comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
creatorẽ mundi locunt᷑ intellig̾e possu¬
mus: quod ꝓficiant in ĩpietate sua. et
multos sceleris socios habeant. Ad qͦs
scandalizati qͥ in eccłia ꝑseuerant et
ignorantes causas iudicii di: ꝓpħe uer¬
Lxx. Nec locuti st̃ qͥ timent dñm:
unꝰqͥsq ad ꝓximũ suũ. uxta hebr¬
os ita intelligendũ. Illis de i uidio
blasphemantib qui timent dm̃ adi¬
uicẽ sunt locuti: quod retributio bono¬
tum uel maloꝵ ñ sit in p̃senti et breu
scło. s in futuro et eterno: et quod ho¬
mo non possit dĩ scire iudicia. et de illꝰ
eqͥtate ac iusticia disputare: et cetera
que debet iustus cũ iusto loqͥ. Nec dixte
que sint locuti: si ex eo qđ intulit. timne
locuti sunt timentes dm̃ unꝰqͥsq cum
ꝓximo suo. intelligere debemꝰ ea locitis
timentes dm̃ que omniũ scͥpturarũm
cib continent᷑. Iuxta .lxx. irombos¬

Expanded text:
Creatorem mundi loquuntur, intelligere possuCreatorem mundi loquuntur, intelligere possumus, quod proficiant in impietate sua, et multos sceleris socios habeant: ad quos scandalizati, 981 qui in Ecclesia perseverant, et ignorantes causas judicii Dei, prophetae verLXX: Haec locuti sunt, qui timent Dominum, unusquisque ad proximum suum. Juxta Hebraeos ita intelligendum est: illis de Dei judicio blasphemantibus, qui timent Deum ad invicem sunt locuti, quod retributio bonorum vel malorum, non sit in praesenti et braevi saeculo, sed in futuro et aeterno; et quod homo non possit Dei scire judicia, et de illius aequitate ac justitia disputare; et caetera quae debet justus cum justo loqui. Nec dixit, quae sint locuti; sed ex eo quod intulit: Tunc locuti sunt timentes Deum, unusquisque cum proximo suo, intelligere debemus ea locutos timentes Deum, quae omnium Scripturarum vocibus continentur. Juxta LXX vero
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. graui blasphemiarũ mole depͥmit᷑.
Qñ intelligentes uerba gͣuissima et blas¬
phemiã suã: interrogant. Quid locuti
sumꝰ contra te: Quib respondet dñs. Di¬
xistis. Uanus ẽ qui seruit dõ : et qd̾ emo¬
lumentũ q custodiuimꝰ p̃cepta eiꝰ: Inp̃
senti scło mercedẽ exigunt ꝓ di serintu¬
te: ideo ñ recipiunt. Et qͥa ãbulauimꝰ
tristes corã dño: Iuxta illud̃ qd̾ scͥptum
est in psalmis. Tota die tristis ingrecdie¬
bar. Beatos gͦ dicimꝰ arrogantes: qͥ suꝑ¬
biunt contra dm̃ et imꝑia blasphema-¬
rũ uerba iaculant᷑. Siqͥdem edificati
sunt: et ꝓ scelerib atq blasphemiis. ꝓs¬
peris om̃ib ꝑfruunt᷑. Temptauer̃t dm.
siue restitert̃ dõ: et salui factist̃. Salu¬
tem. felicitatẽ p̃sentis scłi putant: et ie¬
curco decipiunt᷑ errorib. H eo et de
hereticis martione et ualentino. et cetͥe
qͥ uetus ñ recipiunt test am̃tũ. et contͣ

Expanded text:
r, gravi blasphemiarum mole deprimitur. r, gravi blasphemiarum mole deprimitur. Qui non intelligentes verba gravissima, et blasphemiam suam, interrogant, quid locuti sumus contra te? Quibus respondit Dominus: Dixistis: Vanus est qui servit Deo, et quod emolumentum, quia custodivimus praecepta servitute, ideo non recipiunt. Et quia ambulavimus tristes coram Domino, juxta illud quod scriptum est in Psalmis: Tota die tristis ingrediebar . Beatos igitur dicimus arrogantes, qui superbiunt contra Deum, et impia blasphemiarum verba jaculantur. Si quidem aedificati sunt, et post scelera atque blasphemias prosperis omnibus perfruuntur. Tentaverunt Deum, sive restiterunt Deo, et salvi facti sunt. Salutem, felicitatem praesentis saeculi putant: et idcirco decipiuntur erroribus. Haec et de haereticis Marcione et Valentino, et caeteris, qui vetus non recipiunt Testamentum, et contra
Abbreviated transcription (Latin):
pleniꝰ repetit. Popls enim qͥ de babylo-¬
ne reuersus. uidebat᷑ dei habere nofi-¬
ciã. et obseruare legem. et intelligere pec-¬
catũ suũ. et ꝓpeccato offere uictimas de¬
cimas reddere. obseruare sabbatũ et ce-¬
tera que d̃i lege p̃cepta sunt: cernens
cunctas in circuitu nationes reb om̃ib
abundare. se inpenuria et fame et mi¬
seria constitutũ: scandalrzabat᷑ ad sin¬
gula atq dicebat. Quidmͥ ꝓdest. qura
unũ et uerũ dm̃ colo. ab hominor ydola:
et cõpunctus conscientia delictoꝵ. an¬
te dm̃ tristis incedo: Quẽ locũ ut supͣ
diximꝰ: septuagesimꝰ scd̾s psalmꝰ plemus
latiꝰq ꝓsequit᷑. Unde ꝓpħa qͥ est medicꝰ
spiritalis. medetur cunctis uulnerib
et uerba blasphemie in creatorẽ recide-¬
re contestat᷑: et dicit exꝑsona di. Inua¬
luert̃ suꝑ me uerba ur̃a: siue ingrauata
sunt. Et enĩ iuxta ⁊achariã iniqͥtas
sedet suꝑtalentũ plũbi: et qd̾ contͣdm¬

Expanded text:
plenius repetit: Populus enim qui de Babyloplenius repetit: Populus enim qui de Babylone reversus videbatur Dei habere notiam, et observare legem, et intelligere peccatum suum, et pro peccato offerre victimas, decimas reddere, observare sabbatum, et caetera quae Dei Lege praecepta sunt, cernens cunctas in circuitu nationes rebus omnibus abundare, se in penuria, et fame, et miseria constitutum, scandalizabatur ad singula, atque dicebat: Quid mihi prodest, quia unum et verum Deum colo, abominor idola, et compunctus conscientia delictorum, ante Deum tristis incedo? Quem locum ut supra diximus, septuagesimus et secundus Psalmus plenius latiusque prosequitur. Unde propheta, qui est medicus spiritualis, medetur cunctis vulneribus, et verba blasphemiae in Creatorem recidere contestatur, et dicit ex persona Dei: Invaluerunt super me verba vestra, sive ingravata sunt: etenim juxta Zachariam, iniquitas sedet super talentum plumbi : et quod cont
Abbreviated transcription (Latin):
Quid locuti sumꝰ contrate: Dixistis.
hanus ẽ qui seruit do. Et qd̾ emolu¬
mentũ quia custodiuimꝰ p̃cepta eius.
et quia ambulauimꝰ tristes cor̃a dño
exercituũ: Ergo nunc beatos dicimꝰ
arrogantes: siqͥdem edificati sunt fa¬
cientes impietatẽ: et tẽptauert̃ dm̃ et
salui facti sunt. Lxx. sgrauastis
suꝑme uerba ur̃a dicit dñs¶ Et dixisti.
In quo locuti sumꝰ coram te: Et cdixi¬
stis. Uanus ẽ qui seruit do. Et qͥd am¬
plius quia custo diuimꝰ mandata eiꝰ:
et quia ambu lauimꝰ supplices ante
faciem dñi omipotentis: Et nuncnos be¬
atos dicimꝰ alienos: et edificant᷑ om̃s
qui faciunt iniqͥtatẽ: et restiterunt
ło et salui facti sunt. Prius dixe¬
rat. laborare fecistiꝰ dñm in sermonib
ur̃is et dixistis. In quo eũ fecimꝰ labora-
re. meo cũ diceretis. om̃is qͥ facit malũ
bonus ẽ in conspectu dñi. et tales ei pla¬
cent÷ aut certe iͥ est ds iudicii: ñc id̾e

Expanded text:
quid locuti sumus coquid locuti sumus coVanus est, qui servit Deo: Et quod emolumentum quia custodivimus praecepta ejus, et quia ambulavimus tristes coram Domino exercituum? Ergo nunc beatos dicimus arrogantes, siquidem aedificati sunt facientes impietatem: et tentaverunt Deum, et salvi facti sunt. LXX: Ingravastis super me verba vestra, dicit Dominus. Et dixistis, in quo locuti sumus contra te? Et dixistis, vanus est qui servit Deo: et quid amplius, quia custodivimus mandata ejus, et quia ambulavimus supplices ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatos dicimus alienos, et aedificantur omnes qui faciunt iniquitatem, et restiterunt Deo, et salvi facti sunt. Prius dixerat: Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, et dixisre? In eo cum diceretis, Omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent: aut certe ubi est Deus judicii? nunc idem
Abbreviated transcription (Latin):
cataracte celi. et effundet᷑ pluuia spiri-¬
talis. et mandabit ds nubib sius. ut
pluant suꝑ eũ imbrẽ: et abundantia
rerũ omniũ ꝑfruet᷑. Increpabit etiã ꝓ
eo deuorantẽ. contrarias scilicet fortitu¬
dines: et labor ipsiꝰ afferet fructũ:
et consequet᷑ illud quod scͥptũ est. Be¬
atus qui in aures loqͥtur audientium.
Leuabit quoq oculos suos. et indebit
colliget fructus in uitã et̾nam. Nlec e¬
rit sterilis uinea in agro euis: ille qͥdicit
in eugłio. ego sũ uitis: et qͥ loqͥtur per
ꝓpħam. ego te plantaui uinẽa frugife¬
ram omñe uerã. Et tantã ꝑ humili¬
tatis confessionẽ. et gr̃arum actionẽ
in dm̃ ac magistros eccłie eius beatitu¬
dinẽ consequet᷑: ut om̃s beatũ illũ di¬
cant gentes. et in terra eiꝰ atq doctrina
habitare desiderent: qui illũ in eccłia
audierint disputantẽ. Nualuert̃
suꝑme uerba ur̃a dicit dñs. Et dixistis.

Expanded text:
cataractae coeli, et effundetur pluvia spiritcataractae coeli, et effundetur pluvia spiritualis, et mandabit Deus nubibus suis, ut pluant super eum imbrem, et abundantia rerum omnium perfruetur, et increpabit etiam pro eo devorantem, contrarias scilicet fortitudines, et labor ipsius afferet fructum, et consequetur illud quod scriptum est: Beatus qui in aures loquitur audientium . Levabit quoque oculos suos, et videbit colliget fructus in vitam aeternam. Nec erit sterilis vinea in agro ejus, ille qui dicit in Evangelio: Ego sum vitis . Et qui loquitur per prophetam: Ego te plantavi vineam frugiferam, omnem veram ; et tantam per humilitatis confessionem, et gratiarum actionem in Deum, ac magistros Ecclesiae ejus beatitudinem consequetur ut omnes beatum illum dicant gentes, et in terra ejus atque doctrina habitare desiderent, qui illum in Ecclesia audierint disputantem. Invaluerunt super me verba vestra, dicit Dominus, et dixistis:
Abbreviated transcription (Latin):
que uere uidue st̃. Et prb̃m d̃uplice
honore honorandũ: maxime qͥ labo¬
rat in uerbo et in doctrina di. Qudo
si ñ fecerit dñm fraudare ec supplantare
conuincittr: et maledicit᷑ ei inpenuria
rerũ ommũ: ut qui parre seminauerit
parte et metat: et qui in benedictione
seminauerit. de benedictionib fructus
colligat abundantes. Si quando fames
et penuria. et cerũ omir:ã egestas oppri¬
mit mudũ: sciamꝰ hoc ex di ira descen¬
mosinã. fraudari loqͥtur: et sua posses
non debet sue assignare prudentie in¬
genioq quod possidet. s gr̃as agar pͥ
mũ dõ. qui cuncta largitur. deinde sa¬
cerdotib eiꝰ et magistris. a quib doctus
ẽ. Si enĩ non egerit grãs. s sibi scientiã
uendicarit: inpenuria maledicet᷑. Qd̾
suntelligens largitorẽ dm̃. et hisgrãs a¬
gens. ꝑ quos acdõ eruditus ẽ. humiliaue¬
rit se. et in horreũ dei intulerit cibos. hoc
est scͥpture ic̃e alimenta in eccłia ppłis
ministrauerit: statim apient᷑ suꝑ eũ

Expanded text:
m duplici honore honorandum, maxime qui laborat in verbo et doctrina Dei. Quod qui non fecerit, Deum fraudare et supplantare convincitur, et maledicitur ei in penuria rerum omnium: ut qui parce severit, parce et metat; et qui in benedictione seminaverit, in benedictionibus fructus colligat abundanter . Si quando fames et penuria, et rerum omnium egestas opprimunt mundum: sciamus hoc ex Dei ira descenemosynam, fraudari se loquitur, et sua portionnon debet suae assignare prudentiae, ingenioque quod possidet: sed gratias agat 979 primum Deo, qui cuncta largitur; deinde sacerdotibus ejus ac magistris, a quibus doctus est. Si enim non egerit gratias, sed sibi scientiam vindicaverit, in penuria maledicetur. Quod si intelligens largitorem Deum, et his agens gratias, per quos a Deo eruditus est, humiliaverit se, et in horreum Dei intulerit cibos, hoc est, Scripturae sanctae alimenta in Ecclesia populis ministraverit: statim aperientur super eum
Abbreviated transcription (Latin):
mini. et uidebitis quid sit inter iustĩ
et impiũ et inter seruientẽ dõ. et ñ sen¬
uientẽ ei. Lxx. Et attendit dñs e
audiuit: et scpsit librũ monim̃ti in
conspectu suo his qui timent dñm et
acqͥsitionẽ: et eligã eos sicut eligit ho-¬
mo filiũ suũ. qui seruit ei. Et conuer¬
tar et uidebitis quid sit inter iustũ et
iniquũ: et inter seruientẽ do. et eũ qui

Expanded text:
mini, et videbitis quid sit inter justum, et impium: et inter servientem Deo, et non servientem ei. LXX: Et attendit Dominus, et audivit, et scripsit librum monumenti in conspectu suo his qui timent Dominum,acquisitionem, et eligam eos sicut eligit homo filium suum qui servit ei: et convertimini, et videbitis quid sit inter justum, et iniquum, et inter s
Abbreviated transcription (Latin):
nec dicere : attendit dñs et audiuit. et
scͥptus ẽ liber monim̃tti cor̃a eo tim̃tib¬
dnm̃ et cogitantib nom̃ eiꝰ: ut cũ dies ui¬
dicii uenerit reddat blasphemantib
penas. et timentib p̃mia. Liber autem
scͥptus ẽ: de quo in daniele legimꝰ. Thro-¬
ni posit sunt. et libri aꝑti sunt. Et ert̃
dño exercituũ in peculiũ timentes dñĩn:
indie qua iudicii tẽpus aduenerit. Pro
peculio in hebraico legitur sigolla: qd
mie respondert̃: erunt ei in die udicii
inpeculiũ. et parcet eis. qͥa om̃is homo sub
peccato ẽ: siue eliget eos. sicut eligere so¬
lec homo filiũ suũ seruientẽ sibi. In quo
duplex assectus ẽ: et pietatis infiliũ. et
seruitutis in famulũ. Et tunc qͥ ñc blas¬
phematis et dicitis qd̾ emolum̃tũ qr cu¬
stodiuimꝰ p̃cepta eiꝰ. et ambulariimꝰ tristes
corã dño: et illoꝵ electionẽ et beatid

Expanded text:
et scriptus est liber monumenti coram eo, timentibus, et cogitantibus nomen ejus: ut cum dies judicii venerit, reddat et blasphemantibus poenas, et timentibus praemia. Liber autem scriptus est, de quo in Daniele legimus: Throni positi sunt, et libri aperti sunt . Et erunt Domino exercituum in peculium timentes Dominum, in die qua judicii tempus advenerit. Pro peculio in Hebraeo legitur SGOLLA  , quod miae responderunt, erunt in die judicii in peculium, et parcet eis: quia omnis homo sub peccato. Sive eliget eos, sicut eligere solet homo filium suum servientem sibi. In quo duplex affectus est, et pietatis in filium, et servitutis in famulum. Et tunc qui nunc blasphematis et dicitis: Quod emolumentum, quia custodivimus praecepta ejus, et ambulavimus tristes coram Domino? ex illorum elect
Abbreviated transcription (Latin):
terra desidabilis: dicit dñs exercituũ.
Lxx. Heuertimini ad me. et reuerta
ad uos: dicit dñs om̃ps. Et dixistis. qͥ
reuertem᷑: Si subplantat homo dm̃. qͥd
uos subplantastis me: Et dixistis. Inqͥ
subplantauimꝰ te: Quia decime et pͥmi¬
ue uobiscũ sunt: et uos uidentes respici
pletus ẽ: et ñ intulistis fructus inthesaui¬
ros⁊ et erat rapina in domib ur̃is. Reuer¬
timini gͦ in hoc dicit dñs om̃ps: nͥ aꝑte

Expanded text:
tuum. LXX: Revertimini ad me, et revertar ad vos, dicit Dominus omnipotens. Et dixistis, in quo revertemur? Si supplantat homo Deum, quia vos supplantastis me? Et dixistis: in quo supplantavimus te? quia decimae et primitiae vobiscum sunt, et vos videntes respicitmpletus est, et intulistis fructus in thesauros, et erit rapina in domibus vestris. Revertimini ergo in hoc, dicit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
pera declinant a dño: et ñ reqͥrunt
eũ: nec retineͥt sua peccata fugientẽ
Siqͥs autẽ uoluerit iuxta int̾preta¬
tionẽ nominũ. iude et iherłm. suꝑ
anima uniuscuiꝰq hoc ip̃m intelli¬
gere: ñ errabit qd auferat dñs un¬
uersa que diximus uel in consum¬
matiõe mundi. uel in singuloꝵ exi¬
tu quando audient stulte hac noc¬
te auferet᷑ anima tua ate: et exten¬
dat manũ suã suꝑ eum qͥ dñm con
fitetur. et suꝑ eũ qui sensũ pacis se
habere iactat: et auferat atq disꝑ¬
dat de tali iherłm omnẽ suꝑbiam.
et falsos in dm̃ cultus. et uarioꝵ er¬
rores dogmatũ. et seruitutẽ in dm̃
parit̾ et mundũ: et ꝑ cotidiana pec-¬
cata auersionẽ a dño. ⁊ neglectũ in¬

Expanded text:
pera declinant a Domino, et non requirunt pera declinant a Domino, et non requirunt eum, retinent sua peccata fugientem. Si quis autem voluerit juxta interpretationem nominum Judae et Jerusalem super anima uniuscujusque hoc ipsum intelligere, non errabit, quod auferat Dominus universa quae diximus, vel in consummatione mundi, vel in singulorum exitu, quando audient: Stulte, hac nocte auferetur anima tua a te . Et extendat manum suam super eum, qui Dominum non confitetur, et super eum qui sensum pacis se habere jactat, ut auferat atque disperdat de tali Jerusalem omnem superbiam, et falsos in Deum cultus, et variorum errores dogmatum, et servitutem in Deum pariter et mundum, et per quotidiana peccata, aversionem a Domino et neglectu
Abbreviated transcription (Latin):
cus: s et nomina sacerdotũcũ
dunt in e piscoꝑali noĩe et in¬
p̃sbiterii dignitate. et ñ in opere.
Inde signant̾ non ait. et oꝑa sacer¬
dotũ cũ sacerdotib s nomina : qͥa
tantũmͦ falsa noĩa preferunt digni¬
tatũ: et malis oꝑib sua nomina de¬
struunt. Et cos qui adorant suꝑ deo¬
ta miliciã celi. qui eleuantur aduer¬
sus scĩam di ÷ et omne qd̾ gerit᷑ in solo
fictam sibi scientiã pollicentes refe¬
runt ad ortus stellarũ et occubitus
et mathematicoꝵ sequunt᷑ errores.
O eos qͥ adorant dñm et melchom.
qͥ scło pariter et dño. putant se posse
seriuire. et duob dnĩs satisfacere. do
et mãmone sil. qͥ militantes xp̃o obli¬
gant se negotuis scl̃arib. et eandem
imaginẽ offerunt dõ et cesari : et cũ
xp̃i sacerdotes ẽẽ se dicant. filios su¬
os consecrant melchom. idẽ regi suo.
Recte enĩ habent regem hominẽ. qui
regẽ dñm ꝑdidunt : et qͥ ꝑ mala o¬

Expanded text:
us; sed et nomina sacerdotum cumus; sed et nomina sacerdotum cuma sibi applaudunt in episcopali nomine, et inbyterii dignitate, et non in opere . Unde signanter non ait, et opera sacerdotum cum sacerdotibus, sed, nomina: qui tantummodo falsa nomina praeferunt dignitatum, et malis operibus sua nomina destruunt, et eos qui adorant super tecta militiam coeli, qui elevantur adversus scientiam Dei; et omne quod geritur in saeculo, fictam sibi scientiam pollicentes, referunt ad ortus stellarum et occubitus, et mathematicorum sequuntur errores, et eos qui adorant Dominum et Melchom, qui saeculo pariter et Domino putant se posse servire, et duobus dominis satisfacere, Deo et mammonae: qui militantes Christo, obligant se negotiis saecularibus, et eamdem imaginem offerunt Deo et Caesari, et cum Christi sacerdotes se esse dicant, filios suos consecrant Melchom, id est, regi suo . Recte enim habent regem hominem, qui regem Dominum perdiderunt, et qui per mala o
Abbreviated transcription (Latin):
baal ydolũ sydonioor. Hucusq hy¬
storie sensus expositus ẽ. Hideamus
et anagogen. P ropter dñm qui
de tribu iuda ortus ẽ. et ꝓpt̾ iherłm¬
in qua regnauit udas. boc ẽ dñs¬
atq saluator: dicamꝰ qnͣdo multipli¬
cata fuerit iniqͥtas. et refrixerit ca¬
ritas multoꝵ. et ueniente dño rara
fides apparuerit in terra. intantũ
ut tẽptentur etiã electi di: tẽ extende¬
re dñm ad supplicia peccatoꝵ manũ
confiteri. et suꝑ iherłm eccl̃iam que
ex pace sortita uocabulũ ẽ: et aufer¬
re de eccłia nomina baalim. quod in¬
terp̃tat᷑ in sublimiorib. Auferet autẽ
dñs nomina uane glorie et admira-¬
tionis false. que uersat᷑ in eccłia.
in qua iuxta iacobũ. ueneratur anu¬
lũ aureũ habens. et contemnit᷑ pau¬
per: cũ ad aduentũ uidicis et sena¬
toris. et incõmune omniũ diuitũ
plebs unuiersa consurgit. et scõ pau¬
peri ne standi qͥdem inter cateruas

Expanded text:
Baal idolum Sidoniorum. Hucusque hiBaal idolum Sidoniorum. Hucusque historiae sensus expositus est: videamus et anagogen. Propter Dominum qui de tribu Juda ortus est, et propterin qua regnavit Judas, hoc est, Domatque Salvator, dicamus quando multiplicata fuerit iniquitas, et refrixerit charitas multorum, et veniente Domino, rara fides apparuerit in terra, intantum ut tententur etiam electi Dei : tunc extendere Dominum ad supplicia peccatorum manum confiteri, et super Jerusalem, Ecclesiam quae ex pace sortita vocabulum est, et auferre de Ecclesia nomina Baalim, quod interpretatur in sublimioribus. Auferet autem Dominus nomina vanae gloriae et admirationis falsae, quae versantur in Ecclesia, in qua juxta Jacobum, honoratur annulum aureum habens, et contemnitur pauper, 680 cum ad adventum judicis et senatoris, et in commune omnium divitum, plebs universa consurgit, et sancto pauperi ne standi quidem inter catervas
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ scͥpsit iezechiel. et regnoꝵ quartũ
liber statuã statuã baal. qmͣ imagi¬
nẽ ⁊eli dñs uocat. statuerint. et in eo¬
dem scũario idola et dñm pariterue¬
nerati sunt. Unde signant̃ ydoloꝵ sa¬
id ẽ edituos uel fanaticos appellauit:
quod bebraice dr achumarim. Et edi¬
tuos gͦ et sacerdotes quondã di. et
eos qui in do matib adorant mili¬
ciã celi. solem et lunã. et astra reliqͣt
et qui urant in noĩe dñi et in nomi¬
ne ydoli ammanitarũ melchom. qd¬
iuxta lxx. in regẽ uersũ est: auferet
coynoy. enĩ sub̃audit᷑. Et disꝑdam
de loco hoc reliquias baal. et disper-
dam nomina edituoꝵ cũ sacerdoti-¬
b: et dispdã eos qͥ ad orant suꝑ tecta
militiã celi: et dispdam eos qui ado¬
rant et uirant in dño. et iurant in
melchom: et dispdã eos qͥ auertunt᷑
siuie declinant depost tergũ dñi. et qͥ
querunt eũ siue non retinent. Auer
et adorant miliciã celi: et uenerant᷑

Expanded text:
quod scribit Ezechiel, et Regnorum quartus quod scribit Ezechiel, et Regnorum quartus liber ostendit statuam Baal, quam imaginem Zeli Dominus vocat, statuerint, et in eodem sanctuario idola et Dominum pariter venerati sint . Unde signanter idolorum said est, aedituos, vel fanaticos appellavit , quod Hebraice dicitur ACCHUMARIM  . Et aedituos ergo et sacerdotes quondam Dei, et eos qui in domatibus adorabant militiam coeli, solem et lunam et astra reliqua, et qui jurabant in nomine Domini, et in nomine idoli Ammonitarum Melchom quod a LXX in regem versum est auferet κοινοῦ enim subauditur. Et disperdam de loco hoc reliquias ina aedituorum cum sacerdotibus, et disperdam eos qui adorant super tecta militiam coeli, et disperdam eos qui adorant et jurant in Domino, et jurant in Melchom, et disperdam eos qui avertuntur, sive declinant de post tergum Domini, et qui non quaerunt eum, sive non retinent. Adveret adorant militiam coeli, et venerantur
Abbreviated transcription (Latin):
uirant in melchom. et qͥ auertuntur
de post tergũ dni: et qͥ ñ quesierunt
dñm nec inuestigauert eum. S̾ ep¬
tuaginta. E xtendam manũ meã
suꝑ uidam. et suꝑ om̃s qͥ habitant
iberłm: et auferam de loco hoc noĩa
baalim. et nomina sacerdotũ cũ sacer¬
dotib ÷ et eos qui adorant suꝑ tecta
militiã celi. et eos qͥ uirant in dño.
et uirant in rege suo: et eos qͥ decli
Post impioꝵ ruinas et iniquoꝵ
ablationẽ a facie terre: consequenter
aduersus udã. et aduersus iherłm¬
am suꝑ uidã: et suꝑ om̃s habitatores
iherłm. Extensio quippe manꝰ: gestũ
ꝑcutientis ostendit. Et disꝑdam de
loco hoc reliqͥas baal. Non qd̃ scłm
lxx. nomina baalim penitus eraden-
pauci de cede hostiũ remanserant in
iuida et iherłm se cõminet᷑ auferre
Nomina quoq edituoꝵ cũ sacerdotib :
qͥa in tantã udas et beniamin uene¬
rant impietatẽ. ut in tẽplo dñi uixta

Expanded text:
jurant in Melchom. Et qui avertuntur jurant in Melchom. Et qui avertuntur de post tergum Domini, et qui non quaesierunt Dominum, nec investigaverunt eum. SileEt extendam manum meam super Judam, et super omnes qui habitant Jerusalem: et auferam de loco hoc nomina Baalim, et nomina sacerdotum cum sacerdotibus, et eos qui adorant super tecta militiam coeli, et eos qui jurant in Domino, et jurant in rege suo, et eos qui decliPost impiorum ruinas, et iniquorum ablationes a facie terrae, consequenter adversus Judam et adversus Jeram super Judam et super omnes habitatores Jerusalem extensio quippe manus gestum percutientis ostendit: et disperdam de loco hoc reliquias Baal: Non quod secundum LXX nomina Baalim penitus eradendapauci de caede hostium remanserant in Juda et Jerusalem, se comminetur auferre. Nomina quoque aedituorum cum sacerdotibus, quia in tantam Judas 679 et Benjamin venerant impietatem, ut in Templo Domini juxta
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ illis. Deficit quasi uolatile
celi qͥ facit sibi pennas aquile. et re¬
uertit᷑ ad domũ p̃ceptoris sui: diues
et omnẽ deserens pauptatẽ. Deficit
quasi piscis maris: qͥ comp̃hensus
sagenis dñi cũ bonis piscib seꝑatur
Cũ hec iuxta p̃ceptũ dñi fuerint per¬
petrata: infirmabunt᷑ impii ñ ha¬
bentes tantũ roboris quantũ pus.
S et tollent᷑ iniqui. Non dixit occiden¬
tur s tollent᷑: ut ad meliora conuer¬
si. et de impietate et iniqͥtate ad pie¬
tatẽ iusticiãq translati: incipiant
ẽẽ qđ ante non fuerant. Hec scdm tip¬
pologiam. Debemus enim et maioꝵ
incerp̃tationẽ ponere. Iam tamen in
lectoris arbitrio erit: utrũ seueritatẽ
an clem̃tiam uelint sonare que dicta
sunt. Extendã manũ meam suꝑ
uidã. et suꝑ om̃s habitatores iherłm:
et disꝑdam de loco hoc reliqͥas baal
et nomina edituoꝵ cum sacerdotib
et eos qui adorant suꝑtecta militiã
celi. et adorant et uirant in dño. et

Expanded text:
factus est illis . Deficit quasi 678 volatile coeli, qui facit sibi pennas aquilae, et revertitur ad domum praeceptoris sui dives, et omnem deserens paupertatem . Deficit quasi piscis maris, qui comprehensus sagenis Domini, cum bonis piscibus separatur . Cum haec juxta praeceptum Domini fuerint perpetrata, infirmabuntur impii, non habentes tantum roboris quantum prius. Sed et tollentur iniqui, non dixit, occidentur; sed, tollentur, ut ad meliora conversi, de impietate et iniquitate, ad pietatem, justitiamque translati, incipiant esse quod ante non fuerant. Haec secundum tropologiam. Debemus enim et Majorum interpretationem ponere. Jam  Al. Tamen in lectoris arbitrio erit, utrum severitatem, an clementiam velit sonare quae dicta sunt. Et extendam manum meam super Judam et super omEt disperdam de loco hoc reliquias Baal, et nomina aedituorum cum sacerdotibus; Et eos qui adorant super tecta militiam coeli, et adorant, et jurant in Domino, et
Abbreviated transcription (Latin):
est adsophoniam fi¬
lium chusi filii sodo¬
lie. filii amarie. filii
ezechie: in dieb iosie
Alii ammon regisni¬
Ca Lxx. similiter. T radunt he¬
brei cuiꝰcũq ꝓphete pater aut auus
ponatur in titulo: ipsos quoq ꝓphas
fuisse. Unde amos unũ de duodecĩ
ꝓpħis. quia dixerit. non sũ ꝓpħ̃a nec
filius ꝓphete: s pastor caprarũ uelli¬
cans sicamina: patris nom̃ intitulo
ñ habere. Hoc siuerũ est: sophonias
ꝓpħa quẽ nunc conam᷑ exponere. qͥ¬
nione ut ita dicã ꝓpħica. et głosa ma¬
ioꝵ suoꝵ stirpe generatus ẽ. Habuit
enĩ patrem chusi: auum Godoliã:
pauũ amariã. atauum ezechiam⁊
et talem quadrigã ipse uelut extre¬
mus auriga cõpleuit. Nom̃ sopho
transtulert̃. Suie gͥ specula. siuie ab¬
sconditũ dni interpretet᷑: utrũq pro¬
phete conuenit. D̾r enĩ ad iezechiel
fili hominis: specłatorẽ te posui do¬
mui isrł. Et in alio loco. Non faciet
dñs quicqm: nisi reuelauerit disci¬

Expanded text:
est ad Sophoniam filium Chusi, filii Godoliae, filii Amariae, filii Ezechiae; in diebus Josiae, filii Ammon regis Juda. LXX similiter. Tradunt Hebraei cujuscumque prophetae pater aut avus ponatur in titulo, ipsos quoque prophetas fuisse. Unde et Amos unus de duodecim prophetis, qui dixerat: Non sum propheta, nec filius prophetae: sed pastor caprarum, vellicans sycamina , patris nomen in titulo non habet. Hoc si verum est, Sophonias propheta, quem nunc conamur exponere, nomine, ut ita dicam, prophetico, et gloriosa majorum suorum stirpe generaenim patrem Chusi, avum Godoliam, proavum Amariam, atavum Ezechiam, et talem quadrigam ipse velut extremus auriga complevit. Verum ur specula, sive absconditum Domini interpretetur, utrumque prophetae convenit. Dicitur enim et ad Ezechiel: Fili hominis, speculatorem te posui domui Israel . Et in alio loco: Non faciet Dominus quidquam, nisi revelaverit disci
Abbreviated transcription (Latin):
confractis. et uincto forti uenit᷑ ad
domũ eius. et uniuersa illiꝰ uasa di¬
ripiunt᷑. Uasa autẽ et domũ fortis.
et six ꝓellectilem pͥncipis. qͥd aliud
possumꝰ interp̃tari: nisi mare huius
scłi. in quo habitat dra co: Suꝑ¬
inducit gͦ cs egregis equese
auriga p̃cipiuis eqͦs¬
uidelicet sublimesq¬
per mare huiꝰ scłi: ut turbenͭ a quas
multas. demonia et contrarias pote¬
states. Quod si uoluerimꝰ de aduen
tuxp̃i interp̃tari. uixta illud quod
in apocalipsi scͥbitur. qd sermo di se¬
deat in equo albo. et omnis exercitus
mequis albis sequatur eũ ⁊ udebimꝰ
quomͦ: xp̃s ascenderit in apłis siuis dli¬
cens eis. ecce ego uobiscũ sũ om̃ib di¬
eb usq ad consumationẽ scłi: et. euni¬
tes. ite baptizate om̃s gentes in noĩe¬

Expanded text:
confractis, et victo forti venitur ad confractis, et victo forti venitur ad domum ejus, et universa illius vasa diripiuntur . Vasa autem et domum fortis et supellectilem principis, quid aliud possumus interpretari, nisi mare hujus saeculi, in quo habitat draco? Superinducit ergo Deus, egregius eques et auriga praecipuus, eqvidelicet, sublimesqper mare hujus saeculi, ut turbent aquas multas, daemonia et contrarias potestates. Quod si voluerimus de adventu Christi interpretari, juxta illud quod in Apocalypsi scribitur, quod sermo Dei sedeat in equo albo et omnis exercitus in equis albis sequatur eum, videbimus quomodo Christus ascenderit in apostolis suis, dicens eis: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi; et: Euntes, ite, baptizate omnes gentes, e
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt a corporib ut plenã uescendi
non habeant libertatẽ: comedunt
quia pͥstinas diuitias ꝑdidunt. Co¬
medunt abscondite: quia semꝑ se¬
dent in insidiis. ut in occultis inter¬
ficiat innocentẽ. Hec capita: eosdem
habent dentes quos et sagitas. Et
qmͣuis ante dixerint. supͣ sydera cel
ascendã. ponã in excelso nidũ meumi
et uniuersũ orbem quasi ouaconti¬
nebo inmanu mea: tam̃ detrabent̃
de sublimib et ꝑdentia su pellecti¬
lem pͥstinam. omnẽq substantĩa do¬
mus sue. iuix quasi pauꝑes clam conie¬
dere et mordere tẽptabunt. Scio nul¬
tum hebraicũ abbis que dicta sunt
discrepare. S facere quid possum:
cui semel ꝓpositũ est et ipm hebraicã
et uulgatas in toto oebe scriꝑturas in¬
ccisti in mari equos tuos: conturban¬
tes aquas multas. P ostqm miserat
d̾s incapita mimicoꝵ mortẽ. et conci¬
derat capita potentiũ instupore. et
confregerat ea in mari. scͥptum est¬

Expanded text:
ta sunt a corporibus, plenam vescendi ta sunt a corporibus, plenam vescendi non habeant libertatem: comedunt quia pristinas divitias perdiderunt: comedunt abscondite, quia semper sedent in insidiis, ut in occultis interficiant innocentem. Haec capita eosdem habent dentes quos et sagittas. Et quamvis ante dixerit, Super sidera coeli ascendam, ponam in excelsum nidum meum, et universum orbem quasi ova continebo in manu mea, tamen detrahentur de sublimibus, et perdentia supellectilem pristinam, omnemque substantiam domus suae, vix quasi pauperes clam comedere et mordere tentabunt. Scio multum Hebraicum ab his quae dicta sunt, discrepare; sed facere quid possum, cui semel propositum est et ipsum Hebraicum, et vulgatas in toto orbe scripturas inxisti in mari equos tuos conturbantes aquas multas. Postquam 662 miserat Deus in capita iniquorum mortem, et conciderat capita potentium in stupore, et confregerat ea in mari p
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis detur canib: achab impius
dito. Capita cũ diuisa fuerint a cor¬
porib sius. et diuisa ñ aliter nisi instu¬
aꝑient etiã frenos suos siuie eoꝵ utrũꝙ
enĩ intelligi potest. ut illud imꝑiũ quo
pͥus dñabantur in subiectis sibi corpo¬
rib relapantes dent locũ meliori eqͥti.
et meliori aurige. et hoc faciant quasi
tes libertatẽ nec ciboꝵ aliquẽ abundan¬
tiã. s escas modicas. quib uescentes
abscondite. nullũ uelint uidere qd̃
faciant. Potest et aliter interptari. Ca¬
pita cũ diuisa fuerint in stupore qua¬
si a cetero corpore decollata. aꝑient os
suũ qđ quasi camo condemnatioĩs
fuerat infrenatũ ⁊ et in similitudinẽ
uescentiũ illisis inse dentib conere¬
pabunt: uolentia rursũ comedere. s
ium deuorandi ñ babentia. Intellige
quomͦ post aduentũ xp̃i capita demo¬
nũ a nationib que sibi pͥus subiecte
fuerant separata: uelint rursũ anti¬
quã exertere potentiã. S qͥa amputa-¬

Expanded text:
sanguis detur canibus; Achab impius dito . Capita cum divisa fuerint a corporibus suis, et divisa non aliter nisi in stuient etiam frenos suos, sive eorum utrumque enim intelligi potest ut illud imperium quo prius dominabantur in subjectis sibi corporibus, relaxantes dent locum meliori equiti, et meliori aurigae. Et hoc faciant quasi tes libertatem, nec ciborum aliquam abundantiam, sed escas modicas, quibus vescentes abscondite nullum vellent videre quod faciunt. Potest et aliter interpretari: Capita cum divisa fuerint in stupore, quasi a caetero corpore decollata, aperient os suum, quod quasi chamo condemnationis fuerat infrenatum, et in similitudinem vescentium illisis in se dentibus concrepabunt, volentia rursum comedere, sed vim devorandi non habentia. Intellige quomodo post adventum Christi capita daemonum a nationibus, quae sibi prius subjectae fuerant separata, velint rursum antiquam exercere potentiam. Sed quia amputa
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ꝓderit figm̃tũ fictori suo. et mutũ
surdũq symulachrũ adoratorẽ sit̃ꝑ
audire ñ poterit. Siq̃n uideris aliquẽ
nolle credere u̾itati et ostensa suoꝵ
dogmatũ falsitate incepto studio ꝑ¬
seuerare: congrue poteris dicere. Spe¬
rat in figm̃to suo. et facit simulachra
muta uel surda. E bafa qͥppe apuel
grecos utrũq significat. qͣmꝙͣ symma¬
chus allala int̃pretans. muta magis
uideat᷑ intellexisse quã surda. N ec
moueat quẽpiã illud idioma scͥptu¬
rarũ de quo sepe diximꝰ. qͥs putas fi¬
delis et sapiens dispensator. et in alio
loco.qͥs sapiens et intelliget hec. eo¬

Expanded text:
ergo proderit figmentum fictori suo. Et mutum ergo proderit figmentum fictori suo. Et mutum surdumque simulacrum adoratorem suum audire non poterit. Si quando videris aliquem nolle credere veritati, et ostensa suorum dogmatum falsitate, in coepto studio perseverare, congrue poteris dicere: Sperat in figmento suo, et facit simulacra muta vel surda: κωφὰ quippe apud Graecos utrumque significat: quamquam Symmachus ἄλαλα interpretans, muta magis videatur intellexisse quam surda. Nec moveat quempiam illud ἰδίωμα Scripturarum, de quo saepe diximus: Quis, putas, fidelis et sapiens dispensator ? Et in alio loco: Quis sapiens et intelliget Al.
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ sit ut iuxta tropologiã scire
possimꝰ qͥd sit int̾ sculptile atq con¬
flatile. Legimꝰ in deuteronomio. Ma-¬
ledictus om̃is qui fecerit sculptile
et conflatile opus manuũ artificis:
et posuerit illud in abscondito. Scul¬
ptile atq conflatile reor ẽẽ dogmata
ab hisa qͥb¬
psisse sibi
ydolũ creature et adorasse
quod sculpsit. Cerne eunomiũ con-¬
flasse imaginẽ falsam: et conflatio¬
ni sue curuare ceruicẽ. Signant̃q scͥp¬
tura: et ponit inqͥt illud in abscon¬
dito. Habent enĩ et ipsi orgia sua: et
quasi ꝑfectis qͥbq discipulis tra-¬
dunt abscondita sacram̃ta. Que si
ad lucẽ ꝓcesserint: statĩ quod ficta st̃
et conflatio sua. Sculpturã qi refertur
ad lapides in his dogmatib intelli¬
ge que stulticiã pͥma fronte demon¬
strant: conflationẽ uͥ aliqua indet᷑
ẽẽ ratio sapientie scl̃aris: et ueluti qͦ¬
da auro disciplims ita philosophoꝵ et splendore
eloquentie ydolũ conflatũ ẽ. Nichil

Expanded text:
ictum sit, ut juxta tropologiam scire possimus quid sit inter sculptile atque conflatile. 628 Legimus in Deuteronomio: Maledictus omnis qui fecerit sculptile et conflatile, opus manuum artificis, et posuerit illud in abscondito . Sculptile et conflatile reor, dogmata ab his a qpsisse sibi idolum creaturae, et adorasse quod sculpsit. Cerne Eunomium conflasse imaginem falsam, et conflationi suae curvare cervicem. Signanterque Scriptura: Et ponet, inquit, illud in abscondito. Habent enim et ipsi orgia sua, et quasi pro perfectis quibusque discipulis tradunt abscondita sacramenta, quae si ad lucem processerint, statim quod ficta suntet conflatio sua. Sculptura, quae refertur ad lapides, in his dogmatibus intelligitur, quae stultitiam prima fronte demonstrant. Conflatio est ibi, ubi aliqua videtur esse ratio sapientiae saecularis, et velut quodam auro, ita disciplinis philosophorum et splendore eloquentiae idolum conflatum est. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi sp̃s sci: ut sit sensus. Nichil
in se gr̃e: nichil poterit habere uir¬
tutis. Quod quidẽ et iuxta tropo¬
logiam mag̾is intelligitur qđ in u¬
nuersis ydolis hereticoꝵ. et figm̃tis
dogmatũ p̃ferre uideant᷑ cũ in illis
nichil spirans sit et uitale. Dicamꝰ
et illud. ne lectorẽ uideam᷑ celasse qd
nouimꝰ sp̃m et uentũ apud hebreos
eodẽ appellari uocabulo. idc̃ ruba:¬
et ꝓsensu loci uel spm accipi solere
uel uentũ. Ergo et in hoc loco sp̃m
chil spiret in ydolis. uel ꝓ anima qd
simulachra manimata sint. Quod
autẽ sp̃s accipiatur ꝓ anima. mani¬
feste significat saluatoris oratio: pat̃
inmanus tuas cõmendo sp̃m meũ.

Expanded text:
intelligi Spiritus sancti: ut sit sensus: Nihil intelligi Spiritus sancti: ut sit sensus: Nihil in se gratiae, nihil poterit habere virtutis. Quod quidem et juxta tropologiam magis intelligitur, quod in universis idolis haereticorum et figmentis dogmatum praeferre videantur, cum in illis nihil spirans sit et vitale. Dicamus et illud, ne lectorem videamur celasse quod novimus, spiritum et ventum apud Hebraeos eodem appellari vocabulo, id evel ventum. Ergo et in hoc loco, spirhil spiret in idolis; vel pro anima, quod simulacra inanimata sint. Quod autem spiritus accipiatur pro anima, manifeste significat Salvatoris oratio: Pater, in manus tuas commendo spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
cietis. Neq boc dicimꝰ. quod ñ et sp̃s
sc̃s̃ cũ additam̃to ponatur. uocat᷑ enĩ
tus. et sp̃s dei: et cet̾a hissimilia ÷ s
quod sp̃s sc̃s et cũ additam̃to. et so¬
lus sepe ponat᷑: sp̃s autẽ ꝑuersus mĩ¬
quã sine additam̃to lectus sit. S et
illud dici potest. si qͥs contentiose
spm̃ puersũ in hoc loco uoluerit acci¬
pere qd̃ aliud sit. om̃is sp̃s non ẽ in
eo: aliud si cdixisset. omĩs sp̃s non est
cura eũ. Potest enĩ assidere simula¬
chris: ceterũ intͥnsecus c̃ẽ non potest.
Inde et aquila significantiꝰ uertit
hebraicũ dicens. Et sp̃s eius ũ est in
uiscerib siue in medio eiꝰ. Preterea
sciendũ in qͥbdã hebraicis uolumi¬
nib ñ eẽ additũ om̃is: s absolute
sp̃m legi. Quod si qͥs ratione suꝑatꝰ
in bonã partẽ acceꝑit sp̃m et quesi¬
ditam̃to legatur. et om̃is sp̃s non ẽ
in eo: sciat omnẽ sp̃m. diuersas gr̃as

Expanded text:
cietis . Neque hoc dicimus, quod non et Spiritus cietis . Neque hoc dicimus, quod non et Spiritus sanctus cum additamento ponatur: vocatur enim tus, et spiritus Dei, et caetera his similia; sed quod Spiritus sanctus, et cum additamento et solus saepe ponatur; spiritus autem perversus nusquam nisi cum additamento lectus sit. Sed et illud dici potest si quis contentiose spiritum perversum in hoc loco voluerit accipere, quod aliud sit; Omnis spiritus non est in eo; aliud si dixisset: Omnis spiritus non est circa eum: potest enim assidere simulacris; caeterum intrinsecus esse non potest. Unde et Aquila significantius vertit Hebraicum dicens: Et spiritus ejus non est in visceribus, sive in medio ejus. Propterea sciendum in quibusdam Hebraicis voluminibus non esse additum, omnis; sed absolute, spiritum legi. Quod si quis ratione superatus in bonam partem acceperit spiritum, et quaesiamento legatur: Et omnis spiritus non est in eo? sciat omnem spiritum, diversas gratias
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt uel in filio sicut ipse ait. pa¬
ter in me manens ipse facit opat aut
certe iuxta illud qd̾ celũ et terras¬
et maria. et uniuersũ mundũ sp̃s
intus alit. totãq infusa ꝑ artus menͤ
agitat molem et magno se corpore
miscet: mundꝰ om̃is qͥ celo constat et
terra. et celoꝵ circul is claudit᷑ di do¬
mus ẽẽ ꝑbibet᷑. Vnde et apls confi¬
dent̃: in ip̃o enĩ ait. iiiuimus. mo
uemͦ et sumꝰ. Quod siqͥs opposuerit.
quomͦ sp̃s in ydolis ñ eẽ dicat᷑ cũ om¬
nib symulachs assideant ĩmundi
additam̃to aliquo sp̃m̃ nuncupari:
similia. Sp̃s aut̃e uͥcũq solus et ab¬
soluie sine aliqͦ additam̃to legitur.
semꝑ refertur ad bonã partẽ. id est
ad sp̃m sc̃m. ut ẽ illud apłi. Qui semi¬
nat in spũ: de spũ metet uitã eterna.
Et alibi. fructus autẽ sp̃s est: caritas.
gaudiũ. pax. Et in alio loco. Spũ
ambulate. et desideria carnis ñ ꝑfi

Expanded text:
Dei sunt ; vel in Filio, sicut ipse ait: PaDei sunt ; vel in Filio, sicut ipse ait: Pater in me manens, ipse facit opera . Aut certe juxta illud, quod coelos et terras, maria et universum mundum : Spiritus intus alit; totamque infusa per artus, Mens agitat molem, et magno se corpore miscet: mundus omnis qui coelo constat, et terra, et coelorum circulis clauditur, Dei domus esse perhibetur. Unde et Apostolus confidenter: In ipso enim, ait, vivimus, et movemur, et sumus . Quod si quis opposuerit, quomodo spiritus in idolis non esse dicatur, cum omnibus simulacris assideant immundi additamento aliquo spiritum nuncupari: similia. Spiritus autem ubicumque solus et absolute sine aliquo additamento legitur, semper refertur ad bonam partem, id est, ad Spiritum sanctum, ut est illud Apostoli: Qui seminat in Spiritu, de Spiritu metet vitam aeternam . Et alibi: Fructus 630 autem Spiritus est charitas, gaudium, pax ; et in alio loco: Spiritu ambulate, et desideria carnis non
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑtus ẽ auro et argento: et omĩs sp̃s
non ẽ in uiscerib eiꝰ. Dñs autẽ intẽ¬
plo scõ suo: sileat a facie eius omĩs
terra. Lxx. Ue qͥ dicit ligno. eui¬
gila. exurge et lapidi eleuare : et ip̃m
ẽ imago et ẽ ꝓductio auri et argenti:
et om̃is sp̃s non ẽ in eo. Dñs autẽ intẽ¬
plo scõ suo: reuereat᷑ a facie eiꝰ omĩs
terra. Et hoc similit̃ uel aduersus
nabuchodonosor. uel aduersus om̃s
qͥ uenerant᷑ ydola accipi potest : et des¬
cͥbitur error humanꝰ. qd̾ argentũ. au¬
rũ. gẽmas. et sericũ qͥb uł oblita uel
opta st̃ ydola. ꝑfulgore materie dõs
estimet: cũ formã qͥdẽ potuerit arti¬
fex dare. animã autẽ qua uegetant᷑
artus neqͥuerit. Et econtrario dñs
dr in tẽplo scõsuo non in tẽplo manu¬
facto : s uel in celis uel in uno quoq¬
scõꝵ uixta apłm dicentẽ. an nescitis
qm̃ tẽplũ dei estis. et sp̃s di babitat
in uobis⁊ et alibi corpora ur̃a tẽplum

Expanded text:
rgento, et omnis spiritus non est in visceribus ejus. Dominus autem in templo sancto suo: sileat a facie ejus omnis terra. LXX: Vae qui dicit ligno, evigila et exsurge: et lapidi, elevare; et ipsum est imago, et est productio auri et argenti, et omnis spiritus non est in eo. Dominus autem in templo sancto suo: revereatur a facie ejus omnis terra. Et hoc similiter vel adversum Nabuchodonosor, vel adversum omnes qui venerantur idola, accipi potest. Et describitur error humanus, quod argentum, aurum, gemmas et sericum, quibus vel obvoluta, vel operta sunt idola, prae fulgore materiae deos aestimant, cum formam quidem potuerit artifex dare: animam autem, qua vegetantur artus, nequiverit. Et econtrario Dominus dicitur in templo sancto suo : non in templo manufacto, sed vel in coelis, vel in unoquoqstolum dicentem: An nescitis, quoniam templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis ? Et alibi: Corpora vestra templum
Abbreviated transcription (Latin):
et imaginẽ falsam: qͥa sꝑauit in
figm̃to fictor eiꝰ ut faceret simula¬
chra muta. Lxx. Quid ꝓdest
sculptile qͥa sculpserunt illud. for¬
mauer̃t illud conflatile imaginem
falsã. qͥa confidet fictor in figm̃to suo
ut faciat ydola muta: Conseq̃n¬
ter in supiorib de nabuchodonosor
dr̃. qd̾ fabricatꝰ sit statu ã ydoli bel.
et posuerit eã in cãpo duram. suie
ut in hebreo scͥptũ ẽ dora: suꝑ quo
plemiꝰ in daniel legimꝰ. Mirat᷑ itaq
scͥptura regis amentiã et stulticiam.
qͥa ipse iusserit statuã aurẽa fieri: et
fictor confidat in simulachro qd̾ fin¬
irit. Quod qͥdẽ possumꝰ et generaliter
contra om̃s ydoloꝵ acciꝑe cultores.
Nec putemꝰ unũ ẽẽ qd̾ sculpit᷑ et con¬
flat᷑. Sculpturã quippe possumꝰ in
lapidib et in marmore accipe: con¬
flatura uͦ in his metallis intelligit᷑ que
solui posst̃ atq conflari: uerbi grã au
ro. argento. ere. plũbo. et stagnoħoc¬

Expanded text:
et imaginem falsam? quia speravit in et imaginem falsam? quia speravit in figmento fictor ejus, ut faceret simulacra muta. LXX: Quid prodest sculptile, quia sculpserunt illud; formaverunt illud conflatile, imaginem falsam? quia confidit fictor in figmento suo, ut faciat idola muta. Consequenter superioribus de Nabuchodonosor dicitur, quod fabricatus sit statuam idoli Bel, et posuerit eam in campo Dura: sive, ut in Hebraeo scriptum est, Dora super quo plenius in Daniele legimus . Miratur itaque Scriptura regis amentiam et stultitiam, quia ipse jusserit statuam auream fieri, et fictor confidat in simulacro quod finxit: quod quidem possumus et generaliter contra omnes idolorum accipere cultores. Nec putemus unum esse quod sculpitur, et conflatur. Sculpturam quippe possumus in lapidibus et in marmoribus accipere: conflatura vero in his metallis intelligitur, quae solvi possunt atque conflari; verbi gratia, auro, argento, aere, plumbo, stanno
Abbreviated transcription (Latin):
natione aduentus sui. Tunc oĩs ig¬
nominia quã sͥ cogitationib. factis.
sermonib congregauit. ueniet suꝑ
głam eius ut quantũ ante puta-¬
bat᷑ inclitꝰ. tantũ postea ignominia
plenꝰ sit. Blasphemauit enĩ in dm̃
et impietas quã exercuit in hybano
oꝑiet eũ. et multoꝵ hominũ furor
qͥ aduersũ eccłiam di diu bachatist̃.
ipsi imputabit᷑. nec poterit eleuare
ceruicẽ. s terrore depͥmet᷑ in terram.
Multos enĩ homines interfecit: et to
hoc capitulũ qđ nc̃ exposuimꝰ. idẽ
ue qͥ potũ dat ꝓximo suo subu̾siõe
turbida. et pͥora tria in qͥb dictũ ẽ.
ue qͥ multiplicat sͥ que ñ st̃ sua. et ue
qͥ congregat auaritiã malã domui
guinib et uxta hẏstoriã. et iuxta
anagogen. uel aduersũ nabuchodo¬
nosor. uel aduersũ diabolũ et anti¬
xp̃m et hereticos posse. equalit ac¬
cipi. Quid prodest sculptile. qͥa
sculpsit illud fictor suus. conflatile

Expanded text:
natione adventus sui. Tunc omnis ignatione adventus sui. Tunc omnis ignominia quam sibi cogitationibus, factis, sermonibus congregavit, veniet super gloriam ejus: ut quantum ante putabatur inclytus, tantum postea ignominia plenus sit. Blasphemavit enim in Deum, et impietas quam exercuit in Libano, operiet eum, et multorum hominum furor, qui adversum Dei Ecclesiam debacchati sunt, ipsi imputabitur: nec poterit elevare cervicem, sed terrore deprimetur in terram. Multos enim homines interfecit, et tothoc capitulum, quod nunc exposuimus, id est: Vae qui potum dat proximo suo subversione turbida; et priora tria in quibus dictum est: Vae qui multiplicat sibi quae non sunt sua, et: Vae qui congregat avaritiam malam domui storiam, et juxta anagogen, vel adversum Nabuchodonosor, vel adversus diabolum et Antichristum et haereticos posse aequaliter accipi. Quid prodest sculptile, quia sculpsit illud fictor suus, conflatile
Abbreviated transcription (Latin):
terreberis. tc̃ iacebis. At ne arbitre¬
ris me qͥa libanũ et bestias noĩaui.
de brutis animalib et ñ de hor-¬
nib loqͥ: manifestius tͥ dico. Sustine¬
bis hec. qͥa multoꝵ hominũ fudisti
sanguinẽ qͦs dõ ꝑire fecisti : et exercui¬
sti impietatẽ in terra uiuentiũ. in tr̃a
mansuetoꝵ: et impietas tua in ciui
eratis tue fecisti ẽẽ participes. Hoc
sub ꝑsona hereticoꝵ dictũ sit Cete¬
rum si uolumꝰ de antixp̃o intelli¬
gere siue de diabolo qͥ oꝑaturus est
in antix̃po: et iste calice suo qͦ xp̃i
cupiet subuert̾e disciplinã. in ebri¬
abit płimos ut ebrii ingrediant᷑ spe¬
luncas eiꝰ. S postqm finis aduenerit:
ꝓ ea gła qua se magnificauerat re¬
plebit᷑ ignominia. Implebit᷑ autẽ qͥa
bibet supplicioꝵ calicẽ: et cõmoue¬
bitur nequaꝙͣ firmꝰ in malicia sua:
s trepidus et sero penitens. Circũda¬
spũ oris sui. et destruxerit illumi¬

Expanded text:
terreberis, tunc jacebis. Ac ne arbitreterreberis, tunc jacebis. Ac ne arbitreris me, quia Libanum et ejus bestias nominavi, de brutis animalibus, et non de hominibus loqui, manifestius tibi dico: Sustinebis haec, quia multorum hominum fudisti sanguinem, quos Deo perire fecisti. Et exercuisti impietatem in terra viventium, in terra mansuetorum, et impietas tua in civitetatis tuae fecisti esse participes. Hoc sub persona haereticorum dictum sit. Caeterum si volumus de Antichristo intelligere; sive de diabolo qui operaturus est in Antichristo, et iste calice suo, quo Christi cupiet subvertere disciplinam, inebriabit plurimos, ut ebrii inegrediantur speluncas ejus: sed postquam finis advenerit, pro ea gloria qua se magnificaverat, implebitur ignominia. Implebitur autem, quia bibet suppliciorum calicem, et commovebitur, nequaquam firmus in malitia sua, sed trepidus, et sero poenitens. Circumdaspiritu oris sui, et destruxerit 627 illumi