comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sus om̃ib anteponunt. Et qm̃
cogitant: illi soli possunt ñ absurda &
indigna existimare de dõ. qui uitã ip
sam cogitant ⁊ & quecũq illis forma
occurrerit corporis. eã uita uiuere uł
non iuiuere statuunt: & uiuentẽ non ui¬
uenti anteponunt: eamq ipsã uiuen¬
tem corporis formã quantalibet luce
p̃fulgeat. quantalibet magnitudine
p̃mineat. quantalibet pulchritudine
ornetur. aliud esse ipsã. aliud uitam
qua uegetat᷑ intelligunt: eamq illi mo¬
li que ab illa uegetat᷑ & animatur dig¬
nitate incõparabili p̃ferunt. De inde
ipsã uitã ꝑgunt inspicere ⁊ & si eã sine
sensui uegetantẽ inuenerint qualis ẽ
arborũ. p̃ponunt ei sentientẽ qualis ẽ
pecorũ: & hiuic rursus intelligentem
qualis ẽ hominũ. Quã cũ adhue mu¬
tabilem uiderint. etiã huie aliquã in¬
cõmutabilẽ cogunt᷑ p̃ponere: illã sei¬
licet uitã que aliquando ñ desipit. ali¬
quando sapit: s ẽ potius ipsa sapienti¬

Expanded text:
us omnibus anteponunt. Et quonivum aliquid cogitant, illi soli possunt non absurda et indigna existimare de Deo, qui vitam sam cogitant, et quaecumque illis forma occurrerit corporis, eam vita vivere vel non vivere statuunt, et viventem non viventi anteponunt; eamque ipsam viventem corporis formam, quantalibet luce praefulgeat, quantalibet magnitudine praeemineat, quantalibet pulchritudine ornetur, aliud esse ipsam, aliud vitam qua vegetatur intelligunt, eamque illi moli quae ab illa vegetatur et animatur, dignitate incomparabili praeferunt. Deinde ipsam vitam pergunt inspicere, et si eam sine sensu vegetantem invenerint, qualis est arborum, praeponunt eis sentientem, qualis est pecorum; et huic rursus intelligentem, qualis est hominum. Quam cum adhuc mutabilem viderint, etiam huic aliquam incommutabilem coguntur praeponere, illam scilicet vitam quae non aliquando desipit, aliquando sapit, sed est potius ipsa Sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
indi ÷ potestate. Cur ñ utrũq
in diꝰ & qđ iubet & qđ offert:
Rogat᷑ enĩ ut det qđ iubet. Ro
gantes ut sibi augeat᷑ fides: ro¬
gant ꝓñ credentib ut eis donet᷑
fides. Ꝙ in suis gͥmerem̃tis & in
sius initiis: d̃i donũ ÷ fides. Sic
alterũ offert᷑. Sisꝑu inqͥt facta
carnis mortificaueritis uiuetis. Ut
gͦ sꝑu facta carnis mortificemꝰ ex¬
igit᷑ : ut aut̃ uiuamꝰ offertur.
Lum gͦ placet ut facta carnis mor¬
tificare ñ d̃idonũ esse dicamꝰ:
neq iddonũ di ẽẽ fateam᷑. qm̃
exigi audimꝰ a nobis. p̃mio uite
si hoc fecerunꝰ oblato: Absit hoc
ut placeat participib & defen¬
sorib gr̃e. Pelagianoꝵ. ẽ error
iste damnabilis. Quoꝵ mox
apłs ora obstruit adiungens.
quotqͦt eñi sꝑu di agunt᷑ hifi¬

Expanded text:
i est potestate". cur non utrumque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi fi
Abbreviated transcription (Latin):
minis ut mitiꝰ loquar incauta su¬
spicio. Ait eñĩ. Om̃s astabimꝰ ante
tribunal xꝑi: ut ferat unusqͥsq
secłm ea quȩ ꝑ eorpꝰ gessit siue bo¬
nũ siue malum. Gessit inqͥt. ñ ad¬
lunxit. uł gesturus fuit. S unde
hoc talib uiris in men. temuene¬
rit nescio: ut fut᷑a quȩ ñ sunt fu¬
tura puniant᷑ aut honorent᷑ me¬
rita paruuloꝵ. Cur aut̃ dictũ
c̃. secd̃m ea q̃ ꝑ corpꝰ gessit homiñe
ludicandũ. Cũ gerant᷑ multa solo
animo. ñ ꝑ eor ꝓus nec ꝑullũ cor¬
poris memb&ũ: & plerũꝙ tam
magna. ut talib cogitationib pȩ¬
na iustissima debeat᷑. sicuti ÷ ut
alia taceã qđdixit insipiens in
corde suo ñ est d̃s: Qͥd ÷ ergo

Expanded text:
minis, ut mitius loquar, incauta suminis, ut mitius loquar, incauta suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissime debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo
Abbreviated transcription (Latin):
iuis euidentissime diinoꝵ. eloqͥ¬
oꝵ. testimoniis asserat᷑ : tñ apuad̃
eos qui nͥ aliqͥd sibi assignent qđ ͥ
ores dent ut retribuat᷑ eis. ab õ
studio pietatis repͥmi se putant.
laborat aliq̃n mnetate maioꝵ iã
utentiũ uoluntatis arbitrio: hul
uenit᷑ ad paruulos & ad ipsum me¬
hatorem cłi & hominũ hominem
r̃im. Om̃is defieit p̃cedentiũ
iram cłi humanoꝵ assertio meri¬
ep qr nec illi ullis bonis p̃ceden¬
tb meritis discernunt᷑ a ceteris.
it ptneãt adliberatorẽ hominum: nec il¬
le ullis humanis p̃cedentib meri¬
tis cũ & ipse sit homo. liberator fa¬
ctus ẽ hominũ. Qͥs enĩ audiat
qd dieunt᷑ pariuli ꝓsus futͣis me¬
ritis in ipsa infantili etate bapti¬
uati exire de hae uitaͥ & ido alii
ñbaptizati in eadẽ etate mori.
q & ipsoꝵ p̃seita st̾ merita fut᷑a
s mala : ñ eoꝵ uita boña uł ma¬
sam ddo reminerante uł dãnante.
nullam: Apłs quide limit̃e fi¬
rit: qũe transgredi ñ debeat ho¬

Expanded text:
mvis evidentissime divinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant. Laborat aliquando in aetate majorum jam utentium voluntatis arbitrio: sed ubi venitur ad parvulos et ad ipsum mediatorem DeiJesum, omnis defecit praecedentium gratiam Dei, humanorum assertio meritorum; quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a caeteris, ut pertineant ad liberatorem hominum: nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur parvuli pro suis futuris meritis, in ipsa infantili aetate baptizati, exire de hac vita; et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum vitam bonam vel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat ho
Abbreviated transcription (Latin):
initiũ exꝰ de maria natꝰ : asseuerant.
ħesis aliꝗͣn cuiꝰda arthemonis fuit: s eũ
defeciss uistaurata ÷ a paulo: ⁊ pꝰea sic
ã fotino ꝯfirmata. ut fotiniani ꝗͣ. pauli¬
mani celebriꝰ nuncupent᷑. Istos sane par

Expanded text:
initium, ex quo de Maria natus est, asseverant: haeresis aliquando cujusdam Artemonis fuit: sed cum defecisset, instaurata est a Paulo, et postea sic a Photino confirmata, ut Photiniani quam Pauliani c
Abbreviated transcription (Latin):
aturã ⁊ spm scm intͦducent es: parady¬
sum aũ ⁊ cęlos. ⁊ alia om̃a allegori x anteᷤ
ħ quid̃ de origͤie epyphaniꝰ siqͥ eũ defen
istis eũ conuince̾ studeant. qui eiꝰ plura
leger̃t.S st̃ huiꝰ origenis alia dogia¬
ta. que catholica eccła om̃a om̃ino nõ
recip̃: in quib nec ipm falso arguit. nͨ
pot÷ ab eiꝰ defensorib falli: maxime de
pͣgatione ⁊ lib̾atione. ⁊ rursꝰ pꝰ longũ
tempꝰ ad ead mala reuolutione r̾onał
uniu̾se creat᷑e. Quis enĩ catholicꝰ xp̃ianꝰ¬
uł doctꝰ uł indoctꝰ uehement̃ ñ exhor¬
reat. etiã ꝙͣ dic̃ purgationẽ malorũ.
id ÷ &̃ eos qui hanc uitã in flagitiis:
facinorib ⁊ sacͥlegiis atq impietatib
remo diabłm atq angłos eiꝰ quãuis
pꝰ longissima tẽpora pͦgatos atq lib̾a¬
tos. regno d̾i luciq restitui: et rur¬
sus pꝰ longissima tp̃a. om̃s qͥ lib̾ati st̃
ad ħ mala denuo relabi ⁊ reu̾ti. ⁊ haᷤᷤ

Expanded text:
es; paradisum autem et caelos et alia omnia alligorizantes." haec quidem de Origene Epiphanius; sed qui eum defendin istis conuincere studeant qui eius plura legerunt. sed sunt huius Origenis alia dogmata, quae catholica ecclesia omnino non recipit, in quibus nec ipsum falso arguit nec potest ab eius defensoribus falli: maxime de purgatione et liberatione ac rursus post longum tempus ad eadem mala reuolutione rationalis uniuersae creaturae. quis enim catholicus christianus doctus uel indoctus non uehementer exhorreat eam quam dicit purgationem malorum, id est etiam eos qui hanc uitam in flagitiis et facinoribus et sacrilegiis atque impietatibus remo diabolum et angelos eius quamuis post longissima tempora purgatos atque liberatos regno dei lucique restitui, et rursus post longissima tempora omnes, qui liberati sunt, ad haec mala denuo relabi et reuerti, et has
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ creature potius qͣm creatori serui¬
amus: nec euanescamꝰ in cogitationi¬
bus nr̃is ⁊ et ꝑfecta religio ẽ. Creatu¬
ram quippe uno nomine utramq:
id est sp̃italem corporalẽq significaui.
Restat quod ibi dixi. aut phantasma¬
ta sua ÷ ꝓpt̾ quod hic dixi. nec euanes¬
camus in cogitationib nr̃is. Idem qͦd
dixi. ea ẽ nr̃is temporib xp̃iana reli¬
gio. quã cognoscere ac sequi securis¬
sima et certissima salus ẽ: scdm hoc no

Expanded text:
ergo creaturae potius quam creatori seruiergo creaturae potius quam creatori seruiamus nec euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. creaturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec euanescamus in cogitationibus nostris. Item quod dixi: ea est nostris temporibus Christiana religio, quam cognoscere ac sequi securissima et certissima salus est, secundum hoc no
Abbreviated transcription (Latin):
unc etiã de uera Cap̃ xii.¬
religione librũ scripi in quo
mulciplicit᷑ et copiosissime disputatur.
unum uerũ dm id est trinitatẽ patrẽ
colendum : et quanta miscđia eius
ꝑ temporalẽ dispensationẽ concessa
sit hominib xp̃iana religio que ue¬
ra religio est: et ad eundẽ cultum di
que admodũ homo sit quadã suauita¬
te coaptandus. Maxime tam̃ contra
duas naturas manicheoꝵ liber hic lo¬
quitur. In hoc libro quodã loco. sit
inqͣm tͥ manifestum atq ꝑceptũ nul-¬
lum errorem in religione esse potuis¬
se: si anima ꝓ do suo ñ coleret animã.
aut corpus. aut phantasmata sua.
Hic animã ꝓ uniu̾sa creatura in cor¬
porali posui. ñ loquens more scͥptu¬
rarum ÷ que animã qñ non translato
uerbo utuntur nescio utrũ uelint
intelligi nͥ eam qua uiuunt anima¬
lia mortalia: in quib ⁊ homines st̃
quãdui mortales sunt. Paulopost
aut̃ eunde sensum melius sum bre¬
uiusq complexus: ubi dixi. Non

Expanded text:
unc etiam de uera religione librum scripsi, in quo multipliciter et copiosissime disputatur unum uerum deum, id est trinitatem, patremcolendum, et quanta misericordia eius per temporalem dispensationem concessa sit hominibus Christiana religio, quae uera religio est, et ad eundem cultum dei quemadmodum sit homo quadam suauitate coaptandus. maxime tamen contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur. In hoc libro quodam loco: sit, inquam, tibi manifestum atque perceptum nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro deo suo non coleret animam aut corpus aut fantasmata sua. hic animam pro uniuersa creatura incorporali posui non loquens more scripturarum, quae animam, quando non translato uerbo utuntur, nescio utrum uelint intellegi nisi eam, qua uiuunt animalia mortalia, in quibus et homines sunt, quamdiu mortales sunt. paulo post autem eundem sensum melius sum breuiterque conplexus, ubi dixi: non
Abbreviated transcription (Latin):
sie nob̾ adherentẽ ut qñ lib̾amꝰ at
purgam᷑ separet᷑ ĩ nob̾. et in sua nat᷑a
etiã ipsa ĩmortalit̃ uiuat: eas q duaᷤᷤ
aĩãs uł duas mentes unã bonã et
alt̾am malã in uno homĩe inter se
hr̃e conflictũ. qñ caro concupiseit
in nob̾ sanatũ hoc uitiũ sic̃ in nos
dicixiꝰ. nũgͣ futurũ: s. a nob̾ seiunc¬
tam atq sec lusam sub̾am istã ma¬
li ⁊ finito isto secło pꝰ conflationem
mundi in globo quod̾a tanꝗͣ in car¬
cere sempitno ẽẽ uicturã. Eui globo
affirmant ẽẽ accessurũ semꝑ ⁊ adhe¬
surũ qͣsi cooꝑtoriũ atq tectoriũ. ex a¬

Expanded text:
sic nobis adhaerentem, ut quando liberamur atque purgamur, separetur a nobis, et in sua natura etiam ipsa immortaliter vivat: easque duas animas, vel duas mentes, unam bonam, alteram malam, in uno homine inter se habere conflictum, quando caro concupiscit in nobis sanatum hoc vitium, sicuti nos dicimus, nunquam futurum: sed a nobis sejunctam atque seclusam substantiam istam mali, et finito isto saeculo post conflagrationem mundi in globo quodam, tanquam in carcere sempiterno, esse victuram. Cui globo affirmant accessurum semper et adhaesurum quasi coopertorium atque tectorium ex a
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m̃ uͦ sc̃m creaturã creat᷑s hoc est
ab ipso filio creatũ uolunt. In eo uͦ
pisse arbitͣnt᷑. minꝰ noti st̃: nec adu̾¬
sus eos ab aliquo muem de hac re ali¬
qͣndo fuisse e̾tatum: s hoc uerũ ẽẽ & epy¬
phaniꝰ nõ tacuit: et ego ex eor qͥb d̃a
scͥptis ⁊ collocutionib certissume cõ¬
ꝑi. Rebaptirari qͦ ab his catholicos noui¬
mus utrũ ⁊ nõ catholicos nescio. Capĩt¬
adianos quos appellat epyphamꝰ L
et scismaticos nõ hereticos uult uidi.
alii uocant antropomorphitas: qm̃ dm
sibi fing̃t cogitatione carnali in simili¬
tudine homĩs corruptibil qd rustietta¬
ti eoꝵ tͥbuit epyphaniꝰ. parcens eis ne
ã cõmunione nr̃a. culpando ep̃os diuiteᷤᷤ.
et pasca cum iudeis celebrando: ꝙͣuis
suit qui eos in egypto eccle̾ catholice
cõmunicare asseu̾ent. De fotinianis aũ
qͦs isto loco epyphaniꝰ cõmemorat. iã suꝑiꝰ
satis locutꝰ sum. Capitłm La.¬
enuarrianos epiphanius dicit qui

Expanded text:
sanctum creaturam creaturae, hoc est, ab ipso Filio creatum volunt. In eo autpisse arbitrantur, minus noti sunt: nec adversus eos ab aliquo inveni de hac re aliquando fuisse certatum. Sed hoc verum esse, et Epiphanius non tacuit, et ego ex eorum quibusdam scriptis et collocutionibus certissime comperi. Rebaptizari quoque ab his Catholicos novimus; utrum et non catholicos, nescio. L. VADIANOS, quos appellat Epiphanius, et schismaticos, non haereticos vult videri; alii vocant Anthropomorphitas, quoniam Deum sibi fingunt cogitatione carnali in similitudinem hominis corruptibilis: quod rusticitati eorum tribuit Epiphanius, parcens eis ne a communione nostra, culpando episcopos divites, et pascha cum Judaeis celebrando. Quamvis sint qui eos in Aegypto Ecclesiae catholicae communicare asseverent. De Photinianis autem, quos isto loco Epiphanius commemorat, jam superius satis locutus sum. LI. SEMIARIANOS Epiphanius dicit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmixtũ tenebant : et p᷑gandũ su¬
scipiat᷑ ab angłis lucis: purgatũq
iłł naiuib imponat᷑. ad regna ꝓpͥa d̾e¬
portandũ. Qua occasiõe uł pot̾ius ẽx¬
tessume̾: ut & in sic̃ de aliis cibis quo
accipiunt sub̾a illa diuina purget᷑.
S hoc se face̾ negant: et alios nescio qͦ
sub nomĩe manicheoꝵ face̾ affirmant.
Detecti st̃ tñ in ȩccła sic̃ scis ap̃ car¬
thaginẽ iam te ibi diacono constitu¬
to᷑ qñ instante urso tͥbuno qui tc̃
domui regiȩ p̃fuit: aliqͥ adducti s̃
u puella illa nomĩe margarita istã
nefariã tͣpitudinẽ ꝓdidit: quȩ cũ
postulass⁊. quȩ inspecta. ⁊ qͥd eẽt in¬
uenta: totũ illd̃ tͣpissimũ scelꝰ uͥ ad
excipiendũ ⁊ cõmiscendũ ꝯcũbentũ
semen farina subst̾nit᷑. qd̾ marga¬
rita indicante absens nõ audierat.
simiłr indicaũ᷑ et recenti temꝑe
ñnulli eoꝵ reꝑti. ⁊ ad eccłam duch

Expanded text:
permixtum tenebant, et purgandum supermixtum tenebant, et purgandum suscipiatur ab angelis lucis, purgatumque illis navibus imponatur ad regna propria reportandum. Qua occasione, vel potius exsetiam inde, sicut de aliis cibis quos accipiunt, substantia illa divina purgetur. Sed hoc se facere negant, et alios nescio quos sub nomine Manichaeorum facere affirmant. Detecti sunt tamen in ecclesia, sicut scis, apud Carthaginem, jam te ibi diacono constituto, quando instante Urso tribuno, qui tunc domui regiae praefuit, aliqui adducti sunt; ubi puella nomine Margarita istam nefariam turpitudinem prodidit, quae cum ecta, et quid esset inventa, totum illud turpissimum scelus, ubi ad excipiendum et commiscendum concumbentium semen farina substernitur quod Margarita indicante absens non audierat, similiter indicavit. Et recenti tempore nonnulli eorum reperti, et ad ecclesiam ducti,
Abbreviated transcription (Latin):
sos tenet᷑ adnuxta credit᷑ ꝙ purganda:
d̾i dicunt ẽẽ nat᷑am. Qnq enĩ elemĩta
quȩ genuerẽ pͥncipes ꝓpͥos genti tͥ¬
buunt tenebraꝵ: ea ꝙ elem̃ta his
noĩb nuncupant. fumũ. tenebras. ig¬
nẽ. aꝗͣ. uentũ. In fumo nata aĩalia
bipedia. uñ duc̾e̾ hoĩes originẽ censẽt.
in tenebris. serpentia:. in igni qͣdrupe¬
dia: in aqͥs natatilieta: in uento uola¬
tilia. Nis qͥnq elemĩtis mal᷑ debellan¬
dis. alia qͥnq elem̃ta de regno ⁊ sub̾a
d̾i missa ẽẽ : ⁊ in illa signa fuisse per¬
mixta. fumo. aera: tenebͥs lucẽ ᷑ igni
malo ignẽ bonũ: aquȩ male aꝙͣ bonã:
uento malo. uentũ bonũ. Naueᷤ aũ
illas. id ÷ duo cęli lummaria. ita dis¬
tingͣunt: ut lunã dicant factã ex
bona aqͣ: solem uͦ ex igni bono. Esse
aũ in eis nauib scãs uirtutes quȩ se
in masculos tͣnffigurant. ut illieiant
cebrã cõmota eoꝵ concupiscentia
fugiat de ilł lumen qd̾ menbs scus

Expanded text:
editurque purganda, Dei dicunt esse naturam. Quinque enim elementa quae genuerunt principes proprios, genti tribuunt tenebrarum: eaque elementa his nominibus nuncupant, fumum, tenebras, ignem, aquam, ventum. In fumo nata animalia bipedia, unde homines ducere originem censent; in tenebris, serpentia; in igne, quadrupedia; in aquis, natatilia; in vento, volatilia. His quinque elementis malis debellandis alia quinque elementa de regno et substantia Dei missa esse, et in illa pugna fuisse permixta; fumo aera, tenebris lucem, igni malo ignem bonum, aquae malae aquam bonam, vento malo ventum bonum. Naves autem illas, id est, duo coeli luminaria, ita distinguunt, ut lunam dicant factam ex bona aqua, solem vero ex igne bono. Esse autem in eis navibus sanctas virtutes, quae se in masculos transfigurant, ut illiciant cebram commota eorum concupiscentia fugiat de illis lumen, quod membris suis
Abbreviated transcription (Latin):
deciniũ pͥncipẽ ipsoꝵ: ep̃os aũ sep¬
tuaguita ⁊ duos qui ordinãt᷑ ã magi
idonei. ad hc̃ errorẽ. uł ubi ÷ susten¬
seminandũ. Baptismũ in aqͣ nicħ¬
cuiꝙͣ salutis ꝑhibent afferre: nec
quẽꝙͣ eoꝵ quos decipiunt. baptuan¬
dum putant. Orationes facunt
am partẽ qua sol cum occid̾it ad ori¬
entẽ reu̾tit᷑. stant orantes. Pecc̃oꝵ
matixantes ẽẽ hominib mixtam.
omẽm carnẽ nõ di s malȩ mentᷤᷤ

Expanded text:
decimum principem ipsorum: episcopos autem sepdecimum principem ipsorum: episcopos autem septuaginta duos, qui ordinantur a magisidonei, ad hunc errorem, vel ubi est, sustenseminandum. Baptismum in aq salutis afferre: nec quemquam eorum quos decipiunt, baptizandum putant. Orationes faciunt am partem, qua sol cum occiderit, ad orientem revertitur, stant orantes. Peccatormatizantes esse hominibus mixtam, omnem carnem non Dei, sed malae mentis
Abbreviated transcription (Latin):
bens in carne ꝓlis tangͣ cenacissimo
uincło colligasst. Xp̃m̃ aũ fuisse af¬
firmant. quẽ dicit nr̃a scͥptura ser¬
pentẽ. a quo illuminatos asserunt.
ut cognitionis ocłos aꝑirent. ⁊ bonũ
simis tp̃ib uenisse ad aias nõ ad cor¬
pora lib̾anda. Nec fuisse in carne u̾a
s simulatã spẽm carnis ludificandĩ
humanis sensib p̃buisse: uͥ nõ solũ
mortẽ. uerũetiã resurrectionẽ simi¬
lit̃ mentiret᷑. Dm̃ qui legẽ ꝑ moysẽ¬
ded̾. ⁊ in hebreis ꝓphis locutꝰ ÷. nõ esse
uerũ dm. s unũ ex pͥncipib teneb᷑¬
rũ. Ipsius testam̃ti noui se̾pturas.
tang̾ infalsatas ita legunt. ut qd̾
hñt ñ nullas apocͥfas antepoñt. Omiᷤ¬
spũ scõ. in suo heresiarcha manicheo
dieunt ẽẽ cõpletã. Un se in suis litt̾is
discipłos habuit. iustar apłici num̾.
quẽ num̾ũ manichei hodie q eustodi¬
unt. Nam ex electis suĩs hñt duode¬
cun qͦs appellant magistͦs. et t̾cium.

Expanded text:
bens in carne prolis tanquam tenacissimo vinculo colligasset. Christum autem fuisse affirmant, quem dicit nostra Scriptura serpentem, a quo illuminatos asserunt, ut cognitionis oculos aperirent, et bonum simis temporibus venisse ad animas, non ad corpora liberanda. Nec fuisse in carne vera, sed simulatam speciem carnis ludificandis humanis sensibus praebuisse, ubi non solum mortem, verum etiam resurrectionem similiter mentiretur. Docutus est, non esse verum Deum, sed unum ex principibus tenebrarum. Ipsiusque Testamenti Novi scripturas tanquam infalsatas ita legunt, ut quodhabentes nonnullas apocryphas anteponant. PromisSpiritu sancto in suo haeresiarcha Manichaeo dicunt esse completam. Unde se in suis litterisdiscipulos habuit, ad instar apostolici numeri, quem numerum Manichaei hodieque custodiunt. Nam ex Electis suis habent duodecim, quos appellant magistros, et tertium
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd om̃ino nõ dr̃. filiaster aũ conti¬
nuatĩ ponit ambos sub singłis ꝓpͥis
num̾is qͣsi heses duas cũ dicat fotimũ
in om̃ib paͣli secutũ fuisse doctͥnã.
ip̃m cũ eiꝰ insana doct᷑na cepisset in
g̃cia p̃dicari. manicheũ eiꝰ discipuli¬
appellare maluert̃: deuitantes no¬
men insaniȩ. Uñ quid̾a eoꝵ quasi
doctiores. ⁊ eo ipso mendaciores ge¬
minata litt̾a mannicheũ uocant.
quasi manna fundentẽ. Iste duo
ħeticos. opinatꝰ ÷. Quarũ it̃ se
pugnã ⁊ cõmixtionẽ. ⁊ boni a ma¬
lo purgationẽ. ⁊ boni qd̾ p̾gari ñ
pot̾it. cũ malo in ec̃nũ dã nationẽ.
scd̃m sua dogiata asseu̾antes: mul¬
ta fabulant᷑ quȩ cuncta intexere
huic oꝑi nimis longũ est. Ex his
aũ suis fabuł uanis atq impiisco¬
gunt᷑ dice̾ aĩas bonas q̃s censent
ab aĩarũ malaꝵ nat᷑e scił contͣrie
est a nat᷑a di factũ confitent᷑ quid̾e:
s̃ de cõnuxtione boni ⁊ mali quȩ fa¬

Expanded text:
aliquid, omnino non dicitur. Philaster autem continuatim ponit ambos sub singulis et propriis numeris, quasi haereses duas, cum dicat Photinum in omnibus Pauli secutum fuisse doctrinam. d cum eius insana doctrina cepisset in Grecia pejus appellare maluerunt, devitantes nomen insaniae. Unde quidam eorum quasi doctiores, et eo ipso mendaciores, geminata N littera, Mannichaeum vocant, quasi manna fundentem. Iste duo haereticos, opinatus est. Quarum inter se pugnam et commixtionem, et boni a malo purgationem, et boni quod purgari non poterit, cum malo in aeternum damnationem, secundum sua dogmata asseverantes, multa fabulantur, quae cuncta intexere huic operi nimis longum est. Ex his autem suis fabulis vanis atque impiis coguntur dicere, animas bonas, quas censent ab animarum malarum naturae scilicet contrariae est, a natura Dei factum, confitentur quidem, sed de commixtione boni et mali, quae fa
Abbreviated transcription (Latin):
cens: cũ alias eiusde̾ manicheȩ sec
tȩ inmatharios ⁊ in specialit᷑ ma¬
nicheos distͥbui ꝑhiberet : om̃s tñ
has tres formas ab uno au tore
ꝓpagatas. ⁊ om̃s gn̾alit̃ manicheoᷤᷤ
ẽẽ negare nõ potuit. Et certe illi libͥ
manichei st̃ om̃ib sine dubitatione
cõmunes. in quib libͥs illa portenta
ad illiciendos et ꝑ concupiscentiã
dissoluendos utͥusq sexꝰ pͥncipes te¬
nebraꝵ. ut lib̾ata fugiat ab eis quȩ
captiuata tenebat᷑ in eis diuina sub̾a

Expanded text:
um alias ejusdem manichaeae sectae partes in Mattarios, et specialiter Manichaeos, distribui perhiberet, omnes tamen has tres formas ab uno auctore propagatas, et omnes generaliter manichaeos esse, negare non potuit. Et certe illi libri manichaei sunt omnibus sine dubitatione communes, in quibus libris illa portenta ad illiciendos et per concupiscentiam dissolvendos utriusque sexus principes tenebrarum, ut liberata fugiat ab eis, quae captivata tenebatur in eis divina substantia,
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ationẽ. nõ solũ ꝑ totũ mudũ. et
de om̃ib eiꝰ elem̃tis uirtutes di face̾
dicunt: uerũetiã electes suos ꝑ alm̃¬
suis. eo gnẽ uite quo uiuunt electi
manicheoꝵ. uelut sanctiꝰ ⁊ excellen¬
tius auditorib stus: nã his duab ꝓfes¬

Expanded text:
otum mundum et de omnibus ejus elementis virtutes Dei facere dicunt, verum etiam Electos suos per alimesuis eo genere vitae, quo vivunt Electi Manichaeorum, velut sanctius et excellentius Auditoribus suis. Nam his duabus profes
Abbreviated transcription (Latin):
one purganda. Itaq ipsi electi nich
in agͥs oꝑantes. nec poma carpenteᷤ:
nec saltẽ folia ulla uellentes expe¬
ctant hec afferri usib suis ab audito¬
rib suis: uiuentes de tot ac tantis
scdm suã uanitatẽ homicidiis alie¬
nis. M onent etiã eosde auditoreᷤᷤ su¬
os. ut si uescunt᷑ carnib aĩalia nõ
occidant. ne offendant pͥncipes te¬
nebraꝵ in cȩlestib colligatos: a qͥb
omẽm carnẽ dicunt originẽ duce̾. Et
si utunt᷑ conuigib: conceptũ tñ gn̾a¬
tionẽq deuitent: ne diuina sub̾a quȩ
in eos ꝑ alim̃ta ing̃dit᷑. uincłi̾s car

Expanded text:
one purganda. Itaque ipsi Electi, nihil one purganda. Itaque ipsi Electi, nihil in agris operantes, nec poma carpentes, nec saltem folia ulla vellentes, exspectant haec afferri usibus suis ab Auditoribus suis, viventes de tot ac tantis secundum suam vanitatem homicidiis alienis. Monent etiam eosdem Auditores suos, ut si vescuntur carnibus, animalia non occidant, ne offendant principes tenebrarum in coelestibus colligatos, a quibus omnem carnem dicunt originem ducere: et si utuntur conjugibus, conceptum tamen generationemque devitent, ne divina substantia quae in eos per alimenta ingredi
Abbreviated transcription (Latin):
na ne moriat᷑ excipit᷑. S nec alimo¬
nia lactis utunt᷑. qͣmuis de corpore
a ĩantis uiuentis mulgeat᷑ siue su¬
gat᷑. nõ qͥa putant diuinȩ sub̾e ni
chil ibi ẽẽ ꝑmixtũ : s quia sibi error.
ipse nõ constat. Nam ⁊ uinũ nõ bi¬
bunt dicentes fel ẽẽ pͥncipũ te¬
nebraꝵ cũ uescant᷑ uus: nec musti
aliqͥd uł recentissimi sorbeant. A¬
nimas auditoꝵ suoꝵ in electos reuol¬
fixa st̃ atq alinit᷑ in t̃ra. herbas enĩ
atq arbores sic putant uiue̾. ut uitã
quȩ ill mest. ⁊ sentire credant. ⁊ do¬
lere cũ ledit᷑. nec aliqͥd inde sine cruci
uũ agͥculturã quȩ om̃iũ artiũ est in¬
nocentissima. tanꝙͣ pluriũ homicidi¬
oꝵ ream dement̃ accusant. suisq au¬
ditorib id̾o hec arbit᷑ntur ignosci. qͥa
p̃bent m̃ alim̃ta electis suis. ut diui¬
na illa sub̾a in eoꝵ uentre pͥgata:
impetret eis ueniã quoꝵ tͣdit᷑ oblati¬

Expanded text:
na, ne moriatur, excipitur. Sed nec alimona, ne moriatur, excipitur. Sed nec alimonia lactis utuntur, quamvis de corpore animantis vivente mulgeatur sive sugatur: non quia putant divinae substantiae nihil ibi esse permixtum, sed quia sibi error ipse non constat. Nam et vinum non bibunt, dicentes fel esse principum tenebrarum; cum vescantur uvis: nec musti aliquid, vel recentissimi, sorbent. Animas Auditorum suorum in Electos revolfixa sunt atque aluntur in terra. Herbas enim atque arbores sic putant vivere, ut vitam quae illis inest, et sentire credant, et dolere, cum laeduntur: nec aliquid inde sine cruciaUnde agriculturam, quae omnium artium est innocentissima, tanquam plurium homicidiorum ream dementer accusant: suisque Auditoribus ideo haec arbitrantur ignosci, quia praebent inde alimenta Electis suis; ut divina illa substantia in eorum ventre purgata, impetret eis veniam, quorum traditur oblati
Abbreviated transcription (Latin):
uñ ista qͣmlib eoꝵ negant ad se ꝑ¬
tine̾ tͣpitudo defluxit. Niuinas
enuĩ uircutes qͣntũ possunt imita¬
ri se putant. ut purgent di sui
partẽ: quã ꝓfecto sic̃ in om̃ib cor¬
porib celestib ⁊ c̾restͥb atq in o¬
mniũ rerũ seminib ita ⁊ in hoĩs
semine ten̾i existimant in qͥnatã:
acꝑ hoc sequit᷑ eos. ut sic etiã eã de
semine humano. quẽ adnodũ etiã¬
eam de aliis seminib quȩ in alim̃¬
tis sum̃t. debeant manducando
pͣgare. Uñ etiã catharistȩ appellan¬
tur. quasi purgantores: tanta eã
purgantes diligentia: ut se nec
ab hac tam horrenda cibi tͣpitudi¬
ne abstuneant. Nec uescunt᷑ tam̃
carnib. tanꝙͣ de mortuis uł occisi ᷤ
fugerit diuina sub̾a: tantũ q ac
tale iñ remanserit: qd̾ iã digirũ
nõ sit electoꝵ uentre purgari:
Nec oua saltẽ sum̃t. quasi ⁊ ipsa
cũ frangunt᷑ expirent: nec opor¬
hoc solũ uiuat ex carne: qd̾ fari¬

Expanded text:
uam quilibet eorum negant ad se pertinere, turpitudo defluxit. Divinas enim virtutes, quantum possunt, imitari se putant, ut purgent Dei sui partem: quam profecto, sicut in omnibus corporibus coelestibus et terrestribus, atque in omnium rerum seminibus, ita et in hominis semine teneri existimant inquinatam. Ac per hoc sequitur eos, ut sic eam etiam de semine humano, quemadmodum de aliis seminibus quae in alimentis sumunt, debeant manducando purgare. Unde etiam Catharistae appellantur, quasi purgatores, tanta eam purgantes diligentia, ut se nec ab hac tam horrenda cibi turpitudine abstineant. Nec vescuntur tamen carnibus, tanquam de mortuis vel occisis fugerit divina substantia, tantumque ac tale inde remanserit, quod jam dignum non sit in Electorum ventre purgari. Nec ova saltem sumunt, quasi et ipsa cum franguntur exspirent, nec oporhoc solum vivat ex carne, quod fari
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ in ipsis auditorib suis. hanc partẽ
bonȩ diuinȩq sub̾e que mixta. ⁊ colli¬
gata in escis ⁊ potib detinet᷑. in axime¬
q in eis qui gnãnt filios artiꝰ ⁊ inqͥna¬
tius colligari putant. Qdqͥd uͦ undiꝙ
pͣgat᷑ luminis: ꝑ quasdã naues qͣs esse
lunã ⁊ solem uołt regno d̾i tanꝙͣ.¬

Expanded text:
 in ipsis Auditoribus suis, hanc partem bonae divinaeque substantiae quae mixta et colligata in escis et potibus detinetur, maximeque in eis qui generant filios, arctius et inquinatius colligari putant. Quidquid vero undique purgatur luminis, per quasdam naves, quas esse lunam et solem volunt, regno Dei, tan
Abbreviated transcription (Latin):
gia nõ hñtes in cõmunionẽ recipi¬
unt: ad regnũ cęloꝵ nõ ꝑtinere
paruulos dñt: quia nõ st̃ eis me¬
rita ulla certanimis qͦ uitia suꝑ¬
nuncupati. nolentes orare cum
conu̾sis: id est eis qui in ꝑsecutiõe
cecid̾unt: scisma fecert̃. Nẽ aũ dñr
rriani ab arrio in eo st̃ notissimi¬

Expanded text:
gia non habent, in communionem recipiunt. Ad regnum coelorum non pertinere parvulos dicunt, quia non sunt eis merita ulla certaminis quo vitia suuncupati, nolentes orare cum conversis, id est, eis qui in persecutione ceciderunt, schisma fecerunt. Nunc Ariani
Abbreviated transcription (Latin):
separari. In his aũ om̃ib in qͥb multa neceᷤ¬
saria disserunt᷑ defendi de origine animaꝵ
quȩ singłis hom̃ib dant᷑. cunctatio¬
nẽ meã: ⁊ multos errores atq pͣuitateᷤᷤ
p̃sũptionis eius ostendi. quẽ tñ iuue¬
ueni. ñ p̃proꝑe detestandũ. s adhuc
docendũ qͣnta potui lenitate tͣcta¬
iii. ⁊ ab eo rescͥpta correctionis eius
accepi. huiꝰ oꝑis liber ad renatum
sic incipit. Sinceritatẽ tuã erga

Expanded text:
separari. In iis autem omnibus, in quibus multa necessaria disseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam, et multos errores atque pravitates praesumptionis ejus ostendi. Quem tamen juvenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta potui lenitate tractavi, et ab eo rescripta correctionis ejus accepi. Hujus operis liber ad Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga
Abbreviated transcription (Latin):
obrepit pecc̃m: & iustifuert̾ & sñ
peccõ ñ fuert̃. Postremo si mabel ui¬
sto caritas diqua una uere iustus
ẽ quieũq iustus t̃. adhucerat quo
posset & deberet augeri: qͥcqͥd minꝰ
erat ex uitio erat. & eui ñ minꝰ sit
donec ad illã eiꝰ fortitudine ueniat᷑:

Expanded text:
obrepit peccatum, et iusti fuerunt et sine obrepit peccatum, et iusti fuerunt et sine peccato non fuerunt. postremo si in Abel insto caritas dei, qua una uere iustus est quicumque iustus est, adhue erat quo posset et deberet augeri, quicquid minus erat ex uitio erat. ut cui non miuus sit, donec ad illam eius fortitudinem ueniat
Abbreviated transcription (Latin):
tauit aliqͥd ũn eiꝰ in aliqͥd auocare¬
tur intentio. & quotiens illi ista
ac similia multa surrepserint.
An forte peccã ñ sunt: De quib gene¬
ralit̃ cauendis atq cohibendis ad¬
inonem̃ p̃cepto apłico uͥdicit. Nlos
gͦ regnet pecc̃m in ur̃o mortali cor¬
pore: ad obediendũ desideriis eius.
is quippe ut ñ obediamꝰ adea q̃ ñli¬
cent uł minꝰ decent: cotidiana &
ꝑpetua conflictatione certandũ ẽ.
am utiq ex hoc uitio mittit᷑ uel
dimittit᷑ ocłs quo ñ oportet. Qd̃
uitiũ si conualuerit & p̃ualuerit
etiã adulteriũ ꝑpetrat᷑ incorpore:
qđ in corde tanto fit citiꝰ quanto ẽ
cogitatio celerior. & nullũ impedi¬
mentũ morarũ. Hoc pecc̃m id est
hẽ uitiose affectionis appetitũ qͥ
magna exparte frenarunt ut ñ
obedirent desideriis eiꝰ. nec exhibe¬
rent ei membra sua arma iniqͥta¬
tis. etiã iusti appellari meruert̃:¬
& hoc adiutorio gr̃e dĩ. Uerũ qr se¬
pe in leuissimis & aliq̃n incautis

Expanded text:
tauit aliquid unde eius in aliud auocaretur intentio. et quotiens illi ista ac similia multa subrepserint! an forte peccata non sunt, de quibus generaliter cauendis atque cohibendis admonemur praecepto apostolico, ubi dicit: non ergo regnetpeecatum i n uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius? his quippe ne oboediamus ad ea, quae non licent uel minus decent, cotidiana et perpetua conflictatione certandum est. nam utique ex hoc uitio mittitur uel dimittitur oculus, quo non oportet; quod uitium si conualuerit et praeualuerit, etiam adulterium perpetratur in corpore, quod in corde tanto fit citius quanto est cogitatio celerior et nullum inpedimentum morarum. hoc peccatum, id est hunc uitiosac affectionis adpetitum, qui magna ex parte frenarunt, ut non oboedirent desideriis eius nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis. etiam iusti appellari meruerunt et hoc adiutorio gratiae dei. uerum quia saepe in lenissimis et aliquando incautis
Abbreviated transcription (Latin):
quo ñ solum his qui eos audiunt.
uerũ etiã ipsis qui audiunt᷑. cũ
dignitatib ereuit ꝑicłm: dũ &
multos reuerentia eoꝵ aut in¬
utili cohibet silentio. aut ineu¬
rioso ducit assensu: & saluberri¬
mũ ipsis uidet᷑ qđ pene nulliꝰ
tradictione reprehendit᷑. Unde
si in istis pelagiane reliquiis pra¬
uitatis. ñ medioeris uirulentie
fibra nutrit᷑.si principiũ salu¬
tis male in homine collocat᷑. si
diuinȩ uoluntati impie uolun¬
tas humana prefert᷑. ut ideo
adiiuet᷑ uelit : si originaliter
malus receptionẽ boni ñ a sũmo
bono s asemet ipso inchoare ma¬
le credit᷑. si ñ aliunde do placet᷑
nͥ ex eo qđ ipse donauerit. tribe¬
bue nobis in hac causa papa be¬
atissime. pater optime. quantũ
iuuante dño potes. diligentiã pieta¬
tis tuȩ: ut q̃ in istis questionib obs

Expanded text:
quo non solum his qui eos audiunt, quo non solum his qui eos audiunt, verum etiam ipsis qui audiuntur, cum dignitatibus crevit periculum; dum et multos reverentia eorum aut inutili cohibet silentio, aut incurioso ducit assensu; et saluberrimum ipsis videtur, quod pene nullius contradictione reprehenditur. Unde, quia in istis Pelagianae pravitatis reliquiis non mediocris virulentiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine collocatur; si divinae voluntati impie voluntas humana praefertur, ut ideo adjuvatur, velit; si originaliter malus receptionem boni non a summo bono, sed a semetipso inchoare male creditur; si aliunde Deo placetur, nisi ex eo quod ipse donaverit: tribue nobis in hac causa, papa beatissime, pater optime, quantum juvante Domino potes, diligentiam pietatis tuae, ut quae in istis quaestionibus obs
Abbreviated transcription (Latin):
suã au hoc. d̃i auxilio iuuante.
si qd d̾s mandat elegerit: ae sie
cũ in his qui tẽpꝰ acceꝑunt lib̾e
uoluntatis. duo sint quȩ huma¬
uã oꝑent᷑ salute. d̃i scilicet gr̃a
& hominis obedientia÷ priorẽ
uolunt obedientiã esse quã gra¬
tiã: ut initrũ salutis ex eo qui
saluat᷑. ñ ex eo credendũ sit sta
re qui saluatͤ & uoluntas ho¬
minis diine gr̃e sibi pariat o¬
pem. ñ gr̃a sibi humaña subici¬
at uoluntate. Qd cũ ꝑu̾sissi¬
mũ ẽẽ reuelante d̃i mised̃ia &
instruente nos tua beatitudine no¬
uerimꝰ : possumꝰ quidẽ ad ñ creden¬
dum eẽ constantes. s auctorita¬
ti talia sentientiũ ñ sumꝰ pares:
qr multũ nos &e uitȩ meritis an¬
tecellunt. & aliqui eoꝵ. ꝑ adep¬
tioñẽ summi sacerdotii honore su¬
ꝑeminent: nec facile quisquã p̃¬
ter paueos ꝑfecte gr̃e intrepidos
amatores. tanto suꝑioꝵ. disputa¬
tionib ausus ẽ contraire. Ex

Expanded text:
suam ob hoc Dei auxilio juvandam, suam ob hoc Dei auxilio juvandam, si quod Deus mandat, elegerit. Ac sic, cum in his qui tempus acceperunt liberae voluntatis, duo sint quae humanam operentur salutem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia; priorem volunt obedientiam esse quam gratiam, ut initium salutis ex eo qui salvatur, non ex eo credendum re, qui saluat, et uoluntas hominis diuinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiciat uoluntatem. Quod cum pernersissimum esse reuelante dei misericordia et instruente nos tua beatitudine nouerimus, possumus quidem ad non credendum esse constantes, sed ad auctoritatem talia sentientium non sumus parequia multum nos et vitae meritis antecellunt, et aliqui eorum, adepto nuper summo sacerdotii honore, supereminent; nec facile quisquam, praeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores, tanto superiorum disputationibus ausus est contraire. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
eationẽ. in quoꝵ contradictione
offendim᷑. cũ priꝰ meliora sentirent.
ido se uł maxime contulerunt:
qr si ꝓfiterent᷑ ab ea omĩa bona
merita p̃ueniri. & ab ipsa ut
possuit esse donari : necessitati
concederent dm̃ secłm ꝓpositũ &
consiliũ uoluntatis suȩ. oceulto
iudicio & oꝑe manifesto. aliud
uas condere in honorẽ. aliud in
contumeliam: qr nemo nͥ ꝑ gram
iustificet᷑. & nemo nͥ in p̃uarica¬
tione nascat᷑. S refugunt¬
stud fateri. diu̾ino q aseribere
oꝑi sc̃ã merita formidant. nec
acquieseunt p̃destinatũ ele¬
ctoꝵ numerũ nec augeri pos¬
se nec minui : ne locũ apud in¬
fideles ac negligentes cohortau¬
tiũ incitam̃ta ñ habeant: ac
suꝑflua sit industrie ac labo¬
ris indictio. cuiꝰ studiũ cessan¬
te electione frustrandũ ẽ. Ita
qͥemũ enĩ posse unũquẽq aut
ad eorrectionẽ aut ad ꝓfectũ
uocari. si seiat se sua negligen¬
tia bonũ ẽẽ posse. & libertat᷑e

Expanded text:
cationem hi, quorum contradictione cationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se uel maxime contulerunt, quia, si profiterentur ab ea omnia bona merita praeueniri et ab ipsa, ut possint esse, donari, necessitate concederent deum secundum propositum et consilium uoluntatis suae occulto iudicio et opere manifesto aliud uas condere in honorem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sistud fateri, divinoque ascribere operi sanctorum merita formidant: nec acquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse, nec minui, ne locum apud infideles ac negligentes cohortantium incitamenta non habeant, ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cujus studium cessante electione frustrandum sit. Ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum vocari, si se sciat sua diligentia bonum esse posse, et libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
nã quãq gentẽ ita dispensata tẽ¬
pora ae ministeria magistrore.
exort᷑a erat bonaꝵ eredulitas io¬
buntatũ : nee uacillare illudos¬
om̃s homines uelit saluos fieri
& ad agnitionẽ ueritatis ueni
re: qnquide in exeusabiles sin
qui & ad uniꝰ ueri di cultũ pi¬
tuerint instrui intelligentia
natͣali. & euangłiũ iđo ñ audi¬
erint qr nec fuerint recepturi
ꝓ uniu̾so autẽ humano gn̾e mor¬
neminẽ ꝓrsus a redemptione sai¬
guinis eiꝰ exceptũ. etiamsi omñe
hane uita alienissima ab eo ñceꝑ
transeat: qr ad om̃s hoĩes ꝑtine ᷤ¬
at diuinȩ misediȩ saeramentũ:
quo ido płuni ñ renouentur. qr
nec renouari uelle habeant.
renoscant᷑ itaq quantũ ad dm̃ ꝑ¬
tiuet & om̃ib paratã uitã ȩter¬
nã: quantũ autẽ ad arbitrii
lib̾tatem. ab his eam apprehendi
qui do sponte crediderint. ꝙ au¬
xiliũ gr̃e merito credulitatis ae¬
ceꝑint. In istam uͦ talis gr̃e p̃di¬

Expanded text:
namquamque gentem ita dispensata temnamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum, ut exortura erat bonarum credulitas voluntatum: nec vacillare illudfieri, et in agnitionem veritatis venire » ; quandoquidem inexcusabiles sint qui et ad unius veri Dei cultum potuerint instrui intelligentia naturali, et Evangelium ideo non audierint, quia nec fuerint recepturi. 6. Pro universo autem humano genere morneminem prorsus a redemptione sanguinis eius exceptum, etiam si omnem hanc uitam alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines pertineat diuinae misericordiae sacramentum, quo ideo plurimi non renouentur, quia, quod nec renouari uelle habeant. praenoscantur. itaque, quantum ad deum pertinet, omnibus paratam uitam aeternam, quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam adprehendi, qui deo sponte crediderint et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. in istam uero talis gratiae praedi
Abbreviated transcription (Latin):
quas ab ed scđm suã fantasiam
ñ negant ẽẽ p̃uentas: s in tantũ
quib cũq eõmenticiis meritis e¬
lectionẽ di subiciunt. ut qr pre¬
terita ñ extant. fut᷑a quȩ ñ sint
fut᷑a confingant: nouȩ q apud
illos absurditatis genere & ñ a¬
genda p̃scita sint. & p̃seita non
acta sint. Hanc sane de huma¬
nis meritis p̃scientiam dĩ sedm
quã gr̃a uocantis oꝑet᷑. multo
ibi rationabiliꝰ uident᷑ astruere.
cũ adeaꝵ nationũ contempla¬
tionẽ uenit᷑. quȩ uel in p̃ceritis
scłis dimissȩ sunt ingredi uias
suas. uel nunc quoq in ueteris
ignorantiȩ impietate deꝑeunt.
nec ulla eis aut legis aut̃ euan¬
gelii illuminatio choruscauit:¬
cũ tñ inquantũ p̃dicatorib osti¬
um aꝑtũ est & uia facta ẽ. gen¬
tiũ põpłs qui sedebat in tene¬
bris & in umbra mortis. lucem
uiderit magnã ÷ & qui quondã
ñ popłs. nẽ autẽ popłs dĩ sit.
& quoꝵ. aliquando ñ misertus
quiunt a dño. eredit᷑os : & ad u¬

Expanded text:
quas ab ea secundum suam phantasiam non negant esse praeuentas. sed in tantum quibuscumque commenticiis meritis electionem dei subiciunt, ut, quia praeterita non extant. futura. quae non sint futura, confingant nouoque aillos absurditatis genere, et non agenda praescita sint, et praescita non acta sint. Hanc sane de humanis meritis praescientiam Dei, secundum quam gratia vocantis operetur, multo sibi rationabilius videntur astruere, cum ad earum nationum contemplationem venitur, quae vel in praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi vias suas , vel nunc quoque adhuc in veteris ignorantiae impietate depereunt, nec ulla eis aut Legis aut Evangelii illuminatio ccum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gentium populus, qui sedebat in tenebris et in umbra mortis, lucem uiderit magnam et, qui quondam non populus, nunc autem populus dei sit et, quorum aliquando non misertus quiunt a Domino credituros, et ad u
Abbreviated transcription (Latin):
rantes di iusticiam. id ÷ que est
ex do. Hanc enĩ dat ñ litera ocei¬
tes constituere. quã dixit ipse ex
lege iusticiã eũ ddiceret. ñ hñs meã
iusticiã quȩ ex lege ẽ: iusticie diñ
st̃ subiecti: hoc est gr̃ş di ñ subieeti.¬

Expanded text:
est ex Deo hanc enim dat non littera occites constituere, quam dixit ipse ex lege justitiam, cum diceret, non habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt s
Abbreviated transcription (Latin):
eredebant: ignorantes d̃i iusticiã
ñ qua iusticia d̾s iustus ẽ: s q̃ iusti¬
cia ẽ hõi exdo. & ut sciatis hanc il¬
lum eoꝵ. dixisse iusticiã quȩ ẽ ex le¬
ge. hanc aut̃ di que hõi ÷ ex d̃o:
audite qͥd alio loco dicat cũde xꝑo
loquerit᷑. ꝓpter qũe omĩa inquit
ñ solum detrim̃ta esse credidi: uerũ
& stercora existimaui ẽe ut xꝑm lu¬
erifacerem: & inueniar in illo ñ ha¬
bens meã iusticiã q̃ exlege ẽ: s eam
quȩ ẽ ꝑfide xꝑi qͥuȩ ÷ exđo. Qa
enĩ est ñ habens meam iusticiã quȩ
ex lege ẽ. cũ sua ñ esset lex ipsa s d̃i:
nisi qr suã dixit iusticiã quãuis ex
lege esset. qr sua uoluntate legem
se posse putabat implere sine ad¬

Expanded text:
credebant: ignorantes Dei justitiam, credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum detrimenta esse credidi, verum et stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, sed eam quutem, non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine ad
Abbreviated transcription (Latin):
pu facta carnis mortificatis. Ute¬
nim se ñ extollerent quib ista dice¬
bat. existimantesse suo sꝑu tanta
hec bona oꝑa facert posse ñ di: ꝓpt̃¬
ea eũ dixisset. si autẽ sꝑu actiones
carnis mortificau̾itis iuuetis: con¬
tinuo subiecit. Qͦ tqͦt enĩ sꝑud̃ĩ
agunt᷑: hifilii st̃ di. Qñ gͦ sp̃ũ acti¬
ones carnis mortificatis ut uiuatis:
illũ głificate. illũ laudate. illi gr̃as
agite euiꝰ sꝑu agimim ut ista ua¬
leatis: ut uos filios di ẽẽ inonstre
solo aduitorio legis sine adiutorio
gr̃e confidentes in uirtute sua suo
sꝑu agunt᷑: ñ st̃ filii di. Tales st̃
rantes di iusticiã & suã uolentes/
stituere. iustieiȩ diñst̾ subiecti.
De iuideis hoc dixit qui de se p̃su¬
ꝓpt̾ea non credebant. Suã uͦ iusticiã
dicit eos uolentes constituere. q̃ ui¬
sticia ẽ ex lege : ñ qr lex ab ipsis ẽ
constituta. s in leger q̃ exdo ẽ suã
iusticiã constituerant: q̃neande
legem siuis uirib se implere posse

Expanded text:
u actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse monstretsolo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt rantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesutum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse
Abbreviated transcription (Latin):
iudiears ꝑsonaliter s uistum iudiciũ u¬
dicate s itio loco lbi uetat uidicare. illd
admonet ne damnemꝰ alique. euiꝰ uel eo¬
gitatio nobis ñ est aꝑta. uł nesc imꝰ qua¬
lis postea fut᷑us sit. Sie gͦ cũdixit ad ni¬
dieiũ ñ ueniet: hoc dixit qr ñ ueniet ad
ddamnationẽ. Qͥ autẽ ñ eredit iam iudi¬
catus ẽ. hoc ddixit qr iam damnatus est
In paulo apło uenisse. aut in montano & pri¬
seilła sieut catafriges dicunt. aut nescio qͦ
manite & manichto sicut manichei dicunt.
am enĩ eeei sunt isti ut seript᷑as manifestas
ñ intelligant: Aut tam negligentes salutis
sue ut om̃ino ñ legant. Quis enĩ eũ lege¬
rit ñ intelligit uel in euangłio post dnĩ
risurrectionem seriptũ esse dicente dño:
ego mitto ꝓmissa patris mei in uos. uos au¬
sit incęlum. decem dieb ꝑaclis die pen-¬
tecostes ñ attendunt aꝑtissime uenisse sꝑi
rent᷑ linguis Nam diuersȩ nationes q̃

Expanded text:
iudicare personaliter, sed iustum iudicium iuiudicare personaliter, sed iustum iudicium iudicate. sed illo loco, ubi uetat iudicare, illud admonet, ne damnemus aliquem, cuius uel cogitatio nobis non aperta est uel nescimus, qualis postea sit futurus. sic ergo cum dixit: ad iudicium non ueniet, hoc dixit, quia non ueniet ad damnationem; qui autem non credit, iam iudicatus est, hoc dixit, quia iam damnatus est in Paulo apostolo uenisse aut in Montano et Priscilla, sicut Cataphryges dicunt, aut in nescio quo Manete uel Manichaeo, sicut Manichaei dicunt. tam enim caeci sunt isti, ut scripturas manifestas non intellegant, aut tam neglegentes salutis suae, ut omnino non legant. quis enim, cum legerit, non intelleget uel in euangelio quod post domini resurrectionem scriptum est dicente domino: ego mitto promissa patris mei in uos; uos ausit in caelum, decem diebus peractis die pentecostes non adtendunt apertissime uenisse spirrentur linguis. nam diuersae nationes, quae