comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
totum id coepus quod exconfusioue
fit iiriusꝙ coramune estueluti si qui
eruino et melle mulsum aut exauro et
brtatur qd̾ si fortuitu et non uolunta
ticii tuosru mento mixtrm fuerit. Si ex
uoluntate uestra. comiune erit.quia
lingula corpora .i. singula grana que cuiꝰ
ꝙ ꝓpriasuerunt exconsensuuestro com̃ꝰ¬
miinicta sunt quod sisocasu admicũ q̃
suerit ul uicuis admiscuerit sineuolũ¬
tate dua: nonuidetur comune ẽẽ. quia
singula corpora insua suła ditrantł nec
magis istis casib commune sit frimen
si petora ticii perimita tius pecoribus
¶fuerintł s si abͥ alterut᷑ro uestruu
id totum fnimentum recineatur inrem
quidem actio promͦ frumenti cuusq
competit. aibicrio autem iudicil conti¬
neturut is estimet qualecuiusq: fru¬
domumn exaliena materia edificauent
ip̃e dominus intelligrarr edificii. quia
onine quod solo inedificatur: solo cabt
Nec tamen ideo is qui mat̾ie dominus e¬

Expanded text:
totum id corpus quod ex confusione totum id corpus quod ex confusione fit utriusque commune est, veluti si qui ex vino et melle mulsum aut ex auro etbitatur. quodsi fortuitu et non voluntatTitii tuo frumento mixtum fuerit, si quidem ex voluntate vestra, commune erit, quia singula corpora, id est singula grana, quae cuiusque propria fuerunt ex consensu vestro communicata sunt. quodsi casu id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumensi pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterutro vestrum id totum frumentum retineatur, in rem quidem actio pro modo frumenti cuiusque competit, arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque fruuis aliena materia aedificauerit, ipse dominus intellegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit. nec tamen ideo is qui materiae dominus f
Abbreviated transcription (Latin):
aut oleum ethumentum adimas et oli¬
nas et ipicas renerti non porest. ac neᷤ mul¬
sum quidem aduinumetiel resoluipo¬
cest quod siparti exsua mat̾ia param
exalienasperiem lliqn am becerit quisꝙ.
ueluti exiouio et alieno melle mudsũ
fecent. uelgluis et alienis medicnnentiᷤ
emplasttum aut collixium. aut exsua
etalienalana nestimentum ferenit: du¬
bitandum non est hoc casu eum esse
dominum qui fec̾it. cum nousolum o¬
peramsuara dederit sed et partem ems¬
dem materi prestiterit Si tamen alie¬
nam purpuram quis intẽrit suoues¬
timento. licet preciosior est purpura:
accessionis ince codit uestimento et qͥ
domnnus fuert purpure aduerhis eñ
qui surupint habet accionem furti ⁊¬
firtuam conlitionera. siue ipse est qͥ
uestimentum secitsiue alius Nam ex̃c¬
de reslicet nendicari nonpossiat: condici
tamen afurib et a quibꝰ dam aliispossesso¬
ribus possirit. Ei duorum materie
ex uoluntate dominorum conuse luit.

Expanded text:
aut oleum aut frumentum ad uvas et oliaut oleum aut frumentum ad uvas et olivas et spicas reverti non potest, ac ne mulsum quidem ad vinum et mel resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lana vestimentum fecerit, dubitandum non est, hoc casu eum esse dominum qui fecerit: cum non solum operam suam dedit, sed et partem eiusdem materiae praestavit. Si tamen alienam purpuram quis intexuit suo vestimento, licet pretiosior est purpura, accessionis vice cedit vestimento: et qui dominus fuit purpurae, adversus eum qui subripuit habet furti actionem et condictionem, sive ipse est qui vestimentum fecit, sive alius. nam extinctae res licet vindicari non possint, condici tamen a furibus et a quibusdam aliis possessoribus possunt. Si duorum materiae ex voluntate dominorum confusae sint,
Abbreviated transcription (Latin):
ipenpam predia eiꝰ posident. Ala sane cã
est si cuna cotus agernundatus suerit.
h oꝵ enim mundatio sp̃em fundi comũ
sundum. enis manere enius ẽtfint
om exaliena materia sp̃es aliquasc̃a
sit ab alquo. q̃ri solet quis corum natura¬
li tatione dominus sit. utrumis quifec̾̃it
anille pocuis quimat̾ie dominul fuerat.
ut ecce Siquis exalienis uuis aut olinis ant
spici uinum aut oleum aut fruentũ
fecerit. uel exalio auto uel argentouele
ditamentis emplastrum aut collirium cõ¬
posuerit uel exaliena lanauestimentũ
fecerit. uel exalienis taibulis nauemł
armarium nel subselłum fabricatrs¬
fuerit ⁊ post multas sabimanorum ete
proculianornm ambiguitates placuit
media sententia exissimantiunsi ea spe¬
cies adrudem nat̾iam rednci posset eũ
uideri dominum eẽ quimat̾ie domimis
fuerit. si nonpossit reduci: eum potuis
intelligi. dominum qui fecertiut occe.
uas conflatum potesł adrudan tuassam
eris uel argentiuel auri reduci. itaum aũt

Expanded text:
ius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutfundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliquo, quaeri solet, quis eorum naturali ratione dominus sit, utram is qui fecerit, an ille potius qui materiae dominus fuerit: ut ecce si quis ex alienis uvis aut olivis aut spicis vinum aut oleum aut frumentum fecerit, aut ex alieno auro vel argento vel dicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricaverit. et post multas Sabinianorum et Proculianorum ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit, eum videri dominum esse qui materiae dominus fuerat; si non possit reduci, eum potius intellegi dominum qui fecerit: ut ecce vas conflatum potest ad rudem massam aeris vel argenti vel auri reduci, vinum autem
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dehit obligatiotub que non ꝓ¬
prie quidem excontractu nasa intelligũ¬
tur. sed tamen quia eymalesicio sub¬
fr̾am capiunt quasi excoutractir nasci
uidentu igitur cum quis ab sentis ue¬
gotia gesserit ultro citͦꝙ intereos nas¬
cinitur actiones. que appellantur uego¬
tiorum gestorum. ꝯed domiuo rei geste
ad uersus eum qui gessit. directa com¬
petit actio Negotiorum quoꝙ gesto¬
ri contraria quas exnullo contractii ꝓ¬
poie nasci manifestum est gũppe ita nas¬
cuntur iste actiones. sisme mandato qͥs¬
ꝙ aliens negotiis gerendif se obtule¬
rit. Exqua causa hu quorum negotia
gesta fuerint: etiam ignorantes obli¬
gantur. Idq utilitatis causa receptũ
est: ne ab sentium qui subita festma
eent: desererentur negotia. que sane ne¬
mo curaturus eẽt. si de eo quod quismm¬
pendisset nullam habiturꝰ eẽt actionẽ
sicut autem is qui utilider gesũt nego¬
tia᷑. ħt̃ obligatum dominum uegotioꝵ:
itaᷤ condra isse quoꝙ tenetur. Utãmi¬

Expanded text:
etiam de his obligationibus, quae non proprie quidem ex contractu nasci intelleguntur, sed tamen, quia non ex maleficio substantiam capiunt, quasi ex contractu nasci videntur. Igitur cum quis absentis negotia gesserit, ultro citroque inter eos nascuntur actiones, quae appellantur negotiorum gestorum: sed domino quidem rei gestae adversus eum qui gessit directa competit actio, negotiorum autem gestori contraria. quas ex nullo contractu proprie nasci manifestum est: quippe ita nascuntur istae actiones, si sine mandato quisque alienis negotiis gerendis se obtulerit: ex qua causa ii quorum negotia gesta fuerint etiam ignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinaessent, deserentur negotia: quae sane nemo curaturus esset, si de eo quod quis impendisset nullam habiturus esset actionem. sicut autem is qui utiliter gesserit negotia, habet obligatum dominum negotiorum, ita et contra iste quoque tenetur, ut admi
Abbreviated transcription (Latin):
nonetiam cetere. Tonsentaneim emra
uissum. est uerbis factare obligatiot̃t̃
posse aliis uerb̃ dissolui sed ealia can¬
et pet acceptilationem dissolui. Si cut.
ialgo aquiliana apellatr. perquã
stipulationem continguit ut oͥmnuntt
rerum obligatio instipulatum deduca¬
tur. et ea ꝑacceptilationan tollatur.
scipisiatio enim. aquiliana tͥeuollãt õs
obligationes. ⁊ agalło aquilio itacõ¬
poscca est. quicquid  te michi exqua¬
cũꝙ causa dare. aut facere oporter.
opartebit ue ad pͥaesefis indiemue aũ

Expanded text:
non etiam ceterae; consentaneum enim est uisum uerbis factam obligationem posse aliis uerbis dissolui. sed iet per acceptilationem dissolvi. sicut vulgo Aquiliana appellatur, per quam stipulationem contingit ut omnium rerum obligatio in stipulationem deducatur et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a Gallo Aquilio ita composita est: ‘ quidquid te mihi ex quacumque causa dare facere oportet oportebit praese
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ nouationem puoris obligatiomᷤ
conuenerunt. Aliga iun. matere
et prissmam obligationem et secun¬
dam ei accid̾e ut maneat exutraq cã
obligatio secundum nr̃e constititionis
disfiitionẽ. quaslicet exipsius lectione
saperciꝰ cognoscere hoc ampluis. hor ob¬
ligationes que consensu contrahuntur
contraria uoluntade dissoluuntur Nã
siticius ⁊ seius intecse consenserit ut
fundum tusculanum emptumsens lr̃et
ia. id est. nondũ precio soluto neꝙ fun¬
do tradito placuerit inder eos ut disced̾e¬
tur abea emptrone. et nenditione in ui¬
cem libetantur. Idem est et iulocatione

Expanded text:
 novationem prioris obligationis convenerunt; alioquin manere et pristinam obligationem et secundam ei accedere, ut maneat ex utraque causa obligatio secundum nostrae constitutionis definitiones, quas licet ex ipsius lectione apertius cognoscere. Hoc amplius eae obligationes, quae consensu contrahuntur, contraria voluntate dissolvuntur. nam si Titius et Seius inter se consenserunt ut fundum Tusculanum emptum Seius habeta, id est neque pretio soluto neque fundo tradito, placuerit inter eos ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur. idem est et in conductione
Abbreviated transcription (Latin):
didio adiciatur nouationem ficri sic in¬
telligi opoitet. ut itu dicanuis faccam
nouationem si conditio exciterit. alioq¬
uin si defecerit: durat prior obligado
Sed cum hic quidem interueteres consta¬
bad tunc fieri innouationem. cum no¬
liandi animo uisecundam obligati¬
onem itum fuerat. prohoc autera du

Expanded text:
ondicio adiciatur novationem fieri, sic inondicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam novationem si condicio extiterit: alioquin si defecerit, durat prior obligatio. Sed cum hoc quidem inter veteres constabat, tunc fieri novationem cum novandi animo in secundam obligationem itum fuerat: per hoc autem du
Abbreviated transcription (Latin):
quodꝙ tu raẽcum habei tenes. possides.
est Aulus auserius. spopondit nne¬
uius negidius: Item exdiuerso miietiꝰ
negidius uiterrogauit aulura ange¬
rium quiaquid tibi hodie per aquila.¬
num scipulationem spopondi id omne
habes ne acceptumm. respondit autus
augeriuis. habeo acceptum q tituli.
Neterea nouatione toilitur obligatio.
nelutisid quodtu seig debeas. aticio ous¬
ri scipiciatus sis iIam interuertu roue
ꝑsone nonasspascitur obligatio. ⁊ pͥua
tollidur translata in posteriorem ã deo
ut iuterdum lieet posterior scpiso ĩ
utilis sit tñ priia nonationis iure del¬
litur. ueluti sud quad ticio debeas apu¬
pillo sine titoris auccoritat e  st i sulatus
fuerit. quo casures amitatur. Nopi ⁊
prior debitor liberatur et possror obliga¬
nullus stipulatus fiusset sed si postẽad̾¬
muminonatio fit. siquid mposteriore mn¬
stipulationem tiomi fit. focte si conditio
aut dies. aut fideuussoi adiciatin aur
detrahatur quod audem diximus si ꝯ¬

Expanded text:
que tu meum habes tenes possides pest Aulus Agerius, spopondit Numerius Negidius. ’ item e diverso Numerius Negidius interrogavit Aulum Agerium: ‘ quidquid tibi hodierno die per Aquilianam stipulationem spopondi, si omne habesne acceptum? ’ respondit Aulus Agerius: ‘ habeo acceptumque tuli. ’ Praeterea novatione tollitur obligatio. veluti si id quod tu Seio debeas, a Titio dari stipulatus sit. nam interventu novae personae nova nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem, adeo ut interdum, licet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima novationis iure tollatur: veluti si id quod Titio tu debebas a pupillo sine tutoris auctoritate stipulatus fuerit, quo casu res amittitur: nam et prior debitor liberatur et posterior obliganullus stipulatus fuisset. sed si eadmum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si c
Abbreviated transcription (Latin):
ligitur ꝓprie excontractuposse diei ob¬
ligatus eẽ. ut si si c̾tiorem rationem
sequauir magis ut supra dixmuis
ex distractu quam excontractu possit
dici obligatus ẽẽ Nam qui soluendi
ac si mutim illi daretur. ⁊ iõ condic¬
tionetenetur ex quibusdam tamen
causis repeti nonpotest quod perer¬
ꝙ diffinierunt ueteres ex quibus cau¬
sis inficiando lis crescitꝭ exhis causis ũ
debitum solutum repetingnposse ue¬
luti exlege aquilia. Item exlegato qd̾
ueteres quidem uihis legatis locum hã¬
bere uoluerint. que certa constituta ꝑ
dampnationem cuicũꝙ fuerant lega¬
ta. Nostra antem constidictio cum imã
natimmi ommibus legatis. ⁊ fidei cõm¬
issis udulsit: huius modi argunientũ
inomuibus legatis et fidei cõmissis ex¬
tendi uoluit. sed non omimibus legaca

Expanded text:
legitur proprie ex contractu oblegitur proprie ex contractu obligatus ut, si certiorem rationem sequamur, magis, ut supra diximus, ex distractu quam ex contractu possit dici obligatus esse: nam qui solvendi ac si mutuum illi daretur, et ideo condictione tenetur. Ex quibusdam tamen causis repeti non potest, quod per erue definiverunt veteres, ex quibus causis infitiando lis crescit, ex his causis non debitum solutum repeti non posse, veluti ex lege Aquilia, item ex legato. quod veteres quidem in his legatis locum habere voluerunt quae certa constituta per damnationem cuicumque fuerant legata: nostra autem constitutio cum unam naturam omnibus legatis et fideicommissis indulsit, huiusmodi augmentum in omnibus legatis et fideicommissis extendi voluit: sed non omnibus legata
Abbreviated transcription (Latin):
tractu obligati intelliguntur. Nu¬
llum negotium intertutorem ⁊ pupił¬
lur contrahitur. sed quia sane non
cumtutore ht̃ iutele actionem. sede
contrario tutor cum pupillo ht̃ con¬
trariam attionem. si uł inpend̾it aliqͥd
iurem pupilti uel peoeo fuerit obliga¬
tus. aut rem suam creditori eus ob¬
ligauerit Item suntaliquos cõmimis
eis legata donataue ẽẽt. ⁊ alter eoꝵ
alderi iõ teneatur. comuinni diuuidim¬
do iudicio. quod solus frucais exeare ꝑ¬
ceperit. aut qułd socius euis solus ineã
rem nec̃uas impensas fecerit: nonindel¬
ligitur ꝓprie excontractu obligatus
ẽẽ. quippe nichꝰ initerse contraxerunt.
sed quia nonexmaieficio tenetur qua
herciscunde indicio ex his causis oblig
cum defmito ullum negotium iega¬
tarius gessisse proprie dici potest. et
tamenquia exmaleficio nonobligat᷑
heres quasi excondractu debere ini¬
telligitur Idem is cui quis per errorẽ q¬
non debitum soluit quasi excontractu
debere uidetur. sadeo eium non intel¬

Expanded text:
tractu obligati intelleguntur nullum enim negotium inter tutorem et pupillum contrahitur: sed quia sane non cum tutore habet tutelae actionem, sed et ex contrario tutor cum pupillo habet contrariam tutelae, si vel impenderit aliquid in rem pupilli vel pro eo fuerit obligatus aut rem suam creditori eius obligaverit. Item si inter aliquos communis eis legata donatave esset, et alter eorum alteri ideo teneatur communi dividundo iudicio, quod solus fructus ex ea re perceperit, aut quod socius eius in eam rem necessarias impensas fecerit: non intellegitur proprie ex contractu obligatus esse, quippe nihil inter se contraxerunt: sed quia non ex maleficio tenetur, quaerciscundae iudicio ex his causis obligacum defuncto ullum negotium legatarius gessisse proprie dici potest: et tamen, quia ex maleficio non est obligatus heres, quasi ex contractu debere intellegitur. Item is, cui quis per errorem non debitum solvit, quasi ex contractu debere videtur. adeo enim non intel
Abbreviated transcription (Latin):
nos ifilios. ut tũ quod ꝑsernos qͣdẽ
uobis adqu̾ritur. totumuescrur fiat. quod
autem ꝑliberos qnosinpodestate habetis̃
exolugatione fuerit ad quisitum. hoc di
cio. ut quod abactione comodum perue¬
niat: huus nsust fructum quidem habcat
patei. ꝓpeietas autem filio seruetur. scił
patre accionem mouente secundum uo¬
uelle nostre constitutionis dunsionem.
sed tantura exduab causis .i. siquid exo¬
re cerdum ẽ. excepto eo quod imi nomina¬
tim stipulando. aut ꝑtraditionem accipien¬
do. illi soli ad quirit᷑: ueluti cum ita scipile¬
nius iusu dñi sermis fuerit stipuletus lic ⁊
ante dubitabatur. tamen ꝑtiostram de¬
cisionem res expedita. est ut illi tm̃ adqͥ¬
rat quihoc ei facere uslit ut ĩupͣdictũ est.
hũ qui pro coiternenerunt ub̾arttur.

Expanded text:
os et filios: ut tamen, quod per servos quidem vobis adquiritur, totum vestrum fiat, quod autem per liberos quos in potestate habetis ex obligatione fuerit adquisitum, hoc divcrevit constitutio: ut, quod ab actione commodum perveniat, huius usum fructum quidem habeat pater, proprietas autem filio servetur, scilicet patre actionem movente secundum novellae nostrae constitutionis divisionem. sed tantum ex duabus causis, id est si quid ex ore certum est, excepto eo, quod uni nominatim stipulando aut per traditionem accipiendo illi soli adquirit, veluti cum ita stipulenius domini iussu servus fuerit stipulatus, licet antea dubitabatur, tamen post nostram decisionem res expedita est, ut illi tantum adquirat, qui hoc ei facere iussit, ut supra dictum est.ii qui pro eo intervenerunt liberantur.
Abbreviated transcription (Latin):
gnorantia oampnum tibi afferat. Et huic
sumle est quod placuit. Si debitor es ma¬
miniisso dispensatore ticii perignoranti¬
am lid̾to soluerint lib̾arieos. ẜum ali¬
oquin stricta uiris radione nonpossunt li¬
berari. quia alii soluissent: quam cui sol¬
be debuerint.¶Mandatum non suscipere
ciuꝙ iberum est. susceptum autera con¬
sumandu est. aut quam primur
reuuntiandum est. ut persemet ipsum. aũ
peralium eandemrem mandatur exequa¬
tur. Nam insi ita reminatur ut itegra
causa mandatori reseruetur. eandem rẽ
explicandi uichilomnus mandati actio
locum ħt̃. nisuusta cansa intercesserit.
eẽ. et ut geneeliter dixerius quib¬
mandati. aut depositi continhitur nego¬
aum᷑. his casibus uiterueniente merce¬
de locatio et couductio coutrahi intelli¬
gitur. Et ideo si fulloni curanda polienda¬
ue uestimenta quis dederit. aut sarci¬
uatori sarcienda milla mercede constitu¬
ta naꝓ promissa: mandati competit actõ.

Expanded text:
gnorantia damnum tibi afferat. et huic gnorantia damnum tibi afferat. et huic simile est quod placuit, si debitores manumisso dispensatore Titii per ignorantiam liberto solverint, liberari eos: cum alioquin stricta iuris ratione non possent liberari, quia alii solvissent, quam cui solvere debuerint. Mandatum non suscipere liberum est: susceptum autem consummandum aut quam primum renuntiandum est, ut aut per semet ipsum aut per alium eandem rem mandator exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem explicandi, nihilo minus mandati actio locum habet, nisi si iusta causa intercessit esse. et ut generaliter dixerimus: quibmandati aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente mercede, locatio et conductio contrahi intellegitur. et ideo si fulloni polienda curandave vestimenta dederis aut sarcinatori sarcienda, nulla mercede constituta
Abbreviated transcription (Latin):
credidisse. nontamermandati tenetur abi.
st ad̾ohita sunt: ut quesitum sit an man¬
dati deneatur qui mandauit tibi ut ticio
pecuniam fenerares. sed obtinuit sabini
mandatum non obligatormm est. quod
do aut dampno faciendo. aut deinuria
facienda tibimandet. licet enim penam
quidem qui exequit᷑ mandatum excedere ñ¬
fid̾uułe. anioquin nonhabebis cuieo
uiandati accioneta. ad̾o quidem ut sabĩ¬
eo agere uł ilidaiter de acturum. Dui̾se
sibi .c. aureorum fundus emeretur.is ꝙ¬
utiꝙ mandasse indelligitur ut minoris p̃¬
cii si possit em̾etur Recte quoꝙ mandatũ q¬
contractum si dum ad huc uitegͣ res sit re¬
uocatum fuerit: euanescit. itemsi ad¬
huc uitegro mandato mors alt̾ntriꝰ ia
tur mandadum sedicalitatis ausa est¬
receptum. ut simortuo eo qui tibi manda¬
uerit. tuigninans eum decessisse. execut᷑
fueris mandatum. posse te agere manda¬
ti accione. aliquin iusta et probabilis i¬

Expanded text:
credidisse, non tamen tibi mandati tenetur. credidisse, non tamen tibi mandati tenetur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabini mandatum non est obligatorium, quodo aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim poenamIs qui exsequitur mandatum non debet exfideiubere; alioquin non habebis cum eo mandati actionem: adeo quidem, ut Sabieo agere velis, inutiliter te acturum. diversae sibi centum aureorum fundus emeretur, is utique mandasse intellegitur, ut minoris, si possit, emeretur. Recte quoque mandatum contractum, si, dum adhuc integra res sit, revocatum fuerit, evanescit. Item si adhuc itur mandatum; sed utilitatis causa receptum est, ut si mortuo eo, qui mihi mandauerit, ignorans eum decessisse exsecutus fuero mandatum, posse me agere mandati actione: alioquin iusta et probabilis i
Abbreviated transcription (Latin):
datum. ueluti si tibi mandet ut ticii nego¬
tia gaeres. ut uel ticio fundum emeres. ulł
ut proticio spond̾es sua ⁊ aliena. ueluti side
comiminibus suis et tici negotiis geraidiᷤᷤ
tibi mandet. uelut si sibĩticio fundum e¬
meres uelut proeo et ticio spond̾es. ua
aliena ueluti tibi mandet. ut ticio subusuri ᷤ
crederes. quod sisine usuris cred̾es. auena
¶tantura grã intercedit mandatum tũa
tia interuenit mandatum. ueluti si cibiniã
det in pecimias tuas potus iuemptiones
prediorum colloces. quam feneres. uel ex
memptiones prediorum colloces. cuiusge¬
neris mandantiinag̃ ẽ consilium quam
mandatum. ⁊ obid nonest obligatorium.¬
⁊ quia nemo exconsilio mandati obligatiro:
etiam sinon expediat eicui dabitur. cumli¬
Lberum sit cuiꝙ apud se explorare: an ex¬
¶ pediat consilium Itaꝙ si ociosam pecuniã
domite habentem hortatus suerat aliqͥs.
ptrem aliquam emeres. uel eam crederes.
quarnius non expediat eamtibi emisse uł

Expanded text:
datum, veluti si tibi mandet, ut Titii negotia gereres, vel ut Titio fundum emeres, vel ut pro Titio sponderes. Sua et aliena, veluti si de communibus suis et Titii negotiis gerendis tibi mandet, vel ut sibi et Titio fundum emeres, vel ut pro eo et Titio sponderes. Tua et aliena, veluti si tibi mandet, ut Titio sub usuris crederes. quodsi ut sine usuris crederes, aliena tantum gratia intercedit mgratia interuenit mandatum, ueluti si mandem tibi, ut pecunias tuas potius in emptiones praediorum colloces quam faeneres, uel ex in emptiones praediorum colloces. cuius generis mandatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non expediat ei cui dabitur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam emeres vel eum crederes, quamvis non expedierit tibi eam emisse vel
Abbreviated transcription (Latin):
Auidatum contrahitur .u. modis. siue tua
tantum gr̃a aliquis tibi mandet siue sua
⁊ tua sine aliena cm̃. siuesua et aliena. sie
tua ⁊ aliena at si tua tantum gratia tibi
mandatum sit: supetuacinimi est manda¬
tum tobidmilla exeo obligatio. nec man¬
datinneruosactio naĩcitur. andãtiscñ q
gc̃a uteruerat mandatim. ueluta siquis cͥ
mandet ut negotia euĩ gereres. ueluti ut
fundum ei emeres asłutpro eo sponderes.
tul gratia et mnandãtis. ueluti suanent
ut pecimiam subisuris credees ei. quirẽ
pdui ł ufituaretim aut si uolente te agere
cumeo exfid̾ tuiss oea causa mandet tibiut
cum reo agas periculo maudartas. uel
ut ipiꝰpericiuo stipileris aueo quemtibi
deleget mid quodtibi debuerat. lie¬
na autem causa tantum iteruent mã¬

Expanded text:
andatum contrahitur quinque modis, sive sua tantum gratia aliquis tibi mandet, sive sua et tua, sive alienia tantum, sive sua et aliena, sive tua et aliena. at si tua tantum gratia tibi mandatum sit, supervacuum est mandatum et ob id nulla ex eo obligatio nec mandati inter vos actio nascitur. Mandantis tantum gratia intervenit mandatum, veluti si quis tibi mandet, ut negotia eius gereres, vel ut fundum ei emeres, vel ut pro eo sponderes. Tua et mandantis, veluti si mandet tibi, ut pecuniam sub usuris crederes ei, qui in rem ipsius mutuaretur, aut si volente te agere cum eo ex fideiussoria causa mandet tibi, ut cum reo agas periculo mandantis, vel ut ipsius periculo stipuleris ab eo, quem tibi deleget in id quod tibi debuerat. Aliena autem causa intervenit ma
Abbreviated transcription (Latin):
nam cum meius locum als succedit ꝓ
¶moetuo ẜabetur itemsiquis exsocus mo q̃¬
le debiti p̃grauatia bouis sius cesserit.
⁊ id̾o pꝑ publica. aut priuata debita sub
te᷑ noua uidetur inciꝑe societas socius socio
de nomine quessituma est. pre ualuit tũ ⁊̃
culpe nomine tenerieum. culpa autem
nonad exactissimam diligentiam dirigẽ¬
da est. sufficit enim talem diligentiam inꝰ
nimibus rebus adhibere sociũ qualem in¬
siuis rebias adhibere solet. Nam qui parũ¬

Expanded text:
nam cum in eius locum alius succedit, pro nam cum in eius locum alius succedit, pro mortuo habetur. Item si quis ex sociis mole debiti praegravatus bonis suis cesserit et ideo propter publica aut propter privata debita substem, nova videtur incipere societas. Socius socio tiae nomine, quaesitum est: praevaluit tamen, etiam culpae nomine teneri eum. culpa autem non ad exactissimam diligentiam dirigenda est: sufficit enim talem diligentiam in communibus rebus adhibere socium, qualem suis rebus adhibere solet. nam qui paru
Abbreviated transcription (Latin):
iua quoꝙ quod pretermissum est eand̃
partem secuari ¶¶anet autera societaᷤᷤ
eouiꝙ donec ineodemi consensu perse¬
uerauerint. at cum aliquis tenuntiaue¬
tit societati soluitur societas sed plane.
siquis callide inhoc renuntiauerit socie¬
tati. ut obueniens aliquod lugum solꝰ
dauerit societati. ut hereditatem solus
lutri faceret. cogitur hoc lucrim com¬
anuicare. siciiud uero aliud iucrifaciat
quod noncaptanerit ad ipsum solum
ꝑtinet. ei uero ci remnitiatum est. qͥc¬
quid omnino post renuntiatamsocietatẽ
tatem contrahit ẽtam ꝑsonami sibiele¬
git Seo ⁊ si consensu pliraiũ societas coꝙ¬
itasit. morte unius socii soluit i e. et si
plures suꝑsint. nisisi incoeuuda societate
aliter conuenerit Itemsi alicꝰ reicontrat q̃
tasocietas ut. ⁊ smis negotio impositus
sit. finitur societas p̃ublicatione quoꝙ
disgꝑahi societatem manifestum. est.si¬
lis n imiuersa bona socii publicentur.

Expanded text:
in eo quoque quod praetermissum est eandem in eo quoque quod praetermissum est eandem partem servari Manet autem societas eo usque, donec in eodem consensu perseveraverint: at cum aliquis renuntiaverit societati, solvitur societas. sed plane si quis callide in hoc renuntiaverit societati ut obveniens aliquod lucrum soluntiaverit societati ut hereditatem solus lucrifaceret, cogitur hoc lucrum communicare: si quid vero aliud lucri faceret quod non captaverit, ad ipsum solum pertinet: ei vero cui renuntiatum est, quidquid omnino post renuntiatam societatemtatem contrahit certam personam sibi elegit. sed et si consensu plurium societas coita sit, morte unius socii solvitur etsi plures supersint, nisi si in coeunda societate aliter convenerit. Item si alicuius rei contracta societas sit et finis negotio impositus est, finitur societas. Publicatione quoque distrahi societatem manifestum est, scilicet si universa bona socii publicentur:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes. et inlicuo⁊ nidamppo spectantuy.
quod siexp̃sse fuerint ꝑtes hec suari oe¬
bent. Nec euim unquam dubium fuit
cuinualeat conuentio. si duo it̾sepat¬
ti ssist. ut adinum quidemdue ꝑtes dãp¬
ai t lucri ꝑtineant. ad alium uerot̾cia.
Deitia sane conuentione quesitm est. si
ticius et eius inderse paca sunt ut adticiũ
bet haberi ꝯuendo gonitus mutiꝰ cõtra
nͣm societatis ⁊ alempact̃õniem ẽẽ existinia¬
seo seruuis sulpici suuis sendentia p̃ua¬
luit contrasensit. uia sepe quorundam
it a praciosa est opera insocietate. ut eo ᷤ
iustum sit meliore conditione insocietatẽ
admitci ⁊ iam tita ahiri posse societa¬
teui nondubitatur ut alter pecumam cõ
obtinuit. ut illud ꝙ couslit̾it posso conne¬
iure. ut quislucri ꝑtemferat dampno
nonteneatur quod ⁊ ip̃m sermus con¬
uenender abi existimauit auod tamẽ
intellig oportet ut si inaliqua re iucr̃
manquã dampinim illatum sit. cõpensa¬
tione factasolum quod suꝑ est intelligat᷑

Expanded text:
tes et in lucro et in damno spectantur. quodsi expressae fuerint partes, hae servari debent: nec enim umquam dubium fuit, quin valeat conventio, si duo inter se pacti sunt ut ad unum quidem duae partes et damni et lucri pertineant, ad aliam tertia. De illa sane conventione quaesitum est, si Titius et Seius inter se pacti sunt, ut ad Titiubet haberi conventio? Quintus Mucius contra naturam societatis talem pactionem esse existimam. Servius Sulpicius, cuius sententia praevaluit, contra sentit, quia saepe quorundam ita pretiosa est opera in societate, ut eos iustum sit meliore condicione in societatem admitti: nam et ita coiri posse societatem non dubitatur, ut alter pecuniam conobtinuit, ut illud quoque constiterit, posse convenire, ut quis lucri partem ferat, damno non teneatur, quod et ipsum Servius convenienter sibi existimavit: quod tamen ita intellegi oportet, ut, si in aliqua re lucrum, in aliqua damnum allatum sit, compensatione facta, solum quod superest intellegatur
Abbreviated transcription (Latin):
iuder litem suam feceriti non ppe
ex malefic̃o obligatiis inidedur.S
quia ne q ex malebico obligaleus est. ͤ¬
⁊ utiq peccasse aliqͥr intelligitu. hioet
ꝑ mprudentiam. ideo indetur qͣi erma¬
leficio ceneril⁊ iqnantũ de ea re e¬
quum religuiont iudicantis iudebi¬
tur. penan sustmebie It ex cuiꝰ cena¬

Expanded text:
cerit, non proprie ex maleficio obligatus videtur. sed quia neque ex contractu obligatus est et utique peccasse aliquid intellegitur, licet per imprudentiam: ideo videtur quasi ex maleficio teneri, et in quantum de ea re aequum religioni iudicantis videbitur, poenam sustinebit. Item is, ex cuius coena
Abbreviated transcription (Latin):
ideo nõ ꝓpͥe exmalefico obligat᷑ in¬
telligit᷑. quia płmq obalteruis cul¬
pom denc̃tur. aut seruaut liberi.
cͥi simił eit isti qui ea ꝑte qͣ uilgo iterfi¬
en solet. id po̾itum aut suspensum hcͥ
qued pt̃ si ͤiderit alicui noscere. quo cãu
quod de iectum effusum ue ẽ dupli qͣn¬
ti dampnum daum sit constituta est
acc̃o Ob homiem libetur  cctisum qͥn¬
q̃gnita aureorum pena constituitui.
Si uero iuiet noscitũq eiẽe dicet᷑ qͣñt̃
obeam rem equirm iuditi undetur. acc̾o
datut. Iuder entm compittare deb mer¬
cedes medicis prestitas. ceterq impea¬
dia que inturatt̃e fẽa sunt. Pecea oꝑaũ
quib cariit aũ cariturꝰ ẽ ob id quod in¬
utił factus. est. E filus familias seor¬
sum a pr̃e h̃itauerit ⁊ qd̾ excenacło el
deietum eltusumue sit sine quod poĩt
suept̃srimue labuit eui casus pericłosꝰ
e sualiano placuit in pr̃em ullam ẽea¬
capone ant stabłi. tedolo aite finto. ed̾
innaue aut capone ¶ aut stabuls fc̃m

Expanded text:
em non proprie ex maleficio obligatus intellegitur, quia plerumque ob alterius culpam tenetur aut servi aut liberi. cui similis est is qui ea parte qua vulgo iter fieri solet id positum aut suspensum habet quod potest, si ceciderit, alicui nocere: quo casu quod deiectum effusumve est, dupli quanti damnum datum sit, constituta est actio. ob hominem vero liberum occisum quinquaginta aureorum poena constituitur: si vero vivet nocitumque ei esse dicetur, quantum ob eam rem aequum iudici videtur, actio datur: iudex enim computare debet mercedes medicis praestitas ceteraque impendia quae in curatione facta sunt, praeterea operarum quibus caruit, aut cariturus est, ob id quod inui nocere. ideo si filius familias seorsum a patre habitauerit et quid ex cenaculo eius deiectum effusumue sit siue quid positum suspensumue habuerit, cuius casus periculosus est, Iuliano placuit ‹in› patrem neque decauponae aut stabuli de damno aut furto, quod in naue aut caupona aut stabulo factum
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ raptoꝵ. ininriaꝵ. de dolo. Itm̃
tutele. mandati. depõiti. ducct nõ
ctͣriis accõnib Item ꝓsocio. que abu¬
cqͣ ꝑte directa esti ⁊ obid qͥlibet exso¬
cuis eo iudicõ d ampnatus ignoni¬
aliquis. au ex cͣctu debitor sit.
Om̃umi autem actionũ instienen¬
daꝵ pͥncipium abea ꝑte edicri ꝓfi¬
ciscitur qua pretor indicit de młus
uocando. utiq enĩ inpͥmis ad u̾sariꝰ¬

Expanded text:
 de dolo, item tutelae, mandati, depositi, directis non contrariis actionibus, item pro socio, quae ab utraque parte directa est, et ob id quilibet ex sociis eo iudicio damnatus ignomialiquis an ex contractu debitor sit. Omnium autem actionum instituendarum principium ab ea parte edicti proficiscitur qua praetor edicit de in ius vocando: utique enim in primis adversari
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a constitõe defercur. ⁊ Iamreus iͣr¬
nõ alit sus allegõnib utitur: nͥ pͥus
uiraũit. qud pitaus se bona instantia d¬
uti ad ccdicendum ꝑuenit at adu̾smsꝰ
inficiantes exqͥbusoam cãis dupliac¬
tio uł tͥpli constitiit᷑. ułuti si dampui
aũ abiuitio płis qm simpli est actio.
ulũti fucti manifesti qͣdrupli. nec ma¬
pluris qmͣ simpli est accio Item accorĩ
quoq calũpnia coħcetur. nam etiam¬
nr̃a constitõe. utͥnsq etiam ꝑtis aduo¬
ati nisiurand̾ subeunt: qͦd alia nr̃a
consticõne comp̃hensum est. hec au̾
indecimam ꝑctm litis accores mulcta

Expanded text:
ra constitutione defertur: nam reus non aliter suis allegationibus utitur, nisi prius iuraverit, quod putans se bona instantia uti ad contradicendum pervenit. at adversus infitiantes ex quibusdam causis dupli actio constituitur, veluti si damni ab initio pluris quam simpli actio est uelut furti manifesti quadrupli, nec mapluris quam simpli est actio. Actoris quoque calumnia coercetur mnostra constitutione. utriusque etiam partis advocati iusiurandum subeunt, quod alia nostra constitutione comprehensum est. haec autin partem decimam litis actorem multa
Abbreviated transcription (Latin):
dedit lib̾tates nelinoras cã ⁊ ne dehoc
queratur utrum mttandem creditorum
an nonfactum sit iccͥco rieluit a dici bo¬
na an audiendi et magis est ut audiri¬
debeant. ⁊ sideficiant uerba constitutio¬
nis. Sed cum multas ouiliones huinsmo¬
di constccitionis deesse prospeximus la¬
ta est anobis plenisũma constitutio in
quamitde species collate suit. quibns
ua hunismodi suocessionis plenissime.
est. effectum. quas exip̃a lecc̃one ostitu¬
tionis potest quis cognosterez ⁊¬

Expanded text:
dedit libertates vel mortis causa et, ne de hoc dedit libertates vel mortis causa et, ne de hoc quaeratur, utrum in fraudem creditorum an non factum sit, idcirco velint addici sibi bona, an audiendi debeant, etsi deficiant verba constitutionis. Sed cum multas divisiones eiusmodi constitutioni deesse perspeximus, lata est a nobis plenissima constitutio, in quam multae species collatae sunt, quibus ius huiusmodi successionis plenissimum est effectum: quas ex ipsa lectione constitutionis potest quis cognoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
testamento adita eẽt ¶hoc rescͥpto sub
nentum est. ⁊ lib̾tatib et defunctas ne
bona corm acreditori possideant᷑.
⁊ ueneat᷑. cerce si fuerint exhac ad
ticit enim defucti defenior et quidemi¬
doneus. qui desolito creditorib canes.
n primis hoc rescciptum locum h¬
bet quotiens testamento libertates o¬
de stͥ quid gͦ. Siquis intestatiũ decedẽs
codienus ub̾tates ded̾it noꝙ adita sit
ab tacestato hereditas. fauor constrar¬
ciouis debebit locum habere. certest
idestatus decedat. ⁊ codiciis ded̾it li¬
bettatem. competere eam nemini dubi¬
um. est tiute en corsitutioni locura
cẽ. uerba ostendint. tum nemo successor
abuidestato existat. ergo quamdin ui¬
certum sit ntrum existat an uon cessabit
grum restitu. p̃t admitti constitutio ⁊ ad
quia semel corapetierunt. hec constidu¬
dolibertatum tuendatum causa intͣ¬
ductaest. Ergo silibertates sint date
cessãt constitutio. quid ergosinnis

Expanded text:
testamento adita esset. ’ Hoctestamento adita esset. ’ Hocventum est et libertatibus et defunctis, ne bona eorum a creditoribus possideantur et veneant. certe si fuerint ex hac canditio; extitit enim defuncti defensor, et quidem idoneus, qui de solido creditoribus cavet. Inprimis hoc rescriptum totiens locum habet, quotiens testamento libertates datae sunt. quid ergo, si quis intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus decedat et codicillis dederit libertatem, competere eam nemini dubium est. Tunc constitutioni locum esse verba ostendunt, cum nemo successor ab intestato existat. ergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit grum restitui, potest admitti constitutio? et quae semel competierunt. Haec constitutio libertatum tuendarum causa introducta est: ergo si libertates nullae sint datae, cessat constitutio. quid ergo, si vivus
Abbreviated transcription (Latin):
mento. ex quo non aditur hereditas. ue¬
Rba nscripti ita se habent. si urgmio na
tatem alcrpsit nemine successore abin¬
testato existente ineam causambonaẽe
ceꝑunt. ut uemre debeant. is cui de ea re
quam earum que ꝑ sp̃em fid̾i cõmiffi re¬
lice sunt tuendarum gratia ad dicant᷑
tibi. si idonee creditorib cam̃s desoldo
quod quꝙ debetur somendo. IEt hiiqͥ¬
dem quib directa ub̾tas data. est ꝑiã.
libi erant᷑. ac si heditas adita ẽẽt. huaũ
quos heres rogat̃. manumittore. a te lu̾¬
tatem ꝯsequantum itaut sinon alia con¬
dicione uel bona tibi adici. quamut etiã
quidirecto ubertatem acceꝑunt ti lib̾¬
a fiant. Nam hinc ⁊ uoluntaticuesi
mentum aua ratione ueritumfiat. srfiscus
bonaagnoscere uoluerit: thiquireb nos¬
tris atcendunt scient cõmodo pecuniania¬
no peeferendam. lib̾tatis causam ⁊ ita
bona cogrudia ut lib̾tas his salua sit ã
eam adipiscipotuerant. sihereditas ex

Expanded text:
mento, ex quo non aditur hereditas, vemento, ex quo non aditur hereditas, veVerba rescripti ita se habent : ‘ Si Virginitatem quibusdam adscripsit, nemine successore ab intestato existente, in ea causa bona esse coeperunt ut veniri debeant: is cuius de ea re quam earum quae per speciem fideicommissi relictae sunt, tuendarum gratia addicantur tibi, si idonee creditoribus caveris de solido quod cuique debetur solvendo. et hi quidem quibus directa libertas data est perinde liberi erunt ac si hereditas adita esset : hi autem quos heres rogatus est manumittere a te libertatem consequantur : nisi si non alia condicione velis bona tibi addici quam ut etiam qui directo libertatem acceperunt tui liberti fiant; nam huic etiam voluntati tuae, si mentum alia ratione irritum fiat, si fiscus bona agnoscere voluerit, et hi qui rebus nostris attendunt scient, commodo pecuniario praeferendam libertatis causam, et ita bona cogenda ut libertas his salva sit qui eam adipisci potuerunt si hereditas ex
Abbreviated transcription (Latin):
toris edicto sed eo iure quod ꝯseasu re¬
ceptum est intrõductłum est. eoce enĩ
cum paderfamilias se se marrogationẽ
dat omnes res euis corꝑales et in corpera¬
les quaꝑ ei debite sunt arrogatori aña
quidem pleno iure ad quirebantur ex
nes et ius agnationis. uius ⁊ enim etulu
fructus ucethis antia ꝯmui̾abantur. at¬
tamen captas dininutione. minima eos
tolli nostra prehibuit constitutio. Nũc
autem eandem nos ad quisitionem que
perarrogationem fiebat coartausmus
adssmilitudinem naturalium paren¬
tum. Nichil enum aliliuid insi cr̃amodo
usies fructus tamnaturalib patribus
quam ad optiuis ꝑfilios familias ad qͥ¬
ritur. ihis rebus que extrans ecus fi¬
liis obueniunt. domino eis in degro ser¬
nato. Mortuo auteni filio arioga¬
to inadoptina familia etiam domi¬
ditoribus ꝑcõpetentes nr̃os magidratꝰ.
bona que eorum cumnsusritu sut᷑a
fuissent. si se alieno iuri non subieciᷤ¬
set possid̾e. ⁊ legitamo modo ea dispon̾e

Expanded text:
aetoris edicto, sed eo iure quod consensu receptum est, introducta est. Ecce enim cum paterfamilias sese in adrogationem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque ei debitae sunt adrogatori ante quidem pleno iure adquirebantur. exnes et ius adgnationis. usus etenim et usus fructus, licet his antea connumerabantur, attamen capitis deminutione minima eos tolli nostra prohibuit constitutio. Nunc autem nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitudinem naturalium parentum: nihil etenim aliud nisi tantummodo usus fructus tam naturalibus patribus quam adoptivis per filiosfamilias adquiritur in his rebus quae extrinsecus filiis obveniunt, dominio eis integro servato: mortuo autem filio adrogato in adoptiva familia etiam domiditoribus per competentes nostros magistratus bona, quae eius cum usu fructu futura fuissent, si se alieno iuri non subiecisset, possidere et legitimo modo ea disponere
Abbreviated transcription (Latin):
c̾de sit acdori probare quid eiis inder sit Itaꝙ¬
na debet suta factumponsit. tunc pene nõie
ꝙ. aureos dare sponde s eo si quedam fĩ que¬
dam nonfieci. una eademꝙ conceptione stipłe¬
tire clansula erit huimodi adiciendai. siad ꝙ¬
uersus eã factum erit. siue qułidꝰ itafactum
nonerit: cuuc pene nomine. xaureos da¬
re spondes

Expanded text:
cesse sit actori probare, quid eius intersit. itacesse sit actori probare, quid eius intersit. itana debet: ‘ si ita factum non erit, tum poenae nomine decem aureos dare spondes? ’ sed si quaedam fieri, quaedam non fieri una eademque conceptione stipuletur, clausula erit huiusmodi adicienda: ‘ si adversus ea factum erit sive quid ita factum non erit, tunc poenae nomine decem aureos dare sp
Abbreviated transcription (Latin):
sistipualatus ẽet cumnorietur sibi dari.
Exconditionali stpulatione tanum speᷤᷤ q¬
eit debitum iri. eamꝙ ipsam spemtraus¬
existat mors nobis ꝯtigerit. ¶ oca ⁊ q
inseri stipusatidui solent. uoluti cartagine
dare spondes que stipło licet pure sieriui¬
deatur. tamen reipsa habet dempus iui¬
ectum. quo ꝓunissor utatur ad pecunã
kartagine dandam. Et ideo siquisita ro¬
me stipuledur. hodie kartagine dare spõ¬
sit pͣromissio onditiones que ad pter¬
tum tempꝰ ues ad presens referuntur.
aut statim uifirmant obligationem aut õ¬
si ea ita nonsint. nicħ ualet stipło. Sin au¬
demitase habent: statimualet. Que enim ⁊¬
⁊ꝑrenum naturam certasunt: uonmnoran¬
fur obligationem. licet apuo nos. incerta
sunt. ¶onsolum te ͭ ininpusatum dedu ꝗ
cipossunt. sed etiam facta ut sistipulemur
ladionib optimum erit penamsubicere ne
quntatas itipulationis inicertosit. ac ue¬

Expanded text:
si stipulatus esset cum morietur dari sibi. si stipulatus esset cum morietur dari sibi. ex condicionali stipulatione tantum spes est debitum iri, eamque ipsam spem transexistat, mors nobis contigerit. Loca etiam inseri stipulationi solent, veluti ‘ Carthagine dare spondes? ’ quae stipulatio licet pure fieri videatur, tamen re ipsa habet tempus iniectum, quo promissor utatur ad pecuniam Carthagine dandam. et ideo si quis ita Romae stipuletur ‘ hodie Carthagine dare sposit repromissio. Condiciones, quae ad praeteritum vel ad praesens tempus referuntur, aut statim infirmant obligationem aut osi ea ita non sunt, nihil valet stipulatio: sin autem ita se habent, statim valent. quae enim per rerum naturam certa sunt non morantur obligationem, licet apud nos incerta sint. Non solum res in stipulatum deduci possunt, sed etiam facta: ut si stipulemur lationibus optimum erit poenam subicere, ne quantitas stipulationis in incerto sit ac ne
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾at. licet quib amꝙ uerbis expressũ
est Dm̃ns stipulatio aut ꝑure. aut indiem.
aut subcondiogne fit pure ueluti.u. an
reos dare spondes dcł confestim pecipotea
Iñdiem: cum adiecto die quo pecuma solua¬
Tr. stipulatio fit. ueluti .x. aurros dare¬
spondes primis kłi marcis Id audem ad̾¬
indiem stipislamur statim quidem debe.¬
turseos priusquam dies ueniat non pot̾ ꝑe
certum est ineodie inq̃iti prorissum est
datum noncẽ priꝰquamis pretereat. At
siita supulerif .xarireos aumios quo¬
aduitam dare pondes. ⁊ purefact̾a obli¬
gatio itelligitur. et ꝑpetuatur. quia ad
tempus deberi nonpotest. s ħes petendo¬
pacci exceptione submonebitur sub cõ¬
dicione stipeło fit. cum inaliquem casum
difertur obligatio. ut si aliquid factum fũ¬
it. uel nonfuerit scipuło cõmitadur. ueluti
scricius consul facis fuerit .u. aineos
dare spondes siquisita stipulet᷑: suincapito

Expanded text:
siderat, licet quibuscumque verbis expressus siderat, licet quibuscumque verbis expressus est. Omnis stipulatio aut pure aut in diem aut sub condicione fit. pure veluti ‘ quinque aureos dare spondes? ’ idque confestim peti potest. in diem, cum adiecto die, quo pecunia solvatur, stipulatio fit: veluti ‘ decem aureos primis kalendis Martiis dare in diem stipulamur, statim quidem debetur, sed peti priusquam dies veniat non potest acertum est, eo die in quem promissum est datum non esse, priusquam is pretereat. At si ita stipulaveris, X aureos annuos, quod vivam dare spondeo et pure facta obligatio intelligitur et perpetuatur, quia ad tempus deberi non potest, spacti exceptione submovebitur. Sub condicione stipulatio fit, cum in aliquem casum differtur obligatio, ut, si aliquid factum fuerit aut non fuerit, stipulatio committatur, veluti ‘ si Titius consul factus fuerit, quinque aureos dare spondes? ’ si quis ita stipuletur ‘ si in Capito
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. nccimpedm creditum petere. ⁊
dari fieriue nobis stipidamur. Exqua due
peofitistuntux acciones tam certi condict̃o
si certa sit stipusatio quatti ex stipulatu si
sit incerta. que hoc nomune inde utitur.
quiastipuluiti apud ueteres firmũ aꝑ¬
pellabatur forte astipite descendẽs n
hac enim re olim talia uerbatradita fue¬
rant. Spondes Spondeo. ꝑromitis. ꝑromlto
fid̾ipromiti. fidipromito. fid̾i ubes. fi¬
d̾imba. dabis. dało. facies. faciam utrũ a
latira an greca. uel quabilet lingna scipi¬
ł cncipiatta nichinteꝑest. scił. sintere
stipisant̃t mtellectiih ilua ingue
ħat arer necẽe est. eadem lingua utriuncy
uti s sufficit congruenter adiuterrogat
responde. Quin etiam duo grecilatia lin¬
qua obligationẽ conth̃e põst. ẽd ħsolã¬
mã uerba oli quideamnusnfruerunt. p̾c
antem leomiana constndio lada est q̃ solemp¬
nstate uerborum sublata sensum tꝰ sonã¬
tem iudellectum abutraq ꝑte solum de¬

Expanded text:
e nec impediri creditum petere. TIdari fierive nobis stipulamur. ex qua duae proficiscuntur actiones, tam condictio, si certa sit stipulatio, quam ex stipulatu, si incerta. quae hoc nomine inde utitur, quia stipulum apud veteres firmum appellabatur, forte a stipite descendens. In hac re olim talia verba tradita fuerunt: spondes? spondeo, promittis? promitto, fidepromittis? fidepromitto, fideiubes? fideiubeo, dabis? dabo, facies? faciam. utrum autem Latina an Graeca vel qua alia lingua stipulatio concipiatur, nihil interest, scilicet si uterque stipulantium intellectum huius linguae habeat: nec necesse est eadem lingua utrumque uti, sed sufficit congruenter ad interrogatum respondere: quin etiam duo Graeci Latina lingua obligationem contrahere possunt. sed haec sollemnia verba olim quidem in usu fuerunt: postea autem Leoniana constitutio lata est, quae, sollemnitate verborum sublata, sensum et consonantem intellectum ab utraque parte solum de
Abbreviated transcription (Latin):
siti. quietipse de ea re quam acceꝑit res¬
tenedar. Itaq securus est quiparum di
endam tradit sue facilitati idimpnta¬
re debet freditor quoꝙ qui pignus acce¬
pit re obugatur. qua t ipse de ea ip̃a re
quam accepit ressiduenda tenetur accio¬
ne pignoraticia. Sed quĩa pignus utr̃i¬
usꝙ graciadatur. datur. ⁊ debitoris
quo magis pecunia ei crederetur. ⁊
creditoris quo magis ei uituto sit cre¬
ditum placu̾it sufficere quidem ad eã
rem custodiendam exactam diligen
tiam adhib̾e. quam si prestiterit et aliqͦ¬

Expanded text:
siti, qui et ipse de ea re quam accepit ressiti, qui et ipse de ea re quam accepit restenetur: itaque securus est qui parum diendam tradidit, suae facilitati id imputare debet. Creditor quoque qui pignus accepit re obligatur, qui et ipse de ea ipsa re quam accepit restituenda tenetur actione pigneraticia. sed quia pignus utriusque gratia datur, et debitoris, quo magis ei pecunia crederetur, et creditoris, quo magis ei in tuto sit creditum, placuit sufficere, quod ad eam rem custtiam adhiberet; quam si prestiterit et si