comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit: qͦs ille numerus imꝑatores
popłi romani suꝑauerit. quas & quo
modo ciuitates regionesq uastaue¬
rit: uix qͥ historias ꝯ scͥpsert satis expli¬
care potuerunt. Neq id solum fuit
seruile bellũ. s & macedoniã ꝓuin¬
ciam prius seruitia de popłata sunt.
deinde siciliã. oramq maritimam.
Quanta etiã & qͣm horrenda commi¬
serint primo latrocina. deinde ua¬
lida bella pyratarũ:. qͥs ꝓ magnitu¬
dine rerũ ualeat eloqui: ixxuii.
cruentꝰ multis aduersarum sibi
partium iam ꝑemptis. uictus urbe ꝓ¬
fugisset: uix paululũ respirante ciui¬
tate ut uerbis tullians utar. suꝑauit
postea qia cum mario. Tum uero
clarissimis uiris interfectis. lumina ci¬
uitatis extincta sunt. Ultus ẽ huius
uictorie crudelitatem postea sylla: ne
dici qͥdem opus ẽ quanta dĩminutio¬
ne ciuiũ. & quanta calamitate rerpu¬
blice De hac enĩ uindicta que ꝑniti¬
osior fuit qͣm si scelera que pume¬

Expanded text:
eruenerit, quos ille numerus imperatores eruenerit, quos ille numerus imperatores populi Romani superauerit, quas et quo modo ciuitates regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella piratarum, quis pro magnitudine rerum ualeat eloqui? CAPUT XXcruentus multis aduersarum sibi partium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuium et quanta calamitate rei publicae. De hac enim uindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae punie
Abbreviated transcription (Latin):
Reclarum uͦ seditionis obstaculũ
edem concordie testem cedis sup¬
pliciiq graccorũ concionantib op¬
ponendam putarunt. Quantum ex
hoc profecerint. indicant secuta
peiora. Laborarunt enim deinceps
concionatorei ñ exemplum deuitare
grac corũ. sed suꝑare ꝓpositũ lucius.
satumninus tribunus plebis. & gaiꝰ
seruilius pretor. & multo post marcꝰ
drusus: quoꝵs omĩum seditionib
cedes primo iã tunc grauissime.
deinde socialia bella exarserunt:
quib italia uehementer afflicta. &
ad uastitatẽ mirabilem desertionẽq
ꝑducta ẽ. Bellum deinde seruile suc¬
cessit: & bella cunlia. Que prelia cõ¬
missa sunt: quid sangumis effusum:
ut om̃s fere italie gentes quib roma¬
nũ maxime p̾pollebat imꝑiũ. tamꝗͣ.
seua barbaries domarentur. Iam
ex paucissimis idest minꝰ qmͣ septua¬
ginta gladiatorib quemadmodũ
bellũ seruile contractum sit. ad qͣn¬
tũ numerũ & qͣm acrẽ ferocemq ꝑ¬

Expanded text:
eclarum uero seditionis obstaculum eclarum uero seditionis obstaculum aedem Concordiae, testem caedis suppliciique Gracchorum, contionantibus obponendam putarunt. Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta peiora. Laborarunt enim deinceps contionatores non exemplum deuitare Gracchorum, sed superare propositum, L. Saturninus tribunus plebis et G. Seruilius praetor et multo post M. Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo iam tunc grauissimae, deinde socialia bella exarserunt, quibus Italia uehementer adflicta et ad uastitatem mirabilem desertionemque perducta est. \'Bellum deinde seruile successit et bella ciuilia. Quae proelia commissa sunt, quid sanguinis fusum, ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tamquam saeua barbaries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiatoribus quem ad modum bellum seruile contractum sit, ad quantum numerum et quam acrem ferocemque p
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerunt: nc troianũ excidium re¬
coluerunt originẽ ab eius offensione
sumpsisse. Ipsa quippe quia int̾ deas
ñ fuerat inuitata: triũ dearũ litem
aurei mali suppositione comm̃ta ẽ:
unde rixa numinũ. & uenus uictrix.
& rapta helena. & troia deleta. Qua¬
ꝓpter si forte indignata qͦd inter dos
murbe nullũ templũ habere me¬
ruit. ideo iam turbabat tantis cumul¬
tib ciuitatẽ: quanto atrociꝰ potuit
irtitari cum in loco illius cedis hoc
ẽ in loco oꝑis sui. aduersarie sue con¬
stitutã edem uideret. Hec uana ri¬
dentib nobis: illi docti sapientesq
stomachantur. E tamen numinũ bo¬
noꝵ malorumq cultores. de hac que¬
stione concordie discordieq non exe¬
unt: siue ptermiserint harũ dearũ
cultũ. eisq febrẽ bellonamq p̾tule¬
rint quib antiqua fana fecerunt:
siue & istas coluerint: cũ sic eos dis¬
cedente concordia. discordia seuiens
usq ad ciuilia bella ꝑduxent.

Expanded text:
uoluerunt nec Troianum excidium reuoluerunt nec Troianum excidium recoluerunt originem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat inuitata, trium dearum litem aurei mali subpositione commenta est; unde rixa numinum et Venus uictrix, et rapta Helena et Troia deleta. Quapropter, si forte indignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumultibus ciuitatem, quanto atrocius potuit inritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, aduersariae suae constitutam aedem uideret! Haec uana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, siue praetermiserint harum dearum cultum eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt, siue et istas coluerint, cum sic eos discedente Concordia Discordia saeuiens usque ad ciuilia bella perduxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
leganti sane senatus confulto
eo ipso loco ubi funereus ille¬
tumultus commissus ẽ. ubi tot
ciues ordinis cuiꝰq ceciderunt. ibi¬
edes concordie facta ẽ: ut grace ors
pene testis concionantiũ ocłos fe
nret memoriamq compungeret.
S hoc quid aliud̃ fuit qͣm irrisio
deorũ: illi dee templũ construere
quȩ si eẽt inciuitate. ñ tantis dis¬
sensionib dilacerata corrueret.
Nisi forte sceleris huius rea concor¬
dia quȩ deseruerat animos eiuiũ:
meruit milla ede tamqͣm incarcere
meludi. Cur enim si reb gestis con¬
gruere uoluerunt: ñ ibi potius edem
discordie fabricarunt. An ulla ratio
redditur cur concordia dea sit & dis¬
cordia dea ñ sit. ut scdm labeonis di¬
stinctionem bona sit ista. illa uͦ mala:
Nec ipse aliud secutus uid̾etur. qͣm
qͦd aduertit rome etiam febri sicut
saluti templũ constitutũ. Eo mͦ igit᷑
ñ tantum concordie: uerũ etiã discor¬
diȩ fieri debuit. Periculose itaq
romam tam mala dea irata inuere

Expanded text:
leganti sane senatus consulto eo ipso loco, ubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ciues ordinis cuiusque ceciderunt, aedes Concordiae facta est, ut Gracchorum poenae riret, memoriamque compungeret. Sed hoc quid aliud fuit, quam irrisio deorum, illi deae templum construere, quae si esset in civitate, non tantis dissensionibus dilacerata corrueret? nisi forte sceleris hujus rea Concordia, quia deseruerat animos civium, meruit in illa aede tanquam in carcere includi. Cur enim, si rebus gestis congruere voluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricaverunt? an ulla ratio redditur, cur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit; ut secundum Labeonis distNec ipse aliud secutus uidetur quam quod aduertit Romae etiam Febri, sicut Saluti, templum constitutum. Eo modo igitur non solum Concordiae, uerum etiam Discordiae constitui debuit. Periculose itaque Romani tam mala dea irata uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
De eo quod post discretionem lucis atq te¬
nebrarum dictum ẽ. & uidit d̾s lucem
quia bona est.
De et̾na & incommutabili discientia. ac
uoluntate qua semꝑ illi unuersa que
fecit sic placuerunt facienda. quem¬
admoddum facta.

Expanded text:
De eo quod post discretionem lucis atque tenebrarum dictum est, Et vidit Deus lucem, quia bona est.De aeterna et incommutabili scientia Dei ac voluntate, qua semper illi universa quae fecit, sic placuerunt facienda, quemadmodum facta.
Abbreviated transcription (Latin):
sta nobis reddita ratione: multo
facilius eis quorũ cor ñ nimis obdu¬
ruit. ꝑ suadebimus fortasse qͦd uo¬
lumus. Si enim iam humana infir¬
mitas sensit ñ nͥ abaliquo dõ dari
posse felicitatẽ. & hoc senserunt ho¬
norabant. ideo ipsius rei nomine qmͣ
credebant ab illo dari. eum appella¬
ri uoluerunt: satis gͦ indicarunt nec
ab ipso ioue dari posse felicitatem
qͣm iam colebant. s utiq ab illo quẽ
nomine ipsius felicitatis colendum
ẽe censebant. Confirmo prorsus aqͥ¬
dam deo quem nesciebant. eos cre¬
didisse dari felicitatẽ. Ipse gͦ quexat᷑.
ipse colatur: & sufficit. Repudietur
strepitus innumerabilium de mo¬
niorũ. Illi ñ sufficiat hic łs: cui ñ
sufficit munus eiꝰ. Illi inqͣm ñ suffi¬
ciat ad colendũ ds dator felicitatis.
cui ñ sufficit ad accipiendũ ipsa fe¬
licitas. Cui autẽ sufficit. ñ enim
habet homo qͥd amplius optare
debeat: seruiat uni dõ datori felici¬
tatis. Ponẽ ipse quẽ nominant ioll̃¬

Expanded text:
sta nobis reddita ratione multo facilius eis, quorum cor non nimis obduruit, persuadebimus fortasse quod uolumus. Si enim iam humana infirmitas sensit non nisi ab aliquo deo dari posse felicitatem, et hoc senserunt honorabant, ideo ipsius rei nomine, quam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Io
Abbreviated transcription (Latin):
De imagine summȩ trinitatis quȩ scdm
quendam modũ innatura etiam nec¬
dumbeatificati hominis inuenit᷑.
An etiam ipsum amorẽ quo & ẽẽ & scire
diligimus diligere debeamus. quo ma¬
gis diume trinitatis imagini propui¬
quamus.¬
tem in ipsa eius deitate nouerunt.
& qua oꝑm causas prius in oꝑante
anteqͣm inipsis oꝑib artificis intu¬
entur.
De senarii numeri ꝑfectione qua par¬
tium suarum quantitate complet᷑.¬

Expanded text:
De imagine summae trinitatis, quae secundum quendam modum in natura etiam necdum beatificati hominis inuenitur. An etiam ipsum amorem, quo et esse et scire diligimus, diligere debeamus, quo magis diuinae trinitatis imagini propinquemus.tem in ipsa eius deitate nouerunt et qua operum causas prius in operantis arte quam in ipsis operibus artificis intuentur. De senarii numeri perfectione, qui primus partium. suarum quantitate conplet
Abbreviated transcription (Latin):
dum non uis theurgos offendere. aqͥb
curiositate deceptus. ista ꝑnitiosa et
insana ꝓ magno beneficio didicisti. u¬
Audes istam inuidam ñ potentiam
s pestilentiã. & ñ dicam dominã. sed̃
qͦd tu fateris ancillam potius inuido¬
rum isto aere transcenso leuare in
cȩlum: & inter deos ur̃os etiã sy dereos
collocare. uel ipsa quoq sydera his
opprobris infamare

Expanded text:
dum non uis theurgos offendere, a quibus dum non uis theurgos offendere, a quibus curiositate deceptus ista perniciosa et insana pro magno beneficio didicisti? Audes istam inuidam non potentiam, sed pestilentiam, et non dicam dominam, sed, quod tu fateris, ancillam potius inuidorum isto aere transcenso leuare in caelum et inter deos uestros etiam sidereos conlocare, uel ipsa quoque sidera his obprobriis infamare
Abbreviated transcription (Latin):
ficatur. sibi exhiberi uolunt. Demo
tas subditorum dõ. nec aliunde qͣm
illi coherendo beatore.: ad qͦd bonũ
ꝑcipiendum etiã nobis sincera beni¬
gnitate oportet faueant. neq sibi
arrogent qͦd eis subiciamur. s eum
annuntient sub quo eis in pace soci¬
emur. Quid adhuc trepidas o phy¬
losophe aduersus potestates & ueris
urtutib & ueri d̃i munerib inui¬
das. habere liberam uocẽ. Iam di¬
stinxisti angłos qui patris annunti¬
ant uoluntatẽ ab eis angłis qui ad
theurgos homines nescio qua dedu¬
cti arte descendunt: Qid adhuc eos
honoras ut dicas ꝓnuntiare diuina:
Quȩ tandem diuma ꝓnutiant: qͥ
ñ uoluntatem patris annuntiant.
Nempe illi sunt qͦs sacris precib in¬
indus alligauit. ne prestarent ani¬
me purgationẽ: nec abono ut dicis
purgare cupienti ab illis unculis sol¬
iii.&. suȩ potestati reddi.. potuer̃t.
Ãhuc dubitas maligna hȩc ẽẽ dȩ¬
moma: uelte fingis fortasse nescire¬

Expanded text:
ficatur, sibi exhiberi uolunt. Daemoficatur, sibi exhiberi uolunt. Daemotas subditorum Deo nec aliunde quam illi cohaerendo beatorum. Ad quod bonum percipiendum etiam nobis sincera benignitate oportet ut faueant, neque sibi adrogent quo eis subiciamur, sed eum adnuntient sub quo eis in pace sociemur. Quid adhuc trepidas, o philosophe, aduersus potestates et ueris uirtutibus et ueri Dei muneribus inuidas habere liberam uocem? Iam distinxisti angelos, qui Patris adnuntiant uoluntatem, ab eis angelis, qui ad theurgos homines nescio qua deducti arte descendunt. Quid adhuc eos honoras, ut dicas pronuntiare diuina? Quae tandem diuina pronuntiant, qui non uoluntatem Patris adnuntiant? Nempe illi sunt, quos sacris precibus inuidus adligauit, ne praestarent animae purgationem, nec a bono, ut dicis, purgare cupiente ab illis uinculis solui et suae potestati reddi potuerunt. Adhuc dubitas haec maligna esse daemonia, uel te fingis fortasse nescire
Abbreviated transcription (Latin):
quando unũ dm̃ cum illis colimus
ipsosꝑ sacrificia coleremus. xXUi.¬
escio quomͦ quantum michi u¬
detur amicis sius theurgis eru¬
bescebat porphirius. nam ista utcũq
sapiebat: s contra multorum deoꝵ
cultũ non libere defendebat. Et an¬
głos quippe aliosẽe dixit qui de cesã
descendentes hominib theurgicis
diuina ꝓnuntient: alios autẽ quim
t̾ris ea que patris sunt. & altitudmẽ
eius profunditatẽq declarent. Ñ
igitur hosangłos quorũ mmistenĩ
est declarare uoluntatẽ patͥs. crebl¬
dum ẽ uelle nos subdi. nisi ei cul
nobis annuntiant uoluntatem:
Unde optime admonet etiam ipse
platomcus imitandos eos potius quã
inuocandos. Non itaq debemus me¬
tuere. ne mimortales & beatos uni
do subditos non eis sacrificando of¬
fendamus. Quod enim ñ nisi uni ue¬
ro deo deberi sciunt. cui & ipsi adhe¬
rendo beati sunt: proculdubio neq
ꝑ ullam significationũ figuram. neq
ꝑ ipsam rem que sacramentis signi¬

Expanded text:
quando unum Deum cum illis colimus.ipsos per sacri- ficia coleremus. escio quo modo quantum milii uidetur amicis suis theurgis erubescebat Porphyrius. Nam ista utcumque sapiebat, sed contra multorum deorum cultum non libere defendebat. Et angelos quippe alios esse dixit. qui deorsum descendentes hominibus theurgicis diuina pronuntient; alios autem, qui in terris ea, quae Patris sunt, et altitudinem eius profunditatemque declarent. Nam igitur hos angelos, quorum ministerium est declarare uoluntatem Patris, credendum est uelle nos subdi nisi ei, cuius nobis adnuntiant uoluntatem? Unde optime admonet etiam ipse Platonicus imitandos eos potius quam inuocandos. Non itaque debemus metuere, ne inmortales et beatos uni Deo subditos non eis sacrificando offendamus. Quod enim non nisi uni uero Deo deberi sciunt, cui et ipsi adhaerendo beati sunt, procul dubio neque per ullam significantem figuram, neque per ipsam rem, quae sacramentis signi
Abbreviated transcription (Latin):
suspendit. scelerate illius traditionis
auxisse potius quã expiasse cominis
exitiabiliter penitens nullum sibi sa¬
lubris penitentie locum reliquit:
quanto magis a sua nece se abstinere¬
debet qui tali supplicio qui d inse puni¬
at ñ habet: Iudas enim cum se occidit
sceleratum hominẽ occidit: & tamen
non solum xp̃i uerumetiam sue mortis

Expanded text:
suspendit, sceleratae illius traditionis suspendit, sceleratae illius traditionis auxisse potius quam expiasse commissuexitiabiliter paenitens nullum sibi salubris paenitentiae locum reliquit: quanto magis a sua nece se abstineredebet, qui tali supplicio quod in se puniat non habet. Iudas enim cum se occidit, sceleratum hominem occidit, et tamen non solum Christi., uerum etiam suae mortis
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato ꝓpriononualeat euitari.
p̃ter culpam ẽẽ patientis. xuii.¬
ed quia non solum qͦdaddolorem
uerumetiam qͦd ad libĩmem ꝑti¬
net. incorpore alieno ppetrari potest:
quicquid tale factum fuerit. & si reten¬
tam constantissimo animo pudicitiã
ñ excutit. tamen pudorem meutit:
ne credatur factum cũ mentisetiam
uoluntate. quod fien fortasse sine car¬
nis aliqua uoluptate ñ potuit. Ac per
huiusmodi paterentur: qͥs humanꝰ
affectus eis nolit ignosci. c Et que
se occid̃ere noluerunt. ne suo facmore
alienum flagitium deuitarent: quisqͥs
eis hoc crimini dederit. ipse crimine
insipientiȩ ñ carebit. Nam utiq si ñ
licet priuata potestate hominem occi¬
dere uł nocentẽ. cuius occidendi licen¬
tiamlex nulla concedit: ꝓfecto etiam
qui se ipsũ occidit homicida ẽ. Et
tanto fit nocentior cũ se occid̃erit:
quanto innocentior in ea causa fuit.
qua se occidendum putauit. Nam si
rude factum merito detestamur. e¬
umq ueritas iudicat cumse laqueo

Expanded text:
sine peccato proprio non ualeat euitari, praeter culpam esse patientis. Sed quia non solum quod ad dolorem, uerum etiam quod ad libidinem pertinet, in corpore alieno perpetrari potest: quidquid tale factum fuerit, etsi retentam constantissimo animo pudici. tiam non excutit, tamen pudorem incutit, ne credatur factum cum mentis etiam uoluntate, quod fieri fortasse sine carnis aliqua uoluptate non potuit. CAPUT huius modi paterentur, quis humanus adfectus eis nolit ignosci  et quae se occidere noluerunt, ne suo facinore alienum flagitium deuitarent, quisquis eis hoc crimini dederit, ipse crimen insipientiae non cauebit. Nam utique si non licet priuata potestate hominem occidere uel nocentem, cuius occidendi licentiam lex nulla concedit, profecto etiam qui se ipsum occidit homicida est, et tanto fit nocentior cum se occiderit, quanto innocentior in ea causa fuit, qua se occidendum putauit. Nam si Iudae factum merito detestamur eumque ueritas iudicat, cum se laqueo
Abbreviated transcription (Latin):
plenti. Non miscetur homini imita¬
tionem demonis fugienti: & misce¬
tur demoni deceptionem hominis
huius absurditatis & indignitatis
ẽ magna necessitas: qͦd scilicet cdos
ethereos hu mana curantes quid̃
terrestres homines agerent
utiq late ret. nisi aerũ demo
nes nunti arent: qm ether lon¬
ge a terra est alteq suspensus. aex
uero etheri terreq contiguus. Omi¬
rabilem sapientiam. Quid aliuã de
dus isti sentiunt quos om̃s optimos
uolunt: insi eos & humana curare
ne cultu uideantur indigni. & ꝓpter
elementoꝵs distantiam humana ne¬
scire. ut credantur demones ne¬
cessarii. & obhoc etiam ipsi puten¬
tur colendi. ꝑ quos dii possint &¬
quid in reb humanis agatur ad¬
discere. & ubi oportet hominib
subuenire: Hoc si ita ẽ: diis istis
bonis magis notus ẽ demon ꝑ cor¬
pus uicinum qm homo ꝑ animũ
bonum. O multũ dolenda neces¬
sitas: an potius irridenda uel dete

Expanded text:
plenti; non miscetur homini imitaplenti; non miscetur homini imitationem daemonis fugienti, et miscetur daemoni deceptionem hominis huius absurditatis et indignitatis est magna necessitas, quod scilicet deos aetherios humana curantes quid terrestres homines agerent utique lateret, nisi daemones aerii nuntiarent; quoniam aether longe a terra est alteque suspensus, aer uero aetheri terraeque contiguus.s o mirabilem sapientiam! Quid aliud de dis isti sentiunt, quos omnes optimos uolunt, nisi eos et humana curare, ne cultu uideantur indigni, et propter elementorum distantiam humana nescire, ut credantur daemones necessarii et ob hoc etiam ipsi putentur colendi, per quos di possint et quid in rebus humanis agatur addiscere et ubi oportet hominibus subuenire? Hoc si ita est, dis istis bonis magis notus est daemon per corpus uicinum quam homo per animum bonum.s o multum dolenda necessitas, an potius inridenda uel dete
Abbreviated transcription (Latin):
A
cogit demones medios int̾ dos
& homines agere: ut ab hominib
afferant desiderata. & adiis referarł
impetrata. Que nam tandem ista
causa est. & quanta necessitas. Na
nullus ds inquiunt miscet᷑ homini.
Preclara igitur sc̾itas dĩ: qui non mi¬
scetur homini supplicatiti. & misce¬
cur demoni arroganti. Non misce¬
tur homini penitenti: & miscetur
demoni decipienti. Non miscetur
homini fugienti addiuinitatẽ: et
miscetur demoni fingenti diuinita¬
tem. Non miscetur homini petenti
indulgentiam: & miscetur demoni
suadenti nequitiã. Non miscetur
homini ꝑ phylosophicos libros poȩtas
de bene instituta ciuitate pellenti: ꝙ
miscetur demoni aprincipib & pon¬
tificib ciuitatis ꝑ sce̾nicos ludos poe¬
tarum ludibria requirenti. Non mi¬
scetur homini deoꝵ crimina fingere
prohibenti: & miscetur demoni se
falsis deors criminib oblectanti. Nlon
miscetur homini magorum scelera
iustis legib pinienti: & miscetur
demoni magicas artes docenti & im¬

Expanded text:
a cogit daemones medios inter deos et homines agere, ut ab hominibus adferant desiderata, et a dis referant inpetrata. Quaenam tandem ista causa est et quanta necessitas? Quia nullus, inquiunt, Deus miscetur homini. Praeclara igitur sanctitas Dei, qui non miscetur homini supplicanti, et miscetur daemoni adroganti; non miscetur homini paenitenti, et miscetur daemoni decipienti; non miscetur homini confugienti ad diuinitatem, et miscetur daemoni fingenti diuinitatem; non miscetur homini petenti indulgentiam, et miscetur daemoni suadenti nequitiam; non miscetur homini per philosophicos libros poetas de bene instituta ciuitate pellenti, et miscetur daemoni a principibus et pontificibus ciuitatis per scaenicos ludos poetarum ludibria requirenti; non miscetur homini deorum crimina fingere prohibenti, et miscetur daemoni se falsis deorum criminibus oblectanti; non miscetur homini magorum scelera iustis legibus punienti, et miscetur daemoni magicas artes docenti et in
Abbreviated transcription (Latin):
minem occidere. sicut ueritas manife
sta proclamat: quis ita desipiat ut d̃i¬
cat. iam n̾c peccemus. ne postea forte
peccemus. Iam nc̃ ꝑpetremꝰ homici¬
dium: ne postea forte incidamus in ad¬
ulteriũ: Nonne si tantũ dominatur
imquitas ut ñ innocentia s peccata
potius eligantur: satius ẽ incertum
de futuro adulterium qͣm certũ de p̾¬
senti homicidium: Nonne satuis est
flagitium cõmittere qͦd penitend̃o sa¬
netur. qͣm tale facims ubi locꝰ salubri
uitandi causa ne sub alterius libidine
etiam excitate suȩ forte consentiant:
uim sibi qua moriant᷑ inferendam pu¬
tant. Cetum absit amente xp̃iana qͣ¬
indo suo fidit. meoq spe posita eius ad¬
iutorio nititur: absit inqmͣ ut mens ta¬
lis cuiuslibet carnis uoluptatib ad con¬
sensum t᷑pitudinis ced̾at. Quod si illa
concupiscentialis mobȩdientia quȩ ad¬
huc inmenbris moribundis habitat. p̃t̾
nr̃e uoluntatis legem quasi lege sua mo¬

Expanded text:
minem occidere, sicut ueritas manminem occidere, sicut ueritas mansta proclamat; quis ita desipiat, ut dicat, Jam nunc peccemus, ne postea forte peccemus; jam nunc perpetremus homicidium, ne forte postea incidamus in adulterium? Nonne si tantum dominatur iniquitas, ut non innocentia, sed potius peccata eligantur, satius est incertum de futuro adulterium, quam certum de praesenti homicidium? nonne satius est flagitium committere, quod poenitendo sanetur, quam tale facinus ubi locus salubris uitandi causa, ne sub alterius libidine etiam excitatae suae forte consentiant, uim sibi, qua moriantur, inferendam putant. Ceterum absit a mente Christiana, quae Deo suo fidit in eoque spe posita eius adiutorio nititur, absit, inquam, ut mens talis quibuslibet carnis uoluptatibus ad consensum turpitudinis cedat. Quod si illa concupiscentialis inoboedientia, quae adhuc in membris moribundis habitat, praeter nostrae uoluntatis legem quasi lege sua mo
Abbreviated transcription (Latin):
rent. uictores tamen dominos ferre
tomagis xp̃iam uerũ dm̃ colentes. et
suꝑne patrie suspirantes a bhoc faci¬
nore temꝑabunt. si eos diuma dispo¬
sitio uł probandos uł emendandos ad
tempus hostib subiugauerit. quos
milla humilitate ñ deserit. qͥ ꝓpt̾ eos
qͦs nullius militaris potestatis ułtalis
ror obrepit ut homo se occidat. ul
quia meum peccauit. uł ne meu̾ pec¬
cet inimicus: cum uł peccatorem uł
peccaturũ ipsũ occidere non audeat
Alibidin hostili subditum corpus. il¬
lecebrosissima uoluptate aminum al¬
liciat consentire peccato. Proinde inqͥ¬
unt ñ iam ꝓpter alienũ. s ꝓpter suum
peccatum. anteqͣm hoc quisq commit¬
tat se debet occidere. Nullomͦ quidem
hoc faciet aminus ut consentiat libĩi¬
in carnis sue aliena libidine concitate.
qui dõ potius eiusq sapientie quam
corpori concupiscentieq subiectus ẽ.
Uerumtam̃ si detestabile facinus et
damnabile scelus ẽ etiam se ipsum ho¬

Expanded text:
rent, uictores tamen dominos ferre rent, uictores tamen dominos ferre to magis Christiani verum Deum colentes et supernae patriae suspirantes, ab hoc facinore temperabunt, si eos divina dispositio vel probandos vel emendandos ad tempus hostibus subjugaverit; quos in illa humilitate non deserit, qui propter eos tim quos nullius militaris potestatis vel talis ror obrepit, ut homo se occidat, vel quia in cum peccavit, vel ne in eum peccet inimicus; cum vel peccatorem vel peccaturum ipsum occidere non audeat libidini hostili subditum corpus illecebrosissima voluptate animum alliciat consentire peccato. Proinde, inquiunt, non jam propter alienum, sed propter suum peccatum, antequam hoc quisque committat, se debet occidere. Nullo modo quidem hoc faciet animus, ut consentiat libidini carnis suae aliena libidine concitatae, qui Deo potius eiusque sapientiae quam corpori eiusque concupiscentiae subiectus est. Verum tamen si detestabile facinus et damnabile scelus est etiam se ipsum ho
Abbreviated transcription (Latin):
cidere noluit. uite huiꝰ amore fecit: Hoc
probauit: cum causa promissi iurisq
iurandi adeosdem hostes quos grauius
insenatu uerbis qͣm bello armis offen¬
derat. sine ulla dubitatione remeauit.
Tantus itaq uitȩ hinus contemptor.
cum seuientib hostib ꝑquaslibet pe¬
nas eam finire quã se ipse perimere ma¬
luit: magnum scelus ẽẽ sise homo in¬
termat proculdubio iudicauit. Inter
om̃s suos laudabiles & unrtutis insignib
illustres uiros non proferunt romani
meliorem: quẽ neq felicitas corruꝑit.
nam intanta uictoria mansit pauper¬
rimus: nec infelicitas fregerit. nam ad
tanta exitia reuertit intrepidus. Por¬
ro si fortissum & preclarissimi uiri t̾re¬
ne patrie defensores. deorumq licet
falsorum ñ tamen fallaces cultores. s ue¬
racissimi etiam iuratores. qui hostesui¬
ctos more aciure belli ferire potuert᷑.
hi ab hostib uicti se ipsos ferire nolue¬
runt. & cum mortẽ minime formida¬

Expanded text:
cidere noluit, uitae huius amore fecit. Hoc cidere noluit, uitae huius amore fecit. Hoc probauit, cum causa promissi iurisque iurandi ad eosdem hostes, quos grauius in senatu uerbis quam bello armis offenderat, sine ulla dubitatione remeauit. Tantus itaque uitae huius contemtor, cum saeuientibus hostibus per quaslibet poenas eam finire quam se ipse perimere maluit, magnum scelus esse, si se homo interimat, procul dubio iudicauit. Inter omnes suos laudabiles et uirtutis insignibus inlustres uiros non proferunt Romani meliorem, quem neque felicitas corruperit, nam in tanta uictoria mansit pauperrimus, nec infelicitas fregerit, nam ad tanta exitia reuertit intrepidus. Porro si fortissimi et praeclarissimi uiri terrenae patriae defensores deorumque licet falsorum, non tamen fallaces cultores, sed ueracissimi etiam iuratores, qui hostes uictos more ac iure belli ferire potuerunt, hi ab hostibus uicti se ipsos ferire noluerunt et, cum mortem minime formida
Abbreviated transcription (Latin):
olunt autem isti contra qͦs
agimus ut scm uirum iob qͥtam
horrenda mala insua carne ꝑpeti malu¬
it. qͣm illata sibi morte omĩb carere
cruciatib: uł alios sc̃os ex litteris nr̃is
sumina auctoritate celsissimis fideq
dignissimis. qui captiuitatẽ domina¬
tionemq hostiũ ferre quam sibi ne¬
cem inferre maluerunt: catoni prefe¬
ramus. S ex litteris eoꝵ eidem illi
marco catoni marcũ regulum p̾feramꝰ.
Cato enim numqͣm cesarẽ uicerat. cui
uictus dedignatus ẽ subiei. & ne subice
ret᷑. a se ipso elegit occidi: regulus autẽ
poenos iam uicerat. imꝑioq romano
romanus imꝑator. ñ exciuib dolendam
s ex hostib laudandam uictoriã reporta¬
uerat. Ab his tamen postea uictus maluit
eos ferre seruiendo. quam eis se auferre
moriendo. Promde seruauit & sub car¬
thaginiensium dominatione patientiã.
& in romanoꝵ dilectione constantiam:
nec uictũ auferens corpꝰ ab hostib. nec
inuictum ammũ a ciuib: nec qͦd se oc¬

Expanded text:
olunt autem isti, contra quos agimus, ut sanctum virum Job, qui tam horrenda mala in sua carne perpeti maluit, quam illata sibi morte omnibus carere cruciatibus, vel alios sanctos ex nostris Litteris summa auctoritate celsissimis, fideque dignissimis, qui captivitatem dominationemque hostium ferre, quam sibi necem inferre maluerunt, Catoni praeferamus: sed ex litteris eorum, eidem illi Marco Catoni Marcum Regulum praeferamus. Cato enim nunquam Caesarem vicerat, cui victus dedignatus est subjici, retur, a se ipso elegit occidi: Regulus autem Poenos iam uicerat imperioque Romano Romanus imperator non ex ciuibus dolendam, sed ex hostibus laudandam uictoriam reportauerat; ab eis tamen postea uictus maluit eos ferre seruiendo quam eis se auferre moriendo. Proinde seruauit et sub Carthaginiensium dominatione patientiam et in Romanorum dilectione constantiam, nec uictum auferens corpus ab hostibus nec inuictum animum a ciuibus. Nec quod se oc
Abbreviated transcription (Latin):
si aliquid hac doctrina qͦd aduitam
ꝑtin̾et ȩt̾nam salubriter disceretur.
d̾s mundi rector. ñ ab eis pecunia s
sapientia uocaret᷑. cuius amor purgat
a sordib auaritie. hoc ẽ abamore p̃e¬
UIIꝰ.
ed quid de hoc ioue plura. adquẽ
fortasse cȩteri referendi sunt. ut in

Expanded text:
si aliquid hac doctrina quod ad uitam si aliquid hac doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab eis Pecunia, sed Sapientia uocaretur, cuius amor purgat a sordibus auaritiae, hoc est ab amore peXIII. Sed quid de hoc Ioue plura, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
imposuit: ut quisquis pecumã amat.
ñ quemlibet dm̃. s ipsum rege̾ omĩ¬
um sibi amare uideatur. Longe aute̾
aliud ẽẽt. sidiuitie uocaretur. Aliud
enim sunt diuitie: aliud pecunia.
Nam dicimus diuites sapientes. iustoᷤᷤ.
bonos. quib pecuma uł nulla uel
parua ẽ. Magis enim sunt uirtutib
diuites. ꝑ quas eis etiam in ipsis cor¬
poralium rerum necessitatib sat ẽ
qͦd adest: pauperes uͦ auaros semꝑ
inhiantes & egentes. Quamlibet᷑
enim magnas pecunias habere pos¬
sunt: s mearum quantacumq abundan¬
tia ñ egere ñpossunt. E dm̃ ipsum
uere dicimus diuitẽ: ñtamen pecum¬
a s om̃ipotentia. Dicuntur itaq di¬
uites & pecunosi: s interius egeni si
cupidi. Itemdicuntur pauꝑes pecu¬
nia carentes: s interius diuites si sa¬
pientes. Qualis gͦ ista theologia de¬
bet ẽẽ sapienti: ubi rex deoꝵs eius rei
nomen accepit. qm nemo sapiens
concupiuit.: Quanto enim facilius

Expanded text:
inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum regem omnium sibi amare uideatur. Longe autem aliud esset, si diuitiae uocaretur. Aliud namque sunt diuitiae, aliud pecunia. Nam dicimus diuites sapientes, iustos, bonos, quibus pecunia uel nulla uel parua est; magis enim sunt uirtutibus diuites, per quas eis etiam in ipsis corporalium rerum necessitatibus sat est quod adest: pauperes uero auaros, semper inhiantes et egentes; quamlibet enim magnas pecunias habere possunt, sed in earum quantacumque abundantia non egere non possunt. Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuniosi; sed interius egeni, si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sapiens concupiuit\'? Quanto enim facilius,
Abbreviated transcription (Latin):
iuge sua s cum ignobili nescio qua
rumina. nisi quia ipse ẽ etiam ipsa
rumina. Ruminus fortasse ꝓsug
gentib marib. rumina ꝓ feminis:
Dicerem quippe noluisse illos ioui fe¬
mininum nomen imponere: nisi et in
illis uersib progenitor genitrixq
diceretur. & inter eius alia cognomina
legerem qͦd etiam pecunia uocaret᷑.
Quam deam inter illos munuscula¬
rios inuenimus: & inquarto libro cõ¬
memorauimus. S & cum mares & fe¬
mine habeant pecumã: cur ñ & pe¬
cunia & pecunius appellatꝰ sit. sicut
rumina &s ruminus. ipsi uiderint:
huius nominis reddiderunt: ꝙ
pecuma inquiunt uocat᷑: qͦd eius
sint om̃a: Omagnã rationem di¬
uim nominis: iimouͦ ille cuius st̃
omĩa. uilissime & contumeliosissime
pecunia nuncupatur. Ad omĩa enim
quȩ celo & t̾ra continentur: quid est
pecuma mnomĩb omĩno reb. que ab
hominib nommne pecume possident᷑.
S nimirum hoc auaritia ioui nomen

Expanded text:
iuge sua, sed cum ignobili nescio qua iuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui femininum nomen inponere, nisi et in illis uersibus - \'progenitor genetrixque\' diceretur, et inter eius alia cognomina legerem, quod etiam Pecunia uocaretur, quam deam inter illos minuscularios inuenimus et in quarto libro commemorauimus. Sed cum et mares et feminae habeant pecuniam, quur non et Pecunia et Pecunius appellatus sit, sicut Rumina et Ruminus, ipsi uiderint._huius nominis reddiderunt! uocatur Pecunia, inquiunt, uocatur, quod eius sunt omnia>.s o magnam rationem dini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, uilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae caelo et terra continentur, quid est pecunia in omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc auaritia Ioui nomen
Abbreviated transcription (Latin):
te diuersa. duo dii ẽẽ compulsi sunt.
s unus iupiter ꝓpter illud tigillus.
ꝓpter illud ruminus appellatus est.
Nolo dicere qd amimalib mamimã
p̃bere suggentib magis umonem
potuit dicere qm iouem: p̃sertim
cum ẽẽt etiam diua rumina. que
i hoc opus adiutoriũ illi. famulatũue
p̃beret. Cogito enim posse responde¬
ri & ipsam unonem nichil aliud ẽẽ
qm iouem: scdm illos ualerui sorant
uersus. ubi dictum ẽ. uipiter omps
regum. rerumq dm̃q ꝓgenitor. ge¬
nitrixq dm̃. Quare gͦ dictus est et
rummnus: cum diligentius fortasse
querentib ipse inueniatur ẽẽ etiam
illa diua tumina: Si enim illi maie¬
stati deorum recte uidebat᷑ indignũ.
ut muna spica alter adcurã genicu¬
li. altera adfolliculi ꝑtineret: quan¬
to ẽ indignus unam rem infimam.
idest ut maminis alantur anma¬
lia. duorũ deoꝵs potestate curari.
quorũ sit unus upiter rex ipse cun¬
ctorum. & hoc agat ñ saltem cũ con¬

Expanded text:
te diuersa duo di esse conpulsi sunt; te diuersa duo di esse conpulsi sunt; sed unus Iuppiter propter illud Tigillus, propter illud Ruminus appellatus est. Nolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potuit decere quam Iouem, praesertim cum esset etiam diua Rumina, quae in hoc opus adiutorium illi famulatumue praeberet. Cogito enim posse responderi, et ipsam Iunonem nihil aliud esse quam Iouem, secundum illos Valerii Sorani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret: quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Iuppiter, rex ipse cunctorum, et hoc agat non saltem cum con
Abbreviated transcription (Latin):
moro. Dixerunt eum uictorẽ. inuictũ.
opitulum. impulsorẽ. statorem. cen¬
tupedam. supinalem. tigillum. ali¬
num. ruminum: & alia que ꝑsequi lon¬
gum est.
ec autem cognomina imposue¬
runt uni deo ꝓpter causas pote¬
statesq diuersas: ñ tamen ꝓpter tot
res etiam tot deos eum ẽẽ coegerunt.
qͦd omĩa uinceret. qͦd anemine uin¬
ceretur. qͦd opem indigentib ferret.
qͦd haberet impellendi. statuendi.
stabiliendi. resupinandi potestatẽ.
Quod tamqͣm tigillus mundũ con¬
tineret ac sustineret. qͦd aleret om¬
ma. qͦd ruma id est manima aleret
animalia. In his ut aduertimus que¬
dam magna st̃ quedam exigua: et
tamen unus utraq facere ꝑhibetur.
Puto inter se ꝓpinquiora ẽẽ causas¬
rerum atq primordia. ꝓpter quas
res unum mundũ duos deos ẽẽ uo¬
luerunt iouem atq ianum. qͣm con¬
tinere mundũ & manimã dare am¬
malib: nec tamen ꝓpter hec duo o
pera tam longe inter se ui & dignita¬

Expanded text:
r. Dixerunt eum Victorem, Invictum, Opitulum, Impulsorem, Statorem, Centumpedam, Supinalem, Tigillum, Almum,, Ruminum, et alia quae persequi longum est. ec autem cognomina imposuerunt uni deo propter causas potestatesque diversas, non tamen propter tot res etiam tot deos cum esse coegerunt: quod omnia vinceret, quod a nemine vinceretur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet impellendi, statuendi, stabiliendi, resupinandi potestatem, quod tanquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma, aleret animalia. In his, ut advertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora ererum adque primordia, propter quas res unum mundum duos deos esse uoluerunt, Iouem adque Ianum, quam continere mundum et mammam dare animalibus; nec tamen propter haec opera duo tam longe inter se ui et dignita
Abbreviated transcription (Latin):
tus. magro. inxia. ioppido. indo¬
mo. inuico. inforo. intemplo. inle¬
cto. in conuiuio. inopinate atq
impie fuisse trucidatum. Quis
gemitus morientiũ: que lacrime
spectantiũ: fortasse etiam ferienti¬
um fuerunt. Quam dura necefsi¬
tas hospitũ ñ solum uidendi nefa¬
rias illas cedes domi sue. uerumeti¬
am ꝑpetrandi: ab illa blanda comi¬
tate humanitatis repente muta¬
tis uultib ad hosti le nego¬
tium inpace ꝑagen dũ: mu¬
tuis. dicam ommo. uul nerib.
cũ ꝑcussus incorpore & ꝑcussor in
animo feriretur. Num & isti om̃s
auguria contempserunt. Nũ dos
& domesticos & publicos cum de
sedib suis ad illam ir remeabilẽ
ꝑegrinationẽ profecti sunt. quos
consulerent ñ habebant. Hoc si
ita est: ñ habent cur isti in hac
causa de nr̃is temporib conque¬
rantur: olim romani hec uana con

Expanded text:
tus, in agro in uia in oppido, in domo in uico in foro, in templo in lecto in conuiuio inopinate adque inpie fuisse trucidatum! Quis gemitus morientium, quae lacrimae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt! Quam dura necessitas hospitum non solum uidendi nefarias illas caedes domi suae, uerum etiam perpetrandi, ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis uultibus ad hostile negotium in pace peragendum, mutuis dicam omnino uulneribus, cum percussus in corpore et percussor in animo feriretur! Num et isti omnes auguria contemserant? Num deos et domesticos et publicos, cum de sedibus suis ad illam inremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non habebant? Hoc si ita est, non habent quur isti in hac causa de nostris temporibus conquerantur; olim Romani haec uana con
Abbreviated transcription (Latin):
nudus reuertar int̾ram. dñs dedit.
dñs abstulit. sicut dño placuit ita fa¬
ctum ẽ. sit nomen dñi benedictum:
ut bonus seruus magnas facultates
haberet ipsam sui domini uoluntatẽ.
cui pedissequus mente ditesceret: ne
contristaretur eis reb uiuens relictis.
quas cito fuerat moriens relicturus.
Illi autẽ infirmiores qui t̾renis his bo¬
ms quamuis ea non ĩponerent xp̃o.¬

Expanded text:
nudus reuertar in terram. Dominus dedit, nudus reuertar in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ omĩa cooꝑantur inbonum. Fl mi¬
serunt omĩa que habebant: numqͥd
fi adu dem.c Numqͥdpietatẽ: Num¬
qͥd eu interioris hominis bona. qͥ
ẽ ante dm̃ diues.. He sunt opes xp̃i¬
anorũ: quib opulentus dicebat apłs.
Est autẽ questus magnus pietas
cum sufficientia. Nichil enim intulimꝰ
in hunc mundum: s nec auferre ali¬
quid possumus. Habentes autẽ ui¬
ctum & tegumentum: his contenti si¬
nius. Nam qui uolunt diuites fieri:
incidunt intemptationẽ & laqueu̾.
&. desideria multa stulta ꝙ noxia. qͣ
mergunt homines ininteritum &.
ꝑditionẽ. Radix enim ẽ omĩum ma¬
lors auaritia. Quam qͥdam appeten¬
tes a fidde ꝑerrauerunt: & inseruer̃t
se dolorib multis. Quib gͦ terrene
diuitie milla uastatione ꝑierunt:
si eas sic habebant quemadmodum
abisto forispaupere. intꝰ diuite audi¬
erant. id est si mundo utebant᷑ tamꝙͣ.
ñ utentes: potuerunt dicere qͦd ille
grauiter temptatus & minime supe¬
ratus. nudus exu de utero matris meȩ.

Expanded text:
bonum. Amiserunt omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, squid possumus: habentes autem victum et tegumentum, his contenti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum, et desideria multa stulta et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix est enim omnium malorum avaritia: quam quidam appetentes, a fide pererraverunt, et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ parcant obiurgando peccata. Nec
ideo tamen abhuiuscemodi culpape¬
nitus alienus ẽ qui licet p̃̾positus non
sit. ineis tam̃ quib uite huius neces¬
sitate coniungit᷑. multa monenda ul
arguenda nouit & negligit: deuitans
eorũ offensiones ꝓpter illa quib in
hac uita ñ ut indebitis utitur. s plusꝙͣ

Expanded text:
arcant obiurgando peccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praepositus non sit, in eis tamen, quibus uitae huius necessitate coniungitur, multa monenda uel arguenda nouit et neglegit, deuitans eorum offensiones propter illa quibus in hac uita non indebitis utitur, s
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtero sit anima inet̾num beata: quo
mͦ eum alienũ ab ea que illis quoq
displicet. mutabilitate monstrabunt:
Porro si extempore creatã. s nullo ul¬
terius tempore ꝑiturã tamqͣm nu¬
merũ habere initiũ s ñ habere finẽ
fatentur. & ideo semel exꝑta miseria
si abeis fuerit liberata. numqͣm mise¬
ram postea futurã: ñ utiq dubitab̾t
hoc fieri manente in commutabili¬
tate consilii di. Sic gͦ credant ꝙ mun¬
dum extempore fieri potuisse: nec
tamen ideo deum meo faciendo et̃¬
num consiliũ uoluntatẽq mutasse.

Expanded text:
cetero sit anima in aeternum beata, quo cetero sit anima in aeternum beata, quo modo eum alienum ab ea, quae illis quoque displicet, mutabilitate monstrabunt? Porro si ex tempore creatam, sed nullo ulterius tempore perituram, tamquam numerum, habere initium, sed non habere finem fatentur, et ideo semel expertam miserias, si ab eis fuerit liberata, numquam miseram postea futuram: non utique dubitabunt hoc fieri manente incommutabilitate consilii Dei. Sic ergo credant et mundum ex tempore fieri potuisse, nec tamen ideo Deum in eo faciendo aeternum consilium uoluntatemque mutasse.
Abbreviated transcription (Latin):
se naturam. Unde illa eos sequetur
absurditas: ut etiam cũ beata dicit᷑.
m hoc utiq ñ sit beata. si futuram¬
suam miseriam & turpitudinem pre¬
uidet. Si autem ñ preuidet. nec se tur¬
pem ac miseram fore. s beatam semꝑ
existimat. falsa opinione sit beata.
quo dici stultius nichil potest. Si au¬
tem semꝑ quidem ꝑ scl̃a retro infini¬
ta cumbeatitudine alternasse anime
miseriam putant. s nunc iã de cet̾õ
cum fuerit liberata. ad miseriã ñ ẽẽ
redituram: nichilominus conum¬
cuntur numqͣm eã fuisse uere beatã.
s deinceps ẽẽ inciꝑe noua quadã nec
fallaci beatitudine: ac ꝑ hoc fatebun¬
tur accidere illi aliquid noui. & hoc
magnum atq p̾clarum qͦd nũqͣ retro
ꝑ eternitatem accidisset. Cuius noui¬
tatis causam si dm̃ negabunt met̾no
habuisse consilio: simul eum negab̾t
beatitudinis eius auctorẽ. qͦd nefande
impietatis est. Si autẽ dicent etiam
ipsũ nouo consilio excogitasse. ut de

Expanded text:
ernaturam; unde illa eos sequetur absurditas, ut etiam cum beata dicitur in hoc utique non sit beata, si futuramsuam miseriam et turpitudinem praeuidet; si autem non praeuidet nec se turpem ac miseram fore, sed beatam semper existimat, falsa opinione sit beata; quo dici stultius nihil potest. Si autem semper quidem per saecula retro infinita cum beatitudine alternasse animae miseriam putant, sed nunc iam de cetero, cum fuerit liberata, ad miseriam non esse redituram, nihilo minus conuincuntur numquam eam fuisse uere beatam, sed deinceps esse incipere noua quadam nec fallaci beatitudine; ac per hoc fatebuntur accidere illi aliquid noui, et hoc magnum adque praeclarum, quod numquam retro per aeternitatem accidisset. Cuius nouitatis causam si Deum negabunt in aeterno habuisse consilio, simul eum negabunt beatitudinis eius auctorem, quod nefandae inpietatis est; si autem dicent etiam ipsum nouo consilio excogitasse, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
consuluerunt patrie consilio libero.
neq delicto scd̃m suas leges. neq
libidini obnoxii. S his om̃ib artib
tamqͣm uera uia nisi sunt ad hono¬
res. imꝑium. głam: honorati sunt
in omib fere gentib. imꝑii sui leges
imposuerunt multis gentib. ho¬
dieq litteris & historia głosi sunt
pene momĩb gentib. Nonẽ quod
de sumimi & ueri dĩ iustitia conque¬
rantur: ꝑceꝑunt mercedem suam

Expanded text:
consuluerunt patriae consilio libero; consuluerunt patriae consilio libero; neque delicto secundum suas leges, neque libidini obnoxii: his omnibus artibus tanquam vera via nisi sunt ad honores, imperium, gloriam: honorati sunt in omnibus fere gentibus; imperii sui leges imposuerunt multis gentibus; hodieque litteris et historia gloriosi sunt pene in omnibus gentibus. Non est quod de summi et veri Dei justitia conquerantur: perceperunt mercedem suam
Abbreviated transcription (Latin):
finis. incolumitas eiꝰ & regnũ ñ in
celo s int̾ra. ñ inuita et̾na s indeces¬
sione morientium & successione
moriturorum: quid aliud amarent
qͣm głam quauolebant etiam post
mortẽ tamqͣm uiuere more laudan¬
tium.¬
uib gͦ ñ erat daturus ds uitã
et̾nam cum sc̃is angłis suis in
sua ciuitate cęlesti. ad cuius socie¬
tatem pietas uera ꝑducit. que ñ
exhibet seruitutẽ religionis¬
qͣm latrian greci uocant nisiumi ue¬
ro dõ. sineq hanc eis terrenã głam
excellentissimi imꝑii concederet: ñ
redderetur merces bonis artib eoꝵ.
id est uirtutib quib ad tantam głam
ꝑuenire nitebantur. De talib enim
qui ꝓpter hoc boni aliquid facere ui¬
dentur ut głificentur ab hominib:
etiam ipse dñs ait. Amen dico uob̾.
ꝑceꝑunt mercedem suã. Sic & isti
priuatas res suas ꝓre commum hoc
est re publica & ꝓ eius exario con¬
tempserunt. auaritie restiterunt.

Expanded text:
finis incolumitas eius et regnum non in finis incolumitas eius et regnum non in caelo, sed in terra; non in uita aeterna, sed in decessione morientium et successione moriturorum: quid aliud amarent quam gloriam, qua uolebant etiam post mortem tamquam uiuere in ore laudantiumQuibus ergo non erat daturus Deus uitam aeternam cum sanctis angelis suis in sua ciuitate caelesti, ad cuius societatem pietas uera perducit, quae non exhibet seruitutem religionisam λατρείαν Graeci uocant, nisi uni uero Deo, si neque hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetur merces bonis artibus eorum, id est uirtutibus, quibus ad tantam gloriam peruenire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc boni aliquid facere uidentur, ut glorificentur ab hominibus, etiam Dominus ait: Amen dico uobis, perceperunt mercedem suam. Sic et isti priuatas res suas pro re communi, hoc est re publica, et pro eius aerario contemserunt, auaritiae restiter