comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc autem domus ad nouum ꝑtinenscestam̃tum
tanto utiq ntaiorisẽ głȩ quanto meliores sunt
lapides uiui. quib credentib renouatisq con¬
struit᷑: S ideo ꝑ instaurationem templi illiꝰ signifi¬
cata ẽ: quia ipsa renouatio illu sedificii significat
eloquio ꝓpħico. alterum cestam̃tũ qđ appellat᷑
nouum: Qdergo ds̃ dixit ꝑ memoratũ ꝓħam:¬
et dabo pacem in loco isto: ꝑ significantem locũ.
significat locꝰ iste Qm̃om̃ia significantia uident᷑
quodãmͦ earum rerum quas significant. sustinere
Maioꝵẽ itaq gła domusdĩ huiꝰ noui testam̃ti: qͣm
domꝰ pͥoris ueceris cestamenti Et tunc apparebit
maior: cui dedicabitur Cunc enim ueniet desidit᷑ꝰ
cunctis gentib: sicut legitur in hebreo: Nam pͥmus
eiꝰ aduentꝰ: nuñdum erat desidatꝰ om̃ib gentib:
Non enim quem debebant desidare sciebant: inquẽ
nondum credebant: Tunc etiam sedm sepeuaginta

Expanded text:
Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per memoratum prophetam:Et dabo pacem in loco isto, per significantem locum significat locus iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere Maior est itaque gloria domus huius noui testamenti quam domus prioris ueteris testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desideratus cunctis gentibus, sicut legitur in Hebraeo. Nam primus eius aduentus nondum erat desideratus omnibus gentibus. Non enim quem deberent desiderare sciebant, in quem non crediderant. Tunc etiam secundum septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
ne sic antiquis sc̃is p̃nuntiabatur. quemad mo¬
duim nob uenisse nuntiatus ẽ. ut una eadeniq
ꝑipsum fides om̃s u dei ciuitatem dĩ domum
gr̃a ꝓferuntur: possunt putari. axp̃ianis eẽ
confictȩ: Ideo nichilẽ firmmiꝰ ad conuincendos
quos libet alienos side hacre contendđint. nr̃osq¬
faciendos quos libet alienossi recte sapuerint:
qͣm ut diuina p̃dicta dexp̃o ea ꝓferant᷑ quȩ
inuidõrum codicibꝰ scripta sunt Quib auul¬
dĩ maioris ẽ. głȩ qͣm fuerat illa pͥmalignis et lapidib̾
cȩcerisq p̃ciosis reb metallisq constructa: Non
iiq aggei ꝓphetia in templi illuis instauratione
comileta ẽ: Exquo enim ẽ instauratiu: numꝗͣ
ostenatur habuisse tantãgłam quantã habuit
temꝑe saxmonis: Immopotiꝰ ostendit᷑ pͥmun
cessatione ꝓrheciȩ fuisse domus illiꝰ głam dimi¬
nutam: Deinde ipsius gencis cladib tantis usq
ad ultimum excidium qđ faetum ẽ aromanis:
sicut ea que supͣ sunt cominemorata cestantur:

Expanded text:
ne sic antiquis sanctis praenuntiabatur, quemadmodum nobis venisse nuntiatus est, ut una eademque per ipsum fides omnes in Dei civitatem, Dei domum, roferuntur, possunt putari a Christianis esse confictae. Ideo nihil est firmius ad conuincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus scripta sunt; quibus auulDei maioris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur.
Abbreviated transcription (Latin):
atq t̾renȩ. ab iuitio usq infinem ꝑmixtarũ mor¬
talis excursus Quarum illa quȩ et̃na ẽ fecit sibi
quos uoluit uł undecumq uł ciam ex om̃ib fal¬
sos dõs quib sacrificandos seruiret: illa autem
quȩ cȩlestis ꝑegrinatur int̾ra. falsos dõs ñ facie.
s auero dõ ipsa fit. cuiꝰ uerũ sacrificium ipsa sit
Ambȩ tam̃ temꝑalib uł bonis parit utuntur.
uł mał parit̃ affliguntur diũsa fide. diũsa spe.
diũso amore. donec ultimo uidicio separent᷑. et
ꝑcipiat una quęq suum finẽ cuiꝰ nullus ẽ finis.
de quib ambabꝰ finibꝰ deinceps disserendum

Expanded text:
adque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum moradque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit uel undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando seruiret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cuius nullus est finis; de quibus ambarum finibus deinceps disserendum
Abbreviated transcription (Latin):
nulla eẽ. debuit religio xp̃iana: qͥd ꝑalias trarum
partes forsitan factum sit ñ fuit necesse ꝑquirere:
affrice gaudentius et iouis comites imꝑatoris honorii
ferme annos. quis non uideat quantum creuerit
cultus nominis xp̃i. p̃sertim pꝰea quã multi eorum
xp̃iani falsi sunt qui tamqͣm uera illa diuinatione
reuocabant᷑ a fide. eamq compleco eodemq numero
Annorũ inanem ridendãq uidunt: Nlosgͦ qui
sumus uocam᷑ q xp̃iani: ñ inpecrum credimus. s in
quẽ credidit petrus Pecri de xp̃o edificati sermonibꝰ.
ñ carminibꝰ uenenati nec decepti maleficiis s bene¬
ficiis eiꝰ adiuti Ille petri magist̃. xp̃s indoctrina
quȩ ad uitam ducit ȩtñam: ipse ẽ magister et nr̃
Sed aliquando iam concludamꝰ hunc librum:
huc usq disserentes et quantũ satis uisum ẽ de¬
monstrantes. quis namsit duarũ. cuuitatũ cȩlestis

Expanded text:
nulla esse debuit religio christiana, quid per alias terrarum nulla esse debuit religio christiana, quid per alias terrarum partes forsitan factum sit, non fuit necesse perquirere. Africae Gaudentius et Iouius comites imperatoris Honorii  triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, non in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus hunc librum, huc usque disserentes et quantum satis uisum est demonstrantes, quisnam sit duarum ciuitatum, caelestis
Abbreviated transcription (Latin):
apłi sui etiam sensib ꝓbauerunt: Deinde post
quadraginta dies ascendit incelum: pꝰ decem dies
idẽ quinquagesimo post suam resurrectionem die
misit sp̃m sc̃m Cunc tria milia hominum apłis
eum p̃dicantibꝰ crediderunt: Tunc itaq nominis
illius cultus exorsusẽ. sicut noscredimus: et ueri¬
tas habet efficatia sp̃s sc̃i Sic autem fuixit uanitas
impia uł imputauit magicis artib pecri Paulo
pꝰ etiam signo intrabili facto. quando adũbum ipsiꝰ
petri quidã mendicus ab utero ita claudus ut
ab aliis portaretur. et ad portam templi ubi stipem
peteret poneretur in nomine iħuxp̃i salutis exilu¬¬
aliis. atq aliis accessib credentium creuit eccła
Acꝑ hoc colligitur etiam dies ex quo annusipse
sumpsit initium: scilicet quando missus ẽ sp̃s sc̃s
sulatu. honorii et euticiani Porro sequenti anno
consule mallio. theodoro. quando iam scđm illud
oraculum dȩmonumaut figm̃tum hominum

Expanded text:
apostoli suis etiam sensibus probauerunt. Deinde post quadraginta dies adscendit in caelum; post decem dies, id est quinquagensimo post suam resurrectionem die, misit Spiritum sanctum. Tunc tria milieum praedicantibus crediderunt. Tunc itaque nominis illius cultus exorsus est, sicut nos credimus, et veritas habet, efficacia Spiritus sancti; sicut autem finxit vanitas impia vel putavit, magicis artibus Petri. Paulo post etiam signo mirabili facto, quando ad verbum ipsius Petri quidam mendicus ab utero matris ita claudus, ut ab aliis portaretur, et ad portam templi, ubi stipem peteret, poneretur, in nomine Jesu Christi salvus exsilivaliis atque aliis accessibus credentium crevit Ecclesia. Ac per hoc colligitur etiam dies, ex quo annus ipse sumpsit initium, scilicet quando missus est Spiritus sulatu Honorii et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando jam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
in canonem sacrarum luterarũ receptꝰ legit᷑ aliqͥd
ꝓ pħasse de xp̃o si in nr̃am noticiã uenit autuene¬
rit: ad cumulum a nob̃ comiemorari potest:
Non qđ necessarium sit etiam sidesit: s quia ñ
incongrue credit᷑ fuisse et aliis gentib homines.
quib hoc misterium reuelatum ẽ Et quia hec
etiam p̃dicere impulsi sunt. siue participes eiꝰ¬
dem grẽ fuerint. siue exꝑtes: s ꝑ malosanglos
doctisunt. quoseciã p̃sentem xp̃m quẽ uidȩi non
agnoscebant scimtis fusse confessos Nec ipsosui¬
deos xistimo audere contendere. neminẽ ꝑtinu¬
reꝓbato frẽ eiꝰ maiore Popłs enim reuera qui
ꝓpriedĩ popłs diceret᷑: nullus aliusfuit. Homi¬
nes autem quosclam ñ trena s oelesti societate ad
ũsos isrtitas suꝑnȩ cuies patriȩ ꝑtinentes: gtiam
ialiis gentib fuisse eg are ñ posstrne. Uura

Expanded text:
in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid prophetasse de Christo, si in nostram notitiam venit, aut venerit, ad cumulum a nobis commemorari potest: non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium revelatum est, et qui hoc etiam praedicere impulsi sunt, sive participes ejusdem gratiae fuerint, sive expertes, sed per malos angelos docti sunt, quos etiam praesentem Christum, quem Judaei non agnoscebant, scimus fuisse confessos. Nec ipsos Judaeos existimo audere contendere, neminem pertinuratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem mortuuisest Qui diuino siclaudat᷑ el oquio:
ut qđ acl iusticiam piecatemq attinet. nullus ei
homo suorum temꝑum coequetur Quȩ temꝑa
eiꝰ quamius noninueniamꝰ in chronicis: colligimꝰ
tam̃ ex lihio eiꝰ quemꝓ sui metito. isrłitȩ in aucto.¬
ritatem canonicam teceꝑunt t̾c̃ia generatione

Expanded text:
ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei homo suorum temporum coaequetur. Quae tempora eius quamuis non inueniamus in Chronicis, colligimus tamen ex libro eius, quem pro sui merito Israelitae in auctoritatem canonicam receperunt, tertia gene
Abbreviated transcription (Latin):
uideorum: Nobis quidem illȩ sufficiunt que
de nr̃orum uimicorum codicib ꝓferiint᷑. quos ag¬
noscimus ꝓpt̃ hoc testimonium qđ nob̃ inuiti
ꝑhibent eosdem codices habendo atq seruando
ꝑ om̃s gentes etiam ipsos eẽ disꝑsos. quaqua ũsũ
quos legunt. etiam de hacre de p̃missaẽ ubi

Expanded text:
Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae de nostrorum inimicorum codicibus proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersumquos legunt etiam, de hac re praemissa est, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
a mortui s corꝑe. ascendit incęlum Iud ȩi autem
qui eum occiderunt. et in eum crede noluerunt
quia oportebat eum mori et resurgere. uastati
infelicuis aromanis funditusq asuoregno ubi
iam eis alienigene dominabant᷑ eradicati disꝑ¬
siq ꝑt̾ras quandoquidemubiq ñ desunt ꝑscrir¬
turas suas cestimonio nob̃ sunt. ꝓphetias nos
non finxisse de xp̃o Quas plurimieorum consi¬
dantes et ance passionem et maxime pꝰ eiꝰ resur-¬
recronem credidunt in eum: de quib p̃dictũ
ẽ Sifierit numerꝰ filiorum isrł sicut arena maris.
reliquix saluȩ fient Cȩteri uͦ excȩcati sunt: de
quib p̃detumẽ fiat m̃sa eorum coram ipsis in la¬
queum: ein retributionẽ et in scandalum:
Obscurentur ocłieorum neuideant: et dorsum
ileorum semꝑ indirua ꝓ inde cum scripturis nr̃is
ñ credunt: complent᷑ in eis suȩ quas cȩcilegunt:
Nisi forte quis diferit illas ꝓ rhetias xp̃ianos

Expanded text:
a mortuis corpore adscendit in caelum. Iudaei autem, a mortuis corpore adscendit in caelum. Iudaei autem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut harena maris, reliquiae saluae fient. Ceteri uero excaecati sunt, de quibus praedictum est: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum et in retributionem Obscurentur oculi eorum, ne videant; et dorsum illorum semper incurva . Proinde cum Scripturis nostris non credunt, complentur in eis suae, quas caeci legunt: nisi forte quis dixerit illas prophetias Christianos
Abbreviated transcription (Latin):
ut ueniret ille cui repositume rat: qđ nouo ꝓmissũẽ
testam̃to ut ipse eẽt expectatiogentium Fieri autẽ
non posset ut expectarent eum gentes uenturum
sic̃ eum cernimus expectari ut ueniat ad faciendũ
udicium inclaritate pocentiȩ. nͥ prius in eum cre¬
dent cum uenit ad paciendum uidicium inhu¬
apud romanos autem iam mutato reip. statu.
imꝑante cȩsare augusto. et ꝑ eumorbe paccato. na
uide. homo manifestus ex homine uirgine. s ds̃
occultus ex dõ patre Sic enim ꝓpha p̃dixerat
E cee uirgo accipiet inutero. et pariet filium et uo¬
cabunt nom̃ eiꝰ ẽm̃anuel qđ ẽ int̾ p̃tatum nob̃cũ
ds̃: Quiut in secommendaret dm̃: miracula
multa fecit: Ex quib quȩdam quantum ad eum
p̃dicandum satisẽẽ uisumẽ scriptura euangłica
continet: Quorum pͥmumẽ: qđ cammirabilit᷑
natus e Ultimum autẽ: qđ cuni suoresuscitato

Expanded text:
ut ueniret ille, cui repositum erat, quod nouo promissum est ut ueniret ille, cui repositum erat, quod nouo promissum est testamento, ut ipse esset exspectatio gentium. Fieri autem non posset, ut exspectarent eum gentes uenturum, sicut eum cernimus exspectari, ut ueniat ad faciendum iudicium in claritate potentiae, nisi prius in eum crederent, cum uenit ad patiendum iudicium in huaput Romanos autem iam mutato rei publicae statu imperante Caesare Augusto et per eum orbe pacato natuin Bethleem Iudae, homo manifestus ex homine uirgine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: Ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se commendaret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continet. Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato
Abbreviated transcription (Latin):
immineret: Pompeiꝰ gͦ popłi romani p̃clarissimꝰ
pͥnceps: uidȩam cum exeraitu ingresiꝰ cuuit atem
capit. templum reserat. ñ deuotione supplici s uae
uictoris: Et ad scã scõrum quo nͥ sum mũ sacerebtẽ
ñ licebat intrare: ñ ut uenerator s ut ꝓfanat accaedit
Confimacoq hireani pontificatu. et sub ugatȩ
gentumposito custode antipatro: quos ainc ꝓ¬
curatores uocabant. uinctum secũ arstobolum
ducit Ex illo uidei etiam tributapi romanorũ
eẽ. ceꝑunt Postea cassus. etiam texplum expo¬
liauit: Deinde post paucos amps etiam herodem
alienigenã regem habeit meruerunt: Quo reg.¬
nante natus ẽ xp̃s. am enim uenerat plenicudo
atͣ. dux de femorib eiꝰ donec ueniat cui repositỹ:
et ipse erit expectatio gentium: Non gͦ defuit ui.¬
dȩorum pͥnceps ex uideis adistum herodem: quem
pͥmum accepant alienigenã regen: Tempꝰ gͦ iam erat

Expanded text:
inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps, Iudaeam cum exercitu ingressus ciuitatem capit, templum reserat, non deuotione supplicis, sed iure uictoris. et ad sancta sanctorum, quo nisi summum sacerdotem non licebat intrare, non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus est Christus. Iam enim uenerat plenitudo neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repositum est, et ipse exspectatio gentium. Non ergo defuit Iudaeorum princeps ex Iudaeis usque ad istum Herodem, quem primum acceperunt alienigenam regem. Tempus ergo iam erat,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes ut ducessunt: etiamrages dici possunt.
qđ iste aristobolus fuit. cui successit alexandet
etiam ipse rex et pontifex qui crudelit̃ in suosre¬
gnasse tradit᷑: Post hunc uxor eiꝰ alexandra regi¬
na uidõrum fuit: ex cuiꝰ tempore deinceps mala
sunt eos secuta grauiora: filii quippe huiꝰ alexan¬
drȩ aristobolus et hircanus int̾ se de imꝑio di¬
micantes uires adũsus re isrł itamgencem ꝓuoca¬
uere romanas: Hutanus namq ab eis contragẽ fra¬
tẽm poposcit auxilium: Tunc iam roma subiũ¬
gauerat affricam. subuigauerat gciam. lateq etiã
aliis orbis partib imꝑans. tamqͣm se ipsam ñ ua-¬
lens ferre suase quodam mn magnitudine frege¬
rat: Preuenerat quippe ad seditio nes domesti¬
cas graues. atq inde adbella sociali a moxq ci¬
uilia Tamq comminuerat et attriuerat: ut ei
mutandus rei publice statꝰ quo resurͣgeret᷑ regib

Expanded text:
principes uel duces sunt, etiam reges dici possunt, principes uel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander, etiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor eius Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius tempore deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiugauerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus,
Abbreviated transcription (Latin):
nes: inde ab anchioco rege siriȩ multis et grauissimis
malis. ad idola colenda compulsi templumq ip¬
sum repletum sacrilegis suꝑsticionib gentium.
qđ tam̃ duxeorum strenicissimus uidasꝰ qui eciã
machabeus dictuse. antiochi ducibꝰ pullis. ab om̃i
illa idolatriȩ contaminatione mundautt  Non
autem mulco pꝰ alchimus quidam ꝑ ambitionem¬
cum agenere sacerdotali eẽt alienus. qđ nefaserat
poncifex faetus ẽ hinc iam post annos ferme qͥn¬
qua ginta. inquib eis cam̃ pax non fuit. quamuis
aliqua et ꝓsꝑegesserint: pͥmus apud eos aristo¬
bolus assumpto diadenace et rex et pontifex fac¬
tusȩ Antea quippe ex quo de babyloniae caꝑtiui¬
tatem reũsi sunt. cemplumq instanratũ ẽ: ñ reges
s duces uł pͥncipes habuerunt. quamuis et qui
rexẽ. possit dici pͥnceps apͥncipatu imꝑandi. et
dux eo qđ sit ductor exercit᷑: S ñ continuo quicũq

Expanded text:
nes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et gravissimis nes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et gravissimis malis ad idola colenda compulsi, templumqsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium. quod tamen dux eorum strenuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis ab omni illa idolatriae contaminatione mundauit. Non autem multo post Alcimus quidam per ambitionemcum a genere sacerdotali esset alienus, quod nefas erat, pontifex factus est. Hinc iam post annos ferme quinquaginta, in quibus eis tamen pax non fuit, quamuis aliqua et prospere gesserint, primus aput eos Aristobolus adsumto diademate et rex et pontifex factus est. Antea quippe, ex quo de Babyloniae captiuitate reuersi sunt templumque instauratum est, non reges, sed duces uel principes habuerunt; quamuis et qui rex est possit dici princeps a principatu imperandi et dux eo, quod sit ductor exercitus; sed non continuo, quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
clib afflictaẽ ab alienigenis regibꝰ ipsisq romanis:
ne hanc aggei ꝓpheciam in illa instauratione tem¬
pli opinarentur implecam: Non multo pꝰenim
alueniente alexandro subiugacae: qͣndo & si nul¬
laẽ facta uastatio. qm̃ ñ sunt ei ausi resistere: et idõ
placatum. facillime sub diti receꝑunt: Nonerat tm̃¬
gła tanta domus illius quanta fuit insuorum regũ
lib̾a potestate: Hostias sane alexander ĩmolauit in
indĩ templo ñ adeiꝰ cultum uera pietate conũsus:
s impia uanitate cumdiis eum falsis colendũ pu¬
tans Deinde ptholomeus lagi filius. quo supͣ memo-¬
raui pꝰ al exandri mortem captiuos inde inegiptum
transtulit: quos eiꝰ successor ptholomeus philadel¬
phus beniuolentissime inde dimisit: ẜquẽ factũ ẽ.
rashabemus Deinde contriti sunt bellis: quȩ in
machabeceum libris explicant᷑: Post hec captia re¬
ge alerandriȩ ptolomeo qui ẽ. appellatꝰ ephipha¬

Expanded text:
dibus adflicta est ab alienigenis regibus ipsisque Romanis, dibus adflicta est ab alienigenis regibus ipsisque Romanis, ne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione templi opinaretur inpletam. Non multo post enim adueniente Alexandro subiugata est, quando etsi nulla est facta uastatio, quoniam non sunt ei ausi resistere et ideo placatum facillime subditi recegloria tanta domus illius, quanta fuit in suorum regum libera potestate. Hostias sane Alexander immolavit in Dei templo, non ad ejus cultum vera pietate conversus, sed impia vanitate cum diis eum falsis colendum putans. Deinde Ptolemaeus Lagi filius, quod supra memoravi, post Alexandri mortem captivos inde in Aegyptum transtulit, quos ejus successor Ptolemaeus Philadelphus benevolentissime inde dimisit: per quem factum est, ras haberemus. Deinde contriti sunt bellis, quae in Machabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolemaeo, qui est appellatus Epipha
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi inueniunt᷑ eẽ concordes Unde etiã ego ꝓmeo
modulo uestigia sequens apłorum quia et ipsi ex
utrisq id ẽ exebreis et ex sepcuaginta cestimonia
deterior factaẽ Eoscilicet temꝑe qͦ se sperabat
instaurato templo. post captiuitatem quȩ fuit in
babilonia futuram eẽ meliorẽ: Sic quippe incelli¬
ultius nouissime plusqͣm pͥme: Qđ de nouo cesta¬
mento diccum eẽ paulo suꝑius demonstrauit.
intp̃tes alium sensum. magis corꝑi qͣm capiti hoc
ritate dixerunt: Uenient quȩ electa sunt dm̃ de
cunccis gentib: idẽ homines dequib ipse iħs dic̃
meuanglio Multi inquit uocatr. pauci ueroelecti
Talib enim electis gentuim domus edificat᷑ dĩ ꝑ
testamentum nouum lapidib uuus: longe głosior
qͣm cemplum illud fuit qđ arege salomone constru¬
ccum ẽ. et pꝰ captiuitatem instauratũ: ꝓpt̃ hoc gͦ nec
ꝓpħam et illo cemꝑe habuit illagens et multiscla¬

Expanded text:
intellecti inueniuntur esse concordes. unde etiam ego pro meo intellecti inueniuntur esse concordes. unde etiam ego pro meo modulo uestigiutrisque, id est, ex hebraeis et ex Septuaginta, testimonia deterior facta est, eo scilicet tempore, quo se sperabat instaurato templo post captivitatem, quae fuit in Babylonia, futuram esse meliorem. Sic quippe intelliistius nouissimae, plus quam primae; quod de nouotestamento dictum esse paulo superius demonstrauit, eptuaginta interpretes alium sensum magis corpori quam capiti, hoc dixerunt: Venient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus, id est homines, de quibus ipse Iesus in euangelio: Multi, inquit, uocati, pauci uero electi. Talibus enim electis gentium domus aedificatur Dei per testamentum nouum lapidibus uiuis, longe gloriosior, quam templum illud fuit, quod a rege Salomone constructum est et post captiuitatem instauratum. Propter hoc ergo nec prophetas ex illo tempore habuit illa gens et multis cla
Abbreviated transcription (Latin):
attollere ad earequienda ꝓpc quȩ significalea
hnforia ipsa conscriptae. Gesta sunt quiprsc ila
muinsrie euutate s aliquid etiam siguificauerunt
qdđ modum illiusciuitatis excedat si eut gestame.
tice figurata euersa scilicet ꝑ penitenciam. ut
eccła gentium. cuiꝰ illa nineue figuram gerebat
siue ꝑquadraginta dies. suie ꝑ tridiuĩ. idemipse
cot dies ꝑegit cum discipłis sius pꝰ resurredionẽ
et ascendit incęlum ꝑtriduumuͦ. quia c̾cio die
resurrexit tamqͣm lectorem nichil aliud qͣm histo¬
riȩ rerum gestarum in herere cupientẽ de somno
iquadraginta dieb ipsum quere. inquo et didu¬
um pocueris inuenire: Illudinascensione: hoc
in eiꝰ resurrectione repꝑies ꝓpt̃ qđ utroq numero
significari conuenientissime potuit. quorum unũ
tam̃ unus atq idẽ sp̃s dixit: Longicudinem fugio:
ut non hȩc ꝑ multa demonstrem. inquib ab ebrxica
ueritate putant᷑ .lxx. int̃p̃tes discrepare. et bene

Expanded text:
attollere ad ea requirenda, propter que significanda historia ipsa conscripta est. Gesta sunt quippe illa in Ninive civitate, sed aliquid etiam significaverunt, quod modum illius civitatis excedat; sicut est gestum, tice figurata, euersa scilicet per paenitentiam, ut ecclesia gentium, cuius illa Nineue figuram gerebat, siue per quadraginta dies sine per triduum idem ipsetot dies peregit cum discipulis suis post resurrectionem et adscendit in caelum; per triduum uero, quia die tertio resurrexit; tamqrie rerum gestarum inherere cupientem, de somno “In quadraginta diebus”“ Christum “quere, in quo et triduum potueris invenire; illud in ascensione, hoc in eius resurrectione reperies”. Propter quod utroque numero significari conuenientissime potuit, quorum unum tamen unus atque idem spiritus dixit. longitudinem fugio, ut non haec per multa demonstrem, in quibus ab hebraica ueritate putantur LXX interpretes discrepare et bene
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs delictum illorum salus ẽ gentib:
et ideo ñ eos occidit idẽ ũ in eis ꝑdidit qđ sunt
iudȩi quamuis aromanis fuerint deuicti et op.¬
p̃ssi. neobliti legem dñi ad hoc de quo agimus¬
cestimonium: nichil uałent: Ideo parum fuit
ut diceres ne occideris eos: nequando obluuscant᷑
legis tuȩ nͥaddet etiam disꝑge eos Qm̃ si cum
isto cestimonio scripturarũ insua cantum mͦ
t̃ra ñ ubiq ẽent. ꝓfecto eccła quȩ ubiq ẽ. eos ꝓ¬

Expanded text:
dicit Apostolus, delictum illorum, salus gentibus . Et ideo non eos occidit, id est, non in eis perdidit quod sunt Judaei, quamvis a Romanis fuerint devicti et oppressi; ne obliti legem Dtestimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimonio scripturarum in sua tantummodo terra, non ubique essent, profecto ecc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibuit uitam delongitudinis cura. scłm dies
inquit ligni uitȩ erunt dies popłimei Quisaite
sacras atcigit litteras et ignorac ubi dĩ plantauert
lignum utȩ. aciuus cibo separatis illis hominib quan
creuinpaste ⁊ ⁊i gica tribilisq custodia: Qđ ucues¬

Expanded text:
prohibuit uitandae longitudinis cura: Secundum dies, prohibuit uitandae longitudinis cura: Secundum dies, inquit, ligni uitae erunt dies populi mei. Quis autem sacras litteras adtigit et ignorat ubi Deus plantauerit lignum uitae, a cuius cibo separatis illis hominibus, quando circumposita est ignea terribilisque custodia
Abbreviated transcription (Latin):
uaricationis causa inde dimissi sunt atq humana
in eis natura dampnata ẽ. etiam excepto uno media:¬
tore: et pꝰ lauachrum regenerationis quib q adhuc
cdetur et iam eos merito choiposse offerre hostias iꝑr
iusticia qui offerunt inside. ustus enim infide ui-¬
Numquid dicturꝰ ẽ. quispiam hoc fidĩ temipꝰ ille
fini et̃ coequandũ quando igne uidicii nouissum.
uistos habiduros eẽ. ciedendum ẽ. ꝓfecto illud tempꝰ
quantum adanet add n habere peccatum. nullitem¬
pori comparandumẽ nͥ quando pͥmi homines in
paradiso ance p̃uaricationẽ in nocentissima feliol¬
cate uixerunt: Recte itaq intelligitur hoc signifi¬
catum eẽ. cum dictum ẽ sicut dieb pͥstinis: et sicui
annis priorib: Nam et ꝑ isaiam postea qͣm celũ
nouum et t̾ra noua ꝓmissa ẽ int̾cȩcera quȩ ibt
de scõrum beatitudine ꝑ allegorias et eniginata ex se.¬
quitur quibꝰ expositionem congruã redłe nosi

Expanded text:
aevaricationis causa inde dimissi sunt, atque humana aevaricationis causa inde dimissi sunt, atque humana in eis natura damnata est, excepto uno Mediatore, et post lavacrum regenerationis quibusque adhuc uod si respondetur, etiam eos merito dici posse offerre hostias in justitia, qui offerunt in fide; Justus enim ex fide vinumquid dicturus est quispiam hoc fidei tempus illi fini esse coaequandum, quando igne judicii novissimi justos habituros esse credendum est, profecto illud tempus, quantum attinet ad non habere peccatum, nulli tempori comparandum est, nisi quando primi homines in paradiso ante praevaricationem innocentissima felicitate vixerunt. Recte itaque intelligitur hoc significatum esse, cum dictum est, Sicut diebus pristinis, et sicut annis priornouum et terra noua promissa est, inter cetera, quae ibi de sanctorum beatitudine per allegorias et aenigmata exsequitur, quibus expositionem congruam reddere nos
Abbreviated transcription (Latin):
solsris autem dĩ ostendere ciuitatem suam.
tuno in ista consuetudine ñ fucura: dixit
filios leui oblaturos hostias iniustieia Nlon eͦ mnpeo
qđ secutus adiunxit att ant N pebit dño sacri¬
ficium udȩ et hierłm. sicut diebꝰ ystinis et̃ ncut
anins pͥorib: frustra sibi uidȩos scđ̃m legem ueteris
testamenti sacrificiorum suorũ pgita cempora polli¬
ceri Non enini tunc iusticia s in peccatis hostias of¬
ferebant quando ꝓpeccatis p̃cipue a pͥmitiis offere.
bant Usq adeo ut sacerdos ipse quem debenius utiq
credere eȩceris fuisse iustiorem scđm dĩ mandatum
Qua ꝓpt̾ exponere nos oportet quo mͦ sit accipiendũ
qđ dictum ẽ. sicut dieb pͥstinis. et sicut ainis pͥorib:
fortassis enu tempꝰ illud cominemorat. qͦ pͥmi homi¬
nes inparadiso fuerunt: Tunc enimpuri atq inte¬¬
gri ab om̃i sorde aclabe peccati se ipsos dõmundisui.¬
mas hostias offerebant: Ceterum ex quo cominissȩ p̃¬

Expanded text:
olens autem Deus ostendere ciuitatem suam tunc in ista consuetudine non futuram dixit filios Leui oblaturos hostias in iustitia; non ergo in pquod secutus adiunxit adque ait: Et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem. sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus, frustra sibi Iudaeos secundum legem ueteris testamenti sacrificiorum suorum praeterita tempora polliceri. Non enim tunc in iustitia, sed in peccatis hostias offerebant, quando pro peccatis praecipue ac primitus offbant, usque adeo ut sacerdos ipse, quem debemus utique credere caeteris fuisse justiorem, secundum Dei mandatum puli . Quapropter exponere nos oportet quomodo sit accipiendum quod dictum est, Sicut diebus pristinis, et sicut annis prioribus. Fortassis enim tempus illud commemorat, quo primi homines in paradiso fuerunt. Tunc enim puri atque integri ab omni sorde ac labe peccati se ipsos Deo mundissimas hostias offerebant. Caeterum ex quo commissae pr
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo. Nos dm̃ colimus: non celum et t̾ram
quib duab partib mundus hic constat. nec
animam uł animas ꝑuiuentia. quȩcunq diffu¬
sas : s dm̃ qui fecit cęlum et t̾ram et om̃ia quȩ
in eis sunt. qui fecit omnem animam siue qͦcũq
modo uiuentem et sensus ac rationis exꝑtem. siue
etiam sentientem. siue etiam intelligentem. Et ut
etiam incipiam illa uniꝰ et ueri dĩ oꝑa ꝑcurrere.
ꝓpt̾ quȩ istisibi dum quasi honeste conantur sa¬
cramenta turpissima et scelestissima interp̃tari
dõs multos falsosq fecerunt : illum dm̃ colimus
qui naturis a se creatis et subsistendi et mouendi in-¬
itia finesq constituit. qui rerum causas habet no¬
uit atq disponit. qui uim seminum condidit.
qui rationalem animam qđ dr̃ animus quib
uoluit iuuentib indidit. qui sermonis facultatẽ
usum ꝙ donaute qui munus futura dicenoi

Expanded text:
hoc modo: Nos Deum colimus, non caelum et terram, hoc modo: Nos Deum colimus, non caelum et terram, quibus duabus partibus mundus hic constat; nec animam uel animas per uiuentia quaecumque diffusas, sed Deum, qui fecit caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; qui fecit omnem animam, sine quocumque modo uiuentem et sensus ac rationis expertem, siue etiam sentientem, siue etiam intellegentem. CAPUTiam incipiam illa unius et ueri Dei opera percurrere, propter quae isti sibi, dum quasi honeste conantur sacramenta turpissima et scelestissima interpretari, deos multos falsosque fecerunt: illum Deum colimus, qui naturis a se creatis et subsistendi et mouendi initia finesque constituit; qui rerum causas habet, nouit adque disponit; qui uim seminum condidit; qui rationalem animam, quod dicitur animus, quibus uoluit uiuentibus indidit; qui sermonis facultatem usumque donauit; qui munus futura dicendi
Abbreviated transcription (Latin):
terram tenens. in inferiore habens ꝓserpinam
coniugem. Quomͦ gͦ dõs ad celum deas ad tram
referre conatur: quid solidum. quid constans.
quid sobrium. quid definitum habet hȩc dis¬
disputatio: Illa ẽ. autẽ tellus. initium dearum.
mat̾ scilicet magna: aput qͣm mollium et absci¬
sorum. seseq secantium atq iactantium insana
rum ian caput dearum tellus: Nec ibi facit u¬
num caput error. nec hic sanum furor. Cur hȩc
frustra referre nituntur ad mundum: Qđ et si
possent: ꝓ dõ uero mundum nemo pius colit. Et
tm̃ eos nec posse hoc : ueritas aꝑta conuincit. Re¬
ferant hoc potiꝰ ad homines mortuos et ad de-¬
mones pessimos. et nulla questio remanebit. Nã¬
q om̃ia quȩ ab eis ex istorum deorum theologia
uelut phisicis rationib referuntur ad mundũ.
qͣm sine ullo scrupulo sacrilegȩ opinionis dõ
potius uero qui fecit mundum om̃is animȩ et
om̃is corꝑis conditori tribuantur: Adũtamus

Expanded text:
terram tenens, in inferiore habens Proserpinam terram tenens, in inferiore habens Proserpinam coniugem. Quo modo ergo deos ad caelum, deas ad terram referre conantur? Quid solidum quid constans, quid sobrium quid definitum habet haec disputatio? Illa est autem Tellus initium dearum, Mater scilicet Magna, aput quam mollium et abscisorum seseque secantium adque. iactantium insana aput deorum Ianus, caput dearum Tellus? Nec ibi facit unum caput error, nec hic sanum furor. Quur haec frustra referre nituntur ad mundum? Quod etsi possent, pro Deo uero mundum nemo pius colit; et tamen eos nec hoc posse ueritas aperta conuincit. Referant haec potius ad homines mortuos et ad daemones pessimos, et nulla quaestio remanebit. CAque omnia, quae ab eis ex istorum deorum theologia uelut physicis rationibus referuntur ad mundum, quam sine ullo scrupulo sacrilegae opinionis Deo potius uero, qui fecit mundum, omnis animae et omnis corporis conditori, tribuantur. tur, aduertamus
Abbreviated transcription (Latin):
sius nota sunt scribendo expositurum eisq
missurum quasi religiosissime pollicetur.
Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse :¬
insimulachris aliud significare cȩlum. aliud
tram. aliud exempla rerum. quas plato ap¬
pellat id eas. Cȩlum iouem. t̾ram uinonem.
ideas iniuerua uult intelligi. Celum a quo
fiat aliquid. tram dequa fiat: exemplum
scđm qđ fiat. Qua inre. omitto dicere: qđ
plato illasideas tantam uim habere dicit ut
scđm eas ñ cęlum aliquid fecerit. s etiam e¬
lum factum sit. Hoc dico: istum in hoc libro
selectorum rationẽ illam trium dõrum quib
quasi cuncta complexꝰ ẽ ꝑdidisse. Celo enim
tribuit mascłos dõs: feminas t̾rȩ Int̃ quas po¬
suit mineruam qͣm supra ipsum cęlum ante
posuerat. Deinde masculus ds̃ neptunꝰ in mariẽ.
qđ ad t̾̃ram potiꝰ qͣm ad celum ꝑtinet. Dispater
fr̃ amborum. t̾renus ds̃ eẽ ꝑhibetur. suꝑiorem

Expanded text:
suis nota sunt, scribendo expositurum eisque suis nota sunt, scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse in simulacris aliud significare caelum, aliud terram, aliud exempla rerum, quas Plato appellat ideas; caelum Iouem, terram Iunonem, ideas Mineruam uult intellegi; caelum a quo fiat aliquid, terram de qua fiat, exemplum secundum quod fiat. Qua in re omitto dicere, quod Plato illas ideas tantam uim habere dicit, ut secundum eas non caelum aliquid fecerit, sed etiam caelum factum sit. Hoc dico, istum in hoc libro selectorum deorum rationem illam trium deorum, quibus quasi cuncta conplexus est, perdidisse. Caelo enim tribuit masculos deos, feminas terrae; inter quas posuit Mineruam, quam supra ipsum caelum ante posuerat. Deinde masculus deus Neptunus in mari est, quod ad terram potius quam ad caelum pertinet. Dis pater frater amborum terrenus deus esse perhibetur, superiorem
Abbreviated transcription (Latin):
ginib et ꝑ eas possidendis eciam stultis cordib
accutissimus uaro. uelut subtili disputatione
hos om̃s dõs in cęlum ec t̾ram redigere ac re¬
ferre conatur et non potest: fluunt de mani¬
b resiliunt. labuntur: et decidunt: Dicturꝰ
enim de feminis hoc est deab: q̃m inquit
ut pͥmo libro dixi de locis duo sunt pͥncipia
deorum animaduersa de cęlo et t̃ra a quo
dii partim dicunt᷑ cęlestes: partim trestres:
ut in suꝑioribꝰ initium fecimus acęlo. cum
diximus de iano. quem alii celum. alii dixe¬
runt eẽ mundum. sic de feminis scribendi
tale ac tantum patiatur ingenium. Ducit᷑
enim quadam ratione ueri simili celum eẽ.
qđ faciat t̾ram quȩ patiatur et ideo illi mas¬
culinam ium tribuit huic feminam et non at¬
tendit eum potius eẽ. qui hȩc facit qui utrũq
fecit. Hinc ctiam samotracum nobilia mistera
insuꝑiore libro sic interp̃tatur. eaq quȩ nec

Expanded text:
ginibus et per eas possidendis etiam stultis cordibus ginibus et per eas possidendis etiam stultis cordibus acutissimus Varro uelut subtili disputatione hos omnes deos in caelum et in terram redigere ac referre conatur? Non potest; fluunt de manibus, resiliunt, labuntur et decidunt. Dicturus enim \' de feminis, hoc est deabus: \'Quoniam, inquit, ut primo libro dixi de locis, duo sunt principia deorum animaduersa de caelo et terra, a quo di partim dicuntur caelestes, partim terrestres: ut in superioribus initium fecimus a caelo, cum diximus de Iano, quem alii caelum, alii dixerunt esse mundum, sic de feminis scribendi  molestiam tale ac tantum patiatur ingenium. Ducitur enim quadam ratione uerisimili, caelum esse quod faciat, terram quae patiatur, et ideo illi masculinam uim tribuit, huic rem femininam, et non adtendit eum potius esse qui haec facit, qui utrumque fecit. Hinc etiam Samothracum nobilia mysteria in superiore libro sic interpretatur eaque se, quae nec
Abbreviated transcription (Latin):
consecratione mollium. festis impurdrum
obscenorumq ludorũ. unum uerum dm̃ id
est om̃is animȩ corporisq creatorem colere
se quisq contendat: non ideo peccat quia
non ẽ. colendus quem colit. s quia colendũ
non ut colendus ẽ. colit. Qui uͦ et reb talib
idẽ turpib et scelestis. et non uerũ dm̃ idẽ.
uitiosam colit. siue illa sit anima. siue corpꝰ.
siue anima simul et corpus: is peccat indm̃
qđ et ꝓipso colit. qđ non ẽ ipse. et talib reb¬
colit qualib nec ipse colendus ẽ. nec non ip¬
se.S hi quonam modo idẽ. quam turpit̃
nefarieq coluerint : in ꝓmptu ẽ. Quid autẽ
uł quos coluerint eẽ. obcurum: nͥ eorum testa¬
retur historia. ea ipsa que fęda et turpia
confirentur numinib t̾ribiliter exigentib
reddita. Unde remotis constat ambagib ne-¬
farios demones atq immundissimos sp̃s hac
omini ciuili theologia inuisendis stolidisima¬

Expanded text:
consecratione mollium, festis inpurorum consecratione mollium, festis inpurorum obscenorumque ludorum unum uerum Deum, id est omnis animae corporisque creatorem, colere se quisque contendat: non ideo peccat, quia non est colendus quem colit, sed quia colendum non ut colendus est colit. Qui uero et rebus talibus, id est turpibus et scelestis, et non Deum uerum, id euitiosam colit, siue illa sit anima siue corpus siue anima simul et corpus. bis peccat in Deum, quod et pro ipso colit, quod non est ipse, et talibus rebcolit, qualibus nec ipse colendus est nec non ipse. Sed hi quonam modo, id est quam turpiter nefarieque coluerint, in promtu est; quid autem uel quos coluerint, esset obscurum, nisi eorum testaretur historia ea ipsa, quae foeda et turpia confitentur, numinibus terribiliter exigentibus reddita; unde remotis constat ambagibus nefarios daemones adque inmundissimos spiritus hac omni ciuili theologia inuisendis stolidis ima
Abbreviated transcription (Latin):
ositati congruis significationibꝰ ageretur. eẽt
quidem dolendum non his uerum dm̃ annun.¬
tiariatq predicari. tantum aliquomodo fe¬
rendum tam feda et t̾urpia non fieri nec iubi
At nunc cum ꝓuero dõ quo solo aĩa se in ha-¬
bitante fit felix. nefas sit colere aut corpus
aut animã: quanto magis nefarium ẽ istasic̾
colere ut nec salutem nec genus humanum
corpꝰ aut anima colentis optineat. Quamobrẽ
si templo sacerdote sacrificio qđ uero dõ de-¬
betur colatur aliquod elementum mundi
uł creatus aliquis sp̃s. etiam si non immun¬
dus et malus: non ideo malum ẽ. quia illa
mala sunt quib colitur. s quia illa talia
sunt quib solus ipse colendus sit cui talis
cultus seruitusq debetur. Si autem stolidi¬
tate uł monstruositate simulachrorum.
sacrificiis homicidiorum. coronatione uiri¬
lium pudendorum. mercede stuprorum.
sectione membrorum. ab scisione genitaliũ

Expanded text:
ositati congruis significationibus ageretur, esset ositati congruis significationibus ageretur, esset quidem dolendum non his uerum Deum adnuntiari adque praedicari, tamen aliquo modo ferendum tam foeda et turpia non fieri nec iuberi; at nunc cum pro Deo uero, quo solo anima se inhabitante fit felix, nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus humanum corpus aut anima colentis obtineat! Quam ob rem si templo sacerdote sacrificio, quod uero Deo debetur, colatur aliquod elementum mundi uel creatus aliquis spiritus, etiamsi non inmundus et malus: non ideo malum est, quia illa mala sunt, quibus colitur, sed quia illa talia sunt, quibus ille solus colendus sit, cui talis cultus seruitusque debetur. Si autem stoliditate uel monstrositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, coronatione uirilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium,
Abbreviated transcription (Latin):
mundum. Istos uͦ dõs selectos uidemus quidẽ
strarentur merita. s ne occultarent᷑ opꝓbria
Unde eos magis fuisse homines credibile ẽ
sicut non solum poeticȩ littere uerunetiã
historicȩ tradiderunt. Ha qđ uirgilus ar
pͥmus ab ethereo uenit sacurnus oliapo. ar¬
ma iouis fugiens et regnis exul ad emptis. Et
quȩ ad hanc rem ꝑtinentia consecunt᷑ totam
deh oc euermerus pandit historiam. Qm
Amus inlatinum ueit eloquium. Ude quia
plurima posuerunt qui contra huiꝰ modi
ertores ante nos uł greco sermone uł latino
seripserunt: ñ in eo mͥ placuit immorari
Ipsas phisiologias cum considero. quib do.¬
eti et acuti homines has res humanas conan¬
tur uercere in res diuinas. nichil uideo nͥ
ad temꝑalia t̾renaq oꝑa naturamq corpore¬
am atq uisibilem uł etiam si inuisibilem
tam̃ mutabilem potusse reuocari: qđ nul¬
lo mͦ ẽ. uerus ds̃. hoc autem si saltem religi¬

Expanded text:
nitas. Istos uero deos selectos uidemus quidem nitas. Istos uero deos selectos uidemus quidem orum inlustrarentur merita, sed ne occultarentur obprobria; unde magis eos homines fuisse credibile est, sicut non solum poeticae litterae, uerum etiam historicae tradiderunt. Nam quod Vergilius ait: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo, Arma Iouis fugiens et regnis exul ademtis, et quae ad hanc rem pertinentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in Latinum uertit eloquium; unde quia plurima posuerunt, qui contra huius modi errores ante nos uel Graeco sermone uel Latino scripserunt, non in eo mihi placuit inmorari. Ipsas physiologias cum considero, quibus docti et acuti homines has res humanas conantur uertere in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terrenaque opera naturamque corpoream uel etiamsi inuisibilem, tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus Deus. Hoc autem si saltem religi
Abbreviated transcription (Latin):
tarum. Ut uͦ diuinis reb et honorib eisdem̃
imꝑantib et torquentib numinib adderent᷑
quid ẽ li crimendõrum. immou confessio de
moniorum et deceptionis eorum : Uerumil¬
lud qđ de abscisorum consectatio ne mater
Am̃ coli meruit non poetȩ confinxerunt s
hoiere magis qͣm canere maluerurt his ne
diĩs selectis quisq̃m consecrandus. ẽ. ut post
mortem uiuat beate. quib consecratus ante
mortem honeste non pocest uiuere tam fedis
suꝑ stitionib subdicus et immiuidis demonib
obligatus : S hȩc om̃ia inquit referuntur ad
mundum. Uideat ne potuis ad immundum.
Quid autem: Pigo ne potest ieferri ad mun¬
dum qđ eẽ demonstratur immundum.: Nos
autem animum querimus. qui uera religione
confisus. non tanqͣm dm̃ suum ad orec mun¬
dum: s tanqͣm opus dĩ ꝓpt̃ dm̃ laudet
mundum. et mundanis sordib expiatus
mundus ꝑueniat ad deum qui condidie

Expanded text:
tarum; ut uero diuinis rebus et honoribus eisdem tarum; ut uero diuinis rebus et honoribus eisdem imperantibus et extorquentibus numinibus adderentur, quid est nisi crimenmoniorum, et deceptio miserorum? Verum illud quod de abscisorum consecratione Mater deorum coli meruit, non poetae confinxerunt, sed horrere magis quam canere maluerunt. Hisne diis selectis quisquam consecrandus est, ut post mortem vivat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest vivere, tam foedis superstitionibus subditus et immundis daemonibus obligatus? Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Videat ne potius ad immundum. Quid autem non potest referri ad mundum, quod esse demonstratur in mundo? Nos autem animum quaerimus, qui vera religione confisus, non tanquam deum suum adoret mundum, sed tanquam opus Dei propter Deum laudet mundum; et mundanis sordibus expiatus, mundus perveniat ad Deum, qui condidit
Abbreviated transcription (Latin):
phibetur.S in saturnisacris. homines alienis ma¬
nib porius occidi: qͣm suis ab scidi potuerunt.
Deuorauit ille filios ut pocte fetunt et phisici
ex hoc intp̃tantur qđ uolunt: ut auten historia p¬
dit nerauit. s qđ ei peni suos filiossacrificarunt
non receꝑe romani. At uͦ ista magna dõrum mat̃
ecian romanis templis castratos intulit atq is¬
tam seuitiani iymam moremq seruauit. cre¬
dita uires adiuuare tomanoꝵ execando uiri¬
lia uirorum. Quid sunt ad hoc malum fuita
mereurii uenenis lasciua stupra. accurpitu¬
dmes cȩcerorum quȩ ꝓferremus de libris.
nͥ cotidic cintarentur et saltarentur intheatris:
S hec quid sunt ad tantum malum cuiꝰ mag¬
nitudo matri tantummͦ compecebat talium
dõrim. p̃sertim qđ illa dicuntur apoeciset
conficta. quasi poete id ediam finaxerint qđ
ea diis grata sunt et accepta. Ut gͦ cinerentur.
uł sriberentur. sit audatia uł petusantia poe¬

Expanded text:
perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis maperhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, necauit; sed quod ei Poeni suos filios sacrificati sunt, non recepere Romani. At uero ista Magna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitiam moremque seruauit, credita uires adiuuare Romanorum exsecando uirilia uirorum. Quid sunt ad hoc malum furta Mercurii, Veneris lasciuia, stupra ac turpitudines ceterorum, quae proferremus de libris, nisi cottidie cantarentur et saltarentur in theatris? Sed haec quid sunt ad tantum malum, cuius magnitudo Magnae Matri tantummodo conpetebat? Praesertim quod illa dicuntur a poetis esse conficta, quasi poetae id etiam finxerint, quod ea sint dis grata et accepta. Ut ergo canerentur uel scriberentur, sit audacia uel petulantia poe