comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmodulo eius. Ecce enĩ tam quã dõ dicente. fi ant luminaria in firmam̃to cęli. factus ẽ subito
ecȩlo sonus quasi ferret᷑ flatus uehemens. & uisȩ st̃ linguȩ diuisȩ quasi ignis qui & insedit supo
unũ quẽq illorũ & facta st̃ luminaria infirm am̃to cȩli. uerbũ uitȩ habentia. Vbiq discurrit
ignes scĩ. ignes decori : uos enĩ estis lumen mundi nec estis sub modio. Ex altatus ẽ cui adhȩsis¬
.s. & exaltauit uos. Discurrite & in notescite om̃ib gentib. Concipiat & mare & pariat
opera urã. & ꝓducant aquȩ reptilia animarũ uiuarũ. Separantes enĩ p̃ciosũ auili. facti estis
uolatilia uolantia suꝑ terrã. Repserunt enĩ sac ram̃ta tua ds̃ ꝑopera sc̃orũ tuorũ inter medios
uctus tẽptationũ sȩcłĩ ad imbuendas gentes in nomine tuo inbaptismo tuo. & int̾hȩc facta si

Expanded text:
pro modulo eius. ecce enim tamquam deo dicente: fiant luminaria in firmamento caeli, factus est subito pro modulo eius. ecce enim tamquam deo dicente: fiant luminaria in firmamento caeli, factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et uisae sunt linguae diuisae quasi ignis, qui et insedit super unumquemque illorum, et facta sunt luminaria in firmamento caeli uerbum uitae habentia. ubique discurrite, ignes sancti, ignes decori. uos enim estis lumen mundi nec estis sub modio. exaltatus est, cui adhaesistis, et exaltauit uos. discurrite et innotescite omnibus gentibus. Concipiat et mare et pariat opera uestra, et producant aquae reptilia animarum uiuarum. separantes enim pretiosum a uili facti estis ouolatilia uolantia super terram. repserunt enim sacramenta tua, deus, per opera sanctorum tuorum inter medios fluctus temptationum saeculi ad imbuendas gentes nomine tuo in baptismo tuo. et inter haec facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uos loquit᷑ sapientiã ille qui nouit ꝗd distribuat diei & noeti. ut noris &tũ. ut fi antͤ tibi lumin¬
ria in firmam̃to cȩli. qõd ñ fiet nisi fuerit illic cor tuũ. qđ idem ñ fiet nisi fuerit illic thesaurus tius
cut audisti amagistrobono. Sed contristata ẽ terra sterilis. & spinȩ offocauerunt uerbũ. Vo
autẽ genus electũ infirma mundi qui dimisistis om̃a ut sequerem ini dñm. ite post eũ & confundi¬
e fortia. ite post eũ speciosi pedes . & lucete infirmam̃to ut cȩli narrent głam eius. diuidem
int̃ lucẽ ꝑfectorũ sed nondũ sicut angłorũ. & tenebras paruulorũ sed non despectorũ. Lucete
suꝑ omnẽ terrã. & diessole candens eructet diei uerbũ sapientiȩ. & nox luna lucens admnti&
oeti uerbũ scientiȩ. Luna & stellȩ nocte lucent. sed nox ñ obscurat eas. qm̃ ipsȩ illuminant e

Expanded text:
quos loquitur sapientiam ille, qui nouit, quid distribuat diei et nocti, ut noris et tu, ut fiant et tibi luminquos loquitur sapientiam ille, qui nouit, quid distribuat diei et nocti, ut noris et tu, ut fiant et tibi luminaria in firmamento caeli: quod non fiet, nisi fuerit illic cor tuum; quod item non fiet, nisi fuerit illic thesaurus tuus, sicut audisti a magistro bono. sed contristata est terra sterilis, et spinae suffocauerunt uerbum. Yos autem, genus electum in firmamento mundi, qui dimisistis omnia, ut sequeremini dominum, ite post eum et confundite fortia, ite post eum, speciosi pedes, et lucete in firmamento, ut caeli enarrent gloriam eius diuidentes inter lucem perfectorum, sed nondum sicut angelorum, et tenebras paruulorum, sed non desperatorum: lucete super omnem terram, et dies sole candens eructet diei uerbum sapientiae et nox, luna lucens, annuntiet nocti uerbum scientiae. luna et stellae nocti lucent, sed nox non obscurat eas, quoniam ipsae inluminant eam
Abbreviated transcription (Latin):
pabuli &lignũ fruetiferũ: & uenite & disputemus dicit dñs. ut fiant luminaria infirmamento
celi & luceant suꝑterrã. Quȩrebat diues ille amagistro bono qͥd facer&. ut uitã ȩternã conse¬
queret᷑. Dicat ei magister bonus. quẽ putabat hominẽ & nihił amplius. Bonus ẽ autẽ. quia as
est Dicat ei. ut si uult uenire aduitã. seru& mandata. Separ& ase am aritudinẽ malitiȩ atq
ne qurtiȩ. ñ occidat. ñ mechet᷑. ñ furet᷑. ñ falsũ testimoniũ dicat. ut appareat arida & ger¬
min& honorẽ patris & matris. & dilectionẽ ꝓximi. Fecit inquit hȩc om̃a. Unde ergo
tantȩ spinȩ. si terra fruetifera ẽ : Uade. extirpa dumeta auaritiȩ. uende quȩ possides & implere sra¬
gib: dando pauperibus. & habebis thesaurũ incȩlis. & sequere dñm. siuis ẽẽ ꝑfectus eis sociatus intes

Expanded text:
pabuli et lignum fructiferum, et uenite, disputemus, dicit dominus, ut fiant luminaria in firmamento pabuli et lignum fructiferum, et uenite, disputemus, dicit dominus, ut fiant luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram. quaerebat diues ille a magistro bono, quid faceret, ut uitam aeternam consequeretur: dicat ei magister bonus, quem putabat hominem et nihil amplius — bonus est autem, quia deus est — dicat ei, ut, si uult uenire ad uitam, seruet mandata, separet a se amaritudinem malitiae atque nequitiae, non occidat, non moechetur, non furetur, non falsum testimonium dicat, ut appareat arida et germinet honorem matris et patris et dilectionem proximi. feci, inquit, haec omnia. unde ergo tantae spinae, si terra fructifera est? uade, extirpa siluosa dumeta auaritiae, uende quae possides et implere frugibus dando pauperibus et habebis thesaurum in caelis et sequere dominum, si uis esse perfectus, eis sociatus, inter
Abbreviated transcription (Latin):
edictus dies. tantũ in principiã noctis st̃. His enĩ sunt necessaria. quib ille prudentissimi
seruus tuus ñ potuit loqui quasi spũ alibi sed quasi carnalibus. ille qui & sapientiã loquit᷑ int̃ ꝑfec¬
tos. Anim alis aut̃ tamquã paruulus in xp̃o lacte potat᷑. donec roboret᷑ ad solidũcibũ. & aciem
firm& ad solis aspectũ: non habeat desertã noctẽ suã : sead luce lunȩ stellarũq contentus sit.
hȩc nobiscũ disputas sapientissime ds̃ nr̃ in libro tuo firm am̃to tuo. ut discernamusom̃a contẽ¬
platione mirabili. quãuis adhuc in signis & in tẽporib & indieb & in annis. Sed prius lauamini
mundi estote. auferte nequitiã ab animis urĩs atq a conspeetu oculoꝵ meorũ . ut appareat
ida. Di seite bonũ facere. iudicate pupillo & iustificate uiduã. ut germin& terra herb

Expanded text:
praedictus dies, tantum in principio noctis sunt. his enim sunt necessaria, quibus ille prudentissimus praedictus dies, tantum in principio noctis sunt. his enim sunt necessaria, quibus ille prudentissimus seruus tuus non potuit loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus, ille, qui sapientiam loquitur inter perfectos. animalis autem homo tamquam paruulus in Christo lactisque potator, donec roboretur ad solidum cibum et aciem firmet ad solis aspectum, non habeat desertam noctem suam, sed luce lunae stellarumque contentus sit. haec nobiscum disputas sapientissime, deus noster, in libro tuo, firmamento tuo, ut discernamus omnia contemplatione mirabili, quamuis adhuc in signis et in temporibus et in diebus et in annis. Sed prius lauamini, mundi estote, auferte nequitiam ab animis uestris atque a conspectu oculorum meorum, ut appareat arida.
Abbreviated transcription (Latin):
quippe consilio ꝓpriis tẽporib bona celestia das suꝑ terrã. q̃mquidem alii dat᷑ ꝑ sp̃m sermo sapien
tamquã luminare maius ꝓpt̃ eos qui ꝑspicuȩ ueritatis luce deleetant᷑ tamquã in prino¬
pio diei. alii aut̃ sermo scientiȩ scđm eundem sp̃m tamquã luminare minus. alii fides. alii
ninatio curationũ. alii operationes uirtutũ. ali ꝓphetia. aliĩ iudicatiospirituũ. alterigo¬
nera linguarũ: & hȩx om̃a tamquã stellȩ. Om̃a enĩ hȩc operat᷑ unus atq iđe sp̃s. diuidens propria
uni cuiq prout uult: & faciens apparere sydera in manifestatione adutilitatẽ. Sermo aut̃ scientiȩ
qua continent᷑ om̃a sacram̃ta quȩ uariant᷑ tẽporib tam quã luna & ceterȩ notitiȩ donorum quȩ
deinceps tamquã stellȩ cõmemorata sunt quantũ differunt ab illo candore sapientiȩ quogaud &

Expanded text:
quippe consilio pro- priis temporibus bona caelestia das super terram, quoniam quidem alii datur per spiritum sermo sapientiae quippe consilio pro- priis temporibus bona caelestia das super terram, quoniam quidem alii datur per spiritum sermo sapientiae tamquam luminare maius propter eos, qui perspicuae ueritatis luce delectantur tamquam in principio diei, alii autem sermo scientiae secundum eundem spiritum tamquam luminare minus, alii fides, alii donatio curationum, alii operationes uirtutum, alii prophetia, alii diiudicatio spirituum, alteri genera linguarum, et haec omnia tamquam stellae. omnia enim haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult et faciens apparere sidera in manifestatione ad utilitatem. sermo autem scientiae, qua continentur omnia sacramenta, quae uariantur temporibus tamquam luna, et ceterae notitiae donorum, quae deinceps tamquam stellae conmemorata sunt, quantum differunt ab illo candore sapientiae, quo gaudet
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ Ibi enĩ nobiscũ disputas ut uideamus intelligibilia & sensibilia tamquã int̃ diem
unoetẽ uł int̃ animas. alias intelligibilibus. alias sensibilib deditas. ut iã nontũ solus in abdito
liudi cationis tuȩ sicut antequã fier& firmam̃tũ diuidas int̃ luc̃ẽ & tenebras. sed etiam spuales tui
n eodẽ firmam̃to positi atq distineti manifestata ꝑ orbẽ grã tua luceant suꝑ terrã. & diuid at̃
nt̃ diem & noctẽ & significent tẽpora quia uetera transierunt: ecce faeta st̃ noua. & qui a ꝓpior
ã salus quã cũ credidimus. & qui a nox prȩcessit dies autẽ ad ꝓpinquauit. & qui a benedieis c¬
ponã anni tui. mittens operarios inmessem tuã. inqua seminanda alii laborauerunt. maittens
etiam in aliam sementẽ cuius messis infine ẽ. Ita das uitã obtanti. & benedieis annos iusti.
tũ aut̃ idem ipse es. & in annis tuis qui ñ deficiunt. ortũ prȩparas annis transcuntib: Ae terno

Expanded text:
tuae. ibi enim nobiscum disputas, ut diuidamus inter intellegibilia et sensibilia tamquam inter diem et noctem uel inter animas alias intellegibilibus, alias sensibilibus deditas, ut iam non tu solus in abdito diiudicationis tuae, sicut antequam fieret firmamentum, diuidas inter lucem et tenebras, sed etiam spiritales tui in eodem firmamento positi atque distincti manifestata per orbem gratia tua luceant super terram et diuidant inter diem et noctem et significent tempora, quia uetera transierunt, ecce facta sunt noua, et quia prlus, quam cum credidimus, et quia nox praecessit, dies autem adpropinquauit et quia benedicis coronam anni tui, mittens operarios in messem tuam, in qua seminanda alii laborauerunt, mittens etiam in aliam sementem, cuius messis in fine est. ita das uota optanti et benedicis annos iusti, tu autem idem ipse es et in annis tuis, qui non deficiunt, horreum praeparas annis transeuntibus. aeterno
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ figurate posita ista tractemus qđ potius arbitror intendisse scripturã. quȩ utiq: suꝑuacus
lis aquatiliũ & hominũ fȩtib istã benedictionẽ at tribuit. inuenimus quidem multitud in
& increaturis sp̃ualib atq corporalib: tamquã incȩlo & terra. & in animis iustis & iniquis:
unquã in luce & tenebris. & in sc̃is auctorib ꝑ quos lex ministrata ẽ : tamquã infirmam̃
qđ solidatũ ẽ.: & int̾̃ aquã & aquã & in societatẽ.am aricantiũ populorũ. tamquã in arida. &

Expanded text:
autem figurate posita ista tractemus — quod potius arbitror intendisse scripturam, quae utique non supeautem figurate posita ista tractemus — quod potius arbitror intendisse scripturam, quae utique non superuacue solis aquatilium et hominum fetibus istam benedictionem adtribuit — inuenimus quidem multitudines et in creaturis spiritalibus atque corporalibus tamquam in caelo et terra et in animis iustis et iniquis tamquam in luce et tenebris et in sanctis auctoribus, per quos lex ministrata est, tamquam in firmamento, quod solidatum est inter aquam et aquam, et in societate amaricantium populorum tamquam in mari
Abbreviated transcription (Latin):
enim. nec uideo ꝗd impediat ita me sentire dicta figurata librorũ tuorũ. Noui enĩ multipli
significari ꝑ corpus. qđ uno modo mente intelligit᷑. & multiplicit̾ mente intelligi. qõ
uno modo ꝑ corpus significat᷑. Ecce simplex dileetio dĩ & ꝓximi. quã multiplicib sacra¬
m̃tis & innumerabilib linguis. & in unaquaq lingua innumerabilib locutionũ modis corpo¬
ralit̃ enuntiat᷑. Ita crescunt & multiplicint᷑ fȩtus aquarũ. Attende iterũ quisquis hȩc
legis. Ecce qđ uno modo scriptura effert & uox ꝑsonat. in principio fecit ds̃ cȩlũ & terrã
ine multiplicit̃ intelligit᷑ : Nonerroꝵ fallacia. sed uerarũ intelligentiarũ generib
ita crescunt & multiplicant᷑ fȩtus hominũ. Itaq sinaturas ipsas rerũ non allegorice sed
ꝓprie cogitemus ad om̃a quȩ de seminib gignent᷑ conuenit uerbũ. crescite & multiplicamini.Si

Expanded text:
enim nec uideo, quid inpediat ita me sentire dicta figurata librorum tuorum. noui enim multipliciter enim nec uideo, quid inpediat ita me sentire dicta figurata librorum tuorum. noui enim multipliciter significari per corpus, quod uno modo mente intellegitur, et multipliciter mente intellegi, quod uno modo per corpus significatur. ecce simplex dilectio dei et proximi, quam multiplicibus sacramentis et innumerabilibus linguis et in unaquaque lingua innumerabilibus locutionum modis corporaliter enuntiatur! ita crescunt et multiplicantur fetus aquarum. adtende iterum quisquis haec legis: ecce quod uno modo scriptura offert et uox personat: in principio deus fecit caelum et terram, nonne multipliciter intellegitur, non errorum fallacia, sed uerarum intellegentiarum generibus? ita crescunt et multiplicantur fetus hominum. Itaque si naturas ipsas rerum non allegorice, sed oprie cogitemus, ad omnia, quae de seminibus gignuntur, conuenit uerbum: crescite et multiplicamini; si
Abbreviated transcription (Latin):
tionis homini ꝓprie uoluisse largiri. nisi hoc modo benedixisses pisces & cȩtos. ut cres
Itẽ dicerẽ ad ea rerũ genera ꝑtinere benedictionẽ hanc quȩ gignendo ex sem&ipsis ꝓpa¬
gant᷑. si eã reperirem in arbustis & fruteetis & in pecorib terrȩ. Nunc autẽ nec herbis
elignis dictũ ẽ nec bestiis & serpentibus. crescite & multiplicamini. eũ hȩc quoq omĩa sicut
meũ ueritas: quia uacat hoc: qui a in anit̃ ita dictũ ẽ : Nequaquã pater pietatis. absit
es & aues & homines gignendo augeant᷑. genusq custodiant. Quid igit᷑ dicã lumen
hoc dicat seruus uerbi tui. Et si ego ñ intelligo ꝗͥd hoc signific& eloquiũ. utantur eo
melius meliores. id ÷ intelligentiores quã ego sũ: unicuiq quantũ sapere dedisti ds̃ ins̃¬
llaceat aut̃ & confessio mea corã oculis tuis. quia tibi confiteor credere me dñe. non
assũ te ita locutũ. Neq silebo. cũ mihi lectionis huius occasio suggerit. Uerũ esit

Expanded text:
tionis homini proprie uoluisse largiri, nisi hoc modo benedixisses pisces et coetos, ut cresItem dicerem ad ea rerum genera pertinere benedictionem hanc, quae gignendo ex semetipsis propagantur; si eam reperirem in arbustis, et frutetis et in pecoribus terrae. Nunc autem nec herbis et lignis dictum est, nec bestiis et serpentibus, Crescite et multiplicamini; cum haec quoque omnia, sicutmeum, ueritas? quia uacat hoc, quia inaniter ita dictum est? nequaquam, pater pietatis, absites et aues et homines gignendo augeantur genusque custodiant. Quid igitur dicam, lumen hoc dicat seruus uerbi tui. et si ego non intellego, quid hoc eloquio significes, utantur eo melius meliores, id est intellegentiores quam ego sum, unicuique quantum sapere dedisti. placeat autem et confessio mea coram oculis tuis, qua tibi confiteor credere me, domine, non incassum te ita locutum, neque silebo, quod mihi lectionis huius occasio suggerit. uerum est
Abbreviated transcription (Latin):
antequã fier& firmam̃tũ neq de turbidis huius sȩculi populis quamquã spu alis
homo diiudicat. Quid enĩ ei de his quae foris sunt iudicare. ignoranti quis inde uen¬
turus sit in dulcedinẽ grãetuȩ. & quis in ꝑpetua impietatis amaritudineremas¬
rus. Ideoq homo quẽ fecisti ad imaginẽ tuã. non accepit potestatẽ luminarium
di neq ipsius occulti cȩ̨li. neq diei & noctis quae ante constitutionẽ uoeasti. neq congregationis aqua

Expanded text:
antequam fieret firmamentum. neque de turbidis huius saeculi populis quamquam spiritalis antequam fieret firmamentum. neque de turbidis huius saeculi populis quamquam spiritalis homo iudicat. quid enim ei de his, qui foris sunt, indicare ignoranti, quis inde uenturus sit in dulcedinem gratiae tuae et quis in perpetua inpietatis amaritudine remansurus? Ideoque homo, quem fecisti ad imaginem tuam, non aecepit potestatem luminarium caeli neque ipsius occulti caeli neque diei et noctis, quae ante caeli constitutionem uocasti, neque congregationis aqua
Abbreviated transcription (Latin):
o in eccła tua ds̃ nr̃ scđm grãm tuam quã dedisti ei. qm̃ tuũ sumus figm̃tũ creati in op¬
rib bonis non solũ qui spũalit̃ prȩsunt. sed etiam hiqui spũ alit̃ subdunt᷑ eis qui prȩsunt.
siue qui prȩsunt siue qui obtẽperant spũ aliter : iudicant ñ de cognitionib: spu alib: quȩ
cent in firmam̃to. Non enim oport& de tam sublimi auctoritate iudicare. neq
enĩ de ipso libro tuo. &iam siquid ñ luc&. qm submittimus ei nr̃m intellectũ. certũq
habemus &iam qđ clausũ ẽ aspectib nr̃is. recte ueracitq dictũ ẽe. Sic enĩ homo lic
iã spũ alis & renouatus in agnitione dĩ scđm imaginẽ eius qui creauit eũ. factor tamen
legis deb& eẽ ñ iudex. neq de illa distinetione iudicare spũ aliũ uidelic& atq carnaliũ
hominũ quituis ds̃ nr̃ oculis noti sunt . & nullis adhuc nobis apparuerunt operibus. ut
ex fruetib eorũ cognoscamus eos: sed tũ dñe iam scis eos & diuisisti. & uoc asti in occul

Expanded text:
noster, secundum gratiam tuam, quam dedisti ei, quoniam tuum sumus figmentum creati in operibus bonis, non solum qui spiritaliter praesunt sed etiam hi qui spiritaliter subduntur eis qui praesunt siue qui praesunt siue qui obtemperant, spiritaliter iudicant, non de cognitionibus spiritalibus, quae lucent in firmamento — non enim opore de ipso Libro tuo, etiamsi quid ibi non lucet; quoniam submittimus ei nostrum intellectum, certumque habemus etiam quod clausum est aspectibus nostris, recte ueraciterque dictum esse — sic enim homo, licet iam spiritalis et renouatus in agnitione dei secandam imaginem eius, qui creauit eum, factor tamen legis debet esse, non index - neque de illa distinctione iudicat spiritalium uidelicet atque carnalium hominum, qui tuis, deus noster, oculis noti sunt et nullis adhuc nobis apparuerunt operibus, ut ex fructibus eorum cognoscamus eos, spd tu, domine, iam scis eos et diuisisti et uocasti in occulto,
Abbreviated transcription (Latin):
fallacib occulte spiritib in eo ipso quo alios irridere amant & fallere. Int̃ hos ego imbecilla tẽ
te discebã libros eloquentiȩ. in qua eminere cupiebã fine dã pnabili & uentoso ꝑgaudia uan¬
tatis humanȩ. & usitato iã discendi ordine ꝑuenerã in librũ quendã cuiusdã ciceronis. cuius linguã
fere om̃s mirant᷑. pectus ñ ita. Sed liber ille ipsius exhortationẽ contin& ad phẏlosophiã. & uocat᷑
hortensius. Ille uͦ liber mutauit affectũ meũ. & ad teipsũ dñẽ mutauit p̃ces meas. & uota ac desi¬
deria mea fecit alia. Uiluit m repente om̃is uana spes & immortalitatẽ sapientiȩ concupiscebã
a cordis incredibili & surgere iã cȩperã ut ad tẽ redirẽ. Non enĩ ad acuendã linguã qđ uide¬
bar emere mat̾nis mercib: cũ agerẽ annũ ȩtatis unde uigesimũ. iã defuncto patre ante bi

Expanded text:
fallacibus occulte spiritibus in eo ipso, quo alios inridere amant et fallere? Inter hos ego inbecilla tunc fallacibus occulte spiritibus in eo ipso, quo alios inridere amant et fallere? Inter hos ego inbecilla tunc aetate discebam libros eloquentiae, in qua eminere cupiebam fine damnabili et uentoso per gaudia uanitatis humanae, et usitato iam discendi ordine perueneram in librum cuiusdam Ciceronis, cuius linguam fere omnes mirantur, pectus non ita. sed liber ille ipsius exhortationem continet ad philosophiam et uocatur Hortensius. ille uero liber mutauit affectum meum et ad te ipsum, domine, mutauit preces meas et uota ac desideria mea fecit alia. uiluit mihi repente omnis uana spes et inmortalitatem sapientiae concupiscebam aestu cordis incredibili et surgere coeperabar emere maternis mercedibus, cum agerem annum aetatis undevicesimum iam defuncto patre ante bi
Abbreviated transcription (Latin):
litigiosa ut excellerẽ in eis. hoc laudabilior quo fraudulentior. Tanta ẽ cȩcitas hominũ d
cȩcitate etiã gloriantiũ & maioriã erã in scola rethoris. & gaudebã suꝑbe. & tum ebã tẏpo quãquã
ge sedatior. dnẽ tũ scis. & remotus omino ab euersionib: quas faciebant euersores. Hoc eni
nomen sceuũ & diabolicũ uelut in signe urbanitatis ẽ int̃ quos uiuebã pudore impudenti quia ta
ñ erã. & cũ eis erã. & amicitiis eorũ delectabar aliquando aquorũ semꝑfactis abhorrebã. hoc ẽ
ab euersionib quib: ꝓterue in sectabant᷑ ignotorũ uerecundiã quã ꝑturbarent gratis illudendo.
atq inde pascendo maliuolas lȩtitias suas. Nihil ẽ illo actu similius actib dȩmoniorũ. Quid itaq
ius quã euersores uocant᷑ : Euersi plane prius ipsi atq ꝑuersi deridentib eos & seducenti

Expanded text:
litigiosa, ut excellerem in eis, hoc laudabilior, quo fraudulentior. Tanta est caecitas hominum de litigiosa, ut excellerem in eis, hoc laudabilior, quo fraudulentior. Tanta est caecitas hominum de caecitate etiam gloriantium. Et major jam eram in schola rhetoris; et gaudebam superbe, et tumebam longe sedatior, domine, tu scis, et remotus omnino ab euersionibus, quas faciebant euersores — hoc enim nomen scaeuum et diabolicum uelut insigne urbanitatis est — inter quos uiuebam\' pudore inpudenti, quia talis non eram: et cum eis eram et amicitiis eorum delectabar aliquando, a quorum semper factis abhorrebam, hoc est ab euersionibus, quibus proterue insectabantur ignotorum uerecundiam, quam proturbarent gratis inludendo atque inde pascendo maliuolas laetitias suas. nihil est illo actu similius actibus daemoniorum. quid itaque uerius quam euersores uocarentur, euersi plane prius ipsi atque peruersi deridentibus eos et seducentibus
Abbreviated transcription (Latin):
horrida consequebat᷑. Talis uita mea : num ꝗͥd uita erat ds̃ms: Et circũ uolabat mẽ suꝑ me fidelis
nge miscđia tua. In quantis iniquitates distabui & sacrilegã curiositatẽ secutussũ. ut desere¬
te te deduceret me ad ima infida & circũ uentoria obsequia dȩmoniorũ quib immolabã fieta
imala & in om̃ib flagellabas me. Ausus sũ etiã in celebritate sollẽpnitatũ tuarũ intrap
pietes eccłȩ tuȩ concupiscere & agere negotiũ ꝓcurandi fructus mortis: Unde mẽ uerberasti
grauib penis. sed nihil ad culpã meã. Otũ prȩgrandis miscđia mea ds̃m̃s. refugiũ meũ a terribi
lib: nocentib: inquib uagatus sũ prȩfidenti collo a longe recedendo atẽ. amans uias meas& non
tuas. amans fugitiuã libertatẽ. Habebant & illa studia quȩ honesta uocabant᷑ duetũ suũ intuentẽ

Expanded text:
horrida consequebatur. talis uita mea numquid uita erat, deus meus? Et circumuolabat super me fidelis horrida consequebatur. talis uita mea numquid uita erat, deus meus? Et circumuolabat super me fidelis a longe misericordia tua. in quantas iniquitates distabui et sacrilega curiositate secutus sum, ut deserentem te deduceret me ad ima infida et circumuentoria obsequia daemoniorum, quibus immolabam facta mea mala, et in omnibus flagellabus me! ausus sum etiam in celebritate sollemnitatum tuarum intra parietes ecclesiae tuae concupiscere et agere negotium procurandi fructus mortis: unde me uerberasti grauibus plibus nocentibus, in quibus vagatus sum praefidenti collo, ad longe recedendum a te, amans vias meas et non tuas, amans fugitivam libertatem. 6. Habebant et illa studia quae honesta vocabantur, ductum suum intuentem fora
Abbreviated transcription (Latin):
oler& qui germanus misericors ẽ. Si enĩ ẽ mali uola beniuolentia qđ fieri ñ potest. potest & ille qu
uericit᷑ sincerteq miscret᷑ cupere eẽ miseros ut misereat᷑. Non nullus itaq dolor approbandus. nul¬
lus amandus ẽ. hoc enĩ tũ dñe ds̃ qui animas amas. longe alteq purius quã nos & in corruptibi¬
lius miscreris qđ nullo dolore sauciaris. Et adhȩe quis idoneus: At ego tune miser dolere amabã.
& quȩrebã ut eẽt qđ dolerẽ quandom in ȩrũna aliena & falsa & saltatoria ea magis placebat actio
rionis. meq alliciebat uehementius. qua m lacrimȩ excutiebant᷑. Quid aut̃ mirũ cũ infelix
pecus ab errans agrege tuo & impatiens custodiȩ tuȩ turpi scabie fȩdarer: Et inde erant dolorũ
nes ñ quib altius penitrarer. ñ enĩ amabã talia ꝑpeti qualia spectarẽ. sed quib auditis & fictis
tamquã in suꝑficie rãderer. quos tam̃ quasi ungues scalpentiũ feruidus tumor & tabes & sanies

Expanded text:
oleret, qui gormanitus misericors est. si enim est maliuola beniuolentia, quod fieri non potest, potest et ille, qui ueraciter sineeriterquc miseretur, cupere esse miseros, ut misereatur. nounullus itaque dolor adprobandus, nullus amandus est. hoc enim tu, domine deus, qui animas amas, longe alteque purius quam nos et incorruptibilius misereris, quod nullo dolore saueiaris. et ad haec quis idoneus? At ego tunc miser dolere amabam et quaerebam, ut esset quod dolerem, quando mihi in aerumna aliena et falsa et saltatoria ea magis placebat actio histrionis meque alliciebat uehementius, qua mihi lacrimae excutiebantur. quid autem mirum, cum infelix pecus aberrans a grege tuo et inpatiens custodiae tuae turpi scabie foedarer? et inde erant dolorum amores, non quibus altius penetrarer — non enim amabam talia perpeti, qualia spectare — sed quibus auditis et fictis tamquam in superficie raderer: quos tamen quasi ungues scalpentium feruidus tumor et tabes et sanies
Abbreviated transcription (Latin):
a pene priusquã teneret᷑ auolabat. Congemis cebamꝰ in his qui simulamice uiuebamꝰ. & maxime acf
mili arissime cũ alipio & nebridio ista colloquebar. quoꝵ alipius ex eodẽ quo ego erã ortus municipio
parentib primatib municipalibi: mne minornatu. Nam & studuerit apuudnẽ. eũ unnnud  ut uegnȩ ustutis¬

Expanded text:
quia paene priusquam teneretur auolabat. Congemescebamus in his qui simul amice uiuebamus, et quia paene priusquam teneretur auolabat. Congemescebamus in his qui simul amice uiuebamus, et maxime cum Alypio et Nebridio ista conloquebar. quorum Alypius ex eodem quo ego eram ortus municipio, parentibus primatibus municipalibus, me minor natu. nam et studuerat apud me, cum in nost
Abbreviated transcription (Latin):
ã sicut uerũ gaudiũ ñ erat : ita nec illa uera gła. & amplius uertebat mentẽ meã. Et ille ipsa noc¬
te digesturus erit ebrietitẽ suã. ego cũ dormierã & surrexerã & dormiturus & resurrecturus erã
e quot dieb. Int̾ ẽ uͦ. unde quis gaudeat. Scio & gaudiũ spei fidelis. in cõparabilit̃ distit ab illa ua¬
nitate sed & tunc distabat int̃nos. Nimirũ qui ppe ille felicior erat. ñ tantũ qđ hilaritate ꝑ funde¬
s̃ cũ ego curis euiscerarer. uerũ etiã qđ ille bene optando ad quisiuerat uinũ. ego aut̃ mentiendoq¬
rebã typũ. Dixi tunc multa in hacscientia caris meis. & sepe aduertebã in his quomͦ mͥ eẽt. & inueni¬
ebã male mͥ eẽ. & dolebã & conduplicabã ipsũ malũ. & siꝗͥd arrisiss&: ꝓsperũ tedebat app̃hendere.

Expanded text:
nam sicut uerum gaudium non erat, ita nec illa uera gloria et amplius uertebat mentem meam. et ille ipsa nocnam sicut uerum gaudium non erat, ita nec illa uera gloria et amplius uertebat mentem meam. et ille ipsa nocte digesturus erat ebrietatem suam, ego cum mea dormieram et surrexeram et dormiturus et surrecturus eram; uide quot dies! interest uero, unde quis gaudeat, scio, et gaudium spei fidelis inconpara-i biliter distat ab illa uanitate. sed et tunc distabat inter nos: nimirum quippe ille felicior erat, non tantum quod hilaritate perfundebatur, cum ego curis euiscerarer, uerum etiam quod ille bene optando adquisiuerat uinum, ego mentiendo quaerebam tyfum. dixi tunc multa in hac sententia caris meis et\' saepe aduertebam in his, quomodo mihi esset, et inueniebam male mihi esse et dolebam et conduplicabam ipsum male, et si quid adrisisset prosperum, taedebat adprehendere,
Abbreviated transcription (Latin):
itiã scilic& tẽporalis felicitatis. Non enĩ uerũ gaudiũ habebat. sed & ego illis ambitionib: multo
falsius quȩrebã. Et certe ille lȩtabat᷑. ego anxius erã. Securus ille. ego trepidus. Et si quisquã ꝑcunc¬
taret᷑ me utrũ mallẽ exultare anmetuere : responderẽ exultare. Rursussi int̃rogar& utrum mẽ
c̃ mallẽ qualis ille an qualisego tunc eẽm: meipsũ curis timoribq confectũ eligerẽ. Sed ꝑues¬
sitite. Num ꝗͥd ueritate : N eq enĩ eo me p̃ponere illi debebã quo doetior erã qm̃ ñ inde gaudebam.
placere inde quȩrebã hominib : ñ ut eos docerẽ. sed tantũ ut placerẽ. ꝓpterea & tũ baculo di¬
ciplinȩ tuȩ confringebas ossa mea. Recedant gͦ ab anima mea. qui dicunt ei. Int̾ ẽ unde quisgau¬
deat. Gaudebat mendicus ille uinolentia . tũ gaudere cupiebas gła. Qua gła dnẽ : quȩ ñ ẽ intẽ

Expanded text:
itiam scilicet temporalis felicitatis. non enim uerum gaudium habebat: sed et ego illis ambitionibus multo falsius quaerebam. et certe ille laetabatur, ego anxius eram, securus ille, ego trepidus. et si quisquam percontaretur me, utrum mallem exultare an metuere, responderem: "exultare"; rursus si rogaret, utrum me talem mallem, qualis ille, an qualis ego tunc essem, me ipsum curis timoribusque confectum eligerem, sed peruersitate: numquid ueritate? neque enim eo me praeponere illi debebam, quo doctior eram, quoniam non inde gaudebam, sed placere inde quaerebam hominibus, non ut eos docerem, sed tantum ut placerem. propter et baculo disciplinae tuae confringebus ossa mea. Recedant ergo ab anima mea qui dicunt ei: "interest, unde quis gaudeat." gaudebat mendicus ille uinulentia, tu gloria. qua gloria, domine? quae non est in te.
Abbreviated transcription (Latin):
fallacit̾ sentiebã iuberi. ut erederet᷑ qđ ñ de monstrabat᷑. siue eẽtquid. sed eui forte non eẽt.
ue nec qd cẽt. quã illic temeraria pollicitatione scientiȩ credulitatẽ irrideri. & postea
multo sabal osis sinen aet absardissi na quia de monstrari ñ poterant credenda imperari. Dande pu¬

Expanded text:
fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non efallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esive nec quid esset, quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem irrideri; et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. Deinde pa
Abbreviated transcription (Latin):
eri. ut certus er̃m qđ septẽ & tria. decẽ st̃. Neq enĩ tã in sanus erã ut ne hoc quidẽ putarẽ possẽ
cõphendi. sed sicut hoc ita cȩtera cupiebã siue corporalia quȩ corã sensib meis ñ ad eẽnt. siue
ualia dequib cogitare nisi corporalit̃ nesciebã. & sanari eredendo poterã. ut purgatior aci
mentis meȩ dirigeret᷑ aliquomͦ inueritatẽ tuã semꝑ manentẽ. & ex nullo deficientẽ. Sed sicut
enire assol& ut malũ medicũ exꝑtus etiã bono timeat sẽ cõmittere : ita erat ualitudo ani
meȩ. Quȩ utiq nisi credendo sanari ñ poterat. & ne falsa creder& curari recusabat. resisteus
manib tuis qui medicam̃ta fidei confecisti & sparsisti suꝑ morbos orbis terrarũ. & tantã illis
auctoritatẽ tribuisti. Ex hoc tam̃ quoq iã p̃ponens doetrinã catholieã modestius ibi minimeq

Expanded text:
eri, ut certus essem, quod septem et tria decem sint. neque enim tam insanus eram, ut ne hoc quidem putarem posse eri, ut certus essem, quod septem et tria decem sint. neque enim tam insanus eram, ut ne hoc quidem putarem posse conprehendi, sed sicut hoc, ita cetera cupiebam siue corporalia, quae coram sensibus meis non adessent, siue spiritalia, de quibus cogitare nisi corporaliter nesciebam. et sanari credendo poteram, ut purgatior acies mentis meae dirigeretur aliquo modo in ueritatem tuam semper manentem et ex nullo deficientem; sed, sicut euenire assolet, ut malum medicum expertus etiam bono timeat se conmittere, ita erat ualetudo animae meae, quae utique nisi credendo sanari non poterat et, ne falsa crederet, curari recusabat, resistens manibus tuis, qui medicamenta fidei confecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc tamen quoque iam praeponens doctrinam catholicam modestius ibi minimeque
Abbreviated transcription (Latin):
humanoꝵ figura contruderet. G audebã etiã qđ uetera scripta legis & ꝓphetarũ iã ñ illo oeulo
m legenda ꝓponerent᷑ quo antea uidebant᷑ ab surda. cũ arguebã tamquã ita sentientes sẽos tuos.
erũ aut̃ ñ ita sentiebant & tam quã regulã diligentissime cõmendar&. sepe in popularib ser¬
monib suis dicentẽ ambrosiũ lȩtus audiebã : littera occidit. sp̃s aut̃ uiuificat: cũ ea quȩ ad lit¬
terã ꝑuersitatẽ docere uidebant᷑. remoto mysti couelam̃to spualit̃ aperiret. ñ dicens qđ m
fender& quã uis ea dicer & quȩ utrũ uera eẽnt adhuc ignorarẽ. Tenebã enĩ cormeũ ab om̃i assensi¬
one timens p̃cipitiũ. & suspendio magis necabar. Uolebã enĩ eorũ quȩ ñ uiderẽ itame certũ fi¬

Expanded text:
humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quod uetera scripta legis et prophetarum iam non illo oculo humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quod uetera scripta legis et prophetarum iam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea uidebantur absurda, cum arguebam tamquam ita sentientes sanc-. tos tuos; uerum autem non ita sentiebant. et tamquam regulam diligentissime conmendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosium laetus audiebam: litter.a occidit, spiritus autem uiuificat, cum ea, quae ad litteram peruersitatem docere uidebantur, remoto mystico uelamento spiritaliter aperiret, non dicens quod me offenderet, quamuis ea diceret, quae utrum uera essent adhuc ignorarem. tenebam cor meum ab omni adsensione timens praecipitium et suspendio magis necabar. uolebam enim eorum quae non uiderem ita me certum fi
Abbreviated transcription (Latin):
tua pul sans ꝓponerẽ quasi ita credendũ eẽt. ñ insultans opponerẽ quasi ita creditũ eẽt Tanto
igit᷑ ierior cura ridebat intima mea qͥd certi retinerẽ. quanto mẽ magis pudebat tã diu illusũ &
dec eptũ ꝓmissione cȩteroꝵ puerili errore & animositate tã multa incerta quasi certa garrisse
qđ enĩ falsa ceñt: postea mͥ claruit. Certũ tam̃ erat qđ incerta eeñt. & ame aliquando ꝓcertis habita
fuissent cũ catholicã tuã cȩcis contentionib accusarẽ. & sinondũ cõꝑtã uera docentẽ ñ tam̃ ea do¬
tẽ quȩ grauit᷑ accusabã. Itaq confundebar & conuertebar & gaudebã ds̃ms. qđ eccła uniea corpu
unici tiui in qua m nom̃ xp̃i infanti ẽ inditũ ñ saper& infantiles nugas. neq hoc haber& in doetrina
sua sana. qđ te creatorẽ om̃iũ inspatiũ loci quãuis sũmũ & amplũ tam̃ undiq t̾minatũ mẽbrorũ

Expanded text:
tua, pulsans proponerem, quomodo credendum esset, non insultans opponerem, quasi ita creditum esset. tanto igitur acrior cura rodebat intima mea, quid certi retinerem, quanto me magis pudebat tam diu inlusum et deceptum promissione certorum puerili errore et animositate tam multa incerta quasi certa garrisse. quod enim falsa essent, postea mihi claruit. certum tamen erat, quod incerta essent et a me aliquando pro certis habita fuissent, cum catholicam tuam caecis contentionibus accusarem, etsi nondum conpertam uera docentem, non tamen ea docentem, quae grauiter accusabam. itaque confundebar et conuertebar et gaudebam, deus meus, quod ecclesia uUnici tui, in qua mihi nomen Christi infanti est inditum, non saperet infantiles nugas; neque hoc haberet in doctrina sua sana, quod te creatorem omnium in spatium loci quamvis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
quid de illis ali sentiant ipsi uderint Multis tinen frib cos multũ placuisse e
seio A primo usqi ad decimũ de me scripti sunt : In trib: cȩteris de scrpturis sen
de amici morte a numi mei iseriã confiterer: dixi qđ anima nrã una quodam f odos
fuerit ex duab. Etideo inquã forte mori metuebã ne totus illo moreret que multu
rã. Quȩ mͥ quasi declamatio leuis quã grauis confessio uidet᷑. quãiis ut cũq tẽperatas
ineptia un eo quod additũ ẽ. forte. Et illud in libro tercio decimo qđ dixi firmamer
autẽ in abdito ẽ ualde. Hoc opussic incipit.¬

Expanded text:
quid de illis alii sentiant, ipsi uiderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. a primo usque ad decimum. de me scripti sunt, in tribus ceteris de scripturis sanuarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo facta fuerat ex duabus: et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam grauis confessio uidetur, quamuis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte. et in libro tertio decimo quod dixi: firmamenres autem in abdito est ualde. Hoc opus sic incipit
Abbreviated transcription (Latin):
tua. & sapientiȩ tuȩ non ẽ numerus. Et laudare te uult homo aliq
portio creaturȩ tuȩ & homo circũferens mortalitatẽ suã. circũ fer
testimoniũ peccati sui. & testimoniũ quia suꝑbis ds resistis. Et tame
dare te uult homo aliqua portio oreaturȩ tuȩ. Tu excitas ut laudar
delect&. quia fecisti nos ad te. & inquietũ ẽ cor nrm̃ donec requiese¬
te. Dam dñe scire & intelligere. utrũ sit prius. inuocarete anliudarete. & scire tepi
sit. an inuocare tẽ. Sed quis te inuocat. nescienste : Aliud enĩ palio potest inuocare. nesi¬
te. An potius in uocaris. ut sciaris: Quomͦ aut̃ inuocibunt. in que ñ crediderunt: Aut qui
credent sine prȩdicante : Et laudabunt dñm qui reqͥrunt cũ. Quȩrentes enĩ inuenient
& inuenientes laudabt̃ eũ. Quȩrã tedñe inuocanste. & in uoce credens intẽ. Prȩdicatus els¬

Expanded text:
tua, et sapientiae tuae non est numerus . Et laudare te vult homo aliqua portio creaturae tuae; et homo circumferens mortalitatem suam, circumferens testimonium peccati sui, et testimonium quia superbis resistis : et tamen laudare te vult homo, aliqua portio creaturae tuae. Tu excitas, ut laudare te delectet; quia fecisti nos ad te, et inquietum est cor nostrum, donec requies domine, scire et intellegere, utrum sit prius inuocare te an laudare te et scire te prius sit an inuocare te. sed quis te inuocat nesciens te? aliud enim pro alio potest inuocare nesciens. an potius inuocaris, ut sciaris? quomodo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent sine praedicante? et laudabunt dominum qui requirunt eum. quaerentes enim inueniunt eum et inuenientes laudabunt eum. quaeram te, domine, inuocans te et inuocem te credens in te: praedicatus e
Abbreviated transcription (Latin):
ΟΝEESSIΟΛUA MEΑRΥM LI BRIT REDECIAC ERDEMALISII
ue bonis meis dm̃ laidant iustũ & bonũ. atq eũ excitant humani int
scio. A primo usqi ad decimũ de me scripti sunt. In trib cȩteris de scripturis sei
de amici morte animi mei iseriã confiterer . dixi qđ anima nrã una quod am nodo
fuerit ex duab. It ideo inqiã forte mori metuebã. ne totus ille moreret᷑ quẽ multũ ab¬
rã. Quȩ mͥ quasi declamatio leuis quã grauis confessio uidet᷑. quã uis ut cũq tẽperata su
in eptia. in eo quod additũ ẽ. forte. Et illud in libro tercio decimo qđ dixi firmamentũ
tũ int̾ spũ ales auras superiores. & corporales inferiores: nonsitis

Expanded text:
essionum mearum libri tredecim et de malis et de bonis meis deum laudant iustum et bonum atque in eum excitant humanum intscio. a primo usque ad decimum. de me scripti sunt, in tribus ceteris de scripturis sanctcum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo facta fuerat ex duabus: et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam grauis confessio uidetur, quamuis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte. et in libro tertio decimo quod dixi: firmamentum factum inter spiritales aquas superiores et corporales inferiores, non satis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquos dictaturus ignorans: ati
edidiur¬
gentibus fratribus antequam
epistolas
& sermones inpopulo alios
dicta tus
alios a medictosr&ractare

Expanded text:
c essem dictaturus ignorans. Atquedidi, urgentibus fratribus, antequam epistolas atque sermones ad populum, alios dictatos, alios a me dictos, retractare
Abbreviated transcription (Latin):
Vt samuhel a saule uider&ur.
loquaer &ur cumeo : quarta: De eo quod scrip¬
tumest. In trauitr&̧ dauid & sedit ante dñm: Qr
Odñe testis hiuus uiduȩ
cumqua ego in habito aput ipsam: tumale fecisti
occidere
filiumeius : Hocopus sic incipiti gra¬
tissimam
sane adquae suauissimam :
XXUIII.
conara episcolaara niche i
er contra epistulam manichei quamuocarđ
fundamenti¬
principia eius
sola redar guit: sed
inu&eris
illius partibus  adnotationes

Expanded text:
t Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta ne, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tu male fecisti occidere filium eius. Hoc opus sic incipit: Gratissimam sane atque suauissimam. CAPVT XXVIII. CONTRA EPISTVLAM MANICHEI, er contra epistulam Manichei, quam uocant fundamenprincipia eius sola redarguit, sed in ceteris illius partibus adnotationes
Abbreviated transcription (Latin):
suis superbiendo deseruit oboedientiãdĩ.
& diabolus factus est. aliquid nocuit dõ sedsibi.
nouitenim dr̃ ordinare deserentes seanimas.
conuenientius dicer&ur deserentes sesps̃.
qnm̃ deangelis agebatur : Hic liber sic incipit:
scripsi per ali quod annos: sed cumeor um
duo decimũ non pͣer fecissem. & eos diutius
tenerem quampossent sustinere qui

Expanded text:
suis superbiendo deseruit oboedientiam dei t diabolus factus est, aliquid nocuit deo, sed sibi; nouit enim deus ordinare deserentes se animas, conuenientius diceretur: deserentes se spiritus, quoniam de angelis agebatur. Hic liber sic incipit: scripsi per aliquot annos. sed cum eorum duodecim non perfecissem et eos diutius tenerem, quam possent sustinere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum debeatauita Non post libros deacha demicis.
Isedinter illos ut scriberẽ congit. Ex occasione
quippe ortus est diei natalis mei & tridui disputa¬
tione conpl&us : sicut satis ipse indicat: in quo libro
constitit internos qui simul querebamus non esse
beatam uitã : Nisiper festã cognitionẽ dĩ : Displicit
Autem illic qd manlio theodoro adquẽ librum
ipsum scripsi. quãuis docto & xp̃iano uiro plus
tribui quã debieram: Et quod fortunã &iã illic sepe
nominaut Et quod tempore uitaehuius. in solo
Animo sapientis. dixi habitarebeatã uitã quo modo¬
lib& sehabeat corpus eius. cumꝑ festã cognitionẽ
d̃ hoc est qua homini maior eẽ ñ possẽ in futuru uita
sper& apostolus: que sola beatauita dicenda est ubi & corpus
in corruptibile atque in mortale spũisuo sine ulla molestio
uł reluctatione sud&ur : Saneistum librum in nr̃o codice
interruptum repperi & non parũ minus habere: & sica fra¬
tribus quibusdã desscribtus est: Necadhuc apud aliquẽ

Expanded text:
ibrum de beata uita non post libros de Academicis, sed inter illos ut scriberem contigit.. ex occasione quippe ortus est diei natalis mei et tridui disputatione conpletus, sicut satis ipse indicat. in quo libro constitit inter nos, qui simul quaerebamus, non esse beatam uitam nisi perfectam cognitionem dei. Displicet autem illic, quod Mallio Theodoro, ad quem librum ipsum scripsi, quamuis docto et Christiano uiro, plus tribui quam deberem, et quod fortunam etiam illic saepe nominaui, et quod tempore uitae huius in solo animo sapientis dixi habitare beatam uitam, quomodolibet se habeat corpus eius, cum perfectam cognitionem dei, hoc est, qua homini maior esse non possit, in futura uita speret apostolus, quae sola beata uita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque inmortale spiritui suo sine ulla molestia uel reluctatione subdetur. sane istum librum in nostro codice interruptum repperi et non parum minus habere, et sic a fratribus quibusdam descriptus est, nec adhuc apud aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
proferenda sint: in secundo sane libro Deftitore
libri quem plures uocant sapientiam salomonis:
quoda &iam ipsum sicut aecclesiasticum iesus filiꝰ¬
sirach scripserit. nonita constare ut a medictũ est
postea didici. & omnino probabilius comperi
Nonesse hunc eius auctorẽ : Vbi aute mdixi
his quad raginta quat tuor libris testamenti
ueteris terminatur auctoritas : & consuftu¬
dine quaiam loquitur aecclesia u&us
testamentum appellaui : apostalos autem

Expanded text:
proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem
Abbreviated transcription (Latin):
enr& incorpone Hos libro sedere nolui. neforte¬
responder& aliquando & cumipsa responsione eius
potius ederent᷑ : illo autẽ de functo : adhocedidi prior ẽ
utoui legit ammoneatur Aut non quaere omnino quomodo
d&ur anima nascentibur : auterte dere obscurissima
eam solutionem quaertionis huius amittere. quae con¬
traria nonsit aperturimis rebus quamus deoriginali

Expanded text:
et in corpore, hos libros edere nolui, ne forteresponderet aliquando et cum ipsa responsione eius potius ederentur, illo autem defuncto ad hoc edidi priorem, ut, qui legit, admoneatur aut non quaerere omnino, quomodo detur anima nascentibus, aut certe de re obscurissima eam solutionem quaestionis huius admittere, quae conraria non sit apertissimis rebus, quamuis de originali
Abbreviated transcription (Latin):
non breuissimum sicutantea sed grandẽ multoq
Diligentius : in quo appar& quemammodum
eorum aduersus aecclosium catholicam
ĩpsius ac superbissimum etrorẽsola&ͦ fbnditus

Expanded text:
non breuissimum, sicut antea, sed grandem multo diligentius; in quo apparet, quemadmodum eorum aduersus ecclesiam catholicam inpium ac superbissimum errorem sola funditus
Abbreviated transcription (Latin):
quis quȩ obpugnat fraternitatem. & aduersus
ipsam gratiam quare conciliatus est dõ inuidersiae
facibus agitatur : quod quidem non confirmaui
Qnm̃ hoc putare medixi: sed tamen addendũ fuit.
Siactam ecelerata mentis peruersitate
finierit hancuitam. Qnm̃ dequo cumquae
pessimo in hacuita constituto. Non est utiquae
desperandum nec proillo inpacienter oratur
Dequo non desperatur: Insecundo item libro.
nulli inquam licebit ignoredĩ regnum Cum
eius unigenitus non solum intelle gibiliter
sed &iam uisibiliter in homine dominico
decaelo uenerit iudicaturus uiuas & mortuas:
Sed nonuideo utrum rete dicatur homo
quis in eius scã familia non potest dici: & hoc
quidem ut dicerem apud quosdam legi
tractores catholicos diuinorum eloquiorũ:
sed ubi cumquae hocdixi: dixisseme nollem.
Postea quippe uidi nonesse dicendum. quã us
nonnulla possit ratione defendi: Itẽ quo d dixi

Expanded text:
quisque obpugnat fraternitatem et aduersus quisque obpugnat fraternitatem et aduersus ipsam gratiam, qua reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur. quod quidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed tamen addendum fuit: si in hac tam scelerata mentis peruersitate finierit hanc uitam, quoniam de quocumque pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo inpatienter oratur, de quo non desperatur. In secundo item libro: nulli, inquam, licebit ignorare dei regnum, quum eius unigenitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo quis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod dixi: