comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cium sͥ. nom adsciuerant: erro¬
us stulticieqz dampnarunt. et
se quoqz ipsos ignorancie quã
quid̾ non diffitebantur. Nam
ubicũq reꝵi natura ingemis
eoꝵ qĩ manus opposuerat. ne
rõnem possent aliqm reddere:
testificari solebant nichil sore¬
se. nichil cernere. unde mlto sa

Expanded text:
tium sibi nomen asciue- rant, errotium sibi nomen asciue- rant, erroris stultitiaeque damnarunt et se quoque ipsos igno- . rantiae, quam quidem non diffitebantur. nam ubicumque rerum natura ingeniis eorum quasi manus opposuerat, ne rationem possent aliquam reddere, testificari solebant nihil sse, nihil cernere. unde multo sa
Abbreviated transcription (Latin):
ie et erroribus. sed adeo intã¬
tum sapiã ociderat: ut ex ipã
nominis arrogancia nullũ eor
qui uocarentur appareat fuisse sa¬
pientem. Et tam̃ pͥusꝙͣ hec phi¬
septem fuisse traduntur qui pͥ¬
im onĩ. quia de rebus natura¬
libus querere ac disputare au¬
si sunt. sapientes hrĩ appellari¬
qr meruerunt. O miserũ cala¬
mitosũq sclm̃ quo ꝑ orbe̾ totũ
septem soli fuerunt qui hom̃ uo
tabulo cierentur. Nemo emꝰ pt̃
iure dici homo. nͥ qui sapiens est.
Sed si ceteri omnes p̾ter ipsos stl¬
ti fuerunt: ne illi quid̾ sapien¬
stultoꝵ uere potest. Adeo ab his
abfuit sapiã: ut postea quid̾ in¬
crestente doctͥna. et multis ma¬
gnisq nigemis in idipĩ semꝑ
intentis: non potuerit ꝑfici ue¬
ritas ac cõprehendi. Nã post
illoꝵ septem sapienciũ glĩam
incredibile est ꝙͣ̃to studio in qui¬
rende u̾itatis grecia omnis ex¬
arẜit. ac pͥmũ nom̃ ipm̃ sapiẽ:
facto et illos qui tenere sapiẽ¬

Expanded text:
is et erroribus. Sed adeo in tois et erroribus. Sed adeo in totum sapientia occiderat, ut ex ipsa nominis arrogantia nullum eorum, qui vocarentur, appareat fuisse sapientem. Et tamen prius, quam haec phiseptem fuisse traduntur, qui primi omnium, quia de rebus naturalibus quaerere ac disputare sunt ausi, sapientes haberi appellarique meruerunt. O miserum calamitosumque saeculum, quo per orbem totum septem soli fuerunt, qui hominum vocabulo cierentur; nemo enim potest jure dici homo, nisi qui sapiens est. Sed si caeteri omnes, praeter ipsos, stulti fuerunt, ne illi quidem sapienstultorum potest. Adeo ab his abfuit sapientia, ut ne postea quidem increscente doctrina, et multis magnisque ingeniis in id ipsum semper intentis, potuerit perspici veueritas conprehendi. nam post illorum septem sapientium gloriam incredibile est, quanto studio inquirendae ueritatis Graecia omnis exarserit. ac primum nomen ipsum sapientiae facto et illos qui temere sapien
Abbreviated transcription (Latin):
qr morti corpus omne subiectũ
est. insecuta est gͣ hũoi reli¬
gioms iniusticia et impietas
sicuti fuerat ncͣce. Desierunt et¬
enim uultus suos in celũ tollere.
sed deorsum mentes hoñ dep̾sse:
trenis religiombus. sic eciam
bonis inherebant. Secutũ est
distidiũ gn̾is hũani et fraus ⁊
nephas omne. qr spretis et̾ms
atq incoriuptis bonis que sola
debent ab hoĩe concupisti: tprã
pranũ recto qr pr̃tius fuerat
p̾tulerunt. Sic hũanam uitã
pͥoribus stlis in clarissima luce
uersatam. caligo ac tenebre cõ¬
pͥhend̾unt. Et ꝙ huic pͣuitati
congruens erat. postꝙͣ sublata
sapiã est. tum demũ sͥ. honñes
sapienciũ nom̃ uinditare cepe¬
rant. Tum at̾ nemo sapiens
botabatur: cum omnes erant.
Utmãq nom̃ illud aliqñ pu¬
blicũ qͣnus ad puicos redactũ.
tñ bim suã retmeret. possent
em fortasse pauci illi. uel inge¬
mo. uel auctoritate. uel assiduis
hortamentis: liba̾re pphñ uici¬

Expanded text:
quia morti corpus omne subjectum quia morti corpus omne subjectum est. Insecuta est igitur hujusmodi religiones injustitia et impietas, sicuti fuerat necesse. Desierunt enim vultus suos in coelum tollere: sed deorsum mentes hominum depressae, terrenis ut religionibus, sic etiam bonis inhaerebant. Secutum est dissidium generis humani, et fraus, et nefas omne; quia spretis aeternis atque incorruptis bonis, quae sola debent ab homine concupisci, temporalipravum recto, quia praesentius fuerat praetulerunt. Sic humanam vitam prioribus saeculis in clarissima luce versatam caligo ac tenebrae comprehenderunt; et quod huic pravitati congruens erat, postquam sublata sapientia est, tum demum sibi homines sapientum nomen vendicare coeperunt. Tum autem nemo sapiens vocabatur, cum omnes erant. Utinamque nomen illud aliquando publicum, quamvis ad paucos redactum, tamen vim suam retineret. Possent enim fortasse pauci illi vel ingenio, vel auctoritate, vel assiduis hortamentis liberare populum viti
Abbreviated transcription (Latin):
tanti pͥorem
illũ gn̾is hu¬
mnnuĩ ꝑiter et indignũ uidi
polet ꝙ unnuis scłi stulticia reli¬
giones uarias sustipientis. de¬
oq młtos esse credentis. in tã¬
timi subitam ignoracionẽ ben¬
tum est. ut ablata ex oculis u̾i¬
tate. neq religio dei uer. neq
huĩantatis rõ ten̾etur: hoĩbus
non in celo sũmũ bonũ qrentibꝰ
sed in t̾ra. Quã ob cãm profecto
secaloꝵ uet̾mn mutata felicitas
est. Ceperunt enim relicto ꝑente.
et constitutore om̃n deo: insensi¬
bilia digitor suoꝵ figmenta
ben̾ar. Que pͣuitas quid effe¬
cerit. aut quid maloꝵ attulit.
res ipã declarat. Au̾si namq
asumo bono qd̾ ideo btmꝰ ac sẽ¬
pit̾inm est. qr uidi̾. tangi cõ¬
p̾hendi non pt̾. et a uirtutibus
ei bono congruẽtibus que sunt
eque imortales: ad hos corrup¬
tos et fingiles deos lapsi sunt.
et studentes rebus qͥbus solũ
corpus ornatur al delectatur.
mortẽ sͥ ppetuã cũ dñs et bo
nis corporalibus quesiermnt.

Expanded text:
i priorem illum generis humirum pariter et indignum uideri solet, quod unius saeculi stultitia religiones uarias suscipientis deosque multos esse credentis in tantam subito ignorationem sui uentum est, ut ablata ex oculis ueritate neque religio dei ueri neque humanitatis ratio teneretur, hominibus non in caelo summum bonum quaerentibus, sed in terra. quam ob casaeculorum veterum mutata felicitas est. Coeperunt enim, relicto parente et constitutore omnium Deo, insensibilia digitorum suorum figmenta venerari. Quae pravitas quid effecerit, aut quid malorum attulerit, res ipsa declarat. Aversi namque a summo bono, quod ideo beatum ac sempiternum est, quia videri, tangi, comprehendi non potest, et a virtutibus ei bono congruentibus, quae sunt aeque immortales, ad hos corruptos et fragiles deos lapsi, et studentes iis rebus, quibus solum corpus ornatur, alitur, delectatur, mortem sibi perpetuam cum diis et cum bonis corporalibus quaesierunt;
Abbreviated transcription (Latin):
sua sponte peccare. nec mala
pocius eligere: sed bonoꝵ spẽ
lapsos incidere in mala dum
bonori ac malort distrimen
ignorant. hec quid̾ flã nõ
stͣ. sed̾ ad corpns cuncta refe¬
runtur. nam ꝓcum esse aut
cõstantem. aut tautum aut
quietum. aut fortem. aut se¬
uerum. uirtutes st̃ quid̃. sed
hꝰ temporarie uite. Nos aut̃
qui hanc uitam contẽpmmꝰ
alcas nobis uirtutes ꝓposi¬
nam stoici affectus omnes
quoꝵ impulsu animus cõmo¬
uetur. ex hoĩe tollunt cupidi
tos. Et idctͥo eos censent ex¬
tirpari posse radicitus. si bo¬
noꝵ maloꝵq opmio flã tol¬
latur. Si enĩ nichil censeat
tur. nec egritudine contrahet ͤ
Mox uidebimꝰ an efficiant qd
ueliut. aut quid efficiant. In¬
terim ꝓpositum arrogans ac
pene furiosum qui se putant
mederi et eniti posse contra

Expanded text:
sua sponte peccare nec mala potius eligere, sed bonorum specie lapsos incidere in mala, dum bonorum ac malorum discrimen ignorant. haec quidem falsa non sunt, sed ad corpus cuncta referuntur. nam parcum esse aut constantem aut cautum aut quietum aut fortem aut seuerum uirtutes sunt quidem, sed huius temporariae uitae. nos autem, qui hanc uitam contemnimus, alias nobis uirtutes proposinam Stoici adfectus omnes quorum inpulsu animus commouetur ex homine tollunt, cupiditos. Et idcirco eos censent extirpari posse radicitus, si bonorum malorumque opinio falsa tollatur. Si enim nihil censeat tur, nec aegritudine contrahetur. Mox videbimus, an efficiant, quod velint, aut quid efficiant: interim propositum arrogans, ac pene furiosum, qui se putent mederi, et eniti posse contra
Abbreviated transcription (Latin):
si ergo in hoĩe p̾clarum
tur: apparet phõs longe ab fuisse
ab huniano bono qui neq p̾ce¬
punt enusiodi quicꝙͣ. neqz fe¬
cerunt: sed uirtutem qͥ in hoĩe
est ꝓpe mod singlãris est: pro
uicio semꝑ hũerunt. libet hĩc in¬
t̾ponere unũ dephĩa locum. ut
illoꝵ plemus coarguamus er¬
rores: qui mĩam. cupiditatem
metũ. morbos anmi appellant.
Conantur illi quid̃ uirtutes a
uiciis distinguere: qd est sane
facillim̃. Quis enim non possit
liberalem aprodigo separe: ut
illi faciunt. aut parcum a sor¬
dido. aut quietũ ab inherti. aut
cautũ a timudo. ꝙ hec que sunt
bona fines suos hẽant. Quos si
excesẜint in uicia labuntur: ita
ut constancia nͥ pro u̾itate su¬
scepta sit. fit impudencia. Itẽ
fortitudo si nulla nccͣrtate cogẽ¬
te. aut non pro cã honesta cer
tũ ꝑiclim̃ subierit in tem̾itatẽ
coñtitur. libertas qͦ si alios
insectetur. pocius ꝙͣ insectanti¬
bus resistat contumacia est.
Seu̾itas et̾ nͥ intra congiuen¬

Expanded text:
Si ergo in homine praeclarum tur: apparet philosophos longe abfuisse ab humano bono qui neque praeceperunt ejusmodi quidquam, neque fecerunt; sed virtutem, quae in homine propemodum singularis est, pro vitio semper habuerunt. Libet hic interponere unum de philosophia locum, ut illorum plenius coarguamus errores, qui misericordiam, cupiditatem, metum, morbos animi appellant. Conantur illi quidem virtutes a vitiis distinguere, quod est sane facillimum. Quis enim non possit liberalem a prodigo separare ut illi faciunt aut parcum a sordido, aut quietum ab inerti, aut cautum a timido? quod haec, quae sunt bona, fines suos habeant; quos si excesserint, in vitia labuntur: ita ut constantia, nisi pro veritate suscepta sit, fit impudentia; item fortitudo, si nulla necessitate cogente, aut non pro ctum periculum subierit, in temeritatem conuertitur. libertas quoque si alios insectetur potius quam insectantibus resistat, contumacia est. seueritas etiam nisi se intra congruen
Abbreviated transcription (Latin):
fingitur. ut unuficatus adeo in
mietur. Quomodo ał cõsũma¬
tio futura sit et qͣlis exitus hu¬
manis rebus impendat. si quis
dinas lrãs fuent strutatus. in¬
rert et occasũ post brene tẽpus
a̾nunciant. describentes qͣiͣ fati¬
gati et dilabentis mũdi ultimã
senectutem. Que uero a uatibus
et ꝓphetis futura esse dicantur.
pͥusꝙͣ suꝑueniat extrema illa
conclõ collecta ex omĩbus et co¬
aceruata subnectam.

Expanded text:
fingitur, ut uiuificatus a deo in fingitur, ut uiuificatus a deo in minetur. quomodo autem consummatio futura sit et qualis exitus humanis rebus inpendeat, si quis diuinas litteras fuerit scrutatus, inrerum et occasum post breue tempus adnuntiant describentes quasi fatigati et dilabentis mundi ultimam senectutem. quae uero a prophetis et uatibus futura esse dicantur, priusquam superueniat extrema illa conclusio, collecta ex omnibus et coaceruata subnectam.
Abbreviated transcription (Latin):
aboleaturet̾ra. ut reguet ꝑ ãnos
nille iusticia. sitq tnsquillitas
et requies alaboribus quos mũ¬
dus iamdue ꝑfert. u̾m q̃ tenus
ideuemet ordine suo explicabo.
Sepe diximꝰ mi̾ora et exigua ma¬
gnoꝵ figuras et p̾monstracoẽs
esse. ut hũc diem nm̃ qui ortu
solis occasuq finitur. diei magm
speciem g̾ere. quẽ circuitus annoꝵ
mille det̾mnat. Eod̾ modo eciam
figuracio t̾rem hoĩs celestis pplĩ
p̾ferebat in post̾m fictionem. Na̾
sicut ꝑfectis omĩbus que in usũ
hoĩs molitus est deus ipm̃ hoĩem
serto die ultim fecit: eñq indu¬
xit in hũc mundũ tamꝙͣ in do¬
mũ iam diligent̾ instructam.
Ita nc̃ sexto die magno uerus
homo uerbo dei fingitur. idest
spũalis populus doctͥna et p̾cep¬
tis dei ad iusticiã figuratur. et
sicut tuc̾ mortalis atq imꝑfe¬
ctus etra fictus est. ut mille an¬
nis in hoc mũdo ueniret. Ita nc̃
ex hoc trestri stlõ ꝑfectus homo

Expanded text:
aboleatur e terra et regnet per annos aboleatur e terra et regnet per annos mille iustitia sitque tranquillitas et requies a laboribus quos mundus iam diu perfert. uerum quatenus id eueniat, ordine suo explicabo. saepe diximus minora et exigua magnorum figuras et praemonstrationes esse, ut hunc diem nostrum, qui ortu solis occasuque finitur, diei magni speciem gerere, quem circuitus annorum mille determinat. eodem modo etiam figuratio terreni hominis caelestis populi praeferebat in posterum fictionem. nam sicut perfectis omnibus quae in usum hominis molitus est deus ipsum hominem sexto die ultimum fecit eumque induxit in hunc mundum tamquam in domum iam diligenter instructam, ita nunc sexto die magno uerus homo uerbo dei fingitur, id est sanctus populus doctrina et praeceptis dei ad iustitiam figuratur. et sicut tunc mortalis atque inperfectus e terra fictus est, ut mille annis in hoc mundo uiueret, ita nunc ex hoc terrestri saeculo perfectus homo
Abbreviated transcription (Latin):
sex dieꝵ spacio cõsũmauit. diẽq
septñm quo ab oꝑibus suis re
qͥeuerat sanxit. hic est autem
dies sabbati. qui lingua hebre¬
ori am̾o nomꝰ accepit. unde
septenarius nũs legittimus
ac plenus est. Nain et dies sep¬
tem st̃ qͥbus ꝑ mucem reuo¬
lutis orbes conficiũtur annoꝵ:
et septem stelle q̃ non occidũt.
et septem sidera q̃ uotant᷑ errã¬
cia. quoꝵ dispares cursus. et
mequabiles motus. reꝵ ac tẽ¬
poꝵ uarietates effic̾e credunt᷑.
Ergo qmĩ sex diebus cuncta dĩ
oꝑa ꝑfecta st̃. ꝑ secula sex idest
annor sex milia man̾e in hoc
statu mundũ nct̾e est. Dies eĩ
magnus dei mille annor cir¬
culo t̾mmatur: sicut indicat
ꝓpheta qui dicit. Ante otulos
es unus. Et sicut deus sex illos
dies in tantis rebus fabricandis
laborauit. ita et religio enis et u̾i¬
tas. in hiis sex milibus annoꝵ la¬
boret ncc̃̾e est. malicia p̾ualente
osexti millesiim anm malitia oĩs

Expanded text:
sex dierum spatio consummauit diemque sex dierum spatio consummauit diemque septimum, quo ab operibus suis quieverat, sanxit. Hic est autem dies Sabbati, qui lingua Hebraeorum a numero nomen accepit, unde septenarius numerus legitimus ac plenus est. Nam et dies septem sunt, quibus per vicem revolutis orbes conficiuntur annorum; et septem stellae, quae non occidunt; et septem sidera quae vocantur errantia, quorum dispares cursus, et inaequabiles motus, rerum ac temporum varietates efficere creduntur. ergo quoniam sex diebus cuncta dei opera perfecta sunt, per saecula sex id est annorum sex milia manere in hoc statu mundum necesse est. dies enim magnus dei mille annorum circulo terminatur, sicut indicat propheta, qui dicit: ante oculos es unus. et sicut deus sex illos dies in tantis rebus fabricandis laborauit, ita et religio eius et ueritas in his sex milibus annorum laboret necesse est, malitia praeualente sexti millesimi anni malitia omnis
Abbreviated transcription (Latin):
multi alii phõꝵi cum ignora¬
rent origniem reꝵ supremũ¬
qz illud tempus quo mundus
esset effectus: multa milia
seculoꝵ fluxisse dix̾unt. ex qͦ
hic pulcherimiꝰ mũdus exte¬
terit ordinatus. secuti fortasse
taldeos. qui ut cicero tradit ĩ
libro de diuinacione pͥmo. qua¬
dringẽta septuagnita milia
annor mommentis comp̾hẽsa
se hre̾ delirant. In quo se quia
posse argui non putabant: li¬
berũ sͥ crediderunt esse men¬
tui. Nos aut̾ quos diñe litte̾
ad scĩam ueritatis erudiunt.
pͥncipũ mundi fiue̾q cogno¬
cundo libro explicaumus. Sci¬
ant igitur phĩ qui ab exordio
mundi. stlõꝵ milia enum̾ant.
nondũ sextũ millesim̃ annnum
esse conclusũ. Quo m̃o expleto
cõsũmacionẽ fi̾ nccͣe est. et hũa¬
naꝵ reꝵ statũ in melius refor¬
mari. Cuins rei argitm̃tum
pͥus enairand̾ est. ut racio e¬
luceat. Mundũ deus et hoc reꝵ
nature admirabile opus. sicut
archanis sacre sc̃ͥpture contmet᷑.

Expanded text:
multi alii philosophorum cum ignoramulti alii philosophorum cum ignorarent originem rerum supremumque illut tempus quo mundus esset effectus, multa milia saeculorum fluxisse dixerunt, ex quo hic pulcherrimus mundi extiterit ornatus, secuti fortasse Chaldaeos, qui, ut Cicero tradit in libro de diuinatione primo, quadringenta septuaginta milia annorum monumentis conprehensa se habere delirant: in quo se quia posse argui non putabant, liberum sibi crediderunt esse mentiri. nos autem, quos diuinae litterae ad scientiam ueritatis erudiunt, principium mundi, finemque cognocundo libro explicauimus. sciant igitur philosophi qui ab exordio mundi saeculorum milia enumerant, nondum sextum millesimum annum esse conclusum. quo numero expleto consummationem fieri necesse est et humanarum rerum statum in melius reformari: cuius rei argumentum prius enarrandum est, quo ratio eluceat. Mundum deus et hoc rerum naturae admirabile opus, sicut arcanis sacrae scripturae continetur,
Abbreviated transcription (Latin):
qñ tribuatur. ut in hoc qͦ pͣm¬
tatis ac stulticie sue prospiciãt
errores qui mortales quosdam
decretis placitisqz mortalium
deos factos esse arbitrantur.
uel ꝙ artes iuenerant. uel ꝙ
usum qͣr cũq frugũ docuerãt.
uel ꝙ utilia uite homĩ prodide¬
rant. uel ꝙ mianes bestias
int̾emerant. Que menita ꝙͣ
longe ab inmnortalitate semota
sint et dociumus in pͥoribus
libris et nũc docebimiꝰ ut appa¬
reat solam esse iusticiã que ui
tam pariat eternam: et solũ
deum qui et̾ne uite p̾mium lar¬
giatur. Nam illi qui suis m̃i¬
tis inmortales facti esse dicũ¬
tur. quia nec iusticia nec ulla
in his uera uirtus fuit: non
immortalitatẽ sͥ sed mortem
peccatis ac libidinbus quesi¬
erunt. neqz celeste p̾mium. s
inferna supplicia meruerunt.
que pendent sil cũ hus omĩ¬
bus qͥ eos coluerunt. Cumis iu¬
dicii ꝓpinquare tempus oftẽ¬
dam. ut et iustis mertes di¬
gna soluatur. et pena m̾ita
impnis urogetur. plato et

Expanded text:
quando tribuatur, ut in hoc quoque pravitatis ac stultitiae suae perspiciant errores, qui mortales quosdam decretis placitisque mortalium deos esse factos opinantur, uel quod artes inuenerant uel quod usum I quarundam frugum docuerant uel quod utilia uitae hominum , prodiderant uel quod inmanes bestias interemerant. quae, merita quam longe ab inmortalitate semota sint, et docuimus in prioribus libris et nunc docebimus, ut appareat solam esse iustitiam quae uitam homini pariat aeternam, et solum deum qui aeternae uitae praemium largiatur. nam illi qui suis meritis inmortales facti esse dicuntur, quia nec iustitia nec ulla in his uera uirtus fuit, non inmortalitatem sibi, sed mortem\' peccatis ac libidinibus quaesierunt neque caeleste praemium, sed inferna supplicia meruerunt, quae pendent simul cum iis omnibus qui eos coluerunt. cuius iudicii propinquare tempus ostendam, ut et iustis merces digna soluatur et poena merita inpiis inrogetur. Plato et
Abbreviated transcription (Latin):
equitur nccͣio ut de int̾nis
quibus non pulcritudo qr st̃ ab¬
dita. sed utilitas incredibilis ab¬
dita est. qñ opus fuerat ut t̾renuĩ
hoc corpus succo aliqͦ. decibis ac
potibus aleretur sicut t̾ra ipsa
imbribus ac pricͥnis prouiden¬
tissimꝰ artifex in medio eius re¬
ceptaculũ cibis fecit. quibus con¬
coctis et liquefactis uitales suc¬
cos menbris om̃ibus disꝑtiret.
Sedtũ homo constet ex corpore
atq aĩa illud qd̾ supͣdixi recep¬
taculũ soli corpori p̾stet almĩtũ
aie uero aliam sedem dedit. fecit
eñ ꝓd̾ genus uisterũ molle atq
rarum qd̾ pulmonẽ botanus eũ¬
qz non in uteri mod̾ fureit ne¬
effunde̾tur semel spũs aut in fla¬
ret semel. Ideoqr plenũ quid̃ ru¬
stus effecit sed inflabile atq
aeris cãpax ut paulatun spm̃ re¬
ciꝑet dũ uitalis uentus ꝑ illam
sꝑgitur caritate̾. et eunde̾ iursus
paulatim redd̾et dũ se ex illo ex¬
plicat. Ipã enĩ uicissitudo et spi¬
randi respirandiq tractus uitã

Expanded text:
equitur necessario ut de internis quibus non pulchritudo, quia sunt abdita, sed utilitas incredibilis attributa est. Quoniam opus fuit ut terrenum hoc corpus succo aliquo de cibis et potibus aleretur sic terra ipsa imbribus ac pruinis providentissimus artifex in medio eius receptaculum cibis fecit. Quibus concoctis et liquefactis vitales succos membris omnibus dispartiret. “Sed cum homo constet ex corpore et anima, id quod supra dixi receptaculum soli corpori prestat alimentum, anime vero aliam sedem dedit. Fecit enim quoddam genus viscerum molle atque rarum, quad pulmonem vocamus, eumque non in uteri modueffunderetur semel spiritus aut inflaret semel. ideoque plenum quidem uiscus effecit, sed inflabile atque aeris capax, ut paulatim spiritum reciperet, dum uitalis uentus per illam spargitur raritatem, et eundem rursus paulatim redderet, dum se ex illo explicat: ipsa enim uicissitudo et spirandi respirandique tractus uitam
Abbreviated transcription (Latin):
sumũtur incendio: aut hosti¬
li aliquo impetu diriũtur.
aut certe uetustate ipã disso¬
luta labuntur. Nichil est eĩ
ut ait orator oꝑe et manu¬
factum: qd̾ non conficiat
et cõsumat uetustas. Adhec
iusticia et leuitas florestit
cotidie magis. Illi ergo me¬
lius qui tribulibus suis aut
dientibue largiuntur. aliquid eĩ¬

Expanded text:
sumuntur incendio aut hostisumuntur incendio aut hostili aliquo impetu diruuntur aut certe uetustate ipsa dissoluta labuntur. nihil est enim, ut ait orator, ofactum quod non conficiat et consumat vetustas. At haec justitia et lenitas florescit quotidie magis. » Illi ergo melius, qui tribulibus suis aut clientibus largiuntur: aliquid e
Abbreviated transcription (Latin):
bibus suffecturas opes exhi¬
bendis mim̃ibus impendũt.
nͥ eos dementes ac suriosos
qui prestent id populo qd̾
et ipsi ꝑdat. et nemo eoꝵ
qͥbus p̾statur accipiat. Itaq
ut est omnis uoluptas cadu¬
ta et brĩs oculor maxĩe et
auriũ. aut obliustuntur hoĩes.
et alt̾ius dampna pro ingͣtis
hñt. aut et̾ offenduntur si ñ
ut eciã hoĩes stultissi malũ
Sͥ. malo comparuerint. aut
si adeo placuerut nch̾ am¬
plius ꝙͣ manẽ fauorem pau¬
coriqr dier fabulas asseqnͣt᷑
Sic cotidie leuissimoꝵ homĩ
pat̾monia: in res suꝑuacuas
prodiguntur. Num gͦ illi sa¬
piencius qui utiliora et diu¬
turmora ciuibus siuis exhibẽt
munera hii scilicet qui publi¬
tis opibus extructis memo¬
riã noĩ suo q̾runt: ne isti qͥd̾
recte bona sua in t̾ra sepeliũt.
qr nec memoria quitꝙͣ mor¬
tius confert. nec oꝑa eoꝵ
sempit̾ua st̃. Si quid̾ aut uno
tremore dissipantur t̾re et
corriuit. aut fortuito con¬

Expanded text:
bibus suffecturas opes exhibibus suffecturas opes exhibendis muneribus inpendunt, nisi eos dementes atque furiosos, qui praestent id populo quod et ipsi perdant et nemo eorum quibus praestatur accipiat? itaque ut est omnis uoluptas caduca et breuis, oculorum maxime et aurium, aut obliuiscuntur homines et alterius damna pro ingratis habent aut etiam offenduntur, si non ut etiam homines stultissimi malum sibi malo conparauerint, aut si adeo placuerant, nihil amplius quam inanem fauorem paucorumque dierum fabulas adsequantur: sic cotidie leuissimorum hominum patrimonia in res superuacuas prodiguntur. num ergo illi sapientius, qui utiliora et diuturniora ciuibus suis exhibent munera, ii scilicet qui publicis operibus extructis memoriam nomini suo quaerunt? ne isti quidem recte: bona sua in terra sepeliunt, quia nec memoria quicquam mortuis confert nec opera eorum sempiterna sunt, siquidem aut uno tremore terrae dissipantur et corruunt aut fortuito con
Abbreviated transcription (Latin):
te hominẽ putet. abice umbs
illas miagnesq iusticie: atz
ipsam ueram exp̾ssamqz tene.
largire cecis. debilibus claudis.
destitutis qͥbus nͥ largiare mo¬
nend̾ est. nuitiles st̃ hoĩbus
sed utiles deo: qui eos retinet
in uita. qui spũ donat. qui lu¬
ce dignatur. foue ꝙͣtũ in te est.
et animas homĩ ne extingnã¬
tur huaĩ ͭ ͤ sustenta. Qui suc¬
currere ꝑituro pt̾: si non suc¬
turrerit occidit. u̾m isti qr ne¬
q naturam retment. neqr
pͥmiũ in eo qd̾ sit stunt dũ
ꝑdere timent ꝑdunt. et mid
qd᷑ maxime cauent incidt̃.
ut quicqͥd largiuntur aut ꝑe¬
at oĩo. aut ad tpũs brĩsspñ
prosit. Nam qui exiguam sti¬
pem misris negant. qui cõ¬
seiuare hũanitatẽ sine dãpͦ
suo nolunt. patrimonia sua
effundũt. ut aut ꝑitura ⁊
fragilia sͥ. comparent. aut
certe maxĩs suis dampnis
inch̾ consequãtur. Qiuid em̃
ddm̃ est de hus qui pplãri le¬
uitate ducti uel magnis ur¬

Expanded text:
te hominem putet. abice umbras te hominem putet. abice umbras illas imaginesque iustitiae atque ipsa ueram et expressam tene. largire caecis debilibus claudis destitutis; quibus nisi largiare moriendum est. inutiles sunt hominibus, sed utiles deo, qui eos retinet in uita, qui spiritu donat, qui luce dignatur. foue quantum in te est et animas hominum ne extinguantur humanitate sustenta. qui succurrere perituro potest, si non succurrerit, occidit. uerum isti quia neque naturam retinent neque praemium in eo quod sit sciunt, dum perdere timent, perdunt et in id quod maxime canent incidunt, ut quidquid largiuntur aut pereat omnino aut ad tempus breuissimum prosit. nam qui exiguam stipem miseris negant, quia conseruare humanitatem sine damno suo nolunt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et fragilia sibi conparent aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. quid enim dicendum est de iis qui populari leuitate ducti uel magnis ur
Abbreviated transcription (Latin):
tes non idoneis. id enim iuste
id pie. id hũane fit. qd̾ sine
spe recipiendi feceris. hec est
uera et g̾mana iusticia: cuius
solidam et exp̾ssam effigiem
nullam nos tenere dicis. Ipẽ
płibus locis clamas m̾cemia¬
riam non esse uirtutem. fat̾i̾ep
in libus legum tuaꝵ liberali¬
tatem gratitam esse. hus uerb
nec est dubiũ qͥn is qui lib̾alis
benignusq dicitur offm̃ non
fructũ sequatur. Cur gͦ idone¬
is pocius largius nͣ ut postea
m̾tedem recipias: Te igitur
auctore et p̾ceptore iusticie:
quisquis idoneus non erit m¬
ditate. siti. fame. conficietur.
nec homines copiosi et usqz
ad delicias hñdantes subuem¬
ent ultime nccͣitati. Si uirtꝰ
mercede̾ non exigit. si pp̾se
ut dicitis expetenda est. gͦͫ
sticiã irẽm pͥncipemq uirtu¬
tum suo p̾cio non tuo comodo
extima. Ei potissimꝰ tribuea
quo nichil speres. Quid ꝑso¬
nas eligis Quid menbra
inspitis: pro hoĩe tibi hñdus
est. quisquis ideo p̾catur. qr

Expanded text:
test non idoneis. id enim iuste, test non idoneis. id enim iuste, id pie, id humane fit. quod sine spe recipiendi feceris. haec est uera illa et germana iustitia, cuius solidam et expressam effigiem nullam tenere uos dicis. ipse pluribus locis clamas mercennariam non esse uirtutem faterisque in libris legum tuarum liberalitatem gratuitam esse his uerbis: nec est dubium quin is qui liberalis benignusque dicitur, officium, non fructum sequatur. cur ergo idoneis potius largiris, nisi ut postea mercedem recipias? te igitur auctore ac praeceptore iustitiae quisquis idoneus non erit, nuditate siti fame conficietur nec homines copiosi et usque ad delicias abundantes subuenient ultimae necessitati. si uirtus mercedem non exigit, si propter se, ut dicis, expetenda est, ergo iustitiam matrem principemque uirtutum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tribue a quo nihil speres. quid personas eligis? quid membra inspicis? pro homine tibi habendus est quisquis ideo precatur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quia non sperant ꝑne arbitrã¬
tur. quicquid eiusmodi hoĩbus ĩ¬
ꝓciant. hinc est illa planti dete¬
standa smña. male m̾etur qui
mendico dat qd edat: nam et
illud qd̾ dat perit. et illi pro¬
ducit uitam ad iniẜiam. Ateĩ
poeta fortasse pro ꝑsona locutꝰ
est. Quid in. tullus in suis of¬
ficialibus librs nonie hoc id̾
suadet. non esse oĩo largiend̾
dic enim dixit largicio que
fit ex re familiari fontem ip¬
sum benignitatis exhaurit. Ita
bonitate benignitas tollitur.
qua quo in plures usus usis.
eoninꝰ in multos uti possis.
familiarem diligenter custodi
sticiam consiuare. Qd̾ cum in¬
tellig̾e̾t in hũanuĩ esse. ac ne¬
phariũ : moꝵ alio capite qiͣ
egentibus de re familiari mi¬
ꝑciend̾. Quid est idoneis:
cicero uiueret exclamarẽ profe¬
cto hic hic .in. tulli aberrastia
uera iusticia. eamq uno uerbo
sustulisti cum pietatis et hũa¬
intatis officia utilitate menti¬
tus es. Non enim idoneis hoĩ¬
bus largiend̾ est. sed ꝙͣtum po¬

Expanded text:
quia non sperant, perire arbitrantur quidquid eiusmodi hominibus inpertiant. hinc est illa Plauti detestanda sententia: male meretur qui mendico dat quod edat: nam et illut quod dat perit et illi producit uitam ad miseriam. at enim poeta fortasse pro persona locutus est. quid? Marcus Tullius in suis officialibus libris nonne hoc idem suadet, non esse omnino largiendum? sic enim dixit: largitioque quae fit ex re familiari, fontem ipsum benignitatis exhaurit. ita benignitate benignitas tollitur: qua quo in plures usus sis, eo minus in multos uti possis. familiarem diligenter custodistitiam conseruare. quod cum intellegeret inhumanum esse ac nefarium, mox alio capite quasegentibus de re far miliari inpertiendum. quid est idoneis? Cicero uiueret, exclamarem profecto: hic, hic, Marce Tulli, aberrasti a uera iustitia eamque uno uerbo sustulisti, cum pietatis et humanitatis officia utilitate metitus es. non enim idoneis hominibus largiendum est, sed quantum po
Abbreviated transcription (Latin):
concedunt. quid cause est. cur si
honio esuiriat. siciat. algeat. suc¬
currend̾ esse non putent. Que
tum sint natura paria cum ill
casibus fortuitis. et unã eand̃¬
q huãntatem deside̾nt. tam̃
illa distermĩt. qr non re ipsa
uera. sed utilitate pñti omia
metiuntur. Illos em̾ quos ꝑi¬
culo subupiunt. sperant sĩbi
graciam relaturos. etentes at¬
est stultus ꝙͣ qd̾ libenter fa¬
cias curare ut id diucius face̾

Expanded text:
concedunt, quid causae est cur, si concedunt, quid causae est cur, si homo esuriat sitiat algeat, succurrendum esse non putent? quae cum sint paria natura cum illis casibus fortuitis et unam eandemque humanitatem desiderent, tamen illa discernunt, quia non re ipsa uera, sed utilitate praesenti omnia metiuntur. illos enim quos periculo subripiunt sperant sibi gratiam relaturos, egentes aest stultius quam quod libenter facias, curare ut id diutius facere
Abbreviated transcription (Latin):
erumq est illud acero¬
nis qd ait hominẽ na¬
ture obedientem hoĩ nocere nõ
posse. gͦ si nocere hoĩ contra na¬
turam est. prodesse igitur hoi
scdm̃ naturam sit ncce est. qd
qui non facit homĩs se appella¬
cione despoliat. qr huaĩtatis offi¬
cium est. ncc̃itati hoĩs ac ꝑiclõ
sb̾uenire. Quero igitur ab his
qui miseri ac flecti ac miẜeri
non putant esse sapientis: si
hõ ab aliqͣ bestia comp̾hensus.
auxiliũ sͥ armati hoĩs implo¬
ret. utrũ ne succurrend̾ putet̾
an mime. Non st̾ tam impudẽ¬
tes ut negent fieri oportere
qd̾ flagitat. et qd expostit hu¬
manitas. Item si aliquis cutũ¬
ueniatur igni. nuna oppͥma¬
tur. m̾gatur mari. flumine
rapiatur. nm putent hoĩs¬
non esse auxiliari: non sint
ipsi horẽs si putent. Nemo eĩ
pt̾ eiusmodi ꝑiculis non esse
subiectus. ĩo uero et hoĩs et
fortis uiri esse dicent ẜ̾uare
ꝑiturũ. Si gͦ in eiusmodi casi¬
bus qui ꝑiculũ uite hoĩs affe¬
rant sucturr̾e humanitatis eẽ

Expanded text:
erumque illut est Ciceronis, quod ait hominem naturae oboedientem homini nocere non posse. ergo si nocere homini contra naturam est, prodesse igitur homini secundum naturam sit necesse est. quod qui non facit, hominis se appellatione despoliat, quia humanitatis officium est necessitati hominis ac periculo subuenire. ququi flecti ac misereri non putant esse sahomo ab aliqua bestia conprehensus auxilium sibi armati hominis inploret, utrumne succurrendum putent an minime. non sunt tam inpudentes, ut negent fieri oportere quod flagitat, quod exposcit humanitas. item, si aliquis circumueniatur igni, ruina opprimatur, mergatur mari, flumine rapiatur, num putent hominis esse non auxiliari. non sint ipsi homines, si putent — nemo enim potest eiusmodi periculis non esse subiectus —, immo uero et hominis et fortis uiri esse dicent seruare periturum. si ergo in eiusmodi casibus, quia periculum uitae homini adferunt, succurrere humanitatis esse
Abbreviated transcription (Latin):
ctare non desiment. ut nullã
penes nos sic tota penes ipõs
libus cum falsas arguerem re¬
ligiones. et hic cum flãm sapi¬
entiã tollerem. ubi beritas Et
ostendĩm: planus tñ que reli¬
gio. et que sapiã uera sit: pro¬

Expanded text:
ctare non desinunt, ut nullam ctare non desinunt, ut nullam penes nos, sic totam penes ipsos oribus libris, cum falsas arguerem religiones, et hoc, cum falsam sapientiam tollerem, ubi veritas sit, ostenderim; planius tamen, quae religio, et quae sapientia vera sit, lib
Abbreviated transcription (Latin):
Aut democritus u̾itatem de pu¬
teo extrahat. Aut empedocles
dilatet aĩ sui semitas. Aut ar¬
chesilas et carneades uideant.
sentiant. ꝑcipiant. Uox ecce de
celo u̾itatem docens. et nobis
sole ipõ clarius lumen ostendẽs.
Quid nobis iniqui sumus. et
sa pĩam suscipere cunctanur.
quã docti homines contutis in
qͥrendo etatibus siuis nĩꝙͣ re¬
perire potuerunt: Qui uult
sapiens ac beatus esse: audi¬
at dei uocem. distat iusticiam
sacramẽtum natiuitatis sue
norit. humana cõtempnat.
dm̾a sustipiat. ut sũmũ illd̾
bonũ ad qd̾ natus est. possit
adipisti. dissolutis religiombꝰ
uniuersis. et omibus quecũq
in eaꝵ defensionem dici uel
solebant. uel pot̾ant. refuta¬
tis. Deinde comuctis phĩe disci¬
plinis ad ueram nobis religi¬
onem sapĩamq ueniend̾ est.
qm est ut docebo utrũq cõm̾¬
ctum. ut eam bargumentis l
exemplis. uel idoneis testibus
asseramus. Et stulticiã qmͣ
nobis isti deoꝵ cultores obie¬

Expanded text:
aut Democritus ueritatem de puaut Democritus ueritatem de puteo extrahat aut Empedocles dilatet animi sui semitas aut Arcesilas et Carneades uideant sentiant percipiant? uox ecce de caelo ueritatem docens et nobis sole ipso clarius lumen ostendens. quid nobis iniqui sumus et sapientiam suscipere cunctamur, quam docti homines contritis in quaerendo aetatibus suis numquam reperire potuerunt? qui uult sapiens ac beatus esse, audiat dei uocem, discat iustitiam, sacramentum natiuitatis suae norit, humana contemnat, diuina suscipiat, ut summum illut bonum ad quod natus est possit adipisci. Dissolutis religionibus uniuersis et omnibus quaecumque in earum defensionem dici uel solebant uel poterant refutatis, deinde conuictis philosophiae disciplinis, ad ueram nobis religionem sapientiamque ueniendum est, quoniam est ut docebo utrumque coniunctum, ut eam uel argumentis uel exemplis uel idoneis teasseramus, et stultitiam, quam nobis isti deorum cultores obje
Abbreviated transcription (Latin):
ocui ꝙͣtum mea medio¬
critas tulit. longe demũ
phõs iter a u̾itate tenuisse. Sen
erat in ꝓpria contra phõs dispu¬
tacio Sed huc ncc̾io diuertend̃
fuit. ut ostend̾em tot. ac tanta
ingenia in rebus falsis esse cõ¬
sumpta. ne quis forte apͣuis re¬
ligionbus exclusus: ad eos se
conferre uellet. tamꝙͣ certi aliqͥd
reppiturus. una igitur spes hoĩ.
una sahas in hac doctͥna quam
defendimus posita est. omĩs sa¬
pientia in hoc uno est. ut deum
cognostat et colat. hoc urmꝰ docͣ
possum testificor. prodanio. denũ¬
dere. tenere ualuerant. quia re¬
ligionem aut pͣuam retinuerũt.
aut totam penitus sustulerant.
facessant igitur illi. omnes qͥ
huanam uitã non instriuiat
sed turbant. Quid emꝰ docent.
aut ꝙ̃ instruunt: qui seipsos
nndũ instrux̾unt. Quem sa¬
nare egroti. quem regere ceci
possunt. huc ergo nos onmes.¬
quibus est cura sapiencie confe¬
ramus. An expͣtabimꝰ donec so¬
crates aliqͥd stiat. aut anaxago¬
ras in tenebris lumen muemiat.

Expanded text:
ocui, quantum mea mediocritas tulit, longe deuium philosophos iter a ueritate tenuisse, senterat mihi propria contra philosophos disputatio. sed huc necessario deuertendum fuit, ut ostenderem tot ac tanta ingenia in rebus falsis esse consumpta, ne quis forte a prauis religionibus exclusus ad eos se conferre uellet tamquam certi aliquid reperturus. una igitur spes homini, una salus in hac doctrina quam defendimus posita est, omnis sapientia hominis in hoc uno est, ut deum cognoscat et colat: hoc nostrum dopossum, testificor proclamo denunare conprehendere tenere ualuerunt, quia religionem aut prauam retinuerunt aut totam penitus sustulerunt. facessant igitur illi omnes, qui humanam uitam non instruunt, sed turbant. quid enim docent aut quem instruunt qui se ipsos nondum instruxerunt? quem sanare aegroti, quem regere caeci possunt? huc ergo nos omnes,quibus est cura sapientiae, conferamus. an expectabimus, donec Socrates aliquid sciat aut Anaxagoras in tenebris lumen inueniat
Abbreviated transcription (Latin):
longe repetas. longeqz reuol¬
nas. nomen ab infau gente
deducis a sillo. Maioꝵ pͥmus¬
quisquis fuit ille tuoꝵ. Aut
pastor fuit aut illd̾ qd̾ dic̾e̾
nolo. staq cõflauit ex his oĩbꝰ
ppłm̃. legitq in senatũ eos qͥ
etate anterbant. et patres ap¬
pellauit. quoꝵ consilio g̾e̾ret
omĩa. De quo senatu proꝑtius
elegiar striptor. hec loquit᷑
Bucina cogebat pͥstos ad u̾ba
qͥrites. Centum illi in prato se
pe senatus erat. Curia p̾terto
mĩt que iubet alta senatu: pel¬
litos habuit. rustica corda pa¬
tres. hii st̃ prẽs quoꝵ p̾ceptis
eruditi ac prudentes uiri deuo¬
tissime fiuunt. Idqz u̾m atq
nniuitabile omnis posteritas
iudicet. qd̾ centũ pelliti senes
pillius illexit. ut uera esse crede
rent: sacra que ipe tradebat.
Et nota ꝙ illoꝵ anctoritas tan¬
ta hẽbatur a posteris. quos ne¬
nio cum uiuerent. neq sũmꝰ
neq infimꝰ illos affinitate di¬
gnos iudicauit.

Expanded text:
longe repetas longeque revolvas Nomen, ab infami gentem deducis asilo. Maiorum quisquis primus fuit ille tuorum, Aut pastor fuit, aut illud quod dicere ne. ita conflauit ex his omnibus populum legitque in senatum eos qui aetate anteibant et patres appellauit, quorum consilio gereret omnia. de quo senatu Propertius elegiarum scriptor haec loquitur: bucina cogebat priscos ad uerba Quirites, centum illi in prato spe Senatus erat. Curia, praetexto quae nunc nitet alta Senatu, Pellitos habuit rustica corda Patres. Hi sunt Patres, quorum decretis eruditi ac prudentes viri devotissime serviunt, idque verum ac immutabile omnis posteritas judicet, quod centum pelliti senes , Pompilius illexit, ut vera crrent sacra quae ipse tradebat. est uero quod illorum auctoritas tanti habeatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque summus neque infimus adfinitate dignos iudicauit.
Abbreviated transcription (Latin):
tas. gͦ non credis. Ideo emm cre¬
dis: ut eam sequare cum inue¬
m̾s. docet ecce te rõ. non esse ue
ras religiones deoꝵ. Quid fa¬
cies. maiores ne pocus an roẽz
sequeris: que quid̾ tibi non ab
alio insiuata. sedate ipo̾ mue̾¬
ta et data est. cum omnes reli¬
giones radicitus eriusti: Si
ro̾nem maius: discedere ncce est
ab institutis et auctoritate ma¬
ioꝵ. quĩ id solũ rectũ est. qd̾ rõ
p̾stribit. Si at̾ pietas maio¬
res sequi suadet. fatere igit ͦ
et stultos illos fuisse. qui exco¬
gitatis contͣ rõnem religiombꝰ
seruierunt. et te meptũ qui id
incolas qd̾ flinꝰ esse cõuincens.
Sed tñ quĩ nobis tantopere.
maioru nomen opponitur.ui¬
deamus tñ qui fuerũt maiores
illi a quoꝵ auctoritate distedi
nephas dicitur. Romulus ur¬
bem conditurus pastores int̾
quos adoleu̾at: conuocauit.
Cumiqz is nũs condende urbi
parũ idoneus uideretur: consti¬
tuit a sillum. Quo passim con¬

Expanded text:
tas, ergo non credis: ideo enim quaetas, ergo non credis: ideo enim quaeris, ut eam sequare, cum inueneris. docet ecce tc ratio nou esse ueras deorum religiones: quid facies? maioresne potius an rationem sequeris, quae quidem tibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inuenta et elata est, cum omnes religiones radicitus eruisti? si rationem mauis, discedere te necesse est ab institutis ct auctoritate maiorum, quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit: si autem pietas maiores sequi suadet., fatere igitur et illos stultos fuisse, qui excogitatis contra rationem religionibus seruierunt, et te ineptum, qui id colas quod falsum esse conuiceris. sed tamen quoniam nobis tanto opere maiorum nomen opponitur, uideamus tandem qui fuerint. maiores illi, a quorum auctoritate discedi nefas ducitur. Romulus urbem conditurus pastores inter quos adoleuerat conuocauit cumque is numerus condendae urbi parum idoneus uideretur, constituit asylum. eo passim con
Abbreviated transcription (Latin):
rebus male ꝑtis et corruptibi¬
libus: ꝙͣ ut aurũ oculis hauri¬
ant. intorẽ lemgati marmoris.
aut eboris aspiciant: ut insi¬
gnes lapillis et coloribus ue¬
stes. uel distincta gẽmis fulgi¬
tibus pocula in saciabili cõtem¬
plo̾ne contrectent. et ꝙͣ̃to fi̾int
ornatiora templa. et pulcuora
simlãtra tanto plus marestatis
hrẽ creduntur. Adeo religio eoꝵ
hũana miratur. hee sunt reli¬
giones qͣs sͥ amaioribus suis
traditas ꝑtinacissime tueri et
deffendere ꝑseuerant. nec con¬
siderant quales suit. sed ex hoc
probutas atq ueras esse consi¬
dunt: ꝙ eas ueteres tradid̾unt.
tiitaq est auctoritas uetusta¬
tis: ut inqͥrere in eam stelus eẽ
dicatur. Itaq creditur ei passim
balbe: quid cocta. quid pontifex¬
senciat. fac nũt ego intelligã
maioribus aut̾ nrĩs ec̾ nulla
roͥne reddita: rõms est credere.
bicredis: cur gͦ rõnem reqͥris.
que pt̾ effice̾ ne queras Sin ra¬

Expanded text:
rebus male partis et corruptibirebus male partis et corruptibilibus, quam ut aurum oculis hauriant, nitorem levigati marmoris, aut eboris aspiciant; ut insignes lapillis et coloribus vestes, vel distincta gemmis fulgentibus pocula insatiabili contemplatione contrectent. Et quanto fuerint ornatiora templa, et pulchriora simulacra, tanto plus majestatis habere creduntur: adeo religio eoruitas humana miratur. Hae sunt religiones, quas sibi a majoribus suis traditas pertinacissime tueri ac defendere perseverant: nec considerant quales sint; sed ex hoc probatas atque veras esse confidunt, quod eas veteres tradiderunt, tantaque est auctoritas vetustatis, ut inquirere in eam scelus esse dicatur. Itaque creditur ei passim,Balbe, quid Cosentiat. fac nunc ego intellegam maioribus autem nostris etiam nulla ratione reddita. credere. si credis, cur ergo rationem requiris, quae potest efficere ne credas? sin ra
Abbreviated transcription (Latin):
mana specie comp̾hensas: colũt
Nam solis luneqz simlãcra hũa¬
num in modũ formant. Item
igns et t̾re et maris. que illi
uulcanũ. uestam. neptunum uo¬
cant. nec elemĩtis ipĩs in aꝑto
litant. tanta hoiẽs imaginũ
cupiditas tenet. ut iam uillioͬ.
dicantur illa que u̾a st̃. auro.
s. et gẽmis. et ebore delectant᷑.
auaricia et cupiditas colitur. ce¬
dunt enim deos amare: quitqͥd
ipĩ concupistunt: quicqͥd est.
pp̾ qd̾ furta et homicidia et la¬
trocima cotidie senuunt. pp̾ qd̾
bella ꝑ totũ orbem. pplõs. urbes q
subuertunt. Consecrant gͦ di¬
is manubias et rapinas suas.
quos c̾te nccͣe est in becilles esse.
ac sũme uirtutis exꝑtes: si sb̾¬
iecti st̃ cupiditatibus. Cur em̾
celestes eos putamus si desi
derant aliqͥd et̾ra. uel beatos si
aliqua re indigent. uel incor¬
ruptos. si uoluptati hñt eain
qͥbus appetendis cupiditas hoĩ
nõ inmerito dampnatur. ueni¬
unt igitur ad deos non tamre¬
ligioms grã que nulla pt̾ eẽ ĩ

Expanded text:
mana specie conprehensas colunt. nam solis lunaeque simulacra. humanum lu modum formant, item ignis et terrae et maris, quae illi Vulcanum Vestam Neptunum uocant, nec elementis ipsis in aperto litant. tanta homines imaginum cupiditas tenet, ut iam uiliora ducantur illa quae uera sunt: auro scilicet et gemmis et ebore delectantur.auaritia et cupiditas colitur. credunt enim deos amare quidquid ipsi concupiscunt, quidquid est propter quod furta et homicidia et latrocinia cottidie saeuiunt, propter quod bella per totum orbem populos urbesque subuertunt. consecrant ergo diis manubias et rapinas suas, quos certe necesse est inbecillos esse ac summae uirtutis expertes, si subiecti sunt cupiditatibus. cur enim caelestes eos putemus, si desiderant aliquid de terra? vel beatos, si aliqua re indigent? vel incorruptos, si voluptati habent ea in quibus appetendis cupiditas hominum non immerito damnatur? Veniunt igitur ad deos, non tam religionis gratia, quae nulla potest esse in
Abbreviated transcription (Latin):
in quo senciendi rõ est. ꝙͣns sit
unũ: tñ in duas ꝑtes menbrana
int̾uemẽte discretũ est. Sed et
cor qd sapientie domiciliũ uidet ᷑ͦ
licet sit unũ duos tñ intͥrisecos
simis ht̾ qͥbus fontes uiui san¬
giũs cõtinent᷑ septo int̾dẽte
diuisi. ut sicut in ipõ mũdo suma
rez. uel de simplici dupplex uel
dupplici simplex et gub̾nat et
cõtinet totum. Ita in corpore de
duobus uinu̾sa compacta indis¬
sociabilẽ p̾tend̾e̾nt unitatem

Expanded text:
in quo sentiendi ratio est. quamuis sit in quo sentiendi ratio est. quamuis sit unum, tamen in duas partes membrana interueniente discretum est. sed et cor, quod sapientiae domicilium uidetur, licet sit unum, duos tamen intrinsecus sinus habet, quibus fontes uiui sanguinis continentur saepto intercedente diuisi, ut sicut in ipso mundo summa rerum uel de simplici duplex uel de duplici simplex et gubernat et continet totum, ita in corpore de duobus uniuersa conpacta indissociabilem praetenderent unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ñħ̃ at̾ ꝙͣius simplici menbro
tria sint officia constituta.
unũ ducendi spũs. alt̾m capiẽdi
odoris t̾riuĩ ut ꝑ eius cau̾nas
purgamẽta cerebri defluant.
rõne molitus est. ut tñ hiatus
ip̃e nasi oris sp̃em nõ deformaret.
Qd̾ erat plane futurũ si simplex
foranen pat̾et ad id ueluti ꝑie¬
te ꝑ mediũ ducto int̾sepsit atqr
dini sit. fecitq ipã duplicitate
pulchrmĩ. Ex quo intelligimus
ꝙ̃tum dualis mĩs una et simpͣ.
cõpagesolidatus: ad rert uale¬
at ꝑfectionem. Nam cum sit
corpus unũ tñ totũ ex simpli¬
cibus menbris constare non
pot̾at: nͥ ut essent ꝑtes uel dex¬
tre uel sinistre. Itaqz ut pedes duo
et item manus non tantũ ad
utilitatẽ aliqmͣ usũq uel gradiͦ.
uel faciendi ualeant. sed et hĩtũ
decoremqz admirabilẽ conferũt.
Sic in capite qd tocius dĩmi oꝑis
qĩ culmen est. et auditus in duas
aures. et uisus induas acies.
et odoratus induas nares asũ¬
mo artifite dĩsa est. qr ce̾brũ

Expanded text:
amvis simplici membro, tria sunt officia constituta; unum ducendi spiritus; alterum capiendi odoris; tertium ut per ejus cavernas purgamenta cerebri defluant: divina ratione molitus est, ut tamen hiatus ipse nasi oris speciem non deformaret. quod erat plane futurum, si unum ac simplex foramen pateret: at id uelut pariete per medium ducto intersaepsit atque diuisit fecitque ipsa duplicitate pulcherrimum. ex quo intellegimus quantum dualis numerus una et simplici conpage solidatus ad rerum ualeat perfectionem. nam cum sit corpus unum, tamen totum ex simplicibus membris constare non poterat, nisi ut essent partes uel dexterae uel sinistrae. itaque ut pedes duo et item manus non tantum ad utilitatem aliquam usumque uel gradiendi uel faciendi ualent, sed et habitum decoremque admirabilem conferunt, sic in\' capite. quod totius diuini operis quasi culmen est, et auditus in duas aures et uisus in duas acies et odoratio in duas nares a summo artifice diuisa est, quia cerebrum,
Abbreviated transcription (Latin):
est et nõ est computatꝰ
hic pcta̾ nra portat. et
pro nobis dolet. et nos
putamus ipm esse in do¬
lore. et in plaga. et in ue¬
est pp̃ facniora nrã. et ĩ¬
liuore eus nos sanati
sumus. Omnes nos sic
oues errauꝰ. et deus
tradidit illũ pro pctĩs

Expanded text:
est et non est conputatus. est et non est conputatus. hic peccata nostra portat et pro nobis dolet, et nos putauimus ipsum esse in dolore et in plaga et in ueest propter facinora nostra et ine eius nos sanati sumus. Omnes nos sicut oves erravimus, et Deus tradidit illum pro peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ent cum qͣta uirtute et claritate fi¬
bant filiũ dei esse. ignorantes duos
eius aduentus aꝓphetis esse p̾dictos.
pͥmũ in huilitate carns obsturũ. Se¬
cundũ in fortitudine maiestatis maĩ¬
festũ. Depͥmo dauid in ps̃ ͦ xxi. sic ait
destendit sicut plumia in uellus. et orie¬
tur in diebus ens iusticia et hñdancia
pacis donec extolletur luua. Sicut enim
pliuua si descendit in uellus aĩaduerti
non potest. quia strepitum non facit.
Ita xpmi in t̾ram sine cꝰꝙͣ¬
suspicione uenturũ esse
dixit. ut iusticiã doc̾et
et patem. ysaias qͦ tra
auditui mo. et brachiũ
dĩ cui reuelatũ est: an¬
nũciamus corã ipõ sicut
pu̾i. et sicut radix in t̾ra
sicienti. non est figura
eius neqz claritas. et ui¬
dimus illũ et non huit
figurã neqz decorem et
figura eius sine honore.
et defficiens p̾ter ceteros
homines. homo in plaga
positus. et sciens ferre
imbecillitatẽ. quia au̾sꝰ

Expanded text:
gerent cum quanta uirtute et claritate figerent cum quanta uirtute et claritate fibant filium dei esse ignorantes duos eius aduentus a prophetis esse praedictos, primum in humilitate carnis obscurum, secundum in fortitudine maiestatis manifestum. de primo Dauid in psalmo LXXI sic ait: descendet sicut pluuia in uellus, et orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis, donec extollatur luna. sicut enim pluuia si descendat in uellus, animaduerti non potest, quia strepitum non facit, ita Christum in terram sine cuiusquam suspicione uenturum esse dixit, ut iustitiam doceat et pacem. Esaias quoque auditui nostro et bracchium dei cui reuelatum est? adnuntiauimus coram ipso sicut pueri et sicut radix in terra sitienti. non est figura eius neque claritas: et uidimus illum, et non habuit figuram neque decorem, sed figura eius sine honore et deficiens praeter ceteros homines. homo in plaga positus et sciens ferre inbecillitatem, quia auersus