comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenti repleuit. Si quidẽ prefati latrones. scelus semel attẽp¬
tatũ. iterato repetẽtes. foramẽ subfossi parietis. qͦd pridem
tellure obpleuerãt. paucis dieb int̾iectis expetũt. egestaq
humo. ingressũ moliũtur. Cofestim uͦ a custodib capti. que¬
stioni subdunt᷑. Ffatent᷑ facinꝰ. seq ob id eccłiam. ea hora in¬
gressos. ut omne aurũ. atq argentũ. cũ gẽmis. a sc̃i prĩs¬
benedc̃i lecto extrahẽtes auferrẽt. Requisiti autẽ quomͦ
tantũ scelus nudis patrarẽt manib. presertim cũ neq subu¬
las maiores. neq malleos margulos. neq aliud aliquid offi¬
cine fabrilis secũ haberẽt. quo tam fabrefactũ. destruerent
opus. cultros ex manicis ꝓtulerũt. quibus se actutũ omĩa
ꝑpetrare cõfessi sũt. Seruati igit᷑ usq ad tẽpus diurne lucis.
uenerabili p̃sentant᷑ xp̃iano. Qui sciscitatꝰ ab eis. quid ex ar¬

Expanded text:
tenti replevit. Si quidem praefati latrones scelus semel attententi replevit. Si quidem praefati latrones scelus semel attentatum iterato repetentes, foramen suffossi parietis quod pridem tellure oppleverant, paucis diebus interjectis expetunt: egestaque humo ingressum moliuntur. Confestim vero a custodibus capti, quaestioni subduntur: fatentur facinus, seque ob id ecclesiam ea hora ingressos, ut omne aurum atque argentum cum gemmis a S. Benedicti lecto extrahentes auferrent. Requisiti autem quomodo tantum scelus nudis patrarent manibus, praesertim cum neque subulas majores, neque malleos margulos, nec aliquid officinae fabrilis secum haberent, quo tam fabrefactam destruerent opus, cultros ex manicis protulerunt, quibus se actutum omnia perpetrare confessi sunt. Servati igitur usque ad tempus diurnae lucis, venerabili praesentantur Christiano, qui sciscitatus ab eis quid ex ar
Abbreviated transcription (Latin):
quia fiduciã sese a beato benedt̃o audiendi. cũ simplicitate
nimia ceꝑat. et iã ꝑegrino sermone rusticitatẽ causandi
exequebat᷑. nã natura germanus erat. ita inquiens.
sancte benedc̃e. ut quid pigrescendo dormitas: Quã¬
obrem domũ tuã. tam neglegent̾ ꝓuides. ut quod tibi¬
in honorẽ oꝑando cõfero. tu latronib furto subducere ꝑmit¬
tas: Certe michi nõ est cure. si et iã brachas tibi auferant.
qui armillas nõ defendisti.Crede mͥ. si armillas tuas nõ re¬
stitueris michi. nec unã tibi candelã accendã. Hec et alia
multa. in hũc cõminãs modũ. simulq baculo petrã ante
sepulcrũ positã ꝑcuciẽs tristis abscessit. Eed omĩpotẽs d̾s.
nequaquã diucius cõtristari. passus est seruũ suũ. quin po¬
tius meritis et int̾uentu beati prĩs. cũ quo fiducialius cõ¬
queri solitus erat. celerrime mestitia. releuatũ gaudio. cõpe¬

Expanded text:
quia fiduciam sese a B. Benedicto audiendi cum simplicitate quia fiduciam sese a B. Benedicto audiendi cum simplicitate nimia ceperat, etiam peregrino sermone rusticitatem causandi exsequebatur nam natura Germanus erat, ita inquiens: S. Benedicte, ut quid pigrescendo dormitas? quamobrem domum tuam tam negligenter provides, ut quod in honorem operando confero, tu latronibus furto subducere permittas? Certe mihi non est curae si etiam tibi braccas auferant, qui armillas non defendisti. Crede mihi si armillas tuas non restituerint mihi, nec unam tibi candelam accendam. Haec et alia multa in hunc comminans modum, simulque baculo petram ante sepulcrum positam percutiens, tristis abscessit; sed omnipotens Deus nequaquam diutius contristari passus est servum suum, quin potius meritis et interventu beati Patris, cum quo fiducialius conqueri solitus erat, celerrime moestitia relevatum, gaudio compe
Abbreviated transcription (Latin):
ingressi latrones cõspiciunt armillas funibus pendere. Pu¬
tantesq auri optimi pondus cupiditate sibi familiari. pessi¬
mũ facinus medicãtes. cõmuni decreto. suffossionẽ parietis
moliunt᷑. Quod noctu ut decreuerãt explẽtes. eccłi̾am ingressi.
armillas cũ calamis eis fabre adiũctis exportãt. eodẽq forami¬
ne egrediũtur: obpilãtes humo aditũ fosse. Tantoq silentio.
id a foribus patratũ. ut nemo excubantiũ ꝑsentiscere qͥuerit.
quonã pacto. tale cõpletũ fuerit facinus. Nora preterea
surgendi adueniẽte. cũ tantũ scelus ꝑactũ uenerando custo¬
di xp̃iano ĩnotuisset. qui dolor pectori eius inrepserit. que
oculis lacrime ꝓfluxerint. fateor nõ facile dictu. Cũq huiꝰ¬
modi lamẽtis solito. ꝑueniẽs ad cũbã. acriter causari. ac
cõqueri cepit. cur latronib se expoliandũ tradiderit. Et

Expanded text:
ingressi latrones conspiciunt armillas funibus pendere, puingressi latrones conspiciunt armillas funibus pendere, putantesque auri optimi pondus, cupiditate sibi familiari, pessimum facinus meditantes, communi decreto suffossionem parietis moliuntur. Quod noctu ut decreverant explentes, ecclesiam ingressi, armillas cum calamis fabre adjunctis exportant, eodemque foramine egrediuntur, oppilantes humo aditum fossae: tantoque silentio id a furibus patratum, ut nemo excubantium persentiscere quiverit, quonam pacto tale completum fuerit facinus. Hora praeterea surgendi adveniente, cum tantum scelus venerando custodi Christiano innotuisset, qui dolor pectori ejus irrepserit, quae oculis lacrymae profluxerint, fateor non facile dictu. Cumque hujusmodi lamentis solito perveniens ad tumbam, acriter causari ac conqueri coepit, cur latronibus se spoliandum tradiderit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
passim sũma celebritate uigente.presẽtis quoq loci basilica
in honore sce dei genitͥcis marie. omniũq xp̃i u̾gĩnũ deo dedica¬
ta. in qua uenerabile et iã corpus. sc̃issimi benedc̃i. humatum
decenti honore seruat᷑. omni religione. atq honestate. p̃stantẽ
xp̃ianũ nomĩe monachũ custodẽ sortit᷑. Qui euius meriti:
cuiꝰq sc̃itatis extiterit. luce hiis clarius eminet. qui eius uitam
sincerãq nouere ĩnocentiã. Huic solitũ erat. sũma fiducia sacrũ
adire tumulũ. atq ulgari more mortaliũ. si quid aduersi ex¬
trinsecus. huic loco accideret. adu̾sus sc̃m causari bñdc̃m.
Ca itaq utens cõfidentia. qua sciebat se haut quaquam
ab illo uelle contẽpni. Quod et in hoc quod scribimꝰ satis
liquebit oꝑe. In eadẽ basilica ob honorẽ. simulq utilitatem
ope celatorio. ex ere deformate armille. atq adprime de¬

Expanded text:
passim summa celebritate vigente, praesentis quoque loci basilica passim summa celebritate vigente, praesentis quoque loci basilica in honore sanctae Dei genitricis Mariae omniumque Christi virginum Deo dicata, in qua venerabile etiam corpus sanctissimi Benedicti decenti honore servatur: omni religione atque honestate praestantem Christianum nomine, monachum custodem sortitur. Qui cujus meriti, cujusque sanctitatis exstiterit, luce his clarius eminet, qui ejus vitam sinceramque novere innocentiam. Huic solitum erat summa fiducia sacrum adire tumulum, atque vulgari mortalium more si quid adversi extrinsecus huic loco accideret, adversus sanctum causari Benedictum, ea utique utens confidentia, qua sciebat se haudquaquam ab illo velle contemni. Quod et in hoc quod scribimus satis liquebit opere. In eadem basilica ob honorem, simulque utilitatem, opere caelatorio ex aere deformato armillae atque apprime de
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i benedc̃i. quẽ grauit̾ offenderat. ibiq per unũ ferme de¬
moratus est menlẽ. nũtib quib poterat. auxiliũ deposcens.
piissimi patris. Deniq aliquãtulum sanitatẽ consecutus.
ad sua regredit᷑. Nũ quã tamẽ donec aduixit. ĩpetrare ua¬
luit. ut nomẽ sc̃i benedc̃i. lingua ꝓpria exprimeret.¬
xcubitoꝵ offitiũ sacris tẽpli dicatũ. non modo moder¬
nis tẽporib constat. uerũ prisca etate. sub beato moyse.
a domino legimꝰ tabernaculo sacrato. ex leuitaꝵ genere cu¬
stodũ munia subrogata. Que ꝓcessu tẽporis. a sc̃o ꝓpheta:
nec nõ regi mirabili dauid. ãpliori dispositione ordinata.
morẽ nobis. nr̃eq religioni. ut ita dico gessere. Equidem
uetusta etas. idẽ offitiũ. per successionẽ ꝓlis excipebat. nr̃a
uero nõ ꝓpagatione ꝓlis. sed magis puritate uite. morumq
ꝓbitate. officiales admittit. H ac deniq sacra cõsuetudine

Expanded text:
Christi quem graviter offenderat: ibique per unum ferme deChristi quem graviter offenderat: ibique per unum ferme demoratus est mensem, nutibus quibus poterat auxilium deposcens egregii patris. Denique aliquantulam sanitatem consecutus, ad sua regreditur: nunquam tamen donec advixit, impetrare valuit ut nomen sancti lingua propria exprimeretExcubitorum officium sacris templis dicatum non modo modernis temporibus constat, verum prisca aetate sub B. Moyse a Domino legimus tabernaculo sacrato ex Levitarum genere, custodum munia subrogata: quae processu temporis, a sancto propheta necnon rege mirabili David, ampliori dispositione ordinata, morem nobis nostraeque religioni, ut ita dixero, suggessere. Et quidem vetusta aetas idem officium per successionem prolis excipiebat, nostra vero non propagatione prolis, sed magis puritate vitae morumque probitate officiales admittit. Hac denique sacra consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
ruptus aduenerat. uerens ne si duo int̾ se decertarent. testis
eoꝵ reprob ĩueniret᷑. iuditiũ ꝓtulit. nõ esse rectũ. ut bellum
ꝓpter res etdesiasticas. decernerent testes. immo magis inter
se. mãcipia partirent᷑. Cuiꝰ sentẽtie genesius uicecomes fauẽs.
rectius dixit esse mãcipia diuidi. quã testes bello decernere.
In eãq sententiã. conciliũ om̃e deflexit. Et uero scũs
benedictꝰ. nequaquã iudicis illius. et legislatoris oblitus est.
qui pͥmus sententiã diuidendi mãcipia uersute iuxta nomẽ
suũ. ac bestialit̾ ꝓtulit. Nãq cõtinuo. ut eadẽ in duas diui¬
sa sunt partes mãcipia. ille iusto dei iuditio. ita ꝑcussus est.
ut nullo modo. aliquit loqui posset. euacuato totus lingue
officio. Cognoscẽtes autẽ familiares eiꝰ. qui inibi aderant.
ueritatẽ rei geste. deduxerunt eũ ad monasteriũ scĩ cõfessoris

Expanded text:
ruptus advenerat, verens ne si duo inter se decertarent, testis ruptus advenerat, verens ne si duo inter se decertarent, testis eorum reprobus inveniretur; judicium protulit, non esse rectum ut bello propter res ecclesiasticas testes decernerent, imo magis inter se mancipia advocati partirentur. Cujus sententiae Genesius vicecomes favens, rectius dixit esse mancipia dividi, quam testes bello decernere: in eamque sententiam concilium omne deflexit. At vero S. Benedictus, nequaquam judicis illius ac legislatoris oblitus est, qui primus sententiam dividendi mancipia versute juxta nomen suum ac bestialiter protulit. Namque continuo ut eadem in duas divisa sunt partes mancipia, ille justo Dei judicio ita percussus est, ut nullomodo aliquid loqui posset, evacuato totius linguae officio. Cognoscentes autem familiares ejus qui inibi aderant veritatem rei gestae, deduxerunt eum ad monasterium S. confessoris
Abbreviated transcription (Latin):
aderãt in eodẽ placito missi e latere regis. ionas epũs aureli¬
anensis. et donatꝰ comes milidunẽsiũ. Sed cũ litẽ in eo placito
finire nequirẽt. eo quod salice legis iudices etclesiasticas res.
sub romana cõstitutas lege discernere ꝑfecte nõ possent. uisũ
est missis dominicis. placitũ aurelianis mutare. Uenientes
itaq ad condictũ locũ. legũ magistri. et iudices. utraq ex
parte. acerrime decertabant. Aderãt nãq legũ doctores. tam
ex aurelianẽsi. quã ex wastinensi ꝓuincia. Enĩ uero lõgius¬
cule. litẽ iudicib ꝓtrahẽtib. eo quod nec hii cedere illis. nec
illi assensũ prebere uellẽt. Tandẽ adiudicatũ est. ut ab u¬
traq parte. testes exirẽt. qui post sacramẽti fidẽ. scutis
ac baculis decertãtes. finẽ controu̾sie ĩponerẽt. Sed cum id
iustũ. rectũq uisũ fuisset omĩb. quidam wastinẽsis regionis

Expanded text:
aderant in eodem placito missi a latere regis, Jonas episcopus Aureliaderant in eodem placito missi a latere regis, Jonas episcopus Aurelianensis, et Donatus comes Milidunensium. Sed cum litem in eo placito finire nequirent, eo quod Salicae legis judices ecclesiasticas res sub Romana constitutas lege decernere perfecte. non possent, visum est missis dominicis placitum Aurelianis mutare. Venientes itaque ad condictum locum magistri et judices, utraque ex parte acerrime decertabant. Aderant namque legum doctores, tam ex Aurelianensi quam ex Wastinensi provincia. Enimvero longiuscule litem judicibus protrahentibus, eo quod nec hi cedere illis, nec illi assensum aliis praebere vellent, tandem adjudicatum est, ut ab utraque parte testes exirent, qui post sacramenti fidem scutis ac baculis decertantes, finem controversiae imponerent. Sed cum id justum rectumque visum fuisset omnibus, quidam Wastinensis regionis
Abbreviated transcription (Latin):
uisq dei dixit. Recedite o monachi. cũ uasculis ur̃is. ad mo¬
nasteriũ. de quo huc ꝓperastis. Hunc testor ensẽ. nullus ab
hodierna die. ex hiis mãcipiis.scõ famulabit᷑ benedicto
Dis dictis. impulso caltarib equo. celerrime incedere ce¬
pit. Necdũ procul a domo recesserat ꝓpria. et ecce equi cui
insederat. pes lapsus. sessorẽ a dorso ꝓieit. Qui corruens in
terrã. fracto humero. totoq poene cõtrito. obsequẽtiũ ma¬
nibus. ad domũ refert᷑ ꝓpriã. Dein ingrauescente dolore.
die abhinc tertia. uite excepit t̾minũ. Aduotatꝰ u̾o sancti
benedc̃i. castellũ nandonis ꝑueniẽs. querelã apud iudices
deponẽs. ac regali eoꝵ iuditio mãcipia recipiẽs. ad ꝓpria
uersia. int̾ prefatũ huiꝰ loci aduocatũ. atq aduocatũ
sancti dionisii. Colligunt᷑ ab utrisq ꝑtibus. plurimi legum
magistri. et udices. qui pro partib decertarẽt. Preterea

Expanded text:
visque Dei dixit: Recedite, o monachi, cum vasculis vestris, ad movisque Dei dixit: Recedite, o monachi, cum vasculis vestris, ad monasterium de quo huc properastis. Hunc testor ensem, nullus ab hodierna die ex his mancipiis sancto famulabitur Benedicto. His dictis, impulso calcaribus equo, celerrime incedere coepit. Necdum procul a domo recesserat propria, et ecce equi cui insederat pes lapsus, sessorem a dorso projicit. Qui corruens in terram, fracto humero, totoque pene corpore contrito, obsequentium manibus ad domum refertur propriam. Dein gravescente dolore, die abhinc tertia vitae excepit terminum. Advocatus vero S. Benedicti castellum Nandonis perveniens, querelam apud judices deponens, ac legali eorum judicio mancipia recipiens, ad propriversia inter praefatum hujus loci advocatum, atque advocatum S. Dionysii. Colliguntur ab utriusque partibus plurimi legum magistri et judices, qui pro partibus decertarent. Praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiẽs. nõ ignobiliter disponeret. cõtentio maxima
inter aduocatũ presẽtis eccłie. eptadiũ nomĩe. nec nõ aduocati
alterius cuiusdã sacri loci oborit᷑. ob mãcipioꝵ querelã. non
parui numeri. Theoduinꝰ dicebat᷑ uocabulo. uicariꝰ mauria¬
censis. cuiꝰ in offitio eoꝵdẽ. concretio atq cohabitatio. a ꝓge¬
nitorib extiterat. Ad quẽ se aduocatꝰ illius alteriꝰ loci confe¬
rens. datoq munere corrũpens. ab equitatis iure deflexit.
amq instabat dies. qua lis emota. in castello qͦd nãdonis
esse uideret᷑. ad p̃fatũ uicariũ duos mittit monachos. eiq loco
muneris duo uascula mittit argẽtea. nõ contemnẽdi põderis
obsecrans. quatinꝰ iusticie et rectitudini fauẽs. officiari nullo¬
modo officeret nr̃o. At ille alteriꝰ dono corruptus. monachos
spernẽs. dona respuẽs. suꝑbia tumidus.equũ cõscendit. ser¬

Expanded text:
suscipiens non ignobiliter disponeret, contentio maxima suscipiens non ignobiliter disponeret, contentio maxima inter advocatum praesentis ecclesiae Epitagium nomine, necnon advocatum alterius cujusdam sacri loci oboritur ob mancipiorum querelam, non parvi numeri. Theodoinus dicebatur vocabulo vicarius Mariacensis, cujus in officio eorumdem concretio atque cohabitatio a progenitoribus exstiterat: ad quem se advocatus illius alterius loci conferens, datoque munere corrumpens, ab aequitatis jure deflexit: jamque instabat dies qua lis emota, in castello quod Nandonisesse videretur, ad praefatum vicarium duos mittit monachos, eique loco muneris duo vascula mittit argentea non contemnendi ponderis, obsecrans quatinus justitiae et rectitudini favens, officiali nullomodo officeret nostro. At ille alterius jam dono corruptus monachos spernens, dona respuens, superbia tumidus, equum conscendit, ser
Abbreviated transcription (Latin):
regularis. sc̃oꝵ deniq memoriã. iubet᷑ ab algaudo quondã¬
languidus. sacro se presentare cõuentui. atq ob dubietatẽ.
a quorũdã cordib auferendã putantiũ. nec dũ eum plenã
sospitatẽ recepisse. situlã plenã aque deferre. Quod cõfestim
impletũ est.¶rat igitur spectare miraculũ. Uideres a¬
stare. stabili firmoq gressu. dudũ terre genutenꝰ inherentẽ.
ac celeri directoq calle. quoquo discurrere. qui nuꝑ nutanti
crure. uix baculo sustentãte. quolibet ꝓgredi ualebat. At
mortaliũ corda. quid tunc gaudii. quid exultationis habere
poterãt. patronũ tanti gregis. tantiq presulẽ loci. exhibiei¬
one operũ sui. presentiã cernẽtes ostendere : Sed mentes
celesti desiderio flagrãtes.a laudib om̃ipotẽtis cessare nõ
poterãt. quin potius eo tẽpore. xp̃o iocundari. in ymnis
exultationis uberius ad gauderẽt. quos se tanto.donatos munere.

Expanded text:
regularis sanctorumque memoriam, jubetur ab Adalgaudo  aregularis sanctorumque memoriam, jubetur ab Adalgaudo  ala quorumdam cordibus auferendam, putantium necdum eum plenam sospitatem recepisse, situlam plenam aquae deferre. Quod confestim impletum est. Erat igitur spectare miraculum, videres astare stabili firmoque gressu dudum terrae genutenus inhaerentem, ac celeri directoque calle quoquo discurrere, qui nuper nutanti crure vix baculo sustentante quolibet progredi valebat. At mortalium corda quid tunc gaudii, quid exsultationis habere poterant, patronum tanti gregis, tantique praesulem loci, exhibitione operum, sui praesentiam cernentes ostendere? Sed mentes coelesti desiderio flagrantes, a laudibus Omnipotentis cessare non poterant, quin potius eo tempore Christo jucundare in hymnis exsultationis uberius adgaudebant, quo se donatos munere c
Abbreviated transcription (Latin):
basilica sc̃ẽ dei genitͥcis. ꝑpetueq u̾ginis marie. apud sacros cyne¬
res excubãs. tandẽ respectu diuine pietatis. atq interuẽtu dile¬
cti dñi benedc̃i. sanitati redditꝰ gr̃as dño. simulq int̾cessori suo.
pro modulo sciẽtie. sibi collate. referre nõ distulit. Sane quia
insuetus dolor. laborq nõ modicus. in extẽsione diutius. con¬
tractoꝵ neruoꝵ. grauit̾ debilẽ afflixerat. nequaquã repẽtina
celeritate ignotum. ꝑgere iter ualeat.donec titubãtia genua
dolore procul semoto. firmius stabilirent᷑. Seruat᷑ ꝓinde ĩ domo
pauperũ hospitio deputata. ibiq sufficientẽ sibi agapẽ. cum
bus. eger robustior reddit᷑. aggressus dudũ hac illacq diua¬
ricantes. rectius incedere discunt. Postremo residẽtibus
cũctis fr̃ib in unũ. hora diei t̾tia põst lectionẽ capituli

Expanded text:
basilica sanctae Dei genitricis perpetuaeque virginis Mariae apud sacros cinebasilica sanctae Dei genitricis perpetuaeque virginis Mariae apud sacros cineres excubans, tandem respectu divinae pietatis atque interventu dilecti Domini Benedicti sanitati redditus, gratias Domino simulque intercessori suo pro modulo scientiae sibi collatae referre non distulit. Sane quia insuetus dolor, laborque non modicus in extensione diutius contractorum nervorum graviter debilem afflixerat, nequaquam repentina celeritate ignotum pergere iter valebat, donec titubantia genua, dolore procul semoto, firmius stabilirentur. Servatur proinde in domo pauperum hospitio deputata, ibique sufficientem sibi agapem, cum bus aeger robustior redditur, ac gressus dudum hac illacque divaricantes rectius incedere discunt. Postremo residentibus fratribus, hora diei tertia, post lectionem capituli
Abbreviated transcription (Latin):
uerat beatus pater: tyrones suos. hus ac talibus. infatigabilit̾
dñi inherẽtes p̃ceptis. releuare beneficiis. qui mortali grauatꝰ
adhuc sarrina. discipulis penuria. panis laborãtibus opem ferre
ualuit ducẽtoꝵ modioꝵ. farine collatione. Si igit̾ corꝑa alimẽto
tantoꝑe solat᷑ terreno. quãto putamꝰ eũ iuuamine. aĩarum
saluti insistere. qualit̾ eterne felicitatis. gaudia bonoꝵ actuũ
onustati fructib mereant᷑ intrare laetantes:¬
pinione uolgo. orbẽ penetrãte. gr̃am xp̃i prestabilẽ affore
quibusq mortalib incõmoditate corporea laborãtibus.
ad limina cõfessoris xp̃i benedicti cepere. unde unde monaste¬
riũ petere. quatinꝰ obtabili sospitatis cõpotes esse ualerent.
Interea cum reliquis. quidã utroq debilis gressu. cui nũquã
pedibus. concessũ fuerat iter carpere. sed magis scamellorum
iuuamine. geniculis se ꝑ terrã nouerat trahere. Hic du in

Expanded text:
verat beatus Pater tirones suos his ac talibus, infatigabiliter verat beatus Pater tirones suos his ac talibus, infatigabiliter Domini inhaerentes praeceptis, elevare beneficiis, qui mortali gravatus adhuc sarcina, discipulis penuria panis laborantibus opem ferre valuit ducentorum modiorum farinae collatione. Si igitur corpora alimento tantopere solatur terreno, quanto putamus eum juvamine animarum saluti insistere, qualiter aeternae felicitatis gaudia honorum actuum onusti fructibus, mereantur intrare laetantespinione vulgo orbem penetrante, gratiam Christi praestabilem adfore quibusque mortalibus incommoditate corporea laborantibus, ad limina confessoris Christi Benedicti coepere undecunque monasterium petere, quatenus optabilis sospitatis compotes esse valerent. Interea cum reliquis quidam utroque debilis gressu, cui nunquam pedibus concessum fuerat iter capere, sed magis scamellorum juvamine, geniculis se per terram noverat trahere, astitit. Hic diu in
Abbreviated transcription (Latin):
marimũ gregẽ suilli pecoris. a ꝓfundo eiciens aque. eã u̾sus
partẽ. qua p̃dictꝰ monachus. stare uidebat᷑. cũ magno impelle¬
bat strepitu. Eypergefactꝰ frater. post expletionẽ offitii.
nocturni. euocato secretius monasterii decano. somniũ re¬
fert. hortat᷑q. ut cũ fr̃ib fluuiũ piscandi. auiditate expetat.
pro certo se scire. quia xp̃i dilectus miles cõmilitonib suis.
habundãtissimã largiturus erit. pisciũ predã. Hoc deniq si¬
gnificare uisũ. cũ ꝓculdubio. sues pisces. ignota uero. sed re¬
uerendi habitꝰ ꝑsona. sũmũ portenderet benedictum.
Moboratis. hac uisione animis fratrũ. certatim retib ꝑatis.
curritur ad fluuiũ. pansisq huic inde cassibus. squamigerĩ gre¬
gis copia. exuberant᷑ abstrahitur equore. Tantaq fuit captorum
pisciũ habũdancia. ut eoꝵ euectio uehiculo egeret. At qui no¬

Expanded text:
maximum gregem suilli pecoris a profundo ejiciens aquae, eam versus maximum gregem suilli pecoris a profundo ejiciens aquae, eam versus partem, qua praedictus monachus stare videbatur, cum magno impellebat strepitu. Expergefactus frater post expletionem officii nocturni, evocato secretius monasterii decano, somnium refert, hortaturque ut cum fratribus fluvium piscandi aviditate expetat: pro certo se scire, quia Christi dilectus miles commilitonibus suis abundantissimam largiturus erit piscium praedam. Hoc denique significare visum, cum procul dubio sues pisces, ignota vero, sed reverendi habitus persona, summum portenderet Benedictum. Roboratis hac visione animis fratrum, certatim retibus paratis, curritur ad flumen, pansisque hinc inde cassibus, squamigeri gregis copia exuberanter abstrahitur aequore, tantaque fuit captorum piscium abundantia, ut eorum evectio vehiculo egeret. Atqui no
Abbreviated transcription (Latin):
que tante celebritati aliquãtulã p̾staret gr̃am. Anxiꝰ ualde
abbas. sed et frẽs huic ꝓcurando suffecti suffra offitio. quaqua¬
uersũ dirigũt. si quomodo euiuslibet ãminiculo. a tãta releua
possent pisciũ penuria. Uerũ humana defitiẽte industria:
cũ iã desperati. omnes deiectis animis. nil quod sperarẽt habe¬
rent. meritis et int̾uentu clarissimi uereq benedc̃i. a tanto
meroris suscitant᷑ somno. Instãce enĩ uigilia p̃dicte festiui¬
tatis. quidã frater iuxta morẽ nocturno tẽpore. cũ frĩbus
ꝓprio recubãs lecto. Uidit in uisu amnẽ ligerim. sese transposi¬
tum. atq in loco. quo fluuiolus uolgari dictus uocabulo.
obla ligeri ĩmergit᷑. supra eiusdẽ fluuioli. se adstare margi¬
nem. Ex alia uero ripa prefati fluminis. quendã ignote
Qui baculo quod gestabat in curuo. more ueterũ antistitum.

Expanded text:
quae tantae celebritati aliquantulam praestaret gratiam. Anxius valde quae tantae celebritati aliquantulam praestaret gratiam. Anxius valde abbas, sed et fratres huic procurando suffecti officio, quaquaversum dirigunt, si quo modo cujuslibet adminiculo a tanta relevari possent piscium penuria. Verum humana deficiente industria, cum jam desperati omnes dejectis animis nihil quod sperarent haberent, meritis et interventu clarissimi vereque Benedicti a tanto moeroris suscitantur somno. Instante enim vigilia praedictae festivitatis, quidam frater juxta morem nocturno tempore cum fratribus proprio recubans lecto, vidit in visu amnem Ligerim sese transpositum, atque in loco, quo fluviolus vulgari dictus vocabulo Obla Ligeri immergitur, supra ejusdem fluvioli se astare marginem: ex alia vero ripa praefati fluminis, quemdam, ignotae qui baculo quod gestabat incurvo more veterum antistitum,
Abbreviated transcription (Latin):
pluit suꝑ iustos ⁊ ĩiustos. cõmuni consilio. ꝓ hiis p̃ces ad dñm
fund̾e statuũt. quatinꝰ et si ꝑpetuis nõ merent᷑ absolui crucia¬
tibus. saltẽ mitiorib mulcent᷑. a districto iudice poenis.
ollẽpne festũ impẽdebat sc̃i cõfessoris xp̃i benedc̃i. quod
ex ueteri cõsuetudine. quot ãnis pridie nonaꝵ decẽbriũ
agitur. quo cõuentus multoꝵ ppłoꝵ. ob tanti memoriã. patris
confluere monasterio solet. p̃terea seruoꝵ dei. religiosoꝵq. non
conteminenda copia uiroꝵ. Mos autẽ prisca ꝓcedens etate. usq¬
in istã occupauit tẽpestatẽ. liberalitatis gr̃a. post sp̃italis refec¬
tionis habundãtissimũ donũ. corpora quoq terreno. actura¬
tissime reficere cybo. Sed cũ diu̾saꝵ apparatꝰ copiaꝵ. huic rei cõ¬
gruentiũ. hinc inde ꝓflueret.pisciũ omĩmodis deerat affluẽtia

Expanded text:
ommuni cosilio pro his preces ad Dominum ommuni cosilio pro his preces ad Dominum fundere statuunt; quatenus etsi perpetuis non mererentur absolvi cruciatibus, saltem mitioribus multarentur a stricto Judice poenis.Solemne festum impendebat S. confessoris Christi Benedicti, quod ex veteri consuetudine quotannis pridie Nonarum Decembrium agitur, quo conventus multorum populorum ob tanti memoriam Patris confluere monasterio solet: praeterea servorum Dei religiosorumque non contemnenda copia virorum. Mos autem prisca procedens aetate multam occupavit tempestatem, liberalitatis gratia post spiritalis refectionis abundantissimum donum, corpora quoque terreno accuratissime reficere cibo. Sed cum diversarum apparatus copiarum huic rei congruentium hinc inde proflueret, piscium omnimodis deerat affluentia,
Abbreviated transcription (Latin):
belli. hodonẽ fremq illius guillelmũ comitẽ blesensium
theuthonem deniq abbate sci martini. guidonẽ comitẽ
cenomagnensẽ.cum multis aliis ample opinionisuiris
morte obpetiisse. Quo nũcio grauit afflicti frẽs. ad dñm
exorandũ. pro tanta xp̃iani populi cede. se intẽtissime con¬
ferũt. ¶icet enĩ quidã illoꝵ qui tanto interfuere disc̾mini
ĩmo penitus. gẽtili more auferrent. tamẽ humane affcu nat᷑e
seruoꝵ dei corda pio dolore cõcussa sunt. memoria recolẽtes.
quid anime ꝑseuerãtes. extrema sub luce. in malis apud infe¬
ros patiant᷑. quib cruciatib torqueant᷑. quoꝵ uite finis exiciale
stipendiũ meruit. Quã obrem p̃cepti diuini memores dicẽtis.
orate pro ꝑsequẽtib. et calũpniantib uos. ut sitis filii prĩs uri.
qui in celis est qui solẽ suũ oriri facit. suꝑ bonos et malos. et¬

Expanded text:
belli Odonem, fratremque illius Guillelmum comitem Blesensium, belli Odonem, fratremque illius Guillelmum comitem Blesensium, Teutonem denique abbatem S. Martini, Guidonem comitem Cenomanensem cum multis aliis amplae opinionis viris mortem oppetiisse. Quo nuntio graviter afflicti fratres, ad Dominum exorandum pro tanta Christiani populi caede se intentissime conferunt. Licet enim quidam illorum, qui tanto interfuere discrimini, imo penitus gentili more auferrent; tamen humanae affectu naturae, servorum Dei corda prae dolore concussa sunt, memoria recolentes quid animae perseverantes extrema sub luce in malis apud inferos patiantur: quibus cruciatibus torqueantur, quorum vitae finis exitiale stipendium meruit. Quamobrem praecepti divini memores, dicentis: Orate pro persequentibus et calumniantibus vos, ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est: qui solem suum
Abbreviated transcription (Latin):
Quorsũ dominꝰ meus. sc̃s pater benedc̃s abiit: Cognitorẽ omniũ
occultoꝵ dm̃ testor. modo hic eũ. in spetiȩ corporea. a me uisum
michiq locutũ. Nec mora ipse quoq prb̃r. monasteriũ benies.
patrib eu̾isdẽ loci. cũcta que uisu cognouerat. monita de¬
niq piissimi patris. necnõ adhortationẽ eiꝰ sedule refert.
ua relatione mesti. releuati fres. semet ĩuicẽ ad agẽdas
deo gras hortabant᷑. qui aurilio desertos humano. solito tue¬
bat̾ munimine. Necdũ ꝓmissi cursũ expleuerant soles.
et ecte exatie castrensi. quidã dericus. fuga lapsus. cui
nomen heirardo. post tridie belli exhaustu. hora fere diei
octaua. monasteriũ ꝑuenit. diroq nũtio. cenobiũ omne
ꝑculit. Nũciat nãq cruẽtissimã cedẽ. nr̃oꝵ adu̾sariorum
uictricẽ insistere manũ. copias omẽs. cũ auxiliis hinc
unde cõtractis. hac illacq fuge subsidio dilapsas. Ductores

Expanded text:
Quorsum Dominus meus S. P. Benedictus abiit? Cognitorem omnium Quorsum Dominus meus S. P. Benedictus abiit? Cognitorem omnium occultorum Dominum testor, modo hic eum in specie corporea a me visum, mihique locutum. Nec mora, ipse quoque presbyter monasterium veniens, Patribus ejusdem loci cuncta quae visu cognoverat, monita denique piissimi Patris, necnon adhortationem ejus sedule refert. Qua relatione moesti relevati fratres, semet invicem ad agendas Deo gratias hortabantur, qui auxilio desertos humano, solito tuebatur munimine. Necdum promissi cursum expleverant soles, et ecce ex acie castrensi quidam clericus fuga lapsus, cui nomen Herrardus, postridie belli exacti hora fere diei octava monasterium pervenit, diroque nuntio coenobium omne perculit. Nuntiat namque cruentissimam caedem nostrorum, adversariorum victricem insistere manum, copias omnes cum auxiliis hinc inde contractis hac illacque fugae subsidio dilapsas, ductores
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuiria ur̃a. scitote iã clemẽtissimi cõditoris omniũ sentẽtiã ꝓpiciã.
erga uos effectã. eũꝙ qui tyrãnidis adu̾sũ eccłiam arma indigni
corripuit. septimũ nequaquã solem trãsigere. donet huius
rei incurrat penitudinẽ. Habete ergo in dño fiduciã. et in
illo cõfortamini.Dũ hec senior delectabilib ederet uerbis:
prb̾r quibus poterat nutib. puerũ sciscitabat᷑. que ess tante
ueneratioĩs ꝑsona. Cui puer submissa uoce. Hic est inquit
uisu colloqui. cepit cũctis qui aderãt. uidẽtib ab eodẽ sese
lectulo brachiis extẽtis ꝓtrahere.ac si uestigia eius. quẽ cerne¬
bat astantẽ tenere posset. simulq uoces cuiꝰdã murmuris e¬
mittere anyius. quas nullatenꝰ astantes intelligere poterant.
G andẽ exꝑgefactꝰ hac illacq obtutũ uertendo discurrens.
supplici ac poene lacimabili uoce. semel et bis ingeminat dicẽs.

Expanded text:
injuria vestra, scitote jam clementissimi Conditoris omnium sententiam propitiam injuria vestra, scitote jam clementissimi Conditoris omnium sententiam propitiam erga vos effectam, eumque qui tyrannidis adversum Ecclesiam indigne arma corripuit, septimum nequaquam transigere solem, donec hujus rei incurrat poenitudinem. Habete ergo in Domino fiduciam, et in illo confortamini. Dum haec senior delectabilibus ederet verbis, presbyter quibus poterat nutibus puerum sciscitabatur, quae esset tantae venerationis persona. Cui puer submissa voce: Hic est, inquit,visu colloqui, coepit cunctis qui aderant videntibus ab eodem sese lectulo brachiis extentis protrahere, ac si vestigia ejus quem cernebat astantem tenere posset: simulque voces cujusdam murmuris emittere anxius, quas nullatenus astantes intelligere poterant. Tandem expergefactus, hac illacque obtutum vertendo discurrens, supplici ac pene lacrymabili voce semel et bis ingeminat dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
cura ꝑrigili certatĩ ꝓuideo. quatinꝰ nauali effugio. familia
nr̃a. seruare a raptorib ualeat. suppellectilẽ suã. Grauatus
somno. in hoc me stramine ꝓieci.. At senior u̾bis fauens
presbiceri. talia refert. Noui uera esse que dicis. Sed antequã. his̃
que dolendo quereris. uerissima satisfatiã ꝓmissione. causari
aliquãtulũ libet. Mirũ ualde est. quã ob rem fr̃es nr̃i culpã in¬
me redarguãt ignauie. ac si ego nullã bexacionis illoꝵ curam
habeã. uelut q letargo oppressus. in eoꝵ releuatione dormiã.
Quod pro certo fieri nequit. S̾i enĩ preceptis omĩpotentis
curã adhibueritis obediendi. regule quoq. ꝑ me a deo bobis
tradite. mandata executi haut segniter fueritis. cuncta
aduersa. fient ꝓspera. ĩimici amici efficient᷑ grãmq suã.
factor omniũ bonoꝵ. in nullo negabit. De hac uero. que nũc est.

Expanded text:
cura pervigili certatim dum provideo, quatenus navali effugio familia cura pervigili certatim dum provideo, quatenus navali effugio familia nostra servare a raptoribus valeat supellectilem suam, gravatus somno in hoc me stramine projeci. At senior verbis favens presbyteri, talia refert: Novi vera esse quae dicis, sed antequam his quae dolendo quereris, verissima satisfaciam promissione, causari aliquantulum libet. Mirum valde est, quamobrem fratres nostri culpam inme redarguant ignaviae, ac si ego nullam vexationis illorum curam habeam, velutque lethargo oppressus, in eorum revelatione dormiam: quod pro certo fieri nequit. Si enim praeceptis omnipotentis curam adhibueritis obediendi, regulae quoque per me a Deo vobis traditae mandata exsecuti haud segniter fueritis, cuncta adversa fient prospera, inimici amici efficientur, gratiamque suam fautor omnium bonorum in nullo negabit. De hac vero quae nunc est
Abbreviated transcription (Latin):
fitebat᷑ certissimo se cognouisse uisu. Dũ enĩ per triduũ ꝓfec¬
tio ꝑduraret. exercitus. labor nõ dicã nautaꝵ.uerũ ipsoꝵ ex¬
creuit nimius aĩaliũ. itẽq exꝑuigilio lassitudo preualida.
essus cõtinuatione uigiliaꝵ prb̾t᷑. cirta crepusculum
tertie noctis. domũ ꝓperat. atq in stramine. cuiusdã lec¬
tuli. inpatientia uictus somni seꝓicit. Morq ut quippiam
somni carpere potuit. cõspicit in uisu adstantẽ sibi ꝑsonã sub
monastico habitu. baculũ manu gestantẽ. quẽ sequebatur
puer eiusdẽ habitꝰ. Itaq stupescentẽ prb̾em. ꝑsona illa clemẽt
alloquit᷑. Quid est frater :. quomodo hic taliter iaces : Cui ille.
uenerandi uoltus intuẽs ꝑsonã. dñe inquit uobis cũctisq
notũ est. quantũ nobis. ac familie nr̃e. odo comes. nec nõ ppłt
ei fauẽs inferat mali. Ideoq in iunctũ p̃cepta abbatis. officiũ

Expanded text:
fitebatur certissimo se cognovisse visu. Dum enim per triduum profecfitebatur certissimo se cognovisse visu. Dum enim per triduum profectio perduraret exercitus, labor non dicam nautarum, verum ipsorum excrevit nimius animalium, itemque ex pervigilio lassitudo praevalida. Fessus continuatione vigiliarum presbyter, circa crepusculum tertiae noctis domum properat, atque in stramine cujusdam lecti impatientia victus somni se projicit, moxque ut quippiam somni capere potuit, conspicit in visu astantem sibi personam sub monastico habitu baculum manu gestantem, quam sequebatur puer ejusdem habitus. Itaque stupescentem presbyterum persona illa clementer alloquitur: Quid est, frater, cur modo hic taliter jaces? Cui ille venerandi vultus intuens personam: Domine, inquit, vobis cunctisque notum est, quantum nobis ac familiae nostrae Odo comes necnon populus ei favens inferat mali, ideoque injunctum praecepto abbatis officium
Abbreviated transcription (Latin):
et bosonẽ abbatẽ soĩ benedc̃i. quoꝵ res ĩiuste sibi uĩdicauerat.
Interea auxiliatores. ex suꝑiori burgundia. ad id ꝓperantes
bellum. utrãq ligeris ripã tenentes. rapinis cũcta uastabant.
Quoꝵ uesanie. boso abbas obuiando iussit naues portus. ita
paratas adesse. ut si ppłus. ex suꝑiorib aduentãs partib ci terio¬
rem ripã teneret. naute omnẽ pecuniã familie cenobii ipsius
in maiorib minoribq pecoribus. seu ceteris mobilib consistẽ¬
tem. rebus nauibus exceptã amnẽ ultra trãsferrẽt. Si autem
ulteriorẽ uiã ꝑgeret: uersa uice id ipsũ ex supradictis agerẽt
uebus. trãsuehendo soilicet cũcta. in hãc aluei ꝑtẽ. Preficit᷑
huiuscemodi negotio. ercambaldus prb̾t̾. bone bite et nomĩs.
qui et in hoc eodẽ cenobio. uitã tenuit regularẽ. eaq que scri¬
bere ꝓposui. uiua uoce. sub attestacione ueritatis. cunctis pro¬

Expanded text:
et Bosonem abbatem S. Benedicti, quorum res injuste sibi vindicaverat. et Bosonem abbatem S. Benedicti, quorum res injuste sibi vindicaverat. Interea auxiliares ex superiori Burgundia ad id properantes bellum, utramque Ligeris ripam tenentes, rapinis cuncta vastabant: quorum vesaniae Boso abbas obviando, jussit naves portus ita paratas adesse, ut si populus ex superioribus adventans partibus citeriorem ripam teneret, nautae omnem pecuniam familiae coenobii ipsius in majoribus minoribusque pecoribus seu caeteris mobilibus consistentem rebus, navibus exceptam, amnem ultra transferrent. Si autem ulteriorem viam pergeret, versa vice idipsum ex supradictis agerent rebus, transvehendo scilicet cuncta in hanc alvei partem. Praeficitur hujusmodi negotio Hercambaldus presbyter bonae vitae et nominis, qui in hoc eodem coenobio vitam tenuit regularem, eaque quae scribere proposui, viva voce sub attestatione veritatis, cunctis pro
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie aurelianensis. matricula excepta. sed et abbatiã sancti
aniani. necnõ sc̃i bñdicti. in ꝓpriã molit̾ redigere potestatẽ.
Suod monachi sci benedicti cernẽtes. consilio inito. mise¬
icordie dñĩ solius se cõmittẽtes. maximã partẽ suoꝵ fratrũ
ad p̃fatũ dirigũt comitẽ. nimia insanientẽ tyrãnide. cũ pigno¬
ribus sc̃oꝵ omĩgena supplicãtes prece: ne tantũ incurrat pia¬
culũ. neue res sacro ordini delegatas. ad nefarios trãsferat
usus. sed magis seruos dei. res sibi. a dño traditas. libere liceat
ordinare. Que petitio. nulli apud eũ ualuit. ¶eperat eo
in tẽpore expedicionẽ parare uirib undecũq contractis adu̾sũ
lantbertũ. atq matfridũ. sociosq eoꝵ. neustrie partib resi¬
dentes. qui ab imꝑatore ad lothariũ defecerant. Cui expeditio¬
iii. iusserat quoq interesse ionã uenerabilẽ ep̃m aurelianẽsem.

Expanded text:
ecclesiae Aurelianensis, matricula excepta  id est, rebus pauperum, sed et abbatiam S. ecclesiae Aurelianensis, matricula excepta  id est, rebus pauperum, sed et abbatiam S. Aniani, necnon S. Benedicti in propriam molitur redigere potestatem. Quod monachi coenobii S. Benedicti cernentes, consilio inito, misericordiae Domini solius se committentes, maturrimam partem suorum fratrum ad praefatum dirigunt comitem nimia insanientem tyrannide cum pignoribus sanctorum: omnigena supplicantes prece, ne tantum incurrat piaculum, neve res sacro ordini delegatas ad nefarios transferat usus sed magis servos Dei res sibi a Domino traditas libere liceat ordinare: quae petitio nulli apud eum valuit. Coeperat eo in tempore expeditionem parare viribus undecunque contractis adversum Lanthertum atque Matfridum sociosque eorum, Neustriae partibus residentes, qui ab imperatore ad Lotharium defecerant: cui expeditioni jusserat quoque interesse Jonam venerabilem episcopum Aurelianensem
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius temꝑe. uariis tumultuationib. regno fracoꝵ attrito.
multo ac graui turbine. eccłie uisus est cõcuci status. Nãq.
filiis diuersa. aduersus patrẽ moliẽtib. quantũ ad totius
specimen regni attinet. in testina oritur conlisio. Dumq
pater alios honorib. obmerita priuare. alios cumulare opi¬
bus studet. id ip̃m uero. filii aduersus patrẽ deiectos ab illo
erigere. sublimatos deponere conant̾. tẽpestatis instar mari¬
time subiectos. hac illacq disꝑgũt. Qua causa res qua
quas. ecclia aurelianẽsis. cũ contiguis scõꝵ locis. que sub
regimine dñicoꝵ clericoꝵ. siue monachoꝵ. cõsist̾e̾ bidebãt᷑.
non modica afflixione bexata est. Si quidẽ matfrido
comite. condam aurelianensi ob culpam inertie ꝓprus
honoribus pͥuato. oddo in loco eius sustituit᷑. Qui insolentia
graui. cõtra sui naturã elatus. cuncta que iuri subiacebant.

Expanded text:
cujus tempore variis tumultuationibus regno Francorum attrito, cujus tempore variis tumultuationibus regno Francorum attrito, multo ac gravi turbine Ecclesiae visus est concuti status. Namque filiis diversa adversus patrem molientibus, quantum ad totius regni specimen attinet, intestina oritur collisio: dumque pater alios honoribus ob merita privare, alios cumulare opibus studet; idipsum vero filii adversus patrem, dejectos ab illo erigere, sublimatos deponere conantur, tempestatis instar maritimae, subjectos hac illacque dispergunt: qua causa res quarquas Ecclesia Aurelianensis cum contiguis sanctorum locis, quae sub regimine Dominicorum clericorum sive monachorum consistere videbantur, non modica vexatione afflicta est. Siquidem Matfrido comite quondam Aurelianensi ob culpam inertiae propriis honoribus privato, Odo in ejus locum substituitur. Qui insolentia gravi contra sui naturam elatus, cuncta quae juri subjacebant
Abbreviated transcription (Latin):
hec agebant᷑. dies dnĩca. Sed circa horã fere diei t̾tiã. cunctis
missaꝵ celebratione detentis. nauis que cũ ceteris. in portu.
fiscali tenebat᷑. subito absq humano remige.a portu emota.
mediũ ligerim petit. quo fortior uis aque decurrere solet.
ibiq cõtra aduersũ pelagus fortit̾ enatãdo. ꝑuenit ad po¬
sterulã. que usq hodie. sc̃i benedc̃i dicit᷑. ibiq appulit. Cõcur¬
runt undiq ab urbe ppłi. incognitũ cernere miraculũ. stu¬
pentesq. uoces clamoris. atq adhortatioĩs ꝓferũt. Bidete o
ciues. contẽplamini qualit̾ nouus nauta. dilectꝰ dñi bene¬
dictus. mortali sine remige. nauẽ ꝓpriã. mediis regit in
fluctibus. Confusa deniq omĩs ꝓcuratoꝵ filci audacia.
in posterũ ab hac sese compescuit stulticia.
arolo augusto. magno imperatore frãcoꝵ diẽ obeũte.
ludouicus filius eius. ĩperii gubernacula suscepit.

Expanded text:
haec agebantur dies Dominica; sed circa horam fere diei tertiam, cunctis haec agebantur dies Dominica; sed circa horam fere diei tertiam, cunctis missarum celebratione detentis, navis quae cum caeteris in portu fiscali tenebatur, subito absque humano remige, a portu emota medium Ligerim petit, quo fortior vis aquae decurrere solet: ibique contra adversum pelagus fortiter enatando, pervenit ad Posterulam quae usque hodie S. Benedicti dicitur, ibique appulit. Concurrunt undique ab urbe populi incognitum cernere miraculum, stupentesque voces clamoris atque adhortationis proferunt. Videte, o cives, contemplamini qualiter novus nauta dilectus Domini Benedictus mortali sine remige navem propriam mediis regit in fluctibus. Confusa denique omnis procuratorum fisci audacia in posterum ab hac sese compescuit stultitia.arolo Augusto Magno imperatore Francorum diem obeunte, Ludovicus filius ejus imperii gubernacula suscepit,
Abbreviated transcription (Latin):
penetrãte. nocte sequenti. morti corporis mortẽ anime sotiãs.
manuũ obsequio. miserrimã animã erebi iaculat᷑ ad ima.
At radulfus abbas. agnita eius p̃peti quidẽ. sed serotina morte.
legatũ dirigit. qui regi. et suã renũtiet uitã. et rahonis
frãcoꝵ regibus.per p̃cepti ꝓprii singrafũ cõcessũ fuerat.
uti quatuor naues. ĩmunes. ab omni debito fisci. liberrime ꝑ
alueũ ligeris discurrerẽt. Cũ itaq supra fati comitis tempore
harũ una. ob salis euectionẽ namneticã usq urbẽ ꝑuenisset.
atq in regrediendo. tuta ex precepto regio. omnes itineris
portus ciuitatesq ꝑtrãsiret. ad urbẽ ꝑuenit aurelianã ibiq
a theloneariis cuitatis detenta. rector nauis uectigalis gr̃a.
questioni subicit᷑. I iberalitatẽ regiã illo reclamãte. con¬
tẽpta regali auctoritate exactor. nauẽ onustã sale fisco obicit.
atq cũ ceteris nauib. ꝓcuratoei portus cõmittit. Erat quando

Expanded text:
penetrante, nocte sequenti, morti corporis mortem animae socians, Manum daemonum obsequio, miserrimam animam Erebi jaculatur ad ima. At Radulfus abbas agnita ejus praepeti quidem, sed serotina morte, legatum dirigit, qui regi et suam renuntiet vitam, et Rahonis Francorum regibus per praecepti proprii syngraphum concessum fuerat, uti quatuor naves immunes ab omni debito fisci liberrime per alveum Ligeris discurrerent. Cum itaque suprafati comitis tempore, harum una ob salis evectionem Namneticam usque ad urbem pervenisset, atque in regrediendo tuta ex praecepto regio omnes itineris portus civitatesque pertransiret, ad urbem pervenit Aurelianam, ibique a telonariis civitatis detenta rector navis vectigalis gratia quaestioni subjicitur. Liberalitatem regiam illo reclamante, contempta regali auctoritate exactor navem onustam sale fisco subjicit, atque cum caeteris navibus procuratori portus committit. Erat quando
Abbreviated transcription (Latin):
suũ necare uoluisse. Ille toruo uoltu. in eũ respiciẽs. simulq
baculo quod gestabat. in curuo caput eius ꝑcutiẽs inquit.
Per caput hoc testor. penitudinẽ te huiꝰ facti. inutiliter
citissime acturum. Qua ꝓcullione excitatus. a lecto
exiliens. efferatus animo. in uocẽ erupit dicens. Ue michi.
ue michi. Iã nũc morior. Cũq astantes territi requirerent.
quid cause esset. cur talia ac si mente captus effunderet. u̾ba.
pallens ac tremẽs sciscitãtibus respondit. Quiescenti michi
in lecto. scũs astitit benedc̃s. uenerãda decorus canicie. quẽ
sequebat᷑ puerulus. et ipse monachus. cepitq aduersũ ine
cõqueri. quã obrem abbatẽ suũ int̾ficere uellẽ. Cũq ei respõ¬
derẽ. nullatenꝰ abbatem suũ uoluisse int̾ficere. baculo quod
gestabat. caput meũ ualide ꝑcutiẽs. morti me uicinũ red¬
didit. una et iã cõminãs citissime huiꝰ facti penitudinem¬

Expanded text:
suum necare voluisse; ille torvo vultu in eum respiciens simulque suum necare voluisse; ille torvo vultu in eum respiciens simulque baculo quod gestabat incurvo caput ejus percutiens, inquit: Per caput hoc testor poenitudinem te hujus facti inutiliter certissime acturum. Qua percussione excitatus, a lecto exsiliens, efferatus animo in vocem erupit, dicens: Vae mihi, vae mihi, jam nunc morior. Cumque astantes territi requirerent, quid causae esset, cur talia ac si mente captus effunderet verba, pallens ac tremens sciscitantibus respondit: Quiescenti mihi in lecto sanctus astitit Benedictus, veneranda decorus canitie, quem sequebatur puerulus et ipse monachus, coepitque adversum me conqueri, quamobrem abbatem suum interficere vellem. Cumque ei responderem nullatenus me abbatem suum interficere voluisse, baculo quod gestabat, caput meum valide percutiens, morti me vicinum reddidit; una etiam comminans, citissime hujus facti me inuti
Abbreviated transcription (Latin):
Dũq adhuc in balneo resideret. abbas monasteriolũ sancti
inseruiebat. Quiq ei insidias comitis cũ nutibus cũ ser¬
mone denũcians. fuge auxiliũ expetere hortat᷑. Itaq
abbas uerso gradu. calcaribus equũ impellẽs. citato eursu.
ligeris alueũ repetit. Nauẽq cõscendẽs. in citeriorẽ transue¬
hitur ripam: celerrimeq monasterio recipit᷑. In terea nũti¬
atur comiti abbatẽ inibi affuisse radulfũ. sed concite redisse.
Cernens comes acerrime. se ab abbate preuentũ. nec malicie
sue ac fraudi. locũ patere ullũ. nimio felle cõmotus. a balneo
dente ad caput eius deutheria cõcubina. Eo altiori sopore
depresso. astitit in uisu. quidã senex. monachi habitũ gerens.
quẽ sequebat᷑ puer: euisdẽ habitus. taliterq ad eum infit.
Ocomes quid ꝓmerui. quia uolusti abbatẽ interficere meũ :
Qui cũ ille negando. responsũ ederet. nequaquã se abbatem

Expanded text:
Cumque adhuc in balneo resideret, abbas monasteriolum S. Cumque adhuc in balneo resideret, abbas monasteriolum S. inserviebat, quique insidias ei comitis, cum nutibus, tum sermone denuntians, fugae auxilium expetere hortatur. Itaque abbas verso gradu, calcaribus equum impellens, citato cursu Ligeris alveum repetit, navemque conscendens, in citeriorem transvehitur ripam, celerrimeque monasterio recipitur. Interea nuntiatur comiti abbatem inibi affuisse Radulfum, sed concite rediisse. Cernens comes acerrime se ab abbate praeventum, nec malitiae suae ac fraudi locum patere ullum, nimio felle commotus, a balneo dente ad caput ejus Deutheria concubina. Eo altiori sopore depresso, astitit in visu quidam senex monachi habitum gerens, quem sequebatur puer ejusdem habitus, taliterque ad eum infit: O Comes, quid promerui, quia voluisti abbatem interficere meum? Cui cum ille negando responsum ederet, nequaquam se abbatem