comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
brei. iustos quib eueniant mala. & impios quib accidant oꝑa iustoꝵ
filios aaron interpretantur. & manassen. qđ illi sacrificantes ꝑierint.¬
& iste post tanta mala & captiuitatem in imꝑiũ restitutus sit. & lau¬
daui ego lȩtitiam: quia non est homini bonum sub sole. uisi come¬
dere & bibere ⁊ lȩcari: & ipsum egredietur cum eo de labore suo di¬
eb uite sue quos dedit ei deus sub sole. Hoc plenuis supra int̾pretati
sumꝰ : & nc̃ strictim dicemꝰ. Libet breuẽ & cito finiendam preferre
uescendi & bibendi uoluptatem angustiis scłi : & his quȩ inique fieri uiden
tur in mundo: qd̾ solum hoc homo de suo labore uideatur habere. si uel
modico fruatur refrigerio. Uerum hec int̾pretatio. ieuinantes. esurien¬
tes. sitientes atq lugentes quos beatõs dns in euangłio uocat: si sic acci¬
pitur ut scriptum ẽ. miseros eonͣꝓbabit. E cibum itaq & potũ sp̃ua¬

Expanded text:
braei, justos quibus eveniant mala, et impios quibus accedant opera justorum, braei, justos quibus eveniant mala, et impios quibus accedant opera justorum, filios Aaron interpretantur, et Manassen, quod illi sacrificantes perierint, et iste post tanta mala et captivitatem in imperium restitutus sit. Et laudavi ego laetitiam; quia non est bonum homini sub sole, nisi comedere, et bibere, et laetari. Et ipsum egredietur cum eo de labore suo diebus vitae suae, quos dedit ei Deus sub sole. Hoc plenius supra interpretati sumus, et nunc strictim dicimus: licet brevem et cito finiendam praeferre eum vescendi et bibendi voluptatem angustiis saeculi, et his quae fieri videntur inique in mundo: quod solum hoc homo de labore suo habere videatur, si vel modico fruatur refrigerio. Verum haec interpretatio jejunantes, esurientes, sitientes, atque lugentes, quos beatos in Evangelio Dominus vocat , si sic accipitur, ut scriptum est, miseros approbabit. Et cibum itaque et potum spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
imago. in imagine enĩ ꝑambulat homo: s qͦ de futuro tuneat. ne
longitudo uitȩ ipsius ub̃i uera est uita. breiietur. Est uanitas que
fit suꝑ t̾ram: quia st̃ usti ad quos ꝑueniunt quasi facta impioꝵ:
& st̃ impii ad quos ꝑueniunt quasi facta iustoꝵ. Dixi quia & hoc
uanitas. Inter cȩteras uauitates quȩ in mundo uario feruntur e¬
uentu. etiam hoc dep̃hendi: qđ iustis ea frequenter eueniunt.
quȩ impiis euenire debuerant÷ & impii tam felicit̃ in hoc mundo degĩ¬
ut eos pites esse iustissimos. Babit exemplum euangeliũ. diuitis pur¬
purati: & pauꝑis la tari. Seꝑtuagesimiis quoq scđs psalmus de hae
re disputat: cũr iustis interdum mala. & impiis eueniant bona. Pro
eo autem qđ nos posiumꝰ. est uanitas que fit suꝑ t̾ram: sẏminachus
transtulit absolute dicens. Difficile est cognitũ qđ fit suꝑ t̾ram. He¬

Expanded text:
imago: In imagine enim perambulat homo : sed quod de futuro timeat, ne imago: In imagine enim perambulat homo : sed quod de futuro timeat, ne longitudo vitae ipsius, ubi vera est vita, brevietur. Est vanitas, quae fit super terram: quia sunt justi ad quos perveniunt quasi facta impiorum, et sunt impii ad quos perveniunt quasi facta justorum. Dixi quia et hoc vanitas est. Inter caeteras vanitates, quae in mundo ventu, etiam hoc deprehendi quod justis ea frequenter eveniunt quae impiis evenire debuerant, et impii tam feliciter in hoc mundo degissimos. Dabit exemplum Evangelium divitis purpurati, et pauperis Lazari . Septuagesimus quoque secundus psalmus de hac re disputat: cur justis interdum mala, et impiis eveniant bona. Pro eo autem, quod nos posuimus: Est vanitas, quae fit super terram. Symmachus absolute transtulit, dicens: Est difficile cognitu quod fit super terram. He
Abbreviated transcription (Latin):
sed statim morte subtracti eruelatus recipiant quos merent᷑. Simile
quid & apłs loquitur. Utinã precidantur qui uos conturbant¬
dum est. Hec̃ iuxta sensus hebraici ueritatem. Si quis uero lxͣx in
cerpretes sequitur. qui quasi ab alio sensu incipientes dixert̃. & ego
cognosco quia erit bonũ timentib dm̃ ut tuneant a facie eiꝰ. & bonũ
ñ erit impio. & ñ ꝑlongabit dies in umbra qui ñ est timens a facie
dei: hoc pocerit dicere. Fient quidem & illa de quib paulo ante tracta¬
uII : ego tam̃ manifestissime recognoseo quia erit bene his qui timent
a facie dei. Uultus enĩ dei suꝑ facientes mala: & impio non erit bene
Non enĩ timet a facie dei: & ñ ꝓlongabit dies in umbra. hoc est dies
noꝵ oꝑum magnitudine. Inde & lacob quasi peccatorem se confitens.
ait. Parui & mali dies mei. Et in psalmo confitens : dies inquit mei

Expanded text:
sed statim morte subtracti, cruciatus recipiant, quos merentur. Simile sed statim morte subtracti, cruciatus recipiant, quos merentur. Simile quid et Apostolus loquitur: Utinam praecidantur qui vos conturbant . Etdum est. Haec juxta sensus Hebraici veritatem. Si quis vero Septuaginta Interpretes sequitur, qui quasi ab alio sensu incipientes, dixerunt: Et ego recognosco, quia erit bonum timentibus Deum, ut timeant a facie ejus, et bonum non erit impio, et non prolongabit dies in umbra: quia non est timens a facie Dei; hoc poterit dicere: Fient quidem et illa, de quibus paulo ante tractavi; ego tamen manifestissime cognosco, quia bene erit his qui timent a facie Dei: Vultus enim Domini super facientes mala . Et impio non erit bene: non enim timet a facie Dei, et non prolongabit dies in umbra, hoc est, dies norum operum magnitudine. Unde et Jacob quasi se peccatorem confitens, dicit: Parvi et mali dies mei . Et in psalmo confitens: Dies, inquit, mei
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eum statim punit in scelere sed expectat ut conuertatur ab iniqͥ¬
tate sua. eggo intelligo quã benignus & misericors suꝑ eosfuturus
sit đs qui habent timorem eiꝰ: & ad uerbũ illuis contremiset̃. Sini¬
machus hẽ locum ita transtulit. Peccans enĩ malus mortuus ẽ: lon¬
ganimitate concessa ei. Porro ego scio qui a bene erit cuuentib dm
tẽpore: quia ñ timuit faciem di. & quia manifestum est qͥd ipse
Si autem uixta septuaginta interpretes. ꝓ eo qđ est mortuus est. lege¬
rimus. ex tunc: iuxta quosdam hic erit sensus. Peccator ñ tunc primẽ
peccat quando uidetur facere peccatum: sed iam ante peccauit. Ali
intelligentia habere consequentiam ñ uidetur. pariullos peccantes
statim ut de uulua eiecti sunt mendaciũ loqui. & bonum ñ sit in¬
pio: & ñ ꝓlonget dies quasi umbra. qui ñ timet a facie di. Imp̃catur
male his qui ñ habent timorem dei. & optat ne diu differantur a pena

Expanded text:
non eum statim punit in scelere, sed exspectat, ut convertatur ab iniqunon eum statim punit in scelere, sed exspectat, ut convertatur ab iniquitate sua: ego intelligo, quam benignus et misericors super eos futurus sit Deus, qui habent timorem ejus, et ad verbum illius contremiscunt. Symmachus hunc locum ita transtulit: Peccans enim malus mortuus est, longanimitate concessa ei. Porro ego scio, quia erit bene timentibus Detempore, quia non timuit a facie Dei. Et quia manifestum est quid iste Si autem juxta Septuaginta Interpretes, pro eo quod est, mortuus est, legerimus ex tunc, juxta quosdam hic egerit sensus: Peccator non tunc primum peccat, quando videtur facere peccatum, sed jam ante peccavit: Alieintelligentia habere consequentiam non videtur, parvulos peccatores, statim ut de vulva ejecti sunt, mendacium loqui. Et bonum non sit impio, et non prolonget dies quasi umbra, qui non timet a facie Dei. Imprecatur male his qui non habent timorem Dei, et optat ne diu differatur ad poenam,
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ statim arguti atq correpti sunt: putantes nequaquã futurũ
es se iudiciũ. in scelere ꝑ seuerant. Possumꝰ hoc cestimonio uti adu̾sus e¬
pyscopos qui acceꝑunt in eccła potestatem: & scandali tant magis e¬
os quos docere & ad meliora debuerant incitare. Hi frequent̾ post mortẽ
laudantur in eccła : & beati in his que ñ ꝓbabiliter fecerant publice si¬
ue a successorib siue a ꝓpłis predicantur᷑. & hoc itaq uanum ẽ. Qͥa e¬
nim ñ ut egerunt sic audiunt. nec statim corripiuntur in peccato suo:
nemo quippe audet accusare maiorem: ꝓpterea quasi sc̃i & beati &
in p̃ceptis dñi ambulantes. augent peceata peccatis. Difficilis est accr
nitur. Quia peccator facit malũ centies & elongat ei Ex hoc cognos
co qđ erit bonũ timentib dđm: qͥ timebt̾ ã facie enus. Ex eo qđ pece an¬
ti plurimũ. hoc quippe significat centies. dat ds locũ pęnitentie.

Expanded text:
quia non statim arguti atque correpti sunt, putantes nequaquam futurum quia non statim arguti atque correpti sunt, putantes nequaquam futurum esse judicium, in scelere perseverant. Possumus hoc testimonio uti adversus episcopos, qui acceperunt in Ecclesia potestatem, et scandalizant magis eos, quos docere et ad meliora debuerant incitare. Hi frequenter 454 post mortem laudantur in Ecclesia, et beati in his, quae non probabiliter fecerant, publice sive a successoribus, sive a populis praedicantur. Et hoc itaque vanum est, quia enim non ut egerunt, sic audiunt, nec statim corripiuntur in peccato suo nemo quippe audet accusare majorem, propterea quasi sancti et beati, et in praeceptis Domini ambulantes, augent peccata peccatis. Difficilis est accusnitur. Quia peccator facit malum centies, et elongat ei. Ex hoc cognosco ego, quod erit bonum timentibus Deum, qui timebunt a facie ejus. Ex eo quod peccanti plurimum, hoc quippe significat centies, dat Deus locum poenitentiae, et
Abbreviated transcription (Latin):
sole: & dñatus ẽ homo hominis ut affligeret eũ. & tẽ uidi impios se¬
pultos & uenert̾ & de loco su o  egressi st̃: & laudati st̃ in ciuitate quia
sic fecert᷑. Sed & hoc uanitas. Quia enĩ non est contradictio facientib
malum cito. ideo repletũ est cor filioꝵ hominis in eis ut faciant malum
Dedi inquit cor meũ ut om̃e qđ sub sole geritur intuerer : & hoc ł maxi¬
me qd̃ homo accipit in hominis potestatem: ut quoscunq uult affli¬
gat. atq condempnet. Cum itaq mentem meã ad hec intuenda dirigerẽ
uidi impios eũ tali opinione mortuos. & sic sepultos ut sc̃i estimarent᷑
in t̾ra: qui & cũ uiuerent putabant᷑ digni esse eccła & templo di: & in¬
tor in desideris anime sue: & qui iniqua gerit benedicit᷑. Hoc aut̃ ꝓp¬
terea ẽuenit quia nemo peccantib audet contradicere : nec statim scelus
ulciscit᷑ ds : sed differt pęnã. dum expectat pęnitentiã. Peccatores aũ

Expanded text:
eret eum. Et tunc vidi impios sepultos, et venerunt, et de loco sancto egressi sunt, et laudati sunt in civitate, quia sic fecerunt: sed et hoc vanitas. Quia enim non est contradictio facientibus malum cito: ideo repletum est cor filiorum hominis in eis, ut faciant malum. Dedi, inquit, cor meum, ut omne quod sub sole geritur, intuerer, et hoc vel maxime, quod homo accepit in hominem potestatem, ut quoscumque vult affligat atque condemnet. Cum itaque mentem meam ad haec intuenda dirigerem, vidi impios cum tali opinione mortuos, et sic sepultos, ut sancti aestimarentur in terra, qui et cum viverent, putabantur digni Ecclesia et templo Dei, intor in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Hoc autem propterea evenit, quia nemo peccantibus audet contradicere, nec statim scelus ulciscitur Deus, sed differt poenam, dum exspectat poenitentiam. Peccatores autem,
Abbreviated transcription (Latin):
ti uultu ẽ. Deniq martion & ualentinꝰ melioris se dicunt naturȩ esse quã
conditor est. & hoc posset aliqua ex parte fieri. si spem se huiꝰ rei habere cos¬
tenderẽt. & ñ iam possidere naturam. Ego os regis custodio: & loquelam
iuramenti đi. Ne festines ã facie eiꝰ abire: & nestes in u̾be malo: qm̃ om̃e qqđ
uoluerit faciet: sicut dix̾it rex potestatem habens. & qͥs dicit ei. qͥd facis:

Expanded text:
ti vultu est. Denique Marcion et Valentinus melioris se dicunt naturae esse, quam ti vultu est. Denique Marcion et Valentinus melioris se dicunt naturae esse, quam conditor est. Et hoc posset aliqua ex parte ferri, si spem se hujus rei habere contenderent, et non jam possidere naturam. Ego os regis custodio, et loquelam juramenti Dei. Ne festines a facie ejus abire, et ne stes in verbo malo, quoniam omne quod volu
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. quis ita ut sapiens. transtulerunt. quis nouit sapientes: & ꝓ eo
uultu suo odiet᷑. & reuera cũ multi sint qͥ sapienciã reꝑmittant: dis¬
ficile inuenit᷑ qui discernere queat uirũ sapientem ab his qͥ uident᷑
esse sapientes. & eũ sint plurimi qͥ scripturarum occulta dicant posse
se soluere: rarus ẽ qui uerã inueniat solutionẽ. Qd̃ aut̃ sequit᷑. sapienti¬
a hominis illuminabit uultũ eius. & imꝑbus facie sua odietur: ita pos¬
sumꝰ explanare ut pauli u̾ba ponamꝰ. nos aut̃ om̃s reuelata facie głłam
dñi contemplantes: & ꝑsalmiste canentis. signatum ẽ suꝑ nos lum̃ uultus
tui dñe. Sapientiam aut̾ hic hominis ñ aliam dicit absq sapientia d̾i: que
cũ sapientia dei sit. Iuxta possibilitatẽ capacitatis hominis eiꝰ esse incipit.
qͥ se habere meruerit. Omĩs hereticus & falsum dogina defendens: impuden¬

Expanded text:
mus: Quis ita ut sapiens, transtulerunt: Quis novit sapientes. Et pro mus: Quis ita ut sapiens, transtulerunt: Quis novit sapientes. Et pro vultu suo odietur. Et revera cum multi sint, qui sapientiam repromittant, difficile invenitur, qui discernere queat verum sapientem ab his qui videntur esse sapientes. Et cum sint plurimi, qui Scripturarum occulta dicant posse se solvere, rarus est, qui veram inveniat solutionem. Quod autem sequitur: Sapientia hominis illuminabit vultum ejus, et improbus facie sua odietur, ita possumus explanare, ut Pauli verba ponamus: Nos autem omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes : et Psalmistae canentis: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Sapientiam autem hic hominis non aliam dicit absque sapientia Dei. Quae cum sapientia Dei sit, juxta possibilitatem capacitatis hominis ejus esse incipit, qui se habere meruerit. Omnis haereticus et falsum dogma defendens, impuden
Abbreviated transcription (Latin):
ant: sicut & in psalmo. unã petii a dño hanc requirã. ꝓ eo qđ est unum¬
uit uultũ eius: & fortis faciem suam cõmutabit. Supra docuerat difficile
bonũ hominem reperiri. & uenientẽ coutra eliserat questiouẽ. ã do bo¬
nos homines conditos. sed sꝑonte sua ad peccata delapsos: nc̃ quid boni
homini dederit d̾s quasi głabinidus enumerat: sapientiã scilicet atq ra¬
tionẽ. ꝓuidentiam. occulta dei nosse mysteria : in archana eiꝰ sensu cor¬
dis intrare. Oblique aut̃ de se loquit᷑. qđ nemo ita fuerit sapiens ut ipse :¬
& nullus sic scierit problẽmatũ solutiones : & sapientia euis a euncto¬
sit laudata ppło: que ñ solum intrinsecus latuerit. sed & in suꝑficie
corporis & speculo uultus eluxerit : ultraq om̃s homines pruden¬
tiam mentis in facie sua pinxerit. Seꝑtuagiita ꝓ eo qđ nos posui¬

Expanded text:
ant, sicut in psalmo: Unam petii a Domino, hanc requiram , pro eo quod est, unumant, sicut in psalmo: Unam petii a Domino, hanc requiram , pro eo quod est, unumbit vultum ejus: et fortis faciem suam commutabit. Supra docuerat difficile bonum hominem inveniri, et venientem contra eliserat quaestionem: a Deo bonos homines conditos, sed sponte sua ad peccata delapsos. Nunc quid boni homini dederit Deus, quasi gloriabundus enumerat, sapientiam scilicet, atque rationem et providentiam, occulta Dei nosse mysteria, in arcana ejus sensu cordis intrare. Oblique autem de se loquitur, quod nemo ita fuerit sapiens, ut ipse, et nullus sic scierit  Al. sciret problematum solutiones, et sapientia ejus a cuncto laudata sit populo, quae non solum intrinsecus latuerit; sed et in superficie corporis et speculo vultus eluxerit, ultraque omnes homines prudentiam mentis in facie sua pinxerit. Septuaginta pro eo quod nos posui
Abbreviated transcription (Latin):
ueni uerum hominẽ qui iuxta imaginẽ conditoris est conditus : & in mil¬
le ñ quibiislibet s in mille uiris. quoꝵ numerũ mulier explere ñ potuit:
inmille qui ñ appropinquauert̾ ad mulierem ÷ & ꝑpterea purissimi ꝑman¬
sert̾. Hȩc aut̃ omĩa. tropice accipienda. In multis quippe studiosis & co¬
tidiana meditatione sudantib. uIIx inuenitur cogitatus purus. & uiri dig¬
nus uocabulo. Possumus & cogitatꝰ ꝑ uiris acciꝑe. mulieres ꝓ oꝑib: & di¬
cere qđ difficile cogitatus alicuius purus inueniri queat: oꝑa uͦ quia ꝑ
corpus administrentur aliquo semꝑ errore cõmixta sint. Pro eo aut̾ qđ supra
siue ratio aut cogitatio. aꝑtius interp̃tatus est symmachus. unũ ad unũ
inuenire rationẽ. Qđ enim nos solemus absolute & neutralit̾ appellare
id ẽ hoc quesiui. istud uolui inuenire: hebrei feminino genere ꝓnunti¬

Expanded text:
veni verum hominem, qui juxta imaginem Creatoris est creatus, et in milveni verum hominem, qui juxta imaginem Creatoris est creatus, et in mille non quibuslibet, sed in mille viris, quorum numerum mulier explere non potest, in mille qui non appropinquaverunt ad mulierem, et propterea purissimi permanserunt. Haec autem omnia tropice accipienda. In multis quippe studiosis, et quotidiana meditatione sudantibus, vix invenitur cogitatus purus, et viri dignus vocabulo. Possumus et cogitatus pro viris accipere, mulieres pro cere, quod difficile cogitatio alicujus pura inveniri queat. Opera vero, quia per corpus administrentur, aliquo semper errore commixta sint. Pro eo autem, quod supra us, sive summa, sive ratio, aut cogitatio: apertius interpretatus est Symmachus unam ad unam invenire rationem. Quod enim nos solemus absolute et neutraliter appellare, id est, hoc quaesivi, istud volui invenire, Hebraei feminino genere pronunti
Abbreviated transcription (Latin):
paucos dẽ uiris bonos inuenerĩ. ita ut de mille unꝰ potuerit inueniri:
mulierem bonã omnino inuenire ñ potui. Om̃s enĩme ñ ad uirtutem
sed ad luxuriã deduxert̃. & quia appositũ est cor hominis diligenter
ad malitiam ab adolescentia : & pene om̃s offendert̾ dm̃ : in hac ru¬
ina generis humani facilior ad casum mulier est. Bequa & poeta gen
tes: & nunquã ad soientiã ueritatis suenientes & ne uideretur cõmunẽ
hominũ dam nare naturã &̃ dñi au torẽ facere mali dũ tallum conditor
ẽ. quia malum uitare ñ possint: argitte prteauit. & att nos bonos a đo
ereatos: sed quia libero sumus arbitrio derelicti. uitio nr̃o ad peiora
iabs. dum maiora querimꝰ. & ultra uires nr̃as uaria cogitamꝰ. Aliter. Co¬
tidie mecũ unnuscuiusq rei rationem ponens : nullũ inuenire potui eogi¬
tatũ. qui ñ cogitatione ꝑu̾sa extrinsecus turbaret᷑. In mille aut̃ uiris in¬

Expanded text:
paucos de viris bonos invenerim, ita ut de mille unus potuerit inveniri, paucos de viris bonos invenerim, ita ut de mille unus potuerit inveniri, mulierem bonam omnino invenire non potui. Omnes enim me non ad virtutem, sed ad luxuriam deduxerunt. Et quia appositum est cor hominis diligenter ad malitiam ab adolescentia , et pene omnes offenderunt Deum: in hac ruina generis humani, facilior ad casum est mulier. De qua et poeta genttes, et numquam ad scientiam veritatis pervenientes . Et ne videretur communem hominum damnare naturam, et Deum auctorem facere mali, dum talium conditor est, qui malum vitare non possint, argute praecavit, et ait, bonos nos a Deo creatos: sed quia libero sumus arbitrio derelicti, vitio nostro ad pejora labi, dum majora quaerimus, et ultra vires nostras varia cogitamtidie mecum uniuscujusque rei rationem ponens, nullum invenire potui cogitatum, qui non cogitatione perversa extrinsecus turbaretur. In mille autem viris in
Abbreviated transcription (Latin):
xta intelligentiã sꝑualem. aut om̃e generaliter peccatũ mulierẽ nomina¬
mus. & iniquitatem q̃ sub specie mulieris sedet in ⁊acharia suꝑ plũbi ta¬
lentũ ÷ aut diabolum tropieos mulierem accipimꝰ ꝓpter effeminatas u¬
res: aut certe idolacriã. & ut ꝓpiꝰ accedamꝰ hereticoꝵ eccsam: q̃ insipien¬
tem seusum ad se uocat: ut panes furtiuos & aquã furtiuam. hoc est. fas¬
sum sacram̃tun. & pollutũ baptisia inductus accipiat. Eece hoc mue¬
ui dicit ȩccłastes. unam ad unã : ut inuenirẽ numerũ quẽ adhuc quesi¬
uit anima mea & ñ inueni. hominẽ unum de mille inueni: & mulieren
in om̃ib his ñ inueni. Solum modo hoc inueni. quia fecit ds hominem
rectũ: & ipsi quesiert̃ cogitationes multas. Hoc inquit repperi uni¬
u̾sa diligent̾ euentilans : qd̾ paulatim peccando & ad unũ delictũ aliud

Expanded text:
xta intelligentiam spiritualem, aut omne generaliter peccatum, mulierem nominaxta intelligentiam spiritualem, aut omne generaliter peccatum, mulierem nominamus et iniquitatem, quae sub specie mulieris sedet in Zacharia super plumbi talentum : aut diabolum τροπικῶς mulierem accipimus, propter effeminatas vires: aut certe idololatriam, et ut propius accedamus, haereticorum Ecclesiam, quae insipientem sensu ad se vocat, ut panes furtivos, et 448 aquam furtivam, hoc est, falsum sacramentum, et pollutum baptisma inductus accipiat. Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes, unam ad unam, ut invenirem numerum, quem adhuc quaesivit anima mea, et non inveni. Hominem unum de mille inveni, et mulierem in omnibus his non invem. Solummodo hoc inveni: quia fecit Deus hominem rectum; et ipsi quaesierunt cogitationes multas. Hoc, inquit, reperi, universa diligenter eventilans, quod paulatim peccando, et ad unum delictum aliud
Abbreviated transcription (Latin):
rꝗperisse : quia & ꝑ illã mors morbem t̾rarum introut. & p̃ciosas ani¬
mas uiroꝵ capit: om̃s quippe adulterantes quasi clibanꝰ corda eoꝵ. q̃
facit adolescentiũ euolare corda : & cũ inmentem miseri amatoris ici¬
derit. trabit eũ in preceps : nec ante pedes suos respicere pacit᷑: sed quasi
laquens & sagena eor adolescentis innectit. Uincula sẽ manus erꝰ Pro quo
aquila int̾pretatus est. uincte sc̃ manus eiꝰ : qđ hebrea lingua dr̃. ãsu¬
Riai. Suadere enĩ potest: iuim facere ñ potest: nec ad se trahere nolentes
Iustus qui fuerit & corã deo bonus eruetur ab ea : peccator uͦ captus
deducetur ad mortem. N on pitemꝰ. temere haucsalomonẽ de genere
mulierũ ꝑtulisse sententiam. Q d̃ exꝑtus est loquit᷑. Ideo quippe of¬
fendit đni : quia captus ẽ amulierib. & hec scđm luteram. Ceterum ui¬

Expanded text:
reperisse: quia et per illam mors in orbem terrarum introivit, et pretiosas anireperisse: quia et per illam mors in orbem terrarum introivit, et pretiosas animas virorum capit. Omnes quippe adulterantes, quasi clibanus corda eorum: quae fecit adolescentium evolare corda. Et cum in mentem miseri amatoris inciderit, trahit eum in praeceps: nec ante pedes suos respicere patitur, sed quasi laquens, et sagena cor adolescentis innectit. Vincula sunt enim manus ejus. Pro quo Aquila interpretatus est: Vinctae sunt manus ejus, quod Hebraica lingua dicitur ASSURIM Suadere enim potest, vim facere non potest: nec ad se trahere nolentes. Justus qui fuerit, et bonus coram Deo, eruetur ab ea: peccator vero captus deducetur ad mortem. Non putemus temere hanc Salomonem de genere mulierum protulisse sententiam: quod expertus est, loquitur. Ideo quippe offendit Deum, quia captus est a mulieribus. Et haec secundum litteram. Caeterum ju
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Circũiui ego & cor meũ. ut scirem & ut considerarem & quererẽ
sapientiã & rationẽ: & ut cognoscerem impietatẽ stulti & imprudenti¬
um errorẽ: & inuenio ego amariorẽ morte mulierem. quę est laqueus:
ꝙ̃ sagena cor eius: & uincula manus eiꝰ. Bonus corã đo eruetur ab ea: &¬
peccator capietur in ea. Pro eo qđ septii aguita posuert̾. circiiui ego & cor
meũ ut cognoscerem: simmachus interpretatuis ẽ dicens. Pertransiui uni¬
u̾sa sensu meo: scire & disserere & inuestigare. Qͥ a igit᷑ supra ȩccłastes dixerat
omĩa se in saꝑientia ꝑtẽptasse. & quanto plus eam quesierit. tauto illam
longius refugisse: nc̃ ait etiã aliud in sua requisisse sapientia : qͥđ in reb
humanis malũ. uniu̾sa antecedat mala : & quę res impietate. stultitia. er¬
rore. uecordia. teneat pͥncipatũ: & dicit se omniũ maloꝵ capit mulierẽ

Expanded text:
dere. Circuivi ego et cor meum, ut scirem, et considerarem, et quaererem dere. Circuivi ego et cor meum, ut scirem, et considerarem, et quaererem sapientiam, et rationem, et ut cognoscerem impietatem 447 stulti et imprudentium errorem. Et invenio ego amariorem morte mulierem, quae est laqueus, et sagenae cor ejus, vincula manus ejus. Bonus coram Deo eruetur ab ea, peccator capietur in illa. Pro eo quod Septuaginta posuerunt: Circuivi ego et cor meum, ut cognoscerem, Symmachus interpretatus est, dicens: Pertransivi universa sensu meo, scire, et discere, et investigare. Quia igitur supra Ecclesiastes dixerat, omnia se in sapientia pertentasse, et quanto plus eam requisierit, tanto illam longius refugisse; nunc ait etiam aliud in sua se quaesisse sapientia, quod in rebus humanis malum universa antecedat mala, et quae res in impietate, stultitia, errore, vecordia teneat principatum, Et dicit se omnium malorum caput mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
& aliis debes ignoscere detrahentib. & simul docet ñ facile iudicandũ. &
habenti trabem in ocłõ. de festuca alterus ñ loquendũ. Omĩa hec tẽp¬
taui in sapientia. Dixi sapiens efficiar: & ipsa longius facta ẽ a me magis
quã erat. & alta ꝑfunditas. quis inueniet eam: Dicit se ut regnoꝵ quoq te¬
stantur libri ultra om̃s homines quesisse sapientiã. & temptasse ad finẽ
illius ꝑuenire: sed quanto plus quesierit tanto minꝰ repperisse : in media
dimersum caligine. tenebris ignorantie circundatũ. Alias aut̃. qui eru¬
ditus fuerit in scripturis: quanto plus scire ceꝑit. tanto ei in his cotidie
oritur maior obscuritas. Aliter. Concẽplatio sapientiȩ: in hac uita in specło ui¬
detur & in imagine. Cũ ergo eogitauero. infuturo facie ad faciem eiꝰ noci¬
tiã reuelandam: tẽ liquido recognoseam longe me nẽ ab eius uotitia dissi¬

Expanded text:
et aliis debes ignoscere detrahentibus. Et simul docet, non facile judicandum, et et aliis debes ignoscere detrahentibus. Et simul docet, non facile judicandum, et habenti trabem in oculo, de festuca alterius non loquendum. Omnia haec tentavi in sapientia, et dixi: Sapiens efficiar, et ipsa longius facta est a me, magis quam erat: et alta profunditas, quis inveniet eam? Dicit se, ut Regnorum quoque testantur libri , ultra omnes homines quaesisse sapientiam, et tentasse ad finem illius pervenire, sed quanto plus quaesierit, tanto minus reperisse, et in mediam demersum caliginem, tenebris ignorantiae circumdatum. Aliter: Vir qui eruditus fuerit in Scripturis, quanto plus scire coeperit, tanto ei in his quotidie oritur major obscuritas. Aliter: Contemplatio sapientiae in hac vita in speculo videtur et in imagine: cum ergo recogitavero in futuro facie ad faciem ejus notitiam revelandam, tunc liquido recognoscam longe me nunc ab ejus notitia dissi
Abbreviated transcription (Latin):
ie. nel inre ł in consilio. tribuere. & quidem in om̃s sermones quos loquen¬
tur ne dederis cortuũ. quia ñ audies seruũ tuũ maledicentemtibi. & enĩ
frequent᷑ scit cor tuũ: qͥa & tu maledixisti aliis. Fac q̃ precepta st̃: & sapi¬
entie au xilio confortatus. uel ad mala ł ad bona p̃ꝑara cortuũ: & ñ cures
quid de te loquant᷑ inimici : qualis foris opinio sit. Quomͦ enĩ prudentis u¬
ri ẽ murmurantẽ famulum ñ audire. nec curiosam aurem apponere qͥd se
loquat᷑ absente: si enĩ hoc fecerit semꝑ intribulatione erit. & ad musita¬
tionẽ serui iracundia cõmonebit᷑: sic & sapientis hominis ẽ sapientiã pre¬
uiã sequi: & uarios ñ considerare rumores. Sed & alio exemplo docet. peni¬
tus ñ eurandum usto homini. qͥd homines loquant᷑: dicens. Quomͦ nouit
conscientia tua qđ tu de multis locutus es. & sepe aliis detraxisti: sic

Expanded text:
ale vel in re, vel in consilio tribuere. Et quidem in omnes sermones, quos loquenale vel in re, vel in consilio tribuere. Et quidem in omnes sermones, quos loquentur, ne dederis cor tuum: quia non audies servum tuum maledicentem tibi. Etenim frequenter scit cor tuum, quia et tu maledixisti aliis. Fac quae praecepta sunt, et sapientiae auxilio confortatus, vel ad bona, vel ad mala praepara cor tuum, et non cures, quid de te loquantur inimici, qualis foris opinio sit. Quomodo enim prudentis viri est, murmurantem famulum non audire, nec curiosam aurem apponere, quid de se loquatur absente: si enim hoc fecerit, semper in tribulatione erit, et ad mussitationem servi iracundia commovebitur; sic et sapientis hominis est, sapientiam praeviam sequi, et vanos non considerare rumores. Sed et alio exemplo docet penitus non curandum justo homini, quid homines loquantur, dicens: Quomodo novit conscientia tua, quod tu de multis locutus es, et saepe aliis detraxisti: sic
Abbreviated transcription (Latin):
suam. tẽ magister ipse medicoꝵ descendit: & resꝑsos nos sangͥne & pecca¬
toꝵ madentes cruore. qͥ omnẽ substantiam nr̃am expenderamꝰ in medi¬
cos. tactu fimbriȩ sue sanauit. Sanauit aut̃ in ciuitate hoc est in mundo
isto: & confortauit sapientẽ: siue ut seꝑtuaginta transtulert̾. adiuuit.
Om̃i enĩ qui habet dabitur: & adiciet᷑ ei. Quia aut̃ ĩndiguit homo posi¬
tus in peccatis & infixus in limo ꝓfundi. m̾aiore auxilio: iccircouenit
ñ habeo unde faciã: nec potest iustus tantas habere diuitias: q̃ solent
magis peccatorib abundare. Propterea nẽ ait. Qͦ s ñ potes rebus. consi¬
lio aduiua: solatio foue. Plus enĩ pot̾ in angustia constituto p̃stare sa¬
pientia : quã quelibet maxime potestates. & hoc ipsum cũ prudentia fa¬
cito. Grandis quippe libra uistitie est : & eui & quantũ. & quamdiu. & qͣ¬

Expanded text:
suam , tunc magister medicorum ipse descendit, et respersos nos sanguine, et peccasuam , tunc magister medicorum ipse descendit, et respersos nos sanguine, et peccatorum madentes cruore qui omnem substantiam nostram expenderamus in medicos, tactu fimbriae suae sanavit . Sanavit autem in civitate, hoc est, in mundo isto, et confortavit sapientem, sive, ut Septuaginta transtulerunt, adjuvit. Omni enim qui habet, dabitur ei, et adjicietur ei. Quia autem indiguit homo positus in peccatis, et infixus in limo profundi, majore auxilio; idcirco venit n habeo unde faciam. Nec potest justus tantas habere divitias, quae solent magis peccatoribus abundare; propterea nunc ait: Quos non potes re, consilio adjuva, solatio fove. Plus enim potest in angustia constituto praestare sapientia, quam quaelibet maximae potestates. Et hoc ipsum cum prudentia facito. Grandis quippe libra justitiae est, et cui, et quantum, 446 et quamdiu, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
facere: sed & peccatorib bñfacere ñ iniustũ est. Bonũ est domesticos fid̾i
sustentare. Sed & om̃i petenti tribue p̃ceptum ẽ. Timens qͥppe dm̃ & imi¬
tator conditoris sui qͥ pluit suꝑ iustos & iniustos: absq respectu ꝑsona¬
rũ omib bñfacere festinat. Aliter. Quia uita hȩc miserabilis diuersis co
entem suꝑ decem potestatem habentes qͥ sc̃ in ciuitate: qͥa homo ñ est
iustus in terra qͥ faciat bonũ. & ñ peccet. Propterea sapientia confortabit
iustũ. & omniũ principũ ciuitatis suꝑ eo excedit auxiliũ: quia quãuis
aliqͥs iustus sit: tam̃ dum inhac carne est constitutus. subiectus ẽ uiciis at¬
q peceatis: & maiore p̃sidio indiget. A liter. Decẽ qui potestatem habent &¬
in urbe consistunt. angłi st̃. qui ad ꝑfectũ numeruni ꝑuenere denarium:
& auxiliant᷑ humano generi. S si quis consideret omnia auxilia: maius

Expanded text:
acere, sed et peccatoribus benefacere, non injustum est. Bonum est domesticos fidei acere, sed et peccatoribus benefacere, non injustum est. Bonum est domesticos fidei sustentare, sed et omni petenti tribuere, praeceptum est. Timens quippe Deum, et imitator conditoris sui, qui pluit super justos, et injustos, absque respectu personarum omnibus benefacere festinat. Aliter: Quia vita haec miserabilis diversis quoentem, super decem potestatem habentes, qui sunt in civitate: quia non est homo justus in terra, qui faciat bonum, et non peccet. Propterea sapientia confortat justum, et omnium principum civitatis super eum excedit auxilium, quia quamvis aliquis justus sit, tamen dum in hac carne est constitutus, subjectus est vitiis atque peccatis, et majore praesidio indiget. Aliter: Decem qui potestatem habent, et in urbe consistunt, angeli sunt, qui ad perfectum numerum pervenere denarium, et auxiliantur humano generi. Sed si quis consideret omnia auxilia, majus
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s loquat᷑. nolo mortẽ morientis. tantũ ut reu̾tatur & iullatͥ semel pec¬
casse sufficiat: debemꝰ nos erigere post riunã. Si enĩ uixta eos qͥ de ꝑhysi¬
cis disputant. nouit hirundo pullos suos de suco oculare celidonie. &
dictannũ capree appetunt uul nerate: cur nos ignoremꝰ medicinã
penitentie ꝓpositam eẽ peccantibus: Q d̾ autem ait. ne moriaris
in tẽpore ñ tuoͥ scimꝰ chore & dathan & ab yron ꝓꝑter seditionẽ ad u̾¬
sum moy sen & aaron repentino t̾re hiatu deuoratos : & in emendatio¬
nẽ alioꝵ. aute diem uidicii etiã in hac uita plurimos iudicatos. Qd̾ di¬
cit ergo tale ẽ. Noli peccatis adicere peccata: ne ꝑuoces dm̃ etiam hic tͥ
inferre suppliciũ. Bonum ẽ retinere istud. & quidem a d hoc ne dimicta
manũ tuam: qm̃ qui timet dm. egrediet᷑ ad omĩa. Bonũ est ustis bene

Expanded text:
Dominus loquatur: Nolo mortem morientis, tantum revertatur et vivat : Semel pecDominus loquatur: Nolo mortem morientis, tantum revertatur et vivat : Semel peccasse sufficiat; debemus nos erigere post ruinam. Si enim juxta eos qui de physicis disputant, novit hirundo pullos de sua oculare chelidonia, et dictamnum capreae appetunt vulneratae; cur nos ignoremus medicinam poenitentiae propositam esse peccantibus? Quod autem ait: Ne moriaris in tempore non tuo ; scimus Chore et Dathan, et Abiron propter seditionem adversum Moysen et Aaron, repentino terrae hiatu devoratos, et in emendationem aliorum, ante diem judicii etiam in hac vita plurimos judicatos. Quod dicit ergo, tale est: Noli peccatis adjicere peccata, ne provoces Deum etiam hic tibi inferre supplicium. Bonum est retinere te istud. Et quidem ab hoc ne dimittas manum tuam; quoniam qui time
Abbreviated transcription (Latin):
siue ne obstupescas: mentem nr̃am scit ꝑfectam ñ posse comphendere
sapientiã: & mensurã fragilitatis nr̃e uibet uos scire debere. Deniq¬
& paulus ei qui plus quã homo scire poterat. requireb̾at dicens. quid
adhuc queritur. uoluntati enĩ eius qͥs resistit: respondit. O homo
tu qͥs es ut respondeas dõ: & cetera. Si enĩ causas questionis ille qui
int̾rogans introducit᷑ audisset ab apło: stupore forsitan torꝓuisset. &
sit ei cui datũ est. hebret hoc mandatũ. id est noli esse iuistus multũ. suꝑ
saule interpretant᷑ : qui agag misertus e̾̃. quem dũs imꝑarat occidi. S
& ille de euangłio seruus eiu ignouerat dñs. & ipse conseruo noluit igno¬
scere. huic pot̾ uersicło coaptari: qđ fuerit iustus multũ. Ne imꝑie a¬
gas multum: & noli esse stultus. Cur moreris in tẽpore ñ tuoꝰ cum

Expanded text:
s, ne obstupescas; mentem nostram scit perfectam non posse comprehendere s, ne obstupescas; mentem nostram scit perfectam non posse comprehendere sapientiam, et mensuram fragilitatis nostrae jubet nos scire debere. VERSet Paulus ei, qui plus quam homo scire poterat, requirebat, dicens: Quid adhuc queritur? Voluntati enim ejus quis resistit? respondit: O homo tu quis es, qui respondeas Deo , et caetera. Si enim causas quaestionis ille, qui interrogans introducitur, 444 audisset ab Apostolo, stupore forsitan torpuisset, etsit ei cui datum est. Hebraei hoc mandatum, id est: Noli esse justus multum, super Saule interpretantur, qui Agag misertus est, quem Dominus jusserat occidi . Sed et ille de Evangelio servus , cui ignoverat Dominus, et ipse conservo noluit ignoscere, huic potest versiculo coaptari, quod fuerit justus multum. Ne impie agas multum, et noli esse stultus; cur morieris in tempore non tuo. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
a aron suspicant᷑: qđ dum putant se uste agere. alienũ ignem optu¬
lerunt: &̃ impiũ longeuum in malitia sua manassen dicunt: qui
Noli esse iustus multũ: & ne queras ampliꝰ. ne obstupescas. Si quẽ rigidũ
& trucem ad oinĩa fr̃m peccata conspexeris ⁊ ut nec insermone peccanti
neo ꝑꝑter naturalem interdũ pigritiãmoranti det ueniã: hẽ scito plꝰ
esse iustũ quam iustũ est. Cum enĩ saluator p̃cȩꝑit dicens. nolite iu¬
dicare ut non udicemini: & nullus sit absq peccato. ne si uniꝰ quidẽ
diei fuerit uita eiꝰ : inhumana iusticia ẽ: fragilitati conditionis homi¬
num ũ ignoscens. Noli gͦ esse iustꝰ multũ. quia pondꝰ grande & pondꝰ
paruũ. ab ominatio coram d̾o. Unde & apud phẏ losophos uirtutes
in meditullio positȩ st̃ : & om̃e qd nimis ẽsiue sursiun siue deorsũ
reputat᷑ in uicio. Qd̾ aut̃ ait. & noli querere ampliꝰ ne conturberis

Expanded text:
Aaron suspicantur, quod dum putant se juste agere, alienum ignem obtuAaron suspicantur, quod dum putant se juste agere, alienum ignem obtulerint. Et impium longaevum in malitia sua Manassen dicunt, qui Noli esse justus multum, et ne quaeras amplius ne obstupescas. Si quem rigidum et trucem ad omnia fratrum peccata conspexeris, ut nec in sermone peccanti, nec propter naturalem interdum pigritiam moranti, det veniam, hunc scito plus justum esse quam justum est. Cum enim Salvator praecipiat, dicens: Nolite judidiei fuerit vita ejus, inhumana justitia est fragilitati conditionis hominum non ignoscens. Noli ergo esse justus multum, quia pondus grande, et pondus parvum abominatio coram Domino. Unde et apud philosophos virtutes in meditullio positae sunt, et omne quod nimis est, sive sursum, sive deorsum, reputatur in vitio. Quod autem ait: Noli quaer
Abbreviated transcription (Latin):
sed eũ ideo fecisse diu̾sa: ut homo queri de sua conditione ñ possit. Si¬
mulq hoc testimoniũ consequent̾ suꝑiorib copulabitur: in quib aic
qͥs poterit adornare qđ ꝑuerterit d̾s. Omĩa uidi in dieb uanitatis mee
Est iustus ꝑiens in institia sua. & ẽ impiꝰ longeuus in malitia sua. Huie
qͥd simile saluator in euangłio aic. Qͥ inuenit animã suã: ꝑdet eã. & qͥ¬
ꝑdit animã suam ꝓpter me: inuenet eã. Machabei ꝓ lege dei atq iu¬
tum dñi sacrificauert̾ idolis: uisi st̃̾ in hoc scło uiuere. & ꝓpter suã ma
sitiã ꝑ seueratere longeni. Sed di in occulto sapientie est. & tribula¬
re nẽ scõs ut recipiant mala in uita sua : & peccatores ñ uisitare ꝓ scelere.
& quasi ad uictimã reseruare: ut & illis possit ęt̾na bona restituere:¬
& his mala inferre ꝑpetua. Hebrei ĩstos ꝑeuntes in iustitia sua filios

Expanded text:
sed eum ideo fecisse diversa, ut homo queri de sua conditione non posset. Sised eum ideo fecisse diversa, ut homo queri de sua conditione non posset. Simulque hoc testimonium consequenter superioribus copulabitur, in quibus ait: Quis poterit adornare quod perverterit Deus? Omnia vidi in diebus vanitatis meae. Est justus periens in justitia sua, et est impius longaevus in malitia sua. Huic quid simile Salvator in Evangelio ait: Qui invenit animam suam, perdet eam, et qit animam suam propter me, inveniet eam . Macchabaei pro lege Dei atque jutum Domini sacrificaverunt idolis, hi visi sunt in hoc saeculo vivere, itia sua. Dei in occulto sapientia est et tribulare nunc sanctos ut recipiant mala in vita sua, et peccatores non visitare pro scelere et quasi ad vindictam reservare; ut et illis possit aeterna bona restituere,et his mala inferre perpetua. Hebraei justos pereuntes in justitia sua, filios
Abbreviated transcription (Latin):
malo hoc est in die udicii torqueri alios uideas. Sicut enĩ presens sclm
fecit ds in quo nobis
fructũ bonoꝵ oꝑũ possumꝰ preparare: ita
& futurũ. in quo
nulla oꝑis boni datur facultas. Uisus est qͥ¬
dem suadere eũ
diceret audientib ÷ sed mͥ uidetur aliꝰ esse sen¬
sus: quẽ & simma chus transtulit dicens. In die bouo esto in bono: diẽ
uero malũ uituere. Si quidẽ hoc simile huic fecit d̾s: ut ñ inueniret homo
qd̃ contra eũ quereretur. & bona inquit & mala ꝓut tͥ euenerint sustine̾:
nec putes uel bonoꝵ tantũ uel maloꝵ in mundo esse naturã: cum ex contra
mollib. tenebrosis & lucidis. malis & bouis. Hoc aut̃ fecit d̾s ut habeat lo¬
cũ sapientia: & intelligendo bonũ & uitando malum. liberũ homini re¬
lin quat᷑ arbitriũ: nec se dicat insensibilem & stolidũ ã do esse generatum.

Expanded text:
malo, id est, in die judicii, torqueri alios videas. Sicut enim praesens saeculum malo, id est, in die judicii, torqueri alios videas. Sicut enim praesens saeculum fecit Deus, in quo nobis fructum bonorum operum possumus praeparare; ita et futurum, in quo nulla boni operis datur facultas. » Visus est quidem suadere, cum diceret audientibus: sed mihi videtur alius esse sensus, quem et Symmachus transtulit, dicens: In die bono esto in bono; diem vero malum intuere. Siquidem hoc simile huic fecit Deus, ut non inveniret homo quod contra eum quereretur. Et bona, inquit, et mala, prout tibi evenerint, sustine. Nec putes vel bonorum tantum, aut malorum in mundo esse naturam, cum ex diversimollibus, tenebrosis et lucidis, malis et bonis. Hoc autem fecit Deus, ut habeat locum sapientia in eligendo bonum, et vitando malum, et liberum homini relinquatur arbitrium, ne se dicat insensibilem, et stolidum a Deo esse generatum;
Abbreviated transcription (Latin):
rint ad me ꝑu̾si. & ego ambulabo ad eos in furore meo ꝑ u̾sus. Qd̾ quidem
& illud poterit exponere: quare indurauerit d̾s cor pharaonis. Quomodo
enĩ una & eadem solis oꝑatio liquefacit cerã &siceat sutũ. sed ꝑsubstantiã
suã & liquescit cera & siccat᷑ lutum÷ sic una di in egipto signoꝵ oꝑatiͦ mol¬
liebat cor credentiũ & incredulos indurabat: qui uxta duritiam suam &
impenitens cor thesauritabant sibi irã in die ire. ex his mirabilib que eũ
uiderent fieri ñ credebant. In die bouitatis esto in bono: & in die malo uide
e quidem istud congruũ huic fecit d̾s̃ ad loquendum. ut ñ inueniat homo
post eũ quicquãm. Scio me audisse in ȩccłã ab eo qui putabatur habe¬
re scientiã scripturarum: tta hos u̾sicul os edissertos. Dum in p̃sente
scło es & boni quid oꝑis potes facere. labora: ut postea ipse securiis. indie

Expanded text:
rint ad me perversi, et ego ambulabo ad eos in furore meo perversus . Quod quidem rint ad me perversi, et ego ambulabo ad eos in furore meo perversus . Quod quidem et illud poterit exponere, quare induraverit Dominus cor Pharaonis. Quomodo enim una atque eadem solis operatio liquefacit ceram, et siccat lutum, et pro substantia sua liquescit cera, et siccatur lutum: sic una Dei in Aegypto signorum operatio molliebat corda credentium, et incredulos indurabat, qui juxta duritiem suam, et impoenitens cor, thesaurizabant 442 sibi iram in die irae ex his mirabilibus, quae cum viderent fieri, non credebant. In die bonitatis esto in bono, et in die malo vide. Et quidem istud congruum huic fecit Deus ad loquendum, ut non inveniat homo post eum quidquam. Scio me audisse in Ecclesia ab eo, qui putabatur habere scientiam Scripturarum, ita hos versiculos edissertos. « Dum in praesenti saeculo es, et boni quid operis potes facere, labora, ut postea ipse securus in die
Abbreviated transcription (Latin):
amoueant᷑ umbre. Sy. imachus more suo etiã in hoc loco manifestiꝰ interp̃¬
tatus ẽ dicens. Qͦ modo ꝓtegit sapientia: similit̃ ꝓtegit & pecunia. Sequers
aut̃ uersiculꝰ ꝑspicue ad studiũ scientiȩ cohortatur. Uide oꝑa di: qm̃ quis
poterit adornare quẽ d̾s ꝑuerterit: & in hoc loco ita simmachus transtu¬
lit. Disce oꝑa di : quia nemo poterit corrigere qđ ille imminuit. Id est.
iutelsigere quȩ facta st̃ : ñ tamen causas rationesq ꝑquirere. quare unũ¬
qđq sic factum sit. uel alit̃ fieri debuisse quã factum ẽ. Uerbi gr̃a. si qͥs
uelit querere eur moisi ita loquatur d̾s̃. qͥs fecit surdum & mutũ & ui
& ect̾a his similia. Sumendũ est in hoc loco testimoniũ de septimodec imo
scm̃ dnm̃ esse eũ eo qui sc̃s est. & ꝑuerti apud eiun qui sua uoluntate fuerit
ante ꝑuersus: ui xta illud quoqͣ qd̾ in leuitico scriptũ est: si ambulaue¬

Expanded text:
amoveantur umbrae. Symmachus more suo etiam in hoc loco manifestius interpramoveantur umbrae. Symmachus more suo etiam in hoc loco manifestius interpretatus est, dicens: Quomodo protegit sapientia, similiter protegit pecunia. Sequens autem versiculus perspicue ad studium scientiae cohortatur. Vide opera Dei, quoniam quis poterit adornare quem Deus pervertit? Et in hoc loco ita Symmachus transtulit: Disce opera Dei, quia nemo poterit corrigere, quod ille imminuit, id est, intelligere quae facta sunt: non tamen causas rationesque perquirere quare unumquodque sic factum sit, vel aliter fieri debuisse, quam factum est. Verbi gratia, si quis velit quaerercaetera his similia, sumendum est in hoc loco testimonium de septimo decimo minum esse cum eo, qui sanctus est, et perverti apud eum, qui sua voluntate fuerit ante perversus. Juxta illud quoque, quod in Levitico scriptum est: Si ambulave
Abbreviated transcription (Latin):
plus possident: ꝓpterea maiorem esse sapientiã demonstrauit dicens. E ã¬
plius scientia sãpientię uiuificabit habentem se. In eo inquit sapientia est
maior diuitiis: qđ absq ullis opib uiuificat eũ qui se habuerit. Quidã hẽ
locũ ita interpretantur. Hereditatẽ inquiunt ꝓ conu̾satione bona ꝑosuit:
u̾satione bona: ab his qͥ absq sapientia. uite tantũ & conuersationi studi¬
um cõmodart̾. Qd̾ quidem & danibel ostendit his dictis. Intelligentes
sermones meos fulgebunt ut luminaria cęli.
. siue ut theodotion
interpretatus ẽ. quasi splendor firmam̃ti:¬
. qui uͦ fecerint
parabolis euangel ii colligunt᷑: ut cũ fuerimꝰ sub um bra sapientie. & sub
umbra talis argenti. ꝑdiem sol ñ urat nos. neq luna ꝑ noctem. Sed & hoc
instar umbre ẽ. siue sapientie. siue supra dicti argenti: donec aspiret dies &

Expanded text:
plus possident propterea majorem esse sapientiam demonstrat, dicens: Et amplus possident propterea majorem esse sapientiam demonstrat, dicens: Et amplius scientia sapientiae vivificabit habentem se. In eo, inquit, major est sapientia divitiis, quod absque ullis opibus vivificat eum, qui se habuerit. Quidam hunc locum ita interpretantur: Haereditatem, inquiunt, pro conversatione bona posuit, onversatione bona, ab his qui absque sapientia, vitae tantum, et conversationis studium commodarunt. Quod quidem et Daniel ostendit, dicens: Intelligentes sermones meos fulgebunt, ut luminaria coeli . Sive ut Theodotio interpretatus est: Quasi splendor firmamenti. Qui vero fecerint parabolis Evangelii colliguntur , ut 441 cum fuerimus sub umbra sapientiae, et sub umbra talis argenti: Per diem sol non urat nos, neque luna per noctem . Sed et hoc instar umbrae est, sive sapientiae, sive supradicti argenti, donec aspiret dies, et
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati ñ obedire : & iterũ. Incipientes sꝑu: nc̃ carne consũ mamini. A¬
Si eni hoc uolueris querere imprudent̃ facis: ñ uidens quantũ distet ei¬
angłiũ a uetere testamento. Bona ẽ sapientia cũ hereditate: & ampliꝰ
udentib solem÷ Quia quo modo umbra sapientie sic umbra argenti:
& qd̃ plus ẽ. scientia sapientie uiuificabit habentem se. Maioris est głe:
sapiens cũ diuitus: quã tantũ sapiens. Alii enĩ sapientia indigent: alii
opib. & qui sapiens ẽ & ñ diues: potest quidem docere qͥd sit botiũ: s
int̾dum ñ potest prestare qđ petitur. Iecirco ait. quia ut umbra sapi¬
entie. sic umbra pecunie: id est quomodo ꝓtegit saꝑientia. sic interdũ
ꝓtegit pecunia : & ne uderetur sapientie detraxisse dũ eam fortuito bo¬
no subicit. ñ enim in nr̃a est potestate habere diuitias quas iniusti sepe

Expanded text:
veritati non obedire ? Et iterum: Incipientes spiritu, nunc carne consummamini . Averitati non obedire ? Et iterum: Incipientes spiritu, nunc carne consummamini . ASi enim hoc volueris quaerere, imprudenter facis, non videns, quantum distet Evangelium a veteri Testamento. Bona est sapientia cum haereditate, et amplius videntibus solem, quia quomodo umbra sapientiae, sic umbra argenti: et quod plus est, scientia sapientiae vivificabit habentem se. Majoris est gloriae sapiens cum divitiis, quam tantum sapiens. Alii enim sapientia indigent, alii opibus, et qui sapiens est, et non dives, potest quidem docere quod bonum est, sed interdum non potest praestare quod petitur. Et idcirco ait: Quia sicut umbra sapientiae, ita umbra pecuniae, id est, quomodo protegit sapientia, sic interdum protegit et pecunia. Et ne videretur sapientiae detraxisse, dum eam fortuito bono subjecit non enim in nostra potestate est habere divitias, quas injusti saepe