comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad similitudinem spelte germinant desꝑ¬
ati ꝙͣ ad similitudinem seminũ aliorum.
tur multotiens ꝯu̾titur in fum̃tum. et
sie asua yͥa ⁊ pͥstina qualitate degñat.
Similiter homines desꝑati dumuitã sͥ
metipis auferunt a pͥa eorum naͣ sũ ꝯya¬
litate degñare uidentur. Ideo minferno
seminati nõ hoĩes s silures arbores oriũ¬
tur. S cunc queritur cũ spelta seminat᷑
siũ transformat᷑ in melius qr hõ cũ sic a¬
nuinal rationale ẜmpħm ⁊ ẜmagꝰ digͥs

Expanded text:
ad similitudinem spelte germinant despad similitudinem spelte germinant desperati quam ad similitudinem seminum aliorum. tur multotiens convertitur in frumentum, et sic a sua propria et pristina qualitate degenerat. Similiter homines desperati, dum vita sibi metipsis auferunt, a propria eorum natura sive qualitate degenerare videntur. Ideo in Inferno seminati, non homines sed silvestres arbores oriuntur. Sed tunc queritur, cum spelta seminatur sive transformatur in melius, quare homo, cum sit animal rat
Abbreviated transcription (Latin):
festum est ꝙ corpora rehabere no possẽt
nisi prius de t̾re puluere ẜrexissent. Et si
resuscitata corpora readsument. Qd̃ aũt
dicit. Qui lestrascineremo. hoe poĩt ad
maiorem penam qͣm in suis corpib su¬
stinebunt. Qͥa sicut illa corpora eum ꝗb
anime melius meruerunt melius debẽt
incelesti gloria muneran sie eodem modo
illa corꝑa cũ quib aĩe peuis fecerunt pei
debent inifernali pena puni. Qd aũt
dicit ꝙ corpora talium debent ad suas ũ¬
bras suspendi. Hoc ponit ad ostendendum
ꝙ homines despati siẽ sensu ci rõe carere
uidentur. Dum sͥ manus iniciũt. ita p̾t
reẜrectionẽ in qua augmentabitur ⁊ du¬
plicabitur pena tantam penam hebunt
ꝙ corꝑa ex quib seipos eiecerunt quasi nõ
sentient sicut freneticus qui dum dolorẽ
importabilemin capite patit᷑ sͥ ip̃i caput
non here uidetur.
¶Quiui gennollia come gran dispelta.
Hic quentur quare autor potius poĩt ꝙ

Expanded text:
festum est quod corpora rehabere non possent festum est quod corpora rehabere non possent nisi prius de terre pulvere surrexissent, et sic resuscitata corpora readsument. Quod autem dicit «Qui le strascineremo», hoc ponit ad maiorem penam quam in suis corporibus sustinebunt. Quia sicut illa corpora cum quibus anime melius meruerunt melius debent in celesti gloria munerari, sic, eodem modo, illa corpora cum quibus anime peius fecerunt, peius debent in infernali pena puniri. Quod autem dicit quod corpora talium debent ad suas umbras suspendi, hoc ponit ad ostendendum quod homines desperati, sicut sensu et ratione carere videntur, dum sibi manus iniciunt, ita post resurrectionem, in qua augmentabitur et duplicabitur penam, tantum penam habebunt quod corpora ex quibus se ipsos eiecerunt quasi non sentient; sicut freneticus qui, dum dolorem importabilem in capite patitur, sibi ipsi caput non habere videtur. quivi germoglia come gran di spelta. Hic queritur quare autor potius ponit quod
Abbreviated transcription (Latin):
carnem suam odio huit. Cum uoͣ desꝑ¬
ati desperant/ omnĩo intellectu ⁊ sen¬
su carere uidentur. Nia aũt uegeta¬
tiua qr intellectum ⁊ sensum non ht̃
ut patet in plantis. huic oꝑatiõi con¬
sentire non põt. Et ideo autor tales aĩas
despantes inplantas silures poetando ꝯ¬
uerit. Et nichilominus licet ꝯu̾tant᷑ in
plantus ⁊ intellectu ⁊ sensu uigent qr a
lit̾ puniri nõ possent. Et hoc manifeste
aꝑꝑet in textu. Ubi ponitur ꝙ dolent ⁊
ploranet. Ibi. Isentia dogni parte truire
guai. Et etiam ꝙ istos dolores cognoset
⁊ seuint se pati ꝓpter desperationis scelera
que patrarint. Ibi.
Lson coliu che tenni ambo lechiaui
delcor difedengo ⁊c. Et infra. Lanimo
mio ꝑ disdegnoso gusto ⁊ c̾. Et ibi. Io fe
laltre uerrem ꝑ nostre spollie. ⁊cͥ. Beẜire¬
tionem nõ negat nec etiamcorpoꝵ ꝯiuc¬
tionem: qr manifeste dicit ꝙ ad iudiciũ
ibunt ꝓsuis corporib rehñtis. Et maĩ¬

Expanded text:
carnem suam odio habuit. Cum vero despercarnem suam odio habuit. Cum vero desperati desperant, omnino intellectu et sensu carere videntur. Anima autem vegetativa, quia intellectum et sensum non habet, ut patet in plantis, huic operationi consentire non potest. Et ideo autor tales animas desperantes in plantas silvestres poetando convertit. Et nichilominus, licet convertantur in plantas, et intellectu et sensu vigent, quia aliter puniri non possent. Et hoc manifeste apparet in textu, ubi ponitur quod dolent et plorant ibi: «I' sentia d'ogni parte trarre guai». Et etiam quod istos dolores cognoscunt et sciunt se pati propter desperationis scelera que patrarunt, ibi: I' son colui che tenni ambo le chiavi del cor di Federigo, etc. Et infra: «L'animo mio, per disdegnoso gusto», etc.; et ibi: «Io fe' l'altre verrem per nostre spollie», etc., resurrectionem non negat, nec etiam corporum coniunctionem, quia manifeste dicit quod ad iudicium ibunt pro suis corporibus rehabendis. Et mani
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ carcerata possit unꝙͣ am̃bris talib li¬
beran. ¶Ad primam qoẽm taliter dat re¬
dit acorpore uñ expulit se metipam. Mi¬
nos uidel ⁊ arbiter inferoꝵ mutit eã ad
septimum circulum in quo.uii. circulo ẽ
iste ẜs giro. Et ibi g̾minat sic̃ sem̃ spelte ꝓ¬
alie aĩe ꝓsuis corꝑib rehabendis. sed̾ nõ
ꝙ aliqua suo corpore uestiat᷑. S qr det̾mi¬
nationes siueresponsiones istarum dua¬
nm qõnum contra uentatemr catholice
fidei aliqualiter eẽ uident᷑ toeo prudens
lector aiaduertat ꝙ hie ⁊ inquibusdam
aliis locis tanquam siplex poeta ad cuiꝰ
officium spectat aiãs transformare reci¬
piendus ẽ autoriste. Et nichilominꝰ ẜm
aliquam demõstrationem possumus ad
hanc ꝑtingere uentatem in quantũ non
heretice s poetice penas taluim poeticat.
detur totaliter carere intellectu quãtũ
ad animam. ⁊ sensu quantũ ad corpuᷤ
Nam ẜm beatum paulum. nemo un ꝙͣ

Expanded text:
et carcerata possit unquam a membris talibus liet carcerata possit unquam a membris talibus liberari. Ad primam questionem taliter dat redit a corpore unde expulit se metipsam, Minos iudex et arbiter inferorum mittit eam ad septimum circulum, in quo VII circulo est iste secundus giro: et ibi germinat sicut semen spelte palie anime pro suis corporibus rehabendis, sed non quod aliqua suo corpore vestiatur. Sed quia determinationes sive responsiones istarum duarum questionum contra veritatem catholice fidei aliqualiter esse videntur, ideo prudens lector animadvertat quod hic et in quibusdam aliis locis tanquam simplex poeta ad cuius officium spectat animas transformare recipiendus est autor iste. Et nichilominus, secundum aliquam demonstrationem possumus ad hanc pertingere veritatem, inquantum non heretice sed poetice penas talium poetizat.  manus inicit, videtur totaliter carere intellectu quantum ad animam, et sensu quantum ad corpus. Nam secundum beatum Paulum, nemo unquam
Abbreviated transcription (Latin):
tragediarum. Simul ista duo mundi ꝯ¬
ditor posuit deus Odium.s. atq regnũ.
Sola uero miẜia caret inuidia ẜmsen¬
tentiam tullianam.
Lanimo mio ꝑ disdegnoso gusto
credendo colmorir fugir disdegno
inusto fece me contrame iusto.
Animositas enu magnificiuin indigͦ
ferre non põt. Ideo aiũs Petri de uineis
dumindigna gustauit credens dedigna¬
tionem fugere moriendo seipm morte
uoluntaria interfecit.sed in hoc dedigna¬
tionemnon fugit qr ip̃am adinferos se¬
cum duxit. Uñ infra ait intextu. Et se
alcun diuoi almondo rede conforti la
memoria mia che giance ⁊ ẽ. Cum u̾o
dedignatione sie motus seipm occidit/
deuisto fõs est iniuistus. Ideo ait intexty.
Iniusto feci me contrame giasto.
di dime come lanima silega
inquesti nocchi ⁊c̾. Hic moue̾uintꝰ petͦ
deuincis duas breuiter qoẽs ¶ Prima ẽ
ista Qualiter ⁊ quo ĩ hiis prunis aniã
carceret᷑. ¶Sã untrum anima sic ligata

Expanded text:
Tragediarum: Simul ista duo mundi conTragediarum: Simul ista duo mundi conditor posuit Deus, odium scilicet atque regnum. Sola vero miseria caret invidia, secundum sententiam Tullianam.animo mio, per disdegnoso gusto, credendo col morir fugir disdegno, iniusto fece me contra me iusto. Animositas enim magnifici viri indigna ferre non potest. Ideo animus Petri de Vineis, dum indigna gustavit, credens dedignationem fugere moriendo, se ipsum morte voluntaria interfecit. Sed in hoc dedignationem non fugit, quia ipsam ad inferos secum duxit. Unde infra ait in textu: «Et se alcun di voi al mondo riede, / conforti la memoria mia, che giace», etc. Cum vero dedignatione sic motus se ipsum occidit, de iusto factus est iniustus. Ideo ait in textu: Iniusto feci me contra me giusto.di dirne come l'anima si lega in questi nocchi; etc. Hic movet Virgilius Petro de Vineis duas breviter questiones: Prima est ista: qualiter et quomodo in hiis prunis anima carceretur; secunda, utrum anima sic ligata
Abbreviated transcription (Latin):
oculos metnceos dicit᷑ remouere ẽ inui¬
dia q̃ sempdolet de felicitate aliena. Ista
ittq meretrix in flaminauit aĩos prin¬
cipum ⁊ baronũ ꝯtra felicitatem petͥ de
uineis. Et isti inflammati talit̾ inflã¬
manerũt augustum ꝙ augustus ip̃m Pe¬
trum l ẽẽt fidelissimus carceri mancipa¬
uit ⁊ tanꝙͣ reum lese maiestatis ut diu-¬
tius inmiẜia uiu̾et bacins igneis exce¬
cauit. Ꝙ ille a deo impatientertulit ꝙ
fractis ad murum ceruicib expirauit.
Dicens ut dicitur. Ex quo prinatus sũ
uisione clanssime faciei dominimei i
uolo ⁊ pͥa uita priuare me ip̃m. Et hoc ẽ
qd nult dicere suꝑius.
fede portai alglorioso officio.
canto chine ꝑde lisensi epolsi.
¶Morte ⁊ comune delecorti uitio. Uult hie
dicere Perrus deuineis ꝙ istud uitiumĩ¬
uidie est mors ⁊ comune utium omni¬
um curiarum. Nammoͥ curia ille ꝗ ma¬
iorẽ abaliis hẽturodio. uñ seneca. uͦi

Expanded text:
oculos meretriceos dicitur removere, est invioculos meretriceos dicitur removere, est invidia, que semper dolet de felicitate aliena. Ista itaque meretrix inflammavit animos principum et baronum contra felicitatem Petri de Vineis. Et isti inflammati taliter inflammaverunt Augustum, quod Augustus ipsum Petrum, licet esset fidelissimus, carceri mancipavit et tanquam reum lese maiestatis, ut diutius in miseria viveret, bacinis igneis excecavit; quod ille adeo impatienter tulit quod fractis ad murum cervicibus expiravit, dicens, ut dicitur: «Ex quo privatus sum visione clarissime faciei domini mei, volo et propria vita privare me ipsum». Et hoc est quod vult dicere superius: fede portai al glorioso officio, tanto ch'i' ne perde' li sensi e' polsi. Morte et comune de le corti vitio. Vult hic dicere Petrus de Vineis, quod istud vitium invidie est mors et comune vitium omnium curiarum; nam in omni curia ille qui maior est ab aliis habetur odio. Unde Seneca, III
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatoris primus Iudex. Fuit enĩ adẽo
magnus Index ꝙ dũ quodam semel ppłs
romanus dicto impatori pet̾et ut leges ꝯ¬
fusas ⁊ obscumas declararet ait imꝑator
Ite ad petrum deuincis. Uñ de petitione
ppłi extant u̾sus
¶Cesar amor legũ fredence digͥssiẽ regũ
Cãr celas nrasq resolue querelas.
Similiter ⁊ de responsione imꝑatoris.
uinea cognom̃ iudex petrus ẽ sibinom̃.
Hic itaq tantus uir ꝓpt̾ suas clanssĩas
probitates intm̃ imꝑatori enit carꝰ atque
dilectus ꝙ in oͥb agendis affirmatiue.⁊
negatiue/ actiue ⁊ passiue dem̃ suudo¬
minum gubnabat. Ideo ait ipe rdetrus
intextu.
Ison colui chetenni ambo lechiaui
delcor difederigo ⁊ che leuolsi
ẜrando ⁊ diẜmndo si soaui
La meretnce che mai da lospitio
dicesare non torse li occhi pucti
morte ⁊ comune delecortiuitio.¬
Infiamino contrame lianimi tutti. ⁊ c̃.
Ista meretrix q̃ dedomo cesans nunꝙ̃

Expanded text:
Imperatoris primus iudex. Fuit enim adeo Imperatoris primus iudex. Fuit enim adeo magnus iudex, quod dum quodam semel populus romanus dicto Imperatori peteret ut leges confusas et obscuras declararet, ait Imperator: «Ite ad Petrum de Vineis». Unde de petitione puli extant versus: Cesar amor legum, Frederice, dignissime regum, Causarum telas nostrasque resolve querelas. Similiter et de responsione Imperatorisrogabit: Vinea cognomen, iudex Petrus est sibi nomen. Hic itaque tantus vir, propter suas clarissimas probitates, in tantum Imperatori erat carus atque dilectus, quod in omnibus agendis affirmative et negative, active et passive, dictum suum dominum gubernabat. Ideo ait ipse Petrus textu: I' son colui che tenni ambo le chiavi delserrando e diserrando, sì soavi, La meretrice che mai da l'ospizio di Cesare non torse li occhi putti, morte comune e de le cortiinfiammò contr'a me li animi tutti, etc. Ista meretrix, que de domo Cesaris nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
endum solicita atq uelox. Tisus huma¬
nos qr cunaliter decipit atq fallit. Pe¬
des acutos unguib qr rapit ⁊ magnũ
uentre atq pennatum. qr multa recipit
parole ⁊ sangue. Sin legem duunam
⁊ humanam. effusio sangiũs clamat.
Unde in libro genesis ait deus ad caym
postquam occiderat frẽm suũ. Quid fe¬
cisti. Et cum ille negaret se homicidiũ
ꝓpetrasse ait ei deus. uox sanguĩs fñs
cui clamat ad me det̾ra. Et si omĩs effusi¬
o clamat spãlit̾ tñ illa quam desuo ꝓpͥo
sanguine quisꝙͣ fac̃. Effusio eͥ sanguĩs
unmors sequitur occultan uł celan nõ
põt. Et iõ ponit istos ꝗ se oecidunt nasci
tanꝙ̈ arbores minferno innuẽs ꝙ tale
pẽem occultan nõ põt. Ideo ait intextu.
Delaschegia rotta usciua inseme. parole
⁊ sangue.¬
¶son colui chetenni ambo lechiaui
delcor difedengo. Iste fuit petrus de ui¬
neis natione capuanus summꝰ magr̾ ⁊
doetor legum ⁊ magne curie fredenci t̾tii

Expanded text:
endum solicita atque velox, visus humanos quia curialiter decipit atque fallit, pedes acutos unguibus, quia rapit, et magnum ventrem atque pennatum, quia multa recipit,parole et sangue. Secundum legem divinam et humanam, effusio sanguinis clamat. Unde in libro Genesis ait Deus ad Caym, postquam occiderat fratrem suum: «Quid fecisti?» Et cum ille negaret se homicidium perpetrasse, ait ei Deus: «Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra». Et si omnis effusio clamat, spetialiter tamen illa quam de suo proprio sanguine quisquam facit. Effusio enim sanguinis, unde mors sequitur, occultari vel celari non potest. Et ideo ponit istos qui se occidunt nasci tanquam arbores in Inferno, innuens quod tale peccatum occultari non potest. Ideo ait in textu: «de la schegia rotta usciva inseme / parole et sangueson colui che tenni ambo le chiavi del cor di Federigo, Iste fuit Petrus de Vineis, natione capuanus, summus magister et doctor legum, et magne Curie Frederici tertii
Abbreviated transcription (Latin):
tatis florentie adhuc ẽ aliquod fingmẽ¬
tũ siue uestigium uniꝰ statue sue yma¬
ginis ip̃ius martis eni adhue aliqual
reu̾entia ex hibetur qr ponũt ibi in exi¬
aureber fatto lauorar ĩdamo.
¶Sopralcener che dattila nmase. Attila
fuit rex quidam de ꝑtib g̾manie. ⁊ fuit
Rex uandaloꝵ qui totam fere ytaliam
bello ꝯsũpsit. Ideo fuir denominatus
flagellum dei. Inter alia uo mala que
fecit fuit ꝙ destrux̃ aꝗlegiam. paduã
⁊ florẽtiam. Naintotum florentiã flã¬
ma ꝯbussit. Ideo dr̃ intextu. Sopralcẽ¬
ner che dattila nmase.
Ife giubbetto ame delemie case. Iste ꝗ
fecir de ꝓpriis domib sͥ furcas fuit Ruc¬
co democis ut sr̾ius ẽ expressum.¬
¶ Giubbettum u̾o est quidam locus Parisiꝰ
ubi latrones suspendunt̃ ad furcas.

Expanded text:
tatis Florentie, adhuc est aliquod fragmentatis Florentie, adhuc est aliquod fragmentum sive vestigium unius statue sive ymaginis ipsius Martis, cui adhuc aliqualis reverentia exhibetur; quia ponunt ibi in exiavreber fatto lavorar indarno, sopra 'l cener che d'Attila rimase. Attila fuit rex quidam de partibus Germanie, et fuit rex Vandalorum, qui totam fere Ytaliam bello consumpsit. Ideo fuit denominatus <flagellum Dei>. Inter alia vero mala que fecit, fuit quod destruxit Aquilegiam, Paduam, et Florentiam; nam totam Florentiam flamma combussit. Ideo dicitur in textu: «sopra 'l cener che d'Attila rimase». I' fe' giubbetto a me de le mie case. Iste qui fecit de propriis domibus sibi furcas fuit Rucco de Mozzis, ut superius est expressum. Giubbettum vero est quidam locus Parisius, ubi latrones suspenduntur ad furcas.
Abbreviated transcription (Latin):
debent fideliter nõ honorant/ ⁊ maitem
totalit̾ nõ expellunt. Ideo iusto dei iudicio
rent pacet: qr illo die in quo uenit festũ
sue decollationis nec ad bella ꝓcedunt nͨ
it̾ ampunt necuxores ducunt nec pan¬
nos incidunt/ nec aliquod audent notabi¬
suis maxime dieb ip̃os florentinos relĩ¬
quit necipos a marte defendit. Qd exem¬
plart summe patet. Nam uidie sue de¬
collationis a pisanis debellati fuerunt
ap̃ montẽ catinum᷑. In quo bello fuit de¬
bellatus dominus phylippus prĩceps tu
sciana submsus. ⁊ filius suus noĩe ka¬
rolus oecisus. In die u̾o sue ꝯceptionis
fuerunt dicti florentini a lucanis ap̃ al¬
tum passium debellati. Uñ mars cumui¬
der eos beatĩ Ioħis auxilio ⁊ patrocimo spo¬
liatos ip̃os insua arte detinet cccupatos.
decoratur.qr mars gaudet insãguine.
Et se non fosse chen sulpasso damo
nmanancordilui al cuna iusta. ⁊cͣ. Inco¬
pite nãq pontis uet̾is ꝗ ẽ inmedio ciui¬

Expanded text:
debent fideliter non honorant, et Martem debent fideliter non honorant, et Martem totaliter non expellunt, ideo iusto Dei iudicio rent patet, quia illo die in quo venit festum sue decollationis nec ad bella procedunt, nec iter arripiunt, nec uxores ducunt, nec pannos incidunt, nec aliquod audent notabisuis maxime diebus ipsos Florentinos relinquit, nec ipsos a Marte defendit. Quod exemplariter summe patet. Nam in die sue decollationis a Pisanis debellati fuerunt apud Montem Catinum; in quo bello fuit debellatus dominus Phylippus, princeps Tasciana submersus, et filius suus, nomine Karolus, occisus. In die vere sue conceptionis fuerunt dicti Florentini a Lucanis apud Altum Passium debellati. Unde Mars cum videt eos beati Iohannis auxilio et patrocinio spoliatos, ipsos in sua arte detinet occupatos. decoratur, quia Mars gaudet in sanguine. et se non fosse che 'n sul passo d'Arno riman'ancor di lui alcuna vista, etc. In capite nanque Pontis Veteris, qui est in medio civi
Abbreviated transcription (Latin):
baptistam. Ad quoꝵ eindẽtiã clanorẽ ẽ
sciendũ ꝙ qñ romani una cũ phesulanis
ciuitatem florẽtie sedificauerint uolen¬
tes diis templa engere sapiẽtes ꝯsuleñt
cuinã deo ⁊ in quo loco ciuitatis tẽplu
tali deo edificare deberent. Q amarte uie¬
toria de phesulanis se huisse credentes/
⁊ ꝑ astrorum scĩam contemplãtes ꝙ in
quadã ꝑte ip̃ius pare ipe deuo belli sũ
potius ip̃e planeta sua influentiã in flu¬
ebat dederunt ꝯsilium ꝙ ip̃i mati tem¬
plũ uen̾abile consecrarent milla.s. ꝑte
gnouerunt: ur dictum ẽ. uñ ciues pulc̾¬
rimum templum. forma rotundum ad
strux̾ũt. Ptꝙͣ uero florencm ex pagtũs
effecti sunt xpĩani ab illo templo mãtis
spurcitiam eliminauert̃. ⁊ illud tẽplũ
in nom̃ ⁊ honorẽ glosi baptiste ꝯmuta¬
ueruint. Uñ tp̃r paganorum patronus il¬
ratrista. Qͥa florentm claudieant indu
nem inpatronum assumunt/ ⁊ cum ut

Expanded text:
Baptistam. Ad quorum evidentiam clariorem est Baptistam. Ad quorum evidentiam clariorem est sciendum quod, quando Romani una cum Phesulanis civitatem Florentie ledificaverunt, volentes diis templa erigere, sapientes consulerunt cuinam deo et in quo loco civitatis templum tali deo edificare deberent. Qui a Marte victoriam de Phesulanis se habuisse credentes, et per astrorum scientiam contemplantes quod in quadam parte ipsius patrie ipse deus belli, sive potius ipse planeta, suam influentiam influebat, dederunt consilium quod ipsi Marti templum venerabile consecrarent, in illa scilgnoverunt, ut dictum est. Unde cives pulcerrimum templum forma rotundum, adonstruxerunt. Postquam vero Florentini ex paganis effecti sunt christiani, ab illo templo Martis spurcitiam eliminaverunt, et illud templum in nomen et honorem gloriosi Baptiste conmutaverunt. Unde, tempore paganorum, patronus ilrà trista. Quia Florentini claudicant in dut beatum Iohannem in patronum assumunt et eum ut
Abbreviated transcription (Latin):
dit ut dictum ẽ qr fuit bellica morte p̃uen¬
tus Iõ figurtiue loquendo ponit autor
ipm̃ a canib euasisse. Iacobus aũt de
scõ andrea paduani districtus fuit hõ ditis¬
simus qui mordinate iuuendo o sua boã
consũpsit. ⁊ ultimo ad ultimam pauꝑta¬
tem deuenit. Ideo au tor typice pouit ip̃m̃
⁊ menomalcespullio che piãgea ¶Postꝙͣ
autor inpreçedentibus de duob desꝑatio¬
homme reꝑire. Et ponit hie figuratiue
loquendo quẽdam cuiẽ florentinũ de Mo¬
cis qui uocatus fuit Ruccho qui mutm̃q
merdit desꝑationem. Nam primo õ sua
bona idiscrete ꝯsupsit. ⁊ pea laq̃o se suspẽ¬
dit. Ideo autor ponit ip̃m ⁊ in prunum ꝯ¬
u̾sum ⁊ a caĩbus lacentum. Et sic iuxta
u̾bum ysaie ꝓpħe iste ẽ duplici contritiõe
contritus.
¶fui delacitta che nelbatista
mutolprimo padrone. Quitas ista ẽ ci¬
uitas florentina que tp̃r paganorũ hũit

Expanded text:
dit, ut dictum est, quia fuit bellica morte prevendit, ut dictum est, quia fuit bellica morte preventus, ideo, figurative loquendo, ponit autor ipsum a canibus evasisse. Iacobus autem de Sancto Andrea, paduani districtus, fuit homo ditissimus, qui inordinate vivendo omnia sua bona consumpsit, et ultimo ad ultimam paupertatem devenit. Ideo autor typice ponit ipsum et menom'al cespullio che piangea. Postquam autor in precedentibus de duobus desperatiohomine reperire. Et ponit hic, figurative loquendo, quendam civem florentinum de Mozzis, qui vocatus fuit Ruccho, qui in utramque incidit desperationem; nam primo omnia sua bona indiscrete consumpsit, et postea laqueo se suspendit. Ideo autor ponit ipsum et in prunum conversum, et a canibus laceratum. Et sic, iuxta verbum Isaie prophete, iste est duplici contritione contritus. I' fui de la città che nel Batista mutò 'l primo padrone. Civitas ista est civitas florentina, que tempore paganorum habuit
Abbreviated transcription (Latin):
psit substantiã suam iuedo luxunose ce¬
pitegere ⁊ adhesit uni euuum regionis
illiuis qui misit illũ inuillam suam ut
pasceret porcos. ⁊ cupiebat implere uentre
suum de siliquis quas por cimanducabãt
Et hoe bñ narnt poetiee elaudianus liboͣ
primo ꝯ̃ Rufinum. Luxus inquit deppła¬
tor opum quẽ semꝑ adherens. Infelix
humili gressu comitatur egestas.
¶Et ecco due dala sinistra costa ⁊cᷤ. Isti duo
fuerunt Lanus de senis ⁊ Iacob de sac̃to
andrea natione paduanus. ¶Lanus fuit
quidam diues homo desenis qui suas fa¬
eultates indiserete fundebat. s an ꝙͣ oĩa
sua bona con sumpsisset mortuus est in
illo bello in quo senenses ab aretis de bel¬
lati fuerunt apud quandã plebẽ aretini
districtus que dr̃ altoppo. Iõ Iacob qui er̃
insequebatur dũ ipsum sequi nõ posset in
uituꝑium ei dixit.
Si non furo accorte/ legambe tue a legiostre
dalcoppo. Et qr iste lanus pauꝑtatẽ nõ ui¬

Expanded text:
psit substantiam suam vivendo luxuriose, cepsit substantiam suam vivendo luxuriose, cepit egere et adhesit uni civium regionis illius, qe ventrem suum de siliquis quas porci manducabant. Et hoc bene narrat poetice Claudianus, libro primo Contra Rufinum: Luxus, inquit, depopulator opum quem semper adherens infelix humili gressu comitatur egestas. vv. 115-117 Et ecco due da la sinistra costa, etc. Isti duo fuerunt Lanus de Senis et Iacobus de Sancto Andrea, natione paduanus. Lanus fuit quidam dives homo de Senis, qui suas facultates indiscrete fundebat; sed antequam omnia sua bona consumpsisset, mortuus est in illo bello in quo Senenses ab Aretinis debellati fuerunt, apud quandam plebem Aretini districtus que dicitur al Toppo. Ideo Iacobus, qui eum insequebatur, dum ipsum sequi non posset in erium ei dixit: «sì non furo accorte / le gambe tue a le giostre dal Toppo». Et quia iste Lanus paupertatem non vi
Abbreviated transcription (Latin):
modum bruti aĩalis precipitat se infore¬
am luxurie. de qua ꝓuerbioꝵ.xxiii. Fo¬
uea plena ꝓfunda est meretrix. ħ forea
re plenam ꝑmittit dominus precipitari
superbos. ut turpitudine carnis curet᷑ su¬
leena catulis suis escam quent infoueã
cadit. Sic mens huã dum eamis deside¬
na appetit. in foueam cõruptõis nut. Ho
credendo caltro neuolesse dire. Postꝙͣ
aucor de desperatis qui se occidunt inpre¬
cedentib ꝑtraetauit nune de illis desꝑ¬
atis qui bona sua consumunt / intedit
in sub sequentib ꝑtractare. Et poĩt aĩas
talium anigris ⁊ horridis canib infe¬
stan. Iste autẽ eanes sie horride nigre et
famelice aetã auide ad istoꝵ aiãs inseq̃¬
dum ae ⁊ lacerandum tenent typũ atqz
figunm in digentiarũ que sequunt ho¬
minem ĩ hac uta postquã bona sua ĩdi¬
screte cosũpsit. Sicut pacet ineuangelio
beati luee de filio ꝓdigo/ qui postꝙͣ consũ¬

Expanded text:
modum bruti animalis precipitat se in fovemodum bruti animalis precipitat se in foveam luxurie. De qua Proverbiorum XXIII: Fovea plena profunda est meretrix. Hec fovea re plenam permittit Dominus precipitari superbos, ut turpitudine carnis curetur suleena catulis suis escam querit, in foveam cadit. Sic mens humana, dum carnis desideria appetit, in foveam corruptionis ruit. Nos credendo c'altro ne volesse dire, Postquam autor de desperatis qui se occidunt in precedentibus pertractavit, nunc de illis desperatis qui bona sua consumunt intendit in subsequentibus pertractare. Et ponit animas talium a nigris et horridis canibus infestari. Iste autem canes sic horride, nigre, et famelice ac tam avide ad istorum animas insequendum ac etiam lacerandum, tenent typum atque figuram indigentiarum que sequuntur hominen in hac vita, postquam bona sua indiscrete consumpsit. Sicut patet in Evangelio beati Luce de filio prodigo, qui postquam consum
Abbreviated transcription (Latin):
moritur dolore felicitatis aliene. unde
dum cuiusdam ꝑuiẜpentis quocat᷑ seps.
ꝗ nõ solum carnem ẜ ̃ ossa uenẽo ꝯsũt.
pore tabificus seps.yu̾.i4.putredo ossu
antiqui hostis uinis humano infũdam
in çelo inuidie tota uiseera sua ẜpens cõ¬
cutit. ¶rncundus admodum frenetici ꝓ¬
prio gladio seꝑimit/ qr pͥus in se ꝙͣ mali¬
um seuit. Uñ Prudentius. Ip̃a sͥ hostis ẽ
uesania seq furendo int̾imit. Morit᷑q su¬
is ira ignea telis. Iob. Uirumstultum ĩ¬
t̾ficit imcundia. Uñ sigͥ. ꝑ saul .i. Regum
giei moritur dormiendo siẽ de sisã legit᷑
Iudicũ.4. Q soporem morti ꝯtinuãs defe¬
eit ⁊⁊ mortuus est. Siẜa int̾pretatũ exelu¬
sio gaudii. Nam accrdia cũ sit diffidentia
Iob xuiii. Exardescet contin eumsitis. Nec
mirum. qr inhiar aquis salsis.i. reb niũ¬
uina gratia sitim cupiditatis extinguit.
¶Gulosus admodũ uoluens laqueo sestrã

Expanded text:
moritur dolore felicitatis aliene. Unde moritur dolore felicitatis aliene. Unde dum cuiusdam parvi serpentis qui vocatur seps, qui non solum carnem, sed etiam ossa veneno consumit. pore tabificus seps. Proverbiorum 14: Putredo ossuuantiqui hostis virus humano infundam, in gelo invidie tota viscera sua serpens concutit. Iracundus admodum frenetici proprio gladio se perimit, quia prius in se quam in alium sevit. Unde Prudentius: Ipsa sibi hostis est vesania, seque furendo / interimit; moriturque suis ira ignea telis. Iob: Virum stultum interficit iracundia. Unde signi per Saulis, I Regum gici moritur dormiendo, sicut de Sifar legitur Iudicum 4: Qui soporem morti continuans defecit et mortuus est. Sisara interpretatur exclusio gaudii; nam accidia cum sit diffidentia Iob XVIII: Exardescet contra eum sitis. Nec mirum quia inhiat aquis salsis, idest rebus munvina gratia sitim cupiditatis extinguit. Gulosus admodum volucris laqueo se stran
Abbreviated transcription (Latin):
Iob nullus ẽ ordo sed sempit̾nus horror
inħitat.
¶Chenõ e giusto auer cio cuom sitollie.
potentialem uitam hntis. Et iõ nec corpꝰ
sine aĩa nec aĩa sine corpore ꝑfecta aphĩs
ẽẽ censetur. S cum anima seip̃am pͥuat
iustum rehabere suamnaturalem ꝑfcõe
qua se ip̃am desꝑando priuauit. Priuat
aut se homo ista ꝑfectione qñcunq quo¬
iuis modo ꝑaliquam molentiã se occrdit.
moralit uero occidit hõ se ip̃m.uii. modic.
¶ Suꝑbus admodu arreptitii precipitat
se de alto siẽ de Anthyoco legitur.ii. Ma¬
chabeoꝵ .ꝯ. Cõtigit illum impetu euntẽ
cadere ⁊ graui collisioe membra uexare.
Augꝰ. Ue illi cuius ẽ aunga suꝑbia. nẽce
ẽ enim ut impreceps eat. Suꝑb ĩpetuua¬
dit. qr sine moderamine sublimia appetit.
De curni cadit. qr animadu̾sione diuiã
locum dignitatis amnttit iuxta illud da¬
udiani. Tollunt᷑ maltum ut lapsu g̃ui¬
oreniant. Mbra collisione uexat. quia
officiales ⁊ familiares suos secum preci

Expanded text:
Iob, nullus est ordo, sed sempiternus horror inhabitat. chè non è giusto aver ciò c'uom si tollie.potentialem vitam habentis; et ideo nec corpus sine anima, nec anima sine corpore perfecta a philosophis esse censetur. Sed cum anima se ipsam privat iustum rehabere suam naturalem perfectionem, qua se ipsam desperando privavit. Privat autem se homo ista perfectione quandocunque quovismodo per aliquam violentiam se occidit. Moraliter vero occidit homo se ipsum VII modis: Superbus admodum arreptitii precipitat se de alto, sicut de Anthyoco legitur II Machabeorum 9: Contigit illum impetu eundem cadere et gravi collisione membra vexare. Augustinus: Ve illi cuius est auriga superbia; necesse est enim ut impreceps eat. Superbibus impetu vadit, quia sine moderamine sublimia appetit. De curru cadit, quia animadversione divina locum dignitatis amittit, iuxta illud Claudiani: Tolluntur in altum ut lapsu graviore ruant. Membra collisione vexat, quia officiales et familiares suos secum precip
Abbreviated transcription (Latin):
¶Et come igni uancantando lor lai
faccendo inaer dise lunga riga
cosi uidiuenir traendo guai. Ombre ⁊cͣ.¬
Ault hie dicere autor ꝙ siẽgiues ordina¬
te uolantes uadunt semꝑ ꝑaerẽ eiulãdo.
sic ille aĩe damnate cat̾uatim auẽto ĩpul¬
se sunt ĩ continuo eiulatu. Ista cõꝑatio
sumpta uidetur de.uͦ. libro lucani ubi sic
ait. Effingut uarias caũ mõstrãte figas.¬

Expanded text:
E come i gru van cantando lor lai, faccendo in aere di sé lunga riga, così vid'io venir, traendo guai, ombre Vult hic dicere autor quod, sicut grues ordinate volantes vadunt semper per aerem eiulando, sic ille anime damnate catervatim a vento impulse sunt in continuo eiulatu. Ista comparatio sumpta videtur de V libro Lucani, ubi sic ait: «Effingunt varias casu monstrante fig
Abbreviated transcription (Latin):
Iuenm i luogo dogni lucentuto.
che mughia come famar ꝑtẽpesta.
se dacontranuenti e combattuto. Ista sili¬
tudinẽ sie expoẽ tulucane ꝗ multotiẽs pã¬
bulas semitas maris.Iste eĩ locꝰ in ꝯͦ car¬
nales hoĩes cruciant᷑ caret oͥ luce ibiq ho¬
mines mugiunt p̃dolore que admodum
mugit mare tp̃r tenebroso qn.s. uẽtis ꝯtͣ¬

Expanded text:
in luogo d'ogni luce muto, che mughia come fa mar per tempesta, se da contrari venti è combattuto. Istam similitudinem sic expone tu Lucane, qui multotiens parambulas semitas maris. Iste enim locus, in quo carnales homines cruciantur, caret omni luce, ibique homines mugiunt pre dolore, quemadmodum mugit mare tempore tenebroso, quando
Abbreviated transcription (Latin):
dominum faciunt ẜuumfortem. Et idcĩ¬
cosy illam feram ascendit. ⁊ uoles dicere
uͥgilio ut se ãplecteͬt᷑ uox nõuenit qr a sy¬
is ip̃miunx̃ ac c⁊ substencauit. Et ait ad
ferm. Ogerio admo mou̾e. rote sint lã¬
ge ⁊ modicus sit desçensus/ cogita nẽpe
nouum onus quod hs ¶Gunc illa fera
ẜm p̃cepta uirgilii ampuit it suũ. Cũ
uodãtes seuidit ⁊ sẽsit i illo aere tene¬
broso ⁊ desubter uidit ignes ⁊ audiuit
genutos magis timuit ꝙͣtimui̾t ycarꝰ
siue fecon quoꝵ utq de aere ad t̾ram ru¬
endo descẽdit. Et p̾tꝙͣ ip̃e berio cũ largis
rotis ⁊ suaui de scẽsu ad ĩfima descẽdisset
ipos ambos deposuit ⁊ abscessit. uñ dr̃ ĩ
textu.
¶Cosi ne puosalfondo gerione
apiede apie de lastalliata rocca

Expanded text:
dominum faciunt servum fortem. Et idcirdominum faciunt servum fortem. Et idcirco super illam feram ascendit, et volens dicere Virgilio ut se amplecteretur, vox non venit, quia a suis ipsum vinxit ac etiam substentavit. Et ait ad feram: «O Gerio, admodo movere; rote sint large et modicus sit descensus. Cogita nempe novum onus quod habes». Tunc illa fera, secundum precepta Virgilii, arripuit iter suum. Cum vero Dantes se vidit et sensit in illo aere tenebroso, et de subter vidit ignes et audivit gemitus, magis timuit quam timuerit Ycarus sive Feton, quorum uterque de aere ad terram ruendo descendit. Et postquam ipse Gerio cum largis rotis et suavi descensu ad infima descendisset, ipsos ambos deposuit et abscessit. Unde dicitur in textu: così ne puos'al fondo Gerione a piede a piè de la stalliata rocca,
Abbreviated transcription (Latin):
quimbursa sua q̃ enit rubea sic̃ sanguis
unum albumanẜem demr̃abat. ¶ Rełi¬
quus uͦ istoꝵ tnũ q in bursa sua alba hẽ¬
qr ad huc uiuus es scias ꝙ m̃s uicinꝰ ui¬
talianus sedebit a sinistro lat̾emͦ hic. Cũ
istis eͥ florentimis sũ paduanꝰ. Sepe sepuiᷤ
inaurib mͥ tonant alta uoce elamando
ueniat sũmus miles ꝗ apportabit perã su¬
am cũtrib hyicis. Et his dcĩs faciẽ distõ¬
sit ⁊ linguam predolorib foras traxit
siẽ bos multotiens nasum lambit.Hic
aũt sie uisis ⁊ cognitis timens autor ne
si plus staret uirgiliũ ꝯturbaret reu̾suᷤ
ẽ ad eum quẽ inueĩt sr̾ illã bestiã ascẽdis¬
se sibiꝙ dicentẽ. N odosis fortis ⁊ audax
admõ e ꝑsie deseendit̃ fcas scalas. Ascẽde
añrus qr ego uolo eẽ mediꝰ adhoc ut car¬
bris quartane ħt ungues pallidos ⁊ totꝰ
tremens q̃nt latebras chori. S u̾ecundia
qͣm cõcepit genuit sͥminas que añ bonỹ

Expanded text:
qui in bursa sua, que erat rubea sicut sanguis, qui in bursa sua, que erat rubea sicut sanguis, unum album anserem demonstrabat; reliquus vero istorum trium qui in bursa sua alba habquia adhuc vivus es, scias quod meus vicinus Vitalianus sedebit a sinistro latere modo hic. Cum istis enim Florentinis sum paduanus. Sepe sepius in auribus michi tonant alta voce clamando: «Veniat summus miles qui apportabit peram suam cum tribus hyrcis». Et his dictis, faciem distorsit et linguam pre doloribus foras traxit, sicut bos multotiens nasum lambit. Hic autem sic visis et cognitis, timens autor ne si plus staret Virgilium conturbaret, reversus est ad eum; quem invenit super illam bestiam ascendisse, sibique dicentem: «Modo sis fortis et audax; admodo enim per sic descenditur factas scalas. Ascende anterius, quia ego volo esse medius, ad hoc ut caubris quartane, habet ungues pallidos et totus tremens querit latebras thori. Sed verecundia quam concepit genuit sibi minas que ante bonum
Abbreviated transcription (Latin):
autor ꝙ modicũ plus ultꝰ uidit quãdã gẽ¬
tẽ sy illam a renam igneam residere. Et
ibiait sͥ magr. Ad hocut totã plenã ex¬
ꝑientiã deisto girone tuportes uade ⁊ eo¬
rũ ꝯditionẽ attende. Tue aũt racigcina¬
tiones sint breues ⁊ ego int̾im ꝙ ibis ⁊
reu̾tens loquar cumista bestia ut nobis
concedat humeros suos fortes. Tũc Uã¬
tes ꝑ extremitatẽ illius septimi circuli
totus solus unt aduidendũ illas aĩas q̃
sedebant. Ille uoͣ anime oculis plorabãt
⁊ manib ase uapores excutiebunt. Nõ
alit̾ ut ait dieb extuus faciunt canes
mͦ cũ ore modo cumpede qñ sunt morsi
a pulicib uł muscis suĩta fanis. Uãtes
u̾o ptꝙͣ istas aiãs dolorosas attẽte respex̃
sr̃ quas ignis dolorosus descendit nõ re
iñ coꝵ oculi pasçebant᷑. ⁊ int̾ istos uidit
tres ¶Unu ꝗ hebar ad collũunã bursa
croceã in qua erat unꝰ leo de açurro ¶liũ

Expanded text:
autor quod modicum plus ultra vidit quandam genautor quod modicum plus ultra vidit quandam gentem super illam arenam igneam residere. Et ibi ait sibi magister: «Ad hoc ut totam plenam experientiam de isto girone tu portes, vade et eorum conditionem attende. Tue autem raciocinationes sint breves, et ego interim quod ibis et reverteris loquar cum ista bestia, ut nobis concedat humeros suos fortes». Tunc Dantes per extremitatem illius septimi circuli totus solus ivit ad videndum illas animas que sedebant. Ille vero anime oculis plorabant et manibus a se vapores excutiebant; non aliter, ut ait, diebus extivis faciunt canes, modo cum ore modo cum pede, quando sunt morsi a pulicibus, vel muscis, sive tafanis. Dantes vero, postquam istas animas dolorosas attente respexit, super quas ignis dolorosus descendit, non reinde eorum oculi pascebantur. Et inter istos vidit tres, unum qui habebat ad collum unam bursam croceam, in qua erat unus leo de azurro; alium
Abbreviated transcription (Latin):
alurd ẜpentinum. hebat ⁊ duas brancas
pilosas usqr ad subascellas. dor sũ u̾o pectꝰ
⁊ latera depicta erant nodis atq rotellis
quos nodos ⁊ rotellas ꝯpando declarat
dicens ꝙ nũꝙͣ cartan siue turchi cũ płib
colorib pãnos ẜicos ꝯcex̾unt. nec unꝙͣi
tales tele ꝑaragnem impoĩte extiterunt.
Qualit̾ aũt corpꝰ tenebat in t̾ra ⁊ caudã
maere exemplificando declarat dicens
ꝙ queadmodum burchi aliqñ stant in ri¬
ri tenet totum corpꝰ in t̾ra ⁊ caudã in aqͥs
sie eodem mͦ illa fera pessima ibi stabat
tenens corpꝰuripa. ⁊ inuano hoc ẽ macre
eaudã ducens quã admodũ scorpiois ele¬
uabat in altum. Gunc ait uirt᷑ ad uan¬
tẽ. Modo conuenit ut nr̃a uia usq ad illã
bestiam deuoluat. uñ a dext̾o latere descẽ¬
dences decẽ passus fecerunt suꝑ illã extre¬
mitatẽ ut arenam ⁊ flamnam bñ cessa¬
rent. ¶Et qñ ad illam bestiã deuener̃t diẽ

Expanded text:
aliud serpentinum. Habebat etiam duas brancas aliud serpentinum. Habebat etiam duas brancas pilosas usque ad subascellas; dorsum vero, pectus, et latera depicta erant nodis atque rotellis, quos nodos et rotellas comparando declarat, dicens quod nunquam Tartari sive Turchi cum pluribus coloribus pannos sericos contexerunt, nec unquam tales tele per Aragnem imposite extiterunt. Qualiter autem corpus tenebat in terra et caudam in aere, exemplificando declarat dicens quod quemadmodum burchi aliquando stant in riri, tenet totum corpus in terra et caudam in aquis, sic eodem modo illa fera pessima ibi stabat, tenens corpus in ripa, et in vano, hoc est in aere, caudam ducens, quam admodum scorpionis elevabat in altum. Tunc ait Virgilius ad Dantem: «Modo convenit ut nostra via usque ad illam bestiam devolvatur». Unde a dextero latere descendentes decem passus fecerunt super illam extremitatem, ut arenam et flammam bene cessarent. Et quando ad illam bestiam devenerunt, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Nsuꝑiori nãq cantu diẽ antor ꝙ sta¬
tim ꝙ uirgilius illam cordam qua
ip̃e Dantes erit precinetus in illu dr
baratrum ꝑiecisset ꝙ uidit ad suꝑiõa ueĩ¬
re natando ꝑillum aerem tenebro sũ unã
figuram.i.feram oĩ securo cordiminicłosã.
.i. timorosam. Nunc ãt inisto cantu dic̃
ꝙ uirgilius figuram ⁊ formã illius fere
poetando designat. Dicẽs. Ecce feram cum
cauda acuta que penetint montes ⁊ rum¬
pit muros ⁊ anna. Ecce illã q̃ totũ mun¬
dum putredine sua replet. Et fec̃ etdem fe¬
re signum ut applicaret ad npani uĩx ag¬
gerem in quo erant.Iõ dr̃ intextu.
Bicinal fin de passegiati manni.
petitõem ip̃ius uirgilii uenit ad ripã ⁊ po¬
suit cap̃ ⁊ corpꝰ int̾m. s caudã ꝑaerem ba¬
iulabat. Ptendebat aut̃ ista fer pessiã
benignitatẽ infacie s malignitatem ge¬
stabat incauda. Nã facies sua enit ue¬
sut facies uiri iusti tantũ benignã habe¬
bat ext̾ius suampellem. ẜ totum corpus

Expanded text:
iori nanque cantu dicit autor quod statim quod Virgilius illam cordam, qua ipse Dantes erat precinctus, in illud baratrum proiecisset, quod vidit ad superiora venire natando per illum aerem tenebrosum unam figuram, idest feram, omni securo cordi miraculosam, idest timorosam. Nunc autem in isto cantu dicit quod Virgilius figuram et formam illius fere poetando designat dicens: «Ecce feram cum cauda acuta, que penetrat montes et rumpit muros et arma. Ecce illam que totum mundum putredine sua replet». Et fecit eidem fere signum ut applicaret ad ripam iuxta aggerem in quo erant. Ideo dicitur in textu: vicin'al fin de' passegiati marmi. petitionem ipsius Virgilii, venit ad ripam et posuit caput et corpus in terra, sed caudam per aerem baiulabat. Pretendebat autem ista fera pessima benignitatem in facie, sed malignitatem gestabat in cauda; nam facies sua erat velut facies viri iusti, tantum benignam habebat exterius suam pellem, sed totum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
uiolentiam ĩferat ipideo. uolens de hoc
certificari duo facit in u̾bis premissis.
¶Nã primo comĩdat responsionem uͥgilii
dicens. O sol quisanas .i. clanficas ⁊ ille¬
strus omnẽ intessectum turbatum .i. ne¬
bula ignorantie uł grossitie obscuratum.
tume ita contentas qn supple dubia soluiᷤᷤ
ꝙ dubitare ẽ mͥ gratum non minus ꝙͣ sci¬
re. ¶ So rogat ipm uirgilium ut suũin¬
telleetum clanficet de dubio nsure in aĩo
iam cõcepto diçens Ad huc unum modi¬
cum retro te uolue ad illumu nepe locũ
¶Elgroppo solui .i. solue m istud serupulum

Expanded text:
violentiam inferat ipsi Deo, volens de hoc violentiam inferat ipsi Deo, volens de hoc certificari, duo facit in verbis premissis. Nam primo commendat responsionem Virgilii dicens: «O sol qui sanas, idest clarificas et illustras, omnem intellectum turbatum, idest nebula ignorantie vel grossitie obscuratum, tu me ita contentas quando – supple dubia solvis – quod dubitare est michi gratum non minus quam scire». Secundo rogat ipsum Virgilium ut suum intellectum clarificet de dubio usure in animo iam concepto, dicens: «Adhuc unum modicum retro te volve ad illum, videlicet ne«e 'l groppo solvi», idest solve michi istud scrupulum
Abbreviated transcription (Latin):
Minotauri. ¶mudulenti sub dominio
gerionis. Mrodicores u̾o subdomino
lucifeni. Iõ ait intextu.
¶Nontirmembra di quelle parole¬
conlequai la tua ethica ꝑtracta
letre disposition kescesnon uole
Incontinentia malitia ⁊ la matta
bestilitate ⁊ come incontinença
mendio offende ⁊ ꝑiubiasim accatta
Seturiguardi benquesta sentença¬
⁊ rechiti alamente chison quelli
che su di fuor sostengonꝑenitenca
Tunedrai ben ꝑche da questi fesli
son diparti ⁊ perche men eracciata
la diuina iustitia li martelli
Osol che sani ogminsta turbata
tumi contenti si quando tu solui
chenon men che sauer dubiar magrata
Ancorunpoco in dietro tinuolin
dissio ladoue dicusura offende
la diuina bontate el gropꝑo solui.
Audiens autor auirgilio iõem suꝑius
assignatam. quõ iusto libramine deus
extra emitatem ditis punit incõtinẽtia.
infra u̾o malitiam et bestialitatem. ⁊ nõ
ualens uidere qua uia uel modo usura

Expanded text:
Minotauri, fraudulenti sub dominio Minotauri, fraudulenti sub dominio Gerionis, proditores vero sub dominio Luciferi. Ideo ait in textu: Non ticon le quai la tua Etica pertratta le tre disposizion che 'l ciel non vole, incontenenza, malizia e la matta bestialitade? e come incontenenza men Dio offende e men biasimo accatta? Se tu riguardi ben questa sentenzaet rechiti a la mente chi son quelli che sù di fuor sostengon penitenza, tu vedrai ben perchè da questi felli son diparti, et perchè men crucciata la divina iustitia li martelli». «O sol che sani ogni vista turbata, tu mi contenti sì quando tu solvi, che non men che saver, dubiar m'agrata. Ancor un poco indietro ti rivolvi», diss'io, «là dove di' c'usura offende la divina bontate, e 'l groppo solvi». Audiens autor a Virgilio rationem superius assignatam, quomodo iusto libramine Deus extra civitatem Ditis punit incontinentiam, infra vero malitiam et bestialitatem, et non valens videre qua via vel modo usura
Abbreviated transcription (Latin):
naͣlis ⁊ accroentalis. ¶Amor naͣlis facit
hominem õs homines equaliter dilige̾.
Accrdentalis noͣ faẽ hominẽuri uł pluiͣ¬
b singulant̾ adherere. Qui gͥ fac̃ ꝯtra
primum amorem dr̃ fraudulentus. Qͥ
uero ꝯͣ secundum dicitur ꝓditor. Ideo gra¬
uius pumuntur ꝓditores ꝙͣ fraudulenti.
¶Et nota ꝙ quanuis oe peccatumgne̾t re¬
morsum ꝯscie in aĩa sp̃aliter tñ finus ⁊ ꝓ¬
trptitus est autor eũ intenogat cur illi
qui mouentur auento .i. luxuriosi. ⁊ illi
qui pcutiuntur apluuia ⁊ grandine.i.
gulosi. et illi qui sibi obiuant cumtam
lnde pingui .i. accidiosi. iracundi. inuidi
supbi. non sunt puniti intra muros i¬
gnee ciuitatis. Ad quod respondet uing
radices peceatoꝵ mortalium cõtinẽtur.
qr minus deum offendit exͣ ciuitatẽ piuĩ¬
tur. Malitia n̾o ⁊ bestialitas subꝗb uio¬
sentia fius ⁊ ꝓdicio continentur quia
plus denmo ͤ fendunt iõ intra ciuuitatem
Surius puniunt᷑. ¶Siolenti sub dinõ i

Expanded text:
alis et accidentalis. Amor naturalis facit hominem omnes homines equaliter diligere; accidentalis vero facit hominem uni vel pluribus singulariter adherere. Qui igitur facit contra primum amorem dicitur fraudulentus; qui vero contra secundum dicitur proditor. Ideo gravius puniuntur proditores quam fraudulenti. Et nota quod quanvis omne peccatum generet remorsum conscientie, in anima spetialiter tamen fraus et ptripartitus est, autor eum interrogat cur illi qui moventur a vento, idest luxuriosi, et illi qui percutiuntur a pluvia et grandine, idest gulosi, et illi qui sibi obviant cum tamlude pingui, idest accidiosi, iracundi, invidi et superbi, non sunt puniti intra muros ignee civitatis. Ad quod respondet Virgiradices peccatorum mortalium continentur, quia minus Deum offendit, extra civitatem punitur. Malitia vero et bestialitas, sub quibus violentia, fraus et proditio continentur, quia plus Deum offendunt, ideo intra civitatem durius puniuntur: violenti sub dominio
Abbreviated transcription (Latin):
olentia Ideo artiori loco retruidit᷑. Stant
itaq subuiolẽtib fiudulenti. ut ait mte¬
xtui.
¶Ma ꝑche froda e deluom ꝓpͥomale
piuspiace adio ⁊ ꝑo stan disotto
li frodolenti ⁊ cͣ.
¶Primanõ ẽ ẜ fuit antiꝗtꝰ inpẽthapoli an
diluuium que cũ aliis quatuor submersa
hor intio laborantes sodomite dicuntur.
tum abundãt usurarii. Et abista om̃s
usurarii eaorsim uocantur.

Expanded text:
olentia, ideo artiori loco retruditur. Stant olentia, ideo artiori loco retruditur. Stant itaque sub violentibus fraudulenti, ut ait in textu: Ma perchè froda è de l'uom proprio male, più spiace a Dio; et però stan di sotto li frodolenti, etc. Prima non est, sed fuit antiquitus in Penthapoli ante diluvium, que cum aliis quatuor submersa hoc vitio laborantes sodomite dicuntur. tum abundant usurarii. Et ab ista omnes usurarii Caorsini vocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
dyachanus thesalomcensis qui uocabat
fotinus. ⁊ hicerat hereticus. Iste fotinus
ueniens romam a nastasim papam ẜm
natione romanũ deuia catholica extrax̃
⁊ hereticum fecit. Un elerici romane cece
ꝯtra ipm̃n inẜrexerunt. ⁊ maxune qr ad pe¬
titionem ipsius fotini quendã hr̃ticum
nomine achasium restituere uoluit pꝰtꝙͣ
danatus fuerat ꝑ eccam romanam. Hie
aũt papa Anastasius diuino iudicio ẽ
ꝑcussus. Nam cum ad secreta nẽ iuisser
egerendo intestina miẜabilit̾ expirauit.
ut legit᷑ in cronicis pontificum romãoꝵ.
Cognimalitia codio incielo acquista
ingiuna e il fine. Sie ꝯstrue licteram.
Omnis malitia que odium incelo acqrit
ad iniuriam alieuius ꝑsone ꝓcedit. a sie ĩ¬
iuria ẽ finis cuiuslibet malitie. Et omniꝰ
talis finis illum que offendit cogit peitꝰ
contristari aut eũ miolentia aur cũ frar¬
de. S qr fraus est grauius pec̃m quã ui¬

Expanded text:
dyachanus thesalonicensis qui vocabatur dyachanus thesalonicensis qui vocabatur Fotinus; et hic erat hereticus. Iste Fotinus veniens Romam Anastasium Papam, secundum nationem romanum, de via catholica extraxit et hereticum fecit. Unde clerici Romane Ecclesie contra ipsum insurrexerunt, et maxime quia ad petitionem ipsius Fotini quendam hereticum nomine Achasium restituere voluit, postquam damnatus fuerat per Ecclesiam Romanam. Hic autem papa Anastasius divino iudicio est percussus; nam cum ad secreta nature ivisset, egerendo intestina miserabiliter expiravit, ut legitur in cronicis Pontificum Romanorum. vv. 22-27 D'ogni malitia, c'odio in cielo acquista inguiria è il fine, Sic construe licteram: Omnis malitia, que odium in celo acquirit, ad iniuriam alicuius persone procedit, et sic iniuria est finis cuiuslibet malitie. Et omnis talis finis illum quem offendit cogit penitus contristari, aut cum violentia aut cum fraude; sed quia fraus est gravius peccatum quam vi