comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tamquã diceret. De d̾o patre hanc
cognationẽ appello:non de syna
goga matre. Ad eternã quippe ui¬
tã nunc uoco ubi immortalit̃ natus
sum: non ad tẽporalem unde ut uo¬
carẽ mortalis effectus sum. Qd gͦ
eccłia cuius uxor sit occultat᷑ alie¬
nigenis. cuius aut̃ soror non tacet᷑.
hęc int̾im causa facile occurrit qr
occultũ & difficile ad intelligend̾u
est quom anima humana uerbodi
copulet᷑ siue misceat᷑. siue qͥd meliꝰ
& aptius dici potest. cũ sit illudd̾s
ista creatura. Scd̾m hoc enĩ sponsus
& sponsa uł uir & uxor: x ꝑc & eccle¬
sia dicunt᷑. Qua uͦ cognatione sint
sanguinitate terrena. hoc est de pa¬
tre non de matre: & effabilius dicit᷑ &
capatius audit᷑. Nlam & int̃ se om̃s
scĩ ꝑ eande gr̃am fr̃s sunt: sponsus
aut̃ cȩt̾oꝵ societati nullus illorum
est. Pinde xꝑm quãuis excellentis¬
simȩ iusticię atq sapientię. tam̃
hoĩem multo facilius & ꝓ cliuius

Expanded text:
Tamquam diceret: De Deo Patre hanc Tamquam diceret: De Deo Patre hanc cognationem appello, non de Synagoga matre. ad aeternam quippe uitam nunc uoco, ubi inmortaliter natus sum, non ad temporalem, unde ut uocarem mortalis effectus sum. Quod ergo ecclesia cuius uxor sit occultatur alienigenis, cuius autem soror, - non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et sponsa uel uir et uxor Christus et ecclesia dicuntur. qua uero cognatione sint sanguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et inter se omnes sancti per eandem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum societati nullus illorum est. proinde Christum quamuis excellentissimae iustitiae atque sapientiae, tamen hominem multo facilius et procliuius
Abbreviated transcription (Latin):
b regib adimͦpletur. Cum aut̃ dicit᷑
matre: non terrenȩ generationis quȩ
euacuabit᷑. sed gr̃ȩ cęlestis quȩ in ȩter¬
nũ manebit cognatio cõmendatur.
Scd̾m quã grãm genus mortale ñ erimꝰ.
accepta potestate ut filii di uocem᷑ &
simꝰ. Neq enim hanc gr̃am de sẏnago¬
ga matre xꝑi scd̾m carnẽ: sed de deo
patre ꝑcepimus. Hanc uͦ cognationẽ¬
terrenã quȩ ad mort̾e temporaliter
generat uocans in aliam uitã uhi nul¬
lus morit᷑ negare nos xꝑc docuit ñ
fateri: cũ discipulis ait. ne uobis dica¬
tis patr̃e in terra. Unus est enĩ pat
ũr : qui in cęlis est. Cuius rei p̃buit ex¬
emplũ. qͣndo & ipse dixit. Quȩ mͥ ma¬
ter aut qui fr̃s: Et extendens ma¬
nũ in discipłos: ait. Hi st̃ fr̃s mei.
Et ne qͥsquã in hoc uocabulo terre¬
nã cognationẽ cogitaret: adiunxit.
Et quicũq fecerit uoluntatẽ patͥs
mei: ipse mͥ frat̃. & mat̃. & soroi est.

Expanded text:
bus regibus adimpletur. Cum autem dicitubus regibus adimpletur. Cum autem dicitumatre, non terrenae generationis, quae evacuabitur, sed gratiae coelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur, secundum quam gratiam genus mortale non erimus, accepta potestate, ut filii Dei vocemur et simus; neque enim hanc gratiam de Synagoga matre Christi secundum carnem, sed de Deo Patre terrenam, quae ad mortem temporaliter generat uocans in aliam uitam, ubi nullus moritur. negare nos Christus docuit. non fateri, cum discipulis ait: ne uobis dicatis patrem in terra; unus est enim pater uester, qui in caelis est. cuius rei praebuit exemplum. quando et ipse dixit: quae mter? aut qui fratres? Et extendens manum super discipulos, ait, Hi sunt fratres mei . Et ne quisquam in hoc vocabulo terrenam cognationem cogitaret, adjunxit, Et quicumque fecerit voluntatem Patris mei, ipse mihi frater et mater et soror est .
Abbreviated transcription (Latin):
ticis canticoꝵ o pulchra int̃ mulieres.
ipsius pulchritudinis merito regẽs
offerunt munera: sicut sarȩ obtulit
rex abymelech. plus in ea mirans for¬
mȩ decus qd amare potuit & uolare
pe atqͣ intus in abscondito secreto sp̃i¬
tali anima humana inheret u̾bodi:
ut sint duo in carne una. Qd magnũ
conuigii sacramentũ : in xꝑo & in ȩccłia
cõmendat apłs. Pinde regnũ terrenũ
scłi huius cuius figurã ge̾rebant reges
qui sarã polluere ꝑmissi non st̃. non ex¬
ꝑtum est nec inuenit ȩccłiam conui
gẽ xꝑi. id est quã fidelit̾ illi tãquam
principio uiro suo subdita coereret.
nisi cũ uiolare tẽptauit. & diuino testi¬
monio ꝑ fid̾e martyrũ cessit: correptũ¬
q in posteriorib regib honorauit mu¬
nere quã corruptioni suȩ subdere in pͥ¬
orib non eualuit. Nam qd̾ tunc in eo
de rege pͥus & posterius figuratũ est:
hoc in isto regno pͥorib et posteriori¬

Expanded text:
ticis canticorum: o pulchra inter mulieres, ticis canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit et uiolare pe atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret uerbo dei, ut sint duo in carne una: quod magnum coniugii sacramentum in Christo et in ecclesia commendat apostolus. proinde regnum terrenum saeculi huius. cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt, non expertum est nec inuenit ecclesiam coniugem Christi, id est, quam fideliter illi tamquam principio uiro suo subdita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum cessit correptumque in posterioribus regibus honorauit munere, quam correptioni suae subdere in prioribus non eualuit. nam qdem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posteriori
Abbreviated transcription (Latin):
nerare consensit. S ꝓpter uimꝰ pͥncipio¬
rũ qr non ita duob iuris uiuis ad con¬
cumbendu femina subdit᷑ sicut duȩ
feminȩ uni u uiroꝰ multo uerius &
honestius illud accipimus qd̾ pater a¬
braham nec tẽptauit d̾m qͣndo uitȩ
suȩ qͣntum potuit homo consuluit: &
sꝑauit in d̾m cui pudicitiã conuigis cõ¬
mendauit. Iamuͦ in hac re gesta atq in
diuinis libris posita fidelit̃q narrata.
quẽ non delectet etiã factũ ꝓpħicum
ꝑscrutari. & sacramentiostiũ ꝑia fide
studioq pulsare. ut aꝑiat dñs & osten¬
dat qͥs tunc in illo figũrabat᷑ uiro. &
cuius sit uxor quȩ in hac ꝑegrinati¬
one atq int alienigenas pollui macu¬
lariq non sinit᷑.⁊ ut sit uiro suo sine
macula & ruga: In głia quupe xꝑi
recte uiuit eccłia. ut pulchritudõ
eiꝰ honor sit uiro eius: sicut abrahã
ꝓpter sarȩ pulchritudinẽ int̃ alieni¬
genas honorabat᷑. Eiq cui dicit᷑ in can¬

Expanded text:
nerare consensit . sed propter uim principionerare consensit . sed propter uim principiorum, quia non ita duobus uiris uiuis ad concumbendum femina subditur, sicut duae feminae uni uiro, multo uerius et honestius illud accipimus, quod pater Abraham nec temptauit deum, quando uitae suae quantum potuit homo consuluit et sperauit in deum, cui pudicitiam coniugis commendauit. Iam uero in hac re gesta atque in diuinis libris posita fideliterque narrata quem non delectet etiam factum propheticum perscrutari et sacramenti ostium pia fide studioque pulsare, ut aperiat dominus et ostendat, quis tunc in illo figurabatur uiro et cuius sit uxor, quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit uiro suo sine macula et ruga ? in gloria quippe Christi recte uiuit ecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur; eique ipsi, cui dicitur in Can
Abbreviated transcription (Latin):
credendo sic̾ fugit: sed d̾in non tẽp¬
tando si fugere noluisset cũ sic fugere
potuisset. ꝓinde cũ int̃ ignotos ꝑpt̃
excellentissimã pulchrit̾udinẽ sarȩ.¬
& eius pudicitia & mariti uita ẽẽt
in dubio.nec utrũq tueri posset
abraham. uerũtamen unũ horum
posset id est uit̾a. ne d̾m suũ tẽꝑta¬
ret fecit qd̾ potuit: qd̾ aut̃ non po¬
tuit illi cõmisit. Qui gͦ se hoĩem oc¬
cultare non ualuit. maritũ se oc¬
cultauit ne occideret᷑: uxorem d̾o
credidit ne pollueret᷑. Quã quam
scrupulosius disputari possit utrũ
illius mulieris pudicitia uiolaret᷑.
etiãsi qͥsquã carni eius cõmixtus
foret:⁊ cũ id in se fieri ꝓ mariti ui¬
ta nec illo nesciente sed iubente ꝑ¬
mitteret. nequaquã fid̾e deserens conuiga¬
lem. & potestatẽ non abnuens maritalem:
sicut ille adulter non fuit qͣndo uxoris
obtemꝑans potestati. de ancilla ꝓlem ge¬

Expanded text:
credendo sic fugit, sed deum tempcredendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic fugere potuisset. proinde cum inter ignotos propter excellentissimam pulchritudinem Sarae et eius pudicitia et mariti uita esset in dubio nec utrumque tueri posset Abraham, uerumtamen unum horum posset. id est uitam, ne deum suum temptaret, fecit quod potuit; quod autem non potuit, illi commisit. qui ergo se hominem occultare non ualuit, maritum se occultauit, ne occideretur; uxorem deo credidit, ne pollueretur. Quamquam scrupulosius disputari possit, utrum illius mulieris pudicitia uiolaretur, etiam si quisquam carni eius conmixtus foret, cum id in se fieri pro mariti uita nec illo nesciente, sed iubente permitteret, nequaquam fidem deserens coniugalem et potestatem non abnuens maritalem, sicut ille adulter non fuit, quando uxoris obtemperans potestati de ancilla prolem ge
Abbreviated transcription (Latin):
empłũ prebuit. Nam cũ potestatẽ
ponendi animã suã haberet. nec
eam poneret nisi cũ uellet in e¬
grptũ tam̃ infans portantib pa¬
rentib fugit. & ad diem festũ not
euident̾ sed latent̃ ascendit. cum
alias palam loqueret᷑ iudeis irascenti¬
b & inimicissimo animo audientib.
nec tam̃ ualentib in eũ mittere ma¬
nus. qr nond̾u uenerat hora eiꝰ: non
cuius horȩ necessitate cogeret᷑ mori.
sed cuius horȩ oportunitãte dignaret᷑
occidi. Qui gͦ palam docendo & argu¬
endo. & tam inimicoꝵ rabiem ualere
in se aliqͥd non sinendo di demonstra¬
bat potestatẽ: idem tam̃ fugiendo et
latendo hõis instruebat infirmitatẽ.
ne d̾m temptare audeat qͣndo hahet
qd faciat. ut qd cauere oportet eua¬
dat. Neq eñĩ & apls paulus despa¬
uerat adiutoriũ ꝑtectionẽq diuinã
fid̾eq ꝑdiderat: qͣndo ꝑ murũ in
sporta summissus est ut inimicoꝵ
manus effugeret. Non gͦ in d̾m ñ

Expanded text:
emplum praebuit. nam cum potestatem haberet emplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascentibus et inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondum uenerat hora eius: non cuius horae necessitate cogeretur mori, sed cuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. neque enim et apostolus Paulus desperauerat adiutorium protectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. non ergo in deum non
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑ in eugłio non utiq qͦs maria
uirgo peꝑerat. sed eiꝰ consanguinita¬
te om̃s ꝓpͥinqui. Dicet aliqͥs cur non
potius ita de do suo p̃sumpsit abra¬
ham ut fateri non timeret urorem.
neq enĩ d̾s ab illo mort̾ẽ non pot̾at
repellere quã timebat. eũq cũ coniu.¬
ge sua ab om̃i ꝑnitie in illa ꝑegrina.¬
tione tutari. ut nec uxor eius quã¬
uis esset pulcherrima appeteretur
ab ali quo: nec ꝓpter illam ipse ne¬
caret᷑ : Poterat sane hoc efficere
ds. Qͥs ita sit demens ut hoc neget:
S si int̾rogatus abrahã illamfemi¬
nã suam indicasset esse uxorem.
duas res tuendas cõmitteret d̾o:
& suam uitã. & coniugis pudieiti¬
am. Ptinet aut̃ ad sana doctrinã
qͣndo habet qd̾ faciat homo: non
temptare dñm d̾m suũ. Neq enĩ
& ipse saluator non poterat tue¬
ri discipulos suos quib tam̃ ait. si
uos ꝑsecuti fuerint in una ciuita¬
te fũgite in aliam: cuius rei pͥor ex¬

Expanded text:
cantur in euangelio, non utique quos Maria cantur in euangelio, non utique quos Maria uirgo pepererat, sed ex eius consanguinitate omnes propinqui. Dicet aliquis: "cur non potius ita de deo suo praesumpsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem ? neque enim deus ab illo mortem non poterat repellere. quam timebat, eumque cum coniuge sua ab omni pernicie in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, adpeteretur ab aliquo nec propter illam ipse necaretur." poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interrogatus Abraham illam feminam indicasset uxorem, duas res tuendas committeret deo, et suam uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando habet, quod faciat homo, non temptare dominum deum suum. neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in una ciuitate. fugite in aliam. cuius rei prior ex
Abbreviated transcription (Latin):
ore gradu generis consanguineos nul¬
la lege. nulla potestate ꝓhibita consu¬
etudo iungebat: qͥd mirũ si sororem
suã id est ex patris sui sanguine ꝓcre¬
at̾a habebat uxorem: Nlam hõc ipse
reddenti sibi eã regi: dixit de patre
esse sororem non de matre. Ubi certe
ut sororem nullo iam timore cogeba¬
tur: quando ille uxorem eiꝰ esse didi¬
cerat. & eam diuinitus territus cũ
honore reddebat. Fr̃es aut̃ siue soro¬
res generali nomine consanguine¬
os uł consanguineas solere aͦpud ue¬
teres appellari: scͥptura testat᷑. Nam
& tobyas dicit d̾o cũ oraret antequã
misceret᷑ uxori. & nunc dñe tu scis
qm̃ non luxuriȩ causa accipio sororẽ
meã cũ esset illa non ex concubitu
eiusd̾e patͥs. nec ex eode matͥs utero
sed ex eade stirpe cognationis exor¬
ta: & loth frat̃ ab rahȩ dicit᷑ cũ pa¬
truus eiꝰ esset abrahã. Ex quauoca¬
buli consuetudine: etiã fr̃s dñi uo¬

Expanded text:
ore gradu generis consanguineos nulore gradu generis consanguineos nulla lege, nulla potestate prohibita consuetudo iungebat, quid mirum, si sororem suam, id est ex patris sui sanguine procretam habebat uxorem? nam hoc ipse reddenti sibi eam regi dixit de patre esse sororem, non de matre: ubi certe ut sororem mentiretur , nullo iam timore cogebatur, quando ille uxorem eius esse didicerat et eam diuinitus territus cum honore reddebat. fratres autem siue sorores generali nomine consanguineos uel consanguineas solere apud ueteres appellari scriptura testatur. nam et Tobias dicit deo, cum oraret, antequam misceretur uxori "et nunc, domine, tu scis, quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam," cum esset illa non ex concubitu eiusdem patris nec ex eodem matris utero, sed ex eadem stirpe cognationis exorta; et Loth frater Abrahae dicitur, cum patruus eius esset Abraham: ex qua uocabuli consuetudine etiam fratres domini uo
Abbreviated transcription (Latin):
re saluatorem.Nunc uͦ cũ habeã qd in¬
telligã ne hoc intelligã nulla causa
cogͥor temeritate labi ad rep̃henden¬
du: quẽ nemo conuincit timore lapsũ
fuisse ad mentiendu. Neq enĩ utrũ
eius uxor esset int̃rogatus non esse
respondit: sed cũ ab eo quȩreret᷑ qͥd ei
esset illa mulier. indicauit sororem. ñ
negauit uxorem. Tacuit aliqͥd ueri:
non dixit aliqͥd falsi. An usq adeo de¬
sipimus. ut hic faustũ sequamur qui
ait sororẽ mentitũ. quasi genus sarȩ̨
aliunde didicerit: cũ id sca scͥptura ñ
aꝑuerit: Puto iustũ esse ut in ea re
quã nouerat abraham nos aut̃ non no¬
iumus. patriarchȩ potius credamus lo-¬
quenti qd̾ scit: quã manicheo crimi¬
nanti qd̾ nescit. Cum gͥ abrahã eo tem¬
pore uiueret in reb humanis. quo qͥde
iam fr̃s ex utroq aut ex altero uł al¬
tera parente natos necti coniugio ñ li¬
cebat. filios aut̃ fr̃m aliosq longinqui¬

Expanded text:
re saluatorem. nunc uero cum habeam, quod inre saluatorem. nunc uero cum habeam, quod intellegam, ne hoc intellegam, nulla causa cogor temeritate labi ad reprehendendum , quem nemo conuincit timore lapsum fuisse ad mentiendum. neque enim utrum eius uxor esset interrogatus, non esse respondit, sed cum ab eo quaereretur, quid ei esset illa mulier, indicauit sororem, non negauit uxorem: tacuit aliquid ueri, non dixit aliquid falsi. An usque adeo desipimus, ut hic Faustum sequamur, qui ait sororem mentitum quasi genus Sarae alicunde didicerit, cum id sancta scriptura non aperuerit? puto iustum esse. ut in ea re, quam nouerat Abraham, nos autem non nouimus, patriarchae potius credamus loquenti, quod scit, quam Manichaeo criminanti, quod nescit. cum igitur Abraham eo tempore uiueret in rebus humanis, quo quidem iam fratres ex utroque aut ex altero uel altera parente natos necti coniugio non licebat, filios autem fratrum aliosque longinqui
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus habitabat nullomͦ dubitabat᷑ ta¬
cuit uxorem dixit sororem ne se occiso
ab alienigenis atq impiis captiua possi¬
deret᷑. certus de d̾o suo qd̾ nichil eam
turpe ac flagitiosũ ꝑbeti sineret. Nec
eũ fides ac spes fefellit. Namq pha
eã malis afflictus. ubi eiꝰ esse u̾xorem
diuinitus didicit: illesam cũ honore re¬
stituit. Abymelech aut̃ somno cõmo¬
faustus. sed eisd̃e libͥs honorem debitũ defe¬
rentes quos iste uł non intelligendo re¬
prehendit. uł rep̃hendendo non intelli¬
git. cũ hoc abtahȩ factũ considerarent.
uisũ est eis qd a firmitate fid̾i subdefe¬
cerit atq titubauerit: & timore mor¬
tis sicut dñm petrus ita iste negarit
uxorem. Qd̃ si ita necesse esset intelliqi
peccatũ hõis ignoscer̃ẽ: nec id̾o cuncta
eiꝰ merita deleta atq oblicterata cen¬
serẽ sicut nec illius apłi: quãquã culpa
non sit ȩqualis negare uxorem & nega¬

Expanded text:
virtus habitabat, nullo modo dubitabat, tavirtus habitabat, nullo modo dubitabat, tacuit uxorem, dixit sororem; ne se occiso, ab alienigenis atque impiis captiva possideretur; certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. Nec eum ea malis adivinitus didicit, illaesam cum honore restituit; Abimelech autem somnio commoFaustus, sed eisdem Libris honorem debitum deferentes, quos iste vel non intelligendo reprehendit, vel reprehendendo non intelligit, cum hoc Abrahae factum considerarent, visum est eis quod a firmitate fidei subdefecerit atque titubaverit, et timore mortis, sicut Dominum Petrus , ita iste negauxorem. quod si ita necesse esset intellegi, peccatum hominis agnoscerem; nec ideo cuncta eius merita deleta atque oblitterata censerem, sicut nec illius apostoli. quamquam culpa non sit aequalis negare uxorem et nega
Abbreviated transcription (Latin):
coniugẽ suã sororem mentitũ. qr
erat pulcherrima in concubitum
asserit uenditasse: non ore ueri¬
dico a turpicudine separat hone¬
statẽ. sed ore maledico totũ u̾tit
in crimen. Hoc enĩ abrahȩ factũ
lenocinio simile uidet᷑: sed non ua¬
lentib ex illius ȩternȩ legis lumine
ã peccatis recte facta discernere.
Quib & constantia ꝑtinacia uide¬
ri potest. & uirtus fiduciȩ uitiũ
putat᷑ audaciȩ: & quȩcũq similit̃
obiciunt᷑ quasi non recte agentib
a non recte cernentib. Neqͦ enumn
abraham flagitio consensit uxoris. eiꝰq
uendidit adult̾ium. sed sicut illa famu¬
lam suã non libidini mariti ꝑmisit. sed
officio generandi ultro intulit. nequa¬
quã turbato ordine naturali ubi eius
pocestas erat iubens potius obȩdienti
quã cedens concupiscenti: sic & iꝑse con¬
iug̃e castã & casto corde sibi corde sibt co¬
herentẽ. de cuius animo ubi pudicitiȩ̨

Expanded text:
coniugem suam soroconiugem suam soroerat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse, non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere: quibus et constantia pertinacia videri potest, et virtus fiduciae vitium putari audaciae, et quaecumque similiter objiciuntur quasi non recte agentibus, a non recte cernentibus. Neque enim Abraham flagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine naturali, ubi ejus potestas erat, jubens potius obedienti, quam cedens concupiscenti; sic et ipse conjugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cujus animo, ubi pudicitiae
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de se ipso semen sꝑaret abrahã.
restabat incertũ utrũ ex sara
an ex alia: qd̾ illi d̾s occultare uo¬
luit donec pͥus ex ancilla uetus te¬
stamentũ figuraret᷑. Qͥd gͦ mirũ
si uidens abraham sterilem uxorem
cupientẽ sibi ꝓlem quã parere ipsa
non potuit. ex famula sua & ex ma¬
rito ꝓuenire non suȩ carnali cupi¬
ditati cessit. ⁊ sed coniugali potestati
obtemꝑauit credens hoc sarã ex di
nutu uoluisse qͥ ĩa ex se ipso illi he¬
rede ꝓmiserat. sed ex qua femina ñ
p̃dixerat: Frustra gͥ faustus ad
obiciend̾u h oc crimen insanus in¬
siluit: tamquã infidelẽ abrahant
infidelit̃ arguens. Cȩtera enĩ ce¬
citate non c̾redendi nec ualuit
intelligere: hoc aut̃ libidine ca¬
lumniandi neglexit & legere. Qd̃
aut̃ iustũ & fidelem uirũ matri.¬
monii sui infamissimũ nundinato¬
re appellans. auariciȩ ac uentͥs
causa duob regib ab̾ymelech &
pharaoni diu̾sis tẽporib saram

Expanded text:
cum de se ipso semen speraret Abraham, cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec prius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo mirum, si uidens Abraham sterilem uxorem cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati obtemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat. sed ex qua femina non praedixerat? frustra igitur Faustus ad obiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans auaritiae ac uentris causa duobus regibus Abimelech et Pharaoni diuersis temporibus Saram
Abbreviated transcription (Latin):
de si de carne ipsius utrũ ex sara an
ex alia ꝓrsus nondu manifestũ fu¬
it. Legant inquã qui uolunt. & in¬
ueniant faustũ aut falli impru¬
denter: aut fallere impudent̃.
taq abrahã cũ sibi uideret ñ nasci
filios. & tam̃ semini suo factã ꝓmissi¬
onẽ teneret: pͥmo de adoptione cogi¬
tabat. Hoc indicat qd̾ cum d̾o loques
ait de u̾naculo suo: hic erit heres
meus. Tamquã diceret. Qͥ a de me
ipso mͥ semen non dedisti: in isto cõ¬
ple qd̾ meo semini ꝓmisisti. Si enĩ
semen cuiusq non appellaret᷑ nisi
qd̾ eiꝰ carne nasceret᷑. nec nos appel¬
laret apłs semen abrahȩ qui certe
originẽ carnis ab illo ñ ducimus ⁊ sed
imitatione fid̾i semen eiꝰ facti sumꝰ
credentes in xꝑo: cuius caro ex illius
carne ꝓpagata est. Tunc gͦ abrahã
audiut a dño non hic erit heres
tuus: sed qui exiet exiet de utero
tuo ipse erit heres tuus. Iã cunc
adoptionis cogitatione sublata.

Expanded text:
de si de carne ipsius, utrum ex Sara, an de si de carne ipsius, utrum ex Sara, an ex alia prorsus, nondum manifestatum fuit: legant, inquam. qui uolunt, et inuenient Faustum aut falli inprudenter aut fallere inpudenter. itaque Abraham cum sibi uideret non nasci filios et tamen semini suo factam promissionem teneret, primo de adoptione cogitabat. hoc indicat, quod cum deo loquens ait de uernaculo suo: hic heres meus erit. tamquam diceret: quia de me ipso mihi semen non dedisti, in isto conple, quod meo semini promisisti. si enim semen cuiusque non appellaretur, nisi quod de eius carne nasceretur, nec nos appellaret apostolus semen Abrahae, qui certe originem carnis ab illo non ducimus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata
Abbreviated transcription (Latin):
in uirũ. ꝓlem gͥ quã de se habere sara
non poterat de ancilla habere uoluit:
ex eo tam̃ semine ex quo & de se si pos¬
set habere debebat. Nlumquã hoc face¬
ret mulier: si in corpore uiri carnali
concupiscentia teneret᷑: zelaret enim
potius pelicẽ non faceret matrem.
Nunc uͦ ꝓꝑterea sic ꝓpagandi uoluntas
pia fuit: qr concubendi uoluptas li¬
bidinosa non fuit. Illud sane defendi
non potest si abrahã sicut faustus
obiecit minime credens d̾o qui sibi
lam ꝑlem de sara ꝓmiserat: de agar
suscipe uoluit. S aꝑtissime falsum
est.Nondu hoc ꝓmiserat ds. Recen¬
seant scͥpturȩ illius suꝑiora qui
uolunt: inuenient semi̾ni abra¬
ham iam fuisse ꝓmissam terrã. et
innumerabilis multitudinis abun¬
dantiã nondu tam̃ fuisse patefa¬
ctũ quomͦ illius seminis esset futu¬
ra ꝓpagatio: utrũ ex carne abrahȩ
si de se ipse generaret an ex uolun¬
tate si aliquẽ forte adoptaret: demn¬

Expanded text:
in uirum. prolem igitur, quam de se habere Sara in uirum. prolem igitur, quam de se habere Sara non poterat, de ancilla habere uoluit, ex eo tamen semine, ex quo et de se, si posset, habere debebat. numquam hoc faceret mulier, si in corpore uiri carnali concupiscentia teneretur; zelaret enim potius pelicem, non faceret matrem. nunc uero propterea sic propagandi uoluntas pia fuit, quia concumbendi uoluntas libidinosa non fuit. Illud sane defendi non potest, si Abraham, sicut Faustus obiecit, minime credens deo, qui sibi iam prolem de Sara promiserat, de Agar suscipere uoluit. sed apertissime falsum est; nondum hoc promiserat deus. recenseant scripturae illius superiora, qui uolunt, inuenient semini Abraham iam fuisse promissam terram et innumerabilis multitudinis abundantiam. nondum tamen fuisse patefactum, quomodo illius seminis esset futura propagatio, utrum ex carne Abrahae, si de se ipse generaret. an ex uoluntate, si aliquem forte adoptaret: dein
Abbreviated transcription (Latin):
fabulȩ obseruans nichil in quolibet
timebat nisi ne d̾s captiuaret᷑. Ubi aut
faustus in facto abtahȩ uelut consci¬
entiã culpat uxoris: ibi uͦ malo quide
animo & intentione uituꝑandi. sed tam̃¬
Neq enĩ conscientiã suã flagitio coniugis
miscuit quo ille suã libidinẽ turpi & illi¬
cita uoluptate satiaret. sed etiam illa
naturali ordine filios uolens. seq sterilẽ
sciens ancillaris uteri fȩcunditate in usũ
iuris sui potestate licita uendicauit: ñ
cedens uiro concupiscenti. sed iubens
obȩdienti. Neq hoc inordinata suꝑbia.
Qͥs enĩ nescit uxorem marito t̃aqͣm dño
debere seruire: S qd̾ ad membra corpo¬
ris attinet quib sexiis ille distinguit᷑
apłs dicit. similit & uir sin corporis
potestatẽ non habet sed mulier: ut
huius unius rei qua sexus utriusq
carnali sorte discernit᷑. & carnali com¬
mixtione concernit᷑. similem in se ha¬
beant potestate uir in uxorem & uxor

Expanded text:
fabulae observans, nihil in quolibet fabulae observans, nihil in quolibet concubitu timebat, nisi ne deus captivaretur. CAPUT Faustus in facto Abrahae uelut conscientiam culpat uxoris, ibi uero malo quidem animo et intentione uituperandi, sed tamNeque enim conscientiam suam flagitio conjugis miscuit, quo ille suam libidinem turpi et illicita voluptate satiaret: sed etiam illa naturali ordine filios volens, seque sterilem sciens, ancillaris uteri fecunditatem in usum juris sui potestate licita vindicavit; non cedens viro concupiscentis, sed jubens obedienti . Neque hoc inordinata superbia: quis enim nescit uxorem marito tanquam domino debere servire? Sed quod ad membra corporis attinet, quibus sexus ipse distinguitur, Apostolus dicit, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier : uthuius unius rei, qua sexus utriusque carnali sorte discernitur et carnali conmixtione conceraitur, similem in se habeant potestatem uir in uxorem ut uxor
Abbreviated transcription (Latin):
catus: & heresis suȩ nefas ꝓdidit. &
abrahȩ concubitũ nesciens erransq
laudauit. Sicut enĩ lex illa ȩt̃na. id est
uoluntas di creaturarũ om̃iũ creatoris
conseruando naturali ordini consulens.
non ut satiande libidini seruiat᷑. sed
ut saluti generis ꝓspiciat᷑ ad ꝑlem tan¬
tummͦ ꝓpagand̾a. mortalis carnis dele¬
ctationem dñatu rationis in concubi¬
tũ relarari sinit: sic econtrario ꝑuersa
ler manicheoꝵ ne d̾s eoꝵ quẽ sigatũ
in om̃ib seminib plangunt in con¬
ceꝑtu feminȩ artius colliget᷑. ꝑlem an¬
te om̃ia deuitari a concubentib iubet.
ut d̾s eoꝵ turpi lapsu potius effunda¬
tur quã crudeli neru uinciat᷑. Non
gͥ abraham plis habendȩ insana cupi¬
ditate flagr̾abat: sed manicheus ꝑlis
deuitandȩ insana uanitate delirabat.
Pinde ille naturȩ ordinẽ seruans. ni.¬
chil humano concubitu agebat. nisi
ut homo nasceret᷑: iste ꝑuersitatem

Expanded text:
catus et haeresis suae nefas prodidit et catus et haeresis suae nefas prodidit et Abrahae concubitum nesciens erransque laudauit. sicut enim lex illa -aeterna, id est uoluntas dei creaturarum omnium conditoris conseruando naturnon ut satiandae libidini serviatur, sed ut saluti generis prospiciatur, ad prolem tantummodo propagandam, mortalis carnis delectationem dominatu rationis in concubitum relaxari sinit: sic e contrario perversa lex Manichaeorum, ne deus eorum, quem ligatum in omnibus seminibus plangunt, in conceptu feminae arctius colligetur, prolem ante omnia devitari a concumbentibus jubet, ut deus eorum turpi lapsu potius effundatur, quam crudeli nexu vinciatur. Non igitur Abraham prolis habendae insana cupiditate flagrabat, sed Manichaeus prolis devitandae insana vanitate delirabat. Proinde ille naturae ordinem servans, nihil humano concubitu agebat, nisi ut homo nasceretur: iste perversitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto illicitȩ ac turpes. & dignȩ
dolorib emendari. Qd si etiã ꝑtur¬
batũ rectorem in tant̾a uoraginẽ
ꝑditȩ consuetudinis mergant. ut
uł inultas fore credens. confessio¬
nis & pęnitentiȩ negligat medi¬
cinã qua correctus emergat uł
peiore morte cordis contra illam
ȩternã ꝓuidentiȩ legẽ blasphemũ
eis patrociniũ defensionis adhibe¬
at. atq ita diem fungat᷑ extre¬
mũ non iam emendatione.sed
damnatione dignũ lex illa irre¬
p̃hensibilis censet ȩt̃na. Ergo lege
consulta quȩ ordinẽ naturalẽ conser¬
uari iubet ꝑturbari uetat: uideamꝰ
qͥd peccaluit. id est qͥd contra istã legẽ
fecerit pater abraham in his quȩ ue¬
lut magna crimina faustus oblecit.
Habendȩ inquit ꝓlis insana flagrans
cupidine. & do qui idiam sibi deꝰ sara
coniuge ꝓmiserat minime credens:
cũ pesice uolutatus sit. Insana uͦ iste¬
faustus criminandi cupiditate ceca¬

Expanded text:
profecto illicitae ac turpes, et dignae profecto illicitae ac turpes, et dignae doloribus emendari. Quod si etiam perturbatum rectorem in tantam voraginem perditae consuetudinis mergant, ut vel inultas fore credens, confessionis et poenitentiae negligat medicinam, qua correctus emergat; vel pejore morte cordis contra illam aeternam providentiae legem blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat, atque ita diem fungatur extremum: non jam emendatione, sed damnatione dignum lex illa irreprehensibilis censet. CAPUT XXX. Aeterna ergo lege consulta, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, uideamus quid peccauerit, id est, quid contra istam legem fecerit pater Abraham in his, quae uelut magna crimina Faustus obiecit. habendae, inquit, prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens, cum pelice uolutatus sit. insana uero iste.Faustus criminandi cupiditate cae
Abbreviated transcription (Latin):
liores quȩ nolunt peccare. Bestia¬
lis enĩ natura non peccat. qr nichl
facit contra eternã legẽ: cui sic
subdita est. ut eiꝰ particeps esse non
possit. Rursus angłica sublimis na¬
tura ñ peccat. qr ita particeps est
legis ȩternȩ ut solus eã delectet
d̾s: cuius uoluntati sine ullo ex¬
ꝑimento tẽptationis obtemꝑat.
Homo aut̃ cũius ꝓꝓter peccat᷑um
tẽptatio est uita suꝑ terrã subdat
sibi qd̾ habet cõmune cũ bestiis.
subdat dõ qd̾ habet cõmune cum
Iangłis : donec iusticia immortali¬
Atate ꝑfecta atq ꝑcepta ab istis
exaltet᷑. illis ȩquetur. Mortales
aut̃ delectationes usq ad repa¬
rand̾a seu custodienda istã morta¬
lem salut̃e siue uniꝰcuiusq hõis. si¬
ue ip̃sius humani generis uł ex¬
citandȩ uł relaxandȩ st̃. Ultra si
plarȩ fuerint. & contra tẽꝑan.¬
tiȩ rationẽ hoĩem non se rẽgen
tẽ arripuerint: libidines erunt

Expanded text:
liores, quae nolunt peccare. bestialiores, quae nolunt peccare. bestialis enim natura non peccat, quia nihil facit contra aeternam legem, cui sic subdita est, ut eius particeps esse non possit. rursus angelica sublimis natura non peccat, quia ita particeps est legis aeternae, ut solus eam delectet deus, cuius uoluntati sine ullo experimento temptationis obtemperat. homo autem, cuius propter peccatum temptatio est uita super terram, subdat sibi, quod habet commune cum bestiis, subdat deo, quod habet commune cum angelis, donec iustitia et inmortalitate perfecta atque percepta ab istis exaltetur, illis aequetur. Mortales autem delectationes usque ad reparandam seu custodiendam istam mortalem salutem siue uniuscuiusque hominis siue ipsius humani generis uel excitandae uel relaxandae sunt: ultra si prolapsae fuerint et contra temperantiae ratitem abripuerint, libidines erunt
Abbreviated transcription (Latin):
ones: & eas coercet ad naturalem
mod̾u meliora inferiorib ordina¬
ta dilectione p̃ponens. Si enĩ ni¬
chil delectaret illicitũ : nemo pec¬
caret. Peccat ꝙͦ qui delectationem
illiciti relaxat: potius quã refrenat.
Est aut̃ illicitũ : qd̾ lex illa ꝓhibet
qua naturalis ordo seruatur. Utrũ
aut̃ sit aliqua rationalis creatura
quã nichil possit illicitũ delectarł
magna questio est. Qd̃ si est: non
in eo genere factus est homo. nec
illa na tura angłica quȩ in u̾i¬
tate non stetit: seo in eo genere
ista rationalia facta st̃ ut ines.¬
set eis possibilitas eis refrenandi
delectationẽ ab illicito: quã non
refrenando peccauerunt. Fagna
est itaq & humana creatura qͣn¬
do quid̾e ꝑ eã possibilitatẽ instau¬
ratur: ꝑ quã si uoluisset non ce¬
cidisset: Magnus gͦ dñs & lauda¬
bilis ualde: qui condidit eã. Con¬
didit enĩ & inferiores quȩ non
possunt peccare: condidit & me¬

Expanded text:
ones, et eas coercet ad naturalem ones, et eas coercet ad naturalem modum, meliora inferioribus ordinata dilectione praeponens. Si enim nihil delectaret illicitum, nemo peccaret. Peccat ergo, qui delectationem illiciti relaxat potius quam refrenat. Est autem illicitum, quod lex illa prohibet, qua naturalis ordo servatur. Utrum autem sit aliqua rationalis creatura, quam nihil possit illicitum delectare, magna quaestio est. Quod si est, non in eo genere factus est homo, nec illa natura angelica, quae in veritate non stetit: sed in eo genere ista rationalia facta sunt, ut inesset eis possibilitas frenandi delectationem ab illicito, quam non frenando peccaverunt. Magna est itaque et humana creatura, quandoquidem per eam possibilitatem instauratur, per quam si uoluisset, nec cecidisset. magnus ergo dominus et laudabilis ualde, qui condidit eam. condidit enim et inferiores, quae non possunt peccare; condidit et me
Abbreviated transcription (Latin):
immortalitatis & incorruptionis qua
induet᷑ hoc mortale & coiruptibile
nr̃m. ut absorbeat᷑ mors in uictoria.
sublimes angłi habent contẽplati¬
onẽ & actionẽ suã. Io enĩ sibi agendu
imꝑant: qd̾ ille quẽ contẽplantur iu¬
bet. Cuius ȩterno imꝑio liberaliter:
qr suauit̃ seruiunt. Nos uͦ quoꝵ cor¬
pus mortuũ est ꝓpter peccat᷑ũ. anteqͣm
uiuificet d̾s & mortalia corpora nr̃a
ꝑ inhabitant̾ẽ sp̃m eiꝰ in nobis. ꝓ mo¬
dulo infirmitatis nr̃e scd̾m et̾n̾am le¬
gẽ qua naturalis ordo seruat᷑ iuste
uiuimus. si uiuamus ex fide non fi¬
cta quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur. haben¬
tes in conscientia bona spem repositã
in cęlis. immortalitatis & iꝑcorrupti¬
onis. & ipsius ꝑficiende iusticiȩ usq
ad quand̾a ineffabiliter suauissi¬
mã saturitat̾e: quã in ista ꝑegri¬
natione oportet esuriri ac siti.
actio seruiens fid̾i seruienti d̾o
refrenat om̃s mortales delectati.¬

Expanded text:
inmortalitatis et incorruptionis, qua inmortalitatis et incorruptionis, qua induetur hoc mortale et corruptibile nostrum, ut absorbeatur mors in uictoria isublimes angeli habent contemplationem et actionem suam; id enim sibi agendum inperant, quod ille, quem contemplantur, iubet, cuius aeterno imperio liberaliter, quia suauiter, seruiunt; nos uero, quorum corpus mortuum est propter peccatum, antequam uiuificet deus et mortalia corpora nostra per inhabitantem spiritum eius in nobis pro modulo infirmitatis nostrae secundum aeternam legem, qua naturalis ordo seruatur, iuste uiuimus, si uiuamus ex fide non ficta, quae per dilectionem operatur, habentes in consciein coelis immortalitatis et incorruptionis, et ipsius perficiendae justitiae usque ad quamdam ineffabiliter suavissimam saturitatem, quam in ista peregrinatione oportet esuriri ac sitiriactio serviens fidei servienti Deo, refrenat omnes mortales delectati
Abbreviated transcription (Latin):
tas d̾i ordinẽ naturalem conseruari
iubens: ꝑturbari uetans. Quisnam qͥ
sit in hõie naturalis ordo: quȩrendũ
est. Constat enĩ homo ex anima et
corpore: sed & hoc & pecus. Nulli aut̃
dubiũ est animã corpori: naturali or¬
dine p̃ponenda. Uerũ animȩ hõis in¬
est ratio: quȩ peçcori non inest. Pin¬
de sicut anima corporl. ita ipsius ani¬
mȩ ratio cęt̾is eiꝰ partib qͣs habent
& bestiȩ: naturȩ lege p̃ponitur. Inq ip¬
sa ratione que partim contẽplatua
est. parti ꝯct̾iua: ꝓculdubio contem¬
platio p̃cellit. In hac enĩ & imago d̾i
est: qua ꝑ fid̾e ad speciẽ reformamur.
Actio itaqͣ rationabilis contẽplationi
rationali debet obedire. siue ꝑ fid̾e
oꝑanti sicuti est qͣndiu ꝑegrinam
a dño: siue ꝑ speciem qd ẽrit᷑ cũ simi¬
les ei erimus qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti est.
effecti etiã in sp̃itali corpore ex gra
eiꝰ ȩquales angłis eiꝰ recepta stola pͥma

Expanded text:
tas dei ordinem naturalem conseruari tas dei ordinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans. quisnam igitur sit in homine naturalis ordo, quaerendum est. constat enim homo ex anima et corpore, sed hoc et pecus. nulli autem dubium est animam corpori naturali ordine praeponendam. uerum animae hominis inest ratio, quae pecori non inest. proinde sicut anima corpori, ita ipsius animae ratio ceteris eius partibus, quas habent et bestiae, naturae lege praeponitur; inque ipsa ratione, quae partim contemplatiua est, partim actiua, procul dubio contemplatio praecellit. in hac enim et imago dei est, qua per fidem ad speciem reformamur. actio itaque rationalis contemplationi rationali debet oboedire siue per fidem operanti, sicuti est, quamdiu peregrinamur a domino, siue per speciem, quod erit, cum similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est, effecti etiam in spiritali corpore ex gratia eius aequales angelis eius recepta stola prima
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ reꝑimus stultis seumaliuolis
uideri peccata esse quȩ non st̃. nec tam̃
in eis eminent aliqua exempla uirtutũ:
hȩc quoq intueamur quã ob causam
illis inserta sint litteris: quas ad utili¬
tatẽ uite p̃sentis regendę & futurȩ
adipiscendȩ conditas salubrit̃ credimꝰ.
Porro aut̃ quecũq in factis scoꝵ elũcenł
documenta iusticiȩ: nullus uł imꝑito¬
rũ dubitat debuisse conscribi. De illis
ͦ potest esse questio quȩ uł in anit
scripta uideri possunt. si nec recte
facta apparent nec peccata st̃: uł eti¬
am pniciose si peccata esse conuincunt᷑.
nec ualeant ad imitationẽ siue in ip¬
sis libris rep̃hensa non sint. & id̾o puta
ri possint etiã non esse peccata siue
illic quoq rep̃hensa sint sub facili spe
ueniȩ cõmittantur: qr & in sc̃is inuen
ta st̃. Ergo peccatũ est factũ. uł dictũ
uł concupitũ aliqͥd contra eternã legẽ.
Ler uͦ et̃na est ratio diuina uł uolun¬

Expanded text:
autem reppererimus stultis seu maliuolis autem reppererimus stultis seu maliuolis uideri peccata esse, quae non sunt, nec tamen in eis eminent aliqua exempla uirtutum, haec quoque intueamur, quam ob causam illis inserta sint litteris, quas ad utilitatem uitae praesentis regendae et futurae adipiscendae conditas salubriter credimus. porro autem quaecumque in factis sanctorum elucent documenta iustitiae, nullus uel inperitorum dubitat debuisse ergo potest esse quaestio, quae vel inaniter scripta videri possunt, si nec recte facta apparent, nec peccata sunt; vel etiam perniciose, si peccata esse convincuntur, ne valeant ad imitationem, sive in ipsis libris reprehensa non sint, et ideo putari etiam possint non esse peccata; sive illic quoque reprehensa sint, sed sub facili spe veniae committantur, quia et in sanctis invena sunt. Ergo peccatum est factum uel dictum uel concupitum aliquid contra aeternam legem. lex uero aeterna est ratio diuina uel uolun
Abbreviated transcription (Latin):
A ¶mime quide illȩ res: istȩ aut̃ ma¬
gnȩ st̃. Nec ad hoc inde ducta est¬
similitudo: ut scema sacramento.
& soloecisinus adult̾io coequet᷑. He¬
rũtamen ꝑ portione sut cuiusq¬
sui cuiusq generis qd̾ in illis locu¬
tionũ quibufd̾a uirtutib seu uitiis.
ꝑitia uł imꝑitia: hoc in istis moꝵ
quãuis longe in diu̾so genere uir¬
tutib seu uitiis sapientia uł insi¬
plentia ualet. Qu appter ne in q̃q
laudanda. uł uituꝑanda. accusan¬
da. uł defendenda.coercenda uł relaxan¬
da.damnanda uł absoluenda. appeten¬
da uł uitanda temere irruamus. in
om̃ib quib peccata seu recte facta u̾¬
santur⁊ pͥus qͥd sit peccatũ considera¬
re debemus. tunc deinde inspicere
facta sc̃oꝵ libris conscͥpta diuinis: ut
si qua & ipsoꝵ peccata inuenerimꝰ ob
quã utilit ite sint etiã ipsa condita lit¬
teris memoriȩq mandata diligenti
qͣntum possumꝰ ratione uideamꝰ. Quȩ

Expanded text:
minimae quidem illae res, istae autem maminimae quidem illae res, istae autem magnae sunt, nec ad hoc inde ducta similitudo est. ut schema sacramento et soloecismus adulterio coaequetur . uerumtamen proportione sui cuiusque generis quod in illis locutionum quibusdam uirtutibus seu uitiis peritia uel inperitia, hoc in his morum quamuis longe in diuerso genere uirtutibus seu uitiis sapientia uel insipientia ualet. Quapropter ne in quaeque laudanda uel uituperanda. accusanda uel defendenda, cohercenda uel relaxanda, damnanda uel absoluenda, adpetenda uel uitanda temere inruamus, in quibus omnibus peccata seu recte facta uersantur, prius quid sit peccatum considerare debemus, tunc deinde inspicere facta sanctorum libris conscripta diuinis, ut si qua et ipsorum peccata inuenerimus, ob quam utilitatem sint etiam ipsa condita litteris memoriaeque mandata diligenti, quantum possumus, ratione uideamus. quae
Abbreviated transcription (Latin):
la. qui cũ ꝓ magno didicerint nomi¬
ni numeri singłaris. uerbũ numeri
singłaris esse reddend̾u: rep̃hendusͤ
latmȩ linguȩ doctissimũ auctorem
qr dixit pars in frusta secant. Debu¬
it enĩ inquiunt dicere. secat. Et qr
Inorunt religionẽ dici. culpant eum
qr geminata littera dixit relligione
patrũ. Unde non absurde fortasse
dicat᷑ in genere suo quantũ distant
schemata & metaplasmi doctoꝵ
ã soloecismis & barbarismis imꝑi¬
toꝵ: tantũ distare figurata facta
ꝓpħarũ a libidinosis peccatis iniqͦrũ.
ac ꝑ hoc sicut puer in barbarismo¬
I reprehensus si de uirgilii metapla¬
Isino se uellet defendere ferulis ce¬
deret᷑. ⁊ ita quisqͥs cũ ancilla suȩ con¬
Iiugis uolutatus abrahe factũ qd
de agar ꝓlem genuerit in exem¬
plũ defensionis assũpserit. utiña
non plane ferulis. sed uel fustib co¬
ercitus emendet᷑: ne cũ ceteris adu¬
Iteris eterno suꝑ. plicio puniatur.

Expanded text:
la, qui cum pro magno didicerint nomila, qui cum pro magno didicerint nomini numeri singularis uerbum numeri singularis esse reddendum, reprehendunt latinae linguae doctissimum auctorem, quia dixit: pars in frusta secant. debuit enim, inquiunt, dicere: secat. et quia norunt religionem dici, culpant eum, quia geminata 1 littera dixit: relligione patrum. unde non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum distare figurata facta prophetarum a libidinosis peccatis iniquorum . ac per hoc sicut puer in barbarismo reprehensus si de Uergili metaplasmo se uellet defendere. ferulis caederetur, ita quisquis cum ancilla suae coniugis uolutatus Abrahae factum, quod de Agar prolem genuerit, in exemplum defensionis adsumpserit, utinam non plane ferulis, sed uel fustibus coercitus emendetur, ne cum ceteris adulteris aeterno subplicio puniatur.
Abbreviated transcription (Latin):
di non solũ in his quȩ dicebant. ses
etiã in his quȩ faciebant: qd̾ aut̃
ad cȩt̾os ac simul om̃s illius gentis
hõies in his quȩ in illis uł de illis di¬
illa sicut dicit apłs: figurȩ nr̃e fu¬
erunt. Sic aut̃ isti in quihd̾a factis
a quoꝵ altitudine longe st̃ reprẽ¬
hendunt tamquã libidiñe ꝓpha¬
rũ sicut etiã nonnulli sacrilẽgi pa¬
ganoꝵ rep̃hendunt tãquã stul¬
ticiã uł potius tam quã dementi¬
am xꝑi. qr tẽpore anni ñ congruo
poma quȩ siuit in arbore: aut̃ pu¬
erilis cuiusd̃a fatuitatis affectũ qd
inclinato capite digito scribebat
in terra: & cũ hõib int̃rogantib
respondisset. rursus hoc facere ce¬
pit. Nichil enĩ sapiunt nec intelli¬
gunt in magnis animis quasdam
uirtutes uitiis paruoꝵ animoꝵ
esse simillimas nonnulla specie:
sed nulla ȩqualitatis cõparatione.
Similes aut̃ st̃ qui in magnis ista
rep̃hendunt. pueris imꝑitis in sco¬

Expanded text:
dei, non solum in his, quae dicebant, sed dei, non solum in his, quae dicebant, sed etiam in his, quae faciebant, quod autem ad ceteros ac simul omnes illius gentis homines, in his, quae in illis uel de illis diilla, sicut dicit apostolus, figurae nostrae fuerunt. Sic autem isti in quibusdam factis, a quorum altitudine longe sunt, reprehendunt tamquam libidinem prophetarum, sicut nonnulli etiam sacrilegi paganorum reprehendunt tamquam stultitiam uel potius tamquam dementiam Christi, quia tempore anni non congruo poma quaesiuit in arbore, aut puerilis cuiusdam fatuitatis adfectum, quod inclinato capite digito scribebat in terra et, cum hominibus interrogantibus respondisset, rursus hoc facere coepit. nihil enim sapiunt nec intellegunt in magnis animis quasdam uirtutes uitiis paruorum animorum esse simillimas nonnulla specie, sed nulla aequitatis conparatione. similes autem sunt, qui in magnis ista reprehendunt, pueris inperitis in scho
Abbreviated transcription (Latin):
mus: addentes ad cumulũ confusionis
ur̃ȩ ut etiã d̾s ur̃ longe peior inueni¬
retur hõib quales nr̃os patres fuisse
iactatis. Sic gͦ ut diri uõbis responde¬
re sufficeret.S qm nontulli etĩã pre¬
ter ur̃a uaniloquia sua sponte cõmouen¬
tur uit̾a ꝓpħarũ in ueteri testamento
cõparantes uite apłoꝵ in nouo testa¬
mento. nec ualentes discernere consue¬
tudinẽ tẽporis illius quo ꝓmissio uela¬
bat᷑ a consuetudine tẽporis istius quo
ꝓmissio reuelat᷑ eis magis respondere
cõpellor qui uł temꝑantiam suam
audent p̃ferre ꝓpħis uł nequiciȩ sue
quęrunt patrocinia de ꝓpħis. Qua in
re hoc pͥmũ dico illoꝵ hoĩum non
tantũ linguã. uerũ etiã uitã fuisse
ꝓpħicam: totũq illud regnũ gen¬
tis hebreoꝵ magnũ quend̾a qͦr &
magni cũiusd̾a fuisse ꝓpħam. Quo¬
circa qd̾ ad eos quid̾e attinet qui il¬
lic erant eruditi corde in sapientia

Expanded text:
mus, addentes ad cumulum confusionis mus, addentes ad cumulum confusionis uestrae, ut etiam deus uester longe peior inueniretur hominibus, quales nostros patres fuisse iactatis. sic ergo, ut dixi, uobis respondere sufficeret. sed quoniam nonnulli etiam praeter uestra uaniloquia sua sponte conmouentur uitam prophetarum in uetere testamento conparantes uitae apostolorum in nouo testamento nec ualentes discernere consuetudinem temporis illius, quo promissio uelabatur, a consuetudine temporis istius, quo promissio reuelatur, eis magis respondere conpellor, qui uel temperantiam suam audent praeferre prophetis uel nequitiae suae quaerunt patrocinia de prophetis. Qua in re hoc primum dico illorum hominum non tantum linguam, uerum etiam uitam fuisse propheticam totumque illud regnum gentis Hebraeorum magnum quendam, quia et magni cuiusdam, fuisse prophetam. quocirca, quod ad eos quidem adtinet, qui illic erant eruditi corde in sapientia