comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
debitur. & ipsos de temporibus solereꝰ causari. & nos prohisdem tẽporib
instituisse sermonem. quȩ tempora non uni tantũ urbi attributa. sed
orbi uniuerso constat esse commnunia. Ecce quam feliciter roma uincit
tam infeliciter quicquid extra romam est uincitur. Quanta igitur
orbis euersio. Aut si ideo felicia putantur. quia unius ciuitatis opes
auctȩ sunt. cur non potius in felicissima tempora iudicentur. quibus
miserabili uastatione multarũ ac bene institutarũ gentium potentis¬
sima regna cetiderunt.Anforte aliud tunc carthiagini uidebatur.
cum post annos centũ uiginti quibus modo bellorũ clades. modo pacis
conditiones perhorrescens. nunc rebelli intentione. nunc supplici. bellis
pacem. pace bella mutabat. Nouissime miseris ciuibus passim se in ignẽ
ultima desperatione iacientibus. unus rogus tota ciuitas fuit Cui &iã
nunc situ paruae męnibus destitutȩ. pars miseriarũ est audire quid
fuerit. Edat hispania sententiam suam. cumꝑ annos alicentos

Expanded text:
debitur et ipsos de temporibus solere causari et nos pro isdem temporibus instituisse sermonem, quae tempora non uni tantum urbi adtributa sed Orbi uniuerso constat esse communia. ecce quam feliciter Roma uincit tam infeliciter quidquid extra Romam eat uincitur. quanti igitur Orbis euersio? aut si ideo felicia putantur, quia unius ciuitatis opes auctae sunt, cur non potius infelicissima iudicentur, quibus miserabili uastatione multarum ac bene institutarum gentium potentissima regna ceciderunt? an forte aliud tunc Carthagini uidebatur, cum post annos centum uiginti, quibus modo bellorum clades modo pacis condiciones perhorrescens, nunc rebelli intentione nunc supplici, bellis pacem, pace bella mutabat, nouissime miseris ciuibus passim se in ignem ultima desperatione iacientibus unus rogus tota ciuitas fuit? cui etiam nunc, situ paruae, moenibus destitutae, pars miseriarum est audire quid fuerit. edat Hispania sententiam suam: cum per annos ducentos
Abbreviated transcription (Latin):
Unde arbitror esse dicturos. & quid his temporibus
beatius. quibus continui triumphi. celebres iuctoriae
diuites prȩdae. nobiles pompȩ magni ante currũ
reges. & longo ordine uictae gentes agebantur.  Quibus breuiter respon

Expanded text:
unde arbitror esse dicturos: ecquid his temporibus beatius, quibus continui triumphi, celebres uictoriae, diuites praedae, nobiles pompae, magni ante currum reges et longo ordine uictae gentes agebantur ? quibus breuiter respon
Abbreviated transcription (Latin):
einde sub fuso sub noe in omnem terrã mari. immissoq. diluuio cũ toto orbe
contecto unũ spacium cęli ess& ac pelagi. deletũ fuisse uniuersũ humanũ
genus. paucis in arca fidei suȩ merito ad substituendã originẽ reseruatis.
euidentissime ueracissimi scriptores docent. Eluisse tamen illi contestati
sunt. qui preterita quidẽ tempora ipsumq auctorẽ temporũ riescientes.
tamen ex indicio & coniectura lapidũ. quos inremotis montibus conchis & hostreis
scabros. sȩpe &iam cauatos aquis uisere solemus. coniciendo didicerunt
Et quãuis huius modi adhuc & relatu digna & fide certa proferri a nobis quȩ arł.
tamen hȩc ueluti principalia duo depreuaricatione primihominis. & consep¬
natione generationis uitȩq eiꝰ. ac deinde ꝑditione totius generis humani-
dicta sufficiant. tantũ ut siqua gentiles hystorici denris aliquo ordine
contigerunt.

Expanded text:
deinde refuso in omnem terram mari inmissoque diluuio, cum toto orbe deinde refuso in omnem terram mari inmissoque diluuio, cum toto orbe contecto unum spatium caeli esset ac pelagi, deletum fuisse uniuersum humanum genus, paucis in arca fidei suae merito ad substituendam originem reseruatis, euidentissime ueracissimi scriptores docent. fuisse tamen etiam illi contestati sunt, qui praeterita quidem tempora ipsumque auctorem temporum nescientes, tamen ex indicio et coniectura lapidum, quos in remotis montibus conchis et ostreis scabros, saepe etiam cauatos aquis uisere solemus, coniciendo didicerunt. et quamuis huiusmodi adhuc et relatu digna et fide certa proferri a nobis queant, tamen haec ueluti principalia duo de praeuaricatione primi hominis et condemnatione generationis uitaeque eius ac deinde de perditione totius generis humani dicta sufficiant, tantum ut, si qua gentiles historici de nostris aliquo ordine contigerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tant. Hae sunt insulȩ ab hellesponto usq ad oceanũ. per totũ magnũ pelagus
constitutȩ. quae & cultu & memoria magis celebres habentur. Percensiu
breniter ut potui. prouincias & insulas orbis uniuersi. Nunc locales gentiũ
insularumq miserias. sicut ab initio incessabiliter extiterunt. qualites qui
U Mpost fabricam ornatumq. mundi huius homo quẽ rectum atque
immaculatũ fecerat ds̃ ac perinde humanũ genus libi dinib: deprauatũ
peccatis ob sorduss&r. continuo in iustã licentiam iusta punitio consecuta
est. sententia creatoris dĩ & udicis peccati. homini aoterr&e propter hom inem
destinata. semperq dum homines terrã habitauerint duraturam. omnes
inuiti lic& aut probamus negando. aut confitendo toleramus. obstinatisq me¬
tibus testis sibi infirmitas sua irruit. quibus fidelis scriptura non suaserit

Expanded text:
tant. Hae sunt insulae ab Hellesponto usque ad oceanum per totum Magnum pelagus tant. Hae sunt insulae ab Hellesponto usque ad oceanum per totum Magnum pelagus constitutae, quae et cultu et memoria magis celebres habentur. Percensui breuiter ut potui prouincias et insulas orbis uniuersi. nunc locales gentium singularum miserias, sicut ab Noe. Cum post fabricam, ornatumque mundi hujus, homo, quem rectum atque immaculatum fecerat Deus, ac perinde humanum genus libidinibus depravatum peccatis obsorduisset, continuo injustam licentiam 36 justa punitio conseest. sententiam creatoris Dei et iudicis peccanti homini ac terrae propter hominem destinatam semperque dum homines terram habitauerint duraturam omnes inuiti licet aut probamus negando ant confitendo toleramus, obstinatisque mentibus testis sibi infirmitas sua inurit, quibus fideliter scriptura non suaserit.
Abbreviated transcription (Latin):
longo spaciũ ten& mille passuum . ccc xxx. inlatũ mille. cclxxx. Haec
hab& ab oriente & aborea thyrrenicũ mare. quod spectat ad portum urbis
romae. ab occasu mare sardum. ab africo insulas baleares longe positas.
a meridie numidicũ sinum. aseptentrione ut dixi corsicam. Corsica
insula multis pro munctorus angulosa est. Haec hab& aboriente thrre¬
nicum mare. & portũ urbis romae. ameridie sardiniam. ab occasu in¬
sulas baleares: a circio & septentrione ligusticũ sinum. Ten& autẽ iri
longo mille passus. in lato mille lxxxi. Insulȩ baleares duaesunt. maior
& minor : quibus insunt bina oppida. Maior terraconam hispaniȩ ciui¬
tatem. minor barchilonam septentrionẽ uersus contra sehabent. Maiori
sub iac& insula ebusus. deinde sardiniũ aboriente. ab aquilone mare gallicũ
ameridie & africo mauritanicũ pelagus. ab occasu hybericũ pelagus spec¬

Expanded text:
longo spatium tenet milia passuum CCXXX, in lato milia LXXX. haec longo spatium tenet milia passuum CCXXX, in lato milia LXXX. haec habet ab oriente et borea Tyrrhenicum mare quod spectat ad portum urbis Romae, ab occasu mare Sardum, ab Africo insulas Baleares longe positas, a meridie Numidicum sinum, a septentrione ut dixi Corsicam. CORSICA INSVLA. multis promunturiis angulosa est. haec habet ab oriente Tyrrhenicum mare et portum Vrbis, a meridie Sardiniam, ab occasu insulas Baleares, a circio et septentrione Ligusticum sinum. tenet autem in longo milia passuum CLX, in lato milia xxvi. INSVLAE BALEARES duae sunt, maior et minor, quibus insunt bina oppida, maior Tarraconam Hispaniae ciuitatem, minor Barcilonam septentrionem uersus contra se habent. maiori subiacet insula Ebusos. deinde ab oriente Sardiniam, ab aquilone mare Gallicum, a meridie et Africo Mauretanicum pelagus. ab occasu Hibericum pelagus spec
Abbreviated transcription (Latin):
ente in occasum mille. cc Sicilia insula tria hab& promunctoria. unũ
quad dicitur pelorũ & aspicit ad aquilonẽ. cui mesana ciuitas prexima est
Secundũ quod dicitur pachinũ. sub quo ciuitas srracusana respicit adeuro¬
nothum. Tertiũ quod appellatur libeũ. ubi & ciuitas eiusdẽ nominis sita
est. dirigitur in occasum. Haec hab& apeloro in pachinũ mille passuũ .C.¬
LuIIII. Apachino in libeum.c lxxx uii. Haec ab oriente cingitur mari
adriatico. a meridie mari africo. quod .ẽ. contra subuentanos & sfrtes minor
ab occidente & septentrione mare hab& tẏrrhenũ. aborea usque ad¬
subsolanum. fretũ hadriaticum qđ diuidit tauro menitanos siciliȩ. & brutios
italiae sardinia & corsica insulae paruo freto. hoc est miliariũ milium .xx. diui¬
duntur. Ex quibus sardinia hab& ameridie contra numediam caralitanos.
Contra corsicam insulam hoc est septentrionẽ uersus hab& ulbienses. cuius in

Expanded text:
ente in occasum millia ente in occasum millia quod dicitur Peiorum et aspicit ad aquilonem, cui Messana ciuitas proxima est; secundum quod dicitur Pachynum, sub quo ciuitas Syracusana, respicit ad euronotum; tertium quod appellatur Lilybaeum, ubi et ciuitas eiusdem nominis sita est, dirigitur in occasum. haec habet a Peloro in Pachynum milia passuum CLVIIII, a Pachyno in Lilybaeum CLXXXVII. haec ab oriente cingitur mari Hadriatico, a meridie mari Africo quod est contra Subuentanos et Syrtes minores, ab occidente et septentrione habet mare Tyrrhenum, a borea usque subsolanum fretum Hadriaticum quod diuidit Tauromenitanos Siciliae et Bruttios Italiae. SARDINTA ET CORSICA insulae paruo fretu hoc est milium xx diuiduntur. ex quibus Sardinia habet a meridie contra Numidiam Caralitanos, contra Corsicam insulam hoc est septentrionem uersus habet Vlbienses. cuius in
Abbreviated transcription (Latin):
UNE insularum quȩ in nostro mari sunt. loca & nomina & spatia de¬
metiar. Insula ciprus ab oriente mari ffrico quod missicũ sinũ uocant.
ab occidente mari pampilico. a septentrione aulone cilicio. a meridie
sỹriȩ & phenicis pelago cingitur. Quius spacium in longo ten& mille
passuum. Clxxu. inlato mille passuũ. cxxu. Insula creta finitur
ab oriente carpatio mari. ab occasu & septentrione mari cretico. Amer¬
die mari libico. quod & adriaticũ uocant. Hab& in lango mille passuum
clxx iiͦ. in lato .L. In sulae cr̃clades. quarũ est ab oriente prima rhodus.
a septentrione tenedos. a meridie capatos. ab occasu cythera. ab oriente
finiuntur litoribus asiae. ab occidente mari a cario. a septentrione masi eg
a meridie mari carphatio. Sunt autẽ omnes cyclades numero . liiͦii.
ae tenent a septentrione in meridiem mille passuum quinquaginta. ab ori¬

Expanded text:
nc insularum, quae in Nostro mari sunt, loca nomina et spatia dinc insularum, quae in Nostro mari sunt, loca nomina et spatia dimetiar. INSVLA CYPROS ab oriente mari Syrio, quem Issicum sinum uocant, ab occidente mari Pamphylico, a septentrione Aulone Cilicio, a meridie Syriae et Phoenices pelago cingitur. cuius spatium . in longo tenet milia passuum CLXXV, in lato milia passuum CXXV. INSVLA CRETA finitur ab oriente Carpathio mari, ab occasu et septentrione mari Cretico, a meridie mari Libyco, quod et Hadriaticum uocant. habet in longo milia passuum CLXXII, in lato L. INSVLAE CYCLADES, quarum est ab oriente prima Rhodos, a septentrione Tenedos, a meridie Carpathos, ab occasu Cythera, ab oriente finiuntur litoribus Asiae, ab occidente mari Icario, a septentrione mari Aegaeo, a meridie mari Carpathio. sunt autem omnes Cyclades numero LIIII. ae tenent a septentrione in meridiem millia passuum quinquaginta, ab ori
Abbreviated transcription (Latin):
tates sunt. Habent ab oriente sẏrtes minores & lacũ salinarũ. aseptentri¬
one mare nostrũ quod spectat ad siciliam & sardiniam insulas: ab occasu mau
ritaniam siti fensem. ameridie montes uzare. & post eos athiopum gentes
peruagantes usq ad oceanũ aethiopicũ : sitifenses & caesarienses. Maurita¬
nia hab& ab oriente numidiam. aseptentrione mare nr̃m. ab occasu flumen
maluam. ameridie montẽ astrixim. qui diuidit interuiuam terrã & arenas
Tingrtana mauritania. ultima est africae. Haec hab& ab orientẽ flumeri
maluam. aseptentrione mare nostrũ usque ad fretũ gaditanum. quod
inter auennae & calpis  duo contraria sibi promunctoria coartatur. ab
occidente athlantẽ montem & oceanũ athlanticum. sub africo hesperium
montẽ. ameridie gentes aululũ quas nunc gaulaudes uocant: usq ad
hesperium cõntingentes. Hic est uniuersus terminus africae. deiti gulis¬

Expanded text:
tates sunt, habent ab oriente Syrtes minores et lacum Salinarum, a septentritates sunt, habent ab oriente Syrtes minores et lacum Salinarum, a septentrione mare Nostrum quod spectat ad Siciliam et Sritaniam Sitifensem, a meridie montes Uzarae: et post eos Aethiopum gentes: pervagantes usque ad oceanum Aethiopicum. Sitifensis et Caesariensis Mauritania habent ab oriente Numidiam, a septentrione mare Nostrum, ab occasu flumen Malvam, a meridie montem Astrixim, qui dividit inter vivam terram et arenaTingitana Mauritania ultima est Africae. Haec habet ab oriente flumen Maluam, a septentrione mare Nostrum usque ad fretum Gaditanum quod inter Auenae et Calpes duo contraria sibi promunturia coartatur, ab occidente Athlantem montem et oceanum Athlanticum, sub Africo Hesperium montem, a meridie gentes Autololum, quas nunc Galaules uocant, usque ad oceanum Hesperium contingentes. Hic est uniuersae terminus Africae. Nu
Abbreviated transcription (Latin):
ab oriente aegrptus. a septentrione mare libicũ. ab occasu syrtes maiores
& trogo dite. Contra quos insula calipso est. ameridie athiopicus oceanus
Tripolitana prouincia quae & subuentana uel regio artugum dicitur. ubi
leptis magna ciuitas. t̃: quamuis arxuges ꝑ longũ africȩ limitẽ gȩneraliter
nocentur. hab& ab oriente aras phylenorum inter fr̃rtes maiores & rogoditas.
a septentrione inare siculũ. uel potius adriaticũ & syrtes minores. ab occasu
bi zagium usque ad lacũ salinarum. a meridie barbaros getulos. nathabres &
gara mantes. usque ad oceanũ aethopicũ pertingentesꝰ. Bi xanciũ ⁊ eugis
& numidia. ⁊ eugis autẽ prius non unius conuentus. sed totius pro uintiae
generale nomen fuisse in uenimus. Bixacium ergo. ubi adrumethus ciuitas.
eugis. ubi carthago magna. Numedia. ubi cippus regius & rusi cida ciui¬

Expanded text:
ab oriente Aegyptus, a septentrione mare Libycum, ab occasu Syrtes majores ab oriente Aegyptus, a septentrione mare Libycum, ab occasu Syrtes majores et Troglodytae, contra quos insula Calypso est: a meridie ATRIPOLITANA prouineia, quae et Subuentana uel regio Arzugum dicitur, ubi Leptis magna ciuitas est, quamuis Arzuges per longum Africae limitem generaliter uocentur, habet ab oriente aras Philaenorum inter Syrtes maiores et Trogodytas, a septentrione mare Siculum uel potius Hadriaticum et Syrtes minores, ab occasu Byzacium usque ad lacum Salinarum, a meridie barbaros Gaetulos Nathabres et Garamantas usque ad oceanum Aethiopicum pertingentes. BYZACIVM ZEVOIS ET NVMIDIA. Zeugis autem prius non unius conuentus, sed totius prouinciae generale nomen fuisse inuenimus. Byzacium ergo ubi Hadrumetus ciuitas, Zeugis ubi Carthago magna, Numidia ubi Hippos regius et Rusiccada ciui
Abbreviated transcription (Latin):
angustiorem intellegentes. inuerecundũ arbitrati tertiam uocare partem
sed potius in europa africam deputantes. hoc est secundȩ portionẽ appellare
maluerunt. Prȩterea cũ multo amplius terrae in africa ardore solis. quã
in europa rigore frigoris incultũ atque in cognitũ sit. quippe cum omnia
pene animantia uel germinantia patientius & tolerabilius ad sũmũ frigoris
quam ad sũmum caloris accedatt Ea scilic& causa est. africã per omnia
situ & populis minorẽ uideri. quia & natura sui minus habeat spacii. &
caeli in clementia plus deferti. Cuius descriptio per prouintias & gentes
hȩc est Libia crrinaica & pentapolis. post aegrptũ in parte africae
prima est Haec incipit aciuitate parathonio & montibus cathabathmon.
nde secundo mari usq ad aras phylenorũ extenditur. Post se hab& usque
ad oceanũ meridianum. gentes lybiosaethiopũ & garamanthũ. Huic est

Expanded text:
angustiorem intellegentes, inuerecundum arbitrati tertiam uocare partem angustiorem intellegentes, inuerecundum arbitrati tertiam uocare partem sed potius in Europam Africam deputantes,. hoc est secundae portionem appellare maluerunt. praeterea cum multo amplius terrae in Africa ardore solis quam in Europa rigore frigoris incultum atque incognitum sit — quippe cum omnia paene animantia uel germinantia patientius et tolerabilius ad summum frigoris quam ad summum caloris accedant — ea scilicet causa est, Africam per omnia situ et populis minorem uideri: quia et natura sui minus habeat spatii et caeli inclementia plus deserti. cuius descriptio per prouincias et gentes haec est: LIBYA CYRENAICA ET PENTAPOLIS post Aegyptum in parte Africae prima est. haec incipit a ciuitate Parethonio et montibus Catabathmon, inde secundo mari usque ad aras Philenorum extenditur. post se habet usque ad oceanum meridianum gentes Libyoaethiopum et Garamantum.
Abbreviated transcription (Latin):
Dibernia insula in terbrittanniã & hispaniam sita. longiore ab africo in bo¬
ream spacio porrigitur. Huius partes priores intentȩ cantabrico oceano
brigantiam galliȩ ciuitatẽ ab africo sibi incirciũ occurrentẽ. spatio inter¬
uallo procul spectant. ab eo precipue promunctorio ubi scenȩ fluminis hostiũ
est. & uelabri luceniq consistunt. Haec propior brit̾tanniȩ spatio ter¬
rarum angustior. sed caeli solisq temperie
gentibus colitur Huic & iam meuania insula proxima est & ipsa spacu
non paruo solo cõmoda. aeque ascothorũ gentibus habitatur. Hisunt
fines totius europae
am orbis partem maiores nostri accipiendã
descripserint. non spaciorũ mensuras. sed diuisionũ rationes secuti sunt.
Mare hoc siquidem magnũ quod ab occasu & oceano oritur. in meri¬
diem magis uergens. angustiorẽ interse & oceanũ coartatȩ africȩ limitẽ
fecit Vnde &iam aliqui quamuis eã longitudine parem. tamen multo

Expanded text:
IBERNIA insula inter Britanniam et Hispaniam sita longiore ab Africo in boream spatio porrigitur. huius partes priores intentae Cantabrico oceano Brigantiam Gallaeciae ciuitatem ab Africo sibi in circium occurrentem spatioso interuallo procul spectant, ab eo praecipue promunturio, ubi Scenae fluminis ostium est et Velabri Lucenique consistunt. haec propior Britanniae, spatio terrarum angustior, sed caeli solique temperie magis utilis, a Scottorum gentibus colitur. Huic etiam Meuania insula proxima est et ipsa spatio non parua, solo commoda. aeque a Scottorum gentibus habitatur. Hi sunt fines totius Europae.t dixi cum tertiam orbis partem maiores nostri accipiendam descripserint, non spatiorum mensuras sed diuisionum rationes secuti sunt. mare hoc siquidem Magnum, quod ab occasu ex oceano oritur, in meridiem magis uergens angustiorem inter se et oceanum coartatae Africae limitem fecit. unde etiam aliqui quamuis eam longitudine parem tamen multo
Abbreviated transcription (Latin):
tunc primũ alienorum perpessa dominatum. hec tunc primũ &iam suorũ
aspernata flagitium. illa tunc quasi moriens dimisit bereditatẽ. haec
uero pubescens tunc se agnouit beredem. Tunc orientis occidit. & ortũ
est occidentis imperium. Et ne diutius uerbis morer. cõmitto me
dentibus in sanientium. sed ueritatis prȩsidio liberandũ. Regna uit

Expanded text:
tunc primum alienorum perpessa dominatum, haec tunc primum etiam suorum tunc primum alienorum perpessa dominatum, haec tunc primum etiam suorum aspernata fastidium, illa tunc quasi moriens dimisit hereditatem, haec uero pubescens tunc se agnouit heredem; tunc Orientis occidit et ortum est Occidentis imperium. Et ne diutius uerbis morer, committo me dentibus insanientium, sed ueritatis praesidio liberandum. Regnauit
Abbreviated transcription (Latin):
Ita regnante procha futurae romae sementis iacta est: & si nondũ germen
apparer&. eodem anno regni ipsius prochȩ babrlonis regnũ defecit.¬
& si ad huc babylon ipsa consistit. Descendente autem arbato in medos.
partem regni penesse retinuere chaldei. qui babr loniam sibi aduersus
medos uindicauerunt. Ita babyloniae potestas apud medos. proprietas
apud chaldeos fuit. Chaldei autẽ propter antiquã regiȩ urbis digni¬
tatem. Non illam suam. sed se illius uocare maluerunt Unde factum
est. ut nabuchodo nosor ceteriq post eum usq ad crrum reges. quã uis
chaldeorum uiribus potentes & babyloniȩ nomine clari legantus. in
numero & cardine regum Non habentur illustrium. B abylon itaq
eo anno sub arbato prefecto de honorata est. quo roma sub procha
primo roma atarquiniorum regum dominatione liberata ẽ. Siquidem
sub una eademq conuenientia temporũ. illa caetidit. ista surrexit. Iu

Expanded text:
ita regnante Proca futurae Romae sementis iacta est, etsi nondum germen ita regnante Proca futurae Romae sementis iacta est, etsi nondum germen apparet. eodem anno regni ipsius Procae Babylonis regnum defecit, etsi adhuc Babylon ipsa consistit. discedente autem Arbato in Medos, partem regni penes se retinuere Chaldaei, qui Babylonam sibi aduersum Medos uindicauerunt. ita Babyloniae potestas apud Medos, proprietas apud Chaldaeos fuit: Chaldaei autem propter antiquam regiae urbis dignitatem non illam suam, sed se illius uocare maluerunt. unde factum est, ut Nabuchodonossor ceterique post eum usque ad Cyrum reges, quamuis Chaldaeorum uiribus potentes et Babyloniae nomine clari legantur, in numero tamen et cardine regum non habentur inlustrium. Babylon itaque eo anno sub Arbato praefecto dehonorata, quo Roma sub Proca rprimum Roma a Tarquiniorum regum dominatione liberata est. siquidem sub una eademque conuenientia temporum illa cecidit, ista surrexit; illa
Abbreviated transcription (Latin):
ramis uxor sua totius asiȩ regina. baby loniam instauraurauit urbem¬
caputq ut ess& regni afrrii instituit: Regnum asrriorũ. du in cori
cussa potentia stetit. Sed cum arbatus quẽ alii arbacen uocant prefec¬
tus medorum. idemq natione medus sardana pallum regẽ suum apud babr¬
loniam interfeciss&. regni nomen & summam ad medos transtulit. Ita
nini & babylonis regnumꝰ eo anno in medos diriuatũ est. quo anno apud
latinos prochas amu li & numitoris pater: auus aut̃ reae siluiae quae
mater romuli fuit. regnare coepit. Ut autem hȩc omnia
ineffe¬
bilibus mysteriis & profundissimis dĩ iudicus disposita. pon
aut
humanis uiribus aut incertis casibus accidisse perdoceam. onĩs
nini usque quo babylon asamiramide instaurari coepta est. inter ueni¬
unt anni .Lxiiii. Et aprimo anno proellae cũ regnare coepit. usq
ad conditionem urbis factam aromulo. intersunt aequae anni.lx iiii.

Expanded text:
ramis uxor eius, totius Asiae regina, Babylonam urbem instaurauit ramis uxor eius, totius Asiae regina, Babylonam urbem instaurauit caputque regni Assyriicussa potentia stetit, sed cum Arbatus, quem alii Arbacem vocant, praefectus Medorum, idemque natione Medus, Sardanapalum regem suum apud Babyloniam interfecisset, regni nomen et summam ad Medos transtulit. Ita Nini et Babylonis regnum eo anno in Medos derivatum est, quo anno apud Latinos Procas, Amulii et Numitoris pater, avus autem Rheae Sylviae, quae mater Romuli fuit, regnare coepit. Ut autem omnia ineffabilibus mysteriis et profundissimis Dei judiciis disposita, non autem humanis viribus, aut incertiNini usque quo Babylon a Samiramide instaurari coepta est, interueniunt anni LXIIII, et a primo anno Procae, cum regnare coepit, usque ad conditionem Vrbis factam a Romulo intersunt aeque anni LXIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
SECUNDUS
Ecinsm iam ess hominum ARITRoR
quem latere possit. quia hominem in hunc mundũ
ds̃ fecerit. unde &iam peccante homine mundus
arguitus Ac propter nostram in temperantiam
com primendam. terra hȩc inqua uiuimus de fectu
ceterorum animaliũ. & sterilitate suorũ fructuum
castigatur. Itaq si creatura dĩ merito & dispen¬
satio dĩ sumus. quis eam magis diligit. quam ille
quifecit. Quis autem ordinatͥus regit. quam is
qui & fecit &diligit: Quis uero sapientius &
fortius ordinare & regere facta potest. quam qui & facienda prouidit.
a septentrione macedonicum. ab occasu romanũ. Quorũ inter primũ
ac nouissimum. id est interbabylonium & romanũ. quasi inter patrẽ senẽ
ac filium parulum. africanum ac macedonicũ. breuia ac media quasi
tutor curatorq uenerunt : potestate temporis non iurehereditatis ađ¬
missa. Quod utrum ita sit. apertissime expedire curabo. Rex primus
apud asrrios qui eminere c&eris potinit. ninus fuit Ocoiso nino. sami¬

Expanded text:
SECVNDVS Neminem iam esse hominum arbitror, quem latere possit, quia hominem in hoc mundo Deus fecerit. unde etiam peccante homine mundus arguitur ac propter nostram intemperantiam conprimendam terra haec, in qua uiuimus, defectu ceterorum animalium et sterilitate suorum fructuum castigatur. itaque si creatura Dei, merito et dispensatio Dei sumus; quis enim magis diligit, quam ille qui fecit? quis autem ordinatius regit, quam is qui et fecit et diligit? quis uero sapientius et fortius ordinare et regere facta potest, quam qui et facienda prouidit ea septentrione Macedonicum, ab occidente Romanum: quorum inter primum ac nouissimum, id est inter Babylonium et Romanum, quasi inter patrem senem ac filium paruum, Africanum ac Macedonicum breuia et media, quasi tutor curatorque uenerunt potestate temporis non iure hereditatis admissi. quod utrum ita sit, apertissime expedire curabo. Rex primus apud Assyrios, qui eminere ceteris potuit, Ninus fuit. occiso Nino Sami
Abbreviated transcription (Latin):
cum ueluti articulis quibusdam dicendi ordinem diffinirem. dicturum meesse
ab orbe condito usq ad urbem conditam. hiuc uolumini quod ab orbe condito
explicuimus finis hic sit : ut aburbe condita sequens libellus incipiat. qui
contextiora illorũ temporũ mala. exercitationibus quippe ad nequitiam atq¬
udicioribus hominib: continebit. Ab orbe candito usq adurbem
ab origine mundi in aduentum drũ nr̃i inũ xp̃i.¬

Expanded text:
cum ueluti articulis quibusdam dicendi ordinem definirem, dicturum me esse cum ueluti articulis quibusdam dicendi ordinem definirem, dicturum me esse ab orbe condito usque ad Vrbem conditam, huic uolumini quod ab orbe condito explicuimus finis hic sit, ut ab Vrbe condita sequens libellus incipiat, qui contextiora illorum temporum mala, exercitatioribus quippe ad nequitiam atquuditioribus hominibus, continebit. PAVLI OROSII HISTORIARVM ab origine mundi usque ad adventum Domini nostri
Abbreviated transcription (Latin):
scriptorem tragoediarum. Qui diuiso exercitu. & sparta norũ fines
late populati sunt. & multas asiae ciuitates atheniensium imperio
adiecerunt. Hinc porro per annos .I. incerta semper uctoria
terra mariq pugnatum est. donec spartani & opibus immi nutis. &¬
fide profligata. sociis quaque probro fuere. Sedhȩc per tota aetatum uo¬
lumina. incubuisse gratiae parui penduntur. Nuno autem intespellari
interdum uoluntates. &impediri parumꝑ libidi nes non sustinetur. Quam¬
quam inter illius temporis homines atq istuis hoc inter est. quod illi aequo
animo hȩc intoleranda tolerabant. qui mn his nati uel nutriti erant. &¬
meliora non nouerant. Isti autem perpetuo inuita sua tranquillitatum
& deliciarum sereno ad sue facti. adomne uel modicũ obductę solliortudi¬
nis nubilum cõmouentur : atque utinã ipsum depulsorem huius uel
modicȩ inquietudinis precarentur. cuius munere hano ignoratam alus
temporibus. iugitatem pacis habuerunt. Et qm̃ spopondisse me memini.

Expanded text:
scriptorem tragoediarum: qui diuiso exercitu et Spartanorum fines late populati sunt et multas Asiae ciuitates Atheniensium imperio adiecerunt. hinc porro per annos quinquaginta incerta semper uictoria terra marique pugnatum est, donec Spartani, et opibus inminutis fide profligata, sociis quoque probro fuere. Sed haec per tot aetatum uolumina incubuisse Graeciae parui penditur. nunc autem interpellari interdum uoluptates et impediri parumper libidines non sustinetur. quamquam inter illius temporis homines atque istius hoc interest, quod illi aequo animo haec intoleranda tolerabant, quia in his nati uel enutriti erant et meliora non nouerant: isti autem, perpetuo in uita sua tranquillitatum et deliciarum sereno adsuefacti, ad omne uel modicum obductae sollicitudinis nubilum commouentur. atque utinam ipsum depulsorem huius uel modicae inquietudinis precarentur, cuius munere hanc ignoratam aliis temporibus iugitatem pacis habuerunt. et quoniam spopondisse memini,
Abbreviated transcription (Latin):
contraxere uires. Quo facto : utriusq consulis exercitu. dcce. miliũ
armatorum fuisse referunt : sicut fabius historicus qui eidem bello interfui
scripsit. Ex quibus romanorum & campanorũ fuerunt peditũ. ccͣc.
multitudo sociorũ fuit Commisso proelio. apud arrectiũ. atilius
consul occisus est. Oc tingenta milia romanorũ nec saltem tanta
quant& eos terrere debuit. caesa sui parte fugerunt. Nam tria
milia tunc interfecta historici tradunt. Quod ideo ignominiosius
turpiusq est tam paucis amissis. tanta agmina diffugisse. quia se in
aliis uictoruis ponuiribus romanorũ prouentibus prodiderunt. Quis¬
enim rogo in exercitu romanorũ creder& numerum istũ fuisse.
saltem non dico fugisse.
osthȩc secundum cum gallis proelium gestũ est. in quo plane .xl. milia

Expanded text:
contraxere vires. Quo facto, in utriusque consulis exercitu octingenta millia contraxere vires. Quo facto, in utriusque consulis exercitu octingenta millia armatorum fuisse referuntur, sicut Fabius historicus, qui eidem bello interfuit, scripsit. Ex quibus Romanorum et Campanorum fuerunt peditum trecentmultitudo sociorum fuit. Commisso praelio apud Aretium, Atilius consul occisus est: octingenta millia Romanorum, nec saltem tanta, quanta 250 eos terrere debuit, caesa sui parte, fugerunt: nam tria millia eorum tunc interfecta historici tradunt, quod ideo ignominiosius turpiusque est, tam paucis amissis, tanta agmina diffugisse, quia se in aliis victoriis non viribus animorum praeenim, rogo, in exercitu Romanorum crederet numerum istum fuisse saltem, non dico fugisse? Post haec secundum cum Gallis praelium gestum est, in quo plane XL millia
Abbreviated transcription (Latin):
ost cum ipsis iliricis atrocissimum bellum gestũ est. in quo multi opibus popu¬
lisq deletis. reliqui se fuluo postumioqͦ. consulibus dediderunt. Tertio
deinceps anno. miseram ciuitatem sacrilegis sacrificis male potentes funesta¬
uere pontisices. Namq. decem uiri consuetudinẽ priscae superstitionis
aggressi. gallum uirũ & gallam feminam cũ muliere greca in foro boario
uiuos defoderunt Sed obligamentũ hoc magicum. in contrariũ uersum
est Nam diras illas̃ quas fecerant externorũ mortes. fȩdissimis suorum
caedibus expiarunt. Si quidem lucio emilio catulo gaio atilio regulo
consulibus. magna formidine consternatus est senatus. defectione cis alpinȩ
galliae Cum &iam ex ulteriora gallia ingens aduentare exercitus nun¬
tiaretur. maxime aegestorũ. quod nomen non gentis sed mercenariorum
gallorum est. Itaq permoti consules. totius italiae ad prę̧sidium imperu

Expanded text:
post cum ipsis Illyriis atrocissimum bellum gestum est: in quo multis oppidis popupost cum ipsis Illyriis atrocissimum bellum gestum est: in quo multis oppidis populisque deletis reliqui se Fuluio Postumioque consulibus dediderunt. Tertio deinceps anno miseram ciuitatem sacrilegis saerificiis male potentes funestauere pontifices; namque decemuiri consuetudinem priscae superstitionis egressi Gallum uirum et Gallam feminam cum muliere simul Graeca in foro boario uiuos defoderunt. sed obligamentum hoc magicum in contrarium continuo uersum est; namque diras illas quas fcaedibus expiaverunt, sequidem, L. Aemilio Papo, C. Atilio Regulo consulibus, magna formidine consternatus est senatus defectione Cisalpinae Galliae, cum etiam ex ulteriore Gallia ingens adventare exercitus nuntiaretur, maxime Gaesatorum, quod nomen non gentis, sed mercenariorum Gallorum est. Itaque permoti consules, totius Italiae ad praesidium imperii
Abbreviated transcription (Latin):
cauerunt. Atque utinã pro obliuione calamitatis continuo preterisser̃
Nam sicut in corpore hominis. ita demum lepra dinosoitur. siuaricatim
inter sanas cutis partes color diuersus appareat. At sita se ubique
diffundat: ut omnia unius coloris quamuis adulteri faciat. perit
illa discretio. Ita si continuus labor ȩqua tolerantia sine respirand
appetitu per flux iss&. intentio uoluntatis & electio consuetudinis
diceretur Cum autem in hoc paux illum atu tanto pere
uel maiorum gaudia uel minorum stadia reclinantur. pro¬
fecto discernuntur. Et quam iocunditatẽ habuerit haco
breuitas. & quam amaritudinẽ illa prolixitas. hoc est & quies
illa quã grata fuissos si diuturna mansiss&. & hȩc incessabi¬
lis miseria quã &iam uitanda fucrit. si uitari quacũq. arte patuiss&
fireo ab urbe conclita .dxuiii. anulcar dux cartaginensium ab
hispanis in bello cum aliud bellũ aduersus romanos clam parar&
occisus est. Sequenti anno. legati romanorum ab iliricis interfecti sunt

Expanded text:
cauerunt. atque utinam pro obliuione calamitatis continuae praeterissent. nam sicut in corpore hominis ita demum lepra dinoscitur, si uariatim inter sanas cutis partes color diuersus appareat, at si ita se ubique diffundat, ut omnia unius coloris quamuis adulteri faciat, perit illa discretio: ita si continuus labor aequali tolerantia sine respirandi appetitu perfluxisset, intentio uoluntatis et electio consuetudinis , diceretur. cum antem in hoc pausillulum otii tantopere uel maiorum gaudia uel minorum studia reclinantur, profecto discernitur, et quam iucunditatem habuerit haec breuitas et quam amaritudinem illa prolixitas, hoc est, et quies illa quam grata fuisset, si diuturna mansisset, et haec incessabilis miseria quam etiam uitanda fuerit, si uitari quacumque potuisset. Anno ab Vrbe condita DXVII Hamilcar dux Carthaginiensium ab Hispanis in bello, cum aliud bellum aduersus Romanos clam pararet, occisus est. Sequenti anno legati Romanorum ab Illyriis interfecti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
romanis amicum suiq proditorem. fratre quoq ipsius ad parricidiũ patri
ministro iuhilde utroq miserũ mali suspicantem ueneno necauit. Eodẽ

Expanded text:
Romanis amicum suique proditorem, fratre quoque ipsius ad parricidium patris ministro, nihil de utroque miserum mali suspicantem ueneno necauit. eode
Abbreviated transcription (Latin):
omnino meliora: At romȩ ut ad id tempus redeam unde digressus sum
neq inter uallo miseriarũ ad alios transire compellor. Sed sicut se quon¬
dam feruescentia ubiq mala ipsis actibus colligarunt. ita &iam ꝑmixta
referuntur Nobis quippe conferre interse tempora orbis. non cuiusquã
partis eius laboribus insultare propositum est.
om ȩ ergo post urbem conditam anno .cxc. suspenso ad modicũ bello.

Expanded text:
omnino meliora? At Romae — ut ad id tempus redeam unde digressns sum: omnino meliora? At Romae — ut ad id tempus redeam unde digressns sum: neque enim interuallo miseriarum ad alios transire conpellor, sed, sicuti se quondam efferuescentia ubique mala ipsis actibus conligarunt, ita etiam permixta referuntur: nobis quippe conferre inter se tempora Orbis, non cuiusquam partis eius la- boribus insultare propositum est — Romae ergo post Vrbem conditam anno CCLXL suspenso ad modicum bello
Abbreviated transcription (Latin):
ne dignissima. o dies illos in offensȩ seruitutis. qui nobis ueluti seren¬
tates e tenebris respiciendi proponuntur. Quibus breuissimo inter¬
uallo de uiscerib unius regni. decies nouies centena milia uirorũ trib
proximis regibus triabella rapuerunt : Ut taccam de infelicissima tunc
gretia. quae totum hunc de quo nuno hebescimus numerũ moriendo superauit
Leonida ille clarissimus lacedemoniorũ inbello isto gesto aduersũ xersen. quod
su premum ipsi atq hostibus fuit. cum sescentis suis famosissima illa incita men¬
ta dixiss&. prandete inquit tamquã apud inferos cenaturi. auxiliatorib
tamen quos excedere bello iubebat. misericorditer suasit. ut se ad meliora
tempora reseruarent Ecce cum ille promisit futura meliora. isti asse¬
runt meliora preterita & maiora. quid aliud colligidatur utroq in suis de¬
testante presentia. nisi aut semꝑ bona esse sed ingrata. aut numquam

Expanded text:
ne dignissima! o dies illos inoffensae serenitatis, qui nobis ueluti ne dignissima! o dies illos inoffensae serenitatis, qui nobis ueluti e tenebris respiciendi proponuntur! quibus breuissimo interuallo de uisceribus unius regni decies nouies centena milia uirorum tribus proximis regibus tria bella rapuerunt; ut taceam de infelicissima tunc Graecia, quae totum hunc, de quo nunc hebescimus, numerum moriendo superauit. Leonida ille clarissimus Lacedaemoniorum in bello isto aduersus Xerxen, quod supremum ipsi atque hostibus fuit, cum sesoentis suis famosissima illa incitamenta dixisset: Prandete, tamquam apud inferos cenaturi, auxiliaribus tamen, quos excedere bello iubebat, misericorditer suis, ut se ad meliora tempora permixta. ecce cum ille promisit futura meliora, isti adserunt meliora praeterita, quid aliud colligi datur utroque in suis detestante praesentia, nisi aut semper bona esse sed ingrata aut numquam
Abbreviated transcription (Latin):
ros. extrema perditio. Nam forte eodẽ die quo in boetiam mardonu
copiae delatȩ sunt. pars persici exercitus in asia sub mone micali na¬
uali proelio dimicabat. Ibi nouus repente rumor utriusq cladis &
populi impleuit aures. audientes mardonia extinctas copias. grecos
extitisse uictores Mira diuini iudicii ordinatio. in boetia oriente
sole bellum fuisse cõmissum. In asia meridianis horis sub eadem die.
tantis spaciis maris terraeq in teriacentibus nuntiatũ. Qui rumor
ei uel maximȩ rei adstipulatus est. quod persas audita clade sociorum
primo dolore. dehinc desperatione correptos. nec bello expeditos. nec
fugae habiles reddidit. Atq. ita consternatos profligatosq. constan¬
tior factus hostis successu felicitatis inuasit. Xerses bello in grecia
infeliciter gesto. contẽptibilis suis factus. per arbanuĩ prefectũ suum
in regia circũ uentus occiditur. O tempora desideri o & recordatio¬

Expanded text:
ros extrema perditio. nam forte eodem die, quo in Boeotia Mardonii ros extrema perditio. nam forte eodem die, quo in Boeotia Mardonii copiae deletae sunt, pars Persici exercitus in Asia sub monte Mycale nauali proelio dimicabat. ibi nouus repente rumor utriusque classis et populi inpleuit aures, Mardonii exstinctas copias, Graecos exstitisse uictores. mira diuini iudicii ordinatio, in Boeotia oriente sole bellum fuisse commissum, in Asia meridianis horis sub eadem die tantis spatiis maris terraeque interiacentibus nuntiatum! qui rumor ei uel maxime rei adstipulatus est, quod Persas, audita clade sociorum primum dolore dehinc desperatione correptos, nec bello expeditos nec fugae habilee reddidit. atque ita consternatos profligatosque eonstantior factus hostis successu felicitatis inuasit. Xerxes, bello in Graecia infeliciter gesto contemptibilis suis factus, per Artabanum praefectum suum in regia circumuentus occiditur. O tempora desiderio et recordatio
Abbreviated transcription (Latin):
metu ita distabuerat. et crudescente morbo tanta pestis tantaq feditas
morientiũ ex orta est. ut uiae cadaueribus replerentur. dirȩ &iam
alites atq improbȩ bestiae xscarum illecebris sollicitatȩ. moribundũ
sequerentur exercitum. At uero mardonius cui reliqua belli xerses
commiserat. ad flatus primo succesu. breuimox in extrema deiectus est
Olintum siquidem gretiae oppidum expugnauit. athenienses uaria sollici¬
tũdine adducere inspem pacis aggressus est Ubi in expugnabilẽ eorũ
libertatem uid&. incensa urbis parte. in boetiam omnẽ belli apparatum
deducit. Illic quoq eum .c. milia grecorũ insecuta sunt. & cõmisso
illius ueluti de nau fragio nudũ cum paucis fugere cõpulerunt
astra regis opibus reperta coeperunt. non paruo quidem anquȩ iri¬
dustriae dampno: Nam post huius predae diuisionẽ. aurũ persicum
prima greciae iurtutis corruptio fuit. Vrgu& ugitur inceptos mise¬

Expanded text:
metu ita distabuerunt et erudescente morbo tanta pestis tantaque foeditas metu ita distabuerunt et erudescente morbo tanta pestis tantaque foeditas morientium exorta est, ut uiae cadaueribus replerentur, dirae etiam alites atque improbae bestiae escarum inlecebris sollicitatae moribundum sequerentur exercitum. At uero Mardonius, cui reliqua belli Xerxes commiserat, adflatus primum successu breui mox in extrema deiectus est. Olynthum siquidem Graeciae oppidum expugnauit. Athenienses uaria sollicitatione adducere in spem pacis adgressus, ubi inexpugnabilem eorum libertatem uidet, incensa urbis parte in Boeotiam omnem belli apdeducit. Illuc quoque eum centum millia Graecorum insecuta sunt, et, commisspsius, velut e naufragio nudum, cum paucis fugere compulerunt: castra regiis opibus referta ceperunt, non paruo quidem antiquae industriae damno: nam post huius praedae diuisionem aurum Persicum prima Graeciae uirtutis corruptio fuit. urguet igitur inceptus mise
Abbreviated transcription (Latin):
res domi moliretur: Se autẽ si residuae sibi copiae traderentus. & ul¬
tionem ab hoste exacturum. & ignominiã domesticam propulsaturum
hosti. sed tamen sine regis infamia. Probato consilio. exercitus mar¬
I donio traditur
Idonio traditur
Rex auidum ubi pontem ueluti uictor maris conseruerat. cũ paucis profi¬
ciscitur. Sedcum pontẽ hibernis tempestatibus desolutum offendiss&.
piscatoria scapha trepidus transit Erat sane quod spectare humanum
genus & dolere debuerat. mutationes rerum hac uel maxime uarietate
per metiens. exiguo contentũ latẽre nauigio. subquo ipsum pelagus
ante latuiss&. & iugum captiuitatis suae uecto ponte portass& &ꝰ uiliss¬
mo unius serui egere ministerio. cuius potentia dũ montes exciduntur
ualles replentur. amnes ex hauriuntur. ipsa &iam rerum. natura cessiss&
Dedestres quoq copiae quȩ ducibus cõmissȩ fuerant. labore fame ac

Expanded text:
res domi moliretur, se autem si residuae sibi copiae traderentur, et ulres domi moliretur, se autem si residuae sibi copiae traderentur, et ultionem ab hoste exacturum, et ignominiam domesticam propulsaturum,hosti, sed tamen sine regis infamia. Probato consilio, exercitus Mardonio traditurdonio traditur. rex Abydum, ubi pontem ueluti uictor maris conseruerat, cum paucis proficiscitur. sed cum pontem hibernis tempestatibus dissolutum offendisset, piscatoria scapha trepidus transiit. erat sane quod spectare humanum genus et dolere debuerit mutationes rerum hac uel maxime uarietate permetiens: exiguo contentum latere nauigio, sub quo ipsum pelagus ante latuisset et iugum captiuitatis suae iuncto ponte portasset; uilissimo unius seruuli egere ministerio, cuius potentiae, dum montes exciduntur, ualles replentur, amnes exhauriuntur, ipsa etiam rerum natura cessisset. pedestres quoque copiae, quae ducibus commissae fuerant, labore fame ac
Abbreviated transcription (Latin):
foederum religiosa ad ortatione pessuadens. prȩcipueq ammonens. uti
commisso proelio caedentium uice inhibeant remos. seseq bello auferant
gitur partem nauium sibi detinens. expectator pugnȩ inlitore man&.
Scontra autẽ artimidiora regina halicarnasi quae in auxiliũ xersi uenerat
inter primos duces acerrime bello inmiscetur. ita ut uersa uice in uiro
feminea cautela. infemina uirilis audacia expectaretur. Cum autem
anceps pugna ess&. lones iuxta prȩceptũ themistoclis paulatim se certamini
subtrahere coeperunt Quorũ defectio pessas iam fugam circũ spicientes.
aperte fugere ꝑsuasit. Inqua trepidatione multae naues mersȩ captȩq
sunt. plures tamen seuitiam regis uelut immanitatẽ hostis timentes:
domus dilabantur. Tam anxiumꝰ tot malis regem mardonius aggredit᷑.
suadens regem in regnũ redire oportere. priusquã aduersa fama nouas

Expanded text:
foederum religiosa adhortatione persuadens praecipueque admonens, uti foederum religiosa adhortatione persuadens praecipueque admonens, uti commisso proelio cedentium uice inhibeant remos seseque bello auferant. igitur rex, partem nauium sibi detinens, spectator pugnae in litore manet. contra autem Artemidora, regina Halycarnasi, quae in auxilium Xerxi uenerat, inter primos duces acerrime bello inmiscetur, ita ut uersa uice in uiro feminea cautela, in femina uirilis audacia spectaretur. cum autem anceps pugna esset, Iones iuxta praeceptum Themistoclis paulatim se certamini subtrahere coeperunt: quorum defectio Persas iam fugam circumspicientes aperte fugere persuasit. in qua trepidatione multae nanes mersae captaeque sunt, plures tamen saeuitiam regis uelut immanitatem hdomos dilabuntur. Ergo anxium tot malis regem Mardonius aggreditur, suadens regem in regnum redire oportere, priusquam adversa fama novas
Abbreviated transcription (Latin):
nisi mori elegissent. Proelium aprincipio noctis. in maiorem diei par¬
tem tractum est Ad prostremum uincendo fatigati. ubiquisq eorũ defi¬
cientibus membris uisus est sibi mortissuae ultione saciatus. ibi inter impe¬
dimenta cadauerũ. campum quoq crasso & semigelato sanguine palpitantẽ
lapsus & mortuus est. Xerses bis uictus interra. pauale prolium
parat. Sed themistocles dux atheniensium cũ intellexiss& ioñas quib
dum auxiliũ superiore bello praeb& inse persarum impetũ uerterat
in auxiliũ xersis instructũ classem deducere. sollicitare eos parti suae
hostibusq subtrahere statuit. Et quia colloquendi facultas negabat᷑.
locis quibus iones accessuri nauibus uidebantur. proponi simbolos funiculis.¬
saxisq adfigi iub&. socios quondam & participes periculorũ. nunc autem
in iuste agentes apta increpatione corripiens. atq ad antiquorũ iura

Expanded text:
nisi mori elegissent. proelium a principio noctis in maiorem diei parnisi mori elegissent. proelium a principio noctis in maiorem diei partem tractum : ad postremum uincendo fatigati, ubi quisque eorum deficientibus membris uisus est sibi mortis suae ultione satiatus, ibi inter impedimenta cadauerum campumque crasso et semigelato sanguine palpitantem lassus lapsus et mortuus est. Xerxes bis uictus in terra nauale proelium parat. sed Themistoclee dux Atheniensium cum intellexisset Ionas — quibus dum auxilium superiore bello praebet, in se Persarum impetum uerterat — in auxilium Xerxis instructam classem deducere, sollicitare eos parti suae hostique subtrahere statuit. et quia conloquendi facultas negabatur, locis quibus Iones accessuri nauibus uidebantur proponi symbolos saxisque adfigi iubet, socios quondam et participes periculorum, nunc autem iniuste desides apta increpatione corripiens atque ad antiquorum iura
Abbreviated transcription (Latin):
socios. ut subtrahentesse pugnȩ. incacumem montis euadant. acse ad meliora
tem pora reseruarent. sibi uero cũ spartanis suis aliam sortẽ esse sub eundam.
plusse patriae debere quã uitae. Dimissis sociis. spartanos ammon& deglo¬
ria plurimũ. deuita nihił sperandus. neq expectandum uel hosit̃ uel diem
sed occasione poctis perrumpenda castra. cõmiscenda arma. conturbanda
agmina. fore nusquã uictores honestius. quã in castris hostiũ esse perituros.
ersuasi igitur mori malle. in ultionẽ futurae mortis armantur. tamquã ipsi ir¬
teritum suum exigerent & uindicarent. Mirum dictu. sescenti uiri castra
sescentorũ milium irrũpunt: tumultus tatis castris oritur. Persae quoq
ipsi spartanos adiuuant mutius ecȩdibus. spartani quȩrentes regẽ net in¬
uenientes. cędunt sternuntq omnia. castra ꝑ uagantur uniuerła: & in¬
ter densas strues corporũ raros homines uix sequuntur. uictores sine dubio

Expanded text:
socios, ut subtrahentes se pugnae in cacumen montis euadant ac se ad meliora tempora reseruent; sibi uero cum Spartanis suis aliam sortem esse subeundam: plus se patriae debere quam uitae. dimissis sociis Spartanos admonet, de gloria plurimum, de uita nihil sperandum; neque exspectandum uel hostem uel diem, sed occasione noctis perrumpenda castra, conmiscenda arma, conturbanda agmina fore; nusquam uictores honestius quam in castris hostium esse perituros. persuasi igitur mori malle, in ultionem futurae mortis armantur tamquam ipsi interitum suum et exigerent et uindicarent. mirum diotu sescenti uiri castra sescentorum milium inrumpunt. tumultus totis castris oritur. Persae quoque ipsi Spartanos adiuuant mutuis caedibus suis. Spartani quaerentes regem nec inuenientes caedunt sternuntque omnia, castra peruagantur uniuersa et inter densas strues corporum raros homines uix sequuntur: uictores sine dubio,