» et ruinam multorum, et importune se abstinere a cibis, ut per ostentationem acrioris observantiæ seducant animas innocentum.» IV. Oportet ergo nos scire quia Paracletus est Spiritus sanctus, docens majora quam voce proferri possunt, et, ut ita dixerim, quæ ineffabilia sunt, et «quæ non licet homini loqui,» id est quæ indicari humano sermone non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
coris. neq qd̃ de his moysi responsa
darentur a deo. qui utiq sensus du
intellectus de xp̃o. qui utiq qmuis
sapientia sit non tñ oͣmib sapientie
agit aut obtinet um. nisi in his
qui inipã sapientia student. neq cũ
mẽdicus dicatur. erga om̃s quasi me¬
dicus agit. s erga illos tm̃ qui egri¬
tudinis sue inteslecto languore
confuguint ad miscdiam eius. ut
possint consequi sanitatẽ. ita arbit᷑r¬
rẽ etiã de spũ scõ in quo omĩs est
natura donorũ. aliiꝰ namq ꝑ sp̃m
uł hoc intelligitur ip̃e sp̃s. quo indi¬
get ille qui eum participare meru¬
erit. Quas diuisiones ac differenti¬
as non aduertentes bii qui paracli¬
tu eũ in euuͣgłio audiunt nominari.
neq considerantes ex quo opere uł ac¬
tu paraclitus nomine tur. uilib eu
nescio quib spitibr compararunt.
& ꝑ hoc conturbare conati sunt ec¬
clesias xp̃i. ita ut dissensiones fratri¬
b non modicas generarent. Quugłi¬

Expanded text:
coris, neque quod de his Moysi responsa coris, neque quod de his Moysi responsa darentur a Deo: qui utique sensus dubintellectus de Christo, qui utique quamvis sapientia sit, non tamen in omnibus sapientiæ agit aut obtinet vim, nisi in his qui in ipso sapientiæ student; neque cum medicus dicatur, erga omnes quasi medicus agit, sed erga illos tantum qui ægritudinis suæ intellecto languore confugiunt ad misericordiam ejus, ut possint consequi sanitatem: ita arbitror etiam de Spiritu sancto in quo omnis est natura donorum. Aliis namque præbetvel hoc intelligitur ipse Spiritus, quo indiget ille qui eum participare meruerit. Quas divisiones ac differentias non advertentes hi qui eum Paracletum in Evangelio audiunt nominari, neque considerantes ex quo opere vel actu Paracletus nominetur, vilibus eum nescio quibus spiritibus compararunt, et per hoc conturbare conati sunt Ecclesias Christi, ita ut dissentiones fratribus non modicas generarent. Evangeli
Abbreviated transcription (Latin):
gis qmͣ ante aduentũ eius declaret᷑.
Antea nãq solis prophis & paucis
siquis forte in populo meruissent.
donũ scĩ sp̃s prebebat᷑. Post aduentũ
uͥ saluatoris scriptũ est ad ĩpletũ ẽẽ
illud qđ dictum fuerat in propha
iohel. quia erit in nouissimis dieb
effundam de sp̃u meo suꝑ omẽm car¬
nem. et prophabunt. qd utiq tale
nificentissimũ demonstrat᷑. qd̾ ea q̃
in prophetis scripta sunt. uł in lege
moysi. pauci tẽ idest ip̃i prophete. &
uix sicubi unus ex om̃ĩ ppło suꝑare
poterat intellectũ corporeũ. & maius
aliquid idest spãle qͥd poterat intelli¬
gere in lege q  propħis. Nunc aũ in¬
numere sunt multitudines creden¬
tiũ. qui licet ñ om̃s possint ꝑ ordinẽ
atq ad liquidum spãlis intelligñ¬
tie explanare consequentiã. tñ om̃s
ꝑsuasum habent qd̃ neq circũcisio
corporalit intelligi debeat. neq oti¬
um sabbi. uł sanguinis effusio pe¬

Expanded text:
gis quam ante adventum ejus declaretur. gis quam ante adventum ejus declaretur. Antea namque solis Prophetis, et paucis, si quis forte in populo meruisset, donum Spiritus sancti præbebatur; post adventum vero Salvatoris scriptum est adimpletum esse illud quod dictum est in propheta Joële, quia «erit in novissimis diebus, et effundam de Spiritu meo» super omnem carnem, et prophetabunt:» quod utique tale nificentissimum demonstratur, quod ea quæ in Prophetis scripta sunt, vel Lege Moysi, pauci tunc, id est ipsi Prophetæ, et vix sicubi unus ex omni populo superare poterat intellectum corporeum, et majus aliquid, id est, spirituale quid poterat intelligere in Lege vel Prophetis; nunc autem innumeræ sunt multitudines credentium, qui licet non omnes possint per ordinem atque ad liquidum spiritualis intelligentiæ explanare consequentiam, tamen omnes persuasum habent, quod neque circumcisio corporaliter intelligi debeat, neque otium sabbati, vel sanguinis effusio pe
Abbreviated transcription (Latin):
ipẽ deus idem atq idem ip̃e xp̃c. ita
idem ip̾ẽ ⁊ spc̃ sanctus est. qui cẽ in pro¬
phetis & in apłis fuit. idest siue in
illis qui ante aduentũ xp̃i deo cre¬
diderunt. siue in his qui ꝑ xp̃i cõ¬
fugerunt ad deum. Et duos quidẽ
ausos duos eẽ hereticos dicere. & du¬
predicari. Quomodo enĩ hoc de scrip¬
turis poterunt affirmare. aut quã
differentiã dare poterunt int̾ spm̃
aut des criptio inueniri potest sp̃ẽ sci᷑
Nam ut concedamus martioni uł ua¬
lentino posse differentias deitatis
inducere. & aliam boni naturã. a¬
liam uͦ iusti describere. quid excogita¬
bit aut quid inuemiet ut differenti¬
am scĩ sp̃e introducat ᷤ Nichil ergo
differentie arbitror inuenire. Nos uͦ
estimamus qd̃ participationẽ eius
similit̃ ut sapientie dei & uerbi d̾i
absꝙ ulla differentia creatura rati¬
onabilis omĩs assumat: uideo tñ qd̾
p̃cipuus spc̃ scĩ aduentus ad homi¬
nes post ascensionẽ xp̃i in celos ma¬

Expanded text:
e Deus, atque idem ipse Christus; ita idem Spiritus sanctus est qui in Prophetis et in Apostolis fuit, id est, sive in illis qui ante adventum Christi Deo crediderunt, sive in his qui per Christum confugerunt ad Deum. Et duos quidem Deos ausos esse hæreticos dicere, et dub aliquo prædicari. Quomodo enim hoc de Scripturis poterunt affirmare, aut quam differentiam dare poterunt inter Spiraut descriptio inveniri potest Spiritus sancti. Nam ut concedamus Marcioni vel Valentino posse differentias deitatis inducere, et aliam boni naturam, aliam vero justi describere, quid excogitabit, atque quid inveniet, ut indifferentiam Spiritus sancti introducat? Nihil ergo . Nos vero existimamus quod participationem ejus similiter ut sapientiæ Dei et verbi Dei absque ulla differentia creatura rationabilis omnis assumat. Video tamen quod præcipuus sancti Spiritus adventus ad homines post ascensionem Christi in cœlos, ma
Abbreviated transcription (Latin):
catur. cum iam ñ ꝑ speculũ & in e¬
niginate. s facie ad faciem scĩ quoq
głam dei ꝙ rerũ causas ac uarieta¬
tatis accepto iam pignore ꝑ spm̃
iam nͨ nouimus: Hec interĩ uobis
ad presens. de reb tam difficilib
disputantib idest de incarnatione.¬
ꝙ de deitate xp̃i occurrere potuert̃.
Siquis sane melius aliquid potue¬
rit inuenire. & euidentiorib de sc̃p¬
turis scĩs assertionib confirmare
q̃ de̾cit: illa potius qmͣ hec recipiant᷑¬
mas illas dissertiones qͦs de
scd̃m qd̾ res poposcerat exposiumus
uisum est rursũ repetere nos debere
⁊ ostendere qd̃ deus idẽ eẽt creator
⁊ conditor mundi ⁊ pater dni nr̃i
atq eungłiorũ unus atq idẽ deus.
tẽ deinde etiã dexp̃o qd̾ is qui uer¬
bũ & sapientia dei suꝑius fuerat
ostensus. etiam qualiter homo fac¬
tus est. in consequentib debuit de¬
monstrari. Suꝑ est ut eciã de spu
scõ qm̃ possum̃ breuit̾ repetamꝰ
Tempus est ergo minc de spi scõ nos

Expanded text:
 speculum et in ænigmate, sed facie ad faciem sancti quique gloriam Dei et rerum causas ac veritatatis accepto jam pignore per Spijam non novimus . Haec interim nobis ad praesens de rebus tam difficilibus disputantibus, id est, de incarnatione et deitate Christi, occurrere potuerunt. Si quis sane melius aliquid potuerit invenire, et evidentioribus de Scripturis sanctis assertionibus confirmare quae dicit, illa potius quam haec recipiantmas illas dissertiones quas de secundum quod res poposcerat, exposuimus, visum est rursum repetere nos debere, et ostendere quod Deus idem esset creator et conditor mundi, et pater Domini atque Evangeliorum unus atque idem Deus; tum deinde etiam de Christo, quod is qui verbum et sapientia Dei superius fuerat ostensus, etiam qualiter homo factus est in consequentibus debuit demonstrari: superest ut etiam de Spiritu sancto quam possumus breviter repetamus. Tempus est ergo nunc de Spiritu sancto nos
Abbreviated transcription (Latin):
siquis nrm̃ ꝑeccauerit paraclitt̃
habemus apud patrẽ xp̃m ram̃ iu
stum. & ipẽ est repropitiatio ꝓ pecca¬
tis nr̃is. consideremus ne forte ali¬
ud hͥ significet hec appellatio para¬
cliti de salitatore. alind de spũ scõ.
uidetur enĩ de saluatore paraclitꝰ
dici deprecator. Utrũq enĩ signifi¬
cat in greco paraclitus.⁊ consolator
⁊ depcator. P ropt̃ eũ ergo qͥ subse¬
quit᷑ sermonẽ quo ait. quia ip̃e est
repropitiatio ꝓ peccĩs nr̃is magis in
saluatore nom̃ paracliti ꝓ dep̃catore
intelligendũ uidetur. deprecari emĩ pa¬
trẽ pro peccĩs nr̃is dicitur. de spũ uͦ scõ
paraclitus consolator debet intelligi
pro eo qd̃ consolationẽ prestat anima¬
br quib aꝑte reuelat sensũ scientie

Expanded text:
paracletum habemus apud Patrem Jesum Christum justum, et ipse est propitiatio pro peccatis nostris» consideremus ne forte aliud hic significet hæc appellatio paracleti de Salvatore, aliud de Spiritu sancto. Videtur enim de Salvatore paracletus dici deprecator: utrumque enim significat in græco paracletus, et deprecatoratorem. Propter eum ergo qui subsequitur sermonem, quo ait: «Et ipse est repropitiatio pro peccatis nostris,» magis in Salvatore nomen paracleti pro deprecatore intelligendum videtur; deprecari enim Patrem pro peccatis nostris dicitur. De Spiritu sancto Paracletus consolator debet intelligi, pro eo quod consolationem præstat animabus, quibus aperte revelat sensum scienti
Abbreviated transcription (Latin):
atq: in eius luce splendorẽ q ip̃ã ce¬
dens facta est cum ip̃o principalit
unus sp̃s. sicut ce apłs his qui eã
imitari deberent prorocit. quia qͥ
se uingit dũo unus sp̃s est. Hac ergo
subsentia autm⁊ iter dm̃ carnẽ ꝙ
mel anteꝰ non enĩ possibile erat
dei neccurã corpori sine mediatore
ituscrri. nascitur ut diximus d̾s
homo. illa substantia media exi¬
scentr: cui utiq contra naturã nĩ
erat corpus assumere. S neq rur¬
sũ anima illa ut poie substantia
rationabilis contr̃a uaiurã habu¬
it capere dñt in quẽ ut suꝑuus di¬
ximũs uelut uerbũ & sapiam. &
ueritatẽ tota iñ cesserat. Unde &e me¬
rito pro eo qd̾ tota es set in filio d̾i.
uł totũ in se caperet filiũ d̾i. etiã
ipã cũ ea quã assumpsecat carne
di filius & dei uirtꝰ xp̃c & dĩ sa¬
pientia appellat̾. Et rursũ di fi

Expanded text:
atque in ejus lucem splendoremque ipsa ceatque in ejus lucem splendoremque ipsa cedens, facta est cum ipso principaliter unus spiritus. Sicut et Apostolus his, qui eam imitari deberent, promittit, quia, Qui se jungit substantia animæ inter Deum carnemque mediante non enim possibile erat Dei naturam corpori sine mediatore misceri nascitur, ut diximus, Deus homo illa substantia media existente, cui utique contra naturam non erat corpus assumere. Sed neque rursus anima illa, utpote substantia rationabilis, contra naturam habuit capere Deum, in quem, ut superius diximus, velut Verbum et sapientiam et veritatem tota jam cesserat: unde et merito pro eo quod vel tota esset in Filio Dei, vel totum in se caperet Filium Dei, etiam ipsa, cum ea quam assumpserat carne, Dei Filius, et Dei virtus, et Dei sapientia appell
Abbreviated transcription (Latin):
temeritate aliqua s qm̃ ordo loci
quã que humane rationis assertio
uendicare solet. quã paucissimis
proferemus. suspiciones potius nr̃as
qm manifestas aliquas affirmati¬
ones in mediũ proferentes. Igitur
unigenitus dei ꝑquẽ omĩa facta eẽ
uisibilia & inuisibilia in suꝑiorib
sermo disputationis docuit. sc̃dm scͥp¬
ture sententiã & fecit omĩa & q̃ fe¬
cit diligit. Nam cum inuisibilis d̾i
ipẽ sit imago inuisibilis. participa¬
tionẽ sui uniuersis rationabilib
creaturis inuisibiliter prebuit. ita
ut tm̃ ex eo unusquisq parcicipi
sumeret. quanto erga eit dileclionis
in hesissec affectu. Uerũ cũ pro libi
arbicrii facultate uarietas unũ¬
quẽq: ac diuersitas habuisset ani¬
morũ. ut alius ardentiore. Alius
tenuiori & exiliore erga auctorem¬
suũ amore teneretur. illa anima
de qi a dixit dñs quia nemo au¬
fert a me animã meã. ab initio cre¬
sapientie & uecbo dei & ueritati
ac luci uera & tota totũ recipiens.

Expanded text:
quoniam ordo loci quam quæ humanæ rationis assertio vindicare solet, quam paucissimis proferemus, suspiciones potius nostras quam manifestas aliquas affirmationes in medium proferentes. III. Igitur Unigenitus Dei per quem omnia facta esse visibilia et invisibilia in superioribus sermo disputationis edocuit, secundum Scripturæ sententiam et fecit omnia, et quæ fecit, diligit. Nam cum invisibilis Dei ipse sit imago invisibilis, participationem sui universis rationabilibus creaturis invisibiliter præbuit, ita ut tantum ex eo unusquisque participii sumeret, quanto erga eum dilectionis inhæsisset affectu. Verum, cum pro liberi arbitrii facultate varietas unumquemque ac diversitas habuisset animorum, tenuiore et exiliore erga suum auctorem amore teneretur: illa anima, de qua dixit Jesus, quia Nemo aufert a me animam meam , inseparet sapientiae Dei et veritati ac luci verae, et tota totum recipiens,
Abbreviated transcription (Latin):
di ad eam propham dicentẽ. Dilexi¬
sti iusticiã. & odisti iniquitatẽ. proꝑ¬
terea unxit te deus ds tuus oleo le¬
ticie p̃ participib tuis. Dilectionis igit᷑
merito: ungitur oleo leticieꝰ idest
anima cũ uerbo dĩ xp̃o efficitur. Un¬
gi nãq oleo leticie non aliud intelli¬
git᷑: quã spũ scõ repleri. Qd̃ aũ p̃ par¬
ticipib̃dixit: indicat quia ñ grã sp̃s
sicut propħis data est. s ip̃ius uer¬
bi dei in ea substantialis inerat ple¬
nitudo. sictit & apłs dixit. in quo
habitat omĩs plenitudo diuinitats
corporalit. Deniq propt̾ hoc ñ solũ

Expanded text:
di ad eam Prophetam dicentem: «Dilexidi ad eam Prophetam dicentem: «Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem; propterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae participibus tuis . Dilectionis ergo merito ungitur oleo laetitiae, id est, anima cum Verbo Dei Christus efficitur. Ungi namque oleo laetitiae, non aliud intelligitur quam Spiritu sancto repleri. Quod autem prae participibus dixit, indicat, quia non gratia Spiritus, sicut Prophetis, ei data est, sed ipsius Verbi Dei in ea substantialis inerat plenitudo, sicut et Apostolus dixit, In quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter . Denique propter ho
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filius hominis nominat᷑. Nam &
filius dei mortuus ẽẽ dr᷑. ꝓ ea scilicet
natura q̃ mortẽ utiq recipere poterat.¬
& filius hominis appellat᷑ qui uen¬
turus in dei patris gła cum scĩs an¬
gelis predicatur. Et hac de causa ꝑ
omẽm scripturã tam diuina natura
humanis uocabulis appellatur.
qm humana natura diuine nun¬
cupationis insignib decoratur. Ma¬
gis enĩ de hoc qm̃ de alio dici potest
qd̾ scriptũ est. quia erunt ambo in
carne una. etiam non sunt duo s
caro una. Magis enĩ uerbũ dei cũ
anima in carne una eẽ qm uir eu
uxore putandus est. S et unus sp̃s
ẽẽ cũ deo cui magis conuenit qm
buic anime q̃ seita deo ꝑ dilectionẽ
unxit. ut cũ eo unus sp̃s mertto di¬
catur: qd̃ aũ dilectionis ꝑfectio &
meriti affectus. sinceritas hanc ei¬
insepara bilẽ cũ deo fecerit unitatẽ
ita ut non fortuita fuerit aut cũ ꝑso¬
ne acceptione anime eus assumptio
s uirtutũ suarũ ei merito delata. au¬

Expanded text:
 Filius hominis nominatur. Nam et filius Dei mortuus esse dicitur, pro ea scilicet natura quæ mortem utique recipere et Filius hominis appellatur, qui venturus in Dei patris gloria cum sanctis Angelis prædicatur. Et hac de causa per omnem Scripturam tam divina natura humanis poterat vocabulis appellatur, quam humana natura divinæ nuncupationis insignibus decoratur. Magis enim de hoc quam de ullo alio dici potest, quod scriptum est quia «erunt ambo in carne una, et jam non sunt duo, sed caro una. D.» Magis enim Verbum Dei cum anima in carne una esse, quam vir cum uxore, putandum est; Sed et unus spiritus esse com Deo, cui magis convenit quam huic animæ quæ se ita Deo per dilectionem junxit, ut cum eo unus spiritus merito dicatur? IV. Quod autem dilectionis perfectio, et meriti affectus sinceritas ei hanc inseparabilem cum Deo fecerit unitatem, ita ut non fortuita fuerit, aut cum persona acceptione animæ ejus assumptio, sed virtutum suarum ei merito delata, au
Abbreviated transcription (Latin):
& didicistis. & accepistis ꝙ audistis & u
distis in me: Dicant ergo perlerutas
scripturas dumas q̃ suir singule uir¬
tutes & non subripiant in hec qd̃ diẽt
quia is deris qui unicuiq scđm meri¬
dum tribuit. odio malorũ retribuit
malis mala. & ñ ꝓ eo qd̃ austerioribi
curari indigent medicam̃tis hii qui
deliquerunt. & propterea his adhibet
ea q̃ emendationis prospectu ad pre¬
sens uidentur sensum doloris inferre.
Non legunt qͥd scriptũ sit. de spe illor
qui in diluiuo ꝑempti sunt. de qua
sꝑe petrus in epistola sua ita ait. qͥa

Expanded text:
æ didicistis, et accepistis, et audistis, et æ didicistis, et accepistis, et audistis, et vidistis.» in me?» Discant ergo perscrutantes Scripturas divinas quæ sunt singulæ virtutes, et non surripiant in hoc quod dicunt, quia is Deus qui unicuique secundum meritum retribuit, odio malorum retribuit malis mala, et non pro eo quod austerioribus curari indigent medicamentis hi qui deliquerunt, et propterea his adhibet ea quæ emendationis prospectu ad præsens videntur sensum doloris inferre. Non legunt quid scriptum sit de spe illorum qui in diluvio perempti sunt, de qua spe Petrus ipse in prima Epistola sua ita ait: «Quia
Abbreviated transcription (Latin):
camus in deo. uł ut ipĩs uidetur in
duob istis duis respondeant: Hoc qͦq
si uidetur eis bonitas uirtus eẽ aliqͣ.
qd̾ puto sine dubio fatebunt᷑. quid
ctiã dicent de iusticia nunqmͣ profecto
ut mͥ uidet᷑ ita desipient. ut usticiã
negent eẽ uirtutẽ. Ergo si bonũ uir¬
tus & uisticia uirtus est. sine dubio
iusticia bonitas est. Si uͦ dixerint ñ
eẽ bonũ iusticiã. suꝑest rt aut ma¬
lũ sit. aut indifferens. Et quidẽ di¬
centib malũ ẽẽ iusticiã. res pondere
meptũ puto. uidebor enĩ uł insanis
sermonib. ł iñte motis hominib
res pondere. Malũ enĩ quomͦ uidebit᷑
id qd̾ bonis bona retribuere potest.
sicut etiã ipĩ fatent᷑: Si uͦ indifferẽs
dixerint. consequens est ut cũ iusti¬
cia indifferens sit & sobrietas & pru¬
dentia & om̃s relique uirtutes in¬
differentes habeantur. Et quid res¬
pondebimus paulo dicenti. si qua
iurtus. si qua laus. hec oogitate q̃¬

Expanded text:
camus in Deo, vel, ut ipsis videtur, in camus in Deo, vel, ut ipsis videtur, in duobus istis diis. Respondeant hoc quoque si videtur eis bonitas virtus esse aliqua, quod puto sine dubio fatebuntur, quid etiam dicent de justitia? Nunquam profecto, ut mihi videtur, ita desipient, ut justitiam negent esse virtutem. Ergo si bonum virtus et justitia virtus est, sine dubio justitia bonitas est. Si vero dixerint, non esse bonum justitiam, superest ut aut malum sit, aut indifferens. Et quidem dicentibus malum esse justitiam respondere ineptum puto. Videbor enim vel insanis sermonibus, vel mente motis hominibus respondere. Malum enim quomodo videbitur id quod bonis bona retribuere potest, sicut etiam ipsi fatentur? Si vero indifferens dixerint, consequens est ut cum justitia indifferens sit, et sobrietas et prudentia et omnes reliquæ virtutes indifferentes habeantur. Et quid respondebimus Paulo dicenti: «Si qua virtus, si qua laus, hæc cogitate qu
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ cos quendã sordidis indum̃tis.
stũ dicunt: Et quomͦ bonos ⁊ ma¬
los uisserat inuitare. nec merita a
ministris sciscitari preceꝑat. ꝑ qd̃ u¬
tiq ñ iusti Aliciius ut isti dicunt.
⁊ ꝑ meritis retribuentis s erga om̃s
indiscrete benignitatis indicat᷑ affectꝰ.
Si uͦ necesse est hoc de bono d̾o idest
immo quid tale est qd̃ in do legis
criminant᷑. qualle est ut eũ qui ab his
serius quos ipẽ miserat. uocare bonos
⁊ malos fuerat inuitatus. iuberet eũ¬
ꝑ sordidiorib indum̃tis uinctũ manibꝰ
pedib q in exteriores tenebras p̃cipi¬
tari: Et hec quidẽ sufficere debent q̃ ex
aunctoritate assumpsimus scripturarũ.
ad refellenda ea q̃ heretici obtendere
solent. non tũ indecens uidebitur si etiã
ex ratione ip̃ius consequentie paucis
agamus cum eis. Interrogamus ergo
cossi norunt q̃ ratio apud homines
uirtutis ac malitie habeatur. et si
uidctur ẽẽ consequens ut uirtutes di¬

Expanded text:
inter eos quemdam sordidis indumentis,inter eos quemdam sordidis indumentis,stum dicunt? Et quomodo bonos ac malos jusserat invitari, nec merita a ministris sciscitari præceperat? Per quod utique non justi alicujus, ut isti dicunt, et pro meritis retribuentis, sed erga omnes indiscretæ benignitatis indicatur affectus. Si vero necesse est hoc de bono Deo, id est imo quid tale est quod in Deo Legis criminantur, quale est ut eum qui ab his servis quos miserat vocare bonos et malos, fuerat invitatus, juberet pro sordidioribus indumentis vinctum manibus pedibusque in exteriores tenebras præcipitari? III. Et hæc quidem sufficere debent quæ ex auctoritate assumpsimus Scripturarum ad refellenda ea quæ hæretici obtendere solent. Non tamen indecens videbitur, si etiam ex ratione ipsius consequentiæ paucis agamus cum eis. Interrogamus ergo eos si norunt quæ ratio apud homines virtutis ac malitiæ habeatur, et si videtur consequens esse, ut virtutes di
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatẽ genus ẽẽ uirtutũ. iusticiã
uͦ ł sanctitatẽ species generis. id̾o cũ
in suꝑiorib genus simul ac spẽs no¬
minasset. repetens sermonẽ ad solũ
genus retorsit. S et in consequenti¬
est mortẽ. in quo id ꝑ genus conclu¬
dit. qd̃ suꝑius ꝑ spẽs exposuerat.
Hoc modo namqr intelligendũ est
eciã illud qđ dictũ est. bonꝰ homo de
bono thesauro sui cordis ꝑfert bonũ¬

Expanded text:
bonitatem genus esse virtutum, justitiam bonitatem genus esse virtutum, justitiam vero vel sanctitatem species generis, ideo cum in superioribus genus simul ac species nominas. set, repetens sermonem ad solum genus retorsit. Sed et in consequentiest mortem.» In quo id per genus concludit, quod superius per species exposuerat. Hoc modo namque intelligendum est etiam illud quod dictum est: «Bonus» homo de bono thesauro cordis
Abbreviated transcription (Latin):
non potest arbor mala bonos frucͥ
facere. ex fructu enĩ arbor cognoscit᷑.
Quid ergo est auint qualis arbor sit
lex. ex fructibi sus idest ex p̃ceptorũ
sermonib declaratur: Si enĩ bona in¬
ueniatur lex. sine dubio ce qui de¬
dit eam bonus deus ẽẽ creditur. si
uͦ iusta magis qmͦ bona iustus etuã
legis lator putabitur ds̃. Paulus
apłs nulla circuitione usus ait.
Lex ergo bona est. & mandatũ scm̃ &
iustũ et bonuex quib manifestũ ẽ¬
quia paulus non istorũ litteras di¬
dicerat. qui ustũ a bono separant.
s ab eo deo factus fuerat instructus
& eius dei spũ fuerat illuminatus.
qui sumul &e sc̃s. & bonus ⁊ iustꝰ est
ꝑ cuius ille spm̃ loquens dicebat
mandatũ legis ẽẽ scm̃. & iustũ & bo¬
nũ. Et ut euidentius supra iustictã
&e sanctitatẽ. bonitatẽ magis inẽẽ
ostenderet. & in mandato repetito
sermone ꝓ his trib solam tribuit
bonitatẽ. dicens. Qd̃ ergo bonũ est.
michi mors est: Absit. Sciens quippe

Expanded text:
non potest arbor mala fructus» bonos facere: ex fructu enim arbor cognoscitur.» Quid ergo aiunt? Qualis arbor sit Lex, ex fructibus suis, id est ex præceptorum sermonibus declaratur. Si enim bona inveniatur Lex, sine dubio et qui dedit eam bonus Deus esse creditur. Si vero justa magis quam bona, justus etiam legislator putabitur Deus. Paulus Apostolus nulla circuitione usus ait: «Lex ergo bona est, et mandatum sanctum et justum et bonum.» Ex quibus est manifestum quia Paulus non istorum litteras didicerat qui justum a bono separant, sed ab eo Deo fuerat instructus, et ejus Dei spiritu fuerat illuminatus, qui simul et sanctus et bonus et justus est per cujus ille spiritum loquens, dicebat mandatum Legis esse sanctum et justum et bonum. Et ut evidentius supra justitiam et sanctitatem bonitatem magis inesse ostenderet in mandato, repetito sermone, pro his tribus solam protulit bonitatem, dicens: «Quod ergo bonum est, mihi» mors est? absit,» Sciens quippe
Abbreviated transcription (Latin):
gestorũ qmͣ naturã uidex. uidet᷑ quip¬
ꝑe si natura mala bene facere ñ potest
nec bona male. Tunc dcmũ quẽ bonũ
dicunt. si ad om̃s bonus est. sine du¬
bio & ad eos qui pertturi sunt bonꝰ ẽ.
Et quomͦ non eos saluat. Si non uult

Expanded text:
gestorum quam naturarum judex videtur: quipgestorum quam naturarum judex videtur: quippe si natura mala benefacere non potest, nec bona male. Tum deinde eum quem bonum dicunt, si ad omnes bonus est, sine dubio et ad eos qui perituri sunt bonus est: et quomodo non eos salvat? Si non vult,
Abbreviated transcription (Latin):
dicent esfectũ esi qui aliqñ uistus erat.
an potius illud putabunt qd̾ uistus qͥ¬
dem est nune. s patient̾ ferc humana
delicta tẽ uͦ ne uistus quidẽ erat. qui in¬
nocendes paruulos & lactentes simul
cũ immanibi & impus gigantibi ex¬
tinguebat. S bec ita sentiunt. qm̃ ni¬
chil audire ultra litterã norunt. Ali¬
oquin ostendant quomͦ iustũ est scdm
litteram in terciã & quartã progeniẽ
parentũ reddi peccã in simi filiorũ
& in filios filiorũ iporũ post ipõs. A no¬
bis aũ talia ista non scd̃m litterã in¬
tel ligunt᷑. si sicut ierecbiel docuit ꝑa¬
rabolam cam dicens. requirimꝰ quid
& illud debent ostendere quomꝰ iuistꝰ
sit & pro meritis unicuiq retribu¬
ens qui punit terrenos & diabolũ.
cũ nichil dignũ pena cõmiserint.
Non enĩ poterant si sodm istos natitre
male ⁊ ꝑdite erant. aliquid boni age¬
re. Nam᷑ ⁊ qd̃ iudicẽ eũ dicunt. ñ iã

Expanded text:
dicent effectum eum qui aliquando justus erat? dicent effectum eum qui aliquando justus erat? an potius illud putabunt, quod justus quidem est nunc, sed patienter fert humana delicta, tunc vero nec justus quidem erat qui innocentes parvulos et lactentes simul cum immanibus et impiis gigantibus extinguebat? Sed hæc ita sentiunt, quia nihil audire ultra litteram norunt: alioquin ostendant quomodo justum est secundum litteram, in tertiam et quartam progeniem parentum reddi peccata in sinum filiorum, et in filiorum ipsorum filios post ipsos. A nobis autem talia ista non secundum litteram intelliguntur, sed sicut Ezechiel docuit parabolam eam dicens, requirimus quid et illud debent ostendere, quomodo justus sit, et pro meritis unicuique retribuens, qui punit terrenos et diabolum, cum nihil dignum pœna commiserint. Non enim poterant si secundum istos naturæ malæ et perditæ erant aliquid boni agere. Nam et quod judicem eum dicunt, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
peccĩs suis om̃s decidunt. ita ut nul¬
lus ex his qui de egipto fuerant pro¬
fecti. inueniant᷑ terrã repromissionis
intrare. p̾ter ĩm ⁊ caleph. De nouo aũ
testam̃to miscłie ac ꝑietatis congre¬
gant uerba quibr a saluatore discipłi
informantur. et quib pronuntiari
uidetur quia nemo bonus pret̃ unũ¬
sit deum patrẽ. & ꝑ hoc ausi sunt bo¬
nũ quidẽ nominare patrẽ saluatoris
cuit appellare a quib primũ illud exi¬
gendum puto. si socdm suã diffinitio¬
nẽ iustũ possint ostendere conditorẽ
pumentẽ ꝓ meritis uł eos qui dilu¬
iuii tempore ꝑierunt. uł sodomitas.
uł eos qui ex egipto profecti fuerant.
cũ nunc uideamnus interdũ multo ne¬
quiora ⁊ scelestiora cominitti flagitia
quã fiterant illa pro quib bii quos
supra diximus interempti sunt. sĩdũ
tñ uidemus unũquẽq peccantiũ pe¬
nã luere m̃torũ: nũquid nã bonũ

Expanded text:
peccatis suis omnes decidunt, ita ut nulpeccatis suis omnes decidunt, ita ut nullus ex his qui de Ægypto fuerant profecti, inveniatur terram repromissionis intrare præter Jesum et Caleb. De novo autem Testamento misericordiæ ac pietatis congregant verba, quibus a Salvatore discipuli informantur, et quibus pronuntiari videtur quia nemo sit bonus præter unum Deum patrem: et per hoc ausi sunt bonum quidem nominare Patrem Salvatoris cuit appellare. II. A quibus primo illud exigendum puto, si secundum suam definitionem justum possunt ostendere Conditorem punientem pro meritis vel eos qui diluvii tempore perierunt, vel Sodomitas, vel eos qui ex Ægypto profecti fuerant, cum videamus interdum multo nequiora et scelestiora committi flagitia quam fuerint illa pro quibus hi quos supra diximus interempti sunt, nondum tamen videmus unumquemque peccantium pœnam luere meritorum; numquidnam bonum