comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratio triũ ꝑsonarũ: donatur
filio. s etiã a se ipso. Unde aug̾.
se ipsũ dat. Sicut enĩ corpus
carnis nichil est aliud ꝙͣ. caro:
sic donũ sp̃s sci nichil ẽ aliud¬
aꝑud se aũ ds ẽ. &si nemini
dat᷑: quia d̾s erat. pat̾ & filiꝗ
coeternus ante ꝙͣ cuiꝗͣ daretur.
Nec quia illi dant & ipse datur
minor ideo ẽ illis: ita enĩ dat᷑
sicut dĩ donuͣ. ut etiã se ipsum
det sicut d̾s. Non enĩ dici potest
ñ eẽ sue potestatis: de qͦ dictũ
est. sp̃s ubi uult spirat. Ecce aꝑ¬
Sienĩ sp̃s sc̃s se ipsũ dare ñ po¬
test & eũ pater dare potest. &
filiꝰ potest: itaq pat̾ potest ali¬
quid & filiꝰ qđ ñ potest sp̃s sc̃s.
Item. Si pat̾ & filius dant sp̃m
scm̃ nec ipse dat: gͦ aliqͥd pat̾
operat᷑ & filiꝰ. qͦd non oꝑat᷑ sp̃s¬

Expanded text:
ratio trium personarum, donatur Filio, sed etiam a seipso; unde Aug., seipsum dat. Sicut, inquit, corpus carnis nihil est aliud quam caro, sic donum Spiritus sancti nihil est quApud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus antequam cuiquam daretur. Nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. Ita enim datur sicut Donum Dei, ut etiam se det sicut Deus. Non enim dici potest non esse suae potestatis, de quo dictum est: Spiritus ubi vult spirat . Ecce apSi enim Spiritus sanctus seipsum dare non potest, et eum Pater dare potest, et Filius potest, utique Pater dare aliquid et Filius quod non potest Spiritus sanctus. Item, si Pater et Filius dant Spiritum sanctum, nec ipse dat, aliquid ergo Pater operatur et Filius, quod non operatur Sp
Abbreviated transcription (Latin):
quia haberet potestatẽ & au
ministeriũ habuit ĩ qͦ dabat᷑
a do sp̃s sc̃s̃. Ut enĩ ait aug̃. su¬
ꝑ eundẽ locũ. exponens illud
eis fides: in qua predicatione
serant: sicut illo tempore in
nouitate mutationis ad fide
etiã sensibilib miraculis pre¬
sentia scĩ sp̃s apparebat. ut
in actib apłoꝵ legit᷑. Aperte
mittendo in eos. s p̃dicando
eis fidẽ xp̃i: quã illis recipien¬

Expanded text:
quia haberet potestatem et auministerium habuerit in quo dabatur a Deo Spiritus sanctus, ut enim ait Aug., super eumdem locum, t. 4, exponens illud eis fides; in qua praedicationeserant, sicut illo tempore in novitate invitationis ad fidem, etiam sensibilibus miraculis praesentia Spiritus sancti apparebat, ut in Actibus apostolorum legitur. Aperte mittendo in eos, sed praedicando eis fidem Christi; quam illis recipien
Abbreviated transcription (Latin):
Misit ds filiũ suũ factum ex
muliere. Ubi satis ostendit. eo
ipso missũ filiũ: quo factũ ex
muliere. Pinde mitti a patre
sine spũ sc̃o ñ potuit: qr pater
intelligit᷑ misisse eũ cũ fecit
ex femina: qđ utiq ñ fecit sñ
spũ suo. Ecce hic dicit filium

Expanded text:
Misit Deus Filium suum, factum ex muliere; ubi satis ostendit eo ipso missum Filium, quo factum ex muliere. Proinde mitti a Patre sine Spiritu sancto non potuit, quia Pater intelligitur misisse eum cum fecit ex femina; quod utique non fecit sine Spiritu sancto. Ecce hic dicit Filium
Abbreviated transcription (Latin):
apłos nec alios p̃latos eccł̃iȩ¬
E qd plus ẽ. non posse etiam
dare. dicit in eodẽ loco subdenᷤ.
De xp̃o scriptũ ẽ quia acceꝑit
In qͦ utraq nat᷑a monstrata est:
humana scił. & diuina. Acceꝑit
quippe ut homo: effudit ut
cis. Nos aũ acciꝑe quidẽ hoc
donũ possumꝰ ꝓ modulo nr̃o:
effund̾e uͦ suꝑ alios non utiq
possumꝰ: s ut hoc fiat. dm suꝑ¬
alios a qͦ id efficit᷑ inuocamꝰ.
His u̾bis expresse dicit nos sp̃m¬

Expanded text:
os, nec alios praelatos d plus est, non posse etiam dare, dicit in eodem libro, subdens ita: De Christo scriptum est quod acceperit in quo utraque natura monstrata est, humana scilicet et divina. Accepit quippe ut homo, effudit ut Deus. Nos autem accipere quidem hoc donum possumus pro modulo nostro; effundere vero super alios non utique possumus, sed ut hoc fiat, Deum super eos a quo id efficitur invocamus. His verbis, expresse dicit nos Sp
Abbreviated transcription (Latin):
corporei siue incorporei sint.
hominũ substantialit̾ intreñ
corpora. eoꝵ q animab illa¬
bant᷑: an ideo intrare dicant᷑
qr malitie suȩ effectũ ibi exer¬
cent di ꝑmissione oppͥmendo
atq uexando eas. uel in pecca

Expanded text:
corporei sive incorporei sint, hominum substantialiter intrent corpora, eorumque animabus illabantur; an ideo intrare dicantur, quia malitiae suae ibi effectum exercent Dei permissione opprimendo atque vexando eas, vel in
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ ꝯcupiscentia quȩ ñ est
ꝑmit tenda regnare: sinñ & eiꝰ
desideria quȩ st̃ actuales con¬
cupiscentiȩ. que st̾ arma dia¬
boli. q uenuint ex languore
nat᷑e. Languor aũ iste tyrannꝰ
est: qͥ mouet mala desideria.
amb̾. Sigͦ ius e̾e uictor tẏranni. atq
inermẽ inmicũ inuenire: ñ
obedias ꝯcupiscentiȩ malȩ.
His u̾bis satis ostendit᷑. fomitẽ
pecc̃i ꝯcupiscentiã ee̾. Qd noĩe

Expanded text:
nobis concupiscentia, quae non est permittenda regnare. Sunt et ejus desideria, quae sunt actuales concupiscentiae, quae sunt arma diaboli, quae veniunt ex languore naturae. Languor autem iste, tyrannus est, qui movet mala desideria. Si ergo vis esse victor tyranni, atque inermem inimicum invenire, non obedias concupiscentiae malae. His verbis satis ostenditur fomitem pe
Abbreviated transcription (Latin):
scdõ ꝓponebat᷑ explicare: ubi
scił illa mat̾ia substit̾it: & qͣn¬
tũ in altitudine porrigebatur.
A qͦd nichil temere asserentes
dicimꝰ qđd illa rerũ omniũ pͥma
moles qͣndo creata fuit. ibidẽ
ad esse uidet᷑ ꝓdiisse. ubi nunc
formata subsistit eadẽ. Erat q
t̃reum hoc elem̃tũ in imo loco
eodem q medio subsistens. cȩt̾is
in una confusione ꝑmixtis
eisde q circũquaq in modũ
obuolutũ erat ut apparere
ñ posset qͦd fuit. Illa uͦ tria

Expanded text:
secundo proponebatur explicare, ubi secundo proponebatur explicare, ubi scilicet illa materia substiterit, et quantum in altitudine porrigebatur. Ad quod nihil temere asserentes, dicimus quod illa prima rerum omnium moles quando creata est, ibidem ad esse videtur prodiisse, ubi nunc formata subsistit. Eratque terreum hoc elementum in uno loco, eodemque medio, subsistens caeteris tribus in una confusione permixtis; eisdemque circumquaque in modo obvolutum erat, ut apparere non posset quod fuit
Abbreviated transcription (Latin):
e qua priꝰꝗͣ tractemus lxi.
duo nobis discutienda oc¬
currunt: pͥmũ qualit̾ illa ma¬
teria confusa & informis dicat᷑
an quia om̃i forma caruit. an
erit. & qͣntũ in altũ ascenderit.
Ad illudd gͥ qͦd pͥmo positum ẽ
breuit̾ respondentes. dicimus
illã primã mat̾iã ñ id̾eo dictã
fore informẽ quia nullã om¬
nino formã habuerit. qr non
aliqͥd corporeũ tale existere
potest qͦd nullã habeat for¬
mã: s ideo informẽ ñ absur
de appellari posse dicimꝰ qͥa
in confusione & ꝑmixtione qͣ¬
dam subsistens. ñdũ pulchrã
aꝑtam q & distinctã receꝑat
formã. qualẽ mͦ cernimꝰ. Facta
est gͦ illa mat̾ia in formã con¬
fusionis. an formã dispositioni.
In forma confusionis priꝰ om̃ia
corporalia mat̾ialit̾ simul &
semel creata st̃: postmodũ in
forma dispositionis sex dieb st
ordinata. Ecce absolutũ ẽ qͦd
pͥmo in discussione ꝓpositum
fuit: scił quare illa materia
dicat᷑ informis. Nc̃ suꝑest qͦd

Expanded text:
De qua re priusquam tractemus, duo nobis discutienda occurrunt. Primum, quare illa materia confusa informis dicatur, an quia omni forma caruerit, an erit, et quantum in altum ascenderit. Ad illud ergo quod primo positum est breviter respondentes, dicimus illam primam materiam non ideo dictam fore informem, quod nullam omnino formam habuerit, quia non aliquid corporeum tale existere potest quod nullam habeat formam; sed ideo non absurde informem appellari posse dicimus, quia in confusione et permixtione quadam subsistens, nondum pulchram apertamque, et distinctam receperat formam, qualem modo cernimus. Facta est ergo illa materia in forma confusionis ante formam dispositionis. In forma confusionis prius omnia corporalia materialiter simul et semel sunt creata; postmodum in forma dispositionis sex diebus sunt ordinata. Ecce absolutum est quod primo in discussione propositum fuit, scilicet, quare illa materia dicatur informis. 6. Hic ad
Abbreviated transcription (Latin):
re inherere alieui rei propt̃ se¬
ipsã: uti uͦ id qđ in usum ue¬
nerit referre ad optinendũ
illud̃ quo est fruendũ. Flias.
abuti est. non uti. Nam usus illi¬
citus. abusus uel abusio nomi¬
nari debae. Res gͥ quib fruen¬
quedã summa res est. cõmuniꝰ ꝙ
omnib fruentib ea: si tamen
res dici debet. & non rerũ om̃i¬
um causa: si tamen & causa.
trinitas hȩc unus d̾s. Res aũt¬
quib utendũ est: mundus est.¬
& in eo creata. Unde augustinꝰ
ñ fruendum. ut inuisibilia dĩ
ꝑ ea quȩ facta st̃ intellecta. con¬
spiciant᷑: id est. ut de tẽporalib
ȩ terna capiant᷑. Item in eodem.
In omnib reb illȩ tantum sunt
qͥb fruendũ ẽ. quȩ res ȩterne &
incõmutabiles st̃: cȩteris autẽ

Expanded text:
re propter seipsam. Uti vero, id quod in usum venerit referre ad obtinendum illud quo fruendum est; alias abuti est, non uti: nam usus illicitus, abusus vel abusio nominari debet. Res igitur quibus fruenuna quaedam summa res est, communisque omnibus fruentibus ea; si tamen res dici debeat, et non rerum omnium causa, si tamen et causa.ita Trinitas haec unus Deus, ex ququibus utendum est, mundus est, et in eo creata. Unde Aug. in eohoc mundo, non fruendum, ut invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur , id est ut de temporalibus aeterna capiantur. Item in eodem, c. 4: In omnibus rebus illae tantum sunt quibus fruendum est, quae aeternae et incommutab
Abbreviated transcription (Latin):
usus est in significando. ñ iustifi¬
cando: id est quib ñ utimͣ. nisi
aliquid significandi gr̃a. ut ali¬
qua sacram̃ta legalia: alia quȩ
ñ significant solũ. s & confer̃t
qͦd intꝰ adiuuet: sicut eugłica
sacram̃ta. Ex quo aperte intel¬
ligit᷑. quȩ hic appellent᷑ signa:
res illȩ uidelic& quȩ ad signifi¬
candum aliquid adhibentur.

Expanded text:
icando, non in justificando; quibus non utimur nisi aliquid significandi gratia, ut aliqua sacramenta legalia. Alia quae non solum significant, sed conferunt quod intus adjuvet, sicut evangelica sacramenta. Ex quo aperte intelligitur quae hic appellentur signa, res illae videlicet quae ad significandum aliquid adhibentur.
Abbreviated transcription (Latin):
Omne enĩ signũ etiã res aliqua ẽ.
Qͦd enĩ nulla res est. ut in eodem
augustinꝰ ait. omnino nichil est.
ñ autẽ e conu̾so omnis res signũ
est. quia non adhibet᷑ ad signi¬
ficandũ aliquid. Cumq his inten¬
derit theologoꝵ speculatio studi¬
osa atq modesta: diuinã scrip¬
turã formã prescriptã in doctri¬
na tenere adu̾tet. De his gͦ nob
aditũ ad res diuinas aliquatenꝰ
intelligendas deo duce aꝑire
uolentib disserendũ ẽ: & pri¬
mum de reb. postea de signis

Expanded text:
Omne igitur signum etiam res aliqua est. Quod enim nulla res est, ut in eodem Aug. ait , omnino nihil est. Non autem e diverso omnis res signum est, quia non adhibetur ad significandum aliquid. Cumque his intenderit theogolorum speculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, postea de signis
Abbreviated transcription (Latin):
res aliȩ st̾ quib fruendum est.
aliȩ st̃ quib utendũ ẽ: aliȩ q̃
fruunt᷑ & utunt᷑. Illȩ quibus
fruendum ẽ. nos beatos faciua:
istis quib utendũ est. tenden¬
tes ad beatitudinẽ adiuuamͣ:
& quasi adminiculamͣ. ut ad
illas res quȩ nos beatos faciunt
ꝑuenire. eisq inherere possimꝰ.
sumꝰ. quasi int̾ utrasq constitu

Expanded text:
res aliae sunt quibus fruendum est, aliae quibus utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus. sumus; q
Abbreviated transcription (Latin):
ETERIS
ac nouȩ
legis
conti¬
nentiã.
diligen¬
ti inda¬
gine
etiam
atq
etiam
considerantib nob̃. preuia dei
gr̃a innotuit sacre paginȩ tracꝰ¬
tatũ circa res uel signa p̃cipue
u̾sari. Ut enĩ egregiꝰ doctor au¬
gustinꝰ ait in libro de doctrina

Expanded text:
eteris ac novae legis continentiam, diligenti indagine, etiam atque etiam considerantibus nobis, praevia Dei gratia, innotuit sacrae paginae tractatu circa res, vel signa praecipue versari; ut enim egregius doctor Aug. ait in libro de Doct.
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ anima de his quȩ creata¬
st̾ implet᷑. Implet u sathanas
cor alicuiꝰ. ñ quidẽ ingrediens
in eũ. & in sensũ eiꝰ. neq introi¬
ens aditũ cordis. siqͥdẽ potestaᷤ
hȩc soliꝰ dei ẽ: s callida & frau¬
dulenta deceptione animã in
affectũ malitie trabens ꝑ co¬
gitationes & incentiua uicioꝵ
quib plenꝰ est. Impleuit gͦ sa¬
thanas cor ananiȩ: ñ intrando.
s malitiȩ suȩ uires inserendo.
Idem sp̃s immundꝰ flãma uir¬
tutũ de cordib fideliũ expuil¬
sus: doctorib ueritatis uenenũ¬

Expanded text:
ctum anima de his quae sunt creata impletur. Implet vero Satanas cor alicujus, non quidem ingrediens in eum et in sensum ejus, neque introiens aditum cordis siquidem potestas hoc solius Dei est, sed callida et fraudulenta deceptione animam in effectum malitiae trahens per cogitationes et incentiva vitiorum quibus plenus est. Implevit ergo Satanas cor Ananiae, non intrando, sed malitiae suae virus inserendo. Idem spiritus immundus flamma virtutum de cordibus fidelium expulsus, doctoribus veritatis lu
Abbreviated transcription (Latin):
Dost hec uidendũ ẽ qualit̾
primi parentes si ñ peccas serͥ
filios ꝓcreassent: & quales
filii ipsi nascerent᷑. Quidã putant
ad gignendos filios pͥmos hoĩes
in paradyso misceri ñ potuisse

Expanded text:
qualiter primi parentes, si non peccassent, filios procreassent, et quales ipsi filii nascerentur. Quidam putant ad gignendos filios primos homines in paradiso misceri non potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessionẽ. uiperee doctrinȩ fray-¬
dulentiã ꝑdidimꝰ: aditum de¬
monstrandȩ ueritatis complexi.
sine pericło impiȩ ꝓfessionis
inseruimꝰ: temperato int̾ utrũꝙ
moderamine utentes. Sicui uͦ
parũ uox nr̃a insonuit: non a
pat̾nis dicessit lumitib. Non gͥ
debet hic labor cuiꝙͣ ꝑigro uel
multũ docto uideri suꝑfluus: cũ
multis imꝑigris multisq indo¬
ctis int̾ qͦs etiã & mͥ sit necessa¬
rius. breui uolumine cõplicats
patrũ sententias. appositis eoꝵ
testimoniis. ut ñ sit necesse que¬
renti libroꝵ numerositatẽ euol¬
uere: cui breuitas collecta quod
querit᷑ offert sine labore. In hoc
s etiã liberũ correctorẽ desidero:
maxime ubi ꝓfunda u̾satur
ueritatis questio: quȩ utinam
tot haberet inuentores. quot
contͣdictores. Tt autẽ qͦd querit᷑
faciliꝰ occurrat: titulos quibus
singłoꝵ libroꝵ capitula distin¬
gunt᷑ premisimꝰ. Finit ꝓlogꝰ

Expanded text:
professionem, vipereae doctrinae frauprofessionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vero Patrum vox nostra insonuit, non a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam et mihi, sit necessarius; brevi volumine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas quod quaeritur offert sine labore ex eodesed etiam liberum correctorem desidero, maxime ubi profunda versatur veritatis quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimus. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝙͣ docenda conqͥrere: nec do¬
cenda desiderare. s desideratis
doctrinã coaptare. Habent ratio¬
nẽ sapientie in suꝑstitione: quia
fidei defensionẽ sequit᷑ hypocrisis
mendax. ut sit uł in u̾bis pietas
quã amiserit conscientia. Ipsã q
simulatã pietatẽ. omni uerboꝵ
m̃dacio unpiã reddunt. fallȩ
doctrinȩ institutis fidei scĩtatẽ
corrũꝑe molientes. auriũ pru¬
rĩginẽ sub nouello sui desiderii
dogmate aliis ingerentes. qui
contentioni studentes contͣ ueri¬
tatẽ sine federe bellant. Int̾ ueri
nãq assertionẽ & placiti defen¬
sionẽ ꝑtinax pugna ẽ: dum se
& ueritas tenet. & se uoluntas
re ne uirꝰ nequitiȩ in alios ef¬
fundere queant. & lucernã uer¬
tatis in candelabro exaltare uo¬
lentes. in labore multo ac sudo
re uolumen deo p̃stante com¬
pegimꝰ ex testimoniis ueritatis
in et̃num fundatis: in quatuoꝵ
libris distinctũ. In quo maioꝵ
exempla doctrinãq reperies:
in qͦ per dominicȩ fidei sincerã

Expanded text:
ta quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in superficie. Quia fidei defectionem sequitur hypocrisis mendax, ut sit in verbis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas re ne virus nequitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distinctum. In quo majorum exempla doctrinamque reperies; in quo, per dominicae fidei sinceram
Abbreviated transcription (Latin):
lo intelligentiȩ ñe. notitiã tra¬
dere studuimꝰ: ñ ualentes studio¬
soꝵ fr̃m uotis iure resist̾e. eoꝵ in
xp̃o laudabilib studisᷤ lingua ac
stilo nos seruire flagitantium.
Quas bigas in nob̃ agitat xp̃i ca.¬
ritas. qͣmuis ñ ambigamꝰ omnẽ
humani eloquii sermonẽ caltim¬
fuisse obnoxiũ: qr dissentientib
uoluntatũ motib. dissentiens
qͦq fit animoꝵ sensus: ut cum
omne dictũ ueri ratione ꝑfectũ
sit: tam̃ dũ aliud aliis aut ui¬
detͣ aut cõplacet. ueritati uel
ñ intellectȩ uł offendenti. ĩpie¬
tatis error obluctat᷑. ac uolun
biciunt. nec doc̃trinȩ studium
impendunt: s his quȩ somnia¬
runt. saꝑientiȩ u̾ba coaptare
nitunt᷑. ñ ueri s placiti rationẽ
sectantes: qͦs iniqua uoluntas
ñ ad intelligentiã ueritatis. s
ad defensionẽ placentiũ incitat:

Expanded text:
lo intelligentiae nostrae notitiam tradere studuimus . Non valentes studiosorum fratrum votis jure resistere, eorum in Christo laudabilibus studiis, lingua ac stylo nos servire flagitantium: quas bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumnfuisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dictum veri ratione perfectum sit, tamen dum aliud aliis aut videtur, aut complacet, veritati vel non intellectae, vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac voluntsubjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium inci
Abbreviated transcription (Latin):
añ pecẽm mortale erat & ĩmor
llud enĩ mortuũ añ peccatũ
mortale & ĩmortale erat: quia
pot̾at mori & ñ mori. Aluid
est enĩ non posse mori: aliud
posse ñ mori. Ideo factũr est ꝑ
peccatũ ñ mortale qđ erat. s
mortur̃i: qͦd non fieret nisi pec¬
caret. Animale enĩ ñ est hoc
corpꝰ. sicut pͥmi hõis fuit: s iã
deteriꝰ est: habet enĩ necessita¬
tẽ moriendi. Ecce hic euident
aꝑit aug̃. qđ corpꝰ hominis ãn
peccatũ. mortale & immortale
fuit: s ñ qualit̃ fiet in resur¬
rectione. De hoc eodẽ beda suꝑ
genesim ait. Non ẽ credendũ
añ peccatũ ita fuisse corpora
sent animalia. ñdũ sp̃ualia: ñ
tam̃ mortalia. scił quȩ necesse
ẽet mori. Utrũ ĩmortalitaᷤᷤ quã t̾e

Expanded text:
mortale est propter llud enim ante peccatum mortale et immortale erat, quia poterat mori et non mori. Aliud autem est non posse mori, aliud posse non mori. Ideo factum est per peccatum non mortale, quod erat; sed mortuum, quod non fieret nisi peccaret. Animale enim non est hoc corpus, sicut primi hominis fuit, sed jam deterius est; habet enim necessitatem moriendi . Ecce hic evidenter aperit August. quod corpus hominis ante peccatum mortale et immortale fuit, sed non qualiter fiet in resurrectione. De hoc eodem Beda, super Genes., ait: Non est credendum ante peccatum ita fuisse mortua corpora,sent animalia, nondum spiritualia, non tamen mortua, quae, scilicet, necesse esset mori. 2. Utrum immortalitas quam
Abbreviated transcription (Latin):
qͣlitate eiꝰ scm corpꝰ & modo pro¬
pagationis filioꝵ & de aliis qui¬
busdã inspiciamꝰ. Primꝰ gͥ hõ
scđ̃m naturã corporis terreni
nãq primo statu habuit posse
mori & posse ñ mori: & hec fuit
pma humani corporis ĩ mortali¬
tas. scił posse ñ mori. In sc̃o uͦ
statui. post peccatũ scił. habuit
posse mori & ñ posse non mori.
quia in hoc statu moriendi est
necessitas. In t̾cio statu habebit
posse ñ mori & non posse mori:
qr ad illũ statũ ꝑtinet morien¬
di imp ossibilitas: qđ erit ex gr̃a
ñ ex natura. In pͥmo statu fuit
corpꝰ hõis animale. idz egens ali¬
moniis cyboꝵ: ũn & homo factꝰ
id est in animã corpꝰ sensifican¬
tẽ qͥd adhuc erat animale ñ
sp̃uale: qͦd egebat cybis ut per
id÷ uitã corpori dantẽ. tñ
ꝑ sustentam̃ta cyboꝵ: & tunc
erat mortale corpꝰ & ĩmortale
rectione uͦ erit spũale. scił agile
& cybis ñ egens. & immortale:
poterit mori. Unde aug̃. suꝑ geñ.

Expanded text:
m corpus et modo propagationis filiorum, et de aliis quibusdam inspiciamus. Primus ergo homo secundum naturam corporis terreni,namque primo statu habuit posse mori, et non posse mori. Et haec fuit prima humani corporis immortalitas, scilicet, posse non mori. In secundo vero statu, post peccatum, habuit posse mori, et non posse non mori, quia in hoc statu moriendi est necessitas. In tertio statu habebit posse non mori, et non posse mori, quia ad illum statum pertinet moriendi impossibilitas, quod ex gratia erit, non ex natura. In primo statu fuit corpus hominis animale, id est, egens alimoniis ciborum. Unde et homo factus id est, in animam corpus sensificantem, quod adhuc erat animale, non spirituale, quod egebat cibis ut per  vitam corpori dantem, tamen per sustentamenta ciborum; et tunc erat corpus mortale et immortale,rectione vero erit spirituale, scilicet agile et cibis non egens: et immortale, poterit mori. Unde August., super G
Abbreviated transcription (Latin):
plura de hoĩs statu an pecca¬
tum: scił qualis fuerit hõ priꝰꝗͣ
peccaret & in corpore & in anima:
mortalis an ĩmortalis. passibił
an ĩpassibilis: de t̃mino inferi¬
oris uitȩ & de transitu ad suꝑi¬
orẽ: de modo ꝓpagationis filioꝵ
& alia multa quȩ ñ mnutilit
scuint᷑. licet aliqua curiositate

Expanded text:
primo hominis statu ante peccatum, scilicet qualis fuerit homo priusquam peccaret, et in corpore et in anima: mortalis an immortalis, passibilis an impassibilis; de termino inferioris vitae, et transitu ad superiorem; de modo propagationis filiorum, et alia multa, quae non inutiliter sciuntur, licet aliquando curiositat
Abbreviated transcription (Latin):
modi oꝑib eoꝵ existunt celeri¬
tates: s ñ ẽ creator nisi qͥ pͥnci¬
palit̾ ista format: nec quisquã
hoc potest nisi unꝰ creator d̃s.
Aliuã est enĩ ex intimo & sũmo
causarũ cardine condere ac
ministrare creaturã. qͦd facit
solus creator ds: aliud aũ pro
distributis ab illo uiribus &
facultatib. aliquã oꝑationẽ
forinsecꝰ admouere. ut tẽ uł t̃c̃
sic uł sic exeat qͦd creat᷑. Ista
quippe originalit̾ ac pͥmordia¬
lit̾ in quadã textura elem̃toꝵ

Expanded text:
modi operibus eorum existunt celeritates; sed non est creator nisi qui principaliter ista format, nec quisquam hoc potest nisi unus creator Deus. Aliud est enim ex intimo ac summo causarum cardine condere ac ministrare creaturam, quod facit solus creator Deus; aliud autem pro distributis ab illo viribus ac facultatibus aliquam operationem forinsecus admovere, ut tunc vel tunc, sic vel sic, exeat quod creatur. Ista quippe originaliter et primordialiter in quadam textura elementor
Abbreviated transcription (Latin):
lũ habilẽ ꝯcupisc̾e facit: adul¬
tũ etiã ꝯcupiscentẽ fac̃. Sicnt
enĩ in ocło ceci in nocꝰte uieñi
cecitatis ẽ. s ñ apparet. nec
discernit᷑ int̾ uidentẽ & cecũ
ñ luce ueniente: sic in pueto n¬
eĩ eẽ ñ apparet. doñ etatis pn.¬
uectioris tempꝰ occurrat. Ex hi
u̾bis dat᷑ intelligi qͥd sit origi¬

Expanded text:
it, adultum etiam concupiscentem reddit. Sicut enim in oculo caeci, in nocte vitium caecitatis est, sed non apparet, nec discernitur inter videntem et caecum, nisi luce veniente; sic in puero vitium esse non apparet, donec aetatis provectioris tempus occurrat. §. Ex his datur intelligi quid sit origi
Abbreviated transcription (Latin):
in massa. Ipse enĩ ꝑ pecc̃m cor
ostituti peccatores. Ita & in ilbun
pecc̃o qͦd intͣuit in mundũ: te¬
Cte om̃s dicunt᷑ peccasse: qr sic̃
ab illo uno hoĩe. sic ab eodẽ uno
pecẽo ĩmunes e̾ẽ ñ posst̾. nisi
ab eiꝰ reatu ꝑ xp̃i baptismum
uert. id ex qͦ õs peccatores ꝯsti¬
in qͥ omnes peccauert̃.c.xciii.
oc ẽ originale pecem. qͦ ꝑecca¬
tores nascunt᷑ om̃s ⁊cupiscenti¬
alit̃ geniti: qͥd ex adã siue ex eiꝰ
mobedientia emanauit. & in
peccatores. quȩ ẽ actuale pecem.
cũ añ dixerit ꝑ unũ hominem
pecẽm intͥsse in mundũ. & in eo¬

Expanded text:
in massa. Ipse enim per peccatum ita et in illo uno peccato quod intravit in mundum, recte omnes dicuntur peccasse; quia sicut ab illo uno homine, sic ab eodem uno peccato immunes esse non possunt, nisi ab ejus reatu per Christi baptismum verunt, id est, ex quo omnes peccatores constiin quo omnesiginale peccatum, quo peccatores nascuntur omnes concupiscentialiter geniti; quod ex Adam, sive ex ejus inobedientia emanavit, et in peccatores, quae est actuale peccatum. Cum autem dixerit per unum hominem peccatum int
Abbreviated transcription (Latin):
Adam p̃t̾ umitationis exemplũ
occulta etiã tabe carnalis ꝯcu¬
piscentiȩ sue tabeficauit in se
õs de sua stirꝑe uent᷑os. Uñ apłs
recte ait. in qͦ om̃s peccauerunt.
Circũspecte & sñ ambiguitate
dix hoc apl̃s. Siue enĩ intelliga¬
tur in qͦ boĩe. siue in qͦ peccato
sanũ ẽ. In adam enĩ õs peccaue¬
rt. ut in mat̾ia: ñ solũ eiꝰ exẽplo
uit dic̃t pelagiani. Om̃s enĩ illȩ
unꝰ homo fuerant: id ÷ in eo ma¬

Expanded text:
Adam praeter imitationis exemplum, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos. Unde Apostolus recte ait: In quo omnes peccaverunt. §. Circumspecte et sine ambiguitate dicit hoc Apostolus. Sive enim intelligatur, in quo homine, sive in quo peccato, sanum est. In Adam enim omnes peccaverunt, ut in materia, non solum ejus exemplo, ut dicunt Pelagiani. Omnes enim illi unus homo fuerat, id est, in eo ma
Abbreviated transcription (Latin):
calis uł circũscriptibilis. scilic&
uł qr dim̃sionẽ recipit. & distan¬
tiã facit. uł quia loci termino
Nam ut supͣ diximꝰ corporalis
creat᷑a ita ẽ localis uł circũscrip¬
tibilis. qđ terminat᷑ diffinitio¬
ne loci. & dim̃sionẽ recipiens
ita sit alicubi qđ non alibi. sed
nec dim̃sionẽ recipit. nec distan¬
qͦ minꝰ de corporib contineret.¬
is Ideoq auig̃. attribuit mutatio¬
nẽ loci corpori ñ spiritui: qr licet
sp̃s transeat de loco ad locũ. ñ
tam̃ ita. ut dim̃sionib circũscri

Expanded text:
calis vel circumscriptibilis: scilicet calis vel circumscriptibilis: scilicet vel quia dimensionem recipit et distantiam facit, vel quia loci termino Nam, ut supra diximus, corporalis creatura ita est localis vel circumscriptibilis, quod determinatur definitione loci, et quod dimensionem recipiens ita sit alicubi, quod non alibi, sed nec dimensionem recipit, nec distanquominus de corporibus contineret. Ideoque Aug. attribuit mutationem loci corpori, non spiritui, quia licet spiritus transeat de loco ad locum, non tamen ita ut dimensionibus circumscri
Abbreviated transcription (Latin):
utari aũ ꝑ tempꝰ ẽ. uariari
scdm qualitates int̾iores uel
extiores. quȩ st̃ in ipsa re quȩ
mutat᷑: ut quando suscipit ui¬
cissitudinẽ gaudii. doloris. scien¬
tiȩ. oblirionis. uł uariationem
forme siue alicuiꝰ qualitatis ext̃i¬
oris. Hȩc enĩ mutatio quȩ scđm
tempꝰ ẽ. uariatio est qͣlitatum:
que fit in corporali uł spirituali
creat᷑a: & ideo uocat᷑ tempꝰ. De¬
mutatione uͦ loci. magna inter
conqͥrentes disceptatio u̾satur.
St enĩ qui dicunt nullũ sp̃m ali¬
quo modo posse mutari loco.
ab omni sp̃u locũ uniu̾saliter
remouere uolentes. qm̃ scd̃m di¬
mensionẽ rerũ & circũscriptionẽ
locũ constare asserunt. atq id̃
solũ locale uł in loco ẽẽ dicunt
qͦd dim̃sionẽ recipit & distantiã
in loco facit. & hoc dicunt aug̃
sensisse mutationẽ tẽporis t̾m
spũali creat᷑e tribuentẽ. loci uͦ
& temporis. corporeȩ. S ut supͣ¬
diximꝰ. duplicit̾ dicit᷑ res e̾e̾ lo¬

Expanded text:
Mutari autem per tempus est variari secundum qualitates interiores vel exteriores, quae sunt in ipsa re quae mutatur: ut quando suscipit vicissitudinem, gaudii, doloris, scientiae, oblivionis: vel variationem formae, sive alicujus qualitatis exterioris. Haec enim mutatio quae fit secundum tempus, variatio est qualitatum, quae fit in corporali vel spirituali creatura; et ideo vocatur tempus. mutatione vero loci magna inter conquirentes disceptatio versatur; sunt enim qui dicunt nullum spiritum aliquo modo posse mutari loco, ab omni spiritu locum universaliter removere volentes; quoniam secundum dimensionem tantum et circumscriptionem locum constare asserunt, atque id solum esse locale vel in loco esse dicunt, quod dimensionem recipit, et distantiam in loco facit. Et hoc dicunt Aug. sensisse, mutationem temporis tantum spirituali creaturae tribuentem; loci vero et temporis corporeae. 12. diximus, dupliciter dicitur esse res lo
Abbreviated transcription (Latin):
tice hȩc unitas ẽ. ut ita per se
agat filiꝰ. ne a se agat: & ita non
a se agat ut ꝑse agat. Intellige
filiũ agentẽ: & ꝑ eũ patrẽ agen¬
tem. Non a se agit cum pater¬
in eo manere monstrat᷑: per se
agit. cũ scd̃m natiuitatẽ filii
agit ipse quȩ placita st̃. Infir¬
mus sit ñ a se agendo. nisi adeo
ipse agit. Non sit uͦ in unitate
naturȩ: si quȩ agit & in quib
placet. non ꝑ se agit. Sicut ergo
inqͥunt filius ꝑ se agit s ñ a se:
ita filiꝰ debet dici sapiens per se
An una tm sit sap̃ia patͥs. cxxxiii.
utrũ una t̃m sit sap̃ia patͥs:
qđ non ẽẽ ꝓbare nituntur. hoc
modo. Silius inqͥunt est sap̃ia
patͥs genita: qua pat̾ sapietis
patris ingenita. & ea pat̾ sapi¬
ens ẽ. Est gͦ quedã sap̃ĩa patris
qua sapiens ẽ: & ipsa non ẽ illa
tris. Item. sap̃ia ingenita. sapĩa¬
patris. Non est an sapĩa ingeni¬
ta sap̃ia genita: ñ est gͥ una
tm̃ sap̃ia patris. Flec & his simi¬
lia tanꝗͣ sophistica & aueritate

Expanded text:
 haec unitas est, ut ita per se agat, ne a se agat; et ita non ab se agat, ut per se agat. InteFilium agentem, et per eum Patrem agentem. Non a se agit, cum Patein eo manere monstratur. Per se agit, cum secundum nativitatem Filii agit ipse quae placita sunt. Infirmus sit non a se agendo, nisi a Deo ipse agit; non sit vero in unitate naturae, si quae agit et in quibus placet non per se agit. Sicut ergo, inquiunt, Filius per se agit, sed non a se; ita et Filius debet dici sapiens per se,An una tantum sit Sapientia Patris. utrum una tantum sit Sapientia Patris. Quod non esse nituntur probare hoc modo: Filius, inquiunt, est Sapientia Patris genita, qua Pater sapiens Patris ingenita, et ea Pater sapiens est. Est ergo quaedam Sapientia Patris, qua sapiens est; et ipsa non est illa tris. Item Sapientia ingenita est SapienPatris; non est autem Sapientia ingenita Satris Sapientia. Haec et his similia, tanquam sophistica et a veritate
Abbreviated transcription (Latin):
de se. s a patre de patre. Queri
aũ solet utrũ filiꝰ sit saꝑiens se¬
ipso: uł ꝑ se ipsũ. Quidã dicunt
multiplicẽ hic fieri intelligentia.
& ideo distinguendũ fore ita ut
cũ dicis filiũ ẽẽ sapientẽ seipso
uł ꝑ seipsũ. si sui nat᷑a & e̾entia
sapientẽ intelligas. uerus sit in¬
tellectꝰ: si uͦ a se ipso uł de seipso
sapientẽ eẽ intelligas. falsitati
subiectã babes intelligentiam.
Alii uͦ simplicit̾ & absq det̾mina¬
tione concedunt huiꝰmodi loci¬
tiones. Silius ẽ sapiens ꝑ se. s ñ

Expanded text:
 Patre. Quaeri autem solet utrum Filius sit sapiens seipso vel per seipsum? Quidam dicunt multiplicem hic fieri intelligentiam, et ideo distinguendum fore; ita ut cum dicis Filium esse sapientem seipso vel per seipsum, si sui natura et essentia sapientem intelligas, verus sit intellectus; si vero a seipso vel de seipso sapientem esse intelligas, falsitati subjectam habeas intelligentiam. Alii vero simpliciter et absque determinatione concedunt hujusmodi locutiones: Filius est Sapientia per se, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposita. uͥ querebat᷑ cũ sp̃s
relatiue dicat᷑ cum dr dari uł
donari. Cui questioni respon¬
dentes dicimꝰ sp̃m sc̃m dici da¬
tũ uł donatũ relatiue & ad
dantẽ & ad illũ cui dat᷑: dans
dati uel donati refert᷑ & ad
dantẽ & ad recipientẽ: quia
ñ potest dici aliqͥd datũ. nisi
ab aliqͦ & alicui detur. Cũ aũ

Expanded text:
s relative dicatur, cum dicitur dari vel donari. Cui quaestioni respondentes, dicimus Spiritum sanctum dici datum vel donatum relative, et ad dantem, et ad illum cui datur. Dans dati vel donati refertur et ad dantem et ad recipientem, quia non potest aliquid dici datum, nisi ab aliquo et alicui detur. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
cepit tam̃ e̾ẽ dñs temporis: qr
ñ semꝑ fuit tempꝰ : & ipsiꝰ hoĩs
ex tẽyore cepit ẽẽ dñs. De hoc
aug̃ in eodem libro continue
ita ait. Qͥs qͥs extiterit qͥ et̾nũ
d̃m solũ dicat. tempora uͦ ñ ee
tẽpore eẽ cepisse quia non erat
tempꝰ anteꝗͣ tẽpora inciperent.
& ideo ñ in tempore accidit deo
ut dñs ẽẽt qr ipsoꝵ temporũ
dñs erat. quȩ utiq ñ in tẽporẽ
ẽẽ ceꝑunt: quid respondebit de
hõie qui in tẽpore factꝰ ẽ. Cuiꝰ
at᷑ controu̾sia: certe ut tuus dñs

Expanded text:
poris, quia non semper fuit tempus; et ipsius hominis ex tempore coepit esse Dominus. De hoc Aug., in eodem lib., continue ita ait: Quisquis exstiterit qui aeternum Deum solum dicat, tempora vero non tempore esse coepisse, quia non erat tempus antequam tempora inciperent; et ideo non in tempore accidere Deo ut Dominus esset, quia ipsorum temporum Dominus erat, quae utique non in tempore esse coeperunt; quid respondebit de homine qui in tempore factus est, cujus atur controversia, certe ut tuus Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
conueniunt. sine sui cõmutati¬
one. & relatiue dicunt᷑ scd̃m ac¬
cidens. ñ qđ accidat o. s quoqͥ
accidit creaturis: ut creator. dñs.
refugiũ. datũ uel donatũ. & huiꝰ¬
modi. De his aug̃ in .uͦ. libro de
triñ. ita ait. Creator relatiue
ar ad creaturã: sicut dñs ad ser¬
uum. Itẽ. Non moueat qđ sp̃s

Expanded text:
conveniunt sine sui mutatione: et relative dicuntur secundum accidens, non quod accidit Deo, sed quod accidit creaturis; ut Creator, Dominus, refugium, datum, vel donatum et hujusmodi. De his Aug., in l. 5 de Trin., c. 13, ait: Creator relative dicitur ad creaturam, sicut Dominus ad servum. Item, no
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a. qͥd anteꝗͣ refugeremꝰ ad eũ
ñ erat: In nobis gͦ fit aliqua
mutatio. qui ad eũ refugiendo
efficim᷑ meliores: in illo aũ nul¬
la. Sic & pat̃ nr̃ eẽ incipit: eũ
ꝑ eiꝰ grãm regeneram᷑. qui dedit
nobis ꝑotestatẽ filios dei fieri.
cõmutatione substantiȩ. Qđ gͦ
temporalit̾ dici incipit cs quod
ante ñ dicebat᷑. manifestum est
relatiue dici ñ tam̃ scđm acci-¬
s plane scđm accidens eiꝰ ad qͦd
dici aliquid ds incipit relatiue.
Ex his aꝑte ostendit᷑ qđ quȩdã
de do temporalit̾ dicunt᷑ rela¬
tiue ad creaturas sine mutatio¬
ne ditatis. s ñ sine mutatione
creat᷑e: & ita accidens ẽ in creag¬
tura. ñ in creatore. E appella¬
tio qͣ creatura relatiue đr. ad
creatorẽ relatiua est : & relati¬
onẽ notat quȩ ẽ in ipsa creat᷑a¬

Expanded text:
natura quod antequam refugeremus ad eum non erat? In nobis ergo fit aliqua mutatio, qui ad eum refugiendo efficimur meliores; in illo autem nulla. Sic et pater noster esse incipit, cum per ejus gratiam regeneramur, qui dedit nobis potestatem filios Dei fieri. commutatione substantiae. Quid ergo temporaliter dici incipit Deus quod antea non dicebatur, mrelatiue dici, non secundum accisecundum accidens eius ad quod dici aliquid Deus iEx his aperte ostenditur quod quaedam de Deo temporaliter dicuntur relative ad creaturas sine mutatione deitatis, sed non sine mutatione creaturae; et ita accidens est in creatura, non in Creatore; et appellatio qua creatura dicitur relative, ad Creatorem relativa est, et relationem notat quae e
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ gͥ obtinebimꝰ nichil scãm
accidens dici dm. nisi qr ipsiꝰ nate
nichil accidit. qͦ mutet᷑: ut ea
sint accidentia relatiua. quȩ cñ
aliqua mutatione rerũ de quib
dicunt᷑ accidunt. sicut amicus
relatiue dicit᷑: Non enĩ amicus
ẽẽ incipit: nisi cũ amare ceꝑit.
Sit gͦ aliqua mutatio uolunta¬
tis: ut amicꝰ dicat᷑. Nummꝰ uͦ cũ
gͦ numinꝰ potest nulla sui muta¬
tione totiens dici relatine. ut neq
cũ incipit dici neq cũ desinit
aliqͥd in eiꝰ nat᷑a uł forma qͣ nũmꝰ
est. mutationis fiat: qͣnto faciliꝰ
de illa incõmutabili dłi substan¬
tia debemꝰ acciꝑe qđ ita dicat᷑
relatiue aliqͥd ad creaturã ut
quãuis tẽporalit̃ incipiat dici.
ñ tam̃ ipsi sub̃e łi accidisse ali

Expanded text:
o ergo obtinebimus nihil secundum accidens dici Deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit quo mutetur; ut ea sint accidentia relativa, quae cum aliqua mutatione rerum de quibus dicuntur, accidunt; sicut amicus relative dicitur. Non enim amicus esse incipit, nisi cum amare coeperit. Fit ergo aliqua mutatio voluntatis, ut amicus dicatur. Nummus vero cum ergo nummus potest nulla sui mutatione totiens dici relatiue, ut neque cum incipit dici neque cum desinit aliquid in eius natura uel forma, qua nummus est, mutationis fiat, quanto facilius de illa incommutabili dei substantia debemus accipere, ut ita dicatur relatiue aliquid ad creaturam, ut, quamuis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae dei accidisse i
Abbreviated transcription (Latin):
aũ donatũ. E si dñs non dicit᷑.
nisi cũ hr̃e incipit seruũ: etiã
ista appellatio relatia ex tẽpo¬
re est deo. Non enĩ sempiterna
mur etiã creaturã sempiternã
dic̾e: qr ille sempit̾ne ñ dñaretur
nisi etiã ista sempit̾ne famula¬

Expanded text:
 Nam etsi 'dominus' non dicitur nisi cum habere incipit seruum, etiam ista appellatio relatiua ex tempore est Deo. Non enim sempiterna mur etiam creaturam sempiternam dicere quia ille sempiterne non dominaretur, nisi etiam ista sempiterne famula
Abbreviated transcription (Latin):
nascit᷑ de nr̃a scientia dissimile
ẽ illi u̾bo di qͦd natũ ẽ de patͥs
eentia. Tale est aũ ac si dicerem
de patͥs scientia. de pat̾s sap̃ia:
uł qͦd est expressiꝰ de ꝑat᷑ e̾e̾ntiã
de ꝑatre scientia. de patre sap̃ia.
Ex hoc itaq intellectu uerbũ dĩ
patris unigenitꝰ filiꝰ ꝑ om̃ia pa¬
tri similis & equał recte dr. ds
de do. lum̃ de lumine. sap̃ia
de sapientia. ẽentia de ẽentia:
qr hoc ẽ omnino qđ pat̃. ñ tam̃
pat̾: qi iste filiꝰ. ille pat̾. Quare

Expanded text:
nascitur de nostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei, quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem: De Patris scientia, de Patris sapientia; vel, quod est expressius, de Patre essentia, de Patre scientia, de Patre sapientia. Ex hoc itaque intellectu, Verbum Dei Patris unigenitus Filius, per omnia Patri similis et aequalis, recte dicitur Deus de Deo, lumen de lumine, sapientia de sapientia, essentia de essentia; quia hoc est omnino quod Pater, non tamen Pater; quia iste Filius, ille
Abbreviated transcription (Latin):
ea quã facit facere. Post quȩ
considerandũ est utrum alio
modo uł meliori quam facit
possit ea facere quȩ facit.Si
modꝰ oꝑationis ad sapientiã
opificis referat᷑: nec alius nec
melior eẽ potest. Non enĩ pot̾
fac̾e aliquid alit̃ uel meliꝰ qͣ
facit: id÷ alia sapientia uel
maiori sap̃ia. Non enĩ sapien¬
tius potest fac̾e quã facit. Si
uͦ referat᷑ modus ad rem ipsã
quã facit ds̃. dicimꝰ qr & alius
& melior potest ẽẽ modus: &
scdm hoc concedi potest quia
ea que facit potest facere
meliꝰ & alit̾ quã facit: quia po¬
test qͥbusdã meliorẽ modũ exi

Expanded text:
e quam facit. Post haec considerandum est utrum alio modo vel meliori quam facit, possit ea facere quae facit. Si modus operationis ad sapientiam opificis referatur, nec alius, nec melior modus esse potest. Non enim potest facere aliquid aliter vel melius quam facit, id est, alia sapientia vel majori sapientia; nihil enim sapientius potest facere quam facit. Si vero referatur modus ad rem ipsam quam facit Deus, dicimus quia et alius, et melior potest esse modus. Et secundum hoc concedi potest, quia ea quae facit, potest facere melius, et aliter quam facit; quia potest quibusdam meliorem modum exi
Abbreviated transcription (Latin):
Alii uͦ qui tripbariã distinctionẽ
actuũ faciunt: oꝑa cuncta quȩ
ad nat᷑e subsidiũ fiunt. semꝑ
bona eẽ astruunt. S qͦd aug̃.
mala ẽẽ dicit si malas habent
causas. ñ ita accipiendũ ẽ. qͣsi
rpsa mala sint: s qr pecc̃ores¬
& mali st̃ qui ea malo fine a¬
gunt. Itẽ & illud aliud. scilicet
bonũ opꝰ intentio fac̃. & inten¬
tionẽ fides dirigit. det̾minant
dicentes ibi bonũ uocatũ quoq̾̃
remunerabile ẽ ad uitã. non qͥ
illud̃ qͦd solũ sit bonũ opꝰ. ĩmo
& alia plura: licet ñ ea rone
multiplicit̾ accipit᷑: seił pro
utili. ꝓ remunerabili. ꝓ signo
boni. ꝓ specie boni. ꝓ licito. &
abiis forte modis: sola q illa in¬
tentio remunerabił ẽ ad uitã
quã fides dirigit: s ñ illa sola
bona ẽ.ut auint. Nam si quis
rudeus ł malus xp̃ianꝰ necessi¬
tatẽ ꝓximi releriauit nat᷑ali
pietate ductꝰ. bonũ fecit: & bo¬
na fuit illa uoluntas. Qͦmͦ intel

Expanded text:
 qui trifariam distinctionem actuum faciunt, opera cuncta quae ad naturae subsidium fiunt, semper bona esse astruunt. Sed quod Aug. mala esse dicit, si malas habeant causas, non ita accipiendum est, quasi ipsa mala sint, sed quia peccant et mali sunt qui ea malo fine agunt. Item illud aliud, scilicet bonum opus intentio facit, et intentionem fides dirigit, determinant, dicentes ibi bonum vocatum quod remunerabile est ad vitam; non quod illud sit solum bonum opus, imo etiam alia plura, licet non ea ratione pliciter accipitur, scilicet pro utili, pro remunerabili, pro signo boni, pro specie boni, pro licito, et aliis forte modis. Solaque illa intentio remunerabilis est ad vitam, quam fides dirigit; sed non illa sola bona est, ut aiunt. Nam si quis Judaeus vel malus christianus necessitatem proximi relevaverit naturali pietate ductus, bonum fecit, et bona fuit voluntas qua il
Abbreviated transcription (Latin):
inuitꝰ bñ facit: &si bonũ est
qͦd facit. Hic enĩ bonũ dicit
fieri s ñ bene ab illo qͥ carita¬
tem ñ ht: qͥ enĩ seruilit̾ timet
caritate uacuus ẽ. De qͦ tam̃
hic dicit qr bonũ facit. sed ñ

Expanded text:
invitus bene facit, etiam si bonum est quod facit. Hic enim dicit bonum fieri, sed non bene, ab illo qui charitatem non habet. Qui enim serviliter timet, charitate vacuus est; de quo tamen hic dicit, quia bonum fac
Abbreviated transcription (Latin):
angłi fuerunt mox ut ere¬
ati st̃: nc̃ consequens ẽ inuesti¬
gare quales facti fuerint in ip¬
so pͥmordio suȩ conditionis. Et
iiii. quide angłis uidentur esse
attͥbuta in inicio suȩ subsisten

Expanded text:
angeli fuerint mox ut creati sunt. Nunc consequens est investigare quales facti fuerunt in ipso primordio suae conditionis; et quatuor quidem angelis videntur esse attributa in initio subsisten
Abbreviated transcription (Latin):
ĩferiores. q constituti st̃ sap̃ia
dd̃i. equo moderamine cuncta
animadũtenda ẽ: scđm diffen¬
tẽ nat᷑e uirtutẽ. & differentẽ
cognitionis & intelligentiȩ uim.
W sicut differens uigor & subti¬
litas naturȩ infirmitatẽ non
adducit. minor q cognitio sapi¬
entiȩ ignorantiã ñ ingerit: sic
libertas inferior nullã arbito

Expanded text:
inferioresque constituti sunt sapientia inferioresque constituti sunt sapientia Dei, aequo moderamine cuncta animadvertenda est secundum differentem naturae virtutem et differentem cognitionis et intelligentiae vim. Et sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit, sic libertas inferior nullam arbit
Abbreviated transcription (Latin):
substantia sp̃uali & sapientia
rationali & libertate arbitrii
q̃ omnib inerat. om̃s ȩquales
fuerint: ut sit pͥma considera¬
tio de substantia. scd̃a de for¬
ma. t̾cia de potestate. persona
bitriũ potestas: & ad substantiã
quidẽ ꝑtinet nat᷑ȩ sublimitas.
ad formã uͦ intelligentie ꝑspi¬

Expanded text:
substantia spirituali et sapientia rationali et libertate arbitrii quae omnibus inerant, omnes aequales fuerint; ut sit prima consideratio de substantia; secunda de forma; tertia de potestate. Persona bitrium potquidem pertinet naturae subtilitas; ad formam autem intelligentiae c
Abbreviated transcription (Latin):
rialis. & discretio ꝑsonalis &
ꝑ rationẽ naturalit̾ insitã. in¬
telligentia. memoria & uolun¬
tas. siue dilectio. liberũ quoq
arbitriũ. id ÷ libera inclinan¬
de uoluntatiᷤᷤ siue ad bonũ siue
ad malũ. facultas: pot̾ant enĩ
ꝑ liberũ arbitriũ sine uolentia

Expanded text:
alis, et discretio personalis, et per rationem naturaliter insitam intelligentia, memoria et voluntas sive dilectio, liberum quoque arbitrium, id est, libera inclinandae voluntatis sive ad bonum, sive ad malum facultas. Poterant enim per liberum arbitrium sine violenti
Abbreviated transcription (Latin):
te fidei & hoĩs arbito generat᷑
in mente motꝰ quidã bonꝰ & re¬
munerabilis. scił ipsũ credere.
cȩtis uirtutib intelligendũ ẽ.
& isti boni motꝰ uel affectꝰ. meri¬
ta st̃. & dona i. quib meretur
& ipsoꝵ augm̃tationẽ: & alia
quȩ consequent hic & in fut᷑o¬

Expanded text:
te et hominis arbitrio generatur in mente motus quidam bonus et remunerabilis, scilicet, ipsum credere; caeteris virtutibus intelligendum est. Et isti boni motus vel affectus merita sunt, et dona Dei, quibus meremur et ipsorum augmentationem, et alia quae consequent
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a gratis data. quȩ uoluntatẽ
hõis preuenit. Non enĩ ẽẽt ma¬
gnũ si hec a deo dicerent᷑ ẽẽ. a qͦst̾
omnia: s potiꝰ eiꝰ gr̃a gratiᷤᷤ data
intelligit᷑. ex qua incipiunt
bona merita: quȩ cũ ex sola gr̃a
ẽe dicant᷑ ñ excludit᷑ liberũ arb̃:
qr nullũ meritũ ẽ in homine
merendis causȩ pͥncipalitas
gr̃e attribuit᷑: qr pͥncipaliᷤᷤ causa
bonoꝵ meritoꝵ est ipsa gr̃a.
qua excitat᷑ liberũ arb̃. & sanat᷑
atq iuuat᷑ uoluntas hõis ut sit
bona. Qđ bona uoluntas gr̃a pͥn¬

Expanded text:
gratia gratis data, quae voluntatem hominis praevenit. Non enim esset magnum si haec a Deo dicerentur esse, a quo sunt omnia; sed potius ejus gratia gratis data intelligitur, ex qua incipiunt bona merita; quae cum ex sola gratia esse dicantur, non excluditur liberum arbitrium, quia nullum meritum est in homine merendis causae principalitas gratiae attribuitur, quia principalis causa bonorum meritorum est ipsa gratia, qua excitatur liberum arbitrium et sanatur, atque juvatur voluntas hominis ut sit bona. 5. Quod bona voluntas grati
Abbreviated transcription (Latin):
actũ fidei meremͣ illa. Similit̾
de caritate & de iusticia &
de aliis accipit᷑. Si enĩ fides ipsa
uirtꝰ p̃ueniens diceret᷑ e̾ẽ m̃tis
actus qui ẽ meritũ: lã ipsa ex
libero arb. originẽ haberet: qd
actus eiꝰ ẽ meritũ. si tam̃ assit
caritas sine qua nec credere nͨ
sꝑare meritũ ẽ uitȩ. Uñ appa¬
ret uere. qr caritas est sp̃s sc̃s
quȩ anime qualitates infor¬
mat & scĩficat. ut eis anima
informet᷑ & scĩficet᷑: sine qua
animȩ qualitas ñ dicit᷑ uirtꝰ.
qr ñ ualet sanare animam. De

Expanded text:
i meretur illa. Similiter de charitate et justitiae, et de aliis accipitur. Si enim fides ipsa virtus praeveniens, diceretur esse mentis actus, qui est meritum, jam ipsa ex libero arbitrio originem haberet; quod actus ejus est meritum; si tamen adsit charitas sine qua nec credere nec sperare meritum est vitae. Unde apparet vere, quia charitas est Spiritus sanctus, quae animae qualitates informat et sanctificat, ut eis anima informetur et sanctificetur; sine qua animae qualitas non dicitur virtus, quia non valet sanare animam.