comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nascentium existunt. Unde & cornelia
familia: styrps ipsa omns a cornelio
orta. familra autem ã femore. fexur
enim genꝰ & stirps ostenditur.
Nam familia ꝓ seruis abusiue: ñ ꝓpͥe dici¬
tur. Stirps ex longa generis significa¬
tione uocatur. Gnatus dictus. quia ge¬
neratus: unde & ꝑ gscribit᷑. Soboles:
eo quod substitutio sit generis. Quad̾¬
ꝑtitus est aut̃ ordo filioꝵ. ita. Uingeni¬
tus pͥmogenitꝰ. mediꝰ nouissimus. Pri¬
mogenitꝰ. ante quem nullus. Unige¬
natus. post quem nullus. Mediꝰ initer
om̃s. Nouissimꝰ post omnes. Idem & mimi¬
inus a monade. Nouissimꝰ autem ꝓpter
quod nouus: quia cȩteri p̃cedendo anti¬
quiores existunt. Quatuor ȩtiam modis
filii appellantur. Natura. imitatione.
adoptione. doctrina. Natura: ueluti
cum dicunt᷑ filii abrahe uidei. Imitati¬
one: ut ipsius abrahe fidem imitan¬
tes ex gentibus : dicente eugłio. poteis¬
lios eẽ dicit diaboli: ã quo ñ nati. s quẽ

Expanded text:
nascentium existunt. Unde et Cornelia nascentium existunt. Unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non proprie dicitur. Stirps ex longa generis significatione vocatur. Gnatus dictus quia generatus. Unde et per G scribitur. Suboles eo quod substitutio sit generis. Quadripertitus est autem ordo filiorum, ita: unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. Primogenitus, ante quem nullus. Unigenitus, post quem nullus. Medius, inter omnes. Novissimus, post omnes. Idem et minimus, a monade. Novissimus autem propter quod novus, quia ceteri praecedendo antiquiores existunt. Quattuor etiam modis filii appellantur: natura, imitatione, adoptione, doctrina. Natura, veluti quum dicuntur filii Abrahae Iudaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus, dicente Evanges esse dicit diaboli; a quo non nati, sed quem
Abbreviated transcription (Latin):
disceruit:. sed quasi unũ membrũ ama¬
plecꝰtitur. Hine autem exortũ est nom̃
patrisfamilias. Qui autem iniq cdo¬
minant᷑ in seruis: hoc se nomine ne¬
quaqͣm reputent appellari. Matrem¬
familias inde uocari: quia ꝑ qͣndam
iuris sollempnitatẽ. in famiłiã transit
mariti. Tabulȩ enim matͥmoniales:
instrum̃ta emptionis suę sunt. Alias.
Sicut matrona est mater pͥm pueri.
id est quasi mater nati: ita mater fa¬
uulias illa est. quȩ plures enixa est.
Nam familia. a duob esse incipit. Anꝰ
patris pater est : ab ȩuo dicttis. idest
ab antiquitate. Pauus. aui pater est:
quasi ꝓpe auum. Abquus. ꝓ aui pater¬
ist: iam longe ab auo. Atauus. ab aui
pader. Tricaiuis. ataui pater: quasi
tetrauus. id est quartus supra auum.
S tritauus ultimũ cognationis nom̃
est. familia eiũ oriturꝰ mn patre: t̾mi¬
natur in tritauo. filius & filia. a fami¬
lia dicti funt: ipsi enim pͥmi in ordine

Expanded text:
discernit, sed quasi unum membrum amdiscernit, sed quasi unum membrum amplectit. Hinc enim exortum est nomen patri familias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. Matremfamilias inde vocari, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati, ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. Avus paab antiquitate. Proavus, avi pater, est quasi prope avum. Abavus, proavi pater, iam longe ab avo. Atavus, abavi pater, tritavus, atavi pater, quasi tetravus, id eSed tritavus ultimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. Filius et filia a familia dicti sunt; ipsi enim primi in ordine
Abbreviated transcription (Latin):
libertis ꝓhibebat᷑. ne uel m urbe ro¬
ma. uł infra septimũ ab urbe miliari
auctoris. In hoc enim uocabulo pͥma fue¬
cessio est hereditatis. & generis. ut sunt
filii & nepotes. Pheres est. qui loco he¬
redis fungit᷑: quasi ꝓ herede. Est enim
aut institutus. aut substitutꝰ. Pater. ẽ
a quo inicium nascit᷑ generis. Itaq
is pater familias uocitat᷑. Pater aut̃
dictus. eo quod patratione ꝑacta filiũ
ꝓcreet. Patratio enim est. rei ueneriȩ
patrũ. Genitores autem a gignendo.
& parentes. quasi parientes Iem & cre¬
atores. Crementum est enĩ semen mas¬
culi. unde animaliũ & hominũ ea¬
poia concipiunt᷑. Hinc crearnes paren¬
tes dicuntur. Mater dicitur⁊ quod
exinde esficiat᷑ aliqͥd. Mater enł qua¬
si materia. Nam causa pater est. Later
familias aut̃ dictus q omnib in fa¬
nulia sua positis sercus. tamqͣm pater
filiis patria dilectione consulit fertio¬
rumq conditionẽ ã filioꝵ affectu ñ

Expanded text:
libertis prohibebatur, ne vel in urbe Rolibertis prohibebatur, ne vel in urbe Roma, vel intra septimum ab urbauctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes. Proheres est, qui loco heredis fungitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitutus. Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae patra patrum. Genitores autem a gignendo; et parentes quasi parientes. Idem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. Mater dicitur, quod exinde efficiatur aliquid. Mater enim quasi materia; nam causa pater est. Pater familias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis tamquam pater filiis patria dilectione consulit, servorumque condicionem a filiorum affectu non
Abbreviated transcription (Latin):
cussos circumagebant: & liberos confirma¬
bant. Unde & manuinissi dicti:. eo quod
mum funt nuncupati. Deditio enim di¬
citur⁊ quando se uicti. aut uincendi
hostes uictoribus traduntur Quibus hȩc
origo nominis fuit. Dum qͦudam adti̾¬
sus popłm romanũ serui arnus sump¬
tis dimicassent. uicti se dederinit : com¬
p̃bensiq uaria turpitudine affecti sũt.
Ex bis quidam postea ã dñis manumis¬
si ꝓpter scipplicioꝵ notas quas manifes¬
teꝰ ꝑpessisunt: ad dignitatẽ cinũ ro
nunqͣm ꝑ testamentũ. s ꝑ epłam liber¬
tam sumentes. Inde quia ꝑ testam̃tum
nuinqͣm fiebant. nec ex testam̃to aliqͥd
caꝑe nec suos heredes facere poterant:
ciues romari postea sub consulib per
cestamenta intirbe romana effecti sunt
Dicti autem ciues romani: qui testam̃¬
to liberi effecti. in numerũ romanoꝵ
ciuiũ redigunt᷑. His pͥmum aditus erat
in urde roma cõmoiarr Ceceris aut̃

Expanded text:
cussos circumagebant, et liberos confirmacussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod mdeditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se vincti aut vinciendi hostes victoribus tradunt, quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, vincti se dederunt, comprehensique varia turpitudine affecti sunt. 50. Ex his quidam postea a dominis manumissi propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium Ronunquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. 438 Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos haeredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. 52. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari, caeteris autem
Abbreviated transcription (Latin):
possent occidi a uictoubus cum seruabant᷑
serui fiebant: ã seruando scilicet serui ap¬
pellati. Ancille ã substentaculo uocate.
Ancon enim grece cubitus dicit᷑. Unde & an¬
cone diciinus. Mancipium est. quicqͥd ma¬
nu capi subdiq potest: ut homo. equꝰ. ouis.
Pec enim ammalia statim ut nata sunt:
mancipiũ esse putant᷑. Nam & ea quȩ in
bestiarum numero sunt. tunc uidentur
mancipiũ esse: quando capi siuẽ domari
ceꝑint. Ingenui dicti:. quia in genere ha¬
bent libertatem ñ in facto sicut liberti.
Unde & eos greci eugenes uocant: qͦd sint
boni generis. Libertus autẽ uocatꝰ: quasi
liberatus. Erat enim pͥus iuigo seruitutis
addictus. Libertoꝵ autẽ filii apud anti¬
quos libertini appellabant᷑. quasi de li¬
bertis nati. Nunc uero libertmꝰ. aut a li¬
berto factus. aut possessus. Manumissus
dicit᷑. quasi manu emissus. Apud ueteres
enim quotiens manũ mittebant alapa ꝑ

Expanded text:
possint occidi a victoribus, cum servabantur, possint occidi a victoribus, cum servabantur, servi fiebant, a servando scilicet servi appellati. Ancillae a sustentaculo vocatae. Ἀγκὼν enim Graece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimus. Mancipium est quidquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mit
Abbreviated transcription (Latin):
genitali solo ꝓpter agriculturã sub domi¬
iuo possessoris: ꝓ eo quod his locatus est
fundus. Coloni aut̃ quatuor modis dicunt᷑
Nam coloni. aut romani sunt. aut coloni
latimi. aut coloni auxiliares. aut coloni
ruris priuati. Inquilim uocati. qͣsi in co¬
lentes aliena. Non enun habent ꝓpriam
secdem: s in terra aliena inbabitant.
Dissert autẽ inter inquilinum ⁊ aduenã
Inquilini enim sunt qui enuigrant. & non
ꝑpetue ꝑmanent. aduene aut̃ uel incole
Iudigenȩ sunt inde geniti:. & in eodem lo¬
co nati ubi inhabitant. Incola aut̃ ñ indi¬
genam. sed aduenam indicat. Peregrini dic¬
tr. eo quod ignorant᷑ eoꝵ parentes. de quib
orti existunt. Sunt enĩde longinqͥ regione.
rbani uocabantur. qͥ rome habitabant: qͥ
uero in cȩteris locis. oppidani. Nam sola urbs
roma: cȩtera oppida. famuli sunt: ex ꝓpͥa
seruoꝵ familia orti. Serui autem uocabu¬
lum incde traxerunt. qͦd hi qui iure belli

Expanded text:
genitali solo propter agri culturam sub domigenitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes asedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant et non perpetuo permanent. Advene autem vel incole Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur, qui Romae habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma, cetera oppida. Famuli sunt ex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod hi, qui iure belli
Abbreviated transcription (Latin):
rones greco noie: qͦd sinit fortes in laboribꝰ.
Barri enimdicit᷑ grauis: quod est fortis. Cui
contrariꝰ est leuis id est infirmꝰ. Publicani
appellant᷑ conductores uectigaliũ fisci. uł
rerum publicarũ. siue quia uectigalia pub¬
lica exigunt. uel quia ꝑ negotia seculi¬
lucra sectantur: unde ⁊ cognominati sutł
illicus ꝓpͥe. uillȩ gubernator est. Unde et
a uilla uillicꝰ nomen accepit. Interdum
autẽ uillicus ñ gubernationẽ uillȩ s dis¬
pensationem uniuerse domꝰ tullio interp̃¬
tante significat: quod est uniuersarum
possessionũ & uillarũ cdispensator. Actores
icdem & curatores : ab agendo & curando
uocati Pcuratores uero eo qͦd uicẽ curato¬
ris fungunt᷑. quasi ꝓpter curatores: sicut
ꝓ consui ꝓ consule. Coloni sunt cultores
aduenȩ: dicti a cultura agri. Sunt enĩ
aliunde uenientes. atq alienũ agrum
locatum colentes. ac debentes conditionẽ

Expanded text:
rones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. rones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci, vel rerum publicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, ntur. Unde et cognominati sunt. Vilicus proprie villae gubernator est. Unde et a villa vilicus nomen accepit. Interdum autem vilicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem
Abbreviated transcription (Latin):
rant. & exsequunt᷑. Principalis magistra¬
tus. & duum iurales : curalium officioꝵ
ordines sunt. Erincipales dicti: eo quod
pͥmi suit magistratibꝰ. Magistratus ue¬
ror quod maiores sint reliquis officiis
sit portitor tabellarum. Idem exceptor
idem & publicus scriba: qui ea tantum
quȩ gestis publicant᷑ scribit. Burga¬
rii a burgis dicti: quia crebra ꝑ limiteᷤᷤ
habitacisla ꝯstituta burgos uulgo uo¬
cant. Unde & burgundionũ genti nomen
inhesit : quos qͦndam subacta germania ro¬
mani ꝑ castra disposuerunt atq ita nomen
ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur:
quod ex eoꝵ collegio custodiis deputentur.
qͥ facinus aliquod cõmiserunt. Est enim
sordidissimum genꝰ hominũ: patre incer¬
to ꝓgenitum. Priuati sunt: extranei ab offi¬
ciis publicis. Est enim nom̃ magistratum
habenti contrariũ. Et dictipͥuati. qͦd sint
ab officiis curiȩ absoluti. Mercennarii suff
qui seruiunt accepta mercede. Idem & ba-¬

Expanded text:
rant et exsequuntur. 433 25. Principales magistrarant et exsequuntur. 433 25. Principales magistratus et duumvirales curialium officiorum ordinis sunt. Principales dicti quod primi sint magistratibus. 26. Magistratus vero, quod majores sint reliquis officiis.sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum quae gestis publicantur scribit. 28. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum genti nomen inhaesit, quos quondam, subacta Germania, Romani per castex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et ba
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑: tunc ipsa sͥ tribunos quasi ꝓprios u-¬
dices & defensores creauit. qui eoꝵ liberta¬
tem tuerent᷑. & eos aduersꝰ inuriã nobili¬
tatis defenderent. Unde & defensores dicti:
eo quod plebem sͥ cominissam contra inso-¬
lentiam imꝑꝓboꝵ defendant. At contra
mũ ęrariis inferunt. Functi. ab eo quod
fungantur officio & honore aliquo dicti.
Hinc & defunctos mortuos cdicimus. qͥ cõple¬
uerunt uite officia: nichil enĩĩ faciunt
Municipes sunt. in eoctem municipio nati
ab officio munerum dicti eo quod publica
munia accipiant. Munia enĩ officia fut᷑.
Unde & inmunes dicunt᷑. qui nullum gert̃
officium. Municipales: originales ciues
& in loco officium gerentes. Decuriones dic¬
ti quod sint de ordine curie: officium enĩ
curiȩ administrant. Unde non est decurio
qui summã non intulit uł curiam partici¬
pauit. Curiales autem idem ⁊ decuriones.
& dicti curiales: quia cruilia munera ꝓcu¬

Expanded text:
retur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iuretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensores dicti, eo quod plebem sibi commissam contra insolentiam inproborum defendant. At contra mum aerariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem mab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt; unde et immunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. 22. Municipales originales cives, et in locum officium gerentes. 23. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit, vel curiam non participavit. 24. Curiales autem iidem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procu
Abbreviated transcription (Latin):
Censere enim iudicare est. łtem. Lensores suñ
patͥmonioꝵ uidices: a censu exis appellati
Iudices dicti quasi ius dicentes popło: siue
quod iure disceptent. iure autem disputa¬
re est: iuste iudicare. Non est aut̃ uidex:
si non est in eo iusticia. Presides. rectores
sunt ꝓuinciȩ: dic̃ti. quod presint. Preco¬
res autẽ ÷ quasi preceptores ciuitatis. et
pͥncipes. Idem & questores. quasi quesitores.
eo quod questionibꝰ presint. Consiliũ enĩ
& causa apud eos est. Pceres sunt pͥncipes
ciuitatis. quasi ꝓcedes: quod ante omneꝰ
honore precedant. Unde & capita trabi¬
um quȩ eminent extra parietes: ꝓces di-¬
cuntur: eo quod pͥmo ꝓcecdant. hinc ad
pͥmores facta translatio. quod a cȩcera mul¬
tituctine ꝓminent. Tribum dicti: quod
plebi uel iura uel opem tribuunt. Constitu¬
ti sunt aut̃ sexto anno post reges exactos.
Duni enim plebs a senatu & consulibꝰ preme¬

Expanded text:
Censere enim iudicare est. Item censores sunt Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est iuste iudicare. Non est autem iudex, si non est in eo iustitia. Praesides rectores provinciae sunt, dicti quod praesunt. Praetores autem quasi praeceptores civitatis et principes. Idem et quaestores quasi quaesitores, eo quod quaestionibus praesunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt principes civitatis, quasi procedes, quod ante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae eminent extra parietes, proceres dicuntur, eo quod primo procedant. Hinc ad primores facta translatio, quod a cetera multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus preme
Abbreviated transcription (Latin):
cipio romani trifarie fuerunt a romulo dis¬
ꝑtiti. in senatoribus. militibꝰ. & plebibus.
Que tam̃ tribus. nunc multiplicate nomen
pͥstinum retinent. Senatui etas nomeu de¬
cdit: quod seniores ẽẽnt. Alii a sinendo dic¬
tos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi fa¬
cultatem dabant. Senatus consultus. a ꝯsu¬
lendo & tractancdo dictus: qͦd sic fit ut osu¬
lat. & nocere nonpossit. Patres autẽ ut sa
licamalebant. Patres conscripti:. quia dum
romulus decem decurias senatoꝵ elegisset.
noiͣa eoꝵ p̾senti populo in tabulis aureis
contulit: atq inde patres conscripti uocati.
Primi ordines senatoꝵ dicunt᷑ illustres. sccł̃i
spectabiles: tercii clarissimi. lam inferuis
quartũ aliquod genus non est. Quamuis
enim senatoria quisq origine esset. usq ad
legitimos annos eques romanꝰ erat: deinde
accipiebat honorem senatorie dignitatis.
Censores apud ueteres romanos erant Est
enim censoris nomen. dignitas uidicialis

Expanded text:
cipio Romani trifarie fuerunt a Romulo discipio Romani trifarie fuerunt a Romulo dispertiti: in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autem, ut Salicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut obis clomiciliũ totiꝰ generis huma¬
ni. Est autem domꝰ genꝰ familie⁊ siue
coniunctio uiri & uxoris. Incipit autema
ã cluobus: & est nomen grecũ. Nam do¬
mata greci tecta cdicunt. Familia est lib̾i
ex liberis legibus suscepti a femore. Genꝰ
autem a gignendo. & ꝓ generando dic¬
te gentes appellantur. Populus est huma¬
nȩ multitudinis iuris consensu. & concor¬
cti cõmunione sociatus. Populus autem eo
cdistat ã plebibus. quod popłs uniuersi ei¬
ues sunt: connumeratis seniorib: plebs
Popłs autem tota ciuitas est: uulgꝰ uero plebs
est. Nlebs auten clicta a pluralitate. Maior
enim numerꝰ est minoꝵ qͣm senioꝵ. Populus
icoa die. Unde & popłs cdictus s̃ Grece au¬
tem popłs laõs dicitur: a lapidibus. Uulgꝰ
est passim inbabitans multitudo. quasi qͥsq
qͦd uult. Tribus dicunt᷑: tanqͣm curiȩ & con¬
tribus. Et uocate tribus: ab eo quod in pͥn¬

Expanded text:
sicut orbis domicilium totius generis humasicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus, familia, sive conjunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus, et est nomen Graecum. Nam δώματα Graeci tecta vocant. Familia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. 4. Genus autem a gignendo et progenerando dictae, gentes appellantur. 5. Populus est coetus humanae multitudinis, juris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem eo distat a plebibus, quod populus 430 universi cives sunt, connumeratis senioribus civitaPopulus ergo tota civitas; vulgus vero plebs est. Plebs autem dicta a pluralitate; major est enim numerus minorum quam seniorum. Populus ιτοασις†. Unde et populus dictus est. Graece autem populus λαὸς dicitur, a lapidibus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Tribus dicuntur tamquam curiae et conorum, et vocatae tribus ab eo quod in prin
Abbreviated transcription (Latin):
Iampostea & classica nauium dicta Nodus
ꝓprie est densa pecdtitum multitudo: sic̃
turma ȩquitũ. Nodum autẽ dictum ꝓ
difficultate: quod iuix possit resolui.
Ale in exercitu. triginta ȩquites. ẽẽ. dicun¬
tur. Ale autem equites obhoc dicti. quia
tegunt pedites alarum uice. Cornua uo¬
cant᷑ extremitas exercit᷑: quod intorta sit.
Agnien dicit᷑. cum exercitꝰ iter facit: ab a¬
gendo uocatum: id est eundo. Plautus.
Quo te agis: & ipse est enim exercitus am¬
bulans Nam agmen dicit᷑. quod in longi¬
tudine directum est: quale solet esse. c̾ũ
exercitus portis ꝓcedit. Quic quid aliud¬
fuerit:. abusiue dicitur. De enubus.
De imꝑiis. miliciȩq uocabulis ex parte
dictum est: deinceps cunũ noĩa sũma¬
tim subiungimꝰ. Siues uocati quod in unũ
coeuntes uiuant:. ut uita cõmunis & or¬
natior fiat & tutior. Domꝰ unius familiȩ
habitaculum est: sicut urbs uniꝰ popłi.

Expanded text:
Iam postea et classica navium dicta. Nodus Iam postea et classica navium dicta. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodum autem dictum pro difficultate, quod vix possit resolvi. Alae in exercitu triginta equites esse dicuntur. Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est eundo. Plautus Most. 562: 'Quo te agis?' Ipse est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur, quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit. Quidquid fuerit aliud, abusive dicitur. De civibus . De imperiis militiaeque vocdictum est, deinceps civium nomina summatim subjungimus. 2. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatior fiat et tutior. 3. Domus unius familiae habitaculum est, sicut urbs unius populi,
Abbreviated transcription (Latin):
Euocatio: clum ad subttum bellum: ñ solum
miles. s & ceteri euocant᷑. Unde & consul
solebat dicere. Qui rem publicam saluam
uult esse: me sequetur. Coniuratio: quȩ
fit in tumultu qͣndo uicinũ urbis ꝑicłm
singulos iurare ñ patitur s repentẽ colli¬
gitur multitudo. ⁊ tumultuosa mira con¬
flatur. hȩc & tumultuatio dicit᷑ in acie
autẽ iste fere formȩ sunt: exercitus. clas¬
sis. nodus. cuneus. alȩ. cornua. agnen.
Que formȩ & noĩa ab ipsis rebus de quibꝰ
translata sunt inutuantur. Acies dicta qͦd
ferro armata sit: & acumine gladioꝵ. Exer¬
citus multitudo ex uno genere: ab exerci¬
tatione belli uocata suncus est collecta in
unum militũ multitudo: unde ꝓpter qͦd
in unũ coit. ipsa coitio in unum cuneus
nominatꝰ est. quasi couneus: eo qͦd in unũ
omnes cogant᷑. Classes dictȩ. ꝓpter diui¬
sionem exercitus: qui postea manipłi
hic locus est. hic acies certare solebant.

Expanded text:
Evocatio, dum ad subitum bellum non solum Evocatio, dum ad subitum bellum non solum miles sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere: 'Qui rempublicam salvam esse vult, me sequatur.' Coniuratio, quae fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen; quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Exercitus multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum omnes cogantur. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipulihic locus, hic acies certare solebant.
Abbreviated transcription (Latin):
& in speculis positi in bello sunt. ut si pͥ¬
ma defecerit. isti quos sub se diximus la¬
borantibus pͥmis subueniunt. Uncle &
ad insidiandum ponit᷑ subcenturiatus:¬
quasi armis dolorefee instructus. Manipłs
ducentoꝵ est militum. Manipłi autẽ dic̃ti
sunt milites. siue quia ad bellum pͥmo ma¬
nu incipiebant: siue quod anteqͣm signa
essent. manipłos sͥ id est fasciculos stipłȩ.
uel herbȩ alicuiꝰ ꝓ signis faciebant. A quo
signo mampulares milites cognominant᷑
plo ad signa manͥplos. Turma triginta equi¬
tes sunt. Romani enĩ equites in una tribu
tres centi fuerunt De: singulis enĩ centuri¬
is decem dabantur⁊ & fiebat turma.
Cohors quingentos milites habet. Tria sunt
iuratio. Sacramentũ est in quo post electi¬
onem uirat unusqͥsq miles se ñ recedere
ã muilicia: nͥ post completa stipendia icd est
miliciȩ tempora. Ehi sunt qͥ habent plenã
miliciam. łlam uiginti & qͥno annis tenent᷑.

Expanded text:
et in speculis positi in bello sunt; ut si priet in speculis positi in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos sub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatuquasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognominati splo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt iuratio. Sacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conpleta stipendia, id est, militiae tempora; et hi sunt qui habent plenam militiam. Nam viginti et quinque annis tenentur.
Abbreviated transcription (Latin):
erant dimicantibꝰ. hostem ꝑturbabant.
Ab his igitur uelẽtibus elephanti quondã
annibalis retro acti cum regi iam a suis
ñ possent: fabrili scalpro inter aures ad¬
aures adacto necabantur. Castrasunt ubi
niles steterit. Dicta autem castra quasi
casta: uel quod illic castraret᷑ libido Nam
numqͣm his inter erat mulier. Milicia
autem ã militibus dicta. aut ã multis.
quasi multicia: quasi negociũ multoꝵ
aut a mole rerum. quasi moleaticiã Legio
sex milium armatoꝵ est. ab elec̾to uocata:
quasi lecti id est armis electi. Pp̃e autẽ
macecdonũ lingua phalanx. galloꝵ. cater¬
ua: nr̃a legio dicitur. Legio habet sexagin¬
ta centurias. manipłos triginta cohortes
duodecim: turmas ducentas. Centuria
est pars exercitus incentenos milites diui¬
sa. uncte & qui his p̾sunt. centuriones di¬
cuntur. Sub centuriati uero sunt: ñ qͥ:
in prima sed qui in sccła centuã sunt. qͦsi
sub pͥma centuria. tamen stricti etiã ipsi

Expanded text:
erant, dimicantibus, hostem perturbabant. erant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elephanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem castra quasi casta, vel quod illic castraretur libido. Nam numquam his intererat mulier. Militia autem a militibus dicta; aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his praesunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in secunda centuria sunt, quasi sub prima centuria: tamen structi etiam ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
bentur. S siñ magni temporis culpam con¬
traxerint: cesi numeris suis restituunt᷑.
Sed & qui deserunt exercitum transeuntes
ad hostes: & ipsi desertores uocantur. Con¬
scripti milites dicuntur: quia in tabulis
conferunt᷑ ab eo qui eos ducturꝰ est. sicut
transeripti uocant᷑. cum de alia in aliam
legionem transeunt. & inde transcripti:
quia noĩa dant. ut transcribant᷑. Optiones
dicti. quod sint electi. Nam optare eligere
id est elegit. Esxcubitores dicunt᷑ ꝓ eo qͦd
excubias semꝑ agunt. Sunt enim ex nume¬
ro militũ: ⁊ inporticibꝰ excubant ꝓpter rega¬
lem custodiã. Excubiȩ autem diurnȩ sunł:
iugilie nocturnȩ. Wnde & uigiles. Heletes
erant apud romanos genus milicie: ã uoli¬
tando uocati. Lecti enim agilitate iuue¬
nes cum armis suis post terga equitũ con¬
sidebant:. & mox cum ad hostes uentũ eẽt
equis desiliebant. & continuo pedites ipsi
ex alia parte equitib ꝑ quos aduecti fu¬

Expanded text:
bentur, sed si non magni temporis culpam conbentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur cum de alia in aliam legionem transeunt; et inde transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur. Obtiones dicti, quod sint electi. Nam optare eligere id est elegit. Excubitores dicuntur, pro eo quod excubias semper agunt. Sunt enim ex numero militum et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubiae autem diurnae sunt, vigiliae nocturnae. Unde et vigiles. Velites erant apud Romanos genus militiae, a volitando vocati. Lecti enim agilitate iuvenes cum armis suis post terga equitum consedebant, et mox cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant, et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus, per quos advecti fu
Abbreviated transcription (Latin):
lii ñ sunt: s post multos milicie labores qui¬
etis suffragium consequunt᷑. Equestres mi¬
lites dicti: quod equo sedeant. Item. Militat
ille in equestri ordine: Tyrones dicunt᷑ for¬
tes pueri. qui ad miliciam delegunt᷑: atq
armis gerendis habiles existunt. hi enim
ñ ex sola ꝓfessione natiuitatis. s ex aspectu
& ualitudine corporis gxistimantur: unde
& tẏrones dicti. Quiq anteqͣm sacramento
ꝓbati sint: milites ñ sunt. Romanȩ autẽ mi¬
liciȩ mos fuit puberes pͥmos exerceri armiꝰ
Nami sexto decimo anno tyrones militabant:
quo ȩtiam solo sub custodibꝰ agebant. De
Seruos sane numqͣm militasse constat. nisi ser¬
uitute deposita: excepto annibalis tempo¬
re cum post canuense prelium in tanta neces¬
sitate fuissent romani. ut ne liberandoꝵ qͥdẽ
seruoꝵ daretur facultas. Desertores uocati.
eo qͦd desertis militaribꝰ officiis euagantur.
Hi in alios numeros milicie nomen dare ꝓhi¬

Expanded text:
oelii non sunt, sed post multos militiae labores quioelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ad militiam delegantur atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex sola professione nativitatis, sed aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant, de  flore iuventus. Servos sane numquam militasse constat, nisi servitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohi
Abbreviated transcription (Latin):
siue plebibus uira tribuunt. shiliarci
sunt. qͥ mille p̾sunt. quos nos millenari¬
os uocamꝰ: & est grecum nomen. Centu¬
riones dicti eo quod centũ presunt mili¬
tibus: sicut quinquagenarii qui in capite
sunt quinquagita militũ. sicut decani
ab eo quod decem militib preferuntuR
Mies dictus. quia mille erant antea uinu¬
mero uno: uel quia unus est exmille aectus.
Romulus autem pͥmus ex popło milites sũpsit
& appellauit. Liber uero pͥmus miliciȩ ordinẽ
docuit. Miles auttem ordinar iꝰ dicit᷑. aut extͣ¬
ordinariꝰ. Ordinarius est. qͥ ꝑ ordinem mili¬
tat⁊ nec adhuc aliquẽ ꝯsecutꝰ est gracdum
honoris. Est enim gregarus: id est humił
miliciȩ. Extra ordinarius uero est: qui ob
uirtutẽ ꝓmouet᷑ ex ordine. Emeriti dicun¬
tur uetẽrani solutiq milicia. quiaiam in
usu prelii ñ funt. & quia mereri militari
dicit᷑. ab stipencdiis scilicet qͦ merentur:
Idem & ueterani dicunt᷑. quia iam in usup̃¬

Expanded text:
sive plebibus iura tribuunt. Chiliarchae sive plebibus iura tribuunt. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, quos nos millenarios nuncupamus; et est Graecum nomen. Centuriones dicti, eo quod centum praesint militibus; sicut quinquagenarii, quia in capite sunt quinquaginta militum; sicut decani, ab eo quod decem militibus praeferuntur. Miles dictus, quia mille erant ante in numero uno, vel quia unus est ex mille electus. Romulus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. Miles aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est, qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consecutus est gradum honoris. Est enim gregarius, id est humilis militiae. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique militia, qui iam in usu proelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu pr
Abbreviated transcription (Latin):
dictus: eo quod sit cluctor exercitus. Sed
non statim quicũq pͥncipes nel cluces sutł
etiam reges dicipossunt. In mlius autem
bello ctucem noĩari qͣm regem. lam hoc no¬
men exprimit in prelio cducentẽ. Unde &
uirgilius. Ducis euandri Salustius. Quo
cupidius in ore ducis sese quisq bonũ. Non
cdixit in ore ꝯsulis. Monarchȩ sunt: qui¬
singularem possident pͥncipatum: quał
fuitꝰ alexander apud grcos. & iultus apud
romanos. Hinc & monarchia dicitur
Monos quippe singularitas greco noie¬
archia principatus est. Tethrarchȩ sunt:
quartam partem regni tenentes.: Namte¬
tra quatuor sunt: quał fuit apud iudeã
philippus. Patricii inde uocati sunt: ꝓ eo
quod sicut patres filiis. ita preuideant
rei publice. Prefecti dicti: quod p̃toria
potestate presuit. Prȩtores idem qͥ & pre¬
fecti. quasi p̃positores. Presides uero dic¬
ti: qui alicuius loci tutelam p̾sidialiter
tenent. Tribum dic̃ti. quod militibus

Expanded text:
dictus eo quod sit ductor exercitus. Sed dictus eo quod sit ductor exercitus. Sed non et reges dici possunt. In bello autem melius ducem nominari, quam regem. Nam hoc nomen exprimit in praelio ducentem. Unde et Virgilius, ducis Evandri. Sallustius: « Quo cupidius in ore ducis sese quisque bonum; » non dixit in ore singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, et Iulius apud Romanos. Hinc et monarchia dicitur. μονὰς quippe singularitas Graeco nomine, ἀρξὴ principatus est. Tetrarchae sunt quartam partem regni tenentes: nam τέτταρα quattuor sunt; qualis fuit apud Iudaeam Philippus. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. Praetores, idem qui et praefecti, quasi praepositores. Praesides vero dicti, qui alicuius loci tutelam praesidialiter tenent. Tribuni vocati, quod militibus
Abbreviated transcription (Latin):
& clñi appellationem ut homo declinauit
atq in sequenti die omnẽ popłm gratissi¬
mo ͤ dictti corripuit. dñmq se post hec
appellari. nec a liberis qͥdem suis ꝑmisit.
Fuit autem filiꝰ actiȩ. quȩ nata est de soro¬
nas habent. Quanto enim quisq magis
p̃ponitur⁊ tanto ampliꝰ pondere laboꝵ
grauatur. Gyranni grece dicunt᷑. idem¬
& latine reges. Nam & apud ueteres in¬
ter regem & tyrannũ nulla cdiscretio erat:
ut pars michi pacis erit. dextrã tetigisse
tyranni. fortes enim reges tyranni uoca
bantur. Nam tỹro fortis. De qualibus dñs
cidit tyrannos uocari pessimos. ac imꝓbos
reges: luxuriosȩ ctñationis cupiditatem.
& erudelissimã dñationem in popłis exercen¬
tes. Erinceps. & dignitatis modo significat᷑
Drinceps ardentem comecit: lampada tͦnis
ꝓ primus. Dictus autẽ pͥnceps a capienda
significatione quod pͥmus capiat: sicut
municeps ab eo quod munia capiat. Dux

Expanded text:
et Domini appellationem, ut omen, declinavit, et Domini appellationem, ut omen, declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post haec appellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de soronas habent. Quanto enim quisque magis preponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni grece dicuntur. Idem latine et reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, ut: pars mihi pacis erat dexteram tetigisse tyranni. Fortes enim reges tyranni vocabantur. Nam tiro fortis. De qualibus Domincidit tyrannos vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominationem in populis exercentes. Princeps et dignitatis modo significatur Aen. 9, 535: Princeps ardentem coniecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primus capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. Dux
Abbreviated transcription (Latin):
Tulius autem dictus. quia abiulo enẽȩ filio ori¬
ginem duxit: ut confirmat uirgilius. Iuliꝰ
apud quos sũma rei militaris consisteret:
& ideo imꝑatores dicti. ab imꝑando exercitui.
S dum diu ᷤ ttfslis imꝑatoriis fungerentur.
seuatus censuit. ut augusti cȩsaris hoc tantũ
nomen esset: eo qͦd is distingueret᷑ a cȩceris gen¬
tium regibus. quod & sequentes cȩsares hacte¬
nus usurpauerunt. Solet enim fieri. ut pri¬
mi regis nomen ȩciã reliqui possideant.
Sicut apud albanos ex siluii noĩe omnes re
tios ptolomei apud athenienses cȩcropidȩ.
Augustus icleo apud romanos nom̃ imꝑii est.
eo quod olum augerent rempublicã ampli¬
ficancło. Quod nomen pͥmus senatus octa¬
uiano cęsari tradidit: ut quia ipse auxerat
terras. ipse nomine & titulo consecraret᷑.
taret & preuuntiatũ esset illi a popło. ut
uocaretur & cdñs : statim manu uultuq
auerso. indecoras adulationes repressit.

Expanded text:
13. Julius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio, ori13. Julius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio, originem duxit, ut confirmat Virgilius: Juliusapud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui; sed dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eo quod is distingueretur a caeteris gentium regibus, quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. 15. Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos, ex Silvii nomine, omnes regtios Ptolomaei; apud Athenienses Cecropidae. 16. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primo senatus Octaviano Caesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur.taret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso, indecoras adulationes repressit,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ꝑcurator curatori. id est auc̃tori.
Exconsules autẽ dicti. qͥd iam ã consulatu
exierint. siuẽ discessert̃t : ꝑacto uicis sue an¬
no. Dictatores quinto anno post reges ex
pulsos romani sibi creauerunt: dũ gener
tarquinii ad iniuriam soceri uindicanctam
ingentem aduersus romã collegisset exercitũ.
Hi qumquennii temporis imꝑio utebantur.
Plus enim erant honore qͣm consules: qui
annuas potestates tenebant. Et dicti dicta¬
tores : quasi pͥncipes & preceptores. Unde &
magistri popłi nominabantur: unde edicta
dicuntur. Cẽsarum nomen a ulio cepit: qͥ
uello eiuili cõmoto. pͥmus romanum singu¬
larem obtinuit pͥncipatum. Cesar autem
dictus. qͦd ceso mortue matͥs utero ꝓlatus¬
edictusq fuerit: uel qͦd cum cesarie natꝰ sit
A quo imꝑatores sequentes cȩsaries dicti: eo
quod comati ẽẽnt. Qui enim exacto utero¬
eximebantur: cesones & cesares appellabant᷑

Expanded text:
sicut procurator curatori, id est actori. sicut procurator curatori, id est actori. Exconsules autem dicti, quod iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno populsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potestates tenebant. Et dicti dictatores, quasi principes et preceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Cesarum nomen a Iulio cepit, qui bello civili commoto primus romanum singularem obtinuit principatum. Cesar autem dictus eductusque fuerit vel quia cum cesarie natus sit, a quo et imperatores sequentes cesares dictis sunt eo quod comati eeximebantur, Caesones et Caesares appellabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Rex eris si recte facias: siñ facis noneris. Ne¬
giȩ uirtutes precipue duȩ: iusticia & piẽ¬
tas. Plus autem in regibꝰ laudatur pietas.
N am iusticia ꝑse: seuera est. Consules appel¬
lati a consulendo: sicut reges ã regendo. si¬
cut leges ã legendo. Nlam cum romani regũ
suꝑbam dñationem ñ ferrent: annua im¬
ꝑia. binosq consules sibi fecerunt. Nam fas¬
tum regium ñ beniuolentia ꝯsulentis sed
suꝑbia dominantis erat. ħinc igitur con¬
sules appellati: uel ã consulendo eiuibus.
uel a regendo cuncta ꝯsilio. Quostam̃ icdeo
mutandos ꝑ annos singulos elegerunt:
ut nec insolens diu maneret. & moderati¬
or cito succurreret. Inde autem duopares:
qͦd unꝰ rem ciuilem. alter rem militarem
administrabat. Regnauerunt aut̃ anniᷤ
quadringentis. sexaginta septem. ł consu¬
les suffecti erant a consulib. & dicti ꝓcon¬
sules. eo quod uice consulis fungerentur:

Expanded text:
'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Re'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas. Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustitia per se severa est. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabant. Regnaverunt autem annis quadringentis sexaginta septem. Proconsules suffecti erant consulibus, et dicti proconsules eo quod vicem consulis fungerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑatos. atq extinctos fingunt: ꝓpter qͦd cde
celo iactis fulminibus interierunt. De
regibus dictum. Nlam sicut reges a regen¬
do uocati: ita regnũ a regibꝰ. Regnũ. uniuer¬
se nationes suis queq temporibꝰ habueruis:
ut assirii. mȩdi. ꝑsi egyptii. greci. Quoꝵ
uices sors tempoꝵ ita uolutauit: ut alterũ
ab altero solueretur. inter omĩa autẽ reg¬
na terrarũ. duo regna ceteris głosiora tra¬
cdunt᷑: assirioꝵ pͥmo. deinde romanoꝵ:
ut temporibus & locis inter se ordinata ita¬
atq clistincta. ħam sicut illud pͥus. & hoc
posterius : ita illud in oriente. hoc in occi¬
dente exortum est Deniq in illius fine. huiꝰ
inicium fu̾it cõnfestim. Regna cȩtera cȩteriq
reges uelut ad penctices istoꝵ habentur. Ne¬
ges a regendo uocati. dicut enim sacerdos ã
scĩficando: ita & rex a regendo. Non enĩ regit
qui non curigit. Recte igitur faciendo re¬
gis nomen tenetur: peccando a mrttitur.
Unde & apud ueteres tale erat ꝓuerbium.

Expanded text:
atos atque extinctos fingunt, propter quod e caelo iactis fulminibus interierunt. § Regnum a regibus dictum. Nam sicut reges a regendo vocati, ita regnum a regibus. Regnum universae nationes suis quaeque temporibus habuerunt, ut Assyrii, Medi, Persae, Aegyptii, Graeci, quorum vices sors temporum ita volutavit ut alterum ab altero solveretur. Inter omnia autem regna terrarum duo regna ceteris gloriosa traduntur: Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, et locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius, ita illud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium:
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ lunas. hoc est dies tres centos qͥi¬
quaginta quatuor habet. Dictus autem
cõmunis: quia sepe duo ita coniuncti in¬
cedunt. ut inuicem se in solempnitate pas¬
chali sequantur. Nam embolismꝰ annus so¬
lus est semꝑ. Embolismus aunꝰ est. qͥ tres¬
decim menses lunares. id ÷ trescentos octo¬
ginta quatuor dies habere monstratur.
Ipse est aunus scõ moysi diuinit᷑ reuelatꝰ:
in quo iubentur hi qui longiꝰ habitabañ
in sccło mense pascha celebrare. Embolis¬
mus aut̃ nomen grecum est. quod inter¬
pretatur latine suꝑ augmentũ: eo quod
expleat nunerũ annoꝵ cõmunium. quibꝰ
undecim lunares dies detẽ cernuntur.
Embolismus aut̃ aniꝰ & cõmunis sic inueni¬
untur. Si enim a quarta decima luna pas¬
chȩ precedentis. usq ad quartã decimã

Expanded text:
tantum lunas, hoc est, dies trecentos quitantum lunas, hoc est, dies trecentos quinquaginta quatuor habet. Dictus autem communis, quia saepe duo ita conjuncti incedunt, ut invicem se in paschali solemnitate sequantur. Nam embolismalis annus semper solus est. Embolismus annus est, qui tredecim menses lunares, id est, CCCLXXXIV dies habere monstratur. Ipse est annus sancto Moysi divinitus revelatus, in quo jubentur hi, qui longius habitabant, in secundo mense pascha celebrare. Embolismus autem nomen graecum est quod interpretatur latine, superaugmentum: eo quod expleat numerum annorum communium, quibus undecim lunares dies deesse cernuntur. Embolismi autem anni et communes sic inveniuntur. Si enim a quartadecima luna paschae praecedentis usque ad quartam decimam