comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ humilitatẽ. Qũ arrogantiã desideras uendicare. ꝑdidi¬
sti pecuniã. bic̃ adam nudiis es factus. Accepisti adiabolo de¬
bitũ qđ ñ erat necessariũ: ⁊ idõ qui eras lib̃ in xp̃o. debi¬
tor facꝰtꝰ es diaboli. saurionẽ tuã tenebat mimicus: s e¬
am dñs crucifixit. ⁊ suo eruore deleuit. Abstulit debitum
tiuĩ: reddidit lib̃tatẽ. Bene gͦ ait Et̃ dimtte nob̃ debita nr̃a.
sic̃ ⁊ nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. Uide qͥd dicas. Quomͦ e
go dimixto: sie ⁊ tu dimitte mͥ. Si dimiseris. bene conuenit
ut dinuitat᷑ tͥ. Si ñ dimittis: quomͦ eũ conuenis. ut dinit
tat᷑ tibi: Et ne paciaris induci in tẽptationẽ. s lib̃a nos a
malo. Uide qͥd dicat. Et ne paciaris nos induci in tẽptationẽ:
quã ferre ñ possumus. Non dicit. ñ inducas in tẽptationẽ. s
quasi athleta talẽ uult tẽptationẽ quã ferre possit humana

Expanded text:
hoc est, humilitatem, dum arrogantiam desideras vindicare: perdidihoc est, humilitatem, dum arrogantiam desideras vindicare: perdidisti pecuniam, sicut Adam nudus est factus : accepisti a diabolo debitum, quod non erat necessarium. Et ideo qui eras liber in Christo, debitor factus es diaboli. 380 Cautionem tuam tenebat inimicus, sed eam Dominus crucifixit, et suo cruore delevit t libertatem. Bene ergo ait, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Vide quid dicas. Quomodo ego dimitto, sic et tu dimitte mihi. Si dimiseris, bene convenit, ut dimittatur tibi: si non dimittis, quomodo eum convenis? Et ne tatur tibi. 29. Et ne patiaris induci nos in tentationem, sed libera nos a malo. Vide quid dicat: Et ne patiaris induci nos in tentationem, quam ferre non possumus. Non dicit: Non inducas in tentationem, sed qua
Abbreviated transcription (Latin):
tio. una scĩficatio. ⁊ si quedã ueluti specialia eẽ uideant᷑. quo¬
mͦ dẽ qui te unxit n signauit te dñs. ⁊ posuit spm̃ sem̃¬
quẽa dmodũ spẽ sẽs in corde tuo. ita etiã xp̃ẽ in corde: quom
habes hoc in cantieis canticoꝵ xpm̃ dicentẽ ad ȩccłiam. Pone me
siẽ signacłm in corde tuo: sic̃ signacłm in brachiis tuis. Ergo un¬
rit te ds̃. signauit te: xpẽ. Quomͦ: Quia erucis ipsuis signatas¬
es fornia ad illus passionẽ. accepisti signacłm ad illiꝰ similitu¬
dinẽ. ut ad ipsius formã resurgas. ipsius uiuas figura qͥ pecca¬
to erueifixus ẽ. ⁊ dõ uiuit. Et tius honio uetus in fonte dimer¬
sus peccato crucifixus ẽ. s dõ resurrexit. Deinde habes alibi
speciale. q te uocauerit ds̃. In baptismate aũ quasi specialit᷑
crucifigeris. xp̃o: deinde quasi specialit᷑ qñ accipis spĩtale sig¬
nũ. Uide distinctionẽ ꝑsonarũ eẽ: s conexũ omẽ misteriũ tri¬

Expanded text:
tio, una sanctificatio; etsi quaedam veluti specialia esse videantur. 6. Quomodo? Deus qui te unxit, et signavit te Dominus, et posuit Spquemadmodum Spiritus sanctus in corde, ita etiam Christus in corde. Quomodo? Habes hoc in Canticis canticorum Christum dicentem ad Ecclesiam: Pone me sicut signaculum in corde tuo, sicut signaculum in brachiis tuis . 7. Ergo unxit te Deus, signavit te es formam, ad illius passionem: accepisti signaculum ad illius similitudinem; ut ad ipsius formam resurgas, ad ipsius vivas figuram, qui peccato crucifixus est, et Deo vivit: et tuus homo vetus in fonte demersus, peccato crucifixus est, sed Deo resurrexit . 8. Deinde habes alibi speciale, quod te vocaverit Deus, in baptismate autem quasi specialiter concrucifigeris Christo. Deinde quasi specialiter, quando accipis spiritale signaculum, vide distinctionem personarum esse, sed connexum omne mysterium Tri
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dixerunt tẽ temporis etiã discipłi xp̃i. audientes dicen¬
tẽ. Nisi quis manducauerit carnẽ meã ⁊ biberit sangui¬
nẽ meũ: ñ manebit in me. nec habebit uitã ęt̾nã. forte
dicas. Quomͦ. uera: Qui similitudinẽ uideo. ñ iudeos uerit᷑a
tẽ. Primo omĩum dixi tͥ de sermone xp̃i qui oꝑatur: ut
possit mutare ⁊ conu̾tere genera instituta naturȩ. Iem¬
de uͥ ñ tulert̃ sermonẽ xpĩ discipłi eiꝰ. s audientes qđ car¬
nẽ suã daret manducare. ⁊ sanguinẽ suũbibendũ: rece¬
debant. Solus tam̃ petrus dixit uerba uite ȩt̃ne habes: ⁊ e¬
go a te quomͦ recedam: Ne gͥ plures hoc dicerent. ueluti qui¬
dã eet̃ horror cruoris. s maneret grã redẽptionis: idõ in
similitudinẽ quidẽ accipis sacram̃tũ. s uere nature grãm uͥ¬
tutẽq consequeris. Ego sũ inqͥt panis uiuus. qui de & lo descen
uirgine. Quomͦ gͦ descendit panis e oelo: ⁊ panis iuiuis: Quia

Expanded text:
 discipuli Christi, audientes dicentem: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non manebit in me nec habebit vitam aeternam, forte dicas: Quomodo vera? Qui similitudinem video, non video sa. 3. Primo omnium dixi tibi de sermone Christi qui operatur, ut possit mutare et convertere genera instituta naturae . Deinde ubi non tulerunt sermonem Christi discipuli ejus, audientes quod carnem suam daret manducare, et sanguinem suum daret bibendum, recedebant; solus tamen Petrus dixit: Verba vitae aeternae habes, et ego a te quomodo recedam ? Ne igitur plures hoc dicerent, veluti quidam esset horror cruoris, sed maneret gratia redemptionis; ideo in similitudinem quidem accipis sacramentum, sed vere naturae gratiam virtutemque cocoelo, quo ergo descendit panis e coelo, et panis vivus? quia
Abbreviated transcription (Latin):
tus ste letificat eor hominis. ut ꝓpħa memorauit. Unde ⁊ adep¬
ti onia seinius regeneratos nos eẽ. Nec dicamꝰ: quomͦ regenera¬
ti sumꝰ. N ũ quid in uentrẽ matris nrẽ introuumꝰ: n renati su¬
uenegamus. Non enĩ ex uiro maria concepit. s de spũ scs̃ in uite¬
roaccepit. ut dicit matħs: q inuenta ẽ in utero habens de

Expanded text:
tus iste 342 laetificat cor hominis, ut Propheta memoravit . 59. Unde adepti omnia, sciamus regeneratos nos esse: nec dicamus, quomodo regenerati sumus? Numquid in ventrem matris nostrae introivimus, et renati sudenegamus. Non enim ex viro Maria concepit: sed de Spiritu sancto in utero accepit, ut dicit Matthaeus: Quia inventa est in utero habens de
Abbreviated transcription (Latin):
ei ex nr̃a p̃catione scĩficationis acoedat. Non. Sed scĩfice¬
tur in nob̃: ut ad nos eiꝰ possit scĩficatio ꝑuenire. Pat̾ nr̃
qui es in celis. scĩficet᷑ nom̃ tuũ. aduemat regnũ tuũ. qua
si ñ etnũ sit dĩ regnũ. lpse iħe ddicit ego in hoc natus sũ. ⁊ tu
uos ẽ. ueniat regnũ tuũ. fiat uoluntas tua sic̃ in celo ⁊ in t̾ra
panẽ nrm̃ cottidianũ da nob̃ hodie. Sanguine xp̃i uacificata ft̃¬
omiã: ł in cęlo ut in t̾ra. Scĩficatũ ẽ elũ: deiectus ẽ diabolus.
Uͥ uersat᷑: ubi ⁊ homo quẽ ille decepit. fiat uoluutas. hoc est
sit pax in t̾ra. quẽadmodũ in celo. Panẽ nrm cortidianum
da nob̾ hodie. Alemini sermonis mei. cũ de sacram̃tis tracta¬
rẽ. Diri uob̃. qđ ante u̾ba xp̃i. qđ offert᷑ panis dicat᷑ : uͥ x¬

Expanded text:
ei ex nostra precatione sanctificationis accedat? Non: sed sanctificetur in nobis, ut ad nos possit ejus sanctificatio pervenire. Pater noster, qui es in coelis, sanctisi non sempiternum sit Dei regnum. Ipse Dominus dicit, Ego in hoc natus sum ; et tu vos est . Veniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Paneia, vel in coelo, vel in terra: sanctificatum est coelum, dejectus est diabolus. Ubi versatur? Ubi et homo, quem ille decepit. Fiat voluntas tua, hoc est, sit pax in terra, quemadmodum in coelo. 24. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Memini sermonis mei cum de sacramentis tractarem . Dixi vobis quod ante verba Christi quod offertur, panis dicatur: u
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Si quocienscũq. effundit᷑ sanguis. in remssionẽ peccatoꝵ
fundit᷑ : debeo illũ semꝑ acciꝑe. ut semꝑ mͥ peccata dimittant᷑.
Qui semꝑ pecco: semꝑ debeo habere medicniã. Interim ⁊ hodie
ouantũ potumꝰ explanauimus: s crastino die. sabb̃o ⁊ dnĩca. de
orationis ordine dicemꝰ. quẽadmodũ possumus. Añs ds̃ nr̃. conser¬
uet uob̃ grãm quã dedit. ⁊ oculos quos uoħ aꝑuit. plemꝰ illumi

Expanded text:
nem peccatorum nem peccatorum funditur; debeo illum semper accipere, ut semper mihi peccata dimittantur. Qui semper pecco, semper debeo habere medicinam. 29. Interim et hodie quantum potuimus, explanavimus: sed crastina die sabbato et Dominica de orationis ordine dicemus, quemadmodum possumus. Dominus Deus noster conservet vobis gratiam quam dedit, et oculos
Abbreviated transcription (Latin):
us ẽ. Qui manducauerit hoc corpus. fiet ei remissio peccatoꝵ:
confitens: qd̾ accipias corpus xpi. Cũ tu pecieris. dicit tͥ sacer¬
dos corpus xpĩ: ⁊ tu dicis am̃. hoc ẽ uerũ. Qđ confitet᷑ lui¬
ra ante p̃cessit. Denide quantũ sit sacram̃tũ cognosce. Uide
quio dicat. Quocienscũq. hoc feceritis. tociens cõmemorationẽ
mei facietis: donec iterũ adueniã. Et sac̾dos dicit. Ergo memo¬
sionis. offerimꝰ tͥ hanc ĩmacłatã hostiã. rationabilẽ hostiã. in¬
eruentã hostiã: hunc panẽ scm̃. & calicem uitȩ ȩterne.
Et petimus ⁊ p̃cam᷑: ut hanc oblationẽ suscipias in sublime al¬
tare tuũ. ꝑ manꝰ angeloꝵ tuoꝵ sic̃ susciꝑe dignatꝰ es munera
pueri tui iusti abel. ⁊ sacrificiũ patriarchȩ nrĩ abrahe.⁊ qđ
tibi optulit sũmus sacerdos melchisedech. Ergo quocienscũq.
acipis: quid tͥ dicit apłs: Quocienscũq. accipimus: mortẽ dñi

Expanded text:
us est: qui manducaverit hoc corpus, fiet ei remissio peccatorumus est: qui manducaverit hoc corpus, fiet ei remissio peccatorumconfitens quod accipias corpus Christi. Dicit tibi sacerdos: Corpus Christi; et tu dicis: Amen, hoc est, verum. Quod confitetur linra ante praecessit. Deinde quantum sit sacramentum, cognosce. Vide quid dicat: Quotiescumque hoc feceritis, toties commemorationem mei facietis, donec iterum adveniam . 27. Et sacerdos dicit: Ergo memomaculatam hostiam, rationabilem hostiam, incruentam hostiam, hunc panem sanctum, et calicem vitae aeternae: et petimus et precamur, ut hanc oblationem suscipias in sublimi altari tuo per manus angelorum tuorum, sicut suscipere dignatus es munera pueri tui justi Abel, et sacrificium patriarchae nostri Abrahae, et quod tibi obtulit summus sacerdos Melchisedech. 28. Ergo quotiescumque accipis, quid tibi dicit Apostolus? Quotiescumque accipimus, mortem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
pite. siue corpus siue sanguinẽ: inde u̾ba sunt xp̃i. accipi¬
te ⁊ bibite ex eo om̃s. hic ẽ enim sangus ms̃. Et uide singu¬
la. Qui pͥdie inquit quã pateret᷑. in scĩs manib suis accepit
panem. Antequã consecret᷑ panis ẽ. ubi aũ u̾ba xp̃i accesserunit.
corpus ẽ. xp̃i. deniq. audi dicentẽ. Accipite ⁊ edite ex eo om̃s:
hoc ẽ enim corpus meũ. l aute u̾ba xp̃i calix ẽ uni ⁊ aquȩ
redemit. Ergo uidete: quantis generib potens ẽ sermo. rpĩ u
niu̾sa conũtere. Deinde ipse dñs iħe testificat᷑ nob̃. qđ orrpus
siiũ accipiamꝰ ⁊ sanguinẽ. Nũquid debemꝰ de eiꝰ fide ⁊ testificati¬
one dubitare: Iam redi mecũ. ad ꝓpositionẽ meam. Alagnum
quidẽ ⁊ uenerabile: qđ manna uidgis pluit e eelo. S intellige.
Quid ẽ amplius manua de celo: an corpus xpĩ ͦ Corpus. xp̃i u
tiq qui auctor ẽ cȩli. Deinde manna qui manducauit mortu¬

Expanded text:
pite sive corpus, sive sanguinem. Inde verba sunt Christi: Accipipite sive corpus, sive sanguinem. Inde verba sunt Christi: Accipite, bibite ex eo omnes; hic est enim sanguis meus. Vide singula. Qui pridie, inquit, quam pateretur, in sanctis manibus suis accepit panem. Ante, quam consecretur, panis est: ubi autem verba Christi accesserint, corpus est Christi. Denique audi dicentem. Acchoc est enim corpus meum. Et ante uerba Christi calix est uini et aque predemit. Ergo uidete quantis generibus potens est sermo Christi uniuersa conuertere. Deinde ipse dominus Iesus testificatur nobis, quod corpus suum accipiamus et sanguinem. Numquid debemus de ejus fide et testificatione dubitare? 372 24. Jam redi mecum ad propositionem meam. Magnum quidem et venerabile, quod manna Judaeis pluit e coelo : sed intellige. Quid est amplius, manna de coelo, an corpus Christi? Corpus utique Christi, qui auctor est coeli. Deinde manna qui manducavit, mortu
Abbreviated transcription (Latin):
forte dicis. Speciẽ sanguinis ñ uides: s habet similitudint̃
Sic̃ enĩ mortis similitudinẽ sumpsisti : ita etiã similitudi
nẽ p̃ciosi sanguinis bibis : ut nullus ęrror eruorissit. ⁊ p̃ci¬
ũ tam̃ oꝑetur redemptionis. Didicisti gͦ. q qđ accipis. cor¬
pis ẽ xpĩ. Uis scire. qr u̾bis cȩlestib consecrat᷑ : Accipe que
st̃ ũba. dicit sacerdos. fac nob̃ inquit hanc oblationẽ. scrip
tam rationabilẽ. accep tabilem. qđ est figura corporis ⁊ san¬
nib suis. accepit panẽ. resperit ad cȩlũ. ad te sc̃ẽ pat̾ omĩ¬
potens et̃ne ds̃. grãs ag ens. benedixit fregit: fracꝰtum
hoc om̃s. Hoc ẽ enĩ corpus meũ: qđ ꝓ multis confringet᷑.
Similit᷑ etiã calicẽ postquã cȩnatũ es pridie
quã pateret᷑ accepit: respexit ad ce N lum:
sanguis m̃s. uide illa oĩa. illa u̾ba eugłistȩ sunt usq ad acci¬

Expanded text:
forte dicis: Speciem sanguinis non video. Sed habet similitudinem: forte dicis: Speciem sanguinis non video. Sed habet similitudinem: sicut enim mortis similitudinem sumpsisti, ita etiam similitudinem 371 pretiosi sanguinis bibis; ut nullus horror cruoris sit, et pretium tamen operetur redemptionis. Didicisti ergo qpus Christi est. Vis scire, quia verbis coelestibus consecratur? Accipe quae sunt verba. Dicit satam, rationabilem,  acceptabilem, quod est figura corporis et sanuis accepit panem, respexit in coelum ad te, sancte Pater omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, fregit, fractumquhoc omnes; hoc est enim corpus meum, quod pro multis confringetur . 22. Similiter etiam calicem postquam coenatum est, pridie quam pateretur, accepit, respexit in coelum ad ia illa verba Evangelistae sunt usque ad Acci
Abbreviated transcription (Latin):
te. Que sunt iste adolescentulȩ. nisi animȩ singuloꝵ que de¬
attrahe nos. post odorẽ ungentoꝵ tuoꝵ curramus. uide quid
dicat. Non potes sequi xpm̃: nͥ ipse te attrahat. Deniq ut sci¬
tus diu̾si. uͥ epulȩ uarie: ut plurimis epulis tuũ prandiũ con¬
quȩ sacram̃ta es consecutꝰ. Audi dicentẽ sem̃ dauid: ⁊ ille in
spũ hȩc mysteria p̃iudebat. ⁊ letabat᷑ : ⁊ nicħ sibi deeẽ. dice¬
bat. Quare : Quia qui acceꝑit corpus xp̃i. ñ esuriet in et̃nũ.
Quocies audisti uicesimũ sedm psalmũ. ⁊ ñ intellexisti: ui¬
de quẽadmodũ aptus sit celestib sacram̃tis. Dñs pascit me

Expanded text:
te . Quae sunt istae adolescentulae, nisi animae singulorum, quae dete . Quae sunt istae adolescentulae, nisi animae singulorum, quae desanctum? 10. Attrahe nos, post odorem unguentorum tuorum curremus . Vide quid dicat. Non potes sequi Christum, nisi ipse te attrahat. Denique ut scitus diversi, ubi epulae variae; ut plurimis epulis tuum prandium conquae sacramenta es consecutus. Audi dicentem sanctum David; et ille in Spiritu haec mysteria praevidebat, et laetabatur, et nihil sibi abesse dicebat. Quare? Quia qui acceperit corpus Christi, non esuriet in aeternum. 13. Quoties audisti vicesimum secundum psalmum, et non intellexisti? Vide quemadmodum aptus sit c
Abbreviated transcription (Latin):
ereatura. Accipe gͦ quẽ admodũ sermo. xp̃i ereaturã omnẽ nu¬
tare consueuerit. ⁊ inutet qñ uult instituta nature. Quo¬
mͦ requiris: accipe: ⁊ pͥmo omĩũ degeneratione eiꝰ sum¬
mus exemplũ. Consuetudo ẽ. ut ñ  generetur homo.
nͥ ex uro ⁊ muliere. ⁊ consuetudi  ne conuigali. S qr uo¬
luit. dñs. qr hoc elegit sacramen. tũ. de spũ scõ n uirgine

Expanded text:
creatura . 17. Accipe ergo quemadmodum sermo Christi creaturam omnem mutare consueverit, et mutet, cum vult, instituta naturae. Quomodo requiris? Accipe, et primo omnium de generatione ejus sumamus exemplum. Consuetudo est ut non generetur homo, nisi ex viro et muliere, et consuetudine conjugali: sed quia voluit Dominus, quia hoc elegit sacramentum, de Spiritu sancto et Virgine
Abbreviated transcription (Latin):
ut conficiat᷑ uenerabile sacram᷑tũ. iã ñ suis sermonib utit᷑
sacerdos: s utit᷑ sermonib xpĩ. Ergo sermo xp̃i. hoc conficit
sunt maria. iussit dñs. om̃is ereatura generata ẽ. Nides gͦ
ut sint quȩ erant. ⁊ in aliud cõmutent᷑ celũ ñ erat. mare
ñ erat. t̃ra ñ erat: s audi dicentẽ. lpse dixit ⁊ facꝰta sunt:
ipse mandauit ⁊ creata st. Cigo tͥ respondeã: ñ erat corpis. x¬

Expanded text:
ut conficiatur venerabile sacramentum, jam non suis sermonibus utitur sacerdos, sed utitur sermonibus Christi. Ergo sermo Christi hoc conficit sunt maria. Jussit Dominus, et omnis creatura generata est . Vides ergo 369 ut sint quae erant, et in aliud commutentur? Coelum non erat, mare non erat, terra non erat; sed audi dicentem David: Ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata s
Abbreviated transcription (Latin):
in figura iudit: ⁊ concupiuit His seire qr concupierit. Iterũ
audi dicentẽ. Asꝑges me isopo ⁊ mundabor: lauabis me ⁊ suꝑ n
uẽ dealbabor. Quare: Quia nix quãuis sit candida. eito aliqͣ
sorde nigrescit. atq corrũpitur. Iͥsta grã quã accepisti: si teue¬
rans. ut pote qui tantã grãm uideras. ueniebas desiderans ad
altare. qͣuo acciꝑes sacram̃tũ. dicit anima tua. Introibo adal¬
tare dĩ. ad dñ qui letificat uuentutẽ meã. Deposuisti pecca¬
toꝵ senecꝰtutẽ. sumpsisti grẽ uiuentutẽ: hoc p̃stitert̃ tibi sa¬
eram̃ta cȩlestia. Deniq iterũ auddi dicentẽ dauio. Renouabit᷑
sient aquilȩ iuiuentus tua. Bona aquila eẽ cepisti: quȩ celu
petis. t̾rena fastidis. Bonę aquile᷑ cirea altare ẽ: ⁊ eorꝑtis. xp̃i

Expanded text:
in figura vidit et concupivit. Vis scire quia concupierit? Iterum audi dicentem: Asperges me hyssopo, et mundabor: lavabis me, et super nivem dealbabor . Quare? Quia nix, quamvis sit candida, cito aliqua sorde nigrescit atque corrumpitur: ista gratia quam accepisti, si tenedesiderans ad altare, utpote qui tantam gratiam videras; veniebas desiderans ad altare, quo acciperes sacramentum. Dicat anima tua: Et introibo ad altare Dei mei, ad Deum qui laetificat juventutem meam . Deposuisti peccatorum senectutem, sumpsisti gratiae juventutem: hoc praestiterunt tibi sacramenta coelestia. Denique iterum audi dicentem David: Renovabitur sicut aquilae juventus tua . Bona aquila esse coepisti, quae coelum petis; terrena fastidis. Bonae aquilae circa altare: Ubi enim corpus, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
transeat. Nolite ociosum putare. Sunt quidã. scio certe aliquẽ
fusse. qui diceret cũ illi diceremus in hac ȩtate magis baptira¬
ri debes. dicebat ille. Quare baptizor: Non habeo peccatũ. Num¬
Ergo agnoscit se hominẽ : qui confugit ad baptismũ xpĩ. Itaq
⁊ tibi imposuit lutũ. hoc ẽ uerecundiã. prudentiã. considera¬
tionẽ fragilitatis tuȩ: ⁊ dixit tͥ. Hade in siloam. Quidẽ syloa:

Expanded text:
transeat. 13. Nolite otiosum putare. Sunt quidam, scio certe aliquem transeat. 13. Nolite otiosum putare. Sunt quidam, scio certe aliquem fuisse qui diceret, cum illi diceremus: In hac aetate magis baptizari debes, dicebat ille: Quare baptizor? Peccatum non habeo. 365 NumErgo agnoscit se hominem, qui confugit ad baptismum Christi. Itaque et tibi imposuit lutum, hoc est, verecundiam, prudentiam, considerationem fragilitatis tuae; et dixit tibi: Vade in Siloam. Quid est Siloa
Abbreviated transcription (Latin):
sarus requisitus. ⁊ electus a xp̃o. maiore quadã tuba. fudit et̃¬
na misteria. Quieqͥd locutus ẽ. misteriũ ẽ. Alius dixit cecũ eu¬
ratũ: dixit matheus. dixit lucas. dixit mareus. dolus iohes
quid ait : Tulit lutũ ⁊ liniuit suꝑ ocłos eiꝰ: ⁊ dixit ei. uade in
siloam. Et exuigens iuit. ⁊ lauit: ⁊ uenit uidens. Considera ⁊ tu
oculos oordis tui. Uidebas quȩ corporalia sunt corporalib oculis:
s quȩ sacram̃toꝵ st̃ cordis oculis. adhuc uidere ñ poteras. Ergo
qñ dedisti nom̃ tuũ. tulit lutũ: ⁊ liniuit suꝑ oculos tuos. Qiud
significat: ut peccatũ tuũ faterȩͥrͤis. ut conscientiã recognos¬
ceres. ut pęnitentiã gereres delictoꝵ: hoc ẽ sortẽ humauȩ ge¬
nerationis agnosceres. Nã etiã si ñ confiteat᷑ peccatũ. qui uenit
ad baptisium: tam̃ hoc ipse implet confessionẽ omĩum pecca¬
toꝵ. qeł baptizari petit. ut iustificet᷑. hoc ẽ ut a culpa ad grãm

Expanded text:
uba fudit aeterna mysteria. Quidquid locutus est, mysterium est. Alius dixit caecum curatum, dixit Matthaeus, dixit Lucas, dixit Marcus: solus Joannes quid ait? Tulit lutum, et linivit super oculos ejus, et dixit ei: Vade in Siloam. Et exsurgens ivit, et lavit, et venit videns . 12. Considera et tu oculos cordis tui. Videbas quae corporalia sunt, corporalibus oculis: sed quae sacramentorum sunt, cordis oculis adhuc videre non poteras. Ergo quando dedisti nomen tuum, tulit lutum, et linivit super oculos tuos. Quid significat? Ut peccatum tuum fatereris, ut conscientiam tuam recognosceres, ut poenitentiam ageres delictorum, hoc est, sortem humanae generationis agnosceres. Nam etiamsi non confiteatur peccatum, qui venit ad baptismum, tamen hoc ipso implet confessionem omnium peccatorum, quod baptizari petit, ut justificetur, hoc est, ut a culpa ad gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diuinũ miracłm. qđ ppłis pluit manna de cęlo: ⁊ ñ labo¬
rabat ppłs ⁊ manducabat. Tu foerte dices. Neus panis ẽ usita¬
tus. S panis iste panis ẽ ante u̾ba sacram̃toꝵ: uͥ accesserit
consecratio. de pane. fit caro xp̃i. hoc gͥ astruamus: quomͦ po¬
test qui panis ẽ. corpus eẽ. xp̃i. Conseeratio gͥ quib u̾bis ẽ.¬

Expanded text:
us manna de coelo, et non laborabat populus, et manducabat. 14. Tu forte dicis: Meus panis est usitatus. Sed panis iste panis est ante verba sacramentorum : ubi accesserit consecratio, de pane fit caro Christi. Hoc igitur astruamus. Quomodo potest qui panis est, corpus esse Christi? Consecratione. Conse
Abbreviated transcription (Latin):
ex solo dõ patre uatus ẽ. Et iterũ sine patre natꝰ ẽ: qnͣ na¬
tus ex uirgine ẽ. Non enĩ ex uirili semine generatꝰ ẽ. s na¬
tus de spũ scõ ⁊ uirgine maria. utero editus uirginali. simi¬
lis ꝑ omĩa filio dĩ. Sacerdos qͦq erat melchisedech: qr ⁊ xp̃c sa
cerdos. Cui dr̃. Tu es sacdos in et̾nũ scd̃m ordinẽ melchisedech.¬

Expanded text:
ex solo Deo Patre natus est: et iterum sine patre natus est, quando naex solo Deo Patre natus est: et iterum sine patre natus est, quando natus ex Virgine est; non enim ex virili semine generatus est: sed natus de Spiritu sancto et virgine Maria, utero editus virginali, similis per omnia Filio Dei. Sacerdos quoque erat Melchisedech; quia et Christus sacerdos, cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech
Abbreviated transcription (Latin):
na murmurantib pluit e cęlo. tibi aũ saeram̃toꝵ hoꝵ figura p̃ces¬
sit. qñ abrahã erat. qñ uernaculos trecentos decẽ ⁊ octo colligit
uictor uenit. occurrit illi melchisedech sacerdos. ⁊ optulit ei pa¬
nẽ ⁊ uinũ. Quis habuit panẽ ⁊ uunũ: abrabã ñ habuit. S quis
habuit : Melchi sedech. Ipse gͦ auctor sacram̃toꝵ. Quis ẽ melchi¬
sedech: qui significat᷑ rex iustitie: rex pacis. Quis ẽ iste rex uis¬
titiȩ: Nũquid homo quisquã potest rex eẽ nstitiȩ: Quis gͦ rex
iusticie. nͥ iustitia dĩ: Quis ẽ dĩ pax  dĩ sapientia. qui potuit di¬
cere: pacẽ meã do uob̃. pacẽ meã relinquo uob̃. Ergo pͥmo intel¬
lige sacram̃ta hȩc quȩ accipis. anteriora eẽ quã sint moysi sa
melchisedech: Sine patre inquit. siue matre. sine generatio¬
os epistola. Sine patre inquit. ⁊ sine matre: habens similis
filio dĩ. Sine matre natus ẽ dĩ filius generatione cȩlesti: qͥa

Expanded text:
 murmurantibus manna pluit e coelo, tibi autem sacramentorum horum figura praecessit, quando Abraham erat, quando vernaculos trecentos decem et octo collegitvictor venit, occurrit illi Melchisedech sacerdos, et obtulit ei panem et vinum . Quis habuit panem et vinum? Abraham non habuit. Sed quis habuit? Melchisedech. Ipse ergo auctor sacramentorum . Quis est Melchisedech? Qui significatur rex justitiae, rex pacis. Quis est iste rex justitiae? Numquid homo quisquam potest rex esse justitiae? Quis ergo rex justitiae, nisi justitia Dei, qui est Dei pax, Dei sapientia? Qui potuit dicere: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . 11. Ergo primo intellige sacramenta haec quae accipis, anteriora esse quam Melchisedech? Sine patre, inquit, sine matre, sine generatioos epistola. Sine patre, inquit, et sine matre est. Similis cui? Filio Dei. Sine matre 368 natus est Dei Filius generatione coelesti, quia
Abbreviated transcription (Latin):
rat: postea refloruit. Et tu aridus eras: ⁊ cepisti in fonte irri¬
guo refloscere. Arueras peccatis. arueras errorib atq delicꝰtis:
s fructũ iã afferre cepisti. plantatꝰ secus decursus aquarũ. S
forte dicas. Quid hoc ad popłm: si uirga sacerdotalis aruerat ⁊
refloruit: Popłs ipse quis ẽ. nisi sacerdotalis. quib dictũ est.
regnũ ẽ. ⁊ sacerdotiũ spiritale. In scdo quoq. tab̃naculo est
thimiamateriũ: est qd̃ bono odore fraglare consueuit. Ita ⁊
uos iã bonꝰ odor. xp̃i estis: iã nulla in uob̃ sordes delictoꝵ. nul

Expanded text:
rat, postea refloruit: et tu aridus eras, et coepisti in fonte irrirat, postea refloruit: et tu aridus eras, et coepisti in fonte irriguo reflorescere. Arueras peccatis, arueras erroribus atque delictis: sed fructum jam afferre coepisti, plantatus secus decursus aquarum. 3. Sed forte dicas: Quid hoc ad populum, si virga sacerdotis aruerat, et refloruit? Populus ipse quis est nisi sacerdotalis? Quibus dictum est:regnum est, et sacerdotium spiritale. 4. In secundo quoque tabernaculo est thymiamaterium , quod bonum odorem flagrare consuevit; ita et vos jam bonus odor Christi estis, jam null
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝑfontẽ dni. ⁊ p̃dicationẽ dñicȩ passionis tunc apti st̃ ocłi
uidere. Ergo frẽs dilectissimi uenunus usq. ad altare. ad trac¬
tatũ uberiorem: ⁊ idõ qr id tẽporis ẽ. disputationẽ integrã
ñ possumus inciꝑe. qr ꝓlixior tractatus ẽ. Datis sit qđ dic¬
tũ ẽ hodie: ⁊ crastina die si dño placet. de saeramentis ipsi¬
us tractabimus. Incipit sermo Quintus.
N ueteri testam̃to sacerdos frequent̃. in pͥmũ tab̃nacłm in¬
trare consueuerat. In scdm tab̃nacłm semel in anno summꝰ
intrabat sacerdos : qđ euident᷑ ad hebreos recolens seriem ue¬
teris testam̃ti. explanat apłs paulus. Erat aũ in scđo tab̃na¬
culo manna. erat etiã uirga aaron. quȩ aruerat:⁊ postea re¬
floruit. ⁊ thimiamateriũ. Quo expectabat hoc: ut intelliga¬
Atis qđ sit scđm tab̃nacłm. in quo uos introduxit sacerdos.
Iin quo semel in anno sũmus sacerdos intrare consueuit. hoc
ẽ ad baptis t erum. uͥ uirga aaron. floruit. Antea arida e¬

Expanded text:
er fontem Domini et praedicationem Dominicae passionis tunc aperti sunt oculi acramentorum videre. Ergo, fratres dilectissimi, venimus usque ad altare, ad tractatum uberiorem. Et ideo quia id temporis est, disputationem integram non possumus incipere: quia prolixior tractatus est, satis sit quod dictum est hodie; et crastina die, si Domino placet, de sacramentis ipsis tractabimus. LIBER QUARTUS.sacerdotes frequenter in primum tabernaculum intrare consueverant: in secundum tabernaculum semel in anno summus intrabat sacerdos . Quod evidenter ad Hebraeos recolens, seriem veteris Testamenti explanat apostolus Paulus . Erat autem in secundo tabernaculo manna, erat etiam virga Aaron quae aruit, et postea refloruit, erat et thymiamaterium. 2. Quo spectat hoc? Ut intelligatis quid sit secundum tabernaculum, in quod vos introduxit sacerdos, in quod semel in anno summus sacerdos intrare consuevit, hoc est, ad baptisterium, ubi virga Aaron floruit . Ante arida e
Abbreviated transcription (Latin):
ad piscinã. multi egri iagebant: ⁊ facile ibi multi egri iacclut̃.
uͥ unꝰ tantũmͦ curabat᷑. Seinde ait ad illũ paraliticũ. Iescen¬
de. Ait ille: hominẽ ñ habeo. Uide uͥ baptitaris. unde sit baptis¬
ma: nisi de cruce xp̃i. de morte xp̃i. loi est omĩe isteriuĩ. qr
ꝓ te passus est: in ipso redimeris. in ipso saluaris. Nominẽ
inquit ñ habeo: hoc ẽ qr ꝑ hominem mors. ⁊ ꝑ honunem
resurrectio mortuoꝵ. Non poterat descendere: ñ poterat salua
eũ de quo dicꝰtum ẽ. ⁊ mittet dñs hominẽ qui saluos faciet
eos: dicebat. hominẽ ñ habeo. Et̃ ideo ad sanitatẽ ꝑuenire me¬
si credidisset iã uenisse. quã sꝑabat uenturũ d̃. Iunc ude
singula. Diximus figurã p̃cessisse: quando naamar. lepsus il¬
le in iordane mundatus ẽ. Puella illa ex captuus quȩ: est.
nͥ quȩ speciẽ habebat eccłiȩ.⁊ figurã rep̾sentabnt: Iapti¬

Expanded text:
ad piscinam, multi aegri jacebant. Et facile ibi multi aegri jacebant, ad piscinam, multi aegri jacebant. Et facile ibi multi aegri jacebant, ubi unus tantummodo curabatur. Deinde ait ad illum paralyticum: Descende. Ait ille: Hominem non habeo . Vide ubi baptizaris. Unde sit baptisma, nisi de cruce Christi, de morte Christi? Ibi est omne mysterium, quia pro te passus est. In ipso redimeris, in ipso salvaberis. 7. Hominem, inquit, non habeo; hoc est, quia per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum . Non poterat descendere, non poterat salvaeum de quo dictum est: Et mittet Dominus hominem qui salvos faciat eos ; dicebat: Hominem non habeo; et ideo ad sanitatem meruit pesi credidisset jam venisse quem sperabat esse ventusingula. Diximus figuram praecessisse in Jordane, quando Naaman leprosus ille mundatus est. Puella illa ex captivis quae est, nisi quae speciem habebat Ecclesiae, et figuram representabat? Capti
Abbreviated transcription (Latin):
hit᷑ Erant aũ baptismata iudeoꝵ. alia suꝑflua. alia in figu¬
ra: ⁊ figura ipsa nob̃ ꝓficit. qr ueritatis ẽ nuntia. Quid lec
tũ ẽ heri  Angłs inquit scđm tempus descendebat in pisci¬
uã. ⁊ quociescũq descendisset angłs. mouebat᷑ aqua: ⁊ qui
pͥor descendisset sanabat᷑ ab omĩ languore quocũq tenebat᷑:
re: Ipse ẽ enĩ magni consilii angłs. Scdm tempus qđ ad
horam nouissimã seruabat᷑ : ut in occasu ipsũ diem dep̃hen¬
deret. ⁊ differret occasum. Euociescũq gͦ descendisset an¬
gelus mouebat᷑ aqua. Dicis forte. Quare modo ñ mouetur:
Audi quare. Signa incredulis: fides credentib Qui pͥor des¬
cendisset: sanabat᷑ ab omĩ infirmitate. Quid ẽ prior: Tem¬
studiũ iustitie grẽ caritatẽ. castitatis affectũ: ipse magis sana
curahat᷑. Quanto maior est grã secłiȩ: in qua om̃s saluant᷑: qui

Expanded text:
hitur. Erant autem baptismata Judaeorum, , alia superflua, alia in figuhitur. Erant autem baptismata Judaeorum, , alia superflua, alia in figura. Et figura ipsa nobis proficit, quia veritatis est nuntia. Cpiscinam, et quotiescumque descendisset angelus, movebatur aqua; et qui prior descendisset, sanabatur ab omni languore quocumque tenebatur. re? Ipse est enim magni consilii Angelus . Secundum tempus, quod ad horam novissimam servabatur; ut in occasu ipso diem deprehenderet, et differret occasum. Quotiescumque ergo descendisset angelus, movebatur aqua. Dicis fortasse: Quare modo non movetur? Audi quare? Signa incredulis, fides credentibus . 5. Qui prior descendisset, sanabatur ab omni infirmitate. Qui est prior, temstudium justitiae, gratiam charitatis, castitatis affectum; ipse magis sanabcurabatur. Quanto major est gratia Ecclesiae, in qua omnes salvantur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ uocis nrẽ. ⁊ sccłm temporis rationẽ satis sit hodie :¬
&e tam de fonte saero libasse misteria. Crastina die si dñs
nuĩ: ut ea quȩ nos colligere possumus de serie scripturarũ.
⁊ uob̃ intimauerimꝰ tenere possitis: ut habeatis grãm patris
N diluus quoq figuram baptismatis cipit sermo t̾cius:¬
precessisse : hesterno cȩpimus disputare. Quid ẽ diluuiũ: nisi
in quo iustus ad semmariũ ustitiȩ reseruat᷑ peccator mori¬
tur. Idõ dñs uidens hominũ pullulare delic̾ta: iustũ solũ
cũ sua ꝓgenie reseruauit: aquã aũ supra montes exire. p̃ce
pit. sola usti ꝓsapia ⁊ forma ꝑmansit. Nonne hoc ẽ diluui¬
ũ. qđ ẽ baprisma. quo peccata omĩa diluunt᷑: sola iusti mens
⁊ grã resuscitat᷑  Multa genera baptismatũ: sed unũ bap¬
tisma clamat apłs. Quare st̃ baptismata gentiũ: S non
sunt baptismata. lauacra sunt: baptismata eẽ ñ possunt.
Caro lauat᷑. ñ culpa diluitur: inmo in illo lauaero contra¬

Expanded text:
t secundum temporis rationem satis sit hodie etiam de sacro fonte libasse mysteria. Crastina die, si Domimum; ut ea quae nos colligere possumus de serie Scripturarum, et vobis intimaverimus, tenere possitis, ut habeatis gratiam Patrin diluvio quoque figuram baptismatis praecessisse hesterno coepimus disputare. Quid est diluvium , nisi in quo justus ad seminarium justitiae reservatur, peccatum moritur? Ideo Dominus ut vidit hominum pullulare delicta, justum solum cum sua progenie reservavit; aquam autem supra montes quoque eit, sola justi prosapia et forma permansit. Nonne hoc est diluvium, quod est baptisma; quo peccata omnia diluuntur, sola justi mens et gratia resuscitatur? 2. Multa sunt genera baptismatum, sed unum baptisma, clamat Apostolus . Quare? Sunt baptismata gentium, sed non sunt baptismata. Lavacra sunt, baptismata esse non possunt. Caro lavatur, non culpa diluitur; immo in illo lavacro contra
Abbreviated transcription (Latin):
pistis uenire: specꝰtauert̃ angeli uidert̃ uos aduenientes. ⁊
humanã conditionẽ illã. quȩ ante peccatoꝵ tenebroso squalo¬
re sordebat. aspexerunt subito refulgere: idõq. dixert̃. Quȩ ẽ
hex quȩ ascendit a deserto dealbata: coirant᷑ gͦ ⁊ angeli. Uis seire
qr mirant᷑:  audi gͦ apłm paulũ dicentẽ ea nob̃ eẽ collata que

Expanded text:
nire: spectarunt angeli, viderunt vos 366 advenientes, et humanam conditionem illam, quae ante peccatorum tenebroso squalore sordebat, aspexerunt subito refulgere. Ideoque dixerunt: Quae est haec quae ascendit a deserto dealbata ? Mirantur ergo et angeli. Vis scire quia mirantur? Audi ergo apostolum Paulum dicentem ea nobis esse co
Abbreviated transcription (Latin):
decora facta sunt a uino. ⁊ odor uestim̃toꝵ tuoꝵ suꝑ omĩa aru¬
mata: fauũ distillant labia tua. osponsa mel ⁊ las sub lingua
mea sponsa: ortus conclusus fons signatꝰ. Q d significat signa¬
tũ apud te debere manere nusterium: ne uiolet᷑ opib iiale
uite. atq. adulterio castitatis ne diuulget᷑. Quib ñ conueuit.
tus eẽ custodia ut intemeratȩ iuitȩ ac silenti integritas ꝑse¬
ueret. Uide ⁊ eccłia altitudinẽ seruans misterioꝵ celestium.
reieit a se grauioris uenti ꝓcellas: ⁊ inuitat uernantis uite

Expanded text:
decora facta sunt a vino: et odor vestimentorum tuorum super omnia arodecora facta sunt a vino: et odor vestimentorum tuorum super omnia aromata! Favus distillanmea, sponsa, hortus conclusus, fons signatus. Quo significat signatum debere apud te manere mysterium, ne violetur operibus malae vitae, atque adulterio castitatis: ne divulgetur quibus non convenit, rgo fidei tuae esse custodia, ut intemerata vitae ac silentii integritas perseveret. Unde et Ecclesia altitudinem servans mysteriorum coelestium, rejicit a se gravior
Abbreviated transcription (Latin):
generare consueuit. Liquet gͥ qđ p̃ter naturȩ ordinem
uirgo generauit : ⁊ hoc qđ conficimus corpus. ex iurgine ẽ.
Quid hic queris naturȩ ordinẽ in xp̃i corpore: cũ p̃ter natis
rã sit ipse partus ex iurgine. uera utiq caraxp̃ĩ quȩ erucifi¬
aa ẽ. qua sepulta ẽ. Uere gͦ carnis illus saeram̃tũ ẽ. lpse clamat
dñs iħe. hoc ẽ corpus meum. ante bñdic̃tionẽ uerboꝵ celestum.
alia species nominat᷑: post conseerationẽ corpus signifieat᷑. sose
dicit sanguinẽ suũ. Ante conseerationẽ aliud dr. post conseera¬
tionẽ sanguis nuncupat᷑ Et tu dieis. am̃: hoc uerũ est. Na os
loquit᷑: mens int̾na fateatur. Ił sermo sonat. affectꝰ sentiat.
Nłis g sacram̃tis paseit ȩccłiam suã xp̃c. quib anime firmatur
substantia: meritoq uidens ꝓfectũ eius grẽ contiuientẽ. dicit
ad eam. Q uã decora facꝰta sunt ubera tua soror mea sponsa adͥo

Expanded text:
generare consueuit. Liquet igitur quod preter nature ordinem generare consueuit. Liquet igitur quod preter nature ordinem uirgo generauit, et hoc quod conficimus corpus ex uirgine est. Quid hic queris nature ordinem in Christi corporegine? Vera utique caro Christi, quae crucifixa est, quae sepulta est: vere ergo carnis illius sacramentum est. 54. Ipse clamat Dominus Jesus: Hoc est corpus meum . Ante benedictionem verborum coelestium alia species nominatur, post consecrationem corpus significatur . Ipse dicit sanguinem 340 suum. Ante consecrationem aliud dicitur, post consecrationem sanguis nuncupatur. Et tu dicis: Amen, hoc est, verum est. Quod os loquitur, mens interna fateatur: quod sermo sonat, affectus sentiat. 55. His igitur sacramentis pascit Ecclesiam suam Christus, quibus animae firmatur substantia: meritoque videns profectum ejus gratiae continentem, dicit ad eam: Quam decora facta sunt ubera tua, soror mea sponsa! Quam
Abbreviated transcription (Latin):
UtIq. ⁊ hoc p̃ter naturã facꝰtũ cognoseimus. Grauior ẽ. enĩ fer¬
ri species: quã aquarũ liquor. Adũtimus gͥ maioris eẽ grãm quã
naturã: ⁊ adhuc ꝓpħice bñdicꝰtionis numeramus grãm: Qđ
si tantũ ualuit humana benedicꝰtio. ut naturã conuerteret:
quid dicimus de ipsa consecratione. diuia. uͥ uerba ipsa dnĩ
saluatoris oꝑantur. Nam sacramentũ istud qđ accipis: xp̃i
sermone conficitur. Qd si tantũ ualuit sermo heliȩ. ut
ignem de cęlo deponeret: ñ ualebit xp̃i sermo. ut species
mutet elem̃toꝵ De tocius mundi oꝑib legisti: quia ip
quȩ sunt in id mutare qđ ñ erant: Non enĩ minus ẽ nouas
rebus dare : quã mutare naturas. S quid argum̃tis utim.
Si uis utamur exemplis: incarnationisq astruamus myste¬
riis ueritatẽ. Nũquio nature usus p̾cessit : eũ ihẽ dñs ex
maria nasceret᷑. Si ordinẽ querimus: uiro mixta femina

Expanded text:
Utique et hoc praeter naturam factum agnoscimus: gravior est enim ferUtique et hoc praeter naturam factum agnoscimus: gravior est enim ferrn propheticae benedictionis numeramus gratiam. Quod si tantum valuit humana benedictio, ut naturam converteret, quid dicimus de ipsa consecratione divina, ubi verba ipsa Domini salvatoris operantur? Nam sacramentum istud, quod accipis, Christi sermone conficitur. Quod si tantum valuit sermo Heliae, ut ignem de coelo deponeret, non valebit Christi sermo, ut species mutet elementorum? De totius mundi operibus legisti: quia ipsquae sunt, in id mutare, quod non erant? Non enim minus est novas rebus dare, quam mutar, suis utamur exemplis, incarnationisque astruamus mysterii ueritate. Nunquid nature usus precessit, cum Iesus dominus ex Maria nasceretur? Si ordinem querimus, uiro mixta femina
Abbreviated transcription (Latin):
Dircumclusus undiq popłs hebreoꝵ erat. hinc egyptiis ual¬
latus. inde mari clausus. uirgã leuauit moyses. separauit se
aqua. ⁊ in muroꝵ speciẽ congelauit : atq in undas uia pede¬
stris apparuit. Iordanis retrorsum conu̾sus: contra naturã
in sui fontis reu̾titur exordium. Nonne claret naturã. uł ma¬
ritimoꝵ flucꝰtuũ uł fluuialis cursus eẽ mutatã: Siciebat po¬
płs patrũ. tetigit moyses petrã. ⁊ aqua de petra flurit. Nũqͥd
ñ pret̾ naturã oꝑata ẽ grã: ut aquã uomeret petra. quã ñ
habebat natura: Mirra fluuniis amarissimus erat: ut siciens
popłs bibere ñ posset. Illisit mnoyses lignũ in aquã. ⁊ amaritu
dinẽ suã aquarũ natura deposuit : quã infusa subito grã tem
de securi: ⁊ statim mersum ẽ. Rogauit heliseum. qui ammse¬
rat ferrũ. Alisit etiã heliseus lignũ in aquã. ⁊ ferrũ natauit.

Expanded text:
Circumclusus undique erat populus Hebraeorum, hinc Aegyptiis valCircumclusus undique erat populus Hebraeorum, hinc Aegyptiis vallatus, inde mari clausus: virgam levavit Moyses, separavit se aqua, et in murorum specie congelavit, atque inter undas via pedestris apparuit . Jordanis retrorsum conversus contra naturam in sui fontis revertit exordium . Nonne claret naturam vel maritimorum fluctuum vel fluvialis cursus esse mutatam? Sitiebat populus patrum, tetigit Moyses petram, et aqua de petra fluxit. Numquid non praeter naturam operata est gratia, ut aquam vomeret petra, quam non habebat natura? Merrha fluvius amarissimus erat, ut sitiens populus bibere non posset. Misit dinem suam aquarum natura deposuit, quam infusa subito gratia tede securi, et statim mersum est : rogavit Eliseum qui amiserat ferrum, et misit Eliseus lignum in aquam, et ferrum natavit.
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ istud est. cuius ⁊ umbrã miraris: Audiqr umbra est.
quȩ apud patres facta ẽ. Bibehant inquit de consequente eos¬
nã ꝓstrati sunt in deserto. Flec aũ in figura facꝰta st̃ nr̃i. Cog¬
nouisti p̾stantiora. Pocior ẽ enĩ lux quã umbra. ueritas. quã
figura: corpus auctoris. quã manna de oȩlo. forte dicas. Aliud
bis adhuc suꝑest ut ꝓbemus. Quantis gͥ utimur exemplis:
ẜbemus ñ hoc eẽ qđ natura formauit. s qđ benedictio con¬
secrauit: maioremq uim ͤ bñdictionis quã naturȩ: quia be¬
nedicꝰtione etiam natura ipsa mutat᷑. uirgam tenebat mo¬
yses. ꝓiecit eã ⁊ facta ẽ serpens. Rursus prendidit caudam
eius: te in uirge naturã reuertitur. Uides gͥ ꝓphetica grã
bis mutatam eẽ naturam: ⁊ serpentis ⁊ uirge: Currebant ȩ¬
gẏpti flumina puro aquarũ meatu: subito de. fontiũ uenis
sanguis cepit erumꝑe: Non erat potus in flumine. Rursus

Expanded text:
quantum istud est, cujus et umbra miraris? Audi quia umbra est, quantum istud est, cujus et umbra miraris? Audi quia umbra est, quae apud veteres facta est. Bibebant, inquit, de consequente Nam prostrati sunt in deserto. Haec autem in figuram facta sunt nostri. Cognovisti praestantiora: potior etenim lux quam umbra, veritas quam figura, corpus auctoris quam manna de coelo. § 1. Forte dicas: aliud bis adhuc superest ut probemus. Quantis igitur utimur exemplis, ut probemus, non hoc esse, quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit: majoremque vim esse benedictionis quam naturae; quia benedictione etiam natura ipsa mutatur. 51. Virgam tenebat Moyses, projecit eam, et facta est serpens . Rursus prehendit caudam serpentis, et in virgae naturam revertit. Vides igitur prophetica gratia bis mutatam esse naturam et serpentis et virgae? Currebant Aegypti flumina puro aquarum meatu, subito de fontium venis sanguis coepit erumpere; et non erat potus in fluviis . Rursus
Abbreviated transcription (Latin):
homo. d tam̃ panẽ illũ qui manducauert̃. om̃s in deserto mor¬
tu st̃. Ista dũ ęsca quã accipis. iste panis uiuus qui descendit
de cȩlo. uitȩ ȩt̃nȩ substantiã ministrat: ⁊ quicũq. hunc man¬
ducauerit: ñ moriet᷑ in ȩt̃num: & est corpus xp̃i. Conside¬
ra nẽ utrũ p̃stantior sit panis angeloꝵ. an caro xp̃i. quȩ u¬
tiq est uita. Alanna illtid e celo: hoc supra celũ. Illud celi: hoc dnĩ¬
cȩloꝵ. Illud corruptionĩ obnoxiũ. si in diẽ alterũ seruaret᷑: hoc
alienũ ab omĩ corruptione. Qd quieũq religiose gustauerit:
corruptionẽ sentire ñ poterit. Illis aqua de petra fluxit: tibi
sanguis e. xp̃o. Illos ad horã saciauit aqua: te sanguis diluit in
et̾̃num. Iudeus bibit ⁊ sitit: tu cũ biberis sitire ñ poteris. Et il¬
lud in umbra: hoc in ueritate. Si illud qđ miraris umbra est.

Expanded text:
homo . Sed tamen panehomo . Sed tamen panetui sunt. Ista autem esca, quam accipis, iste panis vivus, qui de coelo descendit, vitae aeternae substantiam subministrat, et quicunque hunc manducaverit, non morietur in aeternum, quia corpus est Christi. Considera utrum praestantior sit panis angelorum, an caro Christi? Manna illud de coelo, hoc supra coelum. Illud coeliuptioni obnoxium si in alterum diem seruaretur, hoc alienum ab omni 431 corruptione. Quod quicumque religiose gustauerit, corruptionem sentire non poterit. Illis aqua de petra fluxit, tibi sanguis e Christo. Illos ad horam satiauit aqua, te sanguis diluit in eternum. Iudeus bibit et sitit, tu cum biberis sitire non poteris. Et illud in umbra; hoc in veritate. Si illud quod miraris umbra est,
Abbreviated transcription (Latin):
luptatib. Tenetur uox tua. ñ in tumulo mortuoꝵ. ẜ
m libro uiuentiũ. Uidisti illi leuitã. uidisti sacerdotẽ:
uidisti summũ sacerdotẽ. Noli considerare corpoꝵ figuras :
s mysterioꝵ grãm. Presentib angelis loquutus es: sicut
seriptũ ẽ : quia labia sacerdotis custodiunt scientiã. ⁊⁊ le
uitã ȩt̃nã annuntiat. Non specie tibi estimandus sit : sed
munere. Qui tradiderit considera: usũ eius expende. ⁊ sta
tũ agnosce: Ingressus es ut aduersariũ tuũ cerneres: cui
renuntiandũ putaris. ad orientẽ conuerteris. Qui enĩ re¬
nuntiat diabolo. ad. xp̃m conu̾titur: illũ directo cernit
ministrantes. summũ sacerdotẽ int̾rogantẽ ⁊ consecrantẽ:
Orimo om̃ium docuit te apłs ñ ea contẽplanda que uiden¬
tur. s quȩ ñ uident᷑ : qm̃ quȩ uidentur tẽporalia sunt.

Expanded text:
luptatibus. Tenetur vox tua, non in tumulo mortuorum, sed luptatibus. Tenetur vox tua, non in tumulo mortuorum, sed in libro viventium. 6. Vidisti illic levitam, vidisti sacerdotem, vidisti summum sacerdotem. Noli considerare corporum figuras, sed mysteriorum gratiam. Praesentibus angelis locutus es, sicut scriptum est: Quia labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legvitam aeternam annuntiat. Non specie tibi 327 aestimandus sit, sed munere. Quid tradiderit considera, usum ejus expende, et statum ejus agnosce. 7. Ingressus es igitur ut adversarium tuum cerneres, cui renuntiandum in os putaris: ad orientem converteris; qui enim renuntiat diabolo, ad Christum convertitur, illum directo cernit ministrantes, summum sacerdotem interrogantem et consecrantem. Primo omnium docuit te Apostolus non ea contemplanda nobis quae videntur, sed quae non videntur, quoniam quae videntur, temporalia sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
E moralibus coitidianum sermo¬
nem habuinꝰ. cũ uel patriarcha¬
rũ gesta. ł ꝓuerbioꝵ legerentur
p̃cepta. ut his informati atq
instructi. assuesceretis maiorũ
quo renouati ꝑ baptismũ. eiꝰ uitȩ usũ teneretis. quȩ ab¬
lutos decẽret. Nunc de mysteriis. dicere tempus ammo
tismũ si putassemꝰ insinuandũ ñdũ iniciatis. ꝓdidisse po¬
tius quã edidisse estimaremur : deinde qđ inopinantib
ineliꝰ se ipsa lux misterioꝵ infuderit. quã si eã sermone
nȩ malatũ uob̃ munere sacram̃toꝵ carpite. Qđ uob̾ sig¬
nificauimꝰ cũ aꝑtionis celebrantes mẏsteriũ. dicereͫ effeta.
qđ ẽ adaꝑire : ut uenturus unusquisq ad grãm quid in¬
⁊ uirum. In altero. ut os eiꝰ infu̾se sono uocis aꝑiret: qͥa¬
tibi scã scõꝵ: ingressus es regenerationis sacrariũ. Repe¬
te quid int̾rogatus sis: recognosce quid responderis. Re¬
nuntiasti diabolo. ⁊ oꝑib eiꝰ: mundo ⁊ luxuriȩ eiꝰ. ac uo¬

Expanded text:
De moralibus quotidianum sermonem habuimus, cum vel Patriarcharum gesta, vel Proverbiorum legerentur praecepta; ut his informati atque instituti assuesceretis majorum quo renovati per baptismum, ejus vitae usum teneretis, quae ablutos deceret. 2. Nunc de mysteriis dicere tempus admontismum si putassemus insinuandam nondum initiatis, prodidisse potius quam edidisse aestimaremur. Deinde quod inopinantibus melius se ipsa lux mysteriorum infuderit, quam si eam sermo rnae inhalatum vobis munere sacramentorum carpite: quod vobis significavimus, cum apertionis celebrantes mysterium diceremus: Epheta, quod est adaperire ; ut venturus unusquisque ad gratiam quid inet virum: in altero, ut os ejus infusae sono vocis aperiret; sunt sancta sanctorum, ingressus es regenerationis sacrarium: repete quid interrogatus sis, recognosce quid responderis. Renuntiasti diabolo et operibus ejus, mundo et luxuriae ejus ac vo
Abbreviated transcription (Latin):
ille lignũ misit: ⁊ ferrũ leuatũ ẽ. Nides gͦ qđ in cruce xp̃i.
omĩum hominũ leuant᷑ infirmitates: Aliud. ⁊ si ñ ordinem
tenemꝰ. Iuis ȩnĩ possit omĩa gesta comp̃hendere . xp̃i. sic̃ apłi
tudinẽ sensit. ⁊ cepit bibere ñ posse Idõ moyses misit lignũ
in fontẽ: ⁊ oȩpit aqua quȩ antea erat amara. dulcescere. Qͥd
significat. nisi qr omĩs creatura. corruptele obnoxia. aqua a¬
mara ẽ omĩb: & si ad tempus aiaia ẽ. ad tempis iocunda:
amara ẽ quȩ ñ potest auferre peccatũ. Ubi biberis sicies. ubi
potus ceꝑis suauitatẽ: iterũ amaritudinẽ sentis. Amara gͦ a¬
qua: s uͥ crucem. xp̃i. uͥ acceꝑis cȩleste sacram̃tũ. incipit dul¬
cis ⁊ suauis eẽ. Et merito dulcis. in qua culpa remouet᷑. Ergo
si in figura tantũ ualuert̃ baptismata: quanto ampliꝰ ualet

Expanded text:
t ferrum levatum est. Vides ergo quod in cruce Christi t ferrum levatum est. Vides ergo quod in cruce Christi omnium hominum levatur infirmitas? 12. Aliud, etsi non ordinem tenemus; quis enim possit omnia gesta comprehendere Christi? sicut apostoli tudinem sensit, et coepit bibere non posse; ideo Moyses misit lignum in fontem, et coepit aqua quae antea erat amara, dulcescere 13. Quid significat, nisi quia omnis creatura corruptelae obnoxia, aqua amara est omnibus. Etsi ad tempus suavis est, etsi ad tempus jucunda; amara tamen est, quae non potest auferre peccatum. Ubi biberis, sities: ubi potus coeperis suavitatem, iterum amaritudinem senties. Amara ergo aqua: sed ubi crucem Christi, ubi acceperis coeleste sacramentum, incipit esse dulcis et suavis: et merito dulcis, in qua culpa revocatur. Ergo si in figura tantum valuerunt baptismata, quanto amplius valet