comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñs abstulit. sic̃ dño placuit ita facꝰtũ est.
sit nom̃ drũ bñdac̾tũ. Impletũ ẽ in eo qd̾co¬
Esrgo in istis trib nominib significata st̃
tria genera hominũ. ⁊ in illis trib rursus
in eugłio ꝗͣ cõmemoraui. Quid gͦ dicunt il¬
li qui nob de noĩe monachoꝵ insultant: for¬
tasse dicꝰturi sunt. Arĩ ñ uocant᷑ circũ cellio¬
nes. Nos illos ita apellatis contumelioso no¬
iine. Nã nos eos ita ñ uocamꝰ. Dicant quid
eos uocent. ⁊ audietis. Agonisticos eos uocañ.
fatem̃ ⁊ nos honesto nomine: sii res conue¬
niret. S int̾im illud uideat scĩtas ur̃a. Iui
nob̃ dicunt. ostendite uͥ scriptũ sit nom̃
monachoꝵ: ostendant uͥ seriptũ sit nom̃
agonisticoꝵ. Sic eos inqͥu appellamꝰ: ꝓpt d¬
Certam̃ bonũ certaui. Qa st̃ qui certant
adu̾sus diabolũ. ⁊ pͣualent milites xp̃i. idõ
t᷑ do̾ lauddes ꝙͣ fremitꝰ leonis. hi etiã insul¬
tare nob̃audent: qr frẽs cũ uident hoĩes

Expanded text:
nus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Impletum est in eo quod quojus in ore meo» . Ergo in istis tribus nominibus significata sunt tria genera hominum, et in illis tribus rursus in Evangelio, quae commemoravi. 6. Quid ergo dicunt illi qui nobis de nomine monachorum insultant? Fortasse dicturi sunt: Nostri non vocantur circumcelliones: vos illos ita appellatis contumelioso nomine; nam nos eos ita non vocamus. Dicant quid eos vocent, et audietis. Agonisticos eos vocant. Fatemur et nos honesto nomine, si et res conveniret. Sed interim illud videat Sanctitas vestra: qui nobis dicunt, Ostendite ubi scriptum sit nomen monachorum, ostendant ubi scriptum sit nomen agonisticorum. Sic eos, inquiunt, appellamus p«Certamen bonum certavi» . Quia sunt qui certant adversus diabolum, et praevalent, milites Christi tur, Deo laudes, quam fremitus leonis. Hi etiam insultare nobis audent, quia fratres, cum vident homines,
Abbreviated transcription (Latin):
ligimꝰ. sũ miserit dñs gladiũ m t̾ra. si fueruit
n medio eoꝵ noe danel ⁊ iob. nͣ lib̾abt᷑ filios
⁊ filias: s ipsi soli salui ert̃. lam illi olim lib̾a¬
tist᷑: s in istis trib nominib tͥa gen̾a quȩdã
significauit. Noe significauit recꝰtores ȩccłiȩ:
qr ipse archã in diluuio gubnauit. Daniel au̾
uitã quietã elegit. in olibatu seriure. dõ. idẽ
uxorẽ ñ querens. Erat uir sc̃s in desideriis cȩ

Expanded text:
erit Dominus gladium in terram, etsi fuerint in medio eorum Noe, Daniel et Job, non liberabunt filios neque filias; sed ipsi soli salvi erunt» . Jam illi olim liberati sunt, sed in istis tribus nominibus tria genera quaedam significavit. Noe significat rectores Ecclesiae, quia ipse arcam in diluvio gubernavit . Daniel autem vitam quietam elegit, in caelibatu servire Deo, id est, uxorem non quaerens. Erat vir sanctus, in desider
Abbreviated transcription (Latin):
monasteria pepit. Ad hunc sonũ exeitati
st̃ frẽs: qui habitare in unũ concupierunt.
Clamor dĩ. clamor spc̃ scĩ clamor ꝓpħi cus ñ
audiebat᷑ in iudiea: ⁊ auditus ẽ in toto
orbe t̾rarũ. Adu̾sus istũ sonũ surdi erant.

Expanded text:
monasteria peperit. Ad hunc sonum excitati monasteria peperit. Ad hunc sonum excitati sunt fratres qui habitare in unum concupierunt; Clamor Dei, clamor Spiritus sancti, clamor propheticus non audiebatur in Judaea; et auditus est in toto orbe terrarum. A
Abbreviated transcription (Latin):
Salmus breuis ⁊ ualdȩ notus.¬
Dbonũ ⁊ ꝗͣ i ocundũ. habitare fra¬
tres inunũ. Ita sonꝰ iste dulcis eͫ: ut ⁊ qui
psalteriũ nesciunt ipsũ u̾sũ cantent. Tam
dulcis ẽ quã dulcis ẽ caritas: quȩ facit ha
bitare frẽs in unũ. Et hoc quidẽ frẽs ñ indi¬
get int̃pͣtatione aut expositione : ꝙͣ bonũ
⁊ ꝗͣ iocundũ sit habitare frẽs in unũ: sed
ta quȩ sequunt᷑ habent aliqͥd qd pulsantib
aꝑiatur. Gerũtam̃ ut ab isto u̾su descendat
nobis intellectus uniu̾se texturȩ psalmi:
hoc pͥmũ etiã atq etiã consideremꝰ. utrũ
de om̃ib xpĩanis dictũ sit ꝙͣ bonũ ⁊ quam
iocundũ sit habitare frẽs in unũ: an aliqͥ
suit certi atq ꝑfecti qui habitant in unũ.
nec ad om̃s ꝑtineat ista bñdictio s ad qͦs¬
dã. a quib tñ descendat ad cȩt̾os. Ista enĩ
u̾ba psalterii. ifte dulcis sonꝰ. ista suaius
melodia. tã in cantico ꝗͣ. in intellectu: etiã

Expanded text:
 notusbonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Ita sonus iste dulcis est, ut et qui Psalterium nesciunt, ipsum versum cantent. Tam dulcis est, quam dulcis est charitas quae facit fratres habitare in unum. Et hoc quidem, fratres, non indiget iet quam jucundum sit habitare in unum; sed ea quae sequuntur, habent aliquid quod pulsantibus aperiatur. Verumtamen ut ab isto versu descendat nobis intellectus universae texturae Psalmi, hoc primum etiam atque etiam consideremus: utrum de omnibus Christianis dictum sit, «Quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum;» an aliqui sint certi atque perfecti qui habitant in unum, nec ad omnes pertineat ista benedictio, sed ad quosdam, a quibus tamen descendat ad caeteros. 2. Ista enim verba Psalterii, iste dulcis sonus, ista suavis melodia, tam in cantico quam in intellectu, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cat fortes: barba significat iuuenes. stre¬
nuos. unpigros. alacres. Idd̾ qñ tales des¬
cribimꝰ: barbatꝰ homo ẽ dicimꝰ. Eigo illud
pͥmũ unguentũ descendit in apłos: desce¬
dit in illos. qui pͥmos impetꝰ scłi sustinuert

Expanded text:
cat fortes; barba significat juvenes, strenuos, impigros, alacres. Ideo quando tales describimus, Barbatus homo est, dicimus. Ergo illud primum unguentum descendit in Apostolos, descendit in illos qui primos impetus saeculi sustinuerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ridetis: dõ laudes urm plorant homines.
S certe reddadisti rationẽ de noĩe. qr appel¬
les agonisticos. Ita fiat ut appellas: ita fiat.
omĩno fauemꝰ. ẜrestet dñs ut illi contra di
cos: ⁊ inuenisti unͣ appelles: qr dixit apłs.¬

Expanded text:
ridetis: Deo laudes vestrum plorant homines. Sed certe reddidistis rationem de nomine, quare appelletis agonisticos. Ita fiat, ut appellatis; ita fiat, omnino favemus. Praestet Dominus ut illi contra diacos: et invenistis unde appelletis, quia dixit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
sius:  Sequit᷑ ⁊ dicit. Dutes sunt in oꝑi¬
b bonis: facile tribuant. cõmunicent.
Et uide qr hic pauꝑes stͣ. Thesaurireñ
inquit sibi fundam̃tũ bonũ in futurũ:
ut appͣhendant uerã uitã. Cũ app̃hende¬
rint: tunc diuites ert̃. Quando aũ non
eã adhuc habent. nouerint se pauꝑes.
Ita fit. ut om̃s humiles corde. ⁊ in ca¬
ritate. germana constitutos. quioqͥd habue¬
rint in hoc scło int̾ pauꝑes suos numeret dẽ:

Expanded text:
tes sint in operibus bonis; facile tribuant, communicent.» Et vide quia hic pauperes sunt: «Thesaurizent,» inquit, «sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Cum apprehenderint, tunc erunt divites; quando autem non eam adhuc habent, noverint se pauperes. Ita fit ut omnes humiles corde, et in charitate gemina constitutos, quidquid habuerint in hoc saeculo, inter pauperes suos numeret Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
de illo uidebunt: ⁊ qui ñ audiert̃ intelli¬
gent uerũtñ dilecꝰtissimi si consideremus:
de illo pariete circũcisionis pͥus nata est
ti qui dnm̃ post resurrectionẽ uidert᷑. qd̃
cõmemorat apłs paulus: uñ illi centũ ui¬
ginti qui simul erant in uno loco pꝰ resur¬
rectionẽ dnuĩ ⁊ ascensionẽ: in glũ. quib in
uno constitutis suꝑuenit sp̃e sẽs. die pente¬

Expanded text:
de illo, videbunt; et qui non audierunt, intelligent» . Verumtamen, dilectissimi, si consideremus, de illo pariete circumcisionis prius nata est ti qui Dominum post resurrectionem viderunt, quos commemorat apostolus Paulus ? Unde illi centum viginti qui simul erant in uno loco post resurrectionem Domini et ascensionem in coelum, quibus in uno loco constitutis supervenit Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
bene consideratũ : qr illa omĩa p̃tereunt. yͣ
tͣfluunt. qr nichil attulit in hunc mun¬
dũ. nichil potest de mundo auferre: cogi¬
tantes quẽadmodũ diues ille. qͥ ardebat in
flãma apud inferos guttã sibi distillari desi
derauit. de digito eiꝰ: qͥ micas de m̃sa eiꝰ cõcu¬
pierat. Cogitantes ista faciunt qd̾ ait apłs.¬

Expanded text:
bene considerantem quia illa omnia praetereunt et praeterfluunt, quia nihil attulit in hunc mundum, nihil potest de mundo auferre; cogitantem quemadmodum dives ille qui ardebat in flamma apud inferos, guttam sibi destillari de digito desideravit ejus qui micas de mensa ejus concupierat. Cogitantes ista, faciunt quod ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
tere: nͥ pͥor resurgeret caput. Exurge. d
in requiẽ tuã: tu ⁊ archa scĩficationis tue.
Et corpus xpĩ qd̾ ex maria natũ ẽ intellec¬
tũ ẽ a quib dam arca scĩficationis: ut hoc
dic̾et. ex surge dñe in requiẽ tua̾ tu. ⁊ archa
scificationis tuȩ. Cũ corpore. exurge : ut pil¬
pent qui ñ creilebant Exurge d in reqͥem
exurgente a mortus. ⁊ eunte ad patrem.
regale illud sacerdotiũ induat᷑ fide: quia
uistus ex fide uiuit : ⁊ accepto pignore spe
sc̃i lȩtent᷑ menbra spe resurrectionis. quȩ

Expanded text:
tere, nisi prius resurgeret caput. «Exsurge, Domine, tere, nisi prius resurgeret caput. «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae.» Et corpus Christi quod ex Maria natum est, intellectum est a quibusdam arca sanctificationis; ut hoc diceret, «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae:» Cum corpore exsurge, ut palpent qui non creesurgente a mortuis, et eunte ad Patrem, regale illud sacerdotium induatur fide quia justus ex fide vivit ; et accepto pignore Spiritus sancti, laetentur membra, spe resurrectionis quae
Abbreviated transcription (Latin):
sponsã. sponsus ẽ. Amicus aũ sponsi stat.
⁊ audit eũ. Si ñ stat ñ audit eũ: ⁊ gau¬
dio gaudet ꝓpt̾ uocẽ. sponsi. Alerito stat.
qr ꝓpt̾ uoce᷑ sponsi gaudet. ł sã si ꝓpter
uocẽ suã gauderet. caderet. Iã gͦ uide¬
tis quare ceciderͣt: qui ad uocẽ suã gau¬
dent. Amicus aũ ille sponsi dicebat. Hic
ẽ qui baptirat. Iuidã aũ dicunt: nos
baptiramus. Ad uocẽ suã gauisi stare. nͣ
potuert᷑: ⁊ ñ ꝑtinent ad illã domũ de
in requiẽ tuã. dño dormienti. dicit ex¬
urge: Iam nostis qͥs dormiuit.⁊ qͥs resureqr
Ipse enĩ quodã loco dic̃ in psalmo. dor nu
mortius. iã ñ morit᷑.⁊ mors illi ułtra non
dñabit᷑. Ipsiꝰ ẽ uox in alio psalmo. Ego do
in requiẽ tuã. tu ⁊ archa scĩficationis tue
id ẽ exurge. ut exurgat ⁊ archa scĩficatioĩs
tuȩ ꝗͣ scĩficasti. Ipse caput nr̃m. Archa eꝰ
ȩccłia eiꝰ. Surrexit pͥor: surget ⁊ eccłia. pͣ
aũ auderet sibi resurrectionẽ orpꝰ ꝓmit¬

Expanded text:
micus autem sponsi stat et audit eum.» Si non stat, non audit eum. «Et gaudio gaudet propter vocem sponsi» . Merito stat, quia propter vocem sponsi gaudet: nam si propter vocem suam gauderet, caderet. Jam videtis ergo quare ceciderint qui ad vocem suam gaudent. Amicus enim ille sponsi dicebat: «Hic est qui baptizat» . Quidam dicunt, Nos baptizamus: ad vocem suam gavisi, stare non potuerunt; et non pertinent ad istam domum de in requiem tuam.» Domino dormienti dicit, «Exsurge.» Jam nostis quis dormivit, et quis resurrexit. Ipse enim quodam loco dicit in psalmo: «Dormivi mortuis, jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Ipsius est vox in alio psalmo: «Ego doquiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae:» id est, exsurge, ut exsurgat et arca sanctificationis tuae, quam sanctificasti. Ipse caput nostrum; arca ejus, Ecclesia ejus: surrexit prior, surget et Ecclesia. Non autem auderet sibi resurrectionem corpus promit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑꝰ. Pptͣ dđ seruũ tuũ. ñ au̾tas faciẽ xp̃i
tiu. S uꝑ ipsũ aũ florebit scĩficatio mea.
suꝑ xp̃m floret. Nlemo hominũ illã sibi assu¬
mat: qr ipse scĩficat. Alloquin ñ erit uerũ:
suꝑ ipsum aũ florebit scĩficatiomea. Gła seĩ¬
fieationis florebit. Scĩficatio gͦ xp̃i in ipso
xp̃o: potestas scĩficationis dĩ in xp̃o. forebit
enĩ qd ̾exit: ad głam uult ꝑtinere. Iuan¬
do enĩ florent arbores: tunc pulchrȩ sunt.
Ergo scĩficatio in baptismo. unde floret &¬
tudimi:. Quia in xp̃õ floret. Nã pone illam
in hominis potestate. quomͦ floret: qnͣ oĩs
caro fenũ. ⁊ oĩs claritas eiꝰ ut flos fȩni.Ex

Expanded text:
as faciem Christi tui. Super ipsum autem florebit sanctificatio mea.» Super Christum floret. Nemo hominum illam sibi assumat, quia ipse sanctificat; alioquin non erit verum, «Super ipsum autem florebit sanctificatio mea.» Gloria sanctificationis florebit. Sanctificatio ergo Christi in ipso Christo, potestas sanctificationis Dei in Christo. «Florebit» enim quod dixit, ad gloriam vult pertinere: quando enim florent arbores, tunc pulchrae sunt. Ergo sanctificatio in Baptismo; inde flotudini? Quia in Christo floret: nam pone illam in hominis potestate; quomodo floret, quando omnis caro fenum, et omnis claritas carnis ut flos feni
Abbreviated transcription (Latin):
uentura ira facite gͦ fructũ dignũ peni
tentiȩ: ⁊ ne dixeritis patrẽ. habemiꝰ habra¬
hã. Cotens ẽ enĩ deͣ. de lapidib istis suscita¬
re filios abrahs. Nescio qͦs lapides tẽ uide¬
bat in cãpis saltuũ: unde suscitati ft̃ fili
⁊abrabȩ. filii enĩ magis qͥ fidẽ imitati sͣ:
qͣ qui de carne: nati st. Hemo gͥ minet᷑¬
domu dĩ. quasi dicat. subtraho me: ⁊
ruet domus. Bonũ ẽ illi. ut coedificetur.
⁊ habeat caritatẽ. Nã si ipse ruerit: sta¬
bit domꝰ. Itaq frẽs in his ẽ domꝰ dĩ: quos
pͣdestinauit ⁊ p̃sciuit ꝑseueraturos. De
illis dictũ ẽ. uͥ stetert᷑ pedes eiꝰ. Et enĩ qͥ ñ
ꝑseuerant: nec stant pedes eoꝵ in eis. Nõ¬

Expanded text:
ventura ira? Facite ergo frventura ira? Facite ergo frAbraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae» . Nescio quos lapides tunc videbat in campis saltuum, unde suscitati sunt filii Abrahae. Filii enim magis qui fidem imitati sunt, quam qui de carne nati sunt. Nemo ergo minetdomui Dei, quasi dicat: Subtraho me, et ruet domus. Bonum est enim illi ut coaedificetur, et habeat charitatem. Nam si ipse ruerit, stabit domus. Itaque, fratres, in his est domus Dei, quos praedestinavit et praescivit perseveraturos: de illis dictum est, «Ubi steterunt pedes ejus.» Sunt enim qui non perseverant, nec stant pedes ejus in eis. No
Abbreviated transcription (Latin):
domũ suã ñ exaudit ds̃: ad uitã et̃nã. Iue
enĩ ad domũ dĩ ꝑtinet: qui ẽ in caritate ẽ¬
paginatꝰ lapidib uiuss. Qͥ aũ caritatẽ non
habuerit. riunã facit: ⁊ illo ruente domꝰ
stat. Nemo enĩ minet᷑ doniui. uͥ ẽẽ quasi la¬
pis cepit. si ruere uoluerit: quasi aliqd do¬
tre. a borahã.: cui ꝓmisit tanta de semine eiꝰ
Et faciebant oĩa mala tãquã securi de polli¬
eitatione dĩ. qd̾ ñ ꝓ illoꝵ meritis qͥ scelera
faciebant. s ꝓ meritis abrahȩ parceret e.¬
is: i qualescũq filios malos abrahȩ ꝯgrega
ipsi filii abrahe ut baptir arent᷑ in aqua
penitentiȩ: ñ eis dix̃ gen̾atio abrahȩ. s ui¬
ꝑarũ. Tales enĩ erant: quales qͦs mmitabant᷑:
ũfilii abrahȩ. s filii amorrei. chananei.
gergesei. gebusei: ⁊ oiũ qͥ offendert᷑ dm̃.
Ipsoꝵ filii erant: qr ipsoꝵ facta imitabant᷑.
Seneratio uiꝑarũ. qͥs ostend̾it uob̾ fugere a

Expanded text:
domum suam, non exaudit Deus ad vitam aeternam. Ille domum suam, non exaudit Deus ad vitam aeternam. Ille enim ad domum Dei pertinet, qui est in charitate compaginatus lapidibus vivis. Qui autem charitatem non habuerit, ruinam facit; et illo ruente domus stat. Nemo enim minetur domui, ubi esse quasi lapis coepit, si ruere voluerit, quasi aliquid dotrem Abraham, cui promisit tanta de semine ejus: et faciebant omnia mala tanquam securi de pollicitatione Dei, quod non pro illorum meritis qui scelera faciebant, sed pro meritis Abrahae parceret eis, et qualescumque malos filios Abrahae congregaripsi filii Abrahae, ut baptizarentur in aqua poenitentiae, non eis dixit, Generatio Abrahae, sed «viperarum.» Tales enim erant, quales quos imitabantur; non filii Abrahae, sed filii Amorrhaei, Chananaei, Gergesaei, Jebusaei, et omnium qui offenderunt Deum: ipsorum filii erant, quia ipsorum facta sectabantur. «Generatio viperarum, quis ostendit vobis fugere a
Abbreviated transcription (Latin):
Cuꝰ: Dnĩ dĩ iacob. Qͥ uitrant ut inhabitent:
ipsi st̃ qui intrant ut inhabitent᷑. In domũ
tuã ut in habites intras: in domũ dĩ ut in ha¬
biteris. Et melior dñs: qͥ cũ te oxꝑit in ha¬
bitare beatũ te facit. Nlã si tu abillo non ha¬
biteris: miser eris. In sua potestate uoluit ẽẽ
ille filiꝰ qui dix̃: da mͥ partẽ patrimonii qͣ
me tangit. Bene seruabat᷑ apud patrem:
ne cũ meretricib dissiparet᷑. Accepit: fac¬
ta ẽ in eiꝰ potestate. Profectꝰ in regionem
longuiquã: effudit oĩa eũ meretricib. Pas¬
sus tam̃ famem. recordatꝰ ẽ patrẽ: reu̾sus eͣ
ut pane saturatet᷑. Ergo intra ut in habite¬
ris: ⁊ ñ quasi tuus sis. s illiꝰ. Intrabimꝰ in tab¬
nacłm eiꝰ. adorabimꝰ in loco uͥ stetertͥ pedes
enĩ . Quꝰ pedes: Onĩ. an ipsiꝰ domꝰ dñi: Domus
enĩ dni ẽ uͥ dicit qr debet adorari: adora¬
bimꝰ in locũ uͥ stetert᷑ pedes eiꝰ. Pret᷑ quam

Expanded text:
ni Dei Jacob. Qui intrant ut inhabitent, ipsi sunt qui intrant ut inhabitentur. In domum tuam ut inhabites intras, in domum Dei ut inhabiteris. Est enim melior Dominus, qui cum te coeperit inhabitare, beatum te faciet. Nam si tu ab illo non inhabiteris, miser eris. In sua potestate esse voluit ille filius qui dixit: «Da mihi partem patrimonii quae me tangit.» Bene servabatur apud patrem, ne cum meretricibus dissiparetur. Accepit, facta est in ejus potestate; profectus in regionem longinquam, effudit omnia cum meretricibus. Passus est tandem famem, recordatus est patrem; reversus est, ut pane saturaretur . Ergo intra, ut inhabiteris; et non quasi tuus sis, s 13. «Adorabimus» «in loco ubi steterunt pedes ejus.» Cujus pedes? Domini, an ipsius domus Domini? Domus enim Domini est, ubi dicit quia debet adorari. «Adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus.» Praeterquam
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃. quȩrentẽ. tam̃ unͣ inflet᷑ Non attẽ¬
dit ds̃ facultatẽ. s cupiditatẽ: ⁊ iudicat
eũ scdm cupiditatẽ qua inhiat reb tem¬
poralib. ñ scđm facultatẽ quã ñ ei cõ¬
tingit adipisci. Unͣ de diuitib dic̃ apłs.¬

Expanded text:
ntem tamen unde infletur. Non attendit Deus facultatem, sed cupiditatem: et judicat eum secundum cupiditatem qua inhiat rebus temporalibus, non secundum facultatem, quam non ei contingit adipisci. Unde de divitibus dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
dert̃ illi de quib pͣsumpsert᷑: ⁊ in uolue¬
rt᷑ eos de qui de se pͣsumpsert̃. Respici¬
te exempla generis humani. Qͥd magnũ
te ñ p̾sumere de pecunia. de amico hõie.
de honore ⁊ iactantia scłi. Tolle ista oĩa
si habes illa: age dõ grãs si contẽpnis illa.
Si aũ inflaris inde: noli attendere qnͣ
eris p̃da hominũ. ⁊ã. diabolo p̃da es
Si aũ de his reb ñ p̃sumpseris. eris in men

Expanded text:
derunt illi de quibus praesumpserunt et involverunt eos qui de se praesumpserunt. Respicite exempla generis humani. Quid magnumte non praesumere de pecunia, de amico homine, de honore et jactantia saeculi. Tolle ista omnia: sed si habes illa, age Deo gratias si contemnis illa. Si autem inflaris inde, noli attendere quando eris praeda hominum; jam diabolo praeda es. Si autem de his rebus non praesumpseris, eri
Abbreviated transcription (Latin):
facti. s in dño. Nã erant ante tenebrȩ: &
idõ subiecit. Slluc suscitabo cornu dauid. Ut
de.xp̃o pͣsumãt᷑ : ipsa erit altitudo dauid. Lor¬
nu enĩ significat altitudinẽ. Et qualẽ alti¬
tudinẽ. Non carnalẽ. Ido̾ omĩa ossa carne
inuoluta st̃. Cornu excedit carne̾. Altitudo
spiritalis eͣ cornu. Iuȩ aũ altitudo sp̃alis ẽ:
nisi de.xp̃o pͣsumere: ñ dice ego facio. ⁊ ego
baptizo. s hic ẽ qui baptizat. Ibi ẽͣ cornu
dauid. Ut noueris qr ibi ẽ cornu dauid: at¬
tende qd sequit᷑. Paraui lucernã. xp̃o meo.

Expanded text:
no; nam erant ante tenebrae . Et ideo subjecit, «Ibi suscitabo cornu David:» ut de Christo praesumatur, ipsa erit altitudo David. Cornu enim significat altitudinem: et qualem altitudinem? Non carnalem. Ideo omnia ossa carne involuta sunt: cornu excedit carnem. Altitudo spiritualis, cornu est. Quae autem altitudo spiritualis est, nisi de Christo praesumere; non dicere. Ego facio, ego baptizo; sed, «Hic est qui baptizat» ? Ibi est cornu David. Et ut noveritis quia ibi est cornu David, attendite quid sequatur: «Paravi lucernam Christo meo.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. s ñ saturant᷑ sapientia ⁊ iustitia
ipsius. Quare: qr ñ st̃ pauꝑes. Pauꝑes aũ
id eꝰ humiles corde: quanto plus esuri¬
unt. tanto plus manducant: tanto au
plus esurunt. quanto a scło manes. st̃. Qͥ
plenus ẽ. quicqͥd illi daturus es respuit:
qr plenꝰ ẽ Da mͥ esurientẽ. da mͥ de quib
dictũ ẽ beati qui esuriunt ⁊ sitiunt uis¬
titiam. qmͣ ipsi saturabunt᷑. ⁊ ert hi paupe¬
res de quib mͦ dicit ⁊ pauꝑes eiꝰ saturabo
panib: qr ⁊ in ipso psalmo uͥ dictũ ẽ man¬
ducauert᷑ ⁊ adorauert᷑ om̃s diuites tͣre dic¬
tũ ẽ illic ⁊ de pauꝑib. ⁊ ꝓrsus eo mͦ quo

Expanded text:
Christo; sed non saturantur sapientia et justitia ipsius. Quare? Quia non sunt pauperes. Pauperes autem, id est humiles corde, quanto plus esuriunt, tanto plus manducant; tanto autem plus esuriunt, quanto a saeculo inanes sunt. Qui plenus est, quidquid illi daturus es, respuit; quia plenus est. Da mihi esurientem, da mihi de quibus dictum est, «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» ; et erunt hi pauperes de quibus modo dicit, «Et pauperes ejus saturabo panibus.» Quia et in ipso psalmo ubi dictum est, «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» dictum est illic et de pauperibus, et prorsus eo
Abbreviated transcription (Latin):
a una uidua ẽ. siue in uiris siue in feminis:
siue in adolescentib siue in senib. siue in uir¬
giub oĩs eccłia una iudua ẽ. deserta in hoc
scło. si sentit illud: si nouit uiduitate̾ suam:
tunc enĩ auxiliũ p̃sto ẽ illi. Nonne agnoscitis
istã uiduã in eugłio frͣes mei : Cũ diceret dñs
oportet semꝑ orare ⁊ ñ defic̾e. erat quidã ui¬
dex in ciuitate dixͣ : qͥ nec dm̃ timebat nec
homines reuerepat᷑: ⁊ int̾pellabat eũ qͣdam
Et int̾peslando cotidie: fregit illũ. Ait enĩ ip¬
se iudex apud se: qui nec dm̃ timebat nec ho¬
mines reuerebat᷑ Et si dm̃ ñ tuneo nec hoies

Expanded text:
a una vidua est, sive in viris, sive in feminis, sive in adolescentibus, sive in senibus, sive in virginibus: omnis Ecclesia una vidua est, deserta in hoc saeculo, si sentit illud, si novit viduitatem suam; tunc enim auxilium praesto est illi. Nonne agnoscitis istam viduam in Evangelio, fratres mei, cum diceret Dominus oportere semper orare, et non deficere? «Erat quidam judex in civitate,» dixit, «qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur; et interpellabat eum quaedaEt interpellando quotidie vidua, fregit illum. «Ait enim ipse judex apud se, qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur: Etsi Deum, non timeo, nec hominem
Abbreviated transcription (Latin):
nuilta milia hominũ credidert̃ inde: ⁊
hoc iã post resurrectionẽ dni. Seiuert̃ ut
erucifigerent: ⁊ postea ceperunt uidere fi¬
eri miracula in nomine: xp̃i crucifixi:⁊
plus contremuert᷑ tantũ posse eiꝰ nom̃. qui
quasi int̾ manꝰ eoꝵ nichil poterat: ⁊ com¬
puncti corde iã credentes. diuinitatẽ ocul¬
tã fusse in illo. quẽ oet̾is similẽ hominib
pitauerunt. ⁊ consiliũ petentes ab apłis
audierunt. Agite penitentiã: ⁊ baptize¬
tur imnusquisq ur̃m in noĩe dnĩ nr̃i iħuxͥ.¬
Esrgo qͥa ad iudicandos eos a quib erucifyoꝰ
ta ẽ. frum̃ta colligant᷑: reliquie saluȩ fiañ
sic̃ dic̃ isaias. Et̃ plane fac̾tȩ st̃ reliqͥe sal¬
ue. Inde erant duodecĩ apłi: inde plusaͣ.
quingenti frẽs qͥb se dñs demonstrauit
post resurrectionẽ : inde tot milia baptiza¬
toꝵ. qui p̾cia rerũ suarũ ante pedes apłoꝵ
ponebant. Ergo impletũ ẽ qd hic rogatꝰ ẽ¬

Expanded text:
 crediderunt inde, et hoc jam post resurrectionem Domini. Saevierunt, ut crucifigerent, et postea coeperunt videre fieri miracula in nomine crucifixi; et plus contremuerunt tantum posse ejus nomen, qui quasi inter manus eorum nihil poterat; et compuncti corde, jam credentes divinitatem occultam fuisse in illo quem caeteris similem hominibus putaverunt, et consilium petentes ab Apostolis, audierunt, «Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Ergo quia ad judicandos eos a quibus crucifixuta est, frumenta colligantur. «Reliquiae salvae fiant» , sicut dicit Isaias. Et plane factae sunt reliquiae salvae: inde erant duodecim Apostoli, inde plus quam quingenti fratres quibus se Dominus demonstravit post resurrectionem ; inde tot millia baptizata, quae pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponebant . Ergo impletum est quod hic rogatus e
Abbreviated transcription (Latin):
requies mea uͥ requiesco. Quantũ nos a¬
mat ds̃ frẽs : ut qr nos requiescimꝰ se di¬
cat requiescere. Non enĩ ipse aliqnͣ turba¬
tur. aut sic requiescit: s ibi se. dic̃ re¬
quiescere qr nos in illo requiẽ habemus.
Hic habitabo. qmͣ p̃elegi eã. Uiduã eiꝰ
bnͣdicens bũdicã: ⁊ pauꝑes eiꝰ satura¬
bo panib. Omĩs anima quȩ se intelli¬

Expanded text:
Requies mea: ibi requiesco. Quantum nos amat Deus, fratres, ut quia nos requiescimus se dicat requiescere. Non enim ipse aliquando turbatur, aut sic requiescit; sed ibi se dicit requiescere, quia nos in illo requiem habemus. Hic habitabo, quoniam elegi eam. Viduam eius benedicens benedicam, pauperes eius saturabo panibus. Omnis anima
Abbreviated transcription (Latin):
is. St̃ aũ qͥ ñ dormiunt. s dormitant. Ali¬
quantũ retrahunt se ab amore tẽporali¬
ũ. ⁊ rursus reuoluunt᷑ in eũ: quasi dor¬
mitantes. caput crebro inclinant. Euigila.
excute. somnũ: dormitando casurus es. Nõ
uult psalmꝰ ocłis suis dare. somnũ. nec pel¬
poꝵ: sonnꝰ uenit ad ocłos. Timpora cirea
unt : ⁊ cũ senserint sibi grauari timpora. n
minet iã somnꝰ: qui si dandus ẽ ocłis deit
reqͥem tiporib sius. ⁊ uenit somuꝰ. Si ñ de¬
derint requiẽ timporib suis : nͣ uenit som¬
le ad peccatũ : iã grauant᷑ tͥ timpora. Uis
euigilare ⁊ ñ dormire nec dormitare:Noli
te credere tali delecꝰtationi: maiores dolores
habebis ꝗͣ. suauitates. Ista cogitatione quasi
confricans frontẽ excutis somnũ. ⁊ paras lo¬

Expanded text:
idam qui non dormiunt, sed dormitant. Aliquantum retrahunt se ab amore temporalium, et rursus revolvuntur in eum; quasi dormitantes, caput crebro inclinant. Evigila, excute somnum; dormitando casurus es. Non vult Psalmus, oculis suis dare somnum, nec palmporum somnus venit ad oculos. Tempora circa unt; et cum senserint sibi gravari tempora, jam imminet somnus: qui si dandus est oculis, dant requiem temporibus suis, et venit somnus; si non dederint requiem temporibus suis, non venit somre ad peccatum, jam gravantur tibi tempora. Vis evigilare, et non dormire, nec dormitare? Noli te credere tali delectationi; majores dolores habebit quam suavitates. Ista cogitatione quasi confricans frontem, excutis somnum, et paras lo
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ manducauert ⁊ adorauert᷑ om̃s di¬
uites tre : ibi dicꝰtũ ẽ edent pauꝑes ⁊ sa¬
turabunt᷑. Iuare qnͣ diuites dicti st̃ ado¬
rasse. saturati ñ dic̾ti stͣ: qñ aũ pauperes
dicꝰti st̃ saturati dicꝰti st̃ : & unde satura¬
ti: hec saturitas frẽs qualis ẽ Ds̃ ẽ ipse
panis. Panis ut lac nob̃ fieret descendit
ad t̾rã: ⁊ ait suis. Ego sũ panis uiuus. qui
de celo descendi. Idõ illic in psalmo: edent
duȩ. Non sit auxiliũ ur̃m. nͥ in uno deo.
ecunia nicħ ẽ: ñ inde auxiliũ habebitis.
Multi ꝓpt̾ pecuniã pͣcipitati st̃: multi ꝓptͣ¬

Expanded text:
nducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» ibi dictum est, «Edent pauperes, et saturabuntur.» Quare quando divites dicti sunt adorasse, saturati non dicti sunt; quando autem pauperes dicti sunt, saturati dicti sunt? Et unde saturati? haec saturitas, fratres, qualis est? Deus ipse est panis. Panis, ut lac nobis fieret, descendit ad terram; et ait suis: «Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi» . Ideo illic in psalmo, «Edentduae, non sit auxilium vestrum nisi in uno Deo. Pecunia nihil est; non inde auxilium habebitis. Multi propter pecuniam praecipitati sunt, multi p
Abbreviated transcription (Latin):
homo erat. rex isrł: filiꝰ iesse: Erat quidẽ
⁊ ipse mansuetꝰ. sicut eũ indicat. Atꝙ eõ¬
memorat scriptura diuina. ⁊ ita mansue¬
tus. ut nec ꝑseoutori suo sauli malũ ꝓ ma¬
lo reddiderit. Seruauit aũ erga euꝰ tantã
humilitatẽ. ut illũ regẽ fateret᷑ se auͣ ca¬
nẽ : ⁊ ñ ꝓt̃ue nec suꝑbe. cũ ee̾t in dõ potẽ¬
tior respondebat regi: s eũ placare potiꝰ
bia. Etiã in potestate datꝰ ei saul. ⁊ hoc a
in potestate. datũ illi erat: licet aũ homini
uti potestate sua. ad lenitatẽ potiꝰ defle¬
xit. qd ei ds̃ concessit. Qͥ si uellet occidere:
careret inimico. S quomͦ dic̾e̾t dimitte. mͥ
debita: sic̃ ⁊ ego dimitto debitorib meis.
In speluncã intrauit saul uͥ erat dauid:
nesciens qd̵ illic ẽẽt dauid. Ad necessaria
uentris ille intrauit. Surrexit dauid sen¬
sim. ⁊ lente post illũ p̃cidit illi de ueste.
panniculũ. quẽ illi ostenderet: ut noss&

Expanded text:
homo erat, rex Israel, filius Jesse. Erat quidem et ipse mansuetus, sicut eum indicat atque commendat Scriptura divina, et ita mansuetus ut nec persecutori suo Saüli malum pro malo reddiderit. Servavit autem erga eum tantam humilitatem, ut illum regem fateretur, se autem canem: et non proterve nec superbe, cum esset in Deo potentior, respondebat regi; sed eum placare potiuserbia. Etiam in potestate datus est ei Saül, et hoc a in potestate datus illi erat licet autem homini uti potestate sua; ad lenitatem potius deflexit quod ei Deus concessit. Qui si vellet occidere, careret inimico: sed quomodo diceret, Dimitte mihi debita, sicut et ego dimitto debitoribus meis . In speluncam intravit Saül ubi erat David, nesciens quod illic esset David: ad necessaria ventris ille intravit. Surrexit David sensim et lente post ipsum, praecidit illi de veste panniculum, quem illi ostenderet, ut nosset
Abbreviated transcription (Latin):
uidit ds̃. Qͥd nͥ credituros: S ne aliquis
quasi minaret᷑ ꝓmissis dĩ. ⁊ in potestate
sua uellet ponere qd̵ ꝓmisit ds̃ ut un¬
pleret᷑. idõ ⁊ uirauit dixit : in quo os¬
tendit qr sine dubio uenturũ ẽ. Quo¬
mͦ gͦ posuit ibi si oustodierint. Ne iã
glorieris de ꝓmissis: ⁊ dimittas te nͣ custi¬
dire: Tunc eris filiꝰ dauid si custodieris : si ani
ñ: ñ eris filiꝰ dauid. filiis dauid ꝓmisit deus.
Noli dicere filiꝰ sũ dauid: si degeneras. Si iuaei
illud ñ dicunt. qui de ipsa stirpe nati ftͣ. im¬
mo dicunt illud s delirant : aꝑte enĩ dñs ait
si filii abrahȩ estis facꝰta abrahȩ facite. inde¬

Expanded text:
idit Deus; quid, nisi credituros? Sed ne aliquis quasi minaretur promissis Dei, et in postestate sua vellet ponere quod promisit Deus ut impleretur; ideo et «juravit» dixit: in quo ostendit quia sine dubio venturum est. Quomodo ergo posuit ibi, «Si custodierint?» Ne jam glorieris de promissis, et dimittas te non custodire. Tunc eris filius David, si custodieris; si autem non, non eris filius David. Filiis David promisit Deus. Noli dicere, Filius sum David, si degeneras. Si Judaei illud non dicunt, qui de ipsa stirpe nati sunt imo dicunt illud, sed delirant. Aperte enim Dominus ait: «Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite»
Abbreviated transcription (Latin):
diuimꝰ in eufrata. inuenimꝰ in cãpis saltuum.
Q st campi saltuũ: Campi siluaꝵ. Non enĩ quẽ.¬
admodũ iuilgo dr̃ saltꝰ ille u̾bi grã centurias
habens tot. Saltus ꝓpͥe adhuc locus incultꝰ
⁊ siluester dr̃. slã ⁊ quidã codices: in campis
silus habent. Iui gͦ erant campi saltuũ: nisi
gentes incultȩ. Qͥ erant cãpi saltiuuĩ: nͥ uͥ
adhuc uepres erant idolatriȩ : Sic tamen
quom uepres erant ibi idolatriȩ. ibi inue¬
nimus locũ dño. tab̃nacłm dõ iacob. Qd̃ au¬
diuumꝰ in eufrata. muenimꝰ in cãpis saltuum.
qd p̃dicatũ ẽ in imagine. iudeis. manifestũ¬

Expanded text:
pis saltuum.» Qui sunt campi saltuum? Campi silvarum. Non enim quemadmodum vulgo dicitur, Saltus ille, verbi gratia, centurias habens tot. Saltus proprie, locus adhuc incultus et silvester dicitur. Nam et quidam codices, «in campis silvae,» habent. Qui ergo erant campi saltuum, nisi gentes incultae? qui erant campi saltuum, nisi ubi adhuc vepres erant idololatriae? Sic tamen quomodo vepres ibi erant idololatriae, ibi invenimus locum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Quod «audivimus in Ephrata, invenimus in» «campis saltuum;» quod praedicatum e
Abbreviated transcription (Latin):
sũ firmauit. Qͥd ẽ ñ penitebit eũ. Non
mutabit. Non enĩ dolorẽ penitentie patit᷑
ds̃. aut in aliquo fallit᷑: ut uelit corrig̾e
in quo errauit. S quomͦ hominẽ cũ peni¬
tet. mutare uult qd̵ fecit: sic uͥ audis qͥa
penitet dm̃ mutationẽ ipsã sꝑa. Alit illã
fecit ds̃ quãuis eã nomine. penitentiȩ ap¬
pellet: alitͣ tu. Ti enĩ facis qr erraueras:
ille aũ facit qr uindicat. Aut qr liberat.
Mutauit regnũ saul. cũ peniteret eũ. sicut
dictũ ẽ: ⁊ in eo ipso loco uͥ scriptura. dicit
penituit eũ. ibi paulo post dr̃. Non enĩ
sic ẽ ut̃ homo: ut peniteat eũ. Cũ gͦ mu

Expanded text:
sum firmavit. Quid est, «non poenitebit eum?» Non mutabit. Non enim dolorem poenitentiae patitur Deus, aut in aliquo fallitur, ut velit corrigere in quo erravit. Sed quomodo hominem cum poenitet, mutare vult quod fecit; sic ubi audis quia poenitet Deum, mutationem ipsam spera. Aliter illam facit Deus, quamvis nomine poenitentiae appellet, aliter tu: tu enim facis, quia erraveras; ille autem facit, quia vindicat, aut quia liberat. Mutavit regnum Saül, cum poeniteret eum sicut dictum est: et in eo ipso loco ubi Scriptura dicit, «Poenituit eum;» ibi paulo post dicitur, «Non sic est ut homo, ut poenit
Abbreviated transcription (Latin):
cifixus ẽ dñs in iudea: crucifixus ẽ a iu¬
deis : ab ipsis turbatus dormiuit. Int̾ quor¬
manꝰ sȩuientiũ dormiuit. ad eos iudican¬
dos surrexit: ⁊ dicit quodã loco. ex susci¬
ta me ⁊ redlã illis. Et reddidit. ⁊ redaitu¬
rus ẽ Nlã quanta iudei postea passi stͣ occi¬
so dño: norunt ⁊ ipsi. De ipsa citate uͥ
illũ occidert̃. om̃s expulsi st̃. Q d gͦ : Etiã¬
om̃s de stirpe dauid. om̃s ꝑiert̃ ⁊ de tn¬

Expanded text:
cifixus est Dominus in Judaea; crucifixus est a Judaeis; ab ipsis turbatus dormivit. Inter quorum saevientium manus dormivit, ad eos judicandos surrexit: et dicit quodam loco, «Et suscita me, et reddam illis» . Et reddidit, et redditurus est. Nam quanta postea Judaei passi sunt occiso Domino, norunt ipsi. De ipsa civitate, ubi illum occiderunt, omnes expulsi sunt. Quid ergo? etiam de stirpe David omnes per
Abbreviated transcription (Latin):
mus em in eusfrata. Quã eã: Sedem dñi.
udiumꝰ in eufrata: inuenimꝰ eã in cãpis
saltuũ. Ibi audiuit uͥ inuenit: an alibi audi¬
uit alibi muenit: Quȩramꝰ gͦ quid sit eufra¬
ta uͥ audiuit. Itẽ quȩramꝰ qͥd sit in campis
altiuĩ uͥ inuenit. Cũfrata u̾bũ hebreũ inter¬
ytat᷑ latine speculũ: sic̃ tradidert᷑ qui u̾ba
hebrea in scripturis posita. in aliã linguam
transtulert᷑: ut ad nos ꝑueniret intellecꝰtus.
N ĩ ex hebrea transtulert᷑ in grecã. ex g̾ca trans¬
lata st᷑ nob̾ in latinã. fuert᷑ enĩ qui iugilauert᷑
in seripturis. Si gͦ eufrata speculũ. illa domꝰ qͣ
inuenta ẽ in campis saltuũ. in speculo audita

Expanded text:
rata.» Quam «eam?» Sedem Domini. «Audivimus in Ephrata. Invenimus eam in campis saltuum.» Ibi audivit, ubi invenit; an alibi audivit, et alibi invenit? Quaeramus ergo quid sit «Ephrata,» ubi audivit; item quaeramus quid sit «in campis saltuum,» ubi invenit. Ephrata verbum hebraeum interpretatur latine, Speculum, sicut tradiderunt qui verba hebraea in Scripturis posita in aliam linguam transtulerunt, ut ad nos perveniret intellectus. Nam ex hebraea transtulerunt in graecam, et ex graeca translata sunt nobis in latinam. Fuerunt enim qui vigilarent in Scripturis. Si ergo Ephrata speculum, illa domus quae inventa est in campis saltuum, in speculo audita
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ : hic saluus erit. Cc̃ce in quib stetert᷑
pedes eiꝰ. In eo loco adora. id ẽ de talib es¬
to: in quib stetert̃ pedes. dnĩ. Si aũ de ip¬
sa domo intelligere. uolueris. ũ steterunt
pedes eiꝰ domꝰ: pedei eui in xp̃o stent. Tẽ
aũ stabt᷑ͣ pedes: si ꝑseueraueris in xp̃o.
Qͥd enĩ dr̃ de diabolo: Ille homicida erat
ab initio: ⁊ in ueritate ñ stetit. Diaboli
gͦ pedes ñ stetert᷑. Item de. suꝑbis qͥd dic̃:
Non ueniat mͥ pes suꝑbiȩ: ⁊ manꝰ peccato¬

Expanded text:
nem, hic salvus erit» . Ecce in quibus steterunt pedes ejus: in eo loco adora, id est, de talibus esto in quibus steterunt pedes Domini. 14. Si autem de ipsa domo intelligere volueris, «Ubi steterunt pedes ejus» domus; pedes tui in Christo stent. Tunc autem stabunt pedes, si perseveraveris in Christo. Quid enim dicitur de diabolo? «Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit» . Diaboli ergo pedes non steterunt. Item de superbis quid dicit? «Non veniat mihi pes superbiae, et manus peccato
Abbreviated transcription (Latin):
dũ se habebat illiꝰ uꝑii dispensatio: p̃figu¬
rans tam̃ forte᷑ manu quendã. ad debellan¬
dos inimicos. diabolũ ⁊ angelos eiꝰ. Hos aũ in¬
imicos ȩccłia debellat Et quomͦ debellat:
Mansuetudine. Mansuetudine enĩ ipse. rex nr
uicit diabolũ. Seiuebat ille. iste sufferebat.
Uictꝰ eͣ qui seuiebat: uicit qͥ sufferebat. In is
inimicos. Sit manu fortis: oꝑando uincat

Expanded text:
dum se habebat illius imperii dispensatio; praefigudum se habebat illius imperii dispensatio; praefigurans tamen fortem manu quemdam ad debellandos inimicos, diabolum et angelos ejus. Hos autem inimicos Ecclesia debellat. Et quomodo debellat? Mansuetudine. Mansuetudine enim ipse Rex noster vicit diabolum. Saeviebat ille; iste sufferebat: victus est qui saeviebat; vicit qui sufferebat. In istinimicos. Sit manu fortis, operando vinca
Abbreviated transcription (Latin):
scrutari misteria. Et meminit caritas
solemus audire : qui unꝰ htͣ caput ⁊ cor¬
pus. Caput in cȩlo ẽ. corpꝰ in tra: s quo p̃¬
cessit caput. ⁊ corpus secuturũ ẽ. Et iam ñ
dico qui caput sit. qͥ corpus sint : qr scien¬
tib loquor. Cõm̃dat᷑ gͦ humilitas dauid.
coͣm̃dat᷑ mansuetudo dauid: ⁊ dr̃ dõ. me
m̃to d dd. ⁊ oĩs mansuetudinis eiꝰ. Ad quam
tũ uouit dõ iacob. Ergo ad hoc memĩto: ut
impleat qd̃ ꝓmisit. Ipse dd̃ uouit tã quã
in potestate habens: ⁊ rogat. dm̃ ut mple¬
at qd̃ uouit. Et deuotio uouentis: s eͣ. hne¬
litas dep̃cantis. Nemo pͣsumat uirib sius. se
reddere qd̃ uouerit. Qͥ te hortat᷑ ut uoue¬
as : ipse te adiuuat ut reddas. Qͥd gͦ uouit
uideamꝰ. ⁊ hinc intelligimꝰ quẽa dmodũ sit ac¬
cipiendus in figura dauid. Dauid añ intͣpͣtat᷑
manu fortis. Erat enĩ magnꝰ belligerator: pͣ
om̃s inimicos suos dõ se. acduuante. quẽ adino¬

Expanded text:
ri mysteria. Et meminit Charitas solemus audire; qui unus habet caput et corpus. Caput autem in coelo est, corpus in terra: sed quo praecessit caput, et corpus secuturum est. Et jam non dico quis caput sit, qui corpus sint; quia scientibus loquor. 3. Commendatur ergo humilitas David, commendatur mansuetudo David; et dicitur De omnis mansuetudinis ejus.» Ad quam tum vovit Deo Jacob.» Ergo ad hoc memento, ut impleat quod promisit. Ipse David vovit tanquam in potestate habens, et rogat Deum ut impleat quod vovit: est devotio voventis, sed est humilitas deprecantis. Nemo praesumat viribus suis se reddere quod voverit: qui te hortatur ut voveas, ipse adjuvat ut reddas. Quid ergo vovit videamus, et hinc intelligimus quemadmodum sit accipiendus in figura David. David autem interpretatur, Manu fortis. Erat enim magnus belligerator. Praomnes inimicos suos, Deo se adjuvante, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
urare ẽ aũ firme ꝓmitt̾e. Attendite uo¬
tũ hoc. id eͣ qͥd uouerit: quo ardore uo¬
uerit: quo amore. quo desiderio: ⁊ tͣn ad
Si introiero in tabnacłma domꝰ meȩ: si al¬
cendero in lectũ strati mei: si dedero som¬
aũ ocłis meis. Parũ uisus ẽ. dicere somnum
ocłis meis: ⁊ palpebris meis dormitationẽ. Et
requiẽ timporib meis si dedero. quoꝵ dusq ĩ¬
ueniã locũ año. tabnacłm dõ ia cob. Ubi que¬
rebat locũ dño: Si mansuetus erat: in se q̃¬
rebat Quomꝰ enĩ ẽ locus dñi: Audi ꝓpħam. Su¬

Expanded text:
urare est autem firme promittere. Attendite votum hoc, id est, quod voverat quo ardore voverit, quo amore, quo desiderio; et tamen ad «Si introiero in tabernaculum domus meae, si ascendero super lectum stratus mei. Si dedero somnum oculis meis.» Parum visus est dicere, «somnum oculis meis: Et palpebris meis dormitationem; et requiem temporibus meis» si dedero, «quoadusque inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob.» Ubi quaerebat locum Domino? Si mansuetus erat, in se quaerebat. Quomodo est enim locus Domini? Audi p
Abbreviated transcription (Latin):
in somnis dormiens diues ẽ. s euigilabit
⁊ pauꝑ erit: sic oĩa ista uana huiꝰ scłi. de
quib homines gaudent. in somnio gau¬
dent. Euigilabt᷑ qnͣ nolunt. si mͦ nͣ euigi¬
lant qnͣ utile ẽ: ⁊ inuenient somnia fu¬
isse illa. ⁊ transisse. sic̃ dic̃ scriptura. uelu¬
ti somniũ exurgentis. Et alio loco. Dormier̃t
somniũ suũ: ⁊ nicħ inuenert̃ om̃s uiri di¬
uitiaꝵ in manibꝰ suis. Dormiert᷑ somnũ su¬
ũ. finitꝰ ẽ somnꝰ. ⁊ nicħ inuenert᷑ in ma¬
nib sius: qr in somnis uidebant chuiti

Expanded text:
in somnis, dormiens dives est; sed evigilabit, et pauper erit: sic omnia ista vana hujus saeculi, de quibus homines gaudent, in somno gaudent: evigilabunt quando nolunt, si non modo evigilant quando utile est; et invenient somnia fuisse illa, et transisse, sicut dicit Scriptura, «veluti somnium exsurgentis» : et alio loco, «Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis» . «Dormierunt somnum suum,» finitus est somnus, «et nihil invenerunt in manibus suis;» quia in somnis videbant diviti
Abbreviated transcription (Latin):
tes : ut fluant de uob̃. Conualles estote:
⁊ eũ omĩb cõferte qd̃ de dõ habetis. Intͣ
mediũ fluant aquȩ nulli inuideatis:
bibite. saturamini: manate saturati.
Ubiq cõmunis aqua dĩ habeat głam:
ñ hominũ pͥuata m̃dacia. Ex plicit

Expanded text:
tes: ut fluant de vobis, convalles estote, et cum omnibus conferte quod de Deo habetis. Inter medium fluant aquae, nulli invideatis; bibite, saturamini; manate saturati. Ubique communis aqua Dei habeat gloriam, non hominum privata mendacia. SERMO II
Abbreviated transcription (Latin):
confrequentationib usq ad cornu altaris.
id eͥ usq ad int̾iorẽ domũ dĩ. de qua uos be¬
nediximꝰ uͥ st̃ altaria excelsa. Constituite
diẽ festũ. ñ tepide. ac segnit᷑. s in confre¬
quentationib. Ipsa ẽ enĩ uox exultationis
soni festiitatẽ celebrantis: ambulantium
in locũ tab̃nacłi admirabił usq ad domũ
dĩ. Si enĩ ibi eͣ spũale sacͥficiũ. sempit̃nũ
sacrificiũlaudis. ⁊ sac̾dos sempit̾nꝰ ẽ. ⁊ al¬
tare sempit᷑nũ pacata mens ipsa iustoꝵ.
eos u̾bũ factũ eͣ ut lacte nutrirent᷑. Nec
in tra sufficiat pste dies festꝰ quo agnꝰ oc¬
cisus eͣ s constituat᷑ in confrequentioĩbꝰ.
quousq ꝑueniat᷑ exaltatis a dño m̃tib¬

Expanded text:
 usque ad cornua» «altaris:» id est, usque ad interiorem domum Dei, de qua vos benediximus, ubi sunt altaris excelsa. «Constituite diem festum,» non tepide ac segniter, sed «in confrequentationibus.» Ipsa est enim vox «exsultationis, soni festivitatem celebrantis,» ambulantium in loco «tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei.» Si enim est ibi spirituale sacrificium, sempiternum sacrificium laudis, et sacerdos sempiternus est, et altare sempiternum pacata mens ipsa justorumeos Verbum factum est, ut lacte nutrirentur; nec in terra sufficiat iste dies festus quo agnus occisus est: sed constituatur in confrequentationibus, quousque perveniatur, exaltatis a Domi
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ dñe qm̃ exaudisti me: ⁊ factꝰ es mͥ in sa¬
lutẽ. Quã sepe ostendit᷑ laudis eẽ. ista cõ¬
fessio: ñ uulnera medico ostendens. s de
ꝑcepta sanitate gr̃as agens. Ipse. aũ medi
edificantes. Nã hic factus ẽ mͦ caput an¬
guli. ut duos conderet in se in unu no
uũ hominẽ faciens pace̾. ⁊ cõmunicaret
ti angulus a dũo factꝰ ẽ. Quãuis enĩ hoc
ñ ẽẽt factꝰ nͥ passus ee̾t : ñ tam̃ hoc ab eis
a quib passus ẽ factus ẽ. Nã illi qͥ edifica¬
baut repbauert: s in eo qd̃ dñs occulte
edificabat fecit in capit anguli. qd̵ illi
repbauert̃. Et ẽ mirabile in ocłis nr̃is.
Iii ocłis interioris hominis. in ocłis creden¬
nit iste bomo se dixisse in suꝑiorib psal¬
mis: qmͣ̃ inclinauit aurẽ suã mͥ. ⁊ in die¬
b meis inuocaui. Bies suos cõmemorans ue¬
mͥ salutẽ dedit. Nic ẽ dies de quo dixͣ dñs.¬
Tẽpore acceptabili exaudiuite : ⁊ in die sa¬
lutis adiuui te: id ẽ de qͦ ille mediator

Expanded text:
m exaudisti me, et factus es mihi in salutem.» Quam saepe ostenditur laudis esse ista confessio, non vulnera medico ostendens, sed de percepta sanitate gratias agens. Ipse autem medicficantes:» nam «hic factus est in caput anguli; ut duos condevum hominem, faciens pacem, et commutaret ti anguli a Domino factus est. Quamvis enim hoc non esset factus, nisi passus esset; non tamen hoc ab eis a quibus passus est, factus est. Nam illi qui aedificabant, reprobaverunt; sed in eo quod Dominus occulte aedreprobaverunt. Et est mirabilis in oculis nostris. In oculis interioribus hominis, in oculis credennit iste homo se dixisse in superioribus psalmis, «Quoniam inclinavit aurem suam mihi, et in diebus meis invocavi» ; dies suos commemorans vemihi salutem dedit. Hic est dies de quo dixit, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die» «salutis adjuvi te» ; id. est, dies quo ille mediator
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sis. U ox lȩtitiȩ ⁊ salutis in tab̃nacuł iustoꝵ.
U bi uocẽ meroris ⁊ exitii putabant eẽ. qui in
eoꝵ corpora seuiebant. Non enĩ sentiebant
interiora gaudia scoͣꝵ. de spe futura. Uñ &¬

Expanded text:
 Vox laetitiae et salutis in tabernaculis justorum:»  Vox laetitiae et salutis in tabernaculis justorum:» ubi vocem moeroris et exitii putabant esse, qui in eorum corpora saeviebant. Non enim sentiebant interiora gaudia sanctorum de spe futura. Un
Abbreviated transcription (Latin):
mĩam. u̾itatẽ iudicantis in fine sensuri st̃.
iã magna multitudo credentiũ. quasi arenȩ.
minumerabili cõparanda. ⁊ in unã societatem
menior es eiꝰ : Non qͥix̃ habundantiã numĩi inei.
suscepit me. Multitudinẽ. gͦ fideliũ in unita¬
te fidĩ sunul habitantẽ. ꝑsecutio gentiũ quo
impelleret ut deicerẽ nͣ habebat. qnͣ in eo
creditũ ẽ. qͥ ⁊ singulos .⁊ om̃s ubiq susciperet.
qͥa eis inuocantib nũquã deẽe̾ potiusset. Hor
titudo mea ⁊ laudatio mea dñs: ⁊ factꝰ ẽ mͥ
in salutẽ. Eͥ gͦ cadunt cũ impellunt᷑. nͥ qͥ sua
sibi fortitudo: ⁊ sua sͥ uolunt eẽ laudatio:
N ullus qͥppe in certamine cadit: nͥ euiꝰ fortitu¬
do ⁊ laudatio cadit. Quapptͣ euiͦ fortitudo &.
laudatio ẽ dñs. tã ñ cadit quã uͣ cadit dñs:¬
factꝰ ẽ qd̾ aute ñ erat: s qr ipsi eũ in eum
crederent. qd̾ ñ erant facti stͣ. etiã ipse nͣ sͥ
s. illis. qd au̾sis a se ñ erat salus cepit eeͣ con

Expanded text:
iam, veritatem judicantis in fine sensuri sunt.jam magna multitudo credentium, quasi arenae innumerabili comparanda, et in unam smemor es ejus ? Non dixit, Abundantiam numeri mei, us,» inquit, «suscepit me.» Multitudinem ergo fidelium in unitate fidei simul habitantem persecutio gentium quo impelleret, ut dejiceret, non habebat: quando in eum creditum est, qui et singulos et omnes et ubique susciperet; quia eis invocanttitudo mea et laudatio mea Dominus; et factus est mihi in salutem.» Qui ergo cadunt, cum impelluntur, nisi qui sua sibi fortitudo, et sua sibi volunt esse laudatio? Nullus quippe in certamine cadit, nisi cujus fortitudo et laudatio cadit. Quapropter cujus fortitudo et laudatio est Dominus, tam non cadit quam non cadit Dfactus est quod ante non erat, sed quia ipsi cum in eum crederent, quod non erant facti sunt, et jam ipse non sibi, sed illis, quod aversis a se non erat, salus coepit esse con
Abbreviated transcription (Latin):
S qm̃ ppło drͣ in pͣnuntiatione futuroꝵ. bo
libato ab oĩ labore. ⁊ captiuitate ꝑegrinati¬
onis. ⁊ ab oĩ ꝑmixtione iniquoꝵ. qd ei per
gr̃am dĩ pͣstitũ ẽ. ñ solũ ñ retribuentis ma¬
la ꝓ malis. s etiã retribuentis bona ꝓ mał.
conuenientissime adiunctũ ẽ: qm̃ in scłm

Expanded text:
r in praenuntiatione futurorum liberato ab omni labore et captivitate peregrinationis, et ab omni permixtione iniquorum, quod ei per gratiam Dei praestitum est, non solum non retribuentis mala pro malis, sed etiam retribuentis bona pro malis, convenientissime adjunctum est, quoniam