comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dño. qui redempti sunt xp̃isanguine. Ipsa ꝙͦ ci¬
uitas. neqͣquã. aippellabit᷑ derelicta ut pͥus uo¬
cata fuerat. uel in uideis propt negotiationẽ uel
in gentib propt̃ i dolatriã. sed reqͥsita ut hebra¬
ice. dicit᷑ drura. ut pro augm̃tis . & uarietate
uirtutũ noua semꝑ accipiat nonina Qs est¬
iste qͥ uenit de edom. tinctis uestibꝰ de. bosra:
Iste formosus in stola sua. gradiens in multini¬
dine fortitudinis sue. Lxx. Quis est iste. qͥ ue¬
nit de edom. fuluis nestib de bosor. Sie formo¬
sus instola sua iuolentia cũ fortirudine. Om¬
nem hunc locũ. ab eo loco ubi uixcta. lxx dicit᷑
illuranare. illuminare. ierłm. qi uenit lum̃

Expanded text:
Domino, qui redempti sunt Christi sanguine. Ipsa quoque civitas nequaquam appellabitur derelicta, ut prius vocata fuerat, vel in Judaeis, propter negotiationem? vel in gentibus, propter idololatriam, sed requisita, ut Hebraice dicitur DRUSA ; ut pro augmentis et varietate virtutum, nova semper accipiant nomina. dom, tinctis vestibus de Bosra? Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suae. LXX: Quis est iste qui venit de Edom, fulvis vestibus de Bosor? Sic formosus in stola sua, violentia cum fortitudine. Omnem hunc locum ab eo loco, ubi juxta LXX dicitur: Illuminare, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen
Abbreviated transcription (Latin):
habeat. prudens lector. inqͥrat. Ego qui
lo qͦr iusticiam. &x ꝓpugnator. sum ad
saluandũ. Lxx. E go quilo qͦr iusticiã.
& iudiciũ saluatoris. Respondit dñs.
int̾rogantib angłis. Queritis qͥdsim.
qui ad celos eruentꝰ ascendam. & sangui

Expanded text:
habeat prudens lector inquirat. Ego qui loquor justitiam, et propugnator sum ad salvandum. LXX: Ego qui loquor justitiam, et judicium salutaris. Respondit Dominus interrogantibus Angelis: Quaeritis qui sim, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in cantico canticoꝵ. filui matͥs mee. ꝑugnaue.¬
runt adu̾sum me: uel certe ꝓpterea filia ꝙ.
rent. Qͥd est autẽ qd iubent᷑ magistri. at¬
q doctores. sy onfilie nunciare: Eece saluator.
tuus uenit. qui in hebrico dicit᷑ iħs. Unde. &.
gabrielad ioseph. D uocabis inqͥt nom̃ eiꝰ iħm.
ipse enim saluũ faciet popłm suũ. a peccatis

Expanded text:
in Cantico Canticorum: Filii matris meae pugnavein Cantico Canticorum: Filii matris meae pugnaverunt adversum me ; vel certe propterea filia, qurent . Quid est autem quod jubentur magistri atque doctores Sion filiae nuntiare? Ecce Salvator tuus venit, qui in Hebraico dicitur Jesus. Unde et Gabriel ad Joseph: Et vocabis, inquit, nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet
Abbreviated transcription (Latin):
fernꝰ nõ p̃ualet. & omĩa tollant ĩpeduñta
deiua. ut absq aliqͦscandalo. popłs eccłam
saluatoris introeat. Unde. &. ioh̃s clama¬
bat in heremo. Egosum uox clamantis in
deserto. sicut dixit ysayas. Parate iam
dñi aectas facite semitas eius. Sĩis uallis
implebit᷑ x omĩs mons & eollis humilia¬
bit᷑ Aluis q u̾bis nẽ idem sensus. dicit᷑. Eli¬
git lapides eccłiasticus uir. cũ oẽm emol¬
lit. de credentiũ corde diriciã. de qͥbꝰ ide
baptista dicebat. Potens est d̾s de lapidib
dentib seꝑarat. Qdne putarent uidei de
se dici iungit᷑. leuate signũ in gentes.&.
ad popłos nationũ. ut neqͣ quã umĩ terre
udee ad salutem. prouocent᷑ angustie. sed
auditũ fiat in extremis terre. ut passionẽ
ereatons totus mundus. audiat. Dicite. in¬
quit filie syon. Que uelideo appellat᷑ filia sy¬
on.quia pͥmũ orta est ex uideis. de qua dicit᷑

Expanded text:
infernus non praevalet, et omnia tollant impedimenta infernus non praevalet, et omnia tollant impedimenta de via, ut absque aliquo scandalo populus Ecclesiam Salvatoris introeat. Unde et Joannes clamabat in eremo. Ego sum vox clamantis in deserto, sicut Isaias dixit: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus: omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur . Aliisque verbis nunc idem sensus dicitur, Elegit lapides vir Ecclesiasticus, qui omnem emollit de credentium corde duritiam. De quibus idem Baptista dicebat: Potens est Deus de lapidibdentibus separat. Quod ne putarent Judaei de se dici, jungitur: Levate signum in gentes, et ad populos nationum, ut nequaquam unius terrae Judaeae ad salutem provocentur angustiae, sed auditum fiat in extremis terrae, ut passionem omnium Creatoris totus mundus exaudiat. Dicite, inquit, filiae Sion. Quae vel ideo appellatur filia Sion, quia primum orta est ex Judaeis, de qua dicit
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s: redemptꝰ a dño. Tu autẽ. uocab̾is ciui¬
tas quesita & non derelicta.Lxx. I te ꝑ
portas meas.ꝙ. uiã facite popło meo. & la¬
pides de uia picite. leuate signũ in genteᷤ
Ecce enͣi dus. fecit auditũ. usq ad extre¬
mum terre. dicite filie sion. Eece saluator.
tuus uenit. habeus m̃cedẽ suã secũ. iopꝰ¬
suũ ante faciem suam .W. uocabt̃ eũ popłin
scm̃: redemptũ a dño. Cu autẽ. nocab̾is requi
rent. ne aliqͣndo orare desisterent. ut tran¬
seant ꝑ portas ierłm. & uiam faciant popło
Qd̃ semiuidei inultimo temꝑe. quando post
plenitudinẽ gentiũ saluandus est isrł .&. ad
dnm̃ rediturus. futurũ ẽe contendunt. Alui
uero in reguũ celoꝵ explendũ putant qͣn¬
do erit uera leticia.& unꝰqͥsq recipiet sed̾m
meritũ suũ. ut neqͣquã dñm in humilita¬
te conspiciant. sed inhabitu sentiant uidi¬
cantis. quando ueniet suꝑ nubes eũ ange¬
ut ingrediant᷑ & transeant ꝑ portas qͥbin

Expanded text:
 redempti a Domino. Tu autem vocaberis quaesita civitas, et non derelicta. LXX: Ite per portas meas, et viam facite populo meo: et lapides de via projicite. Levate signum in gentes: ecce enim Dominus fecit auditum usque ad extremum terrae. Dicite filiae Sion: Ecce Salvator tuus venit, habens mercedem suam secusuum ante faciem suam: et vocabit eum populum sanctum, redemptum a Domino. Tu autem vocaberis requisrent, ne aliquando orare desisterent, ut transeant per portas Jerusalem, et viam faciant populo. Quod semijudaei in ultimo tempore, quando post plenitudinem gentium salvandus est Israel, et ad Dominum rediturus, futurum esse contendunt. Alii vero in regno coelorum explendum putant, quando erit vera laetitia, et unusquisque recipiet secundum meritum suum, ac nequaquam Dominum in humilitate conspiciant, sed in habitu sentiant judicantis, quando veniet super nubes cum Angeut ingrediantur et transeant per portas quibus
Abbreviated transcription (Latin):
apłm dei uirtus est oe dei sapientia iurat
autem qd̾ triticũ & uinũ ierłm. neqͣqͣm
cedat in hostiũ cibos. nec alienigene labore.
illiꝰ ꝑfruant᷑. sed qͥcunq in lacrimis seuerint
ingaudio metant .&. qui messuerint abiec¬
tis q paleis. purũ frum̃tũ in horrea congͣ¬
gauerint. ipsi comedant labores manuũ su
celoꝵ. accipimꝰ beatitudine. uel certe eccłas
in toto orbe. duuisas. in qͥb̃ ꝑlantati. poste a
in domo dñi florebimꝰ. Quando autẽ. dicit.
ne qͣqͣm ultra dabotriticũ tuũ iniicis tuiss.
&x iiiiiũi tuũ alienige ne. nõ bibent. in qͦ labo¬
rasti. ostendit laborẽ. ante uideoꝵ.&. omĩa
oꝑa eoꝵ. a demonib fuisse. possessa. quando
uiter dm̃i &r. idola fluctu. want. quando eis
dicebat helyas. usq qͦ claudicatis utroq pe¬
de: Sidñs est d̾s: seqͥmini illum. W. uirla txꝑi¬
cam historiã. que. in uidicũ libro narrat᷑. uenie¬
bant madianite. &. usq ad gazam fructus il¬

Expanded text:
Apostolum, Dei virtus est Deique sapientia . Jurat autem quod triticum et vinum Jerusalem nequaquam cedat in hostium cibos, nec alienigenae labore illius pertruantur; sed quicumque in lacrymis seminaverint, in gaudio metant, et qui messuerint, abjectisque paleis, purum frumentum in horrea congregaverint, ipsi comedant labores manuum suacoelorum accipimus beatitudine, vel certe Ecclesias in toto orbe divisas, in quibus plantati, postea in domo Domini florebimus. Quando autem dicit: Nequaquam ultra dabo triticum tuum inimicis tuis: et vinum tuum alienigenae non bibent, in quo laborasti, ostendit laborem antea Judaeorum, et omnia opera eorum a daemonibus fuisse possessa, quando inter Deum et idola fluctuabant, quando eis dicebat Elias: Usquequo claudicatis utroque pede? si Dominus est Deus, sequimini illum . Et juxta typicam historiam, quae in Judicum libro narratur, veniebant Madianitae, et usque ad Gazam fructus
Abbreviated transcription (Latin):
lud bibam nouũi in regno patris mei. Qͤ ex
parte. cõplent᷑ in eccła. quando dicit dñs
disciplis siuis. bibite. amici mei.& inebͥ ami¬
ni fr̃es. Qd uinũ letificat. cor hominũ. & in
plena luce. atq meridie. bibit᷑. ab ioseph cum
fr̃ibsius. & complebit᷑ plemꝰ. quando in ebͥ¬
at᷑ terra benedictionib dñi. Triticũ qͦ de qͦ
panis celestis efficit᷑. illd̃ est de quo loqͥtͣ
dñs. Caro meauere est cib. Rursum q de
uino. Et sangius meus uere. est potus Tran¬
site. transite ꝑ portas. p̃parate uiã popło¬
meo. Planũ facite iter. & eligite lapides. e¬
leuate. signũ ad popłos. Ecce. dñs auditũ

Expanded text:
ud bibam novum in regno Patris mei . Quae ex parte complentur in Ecclesia, quando dicit Dominus discipulis suis: Bibite, amici mei, et inebriamini, fratres, quod vinum laetificat cor hominis . Et in plena luce atque meridie bibitur a Joseph cum fratribus suis . Et complebitur plenius, quando inebriabitur terra benedictionibus Domini. Triticum quoque de quo panis coelestis efficitur, illud est, de quo loquitur Dominus: Caro mea vere est cibus. Rursumque de vino: Et sanguis meus vere est potus . Transite, transite per portas, praeparate viam populo, planum facite iter, et eligite lapides, elevate s
Abbreviated transcription (Latin):
detis silentiũ ei. subaudit᷑ dño. sed semꝑ mo¬
lesti sitis oportune importune. & imitan¬
ni intͣpellatricẽ duri uidicis. Sieñ ille m¬
tis ferociam. assidua imp̃catione deposu¬
it. qͣntomagis pat̃ celestis bona dabit peten¬
tibꝰ se: Tam dui autẽ. rogare debetis. donec
ierłm que. in uideis. concidit. & in exẽpluͣ
est. atq maledictũ. in tocius orbis t̾raꝵ
laude u̾sat. Mitor q qͥd uoluerint. lxx.ꝓ¬
eo qđ̵ habet᷑ in hebreo. ne detis silentiũ ei. donec
stabiliat. & ponat ierłm laudem in terra dice. ciii
sensus insuꝑiorib nõ eoheret. nõ est eñi nob̃ simi¬
lis si corrigat. & faciat ierłm gaudiũ suꝑ terra
Nlisi forte hoc artifici eloqͥo coaptemꝰ. ut dicat᷑
ad custodes eccłe. nullũ eoꝵ similẽ fore. qͥ p̃di¬
catione. sua fecerit ut corrigat᷑. & fiat ierłm
gaudiũ om̃is terre. Iurauit dñs in dextera
sua. & inbrachio fortitudinis sue. si dedero tri

Expanded text:
detis silentium ei, subauditur, Domino; sed semper modetis silentium ei, subauditur, Domino; sed semper molesti sitis, opportune, importune, et imitemini interpella tricem duri judicis. Si enim ille mentis ferociam assidua imprecatione deposuit, quanto magis Pater coelestis bona dabit petentibus se? Tamdiu autem rogare debetis, donec Jerusalem, quae in Judaeis concidit, et in exemplum est atque maledictum, in totius orbis terrarum laude versetur. Mirorque quid voluerint eo quod habetur in Hebraeo, ne detis silentium ei, donec stabiliat et ponat Jerusalem laudem in terra, dicere, cujus sensus in superioribus non cohaeret: Non est enim vobis similis, si corrigat, et faciat Jerusalem gaudium super terram. Nisi forte hoc artifici eloquio coaptemus, ut dicatur ad custodes Ecclesiae, nullum eorum similem fore qui praedicatione sua fecerint, ut corrigatur, et fiat Jerusalem gaudium omnis terrae. Juravit Dominus in dextera sua et brachio forti
Abbreviated transcription (Latin):
ram. P ropha dix̾at. Propt̃ syonnõ tacebo.
ce propter iersm nõ qͥescam et cetera. us q
ad eũ locũ. ubinẽ capitłm terminatũ est.
gaudebit sponsus suꝑ sponsam. gaudebit su¬
per te deus tuus. Se q promiserat dieb. ic
noctibꝰ rogaturũ ut saluator. & iustus. qͥ pro¬
missus. fuerat aduenret.& instar lampadis
totũ illustraret orbem. Post que introduci
todes. quos uel anglos. uel apłos. & om̃s pͥnei¬
pes eius. ato doctores. acciꝑe possumꝰ. Q cus¬
todiunt muros eccse. ne adu̾sarius nrͣ dia¬
dolus. qui quasi leo rugiens. circuit. & qͣrit
quomͦ possit intrare:. occasionẽ accipiat. ad
gregem dñi deuastandũ. Qͥ eustodes. nec
diarit᷑. & uallent᷑ eius. iuxilio. Unde & ad
eosdem eustodes. atq doc̾tores sermo diri¬
git᷑. uos qui recordamunidm̃. eiusq ele¬
mentiam. die ac nocte p̃cibꝰ fatigatis. ca¬
uete. ne. unqͣm i ore ur̃o. sileat oratio. ue.

Expanded text:
ram. Propheta dixerat: Propter Sion non tacebo, ram. Propheta dixerat: Propter Sion non tacebo, et propter Jerusalem non quiescam, et caetera usque ad eum locum, ubi nunc capitulum terminatum est: Gaudebit sponsus super sponsa: gaudebit super te Deus tuus. Seque promiserat diebus ac noctibus rogaturum, ut Salvator et Justus qui promissus fuerat, adveniret, et instar lampadis totum illustraret orbem. Post quae introducitodes, quos vel Angelos, vel Apostolos, et omnes principes ejus atque doctores accipere possumus. Qui custodiunt muros Ecclesiae, ne adversarius noster diabolus, qui quasi leo rugiens circuit, et quaerit quomodo possit intrare , occasionem accipiat ad gregem Domini devastandum. Qui custodes nec ddiantur et vallentur ejus auxilio. Unde et ad eosdem custodes atque doctores sermo dirigitur: O vos qui recordamini Domini, ejusque clementiam die ac nocte precibus fatigatis, cavete ne umquam in ore vestro sileat oratio. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
non habeant. qͣntomagis int̾ sponsum .&.
sponsam. erit sca coniunctio: Iste. est spon¬
sus. de quo induodeuicesimo psalmo catut᷑.
& ipse quasi sponsus. procedens de thalamo
suo .W. ista sponsa. que. crebro in canticoseͥ¬
bit᷑ canticoꝵ. que. nõ habet rugã. neͣq ma¬
culani. quã paulus desiderat offerre. uni ui¬
ro. uirgiñe. castam. ut sit sc̃a corꝑe. et sp̃u.
de qua &e sub noĩe Rarissimi. quadragesimꝰ
quartus psalmus. canit. Astitit regina a dex
cum uirgine. in qͥbꝰ exemplis. sc̃a conuine¬
tio est. sic dñs letabit᷑ inea. eiuꝰ noĩa fue¬
rint ĩmutata. Suꝑ muros. tuos ierłm
constitui custodes. tota die. & tota nocte
ne taceatis .&. ne detis. silentiũ ei. donee sta.¬
biliat. & donec ponat ierłm. laudem in ter¬
ra. Lxx. Et suꝑ muros tuos ierłm consti¬
tui custodes. tota die & tota nocte. qui nunqͣm
tacebunt. recordantes dm̃i. sso est eñ ur̃i simi¬
lis. si correrĩt. & faciet ierłm gaudiũ suꝑ ter¬

Expanded text:
non habeant: quanto magis inter sponsum et sponsam erit sancta conjunctio? Iste est sponsus de quo in duodevicesimo psalmo canitur: Et ipse tamquam sponsus procedens de thalamo suo . Et ista sponsa quae crebribitur Canticorum, quae non habet rugam nec maculam . Quam Paulus desiderat offerre uni viro virginem castam, 741 ut sit sancta corpore et spiritu . De qua et sub nomine charissimi, quadragesimus quartus psalmus canit: Astitit regina a dextcum virgine, in quibus exemplis sancta conjunctio est: sic Dominus laetabitur in ea, cujus nomina fuerint immutata. Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes: tota ne taceatis, et ne detis silentium ei, donec stabiliat et donec ponat Jerusalem laudem in terra. LXX: Et super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes, tota die et tota nocte qui numquam tacebunt, recordantes Domini: non est enim vestri similis si correxerit, et faciet Jerusalem gaudium super ter
Abbreviated transcription (Latin):
enim iuuenis eũ uirgine & habitabunt in
de filii tui. & gaudebit sponsus suꝑ sponsa.¬
&e gaudebit suꝑ te d̾s tuus. Lxx. Et sieut
habitans uiuenis. habitabunt filii tui. Et
erit quomͦ letat᷑ sponsus suꝑ sponsam. sic
letabit᷑ suꝑ te dñs. Dicit &e apłs. uiridi¬
ligite uxores ur̃as. sicut &. xp̃c eccłam. Cũq¬

Expanded text:
enis cum virgine, et habitabunt in te filii tui. Et gaudebit sponsus super sponsa, gaudebit super te Deus tuus. LXX: Et sicut habitans juvenis cum virgine, sic habitabunt filii tui. Et erit quomodo laetatur sponsus super sponsa, sic laetabitur super te Dominus. Dicit et Apostolus: Viri, diligite uxores
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ aliis testimonus. eciã p̾sens capi¬
tulũ. congruere. faciamꝰ. Unde & in can¬
tico dicit᷑ canticoꝵ. fratruelis meus rubicun¬
dus. &t candidus. Rubicundus in passione.
candidus in resurrectione. Int̃rogant gͥ. in¬

Expanded text:
s testimoniis etiam praesens capitulum congruere doceamus. Unde et in Cantico dicitur Canticorum: Fratruelis meus rubicundus et candidus ; rubicundus in passione; candidus in resurrectione. Interrogant igitur An
Abbreviated transcription (Latin):
bunt adũsus eam. Qd̃ uocabłm a nomine dñi
diriuat᷑. ut dicat᷑ dñicũ. de. popls eius neqͦqͣm
ueteri nomine. appellet᷑ isrł. sed nouo idest xp̃i¬
anus. Erit q quasi corona decoris in manii dñi
&. quasi diadema regni. in manu dei sui. qͣndo
eam coronau̾it tͣba credentiũ. &. diadema im¬
peru qd martyres gẽmarũ suaꝵ uarietate.
distinperunt. eũ fuerit inmanu dñi. ut filiũ
suũ eoꝵ. coronet uictoriis. Unde .&x. apłs pau¬
lus loq̃bat᷑ adsc̃os: gaudiũ.&. corona mea.
Hon uocab̾is ultra derelicta.&. terra tua

Expanded text:
bunt adversus eam . Quod vocabulum a nomine Domini derivavit, ut dicatur Dominicum. Et populus illius nequaquam veteri nomine appelletur Israel, sed novo, id est, christianus. Eritque quasi corona decoris in manu Domini, et quasi diadema regni in manu Dei sui, quando eam coronaverit turba credentium, et diadema imperii, quod Martyres gemmarum suarum varietate distinxerint, fuerit in manu Dei ut filium suum eorum coronet victoriis. Unde et apostolus Paulus loquebatur ad Sanctos: Gaudium et corona mea. Non vocaberis ultra derelicta, et terra
Abbreviated transcription (Latin):
fuit qui adiuiuaret. Se saluauit mbrachiũ me.¬
um: & indignatio mea. ipsa auxiliata est m.
.. conculeaui popłos infurore. meo .&. ineba¬
ui eos inindignatione mea .&. detraxi inter
plenũ conculcatũ. qđ magis suꝑiori capitu¬
lo iungendum est. qͣm ut sit seq̃ntis pͥncipi¬
um. Cetera sic transtulerunt. Et de gen¬
tib iur nõ est mecũ. &. conculcaui eos in
furore meo.&. confregi eos qͣsi terrã.& de¬
duxi sanguinẽ eoꝵ in terram. &. omĩa ue̾¬
timenta mea inqͥnaui. dies eñi retributio¬
nis uenit eis. &. annꝰ redemptionis ad est.
aspexi & non erat auxiliator: considera¬
ui .& nullus qui p̃beret auxiliũ .W. eruit
eos brachiũ meũ .&. furor. meus. aduenit.
R. conculcaui eos in iramea: & deduxi in
terrã sangiunẽ eoꝵ. P ro torculari. qd̵
hebrayce dicit᷑ oeth. theodotio. ipsum u̾bũ
hebraycũ posuit fura. Sed melius in hoc
loco sẏminachꝰ. qͣm & nos secuti sumꝰ. Y̾bũ
eñ fura. ambiguũ est.&. tam dorcular.

Expanded text:
chium meum, et indignatio mea ipsa auxiliata est mihi. Et conculcavi populos in furore meo, et inebriavi eos in indignatione mea, et detraxi in terplenum conculcatum, quod magis cum superiori capitulo legendum est, quam ut sit sequentis principium. Caetera sic transtulerunt. Et de gentibus vir non est mecum, et conculcavi eos in furore meo, et confregi eos quasi terram, et deduxi sanguinem eorum in terram, et omnia vestimenta mea inquinavi. Dies enim retributionis venit eis, et annus redemptionis adest. Aspexi, et non erat auxiliator: consideravi, et nullus qui praeberet auxilium; et eruit eos brachium meum, et furor meus advenit, et conculcavi eos in ira mea, et deduxi in terram sanguinem eorum. Pro torculari quod Hebraice dicitur GETH , Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit PHURA . Sed melius in hoc loco Symmachus, quem et nos secuti sumus. Verbum enim PHURA ambiguum est, et tam torcular,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas mea in ea . &x. terra tua inbabita¬
bit᷑. Qͥ a complacuit dño inte: & terra tu¬
a inhabitabit᷑. Lxx. Et neqͦqͣn ultra uoca¬
beris derelicta. &. terra tua nõ uocabit᷑ ad¬
huc deserta. uoc aberis eñĩ uoluntas mea:
de terra tia habitata. P rosion &x. ierłm.
contenta sed que prius uocabaris relicta.
qd̾ hebrace dicit elz uba uocaberis ephrali
qd̾ int̃p̃tat᷑ uoluntas mea in ea. Et terra tua
que pͥus uocabat᷑ semina. desolata siue. de.¬

Expanded text:
rra tua habitata, quia complacuit Domino in te: et terra tua inhabitabitur. LXX: Et nequaquam ultra vocaberis derelicta, et terra tua non vocabitur adhuc deserta. Vocaberis enim voluntas mea, et terra tua habitata. Pro Sion et Jerusalecontenta; sed quae prius vocabaris relicta, quod Hebraice dicitur AZUBA , vocaberis EPESI-BA , quod interpretatur voluntas mea in ea; et terra tua quae p
Abbreviated transcription (Latin):
tes iusticiam tuiã .&. om̃s reges głam tuã.
Or uoc auite nomine nous. qđ̾ os dm̃i nũ¬
cupauit. D eris corona decoris. in manu
dñi. &e diadema regnt in manu dei tui.
ubi seͥptũ est. om̃is qui uiderit eos cognos¬
cet quia isti sunt sem̃. eui benedixit ds.

Expanded text:
tes justitiam tuam, et omnes reges gloriam tuam, et vocabit te nomen novum, quod os Domini nominabit. Et eris corona decoris in manu Domini, et diadema regni in manu Dei tui. ubi scriptum est: Omnes qui viderint eos, cognoscent, quia isti sunt semen cui benedi
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris. iduentu. Neq enĩfieri potest. qd̃ ple.¬
que oꝑibꝰ copulata sunt. Nec negamꝰ. sudoris
esse maxum. hec omĩa sibi coniunge̾ .&. sie
spiritualit̾ explenda in cõsummatione mon¬
strate: ut in xp̃o & iuxta carñẽ: & iuxta spm̃
iam cõpleta doceami. Qd̃ gͥ uenit filiesion.
saluator.cuiꝰ m̾ees cũ eo est. & opꝰ illiꝰ corã illo.
ce egressus est iustꝰ. ut splendor .&. ac census

Expanded text:
s adventu. Neque enim fieri potest, quod plequae operibus copulata sunt; nec negamus sudoris esse maximi, haec omnia sibi conjungere, et sic spiritualiter explenda in consummatione monstrare, ut in Christo et juxta carnem et juxta spiritum, jam completa doceamus. Quia igitur venit filiae Sion Salvator, cujus merces cum eo est, et opus illius coram illo; et egressus est
Abbreviated transcription (Latin):
Q. habemꝰ tunicam iusticie. qr factus est no¬
bis scĩtas. iusticia .&. redemptio. Ponit q
sumilitudinẽ. duoꝵ. in eccła agminu. ꝑfec¬
toꝵ atq incipientiũ. ꝑfectos sponsi cõpa¬
rat pulehritudini. Incipientes sponse. assi¬
milat ornatui. ꝑfectus erat paulus. qui
quasi sponsus decoratꝰ corona. atq decoran¬
dus. siue ut aqͥla transtulit. teratiei. me
cerdoni portans coronã. loqͣntis in se xp̃i
auctoritate dicebat. Certambonũ certa¬
ui.cursum consum maui fidem seruaui.
de. cetero reposita est mͥ corona iusticie.
W.III AlIo loco. Quot qͦt gͦ ꝑfecti: hoc sapiamꝰ.
Incipiens. autem erat. conparatione. plenitu¬
diuis. quando ex ꝑsona incipientiũ loq̃bat᷑.
Cum essem paruulus. loq̃bar ut paruulus sic̃¬

Expanded text:
 habemus tunicam justitiae: qui factus est nobis sanctitas, justitia, et redemptio . Ponitque similitudinem duorum in Ecclesia agminum, perfectorum atque incipientium . Perfectos sponsi comparat pulchritudini; incipientes sponsae assimilat ornatui. Perfectus erat Paulus, qui quasi sponsus decoratus corona atque coronandus, sive, ut Aquila transtulit, ἱερατευμένος cerdoti portans coronam, loquentis in se Christi auctoritate dicebat: Certamen bonum certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae . Et in alio loco: Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus . Incipiens autem erat comparatione plenitudinis, quando ex persona incipientium loquebatur: Cum essem parvulus, sicut parvulus
Abbreviated transcription (Latin):
muliebri. siue ut eeteri transtulerunt. uasis
uel monilibꝰ siis. Ponit q alterĩ cõparationis.
exempla. quoꝵ pͥus adsponsum. sequens refer¬
tur adsponsam. Sicut terra profert germͣ
suũ. d celestibꝰ pliuins irrigat᷑. & sicut ortꝰ
sem̃ suũ germinat. qͥ fontiũ atq fluioꝵ. a

Expanded text:
e ut caeteri transtulerunt, vasis, vel monilibus suis. Ponitque alterius comparationis exempla, quorum prius ad sponsum, sequens refertur ad sponsam. Sicut terra profert germen suum, et coelestibus pluviis irrigatur: et sicut hortus semen suum germinat, qui fontium atque flu
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ. Lxx. G audioletabunt᷑ in dño. et exultet
anuna mea in dño. Induit enĩ me uestum̃to
salutis. & tunicam leticie circundedit mͥ. Si¬
cut sponsum mittra. & sicut sponsam oruauit
me monilib. & sicut terram efferentem florẽ.
siuũ. & sicut ortus semina sua germinat. sic
dñs d̾s profert iusticiam. Xlaudẽ in conspectu
omiũ gentiũ. P ritcipiũ capituli iuxta lxx.

Expanded text:
 exsultet anima mea in Domino. Induit enim me vestimento salutis, et tunicam laetitiae circumdedit mihi. Sicut sponsum mitra, et sicut sponsam ornavit mundo muliebri, et sicut terram efferentem florem suum, et sicut hortus semina sua germinat: sic Dominus Deus profert justitiam et laudem in conspectu omnium gentium. Principium capituli juxta LXX
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ . & nepotes eoꝵ in medio popłoꝵ. Om̃ĩs qͥ
uiderit eos cognoscit illos. qr isti sunt sem̃ be¬
nedictũ a deo. D eus qui diligit iusticiam.
atq uidiciũ.&. de testat᷑ holocausta iuolen.¬
ta qͥc qͥd enĩ de rapinis est. qͣsi m̃eedenscor¬
sederuit terram &e qͦs duplici leticia coro¬
nau̾it. laborẽ dabit iustis. siue. ut meliꝰ ha¬
bet᷑ in hebrayco. in ueritate.: ut neqͣqͣm sic̃
in lege umbra ueritatis. sed ipse sit ueritas.
& pactũ feriet sempiternũ. Non quale moy¬
si dederat. qd p̃terut. sed pactũ euglũ de. quo
in quo popłz pius circuncisionis errabat
pitalitate. cuncꝰtisq uirtutibꝰ. nõ intelli¬
gat popłm deiꝰ. U. qͥs nõ exontrario detes¬
tet᷑. cruentas. isrłis. manꝰ Adu̾sum quos im¬
precat᷑ ꝓpħa dixens. Imple dñe. facies eoꝵ
ignominia. Gaudens gaudebo in dño.

Expanded text:
 nepotes eorum in medio populorum. Omnis qui viderit eos, cognoscet illos, quia isti sunt semen benedictum a Deo. Deus qui diligit justitiam atque judicium, et detestatur holocausta violenta quidquid enim de rapinis est, quasi mercedem scor quos duplici laetitia coronarit, laborem dabit justis, sive ut melius habetur in Hebraico, in veritate: ut nequaquam sicut in Lege umbra veritatis, sed ipsa sit veritas. Et pactum feriet sempiternum, non quale Moysi dederat, quod praeteriit; sed pactum Evangelii, de quo in quo populus prius circumcisionis errabat pitalitate, cunctisque virtutibus non intelligat populum Dei? Et quis non e contrario detestetur cruentas Israelis manus, adversum quos imprecatur Propheta, dicens: Imple, Domine, facies eorum ignominia . Gaudens gaudebo in Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
pura uestiemini. ut insignẽ regis decorem osten¬
deret. Qd̾ q. seqͥt᷑. pro confusione duplici. & proru
tis confusionẽ. tam suꝑ p̾opło iudeoꝵ. qui adeo re.¬
cesserat. qͣm suꝑ nationib que. iolis sermiebant.
uidebitis eos conũsos. adtimore dei. laudare. par¬
tem suam. haud dubiũ qͥn dnm .de. quo loq̃bat᷑
ce sẽs. Pars mea dñs. Hoc autem nemo potest
dicere. nisi qͥ aliam partem nõ habet. Qͥ agͥ uos
suꝑ eis. duplic̃ẽ habiustis confusionẽ. & ruborẽ
peccati eoꝵ pro quo ipsi nõ erubesceb. mt. ꝓpte¬
rea interra sua. uest in terramitiũ. adq uiuẽ¬
qui possederant terram in uidee. in gustissinus
finib. postea uniu̾sum orbem possideant. De qͦ t̾¬
ra pat̾ loqͥt᷑ saluatori. Postula ame & dabotͥ
gentes. hereditatẽ tuã: & possessionẽ tuã t̾ii¬
nos terre. Hoc autem p̾stitit dñs. qͥ diligit iu¬
dicii ueritatẽ. & odiohabet rapinam in holo¬
causto. Pro quo .lxx. transtulerunt. rapinã de

Expanded text:
pura vestiemini; ut insigne regii decoris ostenderet. Quodque sequitur: Pro confusione duplici, et pro rutis confusionem, tam super populo Judaeorum, qui a Deo recesserat, quam super nationibus, quae idolis serviebant, videbitis eos conversos ad timorem Dei, laudare partem suam. Haud dubium quin Dominum, de quo loquebatur et sanctus: Pars mea Dominus . Hoc autem nemo potest dicere, nisi qui aliam partem non habet. Quia igitur vos super eis duplicem habuistis confusionem et ruborem peccati eorum, super quo ipsi non erubescebant, propterea in terra sua, id est, in terra mitium atque vivenqui possederant terram in Judaeae angustissimis finibus, postea universum orbem possideant. De qua terra Pater loquitur Salvatori: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Hoc autem praestitit Dominus, qui diligit judicii veritatem, et odio habet rapinam in holocausto. Pro quo Septuaginta transtulerunt, rapinam de
Abbreviated transcription (Latin):
peregrini a promissionib illius. spem nõ
habentes & sine deo in seło nẽ p̾sunt ecclłis
ce dura corda gentiliũ. prius  indomita. ad
fruc̾tus referendos. aratro fidei edomant. ut se¬
mentem doctrine dñi. bonoꝵ. oꝑũ ub̾tate mł¬
tiplicent. Uos autẽ sacerdotes dñi uoc. abimi¬
ni. ministͥ dei nr̃i. dicet᷑ uob̾. fortitudinẽ. genti

Expanded text:
peregrini a promissionibus illius, spem non peregrini a promissionibus illius, spem non habentes; et sine Deo in saeculo, nunc praesunt Ecclesiis, et dura corda gentilium, priusque indomita, ad fructus ferendos aratro fidei edomant; ut sementem doctrinae Domini, bonorum operum ubertate multiplicent. Vos autem sacerdotes Domini vocabimini, min
Abbreviated transcription (Latin):
tio dñi. ad giorificandũ. Ut cũ glorificati
fuerint. uel ipsi glorificiuint dnm edificent
desertas a scło ciuitates. & ruinas antiqͣs sus¬
citent. tam popłi iudeoꝵ. quã cunc̾taꝵ
gentiũ. Q nõ solũ edificande. & instauran¬
de urbis habebunt scientiam.sed & eruts
pastores oꝑtimi. Ut repulsis antiqͥs pasto.¬
ribꝰ. qͥbꝰ ꝑ iezechielem dixãt d̾s. opastores
isrł. num qͥd pascunt semetipsos pastores.
& nõ magis oues. audiant cũ. apło petro.
ꝑasce oues meas. Mirũq in modũ. de. cem̃¬
tariis atq pastoribꝰ transibunt in agrico¬
las. idest in aratores & uinitores. ut possint
cum apło dicẽ. dei edificatio. dei agri cul
feret᷑ a uob̾ regnũ dei .& dabit᷑ gentifacien¬
tifructus eius. Que res. intp̃tatione nõ in¬
diget. Quotus enĩ qͥsq eccłaꝵ pͥnceps
est. de iudeis. & non de alienigenis. atq
externaꝵ gentiũ. hominibꝰ. qui ante ido¬
lis seruentes & alieni a testam̃to dei ac

Expanded text:
tio Domini ad glorificandum: ut cum glorificati fuerint, vel ipsi glorificaverint Dominum, aedificent desertas a saeculo civitates, et ruinas antiquas suscitent, tam populi Judaeorum, quam cunctarum gentium, qui non solum aedificandi et instaurandi urbes habebunt scientiam; sed et pastores erunt optimi, ut repulsis antiquis pastoribus, quibus per Ezechielem dixerat Deus: O pastores Israel, numquid pascunt semetipsos pastores, et non magis oves ? Audiant cum apostolo Petro: Pasce oves meas . Mirumque in modum de caementariis atque pastoribus transibunt in agricolas, id est, in aratores et vinitores ut possint cum Apostolo dicere: Dei aedificatio, Dei agricultferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quae res interpretatione non indiget. Quotus enim quisque Ecclesiarum princeps est de Judaeis, et non de alienigenis, atque externarum gentium hominibus? qui ante idolis servientes, et alieni a testamento Dei, ac
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝑatrũ. gła liberoꝵ & profectus popłi.e.¬
pule sac̃dotũ. De istiꝰ modi diuitus. paulus
seͥbebat ad chorinthios. Grãs ago deo meo.¬
ꝑ iłim xp̃m. qm̃ in omibꝰ diuites facti estis
milo in om̃i ũbo e in om̃i scientia sicut tes¬
timoniũ xp̃i confirmatũ est in uob̾. ut in nullo in¬
digeatis. in nulla gr̃a. fortitudo autẽ gentiũ.
triũphus est martyrũ. Et nos in eoꝵ gła suꝑbi
sumꝰ. non ea suꝑbia que iuciũ est. eui d̾s resistit
humilib autẽ dat grãm. sed ea qͣm ꝓ potentia

Expanded text:
enim patrum gloria liberorum, et profectus populi, eenim patrum gloria liberorum, et profectus populi, epulae sacerdotum . De istiusmodi divitiis Paulus scribebat ad Corinthios: Gratias ago Deo meos facti estis in eo, in omni verbo, et in omni scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis, ut in nullo indigeatis in ulla gratia . Fortitudo autem gentium triumphus est Martyrum: et nos in eorum gloria superbi sumus, non ea superbia quae in vitio est, cui Deus resistit, ut humilibus d
Abbreviated transcription (Latin):
biles. Sic terrã sed̾o possidebunt. & gaudiũ
sempit̃nũ erit suꝑ. caput eoꝵ. Ego enĩ sum
dñs qͥ diligo iusticiã. & odi rapinas. de iniqͥ¬
cate. S dificatores urbiũ desertaꝵ. & pasto¬
res gregum. qui ipsi sunt aratores & uinito.¬
res. hoc est filii ꝑegrinoꝵ. ipsi qͦ sunt saẽ¬
dotes dei. ad qͦs nẽ ꝓpłia dicit. uos aut̃e uoca¬
bimini sacerdores dñi .&. minstri dei nr̃i.
dicet᷑ uob̾: haut dubiũ qͥn eccłaꝵ pͥncipes sig¬
nificet. Uel certe. de. apłis intelligendũ est
ut sit ordo. Cum cem̃tarii pastores. aratores
uos de qb̃ dictũ est. reliqͥe salue fient. &r nisi
dñs sab. aoth reliqͥsset nob̾ sem̃. quasi sodoma
ẽem᷑. &. similes gomorre. fuissemꝰ. uocabim saẽ¬
dotes. & minustri dei. quales erant .&. filii dd̾.
de. quibꝰ dicit scͥptura. filii. autẽ dauid erant
sac̃dotes dei. Isti fortitudinẽ gentiũ comedeis.
ꝙ. in diuitus eaꝵ ammirabiles erunt. Corona

Expanded text:
do possidebunt, et gaudium sempiternum erit super caput eorum. Ego enim sum Dominus, qui diligo justitiam: et odi rapinas ex iniquitate. Aedificatores urbium desertarum et pastores gregum, qui ipsi sunt aratores et vinitores, hoc est, filii peregrinorum, ipsi quoque sunt sacerdotes Dei, ad quos Propheta nunc dicit: Vos autem vocabimini sacerdotes Domini, et ministri Dei nostri, dicetur vobis: haud dubium quin Ecclesiarum principes significet. Vel certe de Apostolis intelligendum est, ut sit ordo: Cum caementarii, pastores, aratores vos de quibus dictum est: Reliquiae salvae fient . Et: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma essemus, et similes Gomorrhae fuissemus , vocabimini sacerdotes, et ministri Dei quales erant et filii David. De quibus Scriptura dicit: Filii autem David erant sacerdotes Dei . Isti fortitudinem gentium comedent, et in divitiis earum admirabiles erunt. Corona
Abbreviated transcription (Latin):
lor continiuis. W itm̃. Optabã ego anathe.¬
ma ẽe. a pr̃o profr̃ibꝰ meis. & propinqͥs uix¬
ta carnẽ. qui sunt isrłite. & propterea lugen¬
tes atq plangentes. ꝓ cin̾e oleũ gaudii sus¬
ceꝑunt. uidentes de uideis plurimos credi.¬
disse .&. stolani acciꝑe mundissimã. pro lu¬
gubri uestim̃to. Et uocabunt᷑ in ea for¬
tes iusticie plantatio dñi ad glorificandũ.
& edificabunt deserta a seło.or ruinas an

Expanded text:
Optabam ego anathema esse a Christo pro fratribus meis, et propinquis juxta carnem qui sunt Israelitae . Et propterea lugentes atque plangentes, pro cinere oleum gaudii susceperunt, videntes de Judaeis plurimos credidisse, et stolam accipere mundissimam, pro lugubri vestimento. Et vocabuntur in ea fortes justitiae, plantatio Domini ad glorificandum. Et aedificabunt des
Abbreviated transcription (Latin):
& apłi pͥmũ insynagogis dñm nũciabats
Qͥbꝰ nõ recipientibꝰ eugłm. dicunt ad eos.
Uob̾ qͥde oportuerat p̃dicari u̾bũ. sed qr
nõ recepistis salutem ecce conũtim᷑ ad
gentes. Lux enĩ uenit in mundũ. oe. magis
iudei dilexerunt tenebras. Vnde .o. dñs
ad pacẽ tibisunt. Quã ꝙ. nõ suscepit: intu¬
lit. lunc autem uenient dies suꝑ te: & circun¬
dabunt te inimici tui uallo. &e coartabunt te
ad terram q deducent eũ filiis tuis. Nos au¬
tem uixta pͥorẽ sensum. ad eccłam dici uniũ.¬
sa cxedamꝰ. que pͥmũ de iudaico popso congͣ¬
gata est. &x lum̃ qd̵ suꝑ eam ortũ fuerat ꝑ
apsos transmisir ad gentes. Cui dicit᷑. Sur¬
ge illuminare. ut que cecidit in incredulis
surgat infidelibꝰ. que cecidit in sinagogis. sur¬
gat in eccłiis. & postqͣm surrexerit illumi¬

Expanded text:
abant, quibus non recipientibus Evangelium, dicunt ad eos: Vobis quidem oportuerat praedicari verbum: sed quia non recepistis salutem, ecce convertimur ad gentes . Lux enim venit in mundum: et magis Judaei dilexerunt tenebras. Unde et Dominuad pacem sunt tibi . Quam quia non suscepit, intulit: Nunc autem veniet dies super te: et circumdabunt te inimici tui vallo: et coarctabunt te, ad terramque deducent cum filiis tuis . Nos autem juxta priorem sensum, ad Ecclesiam dici universa credamus: quae primum de Judaico populo congregata est, et lumen quod super eam ortum fuerat, per Apostolos transmisit ad gentes. Cui dicitur: Surge, illuminare; ut quae cecidit in incredulis, surgat in Fidelibus: quae cecidit in synagogis, surgat in Ecclesiis: et postquam surrexerit, illumi
Abbreviated transcription (Latin):
cecis ut uideant. uel clausis aꝑtionẽ. Qd̾ ma¬
nifestiꝰ int̾p̃tatꝰ est simmachꝰ uinctis soluti¬
onem De quo mmmo ad q̃m supͣ dicit᷑. Eece
posui te inlucem gentiũ. aꝑire ocłos cecoꝵ.
educ̃e de uinculis alligatos. & de domo car¬
ceris. sedentes in tenebͥs.Annũ . uutẽ. icep

Expanded text:
caecis ut videant, vel clausis apertionem, quod macaecis ut videant, vel clausis apertionem, quod manifestius interpretatus est Symmachus, vinctis solutionem. De quo, immo ad quem supra dicitur: Ecce posui te in lucem gentium, aperire oculos caecorum, educere de vinculis alligatos, et de domo carceris sedentes in
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. p̃dicare. annũ dñi. acceptũ. Quando
conuolutũ librũ reddidit munistro: sedit . ꝙ
om̃iũ oculi qͥ erant in sinagoga. attendebatͭ
eũ. cepit q ad eos dicere. Hodie completa est
scͥptura hec in auribꝰ ur̃ĩs. W. om̃s testunoni¬
um p̃bebant ei & mirabant᷑ suꝑ sermones
gre. qui egrediebant᷑ de ore euis. Si gͦ illo
completa est tẽꝑe propsua. quomͦ quidã
ad consummationis referunt temꝑa que
dicunt᷑. Nisi forte possumꝰ hoc dice qd̾ tune
ex parte cõpletũ sit. pleniꝰ ẽe cõplendũ. qñ
omĩs popłs deifuerit institutus. Nunc eni
ex parte cognoscimꝰ. & ex parte. ꝓphamꝰ.
cum autem uenĩt qd ꝑfectũ est. ea que ex
regnũ celoꝵ. Et itm̃. Beati mittes: qm̃ ipsi
possidebunt terrã. & missus est ad sanan¬
dos eos. qui corde contritisunt. & dicunt. Cor.
contritũ ce humiliatum d̾s nõ despieit. sure
iuixta simmachũ. &e theodotionẽ. ad liganda uril¬
nera peccatoꝵ. Predicare captiuis remissionẽ

Expanded text:
um Domini acceptum. Quando convolutum librum reddidit ministro, et sedit; et omnium oculi qui erant in synagoga, attendebant eum, coepitque ad eos dicere: Hodie completa est Scriptura haec in auribus vestris, et omnes testimonium prabebant ei, et mirabantur super sermonibus gratiae, qui egrediebantur de ore ejus. Si ergo illo completa est tempore prophetia, quomodo quidam ad consummationis referunt tempora quae dicuntur: nisi forte possumus hoc dicere, quod tunc ex parte completum sit, plenius esse tus? Nunc enim ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus: Cum autem venerit quod perfectum est, ea quae ex regnum coelorum . Et: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Et missus est ad sanandos eos, qui corde contriti sunt , et dicunt: Cor contritum et humiliatum Deus non despicit . Sive juxta Symmachum et Theodotionem, ad alliganda vulnera peccatorum, praedicare captivis remissionem,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi suꝑ me llon quo dñs d̃s habeat dñm dm̃.
sed qd uxta dispensationẽ carnis assũpte.
dicat. ea que humilia sunt. ad q̃m psalmis¬
ta iam dixerat. Dilexisti iusticiã . & odistim
iqͥtatẽ. propterea uurit te d̾s d̾s tuus. oleo
consortes nominant᷑. naturam carnis intel¬
lige: qr d̃s consortes s̃ubstantie sue nõ haboe
corporis ut in sacerlotibꝰ. uieoꝵ. idcirxo. p̃ con¬
sortibꝰ. idest ceteris scĩs. unctꝰ ẽe memorat᷑. Cu¬
ius unctio expleta est temꝑe. quando bapłi:.atꝰ
propha dicebat. Exiet uirga de radice. iesse.
&x. flos de. radice eius ascendet. & reqͥescet suꝑ
eum sp̃e dñi. sp̃c sapientie & pietatis. unde . &
saluator. cũ uenisset in nazareth in qͣ nutritꝰ e¬
rat. postꝗͣm bapti:. tꝰ est in iordane. ingressus
est uixta consuetudinẽ. in die sabb̃i. sina gogã
eoꝵ. Cum q surrerisset ad legendũ. datꝰ est ei
liber ysaye propħe. Quo aꝑto inuenit sẽptu.¬

Expanded text:
ni super me. Non quod Dominus Deus habeat Dominum Deum, sed quod juxta dispensationem carnis assumptae dicat ea quae humilia sunt. Ad quem Psalmista jam dixerat: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo consortes nominantur, naturam carnis intellige, quia Deus consortes substantiae suae non habet. n sacerdotibus Judaeorum; idcirco prae consortibus, id est, caeteris sanctis unctus esse memoratur. Cujus unctio illo expleta est tempore, quando baptizatus Propheta dicebat: Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et r spiritus scientiae et pietatis . Unde et Salvator cum venisset in Nazareth, in quo nutritus erat postquam baptizatus est in Jordane, ingressus est juxta consuetudinem in die sabbati synagogam eorum. Cumque surrexisset ad legendum, datus est ei liber Isaiae prophetae, quo aperto, invenit scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ qd̾ uuxit me. euglitare pauꝑib misit
me sanare contrites corde. p̃dicare captiuis
remissionẽ.&. cecis. ut uideant. uocare an¬
num ac ceptabilem dño. & diem retributi¬
onis. consolari om̃s lugentes. dare lugenti¬
bus sion. dare. cis głam pro cine. unctionẽ.
leticie iugentib. habitũ gle prospũ meroris.¬

Expanded text:
izare pauperibus misit me, sanare contritos corde: praedicare captivis remissionem et caecis ut videant: vocare annum acceptabilem Domino, et diem retributionis: consolari omnes lugentes: dare lugentibus Sion: dare eis gloriam pro cinere, unctionem laetitiae lugentibus, habitum gloriae pro s
Abbreviated transcription (Latin):
ue tempꝰ. sed in ꝑpetuũ .W. qͥ uistꝰ est. ter¬
ram mitiũ possidebit. Nec mirandũ. si adre.¬
cipienda ꝓmissionis bona. t̾ram mansue.¬
toꝵ tenẽat.itq iiuentiũ. qͣm ꝓpħa suspi¬
rat dicens. Credo iudere bona dñi. in t̾ra ui¬
uentiũ. Cum germ̃ plantationis dñi sit. &.

Expanded text:
ve tempus, sed in perpetuum, et quia justus est, terve tempus, sed in perpetuum, et quia justus est, terram mitium possidebit. Nec mirandum si ad recipienda promissionis bona, terram mansuetorum teneat atque viventium, quam Propheta suspirat, dicens: Credo videre bona Domini in terra viventium
Abbreviated transcription (Latin):
tuam.&. dies luctus nr̃i complebunt᷑. neqͣquã
plangentibꝰ in subu̾sione ierłm. sed letantibꝰ in
constructione eccłe. beati qͥppe lugentes.
quia ipsi consolabunt᷑. Beati flentes: qm̃ ip
siridebunt. Beati qͥ esuriunt.&. situnt ius¬
ticiami: qm̃ ipsi saturabunt᷑. ut postqͣm dñi
nem .&. dicant oꝑa sua regi. Populus aut̃
tiius om̃s iusti. in perpetuũ hereditabuis¬
terram. germ̃ plantationis mee. opꝰ manus
mee. ad glorificandũ. Mlinimꝰ erit in nulle . &.
paruulus in gencẽ. fortissimã. Ego dñs in tẽ¬
pore. eius. subito faciam istud. Lxx. Popu
lus tuus om̃s iusti. semꝑ possidebunt ter¬
ram. custodiens plantationẽ. oꝑa manuũ
suaꝵ ingsam. Qͥ paruus est. erit in milibꝰ.
&. qui minimꝰ in gentẽ magnã. ego dñs in
iemꝑe. congregabo eos. Eitis diebꝰ luctꝰ
compleri. quando tristicia u̾tet᷑ in gaudi¬
um. popłi syon: erit omis iustus nõ adbre¬

Expanded text:
tuam, et dies luctus nostri complebuntur, nequaquam tuam, et dies luctus nostri complebuntur, nequaquam plangentibus in subversione Jerusalem, sed laetantibus ex instructione Ecclesiae. Beati quippe lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Ut postquam Domini ini, et dicant opera sua regi . Populus autem tuus omterram, germen plantationis mee, opus manus mee ad glorificandum. Minimus erit in mille et parvulus in gentem fortissimam. Ego Dominus, in tempore eius subito faclus tuus omnes justi semper possidebunt terram: custodiens plantationem, opera manuum suarum in gloriam. Qui parvus est, erit in millibus, et qui minimus, in gentem magnam. Ego Dominus in tempore congregabo eos. Finitis diebus luctus atque completis, quando tristitia vertetur in gaudium, populus Sion erit omnis justus, non ad bre
Abbreviated transcription (Latin):
rit inlucem sempiternã: ꝙ. complebunt᷑ dies lue¬
tus cui. Lxx. E t nõ erit tibi ultra sol. inlu¬
cem diei: neq ortus lune lum̃ p̃bebit tibi noc¬
te. Sed erit tibi dũs lux eterna. ox. d̃s głatu¬
a. Non eñi occidet soltibi .&. luna tͥ nõ deficior
Erit q dñs lux sempit̾na: & cõplebunt᷑ dies
luctus tui. Ex hoc capitulo cogim omĩa qͣ
dicta sunt .&x. dicenda. ad ultimũ referre. tem¬
sabit officiũ: &. erit dñs ipse. lum̃ ꝑpetuũ. ut
que. uactai carnalit̾ asserunt esse complenda.
nos spiritualit futura credamꝰ. in qualitate.
promissionũ. non in temꝑe discrepantes. qͥbꝰ
breuit᷑ respondendũ est. qd̃ pseudo ꝓpħis. et
peccatorib. sol occidit meridie .&. ecoutrari¬
otimtibꝰ dñm. semꝑ orit᷑ sol iusticie: Quare.
non semꝑ lucet scĩs ille. qui dicit. ego sum lux
mundi Q lucet in tenebris. & tenebre. eam nõ
comp̃henderunt. ꝑ diem qͥppe sol non uret no
neq: luna ꝑ noctẽ : qr habenꝰ dñm lucem ꝑpe¬

Expanded text:
rit in lucem sempiternam, et complebuntur dies luctus tui. LXX: Et non erit tibi sol ultra in lucem diei, neque ortus lunae lumen praebebit tibi nocte; sed erit tibi Dominus lux aeterna, et Deus gloria tua. Non enim occidet sol tibi, et luna tibi non deficiet. Eritque Dominus lux sempiterna, et complebuntur dies luctus tui. Ex hoc capitulo cogimur omnia quae dicta sunt et dicenda, ad ultimum referre temsabit officium. Et erit Dominus ipse lumen perpetuum, ut quae χιλιασταὶ carnaliter asserunt esse complenda, nos spiritualiter futura esse credamus, in qualitate promissionum, non in tempore discrepantes. Quibus breviter respondendum est, quod si pseudoprophetis et peccatoribus sol occidit meridie, et e contrario timentibus Dominum oritur sol justitiae: quare non semper Sanctis, ille qui dicit: Ego sum lux mundi , qui lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt ? Per diem quippe sol non uret nos, neque luna per noctem . Quia habemus Dominum lucem perpe
Abbreviated transcription (Latin):
uideam. ponã erempla cõmunia. que possint
simplic̃e lectorem instruere: filius meus qui ad
me. species est .&. ex me. habet genus. filio suo
genus est. Dicam & aliud. qd̃ alteri maius.
plures. ad unũ. Ergo ad instaurationẽ spi¬
ritualis ie rłm. ligna u̾tent᷑ in es. & lapides
nuitabunt᷑ inferrũ. idest bruti quondã ce in¬
sensibiles homines. in eas materias mutabunt᷑.
que utilitatẽ. aliqͣm p̃beant eiuitati. Ipsum q
es ce ferrũ. ꝑ. iugm̃tũ uirtutũ. in aurũ argen¬
tum q mutabunt᷑. ut neqͣquã utilitatis speci¬
em. sed p̃ciũ quoq habeant. ac decorem. De. au
ro argento q qͥd significẽt. inseripturis scĩs
sepius diximꝰ. Ponã inqͥt pͥncipes tuos in pa

Expanded text:
videar, ponam exempla communia, quae possint videar, ponam exempla communia, quae possint simplicem lectorem instruere. Filius meus, qui ad me species est, et me habet genus, filio suo genus est. Dicam et aliud, quod alteri majus, plures ad unum. Ergo in instauratione spiritualis Jerusalem, ligna vertentur in aes, et lapides mutabuntur in ferrum, id est, bruti quondam et insensibiles homines, in eas materias mutabuntur, quae utilitatem aliquam praebeant civitati. Ipsumque aes et ferrum per augmenta virtutum, in aurum argentumque mutabuntur: ut nequaquam utilitatis speciem, sed pretium quoque habeant ac decorem. De auro et argento, quid significent in Scripturis sanctis, saepius diximus. Ponam, inquit, principes tuos in pa
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ & nutrit᷑ infantia. Qͤ cũ suxeris: & ꝑ¬
uen̾is ad solidũ cibũ. &. diuitias qͦ regũ.
huiꝰcemodi comedes: tunc scies qd̾ ego sũ
saluator tuus. qͥ redemi te. sanguine. meo.
d̾s. siue fortis iacob. P ro ere. afferã aurũ:
pro ferro afferam argentũ. &. pro lignis
es.&x pro lapidibꝰ ferrũ. & ponã uisitationẽ.
tuã pacem &e. p̃positos tuos iusticiam. Non
audiet᷑ ult᷑ iniquitas in terra tua: uastitas
&e contritio in terminis tuis. W occupabit
salus muros tuos: & portas tuas laudatio. Lxx.
Iro ere afferam tibi aurũ: &e proferro dabo tibi
argentũ. & pro lignis tribuam tibi es.ꝙ. pro lapi¬
dib̾ferrum. Ce. dabo tibi pͥncipes tuos in pace: &
episcopos tuos in iusticia Ce non audiet᷑ ult᷑
iniqͥtas in terra tua. neq contritio. & miseri¬
a infinib̾ tuis. Sed uocabunt᷑ salutares muri
tui: & porte tue sculpture. Eadem resꝑlo
coꝵ qualitate. alteri genus. alteri species est.
& ne artibꝰ rethorice. ac di aletice:. dice qͥppiani

Expanded text:
ritur infantia. Quae cum suxeris et perveneris ad solidum cibum, ut divitias quoque hujuscemodi regum comedas: tunc scies quod ego sum Salvator tuus, qui redemi te sanguine meo, sive Deus fortis Jacob. Pro aere afferam aurum, pro ferro afferam argentum, et pro lignis aes, et pro lapidibus ferrum: et ponam visitationem tuam pacem, et praepositos tuos in justitiam. Non audietur ultra iniquitas in terra tua, vastitas et contritio in terminis tuis, et occupabit salus muros tuos, et portas tuas laudatio. LXX: Pro aere afferam tibi aurum, et pro ferro dabo tibi argentum, et pro lignis tribuam tibi aes, et pro lapidibus ferrum. Et dabo principes tuos in pace, et episcopos tuos in justitia, et non audietur ultra iniquitas in terra tua, neque contritio et miseria in finibus tuis: sed vocabuntur salutare muri tui, et portae tuae sculptura. Eadem res pro locorum qualitate, alteri genus, alteri species. Et ne de artibus, rhetorica ac dialectica dicere quidpiam