comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nont᷑ donatistas au toritate x liui
defendẽ molientes .uii. libros de bap¬
tismo scͥpsi᷑ in quib docui nicħ sic̃
ualere ad refellendos donatistas & ad
eoꝵ ꝓrsus ora claudenda. ne adu̾sus
catholicam suũ seisia defendãt.
qͣm lict̾as factum ꝙ cypͥani. Ubi¬
cũq aũ in his libris cõmemora¬
ui eeccłam nõ habentẽ maculã.
aut rugã. ñ sic accipiendũ ⁊. ꝗͣsi
iam sit s quȩ p̃parat᷑ ut sit. qͣn¬
do apparebit etiã glosa. dẽ enim
ꝓpter quasdã ignorantias ⁊ infir¬
iuitates menbroꝵ suoꝵ habet.
un cotidie tota dicat: dimitte no¬
bis debita. nr̃a. In .iiiͦi. libro cũ dice¬
rem uicẽ baptismi posse hr̃e passi¬
onẽ . nõ satis idoneũ posui illiꝰ la¬
tronis exemplũ: quia utrũ ñ fue¬
rit baptixatus incertũ ÷. In libro
septimo de uasis aureis ⁊ argenteiᷤ
in domo magna constitutis. sensũ
eypͥani secutus. qͣui hec accep̃ in
bonis. in mał aũ lignea ⁊ fictilia:

Expanded text:
Contra Donatistas auctoritate beatissdefendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Vbicumque autem in his libris commemoraui ecclesiam non habentem. maculam aut rugam, non sic accipiendum. est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra. in quarto libro, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est. in libro septimo de uasis aureis et argenteis in domo magna constitutis sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis, in malis autem lignea et fictilia,
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt. ab om̃ipotente dõ fieri potuis¬
se ñ credunt. Non eos audiamꝰ. qui ꝓ¬
ꝑterea uolunt cogere ut inter creaturas
filiũ dinumeremus. qr passus ẽ. Bicunt
enĩ. Si passus ẽ: mutabilis ẽ. & si muta¬
bilus ẽ. creatura ẽ : qr di sub̃a ñ potest ⁊̃¬

Expanded text:
uiderunt, et ab omnipotente deo fieri potuisuiderunt, et ab omnipotente deo fieri potuisse non credunt. Nec eos audiamus, qui propterea uolunt cogere, ut inter creaturas filium dei numeremus, quia passus est. dicunt enim: si passus est, mutabilis est; et si mutabilis est, creatura est, quia sub
Abbreviated transcription (Latin):
tura id est feminina & masculina uictus
diabolus eruciaret᷑. qm̃ de amboꝵ sub¬
uersione letaba t᷑: eui parũ fuerat ad
penã. si ambȩ nat᷑e in nobis liberarent᷑.:
nisi etiã ꝑ ambas liberarem᷑. Neq hoc ita
rum corpꝰ habuisse. sp̃m autẽ scm̃ fallaci¬
ter apparuisse ocłis hominũ ⁊ s etiam illa
corpora uera corpora credentes. Sicut enĩ
ñ oportebat ut homines filiꝰ di falleret:
sic non decebat ut homines falleret etiam¬
sꝑs sc̃s. S om̃ipotenti dõ qui uniuersam
difficile uerum corpus columbe sine aliore
columboꝵ ministerio figurare. sicut ei ñ
fuit difficile uerũ corpus in utero mariȩ
sine uirili semine fabricare. Cũ ertat᷑a
corporea & inuiscersb feminȩ ad forman¬
dum hominẽ. & in ipso mundo ad forman¬
dam columbã. imꝑio dm̃ uoluntatiq ser¬
uiret. S stulti homines &miseri. qđ aut
ipsi facere ñ possunt aut in uita sua nũꝗͣ

Expanded text:
tura, id est feminina et masculina, uictus tura, id est feminina et masculina, uictus diabolus cruciaretur, quoniam de ambarum subuersione laetabatur; cui parum fuerat ad poenam, si ambae naturae in nobis liberarentur, nisi etiam per ambas liberaremur. neque hoc ita rum corpus habuisse, spiritum autem sanctum fallaciter apparuisse oculis hominum; sed ambo illa corpora uera corpora credimus. sicut enim non oportebat, ut homines falleret filius dei, sic non decebat, ut homines falleret spiritus sanctus: sed omnipotenti deo, qui uniuersam difficile uerum corpus columbae sine aliorum columborum ministerio figurare, sicut ei non fuit difficile uerum corpus in utero Mariae sine uirili semine fabricare, cum creatura corporea et in uisceribus feminae ad formandum hominem et in ipso mundo ad formandam columbam imperio domini uoluntatique seruiret. sed stulti homines et miseri quod aut ipsi facere non possunt aut in uita sua numquam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum a uerbo d̃i susceptum ẽẽ eredamꝰ.
ec eos auddiamꝰ qui tale eorpꝰ dñm nr̃m
habuisse dicunt. quale apparuit in
columba quã uid̾it ioħes baptista descen¬
dentem de cȩlo. & manentem suꝑ eũ iN
signo sꝑs sẽi. Ita eñi ꝑsuadert conant᷑ fili¬
um di natum ñ esse de femina: qr si car¬
nalib ocłis eum oportebat ostendi. potu¬
ta est auint: & t̃n humanis ocłis potuit
apparere. Quib primo illud responaen¬
dendum ẽ. qđ ibi legimꝰ in specie eolum¬
inparte credere euangłio: & in parte ñ ere¬
dere. Unde enĩ credis in columbȩ specie de
illa causa ẽ : qr ñ eolumbas liberare uene
specie uisibiliter figuratũ est. Dñs autem
dos in quib & mares & feminȩ ꝑtinent ad
salutem: nec mares fastidiuit qͥui marem
suscepit: nec feminas qui de femina natꝰ
est. Huc aecedit magnũ saeramentũ:
ta nobis ꝑfeminã nasceret᷑ : ut de utraq na¬

Expanded text:
perfectum a uerbo dei susceptum esse credamus. perfectum a uerbo dei susceptum esse credamus. Nec eos audiamus, qui tale corpus dominum nostrum habuisse dicunt, quale apparuit in columba, quam uidit Iohannes Baptista descendentem de caelo et manentem super eum in signo spiritus sancti. ita enim persuadere conantur filium dei natum non esse de femina, quia, si carnalibus oculis eum oportebat ostendi, potuta est, aiunt, et tamen humanis oculis potuit apparere. quibus primo illud respondendum est, quod ibi legimus in specie columin parte credere euangelio et in parte non credere. unde enim credis in columbae specie demilla causa est, quia non columbas liberare uenerspecie uisibiliter figuratum est. dominus autdos, in quibus et mares et feminae pertinent ad salutem, nec mares fastidiuit, quia marem suscepit, nec feminas, quia de femina natus est. huc accedit magnum sacramentum, ta nobis per feminam nasceretur: ut de utraque na
Abbreviated transcription (Latin):
ete dici potest quod habeant in se uerbũ
d̃i ꝑ qd facta sunt omĩa : s in nullo toꝵ
unt dici potest qdđ uerbũ caro factum ẽ
& habitauit in nobis. qđ in solo dño nostro
Inuxp̃o rectissime dicit᷑. Nec tos audi¬
amus qui solum corpꝰ humanũ susceptũ
esse dieunt a uerbo dĩ. & sie audiunt
Qđ dictum ẽ. & uerbũ caro factum est.
ut negent illum hominẽ uel animã uł
aliquid hominis habuisse nͥ solam earnem.
Errant enĩ multũ. nec intelligunt idõ
earnt̃ solam nominatã esse in coͦ qađ di
ro sola potuit apparere. Nam si absurdũ
est & ualde indignũ ut humanũ sꝑm homo
ille ñ habuerit sicut suꝑiꝰ tractauimꝰ : quas¬
tomagis absurdũ & udignũ est ut nec sꝑm
nee animã habuerit. & hoc solum habue¬
rit qdđ etiam in pecorib usliꝰ est &̃ extremiꝰ.
id est corpus : Anr̃a ergo fide etiam ista
impie tas excludat᷑ : totum q hominẽ atq

Expanded text:
cte dici potest, quod habeant in se uerbum cte dici potest, quod habeant in se uerbum dei,. per quod facta sunt omnia; sed in nullo eorum recte dici potest, quod uerbum caro factum est, et habitauit in nobis, quod in solo domino nostro Iesu Christo rectissime dicitur. Nec eos audiamus, qui solum corpus humanum susceptum esse dicunt a uerbo dei et sic audiunt, quod dictum est: et uerbum caro factum est, ut negent illum hominem uel animam uel aliquid hominis habuisse nisi carnem solam. errant enim multum nec intellegunt ideo carnem solam nominatam esse in eo, quod diro sola potuit apparere. nam si absurdum est et ualde indignum, ut humanum spiritum homo ille non habuerit, sicut superius tractauimus, quanto magis absurdum et indignum est, ut nec spiritum nec animam habuerit et hoc solum habuerit, quod etiam in pecoribus uilius est et extremius, id est corpus! a nostra ergo fide etiam ista inpietas excludatur, totumque hominem atque
Abbreviated transcription (Latin):
ist & habitauit in nobis. membra eete
nimat & uiuificat. s in capite & uiden¬
do sentit & audiendo & odorando & gu¬
stando & tangendo. in ceteris aut̃e mem
bris tangendo tm̃. & ido capiti euneta
subiecta sunt adoꝑandum. illud̃ autem
supra collocatũ est adconsulendũ. quia
ipsiꝰ animȩ quȩ consulit corpori quodã
modo ꝑsonã sustinet caput. ibi enĩ om̃is
sensus apparet. sie unitierso popło scõꝵ
tamqũã uni corpori caput est mediator.
entia d̃i & uerbũ inpr̾incipio ꝑ qđ facta
ut ceteros seõs. s multo excellentiꝰ mul¬
toq sublimiꝰ. quomͦ ipsum solũ assumi
oportuit. in quo sapientia d̃i patris ho¬
minib appareret. sicut eã uisibiliter
decebat ostendi. Quappter aliter sunt
sapientes eeteri homines quieuq st̃ uel
esse potuert̾ uel poterunt: & aliter ille
um habet. s etiã ꝑsonã gerit. De ect̾is
enĩ sapientib & sꝑualib animis re ł¬

Expanded text:
est, et habitavit in nobis; membra caeterest, et habitavit in nobis; membra caeternimat et vivificat, sed in capite et vivendo sentit, et audiendo, et odorando, et gustando, bris tangendo tantum; et ideo capiti cuncta subsunt ad operandum, illud autem supra collocatum est ad consulendum, quia ipsius animae quae consulit corpori, quodam modo personam sustinet caput. Ibi enim omnis sensus apparet; sic universo populo sanctorum tanquam uni corpori, « caput est mediator entia dei et uerbum in principio, per quod facta ut ceteros sanctos, sed multo excellentius multoque sublimius, quomodo ipsum solum adsumi oportuit, in quo sapientia hominibus appareret, sicut eam uisibiliter decebat ostendi. quapropter aliter sunt sapientes ceteri homines, quicumque sunt uel esse potuerunt uel poterunt, et aliter illeum habet, sed etiam personam gerit. de ceteris enim sapientibus et spiritalibus animis re
Abbreviated transcription (Latin):
humana: si uincit᷑ a corpore suo. Siqui.¬
dem in illo homine ñ reformata ẽ : inqͦ
ipsum corpꝰ humanũ iam dignitatem
formȩ cȩlestis accepit. S absit ut hoc
credamus qđ confinxit temeraria ceci¬
tas: & suꝑba loquacitas. Nec eos au¬
diamꝰ qui sie dieunt ab ĩlla ȩterna sapi¬
entia susceptũ esse homine qui de uirgi¬
ne natus est : quomodo & alii homines
plus habuisse inter ceteros beatissimos
qđͣ de uirgine natus ẽ. Qđ ipsum sibĩ
considerent fortassis eredent ido illun
hoc p̃ter ceteros meruisse: qđ aliquia
prie priter ceteros habet etiam ipsa suł¬
ceptio. Aliud est enĩ sapientem t̾m firi
ꝑ sapientiã di : & alid ẽ ipsam ꝑsonal̃
sustinere d̃i sapientiȩ. Qu̾auis enĩ eacle¬
nat᷑a sit corporis eccłeͥ multũ tñ dista¬
re inter caput & membra cetera quis ñ
intelligat: Si eñĩ ȩecłe caput ẽ homo
ille euius susceptione uerbũ earo factũ

Expanded text:
humana, si uincitur a corpore suo: si quihumana, si uincitur a corpore suo: si quidem in illo homine non reformata est, in quo ipsum corpus humanum iam dignitatem formae caelestis accepit. sed absit, ut hoc credamus, quod confinxit temeraria caecitas et superba loquacitas. Nec eos audiamus, qui sic dicunt ab illa aeterna sapientia susceptum esse hominem, qui de uirgine natus est, quomodo et alii homines plus habuisse inter ceteros beatissimos, quod de uirgine natus est. quod ipsum si bene considerent, fortassis credant ideo illum hoc praeter ceteros meruisse, quod aliquid proprium praeter ceteros habet etiam ista susceptio. aliud est enim sapientem tantum fieri per sapientiam dei et aliud est ipsam personam sustinere sapientiae natura sit corporis Ecclesiae, multum tamen distare inter caput et membra caetera quis non intelligat? Si enim Ecclesiae caput est homo ille, cujus susceptione Verbum caro factum
Abbreviated transcription (Latin):
uatione lib̾auit: Itaq magnas patiumt᷑
angustias. & eũ timent qđ fieri ñ potist
ne humana carne ueritas in quinet᷑ ut¬
ritat̃e dicunt ẽe mentit̃a. & eum illt p̃et¬
ꝑit dicens. sit in ore ur̃o est est. ñ ñ . et
apłs clamet. ñerat in illo est &ñ. sest
ui illo erat: isti totũ corpus eiꝰ falsam fu¬
isse carnẽ contendunt : ut ñsibi uideant᷑
Iec eos audiamꝰ qui trinitatẽ quiđe mu
qui tẽporali dispensatione susceptꝰ est au¬
dent dicere ñ habuisse hominis mentem:
s solam animã & corpꝰ. Hoc ẽ dicere ñ fu¬
it homo: s membra eorporis habebat hu¬
mana. Animã eñĩ &̾e corpꝰ habent &̾ be¬
stiȩ: s rationẽ ñ habent quȩ m̃tis ẽ ꝓpria.
S si exeerandi sunt illi qui eum negant hu¬
manũ corpus habuisse qđ est infimũ in
homine. miror qđ isti ñ erubeseunt qui
hoc eũ negant habuisse qđ est optimurm
in homine. Multũ enĩ lugenda ẽ mens

Expanded text:
inatione liberauit! itaque magnas patiuntur inatione liberauit! itaque magnas patiuntur angustias et, cum timent, quod fieri non potest, ne humana carne ueritas inquinetur, ueritatem dicunt esse mentitam. et cum ille praeceperit dicens: sit in ore uestro: est, est; non, non, et apostolus clamet: non erat in illo est et non, sed est in illo erat, isti totum corpus eius falsam carnem fuisse contendunt, ut non sibi uideanturNec eos audiamus, qui trinitatem quidem in qui temporali dispensatione susceptus est, audent dicere non habuisse hominis mentem, sed solam animam et corpus. Hoc est dicere, Non fuit homo, sed membra corporis habebat humana. Animam enim et corpus habent et bestiae, sed rationem non habent, quae mentis est propria. sed si exsecrandi sunt illi, qui eum negant humanum corpus habuisse, quod est infimum in homine, miror, quod isti non erubescunt, qui hoc eum negant habuisse, quod est optimum in homine. multum enim lugenda est mens
Abbreviated transcription (Latin):
aliud̃ quã hominẽ dieunt : s ita iustũ ut
dignꝰ sit appellari filiꝰ d̾̃i. & hos eñi eatho¬
liea disciplina misit foras : qr uanȩ głȩ
eupiditate decepti. contentiose ddisputare
uoluert̃. antequã intelligerent quid sit
di uirtus & di sapientia. & in principio
uerbũ ꝑ qđ facta sunt omĩa. & quomodo
uerbum caro factum ẽ & habitauit in no¬
bis. Nec eos audiamꝰ qui ñ uerũ hominẽ
suscepisse dieunt filiũ di. neq natũ de fe
mina : s falsam earñe & imaginẽ simulatã
corporis humani ostendisse uidentibus.
Iesciunt enĩ quomͦ sub̃a di administrans
uniuersã ereaturã inquinari om̃ino ñ pos¬
sit ͥ & tñ predicant istũ uisibilem solem ra¬
dios suos ꝑ om̃s feces & sordes eorpor spar¬
gere : & eos mundos & sinceros undiq ser¬
uare. Si gͦ uisibilia munda uisibilib un¬
mundis contingi possunt & ñ inquinar ĩ:
quanto magis inuisibilis & in cõmutabsbis
bus eũ infirmitatib nulla sua eontam¬

Expanded text:
d quam hominem dicunt, sed ita iustum, ut dignus sit appellari filius dei. et hos enim catholica disciplina misit foras, quia uanae gloriae cupiditate decepti contentiose disputare uoluerunt, antequam intellegerent, quid sit dei uirtus et dei sapientia et in principio uerbum, per quod facta sunt omnia, et quomodo uerbum caro factum est et habitauit in nobis. Nec eos audiamus, qui non uerum hominem suscepisse dicunt filium dei neque natum esse de femina, sed falsam carnecorporis humani ostendisse videntibus. Nesciunt enim quomodo substantia Dei administrans universam creaturam inquinari omnino non possit: et tamen praedicant istum visibilem solem radios suos per omnes faeces et sordes corporum spargere et eos mundos et sinceros ubique seruare. si ergo uisibilia munda uisibilibus inmundis contingi possunt et non inquinari, quanto magis inuisibilis et incommutabilis ibus eum infirmitatibus nulla sua contam
Abbreviated transcription (Latin):
quicia. Errat enĩ quisqͥs putat ueritatẽ
se posse eognoscere: eũ adhue nequiter ui¬
uat. Nequieia ẽ aut̃ mundũ istum dilig̾e
& ea q̃ nascunt᷑ & transeunt ꝓ magno habere.
& ea concupiscere & ꝓhis laborare ut acqui¬
rant᷑. & letari cũ abundauerut. & time
re neꝑeant. & contristari cũ ꝑeunt. Talis
uita ñ potest purã illã & sincerã & in com¬
mutabilẽ uidere ueritatẽ. & inherere illi
& ineternũ ñiam moueri. Itaq priusquã
mens nr̃a purget᷑. debemꝰ eredere qđ intelli¬
gere ñdum ualemꝰ : qm̃ uerissime dictum ẽ
ꝑ ꝓpħam.NIisi eredideritis: ñ intelligetis.
ides in eccła breuissime tradit᷑. in qua cõm̃¬
dant᷑ et̾na q̃ intelligi a carnalib ñdũ posst̃.
& tẽporalia pret̾ita & fut᷑a q̃ ꝓsalute homi¬

Expanded text:
quitia. errat autem quisquis putat ueritatem quitia. errat autem quisquis putat ueritatem se posse cognoscere, cum adhuc nequiter uiuat. nequitia est autem mundum istum diligere et ea, quae nascuntur et transeunt, pro magno habere et ea concupiscere et pro his laborare, ut adquirantur; et laetari, cum abundarint, et timere, ne pereant, et contristari, cum pereunt. talis uita non potest puram illam et sinceram et incommutabilem uidere ueritatem et inhaerere illi et in aeternum iam non moueri. itaque priusquam mens nostra purgetur, debemus credere quod intellegere nondum ualemus, quoniam uerissime dictum am: nisi credideritis, non intellegetis. Fides in ecclesia breuissime traditur, in qua commendantur aeterna, quae intellegi a carnalibus nondum possunt, et temporalia praeterita et futura, quae pro s
Abbreviated transcription (Latin):
centiȩ uane ꝑdere tim̃tes pagani. S eccła
catholiea ꝑ totũ orbem longe late qs dif¬
fusa. imp̾ctus eoꝵ priorib tẽporib fras¬
gens magis magisq roborata est : ñ risi¬
stendo s ꝑferendo. Nẽ uero insidiosas
eoꝵ questiones fide irridet: diligentia
diseutitͥ intelligentia dissoluit: erimi¬
natores palearũ suarũ ñeurat: qr tempꝰ
messis & tps artarũ & tp̃s horreor e eautẽ
diliginter q distinguit : eriminatores au¬
t̃e frum̃ti sui aut errantes corrigit. aut
inuidentes inter spinas auit ⁊rania cõpu¬
tat. Subieiamꝰ ergo animã do: siuolum
seruituti subicere corpꝰ nrm & de ãiabo¬
lo trumphare. Fides ẽ prima ꝗ sub u¬
gat animã dõ ꝑ ipsũ. Deinde p̃cepta ui¬
uendi. quib eustoditis spes nr̃a firmat᷑
& lucere incipit qd antea tantũmͦ eredebat᷑.
homiñẽ faciant : sicut in cognitione cauen¬
dus ẽ error ͥ sic in actione cauenda ẽ ne¬

Expanded text:
licentiae perdere timentes Pagani. Sed Ecclesia licentiae perdere timentes Pagani. Sed Ecclesia catholica per totum orbem longe lateque diffusa, impetus eorum prioribus temporibus frangens, magis magisque roborata est; non resistendo, sed perferendo. Nunc vero insidiosas eorum quaestiones fide irridet, diligentia discutit, intelligentia dissolvit: criminatores palearum suarum non curat; quia tempus messis et tempus arearum et tempus horreorum caute diligenterque distinguit; criminatores autem frumenti sui aut errantes corrigit aut inuidentes inter spinas et zizania conputat. Subiciamus ergo animam deo, si uolumus seruituti subicere corpus nostrum et de diabolo triumphare. fides est prima, quae subiugat animam deo; deinde praecepta uiuendi, quibus custoditis spes nostra firmatur t lucere incipit, quod antea tantummodo credebatur. hominem faciant, sicut in cognitione cauendus est error, sic in actione cauenda est ne
Abbreviated transcription (Latin):
cemuenda ẽe docuit filiꝰ dĩ: Quib adu̾¬
sitatib cadat: quinat᷑am hõis tantis ꝑse¬
eutionib eustoditã eredit infilio d̃i: des
qui cognoseit publicanos & meretrices imi¬
tatos fuisse filiũ di : Qua ꝑu̾sitate ñ care¬
atͥ qui facta &dicta intuet᷑ & diligit et
sectatur illiꝰ hominis: in quo se nobis ad
exemplũ uitȩ p̃biit filiꝰ dłi : Itaq iam &
masculi & femine & om̃is etas &̾ om̃is hu¬
ius sełi dignitas: adspem uite et̾ne cõmo¬
ta ẽ. Alii neglectis temꝑalib bonis con¬
uolant addirina: alii cecdunt eoꝵ uir¬
tutib qui hec faciunt: & laucdant qđ um¬
tariñ audent. Pauei autẽ adhue murmu¬
rant & mani liuore torquent᷑. aut qͥ sua
quert̃ in ȩecła quãuis uideant᷑ eatholici.
aut ex ipse xꝑi nomine głam querentes
heretici. autͥ peccatũ impietatis sue defen¬
dere eupientes iudei. aut euriositat᷑e lĩ

Expanded text:
temnenda esse docuit Filius Dei? Quibus advetemnenda esse docuit Filius Dei? Quibus adversitatibus cedat, qui naturam hominis tantis persecutionibus custoditam credit in Filio Dei? Quis qui cognoscit publicanos et meretrices imitatos esse Filium Dei ? Qua perversitate non careat, qui facta et dicta intuetur et diligit et sectatur illius hominis, in quo se nobis ad exemplum uitae praebuit filius dei? Itaque iam et masculi et feminae et omnis aetas et omnis huius saeculi dignitas ad spem uitae aeternae commota est. alii neglectis temporalibus bonis conuolant ad diuina; alii cedunt eorum uirtutibus, qui haec faciunt, et laudant, quod imitari non audent; pauci autem adhuc murmurant et inani liuore torquentur, aut qui sua quaerunt in ecclesia, quamuis uideantur caaut ex ipso Christi nomine gloriam quaerentes haeretici, aut peccatum impietatis suae defendere cupientes Judaei, aut curiositatem vanae
Abbreviated transcription (Latin):
animã sanat : ñ esset in reb humanis: siñ
essent facta iłla omĩa q̃ stultissimis displi¬
cent. Quẽ dignabit᷑ imitari uitiosa iaelia¬
tia ut adiurfutẽ ꝑcipiendã possit adaue
si erubeseit imitari eum de quo dietum et
anteꝗͣ nasceret᷑ qđ filiꝰ altissim uocabit᷑
& ꝑ om̃s iam gentes qđ negare ne mopoces
fuui altissimi uocat᷑ ⁊ Si multũ de nobis in¬
timꝰ: dignem̃ unitari eũ qui filtꝰ altisinl
uoeat᷑. Si parũ de nobis sentimꝰ: audeamꝰ¬
imitari piscatores & publicanos qui eũ imi¬
tati st̃. O mediemã om̃ib consulentẽ: oĩa
tum̃tia cõprimentẽ ÷ omĩa tabescentia refi¬
euntẽ: omĩa suꝑflua resecantẽ: omĩa ne¬
cessaria eustodientẽ ÷ omĩa ꝑdita reparan¬
tem: om̃ia deprauata corrigentẽ. Quis
iam se extołlit contra filiũ diͦ Qsde se de¬
spet: ꝑ quo tam humilis ẽẽ uoluit filiꝰ deiͤ
uis beatã uitã esse arbitret᷑ inhis q̃ con¬

Expanded text:
animam sanat, non esset in rebus humanis, si non animam sanat, non esset in rebus humanis, si non essent facta illa omnia, quae stultissimis displicent. quem dignatur imitari uitiosa iactantia, ut ad uirtutem percipiendam possit adduci, si erubescit imitari eum, de quo dictum est, antequam nasceretur, quod filius altissimi uocabitur, et per omnes iam gentes, quod negare nemo potest, filius altissimi uocatur? si multum de nobis sentimus, dignemur imitari eum, qui filius altissimi uoimitari piscatores et publicanos, qui eum imitati sunt. O medicinam omnibus consulentem, omnia tumentia comprimentem, omnia tabescentia reficientem, omnia superflua resecantem, omnia necessaria custodientem, omnia perdita reparantem, omnia depravata corrigentem! Quis jam se extollat contra Filium Dei? Quis de se desperet, pro quo tam humilis esse voluit Filius Dei? Quis beatam vitam esse arbitretur in iis quae con
Abbreviated transcription (Latin):
ricia sanari potest: si pauꝑtate filii q̃m̃
sanat᷑ e Que iraeundia sanari pot̾: que
patientia fiłii d̃i ñ sanat᷑: Que impietas sa¬
nari potest: que caritate filii di ñ sanat᷑:
Postremo q̃ timiditas sanari potest: si resure¬
rectione corporis filii d̃i ñ sanat᷑: Frigas
spem suã genꝰ humant̃i & recognoseat na¬
turã suã uideat quantũ locũ habeat &¬
in oꝑib di. HNolite uos ipsos contemneri
uiri: filiꝰ di uirũ suscepit. Holite uos
ipsas contemnere feminȩ: filiꝰ d̾i natus est¬
ex femina. Nolite tñ amare carnalia: ꝙ
in filio di nec mascłs nec femina sumꝰ. Nolit
amart tẽpalia: qr si bñ amarent᷑ amartt
ea homo quẽ suscepit filiꝰ di. Nolite timeri
contumelias & eruees & mortẽ: qr si noc̾ent
homini : ñ ea pateret᷑ homo quẽ suscepit fi¬
liꝰ di. Hec omis hortatio q̃ iam ubiq priu̾i¬
cat᷑ ubiq uenerat᷑ quȩ omñe obedientem

Expanded text:
ritia sanari potest, si paupertate filii dei non ritia sanari potest, si paupertate filii dei non sanatur? quae iracundia sanari potest, si patientia filii dei non sanatur? quae inpietas sanari potest, quae caritate filii dei non sanatur? postremo quae timiditas sanari potest, si resurrectione corporis non sanatur? erigat spem suam genus humanum et recognoscat naturam suam; uideat, quantum locum habeat in operibus dei. nolite uos ipsos contemnere, uiri; filius dei uirum suscepit. nolite uos ipsas contemnere, feminae; filius dei natus ex femina est. nolite tamen amare carnalia, quia in filio dei masculus nec femina sumus. nolite amare temporalia, quia, si bene amarentur, amaret ea homo, quem suscepit filius dei. nolite timere contumelias et cruces et mortem, quia, si nocerent homini, non ea pateretur homo, quem suscepit filius dei. haec omnis hortatio, quae iam ubique praedicatur, ubique ueneratur, quae omnem oboedientem
Abbreviated transcription (Latin):
impudicis qr ex femina natus ẽ. Multu e¬
nĩ odert̾ impudici qđ eoncipiunt & pari¬
unt femine. Displicet suꝑbis qđ contuine¬
lias patientissime ꝑtulit: displieet delica¬
tis qr eruciatus ẽ : displicet timidis quia
mortius ẽ. & ut ñ uitia sua uideant᷑ dt¬
fendere. ñ in homine dicunt sibi hoe at¬
plicere s infilio łi. Non eñi intellut᷑
qͥdsit eternitas d̃i q̃ homine assrmpst̃
suis in pristinã firmitatem reuocabatm
ut sciremꝰ docente ipso dño infirmiaas
quas peceando collegimꝰ. recte faciendo¬
ꝑ gr̃am xꝑi posse sanari. Ostendebat᷑ eñi
nobis ad quã fragilitatẽ sua eulꝑa hono¬
ꝑuenerit : & ex qua fragilitate drumo au¬
uilio liberaret᷑. Itaq filiꝰ di hominẽ aqi¬
psit : & in illo humana ꝑpessus est.Hee me¬
dicina hominũ tanta ẽ: quanta ñ potest
cogitari. Nã quȩ suꝑbia sanari potestͥ
si humilitate filii dinsanat᷑ : Quȩ aua¬

Expanded text:
inpudicis, quia de femina natus est — multum einpudicis, quia de femina natus est — multum enim oderunt inpudici, quod concipiunt et pariunt feminae —; displicet superbis, quod contumelias patientissime pertulit; displicet delicatis, quia cruciatus est; displicet timidis quia mortuus est. et ut non uitia sua uideantur defendere, non in homine dicunt sibi hoc displicere, sed in filio dei. non enim intellegunt, quid sit aeternitas dei, quae hominem adsumpsit, suis in pristinam firmitatem reuocabatur, ut disceremus docente ipso domino infirmitates, quas peccando collegimus, recte faciendo posse sanari. ostendebatur enim nobis, ad quam fragilitatem homo sua culpa peruenerit et ex qua fragilitate diuino auxilio liberetur. itaque filius dei hominem adsumpsit et in illo humana perpessus est. haec medicina hominum tanta est, quanta non potest cogitari. nam quae superbia sanari potest, si humilitate filii dei non sanatur? quae aua
Abbreviated transcription (Latin):
nec sua uoluntate nec aliqua necessitate in
bslis intelligit᷑ d̾s : s ab eis quiñ ineontenti¬
one & emulatione & uane głe amant loqui¬
qđ neseiunt : s humilitate xꝑiana sentiunt
de dño in bonitate. & insim p̃licitate cordis
quert̃ eũ. Hanc gͦ imbecillitatẽ nr̃am susci¬
ꝑe dignatus ẽ filiꝰ di. & uerbũ caro factum
est & n abitauit in nobis. ñ qr et̾nitas illa
mutata ẽ: s qr mutabilem ereat᷑am muta¬
bilib hominũ ocłis ostendit: quã inc̃omu¬
tabili maiestate suscepit. Sunt aut̃ stulti
qui dicunt. Quare ñ poterat aliter sapien¬
tia di homines liberare nͥ susciꝑet carnem
& nasceret᷑ de feminaͥ & a peccatorib illa
oĩa pateret᷑: Qb dicimꝰ. Poterat om̃ino.
s si aliter faceret: simliter ur̃ȩ stulticiȩ dis¬
pliceret. Si enĩ ñ appareret ocłis peccatoꝵ:
Nẽ aut̾ qr uisibiliter nos cõmonere dignatus
ẽ ut aa inuisibilia p̃pararet. displicet aua¬
ris qr ñ aureũ corpus habuit. displicet

Expanded text:
nec sua uoluntate nec aliqua necessitate in bilis intellegitur deus, sed ab eis, qui non in contentione et aemulatione et uanae gquod nesciunt, sed humilitate christiana sentiunt de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerunt eum . Hanc ergo imbecillitatem nostram suscipere dignatus est filius dei, et uerbum caro factum est et habitauit in nobis: non quia aeternitas illa mutata est, sed quia mutabilem creaturam mutabilibus hominum oculis ostendit, quam incommutabili maiestate suscepit. Sunt autem stulti, qui dicunt: quare non poterat aliter sapientia dei homines liberare, nisi susciperet hominem et nasceretur de femina et a peccatoribus illa omnia pateretur? quibus dicimus: poterat omnino, sed si aliter faceret, similiter uestrae stultitiae displiceret. si enim non appareret oculis peccatorununc autem quia uisibiliter nos commonere dignatus est, ut ad inuisibilia praepararet, displicet auaris, quia non aureum corpus habuit; displicet
Abbreviated transcription (Latin):
liud susciꝑe creat᷑am. Filiꝰ ergo di aunge¬
nitus qui est uirtus atq sapientia  & uer¬
bum ꝑ qđ facta sunt omnia. qr. immutari
om̃ino ñ potest. suscepit humanã creat᷑am
quã lapsam erigere atq inueteratã re¬
nouare dignatus ẽ: nec in ea ꝑ passionem
ipse in deteriꝰ cominutatus ẽ. s eam potiꝰ
ꝑ resurrectionẽ in meliꝰ cõmutauit. nec
ꝓpterea uerbũ patris id est unicũ di fili¬
natum & passum ẽẽ ꝓ nobis. E. mr̃es enim
passos dicimꝰ & morͣ tuos ꝓpter regna eȩ¬
lorp: nec tam̃ in ea passione & morte. a¬
nime eor occisȩ sunt. Dicit enĩ dñs.
ergo mr̃es passos & mortuos dicimꝰ iN
corporib q̃ portabant sine animax merst¬
ctione uel morte: siefiliũ di passum ono

Expanded text:
unigenitus dei, qui est uirtus et sapientia dei et uerbum, per quod facta sunt omnia, quia inmutari omnino non potest, suscepit humanam creaturam, quam lapsam erigere atque inueteratam renouare dignatus est. nec in ea per passionem ipse in deterius commutatus est, sed eam potius per resurrectionem in melius commutauit. nec propterea uerbum patris, id est unicum dei filinatum et passum esse pro nobis. et martyres enim passos dicimus et mortuos propter regna caelorum; nec tamen in ea passione et morte animae eorum occisae sunt. dicitergo martyres passos et mortuos dicimus in corporibus, quae portabant, sine animarum interfectione uel morte, sic dei filium passum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam omis creat᷑a uelit nolit uni đo & dño
suo subiecta ẽ. S hoc admonem᷑ : ut to
iustus liberaliter seruit. iniustus auãt
filii &̃ faciunt eũ ea qđ bonũ est: alii uni
ligant᷑ tamquã serui. & fit de illis qđ ui¬
stum ẽ. Ita d̾s omp̃s dñs unu̾ise crat᷑
qui fecit omĩa sicut seriptũ est bina
ualde: sic ea ordinauit ut & de bonsi&
de malis bñ faciat. Qđ enĩ uiste fit: bñ
fit. Luste autẽ sunt beati boni: & iust
penas patiunt᷑ mali. Ergo & de bonis
& de malis bñ facit d̾s : quoniã iusti ot̃u
facit. Boni sunt aut̃e qui tota uolunta¬
te do seruiunt: mali autẽ necessitatt
seruiunt. HIemo enͣi leges om̃ipoten¬
tis euadit. S aliud ẽ facere qđ lexii¬
bet : aliud pati qđ lex ibet. Quapptir
boni sełm leges faciunt: mali seđm lest
patiunt᷑. Hec nos moueat qđ mbal
uita sedm carne quã portant uisti. iͦ¬
ta grauia & asꝑa tolerant. Niehil o¬

Expanded text:
nam omnis creatura, uelit nolit, uni deo et domino nam omnis creatura, uelit nolit, uni deo et domino suo subiecta est. sed hoc admonemur, ut totiustus liberaliter seruit, iniustus autem filii et faciunt cum ea quod bonum est; alii uero ligantur tamquam serui, et fit de illis quod iustum qui fecit omnia, sicut scriptum est, bona ualde, sic ea ordinauit, ut et de bonis et de malis bene faciat. quod enim iuste fit, bene fit. iuste autem sunt beati boni, et iuste mali poenas patiuntur. ergo et de bonis et de malis bene facit deus, quoniam omnia iuste facit. boni sunt autem, qui tota uoluntate deo seruiunt, mali autem necessitate seruiunt; nemo enim leges omnipotentis euadit. sed aliud est facere quod lex iubet, aliud pati quod lex iubet. quapropter boni secundum leges faciunt, mali secundum leges patiuntur. Nec nos moueat, quod in hac uita secundum carnem, quam portant, iusti multa grauia et as
Abbreviated transcription (Latin):
aerem cedens: s castigo corpus meum &
in seruitutem redigo ÷ ne forte aliis p̃di¬
cans ipse reꝓbus inueniar. Item dicit.
Imitatores mei estote : sicut & ego x ꝑi
Quare intelligendum ẽ etiam ipsum apłm
in semet ipso triumphasse de potestatibus
huiꝰ mundi sicut de dño dixerat: euius
se imitatorẽ esse ꝓfitet᷑. Imitemͣ ergo &
nos ipsum sicut hortat᷑ͥ & castigmꝰ e¬
dum uolumꝰ uincere: qr ꝑ illicitas ddle¬
ctationes suas & pompas & ꝑniciosam eu¬
riositatem nob̾ dñari potest hic mundus.
id est ea q̃ in hoc mundo ꝑniciosa deleta¬
tione colligant amatores rerũ tẽporalũ
&̃ diabolo atq angłis eiꝰ seruire cogunt.
Quib om̃ib si renuntiabunꝰ : redigemꝰ iser¬
uitutẽ corpus nr̃m. S nequis forte hoc
ipsum querat quomodo fiat ut corpus
nr̃m seruituti subiciamꝰ : faeile intelli¬
gi potest & fieri si priꝰ nos ipsos subiciam
đo bona uoluntate & earitate sinerra.

Expanded text:
aerem caedens; sed castigo corpus meum et aerem caedens; sed castigo corpus meum et in seruitutem redigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inueniar; item dicit: imitatores mei estote, sicut et ego Christi. quare intellegendum est etiam ipsum apostolum in semet ipso triumphasse de potestatibus huius mundi, sicut de domino dixerat, cuius se imitatorem esse profitetur. imitemur ergo et nos illum, sicut hortatur, et castigendum uolumus uincere, quia per inlicitas delectationes suas et pompas et perniciosam curiositatem nobis dominari potest hic mundus, id est ea, quae in hoc mundo perniciosa delectatione conligant amatores rerum temporalium et diabolo atque angelis eius seruire cogunt: quibus omnibus si renuntiauimus, redigamus in seruitutem corpus nostrum. Sed ne quis forte hoc ipsum quaerat, quomodo fiat, ut corpus nostrum seruituti subiciamus, facile intellegi et fieri potest, si prius nos ipsos subiciamus deo bona uoluntate et caritate sincera.
Abbreviated transcription (Latin):
& sꝑualia nequicie in cęlestib. & ꝓbaui¬
mus etiã istum aerem terrȩ ꝓͥximum ce¬
lum uocari: oportet eredert aduersum
diabolum & angłos eiꝰ nos dimicare: qui
gaudent ꝑturbationib nr̃is. Nam ipse
apłs alio loco diabolum principem pote¬
statis aeris huiꝰ appellat: quãuis ille locͦ
ubi ait. sꝑualia nequicie in cȩlestib. pos¬
sit & aliter intelligi: ut ñ ipsos preuari¬
catores angłos in cęlestib esse dixerit. sed
nos potiꝰ de quib alio loco dicit. conuer¬
satio nr̃a incelis ẽ: ut & nos in cęlestib con¬
stituti id est in sꝑualib p̃ceptis ddi ambri¬
lantes. dimicemus aduersus sꝑualia neqͥ¬
eiȩ: que nos inde conantur abstrahere.
Magis ergo illud querendũ est quomodo
aduersus eos quos ñ uidemꝰ pugnare pos¬
simꝰ & uincere: ne putent stulti aduer¬
sus aerem debere nos pugnare. Docet ia¬
q ipse apłs dicens. Non sic pugno quasi

Expanded text:
et spiritalia nequitiae in caelestibus et probauiet spiritalia nequitiae in caelestibus et probauimus etiam istum aerem terrae proximum caelum uocari, oportet credere aduersum diabolum et angelos eius nos dimicare, qui gaudent perturbationibus nostris. nam et ipse apostolus alio loco diabolum principem potestatis aeris huius appellat. quamuis ille locus, ubi ait: spiritalia nequitiae in caelestibus, possit et aliter intellegi, ut non ipsos praeuaricatores angelos in caelestibus esse dixerit, sed nos potius, de quibus alio loco dicit: conuersatio nostra in caelis est, ut nos in caelestibus constituti, id est in spiritalibus praeceptis dei ambulantes dimicemus aduersus spiritalia nequitiae, quae nos inde conantur abstrahere. magis ergo illud quaerendum est, quomodo aduersus eos, quos non uidemus, pugnare possimus et uincere, ne putent stulti aduersus aerem nos debere certare. Docet itaque ipse apostolus dicens: non sic pugno quasi
Abbreviated transcription (Latin):
rent: riderent᷑ aut fugerent᷑ ab omnibus.
S eligunt capła de script᷑is quȩ simplices ho¬
mines ñ intelligunt : & ꝑ ipsa decipiunt a¬
nimas imꝑitas querentes unde sit malum ÷
sieut in isto eapło facrunt quo ab apło dictũ
illi & interrogant hominẽ seript᷑as diuinas
ñ intelligentem. unde sint in cęlo rectores
tenebraze: ut cũ respondere non potuerit
traducat᷑ ab eis ꝑ curiositatẽ: qr omĩs aui¬
ma indocta curiosa est. Qui autẽ fidem
catholiẽa bene didicit. & bonis morib et
uera pietate munitus ẽ. quãuis eoꝵ here¬
sim neseiat respondet illis tñ. nec enĩ de¬
cipi potest qui iam nouit quid ꝑtineat ad
ꝓꝑianam fidem quȩ catholica dicit᷑. ꝑ orbẽ
terrarũ sparsam. & contra om̃s impios
& peccatores negligentes autẽ se ipsos do¬
mino gub̃nante securã. Qm̃ ergo diceba¬
mus apłm paulũ dixisse habere nos collu¬
ctationẽ aduersus rectores tenebrarum.

Expanded text:
rent, riderentur, aut fugerentur ab omnibus: rent, riderentur, aut fugerentur ab omnibus: sed eligunt capitula de Scripturis, quae simplices homines non intelligunt; et per illa decipiunt animas imperitas, quaerendo unde sit malum. Sicut in isto capitulo faciunt, quod ab Apostolo scriptum illi et interrogant hominem scripturas diuinas non intellegentem, unde sint in caelo rectores tenebrarum, ut, cum respondere non potuerit, traducatur ab eis per curiositatem, quia omnis anima indocta curiosa est. qui autem fidem catholicam bene didicit et bonis moribus et uera pietate munitus est, quamuis eorum haeresim nesciat, respondet illis tamen. nec enim decipi potest, qui iam nouit, quid pertineat ad christianam fidem, quae catholica dicitur per orbem terrarum sparsa et contra omnes inpios et peccatores, neglegentes autem etiam suos domino gubernante secura. Quoniam ergo dicebamus apostolum Paulum dixisse habere nos conluctationem aduersus rectores tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
dicerentͥ magña tñ impietatẽ contra om̃i¬
potentem dm̃ affirmarent: euiꝰ partemore¬
derent tanto tẽpore inerrorib & penis ẽẽ
iactatã sine aliquo peceati erimine. Nẽ ue¬
ro infelices audent adhue dicere nec totam
purgari posse: & ipsam partẽ quȩ purga¬
ri ñ potuerit ꝑficere ad uincłm. ut inde
in uoluat᷑ & illiget᷑ malicis sepulchro : &
& affigitur in ȩternum carceri tenebraꝵ.
Hoc illi dieunt : ut simplices animas fallant.
S quis tam simplex ẽ ut ista ñsentiat esse sa
erilega. quib asfirmant om̃ipotentẽ dm̃
necessitate oppressum esse. ut partem suam
bonã & innocentẽ tantis cladib obruendã
am daret. & non totam liberare posset. &
qd liberare ñ poterat et̾nis uincłis obliga¬
ret e Quis gͦ ista ñ execretur ⁊ Quis ñm
telligat impia ẽẽ & nefanda: S illi q̃n capi¬
unt homines: ñ ista priꝰ dicunt. Quȩ si diee¬

Expanded text:
dicerent, magnam tamen inpietatem contra omnidicerent, magnam tamen inpietatem contra omnipotentem deum adfirmarent, cuius partem crederent tanto tempore in erroribus ac poenis esse iactatam sine aliquo peccati crimine. nunc uero infelices audent adhuc dicere nec totam posse purgari; et ipsam partem, quae purgari non potuerit, proficere ad uinculum, ut inde inuoluatur et inligetur malitiae sepulcrum, et  affigitur in aeternum carceri tenebrarum. hoc illi dicunt, ut simplices animas fallant. sed quis tam simplex est, ut.ista non sentiat esse sacrilega, quibus affirmant omnipotentem Deum necessitate oppressum esse, ut partem suam bonam et innocentem tantis cladibus obruendam dam daret, et non totam liberare posset; et quod liberare non potuerit, aeternis vinculis colligaret? Quis ergo ista non exsecretur? quis non intelligat impia esse et nefanda? Sed illi quando capiunt homines, non ista prius dicunt; quae si dice
Abbreviated transcription (Latin):
dunt miseri om̃ipotentẽ dm ñ sibi aliter
potuisse succurrere. nisi partem suã con
& temꝑati sunt ut posset de illis mundus fa¬
bricari. Sic dieunt dm̃ ꝑuenisse ad uictori¬
am eũ magnis calamitat᷑ib & cruciatib &
miseriis membroꝵ suore : que membra di¬
eunt esse cõmixta tenebrosis uiscerib pͥnei¬
pum il loꝵ. ut eos temꝑarent & a furore
compescerentͥ & ñ intesigunt tam saerile¬
gam esse sectam suam: ut eredant om̃ĩpo¬
tentem ddm̃ ñ ꝑ ereaturã quã fecerit. s ꝑ ipsã
nat᷑am suam bellasse eũ tenebrisͥ qđ nefas ẽ
credere. Neq hoc solumͥ s etiam illos qui
uicti sunt factos esse meliores qr. furor tor
cõpressus ẽ : di autẽ naturã quȩ uicit fa¬
etam esse miserrima. Dieunt enĩ eam ꝑ ipsã
cõmixtionẽ ꝑdidisse intellectum & beatitu¬
dinẽ suam : & magnis errorib & cladib ẽẽ
implicatã. Qũa si aliq̃n uł totam purgari

Expanded text:
dunt miseri omnipotentem deum non sibi aliter dunt miseri omnipotentem deum non sibi aliter potuisse succurrere, nisi partem suam contm dei et temperati sunt, ut posset de illis mundus fabricari. sic dicunt deum peruenisse ad uictoriam cum magnis calamitatibus et cruciatibus et miseriis membrorum suorum: quae membra dicunt esse commixta tenebrosis uisceribus principum illorum, ut eos temperarent et a furore compescerent. et non intellegunt tam sacrilegam esse sectam suam, ut credant omnipotentem deum non per creaturam, quam fecerit, sed per ipsam naturam suam bellasse cum tenebris: quod nefas est credere. neque hoc solum, sed etiam illos, qui uicti sunt, factos esse meliores, quia furor eorum conpressus est; dei autem naturam, quae uicit, factam esse miserrimam. dicunt enim eam per ipsam commixtionem perdidisse intellectum et beatitudinem suam et magnis erroribus et cladibus esse inplicatam. quam si aliquando uel totam purgari
Abbreviated transcription (Latin):
& aues celi & uolatilia celi. eũ manifestũ
sit aues in aere uolare. & nos in consuetu¬
dine hunc aerem eęlum appellamꝰ. Nam
cũ de sereno uel nubilo querimꝰ. aliquas¬
do dicimꝰ qualis ẽ aer. aliq̃n quale est
eȩlum. Hoc cuxi nequis ex istimet sbi ha¬
bitare mala demonia. ubi solem & lunã
& stellas ds ordinauit. quȩ quide mala
demonia ido apł̃s appellat sꝑualia. qr
etiam mali angłi in seripturis sꝑs appel¬
lant᷑. Id̃o autẽ rectores harũ tenebrae
eos dicit. qm̃ peccatores homines tene.¬
bras appellat. quib isti añant᷑. Ideo &
alio loco ait fuistis enĩ aliq̃n tenebre
nẽ autẽ lux in dño : qr ex peccatoribus
iustificati erant. Non enĩ arbitremur
in sũmo celo habitare diabolum cũ angłis
sius: unde lapsum ẽẽ credimꝰ. Sic eñi erra¬
uert̃ manichei: qui ddieunt ante mundi
constitutionẽ fuisse gent̃e tenebrarũ quȩ
contra dm̃ rebellauit: in quo bello ere¬

Expanded text:
et: aues caeli, et: uolatilia caeli, cum manifestum et: aues caeli, et: uolatilia caeli, cum manifestum sit aues in aere uolare. et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus; nam cum de sereno uel nubilo quaerimus, aliquando dicimus: qualis est aer? aliquando: quale est caelum? hoc dixi, ne quis existimet ibi habitare mala daemonia, ubi solem et lunam et stellas deus ordinauit. quae mala daemonia ideo apostolus appellat spiritalia, quia etiam mali angeli in scripturis spiritus appellantur. ideo autem rectores harum tenebrarum eos dicit, quoniam peccatores homines tenebras appellat, quibus isti dominantur. ideo et alio loco dicit: fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino, quia ex peccatoribus iustificati erant. non ergo arbitremur in summo caelo habitare diabolum cum angelis suis, unde lapsum esse credimus. Sic enim errauerunt Manichaei, qui dicunt ante mundi constitutionem fuisse gentem tenebrarum, quae contra deum rebellauit: in quo bello cre
Abbreviated transcription (Latin):
timꝰ. ut eibus ipse sedm corpus hoc ef¬
ficiatur q̃ nos sumꝰ : sic malis morib
ꝑnequieiam & suꝑbiam & impietatem
hoc esficit᷑ quisq qđ diabolus. id̃ est
similis eiꝰ. & subicit᷑ ei sicut subiectum ẽ
nobis corpus nr̃m. & hoc est qđ dicit᷑
manducari a serpente. Quisquis itaq
timet illum ignem qui paratus ẽ dia¬
bolo & angłis tius : det oꝑam trium¬
phare de illo insemet ipso. Eos eñi qui
foris nos oppugnant intus uincimꝰ uin¬
cenddo concupiscentias ꝑ quas nobis dñant᷑
&e quos inuenerint sui similes secum ad
penas trahunt. Sic & apłs dicit qđ in
semet ipso pugnat aduersus potestates
exteriores. Ait eñi. Non ẽ nobis eol¬
luctatio aduersus carnem & sanguinẽ.
s aduersus principatus & potestates
sꝑualia nequieie in cȩlestib. Cęlum eñ̃
dicit᷑ &̾ iste aer ubi uenti & nubes & ꝑcel¬
le & turbines fiunt. sicut etiã seriptura
dicit multis locis. & intonuit de celo dt̃s.

Expanded text:
timus, ut cibus ipse secundum corpus hoc eftimus, ut cibus ipse secundum corpus hoc efficiatur quod nos sumus, sic malis moribus per nequitiam et superbiam et inpietatem hoc efficitur quisque quod diabolus, id est similis eius, et subicitur ei, sicut subiectum est nobis corpus nostrum. et hoc est, quod dicitur manducari a serpente\'. quisquis itaque timet illum ignem, qui paratus est diabolo et angelis eius, det operam triumphare de illo in semet ipso. eos enim, qui foris nos oppugnant, intus uincimus uincendo concupiscentias, per quas nobis dominantur. et quos inuenerint sui similes, secum ad poenas trahunt. Sic et apostolus dicit, quod in semet ipso pugnet aduersus potestates exteriores. ait enim: non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates spiritalia nequitiae in eaelestibus. caelum enim dicitur etiam iste aer, ubi uenti et nubes et procellae et turbines fiunt, sicut etiam scriptura dicit multis locis: et intonuit de caelo dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ renuntiatur corruptelis & pompis ꝙ̃
angłis eiꝰ. Ido q ipse dñs iam triumphan¬
tem naturam hominis portans : seitote
inquit qr ego uiei mundũ. Multi aut̃ẽ
ñ uidemꝰ: S habemꝰ magistrũ qui nob̾
demonstrare ẽ dignatus Quomodo iui¬
sibiles hostis uineant᷑. De illo enĩ dixit
apłs. Exuens se carnẽ. principatus &̃ po¬
testates exemplauit: fiducialiter trium¬
phans eos insemet ipso. Ibi uincunt᷑ cͦ
inimieȩ nobis inuisibiles potestates: ubi
uineunt᷑ inuisibiles eupiitates. & ideo
qr in nobis ipsis uincimus tẽporaliũ re¬
rum cupiditates: necesse est ut in no¬
bis ipsis uineamꝰ & illum qui ꝑ ipsas eu¬
piditates regnat in homine. Quando
enĩ dictum est diabolo. terrã manduca¬
bis: dictum ẽ & peccatori. terra es & in
terram ibis. Datus ẽ ergo in cibũ dia¬
boli peceator. ¶ Ion simꝰ terra: sino¬
lumus manducari a serpente. Sieus
eni qđ manducamꝰ in nr̃m corpus contũ¬

Expanded text:
cum renuntiatur corruptelis, et pompis, et cum renuntiatur corruptelis, et pompis, et angelis ejus. Ideoque ipse Dominus jam triumphantem naturam hominis portans, Scitote, inquit, quia ego vici mundum . CAPUT gistrum, qui nobis demonstrare dignatus est, quomodo inuisibiles hostes uincantur. de illo enim dixit apostolus: exuens se carne principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. ibi ergo uincuntur inimicae nobis inuisibiles potestates, ubi uincuntur inuisibiles cupiditates. et ideo quia in nobis ipsis uincimus temporalium rerum cupiditates, necesse est, ut in nobis ipsis uincamus et illum, qui per ipsas cupiditates regnat in homine. quando enim dictum est diabolo: terram manducabis, dictum est peccatori: terra es, et in terram ibis. datus est ergo in cibum diaboli peccator. non simus terra, si nolumus manducari a serpente. sicut enim quod manducamus, in nostrum corpus conuer
Abbreviated transcription (Latin):
retur: & quẽ semꝑ ipse sub se habet eti¬
am sub nobis om̃ib esse faceret. Ipsum
significat dicens. Princeps huiꝰ mundi
missus ẽ foras: ñ qr extra mundũ mis¬
s foras ab animis eoꝵe qui eoherent
uerbo di. & ñ diligunt mundũ euꝰ ille
princeps ẽ. qr dñatur eis qui dilut
temporalia bona quȩ hoc munddo uis¬
bili continent᷑. ñ qr ipse dñs est hus
mundi. s princeps eupiditatũ earũ
quib concupiscitur om̃e qđ transit
ut ei subiaceant qui negligunt eterm̃
deum & diligunt instabilia & mutabili¬
bona. Radix eñi est omniũ malor e
piditas: quã quidã appetentes a fider
errauerunt : & inseruert̃ se dolorib
multis. ꝑ haue cupiditatẽ regnat inho¬
mine diabolus: & cor eiꝰ tenet. Tales s
om̃s qui diligt̃ istum inundũ. Mittit
aut̃ diabolus foras : qn ex toto eorde re¬
nuntiat᷑ huic mundo. Sic eñi renunti¬
at᷑ di abolo qui princeps ẽ huiꝰ mundi.

Expanded text:
retur, et quem semper ipse sub se habet, etiretur, et quem semper ipse sub se habet, etiam sub nobis eum esse faceret. Ipsum significat dicens: Princeps hujus mundi missus est foras . Non quia extra mundum missed foras ab animis eorum qui cohaerent verbo Dei, et non diligunt mundum, cujus ille princeps est; quia dominatur eis qui diligunt temporalia bona, quae hoc mundo visibili continentur: non quia ipse dominus est hujus mundi, sed princeps cupiditatum earum quibus concupiscitur omne quod transit; ut ei subjaceant qui negligunt aeternum Deum, et diligunt instabilia et mutabilia. Radix enim est omnium malorum cupiditas; quam, quidam appetentes, a fide erraverunt, et inseruerunt se doloribus multis . Per hanc cupiditatem regnat in homine diabolus, et cor ejus tenet. Tales sunt omnes qui diligunt istum mundum. Mittitur autem diabolus foras, quando ex toto corde renuntiatur huic mundo. Sic enim renuntiatur diabolo, qui princeps est hujus mundi,