comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tius uerba dicentis. Pinci¬
pes perseerti sent me
sis ⁊uis forooioa¬
urĩ cor meum. Quid enim xp̃iani leserant
regna terrena. quamuis eis regna cęlorũ
ꝓmiserit rex eorum. Quid inquam̃ lȩse¬
rant regna terrena: Nunquid eorum
rex milites suos ꝓhibuit impendere &
ex hib̾e. quȩ debentur regib terrȩ : Nonne
de hoc sibi calumniã molientib udeis
ait. reddite cȩsari quȩ cȩsaris sunt. & dõ
quȩ dĩ sunt : Nonne tributum de ore
piscis etiam ip̃se ꝑsoluit : Nonne p̾cur¬
sor eiꝰ militib regni huiꝰ qͥd facere deberent
ꝓeterna salute quęrentib ñait. cingulũ
soluite. arma ꝓicite. regem ur̃m deserite.
ut possitis dño militare. sed ait. neminẽ
concusseritis. nulli calumniã feceritis. suf¬
ficiat uobis stipendium ur̃m  Nonne
unus militum eius. & dilectissimꝰ comes
eius. commilitonib suis & quodãmͦ xp̃i¬

Expanded text:
us verba dicentis, «Principes persecuti sunt me bis tuis formidavit cor meum.» Quid enim Christiani laeserant regna terrena, quamvis eis regnum coelorum promiserit rex eorum? quid, inquam, laeserant regna terrena? Numquid eorum rex milites suos prohibuit impendere et exhibere quae debentur regibus terrae? Nonne de hoc sibi calumniam molientibus Judaeis ait: «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» ? Nonne tributum de ore piscis etiam ipse persolvit ? Nonne praecursor ejus, militibus regni hujus quid facere deberent pro aeterna salute quaerentibus, non ait, Cingulum solvite, arma projicite, regem vestrum deserite, ut possitis Domino militare; sed ait, «Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis; sufficiat vobis stipendium vestrum» ? Nonne unus militum ejus et dilectissimus comes ejus, commilitonibus suis, et quodam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ qđ ꝑuersis dicturus ÷ ñ noui uos.
Porro ut ostenderet quo fructu uias quȩ
adextris sunt. id ÷ iustoꝵ nouerit dñs:
continuo subiecit. Ipse enĩ rectos faciet
gressus tuos: & itinera tua inpace pro¬
ducet. Ecce quare ait etiã iste. Ousto¬
diui mandata tua & testimonia tua.
Et uelut quereremꝰ hoc unde potuerit:
quia omnes inquit uiȩ meȩ̨ in conspectu

Expanded text:
perversis dicturus est, «Non novi vos» . Porro ut ostenderet quo fructu vias quae a dextris sunt, id est justorum, noverit Dominus, continuo subjecit: «Ipse enim rectos faciet gressus tuos, et itinera tua in pace producet» . Ecce quare ait etiam iste, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Et velut quaereremus hoc unde potuerit: «Quia omnes,» inquit, «viae meae in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ꝓfunda ÷ ista sententia. & si adiuuerit
dominus oꝑosius disputatione alia pene¬
tranda÷. Nam & quod additum ÷ ꝓptoroa
alexi testimonia tua semper: multo ã¬
qlus cam ꝓfundam facit: Dicit eñi apłs.
lexiram operatur. huiusq dieti rationẽ
raddens: ubi enim non ÷ lex inquit. nec
preuaricatio. ita ostendens ñ om̃s ẽẽ p̃uari¬
aatores. Non enim omnes habent
legem. Non autem om̃s hab̾e legẽ: alio
loco euidentius ait. Qui sine lege pecca¬
uerunt: sine lege ꝑ ibunt. Quid sĩbi ergo
uult. prȩuaricatores de putaui omnes
peccatores terrȩ: Sed hic quęstionẽ pro¬
posuisse suffecerit. alio si ds̃ donauerit
sermone tractandam: ne huius ꝓlixitas
eam cogat angustius explicari. quã ut bene

Expanded text:
sed profunda est illa sententia, et si adjuverit Dominus, operosius disputatione alia penetranda est. Nam et quod additum est: «Propterea dilexi testimonia tua semper,» multo amplius eam profundam facit. Dicit enim Apostolus: «Lex iram operatur,» hujusque dicti rationem reddens: «Ubi enim non est lex,» inquit, «nec praevaricatio» ; ita ostendens non omnes esse praevaricatores. Non enim omnes habent legem. Non autem omnes habere legem, alio loco evidentius ait: «Qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt» . Quid sibi ergo vult: «Praevaricatores deputavi omnes peccatores terrae?» Sed hic quaestionem proposuisse suffecerit, alio, si Deus donaverit, sermone tractandam, ne hujus prolixitas eam cogat angustius explicari, quam ut bene
Abbreviated transcription (Latin):
diligentius uidetur expressum: admi¬
chilum deduxisti omnes discedentos
aiustificationib tuis. quia in uista eogi¬
tatio eoꝵ. Idõ ergo clamauit aduiua
me & saluus ero & meditabor inustisi¬
cationib tuis semper: quia in nichilũ
redigit ds̃ om̃s discedentes aiistificatio¬
nibus suis. Quare autem discedunt :¬
Quia in iusta ÷ inquit cogitatio eorum
Ibi acceditur: ibi disceditur. Om̃a oꝑa
one reus ÷. Propter quod scriptumꝰ ÷
Cogitatio scã seruabit te. Et alibi legt᷑
Incogitationib impu: interrogatio erit
aut etiam excusantib. U̾bi autẽ felie
qt qui in cogitatione miser ÷: Aut qͦmͦ
si non miser ÷ qui ad nichilũ redactus::
Migna quippe ÷ sterilitas: iniquitas. Me¬
uo dictum ÷. Confundantur iniqui faci¬
entes uane. Id÷ in aniter tamquam reda¬

Expanded text:
diligentius videtur expressum, «Ad nihilum deduxisti omnes discendentes a justificationibus tuis; quia injusta cogitatio eorum.» Ideo ergo clamavit: «Adjuva me et salvus ero, et meditabor in justificationibus tuis semper;» quia in nihilum redigit Deus omnes discedentes a justificationibus suis. Quare autem discedunt? «Quia injusta est,» inquit, «cogitatio eorum.» Ibi acceditur, ibi disceditur. Omnia opeone reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interrogatio erit»aut etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam reda
Abbreviated transcription (Latin):
&tamus. Sed spes ñ confundit : sicartas
dĩ diffunditur incordib nr̃is per spn
sanctum qui datus ÷ nob̃. Propterqui
largius accipiendum clamatur ad pati
lentio. si non uis confundi ab expectato¬
ne tia non inter mittas meditariu¬
stificationes meas: sentiens istam medi¬
tationem plerunq animȩ languoub
impediri. adiUa me inquit & siluus
ero. & meditabor iniustificationibustas

Expanded text:
si charitas Dei diffunditur in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis . Propter quem largius accipiendum clamatur ad Patresilentio, Non vis confundi ab exspectatione tua? non intermittas meditari justificationes meas: sentiens istam meditationem plerumque animae languoribus impediri, «Adjuva me,» inquit, «et salvus ero; et meditabor in justificati
Abbreviated transcription (Latin):
mei. Ignoscant obȩdientes fideles qͥ pro
suis scłarib causis raro nos quert. &u
diciis nostris facillime ad quiescunt. nec
nos conterunt litigando. sed obtẽꝑan¬
do potius consolantur. Certe ꝓpt̾ eos
qui & int̾ se ꝑtinacit̾ agunt. & quando
bonos p̃munt nr̃a iudicata c̃tẽnunt.
faciuntq nob̾ ꝑire tempora reb ero¬
ganda diuims. certe in quã ꝓpt̃ istos. &
nob̾ liceat exclamare in hac uoce corporiꝰ
irruentes ab egit: redit adeũ ciui dicebat.
adiuitor m̃s & susceptor m̃s estũ. inueruĩ
tuũ sꝑaui. Precẽq contimians: Suscide

Expanded text:
mei!» Ignoscant obedientes fideles qui pro mei!» Ignoscant obedientes fideles qui pro suis saecularibus causis raro nos quaerunt, et judiciis nostris facillime acquiescunt; nec nos conterunt litigando, sed obtemperando potius consolantur. Certe propter eos qui et inter se pertinaciter agunt, et quando bonos premunt, nostra judicata contemnunt; faciuntque nobis perire tempora rebus eroganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis liceat exclamare in hac voce corporis irruentes abegit, redit ad eum cui dicebat «Adjutor meus et susceptor meus es tu; in verbum tuum speravi;» precemque continuans, «Sus
Abbreviated transcription (Latin):
& eis nr̃a tempora impendamus efflagitant.
aut ceite infirmos prȩmunt. & causas sias
ad nos de ferre compellunt. quib dicere
non audemus. Die homo quis me consti¬
tuit uudicem. aut diuisorem inter uos :
Constuit enim talibus causis ecdesiasticos
apłos cognitores. in foro ꝓhibens iurgari
xp̃ianos. nec illis quidem qui non aliena
rapiunt. sed sua cupide repetunt. dicimꝰ
cauete ab om̃i cupiditate. constituentes
eis ante oculos hominem cui dictum :
stulte hac nocte auferetur ate anima tua.
quȩ prȩparasti cuius erunt. quia & qͣndo
dicimus non recedunt. nec declinant
a nobis. s in stant. urguent. p̾cant᷑. tu¬
multuantur extorquent: ut ipsis potꝰ
adista quȩ diligunt. quã serutandis dei
mandatis quȩ diligimꝰ occupem̃. Sq̃nto
tedio turbarũ turbulentarũ & qͣnto de¬
siderio diuinoꝵ eloqͥoꝵ dictũ ÷ declinate
ame maligni. & scrutabor mandata dei

Expanded text:
et eis nostra tempora impendamus, efflagitant; et eis nostra tempora impendamus, efflagitant; aut certe infirmos premunt, et causas suas ad nos deferre compellunt: quibus dicere non audemus, «Dic, homo, quis me constituit judicem aut divisorem inter vos» ? Constituit enim talibus causis ecclesiasticos Apostolus cognitores, in foro prohibens jurgare Christianos . Ne illis quidem qui non aliena rapiunt, sed sua cupide repetunt, dicimus, Cavete ab omni cupiditate, constituentes eis ante oculos hominem cui dictum est, «Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua; quae praeparasti cujus erunt» ? quia et quando dicimus, non recedunt nec declinant a nobis; sed instant, urgent, precantur, tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius ad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligimus occupemur. O quanto taedio turbarum turbulentarum, et quanto desiderio divinorum eloquiorum dictum est, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Salooi huios locus or euo
in uoluntate dĩ disputaturi
sumus: sic incipit. Inioͦs
odio hasui. et lesẽ ⁊ bam
oilexi. Non ait iniquos odio
habin. & iustos dilexi: aut iniquitatem
odio habui & legem tuam dilexi. Sed cũ
dixisset iniquos odio habui. exposuit
quare. addendo & legem tuam dilexi:
ut demonstraret non se in hominibus
iniquis odisse naturam qua homines st̃:
sed iniquitatem qua legi quam diligit
meus & susceptor es tu. Adiutor ad bona
facienda: susceptor ad mala euadenda:
Quod autem adiungit. in uerbum tuũ
super speraui: tanquam filius ꝓmissionis
de clinate ame maligni. & scrutabor man¬
data dĩ mei: Non enim ait faciam: sed¬
nouerit : malignos ase declinare desiderat.
eosq etiam compellando ase abigit. Nam
maligni exercent ad facienda mandata.
ab scrutandis aut̃ auocant. non solum cũ
per secuntur aut litigare nob̾cum uolunt:
uerum etiam cum obsequuntur & hono¬
rant. & tamen suis uitiosis & negotiosis
cupiditatib ad iuuandis ut occupemur.

Expanded text:
salmi hujus locus de quo in voluntate Dei disputaturi sumus, sic incipit: «Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi.» Non ait, Iniquos odio habui, et justos dilexi; aut, Iniquitatem odio habui, et legem tuam dilexi: sed cum dixisset, «Iniquos odio habui,» exposuit quare, addendo, «et legem tuam dilexi,» ut demonstraret, non se in hominibus iniquis odisse naturam, qua homines sunt; sed iniquitatem, qua legi quam diliet susceptor meus es tu. Adifacienda; «susceptor,» ad mala evadenda. Quod autem adjungit, «In verbum tuum supersperavi,» tanquam filius promissionis «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei?» Non enim ait, faciam; que noverit, malignos a se declinare desiderat, eosque etiam compellendo a se abigit. Nam maligni exercent ad facienda mandata, a scrutandis autem avocant; non solum cum persequuntur, aut litigare nobiscum volunt; verum etiam cum obsequuntur et honorant, et tamen suis vitiosis et negotiosis cupiditatibus adjuvandis ut occupemur,
Abbreviated transcription (Latin):
iuncamur inpugna nr̃a. per dñicȩ orationis
effectum in qua dicimus. dimitte nobis debita
nr̃a. Ita donata nobis regeneratione. adiuta
conflictione. fusa prȩcatione: fit cor nr̃mim¬
maculatum ut non confundamur. Oiuia &
hoc adiustificationes di ꝑtinet. quando int̾
eis alia prȩcepta ꝑcipitur. dimittite & di¬
mittetur uobis. date & dabitur uobis.

Expanded text:
vincamur in pugna nostra; per dominicae orationis vincamur in pugna nostra; per dominicae orationis effectum, in qua dicimus, «Dimitte nobis debita nostra» . Ita donata nobis regeneratione, adjuta conflictione, fusa precatione, fit cor nostrum immaculatum, ut non confundamur: quia et hoc ad justificationes Dei pertinet, quando inter ejus alia praecepta praecipitur, «Dimitte, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis»
Abbreviated transcription (Latin):
fieri cor suum prȩ catur. hoc ÷ cor membroꝵ
suoꝵ iniustificationib dĩ non in uirib eoꝵ.
Poposcit enim hoc non prȩ sumpsit. Quod
autem addidit ut non confundar: tale
aliquid & inprimis huius psalmi uersib
inuenitur ubi dixit. Utinam dirigant᷑
uiȩ meȩ ad custodiendas iustificationestuas.
Tunc non confundar: dum inspicio in o̾ia
mandata tua. Qđ ibi quia dixit utinam.
uno uerbo significauit optantis: hoc isto
loco apertioribus uerbis expressit orantiꝰ.
dicendo. fiat cormeum immaculatum
ut nec in illa nec inista sententia quȩ utraq
una ÷ inueniatur audacia de lib̾o arbitrio
contra gr̃am confidentis. Qđ autẽ ait ibi
tunc non confundar: hoc ait hic ut non
confundar. Fit ergo cor immaculatum
per regenerationis lauacrum. ubi ab olita st̃
om̃a prȩterita peccata nr̃a. per sp̃s ad utoriũ.
per quod concupiscimus aduersus carnem ne

Expanded text:
fieri cor suum precatur, hoc est cor membrorum fieri cor suum precatur, hoc est cor membrorum suorum; in justificationibus Dei, non in viribus eorum: poposcit enim hoc, non praesumpsit. Quod autem addidit, «Ut non confundar;» tale aliquid et in primis hujus psalmi versibus invenitur, ubi dixit, «Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non confundar, cum inspicio in omnia mandata tua.» Quod ibi, quia dixit, «Utinam,» uno verbo significavit optantis; hoc isto loco apertioribus verbis expressit orantis, dicendo, «Fiat cor meum immaculatum:» ut nec in illa, nec in ista sententia, quae utraque una est, inveniatur audacia de libero arbitrio contra gratiam confidentis. Quod autem ait ibi, «Tunc non confundar;» hoc ait hic, «Ut non confundar.» Fit ergo cor immaculatum per regenerationis lavacrum , ubi abolita sunt omnia praeterita peccata nostra; per spiritus adjutorium, per quod concupiscimus adversus carnem , ne
Abbreviated transcription (Latin):
qãi inis te uicuitatem feceuuiit in orẽ.
eso auteco exercesor in manoatis iuis.
Ecce quod agit meditatio legis dĩ. ł potius
tesnianonia ⁊oa. In non nullis codicibus in¬
uenimus & grecis & latinis. conuertantur
michi quod tantundem ualere existimo:
quantum si dicatur ad me. Sed quis est
iste qui hoc dicit : Mon enim quisquam
hominum hoc dicere audebit. aut si dicat.
audiendus ÷. Nimirum ergo ille ÷: qͥetiam
superius inter posuit ꝓprietatem uocis suȩ
dicens. Particeps ego sum omnium tim̃tiũ
te. quia particeps factus ÷ mortalitatis nr̃e.
ut & nos participes diuinitatis ipsius fieremꝰ.
Nos unius participes ad uitam. ad mortem uͦ
particeps ille multoꝵ. Epse ÷ enim ad quẽ
conuertuntur timentes dm̃. & qui cognoscun
dĩ testimonia. de illo ꝑ propħas tantoꝰ ante
prȩdicta. in enus prȩsentia ꝑ miracula paulo
iꝯmaculatom iniosnfĩcanonis: tois. ui
non consonoan. Redit ad uocem corporis
sui. scĩscilicet populi sui & immaculatum

Expanded text:
am injuste iniquitatem fecerunt in me: ego autem exercebor in mandatis tuis.» Ecce quod ait, meditatio legis Dei, vel potius testimonia tua.» In nonnullis codicibus invenimus et graecis et latinis, «Convertantur mihi;» quod tantumdem valere existimo, quantum si dicatur, «ad me.» Sed quis est iste qui hoc dicit? Non enim quisquam hominum hoc dicere audebit, aut si dicat, audiendus est. Nimirum ergo ille est qui etiam superius interposuit proprietatem vocis suae, dicens: «Particte.» Quia factus est particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes divinitatis ipsius fieremus; nos unius participes ad vitam, ad mortem vero particeps ille multorum. Ipse est enim ad quem convertuntur timentes Deum, et qui cognoscunt Dei testimonia, de illo per Prophetas tanto ante praedicta, in ejus praesentia per miracula paulo immaculatum in justificationibus tuis, ut non confundar.» Redit ad vocem corporis sui, sancti scilicet populi sui, et jam immaculatum
Abbreviated transcription (Latin):
miseria uiuere. Sed hoc quo merito :¬
Quia lex inquit ⁊ua meditatio mea esi.
Hec meditatio nisi ẽẽt infide que perdile-¬
ctionem operatur: numquam propter
eam posset adillam uitam quispiam per¬
uenire. Hoc dicendum putau: nequisquã
cum totam legem me moriȩ mandauerit.
eamq creb̾rima recordatione cantauerit
non tacens quod prȩcepit. nec tamen uiuenᷤᷤ
ut prȩcipit: arbitretur se fecisse quod legit.
quia lex tua meditatio mea ÷. & hinc se
adepturum existimet quod uerb̾ suꝑiorib
ꝓpter hoc meritum postulauit ubi dictũ
⁊ ueniant super me miserationes tuȩ. &
uiuam. hȩc meditatio: amantis ÷ cogitatio.
&tantum amantis: ut caritas ñ refrigescat
huius meditationis suȩ. quantalibet ab un¬
dantia constipetur iniquitatis alienȩ.

Expanded text:
miseria vivere. Sed hoc quo merito? «miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec meditatio nisi esset in fide, quae per dilectionem operatur , nunquam propter eam posset ad illam vitam quispiam pervenire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione cantaverit, non tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit, arbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex tua meditatio mea est;» et hinc se adepturum existimet, quod verbis superioribus propter hoc meritum postulavit, ubi dictum est, «Veniant super me miserationes tuae, et vivam.» Haec meditatio amantis est cogitatio, et tantum amantis, ut charitas non frigescat hujus meditationis suae, quantalibet abundantia constipetur iniquitatis alienae .
Abbreviated transcription (Latin):
& spes & caritas. quȩ tria edificantur in nob̾:
quam uis de misericordia dei ueniant. tam̃
nhac erumnosa & procellosa uita. solatia st̃
miserorum. non gaudia beatorum. Ideo di¬
uentura sunt: ideo sequitur. Ueran⁊ m
onserationes toȩ &uibam. Tunc enim
uere uiam: quando nichil potero timere
ne moriar. Ipsa enim & sine ullo additam̃to
dr̃ uita. nec intelligitur nisi ȩt̾na & beata:
tanquam sola dicenda sit uita incuius com¬
paratione ista quam ducimus. mors potius
sit appellanda quam uita. quale ÷ illud in
data Nunquid addidit ȩternam uł beatã :
Item de resurrectione carnis cum loqueret᷑:
qui bene fecerunt inquit in resurretionẽ
uite. Heq hic ait ȩternȩ. seu beatȩ. Sic
& hic ueniant inquit michi miserationes
tuȩ &uiuam. Neq hic ait iȩternum
uiuam ł beate uiuam: quasi aliud ñsit
uiuere. quam sine ullo fine & sine ulla

Expanded text:
et spes et charitas quae tria aedificantur in nobis, et spes et charitas quae tria aedificantur in nobis, quamvis de misericordia Dei veniant; tamen in hac aerumnosa et procellosa vita solatia sunt miserorum, non gaudia beatorum: ideo diventura sunt; ideo sequitur, «Veniant mihi miserationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero timere, ne moriar. Ipsa enim et sine ullo additamento dicitur vita, nec intelligitur nisi aeterna et beata, tanquam sola dicenda sit vita, in cujus comparatione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam vita: quale illud est idata» . Numquid addidit, aeternam, vel, beatam? Item de resurrectione carnis cum loqueretur, «Qui bene fecerunt,» inquit, «in resurrectionem vitae» : neque hic ait, aeternae, seu, beatae. Sic et hic, «Veniant,» inquit, «mihi miserationes tuae, et vivam:» neque hic ait, in aeternum vivam, vel, beatae vivam; quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
audit qui se putat stare. uideat necadat:
considerans huius mortalitatis miseriam.
inqua iugum graue super filios adam
adie exitus de uentre matris eorum. sic
nomnibus per tenditur usq indiem se¬
pulturȩ in matrem omnium ut ꝓpter car¬
nem concupiscentem aduersus sp̃m. etiã
regenerati gemere sub eius grauitate cogant᷑:
conzoleior me. seõco eloguiuos touon
seruo too. Misericordia & ueritas ita di¬
uino eloquio commendantur: ut cum in
multis inueniantur locis maxime in psal¬
mis. quodam etiam loco legatur. uniuersȩ
ine dñi misericordia & ueritas. Et hic qͥdem
primo ueritatem posuit. quia humiliati
sumus inmortem. iudicante illo cuius iudi¬
cia iusticia ÷: de inde miscłiam qua instau¬
ramur ad uitam. promittente illo cuiꝰ be¬
neficium gratia ÷. Ideo ait. secundum elo¬
quium tuum seruo tuo. id ÷ secundum qđ
promisisti seruo tuo. Siue ergo regenera¬
tio qua hic in dei filios ad optamur siue fideᷤ

Expanded text:
audit, «Qui se putat stare, videat ne cadat» ; audit, «Qui se putat stare, videat ne cadat» ; considerans hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, sic in omnibus pertenditur usque in diem sepulturae in matrem omnium , ut propter carnem concupiscentem adversus spiritum , etiam regenerati gemere sub ejus gravitate cogantur:consoletur me secundum eloquium tuum servo tuo.» Misericordia et veritas ita divino eloquio commendantur, ut cum in multis inveniantur locis, maxime in Psalmis, quodam etiam loco legatur, «Universae viae Domini misericordia et veritas» . Et hic quidem primo veritatem posuit, qua humiliati sumus in mortem, judicante illo cujus judicia justitia est: deinde misericordiam, qua instauramur ad vitam, promittente illo cujus beneficium gratia est. Ideo ait, «secundum eloquium tuum servo tuo:» id est, secundum quod promisisti servo tuo. Sive ergo regeneratio qua hic in Dei Filios adoptamur, sive fides
Abbreviated transcription (Latin):
tempore timor ÷ quam diu temptatio:
uita humana suꝑ terram. iocunditas ait
quam uoluit hĩc intelligi. tunc erit qͥdo
iusti fulgebunt in regno patris sui sicut
sole hinc enim etiam illud in alio psil¬
mo legitur. Quam multa multitudo dile¬
dinis. tuȩ dñe. quam abscondisti tim̃tib
te Nunc gͦ quam diu timent. nondum
uident sed uidebunt & iocundabuntur.
quia & illic sequitur. perfecisti autem
sperantib inte. & hic quia in uerba tua
speraui uł super speraui: ut in uerbos
composito & cura interp̃tis diligentioss¬
ex presso. etiam illud intelligamus. quod
potens ÷ facere ds̃ superquam petimus
&incelligimus. ut quȩ supra quam petimꝰ
d̾ intelligimus sunt parum sit ea sperare
sed debẽamus super sperare. Quia ergo¬
ad huc timet eccła quȩ in hac uita est
& nondum se uidet in eo regno ubi erit
eus secura iocunditas. sed inter periculosas
cemptationes in hoc mundo laborat ubi

Expanded text:
tempore timor est, quamdiu tentatio est tempore timor est, quamdiu tentatio est vita humana super terram ; jucunditas autem quam voluit hic intelligi, tunc erit quando justi fulgebunt in regno Patris sui sicut sol ? Hinc enim etiam illud in alio psalmo legitur, «Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!» Nunc ergo quamdiu timent, nondum vident; sed «videbunt,» et «jucundabuntur:» quia et illic sequitur, «Perfecisti autem sperantibus in te» ; et hic, «quia in verba tua speravi,» vel, «supersperavi:» ut in verbo ita composito et cura interpretis diligentioriexpresso, etiam illud intelligamus, quod «potens est Deus facere supra quam petimus et intelligimus» ; ut quia «supra quam petimus et intelligimus» sunt parum sit ea sperare, sed debeamus supersperare. 3. adhuc timet Ecclesia quae in hac vita est, et nondum se videt in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, sed inter periculosas tentationes in hoc mundo laborat, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ICUNAB UNTOR. uel sicut alii codices ha
bent lȩtabuntur. quia in uerba tuaspau.
id ÷ in ea quȩ promisisti ut sint ꝓmisiomꝰ
filii semen abrahe: in quo benedicuntir
om̃s gentes. Qui sunt autem qui timent
dm̃: & quem uidebunt & letabunturqm
tanquam dese ipso ista uox xp̃i ÷ nunquõ
non ipsa ÷ in eis qui timent dm̃e Quis ͥ
ille quem uidebunt & iocundabuntur ꝰ
An popłs ipse se uidet & iocundatur. & it
dictum ÷ qui timent te uidebunt me
& lȩtabuntur. quia in uerba tua speraui
uł sicut alii diligentius ex presserunt si¬
speraui. tanquam diceret. qui timent te
uidebunt eccłam tuam & iocundaburt᷑
quia in uerba tua super sperauit. cum
ipsi sint ęccła. qui uident ȩccłam & iocun¬
dantur : Sed cur non dixit quitiment
te uident me & iocundantur. sed timas
te uerbum presentis temporis pou̾is.
uidebunt aut̃ & io cundabuntur. futari
temporis uerba sunt  An quia in p̾senti

Expanded text:
cundabuntur;» vel, sicut habent alii codices, «laetabuntur, quoniam in verba tua speravi:» id est, in ea quae promisisti, ut sint promissionis filii, semen Abrahae, in quo benedicuntur omnes gentes . Qui sunt autem qui timent Deum, et quem videbunt et laetabuntur, quoniam tanquam de seipso ista vox Christi est; numquid non ipsi sunt in eis qui timent Deum? Quis est ergo ille quem vident, et jucundantur? An populus ipse se videt, et jucundatur, et sic dictum est, «Qui timent te, videbunt me, et laetabuntur, quia in verba tua speravi;» vel sicut alii diligentius expresserunt, «supersperavi»: tanquam diceret, «Qui timent te, videbunt» Ecclesiam tuam, «et jucundabuntur, quia in verba tua supersperavi;» cum ipsi sint Ecclesia, qui vident Ecclesiam et jucundantur? Sed cur non dixit, qui timent te, vident me, et jucundantur: sed «timent te,» verbum praesentis temporis posuit; «videbunt» autem et «jucundabuntur,» futuri temporis verba sunt? An quia in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
q̃s iħis in hoc psalmo per
prophetiam tanquam sibi
petiuit intellectum dariadõ
corpori suo quod ÷ eccła:. ad
dei mandata discenda. Cum
ip̃so enim uita corporis eius hoc ÷ popłi eiꝰ
abscondita ÷ in dõ. & ipse in eodem corpore
suo indigentiam patitur. & poscit quod
membris suis ÷ necessarium. Manustue
inquit fecert̃ me & plasmauerunt me
da michi intellectum ut discam mandita
tua. Quia tu inquit formasti me. ture¬
forma. ut fiat incorpore xp̃i quod ait
apłs. reformamini innouitate m̃tis urę¬

Expanded text:
sus in hoc psalmo per Prophetam, tanquam sibi, petivit intellectum dari a Deo corpori suo quod est Ecclesia, ad Dei mandata discenda. Cum ipso enim vita corporis ejus, hoc est populi ejus, abscondita est in Deo , et ipse in eodem corpore suo indigentiam patitur, et poscit quod membris suis est necessarium. «Manus tuae,» inquit, «fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Quia tu, inquit, formasti, tu reforma; ut fiat in corpore Christi, quod ait Apostolus, «Reformamini in novitate se
Abbreviated transcription (Latin):
Conoersio inquit
aGGEl e⁊ zacharie Non¬
dum erant hi ꝓpħȩ. cum
ista cantata sunt. Nanq int̾
tempus dauid̃ & transmigrationem popłi

Expanded text:
Conversio,» inquit, «Aggaei et Zachariae.» Nondum erant hi prophetae, cum ista cantata sunt. Namque inter tempus David, et transmigrationem populi
Abbreviated transcription (Latin):
it qđ credidimus intelligere
uobis nondum intelligentib
ł uos intelligatis: constribrie
im domum dĩ de qua uos
nius ubi sunt altaria excelsa

Expanded text:
t quod credidimus intelligeremus, et vobis nondum intelligentibuset vos intelligatis, «Constituite m domum Dei, de qua vos benediximus, ubi sunt altaris excelsa.
Abbreviated transcription (Latin):
martirũ ÷ in alio psalmo. intret inc̾spectu tuo
gemitus cõpeditorũ. Nontam̃ euitandȩ sunt
tales cõpedes ut appetat᷑ ꝑniciosa lib̾tas. & tẽpo-¬
ralis uitȩ breuisq dulcedo: quã se quatur amari¬
tudo ꝑpetua. ꝓinde scriptura ne recusemiis ẽẽ
cõpediti sapientiȩ. sic nos alloqͥtur. Audi fili &
excipe sententiã meã. & ne abicias c̃siliũ meũ.
& infer pedem tuũ incõpedes illius. & intorquẽ
eiꝰ collũ tuũ. Subice humerũ tuũ. & porta illã.
& ne oderis uincula illius. In om̃i anima tua

Expanded text:
martyrum est in alio psalmo, «Intret in conspectum tuum martyrum est in alio psalmo, «Intret in conspectum tuum gemitus compeditorum:» non tamen evitandae sunt tales compedes, ut appetatur perniciosa libertas, et temporalis vitae brevisque dulcedo, quam sequatur amaritudo perpetua. Proinde Scriptura, ne recusemus esse compediti sapientiae, sic nos alloquitur: «Audi, fili, et excipe sententiam meam, et ne abjicias consilium meum; et infer pedem tuum in compedes illius, et in torquem ejus collum tuum: subjice humerum tuum et porta illam, et ne oderis
Abbreviated transcription (Latin):
prortorom. ot solori filios mornticatorõ.
Inuenimꝰ in alio psalmo dictũ. intret inc̃spectu
tuo gemitꝰ cõpeditoꝵ. Et meo loco dictũ ÷: ubi
uox martirũ intelligat᷑. Unde martires cõpediti:
Nonne catenati potiꝰ quã cõpediti: Ductos enĩ
scõs dĩ martires post iudices ꝑ prouinciã circũ¬
euntes incatena nouimꝰ. missos aut̃ incõpedes
non nouimꝰ. Agnoscuntur & cõpedes discipline
dĩ. & timoris eiꝰ dequo dictũ ÷ initiũ sapientie
timor dñi. ẜ. hunc eñi timorẽ ñ timuerunt serui
dĩ eosqui corpus occidunt. animã aut̃ ñ possunt
occidere : quia eum timebant qui habet pote.¬
statẽ & corpꝰ & animã occidere ingehenna ignis.
Nisi em̃ cõpedib timoris huiꝰ ligati essent martireᷤ.
quando illa omĩa dura & molesta sustinerent a
ꝑsecutorib suis cũ eis liberũ fuerit facere qđ
duris quidem & molestis ad tẽpus. sed tolerandis
cõpedib ad impetrandã miscłiã dĩ. Unde uox

Expanded text:
filios mortificatorum.» Invenimus in alio psalmo dictum, «Intret in conspectum tuum gemitus compeditorum» ; et in eo loco dictum, ubi vox martyrum intelligebatur. Unde martyres compediti? Nonne catenati potiusquam compediti? Ductos enim sanctos Dei martyres post judices, per provincias circumeuntes, in catenas novimus missos; in compedes autem non novimus. Agnoscuntur et compedes disciplinae Dei et timoris ejus, de quo dictum est: «Initium sapientiae timor Domini» . Per hunc enim timorem non timuerunt servi Dei eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere; quia eum timebant qui habet potestatem et corpus et animam occidere in gehennam ignis . Nisi enim compedibus timoris hujus ligati essent martyres, quando illa omnia dura et molesta sustinerent a persecutoribus suis, cum eis liberum fuerit facere quoduris quidem et molestis ad tempus, sed tolerandis compedibus ad impetrandam misericordiam Dei; unde vox
Abbreviated transcription (Latin):
ce cognouimꝰ qui ꝓpt̾ nos pauꝑ factꝰ
cia & ꝑsuũ caput loquentia. Uidimus
Tenim ibi & nos psos sitam̃ ꝑ eiꝰ grãm aliquid &
nos. Finita aut̃ iã erant uerba gemituũ & ceꝑant
consolationũ s ea finiri hesterno die tractando
minime potuerunt. Ini̾is quȩ restant audiamꝰ
Prenunciauit felicitatẽ rerũ humanarũ inscriptu¬
ris dĩ. &adiecit. Scribant᷑ hec ingenerationem
alcera. &e popłs qui ereabit᷑ laudabit dñm. qm̃¬

Expanded text:
nos pauper factus  suum caput loquentia. Vidimus enim ibi et nos ipsos; si tamen per ejus gratiam aliquid et nos. Finita autem jam erant verba gemituum, et coeperant consolationum; sed ea finiri hesterno die tractando minime potuerunt: in iis quae restant, audiamus Praenuntiavit felicitatem rerum humanarum in Scriptis Dei, et adjecit: «Scribantur haec in generationem alteram: et populus qui creabitur, laudabit Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
sed grauis pondere mỹ¬
steriorum. Ipsi dauid̃¬
goliam. Prȩliũ hoc factũ tẽpore pa-¬
trum nr̃oꝵ. de scripturis scĩs recolit
mecum caritaᷤ ur̃a. Cũ enĩ aduersus
popłm dĩ alienigena diicarent: pro¬
uocauit unus unũ. golias dauid. inqͦ
certamine uoluntas dĩ ꝓcuiꝰq partis ui¬
ctoria ꝓbaretur. Sed quid de uictoria
satagimus. quando ꝓuocantẽ ꝓuocatũq¬

Expanded text:
sed gravis pondere mysteriorum: «Ipsi DavidGoliam.» Praelium hoc factum tempore patrum nostrorum, de Scripturis sanctis recolit mecum Charitas vestra. Cum enim adversus populum Dei alienigenae dimicarent, provocavit unus unum, Golias David: in quo certamine voluntas Dei pro cujusque partis victoria probaretur. Sed quid de victoria satagimus, quando provocantem provocatumq
Abbreviated transcription (Latin):
uacans sed om̃ia ꝑ ipsũ facta sunt: cinerẽ sicut
panẽ manducauit. & potũ suũ cũ fletu miscuit :
Metuendũ ÷ netantis diuitiis nr̃a pauꝑtas fa-¬
ciat in iuriã. Quere adhuc tam̃. neipse sit
pauꝑ iste. qm̃ uerbũ caro factũ ÷ & habitauit
in nob̾. Respice & illã uocem. ego seruus tuus
& filius ancillȩ tuȩ. Attende ancillã istã. castã
& uirginẽ matrẽ. Ibi enĩ accepit pauꝑtatẽ nr̃am.
ubi serui forma indutꝰ ÷ semet ipsũ exinaniens
nediuitias eiꝰ expauesceres. & ad eũ cũ tua men¬

Expanded text:
Deum;» et non vacans, sed «omnia per ipsum facta sunt?» Cinerem sicut panem manducavit, et potum suum cum fletu commiscuit? Metuendum est ne tantis divitiis nostra paupertas faciat injuriam. Quaere adhuc tamen ne ipse sit pauper iste; quoniam «Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Respice et illam vocem: «Ego servus tuus et filius ancillae tuae» . Attende ancillam illam castam, et virginem, et matrem: ibi enim accepit paupertatem nostram, ubi servi forma indutus est, semetipsum exinaniens; ne divitias ejus expavesceres, et ad eum acce
Abbreviated transcription (Latin):
Huc ne illȩ tantȩ diuitiȩ ꝑuenert̃: Multũ ilłud
excelsum. multũ hoc abiectũ. Quid faciemꝰ: Quẽ¬
ad modũ ista ima illis sũmis c̃tẽꝑabimꝰ: Nimis
ab inuicẽ longe sunt. Nondũ agnosco istũ pauꝑẽ.
Alius ÷ fortasse. Sed adhuc que ramus. Unde
enĩ nob̾ ñ uidet᷑ ipse: mirũ si interrogas. & non
ex pauescis diuitias. in pͥncipio erat uerbũ &¬

Expanded text:
Hucne illae tantae divitiae pervenerunt? Multum illud excelsum, multum hoc abjectum. Quid faciemus? quemadmodum ista ima illis summis contemperabimus? Nimis ab invicem longe sunt. Nondum agnosco istum pauperem; alius est fortasse: sed adhuc quaeramus. Unde enim nobis non videtur ipse, mirum si interrogas et non expavescis divitias: «In principio erat Verbu
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificium sempiternum. sacrificiũ
laudis: & sacerdos sempiternus ÷ &
altare sempiternum. pacata mens ipsa
iustorum. Hoc apertius dicimus fr̃s.
Qui cunq dm̃ uerbum intelligere uo¬
lunt: non eis sufficiat caro quod ꝓpter
eos uerbum factum ÷ ut lacte nutri¬
rentur. nec interra sufficiat iste
festus dies. quo agnus occisus est:
sed constituatur in confrequentatio¬
nibus. quousq perueniatur exalta¬
tis adño mentib nr̃is usq ad diuni
tatem eius interiorem. qui nobis exterio¬
rem humanitatem lacte nutriendispe
eius cantabimus: Quid ibi aliud dicemꝰ
nisi ds cõs es io e⁊ confitepor tibi. dc̃ as
es to et exaltaso te confiteson tiri
oñe goo ex aboisti me et factos esqͥi
ini salutem. Nonstrepitu uerborum
ista dicimus: sed dilectio inhę̧rens illi
perse ipsam clamat istam uocem &
dem ita terminat. Contitrons ono

Expanded text:
sacrificium, sempiternum sacrificium sacrificium, sempiternum sacrificium laudis, et sacerdos sempiternus est, et altare sempiternum pacata mens ipsa justorum. Hoc apertius dicimus, fratres: quicumque Deum Verbum intelligere volunt, non eis sufficiat caro, quod propter eos Verbum factum est, ut lacte nutrirentur; nec in terra sufficiat iste dies festus quo agnus occisus est: sed constituatur in confrequentationibus, quousque perveniatur, exaltatis a Domino mentibus nostris, usque ad ejus divinitatem interiorem, qui nobis exteriorem humanitatem lacte nutriendis prejus cantabimus? Quid ibi aliud dicemus, nisi, «Deus meus es tu, et confitebor tibi; Deus meus es tu, et exaltabo» «te: confitebor tibioniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem?» Non strepitu verborum ista dicemus, sed dilectio inhaerens illi per seipsam clamat istam vocem, edem, ita terminat: «Confitemini Do
Abbreviated transcription (Latin):
ut possint sinceriter dicere quod ait
apłs. Siue enim mente excessimus dõ.
siue temperantes sumus uob̾. Caritas
enim xp̃i compellit nos. Ipsi paruuloᷤᷤ
benedicunt de interiore domo dñi:
ubi laus illa in scła scłorum non deficit.
& ideo uidete quid inde annuntient
ds oñs et illoxii Nosis. Dñs ille qͥ
uenit in nomine dñi. quem reꝓbauer̃
ȩdificantes. & factus ÷ incaput anguli.
mus. & uobis nondum intelligentib
sed iam credentib enuntiaremus. Ut
autem & uos intelligatis: constribrie
diem fes⁊om i fregueNtationiRUs
USQ aO CORNU altaris. Id ÷ usq ad
interiorem domum dĩ. de qua uos
benediximus ubi sunt altaria excelsa
constituite diem festum. non tepide
aut segniter. sed confrequentationib
Ipsa ÷ enim uox exultationis. sonfe¬
stiuitatem celebrantis : ambulantiũ
in loco tabernaculi ad mirabilis usq
addomum dĩ. Si enim ÷ ibi sp̃uale

Expanded text:
ut possint sinceriter dicere quod ait ut possint sinceriter dicere quod ait Apostolus: «Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis; charitas enim Christi compellit nos» . Ipsi parvulos benedicunt de interiore domo Domini, ubi laus illa in saecula saeculorum non deficit: et ideo videte quid inde annuntient et illuxit nobis.» Dominus ille qui venit in nomine Domini, quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli ; mus, et vobis nondum intelligentibus, sed jam credentibus, enuntiaremus. Ut autem et vos intelligatis, «Constituite diem festum in confrequentationibus, usque ad cornua» «altaris:» id est, usque ad interiorem domum Dei, de qua vos benediximus, ubi sunt altaris excelsa. «Constituite diem festum,» non tepide ac segniter, sed «in confrequentationibus.» Ipsa est enim vox «exsultationis, soni festivitatem celebrantis,» ambulantium in loco «tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei.» Si enim est ibi spirituale
Abbreviated transcription (Latin):
quos codicem psalmoꝵ
nouimus continere.
qđ eccłȩ consuetudin
psalterium nuncunt᷑
partim sermocinand
n popłis. partim dictand
exposui. donante dño sicut potui
Psalmum uero centesimum occaui
decimum. non tam propter eius no¬
tissimam longitudinem. quam prꝰ
ꝯeius ꝓfunditatem paucis cognosabli
differebam. Et cum molestissimneft¬
rent fr̃s mei enus solius expositioñ
quantum ad eiusdem corporis psalm
ꝑtinet de ẽẽ opusculis nr̃is. meq ad
hoc soluendum debitum uehem̃ts
urguerent : diu petentib iubentibs¬
quẽ non cess̃. quia quotiens cunq
inde cogitare temptaui. semper uss
nostrȩ intentionis excessit. Quan¬
to enim uidetur apertior: tanto
michi ꝓfundior uideri solet. itaus
setiam quam sit ꝓfundus demonstia¬
Bene dixianos uos oe domo oñi. Credo
quod ista uox magnorum ÷ ad pusillos.
eorum scilicet magnorum qui uerbũ
dm̃ apud dm̃ sicut in hac uita possunt
mente contingunt. & tamen sermonẽ
suum propter paruulos temperant:

Expanded text:
quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, sicut potui: psalmum vero centesimum octavum decimum, non tam propter ejus notissimam longitudinem, quam propter ejus profunditatem paucis cognoscibilem differebam. Et cum molestissime ferrent fratres mei, ejus solius expositionem, quantum ad ejusdem corporis Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu petentibus jubentibusque non cessi; quia quotiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit profundus, demonstraBenediximus vos de domo Domini.» Credo quod ista vox magnorum est ad pusillos, eorum scilicet magnorum qui Verbum Deum apud Deum, sicut in hac vita possunt, mente contingunt; et tamen sermonem suum propter parvulos temperant,
Abbreviated transcription (Latin):
idem ipsi sunt. Admonemur sane isto
psalmo eos titulos qui tanquam de
hystoria positi sunt. rectissime fieri:
ut seđui ꝓpħiam intelligamus. seđm qđ
uidemus psalmos. ẽẽ. conseriptos.
Quid enim tam diuersum scđm hy¬
storiam quam iel qđ ÷ intitulo quinqͣ¬
gesimi sexti. infinem necorrumpas
ipsi dđ intituli inscriptione. cumfu¬
geret a facie saul inspelunca: & in
titulo quinquagesimi noni. infinem
tamen locutus : quẽmisit p̾ea. ut cõ¬
plerent᷑ eloquia ꝓpħarũ. Quot quot
enĩ ꝓmissiones dei: in illo etiam.

Expanded text:
iidem ipsi sunt. 2. Admonemur sane isto iidem ipsi sunt. 2. Admonemur sane isto psalmo, eos titulos qui tanquam de historia positi sunt, rectissime fieri ut secundum prophetiam intelligamus, secundum quod videmus psalmos esse conscriptos. Quid enim tam diversum secundum historiam, quam id quod est in titulo quinquagesimi sexti, «In finem, ne corrumpas; ipsi David, in tituli inscriptionem, cum fugeret a facie Saül in speluncam:» et in titulo quinquagesimi noni, «In finemtamen locutus est quem misit postea, ut complerentur eloquia Prophetarum: «Quotquot enim promissiones Dei, in illo etiam»
Abbreviated transcription (Latin):
miscđa tua. Idõ enimꝰ magnificata est
usq ad cęlos: ut magna sit incęlis. Moc
uoluit dicere suꝑ cęlos. Itẽ in quinqua¬
gesimo nono. letabor & diuidam sici¬
mam: hic uero ex altabo & diuidam
sicimam. Ubi ostenditur qđ de diuidenda
sicima significatũ ÷: post dñi exalta¬
tionem prȩdictum suturum. & illam
lȩtitiam ad hanc exaltationem perti¬
nere : ut idõ lȩtetur quia exaltatur.
Unde alibi dicit. Conuertisti luctum meũ
ingaudiũ michi. conscidisti saccũ meum.
& accinxisti me lȩtitia. Etem ibi. & effrẽ
fortitudo capitis mei. hinc autem & effrẽ
susceptio capitis mei. Suscipiendo enim
fit fortitudo. id ÷ su̾cipiendo fortes facit.
fructificans in nobis. Inter prȩtatur enim
efraim. fructificatio. Susceptio autem
ad utrumq referri potest. siue cũ suscipi¬
mus xp̃m. siue cum ipse nos suscipit :
qui est caput eccłȩ. Et qđ ibi ait tribu¬
lantes nos: hic ait inimicos nr̃os. utiq

Expanded text:
ia tua.» Ideo enim «magnificata est usque ad coelos,» ut magna sit in coelis; hoc enim voluit dicere, «super coelos.» Item in quinquagesimo nono, «Laetabor, et dividam Sichimam:» hic autem, «Exaltabor», «et dividam Sichimam.» Ubi ostenditur quod de dividenda Sichima significatum est, post Domini exaltationem praedictum futurum, et illam laetitiam ad hanc exaltationem pertinere; ut ideo laetetur, quia exaltatur. Unde alibi dicit, «Convertisti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia» . Item ibi, «Et Ephraem fortitudo capitis mei:» hic autem, «Et Ephraem susceptio capitis mei.» Suscipiendo enim fit fortitudo, id est, suscipiendo fortes facit, fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem Fructificatio. Susceptio autem ad utrumque referri potest, sive cum suscipimus Christum, sive cum ipse nos suscipit, qui est caput Ecclesiae. Et quod ibi ait, «Tribulantes nos;» hic autem, «inimicos nostros:» utique
Abbreviated transcription (Latin):
CeNTESIMUM
septooom ex¬
ponendum non
exposui eum in
psalmo quinquagesi¬
mo sexto. & in psalmo
quinquagegimo nono: exquorum po¬
stremis partib iste constat. Lam postre¬
ma pars quinquagesimi sexti prima :
huuis usq ad eumꝰ uersum ubi dr̃. & suꝑ¬
omnem terram gła tua. Hine enim
usq ad finem. postrema pars ÷ quinqua¬
gesimi noni. Sicut postrȩma pars cente¬
Simi trigesimi quarti. eadem est quȩ
centesimi tertii decimi. ab eo uersu ubi
drͣ. simulac̾ra gentium argentum & au¬
rum. sicut tertius decimus & quinquage-¬
simus sed̾s. mutatis aliquib medus eadẽ
habent om̃a aprincipiis usq infinẽ. Quȩ¬
cunq igitur in hoc psalmo centesimo septi¬
mo aliquantulum aliter posita sunt
quam in illis duob exquoꝵ partibus
constat: non habent intellectum difficilẽ.
Sicut in quinquagesimo sexto dr̃. cantabo
& psallam. exurge gła mea. in isto autẽ
cantabo & psallam ingła mea. Aahoe
enim dictum ÷ & illicꝰ exurge: ut in illa

Expanded text:
centesimum septimum exponendum non exposui eum in psalmo quinquagesimo sexto, et in psalmo quinquagesimo nono, ex quorum postremis partibus iste constat. Nam postrema pars quinquagesimi sexti, prima est hujus, usque ad eum versum ubi dicituomnem terram gloria tua.» Hinc autem usque in finem, postrema pars est quinquagesimi noni: sicut postrema pars centesimi tricesimi quarti, eadem est quae centesimi tertii decimi, ab eo versu ubi dicitur, «Simulacra Gentium argentum et aurum:» sicut tertius decimus et quinquagesimus secundus, mutatis aliquibus mediis, eadem habent omnia a principiis usque in fines. Quaecumque igitur in hoc psalmo centesimo septimo aliquantulum aliter posita sunt, quam in illis duobus, ex quorum partibus constat, non habent intellectum difficilem: sicut in quinquagesimo sexto dicitur, «Cantabo, et psallam; exsurge, gloria mea;» in isto autem, «Cantabo, et psallam in gloria mea.» Ad hoc enim dictum est illic, «Exsurge,» ut in illa
Abbreviated transcription (Latin):
est qui non expetat.
Quis enim unquam.
poterit inueniri. qui ẽẽ nolit beatus :
Quid igitur exhortatione opus ÷ ad eam
rem quam sua sponte appetit animꝰ :
Nam profecto qui ex hortatur: id agit
ut excitetur uoluntas eius cumquõ
agit̾. ad illud ꝓpter qđ exhortationis

Expanded text:
est qui non expetat. Quis enim umquam poterit inveniri, qui nolit esse beatus? Quid igitur exhortatione opus est ad eam rem, quam sua sponte appetit animus humanus? Nam profecto qui exhortatur, id agit, ut excitetur voluntas eius cum quo agit, ad illud propter quod exhortationis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cognouimꝰ qui ꝓpt̾ nos pauꝑ factꝰ
tia & ꝑsuũ caput loquentia. Uidimus
Senim ibi & nos ipsos. sitam̃ ꝑ eiꝰ grãm aliquid &
nos. Finita aut̃ iã erant uerba gemituũ & cȩꝑant
tenetis non necessitate.
sed qͦd ẽ uehementius cari¬
tate. Debemus autem
tans & in uobis exigit ista
de nobis. de inde domno
& patri prȩsenti & iubenti
& oranti ꝓme. de inde ur̃ȩ
uiolentiȩ. quȩ extorquet¬
ista &iam infirmis uiribus nr̃is. Tamen quan.¬
tum dñs donat. qui & ipsas uires uobis orantib
donare dignetur. qm̃ psalmi huius primas par¬
tes die ian nuꝑ prȩcedente tractauimus: & iã
sequentia suscipienda sunt. & illo adiuuante in
cuius nomine cȩpimus. terminanda sunt:
Commendaueramus autem caritati ur̃ȩ qui af-¬
fiustis. totum istum psalmum figuratis misteruꝰ
ẽẽ contextum: Unde qͦd difficilius quęritur:
solet dulcius inueniri. Nec putetis ista nobis
obscuritate subtracta sed difficultate condita.

Expanded text:
nos pauper factus  suum caput loquentia. Vidimus enim ibi et nos ipsos; si tamen per ejus gratiam aliquid et nos. Finita autem jam erant verba gemituum, et coeperant tenetis, non necessitate, sed quod est vehementius, charitate. Debemus autem tans et in vobis exigit ista de nobis: deinde domno et patri, praesenti et jubenti et oranti pro me; deinde vestrae violentiae qua extorquetis etiam infirmis viribus nostris. Tamen, quantum Dominus donat, qui et ipsas vires vobis orantibus donare dignetur, quoniam psalmi hujus primas partes die jam nuper praecedente tractavimus; etiam sequentia suscipienda sunt, et illo adjuvante, in cujus nomine coepimus, terminanda sunt. Commendaveramus autem Charitati vestrae, qui adfuistis, totum istum psalmum figuratis mysteriis esse contextum. Unde quod difficilius quaeritur, solet dulcius inveniri. Nec putetis ista vobis obscuritate subtracta, sed difficultate condita;
Abbreviated transcription (Latin):
sed miserationes dñi. qui errantẽ &egentẽ
inuiam deduxit. & pauit. qui pugnantẽ
ad uersus difficultatem peccatoꝵ e colli¬
gatum unculis consuetudiis soluit. &e li¬
berauit. Qui fastidientem uerbum dĩ. &
tedio quodam pene morientem missa me¬
dicina uerbi sui recaeauit. qui periditanꝰ¬
tem inter naufraga & ꝓcellosa maris hauiꝰ¬
discrimina mari placato ad portũ perduẽ
Qui eum deniq constituit ineo popło ubi
humilibus dat gr̃am. non millo ubi suꝑbiꝰ
resistit. & fecit eum suum. ut intus ma¬
nens multiplicaret᷑. non ut foras exiens
minueretur. Hoc uident recti & iocundant᷑.
humilitatẽ. intelligendo miserationes dĩ
quia ubiq dictum ÷. Confiteantur dño
miserationes eius. & mirabilia eius filiis
hominum.

Expanded text:
sed «miserationes Domini,» qui errantem et egentem in viam deduxit et pavit; qui pugnantem adversus difficultatem peccatorum, et colligatum vinculis consuetudinis solvit et liberavit; qui fastidientem verbum Dei, et taedio quodam pene morientem, missa medicina verbi sui recreavit; qui periclitantem inter naufraga et procellosa discrimina, mari placato ad portum perduxit: qui eum denique constituit in eo populo, ubi humilibus dat gratiam, non in illo ubi superbis resistit; et fecit eum suum, ut intus manens multiplicaretur, non ut foras exiens minueretur. Hoc vident recti, et jucundantuhumilitatem, intelligendo miserationes Domini; quia ubique dictum est, «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis homin
Abbreviated transcription (Latin):
BLITOS UOS ESSE NON
arbitror cõmendasse
nos uob̾. ĩmo cõmemo¬
rasse uos: qđ om̃is eru-¬
ditus in sc̃a eccła nosse
debet unde ciues simus .¬

Expanded text:
blitos vos esse non arbitror, commendasse nos vobis, imo commemorasse vos, quod omnis eruditus in sancta Ecclesia nosse debet unde cives simus