comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tineant: eand̾e tamen fident
cum fidelib et scĩs añcessori¬
bus nr̃is. nos tenere suffici¬
enter ꝓbant: huiusq ꝓbati¬
ouis in hoc sibi ꝑfectam au¬
roritatem uendicant. qͥa
nisi ita ẽẽt ut docent. in
saeris canonib uł roma¬
noꝵ pontifieũ decretis
sieut heretiea uł apocͥpha
eas in ȩccła catholici uiri
legerent. uł recitarent.
Cum gͦ p̃teriti et p̃senteᷤ
fideles ubiq t̾rarum hoc
credant et astruant.si ħ
unuiersalis excle̾ fides.
uera ad salutem ñ extitit.
aut nusqͣm catholica ee¬
clesia fuit. aut ꝑiit. Sed
aut ñ fuisse aut ꝑisse
eccsam nemo eatholieus
consentit. Sam cum ȩccla.&
ꝓphiis et euangłiis instituta
sit. ubi est qd ueritas abrahe
ꝓmisit. in semine tuo bene¬
dicent᷑ om̃s gentes Itemq
ubi est qd̃ eadem ueritas apłi
ait. docete om̃s gentes. qͥ ere¬
did̾ĩt saluus erit Cum enĩ
om̃s gentes ita se credere glo¬
rientur. si salutis benedictio¬
ne carent: utrobiq ueri¬

Expanded text:
tineant, eamdem tamen fidem tineant, eamdem tamen fidem cum fidelibus et sanctis antecessoribus nostris nos tenere sufficienter probant, hujusque probationis in hoc sibi perfectam auctoritatem vindicant, quia nisi ita esset ut docent, in sacris canonibus vel Romanorum pontificum decretis, sicut haeretica vel apocrypha eas in Ecclesia catholici viri vel legerent vel recitarent. Cum ergo praeteriti et praesentes fideles ubique terrarum hoc credant et hoc astruant, si haec universalis Ecclesiae fides vera ad salutem non exstitit, aut nunquam catholica Ecclesia fuit, aut periit. Sed aut non fuisse, aut periisse Ecclesiam nemo catholicus consenserit. Nam cum Ecclesia et prophetiis et Evangeliis instituta sit, ubi est quod veritas Abrahae promisit: In semine tuo benedicentur omnes gentes? Itemque ubi est quod eadem veritas apostolis ait: Docete omnes gentes. Qui crediderit salvus erit? Cum enim omnes gentes ita se credere glorientur, si salutis benedictione carent, utrobique veri
Abbreviated transcription (Latin):
oculis uidere uelmnꝰ In quo
tam̃ nec ipse dñs nobis deesse
uoluit: s modicȩ fidei nr̃e ꝑ
onũa consuluit. Quamuis e¬
nim ipsius xp̃i et tot scõꝵ
testimoniis. et unuuersalis e¬
tiam eccłe catholica fide quȩ
ab inixio conuersionis suȩ ita
credidit. et ita saluata est.
sufficient̃ astructum sit qd̾
uera caro xp̃i. uerusq san¬
guis in mensa dñica unmo¬
letur. ne quis tam̃ ꝑuersor
aliter intelligeret uł expo¬
neret. facta sunt adeo con¬
grua huic nr̃e fidei miracła
lare dignatus est huius my¬
sterii secreta: quȩ nimirũ
facta ẽẽ non iguorabit. qͥsqͥs
studiosus scõꝵ patrũ gesta
legerit. quȩ testant᷑ saera
nis et uni sp̾e. carnem ⁊ san¬
gumẽ naturali sua spe. sic̃
eẽ solet. exibuisse. Ut euim
comp̃hensibilͣ est ratio et ue¬
ritas ꝓmpta est: facilius in
negoeus fidi testimoniis ere¬
ditur. qͣm ratio inuestigat᷑.
Hȩ gͥ scripture qͣmus cum
ꝓpħicis et apłicis ȩquam au-¬
toritatis excellentiã non ob¬

Expanded text:
oculis videre velimus? In quo tamen nec ipse Dominus nobis deesse voluit, sed modicae fidei nostrae per omnia consuluit. Quamvis enim ipsius Christi, et tot sanctorum testimoniis, et universalis etiam Ecclesiae catholica fide, quae ab initio conversionis suae ita credidit, et ita salvata est, sufficienter astructum sit, quod vera caro Christi verusque sanguis in mensa Dominica immoletur; ne quis tamen perversor aliter intelligeret vel exponeret, facta sunt a Deo congrua huic nostrae fidei miracula, lare dignatus est hujus mysterii secreta: quae nimirum facta esse non ignorabit, quisquis studiosius sanctorum Patrum gesta legerit, quae testantur sacranis et vini specie, carnem et sanguinem naturali sua specie, sicut esse solet exhibuisse. Ut enim comprehensibilis est ratio, et veritas prompta est, facilius in negotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio investigatur. » Hae igitur Scripturae quamvis cum propheticis et apostolicis aequam auctoritatis excellentiam non ob
Abbreviated transcription (Latin):
dubitare: Item hylariꝰ
in libro. iͦx. de tͥuitate. Ip̃e
ait. Qui edit carnẽ meã
et bibit sanguniẽ meũ
in me manet. ego in eo.
De ueritate caruis et san¬
guiis. ñ est relictꝰ am¬
bugendi locus. Nune enĩ
et ipsius dñi ꝓfessione
et fide nr̃a. uere caro ẽ
et uere sanguis est. et
hec accepta atq hausta
id efficiunt. ut et nos ĩ
Anue hoc ueritas non ẽ.
Est gͦ in nob̾ ip̃e ꝑ earnẽ.
et sumus in eo: dum secũ
hoc qd̾ nos sumꝰ. in d̾o ẽ.
I post pauca. hec gͦ uitę
nr̃e causa est. qd in nob
maneutẽ habemꝰ iuctu¬
ris nobis ꝑ eum conditi¬
one quia uiuit ille per
senus. Celestis confirmat
autoritas. quia caro
mea uere est cibus et
sanguis meus uere est
potus. Recedat gͦ onĩe
infidelitatis ambiguũ:
qñquide̾ qui ai tor est
mumeris. ip̃e testis est
ueritatis. Item ł eroñ¬
in epła ad ebidiam. Nos
aũi audiamus panẽ quẽ
fregit dñs. dedit q disci¬
pulis. ẽẽ corpus saluato¬

Expanded text:
dubitare? » Item Hilarius dubitare? » Item Hilarius in lib. VIII. De Trinitate : « Ipse ait: Qui edit carnem meam et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in eo . De veritate carnis et sanguinis, non est relictus ambigendi locus. Nunc enim et ipsius Domini professione et fide nostra, vere caro est, et vere sanguis est; et haec accepta atque hausta, id efficiunt, ut et nos in Anne hoc veritas non est? Est ergo in nobis ipse per carnem, et sumus in eo, dum secum hoc quod nos sumus in Deo est.  post pauca: « Haec ergo vitae nostrae causa est, quod in nobis manentem habemus, victuris nobis per eum ea conditione qua vivit ille per erito coelestis confirmat auctoritas quia caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Recedat ergo omne infidelitatis ambiguum, quandoquidem qui auctor est muneris, ipse etiam testis est veritatis. in epist. ad Hedibiam : « Nos autem audiamus panem quem fregit Dominus, deditque discipulis, esse corpus Domini Salvato
Abbreviated transcription (Latin):
idem in omelia sed̾a psalmi
axxiii. Accesserunt ut xp̃m
accedamꝰ. ut corpus eius &
sanguiẽ accipiamꝰ. Illi de
crucifixo tenebrati sunt. nos
manducando erucifixum et
bibendo iluminam᷑  post
aliqua. Uere magnus deus
pessus est. et sanguinẽ suũ
bibere. Item ambrosius de
sacram̃tis. Ista esca qͣm ae¬
cipis. iste panis uiuus qui de
celo descendit. uite et̾ne sub¬
stantiam subministrat: et
quiẽq hune manducau̾it.
non moriet᷑ in et̃num: et
corpus est xp̃i. Item idem.
Sicut uerus est dĩ filius dñs

Expanded text:
inus in omelia secunda psalmi xxxiii: Accesserunt iudei adaccedamus ut corpus eius et sanguinem accipiamus. Illi de crucifixo tenebrati sunt, nos manducando crubibendo illuminamur. » Et post aliqua: « Vere magnus Dominus pessus est, et sanguinem suum bibere. » Item Ambrosius De sacramentis : « Ista esca quam accipis, iste panis vivus qui de coelo descendit, vitae aeternae substantiam subministrat, et quicunque hunc manducaverit non morietur in aeternum, et corpus est Christi. » Item idem : « Sicut verus est Dei Filius Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
in omelia psalmi.Lxxͥ. Mo¬
do homicidis donatus est fu¬
sus sanguis innocentis: et
ipsum sanguinẽ quẽ ꝑ in¬
saniam fuderunt. ꝑ grãm
biberunt. Item id̾e in ps̃o¬
.xlxͦ. ad uideos. In illius nõĩe
quẽ occidistis. baptiramini.&
dimittunt᷑ uobis peccata ur̃a:
medicum uł postea cognoui¬
stis: iam securi bibite sangui¬
nem quẽ fudistis. Item idẽ in
Credid̾unt inde multi. donatꝰ
est eis sanguis xp̃i: ut magis
eum biberent quo lib̾arent᷑.
ꝙͣ rei de illo effuso tenerent.
Item ide̾ in sermone de .iiii. fix
Si sanguinẽ xp̃i. tota cum re¬
uerentia ꝑcipis: cognosees ꝑ
illum tua tibi dimitti pec¬
passione dñi. Fefellit illum
malignitas sua: intulit sup¬
plicium filio di qd̃ cunctis
filiis hominũ in remedium
uerteret᷑. fudit sanguinẽ
iustũ. qui reconciliando
mundo et p̃cium eẽt & po¬
runt xp̃m. suo scelere mo¬
rientem: et credid̾unt in
xp̃m suis scelerib ignoscen¬
tem. Quousq biberent san¬
guinẽ quẽ fuderant. de sua

Expanded text:
in homilia psal. LXV : « Modo homicidis donatus est fusus sanguis innocentis, et ipsum sanguinem quem per insaniam fuderunt per gratiam biberunt. » Item idem in psal. XLV ad Judaeos : « In illius nomine quem occidistis baptizamini, dimittuntur vobis peccata vestra. Medicum vel postea cognovistis jam securi bibite sanguinem quem fudistis. » Item idem in Crediderunt inde multi; donatus est eis sanguis Christi, ut magis eum biberent quo liberarentur, quam rei de illo effuso tenerentur. » Item idem in sermone De quarta feria: «  sanguinem Christi tota cum reverentia percipis, cognosces per illum tua tibi dimitti pecpassione domini: Fefellit ergo illum malignitas sua, intulit supplicium filio dei, quod cunctis filiis hominum in remedium uerteretur. Fudit sanguinem iustum, qui reconciliando mundo et premium esset et porunt Christum suo scelere morientem, et crediderunt in Christum suis sceleribus ignoscentem. Quousque biberent sanguinem quem fuderant, de sua
Abbreviated transcription (Latin):
alius qui ĩmolatur. Item
Quis fideliũ habere dubiũ
possit. in ipsa ĩmolationis
hora ad sacerdotis uoeem
celos aꝑiri: in illo ih̾u xp̃i
mistio angłor choros adesse.
summis inia sociari. terram
celestib iungi. unũ ex uisibi¬
lib atq in uisibilib fieri.
S necesse est. ut cum hec
agunꝰ. nosmet ipsos deo in
cordis contrtcione macteoꝰ.
ia celebramꝰ. debemius inu¬
tari qd̾ agimus. Tunc gͦ
uere ꝓ nobis d̾s hostia erit:
cum nos ip̃os hostiam fece¬
ciuitate di. In forma serui
maluit d̃s sacrificiũ ẽẽ qͣm
sumere. ne uel hac occasione
quisqͣm existimaret eulibet
sacrifcandum ẽẽ ereaturȩ.
ꝓ hoc et sacerdos est ipse of¬
ferens. ipse et oblatio: cuiꝰ
rei sacram̃tum cotidianum
uoluit eccłȩ ẽẽ sacrificium
quȩ cum capitis ipsius corpꝰ¬
sit. se ipsam ꝑ ip̃m discit of
ferre. In quo notandũ est.
in saeram̃to uere d̾i carnẽ eẽ
quȩ tantę dignitatis est.
ut eam angłice uirtutes

Expanded text:
illius qui immolatur. In illius qui immolatur. In im fidelium habere dubium possit, in ipsa immolationis hora ad sacerdotis vocem coelos aperiri, in illo Iesu Christi mysterio angelorum choros adesse, summis ima sociari, terrena coelestibus iungi, unum quid ex visibilibus atque invisibilibus fieri? Sed necesse est, ut, cum haec agimus, nosmet ipsos Deo in cordis contricione mactemus: ria celebramus, debemus imitari quod agimus. Tunc ergo vere pro nobis Deo hostia erit, cum nos ipsos hostiam fececivitate Dei X, . In forma servi maluit Dominus esse sacrificium quam sumere, ne vel hac occasione quisquam existimaret cuilibet sacrificandum esse creaturae, per hoc et sacerdos est ipse offerens, ipse et oblatio. Cujus rei sacramentum quotidianum voluit Ecclesiae esse sacrificium, quae cum capitis ipsius sit corpus, seipsam per ipsum discit ferre. » In quo notandum est, in sacramento vere Dei carnem esse, quae tantae dignitatis est, ut eam angelicae virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
manducat. nͥ adorauerit.
Inuentũ est quẽadmodũ
tale scabellum pedũ dñi
adoremus: et ñ solum ñ
peccemꝰ ad orando. s et pec¬
cemus ñ adorando.
¶ Hanc filii dĩ uere adoran¬
dam carnẽ beatꝰ basilius
admirans: ait in dialogo
suo de dignitate sacerdo¬
tii o miracłm. o dĩ in nos
beniuolentia: qui sursum se¬
det ad dext̃am patris. saeri¬
ficii tam̃ tꝑ̃e hominũ mani¬
bus continet᷑: traditur q
lambere cupientib eũ. et
cum benedictione complecti.
fit q hoc totũ sub oculis
humanis. Itẽ ip̃e. Cum sa¬
ĩmolauerit. cõmunẽ q dm̃
subinde contigerit᷑: ubi illũ
dic micbi. nr̃a estimatione
ponenius: Expende enu¬
quales oporteat eius ẽẽ ma¬
nus. tantarũ rerum mini¬
strasꝰ qualem linguã uerba
illa fundentem: aut qͦ guẽ
non mundiorẽ et sanctiorẽ
aĩam. talis sp̃e receptricem.
sacerdoti: et tͥbunal atq al¬
taris locus celestib uirtu¬
tib adimplet᷑. in honorem

Expanded text:
manducat nisi prius adoraverit. manducat nisi prius adoraverit. Inventum est quemadmodum tale scabellum pedum Domini adoremus, et non solum non peccemus adorando, sed et peccemus non adorando. » Hanc filii Dei vere adorandam carnem B. Basilius admirans, ait in dialogo suo De dignitate sacerdotii: « O miraculum, o Dei in nos benevolentiam! Qui sursum sedet ad dexteram Patris, sacrificii tamen tempore hominum manibus continetur, traditurque lambere cupientibus eum, et cum benedictione complecti, fitque hoc totum sub oculis humanis. » Item ipse : « Cum sammolaverit, communemque Deum subinde contigerit, ubi illud dic mihi nostra existimatione ponemus? Perpende quales oporteat esse manus tantarum rerum ministras, et qualem linguam talia verba fundentem, aut quo genere caeteris non mundiorem et sanctiorem animam talis spiritus receptricem! sacerdoti, et tribunal atque altaris locus coelestibus virtutibus adimpletur in honorem
Abbreviated transcription (Latin):
moyses dedit nob̾ panẽ
uerum. s dñs ih̾e. ip̃e con¬
uiua. ipse conliuuũ. ip̃e
comedens et qui come¬
ditur. Illius bibintꝰ san¬
guinem. et sine ip̃o po¬
tari ñ possumus: et coti¬
die in sacrifiens eiis. de
germine uitis uere & ui
bimus in regno patris
idest in regno eccłȩ. non
in uetustate literȩ. s
in nouitate spe.
¶ Testimonio xͥ testes ali¬
os adhibere presumsi
uere. aliqndo tam̃ loqui¬
tur ꝓprie. aliqnͣ figurate:
auditoresq suos ita dis¬
creuit. ut his datũ sit
nosse mysterium regni
fuit scribere. ne cessari¬
um duxi repetere: ut
ip̃e intellectus uerita¬
tis. non mee uideat᷑ p̃sump¬
tionis. s catholice au tortta¬
tis eoꝵ qui ita credid̾unt
et ita saluari meruerunt.
quia fides xp̃iana quo fit
certior. eo est ittilior. Ut gͦ
certior sit: alioꝵ seõꝵ. subdat᷑
sine impietate adoret᷑ sea¬
bellum pedum eius. Susce¬
quia caro de t̾ra est: et de
carne marie carnẽ accepit:
et quia in ip̃a carne ambu

Expanded text:
Moyses dedit nobis panem uerum, sed dominus Iesus, ipse conuiua et conuiuium, ipse comedens et qui comeditur. illius bibimus sanguinem et sine ipso potare non possumus et cotidie in sacrificiis eius de genimine uitis uerae et ubimus in reid est in regno Ecclesiae; non in vetustate litterae, sed in novitate spiritus. » Testimonio Christi testes alios adhibere praesumpsi; vere, aliquando tamen loquitur proprie, aliquando figurate, auditoresque suos ita discrevit, ut his datum sit nosse mysterium regni fuit scribere, necessarium duxi repetere; ut ipse intellectus, veritatis non meae videatur praesumptionis, sed catholicae auctoritatis, eorum qui ita crediderunt, et ita salvari meruerunt; quia fides Christiana quo fit certior, eo est utilior. Ut ergo certior sit, aliorum sanctorum subdatur sine impietate adoretur scabellum pedum ejus. Suscequi caro de terra est; et de carne Mariae carnem accepit. Et quia in ipsa carne hic a
Abbreviated transcription (Latin):
suis annullari. credere
nefas est. Ait enĩ auoꝰ ad
inquiunt impioꝵ ab ho¬
iiuatio ẽ dño. Ete nim
inique offerunt il la
gͦ impioꝵ. eis ipsis obe¬
runt qui offerunt im¬
pie Nam unu d̃e q sae¬
uocatur. et semꝑ sem̃ est.
et tale cuiq fit quali cor¬
de ad accipiendũ accesse¬
rit. It idem in omelia su
tanta uirtus est aquȩ.¬
ut corpus tangat. et cor
abluat: nisi faciente uer¬
bo: Non quia dicit᷑.s
quia creditur. It̃ id̾e ad
sacram̃tis et uerbis suiꝰ
ꝑ quoslibet administrẽ¬
tur: et sacram̃ta dĩ .& sa¬
ubiq recta sunt. et inali
homines quib nichil ꝓ¬
sunt. ubiq ꝑuersi sunt
id est untus et foris. Itẽ.
Ergo ñ foris. s nec uitus.
quisqͣm qui ex parte di¬
aboli est. potest in se uł
u quoquã maculare sacͣ¬
enĩ posset maculare malꝰ
qd̾ non potest conserare
uł meliorare bonus.: qd
solus efficit xp̃c. et nullꝰ
alius: Si enini alius effi¬
ceret: iam ad xp̃m ñ atti¬

Expanded text:
suis annullari, credere suis annullari, credere nefas est. Ait enim Augustinus ad inquiunt, impiorum exsecratio est Domino. Etenim inique offerunt illa ergo impiorum eis ipsis oberunt qui offerunt impie. Nam unum idemque sacvocatur, et semper sanctum est, et tale cuique fit, quali corde ad accipiendum accesserit. » Item idem in homilia super tanta ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo, non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et sacramentis et verbis suis, per quoslibet administrentur, et sacramenta Dei ubique recta sunt, et mali homines quibus nihil prosunt, ubique perversi sunt, id est intus et foris. » Item: « Ergo non foris, sed nec intus quisquam qui ex parte diaboli est, potest in se vel in quoquam maculare sacrenim posset maculare malus quod non potest consecrare vel meliorare bonus, quod solus efficit Christus et nullus alius? Si enim alius efficeret, jam ad Christum non atti
Abbreviated transcription (Latin):
in quo sibi pater complacu¬
it. patri non est acceptus
Si ñ est accipiendũ ⁊ assum̃¬
dum ab hominib: gͦ ille qͥ
adorandus est ab angłis. ẽ
ab homnnub reꝓbandus &
respuendꝰ. qd̃ de xp̃o qui ag¬
nus ĩmaculatus est senti¬
re est nefariũ. ut alieno sce¬
lere aliquatenus eum cre¬
damus contaminandum.
qui omĩa pecc̃a mundi so¬
lus ꝑtulit et abstulit. Ne
gͥ ali qͣtenus de eo credat᷑
hoc incouueniens: consen¬
tuint pelagio qd̾ ñ sit
corpus xp̃i qd scismaticus
conficit. et cypriauo qd̾ a-¬
pud hereticos eucharistia
duci. quia cypͥanus dieit.
ñ statun suscipi debere.
s que gerunt᷑ in xp̃i ue
ritate: ut dun om̃ino
nicħ ẽẽ astruunt qd̵ here¬
tiei conficere uidentur:
ignominiã illam a xp̃o au¬
ferant. quã scĩ de sacrifi¬
ciis uł ceteris hereticoꝵ
sacram̃itis attestantur:
ed si ita creden ii.¬
dum est qͣm late pa¬
teat inconueniens uidea¬
nus. Primũ inuocationẽ
diuiui nomiuis in sacͣmtiᷤ

Expanded text:
o, ergo Filius in quo sibi Pater complacuit, Patri non est acceptus. Si non est accipiendum et assumendum ab hominibus, ergo ille qui adorandus est ab angelis, est ab hominibus reprobandus et respuendus. Quod de Christo, qui Agnus immaculatus est, sentire est nefarium, ut alieno scelere aliquatenus eum credamus contaminandum, qui omnia peccata mundi solus pertulit et abstulit. Ne ergo aliquatenus de eo credatur hoc inconveniens, consentiunt Pelagio, quod non sit corpus Christi, quod schismaticus conficit, et Cypriano, quod apud haereticos eucharistia duci, qui Cyprianus dicit non statim suscipi debere, sed quae geruntur in Christi veritate, ut dum omnino nihil esse astruunt, quod haeretici conficere videntur, ignominiam illam a Christo auferant, quam sancti de sacrificiis, vel caeteris haereticorum sacramentis attestaed si ita est credendum, quam late pateat inconveniens videamus. Primum invocationem divini nominis in sacramentis
Abbreviated transcription (Latin):
secͣtione sacͣmenti panis om̃io
ta fid̾i deuotio torꝑet. cũ in
tanto mẏst̾io signũ aliqd̾̃ uñ
memoria admoneret᷑. ñ suꝑ¬
eẽt. Non enĩ suꝑeẽt aliqͥd iu

Expanded text:
onsecratione sacramenti panis omnino ta fidei devotio torperet, cum in tanto mysterio signum aliquod unde memoria admoneretur non superesset. Non
Abbreviated transcription (Latin):
rum ÷ si ea que potuit u̾¬
bo ereare: uerbo possit ere¬
ata ꝯu̾tere Immo iam
minoris uid̾r ẽẽ miraculi.
si id qd̾ ex nchilo agnoseit᷑
ꝯdidisse: iam ꝯditum ĩ me¬
lius ualeat mutare. Reqͥ¬
re qͥd ẽẽ possit ei difficile.
eui facile fuit uisibͥlia et
inuisibͥlia uolutatis imꝑ¬
io susettare. eui facile fu¬
it honunẽ de lui mat̾ia
figuratũ imnagine etiam
sue diuinitatis induere.
corpus humanũ confor¬
me corꝑi sue claritatis
reddere. Item ausꝰ ĩ ome¬
liis. Ante u̾ba qñ offert᷑
panis dr̃ ubi uerba xp̃i

Expanded text:
rum, si ea quae verbo potuit creare, verbo possit creata convertere? Imo jam minoris videtur esse miraculi, si id quod ex nihilo agnoscitur, condidisse, jam conditum in melius valeat commutare. Qei possit esse difficile, cui facile fuit visibilia et invisibilia voluntatis imperio suscitare: cui facile fuit hominem de limi materia figuratum, imaginem etiam suae divinitatis induere, corpus humanum conforme corpori suae claritatis reddere. » Item Augustinus in homiliis: « Ante verba, quando offertur panis, dicitur: ubi verba Chri
Abbreviated transcription (Latin):
fectio ñ erit : cum ex aliqua
re ⁊ nulla ꝯfectio ostare ñ
possit. Conficit᷑ gͦ uerũ sa¬
cram̃tum ex uero corꝑe xͥ
et sangͥne: et ex ueris sp̃eb

Expanded text:
onfectio non erit quam ex aliqua re et nulla confectio constare non possit. Conficitur ergo sacramentum ex vero corpore Christi et sanguine, et ex veris spe
Abbreviated transcription (Latin):
astrueret. subdebat dicens.
qr om̃is res illarũ naturã
rerũ ⁊ ueritatẽ in se ꝯtunr
ex quib ꝯficit᷑. Qd̃ absit.
Sacrificiũ enĩ ęcełę reuera
net earum rerũ ex quib ꝯ¬
ficit᷑. quia uere ⁊ naturalĩt
ꝯtinet corpus xͥ ⁊ sanguinẽ:
⁊ nichominꝰ uere ⁊ natura
lit̃ elem̃itoꝵ eande̾quȩ fu̾at
spẽm. Alioqͥn quomͦ uerum
erit qd̾ de elem̃tis sacram̃ta¬
lib ambrosius dicit. ut suit
que erant.⁊ in aliud cõmu¬
tent᷑: nͥ de eis in sacram̃to ⁊
aliqͥd reseruet᷑ ut sit qd̾ fu¬
erat. ⁊ aliqͥd mutet᷑. ut me¬
lius fiat: Item quomͦ uerũ
berengario heretico de huiꝰ
rei catholica fide scͥptum tͣ¬
didit. ⁊ ille iureiurando fir¬

Expanded text:
 subdebat dicens: « Quia omnis res illarum rerum naturam et veritatem in se continet, ex quibus conficitur. » Quod absit! Sacrificium enim Ecclesiae revera net earum rerum ex quibus conficitur, quia vere et naturaliter continet corpus Christi et sanguinem, et nihilominus vere et natuat speciem. Alioquin quomodo verum erit, quod de elementis sacramentalibus Ambrosius dicit, ut sint quae erant, et in aliud commutentur, nisi de eis in sacramento et aliquid reservetur, ut sit quod fuerat et aliquid mutetur, ut melius fiat? Item quomodo veruus Romae Berengario haeretico de hujus rei catholica fide scriptum tradidit, et ille jurejurando fir
Abbreviated transcription (Latin):
spẽ ⁊ inuisibͥli xͥ carne ⁊ san¬
guine.Si falsum ⁊ friuolũ
erat. frustͣ hoc tantꝰ uir
om̃ib mis approbare ꝯtei¬
debat: frust᷑ ad ꝯfectionem
uerã ostendenda. ꝑsonalem

Expanded text:
et invisibili Christi carne et sanguine? Si falsum et frivolum erat, frustra hoc tantus vir omnibus modis approbare contendebat, frustra ad confectionem rebus ostendendam personalem
Abbreviated transcription (Latin):
aũ in sacram̃to forma paniᷤ.
soliditas. color. sapor sentiat᷑.
cũ dr̃. S absit ut ꝑfecta
u̾itas. fantasiȩ fallacia astru
ruisse legñr. ñ fantastica
s uera corꝑa in aere assume
astruant᷑. ⁊ in cetis om̃ib
sacram̃tis noui testam̃ti ac
uera inueniant᷑. Ab surdũ
enĩ reuera .℥. ut qd ñ uere
3. u̾itatem approb: et qd̾
de se fallit estunationem.
de alio uerã exhibeat fidẽ.
Fantastica enĩ illusio magi¬
cis ogruit ⁊ diabolicis frau¬
dib: u̾itatis aũ assertio. di¬
iunis sauctionib. Ne gͦ fan¬
tastica spẽs sacram̃to xͥ alie¬
ua ꝓrsus ⁊ indigna suꝑin¬
duci credat᷑. quȩ mag̃ no¬
uit falłe qͣm u̾itatẽ astru¬
ere: quomͦ id ñ solum rõni
s⁊ ait toritati sit contͣriũ

Expanded text:
autem in sacramento forma panis, soliditas, color, sapor sentiatur, cum dicitur. Sed absit ut perfecta veritas phantasiae fallacia astruaruisse leguntur, non phantastica, sed vera corpora in aere assumere astruantur; et in caeteris omnibus sacramentis Novi Testamenti et vera inveniantur. Absurdum enim revera est, ut quod non vere est, veritatem approbet; et quod de se fallit aestimationem, de alio veram exhibeat fidem. Phantastica enim illusio, magicis congruit et diabolicis fraudibus: veritatis autem assertio, divinis sanctionibus. Ne ergo phantastica species, sacramento Christi aliena prorsus et indigna, superinduci credatur, quae magis novit fallere quam veritatem astruere, quomodo id non solum rationi, sed et auctoritati sit contrarium,
Abbreviated transcription (Latin):
morõni: ut qd̾ fidi certũ ÷.
m̃tẽ pascat: qd̾ uisui certũ
÷. deuotionẽ accendat. Qa
enĩ illũ scd̾m carnẽ celos o¬
portuit penetͣre: ut illic
passionis menioria incitati.
ꝯstantiꝰ hoc faceremꝰ. Itẽ si
elem̃ta omĩo mutarent᷑ in

Expanded text:
 fidei certum est, mentem pascat, quod visui certum est, devotionem accedat. Quia enim illum secundum carnem coelos oportuit penetrare, ut illuc passionis memoria incitati, constantius hoc faceremus. Item, si elementa omnino mutarentur in
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ post ꝯsecrationẽ lam
ñ est panis. s corpus xp̃i:
nicħ om̃ino de pane insa¬
cram̃to remansisse aliqͥ
autumant. S siẽ uirga
mutata in serpentẽ. lam
ñ uirga s serpens uocat᷑.
qͣmuis in serpente ñ iur¬
ge sub̾a ex qua factus.
ita in sacram̃to. panis ñ÷
panis. qͣmius in eo ñ for¬
ma panis. s substantia
mutari credat᷑. Cur enim
d̾s qui utͣmq ex nichlo
creauit: ñ possit eque mu¬
tare sub̾am. uł etiam ad
nichilum redig̾e. siẽ ⁊ for¬
Uide quantis gñib potẽs

Expanded text:
d post consecrationem jam non est panis, sed corpus Christi, nihil omnino de pane in sacramento remansisse aliqui autumant; sed sicut virga mutata in serpentem, jam non virga, sed, serpens vocatur, quamvis in serpente non virgae substantia, ex qua factus esita in sacramento panis non est panis, quamvis in eo non forma panis, sed substantia mutari credatur. Cur enim Deus, qui utramque ex nihilo creavit, non possit aeque mutare substantiam, vel etiam ad nihilum redigere sicut et forVide quantis generibus pote
Abbreviated transcription (Latin):
ut uirgã in serpentẽ: uł
in diu̾sam głam. ut homi¬
nẽ de mortalitate ĩ ĩmor¬
talitatẽ: uł in diu̾sam
sententiarũ ꝓsꝑi. Nos aũ¬

Expanded text:
in serpentem; vel in diversam gloriam, ut hominem de mortalitate in immortalitatem; vel in diversam Sententiarum Prosperi: « Nos au
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideamꝰ bm̃i ambrosiũ
uerba sua ordine suo pona¬
mus. Ait enĩ in libͥs de sa¬
cram̃tis. Tu forte dicis. Me¬
us ÷ panis usitatus. S pa¬
nis iste panis ÷ añ uerba sa¬
cram̃toꝵ : uͥ accesserit ꝯsecͣ¬
tio: de pane fit caro xp̃i.
Consecratio gͥ quib uerbͣ
est. ⁊ euiꝰ sermonib: Dñi

Expanded text:
ut videamus B. Ambrosium verba sua in ordine suo ponamus. Ait enim in libro De sacramentis : « Tu forte dicis: Meus est panis usitatus. Sed panis iste panis est ante verba sacramentorum: ubi accesserit consecratio, de pane fit corpus Christi. Consecratio igitur quibus verbis est, et cujus serm
Abbreviated transcription (Latin):
atum ÷. Ergo didicisti qd̃
mitrit᷑. s fit sanguis con¬
secratione u̾bi celestis. In
quo notandũ ÷. b̃m ambro¬
sium cõparatione a maiori
ita usum. ut qnͣquide ds
de uichilo fecit subam et
formã: multomag̃ altera
manente. in melius muta¬
re possit alt̾am. Eñ ambro

Expanded text:
um! Ergo didicisti, quomittitur, / sed fit sanguis consecratione verbi cęlequo notandum est B. Ambrosium comparatione a majori ita usum, ut quandoquidem Deus de nihilo fecit substantiam et formam, multo magis altera manente, in melius mutare possit alteram. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ed it̃m teste d̾s bea¬
to ambrosio. ubi a¬
torium ẽẽ. ut panis ⁊ uinũ
sint quę erant.⁊ in mehꝰ
cõmutent᷑ : uid̾nr astru¬
ere ut sint sub̾alit quȩ
erant: et in aliuid muten¬
tur. Qd̃ tam̃ tołabilit
dictum÷. nͥ a pͣuo inter¬
p̃te intolerabilit exponat᷑.
⁊ cȩtas suas qualitates ibi
qͣmuis aliqͣntulum ĩppͥe.
tam̃ tołabilit et uere di¬
ctum erit. D reuera ne su¬

Expanded text:
Sed iterum, teste beato Ambrosio, ubi atorium esse, ut panis et vinum sint quae erant, et in melius commutentur, videntur astruere ut sint substantialiter quae erant, et in aliud mutentur. Quod tamen tolerabiliter dictum est, nisi a pravo interprete iet caeteras suas qualitates ibidquamvis aliquantulum improprie, tamen tolerabiliter et vere dictum erit. Et revera, ne su
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ plenus: ubi uerba xͥ
oꝑata fuĩnt : ibi sanguis
efficit᷑ qui plebem redemit.
Ergo uide qͣntis gn̾ib po¬
tere deind̃ ip̃e dñs iħe te¬
stificatur nobis qd̃ corpꝰ
suum accipiamꝰ ⁊ sangui¬
nem. Nũquid debemus
de eius fide ⁊ testificatio¬
ne dubitare.: Item euse
bius emisenꝰ. Nec dubi¬
tet quisqͣm pͥmarias ere¬
aturas nutu potentie. p̃¬
sentia maiestatis in dñici
corꝑis tͣnsire posse natu¬
ram: cum ip̃m hominem
mi. adhuc in uinculo est
uetis debiti. his uͦ cõme¬
moratis. mox exuit᷑ om̃i
fece pecẽi: ita bñdicendȩ
uerbis celestib creaturȩ
sacris altarib imponun¬
tur: ⁊ añqͣm inuocatiõe¬

Expanded text:
et aque plenus. Vbi uerba Christi operata fuerint, ibi sanguis efficitur qui plebem redemit. Ergo uidete quantis generibus portere. Deinde ipse dominus Iesus testificatur nobis, quod corpus suum accipiamus et sanguinem. Nunquid debemus de eius fide et testificatione dubbius Emissenus : « Nec dubitet quisquam primarias creaturas, nutu potentiae, praesentia majestatis in Dominici corporis transire posse naturam, cum ipsum hominem mi adhuc in vinculo est veteris debiti, his vero commemoratis, mox exuitur omni faece peccati; ita benedicendae verbis coelestibus creaturae, sacris altaribus imponuntur, et an
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ : nec posse sensualit̾ nisi in
saeram̃to solo. manib sacer¬
dotum tͣctari uł frangi uel
fidelium dentib atteri. Con
sedi. et ore et corde ꝓfiteor.
de saeram̃tis dñicȩ mense e¬
andem fidem me tenere. qͣm
dñs et uen̾abilis ppͣ nichola¬
us. et hec scã synodus auto¬
ritate euangłiea et apłica te¬
nendam tͣdidit. michiq fir¬
mauit. scilicet panẽ ⁊ uinũ
quȩ in altari ponunt᷑. post
consecrationem ñ solum sa¬
eram̃tum s etiam uerum
copꝰ et sanguinẽ dñ nr̃i ihuxͥ
eĩ fet sensualit̾ non solum in¬
sacram̃to s et in ueritate ma¬
nib sacerdotum tͤctari. frangi.
et fideliũ dentib atteri: iurãs
ꝑ scãm et omousion tͥnitatẽ.
et ꝑ hec sacroscã euangłia

Expanded text:
e nec posse sensualiter nisi in solo sacramento manibus sacerdotum tractari uel frangi aut fidelium dentibus atteri. Conssedi, et ore et corde profiteor de sacramentis dominice mense eam fidem tenere quam dominus et uenerabilis papa Nicholaus et hec sancta synodus auctoritate 411 euangelica et apostolica tenendam tradidit michique firmauit, scilicet panem et uinum que in altare ponuntur post consecrationem non solum sacramentum, sed etiam uerum corpus et se et sensualiter non solum sacramento sed in ueritate manibus sacerdotum tractari, frangi, et fidelium dentibus atteri, iurans per sanctam et omousion Trinitatem et per hec sacrosancta
Abbreviated transcription (Latin):
maneamꝰ. ut eius spũ ueger¬
teuiir. Item id̾e in libro
sententiarũ ꝓsꝑi. E scã
uite accipit. eternita¬
tis poculum bibit: qui
in xp̃o manet. et euuis
habitator est xp̃e. Nam qui
discordat a xp̃o: nec carnem
xp̃i manducat nec sanguinẽ
bibit: etiamsi tante rei sacͣ¬
mentũ ad uidieiũ suȩ p̃sum¬
ptionis cotidie in differenter
accipiat. ¶ Eicce malos car¬
nem xp̃i tantũ in sacram̃to
quasi non uere. ħ tantum
figurate sumere: itẽq eos
etiãsi sacram̃tum accip̾ant.
carnem xp̃i ñ manducare.
astruere uidetur: qd̾ tam̃
ñ dicit quantũ ad sub̾alem
cet indigni ad iudiciũ suũ.
uere tam̃ sumunt: s qͣntũ
ad gr̃ẽ sacram̃ti uirtutẽ
qͣm negligunt. S iterum
sem in expositione suꝑ ma¬
theum quasi testẽ huiꝰ rei
faciunt: qui manifeste ui¬
detur asserere. a dño iudam
a tanti sacram̃ti cõmunio¬
ne exclusum. quia indi¬
gnũ: ideo q eum ñ po¬
tuisse bibere sanguinẽ
xp̃i in mysterio. qͥa euim

Expanded text:
neamus, ut ejus Spiritu vegetemur. » Item idem in libro Sententiarum Prosperi: « Escam vitae accipit, aeternitatis poculum bibit, qui in Christo manet, et cujus habitator est Christus. Nam qui discordat a Christo, nec carnem Christi manducat, nec sanguinem bibit, etiamsi tantae rei sacramentum ad judicium suae praesumptionis quotidie indifferenter accipiat. » Ecce malos carnem Christi tantum in sacramento quasi non vere, sed tantum figurate sumere; itemque eos, etiamsi sacramentum accipiant, carnem Christi non manducare, astruere videtur; quod tamen non dicit quantum ad substantialem cet indigni ad judicium suum, vere tamen sumunt, sed quantum ad gratiae sacramenti virtutem quam negligunt. Sed iterum sem in expositione super Matthaeum , quasi testem hujus rei faciunt, qui manifeste videtur asserere, a Domino Judam a tanti sacramenti communione exclusum, quia indignum. Ideoque eum non potuisse bibere sanguinem Christi in mysterio, quia eum
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑatur xp̃o uere sumere.
ꝓositis itaq his quib suum
conciꝑe uident᷑ errorem. nos
d̾o uolente subsequent libe¬
rius astruemus ip̃am ueri¬
tatẽ: qua scił bonos uere
om̃ino credamꝰ eorpus xp̃i
sumere : malos aũ uere qͥde
quantũ ad sub̾am. et ñ uere
quantũ ad effectus grãm.

Expanded text:
corporatur Christo vere sumere. corporatur Christo vere sumere. Propositis itaque his, quibus suum concipere videntur errorem, nos, Deo volente, subsequenter liberius astruemus ipsam veritatem, qua scilicet bonos vere omnino credamus corpus Christi sumere; malos autem vere quidem quantum ad substantiam, et non vere quantum ad effectus gratiam.
Abbreviated transcription (Latin):
postem ponitur. quando ñ
solum ore corꝑis s etiam ore
cordis hauritur. In utroq
situs: qͣndo sacram̃tum pas¬
sionis illuis cum ore ad re¬
dep̃tionem sumit: ad uni¬
tationẽ quoq intenta men¬
te cogitatur. xixi.
stio corꝑis xp̃i prior et
dignior sit quã corꝑalis. qͥa
illa tantũ bonis. hȩc aũ com¬
munis est bonis et malis. eũ
utraq tam̃ sit ad salutẽ ne¬
cessaria. et quantũ ad sub¬
stantiã dñici corporis uera:
uidetur querendũ eur beatus¬
liter sumatur. ⁊ mali qͥ corpꝰ
xp̃i sacram̃totenus tantũ su¬
munt. ñ uerũ illud sumant.
quia illud spualiter ñ capi¬
unt. Uñ etiam aliqui erran¬
tes. xp̃m a sacram̃to suo se¬
parari aittumant. ita ut ma¬
los purũ sacram̃tum. ⁊ ñ corpꝰ
xp̃i sumere astruant: ⁊ ip̃m
iudam ꝓditorẽ quibdam et̃¬
scõꝵ air toritatib contendãt
in cena dñi cõmunioni corpo¬
ris xp̃i ñ int̃fuisse: quasi cor¬
pus xp̃i ñ possit nisi qui in¬

Expanded text:
postem ponitur quando non solum ore corporis, sed etiam ore corsitus, quando sacramentum passionis illius cum ore ad Redemptionem sumitur, 1534 ad imitationem quoque intenta mente cogitatur. Nam stio corporis Christi prior et dignior sit quam corporalis, quia illa tantum bonis, haec autem communis est et bonis et malis, cum utraque tamen sit ad salutem necessaria, et quantum ad substantiam Dominici corporis, vera; videtur quaerendum cur B. Augusliter sumatur, et mali qui corpus Christi sacramento tenus tantum sumunt, non verum illud sumant, quia non spiritualiter illud capiunt. Unde etiam aliqui errantes Christum a sacramento suo separari autumant, ita ut malos purum sacramentum et non corpus Christi sumere astruant, et ipsum Judam proditorem quibusdam sanctorum auctoritatibus contendant in coena Domini communioni corporis Christi non interfuisse, quasi corpus Christi non possit nisi qui in
Abbreviated transcription (Latin):
centiam ad altare apportate.
onem discernens. subiecit.
Hie est panis de celo descen¬
dens. ut siquis ex eo mandu¬
cauerit. ñ moriat᷑. s qd̾ ꝑti¬
nes ad urtutem sacram̃ti.
mentũ: qui manducat intus
ñ foris: qui manducat corde.
ñ qui p̃mit dente. Itẽ idem

Expanded text:
centiam ad altare apportate. centiam ad altare apportate. onem discernens, subjecit: « Hic est panis de coelo descendens, ut si quis ex eo manducaverit, non moriatnet ad virtutem sacramenti, mentum, qui manducat intus, non foris; qui manducat in corde, non qui premit dente. Item
Abbreviated transcription (Latin):
b q constare. uisibili elem̃toꝵ
guine. sacram̃to scił et re sacra¬
menti: scdm hȩc duo sunt eti¬
am due comestiones corꝑis
spũalis. una fit ore. alt̾a corde:
quarũ corꝑalis est cõmunis
bonis et malis. his ad salutẽ.
his ad iudicium: spualis autẽ
tantũ bonis. ⁊ corꝑali quidẽ
ore corꝑalit̾ manducamꝰ et
bibimus. quotiens de altari
dnĩco ipsum dñicum corpus
substantialit̃ ꝑ manũ sacerdo¬
tis in sacram̃to panis ⁊ uini ac¬
cipimꝰ: corde uͦ sp̃ualiter come
dit. in meinoria recondunꝰ.
et ñ solum ad huius rei cõ¬
memorationẽ. s etiam adi¬
mitationẽ. crucifigendo car¬
nem uram cum uiciis et con¬
cupiscentiis. nos ipsos accendi¬
mus. De corꝑali comestione
ipse dñs ait. Accipite come¬
dite: hoc est corpus meum
qd̃ ꝓ uobis tradetur. Bibite:
hie est sanguis meus qui ꝓ
uobis effundetur. Item aplr
Qui manducat et bibit in¬
digne: iudiciũ sibi manducat
et bibit. De spũali uͦ comesti

Expanded text:
sibili elementorum guine, sacramento scilicet et re sacramenti: secundum haec duo, sunt etiam duae comestiones corporis spiritualis; una fit ore, altera fit corde. Quarum corporalis communis est bonis et malis; his ad salutem, illis ad judicium, spiritualis, autem tantum bonis. Et corporali quidem ore corporaliter manducamus et bibimus, quoties de altari Dominico ipsum Dominicum corpus substantialiter per manum sacerdotis in sacramento panis et vini accipimus; corde vero spiritualiter comeddit in memoria recondimus; et non solum ad hujus rei commemorationem sed etiam ad imitationem crucifigendo carnem nostram cum vitiis et concupiscentiis, nos ipsos accendimus. De corporali comestione ipse Dominus ait: Accipite et comedite; hoc est corpus meum, quod pro vobis tradetur. Bibite, hic est sanguis meus, qui pro vobis effundetur . Item Apostolus: Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . De spirituali vero comestio
Abbreviated transcription (Latin):
ria gͥ assertione be¬
rengarii heretici in
scã synodo. paniꝰ et uinũ post ꝯ¬
secrationẽ non solum sacram̃tũ.
s etiam uerum corpꝰ et sanguis

Expanded text:
r assertione Berengarii haeretici in sancta synodo panis et vinum post consecrationem non solum sacramentum, sed etiam verum corpus et sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
roborata. uelit et possit ꝑ
ipsius gr̃am. qd̾ nullatenꝰ
p̃sumit ꝑ suę fragilitatis
nat᷑am. Qd̃ enim in xp̃i
corꝑe ꝑmissum est malis
ad suam damnationẽ. nec
ignominiosum uisum est
dͥo pati ꝓpt̃ nrãm salutem:
multomag̃ ipsi placitum
et głosum est. ut fidelium
suoꝵ manib deuote in sa¬
cram̃to frangatur. dentib
atteratur sicut ipse p̃cepit.
in suam cõmemorationẽ.
ñ in ueritate passionis qͥd̾e.
crucifixionis. mortis. ut su¬
pra dictum est: s sig̃cante
mist̾io. ut ip̃e quide fractꝰ
et attritus integer ꝑmane¬
at. et redẽptionis suę grã
om̃ib diisa ꝓficiat. Qd̃
ut certuis in notescat fide¬
lib berengarii andegauen¬
sis heretici confessio quam
de huius rei catholica fide
deferatur. Ego herengarius
catholicam ⁊ apłicam fidem. a¬
nathematiro omẽm heresim.
p̃cipue eam de qua hactenꝰ
infamatus sum: quȩ astrue¬
re conat᷑. panem et uinum
quȩ in altari ponunt᷑. post

Expanded text:
roborata, velit et possit per roborata, velit et possit per ipsius gratiam quod nullatenus praesumit per suae fragilitatis naturam. Quod enim in Christi corpore permissum est malis ad suam damnationem, nec ignominiosum visum est Deo Patri propter nostram salutem, multo magis ipsi placitum et gloriosum est, ut fidelium suorum manibus devote in sacramento frangatur, dentibus atteratur, sicut ipse praecepit, in suam commemorationem, non in veritate quidem passionis, crucifixionis, mortis, ut supra dictum est, sed significante mysterio, ut ipse quidem fractus et attritus integer permaneat, et redemptionis suae gratia omnibus divisa proficiat. Quod ut certius innotescat fidelibus, Berengarii Andegavensis haeretici confessio, quam de hujus rei catholica fide dium deferatur. « Ego Berengarius,catholicam et apostolicam fidem, anathematizo omnem haeresin, praecipue eam, de qua hactenus infamatus sum, quae astruere conatur panem et vinum quae in altari ponuntur, post
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mortuũ more iuuentis
ñ saniem s sanguinem.
ĩmo supͣ morẽ iuuoꝵ et
mortuoꝵ eũ sanguine
aquã de plaga lateris
fundere: qd̾ tam̃ sicut
mnuracłm. sie constat et fu¬
isse mysteriũ. S qͥd currã
ꝑ singła: Quic qͥd fit in of
liberati sumus. huis rei
memores. in edendo et bi¬
bendo carnem et sangui¬
nem quȩ ꝓ nobis oblata
sunt. significamus. ¶ Qd̾
enim corpus dñi in sacra¬
mento manib fideliũ
tenetur. frangit᷑. dentib
atteritur. et ipsis incor¬
poratur : sig̃cat eum in
passione manib impioꝵ
tentũ. et usq ad mortẽ
fractum. et ꝓpt̾ nr̃a sce¬
lera attritum: eccłam
suȩ passionis imitatioe
sibi incorꝑatam et con¬
imortali et mncorrupti¬
bili facto nullus putet
eẽ indignũ. si fidelium
deuotio hoc sibi in sacra¬
m̃to rep̾sentet ad dñice
passionis imitationen.
Qd̾ ip̃e dñs passurus
fieri p̃cepit ad suam cõme¬
morationẽ: ut tante rei me¬
moria excitata. p̃sentie ꝙ
diuine auxilio et exemplo

Expanded text:
 mortuum more viventis non saniem, sed sanguinem; imo supra morem vivorum et mortuorum, cum sanguine aquam de vulnere lateris fundere: quod tamen sicut miraculum, sic constat fuisse et mysterium. Sed quid curram per singula? Quidquid fit in offliberati sumus, hujus rei memores in edendo et bibendo carnem et sanguinem, quae pro nobis oblata sunt significamus. Quod enim corpus Christi in sacramento manibus fidelium tenetur, frangitur, dentibus atteritur, et ipsis incorporatur, significat eum in passione manibus impiorum tentum, et usque ad mortem fractum, et propter nostra scelera attritum; Ecclesiam suae passionis imitatione sibi incorporatam et conimmortali et incorruptibili facto nullus putet esse indignum, si fidelium devotio hoc sibi in sacramento repraesentet, ad Dominicae passionis imitationem, quod ipse Dominus passurus fieri praecepit ad suam commemorationem: ut tantae rei memoria excitata, praesentiaeque divinae auxilio et exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad finem misse rema¬
nens. corpꝰ iacens in sepul¬
cro. quia usq ad finem
scłi corꝑa sc̃or in sepule̾s
erunt. Item iuluis p̃p̃ in
decretis ep̃is ꝑ egyptum
missis. Caliȩ dñieus iux¬
ta canonũ p̃ceptũ uino
et aqua ꝑmixtus debet
offerri: quia uidemꝰ in aqua
ppłm intelligi᷑ in uino osten¬
di sanguinem xp̃i. Et rgo
ũ in ealice uiuo aqua mi

Expanded text:
usque ad finem missae remausque ad finem missae remanens, corpus jacens in sepulcro, quia usque ad finem saeculi corpora sanctorum in sepulcris erunt. » Item Julius papa in decretis episcopis per Aegyptum missis: « Calix Dominicus, juxta canonum praeceptum, vino et aqua permistus debet offerri, quia videmus in aqua populum intelligi, in vino ostendi sanguinem Christi. Ergo cum in calice vi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe dñs corpꝰ ⁊ sanguinem
suũ in eis reb cõmendauit.
quȩ ad unũ aliquid redigu¬
tur ex multis. Namq aliud
cibum ⁊ potum. ⁊ panem
satiat in et̾na beatitudine:
tũ quia multos in unũ re¬
digit uera caritate. quam
sua ex se simlitudine sig¬
nat: uideamꝰ si similitudi¬
ne alicuiꝰ ext̃ioris actionis
circa se idem faciat. Aus
in libro sententiarũ ꝓsꝑi.
Dum frangit᷑ hostia. dum
sanguis de calice in ora fide¬
lium fundit᷑: qͥd aliud quã
dñiei corꝑis in eruce ĩmo¬
latio. eius q sanguinis de
latere effusio designat᷑¬
¶ Idem etiam ip̃e corpꝰ suũ
fregit et tͣdidit: ut signa¬
ret qd̾ sponte sua in passi¬
one se frangeret. et trade¬
ret ꝓ nobis. qui solus po¬
testatem habebat ponen¬
di animã suam: qd̾ etiam
in altari uice sua pmnitant᷑
guis pp̃. Triforme ẽ corpꝰ
dñi. Pars oblate in calicẽ
muissa. corpꝰ xp̃i qd̾ iam re¬
sur rexit. monstrat.: pars
comesta. ambulans adhuc
suꝑ t̾ram. Pars in altari

Expanded text:
quippe Dominus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliudcibum et potum ac panem satiat in aeterna beatitudine, tum quia multos in unum redigit vera charitate: quam sua ex se similitudine signat, videamus si similitudine alicujus exterioris actionis circa se idem faciat. Augustinus in libro Sententiarum Prosperi: « Dum frangitur hostia, dum sanguis de calice in ora fidelium funditur, quid aliud quam Dominici corporis in cruce immolatio, ejusque sanguinis de latere effusio designatur? Ideo etiam ipse corpus suum fregit et tradidit, ut signaret, quod sponte sua in passionem se frangeret et traderet pro nobis, qui solus potestatem habebat ponendi animam suam: quod etiam in altari vice sua imitantur gius papa: « Triforme est corpus Domini, pars oblatae in calicem missa, corpus Christi quod jam resurrexit, monstrat; pars comesta, ambulans adhuc super terram; pars in altari
Abbreviated transcription (Latin):
iungit᷑. Quȩ eopulatio ⁊
coniunctio si aquȩ et
ium sic nuscetur in calice
dñi: ut mxtio illa ñ pos¬
sit separari. Nam si uinũ
quis tantũ offerat: sang¬
si uͦ aquã solam. plebs in¬
cipit ẽẽ sine xp̃o. ¶ Sci¬
endum tam̃. quia licet
prius mistice uinũ ⁊ aqua
misceat᷑. post consecrati¬
onem tam̃ ñ nͥ sanguis
bibit᷑ : quia prus ꝑ aqͣm
baptismatis renati. post¬
modũ ñ solum concorꝑa
num. et ad signandum
ipłm. aqua miscet᷑: quia
et si uinũ de aqua. digni
et potentius ad reficiendũ
et mnebriandũ quã aqua
inuenit᷑. quia calix dm̃i in¬
ebrians quã p̃clarus est.
dum sui amoris feruore
mens debriata. om̃ium
t̾renoꝵ obliuiseit᷑. Uñ etiã
iusitato et stupendo mi¬
raculo. postqͣm spm̃ emisit.
de ltere xp̃i sanguis et aqͥ
contͣ naturam manauit: ut
regñationis ⁊ redẽptionis
unũ nr̃e salutis opus esse
mystice signaret: dum hoc
duplici saeram̃to. unũ cor
sunt quȩ xp̃o testimoniũ

Expanded text:
quae copulatio et conjunctio aquae et vini sic miscetur in calice Domini, ut mistio illa non possit separari. Nam si vinum quis tantummodo offerat, sangsi vero aquam solam, plebs incipit esse sine Christo. » Sciendum tamen, quia licet prius mystice vinum et aqua misceatur, post consecrationem tamen nonnisi sanguis bibitur, quia prius per aquam baptismatis renati, postmodum non solum concorpornum, et ad signandum populum aqua miscetur, quia etsi vinum de aqua, digniuet potentius ad reficiendum et inebriandum quam aqua invenitur, quia calix Domini inebrians, quam praeclarus est dum sui amoris fervore mens debriata, omnium terrenorum obliviscitur? Unde etiam inusitato et stupendo miraculo postquam spiritum emisit, de latere Christi sanguis et aqua contra naturam manavit, ut regenerationis et redemptionis unum nostrae salutis opus esse mystice signaret, dum hoc duplici sacramento unum corpsunt, quae Christo testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
gens ⁊ ascendens: uerimitam̃
aluid ẽ figm̃tum t̾reni itin̾is:
aliuid ẽ ueritas in celũ ascen¬
dentis. Nec aliquis ita desipit.
ut ꝑꝑea neget se fingentem se
longius ire. ẽẽ uerum xp̃m qͥa
figm̃to longioris itineris sig̃cat
se uerum xp̃m in celum ascensu¬
rum. Ne gͦ in tanta fide rudes
titubent: diuina gr̃a aspirante
qͥd de hac re sentiend̾u sit scõꝵ
au toritates ostendent: lit corꝑis
xp̃i in sacram̃to sacram̃tũ sig̃cans.
et sigc̾atum in panis ⁊ uini for¬
ma. item q in hominis for¬
ma substantialit̾ et uere
esse. Et de sacram̃to quide
panis et uini. qd̾ sig̃cet .&.
sit nũcupatiue corpus xp̃i.
suꝑus dictum ẽ. Qd̾ uͦ ue¬

Expanded text:
gens et ascendens: verumtamen aliud est figmentum terreni itineris, aliud est veritas in coelum ascendentis. Nec aliquis ita desipit, ut propterea neget fingentem se longius ire, esse verum Christum, quia figmento longioris itineris, significat se verum Christum in coelum ascensurum. Ne ergo in re tanta, fide rudes titubent, divina gratia aspirante, quid de hac re sentiendum sit, sanctorum auctoritates ostendent, ut corporis Christi in sacramento sacramentum significans et significatum, in panis et vini forma, itemque in hominis forma substantialiter et vere esse. Et de sacramento quidem panis et vini, quod significet et sit nuncupative corpus Christi, superius dictum est. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
de mensa dĩca sumitur.
quibdam ad uitã. quibd̾a
ad exitiũ: res uͦ ip̃a cuius
sacram̃tum est. om̃i homi¬
ni ad uitã. nulli ad exitium
quicũq eius particeps fue¬
rit. Cũm enim cibo ⁊ potu
id appetant homines ut ñ
esuriant neq sitiant: hoc uera¬
eit̃ non p̃stat nisi iste eib et
potus. qui eos a quib siutt᷑

Expanded text:
de mensa Dominica sumitur, quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium; res vero ipsa, cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, quicunque ejus participes fuetus. Cum enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant; hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur,