comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑductis. ẽis ipsis xp̃ianis a quib ꝑ¬
ducti sunt intercedentib leuis¬
sima pena si tam̃ illa pęna dicen¬
da est: in insulam relegatus est.
Qd̾ sua sponte cocidie serui di faci¬
unt. se a turbulento strepitu po¬
puloꝵ remouere cupientes: & un¬
de publica terrenoꝵ uota pͥnci¬
pum ꝑ indulgentiã solent rela¬
xare damnatos. Deniq non mul¬
to post inde om̃s eade̾ sollemni
sorte dimissi sunt. fatemini gͦ
illos fid̾e tenuisse ueriorem iustio¬
rẽq uita qui ꝓ ea multo quã uos
atrotiora sustinere meruert̃: aut
desinite uos inde iactare qd̾ multis
detestabiles sitis. S discernite qͥd sit
ꝑsecutionẽ pati ꝓ blasphemia. & ꝑsecu¬
tionẽ pati ꝓ iusticia: & ꝓ qua istarũ
patiamini in ur̃is libris etiã atq
etiam diligent̃ adu̾tite. Quã multi
aut in nr̃a cõmunione ueraciter
faciunt ista sublimiora precepta
euangłica de quors specie fallitis

Expanded text:
perductis, eis ipsis christianis a quibus pperductis, eis ipsis christianis a quibus perducti sunt intercedentibus, levissima poena, si tamen illa poena dicenda est, in insulam relegatus est: quod sua sponte quotidie servi Dei faciunt, se a turbulento strepitu populode publica terrenorum principum uota per indulgentiam solent relaxare damnatos. denique non multo post inde omnes eadem sollemni sorte dimissi sunt. fatemini ergo illos fidem tenuisse ueriorem iustioremque uitam, qui pro ea multo quam uos atrociora sustinere meruerunt, aut desinite uos inde iactare, quod multis detestabiles sitis. sed discernite, quid sit persecutionem pati pro blasphemia et persecutionem pati pro iustitia; et pro qua istarum patiamini. in uestris libris etiam atque etiam diligenter aduertite. Quam multi autem in nostra communione uerfaciunt ista sublimiora praecepta evangelica, de quorum specie fallitis
Abbreviated transcription (Latin):
grauiora ꝑpetitur: omitto dicere qd̾
uidere facillimũ est. quã multo gra¬
uiora uobis patiant᷑ aliis acq aliis
quibusq facinorib flagitiisq pol¬
luti. illud dico si ꝓ nomine xp̃i quo¬
quomodo usurpato atq suscepto qͥs¬
quis patitur ꝑsecutionẽ. iam etiam
uerã fid̾e iusticiamq tenere dicen¬
dus est: concedite ut ille sit fid̾i ueri¬
oris maiorisq iusticiȩ quẽ multo
uobis grauiora ꝑpessum potͥimus
ostendere. Et milia iam uobis nr̃o.¬
rũ martẏrũ occurrant: atq ipse
precipue cyptianus. cuius litteris¬
etiã edocetur qd̾ in xp̃m credide¬
rit nacũ ex uirgine maria. A hac
ille fide qũa uos detestamini usq¬
ad gladium mortẽq ꝑuenit cum
gregib xp̃ianoꝵ tunc ita creden¬
tiũ: atq ita grauiusq mouentiũ.
Faustus aut̃ conuictus uł confessus
qd̾ manicheus esset. cũ aliis non¬
nullis secũ ad iudiciũ ꝓconsulare

Expanded text:
grauiora perpetitur — omitto dicere, quod grauiora perpetitur — omitto dicere, quod uidere facillimum est, quam multo grauiora uobis patiantur aliis atque aliis quibusque facinoribus flagitiisque polluti — illud dico: si pro nomine Christi quoquo modo usurpato atque suscepto quisquis patitur persecutionem, iam etiam ueram fidem iustitiamque tenere dicendus est, concedite, ut ille sit fidei uerioris maiorisque iustitiae, quem multo uobis grauiora perpessum potuerimus ostendere, et milia iam uobis nostrorum martyrum occurrant atque ipse praecipue Cyprianus, cuius etiam litteris edocetur, quod in Christum crediderit natum ei uirgine Maria. pro hac ille fide, quam uos detestamini, usqad gladium mortemque pervenit, cum gregibus christianorum tunc ita credentibus, atque ita graviusque morientibus. Faustus autem convictus vel confessus quod manichaeus esset, cum aliis nonnullis secum ad judicium proconsulare
Abbreviated transcription (Latin):
in globo tenebrarũ a patre ligabit᷑¬
& non lugebit᷑: Quomͦ esurientẽ
& sitientẽ iusticiam: Quã fau¬
stus in scͥptis suis non addidit:
credo ne sibi deesse uideretur. si
eã se ad huc esurire ac sitire fatere¬
tur. S quã iusticiã isti esurint¬
& sitiunt quib ꝑfecta iusticia
erit damnatis in globo fr̃ib qui
nichil suo uitio peccauerunt. sed
hostili tabe contra quã eos pater
misit in expiabilit᷑ infecti sunt
insuꝑ triumphare: Quomͦ ꝑsecu¬
tiones & odia sustinetis ꝓpter iu¬
sticiã. quib hȩc sacrilegia p̃dicare
& ꝑsuadere iusticia est  A qua un¬
piã ꝑuersitate ꝓpter xp̃ianoꝵ tempo¬
rũ mansuetudinẽ quã parua & ꝓpe
nulla patiamini. cur non cogita¬
tis: S tamquã cȩcis facuisq lo¬
quamini: iusticie ur̃ȩ uelut ma¬
gnũ uultis esse indicium. qd opꝓbria
sustinetis. ꝑsecutionẽq patim̾ini.
Porro si tanto est quisq iustior qͣnto

Expanded text:
in globo tenebrarum a patre ligabitur etin globo tenebrarum a patre ligabitur et non lugebitur? quomodo esurientem et sitientem iustitiam, quam Faustus in scriptis suis non addidit, credo, ne sibi deesse uideretur, si eam se adhuc esurire ac sitire fateretur? sed quam iustitiam isti esuriunt et sitiunt quibus perfecta iustitia erit damnatis in globo fratribus, qui nihil suo uitio peccauerunt, sed hostili tabe, quo eos pater misit, inexpiabiliter infecti sunt, insuper triumphare? Quomodo persecutiones et odia sustinetis propter iustitiam, quibus haec sacrilegia praedicare et persuadere iustitia est? pro qua inpia peruersitate propter christianorum temporum mansuetudinem quam parua et prope nulla patiamini, cur non cogitatis? sed tamquam caecis fatuisque loquamini, iustitiae uestrae uelut magnum esse uultis indicium, quod obprobria sustinetis persecutionemque patimini. porro si tanto est quisque iustior, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
esurientẽ. sitient̾ẽ. ꝑ secutione et
odia sustinentẽ ꝓpter iusticiã: et
dubitas utrũ accipiã euangłium :
Si hoc esset iustũ esse iustifͤcare se
ipsum: u̾bis sius uolasset in celũ ho¬
mo iste cũ hec loqueret᷑. S ego in de¬
licias fausti non inuehor. notas om̃i¬
b audicorib manicheoꝵs: & eis ma¬
xime qui st̃ romȩ. Talem ꝓpono ma¬
nicheũ qualem constantius requi¬
rebat cũ illa precepta exigebat im¬
pleri: non qualem uideri nolebat.
Et illũ tam̃ qͦmͦ uidero pauꝑem sp̃u:
qui tam suꝑb est. ut animã suam
d̾m credat᷑. nec captiuus erubescat:
Quomͦ mitẽ: qui tantę auctoritati
euangłice mauult insultare quã
credere: Quomͦ pacificũ: qui natu¬
rã ipsam diuiniã qua d̾̃s est qͥcquid
est qui solus uere est. ꝑpetuã pacẽ
habere potuisse non putat: Quomͦ
puro corde: in quo tumultu antur
tam sacrilega & tam multa figmen¬
captũ & ligatũ donet soluat᷑ & euadat
ex quad̾a tam̃ parte decurtatus. quȩ

Expanded text:
entem, sitientem, persecutiones et odia sustinentem propter iustitiam et dubitas, utrum accipiam euangelium? si hoc esset iustum esse, iustificare se ipsum, uerbis suis uolasset in caelum homo iste, cum haec loqueretur. sed ego in delicias Fausti non inuehor notas omnibus auditoribus Manichaeorum et eis maxime, qui sunt Romae: talem propono Manichaeum, qualem Constantius requirebat, cum illa praecepta exigebat inpleri, non qualem uideri nolebat. et illum tamen quomodo uideo pauperem spiritu, qui tam superbus est, ut animam suam deum credat nec captiuus erubescat? quomodo mitem, qui tantae auctoritati euangelicae mauult insultare quam credere ? quomodo pacificum, qui naturam ipsam diuinam, qua deus est quicquid est, qui solus uere est, perpetuam pacem habere potuisse non putat? quomodo puro corde, in quo tumultuantur tam sacrilega et tam multa figmencaptum et ligatum, donec soluatur et euadat ex quadam tamen parte decurtatus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
& filiũ hõis. Unde ne ꝑgam ꝑ
plurima: uno loco in euanglio
scd̾m ioħem ita scͥptum est. Amen
amen dico uobis. qr uenit hora
& nunc est. qͣndo mortui audi¬
ent uocẽ filii di: & qui audierint
uiuent. Sicut enĩ pater habet
uitã in semet ipso: sic dedit & fi¬
lio uitã habere in semetipso. Et po¬
testatẽ dedit ei iudiciũ facere: qr
filius hõis est. Dixit uoce filii d̾i au¬
dient: & dixit qr filius hõis est. Scd̾m
hoc enĩ qͦd dixit filius hõis est. ac ce¬
pit potestatẽ iudiciũ faciendi: qr
in ipsa forma uenturus est aduidiciũ.
ut & amalis & abonis uideat᷑. in
qua forma etiã ascendit in cęlum.
& uox illa discipulis sonuit. sic ue¬
niet quẽ ad modu uidistis eũ ascen¬
dent̾e in cȩlũ. Nam scd̾m id qͦd filius
d̾i d̾s equalis est patri& cũ patre unũ:

Expanded text:
et filium hominis. unde ne pergam per et filium hominis. unde ne pergam per plurima, uno loco in euangelio secundum Iohannem ita scriptum est: amen, amen dico uobis, quia uenit hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei; et qui audierint, uiuesic dedit et filio uitam habere in semet ipso; et potestatem dedit ei et iudicium facere, quia filius hominis est. dixit: uocem filii dei audient, et dixit: quia filius hominis est. secundum hoc enim, quod dixit filius hominis est', accepit potestatem iudicium faciendi, quia in ipsa forma uenturus est ad iudicium, ut et a bonis et a malis uideatur. in qua forma etiam ascendit in caelum et uox illa discipulis sonuit: sic ueniet, quemadmodum eum uidistis euntem in caelum. nam secundum id, quod filius dei deus aequalis est
Abbreviated transcription (Latin):
ta uanitate manichei fabulam
nefandi sui errous inducant de
nescio quo cõmenticio pͥmo hoĩe
quẽ non terrenũ sed fallacib ele¬
mentis inducũ contra apłm pre¬
dicant dicentẽ. ꝓͥmus homo de ter¬
ra terrenus. & qͣnta cura nos idem
monuerit apłs dicens. siqͥs uobis
annuntiauerit preter quã qd̃
annuntiauimus uobis: anathe¬
ma sit. Quaꝓpter restat ut fili¬
um hõis xp̃m ita credamus. sicut
aplica u̾itate predicat᷑: non sicut
manicheoꝵ falsitate confingit᷑.
Cum gͥ eum euangłistȩ annunti¬
ent natũ ex femina de domo dauid.
hoc est de familia dauid. paulus¬
memor esto ĩm xp̃m resurre¬
xisse a mortuis ex semine dauid
scd̃m euangłium meũ: satis ap¬
paret quẽ ad mod̾u xꝑm filiũ ho¬
minis credere debeamus. Qui fili.¬
us d̾i ꝑ quẽ facti sumus. etiã filius
hõis ꝑ assũptionẽ carnis factus
est. ut moreret᷑ ꝓpt̃ delicta ͫͣ & re¬
surger et ꝓpter iustificationẽ nr̃am.
d̾oq utrũq se dicit: & filiũ dei

Expanded text:
ta uanitate Manichaei fabulam nefandi sui erroris inducant de nescio quo commenticio primo homine, quem non terrenum, sed fallacibus elementis indutum contra apostolum praedicant dicentem: primus homo de terra terrenus, et quanta cura nos idem monuerit apostolus dicens: si quis uobis adnuntiauerit praeterquam quod adnuntiauimus uobis, anathema sit. quapropter restat, ut filium hominis Christum ita credamus, sicut apostolica ueritate praedicatur, non sicut Manichaeorum falsitate confingitur. cum igitur eum euangelistae adnuntient natum ei femina de domo Dauid, hoc est de familia Dauid, Paulusmemor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum: satis adparet, quemadmodum Christum filium hominis credere debeamus, qui filius dei, per quem facti sumus, etiam filius hominis per adsumptionem carnis factus est, ut moreretur propter delicta nostra et resurgeret propter iustificationem nostram. ideoque utrumque se dicit, et filium dei
Abbreviated transcription (Latin):
pora sua in semet ipsis. Et paulo.
post. ꝓpterea tradidit illos d̾s in
passiones ignominiȩ. Item paulo
bere in noticiã: tradidit illos d̾s
in reꝑbum sensum. Ecce quomͦ ue¬
rus d̾s & iustus excecat mentes
infideliũ. Neq enĩ umquã in his
apłi u̾bis quȩ cõmemoraui: alius
d̃s intellectus est quã ille qui filiũ
suũ misit dicent̾ẽ. In iudiciũ ueni
in hunc mund̾u : ut qui non uideg
uideant. & qui uident cecifiant.
Nam & hic satis apparet mentib fi¬
deliũ: quomͦ d̾s excecet mentes in
iudicii ut quorumda mentes ex ce¬
cent᷑ quoꝵd̾a illuminent᷑: cui ueris¬
sime dictũ est. Iudicia tua abyssus
multa. Cuius ꝓfunditatis impene¬
trabilem altitudin̾e: apłs admiratꝰ
exclamat. O altitudo diuitiarũ sa¬
pientiȩ & scientiȩ d̾i: quã inscruta

Expanded text:
pora sua in semet ipsis; et paulo pora sua in semet ipsis; et paulo post: propterea tradidit illos deus in passiones ignominiae; item paulo bere in notitiam, tradidit illos deus in reprobum sensum. ecce quomodo uerus deus et iustus excaecat mentes infidelium. neque enim umquam in his apostoli uerbis, quae commemoraui, alius deus intellectus est quam ille qui filium suum misit dicentem: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. nam et hic satis apparet mentibus fidelium, quomodo deus excaecet mentes inficii sui, ut quorundam mentes excaecentur, quorundam inluminentur. cui uerissime dictum est: indicia tua abyssus multa. cuius profunditatis impenetrabilem altitudinem apostolus admiratus exclamat:s o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei; quam inscruta
Abbreviated transcription (Latin):
cia sed iusticia: sic̃ ide paulus alibi dicit.
Numquid iniquus deus quix in¬
fert iram: Item alibi. Qͥd gͦ dicemꝰ
inquit: Numqͥd iniquitas est apud
d̾m᷑ Absit. Moẏses enĩ dicit. Alise¬
rebor cui misertus ero: & miscđlam
prestabo cui misericors fuero. Cum
ꝓͦ premississet qd̃ inconcusse reti¬
nendu est non esse iniquitatem
apud d̃m: paulopost attende qͥd di¬
cat. Si aut̃ uolens d̾s ostendere
iram & demonSttare potentiã
suam. attulit in multa patientia
uasa irȩ quȩ ꝑfecta st̃ in ꝑditionẽ.¬
& ut nõtas fa̾ceret diuitias głie suȩ
in uasa mise ricordiȩ quȩ p̃parauit
in głam. & cȩt̾a. Certe hic nullomͦ
dici potest alium d̾m esse qui osten¬
dit iram & demonstrat potentiã
suam in uasis quȩ ꝑfecta sunt ad
ꝑditionẽ: & aliũ qui ostendit aiui¬
tias inuasis miscdiȩ. Nlam unum
doctrina testatur. Hinc est & il.¬
lud. ꝓpter hoc tradidit illos ds
in concupiscentias coidis eoꝵ. in

Expanded text:
tia, sed iustitia, sicut idem Paulus alibi dicit: tia, sed iustitia, sicut idem Paulus alibi dicit: numquid iniquus deus, qui infert iram? item alibi: quid ergo dicemus? inquit; numquid iniquitas est apud deum? absit, Moysi enim dicit: miserebor, cui misertus ero. et misericordiam praestabo, cui misericors fuero. cum ergo praemisisset, quod inconcusse retinendum est. non esse iniquitatem apud deum, paulo post adtende, quid dicat: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa iret ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam? et cetera. certe hic nullo modo dici potest alium deum esse, qui ostendit iram et demonstrat potentiam suam in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem, et alium qui ostendit diuitias in uasis misericordiae. nam unum doctrina testatur. hinc est et illud: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum in
Abbreviated transcription (Latin):
imprudent existimant d̾m. quẽad¬
excecauit mentes infideliũ: d̾m qui¬
dem nominans. qr sic iam uocaret᷑
a suis. sed adiciens qd̾ mentes ex ce¬
cet ut ex hoc intelligat᷑ non esse
Iugustinus respondit. Duos quid̾e
Adeos in ur̃is disputationib solemꝰ
audire. Qd̃ & si pͥmo negasti. tam̃
paulopost etiã ipse confessus es.
quasi tationẽ reddens cur hoc
ius excecauit mentes infidelium.
Quã quid̾e sententiã pleriq nr̃m
rum dicant exce casse infide¬
lium mentes. Cum enĩ legerint
inquibus. d̾s. suspendunt ꝓnun-¬
tiationẽ : ac tunc inferunt. scłi
huius excecauit mentes infideliũ.
Qͥ a & si ita ñ distinguas sed s expo¬
nendi gr̃a ita u̾boꝵ ordinẽ mutes.
in quib d̾s excecauit mentes infi.¬
deliũ scł̃i huius: idem qui in illa di¬
stinctione sensus elucet. Potest eñĩ
etiã talis oꝑatio qua excecant᷑ men¬
tes infidelium scd̃m quend̾a mod̾u
ꝑtinere aduerũd̾m qͦd ñ facit mali¬

Expanded text:
inprudenter existimant deum: quemadinprudenter existimant deum: quemadexcaecavit mentes infidelium . Deum quidem nominans, quia sic jam vocaretur a suis: sed adjiciens, quod mentes excaecet, ut ex hoc intelligatur non esse UGUSTINUS respondit: Duos quidem deos in vestris disputationibus solemus audire, quod etsi primo negasti, tamen paulo post etiam ipse confessus es, quasi rationem reddens cur hoc us excaecauit mentes infidelium. quam quidem sententiam plerique nostrum deum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: in quibus deus, suspendunt pronuntiationem; ac tunc inferunt: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius. idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim etiam talis operatio, qua excaecantur mentes infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit mali
Abbreviated transcription (Latin):
om̃em malefic̃a hyle assignamus.
& beneficã d̾o ut congruit iccir¬
co nichil int̾esse put᷑as. an utr̃uq
eoꝵ uocemus d̾mꝰ Qd̃ siita
est: pot̾is & uenenũ audiess.
& antidotũ nichil int̾esse putare
an utrũq uocet᷑ antidotũ. quia
utrũqeoꝵ uim suã habeat. utrũq
agat aliquid & oꝑetur: necnon & me¬
dicũ audiens ac uenenariũ utrosq
uocabis medicos: & iustũ audiens
atq iniustũ poteris utrosq uocare
iustos. qr uterq eoꝵ aliqͥd agat. Qd̃¬
si hoc facere absurd̾u est. qͣnto absur¬
dius d̃m & hylen iccudo deos putare
duos. qr eoꝵ qͥsq aliqͥd oꝑetur: Qua¬
ipter inepta hec & uirib satis effeta
argumentatio est: ut qr de re mͥ re¬
spondere non possis. de solis nominib
confles inuidĩa. Nam nec diffiteor eti¬
am int̃dum nos adu̾sam natura nun¬
cupare d̾m. S non hoc scd̃m nr̃am
fid̾e uerũ uxta presũptum iam in
eam nomen a cultorib suis qui eam

Expanded text:
omnem maleficam hyle adsignamus omnem maleficam hyle adsignamus et beneficam deo, ut congruit, idcirco nihil interesse putas, an utrumque eorum uocemus deum ? quod si ita est, poteris et uenenum audiens et antidotum nihil interesse putare, an utrumque uocetur antidotum, quia utrumque eorum uim suam habeat, utrumque agat aliquid et operetur. necnon et medicum audiens ac uenenarium utrosque uocabis medicos, et - iustum audiens atque iniustum poteris utrosque uocare iustos, quia uterque eorum aliquid agat. quodsi hoc facere absurdum est, quanto absurdius deum et hylen idcirco duos putare deos, quia eorum quisque aliquid operetur? quapropter inepta haec et uiribus satis effeta argumentatio est, ut quia de re mihi respondere non possis, de solis nominibus confles inuidiam. nam nec diffiteor etiam interdum nos aduersam naturam nuncupare deum, sed non hoc secundum nostram fidem, uerum iuxta praesumptum iam in eam nomen a cultoribus suis, qui eam
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. Unus est d̾̃s. an
duo : Plane unus. Quomͦ gͦ uos
duos asseritis: Num quã in nrͣts
quid̾e assertionib duoꝵ deorũ audi¬
tũ est nomen. S tu unde hoc suspi¬
ceris: cupio scire. Qͥ a bonoꝵ & ma¬
loꝵ duo pͥncipia traditis. Est qui¬
de qd̾ duo pͥncipia confitemur. S
unũ ex hĩs d̾m uocamus. alt̾um hy¬
len: aut ut cõmuniter & usitate
dixerim. demonẽ. Qd̃ si tu hoc pu¬
tas duos significare deos: poterss
& medico diͦsputante de infirmita¬
te atq sanitate duas easd̾e putare
sanitates. Et cũ quis bonũ nominat
& malũ. tu pot̾is ead̾e duo putare
bona: & coplam audiens atq egesta¬
tem. duas easd̾e putabis copias.
Qͥd si tu de albo & ngro disputan¬
te me. & frigido & calido. & dulci
& amaro dicas. qr duo alba & duo
calida. & duo dulcia ostenderum:⁊
nonne uideberis mentis impos.
& cerebri minime sani: Sic et
cũ duo pͥncipla doceo d̾m & hylen:
non iccirco uideri iam debeo tibi
ostendere duos deos.An qr ium

Expanded text:
AUSTUS dixit: Unus Deus est, an duo? Plane unus. Quomodo ergo vos duos asseritis? Nunquam in nostris quidem assertionibus duorum deorum auditum est nomen. Sed tu unde hoc suspicaris, cupio scire. Quia bonorum et malorum duo principia traditis. Est quidem quod duo principia confitemur, sed unum ex his Deum vocamus, alterum Hylen: aut, ut communiter et usitate dixerim, daemonem. Quod si tu hoc putas duos significare deos, poteris et medico disputante de infirmitate atque sanitate, duas easdem putare sanitates; et cum quis bonum nominat et malum, tu poteris eadem duo putare bona; et copiam audiens atque egestatem, duas easdem putabis copias. Quod si et de albo et nigro disputante me, et frigido et calido, et dulci et amaro, dicas quia duo alba, et duo calida, et duo dulcia ostenderim, nonne uideberis mentis incompos et cerebri minime sani? sic et cum duo principia doceo, deum et hylen, non idcirco uideri iam debeo tibi duos ostendere deos. an quia uim
Abbreviated transcription (Latin):
N. ut omnes
qui hec legent. intelligant quam
nichił sit acutũ ingeniũ & linqua
expolita. nisi a dño gressus hols
dirigant᷑. Qd̾ multis etiã tardiori¬
b & inualidiorib occulta equitate
diuinȩ miscd̾iȩ prestitũ est. cũ mul¬
ti acerrimi & facundissimi. deserti¬
ab adiutorio d̾̃i ad hoc uelocit᷑ & ꝑ
tinacit currerentꝰ ut au̾itatis
uia longius aberrarent. Commo¬
du aut̃ arbitror sub eius nomine u̾ba
eius ponere: & sub meo responsionẽ
meam.
lucẽ iam traductis errorib
ac iudaicȩ suꝑsticionis simul & semixͥa¬
nor abunde detecta fallacia a do¬
ctissimo scilicet & solo nobis post be¬
atũ patre nr̃m manicheũ studen
callidas & astutas conferentium
nobiscũ ꝓpositiones scribereꝰ quo cũ
idem uos ex more parentis sui ser¬
pentis captiosis circũuenire que¬
stiunculis uoluerint: & ipsi ad
respondend̾u uigilant᷑ eis sitis in¬
structi. Ita enĩ fiet: ut ad ea ipsa
quȩ ꝓposuerint religati. ulterius

Expanded text:
 ut omnes qui haec legent, intelligant quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a Domino gressus hominis dirigantur . Quod multis etiam tardioribus et invalidioribus occulta aequitate divinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi, deserti adjutorio Dei, ad hoc velociter et pertinaciter currerent, ut a veritatis via longius aberrarent. Commodum autem arbitror, sub ejus nomine verba ejus ponere, et sub meo responsionem meam. lucem jam traductis erroribus, ac Judaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia, a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendcallidas et astutas conferentium nobiscum propositiones scribere, quo cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerinrespondendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius
Abbreviated transcription (Latin):
salui esse pot̾imus. Credimꝰ gͦ ex maria uir¬
est in euangłio: & uere natũ & uere mortu¬
um. qr u̾itas est in eugłm. Cur aut̃ illa om¬
nia in carne ex utero feminȩ assũpta pati uo¬
luerit: sũma consilii penes illũ est. Siue qd̾ u¬
trũq sexũ quẽ creauerat etiã hoc mõdo cõ¬
mendandu honoranduq iudicauit assu¬
mendo formã uiri & nascendo de femina:
siue aliqua alia causa quȩ nã illa sit non te¬
mere dixer̃ĩ: illa tam̃ fident̃ dic̃ã. nec alit̾
factũ esse quã euangłica u̾itas docuit. nec alil¬
ter fieri oportuisse qͦuã d̾i sapientia iudica¬
uit. Euangłii fid̾e om̃ib hereticoꝵ disputa¬
tionib ant̾e ponimꝰ: consiliũ aut̃ sapientiȩ
d̾i supra om̃e consiliũ creaturȩ cuiuscũq lau

Expanded text:
salui esse poterimus. credimus ergo ex Maria uirsalui esse poterimus. credimus ergo ex Maria uirest in euangelio; et uere natum et uere mortuum, quia ueritas est euangelium. cur autem illa omnia in carne ex utero feminae adsumpta pati uoluerit, summa consilii penes illum est: siue quod utrumque sexum, quem creauerat, etiam hoc modo commendandum honorandumque iudicauit adsumendo formam uiri et nascendo de femina, siue aliqua alia causa. quaenam illa sit, non temere dixerim; illud tamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euangelica ueritas docuit, nec aliter fieri oportuisse, quam dei sapientia iudicauit. euangelii fidem omnibus haereticorum disputationibus anteponimus; consilium autem sapientiae dei supra omne
Abbreviated transcription (Latin):
isset filius d̾i inde sibi humanã carne uerãq
formare unde formauit. & illi pͥmo homini
qm̃ om̃ia ꝑ ipsũ facta st̃. quis eũ non potuis¬
se audeat affirinare: Si deniq de cȩlesti. uel
aeria. uł humida creatura corpus assũptum
uellet cõmutare in humane carnis uerissima
qualitate in qua & uiuere ut mortalis ho¬
mo posset & moriͥ hoc eũ facere potuisse
qͥs negaret. qui negare om̃i potente omipo¬
tentis di filũ non auderet: Postremo siuo¬
luisset de nullis elementis corporeis que ꝑ eũ
creata st̃ corpus assumere. sed ꝓrsus exni¬
chilo sibi creare uerã carnẽ sicut ꝑ eũ crea¬
ta st̃ cuncta quȩ ñ erant: qͥs nr̃m contra¬
diceret: Qͥs nr̃m fieri ñ potuisse conten¬
deret: Non gͦ id̾o credimꝰ natũ ex uͥgine ma¬
ria. qd̾ alit̾ in uera carne existere atq hõib
apparere ñ posset: sed qr sic scͥptũ est in ea
scͥptura cui nisi credid̾imꝰ. nec xꝑiani. nec

Expanded text:
isset ergo filius dei inde sibi humanam carnem ueramque isset ergo filius dei inde sibi humanam carnem ueramque formare, unde formauit et illi primo homini, quoniam omnia per ipsum facta sunt, quis eum non potuisse audeat adfirmare? si denique de caelesti uel aeria uel humida creatura corpus adsumptum uellet commutare in humanae carnis uerissimam qualitatem. in qua uiuere et mortalis homo posset et mori, hoc eum potuisse facere quis negaret, omnipotentem omnipotentis filium? non auderet. postremo si uoluisset de nullis elementis corporeis, quae per eum creata sunt, corpus adsumere, sed prorsus ex nihilo sibi creare ueram carnem, sicut per eum creata sunt cuncta, quae non erant: quis nostrum contradicere, quis nostrum fieri non potuisse contenderet? non ergo ideo credimus natum ex uirgine Maria, quod aliter in uera carne existere atque hominibus adparere non posset. sed quia sic scriptum est in ea scriptura: cui nisi crediderimus, nec christiani nec
Abbreviated transcription (Latin):
& plena fid̾i u̾itate a nobis audia¬
tis. cur helyam hoĩem natũ raptũ
esse diuinitus de terra credamꝰ: xꝑm
ce uere mortuũ. hȩc id̾o credimꝰ. qr & illud de
helẏa & hoc de xꝑo scã scͥptura testatur: cui
nemo pius nisi qui credit. & nisi impius ne
mo ñ credit. Illud aut̃ de helya uos negatis:
qr om̃ia simulatis. De xꝑo aut̃ qd n asci non
potuerit. & mori potuerit nec uos dicitis:
sed eiꝰ ex uirgine natiuitat̃e nullam. inortẽ
aut̃ in cruce falsam fuisse contenditis÷ hoc
est etiã ipsã nullã. sed ad ludificandos huma¬
nos oculos simulat̾a: ad nichil aliud nisi ut
ab eis qui ista crediderint. etiã uobis om̃ia
mentientib ignoscat᷑. Qͥs aut̃ uobis ꝓpo¬
nat qd̾ sibi quasi ex ꝑsona catholici faustus
ꝓponit. iñc si natus nͥon est quomͦ mortuus
est. nisi qui parũ considerat ipsũ ad̾a & na¬
tũ non esse. ettam̃ mortuũ esse: Ergo si uolu¬

Expanded text:
ei plana fidei ueritate a nobis audiaei plana fidei ueritate a nobis audiatis, cur Heliam hominem natum raptum esse diuinitus de terra credamus, Chrce uere mortuum: haec ideo credimus. quia et. illud de Helia et hoc de Christo sancta scriptura testatur, cui nemo pius nisi qui credit, nisi inpius nemo non credit. illud autem de Helia uos negatis, quia omnia simulatis; de Christo autem. quod nasci non potuerit et mori potuerit, nec uos dicitis., sed eius ex uirgine natiuitatem nullam, mortem autem in cruce falsam fuisse contenditis, hoc est etiam ipsam nullam, sed ad ludificandos humanos oculos simulatam, ad nihil aliud, nisi ut ab eis, qui ista crediderint, etiam uobis omnia mentientibus ignoscatur. Quis autem uobis proponat, quod sibi quasi ex persona catholici Faustus proponit: Iesus si natus non est. quomodo mortuus est? nisi qui parum considerat ipsum Adam et natum non esse et tamen mortuum esse. si uolu
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Si homini potest donare ut
regnet in ȩternũ: cur non & sibi
fac̾ere ut damnet᷑ in ȩternũ: Non
hoc ego inqͥt dico: sed triduanã saltẽ
mortẽ di ȩternȩ uitȩ hõĩs cõpara.
Plane si sic acciꝑes triduanã mort̾e
di ut caro in illo moreret᷑ quã de mor¬
taliũ genere assũpsit: uerũ saꝑes. Nã
istã triduanã xꝑi mort̾ẽ ꝓ ȩterna
uita hõium factam: u̾itas euangłi.¬
ca p̃dicat. Cum aut̃ uelis triduana
mort̾e nulla mortali assumpta cre¬
atura. in ipsa diuina natura. id̾o
ñ absurde creidli qr potest humana
natura immortalitate donari: ꝓfe¬
cto sic desipis quom qui nec d̾m no¬
sti. nec dona di. Deinde quom illud
qd supra posui non dicis ac sentis.
d̾m sibi non fecisse unde damnetur
in ȩternũ qͣndo pars illa d̾i ur̃i in
globo in ꝑpetuum configetur: An
& hoc dicturus es qr parͦs lucis lux
est. & pars d̾i d̾s non est: Postre¬
mo ut sine ulla ratiocinatione

Expanded text:
dicere: si homini potest donare, ut dicere: si homini potest donare, ut regnet in aeternum, cur non et sibi facere, ut damnetur in aeternum? non hoc, inquit, ego dico, sed triduanam saltem mortem dei aeternae uitae hominis compara. plane si sic acciperes triduanam mortem dei, ut caro in illo moreretur, quam de mortalium genere adsumpsit, uerum saperes; nam istam triduanam Christi mortem pro aeterna uita hominum factam ueritas euangelica praedicat. cum autem uelis triduanam mortem nulla mortali adsumpta creatura in ipsa diuina natura ideo non absurde credi, quia potest humana natura inmortalitate donari, profecto sic desipis, quomodo qui nec deum nosti nec dona dei. deinde quomodo illud, quod supra posui, non dicis ac sentis deum sibi non fecisse, unde damnetur in aeternum, quando pars illa dei uestri in globo in perpetuum configetur? an et hoc dicturus es, quia pars lucis lux est et pars dei deus non est? postremo ut sine ulla ratiocinatione
Abbreviated transcription (Latin):
Placet aut̃ illi scd̃m uerã inc̃omutabi.¬
lemq iusticiã qd̾ ipse sibi est: om̃ia mu¬
tabilia cũ ipse sit incõmutabilis mu¬
tans ꝓ meritis siue naturarũ siue fa¬
ctoꝵ. Num qͥd & dicturi sumus qd̾ he¬
lyas cũ esset creatura mutari ñ pos¬
set uł in det̾ius uł in melius. ⁊ aut eo
modo ñ posset qui esset humanoge¬
neri insolitus scd̃m d̾i om̃ipotentis uo¬
luntat̃e: Qs hoc stultissimꝰ dixerit:
Cur gͦ qd̾ de illo in scͥptura ueracissi¬
ma positũ est ñ credamꝰ: nisi putemꝰ
hoc solũ posse facere d̾m qd̾ uidere con¬
sueuimꝰ: S. si homo fiit inqͥt helyas
& potuit non morii cur xꝑc cũ ho-¬
mo non fuerit non potuerit mori:
Tale est ac si qͥsquã diceret. Si pocuit
natura hõis in aliqͥd melius commu¬
tari: curd̾i natura in detͥius ñ po-¬
tuerit: Stulte qr hõis est natura
mutabilis: d̾i aut̃ incõmutabilis.
Potest enĩ & aliqͥs parit̃ insanissimꝰ

Expanded text:
placet autem illi secundum ueram incommutabiplacet autem illi secundum ueram incommutabilemque iustitiam, quod ipse sibi est, omnia mutabilia, cum ipse sit incommutabilis, mutans pro meritis siue naturarum siue factorum. numquid ergo dicturi sumus, quod Helias, cum esset creatura, mutari non posset uel in deterius uel in melius, aut eo modo non posset, qui esset humano generi insolitus, secundum dei omnipotentis uoluntatem? quis hoc stultissimus dixerit? cur ergo quod de illo in scriptura ueracissima positum est, non credamus? nisi putemus hoc solum posse facere deum, quod uidere consueuimus. Sed si homo fuit, inquit, Helias et potuit non mori. cur Christus, cum homo non fuerit, non potuerit mori? tale est, ac si quisquam diceret: si potuit natura hominis in aliquid melius commutari, cur dei natura in deterius non potuerit? stulte, quia hominis est natura mutabilis, dei autem incommutabilis. possit enim et aliquis pariter insanissimus
Abbreviated transcription (Latin):
am d̾s falsait facere ñ pocest: qr non
est contrarius u̾itati. Qd si quęras
uͥt sit hex uera sententia pͥus inue¬
nit᷑ in animo nr̃o cũ io uerũ scimus et
dicimmꝰ. S si & de animo nr̃o ablata fu¬
erit: cũ id qd̃ scimus obliti fuerimus.
manebit ipsa u̾itate. Semꝑenĩ ue¬
rũ erit fusse illud qd̾ erat. &. non est:
& ibi uerũ erit iam fuisse qd̃ erat: ibi
uerũ erat ante quã fieret. futurũ
esse qd̾ non erat. Hinc u̾itatids non
potest adu̾sari in quo est ipsasum.¬
mna & incõmutabilis u̾itas: quo illu¬
strat᷑ ut sit qͥcqͥd in qͦrumq animis
& mentib uerũ est. Om̃ipotentẽ
aut̃ đm non ita dicimꝰ. acsi eũ et¬
am mori posse credamꝰ.⁊ & qr hoc ñ
potest: id̾o non sit dicendꝰ om̃ps.
Ille plane om̃ps uere solus dicit᷑ quia¬
uere est. & a quo solo est qͥcqͥd alioͦ
modo est uł spĩtale uł corporale: qi u¬
niu̾sa creatura sua utitur ut ei placet.

Expanded text:
am deus falsam facere non potest, quia non am deus falsam facere non potest, quia non est contrarius ueritati. quodsi quaeras, ubi sit haec uera sententia, prius inuenitur in animo nostro, cum id uerum scimus et dicimus. sed si et de animo nostro ablata fuerit, cum id, quod scimus, obliti fuerimus, manebit ipsa ueritate. semper enim uerum erit fuisse illud, quod erat et non est; et ibi uerum erit iam fuisse, quod erat, ubi uerum erat, antequam fieret futurum esse, quod non erat. huic ueritati deus non potest aduersari, in quo est ipsa summa et incommutabilis ustratur ut sit, quidquid in quorumque animis et mentibus veri est. Omnipotentem autem Deum non ita dicimus, ac si eum etiam mori posse credamus; et quia hoc non potest, ideo non sit dicendus omnipotens. Ille plane omuere est et a quo solo est, quicquid aliquo modo est uel spiritale uel corporale, quia uniuersa creatura sua utitur, ut ei placet;
Abbreviated transcription (Latin):
rierunt. Quisqͥs itaq dicit si om̃ps est d̾s.
faciat ut quȩ facta st̃. facta ñ fuerint:
ñ uidet hoc se dicere si omp̃s est. faciat ut
ea quȩ uera st̃. eo ipso qͦuera st̃. falsa sint.
Potest enĩ facere ut aliqͥd ñ sit qd̾ erat. Tunc
aut̃ facit. ut ñ sit. qͣndo id e̾e̾ inuenerit de qͦ
flat: uelut cum aliquem qui cȩpit ua¬
esse nascendo facit ñ esse moriendo. Hoc
enĩ factũ inuenit de quo fieret. Qͥs aut̃
dicat ut id qd̾ iam non est. faciat ñ esse:
Qͥ cqͥd enĩ pret̾icum estr̃iam ñ est. Qd̃ & si
de ipso fieri aliqͥd potest: adhuc est de quo
fiat. Et si est. qͦmͦ pretitũ est: Non gͦ est
qpuere dicimus fuisse. S id̾o uerũ est illud
fuisse: qr in nr̃a sententia uerũ est. non in
ea re quȩ iam ñ est. Sententia qͥipe qua
dicimus aliqͥd fuisse. id̾o uera est: qr illud
de quo dicimꝰ iam non est. Hanc sententi¬

Expanded text:
rierunt. Quisquis itaque dicit: si omnipotens est deus, rierunt. Quisquis itaque dicit: si omnipotens est deus, faciat. ut quae facta sunt, facta non fuerint, non uidet hoc se dicere: si omnipotens est, faciat, ut ea, quae uera sunt, eo ipso, quo uera sunt, falsa sint. potest enim facere, ut aliquid non sit. quod erat; tunc enim facit. ut non sit, quando id esse inuenerit, de quo fiat; uelut cum aliquem, qui coepit esse nascendo, faciat non esse moriendo; hoc enim factum inuenit, de quo fieret. quis autem dicat, ut id, quod iam non est, faciat non esse? quicquid enim praeteritum est, iam non est. quod et si de ipso fieri aliquid potest, adhuc est, de quo fiat, et si est, quomodo praeteritum est ? non ergo est, quod uere dicimus fuisse, sed ideo uerum est illud fuisse, quia in nostra sententia uerum est, non in ea re, quae iam non est. sententia quippe, qua dicimus aliquid fuisse, ideo uera est, quia illud, de quo dicimus, iam non est. hanc sententi
Abbreviated transcription (Latin):
pus cȩleste mutet᷑: concedo fieri posse.S
utrũ sic futurũ sit. nescio. Et id̾o nescio: qr
qͥd habeat de hac re d̾i uoluntas me latet.
llud tam̃ me non latet sine dubio futurũ:
si hoc d̾i uoluntas habet. Porro si audiam
qd̃ aliqͥd futurũ erat. sed d̾s fecit ne fie¬
ret.⁊ fidissime respondebo illud potus fu¬
turũ erat qd d̾s fecit: non illud qd̾ si futu¬
rũ esset. hoc fecisset. Nam d̾s qd̾ facturus
erat utiq sciebat: & id̾o sunul sciebat illud
futurũ non fuisse. qd̾ ne fieret facturus erat.
Et ꝓcul dubio potius uerũ est qd scit d̾e: qͣm
qͦd opinat᷑ homo. Unde etiã tam ñ possunf
futura non fieri. quã non fuisse facta p̃teri¬
ta: qm non est in d̾i uoluntate ut eo sit a¬
liqͥd falsũ qͦ uerũ est. Quapꝓter om̃ia quȩ
uere futura st̃. sine dubio fient: si aut̃ fa¬
cta non fuerint. futura non erant. Ita om¬
nia quȩ uere p̃terita sunt: sine dubio p̃te¬

Expanded text:
pus coeleste mutetur: concedo fieri posse, sed pus coeleste mutetur: concedo fieri posse, sed utrum futurum sit nescio; et ideo nescio, quia quid habeat de hac re Dei voluntas, me latet: illud me tamen non latet, sine dubio futurum, sic hoc Dei voluntas habet. Porro si audiam quod aliquid futurum erat, sed Deus fecit ne fieret; fidissime respondebo, Illud potius futurum erat quod Deus fecit, non illud, quod si futurum esset, hoc fecisset. Nam Deus quod facturus erat, utique sciebat, et ideo simul sciebat illud futurum non fuisse, quod ne fieret facturus erat: et procul dubio potius verum est quod scit Deus, quam quod opinatur homo. Unde tam non possunt futura non fieri, quam non fuisse facta praeterita: quoniam non est in Dei voluntate, ut eo sit aliquid falsum, quo verum est. Quapropter omnia quae vere futura sunt, sine dubio fient; si autem facta non fuerint, futura non erant: ita omnia quae vere praeterita sunt, sine dubio praete
Abbreviated transcription (Latin):
tra id qd̾ nouimꝰ in natura. Hanc enĩ etĩã
appellamus naturã: cognitũ nobis cursũ
solitũ q naturȩ. Contra quẽ d̾s cũ aliquid
facit: magnalia uł mirabilia nominant᷑.
Contra illam uͦ summ̃a naturȩ leg̃e a no¬
ticia remotã siue impioꝵ siue adhuc in¬
firmoꝵ: tam d̾s nullom facit quã contra
se ipsũ non facit. Sꝑitalis aut̃ ead̾eq ra¬
tionalis creatura in quo genere & anima.
humana est: qͣnto amplius illiꝰ in cõmuta¬
bilis legis lucisq fit particepꝰ. tantomagis
uidet qͥd fieri possit. qͥd ue non possit᷑.
Quanto aut̃ inde remotior fuerit: eo ma¬
gis mitat᷑ insolita quo minus cernit fu-
tura testat᷑. Illud sane scimꝰ. hoc de illo fa¬
ctũ qd dĩ uoluntas habet. Qd̃ aut̃ d̾i uo¬
luntas non habet. fieri de quoquã om̃i¬
no non posse. Pinde si mͥ dicat᷑ posse fie¬
ri ut caro u̾bi gr̃a huiꝰ uł illiꝰ hõis in cor¬

Expanded text:
tra id, quod nouimus in natura. hanc enim etiam tra id, quod nouimus in natura. hanc enim etiam appellamus naturam, cognitum nobis cursum solitumque nã:turae, contra quem deus cum aliquid facit, magnalia uel mirabilia nominantur. contra illam uero summam naturae legem a notitia remotam siue inpiorum siue adhuc infirmorum tse ipsum non facit. Spiritualis autem eademque rationalis creatura, in quo genere et anima humana est, quanto amplius illius incommutabilis legis lucisque fit particeps, tanto magis videt quid fieri possit, quidve non possit: quanto autem remotior inde fuerit, eo magis miratur insolita, quo minus cernit futuScriptura testatur. Illud sane scimus, hoc de illo factum quod Dei voluntas habet; quod autem Dei voluntas non habet, fieri de quoquam omnino non posse. Proinde, si mihi dicatur posse fieri ut caro, verbi gratia, hujus vel illius hominis in cor
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinẽ naturȩ quã noticia hu¬
mana cõprehendit:ut oleaster
insertus in olea. non oleastri baccas
sed oliuȩ pinguedinẽ ferat. D̾s aut̃
creator & conditor om̃ium natura¬
rũ: nichil contra naturã facit. Id
enĩ erit cuiq rei naturale qd ille¬
fecerit: a quo est modus. numerus. ordo.
natura. S. nec ipse homo contra naturã
qͥcquã facit nisi cũ peccat: qui tam̃ suppli¬
cio redigit᷑ ad naturã. Ad naturalem qͥꝑ-¬
pe iusticiȩ ordinẽ ꝑtinet: ut aut pecca.¬
ta non fiant. aut impunita esse non
ualeant. Qd libet hoꝵ sit. naturalis or¬
do seruat᷑ si non ab anima certe a deo.
Herant enĩ peccata conscientiã. ipsiq ani¬
mo nocent. cũ luce iusticiȩ peccando pͥua¬
tur: etiã si non conseqͣntur dolores qui uł
corrigendis ingeruntur. uł non correctis
ultimi reseruant᷑. S contra natura ñ in¬
congrue dicimꝰ aliqͥd dm facere: qđ̾ facit con¬

Expanded text:
suetudinem naturae, quam notitia husuetudinem naturae, quam notitia humana conprehendit, ut oleaster insertus in olea non oleastri baccas, sed oliuae pinguedinem ferat. deus autem creator et conditor omnium naturarum nihil contra naturam facit; id enim erit cuique rei naturale, quod illefecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. sed nec ipse homo contra naturam quicquam facit, nisi cum peccat, qui tamen subplicio redigitur ad naturam. ad naturalem quippe iustitiae ordinem pertinet, ut aut peccata non fiant, aut inpunita esse non ualeant . quodlibet horum sit, naturalis ordo seruatur, si non ab anima, certe a deo. uexant enim peccata conscientiam ipsique animo nocent, cum luce iustitiae peccando priuatur, etiamsi non consequantur dolores, qui uel corrigendis ingeruntur uel non correctis ultimi reseruantur. sed contra naturam non incongrue dicimus aliquid deum facere, quod facit con
Abbreviated transcription (Latin):
tatus mortuus non est qr utiq no-¬
luit:⁊ cur non potuerit etiã mori
cũ uoluit: Et hoc quide nunc a no¬
bis ita responsũ sit qr uobis placet
argumentari. & arma tẽptatis ali¬
ena: dialectice disputare uolentes.
Alioqͥn uobis nobis nec iñc mortuus
est: nec est immortalis helyas. xxui
Augustinus respondit. Qͥcqͥd de en och.
& de helya. & de moyse scͥptura
scã certis & magnis suȩ fid̾i docu¬
mentis in sũmo culmine auctori¬
tatis locata testat᷑. hoc credimus: ñ
qd̾ faustus nos credere suspicatur.
Qͥd sit aut̃ scd̾m naturã. qͥd contra
natura: hoĩes qui sicut uos. errant.
nosse non posst. Dici aut̃ huma¬
no more contra naturã esse qd̃ est
contra naturȩ usum mortalib no¬
tũ. nec nos negamꝰ: sicut illud est
qd̾ apłs ait. Si tu ex naturali inci¬
sus oleastro. & contra naturã in¬
sertus es in bonã oliuã. Io esse con¬
tra naturã dixit qd̾ est contra con¬

Expanded text:
tatus mortuus non est, quia utique notatus mortuus non est, quia utique noluit, cur non potuerit etiam mori cum uoluit? et hoc quidem nunc a nobis ita responsum sit, quia uobis placet argumentari et arma temptatis aliena dialectice disputare uolentes: alioquin nobis nec Iesus mortuus est nec est inmortalis Helias.- AUGUSTINUS respondit: Quicquid de Enoch et de Helia et de Moyse scriptura sancta certis et magnis suae fidei documentis in summo culmine auctoritatis locata testatur, hoc credimus, non quod Faustus nos credere suspicatur. quid sit autem secundum naturam, quid contra naturam, homines, qui sicut uos errant, nosse non possunt. dici autem humano more contra naturam esse, quod est contra naturae usum mortalibus notum, nec nos negamus . sicut illud est, quod apostolus ait: si tu ex naturali incisus oleastro ei contra naturam insertus es in bonam oliuam; id esse contra naturam dixit, quod est contra con
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq ꝑ natur̃a liceat quȩrit᷑. circa
om̃i a id quęri debet quȩ iũc gessit ñer¬
ca mort̾e tantũmͦ ipsius. Nam & ce¬
cũ a natiuitate lumen uidere na¬
tura ñ sinit. qd tam̃ uãc ꝑ otenter
oꝑatus uidet᷑ erga huius gn̾is ce¬
coͥs adeo ut udei ipsi exclamareis
ab initio scłi nũquã fuisse uisum
ut aliqͥs aꝑuisset ocłos cecinati. Mortuũ
arida sanasse. uocẽ ac u̾bum pͥuatis
his ꝑ naturã. redonasse: mortuis et
in tabem ĩa resolutis corporib c̃õpage
reddita uitalem redintegrasse sꝑmꝰ
que non ad stuporem adducat. & co¬
gͣat quodammn minime credere cogi¬
t̾antẽ. qͥd liceat. qͥd ue non liceat ꝑna¬
tinã ꝑ natura: Quȩ tam̃ om̃ia nos
cominunit̃ facta ab eode credimus
xꝑiani:non consid̾atione iam naturȩ.
sed potestatis tantũ & uͥtutis d̾i. Le¬
gitur id quoq qd̾ de suꝑcilio montis
iactatus aliqͣndo a uideis: illesus abie¬
rit. Qui gͦ de sublim monte p̃cipi¬

Expanded text:
 circa omnia id quaeri debet, quae Iesus gessit, non circa mortem tantummodo ipsius nam et caecum a natiuitate lumen uidere natura non sinit. quod tamen Iesus potenter operatus uidetur erga huius generis caecos, adeo ut Iudaei ipsi exclamarent ab initio saeculi numquam fuisse uisum, ut aliquis aperuisset oculos caeci nati. manum aridam sanasse, uocem ac uerbum priuatis his per naturam redonasse, mortuis et in tabem iam resolutis corporibus compage reddita uitalem redintegrasse spiritum, quem non ad stuporem adducat et cogat quodam modo minime credere cogitantem quid liceat quidue non liceat per naturam ? quae tamen omnia nos communiter facta ab eodem credimus christiani, non consideratione iam naturae, sed potestatis tantum et uirtutis dei. legitur id quoque, quod de supercilio montis iactatus aliquando a Iudaeis inlaesus abierit. qui ergo de sublimi monte praecipi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs iustificauit: illos & głificauit.
S hȩc ut dixi adhuc in occulto: ubi
fit & conceptio sc̃ę ubertatis. Mit¬
tit᷑ aut̃ & ꝓmissus hedus: tãquã
mȩretrici. Hedus exꝓbratio pecca¬
ti: ꝑ eunde odollamitã tamquã in¬
crepantẽ & dicentẽ. Generatio ui¬
ꝑarũ. S non eã inuenit peccatier¬
ꝓͥbratio: quã mutauit confessionis
amaricudo. Post uͦ iam publicis
signis anuli. monilis. & uirgȩ. uiat
temere iudican tes iudeos qͥuoꝵ iã
ꝑ sonã iudas iꝑse gestabat qui ho¬
bieq dicunt ñ hunc ee bopłmxpi¬
tis ur̃ȩ uocationis. iustificationis. głifi¬
cationis sine dubio confundent᷑. et
nos magis quã se iustificatos esse fate¬
bunt᷑. Enucleatius hȩc & membra¬
tĩ qͦdammͦ articulat̃iq scrutarer: at¬
q dissererẽ qͣntũ intentionẽ meã dñs
adiuuaret: nisi me ab hac laboriosiore
diligentia finiendi huiꝰ oꝑis. qd̾ plus quã

Expanded text:
quos iustificauit, illos et glorificauit. quos iustificauit, illos et glorificauit. sed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi fit et conceptio sanctae ubertatis. mittitur autem promissus hedus tamquam meretrici, hedus exprobratio peccati, per eundem Odollamitem tamquam increpantem et dicentem: generatio uiperarum. sed non eam inuenit peccati exprobratio, quam mutauit confessionis amaritudo. post uero iam publicis signis anuli, monilis et uirgae uicit temere iudicantes Iudaeos, quorum iam personam ludas ipse gestabat, qui hodieque dicunt non hunc esse popntis nostrae vocationis, justificationis, glorificationis, sine dubio confundentur, et nos magis quam se justificatos esse fatebuntur. Enucleatius haec et membratim quodam modo articulatimque scrutarer atque dissererem, quantum intentionem meam Dominus adjuvaret, nisi me ab hac laboriosiore diligentia, finiendi hujus operis, quod plus quam
Abbreviated transcription (Latin):
g amaritudo misceat᷑: ut uera peniten¬
tia p̃signet᷑. Hac pęnitentia fȩcun¬
dat᷑ eccłia: in om̃ib gentib con¬
stituta. Oportebat enĩ xꝑmpati
& resurgere tercia die. & p̃dicarim
nomine eiꝰ penitententiã & remis¬
sionẽ peccatoꝵ in om̃s gentes. in
cipientib ab ierłm. Nam & ipse
habitus meretricis. confessio pecca¬
toꝵ est. Typũ quippe iam ȩccłiȩ gerit
chamar ex gentib euocate: sedens
cũ hoc hahitu ad port̾a enan. uł
enaim. qd̃ int̃pretat᷑ fontes. Cucur¬
rit enĩ uelut ceruus ad fontes aqua¬
rũ: ꝑuenire ad semen abrahȩ l¬
lic ã non agnoscente fetat᷑ : qr de
illa p̃dictum est popłs quẽ non co¬
gnoui seruiuit im. Accepit in occul¬
to anulũ. monile. & uirgã. Hoca¬
tione signat᷑.⁊ iustificatione deco¬
ratur: głificatione exaltat᷑. Qͦs eñĩ
p̃destimnauit: illos & uocauit. Qͦ
aut̃ uocauit: illos & iustificauit. Et

Expanded text:
ergo amaritudo misceatur, ut uera paenitenergo amaritudo misceatur, ut uera paenitentia praesignetur. hac paenitentia fecundatur ecclesia in omnibus gentibus constituta. oportebat enim Christum pati et resurgere tertia die et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccacipientibus ab Jerusalem . Nam et ipse habitus meretricius, confessio peccatorum est. Typum quippe jam Ecclesiae gerit Thamar, ex Gentibus evocatae, sedens cum hoc habitu ad portam Aenan, vel Aenaim, quod interpretatur Fontes. Cucurrit enim velut cervus ad fontes aquarum, pervenire ad semen Abrahae: illic a non agnoscente fetatur, quia de illa praedictum est, Populus quem non cognovi, servivit mihi . Accepit in occulto annulum, monile, et virgam: vocatione signatur, justificatione decoratur, glorificatione exaltatur. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit: quos autem uocauit, illos et iustificauit; et