comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ nulla m̾ita dici possunt: ⁊ maiores p̃uenit. ut hr̃e aliqua
bona m̾ita possint. quia destirpe inobedientie ducitur ꝓpago
peccati. atq supplicii. ñ conditione diuina. s uoluntatis iniqui¬
tate uitiata natura. que adõ est condita bona. Si gͦ male uu¬
uunt homines. de suo ẽ. ł qd̾ origmalit̾ traxerunt. uł qd̃ insuꝑ ad¬
diderunt. io ñ se excusent homines. qui nolunt recte uiuere. di¬
centes qͥd nos fecimꝰ. qui male uiuimꝰ. cum grãm ũ bñ uiu̾emꝰ
ñ accepimꝰe Non ueracit̃ possunt se excusare. si enim uasa ire. ft̃.
quib debita ꝑditio redditur: hoc sibi imputent. quia ex massa st̃.
qͣm m̃to pecc̃i ds̃ iuste dampnauit. Si aut̃ uasa miscdie sunt. qͥbꝰ
ex eadem massa factis. supplicium redde noluit. ñ se inflent sed
ipsum głificent. qui eis mĩam indebitam p̃stitit. Uocauit dico. ñ solũ

Expanded text:
quorum nulla merita dici possunt; et majores praevenit, ut habere aliqua quorum nulla merita dici possunt; et majores praevenit, ut habere aliqua bona merita possint, quia stirpe inobedientiae ducitur propago peccati atque supplicii, non conditione divina, sed voluntatis iniquitate vitiata natura quae a Deo est condita bona. Si ergo male vivunt homines de suo est, vel quod originaliter traxerunt, vel quod insuper addiderunt; ideo non se excusent homines, qui nolunt recte vivere dicentes: Quid nos fecimus quod nos male vivimus, cum gratiam unde bene viveremus non accepimus? Non veraciter possunt se excusare. Si enim vasa irae sunt quibus debita perditio redditur, hoc sibi imputent, quia ex massa sunt quam merito peccati Deus juste damnavit. Si autem vasa misericordiae sunt quibus ex eadem massa factis, supplicium reddere noluit, non se inflent, sed ipsum glorificent qui eis misericordiam indebitam praestitit. Vocavit, dico, Non solum
Abbreviated transcription (Latin):
retro. s hoc de eis dñs dix̃. ꝓpt̃ iusticiã cui deseriuebant. qr hoc ẽ ui¬
stum ut unicuiq respondeat ꝓm̃ito. Ac si dic̾et digni estis mine nita
et̾na. qr erant boni. freqñt̃. it. ante sunt mali. qui futi st̃ bom. ⁊ aliqͦti¬
ens priꝰ sunt boni. qui suti sunt. ⁊ ꝑmansuri mali. tales erant illi. ⁊ idõ
noĩa eoꝵ erant scͥpta incelo ꝓpt̃ iusticiã cui deseruiebant. scłm uͦ p̃sci¬
Siqͥs peccau̾i̾t añ me. delebo eũ delibro uite. ut scd̾m iusticiã iudicis.
rauit. similit̃ ex pectando: sicut ex pectat uasa ire: p̃parauit dico.
⁊ utĩq bonis ꝓdest qd ⁊ malos expectat. Quos ⁊ uo. cum ostensum sit
qd̃ ex sola grã sint filii. incipit ꝓbare ꝑ auctoritates ꝓpħarum. qd̃
massa ade.de qua ⁊ mali. qui sunt uasa ire. cui debita erat damp.¬
natio. Tota quippe ista massa iuste dampnationis reciꝑet debitũ.
nisi ex ea faceret ñ solum iustus. s etiam misericors figulus. Alia lia

Expanded text:
retro. Sed hoc de eis Dominus dixit, propter justitiam cui deserviebant, quia hoc est justum ut unicuique respondeat pro merito. Ac si diceret: Digni estis nunc vita aeterna, quia erant boni. Frequenter enim ante sunt mali, qui futuri sunt boni; et aliquoties prius sunt boni, qui futuri sunt et permansuri mali. Tales erant illi, et ideo nomina eorum erant scripta in coelo propter justitiam, cui deserviebant; secundum Si quis peccaverit ante me, delebo eum de libro vitae ; ut secundum justitiam judicis tunc ravit, similiter exspectando, sicut exspectat vasa irae. Augustinus Pret utique bonis prodest quod malos exspectat. VERS. quod ex sola gratia sint filii, incipit probare per auctoritates prophetarum quod massa Adae, de qua et mali qui sunt vasa irae cui debita erat damnatio. Tota quippe ista massa juste damnationis reciperet debitum, nisi ex ea faceret non solum justus, sed etiam misericors figulus alia vasa
Abbreviated transcription (Latin):
bus. S icut mosee
dicit. ¶ocabo ñ
plebem meam ple¬
bem meam. ce. ñ
dilectam meam.
et ñ miscdiam con¬
secutam misccłiam
consecutam.
et erit inloco ubi
dictum est eis ñ
plebs mea uos .i.¬
bi nocabuntur fi¬

Expanded text:
 sicut in Osee dicit : « Vocabo non plebem meam, plebem meam; et non dilectam meam, et non misericordiam consecutam, misericordiam consecutam; et erit in loco ubi dictum est: Non plebs mea vos, ibi vocabuntur fi
Abbreviated transcription (Latin):
religiõis applicant ut religio appelletur: cũ sit sacͥlegiũ. qr qd̾ ꝯtͣ aucto
rẽ ẽ saclega m̃te inuentũ ẽ. Simulata gͦ ibi ẽ religio. ut udeant᷑ u̾a.
uiho. ali. ifł qr truncati st̃ a capite xͦ. toti se dantes mundo. explentes sen¬
sũ carnis. Uñ subd̾. ⁊ ẽ ad sat᷑itatẽ. car. Sagina .ii. carnał sensꝰ ẽ traditio
humana. que ħ dic̃ suffice̾. qd̾ carnis tradit prudentia. Ig̾tur. ⁊ c̃̾.q. qr¬

Expanded text:
religione, rem est, sacrilega mente inventum est. Simulata ergo ibi est religio ut videantur vera uo illis quia truncati sunt a capite Christo, toto se dantes mundo, et explentes sensum carnis. Unde subdit: et est ad saturitatem carnis. Sagina enim carnalis sensus est, traditio humana, quae hoc dicit sufficere quod carnis tradit prudentia. CAPUT III.
Abbreviated transcription (Latin):
ad uentu ad eo humił fuit. qd̾ ñsolũ erudiuit. s ⁊̃ dedit. i
dico. adħ ut rediniet nos. ꝑsangiunẽ. ab oĩ iniquitate. tam
oniginali ꝗͣ actuali ⁊ mundaret inbapt̾o a culpa. ⁊ pena.
regni dĩ hedes eẽ possimꝰ. Hec loquere. nescientibꝰ ⁊ exhortare.
scieutes.⁊ argue. negligẽtes ł rebelles. ⁊ ħ cũ oĩ imꝑio .i. potestati

Expanded text:
adventu adeo humilis fuit. Quod non solum erudivit, sed dedit, id dico, ad hoc, ut redimeret nos per sanguinem ab omni iniquitate, tam originali quam actuali, et mundaret, in baptismo a culpa et poena, regni Dei haeredes esse possimus. Haec loquere nescientibus, et exhortare, scientes, et argue negligentes vel rebelles: et hoc, cum omni imperi
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩs: recedite ame ñ nomi uos oꝑarii iniquitatis. sequit᷑. Si linguis ho¬
mnũloquar. ⁊ c̃ ꝓbat qd̃ caritas ẽ excellentior aliis: qr ħalia sine ea non
ualent. ⁊ ea sine istis ualet. qd̾ ita ait. Incipiens alingua. Siloqͣr lingui
hominũ. qd̾ aliq̃n datur alicui. ad głam dĩ ñ ad m̾tũ. ⁊ angłoꝵ. distingne
linguis homintũ .s. minꝰ scientiũ. ⁊ angłoꝵ .i ꝓfectoꝵ hominũ ł linguiꝰ
hominũ. omiũ . s. ⁊ angłoꝵ. qͥb angłi p̃positi: significant inioribꝰ qd de
dĩ uoluntate pͥmi sentiunt. qd̃ fit aliqͥb mitib aut signis. Uł linguis an
qua potest carere om̃ib linguis loq̃ns. fc̃s sũ ue. es so. qd̾ inutilit̃ s̾ ꝯtim¬
dit. alis uͥ significat. aut cimbalũ timmens. qd̾ sͥ ñ ꝓdest. alios uͦ deleftat.
su aliqͥ ñ ꝑse resonant. sic loquens linguis ñ ꝑse quid nescit: qͥd loq̃ntur.
s uirtute sp̃e ꝓfert ea quib: auclientes mulceat. Respĩee ad miña ecełie ⁊

Expanded text:
me. Non novi vos, operarii iniquitatis . Si linguis hominum loquar. Probat quod charitas est excellentior aliis, quia haec alia sine ea non valent, et ea sine istis valet, quod ita ait incipiens a lingua: Si linguis hominum; quod aliquando datur alicui ad gloriam Dei, non ad meritum; et angelorum, distingue, 104 linguis hominum, minus scientium, et angelositi significant minoribus, quod de Dei voluntate primum sentiunt, quod fit aliquibus nutibus aut signis. Vel, linguis angqua potest carere omnibus linguis loquens, factus sum velut aes sonans, quod inutiditur. Aliis vero significat. Aut cymbalum tinniens, quod sibi non prodest. Alios vero delectat, su aliquo non per se resonant, sic loquens linguis, non per se qui nescit quid loquatur, sed virtute spiritus, profert ea quibus audientes mulceat. Respice ad munera Ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
lone: ne cõmunicarent babiloniis int̃ quos habitabant: qd̃ apłc sp̃ualiter
Tolandi .n. sunt mali ꝓpace. nec corꝑalit̃ abeis recedit᷑. s sp̃ualit̃. Exire uero ẽ fac̾e
qd̾ ꝑtinet ad correctionẽ maloꝵ. qͣntũ licet ꝓgradui cuiꝰq salua pace. ⁊ c̾. Exieritis
obseruantias.⁊ quelibet alia illicita. ne tetig̾itis.q. nec ⁊̃ tact᷑ sit .i. delectatio. que
ẽ pͥmis mot᷑ mortalis pecci. S p̾ualis recessio hic intelligenda ẽ. Similit ⁊ deta¬
ctu cordis. ñ corꝑis intelligendũ. Displic̾e. ⁊t malũ ñ tang̾e ẽ. Non at ꝓpħe qui
ħ dicebant ppłm suũ dimisert̃. s int eos habitabant. qͦs increpabant. unũ tẽ¬
plũ cũ eis intrabant. eadẽ sacͣm̃ta celebrabant. ħ ÷ gͦ exire. ore ñ part̾e. s redar¬

Expanded text:
lone, ne communicarent Babyloniis inter quos habitabant. Quod Apostolus spiritualiter Tolerandi enim sunt mali pro pace, nec corporaliter ab eis recedendum sed spiritualiter. Exire vero est facere quod pertinet ad correctionem malorum, quantum licet, pro gradu cujusque salva pace. Et exieritis, observantias, et quaelibet alia illicita, ne tetigeritis. Quasi dicat: Neest primus motus mortalis peccati. Spiritualis recessio hic intelligenda est, similiter et de tactu cordis non corporis intelligendum est. Displicere enim malum non tangere est. Non eni dicebant populum suum dimiserunt, sed inter eos habitabant, quos increpabant, unum templum cum eis intrabant, eadem sacramenta celebrabant. Hoc est ergo exire, ore non parcere, sed redar
Abbreviated transcription (Latin):
timore dĩ. Capite .n. in exemplum. quia nos neminẽ.
ur̃i lesimus impꝑando ut pseudo faciunt. neminẽ.
corrupimus. amixtione falsitatis: tanquã ferm̃ti.
neminẽ circũuenimꝰ. fraudulenta ur̃oꝵ ablatione:
ut psendo facnint qui urã blande auferiuit. Psendo
it ⁊ nocebant ilł coreũpeutes senfũ illoꝵ: ⁊ g̃uabãt

Expanded text:
timore Dei. Capite nos in exemplum, quia nos neminem vestri laesimus in properando, ut pseudo faciunt. Neminem corrupimus, admistione falsitatis tanquam fermenti; neminem circumvenimus fraudulenta vestrorum ablatione, ut pseudo faciunt, tanquam vestra blande auferunt. Pseudo enim et nocebant illis corrumpentes sensum illorum, et gravabant
Abbreviated transcription (Latin):
boli. ñ ita debet intelligi. tanꝗͣ ds̃ hoc fec̾it. aut
fieri iusserit. s qd̾ tm̃ ꝑmiserit. iuste tñ illo dese¬
rente peccantẽ pecc̃i auctor ilico inuasit. ñ tñ ds̃
continuit inira sua. miserationes suas nec alege
multa p̃stitit bona. ⁊ tandẽ hominẽ quẽ cõmis¬
ut debitores quos tenebat lib̾i dimittant᷑. In enin
credentes q̃m sñ ullo debito occidit. Idõ aũ potẽ¬
cia uinc̾e noluit. qr diabłs uitio ꝑu̾sitatis sue a¬
mator est potentie. ⁊ desertor. oppugnatorq iusti
uincens. hominẽ erueret. inquo hõ eũ imita-
ri disc̾et. pꝰea uͦ in resurrectiõe secuta ẽ poten¬
cia. Iusticia gͦ priꝰ. ⁊ potentia postea. diabolum

Expanded text:
i, non ita debet intelligi, tanquam Deus hoc fecerit, aut fieri jusserit, sed quod tantum permisit, juste tamen illo deserente, peccantem peccati auctor illico invasit: non tamen Deus continuit in ira miserationes suas, nec hominmulta praestitit bona, et tandem hominem quem commisut debitores quos tenebat liberi dimittantur in eum credentes, quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae, uri disceret. Postea vero in resurrectione secuta est potentia. Justitia ergo prius, et potentia postea. Diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
Idõ apłc ãmonuit eccłiã orare ꝓregibꝰ: ⁊ oĩbꝰ subliib : eõdẽ sp̃u scõ asflatꝰ
quo ⁊ieremias: qui misit epłam uideis: qͥ erant inbabilone ut orarent ꝓ
seruit᷑a subregibꝰ huiꝰ scłi. iõq apłc eã monet ꝓeis mrare: ũ qͥetã agat uitã. In
pace. ⁊t. pͥncipũ qͥes ⁊ regĩ seruat᷑ eccłaꝵ: nã inbelł. tͣnqͥllitas dissipat᷑: tepescit pie¬
tas districtio soluit᷑. qua soluta infirmoꝵ castitas uiolat᷑. In pace babilonis: pax
nr̃a ẽ utiq tp̃alis. que bonis ⁊ mał cõmunis ẽ. dũ int̾ babilonios tenem᷑ cap

Expanded text:
olus admonuit Ecclesiam orare pro regibus et omnibus sublimibus eodem Spiritu sancto afflatus, quo et Jeremias qui misit Epistolam Judaeis qui erant in Babylone, ut orarent pro is orare ut quietam vitam agant. In pace enim principum quies et regimen servatur Ecclesiarum. Nam in bellis tranquillitas dissipatur, tepescit pietas, districtio solvitur: qua soluta, infirmorum castitas violatur. In pace Babylonis pax nostra est, utique temporalis quae bonis et malis communis est, dum
Abbreviated transcription (Latin):
ta. s ds̃ scit. qui ħ fac̾e potiut. ħ ignorauit a¬
de corꝑe exierit. ut corpꝰ mortuũ iac̾et. donee
ꝑacta illa demonstratone m̃bris mortuis
aĩa redd̾etur. ⁊ mortuus om̃ino reuinisceret.
Et qr ip̃a acorpe alienatio. utrũ omĩno mortiõ
corpꝰ reliquerit: an scđ̾m modũ q̃ndã iuuen¬
tis corꝑis uͥ aĩa fu̾it. s mens eiꝰ ad uidenda t
audienda ineffabilia illiꝰ uisionis arrepta
sit. ħ incertũ erat: ⁊ io̾ forsitandix̃. siue in cor¬
pore. siue extͣ corpꝰ nescio. d. scit. ħ nescio s cer¬

Expanded text:
it, qui hoc facere potuit. Hoc ignoravit Ade corpore exierit ut corpus mortuum jaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur, et mortuus omnino revivisceret. Et, quia ipsa a corpore alienatio, utrum omnino mortuum corpus reliquerit, an secundum modum quemdam viventis corporis ubi anima fuerit, sed mens ejus ad videnda vel audienda ineffabilia illius visionis arrepta sit, hoc incertum erat. Et ideo forsitan dixit, sive in corpore sive extra nescio, Deus scit. Hoc nescio
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾m pͥmã uisionẽ uidit balthasar manũ. con¬
la incogitatione ꝑmansit: uidebat᷑ illud insp̃u.
⁊ intelligebat᷑. necdũ erat intellectu: cũ corꝑalit̃
fieret ⁊ appareret. iam tñ signũ ẽẽ intelligebat᷑.
⁊ id exm̃tis officio erat: sic̃ ⁊ ip̃am inquisitio¬
nẽ qua requirebat᷑ qͥd illud significaret: utiq

Expanded text:
Secundum primam visionem vidit Balthasar manum, conla in cogitatione permansit. Videbatur illud in spiritu et non intelligebatur; nec tunc intellectum erat, cum corporaliter fieret et appareret. Jam tamen signum esse intelligebatur, et id ex mentis officio erat, sicut et ipsam inquisitionem qua requirebatur quod illud significaret, utique
Abbreviated transcription (Latin):
cta ⁊ manduca. Reddit᷑ aut̃ corꝑis sensibꝰ: id
ip̃m qd̾ insũ in sp̃u memoria tenuerat: in eodẽ
sp̃u cogitando cernebat. que oĩa ñ corpalia:
s. corpaliũ imagines erant: siue ca pͥmũ mecta

Expanded text:
cta et manduca. Redditus autem corporis sensibus, id ipsum quod visum in spiritu memoria tenuerat in eodem spiritu cogitando cernebat. quae omnia non corporalia, sed corporalium imagines erant, siue cum primum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis: quo: ip̃a dilectio intellecta ꝯspicit᷑. Inhis
trib gn̾ibꝰ illud pͥmĩ: manifestũ ẽ om̃ibꝰ. quo
uidet᷑ celũ ⁊ t̾ra: ⁊ omĩa ocłis ꝯspicna. Nec illud
alt̾m quo absentia corꝑalia cogitant᷑: insinua¬
re difficile ẽ. Celũ ⁊ enĩ ⁊ t̾ram ⁊ que ineis uidẽ
possumꝰ: ⁊̃ in eis ꝯstituti: cogitamꝰ. ⁊ aliq̃n nich
uidentes ocłis corꝑis: aĩo tñ corpales imagineᷤ
intuem᷑. ut u̾as sic̃ ip̃a corꝑa uidimꝰ ⁊ memoria
retinemꝰ: uł fictas sic̃ cogitacio formare potu̾it.
Terciũ uͦ illud: quo dilectio intellecta ꝯspicit᷑
easres ꝯtinet. que ñ hñt imagines sui similes.
que ñ sint qd̃ ip̃e. Dilectio .N. ñ alit̃ uidet᷑ p̃sens
insp̃e quã ẽ. ⁊ alit̾ absenꝰ inaliqua imagine sui
simili.S qͣntũ m̃te cerm p̾ ab alio magis: ab
alio muiꝰ ip̃a cernit᷑. hõ uͦ: ł arbor: ⁊ abia cor¬
palia ⁊ p̃sentia uident᷑ insuis formis: ⁊ absen¬

Expanded text:
In his tribus generibus illud primum manifestum est omnibus quo videtur coelum et terra, et omnia oculis conspicua. Nec illud alterum, quo absentia corporalia cogitantur insinuare difficile. Coelum enim et terram et quae in eis videre possumus, etiam in eis constituti cogitamus. Et aliquando nihil videntes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, vel veras sicut ipsa corpora vidimus et memoria retinemus, vel fictas sicut cogitatio formare potuerit. Tertium vero illud quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet, quae non habent imagines sui similes, quae non sint quod ipsae. Dilectio enim videtur praesens in specie qua est, et aliter absens in aliqua imagine sui simili, sed quantum mente cerni potest, ab alio magis, ab alio minus ipsa cernitur. Homo vero vel arbor et alia corporalia et praesentia videntur in suis formis et absen
Abbreviated transcription (Latin):
deꝑit u̾itati. q̃n ⁊ res ip̃a d̾i: ⁊ dicendi iactan¬
cia qͦdammͦ uitat᷑ ħ quippe narrabat qd̾ ad lau¬
dẽ eiꝰ ꝑtinebat: de segͦ qͣi de alio: ait. scio ho
raptum huiꝰmͦi usq ad t̾ctum celũ. ħ aũ acci¬
dit illi hõi. an annos . xiiii. Quatuordecĩ enĩ¬

Expanded text:
deperit veritati quando et res ipsa dicitur, et dicendi jactantia quodammodo vitatur. Hoc quippe narrabat quod ad laudem Dei pertinebat. De se ergo quasi de alio ait: Scio homRaptum hujusmodi usque ad tertium coelum. Hoc autem accidit illi homini, ante annos quatuordeci
Abbreviated transcription (Latin):
asplendore ñ acalore. Intelligit᷑ gͦ ult᷑ oĩa syda
mundi fuisse raptꝰ. ⁊ ĩo magnificũ ⁊ mirabile
ẽ qd̾ narrat. Primũ celũ aerium ẽ. uñ dn̾r aties
celi. scd̾m firmañitũ uñ ingenesi fiat firmam̃tũ.
⁊ uocauit firmam̃tũ celũ. Terciũ ẽ sp̃uale. uͥ an¬
głi ⁊ scẽ anime fruunt᷑ dĩ ꝯtemplat᷑one. ad qd̾ cũ¬

Expanded text:
a splendore, non a calore. Intelligitur vero ultra omnia sidera mundi fuisse raptus, et ideo magnificum, et mirabile est quod narrat. Primum coelum aereum est, unde dicuntur aves coeli. Secundum firmamentum, unde in Genesi: Fiat firmamentum, et vocavit firmamentum coelum . Tertium coelum spirituale, ubi angeli et sanctae animae fruuntur Dei contemp
Abbreviated transcription (Latin):
dĩtatis. Nam pͥmũ celũ ẽ corꝑał uisio cũ quedã
corꝑalit̾ uident᷑ dĩ mun̾e: que alii uid̾e neque¬
unt: ut heliseus uidit ignitos choros qñ rap¬
tus ẽ helias. Et balthasar. uidit manũ scͥbentẽ
in pariete. mane thechel phares. Scd̃m celũ: est
imagmaria: ł sp̾ualis uisio: qñ aliqͥs mextasi:
ł in sompnio uidet ñ corꝑa: s unagies rerũ dĩ

Expanded text:
oralis visio, cum quaedam corporaliter videntur Dei munere quae alii videre nequeunt, ut Eliseus vidit ignotos choros quando raptus est Elias. Et Balthasar vidit manum scribentem in pariete mane, rechel, phares. Secundum coelum est imaginaria vel spiritualis visio, quando aliquis in exstasi vel in somno videt non corpora,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ p̃mutit. Qua p̃missa: debonis eoꝵ grãs agit. fidẽ ⁊ dilec¬
⁊ pͥmatũ. scdm utrãq nat᷑am cõm̃dat. dem̃ sui minist̾iũ di¬
gnitatẽ cõmemorans. monet ne ꝑ philosophiã: ł legis teri¬
monias: seducti a xp̃o recedant. Tand̾ ⁊ om̃s simł. se peicĩ¬

Expanded text:
nem praemittit. Qua praemissa de bonis eorum gratias agit, et fidem et dilenem praemittit. Qua praemissa de bonis eorum gratias agit, et fidem et dileet primatum secundum utramque naturam commendat. Deinde sui ministerii dignitatem commemorans, monet ne per philosophiam vel legis caerimonias seducti, a Christo recedant. Tandem et omnes simul et se
Abbreviated transcription (Latin):
eupafras. Archippꝰ uͦ ineis minist̾iũ acce¬
ꝑat. Epafras aũ abeis oriundꝰ: ab apło in¬
structꝰ. doctͥnã archippi ꝯfirmau̾at. Archip¬
Sũꝑuen̾unt aut̃ pseudo apłi: qui eos eũtẽ uitebant᷑. carna¬
les obseruantias p̃dicantes: ⁊ philosophicis disputationibꝰ. sim¬
plicitatẽ eoꝵ irretire conantes. his gͥ suꝑuenientibꝰ: ⁊ carnales
obseruantias p̃dicantibꝰ. indubiũ ilł uen̾at. quibꝰ potiꝰ credẽ¬
dum eẽt. Uñ paulꝰ cuiꝰ auctoritas celeb̾s erat. qͣi mediꝰ iudi¬
cat. que pars potiꝰ sit tenenda. scͥbens eis ab epheso. Descͥbit aũ¬
xp̃m: ⁊ eiꝰ bñficia ostñdens qͦmꝰ sufficiens ẽ ad oĩa. Carnalia
uͦ ꝓrsus imꝓbat. ut deinceps sincere fidẽ xͥ teneant. Instruit
Et est intentio eiꝰ inhac epła. Confirmare colosenses inead̾ fide.
⁊ doctͥna. ꝗ̃ adiscipłis eiꝰ acceꝑant. ⁊ ñ in aliqͦ pret̃ xp̃m. spẽ po¬

Expanded text:
Epaphras. Archippus vero in eos ministerium acceperat; Epaphras autem ab eis oriundus ab Apostolo instructus, doctrinam Archippi confirmaverat. ArchipSupervenerunt autem pseudoapostoli qui eos evertere nitebantur, carnales observantias praedicantes et philosophicis disputationibus simplicitatem eorum irretire conantes. His igitur supervenientibus, et carnales observantias praedicantibus, in dubium illis venerat, quibus potius credendum esset. Unde Paulus, cujus auctoritas celebris erat, quasi medius judicat quae potius sint tenenda, scribens eis ab Epheso. Describit aum et ejus beneficia, ostendens quomodo sufficiens est ad omnia. Carnalia vero prorsus improbat, ut deinceps sincere fidem Christi teneant. Instruit Et est intentio ejus in hac Epistola confirmare Colossenses in eadem fide et doctrina, quam a discipulis e
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis eis qui eos diligunt. quedã tristicia qͦdãmͦ uaturał. Mortẽ qͥppe hortei
mansuros. s: aliqͣntulũ p̃ced̾e sequut᷑os. tñ mors ip̃a. quãnat᷑a refugit. cũ occu¬
cessitate amittendi. s cũ spe recipiendi. iñ angimi. hinc ꝯsolam᷑. in infirmitas
afficit. hinc fides refic̃. ĩn dolet humana ꝯdicio. hinc sanat diuina ꝓmissio.
flebat quẽ ip̃e suscitauit. s mortẽ ꝗͣ hõ peccando ꝯtrat̃. Si .ii. pece̾m ñ p̃cessisset.
sine dubio mors secuta ñ fuisset. Secuta ẽ gͦ ⁊̃ mors corpis. quã p̃cessit mors aĩe.
mors aĩe p̃cessit deserendo dm̃. ⁊ mors corꝑis secuta ẽ deserente aĩa: hac deseruit
dm̃. uolens hac coacta ẽ deserere corpꝰ nolens. ac si illi dic̾et᷑ recessisti abeo quẽ di¬
lig̾e debusti. recede abeo ꝙ dilȩxisti. Quis.Nt uult mori: ꝓrsus nemo. ⁊ ita ne¬
mo. ut petro dicetut aliꝰ te cinget.⁊ ducer quo tu ñ ius. Si nulla eẽt mortis ama¬

Expanded text:
mortuis eis qui diliguntur quaedam tristitia quodammodo naturalis. Mortem quippe horret mansuros, sed aliquantulum praecedere secuturos, tamen mors ipsa quam natura refugit cum occum mortibus necessitate amittendi, sed cum spe recipiendi. Inde angimur, hinc consolamur; inde infirmitas animum afficit, hinc fides reficit; inde dolet humana conditio, hinc sanat divina promissioflebat quem ipse suscitavit, sed mortem quam homo peccando contraxit. Si enim peccatum non praecessisset, sine dubio mors non subsecuta fuisset. Secuta est ergo et mors corporis, quam praecessit mors animae. Mors animae praecessit deserendo Deum, et mors corporis secuta est deserente anima. Hac deseruit Deum volens, hac coacta est deserere corpus nolens. Ac si illi diceretur: recessisti ab eo quem diligere debuisti, recede ab eo quod dilexisti. Quis enim vult mori prorsus? Nemo, et ita nemo ut Petro diceretur: Alius te cinget, et ducet quo tu non vis . Si nulla esset mortis ama
Abbreviated transcription (Latin):
gła. Et sciendũ. qi cũ ꝑ oe uitiũ. antiqͥ hostis urꝰ. humano cordi ñ infundat᷑.
inzelo inuidie tota sua iusc̾a serpens ꝯcutit. ⁊ in hac unpͥm̃da malitia: qͣi
sceła fimant᷑. qͣntoq ille cui uuudetur successu meliore ꝓfec̾it: tanto inud̾:
inmaiꝰ mcendiũ: luoris ignibꝰ mn ardescit. hinc: uultꝰ minax: toriiꝰ aspectꝰ.
pallor infacie: in labiis tremor: stridoi indentibꝰ. u̾ba rapida. ⁊ effrena¬
ta ꝯuitia. ⁊ manꝰ ad iuolentiã ꝓmpta.⁊ si gladio int̾m uacua. odio t̃nm̃tis¬

Expanded text:
ostis virus humano cordi infundatur, in zelo invidiae tota sua viscera serpens concutit, et in hac imprimenda malitia quasiscelera finiantur; quantoque ille cui invidetur successu meliore profecerit, tanto invidus in majus incendium livoris ignibus inardescit. Hinc est vultus minax, torvus aspectus, pallor in facie, in labiis tremor, stridor in dentibus, verba rabida et effrenata convitia, manus ad violentiam prompta, et si gladio interim vacua
Abbreviated transcription (Latin):
dico: ñ umłtis. s maliqͦ delicto. qͣi ñ usu cotidiano peccans. si ħ inꝗͣ fu̾it: uos
qui sp̾itales estis. ñ ĩo despiciatis eũ. s instruite huiꝰmͦi. ñ ꝑsingła peccata
p̃occupato indelicto. fore indulgentũ. Delictũ gͥ fortasse ẽ dedinare abo¬
no. pecem ẽ fac̾ẽ malũ. ut sic̃ in laudabili uita: aliud : declinare amalo:
aluid : fac̾e̾ bonũ: qd̾ ammonem᷑ dicente scriptura. declina amalo ⁊ fac
boni qd̃ ⁊ ip̃m nomen ostendit. quid enim aliud sonat delictum. nͥ d̾e¬
liccum: ⁊ qd derelinqͥt qui derelinqͥt nnsi bonum: uł potest uid̾i illud
ẽẽ delictũ. qd̃ ignorant̃ fit: pec̾em qd̾ asciente cominittit᷑. Indifferent̃ t̃n
plerũq ponunt᷑ ut ⁊ pecẽm nonine delicti ⁊ delictum nomine pecẽt

Expanded text:
in multis, sed in aliquo delicto, quasi non usu quotidiano peccans. Si hoc, inquam, fuerit, vos qui spirituales estis, non ideo despiciatis eum, sed instruite hominem, non per singula peccata praeoccupato in delicto fore indulgendum. Delictum igitur fortasse 160 est declinare a bono. Peccatum est facere malum, vel sicut in laudabili vita, aliud est declinare a malo, aliud facere bonum, quod admonemur, dicente Scriptura: Declina a malo et fac boni, quod et ipsum nomen ostendit. Quid enim aliud sonat delictum, nisi derelictum, et quid derelinquit qui delinquit, nisi bonum? Vel potest videri illud esse delictum quod ignoranter fit; peccatum quod a sciente committitur, indifferenter tamen plerumque ponuntur, ut et peccatum nomine delicti, et delictum nomine peccat
Abbreviated transcription (Latin):
qui se inlege iustificari credebant. ñ qͥ legitima illa ineiꝰ honorẽ aqͦ mandata st̃ ob¬
seruabant: intelligentes. ⁊ qͣ p̃muntiande u̾itatis rõne mandata sint: ⁊ qͦusq debe¬
ant ꝑdurare. Illa .it. que significoĩs cã p̃cepta st̃: que grẽ reuelat̾one latiꝰ innotes¬
cente: necesse fu̾at aboli: iustificare neminẽ pot̾ant. Non io tn fu̾ant tanꝗͣ diabo¬
lica gentiũ sacͥlegia fugienda.⁊̃ cũ ip̃a gr̃a iã cepat reuelari: que umbs talibꝰ fue¬
t̾a legalia. ita natis ⁊ institutis: ñ erant noxia. licet iam ñ eẽnt significandis fut᷑is
rare debu̾ant. Gentiles uͦ ex diu̾so ueluti pariete: ad eund̾ lapidẽ angłarẽ ueniẽ¬
tes. ñ erant ad talia cogendi. Siqͥ uͦ his qͥ excc̃cisione uen̾ant: talibꝰq sacm̃tis
adhuc dediti erant: ultro uellent sic̃ timotħs ꝯferre ꝯgruentiã: ñ erant ꝓhi¬
bendi: s siinhis ꝯfidebant: erant ꝑditi. sic̃ ⁊ iudei. Uñ ÷ illd̾ apłi. dico uob̃. qr si cͥ¬

Expanded text:
qui se in lege justificari credebant, non qui legitima illa in ejus honorem a quo mandata sunt observabant, intelligentes et qua praenuntiandae veritatis ratione sint mandata, et quousque debeant perdurare. Illa enim quae significationis causa praecepta sunt, quae gratiae revelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, justificare neminem poterant: non ideo tamen fuerant tanquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia jam coeperat revelari quae umbris talibus fuetera legalia ita natis et institutis non erant noxia, licet jam significandis futurisrare debuerant. Gentiles vero ex diverso veluti pariete ad eumdem lapidem angularem venientes, non erant ad talia cogendi. Si qui vero his qui ex circumcisione venerant talibus sacramentis adhuc dediti erant ultro vellent sicut Timotheus conferre congruentiam, non erant prohibendi; sed si in his confidebant, erant perditi sicut et Judaei. Unde est illud Apostoli: Dico vobis quia, si ci
Abbreviated transcription (Latin):
dico. redi. tp̃s .i. p̃ꝑantes uob̃ oportimitatẽ seruiendi dõ: ⁊ uacandi diuinis.
ordinati st̃. Ducunt. it. uices: agunt tẽꝑa. orit᷑ .n. sol. ⁊ occidit transeunt. tꝑ̃a:
cui molesta st̃ tp̃a: si hoi̾es sͥ ñ sint molestie Dicunt᷑ gͦ dies mali: ut dixi. ꝓꝑ
malitiã hominũ: ⁊ miseriã. Si miseria hoĩs cõmunis ẽ: ñ debet malicia
ẽẽ cõmunis: Ex quo .i. lapsꝰ ẽ adã: ⁊ deꝑadiso expulsꝰ ñ ꝗͣ fuer̃t dies nisi
mali: qd̾ ostñdit puer qͥ nascit᷑. qui aploratu incipit: nec ridẽ pͥ. Statim
ille tp̃s: qui ꝑdit .i. dat desuo: ut uacet dõ ñ litibꝰ. qi det nũmũ ꝓuino: das
enĩ nũmũ: ⁊ emis panẽ: ł uinũ: ł aliqͥd aliud das: ⁊ accipis: aliqͥd amitis:
aliqͥd adquiris. Sic̃ gͦ ꝑdis nũmos ut emas tͥ aliqͥd: sic ꝑdas detuo: u̾emaᷤ
tolłe: dumite ei. ⁊ palliũ. ut habeas quietũ cor: ne ꝑdas tp̃s uacandi dõ

Expanded text:
itatem serviendi Deo et vacandi divinis: ordinati sunt. Ducunt enim vices, agunt tempora. Oritur enim sol et occidit, transeunt tempora, cui molesta sunt tempora si homines sibi non sunt molestiae. Dies ergo dicuntur mali, ut dixi, propter malitiam hominum et miseriam; sed miseria hominis communis est, non debet malitia esse communis. Ex quo enim lapsus Adam de paradiso expulsus, nunquam dies nisi mali: quod ostendit puer qui nascitur, quia a ploratu incipit, nec ridere potest: statim ille tempus qui perdit, id est dat de suo ut vacet Deo non litibus, quasi det nummum pro vitio. Das enim nummum et emis panem vel vinum, vel aliquid aliud; das et accipis, aliquid amittis et aliquid acquiris. Sicut ergo perdis nummos ut emas tibi aliquid; sic perdas de tuo, ut emas tollere, dimitte ei et pallium, ut habeas quietum cor, ne perdas tempus vacandi Deo
Abbreviated transcription (Latin):
que sit.uo. dĩ .i.ꝙ. dõ placeat querite: cui placet ut oĩa ꝓuide: ⁊ cũ mo¬
destia agant᷑: nicħ ꝑturbate ⁊ cũ strepitu Et uos qui huic prudentie oꝑã¬
datis. nolite. me. uino. nicħ enĩ ẽ: qd̾ minus ꝯueniat alios arguenti: qͣm
tas arguendi. Sobrii .N. posst̃ hr̃e fiduciã argue di: qr bona ꝯt̾sauo t̾rorẽ
que dicitis. inpsal. qͥ ad bonã oꝑationẽ: cõmonent. ⁊ hymnis qͥ de laudibꝰ
uob̃ .i. instruere uos de his. ⁊ pꝰ loquut̾onẽ hoꝵ: estote ip̃o actu: cantãtes
.i. dm̃ laudantes. ⁊ de suis et̾nis exultantes: sicut
hymnꝰ. ⁊ canticũ docet. ⁊ psallentes: bono oꝑe. ũ p̃s

Expanded text:
est quod Deo placeat. Quaerite cui placet, ut omnia provide et cum modestia agantur, nihil perturbate et cum strepitu. Et vos qui huic prudentiae ot. » Nolite inebriari vino. Nihil enim est quo minus conveniat alios arguendi quam tas arguendi. Sobrii enim possunt habere fiduciam arguendi, quia bona conversatio terrorem quae dicitis, in psalmis, qui ad bonam operationem commonent, et hymnis, quae de Dei laudibus vobis, id est instruere vos de his. Et post locutionem horum, estote ipso actu, cantantes, id est Deum laudantes, et de aeternis exsultantes, sicut hymnus et canticum docent, et psallentes, bono opere, ut ps
Abbreviated transcription (Latin):
tiquo ppło unicuiq piorum. magna scdm ꝓpͥam uoluntatẽ inore sapiebat. sic more¬
p̃iam xp̃i corpꝰ. ł cotide. ł certis dieb sumptũ. Nam aliqͥs honorando ñ au-¬
det cotidie sum̾e. ⁊ aliꝰ honorando ñ audet ullo die p̃termit̾e. ꝯtẽptũ
solum ñ uult iste cib. sic̃ manna fastidium. iõ apłs contͣ eos. qr acet̾s
cibis singłari uen̾atione. hc̃ ñ disc̾nebat ait. Qui man.⁊bi.i. uii.sͥ. m.ibi.¬
⁊ addit. ñ diui. cor. dñi. Item querit᷑ quomͦ hic aliqͥs manducans: dicat᷑
iudiciũ manducare. cũ dñs dicat. Qui manducat me tp̃e inuet ꝑꝓme.
ad quod diĩs duos eẽ ms manducandi. tinũ sacram̃tal̃ qͥ manilucã.¬

Expanded text:
primo populo unicuique fidelium manna secundum propriam voluntatem in ore sapiebat: sic  quotidie, vel certis horis sumptum. Nam aliquis honorando non audet quotidie sumere, et alius honorando non audet ullo die praetermittere. Contemptum solum non vult iste cibus, sicut nec manna fastidium. Ideo Apostolus contra eos qui a caeteris cibis singulari veneratione hunc non discernebant, ait: Qui manducat et bibians corpus Domini. Item quaeritur quomodo hic aliquis manducans, dicatur judicium manducare cum Dominus dicat: Qui manducat me, ipse vivet propter me . Ad quod dicimus duos esse modos manducandi, unum sacramentalem quo manduca
Abbreviated transcription (Latin):
tati. salua u̾itate: iudicando deseruirent. q. reu̾a audatia ẽ ⁊ stul¬
ticia ħ fac̾e. ⁊ qͣi aliqͥs drẽt. debẽt ne sc̃i de huiꝰmͦi udicare : Seqͥt̃
iudicabunt. In digni estis qui iudicetis. de istis minimis. q ñ nie
ati digni .i. indignitate. tñ lapsi sunt. cũ isti fragiles stent. ⁊ iõ etiã
angłi uidicabunt᷑. qr impugnantes scõs. upncti sunt ab eis. Et nes.¬

Expanded text:
Revera audacia est, et stultitia hoc facere. Et quasi aliquis diceret: Debentne sancti de hujusmodi judicare? Et ajudicabunt, indigni estis qui judicetis de istis minimis. Quasi dicat: Non et vere ati digni, id est in dignitate, tamen lapsi sunt, cum isti fragiles stent, et ideo etiam angeli judicabuntur, quia impugnantes sanctos, victi sunt ab eis. Et nes
Abbreviated transcription (Latin):
fideles ⁊ scĩ ñ qui hac atq illac ꝑꝑ euangłium discurrebant:
taliũ negotioꝵ examinatores eẽ uoluit: a quib nos excusare
singłos uies c̾cis horis: aliqͥd manibꝰ oꝑari. ⁊ cet̾as horas
hr̃aibas ad legendũ: ⁊ orand̾: ł ad agendũ aliqͥd de dixui¬
nis litt̾is: ꝗͣ tumultuosissimas ꝓplexitates cãrũ: pati: de
negotus scł̃arib. ł iudicando. dirmm̃dis. ł int̾ueniendo p̃¬
cidendis. dico constitui te. ꝯtẽptibiles. ħ aut̃ ad reu̾etũ urãm
dico. ut uidł hii t̾renas c̾as examinent. qͥ ext̾ioꝵ rerũ sapi¬
bent negotiis implicari: ut dũ ñ cogunt᷑ infiora bona dis
pon̾e: ualeant bonis sr̃iorib deseruire. S tñ curandum
magnoꝑe ẽ: ut hii qui donis sp̃ualib emicant : neq̃ꝗͣ
ꝓximoꝵ infirmantiũ negotia: funditꝰ deserant. s ħ aliis
quib dignũ: tͣitanda cõmitant. ł ꝑse gerant. sic ñ ÷. redit
ad illud: qd̾ supͣ redarguit. s. qd̾ ad infideles iudices ibant.

Expanded text:
fideles et sancti, non qui hac atque hac propter Evangelium discurrebant, talium negotiorum examinatores esse voluit. A quibus nos excusaresingulos dies certis horis aliquid manibus operari, et caeteras horas habere liberas ad legendum, orandum, vel ad agendum aliquid de divinis litteris, quam tumultuosissimas perplexitates causarum pati de negotiis saecularibus, vel judicando dirimendis, vel interveniendo praecidendis. Dico constituite contemptibiles. Hoc autem ad reverentiami ut hi causas terrenas examinent, qui exteriorum rerum sapibent negotiis iponere, valeant bonis superioribus deservire. Sed curandum magnopere est ut hi qui donis spiritualibus emicant nequaquam proximorum infirmantium negotia funditus deserant; sed haec aliis quibus dignum est tractanda committant vel per se gerant. Sic non est. Redit ad illud quod supra redarguit, scilicet quod ad infideles judices ibant.
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ ⁊ escas. destruet.ẜ. hunc statũ. qd̾ erit cum corruptibile hoc induet in corruptio¬
nẽ. Uł ita. Omĩa michi li. dehis dicit que ad escam ꝑtinent. Erant .Nt. int̃ eos. qui
cibos disc̾nebant. uidicantes alios. ⁊ alios inmundos. alii om̃ib cibis uescend̾
expediunt. nota qd̃ pͥ aliqͥd lic̾e. ⁊ ñ expedire. expedire aut̃ qd ñ licet. ñ pͥ. ac ꝑħ¬
ñ omĩa que licita funt .i. que nullo p̃cepto dnĩ ꝑhibent᷑: expediunt. Omĩa
uͦ illicita ñ expediunt. Sic̃ .it. omĩs qui xp̃i sanguine redempt᷑ ẽ homo ẽ ñ t̃n
omĩs qui homo ẽ etiã xͥ sanguine redemptꝰ ẽ. Ita om̃e qd̾ ñ licet ñ expedit. nec tñ
õe qd̾ ñ expedit. ⁊̃ ñ licet. Ut gͥ int̾ id qd̾ licet. ⁊ ñ expedit. ⁊ io qd̾ ñ licer. atꝙ ĩo ñ ex¬

Expanded text:
trem et escas, destruet, secundum hunc statum: quod erit, cum corruptibile hoc induet incorruptionem . Vel ita, omnia mihi licent: De his dicit quae ad escam pertinent. Erant enim inter eos qui cibos discernebant, judicantes alios mundos, alios immundos. Alii omnibus cibis vescenduexpediunt. Nota quod potest aliquid licere et non expedire; expedire autem quod non licet non unt. Omnia vero illicita non expediunt. Sicut enim omnis qui Christi sanguine redemptus est homo est, non tamen omnis qui homo est, etiam Christi sanguine redemptus est. Ita omne quod non licet non expedit, nec tamen omne quod non expedit etiam non licet. Ut igitur inter id quod licet et expedit, et quod non licet, at
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑes. indoctos infirmos. ñ tñ reliqͥt sapientes: diuites:
⁊ nobiles: s si eos pͥmos eliget: mĩto taliũ rerum uidentur
sͥ eligi atq inflati de his reb salurt̃ humilitatis ñ reciꝑent.
⁊ita eẽt ineis suꝑbia: qua homo cetidit. ĩõq ñ elegit reges.
ł senatores. ł philosophos. ł oratores. mmo elegit plebeios.
panꝑes indoctos piscatores Nisi fidelit p̃cedet piscator. ñ humi¬
lit sequeret᷑ orator. Uñ nathanael doctꝰ. ñ ẽ in apłm electꝰ. Ut aut̃
humilitatis cã. hec ẽẽ facta intelligant᷑: subdit. ut ñ gł. ⁊c̾.q.¬

Expanded text:
t sapientes, divites et nobiles; sed si eos primos eligeret, merito talium rerum viderentur sibi eligi, atque inflati de his rebus salutem humilitatis non reciperent, et ita esset in eis superbia qua homo cecidit. Ideoque non elegit reges, vel senatores, vel philosophos, vel oratores. Imo elegit plebeios, pauperes, indoctos piscatores. Nisi fideliter praecederet piscator, non humiliter sequeretur orator. Unde Nathanael doctus non est in apostolum electus. Ut autem humilitatis causa, haec esse facta intelligantur, subdit: Ut non
Abbreviated transcription (Latin):
.i. uidete ꝑquos uocati estis. insipientes at. ⁊ infirmi uos uoca¬
uerunt. int̾stulta ⁊ infirma mundi annum̾ati. Tales sunt uo¬
nulli: forsan ꝓse. qui solus int̃ apłos: scłarium litt̾arum ꝑitꝰ.
⁊ trenarum opumi diues: romane dignitatis parentela cons-¬
picuus fuit. qui tñ hec nchili pendit. nec usus ẽ eis. S q̃ stul.
insipientiã redigat sapientes. ⁊ infirma mundi elegit ds̃ .i. in
potentes. ut confunda fortia. ut neronẽ. ⁊ ignobilia mundi.
⁊ qd̾ plus ẽ ꝯtẽptibilia elegit ds̃.⁊ ea que ñ sunt .i. ignobiles. ⁊
contẽptibiles.⁊ qui nich eẽ udebant᷑: elegit ds̃. ut destruereti.
uincendo humiliaret. ea que sunt .i. que cum ex se nicħ sint.
tñ aliqͥd sͥ ẽẽ uident᷑. Ecce cont᷑ ordinationẽ dĩ faciunt aꝑte:

Expanded text:
est per quos vocati estis. Insipientes enim et infirmi vos vocaverunt, inter stulta et infirma mundi annumerati sunt. Tales sunt vonulli, forsan pro se qui solus inter apostolos saecularium litterarum peritus, et terrenarum opum dives, Romanae dignitatis parentela conspicuus fuit, qui tamen haec nihili pendit, nec usus est eis. Sed quae stinsipientiam redigat sapientes. Et infirma mundi elegit Deus, id est impotentes, ut confundat fortia, ut Neronem. Et ignobilia mundi, et quod plus est, contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt, id est ignobiles et contemptibiles, qui nil esse videbantur, elegit Deus, ut destrueret, id est vincendo humiliaret, ea quae sunt, id est quae cum ex se nihil sint, tamen aliquid esse sibi videntur. Ecce contra ordinationem Dei faciunt aperte
Abbreviated transcription (Latin):
s iudicio deputandum ẽ. Bene aut̃ dispensanit dnĩs. ut nec om̃s dampnaret. nec
Q lib̾aret. si enim os̃ libarent᷑. lat̾ẽt qͥd pecc̃o ꝑ iusticiam deb̾etur. si nemo lib̾are¬
tur: lat̾et qͥd grã largiret᷑. Quia ꝓc̾ultubio. qͣntum ꝑtinet ad originale pecẽm os

Expanded text:
sed judicio deputandum est. Bene autem dispensavit Dominus, ut nec omnes damnaret, nec sed judicio deputandum est. Bene autem dispensavit Dominus, ut nec omnes damnaret, nec omnes liberaret: si enim omnes liberarentur, lateret quid peccato per justitiam deberetur; si nemo liberaretur, lateret quod gratia largiretur, quia procul dubio, quantum pertinet ad originale peccatum, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Infigło enim sola uoluntas ẽ. indõ aũ uoliuitas cũ iusticia. Sic igitur uas quod
ñ fit inhonorẽ s incontumeliã si uile ẽ. ex se luto: ht: non exfigulo: sic tota
massa humani gn̾is. ñ ex dõ: s suo uitio: iuste corrupta ⁊ lutuosa ẽ. Ideot
siindeuas in honorem fit: miscłia est. si incontumeliam iustum est. quia
hoc erat exnatura. Lota enim natura ipsa radice uitiata diuino indicio:
debite dampnationi ẽ sub̾ta. ⁊ merito pecc̃i uniu̾sa dampnata. Euin gͦ id suꝑ
malt̾o equitas. in alt̾o misccłia ꝑspicna ẽ. Massa eim illa si media eẽt: ut sic̃
nil bom. ita nil pecti hab̾et: ñ frustra iudetur inquitas. ut ex ea fierent uasa incon.¬
tumeliã. Cum uͦ plib̾m arbitum primi hominis. incondempnationẽ uniu̾sa de.¬
flux̾it: ꝓculdubio qd̾ exeo fũit uasa mhonorẽ: ñ÷ ipsiꝰ iusticie. que grãm nul
la p̃cessit. s dĩ mĩe. qd uero in contumeliã non iniquitati dĩ. que penitus nulla :.

Expanded text:
In figulo enim sola voluntas est; in Deo autem, voluntas cum justitia. Sicut igitur vas quod non fit in honorem, sed in contumeliam, si vile est, ex luto habet, non ex figulo; sic tota massa 47 humani generis, non ex Deo, sed suo vitio juste corrupta et lutosa est. Ideoque si inde vas in honorem fit, misericordia est; si in contumeliam justum est, quia hoc erat ex natura. Tota enim natura in ipsa radice vitiata divino judicio debitae damnationi est subjecta, et merito peccati universa damnata. Augustinus altero aequitas, in altero misericordia perspicua est. Massa enim illa si media esset, ut sicut nil boni, ita nil peccati haberet, non frustra videretur iniquitas, ut ex ea fierent vasa in contumeliam. Cum vero per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem universa defluxerit, procul dubio quod ex ea fiunt vasa in honorem, non est ipsius justitiae, quae gra misericordiae. Quod vero in contumeliam, non iniquitati Dei, quae penitus nulla est,
Abbreviated transcription (Latin):
ceres. opecus tu quis es: qd̾ respondeas dõ: Quia uͦ questionis huiꝰ ratiõ. exhoc illi
firma uidetur. qd̾ ex una massa facti sunt reꝓbandi ⁊ nistificandi: subdit. In

Expanded text:
ceres: O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? quia vero quaestionis hujus ratio ex hoc illi ceres: O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? quia vero quaestionis hujus ratio ex hoc illi firma videtur quod ex una massa facti sunt, reprobandi et justificandi, subdit: An
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ds̃ conquerit᷑. ⁊ qui murmuras contͣ dm̃. qd̾ alium reꝓbat. ⁊ aliũ eligit. quis es:
hominẽ contͣdice dõ. iniquũ: iusto malũ: bond impitũ: ꝑfecto. infirmum: for¬
tissimo. mortalẽ: inmortali. seruum: dño. creaturam: creatori. Mouetur aũ iniqͦ.
eoqd̾ de eadem massa creatos: alios: iustificat ds̃. alios reꝓbat. ad hoc autẽ oftendẽ¬
dum recte fieri apłc utitur uerbis ysaac. ⁊ figm̃ti similitudine. qd̾ ad u̾sus figulũ
non habet uocem conquerendi. dicens. N umqͥd figm̃tum dicit ei. qui se finxit
factorem suum. opus conqueri. sic ⁊ tu ohõ fing̾ĩs adeo. ⁊ ideo nequis aduersum
dñ causari. quare fecit te sic. uł non sic. Si emm pecus loqui posset.⁊ diceret deo
quare me pecudem fecisti: cum istum fec̾is hominẽ. nonne iuste succenseres: ⁊ di¬

Expanded text:
quod Deus conqueritur, et qui murmuras contra Deum, quod alium reprobat et alium eligit. Quis es, id quod Deus conqueritur, et qui murmuras contra Deum, quod alium reprobat et alium eligit. Quis es, id hominem contradicere Deo, iniquum justo, malum bono, imperitum perfecto, infirmum firmissimo, mortalem immortali, servum domino, creaturam Creatori. Movetur autem iniquus eo quod de eadem massa creatos alios justificat Deus, alios reprobat. Ad hoc autem ostendendum recte fieri, utitur verbis Isaiae, et figmenti similitudine, quod adversus figulum non habet vocem conquerendi, dicens: Nunquid figmentum dicit ei qui se finxit, factorum suum opus conqueri, sic et tu homo fingeris a Deo, et ideo nequis adversum Deum causari quare fecit te sic, vel non sic. Si enim pecus loqui posset et diceret Deo: Quare me pecudem fecisti, cum istum feceris hominem, non juste succenseres, et di
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ est: aliqͥs bonꝰ. uł malus di¬
cit carnalis. ⁊ iõ iniuste. aliũ
saluat aliũ dampnat. Uł qͥd qͣr.¬
abaliquo. ut bũ faciat .i. cur
ualt : Uoluntati enĩ eiꝰ qͥs resistit: Ułita cũ ex uoluntate dĩ sit obduratio: Quid qr̃ .i.
cur᷑ qͣr. ds̃ si offendimꝰ adhuc .i. cur conquerit᷑ de pecc̃is hominũ. cum ipsi nequeant
uitare: qd̾ ds̃ uult. Conquerit᷑ .ii. ds̃ sepe de hominib sic̃ ꝑ innunĩa apparet sacre sc̃p¬
ture loca. qd̾ nolunt creiłe ⁊ rec̾te iuu̾ẽ. cõnt᷑ qd̾ carnales inuoluptatib sus uinentes.
sic solent sic̃ dictum ẽ. murmurare ⁊ loqui ad u̾sus dm̃. ⁊ uoluntati eiꝰ ñuitio suo. qd̾¬
deputare mali sunt. quos redarguit apłc. reuocans abhuscemodi p̃sumptione. ⁊ huiꝰ
impudentiã qõnis ita retundit. Ohomo ⁊ c̾. hõc aut̃ ñ facit ex inopia reddende rõns.
s hominẽ ad sue capacitatis. consicdationẽ reuocat dicens. Ohomo.q. t̾e ⁊ illum attñde.¬

Expanded text:
 malus dcit carnalis, et ideo injuste alium salvat, alium damnat, vel, quid quaab aliquo ut benefaciat, id est cur vult. Voluntati enim ejus quis resistit? Vel ita cum ex voluntate sit obduratio, quid quaeritur, id est cur conqueritur Deus si offendimus? Adhuc, id est cur conqueritur de peccatis hominum, cum ipsi nequeant vitare quod Deus vult? Conqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut per innumera apparet sacrae Scripturae loca, quod nolunt credere et recte vivere, contra quod carnales in voluptatibus suis viventes sic solent, sicut dictum est, murmurare, et loqui adversus Deum, et voluntati ejus, non vitio suo deputare quod mali sunt. Quos redarguit Apostolus, revocans ab hujusmodi praesumptione, et hujus impudentiam quaestionis ita retundit. O homo, etc. Hoc autem non facit ex inopia reddendae rationis, sed hominem ad suae capacitatis considerationem revocat dicens, o homo. Quasi dicat: Te
Abbreviated transcription (Latin):
s ut salui fiant. Imitatores mei.q. dico ut sitis sũ offensione. ⁊ in hoc ut
nullũ offendatis. Iuntatores mei estote sic̃ ⁊ ego xͥ. ⁊ ita ꝑme eritis imitatoreᷤ
.xͥ. qui nullũ offendit. s õs saluare uenit. In eccl̃ia nãq gradꝰ sunt ordinati.
maioꝵ.⁊ minoꝵ. ut illi exemplo p̃cedant. hii uͦ imitacionẽ sequant᷑.S
⁊ illi qͥ exemplo p̃cedunt. ñ qͥd neminẽ sequunt᷑ : si neminẽ sequunt᷑ er

Expanded text:
sti, Deus. Imitatores mei. Quasi dicat: Dico, ut sitis sine offensione. In hoc, ut nullum offendatis, imitatores mei estote, sicut et ego Christi, et ita per me eritis imitatores Christi, qui nullum offendit, sed omnes salvare venit. In Ecclesia namque gradus sunt ordinati majorum et minorum, ut illi exemplo procedant; hi vero imitatione sequantur. Sed et illi qui exemplo praecedunt, nunquid neminem sequuntur? Si
Abbreviated transcription (Latin):
lationib in quib arguit illos. suas traditiones ñ seruantes. qr illoꝵ
aliqui uiri uelato capite: ⁊ alique mulieres ñ uelato capite. orabant.
traditionũ eiꝰ.q. de aliis culpo uos s de ħ laudo uos ofr̃s.⁊ si de aliis
culpo. tñ de hoc laudo. qd̾ ꝑoĩa estis iemores mei.i. mee auctoritatis.
⁊ mea p̃cepta tenetis. tam ꝑfeste sic̃ tradidi uob̃. ẏronia ẽ. qd̾ sic loquit᷑

Expanded text:
lationibus in quibus arguit illos suas traditiones non servantes: quia illorum aliqui viri velato capite, et aliquae mulieres non velato capite orabant, asi dicat: De aliis culpo vos, sed de hoc laudo vos, o fratres, et si de aliis culpo, tamen de hoc laudo quod per omnia estis memores mei, id est meae auctoritatis, et mea praecepta tenetis, tam perfecte sicut tradidi vobis, ironia est quod sic loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
suba eiꝰ ẽ genit᷑. In quo. ⁊ c̾. qiͣ tͣnstulit nos in regnũ filii. ꝑ qũ redemit
nos.⁊ hoc ẽ qd̃ ait. In quo filio nos udĩ hm̃s redempt̾onẽ
alit̃ ñ iremꝰ incelũ. redempcio ẽ destructa potestate diabołi. facultas libta¬
tis: quȩ nob̾ data ẽ fuso illiꝰ sanguine: qui nullũ habuit pecẽm. ut qr dia¬
bolus illos m̾ito tenebat: qͦs pecc̃i reos ꝯditione mortis obstruix̃. hos
ꝑeũ m̾ito dimitt̾ẽt: quẽ nulliꝰ pecc̃i reũ. innũto pena mortis affecit.
mago gͦ patͥs ẽ. qr de ip̃o ẽ. ⁊ nicħ distat ab ip̃o. Non ita hõ ẽ imago dĩ. hõ
enĩ ẽ imago imnitando dm̃. s ñ quał unago ẽ filiꝰ. Alit̃ eiñ ẽ inago dĩ in
filio. alit̃ inhoĩe. sic̃ alit̾ ẽ imago regis in nũmo. alit̾ infilio. Nos sũmꝰ nũ
bet. ñ illa que ħ ẽ qd̾ ille. nec illa ꝓillo. s cũ illo. inago dico. inuisibilis .i.

Expanded text:
habemus, etc. Quasi dicat: Transtulit nos in regnum Filii per quem et redemit nos. Et hoc est quod ait: in quo Filio nos Judaei habemus redemptionem. Aliter non iremus in coelum. Redemptio est, destructa potestate diaboli, facultas libertatis, quae vobis est data fuso illius sanguine qui nullum habuit peccatum. Ut, quia diabolus illos merito tenebat quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. homo est imago Dei. Homo enim est imago Domini imitando, sed non qualis imago est Filius. Aliter enim est imago Dei in filio, aliter in homine; sicut aliter est imago regis in nummo, aliter in Filio. Nos sumus nummbet, nisi illa quae hoc est quod ille; nec illa pro illo, sed cum illo. Imago Dei, dico, invisibilis, id
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ etatis inqua fuit. c̃ credẽt᷑ extnctꝰ. donec tꝑ̃e suo reuelet᷑. ⁊ restituat᷑ in regnũ. s
multũ mira ẽ mͥ ħ opinantiũ tanta p̃sũpuo: illud tñ qd̾ ait ut qͥtenet. ⁊ c. ñ absurde
de romano imꝑio cred̾r dictũ. donec tollatur ut sit sensus. tm̃ ħ restat. añꝗͣ reuelet᷑
me. fiat.i. de medio mundi tollat᷑ illa potestas. qr õs undiq romã. qͣi ad caput ꝯ¬
.i. detineat. donec deme. fiat .i. donec ip̃a tollat᷑ de medio. ł ira. ũn ħ restat. ũ.q̃.t.n..¬

Expanded text:
in regnum. Sed multum mira mihi est haec opinantium tanta praesumptio. Illud tamen quod ait, ut qui tenet, etc., non absurde de Romano imperio creditur dictum donec tollatur, ut sit sensus: Tantum hoc restat antequam reveletur medio fiat, id est de medio mundi tollatur illa potestas, quia omnes undique Romam quasi ad caput cid est detineat, donec de medio fiat, id est donec ipsa tollatur de medio. Vel ita, tantu