comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic intelligi. ut eius ista sit uox. quam cũ
dixisset inhabundantia sua non mouebor
in eternum uelut sua uirtute confidens:
ut ostenderet ei ds quod non in merito eiꝰ
si in uoluntate eiis prestiterat decori eius
uirtutem. auertit ab eo faciem suam: et
factus est conturbatus. Intuens ergo se. nec
iam p̃sumons de se: clamat. ne derelinqͥs
me usq ualde. Si enim dereliquisti ut sine
ad iutorio tuo infirmus appaream: noli usq
ualde ne ꝑeam. Tu ergo precepisti: manda¬
ta tua custodiri nimis. lam de ignorantia
me excusare non possum: s qm̃ infirmus
sum. utinam dirigantur uie meę ad custo¬
diendas iustificationes tuas. Iunc non con-¬
fundar: dum respicio in onũa mandata¬
tua. Tunc confitebor tibi indirectione
cordis: in eo quod didicerim uidicia iusti¬
ciȩ tue. Tunc iustificationes tuas custodiã
Et si dereliquisti me ne gloriater in me. no¬
li ualde: et iustificatus abs te. gloriabor inte

Expanded text:
sic intelligi, ut ejus ista sit vox, qui cum sic intelligi, ut ejus ista sit vox, qui cum dixisset in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» velut sua virtute confidens; ut ostenderet ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua praestiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem suam, et factus est conturbatus . Inveniens ergo se, nec jam praesumens de se, clamat, «Ne derelinquas me usque valde.» Si enim dereliquisti, ut sine adjutorio tuo infirmus appaream, noli «usque valde,» ne peream. «Tu ergo praecepisti mandata tua custodiri nimis:» jam de ignorantia me excusare non possum; sed quoniam infirmus sum, «utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas. Tunc non confundar, dum inspicio in odirectione cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si dereliquisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, et justificatus abs te gloriabor in te
Abbreviated transcription (Latin):
cia iusticiȩ tuȩ.si directum cor habeo: di¬
rectis uidelicet ui is meis ad custodiendas
iustificationes tuas. Ham quid michi ꝓde¬
rit quod ea didicerim: si corde ꝑuerso iuas
habeo prauas: Non enim letabor in eis: s
uie meȩ. ad custodiendas iustificationes tuas:
tunc non confundar dum inspitio in onũa
mandata tua: et confitebor tibi in directio¬
ne cordis mei: et iustificationes tuas custodi¬
am.S quid est quod sequitur. ne derelin¬
quas me usq ualde: uł sicut non nulli co¬
dices habient usq nimis. pro eo quod est
ualde: nam hoc uerbum grecum est. et hoc
uelit : s non usq ualde: Absit. S quia
reliquerit ds̃ mundum merito peccator
usq ualde illum reliquisset. si ei nec tan¬
ta medicina ꝓfuisset: hoc est gr̃a dĩ per
istam orationem corporis xp̃i non eum re¬
liquit usq ualde: quia ds erat in xp̃o
mundum reconcilians sibi. Potest hoc etiã

Expanded text:
cia justitiae tuae,» si directum cor habebo, dicia justitiae tuae,» si directum cor habebo, directis videlicet viis meis ad custodiendas justificationes tuas. Nam quid mihi proderit quod ea didicerim, si corde perverso vias abibo pravas? non enim laetabor in eis, sed viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non confundar, dum inspicio in omnia mandata tua;» et «confitebor tibi in directione cordis,» et «justificationes tuas custodiam.» Sed quid est quod sequitur? «Ne derelinquas me usque valde;» vel, sicut nonnulli codices habent, «usque nimis,» pro eo quod est «valde:» nam hoc verbum graecum est et hic velit, sed non «usque valde.» Absit. Sed quia reliquerat Deus mundum merito peccatorum; «usque valde» illum reliquisset, si ei nec tanta medicina profuisset, hoc est gratia Dei peistam orationem corporis Christi, non eum reliquit «usque valde;» quia «Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi» . Potest hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fecta. libertatis. et ꝑmanserit in ea : non
auditor obluuosus factus. s factor oꝑis:
hic beatus in facto suo erit. Ialem se iste
iuuilt ẽẽ ut inspiciat tanquam in speculũ
mandata dĩ et non confundatur: quia ño
auditor eorum tantum uult eẽ. s factor:
propterea obtat dirigi uias suas ad custo¬
diendas iustificationes dĩ. Unde dirigi: nisi
gr̃a dĩ: Alioquin legem dĩ non habebit
ubi gratuletur s ubiꝰ confundatur: si uolu¬
erit mandata inspicere que non facit. Cõ¬
fitebor inquit tibi dñe in directione cordis¬
mei: in eo quod didicerim iudicia iuistieͣ
tuȩ. Non est peccatorum confessio ista sed
laudis: sicut ait etiam ipse in quo poccatũ
eccłiastico. hec dicetis in confessione: oꝑa dñ
uniuersa qm̃ bona ualde. Confitebor inqt
tibi in directione cordis mei: utiq si diri¬
gantur uȩ meę. Confitebor tibi qmĩ tu fe¬
cisti: et tua laus est ista non est mea. Tunc
enim confitebor in eo quod didicerim uidi¬

Expanded text:
 et permanserit, non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit» . Talem se iste vult esse, ut inspiciat tanquam in speculo mandata Dei, et non confundatur; quia non «auditor» eorum tantum vult esse, sed «factor.» Propterea optat dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei. Unde dirigi, nisi gratia Dei? Alioquin legem Dei habebit, non ubi gratuletur, sed ubi confundatur, si voluerit mandata inspicere, quae non facit. ine, in directione cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae.» Non est peccatorum confessio ista, sed laudis: sicut ait etiam ipse in quo peccatum Ecclesiastico, «Haec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde» . «Confitebor,» inquit, «tibi in directione cordis.» Utique si dirigantur viae meae, confitebor tibi, quoniam tu fecisti, et tua laus est ista, non mea. Tunc enim «confitebor in eo quod didicerim judi
Abbreviated transcription (Latin):
die hac nocte. In his om̃ib que ut potumꝰ
disputauimus. meminerimus bem̃i eum qͥ
tiat in labiis suis om̃ia uidicia oris eius:et
in uia testimoniorum. eius delectatur sicut
in om̃ib diuitiis. et garrions. uł sese exor¬
cens in mandatis eius considerat uas eius.
et meditatur in iustificationib eius. ne ob¬
liuiscatur uerboꝵ eius. ꝑ que omĩa utiq
uerbo dĩ atq doctrina instructus apparet:
orare tamen et dicere. benedictus es dñe.
doce me iustificationes tuas. Ubi nichil ali¬
ud intelligitur poscere. nisi aduitorium gr̃ę:
ut quod iam nouit sermone. discat et oꝑe

Expanded text:
die ac nocte . 5. In his omnibus quae, ut potuimus, die ac nocte . 5. In his omnibus quae, ut potuimus, disputavimus, meminerimus, charissimi, tiat in labiis suis omnia judicia oris ejus, et in via testimoniorum ejus delectatur sicut in omnibus divitiis, et garriens vel sese exercens in mandatis ejus, considerat vias ejus, et meditatur in justificationibus ejus, ne obliviscatur verborum ejus, per quae omnia utique lege Dei atque doctrina instructus apparet; orare tamen et dicere, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas.» Ubi nihil aliud intelligitur poscere, nisi adjutorium gratiae, ut quod jam novit sermone, discat et ope
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑamus implenda. Qui enim proprio fi
tius garriam: et considerabo uias tuas.
Quod grecus habet adoriccesso. la¬
tini interpretantes quidã garriam. qui¬
dam exercebor interpretati sunt: que
duo inter se uidentur ẽẽ diuersa. S si
exercitatio intelligatur ingenii. cum
quadam delectatione disputationis utrũ¬
q coniungitur: et quasi exutroq unum
aliquid temꝑatur: ut non sit aliena ab
huiusmodi exercitatione garrulitas. Solet
enim garruli: uocari loquaces. Si aut̃ se in
dei mandatis exercet ȩccłia. aduersus om̃s
inunicos fidei xp̃iane atq catholice copiosis
doctorum disputationib garrula. que tunc
fructuosȩ sunt disputantib. si non ibi con¬
sicut scriptum est miscdia et ueritas: quoꝵ
suauem exercitationem fit etiam quod ad¬
uingit: inustificationib tius meditabor
non obluuscar uerboꝵ tuoꝵ. Idõ utiq ine¬
ditabor: ut non obliuiscar. Unde beatus illo
in primo psalmo: in lege dñi meditabitur

Expanded text:
speramus implenda. Qui enim proprio Filsperamus implenda. Qui enim proprio Filtuis garriam et considerabo vias tuas.» Quod graecus habet ἀδολεσχήσω, latini interpretes quidam «garriam,» quidam «exercebor,» interpretati sunt; quae duo inter se videntur esse diversa: sed si exercitatio intelligatur ingenii, cum quadam delectatione disputationis, utrumque conjungitur, et quasi ex utroque unum aliquid temperatur, ut non sit aliena ab hujusmodi exercitatione garrulitas. Solent enim garruli vocari loquaces. Sic autem se in Dei mandatis exercet Ecclesia, adversus omnes inimicos fidei christianae atque catholicae copiosis doctorum disputationibus garrula: quae tunc fructuosae sunt disputantibus, si non ibi consicut scriptum est, «misericordia et» «veritas» ; it etiam quod adjungit: «In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar verborum tuorum.» Ideo utique «meditabor,» ut «non obliviscar.» Unde beatus ille in primo psalmo, in lege Domini meditabitur
Abbreviated transcription (Latin):
plurib et testamentis duob: que om̃ia
udicia usquequaq in labiis sius enunti
datus sum : quasi in om̃ib diuitiis. Uiam
testimonioꝵ dĩ. nichil citius. nichil cer¬
tius. nichil breuius. nichilq grandius in¬
telligimus eẽ quam xp̃m : in quo sunt
thesauri sapientie et scientie absconditi.
Inde et iste ait se iocundatum uł deleota¬
tum in hac uia: quasi in onũb diuitiis.
Testimonia quippe dĩ sunt: quib quantum
nos diligat nobis ꝓbare dignatur. Cõmẽ¬
dat aut̃ suam karitatem ds̃ in nobis:
qm̃ cum ad huc peccatores eẽmus. xp̃c ꝓ¬
nobis mortuus est. Cum ergo ipse dicat
ego sum uia. et humilitas eius carnalis
natiuitatis atq passionis. euidentia sint
testimonia duunȩ erga nos dilectionis: ꝓ¬
cul dubio uia testimoniorum dĩ xp̃c est.
Per hec quippe testimonia que in illo uide¬
mus impleta: etiam futura erga nos quo
sempiterna ꝓmissa sunt expectamus et

Expanded text:
pluribus, et Testamentis duobus; quae omnia pluribus, et Testamentis duobus; quae omnia judicia usquequaque in labiis suis enuntiadatus sum, quasi in omnibus divitiis.» Viam testimoniorum Dei nihil citius, nihil certius, nihil brevius, nihilque grandius intelligimus esse quam Christum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Inde et iste ait se jucundatum vel delectatum in hac via, «quasi in omnibus divitiis.» Testimonia quippe Dei sunt, quibus quantum nos diligat, nobis probare dignatur. Commendat autem suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, nobis mortuus est . Cum ergo ipse dicat, «Ego sum via» , et humilitas ejus carnalis nativitatis atque passionis, evidentia sint testimonia divinae erga nos dilectionis; procul dubio via testimoniorum Dei Christus est. Per haec quippe testimonia quae in illo videmus impleta, etiam futura erga nos, quae sempiterna promissa sunt, exspectamus et
Abbreviated transcription (Latin):
sius ea que non potest ꝑserutari. S cũ
non possit dono sp̃s scĩ cuicumq hoc dñs
conferre dignatur: sic enim illud dictũ
est. ds habitat lucem in accessibilem. et
accessibilis sit uirib nr̃is. accedatur aut̃
ad eum munerib suis : quanquam et si
nemini omino sc̃oꝵ quamdui corpus qd̾
corrumpitur aggrauat animam. om̃ia
iudicia dĩ scirĩ conceditur: quia reuera
multum est ad hominem: cum ꝑfecto ut
aliquid exempli gr̃a dicam unde iudicioꝵ
dĩ conitiatur unmensitas. cum nemo sine
iudicio desit tardus in animo uł claudus
in corpore: habet tamen unde dicat exccłia.
hic est popłs adquisitionis. et ueraciter
dicat in labiis meis enuntiaui om̃ia iu¬
dicia oris tui : id est nichil iudiciorum
tuorum tacui. que michi per eloquia tua
innotescere uolusti: s omĩa prorsus in
labi is meis enuntiaui. Hoc eñi mͥ udetur
significare uoluisse. quod non ait omĩa
udicia tua. s omĩa uidicia oris tui. id est

Expanded text:
suis ea non potest perscrutari. Sed cur suis ea non potest perscrutari. Sed cur non possit dono Spiritus sancti, cuicumque hoc Dominus conferre dignatur? Sic enim illud dictum est, «Deus habitat lucem inaccessibilem» ; et accessibilis sit viribus nostris, accedatur autem ad eum muneribus suis. Quanquam etsi nemini omnino sanctorum, quamdiu corpus quod corrumpitur aggravat animam , omnia judicia Dei scire conceditur, quia revera multum est ad hominem, cum profecto ut aliquid exempli gratia dicam, unde judiciorum Dei conjiciatur immensitas nemo sine judicio Dei sit tardus in animo, vel claudus in corpore: habet tamen unde dicat Ecclesia, hoc est populus acquisitionis, et veraciter dicat, «In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui;» id est, nihil judiciorum tuorum tacui, quae mihi per eloquia tua innotescere voluisti, sed omnia prorsus in labiis meis enuntiavi. Hoc enim mihi videtur significare voluisse, quod non ait, omnia judicia tua; sed, «omnia judicia oris tui,» id est
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ nescit aeccłia: Scit plane. Nam scit
utiq qualib dicturus sit uidex iuuorum
et mortuoꝵ. uenite benedicti patris mei
ꝑcipite regnum: et qualib dicturus sit
ite in ignem ȩternum. Soit inquã neq
fornicatores. neq ydolis seruientes. neq
illos atq illos quos ibi apłs paulus enume¬
rat. regnum dĩ non possessuros. Scit irã
et indignationem tribulationem et angus¬
tias in omẽm animam hominis oꝑantis
malum. uideo primum et greco : glam
uero et honorem et pacem om̃i oꝑanti bo¬
num. uidȩo primum et greco. Hec atq
huiusmodi uidicia dĩ euidenter ex pressa
nouit a eccłia : s non ipsa sunt om̃ia cũ
sint quedam inscrutabilia. et sicut mul¬
ta abyssus ꝓfunda et occulta. An et ipsa
nota sunt quib dam excellentiorib mẽ¬
bris hominis huius: qui cum suo capite
saluatore totus est xp̃c Inc̾rutabilia em̃
fortasse dicta sunt homini: quia uiribus

Expanded text:
Dei nescit Ecclesia? Scit plane. Nam scit Dei nescit Ecclesia? Scit plane. Nam scit utique qualibus dicturus sit judex vivorum et mortuorum, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» et qualibus dicturus sit, «Ite in ignem aeternum» . Scit, inquam, neque fornicatores, neque idolis servientes, neque illos atque illos, quos ibi apostolus Paulus enumerat, regnum Dei possessuros : scit iram et indignationem, tribulationem et angustias in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci; gloriam vero, et honorem, et pacem omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco . Haec atque hujusmodi judicia Dei evidenter expressa novit Ecclesia: sed non ipsa sunt omnia; cum sint quaedam inscrutabilia, et sicut abyssus multa, profunda et occulta. An et ipsa nota sunt quibusdam excellentioribus membris hominis hujus, qui cum suo capite Salvatore totus est Christus? Inscrutabilia enim fortasse dicta sunt homini, quia viribus
Abbreviated transcription (Latin):
corde suo abscondit eloquia dei. in labi is
suis iidicia eius enuntiet. Corde enim ere¬
ditur ad iusticiam: ore aut̃ confessio fit ad
salutem. S quod inter hec duo medium
posuit benedictus es dñe doce me iustifica¬
tiones tuas: quomodo conueniat homini
curus in corde iam sunt eloquia dĩ. et qui
labi s siuis enuntiauit omĩa uidicia dĩ. ut
adhuc uelit discere iustificationes dei non
inuenitur: nisi ut eas discere uelle intelliga¬
tur faciendo. non memoria retinendo et
loquendo. Et id a dño demonstrauit debe
nos petere : sine quo nichil possumus fac̾e.
S hoc ante istum: alio iam sermone tracta¬
umus. Nunc uero quomodo a se dixerit
omĩa uidicia oris dĩ in labiis suis enun¬
tiasse. cum dicta sint inscrutabilia: et de
quorum ꝓfunditate alibi scriptum ẽ. ui¬
dicia tua abyssus multa: quantum ds̃ do¬
nat tractare suscepimus. Quid hic ergo in
telligamus : attendite. Nunquid iudicia

Expanded text:
corde suo abscondit eloquia Dei, in labiis corde suo abscondit eloquia Dei, in labiis suis judicia ejus enuntiet; «Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem» : sed quod inter haec duo medium posuit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas,» quomodo conveniat homini cujus in corde jam sunt eloquia Dei, et qui labiis suis enuntiavit omnia judicia Dei, ut adhuc velit discere justificationes Dei, non invenitur, nisi ut eas discere velle intelligatur faciendo, non memoria retinendo et loquendo; et id a Domino demonstravit debere nos petere, sine quo nihil possumus facere. Sed hoc ante istum alio jam sermone tractavimus: nunc vero quomodo se dixerit omnia judicia oris Dei in labiis suis enuntiasse, cum dicta sint inscrutabilia, et de quorum profunditate alibi scriptum est, «Judicia tua abyssus multa» ; quantum Deus donat, tractare suscepimus. 2. Quid ergo hic intelligamus, attendite. Numquid judicia
Abbreviated transcription (Latin):
quidem cuncta iam nouerat: iustificationes
aut̃ adhue discere cupiebat: hoc uero eẽt
mirabilius. si iam sciebat in scrutabilia dei:
et ea que hominib precepit facienda nes¬
ciebat. Iustificationes enim sunt non dicta.
s facta iusticie: oꝑa scilicet iustorum que
imꝑat ds. Idõ aũt dĩ dicuntur. quanius
a nobis fiant : quia nisi ipso donante non
fiunt. ludicia porro dei sunt: quib ab eo mũ¬
dus est et nunc et in fine scłi uidicatus.
S cum eloqui is dĩ omĩa contineantur. et
iustificationes iudelicet et iudicia. cur que¬
rit iustificationes discere: qui eloquia dĩ se
abscondisse in corde dicit: Ait enim. In cor¬
de meo abscondi eloquia tua: ut non pec¬
cem tibi. Tunc secutus adunait. Benedic¬
tus es dñe : doce me iustificationes tuas.
A c deide : in labiis meis inquit enuntiaui
omĩa uidicia oris tui. Uidentur michi duo
ista interse non ẽẽ contraria: unmo esse
pocius annca atq conuneta : ut qm̃ iN

Expanded text:
quidem cuncta jam noverat, justificationes quidem cuncta jam noverat, justificationes autem adhuc discere cupiebat? Hoc vero est mirabilius, si jam sciebat inscrutabilia Dei, et ea quae hominibus praecepit facienda nesciebat. Justificationes enim sunt, non dicta, sed facta justitiae, opera scilicet justorum, quae imperat Deus. Ideo autem Dei dicuntur, quamvis a nobis fiant, quia nisi ipso donante non fiunt. Judicia porro Dei sunt, quibus ab eo mundus et nunc et in fine saeculi judicatur. Sed cum eloquiis Dei omnia contineantur, et justificationes videlicet et judicia; cur quaerit adhuc justificationes discere, qui eloquia Dei se abscondisse in corde dicit? Ait enim, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» tum secutus adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas;» ac deinde, «In labiis meis,» inquit, «enuntiavi omnia judicia oris tui.» Videntur quidem duo ista inter se non esse contraria, imo esse potius amica atque conjuncta, ut quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
ACUMsermonis huius nobis¬
est in psalmo de quo disputamus: hic
uersus. In labiis meis: pnuntiaui oĩa
uiditia oris tui. Quid est hoc diłmi:
quid est hoc : Quis omĩa iudicia di
enuntiare possit: cum inuestigare nõ
possit: An uero cum apło exclamare
dubitamus : o altitudo diuitiarum sa¬
pientię et scientiȩ dĩ : quam inscrutabi¬
lia sunt iudicia eius: et inuestigabiles
uȩ eius: dñs dicit. Adhuc multa haber
uobis dicere: s non potestis portare modo
Et quamuis continuo ꝓmiserit eis omẽm
beatus paulus. ex parte scimus. ut intelli¬
ganius sp̃u quidem sc̃o unde pignus acce¬
pimus ꝑduci nos ad omẽm ueritatem:
s cum in alia uita post huius uite speculũ
modo ergo iste dicit in labiis meis ꝓnuntiaui
omĩa iudicia oris tii : et ille hoc dicit. qui
paulo ante suꝑiore uersu ꝓximo dixerat. do¬
ce me iustificationos tuas: Quo pacto igitur
enuntiauit omĩa iudicia oris eius: qui uult
adhue discere iustificationes eius : an iudicia

Expanded text:
um sermonis hujus est nobis in psalmo de quo disputamus, hic versus: «In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui.» Quid est hoc, dilectissimi? quid est hoc? Quis omnia judicia Dei enuntiare possit, cum investigare non possit? An vero cum Apostolo exclamare dubitamus, «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus» ! Dominus dicit, «Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo:» et quamvis continuo promiserit eis omnem beatus Paulus, «Ex parte scimus;» ut intelligamus Spiritu quidem sancto, unde pignus accepimus, perduci nos ad omnem veritatem; sed cum in aliam vitam, post hujus vitae speculum modo ergo iste dicit, «In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui?» Et ille hoc dicit, qui paulo ante superiore versu proximo dixerat, «Doce me justificationes tuas.» Quo pacto igitur enuntiavit omnia judicia oris ejus, qui vult adhuc discere justificationes ejus? An judicia
Abbreviated transcription (Latin):
tes uł in montes. Ea locutione dicitur scalas
descendit. et si non dicatur ꝑ scalas: aut piscinã
descendit. et si non dicatur in piscinam. Et
bene ait descenderunt: humilitate seilicet
penitendi. Ascenderunt enim: quando suꝑbia
contumaces. erecti fuerant et elati. Sursum .N.
sibi eẽ udebantur: quando ignorantes dĩ iustici¬
am. constituere uolebant suam: in qua fatigati.
et legis p̃uaricatione confusi. ab illa elatione
descenderunt fiendo : ut iusticiam dĩ potius im¬
petrarent petendo. Sunt codices qui non hñt
descenderunt: s transierunt: tanquam exagge
quam manantꝰ aque de suis exitib. Cur aut̃
non custodita lege sic fletur: nisi ut impetretur
gr̃a que penitentis delet iniquitatem. et ere¬
dentis adiuuat uoluntatem: Eaplicit sermo

Expanded text:
tes, vel, in montes: ea locutione dicitur, Scalas tes, vel, in montes: ea locutione dicitur, Scalas descendit, etsi non dicatur, per scalas; aut, Piscinam descendit, etsi non dicatur, in piscinam. Et bene ait, «descenderunt,» humilitate scilicet poenitendi. Ascenderunt enim, quando per superbiam contumacem erecti fuerant et elati. Sursum enim sibi esse videbantur, quando ignorantes Dei justitiam, constituere volebant suam : in qua fatigati et legis praevaricatione confusi, ab illa elatione descenderunt flendo, ut justitiam Dei potius impetrarent poenitendo. Sunt codices qui non habent «descenderunt,» sed «transierunt,» tanquam exaggerquam manant aquae de suis exitibus. Cur autem non custodita lege sic fletur, nisi ut impetretur gratia, quae poenitentis delet iniquitatem, et credentis adjuvat voluntatem? SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
nias custodiam mandata tua. faciem tuam
inquit illumina suꝑ seruum tuum: id est tu¬
am manifesta subuenendo et opitulando pre¬
sentiam. Et doce me iustificationes tuas. Doce
utiq ut faciam: quod euidentius alibi legitur.
doce me ut faciam uoluntatem tuam. Qui en
audiunt : licet memoria teneant quod auduit̃.
nequaquã didicisse putandi sũt si non faciunt.
Ueritatis nanq uerbum est: om̃is qui audiuit
a patre et didicit. uenit ad me. Qui ergo non
iste dolorem penitentię preuaricationis suȩ:
exitus aquarum inquit descenderunt ocłi mei.
quia non custodierunt legem tuam. id est ipsi
odi mei. Nam in quib damꝰ codicib et hoc legit᷑.
quia non custodiui legem tuam. Descenderunt
ergo ecitus aquarum. id est effusiones lacrima¬
rum : ea locutione qua dicere potuit. montes
descenderunt pedes mĩ: et si non diceret ꝑ mõ¬

Expanded text:
nias custodiam mandata tua. 8. «vers. 135. Faciem tuam,» nias custodiam mandata tua. 8. «vers. 135. Faciem tuam,» inquit, «illumina super servum tuum:» id est, tuam manifesta, subveniendo et opitulando, praesentiam. «Et doce me justificationes tuas.» Doce utique ut faciam: quod evidentius alibi legitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Qui enim audiunt, licet memoria teneant quod audiunt, nequaquam didicisse putandi sunt, si non faciunt. Veritatis namque verbum est, «Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me» . Qui ergo non iste dolorem poenitentiae praevaricationis suae, «Exitus aquarum,» inquit, «descenderunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam:» id est, ipsi oculi mei. Nam in quibusdam codicibus et hoc legitur, «Quia non custodivi legem tuam. Descenderunt» ergo «exitus aquarum,» id est effusiones lacrymarum. Et ea locutione qua dicere potuit, Montes descenderunt pedes mei; etsi non diceret, per mon
Abbreviated transcription (Latin):
id est a criminib falsis: que illi nocere nõ
possunt: Crimen quippe falsum quod est
calumpnia. reum non facit hominẽ: nisi
apud iudicẽ hominem. Ubi aut̃ ds iudea
est nullus falso crimine leditur: quia non
cui obicitur. s obicienti potius impucadurꝰ
An hic eccłiȩ p̃signatur oratio. et uniuersi ppłi
xp̃iani qui redempti sunt a calumpniis homi¬
num: quib exagitabantur usque quaq xp̃i
uebant. multo gloriosius popłs sc̃s in tribulati¬
onib dĩ mandata seruabat: cum ad ꝑpetias¬
das impietates ꝑsequentib non cedebat e ded
nimirum hoc est redime me a calumpnus honi¬
num ut custodiam mandata tua: tu age infuso
sp̃u tuo. ne me calumpniȩ hominum terroribus
iuncant: et atius mandatis ad sua mala facta
traducant. Si enum hoc mecum egeris. id est
hoc modo me ab eorum calumpniis ne crimina¬
tiones falsas quas obiciunt ꝑtimescam. cum¬
patientia donata redemeris: inter ipsas calũp¬

Expanded text:
id est a criminibus falsis, quae illi nocere non id est a criminibus falsis, quae illi nocere non possunt? Crimen quippe falsum, quod est calumnia, reum non facit hominem, nisi apud judicem hominem: ubi autem Deus judex est, nullus falso crimine laeditur; quia non cui objicitur, sed objicienti potius imputatur. An hic Ecclesiae praesignatur oratio, et universi populi christiani, qui redemptus est a calumniis hominum, quibus exagitabantur usquequaque Chrisvebant, multo gloriosius populus sanctus in tribulationibus Dei mandata servabat, cum ad perpetrandas impietates persequentibus non cedebat? Sed nimirum hoc est, «Redime me a calumniis hominum, et custodiam mandata tua:» Tu age infuso Spiritu tuo, ne me calumniae hominum terroribus vincant, et a tuis mandatis ad sua mala facta traducant. Si enim hoc mecum egeris, id est, hoc modo me ab eorum calumniis, ne criminationes falsas quas objiciunt pertimescam, patientia donata redemeris; inter ipsas calum
Abbreviated transcription (Latin):
huc ad patrem pulsat et querit. Bibit: sed
quanto suauius sentit. tanto ardentius adhuc
ti qui diligunt nomẽ tuũ: qm̃ ut diligerent
te prius dilexisti eos. Sic enum ioħs apłs: nos
quare nos diligere fecit: adiungit. qm̃ ipse
me dicat. Gressus meos dirige scđm eloqui¬
um tuum: et non dñetur mei om̃is iniqui¬
tas. Ubi quid aliud dicit: quam rectum et
liberum me fac scđm pmissum tuum: Quã¬
to aut̃ magis regnat inuno quoq dĩ karitas.
tanto minus ei dñatur imquitas. Quid ergo
aliud petit. quam ut donante dõ diligat
dm̃ : Diligendo eni dm̃. diligit se ipsum:
ut diligere salubriter possit et ꝓximũ sicut
se ipsum : in quib preceptis tota lex pendet
et ꝓpħȩ. Quid igitur orat. nisi ut precepta
que ds̃ imponitꝰ iubendo. impleri faciat ad
me a calumpniis hominum. ut custodiam
mandata tua: Si uera illi homines crimina
obiciunt: non calumpniantur. Si falsa. qͥd
est quod se redimi desiderat a calumpniis.

Expanded text:
huc ad Patrem pulsat, et quaerit: bibit, sed huc ad Patrem pulsat, et quaerit: bibit, sed quanto suavius sensit, tanto ardentius adhuc ti, qui diligunt nomen tuum; quoniam ut diligerent te, prius dilexisti eos. Sic enim Joannes apostolquae nos diligere fecit; adjunxit, «Quoniam me dicat: «Gressus meos dirige secundam eloquium tuum, et non» «dominetur mei omnis iniquitas.» Ubi quid aliud dicit quam, Rectum et liberum me fac secundum promissum tuum? Quanto autem magis regnat in quocumque Dei charitas, tanto minus ei dominatur iniquitas. Quid ergo aliud petit, quam ut donante Deo diligat Deum? Diligendo enim Deum, diligit seipsum, ut diligere salubriter possit et proximum sicut seipsum: in quibus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Quid igitur orat, nisi ut praecepta quae Deus imponit jubendo, impleri faciat adjme a calumniis hominum, et custodiam mandata tua?» Si vera illi homines crimina objiciunt, non calumniantur: si falsa, quid est quod se redimi desiderat a calumniis,
Abbreviated transcription (Latin):
tua sicut facienda sunt. id est ex fide que
inquit aꝑui et attraxi sp̃m : quia manda¬
ta tua desiderabam. Quid desiderabat: ni¬
si facere mandata diuina: s non erat un¬
de faceret infirmus fortia: pariuilus mag¬
na. Apuit os confitens quod ꝑ se ipse non
faceret: et attraxit unde faceret. Aꝑuit os
petendo. querendo. pulsando: et siciens hau¬
sit sp̃m bonum unde faceret quod ꝑse ipsũ
nõ poterat: mandatum iustum. et sc̃m. et
bonum.Si enim cum simus mali noiuinus
bona data dare filis nr̃is: quantomagis pat̃i
nr̃ de celo dat sp̃m bonum petentib eum:
H on enim qui sp̃u suo agunt: s quot quot
sp̃u dĩ aguntur hii filii sunt dĩ. Non quia ip¬
si nichil agunt: s ne nichil boni agant. a
bono aguntur ut agant. Nam tantomagis
efficiturꝰ quisq filius bonus: quanto largius ei
datur a patre sp̃s bonus. Deniq iste adhuc pe¬
tit. Os quidem aꝑuit et attraxit sp̃m: s ad¬

Expanded text:
tua sicut facienda sunt, id est, ex fide quatua sicut facienda sunt, id est, ex fide quainquit, «aperui, et attraxi spiritum, quoniam mandata tua desiderabam.» Quid desiderabat, nisi facere mandata divina? Sed non erat unde faceret infirmus fortia, parvulus magna: aperuit os, confitens quod per se ipse non faceret; et attraxit unde faceret: aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non poterat, mandatum sanctum et justum et bonum . Si enim nos cum simus mali, novimus bona data dare filiis nostris; quanto magis Pater noster de coelo dat Spiritum bonum petentibus eum ? Non enim qui spiritu suo agunt, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : non quia ipsi nihil agunt; sed ne nihil boni agant, a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto largius ei datur a Patre Spiritus bonus. 5. tit. Os quidem aperuit, et attraxit spiritum; sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
tuo non habere monstraretꝰ: ac sic inops.
indignus. et egenus ad gr̃am confugeres: et
minimus apłoꝵ paulus id est paruulus osten¬
dit: idõ datam legem que uiuificare non
posset. quia conclusit omĩa seriptura sub
peccato : ut ꝓmissio ex fide iħi xp̃i daret᷑
credentib. Ita dñe: ita fac misericors dñe.
Impera quod nõ possit impleri: immo imꝑa
quod non nisi ꝑ tuam gr̃ãm possit impleri:
ut cum homines ꝑ suas iures adimplere ne¬
quiuerint om̃e os obstruatur: et nemo sibi
magnus uideatur. Sint om̃s paruuli: et
reus fiat omis mundus tibi: quia nõ uistifi¬
cabitur ex lege om̃is caro coram te. Per legẽ
eium cognitio peccati. Hunc aut̃ sine lege
iusticia cua manifestata ẽ: testimonium hñs
a lege et ꝓpħis. Hec sunt mirabilia testimonia
tua que scrutata est anima paruuli huius
et ido inuenit quia humiliatus est. et par¬
uulus factus est. Quis enm facit mandata

Expanded text:
tuo non habere monstraret; ac sic opis tuo non habere monstraret; ac sic opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, et minimus Apostolorum Paulus, id est parvulus, ostendit, ideo datam legem quae vivificare non posset, quia «conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Ita, Domine, ita fac, misericors Domine; impera quod non possit impleri, imo impera quod nonnisi per tuam gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires id implere nequiverint, «omne os obstruatur,» et nemo sibi magnus videatur. Sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi: quia «non justificabitur ex lege omnis caro coram te; per legem enim cognitio peccati. Nunc autem sine lege justitia tua manifestata est, testimonium habens a Lege et Prophetis» . Haec sunt mirabilia testimonia tua, quae scrutata est anima parvuli hujus; et ideo invenit, quia humiliatus est, et parvulus factus est. Quis enim facit mandata
Abbreviated transcription (Latin):
gem quos eadem lex uiuificare non posset:
nec ulla eẽt ex bona lege iusticia. Si enim
data eẽt lex que posset uiuificare: omnino
ex lege eẽt iusticia. Cur ergo data est que
iuiuficare non posset: et ex qua eẽt nulla
iusticia: Nempe mirandum est: nempe stu¬
pendum. hec sunt ergo mirabilia testimo¬
na dĩ. Propter hoc huius anima serutata ẽ.
ea: qm̃ debilis non ei dici posset. fortiora
te ne scrutatus fueris. et que precepit tibi
dñs illa cogita semꝑ. Ipsa sunt enim que
p̃ceꝑat nobis dñs: et idõ cogitanda sunt semꝑ.
Potius itaq uideamus. huius anima que scrũ¬
uerboꝵ tuoꝵ illuminat : et intelligere facit
infantes. Quid est paruulus: nisi humilis
et infirmus: Noli gͦ suꝑbire÷ noli de tua
que nulla est uitute presumiere: et intelli¬
ge quare sit a bono dõ bona lex data. q̃
tamen uiuificare non possit. Ad hoc enim
data est ut te de magno paruulum face¬
ret : ut te ad faciendam legem uires de

Expanded text:
gem, quos eadem lex vivificare non posset, gem, quos eadem lex vivificare non posset, nec ulla esset ex bona lege justitia. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia.» Cur ergo data est quae vivificare non posset, et ex qua esset nulla justitia? Nempe mirandum est, nempe stupendum. Haec sunt ergo mirabilia testimonia Dei: propter hoc hujus anima scrutata est ea, quoniam de his non ei dici posset, «Fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi Dominus, illa cogita semper.» Ipsa sunt enim quae praecepit nobis Dominus; et ideo cogitanda sunt semper. Potius itaque videamus hujus anima quae scruerborum tuorum illuminat, et intelligere facit parvulos.» Quid est parvulus, nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam legem vires de
Abbreviated transcription (Latin):
difficultate curiosior. Quanto enimꝰ queꝙ
res abstrusiores habet causas: tanto est mira¬
bilior. Si g nobis homo talis occurrat. qͥ
ꝓpter hoc dicat se scrutari testimonia dei
quia mirabilia sunt. cum plena sit eis ea qͥ
conspicitur et que non conspicitur uniuersi
creatura: nonnie compescimus eum dicentes.
ipsa que precepit dñs. et que iubetis ut co¬
gitem mirabilia sunt eius testimonia: eum
quippe et dñm quia iubet. et bonum et
magnum quia talia iubet eẽ testantur: nũ¬
quid audemus hominem ab eoꝵ scrutatioe
reuocare: ac non potius ut sedulo id agat.
et tante rei oꝑam quantum potest impen¬
dat hortabimur: An forte dĩ precepta testi¬
monia quidem bonitatis eius eẽ facebimur.
s murabilia ẽẽ negabiius: Quid enim mi¬
rum: si bona inꝑat bonus ds̃: Immo uero
id ipsum est om̃ino mirandum. et cur ita
sit ꝑserutandum: quod cum ds bonus bo¬
na preceꝑit. eis tamen dederit bonam le¬

Expanded text:
difficultate curiosior. Quanto enim quaeque difficultate curiosior. Quanto enim quaeque res abstrusiores habet causas, tanto est mirabilior. 2. Si ergo nobis homo talis occurrat, qui propter hoc dicat se scrutari testimonia Dei, quia mirabilia sunt, cum plena sit eis et quae conspicitur, et quae non conspicitur, universa creatura; nonne compescimus eum, dicentes: ipsa quae praecepit Dominus, et quae jubetis ut cogitem, mirabilia sunt ejus testimonia; eum quippe et Dominum, quia jubet, et bonum et magnum, quia talia jubet, esse testantur: numquid audebimus hominem ab eorum scrutatione revocare, ac non potius ut sedulo id agat, et tantae rei operam quantam potest impendat, hortabimur? An forte Dei praecepta testimonia quidem bonitatis ejus esse fatebimur, sed mirabilia esse negabimus? Quid enim mirum, si bona imperat bonus Dominus? Imo vero idipsum est omnino mirandum, et cur ita sit perscrutandum, quod cum Deus bonus bona praeceperit, eis tamen dederit bonam le
Abbreviated transcription (Latin):
ERApsalmi hec sunt
de quib adiuuante dño
disputaturi sumus: mira¬
bilia testimonia tua dñe.
propt̃ hoc scrutata est en
ratim testimonia dĩ: Cęlũ
eius. Et ipse cursus frequens usitatusq natu¬
re. quod temporum rapacitate soluitur in
rerum quarũcũq gñib. quamius temporali¬
b atq mortalib ÷ que certa consuetudine ui¬
luerunt. si sepius considerator aduertat: ꝑhi¬
bent testunonium creatori. Quid aut̃ horum
est quod non sit mirabile si non quoq ea
usu s ratione metiamur: Si uero tanquam
sub unius contemplationis aspectu uelut¬
ut audeamꝰ cũcta ꝯtueri: non est in nobis qd̾
ait ꝓpħu. consideraui oꝑa tua ce expaui.
Et tamen iste non est ista rerum examnnia¬
tione ꝑterritus: s eam potius dixit eẽ enli
cur ea debuerit scrutari. quia mira sunt. Cũ
enim dixxisset mirabilia testimonia tua ⁊secu¬
tus adiunxit. ꝓpter hoc serutata est ea an¬
ma mea: quasi factus sit ipsa ꝑuestigandi

Expanded text:
erba Psalmi haec sunt de quibus, adjuvante Domino, disputaturi sumus: «Mirabilia testimonia tua; propter hoc scrutata est ea ratim testimonia Dei? Coelum ejus; et ipse cursus frequens usitatusque naturae, quo temporum rapacitas volvitur, in rerum quarumque generibus, quamvis temporalibus atque mortalibus, quae certe consuetudine viluerunt, si pius considerator advertat, perhibet testimonium Creatori. Quid autem horum est quod non sit mirabile, si unum quodque non usu, sed ratione metiamur? Si vero tanquam sub unius contemplationis aspectu velut audeamus cuncta contueri, nonne fit in nobis quod ait propheta: «Consideravi opera tua, et expavi» ? Et tamen iste non est ipsa rerum admiratione perterritus, sed eam potius dixit esse causam cur ea debuerit scrutari, quia mira sunt. Cum enim dixisset, «Mirabilia testimonia tua:» secutus adjunxit, «propter hoc scrutata est ea anima mea;» quasi factus sit ipse pervestigandi
Abbreviated transcription (Latin):
cras qualis futurus sit ignormus. Et forte
quem uehementer odimus. fr̃ nr̃ est: et nesci¬
nus. Securi ergo odimus in malis maliciam.
et diligimus creaturam: ut quod ibi fecit ds̃
amemus: quod ibi fecit ipse homo odiamus.
f ait enim ds ipsum hominem: fecit aut̃ homo
peccatum. Dilige quod fecit ds̃: oderis quod
fecit homo. Sic eim ꝑsequeris quod fecit ho¬
mo: ut liberetur quod fecit ds̃.¬

Expanded text:
cras qualis futurus sit ignoramus; et forte cras qualis futurus sit ignoramus; et forte quem vehementer odimus, frater noster est, et nescimus. Securi ergo odimus in malis malitiam, et diligimus creaturam; ut quod ibi fecit Deus amemus, quod ibi fecit ipse homo, oderimus. Fecit enim Deus ipsum hominem; fecit autem homo peccatum. Dilige quod fecit Deus, oderis quod fecit homo: sic enim persequeris quod fecit homo, ut liberetur quod fecit D
Abbreviated transcription (Latin):
turi sint: nouit ille qui illos redemit san¬
guine suo nescientes. Sunt aut̃ quidam
ꝑseueraturi in malicia sua. ad xp̃i corpus
non ꝑtinentes: et ipsi noti ei utiq cui ncħ
ignotum est. Interim illi qui iam compagi¬
nati sunt cum menbris eius. nondum ha¬
bentes resurrectionem futuram. in qua ꝑ¬
it gemitus om̃is. et laus succedit: inqua
om̃is tribulatio morietur. et erit sine fine
exultacio: nondum ergo habentes hoc mie
s tamen tenentes in spe. geniunt eax desiderio
quodam: et orant se liberari ab hominib malis.
inter quos necesse est inuere et bonis. Non eium
separatio iam cuiq tuta est. Iillius enim erit sepa¬
ratio: qui non nouit errare. Quid est qui non
nouit errare: Ut nec malum traiciat ad dextera:
nec bonum ad sinistram. Nos aut̃ in hac uita
difficile est ut uos ipsos nouerimus : quanto
minus debenus de quoquam preproꝑam fer¬
re sententiam: Quia si hodie malum nouimus:

Expanded text:
turi sint, novit ille qui illos redemit santuri sint, novit ille qui illos redemit sanguine suo nescientes. Sunt autem quidam perseveraturi in malitia sua, ad Christi corpus non pertinentes; et ipsi noti ei utique, cui nihil ignotum est. Interim illi qui jam compaginati sunt cum membris ejus, nondum habentes resurrectionem futuram, in qua perit omnis gemitus, et laus succedit, in qua omnis tribulatio morietur, et erit sine fine exsultatio; nondum ergo habentes hoc in re, sed tamen tenentes in spe, gemunt ex desiderio quodam, et orant se liberari ab hominibus malis, inter quos necesse est vivere et bonis: non enim separatio jam cuique tuta est. Illius enim erit separatio, qui non novit errare. Quid est, qui non novit errare? Ut nec malum trajiciat ad dexteram, nec bonum ad sinistram. Nos autem in hac vita difficile est ut nos ipsos noverimus; quanto minus debemus de quoquam praeproperam ferre sententiam? Quia si hodie malum novimus,
Abbreviated transcription (Latin):
putet patriam scłm: unde ut liberetur ap̾c
aduenit : quia xp̃c caput nr̃m ẽẽ uoluit.
caput scilicet cuiusdam corporis. Non enim¬
dici potest caput: ubi corpus nullum est cui
sit caput Proinde si caput xp̃c. et alicuus
corporis caput ͤ xp̃c: corpus illius capitis scã
aeccłia est. In cuius nos menbris sumus: si
caput nr̃m diligimus. Audiamus ergo uo¬
ces corporis xp̃i. hoc est uoces nr̃as. si sumus
in xp̃i corpore: quia quisqͥs ibinon fuerit. in
eis erit. inter quos illud corpus gemit. Pro¬
inde aut in illo corpore eris ut gemas int̾
malos: aut non eris in illo corpore: et in eis
eris. inter quos malos gemit corpus quod
gemit inter malos. Aut menbrum xp̃i: aut
poris xp̃i amo modo intelliguntur: aut uno
modo agunt. Uersipellis est enim qui in eis
regnat: et qui eis utitur tanquam uasis sins.
Ceterum multi ab illo liberantur: et in cor¬
pus ap̃i transeunt. Et qui sint. et qui fu¬

Expanded text:
putet patriam saeculum, unde ut liberetur Christus putet patriam saeculum, unde ut liberetur Christus advenit: quia Christus caput nostrum esse voluit, caput scilicet cujusdam corporis. Non enim potest dici caput, ubi corpus nullum est cui sit caput. Proinde, si caput Christus; et alicujus corporis caput est Christus. Corpus illius capitis sancta Ecclesia est, in cujus nos membris sumus, si caput nostrum diligimus. Audiamus ergo voces corporis Christi, hoc est voces nostras, si sumus in Christi corpore; quia quisquis ibi non fuerit, in eis erit inter quos illud corpus gemit. Proinde aut in illo corpore eris, ut gemas inter malos; aut non eris in illo corpore, et in eis eris inter quos malos gemit corpus, quod gemit inter malos: aut membrum Christi, aporis Christi uno modo intelliguntur, aut uno modo agunt. Versipellis est enim qui in eis regnat, et qui eis utitur tanquam vasis suis. Caeterum multi ab illo liberantur, et in corpus Christi transeunt; et qui sint, et quot fu
Abbreviated transcription (Latin):
USS ERUNT dñ fr̃s. et in ipsis
dñs omĩum. ut istum psalmum afferã
ad uos intelligendum quantum dñs
donat : adiuuet orationib ur̃is ut ea
dicam que oportet me dicere. et uos
audire: ut om̃ib nobis utilis sit ser¬
mo diuinus. Non enim om̃ib utilis
est: quia non est omĩum fides. Fides
ut̃ sic est in anima: ut radia bona que
pluuam in fruccum ducit. Perfidia uero
et error diabolicus. et cupiditas mala rada
omĩum malorum: sicut raclix spinarum
etiam dulcem pluiuam ad punctiones con¬
uertit. Quid habet psalmus iste: Credo
cum cantaretur aduertisse uos: qm̃ conque¬
ritur et gemit. et precem dõ fundit inter
malos constitutum corpus xp̃i. Eius enim
uox est in om̃i tali ꝓpħia tanquam illius
mnopis. id est egentis. nondum satiati. esurien¬
tis et sitientis iusticiam: cui quondam pmiss
saturitas in fine seruatur. Interim hic nune
sitiat et esuriat. gemat et pulset. querat:
ꝑegrinationis illecebris non delectatur. Hon

Expanded text:
usserunt domini fratres, et in ipsis Dominus omnium, ut istum psalmum afferam ad vos intelligendum, quantum Dominus donat. Adjuvet orationibus vestris, ut ea dicam quae oportet me dicere, et vos audire; uti omnibus nobis utilis sit sermo divinus. Non enim omnibus utilis est; quia non est omnium fides . Fides autem sic est in anima, ut radix bona quae pluviam in fructum ducit: perfidia vero, et error diabolicus, et cupiditas, mala radix omnium malorum , sicut radix spinarum, etiam dulcem pluviam ad punctiones convertit. 2. Quid habet psalmus iste, credo cum cantaretur, advertisse vos; quoniam conqueritur et gemit, et precem Deo fundit, inter malos constitutum corpus Christi: ejus enim vox est in omni tali prophetia, tanquam illius inopis, id est egentis, nondum satiati, esurientis et sitientis justitiam , cui quaedam saturitas promissa in fine servatur. Interim hic nunc sitiat et esuriat, gemat et pulset et quaerat. Peregrinationis illecebris non delectetur, non
Abbreviated transcription (Latin):
quis: Qui oderunt iherłm: qui oderunt pace̾.
qui uolunt conscindere unitatem : qui non ore¬
dunt paci: qui falsam pacem ꝓnuntiant in po¬
pulo. et non illam habent: quib respondetur
cum dixxerint pax uobiscum. et cum sp̃u tuo.
Falsa dicunt: et falsũ audiunt. Quib dicunt
pax uobiscum: Quos separant a pace orbis ter¬
eẽt pax. nonne untatem diligerent: et relin
querent dissensionem: Falsum ergo ꝓnuntiantes:
falsum audiunt. Nof uerum ꝓnuntiemus: et ue¬
rum audiamus. Simus isrl. et amplectamur
pacem: quia iherłm est uisio pacis. et nos ifrł.
et paxc suꝑ ifrł¬

Expanded text:
quis? Qui oderunt Jerusalem, qui oderunt pacem, quis? Qui oderunt Jerusalem, qui oderunt pacem, qui volunt conscindere unitatem, qui non credunt paci, qui falsam pacem pronuntiant in populo, et non illam habent. Quibus respondetur, cum dixerint, Pax vobiscum, Et cum spiritu tuo: falsum dicunt, et falsum audiunt. Quibus dicunt, Pax vobiscum? quos separant a pace orbis teresset pax, nonne unitatem dilquerent dissensionem? Falsum ergo pronuntiantes, falsum audiunt. Nos verum pronuntiemus, et verum audiamus. Simus Israel, et amplectamur pacem; quia Jerusalem est visio pacis, et nos Israel, et «pax super Isra
Abbreviated transcription (Latin):
P er hanc uos salutamus: hanc uobis annunti¬
amus. Hanc suscipiunt montes. et colles iusti
Et quid uocabitur ipsa hereditas: nisi pax: Et
uidete quia exheredati sunt: qui non amat̾
pacem. Non aut̃ amant pacem: qui diuidut
unitatem. Pax possessio piorum: possessio he¬
redum. Et qui sunt heredes : filii. dudi eũ¬
głium. Beati pacifici: qm̃ ipsi filis dĩ uoca¬
buntur. Audite & cõclusionem huius psalmi.
Isrł interpretatur uidens dm̃: iherłm incerp̃ta
tur iusio pacis. Qui non mouebuntur in ȩnũ e
Qui inhabitant iherłm. Non mouebuntur eigo
in ȩternum qui in habitant uisionem pacis: et
pax suꝑ isrł. Ergo isrł qui uidens dm̃ est. ui¬
dens pacem est. et ipse isrł est et iherłm: quia
popłs ille dĩ. ipsa est cuutas dĩ. Si ergo uidens
pacem. hoc est uidens dm̃: merito et ds̃ ipse ẽ.
pax. Ergo quia xp̃c filius dĩ pax est: idõ uenit
colligere suos. et secernere ab iniquis: A quib im¬

Expanded text:
Per hanc vos salutamus, hanc vobis annuntiPer hanc vos salutamus, hanc vobis annuntiamus, hanc suscipiunt montes, et colles justitEt quid vocabitur ipsa haereditas, nisi pax? Et videte quia exhaeredati sunt qui non amant pacem: non autem amant pacem, qui dividunt unitatem. Pax possessio piorum est, possessio haeredum. Et qui sunt haeredes? Filii. Audite Evangelium: «Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur» . Audite et conclusionem hujus psalmi: is interpremovebuntur in aeternum? Qui inhabitant Jerusalem.» Non commovebuntur ergo in aeternum, qui inhabitant visionem pacis. Et «pax super Israel.» Ergo Israel qui videns Deum est, videns pacem est: et ipse Israel est et Jerusalem; quia populus ille Dei, ipsa est civitas Dei. Si ergo videns pacem, hoc est videns Deum; merito et Deus ipse est pax. Ergo quia Christus Filius Dei pax est, ideo venit colligere suos, et secernere ab iniquis. A quibus ini
Abbreviated transcription (Latin):
num. Et ideo sequitur. Bene fac dñe. bonis
et rectis corde. Sicut aut̃ declinat a malo
et facit bonum rectus corde: quia non zelat
in peccatorib pacem peccatorum intuens: sic
praui cordis qui scandalizatur in uiis dñi. de¬
clinat a dõ et facit malum: et inescatus dul¬
cedine scłi. et ea illaqueatus et captus amaras
penas luit. Declinanti eñ a dõ cuius discipli¬
nam ferre noluit: fit illi ꝑ uidicium dĩ ue¬
rus laqueus. falsa maloꝵ felicitas. Unde conti¬
nuo subiungit. Dedmantes aut̃ intranquilla¬
tionem. adducet dñs cum oꝑantib iniustici¬
am: id est quoꝵ facta unitati sunt: quia eoꝵ
presentes leticias amauerunt: et futura suꝑ¬
plicia non crediderunt. Qui ergo recti sunt
corde. et non dedinant: quid habebunt:
Iam ueniamus ad ipsam hereditatem fr̃s: quia
fili sumus. Quid possidebimus: Que est he¬
reditas: Que patria nr̃a: Quid uocaturͦ Pax.

Expanded text:
num» . Et ideo sequitur, «Benefac, Domine, bonis, num» . Et ideo sequitur, «Benefac, Domine, bonis, et rectis corde.» 10. Sicut autem declinat a malo, et facit bonum rectus corde , quia non zelat in peccatoribus, pacem peccatorum intuens ; sic pravi cordis, qui scandalizatur in viis Domini, declinat a Deo, et facit malum, et inescatur dulcedine saeculi, et ea illaqueatus et captus amaras poenas luit. Declinanti autem a Deo, cujus disciplinam ferre noluit, fit illi per judicium Dei verus laqueus falsa malorum felicitas. Unde continuo subjungit: «Declinantes autem in strangulationem abducet» «Dominus cum operantibus injustitiam:» id est, quorum facta imitati sunt; quia eorum praesentes laetitias amaverunt, et futura supplicia non crediderunt. Qui ergo recti sunt corde, et non declinant, quid habebunt? Jam veniamus ad ipsam haereditatem, fratres, quia filii sumus. Quid possidebimus? quae est haereditas? quae patria nostra? quid vocatur? Pax.