comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
saret oꝑib. fr̾ eius egressus ẽ. gentiliũ
popłs. & ꝓpter ipsum diuisan est sepes.
& destruxit dñs atq saluator ut ille posset
incedere ꝑparietem qui erat in medio.
ꝙ maceriam duos popłos separantem.
& fecit unum gregem. & duos creauit in
semnet ipso. mnuno nouo homine faciens
pacem. Unde ce obstetrit ꝓpħice loquens.
dicit ad phares popłm uiniorem. Ut qͥd
diuisa ẽ ꝓpter te maceria : Si in tellexis¬
ti exemplum de genesi. ascende qui sal¬
uari cupis nequaquã ꝑueterem popłm
qui manum contractam habet. s per
soluit medium parietem & maceriam.
hoc est obscuritatem ueterũ ꝓpħarum
& omĩa antiq legis aꝑuit sacramenta.
& dissipata in cedendi difficultate uiã
oculis omnium reuel auit. ut qui uult
scuritatis caligine derreatur. Lax
ascende ꝑdiuisionẽ qui surrexisti cũ
xp̃o. & ea queris que sursum sunt. quia
runt uiam uolentib ingredi. Et qui

Expanded text:
saret operibus, frater ejus egressus est gentium saret operibus, frater ejus egressus est gentium populus. Et propter ipsum divisa est sepes, et destruxit Dominus atque Salvator, ut ille posset incedere, parietem, qui erat in medio, et maceriam duos populos separantem: et fecit unum gregem, et duos creavit in semetipso in uno novo homine faciens pacem. Unde et obstetrix prophetice loquens dicit ad Phares populum juniorem: Ut quid divisa est propter te maceria? Si intellexistis exemplum de Genesi, ascende qui salvari cupis, nequaquam per veterem populum qui manum contractam habet, sed persolvit 464 medium parietem et maceriam, id est, obscuritatem veterum prophetarum, et omnia antiquae Legis aperuit sacramenta, et dissipata incedendi difficultate, viam oculis omnium revelavit: ut qui vult scuritatis caligine terreatur. LXX:Ascende per divisionem, qui surrexisti cum Christo, et ea quaeris quae sursum sunt: quia runt viam volentibus ingredi, et quia
Abbreviated transcription (Latin):
hominib & quasi deferentur ad cell̃i
LXX Ascende ꝑdiuisionem.
res ens locus quasi ꝓprium exordium.
&e apostropham eloquii ꝓpħalis ad eum
qui saluari cupit. eui imꝑatur ut ascen¬
dat ꝑdiuisionẽ. Quod quidẽ manifestiꝰ
fiet. si de genesi sumpserimus exemplũ.
ubi nascuntur gemini de thamar. cũ
qua uidas patriarcha concubuit. Fãc¬
tum ẽ inquit cum pareret & haberet
geminos in utero. in ipso partu unus
ꝓtulit manum. & tulit obstetrix. ce li¬
gauit in manu eius coccinum dicens.
Sic egredietur prior. Cum autẽ contrax¬
isset manum. statim egressus ẽ fr̃ eius.
Et illa ait. Quare dunsa ẽ ꝓpter de mace¬
ria : Etuocauit nomen eius phares.¬
egressus ẽ fr̃ eius incuius maru erat
coccinum. & uocauit nomen eius zara.
Ostendit gͦ senior popłs in quo erat ortus.
ꝙ semen antequã degentib eccłia nasce¬
retur manum suam inoꝑib & postea con¬
trarit eam. audiens ꝑysaiam. manus
enim ur̃e sanguine plene sunt. Cumq

Expanded text:
 ad coelum. LXX: Ascende per divisionem. Praesens locus quasi proprium habet exordium et apostrophen eloquii prophetalis, ad eum qui salvari cupit, cui imperatur ut ascendat per divisionem. Quod quidem manifestius fiet, si de Genesi sumpserimus exemplum, ubi nascuntur gemini de Thamar, cum qua Judas patriarcha concubuit: Factum est, inquit, cum pareret, et haberet geminos in utero: in ipso partu unus protulit manus, et tulit obstetrix et ligavit in manu ejus coccinum, dicens: Hic egredietur prior. Cum autem contraxisset manum, statim egressus est frater ejus, et illa ait: Quare divisa est propter te macepis? et uocauit nomen eius Phares.frater eius, in cuius manu erat coccum, et uocauit nomen eius Zara. Ostendit ergo senior populus, in quo erat ortus et semen antequam de gentibus Ecclesia nasceretur, manum suam in operibus, et postea contraxit eam audiens per Isaiam: Manus enim vestrae sanguine plenae sunt . Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet. & quod nc̃ dicitur ꝑ propħã.
et transierunt portam. & egressi ft̃
ꝑ eam. Qͥ tam̃ transitus & egressio ab¬
sq xp̃o rege nr̃o tribui ñ potest qui
rex & dñs ẽ. Statim quippe conectitur.
Dñs autẽ pͥnceps erit. Etͥ dixit. Au¬
dite pͥnceps iacob. & duces domus
isrł. Num quid non urm ẽ scire ui

Expanded text:
niet; et quod nunc dicitur per Prophetam: Et transierunt portam, et egressi sunt per eam: qui tamen transitus et egressio absque Christo rege nostro tribui non potest, qui rex et Dominus est. Statim quippe connectitur: Dominus autem princeps erit. Et dixi: Audite, principes Jacob, et duces domus Israel. Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
suscepturus sũ. Nunc in terim quia
Lauersi sunt a me ponam intribulato¬
ne. et coan gustabo & faciam sedere sine
sacerdote & sine altari. & sine ꝓpha. ut
quẽ ꝑbeneficia non senserunt intelli¬
gant ꝑ supplicia. LAA Quasigngẽ
inmedio cubilis eoꝵ sub auditur pnã.
onsolum inquit aduersio eoꝵ qua a
me auersi sunt. ponetur quasi grer in
tribulatione. s postquã tribulati fucrĩ
ut transcendant humane conditions
statum. & implebunt quod sequitus.
Exilient ex hominib. Non solum au¬
tem illi exilient ce abibunt. s om̃s ad
quos di fit sermo. & qui humana ui¬

Expanded text:
suscepturus sum: nunc interim quia aversi sunt a me, ponam in tribulatione, et coangustabo, et faciam sedere, sine sacerdote, sine altari, et sine propheta: ut quem per beneficia non senserunt, intelligant per supplicia. LXX: Quasi gregem in medio cubilis eorum: subauditur, ponam. Non solum, inquit, aversio eorum, qua a me aversi sunt, ponetur quasi grex in tribulatione; sed postquam tribulati fuerintet transcendent humanae conditionis statum, et implebunt quod sequitur: Exsilient ex hominibus. Non solum autem illi exsilient et abibunt; sed omnes ad quos fit De
Abbreviated transcription (Latin):
querer. Stillabo tibi in uinũ & in
ebrietatem. & erit suꝑ quẽ stilla¬
tur. popłs iste. Congregans congre¬
gabo iacob totum te in unũ. cõn¬
ducam reliquias isrł pariter. Ponã
illum quasi gregem in ouili. quasi pt
in medio caularum. tumultuabunt᷑
amultitudine hominũ. Ascendet eñ
pandens iter ante eos. Aiuidentes de¬
sibunt portã. et egredient᷑ ꝑ eam. et

Expanded text:
querer: Stillabo tibi in vinum et in querer: Stillabo tibi in vinum et in ebrietatem: et erit super quem stillatur populus iste. Congregatione congregabo, Jacob, totum te: in unum conducam reliquias Israel, pariter ponam illum quasi gregem in ovili, quasi pecus in medio caularum, tumultuabuntur a multitudine hominum. Ascendet enim pandens iter ante eos: divident, et transibunt portam, et
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ. eiciuntur ecastris. & ex acie
pelluntur. & in maledictis leuiticis
ad huiuscemodi homines sermo di¬
rigitur. ꝑsequetur uos uox folii uo
lantis. & fugietis nullo ꝑ sequente.
Scio me inciiusdã comentariis legis¬
se exponentis ioħis exgłiste pͥncipiũ.
omnia ꝑ ipsum fact̾a sunt. & sine ip¬
so factum ẽ nchil. hoc quod dr. in
chil ad malitiã retulisse. rursumq
ipsam maliciam interpretatum eẽ¬
ad diabolum. & isto grͣadu quasi ip¬
sum qd̃ factum est sine xp̃o nichil
diabolum intellexisse. Si gͥ malicia
uł diabolus nchil ẽ. & fugerunt
qui corruptione corrupti st̃. nullo
id ẽ nichilo ꝑsequente. diabolus
eos ẽ ꝑsecutus in nichili. Quod sicui
uidetur minis coactum. & contra
scͥpture simplicitatem. artificio
potius eloquii quã uera inter pre¬
tatione dissertum. uł priorem uł
quã ipse repꝑ erit expositionem
Isequatur. Otinam ñ eẽm uir ha¬
bens sp̃m. & mendatiũ potuis lo

Expanded text:
suorum, ejiciuntur e castris, et ex acie suorum, ejiciuntur e castris, et ex acie repelluntur , et in maledictis Levitici ad hujuscemodi homines sermo dirigitur: Persequetur vos folii vox volantis, et fugietis, nullo persequente . Scio me in cujusdam commentariis legisse, exponentis Joannis evangelistae principium: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, hoc quod dicitur, nihil, ad malitiam retulisse: rursumque ipsam malitiam interpretatum esse diabolum, et isto quasi gradu, ipsum quod factum est sine Christo, nihil diabolum intellexisse. Si igitur malitia, vel diabolus nihil est, et fugerunt qui corruptione corrupti sunt, nullo, id est, nihil persequente, diabolus eos est persecutus in nihili. Quod si cui videtur nimis coactum, et contra Scripturae simplicitatem artificio potius eloquii, quam vera interpretatione dissertum, vel priorem, vel quam ipse repererit expositionem sequatur. Utinam non essem vir habens spiritum, et mend
Abbreviated transcription (Latin):
Legimus uixta .lxx. dumrtaxat inter¬
pretes. in iħu naue ubi trib uide ur¬
bes & oppida describuntur. inder cete¬
nec inebraico nec apud aliũ inuenit᷑
interpretem. Et siue deueteribus li
approbare. quod bethleem in tribu
uda sit. Scͥptum est enim. Et fuit
uir leuites habitans in laderibus
irata ẽ ei concubina sua. & abiit indo¬
mum patris sui in bethleem uida.
Pulchre autẽ dr̃ inbethleẽ uida ad
distinctionẽ eius bethleem que in
galilea sita ẽ. sicut in eodẽ iħu uolu¬
mine repperi. Potest ephrata in lu¬
atq frugiferam. & idipsũ ostendere
in mysterio quod & domus panis.
Et ꝓpter hoc dabit eos usq ad tempꝰ
in quo parturiens pariet. & reliquie
frm̃ eius conuertent᷑ ad filios isrł.
L Propterea dabit eos usq

Expanded text:
Legimus juxta Septuaginta dumtaxat interLegimus juxta Septuaginta dumtaxat interpretes, in Jesu Nave, ubi tribus, Judae urbes et oppida describuntur, inter caetenec in Hebraico, nec apud alium invenitur interpretem, et sive de veteribus libapprobare, quod Bethleem in tribu Juda sit, scriptum est enim: Et fuit vir Levites habitans in lateribus irata est ei concubina sua, et abiit in domum patris sui in Bethleem Juda . Pulchre autem dicitur, in Bethleem Juda, ad distinctionem ejus Bethleem, quae in Galilaea sita est, sicut in eodem Jesu volumine reperi. Potest Ephratha in liatque frugiferam, et id ipsum ostendere in mysterio, quod et domus panis. Propter hoc dabit eos usque ad tempus in quo parturiens pariet, et reliquiae fratrum ejus convertentur ad filios Israel. LXX: Propterea dabit eos usque
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. carnis assumptio diuine ñ ime¬
dit maiestati. Deme enĩ natus ẽ ant
omnia scła. & tempoꝵ conditor int̃pe¬
renon tenetur. Ipse est cui & in alio psal¬
mo dixi. ante luciferum genui te.In
principio enim erat uerbum. & uerbũ
erat apud dm̃. & d̃s erat uerbum. Hoc
erat inpͥncipio apud dm. Et idcirco
egressus eiꝰ ab mnitio. a dieb ȩt̾nitatis.
Quod autẽ beth leem ipsa sit quȩ et¬
ephrata liber geneseos ostendit. in qͦ
scͥptura cominemorat. Mortua est
racheb & sepulta in uia ephrata. hec
ẽ bethleem. Et inutroq nomine. signi¬
ficat sacramentũ. Domus enĩ panis
celo descendit. Ephrata autẽ inter¬
pretatur furor uidelicet ꝓpter hero¬
dis insamã. quia illusus amagis
iratus ẽ ualde. & mittens uniuersos
occidit infantes inbethleem. & in om¬
nib finib eius. abimatu & in fra.¬
scđ̃m tempus quod exquisierat a ma¬
gis. & ꝓpter plurimum sanguinem.
audita ẽ uox in excelso planctus &
ululatus rachel flentis filios suos.

Expanded text:
umptio divinam non impedit majestatem: de me enim natus est ante omnia saecula, et temporum conditor in tempore non tenetur. Ipse est cui et in alio psalmo dixi: Ante Luciferum genui te . In principio enim erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Hoc erat in principio apud Deum. Et idcirco egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. Quod autem Bethleem ipsa sit Ephratha, liber Geneseos ostendit, in quo Scriptura commemorat: Mortua est Rachel, et sepulta in via Ephratha, haec est Bethleem . Et in utroque nomine significat sacramentum: domus enim panis coelo descendit . Et Ephrata, quod interpretatur furorem videt, propter Herodis insaniam, quia 490 illusus a magis, iratus est valde, et mittens universos occidit infantes in Bethleem, et in omnibus finibus ejus a bimatu et infram tempus quod exquisierat a magis, et propter plurimum sanguinem audita est vox in excelso, planctus et ululatus Rachel flentis liberos suos .
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ mendatio posuit. in pseudo ꝓpħis.
ebrietas ad cõꝑationem sapientie dĩ.
q̃uelut fluuius celestem irrigat iei¬
rusalem. stilla est & gutta ꝑmodica.
Nec dubitabunt sapientie łi stillam
in hominib dicere. qui lapidem absci¬
sum de monte sine manib legerinit. &
fatuũ di sapientius hominib & apłos
quoq ipsos exparte cognouisse. & ex
parte ꝓpħasse. De hac gͥ sapientia idẽ
stilla iudaici spłi. ñ enim uemi nͥ ado¬
ues ꝑditas domus isrł. congregatus
ẽ iacob. omĩs qui supplantat esau. et
eripit pͥmitiua eius ac benedictionẽ.
&e antequã nascatur & ad huc in udero
positus plantã pllosi frĩs inuadit.
LAX Cum omnib suscipiens. susci¬
piam reliquias de isrł. Cum inquit
crediderit gentiũ popłs. & omĩs orbis
ad meam fuerit fidem ad ductus. & in¬
trauerit gentiũ plenitudo. tc̃ etiam re¬
liquie isrł saluabunt᷑. ñ ille reliquie
dequib scͥptum ẽ in regnoꝵ libro.

Expanded text:
finem mendacio posuit in pseudoprophetis, finem mendacio posuit in pseudoprophetis,  laetitia et ebrietas ad comparationem sapientiae Dei, quae ut fluvius coelestem irrigat Jerusalem, stilla est, et gutta permodica. Nec dubitabunt sapientiae Dei stillam in hominibus dicere, qui lapidem abscissum de monte sine manibus legerint , et fatuum Dei sapientius hominibus, et Apostolos quoque ipsos ex parte cognovisse, et ex parte prophetasse . De hac igitur sapientia, id est, de stilla Judaici populi non enim venit nisi ad oves perditas domus Israel congregatus est Jacob: omnis qui supplantat Esau, et eripit primitiva ejus ac benedictionem, et antequam nascatur adhuc in utero positus, plantam pilosi fratris invadit. LXX: Cum omnibus suscipiens suscipiam reliquias de Israel. Cum inquit crediderit gentium populus, et omnis orbis ad meam fuerit fidem adductus, et intraverit gentium plenitudo, tunc etiam reliquiae Israel salvabuntur, non illae reliquiae, de quibus est scriptum in Regnorum libro:
Abbreviated transcription (Latin):
enim in uulnerib putridis ne cancer
serpat. & emortuum corpus uiuas
carnes depascatur. medici secant
uere caustico. ita sp̃s dĩ finem posu¬
it mendacio. ne ultra popłs di pseu¬
do ꝓpħarum uocib subuertatur.
Quod autẽ sp̃s tam in nouo quã in
ueteri testamento. ubicũq sine ad¬
ditamento ponitur. in bonam pardẽ.
intelligatur. & sepe diximus oe nunc
exparte ponimus. ne cui dubium
sit. Fructus autem sp̃s. carrtas. gau¬
dium. pax. Et si spũ uiuimus. sp̃u
ce ambulemus. Et alibi. Si autẽ spũ
oꝑa carnis mortificaueritis. uiue¬
tis. & in ueteri testamento. dans
flatum popło qui est in ea. & sp̃m¬
his qui calcant eam. haud dubium ex pre¬
cedentibus quin terram significet. Qui
enim calcant terrena oꝑa ce pedib suis
subiciunt ea. utiq non malum s bo¬
num spñ merentur acciꝑe. Econtrario
malus sp̃s semꝑ cũ additamento legitur
ut ibi. Cum autẽ immundus sp̃s exie¬
rit ab homine. Et̃ in alio loco. In crepa

Expanded text:
enim in vulneribus putridis, ne cancer serpat et emortuum corpus vivas carnes depascatur, medici statuunvere καυστικῷ: ita spiritus Dei finem posuit mendacio, ne ultra populus Dei pseudoprophetarum vocibus subvertatur. Quod autem spiritus tam in novo quam in veteri Testamento, ubicumque sine additamento ponitur, in bonam partem intelligatur, et saepe diximus, et nunc ex parte ponemus, ne cui dubium sit. Fructus autem spiritus, charitas, gaudium, pax . Et: Si spiritu vivimus, spiritu et ambulemus . Et alibi: Si autem spiritu opera carnis mortificaveritis, vivetis . Et in veteri Testamento: Dans flatum populo, qui est in ea, et sphis, qui calcant eam : haud dubium ex praecedentibus quin terram significet. Qui enim calcant terrena opera, et pedibus suis subjiciunt ea, utique non malum, sed bonum spiritum merentur accipere. Econtrario malus spiritus semper cum additamento legitur, ut ibi: Cum autem spiritus immundus exierit ab homine . Et in alio loco: Increpavi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ miscdia dĩ. hoc illa reccedente
preberet uidentib turpitudinem.
Recedente autẽ pace & auxilio dĩ. qͥa
restiterant dño de quo dicitur. dñs
conterens bella. dñs nomen ẽ ei. ad¬
uersariis siuis resistere non potuerunt.
s in omni certamine iutti sunt. nec
fuit qui contereret aduersũ eos bella
nascentia. iuxta utramq ꝑsonã hos¬
tium uł hominũ qui eos duxere cap¬
tiuos. uł aduersariarũ iuim fortitudi¬
num. quȩ animas eoꝵ cotidie iugula¬
bant. blasphemando. Mulieres po¬
płi mei eiecistis de domo delitiarum
suarum. a paruulis earum culistis
laudẽ meam in ꝑpetuũ. Surgite &e
ite. quia non habetis hic requiem.
Propter mimunditiam suã corrumpet᷑.

Expanded text:
super misericordia Dei, hoc, illa recedente, super misericordia Dei, hoc, illa recedente, praeberet videntibus turpitudinem. Recedente autem pace et auxilio Dei, quia restiterant Domino, de quo dicitur: Dominus conterens bella, Dominus nomen ei , adversariis suis resistere non potuerunt, sed in omni certamine victi sunt, nec fuit qui contereret adversum eos bella 456 nascentia, juxta utramque personam hostium, vel hominum qui eos duxere captivos, vel adversariorum fortitudinem, qui animas eorum quotidie jugulabant blasphemando. Mulieres populi mei ejecistis de domo deliciarum suarum: a parvulis earum tulistis laudem meam in perpetuum. Surgite et ite, quia non habetis hic requiem, propter immunditiam suam Vulg. ejus
Abbreviated transcription (Latin):
mentoꝵ causas fideiq sue reddere ratio¬
nem. & quare d̃s qui bonus & creadorẽ
omniũ. ad solos tantum uideos uene¬
łtt. & in ultimo iam scło uocauerit.
sationes. ñ habebat secum bonos dĩ
sermones. s de ꝓpͥa imꝑitia etiam ea
quȩ bona sunt di uerba contaminet.
Quȩ uerba recte ambulaut. & rectas
aures requirunt. Et hec quide dñs pre¬
cipit popło successori. et ȩccłiȩ de genti¬
bus congregate. ne insultet generatio¬
m pͥstine. & insultando aliena ñ sit ab
quomodo inpassione sua isrł ei contra¬
rius fuerit. & hoc fecerte non quo suo
nocere potuerit creatori. s quo contͣ
pacẽ suam omnia ꝑpetrarit. Unde &
ad ihrłm sermo ẽ. Si scires ea que ad
pacem sunt tibi. Pace autẽ ꝑdita pel¬
lem suã excoriauerunt. id ẽ tulerunt
a se dĩ auxiliuim. quo protegebantur:
ce quasi nudas carnes absq cute. et
tegmine reliquerunt. ut quicquid
iudebatur ẽẽ pulchrum oꝑiente de¬

Expanded text:
mentorum causas, fideique suae reddere ratiomentorum causas, fideique suae reddere rationem, et quare Deus, qui bonus et Creator est omnium, ad solos tantum Judaeos venerit, et in ultimo jam saeculo vocaverit nationes, non habeat secum bonos Dei sermones; sed de propria imperitia etiam ea, quae bona sunt, Dei verba contaminet, quae verba recte ambulant et rectas aures requirunt. Et haec quidem Dominus praecipit populo successori, et Ecclesiae de gentibus congregatae, ne insultet generationi pristinae, et aliena non sit ab quomodo in passione sua Israel ei contrarius fuerit, et hoc fecerit non quod suo nocere potuerit Creatori, sed quod contra pacem suam omnia perpetrarit. Unde et ad Jerusalem sermo est: Si scires ea quae ad pacem sunt tibi . Pace autem perdita, pellem suam excoriaverunt, id est, tulerunt a se Dei quo protegebantur, auxilium, et quasi nudas carnes absque cute et tegmine reliquerunt, ut quidquid videbatur esse pulchrum, operiente de
Abbreviated transcription (Latin):
abyssum inuestigabilem ẽẽ ꝓclamat.
Si gͦ ad inuentiones & cogitationes dĩ
sunt. frangi priores ramos oliue et in¬
seri alios de oleastro. ñ debes insultare
s tuere necorruas. Nec de existimes
in eo placere do. si sermones id ẽ scͥptu¬
ras illius legas. Tunc scͥpture ꝓsunt
legenti. si quod legitur oꝑe compleat᷑.
si loquens de scripturis possis dicere.
bum eũgłirantib: uirtute multa.
do sermones dĩ bom sunt si secũ sint hoc
ẽ. si ds non deserat predicantẽ. cuiꝰ cor
labiaq consentiunt. Ceterum qui con¬
fitetur labus & cor eius longe ẽ ado. et
narrat iusticias eiꝰ & assumit destamen¬
tum ꝑos suum. & peccatoꝵ sordib in¬
quinatur. cũ hoc non sunt boni sermo¬
nes dĩ. Nec solum de peccatore. s de eo
quoq qui gr̃am ñ habet sp̃ualẽ. id ẽ
ꝓpħie ac doctrine. & interpretationis
maiorũ q cͥarismatũ. hoc dicendum ẽ
quod istius modi homo siuoluerit ele¬

Expanded text:
abyssum investigabilem esse proclamat. abyssum investigabilem esse proclamat. Si ergo adinventiones et cogitationes Dei sunt, frangi priores ramos olivae, et inseri alios de oleastro, non debes insultare, sed timere ne corruas, nec aestimes in eo te placere Deo, si sermones, id est, Scripturas illius legas. Tunc Scripturae prosunt legenti, si quod legitur, opere compleatur. Si loquens de Scripturis possis dicere: bum evangelizantibus virtute multa :do sermones Dei boni sunt, si secum sint, hoc est, si Deus non deserat praedicantem, cujus cor labiaque consentiunt. Caeterum qui confitetur labiis, et cor ejus longe est a Deo, et narrat justitias ejus, et assumit testamentum per os suum, et peccatorum sordibus inquinatur, cum hoc non sunt boni sermones Dei. Nec solum de peccatore, sed de eo quoque, qui gratiam non habet spiritualem, id est, prophetiae ac doctrinae, et interpretationis, majorumque charismatum, hoc dicendum est, quod hujuscemodi homo si voluerit ele
Abbreviated transcription (Latin):
tis cadentib. & alienam ruinã ur̃am
edificationẽ putetis. Unusquisq seex
suis uirib ñ ex inbecillitate alterius
metiatur. Alioquin que ista iusticia ẽ
ramos oleastri in sultare. ramis oliue.
qui ꝓpter infidelitatẽ suã fracti fuet᷑¬
& dicere domus iacob adͥracundiam ꝥo¬
dñi ꝓuocauit. interficiens ꝓpħas. yd¬
la c̾olens. dĩ filiũ crucifigens: Quihe
facit. non erit ab oþprobrio alienis
et ea mensura qua iudicauit. uidia¬
bitur deeo. Et quomͦ ipse de peccatis li¬
quitur corruentis. tta alius ruine
illius in sultabit. Sequitur. Si hȩ. ad¬
inuentiones euis sunt nonne uerba
euis sunt bona cũ eo. & recte ambula¬
uerunt: Quod offendit ait iudaicus
popłs ut plenitudo gentiũ subintur
dispensationis dĩ ẽ. ut postra crdenẽ
isrł om̃s salui fierent. et uinuersi dĩ mi¬
sericordia indigerent. Unde & apłs. ad
huius lociueniens questionẽ ꝓfundũ.
sapientie & scientiȩ. & iudiciorum dei.

Expanded text:
tis cadentibus, et alienam ruinam vestram tis cadentibus, et alienam ruinam vestram aedificationem putetis: unusquisque se ex suis viribus, non ex imbecillitate alterius metiatur. Alioqui quae est ista justitia, ramos oleastri insultare ramis olivae, qui propter infidelitatem suam fracti fuerunt , et dicere, domus Jacob ad iracundiam ni provocavit, interficiens prophetas, idola colens, Dei filium crucifigens? Qui hoc facit, non erit ab opprobrio alienus, et ea mensura qua judicavit, judicabitur de eo: et quomodo ipse de peccatis loquitur corruentis; ita alius ruinae illius insultabit. Sequitur: Si hae adinventiones ejus sunt: nonne verba ejus bona sunt cum eo, et recti ambulaverunt? populus, ut plenitudo gentium subintraret, dispensationis Dei est, ut postea, credente Israel, omnes salvi fierent, et universi Dei misericordia indigerent. Unde et Apostolus ad hujus loci veniens quaestionem , profundum sapientiae et scientiae et judiciorum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
quid ꝑtinet que dicuntur. & pͥus
popłs m̃s in aduersarium restitit
contra pacẽ suã pellem eius excoria¬
uerunt. ut afferant contritionẽ
belli. Uidetur autẽ mͥ ut in loco uł
ad quieuerit. Precipitur itaq eccłiȩ ut
non habeat tristiciam & sollicitudinem
suꝑ rebus scłi & damnis que in hoc mun¬
do euentre consueerͤunt. & dr̃ habitato¬
ribus eius. Ouos qui estis in eccłia dñi
semꝑ gaudere. & quicquid uobis ded̾i¬
udiciis acciderit gratulamini. Nec
hoc dico quod flere ñ debeatis. beatiqͥs¬
pe flentes. qm̃ ipsi ridebunt. s illud ad¬
moneo. ne inhis que sunt scli lugeatis.
Si quis mortuus fuerit ꝓpinquoꝵ. si
substantiam ficuis. in uaserit. si corpus
uł podagra uł alius quid libet morb
oppresserit. nolite flere. nolite lacͥmas
fundere. nec consideretis p̾sentia s fita¬
ra. & aggrauamini magis qd̃ duttis
in hoc tabernacło mortis habitetis.
Quin potius illud cauete ne in sulte¬

Expanded text:
quid pertinent, quae dicuntur: Et prius quid pertinent, quae dicuntur: Et prius populus meus in adversarium restitit, contra pacem suam, pellem ejus excoriaverunt, ut auferrent contritionem belli? Videtur autem mihi, in loco vel acquieverit. Praecipitur itaque Ecclesiae, ut non habeat tristitiam et sollicitudinem super rebus saeculi, et damnis quae in hoc mundo evenire consueverunt, et dicitur habitatoribus ejus, o vos, qui estis in Ecclesia Domini, semper gaudete, et quidquid vobis de judiciis acciderit, gratulamini. Nec hoc dico quod flere non debeatis: Beati quippe flentes, quoniam ipsi ridebunt ; sed illud admoneo, ne in his quae sunt saeculi, lugeatis. Si quis mortuus fuerit propinquorum, si substantiam fiscus invaserit, si corpus vel podagra, vel alius quilibet morbus oppresserit, nolite flere, nolite lacrymas fundere, nec consideretis praesentia, sed futura, et aggravamini magis quod diutius in hoc tabernaculo mortis habitetis. Quin potius illud cavete, ne insulte
Abbreviated transcription (Latin):
licem popłm spoliauit auxilio dĩ. & qͣsi
desuꝑ tunicã palliũ tulit. qui simpli¬
ces quosq credentium & ad quiescen¬
tes auctoritati maloꝵ contra me uertit
inbellum. numqͥd ñ stillabit suꝑ eum
dñs. & apprehendet eum confusio: Hoc
autẽ quod nos u̾tinius. & econtrario
ppłs ms̃ in aduersarium consurrexit
quia uerbum mul & contrarium &
diem hesternum sonae. syminachus
aꝑtus transtulit ut diceret. ante
unam diem popłs nĩs quasi inimi¬
cus restitit. ut solueret questionẽ qđ
ds non preterita uitia imputaret
yopło s recentia. & que quasi die cõ¬
missa uidereutur hesterno. Hec iux¬
ta hebraicam intelligentiam. Ce¬
terum .lxx. inderpretes in hoc loco
penitus sibi non coherent. Ad id enĩ
qͦd premissum ẽ. in eccłia dñi no¬
lite flere. quȩ consequentia est ut
inferatur. ñ enim abiciet obpro¬
bria que dicit domus iacob ꝓuoca¬
& recti ambulabunt. ad posteriora

Expanded text:
licem populum exspoliavit auxilio Dei, et quasi licem populum exspoliavit auxilio Dei, et quasi desuper tunicam, pallium tulit, qui simplices quosque credentium et acquiescentes auctoritati majorum contra me vertit in bellum, numquid non stillabit super eum Dominus, et apprehendet eum confusio? Hoc autem quod nos vertimus: Et econtrario populus meus in adversarium consurrexit; quia verbum MUL  , et contrarium, et diem hesternum sonat, Symmachus apertius transtulit ut diceret: ante unam diem populus meus quasi inimicus restitit, ut solveret quaestionem, quod Deus non praeterita vitia imputaret populo, sed recentia, et quae quasi die commissa viderentur hesterno. Haec juxta Hebraicam intelligentiam, caeterum Septuaginta interpretes in hoc loco penitus sibi non cohaerent. Ad id enim quod praemissum est, in Ecclesia Domini nolite flere, quae consequentia est, ut inferatur, non enim abjiciet opprobria quae dicit, domus Jacob provocambulabunt ? ad posteriora
Abbreviated transcription (Latin):
ambulauert̃ : Et pͥus popłs m̃s inmi¬
titiis restitit. contra pacẽ suã. Pellem
eius excoriauerunt. ut afferrent con¬
tritionẽ belli. Ne loquamini inquit
loquentes. ꝓquo interpretatus est
aquila. ne stilletis stillantes quodã
idiomate hebraico eloquiũ abeo qd
fluat. & ad aures ꝑuemat audien¬
tium infimilitudinẽ pluuie descen¬
dentis stillationẽ uocans. Nolite uoᷤ
deciꝑe o domus iacob. & inconsola¬
tionem mutuã dicere. Ds̃ bonus ẽ.
non ueniet captiuitas quã timemꝰ.
Num larga eius miscdia. et clemen¬
tissimus sp̃s. qui late & abundanter
modi sunt cogitationes eius quales
in hominib cernimꝰ. ut antiquã te¬
neat iracundiam. & adiundictam
furore subito concitetur  atq respon¬
dit dñs. Bonus quid̃e sũ. ce uerba
mea souant clementiã. s ad eos qui
recto itinere gradiuntur. Qui autẽ
non dico olim s hesterno die incon¬
tumeliam meã ueneratus ẽ ydola. et
quantũ in ipso fuit tyrannica aduer¬
sum me arma corr ipuit qui infe¬

Expanded text:
meus inimicitiis restitit contra pacem suam: pellem ejus excoriaverunt, ut auferrent spem contritionem belli. Ne loquamini, inquit, loquentes; pro quo interpretatus est Aquila: ne stilletis stillantes, quondam idiomate Hebraico, eloquium ab eo quod fluat et ad aures perveniat audientium, in similitudinem pluviae 453 descendentis, stillationem vocans. Nolite vos decipere, o domus Jacob, et in consolationem mutuam dicere, Deus bonus est: non veniet captivitas quam timemus. Num larga ejus misericordia, et clementissimus spiritus, qui late et abundanter scemodi sunt cogitationes ejus, quales in hominibus cernimus, ut antiquam teneat iracundiam, et ad vindictam furore subito concitetur? Ad quae respondit Dominus: Bonus quidem sum, et verba mea sonant clementiam: sed ad eos, qui recto itinere gradiuntur. Qui autem, non dico olim, sed hesterno die in contumeliam meam veneratus est idola, et quantum in ipso fuit, tyrannica adversum me arma corripuit, qui infe
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis penitus recessisse. Ubi ẽ enĩ ꝓpħa
Ubi doctor legis : Ubi angłorũ p̾sidia.
Ubi contra plures a paueis insꝑata
dr̃. decaluare & tondere suꝑfilios de¬
litiarum tuarũ & de conditione hu¬
mana posse accip. ut dei ad adam
siue ad ierłm celestem dirigatur elo¬
quium. O anima humanã. ourbs
quondã scõꝵ mater. que pͥus eras in
paradyso &e fruebaris delitiis arbo¬
rum diuersarum. & habebas specio¬
sissimã. comã. nunc quia ꝓiecta es
de sublinrib. &e deducta in babylonẽ
ce uenisti in locum captiuitatis. q
ꝑdidisti comam tuã. radere &e assume
habitum penitentis. Et q̃ priꝰ qͣsi aqͥla
uolabas in excelsis. plange filios. plangi
sobolem tuã que exte ducta ẽ captiua.
Uẽ qui cogitatis in utile. & oꝑamin
malum in cubilib ur̃is. In luce ma¬
tutina faciunt illuo. qm̃ contra dñmn

Expanded text:
ab eis penitus recessisse. Ubi est enim propheta? ab eis penitus recessisse. Ubi est enim propheta? ubi doctor Legis? ubi Angelorum praesidia? ubi contra plures a paucis insperatdicitur, decalvare et detondere super filios deliciarum tuarum, de conditione humana posse accipi: ut Dei ad Adam, sive ad Jerusalem coelestem dirigatur eloquium. O anima humana! o urbs quondam sanctorum mater, quae prius eras in paradiso, et fruebaris deliciis arborum diversarum, et habebas speciosissimam comam: nunc quia projecta es de sublimibus et deducta in Babylonem, et venisti in locum captivitatis, et perdidisti comam tuam, radere et assume habitum poenitentis, et quae prius quasi aquila volabas in excelsis, plange filios, plange sobolem tuam, quae ex te ducta est captiva. Vae qui cogitatis inutile, et operamini malum in cubilibus vestris: in luce matutina faciu
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo leguntt᷑ in eccłia. et nichilo¬
minus hebraicam ñ omittere ueritatẽ.
Dicitur gͦ adisrł interim scđm litderã.
ut uł decem trib accipiamus in sa¬
maria. uł in cominune omnẽ isrł. qͥa
captiuus ductus ẽ popłs. & omĩs udea
ab assyriis babyloniisq uastata est.
assumant planctũ &e plorent filios suoᷤᷤ
Et quomͦ aquila quȩ regina ẽ auium.
certo tempore amittit pilos. & rema¬
net. ĩplumis. sic etiã isrł deponat
omnẽ głam suã qua ante erat circun¬
datus & plangat filios hostium sub¬
ditos podestati. Quod autẽ aqͥla cer¬
do tempore soleat amittere plumas.
& inpsalterio scͥptũ est. in nouabitur
sicut aquile senectus tua. et comicus
in exyconthimorumenon. uisa est
inquit uere quod dici solet aquile
senectus. Si autẽ uoluerimus hoc ip¬
sum & depresenti tempore iudaice
euersionis accipe iudebimus omnẽ
gr̃am qua quondã apud dñi floruit

Expanded text:
quomodo leguntur in Ecclesia, et nihiloquomodo leguntur in Ecclesia, et nihilominus Hebraicam non omittere veritatem. Dicitur ergo ad Israel interim secundum litteram, ut vel decem tribus accipiamus in Samaria, vel in commune omnem Israel; quia captivus ductus est populus, et omnis Judaea ab Assyriis Babyloniisque vastata est, assumant planctum et plorent filios suos. Et quomodo aquila quae regina est avium certo tempore amittit pilos, et remanet implumis: sic etiam Israel deponat omnem gloriam suam, qua ante fuerat circumdatus, et plangat filios, hostium subditos potestati. Quod autem aquila certo tempore soleat amittere plumas, et in Psalterio scriptum est: Innovabitur ut aquilae senectus tua . Et Comicus in Heautontimorumeno: Visa est, inquit vere quod dici solet aquilae senectus . Si autem voluerimus hoc ipsum et de praesenti tempore Judaicae 448 eversionis accipere, videbimus omnem gratiam, qua quondam apud Deum floruit,
Abbreviated transcription (Latin):
atq ebibet. uixta oꝑm suoꝵ mensurã.
Uelcerte ita distinguendũ. ut qd dr̃.
feratur. et sit ordo ac sensus. Addu¬
cam heredes tͥ de ȩccłia que habitas
lachis. qͥa de hereditate dñi &e tueris.
cum hauseris et receꝑis quȩ mereris.
Obsecro in capituli fine lectorẽ. ne
necessitatẽ uoluntatẽ putet. & ex¬
positionẽ ꝓlixam uerbositatem ex¬
istimet. magisq miretur in locis tã
asꝑis me aliquid inuenire quã qͥcꝗͣ.
eoꝵ quȩ dicenda sunt ñ p̃termictere.
De caluare & tondere suꝑ filios de¬
litiarum tuarum. dilata caluitiũ
tuũ sicut aquila. qm̃ captiui ducti
sunt exte. Lt Gloria filie ifrł. de¬
caluare & dondere suꝑ filios delicatos
tuos. Dilata caluitium tuũ sic̃ aqͥla.
qm̃ captiui ducti sunt ex de. Hoc qd̾
bus filiam hebrei insine suꝑioris ca¬
pituli legunt. Nobis autẽ quia sic uolu¬
istis. et semel suscepimus. in cumbit
necessitas ita in terpretari scripturas.

Expanded text:
atque ebibet juxta operum suorum mensuram. atque ebibet juxta operum suorum mensuram. Vel certe ita distinguendum, ut hoc quodferatur, et sit ordo ac sensus: Adducam haeredes tibi de Ecclesia, quae habitas Lachis, quia de haereditate Domini et tu eris, cum hauseris, et receperis quae mereris. Obsecro in capituli fine lectorem, ne necessitatem, voluntatem putet, et expositionem prolixam, verbositatem existimet, magisque miretur in locis tam asperis me aliquid invenire, quam quidquam eorum, quae dicenda sunt, non praetermittere. Decalvare et detondere super filios deliciarum tuarum, dilata calvitium tuum sicut aquila, quoniam captivi ducti sunt ex te. LXX: Gloria ÷ filiae  Israel, decalvare et detondere super filios delicatos tuos: dilata calvitium tuum sicut aquila, quoniam captivi ducti sunt ex te. Hoc quod bus filiae, Hebraei in fine superioris capituli legunt. Nobis autem quae sic voluistis, et semel suscepimus, incumbit necessitas ita interpretari Scripturas,
Abbreviated transcription (Latin):
bitare dicuntur in lachis. Dabun¬
tur quoq emissarii usq ad hereditatẽ
geth. geth pessima ce torcular uene¬
noꝵ quod ȩdificatur contra domũ dĩ
ubi sunt uane domus que ȩdificate
sunt inderisum. Et iste uane domus
inuanum facte st̃ regib isrł. quan¬
tum ad hystoriam ꝑtinet. his regib
quoꝵ peccata in regnoꝵ &e paralipo¬
menon libris scͥpta sunt. quantũ autẽ
ad anagogen principib hereticoꝵ du¬
cibusq ꝑuersoꝵ dogmatum. His enm
domus uane sunt. & frustra exstructe
ce tam diu ꝑseuerantes donec deneant
eas heredes qui a dño adducendi sug.
Post hec sequitur. Quȩ habitas lachis.
hereditas usq odollam uemet. Odol¬
lam interpretatur testimoniũ haustuᷤ
uł hauritionis eoꝵ. quod ingc̃o fig¬
õs. aytoson. Legimus in ꝓuerbiis. Si
malus fueris. solus hauries mala.
Que gͥ habitat in lachis. id ẽ initine¬
re pessimo. ueniet usq ad testimoni¬
um ex haustionis sue. qd̃ ex hauriet.

Expanded text:
bitare dicuntur in Lachis. Dabunbitare dicuntur in Lachis. Dabuntur quoque emissarii usque ad haereditatem Geth: Geth pessimam, et torcular venenorum, quod aedificatur contra domum Dei, ubi sunt vanae domus, quae aedificatae sunt in derisum. Et istae vanae domus, in vanum factae sunt in regibus Israel. Quantum ad historiam pertinet, his regibus quorum peccata in Regnorum et Paralipomenon libris scripta sunt: quantum autem ad anagogen, principibus haereticorum, ducibusque perversorum dogmatum; his enim domus vanae sunt et frustra exstructae. Et tamdiu perseverantes, donec teneant eas haeredes qui a Domino adducendi sunt. Post haec sequitur: Quae habitas Lachis, haereditas usque Odollam veniet. Odolla interpretatur testimonium haustus, vel hauritionis eorum, quod in Graeco sigσεως αὐτῶν. Legimus in Proverbiis: Si malus fueris, solus hauries mala . Quae igitur habitat in Lachis, id est, in itinere pessimo, veniet usque ad testimonium exhaustionis suae, quod exhauriet
Abbreviated transcription (Latin):
bitat bene inciuitatib suis. ñ egre¬
ditur cũ habitet in labundantia. s
semꝑ intrinsecus manet. nec egri¬
ditur portas eius quas qui egressus
fuerit occidetur. Occidetur autẽ
ab his qui se eleuant in geth. et ha¬
bitabit in bachim. et edificant domũ
in derisum. Deniq mala que descen¬
derunt a dño ad portas ierłm strepi¬
tum tm̃ habent curruum et equoꝵ
tumultum. confusumq sonitũ pro
forib ierłm. ut oris sui lancea quos¬
cumq uacare uiderint interficiañ.
Post hȩc scͥptum ẽ. Quȩ habitas lachis.
pͥnceps peccati ẽ filie syon. Lachis in
Et hii gͥ qui ascenderunt incurribus
sius & habuerunt equites. & strepi¬
tum tantũ in anemq sonitũ. quib
locuta ẽ. que habitat bene inciuitati¬
b suis. isti incurrib & isti in equis.
nos autẽ in nomine dñi dĩ nr̃i inuo
ti est filie syon. que habitat lachis id
ẽ ambulatio pessima. gradu iugiter
fluctuante. & impietas isrł in his ẽ
qui semꝑ mouent pedes suos. et ha¬

Expanded text:
bitat bene in civitatibus suis, non egreditur cum habitet in abundantia; sed semper intrinsecus manet, nec egreditur portas ejus, quas qui egressus fuerit occiditur: occiditur autem ab his qui se elevant in Geth, et habitant in Bachim, et aedificant domum in derisum. Denique mala quae descenderunt a Domino ad portas Jerusalem, strepitum tantum habent curruum et equorum tumultum, confusumque sonitum pro foribus Jerusalem, ut oris sui lancea quoscumque vagari viderint, interficient. Post haec scriptum est: Quae habitas Lachis: princeps peccati est filiae Sion. Lachis intEt hi igitur qui ascenderunt in curribus suis, et habuerunt equites, et strepitum tantum inanemque sonitum, quibus locuta est, quae habitat bene in civitatibus suis: isti in curribus et isti in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocti est filiae Sion, quae habitat in Lachis, id est, ambulatio pessima, gradu jugiter fluctuante, et impietas Israel in his est qui semper movent pedes suos, et ha
Abbreviated transcription (Latin):
domum ur̃am iam non risu s planc¬
tu dignã & lacrimis construxistis.
Unde &e subiungitur. Plangite do¬
mum quȩ ẽ uixta eã. id ẽ uixta sen¬
nan. S ce hoc quod additur. accipi¬
et exuobis plagam doloris. ad eosdẽ
hereticos dr̃. quib imꝑatur ut plan¬
gant domum uicinã eccłiȩ qd̃ ini¬
micus & ultor diabolus cui traden¬
di sunt in suppliciũ ipse eis inferat
ꝑlagas ce extorqueat ꝓedificatione
pessima. plagarũ dolorem. Que prop¬
terea inferuntur. ut scientes pecca¬
ta quȩ fecerant agant penitentiam.
et dolorum habitatio. sit eis bonoꝵ &
casio. Siue eccłiȩ indicatur dolor qd̾
plangat quonda filios suos. & ipsa
sit causa salutis hereticoꝵ. si ad lugen¬
tem matrẽ reuerti uoluerint. Porro
quod infertur. quia descenderunt
mala a dño suꝑ portas iherłm. et mp¬
cionite ac manichei utuntur hoc
scͥpto. eo qd̃ legis dĩ maloꝵ sit condito
sic dicamus mala a dño descendisse.

Expanded text:
domum vestram, jam non risu, sed plancdomum vestram, jam non risu, sed planctu dignam, et lacrymis construxistis. Unde subjungitur, plangite domum quae est juxta eam, id est, juxta Sennan. Sed et hoc quod additur, accipiet ex vobis plagam doloris, ad eosdem haereticos dicitur, quibus imperatur ut plangant domum vicinam Ecclesiae, quod inimicus et ultor diabolus, cui tradendi sunt in supplicium, ipse eis inferat plagas, et extorqueat pro aedificatione pessima plagarum dolorem. Quae propterea inferuntur, ut sentientes peccata quae fecerant, agant poenitentiam, et dolorum habitatio sit eis bonorum occasio. Sive Ecclesiae indicatur dolor, quod plangat quondam filios suos, et ipsa sit causa salutis haereticorum, si ad lugentem matrem reverti voluerint. Porro quod infertur: Quia descenderunt mala a Domino super portas Jerusalem: et Marcionitae ac Manichaei utuntur hoc scripto, eo quod Legis Deus malorum sit conditor. Sic dicamus mala a Domino descendisse,
Abbreviated transcription (Latin):
SD Uosqui suꝑbitis ingeth & inbachu.
frustra domũ risu dignã ȩdificare
conamin. asꝑgite uos puluere. et
agite penitentiã quia uinũ de testa¬
bilem premere. et ȩdificationẽ do
contrariam construere uoluistis.
Eccłia autẽ xp̃i que habitat bene. et
in doto orbe eccłas possidens. que¬
sp̃s unitate coniuncta ẽ. et habet
id ẽ de scͥpturis scĩs. s ceptã reti¬
net possessionẽ. que habitat in sen¬
nan. qd interpretatus ẽ ut supra
dirimus sẏmmachus abundantiã.
Habet enim patrem. & filiũ. & sp̃m¬
scmm̃. cum quib om̃s spũales grẽ.
copieq uirtutũ sunt. Unde & dr̃ ad
eam. fiat pax in uirtute tua. & ab un¬
dantia inturrib tuis. Uos uͦ qui ha¬
bitatis urta sennan. id ẽ uixta ha¬
abundantem eccłiam. o heretici. o
contraria dogmata. plangite uos qͥ
edificastis uobis domũ inderisum.
et pressistis torcular insuꝑbiam. nec
inscͥpturis. s inuicinia scripturarũ

Expanded text:
m: Vos, qui superbitis in Geth, et in Bachim, m: Vos, qui superbitis in Geth, et in Bachim, frustra domum risu dignam aedificare conamini: aspergite vos pulvere, et agite poenitentiam, quia vinum detestabile premere, et aedificationem Deo contrariam construere voluistis. Ecclesiam autem Christi, quae habitat bene, et in toto orbe Ecclesias possidet, spiritus unitate conjuncta est, et habet id est, de Scripturis sanctis; sed coeptam retinet possessionem; quia habitat in Sennan, quod interpretatus est, ut supra diximus, Symmachus abundantiam; habet enim Patrem, et Filium, et Spm, cum quibus omnes spirituales gratiae copiaeque virtutum sunt. Unde dicitur ad eam: Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis . Vos vero, qui habitatis juxta Sennan, id est, juxta abundantem Ecclesiam, o haeretici, o contraria dogmata, plangite vos, quia aedificastis vobis domum in derisum, et pressistis torcular in superbiam, nec in Scripturis, sed in vicinia Scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
destructi sumus. s reuertentes edifi¬
cemus que destructa sunt unde et
uocantur termini impietatis. & po¬
płs cui iratus ẽ dñs. dicitur ad eos
qui in bachim. nolite edificare de
domo derisum. Bachim in lingua
nrã planctum &e fletum sonat̾. De
fletum transtulerunt. Q estis gͥ
ui huuiscemodi oꝑib atq sententiis
quȩ fletu digne sunt. nolite edifica¬
tionẽ pessimam instaurare. nec sen¬
sum ur̃m exstructionẽ dĩ. arbitre¬
mini. neq edificetis suꝑ harenam
ne cũ temꝑ estas uenerit domusq
urã conciderit cassus labor risum
uidentib prebeat. Quin potitis in¬
telligentes edificationẽ urãm. dig¬
nã eẽ de risu ruinis eius & puluere
consꝑgite capita ur̃a & agite peni¬
tentiam. qd̃ absq consilio casuram
domũ edificare uoluistis. Sequitur.
Quȩ habitat bene in ciuitatib sius.
ñ ẽ egressa habitans in sennan. Quod
michi uidetur hanc habere sententiã¬

Expanded text:
Destructi sumus, sed revertentes aedifiDestructi sumus, sed revertentes aedificemus quae destructa sunt. Unde et vocantur termini impietatis, et populus cui iratus est Dominus. Dicitur ad eos: Qui in Bachim nolite aedificare de domo derisum. Bachim   in nostra lingua planctum et fletum sonat. Deni, id est fletum transtulerunt. Qui estis igitur in hujuscemodi operibus atque sententiis, quae fletu digna sunt, nolite aedificationem pessimam instaurare, nec sensum vestrum exstructionem Dei arbitremini, neque aedificetis super arenam , ne cum tempestas venerit, domusque vestra conciderit, cassus labor risum videntibus praebeat. Quin potius intelligentes aedificationem vestram dignam esse derisu, ruinis ejus et pulvere conspergite capita vestra, et agite poenitentiam, quod absque consilio casuram domum aedificare voluistis. Sequitur: Quae habitat bene in civitatibus suis, non est egressa habitans in Sennam. Quod mihi videtur hanc habere sententia
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ finb ñ re periatur. Nolite inquit
extolli qui estis intorcularib quia
deuinea sodomoꝵ uinea ur̃a ẽ. et pro¬
amaritudinis & botrus fellis uobis
&e furor draconum uinũ ur̃m furor
aspidum in sanabilis. Nam si etiam
feceritis fructum. qm̃ uindemia ur̃a
non solum de sodoma &e gomorra. s
de egypto quoq ẽ. et ceteris immicis
gentib. dabit dñs erugii fructum
ur̃m. & labores urõs ĩocuste. & occi
ins ur̃os in pruina. Non uos decipi¬
at similitudo uim. nec dicatis ama¬
rum dulce. Gustate diligentius uinũ
ur̃m. & inuenietis ꝓrimo soreth. furo¬
rem draconum. &e uenenũ aspidum.
Unde noltte suꝑbire. s magis humi¬
liamini sub pot̾enti manu dĩ. & ad
illud transite dorcular. de quo ascen¬
deus ex edom. & rubicundus ex bosor.
sum quia sunt de alienigenis & alii
multas enun habet regiones & urbes.
allophiloꝵ prountia. qui ꝑ mala
oꝑa. & sensus contrarios do loquunt᷑

Expanded text:
lorum finibus non reperiatur. Nolite, inquit, lorum finibus non reperiatur. Nolite, inquit, extolli qui estis in torcularibus: Quia de vinea Sodomorum vinea vestra est, et proamaritudinis, et botrus fellis vobis, et furor draconum vinum vestrum, furor aspidum insanabilis. Nam si etiam feceritis fructum quoniam vindemia vestra non solum de Sodoma 444 et Gomorrha, sed de Aegypto quoque est et caeteris inimicis gentibus dabit Dominus aerugini fructum vestrum, et labores vestros locustae, et occiros vestros in pruina. Non vos decipiat similitudo vini, nec dicatis amarum dulce: gustate diligenter vinum vestrum, et invenietis pro vino Sorec, furorem draconum et venenum aspidum. Unde nolite superbire, sed magis humiliamini sub potenti manu Domini, et ad illud transite torcular de quo ascendens ex Edom, et rubicundus ex Bosra  Al. Bosor,sum quia sunt de alienigenis et alii multas enim habet regiones et urbes Allophylorum provincia qui per mala opera et sensus contrarios Deo loquuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
uus pluralis he głȩ. Uel certe tta indl¬
ligamus. Captiuitas isrł quȩuentt
lachis et geth. & maresa usꝙ od ollã
quoq ueniet. Et pressiuis legendum
uł uastitas sentiat᷑. Porro quod supͣ urbẽ
ꝓpħe morasthi. hereditatẽ interpretati
sumus. sciat lector in eode uersiculo quẽ
posiumus. ꝓpterea dabit emissarios suꝑ
hereditettẽ geth. in hebreo ꝓ hereditate
cundum hebraicum ut potuimus. et
ut nobis uisum ẽ. certe ut ab hebre¬
is audiuimus quasi inder saxa & acittis¬
simos scopulos nauicłam nr̃am reximꝰ.
quȩ utrum intrauerit portũ. an adhuc
in salo fluctuet. lectoris erte prudentie
uidicare. Nunc orationib ur̃is per¬
gamus ad alios fluctus. & ĩminente
expositionis hinc inde naufragio si pos¬
sumus euadamus: geth inderpretatur
torcular. Qui gͦ ingeth id ẽ intorcula¬
risunt. putandes se iundemiasse fruc¬
cum ite & calcasse botrum deuinea
soret᷑h. extolluntur in suꝑbiam. igno¬
rantes qd̃ botrus tderre iudee. in allophi¬

Expanded text:
minativus pluralis, hae gloriae. Vel certe ita intelligamus: Captivitas Israel quae venit in Lachis, et Geth, et Maresa, usque Odollam quoque veniet. Et pressius legendum inia vel vastitas sentiatur. Porro quod supra urbem prophetae Morasthi haereditatem interpretati sumus, sciat lector in eodem versiculo quem posuimus: Propterea dabit emissarios super haereditatem Geth, in Hebraeo pro haereditate cundum Hebraicum ut potuimus, et ut nobis visum est, certe ut ab Hebraeis audivimus, quasi inter saxa et acutissimos scopulos naviculam nostram reximus, quae utrum intraverit portum, an adhuc in salo fluctuet, lectoris erit prudentiae judicare. Nunc orationibus vestris pergamus ad alios fluctus, et imminente expositionis hinc inde naufragio, si possumus, evadamus. GETH   interpretatur torcular, qui ergo in Geth, id est, in torculari sunt, putantes se vindemiasse fructum vitae, et calcasse botrum de vinea Sorec, extolluntur in superbiam, ignorantes quod botrus terrae Judaeae in Allophy
Abbreviated transcription (Latin):
mittebat ad gentes. sic ae mala quȩ
adño ceciderunt. & uenerunt ad
portas ierłm. quȩ antequã cad̾ett.
non erant mala. s quia a dño corrue¬
runt idcirco facta sunt mala. Et it
sciamus maloꝵ in sidias. uenerunt
inquit ad portas ierłm. Quȩ quia
firme st̃. &e ad amantine. & clauam¬
claues ante eas uersantur inimiq:

Expanded text:
tebatur ad gentes: sic et haec mala quae a Domino ceciderunt, et venerunt ad portas Jerusalem, antequam caderent non erant mala; sed quia a Domino corruerunt, idcirco facta sunt mala. Et ut sciamus malorum insidias: venerunt, inquit, ad portas Jerusalem, quae quia firmae sunt, et adamantinae, clauduclaves