comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
excellentior. nec labe uitiorum post¬
ponitur corpori sicut aurũ etiam sor¬
didum argento seu plũbo licet puris¬
simo carius estimatur: isti media¬
tores deorũ & hominum ꝑ quos i¬
terpositos diuinis humana un¬
guntur. cum diis habent corpus
et̾num. uiciosum autẽ dũ homini¬
b animum: quasi religio qua uolt
diis homines ꝑ demones iungi in
corpore sit non manimo constitu¬
ta. Que nam tandem istos mediato¬
res falsos atq fallaces quasi capite
deor sum nequitia uł pena suspendũ
ut inferiorem animalis partẽ. idest
corpus cum suꝑiorib. suꝑiorem uero
id est amiũ cum inferiorib habe¬
ant: & cum diis cȩlestib inpartẽ
seruiente conuncti. cũ hominib
autẽ terrestrib in parte dominarie
sint miseri. : Corpus quippe serũ
ẽ sicut etiam salustius ait: animi is¬
ꝑio. corporis seruitio magis utimis
Adiunxit autẽ ille. alterum nobi
cum dns alcerũ cum beluis cõmiul

Expanded text:
excellentior nec labe uitiorum postexcellentior nec labe uitiorum postponitur corpori, sicut aurum etiam sordidum argento seu plumbo, licet purissimo, carius aestimatur: ista mediatores deorum et hominum, per quos interpositos diuinis humana iunguntur, cum dis habent corpus aeternum, uitiosum autem cum hominibus animum: quasi religio, qua uolunt dis homines per daemones iungi, in corpore sit, non in animo constituta. Quaenam tandem istos mediatores falsos adque fallaces quasi capite deorsum nequitia uel poena suspendit, ut inferiorem animalis partem, id est corpus, cum superioribus, superiorem uero, id est animum, cum inferioribus habeant, et cum dis caelestibus in parte seruiente coniuncti, cum hominibus autem terrestribus in parte dominante sint miseri? Corpus quippe seruum est, sicut etiam Sallustius ait: \'Animi imperio, corporis seruitio magis utimur.\' Adiunxit autem ille: \'Alterum nobis cum dis, alterum cum beluis commune
Abbreviated transcription (Latin):
corpoꝵs s animoꝵs eternitatem cum
diis habere demones uellet intelli¬
gi:ñ utiq homines ab huius rei con¬
sortio sepataret. quia & hominib
et̃nos ẽẽ animos proculdubio sicut
platonicus sentit. Ideo cum hoc ge¬
nus animantiũ describeret: immor¬
talib animis. moribundis membris
dixit ẽẽ homines. Ac ꝑ hoc si ꝓpte¬
rea cominunẽ cum diis et̾nitatem
ñ habent homines quia corpore st̃
mortales: ꝓpterea gͦ demones haberł
Quales gͦ mediatores sunt inter ho¬
mines & deos. ꝑ quos ad deorum ami¬
citias hommes ambiant: qui hoc cũ
hominib habent deterius qͦd ẽ mani¬
mante melius id est animũ. hoc autẽ
habent cum duis melius qͦd est mani¬
mante deterius id est corpus. Cũ eñ
ammans id est animal ex anma con¬
stet & corpore. quorũ duorũ animaẽ
utiq corpore melior. & si uitiosa & in¬
firma melior certe corpore etiam sanis¬
simo atq firmissimo. qm̃ natura eiꝰ

Expanded text:
corporum, sed animorum aeternitatem cum corporum, sed animorum aeternitatem cum diis habere daemones vellet intelligi, non utique homines ab hujus rei consortio separaret: quia et hominibus aeternos esse animos, procul dubio, sicut Platonicus, sentit. Ideo cum hoc genus animantium describeret, immortalibus animis, moribundis membris dixit esse homines. Ac per hoc si propterea communem cum diis aeternitatem non habent homines, quia corpore sunt mortales: propterea ergo daemones habent, Quales igitur mediatores sunt inter homines et deos, per quos ad deorum amicitias homines ambiant, qui hoc cum hominibus habent deterius, quod est in animante melius, id est animum; hoc autem habent cum dis melius, quod est in animante deterius, id est corpus? Cum enim animans, id est animal, ex anima constet et corpore, quorum duorum anima est utique corpore melior, etsi uitiosa et infirma, melior certe corpore etiam sanissimo adque firmissimo, quoniam natura eius
Abbreviated transcription (Latin):
roinde si aliqͦs demones bonõ
uellet intelligi: aliquid etiam
in ipsorum descriptione poneret.
unde uł cum diis aliqmͣ beatitudinis
partem. uł cũ hominib qualẽcumq
sapientiam putarentur habere com¬
munẽ. Nunc uͦ nullum bonũ eorum
commemorauit quo boni discernu¬
tur a malis: qmuis eoꝵs malitie libe¬
rius exprimende peꝑcerit. ñ tam
ne ipsos qmͣ ne cultores eorum apud
quos loquebatur offenderet. Signi¬
ficauit tamen prudentib quid de
illis sentire deberent: quandoqͥdem
deos quos om̃s bonos beatosq credi
uoluit ab eorum passionib atq ut
ait ipse turbelis omĩmodo separauit:
sola illos corporum et̾nitate comun¬
gens. anmo autẽ ñ diis s hominib
similes demones aꝑtissime incul¬
cans: & hoc ñ sapientie bono cuiuᷤᷤ
& homines possunt ẽẽ participes.
s ꝑturbatione passionum quȩ stul¬
tis malisq dominatur: a sapientib
uͦ & bonis ita regitur. ut malint eam
non habere qͣm uincere. Nam si non

Expanded text:
roinde si aliquos daemones bonos vellet intelligi, aliquid etiam in ipsorum descriptione poneret, unde vel cum diis aliquam beatitudinis partem, vel cum hominibus qualemcumque sapientiam putarentur habere communem. Nunc vero nullum bonum eorum commemoravit, quo boni discernuntur a malis. Quamvis et eorum malitiae liberius exprimendae pepercerit, non tam ne ipsos, quam ne cultores eorum, apud quos loquebatur, offenderet: significavit tamen prudentibus, quid de illis sentire deberent; quandoquidem deos, quos omnes bonos beatosque credi voluit, ab eorum passionibus, atque, ut ait ipse, turbellis omni modo separavit, sola illos corporum aeternitate conjungens; animo autem non diis, sed hominibus similes daemones apertissime inculcans: et hoc non sapientiae bono, cujus et homines possunt esse participes; sed perturbatione passionum, quae stultis malisque dominatur, a sapientibus vero et bonis ita regitur, ut malint eam non habere, quam vincere. Nam si non
Abbreviated transcription (Latin):
rus plurimis. usi uoluptatib quib
uoluerunt. qͦd suggessit libido fece¬
runt. Postremo donec uincerentur
qͦd difficillime factum ẽ: sublimes
regnantesq uixert᷑. S ad maiora

Expanded text:
s plurimis, usi uoluptatibus quibus uoluerunt, quod suggessit libido fecerunt, postremo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes regnantesque uixerunt. Sed ad maiora
Abbreviated transcription (Latin):
stum diu coleraret: qui frẽm geminu̾q¬
ñ ꝑtulit: Unde & ipso interfecto ut
maior ds eẽt. regnum solus obtinuit.
Que sunt ista uira nuptiarum. que
irritamenta belloꝵs. quȩ federa ger¬
mamtatis. affinitatis. societatis. di¬
uinitatis: quȩ postremo subtot diis
tutorib uita ciuitatis. Uides quanta
hinc ddici. & qm multa possent: nͥ quȩ
suꝑsunt nra curaret intentio. & ser¬
mo malia festinaret.

Expanded text:
istum diu istum diu non pertulit? Unde et ipso interfecto, ut major deus esset, regnum solus obtinuit. Quae sunt ista jura nuptiarum, quae irritamenta bellorum, quae foedera germanitatis, affinitatis, societatis, divinitatis? quae postremo sub tot diis tutoribus vita civitatis? Vides quanta hinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curaret intentio, et sermo in alia festinaret.
Abbreviated transcription (Latin):
que utrorumq ferro. & parentes q.
inros. Neq enim & apud romanos
parua fuerunt illa discrimina. Siqui¬
dem ad obsidionẽ quoq ꝑuentum
est ciuitatis: clausisq portis se tueban¬
tur: quib dolo aꝑtis. admissisq ho¬
stib intramenia. inipso foro scelera¬
ta & nimis atrox inter generos soce¬
rosq pugna commissa ẽ: & raptores
illic etiam suꝑabantur. & ctebro fu¬
gientes inter domos suas. grauius fe¬
ddabant pristinas. qͣmuis & ipsas pu¬
dendas. lugendasq uictorias. Hic ta¬
men romulus de suorũ iam uirtute
desꝑans. iouem orauit ut starent:
atq ille hac occasione nom̃ st atoris
iuenit. Nec finis eẽt tanti malr nͥ
raptȩ ille laceratis crinib emicarerł.
& prouolute parentib iram eorũ iu¬
stissimam ñ armis uictricib. s suppli¬
ci pietate sedarent. Bemde titum ta¬
tium regẽ sabinoꝵs socium regni ro¬
mulus ferre compulsus ẽ. germani
consortis impatiens. S quando &i

Expanded text:
quae utrorumque ferro et parentes et quae utrorumque ferro et parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt illa discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est ciuitatis clausisque portis se tuebantur; quibus dolo apertis admissisque hostibus intra moenia in ipso foro scelerata et nimis atrox inter generos socerosque pugna commissa est, et raptores illi etiam superabantur et crebro fugientes inter domos suas grauius foedabant pristinas, quamuis et ipsas pudendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulus de suorum iam uirtute desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicarent et prouolutae parentibus iram eorum iustissimam non armis uictricibus, sed supplici pietate sedarent. Deinde Titum Tatium regem Sabinorum socium regni Romulus ferre conpulsus est, germani consortis inpatiens: sed quando et
Abbreviated transcription (Latin):
ta nesciebant. Talib nuptiis popłm
romanum ñ uenus s bellona donauit.
aut fortassis allectho illa inferna fu¬
rra iam eis fauente iunone plus in
illoꝰ habuit licentiȩ. qm cum eius p̃¬
cib contra eneam fuerat excitata.
andromacha felicius captiuata ẽ. qm
illa coniugia romana nupserunt: li¬
cet seruiles. tamen post eius ample¬
xus. nullum troianor pyrrus occidit.
fiomam autẽ soceros interficiebant
inpͣlus: quors iam filias amplexaban¬
tur inthalamis. Illa uictori subdita
dolere tantũ suoꝵ mortem potuit
ñ timere. Ille sociate bellantib. pa¬
rentũ suoꝵ mortes procedentib ui¬
ris timebant: redeuntib dolebant:
nec timorem habentes liberum. nec
dolorem. Nam ꝓpter int̾itum ciuiũ.
ꝓpinquors. fr̃m. parentum aut pie
eruciabantur: aut crudelit̾ letaban¬
tur uictoriis maritorũ. Huc accedebat
qͦd ut sunt alt̾na bellorũ alique pa¬
rentum ferro amiserunt uiros: ali¬

Expanded text:
ta nesciebant. Talibus nuptiis populum ta nesciebant. Talibus nuptiis populum Romanum non Venus, sed Bellona donauit; aut fortassis Allecto illa inferna furia iam eis fauente Iunone plus in illos habuit licentiae, quam cum eius precibus contra Aenean fuerat excitata. Andromacha felicius captiuata est, quam illa conubia Romana nupserunt. Licet seruiles, tamen post eius amplexus nullum Troianorum Pyrrhus occidit; Romani autem soceros interficiebant in proeliis, quorum iam filias amplexabantur in thalamis. Illa uictori subdita dolere tantum suorum mortem potuit, non timere; illae sociatae bellantibus parentum suorum mortes procedentibus uiris timebant, redeuntibus dolebant, nec timorem habentes liberum nec dolorem. Nam propter interitum ciuium propinquorum, fratrum parentum aut pie cruciabantur. aut crudeliter laetabantur uictoriis maritorum. Huc accedebat, quod, ut sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiserunt uiros, ali
Abbreviated transcription (Latin):
excepto numa pompilio
de quo iam supra locutus sũ. qͣntũ
malum discordiosi certaminis fuit
modo nec iuno que cũ ioue suo iã
fouebat romanos rerũdominos
gentemq togatã. nec uenus ipsa
eneadas suos potuit adiuuare. ut
bono & equo more coniugia mere¬
rentur: cladesq tanta irruit huiꝰ
inopie ut ea dolo raꝑent. moxq
compellerentur pugnare cũ soceris.
ut misere femine n̾dum ex inuria
maritis conciliate iam parentum
sangume dotarent᷑.: At enim uice¬
runt in hac conflictatione romani
uicinos suos. Quantis & qͣm multis
iam mortua cesaris filia uxore pom¬
peii. quanto & qm iusto doloris in¬
stinctu lucanꝰ exclamat. bella ꝑ e¬
mathios plusqͣm ciuilia campos. ĩq
datũ sceleri canimus. Uicerunt gͦ
romani ut strage soceroꝵ manib
cruentis ab eorũ filiab amplexus
miserabiles extorquerent: nec illȩ
auderent fiere patres occisos. ne offen¬
derent uictores maritos: que adhuc
illis pugnantib ꝓ quib facerent uo¬

Expanded text:
excepto Numa Pompilio, de quo iam supra locutus sum, quantum malum discordiosi certaminis fuit, modo nec Iuno, quae cum Ioue suo iam fouebat Romanos rerum dominos gentemque togatam, nec Venus ipsa Aeneidas suos potuit adiuuare, ut bono et aequo more coniugia mererentur, cladesque tanta inruit huius inopiae, ut ea dolo raperent moxque conpellerentur pugnare cum soceris, ut miserae feminae nondum ex iniuria maritis conciliatae iam parentum sanguine dotarentur? At enim uicerunt in hac conflictione Romani uicinos suos. Quantis et quam multis iam mortua Caesaris filia, uxore Pompei, quanto et quam iusto doloris instinctu Lucanus exclamat: Bella per Emathios plus quam ciuilia campos Iusque datum sceleri canimus. Vicerunt ergo Romani, ut strage socerorum manibus cruentis ab eorum filiabus amplexus miserabiles extorquerent, nec illae auderent flere patres occisos, ne offenderent uictores maritos, quae adhuc illis pugnantibus pro quibus facerent uo
Abbreviated transcription (Latin):
diem & noctẽ. id est inter hanc lu¬
cem & has tenebras uulgatissimas
sensib nt̃is. luminatia cęli ut di¬
uiderent imperauit. fiant inquit
luminaria infirmamento celi. ut lu¬
ceant suꝑ terram. & diuidant inder
diem & noctem. Et paulopost. Et
fecit inquit. d̾s̃ duo magna lumina¬
ria. lummnare maus inprincipia di¬
ei. & luminare minus inprincipia
noctis. & stellas. & posuit illas ds in
firmamento celi lucere suꝑ terram
& preesse diei & nocti. & diuidere
inter lucem & tenebras. Inter illam
uͦ lucem que sc̃a societas angłorum ẽ
illustratione ueritatis intelligibiliter
fulgens: & ei contrarias tenebras id ẽ

Expanded text:
diem et noctem, id est inter hanc ludiem et noctem, id est inter hanc lucem et has tenebras, uulgatissima sensibus nostris luminaria caeli ut duiderent imperauit: Fiant, inquit, luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram et diuidant inter diem et noctem; et paulo post: Et fecit, inquit, Deus duo luminaria magna, luminare maius in principia diei, et luminare minus in principia noctis, et stellas; et posuit illa Deus in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et diuiinter lucem et tenebras . Inter illam vero lucem, quae sancta societas Angelorum est illustratione veritatis intelligibiliter fulgens, et ei contrarias tenebras, id e
Abbreviated transcription (Latin):
uamuis itaq diuini sermonis ob¬
scuritas etiam ad hoc sit utilis
qͦd plures sententias ueritatis parit
a inlucem notitie producit. dum
alius eum sic. alius sic intelligit. ita
tam̃ ut qͦd inobscuro loco intelligitur.
uł attestatione rerum manifestarum.
uł aliis locis minime dubiis asseratur:
siue cum multa tractantur. ad id qͦq
ꝑueniatur qͦd sensit ille qui scripsit.
siue id lateat. s ex occasione tractan¬
de profunde obscuritatis. alia quȩ¬
dam uera dicantur: ñ michi uidetur
ab oꝑib dĩ absurda sententia. si qͣn
dolux prima illa facta ẽ angłi creati
intelliguntur: a. inter scos angłos & im¬
mundos fuisse discretum ubi di¬
dum ẽ. & diuisit ds inter lucem et
tenebras. & uocauit ds lucẽ diem
& tenebras uocauit noctem. Solus
quippe ille ista discernere potuit. qͥ
potuit etiam priusqͣm caderent p̃¬
scire casuros: & priuatos lumine ue¬
ntatis. intenebrosa suꝑbia remansu¬
tos. Nam int̾ istum nobis notissimũ

Expanded text:
uamuis itaque diuini sermonis obscuritas etiam ad hoc sit utilis, quod plures sententias ueritatis parit et in lucem notitiae producit, dum alius eum sic, alius sic intellegit ita tamen ut, quod in obscuro loco intellegitur, uel adtestatione rerum manifestarum uel aliis locis minime dubiis adseratur: siue, cum multa tractantur, ad id quoque perueniatur, quod sensit ille qui scripsit, siue id lateat, sed ex occasione tractandae profundae obscuritatis alia quaedam uera dicantur: non mihi uidetur ab operibus Dei absurda sententia, si, cum lux prima illa facta est, angeli creati intelleguntur, inter sanctos angelos et inmundos fuisse discretum, ubi dictum est: Et diuisit Deus inter lucem et tenebras; et uocauit Deus lucem diem et tenebras uocauit noctem. Solus quippe ille ista discernere potuit, qui potuit etiam priusquam caderent praescire casuros et priuatos lumine ueritatis in tenebrosa superbia remansuros. Nam inter istum nobis notissimum
Abbreviated transcription (Latin):
cipio fecisse dm̃ celum & t̾ram. ut ni¬
chil antea fecisse intelligatur. quia
hoc potius inprincipio fecisse dicere¬
tur. siquid fecisset ante cetera cun
cta que fecit. proculdubio ñ ẽ mun¬
dus factus intempore. s cum tempo¬
re. Quod enim fit intempore: & post
aliquod fit. & ante aliquod tempus.
post id qͦd p̾teritum ẽ ante id qͦd
futurum ẽ. Nullum autem posset ẽẽ
p̾teritum: quia nulla erat creatura.
cinus mutabilib motib ageret᷑. Cũ
tempore autẽ factus est mindus si
meius conditione factus ẽ mutabilis

Expanded text:
cipio fecisse Deum caelum et terram, ut nicipio fecisse Deum caelum et terram, ut nihil antea fecisse intellegatur, quia hoc potius in principio fecisse diceretur, si quid fcta quae fecit, proculdubio non est mundus factus in tempore, sed cum tempore. Quod enim fit in tempore, et post aliquod fit, et ante aliquod tempus, post id quod praeteritum est, ante id quod futurum est. Nullum autem posset esse praeteritum, quia nulla erat creatura, cujus mutabilibus motibus ageretur. Cum tempore autem factus est mundus, si ejus condition
Abbreviated transcription (Latin):
infinita imaginant᷑ loca. eũ lall
nullus sit p̃ter mundum: respon¬
detur eis isto modo. maniter homi¬
nes cogitare p̾terita tempora uacatio¬
nis dĩ. cum tempus nullum sit ante
mundum. Si enĩ recte discernuntur
eternitas & tempus. quod tempus si¬
ne aliqua mobili mutabilitate ñ ẽ.
ineternitate autem nulla mutatio ẽ.
quis ñ uideat qͦd tempora ñ fuissent
nisi creatura fieret quȩ aliquid ali
qua motione mutaret. cuius moti¬
onis & mutationis cum aliud atq a¬
liud que simul ẽẽ non possunt. ce¬
dit atq succedit inbreuiorib uł
productiorib morarum interuallis
tempus sequeretur: Cum igit᷑ ds̃
incinus ȩternitate nulla ẽ omĩno
mutatio auctor sit tempoꝵs & ordi¬
nator: quomͦ dicatur post tempoꝵ
spacia mundum creasse ñ uideo.
nisi dicatur ante mundũ iã aliqͣm
fuisse creaturam. cuius motib tem¬
pora currerent. Porro si littere sacre
maximeq ueraces ita dicunt. inpͥn¬

Expanded text:
infinita imaginantur loca, cum locus infinita imaginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum, respondetur eis isto modo: inaniter homines cogitare praeterita tempora vacationis Dei, cum tempus nullum sit ante mundum: si enim recte discernuntur aeternitas et tempus, quod tempus sine aliqua mutabilitate non est, in aeternitate autem nulla mutatio est, quis non videat quod tempora non fuissent, nisi creatqua motione mutaret, cuius motionis et mutationis cum aliud adque aliud, quae simul esse non possunt, cedit adque succedit, in breuioribus uel productioribus morarum interuallis tempus sequeretur? Cum igitur Deus, in cuius aeternitate nulla est omnino mutatio, creator sit temporum et ordinator: quo modo dicatur post temporum spatia mundum creasse non uideo, nisi dicatur ante mundum iam aliquam fuisse creaturam, cuius motibus tempora currerent. Porro si litterae sacrae maximeque ueraces ita dicunt, in prin
Abbreviated transcription (Latin):
sum gͥ unum mundũ ingenti
quidem mole corporea. finitũ
tamen & loco suo determinatum.
& oꝑante d̃o factum ẽẽ dicant. qͦd
respondent de infinitis extra mun¬
dum locis. cur meis ab oꝑe ds cesset
hoc sibi respondeant de infinitis an¬
te mundum temporib. cur meis ab
oꝑe d̃s cessauerit. W sicut ñ ẽ conse¬
quens ut fortuito potius qͣm ratione
diuma. ds non alio s isto in quo eft
loco mundum constituerit. cũ pa¬
riter infinitis ubiq patentib. nul¬
lo excellentiore merito posset hic
eligi. quãuis eandem diuinã ratio¬
nẽ qua id factum ẽ nulla possit hu¬
mana comprehendere: ita ñẽ con
sequens ut dõ aliquid existimemꝰ
accidisse fortutum. qͦd illo potus
quã anteriore tempore condidit
mundum: cũ equaliter andetiora
tempora ꝑ infinitũ retro spacium
p̾̃terissent. nec fuisset aliqua diffe¬
rentia unde tempus tempori elis̃¬
do p̾poneretur. Quod si dicunt s¬
anes ẽẽ hominũ cogitationes. ql̃

Expanded text:
ur unum mundum ingenti quidem mole corporea, finitum tamen, et loco suo determinatum, et operante Deo factum esse dicant, quod respondent de infinitis extra mundum locis, cur in eis ab opere Deus cesset, hoc sibi respondeant de infinitis ante mundum temporibus. Cur in eis ab opere Deus cessaverit, et sicut non est consequens ut fortuito potius quam ratione divina Deus, non alio, sed isto in quo est loco mundum constituerit, cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excellentiore merito posset hic eligi, quamvis eamdem divinam rationem, qua id factum est, nulla posset humana comprehendere natura; ita non est consequens ut Deo aliquid existimemus accidisse fortuitum, quod illo potius quam anteriore tempore condidit mundum, cum aequaliter anteriora tempora per infinitum retro spatium praeterissent, nec fuisset aliqua differentia unde tempus tempori eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes esse hominum cogitationes, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
piebat. ñ inuenit aliquẽ suꝑiorem
dm̃: qui uł plus terreret atq ad̃
benefaciendum cõgeret territoᷤᷤ dõs:
uł ab eis terrent̾ẽ compesceret ut
libere benefacerent: si tamen the¬
urgo bono sacra defuerunt quib
ipsos deos quos inuocabat animȩ
purgatores. prius abilla timorispe

Expanded text:
piebat, non inuenit aliquem superiorem piebat, non inuenit aliquem superiorem deum, qui uel plus terreret adque ad bene faciendum cogeret territos deos, uel ab eis terrentem conpesceret, ut libere bene facerent; si tamen theurgo bono sacra defuerunt, quibus ipsos deos, quos inuocabat animae purgatores, prius ab illa timoris pe
Abbreviated transcription (Latin):
cce nune alius platonicus quem
doctiorem ferunt porphirius per
nescio qm theurgicam disciplinam
etiam ipsos deos obstrictos passionib
& ꝑturbationib dicit: qm̃ sacris pre¬
cib alligari adiurariq potuerunt
ne prestarent anime purgationem:
& ita terreri ab eo qui imꝑabat ma¬
lum. ut abalio qui poscebat bonũ.
ꝑ eandem artẽ theurgicam solui ab¬
illo timore ñ possent. ꝙ ad dandum
beneficium liberari. Quis ñ uideat
heç omĩa fallaciũ demonũ ẽe comen¬
ta: nisi eoꝵs miserrimus seruus. & a
gr̃a ueri liberatoris alienus.. Nam
si hec apud deos agerentur bonos:
plus ibi utiq ualeret beneficus pur¬
gator amme qm maliuolus impedi¬
tor. Aut si diis iustis homo ꝓ quo
agebatur. purgatione uidebatur in¬
dignus: non utiq ab inuido territi.
nec sicut ipse dicit ꝑmetũ ualenti¬
oris numinis impediti. s iudicio libe¬
ro id̃ negare debuerunt. Mirum est
autẽ qͦd benignus ille chaldeus qui
theurgicis sacris animã purgare cu¬

Expanded text:
cce nunc alius Platonicus, quem doctiorem ferunt, Porphyrius, per nescio quam theurgicam disciplinam etiam ipsos deos obstrictos passionibus et perturbationibus dicit, quoniam sacris precibus adiurari terrerique potuerunt, ne praestarent animae purgationem, et ita terreri ab eo, qui imperabat malum, ut ab alio, qui poscebat bonum, per eandem artem theurgicam solui illo timore non possent et ad dandum beneficium liberari. Quis non uideat haec omnia fallacium daemonum esse commenta, nisi eorum miserrimus seruus et a gratia ueri liberatoris alienus? Nam si haec aput deos agerentur bonos, plus ibi utique ualeret beneficus purgator animae quam maleuolus inpeditor. Aut si dis iustis homo, pro quo agebatur, purgatione uidebatur indignus, non utique ab inuido territi nec, sicut ipse dicit, per metum ualentioris numinis inpediti, sed iudicio libero id negare debuerunt. Mirum est autem, quod benignus ille Chaldaeus, qui theurgicis sacris animam purgare cu
Abbreviated transcription (Latin):
ste purgaret. Qiid enim cause ẽ cur
ds potentior adhiberi possit aquo
terreantur. nec possit aquo purgen¬
tur: In inuenitur ds qui exaudiat
inuidum. & timorẽ diis incutiat ne
bene faciant: nec inuenitur ds qui
exaudiat beniuolũ. & timorem diic
auferat ut benefaciant. Otheur¬
gia preclara: o anime predicanda
purgatio. ubi plus imperat inmun¬
da inuidentia qͣm impetrat pura
beneficientia: immo uero maligno¬
rũ sp̃uum cauenda & detestanda
fallacia: & salutaris audienda doct¬
na. Quod enm qui has sordidas pur¬
gationes sacrilegis ritib oꝑantur.
quasdam mirabiliter pulchras sic̃
iste cõmemorat uł angłoꝵ imagi¬
nes. uł deoꝵ tamqͣm purgato sp̃u
uident. si tamen ueltale aliquid
cis. Eius sunt enĩ illa fantasmata.¬
ꝑ que miseras animas multoꝵs falso¬
rumq deoꝵe fallacib sacris cupiens
irretire. & a uero ueri d̃i cultu. quo
solo mundantur & sanantur auerti¬
re: sicut de protheo dictum ẽ. formãᷤ
se uercit in om̃s. hostiliter inseqͤns.

Expanded text:
ste purgaret. Quid enim causae est, cur deus potentior adhiberi possit a quo terreantur, nec possit a quo purgentur? An invenitur deus qui exaudiat invidum, et timorem diis incutiat ne benefaciant; nec invenitur Deus qui exaudiat benevolum, et timorem diis auferat ut benefaciant? O theurgia prpurgatio, ubi plus imperat inmunda inuidentia, quam inpetrat pura beneficentia! Immo uero malignorum spirituum cauenda et detestanda fallacia, et salutaris audienda doctrina. Quod enim qui has sordidas purgationes sacrilegis ritibus operantur quasdam mirabiliter pulchras, sicut iste commemorat, uel angelorum imagines uel deorum tamquam purgato spiritu uident si tamen uel tale aliquid cis. Eius enim sunt illa phantasmata, qui miseras animas multorum falsorumque deorum fallacibus sacris cupiens inretire et a uero ueri Dei cultu, quo solo mundantur et sanantur, auertere, sicut de Proteo dictum est, formas se uertit in omnes, hostiliter insequens,
Abbreviated transcription (Latin):
concubuerint. unde natis gr̃gantib
iã est ninium grandib ac fortib uiris
t̾ra tunc completa ẽ. Proinde ad utrũq
int̾m moddo nr̃a disputatio referatur.
Si enim uera st̾ que apud illos de ma¬
tre enee & de patre romuli lectitant᷑
quomꝰ possut diis adulteria displice¬
re homiũ quȩ inse ipsis concorditer
ferunt. Si autem falsa sunt: nec sic
quidem possunt irasciueris adulte¬
riis humanis. qui etiam falsis dele¬
ctantur suis. Huc accedit qm si illud
de marte ñ creditur ut hoc quoq de
uenere ñ credatur. Nullo diuini con¬
cubitus obtentu matris romuli cau¬
sa defenditur. fuit autẽ sacerdos illa
uestalis: & ideo dii magis inromanos¬
nos paridis adulterium uidicare de¬
buerunt. Nam & ipsi romani antiqui
instupro decectas uestȩ sacerdotes. ui¬
uas etiã defodiebant. Adulteras autẽ
feminas qͣmuis aliqua damnatione.
nulla tam̃ morte plectebant: usq ad¬
eo grauius quȩ putabant adita diui

Expanded text:
concubuerint; unde natis gigantibus, concubuerint; unde natis gigantibus, id est nimium grandibus ac fortibus viris, tunc terra conpleta est. Proinde ad utrumque interim modo nostra disputatio referatur. Si enim uera sunt, quae aput illos de matre Aeneae et de patre Romuli lectitantur, quo modo possunt dis adulteria displicere hominum, quae in se ipsis concorditer ferunt? Si autem falsa sunt, ne sic quidem possunt irasci ueris adulteriis humanis, qui etiam falsis delectantur suis. Huc accedit, quoniam, si illud de Marte non creditur, ut hoc quoque de Venere non credatur, nullo diuini concubitus obtentu matris Romuli causa defenditur. Fuit autem sacerdos illa Vestalis, et ideo di magis in Romanosnos Paridis adulterium, vindicare debuerunt. Nam et ipsi Romani antiqui in stupro de tectas Vestae sacerdotes, vivas etiam defodiebant adulteras autem feminas, quamvis aliqua damnatione, nulla tamen morte plectebant: usque adeo gravius quae putabant adyta divi
Abbreviated transcription (Latin):
irerit aliquis. Itane tuista eredis:
Ego uͦ ista ñ credo. Nam & uir do¬
ctissimus eorũ uarro falsa hec eẽ. qͣm¬
uis ñ auãacter neq fidenter. pene ta¬
men fatetur. S utile ẽẽ ciuitatib di¬
cit. ut seuiri fortes etiam si falsum sit
diis genitos ẽẽ credant: ut eo modo
animus humanus uelut diuine stir
pis fiduciam gerens. res magnas ag¬
grediendas presumat audacius. agat
uehementius. & obhoc impleat ip¬
sa securitate felicius. Que uarronis¬
sententia expressa ut potui meis uer¬
bis. cernis qͣm latum locũ aꝑiat falsi¬
tati: ut ibi intelligamus plura iam
sacra & quasi religiosa potuisse con¬
fingi: ubi putata sunt ciuib etiam
de ipsis diis prodesse mendacia .u.¬
ed utrũ potuerit uenꝰ ex concu¬
bitu anchisȩ eneã parere. uħnars¬
ex concubitu filiȩ numitoris romulũ
gignere: in medio relinquamus. Nam
pene talis questio etiam de scripturis
nr̃is oboritur: qua queritur utrum p̾¬
uaricatores angłi cum filiab hominũ

Expanded text:
ixerit aliquis: Itane tu ista credis? Ego uero ista non credo. Nam et uir doctissimus eorum Varro falsa haec esse, quamuis non audacter neque fidenter, paene tamen fatetur. Sed utile ciuitatibus esse dicit, ut se uiri fortes, etiamsi falsum sit, dis genitos esse credant, ut eo modo animus humanus uelut diuipis fiduciam gerens res magnas aggrediendas presumat audacius, agat vehemencius et ob hoc impleat ipsa securitate felicius. Et sententia expressa, ut potui, meis verbis, cernis quam latum locum aperiat falsitati; ut ibi intelligamus plura jam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt civibus etiam de ipsis diis prodesse mendacia.ed utrum potuerit Venus ex concubitu Anchisae Aenean parere, veex concubitu filiae Numitoris Romulum gignere, in medio relinquamus. Nam pene talis quaestio etiam de Scripturis nostris oboritur, qua quaeritur utrum praevaricatores angeli cum filiabus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
libro ñ debuit ꝓ miraculo poni. in a¬
brahe sacrificio flammam celitꝰ factã
inter diuisas uictimas cucurisse: qͣm
hoc illi inuisione monstratũ ẽ In sep¬
timodecimo libro qͦd dictũ ẽ dde samũ¬
hele. ñ erat de filiis aaron: dicendum
potiꝰ fuit. ñ erat filius sacerdotis. filios
quippe sacerdotum defunctis sacerdo¬
tib succedere. magis legitimi moris
fuit. Ilam infiluis aaron repperitur
pater samuheliss sacerdos non fuit:

Expanded text:
libro non debuit pro miraculo poni in Alibro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est. in septimo decimo, quod dictum est de Samuhel: non erat de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperitur pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit
Abbreviated transcription (Latin):
se unqͣm nec defutura mortalib: ꝙ ea
nunc magna nunc parua locis tempo¬
rib ꝑsonisq uariari: s deorum multoꝵs
cultum quo eis sacrificatur: propter
uitam post mortem futurã ẽẽ utilem
disputant. His ergo decem libris. due iste
uane opimones xp̃iane religioni aduer¬
sanȩ refelluntur. S ne quisqͣm nos ali¬
ena tantum redarguisse. ñ autem nr̃a
asseruisse reprehenderet: id agit pars
altera oꝑis huius que libris duo decim
continetur qͣmq̃m ubi opus ẽ & in pri¬
orib decem que nr̃a sunt asseramus.
&: induodecim posteriorib redaiguamꝰ
aduersa. Duodecim gͦ librorum sequen¬
tium primi quatuor continent exortũ
duarum ciuitatũ: quarum ẽ una dĩ÷
altera huius mundi. Sedĩ quatuor. ex¬
cursum earũ siue ꝓcursum: tertũ uero
qui & postremi. debitos fines. Ita om̃s
uiginti & duo libri cum sint de utraq
ciuitate conscripti: titulum tamena
meliore acceꝑunt. ut deciuitate dĩ
potius uocarentur. Inquorum decimo

Expanded text:
se umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opiniones Christianae, religioni aduersariae refelluntur. Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet, id agit pars altera operis huius, quae libris duodecim continetur, quamquam, ubi opus est, et in prioribus decem, quae nostra sunt, asseramus et in duodecim posterioribus redarguamus aduersa. duodecim ergo librorum sequentium primi quattuor continent exortum duarum ciuitatum, quarum est una dei, altera huius mundi, secundi quattuor excursum earum siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uocarentur. In quorum decimo
Abbreviated transcription (Latin):
cumetruria susceptũ fuerat finiret᷑
Postea uͦ seruili imꝑio patres exer¬
cuisse plebem. regio more uerberas¬
se. agro pepulisse. & cet̾is exꝑtib so¬
los egisse imĩꝑio. quarum discordi

Expanded text:
cum Etruria susceptum fuerat, finiretur; postea uero seruili imperio patres exercuisse plebem, regio more uerberasse, agro pepulisse et ceteris expertibus solos egisse in imperio; quarum discordi
Abbreviated transcription (Latin):
metu religionis prohiberentur: s ut
ꝑ uria quoq scelerib cȩt̾is adderen¬
quib ut dicunt steterat illud impe¬
rium. cũ agrecis preualentib ꝓben¬
tur uicti. troiams peierantib fingan¬
tur irati: nec adulterio paridis ut
rursus a quibdam defenduntur.
ut troiam desererent succensuert.
Auctores enim doctoresq peccatoꝵs
ẽe assolent. ñ ultores.

Expanded text:
metu religionis prohiberentur, sed ut metu religionis prohiberentur, sed ut periuria quoque sceleribus ceteris adderenquibus, ut dicunt, steterat illud imperium , cum a Graecis praevalentibus probentur victi, Trojanis pejerantibus fingantur irati. Nec adulterio paridis, ut rursus a quibusdam defenduntur, ut Trojam desererent, succensuerunt. Auctores enim doctoresque peccatorum esse assolent, non ultores.
Abbreviated transcription (Latin):
gaturum ẽẽ mercedem: structores
meniũ troianoꝵ gratis & ingratis fu¬
erunt. Uideant ne grauius sit tales
Hoc emm nec ipse homerꝰ facile cre¬
didit: qui neptunũ quidem contra
troianos. apollinẽ autẽ pro troianis
pugnantẽ facit: cum illo ꝑurio am¬
bos fabula narret offensos. Suigitur
fabulis credunt: erubescant talia co¬
lere numina. Si fabulis ñ credunt: ñ
obtendant troiana ꝑiuria. aut mi¬
rent᷑ dõs ꝑiuria punisse troiana. a¬
masse romana. Unde enĩ comuratio
catilinȩ intanta tamq corrupta ciui¬
tate. habuit etiani ẽor grandem co¬
piam. qͦs manus atq lingua ꝑiurio
aut sanguine ciuili alebat. Quide¬
nĩ aliud totiens senatores corrupti in
iudiciis. totiens popłs in suffragiis. uel in
qͥbq causis q̃ apud eũ concionib agebant᷑. nͥ
etiã peierando peccabant: Nãq corruptis¬
simis morib ad hoc mos iurandi ser¬
uabatur antiquus. ñ ut a scelerib

Expanded text:
gaturum esse mercedem, structores gaturum esse mercedem, structores moenium Troianorum gratis et ingratis fuerunt. Videant ne grauius sit tales Hoc enim nec ipse Homerus facile credidit, qui Neptunum quidem contra Troianos, Apollinem autem pro Troianis pugnantem facit, cum illo periurio ambos fabula narret offensos. Si igitur fabulis credunt, erubescant talia colere numina; si fabulis non credunt, non obtendant Troiana periuria, aut mirentur deos periuria punisse Troiana, amasse Romana. Unde enim coniuratio Catilinae in tanta tamque corrupta ciuitate habuit etiam eorum grandem copiam, quos manus adque lingua periurio aut sanguine ciuili alebat? Quid enim aliud totiens senatores corrupti in iudiciis, totiens populus in suffragiis uel in quibusque causis, quae aput eum contionibus agebantur, nisi etiam peierando peccabant? Namque corruptissimis moribus ad hoc mos iurandi seruabatur antiquus, non ut ab sceleribus
Abbreviated transcription (Latin):
rimũ ipsa troia uł ylium
unde origo ẽ popłi romani. neq
enim p̾tereundũ aut dissimulandũ
est: qͦd & inprimo libro attigi. eosdem
habens d̃os & colens. cur agrecis uictũ.
captum atq deletum ẽ: Priamo inqͥ¬
unt sunt reddita laomedontea pat̾na
ꝑiuria. Ergo uerum ẽ qͦd apollo atq
neptimus eidem laomedonti mercen¬
narus oꝑib seruierunt: Illis quippe
ꝓmisisse mercedẽ falsumq iutasse ꝑ¬
hibetur. Miror apollinẽ nominatum
diuinatorẽ intanto opificio laborasse
nescientẽ qͦd laomedon fuerat ꝓmis¬
sa negaturus: qͣmqͣm nec ipsũ nep¬
tunum patruũ eius frem iouis. regẽ
maris decuit ignarũ ẽẽ futurorum.
Nam hunc homerꝰ destirpe eneȩ a
inducit magnũ aliquid diuinantem :
quẽ etiam nube rapuit ut dicit ne
abachille occideretur. cuꝑet cum uer¬
tere abimo. qͦd apud uirgiliũ confite¬
tur. structa suis manib ꝑiure menia
troie. Nescientes igitur tanti dii nep¬
tunus & apollo laom edontẽ sibi ne¬

Expanded text:
sa Troia uel Ilium, unde origo est populi Romani, neque enim praetereundum aut dissimulandum est, quod et in primo libro adtigi eosdem habens deos et colens quur a Graecis uictum, captum adque deletum est? Priamo, inquiunt, sunt reddita Laomedontea paterna periuria\'. Ergo uerum est, quod Apollo adque Neptunus eidem Laomedonti mercennariis operibus seruierunt? Illis quippe promisisse mercedem falsumque iurasse perhibetur. Miror Apollinem nominatum diuinatorem in tanto opificio laborasse nescientem quod Laomedon fuerat promissa negaturus. Quamquam nec ipsum Neptunum, patruum eius, fratrem Iouis, regem maris, decuit ignarum esse futurorum. Nam hunc Homerus de stirpe Aeneae, a inducit magnum aliquid diuinantem, quem etiam nube rapuit, ut dicit, ne ab Achille occideretur, cuperet cum uertere ab imo, quod aput Vergilium confitetur, Structa suis manibus periurae moenia Troiae. Nescientes igitur tanti di, Neptunus et Apollo, Laomedontem sibi ne
Abbreviated transcription (Latin):
n forte dicunt qͦd deã xuii¬
uictoriã iupit̾ mittat. atq il¬
la tamqͣm regi deorum obtemperans.
ad quos iusserit ueniat: & in eorum
parte considat. Hoc uere dicitur
ñ de illo ioue quem deoꝵs regem pro
sua opinione confingunt: s de illo
uero rege scłorum qͦd mittat non
uictoriam quȩ nulla substantia ẽ s an¬
głm suũ. & faciat uincete quẽ uolu¬
erit: cuius consiliũ occultũ ẽẽ potest.
miquu ñ potest. Nam si uictoria dea
umgitur uł maritꝰ uł fr̃ uł filius:
Talia quippe isti de diis opinati st̃.
qualia si poete fingerent. atq a no¬
bis exagitarentur: responderent isti
ridenda ẽẽ figmenta poetarũ. ñ ue¬
tis attribuenda numinib. E tam̃
se ipsi ñ derdebant: cũ talia delira

Expanded text:
n forte dicunt, quod deam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Victoriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. Nam si uictoria dea iungitur uel maritus uel frater uel filius? Talia quippe isti de dis opinati sunt, qualia si poetae fingerent adque a nobis exagitarentur, responderent isti ridenda esse figmenta poetarum, non ueris adtribuenda numinibus; et tamen se ipsi non ridebant, cum talia delira
Abbreviated transcription (Latin):
possit in cet̾is reb ratio ista subsiste¬
re. maximeq manima: quã si do co¬
et̾nam ẽẽ contenderint: unde illi
acciderit noua miseria que numqͣm
antea ꝑ et̾num nullomͦ poterunt ex¬
plicare. Si enii alternasse semꝑ eiꝰ
miseriam & beatitudinẽ dixerint:
necesse ẽdicant etiam semꝑ alternas

Expanded text:
possit in caeteris rebus ratio ista subsistepossit in caeteris rebus ratio ista subsistere, maximeque in anima, quam si Deo coaeternam esse contenderint, unde illi acciderit nova miseria, quae nunquam antea per aeternum, nullo modo poterunt explicare. Si enim alternasse semper ejus miseriam et beatitudinem dixerint, necesse est dicant etiam semper alterna
Abbreviated transcription (Latin):
deo tunc facere celum ꝙ terrã. que
antea non fecisset. Qui hoc dicunt.
si mundũ et̾num sine ullo mitio et
ideo nec adõ factum uideri uolunt.
minis auersi sunt aueritate. & letali
morbo impietatis insaniunt. Excep¬
tis enim ꝓpheticis uocib: mundus
ipse ordinatissima sua mutabilitate
& motabilitate. & uisibilium omĩum
pulcherrima specie. quodammodo
tacitus & factũ se eẽ. & non nisi ado
ineffabiliter atq inuisibiliter ma¬
gno. & ineffabiliter atq muisibilit̾
pulchro fieri se potuisse ꝓclamat.
factum ñ tamen eum temporis uo¬
lunt habere. s sue creationis initi¬
um. ut quodaminodo uix intelligi¬
bili semꝑ sit factus: dicunt quidem
aliquid unde sibi dm̃ uidentur uelut
a fortuita temeritate defendere. ne
subito illi uenisse credatur inmentẽ
qͦd numqͣm ante uenisset. facere mun¬
dum & accidisse illi uoluntatem no¬
uam. cum innullo omĩno sit muta¬
bilis. S non uideo quomodo eis

Expanded text:
Deo tunc facere caelum et terram, quae Deo tunc facere caelum et terram, quae antea non fecisset? Qui hoc dicunt, si mundum aeternum sine ullo initio et ideo nec a Deo factum uideri uolunt, nimis auersi sunt a ueritate et letali morbo inpietatis insaniunt. Exceptis enim propheticis uocibus mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et uisibilium omnium pulcherrima specie quodam modo tacitus et factum se esse et non nisi a Deo ineffabiliter adque inuisibiliter magno et ineffabiliter adque inuisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamatfatentur, non tamen eum temporis uolunt habere sed suae creationis initium, ut modo quodam uix intellegibili semper sit factus, dicunt quidem aliquid, unde sibi Deum uidentur uelut a fortuita temeritate defendere, ne subito illi uenisse cquod nunquam ante venisset, facere mundum, et accidisse illi voluntatem novam, cum in ullo sit omnino mutabilis: sed non video quomodo eis
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ. Inuisibiliũ omĩum mari¬
mus d̾s ẽ. S mundum ẽẽ conspicimꝰ
dm̃ ẽẽ credimus. Quod autẽ ds mun¬
dum fecerit: nulli tutius credimus
quam ipsi deo. Ubi eum audiuimus:
Ilusqͣm interim nos melius quã inscͥ¬
turis sc̃ĩs. ubi dixit ꝓpħa eius. In pͥn¬
cipio fecit ds̃ cęlum & t̾ram. Numqͥd¬
nam ibi fuit iste ꝓpheta: quando fe¬
cit d̾s celum & t̾ram Nlon. S ibi
fuit sapientia di ꝑ quã facta st̃ om̃a.
que in ammas etiam sc̃as se transfeit.
Amicos dĩ  ꝓphetas constituit. eisq
oꝑa sua sine strepitu intus enatrat.
Locuntur eis quoq angłi dĩ qͥ sẽꝑ
uident faciem patris: uoluntatẽq
eius quib oportet annuntiant.
Ex his unus erat iste ꝓph̾a: qui dixit
& scripsit inprincipio fecit ds cȩlum
& t̾ram. Qui tam idoneus testis ẽ per
quẽ do credendum sit: ut eođe spĩ
dĩ quo hȩc sibi reuelata cognotiit
etiam fidem nrãm futitrã tantod
te predixerit. S quid placuit as

Expanded text:
s; invisibilium omnium maximus est Deus. Sed mundum esse conspicimus, Deum esse credimus. Quod autem Deus mundum fecerit, nulli tutius credimus, quam ipsi Deo. Ubi eum audivimus? Nusquam interim nos melius quam in Scripturis sanctis, ubi dixit propheta ejus, In principio fecit Deus coelum et terram . Numquidnam ibi fuit iste cit celum et terram? Non, sed ibi fuit sapientia dei, per quam facta sunt omnia, que in animas etiam sanctas se transfert amicos dei et prophetas constituit, eisque a sua sine strepitu intus enarrat. Loquuntur eis quoque angeli Dei, qui semper uident faciem Patris uoluntatemque eius quibus oportet adnuntiant. Ex his unus erat iste propheta, qui dixit et scripsit: In principio fecit Deus caelum et terram. Qui tam idoneus testis est, per quem Deo credendum sit, ut eodem spiritu Dei, quo haec sibi reuelata cognouit, etiam ipsam fidem nostram futuram tanto ante praedixerit. Sed quid placuit aeterno
Abbreviated transcription (Latin):
In primo homine erortam fuisse omẽm
plemtudinem generis humani inqua p̃¬
uiderit d̃s que pars eẽt honorandda pre¬
mio. que damnand̃a supplicio.

Expanded text:
In primo homine exortam fuisse omnem plenitu- dinem generis humani, in qua praeuiderit Deus, quae pars honoranda esset praemio, quae damnanda supplicio.
Abbreviated transcription (Latin):
animal itrationale atq mortale. angłs
autem rationale & mimartale: medius
homo eẽt inferior angłis. suꝑior pecorib.
habens cum pecorib mortalitatem. ra¬
tionem cum angłis. animal rationale¬
& mortale. Ita ergo cũ querimus me¬
diũ inter beatos immortales miseroq
mortales: hoc inuenire debenius qͦd
aut mortale sit beatum. aut immor¬
tale sit miserum. xiiii.¬

Expanded text:
animal irrationale atque mortale, angelus animal irrationale atque mortale, angelus autem rationale et immortale, medius homo esset, inferior Angelis, superior pecoribus, habens cum pecoribus mortalitatem, rationem cum Angelis, animal rationale mortale. Ita ergo cum quaerimus medium inter beatos immortales miserosque mortales, hoc invenire debemus, quod aut mortale sit beatum, aut immortale sit miserum.
Abbreviated transcription (Latin):
quis gͦ est locus bonors demonum
qui supra homines. nifra deos istis
prebeant adutorium. illis ministe¬
rium. Si enimboni eterniq sunt :
profecto & beatisunt. Eterna autẽ
beatitudo medios eos ẽẽ non sinit:
quia multum cũ dus comparat: mul¬
tumq ab hominib separat. Unde
frustra isti conabuntur ostendere:
quomodo demones boni si immor¬
tales sunt & beati: recte medii con¬
stituantur inter deos immortales
ac beatos. & homines mortales & mi¬
seros. Cum enĩ utrumq habeant
cum diis. & beatitudinem scilicet &
immortalitatẽ. nichilaute̾ hors cũ
hominib & miseris & mortalib : quo¬
modo potius ñ remoti sunt ab homi¬
nib dusq coniuncti. qm inter utrõq
medii constituti. Tunc enĩ medii
eẽnt. si haberent & ipsi duo quȩdam
sua. ñ cumbinis alterutroꝵ. s cum
singłis utroꝵeq communia: sicut
homo mediũ quiddam ẽ. s inter
pecora & angłos: ut quia pecus ẽ

Expanded text:
Quis ergo est locus bonorum daemonum, Quis ergo est locus bonorum daemonum, qui supra homines, infra deos, istis praebeant adjutorium, illis ministerium? Si enim boni aeternique sunt, profecto et beati sunt. Aeterna autem beatitudo medios eos esse non sinit, quia multum diis comparat, multumque ab hominibus separat. Unde frustra isti conabuntur ostendere, quomodo daemones boni, si et immortales sunt et beati, recte medii constituantur inter deos immortales ac beatos et homines mortales ac miseros. Cum enim utrumque habeant cum diis, et beatitudinem scilicet et immortalitatem, nihil autem horum cum hominibus et miseris et mortalibus; quomodo non potius remoti sunt ab hominibus, diisque conjuncti, quam inter utrosque medii constituti? Tunc enim medii essent, si haberent et ipsi duo quaedam sua, non cum binis alterutrorum, sed cum singulis utrorumque communia: sicut homo medium quiddam est, sed inter pecora et Angelos; ut, quia pecus est
Abbreviated transcription (Latin):
corpus aerium: sicut illi de summis
atq infimis singula ꝓpria. dii corpus
ethereum. hominesq terrenum: duo
uͦ cominuma sint om̃ĩb. qͦd genere
animalia & mente rationalia. Nlam
& ipse cum de diis & hominib loque¬
retur. habetis inquit bina animalia.
Et non solent isti deos nisi rationa¬
lesmente ꝑhibere. Duo sunt residu¬
a. qͦd st̃ ammo passiua. & tempore
etna. Quorũ habent unũ cum infĩ¬
mis cũ summis alterũ: ut ꝓportio¬
nali ratione librata medietas. neq
sustollatur in summa. neq ininfima
deprimatur. Ipsa ẽ autẽ illa demonũ
misera et̾nitas. uł et̾na miseria. Qui
enin ait animo passiua: etiã misera
dixisset. nisi eorum cultorib erubu¬
isset. Porro quia prouidentia dĩ sum
mi sicut etiã ipsi fatentur ñ fortuita
temeritate regitur mundus: nũqͣm
ẽet istors eterna miseria. nͥẽẽt mag¬
na malieia. Si igitur recte beati di¬
nes & deos isti inmedio locauerunt:

Expanded text:
corpus aerium, sicut et illi de summis corpus aerium, sicut et illi de summis adque infimis singula propria, di corpus aetherium hominesque terrenum; duo uero communia sint omnibus, quod genere sunt animalia et mente rationalia. Nam et ipse cum de dis et hominibus loqueretur: \'Habetis, inquit, bina animalia\', et non solent isti deos nisi rationales mente perhibere. Duo sunt residua, quod sunt animo passiua et tempore aeterna; quorum habent unum cum infimis, cum summis alterum, ut proportionali ratione librata medietas neque sustollatur in summa, neque in infima deprimatur. Ipsa est autem illa daemonum misera aeternitas uel aeterna miseria. Qui enim ait animo passiua\', etiam \'misera\' dixisset, nisi eorum cultoribus erubuisset. Porro quia prouidentia summi Dei, sicut etiam ipsi fatentur, non fortuita temeritate regitur mundus, numquam esset istorum aeterna miseria, nisi esset magna malitia. Si igitur beati recte dines