comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suit quȩ implenda nullomodo erat: Aut si placet tͥ magis de affec¬
tuali datum fuisse mandatũi: ñ inde contendo. dũ mͦ ad quiescas
x tum qd̃ minime inuita ista ab aliquo hominũ possit uł potuerit
nimpleri. Quis enim sibi arrogare id audeat. qd̃ se paulus ipse fa-¬
etur ñ comp̃hendisse: Nec latuit p̃ceptorẽ p̃cepti pondus homi¬
iu excedẽ uires. s iudicauit utile ex hoc ipso suȩ illos insufficien-¬
nȩ ammonerl. & ut scirent sane ad quẽ iusticiȩ finẽ nti ꝓuiribꝰ
oporteret. Ergo mandando impossibilia. ñ p̃uaricatores homi¬
nes fecit s humiles. ut omne os obstruatur & subditus frat om̃is
mundus deo : quia exoꝑ ibꝰ legis ñ iustiticabitur omnis caro coram
llo. Accipientes quippe mandatum & sentientes defectum. cla¬
nabimꝰ incȩlum & miserebitur nr̃i ds̃. & sciemus in illa die quia

Expanded text:
fuit, quae implenda nullo modo erat? Aut si placet tibi magis de affecfuit, quae implenda nullo modo erat? Aut si placet tibi magis de affectuali datum fuisse mandatum, non inde contendo, dummodo acquiescas et tu mihi, quod minime in vita ista ab aliquo hominum possit, vel potuerit adimpleri. Quis enim sibi arrogare id audeat, quod se Paulus ipse fatetur non comprehendisse? Nec latuit praeceptorem, praecepti pondus hominum excedere vires; sed judicavit utile ex hoc ipso suae illos insufficientiae admoneri, et ut scirent sane, ad quem justitiae finem niti pro viribus oporteret. Ergo mandando impossibilia, non praevaricatores homines fecit, sed humiles, ut omne os obstruatur, et subditus fiat omnis mundus Deo; quia ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram illo . Accipientes quippe mandatum, et sentientes delictum, clamabimus in coelum, et miserebitur nostri Deus: et sciemus in illa die, quia
Abbreviated transcription (Latin):
os forsitam expectatis tractari sequentra: explicitum pu¬
cantes uersicłm qͥ nouissime tractabatur. Uerũ ego aliud
molior. Habeo enim qd̃ ad huc uobis apponam de fragm̃¬
tis hesterni conuiuii. quȩ mͥ collegeram neꝑirent. Pibunt
aũt : sinulli apposuero. Nam si ea uoluero habere solus: ipi
ꝑibo. Nolo ꝓ inde uraͣm illis quã bene noui fraudare inglu¬
uiem. p̃sertim cum sint de ferculo caritatis. eo dulcia: quo
subtilia. eo sapida : quo minuta: duoquin. contra caritatẽ
ẽ ualde nimis de ipsa caritate fraudare Itaq hic sum. Or¬
dinauit in ine caritatẽ. Est caritas inactu. ẽ maffectu. Et¬
nibꝰ. mandatumq formatũ. Nam inaffectu quis ita habe¬
at ut mandatur. Eigo illa mandatur ad meritum: ista
in p̃mium datur. Cuiꝰ initium quidem profectumq uitã
quoq p̃sentẽ ex ꝑiri diuina posse gr̾a ñ negamꝰ. s plane con¬
summationẽ defendimꝰ futurȩ felicitati. Quomͦ gͦ iubenda

Expanded text:
os forsitan exspectatis tractari sequentia, explicitum putantes versiculum, qui novissime tractabatur. Verum ego aliud molior: habeo enim quod adhuc vobis apponam de fragmentis hesterni convivii, quae mihi collegeram ne perirent. Peribunt autem, si nulli apposuero: nam si voluero ea habere solus, ipse peribo. Nolo proinde vestram illis, quam bene novi, fraudare ingluviem: praesertim cum sint de ferculo charitatis, eo dulcia quo subtilia; eo sapida quo minuta. Alioquin contra charitatem est valde nimis de ipsa charitate fraudare. Itaque hic sum: Ordinavit in me charitatem . 2. Est charitas in actu, enibus, mandatumque formatum: nam in affectu quis ita habeat, ut mandatur? Ergo illa mandatur ad meritum, ista in praemium datur. Cujus initium quidem, profectumque vitam quoque praesentem experiri divina posse gratia non negamus; sed plane consummationem defendimus futurae felicitati. Quomodo ergo jubenda
Abbreviated transcription (Latin):
die gaudium eius impletum ẽ. unde olim p̃cinens aiebat. Dixit c̃
domino meo. sede adextris meis. Quomodo enim non dominus. germ̃
domini. Idem tamen ⁊ filius eius. ut pote fructus terrȩ sublimis fructu

Expanded text:
quo hodie gaudium ejus impletum est, unde olim praecinens aiebat: Dixit Dominus quo hodie gaudium ejus impletum est, unde olim praecinens aiebat: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis . Quomodo enim non germen Domini Dominus? Idem tamen et filius e
Abbreviated transcription (Latin):
uentosa quȩdam inflatio.⁊ tumor inanis. Uis audire magnanimũ ui-¬
im: Omnia inquit possum. in eo qui me confortat. Iinitemur tͥ
imulus supereffluentis uidetur quodam modo excessisse mensu
Cuidens fuit magnanimitas in conu̾sione gr̃a. sit etiam in consumma¬
tione longanimitas. sit unanimitas in conu̾satione. huiusmo
dem animab cęlestis illa ierłm desid̾at ministrari. quib nec fi
gnitudo desit in suscipiendo onere xp̃i: nec longitudo spei in ꝑsisten-¬
do nec caritatis iunctura quod ẽ uinculum ꝑfectionis.
odie sedenti in throno antiquo dierum. consessu¬
rus parit̾ oblatus ẽ filius hominis. ⁊ erit deinceps.
non mͦ germen domini in magnificentia ⁊ gloria. s ⁊ fructꝰ
terrȩ sublimis. felix unio: et amplectendum inesfabilib gaudiis sacra¬
mentum. Idem enim ⁊ germen domini ⁊ fructus terrȩ: idem ipse des
ius & fructus uentris mariȩ est. Idem filius dauid ⁊ dominus. d

Expanded text:
ventosa quaedam inflatio, et tumor inanis. Vis audire magnanimum virum? Omnia, inquit, possum in eo qui me confortat . Imitemur trid mensurae cumulus supereffluentis videtur quodam modo excessisse mensuram. Evidens fuit magnanimitas in conversione nostra: sit etiam in consummatione longanimitas, sit unanimitas in conversatione. Hujusmodi signidem animabus coelestis illa Jerusalem desiderat instaurari, quibus nec fidei magnitudo desit in suscipiendo onere Christi, nec longitudo spei in persistendo; nec charitatis junctura, quod est vinculum perfectionis. odie sedenti in throno antiquo dierum, consessurus pariter oblatus est Filius hominis , et erit deinceps non modo germen Domini in magnificentia et gloria, sed et fructus terrae sublimis . Felix unio, et amplectendum ineffabilibus gaudiis sacramentum! Idem enim et germen Domini, et fructus terrae; idem ipse et Dei Filius, et fructus ventris Mariae est; idem filius David, et Dominus, de
Abbreviated transcription (Latin):
mͣ eos ꝗͣ filii isrł tͣnsmisso iã marirubro undiq sui egyptios mor¬
tuos. s & rotas curruũ in ꝓfundũ ire cernebant. ut & nos
aliqñ loqͦrem᷑ si crebrius id liceret: qd̾ & uos credimꝰ ñnun¬
quã adu̾tere potuisse. Cet̾um qͦtiens ipsa diei p̃occupante
ri.si tẽpꝰ ipsũ redimẽ cupientib nob̃ sermo rarior int̾dũ ꝓtͣc¬
tior uideat᷑. hoc sane nob̃ accũ sit breui ꝓemio. ut hest̾ni pa
dierniq sermonis illius qͥdẽ ꝓlixitas. huiꝰ uͦ breuitas excusata apd̃

Expanded text:
 eos, quam filii Israel, transmisso jam mari Rubro, undique sui Aegyptios mortuos, sed et rotas curruum ire in profundum cernebant: ut et nosloqueremtur, si crebrius id liceret: quod et vos credimus nonnunquam advertere potuisse. Caeterum quoties, ipsa diei praeoccupante mirari si, tempus ipsum redimere cupientibus nobis, sermo rarior interdum protractior videatur. Hoc sane nobis actum sit brevi prooemio, ut hesterni pariter hodiernique sermonis, illius quidem prolixitas, hujus vero brevitas excusata apud
Abbreviated transcription (Latin):
men eius iħc. Audiuimus paucis expressũ magnum
pietatis sacramentũ. Audiuimꝰ congruam lectionẽ
O adbreuiato qd̾ fecit dñs suꝑterram. Adbreuiatũ enĩ
i carne amplius adbreuiatur suscepta etiã carnis circũ cisi
Minoratus paulominꝰ ab angelis dĩ filius naturã humanam
iduit. sed iam ne se ipsum respuens remediũ humanȩ coc¬
tionis plane multo minoratur ab eis. Habes igitur mi
Ad quid enim tibi circũcisio necessaria. qui peccatũ nec
sisti nec contraxisti: Qd̾ ipse non feceris ȩtas ipsa manifestat. qd̾
on contraxeris multo certius ꝓbat patris diuinitas: inti¬
patre contaminandũ. ꝓphetatũ in lege. ẽ. potius quã manda

Expanded text:
 . 1. Audivimus paucis expressum magnum pietatis sacramentum: audivimus congruam lectionem Verbo abbreviato quod fecit Dominus super terram. Abbreviatum enim in carne, amplius abbreviatur suscepta etiam carnis circumcisione. Minoratus paulo minus ab angelis Dei Filius, humanam naturam induit; sed jam nec ipsum respuens remedium humanae corruptionis, plane multo minoratus ab eis. Habes igitur hicAd quid enim tibi circumcisio necessaria, qui peccatum non commisisti nec contraxisti? Quod ipse non feceris, aetas manifestat; quod non contraxeris, multo certius probat Patris divinitas, integrie, nec super matre contaminandum, prophetatum est in lege potius quam manda
Abbreviated transcription (Latin):
tria quȩdã eius oꝑa clamant. primȩ nr̃ȩ creationis. p̾sentis re-¬
demptionis. futurȩ głificationis. Quã magnificata sunt in sin-¬
gulis oꝑa tua dñẽ. Tuũ. ẽ. uirtutẽ oꝑum tuorũ annunc
pulo tuo. nos ipsa saltẽ oꝑa ñ silemus. Triplicẽ fr̃s cõmutio¬
iem in his trib considare. ẽ. cȩlestis plane oꝑis & diuinȩ
is. Nam in primo oꝑe conditionis nr̃ȩ de limo terrȩ plasm
hominẽ. ds. & inspirauit in faciem eus spm̃ uitȩ. Qualis artifex.
qualis unitor rerũ. ad ciꝰ nutũ sic conglutinantur sibi

Expanded text:
tria quaedam ejus opera clamant; primae nostrae creationis, praesentis retria quaedam ejus opera clamant; primae nostrae creationis, praesentis redemptionis, futurae glorificationis. Quam magnificata sunt in singulis opera tua, Domine! Tuum est virtutem operum tuorum annuntiare populo tuo, nos ipsa saltem opera non silemus. Triplicem, fratres, commistionem in his tribus considerare est coelestis plane operis, et divinae virtutis. Nam in primo opere conditionis nostrae de limo terrae plasmavit hominem Deus, et inspiravit in faciem ejus spiritum vitae. Qualis artifex, qualis unitor rerum, ad cujus nutum sic conglutinantur sibi
Abbreviated transcription (Latin):
i deuote celebramus aduentum dñi: id facimꝰ quo
oportet. Si quidẽ non mͦ ad nos sed ꝓpter nos uenit
digentiȩ quantitatẽ manifestius ipsa dignationis eiꝰ
gnitudo. Nec mͦ ꝑiculum ȩgritudinis. ex ipso precio
iediorum. Utquid enim diuisiones grãrum sunt: si
uidetur necessitatum ulla diuersitas : Et quidẽ di
nt mͥ interim. tres cominunes om̃ib & quodammodo
rincipales. Nemo enim reꝑitur in nobis qui ñ inter
nysteriis natiuitatis: ad scrutanda repente deuenimꝰ sacrai
lñicȩ passionis. Nec mirũ tam̃ si querimꝰ in passione quid i
iitate sua xp̃c attulerit: tunc enĩ conciso sacco pecuniã
latebat in p̾cium nr̃ȩ redemptionis effudit.
fr̃s. siquide̾ magnus ipse. sed ad nos maxime spectant
quȩ in eis maxima eẽ uidentur. Hinc. ẽ. quidẽ qđ psal-¬
lit idem ꝓpheta dicens. Nagnificauit dñs facere no¬
biscũ. Deniq quã magnifice nobiscũ agat. sp̃ualiter

Expanded text:
i devote celebramus Adventum Domini, id facimus quod oportet: siquidem non modo ad nos, sed et propter nos venit, digentiae quantitatem manifestius ipsa dignationis ejus indicat magnitudo. Nec modo periculum aegritudinis ex ipso pretio  ex multitudine remediorum. Utquid enim divisiones gratiarum sunt, si non videtur necessitatum ulla diversitas? 732 Et quidem  occurrunt mihi interim tres communes omnibus, et quodammodo principales. Nemo enim repetitur in nobis, qui non intermysteriis Nativitatis, ad scrutanda repente venimus sacramenta Dominicae Passionis. Nec mirum tamen si quaerimus in Passione, quid in Nativitate sua Christus attulerit. Tunc enim conscisso sacco pecuniam quae latebat, in pretium nostrae redemptionis effudit.fratres, siquidem magnus et ipse: sed ad nos maxime spectant, quae in eis maxima esse videntur. Hinc est quod psallit idem propheta, dicens: Magnificavit Dominus facere nobiscum . Denique quam magnifice nobiscum agat, specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
cd̾a autẽ necessaria eͣ huic.
st eni intuens iudicia dĩ. Qe
rne parudo aspectu. dũ uehe¬
ientiꝰ concirat intuentẽ. fu¬
at uicia. fundat uirtutes.
nei. ⁊ ad sapientiã. humilita¬
in seruat. Uirtutũ siquidẽ¬
num quoddã ac stabile fun

Expanded text:
da autem neccessaria est huic: est enim intuens iudicia dei. Quo sane pavido aspectu, dum vehemencius concutit intuentem, fugat vicia, fundat virtutes, iniciat ad sapienciarri, humilitatem servat. Virtutum siquidem bonum et stabile fun
Abbreviated transcription (Latin):
fundum inspectio iudicioꝵ.
Querendꝰ adhuc fuerat qui
nec satis adhuc inuentꝰ ẽ. nec
queri nimis potest. At oran¬
do forte quam disputando
dignius queritur. & inueni¬
tur facilius. Ainde is sit finis
libri. sed non finis quȩreno.¬

Expanded text:
fundum inspectio judiciorum. Quaerendus adhuc fuerat, qui nec satis adhuc inventus est, nec quaeri nimis potest: at orando forte quam disputando dignius quaeritur, et invenitur facilius. Proinde is sit finis libri, sed non finis quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
etis instant̾ & ego constã¬
ter abnuo: s parcens mͥ.
ñ te sꝑnens. O utinã tuo stu¬
dio ingenioq dignũ aliquid
elaborare possem. Numͣ ocło¬
rum meoꝵ. & ipsam quoq ani
Qͥs sane dare uelit. qͦd de
dedeceat: accepisse nͣ ꝓsit:

Expanded text:
etis instanter, et ego constanter abnuo, sed parcens mihi, non te spernens. O utinam tuo studio ingenioque dignum aliquid elaborare possem! Lumen oculorum meorum, et ipsam quoque aniQuis sane dare velit, quod dedisse dedeceat, accepisse non prosi
Abbreviated transcription (Latin):
q recepimus: & leta nuncian¬
tem de ur̃a incolumitate & gła.
de pace & ꝓsꝑitate eccłie. de curiȩ
statu florente & ualente. Postre¬
mo de gr̃a & beniuolentia. que
nobis apud uos ꝑseuerat. bene
sua miscdłia ds̃ dignatꝰ ẽ facere
nobiscum: facti sumꝰ letantes.
Uerum qͦd de mittendis ad uos
fr̃ib placet difficile adimplebit᷑:
p̃sertĩ cum ñ sit copia ꝑsonarũ
quȩ e̾e solebat. Siquidẽ pret̃ illos
sunt loca tria ex eis noua mona¬
steria ex quo a uobis discessimꝰ
integrȩ ordinata fẽ: & adhuc res¬
tant alia ꝓxime ordinanda. C u¬
ranus tamen undecuͣq euoca¬
re quos uobis mittamꝰ: cupien

Expanded text:
 recepimus, et laeta nuntiantem de vestra incolumitate et gloria, de pace et prosperitate Ecclesiae, de curiae statu florente et valente, postremo de gratia et benevolentia, quae nobis apud vos perseverat. Bene sua misericordia Deus dignatus est facere nobiscum; facti sumus laetantes. Verum quod vobis de mittendis ad vos fratribus placet, difficile adimplebitur, praesertim cum non sit copia personarum quae esse solebat. Siquidem praeter illosunt loca; tria ex eis nova monasteria, ex quo a vobis discessimus, integre ordinata sunt; et adhuc restant alia proxime ordinanda. Curamus tamen undecunque evocare, quos vobis mittamus; cupien
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd occupator ille qͥ euͣ p̾uenit
in sede̾. quã deo auctore ipse
sortitus ẽ. ipsius eccłie uadia
terrasq distraxerit: & distrac¬
ta restituere nolit. Qͦd quã
sit iniuriosũͣ. & qualit̾ corri¬
gendum: meȩ humilitatis nͣ
ẽ tante sapĩe p̾dictare. Item¬

Expanded text:
od occupator ille, qui eum praevenit in sedem quam Deo auctore ipse sortitus est, ipsius Ecclesiae vadia terrasque distraxerit, et distracta restituere nolit. Quod quam sit injuriosum, et qualiter corrigendum, meae humilitatis non est tantae sapientiae praedictare. E
Abbreviated transcription (Latin):
illustris salamanticensis
quondã epͣc rediens ab urbe.
nͣ pigͥtauit diu̾tere ad puerũ
urm̃: & auxiliuͣ ab homuncło

Expanded text:
illustris, Salamanticensis quondam episcopus, rediens ab Urbe, non pigritavit divertere ad puerum vestrum, et auxilium ab homunc
Abbreviated transcription (Latin):
eustachio: frͣ bnardꝰ. S alutẽ
t uir illustrissime. & si nͣ scribo:
opto tam̃. Oꝑtare quis ꝓhibet:
Affectui nec leges imꝑant: nec
pͥncipes dñantur. Liber ẽ ꝙ ma
nitudinẽ p̾sumo sẽbere. tanqͣm¬
u

Expanded text:
EUSTACHIO, frater BERNARDUS. 1. Salutem tibi, vir illustrissime, etsi non scribo, opto tamen. Optare quis prohibet? Affectui nec leges imperant, nec principes dominantur. Liber est, et maxnitudinem praesumo scribere, tanqu
Abbreviated transcription (Latin):
flagitare nͣ despexit. Qe audi¬
to: recordatꝰ sum ꝓpħie dicen¬
tis. Montes & colles corã deo
humiliabuntur: & erunt pra
huiꝰ transeuntis głe blandimͣta
memorare nouissima tua. quia
quib successisti in sedem. ipsos
sine dubio sequeris ad mortem.

Expanded text:
flagitare non despexit. Quo audito, recordatus sum prophetiae dicentis: Montes et colles coram Deo humiliabuntur, et erunt prahujus transeuntis gloriae blandimenta, memorare novissima tua: quia quibus successisti in sedem, ipsos sine dubio sequeris ad mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
beniuolentia dantis. in animo ac¬
cipientis. beneficio quidẽ int̾ue¬
niente. Hac me fateor locupletẽ.
hanc de corde pleno dignã ꝓfecto
offero remun̾ationẽ meo bene¬
factori: hanc deuotꝰ immolo sa¬
crificium laudis factori omniũ.
ꝓ salute mei benefactoris. Ad¬

Expanded text:
benevolentia dantis in animo acbenevolentia dantis in animo accipientis, beneficio quidem interveniente. Hac me fateor locupletem: hanc de corde pleno dignam profecto offero remunerationem meo benefactori; hanc devotus immolo sacrificium laudis factori omnium pro salute mei benefactoris.
Abbreviated transcription (Latin):
i uerbis contendere uelĩ ad
beneficia quib me obruitis.
idem erit. ac si impetitus sagituꝰ.
festucis dimicẽ: nͥ qͦd hic iocꝰ ui¬
debitur illud dolus. facta factis
compensari oportet: uerũ id qͥdẽ
multũ ẽ ad me. Nam unde suf¬
ficerem pauꝑ & modicus: S rebꝰ
bo ergo beneficia uotis: quȩ fac¬
tis nͣ possum. Desideriis diues
sum: affectib habundo. Et cer¬
te uerus beneficꝰ: ampliꝰ ñ reqͥrit.
Nam quomͦ beneficus: qͥ ñ & be¬
niuolus sit: Porro beniuolus.
nil sͥ cariꝰ ipsa existimat beniuo¬
lentia: qua & beniuolꝰ nominat᷑
& beneficꝰ ẽ. Demq beniuolentia
fructus ẽ beneficii: nͥ qͥs forte
beneficiũ putet. qͦd sꝑe emerit.
aut timore dimiserit. S qͥs nͣ ui¬
deat. hoc relictum. illud uendituͣ.
neutrũ datuͣ: Oportet autẽ be¬
neficium ut uere sit. e̾e gratiutũ.
Danti itaq rependi quicꝗͣ gratiꝰ
ab accipiente ñ potest: quã sigͣ¬
tum habuerit qͦd gratis accepit.
Et hȩc beniuolentia creatur de

Expanded text:
i verbis contendere velim ad beneficia quibus me obruitis, idem erit ac si impetitus sagittis, festucis dimicem: nisi quod hoc jocus videbitur, illud dolus. Facta factis compensari oportet. Verum id quidem multum est ad me. Nam unde sufficerem pauper et modicus? sed rebus bo ergo beneficia votis, quae factis non possum. Desideriis dives sum, affectibus abundo. Et certe verus beneficus amplius non requirit. Nam quomodo beneficus, qui non et benevolus sit? Porro benevolus nil sibi charius ipsa aestimat benevolentia, qua et benevolus nominatur, et beneficus est. Denique benevolentia fructus est beneficii: nisi quis forte beneficium putet quod in spe severit, aut timore dimiserit. Sed quis non videat hoc relictum, illud venditum, neutrum datum? Oportet autem beneficium, ut vere sit, esse gratuitum. Danti itaque rependi quidquam gratius ab accipiente non potest, quam si gratum habuerit, quod gratis accepit. Et haec benevolentia creatur de
Abbreviated transcription (Latin):
domo dei. si tamen ipse elegit eũ
fore uas in honorẽ & utilem futu¬
rum. non solum illi. s & omni gal¬
licane eccłie. uestre iam discretio¬
nis est iudicare. an merito flagi¬
tetur a uobis facienda dispensatio:
unde talis potest sꝑari recompen

Expanded text:
domo Dei si tamen ipse elegit eum domo Dei si tamen ipse elegit eum fore vas in honorem, et utilem futurum non solum illi, sed et omni Gallicanae Ecclesiae. Vestrae jam discretionis est judicare, an merito flagitetur a vobis facienda dispensatio, unde talis potest sperari recompen
Abbreviated transcription (Latin):
ummo
pontifici
honorio.
fr̃ quidã
ꝓfessione
monachꝰ.
conuersa¬
tione pec¬
cator seipsum quantillus ẽ. Aiñt.
apud uos plus ualere pauꝑis pre¬
cem. quam potentis uultum. De
qua ur̃a singłari dignatione tã
scã opinio. facit me dignitatis
celsituidinẽ non uereri: quo minꝰ
audeam loqui ad uos. id p̾serti
quod caritas suggerit. De eccłia
dico dñe cathalaunensi: cuius
quantum in me est. nec ualeo nec
debeo dissimulare ꝑicłm. Uide¬
mus nimirum. iam iamq immi¬
nere sentimus nos qui uicini
sumus. pacem uidelicet memora¬
te eccł̃iȩ grauit̾ mox esse turban¬
dam: si electionis illius illustris
uiri. idest magistͥ albrici. in qͣm
utiq totus tam clerus quam
popłs. pari uoto ꝙ uoce conuene¬
rant & conueniunt: ur̃e pietatis
assensum impetrare neqͥuerint.
De qua re si & nr̃a queritur aut
curatur sententia: nouimꝰ homi¬
nem. sanȩ fidei & doctrinȩ hactenꝰ.
extitisse. in diuinis parit̾ & huma¬
nis prudentẽ esse: & sꝑamus in

Expanded text:
ummo pontifici HONORIO, frater quidam professione monachus, conversatione peccator, se ipsum quantillus est. Aiunt apud vos plus valere pauperis precem, quam potentis vultum. De qua vestra singulari dignatione tam sancta opinio facit me dignitatis celsitudinem non vereri, quo minus audeam loqui ad vos, id praesertim quod charitas suggerit. De Ecclesia dico, domine, Catalaunensi, cujus, quantum in me est, nec valeo, nec debeo dissimulare periculum. Videmus nimirum, jamjamque imminere sentimus, nos qui vicini sumus, pacem videlicet memoratae Ecclesiae graviter mox esse turbandam, si electioni illustris illius viri, id est, magistri Alberici, in quam 34 utique totus tam clerus, quam populus pari voto et voce convenerant et conveniunt, vestrae pietatis assensum impetrare nequiverint. De qua re si et nostra quaeritur aut curatur sententia, novimus hominem sanae fidei et doctrinae hactenus exstitisse; in divinis pariter et humanis prudentem esse; et speramus in
Abbreviated transcription (Latin):
nocentio summo pontifici
b̾nardꝰ clareuallensis abbas indignꝰ.
minimũ id qͦd ẽ. & qͦd potest ĩ dño.
Fera pessima quȩ deuorauit ioseph
canum nr̃oꝵ importunitatẽ ñ fe¬
rens ad ur̃e dicitur defensionis

Expanded text:
NOCENTIO summo Pontifici, BERNADUS Clarae-Vallis abbas indignus, minimum id quod est, et quod potest in Domino. 1. Fera pessima quae devoravit Joseph, canum nostrorum importunitatem non ferens, ad vestrae dicitur defensionis
Abbreviated transcription (Latin):
cͥpta ur̃a & salutationes tã
deuotus suscipio: quam mo¬
dicus sum ad illa. Modicus dixe¬
rim dignitate: s ñ deuotione.
Queximonie regis nr̃e sr̃ i & ma¬
xime illa. quã dignant̾ expͥmi¬
tis de inuasione imperii. Regis
dedecus. regni diminutionẽ nũ¬
quam uolui: uolentes odit aĩa
mea. Legi quippe.Omnis anima
potestatib sublimiorib subdita
sit: & qui potestati resistit. dei
ordinationi resistit. Quã tam̃
sententiã cupio uos. & omĩmo¬
dis moneo eustodire. in exhiben¬
da reuerentia summe & apłice
sedi & beati petri uicario: sicͣ
ipsam uobis uultis ab uniu̾so
seruari imꝑio.Sunt quȩ ñ pu¬
taui scͥbenda: p̃sens ea fortassis
oportumꝰ intimarem. Ad dñm¬

Expanded text:
tra et salutationes tam devotus suscipio, quam modicus sum ad illa. Modicus dixerim dignitate, sed non devotione. Querimoniae Regis nostrae sunt, et maxime illa, quam dignanter exprimitis de invasione Imperii. Regis dedecus, regni diminutionem nunquam volui: volentes odit anima mea. Legi quippe: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit: et, Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit . Quam tamen sententiam cupio vos, et omnimodis moneo custodire, in exhibenda reverentia summae et apostolicae Sedi, et beati Petri Vicario, sicut ipsam vobis vultis ab universo servari imperio. Sunt quae non putavi scribenda: praesens ea fortassis opportunius intimarem.
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ: manib ac pedib accersitiᷤ
urãm conturbationẽ. s confu¬
sionem. s depositionẽ. Multipli¬
catis uobis accusatores: defenso¬
res subtrahitis. E.xcitatis iteruͣ
in uos olim sopita discͥmina: ꝓ¬
uocatis aduersarios. patronos
offenditis. Ubiq apd̃ uos ꝓ ra¬
tione uoluntas: totuͣ ꝓ impio.
nichil ex timore dĩ. Qi de uobis
nͣ rident inmici: nͣ conquerun¬
tur amici: Quomͦ deuestistis
homineͣ. ñ dico iudicio nͣ conuic¬
tum: s nec u̾bo conuentũ: Qͥn¬
tos hoc uerbũ scandalizabit: qͦt
ora ad subsannanduͣ qͦt corda
ad succensendũ mouebit: Itane
putatis ꝑiisse iusticiã de toto or¬
be. sicut de ur̃o corde: ut homo
sic ablatũ ꝑdat archidia conatũ:
S uos forsitan plus amatis red.¬
dere & ꝑdere: quam gram de
beneficio retinere. Nolite qͣso
nolite facere hanc rem: quã qͥ
audierint om̃s mirabunt᷑. nemo
laudabit. hȩc uobis mordacius
audaciꝰq quam uelletis audire:

Expanded text:
manibus ac pedibus accersitis vestram conturbationem, sed confusionem, sed depositionem. Multiplicatis vobis accusatores: defensores subtrahitis. Excitatis iterum in vos olim sopita discrimina, provocatis adversarios, patronos offenditis. Ubique apud vos pro ratione voluntas; totum pro imperio, nihil ex timore Dei. Qui de vobis non rident inimici, non conqueruntur amici? Quomodo devestistis hominem, non dico judicio non convictum, sed nec verbo conventum? Quantos hoc verbum scandalizabit? quot ora ad subsannandum, quot corda ad succensendum movebit? Itane putatis periisse justitiam de toto orbe, sicut de vestro corde, ut homo sic ablatum perdat archidiaconatum? Sed vos forsitan plus amatis reddere, et perdere, quam gratiam de beneficio retinere. Nolite, quaeso, nolite facere hanc rem: quam qui audierint, omnes mirabuntur, nemo laudabit. Haec vobis mordacius audaciusque quam velletis audire,
Abbreviated transcription (Latin):
nardus abbas clare uallis sa¬
lutem: & si quid potest peccatoris
oratio. Quanto ad uos timore
scͥbam: nouit ipse quẽ timemus
in uobis. S ut audeam. domina
karitas facit: quippe quȩ imꝑat
& uobis. Pro eccłia diuionensi ro¬
gatus. suscepi facere precẽ: s qͥd
potissimũ precari debeam pene
dubito. Nam sicut temptare ali¬
quid uł prece uł precio aduersꝰ
iusticiam iniquum est: sic ꝓ iusti/.¬
cia multum laborare apud iꝰticiȩ
amatorẽ suꝑfluum. Uerum & si
nos quid oremus sicut oportet nes¬
cimus: confidimus tam̃ qͦd ur̃a
benignitas p̾sertim in causa re¬
ligiosoꝵ ociosa esse non poterit.
Et quidem scĩtatis ur̃e pruden¬
tła. sollicitaq discussio. quid inuen

Expanded text:
atus abbas Clarae-Vallis, salutem, et si quid potest peccatoris oratio. Quanto ad vos timore scribam, novit ipse quem timemus in vobis. Sed ut audeam, domina charitas facit: quippe quae imperat et vobis. Pro Ecclesia Divionensi rogatus, suscepi facere precem; sed quid potissimum precari debeam, pene dubito. Nam sicut tentare aliquid vel prece vel pretio adversus justitiam iniquum est: sic pro justitia multum laborare apud justitiae amatorem superfluum. Verum etsi nos quid oremus, sicut oportet, nescimus, confidimus tamen quod vestra benignitas, praesertim in causa religiosorum, otiosa esse non poterit. Et quidem sanctitatis vestrae prudentia sollicitaque discussio quid inven
Abbreviated transcription (Latin):
domo dei. si tamen ipse elegit eũ
fore uas in honorẽ & utilem futu¬
rum. non solum illi. s & omni gal¬
licane eccłie. uestre iam discretio¬
nis est iudicare. an merito flagi¬
tetur a uobis facienda dispensatio:
unde talis potest sꝑari recompen¬
satio.

Expanded text:
domo Dei si tamen ipse elegit eum domo Dei si tamen ipse elegit eum fore vas in honorem, et utilem futurum non solum illi, sed et omni Gallicanae Ecclesiae. Vestrae jam discretionis est judicare, an merito flagitetur a vobis facienda dispensatio, unde talis potest sperari recompensatio.
Abbreviated transcription (Latin):
pontifici
honorio.
fr̃ quidã
ꝓfessione
monachꝰ.
conuersa¬
tione pec¬
cator: se ipsum quantillus ẽ. Aiũe.
apud uos plus ualere pauꝑis pre¬
cem. quam potentis uultum. De
qua ur̃a singłari dignatione tã
scã opinio. facit me dignitatis
celsitudinẽ non uereri: quo minꝰ
audeam loqui ad uos. id p̾serti
quod caritas suggerit. De eccłia
dico dñe cathalaunensi: cuius
quantum in me est. nec ualeo nec
debeo dissimulare ꝑicłm. uide¬
mus nimirum. iam iamq immi¬
nere sentimus nos qui uicini
sumus. pacem uidelicet memora¬
te eccłiȩ grauit̾ mox esse turban¬
dam: si electionis illius illustris
uiri. idest magistͥ albrici. in qͣm
utiq totus tam clerus quam
popłs. pari uoto ꝙ uoce conuene¬
rant & conueniunt: ur̃e pietatis
assensum impetrare neqͥuerint.
De qua re si & nr̃a queritur aue
curatur sententia: nouimꝰ homi¬
nem. sanȩ fidei & doctrine hactenꝰ
extitisse. in diuinis parit̾ & huma¬
nis prudentẽ esse: & sꝑamus in

Expanded text:
pontifici HONORIO, frater quidam professione monachus, conversatione peccator, se ipsum quantillus est. Aiunt apud vos plus valere pauperis precem, quam potentis vultum. De qua vestra singulari dignatione tam sancta opinio facit me dignitatis celsitudinem non vereri, quo minus audeam loqui ad vos, id praesertim quod charitas suggerit. De Ecclesia dico, domine, Catalaunensi, cujus, quantum in me est, nec valeo, nec debeo dissimulare periculum. Videmus nimirum, jamjamque imminere sentimus, nos qui vicini sumus, pacem videlicet memoratae Ecclesiae graviter mox esse turbandam, si electioni illustris illius viri, id est, magistri Alberici, in quam 34 utique totus tam clerus, quam populus pari voto et voce convenerant et conveniunt, vestrae pietatis assensum impetrare nequiverint. De qua re si et nostra quaeritur aut curatur sententia, novimus hominem sanae fidei et doctrinae hactenus exstitisse; in divinis pariter et humanis prudentem esse; et speramus in
Abbreviated transcription (Latin):
tione pec¬
cator: se ipsum quantillus ẽ. Auͣt.
apud uos plus ualere pauꝑis pre¬
cem. quam potentis uultum᷑. De
qua ur̃a singłari dignatione tã

Expanded text:
tione peccator, se ipsum quantillus est. Aiunt apud vos plus valere pauperis precem, quam potentis vultum. De qua vestra singulari dignatione ta
Abbreviated transcription (Latin):
on ẽ leue uerbuͣ qͦd sonu¬
unt. nec tristantur tristib.
s letantur & exultant iͣ rebꝰ
pessimis. De cet̾o ꝯmunis est

Expanded text:
on est leve verbum quod sonuunt, nec tristantur tristibus, sed laetantur et exsultant in rebus pessimis. De caetero communis t
Abbreviated transcription (Latin):
sed me. & undiq ad me conflu¬
unt qͥ habent negotia nec dest̃
in tanta multitudine amicoꝵ.
quib officium negare nͣ possũͣ.
nͣ solũ absq scandalo. s etiam
absq pecc̃o. Et nunc ẽ etiã alia
excusatio nͣ minus idonea. qͥa
cura honestissima ẽ. Contra ido¬
lum illud eboracense. iterato sti¬
lus dirigitur. ea scilicet necessi

Expanded text:
sed me: et undique ad me confluunt, qui habent negotia. Nec desunt in tanta multitudine amicorum, quibus officium negare non possum, non solum absque scandalo, sed etiam absque peccato. Et nunc est etiam alia excusatio non minus idonea, quia causa  al. cura honestissima est. Contra idolum illud Eboracense iterato stilus dirigitur: ea scilicet necessi
Abbreviated transcription (Latin):
uidices iusticiã ad solam optiuendã salutẽ aeternã suscipiunt. nec eam
munerib acceptis distribuunt. ut dũ de iusto uidicio temporalia lucra
ñ appecunt. p̾nuo arterno diteutur. Om̃is qui recte iudicat. statera
in manu gestat. & in utroq penso iusticiã & miscdĩam portat. fed ꝑus
ticiam reddit peccati sententiã. ꝑ miscdĩam peccati temꝑat pgnani. ut
iusto libramure quȩdã ꝑ aequitatẽ corrigat. quȩdã uõ ꝑmisrrationem
in dulgeat. Qui dĩ uidicia oculis suis ꝓponit. semꝑ timens tremensq
in om̃i negotio reformidat. ne de iusticiȩ tramite deuians cadat. &
unde ñ iustificat᷑. inde potius condempnet᷑. IDGPRAUIS IUDICIDUS¬

Expanded text:
judices justitiam ad solam obtinendam salutem aeternam suscipiunt, nec eam judices justitiam ad solam obtinendam salutem aeternam suscipiunt, nec eam muneribus acceptis distribuunt, ut dum de justo judicio temporalia lucra non appetunt, praemio aeterno ditentur. 4. Omnis qui recte judicat stateram in majustitiam reddit pejusto libramine quaedam per aequitatem corrigat, quaedam vero per miserationem indulgeat. 5. Qui Dei judicia oculis suis proponit, semper timein omni negocio reformidat, ne de justitiae tramite devians cadat, et unde non justificatur, inde potius condemnetur. CAP. 26.-- D
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑. ipsanq disciplinã quã eccła utilitas exercere ñ prȩual&. ceruie
suꝑborũ potestas principalis imponat. & ut uenerationẽ mertatur. uir¬
tutẽ potestates imꝑciant. C ognoscant principes scłi dõ se debere ratio.
pax & disciplina ęccłȩ ꝑfideles principes sure soluatur. ille ab eis rationẽ
exig&. qui eor potestati suam ȩccłam credidit. I. DE IUUICIBUS¬
a delictum ꝑtin& pͥncipũ. qui prauos iudices contra uoluntatẽ dĩ populis
fidelib p̃ferunt. nã sicut populi delictũ ẽ. quando pͥncipes mali funt.
sic pͥncipis ẽ. peccatũ quando uidices iniqui existunt. Bonus iuidex sictꝰ
nocere cuub nescit. ita ꝓdesse om̃ib nouit. Alus en̾i p̾stat censura uis¬
tierȩ. aliis bonitate. Iudicia sine ꝑsonarũ acceptione suscipit. ñ infirmat
iusticiam auariciae flãma. nec stud& auferre alteri qđ cupiat sibi. B

Expanded text:
rantur, ipsamque disciplinam, quam ecclesiae humilitas exercere non praevalet, cervicibus rantur, ipsamque disciplinam, quam ecclesiae humilitas exercere non praevalet, cervicibus superborum potestas principalis imponat, et, ut venerationem mereatur, virtutem potestatis impertiat. Cognoscant principes saeculi Deo debere se ratipax et disciplina ecclesiae per fideles principes, sive solvatur, ille ab eis rationem exiget, qui eorum potestati suam ecclesiam credidit . C. XXIAd delictum pertinet principum, qui pravos judices contra voluntatem Dei populis fidelibus praeferunt. Nam sicut populi delictum est quando principes mali sunt, sic principis est peccatum quando judices iniqui existunt. 2. Bonus judex sicut nocere civibus nescit, ita prodesse omnibus debet. Aliis enim praestat censuram justitiae, aliis bonitatem. Judicia sine personarum acceptione suscipit, qui non infirmat justitiam avaritiae flamma, nec studet auferre alteri quod cupiat sibi. 3. Boni
Abbreviated transcription (Latin):
entiã prȩb&. Principes legib teneri suis. nec inse posse dapnare iura
quȩ ui subiectis constituunt. Iusta est enĩ uocis eorum auctoritas. si qđ
popłis ꝓhibent. sibi licere ñ paciant᷑. Sub religionis disciplina. seculi po¬
testates subiectȩ sunt. &. quãuis culmine regni suit prȩditi. uinculo
tanien fidei tenent᷑ asstricti. ut fidem xp̃i sub legib prȩdicent. & ipsam
fidei p̾dicationẽ morib bonis conserurent. s pe oisciplina priei pum¬
culmina teneut. ut ꝑ eandem potestatẽ disciplinã ęccłasticã munias.
Cȩterũ intra eccłãm potestates necessariȩ ñ essent. nͥ ut qđ ñ p̾uala.
sacerdos efficere ꝑdodtrinȩ sermone: potestas hoc imꝑ& ꝑ discipline ti¬
rorem. Sepe ꝑ regnũ terrenũ cȩleste regnũ ꝓficit. ut qui intra ęccle¬
siam positi contra fidẽ & disciplinã eccłae agunt. rigore principũ conte¬

Expanded text:
rentiam praebet. Principes legibus teneri suis, nec in se posse damnare jura rentiam praebet. Principes legibus teneri suis, nec in se posse damnare jura quae in subjectis constituunt. Justa est enim vocis eorum auctoritas, si quod populis prohibent, sibi non licere patiantur. Sub religionis disciplina saeculi potestates subjectae sunt. Et quamvis culmine regni sint praediti, vinculo tamen fidei tenentur astricti, ut fidem Christi suis legibus praedicent, et ipsam fidei praedicationem moribus bonis conservent. CAP. 44. - De asticam muniant. Caeterum intra ecclesiam potestates necessariae non essent, nisi ut quod non praevalet sacerdos efficere per doctrinae sermonem potestas hoc impleat per disciplinae terrorem. Saepe per regnum terrenum coeleste regnum proficit, ut qui intra ecclesiam positi contra fidem et disciplinam ecclesiae agunt rigore principum conte
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit & peccate fecit isrł. Illius uicio ad scribitur. quicquid exemplo
eiꝰ asubditis ꝑpecrat᷑. Sicut ñ nulli bonorũ pͥncipum dõ placita facta se.¬
nunt᷑. ita facile multi ꝓbatoꝵ exempla sectant᷑. Pleriq aut̃ apud in¬
quos principes uecessitate magis qu̾a uoto mali existunt. dũ imꝑus eoꝵ
obȩdint. Nonnulli tam̃ sicut ꝓmpti sunt sequi reges in malum. sic pi.¬
gri st̃ imitar illos inbonũ. Sepe inde mali reges peccant. unde boni
iustificant᷑. dum p̾cedentiũ cuepiditatẽ & maliciam corrigunt. Nam
reruera peccatis eoꝵ cõmunicant. si qđ illi diripuerunt isti retentant.
Eiuius peccatum quisq sequitur. necesse est. ut eiꝰ pęnã sequatur. Neq eiũ erit
ustum ẽ. prucipẽ legib obtemperare suis. ILEΟΙB: ΤΕNΕΑΝTUR¬
tẽ eñi iura sua ab om̃ib custodixnda ex istim&. quando & ipse illis reue¬

Expanded text:
peccavit, et peccare fecit Israel. Illius autem ascribitur, quicquid exemplo peccavit, et peccare fecit Israel. Illius autem ascribitur, quicquid exemplo ejus a subditis perpetratur. Sicut nonnulli bonorum principum Deo placita facta sequuntur, ita facile multi prava eorum exempla sectantur: plerique autem apud iniquos principes necessitate magis quam voto mali existunt, dum imperiis eorum obediunt. Nonnulli autem, sicut prompti sunt sequi reges in malum, sic pigri sunt imitari illos in bonum. Saepe unde mali reges peccant, inde boni justificantur: dum praecedentium cupiditatem et malitiam corrigunt. Nam re vera peccatis eorum communicant, si quod illi diripuerunt, isti retentant. ujus peccatum quisque sequitur, necesse est ut ejus poenam sequatur. Neque enim erit ustum est principem legibus obtemperare suis. Tunc enim jura sua ab omnibus custodienda existimet, quando et ipse illis reve
Abbreviated transcription (Latin):
rationis crunine detegunt᷑. sed ꝓbare uolens ds̃ dementiã pͥncipũ illos mal
cogitare ꝑmittit. istos non deferit᷑. De illoꝵ malo. beue istis facit dum cul¬
pas quas illi agunt mira pacientia idulga. Reddere malũ ꝓmalo : ui.¬
cissitudo iusticie ẽ. Sed qui dementiã addit iusticiȩ. nͨ malũ ꝓmalo cul¬
fuerit implicatus P opuli en̾i peocantes iudicem metuunt. & amalo
labuntur. Quanto quisq insuꝑiori constitut᷑ ẽ. loco. tanto in maiori ues¬
satur periculo. EEt quanto splendoris honore celsior quisq ẽ: tanto sidelin.¬
quat peccato maior ẽ. Potentes enĩ potent̃ torm̃ta paciut᷑. Ciui eñi plus
cõmittĩt. plus ab eo exigitur. &iam cũ usuta penarũ. Reges uitam subdi¬
torũ facile exemplis suis uł ȩdificant uł destruunt. Idõq principẽ non
oporta delinquere. ne formã peccandi faciat eiꝰ inpunita licentia.Nã
rex qui ruit in uicia. cito uiã ostendit erroris: sic̃ legit᷑ deieroboa. qui

Expanded text:
rationis crimine deteguntur, sed probare volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo, bene istis facit: dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent. Reddere malum pro malo, vicissitudo est justitiae. Sed qui clementiam addit justitiae, non malum pro malo culfuerit implicatus. Populi enim peccantes, judicem metuunt. Reges aulabuntur. Quanto quisque in superiori constitutus est loco, tanto in majori conversatur periculo, et quanto splendoris honore quisque celsior est, tanto, si delinquat, peccato major est. Potentes enim, potenter tormenta patiuntur. Cui enim plus committitur, plus ab eo exigitur, etiam cum mensura poenarum. Reges vitam subditorum facile exemplis suis, vel aedificant, vel subvertunt. Ideo principem non oportet delinquere, ne formam peccandi faciat peccati ejus impunita licentia. Nam rex qui ruit in vitiis, cito viam ostendit erroris. Sicut legitur de Hieroboam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ. Qui eñi iratus udicat. infurore udiciũ mutat. & ante ꝓfer̃t
sententiã quã agnoscat. Puror in idice. inurestigationit᷑ ueri ñ uabet
attingere. quia mens eiꝰ turbata furore. ascrutatione alrenat᷑ iustioiae.
racundus udex. iudicu exanten plene contueri ñ ualos. quia caligine fu¬
roris ñ uid&e. Qui aut̃ repulso furore discitit. facilius ad contuendã ueri¬
tatẽ mentis serenitate corisurgit. & sine ulla ꝑturbatione ad equitati
intelligentiam ꝑuenit. re accsetiotis penso narũ.

Expanded text:
mutat, et ante profert sententiam quam agnoscat. Furor in judice, investigationem veri non valet attingere: quia mens ejus turbata furore, ab inscrutatione alienatur justitiae. Iracundus judex judicii examen plene contueri non valet: quia caligine furoris non videt. Qui autem repulso furore discutit, facilius ad contuendam veritatem mentis serenitate consurgit: et sine ulla perturbatione, ad aequitatis intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
eñi prȩdotã cupidus ẽ. in alienis. quã uidex iniquus in suis. Datrones in ac¬
cessis faucib ac latebrosis latentes insidias ponunt. isti palã rapacitatis aua.¬
ritia seuiunt. Hostes in aliorũ sanguine tantũ intendunt. iudices quasi
Plerũq boni udices st̃. sed ministros raptores habent. horu᷑ figura ut ato
quidã tãquã scilla pingitur atq describitur. ipsa quidẽ humana specre se
praui cupiditatis causa aut differunt aut ꝑuertunt iudicia. nec finiunt
cȩpta partiun negocia. quo usq marsuppia eoꝵ qͥ causant᷑ exhauriant.
uando enĩ iudicant. ñ causani sed dona õsiderant. & sict̃ negligentes sunt
indiscussione causantiũ. sic in eoꝵ dampno solliciti sunt. Iudices praui sic̃
propha dicit quasi lupi uesꝑe ñ derelinqunt in mane. hoc ẽ. de pręsentis uitȩ
iitũ cõmodis cogitant ñ defuturis. Uita eñi ista uesꝑũ. futura uero mane
accipitur. Eit bene ait quasi lupi quia luporũ more cuncta diripiunt. &

Expanded text:
enim praedo tam cupidus in alienis quam judex iniquus in suis. 8. Latrones inaccessis faucibus ac latebrosis latentes, insidias ponunt, isti palam rapacitatis avaritia saeviunt. 346 9. Hostes in alienorum tantum sanguinem intendunt; judices, quasiPlerunque et boni judices sunt, sed ministros rapaces habent, horum figura, ut ait quidam, tanquam scilla pingitur, atque describitur. Ipsa quidem humana specie, sed pravi, cupiditatis causa, aut differunt, aut pervertunt judicia, nec finiunt coepta partium negocia, quousque marsupia eorum qui causantur exhauriant. Quando enim judicant, non causas sed dona desiderant, et sitium, sic in eorum damno soliciti sunt. Judices pravi, juxta Prophetae vocem, quasi lupi vespere non relinquunt in mane, hoc est, de praesentis vitae tantum commodis cogitant, non de futuris. Vita enim ista vesperum futura vero mane accipitur. Et bene ait quasi lupi, quia luporum more cuncta diripiunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
formã iusticiae factis magis quã uerbis instituet. Iste nulla ꝓsꝑitate er¬
gitur: nulla aduersitate turbat᷑. non innititur ꝓprus uirib irec adnõ
iniquitus. ñ inflãmat cupiditas. sine defraudatione alicuiꝰ ex pauꝑe diui¬
tẽ facit. & qđ iusta cupiditate apopulis extorqueri poterat: sepe mi¬
sericondi clem̃tia doniat. Oedit as̃ pͥncipib p̃sulatũ pro regimine po¬
pulotũ. Et illis eos prȩẽe. uoluit : cum quib una ẽ. eis nascendi moriendiq con-
dicio: Prodesse ergo deb& populis principatus non nocere. Nec dominando prȩ

Expanded text:
formam justitiae factis magis quam verbis instituet. Iste nulla prosperitate erformam justitiae factis magis quam verbis instituet. Iste nulla prosperitate erigitur, nulla adversitate turbatur. Non innititur propriis viribus, nec a iniquitas, non inflammat cupiditas. Sine defraudatione alicujus ex paupere divitem se facit, et quod juxta potestatem a populis extorquere poterat, saepe misericordia clementia donat. Dedit Deus principibus praesulatum pro regimine populorum, et illis eos praeesse voluit, cum quibus una est eis nascendi moriendique condditio. Prodesse ergo debet populis principatus, non nocere; nec dominando preme
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ipsi regnauerunt sed ñ exme: Quasi dicer&. ñ nre ꝓpitio. & iam
sed me irato. Unde inferius ꝑ eundẽ ꝓpħãm dicit: dabo tͥ inquit regẽ
infutore meo. Quo manifestius eluc& bonã malamq potestatẽ adõ ordin.¬
ri: sed bonam ꝓpitius. malam iratus Reges quando boni st̃ muueris. ẽẽ. dĩ
quando uͦ mali sceleris eẽ. populi. Scdni meritũ en̾i plebiũ disponit᷑ uita res¬
torũ: testante iob. qui regnare facit ypocritam ꝓpter peccata populi.
Irascente eiũ dõ talen rectorẽ populi suscipiunt: qualen ꝓpeccato merent᷑.
Nonnũquã ꝓmalitia plebis & iam reges mutant᷑. & qui ante uidebant᷑ esse
prȩstare se om̃ib deb&. ut quantomagis honoris celsitudure clar&. tanto
suis meritis ñ tumuit. sed humiliter fese deiciens dixit. Uilis incedam
& uilis apparebo ante dm̃ qͥ elegit nre. Qui recte utitur regni potestate.

Expanded text:
dicit: Ipsi regnaverunt, sed non ex me ? Quasi diceret, non me propitio, sed etiam dicit: Ipsi regnaverunt, sed non ex me ? Quasi diceret, non me propitio, sed etiam summe irato. Unde et inferius per eumdem prophetam addidit: Dabo, inquit, tibi regem in furore meo . Quo manifestius elucet bonam malamque potestatem a Deo ordinari; sed bonam propitio, malam irato. 11. Reges quando boni sunt, muneris est Dei, quando vero mali, sceleris est populi. Secundum enim meritum plebium disponitur vita rectorum, testante Job: Qui regnare facit hypocritam propter peccata populi . Irascente enim Deo, talem rectorem populi suscipiunt, qualem pro peccato merentur. Nonnunquam pro malitia plebium etiam reges mutantur, et qui ante videbantur esse se praestare omnibus debet, ut quanto magis honoris celsitudine claret, tantosuis meritis non tumuit, sed humiliter sese dejiciens, dixit: Vilis incedam, et vilis, apparebo ante Dominum qui me elegit . Qui recte utitur regni potestate,
Abbreviated transcription (Latin):
do iam amitcit᷑. Nã & uiros scõs ꝓinde teges uocari in sacris eloquus: eo qd̃
recte agant sensusq ꝓprios bene regant: & motus resistentes sibi ratio.¬
nabili discretione omponant. Recte gͦ illi reges uocantur. qͥ tamsem&¬
ipsos quam subiectos bene regendo modificare nouerirã. Quidã ipsũ noñ
regiminis ad immanitatẽ transuertunt crudelitatis: dumq ad culmen po¬
testatis ueneruit. in aposta siam confestim labuntur. Tantoq se tumore
cotdis extollunt: ut cunctos subditos in sui conparatione despiciant. eosq
quib prȩeẽ contigit ñ agnoscant. Quib congrue ꝑ ȩccłasten dicit᷑. ducẽ
tamen fe ẽẽ. agnoscant: nec regni głam qua in scło sublimant᷑ aspician
sed opus qđ secũ ad inferos deportent intendant. Sigͦ carebunt huius
temporis gła: illa agant quȩ post finem sure fine possideant. Dũ apłs

Expanded text:
do amittitur. Nam et viros sanctos proinde reges vocari in sacris eloquiis, eo quod do amittitur. Nam et viros sanctos proinde reges vocari in sacris eloquiis, eo quod recte agant, sensusque proprios bene regant, et motus his resistentes sibi rationabili discretione componant. Recte enim illi reges vocantur, qui tam semetipsos, quam subjectos, bene regendo modificare noverunt. 8. Quidam ipsum nomen regiminis ad immanitatem transvertunt crudelitatis; dumque ad culmen potestatis venerint, in apostasiam confesmentis extollunt, ut cunctos subditos in sui comparatione despiciant, eosque quibus praeesse contigit, non agnoscant. Quibus congrue per Ecclesiasten dicitur: Ducem tamen se esse cognoscant: nec regni gloriam, qui in seculo sublimantur, aspiciant, sed opus quod secum ad inferos deportant, intendant. Si ergo carebunt hujus temporis gloria, illa agant, quae post finem sine fine possideant. Dum Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
uix ualo peccata animus deuitare quirtꝰ : quanto magis occipatione
sȩculari deuinctus. Nonstatĩ utile ẽ. om̃e potestatis insigne. sed t
uere ẽ. utile. si benegerat᷑. Tunc aut̃ bene geritur: quando subiectis
ꝓdest. qͥb terteni honores prȩferunt᷑. Potestas bona ẽ. quȩ adõ dona¬
ta ẽ: ut malũ timore coerceat. temere ut non malũ cõnutat.
Nihil aut̃ peius quã ꝑ potestatẽ peccandi libertatẽ habere: nihilq
infelicius male agendi felicitate. Qui intra scłm bene tẽporalit̃ imꝑat:
sine finr in ꝑpetuum regnat. & de głã scłi huiꝰ ad aeternam transineat głam.
Qui uero praire regnum exricent. post uercicẽ fulgentẽ & mala belloꝵ &¬
lumina lapillorũ: nudi & miseri ad inferna torquendi descendunt. Reges
arecte agendo uocati sunt. Idõq recte facieudo regis nomen tenet᷑. pecean¬

Expanded text:
vix valet peccata animus devitare quietus, quanto minus occupatione vix valet peccata animus devitare quietus, quanto minus occupatione saeculari devinctus? 5. Non statim utile est omne potestatis insigne, sed tunc vere est utile, si bene geratur. Tunc autem bene geritur, quando subjectis prodest, quibus terreno honore praefertur. Potestas bona est, quae a Deo donante est, ut malum timore coerceat, non ut temere malum committat. Nihil autem pejus quam per potestatem peccandi libertatem habere; nihilque infelicius male agendi facultate. 6. Qui intra saeculum bene temporaliter imperat, sine fine in perpetuum regnat; et de gloriQui vero prave regnum exercent, post vestem fulgentem, et lumina lapillorum, nudi et miseri ad inferna torquendi descendunt reges a recte agendo vocati sunt, ideoque rect faciendo regis nomen tenetur, peccan