comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sti. Lauda torcularia: implet᷑ ꝓpħia de
sententia. iustꝰ iustior fiat: ⁊ sordidus
sordescat adhuc. Quare ⁊ quinta sabb̃i
Qͥd ẽ hoc: Recurramꝰ ad pͥma oꝑa dĩ: ne
forte ibi aliquid inueniamꝰ. quo ⁊ sacra¬
m̃ta. intelligamꝰ. Sabb̃m enĩ septimus
dies ẽ. quo requieuit ds̃ ab omĩb oꝑibꝰ
suis: magnũ intimans mẏst̾ium qͥetis
bati dr̃ pͥmus dies quẽ dnĩcã etiã no¬
minamꝰ. scda sabb̃i. scd̾s dies: t̾cia sabbi¬

Expanded text:
sti. Lauda torcularia, impletur prophetia de sti. Lauda torcularia, impletur prophetia de sententia: «Justus justior fiat, et sordidus sordescat adhuc.» 2. Quare et «quinta sabbati?» quid est hoc? Recurracramentum intelligamus. Sabbatum enim septimus dies est quo requievit Deus ab omnibus operibus suis , magnum intimans mysterium quietisbati dicitur primus dies, quem dominicum etiam nominamus: secunda sabbati, secundus dies; tertia sabb
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ: quante expoliationes. rerũ alie¬
naꝵ. Ita sane in aniurcã attendis:
qr rapiunt᷑ res alienȩ: in oleũ non
Non habebat antiquitas tales raptores
rerũ alienaꝵ: s nec habebat antiqͥ¬
tas tales donatores rerũ suaꝵ. Aliqͣn¬
to esto curiosior in torculari. Noli ħ
solũ uidere qd̃ publice fluit: ẽ ali¬
quid qđ querendũ inuenias. Biscute
audi. cognosce quã multi faciunt. qd̃
ex ore diuĩ eũ audisset unꝰ diues. tri¬
stis abscessit. Ex eugłio multi audi¬
unt. uade uende oĩa qͣ possides. da
pauꝑib. ⁊ habebis thesaurũ in celo.
⁊ ueni sequere me. Non attendis ꝗͣ
multi id faciunt. Pauci inqͥunt stͣ.
Ipsi tñ pauei. oleũ stͣ. & qui bene u¬
tunt᷑ reb quas possident: ad oleũ
ꝑtinent. Achunge oĩa: ⁊ uidebis patris¬
familias tui plenas apothecas. Hides rap¬
torẽ qualẽ nũquã uidisti: uide con¬
temptorẽ rerũ suarũ. qualẽ nũꝗͣ uidi¬

Expanded text:
tium, quantae exspoliationes rerum alietium, quantae exspoliationes rerum alienarum! Ita sane in amurcam attendis, quia rapiuntur res alienae; in oleum non Non habebat antiquitas tales raptores rerum alienarum; sed non habebat antiquitas tales donatores rerum suarum. Aliquanto esto curiosior in torculari; noli hoc solum videre quod publice fluit: est aliquid quod quaerendo invenias. Discute, audi, cognosce quam multi faciunt quod ex ore Domini cum audisset unus dives, tristis abscessit. Ex Evangelio multi audiunt, «Vade, vende omnia quae possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» : non attendis quam multi id faciunt? Pauci, inquiunt, sunt. Ipsi tamen pauci oleum sunt; et qui bene utuntur his rebus quas possident, ad oleum pertinent: adjunge omnia, et videbis patrisfamilias tui plenas apothecas. Vides raptorem qualem nunquam vidisti; vide contemptorem rerum suarum qualem nunquam vidi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ seminamꝰ. pluit ds̃ ñ trituramꝰ.
⁊ inde uolunt suꝑbire unde de¬
berent ampliꝰ supplicare: eligentes
blasphemare qͣm orare: Cũ gͦ ista cõ¬
memorant. cũ ista iactant. cũ ista di¬
cunt. ⁊ contumacit᷑ dicunt. ñ eũ
timore s cũ elatione. ñ uos ꝑtur¬
bent. Puta enĩ qr p̃ssure abundañ:
tu oleũ esto. Nigra teneberis igno¬
rantie amurca. insultet: ⁊ illa tam
tu apud te in corde tuo uͥ qui uidet
in occulto reddet tͥ liqua te inge¬
mellariũ. Oliua in arbore quibꝰdã
quidẽ tẽpestatib agitat᷑. ñ tam̃ pͣs¬
suris torcularis atterit᷑. Idõ utrũq
simul pendet ex arbore. ⁊ qd̃ ẽ re¬
torcular ⁊ p̃ssuras uentũ fuerit. uͥ¬
trũq discernit᷑. dirimit᷑: ⁊ aliudap¬
petit᷑. aliud respuit᷑. Uultis nosse.
uim torculariũ istoꝵ. Ut unũ aliqͥd
dicã unde ⁊ ipsi murmurant. qui ea
faciunt : quante inquiunt rapinȩ
tprĩb nr̃is. quante p̾ssurȩ innocen¬

Expanded text:
non seminamus; pluit Deus, non trituramus. Et inde volunt superbire, unde deberent amplius supplicare; eligentes blasphemare quam orare. Cum ergo ista commemorant, cum ista jactant, cum ista dicunt, et contumaciter dicunt, non cum timore, sed cum elatione; non vos perturbent. Puta enim quia pressurae abundant, tu oleum esto. Nigra tenebris ignorantiae amurca insultet, et illa tanquam tu apud te in corde tuo, ubi qui videt in occulto reddet tibi , liquare in gemellarium. Oliva in arbore quibusdam quidem tempestatibus agitatur, non tamen pressuris torcularis atteritur; ideo utrumque simul pendet ex arbore, et qtorcular et pressuras ventum fuerit, utrumque discernitur, dirimitur; et aliud appetitur, aliud respuitur. Vultis nosse vim torcularium istorum? Ut unum aliquid dicam, unde et ipsi murmurant qui ea faciunt: Quantae, inquiunt, rapinae temporibus nostris, quantae pressurae innocen
Abbreviated transcription (Latin):
posita eͣ hoc tam̃ admoniti sumus.
ut p̃dicationi u̾bi dĩ corporalib res¬
pondeamꝰ oꝑib. Tuba canite. hoc est
clariꝰ ⁊ fidentiꝰ p̃dicate. Ne t̾reami¬
ni sic̃ ait ꝓpħa quodã loco: exclama
exalta sicͤ tuba uocẽ tuã. Tuba ca¬
uite: ii uutio m̃sis tube. P receptũ
erat : in uutio mͣsis ut tuba canent.¬

Expanded text:
posita est. Hoc tamen admoniti sumus, posita est. Hoc tamen admoniti sumus, ut praedicationi verbi Dei corporalibus respoclarius et fidentius praedicate; ne terreamini: sicut ait propheta quodam loco, «Exclama, et exalta sicut tuba vocem tuam» . «Tuba canite in initio mensis tubae.» Praeceptum erat ut in initio mensis
Abbreviated transcription (Latin):
deuoti estote in carnalib erogandis.
Accipite psalmũ: ⁊ date tẏmpanũ. Ac¬
Psaltiĩ iocundũ cũ cythara. Memi¬
ni nos aliqnͣ differentiã psalterii
⁊ cythare intimasse caritati ur̃ȩ.
Studiosi qui meminert recognoscan.
qͥ uł ñ audiert᷑ uł ñ meminert᷑. dis¬
cant. Istoꝵ duoꝵ organoꝵ musicoꝵ
psalterii ⁊ eythare: hȩc ẽ diffenti
a. qd psalt̾ium lignũ illud concauũ.
ũn canore corde reddunt᷑. in suꝑio¬
re parte habet. Deorsũ ferunt᷑ cor¬
de: ut desuꝑ sonent. In cythara uͦ
hec eadẽ concauitas ligni partẽ in¬
feriorẽ tenet: tãquã illud sit de or¬
lo. hoc de tra. Cȩlestis enĩ ẽ p̃dica¬
tio u̾bi dĩ. S si ex pecꝰtamꝰ cęlestia.
nͣ simꝰ pigri ad oꝑanda tͣrena: quia
psalterũ iocundũ. s cũ cythara.
hoc alio mͦ dicꝰtũ ẽ. qͥd supra. accipi¬
te psalmũ. ⁊ date tympanũ. hic pro
psalmo psalteriũ. ꝓ tympano cythara

Expanded text:
devoti estote in carnalibus erogandis. devoti estote in carnalibus erogandis. «Accipite psalmum, et date tympanum:» acPsalterium jucundum cum cithara.» Memini nos aliquando differentiam psalterii et citharae intimasse Charitati vestrae: studiosi qui meminerunt, recognoscant; qui vel non audierunt, vel non meminerunt, discant. Istorum duorum organorum musicorum, et psalterii et citharae haec differentia est, quod psalterium lignum illud concavum, unde canorae chordae redduntur, in superiore parte habet; deorsum feriuntur chordae, ut desuper sonent: in cithara vero haec eadem concavitas ligni partem inferiorem tenet; tanquam illud sit de coelo, hoc de terra. Coelestis enim est praedicatio verbi Dei; sed si exspectamus coelestia, non simus pigri ad operanda terrena; quia «psalterium jucundum,» sed «cum cithara.» Hoc alio modo dictum est quod supra, «Accipite psalmum, et date tympanum:» hic pro psalmo psalterium, pro tympano cithara
Abbreviated transcription (Latin):
dõ iacob. Accipite psalmũ. ⁊ date
tympanũ. E accipite. ⁊ date: Quid
accipite: Iuid date : Accipite psal¬
mũ: ⁊ date tẏmpanũ. Dicit quodã
loco apłs paulus. rep̃hendens ⁊ do¬
lens qd̵ nemo illi cõmunicauerit
in ratione dati ⁊ accepti. Iuid ẽ in
ratione dati ⁊ accepti. nͥ qd̃ alio loco
de corio fit. ad carne̾ ꝑtinet. Psalmꝰ
gͦ spũalis ẽ: tẏmpanũ carnale. Esrgo
plebs dĩ cong̾gatio dĩ: accipite psal¬
mũ. ⁊ date tympanũ. Accipite spũa¬
lia. ⁊ date carnalia. hoc ẽ qđ uos ad
illã m̃sã beati martẏris exhortati
sumꝰ: ut accipientes sp̃italia. daretis
carnalia. Hlȩc enĩ quȩ extruuntuꝵ
ad tempus. ad recipienda corpora ł
uiuoꝵ uł mortuoꝵ necessaria stͣ.
s tempore p̃teunti. Nũquid post iu¬
diciũ dĩ istas fabricas in celũ leuabi¬
mꝰ. Sine his tam̃ hoc tpr ag̾e. qd̃ ad
possidendũ celũ ꝑtinent ñ pot̾imus.
Si gͦ auidi estis in spũalib accipiendis.

Expanded text:
rs. 3. Accipite psalmum, et date tympanum.» Et «accipite,» et «date.» Quid «accipite?» quid «date? Accipite psalmum, et date tympanum.» Dicit quodam loco apostolus Paulus, reprehendens et dolens, quod nemo illi communicaverit «in ratione dati et accepti» . Quid est, «in ratione dati et accepti,» nisi quod alio loco de corio fit, ad carnem pertinet. Psalmus ergo spiritualis est, tympanum carnale. Ergo plebs Dei, congregatio Dei, «accipite psalmum, et date tympanum:» accipite spiritualia, et date carnalia. Hoc est quod vos et ad illam mensam beati Martyris exhortati sumus, ut accipientes spiritualia, daretis carnalia. Haec enim quae exstruuntur ad tempus, ad recipienda corpora vel vivorum vel mortuorum necessaria sunt, sed tempore praetereunti. Numquid post judicium Dei istas fabricas in coelum levabimus? Sine his tamen hoc tempore agere quae ad possidendum coelum pertinent non poterimus. Si ergo avidi estis in spiritualibus accipiendis,
Abbreviated transcription (Latin):
Nicħ gͦ aliud significabat transitꝰ ꝑ ma¬
re: nͥ sacram̃tũ baptiratoꝵ. Nicħ aliud
insequentes egyptii: nͥ abundantiam
p̃teritoꝵ delictoꝵ. uidetis eudentissi¬
ma sacram̃ta. Premunt egyptii. ⁊ ur¬
gent. Instant gͦ peccata: s usq ad aꝗͣ
Qͥ d gͦ times qͥ ñdũ uoluisti uenire. ad
baptismũ. xp̃i: transire ꝑ mare rubrũ:
Qͥd ẽ rubrũ Sanguine dni consecratũ.
Qͥd times uenire: sonscientia forte ali¬
quoꝵ immaniũ delicꝰtoꝵ. stimulat. ⁊
exeruciat in te animũ: ⁊ dic̃ tͥ tã mag¬
nũ eẽ illd̾ qd̃ cõmisisti. ut desꝑes tͥ di¬
ntti. Time ne remaneat aliquid delic¬
toꝵ: si uix̃ aliquis egyptioꝵ. Cũ autẽ
transieris rubrũ mare. cũ eductꝰ fueris
a delictis tuis. in manu potenti ⁊ bra¬
chio forti. ꝑcepturus es mysteria quȩ
ñ noueras. Quȩ ⁊ ipse iosepl cũ exi¬
ret de t̾ra egẏpti. Linguã quã ñ
nou̾at audiuit. Audies lingnã quã
noueras: quã mͦ audunt ⁊ recognos¬

Expanded text:
Nihil ergo aliud significabat transitus per mare, nisi Sacramentum baptizatorum; nihil aliud insequentes Aegyptii, nisi abundantiam praeteritorum delictorum. Videtis evidentissima sacramenta: premunt Aegyptii, urgent; instant ergo peccata, sed usque ad aquam. Quid ergo times, qui nondum venisti, venire ad baptismum Christi, transire per mare Rubrum? Quid est rubrum? Sanguine Domini consecratum. Quid times venire? Conscientia forte aliquorum immanium delictorum stimulat, et excruciat in te animum, et dicit tibi tam magnum esse illud quod commisisti, ut desperes tibi dimitti: time ne remaneat aliquid peccatorum, si vixit aliquis Aegyptiorum. Cum autem transieris rubrum mare, cum eductus fueris a delictis tuis in manu potenti et brachio forti , percepturus es mysteria quae non noveras; quia et ipse Joseph, «cum exiret de terra Aegypti, linguam quam non noverat, audivit.» Audies linguam quam non noveras: quam modo audiunt et recognos
Abbreviated transcription (Latin):
Intremꝰ. inspiciamꝰ. gaudeamꝰ. timeamꝰ.
appetamꝰ. fugiamꝰ. Oĩa enĩ hȩc inuentu¬
ri estis in hac int̾iori domo. id ẽ in tex¬
tu ipsiꝰ psalmi: cũ lege̾ adiuuante. dño
asaph. cong̾gatio dĩi.
X UI TATes dõ ad¬
uitori nr̃o. Uos qui
congregati estis ho¬
die. uos hodie asaph
dni. Si quidẽ uob̃ ca¬
nit᷑ psalmꝰ ipsi a saph.
exultate dõ aduto¬
ꝓri nr̃o. Exultant alii
circa uos dõ. exultant
alii desertores: exultate uos adiutori

Expanded text:
Intremus, inspiciamus, gaudeamus, timeamus, Intremus, inspiciamus, gaudeamus, timeamus, appetamus, fugiamus. Omnia enim haec inventuri estis in hac interiore domo, id est, in textu ipsius psalmi, cum legere, et adjuvante Domino, Asaph, congregatio Domini, «Exsultate Deo adjutori nostro.» Vos qui congregati estis hodie, vos hodie Asaph Domini, si quidem vobis canitur Psalmus, ipsi Asaph, «Exsultate Deo adjutori nostro.» Exsultant alii circo, vos Deo: exsultant alii deceptori suo; exsultate vos
Abbreviated transcription (Latin):
aliud eliquat᷑. aliud ꝓicitur. St̃ enim
multi ñ digne uiuentes baptismo qd
ꝑcepert̃. Quã multi enĩ baptizati cir¬
cum implere quã basilicã istã malue¬
rt̃. Quã multi baptirati. aut causas
ĩ uicis facurat. aut ñ fieri conquerunt᷑.¬
ꝓ salmꝰ aũ iste ꝓ torcularib ⁊ qͥnta sab¬
bati in p̃ssura discretionis. ⁊ in saera¬
m̃to baptismi cantat᷑ ipsi asaph. Asaph
quidã hõ fuit hoc nomine appellatꝰ.
sic̃ idithun sic̃ chore. sic̃ alia nomina
q̃ inuenimꝰ in titulis psalmoꝵ: inter¬
p̃tatio tam̃ noĩs. mysteriũ intimat
occultȩ ueritatis. Asaph qͥppe latine. dr̃ cõ¬
gregatio. Esrgo ꝓ torcularib quinta sabb̃i
cantat᷑ ipsi asaph: id ẽ ꝓ pͣssura discernẽ¬
te baptiratis. ⁊ ex aqua renatis. cantat᷑
psalmꝰ. dnicȩ cong̾gatiomi. Titubũ in limi¬
ne leguꝰ: ⁊ in his p̃lis qͥd sibi uelit in¬
telleximꝰ: iã si placet ipsã domũ oꝑis. id
ẽ ipsus torcularis int̾iora uideamus.

Expanded text:
aliud eliquatur, aliud projicitur. Sunt enim multi non digne viventes Baptismo quod perceperunt: quam multi enim baptizati hodie circum implere, quam istam basilicam maluerunt! quam multi baptizati, aut casas in vicis faciunt, aut non fieri conqueruntur! Psalmus autem iste «pro torcularibus» et «quinta sabbati,» in pressura discretionis, et in sacramento Baptismi, cantatur «ipsi Asaph.» Asaph homo quidam fuit hoc nomine appellatus, sicut Idithun, sicut Core, sicut alia nomina quae invenimus in titulis Psalmorum: interpretatio tamen nominis mysterium intimat occultae veritatis. Asaph quippe latine dicitur Congregatio. Ergo «pro torcularibus, quinta sabbati,» cantatur «ipsi Asaph;» id est, pro pressura discernente, baptizatis ex aqua renatis, cantatur Psalmus dominicae congregationi. Titulum in limine legimus, et in his prelis quid sibi velit, intelleximus: jam si placet etiam ipsam domum operis, id est, ipsius torcularis interiora videamus.
Abbreviated transcription (Latin):
lantes eos nusissẽ manũ meã. Nc̃ uͦ qͥd¬
querit᷑ de inimicis: Ipsi st̃ peiores inimi¬
ci. Quomͦ enĩ: Iuid sequit᷑. De inimicis
querimmi: uos qui estis: In inuci dñi.
m̃titi st̃ ei. Renuntias.  Renuntio. Et
redit ad qd̃ renuntiat᷑. litiq qͥb reb
renuntias. nͥ facꝰtis mał. nͥ factis diabo¬
licis. factis a dõ dapnandis. furtis. rapi¬
nis. ꝑiuriis. homicidiis. adulteriis. sacri¬
legiis. sacris abhominandis. curiositatibꝰ:
his om̃ĩb renuntias: ⁊ rursus his inflexꝰ
suꝑaris. Facta ftͣ tͥ post̾iora. detͣiora pri¬
t̃r᷑a dehiscente sorbent᷑. Qrͣ ñ cęlo fla¬
grante incendunt᷑. Qͥa magna pati¬
entia diiͣ. Et erunt impuniti ᷤ absit.

Expanded text:
lentes eos misissem manum meam.» lentes eos misissem manum meam.» queruntur de inimicis? Ipsi facti sunt pejores inimici. Quomodo enim? quid sequitur? De inimicis querimini; vos quid estis? «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Renuntias? Renuntio: et redit ad quod renuntiat. Utique quibus rebus renuntias, nisi factis malis, factis diabolicis, factis a Deo damnandis; furtis, rapinis, perjuriis, homicidiis, adulteriis, sacrilegiis, sacris abominandis, curiositatibus? His omnibus renuntias, et rursus his inflexus superaris. Facta sunt tibi posteriora deteriora priterra dehiscente sorbentur? quare non coelo flagrante incenduntur? Quia magna patientia Domini. Et erunt impuniti? Absit.
Abbreviated transcription (Latin):
didit illos ds̃ in concupiscentias cordis
eoꝵ. Dimisi eos scdm affectionẽ cordis e¬
oꝵ: ibt̃ ui affectionib suis. Inde eͣ qd̃
horretis. si tam̃ eliquamini in gemel¬
laria abscondita dñi: si tam̃ apothe¬
cas eius adamastis. inde ẽ qd̵ horre¬
tis. Alii defendt cireũ: alii amphiteatrũ.
alii casas in uicis. alii theatra. alii illd̃ alii
illd̃. alii postremo dõs recentes suos. lbunt
enĩ fortasse iste isrł. Ecce pecco: manifes¬
tũ ẽ. eo post affectiones cordis mei. S qͥd
facio: Diabolus hoc facit: demones hoc
faciunt. Iuis ẽ diabolus: Iui st̃ demones:
Certe inimici tui. Isrł si in uiis meis am¬
bulasset: in nichilũ mimicos eoꝵ hu¬
muliassẽ. Ergo si plebs mea audisset me:
Qrͣ enĩ mea. si ñ audit me: Si plebs mea
audisset me. Quis ẽ plebs mea. Isrł. Iuid
ẽ audisset me: Si in uiis meis ambulassce.
Querit᷑ ⁊ genut sub inimicis. In nichilum
inimicos eoꝵ humiliassẽ. Et suꝑ tribu¬

Expanded text:
piscentias cordis eorum» . «Dimisi eos secundum affectiones cordis eorum; ibunt in affectionibus suis.» Inde est quod horretis: si tamen eliquamini in gemellaria abscondita Domini, si tamen apothecas ejus adamastis, inde est quod horretis. Alii defendunt circum, alii amphitheatrum, alii casas in vicis, alii theatra, alii illud, alii illud; alii postremo deos recentes suos: «Ibuntenim fortasse iste Israel, Ecce pecco, manifestum est; eo post affectiones cordis mei: sed quid facio? Diabolus hoc facit, daemones hoc faciunt. Quid est diabolus? qui sunt daemones? Certe inimici tui. «Israel si in viis meis ambulasset; in nihilum omnes inimicos eorum humiliassem.» Ergo, «Si plebs mea, audisset me:» quare enim «mea,» si non audit me? «Si plebs mea, audisset me.» Quid est, «plebs mea? Israel.» Quid est, «audisset me? Si in viis meis ambulasset.» Queritur, et gemit sub inimicis: «In nihilum inimicos eorum humiliassem, et super tribu
Abbreviated transcription (Latin):
quid ẽ Iosepħ intͣpͣtat᷑ augm̃ta¬
tio. Moministis. nostis. iosep̾ꝰ in e¬
gyptũ uenditũ: xp̃c ad gentes tran¬
siens. Ibi ioseph post tribulationes
magis gentes ꝑtinent. Et idõ aug¬
m̃tatio: qr multi filii cesertȩ. ma¬
gis quã eiꝰ quȩ hab&e uirũ. Testimoni

Expanded text:
quid est? Joseph interpretatur Augmentatio. Meministis, nostis Joseph in Aegyptum venditum: Christus ad Gentes transiens. Ibi Joseph post tribulationes magis Gentes pertinent: et ideo augmentatio; quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum . «Testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de p̃ssura duo quȩdã. unũ recon¬
dendũ. alterũ ꝓiciendũ. fit gͦ i
toreulari coneulcatio. tribulatio.
pondus: ⁊⁊ in his oleũ eliquat᷑ occul¬
te. in gemellariũ. amurca publice
ꝑ plateas currit. Intendite ad mag¬
nũ hoc specꝰtaculũ. Non enĩ desinit
nob̾ ds̃ edere: qd̾ cũ magno gaudio
ex pecꝰtemꝰ. Aut circi insania huic
spectacło cõparanda eͣ.Illd̃ ad mur¬
cã ꝑtinet: hoc ad o leũ. Quando gͦ
auditis contumacit᷑ garrire blas¬
phemos. ⁊ dicere abundare p̃ssuras
tẽporib xpĩanis: scitis enĩ qr hoc
amant dicere. ⁊ uetꝰ quidẽ s a tem¬
it dẽ dicat xp̃ianus. quãꝗͣ. pͥores ista¬

Expanded text:
et de pressura quaedam duo; unum reconet de pressura quaedam duo; unum recondendum, alterum projiciendum. Fit ergo in torculari conculcatio, tribulatio, pondus: et in his oleum eliquatur occulte in gemellarium; amurca publice per plateas currit. Intendite ad magnum hoc spectaculum. Non enim desinit Deus edere nobis quod cum magno gaudio spectemus: aut circi insania huic spectaculo comparanda est? Illa ad amurcam pertinet, hoc ad oleum. Quando ergo auditis contumaciter garrire blasphemos, et dicere, abundare pressuras temporibus christianis; scitis enim quia hoc amant dicere: et vetus quidem, sed a temit Deus, duc
Abbreviated transcription (Latin):
mo susespimꝰ : achuuet uocẽ
quanto est obtunsior. Labit ei uires
intentio audientiũ: ⁊ adutoriũ iu¬
bentis ut loquat᷑. Titulũ habet ysal¬
mus iste. in fine̾ ꝓ torcularib qͥn¬
ta sabb̃i. psalmꝰ ipsi asaph. In unũ
titulũ multa st̃ congesta st̃ mys¬
teria: ita tam̃ ut luuen psalmi in¬
dicet int̾iora. Cũ de torcularibus
aliquid nos dicturos ẽẽ de. lacu. de
p̃lo. de ficinis : qr nec ipse psalmꝰ hoc
habet. ⁊ idõ maius indicat mysteri¬
ũ. Nã etiã si aliquid tale psalmi tex¬
tus contineret. ñ deesset qui puta¬
ret ad litterã ẽẽ accipienda tor cu¬
laria: nec aliqͥd illic ampliꝰ reqͥren¬
dũ. nec mystice aliquid positũ. ⁊ sa¬
erate. significatũ: s diceret. Simpli¬
eit᷑ psalmus de torcularib loquitur
⁊ tu mͥ nescio quid aliud suspicaris.s
Nichil hic tale audistis cũ legeret᷑.
Argo accipite torcularia: mysteriũ
excłie. qd̾ nẽ agit᷑. In torcularib
animadũtimꝰ quȩdã tria. p̃ssuram.

Expanded text:
mo suscepimus: adjuvet vocem quanto est obtunsior: dabit ei vires intentio audientium, et adjutorium jubentis ut loquar. Titulum habet psalmus iste: «In finem pro torcularibus, quinta sabbati, Psalmus ipsi Asaph.» In unum titulum multa sunt congesta mysteria; ita tamen ut limen Psalmi indicet interiora. Cum de to nos dicturos esse de lacu, de prelo, de fiscinis; quia nec ipse psalmus hoc habet, et ideo magis indicat mysterium. Nam et si aliquid tale Psalmi textus contineret, non deesset qui putaret ad litteram esse accipienda torcularia, nec aliquid illic amplius requirendum, nec mystice aliquid positum, et sacrate significatum; sed diceret: Simpliciter Psalmus de torcularibus loquitur, et tu mihi nescio quid aliud suspicaris. Nihil hic tale audistis, cum legeretur. Ergo accipite torcularia mysterium Ecclesiae, quod nunc agitur. In torcularibus animadvertimus quaedam tria: pressuram,
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Dic̃ apłs diffinite. Ubi enĩ lex
ñ ẽ: nec p̃uaricatio. Pret̾euntes lege̾. p̃¬
uaricatores legis dic̃. Quos gͦ intelligimꝰ
frẽs: Si ab ipso dño accipiamꝰ hanc uocẽ:
p̃t̾euntes legẽ uidĩ erant. Insurrexert᷑
suꝑ me p̃t̾euntes legẽ. ñ seruauert᷑ legẽ.

Expanded text:
accepit: dicit Apostolus definite, «Ubi enim lex accepit: dicit Apostolus definite, «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio» . Praetereuntes legem, praevaricatores legis dicit. Quos ergo intelligimus, fratres? Si ab ipso Domino accipiamus hanc vocem, praetereuntes legem Judaei erant. «Insurrexerunt super me praetereuntes legem:» non servaverunt legem,
Abbreviated transcription (Latin):
ce tͥ. sic te tracꝰta: requiesce: his cibis ute¬
re. Nã si ñ feceris: egrotabis. Tu aũ si
feceris. ⁊ saluus fueris: recte dcis me¬
dico. lib̾asti me. ab egritudine: ñ in qͣ
iã eras. s in qua futurus eras. Nescio
quis habens causã molestã: mittendus
erat in carcerem. Uenit aliꝰ. defendit
eũ. Grãs agens quid dicit.  Eriusti ani¬
mã meã de carcere: Suspendendus erat
pendio. In his oĩb ñ erant. S qr talibꝰ
meritis agebant᷑. ut nͥ eis subuentum
eẽt. ibi ee̾nt : inde se rec᷑te dicunt li¬
bari. quo ꝑ lib̾atores suos ñ stͣ ꝑmissi
ꝑduci. Argo frẽs siuit illd̃. siue illd̃ sit.
hic me scrutatorẽ u̾bi dĩ ñ temera¬
riũ affirmatorẽ teneatis. Et eriusti a¬
nuã meã ex inferno infericei. Us̃ pͣte¬
reuntes lege̾ insurrexert̃ suꝑ me. Qos
dic̃ p̃teuntes legẽ: Non paganos. qui ñ
accepert̃ legẽ. Nemo enĩ p̃terit. qđ non

Expanded text:
ce tibi, sic te tracta; requiesce, his cibis utece tibi, sic te tracta; requiesce, his cibis utere; nam si non feceris, aegrotabis"; tu autem si feceris et saluus fueris, recte dicis medico: "liberasti me ab aegritudine", non in qua iam eras, sed in qua futurus eras. nescio quis habens causam molestam mittendus erat in carcerem. uenit alius, defendit eum; gratias agens quid dicit? "eruisti animam meam de carcere". suspendendus erat pendio. in his omnibus non erant. sed quia talibus meritis agebantur et, nisi subuentum esset, ibi essent, inde se recte dicunt liberari quo per liberatores suos non sunt permissi perduci. ergo, fratres, siue illud siue illud sit, hic me scrutatorem uerbi dei, non temerarium affirmatorem teneatis. et eruisti animam meam ex inferno inferiore. reuntes legem insurrexerunt super me.» Quos dicit praetereuntes legem? Non Paganos, qui non acceperunt legem. Nemo enim praeterit quod non
Abbreviated transcription (Latin):
dũ enĩ dñs uenerat ad infernũ. ut in
in requie ibi erat. E quidã diues cũ tor¬
queret᷑ ap̃ inferos: cũ uideret abrahã.
leuauit ocłos. Non eũ posset leuatis ocu¬
lis uidere: nͥ ille ẽẽt suꝑiꝰ. ille inferius.
& qͥd ei respondit abraham cũ diceret.
pat̾ abrahã mitte lazarũ ut intinguat¬
tua. lazarus aũ mala. ncͣ aũ hic requi¬
escit. tu uͦ torqueris. E suꝑ ħ ait. int̃
nos ⁊ uos chaos magnũ firmatũ ẽ: ut
nec nos possimꝰ uenire ad uos. nec inde
aliqͥs uenire ad nos. Esrgo int̾ ista duo¬
fortasse inferna. qͦꝵ in uno qͥeuert᷑ aĩȩ
iustoꝵ. in alt̾o torquebant᷑ aĩe impioꝵ.
positꝰ. ⁊ orans in uoce .&ͥ. eruisse dmͣ aui¬
mã suã ab inferno inferiori dixͣ. qr li¬
bauit se atalibꝰ peccatis. ꝑ q̃ posset dedu¬
ci ad torm̃ta inferni inferioris: quẽad¬
modũ si medicꝰ uideat tͥ ĩminentẽ. egri¬
tudinẽ forte. in aliqͦ labore: ⁊ qͥcat par¬

Expanded text:
dum enim dominus uenerat ad infernum, ut erudum enim dominus uenerat ad infernum, ut eruas; et tamen Abraham in requie ibi erat. et quidam diues cum torqueretur apud inferos, cum uideret Abraham, leuauit oculos. non eum posset leuatis oculis uidere, nisi ille esset superius, ille inferius. et quid ei respondit Abraham, cum diceret: pater Abraham, mitte Lazarum ut intinguan uita tua, Lazarus autem mala; nunc autem hic requiescit, tu uero torqueris. et super haec, ait, inter uos et nos chaos magnum firmatum est, ut nec nos possimus uenire ad uos nec inde aliquis uenire ad nos. ergo inter ista fortasse duo inferna, quorum in uno quieuerunt animae iustorum, in apositus et orans in uoce Christi, eruisse deum animam suam ab inferno inferiore dixit, quia liberauit se a talibus peccatis, per quae posset deduci ad tormenta inferni inferioris. quemadmodum si medicus uideat tibi imminentem aegritudinem forte ex aliquo labore et dicat: "par
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: s corpꝰ mortuũ ẽ. Adhuc habet uitã
habens animã. S rursus ab ħ inferno.
id ẽ ab hac parte inferni. ẽ aliuid infe¬
riꝰ quo eunt mortui: unͣ uoluit dñs e¬
ruere aĩas nrͣas. etiã illuc mittens fili¬
ũ suũ. Estenĩ frẽs ꝓpt̾ ista duo inferna
missus ẽ filiꝰ dĩ: undiq lib̾ans. Ad hoc in¬
fernũ missus eͣ nascendo: ad illd̾ morien¬
do. ꝓpt̾ea uox eiꝰ ẽ in illo psalmo: non
qͦquã hoĩe coniciente. s apło exponente
lͥ ait: qmͣ ñ derelinques aĩam meã inĩ¬
ferno. Esrgo aut ipsiꝰ uox eͣ ⁊ hic. eruis¬
ti aĩam meã ex inferno inferiori. aut
ille ꝑuenit usq ad infernũ. ne nos re¬
man̾emꝰ in inferno Aliã etiã opinionẽ
dicã. Fortassis enĩ apud inferos ipsos.
ẽ aliqua pars inferior: quo trudunt᷑
impii. qͥ plurimũ peccauert᷑. Etenĩ apͣ
inferos utrũ in locis quibꝰdã fuisset
abrahã: ñ satis possumꝰ diffinire. Non¬

Expanded text:
est" sed: corpus mortuum est. adhuc habet uitam est" sed: corpus mortuum est. adhuc habet uitam habens animam. sed rursus ab hoc inferno, id est ab hac parte inferni, est aliud inferius, quo eunt mortui; unde uoluit deus eruere animas nostras etiam illuc mittendo filium suum. etenim, fratres, propter ista duo inferna missus est filius dei undique liberans; ad hoc infernum missus est nascendo, ad illud moriendo. propterea uox eius est in illo psalmo, non quoquam homine coniciente, sed apostolo exponente, ubi ait: quoniam non derelinques animam meam in inferno. ergo aut ipsius uox est et hic: eruisti animam meam ex inferno inferiore, aut ille peruenit usque ad infernum, ne nos remaneremus in inferno. Aliam etiam opinionem dicam. fortassis enim apud ipsos inferos est aliqua pars inferior, quo truduntur impii, qui plurimum peccauerunt. etenim apud inferos utrum in locis quibusdam iam fuisset Abraham non satis possumus definire. non
Abbreviated transcription (Latin):
Nidet᷑ gͦ fr̃ẽs ẽe habitatio quȩdã celestis
angłoꝵ. Ibi uita ineffabiliũ gaudioꝵ: ibi
immoetalitas. ⁊ ineorruptio: ibi oĩa se¬
cundũ dei donũ ⁊ gram ꝑmanentia. Il¬
la pars rerũ. suꝑna ẽ. Si gͦ illa suꝑna ẽ:
ħ t̾rena uͥ caro ⁊ sanguis : uͥ corruptibi¬
litas. uͥ natiuitas ⁊ mortalitas: uͥ deces¬
sio atq successio: uͥ mutabilitas ⁊ in¬
constantia. uͥ timores. cupiditates. ho¬
nores. letitie incertȩ. spes fragilis. ⁊ ca¬
duca substantia. Puto qr oĩs ista pars.
ñ potest cõparari illi celo: de quo loque¬
bar pauloante. Sigͦ illi parti hec pars
ñ cõparat᷑ : illa suꝑna ẽ. hȩc inferna. &
post mortẽ qͦ huc. nͥ sit infernũ infe¬
riꝰ ħ inferno: in qͦ sumꝰ in carne ⁊ in is¬
ta mortalitate: Corpꝰ enĩ mortuũ ẽ ait
apłs. ꝓpt̾ peccatũ. Ergo ⁊ hic mortu s̃:
ut ñ muireris qr infernũ drͣ si mortuis
abundat. Non enĩ ait corpꝰ moriturũ

Expanded text:
res, esse habitatio quaedam coelestis Angelorum: ibi vita ineffabilium gaudiorum, ibi immortalitas et incorruptio, ibi omnia secundum Dei donum et gratiam permanentia. Illa pars rerum superna est. Si ergo illa superna est; haec terrena, ubi caro et sanguis, ubi corruptibilitas, ubi nativitas et mortalitas, ubi decessio atque successio, ubi mutabilitas et inconstantia, ubi timores, cupiditates, horrores, laetitiae incertae, spes fragilis, caduca substantia; puto quia omnis ista pars non potest comparari illi coelo de quo loquebar paulo ante: si ergo illi parti haec pars non comparatur, illa superna est, haec inferna. Et post mortem quo hinc, nisi sit infernum inferius hoc inferno, in quo sumus in carne, et ista mortalitate? «Corpus» enim «mortuum est,» ait propter peccatum. ergo et hic sunt mortui, ut non mireris quia infernum dicitur, si mortuis abundat. non enim ait: "corpus moriturum
Abbreviated transcription (Latin):
ULA UMM mauis
donũ p̃stare possee
didit oĩa faceret
ilł caput. ⁊ ei illos
ret: ut ẽẽt filius
dc̃ cũ patre. unꝰ
hõ cũ hominibꝰ.: ut ⁊ qnͣ loqͥm᷑ ad dm̃ de¬
p̃cantes. ñ inde filiũ separemꝰ: ⁊ qñ p̾cat᷑
corpꝰ filii ñ a se separet caput suũ. sitq u¬
nus ipse saluator corporis sui dñs nrͣ ihc¬

Expanded text:
ullum majus donum praestare posset didit omnia, faceret illis caput, et illos ret, ut esset Filius Deus cum Patre, unus homo cum hominibus; ut et quando loquimur ad Deum deprecantes, non inde Filium separemus: et quando precatur corpus Filius, non a se separet caput suum, sitque unus ipse Salvator corporis sui Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentiã. Acessit enĩ corpor alit᷑ ad sepul¬
chrũ. clamauit lazare ueni foras. & sur¬
rexit lararꝰ. ⁊ ꝓcessit de sepulchro ligatꝰ.
deinde solutꝰ discessit. Resuscitatꝰ ẽ dño pͣ¬
sente : s uixit ⁊ dũo absente: qͣmꝗ. eum
dñs corporalit̾ suscitasset. qͣntũ ad mnuisi¬
bilia ꝑtinet. cet̾m p̾sentia maiestatis sue
illũ suscitauit. qua pͣsentia nusquã recedit.
Int̾im tñ ad p̾sentiã uisibilẽ. dñs suscita¬
uit lararũ. Discessit de ipsa ciuitate dñs.
uł de ipso loco. Nũquid lararus ñ uixit:
N on sic aĩa suscitat᷑. Suscitat illã ds̃. mori
altã aĩȩ. Sic̃ uita corporis aĩa: sic uita a¬
nimȩ ds̃. Iuomͦ si aĩa deserat morit᷑ corpꝰ:
sic aĩa morit᷑ si deserat ds̃. Ipsa ẽ gͦ grã eiꝰ.
ut resuscitet ⁊ sit nob̾cũ. Qd̃ gͦ nos susci¬
tat a morte nr̃a p̾t̾ita: ⁊ innouat quodã¬
mͦ uitã. nr̃ãm dicimꝰ ei. Ds̃ dociusti me. ex
uiuentute mea. Qͥa uͦ ñ recedit ab eis qͦs

Expanded text:
tiam. Accessit enim corporaliter ad sepulcrum; clamavit, Lazare, veni foras: et surrexit Lazarus, processit de sepulcro ligatus; deinde solutus discessit . Resuscitatus est Domino praesente, sed vixit et Domino absente. Quanquam eum Dominus corporaliter resuscitasset, quantum ad visibilia pertinet: caeterum praesentia majestatis suae illum suscitavit; qua praesentia nusquam recedit. Interim tamen ad praesentiam visibilem Dominus suscitavit Lazarum; discessit de ipsa civitate Dominus, vel de illo loco: numquid Lazarus non vixit? Non sic anima suscitatur: suscitat illam Deus; morialtera animae: sicut vita corporis anima, sic vita animae Deus; quomodo si anima deserat, moritur corpus; sic anima moritur, si deserat Deus. Ipsa est ergo gratia ejus, ut suscitet, et sit nobiscum. Quod ergo nos suscitat a morte nostra praeterita, et innovat quodammodo vitam nostram, dicimus ei: Deus, docuisti me ex juventute mea. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
agens quid dicit : & conu̾sus uinificas¬
ti me. ⁊ de abyssis t̃re it̾m reduxisti
nie. Quando enĩ antea: Iuid eͣ hoc
Iterũ cecidisti ab altitudine õ hõ. manci¬
piũ inobȩdiens. suꝑbe adu̾sus dm̃. ceci¬
disti. factũ ẽ in te. omĩs qui se exaltat
humiliabit᷑ : fiat in te om̃is qui se hu¬
miliat exaltabit᷑ Redi de ꝓfundo. Re¬
deo. inquit redeo. agnosco. Ls̃ quis simi

Expanded text:
sus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Quando enim antea? quid est hoc, iterum? Cecidisti ab altitudine, o homo, mancipium inobediens, superbe adversus Dominum, cecidisti! Factum est in te, Omnis qui se exaltat, humiliabitur: fiat in te, Omnis qui se humiliat, exaltabitur . Redi de profundo. Redeo, inquit; redeo, agnosco: Deus, quis simi
Abbreviated transcription (Latin):
tat aĩam sibi reddit. Si recedat aer mũ¬
di istiꝰ morit᷑ corpus: si recedat ds̃ mort᷑
aĩa. lũ gͦ aĩam suscitat ds̃. nͥ assit qͥ sus¬
citauit suscitata nͣ uiuit. Non enĩ sus¬
citat ⁊ dimitiit ut uiuat sibi. sic̃ la¬

Expanded text:
tat animam, sibi redit. Si recedat aer muntat animam, sibi redit. Si recedat aer mundi istius, moritur corpus; si recedat Deus, moritur anima. Cum ergo animam suscitat Deus, nisi adsit qui suscitavit, suscitata non vivit. Non enim suscitat, et dimittit ut vivat sibi: sic
Abbreviated transcription (Latin):
titutus es in ea nulł tuis p̃cedentib nu̾tis.¬
qm̃ utiq errabas. Qͥd ẽ ex qͦ ing̾ssus es:lam
regis te. iã ille qui uiã docuit dimittit te:
Non inquit. Dociusti me ex iuuentute m̃a.
⁊ usq nẽ anñtiabo mirabilia tua. Mira¬
bile eͣ enĩ qͦd adhuc facis. ut regas me:.
qͥ in uia posustime. Et ħ st̃ mirabilia
tua. Quȩ st̃ putas mirabilia dĩ ͦ Iuid mi¬
rabiliꝰ int̾ dĩ mirabilia. quã mortuos sus¬
citare: Nũ quidnã inqͥs ego mortuus sũ:
Si mortuus ñ eẽs: ñ tͥ diceret᷑. surge qui
dormis. ⁊ exurge a mortiuis. ⁊ illumina¬
bit tͥ xp̃c. Mortu st̃ om̃s infideles. Om̃s
miqui corpore uiuunt: s corde ex tincti
st̃. Qͥ aũ suscitat mortuũ. scđm corpus:
reddit eũ luci huic uidendȩ. ⁊ huic aeri
ducendo. Non aũ suscitator eiꝰ ipse. illi lux
⁊ aer ẽ. Incipit uidere: quẽ admodũ ui¬
debat antea. Anima ñ sie exuscitat᷑ a dõ:¬

Expanded text:
titutus es in ea nullis tuis meritistitutus es in ea nullis tuis meritisam utique errabas. Quid, ex quo ingressus es, jam regis te? jam ille qui viam docuit te, dimittit te? Non, inquit: Docuisti me ex juventute mea; et usque nunc annuntiabo mirabilia tua. Mirabile est enim quod adhuc facis, ut regas me, qui in via posuisti me; et haec sunt mirabilia tua. Quae sunt, putas, mirabilia Dei? Quid mirabilius inter Dei mirabilia, quam mortuos suscitare? Numquidnam ego moes, non diceretur tibi: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis; et illuminabit te Christus . Mortui sunt omnes infideles, omnes iniqui; corpore vivunt, sed corde exstincti sunt. Qui autem suscitat mortuum secundum corpus, reddit eum luci huic videndae, et huic aeri ducendo: non autem suscitator ejus ipse illi lux et aer est; incipit videre, quemadmodum videbat antea. Anima non sic exsuscitatur.
Abbreviated transcription (Latin):
boni pͣcesserat : ⁊ grã dĩ conu̾sus es ad
dmͣ. Iã forte ex quo conu̾sus es habebis
aliquid tuũ. ⁊ de uirib triis p̃sumere
debes. quẽadmodũ solent dicẽ hoiẽs.
iã dimitte: opꝰ erat ut uiã ostendes.
sufficit ambulo uiã. Et ille qͥ tͥ osten¬
ducã te: luaũ si suꝑbis ⁊ dicis. absit
sufficit ambulo. dimitteris. ⁊ ꝑ infir¬
mitatẽ iterũ aberrabis. Bonũ erat
tͥ ut deduce̾t te qͥ pͥus in ma colloca¬
uit te: set̾um nͥ ⁊ ipse ducat. rursus er¬
ad putiũ fidĩ. Antea enĩ ambulabas uias
tuas uagabundus. errans ꝑ siluosa ꝑ asꝑa.
laceratꝰ oĩb m̾bris. Patͥam querebas. hoc
ẽ stabilitatẽ qͣndã spc̃ tui. uͥ dice̾s bñ est.
⁊ securꝰ dic̾es. quietꝰ ab oĩ molestia. ab oĩ
tẽptatione. ab oĩ postremo captiuitate : &
nͣ inueniebas. Suid dicã. Henit ad te qͥ tͥ
ostendet uiã. Uenit ad te ipsa uia. ⁊ cons¬

Expanded text:
boni praecesserat, et gratia Dei conversus es ad boni praecesserat, et gratia Dei conversus es ad Deum. Jam forte ex quo conversus es, habebis aliquid tuum, et de viribus tuis praesumere debes? Quemadmodum solent homines dicere: Jam dimitte; opus erat ut viam ostenderes, sufficit, ambulabo viam. Et ille qui tibi viam ostenducam te? Tu autem si superbis: Absit, sufficit, ambulabo viam. Dimitteris, et per infirmitatem iterum aberrabis. Bonum erat tibi ut deduceret te, qui prius in via collocavit te. Caeterum nisi et ipse ducat, rursus eret initium fidei. Antea enim ambulabas per vias tuas vagabundus; errans per silvosa, per aspera, laceratus omnibus membris: patriam quaerebas, hoc est stabilitatem quamdam spiritus tui, ubi diceres, Bene est; et securus diceres, quietus ab omni molestia, ab omni tentatione, ab omni postremo captivitate; et non inveniebas. Quid dicam? Venit ad te qui tibi ostenderet viam? Venit ad te ipsa via, et cons
Abbreviated transcription (Latin):
tã fuisse captiuitatẽ suã. qnͣ deseruit
imꝑatorẽ. ⁊ diu̾tit ad desertorẽ: Im¬
ꝑator enĩ ds̃: desertor aũ diabolus. Pre¬
ceptũ dedit imꝑator: fraudẽ suggessit
desertor. Ubi aures tuȩ int̾ deceptionẽ
p̃ceptionẽ: Melior ne. diabolus. qͣm ds̃:
Melior qui defecit: quã qͥ refecit: Cre¬
didisti qd̃ ꝓmisit diabolus: ⁊ inuenis¬
ti qd̃ minatꝰ ẽ. ds̃. lã gͦ ex captiuitate
lib̾atꝰ. adhuc tñ in spe n in re: am¬
bulas ꝑ fidẽ nondũ ꝑ speciẽ. Ds̃ inqͥt
dociusti me ex iuuentute mea. Ex qͦ¬
ad te conu̾sus sũ: innouatꝰ a te. qͥ fac¬
tus a te. recreatꝰ qui creatꝰ. reformatꝰ
qͥ formatꝰ. ex qͦ conu̾sus sũ. didici m̾ita
mea nulla p̃cessisse. s grãm tuã mͥ gra¬
iustꝰ ñ fuisti. s p̾cessit iniquitas. ut ex¬
pulsa iniquitate succederet caritas: ut¬
sis renouatꝰ in nouũ hominẽ spe dum¬
taxat ñdũ re. Didicisti qd̾ nichil tui

Expanded text:
tam fuisse captivitatem suam, quando deseruit tam fuisse captivitatem suam, quando deseruit imperatorem, et defecit ad desertorem? Imperator enim Deus, desertor diabolus: praeceptum dedit imperator, fraudem suggessit desertor . Ubi aures tuae inter praeceptionem et deceptionem? Meliorne diabolus quam Deus? melior qui defecit, quam qui te fecit? Credidisti quod promisit diabolus, et invenisti quod minatus est Deus. Jam ergo ex captivitate liberatus, adhuc tamen in spe, nondum in re, ambulans per fidem, nondum per speciem, Deus, inquit, docuisti me ex juventute mea. Ex quo conversus sum ad te, innovatus a te qui factus a te, recreatus qui creatus, reformatus qui formatus: ex quo conversus sum, didici merita mea nulla praecessisse; sed gratiam tuam mihi grajustus non fuisti, sed praecessit iniquitas, ut expulsa iniquitate succederet charitas; et renovatus in novum hominem spe duntaxat, nondum re, didicisti quod nihil tui
Abbreviated transcription (Latin):
nã ñ habere. Postremo qr ecce occide¬
runt filiũ. resurrexit filiꝰ ⁊ lapis
reꝓbatus ab ȩdificantib. factꝰ est
m caput anguli. Offendert in illũ
⁊ conquassati stͣ: ueniet suꝑ eos. ⁊ cõ¬
teret eos. S ñ ita iste qui cantat in
psalmo ⁊ dicit. introibo in potentiã
iustitiȩ tuȩ soliꝰ. Nullã meã agnosco.
beo. quicqͥd boni habeo. Eͥcqͥd aũ a
me habeo: mali habeo. Non meritis
suppliciũ reddidistis: s grãm gratis
iustitiȩ soliꝰ memorari debeo. Consi¬
derans enĩ uitã p̃teritã meã. uideo
quid mͥ debebat᷑. ⁊ qͥd acceꝑim ꝓ eo qd̾
mͥ debebat᷑. Bebebat᷑ pęna: s deta est
gr̃a: debebat᷑ gehenna. data ẽ ui¬
ta ȩt̃na. Ds̾ dociusti me. ex iuuen¬
tute mea. Ex ipso uutio fidĩmeȩ qua
me innouasti. dociusti me nicħ in
me pͣcessisse: unde mͥ dicerẽ deberi
qd̃ dedisti. Quis enĩ conu̾tit᷑ ad dmͣ. nͥ
ab inquitate: Quis redimit᷑. nͥ a cap¬
tiuitate:Quis enĩ potest dice̾ inuis¬

Expanded text:
remo ecce quia occiderunt filium: resurrexit filius, et lapis reprobatus ab aedificantibus factus est in caput anguli . Offenderunt in illum, et conquassati sunt: veniet super eos, et conteret eos. Sed non ita iste qui cantat in Psalmo, et dicit: Introibo in potentiam justitiae tuae solius. Nullam meam agnosco; beo, quidquid boni habeo; quidquid autem mali habeo, a me habeo. Non meritis supplicium reddidisti; sed gratiam gratis isolius justitiae memorari debeo. Considerans enim vitam praeteritam meam, video quid mihi debebatur, et quid acceperim pro eo quod mihi debebatur. Debebatur poena; reddita est gratia: debebatur gehenna; data est vita aeterna. Deus, docuisti me ex juventute mea. Ex ipso initio fidei meae, qua me innovasti, docuisti me nihil in me praecessisse, unde mihi dicerem deberi quod dedisti. Quis enim convertitur ad Deum, nisi ab iniquitate? quis redimitur, nisi a captivitate? quis autem potest dicere injus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ subsidiũ senecꝰtutis. Nũquid ideo cre¬
Nouit gͦ ds̃ qd creat. ⁊ quale sit ꝑ eiꝰ bo¬
nitatẽ: ⁊ quale futurũ sit ꝑ ꝓpͥam uo¬
luntatẽ᷑. Nouit ds̃. ⁊ ordinauit oĩa. Ut
aũ sit hõ aliqͥd: conu̾tit se ad illũ aqͦ
creatꝰ ẽ. Recedeudo frigescit: accedendo
calescit. Recedendo tenebrescit. acceden¬
do clarescit Aqͦ enĩ habet ut sit apud
illũ : habet ut bñ ei sit. Deniq filiꝰ mi¬
nor qui in sua potestate uoluit habe
substantiã suã. que illi apud patrẽ op¬
time seruabat᷑. facꝰtꝰ suȩ potestatis ꝓfec¬
tus ẽ in regionẽ longinquã. hesit pͥn¬
cipi malo. porcos pauit. fame correptꝰ
ẽ. qui saturitate suꝑbꝰ abscesserat. Ergo
quisqͥs ita uult simił eẽ dõ. ut ad illum
stet. fortitudinẽq suã sic̃ scriptũ ẽ ad
illũ custodiat. ñ ab illo recedat. ei cohe¬
rendo signet᷑ tãquã ex anulo cera. illi

Expanded text:
et ad subsidium senectutis. Numquid ideo creet ad subsidium senectutis. Numquid ideo creNovit ergo Deus quod creat, et quale sit per ejus bonitatem, et quale futurum sit per propriam voluntatem; novit Deus et ordinavit omnia. Ut autem homo sit aliquid, convertit se ad illum a quo creatus est. Recedendo enim frigescit; accedendo fervescit: recedendo tenebrescit; accedendo clarescit. A quo enim habet ut sit, apud illum habet ut ei bene sit. Denique filius minor, qui voluit in sua potestate habere substantiam suam, quae illi apud patrem optime servabatur, factus suae potestatis, profectus est in regionem longinquam, haesit principi malo, porcos pavit; fame correctus est qui saturitate superbus abscesserat . Ergo quisquis ita vult esse similis Deo, ut ad illum stet, fortitudinemque suam, sicut scriptum est, ad illum custodiat , non ab illo recedat: ei cohaerendo signetur tanquam ex annulo cera, illi
Abbreviated transcription (Latin):
eͣ si imagune̾ dĩ tenemꝰ in nob̃. Utinam
biã  Uelle c̾e̾ simił dõ. Quid putamus¬
te ⁊ intelligite. si potestis. Credimꝰ aũ qd̃
uob posse ⁊ intelligere. Ds̃ nullo indi¬
get bono. ⁊ ipse ẽ sũmũ bonũ: ⁊ ab ip¬
so eꝰ omẽ bonũ. Ut gͦ boni simꝰ. dõ indi¬
gem᷑. Ut bonꝰ sit ds̃. nob̾ ñ inliget. Nec
nob̃ tm̃. s usq ad altissima quȩ fecit
magnalia. nec ipsis cȩlestib. nec suꝑ
ds̃: ut aut melior sit aut potentior.
aut beatior. Iuid enĩ ee̾t quicqͥd ẽ aliud
nͥ ille fecisset: Iuo gͦ eget abs te qui
erat aute te. ⁊ tã potens erat ut cũ tu
ñ ee̾s fac̾e̾t te: Num quid quomͦ parentes
facuint filios ꝑ quandã concupiscentiã
carnale̾ gen̾ant potiꝰ ꝗͣ creant. Illis eniͣ
g̾u̾antib ds̃ creat. Nã si ita creas. quid
tua mulier paritura eͣ.Quid dicã. Tu
dic. Ipsa dicat quȩ portat qđ ignorat.
Gen̾ant tñ hoĩes filios. ⁊ ad solatiũ suum

Expanded text:
 utinam erbiam velle esse similem Deo? quid putamuste, et intelligite, si potestis: credimus autem qetiam posse et intelligere. Deus nullo indiget bono, et ipse est summum bonum, et ab ipso est omne bonum. Ut ergo boni simus, Deo indigemus: ut bonus sit Deus, nobis non indiget, nec nobis tantum, sed usque ad altissima quae fecit magnalia, nec ipsis coelestibus, nec sup indiget Deus, ut aut melior sit, aut potentior, aut beatior. Quid enim esset quidquid aliud est, nisi ipse fecisset? Quo ergo eget abs te qui erat ante te, et tam potens erat, ut cum tu non esses, faceret te? Numquid quomodo parentes faciunt filios? Per quamdam concupiscentiam carnalem generant, potius quam creant; istis enim generantibus, Deus creat. Nam si tu ita creas, dic quid tua mulier paritura est. Quid dicam, Tu dic? ipsa dicat, quae quod portat ignorat. Generant tamen homines filios, et ad solatium suum,
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit ante te. Ibi gͦ ⁊ tu ascen¬
disti. Ascendit gͦ ille prior. ⁊ in il¬
lo nos: qr caro illa de genere hu¬
mano. Ergo ⁊ illo resurgente reduc¬
ti sumꝰ ex abyssis t̃rȩ. Cũ itaq re¬
surrexit. xp̃c: de abyssis t̃re redu¬
abyssis t̾re iterũ reduxisti me. foce

Expanded text:
ascendit ante te: ibi ergo et tu ascenascendit ante te: ibi ergo et tu ascendisti. Ascendit ergo ille prior, et in illo nos; quia caro illa de genere humano. Ergo et illo resurgente, reducti sumus ex abyssis terrae. Cum itaque resurrexit Christus, de abyssis terrae reduaby
Abbreviated transcription (Latin):
Quomi ⁊ ñ cũ illo omĩa nob̃ donauit:
imitatorem. factus ille qd̃ tu filius
ne. Inde maria uirgo. Ex adam.
Ergo ex illo pͥmo captuio ⁊ caro in xͦ.
de massa captiuitatis. Utquid: hoc
ad exemplũ suscepit a te. in quo mo¬
reret᷑ ꝓte. Suscepit a te qd̾ offerret
ꝓte. quo exemplo doceret te. Quid
doceret te. Quia resurrecturus es.
U nde enĩ crederes: nͥ exemplũ carnis
p̃cederet. assũptẽ de massa mortis
tuȩ.s Ergo in illo pͥmo resurreximus:
ximꝰ. Non enĩ uerbũ mortuũ est &e.
resurrexit: s in u̾bo caro mortua
est. ⁊ resurrexit. Ibi mortus ẽ. xpͣc
uͥ es tu moriturus: & ibi resurrex̃
xp̃c. ubi ẽs tu resurrecturus. Exem¬
plo suo docuit quid ñ timeres: quid
sꝑares. Timebas mortẽ: mortiuis eͣ
Desꝑabas. resurrectionẽ: resurrexit.
S dicis mͥ. Ille surrexit. Nuͣquid egoͦ
S resurrexit in eo qd̵ ꝓ t̾e accepit
ex te: Ergo natura tua in illo pre¬
cessit te : & quod sumptũ eͣ a te.

Expanded text:
illo omnia nobis donavit imitatorem! Factus ille quod tu, filius ne . Unde Maria virgo? Ex Adam. Ergo ex illo primo captivo; et caro in Christo de massa captivitatis. Utquid hoc? Ad exemplum. Suscepit a te in quo moreretur pro te; suscepit a te quod offerret pro te, quo exemplo doceret te. Quid doceret te? Quia resurrecturus es. Unde enim crederes, nisi exemplum carnis praecederet assumptae de massa mortis tuae? Ergo in illo primo resurreximus; ximus. Non enim Verbum mortuum est, et resurrexit; sed in Verbo caro mortua est, et resurrexit. Ibi mortuus est Christus, ubi es tu moriturus; et ibi resurrexit Christus, ubi es tu resurrecturus. Exemplo suo docuit quid non timeres, quid sperares. Timebas mortem; mortuus est: desperabas resurrectionem; resurrexit. Sed dicis mihi: Ille resurrexit; numquid ego? Sed resurrexit in eo quod pro te accepit ex te. Ergo natura tua in illo praecessit te; et quod sumptum est ex te,
Abbreviated transcription (Latin):
rat. S qr resurgemꝰ in re. mͦ enim
spe uiuimꝰ: mͦ scłm fide̾ ambula¬
mꝰ reducti. Reducti sumꝰ ab abyssis
t̃rȩ. credendo in eũ qui ante nos re¬
surrexit ab abyssis t̃rȩ. Resuscita¬
ta ẽ anima nr̃a. ab iniquitate infi¬
delitatis: ⁊ facꝰta ẽ in nobis quasi
pͥma resurrectio ꝑ fidem. Sedsi sola

Expanded text:
 enim spe vivimus, modo secundum fidem ambulamus: reducti sumus ab abyssis terrae, credendo in eum qui ante nos resurrexit ab abyssis terrae; resuscitata est anima nostra ab iniquitate infidelitatis, et facta est in nobis quasi prima resurrectio per fidem. Sed si sola
Abbreviated transcription (Latin):
erint. ⁊ erubuerint qui querunt
mala mͥ. Qnͣ confundent᷑. qnͣ eru¬
bescent. nͥ in fine scłi: Duob eniͣ
modis confundent᷑. Aut cũ credent
quã diu hic eͣ eccłia. quandũ gemit
triticũ intͣ paleas. quandui gemunt
spieȩ int̾ ⁊ i⁊ ania. quandui gemunt
uasa miscđie int̾ uasa ire. facta in
contumeliã. quãdiu gemit lilium
intͣ spinas. nͨ deerunt inimici qui di¬
cant. qnͣ moriet᷑ ⁊ ꝑibit nom̃ eius:
id ẽ ecce ueniet tp̃s. ut finiant᷑ ⁊
nͣ sint. xpiani. Sic̃ ceꝑunt ex aliquo
tpr: ita usq ad certũ tpͣs ert̃. Sed
cũ ista dicunt. ⁊ sine fine moriunt᷑.
⁊ ꝑmanet eccłia p̾dicans brachium
ipse ultimꝰ in claritate sua. resurgent
os mortui qͥsq cũ causa sua : separabũ¬
t᷑ boni ad dext̾am. mali aũ ad sinistrã:
⁊ confundent᷑ qui insultabant. erubes¬
cent qui garriebant. Et sic lingua ma
post resurrectionẽ meditabit᷑ tota die¬

Expanded text:
erint, et erubuerint qui quaerum mala mihi. Quando confundentur, quando erubescent, nisi in fine saeculi? Duobus enim modis confundentur; aut cum credent quamdiu hic est Ecclesia; quamdiu gemit triticum inter paleas, quamdiu gemunt spicae inter zizania , quamdiu gemunt vasa misericordiae inter vasa irae facta in contumeliam , quamdiu gemit lilium inter spinas, non deerunt inimici qui dicant, Quando morietur, et peribit nomen ejus ; id est, Ecce veniet tempus ut finiantur, et non sint Christiani: sicut coeperunt ex aliquo tempore, ita usque ad certum tempus erunt. Sed cum ista dicunt; et sine fine moriuntur, et permanet Ecclesia, praedicans brachium ipse ultimus in claritate sua; resurgent omnes mortui, quisque cum causa sua: separabuntur boni ad dexteram, mali autem ad sinistram ; et confundentur qui insultabant, erubescent qui garriebant: et sic lingua mea post resurrectionem meditabitur