comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indulgi ostendit: quantũ altetutro unꝰquisq inse offenso indulget.
Quidam de suis fidentes meritis pigre in se delinquentib ueniam p̃stant.
sed nihil ꝓficit eẽ. inlibatum aculpa. qui non ẽ. paratus ad ueniam dum
potius hȩc magna sit culpa: quando tardius telaxantur fraterna delicta.
Qui sratte sibi tardius teconciliat. dm̃ sibi taidius placat. Frustra eñi pro.¬
uo sunt erga diltctionẽ ꝓximi consetuanda: unum nequis malũ
inferat: alterũ ut bonum inprndat. Primum ut caurat ledere
sequenter ut discat prȩstare. Amicitia ẽ. animorum socitas. hȩc qͥp
aduob incipit. Nã minus quam inter duos. ẽẽ. dilictio non potest.
Antiqui dixerunt de socitate auorũ. unã eẽ. animam in uno corpore
topt uim scilic& amoris: sicut in actibus apłorum legimus Erat illi
cor unum & anima una. Non quia multa corpora unam habeant ani¬

Expanded text:
indulgeri ostendit, quantum alterutrum unusquisque in se offenso indulget. 6. indulgeri ostendit, quantum alterutrum unusquisque in se offenso indulget. 6. Quidam de suis fidentes meritis pigre in se delinquentibus veniam praestant, sed nihil proficit esse illibatum a culpa, qui non est paratus ad veniam; dum potius haec magna sit culpa, quando tardius relaxantur fraterna delicta. 7. Qui fratrem sibi tardius reconciliat, Deum sibi tardius placat. Frustra enim prolectione. 1. Duo sunt erga dilectionem proximi conservanda; unum, ne 317 malum quis inferat; alterum, ut bonum impendat. Primum, ut caveat laedere; sequenter, ut discat praestare. 2. Amicitia est animorum societas. Haec quippe a duobus incipit. Nam minus quam inter duos dilectio esse non poterit. 3. Antiqui dixerunter vim scilicet amoris, sicut in Actibus apostolorum legimus: Erat illis cor unum, et anima una. Non quia multa corpora unam habebant ani
Abbreviated transcription (Latin):
non uidemus difficile a nobis expellimus. Rato nocetur homo ab extrancis.
si sui eum non bedant. Magis eñi insidus nr̃orũ. quã aliorũ periditam̃.
Latent sepe uenena circumlita melle uerbotum. & tamdiu deceptor bo
sunt qui odio instatre tabescunt. & contra alios ꝑniciosũ animae
dolum seruant. Aregno eñi dĩ se separant. qui sem& ipsos a caritate disso.¬
ciant Sicut mater ęccła praue ab om̃ib hereticis pręmitur. sed tam̃
quoscumq inimicos sustinemus. reuertentes materna imitatione am¬
plectere statim debrinus. E ito ẽ. ignoscendum ciuquã. dum ueniam
postulat. Non eñi posse peccata dimitti ei. qui inse peccanti debita ñ di¬
mitat. Formã eni nobis indulgentiȩ as exmerito condicionis nr̃ȩ in posuit.
dum ita nos orare prȩcepit. Duntite nobis debita nr̃a. sicut & nos dimit¬
timus debitorib nr̃is. Iustum ẽ. eni dĩ iudicium. tantumq precatori ase

Expanded text:
non videmus difficile a nobis expellimus. 3. Raro nocetur homo ab extraneis, non videmus difficile a nobis expellimus. 3. Raro nocetur homo ab extraneis, si sui eum non laedant. Magis enim insidiis nostrorum quam aliorum periclitamur. 4. Latent saepe venena circumlita melle verborum; et tandiu deceptor bonsunt, qui odio in fratrem tabescunt, et contra alios perniciosum animi dolum servant . 2. A regno enim Dei se separant, qui semetipsos a charitate dissociant. 3. Sicut mater Ecclesia prave ab hominibus haereticis premitur, sed tamen quoscunque inimicos sustinemus, revertentes materna imitatione amplecti statim debemus. Cito est ignoscendum cuique, dum veniam postulat. Non enim possunt peccata dimitti ei, qui in se peccanti debita non dimittit. Formam enim nobis indulgentiae Deus ex merito conditionis nostrae imposuit, dum ita nos orare praecepit: « Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Justum est enim Dei judicium, tantumque peccatori a se
Abbreviated transcription (Latin):
me cogitent. Hoc om̃is inuidus alienis uirtutib pręstat. quod brato iob
satan p̃stitit.Nam dum emulatur ꝓsꝑitatib cõmouit aduersa sed unde¬
unii dedidit diabolus posse ꝓsternere. inde eiꝰ aucta sunt merita. atq
uide claruerunt ꝓbabiliora pacientiȩ documenta. Ita tequirunt in¬
uidia aditũ malȩ famȩ ꝑ quã bonorũ uitã macubent: sicut quȩrebant
ostiuni sodomitę quo domũ loth nocituri introirent. Illi uõ cxcitate
etrotis parietes uidebant. ostium non inueniebant. Non aliter inuidi
uidendo uelut parietẽ iuitutes dissimulant. uitia u̾o ꝑquirt̃ ꝑ quar
raudulentiȩ genus in modum farettȩ subtiliter insidiarũ sagittas
celat. ut falsam faciat securitatẽ. decipiatq callide eũ cont᷑ quen
molit r occulte. E auendus ẽ. inimicus qui manifestus ẽ: sed magis ille
ui uideri non potest. Facile enim uincimus quȩ uidemus. quicquid aut̃

Expanded text:
me cogitent. 7. Hoc omnis invidus alienis virtutibus praestat, quod beato Job me cogitent. 7. Hoc omnis invidus alienis virtutibus praestat, quod beato Job Satan praestitit . Nam dum aemulatur prosperitatibus, commovit adversa, sed dum credidit eum diabolus posse prosterni, inde ejus aucta sunt merita, atque inde claruerunt vidi aditum malae famae, per quam bonorum vitam maculent, sicut quaerebant ostium Sodomitae; ut Domum Lot nocituri introirent. Illi vero caecitate erroris parietes videbant, ostium non inveninvidi, velut parietem, virtutes dissimulant, vitia vero perquirunt, per quae atione. 1. Fraudulentiae genus in modum pharetrae subtiliter insidiarum sagittas celat, ut falsam faciat securitatem, decipiatque callide eum contra quem molitur occulte. 2. Cavendus est inimicus qui manifestus est, sed magis ille qui videri non potest. Facile enim vincimus quae videmus, quae autem
Abbreviated transcription (Latin):
inde inuidꝰ contabescit. Honunes praue uiuentes. sicut de bonorum
apsibus gratulantur. ita de eor tecte factis boniq ꝑseuerantia confui¬
duntur. Inuidus menbrũ ẽ. diaboli. cuiꝰ inuidia mors introuite in orbẽ
tetrarum: sicut & suꝑbus membrũ ẽ. diabolidequo scriptũ ẽ Om̃e sublim
uid&. & ipst ẽ.tex suꝑ om̃s filios suꝑbix. Nulla ẽi uirtꝰ quȩ n̾ habeat
contrariũ inuidiȩ malum. Sola miseria car& inuidia. quia ne¬
quia ne.¬
mo inuid& misero: cui reuera ñ liuor obicit᷑. sed sola miscdĩa adhibet.
Multi & bonos imitari nolunt. & de bonoꝵ ꝓfectib in uidiȩ liuore tabescun
Quo fit ut nec illi corrigant᷑ amalo suo. sedꝑinuidentiã deteriorent̃. & honos
a recto studio quantũ in ipsis ẽ. si potutrint de prauare conentur. Quando
malos boni ꝓficere uident ñ scandalitent᷑ sed que suit fuiẽ habituri maxi¬

Expanded text:
inde invidus contabescit. 2. Homines prave viventes, sicut de bonorum inde invidus contabescit. 2. Homines prave viventes, sicut de bonorum lapsibus gratulantur, ita de eorum recte factis, bonique perseverantia confunduntur . 3. Invidus membrum est diaboli, cujus invidia mors introivit in orbem tervidet, et ipse est rex super omnes filios superbiae . 4. Nulla est virtus quae non habeat contrarium invidiae malum; sola miseria caret invidia, quia nemo invidet misero, cui re vera non livor objicitur, sed sola misericordia adhibetur. 5. Multi et bonos imitari nolunt, et de bonorum profectibus invidiae livore tabescunt. Quo fit ut nec illi corrigantur a malo suo, sed per invidentiam deteriorentur, ut bonos a recto studio, quantum in ipsis est, si potuerint, depravare conentur. 315 6. Quando malos boni proficere vident, non scandalizentur; sed quem sint finem habituri maxi
Abbreviated transcription (Latin):
minib speciosa. intus uo pleua sunt ossib mortuoꝵ. Ita & uos foris quidem
apparetis hominib iusti. intus uõ pleni estis auaritia & iniquitate. Du
latione. Ex illo enim condampnantur quia iniqui sunt. ex isto quia os¬
tendunt qđ non sunt. Non semꝑ latent ypoenitȩ.Nam & si inpͥncipi
sui quidẽ ñ pateant. prius tanen quam uita eoꝵ finiatur. quã simulate
uxerunt deteguntur. Om̃e eñi sincerũ ꝑman&.Nam quȩ simulata
sunt: diturna esse non possunt. Non eorum desperanda ẽ. salus qͥ adbu
aliquid terrenum sapiunt: dum possint & in occultis agere unde iustifi¬
centur. Hi meliores sunt ypocritis. eo qđ mali sunt inaꝑto & in occulto
argutte prohibetur. ne deterior castigatꝰ existat: dicente salomone Noli
iuor alieni boni suũ punit auctorẽ. Nam unde bonus proficit.

Expanded text:
minibus speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuorum. Ita et vos foris quidem minibus speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuorum. Ita et vos foris quidem apparetis hominibus justi, intus vero pleni estis avaritia et iniquitate » . 5. perta simulatione. Ex illo enim condemnantur, quia iniqui sunt; ex isto, quia ostendunt quod non sunt. 6. Non semper latent hypocritae; nam etsi in principio sui quidam non pateant, prius tamen quam vita eorum finiatur quam simulate vixerint deteguntur. Omne enim sincerum permanet: nam quae simulata sunt diuturna esse non possunt. 7. Non eorum desperanda est salus, qui adhuc aliquid terrenum sapiunt, dum possint et in occultis agere unde justificentur. Hi enim meliores sunt hypocritis, eo quod mali sint in aperto, et in occulto arguere prohibetur, ne deterior castigatus existat, dicente Salomone: Noli invidia. 1. Livor alieni boni suum punit auctorem. Nam unde bonus proficit,
Abbreviated transcription (Latin):
poetita uerba scorũ hab̃. uitam nou hab̾. &. quosꝑ sermonẽ doctu¬
nȩ genuerit: non foiret exemplis sed deferit. quia quos uerbo
aedificat: uita & morib destruit. Y pocritȩ simulatures dicuntur.
qui iusti ñ eẽ. quȩrunt. sed tantũ uideri cupiunt.Hi mala agunt. &¬
bona profitentur. Per ostentationẽ quippe boni apparent: ꝑ actionem
uõ mali existunt. Onũa possunt asimplicibus uicia ꝑpetrari: simulatio uͦ
& ypocrisis non cõmittit᷑ nisi amaleastutis. ꝑ calliditatẽ ualentib uicta
sub specie uirtutũ cęlatȩ. & non ueram scĩtatem obicere. Sc̃i non solum¬
głam supra modum suũ omĩno ũ appetunt. sed &iam hoc ipsum uideri re¬
fugnint. qđ ẽẽ meruerunt. U̾pocritȩ aut̃ maliciȩ suȩ occulta te.¬
gentes. ante oculos hominũ quadam in nocentiȩ sc̃itate se uestiunt. &
uenerantur. Quib bene diuina uoce dicitur. Uȩ uobis ypocrite. quia
similes facti estis sepulchris de albatis. quȩ foris quidẽ appatent hos¬

Expanded text:
pocrita verba sanctorum habet, vitam non habet: et quos per sermonem doctrinae genuerit, non fovet exemplis, sed deserit, quia quos verbo aedificat, vita et moribus destruit. 2. Hypocritae simulatores dicuntur, qui justi non esse quaerunt, 313 sed tantum videri cupiunt. Hi mala agunt, et bona profitentur. Per ostentationem quippe boni apparent, per actionem vero mali existunt. 3. Omnia possunt a simplicibus vitia perpetrari, simulatio vero et hypocrisis non committitur nisi a male astutis per calliditatem, valentibus vitia sub specie virtutum celare, et non veram sanctitatem objicere. 4. gloriam supra modum suum omnino non appetunt, sed etiam hoc ipsum videri refugiunt quod esse meruerunt. Hypocritae autem malitiam suam occulte agentes, ante oculos hominum quadam innocentiae sanctitate se vestiunt ut venerentur. Quibus bene divina voce dicitur: « Vae vobis, hypocritae, quiaatis, quae foris quidem apparent ho
Abbreviated transcription (Latin):
humiliores. qm̃ facta subditorum iudicantur anobis: nt̃a uo̾ ds̃ u¬
dicat. Aguoscat ep̃s. seruum se eẽ. plebis non dominũ. Uęrum hȩc
caritas. non conditio exigit. IDE DOCTRINE DIS CRETIONE

Expanded text:
humiliores, quoniam facta subditorum judicantur a nobis, nostra vero Deus juhumiliores, quoniam facta subditorum judicantur a nobis, nostra vero Deus judicat. 3. Agnoscat episcopus servum se esse plebis, non dominum; verum hoc charitas, non conditio exigit. CAPUT XLIII. De doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
suscipit. qui hoc ex cordis dilectione & humili conscientia facit. Cȩ¬
terum qui deliuquentẽ suꝑbo uł odioso animo corripit. non emendat
sed ꝑcutit. Quid quic enim ꝓteruus uł indignatus animus ꝓtulerit
obuirgantis feruor ẽ. nou dibectio corrigentis sbe buasi li⁊a⁊ e
disciplinam subditorum prȩstare fe deb&. ut non solum auctori¬
tate. uerum & iam humilitate clarescat. Sed tamen ita erit in eo
uircus humilitatis. ne dissoluatur uita subditorum inuitus. Atq
ita auctoritas aderit potestatis. ne ꝑtumorem cordis seueritas existat
in moderationis. Hȩc est indĩ sacerdotib uera discretio. qua nec per
libertatem suꝑbi. nec ꝑhumilitatem reuiissi sint. Hinc ẽ. qđ scĩ cum
multa constantia redarguerunt & iam principum uitia. In quib cun
summa ẽ. hunlitas. loco tamen necessario libere transgressores iusti¬
cie iucrepabant. AA liquando & iam subaitis nos oportos animo esse

Expanded text:
suscipit, qui hoc ex cordis dilectione et humili conscientia facit. Caesuscipit, qui hoc ex cordis dilectione et humili conscientia facit. Caeterum qui delinquentem superbo vel odioso animo corripit, non emendat, sed percutit. Quidquid enim protervus, vel indignatus animus protulerit, objurgantis furor est, non dilectio corrigentis. CAPUT XLII. De humdisciplinam subditorum praestare se debet, ut non solum auctoritate, verum etiam humilitate clarescat. Sed tamen ita erit in eo virtus humilitatis, ne dissolvatur vita subditorum in vitiis; atque ita auctoritas aderit potestatis, ne per tumorem cordis severitas existat immoderationis. Haec est enim in Dei sacerdotibus vera discretio, qua nec per libertatem superbi, nec per humilitatem remissi sunt. Hinc est quod sancti cum multa constantia redarguerunt etiam principum vitia, in quibus cum summa esset humilitas, loco tamen necessario libere transgressores justitiae increpabant. 2. Aliquando etiam subditis nos oportet animo esse
Abbreviated transcription (Latin):
onus rector ẽ. qui & inhumilitate seruat discipliuam. & ꝑ disaiplinam
nou incurrit suꝑbiam. Elati aut̃ pastores. plebes tyrannide prȩ¬
munt non regunt : quiq non dĩ sed suam glãm a subditis exigunt.
Multi sunt qui uiuerbo doctruie non humiles sed arrogantes existuqs
quiq ipsa recta quȩ prȩdicant. non studio correptionis. sed uitio elationi
adnuntiant. Multi sunt qui non exconsultu ȩdificandi. sed extumo¬
re suꝑbiendi docent. Nec ut prosuit sapientes suut. sed ut sapientes¬
uideantur docere student. Et stimatio praua arrogantium sacerdotun
ꝑ quam imitantur scõs rigore disciplinȩ. & sequi negligunt caritatis
affectione. uideri uolunt rigidise ueritate: & formam hunilitatis prȩs¬
tate nequeunt. ut magis terribiles quam mites aspiciantur. Suꝑbi
doctores. uulnerare potius quam eniendate nouerunt: salomone ad¬
testante. in ore stulti uirga suꝑbiȩ. Quia increpando regidt feriuos
& conpati humiliter nesciunt. Hene alieni peccati curanda uitu

Expanded text:
onus rector est qui in humilitate disciplinam, et per disciplinam non incurrit superbiam. Elati autem pastores plebes tyrannice premunt, non regunt quia non Dei sed suam gloriam a subditis exigunt. Multi sunt qui verbo doctrinae non humiles sed arrogantes existunt, quique ipsa recta quae praedicant, non studio correctionis, sed vitio elationis annuntiant. Multi sunt qui non ex consultu aedificandi, sed ex tumore suvideantur docere student. 5. Est imitatio prava arrogantium sacerdotum, per quam imitantur sanctos rigore disciplinae, et sequi negligunt charitatis affectione: videri volunt rigidi severitate, et formam humilitatis praestare nequeunt, ut magis terribiles quam mites aspiciantur. 6. Superbi doctores vulnerare potius quam emendare norunt, 329 Salomone attestante: In ore stulti virga superbiae , quia increpando rigide feriunt, et compati humiliter nesciunt. 7. Bene alieni peccati curanda vitia
Abbreviated transcription (Latin):
Num eñi quisq aconsortio mundi abstrahitur. nec cupiditas eum obligat
õsentienten: nec cruciat sentientẽ. Bonum ẽ. enim corporalit̾ remotum ẽẽ.
amundo : sed multo ẽ. melius uoluntate. utrumq uõ ꝑfecte. Ille uen
ꝑfectus ẽ. qui huic scło & corpore & corde discretus ẽ. O nager ut ait
iob contempnit ciuitatem: & monachi cõmunem scłarium ciuium con

Expanded text:
Dum enim quisque a consortio mundi abstrahitur, nec cupiditas eum obligat Dum enim quisque a consortio mundi abstrahitur, nec cupiditas eum obligat consentientem, nec cruciat sentientem. 305 4. Bonum est corporaliter remotum esse a mundo, sed multo est melius voluntate; utrumque vero perfectum; ille ergo perfectus est, qui huic saeculo et corpore et corde discretus est. 5. Onager, ut ait Job, contemnit civitatem, et monachi communem saecularium civium con
Abbreviated transcription (Latin):
futurȩ pacis requiem quam illuc expectant. hic quodã modo habere
ut soli dõ iuiuere delectentur. Quantoq ab huiꝰ scłi conuersatone
se sub¬¬
trahunt tanto iternȩ mentis acie. presentiȩ dĩ &
angeli¬
cȩ societatis frequentiam contemplantur. Malorũ
non solum mores eoꝵ fed & consortia fugiant. Quidam &iam corporaliter
separari desiderant ab iniquis: ut eoꝵ non inuoluantur delictis. Nor¬
nulli & si non corporali discessu. spitali tamen ab eis intentione teceduq̃
Qui & si cõmunes funt conuersatione. discreti tamen sunt corde uł opete
Et licos sepe in medio carualium uitam ds̃ protegat electorum. tam̃
rarum satis est ut quisquis inter scłi uoluptates positus. auitus mane¬
at inlibatus. Inquib & sinon implicetur: aliquando tamen ad trabt
Ueq enim dui tutus esse potest: qui periculo proximus ẽ. Uia sine of¬
fendiculo. uita monachi sine cupiditatis & timoris inpedimento.

Expanded text:
futurae pacis requiem, quam illi exspectant, hic quodammodo habere jfuturae pacis requiem, quam illi exspectant, hic quodammodo habere jut soli Deo vivere delectentur; quantoque ab hujus saeculi conversatione se subtrahunt, tanto internae mentis acie praesentiam Dei, et angelie societatis frequentiam contemplantur. 2. Malornon solum mores eorum, sed et consortia fugiant. Quidam etiam corporaliter separari desiderant ab iniquis, ut eorum non involvantur delictis. Nonnuli, etsi non corporali discessu, spirituali tamen ab eorum intentione recedunt; qui etsi communes sunt conversatione, discreti tamen sunt corde vel opere. Et licet saepe in medio carnalium vitam Deus protegat electorum, tamen satis rarum est ut quis inter saeculi voluptates positus a vitiis maneat illibatus, in quibus etsi non cito implicetur, aliquando tamen attrahitur. Neque enim diuturnus esse poterit, qui periculo proximus fuerit. 3. Via sine offendiculo, vita monachi sine cupiditatis et timoris impedimento.
Abbreviated transcription (Latin):
ad uitam illam deh̃s uitȩ mortificatione consurgant. Cuncta quippe
eis stabilitatem non aspicit. Qui post tenuntiationẽ mundi ad suꝑnã
atriam scĩs desideriis inhiat. ab hac terrena intentione quasi qͥb dã
pennus subleuatꝰ erigitur. & in quo lapsus erat ꝑgemitũ conspicit. &
ubi ꝑuruerit cum gaudio magno intendit. Qui uero a contemplatio¬
us requie reflexus incuris huiꝰ scłi incedit. ad memoriã sui reuertes
ꝓtinus ingemiscit. quantũq fuerint tranquilla quȩ ꝑdidit. & quam
confusa suit in quib cecidit ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit.
Quid erum in hac uita laboriosus quam terrenis desiderus aestuare. au
quid hic fecurius quam huiꝰ scłi nihil ad petere: Qui eni hunc mundũ
diligunt. turbulentis eius curis & sollicitudinib conturbantur. Qui
aut̃ eum odiunt nec sequunt᷑. int̾nȩ quiets tranquillitate fruento

Expanded text:
ad vitam illam de hujus vitae mortificatione consurgant. Cuncta quippe ad vitam illam de hujus vitae mortificatione consurgant. Cuncta quippe eis stabilitatem non aspicit. 304 7. Qui post renuntiationem mundi ad supernam patriam sanctis desideriis inhiat, ab hac terrena intentione, quasi quibusdam pinnis, sublevatus erigitur, et in quo lapsus erat, per gemitum conspicit, et ubi pervenerit, cum gaudio magno intendit. Qui vero, a contemplationis requie reflexus, in curas hujus saeculi incidit, si ad memoriam sui revertatur, protinus ingemiscit; quantumque fuerint tranquilla quae perdidit, et quam confusa sint in quibus cecidit, ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit. Quid enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? Aut quid hic securius quam hujus saeculi nihil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, turbulentis ejus curis et sollicitudinibus conturbantur. Qui autem eum odiunt, nec sequuntur, internae quietis tranquillitate fruentes,
Abbreviated transcription (Latin):
aduersitatib mundi gaudent. quã ꝓsꝑitatib delectantur. A lienos
.eõ. adõ: quib hoc scłm ad om̃e cõmodum ꝓsꝑatur. Seruis aut̃ dĩ
cuncta hs mundi contrana st̃. ut dum ista aduersa sentiunt: ad cȩleste
desiderium ardentius excitentur. Magna apud dm̃ refulg& gr̃a. qui
huic mundo contemptibilis fuerit. Nam reuera necesse est ut quer
mundus odit: diligatur ado. Scõs uiros in hoc scło peregrinos esse
& hospites: unde & reprȩhenditur petrus qđ tabernaculũ in monte
gete cogitauit : quia scĩs in hoc mundo tabernaculum ñ ẽ. quib patria
& domus incęlo ẽ. Sc̃i uiri idõ contempnere cupiunt mundũ & motũ
nentis ad suꝑna reuocare. ut ibi sese colligant unde defluxerunt. &¬
inde se subtrahant ubi disꝑsi sunt. Iusti qui reb honorib q ac uitae
blandimentis tenuntias̃. proiide fe ab om̃i terrena possessione mor¬
aficant: ut dõ uiuant. Idõq scłi h̃s blanditias calcant. ut ualidiores

Expanded text:
enos esse a Deo quibus hoc saeculum ad omne commodum prosperatur. Servis autem Dei cuncta hujus mundi contraria sunt; ut dum ista adversa sentiunt, ad coeleste desiderium ardentius excitentur. 3. Magna apud Deum refulget gratia, qui huic mundo contemptibilis fuerit. Nam revera necesse est ut quem mundus odit diligatur a Deo. 4. Sanctos viros in hoc saeculo legimus peregrinos esse, et hospites ; unde et reprehenditur Petrus quod tabernaculum in monte gere cogitavit , quia sanctis in hoc mundo tabernaculum non est, quibus patria et domus in coelo est. 5. Sancti viri ideo contemnere cupiunt mundum, et motum mentis ad superna revocare, ut ibi se recolligant, unde defluxerint, et inde se subtrahant, ubi dispersi sunt. 6. Justi, qui rebus honoribusque, ac vitae blandimentis renuntiant, proinde se ab omni terrena possessione mortificant, ut Deo vivant; ideoque saeculi hujus blanditias calcant, ut validiores
Abbreviated transcription (Latin):
contemplationem docebit errorem: mnelius sieuellit contemplationis
oculum seruans sibi unũ actualis obtutũ. ut sit utilius illi ꝑsimplicem
actionem ire aduttam: quã ꝑ contemplationis errorẽ mitti ingebrin

Expanded text:
contemplationem docebit errorem, melius est si evellat contemplationis contemplationem docebit errorem, melius est si evellat contemplationis oculum, servans sibi unum vitae activae obtutum, ut sit utilius illi per simplicem actionem ire ad vitam, quam per contemplationis errorem mitti in gehen
Abbreviated transcription (Latin):
eius głam oꝑantur. Sicut aquilȩ moris ẽ. semꝑ aciem oculorũ in radus
solis infigere niȩdeflectere nisi escę solius obtentũ: ita sciꝰ a contemplatio
ne ad actualem uitam interdum reflectuntur. considerantes illa sũma
sic. eẽ. utilia. ut tamen ista uisibilia sint paululum nr̃ȩ indigentiȩ
necessaria. Inactiue uitȩ genere humana intentio ꝑseuerant᷑ incedit.
incontẽplatione aut̃ seseꝑ inter ualla resumit quia diuturnitate con¬
suram. Inquadũ quisq intenderit sua reuerberatus in firmitate reflec¬
titur: atq iterum renouata intentione ad ea unde descenderat rur¬
sus erigitur. quod fieri in actiua uita non potest̃. De qua siquisq re¬
flectat uł ad modicum statim uitioꝵ excipit᷑ luxi. O culum dextrũ
scandalisantẽ. quem euelli dñs prȩcepit: uita contemplatiua ẽ. Duo
uli infacie actiua uita & contemplatuta in homine. Qui igitur ꝑ

Expanded text:
ejus gloriam operentur. . Sicut aquilae moris est semper oculum in radium ejus gloriam operentur. . Sicut aquilae moris est semper oculum in radium solis infigere, nec deflectere, nisi escne ad actualem vitam interdum reflectuntur, considerantes illa summa sic esse utilia, ut tamen ista humilia sint paululum nostrae indigentiae necessaria. 8. In activae vitae genere humana intentio perseveranter incedit; in contemplatione autem sese per intervalla resumit, quia diuturnitate consuram, in qua dum quisque intenderit, sua reverberatus infirmitate reflectitur; atque, iterum renovata intentione, ad ea unde descenderat rursus erigitur. Quod fieri inactiva vita non potest, de qua si quisque reflectat vel ad modicum, statim vitiorum excipitur luxu. 10. Oculus dexter scandalizans, quem evelli Dominus praecepit , vita contemplativa est. Duo oculi in facie, activa vita et contemplativa in homine. Qui igitur per
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sendere cupiat. tamen ratione cogitur. ut pͥus in actuie uite ope¬
ratione uersetur. Exemplum eñ actiue uitȩ de iacob sune.
ui dum rachel hoc ẽ. ad uisum pͥncipiũ destinata. que contempla¬
tionẽ significat: illi lia hoc ẽ. laboriosa uita subponit᷑. quȩ actiuam
demonstrat. Sicut sepultus ab om̃i negotio terreno pͥuatur. ita &.
ontemplatiorie uacans ab om̃i occupatione actualia auuertitur. &
sicut ab actuali uita conscendentes in contemplationis quiete sepeli¬
untor: ita ab actione scłi recedrutes eos uita actiua in se quasi sepeliendo sus.¬
cipit: ac ꝑ hoc uitȩ in undanȩ actiua uita.&. uitȩ actiur contemplatiua
sepulchrum ẽ. Uiri scĩ sicut astereto contemplationis egrediuntur ad pub¬
licum actionis. ita rursus abactionis manifesto ad secretũ contẽplationis¬
intimȩ reuertuntur. ut uitus dm̃ laudent. unde acceꝑt̾ unde foris ad

Expanded text:
conscendere cupiat, tamen ratione cogitur, ut prius in activae vitae opeconscendere cupiat, tamen ratione cogitur, ut prius in activae vitae operatione versetur. 4. Exemplum enim activae et concontemplationem significat, Lia illi, hoc est, laboriosa vita supponitur, quae activam demonstrat . 5. Sicut sepultus ab omni negotio terreno privatur, ita et contemplationi vacans ab omni occupatione actuali avertitur. Et sicut ab actuali vita conscendentes in contemplationis quiete sepeliuntur, ita ab actione saeculi recedentes eos vita activa in se quasi sepeliendos suscipit; ac per hoc vitae mundanae activa vita, et vitae activae contemplativa sepulcrum elicum actionis, ita rursus ab actionis manifesto ad secretum intimae contemplationis revertuntur: ut intus Deum laudent, ubi acceperunt unde foris ad
Abbreviated transcription (Latin):
nime exciduntur. Acceptabilior ẽ. seusib lectio tacita quã aꝑta.
Amplius eñi intellectus instruitur. quando uox legentis quiescit. & si
silratio lungua mourtur. Nam clare legendo corpus lassatur o uocis
tio suꝑnorum. Illa cõmunis multoꝵ ẽ. ista uõ paucorũ. Actiua uita
mundanis reb utitur : contemplatuia uo mundo renuntians. soli dõ uiue¬
re delectatur. Qm̃ qui prius in actiua uita ꝓficit. ad contemplationem
bene conscendit. Merito eni in ista sustollitur. qui in illa utilis inire.¬
nitur. Quicumq adhuc temporalem głãm aut carnabem affectat con¬
upiscentiã a contemplatione ꝓhibetur. ut positus inactualis uitȩ opeta¬
tione purgetur. In ista eñi prius ꝑ exercitiu boni oꝑis cuncta ex hau¬
rienda sunt uitia: ut in illa iam pura mentis acie ad contemplandũ
lm quisq ꝑtranseat. Et licoe conuersus statim ad contemplationẽ

Expanded text:
nime excidunt. 9. Acceptabilior est sensibus lectio tacita quam aperta; nime excidunt. 9. Acceptabilior est sensibus lectio tacita quam aperta; amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis quiescit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo et corpus lassatur, et vocis tio supernorum; illa communis multorum est, ista vero paucorum. 2. Activa vita mundanis rebus bene utitur, contemplativa vero mundo renuntians, soli Deo vivere delectatur. 301 3. Qui prius in activa vita proficit, ad contemplationem bene conscendit. Merito enim in ista sustollitur, qui in illa utilis invenitur. Quicunque adhuc temporalem gloriam, aut carnalem affectat concupiscentiam, a contemplatione prohibebitur, ut positus in actualis vitae operatione purgetur. In ista enim prius per exercitium boni operis cuncta exhaurienda sunt vitia, ut in illa jam pura mentis acie ad contemplandum Deum quisque pertranseat. Et licet conversus statim ad contemplationem
Abbreviated transcription (Latin):
ita contentio destruit. Hȩc enim sensu ueritatis. lites generat. & pug¬
nandi uerbis. & iam in dõ blasphemiam. Inde hereses & scisma quibus
ꝑuertitur fides. ueritas corrumpitur. scinditur caritas. Contentioso.¬
rum studium non ꝓueritate. sed appetitu laudis certatur. Tantaq est
in his ꝑuersitas ut ueritati cȩdere nesciant: ipsamq rectam doctrirã
sutis assertionib prauoꝵ disputatio in nodatur. ut recta esse simulent.
ue ꝑ uersa ꝑsuadent. Lectio memoriȩ auxilio eg&. Qđ si fuerit natur¬
liter tardior. frequenti tam̃ meditatione acuit᷑. ac legendi assiduitate
colligitur. Sepe prolixa lectio longitudinis causa memoriã begentis ob¬
litterat. qđ si breuissit sub motoq librosententia retractetur inani
tunc sine labore legitur. & ea quȩ lecta funt recobendo memoria mi¬

Expanded text:
ita contentio destruit. Haec enim, relicto sensu veritatis, lites generat, et pugita contentio destruit. Haec enim, relicto sensu veritatis, lites generat, et pugnando verbis etiam in Deum blasphemat. Inde et haereses, et schismata, quibus subvertitur fides, veritas corrumpitur, scinditur charitas. . 5. Contentiosorum studium non pro veritate, sed pro appetitu laudis, certat; tantaque est in his perversitas, ut veritati cedere nesciant, ipsamque rectam doctrinam ita enim versutis assertionibus pravorum disputatio innodatur, ut recta esse simulent quae perversa persuadent. 7. Lectio memoriae auxilio eget. Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. 8. Saepe prolixa lectio longitudinis causa memoriam legentis obtergit. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractetur in animo, tunc sine labore legitur, et ea quae lecta sunt recolendo a memoria mi
Abbreviated transcription (Latin):
nequiores. quia ingerunt hominib ꝑnitiosam mentis elationẽ. Meli.¬
ores ẽẽ. gram maticos quam hȩreticos: heretici enĩ haustum betiferi su
hominib ꝑsuadendo ꝓpinant. Graminaticorum autẽ doctrina potest
&iam proficere ad uitam. dum fuerit in meliores usus adsumpta.
maiotẽ intelligentiam prȩb&. Mdelius ẽ. conferre quã legere
Conlatio docibilitatẽ facit. Nam propositis int̾rogationib cunctatio rerũ
excluditur. & sepe obiectionib latens ueritas ad probatur. Qđ eñi
obscurum ẽ. aut dubium conferendo cito ꝑcipitur. Multum ꝓsuss
in conlatione figurae. Res enim quȩ minus ꝑse aduertunt᷑. ꝑ con¬
paratiotrẽ terũ facile capiuntur. Nam sepe sub specie alia insino.¬
ant scripture diuinȩ spiritales causas. Et nisi ꝑ aliquã euidentẽ osten¬
sionẽ: uix apparent occulta legis mysteria. Sicut instruete sol& conlatio

Expanded text:
nequiores, quia ingerunt hominibus perniciosam mentis elationem. 11. Melinequiores, quia ingerunt hominibus perniciosam mentis elationem. 11. Meliores esse grammaticos quam haereticos. Haeretici enim haustum lethiferi succi hominibus persuadendo propinant, 299 grammaticorum autem doctrina potest etiam proficere ad vitam, dum fuerit in meliores usus assumpta. majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. Collatio docibilitatem facit, Nam propositis interrogationibus cunctatio rerum excluditur, et saepe objectionibus latens veritas approbatur. Quod enim obscurum est aut dubium, coin collatione figurae. Res enim quae minus per se advertuntur, per comparationem rerum facile capiuntur. Nam saepe sub specie alia spirituacausas Scripturae divinae insinuant; et, nisi per aliquam evidentem ostensionem, vix apparent occulta legis mysteria. 4. Sicut instruere solet collatio,
Abbreviated transcription (Latin):
minus propter fermonẽ simplicem placent. Gentili enim eloquentiȩ
conparata. uidetur illis indigna. Quod si animo humili mysteria eiꝰ inter¬
dant: confestim aduercunt quantum excelsa sunt quae in illis despiciunt:
Inbectione. non uerba sed ueritas ẽ. amanda. Sepe aut̃ tepperitur sim¬
plicitas ueridica & composita falsitas. quȩ hominem suis ertorib inlicit.
& ꝑ lingue ornamenta laqueos dulces asꝑgit. Nihil aliud agit amor mun¬
danȩ scientiȩ. nisi extollere laudibus hominun.Nam quanto maiora
fuerias litteraturȩ studia. tanto aninius arrogantiȩ fastu in flatus. maio¬
ri intumesc& iactantia: unde & benre psalmus att. Quia non cognoui
litteraturã. introibo in potentias dñi. Simplicioribus litteris non est
p̃ponendus fucus grãmaticȩ artis. Meliores sunt enim cõmunes litterȩ
quam simpliciores: & ad solam humilitatẽ legentium ꝑtinentes. Ille uͦ

Expanded text:
minus propter sermonem simplicem placent. Gentili enim eloquentiae minus propter sermonem simplicem placent. Gentili enim eloquentiae comparata videtur illis indigna. Quod si animo humili mysteria ejus intendant, confestim advertunt quam excelsa sunt quae in illis despiciunt. 8. In lectione non verba, sed veritas est amanda. Saepe autem reperitur simplicitas veridica, et composita falsitas, quae hominem suis erroribus illicit, et per linguae ornamenta laqueos dulces aspergit. 298 9. Nil aliud agit amor mundanae scientiae, nisi extollere laudibus hominem. Nam quanto majora fuerint litteraturae studia, tanto animus arrogantiae fastu inflatus majore intumescit jactantia. Unde et bene psalmus ait: Quia non cognovi litteraturam, introibo in potentias Domini . 10. Simplicioribus litteris non est praeponendus fucus grammaticae artis. Meliores sunt enim communes litterae quia simpliciores et ad solam humilitatem legentium pertinentes, illae vero
Abbreviated transcription (Latin):
thesaurum istum in uasis fictilib Sermo quippe dĩ occultum hab& fulgo¬
rẽ sapientiȩ & urritatis repositum. in uerborũ uilissiis uasculis. Idõ
libri sci simplici sermone conscripti st̃: ut ñ insapientia uerbi. sed in osten¬
sione sp̃s homines ad fidẽ ꝑducerentur. Nam si dialectici acuminis uer¬
sucia. aut rethoricȩ artis eloquentia editi essent: nequaquam putaretur
fides xp̃i indĩ uirtute. sed in eloquentia humanȩ argumentationis consistere.
nec queiquam crederemus ad fidem diuino inspiramine prouocati. sed
potius uerbotum calliditate seduci. Om̃is scłaris doctrina spumantib uer¬
bis resonans. ac se ꝑeloquentiam & tumorẽ ad tollens. ꝑ doctrinam simplicẽ
& humilitatẽ xp̃ianã euacuata ẽ: sicut scriptum ẽ. Nonire stultam feci
ds sapientiam huius mundi. Fastidiosis atq loquacib scriptutȩ sacrae

Expanded text:
thesaurum istum in vasis fictilibus . 4. Sermo quippe Dei occultum habet fulgothesaurum istum in vasis fictilibus . 4. Sermo quippe Dei occultum habet fulgorem sapientiae et veritatis repositum in verborum vilissimis vasculis. 5. Ideo libri sancti simplici sermone conscripti sunt, ut non in sapientia verbi, sed in ostensione spiritus homines ad fidem perducerentur . Nam si dialectici acuminis versutia aut rhetoricae artis eloquentia editi essent, nequaquam putaretur fides Christi in Dei virtute, sed in eloquentiae humanae argumentis consistere; nec quemquam crederemus ad fidem divino inspiramine provocari, sed potius verborum calliditate seduci. 6. Omnis saecularis doctrina spumantibus verbis resonans, ac se per eloquentiae tumorem attollens, per doctrinam simplicem et humilem Christianam evacuata est, sicut scriptum est: Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ? 7. Fastidiosis atque loquacibus Scripturae sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
guntur. ut uixta apłica monita & teneamus quȩ recta sunt. & refu¬
temus quae contraria ueritati existunt. Sicq inbonis instruamur
inanium fabularum: mentẽ excitant adincentiua libidinum. Non
en̾i solum tura offerendo dȩmonib immolantur. sed &iam cor didt
libentius capiendo. Quidam plus meditari delectantur gentilium
dicta propter tumentem̃ & ornatum sermonem. quam scrip̾turã scãm
ꝓpt̃ eloquium humile. Sed quid prodest in mundanis doctrinis pro¬
ficere. & in anescere in diuinis: C aduca sequi figinenta & cȩlestia
fastidire mysteria. Cauendi sunt tales libri. & propter amorẽ sc̃a.¬
rum scripturarum uitandi. Gentilium dicta exterius uerborum
eloquentia nitent: interius uacua uirtutis saprentia manent. Elo¬
quia autẽ sacra exterius in compta uerbis apparent. intrinsecus
aut̃ mysteriorũ sapientia fulgent: unde & apłs att. I abemus inquit

Expanded text:
guntur, ut, juxta apostolica monita , et teneamus quae recta sunt, et refuguntur, ut, juxta apostolica monita , et teneamus quae recta sunt, et refutemus quae contraria veritati existunt; sicque in bonis instruamur,inanium fabularum mentem excitant ad incentiva libidinum. Non enim solum thura offerendo daemonibus immolatur, sed etiam eorum dicta libentius capiendo. 2. Quidam plus meditari delectantur gentilium dicta propter tumentem, et ornatum sermonem, quam Scripturam sanctam propter eloquium humile. Sed quid prodest in mundanis doctrinis proficere, et inanescere in divinis; caduca sequi figmenta, et coelestia 297 fastidire mysteria? Cavendi sunt igitur tales libri, et propter amorem sanctarum Scripturarum vitandi. 3. Gentilium dicta exterius verborum eloquentia nitent, interius vacua virtutis sapientia manent; eloquia autem sacra exterius incompta verbis apparent, intrinsecus autem mysteriorum sapientia fulgent. Unde et Apostolus: Habemus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
non sapiunt. sed eas ad errorem prauꝑ in telligentiȩ ducunt. neq semo¬
ipsos carum stusib subdunt. sed eas ꝑuersȩ ad errorẽ proprium per¬
trahunt. Doctores errorum prauis ꝑsuasionib ita ꝑ argumenta fraudu¬
lentiȩ inligant auditores. ut eos quasi in laberinto inplicent aquo exire
uix ualrant. Tanta ÷ hereticorum calliditas. ut falsa ueris malaq: bonis per¬
misceatt. salutaribq reb plerumq erroris sui uirus interferant. quo
facilius possint prauitatem ꝑuersi doginatis sub specre ꝑsuadere uerita¬
tis. Plerumq sub nominre catholicorum doctorum beretici sua dicta con¬
ribunt. ut uidubitant̃ lecta credantur. non numquã &iam blasphemi¬
as suas latenti dolo in libris nr̃oꝵ inserunt. doctrinamq ueram adulte.¬
rando cortumpunt. Scilic& uł adiciendo quȩ impia sunt: uł auferendo
quȩ pia sunt. Esaute meditanda cauteq sensu ꝓbanda sunt quȩ be¬

Expanded text:
non sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semenon sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad errorem proprium pertrahunt. 5. Doctores errorum pravis persuasionibus ita per argumenta fraudulentiae illigant auditores, ut eos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tanta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. Nonnunquam etiam 295 blasphemias suas latenti dolo in libris nostrorum inserunt, doctrinamque veram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjicendo quae impia sunt, vel auferendo quae pia sunt. 8. Caute meditanda cautoque sensu probanda sunt quae le
Abbreviated transcription (Latin):
trantibus patent. prauis aut̃ atq suꝑbis claudunt᷑. Nam quamuis
diuina eloquia inlectione arrogantib suit aꝑta: in mysterio tam̃
clausa atq occulta sunt. Dum sermo dĩ fidelibus luxsit. reptobis
autem ac suꝑbis quodam modo tenebrescit. & unde illi illuminantur.
equaquam legem intelligit. qui carnaliter uerba legis ꝑcipit:
sed is qui eam sensu intetioris intelligentiȩ ꝑspicit. Nam qui
litteram legis intendunt. eius occulta pynetrare non possunt.
Multi enim non intelligendo sp̃italiter scripturas. nec eas recte senci¬
endo inheresim der uoluti sunt. atq in multis errorib defluxerunt.
Insolis fidelib religata ẽ . lex testante dño ꝑ propħam Signa testimonũ
quuntur : dequa idem dñs dicit. In hoc cognoscent quia mei discipuli¬
estis. si dilectionem uiter uos habueritis. Scripturas htretici sano sensu

Expanded text:
trantibus patent; pravis autem atque superbis clauduntur. Nam quamvis trantibus patent; pravis autem atque superbis clauduntur. Nam quamvis divina eloquia in lectione arrogantibus sint aperta, in mysterio tamen clausa sunt atque occulta. 4. Dum sermo Dei fidelibus lux sit, reprobis autem ac superbis 293 quodammodo tenebrescit; et unde illi illuminantur, et haereticis. 1. Nequaquam legem intelligit qui carnaliter verba legis percurrit, sed is qui eam sensu interioris intelligentiae perspicit. Nam qui litteram legis intendunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2. Multi enim non intelligendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in haeresim devoluti sunt, atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus religata est lex, testante Domino per Prophetam: Liga testimonium, quuntur; de qua 294 idem Dominus dicit: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu
Abbreviated transcription (Latin):
prosicit: Tunc autẽ dĩ sermo infusus aurib ad cordis ultima ꝑuenit.
quando dĩ gr̃a mentẽ interius ut intelligat tangit. Sicut enim qͦs¬
dam flanma caritatis suȩ ds̃ illuminat. ut uitaliter sapiant: ita qͦs¬
dam frigidos torpentesq deserit. ut sine sensu ꝑsistant. Pleriq in
acumine intelligendi uiuaces existunt. sed loquendi in opia angustan¬
leriq scientia accepta scripturarum non ad dĩ gloriam. sed ad suã¬
udem utuntur. dum exipsa scientia extolluntur. & ibi peccant.
ubi peccata mundate debuerunt. Nuniquam consequunt᷑ begendo
ꝑfectam scientiam arrogantes. Nam quamuis sapientes in suꝑficie ui¬
deantur. medullitus tamen ueritatis archana non tangunt. quia suꝑ¬
biȩ nube prȩpediunt᷑. Semꝑ enim suꝑbi legunt: quȩtunt & nũquã
inueniunt.⁊ diuinȩ legis penetrabilia humilib & bene ad dm̃ in¬

Expanded text:
proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultima pervenit, proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultima pervenit, quando Dei gratia mentem interius, ut intelligat, tangit. 2. Sicut enim quosdam flamma charitatis suae Deus illuminat, ut vitaliter sapiant, ita quosdam frigidos torpentesque deserit, ut sine sensu persistant. 3. Plerique acumine intelligendi vivaces existunt, sed loquendi inopia angustanPlerique, scientia accepta Scripturarum, non ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur, dum ipsa scientia extolluntur, et ibi peccant, ubi peccata mundare debuerant. 2. Nunquam consequuntur legendo perfectam scientiam arrogantes. Nam quamvis sapientes in superficie videantur, medullitus tamen veritatis arcana non tangunt, quia superbiae nube praepediuntur. Semper enim superbi legunt, quaerunt et nunquam inveniunt. 3. Divinae legis penetralia humilibus, et bene ad Deum in
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam uero amorẽ screndi habent. sed tarditate sensus prȩpediuntur.
quĩ tamen assidua lectione sapiunt qđ ingeniosi ꝑdesidiam non nouerus
Ingenio tardus. & si non ꝑnaturam. ꝑ assiduitatem tamen lectionis aug¬
mentatur. Nam quamuis sensus hebitudo sit. frequens tamen lectio in¬
lligentiam adhib&. Sicut qui tatdus ẽ. ad capiendum: ꝓ intentione
tamen bonistudu prȩmium ꝑcipit. ita qui prȩstitum sibi ex dõ ingenru
intelligentiȩ negligit. condempnationi reus existit. quia donum quod
accepit despicit. & prodesidia derelinquit. Quidam dĩ udicio donũ
scientiȩ quod negligunt accipiunt. ut durius de reb creditis puniant᷑.
ardiores autem idõ quod scire cupiunt difficulter inueniunt. ut pro
octrina sine aduiuante gr̃a dĩ. quamuis infundatur aurib: ad cor
numquam descendit. Foris quidẽ ꝑstrepit. sed interuis iuhil

Expanded text:
Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepediuntur; Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius etsi non per naturam, per assiduitatem tamen lectionis augmentatur. Nam quamvis sensus hebetudo sit, frequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii praemium percipit, ita qui praestitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt, ut pro  gratia. 1. Doctrina sine adjuvante gratia, quamvis infundatur auribus, 292 ad cor nunquam descendit; foris quidem perstrepit, sed interius nil
Abbreviated transcription (Latin):
Quanto amplius ad quamlib& artẽ homo conscendit. tantomagis ad ho¬
minẽ ars ipsa descendit sicut uilege scribitur. Moyses ascendit
in montem. & dñs descendit. Uerum de otio spitali quod ille tantum
secreta diuinorum scrutatur mandatoꝵ. qui ab actione terrenat
curȩ euacuauerit animum. & sedula familiaritate scripturis scĩs inhe¬
serit. Nam sicut cecus & uidens potest quidem uterq ambulare. sed
non consimili libeitate: dum eecus ꝑgens quo non uid& offendat: ui¬
dens uero offendicula caurat. & qͦ sit ꝑgendum aguoscat : sic & qui nu¬
bilo terrenȩ cutȩ fuscatur. si tempta dĩ ꝑscrutari mysteria ñ ualet:
quia caligine curarum non uid&. Quod ille tantundẽ efficere ual&
defigit. Quidam habent intelligentie ingenium. fed negligunt lectio.¬
nis studium. Eit quod legendo scire potuerunt. negligendo contempnt̃

Expanded text:
Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hoQuanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit . 4. Verum est de otio spirituali, quod ille tantum secreta divinorum scrutabitur mandatorum, qui ab actione terrenae curae a vocaverit animum, et sedula familiaritate Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum 291 agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, si tentet Dei perscrutari mysteria, non valet, quia caligine curarum non videt. Quod ille tantumdem efficere valet, itatione defigit. 5. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potuerunt, negligendo contemnunt.
Abbreviated transcription (Latin):
debrmus. L. ex dĩ & prȩmiũ hab& & penam legentib eam. P ręmium
eis qui eam bene uiurndo custodiunt. pęnam uero qui eam male uiuendo
ontempnunt. Om̃is qui aprȩceptis dĩ discedit oꝑe. qͦtiens eadem dĩ
prȩcepta legere uł audire potuerit. corde suo reptehensus confundit᷑.
uia id quod non agit memoratur. & teste conscientia in terius accusat᷑.
Unde & dauid ꝓpħã deprecatur dicens. Tunc non confundar. dum res¬
picio in om̃ia mandata tua. Grauiter namq unusquisq confunditur.
emo potest sensum scripturȩ sacrȩ cognoscere: nisi legendi fami¬
liaritate. Sicut scriptum ẽ. Ama illam & ex altabit te. G lori¬
ficaberis ab ea. cum eam furris amplexatus. Quanto quisq magis in sacris
eloquus assidius fuerit. tanto excis ubrriorem intelligentiam capit. Si¬
cut terra quȩ quanto amplius excolitur. tanto uberus fructificatur.

Expanded text:
debemus. 7. Lex Dei et praemium habet, et poenam legentibus eam. Praemium debemus. 7. Lex Dei et praemium habet, et poenam legentibus eam. Praemium his qui eam bene vivendo custodiunt; poenam vero eis qui eam male vivendo contemnunt. 8. Omnis qui a praeceptis Dei discedit opere, quoties eadem Dei praecepta legere vel audire potuerit, corde suo reprehensus confunditur, quia id quod non agit memoratur, et teste conscientia interius accusatur. Unde et David propheta deprecatur dicens: Tunc non confundar, dum respicio in omnia mandata tua . Graviter namque unusquisque confunditur itate legendi. 1. Nemo potest sensum Scripturae sanctae cognoscere, nisi legendi familiaritate, sicut est scriptum: Ama illam, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus . 2. Quanto quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3.