comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
effectus. timeo ne aut mercedis opus
exinde ñ ꝓueniat: aut iuxta aliqͥd
animarum quas eripi uolumꝰ qđ ab¬
sit dispendia subsequant᷑. Dũ enim
quispiã ad baptisiatis fontẽ ñ pre¬
dicationis su auitate. s necessitate
ꝑuenerit: ad pristinã suꝑsticionẽ
remeans. inde deteriꝰ morit᷑. unde
renatꝰ esse undebat᷑: Fr̃nitas gͦ ur̃a
huiusmodi homines frequenti predicatio¬
ne ꝓuocet: quatinꝰ mutare ueterẽ ma¬
gis uitã de doctoris suauitate desidereit.
Sic enĩ & intentio nr̃a recte ꝑficit᷑: & con
uersi animꝰ ad priorẽ denuo uomitũ ñ
mutat᷑. Adhibendus gͦ illis ẽ sermo. qui
& erroris in ipsis spinas urere debeat.
& predicando qđ in his tenebrescit illu¬
minet : ut ꝓ his admonitione frequenti
mercedẽ fr̾nitas ur̃a capiat : & eoꝵ qnͣtoᷤ
uideis ñ debet esse licentia qͥcꝗͣ in syna-¬
gogis suis ultra ꝗͣ ꝑmissũ ẽ lege presume¬

Expanded text:
effectus, timeo ne aut mercedis opus effectus, timeo ne aut mercedis opus exinde non proveniat, aut juxta aliquid animarum quas eripi volumus, quod absit, dispendia subsequantur. Dum enim quispiam ad baptismatis fontem non praedicationis suavitate, sed necessitate pervenerit, ad pristinam superstitionem remeans, inde deterius moritur, unde renatus esse videbatur. Fraternitas ergo hujusmodi homines frequenti praedicatione provocet, quatenus mutare veterem magis vitam de doctoris suavitate desiderent. Sic enim versi animus ad priorem denuo vomitum non mutatur. Adhibendus ergo illis est sermo, qui et errorum in ipsis spinas urere debeat, et praedicando quod in his tenebrescit illuminet, ut pro his admonitione frequenti mercedem fraternitas vestra capiat, et eorum quantos udaeis non debet esse licentia quidquam in synagogis suis ultra quam permissum est lege praesume
Abbreviated transcription (Latin):
dictã mulierẽ cõmisisse cognoueris. ne
illiꝰ conu̾sio uxori relicte in scło fieri pos¬
sit ꝑditionis occasio. uolumꝰ ut maritũ
suũ illi etiã si iam tonsoratꝰ ẽ reddere¬
om̃i debeas excusatione cessante: qr &
si mundana lex precipit. conuersionis
gr̃a utrolibet inuito solui posse coniu¬
cepta fornicationis causa. uirũ uxorẽ
lentiis excutere gregoriꝰ decertabat.
Quappt̾ uirgilio & theodoro epis galli¬
arũ post aliqua scͥbens. ait. Plurimi
uidaice religionis uiri in hac ꝓuincia
cõmanentes. ac subinde in massilie par¬
tib ꝓ diuersis negociis ambulantes:
ad nrãm ꝑduxere nociciã. multos con¬
sistentiũ in illis partib uideoꝵ. uii
magis ad fontẽ baptismatis ꝗͣ. predi¬
catione ꝑductos. Nã intentũ quidẽ
huiuscemodi & laude dignũ censeo :¬
& de dñi nr̃i descendere dilectione ꝓ¬
fiteor. S hanc eande intentionẽ ni¬
si competens scͥpture sacre comitetur

Expanded text:
ctam mulierem commisisse cognovisses, ne ctam mulierem commisisse cognovisses, ne illius conversio uxori relicte in seculo fieri possit perditionis occasio, volumus, ut maritum suum illi, etiam si iam tonsoratus est, reddere debeas omni excusatione cessante, quia etsi mundana lex precipit conversionis gratia utro libet invito solvi posse coniucepta fornicationis causa, virum uxorem lentiis excutere Gregorius decertabat. Quapropter Virgilio et Theodoro, episcopis Galliarum, post aliqua scribens, ait: « Plurimi Judaïcae religionis viri in hac provincia commanentes, ac subinde in Massiliae partibus pro diversis negotiis ambulantes, ad nostram perduxere notitiam, multos consistentium in illis partibus Judaeorum vi magis ad fontem baptismatis quam praedicatione perductos. Nam intentum quidem hujuscemodi, et laude dignum censeo, et de Domini nostri descendere dilectione profiteor; sed hanc eamdem intentionem, nisi competens Scripturae sacrae comitetur
Abbreviated transcription (Latin):
tauerit. districtiꝰ ac corporaliter casti¬
gatꝰ excõmunicatꝰ q in monasterio
in quo penitentiã ꝑagat retrudat᷑: de
quo ei nulla sit egrediendi sine nr̃a pre¬
ceptione licentia.
Iirũ sine uxoris ꝓpͥe uoluntate du̾sũ.
etiã si fuisset iam tonsoratꝰ. gregoriꝰ
uxori reddi iubebat. Quaꝑꝑ adriano
panormitano notario scͥbens ait. Aga¬
thosa latrix presentiũ. questa ẽ mari¬
tum suũ contra uoluntatẽ suã. in mo¬
nasterio urbici alb̃is esse conuersũ. Qđ
qr ad eiusde alb̃is culpã & inuidiã ñ
ẽ dubiũ ꝑtinere. exꝑientie tue precipi¬
mus. ut diligenti inquisitione discuti¬
at. ne forte cũ eiꝰ uoluntate conu̾sꝰ sit.
uł ipsa se mutare ꝓmiserit: & si hoc
reppererit. & illũ in monasterio ꝑma¬
nere ꝓuideat : & hanc sic̃ ꝓmisit mu¬
tare compellat. Si uero nicħ horũ ẽ.
nec quondã fornicationis crimen
ꝑꝑ qđ licet uiro uxorẽ dimittere. pre¬

Expanded text:
taverit, districtus ac corporaliter castitaverit, districtus ac corporaliter castigatus, excommunicatusque, in monasterium in quo poenitentiam peragat retrudatur, de quo ei nulla sit egrediendi sine nostra praeceptione licentia. » 41. Virum sine uxoris propriae voluntate conversum, etiamsi fuisset jam tonsuratus, Gregorius uxori reddi jubebat. Quapropter Hadriano, Panormitano notario, scribens, ait: « Agathosa, latrix praesentium questa est maritum suum contra voluntatem suam in monasterio Urbici abbatis esse conversum. Quod quia ad ejusdem abbatis culpam et invidiam non  Quapropter experientie tue precipimus, ut diligenti inquisitione discutiat, ne forte eius voluntate conversus sit vel ipsa se mutare promiserit, et si hoc reppererit, et illum in monasterio permanere provideat et hanc, sicut promisit, mutare compellat. Si vero nihil horum est nec quoddam fornicationis crimen, propter quod licet uxorem dimittere, pre
Abbreviated transcription (Latin):
stringere. eccłasticarũ rerũ curã ge¬
rere: & maturũ atq efficacẽ se in om¬
nib exhibere : qui etiã si ep̃o qui nc̃
egrotat suꝑstes extiterit. loco eiꝰ de¬
beat consecrari.
Iirginẽ stupratã gregoriꝰ iubet
uxorẽ ꝑciꝑe : aut stupratorẽ eiꝰ casti¬
gatũ uerberib in monasterio deputare.
Unde felici sepontino ep̃o scͥbit dicens.
Expectabamꝰ fr̃nitatẽ tuã sua aliquos
ad dm̃ predicatione conuertere. & male
agentes ad rectitudinẽ reuocare: qua
de re nimis contristamur: qr e diuerso
in nepotis tui felicis prauitate. tua eui¬
denter qui talem nutristi culpa monstra¬
ta ẽ. Puenit itaq ad nos: qđ supͣscͥptꝰ
felix euangelii diaconi tui filiã stupro
deceperit. Quod si uerũ ẽ. quãuis graui
esset legis pena plectendus: nos tñ aliqua¬
tenꝰ legis duriciã mollientes. hiuuscemodi
disponendo. idest ut aut quã stuprauit
uxor̃e babeat. aut certe si renuendũ pu¬

Expanded text:
stringere, ecclesiasticarum rerum curam gestringere, ecclesiasticarum rerum curam gerere, et maturum atque efficacem se in omnibus exhibere; qui etiam, si episcopo qui nunc aegrotat superstes extiterit, loco ejus debeat consecrari. » 40. Virginem stupratam Gregorius jubebat uxorem percipere, aut stupratorem ejus castigatum verberibus in monasterio deputare. Unde Felici, Sipontino episcopo, scribit, dicens: « Exspectabamus fraternitatem tuam sua aliquos ad Deum praedicatione convertere, et male agentes ad rectitudinem revocare. Qua de re nimis contristamur, quia e diverso in nepotis tui Felicis pravitate tua evidenter, qui talem nutristi, culpa monstrata est. Pervenit itaque ad nos quod suprascriptus Felix Evangeli, diaconi tui, filiam stupro deceperit. Quod si verum est, quamvis gravi esset de lege poena plectendus, nos tamen aliquatenus legis duritiam mollientes, hujuscemodi disponendo, praecipimus ut aut quam stupravit uxorem habeat, aut certe, si renuendum pu
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe ipsiꝰ utilitates deꝑeant : cauta
nos necesse ẽ ꝓuisione tractare. & ideo
qr uiuente ep̃o quẽ ab officio suo necessi¬
tas infirmitatis ñ crimen abducit. ali¬
um loco eiꝰ nisi recusante eo nulla sinit
ratio ordinari: si interualla egritudinis
habere ẽ solitꝰ. ipse data peticione. nec¬
se ulteriꝰ ad hoc ministeriũ intellectum¬
neq in alia officia subuertente infir¬
mitate posse fateat᷑ assurgere. & aliũ
loco suo expetat ordinandũ: quo fac¬
to omium sollemni electione alter qui
dignꝰ fuerit ep̃s consecret᷑: sic tñ ut quo¬
usq eunde ep̃m in hoc scło uita tenue¬
rit. sumptus ei debiti de eade eccła mi¬
nistrentur. Enimuero si nullo tẽyore
ad sacramenti redit officiũ. ꝑsona fi
delis ac uite ẽ ꝓbabilis eligenda: quȩ ad
regimen eccłe idonea possit existere.
atq de animarũ utilitate cogitare:
inquietos sub discipline uindicta re¬

Expanded text:
Ecclesiae ipsius utilitates depereant, cauta Ecclesiae ipsius utilitates depereant, cauta nos necesse est provisione tractare. Et ideo quia vivente episcopo quem ab officio suo necessitas infirmitatis, non crimen abducit, alium loco ejus, nisi recusante eo, nulla sinit ratio ordinari, si intervalla aegritudinis 1218 habere est solitus, ipse data petise ulterius ad hoc ministerium intellectualia scilicet officia, subvertente infirmitate, non posse fateatur assurgere, et alium loco suo expetat ordinandum. Quo facto, omnium electione solemni, alter qui dignus fuerit episcopus consecretur, sic tamen, ut quousque eumdem episcopum in hoc saeculo vita tenuerit, sumptus ei debiti de eadem ecclesia ministrentur. Enimvero, si nullo tempore ad sanae mentis redit officium, persona est fidelis ac vitae probabilis eligenda, quae ad regimen ecclesiae idonea possit existere, atque de animarum utilitate cogitare, inquietos sub disciplinae vindicta re
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ordinare epm deberemꝰ. Unde qr
cunctarũ eccłaꝵ inuncta nos sollicitu¬
dinis cura constringit: ne diutiꝰ gre¬
gi fideliũ desit custodia pastoralis.
illoꝵ precib huiꝰ q ex sui impossibi¬
litate renunciatione compulsi. uisũ
nob̃ ẽ eide ariminensi eccłe deberi
ceptis. clerũ plebẽ q eiusde eccłe ñ de¬
stitir admonere : quatinꝰ ad eligendũ
sii antistitẽ concordi ꝓuisione concur
tẽ etherio ep̃o. Quãuis tͥste rant.
nob̾ sit ualde qđ loquimur. atq fr̾
quid de auditis diffinire ꝑmittat.
suscepti tñ sollicitudo regĩminis cor
nr̃m instanti pulsat aculeo. magna nos ec¬
clesiis cura ꝓspicere : & anteꝗͣ harũ pos¬
sit utilitas deꝑire. qͥd fieri debeat deo
autore disponere. Pueint igtur ad nos
risse: ut que mente alienata agere so¬
leat. gemitus & fletꝰ audire sit. Ne gͦ
languente pastore. grex qđ absit insidia¬
toris lamandus dentib exponat᷑. uel

Expanded text:
ipsi ordinare episcopum deberemus. Unde quia ipsi ordinare episcopum deberemus. Unde quia cunctarum Ecclesiarum injuncta nos sollicitudinis cura constringit, ne diutius gregi fidelium desit custodia pastoralis, illorum precibus hujusque ex sui impossibilitate renuntiatione compulsis, visum nobis est eidem Ariminensi Ecclesiae debceptis, clerum plebemque ejusdem Ecclesiae non destitimus admonere, quatenus ad eligendum sibi antistitem concordi provisione concur Etherio episcopo. Quamvis triste sit nobis valde quod loquimur, atque fraquid de auditis definire permittat, suscepti tamen sollicitudo regiminis cor nostrum instanti pulsat aculeo magna nos Ecclesiis cura prospicere, et antequam earum possit utilitas deperire quod fieri debeat, Deo auctore, disponere. Pervenit igitur ad nos,risse, ut quid mente alienata agere soleat, gemitus et fletus audire sit. Ne ergo languente pastore grex, quod absit, insidiatoris laniandus dentibus exponatur, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ciantibus sedib. successores grego¬
riꝰ nullo modo denegabat: eos q post¬
modũ de reditib relicte eccłȩ sufficient̃
nutriendos esse censebat. Unde mari¬
miano rauennati ep̃o significans ait.
Qualiter ordinati a nob̶ sacerdotis cor¬
poris qua notũ ẽ impediente molestia.
ariminensis eccła pastorali hactenꝰ sit
regimine destituta: dudũ fr̃ntas ur̃a
cognouit. Quẽ dũ habitatorũ loci illiꝰ
precib ꝑmoti seꝑiꝰ hortaremur. ut si
de eade capitis qua detinebat᷑ mole¬
stia melioratũ se esse sentiret. ad suã
auxiliante dño reuerteret᷑ eccłam :
datis induciis in hoc quadrienino ex¬
pectat᷑. Quẽ dũ nos clericoꝵ uł cunũ
illinc uenientiũ. nosq precib arguen¬
tiũ instantiꝰ hortaremur. ut si uale¬
ret cũ eis auxiliante dño remearet:
data scͥptis supplicatione nos petiit.
ut qr ad eiscde eccłe regimen uł sus¬
ceptũ officiũ ꝑ eade qua detinet᷑ mo¬
lestza assurgere nullatenꝰ posset: eccłe

Expanded text:
iantibus sedibus successores Gregorius nullo modo denegabat, eosque postmodum de reditibus relictae ecclesiae sufficienter nutriendos esse censebat. Unde Mariniano, Ravennati episcopo, significans, ait: « Qualiter ordinati a nobis sacerdotis, corporis qua notum est impediente molestia, Ariminensis ecclesia pastorali hactenus sit regimine destituta, dudum fraternitas vestra cognovit. Quem dum habitatorum loci illius precibus permoti saepius hortaremur ut, si de eadem capitis qua detinebatur molestia melioratum se esse sentiret, ad suam, auxiliante Domino, reverteretur Ecclesiam, datis induciis, in hoc quadriennio exspectatus est. Quem dum nos clericorum, vel civium illinc venientium nosque precibus urgentium, instantius hortaremur ut si valeret cum eis auxiliante Domino remearet, data scriptis supplicatione, nos petiit ut, quia ad ejusdem Ecclesiae regimen vel susceptum officium pro eadem qua detinetur molestia assurgere nullatenus posset, Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
iuina quidẽ mysteria illo agente. he¬
breus quidã se sic̃ xp̃ianꝰ popło cõ¬
miscuit. officii ministeriũ & muueris ex¬
plorare uolens: & uidit infantẽ parti¬
ri in manib basilii. E cõmunicantibus
om̃ib. uenit & ipse: dataqz ẽ ei uere
caro facta. Inde accessit ad calicẽ san¬
guine repletũ. ut uere ẽ: & ipsiꝰ factꝰ
ẽ particeps: atq de utrisq sumens re¬
liquias. abiensq in domũ suã. osten¬
dit uxori sue ad confirmationẽ dicto¬
rum: & narrauit que ꝓpriis ocłis ui¬
derat. Credens gͦ ut uere q horribi¬
le & admirabile ẽ.xꝑianorũ mysteriũ:
in erastino uenit ad wbasiliũ: postu¬
lans se sine dilatione accipere qđ in
xꝑo ẽ signaculũ. Basiliꝰ aũ sc̃s ñ diffe¬
rens.s consuetam eucharistiã uolen¬
ti om̃s saluare offerens: baptizauit
eum cum om̃i domo credentẽ ĩdño.

Expanded text:
ivina qui dem mysteria illo agente Hebraeus quidam se sicut Christianus populo commiscuit, officii mysterium et muneris explorare volens, viditque infantem parari in manibus Basilii, et communicantibus omnibus venit et ipse dato, quod est ei vere caro facta. Inde accessit ad calicem sanguine repletum, ut vere est, et ipsius factus est particeps, atque de utrisque servans reliquias abiensque in domum suam ostendit uxori suae ad confirmationem dictorum, et narravit quod propriis oculis viderat. Credens ergo, ut vere, quam horribile et admirabile est Christianorum mysterium. In crastino venit ad Basilium, postulans se sine dilatione accipere quod in Christo est signaculum. Basilius autem sanctus non differens, sed consuetam Eucharistiam volenti omnes salvare offerens, baptizavit eum cum omni domo sua credentem Domino.
Abbreviated transcription (Latin):
nocte apparuit ei dñs in uisione cũ apłis.
ꝓpositionẽ ꝑanis faciens in sc̃õ altari: &¬
excitauit basiliũ dicens ei. Sedm tuã po¬
stulationẽ repleat᷑ os tuũ laude: ut ꝑ ꝓ
prios sermones offeras insanguineũ sa¬
crificiũ. Qui ñ ferens ocłis uisionẽ: surrex̃
cũ tremore. & accedens ad sc̃m altare :
cepit dicere scͥbens in carta sic. Replea
in uitã hanc: & ceteras orationes sc̃i mi¬
nisterii. & post finẽ orationũ: ex alta¬
uit panẽ sine intermissione orans & di
uisibiliter coes. Dignare ꝑotenti manu tua
tradere nob̃. & ꝑ nos om̃i popło sc̃a tua.¬
& diuidens panẽ in tres partes. unam
quidẽ cõmunicauit timore multo: al¬
terã aũ reseruauit conseꝑeliri sibi: terciã
uero imꝑonens columbe auree pepen¬

Expanded text:
nocte adveniens ei Dominus in visione cum apostolis, propositionem panis faciens in sancto altari, excitavit Basilium dicens ei: Secundum tuam postulationem repleatur os tuum laude, ut per proprios sermones offeras insanguineum sacrificium. Qui non ferens oculis visionem, surrexit cum tremore, et accedens ad sanctum altare, coepit dicere, scribens in charta sic: Repleatin vitam hanc, et caeteras orationes sancti ministerii. Et post finem orationum exaltavit panem, sine intermissione orans et divisibiliter coes. Dignare potenti manu tua tradere nobis, et per nos omni populo sancta saEt dividens panem in tres partes, una quidem communicavit cum timore multo; alteram autem reservavit consepeliri sibi; tertiam vero imponens columbae aureae, pepen
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatione elegerunt basiliũ ad epis¬
copatus sedem: & consecratꝰ guberna¬
bat eccłam dĩ ꝓuidentia. Post quoddã
aũ tempus postulauit dm̃ ut daret illi
priis sermonibs offerre insangiuneũ
sacrificiũ illi: & uenire suꝑ eũ sc̃ĩ sꝑc¬

Expanded text:
atione elegerunt Basilium ad episcopatus sedem; et consecratus gubernabat Ecclesiam Dei providentia. Post quoddam autem tempus postulavit Deum, ut daret illi ropriis sermonibus offerre insanguineum sacrificium illi, et venire super eum sancti S
Abbreviated transcription (Latin):
liuione deꝑirent: ut apto tempore.
hec eade mͥ inferret. & emendatiꝰ dic¬
tarent᷑. Quȩ cum mͥ legisset: inueni
dictoꝵ meoꝵ sensum ualde inutiliꝰ fu¬
isse ꝑmutatũ. Inde necesse ẽ. ut tua ex¬
perientia. om̃i excusatione atq mora
cessante. ad eiꝰ monasteriũ accedat: con¬
uenire fr̃s faciat: & cũ om̃i ueritate
tulas detulit. ad medi¬
um deducant. Quas tu
suscipe: & mͥ celerrime tnͣs¬
mitte. Enim uero qr studiositas grego¬
rii. qui post hȩc trib ferme anius suꝑfuit.
falli ñ potuit: constat minirũ. ꝙ plures
libros quã nunc babeant᷑ comꝑosuit. Quo

Expanded text:
livione deperirent, ut apto tempore livione deperirent, ut apto tempore haec eadem mihi inferret, et emendatius dictarentur. Quae cum mihi legisset, inveni dictorum meorum sensum valde inutilius fuisse permutatum. Unde necesse est ut tua experientia, omni excusatione atque mora cessante, ad ejus monasterium accedat, convenire fratres faciat, et sub omni veritate tulas detulit, ad medium deducat: quas tu suscipe, et mihi celerrime transmitte. » Enimvero, quia studiositas Gregorii, qui post haec tribus ferme annis superfuit, falli non potuit, constat nimirum quia plures libros quam nunc ha
Abbreviated transcription (Latin):
hoc omĩum sententiã dicit᷑ ꝓuocasse.
ut si qđ dixerat iure iurando confirmans.
mori continuo meruisset: ipsi a libroꝵ ex
stimonii ex titisset: ipse qͦq combustorib
manus daret. Itaq cũ eugłiis in ambonẽ
uenerabilis leuita petrꝰ ascendens. mox
ꝑgibasim sic̃ hactenꝰ cernit᷑. confessor
ueritatis meruit sepeliri.
Iinc ẽ qđ consue tudinaliter sp̃c sc̃s in
specie columbe suꝑ scͥbentis gregorii
caput depingit᷑: & qđ expositionũ illius
pars maxima que utiq ab inuidis ex¬
usta recolit᷑ ñ habet᷑. Quarũ ipse sũmã
ioħi subdiacono rauenne responsali suo
significare iudet᷑: inter cet̾a sic descri¬
bens. Qͥa carissimꝰ quondã filiꝰ m̃s clau¬
dius. aliqua me loquente de ꝓuerbiis.
de canticis canticoꝵ. de ꝓphetis. de libͥs¬
qͦq regũ. & de eptatico audierat. quȩ
ego scripto tradere pre infirmitate ñ
potui: ipse ea suo sensu dictauit. ne ob¬

Expanded text:
hoc omnium sententiam dicitur provocasse, hoc omnium sententiam dicitur provocasse, ut, si quod dixerat jurejurando confirmans mori continuo meruisset, ipsi a librorum exuuperstes exstitisset, ipse quoque combustoribus manus daret. Itaque cum Evangeliis in ambonem venerabilis levita Petrus ascendens, mox pyrgi basim, sicut hactenus cernitur, confessor veritatis meruit sepeliri. 70. Hinc est quod consuetudinaliter Spiritus sanctus in specie columbae super scribentis Gregorii caput depingitur, et quod expositionum illius pars maxima, quae utique ab invidis exusta recolitur, non habetur. Quarum ipse summam Joanni, subdiacono Ravennae, responsali suo, significare videtur, inter caetera sic describens: « Quia charissimus quondam filius meus Claudius, aliqua me loquente de Proverbiis, de Canticis canticorum, de quoque Regum, et de Heptateuco audierat, quae ego scripto tradere prae infirmitate non potui, ipse ea suo sensu dictavit, ne ob
Abbreviated transcription (Latin):
mundo monstrauerit : inuidoꝵ tñ feri¬
tas minime recognouit. Nã sic̃ a maiori¬
bus traditur. cũ calumniarũ ueterũ incen¬
tores. gregoriũ ꝓdigũ dilapidatorẽ q
multiplicis ꝑatriarchatus thesauri ꝑstre¬
perent: deficiente ꝑsonali materie. ad
comburendos libros eiꝰ ceperunt parit̃
anhelare. Quoꝵp dũ quosda iã combus¬
sissent. & reliquos uellent exurere: pe¬
trus diaconus familiarissimꝰ eiꝰ cum
credit᷑ uebementiꝰ obstitisse: dicens
ob delendã eiꝰ memoriã. libroꝵ exusti¬
onẽ nicħ ꝑficere: quoꝵ exemplaria di¬
uersis petentib mundi ambitũ penetras¬
sent: subiungens immane sacrilegiũ es¬
se. tanti patris tot & tales libros exu¬
rere : suꝑ euiꝰ caput ipse sꝑm sc̃m in si¬
mili tudme columbe tractantis frequen¬
tissime ꝑspexisset. Cum q dudũ deuo¬
tum popłm diaconus cerneret occasio¬
ne temporis cũ inuidis resultare. in

Expanded text:
mundo monstraverit, invidorum tamen ferimundo monstraverit, invidorum tamen feritas minime recognovit. Nam sicut a majoribus traditur, cum calumniarum veterum incentores, Gregorium prodigum dilapidatoremque multiplicis patriarchatus thesauri perstreperent, deficiente personali materie, ad comburendos libros ejus coeperunt pariter anhelare. Quorum dum quosdam jam combussissent, ac reliquos vellent exurere, Petrus Diaconus familiarissimus ejus, cum creditur vehementissime obstitisse dicens, ad obliterandam ejus memoriam librorum exustionem nihil proficere quorum exemplaria, diversis petentibus, mundi ambitum penetrassent; subjungens immane sacrilegium esse, tanti Patris tot et tales libros exurere, super cujus caput ipse Spiritum sanctum in similitudine columbae tractantis frequentissime perspexisset. Cumque dudum devotum populum Diaconus cerneret occasione temporis cum invidis resultare, in
Abbreviated transcription (Latin):
cum nonnullis aliis tumulati. suis hacte¬
nus epitaphiis predicant᷑. sepultũ: tali
titulo decoratur. Suscipe terra tuo
corp UE de corpore sumpt o:
Reddere qđ ualeas uuificante deo.
Sꝑc astra petit. leti nil iura nocebunt:
Cui uite alteriꝰ mors magis ipsa uia est.
Pontificis sũmi hoc claudunit᷑ membra sepulchro
Ouiinumeris semo uunt ubiq bonis.
Esliriẽ dapib suꝑauit. frigora ueste.
Atq aminas monitis texit ab hoste sacris.
Implebat q acłi. qͥcqͥd sermone docebat.
Esset ut exemplũ mẏstica uerba loquens.
Acquirens fidei agmina gente noua.
Hic labor. hoc stuchĩu. hȩctͥicura. hec yastor agebas.
Ut dño offerres plitrima luora gregis.
His q dĩ consul factꝰ letare triumphis.
Iam mercede oꝑum iã sine fine tenes.
uo scilicet. liberalissimo pastore defun¬
cto. uehemientissima fames eodẽ an¬
no incubuit : & qnͣto patrono tunc ro¬
ma caruerit. licet rerũ mopia toto pene

Expanded text:
cum nonnullis aliis tumulati, suis hactecum nonnullis aliis tumulati, suis hactenus epitaphiis praedicantur, sepultum tali titulo decoratur: Suscipe terra tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas, vivificante Deo. Spiritus astra petit, lethi nil jura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis illa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivat ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu quidquid sermone docebat, Esset ut exemplum mystica verba loquens. 169 Acquirens fidelque agmina gente nova. Hic labor, hoc studium, tibi cura haec pastor agebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. Hisque Dei consul factus, laetare triumphis, Nam mercedem operum jam sine fine tenes. 69. Quo scilicet liberalissimo pastore defuncto, vehementissima fames eodem anno incubuit: et quanto patrono tunc Roma caruit, licet rerum inopia toto pene
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ tempestatis eripiat: atq in eterne
quietis litore perducat.¬
ter &. oꝑibꝰ felicissimis illustrauit: anno
imperii foce scdõ. indictione septima. quar¬
to iduum martiarũ. a carnis corruptione
subtractus ẽ: in incorruptionẽ ꝑpetue gle
sublimandus. Qui uidelicet om̃i uite sue
tempore. sicut nouas basilicas minime fabri¬
carat. ita numirũ fabricatarũ ueterũ sar¬
tatecta cũ summo studio annualiter reya¬
rabat: quas reditibꝰ. luminarib. officiis.
atq donariis cumulans. in basilica beati
petri apłi fastigiũ de argento purissi¬
mo. qđ a leone tercio pontifice in basilica
sixtiana sc̃ẽ marie nomine dedicata tͣnͣs¬
latum ẽ fabricauit: & in basilica beati
pauli apłi suꝑ altare nichilominꝰ aliud fa¬
stigiũ ꝓcurauit. Huiꝰ preterea uenera¬
bile corpus. in extrema porticu basilice
beati petri apłi ante secretariũ tunc an¬
tiquissimũ. quo uidelicet leo. simplicuis.

Expanded text:
hujus tempestatis eripiat, atque in aeternae hujus tempestatis eripiat, atque in aeternae quietis littore perducat. » 68. Tter ac operibus felicissimis illustravit, anno imperii Phocae secundo, indictione septima, quarto iduum Martiarum, a carnis corruptione subtractus est, incorruptionis perpetuae gloria sublimandus. Qui videlicet omni vitae suae tempore sicut novas basilicas minime fabricarat, ita nimirum fabricatarum veterum sarta tecta cum summo studio annualiter reparabat: quas reditibus, luminaribus, officiis atque donariis cumulans, in basilica beati Petri apostoli fastigium de argento purissimo, quod a Leone Tertio pontifice in basilica Sixtiana sanctae Mariae nomini dedicata translatum est, fabricavit, et in basilica beati Pauli apostoli super altare nihilominus aliud fastigium procuravit. Hujus praeterea venerabile corpus in extrema porticu basilicae beati Petri apostoli ante secretarium tunc antiquissimum, quo videlicet Leo, Simplicius,
Abbreviated transcription (Latin):
tem rusticiane ꝑatriciȩ murmure.
De podagre molestia quã uob̃ euenisse
signastis: & contristatꝰ uehementer sũ
& letatus. Letatus. qr humor noxiꝰ infe¬
riora petens. suꝑiora ꝑfecte deseruit: con¬
tristatꝰ uero: qr in tã tenuissimo corpo¬
re dolores uos nmiũ ꝑpeti ꝑtimesco.
Nbi enĩ deest caro: que uirtus esse pote¬
rit dolorib resistens: Ne et enĩ. que qua¬
lis fuerim nostis: ita amaritudo animi.
& assidua exacerbatio. atq ꝑ hoc poda¬
gre molestia affecit: ut corpus meũ tan¬
quã in sepultura siccatũ sit. Inde fit.
ut iã raro de lecto surgere ualeã.
Item eidẽ. Ego in tanto gemitu & occu¬
pationib uiuo. ut ad dies quos ago. me¬
ꝑuenisse peniteat: solaq mͥ in consola¬
tione sit mortis expectatio. Inde peto.
ut ꝓ me orare debeatis: quatinꝰ de hoc
carnis carcere citiꝰ educar : ne tantis
laborib diutius torquear.
tem anastasio antiocheno. Rogo ut ꝓ mei
cordis infirmitate enixius oretis: quatinꝰ

Expanded text:
tem Rusticianae patriciae: « De podagrae molestia quam vobis evenisse signastis, et contristatus vehementer sum et laetatus. Laetatus, quia humor noxius inferiora petens, superiora profecto deseruit. Contristatus vero, quia in tam tenuissimo corpore dolores vos nimios perpeti pertimesco. Ubi enim deest caro, quae virtus esse poterit doloribus resistens? Me etenim, quem qualis fuerim nostis, ita amaritudo animi et assidua exacerbatio atque per hoc podagrae molestia affecit, ut corpus meum tamquam in sepultura siccatum sit unde fit ut jam raro de lecto surgere valeam. » Item eidem: « Ego in tanto gemitu et occupationibus vivo, ut ad dies quos ago pervenisse me poeniteat, solaque mihi in consolatione sit mortis exspectatio. Unde peto ut pro me orare debeatis, quatenus de hoc carnis carcere citius educat, ne tantis laboribus diutius torquear. » Item Anastasio Antiocheno: « Rogo ut pro mei cordis infirmitate enixius oretis, quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
s tunc in ea uultus intendentis asꝑici
tot rerũ ofusio ꝑturbat: E paulopost.
Sacerdos etiã post compunctionẽ ac la¬
crimas. cogit᷑ necessaria quȩq filioꝵꝓ suoꝵ
cognoscere. & ea quȩ refugit animo pa¬
tienter audire: atq post suspiria cȩlestiũ.
quorũlibet carnaliũ onera portare: & se¬
pe cũ suꝑuementib cor in diuersã qualita

Expanded text:
sed tunc in ea vultus intendentis aspicitsed tunc in ea vultus intendentis aspicittot rerum confusio perturbat? » Et paulo post: « Sacerdos etiam post compunctionem ac lacrymas cogitur necessaria quaeque filiorum suorum cognoscere, et ea quae refugit animo patienter audire, atque post suspiria coelestium, quorumlibet carnalium hominum onera portare, et saepe cum supervenientibus cor in
Abbreviated transcription (Latin):
mo diuinus me imꝑingit in mem& ipso. ut
meã negligentiã uideã: & michi dici hȩc
quȩ audio ꝑtimescã. Sic̃ enĩ suꝑuis dixi.
quis cor in curis innumeris sparsũ ad se col¬
ligat: Quando et enĩ possum & ea que
circa me st̃ sollicite omĩa curare. & mem&¬
ipsum adunato sensu conspicere : quando
possum prauoꝵ nequitias insequendo cor¬
rigere. bonoꝵ actus laudando. & admo¬
uendo custodire: aliis terrorẽ. atq aliis
dulcedinẽ demonstrare: Quando ualeo
& de his que sunt necessaria frib cogi¬
tare. & contra hostiles gladios de urbis
ingiliis sollicitudinẽ gerere. ne incursio
ne subita ciues ꝑeant ꝓuidere: & inter
hec omĩa ꝓ ammarũ custodia plene atq
efficaciter uerbũ exhortationis impen¬
dere: Loqui et enĩ de dõ. quiete ualde
& libere mentis ẽ. Tunc nãq bñ lingua
dirigitur in sermone. cũ secure sensus
quieuerit in tranquillitate: qr nec con¬
cussa aqua imaginẽ respicientis reddit:

Expanded text:
psum, ut meam negligentiam videam, et mihi dici haec quae audio pertimescam. Sicut enim superius dixi , cujus cor in curis innumeris exsparsum se ad se colligat? Quando etenim possum et ea quae circa me sunt sollicite omnia curare, et memetipsum adunato sensu conspicere? Quando possum pravorum nequitias insequendo corrigere, bononendo custodire, aliis terrorem atque aliis dulcedinem demonstrare? Quando valeo, et de his quae sunt necessaria fratribus cogitare, et contra hostiles gladios de Urbis vigiliis sollicitudinem gerere, ne incursione 166 subita cives pereant providere, et inter haec omnia pro animarum custodia plene atque efficaciter verbum exhortationis impendere? Loqui etenim de Deo quietae valde et liberae mentis est. Tunc namque bene lingua dirigitur in sermone, cum secure sensus quieverit in tranquillitate: quia nec concussa aqua imaginem conspicientis reddit,
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ ꝓtulerat. expositionis alteriꝰ studiũ
interrumpens. sola nominũ prenotatione
distinxit. & in libros .iiͦii. ordinauit: ut sic̃
in libro expositionũ suaꝵ quib esset uir¬
tutib insudandũ docuerat: ita etiã de¬
scͥptis scõꝵ miracłis. quȩ uirtutũ fuisset
constantimi imꝑatoris. post annos fere
centum seytuaginta quinq. in grecam
linguã conuertens. orientalibꝰ eclesis¬

Expanded text:
sionem protulerat expositionis altius studium sionem protulerat expositionis altius studium interrumpens, sola nominum praenotatione distinxit, et in libros quatuor ordinavit: ut, sicut in libris expositionum suarum quibus esset virtutibus insudandum docuerat, ita etiam descriptis sanctorum miraculis quae virtutum fuisset Constantini imperatoris post annos ferme centum septuaginta quinque in graecam linguam convertens, Orientalibus ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
inginti omelias engłii. diuerso tempore¬
dem numeri dictauit quidẽ: s lassescen¬
te stomacho languore continuo: aliis pro¬
nunciare ꝑmisit. Quarũ exemplaria scdõ
seruo di petenti mandauit. Cũqz a suis
familiarib. ut aliqua de miraculis patrũ
descͥberet. gregoriꝰ enixiꝰ rogaret᷑: ma¬
ximiano syracusano ep̃o scͥpsit dicens.
Fr̃s mei qui mecũ familiariter uuunt:
omĩmodo me compellunt aliqua de mira¬
culis patrũ quȩ in italia facta audiuimꝰ.
sub breuitate descͥbere. Ad quã rẽ sola¬
tio ur̃e caritatis uehementer indigeo: ut
quęq uob̃ in memoriã redeunt. atq cog¬
nouisse uos contigit. mͥ breuiter indicetis.
De domno aũ nonnoso alħ̃e. qui iuxta dom¬
nũ anastasiũ de pentomis fuit. aliqua re¬
tulisse me memini. quȩ obliuioni manda¬
epłis imꝑrimi. & mͥ sub celeritate tnͣsimit¬
ti: si tñ ad me ipse ñ ꝓficisceris. Hinc gre
diacono. quȩ ꝑ inquisitionẽ atq respon¬

Expanded text:
iginti homilias Evangelii diverso temporedem numeri dictitavit quidem, sed lassescente stomacho, languore continuo aliis pronuntiare permisit : quarum exemplaria Secundo servo Dei petenti mandavit. 75. Cumque a suis familiaribus ut aliqua de miraculis patrum describeret Gregorius enixius rogaretur, Maximiano, Syracusano episcopo, scripsit, dicens: « Fratres mei, qui mecum familiariter vivunt, omni modo me compellunt aliqua de miraculis Patrum quae in Italia facta audivimus sub brevitate describere. Ad quam rem solatio vestrae charitatis vehementer indigeo, ut quae vobis in memoriam redeunt, quaeque cognovisse vos 172 contigit, mihi breviter indicetis. De domno autem Nonnoso abbate, qui juxta domnum Anastasium de Pentomis fuit, aliqua retulisse te memini quae oblivioni mandaepistolis imprimi, et mihi sub celeritate transmitti, si tamen ad me ipse non proficisceris. » Hinc Gregdiacono quae per inquisitionem atque respon
Abbreviated transcription (Latin):
ria pͥmo ꝑ urbis monasteria subdiuisit:
ꝑostremo uero eidẽ leandro ep̃o destinauit.
ed in ipso sii ep̃atꝰ exordio. dũ a ioħe
rauennatis urbis ep̃o. humiliter re¬
prehensus fuisset. cur pastoralis cure
delitescendo pondera fugere. uir tã ido¬
neus uoluisset: librũ regulȩ pastoralis
composuit. Qũe quadriꝑtita rat De distin¬
guens. ualde pensandũ esse ꝑdocuit. cũ rerũ
necessitas exposcit. ad culien quisq regimi¬
nis qualiter ueniat: atq ad hoc rite ꝑue¬
niens. qualiter uiuat: & bñ uiuens qualit̃

Expanded text:
bdivisit, postremo vero eidem Leandro episcopo destinavit. 73. Sed in ipso sui episcopatus exordio, dum a Joanne, Ravennatis urbis episcopo, humiliter reprehensus fuisset, cur pastoralis curae delitescendo pondera fugere vir tam idoneus voluisset, librum Regulae Pastoralis composuit: quem quadripartita ratione distinguens, valde pensandum esse perdocuit, cum rerum necessitas exposcit, ad culmen quisque regiminis qualiter veniat, atque ad hoc rite perveniens qualiter vivat, et bene vivens q
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad expositionẽ tante ꝑfunditatis. quã
in libro iob penetrare potuit. eo paratior
quo ex dictandi consuetudine doctior
ꝑueniret. Ergo gregoriꝰ
in diaconio suo dũ illũ in
constantinopolitana ur be
sedis aplice responsa constringerent. &
leandrũ hispanũ ep̃m innuincta ꝑ causis fidei
wisigotharũ ibi legatio ꝑduxisset: eodẽ le

Expanded text:
ositionem tantae profunditatis quam in libro Job penetrare potuit, eo paratior quo ex dictandi consuetudine doctior, perveniret. 72. Ergo Gregorius in diaconio suo, dum illum in Constantinopolitana urbe sedis apostolicae responsa constringerent, et Leandrum, Hispanum episcopum, injuncta pro causis fidei Wisigothorum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
tu interlicente uideat᷑: aliud qđ iã ari¬
ulfũ langobardoꝵ regẽ. ad obsidionẽ nr̃ãm
sumiopere festinantẽ. padũ tnͣsisse cog¬
gosis ac mysticis sensib. quid ualeat
mens misera : tioris sui ꝑturbationib
occupata. Qnͣto enĩ circa terrena plus
satagit. tanto in his quȩ st̃ cȩlestia minꝰ
uidet: ꝓ eo qđ curis suis extra se ducit᷑.¬
Q ualde intus minor est: qr sic̃ scͥptũ
ẽ. deprimit terrena in habitatio sensũ
multa cogitantẽ. Quȩ enĩ suꝑiora pene¬
trare etiã collecta ñ sufficit: pensate
quid agere poterit diuisa. Scimꝰ om̃s q
& fliuinis qui m multis riuis diuiditur: a
suo alneo siccat᷑. Item ide in eiusde ꝓpħe
quit iustꝰ in culpã. siue peccator in mortẽ
corruat. speculatori timendũ ẽ: ne hunc
ex suo silentio reatus peccantiũ pariter

Expanded text:
tu interlucente, videatur. Aliud, quod jam Agitu interlucente, videatur. Aliud, quod jam Agilulphum, Langobardorum regem, ad obsidionem nostram summopere festinantem, Padum transisse cog, in caliginosis ac mysticis sensibus quid valeat mens misera, timoris sui perturbationibus occupata. Quanto enim circa terrena plus satagit, tanto in his quae sunt coelestia minus videt: pro eo quod curis suis extra se ducitur, valde intus minor est: quia scriptum est: Deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Quae enim superiora penetrare, etiam collecta, non sufficit, pensate quid agere poterit divisa. Scimus autem ot fluvius qui in multis rivis dividitur a suo alveo siccatur. Item in ejusdem prophetae quit, justus in culcorruat, speculatori timendum est ne hunc ex suo silentio reatus peccantium pariter
Abbreviated transcription (Latin):
dies illos se ꝑuenisse defleret. atq dissolu¬
tionẽ sui corporis totis conatib flagitaret.
multis ur̃e beatitudini mimme respondi. ñ
hoc torpori meo. s languori deputate: qr
peccatis meis facientib eo temꝑore quo
ariulfus ad romanã urbẽ ueniens. alios
occidit. alios detruncauit. tanta mesticia
affectus sum : ut in coli mesticiã caderem.
tem in expositione ultune uisionis ie zechy¬
elis ꝓpħe. Quia multis curis prementibus
ie techyelis ꝓpħe librũ corã caritate ur̃a
totũ ꝑ ordine ꝑscrutari ñ licuit. bonis ur̃is
desideriis placuit petere. ut saltẽ extre¬
ma eiꝰ uisio quȩ ei facta ẽ de edificio in moz¬
te constituto. quȩ & cunctis ẽ uisiombꝰ eiꝰ
obscurior. exponi debuisset. Et quide uo¬
luntati ur̃e me parere necesse ẽ: s duo st̃
quȩ in hac re ꝑturbant animũ meũ: unũ
qd hec eade uisio tante obscuritatis ne¬
bulis tegit᷑. ut uix in ea aliquid intellec¬

Expanded text:
dies illos se pervenisse defleret, atque dissoludies illos se pervenisse defleret, atque dissolutionem sui corporis totis conatibus flagitaret. multis vestrae beatitudini minime respondi, non hoc torpori meo, sed languori deputate: quia peccatis meis facientibus, eo tempore quo Ariulphus ad Romanam urbem veniens, alios occidit, alios detruncavit, tanta moestitia affectus sum, ut in coli molestiam caderem. » Item in expositione ultimae visionis Ezechielis prophetae: « Quia multis curis prementibus, Ezechielis prophetae librum coram charitate vestra totum per ordinem perscrutari non licuit, bonis vestris desideriis placuit petere, ut saltem extrema ejus visio, quae ei facta est de aedificio in monte constituto, quae et cunctis est visionibus ejus obscurior, exponi debuisset. Et quidem voluntati vestrae me parere necesse est. Sed duo sunt quae hac in re perturbant animum meum. Unum, quod haec eadem visio tantae obscuritatis nebulis tegitur, ut vix in ea aliquid, intellec
Abbreviated transcription (Latin):
cescet in sem& ipsa. Cuiꝰ ꝓphetie mysteria
nob̃ iã facta st̃ luce clariora: qui in hac
urbe dissoluta menia. euersas domos. de¬
structas eccłãs turbine cernimꝰ: eiꝰ q
edificia longo senio lassata. qr ruinis
liqua. Si quando ẽ aliguis locꝰ oꝑtinen¬
di. agat apd̃ ex archũ fr̃ntas ur̃a. ut
pacẽ cũ ariulfo si aliquid ꝑarũ possumꝰ
faciamus: qr miles de romana urbe
tultꝰ ẽ. sic̃ ipse nouit. Theodosiaci uero
qui hic remanserunt rogatiuũ ñ accipi¬
entes. uix ad murorũ quidẽ custodiã
se accõmodant: & destituta ab om̃ibꝰ
antis curarũ tumultib ꝓ animarũ
pariter ac ciuitatis custodia grego¬
rius grauabat᷑: ut in coli molestias cor¬
ruens. ñ solũ sic̃ ꝓposuerat ꝑ ordinẽ ie¬
zechyelis mẏsteria minime ꝑtracta¬
ret: uerũetiã hostilib icursiombus
multisq corporis debilitatib aggrauatus.
a studio exposicionis om̃ino desisteret: & ad

Expanded text:
cescet in semetipsa. Cujus prophetiae mysteria cescet in semetipsa. Cujus prophetiae mysteria nobis jam facta sunt luce clariora, qui in hac urbe dissoluta moenia, eversas domos, destructas ecclesias turbine cernimus; ejusque aedificia longo senio lassata, quia ruiniliqua: « Si quo modo est aliquando locus obtinendi, agat apud exarchum fraternitas vestra, ut pacem cum Ariulpho, si aliquid possumus, faciamus, quia miles de Romana urbe tultus est, 165 sicut ipse novit. Theodosiani vero qui hic remanserunt, rogam non accipientes, vix ad murorum quidem custodiam se accommodant, et destituta ab omnibus antis curarum tumultibus pro animarum pariter ac civitatis custodia Gregorius gravabatur, ut in coli molestias corruens, non solum sicut proposuerat per ordinem Ezechielis mysteria minime pertractaret, verumetiam hostilibus incursionibus, multisque corporis debilitatibus aggravatus, a studio expositionis omnino desisteret, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
Dicat᷑ gͦ. Nbi ẽ babitaculũ leonũ: & pas¬
cua catuloꝵ leonũ: Contigit ei: qđ de
minis in solo capite fieri solet: caluitiũ
uero aquile in toto fit corpore: qr cũ
ualde senuerit. plume eiꝰ ac penne ex
om̃ib illiꝰ membris cadunt. Caluitiũ
¶ suũ sic̃ aquila roma dilatat. qr plu¬
mas ꝑdidit. dum popłos amisit: alarũ qͦq
penne ceciderunt. cũ quib uolare ad pre
tem in dialogorũ libro scđo. Preterea in¬
quit antistes canuisine ȩccłe ad bñdictũ
dñi famulũ uenire consueuerat: quem
uir łi ꝑ uitȩ suȩ merito ualde diligebat.
Is itaq dum cũ illo de ingressii regis totile
& romane urbis ꝑdicione colloquiũ bab̾et :
dix̃. Phunc regẽ cuutas ista destruetur:
ut iam ampliꝰ ñ in habicet᷑. Cui uir dñi
respondit. Roma a gentib ñ ex termina¬
bit᷑ : s tempestatibus.choruscis. &¬
turbinib. ac terre motii fatigata. mar¬

Expanded text:
Dicamus ergo: Ubi est habitaculum leonum, et pasDicamus ergo: Ubi est habitaculum leonum, et pascua catulorum leonum? Contigit ei 1376 quod de minis in solo capite fieri solet, calvitium vero aquilae in toto fit corpore, quia cum valde senuerit, plumae ejus ac pennae ex omnibus illius membris cadunt. Calvitium ergo suum sicut aquila dilatat, quia plumas perdidit dum populum amisit. Alarum quippe pennae ceciderunt cum quibus volare ad praedItem in Dialogorum libro secundo: « Praeterea, inquit, antistes Canusinae ecclesiae ab Benedictum Domini famulum venire consueverat, quem vir Dei pro vitae suae merito valde diligebat. Is itaque dum cum illo de ingressu regis Totilae et Romanae urbis perditione colloquium haberet, dixit: Per hunc regem civitas ista destruetur, ut jam amplius non inhabitetur. Cui vir Dei respondit: Roma a gentibus non exterminabitur, sed tempestatibus, coruscis, turbinibus ac terrae motu fatigata mar
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ destrui edificia uidemꝰ : Unde apte
de ciuitate iã uacua subdit᷑. Incalescat
& liquefiat es eiꝰ. Iã enĩ & ipsa olla con¬
sumit᷑. in ꝗua priꝰ carnes & ossa consume¬
bantur: qr postquã defecerunt hoĩes.
etiã parietes cadunt. Ubi enĩ st̃ qui in
eiꝰ aliquando gła letabant᷑: Ubi eorũ
pompa: Nbi suꝑbia: Ubi frequens &
immoderatũ gaudiũ: Impletũ ẽ in ea:
qd contra destructã nimuen ꝑ ꝓꝑħam
ones ñ erant : qui ꝑ diuersas mundi ꝓ¬
untias discurrentes. predã seuiendo &
interficiendo rapiebant: Hic leonũ ca¬
tuli inueniebant pascua: qr pueri. adoles¬
centes. iuuenes scłares. & scłariũ filii. huc
undiq concurrebant: cũ ꝓficere in hoc
mundo uoluissent. S ecce iã desolata.
ecce contrita. ecce gemitib oppressa ẽ:
iã nemo ad eã currit. ut in hoc mundo
ꝑficiat. Iã nullꝰ potens & iuolentꝰ re¬
mansit : qui opprimendo predã diripiat.

Expanded text:
ejus destrui aedificia videmus? Unde apte ejus destrui aedificia videmus? Unde apte de civitate jam vacua subditur: Incalescat et liquefiat aes ejus. Jam enim et ipsa olla consumitur, in qua prius carnes et ossa consumebantur: quia postquam defecerunt homines, etiam parietes cadunt. Ubi enim sunt qui in ejus aliquando gloria laetabantur? Ubi eorum pompa? ubi superbia? ubi frequens et immoderatum gaudium? Impletum est in ea quod contra destructam Niniven per ones non erant, qui, per diversas mundi provincias discurrentes, praedam saeviendo et interficiendo rapiebant? Hic leonum catuli inveniebant pascua, quia pueri, adolescentes, juvenes saeculares, et saecularium filii huc undique concurrebant, cum proficere in hoc mundo voluissent. Sed jam ecce desolata, ecce contrita, ecce gemitibus oppressa est. Jam nemo ad eam currit, ut in hoc mundo proficiat; jam nullus potens et violentus remansit, qui opprimendo praedam diripiat.
Abbreviated transcription (Latin):
nes portant᷑ ossib : ita ꝑ potentes scłi in¬
firmitas regit᷑ popłoꝵ. S ecce iã de illa
om̃s huiꝰ scłi potentes ablati st̃. Ossa gͦ
excocta st̃. Ecce popłi defecerunt: carnes eiꝰ
liquef acte st̃. Dicat᷑ itaq. Congere ossa
que igne succendã: consument᷑ carnes. &
coquet᷑ uniuersa compositio: & ossa tabes¬
cent. Ubi enĩ senatꝰ : Ubi iã popłs:
Contabuerunt ossa: consumpte st̃
carnes. Omnis in ea scłariũ dignitatũ
ordo extinctꝰ ẽ. Ex cocta gͦ ẽ uniuersa
compositio eiꝰ : & tñ ipsos nos paucos qͥ
remansimꝰ adhuc cotidie gladii. ad¬
huc cotidie innumere tribulationes pre¬
munt. Dicat᷑ gͦ. Pone qͦq eã suꝑ prunas
uacuã. Qura enĩ senatꝰ deest. popłs interi¬
it: & tñ in ꝑaucis qui st̃ dolores & gemi¬
tus cotidie multiplicant᷑: iam uacua ar¬
det roma. Qͥd aũ ista de hominibus dici¬
mmus: cũ ruiis crebrescentib. ipza qͦq

Expanded text:
nes portantur ossibus, ita per potentes saeculi innes portantur ossibus, ita per potentes saeculi infirmitas regitur populorum. Sed ecce jam de illa omnes hujus saeculi potentes ablati sunt. Ossa ergo excocta sunt, ecce populi defecerunt, carnes ejus liquefactae sunt. Dicatur itaque, « Congere ossa quae igne succendam; consumentur carnes, et coquetur universa compositio ejus, et ossa tabescent. Ubi enim senatus? Ubi jam populus? Contabuerunt ossa, consumptae sunt carnes, omnis in ea saecularium dignitatum fastus exstinctus est. Excocta est universa compositio ejus. Et tamen ipsos nos paucos qui remansimus adhuc quotidie gladii, adhuc quotidie innumerae tribulationes premunt. Dicatur ergo: Pone quoque eam super prunas vacuam. Quia enim senatus deest, populus interiit; et tamen in paucis qui sunt dolores et gemitus quotidie multiplicantur: jam vacua ardet Roma. Quid autem ista de hominibus dicimus, cum ruinis crebrescentibus ipsa quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Pone ollã: pone inquã . & mitte in ea aquã:
& congere frusta eiꝰ in ea. sẜ paulopost.
Efferbuit coctio eiꝰ: & decocta st̃ ossa illiꝰ
in medio eiꝰ. Atq iterũ. Congere ossa que
igne succendã: consument᷑ carnes. & coque
tur umuersa compositio: & ossa tabescert.
Pone qͦq eam suꝑ ꝑrimas uacuã : ut incales¬
cat & liquefiat es eiꝰ. Tunc enĩ nob̃ olla
posita ẽ. cũ hec ẽ ciuitas constituta: tunc
in ea aqua missa ẽ. & frusta eiꝰ congesta
st̃. quando ad eã undiq popłi conflue¬
bant. qui uelut aqua calens. actionibus
mundi feruescerent: & quasi frusta car¬
nium in ipso suo feruore liquarent᷑. De
qua bñ dr. Efferbuit coctio eiꝰ. & decoc¬
ta sunt ossa illiꝰ in medio eiꝰ: qr priꝰ qui¬
scłaris: s postiodũ iꝑsa gła cũ suis se¬
quacib defecit. Possa et enĩ pocentes scłi.
ꝑ carnes uero popłi designant᷑ qr sic̃ car¬

Expanded text:
Pone ollam, pone, inquam, et mitte in ea aquam, Pone ollam, pone, inquam, et mitte in ea aquam, et congere frusta ejus in eam; et paulo post: Efferbuit coctio ejus, et decocta sunt ossa ejus in medio illius; atque iterum: Congere ossa quae igne succendam, ossa tabescent. Pone quoque eam super prunas vacuam, ut incalescat et liquefiat aes ejus. » Tunc enim nobis olla posita est, cum haec est civitas constituta, tunc in eam aqua missa est, et frusta ejus congesta sunt, quando ad eam undique populi defluebant, qui velut aqua calens actionibus mundi fervescerent, et quasi frusta carnium, in ipso suo fervore liquarentur, de qua bene dicitur, « efferbuit coctio ejus, et discocta sunt ossa illius in medio ejus, » quia prius quisaecularis, sed postmodum ipsa gloria cum suis sequacibus defecit. Per ossa etenim potentes saeculi, per carnes vero populi designantur. Quia sicut car
Abbreviated transcription (Latin):
libeat: Ubiq luctus aspicimꝰ. undiq ge¬
mitꝰ audiuimꝰ: destructȩ urbes. euersa
st̃ castra: depopulati st̃ agri. in solitudi¬
ne terra redacta ẽ. Nullꝰ in agris incola.
pene nullꝰ in urbib habitator remansit:
& tñ ipse parue generis humani reliquie
adhuc cotidie & sine cessatione feriunt᷑.
& finẽ ñ habent flagella cęlestis iusticiȩ:
qr nec inter flagella correcte st̃ actiones
culpe. Alios in captiuitate duci. alios
detruncari. alios interfici uidemꝰ. Qͥd
ẽgͦ. qđ in hac uita libeat fr̃s m̃i:
Si & talem mundũ adhuc diligi¬
mus : ñ iã gaudia. s uulnera amamꝰ.
Ipsa aũ quȩ aliquando mundi dña esse
uidebat᷑: qualis remanserit roma cons¬
picitis. Immensis dolorib multipliciter
attrita : desolatione ciuiũ. impressione
hostiũ. frequentia riuiarũ: ita ut in
ea completũ esse iuideamꝰ. qđ contra urbem
samariã ꝑ iezechielem ꝓpħam predictũ ẽ.

Expanded text:
libeat? Ubique luctus aspicimus, ubique gelibeat? Ubique luctus aspicimus, ubique gemitus audivimus. Destructae urbes, eversa sunt castra, depopulati sunt agri, in solitudinem terra redacta est. Nullus in agris incola, pene nullus in urbibus habitator remansit; et tamen ipsae parvae generis humani reliquiae adhuc quotidie et sine cessatione feriuntur, et finem non habent flagella coelestis justitiae, quia nec inter flagella correctae sunt actionis culpae. Alios in captivitatem duci, alios detruncari, alios interfici videmus. Quid est ergo quod in hac vita libeat, fratres mei? Si talem mundum adhuc diligimus, non jam gaudia sed vulnera amamus. Ipsa autem quae aliquando mundi domina esse videbatur, qualis remanserit Roma conspicimus, immensis doloribus multipliciter attrita, desolatione civium, impressione hostium, frequentia ruinarum: ita ut in ea completum esse videamus quod contra urbem Samariam per Ezechielem prophetam praedictum est: