comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentũ ecclesiȩ dñs no¬
minauit. Et ideo digne hoc fun¬
damentũ ecelesia colit: supra qđ
ȩcclesiastici ȩdificii altitudo consur¬
git. Unde conuenienter psalmus
qui lectus ẽ dicit. Exaltent euo¬
us
in ecclesia plebis: & in cathedra senio¬
rũ laudent eũ. Bene eũ dñs in ȩccle¬
sia exaltare precepit: quia dignũ ẽ
ut funcdamentũ hoc in ȩccłia hono¬
retur: ꝑ quod ad cęlũ ascenditur.
Quod ergo natalis cathedrȩ hodie
colitur: sacerdotale offitiũ honora¬
tur. Sibi hoc ȩccłiȩ prestant: quia¬
siasticȩ dignitatis: quantũ sacerdo

Expanded text:
fundamentum Ecclesiae Dominus nominavit: et ideo digne fundamentum hoc Ecclesia colit, supra quod ecclesiastici aedificii altitudo consurgit. Unde convenienter Psalmus qui lectus est, dicit, Exaltent eum in Ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eum . Bene autem eum Deus in Ecclesia exaltari praecepit; quia dignum est ut fundamentum hoc in Ecclesia honoretur, per quod ad coelum conscenditur. Quod natalis ergo cathedrae hodie colitur, sacerdotale honoratur officium. Sibi hoc Ecclesiae praestant quis habeant dignitatis, quanto sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
yor autẽ sollempnitatẽ hanc.
ecclesiis merito religiosa ob¬
seruatio introduxerit: miror eur
tam pnitiosus error increuerit: ut
supra tumulos defunctorũ. cibos
et uina conferant. Quasi uero. e¬
gressȩ e corporibus animȩ : carna-¬
les cibos requirant. Epulas enĩ et
refectiones: caro tantũmodo requi¬
rit. Spiritus autẽ et anima: his non
indigec. Preparare aliquis caris suis
dicit: quod ipse deuorat. Quod
prestat uentri: imputat pietati.
Cessate ergo fr̃s ab hoc gentilis in¬
fidelitatis errore.

Expanded text:
o. Cum solemnitatem hanc Ecclesiis merito religiosa observatio introduxerit, miror cur  perniciosus error increverit, ut super tumulos defunctorum cibos et vina conferant; quasi egressae de corporibus animae carnales cibos requirant. Epulas enim et refectiones caro tantum requirit; spiritus autem et anima his non indigent. Parare aliquis suis charis dicit, quod ipse devorat; quod praestat ventri, imputat pietati. Cessate ergo, fratres, ab hoc gentili infidelitatis errore.
Abbreviated transcription (Latin):
trus. aut ligauerit aut soluerit. Instan¬
te autẽ dñi passione. sciens dñs disci¬
puloꝵ turbandã constantiã: ait petro
Simon. ecce sathanas expeciuit uos.
culũ de temptatione formidinis: et
diuinę ꝓtectionis auxilio pariter in¬
digebant: tamen specialis a dño petr
cura suscipitur: & ꝓ fide eiꝰ ꝓprie sup¬
plicatur: tanquã alioꝵ status certi¬
orsit futurus: si mens principis uic¬
ta non fuerit. In petro ergo omniũ for¬
citud munitur & diuine gre ita
conferatur. Cũ igitur dilectissim tan¬
tũ nobis presidiũ uideamꝰ diuinitꝰ in¬
stitutũ: rationabilit̾ et ueste inducis
nr̃i meritis ac dignitate letam᷑ : grati¬
as agentes sempit̾no it ⁊. redemptori

Expanded text:
trus, aut ligarit, aut solverit. » Ettrus, aut ligarit, aut solverit. » Ette autem Domini passione, sciens Dominus discipulorum turbandam constantiam ait Petro: Simon, ecce Satanas expetivit vos, culū de tētatione formidinis, & diuinæ protectionis auxilio pariter indigebant, tamen specialis a Domino Petri cura suscipitur, & pro fide Petri proprie supplicatur, tanquam aliorum status certior sit futurus, si mens principis victa non fuerit. In Petro ergo omnium fortitudo munitur, & diuinæ gratiæ ita conferatur. Cum itaq. dilectissimi, tantū nobis præsidium videamus diuinitus institutum, rationabiliter & iuste in Ducis nostri meritis ac dignitate lætamur, gratias agentes sempiterno regi redemptori
Abbreviated transcription (Latin):
inestimabilis et immensa po¬
testas: hominẽ in t̾ra positũ.
tenere celũ. Ecce nunc ad nutũ pe¬
tri: diumi regni claustra patescunt.
Accepit enĩ a xp̃o claues regni cȩ¬
loꝵ: ut solutis uinculis delictoꝵ:
aꝑiret credentilꝰ cęlũ. Oquã uicina.
et ꝓfunda reme. sia. Iuxta se habet
mundus dei regnũ: si currat adpell
trũ. Posuit ad uicẽ suã in scło. cę¬
lestis regni clauiculariũ petrũ. ne
difficilẽ sibi ad cęlũ. quispiã existi¬
maret ascensũ Transiint quidẽ etiã
in alios apłos ius istiꝰ potestatis & ad
om̃s eccłiȩ principes. decreti huiꝰ constitu¬
tio cõmeauit. Sed non frustra uni com¬
mendatur: qđ om̃ibꝰ intimetur Petro
enĩ ideo hoc singularit̃ creditur: quia
cunctis ȩccłiȩ rectoribꝰ petri forma ꝓ¬
ponitur. Manet gͦ petri priuilegiũ.:
ubicũq ex ipsiꝰ fertur ȩquitate iudi¬
ciũ. Nec nimia. ẽ. uel seueritas uel re
missio: ubi nichil erit ligatũ. nichil so

Expanded text:
inestimabilis et immensa bonitas, hominem in terra positum, tenere coelum! Ecce nunc ad nutum Petri divini regni claustra patescunt. Accepit enim a Christo claves regni coelorum, ut solutis vinculis delictorum, aperiret credentibus coelum. O quam vicina et profunda remedia. Juxta se habet mundus Dei regnum, trum. Posuit ad vicem suam in seculo cœlestis regni Clauicularium Petrum, ne difficilem sibi ad cœlum quispiam existimaret ascensum. Transiuit quidem etiam in alios Apostolos, ius istius potestatis, & ad omnes Ecclesiæ principes decreti huius constitutio commeauit, sed non frustra vni commendatur, quod omnibus intimetur. Petro enim ideo hoc singulariter creditur, quia cūctis Ecclesiæ rectoribus Petri forma præponitur. Manet ergo Petri priuilegium, vbicunque ex ipsius fertur æquitate iudicium. Nec nimia est vel seueritas vemissio, ubi nihil ligatum, nihil est
Abbreviated transcription (Latin):
esse sũmo sacerdotio decernitur:
quidã ex clericoꝵ mõnachorũq
ordinibꝰ. ꝓ petulantia ꝓq ingluiuiȩ
discursantes:: ad effugandũ urbe
ieronimũ. qui utrorũq eoꝵ uitia
scribens deprehenderat. insidia
parauerunt. Uerũ. uirũ hunc ego
felicẽ dixerim. Huiꝰ fugȩ euentum.
corrigentis xp̃i uidicio dispensatũ.
quã prauoꝵ hominũ ꝑsecutione
patratũ fore existimo: scilicet ut
romana ȩccłia PE TRi instituta re-¬
quoq habeat ueritatẽ : & grecorũ
quorũdã leuitas. quȩ sibi diuinitus

Expanded text:
esse summo sacesse summo sacquidam ex Clericorum Monachorum ordinibus pro petulantia proque ingluvie discursantes, ad effugandum Urbe Hieronymum, qui utrorumque eorum vitia scribens deprehenderat, insidias paraverunt. Verum enim vero hunc ego felicem dixerim, hujus fugae eventum corrigentis, Christi judicio dispensatum, quem pravorum hominum persecutionibus paratum fore existimo: scilicet ut Romana Ecclesia, Petri instituta requoque habeat veritatem; et Graecorum quorumdam levitas, quae sibi Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
libros aliquando legissem. Ego qui
tanto constrictus articulo. uellem
etiã maiora ꝓmittere: deierare cȩpi:
et nomen eius obtestans dicere. Dñe
si unquã habuero codices seculares
si legero: te negaui. In hȩc sacramen¬
ti uerba dimissus: reuertor a suꝑis.
Mirantibꝰ cunctis oculos aperio.
tanto lacrimarũ imbre ꝑfusos ut
etiã incredulis fidẽ facerẽ ex dolo-¬
re. Nec uero sopor iue in anis fuit:
aut uana somnia quibꝰ sepe delu-¬
dimur. Teste. ẽ xribunal ante qđ
lacui: iudicuã teste quod timui.
Ita mͥ nũquã ceatingat: talẽ inci.¬
dere ũstioñ. Liuentes habuisse
me seapulas: plagas sensisse post¬
somniũ: et tanto debine studio di¬
uina legisse: quanto mortalia ante
non legerao.¬
NTER EA ieronimꝰ romanȩ ȩccłiȩ
presbiter. os damasi sacerdotis. sacrȩ
bibliothecȩ scrutator. diumoꝵ dis¬
contiruũ carus acceptq a populari-¬
bꝰ uenerat᷑. omniũq iudicio dignus

Expanded text:
libros aliquando legissem. ego, qui libros aliquando legissem. ego, qui tanto constrictus articulo uellem etiam maiora promittere, deiurare coepi et nomen eius obtestans dicere: Momine, si umquam habuero codices saeculares, si legero, te negaui\'. in haec sacramenti uerba dimissus reuertor ad superos et mirantibus cunctis oculos aperio tanto lacrimarum imbre perfusos, ut etiam incredulis fidem facerent ex dolore. nec uero sopor ille fuerat aut uaua somnia, quibus saepe deludimur. teste est tribunal, ante quod iacui, iudicium teste est, quod timui — ita mihi numquam contingat talem incidere quaestionem! —, liuentes habuisse me ssomnium; et tanto dehinc studio divina legisse, quanto mortalia antea non legeram.erea Hieronymus Romanae Ecclesiae Presbyter, os Damasi Sacerdotis, sacrae Bibliothecae scrutator, divinorum discontinuum charus acceptusque populis veneraretur, omniumque judicio dignus
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. in solo tantũ tepenti pedis¬
culo palpitabat: cũ subito raptus
in spũ. ad t̾ribunal iudicis ꝑtraho.
Ibi tantũ luminis. et tantũ erat ex
circũstantiũ claritate fulgoris: ut
ꝓiectꝰ in t̾rã. sursũ aspicere non
audere. Introgatꝰ concditionẽ. ⁊ p̃i¬
anũ me esse respondi. Et ille qͥ presi¬
debat: mentiris ait. Ciceronianus es:
non xp̃ianus. Ubi t̾esaurus tuus: i¬
hiet cor tuũ ẽ. Ilico obmutui: et
inter uerbera. nam cȩdi me iusserat:
conscientiȩ magis igne torquebar :¬
illũ mecũ uersiculũ reputans. In in¬
frno autẽ quis confitebitur tibi:
Clamare tamen cępi: et euilans di-¬
cere. Miserere mei dñe: miserere mei.
hȩc uox inter flagella resonabat.
ANDẽ ad presidentis łe. iii¬
genua ꝓuoluti qui adstite-¬
rant: precabantur ut ueniã tribu¬
eret adolescentiȩ: et errori locũ pe-¬
ntentiȩ cõmodaret: exacturus de¬
inde cruciatũ. si gentiliũ litterarũ

Expanded text:
corpore, in solo tantum tepente pectuscorpore, in solo tantum tepente pectusculo palpitabat. Cum subito raptus in spiritu ad tribunal judicis pertrahor, ubi tantum luminis, et tantum erat ex circumstantium claritate fulgoris, ut proiectus in terram sursum aspicere non auderem. interrogatus condicionem Christianum me esse respondi. et ille, qui residebat: \'mentiris\', ait, \'Ciceronianus es, non Christianus; ubi thesaurus tuus, ibi et cor tuum\'. ilico obmutui et inter uerbera — nam caedi me iusserat — conscientiae magis igne torquebar illum mecum uersiculum reputans: in inferno autem quis confitebitur tibi? clamare tamen coepi et heiulans dicere: miserere mei, domine, mise. rere mei. haec uox inter flagella resonabat. tandem ad praesidentis genua prouoluti, qui adstiterant, precabantur, ut ueniam tribueret adulescentiae, ut errori locum paenitentiae commodaret exacturus deinde cruciatum, si gentilium litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
Tante annos inquit pluri¬
mos domo. parentibꝰ. sorore.
cognatis. et qđ his difficilius. ẽ. con¬
suetudine lautioris cibi. ꝓpt̾ cęlorũ
me regna castrassẽ: et ierusolimã
militaturus ꝑgerẽ: bibliot̾eca quã
rome cũ sũmo studio ac labore con¬
fecerã. carere non poterã. Itaq miso
ego: lecturus tulliũ ieiunabã. Post
noctiũ crebras uigilias:: post lacri¬
mas quas michi preteritoꝵ recorda¬
tio peccatoꝵ ex imis uisceribꝰ erue¬
bat: plato sumebatur in manibus.
Si quando in memet ipsũ reuersus
ꝓphetas legere cȩpissem: sermo hor¬
rebat incultus. Et quia lumen cȩ¬
cis oculis non uidebã: non oculoꝵ
culpã putabã sed solis. Lc¬
illuderet: in media ferme
quadragesima. medullis infusa fe¬
bris. corpus meũ inuasit exhaustũ
et sine ulla requie quod dictu qͦq
meredibile sit. sic infelicia m̃bra de¬
pasta sunt: ut ossibꝰ uix hererent.
Interim parabantur exequiȩ: et ui¬
talis animi calor toto frigescente iã

Expanded text:
ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis et, quod his difficilius est, consuetudine lautioris cibi propter caelorum me regna castrassem et Hierosolymam militaturus pergerem, bybliotheca, quam mihi Romae summo studio ac labore confeceram. carere non poteram. itaque miser ego lecturus Tullium ieiunabam. post noctium crebras uigilias, post lacrimas, quas mihi praeteritorum recordatio peccatorum ex imis uisceribus eruebat, Plautus sumebatur in Si quando in memetipsum reversus, Prophetas legere coepissem, sermo horrebat incultus; et quia lumen caecis oculis non videbam, non oculorum culpam putabam, sed solis. Duilluderet, in media ferme Quadragesima medullis infusa febris corpus meum invasit exhaustum; et sine ulla requie quod dictu quoque incredibile sit sic infelicia membra depasta sunt, ut ossibus vix haererent. Interim parabantur exequiae, et vitalis animi calor, toto frigescente jam
Abbreviated transcription (Latin):
Rohac autẽ dilectione: pati¬
enter debemꝰ etiã odia mundi
sustinere. Necesse ẽ enĩ ut nos ode¬
rit: quos cernit nolle qđ diligit.
Sed plurimũ nos de seipso dñs conso¬
latur: qui cũ dixisset hȩc mando
uobis ut diligatis inuicẽ. adiecit.
atq ait. Si mundus uos odit: sri¬
tote quia me priorẽ uobis odio ha-¬
buit. Cur gͦ se mẽbrũ supra uerti.¬
cẽ extollit: Recusas ee̾. in corpore
si non uis odiũ mundi sustinere
cũ capite. Si de mundo inquit esh¬
setis: mundus qđ suũ erat diligeret
quã plerũq et ipsã mundi nomine
appellat: sicut ẽ illud. Ds erat in
xp̃o: mundũ reconcilians sibi. Et¬

Expanded text:
2. Pro hac autem dilectione pati2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat dquam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat; sicut est illud: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi
Abbreviated transcription (Latin):
paulus cũ contra oꝑa carnis
cõmendare fructũ sp̃s uellet. a ca-¬
pite hoc posuit. Fructus inquit
sp̃s ẽ: caritas. Ac deinde cȩtera
tãquã ex isto capite exorta. et reli¬
gata contexuit. Quȩ sunt gaudi¬
uͭ: pax: longanimitas: benignitas :
bonitas: fides: mansuetudo conti¬
hentia. Quis autẽ bene gaudet: qui
bonũ non diligit unde gaudet:
Quis pacẽ uerã. nisi cũ illo potest
habere quẽ ueracit᷑ diligit: Quis
ẽ. longanimis in bono ꝑseuerant̃
manendo: nisi ferueat diligendo :
Quis ẽ benignꝰ: nisi diligat cui o¬
pitulatur: Quis bonꝰ: nisi diligen¬
do efficiatur: Quis salubrit̾ fide¬
lis: nisi ea fide quȩ ꝑ dilectionem
oꝑatur: Quis utilit̾ mansuetus::
cui dilectio non moderetur.
Quis ab eo continet unde turpe¬
tur: nisi diligat unde honestetur:
Merito itaq magister bonꝰ dilecti-¬
onẽ sic sepe cõmendat. tãquã sola
precipienda sit: sine qua ꝓdesse
non potest haberi sine cȩteris bonis.
quibꝰ homo efficitur bonus.

Expanded text:
Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non posnon potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus.
Abbreviated transcription (Latin):
later hic diabolus ẽ cuiꝰ aliqͣndo
filii non illo creante. sed nob̃ imitan.¬
tibꝰ eramꝰ: dicente dño. Uos ex patre
diabolo estis. Sed postquã uocem
monentis audiumꝰ. obliuiscere po-¬
pulũ tuũ et domũ patris tui
uenit ignis ille id ẽ grã spũalis.⁊
separauit nos ab inuicẽ. Ostencduit
alterũ patrẽ: cui diceremꝰ. Pat̃ nr̃
qui es in celis.

Expanded text:
Pater hic diabolus est, cujus aliquando Pater hic diabolus est, cujus aliquando filii non illo creante, sed nobis imitantibus, eramus, dicente Domino: Vos ex patre diabolo estis . Sed postquam vocem monentis audivimus: Obliviscere populum tuum et domum patris tui ; venit ignis ille, id est, gratia spiritalis separavit nos ab invicem, ostendit alterum Patrem, cui diceremus: Pater noster, qui es in coelis.
Abbreviated transcription (Latin):
quod lucas euangelista in hac sen-¬
tentia saluatoris quinq in una
domo diuisos narrat. Erunt inqt
Obhoc considerandũ ẽ. quomodo
quinq diuisos dicit: cũ uideatur
sex ꝑsonarũ subiecisse uocabula:
patris scilicet et filii: matris et filis
nurus et socrus Intelligendũq
eandẽ socrus quã matris nomine
designatã: quia quȩ mat᷑ ẽ. fili
ipsa et socrus ẽ. uxoris eiꝰ. Ideoq
illa ipsa et infiliã suã. et in nurũ
dicitur ẽẽ. diuisa. Has si quis dunisi¬
ones etiã allegorice querat int̃pie
cari. tres in duo. et duo in tres diui-¬
duntur: quia boni malis. et mali
bonis sentiunt atq agunt aduersa.
rianãq ad eos
qui fidẽ scẽ trinitatis seruant
ptinere: nemo qui dubitet. Duo
quoq illis congruere qui a fidei
unitate dissentiunt: et multis scri-¬
pcurarũ locis: et ibi maxime ꝓba¬
tur. qđ et immunda in archa ani-¬
malia sub hoc numero continent᷑.
et sola in genesi sccl̃i diei oꝑa uisa
adeo quia bona sunt non dicitur.

Expanded text:
quod Lucas evangelista in hac sententia Salvatoris quinque in una domo divisos narrat. Erunt enim,Ob hoc considerandum est quomodo quinque divisos dicat, cum videatur sex personarum subjecisse vocabula, patris scilicsocrus et nurus. Intelligendumque eamdem socrus, quam matris nomine designatam, quia quae mater est filii, ipsa et socrus est uxoris ejus, ideoque illa ipsa et in filiam suam et in nurum dicitur esse divisa. Quas si qui divisiones etiam allegorice quaerat itari, tres in duo et duo in tres dividuntur, quia boni malis, et mali bonis sentiunt atque agunt adversa. Tria namque ad eos qui fidem summae Trinitatis servant, pertinere, nemo qui dubitet. Duo quoque illis congruere qui a fidei unitate dissentiunt, et multis Scripturarum locis, et ibi maxime comprobatur, quod immunda in arca animalia sub hoc numero retinentur. Et sola in Genesi secundi diei opera visa a Deo, quia bona sunt, non dicuntur .
Abbreviated transcription (Latin):
Supra dixerat dñs: qđ dico uo-¬
bis in tenebris dicite in lumine:
et qđ in aurẽ auditis. predicate su.¬
ꝑ tecta. Nunc infert quid post
predicationẽ sequatur. Ad fidẽ
xp̃i totus orbis contra se diuusise
Una quęq domꝰ: et infideles ha¬
buit et credentes. Et ꝓptereabel¬
lũ missũ. ẽ. bonũ: ut rũperetur
pax mala. Tale quid et in genesi
aduersũ rebelles homines qui mo¬
tifuerant de oriente. et turrẽ ex¬
struere festinabant. ꝑ quã celi ata
penetrarent. fecisse legitur ds̃: ut
diuideret linguas eoꝵ. Unde et
in psalmo clauid precatur: Pisipas¬

Expanded text:
dixerat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. Nunc infert quid post praedicationem sequatur. Ad fidem Christi, totus orbis contra se divisus est: unaquaeque domus et infideles habuit et credentes, et propterea bellum missum est bonum, ut rumperetur pax mala. Tale quid et in Genesi adversus rebelles homines, qui moti fuerant de Oriente, et turrem exstruere festinabant , per quam coeli alta penetrarent, fecisse scribitur Deus, ut divideret linguas eorum. Unde et in psalmo David precatur: Dissipa
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oꝵ: sed etiam totiꝰ mundi. Iotus
gͦ mundus ȩccłia. ẽ: et totꝰ mundus
odit ȩccłiam. Mundus igit᷑ odit
mundũ: inimicus reconciliatũ :
dãpnatꝰ saluatũ: inquinatꝰ mun-¬
datũ. Sed iste mundus. quẽ dĩ in
xp̃o reconciliat sibi: et qui ꝑ xp̃m
saluatur: et cui ꝑ xp̃m peccatũor
omne donatur: de mundo electꝰ
ẽ: inimico. dãpnato. contaminato.
Ex eadẽ quippe massa quȩ tota in
adã periit. sunt uasa miscłiȩ in
quib ẽ. mundus ꝑtinens ad recon¬
ciliationẽ: quẽ mundus odit ex
eadẽ massa. ꝑtinens ad uasa irȩ.
quȩ ꝑfecta sunt in ꝑditioneo.¬

Expanded text:
nostrorum, sed et totius mundi . Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem Deus in Christo reconciliat sibi, et qui per Christum salvatur, et cui per Christum peccatum omne donatur, de mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt vasa misericordiae, in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem, quem mundus odit ex eadem massa pertinens ad vasa irae, quae perfecta sunt in perditione
Abbreviated transcription (Latin):
nocte mitteret: & quid de ger¬
mano ep̃o ageretur agnosceret.
et indicaret. Factũq ẽ: & reue¬
rentissimũ uirũ germanũ ep̃m
is qui missus fuerat iã defunctũ
reperit. Et requirens subtiliter
agnouit eodẽ momento fuisse
illiꝰ obitũ: quo uir dñi eiꝰ cogno¬
uit ascensuo.

Expanded text:
nocte transmitteret, et quid de Gernocte transmitteret, et quid de Germano episcopo ageretur agnosceret et indicaret. Factumque est, et reverentissimum virum Germanum episcopum is qui missus fuerat jam defunctum reperit, et requirens subtiliter agnovit eodem momento fuisse illius obitum quo vir Domini ejus cognovit ascensum.
Abbreviated transcription (Latin):
effugasse: tantoq splendore cla¬
rescere : ut diẽ uinceret lux
illa. quȩ int̾ tenebras radiasset.
Mira autẽ ualde res in hac spe¬
culatione secuta ẽ: quia sicut
post ipse narrauit: om̃is etiao
mundus uelut sub uno solis ra¬
cdio collectꝰ. ante eiꝰ oculos addi¬
ct est. Qui uenerabilis pat̾ dũ
intentã oculoꝵ aciẽ in hoc splen¬
dore corusce lucis infigeret: i¬
dit germani capuani epĩ ani¬
mã. in spera ignea ab angelis in
celũ ferri. Tunc tanti sibi testeo
uolens adhibere miraculi: ser¬
uandũ diaconẽ iterato bis terq
&ꝰ nomine. cũ clamoris magnitu.¬
aine uocauit. Cũq ille fuisset
isolito tanti uiri elamore tur¬
Incus. ascendit: respex̃ ⁊ partẽq
ũlucis exiguã uidit. Cui tantũ
obstupescenti miraculũ: uir dei
ꝑ ordinẽ quȩ fuerant gesta nar-¬
pauit. Statĩq in cassinũ castrũ
religioso uiro theoꝓbo mandauit.
ut ad capuanã u̾rbẽ sub eadẽ

Expanded text:
effugasse, tantoque splendore claeffugasse, tantoque splendore clarescere, ut diem vinceret lux illa quae inter tenebras radiasset. Mira autem res valde in hac speculatione secuta est: quia, sicut post ipse narravit, omnis etiam mundus velut sub uno solis radio collectus, ante oculos ejus adductus est. Qui venerabilis Pater, dum intentam oculorum aciem in hoc splendore coruscae lucis infigeret, vidit Germani Capuani episcopi animam in sphaera ignea ab angelis in coelum ferri. Tunc tanti sibi testem volens adhibere miraculi, Servandum diaconum iterato bis terque ejus nomine, cum clamoris magnitudine vocavit. Cumque ille fuisset insolito tanti viri clamore turbatus, ascendit, respexit, partemque jam lucis exiguum vidit. Cui tantum hoc obstupescenti miraculum, vir Dei per ordinem quae fuerant gesta narravit, statimque in Cassinum castrum religioso viro Theoprobo mandavit ut ad Capuanam urbem sub eadem
Abbreviated transcription (Latin):
Lio quoq tempon: seruandus
diaconꝰ atq abbas eiꝰ monaste¬
rii quod in campaniȩ partibꝰ a li¬
berio quondã patricio fuerat con¬
structũ: ad eũ uisitationis gratia
ex more conuenerat. Eiꝰ quippe
monasteriũ frequentabat: ut
quia isdẽ quoq uir doetrina gr̃
celestis influebat: dulcia sibi r¬
incẽ uite uerba transfunderent
& suauẽ cibũ cęlestis patriȩ qa
adhuc ꝑfecte gaudendo ñ pote¬
rant: saltẽ suspirando gustarent
Cũ uero hora iã quietis exigeret᷑
in cuiꝰ turris suꝑioribꝰ se uenera¬
bilis benedictꝰ ⁊ in eiꝰ quoq infen¬
oribꝰ se seruandus diaconus col¬
locauit. Quo idelicet in loco.
inferiora suꝑioribꝰ ꝑ̾uius conti¬
nuabat ascensus. Ante eandem
uero turrĩ largius erat habita¬
culũ: in quo utriusq discipuli
quiescebant. Cũq uir dñi bene
stans. & om̃ipotentẽ dñm depre¬
cans: subito intempesta noctis
hora respiciens. uidit fusa lucẽ
desup cunctas noctis tenebras

Expanded text:
lio quoque tempore Servandus diaconus atque abbas ejus monasterii quod in Campaniae partibus a Liberio quondam patricio fuerat constructum, ad eum visitationis gratia ex more convenerat. Ejus quippe monasterium frequentabat; ut quia idem quoque vir doctrina gratiae coelestis influebat, dulcia sibi invicem vitae verba transfunderent, et suavem cibum coelestis patriae, quia adhuc perfecte gaudendo non poterant, saltem suspirando gustarent. Cumque hora jam quietis exigeret, in cujus turris superioribus se venerabilis Benedictus, in ejus quoque inferioribus se Servandus diaconus collocavit: quo videlicet in loco inferiora superioribus pervius continuabat ascensus. Ante eamdem vero turrim largius erat habitaculum in quo utriusque discipuli quiescebant. Cumque vir Dei Benedstans, et omnipotentem Deum deprecans, subito intempesta noctis hora respiciens, vidit fusam lucem desuper cunctas noctis tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
UNC ualerianus ꝑrexit.
et scđm ea signa quȩ acce-¬
perat. inuenit scm̃ urbanũ ep̃m
sepulchra martirũ latitabat.
Cui cũ dixisset omnia uerba ceci-¬

Expanded text:
 Valerianus perrexit et secundum signa que acceperat inuenit sanctum Vrbanum papam sepulchra martyrum latitabat. Cui cum dixisset uerba Ceci
Abbreviated transcription (Latin):
precepit ut renunciemꝰ nr̃is: quia
quicũq ad fidei agonẽ uenimꝰ :
luctamen contra malignos sp̃s su-
mimꝰ. Nil autẽ maligni sp̃s in hoc
mundo ꝓpriũ possident. Nudi
gͦcũ nudo luctari debemꝰ. Nã si
uestitus quisq cũ nudo luctatur:
citius ad t̾rã deicitur: quia habet
unde teneatur. Quid autẽ sunt
t̾rena omnia. nisi quȩdã corporis
indumenta: Qui gͦ contra diabo¬
lũ ad certamen ꝓꝑat: uestimenta
abiciat ne succubat. Nichil in hoc
mundo amando possideat: nul¬
las rerũ labentiũ delectationes re-¬
quirat: ne unde ad uotũ tegitur:
ad casũ inde teneatur.
ec tamen sufficit nr̃a relin-¬
quere: nisi relinquamꝰ et
nos. Quid. ẽ qđ dicimꝰ. rlmquamꝰ
et nos: Si enĩ nosmet ipsos relin¬
quimꝰ : quo ibimꝰ extranos: Uel
quis ẽ qui uadit. si se deserit: Sed
aliud sumꝰ ꝑ peccatũ lapsi. aliud̃
ꝑ naturã conditi. Aliud qđ fecimꝰ:
aliud qđ facti sumꝰ. Relinquamus

Expanded text:
praecepit ut renuntiemus nostris, quia quicunque ad fidei agonem venimus, luctamen contra malignos spiritus sumimus. Nihil autem maligni spiritus in hoc mundo proprium possident. Nudi ergo cum nudis luctari debemus. Nam si vestitus quisquam cum nudo luctatur, citius ad terram dejicitur, quia habet unde teneatur. Quid enim sunt terrena omnia, nisi quaedam corporis indumenta? Qui ergo contra diabolum ad certamen properat, vestimenta abjiciat, ne succumbat. Nihil in hoc mundo amando possideat, nullas rerum labentium delectationes requirat, ne unde ad votum tegitur, ad casum inde teneatur. Nec tamen sufficit nostra relinquere, nisi relinquamus et nos. Quid est quod dicimus, Relinquamus et nos? Si enim nosmetipsos relinquimus, quo ibimus extra nos? Vel quis est qui vadit, si se deseruit? Sed aliud sumus per peccatum lapsi, aliud per naturam conditi; aliud quod fecimus, aliud quod facti sumus. Relinquamus
Abbreviated transcription (Latin):
do eũ deferunt in excelsũ. Et ut
parũꝑ mora esset ut hȩc audiren-¬
tur: diabolus eũ cũ inquis angelis
retinere temptauit. Nichilq suũ
in eodẽ reperiens: confusus absces-¬
sit. Quid gͦ de nobis peccato¬
ribꝰ erit:: si tantũ sacerdotẽ
uoluit pars iniqua nocere :
hec sacerdote loquente: nota¬
tũ tempus archidiaconꝰ turonis
misit uelocit᷑: qui hȩc diligenter
inquireret. Qui ueniens. eo die
horaq manifestissime cognouit
transisse beatũ uirũ: quo sc̃s seue-¬
rinus audiuit psallentiũ choruor.

Expanded text:
do eum deferunt in excelsum. Et ut do eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum misit velociter, qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eo die et hora manifestissime cognovit transisse beatum Martinum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum.
Abbreviated transcription (Latin):
seuerinus coloniensis ciun-¬
tatis ep̃s. uir honestȩ uite et per
cuncta laudabilis: dũ die dñĩco
loca scã ex consuetudine post
matutinos cũ suis clericis circuiret.
illa qua uir beatus obut hora. au-¬
duit chorũ canentiũ in sublimi.
Uocatoq archidiacono: interro¬
gat. si aures eius ꝑcuterent uoces.
quas ille attentius audiret. Res-¬
pondit. Nequaquã. Time ille
Diligenter inquit ausculta. Ar¬
chidiaconus autẽ cȩpit sursũ col-¬
lũ extendere: aures erigere: et
suꝑ sũmis articulis baculo susten-¬
tante stare. Sed eredo eũ non fu-¬
isse equalis meriti: a quo hȩc non
merebantur audiri: Tunc ꝓstra-¬
ti terre ipse pariter et beatꝰ ep̃s
una pietas audire ꝑmitteret.
Erectis autẽ: rursũ int̾rogat senex.
Quid audis : Qui ait. Uoces psal¬
lentiũ tanquã in celo audio: sed
quid sit prorsus ignoro. Cui ille.
Ego tibi quid sit narrabo. Domnus
meus martinus ep̃s migrauit ex
hoc mundo: et nunc angeli canen-¬

Expanded text:
Severinus Coloniensis civitatis episcopus, vir honestae vitae, et per cuncta laudabilis, dum die Dominica loca sancta ex consuetudine post matutinos hymnos cilla hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae ipse pariter et beatus episina pietas audire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, et nunc angeli canen
Abbreviated transcription (Latin):
credant hoc. qui etiã dñm iħm ꝑ ince¬
gra uirginalia matris enixũ et ad disci¬
pulos hostis clausis ingressũ fuisse ñ
credunt. Sed hoc certe querant: et si
uerũ inuenerint. illa credant. Claris¬
sima femina. ẽ. nobilit̃ nata: nobiliter
nuipta: carthagini habitat. Ampla ci.¬
uitas: ampla ꝑsona: rem querentes. la¬
tere non sinit.

Expanded text:
credant hoc qui etiam Dominum Jesum per intecredant hoc qui etiam Dominum Jesum per integra virginalia matris enixum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant, et, si verum invenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nuuitas, ampla persona rem quaerentes latere non sinit.
Abbreviated transcription (Latin):
Uo enĩ nuꝑ illic̾ essemꝰ: petroni¬
ara ciarissimã feminã qrȩ ibi
mirabiliter ex magno atq duturno.
in quo medicoꝵ adiutoria cunct. de¬
fecerant languore sanata est. horteti
sumꝰ uo̾ ente supradicti Ioci ep̃o. ut
sũ it amilũ apillatio eticu o in¬
sereret: qr o sub om.n adnada
corporis cingertir. Qii aridi s. ha¬
beret sub gemina apidẽ in rersiꝰ u
dentũ houis. ho: alligata q asi re¬
metio. ad sc̃ĩ martir s̃ limina ⁊er ie¬
bat. S.d ꝓrẽcta a carchagine. cũ in
confinio sburinis hungracia in sua
possessione mansisset surgens ut i¬
ter ꝑgeret: ante pees suos illũ iacen¬
tẽ anulũ andit: ex capillatia ⁊onam
qua fuerat alligatꝰ mirata temptauit.
Quã cũ omnino siis nodis firniusi
sicue era. cõꝑisset adstrictã: erepu¬
se atq exilisse anulũ suspic ae. Qu
etiã pse cũ in agerrimꝰ fiusset ie ueu
psit: acq illud uinculũ soluens simul
eũ eodẽ anulo ꝓiecit in flumen. Non

Expanded text:
um enim nuper illic essemus, Petroniam, clarissimam feminam. quae ibi mirabiliter ex magno adque diuturno, in quo medicorum adiutoria cuncta defecerant, languore sanata est, hortati sumus, uolente supradicto loci episcopo, ut sum, ut annulum capillatio cingulo insereret, quod sub omni veste ad nuda corporis cingeretur: qui annulus haberet sub gemma lapidem in renibus inventum bovis. Hoc alligata quasi remedio ad sancti Martyris limina veniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret, ante pedes suos illum jacentem annulum vidit, et capillatiam zonam qua fuerat alligatus, mirata tentavit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut fuerat, comperisset adstrictam, crepuisse atque exsiluisse annulum suspicata est: qui etiam ipse cum psit, atque illud vinculum solvens, simul cum eodem annulo projecit in flumen. Non
Abbreviated transcription (Latin):
perio: quo dȩmon s fugare consu¬
euerat. Ita grege facto om̃s in unũ
illȩ uolueres congi gatę: relicto
flumine montes sil iasq petierunt:
non sine admiratu ne multorũ :
qui tantã in mar INO uirtutẽ ui¬
derent ut etiã ai ubꝰ imperaret¬
liquandiu gͦ¬

Expanded text:
perio, quo daemones fugare consuperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu
Abbreviated transcription (Latin):
AR IIIIUS igitur obitum
suũ longe ante presciuit:
dixitq fribꝰ dissolutionẽ
sui corporis imminere. Interea causa
extitit: qua condatensẽ diocesim
uisitaret. Nam clericis int̾ se eccłie
illiꝰ discordantibꝰ pacẽ eupiens refor¬
mare: licet finẽ dierũ suoꝵ non
ignoraret. ꝓficisci tamen ob istĩmo¬
di causã non recusauit: bonã hanc
uirtutũ suarũ consũmationem
existimans: si pacẽ ęccłiȩ redditã
reddidisset. Ita ꝓfectus cũ suo illo
ut semꝑ frequentissimo discipuloꝵ
scĩssimoq comitatu: mergos in flu-¬
mine conspicatur pisciũ predã se-¬
qui: et rapacẽ ingliuii i assiduis
urgere capturis. forma inquit hȩc:
demonũ est. Insidiantur incautis :
capiunt nescientes: captos deuo¬
rant : ex saturariq non queunt
deuoratis. Imꝑat deinde potenti¬
uirtute uerboꝵ: ut eũ cui inna-¬
tabant gurgitẽ relinquentes. ari-¬
das peterent desertasq regiones :
eo nimirũ circa aues illas usus im¬

Expanded text:
artinus igitur obitum artinus igitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus im
Abbreviated transcription (Latin):
lita tradantur. Nam ut de reli-¬
quis taceã: rogo quẽ ad modũ tã
eto ad te epła illa potuit ꝑueni-¬
: quã nuꝑ ad aureliũ diaconem
scripseram᷑: Ego enĩ tolose positꝰ:
tu treueris constituta. et tã longe
a patria filio inquietante diuul¬
sa: qua tandẽ familiarẽ illã epłam
occasione furata es: Nãq accepi
litteras tuas: quibꝰ scribis. in eadẽ
epła. qua de obitu dõni maRiiii
ficerĩ mentionẽ ipsũ beati uiri
transitũ exponere debuissẽ. Qua¬
siuero ego illã epłam aut legendã
ali pret quã ipsi ad quẽ missa ui-¬
detur. ediderim: aut ego tanto sim
oꝑi destinatꝰ : ut omĩa quȩ de mar-¬
tino cognosci oportet. me potissi-¬
mũ scribente. notescant. Itaq si
qua de obitu scĩ ep̃i audire deside¬
ras: ab illis potius qui interfuere
cognosce. Ego tibi statui nichil
scribere: ne ubiq me publices. Ta-¬
men si das fidẽ. nulli te eẽ. lecturã
paucis tuȩ satisfaciam uoluntati.

Expanded text:
lita tradantur. nam ut de relilita tradantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati,
Abbreviated transcription (Latin):
ULPICIUS SEUEROS
BASULE PARENTI
uenerabili salutem
Si parentes uocari
in ius liceret: te plane expilatio.¬
nis furtiq ream. ad prȩtoris tribu¬
nal iustoloro traherem. Quid e¬
nĩ non conquerar. quã a te patior
iniuriã : Nullã michi domi car¬
tulã ⁊ nullũ libellũ. nullã epłam
reliquisti: ita furaris omnia: ita
uniuersa diuulgas. Si quid ad a¬
micũ familiariter scripsi: si quid
forte dũ ludimꝰ qđ uelim tamen
occultũ. eẽ dictaui: omnia ad te
prius pene quã fuerint scripta.
aut dictata ꝑueniunt. Nimirũ
oberatos habes notarios meos: per
quos tibi nr̃e ineptię publicantur.
Nec tamen aduersũ eos moueri
possũ. si tibi parent: qui in ius no¬
strũ ex tua potissimũ liberalitate
uenerunt ⁊ seq adhuc tuos qua
meos. ẽẽ. meminerunt. Tu sola es
rea: tu sola culpabilis: quȩ & mͥ
insidiaris et illos fraude circũuenis
ut sine dilectu ullo familiariter
scripta aut negligenter emissa :¬
llucubrata tibi penitꝰ atq impo¬

Expanded text:
ulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpo
Abbreviated transcription (Latin):
ORLO ab exordio scĩ euange¬
lii. gabrihelẽ archangelũ col¬
loquentẽ Marie audistis: & dein¬
ceps reliqua omnia plenius legistis.
Ad presepe quoq o laula te teste
inter erepundia noui partꝰ & que¬
dus nescii ploratꝰ ꝓfescenninis gła
in excelsis deo & in tra pax homi¬
disti et radiantẽ stellã uidisti:
pastoribꝰ insuꝑ euangelizantibꝰ ere¬
didisti: magos precerea tria deferen¬
tes munera in uisione beatis oculis
conspexisti: ipsa eadẽ munera bene
intelligendo. uotis om̃ibꝰ fide deo
obtulisti. Nã & cũ eisdẽ magis dm̃
puerũ in presepio ad orasti Sed for¬
celatũ eẽ. uolebas teste conscientia
michi narrare ante presepiũ ubi
plurimũ lacrimata es. non debuis¬
sos: quod ut uerũ facear xp̃i pre¬
conia. etiã si uoluero adiuratꝰ. neq
tuas omnino laudes tacere queo.
Id cuco tuȩ te interrogent filię quass
lacte nutris:. Tu ea melius reserabis.
quȩ nescio si ꝑ speciem aliquã certe:¬
aut in spũ uidisti.

Expanded text:
orro ab exordio sancti Evangelii Gabrielem archangelum colloquentem Mariae didicistis, et deinceps reliqua omnia plenius legistis. Ad praesepe quoque, o Paula, te teste, nter crepundia novi partus, et querelas nescii ploratus, pro fescenninis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax homidPastoribus insuper evangelizantibus credidisti. Magos praeterea tria deferentes munera, in visione beatis oculis conspexisti: ipsa eadem munera bene intelligendo votis omnibus fide Deo obtulisti. Nam et cum eisdem magis Deum puerum in praesepio adorasti. Sed forcelatum esse volebas teste conscientia, mihi narrare ante praesepium, ubi plurimum lacrymata es, non debueras: quod ut verum fatear, Christi praeconia, etiamsi voluero adjuratus, neque tuas laudes omnino tacere queo. Idcirco tuae te interrogent filiae, quas lacte nutris: tu ea melius reserabis, quae nescio si per speciem aliquam, aut certe in spiritu vidisti.
Abbreviated transcription (Latin):
lio amictꝰ ab angelis septẽ clarissi¬
mis. Et iuuenis apparuit iuxta eũ:
dans ei pacẽ. & dicens. Iu semꝑ me¬
cũ eris. Hec autẽ gerebantur intra
domũ primi scrini nomine nicostra¬
ti: apud quẽ custodiebantur mar¬
cellianus et marcus. Quibꝰ tandẽ¬
ligatis ad stipitẽ: et ꝑferentibus
insanissimus fabianus. Tam diu
fixis stabitis plantis: quousq dus
debitũ reddatis officiũ. Tunc am¬
bo fr̃s in uno ligno confixi: psalle¬
bant dicentes. Eece quã bonũ et
quã iocundũ: habitare fr̃s in u¬
nũ. Dicit eis fabianus. Infelices
et miseri. deponite amentiã: et
bo dixerunt. Nũquã tam bene
cpulatisumus. Modo cepimꝰ ee̾.
fixi in amore xp̃i. Utinã nos sic
esse. sicut sumus tamdiu ꝑmittas

Expanded text:
lio amictus est ab Angelis septem clarissilio amictus est ab Angelis septem clarissimis, et juvenis apparuit juxta eum dans ei pacem, et dicens: Tu semper mecum eris. 24. Haec autem gerebantur intra domum Primiscrinii, nomine Nicostrati, apud quem custodiebantur Marcellianus et Marcus. Qui Nligati ad stipitem clavos in pedibus insanissimus Fabianus: Tamdiu fixis stabitis plantis, quousque diis debitum redhibeatis officium. Tunc ambo fratres in uno ligno confixi psallebant dicentes: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum. Dicit eis Fabianus: Infelices et miseri, deponite amentiam vestbo dixerunt: Numquam tam bene epulati sumus: modo coepimus esse fixi in amore Christi. Utinam nos sic esse sicut sumus tamdiu permittas,
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc uos instigat o parentes scĩssimi:
ut filios uros ꝓficiscentes ad comita-¬
tũ cȩli: adhonorẽ incorruptibilem:
ad amicitias imꝑatoris ȩt̃ni stultissi¬
mis lamentationibus reuocetis. Ista
ẽ quȩ uos o castissimȩ coniuges beato¬
rũ. ꝑ pietatis colorẽ. impietatẽ mar-¬
tirũ mentibꝰ facit tradere: & necẽ ꝓ
liberatione afferre. Si enĩ consensis¬
sent reuocatiom ure: pauco quidẽ
tempore uobiscũ esse poterant. Post
nũquã eos nisi inter tormenta ꝑpe¬
tua uideretis. Ubi edax flãma incre¬
duloꝵs animas deuorat: ubi ulula¬
Iarsura extorquet. hanc ergo penã¬
et istos ꝑmittite euadere: et uos ip¬
sos eripere cogitate. Permittite inte¬
rim istos ad coronã ꝑtingere desti-
re uobis sidereas mansiones: in quibꝰ
o maneatis.
indutus clamide. succinetꝰ balte.
o. ex ore suo ꝓferret: subito ꝑ unã
fere horã. splendore nimio de cȩlo
uemente illuminatus est: et sub
ipso splendore. candidissimo pal¬

Expanded text:
ec vos instigat, o parentes sanctissimi, ut filios vestros proficiscentes ad comitatum coeli, ad honorem incorruptibilem, ad amicitias imperatoris aeterni, stultissimis lamentationibus revocetis. Ista est quae vos, o castissimae conjuges Beatorum, per pietatis colorem impietatem Martyrum mentibus fecit tradere, et necem pro liberatione afferre. Si enim consensissent revocationi vestrae, pauco quidem tempore vobiscum esse poterant; postenumquam vos nisi inter tormenta perpetua videretis; ubi edax flamma incredulorum animas devorat, ubi i arsura extorquet. Haec ipsaet istos permittite evadere, et vosmetipsos eripere cogitate. Permittite interim istos ad coronam pertingere destinabis in coelo sidereas mansiones, in quibuso maneatis. indutus chlamyde, succinctus baltheo, ex suo ore proferret, subito per unam fere horam splendore nimio de coelo veniente illuminatus est, et sub ipso splendore, candidissimo pal
Abbreviated transcription (Latin):
abscondit.
n presenti enĩ uita quasi in uia¬
sumꝰ: quia ad patriam ꝑgimus
Depredari gͦ desiderat. qui thes¬
hoc autẽ dico non ut ꝓximo
pera nr̃a non uideant: cũ scrp

Expanded text:
abscondit. In praesenti enim vita sumus, quasi in via, qua ad patriam pergimus.Depraedari ergo desiderat, qui thesHoc autem dico, non ut proximi opera nostra non
Abbreviated transcription (Latin):
uo repente cepit eisdẽ fr̾ĩbꝰ
assistentibꝰ clamare: atq cũ
magnis uocibꝰ orationẽs eoꝵ ntes¬
deuorandũ datus sũ: qui ꝓpt̃ ue-
strã presentiã. deuorare me non po¬
cest. Caput meũ. in suo ore iam¬
absorbuit. Date locũ. ut ñ meꝰ
amplius cruciet: sed faciat quod
faccurus est. Si ei ad deuorandũ
darus sũ. quare ꝓpter uos moras
patior Tunc fr̃s ceperunt ei
dicere. Quid ẽ. qđ loqueris fr̃
Signũ tibi seẽ crueis imprime.
Respondebat ille cũ magnis cla-¬
moribꝰ dicens. Uolo me signare.
sed non possũ: quia squamis dra¬
conis huiꝰ premor Cũq hoc fr̃s
audirent. ꝓstrati in t̾rã. cũ la-¬
crimis ceperunt ꝓ ereptione il-¬
lius uehementius orare. Et ecce
subito melioratus eger: cepit cũ
magnis uocibꝰ clamare dicens.
Gratias deo. Ecce draco qui me
ad deuorandũ acceꝑat. fugit.
Oracionibꝰ ur̃is expulsus: stare ñ
potuit. Pro peccatis meis modo
intercedite: quia conuerti para¬

Expanded text:
um repente coepit eisdem fratribus assistentibus clamare, atque cum magnis vocibus orationes eorum interdevorandum datus sum, qui propter vestram praesentiam devorare me non potest. Caput meum jam in suo ore absorbuit, date locum ut me amplius non cruciet, sed faciat quod facturus est. Si ei ad devorandum datus sum, quare propter vos moras patior? Tunc fratres coeperunt ei dicere: Quid est quod loqueris, frater? Signum tibi sanctae crucis imprime. Respondebat ille cum magnis clamoribus, dicens: Volo me signare, sed non possum, quia squamis hujus draconis premor. Cumque hoc fratres audirent, prostrati in terra cum lacrymis coeperunt pro ereptione illius vehementius orare. Et ecce subito melioratus aeger coepit cum magnis vocibus clamare, dicens: Gratias Deo, ecce draco qui me ad devorandum acceperat fugit, orationibus vestris expulsus stare non potuit. Pro peccatis meis modo intercedite, quia converti para
Abbreviated transcription (Latin):
nia et his similia ꝓ desiderio regni
cęlestis. et ꝓpter spem ȩternȩ remu-¬
nerationis. ardentissimo indesinen-¬
teratq libenter insistunt amore: Uu¬
et sic in caritate dei ac ꝓximorũ
confidimꝰ: qui ꝑ diuersa heremi lo-¬
ca. in speluncis et exiguis cellarũ
tenti. demorantur bestiis sociati.
scłi calcantes: laudẽ temporalem
non amantes:: uisus hominũ fugien¬
tes: angelorũ assueti loquelis: pluri¬

Expanded text:
his similibus pro desiderio regni coelestis, et propter spem aeternae remunerationis, ardentissimo amore indesinenter atque libenter insistentes, sic in charitate Dei ac proximorum confidimus; qui per singula eremi loca, in speluncis et exiguis cellarum bantur. Alii bestiis sociati, us saeculi calcantes, laudem temporalem non amantes, visus hominum fugientes, angelorum assueti loquelis, plur
Abbreviated transcription (Latin):
quia fundati erant supra firmã pe¬
trã id ẽ xp̃m. De talibꝰ et huiꝰmodi
apłs mente cõpunctꝰ: ingemiscens.
ait. Scĩ ludibria et uerbera exꝑti:
insuꝑ et uincula et carceres: lapi¬
datisunt. sectisunt. temptatisunt:¬
in occisione gladii mortuisunt.
Circuierunt in melotis: in pellibꝰ
caprinis: egentes. angustiati. affli¬
cti: quibꝰ dignꝰ non erat mundus.
positione cuiꝰdã euangelii. de huiꝰ¬
modi bellatoribꝰ querimoniã facien¬
do: ecce inquit electi dei carnem
domant:: sp̃m roborant⁊ demonibꝰ
iꝑant: uirtutibꝰ coruscant: pre¬
sentia despiciur:ã patriã uo¬

Expanded text:
qui fundati erant supra firmam pequi fundati erant supra firmam petram, id est, Christum. De talibus et hujusmodi Apostolus, mente compunctus, ingemiscens ait: Sancti ludibria et verbera experti, insuper et vincula et carceres. Lapidati sunt, secti sunt, tentatiunt. Circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus, positione cujusdam Evangelii, de istiusmodi bellatoribus querimoniam faciendo: « Ecce, inquit, electi Dei carnem domant, spiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant; praesentia despiciunt, aeternam