comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceptoꝵ aliqͥd duceret: fecit hoc ala
S qͥnta sit uis animȩ: at afficientã atꝗmu
tandã materiã corꝑalẽ cũ tam creatrix corpo¬
ris diciñ possit. qr omĩs causa mutabilis
sensibiłq substantie. omĩsq modꝰ. & mimerꝰ.
⁊ pondus eius unde efficit᷑ ut & sit. & nat᷑a
ita. ł ita sit. ab intelligibili & incõmuta¬
bili uita quȩ suꝑ omĩa ẽ. existit. & ꝑuenit
usq ad extrema atq t̾rena: multꝰ sermo ÷.
neq nc̃ necessanꝰ. Uerũ ꝓptea factũ iacobu¬
iacob
de petoribꝰ cominemorandũ arbitratꝰ su.
intelligeret᷑ si homo qui uirgas illas sic ꝑ¬
it. dici ñ potest creator coloꝵ in agnis & in
hedis. nec ipse matrũ animȩ. que conceptã
ꝑ ocłos corꝑis pbantasiã uarietatis. seminib
carne conceptis qͣntũ nat᷑a passa ẽ. asꝑser̃. mul¬
tominꝰ dici posse ranarũ serpentũq creatores
angłos malos. ꝑ quos magi pharaonis tunc
illa fecerunt:
x. de causis originalibꝰ crea¬

Expanded text:
ceptorum aliquid duceret, fecit hoc animsed quanta sit uis animae ad afficiendam atque mutandam materiam corporalem—cum tamen creatrix corporis dici non possit, quia omnis causa mutabilis sensibilisque substantiae omnisque modus et numerus et pondus eius, unde efficitur ut et sit et natura ita uel ita sit, ab intellegibili et incommutabili uita quae super omnia est existit et peruenit usque ad extrema atque terrena — multus sermo est neque nunc necessarius. uerum propterea factum Iacob de pecoribus commemoraintelligeretur, si homo qui virgas illas sic it, dici non potest creator colorum in agnis et in haedis, nec ipsae matrum animae, quae conceptam per oculos corporis phantasiam varietatis seminibus carne conceptis quantum natura passa est asperserunt, multo minus dici posse ranarum serpentiumque creatores angelos malos, per quos magi Pharaonis tunc illa fecerunt. CAPUT X. De causis originalibus crea
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ. Itaq apłs discernens interiꝰ dm̃ cre¬
antẽ. atq formantẽ. ab oꝑibꝰ creaturȩ que mo
uent᷑ extrinsecꝰ. & de agricultura similitudi¬
nẽ assumens: ait. Ego plantaui: apollo ri¬
gauit s ds̃ increm̃tũ dedit. Sic gͦ in ipsa
uita nr̃a intẽ iustificando formare ñ pote

Expanded text:
bonorum. itaque apostolus discernens interius deum crebonorum. itaque apostolus discernens interius deum creantem atque formantem ab ventur extrinsecus, et de agricultura similitudinem assumens ait: Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit. Sicut ergo in ipsa vita nostra mentem justificando formare non pote
Abbreviated transcription (Latin):
unt: s tanꝗͣ sparsa ꝑt̾ras ore colligunt. In¬
nr̃os exeunt & ex occultis seminib accipi¬
unt ꝓgrediendi pͥmordia: & increm̃ta debitȩ
magnitudims. distinctionẽ formarũ. ab ori¬
ginalib tanquã reguł sumunt. Sic gͦ nec
parentes dicimꝰ creatores hominũ nec a grico¬
las creatores frugũ qũanis eoꝵ extrinsctus
adhibitis motib ista creanda dĩ uirtꝰ inte¬
riꝰ oꝑet᷑: ita ñ solũ malos.s nec bonos an-¬
głos fas ẽ. putari creatores. si ꝓ subtilitate
sui sensus & corꝑis. semina rerũ istarũ nob̃
occultiora nouerunt: & ea ꝑ congruas tẽꝑa¬
tiones elem̃toꝵ latent̃ spargunt: atq ita¬
& gignent rũ rerũ & accelerandor inti
unt. nͥ qͣntũ iuste ipse ꝑmittit. Nam iniqui
malitia uoluntatẽ suã hñt iniustã: potes¬
tatẽ aut̃ ñ nͥ uiste accipiunt. Siue ad suã
pena: siuȩ ad alioꝵ ł penã malor: ł laudẽ

Expanded text:
unt, sed tanquam sparsa per terras ore colligunt. Inunt, sed tanquam sparsa per terras ore colligunt. Innostros exeunt, ex occultis seminibus accipiunt progrediendi primordia, et incrementa debitae magnitudinis distinctionesque formarum ab originalibus tanquam regulis sumunt. Sicut ergo nec parentes dicimus creatores hominum, nec agricolas creatores frugum, quamvis eorum extrinsecus adhibitis motibus ista creanda Dei virtus interius operetur: ita non solum malos, sed nec bonos Angelos fas est putare creatores, si pro subtilitate sui sensus et corporis, semina rerum istarum nobis occultiora noverunt, et ea per congruas temperationes elementorum latenter spargunt, atque ita gignendarum rerum et accelerandorum incunt nisi quantum iuste ipse permittit. nam iniqui malitia uoluntatem suam habent iniustam, potestatem autem non nisi iuste accipiunt siue ad suam poenam siue ad aliorum uel poenam malorum uel laudem
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ trinc huiꝰcemodi fitus ita ꝓducti st̃. ut in
eis ꝗ̃ ꝓducta st̃ ius ula osũpta sit: s plerũq
desunt congrue tr̃ꝑam̃toꝵ occasiones. quib
erampant: & species suas ꝑagant. Ecce enĩ
b̃uissimꝰ suitulus sem̃ ẽ: ña ꝯuenient man-¬
datꝰ t̾rearborẽ facit. Huiꝰ aut̃ surculi sub¬
tiliꝰ sem̃ aliqd̾ eiusdẽ generis granũ ẽ.: & huc
usq nob̾ uisibile. Iamuͦetiã huiꝰ grani sem̃
quãuis ocłis uide nequeamꝰ. ratione tam̃
comcere possumꝰ: qr nͥ talis aliqͥ uis eẽt. in¬
istis elem̃tis. ñ plerũq nascerent᷑ ex t̾ra. quȩ
ibi seminata ñ eẽnt. Nec animalia tam mul¬
ta nulla mariũ feminarũq conmixtione p̃¬
cedente. siue int̾ra siue in aqua nascerent᷑:
que tam̃ crescunt & coeundo alia pariunt.
cũ illa nuillis coeuntib parentib orta sint.¬
& certe apes semina filioꝵ ñ coeunto ꝯcipi¬

Expanded text:
enim tunc in huiusce modi fetus ita producta sunt, ut in enim tunc in huiusce modi fetus ita producta sunt, ut in eis quae producta sunt uis illa consumta sit; sed plerumque desunt congruae temperamentorum occasiones, quibus erumpant et species suas peragant. ecce enim breuissimus surculus semen est; nam conuenienter mandatus terrae arborem facit. huius autem surculi subtilius semen aliquod eiusdem generis granum est et huc usque nobis uisibile. iam uero etiam huius grani semen quamuis oculis uidere nequeamus, ratione tamen conicere possumus, quia nisi talis aliqistis elementis, non plerumque nascerentur ex terra quae ibi seminata non essent; nec animalia tam multa, nulla marium feminarumque commixtione praecedente, sive in terra, sive in aqua, quae tamen crescunt et coeundo alia pariunt, cum illa nullis coeuntibus parentibus orta sint. Et certe apes semina filiorum non coeundo concipi
Abbreviated transcription (Latin):
amisit : & filios ⁊ ipsã corꝑis sanitatẽ. cap̃.¬
ec idõputandũ ẽ. istis tnsgssorib angłis
admitũ seruire hanc inisibiliũ rerũ materia:
s dõ potiꝰ a quo hec potestas dat᷑. quantũ
in sublum & spĩtali sede incõmutabilis
iudicat. Nam &̾ dãpnatis imquis. etiã in
metallo seruit aqͥ & ignis & t̾ra: ut faciał
inde qđ uolunt: s quantũ sinitur. Nec sa¬
ne creatores illi mali angłi dicendi st̃. qͥ a
ꝑ illos magi resistentes famulo derranas
& serpentes fecerunt: ñeni eas ipsi creauer̃.
Oniii bͥppe rerũ quȩ corꝑalit̃ uisibilit̃q
nascunt. occulta quedã semina in istiscor¬
poreis mundi huiꝰ elem̃tis latent. Alia sunt
enĩ corporea hec iã. ⁊ conspicua ocłis nr̃is ex
frutib & animantib: alia uͦ illa occulta
istoꝵ seminũ semina. unde iuibente creatore
ꝓdux aqͣ pͥma natatilia. ⁊ uolatilia : tra aut̃
pͥma germina ⁊ pͥma suigñis ammalia. Neq

Expanded text:
sit, et filios et ipsam corporis sanitatem. Nec ideo putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum seruire hanc uisibilium rerum materiam, sed deo potius, a quo haec potestas datur, quantum in sublimi et spiritali sede incommutabilis iudicat. nam et damnatis iniquis etiam in metallo seruit aqua et ignis et terra, ut faciant inde quod uolunt; sed quantum sinitur. nec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi resistentes famulo dei ranas et serpentes fecerunt; non enim eas ipsi creauerunt. omnium quippe rerum, quae corporaliter uisibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in istis corporeis mundi huius elementis latent. alia sunt enim haec iam et conspicua oculis nostris ex fructibus et animantibus.. alia uero illa occulta istorum seminum semina, unde iubente creatore produxit aqua prima natatilia et uolatilia, terra autem prima germina et prima sui generis animalia. neque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ que serpentes facere potuit. ubi ad
stasuii i utissimas uentũ ÷ omĩno de¬
ti t. Scinfes em̃ musculȩ sc̃ b̾uissimȩ. qͣ
ttia plaga suꝑbꝰ aegyptiꝰ popłs cedebat᷑. Ibi
ceite deficientes magi. dixer. Digitꝰ dĩ ẽ.ħ.
Unde et intelligi dat᷑. ne ipsos quidem trans.¬
gressores angłos. aerias potestates. in ĩmam
istam caliginem tanꝗͣ in sui generis carce¬
rem ab illiꝰ sublimis aecheriȩ puritatis ha-¬
bitatione detrusas. ꝑ quas magice artes pos¬
sunt qͥcqͥd possunt. ualere aliqͥd ndata
desiꝑ potestate. Dat aut̃ ł ad fallendos fal
dmirandi. a quib: a quibꝰ fiebant adĩ ueri¬
tate dãpnandi. ł ad ammonendos fideles.
netale aliquid facere ꝓ magno desident:
ꝓpt̃ qđ etiã nob scͥpture auctoritate st̃ ꝓdi¬
ta: ł adexercendã ꝓbanda. manifestandãq¬

Expanded text:
 quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissimas uentum est omnino defecit. scinifes enim musculae sunt breuissimae, qua tertia plaga superbus Aegyptius populus caedebatur. ibi certe deficientes magi dixerunt: digitus dei est hoc. unde et intellegi datur ne ipsos quidem transgressores angelos, aetherias potestates in imam istam caliginem tamquam in sui generis carcerem ab illius sublimis aetheriae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt quidquid possunt, ualere aliquid nisi data desuper potestate. datur autem uel ad fallendos falladmirandi a quibus fiebant a dei ueritate damnandi; uel ad monendos fideles, ne tale aliquid facere pro magno desiderent, propter quod etiam nobis scripturae auctoritate sunt prodita; uel ad exercenda
Abbreviated transcription (Latin):
Quid plato possit siuiuens int̾ro garet᷑ de
ueritatiid ÷ dõ inberere iñtẽ doceat quȩ¬
quã uariis morbis diu̾sa congruent̃ doctͥ¬
ne medella succuriens. om̃ib etiã cõmunit̃
eclamat. Nolite diligere mundũrẽ qualit̃
qła gentib hereticis & scismaticis atq ui

Expanded text:
Quid Plato posset, si vivens interrogaretur, de ueritati, id est deo, inhaerere mentem doceat quaeque uariis morbis diuersa congruenter doctrinae medella succurrens omnibus etiam communiter clamat: nolite diligere mundum; et qualiter ecclesia gentibus, haereticis, schismaticis atque Iu
Abbreviated transcription (Latin):
De ciutate dei. xii.tͥ. uii. ał .xuii.
Diabolum ab ipso pͥmordio creat᷑ȩ a suo crea¬
tore ꝑ suꝑbiam apostatasse. qr de suꝑbia nas-¬
cit᷑ inuidentiã ꝑ ꝗͣ extitit homicroa.
cidit de cęlo lucifer. & in ezechiele tues sig
naculũ similitudinis. &̃ corona decoris inde¬
Contͣ eosqͥ dicunt cur creai̾ut ds̃ hominẽ quẽ
peccatorẽ eẽ p̃sciebat. Ex eod̾ libro .xi. de gene
abiabȩ. Ex lib .x. de genesi ad litteram.

Expanded text:
de ciuitate dei XII. XXII. 37. Diabolum ab ipso primordio creaturae a suo creatore per superbiam apostatasse, quia de superbia nascitur inuidentia, per quam exstitit homicida. cidit de caelo Lucifer, et in Ezechiel: tnaculum similitudinis, et corona decoris, in dedicunt, cur creauerit deus hominem, quem peccaturum esse praesciebat. ex eodem libro XI. de genesAbrahae. ex libro X. de genesi ad litteram.
Abbreviated transcription (Latin):
Contͣ cos qͥ dicunt. ñ qͥd ibi fuit mos ses qͣndo xlii¬
fecit d̃s cęlũ et t̾ram ut credat᷑ ei÷ Ex librode
ciuitate dĩ .xi. t̾.iiii.
sint. de mundi loco. Exeod lib.xi.
Qađ lucis nomin: eciã angu si nificanti¬

Expanded text:
Contra eos qui dicunt: numquid ibi fuit Moyses, quando fecit deus caelum et terram, ut credatur ei. ex libro de ciuitate dei XI. XIIII. felli possint de mundi loco. ex eodem libro d lucis nomine etia
Abbreviated transcription (Latin):
pais iute sit. alt̾a eruditionis: & inutraq
parte ad olescentib dat p̃cepta Ex libris de
ordine secundo.
nu Qd̃ amore se. seqñtib ds̃ auctoritatis uiam
septẽplicit̃ mnimiuerit: ⁊ exponit illuo apłi
qr neq morsneq uita icet̾a seꝑare nos pos¬
sint a caritate dĩ: i qđ salub̾rune in eccłia
rationẽ p̃cedat auctoritas. Ex lib̾ de mo¬
rib eccłiȩ catholice
rxu De pͥncipio genesis. E x libro ꝯfesioñ .xii.
xeii Itẽ ex eod pͥncipio qđ magis ꝓsit multiplex xl¬
sensuũ ꝓlatio: si ñ sit contͣfidẽ. Ex libro

Expanded text:
pars uitae sit, altera eruditionis; et in utraque parte adulescentibus dat praecepta. ex libro de ordine secundo. 24. Quod amore se sequentibus deus auctoritatis uiam septempliciter muniuerit; et exponit illud apostoli: quia neque mors neque uita et cetera separare nos possint a caritate dei; et quod saluberrime in ecclesia rationem praecedat auctoritas. ex libro de moribus ecclesiae catholicae. X. 25. De principio genesis. ex libro confessionum XII. XI. 26. Item de eodem principio, quod magis prosit multiplex sensuum prolatio, si non sit c
Abbreviated transcription (Latin):
Pinde in forma dĩ fec̃ hominẽ: ui forma
serui factꝰ: homo. Nam si pat̾ tantũ sine
filio fecisset hominẽ: ñ scͥptũ eẽt faciamꝰ
honiuiẽ adimagniẽ & similitudinem
nram. Ergo qr forma dĩ accepit formã ser

Expanded text:
inde in forma Dei fecit hominem, in forma servi factus est homo. Nam si Pater tantum sine Filio fecisset hominem, non scriptum esset, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Ergo quia forma Dei accepit fo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ acceptũ homine. Neq eñi illa suscep¬
tione alterii eoꝵ in alt̃um conu̾sum atq nix¬
tatũ ẽ nec diuinitas quippe ui creaturam
mutata ẽ. ut desisteret ẽẽ diuinitasñec crea
tura in diuinitatẽ. ut desisteret ẽẽ. creat᷑a

Expanded text:
 illa susceptione alterum eorum in alterum conversum atque mutatum est: nec divinitas quippe in creaturam mutata est, ut desisteret esse divinitas, nec creatura in divinitatem, ut desisteret esse creatura.
Abbreviated transcription (Latin):
dicente pat̾ maiorme ẽ. Ueritas aũt̃ os¬
tendit scđm istũ modũ etiã se ipsonimo¬
rẽ filiũ. Quomͦ enĩ ñ etia se ipso minor
factꝰ ẽ. qui semet ipsũ exinanut. formã
serui accipiens: Neq enĩ sic accepit for¬
mã serui ut amitteret formã dĩ in qͥ erat
equal pat̾. Si gͦ ita accepta ẽ. forma serui
ut ñ anutteretur forma dĩ cum & in forina
serui & informadĩ idem ipse sit filiꝰ uni¬
genitꝰ dĩ patris. in forma d̃i equal patri. in
etiã ipse se ipso maiorẽ: in forma aut̃ serui
etiã seipso minorẽ: Honitaq in merito
scͥptura dicit: utrũq ⁊ equalẽ patͥ filiũ.
dĩ. hoc aut̃ ꝓpt̃ formã serui sine ulla ꝯfu¬¬

Expanded text:
me est. ueritas autem ostendit secundum istum modum etiam se ipso minorem filium; quomodo enim non etiam se ipso minor factus est qui semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens? neque enim sic accepit formam serui, ut amitteret formam dei, in qua erat aequalis patri. si ergo ita accepta est forma serui, ut non amitteretur forma dei, cum et in forma serui et in forma dei idem ipse sit filius unigenitus dei patris, in forma dei aequalis patri, in n forma dei etiam ipse se ipso maior est, in forma autem serui etiam se ipso minor est? non itaque immerito scriptum, hoc autem propter formam servi intelligitu
Abbreviated transcription (Latin):
diuinarũ scͥpturarũ testimoniis
quib ut dixi pͥores copiosiꝰ usi expugna¬
uer̃ hereticoꝵ tales caluminas uł errores:
insinuat᷑ fidĩ nr̃e uuitas & aeqͣlitas triui¬
tatis.S qr multa in sc̃is libris ꝓpt̾ incar¬
nationẽ u̾bi dĩ que ꝓsalute nr̃a reparanda
factaẽ. ut mediator dĩ & hominũ cẽt homo
xp̃s iħis. ita diciuit᷑. ut niaiorẽ filio patrem
significent. uł etiã aꝑtissime ostendant:
erraue: homines minꝰ diligent scrutan¬
dicta sunt adeiꝰ substantiã que ante in¬
carnationẽ sẽpitna erat. & sẽpit̾ua ẽ. trans¬
ferre conatist̃. Q illi quidẽ dicunt mino

Expanded text:
divinarum Scripturarum testimoniis, quibus, ut dixi, priores copiosius usi, expugnaverunt haereticorum tales calumnias vel errores, insinuatur fidei nostrae unitas, et aequalitas Trinitatis. sed quia multa in sanctis libris propter incarnationem uerbi dei, quae pro salute nostra reparanda facta est, ut mediator dei et hominum esset homo Christus Iesus, ita dicuntur, ut maiorem filio patrem significent uel etiam apertissime ostendant: errauerunt homines minus diligentes, scrutandicta sunt ad eius substantiam, quae ante incarnationem sempiterna erat et sempiterna est, transferre conati sunt. et illi
Abbreviated transcription (Latin):
roinde facendũ ẽ. nescire quidẽ mor¬
tuos quid hic agatns dũ hic agit᷑ P ostea
nͦ audire ab eis quid hinc ad eos moriendo
ꝑgunt. Nonquide omia :s quȩ simint in¬
dicare qui sinunt᷑ etũ ista meminife: & que
illos quib hec indicant oportet audire:
Possunt & ab angłis qui rebꝰ quȩ agunt᷑
hic p̃sto sunt audtre aliqͥd mortui: qđ imũ¬
quẽq illoꝵ audire deb̾e iudicat cuicuncta
subiecta st̃. Nisi eñeẽnt angłi qͥ possunt int̃.¬

Expanded text:
roinde fatendum est nescire quidem mortuos, quid hic agatur, sed dum hic agitur: postea vero audire ab eis, qui hinc ad eos moriendo pergunt, non quidem omnia, sed quae sinuntur indicare, qui sinuntur etiam ista meminisse: et quae illos quibus haec indicant, oportet audire. Possunt et ab angelis, qui rebus, quae aguntur hic, praesto sunt, audire aliquid mortui, quod unumquemque illorum audire debere, judicat, cui cuncta subjecta sunt. Nisi enim essent angeli, qui possent int
Abbreviated transcription (Latin):
si euangłirauero ut sta fiant in me: id÷ si ꝓp.¬
tea euangłizauero ut ad illa ꝑueniã. & finẽ
euangłii incibo & potu. & uestitu colloca¬
uero. S quare nẽ. ei gła: Necessitas enĩ inqͥt
ent in euangło: ñ uoluntas. Ue eñĩ nͥ erit
inqͥt: si ñ euangłitauero. S. qͦ mͦ debet euan¬
glizare: Scilicet ut in ipso euangłio & in reg¬
no dĩ ponat mercedẽ. Ita eñi põt ñ coactus
euangłizare: s uolens. Si enĩ uolens inquit
hoc facio: mercedẽ habeo. Siaut inuitꝰ: dis¬
pensatio mͥ credita ẽ. Id ÷ sicoactꝰ inopia earũ
ierũ quȩ tẽpali uite sunt necessarix pdico eu᷑¬
głiũ. alii ꝑ me habebunt mercedẽ euangłii.
qui euangłiũ ipsum me p̃dicante diligunt᷑.
ego aut̃ ñ habebo. qr ñ ipsũ euangłiũ diligõ.¬
um. s tãꝗͣ seruus cui dispensatio creditaẽ:
p̃ter cibaria. quȩ ñs participatione regni. s ad
sustentaculũ misere seruitutis dat extrinse

Expanded text:
si euangelizauero, ut ista fiant in me, id est: si propterea euangelizauero, ut ad illa perueniam et fidem euangelii in cibo et potu et uestitu collocauero. sed quare non est ei gloria? necessitas enim, inquit, erit in Evangelio, non voluntas. Vae enim mihi erit, inquit, si non evangelizavero. Sed quomodo debet evangelizare? Scilicet ut in ipso Evangelio et in regno Dei ponat mercedem. Ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est: id est, si coactus inopia earum rerum quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligunt, ego autem non habeo, quia non ipsum Evangelium diligoum, sed tanquam servus cui dispensatio credita est accipiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinse
Abbreviated transcription (Latin):
na: Nisi forte ante omia tẽꝑa intelligi uolu.¬
it̃ quͥasi dixisset ante c̃ꝑa. neq addidisset et̃¬
na: posset accipi ante quedã t̃ꝑa:ͥ quȩ ante
se hab̾ent alia t̃ꝑa. Aet̃ia aut̃ maluit di¬
cere. quã omĩa: fortasse idõ qr tẽpꝰ ñ cepit ex
tẽpore. Anaet̾na t̃ꝑa euum significauit:
int qđ & tẽpꝰ hoc distat. qđ illud stabile
ẽ. rẽpꝰ aut̃ mutabile

Expanded text:
na? nisi forte ante omnia tempora intellegi uoluit. quia, si dixisset: ante tempora, neque addidisset: aeterna, posset accipi ante quaedam tempora, quae ante se haberent alia tempora. aeterna autem maluit dicere quam omnia fortasse ideo, quia tempus non coepit ex tempore. an aeterna tempora aeuum significauit, inter quod et tempus hoc distat, quod illud stabile est, tempus autem mutabile
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd facit s ñ peccat õs. qui iusto quisoccul¬
to iudicio fieri sinit. S tẽꝑarias penas alii
in hac uicatantũ alii pꝰ mortẽ. alii ⁊ nc ⁊
tunc: uerũptam̃ ante iudiciũ illud seue¬
rissimũ nouissimũq patiunt᷑. Non aut̃ onĩs
uenient in sẽpitnas penas. quȩ pꝰ illud iudi
les. Nam quibꝰtã qđ inisto ñ remittit᷑. remit
puniant᷑. iam supͣdiximꝰ. Rarissimi st̃ aut̃ :
qui nullas in hac uita s tantũ pꝰ ea penas
luunt. suisse tam̃ aliquos qui usq ad de¬
crepitã senectutẽ ne leuissimã quidẽ febri¬
pmanent in catholica fide etiã si pessi me
uixerint. tam̃ ꝓpt̃ fidĩ fundamitũ saluan¬
dos ee. definiunt: Ex eodem libro de ciui¬

Expanded text:
quid facit; sed non peccat Deus, qui iusto, quamuis occulquid facit; sed non peccat Deus, qui iusto, quamuis occulto, iudicio fieri sinit. Sed temporarias poenas alii in hac uita tantum, alii post mortem, alii et nunc et tunc, uerum tamen ante iudicium illud seuerissimum nouissimumque patiuntur. Non autem omnes ules. Nam quibusdam quod in isto non remittitur, remitpuniantur, jam supra diximus. Rarissimi sunt autem qui nullas in hac vita, sed tantum postea poenas luunt. Fuisse tamen aliquos qui usque ad decrepitam senectutem, ne levissimam quidem febripermanent in catholica fide, etiam si pessime vixerint, tamen propter fidei fundamentum salvandos esse definiunt, ex eodem libro XXI de Civi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiora sunt elem̃ta aqua. aer. ignis. ex ali¬
quo istoꝵ mundẽt ꝑ expiatorias penas. qđ
trena otagione ꝯtractiĩ ẽ Rer quippe acci¬
pit̾ in eo qđ ait suspense aduentos iaqua
in eo qđ ait sub gurgite uasto: ignis autẽ
suo nomine exp̃ssus ÷ cũ dix aut exuritur
igni. Hos uͦ etiã in hac quidẽ mortali uita
ẽẽ qͦsdã penas purgatorias confitem᷑: ñ qͥbꝰ
affligit iniquoꝵ uita. ł ñ inde fit melior.
ł potiꝰ inde fit peior. s illis sunt purgato¬
rie. qui eis coherc iti corrigunt᷑. Cet̾e onĩs pe¬
ne siue tẽꝑarie. siue sẽpitue. sic̃ unꝰqͥsq di¬
uina ꝓuidentia tractanoꝰ ÷ inferunt᷑. ł ꝓpec
catis siue p̃titis. siue in quib adhuc uint
ille qui plectit᷑. ł ꝓexercendis declarandis¬
qr uirtutib: ꝑ homiines & angłos. seubonoᷤ.
seumalos. Nam ⁊ siquisq mali aliqͥd alt̾iꝰ
imꝓbitate ł errore patiat᷑: peccat quidẽ
hõ qui ł ignorantia ł iusticia ciuꝗͣ maliali¬

Expanded text:
erris superiora sunt elementa aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas quod terrena contagione contractum est. aer quippe accipitur in eo quod ait: suspensae ad uentos", aqua in eo quod ait: "sub gurgite uasto"; ignis autem suo nomine expressus est, cum dixit: "aut exuritur igni.\' Nos uero etiam in hac quidem mortali uita esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus adfliguntur, quorum uita uel non inde fit melior, uel potius inde fit peior; sed illis sunt purgatoriae, qui eis coherciti corriguntur. Ceterae omnes poenae, siue temporariae siue sempiternae, sicut unusquisque diuina prouidentia tractandus est, inferuntur uel pro peccatis siue praeteritis siue in quibus adhuc uiuit ille qui plectitur, uel pro exercendis declarandisque uirtutibus per homines et angelos seu bonos seu malos. Nam etsi quisque mali aliquid alterius inprobitate homo, qui uel ignorantia uel iniustitia cuiquam mali ali
Abbreviated transcription (Latin):
gatione corꝑis feriat᷑. Concupiscentia. quȩ
ñfrenari s om̃ino ẽẽ ñ debet. necerii m
illa ꝑfectione iusticiȩ ubi nullũ erit oĩ¬
no peccatii. & sepe in usu rerũ etiã concessa¬
rum atq licitarũ exrerit immodationẽ
fuam. In ipsa uͦ beneficentia qua iustus
ꝯsulit ꝓximo quedã frunt quȩ obsuit
cũ ꝓdesse putata sint: & aliqͥndo ꝑ infir¬
mitatẽ. uł cũ minꝰ sufficit᷑ necessitatibus
alioꝵ. ut purũ ineis ꝓficit qđ henignita.¬
tis ac laboris impendit᷑ subrepͥit redium.
quo fusce̾t hilaritas. inqua datorẽ diligit
õs. Subrepit aut tantomag̃. qͥntominꝰ
qͥsq & tantominꝰ qͣnto magis qͥsq ꝓfecerit:¬

Expanded text:
gatione corporis frenatur concupiscentia, quae gatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari, sed omnino esse non debet nec erit in illa perfectione iustitiae, ubi nullum erit omnino peccatum, et saepe in usu rerum etiam concessarum atque licitarum exserit immoderationem, suam in ipsa uero beneficientia, qua iustus consulit proximo, quaedam fiunt quae obsint, cum prodesse putata sint, et aliquando per infirmitatem, uel cum minus sufficitur necessitatibus aliorum uel parum in eis proficit, quod benignitatis ac laboris impenditur, subrepit taedium, quo fuscetur hilaritas, in qua datorem diligit deus, subrepit autem tanto magis, quanto minus quisque, et tanto minus, quanto magis profecerit
Abbreviated transcription (Latin):
natione nr̃a iusticia. ut ad illã ꝑfectio
nẽ plenitudinẽq isticie ubi in spẽtie
decoris eiꝰ iam plena & ꝑfecta caritas erit
nunc ipsiꝰ curfuis rectitudine & ꝑfectione
tendamꝰ: castigando corpꝰ nr̃m & seruituti
subiciendo. i elemosinas in dandis benefici¬
is & dimittendis que in nos st̃ c̃omissa pec¬
catis. hilatit̃ & ex corde faciendoͬ. & oratio¬
nibꝰ indesment̃ instandõe hȩc faciendo in
doctrina sana qua aedificat᷑ fides rectã. spes
firma:ͥ caritaspura. Hȩcẽ. nc nr̃a iusticia:
qͥ currimꝰ efurientes & sitientes ad ꝑfectionẽ
plenitudunẽq iusticie ut ea postea sature¬
nrur. Unde ans in euangło cũ dixisset no¬
lite facere iusticia ur̃am corã hominib ut
uide amini ab eis. ne istũ nr̃m cursum fine
mosmas: borationes: Ieiunio scilicet unu̾isã
corporis castigationẽ significans. uelemo¬
sinis. omnẽ bentuolentiã & beneficientiam

Expanded text:
nnnem plenitudinemque justitiae, ubi in specie decoris ejus jam plena et perfecta charitas erit, nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus, castigando corpus nostrum et servituti subjiciendo, et eleemosynas in dandis beneficiis, et dimittendis quae in nos sunt commissa peccatis, hilariter et ex corde faciendo, et orationibus indesinenter instando, et haec faciendo in doctrina sana, qua aedificatur fides recta, spes firma, charitas pura. Haec est nunc nostra justitia, qua currimus esurientes et sitientes ad perfectionem plenitudinemque iustitiae, ut ea postea saturemur. unde dominus in euangelio cum dixisset: nolite facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, ne istum nostrum cursum fine mosynas, orationes; ieiunio scilicet uniuersam corporis castigationem significans, elemosynis omnem beneuolentiam et beneficientiam
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ homi ut absq peccatosit. Adhoc respon¬
demꝰ: nutrũ p̃ceptũ sit quȩrit. qđ ualde mani-¬
festum ẽ: s hoc ipsum qđ p̃ceptũ ẽẽ constat
utrũ in corꝑe mortis huiꝰ possit implestubi
iutã s qui in hac uita suscepit grantꝰ
& ne inuanii suscipiat bonis oꝑibꝰ egerit.
Atudẽ. eñi exire de hoc corpe. qđ om̃s ho¬
mies dies uite huiꝰ ultimiꝰ cogit: aliud est
aut̃ lib̾ari de corꝑe mortis huiꝰ tid sola dĩ gr̃a
ꝑtit. Post hanc aũt uitã merces ꝑficiens red¬
dit᷑: s eis tantũ aquibꝰ inhac uita eiusdẽ
mercedis meritũ oꝑat᷑. Nonenĩ ad saturita¬
ten iusticie cum hinc exierit quisq ꝑue¬
niet: nͥ ad eã cum hic ẽ esuriendo & siti¬
endo cucurrerit. Beati quippe qui efuri-¬
unt & situnt iusticiã: qm ipsi satura¬
bunt. Qua diu gͦ ꝑegrinantes adño. ꝑfi
den ambulamꝰ ñ ꝑspetiẽ. Unde dictũ :
iustꝰ ex fide uiuit:. Hec ẽ. ñc in ista ꝑegri.¬

Expanded text:
respondemus: non utrum praeceptum sit quaeritur, quod ualde manifestum est; sed hoc ipsum, quod praeceptum esse constat, utrum in corpore mortis huius possit impleri, ubi uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit, aliud est autem liberari de corpore mortis huius, quod sola dei grapertit. post hanc autem uitam merces perficiens redditur, sed eis tantum, a quibus in hac uita eiusdem mercedis meritum comparatur. non enim ad saturitatem iustitiae, cum hinc exierit, quisque perueniet, nisi ad eam cum hic est esuriendo et sitiendo cucurrerit; beati quippe qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Quamdiu ergo peregrinantes a domino per fidem ambulamus, non per speciem — unde dictum est: iustus ex fide uiuit — haec est nostra in ipsa peregri
Abbreviated transcription (Latin):
tudicii dr̃ qui reddet unicuiq scđm oꝑa
eiꝰ. Nam ⁊ alibi cũ diceret xp̃i bonꝰ odor
sumꝰ in om̃i loco: etiã illud adiunxit. Et
in his qui salui fiunt: & in his qui ꝑeunt.
N dix̃ xp̃i bonũ se odorẽ eẽ. his qui salui
fiunt. malũ aut̃ his qui ꝑeunt:s tantũ
bonũ odorẽ sedix. Iiliuͦtales st̃ . ut & hono
odore ꝑeant. scđm sui cordis ut sepe dictũ
÷ qualitate: quȩ mutandae bona uolũ¬
tate in dĩ gr̃aͥut incipiant ei ꝓdesse iu¬
dicia dĩ que malis cordib nocent. Unde
ille mutato in meliꝰ corde: cantabat.
Uuet anma mea & laudabit te: ⁊ iu-¬
diciatua adiuuabunt me. Non dixit
munera tua. ł p̃mia tua. s iuditia tua.
Multũ ẽ. aut̃ ut sincera fidutia dici
possit: ꝓba me dñe & tẽpta ine. ure re¬
nes meos .⁊ cor meũ. Et ne sibi aliqͥd ex
suis uirib tribuisse uideret᷑: continuĩo
gͣ se omemorat miscdiam. ut ꝯplacere pos¬
sit in ueritate: qm̃ uniu̾se uiȩ dñi miscđia¬

Expanded text:
qui reddet unicuique secundum opera eius. nam et alibi cum diceret: Christi bonus odor sumus in omni loco, etiam illud adiunxit: et in his qui salui fiunt et in his qui pereunt. non dixit Christi bonum se odorem esse his qui salui fiunt, malum autem his qui pereunt; sed tantum bonum odorem se dixit. illi uero tales sunt, ut et bono odore pereant secundum sui cordis, ut saepe dictum est, qualitatem, quae mutanda est bona uoluntate in dei gratia, ut incipiant ei prodesse iudicia dei, quae malis cordibus nocent. unde ille mutato in melius corde cantabat: uiuet anima mea et laudabit te; et iudicia tua adiuuabunt me. non dixit: "munera tua" uel "praemia tua", sed iudicia tua. multum est autem, ut sincera fiducia dici possit: proba me, domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum. et ne sibi aliquid ex suis uiribus tribuisse uideretur, continuo aerga se commemorat misericordiam, ut conplacere possit in ueritate, quoniam uniuersae uiae domini miseri
Abbreviated transcription (Latin):
libris aut omĩb scis intueri oportet que
ibi aetna intim̃t᷑: que facta narrent᷑. q̃
futura p̃nuntient᷑. quȩ agenda p̃cipient᷑.
mͦ intellectũ accipiant᷑: anetiã scđ̾m fidẽ
rerũ gestar ã asserenda & defendenda sint.
Ham ñ eẽ accipienda figuralit̃ nullus xp̃i¬
anꝰ dicere audebit: attendens apłm dicentẽ.
Om̃a aut̃ hȩc. insigura contigebant illis.
& illud qđ in genesi scriptũ ẽ. & erunt
duo in carne una. magnũ sacram̃tũ comm̃¬
dantẽ in xp̃o & in ęccłia. Sigͦ utroq milla
scriptura scrutanda ẽ. qͦmͦ dictũ ẽ. p̃ter alle¬
goricã significationẽ. in pͥncipio fecit ds̃ ce¬
lũ &e tr̃am : utrũ in pͥncipio tẽporis: an
u̾bũ dĩ unigenitꝰ filiꝰ. Et quo mͦ possit osten¬
di din sine ulla sui cominutatione oꝑari
mutabilia ⁊ tẽꝑalia: & quid significet᷑
nomine cęli ⁊ t̾re: utrũ sp̃italis corꝑalisq
creatura celi & tĩe uocabulũ acceꝑit antã

Expanded text:
libris namque omnibus sanctis intueri oportet, quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae factura pronuntientur, quae agenda praecipiantur ellectum accipiantur an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. nam non esse accipienda figuraliter nullus christianus dicere audebit attendens apostolum dicentem: omnia autem haec in figura contingebant in illis, et illud quod in Genesi scriptum est: et erunt duo in carne una, magnum sacramentum commendantem in Christo et in ecclesia. si ergo utroque modo illa scriptura scrutanda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: in principio fecit deus caelum et terram? uuerbum dei unigenitus filius? et quomodo possit ostendi deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine caelum et terram, utrum spiritalis corporalisque creatura caeli et
Abbreviated transcription (Latin):
to. in manna. & petra fluente in colũp¬
na ignis. in mari rubro. induodecim
occiso. in lege data. in tħu naue. et
in archa muros hiericontinos allidente.
in tudicib. in muliere hostis tẽpora
ligno transfigente. in uellere gedeonis.
in electione dauid. in heliȩ miraculis

Expanded text:
to; in manna et petra fluente; in columna ignis; in mari rubro; in XII occiso; in lege data; in Iesu Naue et in arca muros Hierichuntinos allidente; in iudicibus; in muliere hostis tempora ligno transfigente; in uellere Gedeonis; in electione Dauid; in miraculis
Abbreviated transcription (Latin):
quentior ⁊ feruentior ẽ popłs di. uidit
tibi gra bis offerri quinta sabbati ultime
ferri male atq illicite fieri ꝯtendat. qm̃
alibi alit ipse uidit. puerił÷ iste sensꝰ:
cauendꝰ in nob̾ tolerantꝰ & corrigentꝰ in
iris. It ex eoð lib .i. ad inqͥsitiões eiꝰdẽ ia.

Expanded text:
quentior et ferventior est populus Dei, vidit, quentior et ferventior est populus Dei, vidit, verbi gratia, bis offerri quinta sabbati hebdomaferri, male atque illicite fieri contendat, quoniam alibi aliter ipse viderit, puerilis est iste sensus cavendus in nobis, tolerandus et corrigendus in nostris.-- Ex eodem lib.
Abbreviated transcription (Latin):
rit̃ debita. Continuo quippe cũ dixisset
uidiciũ sibi mauducat ⁊ bibit: addidit
ut diceret ñ diuidicans corpꝰ. Qd satiscoto
ipso loco in epła ad corinthios pͥma si dili-¬
gent̃ attendat᷑ apparet. Si aliquis ꝑegrinꝰ
in eo forte uenerit locoubi ꝑseuerant in
obseruatione qͦdragesime nec quinta sab
bati laudant. relaxantue ieiuniũ: ñ ĩqͥt
hodie ieuinabo. Querit᷑ causa: qr ñ fit ĩqͥt
in patͥa mea. Quid aliud iste nisi consuetu¬
dinẽ suã. consuetudini altiꝰ p̃ponere cona¬
tur: Non enĩ mͥde libro dĩ hoc recitaturꝰ
des moresq hinc optimos aut illũ uiola¬
re. aut se cintodire ꝯuincet. Uiolant sane
quietẽ ⁊ pacẽ suã. desuꝑflua questione
rixando. Mallem tam̃ in reb huiꝰmodi. ut
⁊ille in huiꝰ. ⁊ hic in illiꝰ patria ab eo qđ
cet̾i faciunt. ñ abhorreret. Si uͦ etiã inalie¬
na patria cũ ꝑegrinant᷑ ubi maior ⁊ fre-¬

Expanded text:
riter debita; continuo quippe, cum dixisset: riter debita; continuo quippe, cum dixisset: Iudicium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: Non diiudicans corpus, quod satis toto ipso loco in epistula ad Corinthios prima, si diligenter adtendatur. apparet. Sic aliquis peregrinus in eo forte loco, ubi perseueranter in obseruatione bati levant relaxantve jejunium; non, inquit, hodie jejunabo. Quaeratur causa; quia non fit, inquit, in patria mea. Quid aliud iste nisi consuetudinem suam consuetudini alterius praeponere conatur? Non enim mihi de libro Dei hoc recitaturusidem moresque hinc optimos, aut illum violare, aut se custodire convincet. Violant sane quietem et pacem suam, de superflua quaestione rixando. Mallem tamen in rebus hujusmodi, ut et ille in hujus, et hic in illius patria ab eo quod caeteri faciunt non abhorreret. Si vero etiam in aliena patria cum peregrinaretur, ubi major et fre
Abbreviated transcription (Latin):
exhorreat corpꝰ ⁊ sanguinẽ dñi: s salubrimũ
sacram̃tũ certatim honorare contendant. Neq
eiñ litigauer int se. aut quisꝗ eor se alt̾i p̃¬
posuit. zacheus ⁊ ille centurio: c̃alt̃ eoꝵ
gaudens indomũ suã susceꝑit dũm: alt
dixerit ñ sũ dignꝰ ut sub tectũ meii intres
Ambo saluatorẽ honorificantes diu̾so et
quasi contrario mͦ: ambo peccatis miseri:
ambo misccłia ꝯsecuti. Ualet etiã ad hanc
similitudinẽ: qđ in pͥmo popło unicuiq¬
fideliũ manna scđm ꝓpͥam uoluntatem
in ore sapiebat. Sic umꝰcuiꝰq inore xp̃ia¬
in sacram̃tum illud quo subiugatꝰ ẽ. mun¬
sꝰ. Hlam&e ille honoranto ñ audet cotidie
sumere: & ille honorandoñ audet ullo die
p̃termitere. Contẽptũ solĩ nuult cibus
iste: sic nec manna fastidiũ. Inde eñĩ et apłs
indigne dic acceptũ ab eis. qui hoc ñ discer.¬
nebant aceteris cibis. ueneratione singula¬

Expanded text:
exhorreat corpus et sanguinem Domini, sed saluberrimum exhorreat corpus et sanguinem Domini, sed saluberrimum sacramentum certatim honorare conenim litigaverunt inter se, aut quisquam eorum se alteri praeposuit Zacheus et ille Centurio, cum alter eorum gaudens in domum suam susceperit dominum, alter dixerit: Non sum dignus, ut sub tectum meum intres, ambo saluatorem honorificantes diuerso et quasi contrario modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. ualet etiam ad hanc similitudinem, quod in primo populo unicuique manna secundum propriam uoluntatem in ore sapiebat, sic uniuscuiusque in corde Christiani sacramentum illud, quo subiugatus est mundus. nam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemptum solum non uult cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et apostolus indigne dicit acceptum ab eis, qui hoc non discernebant a ceteris cibis ueneratione singula
Abbreviated transcription (Latin):
ixerit aliquis ñ cotidie
accipiendã eucharistiam. Quesieriᷤ
quare. Qm̃ inquit eligendi sunt diesqͥb
puriꝰ hõ otinentiꝰq uiuit: quo ad tantu sa¬
cram̃tũ dignꝰ accedat. Qui eni manduca¬
uit indigne: iudiciũ sibimanducat & bi¬
bit. Alius contͣ. Immo inquit sitanta est
plaga peccati. atq impetꝰ morbiait medica¬
inta talia differenda sint. auctoritate antis¬
atis debet quisq ab altari remoueri ad
agenda penitentia ÷ eadẽ auctoritate an¬
tistitis reconciliari. Hocẽ. enĩ indigne acci¬
ꝑe. sied tẽꝑe accipiat quodebet agere peni¬
tentiã: nut arbicrio suo cũ libet ł auferat se
omunioni ł reddat. Cet̾um sitanta ñ sunt.
ut excõmunicandus unꝰqͥsq hõ uidicet᷑. ñ
se debe a cotidiana medicina dnici corꝑis se¬
ꝑare. Rectiꝰ int̃ eos fortasse quispiã dirimit
litẽ: qui monet ut p̃cipue in xp̃i pace ꝑma¬
suam pie credit ẽẽ.: faciendu. Neter eni illoꝵ

Expanded text:
ixerit aliquis non cotidie accipiendam eucharistiam. quaesieris: Quare? Quoniam\\ inquit, eligendi sunt dies, quibus purius homo continentiusque uiuit, quo ad tantum sacramentum dignus accedat; qui enim manducauerit indigne, iudicium sibi manducat et bibit.\' alius contra: Immo, inquit, si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut medicamenta talia differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem auctoritate reconciliari - hoc est enim indigne accipere, si eo tempore accipiat, quo debet agere paenitentiam —, non ut arbitrio suo, cum libet, uel auferat se communioni uel reddat. ceterum si tanta non sunt, ut excommunicandus quisque homo iudicetur, non se debere a cotidiana medicina dominici corporis separare.\' rectius inlitem, qui monet ut praecipue in Christi pace permaum fidem suam pie credit esse faciendum. Neuter enim eorum
Abbreviated transcription (Latin):
dit ñ concupisces seq uituꝑat. ⁊ tamen
auarꝰ manet. S ꝑ fidẽ renouat᷑. id ÷ sana¬
tur dedie in die: nec tam̃ insi gr̃a d̃i per
querendũ ẽ. utrũ ne debeat hõsine pec¬
cato ẽe Pculdubio debet. Si debet: po¬
test. Si ñ põt: gͦ nec debet. & si ñ debet
homo ẽe. sine peccato. debet gͦ ee. cũ pec¬
constiterit. Aut si hoc etiã dici absur¬
dũ ẽ: confiteri eiũ necesse ẽ. deb̾e homi¬
nẽ sine peccato ẽẽ: & ꝯstat ei ñ aliud de¬
b̾e qͣ pot̃. Hespondet᷑ eadẽ similitudi¬
ne: qua suꝑiꝰiam respondimꝰ. Cũ enim
uidemꝰ claridũ qui sanari pot̃: recte uti¬
q dicimꝰ. Debet hõ ẽẽ iste sine claudica¬
tione. & sidebet pot. Nec tam̃ cũuult
continuo pot: s cũ fuerit ad hibita cu¬
ratione sanatꝰ. le medicina ad iuuerit
uoluntatẽ. Hoc fit in interiori homine
qđ ad peccatũ ꝑtinet. tanꝗͣ eiꝰ claudica¬

Expanded text:
dit: non concupisces, seque uituperat et tamen dit: non concupisces, seque uituperat et tamen auarus manet, sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in diem, nec tamen nisi gratia dei per quaerendum est, utrumne debeat homo sine peccato esse. Procul dubio debet. Si debet, potest: si non potest, ergo nec debet. Et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo cum pecconstiterit. Aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est, debere hominem sine peccato esse, et constat eum non aliud deest". Respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: "debet esse homo iste sine claudicatione, et si debet, potest" nec tamen, cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudica
Abbreviated transcription (Latin):
an res: Si res ẽ: auctorẽ habeat necesse ẽ.
Et si auccorẽ hab̾e dicit᷑: iam alt̾ prẽt dm̃
rei alicuiꝰ auctor induciuidebit᷑. Le si
hoc dicumpiũ. ẽ: & confiteri necesse est
peccatũ omne actum ẽẽ. ñ rem. Sigͥ actꝰ¬
uł corpꝰuł homo est. qui pede uitiato clau¬
dicat nec tam̃ uitari pot̃ claudicatio.
nͥ habuerit sanatũ pedẽ. Qdetiã in in-¬
teriori hoĩe fien pot. s gr̃a d̾i ꝑ iħm xp̃m¬
dũm nr̃m. Ipsũ sane uiciũ quod elau-¬
dicat hõ. nec pes ÷ nec corpꝰ. net homo. nec
ambulat. cũ tam̃ insit uitiũ qͦ fit clau¬
dicatio qͣndo ambulat. Querat gͦ qđ
eidẽ uitio nom̃ ĩponat Utrũ rẽ uelit di¬
cere anactiranrei potiꝰ qualitatẽ malam.
qua deformis actꝰ existit. ic & in homĩe
interiore ammꝰ res est: rapina actus est.
auaritia uitiũ ẽ. id ÷ qualitas. Scđm
quã malꝰẽ. animꝰ. etĩã quando nichil agit
unde auaritiȩ suȩ seruiat᷑. etĩa qͥndo au-¬

Expanded text:
si res est, auctorem habeat necesse est, et si auctorem habere dicitur, iam alter praeter deum rei alicuius auctor induci uidebitur. at si hoc dici impium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem. si uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri potest, sed gratia dei pum nostrum. ipsum sane uitium, quo claudicat homo, nec pes est nec corpus nec homo nec ambulat, cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen imponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus exsistit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit, unde auaritiae suae seruiat, etiam quando au
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ eẽ. cũ peccato. & ñ pot̃ ẽe sine peccato.
espondet᷑ ꝑ arbitrii lib̾tatẽ faccũ. ut
eẽt hõ cũ peccato: s ĩa penał uitiositas
subsecuta. ex libtate fẽc necessicatẽ. Unde
ad eum fides clamat: de necessitatibꝰ meis
educ me. Sub quib posta uł ñ possumꝰ.
qd̃ uolunꝰ inteiligere: uł qđ intellexetimꝰ
uolumꝰ nec ualemiꝰ implere. Nam & ipsa
lib̾tas credentibꝰ alibatore ꝓmittit᷑. Sruos
inquit filiꝰ lib̾auerit: tunc uere lib̾i eri¬
as. Uicta eñi uitio in qđ cecidit uolunta¬
te. caruit lib̾tate nat᷑a. hinc alia scͥpt᷑a
dic̃. Aquo enĩ quis deuictꝰ ÷: lruic & ser-¬

Expanded text:
t esse sine peccato. Respondetur, per arbitrii libertatem factum ut esset homo cum peccato; sed jam poenalis vitiositas subsecuta, ex libertate fecit necessitatem. Unde ad Deum fides clamat, De necessitatibus meis educ me . Sub quibus positi, vel non possumus quod volumus intelligere, vel quod intellexerimus, volumus, nec valemus implere. N liberatore promittitur: si uos, in- I quit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. I uicta enim uitio, in quod cecidit uoluntate, caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic ser
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ Iam suꝑiꝰ responsũ ẽ s adden¬
dum uideo: qđ spe salui factisumꝰ. Spes
aut̃ que uidet᷑. ñ ÷ spes. Qđ eñĩ uidet qͥsqͥd
na sanitas. Tunc plena sanitas: qͣndo ple¬
na caritas. Plenitudo enĩ legis caritas. lunc
aut̃ plena caritas: qͣndo ui debimꝰ eũ sicu¬
tiẽ. Neq enĩ ñerit qđ addat᷑ ad dilectionẽ:

Expanded text:
uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addenuoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid na sanitas, tunc plena sanitas, quando plena caritas — p len i t udo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus I eum sicuti est. neque
Abbreviated transcription (Latin):
no ñ pot: Respondet᷑ consultissime ho¬
mini p̃cipi reccis passib ambulare. Ut
cũ se ñ posse ꝑspexerit. medicinã reqͥrat.
Quȩ̃ int̾ioris hom̃is ad sanandã peccati
UII. nr̃m. terum ait querendũ ẽ. anuelit
ds hormnne sine peccato ẽẽ. ꝓcul dubio
uult: & ꝓcul dubio põt. Quis enĩtã de¬
mens ẽ. ut uł dubitet fieri posse. qd dm̃
uelle ñ oubitat᷑. N espondet᷑. Si nol¬
let ds̃ hominẽ sine poccato ẽẽ. N muteret
filiũ suũ qͥsanaret homines aper catis. Hoc
fit in credentib & ꝓficientibꝰ renoliat ione i¬
terioris homis de die indiẽ: donec fuat ꝑec¬
ta iusticia tanqͣ sanitas plena. tem .ui.
ñ uult ẽẽ. cũ peccato. Quanta hȩc impie¬
tatis blasphemia sit cogitandũ ẽ: ut dica¬
tur homine posse ẽẽ. cũ peccato qđ ds̃ ñ
uult. & neget᷑ posse ẽe sine peccato qđ ds̃
uult. Quasi que ad hoc ds̃ creauerit uc pos¬
contra fuã magisquã ut scđm fuã existeret

Expanded text:
no non posset?" Respondetur consultissime homini praecipi rectis passibus ambulare, ut, cum se non posse perspexerit, medicinam requirat; quae interioris hominis ad sanandam peccati um. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, an uelit hominem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret fet proficientibus renovatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta justitia tanquam sanitas plena. Ratiocinanon vult esse cum peccato. Quanta haec impietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod Deus non vult; et negetur posse esse sine peccauerit, ut poscontra suam magis quam ut secundum suam existeret
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ÷ inquit: ꝑ quid efficit᷑ hõ cũ pecca¬
to. ꝑ nature necessitatẽ: an ꝑ arbitrii lib̾ta.¬
tẽ: Si ꝑ nature necessitatẽ: culpacaret.
Si ꝑ arbitrii lib̾tatẽ: querendũ ẽ. a qͦ ipsam
arbitrii lib̾tatẽ acceꝑit. Pcul dubio. a deo.
Ds̃ aut̃ qđ dedit certe bonĩiẽ. Negarien
ñ pot̃. Qua gͥratione bonũ ꝓbatꝰ. si mag̾
ad malii quã ad bonũ ꝓuũ ẽ: Magis eñi

Expanded text:
citur homo cum peccato, per naturae necessitatem, an ver arbitrii libertatem. Si per naturae necessitatem, culpa caret: si per arbitrii libertatem, quaerendum est a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit; procul dubio a Deo. Deus autem quod dedit, certe bonum est, negari enim non potest. Qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? Magis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eũ donec simant᷑ mille anni. Qd uͦ int̃¬
posint ut ñ seduceret iam g̃s. ita se ht̃ ut
ab huiꝰ ordiuis conexione sit lib̾um⁊e se¬
orsum incelligendir elut si pꝰ adderet᷑
ut siͤ se hab̾et tota sententia. Et clausit &
signaũ suꝑ eũ donec fimant᷑ mille anni
ur ñ seductrent iã g̃s. Id: Id̾o clausit do¬
nec fimant᷑ mille anni: tit ñ seduceret iã
gs̃. P ost hec inquit oporcet eũ solui breui
tp̃r. Si hoc ÷ diabolo ligari ⁊ indudi eccłã
ñ posse seducere: hec gͦ erit solutio eiꝰ ut pos¬
sit: Absit. Nunqͣ enĩ ab illo eccła seducit᷑
p̃destinata ⁊ electa ante mundi ostitutio¬
nẽ: de qua dictũ ẽ. nouit dñs qui st̃ eiꝰ. Et
tam̃ hicent etĩ illo t̃p̃r quo soluendꝰ ẽ. dia¬
bobꝰ sic̃ ex quo ẽ institita hic fuit. ⁊ erit
oĩ tpr in suis utiq qui succedunt nascẽ
qui putant resurrectionẽ ad sola corpora.
ñ etiã ad animas ꝑtinere. Ex eodẽ libro
de eiuutate dĩ .xx. int̾ cet̾a. & ad locum.

Expanded text:
donec finiantur mille anni; quod uero interposuit: ut non seduceret iam gentes, ita se habet, ut ab huius ordinis conexione sit liberum et seorsum intellegendum, uelut  si post adderetur, ut sic se haberet tota sententia: et clausit et signauit super eum, donec finiantur mille anni, ut non seduceret iam gentes, id est ideo clausit, donec finiantur mille anni, ut non seduceret iam gentes. Post haec, inquit, oportet eum solui breui tempore. si hoc est diabolo ligari et includi, ecclesiam non posse seducere, haec ergo erit solutio eius, ut possit? absit. numquam enim ab illo ecclesia seducetur praedestinata et electa ante mundi constitutionem, de qua dictum est: nouit dominus qui sunt eius. et tamen hic erit etiam illo tempore, quo soluendus est diabolus, sicut ex quo est instituta hic fuit, et erit omni tempore, in suis utique qui suqui putant resurrectionem ad sola corpora, non etiam ad animas pertinere, ex eodem libro de Civitate Dei XX, inter caetera et ad locum.