comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potentatu di fit. ut qͦd possent
mali angłi si ꝑmitteret᷑: ideo ñ
possint qr ñ ꝑmittunt᷑. Neq enĩ
occurrit alia ratio cur ñ potue¬
runt fac̾e scynifes qͥ ranas serpen¬
tes q fecerunt: nisi qr maior ade
dicentes digitꝰ dei ẽ hic. Qd aũ¬
ter ꝓhibitionẽ. & qͥd ꝑ ipsiꝰ natͣ᷑t
sue conditionẽ facere ñ sinant᷑
homini explorare difficile ẽ. ĩ mo
ĩpossibile. Nouimꝰ hominẽ posse
ambulare. & neq hoc posse si ñ
ꝑmittat᷑: uolare aũ non posse
etiãsi ꝑmittat᷑. Sic & illi angłi
quȩdã posst̃ fac̾e si ꝑmittant᷑
ab angelis potentiorib ex ĩperio
ꝑmittant᷑. qr ille ñ ꝑmit̾tit
a qͦ illis ẽ talis nature modus.

Expanded text:
potentatu fit, ut quid possent mali angeli, si permitterentur, ideo non possunt, quia non permittuntur. Neque enim occurrit alia racio, cur non potuerint facere scynifes, qui ranas serpentesque fecerunt, nisi quia maior ader‹dicentes›: Digitus dei est hic. Ego ater prohibitionem, et quid per ipsius naturae suae conditionem facere non sinantur, homini explorare difficile est, imo impossibile. Novimus hominem posse ambulare, et neque hoc posse si non rmittatur; volare autem non posse etiam si permittatur. Sic et illi angeli quaedam possunt facere, si permittantur ab angelis potentioribus ex imperio permittantur, quia ille non permittit a quo illis
Abbreviated transcription (Latin):
gestione priꝰ peccauit: cũ auto¬
ritas tradat ideo peccatũ dia¬
boli incurabile ẽẽ qr ñ sugge¬
stione s ꝓpria suꝑbia cecidit:
hoĩs uͦ curabile quia ñ ꝑ se s ꝑ
aliũ cecidit: & ideo ꝑ aliũ resur¬
gere potuit. Qͦcirca p̃dicta
u̾ba augustini piũ ac diligen¬
tẽ lectorẽ efflagitant: quȩ sic
intellig̾e sane quimꝰ. Don dei¬
ceret᷑ homo scił in actũ illius
peccati. ut scił lignũ uetitũ
ederet. & in has miserias per
tẽptationẽ diaboli: nisi elatio
cõprim̃da p̃cessisset. non utiq
tẽptationẽ. s opꝰ peccati. Calis
enĩ fuit ordinis ꝓcessus. Diabo¬
lus tẽptando dixit si comede¬
ritis eritis sicut dii scientes bo¬
nũ & malũ: qͦ audito statĩ in¬
m̃tẽ mulieris sur repsit elatio
quȩdã & amor ꝓpriȩ potesta¬
tis: ex quo placiit ei face qͦd
diabolus suadebat. & utiq feĩ
Suggestione gͦ peccauit: quia¬

Expanded text:
gestione prius peccavit, cum auctoritas tradat ideo peccatum diaboli incurabile esse, quia non suggestione sed propria superbia cecidit; hominis vero curabile, quia non per se, sed per alium cecidit, et ideo per alium resurgere potuit. §. Quocirca praedicta verba August. piutem lectorem efflagitant: quae sic intelligere sane quimus: Non dejiceretur homo in actum illius peccati, ut, scilicet, lignum vetitum ederet, et in has miserias per tentationem diaboli, nisi elatio comprimenda praecessisset, non utique tentationem, sed opus peccati. Talis enim fuit ordinis processus: Diabolus tentando dixit: Si comederitis, eritis sicut dii, scientes bonum et malum; quo audito statim menti mulieris surrepsit elatio quaedam et amor propriae potestatis, ex quo placuit ei facere quod diabolus suadebat, et utique fecit. Suggestione igitur peccavit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tur sp̃s sc̃s. In multis enĩ rela¬
tiuis hoc contingit. ut ñ inue¬
niat᷑ uocabulũ quo sibi uicis¬
sim respondeant. Cũ gͦ dicimꝰ
donũ patris & filii. ñ quidem
possumꝰ dicere patrẽ doni aut
filiũ doni: s ut hec uicissim re¬
spondeant. dicimꝰ donũ donato¬
ris. & donatorẽ doniꝰ. qr hic po¬
tuit inueniri usitatũ uocabu
mus: relatiue utrũq ad inui

Expanded text:
s. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum quo sibi vicissim respondeant. Cum ergo dicimus donum Patris, et Filii, non quidem possumus dicere patrem doni aut filium doni; sed ut haec vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni; quia hic potuit inveniri usitatum vocabulmus, relative utrumque ad invi
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. patris sp̃s uł donũ. S non
ita ẽ in om̃ib relatiuis. Non
enĩ omnia q̃ relatiue dicunt᷑.
suis ad se inuicẽ respondent uo¬
cabulis. Uñ aug̃ hoꝵ elidens
opinionẽ: in .uͦ. libro de trinit̃.

Expanded text:
num, Patris spiritus vel donum. Sed non ita est in omnibus relativis. Non enim omnia quae relative dicuntur, suis ad se invicem respondent vocabulis. Unde Aug. horum elidens opinionem, in lib. 5 de Trin., c.
Abbreviated transcription (Latin):
ioħis ait. ꝓbet se quisq qͣntũ
in illo ꝓfecerit caritas: ł potiꝰ
qͣntũ ipse in caritate ꝓfecerit.
Nam si caritas ds ẽ: neo ꝓficit
nec deficit. Sic gͦ dicit᷑ ꝓficere
in te caritas: qr in ea proficis.
in eo scił ꝓficimꝰ: sic & alia

Expanded text:
is ait: Probet se quisque, quantum in illo profecerit charitas, vel potius quantum ipse in charitate profecerit. Nam si charitas Deus est, nec proficit, nec deficit. Sic ergo dicitur proficere in te charitas, quia tu ea proficis. in eo scilicet proficimus, sic et alia
Abbreviated transcription (Latin):
in orbẽ terrarũ. E qr ñ uult
intelligi hoc eẽ factũ ꝓpaga¬
tione s imitatione: continuo
subiunxit scͥptura. Imitantur
aũ eũ: qui st̃ ex parte ipsius.
Imitant᷑ quidẽ etiã ada qͦtqͦt
ꝑ inobedientiã transgͥdiunt᷑
mandatũ di. S aliud ẽ quoa
exemplũ ẽ. uoluntate peccan¬
tib: aliud qͣd origo est cũ pecc̃o
nascentib. Non ẽ gͥ accipiendiũ
pecẽm ade transisse in õs imita¬
tionis tm̃ exemplo: s ꝓpagationꝰ

Expanded text:
em terrarum . Et quia non vult intelligi hoc esse factum propagatione, sed imitatione, continuo subjunxit Scriptura: Imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius , imitantur quidem Adam quotquot per inobedientiam transgrediuntur mandatum Dei. Sed aliud est quod exemplum etibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. Non est igitur accipiendum peccatum Adae transisse in omnes imitationis tantum exemplo, sed propagationis
Abbreviated transcription (Latin):
filii ds est: & ad unũ d̃m omnia
hoc gradu & hac confessione re¬
ferunt᷑ cum ab eo sumant unu̾i¬
sa pͥncipiũ. cum ipse pͥncipiũ sit
substantiã uoluntas cdi at tulit
s naturã filio dedit ex ĩpassibili
ac non nata sub̃a. ꝑfecta natiui¬
tas. Talia enĩ cuncta creata st̃
qualia ds eẽ uoluit: filiꝰ aũ natꝰ
ex deo talis substitit qualis & dds
est. Nec dissimilẽ sui edidit nat᷑a
naturã: s ex substantia cł̃i geni¬
tus. naturȩ scđm originẽ attulit

Expanded text:
Filii Deus est. Et ad unum Deum omnia hoc gradu atque hac confessione referuntur: cum ab eo sumant universa principium, cui ipse principium sitsubstantiam voluntas Dei attulit: sed naturam Filio dedit ex impassibili ac non nata substantia perfecta nativitas. Talia enim cuncta creata sunt, qualia esse Deus voluit: Filius autem natus ex Deo talis substitit, qualis et Deus est. Nec dissimilem sui edidit natura naturam: sed ex substantia Dei genitus naturae secundum originem attulit
Abbreviated transcription (Latin):
muneris. et̾nitatis. speciei & usuᷤ
abditã scrutatꝰ intelligentiam
tatis uocabulo nisi qđ pater ñ
ht̃ ꝑatrẽ de qͦ sit. filiꝰ aũ de patre
est ut sit atq ut illi coeternꝰ sit.¬
enĩ si ꝑfecte implet illud cuius
imago ẽ. ipsa coȩquat᷑ ei: ñ illud

Expanded text:
is, aeternitatis, et speciei, et usus, abditam scrutatus intelligentiam tatis vocabulo, nisi quod Pater non habet Patrem de quo sit, Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit.si perfecte implet illud cujus imago
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectũ. cui ñ desit aliqͥd. & ars
quȩdã omnipotentis & sapientiꝰ
di. plena omniũ rationũ unuen¬
tiũ. incõmutabiliũ. & om̃s unũ
in ea sicut ipsa unũ de uno cũ qͦ
ñ ẽ sine perfec᷑ ⁊ ioNe. fine
caritate. sine gaudio. Illa gͦ dile¬
ctio. delectatio. felicitas. uł beati
tudo. si tam̃ aliqua humana
uoce dr digne. usus ab illo appel-¬
lata ẽ breuit̾. & est in tͥnitate
sp̃s sc̃s. non genitꝰ. s genitoris ge¬
nitiq suauitas: ingenti largita

Expanded text:
fectum, cui non desit aliquid; et ars quaedam omnipotentis atque sapientis Dei plena omnium rationum viventium incommutabilium. Et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno cum quo n est sine perfectione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas, vel beattudo, si tamen aliqua humana voce digne dicitur, usus ab illo appellatus est, et est in Trinitate Spiritus sanctus non genitus, sed genitoris genitique suavitas, ingen
Abbreviated transcription (Latin):
& patrẽ & sp̃m scm̃ esse. ut e̾et
tͥnitas nominũ sine subsistentia
ꝑsonarũ. Utramq ꝑestẽ ut ait
aug̃ suꝑ ioħem elidit ueritas.
dicens ego & ꝑat̾ unũ sumus.
& sumꝰ. & a caribdi. & a scilla
liberaberis. Qd̃ enĩ dixit unũ
liberat te ab arrio: qͦd dixit su¬
mus liberat te a sabellio. Si unũ.
lius. Sumꝰ enĩ ñ diceret de uno:
nec unũ de diu̾so. Crubescant
gͦ sabelliani qͥ dicunt ipsũ esse
patrẽ qͥ filius ẽ. confundentes
ꝑsonas: qui & dicti st̾ patripas¬
siani. qr dicunt patrẽ fuisse
passũ. Arriani uͦ dicunt aliud
patrẽ esse aliud filiũ: non unã
substantia s duas: patrẽ maio¬
rem. filiũ minorẽ. Noli hoc dic̃e
tu catholice. In medio gͦ naui¬
ga: utrũq ꝑiculosũ latꝰ deuita:
& dic. pater pat̾ ẽ. filius filiꝰ ẽ:
alius pat̾ alius filiꝰ: s ñ aliud
inmo hoc ipsũ: qr d̾s unus est.
Ecce ostensum ẽ quare unitaᷤ ẽẽ

Expanded text:
t esset Trinitas nominum sine substantia personarum. Utramque pestem, ut ait Aug. super Joannem, elidit Veritas dicens: Ego et Pater unum sumus. et sumus: et a Charybdi et a Scylla liberaberis. Quod enim dixit unum, liberat te ab Ario; quod dixit sumus, liberat a Sabellio. Si unum, lius. Sumus enim non diceret de uno, nec unum de diverso. Erubescant ergo Sabelliani, qui dicunt ipsum esse Patrem qui est Filius, confundentes personas; qui et dicti sunt Patripassiani, quia dicunt Patrem sui se passum. Ariani vero dicunt aliud Patrem esse, aliud Filium; non unam substantiam, sed duas: Patrem majorem, Filium minorem. Noli hoc dicere tu, catholice. In medio ergo naviga, utrumque periculosum latus devita: et dic: Pater Pater est, Filius Filius est; alius Pater, alius Filius, sed non aliud, imo hoc ipsum, quia unus Deus. Ecce o
Abbreviated transcription (Latin):
ds: s ñ unus. Res enĩ duȩ uel
plures recte ꝑosst̃ dici unum ẽẽ:
si sint uniꝰ e̾ẽntiȩ. & earũ una sit
natura. Unꝰ aũ uel una ñ po¬
test dici de diu̾sis reb. nisi ad¬
datur qͥd unꝰ uł una: qͦ addito
recte potest dici de reb & uniꝰ
& diu̾sȩ substantiȩ. Unde aug̃¬
ug̾ in ui. libro de trin̾. ait sic. Nescio
utrũ inueniat᷑ in script᷑is dictũ

Expanded text:
 sed non unus. Res enim duae vel plures recte possunt dici unum esse, si sint unius essentiae, et earum una sit natura. Unus autem vel una non potest dici de diversis rebus, nisi addatur quid unus vel una, quo addito, recte potest dici de rebus et unius et diversae substantiae. Unde Aug., in lib. 6, de Trin., c. 3, sic ait: Nescio utrum inveniat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria gͥ ꝑsonarũ in p̃dictis u̾biᷤͤᷤ
assignasse dicit᷑ hył. quia relati¬
ua nõĩa ꝑsonarũ posuit. scilic&¬
patͥs. imaginis. muneris. quȩ
relatiue dicunt᷑ de ꝑsonis. &
ꝓprietates notant quib distin
nisi solo nomine et̾nitatis: quo
ñ ipsã paternitatẽ. s eã intelli
earundẽ ꝑsonarũ distinctionẽ
aug̃ ostendere uolens sine exp̃s¬
sione illarũ triũ ꝓprietatum
suꝑiꝰ cõmemoratarũ. in primo¬
In ꝑatre ẽ unitas. in filio eqͣlitaᷤ
in sp̃u sc̃o unitatiᷤ ȩqualitatis ꝙ

Expanded text:
pria ergo personarum in praedictis verbis assignasse dicitur Hilarius, quia relativa nomina personarum posuit, scilicet, imaginis et muneris; quae relative dicuntur de personis, et proprietates notant quibus distinnisi solo nomine aeternitatis, quo non ipsam paternitatem, sed eam voluit ersonarum distinctionem Aug. ostendere volens sine expressione illarum trium proprietatum superius commemoratarum, in In Patre est unitas, in Filio aequalitas, i
Abbreviated transcription (Latin):
patri. ñ pater filio: cum & filius
dicat᷑ equalis patͥ in scriptura
& pater filio: s filiꝰ hoc habet
a patre ut sit ei ȩqualis. pat̾ aũ
non ht̃ a filio: & tam̃ filiꝰ plene
ac ꝑfecte ȩqualis ẽ patri. id÷ ima

Expanded text:
ur, non Pater Filio, cum et Filius dicatur aequalis Patri in Scriptura, et Pater Filio, sed Filius hoc habet a Patre ut sit ei aequalis, Pater autem non habet a Filio; et tamen Filius plene ac perfecte aequalis est Patri
Abbreviated transcription (Latin):
Quidet hec uel ex parte uel per
specłm & in enigmate. gaudeat.
p̃missa accipienda sint: licet
tante sint ꝓfunditatis ut etiã
adhibita expositione uix aliqͣ¬
tenꝰ ea intellig̾e ualeat humanꝰ
sensus: cũ & ipsa eoꝵ explana¬
tio quã hic aug̾ edidit. pluri¬
mũ in se habeat difficultatis
expositionẽ ñ distinguunt᷑ ibi
ꝓetates ꝑsonarũ tres. Non enĩ
scđm p̃missã expositionẽ di¬
stinguunt᷑ hic tres illȩ ꝓpͥeta¬
tes suꝑiꝰ assignatȩ: s ipse ypo¬
stases distinctȩ ab inuicẽ mon¬

Expanded text:
Qui videt hoc vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate, gaudeat cHilarii praemissa accipienda sunt, licet tantae sint profunditatis, ut etiam adhibita expositione vix aliquatenus ea intelligere valeat humanus sensus; cum et ipsa eorum explanatio, quam hic Aug. edidit, plurimum in se habeat difficultatis expositionem non distinguuntur ibi proprietates personarum tres. Non enim secundum praemissam expositionem distinguuntur hic tres illae proprietates superius assignatae, sed ipsae hypostases distinctae ab invicem mon
Abbreviated transcription (Latin):
s similis ẽ patri ꝓpt̾ unitatẽ
ẽentiȩ. Est gͦ appellatio tantũ
relatuia: similitudo uͦ est in dif¬
ferentia. Unde quibusdã uidet᷑
ñ indocte nomine eqͣlitatis uel
similitudinis non aliquid poni
s remoueri: ut ea ratione dicat᷑
filiꝰ equalis patͥ. quia nec maior
ẽ eo nec minor: & hoc ꝓpt̾ uni¬
tatẽ e̾ẽntiȩ. Ita & similis dicit᷑
qr nec diu̾sus nec alienꝰ nec in aliqͦ
dissimilis: & hoc ꝓpt̾ ee̾ntiȩ sim¬
plicitatẽ. Non gͦ scdm qd filius
genitꝰ ẽ a patre. ȩqualis uł inȩqͣlͤ

Expanded text:
lis est Patri propter unitatem essentiae. Est ergo appellatio tantum relativa, similitudo vero indifferens essentia. Unde quibusdam non indocte videtur nomine aequalitatis vel similitudinis non aliquid poni, sed removeri ut ea ratione dicatur Filius aequalis Patri, quia nec major est eo, nec minor, et hoc propter unitatem essentiae. Ita et similis dicitur, quia nec diversus, nec alienus, nec in aliquo dissimilis, et hoc propter essentiae simplicitatem. Non ergo secundum quod Filius est genitus a
Abbreviated transcription (Latin):
uellet singularũ in tͥnitate ꝑ¬
sonarũ insinuare ꝓpͥa: et̾nitas ẽ
inquit in patre: species in imagi¬
ne: usus in munere. Q quia ñ
mediocris autoritatis in tracta¬
tione scripturarũ d in assertio¬
ne fidei uir extitit. hylariꝰ enĩ
hoc in libris suis posuit: hoꝵ¬

Expanded text:
e singularum in Trinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in imagine, usus in munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum et assertione fidei vir exstitit, Hilarius enim hoc in libris suis posuit, ho
Abbreviated transcription (Latin):
ferimꝰ: filiũ in nascibilẽ confi¬
teri ĩpiissimũ ẽ. Iã enĩ ñ erit
unus ds: quia dm unũ dm pre¬
dicari natura uniꝰ innascibilis
lius i ds sit. duo innascibiles e̾ẽ
ñ possunt: cũ iccirco unꝰ d̾s sit.
cum & pat̾ d̾s sit & filiꝰ cłi ds sit
qr innascibilitas sola penes unũ

Expanded text:
r. --Filium innascibilem confiteri, impiissimum est. Jam enim non erit Deus unus: quia Deum unum praedicari natura unius innascibilis Deus sit, duo innascibiles esse non possunt: cum idcirco Deus unus sit cum et pater Deus sit, et filius Dei Deus sit, quia innascibilitas so
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis innascibiliter & sine
inicio dicat filiũ quasi duo sine
pͥncipio & duo innascibilia &
duo innata dicens. faciat duos
deos: anathema sit. Caput enĩ
q̃d est pͥncipiũ omniũ filius:
caput aũ qͦd est pͥnciꝑiũ omnñi

Expanded text:
Si quis innascibilem et sine initio dicat Filium, tanquam duo sine principio, et duo innascibilia, et duo innata dicens, duos dicat Deos, anathema sit. Caput enim quod est principium omnium Christus; caput autem quod est principium Christi
Abbreviated transcription (Latin):
an scđm substantiã: & si relati¬
ue. utrũi scdm relationẽ an se¬
cundũ eentiã consideranda sit
equalitas: deinde qͥd sit ȩqͣlitaᷤ¬
ipsa. Ad qͦd dicimꝰ quia sicut
simile nichil sibi ẽ. similitudo
enĩ ut ait hył sibi ipsi non est:
relatiue dr. Dicit᷑ gͦ relatiue
filiꝰ equalis patri: & utriq sp̃s
sc̃s. Est tam̃ equalis patri filiꝰ¬

Expanded text:
ndum substantiam; et si relative, utrum secundum relationem, an secundum essentiam consideranda sit aequalitas; deinde, quid sit ipsa aequalitas: Ad quod dicimus quia sicut simile nihil sibi est similitudo enim ut ait Hilarius, sibi ipsi non est,relative dicitur. Dicitur ergo relative Filius aequalis Patri, et utrique Spiritus sanctus. Est tamen aequa
Abbreviated transcription (Latin):
tur qͥd unũ. & plura unum di
potest aliqͥd significari ex plu¬
rib unũ factũ. quãuis diu̾sa
natura. sicut anima & corpus
ñ possunt utiq dici unũ. qͥd
enĩ tam diu̾sum: nisi addat᷑
uł subintelligat᷑ quid unũ. id:
unꝰ homo. Unde apłs. Qadhe
dixit unꝰ est uł unũ st̃. s addi
hominis & sp̃s dĩ: s in herendo
fit sp̃s hõis unus sp̃s cum dõ:
qr particeps fit ueritatis. beati¬
tudinis q illiꝰ. Si gͦ de his quȩ
diu̾se substantie st̃ recte dicit᷑
q̃ sint unꝰ sp̃s: qͣntomagis qͥ uniꝰ

Expanded text:
tur quid; cum etiam plura unum dicpotest significari aliquid ex pluribus unum factum, quamvis diversa natura; sicut anima et corpus non possunt utique dici unum quid enim tam diversum? nisi addatur vel sub intelligatur quid unum, scilicet unus homo. Unde Apostolus: Qdixit: Unus est vel unum sunt, sed addit hominis et Spiritus Dei; sed inhaerendo fit spiritus hominis unus spiritus cum Deo, quia particeps fit veritatis et beatitudinis illius. Si ergo de his quae diversae substantiae sunt, recte dicitur quod sint un
Abbreviated transcription (Latin):
gulus quisq hoꝵ d̾s est: & simul
om̃s unus ds. & singulus quisq
hoꝵ plena substantia ẽ: & simul
om̃s una substantia. Pater. nec
dem trib ȩt̾nitas: eadẽ incominu¬
tabilitas: eadem maiestas: eadẽ
potestas. In his u̾bis: aꝑte insi¬
nuat᷑ ꝑsonarũ triũ distinctio.
Qre ꝑatͥ attribuat᷑ unitas. cxxui.¬

Expanded text:
gulus quisque horum Deus est, et simul omnes unus Deus; et singulus quisque horum plena substantia est, et simul omnes una substantia. Pater nec dem tribus aeternitas, eadem incommutabilitas, eadem majestas, eadem potestas. In his verbis aperte insinuatur personarum trium distinctio. 8. Quare Patri attribuatur unitas, et Fi
Abbreviated transcription (Latin):
uerit in filiũ bõis remittet᷑ ei
nec hic nec in fut᷑o remittet᷑
ei. diligent᷑ adute. Hunqͥd
alia ẽ offensio filii: alia sp̃s
sẽi eᷤ Sicut uina dignitas: sic
una inuirla. S si qͥs corporis
specie deceptꝰ humani. remis¬
suis aliqͥd sentit de xp̃i ear¬
ne ꝗͣ dignũ est. ht̃ culpam:
ñ ẽ tam̃ exclusuis a uenia. Si
iestatẽ & potestatẽ ab neget
sempit̾nã. & putet ñ in spũ
di eici demonia s in beelzes¬
bub: ñ potest ibi exoratio ẽẽ
uenie. tibi sacrilegii plenitu
illi augustimi deseptioni con¬
gruere uidet᷑. qua illud peccm̃
dicit᷑ eẽ inuidentia gr̃e oppu¬
gnans frat̾nitatẽ. Qui enim p
agnitionẽ ueritatis sp̃s scĩ
ueritatẽ negat. eiꝰq oꝑa diẽ
ẽe beelzebub: potestati. bomi¬
tati & gr̃e łi inuidere non
dubitat᷑. Non itaq distin¬
ctio illa u̾boꝵ sic accipiend̾a
ẽ. quasi triũ ꝑsonarũ diuisȩ
sint offense: s ibi gen̾a pec

Expanded text:
verit in filium hominis, remittetur ei: nec hic, nec in futurum remittetur ei , diligenter adverte. Nunquid alia sancti? Sicut una dignitas, sic una injuria. Sed si quis corporis specie deceptus humani remissius aliquid sentit de Christi carne quam dignum est, habet culpam, non est tamen exclusus a venia. Si jestatem et potestatem abneget sempiternam, et putet non in Spiritu Dei ejici daemonia, sed in Beelzebub: non potest ibi exoratio esse veniae, ubi sailli August. descriptioni congruere videtur, qua illud peccatum dicitur esse invidentia gratiae oppugnans fraternitatem. Qui enim post cognitionem veritatis sancti Spiritus veritatem negat, ejusque opera dicit esse Beelzebub, potestati, bonitati et gratiae Dei invidere non dubitatur. Non itaque distinctio illa verborum sic accipienda est, quasi trium personarum divisae sint off
Abbreviated transcription (Latin):
omni ẽẽ orandũ. Sñ illud
ioħis. non ꝑ eo dico ut quis
oret. sic accipiendũ uidet᷑.
uit ꝓ aliqͦ peccante ad mortẽ¬
hanc uitã non oremꝰ: ddũ aũ
in hac ẽ uita. nec pecẽm illiꝰ
iudicare. nec de illo desꝑare
nitentia ł cor impenitens
quandui qͥsq in hac carne
uiuit ñ potest uidicari: de
nullo enĩ desꝑandũ ẽ. qͣndiu
patientia d̃i ad penitentiã
adducit. Paganꝰ est hodie. iu¬
deus infidelis ẽ hodie. heretic̃
ẽ hodie. scismaticꝰ est hocdie:
qͥd si cras amplectat᷑ catholi¬
cam pacẽ. & sequat᷑ catholicã
ueritatẽ. Quid si isti quos in
qͥcũq genere erroris notos &
tanꝗͣ desꝑatissimos damnas
penitentiã: & inueniunt uerã
ostendit᷑ ꝑ singulis ꝑecc̃orib
in hac uita ẽẽ oranddũ. nec de
aliqͦ ẽẽ diffidendũ. qr conu̾ti
potest dũ in hac uita ẽ: quia
ñ potest sciri de aliquo utrũ
peccau̾it ad mortẽ uł in sp̃m
sc̃m. nisi eñ ab hac uita disces¬

Expanded text:
omni esse orandum. Unde illud Joan. 5: Non pro eo dico ut quis oret, sic accipiendum videtur, ut pro aliquo peccante ad mortehanc vitam, non oremus. Dum autem in hac vita est, nec peccatum illius judicare, nec de illo desperare, nitentia, vel cor impoenitens quandiu quisque in hac carne vivit, non potest judicari. De nullo enim desperandum est, quandiu patientia Dei ad poenitentiam adducit: paganus est hodie; judaeus infidelis est hodie; haereticus est hodie: schismaticus est hodie; quid si cras amplectatur catholicam fidem, et sequatur catholicam veritatem? Quid si isti quos in quocumque genere erroris notas, et tanquam desperatissimos damnas, paenitentiam et inueniunt ueram ostenditur pro singulis peccatoribus in hac vita esse orandum; nec de aliquo esse diffidendum, quia converti potest dum in hac vita est; quia non potest sciri de aliquo utrum peccaverit ad mortem vel in Spiritum sanctum, nisi cum ab hac vita disces
Abbreviated transcription (Latin):
retract᷑ rememorans: aliquid
adiciendũ ibi fore. nec asse¬
rendo se dixisse aꝑit. ita di¬
cens. Qd quidẽ ñ ꝯfirmaui:
qm hoc putare me dixi. S
tam̃ addendũ fuit. Si in haec
scelerata m̃tis ꝑu̾sitate finie¬
rit hanc uitã: qm de qͥcũq
pessimo in hac uita ꝯstituto
ñ ẽ desꝑandũ: nec pro illo
imprudent̃ oratur de quo
ñ desperat᷑. Nis u̾bis insinuiat᷑
pec̃om p̃missa diffinitione
descriptũ. tc̃ solũ debere dici

Expanded text:
 rememorans, aliquid adjiciendum ibi fore, nec asserendo se dixisse, aperit, ita dicens: Quod quidem confirmavi, quoniam hoc putare me dixi. Sed tamen addendum fuit si in hac scelerata mentis perversitate finierit hanc vitam, quoniam de quocumque pessimo in hac vita constituto non est desperandum, nec pro illo imprudenter oratur de quo non desperatur. His verbis insinuatur peccatum praemissa definitione descriptum, tunc solum debere dici
Abbreviated transcription (Latin):
leuiori impulsu fuerat ꝓstratꝰ.
Etam̃ quia aliquã licet modicã
cadendi occasionẽ habuit. iccir¬
co ꝑ dei grãm iuuari potuit aq̃
ueniã: ut qui ꝑ aliũ ceciderat
ꝑ aliũ erigeretur. Qui gͦ incita¬
torẽ habuit ad malũ: ñ in iuste
reparatorẽ habuit ad bonũ. Bia¬
bolus uͦ quia sine alicuiꝰ tẽptati¬
one peccauit. ꝑaliũ ut surgeret
iuuari ñ debuit. nec ꝑ se potuit:¬
& ideo irremediabile eiꝰ peccatũ
extitit. Peccatũ uͦ bõis sicut ꝑ

Expanded text:
leviori impulsu fuerat prostratus. Et tamen quia aliquam, licet modicam, cadendi occasionem habuit, idcirco per gratiam juvari potuit ad veniam, ut quod per alium ceciderat, per alium erigeretur. Qui ergo incitatorem habuit ad malum, non injuste reparatorem habuit ad bonum. Diabolus vero quia sine alicujus tentatione peccavit, per alium ut surgeret juvari non debuit, nec per se potuit; et ideo irremediabile peccatum ejus extitit. Peccatum vero hominis sicut
Abbreviated transcription (Latin):
stratorii sp̃s: in ministerium
missi. His testimoniis assert
quidã om̃s angłos mitti. Heo
debet indignũ uideri si etiã
suꝑiores mittant᷑: cum & ille
qui creator ẽ omniũ ad hec in¬
feriora descenderit. Nic orit᷑¬
questio. Si om̃s mittunt᷑. et¬
nuntii di existunt: quare unꝰ
tm̃ int̾ nouẽ ordines. angeloꝵ
nõie censetur: Ad qͦd quidã
dicunt om̃s quidẽ mitti. s
alios sepiꝰ. & quasi ex officio
iniuncto qui ꝓprie angłi uel
archangłi nominent᷑: alios uͦ
rariꝰ mitti. scił maiores. causa
extra cõmunẽ dispensationẽ
oborta. qui cũ angłoꝵ ministe¬
riũ suscipiunt. etiã nom̃ assu¬
munt. Uñ in ꝑsalmo: qͥ facit

Expanded text:
istratores spiritus, in ministerium missi. His testimoniis asserunt quidam omnes angelos mitti. Nec debet indignum videri si etiam superiores mittantur, cum et ille qui creator est omnium ad haec inferiora descenderit. 3. Quaestio: Si omnes mittuntnuntii Dei existunt, quare unus tantum, inter novem ordines, angelorum nomine censetur? Ad quod quidam dicunt omnes quidem mitti, sed alios saepius et quasi ex officio injuncto, qui proprie angeli vel archangeli nominantur; alios vero rarius mitti, scilicet majores, causa extra communem dispensationem oborta; qui cum angelorum ministerium suscipiunt, etiam nomen assumunt. Unde psal. 103: Qui facis
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ: utrũ om̃s illi cȩlestes
sp̃s ad ext̾iora nuntianda
mittant᷑. Quidã putant. in
qui foras ꝓ officio exeunt. alio¬
quos qui intꝰ semꝑ assistunt:
sic̃ scriptũ in daniele. Milia
miliũ ministrabant ei: & deci¬
es milies centena milla assiste¬
bant ei. Itẽ dyonisiꝰ in ierarchi¬
a. quȩ sacer pͥncipatꝰ dicit᷑: de
p̾latione sp̃uum ait. Suꝑiora
illa agmina ab intimis nunꝙͣ
recedunt: qm ea q̃ preminent
usũ ext̾ioris officii nunꝗͣ hñt
llis autoritatib innitunt᷑: qui
angłos mitti nisi inferiores

Expanded text:
dum est utrum omnes illi coelestes spiritus ad exteriora nuntianda mittantur. Quidam putant aliquos in qui foras pro officio exeunt, alios qui intus semper assistunt; sicut scriptum est in Dan., c. 7: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant ei. Item Dion., in Hierarchia, quae sacer principatus dicitur, de praelatione spirituum ait: Superiora illa agmina ab intimis nunquam recedunt, quoniam ea quae praeeminent usum exterioris officii nunquam habent. His auctoritatibus innituntur qui angelos mitti, nisi inferiores,
Abbreviated transcription (Latin):
el. gabriel. raphael. de suꝑi¬
ori ordine fuisse. Mychael int̾¬
p̃tatur quis ut ds. gabriel for¬
titudo di: raphael medicina di
Nec sunt ista noĩa ordinũr. s spi¬
hoꝵ. uniꝰ propͥe ac singularit᷑

Expanded text:
el, Gabriel, Raphael de superiori ordine fuisse. Michael interpretatur quis ut Deus? Gabriel, fortitudo Dei; Raphael medicina Dei; nec sunt ista nomina ordinum, sed spihorum unius proprie ac singulariter
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ boni sumꝰ & iuste ui¬
s facit. non tn sine libero arb.¬
in nob̃. & hec ipsa st̃ dei bona.
Uñ aug̾ ad sixtũ pb̃rm. Cũ coro a
nat merita nr̃a: nichil aliuq̃
coronat ꝗͣ sua munera. Unde

Expanded text:
oni sumus et juste vised facit; non tamen sine libero arbiin nobis; et haec ipsa sunt Dei dona. Unde August. ad Sixtum presbyterum: Cum coronat Deus merita nostra, nihil aliud c
Abbreviated transcription (Latin):
Unde qͦd aug̃ supͣ dixit bonũ iy
liberi arbitrii ẽẽ uirtutẽ. ita ac¬
cipi potest. id ÷ actũ uirtutis:
allo quin sibi contͣdicere uidet᷑
qui etiã opꝰ uirtutis supra dix̃
bñ uti possumꝰ. in quib posuit
liberũ arb̃. Si uͭ bonꝰ usus liber
arbitrii opꝰ uirtutis ẽ: iã uirt
ñẽ. Cum gͥ bonũ usũ eiꝰ uirtũ
ẽẽ dixerit: nomine uirtutis ipsiꝰ
usũ significauit. Qd̃ idẽ ẽ usus
uͥtutiꝰ & liberi arb̃. s uirtutis pͥn¬

Expanded text:
unde quod supra Aug. dixit, bonum usum liberi arbitrii esse virtutem, ita accipi potest, id est, actum virtutis: alioquin sibi contradicere videretur, qui etiam opus virtutis supra dixit bene uti possumus, in quibus posuit liberum arbitrium. Si vero bonus usus liberi arbitrii opus virtutis est, jam virtus non est. Cum ergo bonum usum ejus virtutem esse dixit, nomine virtutis ipsius usum significavit. 9. Quod idem usus est virtutis, et liberi arbitrii; sed virtutis p
Abbreviated transcription (Latin):
ritis p̃cedentib reddit᷑. qr et
eadẽ merita quib reddit᷑ ñ a
nob sunt s in nob̃ facta st̃ per
gr̃am. recte & ipsa uita gratia
nuncupat᷑ quia gratis dat᷑: nec
ideo gratis quia ñ meritis det᷑.
s qr data st̃ ꝑ grãm & ipsa me¬
rita quib datur. Epy logꝰ ut adda
bis in notesc̾e potest. qualit̾ gr̃a

Expanded text:
dditur, quia et eadem merita quibus redditur, non a nobis sunt, sed in nobis facta sunt per gratiam, recte et ipsa vita gratia nuncupatur, quia gratis datur. Nec ideo gratis, quia non meritis datur, sed quia data sunt per gratiam et ipsa merita quibus datur. 8. Epilogat ut alia addat. bis aliquatenus potest qualiter g
Abbreviated transcription (Latin):
tur: amboꝵ utiq filiꝰ diceret᷑:
qͦd absurdissimũ ẽ. Filiꝰ qͥppe
nullus ẽ duoꝵ: nisi patͥs et
matͥs. Absit aũ ut int̾ dm
patrẽ & dm̃ filiũ tale aliquid
suspicem. Absurdissime gͦ filiꝰ

Expanded text:
tur, amborum utique filius diceretur: quod absurdissimum est. filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. absit autem, ut inter deum patrem et dei filium tale aliquid suspicemur
Abbreviated transcription (Latin):
etiã filiꝰ. Ad qđ dicimꝰ: qđ cum
ut̾q ꝓcedat a patre. dissimilit̃
tam̃. Nã sp̃s sc̃s ut ait aug̃. in xͦ.¬
libro de trinit̃. ꝓcedit a patre
ut genitꝰ: ac ꝑ hoc illud elu
neq factꝰ ut ꝑ dĩ gr̃am in ad¬
oꝑtionẽ nasceret᷑. sicut nos. Qđ¬
filii & ꝓcessionẽ sp̃s scĩ: dũ hic
iuiuimꝰ distinguere ñ sufficimꝰ.
Uñ aug̾. maximino p̃missã
dens sic ait. Queris a me si de
sub̃a patͥs est filiꝰ. de sub̃a pa
tris ẽ etiã sp̃s sc̃s: cur unꝰ filiꝰ¬

Expanded text:
etiam Filius. Ad quod dicimus quod cum uterque procedat a Patre, dissimiliter tamen. Nam Spiritus sanctus, ut ait Aug. in lib. 5 de Trin., procedit a Patre ut genitus. Ac per hoc neque factus, ut per Dei gratiam in adoptione nasceretur, sicut nos. IFilii et processionem Spiritus sancti, dum hic vivimus, distinguere non sufficimus; unde Aug. Maximino praemissam dens, sic ait: Quaeris a me si de substantia Patris est Filius, de substantia Patris est etiam Spiritus sanctus: cur unus Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Iusticia magna uirtꝰ ani
mi ẽ: quã ñ facit in hoĩe nisi
eccłiȩ feci iusticiã: non ipsam
uirtutẽ quã ñ facit homo. s opꝰ
eiꝰ intelligi uoluit. Ecce aꝑte

Expanded text:
m. Justitia magna virtus est, quam non facit in homine nisi Feci justitiam, non ipsam virtutem, quam non facit homo, sed opus ejus intelligi voluit. Sic e
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ ẽ. Nam dde gr̃a fidei e¬
ꝑhesiis scribens apłs: similiter
fidẽ non ex homine s ex do ẽẽ
tantũ asserit. inqͥens. Grã estis
saluati ꝑfidẽ. & hoc ñ ex uobiᷤ.

Expanded text:
ntum. Nam de gratia fidei Ephesiis scribens Apostolus, similiter fidem non ex homine, sed ex Deo tantum esse asserit, inquiens: Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis;
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate nr̃a fiat: s uoluntaᷤ
nr̃a ostendit᷑ infirma ꝑ legẽ. ut
sanet gr̃a uoluntatẽ. & sana uo¬
luntas impleat legẽ. De gr̃a qͦ

Expanded text:
voluntate nostra fiat, sed voluntas nostra ostenditur infirma per legem, ut sanet gratia voluntatem, et sana voluntas impleat legem. 3. De gratia quae
Abbreviated transcription (Latin):
telligibilẽ sensibili p̃tulerunt.
Sensibilia dicimꝰ q̃ uisu tactuq
corporis sentiri queunt: intelli¬
gibilia q̃ conspectu m̃tis intel
ligi. Cũ gͥ in eoꝵ conspectu. corpͥ
& animꝰ magis minꝰq speciosa
e̾e̾nt. si aũ om̃i specie çarere pos¬
sent. omnino nulla ẽent: uide¬
r̃t etiã eẽ aliqͥd qͦ illa speciosa
facta st̃. ubi ẽ pͥma & incõmu¬
tabilis species. ideoq incõpara¬
biłis: & illud ẽẽ rerũ pͥncipium
tot modis potuit cognosci u̾ita
dei. Cũ gͦ ds una sit & sĩplex
eẽntia q̃ ex nulla diu̾sitate
partiũ uł accid̾entiũ consistit

Expanded text:
peciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae visu tactuque corporis sentiri queunt: intelligibilia, quae conspectu mentis intelligi. Cum ergo in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent; si autem omni specie carere possent, omnino nulla essent; viderunt esse aliquid quo illa speciosa facta sunt, ubi est prima et incommutabilis species, ideoque incomparabilis; et illud esse rerum principium tot modis potuit cognosci veritas Dei. Cum ergo Deus una sit et simplex essentia, quae ex nulla diversitate partium vel accident
Abbreviated transcription (Latin):
uł modꝰ qualit̃ possit cognosei
Nã sicut dic̃ ambiꝵ. ut ds̃ đs.
ꝗͥ nat᷑a inuisibił ẽ. etiã a uisibi¬
lib posset sciri. opꝰ fecit qͦd opificẽ
uisibilitate sui manifestauit: ut
ꝑ creatũ increatũ poss sciri: &
ille ds omniũ ẽẽ crederet᷑. qͥ hoc
fecit qͦd ab hõie ĩpossibile ẽ fieri.

Expanded text:
 potuit cognosci Deus. Nam sicut ait Ambros., ut Deus qui natura invisibilis est, etiam a visibilibus posset sciri, opus fecit quod opificem visibilitate sui manifestavit; ut per certum, incertum posset sciri, et ille Deus omnium esse crederetur, qui hoc fecit quod ab h
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ ipsos & in ipsis. nec ait. ipsis
gła. s ipsi: insinuauit hanc tͥni¬
tatẽ unũ dñm dm ẽẽ. Sed quia
singłȩ pene sillabȩ noui testam̃ti
hanc ineffabilẽ unitatis atq
tͥnitatis ueritatẽ concordit̃ insi¬
nuant: inductioni testimonioꝵ
congruis q similitudinib ita e̾ẽ
ꝓut infirmitas nr̃a ual&s osten

Expanded text:
per ipsos, et in ipsis, nec ait ipsis gloria, sed ipsi, insinuavit hanc Trinitatem unum Deum esse. Sed quia singulae pene syllabae novi Testamenti hanc ineffabilis unitatis atque Trinitatis veritatem concorditer insinuant, inductioni testimoniorum congruisque similitudinibus ita esse, prout infirmitas nostra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ redeamꝰ. & ad ostenden¬
dũ ꝑsonarũ pluralitatẽ atq
eentiȩ diuinȩ unitatẽ. alias
scõꝵ auctoritates inducamꝰ. Mo¬
yses diẽ. in pͥncipio creauit ds
celũ & terrã: ꝑ dm̃ significans

Expanded text:
redeamus; et ad ostendendum personarum pluralitatem atque essentiae divinae unitatem, alias sanctorum auctoritates inducamus. Moyses dicit: In principio creavit Deus coelum et terram ; per Deum significans
Abbreviated transcription (Latin):
di intellectu m̃tis conspic̾e po¬
tuit. uł etĩã conspexit ꝑ ea quȩ
facta st̃: id ÷ ꝑ creaturas uisibile
uł inuisibiles. Aduob enĩ inua¬
bat᷑: scił a nat᷑a quȩ rationał erat.
& ab oꝑib a d̾o factis: ut manife¬
staret᷑ homini u̾itas. Ideo apls

Expanded text:
tis conspicere potuit, vel etiam conspexit, per ea quae facta sunt, id est, per creaturas visibiles vel invisibiles. A duobus enim juvabatur: scilicet a natura, quae rationalis erat; et ab operibus a Deo factis, ut manifestaretur homini veritas. Ideoque Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dr elegisse qͦsdã ut boni
fierent. & fideles: ita etiã conce¬
di debeat reꝓbasse qͦsdã ut ma¬
li e̾ent & infideles. & obdurare
ut peccent: qͦd nullatenꝰ conce¬
di oportet. Non enĩ reꝓbatio ita
ẽ causa mali sicut p̾destinatio
causa boni: neq obduratio ita
facit hominẽ malũ. quẽ admo¬
dũ miscdia facit bonũ. An ea q̃
semel scit d̃s uł p̾seit semꝑ seiat

Expanded text:
sicut dicitur elogisse quosdam ut boni fierent et fideles, ita etiam concedi debeat reprobasse quosdam ut mali essent et infideles, et obdurare ut peccent; quod nullatenus concedi oportet. Non enim reprobatio ita est causa mali, sicut praedestinatio est causa boni; neque obduratio ita facit hominem malum, quemadmodum misericordia facit bonum. 6. An ea quae semel scit Deus vel praescit, semper sciat
Abbreviated transcription (Latin):
re dictũ. ñ quia aliqͥs p̾destine¬
tur ꝓ meritis. uł iustificationiᷤ
gr̃am mereat᷑: s qr aliqui ñ
adeo mali st̃ ut mereant᷑ sibi
gr̃am ñ imꝑtiri. Nullꝰ enĩ dei
ita uiuunt ut si ñ mere ant᷑¬
gram iustificationis. ñ tam̃ me¬
rent᷑ omnino repelli. & grãm sͥ
subtrahi. Ideo ꝙ dixit in qͥbꝰdã
peccatorib p̃cedere q̃ digni sint
uistificatione. & in aliis qͦ digni
fundo querentes redd̃e rationẽ.
atq scdm coniecturas cordis sui¬
inscrutabilẽ altitudinẽ udicioꝵ
d̃i cogitare conantes. in fabulasᷤ
uanitatis abierunt. dicentes qr
animȩ sursũ in cȩlo peccant. &
scđm sua peccata ad corpora ꝓ
meritis dirigunt᷑. & dignis sibi
qͣsi carcerib includunt᷑. Ierunt
hi tales post cogitationes suas:
& uolentes disputare de di pro¬
fundo. u̾si st̃ in ꝓfundũ: dicenteᷤᷤ
animas in cȩlo ante conu̾satas.
& ibi aliqͥd boni uł mali egisse:
& ꝓ meritis ad corpora terrena
detrusas ẽẽ. Hoc aũ respuit ca¬

Expanded text:
re dictum, non quia aliquis praedestinetur pro meritis, vel justificationis gratiam mereatur, sed quia aliqui non adeo mali sunt, ut mereantur sibi gratiam non impartiri. Nullus enim Dei ita vivunt, ut etsi non mereantgratiam justificationis, non tamen merentur omnino repelli, et gratiam sibi subtrahi. Ideoque dixit in quibusdam peccatoribus praecedere quo digni sint justificatione, et in aliis quo digni rofundo quaerentes reddere rationem atque secundum conjecturas cordis inscrutabilem altitudinem judiciorum Dei cogitare conantes in fabulas vanitatis abierunt, dicentes quia animae sursum in coelo peccant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum, dicentes animas in cet ibi aliquid boni vel mali egisse, et pro meritis ad corpora terrena detrusas esse. Hoc autem respuit ca
Abbreviated transcription (Latin):
aliis peccatorib qͦ digni st̃ obtu¬
sione. Ecce hic uidetur aug̃. di¬
cere qđ ipsa d̃i uoluntas qͣ alioᷤᷤ
eligit alios reꝓbat. ex meritis
alios reꝓbare: & qđ ꝓ meritis
aliis apponit᷑ gr̃a iustificatiõis.
aliis ñ. unde obtundunt᷑. Sed
qͥd intellig̾e uoluerit ignorat᷑:
nisi forte dicat᷑ hic intellexisse
qͦd supͣ dicimꝰ eũ retͣctasse. Nlã
ibidẽ etiã alia contͣria quȩdã

Expanded text:
aliis peccatoribus, quo digni sunt obtusione. Ecce hic videtur Aug. dicere quod et ipsa Dei voluntas qua alios eligit, alios reprobat, ex meritis alios reprobare; et quod pro meritis aliis apponitur gratia justificationis, aliis non, unde obtunduntur. Sed quid intelligere voluerit, ignoratur; nisi forte hoc dicatur intellexisse, quod supra diximus eum retractasse. Nam ibidem quaedam alia con
Abbreviated transcription (Latin):
um aũ frat̾na dilectio sit
deus. nec pat̾ ẽ nec filiꝰ est. s
tantũ sp̃s sc̃s: qui ꝓprie in
trinitate dilectio ł caritas đr.
Si in donis dĩ nichil maius est¬
caritate. & nullũ ẽ maiꝰ donũ
di quã sp̃s sc̃s: quid conseqͥn¬
tius est. quã ut ipse sit caritaᷤ
Ubi manifestat eã se dixisse
dilectionẽ dm: quã dixit ex
deo. Ds̃ gͦ ex deo: est dilectio.
uimꝰ quia in ipso manemꝰ &
ipse in nobis: quia de sp̃u suo¬

Expanded text:
Cum autem fraterna dilectio sit Deus, nec Pater est, nec Filius, sed tantum Spiritus sanctus, qui proprie in Trinitate dilectio vel charitas dicitur. Si in donis Dei nicaritate et nullum est maius donum dei quam spiritus sanctus, quid consequentius, quam ut ipse sit caritas, Ubi manifestat eam se ddilectionem deum, quam dixit ex deo; deus ergo ex deo est dilectio. cimus, quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo
Abbreviated transcription (Latin):
d hec iuxta modulũ nr̃e
intelligentiȩ ita dicimꝰ.
Prescientia & dispositio uł pre-¬
destinatio: ad aliqua dici ui¬
dent᷑. Sicut enĩ creator ad
creaturã relatiue dr: ita p̃sci¬
entia uł presciꝰ ad futura refer¬
ri uidet᷑. & dispositio ad faci¬
enda. & p̃destinatio ad sal-¬
uanda. Ueruntam̃ creator.
ita relatine đr: ut eentiã ñ
significet. Prescientia uͦ uel
presciꝰ & in respectu fut᷑oꝵ d̃r:
dispositio & p̃destinatio. Ideo¬
q cum dr si nulla ee̾nt futura
ñ ẽet in deo p̾scientia. uł ñ esset
d̃s presciꝰ: qr uaria ẽ ibi causa
dicendi. distingui oportet rati¬
one dicti. Cum gͦ dicis. si nulla
e̾ent fut᷑a non e̾et in dõ p̃scien¬
tia uł ñ esset presciꝰ: si in dicendo
hanc causã attendis. scił quia
nulla e̾e̾nt subiecta eiꝰ p̾scientie
ũn ipsa posset dici p̃scientia. uł
ipse presciꝰ. qͦd utrũq dr ꝓꝑter

Expanded text:
d hoc juxta modulum nostrae intelligentiae ita dicimus. Praescientia vel dispositio vel praedestinatio ad aliquid dici videntur. Sicut enim Creator ad creaturam relative dicitur, ita praescientia vel praescius ad futura referri videtur, et dispositio ad facienda, ac praedestinatio ad salvanda. Verumtamen Creator ita relative dicitur, ut essentiam non significet. Praescientia vero vel praescius et in respectu futurorum didispositio, et praedestinatio. Ideoque cum dicitur: Si nulla essent futura, non esset in Deo praescientia, vel non esset Deus praescius, quia varia est ibi causa dicendi, distingui oportet rationem dicti. Cum ergo dicis: Si nulla essent futura, non esset in Deo praescientia vel non esset praescius; si in dicendo hanc causam attendis, scilicet, quia nulla essent subjecta ejus praescientiae, unde ipsa possit dici praescientia vel ipse praescius, quod
Abbreviated transcription (Latin):
anteꝗͣ fierent ñ erant. Quom
gͦ deo nota erant q̃ non erant:
E rursus. qͦm᷑ ea faceret q̃ sibi
nota ñ erant: Non enĩ quicꝗͣ
fecit ignorans. Nota gͦ fecit: ñ
facta cognouit. Dinde anteqͣ
fierent. & erant & ñ erant: erais
in di scientia: ñ erant in sua
nat᷑a. Ipsi aũ deo ñ audeo dic̃e
alio modo innotuisse cũ ea fe¬
cisset. qͣm illo qͦ ea nouerat ut
fac̾et: apud quẽ non ẽ tͣnsmu¬
tatio. nec uicissitudinis obũbra
tio. Ecce hic h̃s quia hȩc uisibi¬
lia anteꝗͣ sierent. indĩ scientia
erant. Ex hoc gͥ sensu omnia

Expanded text:
am fierent, non erant. Quomodo ergo Deo nota erant quae non erant? Et rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant? Non enim quidquam fecit ignorans. Nota ergo fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent et erant et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sua natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset quam illo quo ea noverat ut faceret. Apud quem non est transmutatio nec vicissitudtio . Ecce hic habes quod haec visibilia, antequam fierent, in Dei scientia erant. Ex hoc igitur sensu omnia
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̃n filii iracundiȩ. s filii dei
ꝑ adoptionẽ effecti sumꝰ potiꝰ qͣm
nascim᷑. E quia omne qͦd fit. an¬
teꝗͣ fiat ñ fuit: nos cũ filii non
fuissemꝰ. efficimͣ. Ante enĩ filii ñ
eramꝰ. s ꝑ gr̃am facti sumꝰ: non
nati neq generati. s acquisiti.
Acquisiuit enĩ nos as sibi: & per
hoc dr nos genuisse. Genuisse
enĩ dm filios: nunꝗͣ eũ ꝓpͥetatis
significatione cognoscimus dici
Ex adoptione enĩ homo ẽ filiꝰ ai
ñ ex generatione: neq ei ꝓp̾etaᷤᷤ
est s nuncuꝑatio. Neꝑ id ñ uere¬
ẽ filius. quia nec ꝓprie natꝰ dr̃:¬
nec semꝑ filius fuit. Unigenitꝰ
ãu ds non fuit aliqͣndo non filiꝰ.
nec fuit aliqͥd anteꝗͣ filius. nec
quicꝗͣ ipse nisi filiꝰ. atq ita qui
semꝑ est filiꝰ nascibilitatis ꝓprie¬
tate. ac ueritate. filius ẽ eiꝰ solius

Expanded text:
ed filii Dei r adoptionem effecti sumus potius quam nascimur: et quia omne quod fit, antequam fiat non fuit, nos cum filii non fuissemus, efficimur. Ante enim filii non eramus, sed per gratiam facti sumus, non nati neque generati, sed acquisiti. Acquisivit nos Deus sibi, et per hoc dicitur nos genuisse. Genuisse enim Deum filios, nunquam cum proprietatis significatione cognoscimus dici. Ex adoptione enim homo factus filius Dei, non ex generatione; neque ei proprietas est, sed nuncupatio, ac per id non vere filius est, quia nec proprie natus dnec semper filius fuit. Unigenitus autem Deus nec fuit aliquando non Filius, nec fuit aliquid antequam Filius, nec quidquam ipse nisi Filius, atque ita qui semper est Filius nascibilitatis proprietate ac veritate, filius ejus solius
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s. Ergo sp̃s sc̃s ineffabilis q̃dã
pats filiiꝙ cõmunio ẽ. E ideo
fortasse sic appellat᷑ ut iã diximꝰ
nec tterare piget: quia patri &
filio potest eadẽ appellatio con¬
uenire. Nam hoc ipse ꝓprie dr¬

Expanded text:
s, ineffabilis quaedam Patris Filiique communio est. Et ideo fortasse sic appellatur, ut jam diximus, nec iterare piget, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire, nam hoc ipse proprie d
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis aꝑte ostendit᷑ quȩdã dici
de deo scdm substantiã. quȩdam
sc̾m relationẽ: nichil tam̃ scđm
accidens. Ostendit᷑ etiã ꝓprietaᷤᷤ
pat̾s e̾e quod ht̃ filiũ. & ꝓpͥetas
filii qđ ht̃ patrẽ. Ideo ꝙ cũ dix̃
eternũ & incõmutabile ẽẽ qđ
pat̃ dicit᷑ & qđ filius dicitur. ita

Expanded text:
bis ostenditur quaedam dici de Deo secundum substantiam, quaedam secundum relationem, nihil tamen secundum accidens. Ostenditur etiam proprietas Patris esse quod habet Filium, et proprietas Filii, quod habet Patrem. Ideoque cum dixerit aeternum et incommutabile esse quod Pater dicitur, et quod Filius dicitur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ aũ dico motũ animi. Si uͦ
caritas & fides. motꝰ animi st̃:
uirtutes gͦ motus animi sunt.
Qͥb alii respondentes. p̃missa
u̾ba aug̃. ita intelligenda fore
inqͥunt. Fices ẽ. credere qͣd ñ
uides: id ÷ fides ẽ uirtꝰ qua cre¬
dit᷑ qͦd ñ uidetur. Itẽ caritaᷤ ẽ
motꝰ animi. id ÷ gr̃a qua moue¬
tur animꝰ ad diligendũ. Et
qr hȩc & his similia ita accipi¬
enda sint. ex his conicit᷑ que
alibi aug̃ ait. Nã in pͥmo libro
d̃e trinit̾. Alia st̃ ea que credun¬
tur: aliud ẽ fides qua credunt᷑
Ex qͥb u̾bis sic argum̃itando
ꝓcedunt. Aliuid ẽ credere: aliud
illud qͦ credit᷑. Predictũ ẽ aũ
fidẽ ẽẽ id quo credit᷑. Sic gͥ cre¬
dere ñ ẽ fides: quia credere ñ ẽ
id qͦ credit᷑. Addunt qͦq Uirtꝰ
opꝰ di tantũ ẽ. quã ipse solus
facit in nob. Ipsa gͦ ñ ẽ usus
uł actꝰ liberi arb̃: s credere ẽ
actꝰ liberi arb̃. Non ẽ itaq uir¬
tus. Premissis aliisq rationib

Expanded text:
tatem autem voco motum animi. Si vero charitas et fides motus animi sunt, virtutes ergo motus animi sunt. Quibus alii respondentes praemissa verba Augustini ita intelligenda fore inquiunt: Fides est credere quod non vides, id est, fides est virtus qua creditur quod non videtur. Item: Charitas est motus animi, id est, gratia qua movetur animus ad diligendum. Et quod haec et his similia ita accipienda sint, ex his conjicitur quae alibi Aug. ait. Nam in lib. 2 de Trin., c. 2: Aliud sunt ea quae creduntur, aliud est fides qua creduntur. Ex quibus verbis sic argumentando procedunt: Aliud est credere, aliud illud quod creditur. Praedictum autem est fidem id esse quo creditur; sic ergo credere non est fides, quia credere non est id quo creditur. Addunt quoque: Virtus opus Dei tantum est, quam ipse solus facit in nobis; ipsa ergo non est usus vel actus liberi arbitrii, sed credere est actus liberi arbitrii; non est itaque virtus.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa uirtritũ. E ideo qͦd ang̃
dic̃ opꝰ uirtutis ẽẽ bonũ usum
naturaliũ potentiarũ de usu
ext̾iori accipiunt: qͦd uͦ dicit
bonũ usũ liberi arb̃ uirtutẽ ẽẽ
& in magnis numerari bonis.
de usu int̾iori intelligunt: &
uirtutes nichil aliuã ẽẽ ꝗͣ bonoᷤᷤ
affectꝰ uel motꝰ m̃tis asserunt
qͦs ds in hoĩe facit. ñ homo: qr
licet illi motꝰ sint liberi arbit
ñ tam̃ ẽẽ queunt nisi d̾s ipsũ
liberet & adiuuet. gr̃a sua ope¬
rante & cooꝑante. Quã cd̃i gra¬
tuitã uoluntatẽ accipiunt:

Expanded text:
a virtutum. Et ideo quod Aug. dicit opus virtutis esse bonum usum naturalium potentiarum, de usu exteriori accipiunt; quod vero dicit bonum usum liberi arbitrii virtutem esse, et in magnis numerari bonis, de usu interiori intelligunt. Et virtutes nihil aliud esse quam bonos affectus vel motus mentis asserunt, quos Deus in homine facit, non homo: quia licet illi motus sint liberi arbitrii, non tamen esse queunt nisi Deus ipsum liberet et adjuvet gratia sua operante et cooperante, quam Dei gratuitam voluntatem accipiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ ex uirtute ẽ & ex libero arb̾:
s ex uirtute pͥncipalit̃. E bonꝰ
ile usus: in magnis bonis annu¬
merandꝰ ẽ. Illa aũ gr̃a p̃ueniens
quȩ uirtꝰ ẽ. ñ usus liberi arbit
ẽ. sed ex ea potiꝰ ẽ usus bonꝰ lib̾i
arbitrii. quȩ in nob ẽ a deo ñ

Expanded text:
bonus ex virtute est, et ex libero arbitrio; sed ex virtute principaliter. Et bonus ille usus in magnis bonis annumerandus est. Illa autem gratia praeveniens, quae et virtus est, non usus liberi arbitrii est, sed ex ea potius est bonus usus liberi arbitrii, quae nobis est a Deo, non
Abbreviated transcription (Latin):
st̃̾ omnia. nec sũme nec equalit̾
nec ĩmutabilit̾ bona: s tam̃
bona &̃ singula. simul uͦ uniu̾¬
sa ualde bona: quia ex om̃ib
consistit uniu̾sitatis admirabi¬
lis pulchritudo: in qua etiam
illud qͦd malũ dicit᷑ bñ ordina¬
tũ & loco suo positũ. eminentiꝰ
cõm̃dat bona ut magis place¬
ant: & laudabiliora sint dũ

Expanded text:
sunt omnia; nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona; sed tamen bona etiam singula, simul vero universa valconsistit universitatis admirabilis pulchritudo, in illud quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint du