comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pape augustino : Ieronimꝰ. Uirum
uenerabilem fr̾em meũ. filiũ digna¬
tionis tuȩ orosiũ presbiterõ & sui meri¬
to & te iubente suscepi: s incidit tẽpus
difficillimũ quando michi tacere meluis
fuit qũa loqui. ita ut nr̃a studia cessares.
⁊ uixta apiũ canina exerceret᷑ facundia.
Itaq duob libellis tius quos meo nõi de¬
non quo quiddã in ulis reprehendendũ.
putẽ: s qr uixta beatũ apłm unꝰquisq
in suo sensu ab undet. aliꝰ quid̾̃e sic alt̾
aut̃ẽ sic. Certe quicquid dici potuit. et
reuerentiã tuã: parũspatiaris me tuõ lax¬
dare ingenis̃. Hos eñĩ int̾ nos eruditioni
causa disserimꝰ. seterũ emuli ⁊ maxime
heretici. si diuersas int̾ nos sententias ui¬
derint: de animi calũpniabuntur ran¬
core descendere. MNichi autẽ statutõ ẽ te
amare suscipere. colere. mirari: tuaq dic¬
ta qͥuasi mea defendere Certe n in dialo¬
go qũe nuꝑ edidi: tue beatitudinis ut

Expanded text:
M. Virum honorabilem fratrem meum filium dignationis tuae Orosium presbyterum et sui merito et te iubente suscepi. sed incidit tempus difficillimum, quando mihi tacere melius fuit quam loqui, ita ut nostra studia cessarent et iuxta Appium canina exerceretur facundia. itaque duobus libellis tuis. quos meo nomini denon quo quicquam in illis reprehendendum putem, sed quia iuxta beatum apostolum unusquisque in suo sensu abundet alius quidem sic alius autem sic. certe quicquid dici potuit et treuerentiam tuam, parumper patiaris me tuum laudare ingenium. nos enim inter nos eruditionis causa disserimus. ceterum aemuli et maxime haeretici, si diuersas inter nos sententias uiderint, de animi calumniabuntur rancore descendere. mihi autem decretum est te amare, suscipere, colere, mirari tuaque dicta quasi mea defendere. certe et in dialogo, quem nuper edidi, beatitudinis tuae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nichil sum. s a ueterũ grecoꝵ docerẽ int̾preta¬
tionib discrepare. Uale mi amice km̃e. etate
fili. dignitate parens: ⁊ hoc a me rogatꝰ obser¬
ua. ut quicquid mͥ scripseris. ad me pͥmũ fa¬

Expanded text:
nihil sum, sed a ueterum Graecorum docerem interpretanihil sum, sed a ueterum Graecorum docerem interpretationibus discrepare. uale, mi amice carissime, aetate fili, dignitate parens, et hoc a me rogatus obserua, ut, quicquid mihi  scripseris, ad me primum fa
Abbreviated transcription (Latin):
mei aliqua scripsero. in te culpa sit qui ꝓ¬
uocasti. ñ in me qui respondere cõpulsusso.
Addis preterea te paratũ esse. ut si quid me in
tius scriptis mouerit. aut corrigere uoluero.
fraterne accipias: ⁊ ñ solũ mea in te benuio¬
lentia gauisurũ. s ut ipsũ faciã dep̾caris.
Rursum dico quod sentio .Puocas senẽ taces¬
tem stimulas: iuderis iactare doctrinã. Nos
est autẽ etatis meȩ putare maliuolum. er¬
ga eũ cui magis fauorẽ debeo. & si in eugłus
tur reprehendere : miraris si in tius libris.
⁊ maxime in scripturarũ expositione. quȩ uł
obscurissimȩ sunt. qued̾a a recti ^ oiscrepare u¬
deantur: & hoc dico ñ quod in oꝑibus tius q̃¬
dam rep̾hendenda iãcenseã. Neq lectioni eo¬
rũ eoꝵ unquã operã dedi nec horũ exẽplario¬
rum apud nos copia est. pret̾ soliloquiorum
tuoꝵ libros. ⁊ quosdam cõmentariolos in psal¬
mis. Quos si uellem discutere: non dic̃ã ame qͥ

Expanded text:
mei aliqua scripsero, in te culpa sit qui pmei aliqua scripsero, in te culpa sit qui provocasti, non in me, qui respondere compulsus sum. 5. Addis praeterea te paratum esse, ut si quid me in tuis scriptis moverit, et corrigere voluero, fraterne accipias, et non solum mea in te benevolentia gavisurum; sed ut hoc ipsum faciam, deprecaris. Rursum dico quod sentio, provocas senem, tacentem stimulas, videris jactare doctrinam. Non est autem aetatis meae putari malevolum erga eum, cui magis favorem debeo. Et si in Evangetur reprehendere, miraris si in tuis libris, et maxime in Scripturarum expositione, quae vel obscurissimae sunt, quaedam a recta linea discrepare videantur ? et hoc dico, non quod in operibus tuis quaedam reprehendenda iam censeam. neque enim lectioni eorum umquam operam dedi nec horum exemplariorum apud nos copia est praeter Soliloquiorum tuorum libros et quosdam commentariolos in psalmos, quos si uellem discutere, non dicam a me, qui
Abbreviated transcription (Latin):
me a te lesũ putẽ. S si mea cõminꝰ dicta re¬
prehendas. & rationẽ scriptoꝵ expetas. ⁊ quȩ
⁊ oculos mͥ reddas. In hoc leditur amicitia.
in hoc necessitudinis uira uolant᷑. ne autẽ¬
uideamur certare puerilit̾. ⁊ faxtorib inui¬
cem uel detractorib nr̃is tribuere mat̾iã
contendendi: hȩc scribo. qr pure ⁊ xp̃iane di¬
ligere cupio: nec quicquam in mea m̃te re¬
tinere quod distet a labus. Non enĩ conuenit
ut ab adolescentia usq adhanc etatẽ in mo¬
nasterio cũ sc̃is fr̾ib labore desudans. aliqͥd
contra ep̃m cõmunionis meȩ scribere aude¬
am: ⁊ eum ep̃m que ante cepi amare quã
nosse. qui me primꝰ ad amicitias ꝓuocauit.
que post me orientẽ in scripturarum erubi¬
tione leratus sũ. Igitur aut tuũ negatoli¬
brũ si forte ñ tuiis est. ⁊ eo desine flagitare
rescriptũ. ad ea quȩ ñ scripsisti: aut si tuus
est. ingenue confitere: ut si in defensione

Expanded text:
me laesum putem. sed, si mea com minus dicta reme laesum putem. sed, si mea com minus dicta reprehendas et rationem scriptorum expetas et, quae  oculos mihi reddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec scribo, quia te pure ligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere quod distet a labiis. Non enim convenit ut ab adolescentia usque ad hanc aetatem, in monasteriolo cum sanctis fratribus labore desudans, aliquid contra episcopum communionis meae scribere audeam, et eum episcopum quem ante coepi amare quam nosse, qui me prior ad amicitiam provocavit, quem post me orientem in Scripturarum eruditione laetatus sum. Igitur aut tuum negato librum, si forte non tuus est, et desine flagitare rescriptum ad ea quae non scripsisti; aut si tuus est, ingenue c
Abbreviated transcription (Latin):
fregorit. O m̃ia fert etas. animum quoq :
Sepe ego longos cantando puerũ memini
me condere soles. n̾c oblita mͥ tot carmina.
uox quoq mer̃i iã fugit. & ut magis de
scripturis sc̾is loquar. berzellay ille galaa¬
dites. regis dauid beneficia om̃sq delitias
iuiuieni de legaus filio: ostendit senec tutẽ
hec appetere ñ debere. nec oblata suscipere
Quod autẽ uiras te aduersũ me librũ ñ scͥp¬
sisse. neq roma misisse quẽ ñ scripseris. s si
forte aliqua in tus scriptis repperiant᷑ quȩ
a meo sensu discrepent. non me a te lesũ sed
a te scriptũ quod tibi rectũ uidebatur: que¬
so ut me patient̾ audias. Non scripsisti li¬
brum: ⁊ quomodo michi rep̾hensionis a te
meȩ ꝑ alios scripta delata st̃ sur habet
italiã quod tu non scripsisti: Qua ratione
poscis. ut rescribã ad ea quȩ scripsisse te de¬
negas: Hec tã hebes sũ: ut si diuersa senseris.

Expanded text:
fregerit. omnia fert aetas, animum quoque; fregerit. omnia fert aetas, animum quoque; saepe ego longos cantando puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque , Moerim iam fugit. et — ut magis de scripturis sanctis loquar — Berzelli ille Galaadites regis Dauid beneficia omnesque delicias iuueni delegans filioĮ ostendit senectutem haec appetere non debere nec oblata suscipere. Quod autem iuras te aduersum me librum non scripsisse neque Romam misisse, quem non scripseris, sed, si forte aliqua in tuis scriptis repperiantur, quae a meo sensu discrepent, non me a te laesum, sed a te scriptum, quod tibi rectum uidebatur, quaeso, ut : me patienter audias. non scripsisti librum. et quomodo mihi reprehensionis a te meae per alios scripta delata sunt ? cur habet Italia, quod tu non scripsisti? qua ratione poscis, ut rescribam ad ea, quae scripsisse te denegas ? nec tam hebes sum, ut, si diuersa senseris,
Abbreviated transcription (Latin):
ulus cauebam. ne ep̃o cõmunionis meȩ uide
ꝓcacit̾ respondere. ⁊ aliqua in rep̾henden¬
tis epła reprehendere. p̾sert̃ĩ cũ qued̾a in illa
heretica iudicarẽ: ad extremũ ne tu uire ex¬
po̾tulares ⁊ diceres. Quid enĩ: ł płam meã ui¬
deras. ⁊ notȩ tibi manꝰ in subscriptione sig
na dep̾henderas: ut tã facile amicum lederes.
⁊ alterius maliciã in meã uerteres contume¬
liam: Igitur ut ante iã scripsi. aut mite
eandem epłam tua subscriptã manu: aut
senẽ latitantẽ in cellula lacessere desine.
Sin aut̃ẽ tuã uis uł exercere uel ostendere
doctrinã. quere uiuenes ⁊ disertos. ⁊ nobiles.
quoꝵ romȩ dicuntur ẽe quã plurimi: qui
possint ⁊ audeant tecũ congredi. ⁊ in di
⁊ tuas ⁊ alioꝵ debeo laudare uictorias. nos
ipse rursus effeto corpore dimicare: ne si
recorder hystoriȩ. quod annibalem uiueni¬
liter exuttantẽ quintꝰ maximꝰ patientia sua

Expanded text:
illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in reprehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa haeretica iudicarem; ad extremum, ne tu iure expostulares et diceres: \'Quid enim? epistulam meam uideras et notae tibna deprehenderas, ut tam facile amicum laederes et alterius malitiam in meam uerteres contumeliam?\' igitur, ut ante iam scripsi, aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem latitantem in cellula lacessere desine. sin autem tuam uis uel ostentare uel exercere doctrinam, quaere iuuenes et disertos et nobiles, quorum Romae dicuntur esse quam plurimi, qui possint et audeant tecum congredi et in diset tuas et aliorum debeo laudare uictorias, non ipse rursus effeto corpore dimicare, ne, sirecorder historiae, quod Hannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua
Abbreviated transcription (Latin):
catur ⁊ ad me solũ ñ ꝑuenerit cui soli mis¬
sa est. presert̃ cũ idem fr̾ sisinniuis it̾ cete¬
ros tractatus tuos dixerit eã se ñ in affrica
non apud te s in insula adrie ante hoc fer¬
me quinquenniũ repperisse. De amicitia
om̃is tollenda suspitio est: ⁊ sic cũ amico qͣ¬
si cũ altero ẽ loquendũ. Non nuili famili¬
ares mei & uasa xp̃i. quoꝵ ł erosolimis ⁊ in
sc̾is locis ꝑ magna copia est. suggerebant ñ
simplici aĩo a te factũ. s laudem atq rumu¬
sculos ⁊ gloriolam populi requirente: ut
de nobis cresceres. ut multi cognoscerent
te ꝓuocare. me timere te scribere ut doctũ.
me tacere ut imperitũ ⁊ tand̾e repperisse
qui garrulitati mee modũ imponeret. Ego
autẽm ut simplicit̾ fatear dignitati tue.
primũ iccirco respondere nolui. quia tuã
liquido eplam ñ eredobam: hec liulgi de qͥb¬
dam prouerbiũ est litũ melle gladiũ: deinde

Expanded text:
catur et ad me solum non peruenerit, cui soli miscatur et ad me solum non peruenerit, cui soli missa est, praesertim cum idem frater Sisinnius inter ceteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Hadriae ante hoc ferme quinquennium repperisse. De amicitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares mei et uasa Christi, quorum Hierosolymis et in sanctis locis permagna copia est, suggerebant non simplici a te animo factum sed laudem atque rumusculos et gloriolam populi requirente, ut de nobis cresceres, ut multi cognoscerent te prouocare, me timere, te scribere ut doctum, me tacere ut inperitum et tandem repperisse, qui garrulitati meae modum inponeret. ego autem, ut simpliciter fatear, dignationi tuae primum idcirco respondere nolui, quia tuam liquido epistulam non credebam nec, ut uulgi de quibusdam prouerbium est, litum melle gladium; deinde
Abbreviated transcription (Latin):
meum: nisi qr magis amat obuirgator sanais.
quam adulator ungens caput. Ego autẽ diffi¬
cillime bonꝰ uidex lego quod scripser̃i: s aut
timidior reticeo aut̃ cupidior. Uideo etiã int̾¬
dum uicia mea. s ea malo audire a seniorib:
ne cũ me fortasse rep̾hendero rursus michi
blandiar. & meticulosã michi uidear in me
pocius quã iustã tulisse sententiã. eroñ¬
Crebras ad me epłas dirigis. ⁊ sepe cõ¬
pellis ut respondeã ciud̾a epłe tuȩ. cuiꝰ ad
me ut ante ia scripsi. ꝑ fr̾em sisinniũ diaco¬
nũ exẽplaria ꝑuener̾t absq subscriptione
damaliũ te misisse significas. ⁊ interĩ ꝓ¬
futurũ retractũ de itinere ⁊ ep̃m conati¬
tutũ. ueloci morte subtractũ: illũ cuiꝰ no¬
men retices. maris timuisse discrimina. ⁊
nauigationis mutasse consiliũ. Quȩ cum
ita sint. satis mirari nequeo quomͦ ipsa epi¬
stola ⁊ romȩ & in italia haberi a plerisq di¬

Expanded text:
meum ; nisi quia magis amat objurgator sanans, meum ; nisi quia magis amat objurgator sanans, quam adulator ungens caput. EGO AUTEM difficillime bonus judex lego quod scripserim; sed aut timidior recto, aut cupidior. Video etiam interdum vitia mea; sed ea malo audire a melioribus: ne cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar: et meticulosam mihi videar in me potius, quam justam tulisse sententiam. Crebras ad me epistulas dirigis et saepe compellis, ut respondeam cuidam epistulae tuae, cuius ad me, ut ante iam scripsi, per Sisinnium diaconum exemplaria peruenerunt absque subscriptione dam alium te misisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere et episcopum constitutum ueloci morte subtractum, illum, cuius nomen retices, maris timuisse discrimina et nauigationis mutasse consilium. quae cum ita sint, satis mirari nequeo, quo modo ipsa epistula et Romae et in Italia haberi a plerisque di
Abbreviated transcription (Latin):
la epła satis est. liberuis id possũ ꝑ fr̾em qͣm
miscendũ ⁊ alendũ duicib atq utilib ser¬
mocinationib tius misisse me gaudeo: ⁊ tñ
quantũ uellem. nec ipse. quod euis pace di¬
xer̃i. forsitan capit. quãꝗͣ in nuhilo me uli
pretuler̃i. Ego enĩ fateor me tui capaciorem :
s ipsum uideo fieri pleniorẽ. quo me sine do¬
bitatione ante cellit. & postea quã redierit.
quod dño adiuuante ꝓsperato fiat cursu.
cũ eus pectoris abste cumulati particeps
fuero: non erit impleturus quod in me ad¬
huc uauiũ erit atq auidũ sensuũ tuoꝵ. ita
fiet ut ego etiã tunc egentior sim. ule copi¬
osior. Sane idem fr̃ aliqua scripta nr̃a fert
secum. quib legendis si dignationẽ adhibue¬
ris: etiã sincerã fr̾nãq seueritatẽ adhibeas
queso. Non enĩ alit̾ intelligo quod scriptũ
est. emendabit me uistꝰ in miscd̾ia ⁊ arguet
me. oleũ aitẽ peccoris ñ impinguet capitt

Expanded text:
la epistula sat est. uberius id possum per fratrem, quem la epistula sat est. uberius id possum per fratrem, quem miscendum et alendum dulcibus atque utilibus sermocinatquantum vellem, nec ipse quod ejus pace dixerim forsitan capit, quanquam in nihilo me illi praetulerim. Ego enim me fateor tui capaciorem; sed ipsum video fieri pleniorem, quo me sine dubitatione antecellit, et postea quam redierit, quod Domino adjuvante prosperato fiat cursu, cum ejus pectoris abs te cumulati particeps fuero: non est impleturus, quod in me adhuc vacuum erit, atque avidum sensuum tuorum. Ita fiet, ut et ego etiam tunc egentior sim, ille copiosior. Sane idem frater aliqua scripta nostra fert secum, quibus legendis, si dignationem adhibueris, etiam sinceram fraternamque severitatem adhibeas, quaeso. Non enim aliter intelligo quod scriptum est » : Emendabit me justus in misericordia, et arguet me: oleum autem peccatoris non impinguet caput
Abbreviated transcription (Latin):
linquo. Ad mota enĩ lectioni diligentiore con
sideratione: multo id fortasse faciliꝰ udebis
quã ego. Adhanc autẽ considerationẽ cogit
te pietas. qua cognoscis fluctuare auctorita¬
tem diuinarũ scripturarũ. ut in eis quod
uuit quis credat. qđ ñ uult ñ credat. si se¬
mei fuerit ꝑsuasum aliqua illos uiros ꝑ qͦs
nobis hec ministrata sunt in scripturis sius
officiose potuisse m̃tiri: nisi forte regulas qͣs¬
dam daturus es. quib noueris ubi oportent
mentiri. ⁊ ubi ñ oporteat. Quod si fieri potest.
nullomodo mendatib dubusq rationib id
explices queso: nec me onerosũ. aut impuden¬
tem iudices. ꝑ humanitatẽ ueracissim̃a dñi nr̃i.
Nã ut ñ dicã nulla certe ñ magnaculpa me¬
us error ueritati fauet: si recte in te ueritas
potest fauere mendacio. Multa alia cũ sin¬
cerissimo cordł tuo loqui cuperẽ. ⁊ de xp̃ia¬
no studio conferre : s huic desiderio meo nul¬

Expanded text:
linquo. Admota enim llinquo. Admota enim lsideratione multo id fortasse facilius uidebis quam ego. ad hanc autem considerationem coget te pietas, qua cognoscis fluctuare auctoritatem diuinarum scripturarum, ut in eis, quod unIt quisque, credat, quod non uult, non credat, si semel fuerit persuasum aliqua illos uiros, per quos nobis haec ministrata sunt, in scripturis suis officiose potuisse mentiri; nisi forte regulas quasdam daturus es, quibus nouerimus, ubi oporteat mentiri et ubi non oporteat. quod si fieri potest, nullo modo mendacibus dubiisque rationibus id explices quaeso nec me onerosum aut inpudentem iudices per humanitatem ueracissimam domini nostri. nam, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in te potest ueritas fauere mendacio. Multa alia cum sincerissimo corde tuo loqui cuperem et de Christiano studio conferre, sed huic desiderio meo nul
Abbreviated transcription (Latin):
niã. quib posset uerbis & significationib
in lucẽ penetralia sui cordis aꝑiret clamais
non minore aut fortasse. maiori scelere in do
laudari falsitatẽ. quã ueritatẽ uituperari:
Agendũ est gͥ ut ad cognitionẽ diuinarum
scripturarũ talis hõ accedat. qui de sc̃is li¬
bris tã sc̃e ⁊ ueraciter existimet. ut nolit
aliqua eoꝵ parte delectari ꝑ officiosa men¬
dacia: pociusq id quod ñ intelligit transeat.
quã cor suũ preferat ueritati. Pfecto en̾i
cũ hoc dicit. credi sibi expetit: ⁊ id agit ut
diuinarũ scripturarũ auctoritatib ñ cre¬
damus. & ego quid̾e qualib cũq uirib qͦs
dñs suggerit oĩa illa testimonia quȩ adhi¬
bita sunt astruendȩ utilitati mendacit
aliter oportere intelligi ostenderẽ: ut ubi
q eoꝵ firma ueritas doceret᷑ Quã oñi cesti¬
monia mendatia ẽẽ non debent: tã non debes
fauere mendacio. S hoc intelligentiȩ tuȩ re¬

Expanded text:
niam, quibus posset, uerbis et significationibus niam, quibus posset, uerbis et significationibus in lucem penetralia sui cordis aperiret clamans non minore aut fortasse etiam maiore scelere in deo laudari falsitatem quam ueritatem uituperari? agendum est igitur, ut ad cognitionem diuinarum scripturarum talis homo accedat, qui de sanctis libris tam sancte et ueraciter existimet, ut nolit aliqua eorum parte delectari per officiosa mendacia potiusque id, quod non intellegit, transeat, quam cor suum praeferat illi ueritati. profecto enim, cum hoc dicit, credi sibi expetit et id agit, ut diuinarum scripturarum auctoritatibus non credamus. Et ego quidem qualibuscumque uiribus, quas dominus suggerit, omnia illa testimonia, quae adhibita sunt adstruendae utilitati mendacii, aliter oportere inque eorum firma veritas doceretur. Quam enim testimonia mendacia esse non debent, tam non debent favere mendacio. Sed hoc intelligentiae tuae re
Abbreviated transcription (Latin):
futuros ipse p̾nuntiauit. ⁊ dixerint totũ u¬
lud quod idem apłs de matrimonioꝵ ure
firmando locutꝰ est. ꝓpt̾ hõies qui dilectione
conuigũ tumultuari poterant. fuisse m̃ti¬
tum. scilicet ñ quod hoc senserit. s ut illoꝵ
placaretur aduersitas: Non enĩ opꝰ est mui
ta cõmemorare. Possunt enĩ uideri etiã de
laudib dei eẽ officiosa m̾dacia. ut apud
hõies pigriores dilectio eius ardescat. atq
ita nusquam certa erit in sc̃is luteris castȩ
ueritatis auctoritas. Nonne attendimus
eundem apłm cũ ingenti cura ueritatis cõ¬
mendande dicere. si autẽ xp̃c ñ resurrexit.
inuenimURautẽ & falsi testes dei. qr te¬
stimoniũ diximꝰ aduersus d̾m. quod susci¬
tauit xp̃m quẽ ñ suscitauit.Si quis hy¬
ic diceret quid in hoc m̃dacio ꝑhorrescis. c̃ id
dixeris quod etiã si falsũ sit. ad laud̾e d̾i ma¬
xime ꝑtinet. nonne huiꝰ detestaretur insa¬

Expanded text:
futuros ipse praenuntiauit, et dixerint totum ifuturos ipse praenuntiauit, et dixerint totum illud, quod idem apostolus de matrimoniorum iure firmando locutus est, propter homines, qui dilectione coniugum tumultuari poterant, fuisse mentitum, scilicet non quod hoc senserit, sed ut illorum placaretur adueta commemorare. Possunt enim videri etiam de laudibus Dei esse officiosa mendacia, ut apud homines pigriores dilectio ejus ardescat: atque ita nusquam certa erit in sanctis literis castae veritatis auctoritas. Nonne attendimus eumdem Apostolum, cum ingenti cura veritatis commendandae, dicere » ; Si autem Christus imur autem et falsi testes dei, quia testimonium diximus aduersus deum, quod suscitauerit Christum, quem non suscitauit. si quis huic diceret: \'quid in hoc mendacio perhorrescis, cum id dixeris, quod, etiamsi falsum sit, ad laudem dei maxime pertinet" nonne huius detestatus insa
Abbreviated transcription (Latin):
nobis illa scriptura ministrata est. atq cos¬
scripta. aliquid in libris suis fuisse m̃titos.
Alia quippe questio est. sit ne aliquando
mentiri uiri boni: & alia questio est. utrũ
scriptorẽ sc̃arũ scripturarũ m̃tiri oportue¬
rit. Immo uero ñ alia: s nulla questio est.
Admisso enĩ semei in tantũ auctoritatis fasti¬
giũ officioso aliquo mendacio. nulla illoꝵ li¬
broꝵ particula remanebit. quȩ ñ ut cuiq
it uel ad mores difficilis. uel ad fid̾e incredi¬
bilis. ead̾e ꝑnitiosissima reguia uel ad men¬
tientis auctoris consiliũ officiũq referat᷑.
petrum obiuirgans diceret. si tu cũ sis
uideus gentiliter .⁊ ñ uidaice uiuis quẽ¬
admodum gentes cogis uidarzare. ⁊ recte
illi udebat᷑ petrus fecise. q̃ ñ secisse. et¬
recte
dixit & scripsit. ut quasi animus tumulto¬
antũi deliniret᷑. qͥuid respondebimꝰ cũ exur¬
rexerint ꝑuersi hõies ꝓhibentes nuptias qͦs

Expanded text:
nobis illa scriptura ministrata est atque connobis illa scriptura ministrata est atque conscripta, aliquid in libris suis fuisse mentitos. alia quippe quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, et alia quaestio est, utrum scriptorem sanctarum scripturarum mentiri oportuerit; immo uero non alia, sed nulla quaestio est. admisso enim semel in tantum auctoritatis fastigium officioso aliquo mendacio nulla illorum librorum particula remanebit, quae non, ut cuique uidebitur uel ad mores difficilis uel ad fidem incredibilis, eadem perniciosissima regula ad mentientis auctoris consilium officiumque referatur. Petrum obiurgans diceret: si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non Iudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis iudaizare? et \'recte illi uidebatur Petrus fecisse, quem non recte dixit et scripsit, ut quasi animos tumultuantium deleniret, quid respondebimus, cum exsurrexerint peruersi homines prohibentes nuptias, quos
Abbreviated transcription (Latin):
cutionũ q hebrearũ uiã atq regulas mor¬
dat᷑ius ut fertur tenerent. ñ solũ int̾ se ñ
consenserunt. s etiã reliquerunt multa
quȩ tanto pꝰ eruenda & ꝓdenda remanereq.
Si enĩ obscura sunt. te quoq in illis falli pos¬
se creditur: si manifesta. illos in eis falli po¬
tuisse ñ creditur. Huiꝰ gͥ rei ꝓ tua caritate
ex positis causis: certũ me facias obsecraue¬
rim. Legi etiã qued̾a scripta quȩ tua diceren¬
tur in epłas apłi pauli: quarũ ad galatłas
cũ enodare uelles. uenit in manꝰ locus ille
quo apłs petrus a ꝑnitiosa simulatione re¬
uocaretur dictĩtq ibi patrociniũ mendatii
susceptũ esse uel a te tali uiro. uel a quo¬
piam :Si aluis illa scripsit. fateor ñ medioc¬
ter doleo. donec refellantur si forte refelli
possunt ea quȩ me mouent.Michi enĩ ui¬
detur exitiosissime credi. aliquod insc̃is li¬
bris haberi m̃daciũ: idest eos hõies ꝑ quos

Expanded text:
cutionumque Hebraearum uiam atque regulas morcutionumque Hebraearum uiam atque regulas mordacius, ut fertur, tenerent, non solum inter se non consenserunt, \'sed etiam reliquerunt multa, quae tanto post eruenda et prodenda remanerent. si enim obscura sunt, te quoque in eis falli posse creditur; si manifesta, illos in eis falli potuisse non creditur. huius igitur rei pro tua caritate expositis causis certum me facias obsecrauerim. Legi etiam quaedam scripta, quae tua dicerentur, in epistulas apostoli Pauli, quarum ad Galatas cum enodare uelles, uenit in manus locus ille, quo apostolus Petrus a perniciosa simulatione reuocatur. ibi patrocinium mendacii susceptum esse uel abs te, tali uiro, uel a quopiam, si alius illa scripsit, fateor, non mediocriter doleo, donec refellantur — si forte refelli possunt — ea, quae me mouent. mihi enim uidetur exitiosissime credi aliquod in libris sanctis esse mendacium, id est eos homines, per quos
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is affricanarũ eccłarũ studiosa sudio¬
societas: itt int̾ pretandis eoꝵ libris qͥ gre¬
ce scripturas nostras quã optime tractaue¬
runt. curã atq operam impendere ñ gra¬
ueris. Potes enĩ efficere ut nos quoq habea¬
mus tales uiros illos: et unũ potissimum.
quẽ tu libentiꝰ in tuis literis sonas. De tras¬
ferendis autẽ in lingũa latinã sc̃is litteris
canonicis laborare te nollem. nisi eo modo qͦ
iob int̾pretatꝰ es. ut signis adhibitis quid in¬
toritas int̾pretationẽ distet. appareat. Satis
autẽ nequeo mirari si aliquid adhuc in he¬
braicis literis ⁊ exẽplarib inuenit᷑. quod
tot int̾pretes illiꝰ linguȩ pertcissimos fuge
sot. non audeo in aliqũa partẽ certã ferre
sententiam. nisi quod eis p̾minentẽ aucto¬
ricuam in hoc munere sine controuersia t¬
buandam existimo: illi me plus mouent qͥ
cũ potentiores int̾pretarentur & uerboꝵ lo¬

Expanded text:
omnis Africanarum ecclesiarum studiosa omnis Africanarum ecclesiarum studiosa societas, ut interpretandis eorum libris, qui Graece scripturas nostras quam optime tractauerunt, curam atque operam inpendere non graueris. potes enim efficere, ut nos quoque habeamus tales illos uiros et unum potissimum, quem libentius in tuis litteris sonas. de uertendis autem in linguam Latinam sanctis litteris canonicis laborare te nollem nisi eo modo, quo Iob interpretatus es, ut signis adhibitis, quid inctoritas, interpretationem distet, appareat. satis autem nequeo mirari, si aliquid adhuc in Hebraeis . exemplaribus inueni. tur, quod tot interpretes illius linguae peritissimos fugersi unus homo esset, non audeo in aliquam partem certam ferre sententiam, nisi quod eis praeminentem auctoritatem in hoc munere sine controuersia tribuendam existimo: illi me plus mouent, qui, cum posteriores interpretarentur et uerborum lo
Abbreviated transcription (Latin):
alipius iuidit. remeansq a me uisus est. nega¬
re ñ possum magna ex parte michi ẽe rlatu
eius impressam. & ante reditũ cũ te ibi ille
uidebat ego uidebã. s oculis eiꝰ Noneñi animo
me atq illũ. s corpore duos. qui nouerit dixe¬
rit. concordia dũ taxat & familiaritate fidis¬
sima. ñ meritis quib ille ante cellit. Quia
ergo me primitꝰ cõmunione sp̃c quo in unũ
nitimur. deinde illuis exore iã diligis: neqͣ¬
quã impudenter quasi aliquis ignotꝰ cõmen¬
Do germanitati tuȩ fr̃em ꝑfuturũ. Quem
nr̃is conatib deinde adutorio tuo uere ꝓ¬
futurũ speramꝰ: nisi forte quod talis est
ut tͥ ipse ꝑ eũ fiam cõmendatior quã ille
ꝑ me. Hactenꝰ fortasse scribere debuer̃ĩ. si es¬
se uellem epłarũ sollẽpniũ more conten¬
tus: s scatet animꝰ in loquelas cõmunicas
& iuatica quedã demonstratia se itineris.
etiã ꝑ tuã caritatẽ non mediocriter mini¬
strare dignatur. Petimꝰ gͦ ⁊ nobis cũ petit

Expanded text:
Alypius uidit remeansque a me uisus est, negare non possum magna ex parte mihi esse relatu eius inpressam et ante reditum, cum te ille ibi uidebat, ego uidebam, sed oculis eius. non enim animo me atque illum, sed corpore duos, qui nouerit, dixerit, concordia dumtaxat et familiaritate fidissima, non meritis, quibus ille antecellit. quia ergo me primitus communione spiritus, quo in unum nitimur, deinde illius ex ore iam diligis, nequaquam inpudenter quasi aliquis ignotus commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adiutorio tuo uere profuturum speramus; nisi forte, quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam ille per me. hactenus fortasse scribere debuerim, si esse uellem epistularum sollemnium more contentus; sed scatet animus in loquelas communicandet uiatica quaedam demonstrati a se itineris etiam per tuam caritatem non mediocriter ministrare dignatur. Petimus ergo et nobiscum petit
Abbreviated transcription (Latin):
manducaui cõmune ⁊ immundũ. & uox
mundauit : tu ne cõmune dixeris. Iuit
itaq cesaream: ⁊ ingressus ad corneliũ. aꝑi¬
ensq os suũ. dixit. In ueritate cõperi qr
non est ꝑsonarũ acceptor d̃s: s in om̃i gen

Expanded text:
manducaui commune et inmundum. et uox manducaui commune et inmundum. et uox purificauit, tu nc commune dixeris. iuit itaque Caesaream et ingressus ad Cornelium aperiens os suum dixit: in ueritate comperio, quoniam non est personarum acceptor deus, sed in-omni g
Abbreviated transcription (Latin):
stantinopolitanã rexit eccłiam. ⁊ ꝓprie
suꝑ hoc capitło latissimũ exarauit libr̃u:
in quo origenis. & ueterũ sententias est se¬
cutus.Si igitur me rep̾hendis errantem.
patere me queso errare cũ talib: ⁊ cũ me
erroris mei tantos socios habere ꝑspexeris.
tu ueritatis tuȩ salte unũ astipulatorẽ
ꝓferre debebis. Hec de explanatione uniꝰ
capituli eptȩ ad galathas. S ne uidear
aduersus rationem tuã niti testiũ nume¬
ro. ⁊ occasione uiroꝵ illustriũ subt̾fuge¬
re ueritatẽ. nec manũ audere conserere:
breuit̾ de scripturis exẽpla proponã. In
actib apsoꝵ uox facta est ad petrũ diceis
Surge petre occide ⁊ manduca. idest om¬
nia animalia quadrupedũ ⁊ sẽpentiũ t̾rȩ
& uolatiliũ celi. Quodicto. ostenditur nol¬
lum hominẽ scd̃m naturã esse pollotũ: s
equalit̾ om̃s ad xp̃i eugłiõ prouotari. Ad¬
quod petrus respondit. Absit: qr nũquã

Expanded text:
stantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie stantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum naturam esse pollutum, sed aequaliter omnes ad Christi euangelium prouoquod Petrus respondit: absit, quia numquam
Abbreviated transcription (Latin):
in assensũ tuũ om̃s coep̃os trahere. Ego in
paruo tuguriunculo cũ monachis id est¬
cũ cõpeccatorib meis de magnis statuere
non audeo: nisi hoc ingenue confiteri me
maioꝵ scripta legere: & in cõmentarus se¬
cundũ om̃iũ consuetudinẽ uarias ponere
explanationes. ut e multis sequatur unꝰ¬
quisq quod uelit. Quod quide : ⁊ inͦ scłari
basse. Hanc autẽ explanationẽ quã primꝰ
origeneᷤᷤ in decimo stromatũ libro ubi epłam
pauli ad galathas int̾pretatur. ⁊ ceteri de¬
inceps int̾pretes sunt secuti. illa uel ma¬
xime causa subintroducunt: ut porfirio
respondeant blasfemanti. qui pauli argo¬
it ꝓcacitatẽ. quod principem apłoꝵ petr̃o
ausus est rep̾hendere: ⁊ arguere in faciem
ac ratione constringere quod male fecerit.
id est in eo errore fuerit in quo fuit ipse qͥ
aliũ arguit desinquentẽ. Quid dicã de iho¬
hanne qui dudũ in pontificali gradii cos¬

Expanded text:
in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere; ego in in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere; ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanations, ut e multis sequatur unusquisque, quod uelit. quod quidem puto te et in basse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium -arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum in pontificali gradu Con
Abbreviated transcription (Latin):
nec pau Ls ꝓcacit̾ ostenditur argiuisse ma¬
iorẽ: debet expõnere qua consequ entia
paulus in altero rep̾hendat qd̾ ipse dõmi¬
sit.Ex quo ostendi me ñ ex de finito id defen¬
dere quod in grecis legera. s ea expressisse quȩ
legeram: ut lectoris arbitrio derelinquerem
utrũ ꝓbanda essent an imꝑbanda. Tu gͥ ne
quod ego petierã faceres. nouũ argumentõ
repperisti. ut assereres gentiles qui in xp̃m
credidissent. legis onere liberos: eos autem
qui ex iudeis crederent legi ẽẽ subiectos:
ut ꝑ utrorũq ꝑsonã ⁊ paulis recte rep̾¬
henderet eos qui legẽ seruarent quasi doc¬
tor gentiũ. ⁊ petrus uire rep̾henderetur
qui princeps circuncisionis id ĩꝑauit gen¬
tib quod soli qui ex uideis erant. debuerias
obseruare. Hoc si placet immo q placet. ut
quicũq credunt ex uideis debitores sint
legis faciendȩ : tu ut ep̃c in toto orbe notis¬
simus. debes hanc ꝓmulgare sententiã. et

Expanded text:
nec Paulus procaciter ostenditur arguisse manec Paulus procaciter ostenditur arguisse maiorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur, ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicumque credunt ex Iudaeis, debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc promulgare sententiam et
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ hac re cõmentarios reliquert. Equib ut
si pauca decerperẽ : fieret aliquid quod nos
penitꝰ contẽ neret᷑. Itaq ut simplicit̾ fa¬
tear legi hec oĩa. ⁊ in m̃tem meã plurima
coaceruans. ac cito notario uł mea uel ali¬
ena dictaui. nec ordinis. nec u̾boꝵ int̾dũ nec
sensus memor. Iam dñi miscđ̃iȩ est. ne ꝑ impe¬
ritiã nr̃am ab aliis bñdicta dispereant. &¬
non placeant int̾ extraneos quȩ placent
int̾ suos. Si. quid gͥ rep̾hensione dignũ pu¬
taueras in explanatione nr̃a : eruditionis
tuȩ fuerat querere. utrũ ea quȩ scripsimꝰ
haberentur in grecis: ut si illi ñ dixissent.
tunc meã ꝓprie sententiã condẽ nares. p̾¬
sertĩ cũ libere in p̾fatione confessus sim.
origenis cõmentarios me ẽẽ secutũ. ⁊ uel
mea uel aliena dictasse. & in fine eiꝰde capi¬
tuli quod rep̾hendis scripserĩ. Si. cui iste
non placet sensus. quo nec petrus peccasse.

Expanded text:
super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur, et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. iam domini misericordiae est, ne per inperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum putaueras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere utrum ea, quae scripsimus; haberentur in Graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares, praesertim cum libere in praefatione confessus sim Origenis commentarios me secutum et uel mea uel aliena dictasse et in fine eiusdem\'capituli, quod reprehendis, scripserim: si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse
Abbreviated transcription (Latin):
ram᷑ ⁊ me ñ debere ñ debere docere m̃da¬
cium. s uniu̾sa que scripta sunt. ita
sonare ut scripta sunt. Ad quȩ primũ
respondeo. debere prudentiam tuã pre¬
fatuinculȩ cõmentarioꝵ meoꝵ meminiᷤ¬
se: dicentis ex ꝑsona mea. Quid gͥ: Egostos¬
tus aut temerariꝰ: Quid pollicear: Qd̾
ille ñ potuit Minime. Quin potiꝰ in eo¬
ut michi uideor cautior. atq timidior qd̾
imbecillitatẽ uiriũ mearũ sentiens. orige¬
nis cõmentarios sum secutꝰ. Scripsit enim
ille uir in epła pauli ad galathas quinq
ꝓprie uolumina: ⁊ decimũ stromatũ suo¬
rum librũ cõmatico suꝑ explanationem
euis sermone cõpleuit. Tractatꝰ quoq uari¬
os: & excepta quȩ uel sola possint sufficere
cõposuit. Precermito didimũ uidentẽ meũ.
& lacidicenũ de eccłia nuꝑ egressũ. ⁊ alexan¬
drũ ueterẽ hereticõ. eusebium quoq emise¬
num. ⁊ theodoꝵ eracleotẽ qui ⁊ ipsi ñ nulloᷤ

Expanded text:
ram, et me non debere docere mendaram, et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariorum meorum meminisse dicentis ex persona mea: quid igitur? e.go stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime. quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et dec.imum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone conpleuit; tractatus quoque uarius et excerpta, quae uel sola possent sufficere, conposuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Lao dicenum de ecclesia nuper egressum et Ale.xandrum, ueterem hereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos
Abbreviated transcription (Latin):
Puto intelligere prudentiã tuã: quod ex
opere ipso titulũ potueris intelligere. Le¬
gisti enĩ ⁊ grecos ⁊ latinos qui uitas uiroꝵ
illustriũ descripsert̃. quod nunquã epyta¬
phium huic operi scͥpserint s de illustrib
iuris: uerbi gr̃a ducib. philosophis. orato¬
ribus. hẏstoricis. poetis. ethicis. tragicis. cõ¬
micis. Epytaphiũ autẽ. ꝓprie scribitur
mortuoꝵ. Quod quide in dormitione sc̃ȩ
memoriȩ nepotiani pbri: olim fecisse me
noui. Ergohic liber uel de illustrib uiri
uel ꝓprie de scriptorib eccłasticis ap¬
pellandus est: licet aplerisq em̃dato¬
rib impe. ritis de auctorib dicatur in¬
scriptus. Scd̾o loco queris curdixerĩ in
cõmentariis epłȩ ad galathas. paulũ id
in petro ñ potuisse rep̾bendere quod ipse
fecerat. nec in alio arguere simulationẽ.
ciuꝰ ipse tenebatur reus: ⁊ asseris rep̾hen¬
sionem apłica ñ fuisse dispensatoriã s ue¬

Expanded text:
puto intellegere prudentiam tuam, quod ex puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere. legisti enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum inlustrium descripserunt, quod numquam Epitaphium huic operi scripserint, sed De inlustribus uiris — uerbi gratia: ducibus, philosophis, oratoribus, historicis, poetis, epicis, tragicis, comicis —; Epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel De inlustribus uiris uel proprie De scriptoribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inperitis De auctoribus dicatur inscriptus. Secundo loco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam, sed ue
Abbreviated transcription (Latin):
filu ifrł ad pugnã ꝓcesserint m̃te pacifica:
int̾ ipsos quoq gladios. ⁊ effusiones sanguinis.
& cadauera ꝓstratoꝵ. ñ suã s pacis uictoriam
soluamꝰ. Pret̾mitto salutationis officia. quib
meũ demulces capit: taceo de blandicus qͥb
rep̾hensionẽ meã niteris ꝯsolari: ad ipsas cau¬
sas ueniã. Dicis accepisse te librũ meũ a quo¬
dam fr̃e. qui titulũ non haberet: in quo scͥꝑ¬
tores eccłasticos tã grecos quã latinos enume¬
rauerĩ. Cũq ab eo quereres ut tuis uerbis u¬
tar cur liminaris pagina ñesset inscripta.
ues quo censeretur nõie. respondisse app ella¬
ri epitafiũ: & argum̃ taris quod recte sic uo¬
caretur si eoꝵ tantũ uł uitas uel scripta
ibi legisses qui iã defuncti essent. cũ uero mul¬
torũ ⁊ eo tẽpore quo scribebantur. ⁊ ñc usq
uiuentiũ ibi cõmemorarent᷑ opuscula. mi¬
rari te cur ei hunc titulũ imposuerim.

Expanded text:
filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non suam sed pacis uictoriam soluamus, praetermitto salutationes et officia, quibus meum demulces caput; taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari; ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim, cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur liminaris pagina uel quo censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi memorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum inposuerim.
Abbreviated transcription (Latin):
pientes scutũ fid̾i in quo possitis uniu̾sa
tela maligni ignea extinguere: ⁊ galeam
salutis accipite ⁊ gladũi sp̃c quod ẽ uerbũ
inter huiꝰ scłi turbinei  in sensib sius esse
monstrabat. bibens de torrente in ua.
Iccirco exaltauit caput. ⁊ suꝑbissimũ goliã
suo potissimũ mucrone truncauit. ꝑcuti¬
ens in fronte blasfemũ: ⁊ in ea parte cor¬
poris uulnerans. in qua ⁊ p̾sũptor sacerdo¬
dñe. Dicamꝰ ergo ⁊ nos paratũ cor meũ ds
paratũ cor meũ cantabo n psallam in gła
mea: ex urge psalt̾ium ⁊ cythara exurgã
diluculo: ut in nobis possit impleri. aperi
os tuũ ⁊ ego implebo illud.. &. dñs dabit
uerbũ eugłi zantib uirto te multa.
Te quoq ipsũ orare ñ dubito. Aut inter
nos contendentes ueritas superet. Non
ris. & ego uincã si m̾eũ errorẽ intellexero:
⁊ econtrario me uincente tu superas : quia
non filii parentib. s parentes filiis thesau¬
rizant.& in paraly pomenon libro legimꝰ. qͥ

Expanded text:
iuersa tela maligni ignita extinguere, et galeam salutis accipite et gladium spiritus, quod est uerbum inter huius saeculi turbines in sensibus suis esse monstrabat bibens de torrente in uia et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliam suo potissimum mucrone truncauit percutiens in fronte blasphemum et in ea-parte corporis uulnerans, in qua et praesumptor sacerdotum cor meum, deus, paratum cor meum; cantabo et psallam in gloria mea; exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo, ut in nobis possit impleri: Aperi os tuum et implebo illud, et: Dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes ueritas superet. non ris, et ego uincam, si meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus sed parentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ego sũ uia. & uita. & ueritas. Nec potest
fueri: ut ueritatis cultor. mendacio colla
submictã. Neq mͥ imꝑitoꝵ plebstulam cos¬
cites qui te uenerantur ut ep̃m. & in eccle¬
sia declamantẽ sacerdotii honore suscipi¬
unt: me autẽ etatis ultimȩ. ⁊ pene decre¬
pitũ. ac monasterii ⁊ ruris secreta sectan¬
tem paruipendunt. ⁊ queras tͥ quos doce¬
as suie reprehendas. Ad nos enĩ tantis ma¬
ris atq terrarũ a te diuisos spacus. uix uo¬
cis tuȩ sonꝰ ꝑuenit: ⁊ si forsitan litteras scrip¬
seris. ante eas italia ac roma suscipient. qͣ
ad me cui mittendȩ sunt deferantur. Qd̃ au¬
tem in aliis queris epłis. cur prior mea in
libris canonicis int̾pretatio asteriscos ha¬
beat ⁊ uirgulas p̾notatas. ⁊ postea aliam
transiationẽ absq his signis ediderim. pace
tua dixerĩ. uideris mͥ ñ intellig̾e qͥ quesisti. It¬

Expanded text:
Ego sum uia et uita et ueritas, nec potest Ego sum uia et uita et ueritas, nec potest fieri, ut ueritatis cultor mendacio colla submittam, neque mihi inperitorum plebeculam concites, qui te uenerantur ut episcopum et in ecclesia declamantem sacerdotii honore suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, deferantur. Quod autem in aliis quaeris epistulis, cur mea prior in libris canonicis interpretatio asteriscos habeat et uirgulas praenotatas et postea aliam translationem absque his signis ediderim, pace tua dixerim, uideris mihi non intellegere, quod quaesisti. il
Abbreviated transcription (Latin):
eos fecisse clem̃ter ñ mentientis astu. s cõ¬
patienti affectu: dũ modo illud constet
uel metu. seu miscd̾ia eos simulasseͣ qd̾ nõ¬
erant. Illud autẽ argum̃tũ quo aduersũ
nos uteris. quod n gentilib debuerit gen¬
tilis fieri. si uideis uideus factꝰ est: magiᷤ
ꝑ nobis facit. Sicut enĩ ñ fuit uere uideuᷤ.
sic nec gentilis erat: ⁊ sicut ñ fuit uere gen¬
tilis. sic nec uere uideus erat. In eo autẽ
imitator gentiliũ est. qr p̾putiũ recepit
in fide xp̃i. ⁊ indifferenter ꝑmittit uesci
cibis quos dampnant uider  ñ cultũ ut
putas idoloꝵ. In xp̃o enĩ iħu nec circuncisio
est aliquid nec preputiũ: s obseruatio mai¬
datoꝵ dei. Quesogͥ te. & iterũ atq iterũ ob¬
& quod modũ meũ egressus sũ tibi impu¬
tes. qui coegisti ut rescriberẽ. ⁊ mͥ cũ tesi¬
coro oculos abstulisti. Nec me putes magi¬
strũ ẽẽ mendacii: qui sequor xp̃m dicentẽ.

Expanded text:
eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed coneos fecisse clementer \'non mentientis astu sed conpatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misquod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit gentilis fieri, si ludaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec circumcisio est aliquid nec praeputium sed obseruatio mandatorum dei.. Quaeso igitur et te iterum atque iterum deet quod modum meum egressus sum, tibi imputes, qui coegisti ut rescriberem al. schoro oculos abstulisti. nec me putes magistrum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem:
Abbreviated transcription (Latin):
lege erant. tanquã sine lege factꝰ est. ut
eos quoq lucrifaceret: nisi qr ⁊ illud fec̃
ut natura uideus. & hoc totũ dixit. non
ut paulus se finxerit esse quod ñ erat. s
ut miscditer ita subueniendũ esse senti¬
ret. acsi ipse in eo errore laboraret. ñ scili¬
cet mentientis astu. s cõpatientis affecty:
Bene defendis paulũ quod ñ simulauerit
errorẽ uideoꝵ s uere fuerit in errore: neq
imitari petrũ uoluerit m̃tientẽ. ut qd̾
erat metu uideoꝵ dissimularet. s tota
libertate uideũ se esse diceret. Noua cle
riosos poterat ad frugalitatẽ reducere.
nisi se luxuriosũ ꝓbasset: n miscd̃iter ut
ipse dicis subuenire miseris. nisi se mise¬
rum ipse sentiret. Uere enĩ miselli & mi¬
scd̾iter deplorandi: qui contentione sua
deum. Nec multũ interest int̾ meã et to¬
am sententiã. qua ego dicolpetrũ ⁊ paubõ
timore fideliũ uideoꝵ legis exercuisse im¬
mo simulasse mandata. tu autẽ asseris ħ

Expanded text:
sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse; quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eo errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? bene defendis Paulum, quod non simulauerit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, neque imitari Petrum uoluerit mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iudaeum esse se diceret. nouam cleriosos ad. frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut ipse dicis, subuenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere enim miselli et misericorditei deplorandi, qui contentione sua ere Iudaeum. nec multuminterestintei meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem adseris hoc