comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Degillum est p̾laittum re feminarum.¬
ginarũ amictum: unde & appellatũ.
ꝑepłum matronale palliũ ex purpura p̾sig¬
natũ cuiꝰ fimbriȩ aurei staminis sũmita¬
te resplendent. Palla est quadrũ pallium
muliebris uestis. deductũ usq ad uestigu.
adfixis in ordinẽ geminis. Et palla glict᷑a
ã notyna anin. id est ã mobilitate. qͦ est cir¬
ca finem huiꝰ modi uestimenti. siue quod
rugis iubrantib sinuata crispet᷑. Stola ma¬
tronale oꝑimentũ: quod cooꝑto capite &
scapula a dextro latere in leuũ humerũ
inictit᷑. Stola autẽ grece uocata. qͦd suꝑmit¬
tacur. Idem & reciniũ latino noĩe appel¬
latum : eo quod dimidia eiꝰ pars retro rei¬
cit᷑. qͦd uulgo mauorten dicunt. Uocatum
autẽ mauorcem. quasi martẽ. Signũ aut̃
maritalis dignicatis & potestatis in eo est.
Taput enĩ mulieris uir est. Inde & suꝑ
caput mulieris ÷. Amiculũ est merecr icũ
pallium lineũ. Hoc apud ueceres matronȩ

Expanded text:
egillum est praelatum reginarum amiculum; unde et appellatum. Peplum matronale pallium ex purpura signatum, cuius fimbriae aurei staminis summitate resplendent. Palla est quadrum pallium muliebris vestis, deductum usque ad vestigia, quod ad fixis in ordinem gemmis. Et palla dicta ἀπὸ τοῦ πάλλειν, id est a mobilitate, quae est circa finem huiusmodi indumenti; sive quod rugis vibrantibus sinuata crispetur. Stola matronale operimentum, quod cooperto capite et scapula a dextro latere in laevum humerum mittitur: stola autem Graece vocatur quod superemittatur. Idem et ricinium Latino nomine appellatum eo quod dimidia eius pars retro reicitur; quod vulgo mavortem dicunt. Vocatum autem mavortem quasi Martem; signum enim maritalis dignitatis et potestatis in eo est. Caput enim mulieris vir est; inde et super caput mulieris est. Amiculum est meretricum pallium lineum. Hunc apud veteres matronae
Abbreviated transcription (Latin):
uarro in noue disciplinaꝵ libris. talz
similitudine diffiniuit. Bialectica et re¬
thorica ẽ. qđ in manu hoĩs pugnꝰ astric¬
hens. ista distendens. Dialectica qͥdem ad
disserendas res acitior. rethorica ad il¬
la que nititur docenda facundior. Illa
ad scolas nonnũquã uenit: ista iugiter
studiosos: hec aũ frequent᷑ & popłos. So¬
lent aũ phylosophi antequã ad ysagogen
ueniant exponendam. diffinition̾e pħy¬
losophie ostendere: quo facilus ea que
ad eam ꝑtinent demonstrent᷑. De diffĩ

Expanded text:
arro in nouem Disciplinarum libris tali similitudine definiuit: 'Dialectica et rethorica est quod in manu hominis pugnus astrichens, ista distendens. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior, rethorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnunquam uenit, ista iugiter studiosos: haec frequenter et populos. Solent autem Philosophi antequam ad isagogen veniant exponendam, definitionem Philosophiae ostendere, quo facilius ea, quae ad eam pertinent, demonstrentur. §
Abbreviated transcription (Latin):
Tercium liquor est. Usus eiꝰ ad lanas sulfm¬
das: qm̃ candorem molliciemq prestat. luar¬
tum ad licinia maxime conficienda aptum.
Sulphuris tanta uis est: ut morbos comiera¬
les deprehendat nidoie suo impositus igni¬
bus ardescens: in calice uini primaq sub¬
dita circumfereus ardescenti s dirum pallo

Expanded text:
Tertium liquor est; usus eius ad lanas suffiTertium liquor est; usus eius ad lanas suffiendas, quoniam candorem mollitiemque praestat. Quartum ad lychnia maxime conficienda aptum. Sulphuris tanta vis est ut morbos comitiales deprehendat nidore suo inpositus ignibus ardescens. In calice vini prunaque subdita circumferens exardescentis repercussu pallo
Abbreviated transcription (Latin):
tatos sulphure quodam nitore exhilarat:
altera gemmnis nitorem prestat. Treta ar¬
gentaria. & ipsa candida: appellata. eo qͦd
nitorem argento reddat. Terra samia ã sa¬
mo insula dicta. glutinosa & candida. &
lingue lenis. medicam̃tis & uasculis ne¬
cessaria. Puluis puteolanꝰ in puteolanis ytaliȩ
colligitur colligitur collib: opponit᷑q ad sus¬
tinenda maria. fluctusq frangendos. Nam
die fortior effectus. in saxum mutit᷑ sicut
argilla igne in lapidem uertit᷑. Sulphur
uocatũ. quia igne accendit᷑. Hr̃ enm igniᷤ
est. Nam uis eius in aquis feruentib sentit᷑:
neq alia re facilius accẽdit᷑. Nascit᷑ in insu¬
lis eoliis inter sĩcauam & ytaliam quas arde¬
re dicunt. Inuenit᷑ & in aliis locis effossum
Hugenera sunte quatuor Uiuum qͦch foditur
translucetq & uiret: quo solo ex omnibus
generib medici utunt᷑. Alterum qd̾ appel¬
lant glebam : usibꝰ tantũ fullonũ familiare.

Expanded text:
tatos sulphure, quodam nitore exhilarat; tatos sulphure, quodam nitore exhilarat; altera gemmis nitorem praestat. Creta argentaria, et ipsa candida appellata eo quod nitorem argento reddat. Terra Samia a Samo insula dicta, glutinosa et candida, et linguae lenis, medicamentis et vasculis necliae colligitur collibus, opponiturque ad sustinenda maria fluctusque frangendos. Nam dieo fortior effectus in saxum mutatur; sicut argilla igne in lapidem vertitur. Sulpur vocatum quia igne accenditur; πῦρ enim ignis est. Nam vis eius et in aquis ferventibus sentitur, neque alia res facilius accenditur. Nascitur in insulis Aeoliis inter Siciliam et Italiam, quas ardere dicunt. Invenitur et in aliis locis effossum. Huius genera quattuor. Vivum, quod foditur, translucetque et viret, quem solum ex omnibus generibus medici utuntur. Alterum, quod appellant glebam, usibus tantum fullonum familiare.
Abbreviated transcription (Latin):
uluis dictus. quod
Tollitur enĩ eiꝰ flatu.
Anec resistit. nec stare¬
i. uouit. sicut ait ꝓpħa:
tanqͣm puliuis quem
ꝓicit uentꝰ ã facie terrȩ. lumꝰ uocatꝰ.
quod lenis sit. Cenum est uorago lu¬
łi. sinis ex incendio dicit᷑. ab eõ enĩ
fit. Fauilla. qͦct ꝑ ignem effecta sit
slam fõs ignis est. Gleba. quod sit glo¬
bus. Pulueris enim collectione compin
gitur⁊ & in uno glomere adunat᷑. Ter¬
ra aut̃ ligata. gleba est: soluta. puluis.
Labiua. eo qͦd ambulantib lapsum in¬
ferat. Dicta ꝑ diriuationẽ a labe̾. Li¬
tum uocatũ qͥdam ꝑ antifrasim pucesit
quod ñ sit mundum. Nam omne lotũ:
mundũ est. Uolutabra appellata. qͦd
ibi apri uolutent᷑ Uligo sordes luni.
uel aque sunt. Sabulum. leuissimum
terre genus. Argilla ab argis uocati:
apud quos pͥmum ex ei uasa confecta
sunt. Freta. ab insula cretȩ. ubi melior
taliȩ nisula dicta. Quarum altera uesti¬
mentoꝵ preciosos colores emollit. & coutͥs¬

Expanded text:
ulvis dictus, quod tollitur enim ejus flatu, nec resistit, nec stare novit, sicut ait Propheta: Tanquam pulvis, quem projicit ventus a facie terrae . Limus vocatus, quod lenis sit. Coenum est vorago luti. Cinis ex incendio dicitur. Ab eo enim fit. Favilla, quod per ignem effecta sit: nam phos ignis est. Gleba, quod sit globus; pulveris enim collectgitur, et in uno glomere adunatur. Terra autem ligata, gleba est soluta, pulvis. 4. Labina, eo quod ambulantibus lapsum inferat, dicta per derivationem a labe. Lutum vocatum quidam per antiphrasin putant, quod non sit mundum, nam omne lotum mundum est. 5. Volutabra appellata, quod ibi apri volutentur. Uligo sordes 246 limi, vel aquae sunt. Sabulum levissimum terrae genus. 6. Argilla ab Argis vocata, apud quos primum ex ea vasa confecta sunt. Creta ab insula Creta, taliae insula dicta, quarum altera vestimentorum pretiosos colores emolliens, contris
Abbreviated transcription (Latin):
ditam habeat dispositionẽ
ãptisium grece: latine tinctio inter¬
pretat᷑. Quod iccirco tinc̾tio cłr⁊ quia
⁊ homo ibi  sꝑu gr̃ȩ ii melius imutat᷑. & longe
aliud qͣm erat efficit᷑. Priꝰ enim fedi eramꝰ
deformitate peccatoꝵ : in ipsa tinctione
reddim᷑ pulchri dealbatione uirtutuos
Unde & in canticis scribitur canticoꝵ: q
rium ñ aliter nͥ sub trinitatis designati¬
tribus testibꝰ stat omne uerbũ: ita hoc
sacramentũ ꝯfirmat ternariꝰ numerꝰ no¬
mũ datur : hec ratio est. Uoluit enim
dñs ut res illa inuisibilis ꝑcongruens.
s ꝓfecto contractabilẽ & uisibile impen¬
deret᷑ elenientum: suꝑ qͦd ȩtiã in pͥuci¬
pio ferebatur sp̃c sanctus Nam sicut aqua
purgatur exterius corpus: ita latenter eius

Expanded text:
ditam habeat dispositionem. ditam habeat dispositionem. Baptismum Graece, Latine tinctio interpretatur; quae idcirco tinctio dicitur, quia ibi homo spiritu gratiae in melius inmutatur, et longe aliud quam erat efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum, in ipsa tinctione reddimur pulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum rium non aliter nisi sub Trinitatis designatitribus testibus stat omne verbum, ita hoc sacramentum confirmat ternarius numerus nomus datur, haec ratio; voluit enim Dominus ut res illa invisibilis per congruens, et profecto contractabile, et visibile impenderetur elementum, super quod etiam in principio ferebatur Spiritus sanctus. Nam sicut aqua purgatur exterius corpus, ita latenter ejus
Abbreviated transcription (Latin):
interpretat᷑. & qͥd melius corporẽ & sangͥ
tionẽ cum res gesta ita fit: ut aliquid signi¬
ficare intelligat᷑: quod sc̃ẽ accipiendum. ẽ
Sunt aut̃ sacramenta ÷ baptisinum. & crisma.
corpus & sanguis. Quȩ̃ ob id sacramenta dicun¬
tur: quia sub teguiento corporalium rerũ.
uirtꝰ diuina secretius salutem eoꝑdem sacra¬
m̃toꝵ oꝑatur. Unde & ã secretis uirtutibus.
uł a sacris sacramenta dicunt᷑. Quȩ ideo
fructuose penes eccłam fiunt: quia sc̃s in
ea manens sp̃c. eundem sacramentoꝵ latent̃
oꝑatur effectum. Unde seu ꝑ bonos seu ꝑ
malos ministros intra dei eccłam dispensent᷑:
tam̃ quia sp̃c sc̃s mystice illa uiuificat qͥ
quonclã apłico in tempore iusibilibꝰ appare¬
bat oꝑibus. nec bonoꝵ meritis dispensatoꝵ¬
meritis ãplificant᷑ hec doua. nͨ maloꝵ atte.¬
rigat. s qui incrementũ dat cłs. Unde &
grece mysteriũ d̃r: quod secretã & recon¬

Expanded text:
interpretatur. Et quid melius corpore et sanguiinterpretatur. Et quid melius corpore et sanguitione, cum res gesta ita fit ut aliquid significare intellegatur, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacramenta baptismum et chrisma, corpus et sanguis Domini. Quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorundem sacramentorum operatur; unde et a secretis virtutibus vel a sacris sacramenta dicuntur. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eundem sacramentorum latenter operatur effectum. Unde, seu per bonos seu per malos ministros intra Dei ecclesiam dispensentur, tamen quia sanctus Spiritus mystice illa vivificat, qui quondam Apostolico in tempore visibilibus apparebat operibus, nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur haec dona, nec malorum adterigat, sed qui incrementum dat, Deus'; unde et Graece mysterium dicitur, quod secretam et recon
Abbreviated transcription (Latin):
enim grece totum dr. chausis incensio: &
holocaustum totũ incensum. Cȩrimoniȩ
apud latuios dicunt᷑ sacra omĩa: qͦ apud
grecos orgia uocantur. Pprie autem uisũ
est doctoribus a carencdo appellari cexi¬
monias. quasi carimonias: eo quod eis quȩ
in sacris diuinis offerunt᷑. in suo usu care¬
rent homines. Quod nom̃ ętiam in usu est
litterarum sacrarũ. Alii ceximonias ꝓprie
in obseruationibꝰ iudeoꝵ credunt: absti¬
nentiã scilicet quarũdam escarum scd̾m
uȩterem legẽ. eo quod obseruantes careant
his rebus quib se abstinuerunt.
acrificium dictũ. quasi sacrũ fac̾tum:
quia prece mystica ꝯsecratur in memo¬
riam ꝓ uob̾ cdiuĩcȩ passionis. Unde hoc eo
iubente corpꝰ xp̃i & sanguinem dicimꝰ. Qd̃
clum sit ex fructibus terrȩ sc̃ĩficatur: &
fit sacramentũ oꝑante iniusibilit̾ spũ dei.
Cuiꝰ panis & calicis sacramentũ greci euca
ristiam dicunt: quod latine bona gratia

Expanded text:
enim graece dicitur totum, causis incensio: et enim graece dicitur totum, causis incensio: et holocaustum, totum incensum. Cerimoniae apud Latinos dicuntur sacra omnia quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari caerimonias, quasi carimonias; eo quod ea quae in sacris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines; quod nomen etiam in usu est litterarum sanctarum. Alii caerimonias proprie in observationibus Iudaeorum credunt; abstinentiam scilicet quarundam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes careant his rebus quibus se abstinuerunt. Sacrificium dictum quasi sacrum factum, quia prece mystica consecratur in memoriam pro nobis Dominicae passionis; unde hoc eo iubente corpus Christi et sanguinem dicimus. Quod dum sit ex fructibus terrae, sanctificatur et fit sacramentum, operante invisibiliter Spiritu Dei; cuius panis et calicis sacristiam dicunt, quod Latine bona gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ab antiquis dicta: eo quod in mole al¬
taris posita uictima cederetur. Unde̾
& mactatio post inmolationem est:
Nunc autem immolatio panis & calicis
conuenit. Ribatio autem tantummͦ: calicis
oblatio est. Hinc est illud. Et libauit de san¬
guine uuȩ. Sic & secłarium quidã poeta¬
rum. Nunc inquit pateras libate ioui.
Libare gͦ ꝓprie effundere est: sumptũq
nomen ex libero quodam. qͥ in grecia usũ
bantur sacrificia: quȩ fiebant auteqͣm
ad hostem ꝑgerent. Uictimę uero sacrifi¬
cia quȩ post uictoriam deuctis hostibus
immolabant᷑. Ex erant uictunę maiora
sacrificia qͣm hostiȩ. Alii uictunam dic¬
tam putauerunt. quia ictu ꝑcussa cacte¬
bat : uel quia uincta ad aras ducebant᷑.
Holocaustum illud est: ubi totum igni
consumit᷑ quod offertur. Antiqui enim
cum maxima sacrificia admninistrarent:
solebant totas hostias in sacroꝵ comburere
flamina: & ipsa erant holocaustomata. Ołd̃

Expanded text:
ab antiquis dicta eo quod in mole alab antiquis dicta eo quod in mole altaris posita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est: nunc autem immolatio panis et calicis convenit. Libatio autem tantummodo calicis oblatio est. Hinc est illud: Et libabit de sanguine uvae . Sic et saecularium quidam poetarum, nunc, inquit, pateras libate Jovi. Libare ergo proprie fundere est: sumptumque nomen a Libero quodam, qui in Graecia usum cia, quae fiebant, antequam ad hostes pergerent. Victimae vero sacrificia, quae post victoriam de victis hostibus immolabant, et erant victimae majora sacrificia, quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat: vel quia juncta ad aras ducebatur. Holocaustum illud est, ubi totum igne consumitur, quod offertur. Antiqui enim cum magna sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flamma, et ipsa erant holocaustomata. Holon
Abbreviated transcription (Latin):
sa dicimus osanna : sicut fit in uersibus
cum scandimꝰ. Littera enimpͥma sequentis
uerbi extremam pͥoris uerbi ueniens exlu¬
dit. & dr hebraice osanna: quod interp̃ta¬
tur saluifica. subaudiendo uel populum
tuũ. uł totum munctũ. Offercorium tali
ex causa sũpsit uocabulũ. Fẽrtum enim
łr oblatio quȩ altari offert᷑: & sacrificat᷑
a pontificibus. A quo offertoriũ nominat᷑:
quasi ꝓpter fertum. Oblatio uocat᷑: quia
offertur. Dona ꝓprie diuina dicuntur:
munera hominum. Nãmunera dicunt᷑
obsequia: quȩ pauꝑes diuitibꝰ loco mu¬
nerũ soluunt. Etaq munꝰ homini dat᷑:
ctonum dõ. Unde ȩtiam in templis do
naria dicimꝰ. Munera aut̃ uocantur:
guia manibus uł accipiunt᷑ uł dant᷑.
Duo sunt autem quȩ offerunt᷑: donũ
& sacrificiũ. Donum łr: quicqͥd auro¬
argentoq aut qualibet alia speciẽ ef
Unde errant : qui dedicationẽ consecra¬
tionem putant significari. Immolatio

Expanded text:
sa dicimus osanna: sicut fit in versibus, sa dicimus osanna: sicut fit in versibus, cum scandimus. Littera enim prima sequentis verbi extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel populum tuum vel totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio, quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus. A quo offertorium nominatur, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. Dona proprie divina dicuntur, munera hominum. Nam munera dicuntur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo. Unde etinaria dicimus. Munera autem vocantur, quia manibus vel accipiuntur, vel dantur. 28. Duo autem sunt quae offeruntur: donum et sacrificium. 29. Donum diciturargentoque aut qualibet alia specie effiUnde errant, qui consecrationem dedicationem putant sig
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Ueluia duoꝵ uerboꝵ interpretatio est:
hoc est laus dei. & est nom̃ hebreum. Ia
enim unũ est de decem nominibꝰ quibꝰ apud
hebreos ds nominat᷑. Amen significat uere
siue fideliter. Quod & ipsum hebreum est.
Quȩ̃ duo uerba amen & alleluia nec grecis. nec
latinis. nec barbaris licet in suã linguam
omuino transferre: uł alia lingua annu¬
tiare. Nam quamuis interpretari possint:
ꝓpter sanctiorem tam̃ auctoritatem seruata
est ab apłis in his ꝓpͥȩ linguẽ antiquitas.
Tanto enim sacrata sunt nomina: ut ętiam
iołis in apocalipsi referat se spũ reuelãte
uidisse & audisse uocem celestis exercitus.
oportet in terris utraq dici sicut in cȩlo
resonant. Osanna in alteriꝰ linguȩ inter¬
pretationẽ in toto transire non potest: Osi
enim saluifica interpretat᷑. Anna interiec¬
tio est. motum animi significans: sub dep̃¬
quod nos corrupta mectia uocali littera & elĩ¬

Expanded text:
Alleluia duorum verborum interpretatio est, Alleluia duorum verborum interpretatio est, hoc est laus Dei, et est Hebraeum. Ia enim unum est de decem nominibus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Amen significat vere, sive fideliter, quod et ipsud Hebraeum est. QuLatinis, nec barbaris licet in suam linguam omnino transferre, vel alia lingua annuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab Apostolis in his propriae linguae antiquitas. Tanto enim sacra sunt nomina, ut etiam Joannes in Apocalypsi sua referat se Spiritu revelante vidisse et audisse vocem coelestis exercitus, oportet in terris utraque dici, sicut in coelo resonat. Osanna in alterius linguae interpretatione in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur: anna interjectio est motum animi significans sub deprquod nos corrupta media vocali littera et eli
Abbreviated transcription (Latin):
ment. Quictam uero grecũ uerbum exis¬
tinant. qͦ significat᷑ interuallum psallen¬
di: ut salma sit quod psallitur. diapsasma
uero interpositũ in psallendo silentium:
ut quẽaidmodũ synpsalna dr̃ uocis copła¬
tio in cantando. ita dasalma disiunctio ea¬
rum ubi quȩdam requies distincta continu¬
ationis ostenctitur. Unde illud ꝓbabile est
ñ coniungendas sententias in psallendo: uͥ
diapsalma interposita fuerit. Qui ideo inter
ponit᷑ : ut conuersio sensuũ uel ꝑsonarũ ẽt̃
noscatur. Hymnꝰ est canticum laudanti¬
um quod de greco in latinum laus interpre¬
tatur : ꝓ eo quod sit carmen leticiȩ & laudis.
Proprie autem hymni sunt : continentes lau¬
dem dei. Si ergo sit laus & ñ dei. non est hym¬
nus: sicut si sit & laus & dei laus & ũ cantet᷑.
non est hymnꝰ. Si ergo & inlaudem dei d̃r¬
& eantat᷑ : tunc est hymnꝰ. Cui contrariꝰ est
trenus: qͥd est carmen lamenti & funeris.

Expanded text:
ment. Quidam vero Graecum verbum exisment. Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi; ut psalma sit quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium: ut quemadmodum synpsalma dicitur vocis copulatio in cantando, ita diapsalma disiunctio earum, ubi quaedam requies distincta continuationis ostenditur. Unde illud probabile est, non coniungendas sententias in psallendo, ubi diapsalma interposita fuerit; quia iponitur, ut 282 conversio sensuum vel personarum esse noscatur. 17. Hymnus est canticum laudantium, quod de Graeco in Latinum laus interpretatur, pro eo quod sit carmen laetitiae et laudis. Proprie autem hymni sunt cantus continentes laudem Dei. Si ergo sit laus, et non sit Dei, non est hymnus, et si sit laus et Dei laus et non cantetur non est hymnus; si ergo in laudem Dei det cantatur, tunc est hymnus. Cui contrarium est threnum, quod est carmen lamenti et funeris.
Abbreviated transcription (Latin):
unus uersũ dicit. in antiphonis autem
uersibus alternant chori. Lectio dicit᷑.
quia ñ cantatur ut psalmus uel hẏmnꝰ: e
sed legitur tantũ. Illic enim modulatio:
hic sola ꝓnuntiatio querit᷑. Canticum. ẽ:
uox cantantis in leticia. Psalmus aut̃ dr.
qui cantat᷑ ad psalteriũ. quo usum esse
cdauid ꝓpħam magno in misterio ꝓdit
historia. Hec autem duo in quibusdam
psalmoꝵ titulis iuxta musicam artem
alternatim sibi apponunt᷑. Nam canticũ
psalmi est: cum id quod organum mo¬
ctulatur. uox cantantis postea eloquit᷑.
Psalmus uero canticum qͦd humana uox
preloquit᷑ : ars organi modulantis imitat᷑.
Psalmus autẽ a psalterio dr: unde nec mo¬
est eum ex alio oꝑe componi. Tres autem
gradus sunt in cantando. Primꝰ suocento¬
ris. scđs incentoris: tercius accentoris. Dra¬
psalma quidam hebreũ uerbum ẽẽ uoluff
quo significatur semꝑ idem quod illa qui-¬
bus hoc interponit᷑ semꝑiterna ẽẽ confir¬

Expanded text:
unus versum dicit, in antiphonis autem unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur quia non cantatur, ut psalmus vel hymnus, sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitiam. Psalmus autem dicitur qui cantatur ad Psalterium, quod usum esse David prophetam in magno mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam Psalmorum titulis iuxta musicam artem alternatim sibi adponuntur. Nam canticum Psalmi est, cum id quod organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur. Psalmus vero cantici, cum quod humana vox praeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem a psalterio dicitur, unde nec mos est ex alio opere eum conponi. Tres autem gradus sunt in cantando: primus succentoris, secundus incentoris, tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo significatur semper; id est, quod illa, quibus hoc interponitur, sempiterna esse confir
Abbreviated transcription (Latin):
si quis cathecuminꝰ remansit. exeat foras. Et
inde missa: quia sacramentis altaris interẽẽ
ñ possunt. qͥ ñdum regenerati noscuntur
Dhorus est multitudo in sacris collectis.
& dictus chorus. quod in uutio in mo¬
dum coronȩ circum aras starent: & ita psal¬
lerent. Alii chorum dixerunt a concordia quȩ
in caritate consistit ⁊. quia si caritatem qͥs ñ
habeat respondere conuenient̾ non potest.
Cum autem unus canit: grece monodia. lati¬
ne sicinium dr. Cũm uero duo canunt bici¬
nium appellatur : ut multi. chorꝰ. Nam
choreas ludicrum cantilenȩ uel saltationes
classium sunt. Antiphona interpretat᷑ ex
natim psallentibꝰ ordine cõmutato: siue
de uno ad unum. Quod genus psallendi gͤ¬
ciinuenisse tradunt᷑. Responsorios itali tra¬
diderunt: quos inde responsorios cantus
uocant. quod alio desinente id alter res¬
pondeat. Inter responsorios aut̃ & anti¬
phonas hoc differt: quod in responsariis

Expanded text:
'Si quis catechumenus remansit, exeat foras'; et 'Si quis catechumenus remansit, exeat foras'; et inde missa, quia sacramentis altaris interesse non possunt qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in caritate consistit; quia, si caritatem non habeat, respondere convenienter non potest. Cum autem unus canit, Graece monodia, Latine sicinium dicitur; cum vero duo canunt, bicinium appellatur; cum multi, chorus. Nam chorea ludicrum cantilenae vel saltationes classium sunt. Antiphona ex Graeco interpnatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum. Quod genus psallendi Graeci invenisse traduntur. Responsorios Itali tradiderunt. Quos inde responsorios cantus vocant, quod alio desinente id alter respondeat. Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis
Abbreviated transcription (Latin):
surgens a mortuis ñ moreretur Post¬
quãm autem facta est talis resurrectio
in corpore dñi. ut preiret in capite eccłiȩ.
quod corpus ȩccłiȩ sꝑaret in finem: iam
dies dñicus idem octauus qui & primꝰ
cȩlebrari cepit. De officiis.
fficioꝵ plurima genera ẽẽ : sed illud¬
precipuũ quod in sacris ddiuinisq re¬
bus habetur. Officiendoum aut̃ ab effi¬
ciencdo dictum. quasi efficiũ ꝓpter deco¬
rem sermonis una littera mutata: uel
certe. ut quisq illa agat quȩ nulli offi¬
ciant: sed ꝓsint omnibus. Uesꝑtinum of¬
ficium est in noctis initio: uocatum ab
stella uesꝑe. quȩ surgit oriente nocte. Ma¬
tutinum uero officium est in lucis initio¬
ab stella lucifero appellatum: quȩ eutur incho¬
ante mane. Quoꝵ duoꝵ tempoꝵ significati¬
one ostenditur: ut die ac nocte semꝑ deꝰ
laudetur. Wissa tempore sacrificii est: qͣn
cathecumini foras nirttunt᷑. clamante leuita:

Expanded text:
surgens a mortuis non moreretur. Postsurgens a mortuis non moreretur. Postquam autem facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite Ecclesiae quod corpus Ecclesiae speraret in finem, iam dies Dominicus, id est octavus, qui et primus, celebrari coepit. De officiis . Officiorum plurima genera esse, sed praecipuum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initioab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut die ac nocte semper Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni foris mittuntur, clamante levita:
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am ꝑcipiendam festinant. fidem quam
confiteantur agnoscant. ¶ ena dñica dic¬
ta est: eo quod in eocdie saluator pascha cum
discipulis suis fecerit: quod & usq hodie
sicut est traditum cȩlebratur sanctumq
in eo crisma conficitur
abbatum ex hebreis ex interpretatione
uocabuli sui requies nominatur: quia
deus in ipso ꝑfecto mundo requieuisset.
Si quidem in eo die requieuit dñs in sepulchꝰ.
ut quietis illiꝰ misteriũ confirmaret: qͦd
iudeis obseruandum in umbra futuri p̾cep¬
tum est. S postqͣm xp̃c in sepulturam su¬
am eius figuram adimpleuit: obseruatio
eius quieuit. Pñĩcus dies ꝓinde uo¬
catur: quia in eo resurrectionis dñi nr̃i
gaucdium cȩlebratur. Qui dies ñ iudeis
s xp̃ianis in resurrectione dñi declaratꝰ
est: & ex illo habere cepit sestiuitatem suã.
Illis enim solum celebrandum sabb̃m tͣditũ
est: quia erat antea requies mortuoꝵ.
Desurrectio autem nullius erat qui re¬

Expanded text:
gratiam percipiendam festinant, fidem, quam gratiam percipiendam festinant, fidem, quam confiteantur, agnoscant. Coena Dominica dicta est, eo quod in eo die Salvator pascha cum suis discipulis fecerit; quod et hodieque, sicut est traditum, celebratur, sanctumque in eo chrisma conficiturabbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem et eo die requievit Dominus in sepulchro, ut quietis illius mysterium confirmaret; quod Iudaeis observandum in umbra futuri praeceptum est. Sed postquam Christus in sepultura sua eius figuram adinplevit, observatio eius quievit. Dominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectionis Domini nostri gaudium celebratur. Qui dies non Iudaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius erat qui re
Abbreviated transcription (Latin):
lempnitas apud hebreos septembri mense cele¬
bratur. Neomeniȩ apud nos lłȩ. apud hebre¬
os autem quia sccłm lunarem cursum men¬
ses supputant᷑: & grece mene luna apellat᷑.
Inde neomenia. id est noua luna. Erant enĩ
apud hebreos ipsi dies hłarum ex legali
insignis sollempnitatis uestre
G rece enim cẽnon dr nouum. Quando enim
aliquid nouum dedicat᷑: encenia dicitur.
Hanc declicationis templi sollempnitatem
iudei octobrio mense colebant.
ies palmarum ideo dr: quia in eo dñs
tencdens. a sellum sedisse ꝑhibetur. Tunc
gradiens cum ramis palmarũ multitudo
plebium obuiam ei clamauerunt: osannã
Nulgus autem ideo hunc diem capitilauium
uocat: quia tunc moris est lauandi capita
infantum qui ungendi sunt: ne obserua¬
tionem quadragesimȩ sorcħidata ad unc̃ti¬
onem accederẽt. Hoc autem cdie symbolum
competentibus traditur. ꝓpter confinem dñicȩ
pascbȩ sollempnitatem: ut qui iam ad dei

Expanded text:
lemnitas apud Hebraeos Septembri mense celelemnitas apud Hebraeos Septembri mense celebratur. Neomenia apud nos Calendae, apud Hebraeos autem quia secundum lunarem cursum menses supputantur, et Graece mene luna appellatur: inde neomenia, id est, nova luna. Erant enim apud Hebraeos ipsi dies calendarum ex legali insignis solemnitatis vestrae Graece enim καινὸν dicitur novum. Quando enim aliquid novum dedicatur, encaenia dicitur. Hanc dedicationis templi sollemnitatem Iudaei Octobri mense celebrabant. Dies Palmarum ideo dicitur, quia in eo Dominus tendens asellum sedisse perhibetur. Tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamaverunt Ioann. 1e Domini rex Israel.' Vulgus autem ideo hunc diem Capitilavium vocant, quia in eo tunc moris est lavandi capita infantium, qui unguendi sunt ne observatione quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. Hoc autem die symbolum conpetentibus traditur propter confinem Dominicae paschae sollemnitatem; ut qui iam ad Dei
Abbreviated transcription (Latin):
de & uocabum sumpsit. Iẽntẽ enim grece
quinq. In quo die sccłm legem panes ꝓposi¬
tionis cde nouis frugibus offerebantur suiꝰ
figuram annꝰ iubeleus in testamento ueteri
gessit: quȩ nunc iterũ ꝑ futurã reꝓmissio¬
nis ȩcernam requiem prefiguratur..
prphaniã grece. latine apparitio siue ma¬
nifestatio uocat᷑: eo enim die syderis indi¬
cio xp̃c magis apparuit adorandus. quod fu¬
it figura pͥmitiȩ gentium credentiũ: quo die
pia extiterunt. Duȩ sunt autẽ epiphaniȩ
Prima in qua natus xp̃c pastoribus hebreoꝵ
angelo nunciante apparuit. Scd̃a in qua ex
gentium popłis stella indice presepis cuna-¬
bula magos adoraturos exhibuit. S ceno¬
phegia sollempnitas hebreoꝵ: de greco in
latinum tabernaculoꝵ dedicatio interpre¬
tatur. Quȩ celebratur ab uideis in memori¬
am expecditionis: cum ab egrpto ꝓmoti in
tabernaculis agebant. Ex eo scenophegia.
Sc̃enã enim grece tabernaculum dr. Quȩ sol¬

Expanded text:
de et vocabulum sumpsit. Πέντε enim Graece de et vocabulum sumpsit. Πέντε enim Graece quinque, in quo die secundum legem panes propositionis de novis frugibus offerebantur. Cuius figuram annus iubileus in Testamento Veteri gessit, qui nunc iterum per figuram repromissionis aeternam requiem praefigurat. Epiphania Graece, Latine apparitio sive manifestatio vocatur. Eo enim die Christus sideris indicio Magis apparuit adorandus. Quod fuit figura primitiae credentium gentium. Quo diepia extiterunt. Duae sunt autem Epiphaniae: prima, in qua natus Christus pastoribus Hebraeorum, angelo nuntiante, apparuit: secunda, in qua ex gentium populo, stella indice, ad praesepis cunabula magos adoraturos exhibuit. Scenopegia solemnitas Hebraeorum de Graeco in Latinum tabernaculorum dedicatio interpretatur, quae celebrabatur a Judaeis in memoriam expeditionis, cum ab Aegypto promoti in tabernaculis agebant, et ex eo Scenopegia. Scena enim Graece tabernaculum dicitur: quae so
Abbreviated transcription (Latin):
& adiectiones uocantur. absq his ñ inueni¬
es lunam quota sit in quolibet anno & mse
& die. Istȩ epacte semꝑ undecimo hł aprił
reꝑiuntur: in eadem luna qͥ fuerit eodie.
Continent᷑ autem circło decennouennali.
qui est circulus nonꝰ decimus iam sequenti
anno ñ addes suꝑ uiginti nouem. undec̃i
ut decimã annuncies detractis triginta:
sed inde reuerteris. ut undecima ꝓnunties
eis sola res diuina fit. Quibus contrarii
sunt fasti: in quibꝰ uis fatur. id est dicitur.
Solempnitas a sacris đr: ita suscepta ut
mutari ob religionem ñ debeat ab solido id
est firmo atq solido nominata: uel ex eo
quod soleat fieri in anno. ¶ elebritas
autem uocatur: quod ñ ibi terrena. s celes¬
tia tantum agantur. P ascha festiuita¬
tum omniũ prima est: cde cuiꝰ uocabulo iam
suꝑius dictum est̃. P entecosten sicut &¬
pascha apud hebreos cȩlebris dies erat: quod
post quinq decadas paschȩ celebratur. Un¬

Expanded text:
et adiectiones vocantur: absque his non inveniet adiectiones vocantur: absque his non invenies luna quota sit in quolibet anno et mense et die. Istae epactae semper XI Kal. April. reperiuntur in eadem luna quae fuerit eo die. Continentur autem circulo decemnovenali; qui est circulus nonus decimus, iam sequenti anno non addes super viginti novem undecim, ut decem adnunties detractis triginta, sed inde reverteris, ut undecim pronuntieseis sola res divina fit. Quibus contrarii sunt fasti, in quibus ius fatur, id est dicitur. Sollemnitas a sacris dicitur, ita suscepta ut mutari ob religionem non debeat, ab †solito†, id est firmo atque solido nominata. vel ex eo, quod soleat fieri in anno. Celebritas autem vocatur quod non ibi terrena, sed caelestia tantum agantur. Pascha festivitatum omnium prima est, de cuius vocabulo iam superius dictum est. Pentecoste, sicut et pascha, apud Hebraeos celebris dies erat, quod post quinque decadas paschae colebatur; un
Abbreviated transcription (Latin):
Dissextus est. ꝑ quatuor annos unꝰ cdies
Dadiectus. Frescit enĩ ꝑ singłos annos
quarta pars assis. At ubi quarto anno
assem compleuerit: bisextilem annũ facit.
Dic̾tus autem bissextꝰ. quia bis sexeies duc¬
tus. assem facit. quod est unus clies. sicut
& quadrantem ꝓpter quater ductũ quod
est bissextus quẽ suꝑ dierum cursum
in annũ sol facit. A sexto aut̃ nonã mar¬
tias usq in .bł. ianuarii in lunȩ cursu
bissextus apponit᷑ : atq inde detrahit᷑.
Intercalares autẽ dies iccirco uocantur.
quia interponunt᷑: ut ratio lunȩ solisq
conueniat. Calare enĩ ponere dr̃z int̾cala
latini adiectiones annuas limares: quȩ
ꝑ finclenariũ numerum usq ad tricenarro¬
numerũ in se reuoluunt᷑. Quas ideo egyptii
adiciunt: ut lunaris em̃sio rationi solis eque¬
tur. Luna enĩ uxta cursum suũ uiginti no¬
uem semis cties lucere dinoscit᷑: & fiunt
ta quatuor. Remanent ad cursum anni sola¬
ris dies undecim. qͦs egẏptii adiciunt: und̾̃

Expanded text:
issextus est per annos 4 unus dies adjectus. Crescit enim per singulos annos quarta pars assis, ac ubi quarto anno assem compleverit, bissextilem annum facit. Dictus autem bissextus, quia bis sextus assem facit: quod est unus dies, sicut et quadrantem propter quater ductum, quod est bissextus, quem super dierum cursum in annum sol facit. A sexto Nonas Martii usque in diem II Kal. Jan. in lunae cursu bissextus apponitur, atque iIntercalares autem dies idcirco vocantur, quia interponuntur ut ratio lunae solisque conveniat. Calare enim ponere dicitur, intercant, Latini adiectiones annuas lunares, quae per undenarium numerum usque ad tricenarium in se revolvuntur. Quas ideo Aegyptii adiciunt, ut lunaris emensio rationi solis aequetur. Luna enim iuxta cursum suum viginti novem semis dies lucere dinoscitur, et fiunt V; remanent ad cursum anni solaris dies undecim, quos Aegyptii adiciunt. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Hec est & tuscia. S: tusciam dicere ñ debemꝰ:
quia nusqͣm legimꝰ. Tuscia aut̃ ã frequen¬
tia sacrificii & thuris dicta est: ã nocoyty¬
cẽ. Illic & aruspicinã dicunt esse reꝑtam.
Apulia ubi brundrisiũ. qͥm eoli secuti dio¬
medem ducem condiderunt. sampania ha
laciȩ. nomen ã colore pigmenti sumpsit: qͥ
in eo plurimꝰ inueniturꝰ. Durius a grecis:
quasi doricus. Tagum fluuiũ kartago spa¬
nie nuncupauit. ex qua ortꝰ ꝓcedit. fluuiꝰ
arenis auriferis copiosus. & ob hoc oete¬
ris fluuiis spaniarũ prelatꝰ. Becis fluuiꝰ.
qui & betice ꝓuinciȩ nom̃ dedit. De quo
te corona: aurea qͥnitidis uellera tingis
aquis. eo qͦd ibi lane pulchro colore tin¬
guant᷑. Betis aut̃ dictus: eo qđ humili
solo decurrat. Bĩtin enim greci humile
uel mersum uocant. Quȩdam aut̃ flumi¬
na in diluiuo soluta mole terrarũ p̾clu¬
sa sunt : quedam uͦ quȩ ñ erant abyssi tuc̃

Expanded text:
Haec est et Tuscia; sed Tusciam dicere non debemus; Haec est et Tuscia; sed Tusciam dicere non debemus; quia nusquam legimus. Tuscia autem a frequentia sacrificii et turis dicta, ἀπὸ τοῦ θῦσαι. Illic et aruspicinam dicunt esse repertam. Apulia ubi Brundusium, quam Aetoli secuti Diomedem ducem condiderunt. Campania haliciae nomen a colore pigmenti sumpsit, qui in eo plurimus invenitur. Durius a Graecis, quasi Doricus. Tagum fluvium Cartago Hispaniae nuncupavit, ex qua ortus procedit; fluvius harenis auriferis copiosus, et ob hoc ceteris fluviis Hispaniarum praelatus. Baetus fluvius, qui et Baeticae provinciae nomen dedit. De quo te corona, aurea qui nitidis vellera tingis aquis; eo quod ibi lanae pulchro colore tinguntur. Baetis autem dictus eo quod humili solo decurrat: †bitin† enim Graeci humile vel mersum vocant. Quaedam autem flumina in diluvio soluta mole terrarum praeclusa sunt, quaedam vero, quae non erant, abyssi tunc
Abbreviated transcription (Latin):
stella nauigent ⁊ & in ytalia & in hyspania
quȩ hac ratione discernunt᷑. Aut enĩ es¬
ꝑiam solam dicis & significas ytaliam: aut
addis ultimam. & significas hẏspaniã. qͥa
in occidentis est fine. Tuscia pars ytaliȩ:
umbria uͦ pars tuscie Tuscia uero ã fre¬
quentia sacroꝵ & thuris uocata. ã notoy
ticiriNi. Umbriã uero hystorie narrant. eo
qd̾ tempore aquose cladis imbribꝰ suꝑfuerit:
& ob hoc umbriã grece cognominatã. ESt
enim in iugis appennini montis sita inpar¬
te ytaliȩ uixta meridiem. Et ruria pars
ytaliȩ dicta. quod eius fines tendebantur
usq ad ripam tyberis: quasi a ytẽpocapoy.
Nam ayteros significat alteros: oroy finis uo¬
catur. Romȩ enim fines antea unã tantum
tyberis ripam tenebant. Alii etruriam dic¬
tam ab etrusco pͥncipe putant. Padem & tyr¬
renia a tyrreno lidii fratre qui ex sorte cũ
popłi parte de meonia uenit ad ytaliam.

Expanded text:
stella navigent et in Italia et in Hispania. stella navigent et in Italia et in Hispania. Quae hac ratione discernuntur; aut enim Hesperiam solam dicis et significas Italiam, aut addis ultimam et significas Hispaniam, quia in occidentis est fine. Tuscia pars Italiae; Umbria vero pars Tusciae. Tuscia autem a frequentia sacrorum et turis vocata, ἀπὸ τοῦ θυάζειν. Umbria vero, historiae narrant, eo quod tempore aquosae cladis imbribus superfuerit, et ob hoc Ὀμβρία Graece cognominata. Est enim in iugis Appennini montis sita, in parte Italiae iuxta meridiem. Etruria pars Italiae dicta quod eius fines tendebantur usque ad ripam Tiberis, quasi ἑτερούρια. Nam ἕτερον significat alterum, ὅρος finis vocatur. Romae enim fines antea unam tantum Tiberis ripam tenebant. Alii Etruriam dictam ab Etrusco principe putant. Item et Tyrrhenia a Tyrrheno Lydi fratre, qui ex sorte cum populi parte de Maeonia venit ad Italiam.
Abbreviated transcription (Latin):
uit: qui eius terram influit. Ipse est &¬
danubiꝰ. Habet aut̃ ystria ã septentͥone pan¬
noniã. Italia olim ã grecis popłis occupata:
magna grecia appellata est. Deinde aregis
nomine saturnia. mox & laciũ dicta: eo qͦd
idem saturnus ã ioue sedib suis pulsus.
ibi latuerit. Postremo ab ytalo siculoꝵ re¬
ge ibi regnante ytalia nuncupata.ẽ. Cuiꝰ
situs longitudine ampliꝰ qͣm latitudinem
ã circio in eurũ extendit᷑. a meridie tyrre¬
no mari. ab aguilone adriatico claudit᷑:
ab occiduo alpium iugis finit᷑ Terra omĩ¬
bus in reb pulcherruna: soli fertilitate
pabuli ubertate gratissima. Habet lacus.
uenacum. auernũ. atq lucrinũ : fluuios.
eridanũ. & tyberim. & tepentes fontibus
baias. Gignit genimas. sertiten. liguriũ.
& corallium. boam quoq serpentem: lincẽ
feram. & diomedias aues. Italia aut̃ & hys¬
spania iccirco essꝑie dictȩ. quod greci uesꝑo

Expanded text:
vit, qui eius terram influit. Ipse est vit, qui eius terram influit. Ipse est Danubius. Habet autem Istria a septentrione Pannoniam. Italia olim a Graecis populis occupata Magna Graecia appellata est, deinde a regis nomine Saturnia; mox et Latium dicta eo quod idem Saturnus a Iove sedibus suis pulsus ibi latuerit; postremo ab Italo Siculorum rege ibi regnante Italia nuncupata est. Cuius situs longitudine amplius quam latitudine a Circio in Eurum extenditur, a meridie Tyrrheno mare, ab Aquilone Adriatico clauditur, ab occiduo Alpium iugis finitur, terra omnibus in rebus pulcherrima, soli fertilitate, pabuli ubertate gratissima. Habet lacus Benacum, Avernum atque Lucrinum; fluvios Eridanum et Tiberim; et tepentes fontibus Baias. Gignit gemmas syrtitem, lyncurium et corallium; boam quoque serpentem, lyncem feram et Diomedias aves. Italia autem et Hispania idcirco Hesperiae dictae quod Graeci Hespero
Abbreviated transcription (Latin):
est achaiȩ fluuiꝰ. Archadia uero sinus est¬
achaie. ut platani folium inter ioniũ & ege¬
um mare exposita: quã archas iouis & ca¬
listȩ filius pelasgis in dicionem redactis. ex
suo nomine archadiam nuncupauit. Ipsa
est & sitionia. a sitione rege: a quo & reg¬
num sitionioꝵ est dictũ. Habet autẽ archa¬
dia fluuiũ magnum erimantũ. ab eston
quoq lapidem qui semel accensus. nunqͣm
extinrguit᷑. Candidissime ȩtiã merule ibi nas¬
cuntur. Lacedemonia pannonia ab alpib
appenninis est nuncupata: quib ab ytalia
seceruit᷑. Regio uero fortis. & solo leta. duobꝰ
satis acrib fluuiis drauo sauoq uallata.
Coniungit᷑ autem cũ norico & retia. habens
ab oriente misiam. ab euro ystriam. ab
affrico uero alpes appennias : habens ab oc¬
casu galliam belgicã. ã septemtrione danu¬
bii fontẽ. uel limitem qͥ germaniam galli¬
amq secernt. Ystriam. yster aninis uoca¬

Expanded text:
est Achaiae fluvius. Arcadia vero sinus est Achaiae fluvius. Arcadia vero sinus Achaiae est, ut platani folium inter Ionium et Aegeum mare exposita, quam Arcas, Iovis et Callisto filius, Pelasgis in dicionem redactis, ex suo nomine Arcadiam nuncupavit. Ipsa est et Sicyonia, a Sicyone rege, a quo et regnum Sicyoniorum est dictum. Habet autem Arcadia fluvium magnum Erimanthum; asbeston quoque lapidem, qui semel accensus numquam extinguitur: candidissimae etiam merulae ibi nascuntur. Lacedaemonia . . . Pannonia ab Alpibus Appenninis est nuncupata, quibus ab Italia secernitur, regio viro fortis et solo laeta, duobus satis acribus fluviis, Dravo Savoque, vallata. Coniungitur autem cum Norico et Raetia; habentes ab oriente Moesiam, ab Euro Istriam; ab Africo vero Alpes Appenninos habent, ab occasu Galliam Belgicam, a septentrione Danubii fontem, vel limitem qui Germaniam Galliamque secernit. Istriam Ister amnis voca
Abbreviated transcription (Latin):
s macedo deucalionis maternꝰ nepos post¬
quã ibi accepit principatũ. mutauit uo¬
cabulum: macedoniamq a suo noĩe dreit¬
¶ St autem confinis ab oriente ȩgeo mari : ã me¬
ridie achaiȩ. ab occasu dalmacie: ã septenttͥo¬
ne misiȩ. Patria alexandri magni & regio
aureis uenis. argentiq opima. Lapidem
qͦm ꝑaniten uocant ista gignit. Mons olim¬
pꝰ in ea est : qui excellenti uertice tantꝰ atcol¬
litur. ut in cacumine eiꝰ nec uubes nec uen¬
ti sentiant᷑. Achaia ab acheo rege & ur̃bs &
ꝓuincia appellata. Hȩc pene insula est. Nam
absq septenttͥonali parte qua macedonie iun¬
git᷑ ÷ undiq septa est mari. Ab oriente enĩ
habet mirceũ mare. ab euro creticum. ã
meridie yonicum. ab affrico & occasu capsi¬
opas insulas: a sola septentͥonali parte ma¬
ceclonie. uel atrice terre adiungit᷑. Huius ca¬
pud est urbs chorintus greciȩ decus. Inachꝰ

Expanded text:
sed Macedo Deucalionis maternus nepos, postsed Macedo Deucalionis maternus nepos, postquam ibi accepit principatum, mutavit vocabulum Macedoniamque a suo nomine dixit. Est autem confinis ab oriente Aegeo mari, a meridie Achaiae, ab occasu Dalmatiae, a septentrione Moesiae; patria Alexandri Magni, et regio aureis venis argentique opima. Lapidem quem paeaniten vocant ista gignit. Mons Olympus in ea est, qui excellenti vertice tantus adtollitur ut in cacumine eius nec nubes nec venti sentiantur. Achaia ab Achaeo rege et urbs et provincia appellata. Haec pene insula est; nam absque septentrionali parte, qua Macedoniae iungitur, undique septa est mari. Ab oriente enim habet Myrteum mare, ab Euro Creticum, a meridie Ionium, ab Africo et occasu Cassiopas insulas, a sola septentrionali parte Macedoniae vel Atticae terrae adiungitur. Huius caput est urbs Corinthus Graeciae decus. Inachus
Abbreviated transcription (Latin):
illa accabauerat : sicq locum de noĩe boiuis
boeciam nominauit: ubi & thebas urbem
ostruxit. Eadem est conia uocata a fonte quo¬
cdam apollini & musis consecrato: qui in eã¬
dem boetia est. Peloponensis uero scd̾a pars
elladis: a pelope rege atticȩ uocata: Tnessalia
ã thessalo rege cognominata. Quȩ a meridia¬
na plaga macedoniȩ coniuncta est. suius ã
tergo pieria est. Multa in thessalia flumina & ciuitate.
& oppicla: inter quȩ precipue thessalonica
& thebas. ubi olim ciuilia bella deconuert̃:¬
& ubi nati sunt apollo & hercules maioril¬
le thebanus. Ibi est & mons parnasus :. qͦn¬
cdam apollim consecratꝰ. Tnessalia patria achil¬
lis: & orgo laphytarum fuit. De quib fert᷑
quod hi primo equos frenis domuerunt.
Uncde & centauri dicti sunt. In thessalia pͥmũ
solidi aurei facti sunt: domandoꝵ quoꝙ
equoꝵ usus pͥmum reꝑtus est. Macedoniȩ
in ȩxordio ab ematio rege ematia nom̃ erat.

Expanded text:
illa recubaverat, sicque locum de nomine bovis illa recubaverat, sicque locum de nomine bovis Boetiam nominavit, ubi et Thebas urbem construxit. Eadem est Aonia dam Apollini et Musis consecrato, qui in eadem Boeotia est. Peloponnensis secunda pars Helladis a Pelope regnata atque vocata. Thessalia a Thessalo rege cognominata, quae ad meridianam plagam Macedoniae coniuncta est, cuius a tergo Pieria est. Multa in Thessalia flumina et civitates et oppida, inter quae praecipue Thessalonica qua olim civilia bella detonuerunt, et ubi nati sunt Apollo et Hercules maior ille Thebanus. Eadendam Apollini consecratus. Thessalia patria Achillis et origo Lapitharum fuit, de quibus fertur quod hi primo equos frenis domuerunt, unde et Centauri dicti sunt. In Thessalia primum solidi aurei facti sunt, domandorum quoque equorum usus primum repertus est. Macedoniae in exordio ab Emathio rege Emathiae nomen erat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ellactas dicta ã rege ellana deucalionis &¬
pyrre filio: ã quo & priꝰ greci ellenes nuncy¬
patisunt. Ipsa est & attica terra: attis pruis
dicta. Nam granꝰ quidam greciȩ indigena
fuit: ex cuius filia noĩe attis attica terra uo¬
cata est. Hȩc inter macedoniã & achaiã me¬
cłia iacet: archadie a septenitͥonali parte con¬
iuncta. Ipsa est & uera grecia. ubi fuit athe¬
uas ciuitas mater liberaliũ litterarũ. & phy¬
losophoꝵ nugͥx : qua uiduil habuit grecia
clariꝰ atq nobiliꝰ. In ea est & maratonius cam¬
pus. opinone quondã prelii cruentissimꝰ.
Elladas dut̾ duȩ sunt ꝓuinciȩ: boetia & pelo¬
ponensis. doecia autem dicta hac ex causa.
Dum cathinꝰ agenoris filius europam sororem
ã ioue raptam ex p̃cepto genitous quereret.
nec repꝑiret: patris iram formidans ꝯfirma¬
to animo elegit exiliũ. Nam bouis forte con¬
specte secutus uestigia. amplexꝰ est sedem. uͭ

Expanded text:
Hellas dicta a rege Hellene, Deucalionis Hellas dicta a rege Hellene, Deucalionis Pyrrhae filio, a quo et prius Graeci Hellenes nuncupati sunt. Ipsa est et Attica terra Acte prius dicta. Nam Granus quidam Graeciae indigena fuit, ex cuius filia Attis nomine Attica terra vocata est. Haec inter Macedoniam et Achaiam media iacet, Arcadiae a septentrionali parte coniuncta. Ipsa est et vera Graecia, ubi fuit Athenae civitas, mater liberalium litterarum et philosophorum nutrix, qua nihil habuit Graecia clarius atque nobilius. In ea est et Marathonius campus opinione quondam proelii cruentissimus. Helladis autem duae sunt provinciae: Boeotia et Peloponnensis. Boeotia autem dicta hac ex causa. Dum Cadmus Agenoris filius Europam sororem a Iove raptam ex praecepto genitoris quaereret nec repto animo elegit exilium. Nam bovis forte conspectae secutus vestigia, amplexus est sedem ubi