comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos & non ipsinos. Ita ipsereficitnos & non ipsinos
Acnesibi facultas hominis pr&ium reparationis
huius: uel postrestitutionem sui. peroperauide¬
r&ur. iustitia erepensare: Effuderunt sediui¬
tiae bonitatisdĩ. in ipsa quorundam primordia
paruulorum: In quibus nec prȩcedens eligitur:
Nesequutura deuotio : Nonoboedientia
Non discr&io Non uoluntas: De his enim loqor
quimox utnati sunt renascuntur. & rapti ab hac
uita. a&ernȩ beatitudini deputantur:
Cumtamen innumerabilis multitudo: eiusdem
naturȩ. eiusdem conditionis infantium. sine
regeneratione decedit Dequa dubitari non
a non intellegentibus semper opponitur:
Quod dr̃ omnes homines uelit saluos fieri: & ad
agnitionem ueritatis uenire: Numquid non st̃
deomnibus hominibus. quia preeritis generati¬
onibus usque in hoc tempus. sinedĩ cognitione
perierunt: &simaioribus natu. quod non rectȩ
dicitur mala opera. quae libero arbitrio comise¬

Expanded text:
nos, et non ipsi nos; ita ipse reficit nos, et non ipsi nos. nos, et non ipsi nos; ita ipse reficit nos, et non ipsi nos. Ac ne sibi facultas hominis pretium reparationis hujus, vel post restitutionem sui, per opera videretur justitiae repensare; effuderunt se divitiae bonitatis Dei in ipsa quorumdam primordia parvulorum, in quibus nec praecedens eligitur, nec secutura devotio; non obedientia, non discretio, non voluntas. De his enim loquor, qui mox ut nati sunt, renascuntur, et rapti ab hac vita aeternae beatitudini deputantur. Cum tamen innumerabilis multitudo, ejusdem naturae, ejusdem conditionis infantium, sine regeneratione decedat; de qua dubitari non a non intelligentibus semper opponitur; quod Deus omnes homines velit salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire ? Numquid non sunt de omnibus hominibus, qui a praeteritis generationibus usque in hoc tempus sine Dei cognitione perierunt? Et si majoribus natu quod non recte dicitur mala opera, quae libero arbitrio commise
Abbreviated transcription (Latin):
similes uobis homines. Adnuntiantes uobis
ut abhis uanis conuestamini. ad dm̃ uiuum
qui fecit caelum & terram mare &omnia quȩ¬
neissunt: Qui in pr&eritis generationibus
dimisit omnes genter ingredi uiassaias: Et quidẽ
nonsine testimonio sem &ipsum relinquens.
Benefacienseis. Decaelodans pluuiam. & tempo¬
ra fructifera. Implenscibo & la&itia corda ura
Cumutiques ieis uel naturalis intellegentia. uel
usus beneficiorum dĩ. ad capessendam uitam
a&ernam sufficere potuiss&: Nr̃o &iam temp¬
re rationalis. nos contemplatio. & temperies
aeris. & fructuum copia ciborumque saluar&
Quia scilic& melius natura utentes. creatorem
nr̃m. proptercottdiana ipsius dona coleremus
sẽd absit ab animispiorum. & xp̃i sanguine redẽp¬
torum stultanimium. & pernitiosa ꝑsuasionatu¬
ram humanam. Natura humana non liberat:
nem xp̃mihm̃ . Nemini salus est: Sicutipsefecit

Expanded text:
similes vobis homines, annuntiantes vobis similes vobis homines, annuntiantes vobis ut ab his vanis convertamini ad Deum vivum, qui fecit coelum et terram, mare, et omnia queis sunt; qui in praeteritis generationibus dimisit omnes gentes ingredi vias suas. Et quidem non sine testimonio semetipsum relinquens, benefaciens eis, de coelo dans pluviam, et tempora fructifera, implens cibo et laetitia corda vestra . Cum utique si eis vel naturalis intelligentia, vel usus beneficiorum Dei ad capessendam vitam aeternam sufficere potuisset, nostro etiam tempore rationalis nos contemplatio, et temperies aeris, et fructuum copia ciborumque salvaret: quia scilicet melius natura utentes, Creatorem nostrum propter quotidiana ipsius dona coleremus. CAPUT XII. 13. Sed absit ab animis piorum et Christi sanguine redemptorum, stulta nimium et perniciosa persuasio. Naturam humanam natura humana non liberat; nem Christum Jesum, nemini salus est. Sicut ipse fecit
Abbreviated transcription (Latin):
magna promisserat: Permittitur periditari
utconturbatum. acdeficientem illere spiciat
& reficiat: Sin e quonemo consistit. Nemoper
sistit Ab hac autem confessione gratiaedĩ
Ideo quidam resiliunt: Neccum eam talem con¬
fessi fuerint qualis diuino eloquio p̃dicatur
Et qualis operesuae potestis agnoscitur. &iam
hoc necesse habeant confiteri. quod exomni
Numero haminum persȩcula cuncta natorum
Cestus apud dm̃ definitusque sitnumerus. prȩ¬
destinati. inuitam a & ernam populi & secun¬
dum propositum dĩuocantis electi: Quod quidẽ
tam impium est negare quamipsi gratiae contra¬
ire. Neque enim remotum est ab inspectione
communi quot sȩculis. quãm numera hominũ
milia erroribus suis. impi&atibusq: dimissa
sineulla ueridĩ cognitione defecerint :
Cicut &iam in actibus a postolorũ pauli &bar¬
nabȩ uerba delarant dicentium liconiis
Uiri fr̃s quidhaec facitis : &nos mostales sum:

Expanded text:
magna promiserat, permittitur periclitari; magna promiserat, permittitur periclitari; ut conturbatum ac deficientem ille respiciat et reficiat, sine quo nemo consistit, nemo persistit. CAPUT XI. 12. Ab hac autem confessione gratiae Dei ideo quidam resiliunt, ne cum eam talem confessi fuerint, qualis divino eloquio praedicatur, et qualis opere suae potestatis agnoscitur, etiam hoc necesse habeant confiteri, quod ex omni numero hominum per saecula cuncta natorum, certus apud Deum definitusque sit numerus praedestinati in vitam aeternam populi, et secundum propositum Dei vocantis electi. Quod quidem tam impium est negare, quam ipsi gratiae contraire. Neque enim remotum est ab inspectione communi, quot saeculis, quam innumera hominum millia, erroribus suis impietatibusque dimissa, sine ulla veri Dei cognitione defecerint. Sicut etiam in Actibus Apostolorum Pauli et Barnabae verba declarant, dicentium Lycaoniis: Viri fratres, quid haec facitis? Et nos mortales sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
rantiam. unde accepit industriam : Qũo & ipsus
defeciss&. Nisi pro eo dñs supplicass& Sicut
euangelista manifestat. dicens: Dixitautem
ihi poro: simon simon. eccesatanas postula¬
uit. utuos cribrar& uelut triticum Ego autẽ
rogaui prote. Nedeficiat fidestua. &tutandẽ
conuersus confirma fratrestuos: Etroga Nein¬
tr&is intemptationem: Et ut magis probar&ur
liberum arbitrium. Nihil posses inegratia:
Cuidictum fuerat. confirma fratrestuos. Etro¬
ga Neintr&is intemptationem: Quique respon¬
derat utique ex libero arbitrio: Dñe. tecum
paratus sum. &incarterem. &inmortemire
Eidem prȩdicitur. Quod priusquam gallus
catit& ter dnm̃negaturus sit. quod quid est
aliud. quam quod infide defecturus sit:
Cesterogauerat proeo dñs. Nedeficer& fide
ipsius: Necutique frustra rogauerat. Cuius
una eratcum eo. quemrogauerat operatio:
sed nelibero arbitrio uider&urstare quidese

Expanded text:
rantiam, unde accepit industriam. CAPUT X. 11. Qrantiam, unde accepit industriam. CAPUT X. 11. Qdefecisset, nisi pro eo Dominus supplicasset; sicut evangelista manifestat, dicens: Dixit autem Jesus Petro: Simon, Simon, ecce Satanas postulavit, ut vos cribraret velut triticum; ego autem rogavi pro te, ne deficiat fides tua: et tu tandem conversus, confirma fratres tuos; et roga, ne intretis in tentationem . Et ut magis probaretur liberum arbitrium nihil posse sine gratia: cui dictum fuerat, Confirma fratres tuos, et roga, ne intretis in tentationem; quique responderat, utique ex libero arbitrio, Domine, tecum paratus sum et in carcerem et in mortem ire : eidem praedicitur, quod priusquam gallus cantet, ter Dominum negaturus sit . Quod quid est aliud, quam quod in fide defecturus sit? Certe rogaverat pro eo Dominus, ne deficeret fides ipsius: nec utique frustra rogaverat, cujus una erat cum eo quem rogaverat operatio. Sed ne libero arbitrio videretur stare, qui de se
Abbreviated transcription (Latin):
gelio. secundum uistutem dĩ: qui nos liberauit
& uocauit uocationescã. Non secundum opera
nr̃a. sed secundum suum propositum & gratiã
quȩ data est nobis inxp̃o ihũ ante tempora sȩcu¬
laria Etadtitum. Eramus inquit & nos
aliquando insipientes & increduli errantes: &
seruientes desideriis. & uoluptatibus uariir
inmalitia & inuidia agentes. Odibiles. odientes
inuicem: Cum autem benignitas & humani¬
tas. apparuit saluatoris nr̃i. Non exo peribus
iustitiae quae fecimus. sed secundum suãmiseri¬
cordiam saluos nos fecit. gratiaigiturdĩ. quos¬
cumque iustificat. Non exbonis meliores. sed
exmalis bonos facit: Postea perprofectum
exbonis factura meliores : Nonadẽpto libero
arbitrio: sed liberato: Quod donecsi nedõ solũ
fuit. Mostuum fuitiustitiae. uixitquepeccato:
Vbi autem eum inluminauit miseri cordia. xp̃i
Erutum est a regno diaboli: & factum est regnũ
dĩ Inquo & permanere possit. Neca quidem
facultate sufficitsibi : Nisi inde accipiat perseue¬

Expanded text:
secundum virtutem Dei, qui nos liberavit et vocavit vocatione sancta; non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum, et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante tempora saecularia . Et ad Titum: Eramus, inquit, et nos aliquando insipientes et increduli, errantes, et servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, odibiles, odientes invicem: cum autem benignitas et humanitas apparuit Salvatoris nostri, non ex operibus justitiae quae fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit . Gratia igitur Dei quoscumque justificat, non ex bonis meliores, sed ex malis bonos facit; postea per profectum, ex bonis factura meliores; non adempto libero arbitrio, sed liberato: quod donec sine Deo solum fuit, mortuum fuit justitiae, vixitque peccato; ubi autem ipsum illuminavit misericordia Christi, erutum est a regno diaboli, et factum est regnum Dei: in quo ut permanere possit, ne ea quidem facultate sufficit sibi, nisi inde accipiat perseve
Abbreviated transcription (Latin):
sed fides quȩ perdi lectionem operatur :
Unde hab&ur haec fides conexa haritati. Nisi
unde eam ipsemonstrat. acceptam dicens
Quia uobis donatum est proxp̃o: Nonsolum ut
in eum credatis: sed &iam ut proipso patiamini:
Quodutique fieri. sine magnaharitate non po¬
terat: &iterum. Karitas dĩ diffusa est in cor¬
dibus nrĩs persp̃m scm̃ quidatus est nobis:
Sinequa caritate a postolus. Quantam fidem:
quantam quescientiam. quas iustuter. quae
studia. quos labores Nihil prodesse testatur
Quia scilic& multa laudabilia. atquemiranda
possunt in hominere pperiri. quaesine caritatis
tam ineffabili bono nemo inuentus est dignus.
sedquicumque eleccus est a dõ factus est dignus:
Sicut dicita postolus. Eractias agentes patri
qui dignos nos fecit in partem sortis scõrum
inlumine. quieripuitnos de potestate tenebra¬
rum & tracnstulit in regnum filii dilectionissuȩ

Expanded text:
sed fides quae per dilectionem operatur . Unde habetur haec fides connexa charitati, nisi unde eam ipse monstrat acceptam, dicens, Quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, sed etiam ut pro ipso patiamini ? quod utique fieri sine magna charitate non poterat. Et iterum: Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per SpirituSine qua charitate Apostolus quantam fidem quantamque scientiam, quas virtutes, quae studia, quos labores, 93 nihil prodesse testatur ? Quia scilicet multa laudabilia atque miranda possunt in homine reperiri, quae sine charitatis tam ineffabili bono, nemo inventus est dignus, sed quicumque electus est a Deo, factus est dignus: sicut dicit Apostolus , Gratias agentes Patri, qui dignos nos fecit in partem sortis sanctorum in lumine, qui eripuit nos de potestate tenebrarum, et tran
Abbreviated transcription (Latin):
in a postolis debemus accipere:
Sed & inpatriarchis. & prophi&is. & mar¬
trribus &confessoribus. in omnibus sc̃ĩs
& dignes eriuentibus dõ.
Hincnemo glori&ur. Nemo desper&
Colus enim dñrscit: qui sunt eius
Inquantum enim possumus omneehomines
adbonum opus exortemur : Nullidespe¬
rationem demus. Proinuicem ðrnus.
inconspectudĩ nos humiliemus dicentes
fiat uoluntas tua.
Ipsius erit potestatis: iudicium in nobis.
debitum mutaredabnationis grxtiam
prxedestinationis in debitam progare

Expanded text:
in Apostolis debemus accipere; in Apostolis debemus accipere; sed et in Patriarchis et Prophetis, in martyribus et confessoribus, in omnibus sanctis et digne servientibus Deo. Hinc nemo glorietur, nemo desperet. Solus enim Dominus scit qui sunt ejus . In quantum autem possumus, omnes homines ad bonum opus exhortemur, nulli desperationem demus, pro invicem oremus, in conspectu Dei nos humiliemus, dicentes, Fiat voluntas tua . Ipsius erit potestatis, judicium in nobis debitum mutare damnationis, et gratiam praedestinationis indebitam prae
Abbreviated transcription (Latin):
Dicite quaeso qualiter haecloca euangelii
accipitir. Doc&e quid hic dedõ. qui uult
omnes homines saluos fieri sentitis. Ecceiam
generaliter saluinon sunt. Cumaliis datur
Luiam nosse salutis aliis nonlatur:
Haecitaque cum facitds̃ non personarum
acceptione facit. Non iniustitia sediustitia
inenarrabili misericordia indebita:
Quõ uero hinc liquido utraque pars dicere
ualemus. Credamus tantum reum mortis
ex iudicis uoluntate pendere. Nequisquam
autputar& diuino uitio fieri non omnes
saluari. Dixit a postolus: Quiuultomnes
homines saluos fieri: Qua propter omnes homi
nes. qui saluantur: dõuolente saluantur
Dr̃ enimnr: Ds̃ saluos faciendi & dñi exi¬
tus mortis. & quia ira infuroreeiur: &
ntellegntenta quex enfurore uistitiame inuo¬
luntate misericordramo Prȩdestinatibnẽ
igitur negare quam apud dm̃ esse breuiter
probauimus. Inmane blas pliemium est
quam non tantum sicut sol&is dicere

Expanded text:
Dicite, quaeso, qualiter haec loca evangelica Dicite, quaeso, qualiter haec loca evangelica accipitis? Docete, quid hic de Deo, qui vult omnes homines salvos fieri, sentitis? Ecce jam omnes generaliter salvi non sunt, cum aliis datur viam nosse salutis, aliis non datur. Haec itaque cum facit Deus, non personarum acceptione facit, non injustitia; sed justitia inenarrabili, et misericordia indebita. Quoniam vero hinc liquido utraque pars dicere nihil valemus, credamus tantum reum mortis ex judicis voluntate pendere. Ne quisquam autem putaret divino vitio fieri, non omnessalvari; dixit Apostolus, Qui vult omnes homines salvos fieri. Quaprones qui salvantur, Deo volente salvantur. Deus enim noster Deus salvos faciendi, et Domini exitus mortis. Et quia ira in furore ejus, et ntelligite itaque in furore justitiam: in voluntate misericordiam. 14. Praedestinationem igitur negare, quam apud Deum esse breviter probavimus, immane blasphemium est; quam non tantum, sicut soletis dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
proph&a. Excȩcat oculos neuideant: & obdu¬
rat corda. Neintellegant. Ne conuertantur
& sanentur Quoduerum esse euangelista
iohannes. confirmatdicens deiudȩis.
Propterea non potuerunt credere. Quia
dixitesaias . Excȩcauit oculos eorum: &
indurauit coreorum ut non uideantoculis
& intellegant corde. & conuestantur. &sanẽ
eos Item in euangelio. secundum marcum
Cumꝰ interro garent ihm discipulisui. Depara¬
bola seminis: Vobis inquit datum est nosse
mysterium regnidĩ. Illis autem quiforissunt
in parabolis omnia fiunt Utuidentes non
acceptor personarum non est. &uult
omnes homines saluos fieri. Alior ũ corda
reserat ad credendum. O culos inluminat
aduidendum & ad sciendum mysterium reg¬
ni caelorum. Quoscilic& salui fieri possint
Aliorum uero ut lectionis textu. praedixi
inuoluens in parabolis. Ueritatem obtundit
cor. Excȩcat oculos. Claudit. aures.
Ne euangelium salutir agnoscant. Nere¬
missionem accipiant peccatorum:

Expanded text:
propheta , excaecat oculos ne videant, obdupropheta , excaecat oculos ne videant, obdurat corda ne intelligant, ne convertantur et sanentur. Quod verum esse evangelista Joannes confirmat dicens de Judaeis: Propterea non poterant credere, quia dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum, ut non videant oculis, et intelligant corde, et convertantur, et sanem eos . Item in Evangelio secundum Marcum, cum Jesum interrogarent discipuli sui de parabola seminis: Vobis, inquit, datum est nosse mysterium regni Dei: illis autem qui foris sunt, in parabolis omnia fiunt; ut videntes vidacceptor personarum non est, et vult omnes homines salvos fieri, aliorum corda reserat ad credendum, oculos illuminat ad videndum et ad sciendum mysterium regni coelorum, quo scilicet salvi fieri possint; aliorum vero, ut lectionis textu praedixi, involvens in parabolis veritatem, obtundit cor, excaecat oculos, claudit aures, ne Evangelium salutis agnoscant, ne remissionem accipiant peccatorum?
Abbreviated transcription (Latin):
Galtitudo diuitiarum sapientiae. & scientiȩ
dĩ quam in conprehensibilia sunt iudicia
eius : &inuestigabiles uiaecius:
edsiadhuc hacreddita ratione uultisesse
contentiosi: Nec ad quiescere ueritati:
Nobis tamen eo quod male de dõ iusto: &mi¬
sericor dissimo sentiamus: Calumniari
desinite. sed ipsum potius dñm xp̃m cuius
euangelium sequimur: Si aud&is arguite
cum illo iurgium. sumite litigandi.
Illi quod absit. malesensisse dedõpatresuo
calumniamini: quiait. Multiquidem uocati
pauciuero electi & nemo potest uenire
adme Nisidatum illi fuerit a patremeo
& non omnes capiunt uerbum Nisiquibus
datumest. C&era &iam quamplura
falsum est ergo inquier. quodait a postolus¬
deđo. Qui uult omnes homines saluos fieri
&adagnitionem ueritatis suae uenire
Omnino non est falsum Quia omne quoduult
ds̃ facere potest. Nec prorsus humana uolun¬
auobis utdicatis. quareds̃. qui uult omnes
homines saluos fieri. Quorum ut dicit esaias

Expanded text:
scientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus . » Sed si adhuc reddita ratione vultis esse contentiosi, nec acquiescere veritati, nobis tamen quasi male de Deo justo et misericordissimo sentiamus, calumniari desinite, sed ipsum potius Dominum Christum, cujus Evangelium sequimur, si audetis, arguite: cum illo jurgium sumite litigandi, illi quod absit male sensisse de Deo Patre suo calumniamini, qui ait: « Multi quidem vocati, pauci vero electi ; » et: « Nemo potest venire ad me, nisi datum ei fuerit a Patre meo , » et: « Non omnes capiunt verbum, nisi quibus datum est . » Caetera autem quam plurima. Falsum est ergo, inquies, quod ait Apostolus: « Qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis suae venire . » Omnino non est falsum, quia omne quod vult Deus facere potest, nec prorsus humana voluna vobis ut dicatis quare Deus, qui vult omnes homines salvos fieri, quorumdam, ut dicit Isaias
Abbreviated transcription (Latin):
tis Nonne prohibitio istascĩ sp̃s. Aliud neosten¬
dit : quam uerbum dñi ihũ dicentis. in euangelio
Sp̃s ubi uult spirat Hinc cogita. Hiticpande
aliquid. quare ubi uult : & nonubique: Dicen¬
te &iam. Quare prȩdicantibus. prȩdictis paulo

Expanded text:
tis. Numquid prohibitio ista sancti Spiritus aliud ostentis. Numquid prohibitio ista sancti Spiritus aliud ostendit, quam verbum Domini Jesu dicentis in Evangelio, Spiritus ubi vult spirat ? Hinc cogita, hinc pande aliquid, quare ubi vult, et non ubique. Dicite etiam, quare praedicantibus praedictis Paulo
Abbreviated transcription (Latin):
est mundi. Quae ad sumptio. Nisiuita exmor¬
tus. quasi in possibile eratdõ omnipotenti
uno tempore uniuersomundo legemdare
salutem gratiae xp̃i conferre. Ue lutcito dicã
ab initio lapsus adae. Id agere quod diuersita¬
te temporum fieri eius arbitrio sedit:
Doc&e &iam quaremisso abspũ scõ paulo & bar¬
naba: postarenomendñi salutis causa ingentib
Cumtransirent prȩdicantes. frigiam & gala¬
ireinbithyniam. Non permisiteos inquit sp̃s
essent. &ideo non eosi repermisit: ad loquen¬
dum uerbum: stulte Ds̃ est quiiustifica timpiũ
Nonp̃uentur humana uoluntate: sed ipsep̃ue¬
niens hominis uoluntatem misericordias ua
Ds̃ enim inquit meus. misericordia eius prȩ¬
ueni& me: Audi & alium proph&am loquen¬
tem. Conuestemelñe. & conuestar. saname
& sanabor. unde & a postolus: Iustificatiinquit
gratis pergratiam ipsius perredemptionem
quae est in xp̃oihũ : Audi gratis. & tacedemeri¬

Expanded text:
 mundi est, quae assumptio nisi vita ex mor mundi est, quae assumptio nisi vita ex mortuis ? Quasi impossibile erat Deo omnipotenti uno tempore universo mundo legem dare, salutem gratiae Christi conferre, vel, ut cito dicam, ab initio lapsus Adae id agere, quod diversitate temporum fieri ejus arbitrio sedit. Docete etiam, quare misso a Spiritu sancto Paulo et Barnaba portare nomen Domini salutis causa in gentibus, cum transirent praedicantes Phrygiam et Galaire Bithyniam, non permisit eos, inquit, Spiessent, et ideo non eos ire permisit ad loquendum verbum. Stulte, Deus est qui justificat impium, non praeventus humana voluntate, sed ipse praeveniens hominis voluntatem misericordia sua. Deus enim, inquit, meus, misericordia ejus praeveniet me . Audi et alium prophetam dicentem, Converte me, Domine, et convertar; sana me sanabor . Unde Apostolus, Justificati, inquit, gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu . Audi, gratis; et tace de meri
Abbreviated transcription (Latin):
conprehendere nonualemus. & impl&ur in
nobis quod scriptum est. Defecerunt scrutantes
scrutatione. Quare Quia accedit inquit
homo &coraltum & exaltabitur ds̃
Cedforte cumsitis reprehensibiles iudiciorum
dĩ esse uos conprehens ibiles iactitatis: melius
scilic& dõplacenter. Quam paulus a postolus
quies se in conp̃hensibilia persp̃m scm cius. iudicia
prȩdicauit: Pandite itaque. Quo iudicio
utdictum est a paulo &barnaba prȩdicantib
uerbum dĩ inlystris. In pr&eritis generatio¬
nibus. dimisit omnesgentes ingredi uiassuas.
Vtinidolatria simulacrorum perirent. &
unam tantum gentem. Idest ia cob elegit sibi
dñs &israhel in possionem sibi Cui soliutiq
legem ad cognoscendumse postpositis. utlixi
c&eris generationibus dedit. Velcur iterũ
amissiofacta estiudeorum ut mundi fier&
reconciliatio. Idest omnium gentium: sicutdic̃
apostolur : sienim amissio eorum reconciliatio¬

Expanded text:
comprehendere non valemus, et impletur in comprehendere non valemus, et impletur in nobis quod scriptum est, Defecerunt scrutantes scrutationem. Quare? Quia accedit, inquit, homo et cor altum, et exaltabitur Deus . Si forte cum sitis reprehensibiles, judiciorum Dei esse vos comprehensibiles jactitatis, melius scilicet Deo placentes quam Paulus Apostolus qui esse incomprehensibilia per Spiritum sanctum judicia praedicavit. Pandite itaque quo judicio, ut dictum est a Paulo et Barnaba praedicantibus verbum Dei in Lystris, in praeteritis generationibus dimisit omnes gentes ingredi vias suas , ut idololatria simulacrorum perirent; et unam tantum gentem, id est, Jacob elegit sibi Dominus et Israel in possessionem sibi ; cui soli utique legem ad cognoscendum se, postpositis, ut dixi, caeteris generationibus, dedit: vel cur iterum amissio facta est Judaeorum, ut mundi fieret reconciliatio, id est, omnium gentium, sicut dicit Apostolus, Si enim amissio eorum reconciliatio
Abbreviated transcription (Latin):
autem hocdico quod dixi. quiaquidquid ds̃
agit: misericorditer iuste sceq: facit:
Quia solus ipse. prȩsciendo scit: quod homo
nesciendonescit. Quisenim cognouit sensum
dñi: Aut quuis consiliarius eius fuit: Autquis
prior deditilli. & r&ribu &urei. Autquis
dicitei: quid fecisti: Non potest tantum
iustus dicids̃: Autrolum misericors. sed iustus
& misericors. sic legimus. sic credimus
Propterea quando illi cum dauid misericor¬
interrogamus quaesit uoluntas eius
Iniudicio &misericordia conquirentes. quod
siad huc animositatituae qua contentionis
curru raptus perquȩstionum campos in anis
effereris. Haec minime responsa sufficiunt.
Audi & alia quaed ealtitudine diuitiarum
sapientiae &scientia e dĩ expauescentes. in con¬
prȩhensibilia iudicia eius: & inuestigabiles
uias ipsius. Sola tantum fidei consideratione
proferimus. Quia si scrutari uoluerimus secre¬
tumdĩ quod iustitia eipsius solius notum est

Expanded text:
autem hoc dico quod dixi, quia quidquid Deus autem hoc dico quod dixi, quia quidquid Deus agit, misericorditer, juste, sancteque facit: quia solus ipse praesciendo scit quod homo nesciendo nescit. « Quis enim cognovit sensum ? Aut quis consiliarius ejus fuit? Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? Aut quis dicit ei, Quid fecisti? Non potest tantum dici justus Deus, aut solum misericors, sed justus et misericors. Sic legimus, sic credimus. Propterea quando illi cum David misericorntes: non interrogamus quae sit voluntas ejus  misericordia conquirentes. 4. Quod si adhuc animositati tuae, qua contentionis curru raptus per quaestionum campos inanis effereris, haec minime responsa sufficiunt: audi et alia quae de altitudine divitiarum sapientiae et scientiae Dei, expavescentes incomprehensibilia judicia ejus et investigabiles vias ejus, sola tantum fidei consideratione proferimus: quia si scrutari voluerimus secretum Dei, quod justitiae ipsius solius notum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatus que gehenne deb&ur. Vlenia uero
non merito sed dĩ iusti iudicis misericordiȩ
largitate confestur: Quia uero iustus &mise¬
ricors dr̃ prȩscius que est futurorum exhac
damnabili massa: Non personarum accepti¬
one sed iudicio a equitatissuae in rep̃hensibili
Quos prȩscit: miseri cordia gratuita prȩparat:
Tdest praedestinat ad a&ernam uitam.
C&eros autem poena ut prȩdixi debitapunit
quos ideo punit. quia quidessent futuri. prȩ¬
sciuit. Non tamen puniendos ipsefecit: uel
praedestinauit. sed tantum ut dixi. Indamna¬
bilimassa praesciuit. Quodame quaeris
scire. Cur duo ista differenter dr̃faciat ꝑso
narum. siacceptornonest. quia generaliter
autpunire deb& iniustitiam: aut misericordia
liberare. Contendecum paulo. Immosiau¬
des Argue paulum quidixit xp̃o inseloquen
sic fecisti: An non hab& potestatem figulus
luti exeãdem massa facere. Aluid quidem
uas in honore. Aliud in contumeliam Ego

Expanded text:
cruciatusque gehennae debetur. Venia vero, cruciatusque gehennae debetur. Venia vero, non merito, sed Dei justi judicis misericordiae largitate confertur. Quia vero justus et misericors Deus praesciusque est futurorum et ex hac damnabili massa, non personarum acceptione, sed judicio aequitatis suae irreprehensibili, quos praescit misericordia gratuita praeparat, id est praedestinat ad vitam aeternam. Caeteros autem ut praedixit debite punit: quos ideo punit, quia quid essent futuri praescivit; non tamen puniendos ipse fecit, vel praedestinavit, sed tantum ut dixi in damnabili massa praescivit. Quod si a me quaeris scire, cur duo ista differenter Deus faciat, si personarum acceptor non est; quia generaliter aut punire debet justitia aut misericordia liberare, contende cum Paulo; imo, si audes, argue Paulum qui dixit, Christo in se loquentsic fecisti? An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam . » Ego
Abbreviated transcription (Latin):
probabimus. pracedestinatio quippe p̃mittendo
& praceueniendo uel prȩordinando futurum
Aliquiddicitur. &ideo drcui prȩscientia. non
accielens est sed essentia fuit semper & est
Quia quidquid antequamsit. praescit prȩdesti¬
nat. &propterea praedestinat. quia quale
futurum sit prȩscit. Ideo & apostolus
Namquos prescut inquit & prȩdestinauit
Quodergobonum praescientia praedestinat
ledest priusquamsit. inrẽ pracordinat. Hoc cũ
ipso auctoreesse coeperit. Uocatordinat.
& disponit. Vnde sequitur. Nam quos. prȩ¬
destinauit. hos &uocauit. & quos uocauit :
illos &iustificauit Quos autem iustificauit:
illos & glorificauit:
amigitur apestiur disseramus: quod loquims
Quomodo humanum genus praescientiasua
& dep̃ destinatione. ds̃ in quo iniqui tarnonẽ
utatur. Massȩ itaquȩ humanigeneris
quaeinadam &euam prȩuaricatione damna¬
bilis: mortalis que facta est. Non conditione
duna generaliter sed exdebito poena

Expanded text:
probabimus. Praedestinatio quippe a praevidendo, probabimus. Praedestinatio quippe a praevidendo, et praeveniendo, vel praeordinando futurum aliquid dicitur et ideo Deus, cui praescientia non accidens est, sed essentia fuit semper et est, est, quidquid antequam sit praescit, praedestinat; et propterea praedestinat, quia quale futurum sit praescit. Ideo et Apostolus, Nam quos praescivit, inquit, et praedestinavit. Quod ergo bonum est, praescientia praedestinat, id est, priusquam sit in re praeordinat. Hoc cum, ipso auctore, esse coeperit, vocat, ordinat et disponit. Unde et sequitur: Nam quos praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, illos et justificavit; quos autem justificavit, illos et glorificavit . Jam igitur apertius disseramus quod loquimur, quomodo humanum genus praescientia sua et praedestinatione Deus, in quo iniquitas non est, utatur. Massae itaque humani generis, quae in Adam et Eva praevaricatione damnabilis modivina generaliter, sed ex debito poena,
Abbreviated transcription (Latin):
Nonmiramur uos denobis ldest homines deho¬
minibus falsa confingere : Cumuideam uos. sic
adiaboloerse falsatos. utscripturas scãs. &ueri¬
dicas. ad uoluntatis ur̃ae intellectum mutare
uitamini fidem xp̃i: A postolorum prȩdicati¬
one fundatam auertere. falsum dogma ur̃m
ante ponere ueritati: Hinc est utique ut non pos¬
sitis agnoscere ueritatem: Immo hinc est. utcor¬
rupti & ab hominabiler factisitis in uoluptatib
uris. Indinate igitur aliquantulum patient̃
aurem cordis uri &qualiter mysterium. p̃desti¬
nationis credamus. Qualiter ue. prȩdicemus
animositatem. &iam contradicendi diuinis
eloquus deponite. Potestis enimdonodĩ
ueritatem facile repperire: si contentiosi
disciplinȩ silentio esse destiteritis
Prius ergo iprum nomen prȩdestinationis
quundic& exponamus: Dein deess& apud chñ
quis ineacceptione personarumest: prȩdesti¬
nationem diuinarum scripturarum auctoritate

Expanded text:
» Non miramur vos de nobis, id est, homines de ho» Non miramur vos de nobis, id est, homines de hominibus falsa posse confingere, cum videamus vos sic a diabolo esse fascinatos, ut Scripturas sanctas et veridicas ad voluntatis vestrae intellectum mutare nitamini, fidem Christi Apostolorum praedicatione fundatam evertere, falsum dogma vestrum anteponere veritati. Hinc est utique, ut non possitis agnoscere veritatem; imo hinc est, ut corrupti et abominabiles facti sitis in voluntatibus vestris. Inclinate aliquantum patienter aurem cordis vestri, et qualiter mysterium praedestinationis credamus, qualiterve praedicemus, audite. Animositatem etiam contradicendi divinis eloquiis deponite. Potestis enim dono Dei veritatem facile reperire vel agnoscere, si contentiosi disciplinae silentio esse destiteritisPrius ergo ipsum nomen praedestinationis quid indicet exponamus: deinde esse apud Deum, qui sine acceptione personarum est, praedestinationem divinarum Scripturarum auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
Iddere &iam hoc quam maxime huic operi
oport& ut & ur̃a calumnia quam nobis
obicere sol&is. perinluminationem gratiae
Asaluatoris reuincatur immo confut&ur
& nr̃ae fidei integritascon prob&ur
Crederenos quippe uel prȩdicare flagitatis
quiacum legedĩ & proph&is. cum e uangelio
xp̃i. Eiusque a postolis prȩdestinationem dicim
Eoquod ds̃ quosdam hominum. sic praedestinat
aduitam regni caelorum. Vt sinolint orare
Aut ieiunare. Aut in omnioperediuino uigiles
esse eos omnino perire nonporse. Ne prorsus
debere sui esse sollicitos. Quosds̃ quia uoluit
semeliam elegendo prȩdestinauit aduitam
Quosdam uero sic prȩdestinauit ingelienne
poenam: ut &iam sicredere uelint. sueiunus
orationibus omnique seuoluntati diuinȩ subie¬
cerint: In hisdm̃ non delectari. & uitam illis
a &ernam in toto dari non posse: Sicelectione
praedestinatosesse ut pereant. Dm̃ nos taliter
operantem personarum essedicere acceptorem

Expanded text:
ddere etiam hoc quam maxime huic operi oportet, ut vestra calumnia, quam nobis objicere soletis, per illuminationem gratiae Salvatoris revincatur, imo confutetur, et nostrae fidei integritas comprobetur. Credere nos quippe vel praedicare suggillatis, quia cum lege Dei et prophetis, cum Evangelio Christi ejusque Apostolis praedestinationem dicimus, eo « quod Deus quosdam hominum sic praedestinet ad vitam regni coelorum, ut si nolint orare, aut jejunare, aut in omni opere divino vigiles esse, eos omnino perire non posse, nec prorsus debere sui esse sollicitos, quos Deus quia voluit, semel jam eligendo praedestinavit ad vitam: quosdam vero sic praedestinet in gehennae poenam, ut etiam si credere velint, si jejuniis, et orationibus, omnique se voluntati divinae subjecerint, in his Deum non delectari, et vitam illis aeternam in toto dari non posse, sic electione praedestinatos esse, ut pereant. Deum nos taliter operantem personarum esse dicere acceptorem.
Abbreviated transcription (Latin):
abhac gratia efficiuntur expertes pręscisse tan¬
tum uitio proprioperituros. Non ut perirent
praedestinasse sed ut dixi . quos in opera. impi¬
&atis & mortis presciuit. Nonprȩor dinauit
Nec impulit In quibus dm̃ ad iracandiam pro¬
uocantes salutis fidem Aut prȩdicatam sibi
accipere nolunt. Autdõ uidice non possunt.
uel acceptam maleutuntur. & ab hoctradun¬
tur inreprobum sensum: ut faciantea quae
non conuenit : Hispoenam prȩdestinatam
esserite fatemur quod ut probari ualeat
solumreor in exemplum sufficere iudam
Huncenim ds̃. cum prȩsciss& inuitis propriȩ
uoluntatis pessimum fore. Idest: el ectionem
discipulatus sui benea xp̃o conferendam
maleusurum & auaritia ardentem pr&io
uidȩis dñm traditurum Poenamei prȩdesti¬
uel iudeorum in xp̃o Iula ecumdicit. Quid

Expanded text:
ab hac gratia efficiuntur expertes, praescisse tanab hac gratia efficiuntur expertes, praescisse tantum vitio proprio perituros, non ut perirent praedestinasse. Sed, ut dixi, quos in operibus impietatis et mortis praescivit, non praeordinavit, nec impulit: in quibus Deum ad iracundiam provocantes, salutis fidem aut praedicatam sibi accipere nolunt, aut Deo judice non possunt, vel accepta male utuntur, et ob hoc traduntur in reprobum sensum, ut faciant ea quae non conveniunt ; his poenam praedestinatam esse rite fatemur. Quod ut probare valeamus, solum reor in exemplum sufficere Judam. Hunc enim Deus cum praescisset in vitiis proprie voluntatis pessimum fore, id est, electionem discipulatus sui bene a Christo conferendam male usurum, et avaritia ardentem pretio Judaeis Dominum traditurum; poenam ei praedestivel Judaeorum in Christum. Judae, cum dicit, Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ut constitutiones eius uni uersas
Inhis tribus definitionibus ualeatenarrare
Inmensura puta quod const& qualitas. Innu
mero quantitas: In pondereratio peratquata
Iniuidicio & misericordia dĩ constat. quia in his
duobur terminisscĩs conclusa sunt: Inquibus
perhaec mundum constituit gubernat. &iudi
caturus est. In his ds̃ udex iustus conprehen¬
di non potest. Non potest reprȩhendi
Imnia ergo quae su perius diximus: ueldice¬
mus inclaustro horumtrium nobis Nunc
abscondita latent. quaesolis clauibus iudicii
& miseri cordiae dĩ. Tuncreserabuntur ut sciant᷑
Quando in aduentu dñi in luminabuntur
abscondita tenebrarum: &reuel abuntur
consilia cordium. ut laussit unicuique adõ
uel poena. Oport& agitur. ut ad ea quae supe¬
rius disputare coepimus reuertamur
Diximus namque dedam nabili humanigene¬
ris massa dm̃ prescisse misericordia non me¬
ritis quos el ectionegratiae praedestinauit ad
uitam. C&erosuero. qui iudicio iustitiecius

Expanded text:
ut constitutiones ejus universas ut constitutiones ejus universas in his tribus definitionibus valeat enarrare? In mensura puto quod constet qmero quantitas, in pondere ratio. Haec peraequata in judicio et misericordia Dei constat, quia in his duobus terminis sanctis conclusa sunt, in quibus per haec mundum cocaturus est. In his Deus judex justus comprehendi non potest, non potest reprehendi. Omnia ergo quae superius diximus, vel dicemus, in claustro horum trium nobis nunc abscondita latent: quae solis clavibus judicii et misericordiae Dei tunc reserabuntur, ut sciantur, quando ad adventum Domini illuminabuntur abscondita tenebrarum, et revelabuntur consilia cordium, ut sit laus unicuique a Deo vel poena. Oportet igitur ut ad ea quae superius disputare coepimus, revertamur. CAPUT V. 7. Diximus namque de damnabili humani generis massa Deum praescisse misericordia, non meritis, quos electione gratiae praedestinavit ad vitam: caeteros vero, qui judicio justitiae ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Deuertere & sede in portum fidei catholicȩ
ubi tenulla possit influctuose curiositatis
tempestas turbare. uel mergere : Quantum¬
lib& enim scire coneris. Iudiciadĩ conp̃hen¬
dere non uales. nec ualebis: Quia sicutnemo
scit hominum. quaes inthominis. Nisi sps¬
hominis qui in ipso est. Ita & quaedĩ sunt
Nemoscit. Nisi sp̃s dĩ: Si qua ergo attingere
ualuerimus non nr̃a sollestia sed dono scĩ sp̃s
reuelataesse debemus agnoscere.
Siautem scire nondatur. quod supranos est
Necanr̃a pusillitate quaeratur: Predictũ
estenim abscriptura scã. altiorate nequesie¬
ris. &fortiorate nescrutatus fueris inuani¬
tate. & altum sapere noli sed time :
Timendum est prorsus. &uenerandum profun¬
dum dĩ. quod nosrite fatemur inuestigare
non posse: Omnia inquit in mensura & nume¬
ro. & pondere constituistidñe:
Quis igitur hancmensuram huncnumerum
& hoc pondus dĩ sufficit conprȩhendere

Expanded text:
revertere et sede in portu fidei catholicae, revertere et sede in portu fidei catholicae, ubi te nulla possit fluctuosae curiositatis tempestas turbare vel mergere. Quantumlibet enim scire coneris, judicia Dei comprehendere non vales, nec valebis: quia sicut nemo scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus qui in eo est; ita et quae Dei sunt, nemo scit nisi Spiritus Dei . Si qua ergo attingere valuerimus, non nostra solertia, sed dono Spiritus sancti revelata esse debemus agnoscere. Si autem scire non datur quod supra nos est, nec a nostra pusillitate quaeratur. Praeceptum est enim ab Scriptura sancta, Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris in vanitate : et, Altum sapere noli, sed time . Timendum est enim prorsus et venerandum profundum Dei, quod nos rite fatemur investigare non posse. Omnia, inquit, in mensura et numero et pondere constituisti, Domine . Quis igitur hanc mensuram, hunc numerum, et hoc pondus Dei sufficit comprehendere,
Abbreviated transcription (Latin):
& barnaba. antiochia physidiȩ: iudȩis acgen¬
tibus salutem: Nullus credidit. Nisiquos
exinde dñs p̃ordinauit utcrederent sic enĩ
& deipsis pagina scã testatur . Etcrediderunt
inquit. quot quot erant praeordinati ad uitã
acernam. Hoc est praedestinati.
cceinomnibus quaeex auctoritate diuina
protulimus. Haber miseri cordiam &iudicium
& cestum est quia personarum acceptor non
est ds̃ Nec cuiusquam personam reuer&ur
Descende ergo siuales in profundum miseri¬
cordia edĩ. Ascendesi sufficis in altitudinẽ
iustitiae iudicieius. Distendere in longi¬
tudine & latitudine inuestigabilium
uiarum eius. &siliquido pen&raberis
Haec nobis tamm &uenda. & inconprehen¬
sibilia secr&a. De quibus paulus expauit
ipsein trepidus pande: si autem ut superius dixi
iactatur curru in anium quaestionum
cades influctus uanae contentionis.
Queluti nauis desesta gubernaculo. per
diuersae & incognita litosa uolueris
Nec prorsus ubi properas enauigare potes

Expanded text:
 Barnaba Antiochiae Pisidiae Judaeis et gentibus salutem, nullus credidit, nisi quos exinde Dominus praeordinavit ut crederent. Siquidem et de ipsis pagina sancta testatur: « Et crediderunt, inquit, quotquaeternam , hoc est, praedestinati. Ecce in omnibus quae ex auctoritate divina protulimus, habes misericordiam et judicium: et certum est quia personarum acceptor non est Deus , nec cujusquam personam reveretur. Descende ergo, si vales, in profundum misericordiae Dei; ascende, si sufficis, in altitudinem justitiae judicii ejus; distende te in longitudinem et latitudinem investigabilium viarum ejus : et si liquido penetraveris, haec nobis tam metuenda et incomprehensibilia secreta, de quibus Paulus expavit, ipse intrepidus pande. 6. Si autem, ut superius dixi, jactatus curru inanium quaestionum cadis in fluctus vanae contentionis, et veluti navis deserta gubernaculo per diversa et incognita littora volveris, nec prorsus ibi prospere navigare potes;
Abbreviated transcription (Latin):
scientiae caritatem xp̃i:
Cumergosicoposter& insinuare spm̃dĩ. ut suꝑ¬
ferridicer&dir: Commodius factum est ut
prius insinuar&ur aliquid inchoatum. cui suꝑ¬
ferri dicer&ur: Nonenim loco: sed omnia
superante ac prȩcellente potentia.

Expanded text:
scientiae charitatem Christi. scientiae charitatem Christi. Cum ergo sic oporteret insinuari spiritum Dei ut superferri diceretur, commodius factum est ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur; non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia.
Abbreviated transcription (Latin):
compl&am commemorationem trinitatis
agnoscimus: Ita &inconuersione atque ꝑfecti¬
one creaturȩ. utrerum species cligerantur :
Eadem trinitas insinuatur : Uerbo dĩscili¬
c& & uerbi generatorem Cum dicitur:
Dixitds̃. & scã bonitas. in qua dõ plac&
Suidquidei prosuȩnature modulo per¬
fectum plac&: Cumdicitur. Uidit dr̃ quia
bonumest: sed cur commemorata prius
quamuis. inperfecta creatura: Postea cõme¬
moratus sp̃s̃ dt̃ Prius dicentescriptura.
Terra autem eratinuisibilis. & in conposita¬
& tenobrae erant superabnssum : Acdeinde
Vtrebus quas diligit subiciaturꝰ Propterea
cum commemoratur sps̃dĩ. in quo scaeius beni¬
uolentia dilectioque intellegitur. superfer¬
ri dictus est: Nefaciendo o perasua perindigen¬
tia enecessitatem potius quam perabundantiã
beneficiae ds̃ amare putar&ur. Cuius rei
memor a postolus dicturus elecaritate
Super eminentem uiam demonstraturum
seait : &alio loco superennentem inquit

Expanded text:
conpletam commemorationem trinitatis conpletam commemorationem trinitatis agnoscimus —, ita et in conuersione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generator, cum dicitur: dixit deus, et sancta bonitas, in qua deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur: uidit deus quia bonum est. Sed cur commemorata prius quamuis inperfecta creatura postea commemoratur spiritus dei prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et inconpositat tenebrae erant super abyssum, ac deinut rebus quas diligit subjiciatur, propterea cum memoratur spiritus Dei, in quo sancta ejus benevolentia dilectioque intelligitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae 25 necessitatem potius, quam per abundantiam beneficentiae Deus amare putaretur? Cujus rei memor Apostolus, dicturus de charitate, supereminentem viam demonstraturum se ait, et in alio loco supereminentem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃italẽ uitã quandã ante formam conuersionis
quasi fluitanten: Super ferebatur utique
Quidquid ilbuderat quod formandum perficien¬
dumq: inchoauerat : Vt dicentedõ. in uerbo
suo. fiatlux inbona uoluntate. hoc estinbene¬
placito eius : Promodo suo generis maner&
quod factum est: &ideo rectum est quod placu¬
eritđõ Scripturadicente & facta estlux:
Quiditds̃ lucem quiabona est : Vt quemad¬
modum in ipso exordio in choatȩ creaturȩ
quaecȩli & terrȩ nomine propter hoc quod de
illa per ficiendum erat Eommemorata est
trinitas insinuatur creatoris: Namdicente
scriptura In principio fecit dr̃ caelum & terrã :
Intellegimus patrem indĩ nomine & filium
in principii nomine. qui non patri. sed peripsũ
creatȩ primitus ac potissimum spiritali
creaturȩ & consequenter &iam uniuerse
creaturȩ principium est: Dicente autem
soriptura : Sp̃s dĩ superferebatur supera quã

Expanded text:
spiritualem vitam quamdam ante formam conversionis spiritualem vitam quamdam ante formam conversionis quasi fluitantem: superferebatur utique quidquid illud erat, quod formandum perficiendumque inchoaverat: ut dicente Deo in Verbo suo, Fiat lux; in bona voluntate, hoc est, in beneplacito ejus, pro modo sui generis maneret quod factum est; et ideo rectum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente, Et facta est lux; et vidit Deus lucem quia bona est. Ut quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae, quae coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur Creatoris nam dicente Scriptura, In principio fecit Deus coelum et terram, intelligimus Patrem in Dei nomine, et Filium in principii nomine, qui non Patri, sed per se ipsum creatae primitus, ac potissimum spirituali creaturae, et consequenter etiam universae creaturae principium est: dicente autem Scriptura, Spiritus Dei superferebatur super aquam,
Abbreviated transcription (Latin):
ouissime exponendum poscisde spudĩ
qui superferebatur superaquam: Quidã
mundanum sp̃m dicunt. Dicentes. quianon
potuit historio graphus cum creaturis. enume¬
rare creatorem: Nehuic locumaliquem de¬
putare quiubiquesit. totum cumpatre uide¬
lic& atquefilio : quid ego istorum senserim
exprimo: In libro eorum quos degeneri
duo decim sicut potui Nonsecundum allegorias
sed secundum rerum gestarum fidem scripri
in hoco pusculum transtuli: In est inquam dõ
non ex indigentia. sed ex beneficientia ueniens
amor inopera sua: Propterea priusquam scri¬
ber&ur. Dixit ds̃. fiatlux Prȩcessitscrip¬
tura dicens. & spr dĩ superferebatur super
aquam. Quia siue aquȩ nomine appellare
uoluit tot᷑am corporalem materiam uteo
modo insinuar& AUndefacta & formata
sintomnia quae insuis generibus iamdinoscere
possumus appellans aquam : Quia ex humida
natura uidemus omnia in terra perspecies
uarias formari. atque concrescere. Siue

Expanded text:
ovissime exponendum poscis de spiritu Dei qui superferebatur super aquam. « Quidam mundanum spiritum dicunt, dicentes quia non potuit historiographus cum creaturis enumerare Creatorem, nec huic locum aliquem deputare, qui ubique sit totus, cum Patre videlicet atque Filio. » 2. Quid ergo istorum ego senserim, ex primo libro eorum quos de Genesi duodecim, sicut potui, non secundum allegorias, sed secundum rerum gestarum fidem scripsi, in hoc opusculum transtuli. « Inest, inquam, Deo et quidam, non ex indigentia, sed ex beneficentia veniens amor in opera sua. Propterea priusquam scriberetur, Dixit Deus, Fiat lux, praecessit Scriptura, dicens, Et spiritus Dei superferebatur super aquam. Quia sive aquae nomine appellare voluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret unde facta et formata sint omnia, quae in suis generibus jam dignoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura videmus omnia in terra per species varias formari atque concrescere; sive
Abbreviated transcription (Latin):
esse ad requiem regnicaelorum
Nouimus &iam paruulos quibus usus liberi
arbitrii non est: Vt debonis aut malis eorum
meritis iudicemus. Parentum manibus
ad gratiam sacribaptis matis deportatos
&cum inuno eorum permanus sacerdotis
mysterium fidei adimpl&ur. Miquotiens
alterum in parentum manibus factum: ex am¬
mem fraudatum gratia saluatoris:
Quis sapiens & intellegithaec: Autquis
idoneus erit horum reddere rationem
Dicamus cumdauid. Tustus dñs in omnibur
uussuis: & sc̃s in omnibus operibur suis:
Ꝙ quam magnificata sunt operatua dñe

Expanded text:
esse ad requiem regni coelorum. Novimus etiam parvulos, quibus usus liberi arbitrii non est, ut de bonis aut malis eorum meritis judicemus, parentum manibus ad gratiam sacri baptismatis deportatos, et cum in uno eorum per manus sacerdotis mysterium fidei adimpleretur, aliquoties alterum in parentum manibus factum exanimem fraudatum gratia Salvatoris. Quis sapiens et intelligat haec, aut quis idoneus erit eorum reddere rationem? Dicamus cum David: « Justus Dominus in omnibus viis suis, et sanctus in omnibus operibus suis ; » et: « Quam magnificata sunt o
Abbreviated transcription (Latin):
denuntiatdicens: Viri fr̃s Opost& impleri
scripturam. quam praedixit spr scr̃ ꝑos dauid
derunt ihm̃ quia connumeratus erat in nob̵
& sostitus est sortem minis teru huius. & hic
quidem possedit agrum demercede iniquitatis.
& suspensus crepuit medius & effusa suntomnia
uiscera eius. Notum autem factum est. omni¬
bus habitantibus hierusalem. ita ut appella¬
r&ur agerille linguaeorum achel demach
hoc est agersanguinis. scriptum est enim in libro
psalmorum fiat cominemoratio eius desesta
& non sit qui habit& in ea. &episcopatum eius
accipi& alter & post pauca sequentia.
Sta tuerunt inquid duos. ioseph quiuoca¬
batur barsabbas qui cognominatus est iustus
& matthiam & orantes dixerunt: Tudñe

Expanded text:
denuntiat, dicens: « Viri fratres, oportet impleri denuntiat, dicens: « Viri fratres, oportet impleri scripturam quam praedixit Spiritus Sanctus pederunt Iesum quia connumeratus erat in nobis et sortitus est sortem ministerii huius et hic quidem possedit agrum de mercede iniet suspensus crepuit medius, et diffusa sunt omnia viscera ejus. Notum autem factum est omnibus habitantibus Jerusalem, ita ut appellaretur ager ille lingua eorum Acheldemach, hoc est, ager sanguinis. Scriptum est enim in libro Psalmorum, Fiat commoratio ejus deserta, et non sit qui inhabitet in ea, et episcopatum ejus accipiat alius. Et post pauca sequentia: Statuerunt, inquit, duos; Joseph qui vocabatur Barsabas, qui cognominatus est Justus, et Matthiam. Et orant