comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit beor tͥ nidus astutiȩ: assyri cp¬
tiuũ te ducent. Uidet᷑ mͥ qã cyneum
ñ ualde cul pabiliter nominet. Ipse
ẽ enĩ cui et insuꝑioribꝰ dicebat saul
Discede de medio amalecha&e ñ ꝑcitiã
te: qͥa tu fecisti miscdiam mnisrł. eum
ascenderent de egipto. De hoc gͦ et nine
dr̃. qͥa ualida sit habitatio eiꝰ: si ponat
nidũ suũ in petra. Petra xp̃c ẽ. Sigͥ po
tiȩ eiꝰ. Beor. pater ẽ. balaam: qͥ potest
accipi in ꝑsona hereticoꝵ. ut hoc dicuu
deatur qđ saluus eẽ possit cyneus si po¬
nat in petra nidũ suũ. hoc ẽ. inxp̃oal¬
circũscribat astutia. Nam si hoc funt
nichil ei ꝓderit qđ in petra qͥ est xĩs̃
collocatus uidet᷑. Abassyriis eñi eap.¬
uabitur. malignis uidelicet uirtitibꝰ
quȩ eos captiuos ducunt. & in potetã
accipiunt. quos hereticus error mil
uerit. Uidetur sane scđm hanc exps¬
tionẽ quã de cyneo edidimꝰ. & conll.¬
pointer turbare sensũ. S sciendũ est.

Expanded text:
fuerit tibi Beor nidus astutiae, Assyrii captivum te ducent. Videtur mihi quod Cinaeum non valde culpabiliter nominet. Ipse est enim cui in superioribus dicebat Saul: Discede de medio Amalec, et non percutiam te, quia tu fecisti misericordiam in Israel, cum ascenderet de Aegypto. De hoc ergo et nunc dicitur, quia valida sit habitatio ejus, si ponat nidum suum in petra. Petra Christus est. Si tiae. Beor pater est Balaam, qui potest accipi in persona haereticorum: ut hoc dici videatur, quod salvus possit esse Cinaeus, si ponat in petra nidum suum, hoc est in Christo colcircumscribat astutia. Nam si hoc fuerit, nihil ei proderit, quod in petra, qui est Christus, collocatus videtur. Ab Assyriis enim captivabitur, malignis scilicet virtutibus quae eos captivos ducunt, et in potestatem accipiunt, quos haereticus erroribus involverit. Videtur sane, secundum hanc expositionem quam de Cinaeo edidimus, et conjunctio interturbare sensum. Sed sciendum est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑibit. Qd̃ ait initiũ gentiũ amalech.
certũ est. quia nullo pacto ad illum
qͥ tunc erat in carne amalech referri
possit: neq enĩ primꝰ erat antiqͥtatis
origine: sed ad inuisibilẽ amalech me-¬
lius refertur: qͥa declinando ppłos adeo.
et faciendo gentiles ex dĩ cultoribꝰ. ama¬
lech nominat᷑. & ideo recte initiũ gen¬
traria quȩ pͥma initium dederit ut
homines gentiles fierent imitando
dei in similitudinẽ ymaginis corrup¬
tibilis hominis. et uolucrũ. & quadrii
dei scriptũ est. initium xp̃s: sic econ¬
trario in ppło dei qͥ declinat adeo et
gentilis efficit᷑. initium ẽ. a malech.¬
Et sem̃ eoꝵ ꝑibit. Semen eoꝵ ẽ: per¬
suasio et doctrina qua docuert̃ homi¬
nes declinare adeo. Istud gͦ sem̃ malũ
et doctrina pessima. ñ ipsi in quibus
seminatũ est. ꝑibunt. Ipsi enĩ cũ con¬
uersi ingemuerint: salui erunt. Et
uide si non talis expositio etiã ilis co¬
uenienter obsistit. qui dm̃ legl ilar

Expanded text:
d ait, initium gentium Amalec, certum est, quia nullo pacto ad illum qui tunc erat in carne Amalec, referri possit. Neque enim primus erat antiquitatis origine, sed ad invisibilem Amalech melius referetur, qui declinando populos a Deo, et faciendo gentiles, ex Dei cultoribus Amalec nominatur. Et inde recte initium gentraria quae prima initium dederit, ut homines gentiles fierent, mutando in similitudinem imaginis corruptibilis homiDei scriptum est, initium Christus, sic, e contrario, in populo qui declinat a Deo et gentilis efficitur, initium est Amalecet, semen eorum peribit. Semen eorum est persuasio et doctrina, qua docuerunt homines declinare a Deo. Istud ergo semen malum, et doctrina pessima, non ipsi in quibus seminatum est, peribunt. Ipsi enim cum conversi ingemuerint, salvi erunt. Et vide, si non talis expositio, etiam illis convenienter obsistat, qui Deum legis velut
Abbreviated transcription (Latin):
& excidit caudã tuã. Om̃s qͥlaboralus̃
post te: tu aut̃ esuriebas & laborabas
& ñ timuisti dm̃. Obserua gͦ & inhis
qͦmͦ amalech obstitit isrł inuia: stam̃
ñ potuit caput eiꝰ abscidere. nͥ caudam
tantũ. idest. eos potuit obtinere quire¬
tro positi erant. qui ultimi sequebant
nec ea quȩ retro erant obliuiscentes ex¬
tendebant se ad ea quȩ inante st. Qidõ
puto qͥa dñs precipiebat in euangełis
dicens. Nemo mittens manũ suam ad
aratrũ. et retro aspiciens: aptus ẽ reg¬
no dĩ. & merito. Si enĩ retro qͥs inuent
fuerit in cauda: abscidet eũ amalei¬

Expanded text:
 excidit caudam tuam, omnes qui laborant post te. Tu autem esuriebas et laborabas, et non timuit Deum . Observa ergo et hic quomodo Amalec obstitit Israeli in via, sed tamen non potuit caput ejus abscindere, nisi caudam tantum, id est, in eos potuit obtinere, qui retro positi erant, qui ultimi sequebantur; nec ea quae retro erant obliviscuntur, extendebant se ad ea quae inante sunt. Et ideo puto, quia Dominus praecipiebat in Evangeliis dicens: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et retro respiciens, aptus est regno Dei . Et merito. Si enim retro quis intuens fuerit, in cauda abscindet eum Amale
Abbreviated transcription (Latin):
tpibunt. Qd ꝑsingula ꝑ parabolam
qui dr̃ balaam. legenti incutit pudo-¬
amn: ne quid in his quȩ dicunt᷑ non
uasi in parabola. s scđm litterã dictũ
uet. Ait gͦ. O quis uiuet. cũ fecerit
ndse Hic uitã non hanc cõmunẽ. sed
illam nominat quȩ scd̃m dm̃ est: & hoc
ẽ. qđ dicit. qͥa cũ hȩc omĩa fient. cum
oriet᷑ astrum ex iacob. & exurrexerit hõ
ex isrł.& deleuerit a malech. & semen eius
ꝑdiderit. hoc est. cũ aduenerit xp̃s. et
ydoloꝵ cultũ destruxerit. atq om̃ium
demonioꝵ subuerterit potestatẽ:⁊ quis
erit ille tam beatus. tam felix. qͥ hȩc ui¬
deat. hoc ẽ. qui sentiat et intelligat. et
credat qđ hȩc ita fecerit ds̃: Ꝙ exibunt
de manibꝰ cycioꝵ: & affligent assyrios:
Cycii interpretant᷑. plaga finis. Hi gͦ qui
conuersi ad dm̃. nec ñ axp̃o eruditi. pla¬
gam quȩ infine scłi impiis ueniet fugi¬
ent. ipsi affligent assyrios: hoc ẽ. hiqͥbꝰ
in agone pietatis positis conteret satha-¬

Expanded text:
ibunt. Quod per singula per parabolam loqui dicitur Balaam, legenti incutit pudorem, ne quid in his quae dicuntur, non quasi in parabola, sed secundum litteram dictum putet. Ait ergo: O quis vivet cum fecerit haec Deus? Hic vitam non hanc communem, sed illam nominat quae secunda est. Et hoc est quod dicit, quia dum haec omnia fient, cum orietur astrum ex Jacob, et surrexit homo de Israel, et deleverit Amalec, et semen ejus perdiderit, hoc est, cum advenerit Christus, et idolorum cultum destruxerit, atque omnium daemonum subjecerit potestatem, quis erit ille tam beatus, tam felix, qui haec videat, hoc est, qui sentiat et intelligat et credat, quia haec ita fecerit Deus? Venientde manibus Citiorum, et affligent Assyrios. Citii interpretantur plaga finis. Hi ergo qui conversi ad Dominum et a Christo eruditi, plagam quae in fine saeculi impiis veniet effugiunt, ipsi affligent Assyrios: hoc est, hi qui in agone pietatis positi conterent Sata
Abbreviated transcription (Latin):
locis memini amalech nominatũ. Sed
requirat᷑ fortassis utrũ duȩ gs̃ eiusdem
nominis habeant᷑: qm̃qͥdem & in catha¬
logo filioꝵ esaii & ducũ qͥ exipsius ge¬
neratione descenderant refert᷑ amalech.
Ita enĩ scͥptũ est. Istȩ st̃ generationes
esaii patris edom in monte seyr: & hȩc
nomina filioꝵ esau. Elyphar filiꝰ ada
uxoris esaũ: & raguel filius baasemath
uxoris esaii. Fuerunt aut̃ filii eliphat.

Expanded text:
locis Amalec memini nominatum. Sed requiratur fortassis, utrum duae gentes ejusdem nominis habeantur: quoniam quidem et in catalogo filiorum Esau, et ducum qui ex ejus genere descenderant, refertur Amalec. Ita enim scriptum est: Haec sunt autem generationes Esau patris Edom, in monte Seir. Et haec nomina filiorum ejus: Eliphaz filius Adae uxoris Esau; Raguel quoque filius Basemath uxoris ejus. Fueruntque filii Eliphaz:
Abbreviated transcription (Latin):
Hic gͥ amalech. filius extitit elipha⁊ pͥ¬
mogeniti filii esaũ: natus exconcubina
nomine thamna. Uerũ redeamꝰ ad pri¬
mã de amalech commemorationẽ. ubi
hi qͥ reuersi st̃ & conuenert̃ ad fontem
iudicii. qͥ nominat᷑ cades. interfeceruss
om̃s principes amalech. Cades enĩ. in¬
clinans ppłm. Igit᷑ hi qui reuertunt᷑
ad scm̃. & conuertunt se ad scĩficationẽ.
interficiunt & oppͥmunt amalech: illũ
scilicet qͥ ablingit ppłm. uel declinat
dubio principatus: aduersus quos scĩs
ẽ colluctatio. Aduersus pͥncipatꝰ enĩ
et potestates. et mundi huiꝰ rectores:
sunt eis agones. Quos tamen suꝑare
ñ potert̃: nͥ conuertant᷑ ad scĩmoniã
Inipsa tam̃ sc̃imonia quȩ est. cades:
fons est. iudicii. Omĩs aut̃ qui se ad scĩ¬
moniam conuertit: habet semꝑ ante
oculos suos fontẽ iudicii. Prospicit enĩ
diem iudicii: & purificato corde tã maloꝵ
penas. quã pioꝵ beatitudines contuetur:
rũ ꝓsternit & deicit. Si qui aut̃ non se

Expanded text:
Hic ergo Amalec, filius fuit Eliphaz primogeniti filii Esau, natus ex concubina nomine Thamna. Sed redeamus ad primam de Amalech commemorationem, ubi qui reversi sunt et venerunt ad fontem judicii, qui vocatur Cades, interficient omnes principes Amalec. Cades inlum. Igitur hi qui revertuntur ad sanctum et convertunt se ad sanctificationem, interficiunt et perimunt Amalec, illum scilicet qui ablingit populum, vel declinat dubio principatus, adversus quos sanctis est colluctatio. Adversum principatus enim et potestates, et mundi hujus rectores, sint eis agones: quos tamen superare non poterunt, nisi convertantur ad sanctimoniam. Ipsa sanctimonia tamen, quae est Cades, fons est judicii. Omnis enim qui se ad sanctimoniam convertit, habet semper ante oculos suos fontem judicii. Prospicit enim judicii diem, et purificato corde tam malorum poenas, quam piorum beatitudines contuetur. s prosternit et dejicit. Si qui autem non se
Abbreviated transcription (Latin):
faciet ppło tuo. Et hoc mͦ constare mͥ
uisũ est. posse qđ dicit. consilium tͥ
do qͥd facturus ẽ. ppłs iste ppło tuo:
hoc ẽ. consilium dei enuncio tͥ. et
manifestũ facio. Reqͥrenti sane mͥ
sicubi forte in diuinis scripturis sub
hoc sermone simile aligiuid dictũ posset
occurrere: uisũ est etiã illud similiter
aduertendũ qđ apłs ait. Quis eni cog
patrẽ nisi filius. & cui uoluerit filiꝰ reue¬
lare: Qid est. gͦ aliud scire patrẽ:: nisi
scire et consiliũ ipsius et sensũ: s ꝙ sp̃s

Expanded text:
stare mihi visum est posse quod ait: Consilium tibi do, quid facturus est populus hic populo tuo, hoc est consilium Dei enuntio tibi et manifesto. Requirenti sane mihi, sicubi forte in Scripturis divinis sub hoc sermone simile aliquid dictum possit occurrere, visum est etiam illud similiter advertendum quod Apostolus ait: Quis enim cogPatrem nisi Filius, et cui voluerit Filius revelari? Quid est ergo aliud scire Patrem, nisi scire consilium ejus et sensum? Sed et S
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdet lib̾atũ de ciuitate. Non in hoc
solũ. s in omĩ pene ꝓpħico stilo. quȩ di¬
cunt᷑ in uoluto satis & obscuro sermo¬
ne dicunt᷑. Non eñĩ placuit sc̃o sp̃ui qͥde
his scribi uoluit. ut palam he
rentur. ẜ ita puidit ut cũ pubsben
beri uideantur. sermonũ tamenoss¬
curitate recondita. in archanis qus
et insecretis obtecta conseruent᷑ su

Expanded text:
det liberatum de civitate. Nec in hoc solum, sed in omni pene prophetico stylo quae dicuntur, involuto satis et obscuro sermone dicuntur. Non enim sanctos sprevit, qui de his scribi voluit, ut palam haeerentur; sed ita providit, ut cum publice habere videantur, sermonum tamen obscuritate condita in arcanis, et in secretis obtecta serventu
Abbreviated transcription (Latin):
mauerunt.S mouet me qđ de ipsa
li postea quã dictũ est. in euangłio
precesserit magos usq in bethleem.
a uel euanuerit. aut assumpta sit:
taliquid om̃ino de hoc narratio euan¬
ira de signauerit: s hoc tantũ dixe-
qͥa uenit &. stetit supͣ ubi erat puer:

Expanded text:
raverunt. Sed movet me quod ipsa stella posteaquam dictum est in Evangelio, quia praecesserit magos usque ad Bethlehem, inde vel evanuerit, aut assumpta sit, aut aliquid omnino de hoc narratio evangelica designaverit, sed hoc tantum dixerit, quia venit et stetit supra ubi erat puer.
Abbreviated transcription (Latin):
dei: ita & stellã quȩ uenit & stetit
eũ. accipiendũ puto qđ sic steterit
sum ut nũquã inde mota sit: et
ideo deitatis indicium illam stellã fuisse
opinor. Unde et ordo ꝓpħiȩ hȩc eadem con-¬
sequenter demonstrat. cũ de deitate qͥde
eius loquit᷑ dicens. oriet᷑ stella ex iacob
de humana uͦ natura. & exurget homo
de isrł: ut inutroq et scđm diuinitatẽ.

Expanded text:
Dei: ita et stellam, quae venit et stetit super eum, accipiendum puto, quod sic steterit super eum, ut nunquam inde mota sit, et ideo deitatis ejus indicium illam stellam fuisse opinor. Unde et ordo prophetiae haec eadem consequenter ostendit, cum de deitate quidem ejus dicit: Orietur stella ex Jacob, de humana vero natura, et exsurget homo de Israel. ut i
Abbreviated transcription (Latin):
appareat. Et uastabit principes moab
Moab qͥdem ẽ. gens. cuiꝰ pͥncipes ñ aliõ
eẽ quã sp̃ales nequitias. & pͥncipatꝰ illos
ad uersum quos nob̾ semꝑ luctamen est.
intelligimꝰ. Hos gͦ homo iste ex isrł uasta¬
uit: cũ ex uit pͥncipatus & potestates. &
affixit illos cruci suȩ sc̃e. Neq enĩ poterat
saluare moabitas. et ad agnitionẽ dei ꝑ¬
ducere: nͥ pͥncipes illos qui in eis dñatio¬
nem impietatis maliciose tenuert̃. de¬
uastasset. & predabit᷑ in qͥt om̃s filios sech
Seth filius ẽ. adam: de quo eua dixit cũ
natus ẽẽt. suscitauit enĩ mͥ ds̃ sem̃ aliud
ꝓ abel. quẽ interfecit cayn. Iste ẽ. gͦ seth.
so hoc mundo ducit᷑. Nam de cayn qui
nati fuerant. diluuio ꝑierunt. Filii ergo
st̃ sech: homines om̃s qui in hoc mundo
sunt. & enĩ cũ hoc dr̃. depredabit᷑ om̃s
filios seth: predã sic accipe sicut in suꝑio¬

Expanded text:
Moab. Moab quidem gens est, cujus principes non alios esse quam spiritales nequitias et principatus illos adversum quos nobis luctamen est intelligimus. Hos ergo iste homo ex Israel vastabit, cum exuet principatus et potestates, et affiget illos cruci suae. Neque enim poterat salvare Moabitas, et ad Dei agnitionem perducere, nisi principes illos, qui in eis dominationem impietatis tenuerant, devastasset. Et praedabitur omnes filios Seth. Seth filius est Adam, de quo Eva dixit cum natus esset: Suscitavit enim mihi Deus semen aliud, pro Abel quem occidit Cain . Iste est ergo Seth, in hoc mundo ducitur genus. Nam de Cain, qui nati fuerant, diluvio perierunt. Filii ergo sunt Seth omnes homines qui in hoc mundo sunt. Et cum dicitur, depraedabit omnes filios Seth, praedam sic accipe, sicut in superio
Abbreviated transcription (Latin):
troierit. & om̃is isrł saluari inepl̃
 eum ostendent. & tunc eum bea¬
abunt. quẽ modo blasphemant:
ũ hoc tempus in quo hȩc futura
non appropinquat: longe enĩ est.
mipso scłi fine sꝑandũ est. & idõ ait.

Expanded text:
rit, et omnis Israel salvari incipiet, tunc eum ostendent, et tunc beatificabunt, quem modo blasphemant. Sed hoc tempus in quo haec futura sunt, non appropinquat: longe enim est, et in ipso saeculi fine sperandum. Et ideo ait:
Abbreviated transcription (Latin):
regno eiꝰ. Exhis gͦ om̃ibꝰ potest intels
quomͦ et balaã dixerit de semet iplo¬
&e qͥ scit scientiã excelsi: scilicet quatius
intelligat᷑ qd̾ origo totius sapientie¬
scientiȩ ab ipso ceꝑit exordium: uitioas
humanȩ malitiȩ aspirantibꝰ &e subripi¬
entibus etiã demonibꝰ inꝑniciem uer¬
sast̃. quȩ ꝓutilitate concessa st̃. her de
eo qd̾ dixit sciens scientiã excelsi anob¬

Expanded text:
regione. Ex his ergo omnibus potest intelligi, quomodo et Balaam dixerit de semetipso: Qui scit scientiam Excelsi, scilicet ut intelligatur, quod origo totius scientiae, ab ipso acceperit exordium; vitio autem humanae malitiae aspirantibus et subripientibus etiam daemonibus, in perniciem versa sunt quae pro utilitate concessa sunt. Haec de eo, quod dixit, Sciens scientiam Excelsi, a nob
Abbreviated transcription (Latin):
erant in om̃i regno eiꝰ. S hȩc qͥdẽ in exẽplaribꝰ
hebreoꝵ uͦ codicibus aliquid etiã uehem̃¬
tius repperi. Quibꝰ ꝗͣuis non utam᷑: tam̃
cognoscendi gr̃a dicemus etiã quȩ ibile¬
gimus. Dedit eis ds̃ inquit intellectũ. et
prudentiã in om̃i gramaticali sapientia:

Expanded text:
rant in omni regno ejus . Haec quidem in exemplaribus vero codicibus, aliquid etiam vehementius reperi, quibus quamvis non utamur, tamen agnoscendi gratia dicemus etiam ibi quod legimus: Dedit, inquit, eis Deus intellectum et prudentiam in omni grammatica sapientia:
Abbreviated transcription (Latin):
mus ea quȩ indamele seript de ipso
daniele. & de tribus amicis eiꝰ quos na-¬
huchodonosor rex tribus annis erudi-¬
endos contradidit ⁊ uolens eos in sua id
ẽ in patria. babilonioꝵ sapientia scien¬
tissimos fieri. Ibi gͦ scriptũ est. qm̃ dedit
prudentiã in om̃i arte gramatica: et
ꝙ uisione. et somnis: & erant apud¬

Expanded text:
mus ea quae in Daniele scripta sunt, de ipso Daniele et tribus amicis ejus, quos Nabuchodonosor rex tribus annis erudiendos tradidit, volens eos in sua, id est patria Babyloniorum sapientia scientissimos fieri. Ibi ergo scriptum est: Dedit, prudentiam in omni arte grammatica; et, visione et somnis . Et p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ det etiã animã qui desideria eiꝰ refte¬
nat. qͥ cupiditates eiꝰ resecat. qͥ luxurã
eiꝰ resolutionẽq castigat. & innull
prorsus facit uoluntatẽ suã: & phis
est. ducere. Simile aut̃ huic dicto

Expanded text:
ideria ejus refrenat, qui cupiditates ejus resecat, qui luxuriam ejus resolutionemque castigat, et in nullo prorsus facit voluntatem suam, sed voluae in Christo est, ducere. Simile autem huic dicto
Abbreviated transcription (Latin):
met ipsũ sepe reqͥrens nullũ potui
exitũ inuenire sententiȩ. utrũ hoc qd̃
ait consilium tͥ do. cõmuni & usitato
more dictũ putemꝰ. S illud magis uidi
cẽ conueniens qd̃ ait. consilium tͥ do:
ut ita dixisse intelligat᷑. Consilium di¬
uinũ qđ in nouissimis diebꝰ ad implen¬
dum ẽ. mͥ nunc reuelatũ ad aꝑio tibi.¬

Expanded text:
 requirens, nullum puto exitum invenire sententiae. Sed hoc quod ait, consilium tibi do, communi et usitato more dictum putemus. Sed illud magis vidi esse conveniens, quod ait, consilium tibi do, ut ita dixisse intelligatur: Consilium divinum, quod in novissimis diebus implendum est, nunc mihi revelatum, a
Abbreviated transcription (Latin):
deinde & quomͦ dignũ erit tantũ stid
intelligi de balaam ut sciat scientiam
scandalũ mitteret corã filiis isrł. ut
manducarent inmolata & fornicaren¬
tur: Uix enĩ de sc̃ĩs ꝓpħis aut apłis it
ueniet aliqͥs dictũ: quia sciant scientiã
excelsi. Quãuis enĩ paulus dixert au¬
disse se uerba in enarrabilia quȩ non
habere se scientiã excelsi. Propt̃ qued
diligentiꝰ intendamꝰ si forte dignusl¬

Expanded text:
e. Quomodo dignum erit tantum istud intelligi de Balaam ut sciat scientiam scandalum mitteret coram filiis Israel, ut manducarent immolata et fornicarentur. Vix enim de sanctis prophetis aut apostveniet aliquis dictum, quia scientiam sciant Excelsi: quamvis Paulus dixerit, audisse se verba, inenarrabilia, quae non habere scientiam Excelsi. Propter quod diligentius intendamus, si forte dignu
Abbreviated transcription (Latin):
cturus esset ppło balac. uł ceteris genti¬
bus: & qd̾ inuirtute faciat. ita ut non
relinquat ex urbe moab ullũ qͥ salius
fiat. S et ꝓpħia nichilominꝰ quã de
xp̃o coniungit in consequentib et dicit.
uideret᷑ posita. si scriptũ esset. ueni & pro¬
pheto tͥ. Nunc aut̃ quid dicemꝰ ad hȩc qͥa

Expanded text:
cturus esset populo Balac, vel caeteris gentibus; et quod in virtute faciet, ita ut non derelinquat ex urbibus Moab ullum qui salvus fiat. Sed et prophetia nihilominus quam de Christo conjungit in consequentibus et dicit: r posita videtur, si scriptum esset: Veni et propheto tibi. Nunc autem quid dicemus ad hoc q
Abbreviated transcription (Latin):
qurere inscripturis diuinis quibꝰ
lacis. aut quo in tẽpore. nom̃ ama¬
hsriptũ sit: quo uel exgermine ge
usgens ista descendat. Facilius enĩ
nunt. ut expugnarent quatuor reges
ngnabant in sodomis: post aliquanta

Expanded text:
requirere in Scripturis divinis, quibus in locis vel quo in tempore, nomen Amalec scriptum sit, quo vel ex genere gens ista descendat. Facilius enim erunt ut expugnarent quatuor reges qui regnabant in Sodomis, post aliquanta ita
Abbreviated transcription (Latin):
locũ meũ. Sciens balaam qđ ñ sibi ꝑ
mi nistros solitos responsa deferren¬
tur. sed abeo qͥ habet om̃ium potes¬
tatẽ. recte uidet᷑ ꝓtestatus ñ posse se uer¬
bũ dñi pretergredi: & facere illud pu¬
sillũ siue magnũ apud semet ipsũ. Non
enĩ ille loquebat᷑ qͥ posset sacrificiis et
munerib ꝑmutari: s ille erat apud
quẽ non ẽ cõmutatio. nec mutationis¬
ẽ. umbra. Et idõ non potest sacerdos.
mercede mutari: ubi ds̃ muneribꝰ non
mouet᷑. Discessurus tam̃ balaam: inci¬
pit iterũ ꝓpħare & dicere. Ueni consi¬

Expanded text:
l boni. Sciens Balaam quod non sibi per ministros solitos responsa deferrentur, sed ab eo qui habet omnium potestatem, recte videtur protestatus, non posse verbum Domini transgredi, et facere illud pusillum et magnum apud semetipsum. Non enim ille loquebatur ei, qui posset sacrificiis et muneribus permutari; sed ille erat, apud quem non est commutatio, nec commutationis umbra. Et inde non potemercede mutari, ubi Deus muneribus non movetur. Discessurus tamen Balam incipit iterum prophetare. Et dicit: Consi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. carnis natura in hereditatis societa¬
tẽ uocabit᷑. cũ isrł anima uidelicet
facta fuerit in uirtute. & decenter fu¬
erit repleta uirtutibꝰ. Si enĩ anima ñ
ueniat ad uirtutes. s inignauia ꝑseuẽ¬
ret: nec caro ad hereditatẽ ꝑueniet. s
ad udiciũ illiꝰ qͥ potest & animã & corpꝰ

Expanded text:
, hoc est carnis natura, in haereditatis societa, hoc est carnis natura, in haereditatis societatem vocabitur, cum Israel anima videlicet facta fuerit in virtute, et decenter fuerit repleta virtutibus. Si enim anima non veniat ad virtutes, sed in ignavia perseveret, nec caro ad haereditatem veniet, sed ad judicium illius, qui potest animam et corpus
Abbreviated transcription (Latin):
conscriptũ est. Qm̃ ascendens xp̃s in al-¬
tũ. captiuã duxit captiuitatẽ: captiui¬
tatem scilicet illã humani generis quam
diabolus ad ꝑditionẽ ceꝑat. iste rursus
captiuã duxit. & amorte reuocauit ad
uitã. Utinã gͦ et me captiuũi habeat sẽꝑ
iħc. et me ducat in predã suã: & ego te¬
near eiꝰ uinculis alligatus. ut ego dici
merear uinctus xp̃i iħu. sicut paulus
tas esaii. inimicus eiꝰ. Edom idem ẽ. qui
et esaii: hic scdm historiã qͥdem inimi¬
cus est. isrł. S in aduentu inquit xp̃i
etiã ipse hereditati eiꝰ sociabit᷑: hoc est.
recipiet᷑ ad fidem nec excludet᷑ ab here¬
ditate xp̃i. Si uͦ sp̃aliter aduertamus:
edom caro intelligit᷑ quȩ aduersatur
sp̃ui. et est eiꝰ inimica. In aduentu gͦ
xp̃i cũ subiecta fuerit caro sp̃ui: per
resurrectionis fidem etiã ipsa ad here¬
ditatẽ ueniet. Non enĩ sola anima. s
et caro quȩ aliquando fuerat inimica:
ꝑobedientiã sp̃s consors futurȩ heredi-¬

Expanded text:
 ascendens in altum, captivam duxit captivitatem . Captivitatem scilicet illam humani generis, quam diabolus ad perditionem ceperat, iste rursus captivam duxit, et a morte revocavit ad vitam. Utinam ergo a me captivum habeat semper Jesus, et me ducat in praedam suam, et ego tenear ejus vinculis alligatus, ut et ego dici merear vinctus Christi Jesu, sicut Paulus tas Esau inimicis ejus . Edom idem est qui et Esau. Hic secundum historiam quidem inimicus est Israel, sed in adventu, inquit, Christi etiam ipse haereditas ejus erit: hoc est recipietur ad fidem, nec excludetur ab haereditate Christi. Si vero spiritaliter advertamus, Edom caro intelligitur, quae adversatur spiritui, et est ejus inimica. In adventu ergo Christi, cum subjecta fuerit caro spiritui per resurrectionis spem, etiam ipsa ad haereditatem veniet. Non enim sola anima, sed et caro, quae aliquando fuerat inimica, per obedientiam spiritus consors futurae haeredi
Abbreviated transcription (Latin):
difficilis intellectus. Uideamꝰ tamensi
forte hoc modo poterit explanar
Ciuitatẽ hic mundũ hunc inteliganꝰ:
sicut et in eugłiis dr̃. de luxuriosofils
qͥ dissipauit substantiã patrissui. qu
accessit etiã inquit ad quendã pͥmariũ
ciuitatis in regione illa. aquo receptꝰ
in agrum mittit᷑ porcos pascere. Q hex
dus hic intelligit᷑. Igit᷑ de hac euitate
liberatũ hoc ẽ. quẽ lib̾at xp̃c: de hoc
mundo ꝑdit eum. Dicit enĩ ei. qͥa qui
ꝑdit animã suã ꝓpter me: saluã facit
eam. Salutari gͦ ꝑditione ꝑdet ds̃ eum
quẽ de istius mundi ciuitate libauerit
Et nos itaq si ad uerã salutẽ uenire uo¬
lumus. &. de hoc mundo lib̾ari: ꝑdere¬
debemꝰ animas nr̃as ꝑditione utili et

Expanded text:
debitur intellectus. Videamus tamen, si forte hoc modo poterit explanari. Civitatem hunc mundum intelligamus, sicut et in Evangeliis dicitur de luxurioso filio, qui dilapidavit substantiam patris, quia accessit, inquit, ad quemdam primarium civitatis in regione illa, a quo receptus in agrum mittitur porcos pascere . Et haec dus hic intelligitur. Igitur de hac civitate liberatum, hoc est quem liberat Christus, de hoc mundo perdet eum. Dicit enim ei: Quia qui perdit animam suam propter me, salvam faciet eam . Salutari ergo perditione perdet Jesus, cum quem de hujus mundi civitate liberavit. Et nos itaque, qui ad salutem venire volumus, et de hoc mundo liberari, debemus animas nostras perditione utili et
Abbreviated transcription (Latin):
nia oꝑa fabrilia. & in ligno. ut
tur scdm om̃ia oꝑa ad quȩ ego d̃e-
ium.S et heliab filium achisamech
ribu dan. et dedi in cor om̃i pru-¬
aenti intellectũ. ut faciant omĩia quȩ
constitui tibi. Considera gͦ et exhis om̃ib
quomͦ adño est. sapientia fabrilis. siue
in auro siue in argento. siue in alia qua¬
eũq materia. uel etiã textrilis sapientia.
et uide qm̃ iure dici de his om̃ib potest
qd hoꝵ scientia ab excelso sit. Qd si fabri

Expanded text:
omnia opera fabrilia: et in ligno ut omnia opera fabrilia: et in ligno ut operetur secundum omnia opera ad quem ego dedi eum. Sed Eliab filium Asismat ex tribu Dan: et dedi in cor omni prudenti intellectum, ut faciant omnia quae constitui tibi . Considera ergo ex his omnibus quomodo a Domino sapientia fabrilis, sive in auro, sive in argento, sive in alia quacunque materia, vel etiam textrini sapientia: et vide quod a jure dici de his omnibus potest, quod horum scientia ab excelso sit. » De tri
Abbreviated transcription (Latin):
iu alia ẽ. ꝑ quã falsa scientia cõmen¬
ur: nͥ in ipso libello in consequentib¬
nt᷑. ñ est sapientia malitiȩ discipli¬
topter qđ utiq docet qͥa om̃is dis¬
dna quȩ falsũ aliqͥd asserit. etiam si
hemens uideat᷑. &. ueri similis. &. quȩ
iuerti difficile possit: tam̃ nequaꝗͣ
ĩ mundi scientia ad sapientiȩ titulũ
dit applicari. Qd ẽ. gͦ qđd ait. om̃is
pentia adño deo ẽ: Ille mͥ sensus esse¬
letur: qͥa om̃is ꝑitia quȩ uel erga
tẽ aliquã humano usui necessaria
bit᷑. uł cuiꝰlibet rei scientia. sapien-
aicat᷑ adño data. Deniq apud iol
ptũ est. Qͥs dedit mulierib texendi
ientiã. & uarietatis disciplinã: Sed
mexodo locutus ẽ. inquit dñs ad
iysen dicens. Ecce nominatĩ uocaui
ilehel filium uri. filii iari. extribu
li: et repleui eũ sp̃u diuinȩ sapien
et intellectus et disciplinȩ: quati
sinom̃i oꝑe intelligat. & sit archi¬
iis ad oꝑandũ argentũ. et aurum.

Expanded text:
si qua alia est, per quam falsa scientia commendatur: nisi in ipso libello in consequentibnon est enim sapientia malitiae disciplina. Per quod utique docet, quia omnis disciplina quae falsi aliquid asserit, etiam si vehemens videatur, et veri similis, et quae subverti difficile possit, tamen nequaquam hujusmodi scientia ad sapientiae titulum debeat applicari. Quid ergo est quod ait: Omnis sapientia a Deo est? Illud mihi sensisse videtur, quia omnis peritia, quae vel erga artem aliquam usui humano necessaria habetur, vel cujuslibet rei scientia, sapientia dicatur a Domino data. Denique apud Job scriptum est: Quis dedit mulieribus texendi scientiam, et varietates disciplinarum? Sed et in Exodo: Locutus est, inquit, Dominus ad Moysen dicens: Ecce vocavi nomielehel filium Uri, filii Hor ex tribu Juda, et replevi eum spiritu divino sapientiae, et intellectus, et disciplinae, ut in omni opere intelligat, et sit architectus ad operandum argentum, et aurum,
Abbreviated transcription (Latin):
et balac intellexerit ñ iam demo
ministerio decipi balaam s dĩ uir-
ad meliora transferri: &e idõ dicit.
fiaudauit te honore. S hec quȩ
ua st transcurrentes: ad sequentia
ueniamus. et dix̃ balaã ad balac. Honne¬
nunciis tuis quos misisti ad me locutus
mũ suã argento & auro. ñ potero trans¬

Expanded text:
et Balac intelligerit non jam daemonum ministerio decipi Balaam, sed Dei virtute ad meliora transferri: et ideo dicit, Dominus privavit te honore. Sed haec quae plana sunt transcurrentes, ad sequentia veniamus. Respondit Balaam ad Balac: Nuntiis tuis quos misisti ad me dixi: mum suam argenti et auri, non potero
Abbreviated transcription (Latin):
limus in patre: s atq utinã tunc
sũ ꝑ incredulitatẽ factũ sit. si cessa¬
tĩ sit uͦ postquã credimꝰ. Sic gͦ etiã
n matre contaminam᷑: si credentes
trẽ neq in matrẽ contaminatus est:
et de scĩs ñ exibit. Fuert̃ quidẽ non¬

Expanded text:
am tunc solum per incredulitatem factum sit, cessatum vero sit postquam credidimus! Sic ergo etiam in matre contaminamur, si credentes tre, neque in matre contaminatus est. Et de sanctis non exibit. Sed nec po
Abbreviated transcription (Latin):
ñ accipiet. Si quis nr̃m peccauerit
abiectus est. etiã si non abiciat᷑ ab ep̃o:
siue qđ lateat. siue qđ interdum ad
grãm iudicet᷑: eiectus est tam̃ ipsa
conscientia peccati: nec ꝓdest homi
tuã tanquã abiectã non recipiat in
pleuit peccatũ: tam̃ hoc ip̃so quod
cogitauit. qđ uoluit. qđ optauit.
etiã si ñ ammisit polluta est: & a
magno pontifice ñ eligit᷑. Ualde enĩ
purã. ualde mundã. et sincerã re-¬
quirit animã quã sibi iungat: qͥa
qui se uunxerit dño unus sp̃s est:
Unde etiã ostendit᷑ ad quid sint
differentiȩ peccatoꝵ: & qui pecca¬
uerit peccatũ ad mortẽ. abiectꝰ sit:
qui aut̃ non peccat ad mortẽ. s infe-¬
rius aliquid. pollutꝰ sit. Sponsa enim
xp̃i. neq abiecta. neq polluta potest
eẽ: s uirgo. incontaminata. in corrup¬

Expanded text:
t. Si quis nostrum peccaverit, abjectus est, etiam si non abjiciatur ab episcopo, sive quod liceat, sive quod interdum ad gratiam judicetur, ejectus est, tamen ipsa conscientia peccati, nec prodest homin tanquam abjectam non recipiat in plevit peccatum, tamen hoc ipso quod cogitavit, quod voluit, optavit, etiam si non admisit, polluta est, et a magno pontifice non eligitur, valde enim puram, valde mundam, et sinceram requirit animam, quam sibi jungat: Quia qui se junxerit Domino, unus spiritus est . Unde etiam ostenditur hoc, quod sint differentiae peccatorum. Qui peccaverit peccatum ad mortem, abjectus sit. Qui autem non peccat ad mortem, sed inferius aliquid, pollutus sit. Sponsa autem Christi neque abjecta, neque polluta potest esse, sed virgo incontaminata, incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
ta. S et meretricẽ non accipiet. Quȩ
ẽ anima meretrix: quȩ adse recipit
amatores. de quib dicit ꝓpħa: mere¬
tricata es post amatores tuos. Qui st̃
desideriũ capiunt pulchritudinis eiꝰ:
Pulchra namq adeo creata est ani¬
ma: & satis decora. Audi quomͦ ipse
ds̃ dicit. Faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ
et similitudinẽ nr̃am. Uide cuiꝰ decõ¬
ris. cuiꝰ pulchritudinis est. anima
Imaginẽ habet & similitudinem dĩ
Hanc pulchritudinẽ contrariȩ po¬
testates aspiciunt: id est diabolus et
angłi eiꝰ concupiscunt speciem: &e qͥa
cupiunt cũ ea. Si gͦ susceꝑis ohomo
in cubili animȩ tuȩ. adulterũ dia¬
bolũ: meretricata est anima cũ dia¬
bolo. Si receꝑis angłos eiꝰ: si sp̃s diuer¬
sos qͥ peccare te suadent: meretrica¬
ta est cũ eis anima tua. Si sp̃s irȩ. si
inuidiȩ. si suꝑbiȩ. si impudiciciȩ. in¬
gressus fuerit ad animã tuã. et rece¬
pis eũ: consenseris ei loquenti in cor¬

Expanded text:
a. Sed et meretricem non accipiet. Quae est enim anima meretrix? quae ad se recipit amatores, de quibus dicit Propheta: Meretricata es, post amatores tuos. Qui sunt desiderium capiunt pulchritudinis ejus? Pulchra namque a Deo creata est anima, et satis decora. Audi quomodo ipse Deus dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram , vide cujus decoris, cujus pulchritudinis est anima. Imaginem habet et similitudinem Dei. Hanc pulchritudinem contrariae potestates cum aspiciunt, id est, diabolus et angeli ejus, concupiscunt speciem ipsius. cupiunt cum ea. Si ergo susceperis, o homo, in cubili animae tuae adulterum diabolum, meretricata est anima tua cum diabolo; si receperis angelos ejus, si spiritus diversos, qui peccare te suadeant, meretricata est cum eis anima tua. Si spiritus irae, seu invidiae, si superbiae, si impudicitiae ingressus fuerit ad animam tuam, et receneris eum, consenseris ei loquenti in cor
Abbreviated transcription (Latin):
S uteri materni: Omĩs gͦ homo in
pare et matre polliitus est: solus uͦ
se dñs m̃s. in hac generatione mun-¬
ais ingressus est. In matre ñ est pol-¬
litus: ingressus ẽ enĩ corpꝰ inconta-¬
minatũ: ipse et enĩ erat. qͥ & dudũ
psilomonẽ dixerat. Magis aut̃ cum
tẽm bonꝰ: ueni ad corpꝰ incoinqͥnatũ:
slon ẽ gͦ contaminatꝰ in matre: sed
ne in patre quidẽ. Nichil enĩ ioseph
ingeneratione eiꝰ pret̃ ministerii pres-¬
uterat affectũ: unde & ꝓfideli mini-¬
sterio. patris ei uocabulũ scriptura
concessit. Sic enĩ maria ipsa dixit in
eugłio. Ecce ego & pat̾ tuus dolentes:
querebamꝰ te. Sic gͦ solus est hic sacer¬
dos magnꝰ: qͥ neq in patre pollutꝰ sit.
neq in matre. Uideamꝰ aut: si adhuc
posumꝰ aliquid sublimiꝰ. & ꝓ dignitate
tanti pontificis inuenire. Pat̃ om̃iũ

Expanded text:
s circumdatur. Omnis ergo homo in patre et matre pollutus est, solus vero Jesus Deus meus in hac generatione mundus ingressus est, et in matre non est pollutus. Ingressus est enim corpus incontaminatum, ipse enim erat qui et dudum per Salomonem dixerat: Magis autem cum essem bonus, veni ad corpus incoinquinatum . Non est ergo contaminatus in matre, sed ne in patre quidem. Nihil enim Joseph in generatione ejus praeter mysterium praestitit et affectum, unde et pro fideli ministerio patris ei vocabulum Scriptura concessit. Sic enim Maria ipsa dicit in Evangelio: Ecce ego et pater tuus dolentes quaerebamus te . Sic ergo solus est hic sacerdos magnus, qui neque in patre pollutus sit, neque in matre. Videamus autem si adhuc possumus aliquid sublimius et pro dignitate tanti pontificis invenire. Pater omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Concipit gͦ anima ex his uerbis sen
et conceptũ format in se uerbun:
Atimore tuo dñe concepimꝰ inutem
et parturiuimꝰ et peperimꝰ: spremĩ
salutis tuȩ fecimꝰ suꝑ terrã. Iste est¬

Expanded text:
Concepit ergo anima ex hoc semine verbi et conceptum format in se verbum, A timore tuo, Domine, concepimus in utero et parturivimus et peperimus spiritum salutis tuae, fecim
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ qđ contaminari ñ uuslt. Ma
geliis scriptũ est: qͥa qͥ senitie
bũ seminat. Non uult gͦ contam¬
ri uerbũ dĩ: abhis qͥ seminant Qu
st̃ aut̃ qͥ seminant: qͥ uerbũ auin

Expanded text:
semen quod contaminari non vult, in Evangeliis scriptum est, Quia, qui seminat, verbum seminat. Non vult ergo contaminari verbum Dei ab his qui seminant. Qui sunt autem qui seminant? Qui verbum Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
de excelsiorib indum̃tis eiꝰ: accipe
uerba ꝓphetica. Amictus inquit
lum̃ sicut uestimentũ: abyssus sicut
magni pontificis amictꝰ: qͥ indicat᷑
quit aiferet de capite suo cydarĩ.¬
Iam et suꝑius diximꝰ. cydarim genꝰ
eẽ oꝑimenti: qđ capiti suꝑ positum
pontifici pr̃at ornatũ. Hic gͦ magnꝰ
pontifex m̃s: nũquã deponit sacri
capitis ornatũ. Qđ sit aut̃ caput
ds̃. Merito gͥ istũ capitis sui qͥ ds̃
est nũquã deponit ornatũ: qͥa sẽꝑ
& uestim̃ta sua ñ dirũpet. Uere hic
est qͥ uestim̃ta sua ñ dirũpet: s sẽꝑ
ea munda. semꝑ integra. sẽꝑ casta

Expanded text:
de excelsioribus indumentis ejus, accipe verba prophetica: Amictus, inquit, lumine sicut vestimento: abyssus sicut magni pontificis habitus, quo judicatur quit, auferet de capite suo cydarim. Et prius jam diximus cydarim genus esse operimenti quod capiti superpositum pontifici praestat ornatum. Hic ergo magnus pontifex meus, nunquam dis ornatum. Quid sit autem caput Deus . Merito igitur istum capitis sui, qui Deus est, nunquam deponit ornatum, quia sempEt vestimenta sua non disrumpet. Vere hic est qui vestimenta sua non disrumpit, sed semper ea munda, semper integra, semper casta
Abbreviated transcription (Latin):
tribꝰ. uel ordinis. sponsa ante dñm:
Et licet si aliqua trib quȩ ñ ex lib̃a
s ex concubina isrł descendat: & ex
parte lib̾a. ex parte seruilis: tam̃ pro
omib ex duab decimis panis ꝓponit᷑
ante dñi: et uniuersis duȩ decimȩ
similaginis constant: ꝓponi aut̃ iu-¬
nes supra eã dño offerant᷑: Si sederis

Expanded text:
tribus vel ordinis panis ante Dominum, tribus vel ordinis panis ante Dominum, et licet sit aliqua tribus quae non ex libera, sed ex concubina Israel descendat, et ex parte libera, ex parte servilis sit, tamen pro omnibus ex duabus decimis panis proponitur ante Dominum, et in universis duae decimae similaginis constant. Proponi autem jun
Abbreviated transcription (Latin):
lim ꝓsitem̃. S reuera magni ut ita
Na cuĩdã pistoris. et ualde artifi
monem: conuingere ubi oportet. et
rursũ ubi cõpetit separare: ut neq
duȩ mensurȩ aliquando desint: neq
unquã nisi unus panis appareat. duo¬
decĩ gͦ panes ex ista simila fieri man¬
dantur. scđm numerũ tribuũ quȩ
tẽ erant carnalis isrł: in quo mͥ uidet᷑.
forma tocius naturȩ rationabilis con¬
tineri. Duodecĩ namq putant᷑ esse
generales ordines rationabilis creatu¬
re: quoꝵ figura erat in illis duodecĩ
trib. in quib erat unus quidẽ ordo
regalis. qͥ iudas nominat᷑: alius erat
ordo sacerdotalis. & leui appellatur:
Erat et alius ordo ude uicinus quo
uenia indicit᷑: in quo ordine et tẽplũ
dĩ et altare collocatũ est: alius ordo
ysachar. & zabulon. et ephrem. aliiq
quos nominatĩ designat scriptura
diuina: quoꝵ rationẽ non est nunc
tpr̃is explicare : est tam̃ uniꝰcuiꝰq

Expanded text:
Dominum profitemur. Sed revera magni, ut ita Dominum profitemur. Sed revera magni, ut ita dicam, cujusdam pictoris, et valde artificmonem, conjungere ubi oportet, et rursum ubi competit separare, ut neque duae mensurae aliquando desint, neque unquam non unus panis appareat. Duodecim ergo panes ex ista simila fieri mandantur, secundum numerum tribuum quae tunc erant carnalis Israel, in quo mihi videtur forma totius naturae rationabilis contineri: duodecim namque putantur esse generales ordines rationabilis creaturae, quorum figura erat in illis duodecim tribubus, in quibus erat unus quidam ordo regalis, qui Judas nominatur; alius erat ordo sacerdotalis, et Levi appellatur; erat et alius erat ordo Judae vicinus, qui Benjamin dicitur, in quo ordine templum Dei et altare collocatum est; alius ordo Issachar, et Zabulon, et Ephraim, aliique quos nominatim designat Scriptura divina, quorum rationem non est hujus temporis explicare. Est tantum uniuscujusque
Abbreviated transcription (Latin):
nis unũ panẽ. Nos aut̃ mensure qͥdẽ
pus. idest substantiȩ nom̃ uel ratio¬
ĩ cõprehendere. aut inuenire non
psumus: confitentes tam̃ patrẽ et
nũ unũ facimꝰ panẽ de duab deci-¬
is: ñ ut panis unus ex una decima
fut. et alius ex alia. aut sint ipsȩ duȩ
ateimnȩ separate: s ut sint duȩ iste
areimȩ una massa. et unus panis:
luomͦ duȩ decimȩ una massa fit: qͥa
isseparo filiũ a patre: nec patrẽ afilio.
lui eñĩ uidet me. inquit: uidet et
pitrẽ. fient gͦ panes singuli. ex duab
lrimis: & ꝓponunt᷑ duab ꝓpositio¬
ilb. idest duob ordinib. Si enĩ una
psitio fieret: confusus et ꝑmixtus
ũt sermo de patre ac filio. Nunc aut̃
inus quidẽ est panis: una enĩ uo-
lintas est. et una substantia: s duȩ
t postiones. id est duȩ ꝑsonarũ ꝓpri-¬
ttes. Illũ enĩ patrẽ qͥ non sit filius:
hunc filiũ dicimꝰ qui ñ sit pater:
rhac modo duas decimas in uno pa-¬
e seruamꝰ: s duas positiones ante

Expanded text:
. Nos autem mensurae quidem ipsius, id est, substantiae nomen vel rationem comprehendere aut invenire non possumus: confitentes tamen Patrem et Filium, unum facimus panem ex duabus decimis, non ut panis unus ex una decima fiat, et alius ex alia, ut sint ipsae duae decimae separatae, sed ut sint duae istae decimae una massa et unus panis. Quomodo duae decimae una massa fit? quia non separo Filium a Patre, nec Patrem a Filio: Qui enim videt me, inquit, videt et Patrem . Fiunt ergo panes singuli ex duabus decimis, et proponuntur duabus positionibus, id est, duobus ordinibus. Si enim una positio fieret, confusus et permistus esset sermo de Patre ac Filio, nunc autem unus quidem est panis, una enim est voluntas, et una substantia, sed duae sunt positiones, id est, duae personarum proprietates: illum enim Patrem qui non sit Filius, et hunc dicimus Filium qui non sit Pater, et hoc modo duas decimas in uno pane servamus, et duas positiones ante
Abbreviated transcription (Latin):
res est. cuiꝰ mensura et modius. nec a¬
prehendi potuit nec nominari: dtit
niimerus ubiq ꝑfectꝰ inuenit᷑: tocius
enĩ numeri ex ipso ratio et origo oniũ
si in eccła de solo patre loquar: &e hps
solius laudes ꝓferã: unius decimȩ pi¬
nẽ feci. Aut si de xp̃o solo fecero set¬
monẽ: & ipsius enumerauero passionti
et resurrectionẽ predicauero: unius
decimȩ obtuli panẽ. Si uͦ dixero qui
pat̾ semꝑ cũ filio ẽ. et ip̃se facit oꝑa sur
uel etiã si dixero quia pat infilio et¬

Expanded text:
res est, cujus mensura et modus nec cres est, cujus mensura et modus nec comprehendi potuit, nec nominari? Decimus numerus ubique perfectus invenitur, totius enim numeri ex ipso ratio et origo consursi in Ecclesia de solo Patre loquar, et ipsius solius laudes proferam, unius decimae panem feci; aut si de Christo solo fecero sermonem, et ipsius enumeravero passionem, et resurrectionem praedicavero, unius decimae obtuli panem. Si vero dixero quia Pater semper cum Filio ejus, et ipse facit opera sua, vel etiam si dixero quia Pater in
Abbreviated transcription (Latin):
posuit: ñ quo ita pauꝑ eẽt ut non
habuerit similã. qui in diuitiis non
inferior patruo scribit᷑: s utriusq
meritoꝵ differentia ꝑ hȩc designat᷑
indicia: qđ is quidẽ cui erant ad nõ
misteria reuelanda. & ad quẽ dicebat᷑
ñ celabo apuero meo abrahã qđ factu¬
rus sũ. qͥ imbuendus erat & docendus
de occultis et secretis dĩ: ille panes
ex simila scribit᷑ habuisse: ille uͦ ad
quẽ nichil sacram̃ti deferebat᷑. s ratio
presentis salutis et uitȩ: panes cõmu¬
nes ex sola farina scribit᷑ habuisse con¬
fectos. Et tu gͦ si habes scientiã secre
ꝑtinet: cõmunes te optulisse nou
panes. S uideamꝰ iam quȩ sit uinso
in istis panib ꝓpositionis: qͥ ant ini
poni semꝑ iubent᷑. De duab inqut
decimis: sit panis unus. duas dimis
set. si de quantitate simile uolebirt
nosci: ipsã cuiꝰ duas decimas sumi ñ¬
bebat. nominare mensurã. Quegͥ̃fti

Expanded text:
posuit, non quod ita pauper esset ut non posuit, non quod ita pauper esset ut non habuerit similam, qui in divitiis non inferior patruo scribitur, sed utriusque meritorum differentia per haec designatur indicia, quod is quidem cui erant a Domino mysteria revelanda, et ad quem dicebatur: Num celabo a puero meo Abraham quod facturus sum? qui imbuendus erat et edocendus de occultis et secretis Dei, ille panes ex simila scribitur habuisse; ille vero ad quem nihil sacramenti deferebatur, sed ratio praesentis salutis et vitae, panes communes ex sola farina scribitur habuisse confectos. Et tu ergo, si habes scientiam secretpertinet, communem te obtulisse noveris panem. Sed videamus jam quae sit confectio in istis panibus propositionis qui ante Dominum poni semper jubentur. De duabus, inquit, decimis sit panis unus; duas quidemset, si de quantitate similae volebat agnosci, ipsam cujus duas decimas sumi jubebat, nominare mensuram. Quae ergo ista
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ et aliter dicere. Omĩs sermo dĩ. pa-¬
nis est: s et differentia in panib est:
Est enĩ aliqͥs sermo qͥ ad cõmunem
ꝓferri possit auditũ. et decorẽ plebis.
tiȩ : & iste est panis qͥ cõmiinis uidebit᷑:
Est uͦ alius qͥ secreta contingat: & de
fide dĩ uel rerũ scientia dĩsserat. Iste
panis mundus est. ex simila confectꝰ:
s in conspectu dñi. semꝑ ponendus est.
et suꝑ mensã mandati. Proponendus¬
ẽ iste solis sacerdotib sequestratꝰ: est &
filiis aaron ȩt̃no munere condonatꝰ:
Uerũ ne putes hȩc nos ꝓpriis sensib
excogitata narrare : & non indiuiniᷤ
obseruare uoluminib : ꝓferã tibi de
scripturis. qͦmͦ apud diuersos uiros
panis diuersitas ꝓ merito uniꝰ cuiꝰq
seruata ẽ. Refertur in genesi. quod
abrahã patriarcha angłos suscepit
hospicio: similit aut̃ et loth. S abra¬
hã qui m̃te precellebat. panes ex si¬
mila apposuisse de scribit᷑: quos ez
similã: ex farina panes hospitib ap¬

Expanded text:
 et aliter dicere: Omnis sermo Dei panis est, sed est differentia in panibus; est enim aliquis sermo qui ad communem oferri possit auditum, et edocere plebem tiae, et iste est panis qui communis videbitur. Est vero alius qui secreta contineat, et de fide Dei vel rerum scientia disserat; iste panis mundus est, et ex simila confectus; iste in conspectu Domini semper ponendus est, et super mensam mundam proponendus; iste solis sacerdotibus sequestratus est, et filiis Aaron aeterno munere condonatus. Verum ne putes haec nos propriis sensibus excogitata narrare, et non divinis observasse voluminibus, proferam tibi de Scripturis quomodo apud diversos viros panis diversitas pro merito uniuscujusque servata est. Refertur in Genesi quod Abraham patriarcha angelos suscepit hospitio, similiter autem et Lot; sed Abraham, qui meritis praecellebat, panes ex simila apposuisse describitur, quos et similam, ex farina panes hospitibus ap
Abbreviated transcription (Latin):
corde. inistius mente : dño panis offert᷑.
Ad huiꝰ potentis apłi mensã. si sedeas
cenaturus: intelligibilit intellige quȩ
apponunt᷑ tibi : hoc est spiritaliter ad¬
uerte quȩ dr̃ abeo: ut et tu facere
possis qđ audit᷑. Ait eñĩ: sciens quia
taliter oportet te preparare. S ui-¬

Expanded text:
corde, in istius mente Domino panes offeruntur. Ad hujus potentis mensam si sedeas coenaturus intelligibiliter, intellige quae apponuntur tibi , hoc est spiritaliter adverte quae dicuntur ab eo, ut et tu facere possis quod additur. Ait enim: Sciens quia talia te oportet praeparare. Su
Abbreviated transcription (Latin):
ficlueie ⁊ ut si etiã sit aliqua in so.
minẽ. ut et ꝓpria statuta conust
Bonitas enĩ quȩ subsequit᷑ irunda
et moysi fiduciã ostendit apidim
&e alienã abiracundiȩ uicio diuna
docet eẽ naturã: simul et mislu
in scłis futuris explendũ continit se¬
hoc abiecto resuscitet. Ait eñi Ruli
est. ppłs iste nationũ: s ñ ꝑmossen
Excusauit namiq se moyses: sciebit
enĩ qͥa gens illa magna quȩ repmiti¬
tur. ñ ꝑ moysen uocanda erat .s ꝓssm
appellandus. Iccirco gͥ plurimnũ exat
correptionis librata moddatione dipn¬
sat. et dicit. Quia uiri quidẽ qͥ exait
de egipto. et tẽptauert̃ me. atq il¬
creduli ꝑmansert̃. cadent indeserto
hoc. et non uidebunt inquit teriã
qui st̃ mecũ hic. quicũq ignorait
bonũ uel malũ. S est. fortassis aliso
etiã secretioris mysterii in uerbisbis
dicentis: filii ipsoꝵ qui st̃ mecũ hie
Ubi hic: Aut quomͦ mecũ: Quihu¬

Expanded text:
fiduciae, ut etiam si sit aliqua in Deo fiduciae, ut etiam si sit aliqua in Deo hominem, ut et propria instituta convertat. Bonitas enim quae subsequitur iracundiam, et Moysi fiduciam ostendit apud Deum, et alienam ab iracundiae vitio divinam docet esse naturam: simul et mysterium in saeculi futuris explendum continet sehoc abjecto resuscitet. Ait enim: Percest, populus iste nationum, sed non per Moysen. Excusavit se namque Moyses. Sciebat namque quia gens illa magna, quae repromittitur, non per Moysen vocanda erat, sed per appellandus. Idcirco igitur pluribus exhortatur correptionis modum librata moderatione, dispensat et dicit: Quia viri quidem, qui exierunt de Aegypto, et tentaverunt me atque increduli permanserunt, cadent in deserto hoc: Et non videbunt, inquit, terram, qui sunt mecum hic, qubonum vel malum. Sit fortassis aliquid etiam secreti mysterii in verbis Domini dicentis: Filii ipsorum, qui sunt mecum hic. Ubi mecum hic? Aut quomodo mecum? Qui ha