comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et tram nouam Nam pͥmum celum et t̾ra
recesserunt: et mare iam nonẽ: Isto fiec ordine qđ
suꝑius poccupando iam dix̃: uidisse se suꝑ chro¬
uum seclentem cuiꝰ a facie fugit cȩlum et t̃ra Iudi¬
catis quippe his qui scripti non sunt in libro uitȩ.
et inetnum ignem missis. qui ignis cuiꝰmodi et in
qua mundi uł rerumparce futurusit hominem
scire arbitror neminem nforte cui sp̃s diuinus
ostendit: tunc figura huiꝰ mundi mundanorum
ignium conflagratione p̃teribit. siõ factumẽ
mundanarũ aquarũ mundatione diluuium:
Illa itaq ut dixi conflagratione mundana ele¬
mencorum corruptibilium qualitates quȩ corꝑibꝰ
nr̃is corruptibilib congruebant. ardendo pęnitꝰ
interibunt. atq ipsa substantia eas qualitaces ha¬
bebit quȩ corꝑib immortalib mirabili immu¬
tatione conueniant. ut scilicet mundusinme¬
lius innouatus. apte accommodetur hominibꝰ.
etiani carne inmelius innouatis. Qđ autem ait.

Expanded text:
et terram nouam. Nam primum caelum et terra recesserunt, et mare iam non est. Isto fiet ordine, quod superius praeoccupando iam dixit, uidisse se super thronum sedentem, cuius a facie fugit caelum et terra. Iudicatis quippe his, qui scripti non sunt in libro uitae, et in aeternum ignem missis qui ignis cuius modi et in qua mundi uel rerum parte futurus sit, hominem scire arbitror neminem, nisi forte cui Spiritus diuinus ostendit, tunc figura huius mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluuium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mundana elementorum corruptibilium qualitates, quae corporibus nostris corruptibilibus congruebant, ardendo penitus interibunt. adque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus inmortalibus mirabili mutatione conueniant; ut scilicet mundus in melius innouatus apte adcommodetur hominibus etiam carne in melius innouatis. Quod autem ait:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scuut Nec illi ademit liberi arbitrii potestatem :
simul p̃uidens quidboni de malo eiꝰ eẽt. ipse facturꝰ
qui de mortali ꝓgenie merito uisteq damnata. tan¬¬
tum popłm grã sua colligit. ut inde suppleat & instau¬¬
ret partemq lapsa ẽ. angłorum. ac sic illa dilecta et
suꝑna cuutas non fraudetur suorum numero ciuiũ:
qum etiam fortassis et uberiore lecet᷑:
Cp̃ ii.

Expanded text:
praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii potestatem, praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii potestatem, simul praeuidens, quid boni de malo eius esset ipse facturus: qui de mortali progenie merito iusteque damnata tantum populum gratia sua colligit, ut inde subpleat et instauret partem, quae lapsa est angelorum, ac sic illa dilecta et superna ciuitas non fraudetur suorum numero ciuium, quin etiam fortassis et uberiore laetetur. CAPUT II.
Abbreviated transcription (Latin):
licet ñ equiale b onum eẽt ꝓfecto desertio dĩ tanqͣm
lummis sui maluneẽ non poss: Nam sic̃cȩcita s ocłi
uitium ẽ. & idem ip̃sum indicat ad lum̃ uidendũ
eẽ. ocłm creacum. acꝑ hocetiam ipso uitio suo excellentꝰ
ostenditur gceris mbris talenm capax luminis: Nlon
enimalia causa eẽt. uitum eiꝰ carere lumine: Li nacura
quȩ fruebat᷑ dõ obtimam se institutam docet etiamip¬
so uitio Qđ ideo nusera ẽ: quia non fruit᷑ dõ. qui casum
angłorum uoluntarium iustissima pęna sempiternae
infelicitatis obstrixit atq in eo summo bono ꝑ manen.¬
tib cȩteris ut de sua sine fine ꝑ mansione certi essent.
tanquam ipsius p̃muim ꝑminsionis dedit Qui fecit
hominem etiam ipsum rectũ cum eodem libero arbi¬
trio: trenum quidẽ animal sed cȩlo dignum si suo co¬
hereret aucrori miseria similit̾ sieum deseret secutura
qualis naturȩ huꝰ modi conueniret. quem similit̃ cũ
p̃uaricatione legis dĩ ꝑ dei desertionẽ peccaturumeẽ.

Expanded text:
itori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum creatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uoluntarium iustissima poena sempiternae infelicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine fine permansione certi essent, tamquam ipsius praemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed caelo dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, si eum desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. Quem similiter cum praeuaricatione legis Dei per Dei desertionem peccaturum esse
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dextros fecisse memorauit. Sunilit̾q int̾ro¬
gantib quando eum uiderint in horum indigen¬
tia constitutum: qđ minimis suis ñ factum sibi
factum ñ fuisse respondit. Dermoneniq conclu¬
dens: et ibunt inquit hi insuppliciũ ȩt̃num :¬
usti autem in uuitam ȩt̃nam: Iohannes uͦ euangłista:
aꝑcissune natrat eum in resurrectione mortuorum
futurum p̃dixisse uidicium: Cum enim dixisset
neq enm pater uidicat quẽquam: s uidicium
om̃e dedit filio. ut om̃s honorificent filium sicut
honorificant patrem qui misit illum: ꝓtinus addi.

Expanded text:
quae dextros fecisse memorauit. Similiterque interrogantibus, quando eum uiderint in horum indigentia constitutum: quod minimis suis non factum est, sibi factum non fuisse respondet; sermonemque concludens: Et ibunt, inquit, hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. Iohannes uero euangelista apertissime narrat eum in resurrectione mortuorum futurum praedixisse iudicium. Cum enim dixisset: Neque enim Pater iudicat quemquam, sed iudicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtincant ad partem diaboli et qui ñ ꝑtineant: Hoc
quippe i scło isto ꝓrsus latet: quia et qui uidetur.
stare
utrum sit ca surus. et qui uidet᷑ iacere utrumsit re.¬
surrecturus inccrrum ẽ. Ab eis autemgentib sedu¬
cendis hunꝰ int̃dicti uinło et claustro diabolus
ꝓhibet᷑ acq cohibet᷑: quas ꝑtinentes ad xp̃m se¬
ducebat antea uł tenebat: Has enim ds̃ elegit ante
mundi constitutionẽ eruere de potestace tenebra.¬
rum: et transflgere in regnum filii caritatis suȩ
sicut apłs dicit Nam seducere illumgestes etia
nunc et secum trahere in ȩt̾nam pęnã s ñ p̃desti¬
natas in ętñam uitam quis fideł ignorans: Nec
moueat qđ sepediabolus seducit etiam illos qͥ
regenerati iam in xp̃o uias ingreduuit᷑ dĩ Nouit
enim dñs qui sunt eiꝰ Ex his in et̃nam dampnati¬
onem neminem ille seducit: Sic enim eos nouit
dominꝰ ut dĩ quẽ nichillatet etiom futurorum :¬

Expanded text:
pertineant ad partem diaboli et qui non pertineant. hoc pertineant ad partem diaboli et qui non pertineant. hoc quippe in saeculo isto prorsus latet, quia et qui uidetur stare utrum sit casurus, et qui uidetur iacere utrum sit resurrecturus incertum est. ab eis autem gentibus seducendis huius interdicti uinculo et claustro diabolus prohibetur atque cohibetur, quas pertinentes ad Christum seducebat antea uel tenebat. has enim deus elegit ante mundi constitutionem eruere de potestate tenebrarum et transferre in regnum filii caritatis suae, sicut apostolus dicit. nam seducere illum gentes etiam nunc et secum trahere in aeternam poenam, sed non praedestinatas in aeternam uitam quis fidelis ignorat? nec moueat quod saepe diabolus seducit etiam illos qui regenerati iam in Christo uias ingrediuntur dei. nouit enim dominus qui sunt eius; ex his in aeternam damnationem neminem ille seducit. sic enim eos nouit dominus ut deus, quem nihil latet etiam futurorum, no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit dicens accipiet in hoc scło centuplum.
qđ exponens quodam mͦ apłs ait. quasi nichil
habentes et om̃ia possidentes. quia et ance iam
soliditas ipsius denariȩ quadraturȩ  Unde & illud
melius intelligitur qđ in psalmo legitut memor
fuit in scłm testamenti sui qđ mandauit inmille
generationes. idest inom̃s Ꝙ misit illum inquit
in abyssum Utiq diabolum misit in abyssum. quo
nomine significata ẽ. multitudo innumerabibis
impiorum. quoruni in malignitate adũsus eccłam
dĩ. multum ꝓfunda sunt corda: Non quia ibidia¬
bolus ance nonerat. s ideo illic dicit᷑ nuissus quia
exclusus acredentib. pluscpit impios possidere
Plus namq possidet᷑ adiabolo qui ñ solũ ẽ alienat᷑
adõ. uerum etiam gratis odit seruientes dõ felau¬
tum crangredi Si gnauit autem qđ addidit: si¬
gnificasse mͥuidentur qđ occultum eẽ uoluit. qui

Expanded text:
promisit, dicens, Accipiet in hoc saeculo centuplum : promisit, dicens, Accipiet in hoc saeculo centuplum : quod exponens quodammodo Apostolus, ait, Quasi nihil habentes, et omnia possidentes ; quia et ante jam untur, ubi est soliditas ipsius denariae quadraturae? Unde nec illud melius intelligitur, quod in Psalmo legitur: Memor fuit in saeculum testamenti sui uerbi, quod mandauit in mille generationes, id est in omnes. Et misit illum, inquit, in abyssum. utique diabolum misit in abyssum, quo nomine significata est multitudo innumerabilis impiorum, quorum in malignitate aduersus ecclesiam dei multum profunda sunt corda, non quia ibi diabolus ante non erat, sed ideo illuc dicitur missus, quia exclusus a credentibus plus coepit impios possidere. plus namque possidetur a diabolo qui non solum est alienatus a ideo uerum etiam gratis odit seruientes deo. et clautum transgredi. signauit autem quod ait, significasse mihi uidetur, quia occultum esse uoluit qui
Abbreviated transcription (Latin):
possunt quantum michioccurrit intelligi Aut
quia in ultimis annis mille istares agitur: idest
sexto annnorum nuliario tamqͣm sexto die cuius
nunc spacia posteriora uoluuntur secuturo dein¬
de sabbato qđ ñ habet uesꝑam. requiem scilicet
scõrum quȩ ñ habet finem. ut huiꝰ miliarii tam¬
qͣm dĩ nouissimam partẽ. quȩ remanebit usq
ad t̾minum scłi mille annos appellauerit. elo-¬
quendi modo qͦ pars significatur a totor aut certe
mille annos ꝓ annis om̃ib huius scłi posuit ut
ut ꝓ fecto numero notaretur ipsa temporis pleni¬
tudo: Millenariꝰ quippe numerus: denarii nu¬
meri quaclratum solidum reddit: Decem quippe
decies ducta: fuintcentum: Quȩ iam figura
quadrata: s plana ẽ: Ut autem in altitdinem
surgat ec solicla fiat: rursus centum decies mul¬
tiplicantur et mille sunt: Porro sicentum ipsa
Punuĩsitate aliquandoponuntur. quale illud
ẽ. qđ dñs om̃ia sua dimittenti et eum sequenti

Expanded text:
possunt, quantum mihi occurrit, intellegi: aut possunt, quantum mihi occurrit, intellegi: aut quia in ultimis annis mille ista res agitur, id est sexto annorum miliario tamquam sexto die, cuius nunc spatia posteriora uoluuntur, secuturo deinde sabbato, quod non habet uesperam, requie scilicet sanctorum, quae non habet finem, ut huius miliarii tamquam diei nouissimam partem, quae remanebat usque ad terminum saeculi, mille annos appellauerit eo loquendi modo, quo pars significatur a toto; aut certe mille annos pro annis omnibus huius saeculi posuit, ut perfecto numero notaretur ipsa temporis plenitudo. millenarius quippe numerus denarii numeri quadratum solidum reddit. decem quippe decies ducta fiunt centum, quae iam figura quadrata, sed plana est. ut autem in altitsurgat, et solida fiat, rursus centum decies multiplicantur, et mille sunt. Porro si centum ipsa pro universitate aliquando ponuntur, quale illud est, quod Dominus omnia sua dimittenti et eum sequenti
Abbreviated transcription (Latin):
audit et credit ei qui musit me : habet uitam ȩt̾nã:
Et inuidicium non uenit. s transit amorte inuitã:
dexteram stabunt. nͥ hoc loco udicitim ꝓdampna.¬
tione posuit : Intale quippe uidicium ñ ueniea:
qui audiunt ũbum eiꝰ. et credunt ei: qui misit illũ¬

Expanded text:
t credit ei qui misit me, habet uitam aeternam, et in iudicium non uenit, sed transiit a morte in uitam. dexteram stabunt, nisi quia hoc loco iudicium pro damnatione posuit? In tale quippe iudicium non uenient, qui audiunt uerbum eius et credunt ei, qui misit illu
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat Plenus criminib sublimetur honorib: et
homnem sine querela tenebie innobilitats abs¬
condant. ft cecera hiuꝰ modi quȩ quis colligit. quis
enuinerat: Quȩ sihaberent in ipsa uelutab suu¬
ditate constantiam uit in hac uta inqua homo ficut
stora bona ista acq trena. nen̾ boni talia paterent᷑
mala posset hoc referri adu̾elicium iustum dĩ sur
eiam benignum: ut quinosi erant assecuturi bona
bonis: Et qui non erare passuri etña tormenta temꝑa¬
lib uł ꝓsuis quib unq et quantuł cumq peccatis
affligerentur uł ꝓyt̃ implendas uircutes exerceren:¬
tur malie¬

Expanded text:
uiuat; plenus criminibus sublimetur honoribus, et uiuat; plenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querella tenebrae ignobilitatis abscondant, et cetera huius modi, quae quis colligit, quis enumerat? Quae si haberent in ipsa uelut absurditate constantiam, ut in hac uita, in qua homo, sicut sitoria bona ista adque terrena, nec nisi boni talia paterentur mala: posset hoc referri ad iudicium iustum Dei siue etiam benignum, ut, qui non erant adsecuturi bona bonis, et qui non erant passuri aeterna tormenta, temporalibus uel pro suis quibuscumque et quantuliscumque peccatis adfligerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur mali
Abbreviated transcription (Latin):
unc aucem et mala equo animo ferre dici¬¬
mus quȩ paciunt᷑ et boni: et bona non ma-¬
gni pendere quȩ ad ipiscunt᷑ et mali Ac ꝑ hoceciã
inhis reb in quib non apparet diuina uisticra:
salutaris ẽ. diuina doctrina Nescimus enum
quo mͦ uidicio dĩ bonꝰ ille sit pauꝑ: malus ille sic
diues: Iste gaudet quemꝓsuis ꝑditis morib orũt¬
ciari debuisse merorib arbitramus: contristet᷑
ille quem uita laudabilis gaudere debuisse ꝑsu¬
adet Exeat de uidicio non solum inultus uerum
etiamdamnatꝰ in nocens. auc iniquitate iud itͣiis p̃sꝰ.
aue falsis obrutꝰ testimoniis: e contrario scelestus
adũ sariis eius nonsolum impunitus uerumeciã
uindicatus insultet Impiꝰ obtime ualeat. piuf
langore cabescat Latrocinentur sanissimi uiue¬
nes: et quinec uerbo quenqͣm ledere potuerunt
diũsa morborum atrocitate affligantur: Infans
utilis reb humanis: nr matura morte rapiatur
et qui uudetur nec nasci debuisse duitissime insuꝑ

Expanded text:
unc autem et mala aequo animo ferre discimus, quae patiuntur et boni, et bona non magnipendere, quae adipiscuntur et mali; ac per hoc etiam in his rebus, in quibus non apparet diuina iustitia, salutaris est diuina doctrina. Nescimus enim quo iudicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dines; iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse maeroribus arbitramur, contristetur ille, quem uita laudabilis gaudere debuisse persuadet; exeat de iudicio non solum inultus, uerum etiam damnatus innocens, aut iniquitate iudicis pressus aut falsis obrutus testimoniis, e contrario scelestus aduersarius eius non solum inpunitus. uerum etiam uindicatus insultet; inpius optime ualeat, pius languore tabescat; latrocinentur sanissimi iuuenes, et qui nec uerbo quemquam laedere potuerunt, diuersa morborum atrocitate adfligantur infantes; utilis rebus humanis inmatura morte rapiatur, et qui uidetur nec nasci debuisse, diutissime insuper
Abbreviated transcription (Latin):
done iersetur. unde una pars eiꝰ actuia. altã
contenplatiua dici potest. quarum actiua
ad ageraĩ uitam. idẽ. ad mores instituendos
ꝑtinet. contemplatiua autem ad conspici¬
endas naturȩ causas et sincerissimam ueri.¬
tatem: socrates in actiua excellusse memo¬
ratur. pẏtagoras uͦ magis contemplauiue
quib potuit intelligentie uirib instituisse.
cPinde placo utramq uingendo: philosophiã
ꝑ fecisse laudatur. qͣm intres parces distribuit.
unam moralem quȩ maxime in actione ũ¬
satur. alteram naturalem. quȩ contemplati¬
oni deputata ẽ. t̾ciam rationalem qua ue-¬
rum disterminatur a falso. Quęlicet utriq
idẽ auccioni et contemplationi sit necessa¬
ria: maxime tm̃ contemplatio ꝑfectionem si¬
bi uindicat ueritatis. Ideo hȩc criꝑtitio ñ ẽ.
contraria distinctioni : qua intelligitur om̃e
studium sapientiȩ in actione et contemplati¬
one consistere. Quid autem in his uł de his

Expanded text:
tione uersetur, unde una pars eius actiua, altera tione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinde Plato utrumqperfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione versatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua verum disterminatur a falso: quae licet utrique, id est actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem sibi vindicat veritatis. Ideo haec tripartitio non est contraria illi distinctioni, qua intelligitur omne studium sapientiae in actione et contemplatione consistere. Quid autem in his vel de his
Abbreviated transcription (Latin):
fidei testes fuerunt: Huic filei testimoniũ ꝑhiben-
eumq ñ repugnandos moriendo uicert̃: Pro ista fide
mortui st̃ qui hec ad ño impetrare possunt: ꝓpt̃ euiꝰ
nom̃ occisisunt: ꝓ hac fide p̃cessit eorum mira pati¬
entia: ut inhismiracłis canta ista potentia sequeret᷑:
Nam sicarnis iȩt̃num resurredio uł ñ p̃uent in xp̃o¬
ta possunt qͥ ꝓ eafide qua hȩc tesur tectio p̃dicat᷑ oecisi
sunt: Siue enim dsipse ꝑseipsum miromͦ qͦ res cempo¬
rales oꝑatur et̃nus siue ꝑ suosministtos ista faciat. et eadẽ
ipsa qua ꝑ munistros facit siue quȩdã faciat. etiã ꝑ mar¬
cyrum sp̃s. sicut ꝑ homines adhut i conͣstitutos. siue
orantib tantum et impecrantib ñ etiã oꝑantib ut
fiant. siue alia istis siue alia illis modisqͥnullo mͦ com¬
p̃hendi amortalib possunt ei tam̃ actestat᷑ hȩc fides.
inqͣcarnis in ȩt̾num resurrectio p̃dicat᷑:¬

Expanded text:
fidei testes fuerunt, huic fidei testimonium perhibentefidei testes fuerunt, huic fidei testimonium perhibente eumque, non repugnando, sed moriendo vicerunt. Pro ista fide mortui sunt, qui haec a Domino impetrare possunt, propter cujus nomen occisi sunt. Pro hac fide praecessit eorum mira patientia, ut in his miraculis tanta ista potentia sequeretur. Nam si carnis in aeternum resurrectio vel non praevenit in ta possunt, qui pro ea fide, qua haec resurrectio praedicatur, occisi sunt? Siue enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, quae per ministros facit, siue quaedam faciat etiam per martyrum spiritus, sicut per homines adhuc in corpore constitutos, siue orantibus tantum et inpetrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeternum resurrectio praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
cellos attigit. collapsa similit̃ uelut in somnũ sana
surrexit: Dum gͦ requireremꝰ quid factũ fuerit unde¬
ille strepitꝰ lȩcus exticent: ingssi sunt cũ illa in basi licã
ubi eramus adducentes eam sanã de martgris loco
Tumuͦ tantꝰ ab utroq sexuadmirationis clamor exortꝰ
est: ut uox continuata cum lacrimis ñ uidet᷑ posse fi¬
niri ꝑducta ẽ. adeum locũ. ubi paulo ante steterat
trem̃s Exultabant eam similẽ fri. cui doluerant re-¬
mansisse dissimilem Et nundũ fusas p̃ces suas ꝓilla :
iãtam̃ p̃uiam uoluntatẽ tam cito exauditã eẽ. cerne¬
bant Exultabant indĩ laudẽ uoce sine ũb: tanto
sonitu quantum nr̃ȩ aures fere uix possent: UIIII¬
uid erat incordib exultantium nͥfides xp̃i
huic fidei attestant᷑ istamiracła inqua p̃dicat᷑ xp̃s
resurrexisse in carne et incȩlum ascendisse cumcarne:
Quia et ipsi martyres huiꝰ fidei marty̧res. idest huius

Expanded text:
cellos attigit collapsa similiter velut in somnum sana cellos attigit collapsa similiter velut in somnum sana surrexit. Dum ergo requireremus quid factum fuerit, unde strepitus laetus exstiterit, ingressi sunt cum illa in basilicam, ubi eramus, adducentes eam sanam de martyris loco. Tum vero tantus ab utroque sexu admirationis clamor exortus est, ut vox continuata cum lacrymis, non videretur posse finiri. Perducta est ad eum locum, ubi paulo ante steterat tremens. Exsultabant eam similem fratri, cui doluerant, remansisse dissimilem, et nondum fusas preces suas pro illa, jam tamen praeviam voluntatem tam cito exauditam esse cernebant, exsultabant in Dei laudem voces, sine verbis, tanto sonitu, quantum aures nostrae ferre vix possent. Quid erat in cordibus exsultantium, nisi fides Christi huic fidei attestantur ista miracula, in qua praedicatur Christus resurrexisse in carne, et in coelum ascendisse cum carne? Quia et ipsi martyres hujus fidei martyres, id est, hujus
Abbreviated transcription (Latin):
sratatis oncsicauĩt sustouam: Sequenti itaq die post
sermonem reddicur nuticionis eiꝰ libellũ in crastinum
popła re ⁊ tandũ ꝓmisi: Qd̃cum ex domini co paschȩ
die c̃ciofierec in gradib exedie inqua de suꝑiore lo¬
quebar loco fecistare ambosfr̃s Cum eoꝵ libellus le¬¬
geietur: intaebat᷑ popłsuniũsus sexus utriusq
unum stantẽ sine deformi motu. alterã m̃bris om̃ib
contrem̃tẽ: Et qui ipsum ñ uiderant. quid in eo diumȩ
miscđiȩ factumeẽt. in eiꝰ sorore cernebant. Uidebant
enum quid in illo gratulandũ: qͥd ꝓ illa eẽt orandum:
Int̾ hec recitato eorum libello: de cõspectu popłi eos
abirełcepi. et de tota ipsa causa aliquanto cꝑam dis.
putare: Cum ecce me disputante: uocesalie demanoria
martyris nouȩ gratulationis audunt᷑: Conũsisunt
eo qui me audiebant: cȩꝑuntq concurrete: Illa
enim ubi degradib decendit inquib steterat:
ad scm marty rem orare ꝑrexerat: Quȩ mox ut can¬

Expanded text:
mitatis indicavit historiam. Sequenti itaque die post sermonem redditum, narrationis ejus libellum in crastinum populo recitandum promisi. Quod cum et Dominico Paschae die tertio fieret in gradibus exedrae, in qua de superiore loquebar loco, feci stare ambos fratres cum eorum legeretur libellus. Intuebatur populus universus sexus utriusque, unum stantem sine deformi motu, alteram membris omnibus contrementem. Et qui ipsum non viderant, quid in eo divinae misericordiae factum esset, in ejus sorore cernebant. Videbant enim quid in illo gratulandum, quid pro illa esset orandum. Inter haec recitato eorum libello de conspectu populi eos abire praecepi; et de tota ipsa causa aliquanto diligentius coeperam disputare, cum ecce me disputante voces aliae de memoria martyris novae gratulationis audiuntur. Conversi sunt eo qui me audiebant, coeperuntque concurrere. Illa enim ubi de gradibus descendit in quibus steterat, ad sanctum martyrem orare perrexerat. Quae mox ut can
Abbreviated transcription (Latin):
Plena erat eccła: ꝑsonabat uocib gaudiorũ. dõ gr̃ãs.
dõ laudes. nemine tacentehinc atq indeclamantiũ:
Salutaui popłm: et rursus eadem feruentiori uoce
clamabant: facto candem silentio: scripturarũ diui-¬
narum sunt lecta sollempnia: Ubi auteni uentũ e. ad
mei sermonis locũ: dixi pauca ꝓtempore et ꝓ illiꝰ iocun¬
ditate leticie: Magenim eos in sero ꝑe diuino qͥndã dĩ

Expanded text:
plena erat ecclesia, personabat uocibus gaudiorum: Deo gratias, plena erat ecclesia, personabat uocibus gaudiorum: Deo gratias, Deo laudes ! nemine tacente hinc adque inde clamantium. Salutaui populum, et rursus eadem feruentiore uoce clamabant. Facto tandem silentio scripturarum diuinarum sunt lecta sollemnia. Ubi autem uentum est ad mei sermonis locum, dixi pauca pro tempore et pro illius iucunditate laetitiae. Magis enim eos in opere diuino quanda
Abbreviated transcription (Latin):
bant: Uenit et pascha: atq ipso die dominico mane.
cum iam frequens popłs p̃senseẽt. et loci sc̃i cancellos
ubi macyrium erat idẽ uiuenis orans teneret. repente
ꝓstratus ẽ. et clormienti simillimꝰ iacuit. ñ tam̃ trem̃s
sicut etiam ꝑsomnũ solebat: Stupentibꝰ qui aderant
atq aliis pauentib aliis dolentib cumq cumquidam
uellent erigere. ñ nulli ꝓhibuerunt: ec pociꝰ exitũ ex¬
pectandum eẽ. dixer̃ Et ecce surrexit et ñ tremebat:
qm̃ sanatꝰ erat. et stabat incolumis intuens intuentes
Quis ergoᷤ setenuit alaudib dĩ: Clamantium gratu.
currit᷑ ubi sedebamiã ꝓcessurꝰ: Irruit alt̃ quisq pꝰ al¬
terum. om̃is posterior quasi nouũ qđ alius pͥus dixe¬
rat nuntiantes: Meq gaudente et apud medõ gr̃as
agence: ing̃dit᷑ etiam ipse cũ plurib: Inclinat᷑. adge¬
nua mea ⁊erigit᷑ adosculũ meũ. ꝓcedimꝰ ad popłm

Expanded text:
bant. Venit et Pascha, adque ipso die dominico mane, bant. Venit et Pascha, adque ipso die dominico mane, cum iam frequens populus praesens esset et loci sancti cancellos, ubi martyrium erat, idem iuuenis orans teneret, repente prostratus est et dormienti simillimus iacuit, non tamen tremens, sicut etiam per somnum solebant. Stupentibus qui aderant adque aliis pauentibus, aliis dolentibus, cum eum quidam uellent erigere, nonnulli prohibuerunt et potius exitum exspectandum esse dixerunt. Et ecce surrexit, et non tremebat, quoniam sanatus erat, et stabat incolumis, intuens intuentes. Quis ergo se tenuit a laudibus Dei? Clamantium gratulacurritur, ubi sedebam iam processurus; inruit alter quisque post alterum, omnis posterior quasi nouum, quod alius prior dixerat, nuntiantes; meque gaudente et aput me Deo gratias agente ingreditur etiam ipse cum pluribus, inclinatur ad genua mea, erigitur ad osculum meum. Procedimus ad populum,
Abbreviated transcription (Latin):
lum qui obluusei ulla rat ore potuerit: Decem qͥdã
fr̃s quorum septem sunt mares. tres feminȩ clecesare¬
acapadotiȩ suorum ciuium non ignobiles maledicto
matris recenti patris eorum obitu destitucȩ. quȩ inui¬
riã sibi abeis factam acerbissime tulit. tali sunt pęna
cliuinitus coherctti. ut horribilit̃ quaterent᷑ om̃s tremore
membrorũ: Inqua fedissima specie ocłos suorũ cuuum
non ferentes: quaqua ũsum cuiq ure uisũ ẽ. toto pene
uagabant᷑ orbe romano: Ex his etiam adnos uenerunt
cduo. fr̃ et soror paulus et palladia: Multis aliis locis
miseria diffamante iam cogniti. uenerunt autẽ ante
pascha ferme dies quindecĩ. eccłam cotidie et in eam
memori ã głosissimi stephani frequentabant. orantes
ut sibi iam placaret᷑ ds̃. et salustem pͥstinã redđet: Et illic
et quacũq ibant conũtebant in seciuitatis aspectum:
Hlonnulli uiderant qͥeos alibi uidant. causamq tre¬
moris eorum nouerant aliis ut cuiq poterane indica¬¬

Expanded text:
lum qui obliuisci ulla ratione potuerit. Decem quidam fratres quorum septem sunt mares, tres feminae de Caesarea Cappadociae, suorum ciuium non ignobiles, maledicto matris recenti patris eorum obitu destitutae, quae iniuriam sibi ab eis factam acerbissime tulit, tali poena sunt diuinitus coherciti, ut horribiliter quaterentur omnes tremore membrorum; in qua foedissima specie oculos suorum ciuium non ferentes, quaqua uersum cuique ire uisum est, toto paene uagabantur orbe Romano. Ex his etiam ad nos uenerunt duo, frater et soror, Paulus et Palladia, multis aliis locis miseria diffamante iam cogniti. Venerunt autem ante Pascha ferme dies quindecim, ecclesiam cottidie et in ea memoriam gloriosissimi Stephani frequentabant, orantes ut iam sibi placaretur Deus et salutem pristinam redderet. Et illic et quacumque ibant conuertebant in se ciuitatis adspectum. Nonnulli. qui eos alibi uiderant causamque tremoris eorum nouerant, aliis. ut cuique poterant, indica
Abbreviated transcription (Latin):
trucinatores elem̃torum. nequaqͣm crederent:
Et si auctoritati eiꝰdem scripture subditi eẽnt.
aliquid aliud exhoc intelligen dumẽe. censerent:
S q̃m si diligent̃ singła scrutemur atq tracte¬
mus. quȩ in illo diuino libro de consticutione
mundi scripta sunt. et multa dicenda. et a ꝓpo¬
sito instituti oꝑis longe digrediendumẽ: iam¬
q de duab istisdiũsis int̾ se atq contrariis soci¬
ecarib angłorum. in quibꝰ sunt quȩdam exordia
duarum eciam in reb humnanis eiuitatum.
de quib deinceps dicete institui. quantum
sacis cẽ. uisum ẽ. disputauimꝰ : hunc quoq li¬
brum aliquando claudamus
libeR XI¬

Expanded text:
trutinatores elementorum nequaquam crederent, trutinatores elementorum nequaquam crederent, et si auctoritati eiusdem scripturae subditi essent, aliquid aliud ex hoc intellegendum esse censerent. Sed quoniam, si diligenter singula scrutemur adque tractemus, quae in illo diuino libro de constitutione mundi scripta sunt, et multa dicenda et a proposito instituti operis longe digrediendum est, iamque de duabus istis diuersis inter se adque contrariis societatibus angelorum, in quibus sunt quaedam exordia duarum etiam in rebus humanis ciuitatum, de quibus deinceps dicere institui, quantum satis esse uisum est, disputauimus: hunc quoque librum aliquando claudamus. LIBER XI
Abbreviated transcription (Latin):
et t̾ram: Illic gͦ. et aqua intelligenda ẽ. U no
enim nomine: utrumq comp̃hensum ẽ. Nam
ipsuis ẽ. mare sicut in psalmo legitur. et ipse
fecit illud: et aridam manus eiꝰ finxerunt:
S hii qui innomine aqͥrum quȩ suꝑ celosst̃
angłos intelligi uolunt. ponderib elem̃torũ
mouentur. et idõ non putant aquarum fluui¬
dam grauẽq naturam insuꝑioribꝰ mundi
locis potuisse constitui: qui scđm rationes suas
sipsi hominem facere potuissent: ñ eipituitã
qđ grece fleuma dr̃. et tanqͣm in elem̃tis cor¬
ꝑis nr̃i aquarum uicem obtinet in capite po¬
nerent: Ibi enim sedesẽ. fleumatis scđm dĩ opꝰ
utiq aptissime. scd̾m istorum autem coniectu¬
ramꝰ tam absurde: ut si hoc nesciremus. et in
hoc libro similit̾ scriptum eẽt. qđ ds̃ humorẽ
fliuudum et frigidũ ac ꝑhoc gͣuem insuꝑiore
om̃ib cȩceris hlimani corꝑis parte posuerit isti

Expanded text:
et terram. Illic ergo et aqua intellegenda est; uno et terram. Illic ergo et aqua intellegenda est; uno enim nomine utrumque conprehensum est. Nam ipsius est mare, sicut in psalmo legitur, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. Sed hi, qui in nomine aquarum, quae super caelos sunt, angelos intellegi uolunt, ponderibus elementorum mouentur et ideo non putant aquarum fluuidam grauemque naturam in superioribus mundi locis potuisse constitui; qui secundum rationes suas, si ipsi hominem facere possent, non ei pituitam, quod Graece φλέγμα dicitur et tamquam in elementis corporis nostri aquarum uicem obtinet, in capite ponerent. Ibi enim sedes est phlegmatis, secundum Dei opus utique aptissime, secundum istorum autem coniecturam tam absurde, ut, si hoc nesciremus et in hoc libro similiter scriptum esset, quod Deus umorem fluuidum et frigidum ac per hoc grauem in superiore omnibus ceteris humani corporis parte posuerit, isti
Abbreviated transcription (Latin):
creatura. uł sp̃uał et corꝑalis. qđ ẽ. credibilius:
uł magnȩ duȩ mundi partes quib om̃ia quȩ
creata sunt continent᷑. ut pͥmitus eam totam
ꝓponeret: ac deinde parteseiꝰ scđm misticum
dierum numerum exequeret᷑ Quamꝗͣ non¬
nulli putauerint aquarũ nomine significa¬
tos quodam mͦ popłos angłorum: et hoc eẽ. qđ
dictum ẽ. fiat firmam̃tum int̾aquã et aquam.
ut supͣ firmamentũ angłi intelligant᷑: infra
uͦ uł aquȩ istȩ usibiles uł malorum angłorũ
multitudo. uł om̃ium hominum gentes: Qđ
siita ẽ: ñ illic apparet ubi facti sint angłi: s
ubi discreti Quamuis et aquas qđ ꝑũsissimȩ
atq inpiȩ uanitatis ẽ. negent qͥdam factas a dõ.
qm̃ nusqͣm scriptumẽ: dixit ds̃. fiant aquę:
Qđ possunt simili uanitate: etiã de t̾ra dicere:
Nusqͣm eium lõqgitur. dixit ds̃. fiat t̾ra S in¬
quiunt: Scriptum ẽ. In pͥncipio fecit ds̃ celũ

Expanded text:
creatura, uel spiritalis et corporalis, quod est credibilius, creatura, uel spiritalis et corporalis, quod est credibilius, uel magnae duae mundi partes, quibus omnia quae creata sunt continentur, ut primitus eam totam proponeret ac deinde partes eius secundum mysticum dierum numerum exsequeretur. nulli putauerint aquarum nomine significatos quodam modo populos angelorum et hoc esse quod dictum est: Fiat firmamentum inter aquam et aquam, ut supra firmamentum angeli intellegantur, infra uero uel aquae istae uisibiles uel malorum angelorum multitudo uel omnium hominum gentes. Quod si ita est, non illic apparet ubi facti sint angeli, sed ubi discreti; quamuis et aquas, quod peruersissimae adque inpiae uanitatis est, negent quidam factas a Deo, quoniam nusquam scriptum est: Dixit Deus: Fiant aquae. Quod possunt simili uanitate etiam de terra dicere; nusquam enim legitur: Dixit Deus: Fiat terra. Sed, inquiunt, scriptum est: In principio fecit Deus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
coris libri huiꝰ indagare nequiuimus: a re-¬
gła cm̃ fidei quȩ ꝑalias eiꝰdem auctoritatis
sacras litteras satis fidelibꝰ nota ẽ. non aber¬
rauimus: Et si enĩm corꝑalia hic cominemo¬
rata sunt oꝑa dĩ. habent ꝓcul dubio ñnul-¬
lam similitudinem sp̃ualium Scđn qͣm:
dicit apłs: Om̃s enim uos filĩ lucis estis: &
filii diei: Nonsumus noctis: neq tenebra
rum: Si autem hoc sensit etiam ipse qui
scripsit: ad ꝑfectiorẽ disputationis finem
nr̃a ꝑuenit intentio ut homo dĩ tam eximiȩ
diuinȩq sapientiȩ. immo ꝑ eum sp̃s dĩ. incom¬
memorandis oꝑib dĩ quȩ om̃ia sextocelicit eẽ.
ꝑfecta. nullo mͦ angłos p̃t̾ misisse credatur. siue
in pͥncipio quia pͥmo fecit. siue qđ conuenien¬
tius intelligit᷑ in pͥncipio. quia in ũbo unige¬
nico fecit scriptum sic. in pͥncipio fecit ds̃ cȩlũ
et t̾ram. quib nominib uniũ sał ẽ significata

Expanded text:
toris libri huius indagare nequiuimus, a regtoris libri huius indagare nequiuimus, a regula tamen fidei, quae per alias eiusdem auctoritatis sacras litteras satis fidelibus nota est, non abhorruimus. Etsi enim corporalia hic commemorata sunt opera Dei, habent procul dubio nonnullam similitudinem spiritalium, secundum quam dicit apostolus: Omnes enim uos filii lucis estis et filii diei, non surum. Si autem hoc sensit etiam ille qui scripsit, ad perfectiorem disputationis finem tra peruenit intentio, ut homo Dei tam eximiae diuinaeque sapientiae, immo per eum Spiritus Dei in commemorandis operibus Dei, quae omnia sexto die dixit esse perfecta, nullo modo angelos praetermisisse credatur siue in principio, quia primo fecit, siue quod conuenientius intellegitur, in principio, quia in Verbo unigenito fecit, scriptum sit: In principio fecit Deus caelum et terram; quibus nominibus uniuersalis est significata
Abbreviated transcription (Latin):
illam luminosa piecate tranquillam. istam ce¬
nebrosis cupiditatib turbulentã. illam dĩ
nutu clem̃ter subuenientẽ. iuste ulciscentẽ.
istam suo fastu dominandi. et nocendi libidi¬
ne exestuantẽ. illam ut quantũ uult consulat
dĩ bonitati ministrãt. istam ne quantum
uult noceañt dĩ potestate frenanstẽ: illam
huic illudentem ut nolens ꝓsit ꝑsecutionibꝰ
siuis. hanc illi inuidentẽ. cum ꝑ egrinos colligit
suos: nos gͦ as duas societates angłicas int̾ se
dispares atq contrarias. unam et nat᷑abonã
et uoluntate rectam. aliam uͦ naturabonã.
s uoluntate ꝑuersam: aliis manifestiorib
diuinarũ scripturarũ testimoniis declaratas.
qđ etiam in hoc libro cui nom̃ ẽ genesis lucis¬
q tenebrarumq uocabuł significatas existi¬
mauimus: etiãsi aliud sensit hoc loco forte
qui scripsit. ñ ẽ in utilit̃ obscuritas huiꝰ ꝑtra¬
ctata sententiȩ: Quia et si uoluntatem auc¬

Expanded text:
illam luminosa pietate tranquillam, istam teillam luminosa pietate tranquillam, istam tenebrosis cupiditatibus turbulentam; illam Dei nutu clementer subuenientem, iuste ulciscentem, istam suo fastu subdendi et nocendi libidine exaestuantem; illam, ut quantum uult consulat, Dei bonitati ministram, istam, ne quantum uult noceat, Dei potestate frenatam; illam huic inludentem ut nolens prosit persecutionibus suis, hanc illi inuidentem, cum peregrinos colligit suos, — nos ergo has duas societates angelicas inter se dispares adque contrarias, unam et natura bonam et uoluntate rectam, aliam uero natura bonam, sed uoluntate peruersam, aliis manifestioribus diuinarum scripturarum testimoniis declaratas, quod etiam in hoc libro, cui nomen est genesis, lucis tenebrarumque uocabulis significatas existimauimus, etiamsi aliud hoc loco sensit forte qui scripsit, non est inutiliter obscuritas huius pertractata sententiae, quia, etsi uoluntatem auc
Abbreviated transcription (Latin):
lucem merito appellari qͥs contradicat: quan¬
doquidem nos adhuc infide uiuentes. etͤorũ
ȩqualitatem adhuc sꝑantes utiq nõdum ce-¬
nentes. iam lux dicci ab apło sumꝰ: Fuistis enĩ
inquid aliquando tenebrȩ nunc autem lux
in dño: Istos łi desertores. renebras aꝑtissime
nuncupari ꝓfecto ad ũtunt. qui peiores eẽ. eos
hominib infidelibꝰ siue incelligunt. siue credunt
Qua ꝓpt̃ et sialia lux in istohuiꝰ libri loco intelli¬
diusit ds̃ int̾ lucem et tenebras: nos cm̃ istas
duas angłicas societates. unam fruentem dõ.
alteram cimentẽ cipo: unam cui dr̃. ad orate
eum om̃s angłi eiꝰ. aliam cuiꝰ pͥnceps dicit. hȩc
om̃ia tibi dabo. si ꝓstratꝰ ad oraueris me: unã
dĩ scõ amore flagrantẽ. alteram ꝓpͥȩ celsitudi¬
nis inmundo amore fumanteni. et qm̃ sicut
scriptum ẽ. ds̃ suꝑbis resistit. humilib autẽ
dat grãm. illam incęł celorum habitantem: E

Expanded text:
lucem merito appellari quis contradicat? quanlucem merito appellari quis contradicat? quando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam lux dicti ab apostolo sumus: Fuistis enim, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Istos uero desertonuncupari profecto aduertunt, qui peiores esse hominibus infidelibus siue intellegunt siue credunt. Quapropter, etsi alia lux in isto huius libri loco intelleDiuisit Deus inter lucem et tenebras: nos tamen has duas angelicas societates, unam fruentem Deo, alteram tumentem typho; unam cui dicitur: Adorate eum omnes angeli eius, aliam cuius princeps dicit: Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me: unam Dei sancto amore flagrantem, alteram propriae celsitudinis inmundo amore fumantem; et quoniam, sicut scriptum est, Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, illam in caelis caelorum h
Abbreviated transcription (Latin):
de te uolet quisq accipiat : qđ ita ꝓsuidum
ẽ ut acdexerritationẽ legentuim afi deu dur
non aberrantes plures possit generai sen¬
tentias. dum cm̃ angłos scõs in sublimis¬
celi sedib nonquidem dõ coetnos. s tmde
sua sempit̾na et uera felicitate sec uros et
ceito seẽ. nemo ambigat. Ad quorum socie¬
tatem ꝑtinere paruulos suos dñs docens ñ
solum illudait. erunt equales anglis di
uerum quoq ipsi angłi qua contem patione
fruantur ostendit ubiait. Uidete ne contem¬
natis unum expusillis istis: dico enim uob.
quia angłieorum incȩlis semꝑ uident faci¬
em patris mei qui incęlis ẽ. Peccasse autem¬
quos dam angłos et in huiꝰmunduma de¬
crusos qui eis uelut carter ẽ. usq ad futuram
in die udicii ultimam damnationẽ. apłs
petrus aꝑtissime ostendit: dices qđ ds̃ an¬
głis peccantib non peꝑcerit. s carcerib ca
tradidit reseruari: Int̾hos gͦ & illos. dm̃ ut
p̃scientia uł oꝑe diuisisse quis dubitet: Illosq

Expanded text:
t uolet quisque accipiat, quod ita profundum est, ut ad exercitationem legentium a fidei regula non abhorrentes plures possit generare sententias, dum tamen angelos sanctos in sublimibus sedibus non quidem Deo coaeternos, sed tamen de sua sempiterna et uera felicitate securos et certos esse nemo ambigat. Ad quorum societatem pertinere paruulos suos Dominus docens non solum illud ait: Erunt aequales angelis Dei; uerum ipsi quoque angeli qua contemplatione fruantur ostendit, ubi ait: Videte, ne contemnatis unum ex pusillis istis; dico enim uobis, quia angeli eorum in caelis semper uident faciem Patris mei, qui in caelis equosdam angelos et in huius mundi ima detrusos, qui eis uelut carcer est, usque ad futuram in die iudicii ultimam damnationem apostolus Petrus apertissime ostendit dicens, quod Deus angelis peccantibus non pepercerit. sed carcerib reseruari. Inter hos ergo et illos Deum uel praescientia uel opere diuisisse quis dubitet? illosque
Abbreviated transcription (Latin):
głio udȩis querencib quiseẽt. respondit seet̃.
principium ñ econtrarioreferam contentionẽ
maxime quia hoc me delectat plurimum: qd̵¬
etiam in summo exordio sc̃i libri geneseos
prinitus comm̃datur: Cum enimita dr. in
bigatir indelligatur infilis scut apestatur
psalmus ubiait. q̃m magnifieda sut opa
ena dñe. om̃ia in sapientia fecistisontepa¬
enuissime paulo pꝰ commemorat᷑ eti amt ips sẽs

Expanded text:
gelio Iudaeis quaerentibus quis esset respondit se esse gelio Iudaeis quaerentibus quis esset respondit se esse principium: non e contrario referam contentionem, maxime quia hoc me delectat plurimum, qetiam in summo exordio sancti libri geneseos trinitas commendatur. Cum enim ita dicitur: In cisse intellegatur in Filio, sicut adtestatur psalmus, ubi legitur: Quam magnificata sunt opera tua Domine! omnia in sapientia fecisti: conuenientissime paulo post commemoratur etiam Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
quorum sociecati et cõgregationi in hac ꝑegri¬
natione laboriosissima suspiramꝰ. sicut habent
ꝑ manendi et̾nitatẽ. ita cognoscendi facilitatẽ.
et requiescendi felicitatem: Sine difficultate
quippe nos aduuant. qm̃ sp̃ualib motib
puris et liberis non laborant: Nequis autẽ¬
contendat. ec licat non scõs angłos eẽ signifi¬
eatos in eo qđ scriptum ẽ. fiat lux et factaẽ lixx:
s quam libet lucem tunc pͥmum factam eẽ. or¬
poream aut opinetur aut doceat. angłos autẽ
pͥus eẽ. factos non tantum ante firmamĩtum
qđ int̾ aquas et aquas factum appellatum ẽ.
cȩlum: s ante illud qđ dictum ẽ. in pͥncipio
fecit ds̃ cȩlum et t̾ram. acq illud qđ dictum ẽ.
in pͥncipio non ita diccum ẽ. tanqͣm pͥmũ hoc
factum sit cum ante fecerit angłos. s quia
om̃ia in sapientia fecit qđ ẽ. ũbum eiꝰ et ipsũ
scriptura pͥncipium nominatut sicut in euan¬

Expanded text:
quorum societati et congregationi in hac peregriquorum societati et congregationi in hac peregrinatione laboriosissima suspiramus, sicut habent permanendi aeternitatem, ita cognoscendi facilitatem et requiescendi felicitatem. Sine difficultate quippe nos adiuuant, quoniam spiritalibus motibus puris et liberis non laborant. CAPUT dat, et dicat non sanctos Angelos esse significatos, in eo quod scriptum est, Fiat lux, et facta est lux; sed quamlibet lucem tunc primum factam esse corpoream aut opinetur, aut doceat: Angelos autem prius esse factos, non tantum ante firmamentum, quod inter aquas et aquas factum, appellatum est coelum, sed ante illud quod dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram: atque illud quod dictum est, In principio, non ita dictum tanquam primum hoc factum sit, cum ante fecerit Angelos; sed quia omnia in sapientia fecit, quod est Verbum ejus, et ipsum Scriptura principium nominavit; sicut ipse in Evan
Abbreviated transcription (Latin):
riꝰ ex quib duobꝰ septenariꝰ constat. Idõ ꝓ uni¬
uso sepe ponitur: sicuti ẽ. Sepcies cadet uistꝰ.
et re surget Idẽ. quocienscumq ceciderit. non
ꝑibit: Qđ non de iniquitatib s de tribulatio¬
nibꝰ ad humilitatem ꝑducentib: intelligiuo¬
luit: Et sepcies indiȩ laudabo ce Qđ alibi:
alio modo dictum ẽ Semꝑ laus eiꝰ in ore meo:
Et multa huiꝰ modi indiuinis auctoritatib
repperiunt᷑: in quibꝰ septenariꝰ numerꝰ ut dixi
ꝓcuiꝰq rei uniũsitate poni solet: ꝓpt̃ hoc: codẽ
sepe numero significatur sp̃s sc̃s: de quo dñs
ait: Docebit uos omnẽ ueritatem Ibi requies
quippe idẽ. inplena ꝑfectione requies. inpar.¬
te autem labor: Idõ laboramus: qͣm diu expar.¬
te scimus S cum uenerit qđ ꝑ fectumẽ: qđ
exparte ẽ. euacuabit᷑: Hinc ẽ. qđ etiam scrip¬
curas istas cum labore rimamur: Sc̃ĩ uͦ angłi

Expanded text:
rius; ex quibus duobus septenarius constat. Ideo pro unirius; ex quibus duobus septenarius constat. Ideo pro uniuerso saepe ponitur, sicuti est: Septiens cadet iustus, et resurget; id est: Quotienscumque ceciderit, non peribit; quod non de iniquitatibus, sed de tribulationibus ad humilitatem perducentibus intellegi uoluit: et: Septiens in die laudabo te; quod alibi alio modo dictum est: Semper laus eius in ore meo; et multa huius modi in . diuinis auctoritatibus reperiuntur, in quibus septenarius numerus, ut dixi, pro cuiusque rei uniuersitate poni solet. Propter hoc eodem saepe numero significatur Spiritus sanctus, de quo Dominus ait: Docebit uos omnem ueritatem. Ibi requies quippe, id est in plena perfectione, requies; in parte autem labor. Ideo laboramus, quamdiu ex parte scimus, sed cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. Hinc est quod etiam scripturas istas cum labore rimamur. Sancti uero angeli
Abbreviated transcription (Latin):
locis qͣm magna estimanda sit: elucet diligeit̃
intuentib. Nec frustra in laudib dictum ẽ. Oñia
inmensura. et numero. et pondere: disposiusti.
tito. quinumerus etiam ipse alia ratione ꝑ fec¬
tus ẽ: dĩ requies cominendatur. in qua pͥmum
scĩficatio sonat: Ita ds̃ no luit istum diem inul¬
lis suis oꝑib scĩficare: s in requie sua quȩ ñ
habet uesꝑam Neq enim ulla creatura ẽ. ut
eciam ipsa alit̾ indĩ ũbo. alit̾ in se cognita faci¬
at aliam uelut diurnam. aliam uelut uesꝑti.¬
nam noticiam: De septenarii porrro numeri
ꝑfectione dici quidem plura possunt: s et liber
iste iam ꝓlixꝰ ẽ. et uereor ne occasione comꝑta.
scientiolam nr̃am leuit̾ magis qͣm utilit̃ iacca¬
re uelle uideam̃ habenda ẽ itaq ratio modatiõis
acq gͣuicatis: ne forte cum de numero inultũ
loquimur. mensurã et pondꝰ neglegere iudice¬

Expanded text:
locis quam magni aestimanda sit elucet diligenter locis quam magni aestimanda sit elucet diligenter intuentibus. Nec frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura et numero et pondere deposuisti. tito, qui numerus etiam ipse alia ratione perfectus est, Dei requies commendatur, in qua primum sanctificatio sonat. Ita Deus noluit istum diem in ullis suis operibus sanctificare, sed in requie sua, quae non habet uesperam; neque enim ulla creatura est, ut etiam ipse aliter in Dei Verbo, aliter in se cognita faciat aliam uelut diurnam, aliam uelut uespertinam notitiam. De septenarii porro numeri perfectione dici quidem plura possunt; sed et liber iste iam prolixus est,. et uereor ne occasione conperta scientiolam nostram leuiter magis quam utiliter iactare uelle uideamur. Habenda est itaque ratio moderationis adque grauitatis, ne forte, cum de numero multum loquimur, mensuram et pondus neglegere iudice
Abbreviated transcription (Latin):
quat̾narus ẽ. aliqͣ pars eiꝰ. s quota sit dici ñ pot̃
Unum autẽ pot̃. Nam decima pars eiꝰẽ habet et
quintã qđ sunt duo: Habet et dimidiã qđ sunt qͥnq
Sed hȩc tres partes eiꝰ decima et quinta & dimidia.
idẽ unum et duo et quinq simul ducte ñ cõplent
decem: sũnt enim octo: Duo denarii uͦ numeri
partes in summam ductȩ. transeunt eum: Habet
enim duodecimã qd ẽ unum: Habet᷑ sextam q̃ sunt
duo. habet qͣrtam quȩ sunt tria: Habet t̃ciam.
quȩ sunt quatuor Habet dimidiam q̃sũt sex:
Unum autem et duo et tria. et quatuor sex. non
duodecim. s ampliꝰ dẽ. sexdecim fiuint: Hoc breuit
commemorandum putaui. ad cominemorandam
senarĩ numeri ꝑfectionem. qͥ pͥmus ut dixipar¬
tibꝰ suis in summã redactis ipse ꝑficit᷑ in quo ꝑfe¬
cit ds̃ oꝑa sua Unde ratio numeri contemp¬
nenda ñ ẽ. quȩ inmultis scãrum scripturarun

Expanded text:
quaeternarius est aliqua pars eius; sed quota sit dici non potest; quaeternarius est aliqua pars eius; sed quota sit dici non potest; unum autem potest; nam decima pars eius est. Habet et quintam, quod sunt duo; habet et dimidiam, quod sunt quinque. Sed hae tres partes eius, decima et quinta et dimidia, id est unum et duo et quinque, simul ductae non conplent decem; sunt enim octo. Duodenarii uero numeri partes in summam ductae transeunt eum; habet enim duodecimam, quod est unum; habet sextam, quae sunt duo; habet quartam, quae sunt tria; habet tertiam, quae sunt quattuor; habet et dimidiam, quae sunt sex; unum autem et duo et tria et quattuor et sex non duodecim, sed amplius, id est sedecim, fiunt. Hoc breuiter commemorandum putaui ad commendandam senarii numeri perfectionem, qui primus, ut dixi, partibus suis in summam redactis ipse perficitur; in quo perfecit Deus opera sua. Unde ratio numeri contemnenda non est, quae in multis sanctarum scripturarum