comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi credebant in eũ qui miserat le¬
gem: et eum qui miserat legem con¬
tempnebant illi qui docebant legẽ.
ut impleret᷑ quod dixerat ipse dñs.
Ego ueni ut non uidentes uideant: &
uidentes ceci fiant. Cȩci enim factist̃
pharisei doctores: illuminati sunt po¬
płi legem nescientes. et in auctorem
legis credentes. Nichodemꝰ tam̃ unus
ex phariseis qͥ ad dñm nocte uenerat.
et ipse ñ quidem incredulus s tumi¬
lucem quia illuminari uolebat. seõ
sciri timebat: respondit udeis. Num¬
qͥd lex nr̃a uidicat hominẽ nͥ audie¬
rit ab ipso prius: et cognouerit qͥd
faciat. uolebant enĩ illi ꝑuerse: an¬
te esse dampnatores quã cognitores.
Sciebat autẽ nichodemꝰ uel potuis
credebat. qr si tantũmodo eũ patien¬
ter uellent audire: forte similes fie¬
rent illis qͥ missi sunt tenere. et ma¬
luerunt credere. Illi responderunt
ex p̃iudicio cordis sui: qd̾ et illis Numn
quid et tu galileus es: Id ẽ quasi

Expanded text:
ipsi credebant in eum qui miserat Leipsi credebant in eum qui miserat Legem; et eum qui miserat Legem, contemnebant illi qui docebant Legem: ut impleretur quod dixerat ipse Dominus, Ego veni ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Caeci enim facti sunt Pharisaei doctores, illuminati sunt populi nescientes Legem, et in auctorem Legis credentes. 2. Nicodemus tamen unus ex Pharisaeis, qui ad Dominum nocte venerat, et ipse non quidem incredulus, sed timilucem, quia illuminari volebat, et sciri timebat: respondit Judaeis, Numquid Lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius et cognoverit quid faciat? Volebant enim illi perverse ante esse damnatores quam cognitores. Sciebat enim Nicodemus, vel potius credebat, quia si tantummodo eum vellent patienter audire, forte similes fierent illis qui missi sunt tenere, et maluerunt credere. Illi responderunt, ex praejudicio cordis sui, quod et illis: Numquid et tu Galilaeus es? Id est, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
onis eugłice. locutos nos
tandum cum dñs inuitasset creden¬
tes in se loquens inter eos qͥ illũ te¬
nere cogitabant. et int̾ficere cupi¬
e bant. nec ualebant: ꝙ ille nolebat:
Cũ gͦ hec loquutus esset. nata ẽ de
illo in turba dissensio. aliis putanti¬
b quod ipse eẽt xp̃c : aliis dicentib
missi fuerant ut eũ tenerent. redie¬
rt̃ immunes a crimine: et pleni am
miratione. Nam et testimoniũ ꝑhibu¬
erunt diuine doctrine eiꝰ: cũ dicereis
a quib missi erant. Quare ñ adduxiᷤᷤ¬
tis eum : Responderunt enĩ nũquã
se audi sse hominem sic loquutum
Non enim qͥsquã sic loquitur homo.
Ille autẽ sic loquutus est: qr cłs erat
et homo. Tamen pharisei testimoni¬
ũ eoꝵ repellentes: dixerunt eis.
N umquid et uos seducti estis: Uidemꝰ
enĩ delectatos uoꝰ eẽ sermoĩbus illiꝰ
Nymquid aliqͥs de principib credi
dit in eũ : aut ex phariseis: s tur¬
ba hec que ñ nouit legem: maledic¬
ti sunt. Qͥ non nouerant legem.

Expanded text:
onis evangelicae locutos nos tandum cum Dominus invitasset credentes in se, loquens inter eos qui illum tenere cogitabant, et interficere cupiebant nec valebant, quia ille nolebat: cum ergo haec locutus esset, nata est de illo in turba dissensio, aliis putantibus quod ipse esset Christus, aliis dicentibus missi fuerant ut eum tenerent, redierunt immunes a crimine, et pleni signo admirationis. Nam et testimonium perhibuerunt divinae doctrinae ejus, cum dicerent a quibus missi erant: « Quare non adduxistis eum? Responderunt eis: Nunquam se audisse hominem sic locutum. » Non enim usquam sic loquitur homo. Ille autem sic locutus est, quia Deus erat et homo. Tamen Pharisaei testimonium eorum repellentes, dixerunt eis: « Nunquid et vos seducti estis? » Videmus enim delectatos vos esse sermonibus illius. « Nunquid dit in eum, aut ex Pharisaeis? Sed turba haec quae non novit Legem, maledicti sunt. Qui non noverant Legem,
Abbreviated transcription (Latin):
lerat lingua iusticie: leuans in eã
ocłos mansuetudinis. int̾rogauit eã.
Nemo te condempnauit: ⁊espondit
illa. Nemo dñe. E ille. Nec ego te ẽ¬
dẽpnabo. A quo foete dãpnari timu¬
isti. qr in me peccatũ non inuenisti.
nec ego te condempnabo. Qͥd est
dñe: sͦ faues gͦ peccatis: non plane
ita. Attende quod sequit᷑. llade et
deinceps iam noli peccare. Ergo &
dñs dãpnauit: s peccatũ non homi¬
ne. Nam si pecratoꝵ fante ẽt. qe¬
ret. nec ego te condempnabo. uade ui¬
ue ut uis. de mea liberatione esto secu¬
ra: ego te quantũcũq peccaueris ab
omĩ pena. ẽ a gehenna et inferni tor¬
torib liberabo. Non hoc dixit. Inten¬
dant gͦ qui amant in dño mansue¬
tudinem: et cimeant ueritatẽ. Etenĩ
dulcis et rectus dñs. amas qd̃ dulcis ẽ.
time quod rectus ẽ. Tamquã man¬
suetus dixit. tacui: s tamquã iustꝰ.
nũquid semꝑ tacebo: mnisericors et
miserator dñs. Ita plane. Adhuc adde:
longanimis. A dde adhuc: et multũ

Expanded text:
ans in eam oculos mansuetudinis, interrogavit eam: Nemo te condemnavit? Respondit illa: Domine, nemo. Et ille: Nec ego te condemnabo; a quo te forte damnari timuisti, quia in me peccatum non invenisti. Nec ego te damnabo. Quid est, Domine? Faves ergo peccatis? Non plane ita. Attende quod sequitur: Vade, deinceps jam noli peccare. Ergo et Dominus damnavit, sed peccatum, non hominem. Nam si peccatorum fautor esset, diceret, Nec ego te damnabo; vade, vive ut vis: de mea liberatione esto secura; ego quantumcumque peccaveris, te ab omni poena etiam gehennae et inferni tortoribus liberabo. Non hoc dixit. 7. Intendant ergo qui amant in Domino mansuetudinem, et timeant veritatem. Etenim dulcis et rectus Dominus . Amas quod dulcis est, time quod rectus est. Tanquam mansuetus dixit, Tacui: sed tanquam justus, Numquid semper tacebo ? Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum
Abbreviated transcription (Latin):
Ne tardes conuerti ad dnm: neq
differas de die in diem. Subito enĩ
uenit ira eiꝰ : et in tempore uindie¬
te disꝑdet te. Illis qͥ desꝑatione peri¬
clitantur: qͥd dicit: In quacũq die
iniquus conuersus fuerit : omnes
iniquitates eiꝰ obliuiscar. Propt̃ il¬
los gͦ qͥ desperatione ꝑiclitantur.
ꝓposuit indulgentie portũ. Propt̃
illos qͥ spe ꝑiclitantur: & dilationi¬
b illuduntur: fecit diem mortis in¬
certũ. Quando ueniat ultimꝰ dies
nescis. Ingratus es qͥ hodiernũ habe¬
as. in quo corrigaris. Si ͤ gͦ ad istam
mulierem. Nec ego te dãpnabo. Sed
facta secura de p̾erito: caue futura.
Nec ego te dãpnabo. Deleui qđ cõ¬
misisti: obserua quod precepi: ut
inuenias quod ꝓmisi. fi̾nit craet̾¬

Expanded text:
erti ad Dominum, neque differas de die in diem; subito enim veniet ira illius, et in tempore vindictae disperdet te . Illis qui desperatione periclitantur, quid dicit? In quacumque die iniquus conversus fuerit, omnes iniquitates ejus obliviscar . Propter illos ergo qui desperatione periclitantur, proposuit indulgentiae portum: propter illos qui spe periclitantur et dilationibus illuduntur, fecit diem mortis incertum. Quando veniat ultimus dies, nescis. Ingratus es, quia hodiernum habes, in quo corrigaris? Sic ergo ad istam mulierem, Nec ego te damnabo; sed facta secura de praeterito, cave futura. Nec ego te damnabo: delevi quod commisisti, observa quod praecepi, ut invenias quod promisi. TRACT
Abbreviated transcription (Latin):
sericors ẽ d̾s. faciam qd̃ michi pla¬
cet. qd̃ libet. laxem habenas cupidi¬
tatib meis: impleam desideria aĩe
periclitant᷑. Besꝑatione autẽ qͥ cũ
inciderint in grauia peccata. putã
onẽ destinatos: dicunt apud seip¬
sos. Iam dãpnandi sumꝰ: quare
ñ qd̃ uolumꝰ faciamꝰ: animo gladi¬
atoꝵ: ferro destinatoꝵ: Ideo molesti
st̃ desꝑati. Iam enĩ qd̃ timeant ñ
habent: et uehem̃ter timendi sunt.
Istos desꝑatio necat: illos spes. Int̾
spem et desperationẽ: fluctuat ani¬
inus. Metuendũ ẽ ne te occidat spes. lx
et multũ speras de miscłia. incidas u¬
in iudiciũ. Metuendũ est rursus: ne
te occidat desꝑatio. E cũ putas iã tͥ
non ignosci que grauia cõmisisti. ñ
agas penitentiam: et incurras in
iuidicẽ. Sapientia ẽ que: dicit: &e
go ur̃e ꝑditioni suꝑridebo. Quio g̾

Expanded text:
sericors est Deus, faciam quod mihi plasericors est Deus, faciam quod mihi placet, quod libet; laxem habenas cupiditatibus meis, impleam desideria animapericlitantur. Desperatione autem, qui cum inciderint in gravia peccata, putantsine dubio destinatos, dicunt apud seipsos, Jam damnandi sumus, quare non quod volumus facimus? animo gladiatorum ferro destinatorum. Ideo molesti sunt desperati: jam enim quod timeant non habent, et vehementer timendi sunt. Istos desperatio necat, spes illos. Inter spem et desperationem fluctuat animus. Metuendum est ne te occidat spes, et cum multum speras de misericordia, incidas in judicium: metuendum est rursus ne te occidat desperatio, et cum putas jam tibi non ignosci quae gravia commisisti, non agas poenitentiam, et incurras in judicem Sapientiam, quae dicit, Et ego vestrae perditioni superridebo . Quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa sua. Mansuetus dñs. longanimis dñs. mnsericors
dns̃: s et iustus dñs. et uerax dñs.
Aagitur tͥ spaciũ correctionis: s & tu
plus amas dilationẽ quã emendatio¬
nẽ. Malus fuisti heri: hodie bonꝰ esto.
& hodiernũ diem in malicia ꝑegis¬
ti: uel cras mutare. Semꝑ expectas.
et de misccłia d̃i tibi plurimũ pol¬
liceris: quasi ille qͥ tibi ꝑ patienti¬
am ꝓmisit indulgentiam. ꝓmiserit
tͥ etiã ꝓlixiorẽ uitã. Unde scis quid
pariat crastinꝰ dies:  Recte dicis in cor¬
de tuo. quando me correxero d̃s mͥ
omiã peccata dimittet. Negare non
possumꝰ: quod correctis atq conuersis
indulgentiam d̾s ꝓmisit. Nam in qͦ
ꝓpħa michi legis qr promisit correcꝰ¬
tioni indulgentiam: ñ michi legis q
ꝓmisit tibi d̾s longam uitam. Ex u¬
troq igit᷑ homines ꝑiclitant᷑. & spe¬
rando et desperando: contrariis re¬
bus. contrariis affectionib. Speran
do decipitur qͥ dicit bonus ẽ d̾s: mi¬

Expanded text:
imis Dominus, misericors Dominus: sed et justus Dominus, et verax Dominus. Largitur tibi spatium correctionis: sed tu plus amas dilationem quam emendationem. Malus fuisti heri? hodie bonus esto. Et hodiernum diem in malitia peregisti? vel cras mutare. Semper exspectas, et de misericordia Dei tibi plurimum polliceris: quasi ille qui tibi per poenitentiam promisit indulgentiam, promiserit tibi etiam prolixiorem vitam. Unde scis quid pariat crastinus dies? Recte dicis in corde tuo: Quando me correxero, Deus mihi omnia peccata dimittet. Negare non possumus quod correctis atque conversis indulgentiam Deus promisit. Nam in quo propheta mihi legis quia promisit correcto indulgentiam, non mihi legis quia promisit tibi Deus longam vitam. 8. Ex utroque igitur homines periclitantur, et sperando et desperando, contrariis rebus, contrariis affectionibus. Sperando qui decipitur? Qui dicit, Bonus est Deus, mi
Abbreviated transcription (Latin):
oliueti: in montem unguenti: no
crismatis. Ubi enĩ decebat docere
tp̃m: nisi in montem oliueti: xpĩ
enm nomen: a chrismate dictũ est:
Thrisma autẽ grece : latine unctio
nuncupatur. Ideo autẽ nos unxit:
quia luctatores contra diabolũ fec̃.
Et dilueulo iterum uenit in templũ.
et omĩs popłs uenit ad eũ: et sedeis
docebat eos. E non tenebat᷑: quia
nondũ pati dignabatur. Nunc iã
attendite. ubi ab inimicis tempta¬
ta est dñi mansuetudo. Adducunt
autem illi scribe et pharisei mulie¬
rem in adulterio dep̃hensam. & sta¬
tuert̃ eam in medio: et dixerunt ei.
Magister. hec mulier mͦ dep̃hensa ẽ

Expanded text:
osum, in montem unguenti, in montem chrismatis. Ubi enim decebat docere Christum, nisi in monte Oliveti? Christi enim nomen a chrismate dictum est: χρίσμα autem graece, latine unctio nuncupatur. Ideo autem nos unxit, quia luctatores contra diabolum fecit. Et diluculo iterum venit in templum, et omnis populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Et non tenebatur, quia nondum pati dignabatur. 4. Nunc jam attendite, ubi ab inimicis tentata sit Domini mansuetudo. « Adducunt autem illi Scribae et Pharisaei mulierem in adulterio deprehensam, et statuerunt eam in medio; et dixerunt ei: Magist
Abbreviated transcription (Latin):
fabulas uendat. E pontiꝰ fecit mira¬
cłm : & donatus orauit. & respondit
ei deus de celo. Primo aut falluntur:
aut fallunt. Postremo. fac illũ mon¬
tes transferre: caritatẽ autẽ inquit
non habeam. nicħ sũ. Nideamꝰ utrũ
habuerit caritatẽ. Crederẽ : si non
diuisset unitatẽ. ħam et contra istos
ut sic loquar mirabiliarios: cautũ
me fecit dñs m̃s dicens. In noussi¬
mis temporib exurgent pseudo pro¬
phete:. facientes signa & ꝓdigia: ut
culis decipi non debemꝰ. Aliquando
enĩ & desertor t̾ret ꝓuineialem: s
utrũ in castris sit & aliqͥd illi ꝓsit.
caracter ille in quo signatus est: hoc
attendit ille qͥ t̾reri & seduci ñ uult.
Teneamꝰ gͦ unitatem frẽs mei. Pret̃
unitatem & qui facit miracła nicħ
est. In unitate enĩ erat ppłs isrł: et
ñ faciebant miracła. Pret̾ unitatem
erant magi pharaonis: e faciebant
apłs resuscitauit mortuũ: symon ma¬
ani qui non poterant facere nec qd̃

Expanded text:
fabulas vendat. Et Pontius fecit mirafabulas vendat. Et Pontius fecit miraculum; et Donatus oravit, et respondit ei Deus de coelo. Primo, aut falluntur aut fallunt. Postremo, fac illum montes transferre: Charitatem autem, inquit, non habeam, nihil sum. Videamus utrum habuerit charitatem. Crederem, si non divisisset unitatem. Nam et contra istos, ut sic loquar, mirabiliarios cautum me fecit Deus meus, dicens: In novissimis temporibus exsurgent pseudoprophetae, facientes signa et prodigia, ut culis decipi non debemus. Aliquando enim et desertor terret provincialem; sed utrum in castris sit, et aliquid illi prosit character ille in quo signatus est, hoc attendit qui terreri et seduci non vult. Teneamus ergo unitatem, fratres mei: praeter unitatem, et qui facit miracula nihil est. In unitate enim erat populus Israel, et non faciebaerant magi Pharaonis, et faciebant apostolus resuscitavit mortuum. Simon maani, qui non poterant facere nec quod
Abbreviated transcription (Latin):
amicus aũsponsi stat & audit eũ. Sed
o si stares & audires eũ : non cade¬
res ut audires te. Audiendo enĩ eũ
ctares: & audires. Nam loqueris
& tͥ caput inflas. Ego inquit eccła. si
sponsũ. si arras accepi. si p̃cio sanguiniꝰ
illiꝰ redempta sũ. audio uocẽ sponsi: ꝙ
uocem amici sponsi. E tẽ audio: sispon¬
so meo det głam non sibi. Dicat ami¬
cus : qui habet sponsam. sponsus est.
dmicus autẽ. sponsi stat & audit eum:
& gaudio gaudet ꝓpt̾ uocem sponsi.
Ecce habes sacramenta: & ego concedo.
Habes formã : s sarm̃tũ es de uite p̃¬
cisũ. Tu foemã ostendis: ego radicem
quero. De forma fructus non exit: nͥ
ubi est radix. Ubi aut̃ est radix :ꝰ in
caritate. E audi formã sacram̃toꝵ.
Paulus loquat᷑. Si sciam inquit omĩa
sacram̃ta: & habeam omnẽ ꝓphetiam.
&e omẽm fidem. E quantã fidẽ .  ita ut
montes transferam. caritatẽ autẽ ñ
habeam: nichil sum. Nemo gͦ uobis

Expanded text:
amicus autem sponsi stat et audit eum. Sed amicus autem sponsi stat et audit eum. Sed o si stares et audires eum, et non caderes ut audires te! Audiendo enim eum, stares et audires: nam loqueris, et tibi caput inflas. Ego, inquit Ecclesia, si sponsa sum, si arrhas accepi, si pretio sanguinis illius redempta sum, audio vocem sponsi; et vocem amici sponsi tunc audio, si sponso meo det gloriam, non sibi. Dicat amicus, Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi. Ecce habes Sacramenta, et ego concedo. Habes formam, sed sarmentum es de vite praecisum; tu formam ostendis, ego radicem quaero: de forma fructus non exit, nisi ubi est radix; ubi autem est radix, nisi in charitate? Et audi formam sarmentorum; Paulus loquatur: Si sciam, inquit, omnia sacramenta, et habeam omnem prophetiam et omnem fidem et quantam fidem?, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum . 17. Nemo ergo vobis
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ tunicã illam caritatis. Qͥ d faci¬
unt: ᷤ diserti st̃. Multi int̾ illos
magne lingue: flumina linguaꝵ.
Nũquid angłice loquunt᷑: audiant
amicũ sponsi : zelantẽ sponso. ñ sibi.
Si linguis hominũ loquar & angłoꝵ.
caritatem autem ñ habeam: factus
sũ exam̃tũ sonans. aut cymbalum
tinniens. Sed quid dñt  habemus
baptismũ. Habes: s ñ tuũ. Aliud ẽ
habere : aliud dominari. Baptismũ
habes : qr accepisti. Ut baptizatꝰ sis
accepisti: tamquã illuminatꝰ : si cam̃
a te non tenebratꝰ. E quando ͦ minis¬
ter das: non possessor. Preco clamas:
non iudex. Per p̃conẽ loquit᷑ uidex:
& in actis tam̃ ñ scribit᷑ p̾co dixit. s
uidex dixit. Proinde uide si qd̃ das
tuũ est potestate. Si autẽ accepisti:
confitere cũ amico sponsi. Non pot̃
homo accipere quicquã: nisi fuerit
ei dacũ de celo. Confitere cũ amico
sponsi. Qͥ habet sponsam: sponsus ẽ:

Expanded text:
id est, tunicam illam charitatis. Quid faciid est, tunicam illam charitatis. Quid faciunt? Diserti sunt multi inter illos, magnae linguae, flumina linguarum. Numquid angelice loquuntur? Audiant amicum sponsi zelantem sponso, non sibi: Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum ut aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens . 16. Sed quid dicunt? Habemus Baptismum. Habes, sed non tuum. Aliud est habere, aliud dominari. Baptismum habes, quia accepisti ut baptizatus sis, accepisti tanquam illuminatus; si tamen a te non tenebratus: et quando das, minister das, non possessor; praeco clamas, non judex. Per praeconem loquitur judex, et in actis tamen non scribitur, Praeco dixit; sed, Judex dixit. Proinde vide si tuum est quod das, potestate. Si autem accepisti, confitere cum amico sponsi, Non potest homo accipere quidquam, nisi datum fuerit ei de coelo. Confitere cum amico sponsi, Qui habet sponsam, sponsus est;
Abbreviated transcription (Latin):
psalmꝰ iste legit᷑. Intendite frẽs mei :
quid ibi emit. Recitent᷑ tabule com¬
merciales : quid ibi emit audice. Cõme¬
morabunt᷑ et conu̾tent᷑ ad dñm. unuĩ¬
si fines t̾re:: & adorabunt in conspecꝰ¬
tu eiꝰ. uniu̾se patrie gentiũ: qm̃ ip¬
sius est regnũ. & ipse dominabitur
gentiũ. Ecce qͥd emit: ecce qm̃ deus
rex omĩs t̾re. ẽ sponsus tuus. Qͥd gͦ
ad pannos uis deduci. Etalem diuitẽ
agnosce. Lotũ emit : & tu dicis partẽ
hic habet: o si placeres sponso. o si ñ
corrupta loquereris. S corrupta es.
& qd̃ peius est mente ñ corpore. A¬
mas hominẽ ꝓ xp̃o: amas dicentem
ego baptizo. Amicũ sponsi ñ audis
dicentẽ: hic est qͥ baptitat. Non au¬
dis dicentẽ: qui habet sponsã. sponsus
ẽ. Ego non habeo sponsam. dixit. S qͥd
bere continentiam. elemosinas dare:
omĩa illa que laudãt᷑ in eccła. nichil
illis ꝓsunt. qr conscindunt unitatẽ:

Expanded text:
psalmus iste legitur. Intendite, fratres, psalmus iste legitur. Intendite, fratres, quid ibi emit; recitentur tabulae commerciales; quid ibi emit, audite: Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et adorabunt in conspectu ejus universae patriae gentium: quoniam ipsius est regnum, et ipse dominabitur gentium . Ecce quid emit. Ecce quoniam rex omnis terrae Deus est sponsus tuus. Quid ergo ad pannos vis deduci talem divitem? Agnosce: totum emit, et tu dicis, Partem hic habes. O si placeres sponso, o si non corrupta loquereris, et corrupta, quod pejus est, corde, non corpore! Amas hominem pro Christo, amas dicentem, Ego baptizo: amicum sponsi non audis dicentem, Hic est qui baptizat; non audis dicentem, Qui habet sponsam, sponsus est. Ego non habeo sponsam, dixit: sed quibere continentiam, eleemosynas dare; omnia illa quae laudantur in Ecclesia, nihil illis prosunt: quia conscindunt unitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
de qͥd tibi dicat in passione dñĩ.
Erat ibi tunica: uideamꝰ qualis:
desuꝑ contexta. Desuꝑ texta tuni¬
ca quid significat: nisi caritatẽ:ͦ
Desuꝑ texta tunica qͥd significat:
nͥ unitatem : ͦᷤ hanc tunicã atten¬
de : qr nec ꝑsecutores xp̃i diuiser̃t.
Ait enĩ euigłm. Dixert̃ int̾ se. Non di¬
iudamꝰ eam: s sortẽ suꝑ eam mittamꝰ.
lcre unde audisti psalmũ. Uestẽ ꝑseeu¬
tores ñ conscidert̃: xp̃iani eccłam di¬
uidunt. Sed quid dicam fres: aꝑte
uideamꝰ quid emerit. Ibi emit: ibi p̃¬
ciũ dedit. Pro quanto dedit: si ꝓ af
soli donatiste. S non tacuit in cõmer¬
tio suo qͥd emerit. fecit tabulas. Dõ
gr̃as : non me fefellit. Opus est ut au¬
tem. ibi ii ipso psalmo ubi dicꝰtũ est:
foder̃t manus meas & pedes. dinume¬
rauert̃ omĩa ossa mea: ubi passio dñi
aꝑtissime declarat᷑. Qui psalmꝰ omni
anno legit᷑ nouissima ebdomada . xͦl.¬
intento uniu̾so ppło: imminente pas¬

Expanded text:
de quid tibi dicat in passione Domini. Erat ibi tunica: videamus qualis: desuper texta. Desuper texta tunica quid significat, nisi charitatem? desuper texta tunica quid significat, nisi unitatem? Hanc tunicam attende, quam nec persecutores Christi diviserunt. Ait enim: Dixerunt inter se, Non dividamus eam, sed sortem super eam mittamus . Ecce unde audistis Psalmum. Vestem persecutores non consciderunt: christiani Ecclesiam dividunt. 14. Sed quid dicam, fratres? Aperte videamus quid emerit. Ibi enim emit, ubi pretium dedit. Pro quanto dedit? Si pro soli Donatistae. Sed non tacuit in commercio suo quid emerit. Fecit tabulas: Deo gratias, non nos fefellit. Opus est ut autem. Ibi in ipso psalmo ubi dictum est, Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea; ubi passio Domini apertissime declaratur: qui psalmus omni anno legitur novissima hebdomada intento universo populo, imminente pas
Abbreviated transcription (Latin):
increm̃tũ dat ds : & quisquã nr̃m di¬
cit. q aliquid est:Si dixerimꝰ quia
aliquid sumꝰ. et ñ illi głam dederimꝰ:
adulteri sumꝰ. Nos amari uolumꝰ: non
sponsũ. Hos xp̃m diligite. & nos in il¬
lo: in quo & uos a nobis diligimini.
Inuicem se diligant mẽbra: s omĩa sub
capite uiuant. Bolore qͥdem frẽs mei
& parua dixi. Lectionem tam̃ finire
non potui: aderit dñs ut oportune
finiatur. Nolui enĩ amplius onerare
corda ur̃a. que uolo uacare gemitib
⁊ orationib. ꝓ his qͥ adhuc surdi st̃
⁊ non intellegunt: funt sermo

Expanded text:
incrementum dat Deus . Et quisquam nostrum diincrementum dat Deus . Et quisquam nostrum dicit quia aliquid est? Si dixerimus quia aliquid sumus, et non illi gloriam dederimus, adulteri sumus; nos amari volumus, non sponsum. Vos Christum diligite, et nos in illo, in quo et vos a nobis diligimini. Invicem se diligant membra, sed omnia sub capite vivant. Dolore quidem, fratres mei, t parva dixi: lectionem finire non potui, aderit Dominus ut opportune finiatur. Nolui enim amplius onerare corda vestra, quae volo vacare gemitibus, et orationibus pro his qui adhuc surdi sunt, et non intelligunt. TR
Abbreviated transcription (Latin):
fidem gentiũ hoc ait. Dixert̃ enim
głantes ipsi discipłi. Eece dñe in no¬
mine tuo. etiã demonia nob̃ subiec¬
ta st̃. Bene qͥdem confessi sc̃: deculert̃
honorem nomini xp̃i. & tam̃ quid
ait eis: Nolite in hoc głari qr demo¬
monia uob̃ subiecta st̃: s gaudeteꝓs
qr nomina ur̃ã scripta st̃ in celoᷤᷤ
Petrus demonia excludit. Nescio Qlie
anĩcła uidua. nescio qͦs homo qu̾a¬
liscũq laicus habens caritatẽ. teneis
integritate fidei: non facit hoc. Pe¬
trus in corpore ocłs est: ille in dor¬
pore. digitus est. In eo tam̃ cxxpore
est. in quo petrus. & si minꝰ ualet
digitus quã ocłs : non ẽ tam̃ p̃ci¬
sus a corpore. Melius est ẽẽ digitũ
et esse in corpoee: quã ẽẽ ocłm. et
euelli a corpore. Proinde frẽs mei ne¬
mo uos fallat. nemo uos seducat. ama¬
te pacem xp̃i: qui pro uob̾ crucifixus
est cũ ds esset. ẜaulus dicit. Neq qui
plantat ẽ aliquid. neq qͥ rigat. s qui

Expanded text:
fidem gentium hoc ait. Dixerunt enim gloriantes ipsi discipuli, Ecce, Domine, in nomine tuo etiam daemonia nobis subjecta sunt. Bene quidem confessi sunt, detulerunt honorem nomini Christi; et tamen quid Nolite in hoc gloriari, quia daemonia vobis subjecta sunt; sed gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelo . Petrus daemonia exclusit; nescio quae anicula vidua, nescio quis homo qualiscumque laicus habens charitatem, tenens integritatem fidei, non facit hoc: Petrus in corpore oculus est, ille in corpore digitus; in eo tamen corpore est, in quo et Petrus; et si minus valet digitus quam oculus, non est tamen praecisus a corpore. Melius est esse digitum et esse in corpore, quam esse oculum et evelli de corpore. 18. Proinde, fratres mei, nemo vos fallat, nemo vos seducat: amate pacem Christi, qui pro vobis crucifixus est, cum Deus esset. Paulus dicit, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
autem carnem quã traxit de adã.
maria enĩ de adam. et dñi caro
de maria: uidei erucifixert. Et
ille resuscitaturus erat ipsã carnẽ
triduo: quã illi in cruce erant
occisuri. Illi soluert templũ qua¬
et ille triduo resuscitauit illud.
Benedicimꝰ dñm dm̃ nr̃m: qui ad
leticiam spiritalem congregauit
nos. S.n. in humilitate cordis sem¬
ꝑꝰ & gaudiũ nrm penei ipsũ sit.
Non de ꝓsperitate aliqua huiꝰ scłi
inflem᷑ : s nouerimꝰ felicitatẽ nr̃am
ñ esse. nͥ cũ ista transierint. Mole
gaudiũ nr̃m fres mei in spe sit.
nemo gaudeat quasi in re p̃senti:
ne hereat in uia. Totũ gaudium
de spe futura sit : totũ desideriũ
anhelent. Ille unꝰ pulcherrimꝰ¬
qͥ et fedos dilexit ut pulchros fa¬
ceret. amietur. Ad illũ unũ curra¬
tur: ille ingemiscatur. & dicant
semꝑ manificet᷑ dñs: qui uolunt

Expanded text:
autem carnem quam autem carnem quam Maria enim de Adam et domini caro de Maria — Iudaei crucifixerunt; et ille resuscitaturus erat ipsam carnem triduo, quam illi in cruce erant occisuri. illi soluerunt templum et ille triduo resuscitauit illud.Benedicimus Dominus Deo nostro, qui ad laetitiam spiritualem congregavit nos. Simus in humilitate cordis semper, et gaudium nostrum penes ipsum sit. Non de prosperitate aliqua hujus saeculi inflemur, sed noverimus felicitatem nostram non esse nisi cum ista transierint. Modo gaudium nostrum, fratres mei, in spe sit: nemo gaudeat quasi in re praesenti, ne haereat in via. Totum gaudium de anhelent. Ille unus pulcherrimus, qui foedos dilexit ut pulchros faceret, desideretur: ad illum unum curratur, illi ingemiscatur; et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui volunt
Abbreviated transcription (Latin):
le. quod ẽ oriens. dissis. quod ẽ oc¬
cidens. arctos. quod ẽ aquilo. mẽ¬
symbriã. qd̃ est meridies : capita
Ad litteras numeros computant
greci. Q uod nos facimꝰ . a. litteram.
illi lingua sua ponunt alfa: & uo¬
catur alfa. unũ. U bi aũt in nume¬
ris scribunt beta qd̃ est .b. ipsoꝵ.
uocatur in numeris duo. Ubi seͥ¬
bunt gamma: uocat᷑ in numeris
ipsoꝵ tria. U bi scribunt delta:
uocatur in numeris ipsoꝵ quatu¬
or: & sic ꝑ om̃s litteras habent.¬
.M. qđ nos dicimꝰ. et illi dñt. my.
quadraginta significat. Dicunt
te iste littere quẽ numerũ habe¬
ant: et ibi inuenietis quadragin¬
ta et sex anis edyficatum templũ.
bes quinq. Nabet iterũ alfa. qd̾
est unũ. habes sex. Habet et my.
qđ ẽ quadraginta: habes . xͣl. sex.
ł ec frẽs mei etiam ab anteriorib
maiorib nris dicta sunt: & inuen¬
Deadam peccatum traxit: tem¬
plũ corporeũ inde sumpsit: non
de templo pellenda erat. Ipsam

Expanded text:
le, quod est oriens, Dytis quod est ocle, quod est oriens, Dytis quod est occidens, Arctos quod est septentrio, Mesembria quod est meridies, quaAd litteras numeros Graeci. quod nos facimus A litteram, illi lingua sua ponunt alpha, et uocatur alpha unum. ubi autem in numeris scribunt beta, quod est B ipsorum, uocatur in numeris duo. ubi scribunt gamma, uocatur in numeris ipsorum tria. ubi scribunt delta, uocatur in numeris ipsorum quattuor, et sic per omnes litteras nm quod nos dicimus et isti dicunt my μ, quadraginta significat: dicunt te istae litterae quem numerum habeant, et ibi invenietis quadraginta sex annis aedificatum templum. bes quinque: habet iterum, ἄλφα, quod est unum, habes sex, habet et μῦ, quod est quadraginta, habes quadraginta sex. Haec, fratres mei, etiam ab anterioribus majoribus nostris dicta sunt, et invende Adam peccatum traxit, templum corporeum inde sumpsit, non de templo pellenda est, ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
autem crucis. Propt̃ qd̃ et ds̃
eũ excitauit a mortuis. et dedit
ei nom̃ quod ẽ suꝑ omne nomen.
Resuscitatꝰ et exaltatus ẽ. dñs.
Resuscitauit eũ. Qͥs: ͦ P ater. cui
dicit in psalmis. Excita me: et
reddam illis. Ergo pat̃ eũ resus¬
citauit: non se ipse. Qͥd autem
facit pat̾ sine uerbo: quid facit
pater. sine unico suo: Nͥ am audi:
qr & ipse ds erat. Soluite tem¬
plũ hoc: & trib dieb excitabo iͥ¬
lud. Nũquid dixit soluite teplũ.
suscitat : qr filiꝰ dixit. ego & pater
qr ꝑ totũ orbem t̾raꝵ est. audistiᷤᷤ
iam hesterno die. in quatuor litte¬
ris grecis quatuor uerboꝵ grecoꝵ.
Si enim ista uerba quatuor seribaᷤᷤ
subinuicem. id est nomina quatuor
partiuꝰ mundi. orientis. occidentis.
aquilonis et meridiani. qd̃ ẽ totus
orbis. unde dicit dñs. a quatuor
uentis collecturũ se electos suos cũ
uenerit ad iudiciũ: si gͦ facias is¬
ta quatuor nomina greca. Anãtõ

Expanded text:
autem crucis: propter quod et Deus autem crucis: propter quod et Deus illum excitavit a mortuis, et ded est super omne nomen » . Resuscitatus et exaltatus est Dominus. Resuscitavit eum, quis? Pater, cui dixit in Psalmis, Excita me, et reddam illis. . Ergo Pater eum resuscitavit. Non se ipse? Quid autem facit Pater sine Verbo? quid facit Pater sine Unico suo? Nam audi quia et ipse Deus erat: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Numquid dixit, Solvite templum, suscitat: quia Filius dixit, Ego et Pater quia per totum orbem terrarum est audistis jam hesterno die in quatuor litteris Graecis quatuor verborum Graecorum. Si enim ista verba quatuor scribas subinvicem, id est nomina quatuor partium mundi, orientis, occidentis, aquilonis et meridiani, quod est totus orbis, unde dicit Dominus, a quatuor ventis collecturum se electos suos, cum venerit ad judicium: si ergo facias ista quatuor nomina Graeca
Abbreviated transcription (Latin):
qđ tunc nascatur. E rgo illud
nouimus. Sed forte hoc exigitur
a nobis. utrũ habeat aliquod sa¬
cram̃tum: quadraginta et sex an¬
nis edẏficatum ẽ templũ. Sunt
quidem multa que hinc dici posst̃.
s qđ breuit̾ dici potest. et facile
intellegi: hoc interim dicamus.
fr̃es diximꝰ iam nisi fallor hesterno
die. adam unum hominem fuissei
et ipsum eẽ totum genus humanũ.
gitur et quasi conflatur in unũ.
societate atq concordia spiritali.
& gemit unus pauper mͦ ipse a¬
dam: sed in xp̃o renouatur: quia
sine peccato uenit adam: ut pec¬
catum adam solueret in carne
sua: et ut redintegraret sibi adã.
imaginem di. Adam gͦ: caro xp̃i
de adam. Ergo de adam templũ
quod destruxer̃t uidei. resuscita¬
uit dñs triduo. Resuscitauit enĩ
carnẽ suam. Uidete qr d̾s erat. e¬
qualis patri. fr̃es mei dicit apłs.
qui eũ suscitauit a mortuis. De
quo dicit:  de patre. Factus inqͥt
obediens usq ad mortem: mortẽ

Expanded text:
quod tunc nascatur. Ergo illud quod tunc nascatur. Ergo illud novimus. 11. Sed forte hoc exigitur a nobis, utrum habeat aliquod sacramentum quadraginta sex annis aedificatum templum. Sunt quidem multa quae hinc dici possint; sed quod breviter dici potest et facile intelligi, hoc interim dicimus. Fratres, diximus jam, nisi fallor, hesterno die, Adam unum hominem fuisse, et ipsum esse totum genus humanum. gitur, et quasi conflatur in unum societate atque concordia spirituali. Et gemit unus pauper modo ipse Adam, sed in Christo innovatur: quia sine peccato venit Adam, ut peccatum Adam solveret in carne sua, et ut redintegraret sibi Adam imaginem Dei. De Adam ergo caro Christi: de Adam ergo templum quod destruxerunt Judaei, et resuscitavit Dominus triduo. Resuscitavit enim carnem suam: videte, quia Deus erat aequalis Patri. Fratres mei, dicit Apostolus, Qui eum excitavit a mortuis. De quo dicit? De Patre: « Factus, » inquit, « obediens usque ad mortem, mortem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc: & in trib dieb excitabo il¬
iud. Sixert̃ gͦ uidei. Q uadragin¬
ta & sex annis edyficatumm est
cemplũ hoc: et tu dicis trabdie¬
bus excitabo illud. Caro eranti
carnalia sapiebant. Ille loquebat᷑
spiritalit̃. Q uis autem posset in¬
celligere: de quo templo dicebat.
Sed non multum queramus Per
eugłistam nobis aperuit:  dix̃
de quo templo diceret. Sol ꝯ uite
templũ hoc: et trib dieb excitabo
illud. Quadraginta et sex annis
edyficatum est templũ hoc: et tu¬
triduo suscitabis illud: dicebat aũ
ait euigłista. de templo corporisi
sii. & manifestum est occisũ dñni.
post triduum resurrexisse. Hoc mͦ
om̃ib nobis notum est. Et si uideis
clausum ẽ quia foris stant: nobis
tam̃ aꝑtum est: quia nouimus
in quem credimus. I psius templi
solutionem et reedyficationem. an¬
niu̾saria sollempnitate celebratu¬
ri sumꝰ. Ad quam uos exhortam᷑
ut p̃paretis uos si qui estis cathe¬
cumini: ut accipiatis gr̃am. Ian
nẽ tempus est: iam parturiat᷑

Expanded text:
in tribus diebus excitabo illud. Dixerunt ergo Judaei: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu dicis, In tribus diebus excitabo illud? » Caro erant, carnalia sapiebant: ille vero loquebatur spiritualiter. Quis autem posset intelligere de quo templo dicebat? Sed non multum quaerimus; per Evangelistam nobis aperuit, dixit de quo templo diceret: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Quadraginta et sex annis aedificatum est templum, et triduo suscitabis illud? Dicebat autem, ait Evangelista, de templo corporis sui. Et manifestum est, occisum Dominum post triduum resurrexisse. Hoc modo omnibus nobis notum est: et si Judaeis clausum est, quia foris stant; nobis tamen apertum est, quia novimus in quem credimus. Ipsius templi solutionem et reaedificationem, anniversaria solemnitate celebraturi sumus: ad quam vos exhortamur, ut praeparetis vos, si qui estis catechumeni, ut accipiatis gratiam; jam nunc tempus est, jam nunc parturiatur
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod ꝑtingit. dicta est metre¬
ta sicut dixit apłs. Accepimꝰ men¬
suram ꝑtingendi usq ad uos. Gen¬
cib enim eugłirans. hoc ait. men¬
suram ꝑtingendi usq ad uos.
loco uͥ ait. Post hec descendit ca

Expanded text:
in eo quod pertingit, dicta est metrein eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos . Gentibus enim evangelizans, hoc ait, mensuram pertingendi usque ad vos. loco, Post haec descendit a
Abbreviated transcription (Latin):
et nullum p̃termittit humanum
genus. quando dicit. circũcisio & p̾¬
putium. In duob istis nominib
habes omnes gentes: bine metrete
sunt. His duob parietib de diu̾so
uenientib. ad pacem in seipso facien¬
dam: lapis angularis factus ẽ. xp̃c.
Ostendamus et ternas metretas: in
eisdem ipsis om̃ĩb gentib. Tres erant
filii noe : ꝑ quos reparatum ẽ genus
humanũ. Unde dñs ait. Simile est
regnũ celoꝵ fermento qđ accepit
mulier. & abscondit in farine men¬
suris tribus : quousq fermentaret᷑
totum. Que est ista mulier: nisi
caro dñi: quod est fermentum: nisi
eugłm: que sunt tres mensure. nisi
omnes gentes : ꝓpt̃ tres filios noe:
Ergo sex hẏdrie capientes binas uł
ternas metretas. sex sunt etates tem¬
poꝵ. capientes ꝓphetiam ꝑtinentem
ad om̃s gentes: siue in duob ge¬
nerib hominũ. idest iudeis & gre
nificatas. figurata ẽ enĩ ꝓphetia
ꝑtingens usq ad omnes gentes . Nã

Expanded text:
et nullum praetermittit hominum et nullum praetermittit hominum genus, quando dicit, Circumcisio et praeputium ; in duobus istis nominibus habes omnes gentes: binae metretae sunt. His duobus parietibus de diverso venientibus ad pacem in seipso faciendam, lapis angularis factus est Christus . Ostendamus et ternas metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus. Tres erant filii Noe , per quos reparatum est genus humanum. Unde Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermento, quod accepit mulier et abscondit in farinae mensuris tribus, quoadusque fermentaretur totum . Quae est ista mulier, nisi caro Domini? Quod est fermentum, nisi Evangelium? Quae sunt tres mensurae, nisi omnes gentes, propter tres filios Noe? Ergo sex hydriae capientes binas vel ternas metretas, sex sunt aetates temporum, capientes prophetiam pertinentem ad omnes gentes, sive in duobus generibus hominum, id est, Judaeis et Graecfilios, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
bonos et malos. et pluit suꝑ ustos
et iniustos. Q uappt̾ si ei fit homo
quẽ adorat : qͥd eͦ potens ẽ ds de lapi¬
dib istis suscitare filios abrahe:÷
Nosipsos int̾rogemꝰ : et uidemus
quia factum est. Nos aũ de genti¬
b uenimus: de gentib autem ñ
ueniremꝰ. nisi d̾s de lapidib susci¬
tasset filios abrahȩ. facti sumꝰ filii
abrahe : mmuitando fidem. ñ nascen¬
do ꝑ carnem. Sicut enim illi de¬
generando exheredati: sic nos imi¬
tando adoptati. E rgo frẽs ad om̃s
gentes ꝑtinebat etiam ista sexte hy¬
drie ꝓphetia. E icło de omĩb dictũ
est. capientes metretas binas uel t̃¬
nas. Sed qͦmͦ ostendimꝰ omnes gentes
ꝑtinere ad binas uel ternas metreta:
Estimantis enim fuit quodãmodo.
ut ipsas diceret binas. quas dixerat
ternas: ad cõmendandũ scilicet sa¬
cram̃tum. Quomodo sunt bine me¬
trete: circu̾cisio et preputiũ. Hos
duos popłos scriptura cõmemorat:

Expanded text:
bonos et malos, et pluit super justos bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Quapropter si ei fit homo similis quem adorat; quid est, Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae? Nos ipsos interrogemus, et videmus quia factum est. Nos enim de gentibus venimus; de gentibus autem non veniremus, nisi Deus de lapidibus suscitasset filios Abrahae. Facti sumus filii Abrahae imitando fidem, non nascendo per carnem. Sicut enim illi degenerando exhaeredati; sic nos imitando adoptati. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebat etiam ista sextae hydriae prophetia; et ideo de omnibus dictum est, Capientes metretas binas vel ternas. 17. Sed quomodo ostendimus omnes gentes pertinere ad binas vel ternas metretas? Aestimantis enim fuit quodammodo, ut ipsas diceret binas, quas dixerat ternas, ad commendandum scilicet sacramentum. Quomodo sunt binae metretae? Circumcisio et praeputium. Hos duos populos Scriptura commemorat,
Abbreviated transcription (Latin):
se ostendit. quia omĩb gentibus
missus est xp̃e: quando uidei ue¬
nerunt ad eum ut bapturarent᷑.
ne suꝑbirent de nomine abrahe
generatio inquit iuperaꝵ. qͥs osten¬
dit uobis fugere ab ira uentura:ᷤ
facite gͦ fructum dignum peniten¬
tie: idest humiles estote. Suꝑbis
enim loquebat᷑. Unde autem erant
suꝑbi : de genere carnis: non cle
fructu imitationis patris abraham.
Qͥ d eis ait: Nͥ olite dicere. patrem
habeniꝰ habraham. Notens est enim
ds de lapidib istis suscitare fili¬
os abrahe: lapides dicens omnes
gentes. non ꝓpt̾ firmitatem. sicut
lapis dictus est quẽ repbauerunt
edẏficantes : sed ꝓpt̾ stolitatem. et
duriciam stulticie: quia eis quos
adorabant similes facti erant. Ad¬
orabant enim insensata simulachra:
parit̾ insensati. Unde in psalmo
in eis. Ideo cũ cȩperint homines
dm̃ adorare : quid audiunt: ut
sitis filii patris urĩ qui in cęlis ẽ.
qui solem suum facit oriri suꝑ

Expanded text:
se ostendit, quia omnibus gentibus se ostendit, quia omnibus gentibus missus est Christus? Quando Judaei venerunt ad eum ut baptizarentur, et ne superbirent de nomine Abraham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? facite ergo fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, pariter insensati. Unde insensati?in eis . Ideo cum coeperint homines Deum adorare, quid audiunt? Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui solem suum facit oriri super
Abbreviated transcription (Latin):
in omĩb gentib. Cui enĩ do dicit᷑
surge: nisi ei qui dormiuit.surge
qs. iudica t̾ram. Tamquã diceretur.
D ormisti iudicatus a terra: surge
danihel uidit lapidem p̃cisum de
monte sine manib. et fregisse om¬
nia regna t̾rarum. et creuisse il¬
lum lapidem. et factum esse mon¬
tem magnũ. ita ut impleret uniu¬
sam faciem terre. Q uid aꝑtius frẽs
mei: Lapis de monte precidit᷑. s p¬
se est lapis quem repbauert̃ edyfi¬
cantes: et factus est in caput an¬
guli. De quo monte precidit᷑. nisi
humano: q sine. amplexu mari¬
tali de uirgine exortus est. Mons
ille unde precisus est non imple¬
uerat uniuersam faciem terre.
non enim tenuerat regnum uide¬
oꝵ omnes gentes. At uero regnũ
xp̃ĩ. uniu̾sum orbem t̾raꝵ cerni¬
mus occupare. Iam ad sextam e¬
tatem ꝑtinet iohannes baptista.
quo nemo exurrexit maior de
natis mulierum: de quo dictũ est
maior quã ꝓpħa. Q. uomodo &e ip¬

Expanded text:
in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, judicatus a terra; surge,Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . Dhumano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexit major in natis mulierum: de quo dictum est, Major quam propheta . Quomodo et ip
Abbreviated transcription (Latin):
est: capientes metretas binas uł t̃¬
nas. Ad omnes in quã gentes ꝑti¬
net ꝓphetia: mͦ cõmemorauimꝰ de¬
monstratum in adam: qui eͥ forma
futuri. Qs autem nesciat qd̵ de
illo exortȩ sint omnes gentes. et
in eius uocabulo quatuor litteris
quatuor orbis terraꝵ partes. per
grecas appellationes demonstran¬
tur. dSi enim grece dicunt᷑. orieis.
eas plerisq in locis scã scriptura
cõmemorat: in capitib u̾boꝵ in¬
uenies adam. Dicunt᷑ enim grȩce¬
ã natole. disis. arctõs. mesimbria.
Ista quatuor nomina. si tamquã
uersus quatuor sibi subinuice. seri¬
bas: in eoꝵ capitib adam legitur.
Hoc in noe ꝓpt̾ archam figura¬
tum est: in qua erant omnia a¬
nimalia que significabant om̃s
gentes. ħ oc in abraham. euii aꝑ¬
tius dictum est. in semine tuo be¬
nedicent᷑ om̃s gentes. Hoc in da¬
uid: de cuiꝰ psalmis ut alia omit¬
tam. mͦ cantauimꝰ. Surge d̾s iu¬
dica t̾ram: qm̃ tu hereditaberis

Expanded text:
est, Capientes metretas binas vel terest, Capientes metretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes per graecas appellationes demonstrantur? Si enim graece dicantur, Oriens, eas plerisque locis sancta Scriptura commemorat; in capitibus verborum invenis Adam: dicuntur enim grAnatole, disis, arctos, mezembria. Ista quatversus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis
Abbreviated transcription (Latin):
qui non habebat uestem nuptialẽ.
inuitatus est et uenit. sed ꝓiectus
est de numero uocatoꝵ: qr non ha¬
bebat uestem ad sponsi głam. Qui
enim suam głam querit non xp̃i:
non habet uestem nuptialem. Non
enim uolunt consonare uoci illiꝰ
qui amicus erat sponsi: et ait. Hic
est qui baptirat. Nec immerito il¬
li qui non habebat uestem nuptia¬
lem. hoc ꝑ increpationẽ obiectũ ẽ.
quod non erat. Amice qͦmͦ huc ue¬
nisti:ͦ & sicut ille omutuit: sic &
isti. Qͥd enĩ ꝓdest strepitus oris:
muto corde. nouert̃ quippe intus
apud semetipsos : non se habere
quod dicant. Intus omutuerunt:
toris ꝑstrepunt. Audiunt uelint no¬
unt: etiam apud se cantare: surge
as iudica terram: qũ tu heditabe¬
ris in om̃ib gentib. N on cõmuni¬
cando omnib gentib : quid aliud
quam exheredatos se ẽẽ cognoscuas.¬
Qđ gͦ dicebam frẽs: ad omnes gen¬
tes ꝑtinent ꝓphetie. Uolo eni aliũ
sensum ostendere in eo qđ dictum

Expanded text:
qui non habebat vestem nuptialem, qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non communicando omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscugo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim alium sensum ostendere in eo quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Unde gͦ tunc fecit᷑: inde reficeret.
Uerbo fecit. u̾bo reficeret : nisi qr
mysterium cõmendabat. et sccłam
hẏdriam ꝓphice dispensationis i¬
plebat ÷ ut ꝑ lignum liberaretur
figura orbis t̾rarum: quia in ligno
figenda erat uita orbis terraꝵ: I am
in tercia hydria ipsi abrahe qđ iam
cõmemoraui dictum est: in semine
tuo benedicent᷑ omnes gentes. Et qͥs
non uideat cuiꝰ habeat figuram uni¬
cus eius. qui sibi ad sacrificiũ quo
ipse immolandus ducebat᷑. ligna por¬
tabat. portauit enim dñs crucem
suam: sicut eugłm loquit᷑. Hoc de
tercia hẏdria cõmemorasse. suffecerit.
De daiuid autem quid dicam. quod
ad omnes gentes ꝑtinebat ꝓphetia
eius: quando mͦ audiuimus psalmũ:
Et difficile est ut dicat᷑ psalmꝰ ubi
hoc non sonet. Sed certe ut dixi:
mͦ hoc cantauimꝰ. S urge d̾s iudica
t̾ram: qm̃ tu hereditaberis in om̃ĩb
gentib. & ideo donatiste tamquã
ꝓiecti de nuptiis. sicut ille homo

Expanded text:
Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo