comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
romana neq: enimminus credidit
recentior caesar auiã uenerem quã
patrẽ antiquior romulus martẽ¬
Dixerit aliquis it a necuista credis :
ego uero ista noncredo : Nam & uir
doctissimus eorum uarro falsa hȩc
eẽ quamuis non aud aciterneq fi¬
denter penec amen fat&ur. Sed
utile eẽ ciuitatibus dicit ut seuiri
fortes &iamsi falsum sit dis genitos
eẽ credant ut eo modo animus hu¬
manus uelut diuinae stirpis fiduciã
gerens res magnas ad grediendas
praesumat audacius agat ue he men¬
tius & obhoc impleat ipsa securitate
felicius : quae uarronis sententia
expressaut potui meis uerbis cer¬
nis quam latũ locum aperiat falsi¬
tati. Vbi intellegamus plura lam
sacra & quasi religiosa potuisse con¬
fingi ubiputata sunt ciuibus &iam
deipsis dusprodesse mendatia.
sed utrũ potuerit uenus ex concubitu
anchise aene an parere uel mars
ex concubitufiliae numitoris romulũ
gignere in medio relinquamus
Nam pen& alis quaestio &iam descrip¬

Expanded text:
Romana. Neque enim minus credidit Romana. Neque enim minus credidit recentior Caesar auiam Venerem quam patrem antiquior Romulus MarteDixerit aliquis: Itane tu ista credis? Ego uero ista non credo. Nam et uir doctissimus eorum Varro falsa haec esse, quamuis non audacter neque fidenter, paene tamen fatetur. Sed utile ciuitatibus esse dicit, ut se uiri fortes, etiamsi falsum sit, dis genitos esse credant, ut eo modo animus humanus uelut diuinae stirpis fiduciam gerens res magnas adgrediendas praesumat audacius, agat uehementius et ob hoc inpleat ipsa securitate felicius. Quae Varronis sententia expressa, ut potui, meis uerbis cernis quam latum locum aperiat falsitati, ubi intellegamus plura iam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt ciuibus etiam de ipsis dis prodesse mendacia.Sed utrum potuerit Venus ex concubitu Anchisae Aenean parere uel Mars ex concubitu filiae Numitoris Romulum gignere, in medio relinquamus. Nam paene talis quaestio etiam de scrip
Abbreviated transcription (Latin):
incertis uagabantur Siergo adul¬
terium paridis uindicandum numina
censuerunt. aut magis introia ro¬
manis aut certe &iam in romanis
puniendum fuit. quia aeneaemater
hoc fecit. Sed quomodo in illo illud
flagitium oderant qui in sua sotia
uenere non oderant . ut alia omittã
quod cum anchise cõmiserat ex quo
aeneam pepererat : anquia illud
factume in dignante menelao. illud
aũt concedente uulcano: Duenim
credo non telant coniuges suas.
usq ad eo ut eas &iam cum hominib
dignentur habere cõmunes : in ri¬
dere fabulas fortassis existimor
nec grauiter ageretanti ponderis
causam. Nonergo credamus si
plac& aeneam eẽ uenoris filium.
ecce concedo sinec romulum martis
Si aũt illud curnon &illud : andeos
hominibus feminis mares aũt homines
deabus misceri nefas : dura uel potius
non credenda conditio : quod exiure
ueneris in concubitu martilicuit. hoc
inuire suo ipsi ueneri non licer&
Vtrumq firmatumẽ auctoritate

Expanded text:
incertis uagabantur\'. Si ergo adulincertis uagabantur\'. Si ergo adulterium Paridis uindicandum numina censuerunt, aut magis in Romanis aut certe etiam in Romanis puniendum fuit, quia Aeneae mater hoc fecit. Sed quo modo in illo illud flagitium oderant, qui in sua socia Venere non oderant ut alia omittam quod cum Anchise commiserat, ex quo Aenean pepererat? An quia illud factum est indignante Menelao, illud autem concedente Vulcano? Di enim, credo, non zelant coniuges suas usque adeo, ut eas etiam cum hominibus dignentur habere communes. Inridere fabulas fortassis existimor nec grauiter agere tanti ponderis causam. Non ergo credamus, si placet, Aenean esse Veneris filium: ecce concedo, si nec Romulum Martis. Si autem illud, quur non et illud? An deos est hominibus feminis, mares autem homines deabus misceri nefas? Dura uel potius non credenda condicio, quod ex iure Veneris in concubitu Marti licuit, hoc in iure suo ipsi Veneri non licere. At utrumque firmatum est auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
canttalia colere numina: si fabulis
non credunt. non obtendant troiana
periuria aut mirentur deosꝑiuria
punis se troiana. amasse romana
Vnde enim coniuratio catillinae in tanta
tamq corrupta ciuitate habuit &iam
eorum grandem copiam quosmanus
atq lingua periurio aut sanguine
populus insuffraguis uel in quibusq
causis quae apud eum contionibus age¬
bantur nisi &iam peierando peccabant :
Namq corruptissimis moribus ad hoc
mos iurandi seruabatur antiquus.
non ut absceleribus m& ureligionis
prohiberentur sed ut peruiria quoq
sceleribus c&eris ad derentur. Nulla
itaq causa ẽ quaredii quibus utdicunt
steterat illud imperium cuma graecis
praeualentibus probentur uicti troi¬
anis peierantibus fingantur irati.
Nec adulterio paridis ut rursus aqui¬
busdam defenduntur ut troiam dese¬
rerent suscensuerunt. Auctores
inquit sallustius sicuti ego accepi
condidere atq habuere initio troi¬
ani qui aenea ducepro fugi sedibus

Expanded text:
cant talia colere numina; si fabulis cant talia colere numina; si fabulis non credunt, non obtendant Troiana periuria, aut mirentur deos periuria punisse Troiana, amasse Romana. Unde enim coniuratio Catilinae in tanta tamque corrupta ciuitate habuit etiam eorum grandem copiam, quos manus adque lingua periurio aut sanguine populus in suffragiis uel in quibusque causis, quae aput eum contionibus agebantur, nisi etiam peierando peccabant? Namque corruptissimis moribus ad hoc mos iurandi seruabatur antiquus, non ut ab sceleribus metu religionis prohiberentur, sed ut periuria quoque sceleribus ceteris adderentur. CAitaque causa est, quare di, quibus, ut dicunt, steterat illud imperium, cum a Graecis praeualentibus probentur uicti, Troianis peierantibus fingantur irati. Nec adulterio Paridis, ut rursus a quibusdam defenduntur, ut Troiam desererent, suscensuerunt. Auctores inquit Sallustius, sicuti ego accepi, condidere adque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus
Abbreviated transcription (Latin):
sisse mercedem falsumq iurasse . per¬
hib&ur. Miror apollinem nominatũ
diuin atorem intanto opificio laboras¬
se nescientem quod laomedon fuerat
promissa negaturus quam quam nec
ipsum neptunum patruum eius fratrẽ
iouis regẽ maris decuit ignarum esse
futurorum. Nam hunc omerus destir¬
fuissedicatur. inducit magnũ aliquid
diui nantem quẽ &iam nuberapuit ut
dicit ne abachillae occider&ur. cuper&¬
cumuertere abimo quod apud uirgiliũ
confit&ur structa suis manibus per¬
iurae moenia troiae. nescientes igitur
tanti duneptunus & apollo laomedontẽ
sibi negaturum eẽ mercedem. structo¬
res moenium troianorum gratis & in¬
gratis fuerunt : uideant ne grauius sit
tales deos credere quamdiis talibus
peierare. hoc enim nec ipse omerus
facile credidit quineptunum quidem
contra troianos apollinem aut̃ pro
troianis pugnantem facit . cum illo
periurio ambos fabula narrat offen¬
sos Siigitur fabulis credunt erubes¬

Expanded text:
sisse mercedem falsumque iurasse persisse mercedem falsumque iurasse perhibetur. Miror Apollinem nominatum diuinatorem in tanto opificio laborasse nescientem quod Laomedon fuerat promissa negaturus. Quamquam nec ipsum Neptunum, patruum eius, fratrem Iouis, regem maris, decuit ignarum esse futurorum. Nam hunc Homerus de stirfuisse dicatur, inducit magnum aliquid diuinantem, quem etiam nube rapuit, ut dicit, ne ab Achille occideretur, cupercum uertere ab imo, quod aput Vergilium confitetur, Structa suis manibus periurae moenia Troiae. Nescientes igitur tanti di, Neptunus et Apollo, Laomedontem sibi negaturum eres moenium Trojanorum gratis, et ingratis fuerunt. Videant ne gravius sit tales deos credere, quam diipeierare. Hoc enim nec ipse Homerus facile credidit, qui Neptunum quidem contra Troianos, Apollinem autem pro Troianis pugnantem facit, cum illo periurio ambos fabula narret offensos. Si igitur fabulis credunt, erubes
Abbreviated transcription (Latin):
quam istos deosmundus colebat : ex
cepto uno populo hebraeo & quib dã
extra ipsum populum ubicũq gratia
diuina digni occultissimo atq iustissi¬
modĩ iudicio fuerunt . Verũ nenimiũ
longum faciam tacebo aliarumusq quaq
gentium mala grauissima quod adro¬
mam pertin& romanumq imperium
tantum loquar. id est adipsam ꝓprie
ciuitatem & quaecumq illi terrarũ
uel soci&ate coniunctae uel conditio¬
ne subiectae sunt quae sint perpessae
ante aduentum xp̃icumiam ad eius
quasi corpus reipublicae pertinerent
primum ipsa troia uel ilium unde origo
ẽpopuli romani neq enĩ prȩcer eundũ
aut dissimulandũ est quod & in primo
libro attigieosdem habensdeos. & co¬
lens cur a grecis uictum captum atq
del&um ẽ : priamo in quiunt sunt red¬
dita laome dontã ea paterna ꝑiuria.
Ergo uerumẽ quod apollo atq neptunus
eidem laomedonti mercennariis ope¬
ribus seruierunt: illis quippepromis¬

Expanded text:
quam istos deos mundus colebat, exquam istos deos mundus colebat, excepto uno populo Hebraeo, et quibusdam extra ipsum populum, ubicumque gratia divina digni occultissimo atque justissimo Dei judicio fuerunt? Verum ne nimium longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala gravissima: quod ad Romam pertinet Romanumque imperium, tantum loquar; id est, ad ipsam proprie ciuitatem et quaecumque illi terrarum uel societate coniunctae uel condicione subiectae sunt, quae sint perpessae ante aduentum Christi, cum iam ad eius quasi corpus rei publicae pertinerentPrimum ipsa Troia uel Ilium, unde origo est populi Romani, neque enim praetereundum aut dissimulandum est, quod et in primo libro adtigi eosdem habens deos et colens quur a Graecis uictum, captum adque deletum est? Priamo, inquiunt, sunt reddita Laomedontea paterna periuria\'. Ergo uerum est, quod Apollo adque Neptunus eidem Laomedonti mercennariis operibus seruierunt? Illis quippe promi
Abbreviated transcription (Latin):
AMSATIS DICTUMARBIT ROR
demorum malis & animorum quae
praecipue cauenda sunt nihildeos fal¬
sos populo cultori suo quominus eorũ
malorum aggere premeretur sub¬
uenire curasse sed potius ut maxime
premer&ur egisse. Nunc deillis ma¬
lis uideo dicendum quae sola isti per¬
p&inolunt . qualia sunt fames morb:
bellum expoliatio captiuitas truci¬
datio & siquasimilia lam in primo libro
cõmemorauimus. haec enim sola
mali deputant mala quae non faci¬
unt malos nec erubescunt inter
bona quae laud antipsi malieẽ qui
laudant. Magisq stomachantur
siuillam malam habeant quamsiuitã
quasi hoc sit hominis maximum bonũ
haberebona omnia p̃ter seipsum
sed neq taliamala quaeisti sola for¬
midant : dueorum quando ab eis li¬
bere colebantur neillis acciderent
obstiterunt. cum enĩ uariis ꝑdiuer¬
satem poribus ante aduentũ redemp¬
toris nr̃i innumerabi libus non nullisq
&iam incredibilibus cladibus genus
conterer &ur humanum quos alios

Expanded text:
am satis dictum arbitror de morum malis et animorum, quae praecipue cauenda sunt, nihil deos falsos populo cultori suo, quo minus eorum malorum aggere premeretur, subuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, egisse. Nunc de illis malis uideo dicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualia sunt fames morbus, bellum exspoliatio, captiuitas trucidatio, et si qua similia iam in primo libro commemorauimus. Haec enim sola mali deputant mala, quae non faciunt malos; nec erubescunt inter bona, quae laudant, ipsi mali esse qui laudant, magisque stomachantur, si uillam malam habeant, quam si uitam, quasi hoc sit hominis maximum bonum, habere bona omnia praeter se ipsum. Sed neque talia mala, quae isti sola formidant, di eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent obstiterunt. Cum enim uariis per diuersa temporibus ante aduentum Redemtoris nostri innumerabilibus nonnullisque etiam incredibilibus cladibus genus contereretur humanum, quos alios
Abbreviated transcription (Latin):
illa fame inualescente spurius me¬
lius qui a esurienti multitudini
frumenta largitus est regni ad fec¬
tati crimen incurrit & eiusdem prae¬
fecti instantia ꝑdictatorem lucium
quintium a&ate decrepitum aquin¬
to seruilio magistro equitum cũ ma
ximo &periculosissimo tumultu ci¬
ci tatis occisus est : Vbierant quando
pestilentia maxima exorta diis
inutilibus in aneremedium populus
diumultumq fatigatus noua lecti¬
sternia quod nũquã antea fecerat
ex hibenda arbitratus est : lectiaũt
sternebantur in honorem deorum unde

Expanded text:
illa fame inualescente Spurius Maeilla fame inualescente Spurius Maelius, quia esurienti multitudini frumenta largitus est, regni adfectati crimen incurrit et eiusdem praefecti instantia per dictatorem L. Quintium aetate decrepitum a Quinto Seruilio magisximo et periculosissimo tumultu civitatis occisus est? Ubi erant, quando pestilentia maxima exorta, diis inutilibus sine remedio populus diu multumque fatigatus nova lectisternia, quod nunquam antea fecerat, exhibenda arbitratus est? Lecti autem sternebantur in honorem deorum, unde
Abbreviated transcription (Latin):
Nec indeos eorũ horribilioranos
dicimus quam eorum identidem
auctores quos legunt & praedicanTt
quando quidem & ex ipsis quaedi¬
ceremus accepimus & nullo modo
dicere ueltalia uel cuncta fufficimꝰ.
Vbiergo erant illiduqui propter
exiguam fallacẽq mundi huius
felicitatem colendi existimant᷑
cum romani a quibus secolendos m̃da¬
ussima astutia uentilabant tantis
calamitatibus uexarentur : ubi
erant quando ualerius consul abex¬
ulibus & seruis in consum capitolium
cum defensar& occisus est. faciliusq
ipse prodessepotuit. aedi iouis
quam illi turba totnuminũ cum suo
maximo atq optimo rege cuius
templum liberauerat subuenire.
ubierant quando densissimis fati¬
gata ciuitas seditionũ malis cum
legatos athenas missos ad leges
mutuandas paululum qui &ta oppe¬
rir&ur graui fame pestilentiaq
uas tataẽ : ubierant quandorur¬
sus populus cũ fame laborar & prȩ¬
fectum annonae primũ creauit atq

Expanded text:
Nec in deos eorum horribilora nos Nec in deos eorum horribilora nos dicimus, quam eorum identidem auctores, quos legunt et praedicant: quandoquidem et ex ipsis quae diceremus accepimus, et nullo modo dicere vel talia, vel cuncta sufficimus. 2. Ubi erant ergo illi dii, qui propter e xiguam fallacemque hujus mundi felicitatem colendi existimantur; cum Romani, quibus se colendos mendacissima astutia uenditabant, tantis calamitatibus uexarentur? Ubi erant, quando Valerius consul ab exulibus et seruis inscensum Capitolium cum defensaret occisus est faciliusque ipse prodesse potuit aedi Iouis quam illi turba tot numinum cum suo maximo adque optimo rege, cuius templum liberauerat, subuenire? Ubi erant, quando densissimis fatigata ciuitas seditionum malis, cum legatos Athenas missos ad leges mutuandas paululum quieta opperiretur, graui fame pestilentiaque uastata est? Ubi erant, quando rursus populus, cum fame laboraret, praefectum annonae primum creauit, adque
Abbreviated transcription (Latin):
sent quando meferrent siego dicerẽ
quod sallustius alt : plurimae turbae
seditiones & ad postremũ bellaciuilia
Sosta sunt. dumpauci potentes quorum
ingratiã pleriq concesserant sub ho¬
nesto patruum aut plebis nomine do¬
minationes affectabant boniq &
maliciues appellati non obmerita
inrem publicam omnibus pariter cor¬
ruptis sedutiquisq locupl&issimus
& iniuria ualidior quia praesentia
defendebat probono ducebatur
Porro sulli scriptores historiae. ad
hone stã libertatem ꝑtinere arbi¬
trati sunt malaciuitatis propriȩ
nontacere quã multis locis magno
praeconio laudare compulsi sunt.
cum aliã ueriorem quociues a &erni
legendi sunt non haberent ꝗd nos
facere conuenit quorum spes quan¬
to indõ melior &certior tanto ma¬
ior deb& eẽ libertas : cum mala
praesentia xp̃onr̃o inputant ut
infirmiores imperitioresq m̃tes
alienentur ab ea ciuitate in qua
sola iugiter feliciterq uiuendũ ẽ

Expanded text:
sent, quando me ferrent, si ego dicerem, sent, quando me ferrent, si ego dicerem, quod Sallustius ait? Plurimae turbae, seditiones et ad postremum bella ciuilia orta sunt, dum pauci potentes, quorum in gratiam plerique concesserant, sub honesto patrum aut plebis nomine dominationes adfectabant; bonique et mali ciues appellati, non ob merita in rem publicam, omnibus pariter corruptis, sed uti quisque locupletissimus et iniuria ualidior, quia praesentia defendebat, pro bono ducebatur\'. Porro si illi scriptores historiae ad honestam libertatem pertinere arbitrati sunt mala ciuitatis propriae non tacere, quam multis locis magno praeconio laudare conpulsi sunt, cum aliam ueriorem, quo ciues aeterni legendi sunt, non haberent: quid nos facere conuenit, quorum spes quanto in Deo melior jor debet esse libertas, cum mala praesentia Christo nostro imputant, ut infirmiores imperitioresque mentes alienentur ab ea civitate, in qua sola jugiter feliciterque vivendum est?
Abbreviated transcription (Latin):
tuncq tribunos plebis & alia iura sibi
parauit discordiarum & certaminis
utriq finis fuit scđm bellum punicum
Quiditaq egotantas moras uel scribens
patiar uellecturis afferam : quam
misera fuerit illa res publica tã longa
a&ate ꝑtot annos usq ad secundũ
bellum punicum bellis forinsecus inqui¬
&are non desistentibus & intus discor¬
diis seditionibq ciuilibus a sallustio
breuiter intimatum ẽ : pro in de uio¬
toriae illae non solida beatorum gau¬
dia fuerunt sed inania solatia misero¬
rum. & ad alia atq alia sterilia
mala sub eunda in lecebrosa incita¬
menta minime qui&orum. Nec nobis
quia hoc dicimus boni romani pruden¬
tesq suscenseant quamquam dehac re
nec petendi sint nec mouendi quando
eo sminime suscensuros ẽẽcestissimũ ẽ
Neq enimgrauius uel grauiora dicimus
auctoribus eorum & stilo &otio mul¬
tum in pares quib: tam̃ ediscendis. &
ipsi elaborauerunt & filios suos ela¬
borare compellunt : qui aũt suscen¬

Expanded text:
 tribunos plebis et alia iura sibi parauit. Discordiarum et certaminis utrimque finis fuit secundum bellum Punicum, Quid itaque ego tantas moras uel scribens patiar, uel lecturis adferam? Quam misera fuerit illa res publica, tam longa aetate per tot annos usque ad secundum bellum Punicum bellis forinsecus inquietare non desistentibus et intus discordiis seditionibusque ciuilibus, a Sallustio breuiter intimatum est. Proinde uictoriae illae non solida beatorum gaudia fuerunt, sed inania solacia miserorum et ad alia adque alia sterilia mala subeunda inlecebrosa incitamenta minime quietorum. Nec nobis, quia hoc dicimus, boni Romani prudentesque suscenseant: quamquam de hac re nec petendi sint nec monendi, quando eos minime suscensuros esse certissimum est. Neque enim grauius uel grauiora dicimus auctoribus eorum et stilo et otio multum inpares; quibus tamen ediscendis et ipsi elaborauerunt et filios suos elaborare conpellunt. Qui autem suscen
Abbreviated transcription (Latin):
malis carnalibus quae solaperp&i
nolunt. quod neq in his habeant quã
putantur habere istidaemones po¬
testatem : quam quam sihaberent de¬
beremus potius &iam ista contẽnere.
quam propt̃ ista illos colere &eosco¬
lendo ad illa quae nobis inuident per¬
uenire non posse : Tamen nec inistis
eos hoc ualere quod hiputant qui
propter haec eos colioportere con¬
tendunt De incepsuidebimus ut hic
sit huius uoluminis modus¬

Expanded text:
malis carnalibus, quae sola perpeti malis carnalibus, quae sola perpeti nolunt, quod neque in his habeant quam putantur habere isti daemones potestatem quamquam si haberent, deberemus potius etiam ista contemnere, quam propter ista illos colere et eos colendo ad illa, quae nobis inuident, peruenire non posse, — tamen nec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit huius uoluminis modus
Abbreviated transcription (Latin):
Bene quod tua sponte histrionibus & sce¬
nicis soci& atem ciuitatis paterenolu¬
isti euigila plenus nullo modois astib
placatur diuina maiestas. quibus hu¬
mana digmitas inquinatur quolgit᷑
pacto deos quitalibus delectantur ob¬
sequis haberi putas innumero sancta¬
rum caelestium potestatum. cum ho¬
mines perquos eadem arguuntur
obsequia non putasti habendos in
numero qualium cumq ciuium roma¬
norum : In conparabiliter suꝑnaẽ
ciuitas clarior ubiuictoria ueritas.
ubi dignitas scitas. ubi pax felicitas.
ubiuita a &ernitas . multominus
hab& in sua soci& ate tales deos
situ intua tales homines habere eru¬
buisti pro indesi adbeatam desideras
peruenire ciuitatem deuita daemo¬
num soci& atem. indigne ab honestis
coluntur quipertur pesplacantur
Sic isti atua pi&ate remoueantur
purgatione xp̃iana. quomodo illi
atua dignitate remotisunt notatio¬
necensoria. Debonis aũt carnalib
quibus solis mali perfrui uolunt. & de

Expanded text:
Bene, quod tua sponte histrionibus et scaeBene, quod tua sponte histrionibus et scaenicis societatem ciuitatis patere noluisti; euigila plenius! Nullo modo his artibus placatur diuina maiestas, quibus humana dignitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus delectantur obsequiis, haberi putas in numero sanctarum caelestium potestatum, cum homines, per quos eadem aguntur obsequia, non putasti habendos in numero qualiumcumque ciuium Romanorum? Incomparabiliter superna est ciuitas clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam peruenire desideras ciuitatem, deuita daemonum societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti a tua pietate remoueantur purgatione Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui uolunt, et de
Abbreviated transcription (Latin):
sed ds̃ unus &uerus nec ma&as re¬
rum nec tempora pon& imperium
sine fine dabit. Nolideos falsoso
sallacesq: requirere abicepotius atq contẽne
inueram emicans libertatẽ : non st̃
dii. maligni sunt sp̃s quibus a&erna
tua felicitas poenaẽ : non tam iuno
troianis a quib. carnalẽ
originẽ duci s arces uideat᷑¬
inuidis seromanas. quam isti daemones
quos ad huc deos putas omnigeneri ho¬
minum sedes inuident sempi ternas
&tuipsa non parua ex parte d&alibus
spiritibus iudicasti quando ludiscos
placasti & perquos homines eosdem
ludos fecisti in fames ẽẽ uolusti. Patere
as seri libertatẽ tuã aduersus in mun¬
dos sp̃s quituis ceruicibus in posuerant
sacrandam sibi &celebrandã ignomi¬
niam suam. Actores criminũ diuino¬
rum remouisti ab honoribustuis:
supplica dõ uero ut ate remoueat
illos deos qui delectantur criminibus
suis seu ueris quod ignominio sissimũ
ẽ. seu falsis quodmalitiosissimum est

Expanded text:
sed Deus unus et uerus nec metas resed Deus unus et uerus nec metas rerum nec tempora ponit, Imperium sine fine dabit. Noli deos falsos fallacesque requirere; abice potius adque contemne in ueram emicans libertatem. Non sunt di, maligni sunt spiritus, quibus aeterna tua felicitas poena est. Non tam Iuno Troianis, a quibus carnalem originem ducis, arces uidetinuidisse Romanas, quam isti daemones, quos adhuc deos putas, omni generi hominum sedes inuident sempiternas. Et tu ipsa non parua ex parte de talibus spiritibus iudicasti, quando ludis eos placasti et per quos homines eosdem ludos fecisti, infames esse uoluisti. Patere adseri libertatem tuam aduersus inmundos spiritus, qui tuis ceruicibus inposuerant sacrandam sibi et celebrandam ignominiam suam. Actores criminum diuinorum remouisti ab honoribus tuis: supplica Deo uero, ut a te remoueat illos deos, qui delectantur criminibus suis, seu ueris, quod ignominiosissimum est, seu falsis. quod malitiosissimum.
Abbreviated transcription (Latin):
ficitur Impi& ate autem disꝑditur
& punitur in unc lamelige quid se¬
quaris ut non inte sed in dõ uero sine
ullo errore lauderis Tunc enim
tibi gloria popularis af¬
fuit sed occulto iudicio
diuinae prouidentiae uera religio
quam eliger esdefuit expergescere
dies est sicut expergefactaes inqui¬
busdam dequorum uirtute perfecta
& profideuera &iam passionibus glo¬
riamur quiusq quaq aduersus po¬
testates in imicissimas confligentes
easq fortiter moriendo uincentes
sanguine nobis hanc patriã peperere
suo Ad quam patriam te inuitamus
& exhortamur ut eius adiciaris nu¬
mero ciuium cuius quad ammodo du¬
xilium ẽ uera remissio peccatorum
tempora mala. cumquaerant tempo¬
ra quib: non sit qui& auita sed potius
secura nequitia. haec tibinum quã
nec proterrena patria placuerunT
nunc lam caelestem arripe proqua
minimũ laborabis & in ea ueraciter
semꝑq regnabis. Illic enĩtibi non
uestalis focus non lapis capito linus.

Expanded text:
ficitur; impietate autem disperditur ficitur; impietate autem disperditur et punitur. Nunc jam elige quid sequaris, ut non in te, sed in Deo vero sine ullo errore lauderis. Tunc enim tibi gloria popularis adfuit, sed occulto judicio divinae providentiae vera religio, quam eligeres, defuit. Expergiscere, dies est; sicut experrecta es in quibusdam, de quorum virtute perfecta, et pro fide vera etiam passionibus gloriamur, qui usquequaque adversus potestates inimeasque fortiter moriendo uincentes sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam te inuitamus et exhortamur, ut eius adiciaris numero ciuium, cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum. tempora mala, cum quaerant tempora, quibus non sit quieta uita, sed potius secura nequitia. Haec tibi numquam nec pro terrena patria placuerunt. Nunc iam caelestem arripe, pro qua minimum laborabis, et in ea ueraciter semperque regnabis. Illic enim tibi non Vestalis focus, non lapis Capitolinus,
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq sexus discretione ubi audi
aut quam bene hic ad tempus uiuere
debeant ut posthancuitam beate
semperq uiuere mereantur. ubi
scã scriptura iustitiaeq doctrina
de superiore loco inconspectuomniũ
ꝑsonante & qui faciunt audiant ad
praemium & qui non faciunt audiant
adiudicium : quo & siueniunt quidã
talium praeceptorum inrisores om̃is
eorum p&ulantia autropentina
mutatione deponitur. aut timore
uel pudore conprimitur. Nihilenĩ
eisturpe acflagitio sum spectandũ
imitandumq proponitur ubi dĩueri
aut p̃cepta i sinuantur aut miracu¬
la narrantur dut dona laud antur
aut beneficia postulantur. haec po¬
tius concupisce indoles romana lauda¬
bilis o progenies regulorum saeculo¬
rum scipionum fabriciorum. haecpo¬
tius concupisce haec ab illaturpissima
uanitate & fallacissima daemonum
malignitate discerne : Siquid inte
laud abilenaturaliter emin&. non¬
nisiuera pi&ate purgatur atq per¬

Expanded text:
utriusque seutriusque seant quam bene hic ad tempus uiuere debeant, ut post hanc uitam beate semperque uiuere mereantur, ubi sancta scriptura iustitiaeque doctrina de superiore loco in conspectu omnium personante et qui faciunt audiant ad praemium, et qui non faciunt audiant ad iudicium. Quo etsi ueniunt quidam talium praeceptorum inrisores, omnis eorum petulantia aut repentina mutatione deponitur, aut timore uel pudore conprimitur. Nihil enim eis turpe ac flagitiosum spectandum imitandumque proponitur, ubi ueri Dei aut praecepta insinuantur aut miracula narrantur, aut dona laudantur aut beneficia postulantur. CAPtius concupisce, o indoles Romana laudabilis, o progenies Regulorum, Scaevolarum, Scipionum, Fabriciorum: haec potius concupisce, haec ab illa turpissima vanitate et fallacissima daemonum malignitate discerne. Si quid in te laudabile naturaliter eminet, nonnisi vera pietate purgatur atque per
Abbreviated transcription (Latin):
honore priuauit tribumouit ac no¬
tauit turpes fecit in fames. hanc inquã
pudendam ueraeq religioni auersan¬
dam &d&estandam talium numinũ
placationẽ fabulas indeos in lecebro¬
sas atq criminosas. haec ignominiosa
deorum facta uel scelerate turpiterq
cõmissa uel sceleratius turpiusq con¬
ficta oculis & auribus publicisciuitas
tota discebat. haec cõmissa numinib
placere cernebat : &ideo non solũ
illis exhibenda sed sibi quoq imitan¬
da credebat . Non illud nescio quid
uelut bonum & honestum quod tam
paucis & tam occulte dicebatur sitam̃
dicebatur ut magis ne in notescer&
istarum inmundissimarum potesta¬
tum. tartareo iugo & soci& ate poe¬
nali erui perxp̃i nomen homines
& in lucem saluberrimae pi&atis
ab illa perniciosissimae impi&atis
nocte transferriqueruntur &
murmurant iniqui & ingrati &
illo nefario spũ altius obstrictiusq
possessi qui a populi confluunt ad
ecclesias casta celebritate honesta

Expanded text:
honore privavit, tribu movit, agnohonore privavit, tribu movit, agnovit turpes, fecit infames; hanc, inquam, pudendam, veraeque religioni aversandam et detestandam talium numinum placationem, has fabulas in deos illecebrosas atque criminosas, haec ignominiosa deorum facta vel scelerate tupiterque commissa, vel sceleratius turpiusque conficta, oculis et auribus publicis civitas tota discebat: haec commissa numinibus placere cernebat; et ideo non solum illis exhibenda, sed sibi quoque imitanda credebat: non illud nescio quid velut bonum et honestum, quod tam paucis et tam occulte dicebatur si tamen dicebatur, ut magis ne innotesceret, istarum immundissimarum potestatum tartareo jugo et societate poenali erui per Christi nomen homines, et in lucem saluberrimae pietatis ab illa perniciosissimae impietatis nocte transferri, queruntur et murmurant iniqui et ingrati, et illo nefario spiritu altius obstrictiusque possessi, quia populi confluunt ad ecclesias casta celebritate, honesta
Abbreviated transcription (Latin):
gistratus officia sibiflorãmatrem
ludorum celebritate placandam.
qui lud itanto deuotius quanto turpius
celebrarisolent. Dicit alio loco lam
consul in extremis periculis ciuitatis
& ludos perdecem dies factos. ut neq
rem ullam quae ad placando sdeos
ꝑtiner& pr&ermissam quasi non
satius erat tales deos inritare tẽpe¬
rantia quam placare luxaria. & eos
honestate &iam ad inimicitias pro¬
uocare quam tanta de formitatele¬
nire : Neq enim grauius fuerant
quam lib& crudelissima inmanitate
nocituri homines propt̃ quos placa¬
bantur . quam nocebant ipsicumuitio¬
sitate fedissima placarentur quan¬
doquidem ut auerter &ur quod me¬
tuebatur ab hoste in corporibus. eo
modo dii conciliabantur quo uirtus
debellar&ur inmentibus : qui non op¬
ponerentur defensores oppugnato¬
ribus moenium nisi prius fierent
expugnatores morum bonorum
Hanc talium numinum placationẽ p&u
simam inmundissimam cuius auctores
laudanda romanae uirtutis indoles

Expanded text:
gistratus officia sibi Floram matrem gistratus officia sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam; qui ludi tanto deuotius, quanto turpius celebrari solent. Dicit alio loco iam consul in extremis periculis ciuitatis, et ludos per decem dies factos, neque rem ullam quae ad placandos deos pertineret praetermissam; quasi non satius erat tales deos inritare temperantia quam placare luxuria, et eos honestate etiam ad inimicitias prouocare quam tanta deformitate lenire. Neque enim grauius fuerant quamlibet crudelissima inmanitate nocituri homines, propter quos placabantur, quam nocebant ipsi, cum uitiositate foedissima placarentur. Quando quidem ut auerteretur quod metuebatur ab hoste in cormodo dii conciliabantur, quo virtus debellaretur in mentibus; qui non opponerentur defensores oppugnatoribus moenium, nisi prius fierent expugnatores morum bonorum. Hanc talium numinum placationem petusimam, immundissimam, cujus actores laudanda Romanae virtutis indoles
Abbreviated transcription (Latin):
tione discebant. hominibus namq ue¬
recundabantur neauderent inpudi¬
cos gestusore libero cernere sed mul¬
tominus dudebant sacracius quam
uenorabantur casto cordedam nare
Hoc tamen palam discendum praebeba¬
tur intemplo ad quod perp&randũ
saltom secr&um quaerebatur indomo
Miran tenimium siullus ibierat pudor
mortalium quod humana flagitia
non libere homines committerent
quae apud deos &iam religiose
discorent iratos habituri nisi &iam
ex hibere curarent : qui senim alius
sp̃s occulto instinctune quissimas
agitans mentes & instat faciendis
adulteris & pascitur factis. nisiqui
&iam sacris talibus oblectatur :
constituens in templis simulaera dae¬
monum amans in ludissimulacraui¬
tiorum susurrans in occulto uerbalus¬
titiae ad decipiendos &iam paucosbo¬
nos frequentans in aperto inuitam̃ta
nequitiae ad possidendos innumerabi¬
tertullius edilis futurus. clamati
auribus ciuutatis interc&era sui ma¬

Expanded text:
tione discebant. Hominibus namque uetione discebant. Hominibus namque uerecundabantur, ne auderent inpudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra eius, quam uenerabantur. casto corde damnare. Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo, mirante nimium, si ullus ibi erat, pudore mortalium, quod humana flagitia non libere homines committerent, quae aput deos etiam religiose discerent iratos habituri, nisi etiam exhibere curarent. Quis enim alius spiritus occulto instinctu nequissimas agitans mentes et instat faciendis adulteriis et pascitur factis, nisi qui etiam sacris talibus oblectatur, constituens in templis simulacra daemonum, amans in ludis simulacra uitiorum, susurrans in occulto uerba iustitiae ad decipiendos etiam paucos bonos, frequentans in aperto inuitamenta nequitiae ad possidendos innumerabiter Tullius aedilis futurus clamat in auribus ciuitatis, inter cetera sui ma
Abbreviated transcription (Latin):
erubescenda sint. & in honesta glori¬
anda. Ced ubi hocnisi indaemonũ
templis : ubinisi infallaciae deuerso¬
rus: illudenim fit ut honestiores
qui pauci sunt capiantur. hoc autem
neplures qui sunt turpis simicorri¬
gantur: Ibi & quando sacrati cae¬
lestis audiebant castitatis praecepta
nescimus. ante ipsum tamen de lubrũ
ubi simulacrum illud locatum cons¬
piciebamus uniuersi undiq conflu.¬
entes. &ubiquisq poterat stantes
ludos qui a gebantur intentis simis pec¬
tabamus intuentes alternante cons¬
pectuhincmer& riciam pompam illinc
uirginem deam Illam suppliciter
ad orari ante illam turpia celebrari.
non ibi pudibundos mimos nullam
uerecundiorem scenicam uidimus
Cuncta obscenitatis implebantur of¬
ficia sciebatur uirginali numini ꝗd
placer& & exhibebatur quod de tem¬
plodomũ matrona doctior reporta¬
r& non nullae pudentiores auerte¬
bant faciem ab inpuris motibus sceni¬
corum & artem flagitu furtiua inten¬

Expanded text:
erubescenda sint et inhonesta glorierubescenda sint et inhonesta glorianda. Sed ubi hoc nisi in daemonum templis? ubi nisi in fallaciae deuersoriis? Illud enim fit, ut honestiores, qui pauci sunt, capiantur; hoc autem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigantur. Ubi et quando sacrati Caelestis audiebant castitatis praecepta, nescimus; ante ipsum tamen delubrum, ubi simulacrum illud locatum conspiciebamus, uniuersi undique confluentes et ubi quisque poterat stantes ludos qui agebantur intentissimi spectabamus, intuentes alternante conspectu hinc meretriciam pompam, illinc uirginem deam: illam suppliciter adorari, ante illam turpia celebrari; non ibi pudibundos mimos, nullam uerecundiorem scaenicam uidimus; cuncta obscenitatis inplebantur officia. Sciebatur uirginali numini quid placeret, et exhibebatur quod de templo domum matrona doctior reportaret. Nonnullae pudentiores auertebant faciem ab inpuris motibus scaenicorum et artem flagitii furtiua inten
Abbreviated transcription (Latin):
auctor see uitae scelestae in mundȩq
testentur. perhibentur tamen in a¬
ditis suis secr&isq pen&ralibus dare
quaedam bona praecepta demoribus
quibusdam uelut electis sacratissuis:¬
Quod siitaẽ hoc ipso callidior aduerten¬
daẽ & conuincenda malitia spirituum
noxiorum. Tanta enimuis ẽ ꝓbitatis
& castitatis ut omnis uel peneomnis
eius laude moueatur humana natura
nec usq ad eo sit turpitudine uitiosa
ut totum amittat sensum honestatis
Proinde malignitas daemonũ nisi ali¬
cubi sequem ad modum scriptũ in nris
litteris nouimus trans figur& in an¬
gelos lucis non impl&negotium de¬
ceptionis foris itaq populis celeber¬
rimo strepitu impi&as in pura circũ¬
sonat & intus paucis castitas simulata
uix sonat. Praebentur propatula
pudendis & seor&a laud andis decus
lat& & dedecus pat&. quod malum
geritur omnes conuocat spectatores
quod bonum dicitur. uix aliquos inue¬
nit auditores Tam quam honesta

Expanded text:
auctores se uitae scelestae inmundaeque auctores se uitae scelestae inmundaeque testantur, perhibentur tamen in adytis suis secretisque penetralibus dare quaedam bona praecepta de moribus quibusdam uelut electis sacratis suisQuod si ita est, hoc ipso callidior aduertenda est et conuincenda malitia spirituum noxiorum. Tanta enim uis est probitatis et castitatis, ut omnis uel paene omnis eius laude moueatur humana natura, nec usque adeo sit turpitudine uitiosa, ut totum sensum honestatis amiserit. Proinde malignitas daemonum, nisi alicubi se, quem ad modum scriptum in nostris litteris nouimus, transfiguret in angelos lucis, non inplet negotium deceptionis. Foris itaque populis celeberrimo strepitu inpietas inpura circumsonat, et intus paucis castitas simulata uix sonat; praebentur propatula pudendis et secreta laudandis; decus latet et dedecus patet; quod malum geritur omnes conuocat spectatores, quod bonum dicitur uix aliquos inuenit auditores, tamquam honesta
Abbreviated transcription (Latin):
relictis dii. uelut amici uirtutibus cũ
uitiis hominum offenderentur quia
toł signis extorum auguriorum ua¬
ticiniorum quibus se tamquam praes¬
scos futurorum adiutoresq proelio¬
rum iactare & commendare gestie¬
bant conuincuntur fuisse praesentes
Quisiuere abscessissent mitius romani
inbella ciuilia suis cupiditatibus
quam illorum instigationibus ex car¬
a pertaeq turpitudines crudolita¬
tibus mixta sunt opprobria numi¬
num & crimina siue prodita siue con¬
ficta ipsis ex poscentibus & nisifier&
irascentibus &iam certis & statutis
sollem nitatibus consecrata illis & di¬
cata claruerint atq ad omnium
oculos ut imitanda proponerentur
expectanda processerint: Quid est
quodidem ipsidaemones quisehuius¬
cemodi uoluptatibus in mundo łẽ sp̃s
confitentur: Quisuis flagitus & fa¬
cinoribus siue indicatis siue simulatis
eorumq sibicelebratione petita ab
inpudentibus extorta apudentibus

Expanded text:
relictis di\', uelut amici uirtutibus, cum relictis di\', uelut amici uirtutibus, cum uitiis hominum offenderentur; quia tot signis extorum auguriorum uaticiniorum, quibus se tamquam praescios futurorum adiutoresque proeliorum iactare et commendare gestiebant, conuincuntur fuisse praesentes; qui si uere abscessissent, mitius Romani in bella ciuilia suis cupiditatibus quam illorum instigationibus exaraperteque turpitudines crudelitatibus mixtae, obprobria numinum et crimina, siue prodita siue conficta, ipsis exposcentibus et nisi fieret irascentibus etiam certis et statis sollemnitatibus consecrata illis et dicata claruerint adque ad omnium oculos ut imitanda proponerentur, spectanda processerint: quid est, quod idem ipsi daemones, qui se huiusce modi uoluptatibus inmundos esse spiritus confitentur, qui suis flagitiis et facinoribus, siue indicatis siue simulatis, eorumque sibi celebratione petita ab inpudentibus, extorta a pudentibus
Abbreviated transcription (Latin):
dignum aliquid scriptitas seubicumq illos
interse pugnas se po&ae comie morarunt
ipsi ad decipiendos homines po&arum
carmina firmauerunt. Pugnas uideli¬
c& suas non solum perscenicos intheatro
uerum &iamperseipsos incampo huma¬
nis oculis exhibentes. haec dicere con¬
pulsi sumus qm̃ pessimis moribus ciuium
romanam rempublicã lam antea ꝑditã
fuisse nullãq remansisse ante aduentũ
& scribere minime dubitarunt : quam
ꝑditionem dis suis non inputant quimala
transitoria quibus boni seuuiuant
seu moriantur perire non possunt
frequent& promoribus optimis prae¬
cepta contra ꝑditosmores. Dii uero
ipsorum nullis talibus praeceptis ege¬
rint aliquid cum suo cultore populo pro
illa republica neperir& . immo eosdem
mores uelut suis exemplis actoritato
noxia corrumpendo egerunt potius
utperir& . Quam nonideo tunoperisse
quis quam ut arbitror lam dicer e aude¬
bit quia discessere omnes aditis arisq

Expanded text:
dignum aliquid scriptitasse, ubicumque illos dignum aliquid scriptitasse, ubicumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt, ipsi ad decipiendos homines poetarum carmina firmauerunt, pugnas uidelicet suas non solum per scaenicos in theatro, uerum etiam per se ipsos in campo humanis oculis exhibentes. Haec dicere conpulsi sumus, quoniam pessimis moribus ciuium Romanam rem publicam iam antea perditam fuisse nullamque remansisse ante aduentum dicere et scribere minime dubitarunt. Quam perditionem dis suis non inputant, qui mala transitoria, quibus boni, seu uiuant seu moriantur, perire non possunt, frequentet pro moribus optimis praecepta contra perditos mores; di uero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid cum suo cultore populo pro illa re publica, ne periret; immo eosdem mores uelut suis exemplis auctoritate noxia corrumpendo egerunt potius, ut periret. Quam non ideo tunc perisse quisquam, ut arbitror, iam dicere audebit, quia \'discessere omnes adytis arisque
Abbreviated transcription (Latin):
nefandorum proeliorũ strages exe¬
cranda processerat. iam multos moue¬
rat quod miles quidam dumocciso spolia
d&raher&. fratrẽnudato cadauere
agnouit. acdetestatus bellaciuilia se
ipsum ibiperimens fraterno corpori
adiuinxit. Vt ergo huiꝰ tantimali mini¬
me taeder& sed armorum scelestorum
magis magisq ardor increscer&. noxii
daemones quos illideosputantes colendos
&uenerandos arbi trabantur interse
pugnantes hominib apparere uoluert̃
neimitaritales pugnas ciuica trepidar&
affectio sed potius humanũ scelus diui¬
no excusar&ur exemplo : hac astutia
maligni sp̃s &iam ludos unde multa lam
dixiscenicos sibidicari sacrariq lusser̃
ubi tanta deorum flagitia theatricis
canticis atq fabularum actionibus cele¬
bratas equisquis eos fecisse creder&:
Etquis quis non creder& sed tamen illos
lbentissime sibitalia exhiberi cerner&
securus imitar&ur. Nequis itaq existi¬
mar& indeos conuitia potius quam eis

Expanded text:
nefandorum proeliorum strages exsenefandorum proeliorum strages exsecranda praecesserat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret, fratrem nudato cadauere agnouit ac detestatus bella ciuilia se ipsum ibi perimens fraterno corpori adiunxit. Ut ergo huius tanti mali minime taederet, sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, noxii daemones, quos illi deos putantes colendos et uenerandos arbitrabantur, inter se pugnantes hominibus apparere uoluerunt, ne imitari tales pugnas ciuica trepidaret adfectio, sed potius humanum scelus diuino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa iam dixi, scaenicos sibi dicari sacrarique iusserunt, ubi tanta deorum flagitia theatricis canticis adque fabularum actionibus celebrata et quisquis eos fecisse crederet et quisquis non crederet, sed tamen illos libentissime sibi talia exhiberi cerneret, securus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos conuicia potius quam eis
Abbreviated transcription (Latin):
deat nisi quitales deos imitari magis eligit
quã diuina gratia ab eorum soci& ate se¬
parari quantũ moliantur maligni isti
sps exemplosuo uelut diuinã auctoritatẽ
praebere sceleribus quod &iam inquadã
cãpaniȩlata planitie ubi non multo post
ciuiles acies ne fario praelio conflixer̃
ipsi interse prius pugnare uisi sunt:
Namq ibi auditi sunt primum ingentes fra¬
gores moxq multi se uidisse nuntiaruaT
peraliquot dies duas acies proeliari
Quaepugna ubidestitit uestigia quoq ue¬
lut hominum &equorum quantadeilla
conflictatione exprimi poterant inuener̃
S iergo ueraciter intersenumina pug¬
nauerunt lambella ciuilia excusantur
humana consider&urtamem quaesit
talium deorum uel malitia uel miseria.
Siautẽ sepugnasse finxerunt. quid ali¬
ud egerunt nisi ut sibi romani bellan¬
dociuiliter tamquam deorum exemplo
nullũ nefas admittere uiderentur :
lam enĩ coeperant bella ciuilia & aliquot

Expanded text:
deat, nisi qui tales deos imitari magis elegit deat, nisi qui tales deos imitari magis elegit quam diuina gratia ab eorum societate separari, quantum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo uelut diuinam auctoritatem praebere sceleribus? quod etiam in quadam Campaniae lata planitie, ubi non multo post ciuiles acies nefario proelio conflixerunt, ipsi inter se prius pugnare uisi sunt. Namque ibi auditi sunt primum ingentes fragores, moxque multi se uidisse nuntiarunt per aliquot dies duas acies proeliari. Quae pugna ubi destitit, uestigia quoque uelut hominum et equorum, quanta de illa conflictatione exprimi poterant, inuenerunt. Si ergo ueraciter inter se numina pugnauerunt, iam bella ciuilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deorum uel malitia uel miseria: si autem se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi Romani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot
Abbreviated transcription (Latin):
lere parce sylla quae illic uictor tam
horrenda cõmisit. cui corona aurea
ipsius uictoriae inlus trissimum signum
inuitulino iecore apparuit: qualia
signa siduiustidare solerent ac non
daemones inpii. profecto illis extis ne¬
faria potius atq: ipsi syllae grauiter no¬
xia mala futura monstrarent neque
enim eius dignitati tantum profuit illa
uictoria quantum nocuit cupiditati. qua
factum ẽ ut in moderatis in hians & secun
dis rebus elatus ac praecipitatus magis
ipseperir& in moribus quam in imicos
incorporibus perder&. haec illi dii
uere tristiauereq lugenda non extis
non augurus uel cuius quã somnio uelua¬
ticinio praenuntiabant: Magis enim
timebant ne corriger&ur quã neu ince¬
r&ur immosatis agebant utuictor
ciuium gloriosus. uictus atq captiuus
ne fandis uitiis & ꝑhaec ipsis &iam dae¬
monibus multo obstrictius subder&ur
Illinc uero quis non intellegat quis nonui¬

Expanded text:
leribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam leribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, profecto illis extis nefaria potius adque ipsi Syllae grauiter noxia mala futura monstrarent. Neque enim eius dignitati tantum profuit illa uictoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est, ut inmoderatis inhians et secundis rebus elatus ac praecipitatus, magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus perderet. Haec illi dii vere tristia vereque lugenda, non extis, non auguriis, non cujusquam somnio vel vaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur, quam ne vinceretur. Imo satis agebant, ut victor civium gloriosus, victus atque captivus nefandis vitiis, et per haec ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subdereturIllinc uero quis non intellegat, quis non ui
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ coronae aureae . tunc postumius
harus pex ille respondit praeclaram¬
ei significare uictoriam iussitq ut extis
illis solis uescer&ur. postea paruo inter¬
uallo seruus cuiusdam lucipontii uati¬
cinando clamauit: Abellona nuntius
uenio uictoriatua ẽ sylla de inde adiecit
arsurum eẽ capitolium. hoc cumdixiss&
continuo egressus ecastris postero die
concitatior reuersus est & capitolium ar¬
sisse clamauit . arserat autem reuera
capitolium. quod quidem daemoni & prae¬
uidere facile fuit &celerrime nuntiare
Illud sane intende quod ad causam maxi¬
me ꝑtin& subqualib dus eẽcupiant qui
blasphemant saluator ẽ uoluntates
fidelium ad ominatudaemanũ liberan¬
tem. Clamauit homo uaticinando uic¬
toriatuaẽ sylla. atq ut id diuino spũ
clamasse creder&ur. nunti auit &iam
aliquid & propefuturum & mox factum.
unde longe aberat perquem illes ps̃
loquebatur. non tamen clamauit absce¬

Expanded text:
dinem coronae aureae. Tunc Postumius dinem coronae aureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram significare uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam aliquid et prope futurum et mox factum, unde longe aberat per quem ille spiritus loquebatur; non tamen clamauit: \'ab sce