comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
confessi sed ꝓfessi sunt: palam pi¬
etatem asstruentes. & pro ea mor¬
tem subire parati. nec minus pa¬
rati inferre qui asstabant. Itaq
irruens in eos popls. nouos here¬
ticis suȩ ipsorũ ꝑfidiȩ martẏres
dedit. Approbamus zelum sed
factum non suademus. quia fi¬
des suadenda est. ñ imponenda
Quamquã melius ꝓculdubio gla¬
dio cohercentur. illius uidelicet
qui ñ sine causa gladium portat.
quã in suum errorem multos
trahicere ꝑmittantur. Dei enim
minister alle est. uindex in irã
ei qui male agit. Mirantur ali¬
qui quod ñ modo patienter sed
& lȩti ut uidebatur ducerent᷑
ad mortẽ. sed qui minus aduer¬
tunt quanta sit potestas diabo¬
li ñ modo in corpora hominum.
sed etiam in corda quȩ semel ꝑ¬
missus possederit. Nonne plus
est sibimet hominẽ inicere manꝰ
qũa id libenter ab alio sustinere.
Hoc autẽ in multis potuisse diabo¬
lum fiequenter expti sumus. qui
seipsos aut submerserunt. aut

Expanded text:
confessi, sed professi sunt, palam piconfessi, sed professi sunt, palam pietatem astruentes, et pro ea mortem subire parati. Nec minus parati inferre qui astabant. Itaque irruens in eos populus, novos haereticis suae ipsorum perfidiae martyres dedit. Approbamus zelum, sed factum non suademus; quia fides suadenda est, non imponenda. Quanquam melius procul dubio gladio coercentur, illius videlicet qui non sine causa gladium portat, quam in suum errorem multos trajicere permittantur. Dei enim minister ille est, vindex in iram ei qui male agit . 13. Mirantur aliqui, quod non modo patienter, sed et laeti, ut videbatur, ducerentur ad mortem; sed qui minus advertunt, quanta sit potestas diaboli, non modo in corpora hominum, sed etiam in corda, quae semel permissus possederit. Nonne plus est sibimet hominem injicere manus quam id libenter ab alio sustinere? Hoc autem in multis potuisse diabolum frequenter experti sumus, qui se ipsos aut submerserunt, aut
Abbreviated transcription (Latin):
aui uos audit me atdit. qui uos
spernit me sꝑnit. Multa quidem
& alia huic populo stulto & insipi¬
enti a spiritib erroris in hypocrisi
loquentib mendatium mala ꝑsua¬
sa sunt. sed ñ est respondere ad
om̃ia. Quis enim om̃ta nouit. De¬
inde labor infinitus esset. & mini¬
me necessarius. Nam quantum ad
istos nec rationib conuincuntur
quia ñ intelligunt. nec auctori¬
tatib corriguntur quia ñ recipi¬
unt. nec flectuntur suasionibus.
quia subuersi sunt. Probatum est.
mori magis eligant quã conuerti.
Horũ finis interitus. hoꝵ noutissi¬
ma incendium manet. iuxta figu¬
in iectis manib aliquos ex eis ad me¬
dium traxerunt. Quesiti fidem.
cum de quib suspecti uidebant᷑
omĩa ꝓrsus suo more negarent.
examinati iudicio aquȩ menda¬
ces inuenti sunt. Cunq iam ne¬
gare nĩ possent. quippe dep̾hen¬
si aqua eos ñ recipiente. arrepto
ut dicitur freno dentib tã mise¬
re quam libere impietat᷑e non

Expanded text:
Qui vos audit, me audit; et qui vos Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit . 12. Multa quidem et alia huic populo stulto et insipienti a spiritibus erroris, in hypocrisi loquentibus mendacium, mala persuasa sunt: sed non est respondere ad omnia. Quis enim omnia novit? Deinde labor infinitus esset, minime necessarius. Nam quantum ad istos, nec rationibus convincuntur, quia non intelligunt; nec autoritatibus corriguntur, quia non recipiunt; nec flectuntur suasionibus, quia subversi sunt. Probatum est: mori magis eligunt, quam converti. Horum finis interitus, horum novissima incendium manet. Horum siquinjectis manibus aliquos ex eis ad medium traxerunt. Quaesiti fidem, cum de quibus suspecti videbantur, omnia prorsus suo more negarent; examinati judicio aquae, mendaces inventi sunt. Cumque jam negare non possent, quippe deprehensi, aqua eos non recipiente; arrepto, ut dicitur, freno dentibus, tam misere quam libere impietatem non
Abbreviated transcription (Latin):
cramentis. Nunqua duo ista con¬
uenient. ep̃m esse & peccatorem.
Falsum est. Ep̾s erat cayphas.
& tamen quantus peccator. qui
in dñm mortis dictabat sententiã:¬
Si negas ep̃m. arguet te testimo¬
nium iohannis. qui eum in testi¬
monium sui pontificatus etiam
ꝓphetasse refert. Apls erat iudas.
& licet auarissimus & sceleratissi¬
mus electus a dño. An tu de illiꝰ
apłatu dubitas. quẽ dñs elegit :
Nonne ego inquit uos duodeci
elegi. & unus ex uobis diabolus
dem exstitisse diabolum. & negas
posse esse ep̃m qui peccator est:
Suꝑ cathedram moysi sederunt
scribȩ & pharisei. & qui ñ obȩdiert̃
eis tanquã epĩs mobȩdientię rei fu¬
erunt. etiam in ipsum dñm p̾̃ci¬
pientem & dicentem. quȩ dicunt
facite. Patet. quamuis scribȩ quã¬
iis pharisei. quamuis uidelicet &¬
maximi peccatores. ꝓpter cathedĩã
tamen moysi ad eos quoq nichilo¬
minus ꝑtinere quod idem dixit.

Expanded text:
cramentis. Nunquam duo ista concramentis. Nunquam duo ista convenient, episcopum esse et peccatorem? » Falsum est. Episcopus erat Caiphas: et tamen quantus peccator, qui in Dominum mortis dictabat sententiaSi negas episcopum, arguet te testimonium Joannis, qui eum in testimonium sui pontificatus etiam prophetasse refert . Apostolus erat Judas: et licet avarus et sceleratus, electus tamen a Domino. An tu de illius apostolatu dubitas, quem Dominus elegit? Nonne ego, inquit, vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus lum, et exstitisse diabolum; et negas posse esse episcopum, qui peccator est? Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei, et qui non obedierunt eis tanquam episcopis, inobedientiae rei fuerunt, etiam in ipsum Dominum praecipientem, et dicentem: Quae dicunt facite . Patet ergo, quamvis Scribae, quamvis Pharisaei, quamvis videlicet maximi peccatores; propter cathedram tamen Moysi, ad eos quoque nihilominus pertinere quod item dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poterunt coniugii tricesimo
fructu se tediment. uiuentium
quoq preces & hostias mortui qͥ
opus habebunt & digni erunt
mediantib ꝑcipient angelis. &
eorũ qui iam ꝑuenerunt uiuen¬
tibus adhuc nequaqua solatia
uorũ dominetur & mortuorũ.
Propter hoc quoq & infans natꝰ
est. & ꝑ singulos ȩtatum gradus
ꝓfecit in uirum. ut nulli deess
ȩtati. Non credunt ignem pur¬
gatorrum restare post mortem.
sed statim animã solut᷑a a corpe
uel ad reqtiem transire uel ad
dampnationẽ. Quęrant ergo ab
eo qui dixit quoddam peccatum
esse quod neq in hoc seculo neq
in futuro remitteretur. cur hoc
dixerit. si nullum in futuro ma¬
net remissio purgatione peccato¬
rum. Iam uero qui ęccłiam non
agnoscunt. ñ est mirũ si ordini-¬
b ȩccłiȩ detrahunt. si instituta
ñ recipiunt. si sacramenta contẽ¬
pnunt. si mandatis ñ obȩdiunt.
Peccatores inquiunt sunt aplici.
dandis nec accipiendis idonei sa¬

Expanded text:
non poterunt, conjugii tricesimo non poterunt, conjugii tricesimo fructu se rediment; viventium quoque preces et hostias mortui, qui opus habebunt, et digni erunt, mediantibus percipient angelis; et eorum qui jam pervenerunt, viventibus adhuc nequaquam solatia vorum dominaretur et mortuorum . Propter hoc quoque et infans natus est, et per singulos aetatum gradus profecit in virum, ut nulli deesset aetati. 11. Non credunt ignem purgatorium restare post mortem; sed statim animam solutam a corpore, vel ad requiem transire, vel ad damnationem. Quaerant ergo ab eo, qui dixit quoddam peccatum esse, quod neque in hoc saeculo, neque in futuro remitteretur , cur hoc dixerit, si nulla manet in futuro remissio purgatiove peccati. Jam vero qui Ecclesiam non agnoscunt, non est mirum si ordinibus Ecclesiae detrahunt, si instituta non recipiunt, si Sacramenta contemnunt, si mandatis non obediunt. « Peccatores, » inquiunt, « sunt apostolici, dandis, nec accipiendis idonei sa
Abbreviated transcription (Latin):
tibi sicut petisti. Nunquid mi¬
nor fide illorũ. qui parabticu
ꝑ tegulas demittentes animȩ il¬
li simul & corporis obtinuere
salutem: Deniq habes. Quoru
fidem ut uidit. ait paralytico.
Confide fili. remittuntur tibi
peccata. Et paulopost. Tolle graba¬
tum tuum & ambula. Qui hȩc
credit. facile huic ꝑsuadebitur.
merito ȩccłiam presumere ñ solu
paruulis baptizatis in sua fide
salutem. sed etiam interfectis ꝓ
xp̃o infantib coronam martẏrii.
Ouȩ cum ita sint. nullu preiu¬
dicium sustinebunt regenerati
de eo quod dictum est sine fide
impossibile est placere deo. q̃i sine
fide ñ sint qui in testimonium
fidei baptismi grãm ꝑceperunt.
Sed neq de eo quod item dictum
est. qui uero ñ crechderit condẽ¬
pnabitur. Quid enim credere est
nisi fidem habere: Itaq & mulier
saluabitur ꝑ generationem filioꝵ.
si ꝑmanserit in fide cum lenitate.
& infantib ꝑ lauacri regenerationẽ
succurretur. & adulti qͥ continere

Expanded text:
tibi sicut petisti . Nunquid mitibi sicut petisti . Nunquid minor fide illorum, qui paralyticum per tegulas demittentes, animae illi simul et corporis obtinuere salutem? Denique habes: Quorum fidem ut vidit, ait paralytico: Confide, fili, remittuntur 1498 tibi peccata; et paulo post: Tolle grabatum tuum, et ambula . Qui haec credit, facile huic persuadebitur merito Ecclesiam praesumere, non solum parvulis baptizatis in sua fide salutem, sed etiam interfectis pro Christo infantibus coronam martyrii. Quae cum ita sint, nullum praejudicium sustinebunt regenerati de eo quod dictum est: Sine fide impossibile est placere Deo , cum sine fide non sint, qui in testimonium fidei baptismi gratiam perceperunt. Sed neque de eo quod item dictum est: Qui vero non crediderit, condemnabitur . Quid enim credere est, nisi fidem habere? Itaque et mulier salvabitur per generationem filiorum, si permanserit in fide cum lenitate ; et infantibus per lavacri regenerationem succurretur; et adulti qui continere
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinis fratris sui & talis fr̾is
clamat ad dm̃ de terra: Asstat
& clamat nichilominus mater
eccłia. Quid tam̃ infans: Nonne
& ipse uidetur tibi quodãmodo
de fontib saluatoris uociferari
ad dm̃. & suis uagitib clamitare
Dñe uim patior responde ꝓ me:
Flagitat auxilium gr̃ȩ. qͣtua u̾i
nocentia miseri. clamat ignoranta
pariuili. clamat ad dicti infirmi¬
tas. Ita ergo clamant hȩc ominia.
sanguis frĩs. fides matris. desti¬
tutio miseri. & miseria destituti.
Et clamatur ad pattem. Porro
pater. seipsum negare ñ potest.
Pater est. Nemo michi dicat. qͥa
ñ habet fidem cui mater imꝑtit
suam. inuoluens illi in sacram̃to.
quousq idoneus fiat suo assensu¬
euolutam ꝑcipere. An breue pal¬
hum est. ut ñ possit duos cooꝑi¬
re: Magna est ȩcclesiȩ fides. Nun¬
quid minor fide chananeȩ muls¬
eris. qua constat & filiȩ sufficere
potuisse & sibi: Icleo audit. O
mulier magna est files tua. fiat

Expanded text:
sanguinis fratris sui, et talis fratris, sanguinis fratris sui, et talis fratris, clamat ad Deum de terra? Astat et clamat nihilominus mater Ecclesia. Quid tamen infans? Nonne et ipse videtur tibi inhiare quodam modo fontibus Salvatoris, vociferari ad Deum, suisque vagitibus clamitare: Domine, vim patior, responde pro me? Flagitat auxilium gratiae, quia vim nocentia miseri, clamat ignorantia parvuli, clamat addicti infirmitas. Ita ergo clamant haec omnia, sanguis fratris, fides matris, destitutio miseri, et miseria destituti: et clamatur ad Patrem. Porro Pater se ipsum negare non potest: pater enim est. 10. Nemo mihi dicat quia non habet fidem, cui mater impertit suam, involvens illi in Sacramento, quousque idoneus fiat proercipere. Nunquid breve pallium est, ut non possit ambos cooperire? Magna est Ecclesiae fides. Nunquid minor fide Chananaeae mulieris, quam constat et filiae sufficere potuisse, et sibi? Ideo audivit: O mulier, magna est fides tua! fiat
Abbreviated transcription (Latin):
contenta susurrio. Habet & sem¬
ꝑ habebit in regram xp̃c heredi¬
tatem suam. & possessionẽ suã
terminos terrȩ. Se potus sub-¬
trahunt huic magnę hereditati.
qui xp̃o illam conantur detra¬
here. Uidete detractores. uidete
canes. Trrident nos quod baptia¬
mus infantes. qͦd oramus ꝓ mor¬
tuis. qͦd sanctoꝵ suffragia postu¬
lamus. In om̃i genere hominũ
atq in utroq sexu festinant pro¬
scribere xp̃m. in adultis &s partiuliᷤ.
in uitiis & moritus: hinc quidem
infantib ex impossibilitate natu.¬
rȩ. inde uero adultis ex difficulta¬
te continentiȩ p̃scribentes. porro
mortuos uitientium fraudantes
auxilzis. uiuentes nichilominus
scõrum qui decesserunt suffragiis
spoliantes. Absit. ñ relinquet
dñs plebem suam quȩ est sicut
harena maris. nec contentꝰ erit
numerus istorũm ad magnitu¬
dinem precii: Se magis precio
fraudant. qui ipsum euacuare
conantur. Quid enim si infans
ꝓ se loqui ñ potest. ꝓ quo uax

Expanded text:
contenta susurrio. Habet, et semcontenta susurrio. Habet, et semper habebit integram Christus haereditatem suam, et possessionem suam terminos terrae. Se potius subtrahunt huic magnae haereditati, qui Christo illam conantur detrahere. 9. Videte detractores, videte canes. Irrident nos, quod baptizamus infantes; quod oramus pro mortuis; quod sanctorum suffragia postulamus. In omni genere hominum atque in utroque sexu festinant proscribere Christum, in adultis et parvulis, in vivis et mortuis; hinc quidem infantibus ex impossibilitate naturae, inde vero adultis ex difficultate continentiae praescribentes. Porro mortuos viventium fraudantes auxiliis, viventes nihilominus sanctorum, qui decesserunt, suffragiis spoliantes. Absit! Non relinquet Dominus plebem suam, quae est sicut arena maris, nec contentus erit numerus istorum ad magnitudinem pretii? Se magis pretio fraudant, qui ipsum evacuare conantur. Quid enim si infans pro se loqui non potest, pro quo vox
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea uos corpus xp̃i quod ẽ
ȩccłia tanquam pollutos & im¬
mundos expuerit. Non ignoro
qͦd se solos corpus. xp̃i esse glori¬
entur. sed sibi hoc ꝑsuadeant.
qui illud quoq ꝑsuasum habert.
potestatem se habere cotidie in¬
mensa sua corpus xp̃i & sangu¬
nem consetrandi. ad nutriendũ
se in xp̃i corpus & mẽbra. Nem¬
pe artint se successores apostoloꝵ.
& apłicos se nominant: nullu
tamen apostolatus sui signum
ualentes ostendere. Quousq lu¬
cerna sub modio: Uos estis lux
sores apłorum lucem ñ e̾e mun¬
d sed modii. mundi atite te¬
nebras: Dicamus eis. uos estis tene¬
brȩ mundi: & transeamus ad
alia. Se dicunt ęccłiam. sed con¬
tradicunt ei qui dicit. Non po¬
test quitas abscondi suꝑ montẽ
posita. Itane lapidem de monte
abscisum sine manib montem
factum & implentẽ mundum.
uris creditis inclusum antris:
Et ne hic quidem iminorandũ.
ipsa opinio refugit publicari. suo

Expanded text:
propterea vos corpus Christi, quod est propterea vos corpus Christi, quod est Ecclesia, tanquam pollutos et immundos exspuerit. 8. Non ignoro, quod se et solos corpus Christi esse glorientur: sed sibi hoc persuadeant qui illud quoque persuasum habent, potestatem se habere quotidie inmensa sua corpus Christi et sanguinem consecrandi ad nutriendum se in corpus Christi et membra. Nempe jactant se esse successores apostolorum, et apostolicos nominant, nullum tamen apostolatus sui signum valentes ostendere. Quousque lucerna sub modio? Vos estis lux sores apostolorum lucem non esse mundi, sed modii, mundi autem tenebras. Dicamus eis: Vos estis tenebrae mundi: et transeamus ad alia. Se dicunt Ecclesiam. Sed contradicunt ei qui dicit: Non potest civitas abscondi supra montem composita . Itane lapidem de monte abscissum sine manibus, montem factum, et implentem mundum , vestris creditis inclusum antris? Et ne hic quidem immorandum. Ipsa opinio refugit publicari suo
Abbreviated transcription (Latin):
Suspitionem michi generat
obseruatio ista ciborum. tam
signanter expressa. Ueruntamen
si de regula medicorũ hoc ꝓfers
nobis. non reprehendimus curam
carnis. quã nemo unquam odio
tum id est sp̃ualium medicoꝵ
scola. etiam uirtute approbamus
qua carnem domas. frenas libidi¬
nem. At si de insania manichei
prescribis beneficientiȩ dei. ut
quod ille creauit & donauit
ad ꝑcipiendum cum gratiarum
actione. tu ñ modo ingratus s
& censor temerarius immundũ
decernas & tanquam a malo ab¬
stineas. ñ plane abstinentiam
collaudabo. sed execrabor blas-¬
phemiam: te magis immun¬
dum dixerim. qui immundũ
quid putas. Omĩa munda mun¬
dis ait ille rerum optimus esti¬
mator. & nichil immundum
nisi ei qui immundum quid
putat. Immundis autẽ aut
infidelib nichil est mundũ.
sed polluta est eorũ & mens &
conscientia. Uȩ qu respuitis
cibos quos d̾s creauit. iudican¬
tes immundos & indignos qͦs
traiciatis in corpora ur̃a. cum

Expanded text:
Suspicionem generat Suspicionem generat mihi observatio ista ciborum tam signanter expressa. Verumtamen si de regula medicorum hoc profers nobis, non reprehendimus curam carnis, quam nemo unquam odio tium, id est spiritualium medicorum schola; etiam virtutem approbamus, qua carnem domas, frenas libidinem. At si de insania Manichaei praescribis beneficentiae Dei, ut quod ille creavit et donavit ad percipiendum cum gratiarum actione, tu non modo ingratus, sed et censor temerarius immundum decernas, et tanquam a malo abstineas; non plane abstinentiam collaudabo, sed exsecrabor blasphemiam: te magis immundum dixerim, qui immundum quid putas. Omnia munda mundis, ait ille rerum optimus aestimator: et nihil 1497 immundum, nisi ei qui immundum quid putat: Immundis autem, et infidelibus nihil est mundum, sed polluta est eorum mens et conscientia . Vae qui respuitis cibos, quos Deus creavit, judicantes immundos et indignos, quos trajiciatis in corpora vestra: cum
Abbreviated transcription (Latin):
interdum abstineo. sed abstinen¬
tia mea satisfactio est ꝓ peccatis.
ñ suꝑstitio ꝓ impietate. Num
redarguimus paulum. quod ca¬
stigat corpus suum & in serui¬
tutem redigit: Abstinebo a uino
quia in uino luxuria est. aut si
infirmus sum. modico utar iu¬
xta consilium apłi. Abstinebo a
carnib. ne dum nimis nutritut
carnem. simul & carnis nutri¬
ant uitia. Panem ipsum cum
mensura studebo sumere. ne one¬
rato tientre stare ad orandum
tedeat. & ne improꝑet etiã mͥ
spheta. quod panem meum co¬
mederim in saturitate. Sed ne
simplici quidem aqua ingurgi¬
tare me assuescam. ne distensio
sane uentris usq ad titillationẽ
ꝑtingat libidinis. Hereticus
aliter. Nempe horret lac. & qͥc¬
quid ex eo conficitur. postremo
om̃e quod ex coitu ꝓcreatur.
Recte & xp̃iane. si ñ idcirco qͥa
ex coitu. sed ne ad coitum ꝓuo¬
cent. Cȩterum quid sib uult
quod ita generaliter om̃e qͦd
ex coitu generatur uitatur:

Expanded text:
interdum abstineo; sed abstineninterdum abstineo; sed abstinentia mea satisfactio est pro peccatis, non superstitio pro impietate. Num redarguimus Paulum, quod castigat corpus suum, et in servitutem redigit? Abstinebo a vino, quia in vino luxuria est ; aut si infirmus sum, modico utar, juxta consilium Pauli . Abstinebo a carnibus, ne dum nimis nutriunt carnem, simul et carnis nutriant vitia. Panem ipsum cum mensura studebo sumere, ne onerato ventre stare ad orandum taedeat, et ne improperet etiam mihi propheta, quia panem meum comederim in saturitate . Sed ne simplici quidem aqua ingurgitare me assuescam, ne distensio sane ventris usque ad titillationem pertingat libidinis. Haereticus aliter. Nempe horret lac, et quidquid ex eo conficitur: postremo omne quod ex coitu concreatur. Recte et Christiane, si non idcirco quia ex coitu, sed ne ad coitum provocent. 7. Caeterum quid sibi vult, quod ita generaliter omne quod ex coitu generatur, vitatur?
Abbreviated transcription (Latin):
soluta est. cui uult nubat. tan¬
cedit uiduȩ ut cui uult nubat.¬
& tu e contra precipis. nulla p̃¬
ter uirginem nubat. & hoc nͥ
uirgini. ut ñ cui uult nubat
uel ipsa : Quid manũ dei adbre¬
ui as: Duid largam benedictionẽ
nuptiarum restringis: Quid ꝓ¬¬
prium uendicas uirgini. quod in¬
dultum est sexui: Non conce¬
deret hoc paulus. nĩsi liceret. At
parum dico concedit. Uult qͦq.
Uolo inquit adolescentiores nu¬
bere. nec dubium quin uiduas
dicat. Quid manifestius: Ergo
quod concedit quia licet. etiã
uult quia expeclit. Quod licet¬
& expedit. hereticus prohibet:
Nichilꝰ ex hac ꝓhibitione ꝑsua¬
debit. nisi quod hereticus est.
Suꝑest ut de residuo aplĩcȩ ꝓ¬
phetiȩ istos aliqͣntulũ eragitemꝰ.
Abstinent namq hii ut p̾dixit
ille a cibis quos ds̃ creauit ad ꝑ-
cipiendum cum gratiarũ actione.
hinc quoq hereticos se probantes.
ñ sane quia abstinent. sed quia
heretice abstinent. Hain & ego

Expanded text:
liberata est: cui uult, nubat, tanliberata est: cui uult, nubat, tancedit viduae, ut cui vult nubat: et tu econtra praecipis: Nulla praeter virginem nubat, et hoc nonnisi virgini, ut non cui vult, nubat vel ipsa. Quid manum Dei abbrevias? quid largam benedictionem nuptiarum restringis? quid proprium vindicas virgini, quod indultum est sexui? Non concederet hoc Paulus, nisi liceret. At parum dico, concedit: vult quoque. Volo, inquit, adolescentiores nubere : nec dubium quin viduas dicat. Quid manifestius? Ergo quod concedit, quia licet; etiam vult, quia expedit. Quod licet et expedit, haereticus prohibet? Nihil ex hac prohibitione persuadebit, nisi quod haereticus est. 6. Superest ut et de residuo apostolicae prophetiae istos aliquantulum exagitemus. Abstinent namque hi, ut praedixit ille, a cibis, quos creavit Deus ad percipiendum cum gratiarum actione : hinc quoque haereticos se probantes, non sane quia abstinent, sed quia haeretice abstinent. Nam et ego
Abbreviated transcription (Latin):
nec dedit occasionem uenandi
uerbum insidiosis uulpeculis.
Quod utiq libenter fecissent.
quamuis id quoq frustra. Quid
enim si dixisset. uirgines creauit
illos:Non ꝓpterea continuo opti¬
nuisses. solos uirgines licere con¬
iungi. Et tamen quomodo exul¬
tasses ex sola uerb occasione. quo¬
modo exsufflasses scđas & tercias
nuptias. quomodo insultasses
catholicȩ scorta lenonesq ad in-¬
uicem tanto libentius coniun¬
genti. quanto ꝑinde eos de tur¬
pi ad honestum transtre ñ dubi¬
tat. Portasis & reprehenderes dm̃
ꝓphetȩ p̾cipientem fornicariam
ducere. Nunc aute & occasio deest.¬
& libet gratis hereticum esse. Nã¬
& testimonium quod usurpasti
ad astruendum errorem tuum.
plus ad destruendum ualere in¬
uentum est. pro te facere nichil.
contra te plurimu. Nunc aut̾e
audi quod te ex toto aut con¬
fundit aut corrigit. & heresim
tuam ꝓrsus conterit & comini¬
nuit. Mulier quanto tempore
Sin autẽ dormierit uir eus

Expanded text:
nec dedit occasionem venandi nec dedit occasionem venandi verbum insidiosis vulpeculis. Quod utique libenter fecissent; quamvis id quoque frustra. Quid enim si dixisset: Virgines creavit illos? Num propterea continuo obtinuisses, solos virgines licere conjungi? Et tamen quomodo exsultasses ex sola verbi occasione? quomodo exsufflasses secundas et tertias nuptias? quomodo insultasses catholicae, scorta lenonesque ad invicem tanto libentius conjungenti, quanto proinde eos de turpi ad honestum transire non dubitat? Fortassis et reprehenderes Deum prophetae praecipientem fornicariam ducere : nunc autem et occasio deest, et libet gratis haereticum esse. Nam testimonium quod usurpasti ad astruendum errorem tuum, plus ad destruendum valere inventum est; pro te facere nihil, contra te plurimum. 5. Nunc autem audi, quod te ex toto aut confundit, aut corrigit, et haeresim tuam prorsus conterit et comminuit. Mulier quanto tesi dormierit uir eius,
Abbreviated transcription (Latin):
do quod dñs cum p̃misisset testi¬
monium de genesi. & creauit
hominem ds̃ ad imaginem &
similitudinẽ suam masculum
& feminam creauit illos. postea
intulit. ergo qͦd ds̃ coniunxit.
homo ñ separet. Hos inqurunt¬
coniunxit ds. quia uirgines ain¬
bo erant. & iam ñ licuit sepa¬
rari. ñ erit autẽ ex deo copulari-¬
o secus presumpta. Quis tibi dixit
ꝓpterea a deo coniunctos. quia
uirgines erant : Nam scriptura
hoc ñ loquitur An non uirgines
erant inquit. Erant. sed non ẽ
id ipsum copulatos uirgines. &
copulatos quia uirgines. Qtĩaquã
ne hoc quidem nominat̾i dictũ
reperies quod uirgines essent. qua¬
uis essent. Sexuum sane expressa
diuersitas est ñ uirginitas. cum
dictum est masculum & femin̾ã
creauit illos. Merito quide. Non
enim maritalis copula corporum
requirit integritatem. sed sexu¬
um aptitudinem. Bene ꝓinde
ipsam instituens sp̃s sc̃s. sexum
expressit & uirginitatem tacuit.

Expanded text:
do, quod Dominus cum praemisisset testido, quod Dominus cum praemisisset testimonium de Genosi: Et creavit hominem Deus ad imaginem et similitudinem suam, masculum et feminam creavit illos; postea intulit: Ergo quod Deus conjunxit, homo non separet . Hos, inquiuntconjunxit Deus, quia virgines ambo erant, et jam non licuit separari: non erit autem ex Deo copulatio secus praesumpta. Quis tibi dixit propterea a Deo conjunctos, quia virgines erant? Nam Scriptura hoc non loquitur. An non virgines erant, inquit? Erant; sed non est id ipsum, copulatos virgines, et copulatos quia virgines. Quanquam ne hoc quidem nominatim dictum reperies, quod virgines essent, quamvis essent. Sexuum sane expressa diversitas est, non virginitas, cum dictum est: Masculum et feminam creavit illos. Merito quidem. Non enim maritalis copula corporum requirit integritatem, sed sexuum aptitudinem. Bene proinde ipsam instituens Spiritus sanctus, sexum expressit, 1496 et virginitatem tacuit,
Abbreviated transcription (Latin):
exeat. Nam sueuit ita. Uide ergo
quomodo utrobiq illi interclusus
sit exitus. Si solos in cȩlestib collo¬
cat continentes. perit ex maxima
parte salus. Si omem spurciciam
pariter cum continentib collo¬
cat. perit honestum. Sed iustiꝰ
perit ipsa. neq hac exitura neq
illac. reclusa ꝑpetuo. & capta in
fotiea quã fecit. Quidam tamen
dissentientes ab aliis. inter solos
uirgines matrimoniũ contrahi
posse fatentur. Uerum quid in
hac distinctione rationis afferre
possint ñ uideo. nisi qͦd ꝓ libitu
quisq suo sacramenta ȩccłȩ tanqͣ.
matris uiscera dente iupereo cer¬
ratim inter se dilacerare conten¬
dunt. Nam quod dicunt᷑ p̃ten¬
dere de primis conugib quia
uirgines erant. quid istud queso
matrimonii presudicat lib̾tati.
quo minus & inter ñ uirgines
contrahi liceat: Sed nescio quid
se in euangelio inuenisse susur¬
rant. quod suȩ ineptiȩ frustra
existimant suffragari. Iilud cre¬

Expanded text:
exeat. Nam consuevit ita. Vide ergo exeat. Nam consuevit ita. Vide ergo quomodo utrobique illi interclusus sit exitus. Si solos in coelestibus collocat continentes, perit ex maxima parte salus; si omnem spurcitiam pariter cum continentibus collocat, perit honestum. Sed justius perit ipsa, neque hac exitura, neque illac, reclusa perpetuo, et capta in fovea quam fecit. 4. Quidam tamen dissentientes ab aliis, inter solos virgines matrimonium contrahi posse fatentur. Verum quid in hac distinctione rationis afferre possint, non video: nisi quod pro libitu quisque suo sacramenta Ecclesiae, tanquam matris viscera, dente vipereo certatim inter se dilacerare contendunt. Nam quod dicuntur praetendere de primis conjugibus, quia virgines erant; quid istud, quaeso, matrimonii praejudicat libertati, quominus et inter non virgines contrahi liceat? Sed nescio quid se in Evangelio invenisse susurrant, quod suae ineptiae frustra existimant suffragari. Illud cre
Abbreviated transcription (Latin):
quã largus in altero. Neutr᷑u hoꝵ
competit saluatori. Quid. Coro¬
nabitur turpitudo: Nichil minꝰ
decet honestatis auctorem. Dam¬
pnabitur uniuersitas. preter pau¬
culos continentes: Non est hoc
esse saluatorem. Rara nimis in ter¬
ris continentia. neq pro tantillo
questu ad terras plenitudo illa
semet ipsam exinaniuit. Et quo¬
modo de illa om̃s accspimus. si so¬
lis indulsit continentib partici¬
pium sui: Non est quod ad hoc
respondeant. Sed neq ad illud
credo. Si honestati in cęlis est lo¬
cus. non sit aute honesto & tur¬
pi consortium. sicut ñ est socie¬
tas luci ad tenebras. ꝓfecto nemi¬
nem immundoꝵ locus in loco
salutis manet. Si quis aliter sa¬
pit. arguet illum apłica uox.
absq omni ambiguo asse :rens.
qm qui talia agunt. regnum dĩ
ñ possidebunt. Qua iam exiet de
cauerna hȩc infidiosa uulpecula:
Puto in fotieam deprehensam. in
qua sibi duo quasi foramina fecerit.
unum quo intret. alterum quo

Expanded text:
quam largus in altero! Neutrum horum quam largus in altero! Neutrum horum competit Salvatori. Quid? coronabitur turpitudo? Nihil minus decet honestatis auctorem. Damnabitur universitas praeter pauculos continentes? Non est hoc esse Salvatorem. Rara in terris continentia, neque pro tantillo quaestu ad terras plenitudo illa semetipsam exinanivit. Et quomodo de illa omnes accepimus, si solis indulsit continentibus participium sui? Non est quod ad hoc respondeant. Sed neque ad illud credo. Si honestati in coelis est locus, non sit autem honesto et turpi consortium, sicut non est societas luci ad tenebras: profecto neminem immundorum locus in loco salutis manet. Si quis aliter sapit, arguet illum apostolica vox, absque omni ambiguo asserens: Quoniam, qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt . Qua jam exiet de caverna haec insidiosa vulpecula? Puto in fovea deprehensam, in qua sibi duo quasi foramina fecerit, unum quo intret, alterum quo
Abbreviated transcription (Latin):
hẏpochrisi loquentiũ mendati¬
um. ꝓhibentrum nubere. In hy¬
pocrisi plane hoc & uulpina do¬
lositate loquuntur. fingentes
se amore icd dicere castitatis. qͦd
magis causa turpitudinis fouen¬
dȩ & multiplicandȩ ad inuene¬
runt. Res tamen tam in aꝑto
est. ut mirer quomodo unqu̾ã
homini xp̃iano ꝑsuaderi potu¬
erit. nisi quod hi adeo bestiales
sunt. ut ñ aduertant qualiter
om̃i immundiciȩ laxat habenaᷤᷤ
qui nuptias dampnat. aut certe
ita pleni nequicia & diabolica ma¬
lignitate absorti ut aduertentes
dissimulent. & lȩtentur in ꝑdi¬
tione hominum. Tolle de ȩcclesia
honorabile conubium & thorum
immaculatũ. nonne reples eam
concubinariis. incestuosis. semini¬
fluis. mollib. masculoꝵ concubi¬
toribus. & om̃i deniq genere im¬
mundoꝵ: Elige ergo utrulibet.
aut saluari uniuersa monstra
hȩc hominũ. aut numeru sal¬
uandorũ ad continentũ redigi
paucitat᷑ẽ. Quam parcus in uno.

Expanded text:
hypocrisi loquentium mendacihypocrisi loquentium mendacium, prohibentium nubere! 3. In hypocrisi plane hoc et vulpina dolositate loquuntur, fingentes se amore id dicere castitatis, quod magis causa turpitudinis fovendae et multiplicandae adinvenerunt. Res tamen tam in aperto est, ut mirer quomodo unquam homini Christiano persuaderi potuerit, nisi quod hi adeo aut bestiales sunt, ut non advertant, qualiter omni immunditiae laxat habenas, qui nuptias damnat; aut certe ita pleni nequitia, et diabolica malignitate absorpti, ut advertentes dissimulent, et laetentur in perditione hominum. Tolle de Ecclesia honorabile connubium et torum immaculatum ; nonne reples cam concubinariis, incestuosis, seminifluis, mollibus, masculorum concubitoribus, et omni denique genere immundorum? Elige ergo utrumlibet, aut salvari universa monstra haec hominum, aut numerum salvandorum ad continentium redigi paucitatem. Quam parcus in uno!
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibentum nubere. abstinere a
cibis quos ds̃ creauit ad ꝑcipiendũ
cum gr̃arum actione fidelib. Istos
ꝓrsus. istos dicebat. Hii nubere pro-¬
hibent. hii a cibis abstinent quos
b postea uidebimus. Nunc
autẽ uidete si ñ ꝓprie dȩmonum
& ñ hominum ludificatio hȩc. se¬
cundum qͦd predixerat sp̃s. ue¬
re ab illis suȩ sectę auctorẽ. nemi
nem hominem dabunt. Quȩ he¬
resis ñ ex hominib habuit ꝓpriũ
heresiarcham: Canichei manẽ
habuere principem & p̃ceptorẽ.
sabelliani sabellum. arriani arri¬
um. eunomiani eunoniium. ne¬
storiani nestorium. Ita om̃s cȩterȩ
huiusmodi pestes singalȩ singłos
magistros homines habuisse no¬
scuntur. a quib originem simul
duxere & nomen. Quo nomi¬
ne istos tituloue censebis: Nullo.
qm ñ est ab homine illorũ heresis.
neq ꝑ hominem illam acceperuit.
Absit tamen ut ꝑ reuelationem
iũ xp̃i. sed magis & absq dubio
uti sp̃s sc̃s predixit ꝑ immissio¬
nem & fraudem dȩmonioꝵ in

Expanded text:
entium nubere, abstinere a cibis, quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione . Istos prorsus, istos dicebat. Hi nubere prohibent, hi a cibis abstinent quos ibus postea videbimus. Nunc autem videte, si non proprie daemonum et non hominum ludificatio haec, secundum quod praedixerat Spiritus. Quaere ab illis suae sectae auctorem; neminem dabunt. Quae haeresis non ex hominibus habuit proprium haeresiarcham? Manichaei Manem habuere principem et praeceptorem, Sabelliani Sabellium, Ariani Arium, Eunomiani Eunomium, Nestoriani Nestorium. Ita omnes caeterae hujusmodi pestes, singulae singulos magistros, homines habuisse noscuntur, a quibus originem simul duxere et nomen. Quo nomine istos titulove censebis? Nullo; quoniam non est ab homine illorum haeresis, neque per hominem illam acceperunt. Absit tamen ut per revelationem Jesus Christi, sed magis et absque dubio, uti Spiritus sanctus praedixit, per immisionem 1495 et fraudem daemoniorum, in
Abbreviated transcription (Latin):
nis impietatẽ. nomine religioni
intitulant. Innocentiam diffini¬
unt tantum in aꝑto ñ ledere.
dicantes colorem. In oꝑimentum
turpitudinis. continentię se in¬
signiere uoto. Porro turpitudi¬
nem in solis existimant reputan¬
dam uxorib. cum uel sola sit ea
quȩ cũ uxore est causa quȩ turpi¬
tudinem excusat in coitu. Rusti¬
cini homines sunt & idiotȩ. & ꝓr¬
sus contemptibiles. sed ñ est dico
uobis cum eis negligent̾ agendũ.
Multum enĩ ꝓficiunt ad impie¬
tatem. & sermo eoꝵ ut cancer
serpit. Deniq ñ neglexit sp̃s sc̃s.

Expanded text:
nis impietatem nomine religionis nis impietatem nomine religionis intitulant. Innocentiam definiunt, tantum in aperto non laedere, dicantes colorem. In operimentum turpitudinis, continentiae se insigniere voto. Porro turpitudinem in solis existimant reputandam uxoribus: cum vel sola sit ea, quae cum uxore est, causa, quae turpitudinem excusat in coitu. Rusticani homines sunt et idiotae, et prorsus contemptibiles: sed non est, dico vobis, cum eis negligenter agendum. Multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum ut cancer serpit . 2. Denique non neglexi
Abbreviated transcription (Latin):
quę pretergrediuntar uiam. &
uindemiant uineam. Non st̃
contentȩ deserere uiam. nisi &
desertare umeam possint. adden¬
tes preuaricatione. Non sufficit
hereticos esse. nisi & hẏpocritȩ suł.
ut sit supra modum peccans
peccatũ. Hi sunt qui ueniunt
in uestimentis otiium. ad nu¬
dandas oues. & spoliandos arietes.
An non tibi utraq res impleta ui¬
detur. ubi & fide plebes. & plebib
sacerdotes depredati inueniunt᷑:
Qui nam isti predones:Hi oues
sunt habitu. astu uulpes. actu &
crudelitate lupi. Hi sunt qui bo¬
ni uideri ñ esse. mali ñ uideri. sed
esse uolunt. Mali sunt & boni ui¬
deri uolunt ne soli sint mali.
mali uideri timent. ne parum
sint mali. Et enim minus semꝑ
malitia palam nocuit. nec unquã
bonus nisi boni simulatione de¬
cepttis est. Ita ergo in malu̾ bonoꝵ
boni apparere student. mali nolut.¬
ut plus liceat malignari. Neq
enim est apud eos uirtutes cole¬
re. sed colorare uitia quodã quasi
uirtutũ minio. Deniq suꝑstitio¬

Expanded text:
etergrediuntur viam, et vindemiant vineam. Non sunt contentae deserere viam, nisi et desertare vineam possint, addentes praevaricationem. Non sufficit haereticos esse, nisi et hypocritae sint, ut sit supra modum peccans peccatum. Hi sunt qui veniunt in vestimentis ovium ad nudandas oves et spoliandos arietes. An non tibi utraque res impleta videtur, ubi et fide plebes, et plebibus sacerdotes depraedati inveniuntur? Quinam isti praedones? Hi oves sunt habitu, astu vulpes, actu et crudelitate lupi. Hi sunt qui boni videri, non esse; mali non videri, sed esse volunt. Mali sunt, et boni videri volunt, ne soli sint mali; mali videri timent, ne parum sint mali. Etenim minus semper malitia palam nocuit, nec unquam bonus, nisi boni simulatione deceptus est. Ita ergo in malum bonorum boni apparere student; mali noluut plus liceat malignari. Neque enim est apud eos virtutes colere, sed vitia colorare quodam quasi virtutum minio. Denique superstitio
Abbreviated transcription (Latin):
pluuiȩ inuificandis seminib uel
multiplicandis segetib uel fructi¬
b maturandis. qͥd ꝓprio queso de
corpore facere habet. cui ad nutũ
indifferenter uniuersa corpora cȩ¬
lestia atq terrestria obsequi constat:
Plane suꝑfluo haberet suũ. qͥ nullũ
sibi repperit alienũ. Uerũ si cuncta
quȩ hoc loco dicenda occurrunt p̃¬
senti uolumꝰ sermone concludere.
sermo modũ excedet. & uires forsi¬
tan aliquoꝵ. Propterea que restars
sub alio seruemꝰ absoluenda pͥncipio.

Expanded text:
pluviae vivificandis seminibus, vel pluviae vivificandis seminibus, vel multiplicandis segetibus, vel fructibus maturandis; quid proprio, quaeso, de corpore facere habet, cui ad nutum indifferenter universa corpora coelestia atque terrestria obsequi constat? Plane superfluo haberet suum, qui nullum sibi reperit alienum. Verum si cuncta, quae hoc loco dicenda occurrunt, praesenti volumus sermone concludere, sermo modum excedet, et vires forsitan aliquorum: propterea quae restant, sub alio servemus absolvenda principio.
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte in se de bonis dñi & ñ in
operat᷑ non uolens. siue homo ma¬
lus siue angłs malus. & constat ñ
fieri ꝓpter eũ qͦd fit ꝑ eũ: cũ ꝓdes¬
se nullũ bonũ possit inuito. Igit᷑
ei qͥdem dispensatio tantũ credita
est. s nescio qͦmodo gratius iocun-¬
diusq sentimꝰ bonũ qͦd ꝑ malum
dispensatorẽ ministratur. Ipsa est
gͦ causa cur & ꝑ malos ds̃ faciat bo¬
na bonis. non autẽ ut oꝑa eoꝵ in¬
digeat in benefaciendo. Porro his
quȩ ratione uel sensu carentia sunt.
multomiꝰ dm̃ egere quis dubit&:
Sed quando in opus bonũ & ipsa
concurrunt. apparet qm̃ omĩa ser-¬
uiunt ei: cui merito est dicere.
meus ẽ orbis terrȩ. Aut certe. qͥa
nouit quȩ ꝑ quȩ conuenientius fi¬
ant. de seruituite corporeȩ creaturȩ
non efficaciam querit. s congruen¬
tiam. Esto deinde qͦd corpoꝵ mi¬
nisteria oportune plerũq diuiniᷤ
operib applicentur. ut uerbi gra

Expanded text:
ne forte in se de bonis Domini, et none forte in se de bonis Domini, et nooperatur non volens, sive homo malus, sive angelus malus: et constat non fieri propter cum, quod fit per eum, cum prodesse nullum bonum possit invito. Igitur ei quidem dispensatio tantum credita est; sed nescio quomodo gratius jucundiusque sentimus bonum, quod per malum dispensatorem ministratur. Ipsa est ergo causa, cur et per malos Deus faciat bona bonis: non autem, quod opera eorum indigeat in benefaciendo. 10. Porro his quae ratione vel sensu carentia sunt, multo minus Deum egere quis dubitet? Sed quando in opus bonum et ipsa concurrunt, apparet quoniam omnia serviunt ei, cui merito est dicere: Meus est orbis terrae . Aut certe quia novit quae per quae convenientius fiant; de servitute corporeae creaturae non efficaciam quaerit, sed congruentiam. Esto deinde quod corporum ministeria opportune plerumque divinis operibus applicentur, ut, verbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
angłoꝵ. nulla animarũ hoc modo
mͥ capabilis est. nullius ego capax.
Nec ipsi angłi ita se alterutrũ capi-¬
unt. Sequestretur ꝓinde p̃rogati¬
ua hȩc sũmo atq incircũ scripto
sp̃ui. qui solus cũ docet angłm
siue hominẽ scientiam. instrumen¬
tũ non querit nr̃ȩ corporeȩ au¬
ris. sicut nec sibi oris. Per se in¬
fundit᷑. ꝑ se innotescit: purus
capitur a puris. Solus nullius
indiget. Solus & sibi & omĩb de
sola omĩpotenti uoluntate suffici¬
ens. Operatur tamen inmensa &
innumera ꝑ subiectã creaturam
corporalẽ siue spiritałe. s qua si
inperans non quasi mendicans.
En uerbi gr̃a qͦd linguã meã corpo¬
ralem assumpsit nunc in opus suũ.
docere uidelic& uos. cũ ꝑ se absq
dubio facilius suauiꝰq id posset :¬
ꝓfecto indulgentia est ñ indigentia.
In ꝓfectu siqͥdem ur̃o meritũ querit
mͥ. non sibi solatium. Id ipsũ sape¬
re opus ẽ omĩ homim oꝑanti bonũ.

Expanded text:
angelorum, nulla animarum hoc modo angelorum, nulla animarum hoc modo mihi capabilis est, nullius ego capax. Nec ipsi angeli ita se alterutrum capiunt. Sequestretur proinde praerogativa haec summo ac incircumscripto Spiritui, qui solus, cum docet angelum sive hominem scientiam, instrumentum non quaerit nostrae corporeae auris, sicut nec sibi oris. Per se infunditur, per se innotescit, purus capitur a puris. Solus nullius indiget; solus et sibi, et omnibus de sola omnipotenti voluntate sufficiens . 9. Operatur tamen immensa et innumera per subjectam creaturam corporalem, sive spiritualem; sed quasi imperans, non quasi mendicans. En, verbi gratia, quod linguam meam corporalem assumpsit nunc in opus suum, docere videlicet vos, cum per se absque dubio facilius suaviusque id posset; profecto indulgentia est, non indigentia. In profectu siquidem vestro meritum quaerit mihi, non sibi solatium. Idipsum sapere opus est omni homini operanti bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
& uersent in forma & specie qua
uolunt quando apparere. uolunt. den-¬
santes & solidantes ea quantũ uolt᷑.
cũ tamen in sui ueritate prę subti¬
litate naturȩ atq substantię suȩ in-¬
palpabilia sint & nr̃is omĩno inat¬
tingibilia uisib an uͦ simplici spi¬
ritali substantia subsistentes corpo¬
ra cũ opus est sumant. rursũq ex¬
pleto opere ponant in eandem de
qua sumpta sunt materiam dissol¬
uenda. nolo ut a me requiratis.Ui.¬
dentur patres de huimodi diuersa
sensisse. nec mͥ ꝑspicuũ est unde al¬
terutrũ doctam. & nescire me fateor.
Sed & ur̃is ꝓfectib non multũ conferre
arbitror harũ rerũ noticiam. Illud
autẽ scitote nullũ creatoꝵ sp̃uum ꝑ¬
se nr̃is mentib applicari. ut uidelic&
nullo mediante. nr̃i suiue corporis
instrumento. ita nobis in misceat᷑
uel infundatur. que eiꝰ participa¬
tione docti. siue doctiores. uel boni
siue meliores efficiamur. Nulluᷤ

Expanded text:
et versent in forma et specie qua et versent in forma et specie qua volunt quando apparere volunt, densantes et solidantes ea quantum volunt, cum tamen in sui veritate prae subtilitate naturae atque substantiae suae impalpabilia sint, et nostris omnino inattingibilia visibus; an vero simplici spirituali substantia subsistentes, corpora cum opus est sumant, rursumque expleto opere ponant in eamdem, de qua sumpta sunt, materiam dissolvenda; nolo ut a me requiratis. Videntur Patres de hujusmodi diversa sensisse; nec mihi perspicuum est unde alterutrum doceam; et nescire me fateor. Sed et vestris profectibus non multum conferre arbitror harum rerum notitiam. 8. Illud autem scitote, nullum creatorum stris mentibus applicari, ut videlicet, nullo mediante nostri suive corporis instrumento, ita nobis immisceatur vel infundatur, quo ejus participatione docti sive doctiores, vel boni sive meliores efficiamur. Nullus
Abbreviated transcription (Latin):
Et si nocͥua. & si etiam ꝑniciosa tem¬
porali hominũ constet esse saluti.
ñ tamen deest eoꝵ corporib unde
cooperentur in bonũ. his qͥ scd̾m
ꝓpositũ uocati sunt sci. & si non ceden¬
do in cibum. aut exhibendo ministe¬
rium: certe ingenium exercendo.
iuxta eũ qui utiq omĩ utenti rati¬
one presto est cõmunis disciplinȩ
ꝓfectũ. quo inuisibilia dĩ ꝑea quȩ
facta sunt intellecta conspiciunt᷑.
Nam & diabolus eiꝰq satellites cũ sit
eoꝵ semꝑ maligna intentio. nocere
qͥdem semꝑ cupiunt. s bonis emu-¬
latorib qͥb dicit᷑. qͥs uobis nocere.
poterit si boni emulatores fueriti᷑.
absit ut possint. Magis autem
ꝓsunt & nolentes. cooperanturq
m bonũ bonis. Ceterũ angelica
corpora utrũ nam ipsis spiritib
naturalia sint sicut hominib sua.
& sint animalia sicut homines. in:¬
mortalia tamen qͦd nondũ sunt ho¬
mines. porro ipsa corpora mutent

Expanded text:
Etsi nociva, etsi etiam perniciosa temEtsi nociva, etsi etiam perniciosa temporali hominum constet esse saluti; non tamen deest eorum corporibus unde cooperentur in bonum his qui secundum propositum vocati sunt sancti; et si non cedendo in cibum, aut exhibendo ministerium, certe ingenium exercendo, juxta eum, qui utique omni utendi ratione praesto est, communis disciplinae profectum, quo invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Nam et diabolus ejusque satellites, cum sit semper eorum maligna intentio, nocere quidem semper cupiunt, sed bonis aemulatoribus, quibus dicitur: Quis vobis nocere poterit, si boni aemulatores fueritis ? absit ut possint; magis autem prosunt et nolentes, cooperanturque in bonum bonis. 7. Caeterum angelica corpora, utrumnam ipsis spiritibus naturalia sint, sicut hominibus sua; et sint animalia sicut homines, immortalia tamen, quod nondum sunt homines; porro ipsa corpora mutent
Abbreviated transcription (Latin):
supremũ & infimũ ten& locũ usq
adeo ad utrũq necessariũ habere cor¬
pus manifestũ est. ut absq eo nec
ipse ꝓficere. nec alteri ꝓdesse possit.
Nam ut taceam menbra cetera corpo¬
ris officiaue menbroꝵ. quo nã modo
queso aut sine lingua instruis au¬
dientẽ. aut sine aurib ꝑcipis instru¬
entem: Itaq cũ absq corporis admi¬
niculo nec bestialis sp̃s seruilis con¬
ditionis soluere debitũ. nec spirita¬
lis celestisq ereatura inplere mini-¬
sterium pietatis. nec rationalis ani¬
nia tam ꝓximo quã etiam sibi suf¬
ficiat consulere ad salutẽ. liqu&
omẽm creatũ sp̃m siue ut iuuet
siue ut iuuetur simul & iuuet. cor¬
poreo ꝓrsus indigere solatio. Quid
enim siqua animantia quantũ ad
usum sui reperiantur incõmoda.
nullisq apta usib humanarũ neces¬
sitatum: Prosunt ꝓfecto uisu & si
non usu. utiliora cordib intuentiũ
quã utentiũ esse corporib possent.

Expanded text:
supremum et infimum tenet locum, usque supremum et infimum tenet locum, usque adeo ad utrumque necessarium habere corpus manifestum est, ut absque eo nec ipse proficere, nec alteri prodesse possit. Nam, ut taceam membra caetera corporis, officiave membrorum; quonam modo, quaeso, aut sine lingua instruis audientem, aut sine auribus percipis instruentem? 6. Itaque cum absque corporis adminiculo nec bestialis spiritus servilis conditionis solvere debitum, nec spiritualis coelestisque creatura implere ministerium pietatis, nec rationalis anima tam proximo, quam etiam sibi sufficiat consulere ad salutem: liquet omnem creatum spiritum, sive ut juvet, sive ut juvetur simul et juvet, corporeo prorsus indigere solatio. Quid enim si qua animantia, quantum ad usum sui, reperiantur incommoda, nullisque apta usibus humanarum necessitatum? Prosunt profecto visu, etsi non usu; utiliora cordibus intuentium, quam utentium esse corporibus possent.
Abbreviated transcription (Latin):
facilitateq ꝑtingit. nullo utiq sen¬
sus corporei adminiculo fultus. nul¬
lo corporei menbri adiutus officio.
nullo corporeȩ cuiꝰcumq rei informa¬
tus intuitu. Cur enĩ inter corpo¬
ra spiritales scrutetur sensus. qͦs
in libro uitȩ & absq contradictione
legit. & absq difficultate intelligit:
Cur in sudore uultꝰ sui laboret ex¬
cutere grana de paleis. de uuis uina.
& de amurca oleũ. qͥ ex om̃ib satis
habundeq ad manũ hab&e: Suis men¬
sua habundans panib. Quis puteũ
fodere cur&. & in terrȩ uiscerib ue¬
nas aquarũ cũ labore rimari. cui
ultro affatim aquas limpidas fons
uiuus emanat: Nec brutus gͦ nec
angłicus sp̃s ad ea capessenda quȩ be
atam spiritalem faciunt creaturã
suis ullomodo corporib adiuuant᷑.
ille qͥdem ꝓ innata stoliditate non
capiens. iste uͦ ꝓ excellentioris głȩ
p̃rogatiua non indigens. Porro ho¬
minis sp̃m qui mediũ quendã int̾

Expanded text:
facilitateque pertingit, nullo utique senfacilitateque pertingit, nullo utique sensus corporei adminiculo fultus, nullo corporei membri adjutus officio, nullo corporeae cujuscunque rei informatus intuitu. Cur enim inter corpora spirituales scrutetur sensus, quos in libro vitae et absque contradictione legit, et absque difficultate intelligit? cur in sudore vultus sui laboret excutere grana de paleis, de uvis vina, et de amurca oleum, qui ex omnibus satis abundeque ad manum habet? Quis mensua abundans panibus? quis puteum fodere curet, et in terrae visceribus venas aquarum cum labore rimari, cui ultro affatim aquas limpidas fons vivus emanat? Nec brutus ergo, nec angelicus spiritus ad ea capessenda, quatam spiritualem faciunt creaturam, suis ullo modo corporibus adjuvantur; ille quidem pro innata stoliditate non capiens, iste vero pro excellentioris gloriae praerogativa non indigens. 5. Porro hominis spiritum, qui medium quemdam inter