comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ed qui sunt mortui quosex hibuit mare
qui in eo erant: Neq enim qui in mari m¬
riuintur non sunt ininferno aut corpora eorum se¬
uancur inmari: aut qđẽ. absurdius mare haᷤ¬
bat bonos mortuos. et infertius malos: Quis h
pucauerit: S ꝓfecto conuenient quidã hoeꝰ eo
mnale ꝓ isto scło positum accipiunt: Cuing et quos

Expanded text:
ed qui sunt mortui, quos exhibuit mare, qui in eo erant? Neque enim qui in mari moriuntur, non sunt in inferno, aut corpora eorum servantur in mari; aut, quod est absurdius, mare habebat bonos mortuos, et infernus malos. Quis hoc putaverit? Sed profecto convenienter quidam hoc loco mare pro isto saeculo positum accipiunt. Cum ergo et quo
Abbreviated transcription (Latin):
in libro uitȩ scrinei missi suntstagnum ignis:
Nondm̃ iste liber comiemorat irobliuione fa¬
llatur. s p̃destinationem significat eorum quibꝰ
ȩcna clabitur uita Neq enim nescit eos ds̃ et in hoc
librolegit ut sciat: s potuis ipsa eiꝰ p̃scientia de ilł
uidicandos malos: restat ut etiam de bonis licat:
Iam enim explicauit: qđ breuit̃ adño dictum NNic
ibunt istimn suppliciũ ȩt̃num: Sequitur ut explret
qđ e im ibi conectitur: Iusti autẽ in uitam ȩt̃nam:
It iudunquit celum nouum

Expanded text:
in libro uitae scripti, missi sunt in stagnum ignis. in libro uitae scripti, missi sunt in stagnum ignis. Non Deum liber iste commemorat, ne obliuione fallatur; sed praedestinationem significat eorum, quibus aeterna dabitur uita. Neque enim nescit eos Dlibro legit ut sciat, sed potius, ipsa ejus praescientia, de illis iudicandos malos, restat ut etiam de bonis dicat. Iam enim explicauit quod breuiter a Domino dictum est: Sic ibuntaisti in supplicium aeternum; sequitur ut explicet, quod etiam ibi conectitur: Iusti autem in uitam aeternam. Et uidi, inquit, caelum nouum
Abbreviated transcription (Latin):
creli uidetur anciquos etiam scõs qui uenturi
xp̃i cenuerunt fidem. locis quidem acorm̃tis im¬
piorum remocissimis s apud inferos fuisse. do¬
nec eos inde xp̃i sanguis & ad ea loca descensus
erueret: ꝓfecto deinceps boni fideles effuso illo
p̃cio. iam redempti ꝓrsus inferos nesciunt clonet
etiam receptis corꝑib bona recipiant: q̃ merentur:
UM autem dixisset et uidicati sunt
singłi scđm facta sua: breuit̃ subiecit
quem ad modũ fuerint uidicati et mors et infer
nus missisunt inquit in stagnum ignis: His nomi.¬
nib significans diabolumqm̃ mortis ẽ. auctor in¬
fernarumq poenarum: uniũsamq simul demo.
societatem: Hoc est enim qđ supͣ euidentius p̃occu¬
pando iamdixerat: Et di abolus qui seducebat eos
missus ẽ. instagnum ignis et sulphuris Qđ iͦubi
obseurius ad uinxerat dicens. qđ et bestia & pseudo¬
ꝓpħa: hic aꝑtus et quitia sunt inquit inuenti

Expanded text:
credi uidetur antiquos etiam sanctos, qui uenturi credi uidetur antiquos etiam sanctos, qui uenturi Christi tenuerunt fidem, locis quidem a tormentis inpiorum remotissimis, sed aput inferos fuisse, donec eos inde Christi sanguis et ad ea loca descensus erueret, profecto deinceps boni fideles effuso illo pretio iam redemti prorsus inferos nesciunt, donec etiam receptis corporibus bona recipiant, quae merentur. Cum autem dixisset: Et iudicati sunt singuli secundum facta sua, breuiter subiecit, quem ad modum fuerint iudicati: Et mors et infernus, inquit, missi sunt in stagnum ignis, his nominibus significans diabolum, quoniam mortis est auctor infemarumqute poenarum, uniuersamque simul daemonum societatem. Hoc est enim quod supra euidentius praeoccupando iam dixerat: Et diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris. Quod uero ibi obscurius adiunxerat dicens: Quo et bestia etpseudopropheta, hic apertius: Et qui non sunt, inquit, inuenti
Abbreviated transcription (Latin):
candos: etiam ipsos mortuos appellauit ethomos
mortuos seꝑelue mortuos suos Possint mortui ectã
pot hoc dici qcł mortalia gerunt corꝑ adude apls.¬
ne uiuente. atq in hoc corꝑe constit. eẽ. demon¬
strans &e corpis mortuum et sp̃m uitam. Hectat
cdxit corpus mortale s morcuum: quamius eadem
paulo post eciam mortalia corꝑa. sic̃ usitantius uo¬
cant᷑ appellet: hos gͦ morcuos exhibuit maie qui
in eo erant: idẽ exhibuit homines hoc scłm qui¬
cumq i eoerant quia nondumobierant: Et mors
et infernus inquit reddiderunt mortuos quos
in se habebant. Mare exhibuit quia sicut inuenti
sunt asfuerunt: morsuͦ et infernus reddideriuit
qm uite dequa iam exierant reuocarunt: Nec
frustra fortasse non sacis fuit ut diceiet morsaut
infernus. s utrumq dictum ẽ Mors ꝓpt̃ bonos.
qui tantum mͦ mortem ꝑpeti potuerunt non et
infernum: infernus autem ꝓpt̃ malos qui etiam
pęnas apud inferos peclunt: Si enim non absurde

Expanded text:
sos mortuos appellavit, et bonomortuos sepelire mortuos suos . Possunt mortui etiam propter hoc dici, quod mortalia gerunt corpora: unde Aposne uiuente adque in hoc corpore constituto esse demonstrans, et corpus mortuum et spiritum uitam. Nec tamen dixit corpus mortale, sed mortuum, quamuis eadem paulo post etiam mortalia corpora, sicut usitatius uocantur, appellet. Hos ergo mortuos exhibuit mare, qui in eo erant, id est, exhibuit homines hoc saeculum, quicumque in eo erant, quia nondum obierant. Et mors et infernus, inquit, reddiderunt mortuos, quos in se habebant. Mare exhibuit, quia, sicut inuenti sunt, adfuerunt; mors uero et infernus reddiderunt, quoniam uitae, de qua iam exierant, reuocarunt. Nec frustra fortasse non satis fuit ut diceret mors aut infernus, sed utrumque dictum est: mors propter bonos, qui tantummodo mortem perpeti potuerunt, non et infernum; infernus autem propter malos, qui etiam poenas aput inferos pendunt. Si enim non absurde
Abbreviated transcription (Latin):
de qua questio ẽ. eadem infidelitate contendunt:
Quia hȩc animalia nec semꝑ uuumt: et in illis
feruorib sine dolorib uiuunt: Suȩ quippena¬
turȩ conuenientib uegetant᷑: illis ñ cruciant᷑
elementis. quasi non incredibilius uecari qͣm
cruciari talib rebꝰ Mirabile ẽ. enim dolere in
ignib et cam̃ uiuere: s mirabiluis uiuere in ig¬
nib nec dolere: Si alitemhoc credit᷑ cur ñ et illud:¬

Expanded text:
de qua quaestio est, eadem infidelitate contendent, de qua quaestio est, eadem infidelitate contendent, quia haec animalia nec semper uiuunt et in illis feruoribus sine doloribus uiuunt. suae quippe naturae conuenientibus uegetantur illis, non cruciantur elementis; quasi non incredibilius sit uegetari quam cruciari talibus rebus. mirabile est enim dolere in ignibus et tamen uiuere, sed mirabilius uiuere in ignibus nec dolere. si hoc autem creditur, cur non et illud
Abbreviated transcription (Latin):
stridor dentium: Tunciusti fulgebunt sicut sol:
in regno patris sui Et illud Sic ibunt isti in sup.
ille. nunc iste ordo si quis inspiciat. inuenitur:
Sed ego istum quacausa elegerim dixiii
increduli. posse humana corpora ani¬¬
mata atq uiuentia ñ solum numqͣm morte
disso lui. s mȩt̾norum quoq ignium durare
cormentis: Nolunt enim hoc ad om̃ipotentis
nos referre potentiam: s aliquo exemplo ꝑsua.¬
derisibi flagitant: Quib si respondebumis ẽẽ.
ammalia ꝓfecto corruptibilia quia mortalia
quȩ tamen in mediis ignib uiuant: nonnul¬
lum etiã geuꝰ uermium. inaquarum calidarũ
scaturrigine repperͥri. quarum feruorem nemo
impune contrectat: illos autem non solũ sine ulla
sui lesione ibi eẽ. s extraeẽ non posse aut nolunt
credere si ostendere non ualemus Aut si ualue¬
rimꝰ siue ocuł demonstie resipsas: siue ꝑtestes
idoneos edocere. non sacis ee. hoc ad exemplumtei

Expanded text:
stridor dentium; tunc iusti fulgebunt sicut sol stridor dentium; tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris sui, et illud: Sic ibunt isti in supplille, nunc iste ordo, si quis inspiciat, inuenitur. Sed ego istum qua causa elegerim, dixi. Cincreduli, posse humana corpora animata adque uiuentia non solum numquam morte dissolui, sed in aeternorum quoque ignium durare tormentis? Nolunt enim hoc ad Omnipotentis nos referre potentiam, sed aliquo exemplo persuaderi sibi flagitant. Quibus si respondebimus esse animalia profecto corrupquae tamen in mediis ignibus uiuant, nonnullum etiam genus uermium in aquarum calidarum scaturrigine reperiri, quarum feruorem nemo impune contrectat, illos autem non solum sine ulla sui laesione ibi esse, sed extra esse non posse: aut nolunt credere, si ostendere non ualemus, aut, si ualuerimus sine oculis demonstrare res ipsas siue per testes idoneos edocere, non satis adhuc ad exemplum esse rei,
Abbreviated transcription (Latin):
ludicem uiuorum atqmortu¬
orum ad debitos fines ambe
ꝑuenerunt ciuitates. quarũ
est una dĩ altera diaboli cuiꝰ modi supplicium
sit futurum diaboli et oĩum ad eum ꝑtinentium:
in hoc libro nobis quantum ope duuna ualebimꝰ.
diligentus disputandum ẽ Ideo autem hunc
tenere ordinem malur: ut pꝰea disseram de feli¬
ritate sc̃orum qm̃ utrumq cum corporib eric
Et incredibilius uid et᷑ eẽ. in ȩt̃nis corpora durare
cruciatib: qͣm sine dolore ullo inet̃na beatitu¬
dine ꝑmanere Acꝑ hoc cum illam pęnam non
debere eẽ. incredibilem demonstrauero adu.¬
uabit me plurimum ut multo facilius om̃ica¬
rens molestia immortalitas corꝑum in scĩs fu¬¬
tura credatur: Nec ad iuinis ordo iste abhorret
eloquiis ubi aliquando quidẽ bonorũ beacitudo
pͥus ponit̾ ut est illud. qui bona fecerunt inre¬
surrectionem uitȩ qui aucẽ mala egerunt in re¬
surrectionem uidicii Dedaliquando et posteriꝰ:
caminum ignis ardentem: Illic erit fletus et

Expanded text:
iudicem uiuorum adque mortuorum, ad debitos fines ambae peruenerint ciuitates, quarum est una Dei, altera diaboli, cuius modi supplicium sit futurum diaboli et omnium ad eum pertinentium. in hoc libro nobis, quantum ope diuina ualebimus, diligentius disputandum est. Ideo autem hunc tenere ordinem malui, ut postea disseram de felicitate sanctorum, quoniam utrumque cum corporibus erit et incredibilius uidetur esse in aeternis corpora durare cruciatibus quam sine dolore ullo in aeterna beatitudine permanere; ac per hoc cum illam poenam non debere esse incredibilem demonstrauero, adiuuabit me pluri- u mum, ut multo facilius omni carens molestia inmortalitas corporum in sanctis futura credatur. Nec a diuinis ordo iste abhorret eloquiis, ubi aliquando quidem bonorum beatitudo prius ponitur, ut est illud: Qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui autem mala egerunt, in resurrectionem iudicii; sed aliquando et posterius,caminum ignis ardentem; illic erit fletus et
Abbreviated transcription (Latin):
e alienatio auita dei. inȩtnitate supplicli.
Uitam gͥ aternam idẽ sine ullo fure felice
solus ipse dat qui dat ueram fetatela
Quam qmi illi quos colit cheologia ista cuu¬
lis. dare non posse conuicti sunt non slum
ꝓꝓter ista temꝑalia atq terrena qđ supio¬
rib quinq libris ostendimꝰ s multo inagis
ꝓpt̃ uitam et̾̃nã quȩ post mortem ficuia e.
qđ isto uno etiam illis coꝑantib egimus colen¬
di non sunt. Sed quoniã uetnosȩ consued di¬
nis uis nimis in alto radices habet: si cui de
ista ciili theologia respuenda atq uitanda
parum uideor disputasse : in aliud uolum̃
qđ huic opitulante dõ conuingendum ẽ.
animum intendat¬

Expanded text:
est alienatio a uita Dei in aeternitate supplicii. est alienatio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur aeternam, id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti sunt: non solum propter ista temporalia adque terrena, quod superioribus quinque libris ostendimus, sed multo magis propter uitam aeternam, quae post mortem futura est, quod isto uno etiam illis cooperantibus egimus, colendi non sunt. Sed quoniam ueternosae consuetudinis uis nimis in alto radices habet, si cui de ista ciuili theologia respuenda adque uitanda parum uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic opitulante Deo coniungendum est, animum intendat
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt sidea felicitas eẽt: Quia uͦ non dea s munꝰ
ẽ. dĩ. cui deo nͥdatori felicitatis consetrandi su¬
mus qui etñam utã ubi uera ẽ. et plena felici¬
tas pia caritate diligimus: Non autem eẽ da¬
torem felicitatis quemqͣm istorum dõrum
qui tanta turpitudine colunt᷑. & nͥ ista colant᷑
multo turpius irascunt᷑ atq obhoc se sp̃s im¬
mundissimos confitentur: puto exhis quȩ
dicta sunt neminẽ dubitate oportere. Porro
qui non dat felicitatem. uitam quo mͦ dare
possit ȩt̃nam : Eam quippe uitam ȩt̃nam dici¬
mus: ubi ẽ sine fine felicitas. Nam si anima
in penis uiuit ȩt̃nis quib & ipsi sp̃s trucia¬
buntur inmundi: mors ẽ. potius illa eterna.
qͣm uita. Nulla quippe maior et peior ẽ mors:
qͣm ubi non moritur mors. S qđ animȩ na¬
tura ꝑid qđ immortalis creata ẽ. sine quiali¬
cumq uita eẽ non potest. Smma mors eiꝰ

Expanded text:
essent, si dea felicitas esset? Quia uero non dea, sed munus essent, si dea felicitas esset? Quia uero non dea, sed munus est dei: cui deo nisi datori felicitatis consecrandi sumus, qui aeternam uitam, ubi uera est et plena felicitas, pia caritate diligimus? Non autem esse datorem felicitatis quemquam istorum deorum, qui tanta turpitudine coluntur et. nisi ita colantur, multo turpius irascuntur adque ob hoc se spiritus inmundissimos confitentur, puto ex his, quae dicta sunt, neminem dubitare oportere. Porro qui non dat felicitatem, uitam quo modo dare posset aeternam? Eam quippe uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. Nam si anima in poenis uiuit aeternis, quibus et ipsi spiritus cruciabuntur inmundi. mors est illa potius aeterna quam uita. Nulla quippe maior et peior est mors, quam ubi non moritur mors. Sed quod animae natura, per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius
Abbreviated transcription (Latin):
sint auctoritate duuina. ac pꝰmodum apopło
dĩ cui uitȩ ęt̾̃nȩ misterium reuelatum ẽ. temꝑe
qͦ oportuit eadem auctoritate sublata sint: & ali¬
as diximus maxime cum aduersus maniche¬
os ageremꝰ. & in hoc tempere loco oportuniore
dicendum ẽ. Nunc ꝓpter tres theologias qͦs¬
greci dicunt mithicem. physicem politicen.
latine autẽ dici possunt fabulasa. naturalis.
ciuilis. qđ neq de fabulosa qͣm & ipsi deoruni
multorum falsorumq cultores lib̾rime rep̃hen¬
derunt. neq de ciuili cuiꝰ illa parseẽ. conuinci¬
tur. eiꝰq &e ista simillima uł eciam uł etiam de¬
terior inuenit᷑. sꝑanda ẽ ȩt̃na uita. si cui satis
non sunt quȩ in hoc uolumine dicta sunt.
adiungat etiam illa quȩ insuꝑiorib libris.
& maxime quarto de felicitatis datore deo
plurima disputata sunt. Nam cui nͥ uni felicita¬
ti ꝓpter et̃nam uitã consecrandi homines

Expanded text:
sint auctoritate diuina, ac post modum a populo sint auctoritate diuina, ac post modum a populo Dei, cui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et in hoc opere loco opportuniore dicendum est. CGraeci dicunt mythicen physicen politicen, Latine autem dici possunt fabulosa naturalis ciuilis, quod neque de fabulosa, quam et ipsi deorum multorum falsorumque cultores liberrime reprehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est aeterna uita, si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris et maxime quarto de felicitatis datore Deo plurima disputata sunt. Nam cui nisi uni felicitati propter aeternam uitam consecrandi homines
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta uideorum. & maxime sabbata:
mutilit̃ cos facere affirmans qđ ꝑ illossin¬
głos septem interpositos dies septimam fere
partem ętatis suȩ ꝑdant uacando. & multa
in tempore urgentia ñ agendo letantur. Xp̃i¬
anos tm̃ iam tunc uidȩis inimicissimos inne¬
utrã parcem cominemorare ausus ẽ: ne uł
laudaret contͣ sue patriȩ ueterem consuetu.¬
dinem uł rep̃henderet contͣ ꝓpriam forsitan
uoluntatem. Deillis sane uideis cum loqueret᷑.
ait. Cum interim usq adeo sceleratissime gentis
consuetudo conualuit ut ꝑ om̃s iam t̾ras recep¬
ta. sic uicci uictorib leges dederunt. Mirabat᷑
hȩc dicens: et quid diuinitus ageretur ignorans.
Subiecit plane sententiam qua significaret qͥd
de illorum sacram̃torum ratione sentiret. Ait
enim. Illi tm̃ causas ritus sui nouerunt. maior
pars popłi facit qđ cur faciat ignorat. S de sa¬
cramentis uideorũ uł cur uł quatenꝰ instituta

Expanded text:
sacramenta Iudaeorum et maxime sabbata, sacramenta Iudaeorum et maxime sabbata, inutiliter eos facere adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos dies septimam fere partem aetatis suae perdant uacando et multa in tempore urgentia non agendo laedantur. Christianos tamen iam tunc Iudaeis inimicissimos in neutram partem commemorare ausus est, ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus sui nouerunt; maior pars populi facit, quod quur faciat ignorat. Sed de sacramentis Iudaeorum, uel quur uel quatenus instituta
Abbreviated transcription (Latin):
gura. & dua rumina. quib non miror petito¬
rem defusse. Omnem istam ignobilem dõꝵ
turbam qͣm longo euo. longua suꝑsticio con¬
gessit. sic in quit adorabimus: ut memineri¬
mus cultum eiꝰ magis ad morem qͣm adrem
ꝑtinere. Nec leges gͦ illi nec mos in ciuili theo¬
logia id instituerunt qđ diis gratum ẽẽt. uł
ad rem ꝑtineret: s iste quem philosophi qͤsi
liberum feceru̾nt . tͣm quia illustris popłi
romani senator erat colebat qđ rep̃hendebat.
agebat qđ arguebat. qđ culpabat ad orabat.
quia uidelicet magnum aliquid eum phy¬
losophia docuerat. ne suꝑsticiosus ẽẽt in mun¬
do in mundo. s ꝓpt̾ leges cuuum moresq
hominum non quidem ageret fingentem
scenicum in theatro. s imitaretur intemplo.
eo dampnabilius quo illa quȩ m̃dacit̃ age¬
bat. sic ageret ut eum popłs ueracit̾ agere
existimaret. scenicus autem ludendo pociꝰ
cuulis theologiȩ suꝑsticiones rep̃hendit etiã

Expanded text:
gora et diua Rumina; quibus non miror petitogora et diua Rumina; quibus non miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aeuo longa superstitio congessit, sic, inquit, adorabimus, ut meminerimus cultum eius magis ad morem quam ad rem pertinere\'. Nec leges ergo illae nec mos in ciuili theologia id instituerunt, quod dis gratum esset uel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophi quasi liberum fecerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat; quia uidelicet magnum aliquid eum philosophia docuerat, ne superstitiosus esset in mundo, sed propter leges ciuium moresque hominum non quidem ageret fingentem scaenicum in theatro, sed imitaretur in templo; eo damnabilius, quo illa, quae mendaciter agebat, sic ageret, ut eum populus ueraciter agere existimaret; scaenicus autem ludendo potius ciuilis theologiae superstitiones reprehendit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
diis immortalib desidet. Et paulo post: hi
tm̃inquit etiam si suꝑuacuum usũ ñ turpẽ
nec infamem dõ ꝓnuttunt: sedent quidem
incaptolio qui se aioue amari putant. ne uino¬
nis quidem si credere poetis uelis iracundissi.¬
mȩ respecui terrentur. Hanc libertatem uarro
non habuit. Lantum mͦ poeticam theologiam
attendamus: deteriora sunt templa ubi hec
aguntur qͣm theatra ubi finguntur. Unde
in his sacris ciuilis theologiȩ has partes potiꝰ
elegit seneca sapienti. ut eas in animi religi¬
one non habeat. s in actib fingat. Ait enim.
Quȩ om̃ia sapiens seruabit tanqͣm legib ui¬
ssa: non tanqͣm diis grata. Et paulo post: qͥd
quod & matrimonia inquit dõrum uingimꝰ.
&e ne pie quidem fr̃m acsororũ: Bellonam
marti collo camus. uulcano uenerem. neptu¬
no salatiam. Quosdam tm̃ celibes telinqui¬
mus. quasi conditio defecerit: p̃sertim cum
quȩdam iuduȩ sint ut populonia uł ful-¬

Expanded text:
dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian tendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus iussa, non tamquam dis grata. Et paulo post: <Quid quod et matrimonia, inquit, deorum iungimus, et ne pie quidem, fratrum ac sororum! Bellonam Marti conlocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam tamen caelibes relinquimus, quasi condicio defecerit, praesertim cum quaedam uiduae sint, ut Populonia uel Ful
Abbreviated transcription (Latin):
autem inuentum magnum eẽ gaudium deri-¬
diss. cum ꝑdicio eiꝰ inuentio que fingat᷑. dolor
tm̃ ille atq leticia ab eis qui nichil ꝑdiderunt.
nichilq inuenerunt ueracit̾ expͥmatur: huic
tm̃ inquit fuidri certum tempus ẽ. Tolerabile ẽ.
semel in anno in sanire. In capitolium ꝑuenis:
pudebit publicatȩ dementiȩ qđ sibi uanus fu¬
ror attribuit officii. Alius numina dõ subicit.
alius horas ioui nutiat alus lictor ẽ. alius
uictor. qui uano motu bãchiorum imitatur
ungentem. Sunt quȩ uinoni ac minerue capil.¬
los disponant. longe a templo non tantum a
simulachro stantes digitos mouent ornanti¬
um. Modo sunt quȩ speculum teneant. sunt
qui aduadimonia sua dõs aduocent. sunt
qui libellos offerunt & illos causã suam do¬
ceant. Doctus archiminus senex iam decrepi¬
tus cotidie in capitolio mimum agebat: qua¬
si dii libent̃ expectarent quem illi homines
desierant. om̃e illic artificum genus oꝑantiũ

Expanded text:
autem inuentum magno esse gaudio deriautem inuentum magno esse gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilque inuenerunt, ueraciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat, alius lector est, alius unctor, qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum
Abbreviated transcription (Latin):
Dũ autem nullo debent coli gener. si hoc
uolunt. Tantus ẽ ꝑturbatȩ mentis & seclib
sus pulsȩ furor: ut sĩdii placait᷑ quemad¬
modum nec quidem homines seuiunt te¬
terrimi. S in fabulis traditȩ tudelitati:⁊
tyranni licerauerunt aliquorum membra.
n eminan sua lacerge iusserunt. In regiȩ libi¬
dinis uo luptaten oastrati sunt quidam. s nemo
sibi neuir eẽt iubente dño manus intulit. Se
ipsum templis contrucidant: uulnerib suis ac
sanguine aĩpluant. Si cui intueri uacet quȩ
faciunt queq pacuintur inueniet tam indeco¬
ra honestis. tam in digna liberis. tam dissimilia
sanis: ut nemo fuerit disputaturus furere eos.
si cum paaciorib furerent. Nunc sanitatis pa¬
trocinm ẽ. insanientium turba. Iam illa quȩ
in ipo capitolio fieri solere commemorat et in¬
trꝓide omnino coarguit. quis credat nisi ab
eridentib aut furentib fieri : Nam cum in
sacris ȩgiptiis osirim lugeri ꝑditum. mox

Expanded text:
Dii autem nullo debent coli genere, si et hoc Dii autem nullo debent coli genere, si et hoc volunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor; ut sic dii placentur, quemadmodum ne homines quidem saeviunt teterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni laceraverunt aliquorum membra, neminem sua lacerare jusserunt. In regiae libidinis voluptatem castrati sunt quidam: sed nemo sibi, ne vir esset, jubente domino, manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, vulneribus suis ac sanguine supplicant. Si cui intueri vacet, quae faciunt, quaeque patiuntur, inveniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam disssanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inridentibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox
Abbreviated transcription (Latin):
b induunt: & numina uocant. quȩ si sp̃u
accepto subito occurrerent monstra haberen
tur. Deinde aliquanto post cum theo logiã
naturalem p̃dicans quorũdam philo sophoꝵ
sententias digessiss. opposuit sibi questio¬
nem. & ait. Hoc loco dicat aliquis. Credã ego
Ego feram aut platonẽ aut ꝑ hipateticum
stratronem quorũ alter fecit dm̃ sine corꝑe
alter sine animo: Et ad hoc respondens: qͥd
S tandem inquit ueriora tibi uident᷑. tatii
aut romuli. aut tullii hostilii somnia: Clu¬
cianam tatius declicauit deam. picum. tybe¬
rinumq romulus: hostiluis pauorem atq
pallorem tecerimos hominũ affectus. quoꝵ
alter mentis tritȩ motus ẽ alter corꝑis nec motꝰ
quidem s color. hec numina potius credes.
ae cȩlo recipies: De ipsis uͦ ritib crudelite
turpib: qͣm libere scripsit. ille inquit uiri¬
les sibi partes amputat ille lacertos seat.
Ubi iratos dõs timent qui sic ꝓpitios merent᷑.

Expanded text:
bus induunt: numina vocant, quae si spiritu bus induunt: numina vocant, quae si spiritu accepto subito occtur”. Deinde aliquanto post, cum, theologiam naturalem predicans, quorundam phylosophorum sentencias digessissnem, et ait: Hoc loco dicit aliquis, Credam ego Ego feram aut Platonem, aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo? Et ad hoc respondens, Quid ergo tandem, inquit, veriora tibi videntur T. Tatii, aut Romuli, aut Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicavit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pavorem atque Pallorem teterrimos hominum affectus, quorum alter mentis terrilae molus est, alter corporis, nec morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes, et coelo recipies? De ipsis vero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit? Ille, inquit, viriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur?
Abbreviated transcription (Latin):
dendo rep̃hensibilẽ ostendat. atq ita utraq
uidicio recte intelligentium reꝓbata sola na¬
turalis remaneat eligenda: Dequa suo loco
in aduitorio dĩ ueri diligentius disserendũ ẽ.¬
libertas dec sane quȩ hinc defuit ne istam
urbanam theologiam theatrice sinullimam
aꝑte sicut illam rep̃hendere auderet. anneo
senecȩ quȩ non nullis indiciis inuenimus
apłorum nostrorum claruisse temporib
non quidem ex toto. uerũ ex aliqua parte
non defuit. Affuit enim scribenti: uuenti
defuit. Nam in eo libro quem contia uꝑsti.¬
ciones condidit. multo copiosuis atquehe¬
mentius rep̃hendit ipse cuulem istam &
urbanam theologiam: quam uarro theatriã
atq fabulosã. Cum enim de simulachris age¬
ret: sacros iuquit. immortales. in iolabiles.
in materia uilissima atq immobili dedicant:
habitus illis dantes hominum fẽrarumq &
piscium. Quiclam uͦ mixto sexu diũsis corꝑi¬

Expanded text:
rodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque rodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque iudicio recte intellegentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius disserendum eLibertas sane, quae huic defuit, ne istam urbanam theologiam, theatricae simillimam, aperte sicut illam reprehendere auderet, Annaeo Senecae, quem nonnullis indiciis invenimus Apostolorum nostrorum claruisse temporibus, non quidem ex toto, verum ex aliqua parte non defuit. Adfuit enim scribenti, viventi defuit. Nam in eo libro quem contra superstitiones condidit, multo copiosius atque vehementius reprehendit ipse civilem istam et urbanam theologiam, quam Varro theatricam atque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret, Sacros, inquit, immortales, inviolabiles in materia vilissima atque immobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam vero mixto sexu diversis corpori
Abbreviated transcription (Latin):
nis mortem. & dõs ad ipsum hominem ꝑti¬
nentes clausit ad neniam deam quȩ infuneri¬
b senum cantatur. Deinde cepit dõs alios osten.¬
dere qui ꝑtinerent non ad ipsum hominem.I
s ad ea que sunt hominis sicuti ẽ. uictus atq
uestitus. & quecunq alia huic uitȩ sunt neces¬
saria: ostendens in om̃ib quid sit cuiꝰq munꝰ.
eꝓpt̃ quid cuiq debeat supplicari. In qua
untuersa diligentia nullos demonstrauit uł
nominauit dõs a quib uita ȩt̃na poscenda sit
ꝓpter qͣm unam ꝓpͥe nos xp̃iani sumus. Quis
gͦ usq ad eo tardus ut non intelligat istum
hominẽ ciuilem theologiam tam diligenter
exponendo & aꝑiendo eamq illi fabulose in¬
digne atq ꝓbosȩ similem demonstrando. atq
ipsam fabulosam partem ẽẽ huiꝰ satis euident̃
ꝑtinere in animis hominum moliri locum.
ea subtilitate ut fabulosam rep̃hendiͣt. cuulẽ
uero rep̃hendere quidem non audeat s ꝓ¬

Expanded text:
nis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Neniam deam, quae in funeribus senum cantatur; deinde coepit deos alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, sed ad ea, quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitus et quaecumque alia huic uitae sunt necessaria, ostendens in omnibus, quod sit cuiusque munus et propter quid cuique debeat supplicari; in qua uniuersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus uita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos Christiani sumus. Quis ergo usque adeo tardus sit, ut non intellegat istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adque ipsam fabulosam partem esse huius satis euidenter pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere quidem non audeat, sed p
Abbreviated transcription (Latin):
cheologiȩ fabulosȩ sibi dicarent. insuis sollem¬
nitatib ponerent. in reb diuinis haberent
Atq ita ce se ipsos inmundissinios sps mani¬
festius eẽ. docuerunt &e huiꝰ urbanȩ theologiȩ
abiectam atq reꝓbatam membrũ partemq
fecerunt: uit cum sit uniuersa turpis & falsa
atq in secontineat commenticios dõs. una pars
eiꝰ sit in luteris sacerdotum. altera in carminib
poetarum. Utrum habeat et alias partes. alia
questio ẽ. Nunc ꝓpt̃ diuisionem uarronis:
& urbanam. et theatricam theologiam ad
unam ciulem ꝑtinere satis ut opinor ostendi.
Undequia sunt ambȩ similis turpitudinis.
ab surditatis. indignitatis: falsitatis : absit a
uiris religiosis. ut sue abhac siue ab illa. uita
sꝑetur ȩc̃na. Deniq & ipse uarro cominemora¬
re & enumerare dõs cępit a conceptione ho-¬
minum. Quorum numerus ẽ exorsus a iano.
eamq seriem ꝑduxit usq ad decrepiti homi¬

Expanded text:
heologiae fabulosae sibi dicarent, in suis sollemheologiae fabulosae sibi dicarent, in suis sollemnitatibus ponerent, in rebus diuinis haberent, adque ita et se ipsos inmundissimos spiritus manifestius esse docuerunt, et huius urbanae theologiae abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turpis et fallax adque in se contineat commenticios deos, una pars eius sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter diuisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum est exorsus a Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti homi
Abbreviated transcription (Latin):
sedere noua nupta iubebatur more honestissi¬
mo et religiosissimo matronarum. Eant adhuc:
et theologiam ciuilem a theologia fabulosa.
urbes a theatris. templa ab sçȩnis. sacia pontifi¬
cum a carminib poetarum uelut res hone.¬
stras a turpib ueraces a fallacib graues aleni¬
b serias aliidicris. appetendas a respuendis.
qua possunt quasi conent᷑ subtilitate discerne¬
re Intelligimus quidagant. Illam theatricam
et fabulosam theologiam abista ciuili pendere
nouerunt: et eide carminib poetarũ tanqͣm
de speculo resultate. Et ideo ista exposita qͣm
dampnare non audent. illam eius imaginen
liberius arguunt & rep̃hendunt: ut qui ag¬
noscunt quid uelint. & hanc ipsam faciem
cuiꝰ illa imago est decestentur quã tm̃ dii ipsi
tanqͣm in eodem sꝑ eculose intuentes tea dili¬
gunt. ut qui qualesq sint. in utraq sinelius ui¬
deantur. Unde etiam cultores suos t̃ribilib
imꝑiis compulerunt: ut immunditiamit¬

Expanded text:
sedere noua nupta iubebatur, more honestissisedere noua nupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibus, serias a ludicris, adpetendas a respuendis, qua possunt quasi conentur subtilitate discernere. Intellegimus quid agant; illam theatricam et fabulosam theologian ab ista ciuili pendere nouerunt et ei de carminibus poetarum tamquam de speculo resultare, et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam eius imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut, qui agnoscunt quid uelint, et hanc ipsam faciem, cuius illa imago est, detestentur; quam tamen di ipsi tamquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius uideantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis conpulerunt, ut inmunditiam t
Abbreviated transcription (Latin):
adiis aduiuari oportebat. non sufficeret aliqͥs
unus aut aliqua una: Nunquid uenus sola
parum eẽt. quȩ ab hoc etiam dicitur nuncupata.
qđ sine uiro femina uirgo eẽ non desinat: Si ẽ.
ulla frons in hominib quȩ nonẽ. innuminib.
nonne cum credunt conuigati tot ds utriusq
sexus eẽ p̃sentes & huic oꝑi instantes. ita pudo¬
re afficiuntur ut & ille minus moueatur et illa
plus reluctetur. Et certe siadẽ uirginiensis dea.
ut uirgini zona soluatur. si adẽ. ds̃ subigus ut
uiro subigatur. si adẽ. dea p̃ma ut subacta ne
se commoueat compͥmatur: dea ꝑtunda. ibi
quid facit: Erubescat. eat foras. Agat aliquid
&e maritus. Ualde in honestum ẽ. ut qđ uocatur
& ꝑtundus uocaretur: mauis contra eum ꝓ
uxoris pudicitia posceret maritus auxilium.
qͣm feca contra siluanum. S quid hoc dicam
cum ibi sit & pͥapus nimius masculus. suꝑcu
uis immanissimum et turpissimum fascinum

Expanded text:
ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina uirgo esse non desinat? Si est ulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest dviro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoveat, comprimatur; dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras: agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut quod vocatur et Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ne ista ẽ. innocentia dõrum ista concordiae
Heccine sunt numina sobria urbium. magis
tidenda qͣm ludibria theatrorum: Cum mas ds¬
&e femina coniungunt᷑: adhibetur uigatinꝰ ds̃.
Si hoc ferendum. S domum ȩ ducenda : quȩ
nubit: Adhibet᷑ et ds̃ domiducus. Ut indomo
sit: adhibetur ds̃ dom̃itius. Ut maneat cum
uiro: additur dea manturna. Quid ult᷑ querit᷑.
Barcatur humanȩ uerecundiȩ. Fagat cetera
concupiscentia carnis &e sanguinis ꝓcurato se'¬
ento pudoris. Quid impletur cubiculum tri¬
bunuminum. quando & paranimphi inde dis¬
cedunt. & ab hoc impletur ñ ut eorum p̃sentia
cogirata mior sit cura pudicitiȩ s ut feminȩ
seru infirmȩ nouitate pauidȩ illis cooꝑantib
sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Idẽ
enum dea uighiensis &e ds pater subigꝰ &e deamait̃
p̃m̾a. ae dea ꝑtunda. & uenus. & priapus. Qd
ẽ hoc: Si om̃ino laborantem in illo oꝑeiurum

Expanded text:
Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? Haeccine sunt numina salubria urbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum
Abbreviated transcription (Latin):
sit eosnocentib parcere qͣm ledere quenqͣm in¬
nocertem: tm̃ mulieri foecȩ post partum tres
dõ custodes cominemorat. adhiberi. ne silua-
ius ꝑ noctem in grediatur & uexet: eorumq custo¬
dum significandorũ causa. tres homines noctu
circum ire limina domus. et pͥmo limen securi fe¬
rire. postea pilo. tc̃io deuerrere scopis ut his datis
culturȩ signis ds̃ siluanꝰ ꝓhibeat᷑ intrare: qđ neq
arbores cedunt᷑ ac putant᷑ sine ferro. neq far confi¬
citur sine pilo. neq fruges coaceruantur sine
scopis. Ab his autem tribus reb tres nuncupatos
dõs int̃ cidenam a securis int̾cisione. pilu̾mnum
apilo. deuerram ascopis. quib dus custodib
contraium dĩ siluani feca conseruaretur. Ita
contra dĩ nocentis seuitiam: non ualeret custo¬
dia bonorum: nisi plures eẽnt adũsus unum
eiq asꝑo horrendo inculto. ut poce siluestri
signis culturȩ tanqͣm contrariis repugnarent

Expanded text:
sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam insit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluani feta conseruaretur. Ita contra dei nocentis saeuitiam non ualeret custodia bonorum, nisi plures essent aduersus unum eique aspero horrendo inculto, utpote siluestri, signis culturae tamquam contrariis repugnarent.
Abbreviated transcription (Latin):
tant: qđ et ipsas ꝑhibeant semen emitcere et
obhoc libero eandem uirilem corporis partem
in templo poni femineani liberȩ Adhȩc ad¬
dunt mulieeres attributas libero & iunũ
ꝓpt̃ libidinem concitandam. Sic bachana¬
lia sunma celebrabant᷑ in sania. ubi ipsauar
ro confitetut a bacantib talia fieri ñ potuisse
nisi mente commota. Hȩc tm̃ postea displi¬
cuerunt senatui saniori: et ea iussit auferri.
Saltem hic tandem forsitan senserunt quod
immundi sp̃s dum ꝓpͥis habent᷑ in hominum
mentib possint. Hec certe non fierent intheatris.
Ludunt quippe ubi nonfurunt: quanuis dõs
habere qui etiam ludis talib delettentur sinule
sit furoris. Quale autem illud ẽ. quod cum reli¬
giosum a suꝑsticioso ea distinctione discernat
ut a suꝑstiioso dicat. timeri dõs. a religioso au.¬
tem cantim ueteri ut parentes non ut hostes
timeri q omnes ita bonos dicat ut facilius

Expanded text:
tant. Quod et ipsam perhibeant semina emittere: et tant. Quod et ipsam perhibeant semina emittere: et ob hoin templo poni, femineam Liberae. Ad haec addunt mulieres adtributas Libero et uinum propter libidinem concitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania; ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tandem forsitan senserunt quid inmundi spiritus, dum pro dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius
Abbreviated transcription (Latin):
cune diis fabulosis aꝑtissimȩ rȩꝓbatis et simi¬
limos formis. etatib sexii. habitu. coniugsi
generationib ritib in quib om̃ib aut honu¬
nes fuisse intelliguntur. & ꝓ unius cuiꝰq uita
uł morte sacra eis & sollempnia constiuta.
hunc ertoreni insinuantib firmantibq demo¬
nuis Aut certe ex qualibet occasione immun.¬
dissimi sp̃s fallendis humanis mentib irre.
non quidem om̃ia s multa iam diximus. non¬
nescurrilitate mimicȩ qͣm diuinȩ consonant
dignitati: Siduas quisqͣm nutrices adhiberet
infanti quarum una nichil nͥ escam. alcera
nichil nͥ potum daret. sicut ad hoc duas adhi¬
buerunt deas. educam & potinam: nempe desi¬
ꝑe &e aliquid mimo simile in sua domo agere
uideatur. Liberum aliberamento apellatum
uolunt qđ mares in coeundo ꝑ euis beneficium
emissis seminib liberentur. Hoc quidem infe¬
minis agere liberam. quam etiã uenerem pu¬

Expanded text:
cunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse similcunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationibus ritibus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione inmundissimi spiritus fallendis humanis mentibus inrepnon quidem omnia, sed multa jam diximus, nonne scurrilitati mimicae, quam divinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam; nempe desipere, et aliquid mimo simile in sua domo agere videretur. Liberum a liberamento appellatum volunt, quod mares in coeundo per ejus beneficium emissis seminibus liberentur: hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
retidunt: itemq alii alio mͦ Et similit̃ cetera:
Et tm̃ theologia fabulosa dicitur. et cum om̃ib
huiuscemodi int̾precationib suis rep̃henditur.
abicitur. imꝓbat᷑. Nec solum a naturali quȩ
phylosophorum ẽ. uerum etiam ab ista ciuili
ꝑtinere: eo quod dediis indigna confinxerint
merito repudianda discernit᷑: eo nimirum
consilio. ut q̃m accutissimi homines atq doc¬
tissimi aquib ista conscripta sunt ambasi imꝓ-¬
bandas intelligebant. & illam scilicet fabulosã
&e istam ciuilem. illam uͦ audebant imꝑbare
hanc non audebant: illam culpandam ꝓpo¬
suerunt. hanc eiꝰ similem comꝑandam exposue
ita sine ꝑicło eorum qui cuulem theologiam
rep̃hendere metuebant. utraq contempta ea
quami iaturalem uocant aput meliores nimos
taies a nbarum prudent inspererit:: ambao
ciuiles qui ad scȩnicos ludos ꝑtinentes fabulo¬
sam in dõrum ciuilium festiuitatib emur

Expanded text:
recidunt. Itemque alii alio modo, et similiter caetera. 2. recidunt. Itemque alii alio modo, et similiter caetera. 2. Et tamen theologia fabulosa dicitur, et cum omnibus hujuscemodi interpretationibus suis reprehenditur, abjicitur, improbatur; nec solum a naturali, quae philosophorum est, verum etiam ab ista civili, ere asseritur, eo quod de diis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur: eo nimirum consilio, ut quoniam acutissimi homines atque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas improbandas intelligebant, et illam scilicet fabulosam et istam ciuilem, illam uero audebant inprobare, hanc non audebant; illam culpandam proposuerunt, hanc eius similem conparandam exposueita sine periculo eorum qui civilem theologiam reprehendere metuebant, utraque contempta, ea quam naturatates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et i
Abbreviated transcription (Latin):
mater. Ueruntam̃ quo qͦ mͦ sacra ei int̾pretentur
et referant adueram naturam: uiros muliebria
pati. non ẽ scđm naturam s contra naturam:
Hic morb. hoc crimen. hoc dedecus. habet int̾
illa sacra ꝓfessionem : quod in uitiosis hominũ
morib uix habet int̾ torm̃ta confessionem. De¬
inde si ista sacra quȩ scȩnicis turpitudinib
conuincuntur et̃ fediora hinc excusant᷑ atq pur¬
gant̃ qđ habent interp̃tationes qͣuib osten¬
dant᷑ rerum significare naturam: cut non etiã
poctica similit̃ excusent᷑ atq purgent᷑: Multi
enim et ipsa ad eundem modum int̾pretati
sunt : usq adeo ut qđ ab eis inimanissimum
et nefandissimum dicit᷑ saturnum filios suos
deuorasse: ita non nulli int̾pretent᷑. qđ longin
quitas temporis quȩ saturni nomine significa.¬
tur quicquid gignit ipsa consumit uł sicut
idem opinatur uarro: quod ꝑtineat saturnꝰ ad
semina quȩ int̾ram de qua oriunt᷑ iterum

Expanded text:
mater. Verum tamen quoquo modo sacra eius interpretentur mater. Verum tamen quoquo modo sacra eius interpretentur et referant ad rerum naturam: uiros muliebria pati non est secundum naturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in uitiosis hominum moribus uix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scaenicis turpitudinibus conuincuntur esse foediora, hinc excusantur adque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam: quur non etiam poetica similiter excusentur adque purgentur? Multi enim et ipsa ad eundem modum interpretati sunt, usque adeo ut, quod ab eis inmanissimum et infandissimum dicitur, Saturnum suos filios deuquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit ipsa consumat: vel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum