comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ita dñe ita fac misericors dñe
ꝑa quod ñ possit impleri. imini¬
ꝑa quod ñ nisi ꝑtuam grãm pit
impleri. ut cum homines ꝑsussa
res adimplere nequiuerint. om̃ua
obstruatur. & nemo sibi magnus
deatur. Sint om̃s paruuli & reis
at om̃is mundꝰ tibi. quia non uill¬
cabitur ex lege coram te. Ut on

Expanded text:
ine, ita fac, misericors Domine, impera quod non possit impleri; imo impera, quod non nisi per tuam gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires adimplere nequiverunt, omne os obstruatur, et nemo sibi magnus videatur, sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi, quia non justificabitur ex lege omnis caro
Abbreviated transcription (Latin):
ti suȩ se malle committere. quam fir¬
mitati ꝓmissionis d̃i. s incerta est mͥ
inquit de me ipso uoluntas di. Qͥd
gͦid̃ Tuane tibi uoluntas de te ipso cer¬
ta ẽ. d Nec times. qui uidetur stare.
timeat ne cadat. ᷤ Cum igitur utraq
incerta sit. cur non honyo. firmiori ꝙͣ
infirmiori fidem suã. spem. caritatẽq
cõmittit. s Sed cum dicit᷑ inquiunt
si credideris saluus eris: unũ horũ ex¬
igitur. alterum offertur. Quod exigi¬
tur in hominis: quod offert᷑. in dei . ẽ.
potestate. Cur non utrumq in dei.
& quod iubet & quod offert. s Rogat᷑
enim: ut det quod iubet. Rogant cre¬
dentes: ut sibi augeatur fides. Rogãt
ꝓ non credentibꝰ: ut eis donet᷑ fides. E
in suis gͥ increm̃tis. & suis mitiis. dei
donũ ẽ fides. Quia patrem mul¬

Expanded text:
ti suae se malle committere, quam firti suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. « Sed incerta est mihi, » inquit, « de me ipso voluntas Dei. » Quid ergo? tuane tibi voluntas de te ipso certa est, nec times, Qui videtur stare, videat ne cadat ? Cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem, charitatemque committit? 22. « Sed cum dicitur, » inquiunt, « Si credideris, salvus eris ; unum horum exigitur, alterum offertur. Quod exigitur, in hominis; quod offertur, in Dei est potestate » . Cur non utrumque in Dei, et quod jubet, et quod offert? Rogatur enim ut det quod jubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides; rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides: et in suis igitur incrementis, et in suis initiis Dei donum est fides. Sic autem
Abbreviated transcription (Latin):
legem p̃terit. Ubi enim ñ est lex ait
apłs nec p̃uaricatio. Qui gͦ legẽ ñ
acceperunt. iniqui dici possunt pre¬
uaricatores non possunt. Iudicant᷑ utͥo¬
tis rogo. ideo non esse heredes ex lege
quia lex iram oꝑatur: d Ubi enim ñ ẽ
lex nec p̾uaricatio. Ideo autem ex pro¬
missione. quia quod d̾s ꝓmisit ipse fa¬
cit. Qui enim p̃cepta legis implere se-
putat ꝑ arbitͥum ꝓpriȩ uoluntatis si-¬
ne sp̃u gr̃e suam iustitiam uult con-¬
stituere. non iusticiam dei sumere.
deo ex fide. ut scđ̾m grãm firma sit ꝓ¬
missio om̃i semini. Non ei tantum
quod ex lege est id est quod ex uetere
testam̃to: uenit ad nouum. I ed ei qd̃
ex side est: non sibi p̃missa lege. Ex
fide autem abraham. idẽ imitatores
fidei abraham. Qui est pater om̃iũ
nr̃m sicut scriptum. c̃. quia patrẽ mul¬
tarum gentñ posui te. Cum dicat¬
apłs. iło ex fide ut scđm grãm firma
sit ꝓmissio. miror homines infirmita¬

Expanded text:
Legem praeterit. Ubi enim non est Lex, ait Legem praeterit. Ubi enim non est Lex, ait Apostolus, nec praevaricatio . Qui ergo Legem non acceperunt, iniqui dici possunt, praevaricatores non possunt. Judicantur uttis, rogo, ideo non esse haeredes ex lege, quia lex iram operatur? Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Ideo autem ex promissione, quia Deus quod promittit, ipse facit. Qui enim praecepta legis implere se putat per arbitrium propriae voluntatis sine spiritu gratiae, suam justitiam vult constituere, non justitiam Dei sumere.deo ex fide, ut secundum grati am firma sit promissio n 111 n i semini, non ei tantum quod ex leges est id est quod ex uetere testamento uenit ad nouum —, sed et ei quod ex fide est — non sibi praemissa lege, ex fide autem Abraham, idest imitatores fidei A bra h am—, qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est, quia patrem multarum gentium posui te. om, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio; miror homines infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
enim lex iustificat. ñ est iustificatꝰ abra¬
ham. qui multo ante legem fuit. Qd̾
quia dicere non possunt: cogunt᷑ fat̾i
ñ legis oꝑib iustificari hominem sed
fide. Simul etiam nos cogit intellige¬
re: om̃s antiquos qui iustificati sunt.
ex ipsa fide iustificatos. Quod enĩ nos
ex parte pͣteritũ. id est primum ad¬
uentũ dm̃i ex parte futurũ. id est sec̃¬
dũ aduentũ dñi credendo salui effici¬
mͦ. hoc totum illi. id est utrumq ad¬
uentũ futurum credebant. reuelan¬
te sibi sp̃u sc̃o ut salui fierent. Unde
.ẽ. etiam illud. Abraham concupiuit
diem meũ uidere. & uidit ꝙ gauisꝰ¬
est. Si enum qui ex lege hereddes st̃.
exmanita. ẽ. fides. abolita est ꝓmissio.
Immo destrueret᷑ ꝓmmissio. siex lege qͥs e¬
quam iustus esset. Sienim qui ex le ani¬
ge heredes sunt. exmanita. ẽ. fides.
abolita est ꝓmissio. Lex enim irã oꝑa¬
tur. Ad hoc utiq: ut ad iram euaden¬
non est lex. nec p̃uaricatio. Om̃is lae.¬

Expanded text:
enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini; ex parte futurum, id est, secundum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque adventum futurum credebant, revelante sibi Spiritu sancto, ut salvi fierent. Unde est etiam illud: Abraham concupivit diem meum videre, et vidit, et gavisest. Si enim qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, abolita est promissio Imo destrueretur promissio, si ex lege quisquam justus esset. Si enim qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ad hoc utique, ut ad iram evadennon est lex, nec praevaricatio. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
d̃i que data est nobis firmo corde reci¬
cisione sed in p̃putio deputata. est. a¬
brahȩ fides ad iusticiam. & signũ ac¬
cȩpit circumcisionis signacłm iustiti¬
e fidei quȩ est in p̃putio. ut deputet᷑
& illis ad iustitiam. ut sit pater circũ¬
cisionis his qui non solum ex circũci¬
sione sunt. s & his qui sequunt᷑ uesti¬
gia fid̾i quȩ est in p̃putio patris nr̃i
abraham. Non enim carnalit̾ circũci

Expanded text:
Dei quae data est nobis firmo corde reticisione, sed in praeputio deputata est Abrahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑. cui dictum est patrẽ multarũ
se a nomine isrł arbitretur extraneũ.¬
Illis enim qui crediderunt ex iudeis
in quoꝵ numero pͥncipalit̾ apłos in¬
uenimus. in angłari lapide copulam᷑
magis isrł. & ipse potius domus iacob.
Idem quippe ifrł qui & iacob. Illa ue¬
ro turba iudeoꝵ que merito ꝑfidiȩ
repbata est uoluptate carnali uendi¬
dit pͥmogenita sua. ut non ad iacob
sed ad esau potius ꝑtineret. Scitis nã Extͣct p̃¬
q in hoc mysterio dictum esse. quia ca¬
ꝓmisit d̾s abrahe in semine eius fidẽ
gentium dicens. patrem multarum
gentium posui te. unde dicit apłs.¬

Expanded text:
um dictum sit: Patrem multarum se a nomine IsraIllis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. magis Israel, et ipse potius domus Jacob. Idem quippe Israel qui Jacob. Illa vero turba Judaeorum, quae merito perfidiae reprobata est, voluptate carnali vendidit primogenita sua, ut non ad Jacob, sed ad Esau potius pertineret. Scitis namque in hoc mysterio dictum esse, «Quia promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apos
Abbreviated transcription (Latin):
alb diuersis munerib & tam̃ ad uni¬
tatẽ consonis rem plane magnã & di¬
uinam & abditam nos doceret de ista
carne nĩa similitudinem dedit. cuius
artificem am̃ cum hȩc loqueret᷑ om̃i no
bra singła unumqd̾ꝙ eoꝵ in corꝑe ꝓ
ut uoluit. Si autẽ finssent om̃a unũ
menbrum ubi corpus: Nunc autem mul¬
ta menbra. unum autem corpus. Siulla
non dico fides ͥana ut credatis apło. s
ullus sensus humanus in uobis est ut
manifesta cernatis unus quisq in semet
ipso ista uideat atq consideret quam ue¬
ra quam certa sint. ꝗͣ in paruo magna &
in extremo quam bona. quandoquidem
ista in laude ponit apłs. ut ꝑ hec infir¬
artificem dm̃ negat. uidetis cui contra¬
dicit anmuntians nobis aliquid pret̾ id
qdđ accepimꝰ. Quid gͦ opus õ ut a me re¬
darguatur potius quam ab om̃ib xp̃ia¬

Expanded text:
alibus diuersis muneribus et tamen ad unitatem consonis rem plane magnam et diuinam et abditam nos doceret, de ista ipsa carne nostra similitudinem dedit, cuius artificem deum, cum haec loqueretur, omnino bra singula, unum quodque eorum in corpore prout uoluit. si autem fuissent omnia unum membrum, ubi corpus? nunc autem multa membra, unum autem corpus. non dico fides christiana, ut credatis apostolo, sed ullus sensus humanus in uobis est, ut manifesta cernatis, unusquisque in semet ipso ista uideat atque consideret, quam uera, quam certa sint, quam in paruo magna et in extremo quam bona, quandoquidem ista in laude ponit apostolus, ut per haec infirartificem deum negat, uidetis. cui contradicat adnuntians nobis praeter id, quod accepimus. quid igitur opus est, ut a me redarguatur potius quam ab omnibus christia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ turpis. non ipsa menbra. qus uon
solum in excellenti integritate elibes
ce uirgnes seruant. s ctiã ipsi conuigan
sc̃i patres ac matres sic ei genciationtu¬
tummͦ consulentes utebant᷑. ut lle ni¬
turalis motus nullomͦ turpis ec̃t. qn
non libidini s rationi scruiret. Ues¬
XXII. & oues pascue cuis. Habetis in nom¬
ne di pastores seruos. pastores. & mcai¬
bra pastoris. Multitudinis animus
uoluntas ad quamẽq rem facrendam
istis uocib poterit apparcre. Paurs
autem cura ꝓ uob̃̾ non uocib s itius
sinite ut ꝓbetur uobis utrum. & quod
ad nos ꝑtinet impleamus agendo. ho¬
carissimi ideo oportere ut uoluntas ar¬
cipiat᷑ a uobis. consilium implende is¬
luntatis ur̃e expectet᷑ a nob̃. ut mei¬
bra xͥ non discordent. Impleant omĩa
quȩ in illuis corꝑc sunt officia sua. fiai¬
at ocłs in sublimi locatus qd ad ocłn
ad manum. pes qdđ ad pcde. ut ñ sine
scissure in corꝑe᷑ Iin id ipsum pibl¬

Expanded text:
m usus est turpis, non ipsa membra, quae non solum in excellenti integritate caelibes et uirgines seruant, sed ipsi coniugati sancti patres ac matres sic eis generationi tantummodo consulentes utebantur, ut ille naturalis motus nullo modo turpis esset, qui non libidini, sed rationi seruiret. qu, et oves pascuae ejus . Habetis in nomine Dei pastores, servos pastoris et membra pastoris. Multitudinis animus et voluntas ad quamque rem faciendam istis vocibus poterit apparere: paucorum autem cura pro vobis, non vocibus, sed rebus sinite ut probetur vobis, utrum et quod ad nos pertinet, impleamus agendo. charissimi, ideo oportere, ut voluntas accipiatur a vobis; consilium implendae voluntatis vestrae exspectetur a nobis. Ut membra Christi non discordent, impleant omnia quae in illius corpore sunt, officia sua: faciat oculus in sublimi locatus quod ad oculum ad manum; pes, quod ad pedem; ut non sint scissurae in corpore, sed idem ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ta autem nr̃a nullius egent s ds tẽ¬
pauit coepꝰ ei cui deerat habundantio¬
Irem tribuendo honorẽ ut non sit scis¬
iã speciem decoris quam menbraꝰ in
promptu locata sunt . ł certe qd̃ pro¬
babiliꝰ dici potest ppter legem in men¬
bris repugnantẽ legi mentis que depec¬
cato accidit. non de prima nr̃e institu-¬
tione naturȩ. S uidete quid dicat a-¬
płs cum ex ipsa m̃broꝵ corꝑis nr̃i uni¬
tate atq compage caritatem ꝑsuadit
eccłie. multomagis inquit quȩ uiden¬
tur menbra corꝑis infirmiora ẽc̃ ne-¬
cessaria sunt. & quȩ uident᷑ uiliora eẽ
corꝑis his abundantiorẽ honorẽ cutũ

Expanded text:
ta autem nostra nullius egent sed Deus temperavit corpus ei cui deerat abundantiorem tribuendo honorem ut non sit scisillam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt. Vel certe quod probabilius dici potest, propter legem in membris repugnantem legi mentis, quae de peccato accidit, non de prima nostrae instituta sunt. sed uidete, quid dicat apostolus, cum ex ipsa membrorum corporis nostri unitate atque conpage caritatem persuadet ecclesiae. multo magis, inquit, quae uidentur membra corporis infirmiora esse, necessaria sunt; et quae uidentur uiliora esse corporis, h
Abbreviated transcription (Latin):
fiant int̾ nos. Congregatio taurorũ
inter uaccas ppłoꝵ ut excludant᷑ hi qui
ꝓbati sunt argento. Tauros uocans ꝓpt̾
suꝑbiam durȩ indomiteq ceruicis. Sig¬
nificat enim hereticos. Uaccas autem
ppłoꝵ seductiles animas intelligendas
puto quia facile sequnt᷑ hos tauros. ñ e¬
nim ppłos uniuersos seducunt in qͥbus
sunt graues & stabiles. Unde scͥptum ẽ
in pło graui laudabo te. Sea in pplis
illis quas inuenerunt uaccas ex cis enĩ
sunt qui penetrant domos. & captiuas

Expanded text:
ngit: Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut excludantur ii qui probati sunt argento. Tauros vocans, propter superbiam durae indomitaeque cervicis; significat enim haereticos. Vaccas autem populorum, seductibiles animas intelligendas puto, quia facile sequuntur hos tauros. Non enim populos universos seducunt, in quibus sunt graves et stabiles; unde scriptum est, In populo gravi laudabo te ; sed in eis populis quas invenerint vaccas. Ex his enim sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
perturbare scõꝵ. s hec in usum cedunt
ꝓficientium uixta illud apłi. oportet &
uob̃. Inde etiam scͥptum ẽ. filnis crudi¬
tus sapiens erit imprudente autẽ mini-¬
stro utet᷑. Multa quippe ad fidem catho¬
licam ꝑtinentia dum hereticoꝵ calida ĩ¬
quietudine exagitant᷑ ut aduersus cos
defendi possint & considerant᷑ diligen¬
tius & intelligunt᷑ cdariꝰ & instantius

Expanded text:
usum cedunt proficientium, juxta illud Apostoli: Oportet et vobis . Unde etiam scriptum est, Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur . Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligenti
Abbreviated transcription (Latin):
co leniq non subditos commemorat ꝓy¬
stolus. ubi tałẽ dicit eligendos ad qãl¬
ut potens fit exhortari in doctriua sati
& contradicentes rtdagucro. Sinss
ni milti non subditi ut sunt tauri. ela¬
tone ceriuicis impatientes aratri atꝙ ñs¬
hinȩ. uaniloqui. & mentis seductores. Has
mentes significauit iste psalmus appellati¬
one uaccarum. Ad hanc gͦ utilitatẽ pro¬
indentia diuina ꝑmittit. tauros congre-¬
gar int̾ uaccas ppłoꝵ ut exeludant᷑ id ẽ
ut emineant qui ꝓbati sunt argento. ad
hoc euim hereses sinunt᷑ ẽẽ. ut ꝓbati ma
infesti fiant. Oportet & hereses essi¬
ut probati inquit manifesti fiant inu
bis. Sic uasa irȩ lobis congruis & temꝑi¬
b ordinant᷑. ut etiam de ipsis notas faci rum
in honorem gr̃a illus. non meritis suis.
Nle quippe donat ꝓdesse nobis ñ solum
qũ docet ueritas. uerum etiam quod
obstrepit uanitas. ut cum respondet᷑
iquietissime uanitati. auscultet᷑ since¬

Expanded text:
ico lenique non subditos, commemorat Apoico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere . Sunt enim multi non subditi; hi sunt tauri elatione cervicis impatientes aratri atque juncturae: vaniloqui, et mentium seductores; has mentes significavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia divina permittit tauros congregari inter vaccas populorum, ut excludantur, id est, ut emineant qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereses sinuntur esse, ut probati manifesti fiant. Oportet enim et haereses essut probati, inquit, manifesti fiant in . Sic vasa irae locis congruis et tempus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Denis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur since
Abbreviated transcription (Latin):
formas uasis exprimere. Milti anm ea¬
sus scãrum scpturarũ latent ꝙo paues in¬
telligentiorib noti sunt. nec asscriunt᷑ am¬
modiꝰ & acceptabiliꝰ: nͥ cum responarini
hereticis cura compellit. Tunc enmm tran
qui negligunt studia doctrine sopore dis
cusso ad audiend̾a excitant᷑ diligentiã it
aduersarii repellantur. Deniq quamuli
scͥpturarũ sc̃arum sensus de. xͦ des asai¬
ti sunt contra fotinum. quam muti d
homine. xͦ contra manicheum. quim
multi de trinitate contra sabellũ quã
multi de unitate trinitatis aducrsus ar¬
rianos. eunomianos. macedomianos q̃
multi de catholica ȩccłias toto orbe aif̾¬
fusa. & de maloꝵ commixtione usꝙ i
finem scł̃i quod bonis in sacram̃toꝵ eꝰ
societate non obsint aduersus donans¬
tas ꝙ luciferianos aliosq si qui sunt am
simili errore a ueritate dissentiunt quan
rent. aut ñ ita eminerent ut eos anmeit
fecerant suꝑboꝵ contradictiones. quois
uelut tauros. idẽ uigo discipline pacll¬

Expanded text:
formam vasis exprimere. Multi enim sensus Scripturarum sanctarum latent, et paucis intelligentioribus noti sunt; nec asseruntur commodius et acceptabilius, nisi cum respondendi haereticis cura compellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrincusso, ad audiendi excitantur diligentiam, ut adversarii repellantur. Denique quam multi Scripturarum sacrarum sensus de Christo Deo asserti sunt contra Photinum? quam multi de homine Christo contra Manichaeum? quam multi de Trinitatmulti de unitate Trinitatis contra Arianos, Eunomianos, Macedonianos! quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et de malorum commixtione usque in finem saeculi, quod bonis in sacramentorum ejus societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam erent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacif
Abbreviated transcription (Latin):
ator nuillus obstaret. Numquid enim ꝑ¬
fecte de trinitate tractatum. ẽ. antequã
oblatrarent arriani: Numquid ꝑfecte
de penitentia tractatũ ẽ. anteꝗͣ obsiste¬
rent nouationi: Sic non ꝑfecte de baptis¬
mate tractatum ẽ anttꝗͣ contradicerẽt
foris positi rebaptrratores. nec de ipsa u¬
firmos. etiam illi qui nouerant hec t̾ẽ¬
ła re atq dissoluere ne ꝑirent infir¬

Expanded text:
ator nullus instaret. Numquid enim perator nullus instaret. Numquid enim perfecte de Trinitate tractatum est, antequam oblatrarent Ariani? numquid perfecte de poenitentia tractatum est, antequam obsisterent Novatiani? Sic non perfecte de Baptismate tractatum est, antequam contradicerent foris positi rebaptizatores; nec de ipsa ufirmos, ut jam illi qui noverant haec tractare atque dissolvere, ne perirent infir
Abbreviated transcription (Latin):
liis. una tamen conditione seruitutis
ł ad aliquam attestatiã. ł ad aliquã pro-¬
bationem utiles sunt eccłiȩ nam & here¬
ticis dictum ẽ. oportet & hereses eẽ. ut
probati manifesti fiant inter uos. Ua ert̾ct᷑ ps¬
sa mortis in arcu dnm̃ parasse. Queri Ui¬
potest que sunt uasa mortis. an forte
heretici: nam & ipsi ex eodem arcu idẽ
scripturis in animas non caritate inflã¬
mandas. s uenenis ꝑinendas insiliunt
qđ non contingit nisi ꝓ meritis. Prop¬
terea diinȩ prouidentiȩ etiam ista dis¬
positio tribuenda est. ñ quia ip̃sa pecca
cauerint. Malo enim uoto ꝑ peccatũ
legentes male cogunt̃ inteligere. ut
ipsa sit pena peccati: tam̃ morte filii cat.¬
holice eccł̃iȩ tamꝗͣ quibusd̾a spinis a sõ¬
manifesti sint dõ. Multi qui optime
possunt seͥpturas dinoscere & ꝑtractare.
latebant in ppło cł̃i. nec asserebant solu¬
tionem questionũ difficiliũ cum calũpni¬

Expanded text:
liis, una tamen conditione servitutis, liis, una tamen conditione servitutis, vel ad aliquam attestationem, vel ad aliquam probationem utiles sunt Ecclesiae. Nam et de haereticis dictum est: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . s dixit in arcu Dominum parasse, quaeri potest quae sint vasa mortis. An forte hst ex eisdem Scripturis in animas non charitate inflammandas, sed venenis perimendas insiliunt, quod non contingit nisi pro meritis. Propterea divinae providentiae etiam ista dispositio tribuenda est, non quia ipsa peccatocaverint. Malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intelligere, ut ipsa sit poena peccati; quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis, a sommanifesti sunt Dpossent Scripturas dignoscere et pertractare, latebant in populo Dei; nec asserebant solutionem quaestionum difficilium cum calumni
Abbreviated transcription (Latin):
flio suo hoc ẽ in oꝑe suo puer. id ẽ ser¬
uus ẽ fr̃m suoꝵ. cum ad exercitationẽ
patientie. ł ad ꝓuectũ sapientie scient̃¬
tum ẽ oportet multas hereses ẽẽ. ut pro¬
bati manifesti fiant in uiof. utam᷑ eti¬
am isto diuinȩ prouidentiȩ bñficio. Ex
nib heretici fiunt. qui etiam si eeñt in
eccłia nichilominꝰ errarent. Cum autẽ
foris sunt plurimum prosunt. non ue¬
rum docendo qđ nesciunt. s ad uerum
querendũ carnales. & ad uerũ apiendũ
sp̃uales catholicos excitando. Sunt enim
s manifesti non fiunt int̾ nos. quãdu
imꝑitiȩ nr̃e tenebris delectati dormire
malumus quam lucem ueritatis intue¬
ri. Quappt̾ multi ut ueritatẽ dĩ uideait
ꝙ gaudeant ꝑ hereticos de somno excitan-¬
t᷑. Utam gͦ etiam hereticis non ut eorũ
approbemꝰ errores. s ut catholicam disci¬
plinam aduersus eoꝵ insidias asseren¬
tes. uigilantiores & cautiores sim̃
etiam si eos ad salutem reuocare ñ possu-¬

Expanded text:
filio suo, hoc est, in opere suo; puer, id est, servus est fratrum suorum, cum ad exercitationem patientiae, vel ad profectum sapientiae, scienttum est, Oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos ; utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex aeretici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt; sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim  viri, sed manifesti non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salutem revocare non possum
Abbreviated transcription (Latin):
tiendo aduersant᷑. exercent euis pͣatien-¬
tiam. Ut autem etiã mimici diligant᷑ ex¬
ercent eus beniuolentiã. aut etiam bñ¬
ficientiã. sie suadibili doctrina cume¬
s agatur. siue t̾ribili disciplina. Ac per
hoc diabolus princeps impiȩ ciuitatis
aduersus ꝑegrinantẽ in hoc mundo ci-¬
uitatem dĩ uasa ꝓpria cõmouendo. nicħ

Expanded text:
tiendo aduersantur, exercent eius sapientiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut etiam beneficentiam, siue suadibili doctrina cum eis agatur siue terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouen
Abbreviated transcription (Latin):
U templa demoinoꝵ deseri & in nomenli¬
berantis mediatoris currere genus hi¬
manum. hereticos mouit qui sub nosa¬
bulo. xp̃iano doctrmȩ resisterent xp̃i¬
nȩ quasi possent indifferent̃ sine illa
correptione haberi incuitate dĩ sicat̃
cuuitas confusionis indifferent̃ habit
philosophos int̃ se amersa e adueila
satientes. Qui gͦ in ȩccłia cl̃i morbidũ
alquid prauũꝙ sapiunt si correpti
it sanum rectũꝙ sapiant. resistunt con-¬
tumacit̾. suaq pestifera & mortifera dog¬
mata emendare nolunt. s defensare ꝑ¬
sistunt. heretici fiut. & foras exeuntes ha-¬
bent᷑ in exercitib inimicis etiam sic qͥppe
ueris illis catholicis menbris. xͥ malo suo
ꝓsunt. dum d̾s utitur & malis bñ & di¬
ligentib eum om̃ia cooꝑant᷑ in bonum.
Inimici enim om̃s ȩccłiȩ quolibet errore
cecent᷑ ł malitia deprauent᷑ si accipunt
potestatem corꝑalit̃ affligendi exercent
eus patientiam. si tantũmodo male sen¬

Expanded text:
 templa daemonum deseri et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dei, sicut ciuitas confusionis indifferenter habuit philosophos inter se diuersa et aduersa sentientes. Qui ergo in ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Christi malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sen
Abbreviated transcription (Latin):
płs etiam comã ꝓ uelamento ẽ let
cuius auctoritate isti uigent᷑: Apt anp¬
pe ait. Nir quidem si comatus st iguom¬
nia est illi. Ipsam ignonimam maunt
suscepimus merito peccataꝵ moꝵ aos
obtendentes simulatȩ humilitatis umha¬
ełm ut sub co ꝓponant uenalem q̃ pun
quasi apłs suꝑbiam doccat cum aret
om̃is uir orans aut ꝓphans uelato capi¬
te confundit caput suum. & uir qui¬
dem non debet uelare caput suũ amn
sit imago & gła dĩ. Quigͦ dicit nonde¬
bet. nescit forte docere humitatẽ. Sel
si hanc ignominiam temꝑe euglĩi ql̃
erat sacramentũ temꝑe ꝓphetiȩ ꝓ hum¬
litate isti appetunt. tondeant ce clicio
caput uelent. Sed non erit tunc spcci¬
esilla uenalis. quia sans on ñ cilitio sed¬

Expanded text:
s etiam comam pro uelamento esse dicit, cuius auctoritate isti urgentur. aperte quippe ait: uir quidem si comatus sit, ignominia est illi. ipsam ignominiam, inquiunt, suscipimus merito peccatorum nostrorum, ad hoc obtendentes simulatae humilitatis umbraculum, ut sub eo proponant uenalem typhum; quasi apostolus superbiam doceat, cum dicit: omnis uir orans aut prophetans uelato capite confundit caput suum, et: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei. qui ergo dicit "non debet", nescit forte docere humilitatem. sed si hanc ignominiam tempore euangelii, quod erat sacramentum tempore prophetiae, pro humilitate isti appetunt, tondeant et cilicio caput uelent. sed non erit tunc species illa uenalis, quia Samson non cilicio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ammonemꝰ tam scõs uiros ne stultisi
uanoꝵ argumentationib moueant᷑. &
eos in hac ꝑuersitate imuitent᷑. quibus
sunt in ceteris longe dissimiles. Illi enĩ
uenalem circumferentes y pocrisin ti¬
ment ne uilior habcatur tonsa sc̃itas qͣ
comata. ut uidelicet qui eos uidet an¬

Expanded text:
go admonemus tam sanctos uiros, ne stultis go admonemus tam sanctos uiros, ne stultis uanorum argumentationibus moueantur et eos in hac peruersitate imitentur, quibus sunt in ceteris longe dissimiles. illi enim uenalem circumferentes hypocrisin timent, ne uilior habeatur tonsa sanctitas quam comata, ut uidelicet qui eos uidet, an
Abbreviated transcription (Latin):
quam uelle sibi obtemꝑari a mmnoribus
& nolle obtemꝑare maioribꝰ: Apło dico
ñ nob̃̾. in tantũ ut etiam comam nutͥant
unde. nec disputari om̃ino uoluit dic̃s.
Si quis autem uult contentiosꝰ eẽ nos
talem consuetudinẽ ñ habemus neq
ȩccłia di. hoc autem p̃cipio ut scilicet
non disserentis sollertia requirat᷑. s p̾ci¬
pientis auctoritas attendat᷑. Nam ꝙ hoc
quo ꝑtinet queso. tam aꝑte contra apłi
precepta conari e An ita uacandũ ẽ ut
nec tonsores oꝑentur. an quia euglicas
uolucres mntari se dicunt. quasi depi¬
lari timent ne uolare non possint. Here¬
or in hoc uicium plura dicere ꝓpt̾ quos¬
dam crinitos fr̃s. quoꝵ pret̾ hoc multa
& pene om̃ia ueneram᷑. s quo magis cos
in xp̃o diligimꝰ. eo sollicitius ammonemꝰ.
Neq enim metuimus ne humilitas e¬
oꝵ respuat ammonitionem nrãm. qͣndo e¬
quidem & nos a talib ubi forte titubamꝰ cui
aut aberiamus cupimꝰ ammoneri. Hoc di x¬

Expanded text:
quam uelle sibi obtemperari a minoribus et nolle obtemperare maioribus? apostolo dico, non nobis, in tantum, ut etiam comam nutriant: unde ille nec disputari omnino uoluit dicens: si quis autem uult contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus neque ecclesiae dei. hoc autem praecipio: ut scilicet non disserentis sollertia requiratur, sed praecipientis auctoritas attendatur. nam et hoc quo pertinet, quaeso, tam aperte contra apostoli praecepta comari? an ita uacandum est, ut nec tonsores operentur? an quia euangelicas uolucres imitari se dicunt, quasi depilari timent, ne uolare non possint? uereor in hoc uitium plura dicere propter quosdam crinitos fratres, quorum praeter hoc multa et paene omnia ueneramur. sed quo magis eos in Christo diligimus, eo sollicitius admonemus. neque enim metuimus, ne humilitas eorum respuat admonitionem nostram, quandoquidem et nos a talibus, ubi forte titubamus aut aberramus, cupimus admoneri. hoc er
Abbreviated transcription (Latin):
ex d̾o. Sicut enim mulier ex uiro. ita ex ł ad renatũ
ꝙ uir ꝑ mulierẽ. quia mulier ex uiro
facta est ut etiam ꝑmulierẽ postea nas¬
dicat mulierẽ ex iuro ẽẽ scad̃m corpus. ex
ex dõ si mulieris corpꝰ ita est ex uiro ut
non sit exd̃o ⁊ Quappt̃ ut apłs potuis
uerum loquat᷑ quam iste apło preferat᷑.
mulier ex uiro est siue scam corpus si¬
ue scd̾mi totum quo constat humana
natura. nichil enim hoꝵ tamꝗͣ certum
affirmamꝰ. s quid hoꝵ uerum sit adh
querimꝰ. & iur ꝑ mulierem fiue ex par¬
te tota hominis natura ducat᷑ que ꝑ¬
mulierem nascit᷑. siue sola caro. Unde ad¬
huc questio est. Omĩa tamen ex deo un¬
de nulla questio est. id est & corpus & a¬
non ex ex do nata ł tracta sunt ł mana
runt ita ut eius naturȩ sint: tamen ex
d̾o sunt. A quo enim creata condita. fac¬
ta sunt: ab illo habent ut sint. Siqͥs¬

Expanded text:
ens: sicut enim mulier ex uiro ita et uir per mu lierem. quia mulier ex uiro facta est, ut etiam uir per mulierem postea nasdicat mulierem ex uiro esse secundum corpus, ex ex deo, si mulieris corpus ita est ex uiro. ut non sit ex deo? quapropter ut apostolus potius uerum loquatur, quam iste apostolo praeferatur, mulier ex uiro est siue secundum solum corpus siue secundum totum. quo constat humana natura — nihil enim horum tamquam certum affirmamus, sed quid horum uerum sit adhuc quaerimus — et uir per mulierem, siue ex patre tota hominis natura ducatur, quae pmulierem nascitur, siue sola caro, unde adhuc quaestio est, omnia tamen ex deo, unde nulla quaestio est, id est et corpus et anon ex deo natarunt, ita ut ejus naturae sint; tamen ex Deo sunt. A quo enim creata, condita, facta sunt, ab illo habent ut sint.
Abbreviated transcription (Latin):
one fp̃uali ftca sederet. id est bona oꝑa di¬
ame landis. dum ille regit hec obtẽpe¬
tat. Iue a sapientia regit᷑. hec a uro. Ca¬
put enim uiri xͦ. & caput mulieris uir.
deoq dicit᷑ non est bonum solum homi¬
crpꝰ scrius̾e locum obtinet. s etiam iuri¬
lis ratio subuigaret sibi animałe partem
suam ꝑ quod aduitorium imꝑet corpori.
A cuns rei exemplum femina facta est
quam rerũ oedo subiugat uiro. ut quod
in duob hominib cuidentiꝰ apparet idẽ
mascło ꝙ femina etiam in uno homine
consierari possit. ut appetitũ animȩ ꝑ
quem uoluptates corꝑis oꝑamur. habeat
mens interior tamꝗͣ uirił ratio subiuga¬

Expanded text:
spirituales fetus ederet, id est bona opera divinae laudis; dum ille regit, haec obtemperat; ille a sapientia regitur, haec a viro. Caput enim viri Christus, et caput mulieris vir . Ideoque dicitur: Non est bonum solum homiquod servilem locum obtinet, sed etiam virilis ratio subjugaret sibi animalem partem suam, per quod adjutorium imperaret corpori. Ad hujus rei exemplum femina facta est, quam rerum ordo subjugat viro; ut quod in duobus hominibus evidentius apparet, id est in masculo et femina, etiam in uno homine considerari possit: ut appetitum animae, per quem de membris corporis operamur, habeat mens interior tanquam virilis ratio subjuga
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectam sapientiam. Cinus contempla¬
tio quia interior ẽ. & secretior & ab om̃i
sensu corꝑis remotissima conuenient̃
etiam ista soporis nomine intelligi pot̾t
Tunc enim ordinatissie caput mulie¬
pientia dĩ est: si pariat ista filios quam¬
uis cum dolorib & ad se uirũ suum con-¬
uertat ut cus ipse dñet᷑. Tunc enim
potest cognosci non aliam partẽ in no-¬
bis ꝑtinere ad auctorem dm̃. & aliã
ad gentem tenebrarũ sicut isti dicunt. s
potuis & illud qd̵ regendi ht̃ potestatem
in homine & illud inferuis qd regendũ¬

Expanded text:
perfecta sapientia. Cujus contemplaperfecta sapientia. Cujus contemplatio quia interior est et secretior, et ab omni sensu corporis remotissima, convenienter etiam ista soporis nomine intelligi potest. Tunc enim ordinatissime caput mulieemen mulieris, si pariat ista filios quamvis cum doloribus, et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, sicut isti dicunt; sed potius et illud quod regendi habet potestatem in homine, et illud inferi
Abbreviated transcription (Latin):
tio.c̃. Cito enim homo intelligit se meli-¬
orem ẽẽ pecorib. Illa ẽ difficilis ratio qͥ
intelligit in se ipso aliud ẽẽ rationale qd̵
regit: aliud animale quod regit᷑. Ꝙ qm̃
onem secretã nomine soporis significari
arbitor. queni inmisit ds in adam quan¬
do ei mulier facta est. Ut enim hoc uide¬
atur non est opus ocłis istis corꝑis. s qnͣ¬
to quisq ab istis uisibilib reb ad interio¬
ra intelligentie secesserit. hoc est autem
quasi obdormiscere. tanto meliꝰ & sinceriꝰ
illud uidet. Ipsa enim cognitio qua in¬
telligitur in nobis aliua esse quod ratio¬
ne dñet᷑. aliud quod rationis obtemꝑit.
Ipsa gͦ cogntio ueluti effectio mulieris
ẽ. de costa uiri ꝓpt̃ cognitionẽ signisi can¬
dam. deude ut quisq huic suȩ parti rec̃
te añet᷑ &e fiat quasi comugatus in sc ip̃so
ut caro non concupiscat aduersus spm̃
nalis non aduerset᷑ rationi. s potnis ob¬
temꝑando desinat ẽt̃ carnalis. opus ht̃

Expanded text:
tio est; cito enim homo intelligit se meliorem esse pecoribus: illa est difficilis ratio, qua intelligit in seipso aliud esse rationale quod regit, aliud animale quod regitur. CAPUTonem secretam nomine soporis significari arbitror, quem immisit Deus in Adam, quando ei mulier facta est. Ut enim hoc videatur, non est opus oculis istis corporeis, sed quanto quisque ab istis visibilibus rebus in interiora intelligentiae secesserit hoc est autem quasi obdormiscere, tanto melius et sincerius illud videt. Ipsa enim cognitio, qua intelligitur in nobis aliud esse quod ratione dominetur, aliud quod rationi obtemperet; ipsa ergo cognitio veluti effectio mulieris est de costa viri, propter conjunctionem significandam. Deinde, ut quisque huic suae parti recte dominetur, et fiat quasi conjugalis in seipso, ut caro non concupiscat adversus spirinalis non adversetur rationi, sed potius obtemperando desinat esse carnalis, opus habet
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ dĩ. Quod non ita inteligenau ẽ q̃
homo non dicat᷑ imago dĩ cum adier
płs. uir quidem ñ debet uelare eapit
cum sit imago & gła d̃i. s dicitir tuin
ad imaginẽ d̃i. quod unigentꝰ non u̾.
qui tantũmͦ imago ẽ ñ ad imagnis oͥ¬

Expanded text:
. Quod non ita intelligendum est, quasi homo non dicatur imago Dei, cum dicat Apostolus, Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei : sed dicitur etiam ad imaginem Dei, quod Unigenitus non dicitur, qui tantummodo imago est, non ad imagi
Abbreviated transcription (Latin):
mors dñi pendebat in ligno. Cui sacͣ
mento ipse dñs attestatus. ẽ. dicens.
liam dñi moysem fecisse aliquis dix¬
erit. cum tantam in ea cruce salutẽ
hominum esse cognosceret. ut non
ob aliud ad eius udicium serpentẽ ser quesi
intuentes qui morsi a serpentibus no¬
morituri erant. continuo sanarent᷑.
maledictum. qui uicit de morte mor

Expanded text:
mors Domini pendebamors Domini pendebamento ipse Dominus attestatus est, dicens: liam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. maledictum, qui vicit de morte mor
Abbreviated transcription (Latin):
sirus est simul. Mortalitas unde
sit notum est credentibus. Ex pena qͥp-¬
pe est maledicti peccati primi hominis.
quam ds suscepit. & peccata nr̃a ꝑtulit
corꝑi suo suꝑ lignum. Sigͦ diceret᷑ mor
maledicta est: nemo exhorresceret. Qͥd
autem insi mors dm̃ pependit in ligno
ut mortem moriendo suꝑaret Eadẽ
igit᷑ maledicta: quȩ uicta est. Item si
diceret᷑ peccatum maledictum est: ne¬
mo miraretur. Quid autem pependit
in ligno. nisi peccatum ueteris homi¬
nis: qđ dñs ꝓ nobis in ipsa carnis mor¬
talitate suscepit: Inde non erubuit
naret peccatum. Non enim & uetꝰ
la morte dñi peccata nr̃i sigura pen-¬
deret. ut euacuaret᷑ corpus peccati.
ut ultra non seruiamus peccato in
cuius peccati & mortis figura. etiã
moyses in heremo suꝑ lignum exal¬
tauit serpentem. Persuasione quip¬
pe serpentis homo in dampnationẽ
mortis cecidit. Itaq serpens ad signifi¬
cationem ipsius mortis conuenienter
in ligno exaltatus ẽ. In illa enim figa

Expanded text:
it in ligno. Mortalitas autem unde sit notum est credentibus. Ex poena quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulitore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisi peccatum veteris hominis, quod Dominus pro nobis in ipsa carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit emnaret peccatum . Non enim et vetus la morte Domini peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. non inuste ꝓculdubio reddderet᷑.
Qui gͦ inde ꝑ gr̃ãm liberant᷑ non
uasa meritorum suoꝵ s uasa miscłiȩ
nominantur. Cuius miscłiȩ nisi illiꝰ
peccatores saluos facere: quos presciuit
& predestinauit. & uocauit & iustifica¬
uit. & glorificauit at Quis igitur usq
ad eo dementissime insaniat. ut ñ agat
liberantis. qui recte nullomodo posset
culpare iustitiam uniuersos om̃ino dãp¬

Expanded text:
retur, non iniuste procul dubio redderetur. retur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam liberantur, non uasa meritorum suorum, sed uasa misericordiae nominantur. cuius misericordiae, nisi peccatores saluos facere, quos praesciuit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat liberantis, qui recte nullo modo posset culpare iustitiam uniuersos omnino dam
Abbreviated transcription (Latin):
iam sumus in xp̃o noua creatura ta-¬
men cramus natura filii irȩ. sicut &
ceteri. D̾s autem qui diues est in mise¬
ricordia ꝓpter multam dilectionem qͣ
dilexit nos ꝙ cum essemus mortui de¬
lictis conuuificauit nos in xp̃o. cuiꝰ
gra sumus salui facti. Hec igitur x
gra sine qua nec infantes nec etate
grandes salui fieri possunt non meri¬
tis reddit᷑ s gratis datur. ꝓpter quod
gr̃a nominatur. Iustisicati inquit gra¬
tis ꝑ sanguinem ipsiꝰ. Unde hi qui non
ꝑ illam liberantur. siue quia audire
nondum potuerunt. fiue quia obedi¬
re noluerunt. siue etiam cum ꝑ etatẽ
audire non possunt lauachrum rege¬
nerationis quod accipere possent per
quod salui ficrent. ñ acceperunt: tuste
utiq dampnant᷑. quia sine peccato ñ
sunt. uel quod originaliter traxerunt
uel quod malis moribꝰ addidert̃. Om̃s
enim peccauerunt siue m adam snic
in se ipsis. ꝙ egent gła dĩ. Unuersa gͥ
massa penas debit. Ꝙ si debitũ om̃i
bus dampnationis supplicium rede¬

Expanded text:
iam sumus in Christo noua creatura, tamen eramus natura filii irae sicut et ceteri. Deus autem qui diues est in misericordia propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. Haec igitur gratia Christi, sine qua nec infantes nec aetate grandes salui fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur, propter quod et gratia nominatur: iustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue in Adam siue in se ipsis et egent gloria dei. Vniuersa igitur Massdamnationis supplicium redde
Abbreviated transcription (Latin):
tuus custodit᷑. quando non tibi sunt d̃s
accedere temptationẽ quam ñ potes fer¬
re. Introitũ tuum custodit. uide si custo¬
dit ꝙ exitum. s faciet etiam inquit cũ
temptatione etiam exitũ ut possitis sus
stinere. Non solum autẽ ꝑcupiditates
diabolus temptat. s etiam ꝑ terrores in¬
sultationũ & doloꝵ. & ipsius mortis. Qc¬
quid autẽ homo passus fuerit ꝓ nomine
uerit maior ei merces dabit᷑. quia si ces¬
serit diabolo cum illo dampnabit᷑. S
oꝑa miscdie cum pia humilitate impe¬
trant a dño. ut non ꝑuitat seruos
suos temptari plusq̃ posunt sen.¬
de excidioluerit. qui nobis curandis aus salans¬
uibis romauis etiam dolor sit utilis ficut medieꝰ
nouit. Ecrte scͥptũ c̃ patientia opis pt¬
lum habet. Quod autt̃ ct opus pe¬
tie. si nichil aduersi patiam̃⁊ Cirgͥ nu
formidamꝰ. S plene oecimis e iigmsa¬

Expanded text:
tuus custoditur; quando non tibi sinit Deus tuus custoditur; quando non tibi sinit Deus accidere tentationem quam non potes ferre, introitum tuum custodit: videte si custodit et exitum. «Sed faciet,» inquit, «cum tentatione etiamtem solum per cupiditates diabolus tentat, sed etiam per terrores insultationum, et dolorum, et ipsius mortis. Quidquid autem homo passus fuerit pro nominverit, major ei merces dabitur. Quod si cesserit diabolo, cum illo damnabitur. Sed ordiae cum pia humilitate impetrant a domino, ut non permittat servos suos temptari plus, quam possint sferre voluerit; qui nobis curandis atque sanandis, quis etiam dolor sit utilis, sicut medicus novit. Certe scriptum est, Patientia opus perfectum habet : quod autem erit opus patientiae, si nihil adversi patiamur? Cur ergo formidamus? Sed plane oremus et ingemisca
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ exitũ. Quando temptam᷑ intra¬
mus. Quando uincimus temptationẽ
eximꝰ. Audi introitũ. audi exitum. Hasa
siguli. ꝓbat fornax. ait scͥptura. & homi¬
nes ustos temptatio tribulationis. Sic
sunt homines iusti quomͦ uasa figuli.
cum exierint. Oñs autẽ securus ẽ. quia
nouit qui sunt cuis. & nouit qui. in
fornace non crepent. Illi non crepart
qui non habent uentũ suꝑbiȩ. Hunu¬
litas gͦ custodit in om̃i temptatione.
quia a conualle plorationis ascendimꝰ
cantantes canticũ graduũ. & custodit
dñs introitum ut salui intremꝰ & sans
sidei simus. quando accedit temptatic
& custodit exitũ ex hoc nunc & usq in
scłm. Cũm enu exierimꝰ ab om̃i temp¬
tatione. iam in cc̃num nulla nos tempta¬
tio terrebit nulla concupiscentia saltim
sollicitabit. Audi apłm id ipsum cõme¬
morantẽ id quod paulo ante cõmemora¬
ui: fidelis d̾s qui ñ ꝑmittit temptari uos¬
supra quam potestis ferre. Ecce introitꝰ

Expanded text:
quid est, «exitum?» Quando tentamur, intramus: quando vincimus tentationem, eximus. Audi, «introitum;» audi, «exitum. Vasa figuli probat fornax,» ait Scriptura, «et homines justos tentatio tribulationis» . Si sic sunt homines justi, quomodo vasa figuli; t figulus, sed cum exierint. Dominus autem securus est, quia novit qui sunt ejus , et novit qui in fornace non crepent. Illi non crepant, qui non habent ventum superbiae. Humilitas ergo custodit in omni tentatione: quia a convalle plorationis ascendimus cantantes Canticum graduum; et custodit Dominus introitum, ut salvi intremus. Sana fide simus quando accidit tentatio, et custodit «exitum ex hoc nunc et usque in saeculum.» Cum enim exierimus ab omni tentatione, jam in aeternum nulla nos tentatio terrebit, nulla concupiscentia saltem sollicitabit. Audi Apostolum idipsum commemorantem, quod paulo ante commemoravi: «Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra quam potestis ferre.» Ecce introitus
Abbreviated transcription (Latin):
le centurio cum alt̃ eoꝵ gaudens in
domum fuam susceꝑit dnm̃. alt̾ dyxe¬
rit. non sum dignꝰ ut sub tectũ meũ
intres. Ambo saluatorem honorifican¬
tes diuerso & quasi contrario modo.
Ambo peccatis miscri ambo miscdiã
consecuti. Ualet etiam ad hanc sumi¬
litudinẽ quod in primo ppło unicuiq pi-¬
oꝵ manna scđm ꝓpriam uoluntatẽ in o-
ni sacramentũ illud quo subuigatus est
mundus. Nam ille honorando non au¬
det cotidie sumere. & ille honorando ñ
audet ullo die pret̾ĩnittere. Contemp¬
tum solum non uult cib iste: sicut man¬
na fastidium. Inde enim indigne dicit
acceptum & apłs. ab eis qui hoc non di¬
scernebant. a ceteris cibis ueneratione
singłarit̃ debita. Gontinuo quippe cũ
dixississ& udicium sibi manducat &¬
bibit. addidit ut diceret non uidicans
corpꝰ dñi. Quod satis toto ipso loco epłe
si diligent̃ attendat᷑. apparet. Q uod
est xp̃m manducare. non hoc ẽ solum

Expanded text:
et i.le centurio, cum alter eorum gaudens in et i.le centurio, cum alter eorum gaudens in domum suam susceperit dominum, alter dixerit: Non sum dignus, ut sub tectum meum intres, ambo saluatorem honorificantes diuerso et quasi contrario modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. ualet etiam ad hanc similitudinem, quod in primo populo unicuique manna secundum propriam uoluntatem in oreni sacramentum illud, quo subiugatus est mundus. nam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemptum solum non uult cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et apostolus indigne dicit acceptum ab eis, qui hoc non discernebant a ceteris cibis ueneratione singulariter debita; continuo quippe, cum dixisset: Iudicium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: Non diiudicans corpus, quod satis toto ipso loco in esque ad attendatur apparet. Quid est Christum manducare? Non hoc solum