comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
humani generis. uel excitandȩ uel relax andȩ
sunt. Vltra si plapsȩ fuerint. & contra tẽperan¬
tiae rationẽ hominẽ non se regentẽ abripue¬
rint. libidines erunt. ꝓfecto illicitȩ acturpes.
& elignȩ dolorib em̃dari qđ si etiã ꝓturba¬
tũ rectorẽ in tantã uoraginẽ ꝑditȩ con
suctudinis mergant. ut uel in ultas fore
credens confessonis & pęnitentiae negligat sqͣmͦ penitꝰ ꝑd¬
medicinã. qua correptus emergat. uel
peiore morte coedis. contra illã etͣnam
prouidentiae lege̾ blasphemum eis pa¬
trocinitium defensionis adhibeat. atq
iadiem fungatur extremũ: non iam
emendatione sed clamnatione dignum
lex illa in rep̃ hensibilis censet : Aeterna
ergo lege᷑ sulta. quȩ ordinẽ naturale¬
conseruari iub& ꝑturbari uetat:
uideamus quid peccauerit. id est qui
contra istã legẽ fecerit pat᷑ habral
in his quȩ uelut magnacriminasu
obiecit: habendȩ inquit prolu
flagrans cupidine . &. dõ qui

Expanded text:
humani generis uel excitandae uel relaxandae sunt: ultra si prolapsae fuerint et contra temperantiae rationem hominem non se regentem abripuerint libidines, erunt profecto inlicitae ac turpes et dignae doloribus emendari. quodsi etiam perturbtum rectorem in tsuetudinis mergant, ut vel inultas fore credens, confessionis et poenitentiae negligat medicinam, qua correctus emergat; vel pejore morte cordis contra illam aeternam providentiae legem blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat, atque ita diem fungatur extremum: non jam emendatione, sed damnatione dignum lex illa irreprehensibilis censet. CAPUT XXX. Aeterna ergo lege consulta, quae ordinem naturaleconservari jubet, perturbari vetat, videamus quid peccaverit, id est, quid contra istam legem fecerit pater Abraham in his quae velut magna crimina Faustus objecit. Habendae, inquit, prolis insana flagrans cupidine, et Deo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
habere clebeat. Nũquã hoc sasgost
mulier: siincorpore uiri carnali
piscentia teneretur: Telar& enim ꝥtus
pelicẽ . ñ facer& matre. Nunc uero
ꝓpterea sic propagandi uoluntas pia
fuit. quia concũbendi uoluptas libidi¬
nosa non fuit: illud sane defendinon
potest. si abraham sicut faustus obiecit
minime credens dõ qui sibi iam ꝓlẽ
desara ꝓmiserat. deagar suscipere
uoluit: Sed aꝓtissime falsum ẽ: Nonlũ
hoc ꝓmiserat els : Recenseant er ipturȩ
illius superiora qui uolunt. inuenient
semini abraham iam fuisse ꝓmissam ter¬
rã &. in numerabilis multitudinis habun¬
clantiã. nondũ tam̃ fuisse patefactũ.
quo modo illius semimis esses futura
propagatio. utrum excarne abraha
s̃ de se ipse generar&: an ex uoluntate
si alique̾ forte ad optar&. deinde side
carne ipsius. utrũ ex sari aerraba:
prorsus nondũ

Expanded text:
habere debebat. numquam hoc faceret mulier, si in corpore uiri carnali concupiscentia teneretur; zelaret enim potius pelicem, non faceret matrem. nunc uero propterea sic propagandi uoluntas pia fuit, quia concumbendi uoluntas libidinosa non fuit. Illud sane defendi non potest, si Abraham, sicut Faustus obiecit, minime credens deo, qui sibi iam prolem de Sara promiserat, de Agar suscipere uoluit. sed apertissime falsum est; nondum hoc promiserat deus. recenseant scripturae illius superiora, qui uolunt, inuenient semini Abraham iam fuisse promissam terram et innumerabilis multitudinis abundantiam. nondum tamen fuisse patefactum, quomodo illius seminis esset futura propagatio, utrum ex carne Abrahae, si de se ipse generaret. an ex uoluntate, si aliquem forte adoptaret: deinde si de carne ipsius, utrum ex Sara, an ex alia prorsus, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
aternȩ legis lumine apecatis recte facta discer¬
nere quibus & constantia ꝑtinatia uideri
potest. & uirtus siduti&e uitium putatur au¬
datia. & quȩ cũq similiter obiciuntur.
quasi non recte agentibus a non recte cer¬
nentibus. Neq eni abrahã flagitio consensit
uxoris eiusq uendidit adulteriũ. sed sicut
illa famulã suã. non libidini marit ꝓmi¬
sit . sed offitio generandi ultro intulit᷑.
nequaquã turbato ordine naturoli. ubi
eius potestas erat iubens potius oboedienti
quã concupiscenti. sic & ipse coniuge̾ castã
& casto corde sibi cohȩrentẽ decuius ani¬
mo ubi pudicitie uirtus habitabat. nullo
modo dubitabat. tacuit uxorẽ. dixit
sororẽ. nese occiso ab alienigenis atq
impiis. captiua possideretur. certus de
dõ suo. qđ nihil eam turpe ac flagi¬
tiosum perpea siner&. Nec eum fide
ac spes fefellit. Nãq pharao tert
monseris multisq: propter eã map
tus. ubiea eẽ uxorẽ diuinitus

Expanded text:
aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere: quibus et constantia pertinacia uideri potest et uirtus fiduciae uitium putatur audaciae et quaecumque similiter obiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. neque enim Abraham fiagitio consensit uxoris eiusque uendidit adulterium, sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit nequaquam turbato ordine naturali, ubi eius potestas erat, iubens potius oboedienti quam cedens concupiscenti: sic et ipse coniugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cuius animo, ubi pudicitiae uirtus habitabat, nullo modo dubitabat. tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque inpiis captiua possideretur, certus de deo suo, quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. nec eum fides ac spes fefellit; namque Pharao territus monstris multisque propter eam malis adflictus, ubi eius uxorem diuinitus
Abbreviated transcription (Latin):
Abillo nonducimus. Sedimmitatione fidi
semcu seatisumus creclentes in xp̃o. cuius
caro exillius carne ꝓpagataẽ Tunc ergo
abrahã audiuit achño ñ hic erit heres tuuꝰ
ied qui exi& cleutero tuo ipse eritꝰ eres tuus.
iam nunc acloptionis cogitatione sublata.
cũ de se ipso sem̃ sperar&. abrahã. restabat
incertũ. utrũ exsara anexalia. qđ illi ds̃ oc¬
cultart uoluit : donec prius ex ancilla uetus
testam̃tũ figuraretur: quid ergo mirũ si
uidens abrahã sterilẽ uxore cupientẽ
sibiꝓlem quã parere ipsa non potuit . ex
famula sua & exmarito ꝓuenire . non suȩ
carnali cupiditati cessit. sed coniugali potes¬
tati oþtẽperauit. credens hoc sara ex dei
nutu uoluisse. quitam ex se ipso illi heredẽ
promiserat sed exqua femina non pͣdixe¬
t. frufra igitur faustus. ad obitiendũ hoc
A nsanus insiluit. tãquã infidelem
enis infideliter arguens: Cetera
intelełe non creelendi nec ualuit

Expanded text:
ab illo non ducimus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec prius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo mirum, si uidens Abraham sterilem uxorem cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati obtemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat. sed ex qua femina non praedixerat? frustra igitur Faustus ad obiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit
Abbreviated transcription (Latin):
a
in conceptu feminȩ artius colligetur. ꝓle̾ ante
om̃a deuitari aconcumbentib iub&. ut ds̃
eoꝵ turpi lapsu potius effunelatur. quã cru¬
deli nexu uinciatur . Non igitur abraham
ꝓlis habendȩ insana cupiditate flagrabat.
sed manicheus ꝓlis deuitandȩ in sana uanita¬
te delirabat. Proinde ille naturȩ oedinẽ
seruans nihil humano concubitu agebat.
nisi ut homo nasceretur. iste ꝑuersitatẽ fabu¬
lȩ obseruans. nihil in quolib& concubitutime¬
bat. nisi neels captiuaretur. libi autẽ faustus
in facto abrahȩ uelut conscientia culpat
uxoris. ibi uero malo quidẽ animo & aqͥnten¬
tione uituperandi. sed tam̃ nolens & nesti¬
ens utru̾q collaudat: neq eni conscientiã
suã flagito coniugis miscuit. quo ille suã
libidinẽ turpi & illicita uoluptate saciar&.
letã illa naturaliodine filios uolens
sterilẽ sciens. arcillaris uteri fecundi
m usũ iuris sui potefate licita uindi
incedens iuro concupiscenti. sed

Expanded text:
ain conceptu feminae artius conligetur, prolem ante omnia deuitari a concumbentibus iubet, ut deus eorum turpi lapsu potius effundatur quam crudeli nexu Üinciatur. non igitur Abraham prolis habendae insana cupiditate flagrabat, sed Manichaeus prolis deuitandae insana uanitate delirabat. proinde ille naturae ordinem seruans nihil humano concubitu agebat, nisi ut homo nasceretur; iste peruersitatem fabulae obseruans nihil in quolibet concubitu timebat, nisi ne deus captiuaretur. Ubi autem Faustus in facto Abrahae uelut conscientiam culpat uxoris, ibi uero malo quidem animo et intentione uituperandi, sed tamen nesciens et nolens utrumque conlaudat. neque enim conscientiam suam flagitio coniugis miscuit, quo ille suam libidinem turpi et inlicita uoluptate satiaret, sed etiam illa naturali ordine filios uolens seque sterilem sciens ancillaris uteri fecunditatem in usum iuris sui potestate licita uindicauit, non cedens uiro concupiscenti, sed
Abbreviated transcription (Latin):
elucent docum̃ta iustitiȩ Nullus uel
erito dubitat debuisse conscribi. deillis
hominis in est ratio qua poeori non met
proide sicut animacoepori. ita ipsus animȩ
roto ceteris cius partibus quas habent a.
bestiȩ. naturȩ longe prȩponitur. Inque ipsa
ratione. quȩ part̃i contemplatiua ẽ. partim
actiua. proculelubio contẽplatio p̃cellit. In
hac eñ & imago dĩ ẽ. quȩ ꝑfidẽ ad spetiẽ
reformatur. actio itaq: rationalis. contẽ pla¬
tionirationali leb& oboedire. Siue ꝓfidẽ
operanti. sicuti ẽ quãneliu peregrina mur
incarruptionis. qua inluetur hoc mortale. &
corruptibile nrͣm. ut absoebeatur mors in uicto¬
ria ustitia ꝑfecta ꝓgram. quia & sc̃i ac sublime

Expanded text:
elucent documenta iustitiae, nullus uel inperitorum dubitat debuisse conscribi. de illishominis inest ratio, quae pecori non inest. proinde sicut anima corpori, ita ipsius animae ratio ceteris eius partibus, quas habent et bestiae, naturae lege praeponitur; inque ipsa ratione, quae partim contemplatiua est, partim actiua, procul dubio contemplatio praecellit. in hac enim et imago dei est, qua per fidem ad speciem reformamur. actio itaque rationalis contemplationi rationali debet oboedire siue per fidem operanti, sicuti est, quamdiu peregrinamur incorruptionis, qua induetur hoc mortale et corruptibile nostrum, ut absorbeatur mors in victoriam justitia perfecta per gratiam. Quia et sancti ac subl
Abbreviated transcription (Latin):
orals Matationes & cas coerco ad natu¬
ma odũ meliora inferiorib oedinata
tione pͣponens. Si enĩ nihil delectar& illi¬
uͦ. nemo peccar&. peccat ergo qui delecta sqspecuet¬
tionẽ illicitã relaxat potius quã refrenat.
Est autẽ illicitũ. qđ lex illa ꝓhib&. qua natura¬
lis ordo seruatur. Utrũ autẽ sit aliqua na¬
rationalis creatura. quã nihil possit illicitũ
delectare: magna questio ẽ qđ si est. non in b q̃stior¬
eo genere factus ẽ homo nec illa natura
angłica quȩ inueritate non sterit: Seed in eo
gnere istarationalia facta sunt. ut in ec̃teis
posibilitas enanh delectationẽ ab illi¬
cito quã non refrenando pecauerunt.
Magna est itaq & humana creatura quando¬
quidẽ ꝑ eã possibilitatẽ instauratur. ꝓ quã
si uoluiss& : nec cecidisse Magnus ergo ciñs
& laudabilis ualde. qui condidit eã. condi¬
dit enĩ & inferiores quae non possunt pec¬
care. condidit &. melioresq nolunt pecca¬

Expanded text:
delectationes et eas cohercet ad naturalem modum meliora inferioribus ordinata dilectione praeponens. si enim nihil delectaret inlicitum, nemo peccaret. peccat ergo, qui delectationem inliciti relaxat potius quam refrenat. est autem inlicitum, quod lex illa prohibet, qua naturalis ordo seruatur. utrum autem sit aliqua rationalis creatura, quam nihil possit inlicitum delectare, magna quaestio est. quodsi est, non in eo genere factus est homo nec illa natura angelica, quae in ueritate non stetit, sed in eo genere ista rationalia facta sunt, ut inesset eis possibilitas frenandi delectationem ab inlicito, quam non frenando peccauerunt. magna est itaque et humana creatura, quandoquidem per eam possibilitatem instauratur, per quam si uoluisset, nec cecidisset. magnus ergo dominus et laudabilis ualde, qui condidit eam. condidit enim et inferiores, quae non possunt peccare; condidit et meliores, quae nolunt pecca
Abbreviated transcription (Latin):
salubnt̃ teneam Ipsemihi iniosepl
muit. qu ꝑsequentib &uendenaib fr̃ĩbus
inegipto post labores honorat᷑. Dicimus enĩ
labores ap̃i morbe gentium quẽ signi¬
ficabat aegrptus ꝑuarias passiones
martyrũ. & nunc uidemus honorem xp̃i
in eodem orbe t̾rarum. erogatione frum̃ti
sui omĩa subiugantis. Ipse mihi innuit
inuirga morsi:. quȩ interra serpens
effecta. eius mortẽ figurauit. a serpente
uenientẽ. Sed quod ad prehensa cauda
significat. posterus ꝑ actis iam omnub.
infine actionis ad id quod fuerat
resurgendo reuercit᷑. ubi ꝑuite repara¬
tionẽ morte consũpta. niħ serpt¬

Expanded text:
salubriter teneam. Ipse mihi in Ioseph nuit, qui persequentibus et uendentibus fratribus in Aegypto post labores honoratur. didicimus enim labores Christi in orbe gentium, quem significabat Aegyptus, per uarias passiones martyrum; et nunc uidemus honorem Christi in eodem orbe terrarum erogatione frumenti sui sibi omnia subiugantis. ipse mihi innuit in uirga Moysi, quae in terra serpens effecta eius mortem figurauit a serpente uenientem; sed — quod adprehensa cauda significat - posterius peractis iam omnibus in fine actionis ad id, quod fuerat, resurgendo reuertitur, ubi per uitae reparationem morte consumpta nihil serp
Abbreviated transcription (Latin):
non sine causa missa ẽ : Ille eiĩ misit. qui
scit&ꝰ eam prius eẽ mittendan. Venit ipse.
confirmauit se nob̾. factus particeps nr̃e
mortis. & uiuificati sumꝰ. Cum sec uribus
ligna cederent᷑. deligio ferrum exilieis
in ꝑfundũ fluminis mrsum ÷. atq inlignũ
desuꝑ abheliseo ꝓiecti reuersũ ÷. Ita cun
impios udȩos ꝑ corpꝰ operata p̃sentia xp̃.¬
tamꝗ infructuosas irbores ceder&. quio
deillo iħs dixerat ecce securis ad radicr  derediti
arborum posita ÷ abeis int̾ueniente pssio¬
ne corpus iprum heseruit. in infernii p¬

Expanded text:
non sine causa missa est ; ille enim misit, qui sciret eam prius esse mittendam. uenit ipse, conformauit se nobis factus particeps mortis nostrae, et uiuificati sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum desuper ab Heliseo proiectum reuersum est: ita cum inpios Iudam infructuosas arbores caederet, quia de illo Joannes dixerat, Ecce securis ad radices arboris posita est , ab eis interveniente passione, corpus ipsum deseruit, in inferni p
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃m nescit abunctne appellari. e¬
qui &iã hoc ipsum inuangilio cõmemo¬
rans & dese figurtum apiitissime
testificans. cum quendam natahelẽ
dixiss& uere istahelitam in quo dolus
Ñ e&̃. & cum ille tamꝗ lapidem illum
habens ad caput. confessus eũ eẽt filiũ
dĩ &regem isrł. ista õfessione quod a s

Expanded text:
m nescit ab unctione appellari? Qui etiam hoc ipsum in Evangelio commemorans, et de se figuratum apertissime testificans, cum quemdam Nathanaelem dixisset vere Israelitam in quo dolus non esset, et cum ille tamquam lapidem illum habens ad caput confessus eum esset filium dei et regem Israhel - ista confessione quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne abipso exordio. cõmutatũ sac̃ dotiũ
insamuhelem reꝓbato heli. & cõmutatũ regnũ
indd reꝓbato saile. clamat prȩ nuntiari nouũ
lc̃dotium nouũq regnũ reꝓbato uetere
qcumbra ea ut futuri. in dnõ nr̃o ihũ apõ¬

Expanded text:
nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod umbra erat futuri. in domino no
Abbreviated transcription (Latin):
id uno iħuxpõ regnĩ & sacerdociũ figura¬
uit ÷ Nonne cum decentrib atẽplo sẽparatȩ
st̃ aduȩ derelictȩ. satis indicat qd detota
ipsa ginte apłs ait. reliquiȩ ꝑrlectionẽ gr̃ȩ.
saluȩ pacte sunt: pascitur helis tpr̃e famis

Expanded text:
 Christo regnum et sacerdotium figurauit? nonne cum decem tribus a templo separatae sunt et duae derelictae. satis indicat, quod de tota ipsa gente apostolus ait: reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tempore famis
Abbreviated transcription (Latin):
cauer̃. ostendit & illud sp̃u alit̾ intellig.
in xp̃o. sicut & potũ curspũ alẽ dixiss&
aperuit cũ subiunxit. petra aũt erat xp̃c
⁊ fultiens infirmitatẽ arãms ꝑ moctem
lucens ꝑdiem nonlucȩis. ut quinon uident
uideant. ⁊ qͥuident cȩcifians Rub&ꝰ ⁊mareodi
rubrum. baptismas utiq xp̃i sanguine conse¬
cratus. Hostes sequentes a tergo moriun᷑
peccata p̃tirita. Ducitur popłs ꝑ desercũ.¬

Expanded text:
endit et illud spiritaliter intellegi isto: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Chriet fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? rubet et mare rubrum: baptismus utique Christi sanguine consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. Ducitur populus per desertu
Abbreviated transcription (Latin):
one cõmendat. Sapientiae et intellectus.
consilii & fortitudinis. soientiae etpietatis.
it timoris dĩ. Vnde enile Numnerus quinqͣ¬
ginta dierum ad aduentum sc̃i sp̃s ꝑtinens.
in septies septenis quifiure quad raginta
nouem uno addito cõsummat᷑. Propter qu xłdies
dictũ ẽ. studentes seruare unitate i sp̃s inis:¬
culo pacis. Mali autẽ inbinario numero
ad̾ schismata faciles. & qcam modo diuisibi lei
ostencuntur Q uod ipse noe cumsuis ⁊eti¬
uus numerat᷑ : quia in xp̃o spes resurre cꝰ.¬
nis nr̃ae apparuit. qͥ oc tauodie id est pꝰsi
ti sepina primo. amortuis resurrea In

Expanded text:
ectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei. unde et ille numerus quinquaginta dierum ad aduentum sancti spiritus pertinens in septies septenis, qui fiunt quadraginta nouem, uno addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enumeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae adparuit, qui octauo die, id est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit;
Abbreviated transcription (Latin):
sedium inipsa ꝑfectione salutis &e tern& cũ
traditur regnũ dõ & patri. ut in illa
ꝑspicua contemplatione in cõmutabilis
ueritatis. mllis mrsteriis corporalibus
egeamꝰ. Nimps longũ ÷ ut uel tã breuit̃
quã hȩc cucurri cuncta c̃tingã. cursexcen¬
tesimo & uno anno uitȩ noȩ id÷ peractis
sexcentis annis aperitur archȩ tectum.
⁊ cãq reuelat᷑ qđ erat absconditũ sacram̃tũ
ur uicesima septima die scđi mensis dr̃ si:¬

Expanded text:
sed jam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum traditur regnum Deo et Patri, ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis veritatis nullis mysteriis corpegeamus. Nimis longum est, ut uel tam breuiter quam haec cucurri, cuncta contingam: cur sescentesimo et uno anno uitae Noe, id est peractis sescentis annis aperitur arcae tectum et tamquam reuelatur, quod erat absconditum sacramentum? cur uicesima septima die secundi mensis dicitur sic
Abbreviated transcription (Latin):
quidatus ẽ nob̾: Quin quagesimo enim die
quo cirel are fatium dilatat.s quad eren¬
is cobias ionga est utsexies quenquagint. rõ¬
luntur  sicut sex aetatib omnne huius
hassi tempus extenditur. in quib: omnibus
ñs num qũa destitit p̃licari. inqunq per

Expanded text:
qui datus est nobis . Quinquagesimo enim die quo corda credentium dilatavit . Quod trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur: sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur, in quibus omnibus Christus nunquam destitit praedicari; in quinque per
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷̃ sacram̃tũ. transcendit omne sapientiã
suꝑborũ. Septẽ quippe & octo coniuncti.
quindecim fuit. Et qi septuaginta a septẽ
⁊ oc toginta abocto denominant᷑. coniuncto
utroq numero centum quinquaginta dieb
exaltata ẽ. aqua. eandẽ cõmendans nob̾
atq confirmans altitudinẽ baptismi in con¬
secrando nouo homine ad tenendã quiȩtis
yresurrectionis fidem. Qđ post diefat
quad raginta emissus coruus non ÷ reũsus.
aut aquis utiq int̾ceptus. aut aliquo
suꝑnatante cadauere illectꝰ. significat
homines inmunditia cupiditatis cet̾rimos.
⁊ obhoc adea quȩ foris sunt iphoc mundo

Expanded text:
 sacramentum transcendit omnem sapientiam superborum. septem quippe et octo coniuncti quindecim fiunt. et quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denominantur, coniuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo,
Abbreviated transcription (Latin):
centies  quicquid deinceps inmaiorib
summis ꝑeundem articulũ numerus
minfinita incem̃ta consurgit. Et qđ uice¬
simus ⁊ septis dies m̃sis cõmemoratur.
adeiꝰdem cachatur& siguficationẽ ꝑtin&
quȩ iã in aadratis ligriis exposita ei .⁊.
Sed hic tudentius. quia nos ad om̃e opus
bonũ paratos id÷ quoclam modo c̃qua dratos
ainitas ꝑficit. in memoria qua dm̃
ros N. in intelligentia qua cagrioscimꝰ.¬

Expanded text:
centies, et quicquid deinceps in maioribus summis per eundem articulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum mus, in intellegentia, qua cognoscim
Abbreviated transcription (Latin):
alti petar suꝑbia entiũ tãquã ineu
uolatilib confugielo requieset N
qđ eyiam post septurinta annos somn
eiusdẽ hreremiȩ ꝓphe ã redit᷑ excapta¬
uitate & cemplum renoat᷑. quis fideus
xp̃i non intelligat post euoluta tpr̃a
quȩ septenarii dierũ numeri reperi
transcurrunt. &iam nob id erqa¬

Expanded text:
altipetax superbia gentium tamquam in caeli uolatilibus confugiendo requiescit. nam quod etiam post septuaginta annos secundum eiusdem Hieremiae prophetiam reditur ex captiuitate et templum renouatur. quis fidelis Christi non. intellegat post euoluta tempora. quae septenarii dierum numeri repetitione transcurrunt, etiam nobis, id e
Abbreviated transcription (Latin):
ud xpi siã oc forte iudei poss̃ dicere
uei tahi. dis aut̃ qui se apĩanos putari
silst. premit ceruicẽ apłica auctoritas
dcens Hȩc om̃ia infigura contingebanꝰ
inalis. & hȩc omĩa figurȩ nr̃ȩ fuer il¬

Expanded text:
uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue pagani; eis autem, qui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctoritas dicens: omnia haec in figura contingebant illis et: haec omnia figurae nostrae fuer
Abbreviated transcription (Latin):
medietate cui non ÷ lapis angularis xp̃c.
q nec in illo pariete uos agnoscimꝰ qͥ excircum¬
cisione credidit in xp̃m unde erant sapłi.
nec mnisto qui ẽ exp̃putio undi soms excrtis¬
gentib meandẽ unitat̾e fidereaua in
pace anguli concurrentis sed eoins qui
guoslib& nr̃i canonis libres acaplta d

Expanded text:
medietate, cui non est lapis angularis Christus? medietate, cui non est lapis angularis Christus? quia nec in illo pariete uos agnoscimus, qui ex circumcisione credidit in Christum, unde erant et apostoli, nec in isto, qui est ex praeputio, unde sunt Gentibus, in eamdem unitatem fidei, tanquam in pacem anguli concurrentes. Sed et omnes qui quoslibet nostri canonis Libros accipiunt et
Abbreviated transcription (Latin):
cerram: Quod dant᷑ eis iniscam cure
animalia. sicut in illo disco ro dicitur
suffocata in conscientia teneat᷑ sed habeat
tamꝗ effusionem. ꝑconfessionen Quod
testam̃tũ posuit ds̃ int̾se & homires at̾q
pnẽ animã uiuã neꝑdat eã diluuio arc̃i
apłoꝵ tenuit. nec ulimus ingentib. credidit.
uidit nuditatẽ patr. q consensit innecẽ
xp̃i. & nuntiauit fras frĩb Per eum
quippe manfestaũ ÷ & quodammado
publicatm qđ era in ꝓphetia secretũ
dõq  seruus frm̃suoꝵ. Quidẽ enim
alud hoheq ipsa. nisi quȩdã scrimaria
xpianoꝵ. bauilans legẽ & propħas ad testi¬
monĩ adsertionis aecdȩ. Utnos honoremo
ipłoꝵ ⁊ ꝓpbarum. ipsosumo angulari lapidẽ
existente xpõ iħu. Ecce quomͦ cdilatatur
iaferh. &s habitat indomib sem & tamen
epistulas apłoꝵ quib. hȩc omĩa c̃testantur.
tenetis legitis. predicatis Ubi ꝙ uos ipsos
deput a uerim. nisi inilla maledicta

Expanded text:
erram, quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur:suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod testamentum posuit deus inter se et homines atque omnem animam uiuam, ne perdat eam diluuio, arcum tenuit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum, quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scriniaria Christianorum. baiulans legem et prophetas ad testimonium adsertionis ecclesiae, ut nos honoremusprophetarum ipso summo angulari lapide existente Christo Iesu. ecce quomodo dilatatur Iapheth et habitat in domibus Sem. et tamen epistulas apostolorum, quibus haec omnia contestantur, tenetis, legitis, praedicatis. ubi et uos ipsos deputauerim, nisi in illa maledicta
Abbreviated transcription (Latin):
hominib atq ita nudaretur mortał carnis
infirmitas ꝑ occultũ dĩ consilium fortior
hominib Quã nisi uerbum dĩ suscepissẽ.
Nom̃ om̃ino ap̃ianũ quo & uos gloriamini.
non eet̃ interris ũ Nerum hoc agite ut
dixi In rident̃ ꝓdite. qđ nos reuerenter
sibi. ut ꝓbati manifesti fiant in ea
locis urĩs inueniamꝰ. inuanitate ꝑnitio¬
sa. adreꝓbos capiendos. utili aut̃ ad ꝓbatos

Expanded text:
hominibus; atque ita nudaretur mortalis carnis infirmitas per occultum Dei consilium, fortior hominibus, quam nisi Dei Verbum suscepisset, nomen omnino christianum, quo et vos gloriamini, non esset in terris. Verum hoc agite, ut dixi; irridenter prodite quod nos reverenter sibi, ut probati manifesti fiant in ea.locis vestris inveniamus, in vanitate perniciosa ad reprobos capiendos, utili autem ad probatos
Abbreviated transcription (Latin):
patris auditur confitentis xp̃m filiũ dĩquae
etiam dae moniorũ : paria uerba sed longe
impari corde emittentiũ ꝓ inde insimi¬
li uoce fides petri laudatur. dae moniorũ im¬
munditia cohibetur. a quo. nisi ab illo qui non
aure humana sed diuina mente radices inter¬
nas uocum illarum nos set inspicere & si ne
ulla falsitate discernere : quam multi enim
& alii homines dicunt xp̃m filium dĩuiui.
nec tamen petri meritis comparantur. non so¬
lũ illi quidicturi sunt in illo die. dñe dñe. &
audituri discedite ame. sed etiam illiquis egre¬
gabuntur ad dexteram in quibus plurimi
Necumquam xp̃m uel semel negauer̃. nec
eius pronr̃a salute passionem im proba ueruit
dec gentes iudai xare coeger̃: & tamen petro
ih aec fecit sedenti induo decim sedib & non
ntes uxorem. nullum maritum¬

Expanded text:
Petri auditur confitentis Christum filium dei, quae etiam daemoniorum paria uerba, sed longe inpari corde emittentium? proinde in simili uoce fides Petri laudatur, daemoniorum inmunditia cohibetur. a quo, nisi ab illo, qui non aure humana. sed diuina mente radices internas uocum illarum nosset inspicere et sine ulla falsitate discernere? quam multi enim et alii homines dicunt Christum filium dei uiui nec tamen Petri meritis conparantur, non solum illi, qui dicturi sunt in illo die: domine, domine et audituri: discedite a me. sed etiam illi, qui segregabuntur ad dexteram, in quibus plurimi nec umquam Christum uel semel negauerunt nec eius pro nostra salute passionem inprobauerunt nec gentes iudaizare coegerunt, et tamen Petro, qui haec fecit, sedenti in duodecim sedibus et nolius adpetentes uxorem, nullum, maritum
Abbreviated transcription (Latin):
ergo retro satanas. Neque enim sapis quaed ĩ
sunt. sed quae sunt hominum. Atq: utinam
hoc sicut petrus audire dignus fuisses atq id
quod indõ sensu infirmo rep̃ hendispost ea p̃di¬
cas ses quem ad modũ illeglorioso p̃ conio post ea
gentibus annuntiabat. quod ei primo cumdñs
uellet fieri displicebat. Quam obrem si iam
tandem intellegit humana duritia atq: in reb:
rectis uoluntas praua atq: ꝑ uersa: plurimum
inter. eẽ. utrũ aliquid humana cupiditate uł
temeritate admittatur andĩ pareatur impe¬
rio qui nouit quid quando quib: ꝑmittat aut
iubeat quid cui que facere patiq: conueniat :
nec bella ꝑ moysen gesta miretur aut horreat.
quia et in illis diuina secutus imperia ñ sȩ ine
sed oboediens fuit : Nec ds̃ cum iubebat istas
ebat. sed eligna dignis retribuebat. dio
terrebat. Quid enim culpatur
An quia moriuntur quandoq

Expanded text:
ergo retro, satanas; neque enim sapis, quae dei ergo retro, satanas; neque enim sapis, quae dei sunt, sed quae sunt hominum. atque utinam hoc sicut Petrus audire dignus fuisses atque id, quod in deo sensu infirmo reprehendis, postea praedicasses, quemadmodum ille glorioso praeconio postea gentibus adnuntiabat, quod ei primo, cum dominus uellet fieri, displicebat. Quamobrem si iam tandem intellegit humana duritia atque in rebus rectis uoluntas praua atque peruersa plurimum interesse, utrum aliquid humana cupiditate uel temeritate admittatur. an dei pareatur imperio, qui nouit, quid, quando. quibus permittat aut iubeat, quid cuique facere patique conueniat, nec bella per Moysen gesta miretur aut horreat. quia et in illis diuina secutus imperia non saeuiens, sed oboediens fuit, nec deus, cum iubebat ista, saeuiebat, sed digna dignis retribuebat dignosque terrebat. quid enim culpatur in bello? an quia moriuntur quandoque
Abbreviated transcription (Latin):
em hoc facere diuina dispensatione⁊
neuit et poenis uel cohercoreimpro¬
A uel erudire subiectos et p̃cepta ialidiora
die samioribus et quos clam mechinales gra¬
dis infirmiorib: ordinare o sesuero nec
cpditatis arguendus est iz allis reb: desidera¬
tis. Nec contumaciȩ in auinis imperiis
quibus cumque conemptis Auaedam enim
faeta lex illa acterna quaeirdinẽ natura
Iseruari iubet. ꝑ turbari uetat: Ita
am locoposuit hominib: ut in eis
dis merito rep̃hendatur audacia.
iexe quen. lis autem oboedientia iure laudet᷑.
Qntum inter est in ordin e naturali. quid
aquo agat᷑ : et sub quo quisq agat. abraham sifi¬
uum sponte immolaret quid nisi horribilis
ut in sanus : dõ autem iubente quid nisi deuotus
& sidebis apparuit : quo usque ado ipsa ueritas
clamat. ut eius uoce deteritus faustus cum
in ipsum abraham quid diceret unguibus
dentib quaerens usque ad calum niosum
etiam ipsumdm̃ ui tuperare paratus es : Redi

Expanded text:
em hoc facere diuina dispensatione pnt, qui nouit et poenis uel cohercere inprobos uel erudire subiectos et praecepta ualidiora dare sanioribus et quosdam medicinales gradus intirmioribus ordinare. Moyses uero nec cupiditatis arguendus est in illis rebus desideratis nec contumaciae in diuinis imperiis quibuscumque contemptis. Quaedam enim facta lex illa aeterna, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, ita quodam loco posuit hominibus, ut in eis usurpandis merito reprehendatur audacia, in exequendis autem oboedientia iure laudetur. tantum interest in ordine naturali, quid a quo agatur, et sub quo quisque agat. Abraham si filium sponte immolaret, quid, nisi horribilis et insanus, deo autem iubente, quid, nisi fidelis et deuotus adparuit? quod usque adeo ipsa ueritas clamat, ut eius uoce deterritus Faustus, cum in ipsum Abraham, quid diceret, unguibus et dentibus quaerens usque ad calumniosum etiam ipsum deum uituperare paratus es? redi
Abbreviated transcription (Latin):
Epropherea al hoc di stus fieri per¬
nssum est  futurũ aliuid p̃ signaret.
uhdenunen ago sed mnino tanquã nihil
significa rint facta illa discutio. Consul¬
Vtaq ill eterna legere perio nondebuisse
homi÷ ab illo qui nullam ordinatam po¬
testam gerebat. quamuis in uirio sum et
imp̃ybum occidi. Verum tamen animȩ
i uitis capaces acfertiles p̃mittunt sae F
e uitia quibus. hoc ipsum indicent cuiuirꝰ¬
utiunt potissimũ accõmodatȩ. si fuerint
p̃ ꝑptis exculte. Sic enim &agricolȩ cũ
terram uiderint quamius in utiles tam̃
iigentes herbas progignere. frumentis.
ap̃tam c̃ẽ ꝓnuntiant. Et ubi filicẽ aspexe¬
nint lic& eradicandam sciant: ualidis uiti¬
bus habi lem intelegunt. Et quẽ montem
oleastris siluescere aspexerint. oleis es se
putilem. cultura accendente non dubitant.
Git ille animi motus quomoses peregrinum Idemose¬
arem aciui im probo in iuriam perpetien

Expanded text:
prophetica ad hoc divinitus fieri permissum est, ut futurum aliquid praesignaret: unde nunc non ago, sed omnino tanquam nihil significaverint facta illa discutio; consultaque illa aeterna lege reperio non debuisse hominem ab illo, qui nullam ordinatam potestatem gerebat, quamvis injuriosum et improbum, occidi. Verumtamen animae virtutis capaces ac fertiles praemittunt saepe e uitia, quibus hoc ipsum indicent, cui uirtuti sint potissimum adcommodatae, si fuerint praeceptis excultae. sicut enim et agricolae quam terram uiderint quamuis inutiles, tamen ingentes herbas progignere, frumentis aptam esse pronuntiant, et ubi filicem aspexerint, licet eradicandam sciant, ualidis uitibus habilem intellegunt, et quem montem oleastris siluescere aspexerint, oleis esse utilem cultura accedente non dubitant: sic ille animi motus, quo Moyses peregrinum fratrem a ciue inprobo iniuriam perpetient
Abbreviated transcription (Latin):
et adhaniliandam anima serendanqe
paterra disciplinam etiam ꝓdes senue ÷
Neque enm habet in eos quis quã ullampa¬
testatem. isi cui data fuerit desuꝑ. Nonest
enĩ potestasnsi adõ. siue iubente siue
sinente. Cum erguir iustus si forte sub rege
homine etiam sacrilego militet. recte posst
illo iubente bellare. ciuicȩ pacis ordinẽ ser¬

Expanded text:
et ad humiliandam animam ferendamque et ad humiliandam animam ferendamque paternam disciplinam etiam prodesse inuenitur. neque enim habet in eos quisquam ullam potestatem, nisi cui data fuerit desuper. non est enim potestas nisi a deo siue iubente siue sinente. cum ergo uir iustus, si forte sub rege homine etiam sacrilego militet, recte possit illo iubente bellare ciuicae pacis ordinem ser
Abbreviated transcription (Latin):
meliciam istam deserite. neminem ꝑditite.
uulnerate . prosternite. S ed quia sciebat eos
cumhaec militanelo facerent non eẽ homici¬
das sed ministros legis. et non ultores in iu¬
ria rumsuarũ. sed salutis publicaȩ defensores:
respondit eis. Neminem concusseritis. nulli
calum niam feceritis. Sufficiat uoł stipendiũ
ur̃m. Sed quia manichei aꝑte iohannem blas¬
audiant hoc stipendium iubentem reddicȩ¬
sari. quod iohannes dicit debere sufficeremiliti:
Reddite inquit caesari quaecȩs ars sunt. & dõ
quaedi sunt. Et ad hoc enĩ tributa prestant᷑.
ut propterbella necessario militi stipendium
p̃beatur. Merito & illius centurionis dicen¬
tis & ego homo sum subpotestate constitutus
habens subme milites. & dico huic uade& ua¬
dit et alii ueni & uenĩ & ser uomeo fac hoc & fac̃
sidem laudauit. non illius militiae desertio¬
m imperaute. Et deiustis quidem in iustisq
us nunc clisputare longum est & nonne
sterium milites deheant

Expanded text:
militiam istam deserite, neminem percutite, uulnerate, prosternite; sed quia sciebat eos, cum haec militando facerent, non esse homicidas, sed ministros legis, et non ultores iniuriarum suarum, sed salutis publicae defensores, respondit eis: neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. sed quia Manichaei Iohannem aperte blasaudiant hoc stipendium iubentem reddi Caesari, quod Iohannes dicit debere suReddite, inquit, Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Et ad hoc enim tributa praestantur, ut propter bella necessario militi stipendium praebeatur. Merito et illius Centurionis dicentis, Et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites; et dico huic, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, et facit; fidem laudavit , non illius militiae desertionem imperavit. Sed de justis quidem injustisque bellis nunc disputare longum est, et non  bellica ministerium milites debeant
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ . sed ad huc ꝓmittentiũ saluato rem
qđ & saluator ipse confirmat dicens. si
crederetis moysi crederetis & mihi. de me
enim ille scripsit. unde suo loco quantum
satis uisum est contra impudentes manicheoꝵ
calum nias dis seruimꝰ. hunc ergo moysen
famulum dĩuiui. dĩ ueri dĩ summi. fabri¬
catoris cȩli & terre. non de alieno sed denilo.
non p̃mente necessitate sed affluente bo¬
nitate . non ꝑ sui menbripoenam. sed ꝑ sui
uerbi potentiam. hunc in quam moy sen hu¬
milem in recusando tam magnũ minis¬
teriũ. subditũ insuscipiendo fide lem
inseruando strenuũ inex&uendo
in regendo populo uigilantẽ In corlint¬
gendo uehemente. ina mantem ardenten
insustinendo patientim qui ꝓ eis auibus
pre fuit dõ scintaagt consulenti
op pasit iras centi. hunc itaq tantura
asctalem uirum. ab sit a nobis ut exmale¬
dico faustiore penseꝰ¬

Expanded text:
salutem, sed adhuc promittentium Salvatorem: quod et Salvator ipse confirmat, dicens, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit : unde suo loco, quantum satis visum est, contra impudentes Manichaeorum calumnias disseruimus; hunc ergo Moysen famulum Dei vivi, Dei veri, Dei summi, fabricatoris coeli et terrae, non de alieno, sed de nihilo, non premente necessitate, sed affluente bonitate, non per sui membri poenam, sed per sui verbi potentiam: hunc, inquam, Moysen, humilem in recusando tam magnum ministerium , subditum in suscipiendo, fidelem in servando, strenuum in exsequendo; in regendo populo vigilantem, in corrigendo vehementem, in amando ardentem, in sustinendo patientem; qui pro eis quibus praefuit, Deo se interposuit consulenti, opposuit irascenti: hunc itaque talem ac tantum virum, absit a nobis ut ex maledico Fausti ore pense
Abbreviated transcription (Latin):
quibus ꝑ quos fier aliquid uel iunt ł ꝑ neo
Poterat etiam ista hunana nonboras sed da¬
ne uanitas eidem dño contradicere ude si¬
derio naxio dae monem in por cos ire lentem
petentemq: ꝑmisit. Praesertim qua nani¬
chei non solum porcos uerum etiam muta
& ab iecta animalia. hominum animã
habere crediderunt. Qua uanitate impi
& ab iecta. illudta men constat. edñ.
lium cumque animantium et graueclamni
hominum. daesiderio dȩmonum concessis se.
Quis autem dementissimus dixerit. quod eos
ab hominib: non potuis set excludere. etiam¬
si eorum noxiȩ uoluntati rcpor corum exitum
prestare uoluis set : porro sispirituum damia¬
torũ et igni aeterno iam destinatorũ quã uis sȩua
& iniqua cupiditas. acitatore atque orelinatore
omniũ naturarũ occulto quide

Expanded text:
quibus, per quos fieri aliquid uel iubeat uel pequibus, per quos fieri aliquid uel iubeat uel permittat. poterat etiam ista humana non bonitas, sed plane uanitas eidem domino contradicere, cum desiderio noxio daemonum in porcos ire uolentium petentiumque permisit, praesertim quia Manichaei non solum porcos, uerum etiam minuta et abiecta animalia hominum animas habere crediderunt. qua uanitate inprobata et abiecta illud tamen constat dominumliumcumque animantium et graue damnum hominum desiderio daemonum concessisse. quis autem dementissimus dixerit. quod eos ab hominibus non potuisset excludere, etiamsi eorum noxiae uoluntati nec porcorum exitium praestare uoluisset? porro si spirituum damnatorum et igni aeterno iam destinatorum quamuis saeua et iniqua cupiditas a creatore atque ordinatore omnium naturarum occulto quide
Abbreviated transcription (Latin):
ille fraterno: iste dominico licet as
tamen amore pec cauit Rese can
tium. uel era dicandum. Sedta
illo hoc est di creatura maleutentes. ad creatoris
in iuriam suis idolis seruiebant et homines pe¬
regrinos labore gratuito in iuste ac uehem̃ter
afflixerant. Signi ergo erant. &isti quib
talia iuberentur. et illiꝰ qui talia paterentur.
Et forte secundum suas uoluntates et cogita¬
tiones. hebrȩi magis per missisunt facere ista
quam iussi. Sed eis deus ꝑ missionem suam ꝑ fa¬
mulũ suum mosen in notescere uoluit. quan do
mandauit ut diceret. fieriautem potest.
ut sint aliae causȩ occultissimȩ quur oc illi
populo diuinitus dictumsit. Sed diuinis
imperiis cedendum optemperando. non resisten¬
dum est disputando. Apostolus dixit.
Quis enim cognouit sensum dñi aut quis con¬
siliarius eius fuit: Siue ergo ista sit causa
qua dixi. siue aliqua quaelibet in secreta & ab
dixerit ut ab aegrptiis sibi commodan

Expanded text:
ille fraterno, iste dominico, licet adille fraterno, iste dominico, licet adhuc carnali. tamen amore peccauit. resecandum hoc uitium uel eradicandum. sed taillo, hoc est dei creatura male utentes ad creatoris iniuriam, suis idolis seruiebant et homines peregrinos labore gratuito iniuste ac uehementer adflixerant. digni ergo erant et isti, quibus talia iuberentur, et illi, qui talia paterentur . et forte secundum suas uoluntates et cogitationes Hebraei magis permissi sunt facere ista quam iussi; sed eis deus permissionem suam per famulum suum Moysen innotescere uoluit, quando mandauit, ut diceret. fieri autem potest, ut sint aliae causae occultissimae, cur hoc illi populo diuinitus dictum sit: sed diuinis imperiis cedendum obtemperando. non resistendum est disputando. apostolus dixit: quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? siue ergo ista sit causa, quam dixi, siue alia quaelibet in secreta et abi populo dixerit, ut ab Aegyptiis sibi commodand
Abbreviated transcription (Latin):
uit in seruit fecunlauit. Illa namq pauli
sȩuitia. cũ secundum acmulationẽ paterna¬
rum traditionum ꝑsequebatur eccłam. pu¬
tans officium dõ sefacere. tanquam sil uestre
erat uitium. sed magnę feracitatis indicium.
Hinc erat etiam illud petri. cum euaginato gla¬
dio uolens defendere dñm:aurem ꝑ secutoris
abscidit. Quod factum dñssatis mina citer
cohibuit dicens. reconde gladium. quienim
gladio usus suerit gladio cadet. Ille autem
utitur gladio: qui nulla superiore ac legiti¬
ma potestate uł iubente uel concedente. in
sanguinem alicuius armatur. Nam utiq dñs
ius serat ut ferrum discipuli eius ferrent. sed
non iusserat ut ferirent.: Quidergo in congrũ¬
um sipetrus post hoc peccatum factus est pas¬
tor eccłȩ. sicut moses post ꝑcus sum aegẏptium
factus est rector illius synago ge : Uterque
enim non de testabili im manitate. sed emen¬
dabili animositate iustitiae regulam ex¬
sit. uterq ł utiq odio improbitatis alie

Expanded text:
uit, inseruit, fecundauit. illa namque Pauli saeuitia, cum secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur ecclesiam, putans officium deo se facere, tamquam siluestre erat uitium, sed magnae feracitatis indicium. hinc erat illud Petri, cum euaginato gladio uolens defendere dominum aurem persecutoris abscidit: quod factum dominus satis minaciter cohibuit dicens: reconde gladium; qui enim gladio usus fuerit, gladio cadet. ille autem utitur gladio, qui nulla superiore ac legitima potestate uel iubente uel concedente in sanguinem alicuius armatur. nam utique dominus iusserat, ut ferrum discipuli eius ferrent, sed non iusserat, ut ferirent. quid ergo incongruum, si Petrus post hoc peccatum factus est pastor ecclesiae, sicut Moyses post percussum Aegyptium factus est rector illius synagogae ? uterque enim non detestabili inmanitate, sed emendabili animositate iustitiae regulam excessit, uterque odio inprobitatis alienae, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nos excitantes. & ad palmam supernȩ uocatio¬
nis extendentes Delibris enim propheticis
quiddam cum commemorass& apłs. sicut
scriptum est obꝓbria oꝓbrantium tͥ cecide¬
runt superme. continuo subiungit utilitatẽ
diuinȩ lectionis. Quȩrumq enim ante
scripta sunt inquit. ut doceremur. ut per

Expanded text:
nos excitantes et ad palmam supernae uocationis extendentes. de libris enim propheticis quiddam cum commemorasset apostolus, sicut scriptum est: obprobria obprobrantium tibi ceciderunt super me, continuo subiungit utilitatem diuinae lectionis: quaecumque enim ante scripta sunt, inquit, ut nos doceremur, scr
Abbreviated transcription (Latin):
el eia agł m deber lotire iari fidelis aeos¬
liuiscat᷑ quod credidit : Sic ergo insani &iã ꝓphe¬
tarum uera testimonia. ne obliuiscatur quare
crediderit: Quod si oblitꝰ fuerit. firmũ apud eũ
non poterit esse qđ credidit: Aut ꝓicite iam
libros manichei quib testib credidistis lucem
pugnasse cum tenebris quae lux ipse ds erat.¬
& ut posset ligare lux tenebras prius esse lu¬
cem a tenebris deuoratã & ligatam & in quina¬
tam
& dilaniatã. quã uos manducan¬
dorecreatis & soluitis. & purgatis & sanatis. ut uob̾
merces retribuatur necũ illa quȩ liberari non po¬
tuerit inglobo ȩt̃nodã nemini: hanc fabellam
cottidie & morib & uocib cantatis: Cur adbuc
in eam quęritis testimonia libroꝵ ut in reb suꝑ¬
fluis et conficiendis codicib ur̃is aliena substantia
consumatur.: & dei ur̃i ligata teneat᷑ incendite om̃s
illas mẽ branas eligantesq: tecturas decoris pels
ex quisitas ut nec res suꝑflua uos honõret

Expanded text:
elium debet legere iam fidelis. ne obliuiscatur, quod credidit. sic ergo, insani, etiam prophetarum uera testimonia. ne obliuiscatur. quare crediderit: quod si oblitus fuerit, firmum apud eum non poterit esse, quod credidit. aut proicite iam libros Manichaei, quibus testibus credidistis lucem pugnasse cum tenebris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare lux tenebras, prius esse lucem a tenebris deuoratam et ligatam et inquinatam et dilaniatam: quam uos manducando recreatis et soluitis et purgatis et sanatis, ut uobis merces retribuatur, ne cum illa, quae liberari non potuerit, in globo aeterno damnemini. hanc fabellam cotidie et moribus et uocibus cantatis. cur adhuc in eam quaeritis testimonia librorum, ut in rebus superfluis et conficiendis codicibus uestris aliena substantia consumatur et dei uestri ligata teneatur? incendite omnes illas membranas ele.gantesque tecturas decoris pellibus exquisitas, ut nec res superflua uos oneret,
Abbreviated transcription (Latin):
quioderant pacem eram pacificus. an&e p̃dictũ
est signa infronte eos qui gemer & merent
obiniquitates populi mei quȩ fiunt in medio
eorũ. Itaq iste gentilis quẽ calia allo quio
firmaremꝰ iam factus cins scõrum & domesticꝰ
dei. Nec iam alierus abisrł. sed uerus
israhelita in quo dolus non eq̃. discertsꝰ &iam  fiñcate cr̃¬
ista uerba excorde simplici dicere quae
subsequunt᷑: Contexit idem ipse hieremias:
Patientia isrł dñȩ. unuiersi qui te derelinqr᷑ s
terreantur: Cum enĩ deꝑdice dixiss& qui mncħ
clamat &̾ congregat quȩ non peperit. cõmenda¬
uit excellentiam ciuitatis suꝑ moncẽ positae
quȩ abscondi non potest. ut ab ȩccłia catholica
hereticĩ hominẽ non separar& dicens. sedes aũc
gloriȩ exaltata est sanc tificatio nr̃a. Deinde
uetirs inmentẽ. quid gͦ facimus de tam
malis. qui tanto ampluis ubiq ꝑmixti

Expanded text:
qui oderant pacem, eram pacificus: ante praedictum est: signa in fronte eos. qui gemunt et maerent ob iniquitates populi mei. quae fiunt in medio eorum. itaque iste gentilis, qu-em tali adloquio firmaremus, iam factus ciuis sanctorum et domesticus dei nec iam alienus ab Israhel, sed uerus Israhelita, in quo dolus non esset. disceret etiam ista uerba ex corde simplici dicere quae subsequenter contexit idem ipse Hieremias: patientia Israhel, domine; uniuersi, qui te dereliquerunt, terreantur. cum enim de perdice dixisset, quae clamat et congregat, quae non peperit, commendauit excellentiam ciuitatis super montem positae, quae abscondi non potest, ut ab ecclesia catholica haereticum hominem non separaret dicens: sedes autem gloriae exaltata est. sanctificatio nostra. deinde, quasi ueniret in mentem: quid ergo facimus de tam multis malis, qui tanto amplius ubique permixti