comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latissime patet neq aed incolumitate̾ sołu
sed etiam ad opes: & potentiam ualet ꝑlu¬
rimũ: id amplectamur. Ut nictus. ibsit:
caritas retineatur. It a facillime que uo¬
lumus: & priuatis in rebus:. & in rep. con¬
sequemur. Etenin qui se metui uolent
a quibus metiuĩtur: coldem metuaut iꝑĩ
necelse elt. Duid enim cenlemus lupiorẽ
illum Dionysiũ: quo cruciatu tnnoris an¬
gi solitum: qui cultros metuens tonsorios
candente carbonc sibiꝰ durebat capillum:
Onid Alexandrũ phereũ: quo aninio V¬
xisse arbitraniur qui ut scriptum leginiꝰ
cum uxorem thebem ad modum dilige
ret: tamen ad eam ex epulis: nni cubiculũ
Ueniens: barbarũ. & cum quidem ut scrip¬
tum est: conpunctum notis trahnens dis¬
tricto gladio iubebat ante irę. fremitebt¬
q de sfipatoribus suis qui ÷  perscrutare¬
tur arculas muliebres. & ne quod uestimẽ¬
rum qui fideliorem: & barbarũ & stigmia¬

Expanded text:
latissime patet, neque ad incolumitatem solum; latissime patet, neque ad incolumitatem solum; sed etiam ad opes, et potentiam valer plurimum, id amplectamur, ut metus absit, charitas retineatur. Ita facillime quae volumus, et privatis in rebus, et in Rep.consequemur. 3. Etenim qui se metui volent, a quibus metuuntur eosdem metuant ipsi necesse est. Quid enim censemus superiorem illum Dionysium, quo cruciatu timoris angi solitum, qui cultros metuens tonsorios, candente carbone sibi adurebat capillum? quid Alexandrum Pheraeum, quo animo vixisse arbitramur? qui, ut scriptum legimus, cum uxorem Theben admodum dret, tamen ad ear ex epulis in cubiculum veniens barbarum, et eum quidem, ut scriptum est, compunctum notis Thraeciis, destricto gladio iubebat anteire praemittebatque de stipatoribus suis, qui scrutarentur arculas muliebres et, ne quod in vestimenrum, qui fideliorem et barbarum et stigma
Abbreviated transcription (Latin):
queni diligi. nec alienius ꝗͣ timeri.
Preclare emini. Eimus que metiuĩt oele¬
runt: quem quisq odit periisse ex pedit.
Multorim autem odiis nullas opes posse
ohsistere: si antea fuit ignotũ nuper est
cognitum. Nec uero huius tyram solum
quem armis oppressa pertulit ciuitas int̾
ualent ad pesten. Sed reliquorũ similes
exitus tyrannorũ quorum haud fere quis¬
qͥ interitum similem lubterlugit. Malus h¬
enim custos iuturnitatis metus. Cõtra ĩ¬
q beniuolens. . fidelis est: uel ad perpetuita¬
tem. Sed his qui ui oppreslos imperio coher¬
cent: sit sane idhbenda seuitia: Ut heris
in famulos si aliter teneri non possunt.
Qui uero in libera ciuitate ita se instru¬
unt Ut metuant᷑. his mchil potest esse .Ae¬
mentius. Quãus enim demerle sint leges
alicius opibus: quãuis tremefacta liber¬
tas: emergunt tamen hec aliquando: aut
iudiciis tacitis: aut occultis de honore
suffragiis. Ac riores autem morlus sunt
intermissẽ libertatis: qͣ retente. Quod igr

Expanded text:
quam diligi nec alienius quam timeri. Praeclare enim Ennius: Quém metuunt, odérunt; quem quisque ódit, periisse éxpetit. Multorum autem odiis nullas opes posse obsistere, si antea fuit ignotum, nuper est cognitum. Nec vero huius tyranni solum, quem armis oppressa pertulit civitas ac pavaleat ad pestem, sed reliquorum sexitus Tyrannorum; quorum haud fere quisquam interitum similem effugit, malus enim custos diuturnitatis metus: contraque benevolentia fidelis est, vel ad perpetuitatem. 2. Sed iis, qui vi oppressos imperio coercent, sit sane adhibenda saevitia, ut heris in famulos, si aliter teneri non possunt. Qui vero in libera civitate ita se instruunt, ut metuantur; his nihil potest esse dementius. Quamvis enim demersae sint leges alicuius opibus, quamvis tremefacta libertas: emergunt tamen haec aliquando aut iudiciis tacitis, aut occultis de honore suffragiis, acrioresautem morsus sunt intermissae libertatis, quam retentae. Quodigitur
Abbreviated transcription (Latin):
plurnnũ debeatur. In quo tamen i prmus qͦ quiłq
aioͣ: studio beniuolentia fecerit: ponderandum est
Multi enim faciunt multa temeritate quadã sine
iudicio uel modo monines: Uel repentino quodam
quasi uento impetu animi incitati: que beneficia¬
eque magna non sunt habenda: atq ea que iudi¬
cio consicderate constanterq delata sunt

Expanded text:
plurimum debeatur. In quo tamen in primis, quo quisque plurimum debeatur. In quo tamen in primis, quo quisque animo, studio, benivolentia fecerit, ponderandum est. Multi enim faciunt multa temeritate quadam sine iudicio vel morbo in omnes vel repentino quodam quasi vento impetu animi incitati; quae beneficia aeque magna non sunt habenda atque ea, quae iudicio, considerate constanterque delata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ebeniuolentia autem quam quisq erga
nos priũ illud est in officio:. Ut ci pluri¬
mu tribuamus a quo plurimũ diligimur. Sed
beniuolentiam non adolescentulorumꝰ more ardore
quodam amoris: sed stabilitate potius et constan¬
cia iudicemus. Smerunt merita: Ut non in cũda
sed referenda sit gratia: maior quedam cura adhi¬
Ullum enm officium refcrenda gratia ma¬
gis necessarium est. Quod si ea que accepe¬
ris u tenda maiore inensura: si modo possis: uibet
reddere. Hesiodus quid na beneficio prouocati.
facere debemus: An mutari agros fertilȩs: qui
multo plus afferunt ꝗͥ acceperunt. Eteni si in cos
quos speramus nobis pro futuros non dubitamꝰ
officia conterre: quales in cos esse debenius: qui
iam ꝓrofuerant Nam ciun duo genera liberali¬
tapis sint: unii dudi beneficiunꝰ. Alterũ reddẽ¬
dis demus ncens. In nostra potestate est. Nõ red
indueia.¬
Ccepiorum autem beneficiorum sunt delectus
habendi. Nec dubium quin maximo cuiq

Expanded text:
benivolentia autem, quam quisque habeat erga nos, primum illud est in officio, ut ei plurimum tribuamus, a quo plurimum diligamur, sed benivolentiam non adulescentulorum more ardore quodam amoris, sed stabilitate potius et constantia iudicemus. Sin erunt merita, ut non ineunda, sed referenda sit gratia, maior quaedam cura adhiullum enim officium referenda gratia magis necessarium est. Quodsi ea, quae utenda acceperis, maiore mensura, si modo possis, iubet reddere Hesiodus, quidnam beneficio provocati facere debemus? an imitari agros fertiles, qui multo plus efferunt quam acceperunt? Etenim si in eos, quos speramus nobis profuturos, non dubitamus officia conferre, quales in eos esse debemus, qui iam profuerunt? Nam cum duo genera liberalitatis sint, unum dandi beneficii, alterum reddendi, demus necne, in nostra potestate est, non reddiniuria.ceptorum autem beneficiorum sunt dilectus habendi, nec dubium, quin maximo cuique
Abbreviated transcription (Latin):
Edidithos libros appellans officiorum.
Quo lolo terus extinctus est furoptatlmie
Consilio superum custos direchigndaben
Lux orbis: patricq salus: mens dotelen ĩ tus
Hie plus solemicat cruciatuus presꝑtet honestiu

Expanded text:
Edidit hos libros appellans Officiorum. Quo solo ferus extinctus furor est Catilinae. Consilio superum custos directus ad urbem, Lux orbis patriaeque salus, mens tota senatus: Hic plus sole micat, cruciatus propter honestu
Abbreviated transcription (Latin):
N his autem ipłis mediocritatis re¬
gula optiuia est. L. ꝗdam phillippus
clarus gloriari solebat se sine ullo munere
adertu esse omnnia que haberentur amplissi¬
ma. Dicebat ideni Cocta curio. nobis qͦ lic
n hoc quodãmodo gloriari. Nam ꝑro ani¬
plitudine honoꝵ. quos cunctis fulfrigus
adepti sumus nostro ꝗdem anno: quod
contigit eorum neniĩ quos modo nõiaui.
Sane exignus lumpiꝰ edilitatis fuit. Atq ectiã
etlet ille mnpense meliores sunit: muri noua¬
li.a. portus: aquarũ duetus: omiaq que ad
hoc in polterii gratiora sunt rheatra poti¬
cus noua templa: Uerecũdius reprehendo
propter Ponpeui. Sed octissimi non pro¬
bant Ut &hic ipse Ranctius: quẽ multiu
inhis libris secutus suuii: non interpretat
& phalerius leuictrius. qui Periclen pci
principem gretie uituperabat: ꝙ tantam
pecumam in preclara illa propilea proiecit
Sed de hoc genere toto in his libris quos de
rep. scripsi: diligenter est disputatu. Tota

Expanded text:
n his autem ipsis mediocritatis regula optima est. L. quidem Philippus clarus, gloriari solebat se sine ullo munere adeptum esse omnia, quae haberentur amplissima. Dicebat idem Cotta, Curio. Nobis quoque licet in hoc quodam modo gloriari; nam pro amplitudine honorum, quos cunctis suffragiis adepti sumus nostro quidem anno, quod contigit eorum nemini, quos modo nominavi, sane exiguus sumptus aedilitatis fuit. Atque etiam illae impensae meliores, muri, navalia, portus, aquarum ductus omniaque, quae haec in posterum gratiora. Theatra, porticus, nova templa verecundius reprehendo propter Pompeium, sed doctissimi non probant, ut et hic ipse Panaetius, quem nultum in his libris secutus sum, non interpretatus, et Phalereus Demetrius, qui Periclem, principem Graeciae, vituperat, quod tantam pecuniam in praeclara illa propylaea coniecerit. Sed de hoc genere toto in iis libris, quos de re publica scripsi, diligenter est disputatum. Tota
Abbreviated transcription (Latin):
post Luculli Noptensius: Sillanus oc̃s aute
P. lentulus me consule. Uicit superiores. Nuo
esset scaurus imiitatus. Magnificentissima
uero nostri Fompei munera ꝑo consulatu. in
quibus om̃nibus quid michi placeat Uiedes.
Nam Abamerco homimi ditislimo pretermil¬
sõ editatis consulatus repulsam actulit. ꝗa
d̾e si postulatur apopulo bonis uiris si non
desioderantibus: aitii approbantibus facien¬
dum est modo profacultatibus nos ipsi uti
fecimus. Et si quando aliqua res maiorant
Utilior populari largitione acgritꝰ. Ut hore¬
sti nuper prandia mn semitis cdecino magͣ
honori fuerunt. Ne marco quidem seio
uitio datum est quod in caritate ãnone¬
esse modui populo dedit. Mlagna eui le g̾e
inueterata iniidia nec turpi iactura qu
erat edilis: nec maxime liberauit. Sed ho¬
nori sũmo. nuper nostro nuloni fuit. ꝙ gla¬
diatoribus emptis reip. causa que salute nr̃a
continebatur: onnies. P. clodii conatus luro¬

Expanded text:
post, Luculli, Hortensius, Silanus; omnes autem post, Luculli, Hortensius, Silanus; omnes autem P. Lentulus me consule vicit superiores; hunc est Scaurus imitatus; magnificentissima vero nostri Pompei munera secundo consulatu; in quibus omnibus quid mihi placeat, vides. ae. Mamerco, homini divitissimo, praetermissio aedilitatis consulatus repulsam attulit. Quare et, si postulatur a populo, bonis viris si non desiderantibus, at tamen approbantibus faciundum est, modo pro facultatibus, nos ipsi ut fecimus, et, si quando aliqua res maior atque utilior populari largitione acquiritur, ut Oresti nuper prandia in semitis decumae nomine magno honori fuerunt. Ne M. quidem Seio vitio datum est, quod in caritate asse modium populo dedit; magna enim se et inveterata invidia nec turpi iactura, quando erat aedilis, nec maxima liberavit. Sed honori summo nuper nostro Miloni fuit, qui gladiatoribus emptis rei publicae causa, quae salute nostra continebatur, omnes P. Clodi conatus furo
Abbreviated transcription (Latin):
stibus obsidentur. si emere aque sextaruun¬
mina cogerentͥ. hoc prmio incredibile nob
uideri omełq mirari. Sed cum actende¬
rint ueniam neccessitati dari. ita mhis
iianibus iacturis infinitisq sumptibus
nichil nos magnopere mirari cum preserti
nec necessitati subuenatur: nec diguitas
iugeatur: ipsaq illa delinitio nuiltitudi
tate: memoria qͦ moriatur uolutatis. Bene
et colligitur hic pueris de mulierculis. de ser¬
uis et seruorum simlimis liberis essẽ gratam.
Graui uero homini et ea que fiunt iudicio
certo ponderanti probari posse nullo modo.
Quanꝗͣ intelligo in nostra ciuitate ĩneteral¬
se iam bonis temꝑoribus ut splendor edilitatũ
ab op̃tis uiriᷤ postuletur. Itaq et .P. crassus
cum cognomine diues tamen copiis functus
est edilitio maximo uuiuere. Et pauloꝑost
Lcrallus cum omniũ hoi moderat il limo
Quuitio magnificentillima edilitate fuctꝰ
est. Demele.u. glaudius apii filius. Mulu

Expanded text:
ste obsidentur, si emere aquae sextariuste obsidentur, si emere aquae sextarium cogerentur mina, hoc primo incredibile nobis videri, omnesque mirari, sed cum attenderint, veniam necessitati dare, in his immanibus iacturis infinitisque sumptibus nihil nos magnopere mirari, cum praesertim neque necessitati subveniatur nec dignitas augeatur ipsaque illa delectatio multitudintate memoria quoque moriatur voluptatis. Bene etiam colligit, haec pueris et mulierculis et servis et servorum simillimis liberis esse grata, gravi vero homini et ea, quae fiunt, iudicio certo ponderanti probari posse nullo modo. Quamquam intellego in nostra civitate inveterasse iam bonis temporibus, ut splendor aedilitatum ab optimis viris postuletur. Itaque et P. Crassus cum cognomine dives, tum copiis functus est aedilicio maximo munere, et paulo post L. Crassus cum omnium hominum moderatissimo Q. Mucio magnificentissima aedilitate functus est, deinde C. Claudius App. f., multi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ alteri prodigi. alteri liberales. Pro¬
digi qui epulis & uiscerationibus. & gladiato¬
rum muneribus ludorum uenationũq appi¬
ratu pecunias profundunt in eas res quarũ
memoriã aut breuẽ ant nullam sut relictu¬
ri oĩo. Liberales autem que sius facultatibus
aut captos apredonibus redinuu̾t: aut es ali¬
enũ suscipuit amicorii caula: aut in filiarũ
collocatione aduuiant: aut oꝑitulant᷑: Uel
in re querenda uel augenda. Itaq miror
quod nimente uenerit. Teophrasto m eo libͦ¬
in quouere de diuitiis sceipsit: in quo młta
preclare illud absurdum. Est .n. multus
in laudanda magnificentia & apparanone
populariũ munerũ taliu̾q sumptuũ facul¬
tatem fructum diuitiarumt putat. Michi
autem ille fructus liberalitatis deu̾us ex ẽ
pla pauca posui multo et mngior endẽtur d
certior. Quanto Aristoteles graunis de ue¬
riꝰ nos reprehendit: que has effusiones pecu¬
marũ non admiremur: que fuit add nuil¬
titudniem delimendam. At ii que ab ho¬

Expanded text:
rum alteri prodigi, alteri liberales: prdigi, qui epulis et viscerationibus et gladiatorum muneribus, ludorum venationumque apparatu pecunias profundunt in eas res, quarum memoriam aut brevem aut nullam omnino sint relicturi, liberales autem, qui suis facultatibus aut captos a praedonibus redimunt aut aes alienum suscipiunt amicorum aut in filiarum collocatione adiuvant aut opitulantur in re vel quaerenda vel augenda. Itaque miror, quid in mentem venerit Theophrasto in eo libro, quem de divitiis scripsit; in quo multa praeclare, illud absurde: est enim multus in laudanda magnificentia et apparatione popularium munerum taliumque sumptuum facultatem fructum divitiarum putat. Mihi autem ille fructus liberalitatis, cuius pauca exempla posui, multo et maior videtur et certior. Quanto Aristoteles gravius et verius nos reprehendit! qui has pecuniarum effusiones non admiremur, quae fiunt ad multitudinem deliniendam. Ait enim, qui ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
perunt: alienis bonis manus. afferte cogui¬
tur. Ita cum beniuolentie conparande
causa benefici esse ueluit: non tanta stu¬
dia assequũtur corun. quibus dederu̾t qͣta
odia corium quibus ademerũt. Quã obrem
nec ita claudenda est res familiaris. Ut c̃i
benignitas aperire non possit nec ita rese¬
renda: Ut pateat omnibus. Modus adhibe¬
atur: ilq referatur ad facultates. Diõ me¬
mminisse debemus: id quod a nostris hõibꝰ
lepissie̾ usurpatum. Iamq in prouerbn ꝯ¬
suetudineni uenit largitionem fundum

Expanded text:
perunt, alienis bonis manus afferre cogunperunt, alienis bonis manus afferre coguntur. Ita, cum benivolentiae comparandae causa benefici esse velint, non tanta studia assequuntur eorum, quibus dederunt, quanta odia eorum, quibus ademerunt. Quam ob rem nec ita claudenda res est familiaris, ut eam benignitas aperire non possit, nec ita reseranda, ut pateat omnibus; modus adhibeatur, isque referatur ad facultates. Omnino meminisse debemus, id quod a nostris hominibus saepissime usurpatum iam in proverbii consuetudinem venit, largitionem fundum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ largitione beniuolentiam macedonũ ꝯsec¬
tetur. Quod te malum inquit rõnis: in istã
spem induxit: Ut cos tibi fideles putares to¬
re: quos pecima corrupisses. An tu id agis:
ut macedones non te regem suũ. sed nini
dixit esse. Fit.ii. deterior qui accipit: atq¬
ad ididem semper expectanduĩ ꝑatior: hoc
ille filio: sed precepti putemus omnibus. Qͣ
obrem id quedemi non est dubiũ: quin illa
benignitas que constat ex opera & industria
& honestior sit et latius pateat de possit pro¬
desse pluribus. Non nunꝗͣ tamen est lar¬
giendũ uec hoc begnignitatis genus oĩno
repudiandum est: & sepe idoneis homibus
mdigentibus de refamiliari ipartien¬
dũ: sed diligenter atq moderate. M ulti.
n. patrimoiã effuderut: inconsulte largo¬
endo. Quid autem est stultius: qͣ quodđ
libenter facias curare: Ut id dultius fa¬
cere non possis: Atq ectꝭ lequũt᷑ largit¬
ouem rapie. Cum .ii. ddando egerece¬

Expanded text:
quod largitione benivolentiam Macedonum consecquod largitione benivolentiam Macedonum consectetur:Quae te, malum! inquit, ratio in istam spem induxit, ut eos tibi fideles putares fore, quos pecunia corrupisses? An tu id agis, ut Macedones non te regem suum, sed minisdixit esse; fit enim deterior, qui accipit, atque ad idem semper exspectandum paratior. Hoc ille filio, sed praeceptum putemus omnibus. Quam ob rem id quidem non dubium est, quin illa benignitas, quae constet ex opera et industria, et honestior sit et latius pateat et possit prodesse pluribus; non numquam tamen est largiendum, nec hoc benignitatis genus omnino repudiandum est et saepe idoneis hominibus indigentibus de re familiari impertiendum, sed diligenter atque moderate; multi enim patrimonia effuderunt inconsulte largiendo. Quid autem est stultius quam, quod libenter facias, curare, ut id diutius facere non possis? Atque etiam sequuntur largitionem rapinae; cum enim dando egere coe
Abbreviated transcription (Latin):
Ed expolitis adolelecutiii osficiis
que Ualeant ad gloriam adipiscendam de inde
de beneticentia. ic liberalitate dicendũ est. Cuiꝰ
est ratio duplex. Nam aut opera benigne fit
in digentibus: aut pecuma. Facilior est hec
posterior. locupleti presertim. Sed illa lauti¬
or: ac sꝑlendidor. de uiro forti claroq digmor.
Q᷑ qͣ.ii. in utroq mest gratificandi liberalis uo¬
liuitas: tamen altera ex arca: altera uirtute de¬
promitur. Largitioq que fit ex refamiliari fõ¬
tem ipsum begnignitatis exhaurit. Ita beni¬
gnitate benignitas tollitur. Qua quo ni plu¬
res usus sis: co ninius in multos uti ꝑossis. At
q opera .i. Uirtute de industria benefici: et li¬
berales erunt. Primũ quo pluribus prolerint
co plures ad benigne faciendum aduitores ha¬
bebunt. Deinde conluetudine: beneficentie pa¬
ratiores erunt: &ͦ tanꝗͣ exercitatõres ad bene
de multis promerendum. Preclare i episto¬
la quadam Alexendrum filiũ Pilippꝰ accusat

Expanded text:
ed expositis adulescentium officiis, quae valeant ad gloriam adipiscendam, deinceps de beneficentia ac de liberalitate dicendum est; cuius est ratio duplex; nam aut opera benigne fit indigentibus aut pecunia. Facilior est haec posterior, locupleti praesertim, sed illa lautior ac splendidior et viro forti claroque dignior. Quamquam enim in utroque inest gratificandi liberalis voluntas, tamen altera ex area, altera ex virtute depromitur, largitioque, quae fit ex re familiari, fontem ipsum benignitatis exhaurit. Ita benignitate benignitas tollitur; qua quo in plures usus sis, eo minus in multos uti possis. At qui opera, id est virtute et industria, benefici et liberales erunt, primum, quo pluribus profuerint, eo plures ad benigne faciendum adiutores habebunt, dein consuetudine beneficentiae paratiores erunt et tamquam exercitatiores ad bene de multis promerendum. Praeclare in epistula quadam Alexandrum filium Philippus accusat,
Abbreviated transcription (Latin):
ber de interitu hominũ: peripathetici ma¬
gni: & copiosi: qui collectis ceteris caulis
eliuiionis: pestilentie uastitatis: beluarũ̃
etiam repentine multitudinis quariun
impetu edocet quedam hominũ genera
esse conlumpta. Denide comparat quãto
plures deleti sint hoiẽs hominũ impetur
id est bellis aut seditionibus: ꝗͣ omin reli¬
qua calamitate.

Expanded text:
ber de interitu hominum, Peripatetici maber de interitu hominum, Peripatetici magni et copiosi, qui collectis ceteris causis eluvionis, pestilentiae, vastitatis, beluarum etiam repentinae multitudinis, quarum impetu docet quaedam hominum genera esse consumpta, deinde comparat, quanto plures deleti sint homines hominum impetu, id est bellis aut seditionibus, quam omni reliqua calamitate.
Abbreviated transcription (Latin):
homiinũ cętu non potuissent: nec edifi¬
cari nec frequentari. Cx quo leges mores¬
q constituti: tum iuris equa dełcriptio:
ammorũ consecuta. &e. uerecinidiã est̾.
eftectumq est ut esset uita munitior:at
Ut dando. & accipiendo: perinutandisq
facultatibus: & cõmodis nuilla re egeremꝰ.
Longiores hoc loco sumus ꝗͣ necesse est. Qͥs
est enim cui non perspicua sint illa que plu¬
ribus uerbis a panetio cõiemorant᷑: nemi¬
nenineq ducem bello: nec prmcipem domi
magnas res oe salutares sine honinũ studiis
gercre potuisse. Cõmemoratur ab eo.The¬
imistoeles. Pericles. Cyrrus. Argesilaus: Alo¬
xander: quos negat sine adiumentis hoĩ¬
nũ tantas res efficere potuisse. Utitur.
in re non dubia: testibus non necellariis.
Atq ut magnas u tilitates adipiscimur
conspiratione hominii: atq consensu sic
nulla tani detestabilis pestis est que non
homin ab hoĩe nascatur. Est dicearchi li¬

Expanded text:
hominum coetu non potuissent nec aedifihominum coetu non potuissent nec aedificari nec frequentari; ex quo leges moresque constituti, tum iuris aequa discriptio animorum consecuta et verecundia est effectumque, ut esset vita munitior, atque ut dando et accipiendo mutuandisque facultatibus et commodandis nulla re egeremus. Longiores hoc loco sumus, quam necesse est. Quis est enim, cui non perspicua sint illa, quae pluribus verbis a Panaetio commemorantur, neminem neque ducem bello nec principem domi magnas res et salutares sine hominum studiis gerere potuisse? Commemoratur ab eo Themistocles, Pericles, Cyrus, Agesilaus, Alexander, quos negat sine adiumentis hominum tantas res efficere potuisse. Utitur in re non dubia testibus non necessariis. Atque ut magnas utilitates adipiscimur conspiratione hominum atque consensu, sic nulla tam detestabilis pestis est, quae non homini ab homine nascatur. Est Dicaearchi li
Abbreviated transcription (Latin):
tilq aliis prespicuim est qui fructus: que¬
q utilitates ex rebus bis que sunt manĩate¬
prccipiantur: eas nos uillo modosine hõi¬
nuĩ manitatq opera capere potuille. Qui
deniq ex bestuis fructus: aut que cõmodi.¬
tas: nisi honiines adiuuarent: prccipi posset.
Nam et qui principes mueniendi fucrunt
quem ex quaq belua usum habere possenus.
Nomimes certe luerunt. Nec hoc tempore
sine honiniũ opera: aut pascere equos aut
domare: aut tueri: aut tempestiuos fructꝰ
ex his capere possemus. Ab ciscdenq & ea
que nocent interficiũtur: de que ului pol¬
lunt elle capiunt᷑. Quid enumerem artuĩ
multitudine̾ sine quibus uita onnimno nul¬
la esse potuillet. Quid enim egritudnu sb¬
uenisset: que essẽnt oblectatio Ualentium
qui uictus aut cultus: nisi tam multe no¬
bis artes nimistrarent᷑ Qnibus rebus ex¬
culta hominũ uita tantũ destitit auic¬
tis: et cultu bestiarum. Webes uero sinę

Expanded text:
tisque aliis perspicuum est, qui fructus quaetisque aliis perspicuum est, qui fructus quaeque utilitates ex rebus iis,quae sint inanimae,percipiantur,eas nosnullo modo sine hominum manu atque opera capere potuisse. Qui denique ex bestiis fructus aut quae commoditas, nisi homines adiuvarent, percipi posset? Nam et qui principes inveniendi fuerunt, quem ex quaque belua usum habere possemus, homines certe fuerunt, nec hoc tempore sine hominum opera aut pascere eas aut domare aut tueri aut tempestivos fructus ex iis capere possemus; ab eisdemque et, quae nocent, interficiuntur et, quae usui possunt esse, capiuntur. Quid enumerem artium multitudinem, sine quibus vita omnino nulla esse potuisset? Qui enim aegris subveniretur, quae esset oblectatio valentium, qui victus aut cultus, nisi tam multae nobis artes ministrarent? quibus rebus exculta hominum vita tantum distat a victu et cultu bestiarum. Urbes vero sine
Abbreviated transcription (Latin):
tione u teremur.Neq enim ualitudinis
curatio: neq nauigatio: neq agricultura
neq frugum: fructuũq reliquorũ precep¬
tio. & conseruatio sine opera hominu ulla
esse potuisset. Lum uero: et earũ rerũ qͥb¬
egeremus ĩuectõ certe nulla esset: nisi his
muneribus homines fũgerent᷑. Eadeniq
ratione nec lapides exciderentͥ a terra: add
Usum nostrũ necessarn: nec ferrũ aurum¬
es argentũ effoderentur penitus abdita
sme hominũ labore &e manu. Tecta uero
quibus: et frigorũ uis pelleretur: d caloꝵ
molestie sedarentur. Unde aut mitio
gencri humano dari potuissent: aut post¬
ea subuenire: si auteni in tempestate: aut¬
in terre motu: aut uetustate cecidissent
nisi cõmumns auita ab homibus harũi reꝵ̾
auxilia petere didicisset. Adde ductus
aquarũ deriuatrones fluuiũ agroru irri¬
gationes: moles oppolitas fluctibus: portꝰ
manu factos: que non sine homnnu opere
habere possemus. Ex quibus om̃ibus mul¬

Expanded text:
tione uteremur. Neque enim valetudinis tione uteremur. Neque enim valetudinis curatio neque navigatio neque agri cultura neque frugum fructuumque reliquorum perceptio et conservatio sine hominum opera ulla esse potuisset. Iam vero et earuegeremus, invectio certe nulla esset, nisi his muneribus homines fungerentur. Eademque ratione nec lapides ex terra exciderentur ad usum nostrum necessarii, nec ferrum, aes, aurum, argentum effoderetur penitus abditum sine hominum labore et manu. Tecta vero, quibus et frigorum vis pelleretur et calorum molestiae sedarentur, unde aut initio generi humano dari potuissent aut postea subveniri, si aut vi tempestatis aut terrae motu aut vetustate cecidissent, nisi communis vita ab hominibus harum rerum auxilia petere didicisset? Adde ductus aquarum, derivationes fluminum, agrorum irrigationes, moles oppositas fluctibus, portus manu factos, quae unde sine hominum opere habere possemus? Ex quibus mul
Abbreviated transcription (Latin):
mo ad eam speciem traducenda. Ut hone¬
stis consiliis iustilq factis non fraude. &
malitia se intelligant ea que uelint conse¬
qui posse. Oue ergo ad uitam homnum
tuendam pertinent: partim sunt maiata
Ut aurum argentum. Ut ea que gigñũ¬
appetitus. Eorũ autem alia rationis
expertia sunt. alia ratione utentia. ex¬
pertes rationis: equi boues relique pecudes
apes quarũ opere efficitur aliquidad osi
hominũ: atq uitam. Ratione autem
Utentiũ duo genera ponũtur: Uni dco
rum: alterumꝰ honinũ. Deos placatos
pictas efficiet: & sanctitas. Proxmie au¬
temn: & secundum deos homines hõibus
maxime utiles else possunt. Carumq
iterum rerum que noceant: et prosint
eadem diuilio est. Sed quia deos noce¬
re non putant his exceptis homines hõi¬
tur. Ea emmu ipla que manimata dixi¬
mus: pleraq sunt hominũ effecta operis
que nec haberemus insi manus: cc ars
accessissent: nec his sine hominu adim̃stra¬

Expanded text:
is ad eam spem traducenda, ut honeis ad eam spem traducenda, ut honestis consiliis iustisque factis, non fraude et malitia se intellegant ea, quae velint, consequi posse. Quae ergo ad vitam hominum tuendam pertinent, partim sunt inanima, ut aurum, argentum, ut ea, quae gignunappetitus. Eorum autem alia rationis expertia sunt, alia ratione utentia; expertes rationis equi, boves, reliquae pecudes, apes, quarum opere efficitur aliquid ad usum hominum atque vitam; ratione autem utentium duo genera ponunt, deorum unum, alterum hominum. Deos placatos pietas efficiet et sanctitas, proxime autem et secundum deos homines hominibus maxime utiles esse possunt. Earumque item rerum, quae noceant et obsint, eadem divisio est. Sed quia deos nocere non putant, iis exceptis homines homitur. Ea enim ipsa, quae inanima diximus, pleraque sunt hominum operis effecta; quae nec haberemus, nisi manus et ars accessisset, nec iis sine hominum administra
Abbreviated transcription (Latin):
Uinque autem rationibus proposi¬
tis officri persequendi: quarum
duc ad decus honestatenq pertiuent:
duc ad cõmoda uite. copias: opes: faculta¬
tes: quinta adeligendi iudicium: si quã¬
do ea que dixi pugnare inter se uiderciꝰ
Honestatis pars perfecta est: quã quidẽ
tibi cupio esse notissimam. Hoc autem
de quo minc. agius: id iꝑsum est quod
ytile appellatur. In quo uerbo lapsa cõ¬
suctudo deflexit de uia: sensumq co de
Ytile non esset: &e Utile quod non homie¬
stum. qua nulla pernicies maior hominũ
Dite potuit afferri. Suina quidem auo¬
toritate philosophi: seuere: sane: atq ho¬
neste hec tria genera confusa cogitacioe
distinguit. Ouicquid enim iustum sit
id utise etiam esse censent. Itemq quod
honestum sit: id esse iustuni. Ex quo c̃õ¬
ficitur: ut quic quid honestum sit: idsit
Utile. Quo qui parum perspicint hi lepe
uersutos homines. de calidos adinixantes¬
corum malitiam sapientiam iudicant.
Quorum erxor cripiendus est omnisq opi¬

Expanded text:
uinque igitur rationibus propositis officii persequendi, quarum duae ad decus honestatemque pertinerent, duae ad commoda vitae, copias, opes, facultates, quinta ad eligendi iudicium, si quando ea, quae dixi, pugnare inter se viderentur, honestatis pars confecta est, quam quidem tibi cupio esse notissimam. Hoc autem, de quo nune agimus, id ipsum est, quod utile appellatur. In quo verbo lapsa consuetudo deflexit de via sensimque eo dedd, quod utile non esset, et utile, quod non honestum, qua nulla pernicies maior hominum vitae potuit afferri. Summa quidem auctoritate philosophi severe sane atque honeste haec tria genera confusa cogitatione distinguunt. Quicquid enim iustum sit, id etiam utile esse censent, itemque quod honestum, idem iustum; ex quo efficitur, ut, quicquid honestum sit, idem sit utile. Quod qui parum perspiciunt, ii saepe versutos homines et callidos admirantes malitiam sapientiam iudicant. Quorum error eripiendus est opinioque omn
Abbreviated transcription (Latin):
aut. ib illis fortitudis: aut ab his iusticie tã¬
quam a lapiente petitur exemplũ. Nemo eni
horum sit Rapiens: Ut sapientem intelligi hic¬
Uolumus. Nechi qui sapientes sunt hbiti de
nomiuuiti. M. Cato .&.C. lelius sapientes fue ÷

Expanded text:
aut ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitiae tamaut ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitiae tamquam a sapiente petitur exemplum; nemo enim horum sic sapiens, ut sapientem volumus intellegi, nec ii, qui sapientes habiti et nominati, M. Cato et C. Laelius, sapi
Abbreviated transcription (Latin):
tem cadere in quanꝗͣ põt. Cum autem aliquid
actum est in quo media officia comparantur: id
cumulate. Uidetur esse perfectum: propterea ꝙ
Uulgus quid absit aperfecto fere non ex totom¬
telligit: quatenus auteni intelligit nichil putat
preternissum. Quo autem i poematibus:¬
&e in picturis Usu euenit: in aliisq cũ pluribus
Ut delectentur imperiti laudentq ea que lau¬
danda non snit: ob eam credo causan quod
nisit in his aliquid probi quod capiat ignaros:
qui quidem quid in unaquaq re uitii sit neꝗ¬
ant iudicare. Ita cum sint docti aperitis fa¬
cile desistuntasententia. Hec igitur officia
de quibus his libris disserimus: quasi secunda
quedam honesta dicunt esse non sapientum.
modo propria: sed cum onmi hoĩ genere com¬
miua. Itaq hi omnes in quibus est uirtutis
mdoles cõmouetur. Nec uero cum duo Decni
aut duo Scipiones fortes uiri cõmemorant᷑.
aut cum fabritius aut Aristides iustus noiatur

Expanded text:
tem cadere in quemquam potest. Cum autem aliquid tem cadere in quemquam potest. Cum autem aliquid actum est, in quo media officia compareant, id cumulate videtur esse perfectum, propterea quod volgus quid absit a perfecto, non fere intellegit; quatenus autem intellegit, nihil putat praetermissum; quod idem in poematis, in picturis usu venit in aliisque compluribus, ut delectentur imperiti laudentque ea, quae laudanda non sint, ob eam, credo, causam, quod insit in iis aliquid probi, quod capiat ignaros, qui quidem, quid in una quaque re vitii sit, nequeant iudicare; itaque, cum sunt docti a peritis, desistunt facile sententia. Haec igitur officia, de quibus his libris disserimus, quasi secunda quaedam honesta esse dicunt, non sapientium modo propria, sed cum omni hominum genere communia. Itaque iis omnes, in quibus est virtutis indoles, commoventur. Nec vero, cum duo Decii aut duo Scipiones fortes viri commemorantur, aut cum Fabricius aut Aristides iustus nominatur,
Abbreviated transcription (Latin):
citur cõuemienter nature uiuere idhabent
Ut opinor hanc sententiam cum uirtute cõ¬
gruere semper: cetera autem que secundum
naturam essent ita legere: si ea uirtuti non
repugnarent. Quod cum ita sit putant quiđ
hanc comparationen recte non esse introduc¬
tam. nec oimino de eo genere quicꝗͣ preccipie¬
dum fuisse
łq illud quidem honestũ: quod proprie
uereq dicitur id in sapientibꝰ est solis
neq a Uirtute diuelli unꝗͣ potest. In his au¬
tem in quibus sapientia perfecta nõ est: ipsu
illud quidem perfectum honestũ nullo modo¬
esse põt: sed similitudines honesti esse possunt.
Hec enim oĩa officia de quibus his libris dis¬
putamus media stoici appellant: de ea cõmiĩa
sunt: &e late patent que: & ingenii bonitate
multi assecinitur: oe progressione discendi.
Ilud autem officiũ quod rectum idem appel¬
lant perfectum atq absolutũ est: o ut idem
dicunt omnes numeros habet: nec preter sapie̾¬

Expanded text:
citur, convenienter naturae vivere, id habet hanc, citur, convenienter naturae vivere, id habet hanc, ut opinor, sententiam: cum virtute congruere semper, cetera autem, quae secundum naturam essent, ita legere, si ea virtuti non repugnarent. Quod cum ita sit, putant quidam hanc comparationem non recte introductam, nec omnino de eo genere quicquam praecipiendum fuisse. Atque illud quidem honestum, quod proprie vereque dicitur, id in sapientibus est solis neque a virtute divelli umquam potest; in iis autem, in quibus sapientia perfecta non est, ipsum illud quidem perfectum honestum nullo modo, similitudines honesti esse possunt. Haec enim officia, de quibus his libris disputamus, media Stoici appellant; ea communia sunt et late patent; quae et ingenii bonitate multi assequuntur et progressione discendi. Illud autem officium, quod rectum idem appellant, perfectum atque absolutum est et, ut idem dicunt, omnes numeros habet nec praeter sapien
Abbreviated transcription (Latin):
tethicis nostris uidetur: Ut oia ex aliera pte
collocata uix minimi monienti inistar habeant
dubitandum non est quin unꝗͣ possit vtilitas
cũ honestate contendere. Itaq accepimus Socꝰ¬
coherentia opinione distraxissent. Cui quidẽ
ita sunt stoici assensi: Ut quicquid honestuĩ
esset: id Utile esse censerent nec utile quicqͣ qđ
non honestum. Quod si is esset fanetius qui
Uirtutem preterea colendam diceret: quod ea
efficiens utilitatis esset: Ut hi qui res expeten¬
das. uel uoluptate: uel idigentia meriuntur
liceret ei dicere honestatem aliquando cũ ti¬
litate pugnare. Sed cum sit is: qui id solum
bonũ udicet quod honestũ sit: que autem
hiuic repuguent specie quadam Utilitatis: coꝵ
neq accessione meliorem uitam fieci nec dił¬
cessione peiorem non uidetur huiusmodi de
buisse deliberationem introducere in qua quod
Utile uideretur cum eo quod honestũ est com¬
paretur. Etem̃ quod sumũ bonũ astoicis di¬

Expanded text:
teticis vestris videtur, ut omnia ex altera parte teticis vestris videtur, ut omnia ex altera parte collocata vix minimi momenti instar habeant, dubitandum non est, quin numquam possit utilitas cum honestate contendere. Itaque accepimus Socrcohaerentia opinione distraxissent. Cui quidem ita sunt Stoici assensi, ut et, quicquid honestum esset, id utile esse censerent nec utile quicquam, quod non honestum. Quodsi is esset Panaetius, qui virtutem propterea colendam diceret, quod ea efficiens utilitatis esset, ut ii, qui res expetendas vel voluptate vel indolentia metiuntur, liceret ei dicere utilitatem aliquando cum honestate pugnare; sed cum sit is, qui id solum bonum iudicet, quod honestum sit, quae autem huic repugnent specie quadam utilitatis, eorum neque accessione meliorem vitam fieri nec decessione peiorem, non videtur debuisse eius modi deliberationem introducere, in qua, quod utile videretur, cum eo, quod honestum est, compararetur. Etenim quod summum bonum a Stoicis di
Abbreviated transcription (Latin):
al. metio susceptũ sit led relictum. Nam qui
e diuisione cripartita duas partes absoluerit:
luuc necesse est restare tertiam: Preterea mex¬
rremo libro tertio de hac parte pollicetur se de¬
inceps esse dicturum. Accedit codeni teltis
locuplex Possidonius: qui etiam scribit in qua¬
dam epistola. P. Rutilium Rustium dicere solere
qui lanetium auediuerat: Ut nemo pictor esset
inuentus: qui ueneris eam partem quam appelles
nicohatã reliquisset: ablolueret: oris enĩ pulcri¬
tudo: reliqui corporis mmuandi spem auferclin
sic ei que lanetius preteriuiliet: &e non pertecis¬
set propter corum que secislet prestantiam neiͥ¬
nem esse perlecutum. Quamobrem de iudicio
panetii dubitari non potest. Recte autem ue¬
hinc tertiam pariem ad exquirendum offici¬
um adiunxerit: au secus de cofortasse: lubita¬
ri potest. Nam siue honestum solum boniun
est. Ut stoicis placei: siue quod honestum est
id ita sũmu̾ bonũ elt quen admodum peripa¬

Expanded text:
a Panaetio susceptum sit, sed relictum. Nam qui a Panaetio susceptum sit, sed relictum. Nam qui e divisione tripertita duas partes absolverit, huic necesse est restare tertiam; praeterea in extremo libro tertio de hac parte pollicetur se deinceps esse dicturum. Accedit eodem testis locuples Posidonius, qui etiam scribit in quadam epistula P. Rutilium Rufum dicere solere, qui Panaetium audierat, ut nemo pictor esset inventus, qui in Coa Venere eam partem, quam Apelles inchoatam reliquisset, absolveret oris enim pulchritudo reliqui corporis imitandi spem auferebat, sic ea, quae Panaetius praetermisisset et non perfecisset propter eorum, quae perfecisset, praestantiam neminem persecutum. Quam ob rem de iudicio Panaeti dubitari non potest; rectene autem hanc tertiam partem ad exquirendum officium adiunxerit an secus, de eo fortasse disputari potest. Nam, sive honestum solum bonum est, ut Stoicis placet, sive, quod honestum est, id ita summum bonum est, quem ad modum Peripa
Abbreviated transcription (Latin):
pe altero ne utile esset au mutile: tertiosi id qd
haberet speciem honesti pugnaret cum eo quod
utile uideretur quoniodo ea discerm oportere
He duobus generibus pemus tribus libris cx¬
plicauit. De terno autem genere deinceps se
seripsit dicturum: nec exoluit quod promiscra
Quod eo magis maror: quia scriptum adiscipu¬
lo cius follidonio est trignita annis Uixisse pa¬
netium: poltꝗͣ illos libros edidisset quẽ locum
miror a hossidonio breuiter else tractatim
in quibulelam cõmentariis prelertim cum
scribat nullum esse locum in iota philolophia
cam necellariun. Amime uero assentior his
qui negant cum locum apanetio pretermissum
sed consulto relictum nec onniino seribendum
fuisle: quia nunꝙͣposset utilitas cum honestate
pugnare. De quo alterum potelt habere dubita¬
rionem: ne adhibendum fucrit hoc genus quod
i diuisione Panetii. Tertium est. anͣ plane ob¬
mittendum. Alterum dubitari nou potest: qiͥ

Expanded text:
pe, altero, utilene esset an inutile, tertio, si id, quod pe, altero, utilene esset an inutile, tertio, si id, quod speciem haberet honesti, pugnaret cum eo, quod utile videretur, quo modo ea discerni oporteret, de duobus generibus primis tribus libris explicavit, de tertio autem genere deinceps se scripsit dicturum nec exsolvit id, quod promiserat. Quod eo magis miror, quia scriptum a discipulo eius Posidonio est triginta annis vixisse Panaetium, posteaquam illos libros edidisset. Quen locum miror a Posidonio breviter esse tactum in quibusdam commentariis, praesertim cum scribat nullum esse locum in tota philosophia tam necessarium. Minime vero assentior iis, qui negant eum locum a Panaetio praetermissum, sed consulto relictum, nec omnino scribendum fuisse, quia numquam posset utilitas cum honestate pugnare. De quo alterum potest habere dubitationem, adhibendumne fuerit hoc genus, quod in divisione Panaeti tertium est, an plane omittendum, alterum dubitari non potest, quin
Abbreviated transcription (Latin):
nostre: magnam honoru nonullam tortasse
nominis. Sulcepilti onus preterea graue: d athe¬
uarum & Cratippi: ad quos eum tanqͣ ad merca¬
turam bonarum acriumi lis prolectus manem re¬
dire turpilsimum est: dedecoranteni: &e urbis
auctoritatem oe magiltri. Quare quantum cõ¬
niti aĩo potes: qͣtim labore contendere: si disco¬
di labor ẽ potius ꝗͣ uoluntas: tantun fac ut
etficias:. nec ue cõmitras: ut ne cum onnia
suppeditata siit a nobis: tu te tibi defuisse ui¬
deare. Sed hoc hactenus. Multa enni sere ad
te cohortandi gratia scripsimus. Nunc ad re¬
liquã parten propolite aiuilionis reuertani
Auctius igitur qui sine controuerlia
de olficns accuratillime dilputauit:
quemq nos correctione quadam. adhibita:
potillimum lecuti leunus: cribus generibus
propolitis: in quibus adeliberare hõies oe cosul¬
tare de officio solerent. Uuo cum dubitar̃i
honestiun ne & id esset de quo ageretur: au tur¬

Expanded text:
nostrae, magnam honorum, non nullam fortasse nostrae, magnam honorum, non nullam fortasse nominis. Suscepisti onus praeterea grave et Athenarum et Cratippi; ad quos cum tamquam ad mercaturam bonarum artium sis profectus, inanem redire turpissimum est dedecorantem et urbis auctoritatem et magistri. Quare, quantum coniti animo potes, quantum labore contendere, si discendi labor est potius quam voluptas, tantum fac ut efficias neve committas, ut, cum omnia suppeditata sint a nobis, tute tibi defuisse videare. Sed haec hactenus; multa enim saepe ad te cohortandi gratia scripsimus; nune ad reliquam partem propositae divisionis revertamur. Panaetius igitur, qui sine controversia de officiis accuratissime disputavit, quemque nos correctione quadam adhibita potissimum secuti sumus, tribus generibus propositis, in quibus deliberare homines et consultare de officio solerent, uno, cum dubitarent, honestumne id esset, de quo ageretur, an tur
Abbreviated transcription (Latin):
do consequebatur: nec ociosum: nec sołi unqͣ
fiulse. Nos aute qui non tantũ roboris habe¬
mus ut cogitatione tacita: a solitudme abst̃¬
haniur: ad hanc operam scribendi: õc̃ studiũ
curaniq couertimus. It. iq plura breui tempo¬
re euersa quam multis anins stante rep scripli¬
mus. Sedcum tota philosophia mi Cicero frugi¬
fera. & tructuosa: nec ulla pars eius meulta
ic deserta sit. tamen nullus ueratior in ea lo¬
cus est: nec uberior ꝗ de officnis a quibus con¬
stanter honesteq ⁊ uiendi precepta ducuntur.
Quare quaqͥ a Cratippo nostro principe huius
memorie philolophorum hoc te assidue audire:
atqr accipere confido. tamen conducere arbitror
talibus aures tuas uocibus undiq circusona¬
re nec eas si fieri possit quicqͣ aliud audire.
Quod ciun omnibus elt faciendum ꝙ uitam
honestam ingredi cogitant: tamen haud scio
an nemini potius ꝗͣ tibi. Sustines em: non
paruam expectationem imitande industrie

Expanded text:
do consequebatur, nec otiosum, nec solum unquam do consequebatur, nec otiosum, nec solum unquam fuisse. Nos autem, qui non tantum roboris habemus, ut cogitatione racita a solitudine abstrhamur, ad hanc scribendi operam omne studium curamque convertimus. Itaque plura brevi tempore eversa quam multis annis stante re publica scripsimus. Sed cum tota philosophia, mi Cicero, frugifera et fructuosa nec ulla pars eius inculta ac deserta sit, tum nullus feracior in ea locus est nec uberior quam de officiis, a quibus constanter honesteque vivendi praecepta ducuntur. Quare, quamquam a Cratippo nostro, principe huius memoriae philosophorum, haec te assidue audire atque accipere confido, tamen conducere arbitror talibus aures tuas vocibus undique circumsonare, nec eas, si fieri possit, quicquam aliud audire. Quod cum omnibus est faciendum, qui vitam honestam ingredi cogitant, tum haud scio an nemini potius quam tibi; sustines enim non parvam exspectationem imitandae industriae
Abbreviated transcription (Latin):
otium negocii mopia. nec requielcendi studio
constitutum est. Extincto enim senatu dele¬
tisq iudicns quid est quod dignũi nobis. aut
nicuria: aut in foro agere possumus. Ita qui
in maxinia celebritatẽ: itq m oculis ciuium
quondam uixerimus nuine fugientes cõspec¬
rum sceleratorum quibus omina redundant
abdimus nos: quantum licet oe sepe soli suniꝰ
Sed quia sic ab hominibus doctis accepimius
non solum ex nalis minima oportere eligere
sed etiam excerpere exhis ipsis si quid messer
bom. Propterea & ocio fruor non illo quidem
quo debeat is qui quondam peperilset ocium
ciuitati. Nec eam solitudmem languere pa¬
uor: quam mchi affert necessitas non uolim¬
tas. Ouaꝗ africams maiorem laudem me uel
meo iudicio assequebatur: nulla tamen eius
ingeiin monumenta mandata litteris: nullũ
opus oen nullũ solitudinis munus extat. Ex
quo intelligi debet illum mentis agitatione.
nuestigationeq carum rerum. quãs cogitan¬

Expanded text:
otium negotii inopia, non requiescendi studio otium negotii inopia, non requiescendi studio constitutum est. Exstincto enim senatu deletisque iudiciis quid est quod dignum nobis aut in curia aut in foro agere possimus? Ita, qui in maxima celebritate atque in oculis civium quondam vixerimus, nunc fugientes conspectum sceleratorum, quibus omnia redundant, abdimus nos, quantum licet, et saepe soli sumus. Sed quia sic ab hominibus doctis accepimus, non solum ex malis eligere minima oportere, sed etiam excerpere ex his ipsis, si quid inesset boni, propterea et otio fruor, non illo quidem, quo debebat is, qui quondam peperisset otium civitati, nec eam solitudtior, quam mihiaffert necessitas, non voluntas. Quamquam Africanus maiorem laudem, vel meo iudicio assequebatur; nulla temen eius ingenii monumenta mandataliteris, nullum opus otii, nullum solitudinis munus extat. Ex quo intelligi debet, illum mentis agitatione, investigationeque earum rerum, quas cogitan
Abbreviated transcription (Latin):
Maroc fili: uini qui pri¬
mus Afric amis appella¬
ius elt dicere solitum
scriplit Cato qui fuit¬
fere eius equalis: nunqͣ
se nimus ociasunt el le
qͥ cum oriolus nec nmꝰ
lolum: ꝗ cun solus ehei.
magno uito & sapiente digna: que declarat
illum: & in ocio de negoens cogitare: & in soli¬
tudine secũ loqui solitum. Ut neq cessar et
unꝗͣ &e interdum colloquio alterius nõ egeret
ltaq duc res que languorem afferũt ceteris
illum acuebant ocium: & solitudo. Uellem oc¬
nobis hoc idem uere dicere liceret. Sed si mniꝰ
nnitatione tanta ngeni prestantiam cosequi
possumus uoluntate certe proxnne accedini
Uiq prohibiti ocium prolequimur. Et ob can
causani urbe relicta rura peragrantes sepe soli
sumus. Sed nec ocium hoc cum africani ocio
nec hec solitudo cum illa comparanda est. Illo
enim requiescens a reip pulcherrimis muncri¬
bus ocium sibi sumebat aliquando de a cetu
bominũ frequentiaq interdum tanꝗͣm portũ
se in solitudinem recipiebat. Nostrum autẽ

Expanded text:
Marce fili, eum, qui primus Affricanus appellatus sit, dicere solitum scripsit Cato, qui fuit eius equalis, numquam se minus ociosum esse, quam cum otiosus, nec minus solum, quam cum solus esset. magno viro ac sapiente digna; quae declarat illum et in otio de negotiis cogitare et in solitudine secum loqui solitum, ut neque cessaret umquam et interdum colloquio alterius non egeret. Ita duae res, quae languorem afferunt ceteris, illum acuebant, otium et solitudo. Vellem nobis hoc idem vere dicere liceret; sed si minus imitatione tantam ingenii praestantiam consequi possumus, voluntate certe proxime accedirnuvique prohibiti otium persequimur et ob eam causam urbe relicta rura peragrantes saepe soli sumus. Sed nec hoc otium cum Africani otio nec haec solitudo cum illa comparanda est. Ille enim requiescens a rei publicae pulcherrimis muneribus otium sibi sumebat aliquando et e coetu hominum frequentiaque interdum tamquam in portum se in solitudinem recipiebat, nostrum autem