comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo in monte discipłis tantũ trib pre¬
sentib facies dñi fulsit ut sol. & uestim̃¬
ta eiꝰ ut ux. Utrũq em̃ uerũ ẽẽ. ñ posset¬
qđ de numero dierũ dictũẽ: nͥ ille qͥdix
pꝰ dies octo intelligat᷑ partẽ nouissimam
dieb duob atq integris posuisse  Cũ uͦ
qui dix pꝰ dies sex. integros onĩs & totos.
s solos medios coputasse. Hoc mͦ locatio¬
nis quo significat᷑ a parte totii: etiã illa
de resurrectione xp̃i soluit questio Pars
enĩ nouifsima diei quo passꝰ ẽ. nͥ ꝓ toto die
accipiat᷑ id÷ aduincta etiã nocte p̃tita.
& nox in cuiꝰ parte ultima resurrȩx̃. n totꝰ
oies accipiãt. ad uuncto sciluet die illuces¬
cente anico: ñ posst̃ et tres dies & tres noc¬
tes. quib se in corde t̾rȩ pdix futurũ. Legi¬
timos aut̃ nuimeros dic̃. qͦs emmentiꝰ dini¬
na sc̃pta om̃dat: sic̃ septenariu. ł denarrũ.

Expanded text:
quando in monte discipulis tantum tribus praequando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies domini fulsit ut sol et uestimenta eius ut nix. utrumque quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit, post dies octo, intelligatur partem novissimam diebus duobus atque integris posuisse; is vero qui dixit, post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. Hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio. Pars enim novissima diei quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est, adjuncta etiam nocte praeterita; et nox in cujus parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum . 51. Legitimos autem numeros dicit, quos eminentius divina scriptura commendat, sicut septenarium uel denarium
Abbreviated transcription (Latin):
tħri ante scła aet̾na: manifestata aut̃ nẽ
ꝑ aduentii saltiatoris nr̃i. Datã dix grãm.
qͣro nec erant adhuc quibꝰ daret. Qũin
dispositione ac p̃destinatione dĩ iã factũ
erat. qđ suo tẽꝑe futurũ fuerat. Qđ ẽẽ dĩc
manifestata quãtis hȩc possint intelli
gi & de tra futuri scłi qͣndo erit celũ no¬
uĩd& t̾ra notia: in qua inusti habitare
ñ poter. & idõ recte dr̃ piis qđ ipsa fit
ẽra eoꝵ. que ulla ex parte ñerit ipioꝵ: qr
& ipsa similit̾ data ẽ. quando danda fir¬
mata ẽ ¶ Quntã tychoniꝰ regłam pouit:
quã de tẽꝑib appellat qua regła plerũ¬
q uuieniri. uł conci possit. latens in scͥp¬
turis scĩs quantitas tẽpoꝵ. Duob autẽ
moĩs: uigere dic hanc regłati: aut tropo
sinedoche: aut legitinis numeris. Ro¬
pꝰosinedochȩ. aut aparte totũ. aut a coto
partẽ facit intelligi: sic̃ uꝰ euangłista
post dies octo factũ dĩc. qđ aliꝰ pꝰ di es sex

Expanded text:
 ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis gi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova, in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum, quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. Quintam Tychonius regulam ponit, quam de Temporibus appellat, qua regula plerumque inueniri uel conici possit latens in scripturis sanctis quantitas temporum. duobus autem modis uigere dicit hanc regulam, aut tropo synecdoche ant legitimis numeris. tropo synecdoche aut a parte totum aut a toto partem facit intellegi, sicut unus euangelista post dies octo factum dicit quod alius post dies sex,
Abbreviated transcription (Latin):
guas suas. in regionib suis & in gentibꝰ su¬
is. Enumeratis qͦ filiis sem: dr̃. hi filii
sem in tribubꝰ suis scđ̾m linguas suas. in re.¬
gionib suis & ingentib suis. & adnectit᷑
de oniibꝰ hȩ trib filioꝵ noȩ: scđii generatio¬

Expanded text:
guas suas, in regionibus suis, et gentibus suguas suas, in regionibus suis, et gentibus suis. enumeratis quoque filiis Sem dicitur: hi filii Sem in tribubus suis, secun-I dum linguas suas, et in regionibus suis, et in gentibus suis. et adnectitur de omnibus: hae trib
Abbreviated transcription (Latin):
quã factũ posuit hominẽ in paradiso: cũ
bretit utroq inemorato.id: qđ planta¬
uit ds̃ paradisum & pofuit ibi hominem
quẽ formauit. recapitulando redeat & di¬
cat qđ ptim serat. qͦmͦ scilicet paradis fu
so. & lignũ sciendi boni & mali. Deinde flu¬
m̃ quo paradisus irrigaret᷑ diuisũ in quatu¬
or pͥncipia fluuioꝵ. iiiͦi. explicat᷑: qđ to¬
tũ ꝑtinet ad instructionẽ paradisi. Qđ ubi
t̾minauit: repetunt iliro qđ ia dixerat. Et
reuera. hoc. sequebat̃ datq ait. Q sũpsit
oñs ds̃ hominẽ quẽ fuixit: & posuit eum
in paradiso & cetera. Post ista enĩ facta ibi
÷positꝰ homo. sic̃ nc̃ ordo ipse demonstrat:
ñ pꝰ hominẽ ibi positũ facta st̃ ista. sic̃ pͥus
dictũ pritari pot. nͥ recapitulatio illic uigi¬
lant intelligat᷑. quare drtũ ẽ. ad ei que
fuerant p̃tmissa. Itẽq in eodẽ libro cũ cõ¬
memorarent᷑ generationes filioꝵ noe. dic¬
tũ ei Hi filii cham in tribub suis scđ̾m lin¬

Expanded text:
in paradiso, cum breuiter utroque commemorato, id est quod plantauit deus paradisum et posuit ibi hominem, quem formauit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fueso, et lignum scientiae boni et mali. deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, diuisum in quattuor principia fluuiorum quattuor explicatur; quod totum pertinet ad institutionem paradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur, qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: hi filii Cham in tribubus suis, secundum lin
Abbreviated transcription (Latin):
deo: qđ excogitare ñ ualeo. Lam̃ ⁊ statꝰ et
motꝰ sic̃ ipsa species decens erit quicunq
erit: ubi qđ non decebit non erit. Certe ubi
uolet sp̃s: ibierit ꝓtinꝰ corpꝰ. Nec uolet ali¬
quid sp̃s. qd̾ nec sp̃m possit decere nec corpꝰ.
Uera ibi gła erit: ubi laudantis nec errore
quisꝗͣ nec adulatione laudabit᷑. Uerꝰ ho¬
nor̃ qui nullinegabit᷑ digno: nulli deferet᷑
indigno.S: nec ad eum abiet ullꝰ indignꝰ
ubi nullus ꝑmutet᷑ eẽ. nͥ dignꝰ. Uera pax: uͭ¬
ubi nicħ adt̾isi nec ase ipso nec ab aliquo
quisq patiẽt. Premiũ uirtutis erit ipse. qͥ
urtutẽ dedit: & qui se ipsum quo melius
& maiꝰ nicħ possit ẽẽ. ꝓmisit. Quidẽ. enĩ

Expanded text:
deo, quod excogitare non ualeo; tamen et motus et deo, quod excogitare non ualeo; tamen et motus et status sicut ipsa species decens erit, quicumque erit, ubi quod non decebit non erit. certe ubi uolet spiritus, ibi erit protinus corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. uera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione decipitur; uerus honor, qui nulli negabitur digno, nulli deferetur indigno; sed nec ad eum ambiet ullus indignus, ubi nullus permittetur esse nisi dignus; uera pax, ubi nihil aduersi nec a se ipso nec ab aliquo quisque patitur. praemium uirtutis erit ipse qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo melius et maius nihil possit esse, promisit. quid est enim
Abbreviated transcription (Latin):
uanta erit illa felicitas. ubi nul¬
lum erit malũ. nullũ latebitbo¬
num. Uacabit᷑ oĩ laudib: qui erit omĩa
in om̃ib. Namquid aliud agat᷑. ubi neq
ulla desidia cessabit᷑. neq ulla in digentia
laborabit᷑: nescio. Eminoneor etiã sc̃o can¬
tico: ubi lego ł audio. Beati qui habitant
in domo tua. in scła scłoꝵ laudabunt te.
Omĩa m̃bra ⁊ uiscera incorruptibił cor¬
poris que nc̃ uidemꝰ pusus necessitatis ua¬
rios distributa: qm̃ tunc nerit ipsa neces¬
sitas.s plena. certa secure. sẽpit̾na felicitaᷤ.
ꝓficient laudib dĩ. Oñs quippe illi de
quib iã sum locutꝰ. qui nunc latentar¬
monie corꝑał numeri. ñ latebunt: intrin¬
secꝰ & extrinsetꝰ ꝑ corpis cuncta dĩ positi:⁊
cucet̾is reb quȩ ibi magnȩ atq mirabiles
uidebunt. rationabiles intes in tantiarti¬
ficis laudẽ rationabił pulchritudinis de¬
lectatione succendent. Qui motꝰ illic taliũ
corpoꝵ sint futuri. temere de finire non au-¬

Expanded text:
uanta erit illa felicitas, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, uacabitur dei laudibus, qui erit omnia in omnibus! nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia cessabitur neque ulla indigentia laborabitur, nescio. admoneor etiam sancto cantico, ubi lego uel audio: beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te. omnia membra et uiscera incorruptibilis corporis, quae nunc uidemus per usus necessitatis uarios distributa, quoniam tunc non erit ipsa necessitas, sed plena, certa securitas, sempiterna felicitas, proficient laudibus dei. omnes quippe illi de quibus iam sum locutus qui nunc latent harmoniae corporalis numeri non latebunt, intrinsecus et extrinsecus per corporis cuncta dispositi, et cum ceteris rebus, quae ibi magnae atque mirabiles uidebuntur, rationales mentes in tanti artificis laude rationabilis pulchritudinis delectatione succendent. qui motus illic talium corporum sint futuri temere definire non au
Abbreviated transcription (Latin):
tione: pͥmĩ q̃ro unde & quo missꝰ sit filiꝰ.
Ego inqͥt apatre exirae ueni in hunc mii¬
illo idem ipse euangłista dic̃ in hoc inũ¬
dus eum ñ cognouit: Deinde conrungit
in sua ꝓpͥa uenit. Illuc utiq missus :
quo uenit. At sim hunc mundũ mis¬
fus ÷ qr exiit a patre & uenit in hunc
mundri. & in hoc mundo erat: illuc gͦ
missꝰ : tibierat. Nam & illuqͥ qd scͥptũ ẽ
in ꝓpħa dm̃ dicere celit ⁊ t̾ram ego im¬
plebo si de filio diccũ ẽ. ipsum eñĩ non¬
erat: Ubiq enĩ erat: quiait. cęlum &
t̃ram ego impleo. Si aut̃ de patre dic¬
tuiirẽ ubi ee potuit sine ł̾ibo suo. et
sine sapientia sua: que ꝑtendit a fi¬
ne usq ad fine fortit. & disponit omĩa
suauit̃: Sineq sine spu sco usquã ẽẽ

Expanded text:
tione primum quaero, unde et quo missus sit filius. ego, inquit, a patre exii et ueni in hunc munillo idem ipse euangelista dicit: in hoc mundus eum non cognouit? deinde coniungit: in sua propria uenit. illuc utique missus est, quo uenit; at si in hunc mundum missus est, quia exiit a patre et uenit in hunc mundum et in hoc mundo erat, illuc ergo missus est, ubi erat. nam et illud quod scriptum est in propheta deum dicere: caelum et terram ego impleo, si de filio dictum est — ipsum enim nonerat? ubique enim erat, quia ait: caelum et terram ego impleo. si autem de patre dictum est, ubi esse potuit sine uerbo suo et sine sapientia sua, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? sed neque sine spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
canunt: aut flatꝰ. sic̃ tubarũ & tibiarum:
aut pulsꝰ sic incycharis & tympanis &e qͥbꝰ¬
libet aliis quȩ ꝑcutiendo canora st̃. Sed si¬
ue ita se habeat qđ uarro reculit. siue nita:
musicã fugere. si quid inde utile ad intel¬
ligendas scãs scͥpturas raꝑe potuerimꝰ. mec
ad illoꝵ cheatricas migas oũtisialiqͥd de cy¬
tharis ⁊ de organs qđ ad spĩtalia capienda
ualeat disptitemꝰ. Neq enĩ ⁊ litteras dĩcere
ñ debuimꝰ qr earũ din dicunt eẽ. mercuriũ
aut q iusticie untitiq tẽpla dedicariał.
& quȩ corde gestanda st̃. in lapidib adorare
maluer ꝓptea nob tusticia untͦq fugien¬
suiͤ intelligat. ubiẽq inuenerit ueritatẽ.
Quã cõferens & agnoscens. etiã in lite¬
ris sacͥs suꝑstitiosa figinta repudiet. doleatq¬
atq homines atq caueat qui cognoscen¬

Expanded text:
canunt, aut flatu, sicut tubarum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue ita se habeat quod Varro rettulit, siue non ita, musicam fugere, si quid inde utile ad intellegendas sanctas scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum theatricas nugas conuerti, si aliquid de citharienim et litteras discere non debuimus, quia earum Deum dicunt esse Mercurium, aut quia Justitiae Virtutique templa dedicarunt, et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis justitia virtusque fugiense intellegat ubicumque inuenerit ueritatem, quam conferens et agnoscens etiam in litteris sacris superstitiosa figmenta repudiet doleatque homines atque caueat, qui cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ statur. id ÷ ꝑsistit᷑ &e ꝑseuerat᷑: qđ longa¬
nimitati tribuit᷑. Altitudo ẽ. in ea ligni
parte quȩ abillo quo transu̾sum figitur.
sursũ utriꝰ relinquit᷑: hoc ẽ. ad capud cru¬
cifixi : Qͥa bene sꝑautiũ suꝑna expectatio
e. Iam uͦ illud ex ligno qđ n apparet. qđ
fixum occultat᷑. unde totũ illud exurgit:
ꝓfunditatẽ sigcat gratuite gr̃e. In qua mul¬
toꝵ ingenia conterunt᷑. id uestigare conan¬
tia: ut ad extremum eis dicat᷑. O homo tu
quĩ es qui respondeas p̃o: Uiuent gͦ corda

Expanded text:
modo statur, id est persistitur et perseueratur, quod longamodo statur, id est persistitur et perseueratur, quod longanimitati tribuitur. altitudo est in ea ligni parte, quae ab illo, quod transuersum figitur. sursum uersus relinquitur, hoc est ad caput crucifixi. quia bene sperantium superna expectatio est. iam uero illud ex ligno, quod non apparet, quod fixum occultatur, unde totum illud exsurgit, profunditatem significat gratuitae gratiae; in quo multorum ingenia conteruntur id uestigare conantia, ut ad extremum eis dicatur:s o homo tu quis es, qui respondeas deo? Viuent ergo corda
Abbreviated transcription (Latin):
agitur: cũ in hac nr̃a ꝑegrinatione fides
ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. In futuro auit scło ꝑfecta
& plena caritas sine ulla maloꝵ tolerantia
ñ fide credit qđ ñ uidet: nec spe desidat qd
ñ tenet: s in aetnũ ueritatis in cõmutabilem
spetie oteplabit᷑. Cuiꝰ sine fine quͥetuq opꝰ
erit̃ laudare. qđ amat. l& amare qđ laudat.
De hac consequent dic̃.S cire etiã suꝑ emi-¬
nentẽ scientia caritatis xp̃i: ut impleamun
in omnẽ plenituauie di. In hoc misterio:
figura crucis ostendit᷑. Qui eni qr uoluit
mortuus : quom uoluit mortuus ÷. Non frus¬
tra gͥ tale genꝰ mortis elegit. nͥ ut in eo quoq
latitudims huiꝰ. & longitiro in is. & altitu¬
duns. & ꝓfuiroitatis magister existeret. Nã
latitudo ẽ. in eo ligno quo transu̾sum defu
ꝑfigit᷑. Hoc adbona oꝑa ꝑtinet: qubi ex¬
tendunt᷑ manꝰ. Longitudo: in eo qđ ab ipso
ligno usq ad t̾ram ꝯspiciui ẽ. Ibi enĩ qͦdam¬

Expanded text:
agitur, cum in hac nostra peregrinatione fides per dilectionem operatur. in futuro autem saeculo perfecta et plena caritas sine ulla malorum tolerantia non fide credit, quod non uidet, nec spe desiderat, quod non tenet, sed in aeternum ueritatis incommutabilem speciem contemplabitur, cuius sine fine quietum opus erit laudare. quod amat, et amare, quod laudat. de hac consequenter dicit: Scire etiam supereminentem scientiam caritatis Christi, ut impleamini in omnem plenitudiitur. Qui enim quia voluit mortuus est, quomodo voluit mortuus est. Non frustra igitur tale genus mortis elegit, nisi ut in eo quoque latitudinis hujus, et longitudinis, et altitudinis, et profunditatis magister existeret. Nam latitudo est in eo ligno quod transversum desuper figitur: hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. Longitudo in eo quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est: ibi enim quodam
Abbreviated transcription (Latin):
mune ubi salus omĩum ẽ. cõfulentes. Nã
de ipso pane quo tales saturant᷑. quodam
latitudo: Sic iã dixi in bonis oꝑib quibꝰ
bentuolentia porrigit᷑ usq ad diligendos
inimicos⁊ & longitudo. ut longa nimi¬
tate ꝓ hac latitudine molestie tolerent᷑
& altitudo. ut ꝓhis aetnũ qđ insuꝑnis :¬
p̃miuñ uanũ aliquid tẽꝑale spetur᷑. Et ꝓ¬
fundũ. uude gratuita gr̃a di scđm secretũ
&̃ abditũ uoluntatis eiꝰ existit. Ibi eñ radi¬
cati: ibi fundati sumꝰ. Radicati ꝓpt̃ agri¬
culturã. fundati ꝓp̃t aedificationẽ. Que

Expanded text:
mune, ubi salus omnium est, consulentes; nam mune, ubi salus omnium est, consulentes; nam de ipso pane. quo tales saturantur, quodamlatitudo, sicut iam dixi, in bonis operibus. quibus beniuolentia porrigitur usque ad diligendos inimicos. et longitudo, ut longanimitate pro hac latitudine molestiae tolerentur, et altitudo, ut pro his aeternum quod in supernis n uanum aliquid temporale speretur. et profundum, unde gratuita gratia dei secundum secretum et abditum uoluntatis eius existit. ibi enim radicati, ibi fundati sumus, radicati propter agriculturam, fundati propter aedificationem; quae
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo omĩs pat̾nitas incelo & int̾ra no¬
minãt. Queris cuiꝰ reigr̃a. hoc supͣ dixerat.
ꝓpt̃ qđ peto: ñ infirmari intribulationib me-
isꝓuob̾. Hoc gͦ eis optat. ut ñ infirmentur
in tribulationib apłi quas ꝓ illis sustinebat:
& ꝓpt̃ hoc genua flectebat ad patrẽ. Proi¬
deñ infirmari unde illis sit: sequit᷑ & dicit.
Ut det uob scđm diuitias głȩ suȩ untutẽ
corrtborari ꝑ sp̃m eiꝰ. Hȩ sunt diuitiȩ de qͥb
dic. Oaltitudo diuitiarũ. Abditas enĩ ha¬
bent causas: ubi nullis meritis p̃cedentib.
quid habemꝰ qđ ñ accepimꝰ : deinde sequit᷑:¬
& quid optet adningit. In interiore inquit
honiue habitare. xp̃m ꝑ fidẽ in cordib uiis.
Hec ẽ uita cordiũ. qua uiuimꝰ in scłm scłi:
ab initio fidĩ usq ad finẽ spetiei. Ut inca¬
ritate inquit radicati & fundati: p̃ualea¬
tis ꝯp̃hende cũ om̃ib scĩs. Ista ẽ. cõmunio
cuiꝰdã diuine celestisq rei publice: hinc sa

Expanded text:
is paternitas in caelo et in terra nominatur. quaeris, cuius rei gratia. hoc supra diierat: Propter quod peto non infirmari in tribulationibus meis pro uobis. hoc ergo eis optat, ut non infirmentur in tribulationibus apostoli, quas pro illis sustinebat, et propter hoc genua flectebat ad patrem. proinde non infirmari unde illis sit, sequitur et dicit: Ut det uobis secundum diuitias gloriae suae uirtute corroborari per spiritum eius. hae sunt diuitiae, de quibus dicit:s o altitudo diuitiarum! abditas enim habent causas, ubi nullis meritis praecedentibus quid habemus, quod non accepimus? deinde sequitur et, quid optet, adiungit: In interiore, inquit, homine habitare Christum per fidem in cordibus uestris. haec est uita cordium, qua uiuimus in saeculum saeculi ab initio fidei usque ad finem speciei. ut in caritate, inquit, radicati et fundati praeualeatis comprehendere cum omnibus sanctis. ista est communio cuiusdam diuinae caelestisque rei publicae; hinc sat
Abbreviated transcription (Latin):
cia eiꝰ: & inuestigabiles uiȩ eiꝰ. Quis enim
cognouit sensũ diĩi: Et hocẽ ꝓfundũ. Alti¬
tudo quippe ꝯmune nom̃ :: excelso & ꝓfũ¬
do. S cu in excelsodicit᷑. sublimitatis emi¬
nentia comendat᷑. Cũ aut̃ in ꝓfundo. diffi¬
cultas inuestigationis & cognitioris. Un¬
de & illud dodr̃. Quã magnificata st̃ oꝑa

Expanded text:
m cognouit sensum domini? et hoc est profundum. altitudo quippe commune nomen est excelso et profundo, sed, cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur, cum autem in profundo, difficultas inuestigationis et cognitionis. unde et illud deo dicitur: Quam magnificata sunt opera
Abbreviated transcription (Latin):
da A sipotuist̃ nille hoc abste camilon¬
qi posito in quiteret. sitamñ idtͥ ex affrica
psit: na qͥndo scͥpserit nescio tantũ scio
Ae oebene cognouerit cunctationem
a un me anconsulto facere uoluit qͣn¬
qͣ etiũ si confuleret. magis hortarer. & grãs
sluo laborares ubi ego eẽñ quẽ putabas
id optime scire qđ ille quesierat. Ecce uolo.
ndũ ipse didici. Doce gͦ qđ doceã. nã ut doceã
multi a me flagitant: eisq mesic̃ alia mul¬
ta & hoc ignorare conficeor. & fortasse qͣus
mos meũ uerecundẽt: tam ap̃d se dicunt. lu
nrabbi: unde etia aduerĩ magntrꝗ nacte

Expanded text:
d si potuissem, non ille hoc abs te tam longe posito inquireret; si tamen id tibi ex Africa scripsit. Nam quando scripserit nescio; tantum scio quod de hoc bene cognoverit cunctationem meam: unde me inconsulto facere voluit. Quanquam etiam si consuleret, magis hortarer, et gratifluo laborares, ubi ego essem, quem putabas id optime scire, quod ille quaesiverat. Ecce volo nondum ipse didici. Doce ergo quod doceam. Nam ut doceam, multi a me flagitant, eisque me sicut alia multa, et hoc ignorare confiteor. Et fortasse quamvis in os meum uerecundentur, tamen apud se dicunt: tu rabbi, unde etiam ad uerum magistrum nocte
Abbreviated transcription (Latin):
roganti rescͥpsisti religios e memoriẽ uito
nob̾q in xp̃i caritate gratissimo marcelli¬
t&e id maxime agebam ut ereatoris inculpa¬
bilẽ inuiolabilẽq natura a creatdre uitus
&̾ labe secernert ͥ cũ ille a sub stantra alicu
boni substantiã grfuite qua capta ẽ. cor¬
ruptã & oppͥssam. &tto peccandi necessita¬
tẽ ꝑductã eẽ contendunt hoc itaq excep¬
ito heretice opinioĩs errorẽ. ex quatuor reli¬
quis opimõib que ni sit eligenda scire de¬
sido: quecuq eni eligendae: ab sit uẽmm¬
pugnet hanc fide dequa certi sumꝰ Dini
aĩȩ etia pariuili infantis necessara ces
libationẽ ex obligat oe peceatiꝰ taq mil¬

Expanded text:
erroganti rescripsisti religiosae memoriae uiro nobisque in Christi caritate gratissimo Marcelli, et id maxime agebam, ut Creatoris inculpabilem inviolabilemque naturam a creaturae vitiis et labe secernerem, cum illi a substantia mali, cboni Dei substantiam ex parte, qua capta est corruptam et oppressam, et ad peccandi necessitatem perductam esse contendunt. Hoc itaque excepto haereticae opinionis errore, ex quatuor reliquis opinionibus quaenam sit eligenda scire desidero. Quaecumque enim eligenda est, absit ut impugnet hanc fidem, de qua certi sumus, omni animae etiam parvuli infantis necessariam esse liberationem ex obligatione peccati, eamque nul
Abbreviated transcription (Latin):
timo anno cogit᷑ serriũ redd̾e lib̾tati: & si dis¬
cede ille noluerit. eiꝰ auriculã subula ꝑtũ¬
de ad postemĩe cet̾a huiꝰ mobi. Alia uͦ etiã
nunc facienda sunt significanda p̃cepta
sunt nec facienda. s ꝓhibita : qͣlia st̃ illa q̃
dixi. honora patrẽ & matrẽ & ñ mechabis.
Inhisgͥ que ita sunt posita in littis sacris
nꝰ sũpsi ꝯponere adgress sũ iit quantũ me
ds̃ aduuat. omĩa talia de canonicis
libris colligã aq ut facile inspici pos¬
sint. in unũ tanꝗͣ speculũ congerã. Opor¬
tuit enĩ sic ea poni ab auctoribꝰ nr̃is quẽ¬
admodũ posita sunt. ut p̃cepta narra¬
tionibꝰ. uł disputationib ꝓpriis figura¬
ta & figuratis ꝓpͥa miscerent᷑. Dũ ierum
gestarũ ordo obseruat᷑ aut respondet ad¬
sisis: Ut qui docendi sunt instruuͤnt᷑ aut
occultoꝵ inuentione quodãmͦ renoualit.
his qui prompta & aꝑta fastidiunt.¬

Expanded text:
timo anno cogitur servum reddere libertati; et si distimo anno cogitur servum reddere libertati; et si discedere ille noluerit, ejus auriculam subula pertundere ad postem , et caetera hujusmodi? Alia vero etiam nunc facienda sunt, si facienda praecepta sunt; nec facienda, si prohibita; qualia sunt illa quae dixi, Honora patrem et matrem; et, Non moechaberis. De his igitur quae ita sunt posita in Litteris sacrinus sumpsi componere aggressus sum; ut quantum me Deus adjuvat, omnia talia de canonicis Libris colligam, atque ut facile inspici possint, in unum tanquam Speculum congeram. Oportuit enim sic ea poni ab auctoribus nostris, quemadmodum posita sunt, ut praecepta narrationibus vel disputationibus propriis figurata, et figuratis propria miscerentur, dum rerum gestarum ordo servatur, aut respondetur adversis, aut qui docendi sunt instruuntur, aut occultorum inventione quodammodo renovantur hi qui prompta et aperta fastidiunt
Abbreviated transcription (Latin):
ritate canonica p̃ditis. quedã sic ẽẽ posita
ut tantũ scirent᷑ & credent᷑ ut ẽ. qđ inpͥnci¬
pio fecerit ds celũ et t̾ram : Et. qđ in pͥncipio
erat u̾bum: & quecũq facta diunia uł hu.¬
mana tantũ mͦ cognoscenda narrant᷑.Que¬
dam uͦsic ẽẽ. uissa ut obseruarent᷑ & fierent.
uł ꝓhibita ne fierent: ut ÷ honora patrẽ &
matrẽ. & ñ mechab̾is: Hoꝵ aut̃ quȩ iuben¬
do & uetando scͥpta sunt. alia sunt sacram̃¬
toꝵ uelata mist̾iis: que multa ueteris tes¬
tam̃ti popło illi facienda mandata sunt.
neq apopło xp̃iano ñc̃ fiunt̾. s tantũmͦ m
telligenda requirunt᷑ atq tractant᷑. si cuti
÷ sabbatũ adinsibilẽ uacationẽ. sic azima
in pane sine ferm̃to. pascha inouis occisio¬
ne. sic̃ tot genera sacͥficioꝵ ciboꝵq uitandor̃.
& neo menia&e & annue sollẽpnitates quas
obseruant nic̃ usq iudeĩ. Et ille tustificatio¬
nes quȩ ñ adoꝑa iusticie ꝓpͥe ꝑtinent. s ali¬

Expanded text:
ritate canonica praeditis, quaedam sic esse posita, ut tantum scirentur et crederentur, ut est quod in principio fecerit deus caelum et terram et quod in principio erat uerbum, et quaecumque facta diuina uel humana tantummodo cognoscenda narrantur: quaedam uero sic esse iussa, ut observarentur et fierent, uel prohibita, ne fierent, ut est: honora patrem et matrem et: non moechaberis? horum autem quae iubendo et uetando scripta sunt alia sunt sacramentorum uelata mysteriis, quae multa ueteris testamenti populo illi facienda mandata sunt neque a populo christiano nunc fiunt, sed tantummodo intellegenda requiruntur atque tractantur, sicuti est sabbatum ad uisibilem uacationem, sicut azyma in pane sine fermento, pascha in ouis occisione, sicut tot genera sacrificiorum ciborumque uitandorum et neomeniae et annuae sollemnitates, quas obseruant nunc usque Iudaei, et illae iustificationes, quae non ad opera iustitiae proprie pertinent, sed ali
Abbreviated transcription (Latin):
illos ꝑ quos sua u̾ba miserat. Porro aiit
lucas ideo totũ quẽ aminodum gestum
eẽt aꝑuit: ut ex hoc intelligere cogerem᷑.
que ammodii eũ accessisse dixerit alius qͥ
m̃tiri ñ potuit. Sic enĩ ⁊ illa mulier q̃
flurum sanguinis patiebãt: quanus
fimbriam uestim̃ti eiꝰ tenuerit. magis
tam̃ tetigit dnm̃. quã ille turbȩ a quibꝰ p¬
iebat᷑. Ut enĩ hȩc quomagis credidic.
eo magis tetigit dñm: & ita centurio qͦ
magis credidit. eo magis accessit ad diim.
Iam cet̾a in hoc capitulo quę alt̃ dic alter
p̃termutit. suꝑfluo ꝑtractant᷑: cũ ex illa

Expanded text:
illos per quos uerba sua miserat. porro autem illos per quos uerba sua miserat. porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum esset aperuit, ut ex hoc intellegere cogeremur, quemadmodum eum accessisse dixerit alius qui mentiri non potuit. sic enim et illa mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, quamuis fimbriam uestimenti eius tenuerit, magis tamen tetigit dominum quam illae turbae, a quibus premebatur. ut enim haec, quo magis credidit, eo magis tetigit dominum, ita et centurio, quo magis credidit, eo magis accessit ad dominum. iam cetera in hoc capitulo quae alter dicit et alter praetermittit superfluo pertractantur, c
Abbreviated transcription (Latin):
appellent. qui pͦotentiũ quorumlibet tã¬
qͣ maccessibiles animos ꝑcomienientiũ
ꝑsoniaꝵ int̾positionẽ. ambitioĩs aite ꝑtin¬
gunt. Si gͦ ipsa ꝑuentio usitante dr per
anos fieri. quantomagis accessus ꝑ alios
fieri potest Qui plerunq infra ꝑuen-¬
tionẽ remanet. quando potuerit quisq
plurimũ quidẽ accede. s tam̃ ñ potue¬
rit ꝑuenire: Non gͦ absurde matħs etiã
qđ uulgo possit incelligi. ꝑ alios factũ ac¬
cessit centurionis ad dñm compendio dice
uoluit accessit ad eum centurio. Uerunta¬
m̃ uon negligent̃ intuendaẽ etiã sci cun¬
geliste alticudo mistice locutionis. scd̾m
quã scͥptũ ẽ. in psalmo. Accedite ad eumi
& illuminamini. Puide qr fide centurio¬
nis qua uere accedit᷑ ad iħm: ipse ita
laudauit ut diceret. ñ inueni tantã fi¬
dẽ in isrł: ipsum potiꝰ accessisse ad xp̃i
dicere uoluit prudens euangłista. quã

Expanded text:
appellentur, qui potentium quorumlibet tanappellentur, qui potentium quorumlibet tanquam inaccessibiles animos, per convenientium personarum interpositionem, ambitionis arte pertingunt. Si ergo ipsa perventio usitate dicitur per alios fieri, quanto magis accessus per alios fieri potest, qui plerumque infra perventionem remanet, quando potuerit quisque plurimum quidem accedere, sed tamen non potuerit pervenire? Non ergo absurde Matthaeus, etiam quod vulgo possit intelligi, per alios facto accessu Centurionis ad Dominum, compendio dicere voluit, Accessit ad eum Centurio. 50. Verumtamen non negligenter intuenda est etiam sancti Evangelistae altitudo mysticae locutionis, secundum quam scriptum eat in psalmo: accedite ad eum et inluminamini. proinde quia fidem centurionis,. qua uere acceditur ad Iesum, ipse ita laudauit, ut diceret non inueni tantam fidem in Israhel, ipsum potius accessisse ad Christum dicere uoluit prudens euangelista quam
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt adomo: misit ad eum centurio antuo
dicens. Dñe noli uexari. Non enim dignꝰ
sum ut sub tectum meũ intres: ꝓpt̃ qđ &
me ipsum non sum dignꝰ arbitratꝰ ut ue-¬
nirẽ adte. S dic u̾bo: & sanabit᷑ puer m̃s.
Si eñi ita hoc gestũ ẽ. quomͦ erit uerũ qd
matħs narrat acte̾ssit ad eũ quidã centu¬
rio. cũ ipse ñ accessi̾t s amicos miserit.
Ni si diligent adu̾tentes iutelligamꝰ matħm
non om̃i mͦ disseruisse usitatuim morẽ lo¬
quendi: Non solũ em̃ dicere solemꝰ acces¬
sisse aliquid etiã anteꝗͣ ꝑueniat illuc qͦ
dicit᷑ accessisse. Unde etiã dicimꝰ parũac¬
cessit. uł multũ accessit adeo quo appe¬
tit ꝑuenire: uerũ etiã ipsã ꝑuentionẽ cuiꝰ
adipiscendi causa accedit. dicimꝰ pleruti¬
q factã. & si eũ ad quẽ ꝑuenit. ñ uideat
ille qui ꝑuenit. cũ ꝑ amicũ p̃uenit ad
aliquẽ. cuꝰ ei fauorẽ. necessariꝰ. Qđ ita teni¬
it consuetitoo: ut iã etiã uulgo ꝑuentoreᷤ¬

Expanded text:
enturio amicos dicens: domine, noli negari; non enim dignus sum, ut sub tectum meum intres. propter quod et me ipsum non sum dignum arbitratus, ut uenirem ad te; sed dic uerbo, et sanabitur puer meus. si enim ita hoc gestum est, quomodo erit uerum quod Matthaeus narrat: accessit ad eum quidam centurio, cum ipse non accesserit, sed amicos miserit, nisi diligenter aduertentes intellegamus Matthaeum non omni modo deseruisse usitatum morem loquendi? non solum enim dicere solemus accessisse aliquid, etiam antequam perueniat illuc, quo dicitur accessisse — unde etiam dicimus: "parum accessit" uel "multum accessit" eo, quo appetit peruenire — uerum etiam ipsam peruentionem, cuius adipiscendi causa acceditur, dicimus plerumque factam, etsi eum ad quem peruenit, non uideat ille qui peruenit, cum per amicum peruenit ad aliquem, cuius ei fauor est necessarius. quod ita tenuit consuetudo
Abbreviated transcription (Latin):
ideamꝰ utrũ sibi de seruo centurioĩs
matħs lucasq ꝯsentiant. Matha
enĩ dic. Accessit ad eii centurio rogans
cum ⁊ dicens. Puer m̃s iacet in tomo pria¬
liticꝰ. Cui uudet repignare qđ ait lucas.
Et cũ audisset de iħu: misit ad eũ seniores
uideoꝵ. rogans eũ ut ueniret. & saluaret
seruũ eiꝰ. At illi cũ uenissent ad iłm. ro

Expanded text:
ideamus utrum sibi de seruo centurionis Matthaeus Lucasque consentiant. Matthaeus enim dicit: accessit ad eum centurio rogans eum et dicens: puer meus iacet in domo paralyticus. cui uidetur repugnare quod ait Lucas: et cum audisset de Iesu, misit ad eum seniores Iudaeorum rogans eum, ut ueniret et saluaret seruum eius. a
Abbreviated transcription (Latin):
ham. non aequalitate tẽpoꝵ.s in nume¬
ro generationũ: denas quippe hab̾e re¬
pꝑiunt᷑. Hic iã sic̃ matħs euangłista de¬
t̃immat. tresaetates usq ad xp̃i subsequ¬
unt᷑ aduentũ: quȩ singlẽ denis & qͥt¬
nis generationib explicant᷑. Ut ab abra

Expanded text:
ham, non aequalitate temporum, sed numeham, non aequalitate temporum, sed numero generationum; denas quippe habere reperiuntur. hinc iam, sicut Matthaeus euangelista determinat, tres aetates usque ad Christi subsecuntur aduentum, quae singulae denis et quaternis generationibus explicantur: ab Abra
Abbreviated transcription (Latin):
tione non desertione. Quit eñi sine illo
fecimꝰ. nisi qđ̃ in ua eiꝰ defecimꝰ: A quo
refecti & gr̃a maiore ꝑfecti uacabimꝰ in et̾nũ:
uidentes qr ipse ÷ d̃s. Quo pleni erimꝰ:
qͥndo ipse erit omĩa in omĩb. Nam & ip¬
saoꝑa bona nr̃a qͥndo ipsiꝰ potiꝰ bonam¬
telligunt᷑ eẽ. qua nr̃a: Tunc nob̃ad hoc
sabbatũ adipiscendii imputant᷑. Quia
si nob ea tribuerimꝰ. seruilia eit: cĩroe sab
mea dedi eis in signum int̃ me et inter
eos. iit scirent qr ego dnĩs qui scĩfico eos.
hoc ꝑfecte tunc sciemiꝰ. quando ꝑfecte
uacabimꝰ & ꝑfecte uidebimꝰ qr ipse ẽ ds̃.
Ipse etiã numerꝰ ȩatum. ueluti dierũ. si ie¬
cđm eos articłos tẽporis opucet᷑ qui in scͥp¬
turis uident᷑ exp̃ssi. iste sabbatismꝰ cui-¬
dentiꝰ apparebit. qm̃ septimꝰ inuenitur :
Ut pͥma aetas tanꝗͣ pͥmꝰ dies sit ab adã
usq ad diluuiũ: scda inde usq ad abra-¬

Expanded text:
tione, non desertione. Quid enim sine illo tione, non desertione. Quid enim sine illo fecimus, nisi quod in ira eius defecimus? A quo refecti et gratia maiore perfecti uacabimus in aeternum, uidentes quia ipse est Deus, quo pleni erimus quando ipse erit omnia in omnibus. Nam et ipsa opera bona nostra, quando ipsius potius intelleguntur esse quam nostra, tunc nobsabbatum adipiscendum imputantur, quia, si nobis ea tribuerimus, seruilia erunt, cum de sabbmea dedi eis in signum inter me et inter eos, ut scirent quia ego dominus, qui sanctifico eos. hoc perfecte tunc sciemus, quando perfecte uacabimus, et perfecte uidebimus, quia ipse est deus. Ipse etiam numerus aetatum ueluti dierum si secundum eos articulos temporis computetur, qui in scripturis uidentur expressi, iste sabbatismus euidentius apparebit, quoniam septimus inuenitur; ut prima aetas tamquam primus dies sit ab Adam usque ad diluuium, secunda inde usque ad Abra
Abbreviated transcription (Latin):
reat. Scđ̾m hanc obliuionẽ quã posteri¬
deleant᷑ de sensib eoꝵ. Catam̃ potentia
scientie quȩ magna in eiserit: ñ solum
sua p̃tita. s etiã dãpnatoꝵ eos sẽpitna mi¬
seria ñ latebit. Alioquin: si se fuisse mi¬
seros nescituri sunt. quo mͦ sic ait psalmꝰ.
miscđias dñi in aet̾nũ cantabunt᷑. Quo
batũ. ñ habens uesꝑam. Qđ comiñdau
dĩis in pͥmis oꝑibꝰ nundi. ubi legit᷑ & re¬
quieuit ds̃ die septimo ab om̃ĩbꝰ oꝑibus
suis que fecit & benedix ds̃ die septimũ
&e scificauit eum᷑ qr in eo requieuit ab
om̃ib oꝑib suis. que inchoauit õs fa¬
cere. Dies enii septimꝰ etiã nos ipsi erimꝰ:
qͣndo eiꝰ fuerimꝰ benedictione & scĩficatio¬
ne pleni. atq ꝑfecti. Ibi uacantes uide¬
luimꝰ. quando ab illo cecidimꝰ. audientes
a seductore eritis sic̃ oii: te recedentes aue¬
ro deo. quo faciente dii eẽmꝰ. eiꝰ participa¬

Expanded text:
reat. Secundum hanc obliuionem, quam posterireat. Secundum hanc obliuionem, quam posterideleantur de sensibus eorum. Ea tamen potentia scientiae. quae magna in eis erit, non solum sua praeterita, sed etiam damnatorum eos sempiterna miseria non latebit. Alioquin si se fuisse miseros nescituri sunt, quo modo, sicut ait psalmus, misericordias Domini in aeternum cantabunt? Quo batum non habens uesperam, quod commendauit Dominus in primis operibus mundi, ubi legitur: Et requieuit Deus die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et benedixit Deus diem septimum et sanctifiicauit eum, quia in eo requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit Deus facere. Dies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando eius fuerimus benedictione et sanctificatione pleni adque refecti. Ibi uacantes uideluimus, quando ab illo cecidimus, audientes a seductore: Eritis sicut di et recedentes a uero Deo, quo faciente di essemus eius participa
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ ciurtatis & una in om̃ib & inseꝑabił
in singłis uoluntas liba. ab omi malo li¬
b̾ata: & impleta om̃ibono. fruens indefi¬
cient ȩt̃noꝵ iocunditate gaudioꝵ oblita
culpariĩ. oblita penarii: nec idõtam sue
libationis oblita ut libatori suo ñ sit in¬
grata. Quantũ gͦ attinet ad scientiã rationa¬
lemmemor p̃titoꝵ etiã maloꝵ suoꝵ qͥntũ
aũt adexpierius sensum. ꝓrsus in memor.
Nam & ꝑitissimꝰ medicꝰ sic arte sciunt᷑. oñs
fere morbos corꝑis nouit: si c̃ aut̃ corpore
sentiunt᷑. płimos nescit quos ipse ñ pas¬
sus ÷. Ut gͦ scientie maloꝵ duę sunt. uma
qua potentia m̃tis ñ latent. alta qua ex¬
ꝑientis sensib inheient: alit quippe sci-¬
unt uitia omia ꝑsapientie doctrina. alit̃
ꝑ insipientei pessimã uitarita & oblituo.¬
nes maloꝵ due sunt. Aliter ea nanq ob¬
liuisci̾t eruditꝰ ⁊ doctꝰ: alit exꝑtꝰ ⁊ passus.
Iue. si ꝑitiam negligat: iste. si miseria ca¬

Expanded text:
ciuitatis et una in omnibus et inseparabilis in singulis uoluntas libera, ab omni malo liberata et inpleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum iucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum; nec ideo tamen suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit ingrata: quantum ergo adtinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum; quantum autem ad experientis sensum, prorsus inmemor. Nam et peritissimus medicus, sicut arte sciuntur, omnes fere corporis morbos nouit; sicut autem corpore sentiuntur, psus est. ut ergo scientiae malorum duae sunt, una, qua potentiam mentis non latent, altera, qua experientis sensibus inhaerent — aliter quippe sciuntur uitia omnia per sapientiae doctrinam, aliter per insipientis pessimam uitam: ita et obliuiones malorum duae sunt. Aliter ea namque obliuiscitur eruditus et doctus, aliter expertus et passus; ille, si peritiam neglegat, iste, si miseria ca
Abbreviated transcription (Latin):
ad transmigrationẽ in babiloniãTer¬
cia inde usq ad xp̃i carnalẽ natiuita¬
tẽ. fiunt itaq onĩs quinq Sexta ñc̃
agit᷑. nullo generationũ num ero meti¬
enda : ꝓpt̃ id qd dictũ ẽ. ñ ẽ ur̃m scire
tẽpora. que pat̾ posuit in sua potesta¬
te. Post hanc tanꝗͣ in die septimo reqͥ¬
escet ds̃: cũ eundẽ diem septimũ qđ noᷤ
erimꝰ. inde qr nos in ipso deo faciet̾ reqͥes¬
cere de istis porro etatib singłis: nc di¬
ligent̃ longũ ÷ dispucare. Haec tam̃
septima erit sabbatũ nr̃m: cuiꝰ finis ñ
erit uesꝑa s dñicus dies uelut octauus:
dies aetnꝰ.: qui xp̃i resurrectione sacratꝰ
em p̃figurans. Ibi uacabimꝰ & uidebimꝰ :

Expanded text:
loniam, tertia inde usque ad Christi carnalem natiuitatem. fiunt itaque omnes quinque. sexta nunc agitur nullo generationum numero metienda propter id quod dictum est: non est uestrum scire tempora, quae pater posuit in sua potestate. post hanc tamquam in die septimo requiescet deus, cum eundem diem septimum, quod nos erimus, in se ipso deo faciet requiescere. de istis porro aetatibus singulis nunc diligenter longum est disputare; haec. autem septima erit sabbatum nostrum, cuius finis non erit uespera, sed dominicus dies uelut octauus aeternus, qui Christi resurrectione sacratus em
Abbreviated transcription (Latin):
ad literas oputant greci. Qđ nos facimꝰ ad
litterã. illi lingua sua ponunt alfa & uo
cat alfa unui. Ubi aut innumeris scribuss
beta. qđ ẽ .b. ipsoꝵ uocat᷑ innumeris duo.
Ubi scribunt gramma: uocat in nume¬
ris ipsoꝵtria. Ubi scribunt delta: nocatur
ras numeros hñt .m. qđ nos dicimꝰ & illi
numerũ habeant: & ibi inuenietis. i. sex¬
annis ȩdificatũ tẽplũ. Habet enĩadam.
habes. xlui. Hȩc fr̃s mei etiã ab anterio¬
ribꝰ maiorib nr̃is dicia st̃: & inuentꝰ est
peccatii traxit:. tẽplũ corporeũ inde sũp¬
sit᷑ ñ iniquitate quȩ de tẽplo pellenda
ẽ. Ipsam aut carnẽ quã trax de adã. ma¬
ria enĩ deadam:⁊ di caro de maria iu¬
dei crucifixer: &e ille resuscitaturꝰ erat ip¬
sam carnẽ. triduo. quã illi in cruce erant
occisuri Ini soluer̃ tẽplũ .xlui. annis e¬
dificatũ: & ille triduo resuscitauit illud:
tomum. Lxxxiiii.

Expanded text:
as numeros computant Graeci. Quod nos facimus a litteram, ipsi lingua sua ponuat alpha α, et vocatur alpha α unum. Ubi autem in numeris scribunt beta β, quod est b ipsorum, vocatur in numeris duo. Ubi scribunt gamma γ, vocatur in numeris ipsorum tria. Ubi scribunt delta δ, vocatur ras numeros habent. M, quod nos dicimus, et illi numerum habeant; et ibi invenietis annis aedificatum templum. Habet enim Adam habes XLVI. haec, fratres mei, etiam ab anterioribus maioribus nostris dicta sunt et inuentus est peccatum traxit, templum corporeum inde sumsit, non iniquitatem, quae de templo pellenda est. ipsam autem carnem, quam traxit de Adam — Maria enim de Adam et domini caro de Maria — Iudaei crucifixerunt; et ille resuscitaturus erat ipsam carnem triduo, quam illi in cruce erant occisuri. illi soluerunt templum XLVI annis aedificatum, et ille triduo resuscitauit illud. ONVM LXXXIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am uoluntatẽ sequat᷑. Quia & ordo agẽ¬
darũ ie̾rũ quẽ nr̃o arbitrio tenere uoluimꝰ:
ille utiq ad ꝓbantꝰ ẽ. ubi potiora p̃cedunt.
Cur gͦ nos dolemꝰ homines adnõdõtanto
potiori p̃cedi. ut eo ipso quo nr̃m amamꝰ
ordinẽ. in ordinatiẽe cupiamꝰ: Neno
enĩ meliꝰ ordinat quid agat: nisi qui pa.¬
ratior ẽ. n agere qđ diuina potestate ꝓhi-¬
bẽt. quã cupidior agere qđd humana cogi¬
tatione meditat᷑. Quia multe cogitatio¬
nes st̃ in corde uiri: ꝯsiliũ aut̃ dnĩ manet¬

Expanded text:
nostram voluntatem sequatur. Quia et ordo agennostram voluntatem sequatur. Quia et ordo agendarum rerille utique approbandus est, ubi potiora praecedunt. Cur ergo nos dolemus homines a Domino Deo tanto potiore praecedi, ut eo ipso, quo nostrum amamus ordinem, inordinati esse cupiamus? Nemo enim melius ordinat quid agitur quid agat, nisi qui paratior est, non 10 agere, quod divina potestate prohibetur, quam cupidior agere quod humana cogitatione meditatur, quia multae cogitationes sunt in corde viri. Consilium autem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas euenerit inmutandis. Ex eoð lib̾.¬
tuũ alteriꝰ acciõis cui tanꝗͣ magis
tiecesariȩ iam suspensꝰ eras omissio & ꝓptẽa
tristis insuauit cathecizas: cogitare debes
excepto qđ scimꝰ misericoroit᷑ nob̾agends
ẽt̃ qͥcqͥd cũ hominibꝰ agiiꝰ. & ex officio sin¬
cerissime caritatis: Hoc gͦ excepto. incer¬
tũ eẽ quit utiliꝰ agamꝰ & quio oportumꝰ
aut int̾mitamꝰ aut omĩno omittantꝰ.
Quia enĩ merita hominũ ꝓ quibꝰ agimꝰ
qualia sint apud din ñ nouimꝰ. qͥd eis ad
tẽpꝰ expediat. aut nulla aut tenuissima
& incertissima comectura suspicam potiꝰ
quã ꝯp̃hendimꝰ. Quaꝓpt̃ res quidẽ agen¬
das ꝓ nr̃o captu oromare debemꝰ. Quaseo
mͦ quo statumꝰ si ꝑagere potuerimꝰ. ñ idõ
cint. Si aut̃ aliqͣ inciderit necessitas. qͣ
nr̃ ille ordo turbet᷑: flectam facilene
frangam. Ut quẽ ds̃ nr̃ p̃pofuit. ipse
sit ñr̃. Eqͥus ẽ enĩ ut nos eiꝰ: quãut ille

Expanded text:
cessitas evenerit, immutandis; ex eodem librotuum alterius actionis, cui tanquam magis necessariae jam suspensus eras, omissio: et tristis insuaviter catechizas, cogitare debes, excepto quod scimus misericorditer nobis agendum esse, quidquid cum hominibus agimus, et ex officio sincerissimae charitatis. Hoc ergo excepto, incertum esse quid utilius agamus, et quid opportunius aut intermittamus, aut omnino omittamus. Quia enim merita hominum pro quibus agimus, qualia sint apud Deum non novimus, quid eis ad tempus expediat aut nulla aut tenuissima aut incertissima conjectura suspicamur potius, quam comprehendimus. Quapropter res quidem agendas pro nostro captu ordinare debemus: quas eo modo quo statcuit: si autem aliqua inciderit necessitas, qua noster ille ordo turbetur; flectamur facile, ne frangamur; ut quem Deus nostro praeposuit, ipse sit noster. Aequius est enim ut nos ejus, quam ut ille
Abbreviated transcription (Latin):
Et qr miscłia inquit uolo qua sacͥficiũ.
Sic̃ gͦ si ꝑiclitarem incendio. ad aquã utiq
curremꝰ. quo posset extingui. & gratula¬
remͣ si quis eã de ꝓximo offerret: ita &
si de nr̃o feno aliqua peccati flamina fur
ricordissum oꝑis tanꝗͣ deoblato fonte gau¬
deamꝰ ut inde illud qđ exarserat obpma¬
tur. Nisi forte tam stulti sumꝰ ut alacriꝰ ar¬
bitrem cu pane currendũ quo uentrẽ esuri¬
entis ĩpleamꝰ: quã ciru̾bo dĩ quo mentẽ
obẽet: infelicit in ꝑido salutis ñ ia ꝑximis.
s nr̃e oblatũ remediũ sꝑneremꝰ. Cũ uͦ ex
ore dñi tã minaeit sonet serue nequã &
piger dares pecuniã meã niimularus. q̃
tande dementia ẽ. Qin peccatũ nr̃m nos
angit. idõ ruriꝰ uelle peccare. ñ dando pe
dum cathecizandus sit qui uult fieri xp̃i¬
anꝰ. Ex eodẽ lib̾ de cathecizandis rudi

Expanded text:
ricordiam, inquit, uolo quam sacrificium. sicut ergo, si periclitaremur incendio, ad aquam utique curreremus, quo posset extingui, gratularemur, si quis eam de proximo offerret: ita et, si de nostro faeno aliqua peccati flamma surrericordissimi operis tamquam de oblato fonte gaudeamus, ut inde illud quod 5 exarserat opprimatur. nisi forte tam stulti sumus, ut alacrius arbitremur cum pane currendum, quo uentrem esurientis impleamus, quam cum uerbo dei, quo mentem obesset, infeliciter in periculo salutis, non iam proximi, sed nostrae oblatum remedium sperneremus. cum ueore Domini tam minaciter sonet: Serve nequam et piger, dares pecuniam meam nummulariis: quae tandem dementia est, quoniam peccatum nostrum nos angit, ideo rursus velle peccare, non dando pecdum catechizandus sit, qui vult fieri Christianus; ex eodem libro de Catechizandis rudi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃pollentor ocłoꝵ erit illoꝵ. ñ ut acriꝰ uideanł
quã quidã ꝑhibent᷑ uide serpentes ł aquile:
quantalibet enĩ acrmionia cernendi. ea deni
tasse ista uutꝰ magna cernendidata fuerit
ad horã. etiã in isto mortali corꝑe ocłis sc̃i ui¬
ri iob̃. quando ait a oom̃. In obauditii auris
audiebamte priꝰ: nẽ aut ocłs meus uidec
te. ꝓptẽa diͤspexi memet ipsum᷑ & distabui.¬
& estimam tram ⁊cinerẽ. Quãnis nichil
hic ꝓhibet ocłm cordis intelligi: de quibꝰ
ocłis ait apłs. In luminatos ocłos habe
cordis uri. Ipsis aut̃ uids dm cũ uidebitur.
xp̃ianꝰ ambigit nemo: qui fidelit accipit
qđ ait ds̃ ille magister. Beati munoo corde
lib ibi ocłis uideat᷑: hoc in ista questiõe¬

Expanded text:
erit illorum, non ut acrius uideant, quam quidam perhibentur uidere serpentes uel aquilae quantalibet enim acrimonia cernendi eadem quotasse ista uirtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad Deum: In obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus uidet te; propterea despexi memet ipsum et distabui nihil prohibeat oculum cordis intelligi, de quibus oculis ait Apostolus: Illuminatos oculos habere cordis vestri . Ipsis autem videri Deum, cum videbitur, Christianus ambigit nemo, qui fideliter accipit, quod ait Deus ille magister: Beati mundi corde, libus oculis ibi videatur, hoc in ista quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
se uideat qui ait omne intellectũ: scdm
hoc diccũ ẽẽ. debemꝰ acciꝑe. Quia pace dĩ
qua ds̃ ipse pacatꝰ ÷ sic as nouit: ñ eã nos
sic possumꝰ nossẽ. nec ulli angłi. Suꝑat ita¬
S qr & nos ꝓ modo nr̃o. pacis eiꝰ partici

Expanded text:
se videatur, qui ait: Omnem intellectum, secundum hoc dictum esse debemus accipere, quia pacem Dei, qua Deus ipse pacatus est, sicut Deus novit, non eam nos sic possimus nosse, nec ulli Angeli. Superant itased quia et nos pro modo nostro pacis ejus par
Abbreviated transcription (Latin):
cie ad faciẽ. Premiũ itaq fidei nob̾ uisio
cii apparuerit inquit similes ei erimus:
qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. facies aut̃ ũi. ma¬
nifestatio eiꝰ intelligenda ẽ: n aliqđ tale
spitali. ñ dico qđ iã uideo.s dico qđ credo
scđm illud qđ in psalmo lego. Credidi ꝓpt̃
qđ locutꝰ sum. Dico itaq uisuri sunt om̃
in ipso corꝑe: s utrũ ꝑ ipsum. sic̃ ꝑ corpꝰ nc̃
uidemꝰ solem. lunã. ⁊ stellas. mare. act̾ram.⁊¬
que sunt in ea: ñ parua questio ẽ. Durii
÷ eni dicere qđ sc̃i talia corꝑa tunc habebt
ut non possint ocłos claude atq aꝑire cu
uolent: durͥus aut̃ qđ ibi dinqͥsqͥs ođos
clauserit. ñ uidebit. Si enĩ ꝓpħa heliseus
puerũ suũ giezi absens corpore. uidit ac¬
cipientẽ munera que dedit ei naamansy¬
rus. quẽ ꝓpha memoratꝰ alepie deformita¬
te muntauerat. qđ sernus onequã tnio suo
n uidente latent̃ se fecisse putauerat. qͣnto

Expanded text:
cie ad faciem. praemium itaque fidei nobis uisio cie ad faciem. praemium itaque fidei nobis uisio s loquens: cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. facies autem dei manifestatio eius intellegenda spirituali, non dico quod jam video, sed dico quod credo: secundum illud quod in Psalmo lego, Credidi, propter quod locutus sum . Dico itaque, Visuri sunt Deum in ipso corpore: sed utrum per ipsum, sicut per corpus nunc videmus solem, lunam, quae sunt in ea, non parva quaestio est. Durum est enim dicere quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum volent. Durius autem quod ibi Deum quisquis oculos clauserit non videbit. Si enim propheta Eliseus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera quae dedit ei Naaman Syrus quem propheta memoratus a leprae deformitate mundaverat, quod servus nequam Domino suo non vidente latenter se fecisse putaverat, quanto