comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiant᷑ mala. Hec itaq ñ erunt nisi illa q̃
sua etna carne futuras. Hoc eñi quantũ
existimo iam facile nob̾ concedent ambo:
ut qui faterent᷑ ad immortalia corpora
redituras anunas eẽ. scõr. ad sua illas
redire ꝑmicterent in quib mala huiꝰ
scłi ꝑtuiler̃ ⁊ in quib din ut his malis
ad ueram resurrectionis fidẽ uł plato ł
labeo uł etiã uarro conferre potuerint. si
opiniones eoꝵ in unã sententia c̃uenisseis.

Expanded text:
tiantur mala. Haec itaque non erunt nisi illa quatiantur mala. Haec itaque non erunt nisi illa quasua aeterna carne facturus. Hoc enim, quantum existimo, iam facile nobis concederent ambo, ut, qui faterentur ad inmortalia corpora redituras animas esse sanctorum. ad sua illas redire permitterent, in quibus mala huius saeculi pertulerunt, in quibus Deum, ut his malis ad ueram resurrectionis fidem uel Platouel Labeo uel etiam Varro conferre sibi potuerint, si opiniones eorum in unam sententiam conuenissent.
Abbreviated transcription (Latin):
ingula quedã dixer̃ placo atq por¬
phiriꝰ: quę sunt se ꝯmunicare po¬
tuissent. facti eeñt fortasse xp̃iani. Plato
dix̃ sine corꝑib aninias in aet̾iũ ẽẽ. ñ¬
posse. Ido eni clix etiã sapientiũ aias pꝰqua
libet longñ tẽpꝰ tam̃ ad corꝑa redituras.
Porphiriꝰ aut̃ dix anime purgatissime
cũ redierint ad patrẽ. ad hȩc mala mundi
plato si dedisset porphirio etiã iustoꝵ atq
sapientiũ puurgatissimas aniinas ad hu¬
mana corꝑa redituras. rurꝰ qđ uerũ uidit
porphuriꝰ si dedisset platoni. ñꝗͣ redituras
ꝯsequens. ut & redirent aĩȩ ad corꝑa & alia
retiꝑent corꝑa. iii quib beate atq in mor¬
talit iuuerent. Qm̃ scđ̃m platonẽ etiam
sc̃ȩ aĩe adhumana corꝑa redibunt: scđm
porphiriũ ad mala mundi huiꝰ sc̃ę anim
ñ redibunt. Dicat itaq cũ platone porphi¬
rius redibunt ad corꝑa:dicat plato cum
porphino ĩ redibunt ad mala: & ad ea
corꝑa iedire consentient. in quib nulla pa¬

Expanded text:
ingula quaedam dixerunt Plato adque Porphyrius, quae si inter se communicare potuissent, facti essent fortasse Christiani. Plato dixit sine corporibus animas in aeternum esse nposse. Ideo enim dixit etiam sapientum animas pmlibet longum tempus, tamen ad corpora redituras. Porphyrius autem dixit animam purgatissimam, cum redierit ad Patrem, ad haec mala mundi Plato, si dedisset Porphyrio, etiam justorum atque sapientum purgatissimas animas ad humana corpora redituras; rursus quod verum vidit Porphyrius, si dedisset Platoni, nunquam redituras consequens ut redirent animae ad corpora, et alia reciperent corpora, in quibus beate adque inmortaliter uiuerent. Quoniam secundum Platonem etiam sanctae animae ad humana corpora redibunt; secundum Porphyrium ad mala mundi huius sanctae animae non redibunt: dicat itaque cum Platone Porphyrius: \'Redibunt ad corpora\'; dicat Plato cum Porphyrio: \'Non redibunt ad mala\': et ad ea corpora redire consentient, in quibus nulla pa
Abbreviated transcription (Latin):
& manens quidẽ in sua diuinitate & ñ
recedens a patre nec in aliquo mutatꝰ. as¬
sum̃do tam̃ hominẽ. & incarne mortali
hominib apparendo. uenit at homines:
Ut qre ammodũ ꝑ unũ hominẽ qui priꝰ
factꝰ : io ÷ adam mors intrauit ingenꝰ hu¬
manũ. qr osensit mulieri suȩ seducte a
eum om̃s in etñam uitã ingrederentur.
Omĩa eñi que nc uides in ȩcła dĩ& sub
xp̃i nomine ꝑ totũ orbẽ t̾rarii gerrante scła
iã p̃dicta st̃: & sic ea legimꝰ. ita & uidemꝰ:
& ĩde aedificam᷑ in fidem. Lactiie. ali¬
qͣndo diluuiũ ꝑ tota tr̃am ut peccatores
delerent᷑: & tam̃ illi qui euaserunt in ar.
bant. Que nc̃ influctib scł̃i natat. & per
ligium crucis xp̃i a submersione libat᷑.
redictũ ẽ. abrahȩ fideli seruo dĩum
homini. qđ de illo eẽt popłs nasciturus.
ħ coleret unũ dm̃ int̃cet̾as gentes quȩ ido¬
la colebant: & omia quȩ illi popło uento¬

Expanded text:
et manens quidem in sua diuinitate et non et manens quidem in sua diuinitate et non recedens a patre nec in aliquo mutatus, assumendo tamen hominem et in carne mortali hominibus apparendo uenit ad homines, ut, quemadmodum per unum hominem, qui prius factus est, id est Adam, mors intrauit in genus humanum, quia consensit mulieri suae seductae a eum omnes in aeternam uitam ingrederentur." n Omnia enim, quae nunc uides in ecclesia dei et sub Christi nomine per totum orbem terrarum geri, ante saecula iam praedicta sunt et, sicut legimus, ita et uidemus et inde aedificamur in fidem. factum est aliquando diluuium per totam terram, ut peccatores delerentur; et tamen illi qui euaserunt in arcabant, quae nunc in fluctibus saeculi natat et per lignum crucis Christi a submersione liberatur. praedicatum est Abrahae fideli seruo dei, uni homini, quod de illo esset populus nasciturus, qui coleret unum deum inter ceteras gentes, quae idola colebant; et omnia, quae illi populo uentu
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse a nob instrueret᷑ alloquio. Dõgr̃as
fr̃. ualde tͥ gratulor & gaio eo dete: qđ in
tantis & ꝑiculosis huiꝰ scłi dẽpestatib deali¬
qͣ uera & certa securitate cogitasti. Nam &
in hac uita homines magis laborib re¬
quiẽ quer̃ & securitatẽ: s prauis cupidi¬
tatib ñ inuentunt. Uolunt eñi requies¬
cere in reb inquietis & ñ ꝑmanentibus.
& quia illa & tẽpore subtrahunt᷑ & tran¬
seunt: timorib & dolorib eos agitant. nec
quietos eẽ. ꝑmutunt. Siue eni indiuiti¬
titudo ẽ: quȩ infuturo scło scĩs ꝓmutitur.
Omĩa uͦ usibilia transcunt. &e om̃s hutus
scłi pompe & delitiȩ & curiositas interibĩ:
& secũ ad interitũ trahunt amatores suos.
Aquo interitu hoc ẽ. penis sempitnis ds̃ mi¬
sericors uolens homines lib̾are. si sibi ipsi
ñ sint inunici & ñ resistant miscđiȩ crea¬
toris sui. misit unigenitũ filiũ suũ hoc
÷ u̾bum suũ aequale sibĩ ꝑ qđ odidit omĩa

Expanded text:
asse a nobis instrueretur alloquio. Deo gratias, frater: valde tibi gratulor, et gaudeo de te, quod in tantis ac tam periculosis hujus saeculi tempestatibus de aliqua vera et certa securitate cogitasti. Nam et in hac vita homines magnis laboribus requiem quaerunt et securitatem, sed prauis cupiditatibus non inueniunt; uolunt enim requiescere in rebus inquietis et non permanentibus. et quia illa et tempore subtrahuntur et transeunt, timoribus eos et doloribus agitant nec quietos eos permittunt. si enim in diuitititudo est, quae in futuro saeculo sanctis promittitur. omnia uero uisibilia transeunt et omnes huius saeculi pompae et deliciae et curiositas interibunt t secum ad interitum trahunt amatores suos. a quo interitu, hoc est poenis sempiternis, deus misericors uolens homines liberare, si sibi ipsi non sint inimici et non resistant misericordiae creatoris sui, misit unigenitum filium suum, hoc est uerbum suum, aequalem sibi, per quod condidit omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
tissitna exẽpla: quib demonstratũ uł pre
nichil bonis unitateac participatione
sacram̃toꝵ qui eoꝵ factis ñ consenserint
obfuturos. Cuiͦ eis ꝑ quos eccła regitur.
ad÷ pace salua. potestas discipline. adu̾sus
imꝑbos aut nefarios exercende: tunc rur¬
sus nesocordia segnitiaq dormiamꝰ. aliis
aculeis p̃ceptoꝵ quȩ ad seueritatẽ coher¬
citionis ꝑtinent excitaudi sumꝰ ⁊ ut gres¬
sus nr̃os in uia dñi ex utrisq testimoniis
illo duce atq aduucore dirigentes. nec
patientiȩ nomine torpescamꝰ. nec obten
mines male securos. ut ꝓpt rectã fidẽ
etiã sun criminib ꝑmanserint ñ dãpnent᷑.¬

Expanded text:
tissima exempla, quibus demonstrtissima exempla, quibus demonstricii futuros, et nihil bonis unitate ac participatione sacramentorum, qui eorum factis non consenserint, obfuturos. Cum vero eis per quos Ecclesia regitur adest, pace salva, potestas disciplinae adversus improbos aut nefarios exercendae, tunc rursus ne socordia segnitiaque 12 dormiamus, aliis aculeis praeceptorum quae ad severitatem coercitionis pertinent, excitandi sumus, ut gressus nostros in via Domini ex utrisque testimoniis, illo duce atque adjutore dirigentes, nec patientiae nomine torpescamus, nec obtentmines male securos, ut propter rectam fidem, etiamsi in criminibus permanserint, non damnentu
Abbreviated transcription (Latin):
plinam. quandã ꝑu̾sisissimã securitatẽ
p̃positis eubuentes ut ad eos ñ ꝑtine¬
at nͥ dic̾e qͥd cauendũ qͥd ue faciendũ sit.
qđlibet aut̃ quisq faciat ncurare. Nos uͦ
ad sanã doctrina ꝑtinere arbitram᷑. ex utris¬
q testimonus uita sententiãq mod̾ ari:
mꝰ. & canib sc̃mubi ÷ pax aeccłȩ tuta ñ¬
demꝰ. Cum gͦ siue ꝑ negligentiã p̃positoꝵ.
siue ꝑ aliquã excusabile necestitatẽ. siue
ꝑ occultas obreptiones inuenimꝰ in ȩccła
malos. quos eccłiastica disciplina corrigere
aut cohercere ñ possumꝰ. tunc neascendat
incornr̃m impia &e ꝑnitiosa p̃sũptio. qͥex¬
istimemꝰ nos ab his ẽẽ sepandos. ut pec¬
catis eoꝵ ñ inquinem. Atq ita pꝰ nos trahe¬
re conem ueluti mundos scõsq discipłos.
ab unitatis ꝯpage quasi a maloꝵ consor¬
tio segregatos. Ueniant inm̃tẽ ille de scͥp¬
turis similitudines. & diuina oracła uił cer¬

Expanded text:
plinam, quandam perversissimam securitatem plinam, quandam perversissimam securitatem prepositis tribuentes, ut ad eos non pertineat nisi dicere, quid cavendum quidve faciendum sit; quodlibet autem faciant, non curare. Nos vero ad sanam doctrinam pertinere arbitramur, ex utrisque testimoniis vitam sententiamque moderari, mus et canibus sanctum, ubi pax ecclesiae tuta demus. cum ergo siue per neglegentiam praepositorum siue per aliquam excusabilem necessitatem siue per occultas obreptiones inuenimus in ecclesia malos, quos ecclesiastica disciplina corrigere aut cohercere non possumus, tunc, ne ascendat in cor nostrum inpia et perniciosa praesumptio, qua existimemus nos ab his esse separandos, ut peccatis eorum non inquinemur atque ita post nos trahere conemur ueluti mundos sanctosque discipulos, ab unitatis conpage quasi a malorum consortio segregatos, ueniant in mentem illae. de scripturis similitudines et diuina oracula uel cer
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpꝰ separare zizama ⁊ Atq hoc errore ceca¬
ti. ipsi potiꝰ a xp̃iunitate separent᷑. Qual
nob̾ cauisa ẽ. adu̾sus scisma donati. ut hoc
ĩi cũ illis qui nouerant cecilianũ ñ ueri
s calũpinosis cͥminib appettũ & ꝑm¬
tiosam sententiã suã mortifero pudore ñ
deset̃: s cũ illis quib dicimꝰ etiã si mali
fuissent ꝓyt̃ quos in eccła n estis. Nosta¬
m̃ eos ferendo quos em̃dare aut segre¬
gare minime poteratis.i nȩccła ꝑmanere
debuissetis. Quidã uͦ e ꝯtrario ꝑiclitan¬
tes. cu bonor maloꝵq ꝯmixtione in ȩccła
demonstratã ł p̃dictã eẽ. ꝑspexerint. &
patientiȩ p̃cepta didiceruit. que uos fir¬
missimos reddunt ut etiã si uident᷑ in
eccła eẽ. zizania ñ tam̃ impediantur
aut fides aut caritas nr̃a. Ut qm̃ ziza-¬
nia in eccła ẽẽ cerninꝰ. ipsi de eccła re¬
cedamꝰ destituendã putantes eccłe disci¬

Expanded text:
tempus separare zizania atque hoc errore caecitatempus separare zizania atque hoc errore caecitatis ipsi potius a Christi unitate separentur. qualis nobis causa est aduersus schisma Donati, et hoc non cum illis qui nouerant Caecilianum non ueris, sed calumniosis criminibus appetitum et perniciosam sententiam suam mortifero pudore non deserunt, sed cum illis quibus dicimus: "etiam si mali fuissent — propter quod in ecclesia non estis — uos tamen eos ferendo quos emgare minime poteratis, in ecclesia permanere debuistis. quidam uero e contrario periclitantes cum bonorum malorumque commixtionem in ecclesia demonstratam uel praedictam esse perspexerint et patientiae pmissimos reddunt, ut, etiam si uidentur in ecclesia esse zizania, non tamen impediantur aut fides aut caritas nostra, ut qnia in ecclesia cernimus, ipsi de ecclesia recedamus, destituendam putant ecclesiasticam disci
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ ñ sit filiꝰ nec filiꝰ sit pat. nec sp̃i sc̃s
aut filiꝰ aut pat̃. diu̾sitates etiã substan¬
tiarũ asserentas prtarunt. Quidã intu¬
entes in scͥpturis scẽ uirginitatis laudẽ.
contibia damnauerunt. Quidã rurꝰ ea
testimonia consectantes. quibꝰ casta coniu¬
gia p̃dicant᷑: uirginitatẽ nuptus eqͣue¬
escas in mundas c̃ẽ. senserunt. Quidã uͦ
legentes omis creatura dĩbona ẽ. & nicħ
abiciendũ qđ cũ grarii actione accipitur.
inuoracitate uiuolentiãq collapsi sunt:
Non sibi ualentes auferre uitia. nisi eis
e contrario uił tanta uł maiora succedent:
Sic etiã in hac causa que habet᷑ in mani¬
b: quidã intuentes p̃cepta seueritatis. qͥb¬
ammonem corriꝑe inquietos. irdare scin
camb ut echnicum hab̾e ȩccłȩ contẽptorẽ.
a cõpage corpis. qđ scandalizat euellere:
ita ꝑturbant eccłȩ pacẽ. ut conent᷑ ante

Expanded text:
pater non sit filius nec filius sit pater nec spiritus sanctus pater non sit filius nec filius sit pater nec spiritus sanctus aut filius aut ptiarum asserendas putarunt. quidam intuentes in scripturis sanctae uirginitatis laudem conubia damnauerunt. quidam rursus ea testimonia consectantes, quibgia praedicantur, uirginitatem nuptiis aequaueescas inmundas esse senserunt; quidam uero legentes: omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, in uoracitatem uinolentiamque conlapsi sunt, non sibi ualentes auferre uitia, nisi eis e contrario uel tanta uel maiora succederent. Sic etiam in hac causa, quae habetur in manibus, quidam intuentes padmonemur corripere inquietos, non dare sanctum canibus, ut ethnicum habere ecclesiae contemtorem, a compage corporis, quod scandalizat, euellere, ita perturbant ecclesiae pacem, ut conentur ante
Abbreviated transcription (Latin):
te & ipsum. Utrunq enĩ faciendũ ẽ. sic̃
infirmitatis diu̾sitas ammonet eoꝵ. quoᷤ
utiq ñ ꝑdendos s corrigendos curandosq
suscipimꝰ. & aliussic: aliꝰ aũt sic sanand÷.
Ita etiã ẽ. ratio dissimulandi &e tolerandi
malos in eccła: & ẽ. ruriꝰ ratio castigandĩ.
corripiendĩ. ñ ammitendiͥuł a comunio¬
ne remouendi. Errant atĩt homines ii ser¬
uantes modũ: & cũ inuna paitẽ ꝓcliuit
ire ceꝑint. ñ respiciunt diuine auctori¬
tatis alia testimonia. quib possint ab il¬
la intentione reuocan: & mea quȩ exutris¬
q tẽꝑata ẽ. ueritate ac modatione consis¬
tere: Nec in hac re tantũ de qua nc̃ q̃stio
÷:s: etiã in alits multis. Nam quidã in¬
tuentes diuinarũ testimonia licterarũ.
quib unꝰ ds̃ colendꝰ insiiuat᷑: eundẽ pa¬
rursꝰ ueluti morbo ꝯtrario laborances.cu
attend̾ent ea quib trinitas declarat᷑. nec
ualerent intelligere qͦmͦ dr̃ unꝰ ds. cũ &

Expanded text:
um. utrumque enim faciendum est, sicut infirmitatis diuersitas admonet eorum, quos utique non perdendos, sed corrigendos curandosque suscepimus, et alius sic, alius autem sic sanandus est. ita etiam est ratio dissimulandi et tolerandi malos in ecclesia; et est rursus ratio castigandi, corripiendi, non admittendi uel a communione remouendi. Errant autem homines non seruantes modum; et cum in unam partem procliuiter ire coeperint, non respiciunt diuinae auctoritatis alia testimonia, quibus possint ab illa intentione reuocari et in ea, quae ex utrisque temperata est, ueritate ac moderatione consistere, nec in hac re tantum, de qua nunc quaestio est, sed etiam in aliis multis. nam quidam intuentes diuinarum testimonia litterarum, quibus unus deus colendus insinuatur, eundem parursus ueluti morbo contrario laborantes, cum adtenderent ea, quibus trinitas declaratur, nec ualerent intellegere, quomodo sit unus deus, cum et
Abbreviated transcription (Latin):
pat & filio utiq aequalẽ. qr ipsa trini¬
tas ds̃ ÷. In quod̃o: spes omis ponenda:
Nam in homine ñ ÷ ponenda: qualiscũq
ille fuent. Aliud ẽ. eni ille a quo iustifica¬
m̃. alud illi cũ quib iustificam᷑. Nonau
soluni ꝑcupiditates diabolꝰ tẽptat: s etiã
ꝑtrores insultationum. & dolor. & ipsius
mortis. Quicqͥd hõ aũt passus fuerit ꝓ
tolerauerit: maior ei merces donabitur.
Quia si cesserit diabolo: cũ illo dãpnabit᷑.
trant a dño ut ñ ꝑmictat seruos suos tẽp¬
tari ultra quã possunt sustuiere: Qđn
omibꝰ argue: dũo dicenti corripe eũ int
te & ipsũ solui. Ex lib̾ de fide & oꝑib Icc¬

Expanded text:
t filio utique coaequalem, quia ipsa trinitas deus est. in quo deo spes omnis ponenda est. nam in homine non est ponenda, qualiscumque ille fuerit. aliud est enim ille a quo iustificamur, aliud illi cum quibus iustificamur. non autem solum per cupiditates diabolus temtat sed etiam per terrores insultationum et dolorum et ipsius mortis. quidquid homo autem passus fuerit pro toleraverit, major ei merces donabitur. Quia si cesserit diabolo, cum illo damnabitur, trant a Domino, ut non permittat servos suos tentari ultra quam possunt sustinere. CAPUomnibus argue, Domino dicente: Corripe eum inter te et ipsum solum; ex libro de Fide et operi
Abbreviated transcription (Latin):
aut uanis curiositatibꝰ ł illicitis deditos.
siue spectaculoꝵ. siue remedioꝵ. aut diuina¬
tionũ diabolicoꝵ. siue in pompa & inty¬
po auaritie atq suꝑbie. suie in aliqua
uita quã lex dãpnat & punit. Non eos
imiteris: s potiꝰ diungaris boms. Quos
inuenturꝰ es facile: si et tu talis fueris ut
sunul colatis & diligatis dm̃ gratis. Qͥa
totũ p̃miũ nr̃m ipse erit: ut in illa et̃na
uita bonitate eiꝰ &e pulchritudine ꝑfrua¬
sic̃ amat᷑ sapientia: & ueritas: & scĩtas.
& iusticia. & caritas: & siqͥd aliud tale
dr̃ Non quẽ ammodũ st̃ ista in homi ni¬
b ⁊s: quẽ ammodũ sunt in ipso fonte
incorruptibił & incõmutabił sapien¬
tie. Quoscũq gͦ uidis hec amare. illis
mines aut̃ ꝑu̾sos etiã si intrent parietes ec¬
cłiȩ ñ eos arbitreris intraturos in regnũ
celoꝵ: qr suo tẽpore seꝑabuiit si se in me¬
liꝰ ñ ꝯmutauerunt. homines gͦ bonos innta¬

Expanded text:
aut uanis curiositatibus uel inlicitis deditos aut uanis curiositatibus uel inlicitis deditos sine spectaculorum sine remediorum aut diuinationum diabolicarum, siue in pompa et in tyfo auaritiae atque superbiae sine in aliqua uita, quam lex damnat et punit, non eos imiteris, sed potius coniungaris bonis, quos inuenturus es facile, si et tu talis fueris, ut simul colatis et diligatis deum gratis, quia totum praemium nostrum ipse erit, ut in illa aeterna uita bonitate eius et pulchritudine perfruasicut amatur sapientet justitia, et charitas, et si quid aliud tale dicitur: non quemadmodum sunt ista in hominibus, sed quemadmodum sunt in ipso fonte incorruptibilis et incommutabilis sapientiae. Quoscunque ergo videris haec amare, illis mines autem perversos, etiam si intrent parietes Ecclesiae, non eos arbitreris intraturos in regnum coelorum, quia suo tempore separabuntur, si se in melius non commutaverint. Homines ergo bonos imita
Abbreviated transcription (Latin):
rectionẽ. putantes qđ caro ista qr putrescit
resurgere ñ põt. ad penas in ea resurrecturi
sunt. & ostendet eis ds̃ qr qui potuit hec cor¬
ꝑa facere anteqͣ cent. põt ea in monitores¬
tituere sic̃ erant. Om̃s aut fideles regnatu¬
ri cum xp̃o. ita resurgent in eodẽ corpore.
ut eciã ꝯmutari mereant᷑ adincorruptio¬
ne angłicã: ut fiant aequales angłis d̃ĩ sic̃
dñs ipse ꝓmisit & laudent eũ sine aliquo
defectu & sine aliqͦ fastidio Sẽꝑunuentes¬
in illo. & cũ illo. cũtali gaudio & beatitrioi¬
ne. quał nec dicinec cogitari ab hominib
pot̃. Tu itaq credens i̾ta caue tẽptationes:
qr diabolꝰ querit qui setũ pereant: ut
ñ solum ꝑ eos qui ȩxtra eccłiani sunt. siue pa¬
gam. siue tudei. stue hereticiñ te hostis ille
seducat. s etiã quos in ipsa ȩccła catholica
uideris male uruentes. aut immodatis no¬
luptatib uentris & guituris. aut ĩpudicoᷤᷤ.

Expanded text:
rectionem, putantes quod caro ista quia putrescit, rectionem, putantes quod caro ista quia putrescit, resurgere non potest, ad poenas in ea resurrecturi sunt: et ostendet eis Deus quia qui potuit haec corpora facere antequam essent, potest ea in momento restituere sicut erant. Omnes autem fideles regnaturi cum Christo, ita resurgent in eodem corpore, ut etiam commutari mereantur ad incorruptionem angelicam: ut fiant aequales Angelis Dei, sicut Dominus ipse promisit ; et laudent eum sine aliquo defectu et sine aliquo fastidio, sein illo et de illo cum tali gaudio et beatitudine, qualis nec dici nec cogitari ab hominibus potest." „Tu itaque credens ista caue temtationes, quia diabolus quaerit qui secum pereant, ut non solum per eos qui extra ecclesiam sunt siue pagani siue Iudaei siue haeretici non te hostis ille seducat, sed etiam quos in ipsa ecclesia catholica uideris male uiuentes aut immoderatis uoluptatibus uentris et gutturis aut impudicos
Abbreviated transcription (Latin):
mistia passionesq difseminata. & t̃e p̃dictũ
qͣndo adhuc nom̃ eiꝰ & latebat g̃s & ubi no¬
tũ erat ridebat᷑. & tam̃ in untutib mira¬
doꝵ eiꝰ. siue que ꝑ se ipse. siue quȩ ꝑseruos
suos fecit. dum annunciant hȩc & cre¬
dunt᷑. iã uidemꝰ qđ p̃dictũ ẽ eẽ comple¬
tũ. Regesq ipsos t̾rȩ qui antea ꝑseque ban-¬
tur xp̃ianos. ia xp̃i nomini subtugatos.
eiꝰ ȩccła essent exiture: & sub eiꝰ nomine ꝑ
& ista ꝯpleta st̃. Nunquid gͦ illa que res¬
tant ñ st̃ uenturaꝰ Manfestum ẽ. qr sic̃
ista p̃dicta uener. sic etiã illa uentura st̃.
Quecũq uristoꝵ tribulationes adhuc res¬
tant. & iudicii dies qui seꝑabit om̃s ĩpios
a tustis in resurrectione mortuoꝵ & ñ solũ
eos qui sunt extra eccłiam. s etiã ipsiꝰ ȩccle̾
paleas quas oportet usq ad nouissimã uen¬
tilationẽ patientissime sufferat. ad igneni
debitũ segregabit. Qui auit ixrident resur¬

Expanded text:
ia passionesque disseminata, et tunc praedictum, quando adhuc nomen eius et latebat gentes et ubi notum erat ridebatur. et tamen in uirtutibus miraculorum eius, siue per se ipse siue quae per seruos suos fecit, dum annuntiantur haec et creduntur, iam uidemus quod praedictum est esse completum regesque ipsos terrae, qui antea persequebantur christianos, iam Christi nomini subiugatos. eius ecclesia essent exiturae et ex eius nomine per Numquid ergo illa quae restant non sunt uentura? manifestum est, quia, sicut ista praedicta uenerunt, sic etiam illa uentura sunt, quaecumque iustorum tribulationes adhuc restant, et iudicii dies, qui separabit omnes impios a iustis in resurrectione mortuorum, et non solum eos qui sunt extra ecclesiam, sed etiam ipsius ecclesiae paleas, quas oportet usque ad nouissimam ueutilationem patientissime sufferat, ad ignem debitum segregabit. qui aut
Abbreviated transcription (Latin):
etia filii eent ab rabȩ qui fidẽ eiꝰ inritarent᷑.
& sicẽ. factũ. Natꝰ ÷ xp̃s de maria uirgine:
que ex illo genere fuit. Predictumẽ
popło udeoꝵ. de cuiꝰ genere scđm carnem
ueniebat: & sic est factum. Predictũ
÷ qd resurrectirꝰ ẽẽt: resurrex. & scđ̾m ipsa
p̃dicta ꝓpħarũ ascendit incęlir̾ & discipłis

Expanded text:
tiam filii essent Abrahae, qui fidem eius imitarentur; et sic est factum. natus est Christus de Maria uirgine, quae ex illo genere fuit. praedictum epopulo Iudaeorum, de cuius genere secundum carnem ueniebat; et sic factum est. praedictum est, quod resurrecturus esset; resurrexit. et secundum ipsa praedicta prophetarum asce
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse ad nos qui uult ee. xp̃ianꝰ:
&ẽ de genere quidẽ idiotaru n tam rustica¬
nor s. urbanoꝵ. quales apud caitaginem
plures exꝑirite necesse ẽ. int̾rogatũ etiam
utrũ ꝓpt uite p̃sentis aliqd̾ omodũ. an ꝓpt̃

Expanded text:
venisse ad nos, qui vult esse christianus, et de genere quidem idiotarum, non tamen rusticanorum, sed urbanorum, quales apud Carthaginem plures experiri te necesse est: interrogatum etiam utrum propter vitae praesentis aliquod commodum, an propter
Abbreviated transcription (Latin):
escendens gͦ uideho si scđm clamo¬
rem ipsoꝵ uenientẽ ad me consũ-¬
mat: si aut̃ ñ ut sciã. Uerba hȩc siñ du¬
bitantis quid duoꝵ potiꝰ uentuiũ sit. sed
irascentis & minantis accipiamꝰ: nulla
questio ẽ. More quippe humanod̃s in
scͥpturis adhomines loquit᷑: & eiꝰ iram
nouer̃ sine ꝑcurbatione eiꝰ intelligere.
qui nouer̃. Solemꝰ aut etiã sic minaciter
loqui. Uideamꝰ siñtͥ facio: aut uideamꝰ
siñ illi facio. Et si ñ potuero tͥ facere uel
sciam. Idest hoc ipsum exꝑibor: utrũ ñ
possim. Qđ cũ minando ñ ignorando dr.
irati apparer̾e affectꝰ. S ꝑturbatio ñ cadit
in dĩn. Mos aũt humane locutionis & usi-¬
tatꝰ ẽ. & humane infirmitati congruit:
cui ds̃ coaptat locutionẽ suam: lxxxuiiii.
Non ꝑdã si inuenero decẽ iustos. Ex eodẽ

Expanded text:
escendens ergo uidebo, si secundum clamorem ipsorum uenientem ad me consummantur; si autem non, ut sciam. uerba haec si non dubitantis, quid duorum potius euenturum sit, sed irascentis quaestio est. More quippe humano Deus in Scripturis ad homines loquitur, et ejus iram noverunt sine perturbatione ejus intelligere, qui noverunt. Solemus autem etiam sic minaciloqui: „uideam, si non tibi facio" aut "uideamus, si non facio illi", et „si non potuero tibi facere, uel sciam", id est: hoc ipsum experibor utrum non possim. quod cum minando, non ignorando dicitur, irati apparet affectus : sed perturbatio non cadit in deum. mos autem humanae locutionis et usitatus est et humanae incui Deus coaptat locutionem suam. CAPUT LXXXVII. Non perdam, si invenero decem justos; ex eodem
Abbreviated transcription (Latin):
rabilẽ stabilitatẽ in dño dõ fuacũ illihe¬
nticihostes uet̾is testam̃ti ore saclego irridẽ
uoluernt: illud p̃cet̾isuentilant qđ satha¬
nas petiuerit eũ ad tẽptandũ. Querunt
eñi ab imꝑitis hominib talia intellige¬
eo nequaꝗͣ ualentib qͣmͦ sathanas cũ deo

Expanded text:
rabilem stabilitatem in domino deo suo cum illi haerabilem stabilitatem in domino deo suo cum illi haeretici hostes ueteris testamenti ore sacrilego irridere noluerint, illud prae ceteris uentilant, quod satanas petiuerit eum temtandum. quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intellegere nequaquam ualentibus, quomodo satana
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantie uitio notandũ putant eũ de
qͦ dictũ ẽ. Tẽptat uos dñs ds̃ ur̃: quasi in
euangłio de dño scͥptũ ñ sit hoc aut̃ dice¬
bat tẽptans eũ. nã ipse sciebat quid eet
facturꝰ. Si enĩ nouerat cor eiꝰ quẽ tẽptabat᷑.:
qͥd ÷ qđ uoluit uide tẽptando. S ꝓfecto
illud factũ est ut ip̃se sibi notꝰ fieret qͥ tẽp¬
tabat᷑. suãq disꝑationẽ condẽpnaret. sa¬
turatis turbis de pane dñrqͥ eas ñ hab̃e
qđ ederent estimauerat. Non gͦ iic orat᷑
uc ñ cẽptem: s ut ñ inferam᷑ in tẽptationẽ:
lanꝗͣ si quispiã cui necesse ẽ. igne ex anui
exurat᷑. Uasa eñĩ figuli ꝓbat fornax: & ho¬
mines iustos cẽptatio tribulationis. Ioseph
gͦ tẽptatꝰẽ. illecebra stupri: s ñ ẽ. inductͦ
inteptationẽ. Susauna tẽptata ẽ: nec ipsa
indactae. uł illata in tẽptationẽ. Multiq¬
alii uiriꝰq sexus: s: iob maximẽ. cuiꝰ ammi¬

Expanded text:
ignorantiae uitio notandum putant eum de ignorantiae uitio notandum putant eum de quo dictum est: temtat uos dominus deus uester, quasi in euangelio de domino scriptum non sit: hoc autem dicebat temtans eum; nam ipse sciebat, quid esset facturus. si enim nouerat cor eius quem temtabat, quid est quod uoluit uidere temtando? sed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui temtabatur suamque desperationem condemnaret saturatis turbis de pane domini, qui eas non habere quod ederent existimauerat. Non ergo hic oratur, ut non temtetur, sed ut non inferamur in temtationem, tamquam si quispiam, cui necesse est exuratur. uasa enim figuli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulationis. Ioseph uero temtatus est inlecebra stupri, sed non est inductus in temtationem. Susanna temtata est, nec ipsa inducta uel inlata in temtationem, multique utriusque sexus. sed Iob maxime, cuius admi
Abbreviated transcription (Latin):
nos inferas incẽptationẽ: ñ nulli
ti aut̃ in p̃cando ita dicunt ne nos patia¬
ris induci in tẽptationẽ: exponentes ui¬
delicet qͦmͦ dictũ sit inducas. Noneñi
ꝑse ipsũ inducit ds̃: s induci patit᷑ eũ
quẽ suo auxilio deseruerit: ordine occul¬
tissimo ac meritis. causis etiã sepe mani¬
festis dignũ iudicat ille quẽ deserat &
intẽptationẽ induci sinat. Altud ÷ aũt
induci intẽptationẽ: aliud tẽptari. llam
sine tẽptatione. ꝓbatꝰ eẽ nullꝰ pot̃. siue
sibi ipse sic̃ scͥptui ẽ. qͥñ ẽ tẽptatꝰ qualia
te om̃s tẽptationes. qui scit omĩa anx ꝗͣ
ue positũ ẽ. ut sciat ꝓ eo qđ ÷ ut scire uoᷤ
faiatꝰ. Sic̃ dĩẽ letũ dicimꝰ. qđ letos facit᷑.¬
& frigꝰ pigrũ. qđ pigros facit: & mirame¬
rabilia buiꝰmodi: quȩ siue in consuedidi¬
ne loquendi. siue insermone doctoꝵ siue
in scͥpͣtis scĩs repꝑiunt᷑. Qđ ñ intelligen¬
tes heretici qͥ uet̾i testam̃to adu̾sant᷑: uelut

Expanded text:
nos inferas in temtationem. nonnulli ti autem deprecando ita dicunt: "ne nos patiaris induci in temtationem", exponentes uidelicet, quomodo dictum sit inducas. non enim per se ipsum inducit deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit ordine occultissimo ac meritis. causis etiam saepe manifestis dignum iudicat ille quem deserat et in temtationem induci sinat. aliud est autem induci in temtationem, aliud temtari. nam sine temtatione probatus esse nullus potest, siue sibi ipse, sicut scriptum est: qui non est temtatus, qualia te omnes temtatne positum est ut sciat, pro eo quod est, ut scire vos faciat; sicut diem laetum dicimus quod laetos faciet frigus pigrum, quod pigros facit, et innumerabilia huius modi, quae siue in consuetudine loquendi siue in sermone doctorum sine in scripturis sanctis reperiuntur. quod non intellegentes haeretici, qui ueteri testamento aduersantur, uelut
Abbreviated transcription (Latin):
inana amina & cupida aut ipsi dicant
qͦmͦ locutꝰ ÷ ds̃ cũ illo diuite. cuiꝰ cupidita¬
tẽ stulcissimã arguere uoluit: dicens stul¬
te hac nocte anima tua expostulat᷑ ate.
in euangłio dicit: cui heretici istiuelis
nolint colla summittunt. Si aũt hoc mo¬
uẽt qđ tẽptandũ iustũ sathanas petit a
dõ: ñ ego expono quare sit factũ. s ipsos
cogo exponere quare sit dictũ in euan-¬
głio ab ipsodño discipłia. Ecce sathanas
petiit uexare uos qͦ mͦ criticũ & petro ait.
Ego aut̃ postulaui ne deficiat fides tua.
Cũ aũt hoc exponunt mͥ: simul illud qd̾
a me quer̃ exponunt sibi. Siuͦ ñ ualue¬
rint hoc exponere: ñ audeant id qđ in e¬
uangłio sine offensione ñ intelligunt. in
aliqͦ libro cũ temeritate culpare. ftunt
incidit uidas qui uendidit dñm: in qͣlẽ
incidit petrꝰ cũ t̾ritꝰ dnm̃ negauit. Sunt
etiã humane tẽptationestredo cũ bono
quisq aniino. scđ̾m humanã tam̃ fragili-

Expanded text:
ana stulta et cupida. aut ipsi dicant, quomodo locutus est cum illo diuite, cuius cupiditatem i stultissimam arguere uoluit dicens: stulte, hac nocte anima tua expostulatur a tein euangelio dicit; cui haeretici isti, uelint, nolint, colla submittunt. si autem hoc mouentur, quod temtandum iustum satanas petit a deo, non ego expono, quare sit factum, sed ipsos cogo exponere quare sit dictum in euangelio ab ipso domino discipulis: ecce, satanas expetiuit uexare uos quomodo triticum; et Petro ait: ego autem postulaui, ne deficiat fides tua. cum autem hoc exponunt mihi, simul illud quod a me . quaerunt exponunt sibi. si uero non ualuerint hoc exponere, non audeant id quod in euangelio sine offensione non intellegunt, in aliquo libro cum temeritate culpare. Fiunt incidit ludas, qui uendidit dominum, in qualem incidit Petrus, cum territus dominum negauit. sunt etiam humanae temtationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragili
Abbreviated transcription (Latin):
tionał etiã crpiditate cecata. tam̃ cũ cogitat
& ratiotinat᷑. qͥ qͥd in ea r̃õcinatione uerũ :
ñei tribuendũ est s ipsi lumini ueritatis a
quł tenuit̃ ꝓ sui capacitate illustrat᷑. ut
uerũ aliqͥd in raciocinando sentiat. Quid
mirũ sidiaboli aĩa pͣua cupiditate ꝑu̾sa.
qͥcqͥd tam̃ uerũde tusto uiro cogitauit cũ
eũ tẽptare uellet. ipsiꝰ dĩ uoce i ÷ ipsius
ueritatis uoce audisse ꝑhibet᷑ euicquid
aut̃ falsum: illi cupiditati tribuit᷑. quadia¬
boli nom̃ accepit. Quã ꝗͣ etiã ꝑ creaturã cor-¬
ꝑalẽ atq insibilẽ ds̃ plerũq locutꝰ ẽ. seu
bonis seu mal. tanꝗͣ om̃isi diis & rector. ⁊
ꝓciuꝰq rei meritis ordinator. sic̃ ꝑ angłoᷤ
qui homunũ qͦ aspectib apparuer.: iꝓpbã.¬

Expanded text:
tionalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione uerum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini ueritatis, a quo uel tenuiter pro sui capacitate inlustratur, ut uerum aliquid in ratiocinando sentiat: quid mirum, si diaboli anima praua cupiditate peruersa quidquid tamen uerum de iusto uiro cogitauit, cum eum temtare uellet, ipsius dei uoce , id est ipsius ueritatis uoce, laudasse perhibetur, quidquid autem falsum, illi cupiditati tribuitur, qua diaboli nomen accepit? quamquam etiam per creaturam corporalem atque uisibilem deus plerumque locutus est seu bonis seu malis tamquam omnium dominus et rector et pro cuiusque rei merito ordinator, sicut per angelos, qui hominum quoque aspectibus apparuer
Abbreviated transcription (Latin):
retis neq ꝑ cęlũ qr thronꝰ dĩ ẽ. neq per
tram qr scabellũẽ. pedũ eiꝰ. Quid mirũ
si int̾ra diabolꝰ constitutꝰ. ante pedes dei
stetit᷑. & corã illo aliqͥd locutꝰ ÷: Nam qͥndo
illi ualent intelligere nillã ẽẽ animã qͦn¬
uis ꝑu̾sam. quȩ tam̃ nullomͦ ratiotinari
pot̃. incuiꝰ. scientia ñ loquat᷑ ds̃: quis enĩ
scͥpsit in corde hominũ naturalẽ legẽ nisi
ds: De qua lege apłs dic̃. Cũ enĩ gentes
que lege ñ habent natu ralit ea que legis
sunt faciunt: hilegẽ ñ habentes ipsi sibi
sunt lex qui ostendunt opꝰ legis scͥptum
in cordib suis contestante conscientia illoꝵ
& ũt se inuicẽ cogitationũ accusanttum
aut etiã excusantiũ indie qua iudi cabit

Expanded text:
 thronus dei est; neque per terram, quia scabillum est pedum eius — quid mirum, si in terra diabolus constitutus ante pedes dei stetit et coram illo aliquid locutus est? nam quando illi ualent intellegere nullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia illorum et inter se inuicem cogitationum accusantium aut etiam excusantium in die, qua iudicab
Abbreviated transcription (Latin):
cet ͤ cũ or̃. uidit dõ qr bonuẽ. S cur cõ¬
memorata priꝰ quãuis imꝑfecta creatura.
pꝰea cõmemoratur sp̃s dĩ pͥꝰ dicente scͥpt᷑a.
t̃a aut̃ erat inui sibił ⁊ incoposita. & tene¬
brȩ erant suꝑ abyssum: ac deinde infe-¬
rente. & sp̃s dĩ suꝑferebat᷑ suꝑ aquã: An
qm̃ egenꝰ atq u digit amor ita diligit.
dilectioq intelligit᷑. Suꝑferri dictꝰe. ne
facienda oꝑa sua ꝑ indigentie necessitatẽ.
potiꝰ quã ꝑ abuudantiã beneficientię

Expanded text:
citur: uidit deus quia bonum est. Sed cur commemorata prius quamuis inperfecta creatura postea commemoratur spiritus dei prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferente: et spiritus dei superferebatur super aquam? an, quia egenus atque indigus amor ita diligit, dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per ab
Abbreviated transcription (Latin):
informitas materię. siue sp̃itał siue cor¬
ꝑat. ñ erat dicendũ dix̃ ds̃ fiatͦ qi formã
u̾bi sẽn pat choe̾rentis quo sẽpit̾ne dicit
ds̃ om̃ia. Neq sono uocis. neq cogitatio¬
ne. tẽꝑa sonoꝵ uoluente. s coet̾na sibi lu¬
ce ase genite sapientie ñ imitat ĩꝑfectio:
cũ dissimił ab eo. qđ sũme ac primitꝰ ẽ. ĩ¬
formitate quecã tendit ad nicduilũ. Sed
tunc imitat᷑ u̾bi formã. sc̃ꝑ atq incõmri¬
tabilit̾ patri coherentẽ. cum & ipsa ꝓ sui
nairat dix̃ ds̃ fiat. intelligamꝰ dĩdictũ
incorporeũ innatura u̾bi ecm̃ coet̾ni. ꝓuo¬
cantis ad se in ꝑfectionẽ creatiuȩ. ut ñ sit
informis: s formet᷑ scd̾m singła. quȩ ꝑ ordi-¬
nẽ exsequit᷑. In qua conu̾sione &e forma¬
filiũ seꝑ patri coherentẽ plena simili¬
tudine & essentia pari. qua ipse & pat̾ unũ
st̃. Non aut̃ imitat᷑ hanc u̾bi formã. siau̾¬
sa a citatore. informis & imꝑfecta rema¬

Expanded text:
s materiae siue spiritalis siue corporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur inperfectio, cum dissimilis ab eo, quod summe ac primitus est, informitate quadam tendit ad nihilum, tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni reuocantis ad se imperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur? in qua conuersione et formafilium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa a creatore informis et inperfecta rema
Abbreviated transcription (Latin):
inchoate creature. quȩ celiae̾ tre nomine ꝓpt̃
id qđ de illa ꝑficiendũ erãt. commemo¬
rata ẽ. trimitas insiuatur creatoris.
Nam dicente scͥptura in pͥncipio fecit
ds̃ celũ ⁊ t̃ram: intelligimꝰ patrẽ ui dei
nomine. ⁊ filiũ in pͥncipii nomine. Qui¬

Expanded text:
inchoatae creaturae, quae caeli et terrae nomine propter inchoatae creaturae, quae caeli et terrae nomine propter id, quod de illa perficiendum erat, commemorata est, trinitas insinuatur creatoris — nam dicente scriptura: in principio fecit deus caelum et terram intellegimus patrem in dei nomine et filium in p
Abbreviated transcription (Latin):
÷ aet̾no more. si niore dicendũ ẽ. loquen¬
te dõ u̾bũ coetnii. Inest enĩ do benignitas
sumnia. ⁊ sc̃ã iiusti. & quidã ñ ex indi¬
gentia. s & beneficientia ueniens. amor ĩ
mine ap̃pellare uoluit totã corꝑalẽ mate¬
riã. ut eomͦ insinuaret unde facta & for¬
mata sint omĩa. quȩ in suis generib iam
dinoscere possumꝰ. appellans aquã qr
ex humida natura uidemꝰ om̃ia in t̾ra
ꝑ speties uarias foriari. atq concrescere.
siue sp̃italẽ uitã quãdã ante formã con¬
u̾sionis quasi fluitantẽ. Suꝑferebatur
utiq sp̃s ds̃: qr subiacebat scilicet bone.
uoliuitati creatoris. quicqͥd illud erat qđ
formandũ ꝑficiendũq uncho auerat. Ut
dicente dõ in u̾bo suo fiat sux: in bona
uoluntate hoce. in bono placito eiꝰ. ꝓ mo¬
do sui generis maneret qđ factũ ẽ. Et
ideo dictũ . e. qđ placuerit dõ. scͥptura di¬
cente. ⁊ facta ẽ. lux. & uidit ds̃ lucẽ qr
bona ÷: ut quẽ ammodũ in ipso ex ord io

Expanded text:
dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in omine appellare uoluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret, unde facta et formata sunt omnia, quae in suis generibus iam dinoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura uidemus omnia in terra per species uarias formari atque concrescere, siue spiritalem uitam quandam ante formam conuersionis quasi fluitantem, superferebatur utique spiritus dei, quia subiacebat scilicet bonae uoluntati creatoris quidquid illud erat quod formandum perficiendumque inchoauerat, ut dicente deo in uerbo suo: fiat lux, in bona uoluntate, hoc est bono placito eius pro modo sui generis maneret, quod factum est. et ideo rectum est, quod placuerit deo, scriptura dicente: et facta est lux. et uidit deus lucem quia bona est, ut, quemadmodum in ipso exordio
Abbreviated transcription (Latin):
dicerẽt. Non enĩ loco s omĩa suꝑante
ac p̃cellente potentia. Ita etiã reb ex illa
inchoatione ꝑfectis atq formatis: uidit
ds̃ quia boniiẽ: placuit enĩ qdđ factũ
÷: in ea benignitate qua placuit ut fie¬
ret: Duo quippe sunt. ꝓpt̃ que amat
ds̃ creaturã suã᷑ ut sit. & ut maneat ut
aquã. Ut aũt maneret: uiditds̃ qͥa
bonũ ẽ. Et qđ de luce diccũ ẽ: hoc de oĩbꝰ.
Manet enĩ quedã. suꝑgressa omnẽ tẽꝑa¬
le uolubilitatẽ. in amplissuna scĩtate

Expanded text:
diceretur, non loco, sed omnia superante atque praecellente potentia. Duo quippe inchoatione perfectis atque formatis uidit deus quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit ut fieret. duo quippe sunt propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. ut aquam; ut autem maneret, uidit deus quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc et de omnibus: manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ferebat᷑ suꝑ aquã. ꝯpletã ꝯmemoratio¬
nẽ trinicatis agnoscimꝰ. Ita & in comi̾sio¬
ne atq ꝑfectione creaturȩ. ut rerum spe¬
dies digerant᷑. eadem trinitas insinuat᷑.
Uerbũ dĩ scilicet. & ubi generator cum

Expanded text:
super aquam, conpletam commemorationem trinitatis agnoscimus —, ita et in conuersione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generator, cum
Abbreviated transcription (Latin):
mutabile lum̃ sapientie ubũ dĩ. A quo
eñi extitit ut sit ut cũq ac uuat: ad illis
cõutit᷑ ut sapient̃ ac beatȩ uiuat. Princi¬
piũ quippe creatirȩ intellectuał. ẽ. ȩtña
sapientia: qđ pͥncipiũ manens in se in co¬
mutabilit̃. nullo mͦcessaret occusa inspita¬
tione uocationis. loqͥ ei creature cui pͥnci¬
piũ ẽ. ut coniiteret᷑ ad id ex quo eẽt: qd alit̃
formata ac ꝑfecta eẽ ñ posset. Idõq int̾ro¬
gatꝰ quis eẽt: respondit. pͥncipiũ qͥ& lo

Expanded text:
mutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo mutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia: quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non posset. ideoque interrogatus, quis esset, respondit: principiu
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑfectionis. fit aut̃ filii ꝯmemoratio
qđ etiã uerbũ ẽ. in eo qđ scͥptũ ẽ. & dix ds̃
fiatẽ Ut ꝑ id qđ pͥncipiũẽ. insinuet ȩxor¬
diũ creature existentis ab illo adhuc sꝑ¬
fecte. ꝑ id aut̃ qđ ubũ ẽ. insinuet ꝑfectio¬
nẽ creature reuocate ad cum. ut formaret
inherendo creatoriͥ ⁊ ꝑ suo genere imitando
formã sep̃itñȩ atq in cõmutabilit̃ inheren¬
te patri. a quo statũ hocẽ. qđ ille. Noneni
habet informẽ uitã u̾bũ filiꝰ. cui ñ solum
hoc ÷ c̃ẽ. qđ uiuere. s etiã hoc ÷ & uiuere. qđ
÷ sapient̃ acbeate uiuere. Creatura uͦ quã¬
quã spĩtat. & intellectuał. ł rationalis.
quȩ uidet᷑ eẽ illi u̾bo ꝓpinquior. pot̃ ha¬
be inform̃uitã: Quiã ñ sic̃ hoc ẽ ei eẽ. qđ
uiuere. ita hoc uiuere qđ sapient ac
beate uiuere. Auersa enĩ asapientia in cõ¬
mutabili. stulte ac miscre uiuit: que ĩ¬
formitas eiꝰ ẽ. format᷑ aut. couu̾sa ad in cõ¬

Expanded text:
filii commemoratio, quod etiam uerbum est, in eo quod scriptum est: dixit deus: fiat, ut per id quod principium est insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc imperfectae, per id autem quod uerbum est insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statu hoc est quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etiam hoc est ei uiuere, quod est sapienter ac beate uiuere. creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa ad incom
Abbreviated transcription (Latin):
totũ illudũbum aet̾nũ ẽ. Et quid ÷ lux
ipsa. quȩ facta ẽ: Utrũ sp̃ĩtalẽ quid an cor¬
ꝑale: Sieni spĩtale.: pot̃ ipsa ẽẽ pͥma crea¬
tura. iam hoc dicto ꝑfecta: quȩ pͥmo celĩ
appellata ẽ. cũ dictũ ẽ. in pͥncipio fecit
ds̃ celum ce t̾ram. Ut qđ dixit as̃ fiat lux
& facta ẽ lux: eam reuocante ad se creato¬
re. conu̾sio eiꝰ facta atq illuminata in tel¬
ligatur.
tcur ita dictumẽ. in pͥncipio fecit
ds̃ celũ ⁊ t̾ram: & ñ dictũ ẽ. in pͥncipio dix̃
ds̃ fiat cęlũ et t̾ra. ⁊ facta st̃ celũ & trã. sic̃¬

Expanded text:
totum illud uerbum aeternum est. Et quid est lux ipsa, quae facta est? utrum spiritale quid an corporale? si enim spiritale, potest ipsa esse prima creatura iam hoc dicto perfecta, quae primo caelum appellata est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut, et facta est lux, eam reuocante ad se creatore conuersio eius facta atque inluminata intellegatur. et cur ita dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, et non dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et ter
Abbreviated transcription (Latin):
incelligamꝰ naturã uitȩ inform̃. nͥ ou̾tatur
aꝯ creatorẽ. Quosolũmͦ formari pot̾ ut ñ
sit ab yssꝰ: &e illuminariut ñ sit tenebrosa.
Ec quomͦ dictĩ ẽ. tenebrȩ erant suꝑ ab¬
yssum: anqr ñ erat lux: Quȩ sieẽt: utiq¬
creatura spĩtali: cũ conu̾tit᷑ ad in comnu¬
u̾bi aec̃nitate: & si tẽꝑalit: utiq mirabi¬
lit̃. Quo mͦ gͦ possit intelligi hoc dicere
as̃. n ꝑcreaturã: Ipse quippe ẽ. incom¬
nutabił. Et si ꝑcreaturã dix ds̃ fiatlux.
Quom ÷ pͥma creatura lux Si erat iã
creatura. ꝑ quã d̃s diceret fiat lux: An
nẽ iux pͥma creatura q iã dictũ erat.
m pͥncipio fecit ũs celũ et trã. & pot̾at ꝑ
celestẽ creaturã uox fieri tẽꝑalit̃ atq mu¬

Expanded text:
 naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem: quo solo modo formari potest, ut non sit abyssus, et inluminari, ut non sit tenebrosa. et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux? quae si esset, utiqcreatura spiritali, cum conuertitur ad incommuuerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter. quomodo ergo possit intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima creatura lux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caeleste
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ iã fecerat cum in pͥncipio fecit celum
& t̾ram. fiat litx. eomͦ quo ꝑ talis creaturȩ
interiore & occultũ motũ duunitꝰ dicipo¬
tuit fiat lux. Anetiã corꝑalit̃ sonuit uox
dicentis dĩ fiat lux. sic̃ corpalit̃ sonuit uox
dicentis dĩ cues filius mns dilectꝰ & hoc ꝑ cre¬
naturã corpalẽ. quã fecerat ds̃. cũ in pͥn
cipio fecit ds̃ celũ et t̾ram. anteꝗͣ fieret
lux. quȩ in hac sonante uoce facta est:
dicente dõ fiat lux: Quia ñdũ erat lin¬
guarũ dilisitas: que postea facta ẽ. in ędi¬
ficationẽ curris pꝰ diluuiũ. Quȩ nã lin¬
gua erat. una ⁊ sola. qua ds̃ locutꝰ ẽ. fiat
lux: Et quiserat quẽ oporcebat audire
atq intelligere: at quẽ uox huiꝰmodi ꝓ¬
fert᷑: An hec absurda carualisq cogitatio
rlitit̾ insono uocis. cũ dicertt̃. fiat
lur. ñ aut ipse corporeus sonꝰ. hoc bencac¬
cipit᷑ ẽẽ uox dr̃. Et utrũ hoc ipsũ ad naturã

Expanded text:
ipio fecit caelum et terram, fiat lux eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. An etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius me.us dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecipio fecit deus caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est. dicente deo: fiat lux? quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium. quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux, et quis erat quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene accipitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam
Abbreviated transcription (Latin):
sub dẽ. Q uedã uͦ scđm sui tẽpoas modos.
dum ꝑ disc essionẽ successionẽq rerum
scłarium pulcritudo contexitur.
xxuiii.
Contͣ eos qui dicunt minqͥd ibi fuit moy¬
ses quando fecit deus celum & terram.
ut credat᷑ ei. Ex libro de ciuitate dĩ.xi.

Expanded text:
sub Deo; quaedam vero secundum sui temporis modum, dum per discessionem successionemque rerum saeculorum pulchritudo contexitur. CAPUT XXVIII. Contra eos qui dicunt: Nunquid ibi fuit Moyses quando fecit Deus coelum et terram, ut credatur? ex libro XI de Civitate Dei.