comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et nom̃ euis obcestans dicere. Dñe si unq̃ habu¬
eto codices scłares: si legero tr negaui. In bes
sieram̃ti. u̾ba dimissus: reu̾tor ad superos.
Dirancibus cunctis oculos aꝑio canto aeri¬
marum imbre ꝑfusos: ut etiam incteclui il
ndem facerem ex dolore. Nec uere sopor ele
snanis fuit: aut uana somnia quib sepe de¬
ludamur. ceste cribunali ante quod iaeui.
cet habuisse me scapulas. plagas sensisse
⁊sommiur. et tanto d̃ehine studio diuina
legule quanto mortalia ante a legeraine¬

Expanded text:
et nomen eius obtestans dicere, 'Domine, si unquam habuet nomen eius obtestans dicere, 'Domine, si unquam habuero codices sęculares, si legero, te negaui.' In hęc sacramenti uerba dimissus reuertor ad superos, et mirantibus cunctis oculos aperio, tanto lachrymarum imbre perfusos, ut incredulis fidem facerem ex dolore. Nec uero sopor ille inanis fuit, aut uana somnia quibus sępe deludimur. Testis est tribunal ante quod iacui,  liuentes habuisse me scapulas, plagas sensisse post somnium, et tanto dehinc studio diuina legisse, quanto mortalia non ante legera
Abbreviated transcription (Latin):
subico raptus in spũ ad tribunal iudicis
ꝑtrahor: ubi tantum luminis et tantũ
erat ᷑ eircumstantiũ claritate fulgoris:
ut ꝓiectus in terra: sursum aspicere non
auderem. Interrogatus condicionẽ: xp̾ia¬
num me ẽẽ respondi. Et ille qui p̃sidebat.
mentiris ait. Ciceronius es: non xp̃ianus.
Ubi thesaurus tuus: ibi et cor tuũ est. Ilico
obmutui. Et inter uerb̃a. nam cedi me ius¬
serat: conscientiȩ magis igne torquebar.
illum mecũ u̾siculum reputans In infir¬
no autẽ quis conficebitur tibi: Clamare am̃
cepi et heiulans dicere. Miserere mei dñe
miserere mei. hȩc uox inter flagela resona bat.
Bandem itaq ad presidentis genua ꝓuoluci ã
aosttiterant precabancur: ut ueniam cribue¬
ret adolescentie et errori locum penicentie
comodareti exacturus deinde eruciatum. si
gencilium licterarũ libros aliquando legls¬
sem.Ego qui tanco constrictus articulo uel¬
em etiam maiora ꝓmittere. deierare cepi

Expanded text:
subito raptus in spiritu ad tribunal judicis subito raptus in spiritu ad tribunal judicis pertrahor, ubi tantum luminis, et tantum erat ex circumstantium claritate fulgoris, ut projectus in terram, sursum aspicere non auderem. Interrogatus conditionem, Christianum me esse respondi. Et ille qui praesidebat: Mentiris, ait, Ciceronianus es, non Christianus. Ubi thesaurus tuus, ibi et cor tuum est. Illico obmutui, et inter verbera nam caedi me jusserat conscientiae igne magis torquebar, illum mecum no autem quis confitebitur tibi?' Clamare tamen coepi et eiulans dicere: 'Miserere mei, Domine, miserere mei.' Hęc uox cum inter flagella resonaret, tandem ad pręsidentis genua prouoluti qui astiterant precabantur ut ueniam tribueret adolescentię, ut errori locum penitentię daret, exacturus deinde cruciatum, si gentilium litterarum libros aliquando legissem. Ego qui tanto constrictus articulo uellem etiam maiora promittere, deierare coepi
Abbreviated transcription (Latin):
parentib sorore. cognatis. et quod his diffici¬
lius ẽ consuetudine lautioris eybi ꝓpter reg
na cȩloꝵ me castrassemꝰ et iherosolimam
militaturus ꝑgerem: bibliocheca quam¬
romȩ cum summo studio ac labore confe¬
ceram. carere poteram. Itaq miser ego lec¬
turus tullium: iei unabam. Post noctiũ
plato sumebatur in manib Si quando in
memetipsum reuersus ꝓphetas legere ce¬
pissem: sermo horrebat incultus. Et quia
lumen cecis oculis non uidebam: non ocu¬
lorum culpam ẽẽ pucabam. s solis. Dum¬
me itaq antiquus serpens illuderet: in me¬
dia ferme quadragesima medullis infu
sa febris corpus meũ inuasit exhaustum:
et sine ulla requie quod dictu quoq in¬
credibile fit. sic infelicia menbra depasta
sunt: ut ossib uix hererent. Interim pa¬
rabantur exequie⁊ et uitalis animi ca¬
lor toto frigescente iam corpore: in solo tan¬
tum tepente pe ctusculo palpicabat. cum

Expanded text:
parentibus, sorore, cognatis, et quod his difficiparentibus, sorore, cognatis, et quod his difficilius est  consuetudine lautioris cibi propter coelorum me regna castrassem, et Jerosolymam militaturus mihi Romę summo studio ac labore confeceram, carere non potui. Itaque miser ego lecturus Tullium ieiunabam. Post noctium Plato sumebatur in manibus. Siquando in memet reuersus prophetam legere coepissem, sermo horrebat incultus, et quia lumen cęcis oculis non uidebam, non oculorum culpam putabam esse, sed solis. Dum itaque me antiquus serpens illuderet, in media ferme quadrasa febris corpus meum invasit exhaustum; et sine ulla requie quod dictu quoque incredibile sit sic infelicia membra depasta sunt, ut ossibus vix haererent. Interim parabantur exequiae, et vitalis animi calor, toto frigescente jam corpore, in solo tantum tepente pectusculo palpitabat. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
eroniorus noster in oppi¬
do astridanis quod a goçis
euersum ẽ. dalmaciȩꝰ quon¬
dam pannoniȩq oppidũ
fuit: patre eusebio nacus
est. Uestem xp̃i puer romȩ suscepit. ibiq
literis grecis ac latinis a prime erudicus
ẽ. In arte quidem gramatica Donatum
habuit preceptorem: in rethorica aũt uicto¬
rinum oratorem. Post quam uͦ om̃e mun-¬
danarum studium litterarũ adeptus est:
ꝓbatissimoꝵ quoq monachoꝵ habitũ factũ¬
q imitatus ẽ. Cupiditatem᷑ anim i siquidẽ
iugi sinceritate calcans. uoluptatẽq corpo¬
ris ꝑhienni frangens ieiunio: plerosq bo¬
noꝵ religiosoꝵ. meliores fore suo docuit
uodam igitur temp̃r dum
ex more idem hieronimus
diuina ad legendum pandit
uolumina: et mortalem bibliothe cȩ suȩ
auctorem tullium recordatur:⁊ mox cȩ¬
litus ntales quandoq reuolueret libros:
salutifero castigatus ẽ uerbere. Ita eñĩ ip̃e
de se ad eustochium uirginem scribens:
asserit. Cum ante annos plurimos domo.

Expanded text:
eronymus noster in oppido Stridonis, quod a Gothis nunc eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, patre Eusebio natus est. Vestem Christi puer Romae suscepit, ibique litteris Graecis ac Latinis a primaevo eruditus est. In arte quidem Grammatica Donatum habuit praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum oratorem. Postquam vero omnem mundanorum studiorum litteraturam adeptus est, probatissimorum quoque monachorum habitum factumque imitatus est. Cupiditatem siquidem animi jugi sinceritate calcans, voluptatemque corporis perenni frangens jejunio, plerosque bonorum religiosorum, meliores fore suo docuit uodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo,
Abbreviated transcription (Latin):
uo cognito beata radegundis.
sacramentales litteras fecit: et sub conte¬
statione diuina uiro apłico dño germano
parisius ciuitatis ep̃o. qui tunc cum rege
erat. quasi ꝑ proculum suum agentẽ secre¬
tius direxit. cum exenio uel eulogiis. At uͥ
eas relegit uir dõ plenus: lacrimans ꝓft̃¬
nit se pedib regis ante sepuchrũ scĩ mar¬
tini cum contestatione diuinasic̃ ei licti̾s
fuerat intimatum: ut pictauis non accedẽt.

Expanded text:
uo cognito beata Radegundis sacramentales fecit litteras sub contestatione divina viro apostolico domno Germano Parisiorum civitatis episcopo qui tunc cum rege erat, quas per Proculum suum agentem secretius direxit cum exenio vel eulogiis . At ubi eas relegit vir Deo plenus lacrymans, prosternit se pedibus regis ante sepulcrum beati Martini cum contestatione divina, sicut ei litteris fuerat intimatum, ut Pictavis non accederet.
Abbreviated transcription (Latin):
non querens quod mͥ utile ẽ. s quod mul¬
tis ut salui fiant. Qui etiã ꝑsecutoris pͥn¬
cipis illius insidias ñ fugisset: nͥ se aliis
quib necessarius erat seruare uoluissec.
ꝓpt̃ quod ait. Compellor aut̃ eduob con¬
cupiscentiã habens dissolui et cͥt̾ cũ xp̃o¬
t inultomagis optimũ: manere aut̃ in cat¬

Expanded text:
Non quaerens, quod mihi utile est, sed quod mulNon quaerens, quod mihi utile est, sed quod multis, ut salui fiant. qui etiam persecutoris principis illius insidias non fugisset. nisi se aliis. quibus necessarius erat, seruare uoluisset, propter quod ait: Compellor autem ex duobus concupiscentiam habens dissolui et esse cum Christo, multo magis optimum; manere in ca
Abbreviated transcription (Latin):
de absentia myst̾iorum et ministrorũ ⁊ Ui¬
de quid faciat malorũ temporaliũ timor:
& quanta sit in eo adquisitio maloꝵ ȩter¬
norũ. Si aut̃ ministri adsint: ꝓ uiribus
quas eis dñs subministrat om̃ib subue¬
uit᷑. Alii baptizantur. alii reconciliant᷑.
nulli dñici corporis cõmunione fraudan¬
tur⁊ om̃s consolantur. edificantur: ex¬
hortantur ut dm̃ rogent qui potens est
om̃ia quȩ timentur au̾tere ⁊ parati ad
utrũq ut si non potest calix iste abeis tran¬
sire: fiat uoluntas eiꝰ. qui mali aliqͥd non
potest uelle. Certe iam uides quod te scͥp¬
seras non uidere quantũ boni consequã¬
tur ppłi xp̃iani si in p̃sentib malis non
eis desit presentia ministrorũ xp̃i: quoꝵ
uides etiã quantũ obsit absentia dum sua
querunt non quȩ iħu xp̃i⁊ nec habent
illam de qua dictum ẽ non querit quȩ
sua sunt: nec imitantur eum qui dixit.

Expanded text:
de absentia ministeriorum et ministrorum! uide absentia ministeriorum et ministrorum! uide, quid faciat malorum temporalium timor et quanta in eo sit adquisitio malorum aeternorum. si autem ministri adsint. pro uiribus, quas eis dominus subministrat, omnibus subuenitur: alii baptizantur, alii reconciliantur, nulli dominici corporis communione fraudantur, omnes consolantur, aedificantur, exhortantur, ut deum rogent, qui potens est omnia, quae timentur, auertere, parati ad utrumque, ut, si non potest ab eis calix iste transire, fiat uoluntas eius, qui mali aliquid non potest uelle. Certe iam uides, quod te scripseras non mdere, quantum boni consequantur populi Christiani, si in praesentibus malis non eis desit praesentia ministrorum Christi. quorum uides etiam quantum obsit absentia, dum sua quaerunt, non quae Iesu Christi. nec habent illam, de qua dictum est: Non quaerit, quae sua sunt, nec imitantur eum, qui dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
bra corporis nr̃i opp̃ssa hostili impetu ter¬
reantur: non quia ista non sint uitanda
dum possunt. s quia potius ferenda sunt
quando uitarisine impietate ñ possunt:
nͥ forte quisꝗͣ contendit non e̾e ministrum
impiũ. qui tunc subtrahit minist̾ium pie¬
tati necessariũ. quando magis ẽ necessariũ.
An non cogicamus cum ad istorũ ꝑieuloꝵ
ꝑuenit᷑ extrema. nec ẽ potestas ulla fugi¬
endi. quantus in ȩccłia fieri debeat ab utro¬
q sexu atq ab om̃i etate concursus: aliis.¬
baptismũ flagitantib aliis reconciliationẽ qͦ¬
ipsius actionem. om̃ib consolationẽ & sacͤ¬
mentoꝵꝵ confectionẽ et erogationẽ ⁊ Ubi si
ministri desint̾ quantũ exitium sequet᷑
eos qui de isto scło uł non regenerati exeũt
uł ligati: Quantus ẽ etiã luctus fideliũ
suorũ⁊ quieos secũ in uicȩ ȩternȩ requie
non habebunt . Quantus deniq gemitus
om̃ium: & quorumdã quanta blasphemia

Expanded text:
bra corporis nostri oppressa hostili impetu torbra corporis nostri oppressa hostili impetu torqueantur, non quia ista non sunt uitanda, cum possunt, sed quia potius ferenda sunt, quando uitari sine impietate non possunt, nisi forte quisquam contenderit non esse ministrum impium, qui tunc subtrahit ministerium pietati necessarium, quando magis est necessarium. An non cogitamus, cum ad istorum periculorum peruenitur extrema nec est potestas ulla fugiendi, quantus in ecclesia fieri soleat ab utroque sexu atque ab omni aetate concursus aliisbaptismum flagitantibus aliis reconciliationeipsius actionem omnibus consolationem et sacramentorum confectionem et erogationem? ubi si ministri desint, quantum exitium sequatur eos, qui de isto saeculo uel non regenerati exeunt uel ligati? quantus est etiam luctus fidelium suorum. qui eos secum in uitae aeternae requiem non habebunt! quantus denique gemitus omnium et quorundam quanta blasphemia
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Quis infirmatur et ego non infirmor.
Quis scandalizatur et ego non uror ⁊ S
caritas ex dõ ẽ. Oremus gͦ ut ab illo donet᷑
a quo iubetur: et ꝑ hanc magis timeamus
ne oues xp̃i sp̃ualis nequitiȩ necentur gla¬
dio in corde. quam ne ferro incorpore tru¬
cidentur⁊ ubi quandocũq quocumq ge
nere mortis morituri sunt. Magis timea¬
mus ne sensu int̾iori corrupto pereat casti¬
tas fidei. qͣm ne feminȩ uolenter constupren¬
tur incarne: quia iuolentia ñ uiolatur
pudicitia simente seruatur: qm̃ nec in
carne uiolatur quando uoluntas patientiᷤᷤ
sua curpiter carne non uticur. s sine con¬
senfione tolerat qd̾ ab aliis oꝑat᷑. Alagis ti¬
meamus ne lapides uiui extinguantur
deserentib nobis. quã ne lapides & ligna ter¬
renorũ edificioꝵ incendantur p̾sentib nob̃.
Magis timeamus: ne menbra corporis xp̃i.
desticuta sp̃ali uictu necentur. qm ne men¬

Expanded text:
dicit: Quis infirmatur et non ego infirmor? dicit: Quis infirmatur et non ego infirmor? quis scandalizatur et non ego uror? sed caritas ex deo est oremus ergo, ut ab illo detur, a quo iubetur. et per hanc magis timeamus, ne oues Christi spiritalis nequitiae gladio in corde, quam ne ferro in corpore trucidentur. ubi quandocumque quocumque mortis genere morituri sunt; magis timeamus, ne sensu interiore corrupto pereat castitas fidei, quam ne feminae uiolenter constuprentur in carne, qua uiolentia non uiolatur pudicitia, si mente seruatur, quoniam nec in carne uiolatur, quando uoluntas patientis sua turpiter carne non utitur, sed sine consensione tolerat, quod alius operatur; magis timeamus, ne lapides uiui extinguantur deserentibus nobis, quam ne lapides et ligna terrenorum aedificiorum incendantur praesentibus nobis; magis timeamus, ne membra corporis Christi destituta spiritali uictu necentur, quam ne mem
Abbreviated transcription (Latin):
utiq necessitat̾e similem non habentibus.
a quib minist̾ͥium absit ut desereret᷑ eccłȩ:
sieut fugit sc̃s at hanasus alexandrinus
ep̃ocum eum specialit̾ app̃hendẽ constan¬
tinus cuperet imꝑator. nequaꝗͣ a cȩceris
ministris deserta plebe catholica quȩ in
alexandria c̃omanebat. Cum aũt plebs
manec et ministri fugiunt minift̾iũq
subtrahitur. ⁊ quid erit nisi mercenna¬
riorum illa fuga dãpnabilis quib non
ẽ eura de ouib  ueniet eñi lupus ñ
homo s diabolus qui plerũq fideles ap̾tati
cos ẽt̃ ꝑsuasit. quib eottidianũ minist̾iũ
dñici corꝑis defuit: & ꝑibit infirmꝰ in tua
Fidine
suꝑantur. quare non potius contra suum
timorẽ dño miserante atq aduuante for¬
titer dimicant.⁊ ne mala sine comꝑatione
grauiora quȩ multoamplius sunt tremen¬
da contingantr Fit hoc ubi dĩ caritas flagrat.
non mundi cupiditas fumat. Caritas enim

Expanded text:
utique necessitatem similem non habentibus, utique necessitatem similem non habentibus, a quibus illic ministerium absit ut desereretur ecclesiae, sicut fugit sanctus Athanasius, Alexandrinus episcopus, cum eum specialiter adprehendere Constantius cuperet imperator, nequaquam a ceteris ministris deserta plebe catholica, quae in Alexandria commanebat? cum autem plebs manet et ministri fugiunt ministeriumque subtrahitur, quid erit, nisi mercennariorum illa fuga damnabilis, quibus non est cura de ouibus? ueniet enim lupus. non homo sed diabolus, qui plerumque fideles apostatas esse persuasit, quibus cotidianum ministerium dominici corporis defuit, et peribit infirmus in tua idine superantur, quare non potius contra suum timorem domino miserante atque adiuuante fortiter dimicant, ne mala sine comparatione grauiora, quae multo amplius sunt tremenda, contingant? fit hoc, ubi dei caritas flagrat. non mundi cupiditas fumat. caritas enim
Abbreviated transcription (Latin):
plebes suas. hoc ẽ qd̾ dicimus fieri non
debere. Heq eñ tales docti auctoritate
diuina. sub humana uł errore decepti. uł
timore sunt uicti. Tur enĩ sibi putant in¬
different̃ obtemꝑandum ẽẽ precepto. uͥ
legunt in ciuitate de ciuitate ẽe fugien¬
dum⁊ et mercennariũ non exhorrent.
qui uidet lupum uenientẽ fugitq qm̃ non ẽ
eieura de ouib a Cur non istas duas dñicas
uerasq sententias unam scilicet ubi fuga
sinicur aut iubetur. alterã ubi arguit᷑
atq culpatur. sic intellig̾e student⁊ ut in¬
ter se reꝑiantur non ẽẽ contrarie. siẽ non
sunt: O hoc quomͦ repꝑitur. nͥ actendatͦ
quod iam suꝑius disputaui. tunc de locis
fuerit eui ministratur. aut potest imple¬
ri ꝑ alios necessariũ minift̾ium quib ea¬
dem non ẽ causa fugiendi: Sicut in sporta
sũmissus quod supͣ memoraui fugit apłs.
cum aꝑsecutore ipse ꝓpͥe quereretur. aliis

Expanded text:
plebes suas, hoc est, quod dicimus fieri non plebes suas, hoc est, quod dicimus fieri non debere; neque enim tales docti auctoritate diuina, sed humano uel errore decepti uel timore sunt uicti. Cur enim sibi putant indifferenter obtemperandum esse praecepto, ubi legunt de ciuitate in ciuitatem esse fugiendum, et mercennarium non exhorrent. qui uidet lupum uenientem et fugit, quoniam non est ei cura de ouibus? cur non istas duas dominicas uerasque sententias unam scilicet, ubi fuga sinitur aut iubetur, alteram, ubi arguitur atque culpatur, sic intellegere student, ut inter se reperiantur non esse contrariae, sicut non sunt? et hoc quo modo reperitur, nisi adtendatur. quod iam superius disputaui, tunc de locis,fuerit. cui ministretur, aut potest impleri per alios necessarium ministerium, quibus eadem non est causa fugiendi, sicut in sporta submissus. quod supra memoraui, fugit apostolus, cum a persecutore ipse proprie quaereretur, aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ preces audire familie suȩ: & hec quȩ
formidantur auertere. Nec ideo tam̃ ppt̃
ista quȩ incerta sunt debet ee nr̃i officii
certa desertio sine qua ẽ plebi certa ꝑniti¬
es: non in reb uitȩ huius s alterius quȩ¬
intomꝑabilicer diligentius sollicitiusq¬
ẽ curanda. Nam sicerta e̾e̾nt ista mala
quȩ timentur: ne in locis in quib sumus
forte contingant: pͥus inde fugerent homi¬
nes ꝓpt̃ qͦs ibi manendiun ẽ. ce nos ama¬
uendi necessitate lib̾os redderent. Non
enim quisquã ẽ qui iudicet ministrosina¬
nere oportere: ubi iam non fuerint quib
necesse sit ministrare. Itaquidem scĩ ep̃i
de hispani a ꝓfugerunt: prius plebibus
partim fuga lapsis. partim ꝑemptiᷤ: part̃i
obsidione consũptis. partĩ captiuitate dis¬
ꝑsis. S multoplures illic manencib ꝓpter
quos manerent sub eorumdẽ ꝑiculoꝵ. den¬
sicate manserunt: & si aliqui deseruert̃

Expanded text:
deus audire preces familiae suae et haec, quae deus audire preces familiae suae et haec, quae formidantur, auertere; nec ideo tamen propter ista, quae incerta sunt, debet esse nostri officii certa desertio, sine quo est plebi certa pernicies non in rebus uitae huius sed alterius incomparabiliter diligentius sollicitiusque curandae. nam si certa essent ista mala, quae timentur ne in locis, in quibus sumus. forte contingant, prius inde fugerent omnes, propter quos ibi manendum est, et nos a manendi necessitate liberos redderent; non enim quisquam est. qui dicat ministros manere oportere, ubi iam non fuerint, quibus necesse sit ministrare. ita quidam sancti episcopi de Hispania profugerunt prius plebibus partim fuga lapsis partim peremptis partim obsidione consumptis partim captiuitate dispersis; sed multo plures illic manentibus, propter quos manerent, sub eorundem periculorum densitate manserunt. et si aliqui deseruerunt
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. si comp̃hensi patiantur: ꝓse ipsis
gebant deserere noluerunt: sine dubio
suas animas profr̾ib ponunt. Unde il¬
lud qd̾ ep̃m quendam dixisse audiuimus.
onib ubi potest fructus ẽẽ m̾rii⁊ quan¬
tomagis debemꝰ fug̾e̾ steriles passiones
quando ẽ barbarieꝰ & hostilis incursus ⁊
Uerum ẽ quidem et acceptabile: s his quos
ȩcełiastici officii non tenent uincula. Nam
qui clades hostiles idõ non fugit cum possit
fugere ne deserat minist̾ium xp̾i sine qͦ
ñ possunt homines uł fieri uł uiu̾e xͥani.
maiorẽ caritatis inuenit fructum qͣm qͥñ
comp̃hensus non negat xp̃m suscipitq mr̾i¬
um. Quid ẽ gͦ quod in epła tua pͥore posu¬
istis Dicis enim. Si in eccħis ꝑsiftendũ ẽ.
nͥ ut ante ocłos nr̃os uiri cadant⁊ feminȩ
constii prentur: incendantur eccłiȩ⁊ nos
ipsi torñtis deficiamus: eum de nobis qͦ¬
ritur qd̾ non habemus. Potens ẽ quidem

Expanded text:
possunt, si comprehensi patiantur, ipsi possunt, si comprehensi patiantur, ipsi gebant, deserere noluerunt, sine dubio suas animas pro fratribus ponunt. Unde illud. quod episcopum quendam dixisse audiuimus: onibus. ubi potest fructus esse martyrii, quanto magis debemus fugere steriles passiones, quando est barbaricus et hostilis incursus!" uerum est quidem et acceptabile sed his, quos ecclesiastici officii non tenent uincula. nam qui clades hostiles ideo non fugit. cum posset effugere, ne deserat ministerium Christi, sine quo non possunt homines uel fieri uel uiuere Christiani, maiorem caritatis inuenit fructum, quam quicompum. Quid est ergo quod in epistola tua priore posuisti? dicis enim, Si in Ecclesiis persistendum est, nisi ut ante oculos nostros uiri cadant, feminae constuprentur, incendantur ecclesiae. nos ipsi tormentis deficiamus, cum de nobis quaeritur, quod non habemus\'. potens est quidem
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑. ut ab aliis qui non ita requirun¬
tur non deseratur eccłia: s prebeant ci¬
baria cionseruis suis: quos alicer uiu̾e
non posse nouerunt. Cum aũt om̃iũ id
est ep̾oꝵ & clericoꝵ et laicorum cõmune
ẽ ꝑiculum: hii qui aliis indigent. non de
serantur abhis quib indigent. Aut igit᷑
ad loca munita om̃s tͣnseant ⁊ aut qui ha¬
bent remanendi necessitatẽ non relinqͣn¬
tur ab eis ꝑ quos illoꝵ ẽ eccłiastica supplen¬
da necessitas: ut aut parit̾ uiuant aut
pariter sufferant quod eos pater famili¬
as uult ꝑpeti. Qdđ si contigerit ut siue a¬
lii maius. alii minus siue om̃s ȩqualicer
patiant᷑. qui eorũ sinc qui ꝓ aliis patiunt᷑
apparet: illi scilicet qui cum se possent
talib malis eriꝑe fugiendo: ne aliorum
necessicatẽ desererent. mane̾ maluert᷑.
Hinc maxime ꝓbatur illa caritas: qmͣ
animas ꝓ fr̃ib ponere. Nam qui fugiunt.¬
uł suis deuincti necessitatib fugere non

Expanded text:
quaeritur, ut ab aliis, qui non ita requirunquaeritur, ut ab aliis, qui non ita requiruntur. non deseratur ecclesia, sed praebeant cibaria conseruis suis, quos aliter uiuere non posse nouerunt. cum autem omnium, id est episcoporum et clericorum et laicorum est commune periculum, hi, qui aliis indigent, non deserantur ab his quibus indigent. Aut igitur ad loca munita omnes transeant, aut qui habent remanendi necessitatem, non relinquantur ab eis, per quos illorum est ecclesiastica supplenda necessitas, ut aut pariter vivant, aut pariter sufferant, quod eos paterfamilias volet perpeti. Quod si contigerit, ut sive alii majus, alii minus, sive omnes aequaliter patiantur, qui eorum sint qui pro aliis patiuntur apparet, illi scilitalibus malis eripere fugiendo, ne aliorum necessitatem desererent, manere maluerunt. hinc maxime probatur illa caritas, quam animavel suis devincti necessitatibus fugere non
Abbreviated transcription (Latin):
plum fac̾e nicam᷑: ubi fugiendum ẽẽ
de ciuitate in ciuicatem monet. Reco¬
limus enim uerba dicentis. Sum aut
ꝑsequentur uos in ciuitate ista: fugite
in aliam. Quis aut̃ credat ita hoc dnm̃¬
sine quo uiuere nequeunt deserentur
greges. quos suo sanguine comꝑauit.: Nũ¬
giptum paruulus fugit⁊ qui nondum
eccłias congregauerat quas ab eo deser¬
tas fuisse dicamus: Nũquid quando
apłs paulus ne illum comp̃hendereti¬
nimicus ꝑ fenestram in sporta submis¬
sus ẽ. et effugit manus eiꝰ. deserta ẽ quȩ
ibi erat ȩccłia necessario ministio et ñ
ab aliis fr̾ib ibidem consticutis qd opor¬
tebat impletum ẽ . Eis quippe uolenctib
hoc apłs fecerat: ut seipsum seruaret
ȩccłiȩ quem ꝓpͥe ꝑsecutor ille querebat:
faciant gͦ serui .xͥ. ministri u̾bi & sacram̃¬
ti eius. quod precepit: siue ꝑmisit. fugi¬
ant om̃ino de ciuitate in ciuitatẽ quan¬
do eoꝵ quisquam specialit̃ aꝑsecutorib

Expanded text:
plum facere nitamur, ubi fugiendum esse plum facere nitamur, ubi fugiendum esse de ciuitate in ciuitatem monet; recolimus enim uerba dicentis: Cum autem persequentur uos in ciuitate ista, fugite in aliam. quis autem credat ita hoc domisine quo uiuere nequeunt, desererentur greges, quos suo sanguine comparauit? numtibus in Aegyptum paruulus fugit, qui nondum ecclesias congregauerat, quas ab eo desertas fuisse dicamus? numquid, quando apostolus Paulus, ne illum comprehenderet inimicus, per fenestram in sporta submissus est et effugit manus eius, deserta est, quae ibi erat, ecclesia necessario ministerio et non ab aliis fratribus ibidem constitutis, quod oportebat, impletum est? eis quippe uolentibus hoc apostolus fecerat, ut se ipsum seruaret ecclesiae, quem proprie persecutor ille quaerebat. faciant ergo serui Christi, ministri uerbi et sacramenti eius. quod praecepit siue permisit. fugiant omnino de ciuitate in ciuitatem, quando eorum quisquam specialiter a persecutoribus
Abbreviated transcription (Latin):
gustinus in dño salutem. Caritati tuȩ
caruisse quod mͥ imposuisti: querendo con¬
siliũ quid in his ꝑiculis quȩ cepora nra rmue¬
Lnerunt.
facere debeatis. Quãuis enĩ epłam illam bre¬
uiter scripserim. nichil me tam̃ pret̾misis¬
se arbitror quod et respondenci dicere &
querenti audire sufficeret: quandoqͥdẽ
dixi nec eos eẽ ꝓhibendos qui ad loca si pos¬
sunt munita migrare desiderant ⁊ & mi¬
nist̾i i nr̃i uincula quib nos xp̃i caritas
alligauit ne deseramꝰ eccłias quib serui¬
re debemus non eẽ rumpenda. Ista quip¬
pe u̾ba sunt: quȩ in illa epła posui. Re¬
stat gͦ inquam: ut nos quorum minist̾iũ
quantulȩcũq plebi dĩ ubi sumus manen¬
ti. ita necessarium ẽ. ut sine hoc eam ñ
oporteat remanere. dicamus dño. Esto
nobis in dm̃ ꝓtectorẽ: & in locũ munitũ.
S hoc consiliũ tib ꝓpcerea non sufficit
ut seribis. ne contra dñi preceptũ uł exẽ¬

Expanded text:
gustinus, in Domino salutem. Charitati tuae gustinus, in Domino salutem. Charitati tuae caruisse quod mihi imposuisti, quaerendo consilium quid in his periculis quae tempora nostra invenerunt, facere debeatis. Quamvis enim epistolam illam breviter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbquaerenti audire sufficeret, quando quidem dixi nec eos esse prohibendos, qui ad loca, si possunt, munita migrare desiderant, et ministerii nostri uincula, quibus nos Christi caritas alligauit, ne deseramus ecclesias, quibus seruire debemus, non esse rumpenda. ista quippe uerba sunt, quae in illa epistula posui: \'Restat ergo\', inquam, ut nos, quorum ministerium quantulaecumque plebi dei, ubi sumus, manenti ita necessarium est, ut sine hoc eam non oporteat remanere, dicamus domino: Esto nobis in deum protectorem et in locum munitum\'. Sed hoc consilium tibi propterea non sufficit, ut scribis, ne contra domini praeceptum uel exem
Abbreviated transcription (Latin):
eunãem et pb̃rm et ep̃m ꝓ quibꝰdam᷑ ergu
minis patientib ut oraret rogatum: eũq
inoratione lacrimas fundentẽ dm̃ rogasse.
et demones ab hominibus recessisse: itemq
ad egrotantem & lecto uacantẽ. quendã cũ
suo egroto uenisse & rogauisse. ut eidem
manũ imposussec quod sanus ẽẽ posset: res¬
pondisse si aliquid in his posset. sibi hoc utiq
pͥmitus prestitisset: et illũ dixisse uisitatũ
se fuisse. sibiq ꝑ somniũ dicꝰtum eẽ. uade
ad augustinum ep̃m ut eidem manũ impo¬
nat: & saluus eric. Quod dum cõꝑisset.
facere non distulit: & illum infirmum
continuo dñs sanũ ab eodem discedere
memorati imminerent hostes. a scõ ui
fuisse licteris consultum. utrũ nam illis
cedendũ eẽt nec ne: ei rescriptis insinu
dũ et ministroꝵ moribus ualde utilis. &
necessaria. Isto mͦ rescriptũ ẽ. ad eundẽ
ab eodem. Sc̃õ fr̃i et coep̾o honorato: au¬

Expanded text:
eumdem et preumdem et prmenis patientibus ut oraret rogatum, eumque in oratione lacrymas fundentem Deum rogasse, et daemones ab hominibus recessisse. Itemque ad aegrotantem et lecto vacantem quemdam cum suo aegroto venisse, et rogavisse ut eidem manum imponeret, quo sanus esse posset: eumque respondisse, si aliquid in his posset, sibi hoc utique primitus praestitisset: et illum dixisse visitatum se fuisse, sibique per somnium dictum esse: Vade ad Augustinum episcopum, ut eidem manum imponat, et salvus erit. Quod dum comperisset, facere non distulit, et illum infirmum continuo Dominus sanum ab eodem discedere memorati impenderent hostes, a sancto vlitteris fuisse consultum, utrumnam illis cedendum esset, necne: eique rescriptis insinuaDei et ministrorum moribus valde utilis et necessaria. Isto modo rescriptum est ad eumdem ab eodem: Sancto fratri et coepiscopo Honorato, Au
Abbreviated transcription (Latin):
&e aĩ trem̃da iudicia p̃oculis nris posita consi¬
derabamus: dicentes. I ustus es domine. et
rectum iudicium tuum: parit̃q dolentes.
gemences et flentes orabamus miserationũ
constitutis et inde fabulantib nob̾ diceret.
houeritis me hoc tempore nr̃ȩ calamitatiᷤ
so dm̃ rogare. ut aut hanc cuuitate ab hosti¬
bus cirtumdatam liberare dignet᷑ aut si
aliud ei uidetur suos seruos ad ꝑferendam suã
uoluntatem fortes faciat: aut certe ut
sese de hoc scło ad se accipiat. Quȩ ille di¬
cens nosq inftruens. deinceps cum eodẽ
& nos & nr̃i om̃s. & ipsi qui in eadem fue¬
rant ciuitate adeo summosimilit pecebamꝰ:
et ecce tercio illius obsidionis mense decubuit
febribus et illa ulcima exercebatur egritudi¬
ne. Nec suum sane dñs famulum fructu suȩ
precis fraudauit : nam et sibi ipsi et eidẽ
ciuitati quod lacrimosis deposcit precibus.
in cempore impetrauit. Nouimus quoq

Expanded text:
et Dei tremenda judicia prae oculis nostris posita consiet Dei tremenda judicia prae oculis nostris posita considerabamus, dicentes: Justus es, Domine, et rectum judicium tuum . Pariterque dolentes, gementes et flentes orabamus miserationum constitutis, et inde confabulantibus nobis diceret: Noveritis me hoc tempore nostrae calamitatis id Deum rogare, ut aut hanc civitatem ab hostibus circumdatam liberare dignetur, aut si aliud ei videtur, suos servos ad perferendam suam voluntatem fortes faciat, aut certe ut me de hoc saeculo ad se accipiat. Quae ille dicens, nosque instruens, deinceps cum eodem et nos, et nostri omnes, et ipsi qui in eadem fuerant civitate, a summo Deo similiter petebamus. Et ecce tertio illius obsidionis mense decubuit febribus fatigatus, et illa ultima exercebatur aegritudine. Nec suum sane Dominus famulum fructu suae precis fraudavit. Nam et sibi ipsi et eidem civitati, quod lacrymosis depoposcit precibus, in tempore impetravit. Novi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
no et humano fulcȩ presidio: licet pꝰeiꝰ obicum
urbs ypponensis incolis desticuca. ab hostibus fu¬
erit concremata. Ꝙ se inter hȩc mala cuiusdam
sapiencis sapientia consolabatur dicentis. Non to¬
erit magnus: magnum putans quod cadunt
ligna &e lapides. et moriuntur morctales. Nȩc
g omĩa ille ut erat alte sapiens. eotidie ub̃tim
pangebat. &ereuit merorib & lam̃tationibus
es sut etiam adhuc in suo statu consistente. cum
ad eandẽ ypponensium regionum ciuitatẽ ab his¬
dem hostib uenixetur obsidendam: quo in eiꝰ
tine fuerat defensione constitutus. comes qͦn¬
dam bonefacius cum goctoꝵ federatorum ex¬
ereitu. Quam urbẽ ferme quatuordecim men¬
sib conclusam obsederunt: nam et litus illi ma¬
rinum interclusione abstulerunt. Nos ipsi etĩã
de uicino eum aliis nris coep̾is confugeramꝰ
ineandem. in qua omĩ obsidionis tempore fu¬
imus: unde nob̾cum sepissime colloquebamur:

Expanded text:
no et humano fultae praesidio; licet post ejus obitum no et humano fultae praesidio; licet post ejus obitum urbs Hipponensis incolis destituta ab hostibus fuerit concremata. Et se inter haec mala cujusdam sapientis sententia consolabatur, dicentis: Non erit magnus magnum putans, quod cadunt ligna et lapides, et moriuntur mortales. Haec ergo omnia ille, ut erat alte sapiens, quotidie ubertim plangebat. Accrevitque moeroribus et lamentationibus ejus, ut etiam adhuc in suo statu consistentem ad eamdem Hipponensium-Regiorum civitatem ab iisdem hostibus veniretur obsidendam: quoniam in ejus tunc fuerat defensione constitutus comes quondam Bonifacius cum Gothorum foederatorum exercitu, quam urbem ferme quatuordecim mensibus conclusam obsederunt: nam et littus illi marinum interclusione abstulerunt. Quo etiam ipsi nos de vicino cum aliis nostris coepiscopis confugeramus, in eademque omni ejus obsidionis tempore fuimus. Unde nobiscum saepissime colloquebamur,
Abbreviated transcription (Latin):
malo more et duro hostib deseruire: hym¬
nos dĩ et laudes de ȩccłis deperisse: edificia
ȩccłiarum quam plurimis locis ignibus
concremata sollẽpnia quȩ deo debentur
de ꝓpͥis locis desiisse sacrificia: sacram̃ta
diuina uł non queri. uł qͤrenci qui tra-¬
dat non facile repperiri: in ipsas montiũ
siluas & cauernas petrarum et speluncas
confugientes uł ad quasq munitiones a¬
lios fuisse expiignatos et int̾fectos. alios
ita necessariis sustentaculis euolutos
atq pͥuatos: ut fame contabescerent. ipsosq
eccłiarum prepositos et cleros qui forte dĩ
beneficio uł ñ incurrerunt uł incurren¬
tes euaserunt reb om̃ib spoliacos atq
nudacos egentissimos mendicare. nec eis
om̃ib omia quib fultiendi ee̾nt subue¬
niri posse: uix suꝑstices ex innumerabili¬
bus excłias hoc ẽ. carthaginensem. yppo¬
nense. cirtensem. quȩ dĩ beneficio excisȩ
non sunt. et earum ꝑmanent ciuitates & diui¬

Expanded text:
malo more ac duro hostibus deservire; hymmalo more ac duro hostibus deservire; hymnos Dei et laudes de ecclesiis deperisse, aedificia ecclesiarum quam plurimis locis ignibus concremata, solemnia quae Deo debentur de propriis locis desiisse sacrificia, sacramenta divina vel non quaeri, vel quaerenti qui tradat non facile reperiri; in ipsas montium silvas et cavernas petrarum et speluncas confugientes, vel ad quasque munitiones, alios fuisse expugnatos et interfectos, alios ita necessariis sustentaculis evolutos atque privatos, ut fame contabescerent; ipsosque Ecclesiarum praepositos et clericos, qui forte Dei beneficio vel eos non incurrerant, vel incurrentes evaserant, rebus omnibus exspoliatos atque nudatos egentissimos mendicare, nec eis omnibus ad omnia quibus fulciendi essent subveniri posse: vix tres superstites ex innumerabilibus Ecclesias, hoc est, Carthaginensem, Hipponensem, et Cirtensem, quae Dei beneficio excisae non sunt, et earum permanent civitates, et divi
Abbreviated transcription (Latin):
tis et ȩdificiis. Hanc aũt ferocissimã hosti¬
um e rassationem & uastationẽ ille dĩ homo
&e sactam fuisse et fieri non ut cȩti hominũ
sentiebat et cogitabat: s altius & ꝓfundius
ea considans et inhis animarum precipue
uł ꝑicula uł mortem p̃uidens. solito ampli¬
us sicut scriptum ẽ. qui apponit scientiam.
apponit dolorem. & corde intelligens tine¬
am ossib: fuerunt lacrimȩ panes die ac
nocte: amarissimãq et lugubrẽ p̃ cȩteris
senectutis iam pene extremã ducebat ac
tolerabat uitam. Uidebat enĩ ille homo
ciuitates excidio ꝑditas parit̾ cum ȩdifici¬
is. uillarumq habicatores alios hostilicate
extinctos. alios effugatos atq disꝑsos. eccłias
sac̾dotib ac ministris desticutas. uirgines
saeras et quosq continentes ubiq dissipatos.
et in his alios torm̃tis defecisse. alios gladiis
incerremptos eẽ. alios in captiuicate ꝑdi¬
ta animi et corporis integritate ac fide.

Expanded text:
tis vel aedificiis. Et hanc ferocissimam hostitis vel aedificiis. Et hanc ferocissimam hostium grassationem et vastationem, ille Dei homo, et factam fuisse et fieri, non ut caeteri hominum sentiebat et cogitabat: sed altius et profundius ea considerans, et in his animarum praecipue vel pericula vel mortes praevidens, solito amplius quoniam, ut scriptum est, Qui apponit scientiam, apponit dolorem ; et, Cor intelligens, tinea ossibus  fuerunt ei lacrymae panes die ac nocte , amarissimamque et lugubrem prae caeteris suae senectutis jam pene extremam ducebat ac tolerabat vitam. Videbat enim ille homo Dei civitates excidio perditas, pariterque cum aedificiis villarum habitatores, alios hostili nece exstinctos, alios effugatos atque dispersos; Ecclesias sacerdotibus ac ministris destitutas, virginesque sacras et quosque continentes ubique dissipatos; et in his alios tormentis defecisse, alios gladio interemptos esse, alios in captivitate, perdita animi et corporis integritate ac fidei,
Abbreviated transcription (Latin):
regulam ꝑtinentia excerpsit: atq ex his unũ
codicem fecit: ut qui uellet legeret.⁊ atq
in eo uł quam obediens dõ mnobediensq eẽt
agnosce̾t: & hoc opꝰ uoluit speculum appella¬
re. Uerum breui consequenti temꝑe diui¬
na uoluntate ꝓuenit et pocestate. ut ma¬
nus ingens diuersis celis armata et bellis
exercitata immaniuam hostium uuandoloꝵ
& alanorum cõmixtam secum habens gotho¬
rum gentem: aliarum diuersarum ꝑsonas.
ex hispaniȩ partib transinarinis nauibus
affricȩ influxisset & irruisset. uniuersa
ꝑloca mauritaniorum etiam ad nr̃as transi¬
ens ꝓuincias et regiones om̃s. seuiens atroci¬
tate & crudelitate cuncta quȩ potuit expo¬
liatione. cedib diuersisq cormentis. incen¬
diis aliiss innumerabilib et infandis malis
depopulaca ẽ: nulli sexui. nulli parcens ȩta¬
ti. nec ipsis dĩ seruis sac̾dotib uł ministris:
nec ipsis ȩccłiarum ornam̃tis. seu instrumen-¬

Expanded text:
regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum appellari. Verum brevi consequenti tempore divina voluntate et potestate provenit, ut manus ingens diversis telis armata et bellis exercitata, immanium hostium Vandalorum et Alanorum commixtam secum habens Gothorum gentem, aliarumque diversarum personas, ex Hispaniae partibus transmarinis, navibus Africae influxisset et irruisset: universaque per loca Mauritaniarum etiam ad alias nostras transiens provincias et regiones, omni saeviens crudelitate et atrocitate, cuncta quae potuit, exspoliatione, caedibus, diversisque tormentis, incendiis, aliisque innumerabilibus et infandis malis depopulata est; nulli sexui, nulli parcens aetati, nec ipsis Dei sacerdotibus vel ministris, nec ipsis ecclesiarum ornamentis seu instrumen
Abbreviated transcription (Latin):
terat de scło recessurus. Ad quem ille non
sine quadam animi et uocis indignatione
infremuit: & dixit. Pati timetiss exire ñ
uultis: quid faciam uob̃ ÷ Ante ꝓximum¬
uͦ diem obitus sui a se dictatos et reddicos
recensuit libros siue eos qͦs pͥmo tempore con¬
uersionis adhuc laicus. siue quos pb̾r. siue
quos ep̾c dictauerat: et quȩcũq in his recogno¬
uit alit̾ quam se habet ȩccłiastica regula a se
fuisse scripta. cum adhuc eccłiasticũ usum
minus sciret. minusq sapuisset: a semetipso
& reprehensa et correpta sunt. Unde etiam
duo conscripsit uolumina: quoꝵ ẽ citulus de
recensiꝰne librorum. Preptos etiam sibi qͣdã
libros ance diligentiorem emendationẽ añ¬
nullis fr̃ib conquerebatur. licet eos pꝰmodicũ
emendasset: imꝑfecta etiam quȩdam libroꝵ
suoꝵ preuentus morte dereliquit. Quippe
diuino testamento uet̾i & nouo p̃missa pre¬
fatione precepta diuina seuuetica ad uicȩ

Expanded text:
terat de saeculo recessurus. adque ille non terat de saeculo recessurus. adque ille non sine quadam animi et uocis indignatione infremuit et dixit: pati timetis, exire non uultis, quid faciam uobis?> ivero diem obitus sui a se dictatos et editos recensuit libros, sive eos quos primo tempore conversionis suae adhuc laicus, sive quos presbyter, sive quos episcopus dictaverat: et quaecumque in his recognovit aliter quam sese habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et reprehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recensione librorum. Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte dereliquit. Quique divino Testamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praecepta divina seu vetita ad vitae
Abbreviated transcription (Latin):
sitandum iam morce ꝓpinquante aduen¬
tasset⁊ et ille manus gestu se de scło exitu¬
rum significaret: atq a se illi e̾e̾t responsũ
adhuc eũ eccłiȩ necessariũ uiu̾e posse. illũ¬
aiebat ne putaretur huiꝰ uitȩ teneri cupi¬
ditate respondisse. Si nunquã bene: qua¬
re mͦ. Si aliquando bene. quare ñ mͦc. Et
talem sententiã mirabatur & laudabat ho¬
minẽ ꝓtulisse. dm̃ quidẽ timentẽ. uerũta¬
men in uilla natum et nutritum.s non
multa lectionis eruditũ scientia. contra
illum scilicet sensum egrotantis ep̃i: de
quidã de collegis & consac̾docib nr̃is infir¬
micate defessus & aꝓpinquante morte sol
licitus cõmeatum sibi p̃caret᷑. asticit dep̃¬
canti et iam pene morienci iuuenis hono¬
re & maiestate uenerabilis ⁊ statu celsus.
& clarus aspectu: & quẽ assistentem sibi
uix possit humanꝰ aspectus oculis carnali¬
bus intueri⁊ nͥ quod talem uidere iam po¬

Expanded text:
sitandum jam morti propinquantem ventisitandum jam morti propinquantem ventitasset, et ille manus gestu se de saeculo exiturum significaret, atque a se illi esset responsum, adhuc eum Ecclesiae necessarium vivere posse; illum, ne putaretur hujus vitae teneri cupiditate, ei respondisse: Si nunquam, bene; si aliquando, quare non modo? Et talem sententiam mirabatur et laudabat hominem protulisse, Deum quidem timentem, verumtamen in villa natum et nutritum, sed non multa lectionis eruditum scientia: contra illum scilicet sensum aegrotantis episcopi,quidam de collegis et consacerdotibus nostris infirmitate defessus, et de appropinquante morte sollicitus commeatum sibi precaretur, adstitit deprecanti et iam paene morienti iuuenis honore et maiestate uenerabilis, statu celsus et clarus aspectu et quem adsistentem sibi uix possit humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem uidere iam po
Abbreviated transcription (Latin):
tudine. & afidelib honoratis lecto eius astan¬
tibus & uidentib eum de scło ad dm̃ migͣ¬
turum. & ob hoc merentib tanti actalis an¬
tistitis obicu eccłiam posse priuari u̾bi et
sacram̃ti dĩ dispensatione. & rogaret᷑ cum
lacͥmis ut sibi a dño uicȩ posceret cõmeatũ:¬
cognitum ẽ eũ illis dixisse non sic uixi ut
me pudeat int̾ uos uiuere: s nec mori times
qm̃ bonũ dnm habemus. E in his augusti¬
nus senis elimata aclibrata ammirabat᷑
& laudabat u̾ba. Idõ enim eũ dixisse intel¬
ligendũ ẽ nec mori timeo. quia bonũ dñm
habemus: ne crederetur de suis confidens pur¬
gactisimis morib p̃misisse. non sic uixi.
ut me pudeat int̾ uos uiuere. hoc em̃ dixerat
se domino confidere: cuietiam in oratione
dñica cotidiana dicebat. dimitte nob̃ debita
nr̃a. Cuidam quoq coep̾o et familiarissimo
amico: in extremis uitȩ de talib frequen¬
tissime referebat dictum. Ad quẽ cum ur¬

Expanded text:
tudine, et a fidelibus honoratis lecto ejus astantudine, et a fidelibus honoratis lecto ejus astantibus, et videntibus eum de saeculo ad Deum migraturum, et ob hoc moerentibus tanti ac talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi et sacramenti Dei dispensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi a Domino vitae posceret commeatum, eum illis dixisse: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Et in his noster Augustinus senex elimata ac librata admirabatur et laudabat verba. Ideo enim eum dixisse intelligendum esse, Nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus; ne crederetur praefidens de suis purgatissimis moribus praesumpsisse, Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere. Hoc enim dixerat se dixit Domino magis confidere: cui etiam in oratione quotidiana dominica dicebat, Dimitte nobis debita nostra . Cujusdam quoque coepiscopi, et familiarissimi sui amici, in extremis vitae de talibus frequentissime referebat dictum: ad quem cum vi
Abbreviated transcription (Latin):
senti dominũ rogaret. eisq manũ imponẽt:
sine mora ꝑagebat. feminarũ aũt monaft̾ia:
ñ nͥ urgentib necessitatib uisitabat Seruandũ
qͥq in uita &e morib hominis dĩ referebat. quod
instituto scẽ memoriȩ ambrosii comꝑerat:
ut uxorem cuiquã nunꝗͣ poscer&e. neq mili¬
tare uolentem ad hoc cõmendaret: neq in
sua patria petitus iret ad conuiuiũ: de sin¬
gulis rebus prestans causas. scilicet nedum
int̾ se coniugati iurgarent: eum maledice¬
rent. ꝑquẽ iuncti essent. S plane ad hoc
sibi iam consentientes petitum inter eẽ deb̾e
iudicabat sacerdotẽ: ut uł eoꝵ iam facta pla¬
cica firmarent᷑. uł benedicerent᷑: et ne mi¬
liciȩ cõmendatus male agens eiꝰ culpa suffra¬
tiȩ modus. Indicauerat quoq nob̃ se predic¬
sti beatȩ memoriȩ uiri in ultimo uicȩ consti¬
tici. audisse sapientissimũ et piissimũ res¬
ponsum: & multum landabat ac p̃dicabat.
am cũ uenerabilis ille ultima iaceret ȩgri¬

Expanded text:
senti Dominum rogaret, eisque manus imponeret; sine mora pergebat. Feminarum autem monasteria nonnisi urgentibus necessitatibus visitabat. Servandum quoque in vita et moribus hominis Dei referebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat, ut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque militare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncti essent: sed plane ad hoc sibi jam illis consentsacerdotem, ut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffrae amitteretur modus. Indicaverat quoque nobis se praedicti beatae memoriae viri in ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimum responsum, et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegri
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad extremã egritudinẽ imp̃termis¬
se alacrit̾ et fortiter sana mente sanoꝙ
consilio in eccłia predicauit: menbris
om̃ib sui corporis incolumis incegro as¬
pectu atq auditu. Eẜ ut scriptũ ẽ nob̾¬

Expanded text:
usque ad extremam aegritudinem impraetermisusque ad extremam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter sana mente, sanoque consilio in Ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis incolumis, integro aspectu atque auditu, et ast
Abbreviated transcription (Latin):
tantiu linguas. a sui ꝓposici incentione
ta sua ꝓlixa ꝓ utilitate ac felicitate s eecłȩ
annis sepcuaginta sex: in clericatu autẽ
uł ep̃atu annis ferme quadraginta: dicere
nobis inter familiaria colloquia consueue¬
rat: pꝰ ꝑceptum baptismũ etiã laudatos xͥ¬
anos. et sacerdoces absq digna et cõpetenti
penitentia exire de corpore non debere:
qd̾ & ipse fȩcit. ulcima qua defunctus est
egritudine. Nam sibi iusserat psalmos qͥ
q quat̾niones iacens in lecto contra parietẽ
positus dieb suȩ infirmicatis incuebatur
& legebat: et ub̾cim iugit̾̃ flebat. Et ne in¬
tentio eiꝰ a quoquã impediret᷑. ante dies
ferme decẽ quã exiret de corpore a nobis
postulauit p̃sentib: nequis ad eum ingre¬
deret᷑ nͥ his tantum horis quib medici ad in-¬
spiciendum intrabant. uł cũ ei refectio in¬
ferret᷑. & ita obseruatũ et factũ ẽ. et om̃i
illo cempore orationi uacabat. Herbumdĩ

Expanded text:
tantium a sui propositi intentione tantium a sui propositi intentione ta sua prolixa pro utilitate ac felicitate sanctae Eannis septuaginta et sex, in clericatu autem vel episcopatu annis ferme quadraginta. Dicere autem nobis inter familiaria colloquia consueverat, post perceptum Baptismum, etiam laudatos Christianos et sacerdotes absque digna et competenti poenitentia exire de corpore non debere. Quod et ipse fecit, ultima qua defunctus est aegritudine: nam sibi jusserat Psalmos Davue quaterniones jacens in lecto contra parietem positos diebus suae infirmitatis intuebatur, et legebat, et jugiter ac ubertim flebat: et ne intentio ejus a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam exiret de corpore, a nobis postulavit praesentibus, ne quis ad eum ingrederetur, nisi iis tantum horis, quibus medici ad inspiciendum intrarent, vel cum ei refectio inferretur. Et ita observatum ac factum est: et omni illo temp