comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex magnitudine. aliqñ ex paruitate. aliqñ qr rarȩ. aliqñ qr pulcre.
una. aliqñ qr in uno diu̾sa. Singula suo ordine ꝓsequam᷑. figura
scđm magnitudinẽ attendit᷑ qñ res q̃libet sui gn̾is modũ in qnͣti¬
tate excedit. Sic miram᷑ gygantẽ int̾ hoĩes. cętũ int̾ pisces. grifem
int̾ uolucres. elefantẽ int̾ quadrupedes. draconẽ int̾ serpentes.
Figura scdm paruitatẽ ꝯsiderat᷑. qñ res q̃libet sui gn̾ĩs qntitati ȩqͣri
gͦ qͥd mag̃ mireris. dentes apri ł tineȩ. alas grifis ł scinifis. caput
equi ł locustȩ. crura elephantis ł culicis. rostrũ suis ł succrionis.
ahuilã ł formicã. leonẽ ł pulicẽ. tigridẽ ł testudinẽ. Ibi mireris
magnitudinẽ. hic paruitatẽ. corpꝰ paruũ magna sapientia ꝯditũ.
Magna sapientia cui nulla surrepit negligentia: Illis dedit oculoᷤ

Expanded text:
ex magnitudine, aliquando ex parvitate, aliquando quia rarae, aliquando quia pulchrae, ex magnitudine, aliquando ex parvitate, aliquando quia rarae, aliquando quia pulchrae, una, aliquando quia in uno diversa, singula ordine suo prosequamur. Figura secundum magnitudinem attenditur, quando res quaelibet sui generis modum in quantitate excedit; sic miramur gigantem inter homines, cetum inter pisces, gryphonem inter volucres, elephantem inter quadrupedes, draconem inter serpentes. Figura secundum parvitatem consideratur quando res quaelibet sui generis quantitati aequari ergo quid magis mireris, dentes apri, an tineae, alas gryphis an sciniphis? caput equi an locustae? crura elephantis an culicis? rostrum suis an succerionis? aquilam an formicam? leonem an pulicem? tigridem an testudinem? Ibi miraris magnitudinem, hic miraris parvitatem; corpus parvum magna sapientia conditum. Magna sapientia cui nulla subrepit negligentia. Illis dedit oculos,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs eũ ab oriente in occidentẽ ducit. ⁊ iterũ ab occidente ad ortũ
tribuit.⁊ qͣsi de qͦdã occulto nat᷑e sinu in aꝑtũ germinantia
reducit. secũq eadẽ marcentia illuc u̾n uenerant reu̾ti facit.
Satis hec diligent̾̃ intuentib mirabilia apparebt̃. Dem̃ seqͥt᷑
motꝰ aĩalis qui ẽ sensib ⁊ appetitib. Cogita gͦ qͣlis ẽẽ possit
qͥ sensꝰ oĩum uiuentiũ fabricat. appetitꝰ creat. ⁊ in singulis
qͥbq aĩantib qͥd appetere ⁊ qnͣtũ appetere debeant ordinat.
Deniq motꝰ rõnalis qͥ ẽ in factis ⁊ ꝯsiliis satis ãmirationis tibi
ingerit si attendere uolueris qd̾ ineffabilis sit sapientia. q̃ oĩã
sitate fieri possit. qd̾ ñ ipsa ad decorẽ oꝑum suoꝵ. aut p̾cipiendo
ant. Deinde seqͥt᷑ spẽs. Species ẽ forma uisibilis. q̃ ꝯtinet duo. figu¬
ras ⁊ colores. figurȩ aũ rerũ multis modis apparent mirabiles. Aliqñ

Expanded text:
quis eum ab oriente in occidentem ducit, et iterum ab occidente ad orientem tribuit, et quasi de quodam occulto naturae sinu in apertum germinantia educit, rursumque eadem marcentia illuc unde venerant reverti facit? Satis haec diligenter intuentibus mirabilia apparebunt. Deinde sequitur motus animalis, qui est in sensibus et appetitibus. Cogita ergo qualis esse possit, qui sensus omnium viventium fabricat, appetitus creat, et in singulis quibusque animantibus quid appetere et quantum appetere debeant, ordinat. Denique motus rationalis qui est in factis et consiliis satis admirationis tibi ingerit, si attendere volueris, quam ineffabilis sit sapientia quae omnia rsitate possit fieri quod non ipsa ad decorem operum suorum aut praecipiendo, ant. Deinde sequitur species. Species est forma visibilis, quae continet duo, figuras et colores. Figurae autem rerum multis modis apparent mirabiles. Aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
hõ ẽ de cuiꝰ eẽntia nequaꝗͣ dubitat. inuisibile eẽ uidet. Ianua ͦ
ꝯtẽplationis hõi aꝑitur qñ ipse se sua rõne ducente ad se cogno¬
scendũ ingredit᷑. Ingresso aũ uia usq in finẽ currenda restat.
Illuo nãq in nob̾ qd̾ carnis ñ ht̃ eẽntiã. a carne ñ pot̾ hr̃e mat̾iam
s sic̃ diu̾sum ẽ a carne. ita se alienũ sentit a carnis origine. Iniciũ
tam̃ se hr̃e in ħ uerissime agnoscit qr cũ se eẽ ĩtelligat. semꝑ se fu¬
isse ñ meminit. cũ tam̃ se nesciente intellectꝰ eẽ ñ posit. Si gͦ in¬

Expanded text:
entia nequaquam dubitat, invisibile esse videtur. Janua ergo contemplationis homini aperitur, quando ipse sua se ratione ducente ad se cognoscendum ingreditur. Ingresso autem via usque ad finem currenda restat, d carnis non habet essentiam, a carne non potest habere materiam; sed sicut diversum est a carne, ita alienum se sentit a carnis origine. Initium tamen se habere in hoc verissime agnoscit, quod cum se intelligat esse, semper se fuisse non meminit, cum tamen nesciens intellectus  al. in
Abbreviated transcription (Latin):
turali motu ñ solũ imago uitȩ expͥmit᷑. s ipsa qͦdã mͦ uita inc̾oatur
Rursꝰ aĩalis motꝰ tanto nat᷑ali p̃cellit. qnto in sensibili id qd̾ sentit.
P ostremo rõnalis motꝰ cunctis suꝑponit᷑. q in eo ñ solũ sensꝰ ad ani¬
mandũ. s rõ qͦ ad intelligendũ mouet᷑. Hoc simulacro nullũ in
creatis pot̾ eẽ euidentiꝰ. qi inuisibilẽ sapientiã ostendit manifestiꝰ

Expanded text:
itae exprimitur, sed ipsa quodammodo vita inchoatur. Rursus animalis motus tantum naturali praecellit, quantum in sensibili id quod sentit. Postremo rationalis cunctis superponitur, quia in eo non solum sensus ad animandum, sed ratio quoque ad intelligendum movetur. Hoc simulacro nullum in creaturis esse potest evidentius, quia invisibilem sapientiam ostendit cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
tatis qͣsi in uuentutẽ roborat᷑. pꝰ hȩc suꝑueniente autum no adma.¬
uitatẽ oscendit pꝰtremo succedente hẏeme ad defectũ uergit: Iccir
aũ semꝑ deficit. ut semꝑ pꝰ defectũ renouari possit. qr nͥ priꝰ a statu
uo deficerent. uet̾a qͣsi illis locũ occupantib. ñ ualerent exurgere
noua. Hoc qͦ satis mirabile in hac dispositione cernit᷑ qd̾ ipsa tẽpora
mutabili lege suȩ mutabilitatis uices custodiunt. ut neq aliqͥn
is explendo ministĩo suo deficiant. neq secꝰ currentia ordinẽ pͥmȩ

Expanded text:
aestatis, quasi in juventutem roboratur. Post haec superveniente autumno ad mataestatis, quasi in juventutem roboratur. Post haec superveniente autumno ad maturitatem conscendit. Postremo succedente hieme, ad defectum vergit. Idcirco autem semper deficit, ut semper post defectum renovari possit, quia nisi prius a statu suo deficerent vetera, quasi illis locum occupantibus non valerent exsurgere nova. Hoc quoque satis mirabile in hac dispositione cernitur, quod ipsa tempora ita immutabili lege suae mutabilitatis vices custodiunt, ut nec aliquando ab explendo ministerio suo deficiant, neque secus currentia ordinem primae
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris ꝓuidentia ꝯstituit. ea uͦ q̃ ñ nat᷑a ꝓpt̾ necessitatẽ s cu¬
piditas expetit. ꝓpt̾ spẽm in abditis t̾rarũ sinib abscondit. ut
quẽ amor uirtutis ab ĩmoderato appetitu ñ castigat. saltẽ la
rõne ꝓuidentia diuina cursꝰ tẽpoꝵ distinxit. Ecce pꝰ noctem
uenit dies ut torpentes in ocio laboris exerceat. pꝰ diẽ seqͥt᷑ nox
ut fessos ad refocillandũ. qͥes excipiat. N semꝑ dies. nec sẽꝑ nox.
ñ sẽꝑ eqͣles dies ⁊ nox. ne ł ĩmoderatꝰ labor debilitatos frangat.
ł qͥes ꝯtinuata nat᷑am inficiat. ł identitas ꝑpetua aĩo tediũ gigna
ĩ quẽadmodũ uicissitudo dierũ ⁊ noctiũ aĩantia renouat. ita .iiiiͬ.
ora anni ordine sibi succedentia totiꝰ mundi spẽm ĩmutant
inũ ꝑ teporẽ ueris qͣdã ĩnouatione mundꝰ nascit᷑. deĩde ꝑ feruorẽ

Expanded text:
Creatoris providentia constituit; ea vero quae non natura propter necessitatem, sed cuCreatoris providentia constituit; ea vero quae non natura propter necessitatem, sed cupiditas expetit propter speciem; in abditis terrarum sinibus abscondit, ut quem amor virtutis ab immoderato appetitu non castigat saltem laboratione providentia divina cursus temporum distinxit? Ecce post noctem venit dies, ut torpentes in otio labor exerceat; post diem sequitur nox, ut fessos ad refocillandum quies excipiat. Non semper dies, non semper nox, non semper aequalis dies et nox, ne vel immoderatus labor debilitatos frangat, vel quies continuata naturam inficiat, vel identitas perpetua animo taedium gignat. Item quemadmodum vicissitudo dierum ac noctium animantia renovat, ita quatuor tempora anni ordine sibi succedentia, totius mundi speciem immutant. Primum per teporem veris quadam innovatione mundus nascitur. Deinde per fervorem
Abbreviated transcription (Latin):
minaria ⁊ stellas collocauit. ut subiecta oĩa illustrarent. In
aere uentis ⁊ nubib uiã fecit. ut agitationib suis disꝑsȩ pluui¬
am deorsũ funderent. In gremio telluris moles aquarũ recipi
iussit. ut ꝑ gurgites suos hinc illincq qͦ nutꝰ ferret iubentis
discurrerent. Uolucres in aere suspendit. pisces in aqͥs ĩmersit.
t̾ras bestiis ⁊ serpentib ⁊ alioꝵ reptiliũ. uermiũq gn̾ib imple¬
uit. Quasdã regiones ditauit ub̃tate frugũ. qͣsdã opulentia ui¬
nearũ. alias fertilitate holerũ. alias fȩcunditate pecoꝵ. alias
potentib herbis. alias gẽmis p̾ciosis. alias aĩalib ⁊ bestiis mon¬
struosis. alias colorib uariis. alias diu̾sarũ artiũ studiis. alias me¬
talloꝵ. alias thimiamatũ uariis gn̾ib. ut nulla ꝓrsꝰ regio sit q̃
humanis usib necessaria st̃ in ꝯmuni hoĩum frequentia ipsa

Expanded text:
ellas et luminaria collocavit, ut subjecta omnia illustrarent. In ellas et luminaria collocavit, ut subjecta omnia illustrarent. In aere ventis et nubibus viam fecit, ut cogitationibus suis dispersae pluviam deorsum funderent. In gremium telluris moles aquarum recipi jussit, ut per gurgites suos huc illucque quo nutus ferret jubentis discurrerent. Volucres in aere suspendit, pisces aquis immersit, terram bestiis et serpentibus et aliorum reptilium vermiumque generibus replevit. Quasdam regiones ditavit ubertate frugum, quasdam opulentia vinearum, alias fertilitate olerum, alias fecunditate pecorum, alias potentibus herbis, alias gemmis pretiosis, alias animalibus et bestiis monstruosis, alias coloribus variis, alias diversarum artium studiis, alias metallorum, alias thimiamatum diversis generibus, ut nulla prorsus regio sit, quae humanis usibus necessaria sunt, in communi hominum frequentia ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ac deinde teneritudinẽ carniũ cutis tegm̃ inuoluit. ut ⁊ rigor
ossuũ intrinsecꝰ corpꝰ sustineat. ⁊ pellis munim̾ foris defendend
custodiat. Quis duriciã lapidũ. qͥs soliditatẽ metalloꝵ. qͥs nodosi¬
tatẽ roboꝵ. qͥs tenacitatẽ glutinũ. qͥs cęt̾a ĩnumerabilia numen¬
re queat:  Ex qͦ claret qd̾ sint firma rerũ uincula cũ singula q̃q
ꝯdita tanto nisu nat᷑am.⁊ eẽ suũ defendant. simul uͦ oĩa a dcordu
societatis suȩ dissolui oĩno ñ q̃ant: Post ꝯpositionẽ sequit᷑ ut de
dispositione rerũ qͣlis sit ꝯsideremꝰ. Neq enĩ minima fiet ãmi¬
ratio siqͥs diligent̾ attendat qd̾ sic singulis locis. singłis tẽporib
singulis reb diuina ꝓuidentia causas suas distribuit. ut ĩ nullo
penitꝰ rerũ ordo ꝑturbet᷑. Ecce cęlũ sursũ ẽ. t̾ra deorsũ. In celo lu¬

Expanded text:
educunt, ac deinde teneritudinem carnium cutis tegmen involvit, ut et rigor educunt, ac deinde teneritudinem carnium cutis tegmen involvit, ut et rigor ossium intrinsecus corpus sustineat, et pellis munimen foris defendendo custodiat. Quis duritiam lapidum, quis soliditatem metallorum, quis nodositatem roborum, quis tenacitatem glutinum, quis caetera innumerabilia enumerare queat? Ex quo claret quam sint firma rerum vincula, cum singula quaeque condita tanto nisu naturam et esse suum defendant, simul vero omnia a concordia societatis suae dissolvi omnino non queant. CAP. V. De situ dispositione rerum qualis sit consideremus. Neque enim minima fiet admiratio, si quis diligenter attendat, quod sic singulis locis, singulis temporibus, singulis rebus, divina providentia causas suas distribuit, ut in nullo penitus ordo rerum perturbetur. Ecce coelum sursum est, et terra deorsum. In coelo st
Abbreviated transcription (Latin):
miro qͦdã mͦ pluriũ dissimiliũ ⁊ in unũ redactoꝵ ꝯcordia unam
ĩ oĩb armoniã facit. Apta ẽ gͦ ⁊ ꝯueniens rerũ om̃iũ ꝯpositio.
d qͦmͦ est firma: Qui ñ uideat: Qͥs ñ miret᷑: Ecce cęli qͥ ambitu
suo ocludunt oĩa qͦmͦ solidi ft̃ ⁊ qͣsi ex exe fusiles. desuꝑ circũqͣq
oppansi. Terra uͦ in medio pondere suo librata semꝑ immobilis
ꝑseuerat. ut cęt̾a in medio fluctuantia. hinc soliditas cȩloꝵ. illinc
t̾rȩ stabilitas in unũ coartent ⁊ ostringant ne cit᷑ legitimos
t̾minos diffusa ꝯcordiã uniu̾sitatis disrumpant. Ecce qͦmͦ per
uiscera telluris tͣcones aquarũ sparsi.⁊ foris ꝑ alueos suos in di¬
uersa deducti intꝰ fatiscentẽ ne dissoluat᷑ oglutinant. ⁊ foris ne
fatiscat arentẽ rigant. Ecce qͦmͦ in humani corꝑis fabrica uncti¬
ras ossuũ uincula neruoꝵ ligant. ⁊ medullis intꝰ ꝑ fistulas tibra

Expanded text:
miro quodam modo plurium dissimilium et in unum redactorum concordia unam miro quodam modo plurium dissimilium et in unum redactorum concordia unam in omnibus harmoniam facit. Apta est ergo et conveniens rerum omnium compositio, sed quomodo est firma? Quis non videat? quis non miretur? Ecce coeli qui ambitu suo concludunt omnia, quomodo solidi sunt, et quasi ex aere fusiles desuper circumquaque oppansi. Terra vero in medio, suo pondere librata, semper immobilis perseverat, ut caetera in medio fluctuantia, hinc soliditas coelorum, illinc terrae stabilitas in unum coarctent et constringant, citra legitimos terminos diffusa concordiam universitatis disrumpant. Ecce quomodo per viscera telluris intrinsecus tracones aquarum sparsi et foris per alveos suos in diversa deducti, intus fatiscentem ne dissolvatur conglutinant, et foris ne fatiscat arentem rigant. Ecce quomodo in humani corporis fabrica juncturas ossium vincula nervorum ligant, et medullis intus per fistulas tibiarum
Abbreviated transcription (Latin):
mes ꝗ̃ mirabili rõne ⁊ sapientia ꝯpositio rerũ oĩum ꝑfecta sit. ꝗͣ
apta. ꝗͣ ꝯgrua. ꝗͣ decora. ꝗͣ cunctis partib suis absoluta. in qͣ ñ solũ
ocordiã seruant similia. s ea &̃ q̃ creante potentia diu̾sa atq re¬
pugnantia adeẽ ꝓdiert̾ dictante sapientia in unã qͦdã mͦ amici¬
tã ⁊ federationẽ ꝯueniunt. Qd repugnantiꝰ eẽ pot̾ aqua ⁊ igne.
q̃tam̃ in rerũ nat᷑a ita dĩ tẽꝑauit prudentia. ut ñ solũ ad inuicẽ
omune societatis uinculũ ñ dissipent. uerũ &̃ nascentib cunctis
it subsistere possint uitale nutrim̃tũ subministrant. Qͥd de huma¬
ni corꝑis ꝯpage loquar. ubi oĩum m̾broꝵ iuncturȩ tantã ad in¬
uicẽ seruant ꝯcordiã. ut nullũ oĩno inueniri possit m̃brũ cuiꝰ¬
officiũ alt̾i ñ uideat᷑ p̾stare ãminiculũ. Sic oĩs nat᷑a se diligit ⁊

Expanded text:
m mirabili ratione et sapientia compositio rerum omnium perfecta sit, quam m mirabili ratione et sapientia compositio rerum omnium perfecta sit, quam apta, quam congrua, quam decora, quam cunctis partibus suis absoluta, in qua non solum concordiam servant similia, sed etiam quae creante potentia diversa atque repugnantia adesse prodierunt, dictante sapientia in unam quodammodo amicitiam et foederationem conveniunt. Quid repugnantius esse potest aqua et igne? quae tamen in rerum natura ita Dei contemperavit prudentia, ut non solum ad invicem commune societatis vinculum non dissipent, verum etiam nascentibus cunctis ut subsistere possint vitale nutrimentum subministrent. Quid de humani corporis compage loquar, ubi omnium membrorum juncturae tantam adinvicem servant concordiam, ut nullum omnino possit tare adminiculum? Sic omnis natura se diligit, et
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilis di sapientia clarescat audiamꝰ. Scio qͥdẽ qr minꝰ erit
qͥeqͥd dixerimꝰ. s tam̃ decens ñ ẽ ut io̾ oĩno taceamꝰ. ibi p̾cipue ubi
si fieri posset maxime decent̾ loqui deberemꝰ. Quattuor diximꝰ.
Itũ. Motũ. speciẽ. Qualitatẽ. Primũ gͦ pͥmo discutiamꝰ. Situs ẽ in
opositione ⁊ ordine. ħ ẽ in ꝯpositione ⁊ dispositione. Cõpositio
duo hr̃e debet. aptitudinẽ ⁊ firmitatẽ. ħ ẽ ut ꝯponenda apte ⁊
.petent̾ coeant. ⁊ ꝯposita firmit̾ cohereant. Laudabilis ꝯpositio
talis. Aptitudo osiderat᷑ in qntitate ⁊ qͣlitate. In qnͣtitate ne nimiᷤᷤ
tenuia ⁊ exilia grossis ⁊ corpulentis. In qͣlitate. ne nimiᷤꝰ humida
siccs. nimis calida frigidis. nimis leuia ponderosis. ⁊ si qͣ st̾ talia
mordinate ꝯiungantur. Uide si pulcͥtudini diuinoꝵ oꝑum aliqͥd
hoꝵ desit. ⁊ si nicħ de eẽ uideris: iã aliqͥd habes un &̾ in hac par

Expanded text:
videamus. Scio quidem quod minus erit quidquid dixerimus, sed tamen decens non est ut ideo omnino taceamus, ibi praecipue, ubi si fieri posset, maxime decenter loqui deberemus. Quatuor diximus, situm, motum, speciem et qualitatem. Primum ergo primo discutiamus. Situs est in compositione et ordine, id est in compositione et dispositione. Compositio duo habere debet: aptitudinem et firmitatem, hoc est ut componenda apte et competenter coeant; et composita firmiter cohaereant: laudabilis est compositio talis. Aptitudo consideratur in quantitate et qualitate. In quantitate ne nimis tenuia et exilia grossis et corpulentis. In qualitate, ne nimis humida siccis, nimis calida frigidis, nimis levia ponderosis; et si qua sunt talia, inordinate conjungantur. Vide si pulchritudini divinorum operum aliquid h
Abbreviated transcription (Latin):
obseqͥum impendt̃. Qd̃ aũ ad habitũ ꝑtinet. mag̾ ꝓpriũ ẽ ⁊ mag̾ certũ.
ꝗͣ id qd ꝑtinet ad actũ. qi habitũ nat᷑a indidit. actũ uͦ institutio
adinuexit. Simulacrũ gͦ decoris imm̃sitatẽ parit̃ ⁊ utilitatẽ in cogmi¬
dentiꝰ. In ħ gͥ simulacro primũ uestigiũ otẽplationis ponẽ debemꝰ
ut dũ pͥmũ inqͥsitionis ingressũ recte tenuerimꝰ ipso quẽ q̃rimꝰ duc
in offenso pede ad reliqua ꝓcedamꝰ. Pulcre aũ in q̃renda sapientia
ab ipso sapientiȩ simulacro inqͥsitionis exordiũ sumit᷑. qr ꝑ sapien¬
tiã suã pat̾ manifestat᷑. ñ solũ qñ sapientiã suã in carnẽ misit.

Expanded text:
. Quod ad habitum pertinet, magis proprium est; et magis certum quam id quod pertinet ad actum, quia habitum natura indidit, actum vero institutio adjunxit. Simulacrum ergo decoris immensitatem pariter et utilitatem in cogni evidentius. In hoc igitur simulacro primum vestigium contemplationis ponere debemus, ut, dum primum inquisitionis ingressum recte tenuerimus, ipso quem quaerimus duce pede inoffenso ad reliqua procedamus. Pulchre autem in inquirenda sapientia ab ipso sapientiae simulacro inquisitionis exordium sumitur, quia per sapientiam suam Pater manifestatur, non solum quando sapientiam suam in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯt̃plantib in agnitionẽ occurrat. ⁊ credo qd̾ illud inuisibile priꝰ in
ꝯtẽplatione op̾hendit᷑. qd̾ in suo uisibili simulacro exp̃ssiꝰ ⁊ manife¬
stiꝰ declarat᷑. Simulacra aũ inuisibiliũ ipsa uisibilia dicunt᷑. ut po-¬
te inuisibilis potentiȩ simulachrũ ẽ creaturarũ imm̃sitas. Inuisibiliᷤᷤ
sapientiȩ ẽ simulacrũ creaturarũ decor. Inuisibilis benignitatis si¬
mulacrũ ẽ creaturaꝵ utilitas. Om̃is aũ creatura qnͣto uiciniꝰ simili¬
tudini creatoris appropinquat. tanto manifestiꝰ creatorẽ suũ decla¬
rat. Istud uͦ uisibile simulachrũ suũ inuisibile exemplar priꝰ osten¬
dere deber qd̾ diuinȩ similitudinis imaginẽ ꝑfectiꝰ in se exp̃ssam reti¬
net. Imm̃sitas aũ creaturarũ mag̾ ad eẽntiã. decor uͦ creaturaꝵ mag̾
ꝑtinet ad formã. Essentia uͦ absq forma osid̾ata: informitas ẽ. Qd̃

Expanded text:
plantibus in agnitione occurrat. Et credo quod illud invisibile prius in contemplatione comprehenditur, quod in suo visibili simulacro expressius et manifestius declaratur. Simulacra autem invisibilium ipsa visibilia dicuntur, utpote invisibsapientiae simulacrum est, creaturarum decor. Invisibilis benignitatis simulacrum est, creaturarum utilitas. Omnis autem creatura quanto vicinius similitudini Creatoris appropinquat, tanto evidentius Creatorem suum declarat. Illud ergo visibile simulacrum, invisibile exemplar prius ostendere debet, quod divinae similitudinis imaginem perfectius in se expressam retinet. Immensitas autem creaturarum magis ad essentiam; decor vero creaturarum magis pertinet ad formam. Essentia vero absque forma considerata, informitas est. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
hec ꝓposse meo inuestigare ꝓponerẽ trib ininsibilib in exordio nume¬
ratis. ⁊ trib itidẽ uisibilib otͣ hec dispositis ratꝰ sũ hc̃ eẽ ꝯpetentissimũ

Expanded text:
haec pro posse meo investigare proponerem, tribus invisibilibus in exordio enumehaec pro posse meo investigare proponerem, tribus invisibilibus in exordio enumeratis; et tribus itidem visibilibus contra haec dis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnͣto uelotiꝰ trahit᷑. tanto deformiores st̃ litt̾ȩ q̃ exprimunt᷑¬
diligt̃. sepe utilitatẽ ꝑdunt.⁊ qͥ utilitatẽ ꝯseruare cupiunt. pulcͥtudinẽ
hr̃e ñ posst̃. S in oꝑe dĩ nec multitudo magnitudinẽ minuit. nec magni-¬
tudo multitudinẽ stringit. neq simul ł magnitudo ł multitudo pulcri¬
didini officit. neq pulcritudo utilitatẽ tolłit. s sic facta st̃̾ oĩa qͣsi fac̃ta
sint singula. ut cũ uniu̾sa aspexeris: singula mireris. Hȩc de uisibilib
dicta alicui fortassis qnͣtũ ad opendiũ tractandi ꝑtinuit. plurima uide¬
bunt᷑. s attendere oportet. qd̾ tã oꝑosa mat̾ia ñ facile paucis u̾bis expli
ea q̃ inuisibilia st̃ in do: necesse ẽ ut qͥsqͥs ꝑ uisibilia ad agnitionẽ inui¬
sibiliũ ꝑuenire desiderat priꝰ ipsa uisibilia agnoscat: Pp̃t̾ qd̾ ⁊ ego cũ

Expanded text:
quanto velocius trahitur, tanto deformiores sunt litterae quae exprimuntquanto velocius trahitur, tanto deformiores sunt litterae quae exprimuntt, saepe utilitatem perdunt; et qui utilitatem conservare cupiunt, pulchritudinem habere non possunt. Sed in opere Dei nec multitudo magnitudinem minuit, nec magnitudo multitudinem stringit, neque simul vel multitudo vel magnitudo pulchritudini officit, neque pulchritudo utilitatem tollit, sed sic facta sunt omnia, quasi facta sint singula, ut cum universa aspexeris, singula mireris. Haec de visibilibus dicta alicui fortassis quantum ad compendium tractandi pertinuit plurima videbuntur, sed attendere debet quod tam operosa materia non facile paucis verbis expliea quae invisibilia sunt in Deo , necesse est ut quisquis per visibilia ad agnitionem invisibilium pervenire desiderat, prius ipsa visibilia agnoscat. Propter quod et ego cum
Abbreviated transcription (Latin):
utilitate creaturarũ breuit̃ dicta sufficiant. S libet adhuc ad cu.¬
mulũ diuinȩ laudis paulisꝑ attendere. ꝗͣ mire tria hȩc simul in
oꝑe suo ꝯseruauerit ds. Qd̃ qnͣta ãmiratione dignũ sit. sic faciliꝰ
fortassis cognoscimꝰ. si priꝰ hȩc qͣlit̾ in oꝑe humano simul eẽ ñ
possint ꝯsideramꝰ. Certe cũ hõ multa facere desiderat magna facẽ
ñ pot̾. qr tanto minꝰ p̃ualet in singulis qnͣto plura st̃ ꝑ q̃ intenti¬
onis suȩ conatꝰ diuidit. Rursũ cũ ad magnitudinẽ nitit᷑ a mul¬
titudine retardat᷑. qr multis p̾stare ñ sufficit uires qs ad uniꝰ rei
effectũ specialit̾ effundit. Simili mͦ minor diligentia decori oꝑis
impendit᷑ qͦtiens ad solã multitudinẽ siue ad magnitudinẽ ꝑfi¬
ciendã animꝰ occupat᷑. Uidemꝰ qr scriba eas figuras q̃ exiles st̃
ꝓnitiꝰ format. in magnis figurandis ꝓpensiꝰ sudat. ⁊ calamꝰ

Expanded text:
utilitate Scripturarum breviter dicta sufficiant; sed libet adhuc ad cumulum divinae laudis paulisper attendere, quam mire tria haec simul in opere suo conservaverit Deus. Quod quanta admiratione dignum sit; sic facilius fortasse cognoscemus; si prius haec qualiter in opere humano simul esse non possint consideremus. Certe homo cum multa facere desiderat; magna facere non potest, quia tanto minus praevalet in singulis, quanto plura sunt per quae intentionis suae conatus dividit. Rursus cum ad magnitudinem innititur, a multitudine retardatur, quia multis praestare non sufficit vires quas ad unius effectum specialiter effundit. Simili modo minor diligentia decori operis impenditur, quoties ad multitudinem solam sive ad magnitudinem perficiendam animus occupatur. Videmus quod scriba eas figuras quae exiles sunt, promptius format, in magnis figurandis propensius desudat, et calamus
Abbreviated transcription (Latin):
crudit᷑ sensꝰ. ⁊ suauitate delectat᷑ animꝰ ⁊ emulatione excitatꝰ
affectꝰ. ita ut cũ psalmista stupentes ⁊ ãmirantes clamemꝰ. Qu̾a
me dñe in factura tua. ⁊ ĩ oꝑib manuũ tuarũ exultabo. Quam
magnificata st̃ oꝑa tua dñe. nimis ꝓfundȩ factȩ st̃ cogitationes
tuȩ: Uir insipiens ñ cognoscet.⁊ stultꝰ ñ intelliget. Uniuers

Expanded text:
ruditur sensus, et suavitate delectatur animus, et aemulatione excitatur affectus, ita ut cum Psalmista stupeamus, et admirantes clamemus: Quamme in factura tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! nimis profundae factae sunt cogitationes tuae. Vir insipiens non cognosc
Abbreviated transcription (Latin):
nis marcescit. Hoc ẽ. Esau a pꝰgenito iacob supplantat᷑. Itẽ.
incupiscentia carnis quasi esau foris pascit᷑. ꝯcupiscentia uero
spẽ quasi iacob uir simplex intꝰ delectat᷑: ẽ gͦ ser̃r pilosus car¬
nis motꝰ turpis. ⁊ indecorꝰ. Et bene pilosus q sic̃ pilꝰ in carne
radicẽ figit. & excrescendo carne excedit. ita carnis motus
de necessitate orit᷑. s excrescendo carnẽ excedit in uoluptatẽ
usq ꝓfluit. Et queadmodũ pilus p̃cidi sine dolore pot̾. euelli
sine dolore ñ pot̃. sic appetitꝰ carnis quantũ ad suꝑfluitatẽ
ꝑtinet quasi extra sensũ carnis sine decͥm̃to abscidit᷑. s qͣntũ
ad necessitatẽ spectat quasi intͣ carnẽ ñ sine detͥm̃to exstir¬
pat᷑. Ecce diximꝰ quis sit seyr. nc̃ quis sit mons seyr uidea¬
mꝰ. Ht enĩ seyr iste montẽ. ħt uallẽ.⁊ ut plus dicã ħt montẽ
ħt campũ. ħr ualłe. S in ualle ẽ debił. in cãpo ẽ fortis. in

Expanded text:
nis marcescit. Hoc est Esau a post genito Jacob supplantatur. Item concupiscentia carnis quasi Esau venator foris pascitur, concupiscentia vero spiritus quasi Jacob vir simplex intus delectatur. Est ergo Seir pilosus carnis motus turpis et indecorus. Et bene pilosus, quia, sicut pilus in carne radicem figit, sed excrescendo carnem excedit, ita carnis motus de necessitate oritur, sed excrescendo in voluptatem usque profluit. Et quemadmodum pilus praecidi sine dolore potest, evelli sine dolore non potest, sic appetitus carnis, quantum, ad super fluitatem pertinet quasi extra sensum carnis, sine detrimento praeciditur, sed quantum ad necessitatem spectat, quasi intra carnem sit, non sine detrimento exstirpatur. Ecce diximus quid sit Seir; nunc quid sit mons Seir videamt campum, habet vallem; sed in valle debilis, in campo est fortis, in
Abbreviated transcription (Latin):
extendit uelut nichilũ cęlos. ⁊ expandit eos sic̃ tab̾naculũ. & psal¬
mista it̾m in qͦdã loco cũ argueret ẏdoloꝵ cultores ait. Om̃s dii
gentiũ demonia. dñs aũ cęlos fecit. Qͥd ẽ gͦ putatis qd̾ in asserti¬
onẽ uerȩ diuinitatis oꝑa dĩ ita in mediũ deducunt᷑. ⁊ dr̃ dñs
cȩlos fecit. nͥ qr creatã recte ꝯsiderata hõi creatorẽ suũ ostendit.
Consideremꝰ gͦ ⁊ nos qnͣta sint mirabilia ci.⁊ ꝑ pulcritudinem

Expanded text:
hilum coelos, et expandit eos sicut tabernaculum . Et Psalmista iterum in quodam loco cum argueret idolorum cultores, ait: Omnes dii gentium daemonia; Dominus autem coelos fecit . Quid est ergo putatis, quod in assertionem verae divinitatis opera Dei ita in medium deducuntur, et dicitur: Dominus autem coelos fecit, nisi quia creatura recte considerata homini Creatorem suum ostendit? Consideremus et nos quanta sint mirabilia Dei, et per pulchritudinem
Abbreviated transcription (Latin):
s unꝰ hõ ñ ẽ. Quis eos enumerare pot̾: Leo unũ genꝰ ẽ s unꝰ leo ñẽ.
luis eos enumerare pot̾: Ita in cęt̾is ĩnumerabilib ĩnumerabiliũ
rerũ gn̾ib. Infinita rerũ gn̾a.⁊ in singulis rerũ gn̾ib. ĩfinita simi¬
la. Simul oĩa infinita ĩnumerabilia. S fortassis qͥ tot fecit parua
fecit multa simul. ⁊ magna facẽ ñ potuit. Qñta tam̃: Metire
moles montiũ. tractꝰ fluminũ. spacia campoꝵ. altitudinẽ cęli.
ꝓfunditatẽ abyssi. Miraris qr deficis. s meliꝰ deficiendo miraris.
nc̃ ad ꝯtẽplandã earũ pulcritudinẽ transeamꝰ. Quãuis multis ac

Expanded text:
sed unus homo non est. Quis eos numerare potest? Leo unum genus est, sed unus leo non est. sed unus homo non est. Quis eos numerare potest? Leo unum genus est, sed unus leo non est. Quisrerum generibus, infinita, rerum genera, et in singulis generibus infinita similia. Simul vero omnia infinita innumerabilia. CAP. III. De fecit, multa simul et magna facere non potuit, quanta tamen? Metire moles montium, tractus fluminum, spatia camporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi. Miraris, quia deficis; sed melius deficiendo miraris. nunc ad contemplandam earum pulchritudinem transeamus. CAP. IV. De
Abbreviated transcription (Latin):
unũ facẽ ꝗͣuis exiguũ. Si gͦ unũ aliqͥd qͣlibet paruũ de nichilo face̾
tanta potentia ẽ ut ꝯp̃hendi ñ possit. qnͣta existimanda ẽ potentia
tã multa face̾: Quã multa:. Quot st̃: Numera stellas cęli. arenã
maris. puluerẽ t̾rȩ. guitas pluuiȩ.pennas uolucrũ. squamas pisci¬
rabilia in diu̾sis. ĩnumerabilia in ꝑmixtis. Quȩ st̾ similia :
q̃ sub eodẽ gn̾e ꝯtinent᷑. ut hõ unꝰ ⁊ alt̾. leo unꝰ ⁊ alt̾. aqͥla una ⁊
alta. honorus copa una ⁊ alt̾a. Hȩc singula ⁊ cęt̾a talia in suiᷤ gn̾ib¬
sibi similia st̃. Quȩ st̃ diu̾sa: q̃ dissimilib differentiis informant᷑.
ut hõ ⁊ leo. leo ⁊ aqͥla. aqͥla ⁊ honorꝰcopa. Hȩc inuicẽ diu̾sa st̃. Quȩ st̾
pmixta: oĩa insimul ꝯsiderata. Quomͦ gͦ in similib infinita: qͦmͦ
in diu̾sis infinita: qͦmͦ in ꝑmixtis infinita: Audi. Hõ unũ genꝰ ẽ.

Expanded text:
xiguum. Si ergo unum aliquid, quamlibet parvum, de nihilo facere tanta potentia est, ut comprehendi non possit, quanta existimanda est potentia tam multa facere? Quam multa? Quot sunt? Numera stellas coeli, arenam maris, pulverem terrae, guttas pluviae, pennas volucrum, squammas piscirabilia in diversis, innumerabilia in permistis. Quae sunt similia? Quae sub eodem genere continentur: ut homo unus et alter; leo unus et alter; aquila una et altera; honoruscopa una et altera: haec singula, et caetera talia in suis generibus similia sunt. Quae sunt diversa? Quae dissimilibus differentiis informantur, ut homo et leo. Leo et aquila. Aquila et honoruscopa: haec invicem diversa sunt. Quae sunt permista? Omnia simul considerata. Quomodo ergo in similibus infinita? Quomodo in diversis infinita? Quomodo in permistis infinita? Audi. Homo unum genus est,
Abbreviated transcription (Latin):
unda suꝑflua. In hoc agͦ currimꝰ quando diuinã scripturã legi¬
mꝰ. flores colligimꝰ qñ p̃cepta discimꝰ.⁊ pannos coloramꝰ qñ p̃¬
epta implendo uirtutibꝰ animas nr̃as decoramꝰ. Patientia ẽ in
rsa. castitas ẽ in lilio. Caritas in croco. Humilitas in uiola. Puri¬
us in saphiro. Bene gͦ ꝑ agrũ fullonis transit aquȩ ductus pis¬
imȩ suꝑioris. Piscina .ii. suꝑior sicut ĩa dictũ ẽ eminentior uis÷
i studiũ aũ diuinȩ lectionis aꝑit᷑ uia cordi nr̃o usq ad ꝯtẽplan¬
utũ nr̃e carnalitatis. Mundꝰ n fons ẽ: aquȩ oblectam̃ta mundi
io. porticus sunt in quibꝰ multitudo languentiũ iacet. q d̾u

Expanded text:
tenda superflua. In hoc agro currimus, quando divinam Scripturam legitenda superflua. In hoc agro currimus, quando divinam Scripturam legimus; flores colligimus, quando praecepta discimus; pannos coloramus, quando praecepta implendo virtutibus animas nostras decoramus. Patientia est in rosa, castitas in lilio, charitas in croco, humilitas in viola, puritas in saphiro. Bene autem per agrum fullonis transit aquaeductus piscinae superioris; piscina enim superior, sicut jam dictum est, eminentior vis Per studium autem divinae lectionis aperitur via cordi nostro usque ad contemplantitum nostrae carnalitatis. Mundus enim fons est, aquae oblectamenta mundi, tus aquae quinque porticus sunt, in quibus multitudo languentium jacet, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝗͣ op̃hend̾ celestia. Inferior piscina ẽ sensualitas ꝑ ꝗͣ affectat t̾¬
rena. Suꝑior piscina aquȩ ductũ ħt in agͦ fullonis. Fullo ẽ xͦ
qͥ pannaos suos calcat. qr electos suos ꝑ tͥbulationẽ emundat.
ut eos suꝑ nuĩe dealbatos sͥ uestim̃tũ faciat. Cubꝰ fullonis ista¬
ꝯuallis ẽ lacͥmaꝵ p̃sens scił mundꝰ. in qͦ ad ꝯculeandũ piecti su¬
mꝰ. S dũ calcamꝰ unim̾ : mundam᷑. qr ⁊ p̃ssura tͥbulationis ca
ritatẽ accendit. ⁊ culpã abluit. Iste ẽ fullo qui illa angłica ue¬
stim̃ta fecerat de quibꝰ dictũ ẽ qr candida erant sicut nix qͣlia
ñ pot̾ fullo facere suꝑ t̾ram. S hoc fullo celestis p̾ualet: quod
sulo terrenus ñ potest. Igͥ fullo iste agrũ ħt ubi flores inueni¬
ut optimi ad colorandos pannos. Ag̾ ẽ sacra scriptura ubi pascuit᷑
imnmalia di. in qua inueniunt᷑ diuersaꝵ p̃cepta uirtutũ quasi
sores quidã ad decorandas animas. & cardi qͦ correptionũ ad pec¬

Expanded text:
m comprehendit coelestia. Inferior piscina est sensualitas, per quam affectat terrena. Superior piscina aquaeductum habet in agro fullonis. Fullo est Christus, qui pannos suos calcat, quia electos suos per tribulationem emundat, ut eos super nivem dealbatos sibi vestimentum faciat. Civibus fullonis estecti sumus; sed dum calcamur, unimur et mundamur, quia pressura tribulationis et charitate accendit et culpam abluit. Iste est fullo qui illa evangelica vestimenta fecerat, de quibus dictum est quod candida erant sicut nix, qualia non potest fullo facere super terram . Sed hoc fullo coelestis praevalet quod fullo terrenus facere non potest. Igitur fullo iste agrum habet, ubi flores inveniuntur optimi ad colorandos pannos. Ager est sacra Scriptura, ubi pascuntur animalia Dei, in qua inveniuntur diversarum praecepta virtutum, quasi flores quidam ad decorandas animas, et cardui quoque corruptionum ad depec
Abbreviated transcription (Latin):
toris. Uñ ⁊ pꝰmodũ subiunxit. Aquas piscinȩ ueteris collegistis
ñ respexistis ad eum qui fecit eã qr dũ tẽporalia bona quȩ ĩnseu

Expanded text:
itoris. Unde et postmodum subjunxit: Aquas piscinae veteris collegistis, itoris. Unde et postmodum subjunxit: Aquas piscinae veteris collegistis, et non respexistis ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
sit a quacumq teneat᷑ infirmitate. qr diuina grã p̃uentꝰ pec¬
ator si uere se ad penitentiã humiliat. ⁊ oscientiã ꝓpͥam.
ueniens anteacta mala districte puniendo duudicauerit:
de qualib gͣui peccato ueniã ꝯsequi meret᷑. S iã ipsa u̾ba
quȩ de hac piscina supͣposiumꝰ inspiciamꝰ. Ag̾gastis inqͥt
aquas piscinȩ inferioris. Non ẽ uitium aquas piscinȩ infe
hioris bibere. s uitium ẽ ꝯgregare. qr licet nobis bonis tͣn¬
sitoriis uti ad necessitatẽ. s ñ dilige ad suꝑfluitatẽ. Aquaᷤᷤ
n piscinȩ inferioris congregat qui bona teporalia ñ ad
usũ necessitatis s ad expletionẽ cripiditatis accumulat
unceps. Domꝰ ait ierłm numerastis. Si ierłm aĩas dicimꝰ.
domos ierłm ñ inogrue corpora appellamꝰ. Domꝰ g̃ ierłos¬
numerare ẽ considerata multitudine hominũ de defectu times¬
rerũ. computare sumpius corꝑis ⁊ ñ ofid̾e in munificentia laug¬

Expanded text:
irmitate, quia divina gratia praeventus peccator, si vere se ad poenitentiam humiliat, et conscientiam puram conveniens anteacta mala districte puniendo dijudicat, de quolibet delicto veniam consequi meretur. Sed jam ipsa verba quae de hac piscina supra posuimus inspiciamus. Congregastis, inquit, aquas piscinae inferioris . Non est vitium aquas inferioris piscinae bibere, sed vitium est congregare, quia licet nobis bonis transitoriis uti ad necessitatem, sed non diligere ad superfluitatem; aquas enim piscinae inferioris congregat qui temporalia bona non ad usum necessitatis, sed ad expletionem cupiditatis accumulat. Deinceps domus, ait, Jerusalem numerastis. Si Jerusalem animas dicimus, domus Jerusalem non incongrue corpora appellamus. Domus ergo Jerusanumerare est, considerata multitudine hominum, timere de defectu rerum, computare sumptus corporis, et non confidere in munificentia larg
Abbreviated transcription (Latin):
Animalis ẽ in sensib. ⁊ appetitib. Nat̾alis ẽ in increm̾to. ⁊ detͥmto
Rõnalis ẽ in factis ⁊ osiliis. Species ẽ forma uisibilis. q̃ oculo discer¬
nitur. sic̃ colores. ⁊ figurȩ corpoꝵ. Qualitas ẽ ꝓpͥetas int̾ior q̃ cęt̾s
sensib ꝑcipit᷑. ut melos in sono auditu auriũ. dulcor in sapore
gustu fauciũ. fraglantia in odore olfactu nariũ. Lenitas in corpe
cactu manuũ. Utilitas creat᷑arũ ostat in grato. ⁊ apto.⁊ ꝯmodo. ⁊
necessario. Gratũ ẽ qd̾ placet. aptũ qd̾ ouenit. Cõmodum qd̾ ꝓdest.
Necessariũ sine qͦ qͥd ẽẽ ñ pot̾. Nc̃ ꝓpositas parciones a pͥncipio
manifestet᷑ potentia. ł ex decore sapientia. ł ex utilitate benigni¬
tas ꝑquiramꝰ. & qr imm̃sitas pͥma fuit in particione: pͥma ẽẽ

Expanded text:
Animalis est in sensibus et appetitibus: Rationalis est in factis, et consiliis. Species est forma visibilis, quae oculo discernitur, sicut colores et figurae corporum. Qualitas est proprietas interior, quae caeteris sensibus percipitur, ut melos in sono auditu aurium, dulcor in sapore gustu faucium, fragrantia in odore olfactu narium, levitas in corpore tactu manuum. Utilitas creaturarum constat in grato, et apto, et commodo, et necessario. Gratum est quod placet, aptum quod convenit, commodum quod prodest, necessarium sine quo quid esse non potest. Nunc propositas partitiones a principio manifestetur potentia, vel ex decore sapientia, vel ex utilitate benignitas, perquiramus. Et quia immensitas prima fuit in partitione, prima esse
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m faciẽ iudicant. cũ uideł ⁊ minime adtendt̃ ñ ẽẽ eiusdẽ sa¬
alitatis deuote quiescere. ⁊ fructuose occupari. humilit̾ subeẽ:
utilit̾ p̃eẽ. regi sine querela ⁊ rege sine culpa. obedire sponte
imꝑare discrete. bonũ deniq int̾ bonos. ⁊ bonũ ẽẽ int̾ malos. im
mo n ẽẽ pacarũ uit̾ filios pacis. ⁊ bis qui odert̃ pace exhib̾i pacificũ
Sciens gͦ iũc qui sint qui ue ñ sint idonei implicari curis ⁊ om̾bꝰ
tractandis negotus minꝰ suffic̾e sentit. ad uersus alit̃ sen¬
nentes : ob hoc eiꝰ quietẽ tanꝗͣ infructuosã bono qͥdẽ zelo s

Expanded text:
secundum faciem judicant, cum videlicet minime attendunt, non esse ejusdem facilitatis devote quiescere, et fructuose occupari; humiliter subesse, et utiliter praeesse; regi sine querela, et regere sine culpa; obedire sponte, et imperare discrete; bonum denique esse inter bonos, et bonum inter malos; imo etiam esse pacatum inter filios pacis, et his qui odSciens igitur Jesus qui sint qui vere non sunt idonei implicari curis et oneritractandis negotiis minus sufficere sentit, adversus aliter sentientes, et ob hoc ejus quietem tanquam infructuosam, bono q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpena : Attende quomꝰ nc̃ in delectatioẽ carnalis uoluptatis dorm̃¬
nc̃ crudelitas uenturȩ dampnationis. fauus inqͥt salomon distillãs
libia meretricis. ⁊ nitidius oleo guitur eiꝰ. nouissima añ eiꝰ ama¬
n quasi absinthium. ⁊ acuta quasi gladius biceps: rursũ. Qͥsẽ
pruulus dedinet ad me: uecordi locuta ẽ. Aquȩ furnuȩ duba

Expanded text:
enam. Attende quomodo nunc in delectatione carnalis voluptatis dormit crudelitas venturae damnationis. Favus, inquit Salomon, distillans labia meretricis, et nitidius oleo guttur ejus, novissima autem ejus amara quasi absinthium, et acuta quasi gladius biceps . Et rursum: Quis est parvulus, declinet ad me. Et vecordi locuta est: Aquae fu
Abbreviated transcription (Latin):
Ria sunt oscła. Reconciliatoriũ. Remunatorium. Contẽ¬
platorium. Primũ ad pedes. scd̃m ad manũ. Tertium ad oᷤ sums¬
t᷑. In pͥmo accipit᷑ Remissio peccatoꝵ. In scd̾o munꝰ uirtutũ. In
⁊ osolatio. I Tria unguenta. Conpunctioĩs de recordatiõe peccato
spũales m̃tes exultans ut gr̃gas ad currendã uiã. si tñ tales sint
de quibꝰ merito dicat: habitabo in illis.⁊ deambulabo in eis. hos

Expanded text:
ria sunt oscula, reconciliatorium, muneratorium, contemplatorium. Primum ad pedes, secundum ad manum, tertium ad os sumitur. In primo accipitur remissio peccatorum; in secundo, munus virtutum; in et consolatio. Tria unguenta, compunctio, devotio, pietas. spirituales mentes, exsultans ut gigas ad currendam viam ; si tamen tales sint de quibus merito dicat: Et habitabo in illis, et deambulabo in eis . Hos
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ intꝰ ꝯcipit ꝗͣ miranda sit sapientia creatoris. & id̾o nemoe̾
cui oꝑa dĩ mirabilia ñ sint. dũ ⁊ in eis insipiens solã foris mira¬
tur sp̃em. sapiens aũ ꝑ id qd̾ foris uidet ꝓfundã rimat᷑ diuinȩ
sapientiȩ cogitacionẽ. uelut si in una ⁊ cadẽ scͥptura alt̾ colorem
pulcritudinẽ in usũ nouit uerte̾ spũalem: Nam ⁊ iõ scͥptura tan¬
tope nos ad osideranda mirabilia dĩ excitat. ut ꝑ ea q̃ foris cerni¬
mꝰ: intꝰ ad agnitionẽ ueritatis ueniamꝰ. Uñ psalmista qͣsi ꝓ ma¬

Expanded text:
is, intus concipit quam miranda sit sapientia Creatoris. Et ideo nemo est cui opera Dei mirabilia non sint, dum insipiens in eis solam miratur speciem; sapiens autem per id quod foris videt profundam rimatur divinae sapientiae cogitationem, velut si in una eademque Scriptura alter colorem pulchritudinem in usum novit vertere spiritalem. Nam et ideo Scriptura tanto opere nos ad consideranda visibilia Dei excitat, ut per ea quae foris cernimus, intus ad agnitionem veritatis veniamus. Unde Psalmista quasi pro ma
Abbreviated transcription (Latin):
NUISIBILIA ipsiꝰ a creat᷑a mundi ꝑ ea
q̃ facta st̃ intellecta ꝯspiciunt᷑. Tria st̃ inuisibilia di. Potentia.
Sapientia. Benignitas. Ab his trib ꝓcedunt oĩa. in his trib osistus
oĩa. ⁊ ꝑ hec tria regunt᷑ oĩa. Potentia creat. sapientia gub̾nat. Be¬
nignitas ꝯseruat. Quȩ tam̃ tria ieffabilit̾ unũ st̃: ita in oꝑatione¬
nitatẽ utilitas. Imm̃sitas creaturarũ ꝯstat in multitudine. ⁊ ma¬
gnitudine. Aultitudo in similib. in diu̾sis. in ꝑmixtis. Magnitu
do in mole. ⁊ spacio. Moles ẽ in massa.⁊ pondere. Spaciũ ẽ in lon¬
go. ⁊ lato. ⁊ ꝓfundo. ⁊ alto. Decor creaturarũ ẽ in situ. ⁊ motu. in¬

Expanded text:
atura mundi per ea, quae facta sunt intellecta conspiciuntur . Tria sunt invisibilia Dei, potentia, sapientia, benignitas. Ab his tribus omnia, in his tribus consistunt omnes, per haec tria reguntur omnia. Potentia creat, sapientia gubernat, benignitas conservat. Quae tamen tria sicut in nitatem utilitas. Immensitas creaturarum in multitudine et magnitudine; multitudo in similibus, in diversis, in permixtis. Magnitudo est in mole et spatio: moles est in massa et pondere: spatium est in longo et lato, profundo et alto. Decor creaturarum est in situ et motu, in
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enĩ cortex munit arbores. sic pennȩ ⁊ rostra uolucres. sic squa¬
mȩ pisces. rebq singulis scd̃m ꝯpetentiã nate suȩ ꝓuidentia
creatoris munim̃ta instituit. Huc usq de situ locitti sumꝰ nc̃ ad

Expanded text:
Sic enim cortex munit arborem, sic pennae et rostra volucres, sic squaSic enim cortex munit arborem, sic pennae et rostra volucres, sic squammae pisces, rebusque singulis secundum competentiam naturae suae, providentia Creatoris munimenta instituit. Hucusque de situ locuti sumus nunc ad
Abbreviated transcription (Latin):
stͥ añ ꝑiculũ p̃uidere possit. Post hc̃ auditꝰ ⁊ loco ⁊ mobilitate sa
Ẽ. Deĩde olfactꝰ. Gustꝰ aũ qͥ nil sentire pot̾ nͥ id qd̾ tangit. mertoue
lut tardior cȩt̾is sensib in imo resedit. Tactꝰ specialẽ sedẽ ñ ht
qͥ iõ uniu̾salis ẽ qi cunctis cooꝑatur sensib Uñ ⁊ in digitis polc
qui tactũ sig̾cat coadunatis in unũ digitis solꝰ oĩb respondet. &
ossa uestit. ut duricia eoꝵ mollit̾ tactũ excipiat. ad ultimum
pellis carnẽ induit. ut sua qͦdã mͦ tenacitate ab inꝯmodis foris
accidentib corpꝰ muniat. Attendite qͦmͦ illud qd̾ molle ⁊ ĩfirmũ¬
ẽ in medio qͣsi in loco tutiore ponat᷑. ne ł intrinsecꝰ fulcim̃to
carens ꝯcidat. ł extrinsecꝰ munim̃tũ ñ habens fatiscat. Qd aũ
in uno exemplificatũ ẽ in cunctis gn̾ib rerũ inueniri potest

Expanded text:
iculum praevidere possit. Post hunc auditus, et loco et nobilitate secundus iculum praevidere possit. Post hunc auditus, et loco et nobilitate secundus est. Deinde olfactus. Gustus autem qui nil sentire potest nisi id quod tangit, merito tardior caeteris sensibus in imo resedit. Tactus specialem sedem non habet, qui ideo universalis est, quia cunctis cooperatur sensibus. Unde et in digitis pollex, qui tactum significat, coadunatis in unum digitis solus omnibus respondet, quia ossa vestit, ut duritia eorum molliter tactum excipiat. Ad ultimum pellis carnem induit, ut sua quodammodo tenacitate ab incommodis foris accidentibus corpus muniat. Attendite quomodo illud quod molle est et infirmum, in medio quasi in loco tutiore ponitur; ne vel intrinsecus fulcimento carens concidat, vel extrinsecus munimentum non habens fatiscat. Quod autem in uno exemplificatum est, in cunctis generibus rerum inveniri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
litũ tendat᷑ animꝰ ꝑ intentionẽ oꝑis. siue dorsũ figat᷑ ꝑ desid̾ium
affectionis. qͥnq sensꝰ st̃ ꝑ qͦs foras exit. Itẽ digiti t̾nis articuloꝵ
planta ꝓdeunt. qr de una sensualitate qnq sensꝰ exeunt. in quib
trina distinctione. Primũ sensꝰ. deinde sentire deĩde sensibile uide¬
tur ⁊̃ inuenit᷑. Postremo in singulis digitis extremoꝵ articuloꝵ
capita suꝑpositis unguib qͣsi galeata cernunt᷑. ut qͦcũq siue
s qͣntũ ñ ꝑt̾ient ad necessitatẽ qͣsi extͣ carnẽ sine sensu p̃cidi
posst̾. Eece in humana facie ꝗͣ rõnabili distinctione instrum̃ta
sensuũ collocata st̃. Supmũ locũ optinet uisꝰ in oculis. deinde
aũ qd̾ õs sensꝰ deforis intꝰ ueniunt. solꝰ uis deintꝰ foras exit. n
nus posita mira p̃cȩt̾is agilitate ꝑcipit. Bene gͦ qͣsi speculator
eminentiorẽ cunctis locũ optinuit. ut q̃ cęt̾is sensib suꝑuentꝰ¬

Expanded text:
figatur per desiderium affectionis, quinque sensus sunt per quos foris exit. Item digiti ternis articulorum planta prodeunt; quia de una sensualitate quinque sensus exeunt, in quibus prima distinctione primum sensus, deinde sentire, postmodum sensibile invenitur. Postremo in singulis digitis extremorum articulorum capita superpositis unguibus, quasi galeata cernuntur, ut quocunque, ssed quantum non pertinent ad necessitatem, quasi extra carnem sine sensu praecidi possunt. Ecce in humana facie quam rationabili distinctione instrumenta sensuum collocata sunt. Supremum locum obtinet visus in oculis. Deinde ui omnes sensus foris intro veniunt, solus visus intus foras exit, et eminus posita mira prae caeteris agilitate percipit. Bene ergo quasi speculator, eminentiorem cunctis locum obtinuit, ut quae caeteris sensibus supe
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptam̃ta quasi iacula qued̾a inimici ꝓpellat. Int̾iori muro mu¬
nita aĩa oĩa que carnis sunt si possibile eẽt respuere cup̃. Exn
cendit. S tunc int̾ murũ ⁊ murũ ẽ qñ carnẽ nec in necessita¬
te respuit. nec in uoluptate diligit. Non gͦ culpa ẽ int̾ murꝰ¬
aquas lac̃ face̾. qr culpa ñ ẽ tẽꝑalibꝰ bonis in necessitatibus
Qiam ꝯfouere. s culpa est necessitatis loco cupiditater¬

Expanded text:
tentamenta, quasi jacula quaedam, inimici propellat. Interiori muro munita, anima omnia quae carnis sunt, si possibile esset, respuere cupit; extcendit. Sed tunc inter murum et murum est, quando carnem nec in necessitate respuit, nec in voluptate diligit. Non ergo culpa est interaquas lacum facere, quia culpa non est temporalibus bonis in necessitatibus naturam confovere; sed culpa est necessitatis loco cupiditate
Abbreviated transcription (Latin):
itmpꝰ extrinseci st̃. & hinc qͦ ñ minꝰ mirandũ ẽ diuinȩ sapien¬
ne efficacia. q̃ ita ꝯgrue in uniu̾sitate singula distribuit.ut nꝰqu̾a
ano iunctura partiũ generet repugnantiã qͣlitatũ. Eece ut exẽpli
ausa de multis pauca ponamꝰ. in opositione humani corꝑis qͣnta
ducet sapientia creatoris. Sursũ ẽ hõ uniformis. deorsũ bifariã
igemina ẽ aĩȩ qualitas. ira. ⁊ ꝯcupiscentia. q̃ deorsũ ad t̾rena de¬
senidit. Itẽ brachiis in latũ extendit᷑. tibiis oeorsũ figit᷑ statura hu¬
mani corꝑis. qr ⁊ intentio oꝑationis animũ extendit. ⁊ affectꝰ de¬
siocrioꝵ figit. Itẽ scłm latitudinẽ hinc ĩde ꝑdigitos manuũ deor

Expanded text:
xtrinseci sunt. Et hic quoque non minus miranda est sapientiae efficacia, quae ita congrue in universitate singula distribuit ut nusquam omnino junctura partium generet repugnantiam qualitatum. Ecce, ut exempli causa de multis pauca ponamus, in compositione humani corporis, quanta elucet sapientia Creatoris? Sursum est homo uniformis, deorsum bifariam ut gemina est animae qualitas, ita et concupiscentia quae deorsum ad terrena descendit. Item brachiis in latum extenditur, tibiis deorsum figitur statura humani corporis; quia et intentio operationis animum extendit, et affectus desideriorum figit. Item secundum latitudine