comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ro considerat᷑: Tune facile gͥ somp¬
niis fides habenda ñ est: ne forte sa¬
thanas inangłm lucis se transformãs
quemlibet in cautum fallat. et aliqͣ
erroris fraude decipiat: Nonnũ qͣm¬
interclum demones deceptoria. frar:¬
cde ita quosdam curiosos obseruan
tesq illudunt: ut sompnia ñ alider
euemant qm ostendunt᷑. Ut enim
multis fallant: int̾clum et uera ꝓ¬
nuntiant. S qmuis ita adeidant
contẽpnencda st̃. neforte cie illusi me
ꝓcedant: recolentes de timon ũ cͥp¬
ture clicentis: Si dix int uobi: et
ita euenerit: ñ credatis: Soripia si¬
die noctuq sͥ imꝰ inatui: Mentes
enĩ ñ numqͣm ipia sompnia sͥ fingui¬
gunt: Sepe dum pͥoram la ꝑtristẽ
hec gehenne unclictam in nobis ip¬
sis recolendo imaginamur:. Huiꝰmo¬
di mentis imaginatione. aut depre¬
teritis ad missis. aut de futuris sup¬
pliciis memorie uigilantib fiunt:
et ꝑuisiones sompniaq occurrunt:
et cogitantum mentes coneutiunt:

Expanded text:
ro consideratur. Tam facile igitur somro consideratur. Tam facile igitur somniis fides adhibenda non est, ne forte Satanas, in angelum lucis se transformans, quemlibet incautum fallat, et aliqua erroris fraude decipiat. 9. Nonnunquam daemones deceptoria fraude ita quosdam curiosos observant, eisque illudunt, ut quaedam somnia non aliter eveniant quam ostenduntur. Ut enim in multis fallant, interdum et vera pronuntiant. Sed quamvis ita accidant, contemnenda sunt, ne forte de illusione procedant, recolentes testimonium Scripturae dicita evenerit, non credatis . Somnia situque sibi imaginatur. Mentes enim nonnunquam ipsae sibi somnia fingunt. 11. Saepe dum priora mala per tristem haec gehennae vindictam in nobis ipsis recolendo imaginamur. Hujusmodi mentis imaginationes, quae aut de praeteritis admissis, aut de futuri supplicii memoria vigilantibus fiunt, et per visiones somniaque occurrunt, et cogitationum mentes 279 concutiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ exꝑientiam nota st̃: quedam
uero ex ꝓpria cogitatione oriunt᷑:
Nam sepe que indie cogitamus:
in noctib recognoscimꝰ: Non nulle
autem uisiones spũum immun¬
dorum fiunt illusione: salomo¬
ne ꝓbante: Multos in quit erra¬
re fecert̃ sompnia et yrsiones
uane: Porro quosim iusto fiunt
rr. sic a legit᷑ in lege cle ioseph
filio iacob. qui sompnio fratrib
p̾ferendus dicit᷑: uł sic̃ in euange¬
lio cle ioseph sponso marie. qͥ ut
fugeret cum puero in egyptum
atq item cogitatione et reuela¬
tione. daniele ꝓbante: Tu inqͥt
rex cogitare cepisti instratu tuo
quid eẽt fut᷑um post hec: et qui
reuelat misteria. ostendit tͥ qͤ¬
uentura st̃: Et enim sepe ea inqͥb
cogitationũ nr̃aꝵ sensum porri¬
gimꝰ quodam mentis excessure.¬
uelant᷑ elum requiescimꝰ: Quam¬
uis ñ nulla uera sint sompnia:
facile tamen eis credi opus ñ est:
qͥa diu̾sis imaginationũ qualita¬
tib oriunt᷑: et unde ueniant ra¬

Expanded text:
per experientiam nota sunt. Quaedam per experientiam nota sunt. Quaedam vero ex propria cogitatione oriuntur; nam saepe quae in die cogitamus, in noctibus recognoscimus. 7. Nonnullae autem visiones spirituum immundorum fiunt illusione, Salomone probante: Multos, inquit, errare fecerunt somnia, et illusiones vanae. Porro quaedam justo fiunt io, sicut legitur in lege de Joseph filio Jacob, qui somnio fratribus praeferendus praedicitur . Vel sicut in Evangelio de Joseph sponso Mariae, qui ut fugeret cum puero in Aegyptum atque item cogitatione et revelatione, Daniele dicente: Tu, inquit, rex, cogitare coepisti in stratu tuo quid esset futurum post haec, et qui revelat mysteria ostendit tibi quae futura sunt . Etenim saepe ea in quibus cogitationum nostrarum sensum porrigimus, quodam mentis excessu revelantur, dum requiescimus. 8. Quamvis nonnulla vera sint somnia, facile tamen eis credi 278 non opus est, quia diversis imaginationum qualitatibus oriuntur, et unde veniant ra
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ uacua ꝓsꝑitate clemulcent: mͦ
uana formicline terrent: Qui aut̾
nullis aut raris sunt conscii delic¬
tis: aut numqͣm aut raro noctur¬
no quiescentes. interlum etiam ꝑ
soporem queclam arthana et misti¬
ca contuent᷑ ac uiclent: Qui uͦ corcla
sua grauiorib uitiis polluert̃: con¬
scientie pauore illus species tremen¬
das aspiciunt: Fallax enin imago
mentes miseroꝵ liuersis elua
imaginib: et quos ugilantes in
uitia traxit: clormientes fatigat
ut numqmͣa securos requiescere si¬
nat: Non numqm etiam electorũ
mentes horrendis imaginib somp
nant᷑: et quos uigilantes. uiti is
temptant nec suꝑant.:⁊ a criter dor¬
mientes impugnant: Scĩ autem
et si admomentũ huiꝰmodi uisio¬
nib cõmoueant᷑. mox euigilan¬
tes. illusionum uanitates despi¬
tiunt: intentionemq suam ꝓ¬
se st̃ qualitates sompnioꝵ: Que¬
dam enĩ ex saturitate seu inaniti¬
one uentris occurrunt. que etiã

Expanded text:
modo vacua prosperitate demulcent, modo modo vacua prosperitate demulcent, modo vana formidine terrent. 3. Qui aut nullis, aut raris conscii sunt delictis, aut nunquam, aut raro terrorno quiescentes, interdum etiam per soporem quaedam arcana et mystica contuentur ac vident. Qui vero corda sua gravioribus vitiis polluerunt, conscientiae pavore illusi species tremendas aspiciunt. Fallax enim imago mentes miserorum diversis illudit imaginibus; et quos vigilantes in vita traxit, dormientes fatigat, ut nunquam securos requiescere sinat. 4. Nonnunquam etiam electorum mentes horrendis imaginibus 277 nantur; et quos vigilantes vitiis tentant, nec superant, acriter dormientes impugnant. 5. Sancti autem etsi ad momentum hujusmodi visionibus commoveantur, mox tamen evigilantes illusionum vanitates despiciunt, intentionemque suam pversae qualitates sunt somniorum. Quaedam enim ex saturitate, seu inanitione occurrunt, quae etiam
Abbreviated transcription (Latin):
re uite eterne ñ pot᷑: quia piꝰ dñs ad
dampnationẽ culpe ñ reputat: qd̾
de sue maiestatis ꝑmissu nolens qͥ
patit᷑ portat: Nam ibi peccamus:
ubi cupiditatẽ uł uolinitatem de¬
flectimus: Ubi uero iuolenter ad¬
dicimur et si facinus aut flagitium
ñ est: miseria tamen ꝓflagitio &
facinore ẽ: S qui cdm ꝓirrogata
bio caret facinore:
tib occurrentes humanos
sensus ꝑuisiones conturbant: ut
desꝑatione peccatorũ mentẽ conu̾¬
si ꝑsoporem turbant: horrendaq:
gehenne incenclia minitent: Non¬
numqͣm autẽ et aꝑta impugnatio¬
ne grassantes. humana corpora uer
maloꝵ fit aduindictam. iustoꝵ ad
tolerantie głam: Plerumq immũ¬
di sp̃s eos quos incumbere in amo¬
re scl̃i conspiciunt. dormientes qͣdã
uana spei ꝓsꝑitate deludunt: quos¬
dam uero quos formidare aliqua ꝑ¬
uersa ꝑsentiunt. dormientes inani
terrore concutiunt: sicq miserorũ
corla uariis illusionib temptantes

Expanded text:
re vitae aeternae non potest, quia pius Dominus ad re vitae aeternae non potest, quia pius Dominus ad damnationem culpae non reputat, quod de suae majestatis permissu nolens qui patitur portat. Nam ibi peccamus ubi per cupiditatem vel voluntatem deflectimus. Ubi vero violenter addicimur, etsi facinus aut flagitium non est, miseria tamen pro flagitio et facinere est. Sed qui Deum pro irrogata bio caret facinore. tibus occurrentes humanos sensus per visiones conturbant, ut desperatione peccatorum mentem conversi per soporem conturbant, horridaque gehennae supplicia minitant. Nonnunquam autem et aperta impugnatione grassantes humana corpora 276 malis fit ad vindictam, justis ad tolerantiae gloriam. 2. Plerumque immundi spiritus eos quos incumbere in saeculi amore conspiciunt, dormientes quadam vana spei prosperitate illudunt. Quosdam vero, quos formidare aliqua adversa praesentiunt, dormientes inani terrore concutiunt. Sicque miserorum corda variis illusionibus intentantes,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾roribq eorũ afflicti humilient᷑.
peniteant et saluent᷑: sic̃ et apłs
corithiis scribens ait: traclere
huimodi sathane in int̾itum car¬
nis. ut sp̃s saluus sit: Utile ẽ enĩ
quoslam peccantes ut inanima
saluent᷑. sathane corporaliter cle¬
putari: quatinꝰ expresenti correp
bulationes torcles illi exaggerat:¬
aut clolores corporis suscitat: Hinc
carnis. angłs sathane qui me colafi¬
num clolorib clemones truciant:
atq interclum usq ad desꝑationis
angustiam coartat᷑: ꝑmanenti autẽ
inlei amore anime. et ip̃sa talis an¬
gustia ad meritum ꝓficit: Nam si¬
ue manima. siue in corpore. ꝑ instine¬
tum immundoꝵ sp̃uum quelibet ad¬
su id patit᷑. Quod si hoc ipsum add̾
ñ sustineamus: iste ñ separatur: a d̾o
s coniungit᷑: qͣmlibet atroci angꝰ¬
tia torqueat᷑. Multa ad u̾sa iustus
inanima patitur̾ instigatione de¬
monum: s talib temptamentis ꝑi¬

Expanded text:
terroribusque eorum afflicti humilientur, terroribusque eorum afflicti humilientur, poeniteant et salventur, sicut et Apostolus Corinthiis scribens, dicit: Tradere hujusmodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit . Utile est enim quosdam peccantes, ut in anima salventur, Satanae corporaliter deputari, quatenus ex praesenti correptbulationes cordis illi exaggerat,aut dolores corporis suscitat. Hinc carnis angelus Satanae, qui me colaphinum dolounde interdum usque ad desperationis angustiam coarctatur. Permanenti autem in Dei amore animae et ipsa talis angustia ad meritum proficit. Nam sive in animo, sive in corpore per instinctum immundorum spirituum quilibet jsu id patitur. Quod si hoc ipsum ad Dei tineamus , » iste non separatur a Deo, sed conjungitur, qualibet atroci angustia torqueatur. Multa justus adversa in anima patitur, instigatione daemonum, sed talibus tentamentis peri
Abbreviated transcription (Latin):
rursus occulta miseratione ab
eiꝰ ore eripiunt᷑: et saluti restitu¬
unt᷑: Nam sepe multos quos an¬
tiquus hostis luxurie uoragine
mersos tenuit: potentia diuina
ꝑpenitentiã ab eius faucib trax
dum alibi scriptum sit de eo. fe¬
num sĩc̃ bos comeclet: nͥ qd̾ in
oculis dei st̃ fenum. qui electus
cyb sccd̃m homines esse uident᷑:
Ae ꝑhoc qui de bonoꝵ numero
ꝑeunt. apud homines electi:
apud dm fenum existunt: Eum
diabolus iam deglutisse dicit᷑.
quem ꝑfecto scelere cleuorasse
uidetur. Cum uͦ quem ñ cleglu¬
ciuit oꝑis ꝑfectione. s tẽptatio¬
num illecebris mordet ut cleuo¬
ret: ad huc in maxillam man¬
dit: Unde & paulus stimulos¬
habet carnis qiib humiliet᷑:
ñ habet peccandi ꝑfectionem qͣ
occultis urit cupiditatib: Qui
clam ob incorreptibilem iniqͥta¬
tem qͥa sponte ñ corrigunt᷑. im¬
muncdis spiritib uexandi tradũ¬
tur: ut arripiendi eos clemones
corporaliter habeant potestatem:

Expanded text:
judicii occulta miseratione ab judicii occulta miseratione ab ejus ore eripiuntur et saluti restituuntur. Nam saepe multos quos antiqumersos tenuit, potentia divina per poenitentiam ab ejus faucibus traxidum alibi scriptum est de illo: « Fenum ut bos comedet , » nisi quod in oculis Dei fenum sunt, qui electus cibus secundum homines videntur. Ac per hoc qui de bonorum numero pereunt, apud homines electi, apud Deum fenum existunt. Tum diabolus jam deglutisse dicitur quem jam perfecto scelere devorasse videtur. Eum vero quem non deglutivit operis perfectione, sed tentationum illecebris mordet ut devoret, adhuc quasi in maxilla mandit. Unde et Paulus habet stimulos carnis quibus humilietur, non habet peccandi perfectionem qua lloquens occultis urit cupiditatibus. 34. Quidam ob incorreptibilem iniquitatem, quia sponte non corriguntur, immundis spiritibus vexandi traduntur, ut arripiendi eos daemones corporaliter habeant potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
sua diabolus oꝑat᷑. sortitur uocabula:
ita ut qd̾ singuli agunt incitante
illo. ipse nominetur exeo: Quem
enim ñ clecipit cliabolus uncle ani¬
mal ẽ hoc ẽ ꝑcarnis luxuriam: tẽp¬
tat unde serpens ẽ: hoc ẽ cupilita¬
tis ac nocendi malicia: Quẽ enĩ nͨ
sic decipit. insidiat᷑ uncle auns ẽ: hoc
ẽsuꝑbie ruina: Undiq enun dolos
p̾parat: quo usq inueniat uiam ꝑ
quam in cautum decipiat. Aliud ẽ
intrare in mentem cuius qͣm cliabo¬
lum: aliud uͦ in habitare: Nam &
in corclib scõrum ingredit᷑ dum
malas suggestiones in sinuat.: s
ñ habitat ineis: qͥa in suo corpore
ñ eos transclucit: Qui uͦ in corpore
eius st̃ in ipsis habitat: qͥa ipsi st̃¬
templum eiꝰ: Et si subripiat men
tem electorũ diabolus. ñ tamen ĩ
eis requiescit. sicut incordib re¬
ꝓboꝵ. nam calore ficlei mox ex¬
cͥitatur. ut abelectis exeat: Non¬
nulli quos iam auido ore cliabo¬
lus deuorauerat diuini iudicii

Expanded text:
sua diabolus operatur, sortitur vocabula: sua diabolus operatur, sortitur vocabula: ita ut quod singuli agunt, incitante illo, ipse nominetur ex eo. Quem enim non decipit diabolus? Unde animal est, hoc est, per carnis luxuriam tentat; unde serpens est, hoc est, cupiditatis ac nocendi malitia. Quem autem nec sic decipit, insidiatur ei; unde avis est, hoc est, superbiae ruina. Undique enim dolos praeparat, quousque inveniat viam per quam incautum decipiat. 29. Aliud est intrare mentem cujusquam diabolum, aliud vero inhabitare. Nam et in cordibus sanctorum ingreditur, dum malas suggestiones insinuat; sed non habitat in eis, quia in suo corpore non eos transducit. Qui vero in corpore ejus sunt, ipsos inhabitat, quia ipsi sunttibus electorum diabolus, non autem in eis requiescit, sicut in cordibus reproborum. Nam calore ficitatur, ut exeat ab electis. Nonnulli jam avido ore diabolus devoraverat, rursus divini
Abbreviated transcription (Latin):
onem adhibeat et temptationem:
lege balaam qui infigura diaboli
contra popłm dei ex ea parte ꝑnicio¬
sos precepit p̾tendere laqueos: ex¬
o qua sensit eos facilius eẽ lapsurus.
Nam et qui aquam alicubi dedu¬
cit: ñ eam ꝑaliam partem mittit.
nisi ubi impetum ei intendit: Nul
lus cul ꝑam ũ estimet qmͣ excon¬
sparsio  ne ꝓpria sustinet: s
quan tum ualet. contra id qd̃
tolerat pugnet: Nam si conspar¬
sioni ceditur: temptationi uł ui¬
tio nequaqm resistit᷑. Ideo cliabo¬
lus insacris eloquiis beemoth id
ẽ animal dicit᷑: quia de celis lap¬
sus ad terras cecidit. Ideo leuia¬
than id ẽ serpens de aquis: qͥa in
huꝰ seculi mare uolubili uersat᷑
astutia: Auis uero ꝓpt̾ea nominat᷑.
quia ꝑ suꝑbiam ad alta sustollit᷑. sc
recte his t̾rib uocabulis appellat᷑:
quia ꝓsuo merito a erem quasi auis
ꝓcarcere meruit: Terram ut animal
in hiuꝰ scłi mare in sana iactetur fluc

Expanded text:
onem adhibeat et tentationem . onem adhibeat et tentationem . Lege Balaam, qui in figura diaboli contra populum Dei ex ea parte praecipit perniciosos praetendere laqueos, ex qua sentit eos facilius esse lapsuros. Nam et qui aquam alicubi deducit, non eam per aliam partem mittit, nisi ubi impetum ejus intendit. 272 26. Nullus culpam existimet, quam ex conspersione propria sustinet; sed, quantum valet, contra id quod tolerat pugnet. Nam si conspersioni ceditur, tentationi vel vitio nequaquam resistitur. 27. Ideo diabolus in sacris eloquiis Behemoth, id est, animal dicitur, quia de coelis lapsus ad terras cecidit. Ideo Leviathan, id est, serpens de aquis, quia in hujus saeculi mari volubili versatur astutia. Avis vero propterea nominatur, quia per superbiam ad alta sustollitur. Et recte his tribus vocabulis appellatur, quia pro suo merito aerem, quasi avis, pro carcere meruit; terram, ut animal in hujus saeculi mari insana jactetur fluct
Abbreviated transcription (Latin):
do deludit: Nunc enĩ ꝓmissis de¬
cipit.: nc̃ reb transitoriis quasi ne¬
cessariis illicit.⁊ ñc etiam ipsa infer¬
ni supplicia quasi leuia et transito¬
ria suggerit: quatinꝰ miseroꝵ corda
incupiclitatem lasciuiamq dissol¬
uat. ⁊ secumq ad tartara clucat:
Argumenta machinationum
malaꝵq cogitationũ semina q̃
incorclib ħominum cliabolus
fundit: ita sepe undiq captã
implicant animam: ut exqͣ
uerit. sine ꝑiculo exire ñ pos¬
sit: ueluti si iures hoc facere.
qd̾ si feceris pecces. si ñ feceris:
reus ꝑiurii sis: In tanto gͦ ma¬
li discrimine ut euaclencli adi¬
tus pateat. mirora poti eligen¬
da sunt: ut maiora uitent᷑:. Diabo¬
lus quando decipere quemqm que¬
rit. prius naturam uniꝰcuiꝰq inten¬
clit: et inde se amplicat. unde ap¬
tum hominẽ adpeccandum inspexe¬
temptat qua eo ꝑ excrescentẽ humo¬
rem facile inclinari ad uitia cons¬
picit: ut sccłm humoris consparsi¬

Expanded text:
do deludit. Nunc enim promissis dedo deludit. Nunc enim promissis decipit; nunc rebus transitoriis, quasi necessariis, illicit; nunc etiam ipsa inferni supplicia, quasi levia, et transitoria, suggerit; quatenus miserorum corda in cupiditatem, lasciviamque dissolvat, secumque ad tartara ducat. 23. Argumenta machinationum malarumque cogitationum semina, quae in cordibus hominum diabolus fundit, ita saepe undique captam implicant mentem, ut ex qua verit, sine periculo exire non possit, veluti si jures hoc facere, quod si feceris, pecces; si non feceris, reus perjurii sis. In tanto ergo mali discrimine, ut evadendi aditus pateat, minora potius eligenda sunt, ut majora vitentur. 24. Diabolus, quando decipere quemquam quaerit, prius naturam uniuscujusque intendit, et inde se applicat, unde aptum hominem ad peccandum inspexetentat, qua eos per excrescentem humorem facile inclinari ad vitia conspicit, ut secundum humoris conspersi
Abbreviated transcription (Latin):
tamenta contraria: exemplo diũ qͥ
se pꝰ baptismum passus est a diabo
lo temptari: Diabolus scõs homi¬
nes ñ teuendo possidet: s temptan¬
do ꝑsequit᷑. Nam qͥa ñ in eis inttͥn¬
secus regnat. contra eos extrinsecus
pugnat: et qui interius amisit do¬
minieũ exterius cõmouet bellum:
Tunc contra eos quos possidet acriꝰ
quando ad xp̃i imꝑium exire ab
es coactus ẽ Quod factum. & ad
urrba iob respicit: ubi in nouissi¬
mis beemoth caudam suam. qua
eos diabolus diuersis temptationi¬
b molit᷑ in sistere. qui possunt et
aliis sua utilitate ꝓdesse: ut dum
illi impediunt᷑. ñ ꝓficiant qui do¬
cendi st̃: Maligni sp̃s hoc qd̾ intra
nos muncdari cupimus: sine inter¬
mssione temptant iterum sorclida
insemetipsis terrenum sentiunt. in¬
cdesinent᷑ oꝑib scĩs ex hauriunt: ut
in intimis puri inueniant᷑: Eodem
blancdimento decipiunt᷑ ꝑdiabolũ
sunt decepti: Multis enĩ uitiorũ

Expanded text:
tamenta contraria, exemplo Domini, qui tamenta contraria, exemplo Domini, qui se post balo pertentari. Diabolus sanctos omnes non tenendo possidet, sed tantando persequitur. Nam quia in eis intrinsecus non regnat, contra eos extrinsecus pugnat, et qui interius amisit Dominum, exterius commovet bellum. Tunc contra eum quem possidet diabolquando ad Christi imperium exire ab eo coactus est . Quod factum et ab Job verba respicit, ubi in novissimis Behemoth caudam suam, quaseos diabolus diversis tentationibus insistit, qui possunt et aliis sua utilitate prodesse, ut, dum illi impediuntur, non proficiant qui docendi sunt. 21. Maligni spiritus hoc, quod intra nos mundare cupimus, sine intermissione tentant iterum sordidarein semetipsis terrenum sentiunt, indesinenter operibus sanctis exhauriunt, ut de intimis puri inveniantur. 22. Eodem blandimento decipiuntur nunc per sunt decepti. Multis enim vitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
contempnit᷑: atq admomentũ osten¬
sus repellit᷑. Qui suggestiones ñ reci
transit. Nam facile inconsequenti
oꝑe repellitur: si prima oblectam̃ta
illius respuant᷑:. Diabolus enĩ serpẽs
ẽ. lubricus: cuiꝰ si capit idẽ prime sug¬
gestioni ñ resistit᷑ ⁊ totus in int̾na
lia sunt: que si ñ cauer̃t᷑. s ꝑusum
in consuetudinẽ transeunt: in no¬
uissimis fortiter conualescunt: ita
ut aut ñ qͣm aut cum difficultate
plius tamen infinem molit᷑
deciꝑe Hinc ẽ qd̾ in pͥm cipio con¬
tra ꝓtoplastum serpenti dictum est:
et tu in sidiaberis calcaneo eiꝰ: qͥa
nimirum hominẽ quẽ cliabolus
in cursu p̾terite uite ñ decipit: in
nouissimis supplantare disponit.
incde qmͣuis quisq sit iustus.
numqͣm necesse ẽ ut inhac uita sit¬
securus: s semꝑ humilis caueat
semꝑq ne infine corruat sollicitꝰ
ꝑtimescat Diabolus suis fauctori¬
b blandit᷑: dei seruis molitur tẽp¬

Expanded text:
contemnitur, atque ad momentum ostencontemnitur, atque ad momentum ostensus repellitur. 14. Qui suggestiones diaboli transit. Nam facile in consequenti opere repellitur, si prima oblectamenta illius respuantur. Diabolus enim serpens est lubricus, cujus si capiti, id est, primae suggestioni non resistitur, totus in interna lia sunt, quae, si non caveantur, sed per usum in consuetudinem transeant, in novissimis fortiter convalescunt, ita ut aut nunquam aut cum difficultate plius tamen in fine molitur decipere. Hinc est, quod in principio contra protoplastum serpenti est dictum: Et tu insidiaberis calcaneo ejus, quia nimirum hominem, quem diabolus in cursu praeteritae vitae non decepit, in novissimis supplantare disponit. Proinde quamvis quisque sit justus, nunquam necesse est ut sit in hac vita securus; sed semper humilis caveat, semperque, ne in fine corruat, sollicitus pertimescat. 17. Diabolus suis fautoribus blanditur, Dei vero servis molitur ten
Abbreviated transcription (Latin):
ut inter bonum et malum p̾diti
ratione di iudicent: ne eos diabo¬
lus ꝑspẽm bomi fallat: Hec ẽ enĩ
ꝑcunctatio iosue dicentis: Noster
es an aduersarioꝵ: ꝓpt̾ hoc et
iheranie dicit᷑ Si separaueris p̾¬
ciosum auili: quasi os meum eris.
Multi decipiunt᷑ adiabolo. et ig¬
norant se eẽ cleceptos: osee ꝓpħe
testimomio cleclarante. Comecler t̃
in quit alien robur eiꝰ: et ipse
ignorauit: Alienz namq sp̃s ma¬
ligni significant᷑. qui uirtutes m̃¬
tis comedunt: s hoc corcła negli¬
gentium ñ intelligunt: Tamqͣm
iuermis diabolus uincit᷑: qnͣdo de¬
aꝑta iniqͥtate hominẽ cle prauare
conat᷑: Armatus uͦ tunc incedit. dũ
ꝑspeciem sc̃ĩtatis et uirtutis ea q̃ scã
st̃ destruit: qnͣdo et qui clecipit᷑
sua detrimenta ñ sentit:: s tamꝙͣ
sint uirtutes. que st̃ uitia. sectatur
et cdiligit: In oculis carnalium dia¬
leo timet᷑: a fortib infide ut uermis

Expanded text:
ut inter bonum et malum praediti ut inter bonum et malum praediti ratione dijudicent, ne eos diabolus per speciem boni fallat. Haec est enim percunctatio Josue dicentis: Noster es? an adversariorum ? Propter hoc et Jeremiae dicitur: Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris .Multi decipiuntur a diabolo, et ignorant se esse deceptos, Oseae prophetae testimonio declarante: Comederunt, inquit, alieni robur ejus, et ipse ignoravit . Alieni namque maligni spiritus significantur, qui virtutes mentis comedunt; sed hoc corda negligentium non intelligunt. 12. Tanquam inermis diabolus vincitur, quando aperta iniquitate hominem depravare conatur; armatus vero tunc incedit, dum per speciem sanctitatis et virtutis ea quae sancta sunt destruit, quando et qui decipitur sua detrimenta non sentit, sed, tanquam sint virtutes, quae sunt vitia sectatur et diligit. 13. In oculis carnalium dialeo, timetur; a fortibus in fide, ut vermis,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃e dñi ꝑacceptam iustissimam po¬
testatem: Diabolus ñ est immissor:
s incentor potius uitiorum: Nec
enun alibi concupiscentie fomenta
succendit: nisi ubi prius praue co
gitationis delectationes aspexĩt:.
bio ille confusus absceclit: statun¬
q frangunt᷑ iacula concupiscentie
eiꝰ:⁊ contempteq iacent et sine luce
faces illius: Sollicite hostis insidi¬
as intelligere pariter et cauere cłi
seruum oportet: sicq innocentia
uite ex istere simplicem.:⁊ ut tam̃
oporteat eum simplicitate ẽẽ pru¬
dentẽ: Qui prudentie simplicita¬
tem ñ miscet: iuxta ꝓpħam colum¬
ba ẽ seducta ñ habens cor. S ideo
columba: qͥa simplex: Icleo aut̃
cor ñ habet: qͥa ignara pruclentie
głm se simulans lucis: dumq
nitit᷑ electos deciꝑe⁊ detegit᷑
atq contempnit᷑:. Sie et uerba
fallacis cdoctrine scõs suos cłs
facit intelligere: quatinus lia¬
bolicum errorem interius cog¬
noseant. ac sollieite caueant:
Discretio scõꝵ tanta esse debet.:

Expanded text:
per acceptam justissimam potestatem. Diabolus non est immissor, sed incentor potius vitiorum. Neque enim alibi concupiscentiae fomenta succendit, nisi ubi prius pravae cogitationis delectationem aspexerit. bio ille confusus discedit, statimque franguntur jacula concupiscentiae ejus, contemptaque jacent, et sine luce faces illius exstinguuntur. Sollicite hostis insidias intelligere pariter et cavere Dei servum oportet, sicque innocentia vitae existere simplicem, ut tamen oporteat eum simplicitate prudentem. Qui prudentiam simplicitati non miscet, juxta prophetam, columba est seducta, non habens cor . Sed ideo columba, quia simplex; ideo autem cor non habens, quia ignara prudentiae gelum se simulans lucis, dum nititur electos decipere, detegitur atque contemnitur. Sic et verba fallacis doctrinae Deus sanctos suos facit intelligere, quatenus diabolicum errorem interius cognoscant, ac sollicite caveant. 10. Discretio sanctorum tanta esse debet,
Abbreviated transcription (Latin):
fundant᷑.: a potestate tamen diuina
ñ egrediunt᷑: ne tantum noceant. qͣn¬
tum malitiose contenclunt: Nam
qnͣdo scõꝵ uirtus tanta tolerare po¬
tuiss: si suꝑna dispensatio pio mode¬
ramine nequitiam demonũ ñ refre¬
naret: Et licet diabolus temptatõnẽ
iustoꝵ mentib in ferre cupiat.⁊ tam̃
si adeo potestatẽ ñ accipit: nullate¬
nus adipisci pot̃ qd̾ appetit. Unde
et omĩs uoluntas diaboli iniusta ẽ:
et tamen ꝑmittente deo omĩs po¬
testas iusta: Ex se enu quos libet ĩ¬
iuste temptare appetit: s eos qui
temptancli st̃. et ꝓut temptandi
Uncde etiam et inlibris regum cde-
lus irruerat in saul: Ubi iuste que¬
rit᷑. Si dñi cur malus: si malus cur
dñi: S duob uerb̾ comp̾hensa ẽ.
& clei potestas iusta. et cliaboli uo¬
luntas in iusta: Nam sp̃c malus¬

Expanded text:
fundantur , a potestate tamen divina fundantur , a potestate tamen divina non egrediuntur, ne tantum noceant, quantum malitiose contendunt. Nam quomodo sanctorum virtus tanta tolerare posset, si superna dispensatio pio moderamine nequitiam daemonum non frenaret? Et licet diabolus tentationem justis semper inferre cupiat, tamen, si a Deo potestatem non acceperit, nullatenus adipisci potest quod appetit. Unde et omnis voluntas diaboli injusta est, et tamen, permittente Deo, omnis potestas justa. Ex se enim tentare quoslibet injuste appetit, sed eos, qui tentandi sunt, etUnde et in libris Regum de lus irruebat in Saul , » ubi juste quaeritur: Si Domini, cur malus? si malus, cur Domini? Sed duobus verbis comprehensa est et Dei potestas justa, et diaboli voluntas injusta. Nam sp
Abbreviated transcription (Latin):
s magis ꝑ hoc cl̃o cõmenclabilem se
ex istimet: si dum hoc patit᷑ laudet
cłm potiꝰ ñ accuset: Ad magnam utili¬
tatem diuino iudicio mens iꝰti diu̾¬
ꝓ qiuib si c̃o grãs egit. sueq culpe
qd̾ talia clignus sit reputau̾it:
hoc qd̃ expassione tolerat. ei ꝓ
uirtutib reputabit᷑: qͥa et cliui¬
nam agnoscit iusticiam. & suã
intelligit culpam: .u. De temp
Unle et optat abhoc scło fun¬
clitus euelli: quo et erumpnis
careat. et fixam illuc securitatẽ
inueniat: Inter eas penas quas
iustus in corpore patit᷑. atq eas qͣs
mente ꝑfraudem diaboli tolerat:
multũ int̾ ẽ: Nam grauius fert¬
eas quas interiꝰ luget: qm eas qͣs
exterius sustinet: Has enĩ et loco
euitare pot̃. nec tempore: Non
uit: etiam si nolens: Utilitat scõꝵ
erudit. Nam temptasiones quas
salubri utilitate conuertit: Insiclie
diaboli atq astutie qͣmus huc atq
illuc querentes quem deuorent dif¬

Expanded text:
sed magis per hoc Deo commendabilem se sed magis per hoc Deo commendabilem se esse existimet, si, dum haec patitur, laudet Deum potius, non accuset. 5. Ad magnam utilitatem divino judicio mens justi dpro quibus si Deo gratias egerit, suaeque culpae, quod talibus dignus sit, deputaverit, hoc, quod ex passione tolerat, ei pro virtutibus reputabitur, quia et divinam agnoscit justitiam, et suam intelligit culpam. CAPUT V. De unde et optat ab hoc saeculo funditus evelli, quo et aerumnis careat, et fixam illic securitatem inveniat. 2. Inter eas poenas quas justus in corpore patitur, atque eas 267 quas mente per fraudem diaboli tolerat multum interest. Nam gravius fert, quas interius luget, quam eas quas exterius sustinet. Has enim et loco evitare potest nec tempore. Non vit. 4. Etsi nolens, utilitati tamen erudit. Nam tentationes, quas um virtutum salubri utilitate convertit. 5. Insidiae diaboli, atque astutiae, quamvis huc atque illuc quaerentes quem devorent dif
Abbreviated transcription (Latin):
iagellis dei peccator homo
ĩ ebet: qͥa maxime ꝑhoc qd̾ cor¬
apit᷑ emendat᷑. Unusqͥsq autẽ tẽ
leuiꝰ portat qd patit᷑. si sua discusse¬
rit mala ꝓ quib illi infert᷑ retri.¬
butio iusta: Discat ñ murmurare
qui mala patit᷑ etiam si ignorat cur
mala patiat᷑: ut ꝑ hoc se pati iuste
arbitret᷑. ꝑ qd̾ abillo iudicat᷑. euius
numquã in susta iudicia st̃. Qui fla¬
gella sustuet et contra cłm murmu¬
rat: iustciam iudicantis accusat:
Qui iꝰ se cognoscit iusto iudicio pa¬
ti po̾ sustinet: etiam si ꝓpt̾ ed̾ patiat᷑
seipsum accusat. et cdei iusticiam lau¬
dat: Dum ex reb ꝓsꝑis utilia iustus
exempla p̾stat hominib⁊ nec eẽ est
eum it̾um et aduersitatib tangi:
quatinꝰ eiꝰ patientia comꝓbet᷑ ⁊ ut de¬
nuo fortitudinis documenta ex eo
sumant. qͥ ꝓsꝑitatis eiꝰ temꝑanti am
agnouerunt: Qui passionib insi¬
diante ad u̾sario cruciat᷑: ñ iccirco se
credat alienari a xp̃o qͥa talia patit᷑:

Expanded text:
r homo non debet, quia maxime per hoc quo corripitur emendatur. Unusquisque autem tunc levius portat quod patitur, si sua discusserit mala pro quibus illi infertur retributio justa. Discat non murmurare qui mala patitur; etiamsi ignorat cur mala patiatur et per hoc juste se pati arbitretur per quod ab illo judicatur, cujus nunquam injusta judicia sunt. Qui flagella sustinet, et contra Deum murmurat, justitiam judicantis accusat. Qui vero se cognoscit a justo judice pati, quod sustinet, etiam si pro quo patitur seipsum accusat, et Dei justitiam laudat. 3. Dum ex rebus prosperis utilia justus exempla praestat hominibus, necesse est eum iterum et adversitatibus tangi, quatenus ejus patientia comprobetur, ut denuo fortitudinis documenta ex eo sumant, qui prosperitatis ejus temperantiam agnoverunt. 4. Qui passionibus animae insidiante adversario cruciatur, non idcirco se credat alienari a Christo, quia talia patitur;
Abbreviated transcription (Latin):
octrina sine ad iuuante grã
qmuis in fundat᷑ aurib: ad
cor numqͣm descendet: foris qͥdẽ
ꝑstrepit: s in terius nichil ꝓficit:
Tunc autem dei sermo infusus
aurib. ad corcdis intima ꝑuenit :
qnͣdo dei gr̃a mentem interius
ut intelligat tangit: Sicut enim
quos clam cłs flamina caritatis
sue illuminat ut uitaliter sapi¬
ant: ita quosdam frigidos torpẽ¬
tesq deserit: ut sine sensu ꝑsis¬
tant: Pleriq a cumine intelligẽ¬
di uiuaces existunt: s loquendi
inopia angustant᷑: Quidam uͦ
inutrisq pollent: qͥa et sciendi
copiam: et clicendi efficatiam
habent:
turarum. ñ ad clei głam.
s ad suam laucdem utuntur. dũ
ex ipsa extollunt᷑: et ibi peccant.
ubi peccata muncdare debuerant:
Numqͣm consequunt᷑ legendo
ꝑfectam scientiam arrogantes:

Expanded text:
ina sine adjuvante gratia, quamvis infundatur auribus, 292 ad cor nunquam descendit; foris quidem perstrepit, sed interius nil proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultima pervenit, quando Dei gratia mentem interius, ut intelligat, tangit. 2. Sicut enim quosdam flamma charitatis suae Deus illuminat, ut vitaliter sapiant, ita quosdam frigidos torpentesque deserit, ut sine sensu persistant. 3. Plerique acumine intelligedi vivaces existunt, sed loquendi inopia angustantur. Quidam vero in utrisque pollent, quia et sciendi copiam, et dicendi efficaciam habent. turarum, non ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur, dum ipsa scientia extolluntur, et ibi peccant, ubi peccata mundare debuerant. 2. Nunquam consequuntur legendo perfectam scientiam arrogantes.
Abbreviated transcription (Latin):
enim suꝑbi legt̃: quert̃ et nũ¬
qm inueniunt: Diuine legis
qmͣuis diuina eloquia in lectõ¬
terio tamen clausa atq occulta
sunt: Dum sermo clei fidelib
lucet ⁊ reꝓbis autẽ ac suꝑbis
quodammͦ tenebrescit: et unde
illi illuminant᷑: inde isti cecant᷑:¬

Expanded text:
enim superbi legunt, et nunquam inveniunt. Divinae legis amvis divina eloquia in lectioterio tamen clausa atque occulta sunt. Sermo Dei fidelibus lux est, reprobis autem ac superbis quodam modo tenebrescit: et unde illi illuminantur, inde isti caecant
Abbreviated transcription (Latin):
uere: Qd̃ si utrumq ñ ualemꝰ:
meliꝰ ẽ ut bene uiuendi stuli¬
um. quã multa sciendi sequamͦ:
Non ꝑtinere ad beatitudinem
consequendã scientiã rerum: uͦ
ẽẽ beatũ multa scire: s ẽẽ mag¬
nũ beate uiuere: Nichil ꝑdes¬
se hominẽ scire pruclentiam
cũ ignorantia dei: & nichil ob

Expanded text:
vere. Quod si utrumque non valemus, vere. Quod si utrumque non valemus, melius est ut bene vivendi studium quam multa sciendi sequamur. 12. Non pertinere ad beatitudinem consequendam scientiam rerum, nec esse beatum multa scire, sed esse magnum beate vivere. 13. Nihil prodesse omnem scire prudentiam cum ignorantia Dei, et nihil
Abbreviated transcription (Latin):
q̃clam nos scire conuenit: Nul¬
lus autẽ inculpa maior ẽ: qͣm il¬
le qͥ d̃m nescit: In uestigationẽ
ueri multorũ ẽ querere: sed pau¬
coꝵ ẽ inuenire: Ea autẽ q̃ supra
homuus intelligentiam st̃ scru¬
tanda ñ st̃:. Quic qͥd supͣ hominus
in tellectũ ẽ: querendum ũ ẽ: Con¬
silio audẽ diuino reseruandũ ẽ:
ut hoc creclat᷑ iustitia. qd̾ di ui¬
ne placuerit uoluntati: Non enĩ
poterit eẽ in iustũ: qd̾ iusto com¬
placet iudici. Omĩs sapientia: sci¬
entia & opinione consistit: Meli
tione ueniens sententia: nam il¬
la uera ẽ ista clubia. Ad maioris
culpe cumulũ ꝑtinet scire quẽ¬
quam qd̃ seqͥ debeat: & seqͥ nolle
qd̃ sciat: Unde et dñs: Seruus in¬
quit sciens uoluntatẽ clñi sui. R
ñ faciens digna: plagis uapula¬
bit multis Et iacob: Scienti in¬
Simplicitatẽ cum ignauia uo¬
cari stulticiam: simplicitatẽ uͦ
cũ prucdentia. uocari sapientiã:
Utile ẽ multa scire. & recte ui¬

Expanded text:
am nescire convenit. Nullus autem in culpa major est quam ille qui Deum nescit. 7. Investigationem veri multorum est quaerere, sed paucorum est invenire. Ea autem quae supra hominis intelligentiam sunt, scrutanda non sunt. Quidquid supra hominis intellectum est quaerendum non est. Consilio autem divino reservandum est, ut hoc credatur esse justitia, quod divinae placuerit voluntati. Non enim poterit esse injustum quod justo complacet judici. 8. Omnis sapientia ex scientia et opinatione consistit. Meliotione sententia. Nam illa vera est, ista dubia. 9. Ad majoris culpae cumulum pertinet scire quemquam quod sequi debeat, et sequi nolle quod sciat. Unde et Dominus: Servus, inquit, sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, digne plagis vapulabit multis Simplicitatem cum ignavia vocari stultitiam, simplicitatem vero cum prudentia vocari sapientiam. 11. Utile est multa scire et recte vi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt factus ẽ omĩs homo: a scien¬
tie sua: primũ ẽ scientie stu¬
dium querere clm: deinde
honestatẽ uite. cũ innocentie
oꝑe: Nullus sapientiã deiple¬
ne recipit: nͥ qͥ se abstrahere
abomini accionũ cura conten¬
cdit. Unde & scriptum ẽ: Sa¬
pientiam scribe in tempore ocii:
et qͥ minorat᷑ actu ipse ꝑcipi¬
et eam: Non ad parue indel

Expanded text:
quit, factus est omnis homo a scientia sua . 3. Primum est scientiae studium quaerere Deum, deinde honestatem vitae cum innocentiae opere. 4. Nullus sapientiam Dei plene recipit, nisi qui se ab omni abstrahere actionum cura contendit. Unde et scriptum est: Sapientia scribae in tempore otii, et qui minoratur actu, ipse percipiet ea
Abbreviated transcription (Latin):
scit: Nichil obeẽ ciuquã. si pͥsim¬
plicitatẽ. aliqua de elementis
indigne sentiat: dum mͦ de do
uera ꝓnutiet: Nlam quamius
de incorporeis corporeisq natu¬
ris nequeat qͥsq disputare: bea¬
tum tamen illum facit uia rec¬
ta cum fide:¬

Expanded text:
scit. 14. Nihil obesse cuiquam si per simplicitatem anquam de elementis indigne sentiat, dummodo de Deo vera pronuntiet. Nam quamvis de incorporeis corporeisque naturis nequeat quisque disputare, beatum tamen illum facit vita recta cum fide
Abbreviated transcription (Latin):
proposuit anime nr̃e neces¬
saria. egregius gentium doctor
gentiam sͥ coticdianis deprecari
lacrimis: qmͣ recte sꝑare posst̾.
si ab actione pͣui oꝑis cessabunt:
Icło nec ꝓpt̾ spem uenie. ꝑseue¬
rauter peccare debemus:⁊ neq qͥa
rare debemus: s utroq ꝑiculo
euitato. et amalo declinemꝰ: &
cle pietate cłi ueniam sꝑemꝰ: Si¬
militer & in omni tribulationũ
angustia. spe ad solatium suꝑne
pietatis currendum ẽ: qͥa in illo
solo. omnis spes et salus sine clu¬
bio consistit: dicente ꝓpħa: In cło
salutare meũ et gła mea: d. a .ii.¬

Expanded text:
proposuit animae nostrae necessaria egregius gentium doctor,gentiam sibi quotidianis deprecari lacrymis; quam recte sperare possunt, si ab actione pravi operis cessabunt. Ideo nec propter spem veniae perseveranter peccare debemus, neque quiarare debemus: sed utroque periculo evitato, et a malo declinemus, et de pietate Dei veniam speremus. Similiter et in omni tribulationum angustia, spe ad solatium supernae pietatis currendum est, quia in illo solo omnis spes et salus sine dubio consistit, dicente Propheta: In Deo salutare meum et gloria mea: Deus auxili
Abbreviated transcription (Latin):
ad regimen eccłie: qui ad huc
uitiis subiacent: hinc ẽ qd̃ precep¬
tum ẽ cdauid ñ edificare uisibile
templum: qͥa sanguinum ure.
belli frequentia eẽt: Qua figura
templũ eclificent: hoc ẽ eccłiam¬
cli docere p̾sumant: Non debet
honoris clucatum susciꝑe: qͥ nescit

Expanded text:
ad regimen ecclesiae, qui adhuc vitiis subjacent. Hinc est quod praeceptum est David non aedificare visibile templum, quia sanguinum vir belli frequentia esset. Qua figura templum aedificent, hoc est, ecclesiam docere praesumant. Non debet honorem ducatus suscipere, qui nescit
Abbreviated transcription (Latin):
sacercdotii contendit appetere: an¬
te in se discutiat si uitia honori
sit congrua: Qd̾ si ñ cdiscrepat:
humiliter adid qd̾ uocat᷑ acceclat
aspirat: Heu me miserum: in ex¬
plicabilib nocdis astrictum:. Si em̃
susceptum regimen eccłiastic or¬
dinis retineam. criminis conscius.
culpa susceptũ gregem relinquere.
amplius reformicdo: Indiq miser
metuo: & in tanto rei discrimine.
Prececlentiũ namq magnitudo
uirtutum: crescit ad cumulum se¬
quentium delictoꝵ: Pleriq sacer¬
dotes sue magis utilitatis causa
qͣm gregis pre eẽ clesiderant: nec
ut ꝓsint presules fieri cupunt: s
magis ut cliuites fiant. & honoren¬
tur. Suscipiunt enim sublimitatiꝰ
culmen ñ ꝑ pastorali regimine: s
ꝓsolius honoris ambicione: atq
mali sacertłotes do ignorante ñ fi¬
ant: tamen ignorant᷑ a d̾o: ipso ꝑꝓ¬
pham testante. Principes excitert:
ꝓbare ẽ: Nam d̾s omnia nouit:¬

Expanded text:
sacerdotii contendit appetere, ante in se discutiat, si vita honori sit congrua. Quod si non discrepat, humiliter ad id ad quod vocatur accedat. aspirat. Heu! me miserum inexplicabilibus nodis astrictum; si enim susceptum regimen ecclesiastici ordinis retentem, criminis conscius tculpa susceptum gregem relinquere, amplius reformido: undique miser metuo, et in tanto rei discrimine Praecedentium namque magnitudo virtutum crescit ad cumulum sequentium delictorum. 5. Plerique sacerdotes suae magis utilitatis causa quam gregis praeesse desiderant, nec ut prosint praesules fieri cupiunt, sed magis ut divites fiant et honorentur. Suscipiunt enim sublimitatis culmen, non pro pastorali regimine, sed pro solius honoris ambitione, atquemali sacerdotes, Deo ignorante, non fiant, tamen ignorantur a Deo, ipso prophetam testante: Principes exstiterunprobare est, nam Deus omnia novit
Abbreviated transcription (Latin):
Qualem cupis erga te eẽ dnm:
talis esto ipse contra seruũ tuũ:
lxiii. De consortio bonoꝵ ⁊ maloꝵ

Expanded text:
Qualem cupis erga te esse Dominum, talis esto ipse contra servum tuum. CAPUT LXII. De consortio bonorum et malo
Abbreviated transcription (Latin):
lum: Inꝰquisq qd̾cumq fecerit
bonum hoc recipiet a dño: siue
seruus. siue liber: Salomon¬
dic̃ Seruus sensatus dñabit᷑ fi¬
liis stultis: & inter frs heredita¬
tem diuidet: Qui delicate a pue¬
ricia nutrit seruum suum: postea¬
illum sentiet contumacem. he

Expanded text:
lo . Unusquisque quodcunque fecerit bonum, hoc recipiet a Domino, sive servus, sive liber . SALOMON. Servus sensatus dominabitur filiis stultis, et inter fratres haereditatem dividet . Qui delicate a pueritia nutrit servum suum, postea sentiet illum contumacem .
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ miquorũ : et huiꝰ capitis corpꝰ
st̃ om̃s iniqͥ: sicq cum membͥs
suis unitus ẽ. ut sepe qd̃ corpori
eiꝰ dr: ad eum potiꝰ referat᷑: rur¬
sum qd̃ illi. ad membra it̾um
ipsius diriuet᷑: sic̃ in y̾saia. ubi
clum contra babiloniã. hoc ẽ contͣ
diaboli corpꝰ multa dixiss sermo
ꝓpħeticꝰ rursus ad caput. id. ẽ
adcliabolũ coraculi sententiam
cliriuat dicens: Quomͦ cecidisti

Expanded text:
 et hujus capitis corpus sunt omnes iniqui; sicque cum membris suis unus est, ut saepe quod corpori ejus dicitur, ad eum potius referatur. Rursum quod illi ad membra ipsius iterum deriventur, sicut in Isaia, ubi dum contra Babyloniam, id est dum contra diaboli corpus multa dixisset sermo propheticus, rursus ad caput, id est diabolum oraculi sententiam derivat, dicens: Quomodo cecidisti
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ iam omĩa facta st̃ que fut᷑a
st̃. Sexta regła ẽ de recapitula¬
tione Recapitulatio enĩ ẽ: dũ
script᷑a redit ad illud cuiꝰ narratio
iam transierat: sic̃ cũ filios filioꝵ
noe script᷑a cõminemorasset. dix̃
illos fuisse in linguis & gentib
suis: & tamen postea quasi hoc
etiam inhoc ordine tẽpoꝵ reqͥre¬
siuna lingua erat omĩb ÷ nͥ qͥa
ad illud qd̃ iam transierat re¬
capitulando est reuersa narra
tio: Septima regula ẽ de clia¬
bolo & eiꝰ corpore: qua sepe di¬
cunt᷑ ipsius capiti. que suo ma¬
gis conueniunt corpori: sepe uͦ
nͥ capiti congruunt: Ex nomĩe
quippe corporis intelligit᷑ caput:
ut ẽ illud in euangłio de zrra¬
ma & tritico admixtis dicen¬
te cdño: inimicꝰ homo ħ fecit:
hominẽ ipsum cliabolum
uocans. et ex nomine corporis
caput cle signans: Item ex no¬
mine capitis significat᷑ corpꝰ.
sic ineuangłio dicit᷑: duodecĩ
uos elegi ⁊ s unus ex uobis clia¬

Expanded text:
quem omnia facta sunt quae futura sunt. 16. Sexta regula est de recapitulatione. Recapitulatio enim est, dum Scriptura redit ad illud cujus narratio jam transierat, sicut cum filios filiorum Noe Scriptura commemorasset, dixit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea, quasi hoc etiam in ordine temporum sequeretusi una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recaptio? Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quod saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori. Saepe vero nisi capiti congruunt. Ex nomine quippe corporis intelligitur caput, ut est in Evangelio de zizaniis tritico admistis, dicente Domino: Inimicus homo hoc fecit ; hominem ipsum diabolum vocans, et ex nomine corporis caput designans; item ex nomine capitis significatur corpus sicut in Evangelio dicitur: Duodecim vos elegi, et unus ex vobis dia
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ omẽ terram: et hec ẽ ma¬
nus extenta suꝑ om̃s gs̃: Itẽ
pꝰquam sub ꝑsona babilonie
arguit unuiersũ mundum:
rursus ad eandẽ quasi de ge¬
nere ad speciem reu̾tit᷑ dicens.
q̃ eicłe. cuntati specialit̾ conti¬
gerunt: Ecce ego suscitabo sr̃
eos meclos: Nam regnante bal¬
thasar: a meclis obtenta ẽ ba¬
biloma: Sic & in onus egẏpti.
telugere muncdum dicendo:
regnũ adu̾sus regnũ: cum
egẏptus ñ multa regna. s unũ
habuisse scribit᷑ regnũ: Qͥnta
regła ẽ cle temporib: ꝑ quam
aut pars maxima temporis ꝑ
cde triluo dm̃ce sepulture:
dũ nec trib plenis dieb ac noc¬
tib iatuerit in sepulchro: s: tam̃
a parte totũ triduum accipit᷑:
suros: qui tamen cdũante ioseph
egypto cdñati st̃. nec statim pꝰ
quadringentos annos egressi
egipto recesserunt: Est et illa de
temporib figura: ꝑ quã quedam
que fut᷑a st̃. quasi iam gesta nar¬
rant᷑. ut ẽ illud: fodert᷑ manꝰ
meas et pedes meos: & dinume¬

Expanded text:
m terram, et haec manus extensa super omnes gentes . Item postquam sub persona Babyloniae arguit universum mundum, rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt. Ecce ego suscitabo super eos Medos . Nam regnante Balthassar, a Medis obtenta est Babylonia. Sic ex persona unius Aegypti telligere mundum dicendo: regnum adversus regnum . Cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse describatur regnum. Quinta regula est de temporibus, per quam aut pars maxima temporis per de triduo Dominicae sepulturae, dum nec tribus plenis diebus ac noctibus jacuerit in sepulcro, sed tamen a parte totum triduum accipitur.suros. Qui tamen dominante Joseph Aegypto, damnati sunt; nec statim post quadringentos annos egressi eractis, ab Aegypto recesserunt. Est et alia de temporibus figura, per quam quaedam quae futura sunt, quasi jam gesta narrantur, ut est illud: Foderunt manus meas et pedes meos; et: Divise
Abbreviated transcription (Latin):
me et reclimam te: Qui si con¬
uertãt᷑ : peccata eorũ delent᷑.
ꝑ hanc enĩ reglam. sic ad om̃s
loquit᷑ script᷑a: ut et boni reclar¬
guant᷑ cum malis: et mali laudẽt᷑
ꝓbonis: S quid ad quẽ ꝑtineat:
qui prudent legerit discet. Ter¬
cia regła ẽ de littera et spũ: id. ẽ de
lege et grã: Lege ꝑ quam p̾cepta
faciendo ad moner᷑: grã ꝑ quam
ut oꝑemur iuuam᷑: uel eid̾ lex ñ
tantũ historice. s etiam sp̃italiter
sentiencla sit: slamq et historie
oportet fidem tenere: et spĩtaliter
legem intellig̾ẽ: Quarta regła ẽ.
cde spetie & genere: ꝑquam pars
ꝑtoto &. totum ꝓparte accipit᷑:
ueluti si uni popło uł ciuitati lo¬
quat᷑ łs: & tamen intelligat᷑ om¬
nẽ contingere munclũ: Nam li¬
cet adu̾sus unam ciuitatẽ babi¬
loniam ꝑ ysaiam ꝓpħam dñs cõ¬
minet᷑: tam̃ dum contra eam lo¬
quit᷑. transit ad genus de specie:
et conuertit contra totum mun¬

Expanded text:
me, et redimam te. Qui si conme, et redimam te. Qui si convertantur, eorum peccata delentur. Per hanc enim regulam sic ad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur pro bonis. Sed quid ad quem pertineat, qui prudenter legerit discet. 6. Tertia regula est de littera, et spiritu, id est, de lege et gratia: lege, per quam praecepta facienda admonemur; gratia, per quam ut operemur juvamur. Vel quod lex non tantum hsentienda sit. Namque et historice oportet fidem tenere, et spiritualiter legem intelligere. Quarta regula est de specie et genere, per quam pars pro toto, et totum pro parte accipitur, veluti si uni populo vel civitati loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem contingere mundum. Nam licet adversus unam civitatem Babyloniam per Isaiam prophetam Dominus comminetur; tamen dum contra eam loquitur, transit ad genus de specie, et convertit contra totum mun
Abbreviated transcription (Latin):
que deuno aut adunum lo¬
quit᷑ ⁊ atq in una ꝑsona mͦ ca¬
put. mͦ corpꝰ ostendit᷑: sic̃ ysai¬
as ait. Incluit me uestimento
salutari: quasi sponsum deco¬
ratũ corona: et quasi sponsam
ornatam monilib suis: In una
enĩ ꝑsona cluplici uocabulo no¬
minata: et caput id. ẽ sponsũ:
et eccłiam id. ẽ sponsã mani¬
festauit: ꝓincle notandum in
scripturis quando spetialiter
caput scribit᷑. ⁊ qnͣdo & caput
& corpus. aut qnͣdo exutroq
transeat ad utrumq  aut ab
altero ad alterum: sicq quid
capiti. qͥd corripori conueniat.
pruclens lector intelligat: Scd̾a
regła ẽ de dñi corpore uero. &
umiꝰ conuenire ꝑsone. qd̃ tam̃
ñ ẽ uniꝰ: ut ẽ illud. puer m̃s
estu isrł: ecce cleleui ut nubẽ
iuqͥtates tuas: et sic̃ nebulã
peccata tua. conuert̾e adme. &.
redimã te: Hoc adunum ñ con¬
gruit: Nam alt̾a pars ẽ cuiꝰ pec¬
cata cleleuit. et cui clic̃ m̃s estu:
et alt̾a cui dicit: conu̾tere ad

Expanded text:
quae de uno aut ad unum loquitur, atque in una persona, modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me vestimento salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata caput, id est, sponsum, et Ecclesiam, id est, sponsam, manifestavit. 3. Proinde notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando et caput, et corpus; aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat, prudens lector intelligat. 4. Secunda regula est de Domini corpore vero et unius convenire personae, quae tamen non sunt unius, ut est illud: Puer meus es tu, Israel, ecce delevi, ut nubem, iniquitates tuas, et sicut nebulam peccata tua; convertere 168 ad me, et redimam te. Hoc ad unum non congruit. 5. Nam altera pars est cui peccata delevit, et cui dicit: Puer meus es tu. Et altera cui dixit: Convertere ad