comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra gͦ si quid habes. ut iustificeris.
& est sensꝰ Ego non loquar pͥor
contra te. ne oppressum ẽe te di¬
cas multiplicatione sermonũ: sed
tu siquid iusti habes. ipse ꝓ te lo¬
quere. ut uidearis ista que pate¬
ris. ñ ĩmerito sustinere ⁊ ut scias
me misereri tui. ñ ob meritũ tuũ
s ꝓpt̃ meã clem̃tiã. A patrib tu¬
is repeta. atq maiorib: ut intel¬
ligas te de peccatorib ẽe genera¬
tum. Pat tuus pͥmꝰ peocauit. in
solitudine. omĩs ui delicet popłs
isrł: siue auctor generis tui a¬
brahã peccasse conuncit᷑. qͣndo
dño t̃ram reꝓmissionis semini illius
pollicente respondit. In quo sciã. qr
possidebo eã Et interp̃tes inquit
tui p̃uaricati st̃ in me: aaron ⁊ moy¬
ses ad aquã contradictionis. qͥ int̃
me ⁊ te mecdii loquebantur. Et ut
intelligamꝰ ñ ẽẽ iuolentã expositio¬
nẽ: sequitur. ⁊ contamina ui pͥncipes
scõẜ de quib ⁊ in psalmo canitur: ab¬
sorti st̃ iuxta petrã iudices eorum.

Expanded text:
ra ergo si quid habes, ut justificeris. Et est sensus: Ego non loquar prior contra te, ne oppressum esse te dicas multiplicatione sermonum; sed ut si quid justi habes, ipse pro te loquere; ut videaris ista quae pateris, immerito sustinere. Et ut scias me misereri tui, non ob meritum tuum, sed propter meam clementiam, a patribus tuis repetam atque majoribus, ut intelligas te a peccatoribus esse generatum: Pater tuus primus peccavit in solitudine: omnis videlicet populus Israel. Sive auctor generis tui Abraham peccasse convincitur, quando Domino terram repromissionis semini illius pollicente, respondit: In quo sciam quia possidebo eam? Et interpretes, inquit, tui praevaricati sunt in me : Aaron et Moyses ad aquam cotradictionis, qui inter me et te medii loquebantur . Et ut intelligamus non esse violentem expositionem, sequitur: Et contaminavi principes sanctos, de quibus et in psalmo canitur: Absorpti sunt juxta petram judices eorum .
Abbreviated transcription (Latin):
n scientie absconditi. Istiꝰmodi uirũ
uocat ds̃ ex nomine suo qͥa defensor
ẽ pueri eiꝰ iacob. ⁊ electi illiꝰ ifrł. Hc̃
suscipit & assimilat sermoni suo. Qͥ
cauere debet. ne suũ putet ẽẽ qͦd lo¬
quit᷑: s om̃e ad datoris referat głam.
ne ⁊ ipse mereat᷑ audire. Accinxi te
⁊ ñ cognouisti me. Cũ enĩ instruet
armatura apłi om̃s docuerit. ñ eẽ
confundet᷑ marcion duos deos intel¬
ligens. unũ bonũ ⁊ aliũ iustũ. Alte¬
rũ inuisibiliũ. alt̾um uisibiliũ con¬
ditorẽ. e quib pͥor luc̃e faciat. scds¬

Expanded text:
irum vocat Deus ex nomine suo, quia defensor est pueri ejus Jacob, et electi illius Israel. Hunc suscipit, et assimilat sermoni suo, qui cavere debet ne suum putet esse quod loquitur, sed omnia ad datoris referat gloriam; ne et ipse mereatur audire: Accinxi te, et non cognovisti me. Cum enim instructus armatura Apostoli, omnes docuerit non esse confundetur Marcion, duos deos intelligens, unum bonum, et alium justum; alterum invisibilium, alterum visibilium conditorem. E quibus prior luce
Abbreviated transcription (Latin):
Ite ad oues ꝑditas domꝰ isrł Deniq se¬
quitur. Om̃s gentes congregate sunt
simul & collecte sunt tribus: id est
cũ popło qui credidit ex iudeis: ut
duplex uocatio fit circumcisionis ⁊
p̃pucii. Qͦd autẽ dicitur. educ. ad
filium sermo ẽ : siue uixta lxx. pat̾
de filio loquitur. qͦd eduxerit popu
lũ cȩcũ. ⁊ surdũ. ⁊ gentib copularit.¬
⁊ fecerit ex eis muttos eccłiȩ pͥncipes.
Miraturq ꝓpħa qͦd nullus in gen¬
tib hȩc prescire potuerit necidm̃
nosse consilia: s tantũ popłs eiꝰ qͥ
legem acceꝑit ⁊ ꝓpħas habuerit¬
Nlõtus enĩ inuidea d̾s: inifrł magnũ
nom̃ eiꝰ Siue ipse d̾s testis suorum
sermonũ sit & patrator ⁊ puer eiꝰ
ac seruus quẽ elegit. hauddubium
quin xp̃m significet. cui ⁊ supͣ dicit.
Magnum tͥ est uocari te puerũ me¬
um & hȩc omĩa fient. ut ueritas
mundo p̃dicetur: ut sciant ⁊ credañ.
⁊ intelligant. quorũ mens pͥus
bruta erat ⁊ insensibilis. qͦd p̃ter

Expanded text:
Ite ad oves perditas domus Israel . Denique sequitur: Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus, id est, cum populo qui credidit ex Judaeis, ut duplex vocatio sit, circumcisionis et praeputii. Quod autem dicitur, Educ, ad Filium sermo est. Sive, juxta LXX, Pater de Filio loquitur, quod eduxerit populum suum caecum et surdum, et gentibus copularit, et fecerit ex eis multos Ecclesiae principes. Miraturque propheta quod nullus in gentibus haec praescire potuerit, nec Dei nosse consilia; sed tantum populus ejus qui Legem acceperit, et Notus enim in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus . Sive ipse Deus testis suorum sermonum sit, et patrator, et puer ejus ac servus quem elegit. Haud dubium quin Christum significet, cui et supra dicit: Magnum tibi est vocari te puerum meum. Et haec omnia fient, ut veritas mundo praedicetur, et sciant, et credant, et intelligant, quorum mens prius bruta erat et insensibilis, quod prae
Abbreviated transcription (Latin):
isrł inclitus erit. Cũ hec ita se ha¬
beant. ⁊ ydola hominũ scias ẽẽ fig¬
m̃ta . oͥ iacob. ⁊ puer m̃s isrł ne obli¬
uiscaris creatoris tui tibiq ipsi in¬
iuriã facias. ut incurueris oꝑima¬
nuũ tuarũ. Quȩ qr in aduentu
pueri mei quẽ elegi penitus de¬
struenda st̃. ꝓpterea tota mentis
auiditate cognosce. qͦd sic̃ nubes. ca¬
ligo. ⁊ nebilla uł solis calore dissol¬
uitur. uł uento raptante tenuatur
ita iniquitates tuas. & umiu̾sa perra¬
ta tua. quib priꝰ me offendas dissoi¬
ui faciam. Tu tantũ reũtere ad me.
⁊ agepenitentiã: qr redim̃dus es p̃cio¬
so sanguine. Qͦd si feceris: scias in sa¬
lute tua cęlos t̃ramq letari ⁊ omĩa
elem̃ta concinerer Siue angłos qͥ mo¬
rant᷑ in cęlis. ⁊ alias potestates. quib

Expanded text:
Israel inclytus erit. Cum haec se ita habeant, et idola hominum scias esse figmenta, o Jacob, et puer meus Israel, ne obliviscaris Creatoris tui, tibique ipsi injuriam facias, ut incurveris operi manuum tuarum. Quae quia in adventu pueri mei, quem elegi, penitus destruenda sunt; propterea tota mentis aviditate cognosce, quod sicut nubes et caligo, et nebula, vel solis calore dissolvitur, vel vento raptante tenuatur: ita iniquitates tuas, et universa peccata, quibus prius me offenderas, dissolvi faciam. Tu tantum revertere ad me, et age poenitentiam, quia redimendus es pretioso sanguine. Quod si feceris, scias in salute tua coelos terramque laetari, et omnia elementa concinere. Sive angelos qui morantur in coelis, et ali
Abbreviated transcription (Latin):
Iescierunt neq intellexer̃t. Obliti
Ienĩ st̃. ne uideant oculi eorũ. nec
Iintelligant corde suo. slon recogi¬
Stant mente sua: neq cognoscunt. ne¬
q sentiunt ut dicant. Mediũ eiꝰ cõ¬
bussi igne: & coxi suꝑ carbones eiꝰ
Ipanes. Coxi carnes ⁊ comedi ⁊⁊ de re¬
łiquo idolũ faciã. ante truncũ ligni

Expanded text:
 intellexerunt; obliti enim sunt ne videant oculi eorum, ne intelligant corde suo. Nec recogitant mente sua, neque cognoscunt, neque sentiunt, ut dicant: Medium ejus combussi igne, et coxi super carbones ejus panes; coxi carnes et comedi, et de reliquo idolum f
Abbreviated transcription (Latin):
uocet ⁊ annuntiet ⁊⁊ exponat ordi
Iñe michi. Ex quo constitui popłm
Ift̃ annuntiet eis. Nolite timere neq
Iconturbemini: ex tc audire te feci
& annuntiaui. uos estis testes mei
INũquid ẽ d̾s absq me. ⁊ formator¬
Iquẽ ego ñ nouerim. Plaste ydo¬
Ili om̃s nichili st̃: & amantissima e¬
Sorũ ñ ꝓderunt eis. Ipsi ft̃ destes eo¬
Irũ. qr ñ uicdent. neq intelligunt:
Iut confundantur. Quis forma¬
Iuit dm̃ ⁊ sculptile: ⁊ conflauit ad
Inichil utile. : Ecce om̃s participes
Ieiꝰ confundent᷑. fabri enĩ st̃ ex ho
Iminib. Conuenient om̃s. stabunt

Expanded text:
Vocet et annuntiet, et ordinem ponat mihi ex quo constitui populum sunt annuntiet eis? Nolite timere, neque conturbemini; ex tunc audire te feci, et annuntiavi futura: vos estis testes mei. Nunquid equem ego non noverim? Plastae idoli omnes nihil sunt, et amantissima eorum non proderunt eis: ipsi sunt testes eorum, quia non vident, neque intelligunt ut confundantur. Quis formavit Deum, et sculptibile conflavit ad nihil utile? Ecce omnes participes ejus confundentur; fabri enim sunt, et ex omnibus conveniunt, omnes stabunt
Abbreviated transcription (Latin):
mista loquere. exurge. ut qͥd dormis
dñe: ut mnunctũ in isaiã opus. te o¬
rante. ⁊ xp̃o miserante ꝑficiã. Iam
em̃ t̃eius decimꝰ explanationũ lib̃̾
cuditur: qͥ necdũ ꝑuenit ad calcem.
Et interim donec misericors ⁊ mise¬
rator dñs. patiens & multarũ mise¬
rationũ. reddat pͥstinã sanitatẽ. Hãc
p̃fatiunculã tumultuario sermone
dictaui ut q̃ habent᷑ in scedulis. de¬
scribant᷑. ⁊ plena em̃datio lectoris

Expanded text:
mista loquere: Exsurge, ut quid dormis, mista loquere: Exsurge, ut quid dormis, Domine ? ut injunctum in Isaiam opus, te orante, et Christo miserante perficiam. Jam enim tertius decimus Explanationum liber cuditur, qui necdum pervenit miserator Dominus, patiens et multarum miserationum , reddat pristinam sanitatem, hanc Praefatiunculam tumultuario sermone dictavi; ut quae habentur, in schedulis describantur; et plena emendatio lectoris
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝓ diu̾sitate meritorẜ. unꝰ ds. ideq
condiderit: Explicit liber duodecimꝰ.
ulti casus oppͥmunt na¬
uigantes. Si uehem̃tior
flauerit uentus: tẽpestas
formidini ẽ. Si aura moderatior.
sũma iacentis elem̃ti t̃ga crispaue¬
rit: pyratarũ insidias ꝑtimescunt.
atq ita fit. ut fragili animȩ ligno
credite aut metuant ꝑiculũ aut
sustineant. Quors utrũq alt̾o gͣuiꝰ
timueris sustinere. hoc mͥ in ysaie
pelago nauiganti. accide uideo. Dũ
enĩ in offenso cursu uela tendunt᷑.¬
& securis nautarũ manib sulcans
equoris campos carina dilabit᷑. subi¬
tus languoris turbo consurgens. tan¬
tis undarũ molib. & collisors int̃ se
fluctuũ fragore resonante paui-¬
da amicors corda ꝑt̾ruit: ut dicere
cogerent᷑. magist̾ saluos uos fac. ꝑimꝰ.
Quã obrẽ eustochiũ in toto orbe t̃ra¬
rum unicũ nobslitatis & uirginita¬
tis exemplũ. ñ fileat pupilla ocłi tui ͤ
clamaq in corde abbapat̃: ⁊ cũ psal¬

Expanded text:
meritorum unus Deus idemque condiderit. LIBER DECIMUS ulti casus opprimunt navigantes. Si vehementior flaverit ventus, tempestas formidini est. Si aura moderatior summa jacentis elementi terga crispaverit, piratarum insidias pertimescunt. Atque ita fit, ut fragili animae ligno creditae, aut metuant periculum, aut sustineant: quorum utrumque altero gravius timueris sustinere. Hoc mihi in Isaiae pelago naviganti accidere video; dum enim inoffenso cursu vela tenduntur, et securis naturarum manibus, sulcans aequoris campos carina delabitur, subitus languoris turbo consurgens, tantis undarum molibus et collisorum inter se fluctuum fragore resonante, pavida amicorum corda perterruit, ut dicere cogerentur: Magister, salvos nos fac, perimus . Quamobrem, Eustochium, in toto orbe terrarum unicum nobilitatis et virginitatis exemplum, non sileat pupilla oculi tui; clamaque in corde: Abba pater . Et cum Psal
Abbreviated transcription (Latin):
transtuler̃t. scribet in manu sua
di sum ut nouo tẏrocinio seruity.¬
tis. xp̃i se militẽ głetur E in nomi¬
ne irł assimilabitur. Non enĩ ex isrł
om̃s. s magna pars ex gentiũ mul¬
titudine. Quȩ in nomine isrł as¬
similabitur: ut recipiat legẽ ⁊ ꝓ¬

Expanded text:
transtulerunt, scribet in manu sua, transtulerunt, scribet in manu sua, Dei sum: ut novo tyrocinio servitutis Christi se militem glorietur. Et in nomine Israel assimilabitur. Non enim omnes ex Israel, sed magna pars ex gentium multitudine, in nomine Israel assimilabitur: ut recipiat Legem et P
Abbreviated transcription (Latin):
Et effundã siue ponã sp̃m meum
suꝑ sem̃ tuũ  ⁊ benedictionẽ meã
suꝑ stirpẽ tuã quȩ ex aqua ⁊ spũ
sc̃o in baptismate renascetur. qua
⁊ in eugłio saluator ꝓmisit dicens.
Qͥ sitit ueniat ad m̃e ⁊ bibat. Sta
mate renascentes herbis iurentib
⁊ salici: quȩ iuxta fluentes aquas
oritur. ⁊ contra rerũ naturã af¬
Qͦa quidẽ ⁊ in pͥmo psalmo legit᷑
& erit sic̃ lignũ qͦd plantatum ẽ
secus decursꝰ aquarum. qͦd fructũ
suũ dabit in t̃epore suo. ⁊ foliũ ex
ñ d̾efluet. Alii int̾ herbas nas¬
centes salices duplicẽ uocationẽ
intelligunt: ut in herbis popłs na¬
tionũ sit: in salice hi qui ex isrł
credidunt. Simulq deseribit
uarietatẽ credentiũ. Aliꝰ dicet. dñi
ego sũ. qui uistitiȩ oꝑa in se ẽe cor¬
fidet: aliꝰ uocabit. subaudit᷑ pecca¬
tores ad penitentiã in nomine
iacob: ut ⁊ ipsi supplantent iu¬
cia. atq peccata. Aliꝰ scribet ma¬
nu sua. dñi ego sum. siuie ut lxx.

Expanded text:
m meum super semen tuum, et benedictionem meam super stirpem tuam, quae ex aqua et Spiritu Sancto in baptismate renascetur. Quam et in Evangelio Salvator promisit, dicens: Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Statmate renascentes herbis virentibus, et salici quae juxta fluentes aquas oritur: et contra rerum naturam afQuod quidem in primo psalmo legitur: Et erit sicut lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructus suos dabit in tempore suo, et folium ejus non decidet. Alii inter herbas et renascentes salices duplicem vocationem intelligunt: ut in herbis populus nationum sit; in salicibus, hi qui ex Israel crediderunt. Simulque describit varietatem credentium: Alius dicet, Domini ego sum, qui justitiae opera in se esse confidit: alius vocabit, subauditur, peccatores ad poenitentiam in nomine Jacob; ut et ipsi supplantent vitia atque peccata. Alius scribet manu sua, Dei sum. Sive ut LXX
Abbreviated transcription (Latin):
Reduc ergo me in memoriã: siqͥd
habes nisttꝰ qͦd respondeas michi.
libent̃ accipiã ut uidicem᷑ simul
⁊ arguas me ñ fecisse tibi qͦd fac̾e
debui. Quẽ sensum in michea ple¬
nius legimꝰ. Popłs mñs quid feci
tͥ. & quid molestus fui tͥ responde
mͥ: quia eduxi te de t̃ra egypti.

Expanded text:
Reduc ergo me in memoriam: si quid Reduc ergo me in memoriam: si quid habes justi quod respondeas mihi, libenter accipiam: ut judicemur simul, et arguas me non fecisse tibi quod facere debui. Quem sensum in Michaea plenius legimus: Populus meus quid feci tibi, et quid molestus fui tibi? responde mihi: quia eduxi te de terra Aegypti
Abbreviated transcription (Latin):
naui pͥncipes sc̃os. Dedi ad int̾nftione
iacob: & isrł in blasphemiã. Septua¬
ginta. Ego sum ego sum qui deleo
iniquitates tuas: & ñ recordabor.
Tu uero mem̃to ut iudicemͣ. Die tu
iniquitates tuas pͥmꝰ. ut iustificeris.
Patres nr̃i peccauerunt. & pͥncipes
ur̃i inq eger̃t in me. & contamina-¬
uer̃t principes scã mea. & dedi ut
ddisꝑder̃e iacob & isrł in opꝓbriũ
u me inquit iacob & isrt labora¬
re fecisti inpeccatis tuis: & honera
iniquitatum tuarũ portare irx
potui quos nequia quã seruos meos.
nec pueros uoco. s simplici appello
nomine iacob ⁊ isrł. ut ostendã ⁊
arguã peccatores. Ego autẽ ꝓpter
mẽ qr misericors sum. ⁊ patiens ⁊
multarũ miserationũ. delebo om̃s
iniquitates tuas in asꝑsione ⁊ san¬
guine noui testam̃ti. delens uetus
cy rographũ. qͦd adu̾sum te scͥptũ
erat. Ꝙ peccatorũ tuorũ ultra ñ
recordabor q̃ tibi si crede uolue¬
ris. in baptis mate dimissurus sũ.

Expanded text:
ionem Jacob, et Israel in blasphemiam. LXX: Ego sum, ego sum qui deleo iniquitates tuas, et non recordabor. Tu vero memento, et judicemur. Dic tu iniquitates tuas primus, ut justificeris. Patres vestri peccaverunt, et principes vestri inique egerunt in me, et contaminaverunt principes sancta mea. Et dedderem Jacob, et Israel in opprobrium. Tu me, inquit, Jacob et Israel, laborare fecisti in peccatis tuis, et onera iniquitatum tuarum portare vix potui, quos nequaquam servos meos nec pueros voco, sed simplici appello nomine Jacob et Israel, ut ostendam et arguam peccatores. Ego autem propter me, quia misericors sum et patiens, et multarum miserationum, delebo omnes iniquitates tuas in aspersione et sanguine novi Testamenti: delebo vetus chirographum, quod adversum te scriptum erat; et peccatorum tuorum ultra non recordabor, quae tibi, si credere volueris, in baptismate dimissurus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
tuaginta. H unc autẽ atidi iacob
puer m̃s: & isrł que elegi. Ego dñs
ds̃. qui feci te. & plasmar te deuen¬
tre. Adhuc habebis auxiliũ. Noli
time puer m̃s iacob & dilecte isrł
qũe elegi. Adhuc ego dabo aquam
in siti: qui ambulant in mnaquoso.
Ponam sp̃m meũ suꝑ sem̃ tuũ: & be¬
nedietiones meas suꝑ filios tuos. Et
orientur ut in medio aque fenum.
& sic̃ salix uixta pretix fluentes a¬
quas. Iste dicet di sumꝰ ⁊ iste clama¬
bit in nomine iacob: & aliꝰ scribet in
manu sua. dĩ sum egoͭ⁊ in nomine
isrł clamabit. Ubi accusatur popłs
tudeorũ ob incredulitat̃e atq blas¬
phemniã. absq ulla nominis digni¬
tate. puris appellatur uocabulis. Nos
me inuocasti iacob. nec laborasti in
me isrł. & iterũ. Debi ad int̾nitionẽ

Expanded text:
 Nunc autem audi, Jacob puer meus, et Israel quem elegi. Ego Dominus Deus, qui feci te, et plasmavi te de ventre, adhuc habebis auxilium. Noli timere, puer meus Jacob, et dilecte Israel quem elegi, adhuc ego dabo aquam in siti qui ambulant in inaquoso: ponam spiritum meum super semen tuum, et benedictiones meas super filios tuos. Et orientur ut in medio aquae fenum, et sicut salix juxta praeterfluentes aquas. Iste dicet Dei sum: iste clamabit in nomine Jacob. Et alius scribet in manu sua, Dei sum ego, et in nomine Israel clamabit. Ubi accusatur populus Judaeorum ob incredulitatem atque blasphemiam, absque ulla nominis dignitate, puris appellatur vocabulis: Non me invocasti, Jacob, nec laborasti in me, Israel; et iterum: Dedi ad internecionem
Abbreviated transcription (Latin):
as̃ ñ despicit. Illa uolur illa quesiui.
Tu autẽ me seruire & laborare feci¬
sti in peccatis tuis. ut cogerer dicere.
laboraui sustinens: ⁊ nequaqͣm ul.
faciam.: Quafi adamã ponã te.
& quasi seboym. Qͦ d autẽ lxx. po¬
suerunt. s in peccatis tuis defendi
te. & in iniquitatib tuis: sic potest
suꝑiorib coaptari ut labor sĩt dñi
& lassitudo. defende peccatores.
Ego sum ego sum ipse qui deleo
iniquitates tuas ꝓpter me. & pecca¬
torum triorũ ñ recordabor Redue

Expanded text:
s. L, 15, illa volui, illa quaesivi. Tu autem me servire et laborare fecisti in peccatis tuis, ut cogerer dicere: Laboravi sustinens; et nequaquam ultrfaciam? quasi Adamam ponam te, et quasi Seboim? Quod autem LXX posuerunt, sed in peccatis tuis defendi te, et iniquitatibus tuis, sic potest superioribus copulari, ut labor sit Dei, et lassitudo defendere peccatores. Ego suiniquitates tuas propter me, & peccatorum tuorum non recordabor. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsarũ ⁊ habitatores eiꝰ fugere faci¬
am: ⁊ chaldei qui uos ceꝑant. uincti
ꝑ mare caspiũ ad gentes alias trance¬
ferentur. Ego dñs hȩc futura decre¬
ui: qui ostendi isrł regẽ credentiũ
fore. Hȩc dicit dñs qͥ dedit in ma¬
ruiciã. & in aquis torrentib semi
tam: qui eduxit quadrigã. ⁊equũ
agmen & robustum. Simul obdor¬
mierunt nec resurgent conta
st̃: quasi linũ extinc̾ti st̃. Ne me¬
mineritis priorũ ⁊ antiqua nean¬
tueamini. Ecce ego facio noua᷑ ⁊

Expanded text:
sarum, et habitatores ejus fugere faciam: et Chaldaei qui vos ceperant, vincti per mare Caspium ad gentes alias transferentur. Ego Dominus haec futura decrevi, qui ostendi Israel regem credentium fore. Haec dicit Dominus, qui dedit in mari viam, et in aquitam. Qui eduxit quadrigam et equum: agmen et robustum: simul obdormierunt nec resurgent. Contriti sunt quasi lignum: et extincti sunt. Ne memineritis priorum: et antiqua ne intueamini. E
Abbreviated transcription (Latin):
plus solito. nec tristem fuisse nec
letum. ẜ quo aquila & theodotio in¬
terp̃tati sunt: ñ obscurabit. & ñ cur¬
ret. donec ponat in t̃ra udicium.
& ẽ sens Nullum nultus tristicia
det̃rebit: nec festinabit ad penam:
quia uidicii ueritatẽ ultimo tẽpo¬
re teseruabit. Qͦdq sequitur. & le¬
gem illiꝰ insulȩ expectabunt: manife¬
stiꝰ.lxx. posuerunt. in nomine eiꝰ gen¬
tes sꝑabunt. Que in scripturis ap¬
pellantur insule qr ex om̃i parteꝑ
secutorũ incursionib patent. Legẽ
autẽ eiꝰ. ñ quȩ ꝑ moysen data ẽ: s¬

Expanded text:
plus solito, nec tristem fuisse, nec plus solito, nec tristem fuisse, nec laetum. Pro quo Aquila et Theodotio interpretati sunt: Non obscurabit, et non curret, donec ponat in terra judicium. Et est sensus: nullum vultus tristitia deterrebit, nec festinabit ad poenam, qui judicii veritatem ultimo tempori reservavit. Quodque sequitur: et legem illius insulae exspectabunt, manifestius posuere LXX in nomine ejus gentes sperabunt: quae in Scripturis appellantur insulae, quia ex omni parte persecutorum incursionibus patent. Legem autem ejus, non quae per Moysen data est, s
Abbreviated transcription (Latin):
scurum atq tenebrosum ñ extuni¬
griet. Qui uicini erant extinctiomi:
dñi elementia seruabuntur. Que
suꝑ iudeis ⁊ nationib in supradictis
opusculis disseruimꝰ. S eũ uitate
om̃ia idicabit. nequaqͣm metuens
scribas & phariseos. quos confident̃
hypochritas appellabat. Qͦ d autẽ
sequitur. splendebit. ⁊ ñ conteret᷑.
donec ponat suꝑ t̾ram uidiciũ: ma-¬
theus euangelista ñ posuit. Siue int̃
iudiciũ ⁊ udicium media: scͥptoris
errore sublata sunt. Significat au¬
tẽ quod resurgens ex mortuis. cun¬
ctos illuminauerit: nec morte con¬
tritus sit. donec poneret suꝑ t̃ram
iudiciũ: qui loquebatur in eͥri angłio.
In iudicium ego ueni in mundum
istum: ut ñ uidentes uideant. et
uidentes cȩci fiant. ꝑ quo nos int̃¬
p̃tati sumꝰ ñ erit tristis neq turbu
lentus: s ȩqualitatẽ uultꝰ om̃i tẽpo¬
re conseruabit. Qͦd falso de socrate
philosophi głantur: nunqͣm eum

Expanded text:
scurum atque tenebrosum, non exstinscurum atque tenebrosum, non exstinguet: qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabantur quae super Judaeis et nationibus in supradictis opusculis disseruimus; sed cum veritate omnia judicabit; nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat : Quod autem sequitur: Splendebit, et non conteretur, donec ponat super terram judicium, Matthaeus Evangelista non posuit : sive inter judicium et judicium media, scriptoris errore, sublata sunt. Significat autem quod resurgens ex mortuis, cunctos illuminaverit, nec morte contritus sit, donec poneret super terram judicium: qui loquebatur in Evangelio: In judicium ego veni in mundum istum: ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Pro quo nos interpretati sumus: Non erit tristis, neque tulentus; sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit: quod falso de Socrate Philosophi gloriantur, nunquam eum,
Abbreviated transcription (Latin):
inuentus ut homo. In quo cõplacuit
sibi anima di: cernens in illo ẽẽ om̃s
uirtutes immo ipsum ẽe dĩ uirtutẽ
atq sapientiã. Dedi inquit sp̃m me¬
um suꝑ eum: qui descendit in specie
columbe. Iudiciũ gentib ꝓferet: qͦd
antea nesciebant. Non clamabit. e
rit mitis atq mansuetus. & ñ acci¬
piet ꝑsonam in iudicio. siue ñ leua¬
bit. subauditur in altum uocẽ suã:
uł iuxta syminachum ñ decipietur.
oñis insidias diaboli intelligens: aut
seđm .lxx. ñ relinquet. popłm scilicet
iudȩoiũ. uocans eũ ad penitentiam
slon audietur foris uox eiꝰ. neq enim
tur paneas: tam̃ sciendũ non ẽe scrip¬
tum. quod ipsas ingressus sit ciuita¬
tes. Calamũ quassatũ sine confractõ
ñ conteret. Cunctis enĩ placabilis e¬
rit: & ueniã dabit peccatorib. di¬
cens ad inulierẽ. Confide filia. di¬
mittunt᷑ tͥ peccata. Et linũ fumi¬
gans. siue ut cȩteri tͣnstulerunt. ob¬

Expanded text:
inventus ut homo , in quo complainventus ut homo , in quo complasibi anima Dei, cernens in illo omnes esse virtutes: immo ipsum esse Dei virtutem atque sapientiam. Dedi, inquit, spiritum meum super eum: qui descendit in specie columbae. Judicium gentibus proferet, quod antea nescenim mitis atque mansuetus; et non accipiet personam in judicio, sive non levabit, subauditur, in altum vocem suam. Vel juxta Symmachum, non decipietur; omnes insidias diaboli intelligens: aut, secundum LXX, non relinquet, populum scilicet Judaeorum: vocans eum ad poenitentiam. Nec audietur foris vox ejus, neque enim tur Paneas: tamen sciendum non esse scriptum, quod ipsas ingressus sit civitates. Calamum quassatum, sive confractum non conteret. Cunctis enim placabilis erit, et veniam dabit peccatoribus, dicens ad mulierem: Confide, filia, dimittuntur tibi peccata . Et linum fumigans, sive ut caeteri transtulerunt, ob
Abbreviated transcription (Latin):
ponat suꝑ t̃ram uidicium: ⁊ in noĩe
eiꝰ gentes sꝑabunt. a cob ⁊ ifrł in
p̃senti capitulo ñ habentur. Quod
nec matħs euangłista posuit. secut᷑
hebraicam ueritatẽ. Hoc dicimꝰ in
suggillationẽ eorũ qui nr̃a contems¬
nunt: de quo pleniꝰ in mathei cõmen¬
tariolis & in libro quẽ ad algasiam
nuꝑ scͥpsimus disputatum ẽ. & inte¬
rim notandũ. qͦd ubi de apsorũ sẽ¬
hominib ac seruis consequent̃ dicit᷑:
Noli timere ũimis iacob. ⁊ par uu¬
lus num̃o isrł. Ubi autẽ de xp̃o ẽ
uaticintum: absq iacob ⁊ isrł le¬
gitur: Ecce seruus m̃s suscipiam
tum. electus m̃s. complacuit sibi in
illo anima mea. Et in consequentib.
Dedi te in testam̃tum federis. in
lucem nationũ. aꝑire oculos cȩcorũ:
& educere de uinculis alligatos. et
de domo carceris habitantes in tene¬
bris. Nec mirũ si seruus uocetur. fa¬
ctus ex muliere. factusq sub lege.
Qui cũ in forma di ẽẽt: humiliauit
se formã serui accipiens. ⁊ habitu

Expanded text:
ponat super terram judicium: et in nomine ejus gentes sperabunt. Jacob et Israel in praesenti capitulo non habentur, quod nec Matthaeus Evangelista posuit, secutus Hebraicam veritatem. Hoc dicimus in suggillationem eorum, qui nostra contemnunt. De quo plenius in Matthaei Commentariolis, et in libro quem ad Algasiam nuper scripsimus, disputatum est. Et interim notandum, quod ubi de Apostolorum scrihominibus ac servis consequenter dicitur: Noli timere vermis Jacob, et parvulus numero Israel. Ubi autem de Christo est vaticinium, absque Jacob et Israel legitur: Ecce servus meus, suscipiam eum; electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Et in consequentibus: Dedi te in testamentum generis, in lucem nationum: aperire oculos caecorum, et educere de vinculis alligatos, et de domo carceris habitantes in tenebris. Nec mirum si servus vocetur, factus ex muliere, factusque sQui cum in forma Dei esset, humiliavit semetipsum formam servi accipiens, et habitu
Abbreviated transcription (Latin):
gosrm qui testrmoniũ ꝑhibeo de me.
ni qui misit me pat᷑: sic ⁊ de diunita¬
te ipsius sentiendum ẽ. qͦd nullus
sit ds nisi ipse qui loquitur. ⁊ puer
eiꝰ quẽ elegit. Pulchreq p̃ter dm̃
in euangłio. Ego in patre. ⁊ pat̃ in
patͥ ne dñs sit: sic unus ds pat̾ͥ ñ au¬
fert filio ne sit d̾s: qͥ in pͥncipio erat
uerbum. ⁊ uerbũ erat apud dm̃. ⁊
ałs erat uerbũ. Hoc erat in pͥncipio
absq me saluator: ostendit inpatre
filium. cuncta saluare. de quo ide
ꝓpħa testatur Et mittet eis dñs sal¬
uatorẽ: qui saluos eos faciat. Neq¬
enĩ ds sapiens ⁊ fortis. sine fua po¬
test ẽẽ sapientia atq uirtute. Cũ
g ab initio ego hec futura p̃dixe¬
r̾im: nullus erit qui meȩ renuerit
uoluntati: immo q̃ ego fecero pos¬
sit irrtra facere heo dicuntur qdẽ
ad ia cob ⁊ isrł. s referunt᷑ ad apłi¬

Expanded text:
onium perhibeo de me, et qui misit me Pater . Sic et de divinitate illius sentiendum est, quod nullus sit Deus, nisi ipse qui loquitur, et puer ejus quem elegit. Pulchreque praeter Deum in Evangelio: Ego in Patre, et Pater iPatri ne Dominus sit: sic unus Deus Pater, non aufert Filio ne Deus sit: qui in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat iabsque me Salvator . « Ostendit in Patre Filium cuncta salvare, de quo idem propheta testatur, Et mittet eis Dominus salvatorem qui salvos eos faciet enim Deus sapiens et fortis, sine sua potest esse sapientia atque virtute. Cum ergo ab initio ego haec futura praedixerim, nullus erit qui meae renuat voluntati: immo quae ego fecero, posset irrita facere. Haec dicuntur quidem ad Jacob et Israel, sed referuntur ad ap
Abbreviated transcription (Latin):
cerdote magno. Huic enĩ dñs inspira¬
uit. ut suam faceret uolunta t̾e:
⁊ illiꝰ precepta cõpleret. Signant̃q
addidit. Qͥ dico hierłm edificabis:
⁊ templo. fundabis. Sub cyro enĩ ius¬
sum ẽ ut edificaretur hierłm ⁊ tẽ¬
plũ cuiꝰ tantũ illo uiuente. lacta st̃
fundam̃ta. Ceterũ sub dario. anno

Expanded text:
cerdote magno. Huic enim Dominus inspiracerdote magno. Huic enim Dominus inspiravit ut suam faceret voluntatem, et illius praecepta compleret. Signanterque addidit, qui dico Jerusalem, aedificaberis, et Templo, fundaberis. Sub Cyro enim jussum est, ut aedificaretur Jerusalem et Templum, cujus tantum illo vivente jacta sunt fundamenta. Caete
Abbreviated transcription (Latin):
se ergo qͥ ẽ tanta facturus. cuiꝰ poten
dicit anteqͣm destruat᷑. qͥd rursũ
habitet᷑ a popłis ⁊ ciuitatib uideȩ.
n iudeȩ. ⁊ desertis eiꝰ qͦd habitet᷑.
& edificet᷑ ⁊ suscitet᷑. Hic dicit ꝓ¬
fundo siue abysso id ẽ babyloni.
desolare: & flumina tua arefaciã.
omnẽ regũ potentiã. Siue qr ꝓfun¬
dũ ⁊ abyssum dixerat. recte ꝑ tͣns¬
lationẽ ⁊ flumina posuit: de quib
& psalimista decantat. Suꝑ flumi¬
na babylonis ibi sedimꝰ. ⁊ fleuumꝰ
Et qui hierłm instaurat & baby¬
lonẽ destruit: dicit quoq cyro
regi ꝑsarum. qͥ primꝰ destruxit
at. Cuiꝰ differentie causa manife¬
sta ẽ. Uerbum enĩ hebraicũ. rõi.
uo apice distinguit᷑. ac ꝑ hoc sepe coi
cipio. qͦd ad edictũ cyri regis ꝑsa¬
rum atq medoꝵs. popłi isrãhel sit
laxata captiuitas: & remissi in hierłor
qui redire uoluer̃t. sub zorobabel fi¬
lio salathiel. ⁊ ihesu filio iosedech sa¬

Expanded text:
se ergo qui est tanta facturus, cujus potense ergo qui est tanta facturus, cujus potendicit antequam destruatur, quod rursum habitetur a populis: et civitatibus Judaeae, et Judaeae et desertis ejus, quod habitetur et aedificetur et suscitetur, hic dicit profundo sive abysso, id est, Babyloni, desolare et flumina tua arefaciam, omnem regum potentiam. Sive quia profundum et abyssum dixerat, recte per translationem, et flumina posuit, de quibus et Psalmista decantat: Super flumina Babylonis ibi sedimus et flevimus . Et qui Jerusalem instaurat, et Babylonem destruit. Dicit quoque Cyro regi Persarum, qui primus destruxit at. Cujus differentiae causa manifesta est. Verbum enim Hebraicum ROI o apice distinguitur. Necnon ubi nos cipio, quod ad edictum Cyri regis Persarum atque Medorum, populi Israel sit laxata captivitas, et remissi in Jerusalem, qui redire voluerunt sub Zorobabel filio Slathiel, et Jesu filio Josedec sa
Abbreviated transcription (Latin):
ata st̃. Et u̾bo dñi celi firmati ft̃: &
spũ oris eiꝰ om̃is uirtus eors. Hȩe
frequent̃ ingerimꝰ ne ulla blasphe¬
mandi xp̃m hereticis ocoasio sic re¬
linquatur. In stabilitate qͦq t̃rȩ.
qͣndo illiꝰ fuindam̃ta solidabat. nul¬
lus erat cũ do. p̃ter illũ qui erat
in eo. Iste gͥ tantus ac talis. cũ p̃fi¬
nitũ mysterii tẽpus aduenerit.
ut cuncta ydola destruant᷑. ⁊ dĩ
soliꝰ noticia p̃dicet᷑ in mundo: omĩa
uaticinia ditipnors & phytonũ ⁊ a¬
riolors signa atq portenta. quib
humanum deceꝑunt genꝰ. destruet
atq fubuercet. & sapientiã philoso¬
phors q̃ & ipsa erroris pars maxi¬
ma ẽ. stultã ẽẽ monstrabit. dũ ne¬
quaquã humanis cogitationib d̃i
ꝓbantur cõphendisse sapientiam.
Qͥ etiam u̾bum pueri siue serui
fui de quo supͣdiximꝰ ⁊ confiliuor
nuntiors eiꝰ reb explebit: apłor sci¬
licet. omĩumq doctors. qͥ uoluntatẽ
magistri scu gentib nuntiabunt. Ip¬

Expanded text:
ata sunt ; et: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus virtus eorum . Haec frequenter ingerimus, ne ulla blasphemandi Christum haereticis occasio relinquatur. In stabilitate quoque terrae, quando illius fundamenta solidabat, nullus erat cum Deo, praeter eum qui erat in eo. Iste igitur tantus ac talis, cum praefiniti mysterii tempus advenerit, ut cuncta idola destruantur, et Dei solius notitia praedicetur in mundo, omnia vaticinia divinorum, et pythonum, et hariolorum signa atque portenta, quibus humanum deceperunt genus, destruet atque subvertet; et sapientiam philosophorum, quae et ipsa erroris pars maxima est, stultam esse monstrabit: dum nequaquam humanis cogitationibus, Dei probantur comprehendisse sapientiam. Qui etiam verbum pueri, sive servi sui, de quo supra diximus, et consilium nuntiorum ejus, rebus explebit: Apostolorum scilicet omniumque doctorum, qui voluntatem magistri sui gentibus nuntiabunt. Ip
Abbreviated transcription (Latin):
quia tecum ego sum. qui estis testes
uoluntatis mee ⁊ puerũ meũ alte¬
rum testẽ mundo incredulo nunel¬
atis: misi filium meĩ in babylonẽ
⁊ confusionẽ huiꝰ scłi ⁊ decraxi õs
uectes eiꝰ. qui hebraice appellantur
t̃pretatus ẽ & chaldeos inquit sub¬
traxi: qui in suis głabant᷑ nauib
in his uidelicet qui instar nauin int̃
ydola fluetuabant. De chaldeis nui¬
lus ambigit quin demones sonent.
Ego dñs hec futura p̃dixi: qͥ sum cre¬
ator ũr. ⁊ rex isrł. Porro urxta. lxx.
multo ałt est sens: ego dñs qui de de

Expanded text:
quoniam ego tecum sum, qui estis testes voluntatis meae, et puerum meum alterum testem mundo incredulo nuntiatis, misi Filium meum in Babylonem et confusionem hujus saeculi. Et detraxi omnes vectes ejus, qui Hebraice appellantur terpretatus est. Et Chaldaeos, inquit, subtraxi, qui in suis gloriabantur navibus: in his videlicet, qui instar navium inter idola fluctuabant. De Chaldaeis nullus ambigit, quin daemones sonent. Ego Dominus haec futura praedixi, qui sum Creator vester et rex Israel. Porro juxta LXX multo alter est sensus: Ego Dominus qui te de
Abbreviated transcription (Latin):
multa nonne custodies: Qui a¬
ꝑtas habes aures nne audies.Et
dñs uoluit ut sc̾ificaret eĩb ⁊ mag¬
nificaret legem & extolleret. Ip̃se
autẽ popłs direptus atq uastatus.
laqueus iuuenũ om̃s: & in domib
carcerũ absconditi sunt. factist̃
in rapinã. nec ẽ qui eruat: in direp
tioñ e. ⁊ ñ est qͥ dicat. redde. Qs ẽ
in nob̾ qui audiat hoc. attendat.
& anscultet futura.: Quis dedit
in direptionẽ iacob & isrł uastan¬
tibꝰ Nonne dñs ipse cui peccauimꝰ.

Expanded text:
es qui apertas habes aures nonne audies et Dominus voluit ut sanctificaret eum et magnificaret legem et extolleret ipse autem populus direptus et vastatus laqueus iuvenum omnes et in domibus carcerum absconditi sunt facti sunt in rapinam nec est qui eruat in direptionem, et non est qui dicat: Redde: Quis est in vobis qui audiat hoc, attendat, et auscultet futura? Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nonne Dominus, ipse, cui peccavimus?
Abbreviated transcription (Latin):
cur uidere & scire. & recogitare:⁊ in¬
telligere noluerint. qr m̾anꝰ dm̃ ista
fecerit. ⁊ sẽs isrł creau̾it uniu̾sa. Acce¬
dant inquit ydola ur̃a quȩ putatis
ẽe fortissima: uł afferte. si quid forte
habetis in uob̃. ⁊ ur̃a aꝑite consilia:
qua ratione. quo sensu nolueritis a¬
ꝑtam susciꝑe ueritatẽ. Simulq fita¬
postropha ad ipsa ydola quȩ insensi¬
bilia sunt: & nec audiendi nec respor¬
dendi possident facultatẽ. Dicite in¬
quit nob̃ uł p̃terita uł futura ⁊ ex re¬
rum euentib ur̃am potentiã demon¬
strate. hoc autẽ significat. qͦd pꝰ ad¬
uentũ xp̃i omĩa ydola conticuerunt.
Ubi apollo delphicus. & loxias. de¬
husq & clarpus: & cetera idola fu¬
turoꝵ scientiã pollicentia quȩ re¬
ges potentissimos deceperunt: Cur
de xp̃o nichil potuere p̃dicere. nicħ
de apłis eiꝰ nichil dertunis ⁊ aboli¬
tione templorũ. Si gͦ suũ interi¬

Expanded text:
cur videre, et scire et recogitare, et incur videre, et scire et recogitare, et intelligere noluerint, quia manus Domini ista fecerit, et Sanctus Israel creaverit universa. Accedant, inquit, idola vestra, quae putatis esse fortissima. Vel afferte, si quid forte habetis in vobis; et vestra aperite consilia, qua ratione, quo sensu nolueritis apertam suscipere veritatem. Simulque fit apostropha ad ipsa idola, quae insensibilia sunt, et nec audiendi, nec respondendi possident facultatem. Dicite, inquit, nobis vel praeterita, vel futura, et ex rerum eventibus vestram potentiam demonstrate. Hoc autem significat, quod post adventum Christi omnia idola conticuerint: ubi Apollo Delphicus, et Loxias, Deliusque, et Clarius, et caetera idola, futurorum scientiam pollicentia, quae reges potentissimos deceperunt? Cur de Christo nihil potuere praedicere; nihil de Apostolis ejus; nihil de ruinis et abolitione templorum? Si ergo suum interi
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiate quȩ uentura st̃ in futu¬
Irum: & sciemꝰ qr dii estis uos. Bene
Iquoq aut male si potestis facite.: &¬
loquam᷑ ⁊ uideamꝰ simub Ecce uos
estis ꝓnichili: ⁊ opꝰ ur̃m ex eo qͦd ñ ẽ:
Iabominatio est qui elegit uos. Sep¬
cit dñs ds. Uenerunt appropinqͣuer̃t
tura sunt. aut priora quȩ erant dici¬
te. ⁊ apponemꝰ sensum. ⁊ sciemꝰ quȩ
sint nouissima. Uentura quoq dicite
nob: ⁊ annuntiate quȩ futura sunt
in nouissimo. & sciemꝰ qm̃ dii estis. Be¬
ne facite ⁊ male.⁊ ammirabim. ⁊ ui
debimꝰ simul unde sitis uos. & unde
sit opꝰ ur̃m de t̾ra abominationẽ elege¬
runt uos. Quomͦ supͣdiximꝰ duplicẽ
ẽẽ iacob & isrł. ñ credentium atq cre¬
dentium in dnm saluatorẽ. ita uocatis
gentib & in deserto quondã eccłie e¬
rumpentib fluuiis fontibꝰq & mirỹ
& cunctis ub̃tate plenissimis: qui in
xp̃o ex gentib crede noluerunt. ꝓuo¬
cantur ad iudicirm: ut respondeant

Expanded text:
untiate quae ventura sunt in futurum; et sciemus quia dii estis vos. Bene quoque aut male, si potestis, facite. Loquamur, et videamus simul. Ecce vos estis ex nihilo, et opus vestrum ex eo quod non est. Abominatio est, qui elegit vos cit Dominus Deus: venerunt et appropinquaverunt nt nobis quae ventura sunt: aut priora quae erant dicite: et apponemus sensum: et sciemus quae sunt novissima. Ventura quoque dicite nobis, et annuntiate quae ventura sunt in novissimo: et sciemus quoniam dii estis. Bene facite et male, et admirabimur: et videbimus simul unde sitis vos, et unde sit opus vestrum: de terra abominationum elegerunt vos. Quomodo supra diximus, duplicem esse Jacob et Israel, non credentium atque credentium in Dominum Salvatorem: ita vocatis gentibus, et in deserto quondam Ecclesiae erumpentibus fluviis fontibusque, et mirum , cunctis ubertate plenissimis, qui in Christum ex gentibus credere noluerunt, provocantur ad judicium, ut respondeant
Abbreviated transcription (Latin):
quit uoluit ut scĩficaret eũ. & mag¬
nificaret legẽ suã. & popłm iacen¬
t̃e extolleret ac leuaret: s ille dei
facere noluit uoluntatẽ. & id̾curo
ab adu̾sariis suis direptus ẽ atq ua¬
status: quos uł demones. uł hostes
intelligere debemꝰ. Laqueus uiue¬
num om̃s: ⁊ in domib carcerũ ab¬
sconditi sunt. Sine ut lxx. tͥnstule¬
runt. laqueus in cubieulis tibiq &
in domib simuil in quib absconde¬
r̃t eos. Scribas significat & pha¬
riseos. qui pleb̾e miserabilẽ dece¬
pert: & ubiq posuerunt insidias
bentes clauẽ scientiȩ. nec ipsi intran.
tes. & alios uolentes introire ꝓhiben¬
tes. Pulchreq pectora eorum in quib
habitabant cogitationes pessime. car¬
ceres appellauit. Ido facti sunt in
rapinã & indireptionẽ. nec fuit qui
libaret eos. & ꝓ eis sermonẽ faceret.
Simulq ꝓpħa cohortatur eos. ut si
om̃s audire ñ possint. saltẽ pauei
futura cognoscant. ⁊ intelligant
a quo ista ꝑpessi sunt: eausasq sue

Expanded text:
quit, voluit ut sanctificaret eum, et magnificaret Legem suam, et populum jacentem extolleret ac levaret. Sed ille Dei facere noluit voluntatem: et idcirco ab adversariis suis direptus est atque vastatus, quos vel daemones, vel hostes intelligere debemus. Laqueus juvenum omnes, et in domibus carcerum absconditi sunt. Sive ut LXX transtulerunt, Laqueus in cubilibus ubique: et in domibus simul, in quibus absconderunt eos: Scribas significans et Pharisaeos, qui plebem miserabilem deceperunt, et ubique posuerunt insidias bentestes, et alios volentes introire prohibentes. Pulchreque pectora eorum in quibus habitabant cogitationes pessimae, carceres appellavit. Ideo facti sunt in rapinam, et in direptionem: nec fuit qui liberaret eos, et pro eis sermonem faceret. Simulque Propheta cohortatur eos, ut si omnes audire non possint, saltem pauci futura cognoscant et intelligant, a quo ista perpessi sint. Causasque suae
Abbreviated transcription (Latin):
serui dĩ. Uidistis sepe.⁊ ñ eustodi¬
stis: aꝑte sunt aures & ñ audistis.
Dñs ̾s uoluit ut iustificaretur.
& magnificaret laudẽ & uudi:
& erat᷑ popłs uastatus. atq direp¬
tus. Laqueus enĩ in cubiculis
ubiq & in domib simul in quib
ab sconder̃t eos facti st̃ in direpti¬
oñe. ⁊ ñ erat qui erueret. in pre¬
dã. ⁊ ñ erat qui diceret. redde. Oͥs
ẽ in uobis qui audiat hȩc. & fu¬
tura cognoscat Quis dedit in
tibus ⁊ Nlonne ds̃. eti peccauert̃.
& noliustis inuiis illiꝰ ambula¬
re. neq audire legẽ eiꝰ. Et indu¬
xit suꝑ eos irã furoris sui: & p̃¬
ualuit adu̾sus eos bellũ. & qui cõ¬
burebant eos ꝑcircũitum: ⁊ ñ cog¬
nouit unusquisq nec posuerunt
suꝑ animã. Hequis putaret hoc
quod dicitur. surdi audite ⁊ ceci
intuemini ad uidendũ. ad gentiũ
fuerat: ut uidei stulta intp̃tatione
strat sermo. qͥ surdi ⁊ ceci intelligi
debeant. Qs inquit cecꝰ nͥ seruus
m̃s: & surdus. nsi ad quẽ nuntios

Expanded text:
tis saepe, et non custodistis: apertae sunt aures, et non audistis. Dominus Deus voluit ut justificaretur, et magnificaret laudem. Et vidi, et erat populus vastatus atque direptus. Laqueus enim in cubilibus ubique, et in domibus simul, in quibus absconderunt eos. Facti sunt in direptionem: et non erat qui erueret praedam: et non erat qui diceret: Redde. Quis est in vobis qui haec audiat, et futura cognoscat? Quis dedit in tibus? Nonne Deus, cui peccaverunt? et noluistis in viis illius ambulare, neque audire legem ejus. Et induxit super eos iram furoris sui: et praevaluit adversus eos bellum, et qui comburebant eos per circuitum: et non cognovit unusquisque, nec posuerunt super animam. Ne quis putaret hoc quod dicitur: Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum, ad gentium fuerat ut Judaei stulta interpretatiodemonstrat, qui surdi et caeci intelligi debeant. Quis, inquit, caecus, nisi servus meus: et surdus, nisi ad quem nuntios
Abbreviated transcription (Latin):
meã creaui eũ formaui eũ ⁊ feci eum.
Eddue foras popłm cecũ ⁊ ocłos haben.¬
te. surdũ ⁊ aures ei sunt. Om̃s gentes
congregate sc̃ simul. & collectȩ sunt
tribus. Quis in uobis annuntiet
istua᷑ & quȩ pͥma sunt audire nos
faciat s Dent testes eorum & iustifi¬
centur: n audiant ⁊⁊ dicant uere.

Expanded text:
meam creavi eum, formavi eum, et feci eum. Educ foras populum caecum, et oculos habentem, surdum, et aures ei sunt. Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus: Quis in vobis annuntiet istud, et quae prima sunt, audire nos faciet? Dent testes eorum, et justificen
Abbreviated transcription (Latin):
& eũ uiro fortissimo cõparat. qͥ pu¬
gnaturus sit contͣ adũsarios fuos¬
& suscitaturus xelũ: de quo & in
cantico deuteronomii ꝓpħatum ẽ.
Ipsi me zelare fecert in eo qui ñ e¬
rat d̾s. & irritauerunt me in ydo¬
lis suis: & ego zelare eos faciam in
gente que ñ ẽ. & in gente stultis¬
Sima irritabo illos. Sociferabitur
quoq & clamabit contra inimicos
suos: aꝑte corum infidelitatẽ rep¬
bans. ⁊ cũ clamore ꝓnuntians. Ta¬
cui. semꝑ silui. paciens fui. Siueut
lxx. tͣnstulerunt. tactu. nunquid se¬
ꝑ tacebo: Ut impleatur illuđ qͦd ꝑ
salomon̾e dicitur: tempꝰ tacendi. &
tempꝰ loquendi. & ẽ sensꝰ. Dui uos
delinquentes sepe porta ui:S qui an¬
te tacueram. nequaqũa ultra reti¬
cebo. Et quomͦ pariens in lucem ꝓ¬
fundit infantẽ. & aꝑtum facit esse
quod pͥus clausum iuscerib deneba¬
tur: sic ego dolorem meũ & dissime¬
lation̾e quã semꝑ habui fuꝑ scelerib
silia. unoq tẽpore absorbebo uni¬

Expanded text:
 eum viro fortissimo comparat, qui pugnaturus sit contra adversarios suos, suscitaturus zelum. De quo et in Cantico Deuteronomii prophetatum est: Ipsi me zelare fecerunt in eo qui non erat Deus, et irritaverunt me in idolis suis; et ego zelare eos faciam in gente quae non est, et in gente stultissima irritabo illos . Vociferabitur quoque et clamabit contra inimicos suos, aperte eorum infidelitatem reprobans, et cum clamore pronuntians: Tacui, semper silui, patiens fui, sive ut LXX transtulerunt: Tacui, numquid semper tacebo ? Ut impleatur illud quod per Salomonem dicitur: Tempus tacendi, et tempus loquendi. Et est sensus: Diu vos delinquentes saepe portavi; sed quia ante tacueram, nequaquam ultra reticebo. Et quomodo pariens in lucem profundit infantem, et apertum facit esse quod prius clausum in visceribus tenebatur: sic ego dolorem meum et dissimulationem quam semper habui super sceleribus silia
Abbreviated transcription (Latin):
ris. sedentes in tenebris: qͥ in erroris
nocte ⁊ caligine uersabantur. Qͦđq
infert. ego dñs. hoc ẽ nom̃ meũ. głam
mea alteri ñ dabo: ñ excludit filiũ.
dicentẽ in eugłio. Pat̃ glorifica me.
gła quã apud te habui. priusquã
mundus fie̾ret. Et ipse respondit. Et
glorificaui: & glorificabo. Neq enĩ
dixit. głam meam nulli dabo. Qͦd
sĩ dixisset. exclusisset filium: Sed glo.¬
riam meã alteri ñ dabo. p̃ter te
cui dedi cui daturus sum. Unde¬
ꝓpͥetatẽ scẽ scͥpture uehement᷑ amͦ¬
miror: qr u̾bum. as ea. om̃s int̾p̃tes
uoce cõnsona tͣnstulert. alterum.
qͥ in multis aliis soliti sunt discre¬
pare. Ut autẽ sciamꝰ ꝑ hanc senten¬
tiam ñ excludi filiũ s ydola se¬
quentia u̾ba testantur. & laudẽ
meam sculptilib. Pro quo .lxx. nec
iurtutes meas simulachris. Cũ enĩ
in se uirtutes continet patris. Seqͥt᷑.
Quȩ pͥma fuerunt. ecce uenerunt.
& ẽ sensus. Que locucus sum. q̃ ꝑ

Expanded text:
ris sedentes in tenebris, qui in erroris nocte et caligine versabantur. Quodque infert: Ego Dominus, hoc est nomen meum; gloriam meum alteri non dabo, non excludit Filium, cui dicenti in Evangelio: Pater, glgloria, quam apud te habui, priusquam mundus esset, ipse respondit: Et glorificavi et glorificabo. Neque enim dixit, gloriam meam nulli dabo; quod si dixisset, exclusisset Filium; sed, gloriam emam alteri non dabo, propter te, cui dedi, cui daturus sum. vehementer admiror, quod verbum AHER omnes Interpretes voce consona transtulerunt, alterum, qui in multis aliis soliti sunt discrepare. Ut autem sciamus per hanc sententiam non excludi Filium, sed idola, sequentia verba testantur: Et laudem meam sculptilibus. Pro quo LXX: nec virtutes meas simulacris. Cum enim in se virtutes continet Patris. Sequitur, Quae prima fuerunt, ecce venerunt. Et est sensus: Quae locutus sum, quae per
Abbreviated transcription (Latin):
tristis neq turbulentus. donec ponat
in t̾ra iudicium: & legẽ eiꝰ instile expe¬
m̃s. assumam eũ: isrł electus m̃s. sus¬
cepit eum anima mea. Dedi sp̃m me¬
ũ suꝑ eum: iudiciũ gentib educet.
Non elamabit neq dimitcet: nec au.¬
dietur foris uox eiꝰ. Calamũ fractũ

Expanded text:
bulentus, donec ponat in terra judicium: et legem ejus insulae exspemeus, assumam eum: Israel electus meus, suscepit eum anima mea. Dedi spiritum meum super eum: judicium gentibus educet: non clamabit, neque dimittet: nec audietur
Abbreviated transcription (Latin):
tuũi. tumorẽq colliũ urorum: & fe¬
nũ de quo supͣ dictum ẽ uere fenũ
ẽ popłs: id ẽ tam pͥncipes qͣm uulg
ignobile. in desertum redigã. Qͦd̃
in .lxx. & theodotionis editione
additum ẽ: qui hec u̾ba tacuer̃t
sũq uos a capite usq ad pedes ex¬
siccauero. & deleuero t̾e flumina
doetrinȩ meȩ in insulis gentiũ euir¬
rere faciã. & stagna ur̃a siue palu¬
des redigã in ariditate. Ut ingen¬
tib sit scientia scͥpturarum. & in
uob̾ doctͥne aridtitas. Ducamq cȩcos
ꝑuiam qũa antea nesciebant: de qͥbꝰ
& suplegimꝰ. Dedi te in fȩdꝰ popłi
in lucẽ gentium: ut aꝑtres ociilos
cȩcom̃. Hi ducent᷑ ꝑ uiam. dequa
xp̃s loquitur. Ego sum tua. Siue ꝑ
ułã scientiȩ di. ⁊ ꝑ semitas ꝓpħales
ambulare eos faciam.T unc tenebrȩ
eorũ mutabunt᷑ in luc̃e & praua
utentur in recta: ut intelligant
q̃ legunt: & cordis ocłis clarum in
neteri testam̃to lumen aspiciant.
Simulq infert. Hec u̾ba que feci.

Expanded text:
 collium vestrorum. Et fenum, de quo supra dictum est: Vere fenum est populus, id est, tam principes quam vulgus ignobile, in desertum redigam. Quod in LXX de Theodotionis editione additum est, qui haec verba tacuerat . Cumque vos a capite usque ad pedes exsiccavero atque delevero, tunc flumina doctrinae meae in insulis gentium currere faciam, et stagna vestra sive paludes redigam in ariditatem, ut in gentibus sit scientia Scripturarum, et in vobis doctrinae ariditas. Ducamque caecos per viam, quam ante nesciebant, de quibus et supra legimus: Dedi te in foedus populi, in lucem gentium, ut aperires oculos caecorum. Hi ducentur per viam de qua Christus loquitur. Ego sum via, sive via 513 scientiae Dei, et per semitas prophetales ambulare eos faciam. Tunc tenebrae eorum mutabuntur in lucem, et prava vertentur in recta, ut intelligant quae legunt, et cordis oculis clarum in veteri Testamento Christi lumen aspiciant. Simulque infert: Haec verba quae feci,