comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntitate: crescens minfinita ꝓg̾dit᷑. Ut nullus crescendi finis occͣ¬
rat. Estq adminimũ t̾minata. int̾mi nabił ad mauis. E iusq pͥna¬
pium unitas ẽ. quam minus nich ẽ. Crescit uero ꝑmuneros. atq
ad infinita ꝑtenditur. nec ullus numerꝰ quo minus crescat t̾minũ
facit. S magnitudo finitã rursus sue m̃sure recipit qͣntitatẽ. s in
infinita desc̾at. Nam si sit bi pedał linea ł c̾ libet alt̾ius mͦi: p̃ induo
eqͣ diuidi. eiusq medietas in medietatẽ secari. eius rursus medie¬
tas in aliam medietatẽ. Ut numquã ullus secandi magniudinẽ
t̾minus fiat. Ita magnitudo quantũ ad maiorẽ nuni finita ẽ. fto uͦ
cum decresc̾e ceꝑit: ininfinita. At contͣ nu̾s quant̃ ad minor em
modũ finitꝰ est: insinitꝰ aut̃ incip̃ eẽ. cũ crescit. Cumgͥ ħ itasint
infinita: tñ qͣsi de reb finitis philoᷤphia ꝑtͣctat. In Reb infini¬
tis repꝑit aliquod t̾minatĩ de quo iure possyacum̃ ꝓpͥe specła

Expanded text:
ntitate, crescens in infinita progreditur, ut nullus crescendi finis occurrat. Estque ad minimum terminata, interminabilis ad majus, ejusque principium unitas est, qua minus nihil est. Crescit vero per numeros atque in infinita protenditur, nec ullus numerus, quo minus crescat, terminum facit. Sed magnitudo finitam rursus suae mensurae recipit quantitatem, sed in infinita decrescit. Nam si sit pedalis linea, vel cujuslibet alterius modi, potest in duo aequa dividi, ejusque medietas in medietatem secari, ejusque rursus medietas in aliam medietatem, ut nunquam ullus secandi magnitudinem terminus fiat. Ita magnitudo quantum ad majorem modum terminata est, fit vero cum decrescere coeperit infinita. At contra numerus, quantum ad minorem modum finitus est, infinitus autem incipit esse cum crescit. Cum igitur haec ita sint infinita, tamen quasi de rebus finitis philosophia pertractat, inque rebus infinitis reperit aliquid terminatum, de quo possit jure a
Abbreviated transcription (Latin):
nascunt᷑.s in mobił magnitudis: geometͥa specułonss tenet.
arichinetica auctor ẽ. Ad aliquod uͦ relate: musica ꝓbat᷑ obti¬
n̾e ꝑitiam.
sufficient̃ diximꝰ. Relate uͦ ad aliquid qͣntitatis simpli¬
cia quidem gn̾a sunt tͥa. Unum quid̾ muitiplex. aliud uͦ¬
uͦ suꝑparticłare. Terciũ suꝑ parciens. Cum uͦ multiplȩx suꝑ¬
pani. ratus mistiplies erdo eratur. Snoenim adununi duplus
os. utes ad ui na tplus. Quatuoi qͣdruplus. ⁊ in ce̾t̾is eodm̃ ut sub¬
iecta descͥptio docet.

Expanded text:
nascuntur. Sed immobilis magnitudinis geometria speculationem tenet. arithmetica auctor est. Ad aliquid vero relatae musica probatur obtinere peritiam. sufficienter diximus. Relatae vero ad aliquid quantitatis simplicia quidem genera tria sunt: unum quidem multiplex, aliud vero superparticulare, tertium superpartiens. Cum vero multiplex supparare, ratus multiplicis ordo texetur. Duo enim ad unum duplus est, tres ad eumdem triplus, quatuor quadruplus, et in caeteris eodem modo, ut subjecta descriptio docet.
Abbreviated transcription (Latin):
uo ꝗ tetracorda que gͥmet quid̾ coniuncta sunt. a mese
si disiuncta tͥum gn̾um suꝑior descͥptio quemadmodum lo¬
carentur ostendit. nunc ad illud tettordum ueniendũ est quod sinẽ¬
menon uocat᷑. quod comunctum est. ei quod est mese. Qm̃ int̾ ẽnim ne
tendie ⁊ eugmeñ ⁊ mesen. diapente consonantiam eẽ p̃diximus. Est aut̃
diapente consonantia tͥum tonorũ ac semitonii. tres uͦ tomi sunt ĩ
diatonon: alt̾ uͦ paranetes diezeugneñ. diatoni. ad tͥten diez eugni
diatonon. Tercius aut̃ parameses ad meson. Reliquumq semito¬
nium tͥces diezeugin̾. diatoni ad paramesem: qm̃q neces die zeugm̃¬
⁊ parameses. tetͣcordum. ab ea que ẽ. mese tͦono disiunc tum est
qui est int̾ paramesen ad mesen: si ex eo penta cordo quod anete die¬
zeugnieñ ad mesen unũ abstułiꝰ tonum. eum sd qui continet᷑
int̾ netendie t eugmeñ ⁊ paramenetẽ diezeugm̃ diatoñ: pot̾imꝰ Ali

Expanded text:
em tetrachorda, quae sibimet conjuncta sunt, a mese vero disjuncta, trium generum superior descriptio quemadmodum locarentur ostendit: nunc ad illud tetrachordum veniendum, quod synemmenon vocatur, quod junctum est ei, quae est mese. Quoniam enim inter neten diezeugmenon et mesen, diapente consonantiam esse praediximus est autem diapente consonantia trium tonorum ac semitonii, tres vero toni sunt diezeugmenon diatonon, alter vero parenetes diezeugmenon diatoni ad triten diezeugmenon diatonon, tertius autem parameses ad mesen, reliquumque semitonium trites diezeugmenon diatoni ad paramesen; quoniamque netes diezeugmet parameses tetrachordum ab ea quae est mese, eo tono disjunctum est, quod est inter paramesen ac mesen. Si ex eo pentachordo, quod est a nete diezeugmenon ad mesen, unum abstulerimus tonum, eum scilicet qui continetur inter neten diezeugmenon et paraneten diezeugmenon diatonon, po
Abbreviated transcription (Latin):
ut semitoniũ fiat. fuit cexui. hanc aditio adnĩ. dccc lxxxxuiii.
ut tͥa semitonia siant. Ext̃. ĩnĩ.c. ͥ ͥ ͥ ᷤͥ que ẽ. paranete synemineñ
chromatica. cuilteta ᷤ. Subposita ẽ Ab hac gͥ id ẽ. paranete sinen¬
meñ. chromatica. aduecer siuẽmeñ. Prius quid̾ diatonicã. niessc uͦ
chͦmaticã semitoniũ ẽ. aqua tͥte suremineñ chromatica. uli

Expanded text:
I. DCCC. LXXX. VIII. ut tria semitonia fiant, erunt IIII. C. IIII. quae est paranete synemmenon chromatica, cui littera S. superapposita est. Ab hac igitur, id est, paranete synemmenon chromatica ad triten synemmechronicam semitonium est. A qua trite synemmenon chromatica usque
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ netedie teugneñ ad parimesen sesquit̾ciam obtinebat ꝓporto nȩmꝰ
tͥce aut̃ dieteuginꝰ diatonos anecediez eugmeñ duos tonos ab ẽ. Ot
pentacoridi uͦ eiis que ẽ. necesdiez eugneñ ad mesen diapente sit
consonantia ¶ Enarmoniũ uͦ atq ch romaticũ gn̾s. hac rone
die⁊ eugni eñ diezeugii diatonos adiungam. idetł.ii. ceccłs ie
fient .iii. dc. xluiii. ħerit paranete. diez eugmi cromatica.
BB. geminatis litt̾is ad notata. distans anete diezeugneñ
tono ⁊ semitonio idei .iii. semitoniis. ꝯtinens ad tͥcen die deu¬
giueñ duduni quod̾ diatonicam. nc̃ uͦ cromatrã idẽm. ĩũ.d.
cec. Ixbxuiii. semitoniũ reliquũ. ab eo tono quod diuisum ẽ
uit̾ paraneit̾ diatoñ die zeugni ⁊ tͥten dictoñ die ⁊ eugmeñ.¬
⁊ fit aliud reliquũ. ex teccordo semitoniũ int t̾ten diezeug̾
cͦmatieã ⁊ paramese quod sid ex diatesserõ conpnantia relinquit᷑.
ea que ẽ int̾ neten die zeugmet̃ ⁊ paramesen subt̾ tis duob to¬

Expanded text:
am nete diezeugmenon ad paramesen sesquitertiam obtinebat proportionem, trite autem diezeugmenon diatonos a nete diezeugmenon duos tonos abest, consit; pentachordi vero ejus, quod est netes diezeugmenon ad mesen, diapente sit consonantia. Enarmonium vero atque chromaticum genus hac ratione diezeugmenon diatonos, adjungam, id est, III. CCCC. L. VI. fient III. DC. XL. VIII. haec erit paranete diezeugmenon chromatica, B. B. geminatis litteris adnotata, distans a nete diezeugmenon tono et semitonio, id est tribus semitoniis, continens ad triten diezeugmenon dudum quidem diatonicam, nunc vero chromaticamum est inter paraneten diatonon diezeugmenon, et trite diatonon diezeugmenon. Et aliud fit reliquum ex tetrachordo semitonium inter triten diezeugmenon chromaticam et paramesen, quod scilicet ex diatessaron consonantia relinquitur ea quae est inter neten diezeugmenon et paramesen, subtractis duobus to
Abbreviated transcription (Latin):
diatonos ⁊ d .m. Curꝰ nnit̾ũ pars sumat᷑. octaua. ea ẽ d.c. x.luiii.
hũ cia adiungo. fient. I. dece nrru. Ea sit.L. par pate meson
diatonos tonum obtinens adlicanos meson diatoñ. duob aut̃ to¬
nis distans amese. Belinquit᷑ gͥ semitoniũ int̾ hy patemeson dia-¬
tonon ⁊ paripaten meson diatonũ. constitutũ. idẽm ĩt. ũĩ. ex lu

Expanded text:
rs sumatur octava, ea est, DC. XL. XIII. hanc eisdem adjungo, fient V. DCCC. XXXII. ea est. I. parhypatemeson diatonos tonum obtinens ad lychanos meson diatonon, duobus autem tonis distans a mese. Relinquitur igitur semitonium inter hypatemeson diatonum, et parhypatemeson diatono constitutum, id
Abbreviated transcription (Latin):
aia gͥ tetiacordã tali rone nobis descͥpta sunt. tetͣcordum enĩ omne. dia¬
tessaron resonat consonantiam. Gnete hypboleon. ⁊ nete die zeugmenõ¬
intͥb gñib ioem ł indiatonico. ł incͦmate. ł menarm̃ diatessarõ otinet
symphomã. diatessaron aut̃ consonantia. ostat duob tonis. ⁊ semitomo
minore. Id hoc mͦ ꝑtria gn̾a insupͣdescͥptis tecͣcordis diuisum est. Indra¬
tonico enuim gn̾e quod ẽ. pͥmum paranete. hyꝑboleon. id̾. ñ. dxcii.
adnecen hy ꝑboleon. id̾ .ii. ccc .iiii. obtinet listantiam. tonia qͥ¬

Expanded text:
itur tetrachorda tali nobis ratione descripta sunt. Tetrachordum enim omne diatessaron resonat consonantiam. Igitur nete hyperboleon et nete diezeugmenomonio diatessaron continent symphoniam. Diatessaron autem consonantia constat duobus tonis et semitonio minore. Id hoc modo per tria genera in supradictis tetrachordis divisum est. In diatonico enim genere quod est primum paranete hyperboleon, id est 2592, ad neten hyperboleon, id est 2304, obtinet distantiam tonum, q
Abbreviated transcription (Latin):
nico ł cromatico tͥte hyꝑboleon. S qm̃ cͥce byꝑboł. diatoni
cgñis. ⁊ cromatia. ad necedie ⁊ engmenon minꝰ semitoniũ seruãt
ꝯstat ant̃ tetͣcordum enarmonii gn̾is. ex duob integͥs tonis. ⁊ die¬
si. ac diesi que sut d̾ imidia spacia semitonii minoris. distantiam
eam que ẽ. int̾ neten dier eugmenon. ⁊ paranete hopboleon ei¬
narmonie sumo. Si qm̃ nece dier eugineñ. ẽ. iĩ.lixii. parinete

Expanded text:
erboleon diatonici generis et chromatici ad nete diezeugmenon minus semitonium servant, constat autem tetrachordum enarmonii generis ex duobus integris tonis et diesi ac diesi, quae sunt dimidia spatia semitonii minoris: distantiam eam, quae est inter neten diezeugmenon et paraneten hyperboleon enarmonium sumo. Sed quoniam nete die
Abbreviated transcription (Latin):
urũ dcuiii. diuisum
ꝑ triten sinẽmeñ
enarmonion eã
ꝓ his gͥ que predicta sunt. incet̾is non arbit᷑r dutuis eẽ la¬
borandum. ad hoꝵ enim ȩxemplar ⁊ reliqͣ tecͣcorda meson at¬
ꝙ hypaton extenda sunt. ac pͥmum quod̾ diatonici gn̾is. meson
tetͣcordon. hoc ordine descbentus. Meses enim que ẽ o. ĩuĩ. de
uiii. sumo t̾ciam partẽ. ea ẽ. ĩ. dxxxui. hanc eid̾ copulo. fiẽt
Uĩ.cxliiii. ea sit .h. hypatemeson diatessaron admesen contei

Expanded text:
DC. VIII. divisum per triten synemmenon enarmonion, eamEx his igitur quae praedicta sunt, in caeteris non arbitror diutius esse laborandum: ad horum enim exemplar etiam reliqua tetrachorda meson atque hypaton extendenda sunt. Ac primum quidem diatonici generis meson tetrachordon hoc ordine describemus. Meses enim, quae est. O. IIII. DC. VIII. sumo tertiam partem, ea est I. D. XXX. VI. hanc eidem copulo, fient VI. C. XL. IIII. ea sit H. hypate meson diatessaron ad mesen contin
Abbreviated transcription (Latin):
diatoñ. idẽm. ĩiũ. dcuiii. ad .p̃.clixxun. ea ẽ. d.lxxui. hanc dimi¬
diam partior. fient.cc. lxxxuiii.Eandem adicio nu̾o maiori. ide̾m
t̃. cl xxxiiii. fient. ũ.cccc.lxxii. que sit .i. lichanos meson cͦmati¬
ce. Relmquunt᷑ gͦ duo semitonia. unum itt̾licanu meson cromati¬
d.cccxxxii. ⁊ ũĩ.cxliui. ¶ Enarmoniũ uͦ gn̾s. hoc mͦ diuidimꝰ.
Qm̃ ea que earit parip̾atemeso diatonos ⁊ ea q̃ erat panpate
mesõ cͦmatice duos tonos distabat a mese obtines num .ũ. dcec.
⁊xii. Ea menarmonio gn̾e ent licanos mesõ enarmonios.L
xii. hanc dimidiã partior. fient cloi h  ad .ũ. dccc xxxii. iuie¬
go fient. ⁊̃. d ccclxx uiii. ⁊ ħ sit .k. paripatemeson enarmo¬
nion. Due uͦ sunt dieses int̾ licanon mesõ enar monion ⁊ pari¬

Expanded text:
nc dimidiam partior, fiunt CC. LXXX. VIII. eamdem adjicio numero majori, id est V. C. LXXX. IIII. fiunt V. CCCC. LXX. II quae est. N. lychanos meson chromatice. Relinquuntur igitur duo semitonia, unum inter lychanon meson chromatinium vero genus hoc modo dividimus. Quoniam ea, quae erat parhypate meson diatonos et parypate meson chromatice duos tonos distabat a mese obtinens numerum V. DCCC. XXX. II. ea in enarmonio genere erit lychanos meson enarmonios, L. . ea est CCC. XII. hanc dimidiam partior, fient C. L. VI. hos ad V. DCCC. XXV. II. jungo, fient V. DCCCC. LXXX. VIII. et haec sit K. parhypate meson enarmonio
Abbreviated transcription (Latin):
int̾iecta. spaciumq dieseos hoc mͦ signauimꝰ. D lta gͥ nobis hy ꝑboleõ
tetͣtordum descͥptũ est. Quo ꝑacto. addiet eugnieñ tetͣcordũ uenia¬
mꝰ. ¶Nec inmorandũ hiscł cõmemorationib incet̾is. cum abhac descͥptoẽ

Expanded text:
interjecta, spatiumque dieseos hoc modo signavimus ita igitur nobis hyperboleon interjecta, spatiumque dieseos hoc modo signavimus ita igitur nobis hyperboleon tetrachordum descriptum est. Quo peracto ad diezeugmenon tetmus. Nec inmorandum est hisdem commemorationibus in caeteris, cum ab hac descriptione etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tica. ad cͥten hẏ ꝑboł. retinet partem tomi idefti semitonium qͣ
reliquum fuit exduob tonis qui continent᷑ int̾ triten hy ꝑboleon. di¬
atonitam að neten hyꝑboł. Subtͣctii uͦ quatuor semitoniis. reliqͣ¬
um ex toto tectordo spacium. semitonii ÷ quod continet᷑ int̾ neten
diezeugmeñ. ⁊ tͥten hyꝑboł. Constat gͥ ⁊ hoc tecͣcordum ex duobꝰ
nẽt. ¶ Inenarmonio uͦ gne sũma ẽ id ꝑnosendi facultas. ab ea enim
que ẽ. necehyꝑboleõ. id̾ .iĩ. ccc .iiii. parancit hẏꝑboleon enarmo¬
nios. id . ii. dcete xui. duos tonos integ̾s. clistat. quos hoc mͦ notahimꝰ
tͦ. tͦ. Relinquat᷑ gͥ ex totiꝰ tetͣcordi. duob tõnis ac semitoniaᷤ. unũ quꝰ d̾
semitoniũ quod cõtinet᷑ int̾ netendiezevgmeñ ⁊ paranecen hỹꝑboleon
enarmonioᷤ. quod scł diuisimus induas dieses. Trite hy ꝑboleon media

Expanded text:
tice ad triten hyperboleon retinet partem toni, id est semitonium, quod tice ad triten hyperboleon retinet partem toni, id est semitonium, quod reliquum fuit ex duobus tonis, qui continentur inter triten hyperboleon diatonicam et neten hyperboleon. Subtractis vero IIII. semitoniis, reliquum ex toto tetrachordo spatium semitonii est, quod continetur inter neten diezeugmenon, et triten hyperboleon. Constat igitur hoc tetrachordum ex duobus nentur. In enharmonio vero genere summa est id pernoscendi facilitas, ab ea enim quae est nete hyperboleon, id est 2304, paranete hyperboleon enharmonios, id est 2916, duos tonos integros distat, quos hoc modo notabimus T T. Relinquitur igitur ex totius tetrachordi duobus tonis ac semitonio unum quidem semitonium quod continetur inter neten diezeugmenon et paraneten hyperboleon enharmonion. Quod scilicet divisimus in duas dieses trite hyperboleon enharmonion. Media
Abbreviated transcription (Latin):
milia .d. ccce.xXI. ad paranete hyꝑboleon cdiatonia gñis.que ẽ. ñ.
Dren iͥ oͣbcinet diffrã tomim quod simili notula insigniumꝰ. E.lle¬
te aut̃ die zeugnenon ad cͥten hyꝑboł idem tͥa milia. lxrii. ad. ĩi
occte xui. semitoniũ reseit. quod tali notula signauimus. t̾. Et est
hoc totum spaciũ nete dic z eugmeñ. ⁊ uetes hyꝑbolꝰ duorum
tonorum. ac semitonii. S idem duo tallł ac semitoniũ inchroma¬
tieo gn̾e. hac rõne dunsi sunt. Scd̾m enim gu̾s quod ẽ. cromaticum.
hoc mͦ descͥptum ẽ. ¶ Paranete enim chromatice hẏꝑboł. que edt. ĩi. d¬
cçxxxui. ad necen hyꝑboł. que ẽ ir .ccc.iiii. comꝑata: continet spa¬
ciũm. paraneten hẏ ꝑholeõ. diatonici gu̾is ad necenhy ꝑboł. qui est unꝰ
tonus. id̾ duo semitonia mauis ac minꝰ. ⁊ diuisũ rursus spaciũ para¬
netes hy ꝑbolẽo diatonici. ad netes hy ꝑboleon. Ita enim factũ t̃: quiẽ
in dua eqͣ partiri. Consignabimus gͥ spaciũ tͥum semitonior̾ id est

Expanded text:
II. DCCCC. XVI. ad paranete hyperboleon diatonici generis, quae est II. D. XC. II. obtinet differentiam toni, quam simili notula T.o insignivimus. Nete autem diezeugmenon ad triten hyperboleon, id est, III. LXX. II. ad II. DCCCC. XVI. semitonium refert, quod tali notula signavimus. T. s Et est hoc totum spatium netes diezeugmenon et netes hyperboleon, duorum tonorum ac semitonii. Sed iidem duo toni ac semitonium in chromatico genere hac ratione divisi sunt. Secundum enim genus, quod est chromaticum, hoc modo descriptum est. Paranete enim chromatice hyperboleon, quae est II. DCC. XXX. VI. ad neten hyperboleon, quae est II. CCC. IIII. comparata, continet spatium paranetes hyperboleon diatonici generis ad neten hyperboleon, qui est unus tonus, id est duo semitonia majus ac minus: et divisum rursus spatium paranetes hyperboleon diatonici generis ad neten hyperboleon. Ita enim factum est qui esin duo aequa partiri. Consignavimus igitur hoc spatium trium semitoniorum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
fero octauã que ẽ.tec. xiii. eand̃q ẽ eis quorũ est. octaua
subningo. Eruntq duo. dcͣccc xxi. fietq mͥ. ẜ f. Trite hy¬
tehyꝑboleon en armonios. quod faciluis agnoscet᷑ cur ueniat
cum triũ gnu̾m tͥa pͥma tetͣtorda. anete hẏ ꝑboleo iuchoan¬
tia descripserimꝰ. descͥꝑs Qm̃ uͦ si ã sesquit̾tia ꝓport̾one duas ses¬
quioctauas abstulẽ: relinquit᷑ mͥ semitoniũ minꝰ. seumo t̾ciã
d̾ adicio ficnt mͥ. iñ.lxx ii. quorũ ẽ. dd. netedie ⁊ eugmenon¬
continens ad tritẽ hyꝑholeon semitontum mimis. Nã¬
quoniam necediez eugnenon ad netenhy ꝑboleon. diatessarõ ꝯtinei
consonantiam. Trite liͣ ꝑboleõ diatonos adnetehy ꝑholeon. ab ea di¬
tonũ distat. reliquit᷑ spacium quod est int̾ necen diezeugmenon
⁊ tͥte hyꝑboleon semitonii minoris.

Expanded text:
demque eis, quorum est octava, subjungo, eruntque II. DCCCC. XVI. fietque mihi FF. trite hyte hyperboleon enarmonios. Quod facilius agnoscitur cur veniat, cum trium generum tria prima tetrachorda a nete hyperboleon inchoantia descripserimus. Quoniam vero si a sesquitertia proportione duas sesquioctavas abstulero, relinquetur mihi semitonium minus, sumo tertiam eugmenon, DD. ad triten hyperboleon semitonium minus. Quoniam nete diezeugmenon ad nete hyperboleon diatessaron continet consonantiam; trite autem hyperboleon diatonos a nete hyperboleon ditonum distat, relinquitur spatium, quod est inter neten diezeugmenon et triten hyperboleon, semitonii minoris.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem similis fratͥ infir¬
mario. p̃cipiens ut sequeref
se. Nisum est ut sequeref
p̃euntem: uenit q ad mon¬
tem excelsum. in quo cdum̃
inuenit ihm cũ angelis
suis. Audiuit q eum illi suo
cor ipsius infirmi q̃dã uerba
q̃ sue cdareualli ꝑ illum man¬
dauit. Facto gͦ mane reseilit
qͥ moriturꝰ illico putabatur̃
mirantib q om̃ib dñm ẜo¬
defudum tunc p̾orẽ. nũc lin¬
golensem ep̃m uocari fecit.
Cui p̃senti int̾ cetera clixit.

Expanded text:
quidam, similis fratri infirmario, praecipiens ut sequeretur se. Visum est quod sequeretur praeeuntem, venitque ad montem excelsum, in quo Dominum invenit Jesum cum Angelis suis, audivitque eum illi duct Dominus in cor ipsius infirmi quaedam verba, quae suae Clarae-Valli per illum mandavit. Facto ergo mane, resedit qui moriturus illico putabatur, mirantibusque omnibus, dominum Godefridum, tunc Priorem, nunc Lingonensem episcopum vocari fecit. Cui praesenti inter caetera dixit
Abbreviated transcription (Latin):
res scripsit epłas pro eoꝵ pa-¬
te laborans. quarũ hoctieq
exemplara ꝑseuerant. Accidit
autẽ ut psente eodem patre
scõ: ep̃i multi ilignationẽ
regis flectere cupientes tota
humilitate prostrati solo te¬
nus eius tenent uestigra: ⁊
nec sic grãm optinerent. Qt
ex re uir cłi religiosa animo¬
sitate ꝑmotus die altera re-¬
gem curius increpans. quod
nocte fuerat reuelatum. Hec
inquit obstinatio pͥmo geniti
tui phillipi regis. morte mł¬
tabitur. Uili enĩ te cum iu¬
mori filio ludouico. ad pedes
epc̃oꝵ quos hen cõtempseraᷤᷤ
inclinatũ: et ꝓtinꝰ intellexi
phillipo celerit̾ fcõ de medio.
pro ludonici sb̃stitutione et¬
cłiam quã nũc opprimis ro
gaturũ. Quod quidem non
longe post miserabil casus
ĩpleuit. et decetdñte phillipo
egit pr̃. ut is qͥ felicit̾ hocdie
regnat: ludonitus iunior
ungeretur.

Expanded text:
res scripsit epistolas, pro eorum pacres scripsit epistolas, pro eorum pace laborans, quarum hodieque exemplaria perseverant. Accidit autem, ut praesente eodem Patre sancto, episcopi multi indignationem Regis flectere cupientes, tota humilitate prostrati solo tenus, ejus tenerent vestigia, et nec sic gratiam obtinerent. Qua ex re Vir Dei religiosa animositate permotus, die altera Regem durius increpans, quod nocte fuerat revelatum: « Haec, inquit, obstinatio primogeniti tui Philippi regis morte mulctabitur. Vidi enim te cum minore filio tuo Ludovico ad pedes episcoporum, quos heri contempseras, inclinatum: et protinus intellexi, Philippo celeriter facto de medio, pro Ludovici substitutione Ecclesiam, quam nunc opprimis, te rogaturum. » Quod quidem non longe post miserabilis casus implevit: et decedente Philippo, egit pater, ut is, qui feliciter hodie regnat, Ludovicus junior ungeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
locutꝰ est dicens. Istum ego sic̃
nũc iudeo uenientem noct᷑na
nurũ nouitius in onũi postro¬
clum piuitate et deuotione
cõuersatus: płimũq acceptus
d̾o et hominib. in clara ual¬
le post annos aliquot beato
fine quieuit.
sparuerũt aliqñ ui¬
rocłi intrecensum
urbe posito. uenera.¬
biles eius filii iain
quidem carne soluti galducus
rãt. Cumq uelut acceleranteᷤᷤ
ocius ꝑtransirent. reuocantret
retinere uolenti responcle bãt
eundũ sibi proftatrẽ gaufrido
monacho. qui eorũdem apͥma
couersione socius strenne sa-¬
tis in multis cenobis exstru¬
endis̃ militauerat d̾o. Conti¬
nuo pater sanctus excitatis
fratrib accelerari ubet: et
ad monasteriũ ueniẽs ip̃odi¬
e. sicut eis s p̃cixerat enudem
Gaufudũ iam positũ repꝑit
in extremis.
Nfensus aliqñ rex francorũ
senior ludou̾itꝰ. quibdam
ep̃is regni sui. suis eos selib
et ciuitatib exturbauit. Uñ
eciam hic uir reue̾ndus plu¬

Expanded text:
locutus est, dicens: « Istum ego, sicut locutus est, dicens: « Istum ego, sicut nunc video, venientem nocturnamirum novitius in multa postmodum puritate et devotione conversatus, plurimumque acceptus Deo et hominibus, in Clara-Valle post annos aliquot beato fine quievit. Apparuerunt aliquando Viro Dei in Trecensium urbe posito venerabiles ejus filii, jam quidem carne soluti, Galdricurat. Cumque velut accelerantes ocius pertransirent, revocanti 1134 et retinere volenti respondebant, eundum sibi pro fratre Gaufrido monacho, qui eorumdem a prima conversione socius, strenue satis in multis coenobiis exstruendis militaverat Deo. Continuo Pater sanctus excitatis fratribus accelerari jubet, et ad monasterium veniens, ipso die, sicut eis praedixerat, eumdem Gaufridum jam positum reperit in extremis. 11. Infensus aliquando rex Francorum senior Ludovicus quibusdam sui regni episcopis, suis eos sedibus et civitatibus exturbavit. Unde etiam hic Vir reverendus plu
Abbreviated transcription (Latin):
et p̃ac̃o gualerãno. in regi¬
mine monasterii ursicãpi
ille successit:et nouissime o¬
bitum suum ĩminentẽ sanꝰ
adhuc et incolumis. eodem
gualeranno ꝑ reuelationem
sibi anũtiante p̃scunt atq
prechit.
t quod acdamꝰ huic
sumle fuit. Patrẽ
sanctum fines pa.
qui parit̾ aderant obnixe ro.¬
gantes. nõ poterant optin̾e.
Magno siqͥdem zelo nͥ causa
grauis urgeret: cõuentꝰ pu¬
plicos declinabat. Cumq ues.¬
pere iter suũ alias ordinass:
mane uͥ primũ locutus est
parisius ibimꝰ ut rogasti. Cõ¬
ueniente gͥ clero ad modum
copioso. sicut semꝑ ab eo sole¬
bant expet̾e uerbum tłr cõ¬
tinuo tres ex illis. cõpũcti st̃
et cõu̾si ab inanib stucdiis. ad
uere sapientie tulm̃ ab tenũ¬
tiantes scło: et cłi famło adhe¬
rentes. Nroꝵ ille primũ intu
ens cũ subito int̾loquencdum
surg̾et pete̾t q nestigia eius.
mclinauit se moice et fratͥ
cuidam ꝓpiꝰ assidenti. in aure

Expanded text:
et praedicto Waleranno in regiet praedicto Waleranno in regimine monasterii Ursi-Campi ille successit; et novissime obitum suum imminentem sanus adhuc et incolumis, eodem Waleranno per revelationem sibi annuntiante, praescivit atque praedixit. 10. Et quod addimus, huic simile fuit. Patrem sanctum fines Pariqui pariter aderant, obnixe rogantes non poterant obtinere. Magno siquidem zelo, nisi causa gravis urgeret, conventus publicos declinabat. Cumque vespere iter suum alias ordinasset, mane ubi primum locutus est o. « Quia Parisius ibimus, ut rogasti. » Conveniente igitur clero admodum copioso, sicut semper ab eo solebant expetere verbum Dei, continuo tres ex illis compuncti sunt, et conversi ab inanibus studiis ad verae sapientiae cultum, abrenuntiantes saeculo, et Dei famulo adhaerentes: quorum ille pricum subito inter loquendum surgeret, peteretque vestigia ejus, inclinavit se modice, et fratri cuidam propius assidenti in aure
Abbreviated transcription (Latin):
piscopi symonis. ad ductꝰ est ad
eum heruenis de baugenceio
puer ad mottum grossus ortꝰ
ex regio sanguine: et p̃dicti
epi nepos. De quo sequenti noc¬
te famło suo xp̃c ostenait.
quol erat post tẽpora mul¬
ta futuũ. Siqͥdem uidebat᷑
sibi tanꝗͣ in missarũ celebra.¬
tione angło cuidã pacis oscu¬
lum dare: qd̃ ad puerum de¬
ferretur. Nec dubiꝰ de reuela.¬
tione eundem heruenĩ reñ¬
tiaturũ scło: et futurũ aliqũ
deuotũ xp̃i famulum ꝓmit¬
tebat: Que promissio ad̾o ce¬
lebris extitit et uulgata ut
ip̃e qͦ herueuis nobis postea
fateretur: adolescenti sibi ad
om̃s arguentis cõscientie sti¬
mulos. semꝑ occurr̾e. ĩpossibi¬
le esse᷑: ut post uui sancti tale
promissum. in sclari habitu
moreretur. Nec fraudatus
est a spe sua. Siqͥdem galerã¬
bii primꝰ abbas monachum
illum fecit᷑ et angłico functꝰ
appaiit cõuersatio: ut tali
ilignus oracło uideret᷑. Nam

Expanded text:
piscopi Simonis, adductus est ad piscopi Simonis, adductus est ad eum Herveius de Baugenceio, puer admodum gratiosus, ortus ex regio sanguine, et ipsius episcopi nepos. De quo sequenti nocte famulo suo Christus ostendit, quod erat post tempora longa futurum: siquidem videbatur sibi tanquam in Missarum celebratione angelo cuidam pacis osculum dare, quod ad puerum deferretur. Nec dubius de revelatione eumdem Herveium renuntiaturum saeculo, et futurum aliquando devotum Christi famulum promittebat. Quae promissio tam celebris exstitit et vulgata, ut ipse quoque Herveius nobis postea fateretur, adolescenti sibi ad omnes arguentis conscientiae stimulos semper occurrere, impossibile esse ut post Viri sancti tale promissum, in saeculari habitu moreretur. Nec fraudatus est spe sua: siquidem venerabbii primus abbas monachum illum fecit, et angelico functus apparuit conversatio, ut tali dignus oraculo videretur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s̃ magis ac magis eleuabat᷑
ad dũm. Demũ c̾ca undecimã
horam ir ip̃o mortis agone positꝰ.
obducto prorsus ut assolet lu¬
mine ocłoꝵ et nemini iam ĩ¬
tendens. ad exitum festinabat.
Inteum iusitans eum pater
muittit. Ad cuiꝰ uocem aperi¬
ens oculos: et mirũ inmocdũ
facie serenata aliquãdui intẽ¬
debat ineum. Mirabamur
omnes mortalem hominem
ĩmo iam morientem. eatenꝰ tri¬
umphare de morte: et in ipso
mortis articło exultaret ĩ gau¬
aio pultherime nobis exbẽs
illud poete. Incipe parue pu¬
er nsu cognost̾e matrẽ. Tnc̃
uͦ cõsolans eum pat̾ beatuᷤ
nichil tim̾e iubet: s recto ꝓ¬
tinus cuisu ꝑtingere ad do-¬
minũ ih̾m xpm et offerre
ei humilem pauꝑis sue fa¬
milie salutationem. Ad hãc
nocem qua potuit capitis in¬
cdinatione. et motu annuens
libioꝵ int̾clusit oculos. et ead
hora in pace quieuit.
subnectimꝰ.
um esset aliqũ pater
sanctus in urbe no¬
uiom̃siũ in domo e¬

Expanded text:
spiritus magis ac magis elevabatur spiritus magis ac magis elevabatur ad Dominum. Demum circa undecimam horam in ipso mortis agone positus, obducto prorsus, ut assolet, lumine oculorum, et nemini jam intendens, ad exitum festinabat. Interim visitans eum Pater ermittit. Ad cujus vocem aperiens oculos, et mirum in modum facie serenata, aliquandiu intendebat in eum. Mirabamur omnes mortalem hominem, imo jam morientem eatenus triumphare de morte, ut in ipso mortis articulo exsultaret in gaudio, pulcherrime nobis exhibens illud poetae: Incipe, parve puer, risu cognoscere matrem. Tum vero consolans eum Pater sanctus, nihil timere jubet, sed recto protinus cursu pertingere ad Dominum Jesum Christum, et offerre ei humilem pauperis suae familiae salutationem. Ad hanc vocemqua potuit capitis inclinatione et motu annuens labiorum, iterum clausit oculos, et eadem hora in pace quievit. subnectimus. Cum esset aliquando Pater sanctus in urbe Noviomensium in domo e
Abbreviated transcription (Latin):
fratti ciuzdam obitus sui
prenuntiauit ilem. Infir¬
mabatur nouisius quidã
frater in clara ualle bone
cõuersationis. et bone ĩdo¬
lis adolescens. Nec longe a¬
berat cdies qua post annuã
ex more ꝓbationem nouũ
indueretur hominẽ. si nõ
prius hominẽ exuisset. Si¬
quidem cõsũmatꝰ in breui
expleuit tempora multa:
placita enĩ erat do anima
illius. Quinto gͥ die ante
ultimũ diem suum uisitan¬
te se fratre Gerardo. qui ho¬
die abbas est monasterii lõ¬
gi pontis: Idem nouitiꝰ exiłã¬
tus plurimum int̾ alia sꝑi¬
talis gr̃e uerba. ecce inquit
pͥma moriar die. hodie e¬
nim mͥ pater nost dñs ab¬
bas apparuit cũ multitu¬
dine monachoꝵ. et blanda
cõsolatione refouens. qͣnta ili¬
e moriturũ me esse clicebat.
faiit sermo inter fratres: et
ante ꝙͣ mpleret᷑ adiuulgatũ
est uerbum. Expectabat᷑ ab õĩ¬
ille beatus in expectatione
fuit. Iam clies qͥnta inclina.¬
batur᷑ ad uesperam: illiꝰ aũt

Expanded text:
fratri cuidam obitus sui fratri cuidam obitus sui praenuntiaverit diem. Infirmabatur novitius quidam frater in Clara-Valle, bonae conversationis et bonae indolis adolescens. Nec longe aberat dies, qua post annuam ex more probationem, novum indueret hominem, si non prius hominem exuisset. Siquidem consummatus in brevi, explevit tempora multa: placita enim erat Deo anima illius. Quinto igitur die ante ultimum diem suum, visitante se fratre quodam Gerardo, qui hodie abbas est monasterii Longipontis, idem novitius exhilaratus plurimum, inter alia spiritualis gratiae verba: « Ecce, inquit, quinta moriar die. Hodie enim mihi pater noster dominus Abbas apparuit cum multitudine monachorum, et blanda consolatione refovens, quinto die moriturum me esse dicebat. » Exiit sermo inter fratres, et antequam 1133 impleretur divulgatum est verbum. Exspectabatur ab omniille beatus in exspectatione sua fuit. Jam dies quinta inclinabatur ad vesperam, illius autem
Abbreviated transcription (Latin):
usq ado sibi spiritꝰ esse sub¬
iectos: ut cedlen̾t et absen¬
ti. uerum ille abbe ipso nũ¬
tiante. nil motꝰ magisq sub¬
saimans eos quos uidebat
magna suꝑ hoc ammirati.¬
one moueri: Hec eadem
uerba respondit. Qd ni
facile nos uo p̃ualuissemꝰ
in unum: Leuit̾ illũ eice
potuit deus: p̃sertim cum
ego ut cdicitis socius ei datꝰ
sum. et aduitor. Huiꝰ modi
nẽpe reponsis in huiꝰmodi
reb sepuis utebat᷑. ⁊ Ioue¬
rat siquidem uerus et ue-¬
rax nõ ostentator. s emula.¬
tor humilitatis efficatius
dissuaderiposse hominrb
qd̾ stupebant. obliqua qͣdã
et artificiosa obiectione. ꝙͣ
aꝑta extusatione: q̃ humili¬
tatem magis precticabilem
p̃ferendo estimationẽ non
minuerit hominũ. s au¬
geret. uñ quodam loco ex
ꝓp̾a loquens experientia:
uerus inquit humilis ui¬
lis uult reputari. nõ humi¬
lis precticari.
ilud qͦ notisimum fuit
qd̾ ahuc in came degens.
apparens aũt in e spuitu

Expanded text:
usque adeo sibi spiritus esse subusque adeo sibi spiritus esse subjectos ut cederent et absenti? Verum ille Abbate ipso nuntiante nil motus magisque subsannans eos quod videbat magna super hoc admiratione moveri, haec eadem verba respondit: « Quidni facile nos duo praevaluissemus in unum? Leviter illum ejicere potuit Deus, praesertim cum ego, ut dicitis, ei socius datus sim et adjutor. » Hujusmodi nempe responsis in hujusmodi rebus saepius utebatur. Noverat siquidem verus et verax non ostentator, sed aemulator humilitatis, efficacius dissuaderi posse hominibus quod stupebant, obliqua quadam et artificiosa objectione, quam aperta excusatione, quae humilitatem magis praedicabilem praeferendo, existimationem non minueret hominum, sed augeret. Unde quodam loco ex propria loquens experientia: « Verus, inquit, humilis vilis vult reputari, non humilis praedicari.Illud quoque notissimum fuit, od adhuc in carne degens, apparens autem in spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ minꝰ humilit̾ ꝙͣ iocũde
refutans dic̾e cõsueuerat.
sicut ei qui cõscius om̃ino
non fuit.
N monasterio cui nomen
lim. homo qͥdam a demo¬
ne uerabatur: m̃ura eo ĩsti¬
gante faciens mira loqñs
post multas gͥorationes
frm̃ cum ꝓprie insiste̾t illa
nequitia sp̃italis. recordatus
est uen̾abilis abbas lociilliꝰ
pontius. hocdie q suꝑstes ha¬
bere se stolam. qua beatus
sus fuerat in oblatione hosti¬
e salutaris. Nec cũctatꝰ tunt
protinꝰ arma potentia deo:
fitutialit̾q agaressus est i¬
nimicum. Npx lim̃ attige¬
rat cellule in qua miser ħo
iacebat: cum subito ille ma¬
lignus horrendis uocibus
uictum se profitens: en ĩ qͥt
egredior recedo protinꝰ ma-¬
nere ultra non possum. Res¬
dñi. et ipsius beati uiri me¬
ritum cuiꝰ stola fuit. t p̃ci¬
pio exi citius ne moreris. Cõ¬
tinuo demon fugatus ab ho¬
niine. homo est liberatus
a demone. Quis alt̾ nõ pe¬
riculose forsitan exultasset.

Expanded text:
non minus humiliter, quam jucunde non minus humiliter, quam jucunde refutans, dicere consueverat: sicut ei qui conscius omnino non fuit. » 7. In monasterio, cui nomen lim, homo quidam a daemone vexabatur, mira eo instigante faciens, mira loquens. Post multas igitur orationes fratrum, cum improbe persisteret illa nequitia spiritualis, recordatus est venerabilis abbas loci illius Pontius hodieque superstes, habere se stolam, qua beatus sus fuerat in oblatione hostiae salutaris. Nec cunctatus tulit protinus arma potentia Deo, et fiducialiter aggressus est inimicum. Vix limen attigerat cellulae, in qua miser homo jacebat, cum subito ille malignus horrendis vocibus victum se profitens: « En, inquit, egredior, recedo protinus; manere ultra non possum. » Resr nomen Domini, et ipsius beati Viri meritum, cujus haec stola fuit, tibi praecipio, exi citius; ne moreris: » continuo daemon fugatur ab homine, homo liberatur a daemone. Quis alter non periculose forsitan exsultasset,
Abbreviated transcription (Latin):
sanus ens. ꝑsuasit illi deus
ut crecleret: cuiꝰ nimirum
dispositione omi gerebãt᷑.
Rediit rediensq paulatim
recepit eam q̃ sibi promissa
fuerat muiscłiam: ut nõ pͥus
domũ ꝑtingeret ꝙͣ plenari¬
e donũ ꝑciperet sospitatis.
mathilis. tantũ
huic dł̃i famulo
uula tam̃ ip̃a multumq iã
grauis. Que post dies aliqͦt
ut pariencli tempꝰ aduenit.
tam grauit̾ est afflicta: ut
tam ip̃a ꝙͣ domꝰ om̃is de
uita eius penitꝰ desꝑarẽt.
iamq om̃ĩ reliqua suꝑlecti¬
li pauꝑib et eccłis delegata
uestis eciam regia pararet᷑.
in qua sepeliret᷑ tanqmͣ ꝓti¬
nus moritura. Cum subito
recordata hominis cłiet no¬
men illius inuocans fide
plena: in ip̃a protinꝰ inuoca.¬
tione sine ꝑicło ꝑtum edidit
desꝑatum. Nec distulit lega¬
tum destinare fidelem. per
quem grãs ageret celeri sub.¬
uentori. ipsum sic natũ pue¬
rum. nõ inm̾to natũ eiꝰ ap.¬
pellans. Nerũ ille quociens
tale aliquid cõtigisset audire.

Expanded text:
sanus eris. » Persuasit illi Deus ut crederet, cujus nimirum dispositione omnia gerebantur. Rediit, rediensque paulatim recepit eam, quae sibi promissa fuerat, misericordiam, ut non prius domum pertingeret, quam plenariae donum perciperet sospitatis. Mathildis, tantum huic famulo vida tamen ipsa, multumque jam gravis. Quae post dies aliquot, ut pariendi tempus advenit, tam graviter est afflicta, ut tam ipsa, quam domus omnis, de vita ejus penitus desperarent: jamque omni reliqua supellectili pauperibus et ecclesiis delegata, vestis etiam regia pararetur in qua sepeliretur, tanquam protinus moritura. Tum subito recordata Hominis Dei, et nomen illius invocans plena fide, in ipsa protinus invocatione sine periculo partum edidit desperatum. Nec distulit legatum destinare fidelem, per quem gratias ageret celebri subventori, ipsum sic natum, non immerito natum ejus appellans. Verum ille, quoties tale aliquid contigisset audire,
Abbreviated transcription (Latin):
fratres: ip̃is qͦ presentib
patͥ suo scõ suꝑ hoc loq̃bãt᷑.
At ille intuens in eos. hic ĩ¬
quit nulla iũquam temp-¬
tatione laborabit: hic uero
multa s tam̃ p̃ualebit. N.
trumq sicut audiulmꝰ sic
iuidimꝰ a d̾o. ut frequenter
alteri obiceremꝰ. cum aliquo

Expanded text:
fratres, ipsis quoque praesentibus, fratres, ipsis quoque praesentibus, Patri sancto super hoc loquebantur. At ille intuens in eos: « Hic, inquit, nulla unquam tentatione laborabit: iste vero, multa; sed tamen praevalebit. » Utrumque sicut audivimus, sic vidimus: adeo ut frequentius alte
Abbreviated transcription (Latin):
dictus rex nam u̾bũ ei regina
suggesserat: a uiro d̃i ꝓmis¬
sum humilit engebat. hoc
aut tam celerit̾ est ĩpletũ:
ut cura ulem tempꝰ anuo
alteraͦ eadem regina pepe
et ut filiũ amplec¬
tebat᷑. et reuerebat᷑ ut parẽ.
ob quoꝵdã monarioꝵ orstinati¬
onem ꝓuincie ꝑtes intrauerat.
De quo uir tłi inclara ualle
cõsistens dum fratͥ cuidam lo¬
q̃retur. subita inspiratione ꝑ¬
motus. dominꝰ ait cisterciensis
aut mortuus est: aut in prox¬
imo morituus. Nec parum
frater ille miratus est audi¬
ens uerbum: magis tam̃ obstu¬
puit: cum eiusdem abb̾is post
chies ꝑaucos audiret obitum
nũtiari.
odem anno qͦ de
hac iuta pat̾ st̃s¬
fuerat exituus tres ado¬
lescentes de ꝓximo oppido
quod barrum clicitur. super
albam monasteriũ clareual¬
lis. gr̃a couersionis intraue¬
rant. Quoꝵ tertius suatlen¬
te maligrio: ad uomitum
est reuersus. Qua ex re pro
duob aliis magis solliciti

Expanded text:
dictus Rex, nam verbum ei Regina dictus Rex, nam verbum ei Regina suggesserat, a Viro Dei promissum humiliter exigebat. Hoc autem tam celeriter est impletum, ut circa idem tempus anno altero eadem regina peperet ut filium amplectebatur, et reverebatur ut patrem, ob quorumdam monasteriorum ordinationem Provinciae partes intravit. De quo Vir Dei in Clara-Valle consistens, dum fratri cuidam loqueretur, subita inspiratione permotus: « Dominus, ait, Cisterciensis, aut mortuus est, aut in proximo moriturus. » Nec parum ille frater miratus est audiens verbum: magis tamen obstupuit, cum ejusdem abbatis post dies paucos audiret obitum nuntiari 20. Eodem anno, quo de hac vita Pater sancfuerat exiturus, tres adolescentes de proximo oppido, quod Barrum dicitur super Albam, monasterium Clarae-Vallis gratia conversionis intraverant, quorum tertius, suadente maligno, ad vomitum est reversus. Qua ex re pro duobus aliis magis solliciti
Abbreviated transcription (Latin):
suo uiro nobili et potenti
quem in stł̃o reliquerat. fi¬
hali pietate sollicitus prem̃
scm̃ pro eius cõu̾sione ro¬
gare tłm affectuosius exo¬
rabat. Cui uir cdi ne timeas
inquit. Ego illũ probatũ mo¬
nachum. manib mn hac cla¬
ra ualle sepeliam: Utrumq
sepultꝰ. Tanꝙͣ enim mori ab
scente illo non posset quinq
stinuit donec pat̾ sanctꝰ redi¬
ret: qui ut olun promiserat
eum traderet sepulture.
egina francie supra¬
dicti sõdonici inni-¬
oris. iproi plures cũ
eo fecerat amnos:
et sobolem nõ ha-¬
bebat. Erat aut̃ u̾. sanctus
apud regem pro quadam pa-¬
te laborans. et regina in cõtͣ¬
rium nitebatur. Cumq eam
moneret desistere ceptis et re¬
gi sugget̾e meliora: inter loqñ
litate sua: humilit rogans ut
sibi partum obtineret a deo.
It ille si feceris inquit quod
moneo. ego qͦ pro u̾bo quod
postulas dñm exorabo. Annu-¬
it illa et pacis non tardauit.
effectus. Qua reformata pre-¬

Expanded text:
suo viro nobili et potenti, suo viro nobili et potenti, quem in saeculo reliquerat, filiali pietate sollicitus, Patrem sanctum pro ejus conversione rogare Dominum, affectuosius exorabat. Cui Vir Dei: « Ne timeas, inquit, ego illum probatum monachum manibus meis in hac Clara-Valle sepeliam. » Utrumque sepultus. Tanquam enim mori illo ahsente non posset, quinque stinuit donec Pater sanctus rediret, qui, ut olim promiserat, eum traderet sepulturae. 18. Regina Franciae, supradicti Ludovici Junioris uxor, plures cum eo fecerat annos, et sobolem non habebat. Erat autem Vir sanctus apud Regem pro quadam pace laborans, et Regina in contrarium nitebatur. Cumque eam moneret desistere coeptis, et Regi suggerere meliora, inter loquenerilitate sua, humiliter rogans, ut sibi partum obtineret a Deo. At ille: « Si feceris, inquit, quod moneo, ego quoque pro verbo quod postulas, Dominum exorabo. » Annuit illa, et pacis non tardavit effectus. Qua reformata, prae
Abbreviated transcription (Latin):
omnis hesitatio facta de me¬
in ip̃iꝰ cõsilio irrefragabilit est
finata uoluntas. Quod qͥtsẽ¬
factum nõ sine subita. et peni-¬
tus insperata quoriundam
ex ipsis mutatione animoꝵi
grauissima cepit temptatio¬
ne pulsari. Intuitꝰ aut̃ illũ
unꝰ e fratͥb. Qͥd est inquit qd̾
facies tua exterminata. et tͥ¬
sticie quodam nubilo. graui-¬
ter obuoluta iudetur. C ui
Gaufudus scio inquit scio:
qd̃ nũꝙͣ ampluis letus ero.
Quod uerbum cum ad cłi
famulum idem frat᷑ satis
anxius retulisset: uudens
ille basilicam ipe uiam ꝑ
ingressus orabat. Ceteris aũt
de foris prestolantib: gaufri-¬
dus ille grauatus tectiosu¬
per lapidem oplormiuit.
Demũ cũ ambo panit̾ su¬
rexissent. ille de oratione:
ille de sõp̃no. Apparuit idẽ
Gaufudus tam iocũttior et
hilatior ceteris: quantũ t̾stior
prius. C umq ei predictus fra.¬
ter uerbum mesticie quod locu¬
tus fuerat. amicabilit̾ ĩprope
pore. tirocinii sui propr̃ẽ

Expanded text:
omnis haesitatio facta de meomnis haesitatio facta de mein ipsius consilio irrefragabiliter est firmata voluntas. Quod quidem non sine subita et penitus insperata quorumdam ex ipsis mutatione factum egravissima coepit tentatione pulsari. Intuitus autem illum unus e fratribus: « Quid est, inquit, quod facies tua exterminata, et tristitiae quodam nubilo graviter obvoluta videtur? » Cui Gaufridus: « Scio, inquit, quod nunquam amplius laetus ero. » Quod verbum cum ad Dei Famulum idem frater satis anxius retulisset, videns ille sacram basilicam prope viam per ingressus orabat. Caeteris autem deforis praestolantibus, Gaufridus ille gravatus taedio super lapidem obdormivit. Demum cum ambo pariter surrexissent, ille de oratione, iste de somno, apparuit idem Gaufridus tantum jucundior et hilarior caeteris, quantum tristior prius. Cumque ei praedictus frater verbum moestitiae quod locutus fuerat, amicabiliter improperpore tirocinii sui pro patre
Abbreviated transcription (Latin):
abire. S non cliu pusilani¬
mitatem eoꝵ. et fidem ircodi¬
cam temptan passus est deu̾.
Illa tam̃ clie procedens et re-¬
se et uim faciente spũ dei. di¬
em expectare non potuit. S
exurgens ante di liculum
lum uel magis de psaulo
paulum alterũ exibebat.
Nter ceteros quos deuana
cõu̾satione huiꝰ secłi. per
ministeriũ serui fui xp̃c
enpuit. de partib flandri¬
e multi aliqñ nobiles mł.¬
ti sapientes. et literati ui¬
u sub ipsius magisterio. sa¬
cram ꝓfessi sunt seruitutẽ.
Quoꝵ primꝰ udebat᷑ gaustidꝰ
ille de ꝑona. qui post moilũ
in claraualle prioris officio
functus est: et defunctus ĩ
dimus euuangłiũ illud ĩple-
ri: multi dicent nobis ecte ħ¬
est xp̃c ecce illic. Pliuimis e¬
nim ꝑsuasionib actum est.
cum eis ut aliam magis eli¬
gere professionenr et loca a¬
lia debuissent: donec oceͤnt¬
et tłi famulus iam ꝓpe lisꝑ¬
sis et in uerbis gr̃e.que proce¬
debant de ore eius. pstina

Expanded text:
abire. Sed non diu pusillaniabire. Sed non diu pusillanimitatem eorum et fidem modicam tentari passus est Deus. Illa tantum die procedens et rese et vim faciente Spiritu Dei, diem exspectare non potuit; sed exsurgens ante diluculum, lum, vel magis de Saulo altero Paulum alterum exhibebat. 16. Inter caeteros quos de vana conversatione hujus saeculi per ministerium servi sui Christus eripuit, de partibus Flandriae multi aliquando nobiles, multi sapientes et litterati viri sub ipsius magisterio sacram professi sunt servitutem: quorum primus videbatur Gaufridus ille de Perona, qui postmodum in Clara-Valle Prioris officio functus est, et defunctus in tis evangelicum illud impletum est: Multi dicent vobis, Ecce stus, ecce illic . Plurimis enim persuasionibus actum est cum eis, ut aliam magis eligere professionem, et loca alia debuissent, donec occurrit Dei Famulus jam prope dispersis: et in verbis gratiae, quae procedebant de ore ejus, pristina
Abbreviated transcription (Latin):
multis dimite ait hominem
modo. anuna eius in aman¬
tudine est nec ꝓ eo multum
sollicitꝰ sis qr tuus est ille.
amplius spe cõcepta hemic̃
instaret ut loqueret᷑ andree
seuenꝰ. intuitꝰ eum uir dei.
Qͥd hoc est ait: nũquid non
iam clixi tibi. qr tuus est ille:
Audiens hec andreas si quidẽ¬
p̃sens erat et ipse sicut płimũ
mprob erat: et a sacra con¬
uersione uehem̃t abhorrẽs:
est nobis tacita cogitatione
uoluebat. In hoc nunc scio
falsum te esse prophetam.
cipib. in celeri quocũq cõnẽ¬
tu improperare nõ parcam:
ut tua om̃ib falsitas ĩ notes¬
cat. Ceterum ꝙͣ mirabił deus
in cõsiliis suꝑ filios hominũ
udens eoꝵ uana conamina:
ut ꝓpositum suũ quando et
quomͦ ipse uoluent ĩpleat᷑.
Siquidem ddie altera ibat an¬
dreas mala omĩa ĩprecans
monasteno. ubi dnm suum
dimittebat: ipãm qͦ deside¬
rans uallem funditꝰ subrui.
cum habitorib suis. Nec pa¬
rum moti sunt et mĩrati qͥ

Expanded text:
multis: « Dimitte, ait, hominem; multis: « Dimitte, ait, hominem; modo anima ejus in amaritudine est, nec pro eo multum sollicitus sis, quia tuus est ille. amplius spe concepta Henricus instaret ut loqueretur Andreae, severius intuitus eum Vir Dei. « Quid hoc est, ait? nunquid non jam dixi tibi, Tuus est ille? » Audiens haec Andreas, astabat enim et ipse, sicut plurimum improbus erat, et a sacra conversatione vehementer abhorrens, etur, tacita cogitatione volvebat: « In hoc nunc scio falsum te esse prophetam. cipibus, in celebri quocunque conventu improperare non parcam, ut tua omnibus falsitas innotescat. » Caeterum quam mirabilis Deus in consiliis super filios hominum, ridens eorum vana conamina, ut propositum suum quando, et quomodo ipse voluerit impleatur! Siquidem die altera ibat Andreas mala omnia imprecans monasterio, ubi dominum dimittebat, ipsam quoque desiderans vallem funditus subrui cum habitatoribus suis. Nec parum moti sunt et mirati, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nũ regis francoꝵ.
qui remensem ho¬
die cathetram or¬
nat. nõ clissimłi dñs cõu̾sio¬
ne mutauit. Accient enĩ¬
ut ueniens idem hemicꝰ
ad hominẽ tłi suꝑ quodam
secłau negocio locuturus:
cõuentũ eciam fratiũ uisi¬
tans eoꝵ sese orationib cõm̃¬
daret. Cui pater sanctus in
in eo te moriturum. in quo
nunc positus es s uelociter
experim̃to ꝓprio ꝓbaturum.
quantum tibi istoꝵ prosit
oratio quam expetisti. Qrod
eotdem postmodũ clie nõ absq
multoꝵ ãmiratione cõpletũ
est: et de tanti iuuenis cõu̾¬
sione ce nobiuĩ om̃e exulta¬
tione repletum est.
L ugentib autem
sociis et famibia
om̃i. ac si mortuũ illũ c̾ne¬
rent ululante: p̃ ceteris an¬
dreas quidam pariensis hen¬
ricum ebriũ. hemicum uo¬
ciferabat insanũ. nec cõuici¬
is nec blasphemus partens.
Ecũtra sane idẽ henucꝰ pro
illius potissimũ cõu̾sione. cłi
honunem dare oꝑam p̃cabat᷑.
Cui uir sanctꝰ auilientibus

Expanded text:
num regis Francorum, num regis Francorum, qui Belvacensem hodie cathedram ornat, non dissimili Dominus conversione mutavit. Accidit eniut veniens idem Henricus ad Hominem Dei super quodam saeculari negotio locuturus, conventum etiam fratrum visitans eorum sese orationibus commendaret. Cui Pater sanctus 113in eo te moriturum in quo nunc positus es; sed velociter experimento proprio probaturum, quantum tibi istorum prosit oratio quam expetisti. » Quod eodem postmodum die non absque multorum admiratione completum est, et de tanti juvenis conversione coenobium omni exsultatione repletum. Lugentibus autem sociis, et familia tota, ac si mortuum illum cernerent, ejulante, prae caeteris Andreas quidam Parisiensis Henricum ebrium, Henricum vociferabatur insanum, nec conviciis, nec blasphemiis parcens. Econtra sane, idem Henricus pro illius potissimum conversione Dei Hominem dare operam precabatur. Cui Vir sanctus audientibus