comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bris inuoluti. in interitũ demergent᷑. Unde &
ego mi dñe iacobe cũ hec ab eo p̾cepta susceperĩ.
necesse habui implere qđ iusserat. indicans tibi
& de ipsis simul & de illis breuit̃ comphendens.
que ꝑ singulas quasq urbes digrediens: aut in
p̾dicationis sermone ꝓtulerit. aut in gestoꝵ uir¬
tute ꝑfecerit: quaniuis tͥ de hns plurimna iam &
pleniꝰ ante descripta ipso iubente tͣnsmiscrim
sub eo ipso titulo quẽ ipse p̾cepit affigi id est cle¬
mentis itinerariũ. ñ p̃dicationis petri. S & ncͦ
exponere iã quȩ p̾cepit dño opem ferente incipi¬
am. Penitemini inqͥt: & uera agite penitentian.
metipsos. docibiles. qui usq ad ꝑfectã doctrinã
ad hec ꝑficienda sũ moꝑe oportet. Eides eniꝰ & di¬
lectio: tociꝰ bonitatis est fundamentu᷑. Sine fide
autẽ: placere dõ nemo poterit. Ap̃o itaq resur¬
gente & ascendente in çelũ. misso scõ sp̃t collata

Expanded text:
bris involuti in interitum demergentur. Unde et bris involuti in interitum demergentur. Unde et ego, mi domine Jacobe, cum haec ab eo praecepta susceperim, necesse habui implere quod jusserat indicans tibi, et de ipsis simul et de illis breviter comprehendens, quae per singulas quasque urbes digrediens, aut in praedicationis sermone protulerit, aut in gestorum virtute perfecerit, quamvis tibi de his plurima jam et plenius ante descripta ipso jubente transmiserim sub eo ipso titulo quem ipse praecepit affigi, id est, Clementis itinerarium, non praedicationis Petri. Sed et nunc exponere jam praecepit, Domino opem ferente incipiam. Poenitemini inquit et veram agite poenitentiam. metipsos, docibiles quae usque ad perfectam doctrinam ad haec proficienda sumere oportet. Fides enim et dilectio totius bonitatis est fundamentum. « Sine fide autem placere Deo nemo poterit . » Christo itaque resurgente et ascendente in coelum, misso sancto Spiritu, collata
Abbreviated transcription (Latin):
descripta breuit᷑ uel quȩ ad initiũ fiłi tue ex¬
pectant. uel etiã qͦs aute sidẽ animos gesseris.
s & qualit᷑ mͥ ab initio usq ad fine̾ comes itine¬
ris & actuũ fueris. quęq ꝑ singulas ciuitates
me disputante sollicitꝰ auditor excȩperis. quiq
in p̾dicationib meis uel uerboꝵ fuerit ordo uel
actuũꝰ. s & qui me sinis in hac urbe reppererit:
sicut dixi om̃ia quã potes breuit̾ comp̾hensa
ad ipsũ te destinare nͦ pigeat. Nec uerearis ue
forte multũ de meo exitu contristandꝰ sit: cuͣ
id ine ꝓ pietate sustinere ñ ambigat. Erit autẽ
et grande solaciũ: si didicerit qđ post me ñ impe¬
ritꝰ aliqͥs aut indoctꝰ atq ignorans diuini u̾bi
mysteriũ. eccłiastici ordinis disciplinã uel doctri¬
ne regłam nesciens susceꝑit cathedrã meã Scit
enĩ quia si indoctꝰ istiꝰ officiũ doctoris accipiat.
sine dubio discipłi & auditores ignorantiȩ tene¬

Expanded text:
descripta breviter, vel quae ad initium fidei tuae sdescripta breviter, vel quae ad initium fidei tuae spectant, vel etiam quos ante fidem animos gesseris, sed et qualiter mihi ab initio usque ad finem comes itineris et actuum fueris, quaeque per singulas civitates me disputante sollicitus auditor exceperis, quique in praedicationibus meis vel verborum fuerit ordo vel actuum, sed qui me finis in hac urbe repererit, sicut dixi, omnia, quam potes, breviter comprehensa, 464 ad ipsum te destinare non pigeat. Nec verearis, ne forte multum de meo exitu contristandus sit, cum id me pro pietate sustinere non ambigat. Erit autem ei grande solatium si didicerit quod post me non imperitus vir aliquis, aut indoctus, atque ignorans divini verbi mysterium, et ecclesiastici ordinis disciplinam, vel doctrinae regulam nenim quia, si indoctus istius officium doctoris accipiat, sine dubio discipuli et auditores ignorantiae tene
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb ipse ñ loquit᷑: ut unusqͥsq qui in culꝑa est
dũ cupit om̃ium ur̃m amicitias ferre. festinet
citiꝰ reconciliari ei qui om̃ib preest: & ꝑ hoc re¬
deat ad salutẽ cũ obedire ceꝑit monitis presiden¬
tis. Si uͦ qͥs amicꝰ fuerit his quib ipse amicus
nͦ est. & locutꝰ fuerit cũ his quib ipse ñ loquit᷑:
unꝰ est & ipse ex illis qui exterminare eccłiã dei
tis hic quã illi qui foris st̃: & euident᷑ inimici
st̃. Hic eniͣ ꝑ amicitiarũ speciem quę minuca
st̃ gerit: & eccłiam disꝑgit ac uastat. Et cuͦ hec
dixisset. in medio corã om̃ib manꝰ mͥ imposuit:
& in cathedra sua ingenti uerecundia fatigatũ
sedere me compulit. Cumq sedissem: hec ad me
rursũ locutꝰ est. Dep̾cor te clemens corã om̃ib
qui presentes sunt: ut postea quã sicut naturale
debitũ est uite pͣsentis fine̾ fecero. iacobo fr̃i dñi

Expanded text:
quibus ipse non loquitur, ut unusquisque qui in culpa est, quibus ipse non loquitur, ut unusquisque qui in culpa est, dum cupit omnium vestrorum amicitias ferre, festinet citius ei reconciliari qui omnibus praeest, et per hoc redeat ad salutem, cum obedire coeperit monitis praesidentis. Si quis vero amicus fuerit his quibus ipse amicus non est, et locutus fuerit his quibus ipse non loquitur, unus est, et ipse ex illis qui exterminare volunt Dei Etis hic, quam hi qui foris sunt, et evidenter inimicit. Hic enim per amicitiarum speciem, quae inimici sunt gerit, et Ecclesiam dispergit ac vastat. Et cum haec dixisset, in medio coram omnibus manus mihi imposuit, et in cathedra sua, ingenti verecundia fatigatum, sedere me compulit. Cumque sedissem, haec ad me rursum locutus est: Deprecor te, o Clemens, coram omnibus qui praesentes sunt, ut posteaquam sicut naturae debitum est vitae praesentis finem fecero, Jacobo fratri Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
ino studio fauorẽ ur̃m erga ipsum dependere:
scientes quia ꝓpt᷑ singłos uos ipsi magis soli in¬
festat inimicꝰ. & in ipso maiora suscitat bella.
Oportet gͦ uos summo studio niti: ut omni
erga illum uinculo amoris innexi plenissimo
erga eũ inhereatis affectu. S & uos quoq ipsi
unanimes in om̃i concordia ꝑdurate: quo faci¬
liꝰ etiã illi obedire om̃s parit᷑ consensu & unani¬
mitate possitis. Propt᷑ qđ & uos salutem conse¬
qui. & ille possit obtemperantib sibi uobis ꝓmp¬
ex uobis ipsis intelligere debetis: si qua st̃ quȩ
ipse ꝓpt̾ insidias hominũ maloꝵ ñ potest eui¬
dentiꝰ & manifestius proloqui. Uerbi gr̃a. si ini¬
micꝰ est alicui ꝓ actib suis: uos nolite expectare
ut ipse uobis dicat. cum illo nolite amici esse. s
prudent᷑ obseruare debetis. & uoluntati eiꝰ absq
ab eo cũ ipsum sentitis auersũ. S nec loqui his

Expanded text:
mo studio favorem verum erga ipsum dependere, mo studio favorem verum erga ipsum dependere, scientes quia propter singulos vos ipsi magis soli infestat inimicus et in ipso majora suscitat bella. Oportet ergo vos summo studio niti, ut omni erga illum vinculo amoris innexi, plenissimo erga eum inhaereatis affectu. Sed et vos quoque ipsi unanimes in omni concordia perdurate quo facilius etiam illi obedire omnes pariter consensu et unanimitate possitis. Propter quod et vos salutem consequi, et ille possit obtemperantibus sibi vobis prompex vobis ipsis intellegere debetis, si qua sunt, quae ipse propter insidias hominum malorum non potest evidentius et manifestius proloqui. Verbi gratia, inimicus est alicui pro actibus suis. Vos nolite expectare ut ipse vobis dicat: cum illo nolite amici esse. Sed prudenter observare debetis et voluntati eius, ab eo cui ipsum sentitis adversum. Sed nec loqui his
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Itaq si te multi e fr̃ib ꝓpt̾ rigorẽ iusticiȩ
odio habuerint. ex hoc quide ñ lederis. s ex huiꝰ¬
cemodi odiis amor tͥ conciliabitur der Et ido
satage magis & refuge ne lauderis ab iniqͥs. &
ne a pessime agentib diligaris. s pociꝰ ꝓpter
iusticie dispensationẽ & equissimã regulã disci¬
plinȩ a xp̃o collaudari merearis. Hec cũ dixisset
& his similia quã plurima: rursũ respiciens
huic qui presidet uobis ad ueritatem docenda
in om̃ib obedite: scientes qđ siqͥs hunc contris¬
tauerit. xp̃m qui ei docendi credidit cathedram
patrẽ suscȩpisse iudicabitur. Et ido nec ipse sus¬
cipietur in regno çeloꝵ. Propt̃ qđ satis agite ad
omne̾ collectam & congregationẽ semꝑ conue¬
nire: ut ñ uelut negligentes & desides a iudice
xp̃o condeinnemini. Conuenientes uͦ sẽꝑ ad
cleinentẽ. date om̃s oꝑam ꝓ ipso sentire. & sum¬

Expanded text:
ris. Itaque si te multi e fratribus propter rigorem justitiae ris. Itaque si te multi e fratribus propter rigorem justitiae odio habuerint, ex hoc quidem non laederis, sed ex hujusmodi odiis amor tibi conciliabitur Dei. Et ideo satage magis et refuge ne lauderis ab iniquis, et ne a pessime agentibus diligaris, sed potius, propter justitiae dispensationem et aequissimam regulam disciplinae, a Christo collaudari merearis. Haec cum dixisset et his similia quamplurima, rursum respiciens huic qui praesidet vobis ad veritatem docendam in omnibus obedite. Scientes quod si quis hunc contristaverit, Christum, qui ei docendi credidit cathedram, patrem suscepisse judicabitur . Et ideo nec ipse suscipietur in regno coelorum. Propter quod satis agite, ad omnem collectam congregationem semper convenite, ut non velut negligentes et desides a judice Christo condemnemini. Convenientes vero saepe ad Clementem, date omnes operam pro ipso sentire, et sum
Abbreviated transcription (Latin):
gati in uiscerib fellis iactura facienda est: &
abicienda ꝓrsꝰ ecorde om̃is intrinsecꝰ quȩ latet
amaritudo peccati. si qua forte ex desideriis mi¬
qͥs uelut ex cibis noxiis congregata est. Quã
utiq cũ euomuerit qͥs & abiecerit: ingentis
egritudinis liberabit᷑ morbo. si tam post uonu¬
tum quȩ ad sanitatẽ ꝑtinent sumat. Uerun¬
tam̃ scitote cuncti qđ suꝑͣ om̃s uos laboret ep̃c.
qui om̃ib prȩesse te noueris. singłos ꝓ ut potu¬
eris iuua. & singłos releua: qui & singłoꝵ onꝰ
ac sollicitudinẽ portas. Unde & ego nunc hanc
tͥ in iungens dispensationẽ. & scio quia accipio
gram magis quã presto. S: esto confidens & forti¬
ter ferens. certꝰ quia laboris tui meritũ recipies.
cũ ad portũ quietis incolumem hanc ꝓuexeris
naue̾. Ubi mercedes & prȩmia ꝓ om̃ium salute
suscipies: si hic ꝓ om̃ium incolumitate uigilaue¬

Expanded text:
gati in visceribus fellis, jactura facienda est, et gati in visceribus fellis, jactura facienda est, et abjicienda prorsus e corde omnis intrinsecus quae latet amaritudo peccati, si qua forte ex desideriis iniquis, velut ex cibis noxiis, congregata est. Quam utique cum evomuerit quis et abjecerit, ingentis aegritudinis liberabitur morbo; si tamen post vomitum, quae ad sanitatem pertinent sumat. Verumtamen scitote cuncti quod supra omnes vos laboret episcopus; qui omnibus prodesse te noveris singulos, prout potueris, juva, et singulos releva, qui et singulorum onus, et sollicitudinem portas. Unde et ego nunc hanc tibi injungens dispensationem, et scio quia accipio gratiam, magis quam praesto. Sed esto confidens, et fortiter ferens, certus quia laboris tui meritum recipies, cum ad portum quietis, incolumem hanc provexeris navem ubi mercedes et praemia pro omnium salute suscipies, si hic pro omnium incolumitate vigilave
Abbreviated transcription (Latin):
Prb̃i uelut nautȩ aptent singła ad instructio¬
nem naius diligent᷑: & instruant quȩ in suo
tempore requirenda sunt. Ep̃c tanꝙͣ. ꝓreta
diat xp̃i. Saluator dñs gubernator eccłie suę
diligatur ab om̃ib: & ipsiꝰ soliꝰ p̾ceptis ac iussis
credat & obȩdiat om̃is eccłia. Deo qͦ indesinent᷑
supplicet᷑ a cunctis de ꝓsꝑitate uentoꝵ: ut naui¬
gantes omnẽ tribulationẽ & om̃e ꝑiculũ supe¬
rent tamꝗͣ. in mare ꝓfundũ mundi istiꝰ & ui¬
te humane pelagus nauigantes in quo esuri¬
endũ sit & sitiendũ. nuditatem qͦ ferendũ. mor¬
bos etiã corꝑis & egritudines tolerandũ. insuꝑ
& hominũ insidias ac dolos. sepe laborandum:
quippe qui disꝑgendos se n̾numꝗͣ nouerint.
s aliquando etiã congregandos. Uomitꝰ quoq
& suggillationes ferendas: cũ ex confusione pec¬
catoꝵ & rciectione criminũ ueluł male congre¬

Expanded text:
Presbyteri, velut nautae aptent singula ad instructioPresbyteri, velut nautae aptent singula ad instructionem navis diligenter, et instruant quae in suo tempore requirenda sunt. Episcopus tanquam diat Christi. Salvator Dominus, gubernator Ecclesiae suae, diligatur ab omnibus, et ipsius solius praeceptis ac jussis credat et obediat omnis Ecclesia. Deo quoque indesinenter supplicetur a cunctis de prosperitate ventorum. Navigantes omnem tribulationem et omne periculum superent, tanquam mare profundum mundi istius et vitae humanae pelagus navigantes, in quo esuriendum sit et sitiendum; 462 nuditatem quoque ferendam, morbos etiam corporis et aegritudines tolerandas. Insuper et hominum insidiis ac dolo saepe laborandum, quippe qui dispergendos se nonnunquam noverint, sed aliquando etiam congregandos; vomitus quoque et sugillationes ferendas, cum ex confusione peccatorum et rejectione criminum, velut male congre
Abbreviated transcription (Latin):
cutiunt. Ypochrite uͦ & dolosi. pyratis similes
habeant᷑. Iam uͦ rapidꝰ uortex & tartarea caribdis
& saxis. illisa naufragia. ac mortifere submersio¬
nes: quid aliud estimanda st̃ quã peccata. d Restat
g ut hec nauis cursu ꝓspero tuta possit portũ
desiderate urbis intrare. Ita dõ prȩcẽ fundere¬
conuenit: ut nauigantes mereant᷑ audiri. Au¬
diri autẽ adõ ita demũ merebit᷑ qͥs. si orõnes ipse
borus moribꝰ ⁊ bouiꝰ oꝑibꝰadiuueg᷑. S ante om᷑ia
cũ quiete & silentio epibatȩ id est laici in suis
unꝰqͥsq resideant locis: ne forte ꝑ inquietudi¬
nẽ & inconditos mutilesq discarso si passim
uagari ceꝑint uel ab officio suo nautas impe¬
diant. uel in alterũ latꝰ ꝑ inquietudinẽ eoꝵ na-¬
ius pressa demergatur. Nautologi de mercedi¬
b commoneant. & nichil ouũino qđ ad diligen¬
tiam uel ad disciplinã ꝑtinet diaconi negligant.

Expanded text:
cutiunt. Hypocritae autem et dolosi, piratis similes cutiunt. Hypocritae autem et dolosi, piratis similes habeantur. Jam vero rapidus vortex, et tartarea charybdis, et saxis illisa naufragia, ac mortiferae submersiones, quid aliquid aliud aestimanda sunt, quam peccata? Restat igitur ut haec navis cursu prospero tuta possit portum desideratae urbis intrare, ita Deo precem fundere navigantes, ut mereantur audiri. Audiri autem a Deo ita demum merebitur quis, si orationes ipsae bonis moribus et bonis operibus adjuventur. Sed ante omnia cum quiete et silentio, epibatae id est laici in suis unusquisque resideant locis, ne forte per inquietudinem et inconditos inutilesque discursus, si passim vagari coeperint, vel ab officio suo nautas impediant, vel in alterum latus per inquietudinem eorum navis pressa demergatur. Naustologi de mercedibus commoneant, et nihil omnino quod ad diligentiam vel ad disciplinam pertinet, diaconi negligant.
Abbreviated transcription (Latin):
onb uiros portat ad unã potentis regni ur¬
bem ꝓperare cupientes Sit gͦ nauis huiꝰ dnĩs.
ipse omĩps d̾s: gubernator uͦ sit xp̃c. Tũ deinde
ꝓrete officiũ. ep̃c impleat. prb̃t̾i nautarum.
Duaconi dispensatoꝵ locũ teneant. hi qui cathe¬
crrant nautologis conferunt᷑: epibatis autẽ
toos fr̾nitatis multitudo sit similis. Ipsum
quoq mare hic mundꝰ habeat᷑. Uentoꝵ uero
uarietates & turbinũ: diuersis temptationib
conserant᷑. Persecutiones. tribulationes & peri¬
de torrentib uel de uallib spirant: psendꝯꝓ¬
phetaꝵ & seductoꝵ seu praue doctrinȩ uerba
ducant᷑. Promontoria uͦ & loca confragosa. hi
qui in potestatib scł̃i st̃ uidices: & pericula
minant᷑ & mortes. Bithalassa uͦ loca que dupli¬
cib undȩ fallacis estib uerberant᷑. dubiis m̃te
& de reꝓmissionũ ueritate nutantib conferant᷑.
aq his qͥ irrationabili fide̾ nr̃am ratione dis¬

Expanded text:
onibus viros portat, ad unam 461 potentis regni uronibus viros portat, ad unam 461 potentis regni urbem properare cupientes. Sit ergo navis hujus dominus ipse omnipotens Deus, gubernator vero sit Christus. Tum deinde proretae officium episcopus impleat, presbyteri nautarum, diaconi dispensatorum locum teneant; hi qui catechizant, naustologis conferantur; epibatis autem totius fraternitatis multitudo similis sit; ipsum quoque mare hic mundus habeatur; ventorum vero varietates et turbinum, diversis tentationibus conferantur; persecutiones tribulationes et peride torrentibus, vel de convallibus spirant, pseudoprophetarum et seductorum, seu pravae doctrinae verba ducantur; promontoria vero et loca confragosa, hi qui in potestatibus saeculi sunt judices, et pericula minantur et mortes. Dithalassa vero loca, quae duplicibus undae fallacis aestibus verberantur, dubiis mente et de repromissionum veritate nutantibus conferantur, atque his qui irrationabili fidem nostram ratione dis
Abbreviated transcription (Latin):
& de peregrinis similit̃ ep̃o suggerant refouen¬
dis. Et cȩt̾a his sunilia que ad cultũ eccłie & dis¬
ciplinam eiꝰ ꝑtinent: diaconis cure suit. Qui
cathecirant. id est qui uerbo instituunt incipi¬
etes: pͥmo oportet ut ipsi instructi sint.
Se anima eniꝰ agitur hominũ: & oportet
eũ qui docet & instruit animas rudes esse ta¬
ien ut ꝓ ingenio discentiũ semetipsũ possit
aptare & uerbi ordinẽ ꝓ audientis capacitate di¬
rigere. Debet gͦ ipse p̾cipue adpͥme essẽ erudi¬
nis & doctꝰ. ir reprehensibilis. maturꝰ impaui¬
aus: sicut ipsi ꝓlubitis fore clementẽ hc̃ post
me. Multũ est autẽ si ego nẽ de singulis quȩ
unusqͥsq habere debeat ꝑsequar. Ueruntam̃
ilua est qđ pre cęt̾is ab om̃b uobis cupio in
cominune seruari: ut concordiã teneatis. per
qł solum potestis portũ quietis intrare. & ci¬
nȩ. quȩ ꝑ undosuͦ pelagꝰ diuersis e locis & regi¬

Expanded text:
et de peregrinis similiter episcopo suggerant refovenet de peregrinis similiter episcopo suggerant refovendis, et caetera his similia quae ad cultum Ecclesiae et disciplinam ejus pertinent diaconis curae sint. Qui cathechizant, id est, qui verbo instruunt incipientes, primo oportet quod ipsi instructi sint, de anima enim agitur hominum, et oportet eum qui docet et instruit animas rudes esse talem ut pro ingenio discentium, semetipsum possit aptare, et verbi ordinem pro audientis capacitate dirigere. Debet ergo ipse praecipue apprime esse eruditus, et doctus, irreprehensibilis, maturus, impavidus, sicut ipsi probabitis fore Clementem hunc post me. Multum est autem si ego nunc de singulis, quae unusquisque habere debeat prosequar. Verumtamen illud est quod prae caeteris ab omnibus vobis, cupio in commune servari, ut concordiam teneatis, per quod solum potestis portum quietis intrare et cinavi quae per undosum pelagus diversis e locis et regi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ di accedunt nec sollicite ad ep̃i tractatũ
conueniunt. ipsi commoneant & hortentur
Si eniꝰ assidui sint ad audiendũ. nͨ solũ uitę
et̾ne ex salubri commonitione capiunt lucra.
uerũ & quȩcu̾q ille sunt tristiciȩ uel merores
quȩ ex presentis uite necessitatib & cladib tem¬
de uelut iacula defixa circũfert᷑. abiciut᷑ om̃ia
pͦdicatione ueritatis & uite et̾ne doctrina &
eruditione purgata. Alioquin si multo tẽꝑe
auditũ subtrabant a uerbo dĩ. & remaneant u
cultu uicioꝵ: sine dubio spinis erunt ac sentib
occupati. Et quid aliud nisi ad ignem talis hec
terra p̃parabitur.MDe his gͦ ut diximꝰ diaconis
cura sit. S eos qui scđ̾m carne̾ egrotant sollici¬
te ꝑquirant. & plebi. si forte plebs ignorat indi¬
cent de his. ut & ipsi uisitent eos. & que necessaria
sunt prebeant eis cũ conscientia eiꝰ qui preest
Quod tam̾ etiã si clam fecerint: ñ peccabt̃. S

Expanded text:
verbum Dei accedunt, nec sollicite ad episcopi tractatum verbum Dei accedunt, nec sollicite ad episcopi tractatum conveniunt, ipsi commoneant et hortentur. Si enim assidui sint ad audiendum, non solum vitae aeternae ex salubri commonitione capiunt lucra, verum et quaecunque illae sunt tristitiae vel moerores quae ex praesentis vitae necessitatibus et cladibus temde, velut jacula defixa circumferunt, abjiciuntur omnia praedicatione veritatis, et vitae aeternae doctrina et eruditione purgata. Alioquin, si multo tempore auditum subtrahant a verbo Dei, et remaneant in cultu vitiorum, sine dubio spinis erunt ac sentibus occupati. Et quid aliud nisi ad ignem, talis haec terra praeparatur? De his ergo, ut diximus, diaconis cura sit. Sed eos, qui secundum carnem aegrotant, sollicite perquirant, et plebi, si forte plebs ignorat, indicent de his ut et ipsi visitent eos, et quae necessaria sunt praebeant eis cum conscientia ejus qui praeest. Quod tamen si etiam clam fecerint, non peccabunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
qui estis ueri ꝓpħe discipłi abicite a cordib ur̃is
aute om̃ia discordias & animoꝵ dissensiones: ex
quib om̃e malũ opꝰ ꝓcedit. Benignitatẽ & sim¬
plicitatẽ: tota mente seruate. Quod si forte ali¬
euiꝰ cor uel liuor uel infidelitas uel aliqđ malũ
ex his que suꝑiꝰ memoratumꝰ latent̃ irrepserit.
nͦ erubescat qui aiume suę curã gerit confiteri
hec huic qui preest: ut ab ipso ꝑ uerbũ dĩ &
ꝑpetua uite p̾mia ꝑuenire. Diaconi uͦ eccłie
tamꝗͣ. oculi sint ep̃i. oberrantes & circũ lustrantes
cũ uerecundia actꝰ tociꝰ eccłie. & ꝑscrutantes
diligentiꝰ si quẽ uideant uicniũ ficri precipicio
& ꝓximũ esse peccato. ut referant hec ad ep̃m. &
commoneri ab eo possit is qui in p̾cipitiũ lapsu¬
rus est. uti reuocet᷑. & nͨ corruat in peccatũ. Ne¬
gligentiores qͦ & eos qui rariꝰ ad audiendum

Expanded text:
qui estis veri Prophetae discipuli, abjicite a cordibus vestris qui estis veri Prophetae discipuli, abjicite a cordibus vestris ante omnia discordias et animorum dissensiones, ex quibus omne malum opus procedit, et benignitatem ac simplicitatem tota mente servate. Quod si forte alicujus cor, vel livor, vel infidelitas, vel aliquod malum ex his quae superius memoravimus, latenter irrepserit; non erubescat, qui animae suae curam gerit, confiteri haec huic qui praeest, ut ab ipso per verbum Dei et perpetuae vitae praemia pervenire. Diaconi vero Ecclesiae tanquam oculi sint episcopi, oberrantes et circumlustrantes 460 cum verecundia actus totius Ecclesiae, et perscrutantes diligentius si quem videant vicinum fieri praecipitio et proximum esse peccato, ut referant haec ad episcopum, et commoneri ab eo possit is qui in praecipitium lapsurus est, uti revocetur, et non corruat in peccatum. Negligentiores quoque, et eos qui rarius ad audiendum
Abbreviated transcription (Latin):
ne om̃ia nunc singillat dicã. om̃e bonũ ipsa
ꝑ se si in uobis fuerit karitas uos facere docebit:
sic̃ & e cont̾rio eos qͥ a salute alieni st̃ omne
malũ facere odiũ docet. Siqͥ ex fr̃ib negocia
habent int᷑ se: apud cognitores scłi ñ iudi
auaritiã fugite: qͦ homines occasione p̾sentis
lucri ab ȩt̾ns separat bonis. Pondera. m̃̾ sura̾. stateraᷤᷤ ꝓ
locis quibꝰq equissima custodite: deposita fide¬
liter restituite. Quȩ om̃ia & si qua sunt his¬
sinulia ita demum sollicite & diligent᷑ imple¬
bitis: si futurũ dei iudiciũ sine intermissione
in ur̃o corde uoluatis. Quis eniꝰ peccare pote¬
rit si seꝑ ante oculos suos dĩ udiciũ ponat
qđ in fine mundi certũ est agitandũ. ut tainłe
qui bene in hac uita egerunt consequantur
om̃ino ñ possumꝰ. Siquidẽ hȩc om̃ia ita esse
uentura. uerꝰ nobis ꝓpħa p̾dixerit. Unde & uos

Expanded text:
ne omnia nunc singulatim dicam, omne bonum ipsa ne omnia nunc singulatim dicam, omne bonum ipsa per se si in vobis fuerit charitas vos facere docebit, sicut et e contrario eos qui a salute alieni sunt, omne malum facere odium docet. Si qui ex fratribus negotia habent inter se, apud cognitores saeculi non javaritiam fugite, quae homines occasione praesentis lucri ab aeternis separat bonis. Pondera, mensuras, stateras, pro locis quibusque aequissima custodite; deposita fideliter restituite. Quae omnia, et si qua sunt similia his, ita demum sollicite et diligenter implebitis, si futurum Dei judicium sine intermissione in vestro corde volvatis. Quis enim peccare poterit, si semper ante oculos suos Dei judicium ponat? Quod in fine mundi certum est agitandum, ut tandem qui bene in hac vita egerunt, consequanturomnino non possumus. Siquidem haec omnia ita esse ventura verus nobis propheta praedixit: unde et vos,
Abbreviated transcription (Latin):
honestas aliquas occasiones: quib uictum
necessariũ querant. Artificib uero operam
preuidete: debilib miscđiam facite. Scio autẽ
hec om̃ia facturos uos. si caritatẽ pre cȩteris
& ante om̃ia in ur̃o corde figatis. Cuiꝰ ka¬
ritatis & recipiende & habende maximũ erit
fomentũ. si frequent᷑ int̾ uosinetipsos cõmu¬
nem cibũ ur̃m mensamq faciatis: & in qͣntũ
unusqͥsq preualet crebriꝰ panes ac sales suos¬
cũ suis fr̃ib sumat. Per hec enĩ precipue ka¬
ritas comparatur: & causa tociꝰ boni in huiꝰ ue¬
modi cominunione consistit. Ubi autẽ pax &
bonitas: ibi & salꝰ. Propt̃ qđ communes facite
gaudia eterna merebunini. Multo autẽ solli¬
citiꝰ esurientes reficite & sicientib potũ date:
nudis uestimentũ. Egros uisitate: & eos qui
in carcere st̃ ꝓ ut possibile est iuuate. Peregri¬
nos satis prompte in domib ur̃is suscipite: &

Expanded text:
honestas aliquas occasiones quibus victum honestas aliquas occasiones quibus victum necessarium quaerant; artificibus vero operam providete, debilibus misericordiam facite. Scio autem haec omnia facturos vos, si charitatem prae caeteris et ante omnia in vestro corde figatis. Cujus charitatis, et recipiendae, et habendae, maximum erit fomentum, si frequenter inter vosmetipsos communem cibum vestrum mensamque faciatis, et in quantum unusquisque prcum fratribus suis sumat, per haec enim praecipue charitas comparatur, et causa totius boni in hujusmodi communione consistit; ubi autem pax, et 4 bonitas, ibi est salus; propter quod communes facite gaudia aeterna merebimini. Multo autem sollicitius esurientes reficite, et sitientibus potum date, nudis vestimentum; aegros visitate, et eos qui in carcere sunt, prout possibile est, juvate; peregrinos satis prompte in domibus vestris suscipite. Et
Abbreviated transcription (Latin):
coutagio sęua peccati. Iecirco gͥ ante om̃ia sobrie¬
tatis & pudicitie sollicitudinẽ gerite. Ualde
enĩ apud dm̃ graue crimen ducit᷑ fornicatio.
cuiꝰ species sunt quidẽ plures sicut uobis &
ipse clemens diligenter exponet. Ueruntam᷑
pͥma species adulterii est. urũ ꝓpria uxore solũ¬
modo ũ esse contentũ: & miulierẽ nͦ ꝓprio tantũ
seruare se uiro. Si gͦ castus fuerit qͥs. potest &
humanꝰ & misericors fieri: ꝑ qđ & ipse ȩternã
a do miscdłiam consequat᷑. Sane sicut adulterii
uenenu᷑ cunctis malis ꝑniciosiꝰ est: ita amor
fr̃nus & karitas tociꝰ boni fastigium tenet
Et ido diligite om̃s fr̃s ur̃os: & cũ religione ac
miscđia respicite ad om̃s. Orphanis exhibete
uosmetipsos parentes: uidus uiroꝵ curã im¬
pendite cũ omni castitate. que necessaria sunt
prebentes. Iuniores tam̃ uiduas nuptiis co¬
pulate. His qui ignorant artificia exquirite

Expanded text:
contagio saeva peccati. Idcirco ante omnia sobriecontagio saeva peccati. Idcirco ante omnia sobrietatis et pudicitiae sollicitudinem gerite. Valde enim apud Deum grave crimen ducitur fornicatio, cujus species sunt quidem plures, sicut vobis et ipse Clemens diligenter exponet. Verumtamen prima species adulterii est, virum propria uxore solummodo non esse contentum, et mulierem non proprio tantum servare se viro. Si ergo castus fuerit quis, potest et humanus et misericors fieri, per quod et ipse aeternam a Deo misericordiam consequatur. Sane sicut adulterii venenum cunctis malis perniciosius est, ita amor fraternus et charitas totius boni fastigium tenet. Et ideo diligite omnes fratres vestros, et cum religione ac misericordia respicite ad omnes. Orphanis exhibete vosmetipsos parentes. Viduis virorum curam impendite, cum omni castitate, quae necessaria sunt praebentes. Juniores tamen viduas nuptiis copulate. His qui ignorant artificia, exquirite
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ. concupiscentia uiget. Ne forte gͦ fornicatio¬
nis labes occasione accepta tamꝗͣ. uenenũ pessi¬
mũ serpat in uobis. cauere & auteuenire ne¬
cessariũ est. ne qđ in uobis adulterii occultũ
calescat incendiũ. Et quid in om̃ib peccatis
adulterio grauiꝰ. cd̾m nãq in penis optinet
locũ: qm̃quide pͥmũ illi habent qui aberrant
a do etiã si sobrie uirerint. Propt᷑ qđ uos o prb̃ri
eccłiam excolite. & adornate sponsam xpͣi ad pu¬
dicitiã. Sponsam autẽ dico om̃em eccłie congre¬
gationẽ. Quȩ si pudica fuerit inuenta ab sponso
suo: ingentib ab eo donis & munerib hono¬
rabitur. & uos uelut ministri sponse & anuci
sponsi ingenti gaudio & leticia ꝑfruemini.
Si uͦ sponsa hec reꝑta fuerit cominaculata
peccatis. ipsa quidẽ tamꝙͣ indigna ñ tradet᷑
regalib thoris. uos autẽ pęnas dabitis si forte
ꝑ uram negligentiã uel desidiam obrepserit

Expanded text:
pus, concupiscentia viget. Ne forte ergo fornicatiopus, concupiscentia viget. Ne forte ergo fornicationis labes, occasione accepta, tanquam venenum pessimum serpat in vobis, cavere et antevenire necessarium est, ne quod in vobis adulterii occultum coalescat incendium. Et quid in omnibus peccatis adulterio gravius? Secundum namque in poenis obtinet locum, quoniam quidem primum illi habent qui aberrant a Deo, etiam si sobrie vixerint. Propter quod vos, o presbyteri, Ecclesiam excolite, et ordinate sponsam Christi ad pudicitiam. Sponsam autem dico omnem Ecclesiae congregationem, quae si pudica inventa fuerit a sponso suo, ingentibus ab eo donis et muneribus honorabitur; et vos, velut ministri sponsae, et amici sponsi, ingenti gaudio et laetitia perfruemini. Si vero sponsa haec reperta fuerit commaculata peccatis, ipsa quidem, tanquam indigna, extrudetur a regalibus toris. Vos autem poenas dabitis, si forte per vestram negligentiam vel desidiam obrepserit
Abbreviated transcription (Latin):
dialib curis fueris occupatꝰ. & teipsũ decipies: &
eos qui te audiunt. Non enĩ poteris que ad salu¬
tem ꝑtinent pleuiꝰ singulis quibꝰq distinguere
Et ex eo fit: ut & tu tamꝙ̃. qui ñ docueris quȩ
ad salutẽ hominũ ꝑtinent deponaris: & discipłi
ꝑ ignorantiã pereant. Iccirco tu quidẽ ad hoc so¬
lum uacato: ut oportune & sine intermissione
doceas uerbũ dĩ. ꝑ quod salutẽ consequi possint:
illi uͦ cũ tanta reuerentia tua uerba suscipiant¬
dũ: qm̃quidẽ & tu ut dixi quȩ oportet ligabis.
& quȩ expedit solues. Et ad te quiđe qui prees
ista sunt mouita. & his similia: ad prbos uero
sint ista. Aute om̃ia ut pudicitiã studentes
adolescentes nuptiis uingant: quo calore᷑ fer¬
uentis etatis coniugali lege prȩueniant. s ne
in ꝓuectiorib quidẽ curã habere huiusmodi
negligant: quia in multis etiã cũ senuerit cor¬

Expanded text:
dialibus curis fueris occupatus, et teipsum decipies, et dialibus curis fueris occupatus, et teipsum decipies, et eos qui te audiunt. Non enim poteris quae ad salutem pertinent plenius singulis quibusque distinguere. Et ex eo fiet ut et tu tanquam qui non docueris quae ad salutem hominum pertinent, puniaris, et discipuli per ignorantiam pereant. Idcirco tu quidem ad hoc solum vacato, ut opportune et sine intermissione doceas verbum Dei, per quod salutem consequi possint. Illi vero cum tanta reverentia tua verba suscipiandum. Quoniam quidem et tu, ut dixi, quae oportet ligabis, et quae expedit solves. Et ad te quidem qui praees, ista sint monita, et his similia. Ad presbyteros vero sint ista: Ante omnia, 458 ut pudicitiae studentes, adolescentes nuptiis jungant, quo calorem ferventis aetatis conjugali lege praeveniant. Sed ne in provectioribus quidem curam habere hujuscemodi negligant, quia in multis, etiam cum senuerit cor
Abbreviated transcription (Latin):
aut cognitorẽ scłariũ negocioꝵ hodie te ordina¬
re uult xp̃c. ne p̃focatꝰ p̾sentib hominũ curis
nͨ possis uerbo dĩ uacare: & scđm ueritatis re
gulã seceruere honos a malis. Ista namq opera
quȩ tͥ nuunꝰ congruere suꝑiꝰ exposiumꝰ exhibe¬
ant sibi inuicẽ discentes. id est laici: & te nemo
occupet ab his studuis ꝑ quȩ salꝰ om̃ib datur
Sient enĩ tͥ impietatis crimen est neglectis uer¬
unicuiq laicoꝵ peccatũ est nisi inuicẽ sibi etiã
in his que ad cominunis uite usum ꝑtinent
oꝑam fidelit᷑ dederunt. Te uͦ securũ facere. &
his quib debes uacantẽ. om̃s commnunit᷑ elabo¬
rent. Quod si forte a semetipsis hoc laici non
intelligunt. ꝑ diaconos edocendi st̃: ut tͥ soliꝰ
eccłie sollicitudines derelinquant. quo ipsam ut
dignũ est dispensare sufficias. & ueritatis uerbo
abundantiꝰ & studiosiꝰ deseruire. Si enĩ mun¬

Expanded text:
aut cognitorem secularium negociorum hodie te ordinaaut cognitorem secularium negociorum hodie te ordinare vult Christus, ne, prefocatus presentibus hominum curis, non possis verbo Dei vacare et secundum veritatis rgulam secernere bonos a malis. Ista namque opera, quae tibi minus congruere superius exposuimus, exhibeant sibi invicem discentes, id est laici, et te nemo occupet ab his studiis per quae salus omnibus datur, sicut enim tibi impietatis crimen est, neglectis unicuique laicorum peccatum est, nisi invicem sibi et in his quae ad communis vitae usum pertinent operam fhis quibus debes vacantem, omnes communiter elaborent. Quod si forte a semetipsis hoc laici non intelligunt, per diaconos edocendi sunt, ut tibi solius Ecclesiae sollicitudines derelinquant; quo ipsam, ut dignum est, dispensare sufficias, et veritatis verbo abundantius et studiosius deservire. Si enim mun
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriã triumphabit. nec ultͣ ulliꝰ oꝑa indi¬
gebit. Quis ñ etiã parui sensꝰ intelligat. qđ
istud est temporis in quo oꝑam tuã xp̃c reqͥrit. d¬
Tota gͥ mente in psenti necessitate prebe oꝑam
tuaᷤ. & auxiliũ in preliis exhibe regi optimo:
remunerationes magnificas post uictoriam
reddituro. Labent̃ gͦ suscipe episcopatꝰ officiũ:
eo maxime qͦ eccłiasticas dispositiones a me ꝓba¬
bilit̾ didicisti: ut salꝰ eoꝵ qui ꝑ nos confugert᷑
ad dm̃ nequaꝗͣ. uacillet. Ueruntam̃ & breuiter
te de ipsiꝰ dispersationis ordine corã om̃ib cõ¬
monere necessariũ duxi. Te quide oportet irre¬
p̾hensibilit᷑ uiuere. & summo studio niti. ut
om̃s uitȩ huiꝰ occupationes abicias. ne fideius¬
sor existas. ne aduocatꝰ litium fias. ne ue in ulla
aliqua occupatione ꝓrsꝰ inueniaris mundia¬
lis negocii occasione ꝑplexus. Neq enĩ iudicẽ

Expanded text:
victoriam triumphabit, nec ultra ullius opera indivictoriam triumphabit, nec ultra ullius opera indigebit? Quis non etiam parvi sensus intelligat quod istud est tempus in quo operam tuam Christus requirit? Tota igitur mente in praesenti necessitate praebe operam tuam, et auxilium in praeliis exhibe Regi optimo remunerationes magnificas post victoriam reddituro. Libenter ergo suscipe episcopatus officium, eo maxime quo ecclesiasticas dispositiones a me probabiliter didicisti, ut salus eorum qui per nos confugerunt ad Dominum nequaquam vacillet, verumtamen et breviter te de ipsius dispensationis ordine coram omnibus commonere necessarium duxi. Te quideprehensibilis vivere et summo studio niti, ut omnes vitę huius occupationes abicias, ne fideiussor existas, ne advocatus litium fias, ne vel in ulla aliqua occupatione prorsus inveniaris mundialis negocii occasione perplexus. Neque enim iudicem
Abbreviated transcription (Latin):
bernacula: certꝰ esto quia ampłliꝰ peccas si ppłm
di uelut in fluctib positu᷑ & periclitantẽ cum
possis iuuare subterfugis. tui tantum modo¬
habens considerationẽ. & ñ qđ in cõmune oĩb
erpedit ꝓuidens. S certꝰ esto qd̾ necesse est te
su sciꝑe om̃e ꝑiculũ: quia nec ego ꝓ salute om̃iũ
obsecrando cessabo. Quanto gͦ mͥ citiꝰ ad quieue¬
ris: tanto me citiꝰ laboris & tristicie meȩ mero¬
re relcuabis:. Noui etiã hoc õ clemens qđ tibi
tedia & molestias pericula etiã & obꝓbria meru¬
diti uulgi indocilisq conciliem: quȩ tu tam᷑
scio qđ constant᷑ & fortit᷑ feras. respiciens ad
illaᷤ spem que tͥ apud dm̃ pacientię p̃parat
corona. S & illud cupio te mecũ iusta ratione
ꝑspicere: quando maxinia oꝑa tua indiget xp̃c.
nunc cũ inimicꝰ aduersꝰ sponsam ciꝰ cõmouet
belluᷤ. an in futuro tempore qͣndo iam xp̃c pt

Expanded text:
bernacula, certus esto quia amplius peccas, qui populum bernacula, certus esto quia amplius peccas, qui populum Dei velut in fluctibus positum et periclitantem, cum juvare possis, subterfugis: tui tantumhabens considerationem, et non quod in commune omnibus expedit providens. Sed certus esto quod necesse est te suscipere omne periculum, quia nec ego pro salute omnium obsecrando cessabo. Quanto ergo mihi citius aequieveris, tanto me citius laboris et tristitiae meae moerore relevabis. Novi etiam hoc, o Clemens, quod tibi taedia et molestias, pericula etiam et opprobria ineruditi vulgi indocilisque conciliem, quare, tu, tamen, scio quam constanter et fortiter feras, respiciens ad aliam spem, quae tibi apud Deum patientiae praeparat coronam. Sed et illud cupio te mecum juxta rationem perspicere, quando maxima opera tua indiget Christus nunc, cum inimicus adversus sponsam ejus commovet bellum, an in futuro tempore quando jam Christus post
Abbreviated transcription (Latin):
sum autẽ qui prȩest ceteris oportet medici
uice̾ agere: & ñ ferȩ bestiȩ furore cõmoueri.
Hec co dicente. ego ꝓcidens ad pedes erꝰ rogabã
excusans me & declinans honorẽ cathedrȩ uel
potestatẽ. At ille respondens: ꝓ hoc inquit
ne me rogaueris. Hoc enĩ fieri statutũ est mͥ.
& co magis quo excusas. quia hec cathedra euͦ
qui cupit eã & audact᷑ expetit. ñ requirit: s
ornatũ morib & in uerbis eruditũ. Quod si
essit aliꝰ melior si qͥs mͥ aliꝰ adiutor tamꝰ sedulꝰ
astitisset. si qͥs tam plene doctrinȩ meȩ rationẽ
cpisset s & cccłiasticas dispositiones a me tam
pline didicisset. habens aliũ talem ñ te cogerẽ
bonũ opꝰ suscipere nolentẽ Suꝑfluũ est ergo
alium quȩrere: cũ pͥmicias eoꝵ qui ex gentib
ꝓme saluantur. & precipue huiꝰ urbis te pͥmũ
obtulerim do. S & illud intuere. qͥa si pericu¬
lum peccati timens suscipere refugis eccłiȩ gu¬

Expanded text:
sum autem qui praeest caeteris, oportet medici sum autem qui praeest caeteris, oportet medici vicem agere, et non ferae bestiae furore commoveri. Haec eo dicente, ego procidens ad pedes ejus, rogabam, excusans me et declinans honorem cathedrae vel potestatem. At ille respondens: Pro hoc, inquit, ne me rogaveris. Hoc enim fieri statutum est mihi, et eo magis quod excusas; quia haec cathedra eum qui cupit eam, et audacter expetit, non requirit, sed ornatum moribus et in verbis eruditum. Quod si esset alius melior, si quis mihi alius adjutor tam sedulus astitisset, si quis tam plene doctrinae meae rationem cepisset, sed et ecclesiasticas dispositiones a me tam plene didicisset; habens alium talem, non te cogerem opus bonum suscipere nolentem. Superfluum est ergo alium quaerere, cum primitias eorum qui ex gentibus per me salvantur, et praecipue hujus urbis, te primum obtulerim Deo. Sed et aliud intuere, quia si periculum peccati timens, suscipere refugis Ecclesiae gu
Abbreviated transcription (Latin):
uere p̾sensit. in conuentu frm positꝰ app̃hensi
manu mea repente consurgens in aurib: tociꝰ
eccłie hec ꝓtulit uerlua. Nudite me fr̃s & con¬
me dño & magistro meo itĩu xp̃o. dies mortis
meȩ instat: clementẽ hunc ep̃m uobis ordino.
cui soli meȩ p̾dicationis & doctrinȩ cathedram
sũ dm̃ colentem. homines diligentẽ. castum.
discendi studiis deditũ. sobruiͣ. benignũ. iustũ
patientẽ: scientẽ ferre s̃inulloꝵ etiã ex his qui
in uerbo dĩ instituunt᷑ iniurias. Propt᷑ quod
ipsi trado a dño mͥ traditam potestatem ligan¬
di & soluendi: ut de om̃ib: quib cũq decreuerit
interris. hoc decretũ sit & in celis. Ligabit eniꝰ
qđ oportet ligari & soluet qd̾ expedit solui: tãꝙͣ
qui ad liquidũ eccłiȩ regulĩ nouerit. Ipsum gͦ
audite. scientes quia quicũq contristauerit
doctorẽ ueritatis peccat in xp̃m. & patrẽ om̃i

Expanded text:
nere praesensit, in conventu fratrum positus, apprehensa nere praesensit, in conventu fratrum positus, apprehensa manu mea, repente consurgens, in auribus totius ecclesiae haec protulit verba: Audite me, fratres et conme Domino et magistro meo Jesu Christo, dies mortis meae instat, Clementem hunc episcopum vobis ordino, cui soli meae praedicationis et doctrinae cathedram ertus sum Dominum colentem, homines diligentem, castum, discendi studiis deditum, sobrium, benignum, justum, patientem, et scientem ferre nonnullorum etiam ex his qui in verbo Dei instruuntur injurias. Propter quod ipsi trado a Domino mihi traditam potestatem ligandi et solvendi; ut de omnibus quibuscunque 456 decreverit in terris, hoc decretum sit et in coelis. Ligabit enim quod oportet ligari, et solvet quod expedit solvi, tanquam qui ad liquidum Ecclesiae regulam noverit. Ipsum ergo audite, scientes quia quicunque contristaverit doctorem veritatis, peccat in Christum, et Patrem omniu
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ regenti he.¬
iero solimis. s &
om̃s eccłias que
tia fundate sunt:
cũ prbis & diaco¬
nib & çet̾is om̃ib¬
otum tͥ facio dñe quia symon petr᷑ꝰ qui uere
fidei merito & integre pͣdicationis optentu
fundamentũ esse eccłiȩ definitꝰ est. qua de causa
beatitudinẽ contulit. quia & uocatꝰ est & elect᷑:
minare p̾ceptꝰ est. quiq & integre potuit
implere prȩceptũ: s quousq sermonẽ ꝓtrahũ
refugiens indicare qđ triste est. qd̾ quidem
necesse est licet tarde ꝓferre dhic deniq ipse
petrꝰ qui ꝓ iminensa karitate quã erga om̃s
homines gerebat: palam cũ om̃i fiducia ad¬
uersante etiã tyranno tociꝰ mundi bonũ pre¬
dicare ñ destrtit. & regem om̃ium scłoꝵ porbẽ
terrȩ usq ad ipsiꝰ romanȩ urbis huiꝰ noticiam
ut etiã ipsa saluaret᷑ inuexit: hic in quã ꝓ pre¬
tate patiendo. uolens p̾sentem uitã finiuit.
In ipsis autẽ dieb quib uite finẽ sibi immi¬

Expanded text:
rum, regenti HeHierosolymis, sed et omnes Ecclesias, quae tia fundatae sunt, cum Patribus, et diaconibus et caeteris omnibNotum tibi facio, domine, quia Simon Petrus, qui verae fidei merito et integrae praedicationis obtentu fundamentum esse Ecclesiae definitus est, qua de causa beatitudinem contulit, quia et vocatus est, et electus, minare praeceptus est, quique et integre potuit implere praeceptum. Sed quousque sermonem protraham refugiens indicare quod triste est, quod quidem necesse est, licet tarde, proferre. Hic denique ipse Petrus qui pro immensa charitate, quam erga omnes homines gerebat, palam, cum omni fiducia, adversante etiam tyranno, totius mundi bonum praedicare non destitit, et regem omnium saeculorum per orbem terrae et usque ad ipsius Romanae urbis hujus notitiam, ut etiam ipsa salvaretur, invexit; hic, inquam, pro pietate patiendo volens praesentem vitam finivit. In ipsis autem diebus quibus vitae finem sibi immi
Abbreviated transcription (Latin):
re. Ep̾os. sacerdotes suos. ac cunctos reliquos
eccłie mnistros atq om̃em plebem sibi cõmis
gereut ocłos suos: quia oculi st̃ illoꝵ. Eoꝵ prȩ¬
ceptis in om̃ib obedire etiã si ipsi aliter quod
absit agant. memores scilicet illiꝰ diu̾ci p̾cepti
Quȩ dicunt facite: quȩ autẽ faciunt facere nolite
Ipsi autẽ ep̃i si orbitauerint. ab istis ñ st̃ repre¬
hendendi uel arguendi s portandi: nisi ui
ars potest. Nullꝰ se extollat erga doctores ac
magistros suos: quia discipłs suꝑ magistrũ non
ese debet nec potest. Nullꝰ uelit dici sc̃s anteꝗͣ¬
st:s priꝯ sit qđ ueriꝰ dicatur. Prȩcepta dn᷑i
doctorũq ac magistroꝵ factis cotidie adimplere:
e in xp̃i nomine ꝓ uuimicis orare oportet.
Obedientia enĩ & humiliatio quȩ magistris
agitur: dño exhibetur. Tunor dñi delectabit᷑ :¬
& dabit leticiam & gaudiũ. in longitudinem
dierũ. Timenti dñm bene erit in extremis: &

Expanded text:
re. Episcopos, sacerdotes suos ac cunctos reliquos re. Episcopos, sacerdotes suos ac cunctos reliquos Ecclesiae ministros atque omnem plebem sibi commissgere ut oculos suos, quia oculi sunt illorum. Eorum praeceptis in omnibus obedire, etiamsi ipsi aliter quod absit agant, memores scilicet illius Dominici praecepti: « Quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite . » Ipsi autem episcopi si exorbitaverint ab istis, non sunt reprehendendi, vel arguendi, sed portandi, nisi in cari potest. Nullus se extollat erga doctores ac magistros suos, quia « discipulus super magistrum non esse » debet nec potest. Nullus velit dici sanctus, ante dicatur. Praecepta Domini doctorumque ac magistrorum factis quotidie adimplere, et in Christi nomine pro inimicis orare oportet. Obedientia enim et humiliatio, quae magistris agitur, Domino exhibetur. « Timor Domini delectabit, et dabit laetitiam et gaudium in longitudinem dierum. Timen
Abbreviated transcription (Latin):
& suis bonis refouere. & a malis actib se alienũ
facere. Non esse suꝑbũ. nͣ uinolentũ. nͨ multũ
edacem. ñ somnolentũ. nͨ pigrũ. ñ murmura¬
torem. nec detractorẽ: qͥa qui detrahit. nͨ solũ
se s multos alios occidit. Iram ñ ꝑficere: nec ura¬
cundiȩ tempꝰ reseruare. Dolum in corde nͨ tene¬
re: nec pacẽ falsam dare. Caritatẽ ñ derelinque¬
re: nec iurare ne forte ꝑiuriũ qđ absit fiat
Ulalũ ꝓ malo ñ reddere. nec iniuriã facere. s
factam pacient̾ sufferre. Inimicos diligere. male¬
dicentes se nͦ remaledicere s magis benedicere.
& ꝑsecutionẽ ꝓ iusticia sustinere. Castitatem
amare. & nullũ odio habere: quia qui odit fra¬
trẽ suũ homicida est. Elationẽ fugere. zelum
malũ ñ habere. inuidiã ñ exercere. nec conten¬
tionẽ amare. Cũ discordantib ante solis occa¬
sum in pacẽ redire: & de dĩ miscđia numquã
desperare. Seniores uenerari. & iuniores dilige¬

Expanded text:
e alienum facere; non esse superbum, « non vinolentum , » nec multum edacem, non somnolentum, non pigrum, non murmuratorem, nec detractorem, quia qui detrahit, non solum se, sed multos alios occidit; iram non perficere, nec iracundiae tempus reservare. Dolum in corde non tenere, nec pacem falsam dare, charitatem non derelinquere, nec jurare, ne forte perjurus quod absit fiat. Malum pro malo non reddere, nec injuriam facere, sed factam patienter sufferre, inimicos diligere, maledicentes se non remaledicere, sed magis benedicere, et persecutionem pro justitia sustinere. Charitatem amare, et nullum odio habere, quia « qui odit fratrem suum, homicida est . » Elationem fugere, zelum malum non habere. Invidiam non exercere, nec contentionem amare. Cum discordantibus ante solis occasum in pacem redire, et de Dei misericordia nunquam desperare. Seniores venerari, et juniores dilige
Abbreviated transcription (Latin):
iacobe ab ore scĩ petri iubentis accepi:. tibiq ut
optabas insinuare studui. ut seruare om̃ia im¬
maculata precipias: quia eccłiastica ñ oportet
negligent᷑ s diligent᷑ expleri negocia. Nec gͦ
p̾cepta nemo credat absq sui periculo neglige¬
re uel dissimulare: qͥa iudicio dĩ ignis eterni
torm̃ta sustinebit qui eccłiastica decreta neglex¬
erit. Qui uͦ te audierit. ut iusserit minister¬
unmo loquentẽ dnm ꝑ te: ipse sibi damnati¬
nobis om̃ib qđ in ꝑpetuũ expedit: ut ap̃i passi¬
onib ꝑ pacientiã participemꝰ. atq regni ciꝰ
mereamur esse consortes Am¬
tem epła Clementis pape ad iacobum frẽm
domini de sacratis uestib uel uasis.

Expanded text:
acobe, ab ore sancti Petri jubentis accepi, tibique ut optabas insinuare studui, ut servare omnia immaculata praecipias, quia ecclesiastica non oportet negligenter, sed diligenter expleri negotia. Haec ergo praecepta nemo credat absque suo periculo negligere, vel dissimulare, quia judicio Dei ignis aeterni tormenta sustinebit qui ecclesiastica decreta neglexSi quis autem audierit te, utilis erit ministerte, imo loquentem Dominum per te, ipse sibi damnatinobis omnibus quod in perpetuum expedit, ut Christi passionibus per patientiam participemus atque regni ejus mereamur esse consortes. Amen. EPISTOLA CLEMENTIS PAPAE AD JACOBUM FRATREM DOMINI De sacratis vestibus et vasis
Abbreviated transcription (Latin):
amori preponere. Ueritatẽ corde & ore ꝓfer¬
re debere: & totã spem suã dõ semꝑ commutere
instruebat. Actus uitȩ suȩ om̃i hora custodire.¬
& in om̃i loco dm̃ se respicere firmit᷑ scire. Co¬
gitationes malas cordi suo aduenientes. moxad
xp̃m allidere: & sacerdotib dñi manifestare. Os
suũ a malo uel prauo eloquio custodire: & uerba
uana aut mendacia nͨ loqui. qͥa os qđ mentit᷑
occidit animã. Uerba diuina libent̃ audire: & sa¬
cerdotib suis obtemperare atq obedientes esse do¬
tatem. Boni aliquid in se cũ uiderit. dõ applicet
ñ sibi: & malũ a se factũ cognoseat & sibi reputet
Multũ loqui nͨ amare. s custodire labia sua:
ne dolum aut malũ loquat᷑. Diem iudicii time¬
re. gehennaᷤ expauescere. uitã ȩteruã om̃i concu¬
piscentia desiderare. Non occidere. ñ adulterare.
ñ furtũ facere. ñ rem ꝓxini concupiscere. ñ fal¬
sum testimoniũ dicere: s om̃s homines hono¬

Expanded text:
amori praeponere, veritatem corde et ore proferre debere, et totam suam Domino semper committere instruebat, actus suae vitae omni hora custodire, et omni loco Deum se respicere firmiter scire. Cogitationes malas cordi suo advenientes mox ad Christum allidere, et sacerdotibus Domini manifestare. Os suum a malo, vel pravo eloquio custodire, et verba vana aut mendacia non loqui, quia « os quod mentitur occidit animam ; » verba divina libenter audire, et sacerdotibus suis libetatem; boni aliquid in se cum viderit Deo applicet, non sibi, et malum a se factum cognoscat, et sibi reputet. Multum loqui non amare, sed custodire labia sua ne dolum aut malum loquantur, diem judicii timere, gehennam expavescere, vitam aeternam omni concupiscentia desiderare; non occidere, non adulterari, non furtum facere, non rem proximi concupiscere, non falsum testimonium dicere , sed omnes homines hono