comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ libet aluquit᷑ non eũ mgis diligit
ẜ ad eũ habet maiorẽ fidutiã ⁊ aꝑ
tiorẽ tẽporis ianuã. Tractat enĩ tẽ¬
pori deditos tanto melius: quanto
ipse minꝰ obligatus est tempore. Cum
itaq om̃ib quos parit̃ diligit ꝓdesse
non possrt. nisi ꝯiunctiorib ꝓdesse ma¬
lit. inuistͦ est. Animi aut̃ ꝯunctio ma¬
ior ⁊ quã loeoꝵ aut tẽ poꝵ quib in hoc
copore gignimur.s ea marima ẽ q̃ oĩb¬
p̃ualet. Non gͦ iste affligit᷑ morte cuuisꝗͣ.
qm̃ qui toto amimo dm̃ diligit. nouit nec
ria miser ẽ. quia neecuiꝰ quã iusticia iu
stus fit. Et ut nemo illi iusticiã & dm̃:
sic nemo aufert beatitudinẽ. & si quan¬
do forte alicuiꝰ ꝑicło. ł errore. uł dolore
cõmouetur : usq ad illius auxiliũ aut
correctionẽ. aut ꝯsolationẽ non usq
ad suã subu̾sionẽ uale patit᷑. In oĩb¬
certa exspectatione non frangicur.
Quid emĩ ei nocebit qui bñ etiã ut

Expanded text:
quemlibet alloquitur, non eum magis diligit, quemlibet alloquitur, non eum magis diligit, sed ad eum habet maiorem fiertiorem temporis januam. Tractat enim tempori deditos tanto melius, quanto minus ipse obligatus est tempori. Cum itaque omnibus, quos pariter diligit, prodesse non possit, nisi conjunctioribus prodesse malit, injustus est. Animi autem conjunctio major est, quam locorum aut temporum quibus in hoc corpore gignimur; sed ea maxima est ualet. non ergo iste affligitur morte cuiusquam, quoniam qui toto animo deum diligit, nouit nec ria miser est, quia nec cuiusquam iniustitia fit iniustus. et ut nemo illi iustitiam et deum, sic nemo aufert beatitudinem. et si quando forte alicuius periculo uel errore uel dolore commouetur, usque ad illius auxilium aut correctionem aut consolationem, non usque ad suam subuersionem ualere patitur. in omnicerta exspectatione non frangitur. Quid enim ei nocebit, qui bene uti etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nissime quantũ potest nec tñ eis in¬
diget. Nã qd̾ in illis diligit in se ipso
habet totum atq ꝑfectũ. Ita cũ di¬
ligat ꝓximũ tanquã seipsũ non in¬
udet ei. quia nec sibi ipsi. Prestat
ei qd̃ potest: quia et sibi ipsi. Non eo
indiget : quia nec seipso. Tantũ dõ
indiget: cui adherendo beatus est.
Nemo aũ illi eripit dm̃ Ille ergo
uerissume atq certissume iniucł¬
est homo qui cohęret dõ. non ut
ab eo aliquid boni extra mereat᷑.
s cui nichil ẽ aliud quã se ipsũ hab̾e
d̾o boni. Hic uir quãdu est in hac uui¬
ta: utitur amico ad rependendã g̾rã
utitur minico ad patientiã. utitur
quib ꝑotest ad beneficientiã: utit̾
om̃ib ad beniuolentiã. Et quanꝙͣ tẽ¬
poralia non diligat: ipse utitur tẽ¬
poralib ⁊ ꝓ eorum sorte hõib ꝯsulit.
s ȩqualit̾ ñ potest oĩb. Quare si a¬
liquẽ familiarũsuorũ ꝓm̾tus quã

Expanded text:
nissime, quantum potest; nec eis tamen innissime, quantum potest; nec eis tamen indiget. nam quod in illis diligit, in se ipso habet totum atque perfectum. ita cum diligat proximum tamquam se ipsum, non inuidet ei, quia nec sibi ipsi; praestat ei quod potest, quia et sibi ipsi; non eo indiget, quia nec se ipso; tantum deo indiget, cui adhaerendo beatus est. nemo autem illi eripit deum. ille ergo uerissime atque certissime inuictus homo est qui cohaeret deo, non ut ab eo aliquid boni extra mereatur, sed cui nihil aliud quam ipsum adhaerere deo bonum est. hic uir quamdiu est in hac uita, utitur amico ad rependendam gratiam, utitur inimico ad patientiam, utitur quibus potest ad beneficientiam, utitur omnibus ad beniuolentiam. et quamquam temporalia non diligat, ipse recte utitur temporalibus et pro eorum sorte hominibus consulit, si aequaliter non potest omnibus. quare si aliquem familiarium suorum promtius quam
Abbreviated transcription (Latin):
cantantẽ cũ sit cantator ipse ꝑfectꝰ.
ita uult om̃s tales eẽ. ut tñ ei non
desit qđ diligit. quia ipse bñ canta
Nã si ciuquã inuidet bñ cantanti.
non iam illũ diligit. s laudẽ aut
aliquid aliud. quo bñ cantando uylt
ꝑuenire. ⁊ potest ei minui uel au¬
ferri si ⁊ alius bene cantauerit.
Qui ergo inuidet bene cantanti: ñ amat
bene cantantẽ. S rursus qui eo indiget
non cantat bene. Quod multo accõmo¬
datiꝰ de bene uiuente dici potest: quia ⁊
inudere nulli potest. Quo enĩ ꝑueni¬
unt bene iuuentes. tantũdẽ est oĩb:
nec minꝰ fit cũ plures habuerint. et
potest ẽẽ tẽpus quo bonꝰ cantator can¬
tare non decent̾ queat. ⁊ indigeat uo¬
ce alterius qua sibi exibeatur qd̾ di¬
ligit tãnquam si alicubi ꝯuiuetur
ubi eũ cantare turpe sit:s deceat
audire cantantẽ. Bene uiuere aute
sẽꝑ decit. Quaye quis qͥs hoc diligit
⁊ facit. ñ solũ ñ iniudet imtantib.
s⁊ his se preb libentissime ⁊ huma¬

Expanded text:
t, cum sit cantator ipse perfectus, ita uult omnes tales esse, ut tamen non ei desit quod diligit, quia ipse bene cantat. nam si cuiquam inuidet bene cantanti, non iam illud diligit, sed laudem aut aliquid aliud quo bene cantando uult peruenire, et potest ei minui uel auferri, si et alius bene oantauerit. qui ergo inuidet bene cantanti, non amat bene cantantem; sed rursus qui eo indiget, non cantat bene. quod multo accommodatius de bene uiuente dici potest, quia et inuidere nulli potest; quo enim perueniunt bene uiuentes, tantundem est omnibus nec minus fit, cum plures habuerint. et potest esse tempus, quo bonus cantator cantare non decenter queat et indigeat uoce alterius, qua sibi exhibeatur quod diligit; tamquam si alicubi conuiuetur ubi eum cantare turpe sit, sed deceat audire cantantem. bene uiuere autem semper decet. quare quisquis hoc diligit et facit, non solum non inuidet imitantibus, sed eis se praebet libentissime atque huma
Abbreviated transcription (Latin):
in quo sumꝰ a quo discessimꝰ. eui dissimi¬
les facti sumꝰ. ã quo ꝑire non ꝑmissi su¬
mꝰ. principiũ ad qd̾ recurrimꝰ. ⁊ formã
quã sequimur. et gr̃am qua rexoncili¬
amurͥ unũ d̾m quo aurtore conditi su¬
mꝰ. ⁊ similitudinẽ eiꝰ ꝑ ꝗͣ ad unitatẽ
formałur. et pacẽ qua unitati adhę̧re¬
mꝰ: dm qui dixit fiat. ⁊ uerbũ ꝑ qd̃ fa c¬
tũ ẽ oẽ qd substantialit̾ ⁊ naturaliter
factũ ẽ. ⁊ donũ benignitatis esꝰ qua
placuit ⁊ reconciliatũ ẽ autori suo
ut non interiret qͥcqͥd ab eo ꝑu̾bum
factũ ẽ: unũ d̾m quo creatore uiui¬
mꝰ ꝑ quẽ reformati sapient̾ uuumꝰ.
quẽ diligentes ⁊ quo fruentes. beate
uiuimꝰ: unũ dm̃ ex quo omĩa ꝑ quẽ om̃a.
in que omĩa: ipsi gła in scła scłoꝵ. AmeN.¬

Expanded text:
i dissimiles facti sumus, a quo perire non permissi sumus: principium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum Deum quo auctore conditi sumus, et similitudinem ejus per quam ad unitatem formamur, et pacem qua unitati adhaeremus: Deum qui dixit, Fiat ; et Verbum per quod factum est omne quod substantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, ipsi gloria in saecula sae
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ aut balneas. aut auiculã pie¬
cã ł garrulã. idẽ ut ex eo aliquid tẽ¬
poralis uoluptatis aut cõmodi capi¬
at: seruiat neccesse ẽ non hominis
qd̃ ẽ curpuis tã fȩdo ⁊ detestabili uitio
quo ñ amat hõiem sicut amandꝰ est.
Quo uitio dñante. usq ad extremã
uitã ł potius mortẽ ꝑducitur. S nec
sic quidẽ ab hoĩe hõ diligendꝰ est. ut
diligunt᷑ carnales fr̃s. ⁊ filii. ł conui¬
ges. ł quiq cognati ł affines aut ci¬
ues. Nã usta dilectio tẽpoialis ẽ. Hõ
enĩ ullas tales necessitudines haberemꝰ.¬
omigque nascendo ⁊ moriendõ si natura¬

Expanded text:
mentum aut balneas aut auiculam picmentum aut balneas aut auiculam pictam uel garrulam, id est ut ex eo aliquid temporalis uoluptatis aut commodi capiat, seruiat necesse est non homini, sed, quod est turpius, tam foedo et detestabili uitio, quo non amat hominem sicut homo amandus est. quo uitio dominante usque ad extremam uitam uel potius mortem perducitur. sed ne sic quidem ab homine homo diligenddiliguntur carnales fratres, vel filii, vel conjuges, vel quique cognati: aut affines, aut cives, nam et ista dilectio temporalis est. Non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo cont
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quantũ potest. Nec potest amittere ꝓ¬
ximũ quẽ diligit tanꝗͣ se ipsũ: quia
neq inse ipso ea diligit quȩ oełis sub¬
iacent. aut ullis aliis corporis sensib
Ergo habet᷑  se ipsũ: quẽ diligit tanqͣ se
ipsũ. Ea ẽ aũ regula dilectionis: ut que
sibi uult bona ꝓunere. ⁊ illi uelit: que
accidere sibi mala ñ auilt: ⁊ illi nolte.
Hanc uolunt atẽ erga hoĩes seruat. Nã
erga neminẽ oꝑandũ est malũ: ⁊ di¬
lectio ꝓximi non operatur malũ. Di.¬
ligamꝰ ergo ut p̾cepcũ ẽ etiã inimicos
nr̃os: s uere iniucti eẽ uolumus. Nos
etũ ꝑ se ipsũ quisꝗ hominũ iniuctꝰ ẽ.
s ꝑ illã in cõmutabilẽ legẽ. cui qui¬
cũq seruiunt: soli sunt liberi. Sic ent¬
enĩ eis qđ diligunt: auferri ñ potest.
Quȩ res una iiuctos facit ⁊ ꝑfec tos
uiros. Nã si ł ipsũ hõiem homo dilexe¬
rit non tanquã se ipsũ s tanquã ui¬

Expanded text:
etiam quantum potest. nec potest amittere petiam quantum potest. nec potest amittere proximum, quem diligit tamquam se ipsum, quia neque in se ipso ea diligit quae oculis subiacent aut ullis aliis corporis sensibus; ergo apud se ipsum habet quem diligit tamquam se ipsum. ea est autem regula dilectionis, ut quae sibi uult bona prouenire et illi uelit, quae accidere sibi mala non uult et illi nolit. hanc uoluntatem erga omnes homines seruat; nam erga neminem operandum est malum et dilectio proximi malum non operatur. diligamus ergo, ut praeceptum est, etiam iniumus. non enim per se ipsum quisquam hominum inuictus est, sed per illam incommutabilem legem, cui quicumque seruiunt soli sunt liberi; sic enim eis quod diligunt auferri non potest; quae res una inuictos facit et perfectos uiros. nam si uel ipsum hominem homo dilexerit non tamquam se ipsum, sed tamquam iu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cũ magno dedecore superam᷑ ab oĩbꝰ
que nos cõmouere ac ꝓturbare potu¬
erint. Itaq nolumꝰ ab hõibus uinci . et
irã ñ possumꝰ iuncere. Qua turpitudine
Id execrabilius dici pocest: quis aut ẽ¬
dubitet iminane uitiũ eẽ inuidentiãs
qua necesse ẽ torqueat᷑ ⁊ subiciatur:
qui ñ uult in reb tẽporalib uinci. Me¬
lus ẽ ergo ut hõ nos uincat: quã in¬
iudentia ł qd̾lib aliud uitium. Sed
nec ab hõie uinci potest: qͥ uitia sua
iucerit. Non enĩ iuncitur: nisi cui e¬
ripitur ab aduersario qd̾ amat. Qui er¬
go id amat solũ qd̃ amanti eripi non
potest: ille indubitant̾ inuictꝰ ẽ. nec
ulla cruciatur inuidia. Id enĩ diligit
ad qd̾ diligendũ ⁊ ad ꝑcipiendũ quanto
plures uenerint: tanto eis uberus gra¬
tulatur. Diligit enĩ dm̃ ex coto cordeꝰ.
ex cota anima. ex tota mente  ⁊ diligi
ꝑximũ tanquã seipsũ. Non ergo uui
inuidet ut sit qd̃ ipse ẽ immo adiuuat

Expanded text:
et cum magno dedecore superamur ab omnibus quae nos commouere ac perturbare potuerint. itaque nolumus ab hominibus uinci et iram non possumus uinoere. qua turpitudine quid execrabilius dici potest? fatedubitet immane uitium esse inuidentiam? qua necesse est torqueatur et subiciatur qui non uult in rebus temporalibus uinci. melius est ergo ut homo nos uincat quam inuidentia uel quodlibet aliud uitium. Sed nec ab homine uinci potest qui uitia sua uicerit. non enim uincitur nisi cui eripitur ab aduersario quod amat. qui ergo id amat solum quod amanti eripi non potest, ille indubitanter inuictus est nec ulla cruciatur inuidia. id enim diligit ad quod diligendum et percipiendum quanto plures uenerint, tanto eis uberius gratulatur. diligit enim deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente; et diligit proximum tamquam se ipsum. non illi ergo inuidet ut sit quod ipse est; immo adiuuat
Abbreviated transcription (Latin):
ligat hõ ꝓximũ tanqͥ se ipsũ certee¬
nims ipse nemo ẽ pat̾. aut filiũs. aut
affinis. aut aliquid huiꝰ modi : s tantũ
ipsũ: hoc in eo debet diligere qd sibi
ipse ẽ. Corpora uero non sunt qd̾ nos
sumꝰ. Non ergo in hoĩe corpꝰ expeten¬
dũ. aut desiderandũ. Ualet enĩ ad boc
etiã qd̾ p̾ceptũ est: non ꝯcupisces
rẽ ꝓximi tui Qua ꝑꝑ quis quis in ꝓ¬
ximo aliud diligit quã sibi ipse ẽ.
non eũ diligit tanquã se ipsũ. Ipsa
igitur humana natura sine carnali
conditione diligenda ẽ. siue sit ꝑfici¬
enda siue ꝑfecta. om̃s sub uno do pa¬
tre cognati sunt. qui eũ diligunt
sib sunt ⁊ patres. cũ sibi ꝯsulunt.

Expanded text:
ligat homo proximum tanquam seipsum. Certe eligat homo proximum tanquam seipsum. Certe enim sibi ipsi nemo est pater, aut filius, aut affinis, aut aliquid hujusmodi, sed tantum ipsum, hoc in eo debet diligere, quod sibi ipse est. Corpora vero non sunt quod nos sumus: non ergo in homine corpus est expetendum aut desiderandum. Valet enim ad hoc etiam quod praeceptum est: Ne concupiscas rem proximi tui; quapropter quisquis in proximo aliud diligit quam sibi ipse est, non eum diligit tanquam seipsum; ipsa igitur natura humana sine carnali conditione diligenda est, sive sit perficienda, sive perfecta. Omnes sub uno Deo patre cognati sunt qui eum diligunt sibi sunt, et patres cum sibi consul
Abbreviated transcription (Latin):
q ad pristinã ꝑfectãq naturã nos
ipsa ueritas uocans p̾cipit. ut carna¬
li consuecudini resistamꝰ: docens ne¬
minẽ aptũ ẽẽ regnod̾i. qui non istaᷤᷤ
magis enĩ est inhumanũ. non amare
in homine qd̾ homo ẽ : s amare qd̾ filuiᷤᷤ
ẽ. Hoc est enĩ ñ amare illud qd̾ ad d̾m ꝑ¬
tinet: s amare illud qd̾ ad se ꝑtinet. Quid
ergo nurũ. si ad regnũ ñ ꝑuenit⁊ qͥ non
ꝯmunẽ s priuatã rẽ diligit ᷑ imo dili¬
go utrũq ait qͥspiã: ĩmo unũ illũ dicit
d̾s. Dicit enĩ uerissime ueritas : nemo po¬
test duob dñis seruire. Nemo enĩ potest
ꝑfecte diligere quo uocamur: nisi ode¬
rit unde reuocamur. Uo cam aũ ad ꝑ¬
fectã naturã humanã. qualẽ ante pee¬
catũ nr̃m d̾s fecit: reuocamur ab ex̾
dilectione quã peccando meriumus.
Quare oderimꝰ oportet: unde ut liberem᷑
optamꝰ. Oderimꝰ ergo tẽporales necessitudi¬
nes: si ȩternitatis caritate flagramꝰ. Bi¬

Expanded text:
que ad pristinam perfectamque naturam nos ipsa ueritas uocans praecipit ut carnali consuetudini resistamus, docens neminem aptum esse regno dei qui non istas cmagis enim est inhumanum non amare in homine quod homo est, sed amare quod filius est; hoc est enim non in eo amare illud quod ad deum pertinet, sed amareergo mirum si ad regnum non pervenit, qui non communem sed privatam rem diligit? Imo utrumque, ait quispiam, imo illud unum, dicit Deus. Dicit enim verissime Veritas: Nemo potest duobus dominis seruire; nemo enim potest perfecte diligere quo uocamur, nisi oderit unde reuocamur. uocamur autem ad perfectam naturam. humanam, qualem ante peccatum nostrum deus fecit; reuocamur autem ab eius dilectione, quam peccando meruimus. quare oderimus opoptamus. 89. Oderimus ergo temporales necessitudines, si aeternitatis charitate flagramus. Di
Abbreviated transcription (Latin):
nas. discit. qͥd int̾sit int̾ p̃ceptũ qd custo¬
bure noluit ⁊ peccatũ qd̾ fecit. Atq hoc
i malũ qd̾ cauendo ñ didicit: discit sen¬
tiendo: ⁊ bonũ qd̾ obtẽperando minꝰdi¬
ligebat: ardentiꝰ diligit cõparando. ui¬
tiũ ergo aĩȩ ẽ. qd̾ fecit ⁊ difficultas ex ui¬
tio pena ẽ qu̾a patit᷑ et hoc ẽ cotũ ma

Expanded text:
nas discit, quid intersit inter praeceptum, quod custonas discit, quid intersit inter praeceptum, quod custodire noluit, et peccatum, quod fecit; atque hoc modo malum, quod cavendo non didicit, discit sentiendo, et bonum, quod non obtemperando minus diligebat, ardentius diligit comparando. Vitium ergo animae est, quod fecit, et difficultas ex vitio poena est, quam pati
Abbreviated transcription (Latin):
bona. ex ipso st̃. quȩ ꝑseipsa posst̃ uitiari. qr
ꝑ seipsa nichil st̃ ꝑ ipsũ aũ partĩ uitiãrur par¬
ma et intima ueritas. Ita ħo de paradiso in
hoc scłm expulsusẽ: idẽ ab ȩt̾nis ad tẽporalia.
a copiosis ad egena: a firmitate ad infirma.
Non ergo a bono substantiali ad malu̾ sub¬
souoetale qr nulla substantia malii ẽ. sã
bonoetuo adbonũ tẽporale abono spualia
bonucarnale a bono intelligibili ad boni
sensibile. ãbono sũmo ad bonũ infimũs e
ꝗͥ quoddã bonũ. qd si diligit anima ratio¬
nał peccat &a infra illa ordinatũ ẽ. Quare
ipsũ peccatũ. malũ ẽ. ñ ea substantia quȩ
peccando diligit᷑ Non ergo arbor illa mal
E. que in medio paradiso plantata scribit᷑
Sidiuin p̾cepti trangressio: Quȩ cũ conse¬
quentẽ ht̃ uistã ꝙ dã nationẽ. contigit
ex allarbore quȩ contra uetitũ tacta
esttd inoscentia boni et mali qr cũ suo pec¬
cato anaima fuerit implicata: luendo pe¬

Expanded text:
bona ex ipso sunt, quae per seipsa possunt vitiari, quia per seipsa nihil sunt: per ipsum autem partim non vitiantur, parma et intima veritas. Ita homo de paradiso in hoc saeculum expulsus est, id est ab aeternis ad temporalia, a copiosis ad egena, a firmitate ad infirma: non ergo a bono substantiali ad malum substantiale, quia nulla substantia malum est; sed a bono aeterno ad bonum temporale, a bono spirituali ad bonum carnale, a bono intelligibili ad bonum sensibile, a bono summo ad bonum infimum. Est igitur quoddam bonum, quod si diligit anima rationalis, peccat; quia infra illam ordinatum est: quare ipsum peccatum malum est, non ea substantia quae peccando diligitur. Non ergo arbor illa malum est, quae in medio paradiso plantata scribitur, sed divini praecepti transgressio. Quae cum consequentem habet justam damnationem, contingit ex illaest, dignoscentia boni et mali, quia cum suo peccato anima fuerit implicata, luendo poe
Abbreviated transcription (Latin):
iuficabit᷑ eritꝙ in natura sua mũdissimũ.
Ille enĩdĩc̃. Mundate quȩ intꝰ st̃ et quȩ fouis
na peecat: et ut̃ malũ uͥ ẽ mors contentio
tua. uͥ t̾ mors aculeꝰ tuꝰ: iuncit enĩ essen¬
diabolus dicit᷑: qͥa et ipse in quantũ angłs ẽ. ñ
ẽ malũ.s in quantũ ꝑu̾sus ẽ ꝓpria uolũtate.
fatendũ enĩ ẽ ⁊ angłos natura e̾e mutabiles:
in illoͥ et fruuntur maiestate ipsius. ei uni
libentissime subditi. Iue aũ angłs magis seipsũ
ꝗ̃ dm̃ diligendo. subditꝰ ei ẽẽ noluit: ⁊ intumu¬
it ꝑ suꝑbiã. et ã sũma essentia defecit. et lapsꝰ
ẽ Et obhoc minꝰ ẽ q̃ fuit: qr eo qd̾ munꝰ erat frui
uoluit: cũ magis uoluit sua potentia frui ꝗͣ dĩ.
Quã ꝗͣ enĩ ñ sũme. tñ ãpliꝰ erat. quandoeo qd
sũ me est fruebatur: qm̃ d̾s solus sũme ẽ.
Qeqͥd autẽ minꝰ ẽ ꝗͣ erat: ñ inquantũ ẽ sed
inquantũ minꝰ ẽ malũ ẽ Eo enĩ quo minꝰ ẽ.

Expanded text:
ficabitur, eritque in natura sua mundissimum. Ipse enim dixit: Mundate quae intus sunt, et quae foris poena peccati: et ubi est malum? Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essendiabolus dicitur; quia et ipse, in quantum angelus est, non est malus, sed in quantum perversus est propria voluntate. Fatendum est enim, et Angelos natura esse mutabiles, s manent in illo, et fruuntur majestate ipsius, ei uni libentissime subditi. Ille autem angelus magis seipsum quam Deum diligendo, subditus ei esse noluit, et intumuit per superbiam, et a summa essentia defecit, et lapsus est: et ob hoc minus est quam fuit, quia eo quod minus erat frui voluit, cum magis voluit sua potentia frui, quam Dei. Quanquam enim non summe, tamen amplius erat, quando eo quod summe est, fruebatur, quoniam Deus solus summe est. Quidquid autem minus est quam erat, non in quantum est, sed in quantum minus est, malum est. Eo enim, quo minus est
Abbreviated transcription (Latin):
uere ñ cogat᷑. s etiã si oẽs concedant. peccare
ñ libeat. Quarta: iã ipsũ multo firmiꝰ ordi¬
natiꝰq facientẽ. et emicantẽ in uirũ ꝑfec¬
tũ : atq aͥptã et idoneã o̾ib et ꝑsecutionib
et mundi huiꝰ tẽpestatib ac fluctib su¬
stinendis atq frangendis. Quintã: pa¬
catã. atq oĩ ex parte tranqͥllã: iuuentẽ in
opib et abundantia. in cõmutabił regni
sũmȩ atq ineffabił sapientiȩ. Sextã. om̃i¬
mode mutationis in et̾ña uitã: et usq

Expanded text:
vere non cogatur, sed etiamsi omnes concedant, peccare vere non cogatur, sed etiamsi omnes concedant, peccare non libeat. Quartam jam idipsum multo firmius ordinatiusque facientem et emicantem in virum perfectum, atque aptam et idoneam omnibus et persecutionibus, et mundi hujus tempestatibus ac fluctibus sustinendis atque frangendis. Quintam pacatam atque ex omni parte tranquillam, viventem in opibus et abundantia incommutabilis regni summae atque ineffabilis sapientiae. Sextam omnimodae mutationis in aeternam vitam, et
Abbreviated transcription (Latin):
sũ: ñ nulli aũ uitã istã necessario ab illo u¬
cipiunt. s renascunt᷑ interiꝰ. ⁊ ceteras eiꝰ par¬
tes suo robore sp̃ali et increm̃tis sapientiȩ
corrũpunt et necant: et in cȩlestes leges
donee post uisibilẽ mortẽ totũ instaure¬
t᷑ a stringunt. Iste dicit᷑ nouus hõ et inte¬
rior et celestis: habens et ipse ꝓportione non
annis s ꝓuectib distinctas quasdã e tͣates su¬
as. Pm̃ã in uberib utit historie: quȩ nutrita¬
est exẽplis. Sedãm. iã obliuiscentẽ humana.
et ad dina tendentẽ inqͣ ñ auctoritatis hy¬
mane continet᷑ sinu s ad sũmã et in cõmu¬
tabilẽ legẽ passib rationis innitit᷑. Tertiã.
iã fidentiorẽ et carnalẽ appetitũ. rationis
robore maritantẽ. gaudentẽq intͥnsecꝰ in qͣ¬
dã dulcedine conuigali. eũ anima m̃ti eopula¬
t᷑ et uelam̃to pudoris ob nubit᷑ ut ĩa recte ui¬

Expanded text:
sum. Nonnulli autem istam vitam necessario ab illo isum. Nonnulli autem istam vitam necessario ab illo incipiunt, sed renascuntur interius, et caeteras ejus partes suo robore spirituali et incrementis sapientiae corrumpunt et necant, et in coelestes leges, donec post visibilem mortem totum instauretur, adstringunt. Iste dicitur novus homo, et interior, et coelestis, habens et ipse proportione, non annis, sed provectibus distinctas quasdam spirituales aetates suas. Primam in uberibus utilis historiae, quae nutrit exemplis. Secundam jam obliviscentem humana, et ad divina tendentem, in qua non auctoritatis humanae sinu continetur, sed ad summam et incommutabilem legem passibus rationis innititur. Tertiam jam fidentiorem, et carnalem appetitum rationis robore maritantem, gaudentemque intrinsecus in quadam dulcedine conjugali, cum anima menti copulatur, et velamento pudoris obnubitur, ut jam recte vi
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. s etiã uetitũ ad mittere. Post labores
aũ iuuentutis: seniori pax nusla concedit᷑.
Inde usq ad mortẽ. deterior ȩtas ac decolor et mo¬
bis subiectior debiłq ꝑducit. Hȩc est uita ho¬
minis uiuentis ex corpore: ⁊ cupiditatib rerũ
tẽporaliũ colligati hic dicit᷑ uetꝰ hõ. et ex te¬
rior et t̾renꝰ: etiãsi obtineat eã ꝗͣ uulgus uo¬
cat felicitatẽ in bñ constituta t̾rena ciuita¬
te. siue sub regib. suie sub pͥncipib. siue sol
legib siue sub his õib. Aliter enĩ bñ consti¬
tui popłs ñ potest. ẽtiã qͥ t̾rena sectat᷑ habet
qͥppe et ipse modũ pulcritudinis suȩ. Nẽ aũ
hominẽ. quẽ ueterẽ et exteriorẽ et t̾renũde¬
scripsimꝰ : siuie in suo genere moderatũ. siue
etiã seriuił iustitiȩ modũ excedentẽ. ñ. nul¬
li totũ agunt ab istiꝰ uitȩ ert usq ad occa¬

Expanded text:
malum, sed etiam vetitum admittere. Post labores malum, sed etiam vetitum admittere. Post labores autem juventutis, seniori pax nonnulla conceditur. Inde usque ad mortem deterior aetas ac decolor, et morbis subjectior debilisque perducit. Haec est vita hominis viventis ex corpore, et cupiditatibus rerum temporalium colligati. Hic dicitur vetus homo, et exterior, et terrenus, etiamsi obtineat eam quam vulgus vocat felicitatem, in bene constituta terrena civitate, sive sub regibus, sive sub principibus, sive sub legibus, sive sub his omnibus: aliter enim bene constitui populus non potest, etiam qui terrena sectatur; habet quippe et ipse modum quemdam pulchritudinis suae. 49. Hunc autem hominem, quem veterem et exteriorem et terrenum descripsimus, sive iexcedentem, nonnulli agunt totum ab istius vitae ortu usque ad occa
Abbreviated transcription (Latin):
matici. nec carne circũcisi. nec creaturȩ
simula croꝵq cultores. Hi aũ siñ eẽnt: añ
ꝑfectionẽ popł que ꝓmittit᷑. multo pigriꝰ
ueritas quęreret᷑. Dispensatio ergo tẽpora
ł. ⁊ medicina diuinȩ ꝓuidentiȩ erga eos qͥ
peccato mortalitatẽ meruerunt. sic tͣdit᷑.
et eruditio cogitat᷑. Prima huiꝰ ȩtas infan¬
tia in nutͥmentis corporalib agit᷑. penitꝰ
obliuiscenda crescenti. Eã pueritia sequit᷑
unde incipimꝰ aliqͥd memisse. Nuic succe¬
dit ad olescentia: eui iã ꝓpagationẽ ꝓł na¬
tura ꝑmittit. et patrẽ facit. Porro ad oles¬
centiã iuuentꝰ excipit: iã exercenda mu¬
nerib publicis et domanda sub legib Inqua
uehem̃tior ꝓhibitio peccatoꝵ. et pena peccan¬
tiũ seruilit cohercens. carnalib animis atro¬
ciores impetꝰ libidinis gignit. et oĩa cõmissa
congeminat. Non enĩ sĩplex peccatũ ẽ ñ solũ

Expanded text:
matici, nec carne circumcisi, nec creaturae matici, nec carne circumcisi, nec creaturae simulacrorumque cultores. Hi autem si non essent ante perfectionem populi, quae promittitur, multo pigrius veritas quaereretur. CAPlis, et medicina divinae providentiae, erga illos qui peccato mortalitatem meruerunt, sic tradituret eruditio cogitatur. Prima hujus aetas infantia in nutrimentis corporalibus agitur, penitus obliviscenda crescenti. Eam pueritia sequitur, unde incipimus aliquid meminisse. Huic succedit adolescentia, cui jam propagationem prolis natura permittit, et patrem facit. Porro adolescentiam juventus excipit, jam exercenda muneribus publicis, et domanda sub legibus; in qua vehementior prohibitio peccatorum, et poena peccantium serviliter coercens, carnalibus animis atrociores impetus libidinis gignit, et omnia commissa congeminat. Non enim simplex peccatum est, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ad ȩt̾na consendit᷑. iusibilia miracła. nos
enĩ alit̾ poterant. secutos ẽẽ: ꝑ qͦs id actũ ẽ
ut necessaria ñ eẽnt posteris. Cũ enĩ eccłã
catholica ꝑtotũ orbẽ diffusa atq funda
ta sit: nec mracła illa in nr̃a tẽpora durare ꝑ¬
missa st̃. ne animꝰ sẽꝑ uisibilia quȩreret: ⁊ eoꝵ
consuetudine frigesceret genꝰ humanũ qyo¬
rũ nouitate flagrabat᷑. Nec iã nob̾dubiũ ẽẽ
oportet his ẽẽ credẽdũ: qͥ cũ ea p̃dicent quȩ
pauci assequunt᷑. se t̾n sequendos popuł ꝑ
suadere potuerunt. Nc̃ enĩ agit᷑ qͥb credẽ¬
dũ sit: ante ꝗͣ qͥsq sit idoneus in eundȩ ra¬
tioni de diuinis et inuisibilib reb. Nã ip¬
si rationi purgatioris aĩȩ quȩ ad ꝑspicuã
ueritatẽ ꝑuenit. nullo mͦ aurtoritas hu¬
mana p̃ponit᷑. S ad hanc nulla suꝑbia ꝑdy¬
cit. Sue si ñ ẽet: ñ eẽnt heretici. neq scis¬

Expanded text:
ad aeterna conscenditur, visibilia miracula non ad aeterna conscenditur, visibilia miracula non enim aliter poterant secutos esse: per quos id actum est, ut necessaria non essent posteris. Cum enim Ecclesia catholica per totum orbem ta sit, nec miracula illa in nostra tempora durare permissa sunt, ne anima semper visibilia quaereret, et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum novitate flagravit: nec jam nobis dubium esse oportet iis esse credendum, qui cum ea praedicarent quae pauci assequuntur, se tamen sequendos populis persuadere potuerunt. Nunc enim agitur quibus credendum sit, antequam quisque sit idoneus ineundae rationi de divinis et invisibilibus rebus; nam ipsi rationi purgatioris animae, quae ad perspicuam veritatem pervenit, nullo modo auctoritas humana praeponitur: sed ad hanc nulla superbia perducit. Quae si non esset, non essent haeretici, neque schis
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. qͣ una salus ẽ Huiꝰ rei pͥma disceptatio
ẽ. utrũ his potiꝰ credamꝰ qͥ ad multos deos. an
his qͥ ad unum d̾m colendũ nos uocant. Qͥs
dubitet eos potissimũ sequendos qͥ ad unũ
uocant. presertĩ cũ illi multoꝵ cultores de
hoc uno dño cuntoꝵ et rectore consentiant.
Et certe ab uno incipit numerꝰ priꝰ ergoistise¬
quendi st̃. qͥ unũ dm̃ sũmũ. solum uerũdm
et solũ colendũ ẽẽ dicunt. Si apud hos ueri¬
tas ñ eluxerit: tũ demũ migrandũ ẽ. Sicut
enĩ eñt̃ in ipsa rerũ natura maior ẽ auc tori¬
tas uniꝰ ad unũ redigentis. nec in genere
humano multitudinis ulla potentia ẽ.
nͥ consentientis. idͥẽ unũ sentientis : ita in
religione qͥ ad unũ uocant. eoꝵ maior. et
fide dignior eẽ debet au: toritas. Altera
consideratio ẽ. dissensionis eiꝰ quȩ de uniꝰ
dĩ cultu int̾ hoĩes orta ẽ. S accepimꝰ in¬
iores nostros eo gͣdu fidei quo a tẽporib

Expanded text:
eptatio est, utrum iis potius credamus, qui ad multo deos, an iis qui ad unum Deum colendum nos vocant. Quis dubitet eos potissimum sequendos qui ad unum vocant, praesertim cum illi multorum cultores, de hoc uno Domino cunctorum et rectore consentiant? et certe ab uno incipit numerus. Prius ergo isti sequendi sunt, qui unum Deum summum solum verum Deum, et solum colendum esse dicunt. Si apud hos veritas non eluxerit, tum demum migrandum est. Sicut enim in ipsa rerum natura major est auctoritas unius ad unum omnia redigentis, nec in genere humano multitudinis ulla potentia est nisi consentientis, id est unum sentientis: ita in religione qui ad unum vocant, eorum major et fide dignior esse debet auctoritas. 47. Altera consideratio est dissensionis ejus quae de unius Dei cultu inter homines orta est. Sed accepimus, majores nostros eo gradu fidei, quo a temporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
etiã cum miseria eoꝵ. multis uł in terra uic¬
tricibus. uł in cęlo sine pericło spectantib.
placet. Nichil enĩ uistũ dispicet iusto. Qͦ cir¬
ca cũ oĩs aĩa rationał aut peccatis suis mise¬
ra sit. aut rectefactis iusta beata. oĩs aũ
inͣrationał aut cedat potentiori. aut pareat
meliori. aut cõparet᷑ ȩqͣli. aut certamen ex¬
erceat. aut dã nato noceat. et oe corpꝰ suȩ a¬
nimȩ seruiat. quantũ ꝓ eiꝰ meritis et rerỹ
ordine sinit᷑: nullũ malũ ẽ nature uniu̾¬
sȩ. s sua ciuq culpa. fit malũ. Porro cũ aĩa
ꝑ d̾i gr̃am regenerata et in integrũ restity¬
ta. et illi subdita uni a quo ereata ẽ. instay¬
rato etiã corpore inpͥstinã firmitatẽ. ñ euor
mundo possideri .s mundũ possidere ceperi
nullũ ei malũ erit᷑ qͥa ista infima puleri¬
tudo tẽporaliũ uicissitudinũ quȩ eũ ipsa
ꝑagebatur. sub ipsa ꝑaget᷑. et erit ut scriptĩ

Expanded text:
etiam cum miseria earum, multis vel in terra vicetiam cum miseria earum, multis vel in terra victricibus, vel in coelo sine periculo spectantibus placet: nihil enim justum displicet justo. Cca, cum omnis anima rationalis aut peccatis suis misera sit, aut recte factis beata; omnis autem irrationalis aut cedat potentiori, aut pareat meliori, aut comparetur aequali, aut certantem exerceat, aut damnato noceat; et omne corpus suae animae serviat, quantum pro ejus meritis, et pro rerum ordine sinitur: nullum malum est naturae universae, sed sua cuique culpa fit malum. Porro cum anima per Dei gratiam regenerata, et in integrum restituta, et illi subdita uni a quo est creata, instaurato etiam corpore in pristinam firmitatem, non cum mundo possideri, sed mundum possidere coeperit, nullum ei malum erit: quia ista infima pulchritudo temporalium vicissitudinum, quae cum ipsa peragebatur, sub ipsa peragetur; et erit, et scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ si quis ꝗͣ in recitatione p̃claricarmi¬
nis unã aliꝗͣ sillabã solã ꝑpetuo uellet
audire. S tales auditores carminũ ñ inue¬
niunt᷑: talib aũ rerũ estimatorib plena
st̃ om̃a: propterea qͥa nemo ẽ qͥñ modo fa¬
cile ñ modo totũ u̾sum. s etiã totũ carm̃
possit audire: totũ aũ oidinẽ scłorũ senti¬
re. nullus hominũ potest. Nuc accedit. qd̾
carminis ñ sumꝰ partes: scłoꝵ uero partes
dã natione factisumꝰ. Iud̃ gͦ canitur sub
uidicio nr̃o. ista ꝑagunt᷑ de labore nr̾o. Nul¬
li aũ uicto ludi agonistici placẽt s tñcũ e¬
uis dedecore decori st̃. hȩc enĩ quedã ueri¬
tatis pmitatio ẽ. Nec obaluidã talib ꝓhi¬
bem᷑ spectacłis. nͥ ne ũbris decepti. abipsis
reb quarũ illȩ ũbrȩ st̃ aberremꝰ. Ita uni¬
u̾sitatis huiꝰ conditio atq ad ministratio
solis unpiis animis dam natisq ñ placet. s

Expanded text:
m si quisquam in recitatione praeclari carmim si quisquam in recitatione praeclari carminis unam aliquam syllabam solam perpetuo vellet audire. Sed tales auditores carminum non inveniuntur; talibus autem rerum aestimatoribus plena sunt omnia; propterea quia nemo est, qui non facile non modo totum versum, sed etiam totum carmen possit audire; totum autem ordinem saeculorum sentire nullus hominum potest. Huc accedit quod carminis non sumus partes, saeculorum vero partes damnatione facti sumus. Illud ergo canitur sub judicio nostro, ista peraguntur de labore nostro. Nulli autem victo ludi agonistici placent, sed tamen cum ejus dedecore decori sunt: et haec enim quaedam imitatio veritatis est. Nec ob aliud a talibus prohibemur spectaculis, nisi ne umbris rerum decepti, ab ipsis rebus quarum illae umbrae sunt, aberremus. Ita universitatis hujus conditio atque administratio, solis impiis animis damnatisque non placet; sed
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enĩ in suo genere pulcher e quãuis
duȩ sillabȩ simul dici nullo mͦ possint.
Nec enĩ scd̾a enũtiat᷑. nͥ prima transierit.
atq ita ꝑ ordinẽ ꝑuenitur ad finẽ ut ẽ
sola ultima sonat. non secũ superiorib
teritis contexta ꝑficiat. Nec idõ cñ ars
ipsa qͣu̾sus fabricat᷑ sic tẽpori obnoria ẽ
ut pulcritudo eiꝰ ꝑ mensuras morarũ
digeret᷑ s simul ht̃ oĩa qͥb effecit uer¬
sũ ñ simul habentẽ oĩa. s posteriorib
pͥora. attollentẽ ꝓpterea tñ puleł ũl. qu
extrema uestigia illiꝰ puleritudiniso¬
stendit. quã constant̾ atq in cõmuta¬
bilit̾ ars ipsa custodit. Itaq ut ñ nulli
conficit᷑ u̾sus. quia plus se aurib ꝗͣ intel¬
ligentiȩ dsdiderunt: ita multitẽporalia
diligunt. conditricẽ uero ac moderatri¬
cẽ tẽpoꝵ diuinã ꝓuidentiã ñ reqͥrunt.
atq in ipsa dilectione tr̃poraliũ nolũt
transire qd̾ amant: et tã st̃ ab sordi. quã¬

Expanded text:
s in suo genere pulcher est, quamvis duae syllabae simul dici nullo modo possint. Nec enim secunda enuntiatur, nisi prima transierit; atque ita per ordinem pervenitur ad finem, ut cum sola ultima sonat, non secum sonantibus scum praeteritis contexta perficiat. Nec ideo tamen ars ipsa qua versus fabricatur, sic tempori obnoxia est, ut pulchritudo ejus per mensuras morarum digeratur: sed simul habet omnia, quibus efficit versum non simul habentem omnia, sed posterioribus priora tollentem; propterea tamen pulchrum, quia extrema vestigia illius pulchritudinis ostentat, quam constanter atque incommutabiliter ars ipsa custodit. 43. Itaque, ut nonnulli conficitur versus, quia plus se auribus quam intelligentiae dediderunt: ita multi temporalia diligunt, conditricem vero ac moderatricem temporum divinam providentiam non requirunt; atque in ipsa dilectione temporalium nolunt transire quod amant, et tam sunt absurdi, qua
Abbreviated transcription (Latin):
dã tẽporat medicina. quȩ ñ scientes s cre¬
dentes ad salutẽ uocat. ñ naturȩ ⁊ excel¬
lentiȩ s ipsus tẽporis ordine prior ẽ. Nã
inquẽ locũ qͥsq ceciderit: ibi debet in cũ¬
bere ut surgat. Ergo ipsis carnalib formiᷤ
qͥb detinemur. nitendũ ẽ ad eas cognoscẽ¬
das quas caro ñ nuntiat. Eas enĩ carna¬
les uoco quȩ ꝑ carnẽ sentiri queunt. id
ẽ ꝑ ocłos. ꝑ aures cet̾osq corporis sens.
His ergo carnalib ł corporalib formiᷤ
in hȩrere amore. pueros necesse ẽ adole¬
scentes ũ ꝓpe necesse ẽ: hinc iã ꝓceden¬

Expanded text:
dicina, quae non scientes, sed credentes ad salutem vocat, non naturae et excellentiae, sed ipsius temporis ordine prior est. Nam in quem locum quisque ceciderit, ibi debet incumbere ut surgat. Ergo ipsis carnalibus formis, quibus detinemur, nitendum est, ad eas cognoscendas quas caro non nuntiat. Eas enim carnales voco, quae per carnem sentiri queunt, id est per oculos, per aures, caeterosque corporis sensus. His ergo carnalibus vel corporalibus formis inhaerere amore pueros necesse est; adolescentes vero prope necesse est; hinc jam proceden
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ oeficiunt idẽ ad nichilũ tendunt. redu¬
sũme sc̃. Quare ñ sũme st̃: q inferiora st̃ eo
ã quo facta st̃ eͥs ea fecit: qͥ sũme ẽ qͥs hic ẽ.
entiã ea fecit. ⁊ sũma benignitate conserua
sit:necesse ẽ. Ita et siminimũ bonũ. tũpo
bonũ erit:et exd̾oerit. Nã qm̃ sũma species sũ¬
mũ bonũẽ minima species minimũ bonũe
om̃e aũ bonũ. aut ds aut ex d̾o: ergo ex do est
etiã minima species. Sane aũ qd̾ de specie: s
etiã de forma dici potest. Neq frustra. tã spe¬
ciossimũ ꝗͣ etiã formosissimũ in laude poni¬

Expanded text:
quae deficiunt, id est ad nihilum tendunt, reduquae deficiunt, id est ad nihilum tendunt, redusumme sunt. Quare non summe sunt? Quia inferiora sunt eo a quo facta sunt. Quis ea fecit? Qui summe est. Quis hic est? esit necesse est; ita etsi minimum bonum, tamen bonum erit, et ex Deo erit. Nam quoniam summa species summum bonum est, minima species minimum bonum est. Omne autem bonum, aut Deus, aut ex Deo est. Ergo ex Deo est etiam minima species. Sane quod de specie, hoc etiam de forma dici potest. Neque enim frustra tam speciosissimum, quam etiam formosissimum in laude poni
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ ꝙ testam̃tũ ab uno do ẽẽ possẽ. qͥa
cere ñ posse fieri ut unꝰ pat̾f amilias iustĩ¬
simꝰ aliud imperet eis qͥb seruitutẽ duri¬
orẽ. utilẽ uidicat. aliud eis quos in filiorũ
gradũ ad optare dignat᷑. Si aũ precepta iii¬
te mouent. qd̾ in uet̾i lege minora st̾. in ex¬
gło maiora. ⁊ id̾o putantur ad unũ d̾m nos
utraꝙ ꝑtinere: potest qͥ hoc putat ꝑtur¬
bari. si unꝰ medicꝰ alia ꝑ ministros suos im¬
becilliorib. alia ꝑse ipsũ ualentiorib p̃ei¬
piat ad reparanda ł optinendã salutẽ. Ute¬
nã ars medicinȩ cũ eadẽ maneat neq ul¬
lo pacto ipsa mutet᷑. mutat tñ p̃cepta lan¬
tudo ita diuina ꝓuidentia eũ sit
ipsa oĩo incomutabił. mutabili
tñ creaturȩ. uarie subuenit. ⁊ pro
diu̾sitate morboꝵ alias alia iubet
aut uetat. ut a uitio unde mors incipit. et
ab ipsa morte ad naturã suã et essentiã ea

Expanded text:
utrumque Testamentum ab uno Deo esse posse, quia utrumque Testamentum ab uno Deo esse posse, quia icere non posse fieri ut unus paterfamilias justissimus aliud imperet eis quibus servitutem duriorem utilem judicat, aliud eis quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Si autem praecepta vitae movent, quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque pertinere; potest qui hoc putat perturbari, si unus medicus alia per ministros suos imbecillioribus, alia per seipsum valentioribus praecipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim ars medicinae, cum eadem maneat, neque ullo pacto ipsa mutetur, mutat tamen praecepta lantudo: ita divina providentia, cum sit ipsa omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie subvenit, et pro diversitate morborum alias alia jubet aut vetat; ut a vitio unde mors incipit, et ab ipsa morte, ad naturam suam et essentiam, ea
Abbreviated transcription (Latin):
eens que facillue intelliguntur. nec stu¬
diose quereretur nec suauit inueniretur
ueritas. Neq sieent inscripturis sacram̃ta
uinsacramentis ñ ẽent signacła ueritatis
satiscũ cognitione actio cõueniret. Nẽ uero
qm̃ pietas timore inchoat᷑. caritate ꝑficit᷑
popłs tunore constrict. tẽpore seruitutis
in uetere lege multis sacramentis onera
batur. Noc enĩ t̾alib erat ũtile ad defide¬
randã gr̃am d̾i: quȩ ꝑ prophetas uentura
canebatur. Quę ubi uenit. ab ipsa d̾i sapi¬
entia hoĩe assũpto ãquo etͥ lib̾tatẽ uoca¬
ti sumꝰ: pauca sacramenta salub̃rima
constituta st̃. quȩ societatẽ xp̃iani pops
hoc ẽ sub uno d̾o liberȩ multitudinis con¬
tiuerent. M ulta uero quȩ popło hebreo ħ
⁊ sub eodẽ unod̾o cõpeditȩ multitudini
ĩposita erãt ab actione remotast̃: infi¬
de atq int̾pretatione remanserunt
lta nec seruilit̾ alligant. et exercent

Expanded text:
essent quae facillime intelleguntur, nec stuessent quae facillime intelleguntur, nec studiose quaereretur nec suauiter inueniretur ueritas. neque si essent in scripturis sacramenta et in sacramentis non essent signacula ueritatis, satis cum cognitione actio conueniret. nunc uero quoniam pietas timore inchoatur, caritate perficitur, populus timore constrictus tempore seruitutis in uetere lege multis sacbatur. Hoc enim talibus utile erat ad desiderandam gratiam Dei, quae per Prophetas ventura canebatur. Quae ubi venit, ab ipsa Dei Sapientia homine assumpto, a quo in libertatem vocati sumus, pauca Sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi, hoc est sub uno deo liberae multitudinis continerent. multa uero quae populo Hebraeo, hoc est sub eodem uno deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione manserunt; ita nec seruiliter alligant, sed exercent
Abbreviated transcription (Latin):
sit: aut fugiunt᷑ que ille sustinuit. ⁊ ota
itaq uita eiꝰ int̾ris quẽ ꝑ hoĩem suscipere
dignatꝰ ẽ. disciplina moꝵ fuit. Resurrecti¬
o uero eiꝰ ã mortuis. nichil hominis ꝑire na¬
turȩ cũ om̃ia saluast̾ do. satis indicauit
⁊ quẽ ad modũ cuncta seruiant creatorisy
la substantia malũ ẽ. qd̾ fieri nũꝗͣ pot̾.s
etiã nullo malo afficitur. qd̾ fieri ꝑ pecca¬
tũ ⁊ uin dictã potuit. Et hȩc ẽ disciplina
naturał: xp̃ianis minꝰ intelligentib ple¬
na fide digna: intelligentib aũ oĩ erro¬
re purgata. lã uero ipse totiꝰ doctrinȩ
modꝰ partĩ aꝑtissimꝰ. partĩ similitud inib¬
indictis. in factis. in sacram̃tis. ad oẽm aĩe
istructionẽ exercitationẽq ac cõmodat᷑ꝰ
dd aliud q̃ rationalis disciplinȩ regula un¬
pleuit: nã et mysterioꝵ expositio: ad eadi¬
regrt᷑ quȩ aꝑtissime dicta st̃ et siea tantũ

Expanded text:
sit, aut fugiuntur quae ille sustinuit. 32. Tota sit, aut fugiuntur quae ille sustinuit. 32. Tota ita eius in terris per hominem, quem suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. resurrectio uero eius a mortuis nihil hominis perire naturae, cum omnia salua sunt deo, satis indicauit, et quemadmodum cuncta seruiant creatori sula substantia malum est, quod fieri numquam potest, sed etiam nullo malo afficitur, quod fieri per peccatum et uindictam potuit. et haec est disciplina naturalis christianis minus intellegentibus plena fide digna, intellegentibus autem omni errore purgata. Iam uero ipse totius doctrinae modus partim apertissimus partim similitudinibin dictis, in factis, in sacramentis ad omnem animae instructionem exercitationemque accommodatus quid aliud quam rationalis disciplinae regulam impleuit? nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur quae apertissime dicta sunt; et si ea tantum
Abbreviated transcription (Latin):
q ut ho moreret᷑: de cruce cognitã matr
cõmdauit discipulo quẽ p̃cet̾is oiligebat.
Satellides uoluptatũ diuitias. ꝑniciose pops
appetebant: pauꝑ ẽe uoluit. Nonorib et im¬
periis inhiabant.: rex fieri noluit Carnales fi
lios magnũ bonũ putabant: tale conuigiũ
ꝓlẽ q contẽpsit. Contumelias suꝑ bissime
horrebant: õe genꝰ contumeliarũ sustinuit. In¬
uirias intolerabiles ẽe arbitrabant᷑: quȩ maior in¬
iuria. ꝗ uistũ innocentẽq dãs nari: dolores cor¬
poris execrabantur. flagellatꝰ atq crutiat᷑
est. Mori metuebant: morte multatꝰe. Igno¬
miniossimũ mortis genꝰ. eruicẽ putabant:
crucifixuis ẽ oĩa quȩ habere cupientes no
recte uiuebamꝰ: carendo iulefecit. Om̃ia q̃
uitare cupientes. ab studio de uiabamꝰ: ꝑ¬
petiendo deiecit. Non eni ullũ peccatũ com¬
mitt potest. nͥdũ appetunt᷑ ea q̃ ille cõtẽp¬

Expanded text:
qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendavit discipulo, quem prae caeteris diligebat . Satellites voluptatum divitias perniciose populi appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit. Carnalios magnum bonum putabant: tale coniugium prolemque contemsit; contumelias superbissime horrebant: omne genus contumeliarum sustinuit; iniurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae maior iniuria quam iustum innocentemque damnari? dolores cOrporis execrabantur: flagellatus atque cruciatus est; mori metuebant: morte multatus est; ignominiosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est; omnia quae habere cupientes non recte uiuebamus carendo uilefecit; omnia quae uitare cupientes ab studio deuiabamus petiendo dejecit. Non enim ullum peccatum committi potest, nisi aut dum appetuntur ea quae ille contemp
Abbreviated transcription (Latin):
strauit carnalib et ñ ualentib intueri ĩte
ueritatẽ corporeisq sensib deditis. ꝗ̃ excessũ
locũ int̾ ereaturas habeat humana natura
qd̾ñ solũ usibilit nã id poterat ⁊ in aliq̃ etbe¬
reo corpore ad nr̃oꝵ aspectuũtolerantiã tẽ¬
perato.s hõib in uero hõie apparuit. Iysae¬
nĩ natura suscipienda erat: quȩ liberanda
Et ne qͥs forte sexus ã suo creatoie se contẽptũ
putaret: iurũ suscepit. natꝰ ex femina ẽ sl¬
chilegit ui. s om̃ia suadendo ⁊ monendo
Uete quupe seruitute transacta tẽpꝰ libtati
illuxerat i oportune iã homini suadebatur
atꝙ salubrit̾ ꝗ̃ libero ereatꝰ eet arbitrios. o¬
racłis conciliauit fidẽ d̾o qͥerat: passione hõi
qũe gerebat. Ita loquens ad t̾bas. ut d̾s. niuti¬
puer parentib subditꝰ erat. Boctͥna eñĩ d̾s ap¬
parebat.: ȩtatib ho. Itẽ aquã in uinũ conuer¬
suy. ut d̃s dicit. recede a mȩ mulier. m ⁊tͥ qͥs¬

Expanded text:
rnalibus et non valentibus intueri mente veritatem, corporeisque sensibus deditis, quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum visibiliter. Nam id poterat et in aliquo aethereo corpore ad nostrorum aspectuum tolerantiam temperato, sed hominibus in vero homine apparuit. Ipsa enim natura suscipienda erat quae liberanda. Et ne quis forte sexus a suo creatore se contemptum putaret, virum suscipit, natus ex femina. Nihil egit vi, sed omnia suadendo, monendoere quippe seruitute transacta tempus libertatis inluxerat et opportune iam homini suadebatur atque salubriter quam libero esset creatus arbitrio. miraculis conciliauit fidem deo, qui erat, passione homini, quem gerebat. itaque loquens ad turbas ut deus nuntipuer parentibus subditus erat; doctrina enim deus apparebat, aetatibus homo. item aquam in uinum conuersurus ut d
Abbreviated transcription (Latin):
niu̾sitas ulla deformitate turpet᷑. qr rationał
substantia quȩ ab oĩ peccato munda ẽ. dõsyb¬
iecta subietis sibi cet̾is dñatur. ea uͦ quȩ pec¬
cauit. ibi ordinata ẽ uͥ ẽẽ tales decet. ut do cõ¬
ditore atq rectore uniu̾sitatis decora sint
oĩa. ẽ pulcritudo uniuersȩ creaturȩ ꝑhȩc
tria inculpabił. dãnnatione peccatoꝵ. exerci¬
tatione iustorũ ꝑfectione beatorum.

Expanded text:
niversitas ulla deformitate turpetur. Quia rationalis substantia, quae ab omni peccato munda est, Deo subjecta, subjectis sibi caeteris dominatur. Ea vero quae peccavit, ibi ordinata est, ubi esse tales decet, ut Deo conditore atque rectore universitatis decora sint omnia. Et est pulchritudo universae creaturae per haec tria inculpabilis; damnationem peccatorum, exercitationem justorum, perfectionem beatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ inqua sola unꝰ colebat᷑. d̾s. et ubi talem
nasci oportebat ꝑ totũ orbẽ terrarũ missi e¬
lecti uiri. uirtutib atq sermonib diuini amo¬
ris incendia concitart᷑. si confirmata saluber¬
rima disciplina illuminatas terras posteris
relisquerunt. et ne de p̾teritis loqͣr q̃ licet eu¬
iq ñ credere. si hodie ꝑgentes populosq p̃di¬
catur in pͥncipio erat u̾bũ. et u̾bũ erat apd̾
d̾m. et d̾s erat u̾bũ. hoc erat in principio apd
d̾m. oĩa ꝑ ipsũ facta st̃. et sine ipso factũ e̾ nichilͥ
Si ad hoc ꝑcipiendũ. diligendũ. ꝑfruendũ. ut
anima sanetur. & tantȩ luci hauriendȩ acieᷤ
m̃tis cõuelescat. dicit᷑ auaris. nolite uob̾ co¬
dere thesauros in t̾ra. uͥ tinea et rubigo ext̾
t̾esauriz a te uob̾ thesauros in celo. uͥ neq ti¬
nea. neq rubigo ext̾minat. neq fures esto¬
diunt. nec furantur. uͥenĩ est tbes aurꝰ tuꝰ

Expanded text:
rum, in qua sola unus cole batur deus et ubi talem rum, in qua sola unus cole batur deus et ubi talem nasci oportebat, per totum orben terrarum missi electi uiri uirtutibus atque sermonibus diuin amoris incendia concitarunt; si confirmata saluberrima disci plina inluminatas terras posteris reliquerunt; et ne de prae teritis loquar, quae licet cuique non credere, si hodie pe gentes populosque praedicatur: in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si ad hoc percipiendum, diligendum, perfruendum, ut anima sanetur, et tantae lucis luci hauriendae mentis acies convalescat, dicitur avaris: Nolite vobis condere thesauros in terra, ubi tinea et rubigo aeruthesaurizate vobis thesauros in coelo, ubi neque tinea, neque rubigo exterminant, neque fures effod