comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iobxi. In electis ponit maculam sub¬
audi detractor. ¶Quarta ẽ ꝯꝑatoe meli¬
oris alium deprimere ut in psalmo. de¬
struxisti cum ab enundatione .i. emiẽ¬
dando unum.i. ꝯmendando eũ destra¬
xisti reliquum .i. depressisti illũ de quo
fiebat ẜmo prius.¶Quinta ẽ assentire
murinurationibus. Agꝰ. Qui libenter
Setrahit uł decractores audit ut̾q dyabo¬
lum ht̃. ille in ore. iste in aure. Et it̾m
aug. Detractio tres interfiẽ uno ictu.⁊x¬
trahentem. aidientem. ⁊ illam de quo
fit detractio.
¶Sequitur quarto loco desuꝑbia quam
beatus gͥg in sibro moralium int̾ uita
capitalia non assignat. sed diẽ ipam eẽ
reginam ⁊ matrem om̃ium uitioꝵ. E
at suꝑbia ẜ m aug̾. xiiͦii libro de ciuitate
dei puerse celsitudinis appetitus. Et iõ
homines de solis excellentiis suꝑbire
uitentur. Nam quidam suꝑbiunt de
scĩa que ẽ excellentissimum bonũ. Gali¬
ter aũt suꝑbienti dieit dominus luce

Expanded text:
Iob XI: In electis ponit maculam – subIob XI: In electis ponit maculam – subaudi detractor. Quarta est comparatione melioris alium deprimere, ut in Psalmo: Destruxisti eum ab emundatione, idest emendando unum, idest conmendando eum destruxisti reliquum, idest depressisti illum de quo fiebat sermo prius. Quinta est assentire murmurationibus. Augustinus: Qui libenter detrahit vel detractores audit, uterque diabolum habet; ille in ore, iste in aure. Et iterum Augustinus: Detractio tres interficit uno ictu: detrahentem, audientem, et illum de quo fit detractio. Sequitur quarto loco de superbia, quam beatus Gregorius in libro Moralium inter vitia capitalia non assignat, sed dicit ipsam esse reginam et matrem omnium vitiorum. EAugustinum, XIIII libro De Civitate Dei, perverse celsitudinis appetitus. Et ideo homines de solis excellentiis superbire videntur; nam quidam superbiunt de scientia, que est excellentissimum bonum. Taliter autem superbienti dicit Dominus, Luce
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quantum ad quartum nota ꝙ inuidia
¶ Sussurrium. ¶ Detracto ¶ Exultatio. ¶⁊
afflictio. ¶Odium quide quia cum ho
uidet yximum suum in bonis tp̃ralib
ꝓsꝑari incipit eum odire. ¶ It aliꝗs dimi¬
nuit gloriam ⁊ famam alicuius. ⁊ hoc
duplicit. Uel is. in occulto. e⁊ sic ẽ sussur¬
rum. Si u̾o in manifesto sic ẽ detractio.
Et est sussurrium quasi occultum murm̃.
Sussurrare enim ꝓprie ẽ apum. trasla¬
tiue unõ sussurrare est occulte detrahere.¬
¶ Detractio uero ẽ qñ quis maliciose dif¬
famat absentem. S nota ꝙ detractiõĩs
u. sunt speties. ¶ Prima simplicit̾ ma¬
lun de a liquo dicere sicut pharisei dice¬
bant de xp̃o. Nequaquam bonus est ẜ
seducit turbas Ioħis.uiiͦ. ¶ Sẽda est per¬
uertere intentionem agentis uł dicentis.
ysaie.uͦ. Ue qui dicitis bonum bonum¬
malum ⁊ malum bonum ponẽtes lucẽ
tenebras ⁊ tenebras lucem ¶Gertia ẽ
minuere bonum ⁊ si oĩo aꝑpeat bonũ.

Expanded text:
Quantum ad quartum nota quod invidia Quantum ad quartum nota quod invidia  sussurrum, detractio, exultatio, et afflictio. Odium quidem, quia cum homo videt proximum suum in bonis temporalibus prosperari, incipit eum odire. Item aliquis diminuit gloriam et famam alicuius, et hoc dupliciter: vel scilicet in occulto, et sic est sussurrum; si vero in manifesto, sic est detractio. Et est sussurrum quasi occultum murmur. Sussurrare enim proprie est apum; translative vero, sussurrare est occulte detrahere. Detractio vero est quando quis malitiose diffamat absentem. Sed nota quod detractionis V sunt speties: prima, simpliciter malum de aliquo dicere, sicut Pharisei dicebant de Christo: Nequaquam bonus est, sed seducit turbas; Iohannis VII. Secunda est pervertere intentionem agentis vel dicentis; Ysaie V: Ve qui dicitis bonum malum et malum bonum, ponentes lucem tenebras et tenebras lucem. Tertia est minuere bonum etiam si omnino appareat bonum;
Abbreviated transcription (Latin):
socio teste seneca ⁊ boctio/ nullius rei est
iocunda possessio. Exemplum de quodã
Rege qui ꝯcessit uni auaro ⁊ uni inuido
ꝙ eligerent unum munus ita tñ ꝙ donũ
eius qui p̾erior peteret duplicaretur. et
cumut̾q differret petere precepit Rex yt
priꝰ petenti a ster oculus eruetur/ Statĩ pe¬
tiit inuidus ut sͥ erueretur ocłs unus ut
sccio suo eruerent duo ¶Et nota ꝙ aꝑpẽt
ext̾ius signa mui die que poeta ouidius
Nusquam recta acies liuẽtq nbigiẽ detes
Pectora felle uirẽt lingua ẽ suffusa ueneõ
Risus abest/ nisi quem uisi fecere doloẽs
Nec fruit sono uigilantibus excita curis.
Hiis signis poeticis ꝯsonat g̾gͥ dicens. In¬
uidia ẽ arbor cuius radix e suꝑbia. trũcꝰ
maliuolentia.nmi rancor ⁊ odium. Fo¬
lia detractio ⁊ mendaçium. Flores pallor
⁊ macies. fruetus dolor ⁊ gaudium. do¬
lor ꝙ̃ nõ extorquet nͥ gaudium altenus.
gaudiu ꝙ non ꝓuocat nisi dolor alienꝰ.

Expanded text:
socio, teste Seneca et Boetio, nullius rei est socio, teste Seneca et Boetio, nullius rei est iocunda possessio. Exemplum de quodam rege, qui concessit uni avaro et uni invido quod eligerent unum munus, ita tamen quod donum eius qui posterior peteret duplicaretur; et cum uterque differret petere, precepit rex ut prius petenti alter oculus erueretur. Statim petiit invidus ut sibi erueretur oculus unus, ut socio suo eruerentur duo. Et nota quod apparent exterius signa invidie que poeta Ovidus Nusquam recta acies, livent rubigine dentes, Pectora felle virent, lingua est suffusa veneno; Risus abest, nisi quem visi fecere doloNec fruitur somno, vigilantibus excita curis. Hiis signis poeticis consonat Gregorius dicens: Invidia est arbor cuius radix est superbia, truncus malivolentia, rami rancor et odium, folia detractio et mendacium, flores pallor et macies, fructus dolor et gaudium; dolor quem non extorquet nisi gaudium alterius, gaudium quod non provocat nisi dolor alienus.
Abbreviated transcription (Latin):
sic inuidus ad bonum ꝓximi obfuscat̃
ut de eo dicatur illus ecclastici xxuͦ. Ex¬
cecauit uultum suum qi ursus. Ursus eĩ
diebus festiuis magis torquet᷑. qr ꝑuico
trahitur uerberatur a puens lapidat
⁊ a cambus laceratur./ Sie inuidus ma¬
gis affligitur uidens honorẽ cidecorẽ
ꝓpxĩ. uñ socͣtes. Quanta sunt felicium
hominum gaudia tanti sunt inuidoru
gemitus. Item inuidia silatur talpe/ q̃
lumen solis sine morte diu ferre non pl
Ht̃ eĩ cculos sub pelle debiles ualde. Sie
ip̃e inuidus bonum ꝓximni sine morte
anime nequit aspicere. Gb. Inuidus
diun de alieno bono affligitur. qͣi deradio
solis excecat᷑. It inuidia ẽ fera pessima de
qua ait iacobpatriarcha. fera pessima
deuorauit filium meum. Est enum seui-¬
or leone/ qui cum sit seuissimus inter oͬ
animalia tñ predam suam inferiorib co¬
municat tanꝙͣ a naͣ edoctus. qd̾ õe bonũ
in cõi ẽ comunit̾ deducendum. Na siñ

Expanded text:
sic invidus ad bonum proximi obfuscatur, sic invidus ad bonum proximi obfuscatur, ut de eo dicatur illud Ecclesiastici XXV: Excecavit vultum suum quasi ursus. Ursus enim diebus festivis magis torquetur, quia per vicos trahitur, verberatur, a pueris lapidatur, et a canibus laceratur. Sic invidus magis affligitur videns honorem et decorem proximi. Unde Socrates: Quanta sunt felicium hominum gaudia, tanti sunt invidorum gemitus. Item invidia similatur talpe, que lumen solis sine morte diu ferre non potest. Habet enim oculos sub pelle debiles valde. Sic ipse invidus bonum proximi sine morte anime nequit aspicere. Gregorius: Invidus dum de alieno bono affligitur, quasi de radio solis excecatur. Item invidia est fera pessima, de qua ait Iacob patriarcha: Fera pessima devoravit filium meum. Est enim sevior leone, qui cum sit sevissimus inter omnia animalia, tamen predam suam inferioribus comunicat tanquam a natura edoctus, quod omne bonum in comuni est comuniter deducendum. Nam sine
Abbreviated transcription (Latin):
prauum sicut sapiens dieit in ẜo recho¬
rice. quia dolet de eo de quo ẽẽt gauden¬
dum:⁊ ẜm suum genus ẽ peccatũ mor¬
tale. quod patet ex suo gnͣe. Mortale eĩ
dicitur ꝙ uitam aufert ⁊ mortem in du¬
cit. Cum gͥ inuidia contrarietur caritati
ꝑ quam ẽ uita anime spũalis ixͣ illud
Iohannis meanoniea. Nos seimus qm̃
translati sumus demorte aduitã qm̃ di¬
liguus frẽs. Manifestum ẽ qm̃ ẽ pec̃m
mortale. nã cantas gaudet de bono ꝓxĩ.
onem actus. qr in quolibet genere pecea¬
ti mortalis sunt aliqui actus imꝑfecti
qui sunt pecã uenialia. ¶Cuea tertium
nota ꝙ condicio inuidie ẽ ualde turpis ⁊
ꝑiculosa quia muidia est fel diaboli in¬
fusum cordi humano. uñ in actib apło¬
rum .uii. dixit Petrus ad symonẽ. In
felle amantudinis uideo te ẽẽ. fel enim
ẽ principium putrefactionis in corpore
mortuo. quia eum frangitur cista fellis
noxius humor diffunditur qui ẽ cã pu

Expanded text:
pravum, sicut sapiens dicit in secundo Rethopravum, sicut sapiens dicit in secundo Rethorice, quia dolet de eo de quo esset gaudendum; et secundum suum genus est peccatum mortale; quod patet ex suo genere. Mortale enim dicitur quod vitam aufert et mortem inducit. Cum igitur invidia contrarietur caritati, per quam est vita anime spiritualis, iuxta illud Iohannis in canonica: Nos scimus quoniam translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus mortale, nam caritas gaudet de bono proximopter imperfectionem actus, quia in quolibet genere peccati mortalis sunt aliqui actus imperfecti, qui sunt peccata venialia. Circa tertium nota quod conditio invidie est valde turpis et periculosa, quia invidia est fel diaboli infusum cordi humano. Unde in Actibus Apostolorum VII dixit Petrus ad Symonem: In felle amaritudinis video te esse. Fel enim est principium putrefactionis in corpore mortuo, quia cum frangitur cista fellis noxius humor diffunditur, qui est causa
Abbreviated transcription (Latin):
mediecas ut ipe sapiens narrat. Nam
inuidus qui ẽ in uno extremo tristatur
de bonis ꝯcessis dignis ⁊ idignis. Ali
aũt qui est malie extremo non tristatũ
siue bona concedantur dignis siue indi¬
gnis. Nemesicus u̾o qui ꝯsi stit inme¬
dio gaudet de bomis ꝯcessis dignis ⁊ tͥsta¬
tur de bono concesso in digͥs. S hec tristi¬
tia ꝓhibetur in diuina senptum. Noli e¬
musari inmalignantib n celauens fa¬
cientes iniquitatem ⁊ ratio huius ẽ qr sa¬
piens moralis ꝯsiderat ista bona tͣpralia
smse put possunt magna uideri nõ re¬
spicientibus ad eterna. S ẜm doctrina
fi dei ista tpralia proueniunt indignis ce
iusta dei ordinatione ul ad corum eõrer¬
tionem uł ad corum damnationẽ. huiꝰ
aut bona nich sunt in ꝯparõe ad bona
futura que ẜuantur bonis ⁊ dignis.
QQuarto tristatur aliquis debonis ali¬
cuius in quantum alter ipm̃ excedit ĩ
bonis. ⁊ hec ꝓprie ẽ inuidia. ⁊ hoc ẽ sẽꝑ

Expanded text:
medietas, ut ipse sapiens narrat. Nam medietas, ut ipse sapiens narrat. Nam invidus qui est in uno extremo tristatur de bonis concessis dignis et indignis; alius autem qui est in alio extremo non tristatur, sive bona concedantur dignis sive indignis. Nemesicus vero, qui consistit in medio, gaudet de bonis concessis dignis et tristatur de bono concesso indignis. Sed hec tristitia prohibetur in divina scriptura: Noli emulari in malignantibus neque zelaveris facientes iniquitatem. Et ratio huius est quia sapiens moralis considerat ista bona temporalia secundum se, prout possunt magna videri non respicientibus ad eterna. Sed secundum doctrinam fidei, ista temporalia proveniunt indignis ex iusta Dei ordinatione, vel ad eorum correctionem, vel ad eorum damnationem; huius autem bona nichil sunt in comparatione ad bona futura que servantur bonis et dignis. Quarto tristatur aliquis de bonis alicuius in quantum alter ipsum excedit in bonis, et hec proprie est invidia; et hoc est semper
Abbreviated transcription (Latin):
is sͥ astrictis. ⁊ talis trstitia non ẽ inuidi¬
a. et põt esse sine peccato. uixͣ quod g̾i
inmoralibus dicit. Euenire plerumq
solet ut non amissa caritate inmici noᷤ
runa letificet ⁊ rursum cius gloria sine
inuidie eulpa nos ꝯtristet ut cũ mente
co quosdam bñ erigi eredimus/ ⁊ ꝓfici¬
ente illo plerosq iniuste opprimi formi¬
damus. ¶lio mõdo põt contristari ꝗs
de bono altenus. nõ ex eo ꝙ ille ht̃ bonũ
s ex illo ꝙ ei deest. ⁊ hoc ꝓprie uocat᷑ zeluᷤ
ut sapiens dieit in ẜo reethorice; et si iste
çelus sit curea bona honesta laudabilis ẽ
iuxta id quod habetur adcor. Emulamĩ
spiricualia. S si sit de bonis tꝑralibus
põt eẽ cum peccato ⁊ sine peccato ¶Gertio
modo tnstatur aliquis de bono alterius
eo ꝙ indignus ẽ ille cui accit bonum. Et
est intelligendum de bonis tpralib q̃ ꝓ¬
ueniunt interdum dignis ⁊ indignis.

Expanded text:
is sibi astrictis, et talis tristitia non est invidiis sibi astrictis, et talis tristitia non est invidia; et potest esse sine peccato, iuxta quod Gregorius in Moralibus dicit: Evenire plerumque solet ut non amissa caritate, inimici nos ruina letificet, et rursum eius gloria sine invidie culpa nos contristet; ut cum, ruente eo, quosdam bene erigi credimus et proficiente illo plerosque iniuste opprimi formidamus. Alio modo potest contristari quis de bono alterius, non ex eo quod ille habet bonum, sed ex illo quod ei deest; et hoc proprie vocatur zelus, ut sapiens dicit in secundo Rethorice; et si iste zelus sit circa bona honesta, laudabilis est; iuxta id quod habetur Ad Corinthios: Emulami spiritualia. Sed si fit de bonis temporalibus, potest esse cum peccato et sine peccato. Tertio modo tristatur aliquis de bono alterius, eo quod indignus est ille cui accidit bonum. Et est intelligendum de bonis temporalibus que proveniunt interdum dignis et indignis,
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ inuidia hẽtur in quib hõ uult se eqͣre
ul in aliquo istorum preferre. Et ideo non
ẽ inuidia respectumultum a se distantium.
puta plebeus homo non studet se equare
regi. qm̃ Rex multum eum excedit/ ⁊ ideo
hus qui multum distant loco ul tpre. uł
statu ho non muidet. ⁊ ratio huius ẽ quia
nullus conatur ad ea inquibus ẽ multum
deficiens. Et ideo cum aliquis in hoc eum
excedar non inuidet. sed simodicum defici¬
at uidecur ꝙ ad hec pertingere non possit.
⁊ ideo at hoc conatur. ¶terum pusillani¬
mes sunt inuidi. quia quicquis bom ali¬
cui accidit reputant seinmagno suꝑan. Et
ideo dr in Iob. Parulum occidit inuidia.
¶So uidendum est de ĩpius transgressiõe
utrum sit mortale peccatum. ¶ Et diçedũ
ꝙ cum inuidia sit tristicia de alienis boĩs
hor contingit quatuor moĩs Qno mͦ q̃n¬
aliquis dolet de bono alicaus. inꝙͣtũ
ex eo timetur nocumentum uł sͥ uel ali¬

Expanded text:
tantum invidia habetur in quibus homo vult se equare, tantum invidia habetur in quibus homo vult se equare, vel in aliquo istorum preferre. Et ideo non est invidia respectu multum a se distantium; puta plebeius homo non studet se equare regi, quoniam rex multum eum excedit, et ideo hiis qui multum distant loco, vel tempore, vel statu, homo non invidet. Et ratio huius est quia nullus conatur ad ea in quibus est multum deficiens. Et ideo cum aliquis in hoc eum excedat non invidet, sed si modicum deficiat, videtur quod ad hec pertingere possit, et ideo ad hoc conatur. Iterum pusillanimes sunt invidi, quia quicquid boni alicui accidit, reputant se in magno superari. Et ideo dicitur in Iob: Parvulum occidit invidia. Secundo, videndum est de ipsius transgressione utrum sit mortale peccatum. Et dicendum quod cum invidia sit tristitia de alienis bonis, hoc contingit quatuor modis: Uno maliquis dolet de bono alicuius, inquantum ex eo timetur nocumentum vel sibi vel ali
Abbreviated transcription (Latin):
nxa ꝑ quam intelliguntur oĩa nocuinta
cit glosa. Iracundia e ianua omnium ui¬
ciorum. qua clausa uirtutib extrinsecꝰ
aperta ad omne facinus armabitur ani¬
mus.
¶aertio loco sequitur de inuidia. cirea
quamtria breuiter uideamus. ¶Primõ
ens diffinitionem. ¶Secundo eius tras¬
gressionem ¶Gertio eius ꝯditionem.
¶Quarto ip̃ius partuntionem. ¶Circa pꝰ
quentur utrum inuidia sit peccatum. et
iudetur ꝙ non. Seribit eͥ Ier cui damno¬
bili uiro ꝓ instruetione filie sue hat inꝗt
socias cum quib adiseat aquib inuide¬
at̃. quarum laudibus mordeatur. et sier
non urdetur ẽẽ peccatum. ¶ Dicendum ꝙ
inuidia ẽ tristitia de bono altenus inquã¬
tumi ẽ diminutiuum ꝓprii boni. ⁊ ideo ho¬
mines qui sunt amatores glorie ⁊ honoriᷤᷤ
sunt inuiçẽ inuidi. ⁊ maxime in illis bo¬
nis inquibus hommnes amant honorai.
de quibz dieit sapiens in ẜo recthorice. Hec
qui dem bona sunt aut ẜmgenus aut se

Expanded text:
 quam intelliguntur omnia nocumenta cit glosa: Iracundia est ianua omnium vitiorum, qua clausa virtutibus extrinsecus aperta ad omne facinus armabitur animus. Tertio loco sequitur de invidia, circa quam tria breviter videamus: primo, eius diffinitionem; secundo, eius transgressionem; tertio, eius conditionem; quarto, ipsius parturitionem. Circa primo queritur utrum invidia sit peccatum, et videtur quod non. Scribit enim Ieronimus cuidam nobili viro pro instructione filie sue: Habeat, inquit, socias cum quibus adiscat, a quibus invideatur, quarum laudibus mordeatur: et sic non videtur esse peccatum; dicendum quod invidia est tristitia de bono alterius inquantum est diminutivum proprii boni. Et ideo homines qui sunt amatores glorie et honoris sunt invicem invidi, et maxime in illis bonis in quibus homines amant honorari; de quibus dicit sapiens in secundo Rethorice: Hec quidem bona sunt aut secundum genus, aut se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ singuł annio spoliant᷑ foliio ⁊ fiuctib
nec tñ cessant crescere frondes flores ⁊
fructus ꝓducere. Talis ẽ iur ses cirea sa¬
lucem suam solicitus ⁊ attentus cuius
folium.i. ꝓpositum siue desideriũ semꝑ ẽ
uiride nec aliqñ defiẽ facere fructũ. eo
ꝙ ip̃e sit lignum suꝑ aquas gr̃e trasplã¬
tatum. ut habetur Ieremie xuii ¶Amĩ¬
nutis ⁊̃ animalib hua pigritia sũmat
exemplum. Seneca. Erubescant hoĩes
abexiguis aĩalib nontrahere mores.
nõ habeat ducem cuius.s. exẽplumimi¬
tetur: nec p̃ceptorem cuiꝰ doetrina instru¬
atur nec principem cuiꝰ sma ciꝰ negligen
cum sit magni corꝑis nec uult digito
onera tangere nec minuna a dimplere.
dica musca tñmirabilia oꝑatur. ut pa¬
cet in ꝯpoitione domor. Discursione lo¬
coꝵ. ⁊ in ꝯfectõe mellis ⁊ cere. Eec̃astici
xi. Breuis iuolatilib apis.⁊ tñ initi¬
uniduleoris hr̃ fructus ciꝰ. Dr̃ ⁊ de a¬

Expanded text:
et singulis annis spoliantur foliis et fructibus; et singulis annis spoliantur foliis et fructibus; nec tamen cessant crescere, frondes, flores et fructus producere. Talis est vir sanctus circa salutem suam solicitus et attentus, cuius folium, idest propositum sive desiderium, semper est viride, nec aliquando deficit facere fructum, eo quod ipse sit lignum super aquas gratie transplantatum, ut habetur Ieremie XVII. A minutis etiam animalibus humana pigritia summat exemplum. Seneca: Erubescant homines ab exiguis animalibus non trahere mores. non habeat ducem cuius scilicet exemplum imitetur, nec preceptorem cuius doctrina instruatur, nec principem cuius sentencum sit magni corporis, nec vult digito onera tangere, nec minima adimplere, dica musca, tamen mirabilia operatur, ut patet in compositione domorum, discursione locorum, et in confectione mellis et cere. Ecclesiastici VI: Brevis in volatilibus apis, et tamen initium dulcoris h
Abbreviated transcription (Latin):
lumine noctis. nõ deficient leges iste corã
me. Uñ continuus motus ⁊ obedientia
eorum excitare debet tarditatẽ pigrorum.
S nota ꝙ licet satumus situ sit altior
natum eñ est fn̾or ⁊ motutardior. Sic ẽ
in eec̃a que est dei celum ubi maioeͬs qñz
magis grauat accidia. ut negligentes
fiant insua ⁊ suoꝵ custodia. Sepe ẽ in eiꝰᷤ
uita praua ⁊ sedes iniqua. ẜmo multuᷤᷤ
⁊ fnctus nullus. lingua magniloqua.
⁊ manus otiosa ut dicit Bernardus. S
nota ꝙ ⁊ minima negligentia inplatis
graue reputat᷑ pec̃m. imo qͣd plus ẽ ea
que sunt mĩma in laicis maxiã sunt ĩ
ipis. Uñ Ierꝰ. Nuge inore seculanũ nu¬
ge sunt. more uͥo sacerdotum blaspheĩe.
Infenora at debent huam a ccidiam exci¬
tare. ut sunt arbores. plante. semĩã. et
alia t̾renascentia q̃ multus patiuntur
asustinent tẽpestates: ut gelu. nues gla¬
cies. grandines. pluuiam. uentũ ⁊ estũ.

Expanded text:
lumine noctis: non deficient leges iste coram lumine noctis: non deficient leges iste coram me. Unde continuus motus et obedientia eorum excitare debet tarditatem pigrorum. Sed nota quod licet Saturnus situ sit altior, natura tamen est superior et motu tardior. Sic est in Ecclesia, que est Dei celum, ubi maiores quandoque magis gravat accidia, ut negligentes fiant in sua et suorum custodia. Sepe est in eius vita prava et sedes iniqua sermo multus et fructus nullus, lingua magniloqua et manus otiosa, ut dicit Bernardus. Sed nota quod etiam minima negligentia in prelatis grave reputatur peccatum, immo quod plus est, ea que sunt minima in laicis maxima sunt in ipsis. Unde Ieronimus: Nuge in ore secularium nuge sunt, in ore vero sacerdotum blasphemie. Inferiora autem debent humanam accidiam excitare, ut sunt arbores, plante, semina et alia terre nascentia; que multas patiuntur et sustinent tempestates, ut gelu, nives, glacies, grandines, pluviam, ventum et estum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯminatur accidioso. Sophonie pͦ. uisi¬
tabo suꝑ uiros defhxos infecib suis ¶pe¬
ne eterne assimilatur. Nam accidia uide¬
tur inse habere dãnatoꝵ pigntiam et
ponderositatem. Mathei xxii. Ligatis
manib ⁊ pedib mittite eum intenebraᷤᷤ
ext̾iores. Ubi dicit glosa. Ille ht̃ manuᷤᷤ
ligatas qui bonum oꝑari negligit᷑. Ille
u̾o pedes qui bonum uelle abicit. Ecce ꝙͣ
similes sunt dãnatis accidiosi. Accidia
enĩ est spintualis paralisis que totum
hoĩem dissoluit ⁊ tollit usum membro
ꝯtra accidiã sunt ꝯsiderationes creatura¬
rum cam suꝑioꝵ ꝙͣ inferiorum que cõ¬
tinue suis laboribus debitis occupantur.
¶Suꝑiora eͥ sicut ẽ firmamentum.sol. luna
⁊stelle cundem tenẽt ordine atq motum
que a pͥnçipio adiuina obedientia accepe¬
nint. ⁊ ĩhoe nee deficiunt nec languesẽt.
Uñ pͥregum .xi. hec dicit dñs qui dat solẽ
in lumine diei ordinẽ lũe ⁊ stellarum in

Expanded text:
conminatur accidioso, Sophonie primo: Visiconminatur accidioso, Sophonie primo: Visitabo super viros et defixos in fecibus suis. Pene eterne assimilatur; nam accidia videtur in se habere damnatorum pigritiam et ponderositatem. Mathei XXII: Ligatis manibus et pedibus, mittite eum in tenebras exteriores. Ubi dicit glosa: Ille habet manus ligatas qui bonum operari negligit; ille vero pedes, qui bonum velle abicit. Ecce quam similes sunt damnatis accidiosi. Accidia enim est spiritualis paralisis, que totum hominem dissolvit et tollit usum membrorcontra accidia sunt considerationes creaturarum tam superiorum quam inferiorum, que continue suis laboribus debitis occupantur. Superiora enim sicut est firmamentum, sol, luna, et stelle, eundem tenent ordinem atque motum quem a principio a divina obedientia acceperunt; et in hoc nec deficiunt nec languescunt. Unde primo Regum, 31°: Hec dicit Dominus qui dat solem in lumine diei, ordinem lune et stellarum in
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃tynea uestimento ⁊ n̾inis ligno sic tͥ¬
stitia nocet cordi Assumilat el accidia a¬
que quiescẽti. Manifestum ẽ eͥ ꝙ aq̃ cur¬
rens non corrũpit s aqua in fouea quie¬
scens. Uñ Oratius. Et uitiũ capiunt ni
moueatur aque. Sic ho accidiosus ⁊ te¬
diosus in suis otiis ꝯputrescit. ¶ It acci¬
dia assilat salicibus uix aquas q̃ nullũ
afferunt fructum quãqͣ frondose existãt.
Sie accidiosi ꝙͣuis mebra hant quib ua¬
leant oꝑar fructuosa oꝑa no producũt.
Ideo dicitur inpͦs. In salicib inmedio eiꝰ
suspendimus organanna. Accidiosus
eĩ organa diuine laudis suspendit cũ a
bono spũali ꝓptercarnis quietem recedit.
¶It accidiosus ꝯꝑatur turdo. Dr̃eĩ turdꝰ
atarditate uolatus. Auis eͥ pinguis ⁊
ponderosa ẽ.⁊ eiꝰ stercus uiscus ẽ. uñ
sepe suo ꝓprio stercore inuiscat᷑. Sic
accidiosus sua descdia ⁊ tristitia abom̃i
bonoretardat᷑ ⁊ requiescit cum moabin
fecib suis. ut hr̃ Iereme xlxiii. Un dñe

Expanded text:
Sicut tynea vestimento et vermis ligno, sic tristitia nocet cordi. Assimilatur enim accidia aque quiescenti; manifestum est enim quod aqua currens non corrumptitur, sed aqua in fovea quiescens. Unde Oratius: Et vitium capiunt ni moveantur aque. Sic homo accidiosus et tediosus in suis otiis conputrescit. Item accidia assimilatur salicibus iuxta aquas, que nullum afferunt fructum, quamquam frondose existant. Sic accidiosi, quamvis membra habeant quibus valeant operari, fructuosa opera noIdeo dicitur in Psalmo: In salicibus in medio eius suspendimus organa nostra. Accidiosus enim organa divine laudis suspendit cum a bono spirituali propter carnis quietem recedit. Item accidiosus comparatur turdo: dicitur enim turdus a tarditate volatus. Avis enim pinguis et ponderosa est, et eius stercus viscus est; unde sepe suo proprio stercore inviscatur. Sic accidiosus sua desidia et tristitia ab omni bono retardatur et requiescit cum Moab in fecibus suis, ut habetur Ieremie XLVIII. Unde Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
simum uidicauit. Huius enim dẽa illiꝰ
nõ facta laudantur. In disciplina autẽ
xp̃iana ut ait agꝰ de ciuitate dei nõ que¬
nturutrum pius aius irtiseat᷑ aut criste¬
tur. s uñ. Nã ut i d̾em dicit inlictera. Ali¬
ud est irasci fitri. aliud culpe fus. Non
eͥ fratiirascitur qui peco fus inascit̾. nec
sine ea irascitur. ¶Quantum ad t̾tium
nota ꝙ ẜm g̾gͥ. ira infert hoi.uiii mala.

Expanded text:
simum iudicavit. Huius enim dicta, illius simum iudicavit. Huius enim dicta, illius vero facta laudantur. In disciplina autem christiana, ut ait Augustinus, De Civitate Dei, non queritur utrum prius animus irascatur aut tristetur, sed unde. Nam, ut idem dicit in lictera: Aliud est irasci fratri, aliud culpe fratris. Non enim fratri irascitur qui peccato fratris irascitur, nec sine causa irascitur. Quantum ad tertium, nota
Abbreviated transcription (Latin):
nõ xp̃iani Ystoya ei dicunt huĩmodi
passiones non cadere in sapientẽ quan¬
tũcmꝙ ẽi p̃i sustineant adusa ip̃it̃
tenent animum firmum acq ꝯstantem.
uñ refert Galienus de soerate ꝙ potionẽ
accepit ⁊ diu demimortalitate aĩe dispu¬
tans. potionẽ illam letus hauxit.Pipa¬
teciei u̾o dicunt has passiones insapientẽ
cadere s moderatas ⁊ roĩ subiectas. Et
põit exemplum seneca de rege qui au di¬
ta filii sui morte dolens coronam de ca¬
pite deposuit. ⁊ audiens ꝙ fortit̾ pugnã¬
do obcubuisset coronam resumpsit dicẽs
se magis gaudere de filii uintute ꝙͣ dolere
de morte ip̃ius. Narrat tullius ꝙ dum
catoni nuntiata fuisset mors filii air. ⁊¬
Satisfecit nature filius meus qr morta¬
lis enit. uñ ip̃e tulsius inlibro de amicitia
fuit. Quõ ut alia omittam mortẽ filii
tulit. Quam obrem caue ne eatoni anpo¬
nas soerate quem apollo ut ait sapiẽtis¬

Expanded text:
vero christiani. Ystoyci enim dicunt huiusmodi vero christiani. Ystoyci enim dicunt huiusmodi passiones non cadere in sapientem; quantumcunque enim ipsi sustineant adversa, ipsi tamen tenent animum firmum atque constantem. Unde refert Galienus de Socrate quod potionem accepit et, diu de immortalitate anime disputans, potionem illam letus hauxit. Peripatetici vero dicunt has passiones in sapientem cadere, sed moderatas et rationi subiectas. Et ponit exemplum Seneca de rege qui, audita filii sui morte, dolens coronam de capite deposuit; et audiens quod fortiter pugnando obcubuisset, cororam resumpsit, dicens se magis gaudere de filii virtute, quam dolere de morte ipsius. Narrat Tullius quod dum Catoni nuntiata fuisset mors filii ait: Satisfecit nature filius meus, quia mortalis erat. Unde ipse Tullius in libro De Amicitia fuit. Quomodo, ut alia omittam, mortem filii tulit?» Quam ob rem cave ne Catoni anteponas Socratem, quem Apollo, ut ait, sapientis
Abbreviated transcription (Latin):
est appetitus siue libido uutdicte.
¶Una remissa ¶Alia mordinata ¶Gẽtia
ordinata. ¶Remissa eĩ tepide corrigit.
hanc huit hely sacerdos dei qui ut ħetũ
inprimo regum filios suos peccantes
tepide arguebat ⁊ inpcco ꝑseuerantes nõ
corrigebat ꝑꝑ quam remissionẽ ablatũ
ẽ sacerdotium a domo sua. ⁊ tandẽ eades
de sella retrorsum fractis cenucib expi¬
rauit ¶ nordinatu aũt nimis ⁊ indebi¬
te ꝯtra delinquentes imscit᷑. Uñ tali ure
a sapienti uiro est frenum sagacit appo¬
nendum sie fecit architas tarentinus
qui ut senbit ualerius libro .iiii. capło
demodertione cum iratus cet uillico syo
ait. Suminerem a te suppliciũ nͥ nimiᷤ
iratus eẽm. ⁊ subdit uaseriꝰ. Maluit eͥ
punire. ¶Ordinata aut ira q̃ nob ad cõ¬
rigendum male fr̃a concedit᷑ ħt suas
utrumim ⁊ cet̾e passiones possint eadẽ
in hominẽ sapientem. Dequa qoe alit̾
sentiunt ystoyci. aliter ꝑipatetici. alit̾

Expanded text:
est appetitus sive libido vindicte: est appetitus sive libido vindicte: una remissa, alia inordinata, tertia ordinata. Remissa enim tepide corrigit. Hanc habuit Hely sacerdos Dei qui, ut habetur in primo Regum, filios suos peccantes tepide arguebat, et in peccato perseverantes non corrigebat; propter quam remissionem ablatum est sacerdotium a domo sua; et tandem cadens de sella retrorsum, fractis cervicibus expiravit. Inordinata autem nimis et indebite contra delinquentes irascitur. Unde tali ire a sapienti viro est frenum sagaciter apponendum, sicut fecit Architas Tarentinus qui, ut scribit Valerius libro quarto, capitulo de moderatione, cum iratus esset villico suo ait: Summerem a te supplicium, nisi nimis iratus essem. Et subdit Valerius: Maluit enim m gravius punire. Ordinata autem ira que nobis ad corrigendum male facta conceditur habet suas utrum ira et cetere passiones possint cadere in hominem sapientem. De qua questione aliter sentiunt ystoyci, aliter peripatetici, aliter
Abbreviated transcription (Latin):
modo qr cãire.s. illata iniuria nimis in
memoria hominis ꝑseu̾at. Uñ ex hoc hõ
diutinam tristitiam ꝯciꝑ̃. et iõ sunt sͥ ip̃is
graues ⁊ aman¶Uio mõ ꝯtingit ex ꝑte
ip̃ius uindẽe quã aliquis ostinato q̃rit
appetitu et hoe pertinet ad difficiles siue-
graues qui nõ dimictunt irã quousque
tat impetumire. ¶ Infornace aut̃ ire treᷤᷤ
fabri oꝑant᷑ ¶ Primus e suꝑbia q̃ exsuf¬
flat folles tumidorum u̾boꝵ. ¶Seds est
inuidia que tenet ferrum duntie cotdis
cum forcipe inuetati mncoris ¶ Gertius
ẽ ꝯtumelia que assidue cũdit minis/ op¬
probiis ⁊ ꝯtumeliis. Isti tres fabri uno li¬
siculo continentur.Fat forciꝑes rectusq
tenet cuditq piragnion. ¶ Secuda dif¬
finitio ẽ tasis. Ira est ꝑturbatio mntis. cir¬
ea quan diffinitionem nota ꝙ triplex
ẽ perturbatio¶Unam̾itoria. ¶Sa phi¬
ulciscendi libido. cum quo concordat ĩ
ꝑh̃s dicens. Ira ẽ appetitus uindicte.
¶Curca quam diffincionem nota ꝙ tap̾

Expanded text:
 scilicet illata iniuria, nimis in memoria hominis perseverat; unde ex hoc homo diutinam tristitiam concipit, et ideo sunt sibi ipsis graves et amari. Alio modo contingit ex parte ipsius vindicte quam aliquis ostinato querit appetitu, et hoc pertinet ad difficiles sive graves, qui non dimittunt iram quousque tat impetum ire. In fornace autem ire tres fabri operantur: primus est superbia, que exsufflat folles tumidorum verborum; secundus est invidia, que tenet ferrum duritie cordis cum forcipe inveterati rancoris; tertius est contumelia, que assidue cundit nimis opprobiis et contumeliis. Isti tres fabri uno versiculo continentur: Flat forcipes rectusque tenet cunditque piragmon. Secunda diffinitio est talis: Ira est perturbatio mentis. Circa quam diffinitionem nota quod triplex est perturbatio: una meritoria, secunda prohiulciscendi libido. Cum quo concordat etiam Philosophus dicens: Ira est appetitus vindicte. Circa quam diffinitionem nota quod triplex
Abbreviated transcription (Latin):
mala. Ecc̃ãstici xxiiͦi. Multa mala do¬
cuit otiositus. Et poẽta. Semꝑ uanam
dant otia mentẽ. Istud eͥ uitium cũ abũ¬
dantia reꝵ t̃palium coniunctum pecm̃
pessimum adinuenit .s. masculum in
masculum exardescere. exechielis xuiͦ.
Hfuit iniquitas sodomẽ. Satiͣtas paĩs
⁊ otiũ. ¶ Uinͣ e torpor q̃ gelidum fac̃ affe¬
ctum. ⁊ totum hominem ue pignim ut
fiat qiͣ uter inpruina .i. gelidus ⁊ stͥctuᷤᷤ
⁊ adome opus bonũ inutilis.
¶So loco traetandum e deira circa quã iii¬

Expanded text:
mala; Ecclesiastici XXIII: Multa mala domala; Ecclesiastici XXIII: Multa mala docuit otiositas. Et poeta: Sempter variam dant otia mentem. Istud enim vitium, cum abundantia rerum temporalium conciunctum, peccatum pessimum adinvenit, scilicet masculum in masculum exardescere; Ezechielis XVI: Hec fuit iniquitas Sodome, saturitas panis et otium. Nona est torpor que gelidum facit affectum, et totum hominem vere pigrum, ut fiat quasi uter in pruina, idest gelidus et strictus, et ad omne opus bonum inutilis. Secundo loco tractandum est de ira, circa quam
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ sonolentia que corpus ⁊ aiam grayi¬
tate premit: ⁊ usum sensuũ tollit. Sic
sonus dr aquadam potentia que dĩ sen¬
sus licet minus impprie. ⁊ gignit sõno¬
⁊ aqua. qr ex aqua orit᷑ nubes ⁊ ex nube
soporem ⁊c̃. ¶ Y. ẽ negligentia q̃ nõ cu¬
rat face ea adque quis de iuretenet. Uñ
Petrus apłs initinemro clem̃tis ait. Oĩ¬
um malorum mat̾ ẽ ignorantia. nutrix uͦ
negligentia. ex quo aꝑꝑet ꝙ negligentia ẽ
malorum nutrix. S ecͬe̾stes .uii. dr̃. Qͥ
timet deum nichil negligit. ¶ uii est pu¬
sillanimitas que a pusillo animo dicit᷑.
⁊ mediam ht fiduciam aggrediedi bonũ.
Ierꝰ. Pusillanuis aut non incip aut
abin cepto desistit. Ideo ad coriunthios qͦ
ꝯfortat apłs ipõs dicens.Reformanii¬
in pusillammes qiͣdicat ne ꝑre debilita¬
te anmi deficiatis. ¶Octaua ẽ otiositaᷤᷤ
que fug̃ opus sicut econu̾so negotiatio
fugit otium. hec filia ẽ ianua ad omĩa

Expanded text:
ta est somnolentia, que corpus et animam gravita est somnolentia, que corpus et animam gravitate premit, et usum sensuum tollit. Sic somnus dicitur a quadam potentia que dicitur sensus, licet minus improprie, et gignitur somnoet aqua, quia ex aqua oritur nubes et ex nube soporem, etc. Sexta est negligentia, que non curat facere ea ad que quis de iure tenetur. Unde Petrus Apostolus, In Itinerario Clementis, ait: Omnium malorum mater est ignorantia, nutrix vero negligentia; ex quo apparet quod negligentia est malorum nutrix. Sed Ecclesiastes VII dicitur: Qui timet Deum nichil negligit. Septima est pusillanimitas, que a pusillo animo dicitur, et mediam habet fiduciam aggrediendi bonum. Ieronimus: Pusillanimis aut non incipit, aut ab incepto desistit. Ideo Ad Corinthios 9° confortat Apostolus ipsos dicens: Reformamini pusillanimes; quasi dicat, ne pre debilitate animi deficiatis. Octava est otiositas, que fugit opus, sicut e converso negotiatio fugit otium. Hec filia est ianua ad omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ducia de suis bonis posset ꝯfidere aliq̃n
suam negligentiã non curaret. Idcͥco dõ
talem uolens corngere sͥ tam tribilit̾ cõ¬
minat. ¶Sa e mollities siũ pigrtia que
nõ uult pati asꝑa nec aggredi ardua. Cĩ
fortitudo u̾satur ¶ Certia ẽ cimor ẜuil. ꝗ
penam ht̃ s nõ metur palma ut diẽgg.¬
ħu̾o qr presummit mala ⁊ difficiles eͥ¬
cũstanţias cura bonũ ideo nõ audet ag¬
gredi illud. ¶Quarca e desꝑatio q̃ ẽ rela¬
xatio m̃tis ad peceandum. at dic Augꝰ.⁊¬
hec ẽ ualde ꝑiculosa. qr qui desꝑat de ue¬
na non ẽ seelus qd facere abhorreat ro
Regum ẜo. An ignoras ꝙ ꝑieulosa res sit
desꝑatio. Est etiam ꝑ iculosa corꝑi despa¬
tio. quia qñq hõ ꝑ ipam incidit in mortẽ
corꝑalem. ut patet in iuda qui laqueo se
suspendit. ut patet mathei xxuii. et 2ͦ
redditunim ad Dauid a scendit indomũ
suamingilo ⁊ la queo se suspendit ¶Qn¬

Expanded text:
ducia de suis bonis posset confidere, aliquando ducia de suis bonis posset confidere, aliquando suam negligentiam non curaret. Idcirco Deus talem volens corrigere, sibi tam terribiliter comminatur. Secunda est mollities sive pigritia, que non vult pati aspera nec aggredi ardua. Circfortitudo versatur. Tertia est timor servilis qui penam habet, sed non meretur palmam, ut diuia presummit mala et difficiles circumstantias circa bonum, ideo non audet aggredi illud. Quarta est desperatio, que est relaxatio mentis ad peccandum, ut dicit Aughec est valde periculosa, quia qui desperat de venia, non est scelus quod facere abhorreat; 2° Regum secundo: An ignoras quod periculosa res sit desperatio. Est etiam periculosa corpori desperatio, quia quandoque homo per ipsam incidit in mortem corporalem, ut patet in Iuda, qui laqueo se suspendit, ut patet Mathei XXVII et 2° Rredditurum ad David, ascendit in domum suam, in gilo et laqueo se suspendit. Quin
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s uidisset ornatum cuiusdam muliei̾s
flens ait. Ignoscemͥ oipotens deus.ꝗa
unius diei huius meretricis ornatus sy¬
auit totius uite mee industrie ornam̃ta.
Et albas pannutius uidens muliere in
alexandria fleuit ⁊ eãm querentib sic
istius mulieris. ¶ Sin ẽ. qr nõ habeo ta¬
lestudium placendideo quale ut placeat
hominib ht̃ ista ¶ Cuca quaitum u̾o
⁊i ultimum nota ꝙ de accidia multiplice
ẽtepiditas siue remissio ꝑ quam homo
languet aboꝑe bono. ⁊ qr tepidus ẽ ab
ore dei ẽ totaliter euom̃dus. Apocalipsis
tertio. Utinam calidus eẽs aut frigidus
ẜ qr tepidus es euomam te deore mẽo. O
quidem autoritas ẽ taliter ẜmueros ex¬
positores eatholice exponenda. Ille ẽ enĩ
calidus qui diuino amore feruescit᷑. Ille
u̾o e fuigidus qui adiumno calore elonga¬
tus fngescit. Ille aut tepidus dr̃ qui licet
non sit malus tñ in diumo obsequio te¬
pide oꝑatur. S quia talis ex quadam fi¬

Expanded text:
s vidisset ornatum cuiusdam mulieris, flens ait: Ignosce michi omnipotens Deus, quia unius diei huius meretricis ornatus superavit totius vite mee industrie ornamenta. Et abbas Pannutius, videns mulierem in Alexandria, flevit; et causam querentibus sic istius mulieris; secundum est quia non habeo tale studium placendi Deo, quale ut placeat hominibus habet ista. Circa quartum vero et ultimum, nota quod de accidia multiplicesarum prima est tepiditas sive remissio, per quam homo languet ab opere bono; et quia tepidus est, ab ore Dei est totaliter evomendus; Apocalipsis tertio: Utinam calidus esses aut frigidus; sed quia tepidus es, evomam de ore meo. Que quidem autoritas est taliter secundum veros expositores catholice exponenda. Ille est enim calidus, qui divino amore fervescit; ille vero est frigidus, qui a divino calore elongatus frigescit; ille autem tepidus dicitur qui, licet non sit malus, tamen in divino obsequio tepide operatur. Sed quia talis ex quadam fi
Abbreviated transcription (Latin):
reconditus ẜuat ignẽ ꝑannum. Galis
ẽnatus cuius iranon de facili aboletũ.
nͥ prius se uindicet. Et tales uocantur a
difficiles siue graues. que quid distictio
sie exponitur athoma de aquino. Pot eͥ
ẜn eundem ira ex duob attendi ¶Primo
quidem ex ip̃a ire origine. ⁊ hoc ꝑtinet ad
acutos quinimis cito irascuntur. ⁊ ex
qualibet seui cã ¶Alio modo põt actẽdi
exip̃a ue duatione eo.s. ꝙ ira nimis ꝑ¬

Expanded text:
reconditus servat ignem per annum. Talis reconditus servat ignem per annum. Talis est iratus, cuius ira non de facili aboletur nisi prius se vindicet; et tales vocantur a difficiles, sive graves, que quidem distinctio sic exponitur a Thoma de Aquino. Potest enim secundum eundem ira ex duobus attendi: Primo quidem ex ipsa ire origine, et hoc pertinet ad acutos, qui nimis cito irascuntur, et ex qualibet levi causa. Alio modo potest attendi ex ipsa ire duratione, eo scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
sunsapiẽtem pot cadereir. ¶ Gertio q̃
¶ Quantum ad primum. Sciendũ ꝙ ira tͥ¬
pliciter diffinitur ¶ Prima diffinitio ẽ
tal. Ira ẽ impetus concitati spiritus.i. a
nume rationalis q̃ ꝑiram in flammata
precipitat᷑ infurorem. ħ diffinitio patet
aĩa inflammat. In flammat᷑ eĩ et accẽ¬
ditur ex contumelii s atq minis. Nam
siẽ ex collisione lapidis et ferri gignitur
ignis sic ex contumeliis receptis anima
exardescit. S nota ꝙ est q̃dammatena/
q̃ adignemnon ꝯsumitur. Sic hebanus
que ẽ arbor quam nullus deuorat ignis.
Talis est uir patiens qui meundie igne
non suꝑatur nec iniuria frangit᷑ qr non
Suꝑ quam sol non occidit qr tal iratus
cum ipãira noctẽ non ing̾dit᷑ imples il¬
lud apłi ad epħe .iiiͦi. Sol non occidat sx
iracundiam urãm. Alia ẽ mͣaͣ conẜuati¬
uaignis ut sunt ligna maxiẽ iuniꝑus
qui dr̃ quasi iuuans pirum.i.ignem. Di¬
cit eͥ ysidorus ꝙ eiꝰ carbo suecensus ⁊ ciniẽ

Expanded text:
sapientem potest cadere ira; tertio, que  Quantum ad primum, sciendum quod ira tripliciter diffinitur. Prima diffinitio est talis: Ira est impetus concitati spiritus, idest anime rationalis que per iram inflammata precipitatur in furorem. Hec diffinitio pater anima inflammatur. Inflammatur enim et accenditur ex contumeliis atque minis. Nam sicut ex collisione lapidis et ferri gignitur ignis, sic ex contumeliis receptis anima exardescit. Sed nota quod est quedam materia que ad ignem non consumitur, sicut hebanus, que est arbor quam nullus devorat ignis. Talis est vir patiens, qui iracundie igne non superatur nec iniuria frangitur, quia super quam sol non occidit, quia talis iratus cum ipsa ira noctem non ingreditur, implens illud Apostoli ad Ephesios IIII: Sol non occidat super iracundiam vestram. Alia est materia conservativa ignis, ut sunt ligna et maxime iuniperus, qui dicitur quasi <iuvans pirum>, idest ignem. Dicit enim Ysidorus quod eius carbo succensus et cinere
Abbreviated transcription (Latin):
incurrit serenne.uuͦ. Maledictus ħo ꝗ
fac̃ opus domini negligent̾. ¶Prea deb
sticia. hor ostendunt ei signa ingestu .s.
tum ⁊ tristem incessum ¶ Saluti aĩe ad¬
u̾satur ẜm omnnie statum hoĩs eũ sit sta¬
tus eiꝰ triplex .s. innocentie gr̃e ⁊ culpe.
¶Instatu innocentie tencbatur ħo ad opũ.
qr ad laudem dei ⁊ cultumeiꝰ. Genesis.iͦ.
Posuit ds hoiẽm inꝑadiso ut oparetur ⁊
custodiret illus. ¶In statu eulpe pene est
subdituo ⁊ la bori. Genesis t̾tio. Insudo¬
re uultus tui uescens panetuo. ¶ Instaty
psum apołr.ii. Memor esto uñ excideris
⁊ age pnĩam. s his omnib accidia adu̾sa¬
tur. ¶ Uite corꝑali insidiatur: qr cum acci

Expanded text:
incurrit, Ieremie VIII: Maledictus homo qui incurrit, Ieremie VIII: Maledictus homo qui facit opus Domini negligenter. Preterea, debet istitia. Hoc ostendunt eius signa in gestu, sctum et tristem incessum. Saluti anime adversatur secundum omnem statum hominis, cum sit status eius triplex: scilicet innocentie, gratie, et culpe. In statu innocentie tenebatur homo ad opus, quia ad laudem Dei et cultum eius, Genesis II: Posuit Deus hominem in Paradiso ut operaretur et custodiret illud. In statu culpe pene est subditus et labori. Genesis tertio: In sudore vultus tui vesceris pane tuo. In statu psum, Apokalipsis II: Memor esto unde excideris et age penitentiam; sed his omnibus accidia adversatur. Vite corporali in
Abbreviated transcription (Latin):
cibo isto leuissimo. qr accidia ẽ de cibo leui¬
simo fastidita. ¶Uel accidia ẽ dolor de bo¬
no spintuali inquantũ bonum ĩpedit cõ¬
porale. Et ẜm hane diffinitõem accidia
includitur inquolibet capitali pcc̃o. ꝙ sic
patet. Nam luxuriosus dolet decastita¬
te inquantum su am impedit iꝑbam
uoluptatem. Et gulosus dolet de ieiunio
⁊ abstinentia inquantum suã impedit
ingluuie ⁊ ebrietatem. ⁊ sic de aliis ¶Cir
natur. ¶ Secundo qr saluti anime adu̾¬
satur.¶ Tertio qr uite corꝑali insidatur.
¶Quarto ⁊ ultuno qr pene et̾ne assilat.
¶Deo quidem iniunatur.qr aufert ei debi¬
tum cultum ⁊ famulatum ad quẽ creatꝰ
ẽ hõ. ysaye. Lx. Germ̃ plantatiois mee
ad glorificandum.i. ad hoc plantatus ẽ
ho int̾ra ut deuin coleret .i. laudaret.
¶Dret̾ea deo debet homo ẜuire cu diligen¬
tia. 2ͦ ꝑaliponienon.ꝯ. Omĩa facite cum
diligentia. S accidia omĩa facit cum
cedio ⁊ desidia. Uñ ⁊ aecidia maledçõem

Expanded text:
cibo isto levissimo: quia accidia est de cibo levissimo fastidita. Vel accidia est dolor de bono spirituali inquantum bonum impedit corporale. Et secundum hanc diffinitionem accidia includitur in quolibet capitali peccato, quod sic patet: nam luxuriosus dolet de castitate inquantum suam impedit improbam voluptatem; et gulosus dolet de ieiunio et abstinentia inquantum suam impedit ingluviem et ebrietatem; et sic de aliis. Circriatur; secundo, quia saluti anime adversatur; tertio, quia vite corporali insidiatur; quarto et ultimo, quia pene eterne assimilatur. Deo quidem iniuriatur, quia aufert ei debitum cultum et famulatum ad quem creatus est homo. Ysaye LX: Germen plantationis mee ad glorificandum; idest ad hoc plantatus est homo in terra ut Deum coleret, idest laudaret. Preterea, Deo debet homo servire cum diligentia, 2° Paralipomenon 9: Omnia facite cum diligentia. Sed accidia omnia facit cum tedio et desidia. Unde et accidia maledictionem
Abbreviated transcription (Latin):
li intranti exitus condonatur. ¶Secun¬
do quia leges inferni uiolar nõ possũt.
Uñ infin ẜa eantica cantu pͦ dixit cato
uirgilio ⁊ autori qñ uidit eos de infẽno
exire. Son le leggi dabisso cosi rotte.
o e mutato mcies nuouo consillio
che dannati uenite ale mie grotte. Et ꝑꝑ
ista duo dicitur ibi intextu. Lasciatogni
spança uoi chentrate.
Sopressa uedestu la seritta morta. Ista
scriptura mortua est illa de qua dieit su¬
ꝑius autor tertio cantu. ¶ Queste parole
dicolore obscuro. uidio seritte al sommo du
na porta.
mones in faciem uirgilii clauẜunt ia nu¬
as eiuuitatis statimmissus fuit de celo un
angelus ut malis gratib illoꝵ spũum ⁊
malignorum ciuitatem aꝑiret ⁊ eis libe¬
rũ introitum ex hiberet. Ideo ait autorĩ
textu.
Et gia diqua dalei discende lerta
passando ꝑlicerchisenz a scorta
tal che plu ne fia la t̾ra aperta.¬
ste cantus continet duas ꝯꝑationes. ⁊¬

Expanded text:
li intranti exitus condonatur. Secunli intranti exitus condonatur. Secundo, quia leges Inferni violari non possunt. Unde infra, secunda cantica, cantu primo, dixit Cato Virgilio et autori quando vidit eos de Inferno exire: Son le leggi d'abisso così rotte? o è mutato in ciel nuovo consillio, che, dannati, venite a le mie grotte? Et propter ista duo dicitur ibi in textu: «Lasciat'ogni speranza voi ch'entrate». Sopr'essa vedestù la scritta morta. Ista scriptura mortua est illa de qua dicit superius autor tertio cantu: «Queste parole di colore obscuro / vid'io scritte al sommo d'una porta».mones in faciem Virgilii clauserunt ianuas civitatis, statim missus fuit de celo unus Angelus ut, malis gratibus illorum spirituum malignorum, civitatem aperiret, et eis liberum introitum exhiberet. Ideo ait autor in textu: Et già di qua da lei discende l'erta, passando per li cerchi senza scorta, tal che per lui ne fia la terra aperta.ste cantus continet duas comparationes e
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Et ꝓditores. Ideo sequit᷑ in textu. Cograui
cittadin colgrande stuolo. ¶De hac ciuita
qr ꝑmille uias itur ad infernum.
¶Et io maestro gia le sue meschite
la entro certo nesaualle cemo. Meschite
ꝓprie lingua samicenica sũt phana ⁊ tẽ¬
chegia lusaro ame in secre̾ta porta. Ista
porta sacrata ẽ illa prima porta infernisy
quam scͥpti sunt nouẽ rithimi ꝗ incipi¬
unt. ꝑme siua nelacitta dolente ⁊ c̃. Sa
ta duabus decausis dico quantum ad
tate ⁊ priuilegiate ut nullus malefactor
intiuns illus templum uł illam eccãm
possit iñ extrahi uelmou̾i. ¶ Secudo mõ
res dicitur saera qnuolari non licet siẽ
quedam leges uł statuta ciuitatum sacra
dicunt᷑ qr uiolari non possunt. Et ẜm
istos duos modos porta inferni dicitur sa¬
crata. ¶ Primo qr ñlli intrare negatur
accessus. Ideo autor ait intextu. Laqͣl
sença ẜmme ancor si troua. ⁊ similit̾ nul¬

Expanded text:
, et proditores. Ideo sequitur in textu: «co' gravi , et proditores. Ideo sequitur in textu: «co' gravi cittadin, col grande stuolo». De hac civitatquia per mille vias itur ad Infernum. vv. 70-72 Et io, maestro già le sue meschite là entro certo ne la valle cerno. Meschite proprie lingua sarracenica sunt phana et temche già l'usaro a me in secreta porta. Ista porta sacrata est illa prima porta Inferni super quam scripti sunt novem rithimi qui incipiunt: «Per me si va ne la città dolente», etc. <Sacta duabus de causis, dico quantum ad tate et privilegiate ut nullus malefactor intrans illud templum, vel illam ecclesiam, possit inde extrahi vel moveri; secundo modo res dicitur <sacra> quando violari non licet, sicut quedam leges vel statuta civitatum sacra dicuntur quia violari non possunt. Et secundum istos duos modos porta Inferni dicitur sacrata: Primo, quia nulli intrare negatur accessus. Ideo autor ait in textu: «la qual senza serrame ancor si trova»; et similiter nul