comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
locis alios p̃posuit. Eed raho ut eius debitũ exposcebat
nature. nimia insolescens astucia. cupiditate uero cru¬
excepto. quod ab abbate tũc regebat᷑ radulfo. consiliũ habuit ab¬
bace interfecto. prefatũ preripere cenobiũ. Quod maturato
ꝑegisset. nisi pietas indulgẽtissima cõditoris obuã se tanto
facinori disposuisset.Ftretus itaq fidutia. ꝑagende maligni¬
tatis. quendã ex suis satellitib. ad regẽ dirigit. qui mortuũ
radulfũ abbatẽ nũciaret. Statimq ac pene euestigio. alterũ
mittit. qui radulfũ abbacem. ad colloquiũ euocaret mutuũ.
ane legatus regi directꝰ. actelerato nũtio. ad palatium
uenit. iussa exequit᷑. necdũq ꝑacto negotio. aliquãdiu
palatio immorat᷑. At uero radulfus abbas. conscensis equis.
cũ paucis ad colloquiũ pergit ꝓperantis amici. Sed dũ ille
tunc pgeret. comes balneũ ingressus. curã corporis agebat.

Expanded text:
locis alios praeposuit. Sed Raho ut ejus debitum exposcebat locis alios praeposuit. Sed Raho ut ejus debitum exposcebat naturae, nimia insolescens astutia, cupiditate vero cruexcepto quod ab abbate tunc regebatur Radulfo, consilium habuit abbate interfecto praefatum praeripere coenobium. Quod maturato peregisset, nisi pietas indulgentissima Conditoris obviam se tanto facinori opponere disposuisset. Fretus itaque fiducia peragendae malignitatis, quemdam e suis satellitibus ad regem dirigit, qui mortuum Radulfum abbatem nuntiaret, statimque ac pene evestigio alterum mittit, qui Radulfum abbatem ad colloquium evocaret mutuum. Sane legatus regi directus accelerato itinere palatium venit, jussa exsequitur: necdumque peracto negotio aliquandiu palatio immoratur. At vero Radulfus abbas conscensis equis cum paucis ad colloquium properat fallentis amici. Sed dum ille iter perageret, comes balneum ingressus, curam corporis agebat.
Abbreviated transcription (Latin):
ret. subacteq filiũ suũ pipinũ regem imponeret. Ampliata
deniq regia potestate. necesse erat. duces regno subiugateq
genti preficere. qui et legũ moderamina. et morẽ frãcis.
assuetũ seruare cõpellerẽt. Qua de re pͥmatibus populi.
ducibusq. cõtigit palaciũ uacuari. eo quod multos ex fran¬
corũ nobili genere. filios cõtulerit. qui cũ eo regnũ nouit̾
susceptũ tuerẽtur et regerẽt. ac igit̾ occasione. ut
aliquib uidet᷑. ut plurimis uero credibile uisũ est. ob
frãcoꝵ suspectã fidem. quã semel in cõiuratione dum
bellũ inchoaret᷑ saxonicũ. expertus est. Iterũaucẽ in
cõiuratione pipini naturalis. filii quibusdã seruoꝵ suoꝵ
fisci debito subleuatis. curã tradidit regni. acq in primis
rahonem. aurelianẽsibus comitẽ prefecit. bituricensibus
sturminiũ. auernis bertimundum. aliisq ut ei uisũ est.

Expanded text:
ret subactaeque filium suum Pippinum regem, imponeret. Ampliata ret subactaeque filium suum Pippinum regem, imponeret. Ampliata denique regia potestate, necesse erat duces regno subjugataeque genti praeficere, qui et legum moderamina, et morem Franciae assuetum servare compellerent. Qua de re primatibus populi ducibusque contigit palatium vacuari, eo quod multos ex Francorum nobili genere filio contulerit, qui cum eo regnum noviter susceptum tuerentur et regerent. Hac igitur occasione ut aliquibus videtur: ut plurimis vero credibile visum est, ob Francorum suspectam fidem, quam semel in conjuratione, dum bellum inchoaretur Saxonicum, expertus est; iterum autem in conjuratione Pippini naturalis filii, quibusdam servorum suorum fisci debito sublevatis curam tradidit regni, atque inprimis Ragonem Aurelianensibus comitem praefecit, Biturigensibus Sturminium, Arvernis Bertmundum, aliisque ut ei visum est
Abbreviated transcription (Latin):
phano papa supplicante. cũ magna difficultate susceptũ est.
Quia quidã e primorib frãcoꝵ. oũ quibus cõsulere solebat.
adeo uoluntati eius renisi sunt. ut se regẽ deserturos. do¬
mũq redituros. libera uoce ꝓclamarẽt. Susceptũ tamẽ est.
tunc contra haystulfum regẽ. et celerrime completum.
Si quidẽ prefatũ regẽ. paucoꝵ dieꝵ obsidione. apud ticynũ
cõpulit. et obsides dare. et erepta romanis oppida. atq ca¬
stella restituere. atq ut reddita. nõ repeterẽtur. sacramento.
fidẽ facere.Enĩ uero karolus. inchoatũ a se bellũ. nequa¬
quã interpolari ꝑmisit. priusquã desideriũ regẽ. longa
obsidione fatigatũ. in de dicionẽ susciperet. filiũq eius.
ad algisũ. in quẽ spes omniũ inclinata uidebat᷑. nõ solum
regno. uerũ et iam italia excedere cõpelleret. Omniaq ro¬
manis. erepta restitueret. totãq italiã sue ditioni subiuga¬

Expanded text:
phano papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est. phano papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est. Quia quidam e primoribus Francorum cum quibus consulere solebat, adeo voluntati ejus renisi sunt, ut se regem deserturos, domumque redituros libera voce proclamarent. Susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et celerrime completum. Siquidem praefatum regem paucorum dierum obsidione apud Ticinum compulit et obsides dare, et erepta Romanis oppida atque castella restituere, atque ut reddita non repeterentur, sacramento fidem facere. Enimvero Carolus inchoatum a se bellum nequaquam interpolari permisit, priusquam Desiderium regem longa obsidione fatigatum in deditionem acciperet, filiumque ejus Adalgisum in quem spes omnium inclinata videbatur, non solum regno, verumetiam Italia excedere compelleret, omniaque Romanis erepta restitueret, totamque Italiam suae ditioni subjuga
Abbreviated transcription (Latin):
cipis. nec nõ et egregii patris benedicti. intertessione
uigentẽ. regi prestantissimo pipino patefatiũt. eumq
liberalẽ. huic sacro cenobio. suis adhortationib sedule efficiũt.
lus et karlomãnus filii eius. regni administrationẽ susci¬
piunt. Factoq sollẽpniter. generali cõuentu. totũ regni
corpus exͥ quo partiũtur. Et karolus quidẽ eam partẽ regni
quã pater eoꝵ. in primis tenuerat. karolomãnus uero eam
cui patruus eoꝵ karlomãnus p̃fuerat. regendi gr̃a suscipiũt.
Sed karlomãnus. post administratum. biẽnio regnũ. morbo
decessit. karolus autẽ fr̃e defuncto. consensu omnuiũ frãcoꝵ.
totius regni. monarchiã suscipit. Qui bellũ aduersum
lãgobardoꝵ gentẽ. italiã iam pridem. romanoꝵ potestati
subiectã. u̾ario iure possidendã. rogatu et precib. adriani
romane sedis ep̃i assumit. Quod quidẽ et a pe̾tre eius ste¬

Expanded text:
cipis, necnon et egregii P. Benedicti intercessione cipis, necnon et egregii P. Benedicti intercessione vigentem, regi praestantissimo Pippino patefaciunt, eumque liberalem huic sacro coenobio suis adhortationibus sedule efficiunt. lus et Carlomannus filii ejus, regni administrationem suscipiunt,  factoque solemniter generali conventu totum regni corpus ex aequo partiuntur: et Carolus quidem eam partem regni quam pater eorum Pippinus inprimis tenuerat; Carlomannus vero eam cui patruus eorum Carlomannus praefuerat, regendi gratia suscipiunt. Sed Carlomannus post administratum biennio regnum, morbo decessit: Carolus autem, fratre defuncto, consensu omnium Francorum, totius gentis monarchiam suscipit. Qui bellum adversus Langobardorum gentem Italiam jampridem Romanorum potestati subtractam vario jure possidentem, rogatu et precibus Adriani Romanae urbis episcopi assumit, quod prius quidem et a patre ejus, Ste
Abbreviated transcription (Latin):
palpatu progredi ualerẽt agnoscere. Per inde terrore ualido.
ad operti. nil aliud. quã uite stipendia operiebant᷑. Alii deni¬
q solo sternũtur. misericordiã dñi postulari. alii fuge solatio
salutẽ meditantes. huc illucq nequiquã discurrũt. uociferã¬
tesq. auxiliũ affore precãtur.is nimia cõfusione tu¬
multuantib. euocatus cũ fratribus accurrit abbas. dataq
manu. ab eccłia uiolatores sacri tẽpli extrahit. diuinam
satis habundeq. sentiẽtes ultionẽ. Humi deinde ꝓstratis.
ueniãq petentibus. clemẽter indulsit. atq ex eiusdem
preciosissimi cõfessoris xp̃i corpore. reliquias benignissime
contulit. Refectis autẽ. ac cunctis necessariis itineri dapsi¬
liter attributis. ad sua remittit. At illi palatiũ repetẽtes.
uirtutẽ quã plurimũ dei in hoc loco. meritis sc̃e dei geni¬
tricis. ꝑpetueq uirginis marie. ac beati petri apłoꝵ prin¬

Expanded text:
palpatu quo progredi vellent agnoscere. Perinde terrore valido palpatu quo progredi vellent agnoscere. Perinde terrore valido adoperti, nihil aliud quam vitae dispendia operiebantur: alii denique solo sternuntur, misericordiam Domini praestolaturi; alii fugae solatio salutem meditantes, huc illucque discurrunt, vociferantesque auxilium affore precantur. His nimia confusione tumultuantibus, evocatus cum fratribus accurrit abbas, dataque manu ab ecclesia violatores sacri templi extrahit, divinam satis abundeque sentientes ultionem. Humi deinde prostratis veniamque petentibus clementer indulsit, atque ex ejusdem pretiosissimi confessoris corpore reliquias benignissime contulit. Refectis autem, ac cunctis necessariis itineri dapsiliter attributis, ad sua remittit. At illi palatium repetentes, virtutem quamplurimam Dei hoc in loco meritis sanctae Dei Genitricis perpetuaeque Virginis Mariae, ac B. Petri apostolorum prin
Abbreviated transcription (Latin):
in dolore patris. ac filioꝵ animos etatis maturrime. int̾dumq
supreme qualitatis uarie. ualitudinis diuerse. quis explicauerit
digne : Uideres certe animos patris. mesticie uolnere attritos.
prospectare merentiũ filioꝵ. lacrimabiles uoltus. atq ab
neutra parte. consolatorẽ prorũpere quẽlibet. Hinc senes iu¬
nioribus. solitũ pridem impendẽtes dilectionis amorẽ. nullã
solaminis cõferre gr̃am. Hinc iuniores patribus nullũ adiu¬
menti robur cõferre. Res certe aĩos erronea hac illacq tͣhebat᷑.
um itaq partes tanto animi ardore inter se decertarẽt.
atq hii. quibus res pro animo inerat. sese orationibus
discriminis litem solita miseratione. dirimere placuit. Si¬
quidẽ remigius ep̃us. cũ sus tẽplum ingressus. dũ ad sacrũ
ꝓpinquasset sepulcrũ. repẽtina luminũ cecitate adeo ꝑcellũt᷑
ut nec mutuos quirent uoltus. nec quãlibet in partẽ saltem

Expanded text:
in dolore Patris et filiorum animos, aetatis maturimae interdumque in dolore Patris et filiorum animos, aetatis maturimae interdumque supremae, qualitatis variae, valetudinis diversae, quis explicaverit digne? Videres certe animos Patris moestitiae vulnere attritos, prospectare moerentium filiorum lacrymabiles vultus, atque ab neutra parte consolatorem, prorumpere hinc senes junioribus solitum pridem impendentes dilectionis amorem nullam solaminis conferre gratiam: hinc juniores, patribus nullum adjumenti robur conferre. Res certe animos erroneos hac illacque trahebat. Dum itaque partes tanto animi ardore inter se decertarent, atque hi quibus res pro animo inerat, sese orationibus discriminis litem solita miseratione dirimere placuit. Siquidem Remigius episcopus, cum suis templum ingressus, dum ad sacrum propinquassent sepulcrum, repentina luminum caecitate adeo percelluntur, ut nec mutuos cernere quirent vultus, nec quamlibet in partem saltem
Abbreviated transcription (Latin):
inhesit pectori diuino nutu. ꝓuidẽtiaq clemẽti. ob
plurimaꝵ salutẽ animaꝵ.relictis ꝓpriis. has procul po¬
sitas. ac pene ultimo in lictore occeani sitas. expetiit uoluntarie
sedes. certissimũ habetote impotes uoti ur̃i. uosmet ad ꝓpria
redituros. His dictis. multũ in lacrimãs. fores ecclesie. dei
genitricis marie. quo reposita sca mẽbra cubabant. reserare
gregationis. in terra eccłiam beati apłoꝵ principis. sese cõtinens.
solo ꝓstratus. lacrimis ora ꝑfusus. dñi auxiliũ expostulabat.
quatinꝰ dilectissimi sui cõfessoris pingnus quod nullis prece¬
dentibus meritis. sed solo gratuito munere. famulis suis cõ¬
tulerat. nulla scelerũ enormitate irritatus auferri ꝑmitteret.
Quod quibus fletib. quibusq gemitib. quo ue ululatuũ plãgore
ꝑoratũ sit. quis mortaliũ exsoluere ualeat: Conflictantiũ deniq

Expanded text:
inhaesit pectori divino nutu providentiaque clementi ob inhaesit pectori divino nutu providentiaque clementi ob plurimarum salutem animarum relictis propriis has procul positas ac pene in ultimo littore Oceani sitas expetiit voluntarie sedes; certissimum habetote, impotes voti vestri vosmet ad propria redituros. His dictis, multum illacrymans, fores ecclesiae sanctae Dei Genitricis Mariae quo reposita sancta membra cubabant reserare gregationis intra Ecclesiam beati apostolorum principis sese retinens, solo prostratus, lacrymis ora perfusus Domini auxilium expostulabat, quatenus dilectissimi sui confessoris pignus quod nullis praecedentibus meritis, sed solo gratuito munere famulis suis contulerat, nulla scelerum enormitate irritatus auferri permitteret. Quod quibus fletibus quibusque gemitibus, quove ululatuum clangore peroratum sit, quis mortalium exsolvere valeat? Conflictantes denique
Abbreviated transcription (Latin):
karlomãno et fr̃ibus cũ eo ꝑgentibus. ocissime reddat. Su¬
scepto negotio ep̃s. celerrime monasteriũ expetit. mandata
regis edicit. uissa implere conatur. Medo tunc tẽporis
abbas. huic scõ preerat gregi. Hic cum precepta regalia.¬
egerrime suscepisset. non se posse depositũ reddere dixit.
quod ad seruandũ. non autẽ restituendũ. se suscepisse gau¬
debat. ita subitiens. Ipse sc̃issimus pater. ꝓpria sponte huc
se deferri ꝑmisit. ipse suos. uisione sacra. ob sui deuectionẽ.
inuitauit seruulos. Suscepimꝰ indigni. egregii prĩs. sacra¬
tislima mẽbra. excepimꝰ cineres pios. deuote nũt usq
ad seruare curauimꝰ. At si nr̃is int̾uenientibus peccatis.
relinquere gallias: ruraq eũ natiua repetere placue.¬
rit. fateor potis id ei existere. nec uelle nr̃m licere. quo¬
quomodo existere. Sin uero quod certissima fide nr̃o

Expanded text:
Carlomanno ac fratribus cum eo pergentibus ocissime reddat. SuCarlomanno ac fratribus cum eo pergentibus ocissime reddat. Suscepto negotio episcopus celerrime monasterium expetit, mandata regis edicit, jussa implere conatur. Medo tunc temporis abbas huic sancto praeerat gregi. Hic cum praecepta regalia aegerrime suscepisset, non se posse depositum reddere dixit, quod ad servandum, non autem restituendum se suscepisse gaudebat. Ita subjiciens: Ipse sanctissimus Pater propria sponte huc se deferre permisit, ipse visione sacra suos ob sui devectionem invitavit servulos: suscepimus indigni, egregii Patris sacratissima membra, excepimus cineres pios, devote nunc usque asservare curavimus. At si nostris intervenientibus peccatis relinquere Gallias ruraque eum nativa petere placuerit, fateor potis id ei exsistere, nec velle nostrum licere quoquomodo obsistere. Sin vero quod certissima fide nostro
Abbreviated transcription (Latin):
referat᷑ tumulũ. ex quo clam ablatũ est. Nec enĩ habet scĩ
ꝑtimescere debeat corã deo. dũ credit᷑ quia ad obtinendum
hoc ipsius. suffragãtibus or̃onib. et uoluntate p̃fati religiosi.
dei serui. sint permoti. ualete.
cceptis itaq litteris. sc̃ĩ pape. karlomãnus. et fratres
qui cũ illo erant. gallias expetũt. pipinũ adeũt regem.
sis subiciũt lacrimis. Orant subueniri sibi. pios patris cine¬
res ossaq. cunctis reuerenda mortalibus. furtim sublata. de¬
uotissimis filiis auctoritate regia. iusticieq respectu affatim
restitui. non ullius offense. in hac re. ꝑtimescere culpã. cui
suffragari agnoscit᷑ in offensus rectitudinis trames. Flexus
hiis luctuosis questibus. pius princeps. simulq sc̃e sedi assen¬
tando. fauorẽ prebens. fratris quoq consulẽs uoluntati. re
cepto regis. et iam nolentibus fr̃ibus. sacrũ effossũ pignus.

Expanded text:
referatur tumulum, ex quo clam ablatum est. Nec enim habet sanctreferatur tumulum, ex quo clam ablatum est. Nec enim habet sanctrtimescere debeat coram Deo; dum creditur, quia ad obtinendum hoc, ipsius suffragantibus orationibus et voluntate, praefati religiosi Dei servi sunt permoti. Valete.cceptis itaque litteris S. papae, Carlomannus et fratres qui cum eo erant Gallias expetunt, Pippinum adeunt, sis subjiciunt lacrymis. Orant subveniri sibi, pios Patris cineres ossaque cunctis reverenda mortalibus furtim sublata devotissimis filiis auctoritate regia justitiaeque respectu affatim restitui. Non ullius offensae in hac re pertimescere culpam, cui suffragari agnoscitur inoffensus rectitudinis trames. Flexus his luctuosis questibus pius princeps simulque sanctae sedi assentando favorem praebens, fratris quoquo consulens voluntati, Remcepto regis etiam nolentibus fratribus sacrum effossum pignus
Abbreviated transcription (Latin):
ãmonendo dirigamus. excellentie iam dicti pipini filii
nostri. ut ad pacis concordiã redeant. uobis ꝓpter deũ. paci¬
ficis mediatoribus. uerũ et iam pro corpore. beati benedc̃i.
quod furtiue ablatũ est. a suo sepulcro. ut restituatur.
In hoc opere pietatis et misericordie. libẽter aurẽ accomodate.
hortamur dilectionẽ ac sc̃itatẽ ur̃am. ut primũ omniũ frater
ad fratrẽ. pacis iure in unũ redeat. et confundat᷑ iniquitas.
e medio eoꝵ. Caritas uero dei uobis predicãtibus. et ministrã¬
tibus. exuberet inter eos. Deinde et prefati beati benedicti
corpus: uirta peticionẽ seruoꝵ dei. sublimitas filii nostri
pipini. ur̃a cooperãte sc̃ĩtate. indubitãter ad ꝓpriũ remittat
locũ. ut et iam dicti serui dei. de suo gaudeãt sibi restituto
patre. Uosq perhennẽ habeatis mercedẽ. et laudem. pro eo.
quod iuste operati fueritis. Ut ad suũ st̃issimi uiri. corpus

Expanded text:
admonendo, dirigamus excellentiae jam dicti Pippini filii admonendo, dirigamus excellentiae jam dicti Pippini filii nostri, ut ad pacis concordiam redeant, vobis propter Deum pacificis mediatoribus. Verum etiam pro corpore B. Benedicti, quod furtive ablatum est a suo sepulcro, ut ei restituatur. In hoc pietatis et misericordiae libenter aurem accommodare hortamur dilectionem ac sanctitatem vestram, ut primum omnium frater ad fratrem pacis jure in unum redeat, et confundatur iniquitas e medio eorum; charitas vero Dei vobis praedicantibus et ministrantibus exuberet inter eos. Deinde et praefati B. Benedicti corpus juxta petitionem servorum Dei, sublimitas filii dilecti nostri Pippini vestra cooperante sanctitate indubitanter ad proprium remittat locum; ut et jam dicti servi Dei de suo gaudeant sibi restituto Patre, vosque perennem habeatis mercedem et laudem, pro eo quod juste operati fueritis, ut ad suum sanctissimi viri corpus
Abbreviated transcription (Latin):
necnon uetustatẽ tẽpoꝵ. ad modũ refrixerat. nec iam spem
potiendae. huiusce rei habebant. Sed karlomãno. illoꝵ sacro
subeũte collegiũ. spes olim emortua reuixit. scm̃q adeuntes.
auctoritati ac precibus. tanti fauẽs põtificis. egregii patris
corpus. ꝓprio restituat loco. Prefatꝰ uero põtifex. fratrũ precib
Diligẽtibus deũ. omĩa cooꝑãtur in bonũ. Et iterũ idem ipse.
Dũ tempus habemꝰ. operemur bonũ ad omnes. Et itẽ scrip¬
tura. Quã speciosi pedes euangelizantiũ pacẽ. euãgelizãtiũ
bona. Innotuerũt nobis. religiosus abbas. et presbiter tassi¬
ni monasterii. beati benedicti. et karlomãnus. deo amabilis
monachus. germanus filii nr̃i. pipini excellentissimi. ma¬
ioris domus. per hos presentes religiosos uiros. dei seruos.
monachos. concordie et pacis sermones. inter eũ ac griffo¬
nem. fratrẽ eius. expedire nos mittere. et ut nos hec ipla

Expanded text:
nec non vetustatem temporum admodum refrixerat, nec jam spem nec non vetustatem temporum admodum refrixerat, nec jam spem potiundae hujusce rei habebant: sed Carlomanno illorum sacrum subeunte collegium, spes olim emortua revixit: sanctumque adeuntes eauctoritati ac precibus tanti favens pontificis, egregii Patris corpus avito restituat loco. Praefatus vero pontifex precibus Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Et iterum idem ipse: Dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes . Et item Scriptura: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona ! Innotuerunt nobis religiosus abbas et presbyter Cassini monasterii B. Benedicti, et Carlomannus Deo amabilis monachus, germanus filii nostri Pippini excellentissimi majorisdomus, per hos praesentes religiosos Dei servos monachos concordiae et pacis sermones inter eum ac Grifonem fratrem ejus expedire nos mittere; ut et nos haec ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. atq ibi quod reliquũ fuit. mortalis uite. religiose cõuer¬
sando cõpleuit. Dum igit᷑ hec ita agunt᷑. pipinꝰ regni frãcoꝵ.¬
assecutꝰ sũmã. iussu stephani romani põtificis. hildricum
in ertissimũ regẽ: depositũ. ac detonsũ. in monasterio deinde
trusũ. priuate uiuere cõpulit. Dein auctoritate eiusdẽ põtifi¬
cis. ex prefecto palatii. rex cõstitutꝰ. ꝑ ãnos ferme .xu. aut eo
amplius. regni frãcoꝵ peincipatũ. solus optime rexit. Ea
igit᷑. tẽpestate. monachi sepedictĩ cenobii cassin ensis. auctore
karlomãno. de quo supea retulimꝰ. romã ueniũt. doloris apud
sc̃issimũ papã zachariã deposituri querelã. ꝓpt̾ corpus scilicet
sacratissimi prĩs benedt̃i. a solo ꝓprio gallias trãslati. Qui me¬
ror iam pridẽ. a cordibus eoꝵdem fratrũ. ob t̾raꝵ lõguiqͥtatẽ

Expanded text:
cessit, atque ibi, quod reliquum fuit mortalis vitae, religiose convercessit, atque ibi, quod reliquum fuit mortalis vitae, religiose conversando complevit. CAPUT assecutus summam, jussu Stephani Romani pontificis Childricum inertissimum regem depositum ac detonsum, in monasterio deinde trusum private vivere compulit. Dein auctoritate ejusdem pontificis, ex praefecto palatii rex constitutus, per annos ferme quindecim aut eo amplius regni Francorum principatum solus optime rexit. Ea igitur tempestate, monachi saepedicti coenobii Cassinensis, auctore Carlomanno de quo supra retulimus, Romam veniunt, doloris apud sanctissimum papam Zachariam deposituri querelam, propter corpus scilicet sacratissimi Patris Benedicti, a solo proprio in Gallia translati. Qui moeror jampridem a cordibus eorumdem fratrum ob terrarum longinquitatem
Abbreviated transcription (Latin):
frissionũ ep̃o. qui ambo patris eius. apud inferos. dãnationẽ
et iam corporeis ipsi ostendere uisibus. operosã temꝑalis
regni dignitatẽ toto contemnẽs mentis ad nisu habituq.
permutato. tonsure eccłastice gr̃am. a beato ⁊ acharia.
papa romano. ꝑcipere meruit. Deniq monastice uite
normã adeptus. in mõte sorapte. apud eccłiam beati
siluestri. exstructo monasterio. cũ frĩbus secũ. ad hoc ueniẽtib.
non nullo tẽpore. optata quiete ꝑfruitur. Ded cũ ex frãcia
multi nobilium. ob uota soluenda. romamu sollemniter cõme¬
arent. et eũ uelut dominũ quondã suũ. preterire nollent :
otiũ quo maxime delectabat᷑. crebra salutatione. interrũpen¬
tes. locũ mutare cõpellunt. Nã cũ huiuscemodi frequentiã
suo ꝓposito officere uidisset. relicto monte. in sãnitũ ꝓuintia.
ad monasteriũ sc̃i benedt̃i. sitũ in sepe dicto castro cassini. se¬

Expanded text:
Fresionum episcopo, qui ambo patris ejus apud inferos damnationem, Fresionum episcopo, qui ambo patris ejus apud inferos damnationem, etiam corporeis ipsi ostendere visibus: operosam temporalis regni dignitatem toto contempens mentis adnisu, habituque permutato, tonsurae ecclesiasticae gratiam a B. Zacharia papa Romano percipere meruit. Denique monasticae vitae normam adeptus, in monte Soracte apud ecclesiam B. Silvestri, exstructo monasterio cum fratribus secum ad hoc convenientibus nonnullo tempore optata quiete perfruitur. Sed ex Francia multi nobilium ob vota solvenda, Romam cum solemniter commearent, et eum velut dominum quondam suum praeterire nollent, otium quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes, locum mutare compellunt. Nam cum hujusmodi frequentiam suo proposito officere vidisset, relicto monte in Samnium provinciam ad monasterium S. Benedicti situm in saepedicto castro Cassini, se
Abbreviated transcription (Latin):
legationẽ sacratissimi presulis gregorii. ad se directã. obse¬
crantis. quatinꝰ sc̃am romanã eccłiam. a langobardorum
tyrãnide liberaret. terrena celestibus p̃ponderãs floccipẽderet.
Rebus itaq humanis. eo post diutinã regni ãministrationẽ.
exempto. duo filii eius pipinꝰ. et karlomãnus. regni sũmam
concordi sotietate diuisam. aliquot ãnis. sub hildrico. nomi¬
netenꝰ rege. ad gubernandũ suscipiũt. Porro karlomãnꝰ
post aliquantũ temꝑis extursũ. regni q̃uod ad regendũ susce¬
perat partẽ fratri relinquẽs. amore succensus speculat iue
conuersationis. romã se in otium cõtulit. Siquidẽ hortante
beato eycherio. aurelianoꝵ ep̃o. qui a patre illius nulla existẽte
culpe offensa. pulsus sede ꝓpria. atq in hasbaniam. apud
sc̃mtrudonẽ. in exiliũ relegatꝰ. fuerat: necnõ stõ bonefatio.

Expanded text:
legationem sacratissimi praesulis Gregorii ad se directam, obselegationem sacratissimi praesulis Gregorii ad se directam, obsecrantis quatenus S. Romanam Ecclesiam a Langobardorum tyrannide liberaret, terrena coelestibus praeponderans, floccipenderet. Rebus itaque humanis eo post diutinam regni administrationem exempto, duo filii ejus, Pippinus et Carlomannus, regni summam concordi societate divisam, aliquot annis sub Childrico nominetenus rege, ad gubernandum suscipiunt. Porro Carlomannus post aliquantum temporis excursum, regni quam ad regendum susceperat partem fratri relinquens, amore succensus speculativae conversationis, Romam se in otium contulit. Siquidem hortante B. Eucherio Aurelianorum episcopo, qui a patre illius nulla exsistente culpae offensa pulsus sede propria, atque in Hasbaniam apud S. Trudonem in exsilium relegatus fuerat; necnon S. Bonifacio
Abbreviated transcription (Latin):
insistens. tyrãnos per totã franciã. dñatũ sibi uindicantes
oppressit. Ob eamq rem. plurima iuri ecclesiastico. detrahens
predia. fisco associauit. ac deinde militibus ꝓpriis. distribuere
studuit. Preterea saracenos galliã occupare tẽptances. duo¬
bus magnis preliis. uno in aquitania. apud pictauiũ ciuita¬
tem. altero autẽ. apud narbonã. iuxta birram fluuiũ ita
deuicit. ut in hispaniã. eos redire cõpelleret. Quã obrem
cum aduersantibus nullatenꝰ cedere sciret. nulliq parcere.
diu a posteris tudetes. ab actu rerũ scilicet. agnonẽ indeptꝰ
est. Tũdetes enĩ mallei dicunt᷑ fabroꝵ. quoꝵ ictibus. cuncta
acteritur. duricia. Pepigit hic fedus cũ luit prando. lãgo
norũ. eius capillum. pͥmus attonderet. ac pater illi spũalis
existeret. Quod ille gratantissime complẽs. multis ditatum
muneribus. genitori natũ remisit. Qua de re cõtigit. ut̾

Expanded text:
insistens, tyrannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes insistens, tyrannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit, ob eamque rem plurima juri Ecclesiastico detrahens praedia fisco associavit, ac deinde militibus propriis distribuere studuit. Praeterea Saracenos Galliam occupare tentantes duobus magnis praeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero autem apud Narbonam, juxta Birram fluvium ita devicit ut in Hispaniam eos redire compelleret. Quamobrem cum adversantibus nullatenus cedere sciret, nullique parcere, diu a posteris Tudites, ab actu rerum scilicet agnomen indeptus est. Tudites enim mallei dicuntur fabrorum, quorum ictibus cuncta atteritur durities. Pepigit hic foedus cum Liutprando, eique idelium ejus capillum primus attonderet, ac Pater illi spiritalis exsisteret: quod ille gratantissime complens, multis ditatum muneribus genitori natum remisit . Qua de re contigit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pater effectus est. Sicq reparatis habitaculis. cenobitali
ordini congruẽtibus. sub st̃e regule iugo. et beatissimi
cenobium reparatum est. cum iam fere centũ et decem
annoꝵ curricula euoluta essent. ex quo occulto dei nutu.
locus ille. habitatione carere cepat humana. Proind
sequẽti temꝑe. huic uenerabili uiro patronaei. dilectus dei pon¬
tifex zacharias. plurimũ auxilii contulit. libros scilicet scẽ
scripture. necnon et alia que ad utilicatẽ monasterii ꝑtinere
poterant. Insuꝑ et regulã. quã ipse egregius pater sc̃issimus.
conscripsit manibus. paterna liberalitate concessit
nterea apud gallias. ansigiso maiore domꝰ filioq eius
pipino. humanã obeuntibus uitam. karolus filius pi¬
pini.totius gentis frãcoꝵ. magistratũ quãquã post multa
certamina. de manu reinfredi tirãni. deo inuãte abstulit.
sueq subdidit potestati. Deniq rebus bellicis operosissime

Expanded text:
Pater effectus est: sicque reparatis habitaculis coenobitali Pater effectus est: sicque reparatis habitaculis coenobitali ordini congruentibus, sub sanctae regulcoenobium reparatum est, cum jam fere centum et decem annorum curricula evoluta essent, ex quo occulto Dei nutu locus ille habitatione carere coeperat humana. Proinde sequenti tempore, huic venerabili viro Petronaci dilectus Domini pontifex Zacharias plurimum auxilii contulit, libros scilicet sanctae Scripturae, necnon et alia quae ad utilitatem monasterii pertinere poterant: insuper et regulam quam ipse egregius Pater sanctissimis conscripsit manibus, paterna libertate concessitnterea apud Gallias, Angesilo majoredomus filioque ejus Pippino humanam obeuntibus vitam Carolus filius Pippini, totius gentis Francorum magistratum, quanquam post multa bella de manu Reinfredi tyranni Deo juvante abstulit, suaeque subdidit potestati. Denique rebus bellicis operosissime
Abbreviated transcription (Latin):
regebat insignia.¶ Italici uero. regni principatũ. post ariꝑtũ.
luit prandus in suam redegerat dicionem.
uite. continẽtiam seruans. romã agente presulatum
beato gregorio uenit. sancti desiderii pacefacturus uotum.
deniq hortatu eiusdem sacratissimi presulis. predictꝰ petro¬
nar. cenobiũ. quod quondã ab egregio patre benedicto.
in crastro cassini montis edificatũ fuerat. atq ꝑmissu dei
omĩpocentis. a langobardis destructũ. deuocissime adiit.
ibiq cũ aliquibus prudentĩ simplicitate p̃ditis. qui iam
eiusdẽ loci habitationẽ expetierãt. sũma caritatis ãnexi¬
one. in sc̃e religionis habitu. uiuere cepit. Qͥq eũdẽ uiꝵ sibi semo¬
nõ post młcũ uo rẽꝑis. cooꝑante diuina misericordia. suffra¬
gantibusq meritis. precipui prĩs benedicti. multoꝵ ibidẽ
monachoꝵ nobiliũ atq mediocriũ. ad se cõcurrentium

Expanded text:
regebat insignia, Italici vero regni principatum post Arepertum regebat insignia, Italici vero regni principatum post Arepertum Liutprandus in suam redegerat ditionem. vitae continentiam servans, Romam agente praesulatum B. Gregorio venit, sancti desiderii patefacturus votum. Denique hortatu ejusdem sanctissimi praesulis praedictus Petronax coenobium quod quondam ab egregio Patre Benedicto in Castro Cassini montis aedificatum fuerat, atque permissu Dei omnipotentis a Langobardis destructum, devotissime adiit, ibique cum aliquibus prudenti simplicitate praeditis, qui jam ejusdem loci habitationem expetierant, summa charitatis annexione in S. religionis habitu vivere coepit, quique eumdem virum seNon post multum vero temporis, cooperante divina misericordia, suffragantibus meritis praecipui Patris Benedicti, multorum ibidem monachorum nobilium atque mediocrium ad se concurrentium
Abbreviated transcription (Latin):
et ex qua famulos. sibi necessaria ministrãtes. atq obsequiũ
exhibentes. pauce numerositatis habebat. Quocũq eundum
erat. carpento ibat. quod bobus iunctis et bubulco. rustico more.
agente trahebat᷑. Sic ad palatiũ. sic ad populi sui cõuentum.
qui ãnuatim. ob regni utilitatẽ celebrabat᷑ ire. sic domum
redire solebat. At regni administrationẽ. et omĩa que uel
domi. uel foris agenda erant. ac disponenda. p̃fectus aule
procurabat. Cuiꝰ offitii magistratũ. ea etate. arnulfus uir
eximie nobilitatis. ꝓbabilisq uite. cũ filio asegiso. ad pͥme
regebat. Quiq relicta. post seculi głia. ep̃us mediomatricũ.
cleri ppłiq acclamatione. et uoto ordinatus. mirabiliter in
pontificatu uiuere studuit. Ac demũ heremiticã. eligens
uitam. leprosis uniuersa prebens obsequia. cõtinentissime.
usq ad obitum uixit.¶ Anastasius iam tunc romani imꝑii.

Expanded text:
et ex qua famulos sibi necessaria ministrantes atque obsequium et ex qua famulos sibi necessaria ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quocunque eundum ei erat, carpento ibat, quod bobus junctis et bubulco rustico more agente trahebatur. Sic ad palatium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat. At regni administrationem et omnia quae vel domi, vel foris agenda erant ac disponenda, praefectus aulae procurabat: cujus officii magistratum ea aetate Arnulfus vir eximiae nobilitatis probabilisque vitae, cum filio Angesilo apprime regebat. Quique relicta post saeculi gloria, episcopus Mediomatricum, cleri populique acclamatione et voto ordinatus, mirabiliter in pontificatu vivere studuit: ac demum eremiticam eligens vitam, leprosis universa praebens obsequia, continentissime usque ad obitum vixit. Anastasius jam tunc Romani imperii
Abbreviated transcription (Latin):
illo in tẽpore. apud gallias frãcoꝵ. regali decidente gloria.
a prefectis palatii domꝰ. ordinabat᷑ regia. regibus ob impe¬
ritiam desidiãq. solũ regale nomẽ ianiter gestantibus.
Namq et opes. et potẽtia regni. penes palatii prefectos.
qui maiores domꝰ dicebant᷑. et ad quos sũma imperii ꝑti¬
nebat. retinebant᷑. neq aliud regi relinquebat᷑. quã ut regio
tantũ nomĩe contẽtus. crine profuso. barba sum missa. solio
resideret. ac spetiẽ dñantis effingeret. legatos undequaq
ueniẽtes audiret. eisq abeuntibus. responsa que erat edoctꝰ.
uel etiã iussus. ex sua uelut potestate redderet. cum preter
inutile regis nomẽ. et precariũ uite stipendiũ. quod ei pre¬
fectus aule. prout uidebat᷑ exhibebat. nichil aliud ꝓprii possi¬
deret. quã unã. et eã per parui reditus uillã. in qua domũ

Expanded text:
illo in tempore, apud Gallias Francorum decidente gloria, illo in tempore, apud Gallias Francorum decidente gloria, a praefectis palatii domus ordinabatur regia, regibus ob imperitiam desidiamque solum regale nomen inaniter gestantibus. Namque et opes et potentia regni penes palatii praefectos, qui majoresdomus dicebantur, et ad quos summa imperii penebat, retinebantur, neque aliud regi relinquebatur, quam ut regio tantum nomine contentus, crine profuso, barba submissa solio resideret, ac speciem dominantis effingeret, legatos undecunque venientes audiret, eisque abeuntibus responsa quae erat edoctus vel etiam jussus ex sua velut potestate redderet: cum praeter inutile regis nomen, et precarium vitae stipendium, quod ei praefectus aulae, prout videbatur, exhibebat, nihil aliud proprii possideret, quam unam et eam perparvi reditus villam, in qua domum
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ rei historiã. quia in pronitu est. instanti opusculo inser̾e̾
suꝑuacaneũ duximus. Huit sacratissime translationi.
beatoꝵ germanoꝵ. scilicet benedicti atq scolastice. attestatur
paulus monachus. cuiꝰ supra mentionẽ egi. in historia gen¬
tis sue. libro sexto. ita inquiẽs. Circa hec tẽpora haut dubiũ
quin cõstantino imperãte. cũ in castro cassini. ubi bt̃issimi be¬
nedicti corpus requiescebat. aliquãtis iam elapsis ãnis. uasta¬
solitudo existeret. ueniẽtes de cenomãnoꝵ. et aurelianẽsium.
regione franci. dum apud sacrũ corpus. se ꝓnoctare simu¬
lassent. eiusdẽ patris. atq germane eius. ossa auferentes.
in suã patriam asportauerũt. Ubi singillatim duo mona¬
in imꝑio ãnis exactis. a leone augustali dignitate pͥuatur.
exilioq relegatur. Aduersũ hunc. tiberius arma corripiẽs.
imperiali sarcina releuatũ. retrudit in carcerẽ. Porro

Expanded text:
Cujus rei historiam, quia in promptu est , instanti opusculo inserere Cujus rei historiam, quia in promptu est , instanti opusculo inserere supervacaneum duximus. Huic sacratissimae translationi beatorum germanorum, Benedicti scilicet atque Scholasticae, attestatur Paulus monachus, cujus supra mentionem egi, in historia gentis suae libro sexto, ita inquiens: Circa haec tempora haud dubium quin Constantino imperante cum in Castro Cassini ubi beatissimi Benedicti corpus requiescebat, aliquantis jam elapsis annis solitudo exsisteret; venientes de Cenomanensium et Aurelianensium regione Franci, dum apud sacrum corpus se pernoctare simulassent, ejusdem Patris atque germanae ejus ossa auferentes, in suam patriam asportaverunt, ubi singillatim duo monain imperio annis exactis, a Leone Augustali dignitate privatur, exsilioque relegatur: adversum hunc Tiberius arma corripiens, imperiali sarcina relevatum retrudit in carcerem. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
tuit᷑ anno. ad deinde cõstantinꝰ filius cõstantini successionis
ordine. annis sufficitur uiginti sex. Quo ĩperante. italicum
regnũ grimoaldus. sibi ꝓspere disponere uidebat᷑. Frãcoꝵ
uero regimẽ. clodoueus filius dagoberti. optime adseruabat.
ac deinde tẽpestate. mummolus abbas cenobii floria¬
censis. quod sitũ est in territorio aurelianẽsi. supra
fluuium ligeris. diuina monitus uisione per somnũ. di¬
rigit una cũ consensu deo sibi cõmilitantiũ fratrẽ quẽdã.
ex suis uenerabilẽ monachũ. aigulfũ nomine. quatinus
scĩssimi. confessoris xp̃i. benedicti corpus. huc transferre de¬
beret. Sic enĩ sibi reuelatũ. diuinitus asserebat. Cui ex in-¬
sperato. cõiungunt̾ missi. cenomãnensis urbis episcopi. et
ipsi ꝓpter corpus beatissime scolastice u̾ginis. sororis eximii
patris benedt̃i transferendũ. diuina reuelatione inuitati.

Expanded text:
tuitur annis: ac deinde Constantinus filius Constantini, successionis tuitur annis: ac deinde Constantinus filius Constantini, successionis ordine annis sufficitur viginti et novem. Quo imperante Italicum regnum Grimoaldus sibi prospere disponere videbatur, Francorum vero regimen Chlodoveus filius Dagoberti optime asservabat.ac proinde tempestate Mummolus abbas coenobii Floriacensis, quod situm est in territorio Aurelianensi supra fluvium Ligeris, divina monitus visione per somnium, dirigit una cum consensu Deo sibi commilitantium fratrem quemdam ex suis venerabilem monachum Aigulfum nomine: quatenus sanctissimi confessoris Christi Benedicti corpus huc transferre deberet. Sic enim sibi revelatum divinitus asserebat. Cui ex insperato conjunguntur missi Cenomanensis urbis episcopi, et ipsi propter corpus beatissimae Scholasticae virginis sororis eximii Patris Benedicti transferendum divina revelatione invitati.
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ sibi regẽ prefecerat. totã pene irrũpit italiã. romanã¬
q aggredit᷑ urbẽ. Nec longopost. a predonibus eiusdem
gentis. monasterium beatissimi pr̃is benedc̃i. quod in cassi¬
no situm est. noctu inuadit᷑. diripit᷑. destruit᷑. Qui cum
uniuersa diriperent. ne unũ quidem ex monachis. tenere
potuerũt. Ut ꝓphetia uenerabilis patris. quã longe ante
p̃uiderat. cõpleret᷑. qua dixit. Uix apud deũ optinere po¬
tui. ut ex hoc loco. mͥ anime cederent. ¶ugiẽtes autẽ
ex eodẽ loco monachi. romã uenerũt. codicem secũ stẽ
regule. quẽ sepedictꝰ pater cõposuerat. et quedã eius
alia scripta. nec non pondus panis. et mensuram uiiii.
ac quitquid ex supellectili subripere poterãt deferẽtes.
Noca itaq post octo ãnoꝵ curricula. quib imperium
omne pessum dederat. condigno mortis genere truci¬
dato. heraclius succedit. regens imperii sceptra tͥginta

Expanded text:
quem sibi regem praefecerat, totam pene irrumpit Italiam, Romanamquem sibi regem praefecerat, totam pene irrumpit Italiam, Romanamque aggreditur urbem. Nec longo post a praedonibus praedictae gentis, monasterium beatissimi Patris Benedicti, quod in Cassino situm est, noctu invaditur, diripitur, destruitur. Qui cum universa diriperent, ne unum quidem ex monachis tenere potuerunt: ut prophetia venerabilis Patris, quam longe ante praeviderat, compleretur, qua dixit: Vix apud Dominum obtinere potui, ut ex hoc loco mihi animae concederentur. Fugientes autem ex eodem loco monachi Romam venerunt, codicem sanctae regulae quam saepedictus Pater composuerat, et quaedam alia ejus scripta; necnon pondus panis, et mensuram vini, ac quidquid ex supellectili surripere potuerant deferentes. Phoca itaque post octo annorum curricula, quibus imperium omne pessumdederat condigno mortis genere trucidato, Heraclius succedit, regens imperii sceptra viginti
Abbreviated transcription (Latin):
ustino igit᷑ imꝑatore. ob immanitatẽ scelerũ in amẽtia
uerso. ac paulo post. uita pͥuato. Tiberius cõstantinus.
uir rei publice regende strenuus imperii infulas. totius
gentis ad nisu suscipit. Quibus per septẽ annos rite guber¬
natis. successorẽ delegit sibi mauritiũ. ex prosapia grecoꝵ
ac cappadotia oriundũ. Quo imꝑante. beatus gregorius.
sc̃e atq apłice. sedi rome preficit᷑ episcopus. Porro fr̃acoꝵ
regnũ. brunecildis regina. cũ nepotibus theodeberto. atq
theoderico. filiis childeberti regis. iam maioris etatis. me¬
tas attingẽtibus. fortiter regebat. t uero gens lango¬
bardoꝵ italiã a partibus uenetiaꝵ dudum. ut supra p̃liba¬
uimꝰ ingressa. maxima ex parte cladibus afficiendo. sue
potẽtie. subdere conabat᷑. Procedẽte deinde tẽpore. iamq
foca imperiũ administrante romanũ. qui mauritiũ imꝑa¬
pristi patritii. dolo interemerat. prefata gens duce agilulfo.

Expanded text:
ustino igitur imperatore ob immanitatem scelerum in amentiam verso ac paulo post vita privato, Tiberius Constantinus, vir reipublicae regendae strenuus, imperii infulas totius gentis adnisu suscepit, quibus per septem annos rite gubernatis, successorem delegit sibi Mauricium, ex prosapia Graecorum ac Cappadocia oriundum. Quo imperante, B. Gregorius sanctae atque apostolicae sedi Romae praeficitur episcopus. Porro Francorum regnum Brunechildis regina cum nepotibus Theodeberto atque Theoderico filiis Childeberti regis jam majoris aetatis metas attingentibus fortiter regebat. At vero gens Langobardorum Italiam a partibus Venetiarum dudum, ut supra praelibavimus, ingressa, maxima ex parte cladibus afficiendo, suae potentiae subdere conabatur. Procedente deinde tempore, jamque Phoca imperium administrante Romanum, qui Mauricium imperaPrisci Patricii, dolo interemerat, praefata gens duce Agilulfo,
Abbreviated transcription (Latin):
ita inquiẽs. Amẽ amen dico uobis. quia qui credit me. opera
que ego fatio. et ip̃e faciet. et maiora hoꝵ faciet. Siquidẽ
capti oculis quo libet. scilicet corporis uitio. seũ pessimo
lippitudinis humore. seu glaucomate adoꝑti. clarissimũ
recipiebãt uidendi u. sũ. Debiles uo̾. grauamine gressuũ:
qui nũquã incesserãt pedib. facilitatẽ gradiendi. sũmo
cũ gaudio recuꝑabãt. Demones ab obsessis extrudebant᷑
corporib. lunatici medelã asseq̃bant᷑ obtatã. Preterea
quidã mẽbroꝵ. quoꝵdã incendiũ male ꝑpessi. quod genus
morbi incurabile medici. deriuato nomine. a cancere
canceroma uocitant. sanitatẽ ꝑfectã. se adeptos esse gau¬
deportabant᷑ oꝑatus est. ad laudẽ et głiam noĩs sui. qͥ electos
suos. ubiq glorificat. Nõ solũ eterne bt̃itudinis p̃mia lar¬
giendo. uerũ in presenti seculo. mortalibus deputato:

Expanded text:
ita inquiens: Amen dico vobis, quia qui credit in me, opera ita inquiens: Amen dico vobis, quia qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet . Si quidem capti oculis, quolibet scilicet corporis vitio, seu pessimo lippitudinis humore, seu glaucomate adoperti, clarissimum recipiebant videndi usum: debiles vero gravamine gressuum qui nunquam pedibus incesserant, facilitatem gradiendi summo cum gaudio recuperabant: daemones ab obsessis extrudebantur corporibus, lunatici medelam assequebantur optatam. Praeterea quidam membrorum quorumdam incendium male perpessi, quod genus morbi incurabile, medici derivato nomine a cancere cancerauma vocitant, sanitatem perfectam a se adeptos gaudeportabantur, operatur ad laudem et gloriam nominis sui, qui electos suos ubique glorificat, non solum aeternae beatitudinis praemia largiendo, verum in praesenti saeculo mortalibus deputato
Abbreviated transcription (Latin):
llis u̾o in prece ꝑdurãtib. cepere. et iã quiq ¶ luerunt
nobiliores. causa tanti rumoris excitati. Ad tam uenerabile
undecũq cõfluere spectaculũ. Iunctisq p̃cib. uix extorquere. quo¬
quomodo ab abbate et fr̃ib potuerũt ut extra portã monasterii.
ad occidentalẽ plagã. in loco nemorib cõsito. tentoriũ extendi iu¬
beret. quo memorie sc̃oꝵ. certo tẽpore. hoc est in bigilia dnĩci
diei Iterũq sacris referrent᷑ edibus. Quod cũ impletũ fuiss.
multitudines plebiũ. non solũ ex cõtiguis. uerũ ꝓcul positis
locis. medelã aĩaꝵ ac corpoꝵ cõsecuture. eo cõfluxere. Ope¬
rabat᷑ deniq dñs. per clarissimos mrͣes suos. in credibilia uir¬
tutũ dona. que ip̃i quoq pueruli. ex parte conspeximꝰ ut liqͥdo
patesceret. et iã nũc in hus sius dilectissimis testib. illud com¬
pleri. quod olim. eis. qui in eũ uera fide crediderĩt. reꝓmisit.

Expanded text:
llis vero in prece perdurantibus, coepere etiam quique nobiliores causa 159 tanti rumoris excitati, ad tam venerabile undequaque confluere spectaculum, junctisque precibus vix extorquere quoquo modo ab abbate et fratribus potuerunt, ut extra portam monasterii, ad occidentalem plagam, in loco nemoribus consito tentorium extendi juberet, quo memoriae sanctorum certo tempore, hoc est vigilia Ddiei, iterumque sacris referrentur aedibus. Quod cum impletum fuisset, multitudines plebium non solum ex contiguis, verum procul positis locis, medelam animarum ac corporum consecuturae eo confluxere. Operabatur denique Dominus per clarissimos martyres suos incredibilia virtutum dona, quae ipsi quoque pueruli ex parte conspeximus: ut liquido patesceret etiam nunc in his suis dilectissimis testibus illud compleri, quod olim eis qui in eum vera fide crediderint repromisit,
Abbreviated transcription (Latin):
solari curauit. Si tristandũ dilectissimi frẽs. ac filii. pro tali
esset negotio. michi magis quã uobis. in hoc esset merendum.
qui quantũ ad presens. magnis uideor destitui solatiis. S quia
dicẽte a postolo. caritas benigna est. Benignitatẽ caritatis nr̃e.
omnimodis impendere debemus hiis. quos aliquoniodo: ea
indigere cognoscimꝰ. nec nr̃a tantũ. quantũ aliena querere.
Mua ꝓpter uos amoris paterni sollicitudine. flecibus et me¬
rore. temperare deposcimꝰ. quia potens est deus meliores no¬
bis. post huiꝰ deposicionẽ corporis. huic sc̃e ĩmittere cogre¬
gationi. quoꝵ meritis. et exemplis. longe prestantius. quam
nostris edificemini. Sed et illud sũmopere nobis ꝓcurandũ
est. ne uersucia antiqui hostis. unde aliis salus acquirit᷑. inde
nobis tristicie malo detrimentũ in aliquo ingerat᷑. Nos etenim
quos unitatis semel in scã caritate iunxit concordia. nunquã
uel longissima terrarũ diuident spatia.q̃m seper interioris

Expanded text:
SOCIORUM. Si tristandum dilectissimi Patres ac filii pro tali esset negotio, mihi magis quam vobis in hoc esset moerendum, qui quantum ad praesens, magnis videor destitui solatiis. Sed quia, dicente Apostolo, charitas benigna est, benignitatem charitatis nostrae omnimodis impendere debemus his quo aliquo modo ea indigere cognoscimus: nec nostra tantum, quantum aliena quaerere. Quapropter vos amoris paterni sollicitudine a fletibus et moerore temperare deposcimus, quia potens est Deus meliores nobis post hujus depositionem corporis huic sanctae immittere congregationi: quorum meritis et exemplis, longe praestantius quam nostris, aedificemini. Sed et illud summopere nobis procurandum est, ne versutia antiqui hostis, unde aliis salus acquiritur, inde nobis tristitiae malo, detrimentum in aliquo ingeratur. Non etenim quos unitatis semel in sancta charitate junxit concordia, nunquam vel longissima terrarum divident spatia: quoniam semper interioris