comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
da uenerant᷑ ab arbatis eiꝰ contemptorib irriden¬
tur: ita ne desipit cor humanum. ut quoꝵ dõꝵ
cultum ꝓpt̾ ista ipsa temporalia ae cito p̃teuntia
munera quib singłis singłi p̃eẽ. ꝑhibent̾ ina¬
nem ludibriosumq cognoscit ꝓpt̃ uitã et̃nã
credat eẽ fructuosums hanc dare illos posse nac
hic dicere ausi sunt: qui eis ut ab insipientib
multos putarunt ne quisqͣm eorum sederet
otiosus minutatim diuisa tribuerunt Quis
marco uarrone curiosius ista quesiuit: Quis
inuenit doctiꝰ: Quis considauit attentiꝰ: Qius
distiixit acutiꝰ: Quis diligentiꝰ planiꝰq con¬
scripsit: Qui camae si minus ẽ suauis eloquio:
doctrina tm̃ atq sententiis ita refertus e: ut
inomi eruditione quam nosscłarem illi
autẽ lib̾alem uocant. studiosum rerum tan¬
tum ipse doceat quantum studiosũ ũborum
cicero delectat. Deniq &e ipse tullius huic
tale cestimonium ꝑhibet: ut in libris a cade¬

Expanded text:
da uenerantur, a barbatis eius contemtoribus inridenda uenerantur, a barbatis eius contemtoribus inridentur: itane desipit cor humanum, ut, quorum deorum cultum propter ista ipsa temporalia et cito praetereuntia munera, quibus singulis singuli praeesse perhibentur, inanem ludibriosumque cognoscit, propter uitam aeternam credat esse fructuosum? Hanc dare illos posse nec hi dicere ausi sunt, qui eis, ut ab insipientibus multos putarunt, ne quisquam eorum sederet otiosus, minutatim diuisa tribuerunarrone curiosius ista quaesiuit? quis inuenit doctius? quis considerauit adtentius? quis distinxit acutius? quis diligentius pleniusque conscripsit? Qui tametsi minus est suauis eloquio, doctrina tamen adque sententiis ita refertus est, ut in omni eruditione, quam nos saecularem, illi autem liberalem uocant, studiosum rerum tantum iste doceat, quantum studiosum -uerborum Cicero delectat. Denique et ipse Tullius huic tale testimonium perhibet, ut in libris Acade
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtas ipsafloreret in signius contemptores autẽ
eius uł intra annos occumb̾ent uiuentutis. uł
inea tanqͣm senili torpore frigescerent: si malas
cultorum suoꝵ speciosuis & festiuius fortuna
barbata uestiret. a quib autẽ sꝑneret᷑ glabros.
aut male barbatos uideremus. etiam sic rectis¬
sime diceremus. hucusq istas deas singłas posse.
suis officiis quodam mͦ limitatas: ac ꝑhoc ne
a uiuentate oportere peti uitam ȩ̨t̃nam quȩ
non daret barbam. net a fortuna barbata boni
aliquid post hanc uitam eẽ. sꝑandum cuiꝰ in
hac uita potestas nulla eẽt. ut eandẽ saltem ȩta¬
tem quȩ barba induit᷑ ipsa p̃staret. Nunc uͦ
dita sit necessarus: quia & multi colentes
iuuentatẽ deam minime in illa ętate uiguer̃
& multi non eam colentes gaudent robore
iuuentutis. itemq multi fortunȩ barbatȩ sup¬
plices ad nullam uł deformẽ barbam ꝑueni¬
re potuerunt. Et si qui eam ꝓbarba impetran¬

Expanded text:
aetas ipsa floreret insignius, contemtores autem aetas ipsa floreret insignius, contemtores autem eius uel intra annos occumberent iuuentutis, uel in ea tamquam senili torpore frigescerent; si malas cultorum suorum speciosius et festiuius Fortuna barbata uestiret, a quibus autem sperneretur, glabros aut male barbatos uideremus: etiam sic rectissime diceremus huc usque istas deas singulas posse, suis officiis quodam modo limitatas, ac per hoc nec a Iuuentate oportere peti uitam aeternam, quae non daret barbam, nec a Fortuna barbata boni aliquid post hanc uitam esse sperandum, cuius in hac uita potestas nulla esset, ut eandem saltem aetatem, quae barba induitur, ipsa praestaret. Nunc uerdita, sit necessarius, quia et multi colentes Iuuentatem deam minime in illa aetate uiguerunt, et multi non eam colentes gaudent robore iuuentutis, itemque multi Fortunae barbatae supplices ad nullam uel deformem barbam peruenire potuerunt, et si qui eam pro barba inpetran
Abbreviated transcription (Latin):
illi dii tales a paruerunt ut indignissimi uide¬
rent᷑ quib danda atq seruanda deb̾ent uł ista
committi. Ac ꝑ hoc si ut suꝑiora ꝓximis duob
libris ꝑtractata docuerunt. Nullus ds̃ exilla
turba uł quasi plebeiorũ. uł quasi ꝓcerum
dõrum idoneus ẽ. regna mortalia mortalib da¬
re. quanto minus potest immortales ex morta.¬
lib facere. Huc accedit quia si iancum illis agi¬
mus qui non ꝓpt̾ istam s ꝓpt̾ uitã quȩ post
mortem futura ẽ. existimant colendos dõs. iam
nec ꝓpt̃ illa saltem quȩ dõrum taluim potestati
tanqͣm disꝑtita & ꝓpͥa non ratione ueritatis s
uanitatis opinione tribuunt᷑ omnino colendi
sunt: sicut credunt hi qui cultum eoꝵ uitȩ huiꝰ
mortał utilitatib necessariũ eẽ. contendunt.
Contra quos iam quinq p̃cedentib uolumi¬
nib satis quantum potui disputaui. Quȩ cum
ita sint: si eorum qui colerent deam uiuentatẽ

Expanded text:
illi di tales apparuerunt, ut indignissimi uideilli di tales apparuerunt, ut indignissimi uiderentur, quibus danda adque seruanda deberent uel ista committi. Ac per hoc, si ut superiora proximis duobus libris pertractata docuerunt nullus deus ex illa turba uel quasi plebeiorum uel quasi procerum deorum idoneus est regna mortalia mortalibus dare, quanto minus potest inmortales ex mortalibus facere! - Huc accedit, quia, si iam cum illis agimus, qui non propter istam, sed propter uitam quae post mortem futura est existimant colendos deos, iam nec propter illa saltem, quae deorum talium potestati tamquam dispertita et propria non ratione ueritatis, sed uanitatis opinione tribuuntur, omnino colendi sunt, sicut credunt hi, qui cultum eorum uitae huius mortalis utilitatibus necessarium esse contendunt; contra quos iam quinque praecedentibus uoluminibus satis, quantum potui, disputaui. Quae cum ita sint, si eorum, qui colerent deam Iuuentatem,
Abbreviated transcription (Latin):
to libro. partim p̃cereundos putaui. Porro si a
cerere uinum. alib̾o panem. auulcano aquã.
a lẏmphis ignem petere erroris ẽ: quanto ma¬
ioris deliram̃ti. eẽ intelligi debet sicuiqͣm isto¬
rum ꝓuita supplicet᷑ ȩt̃na. Quam obrem sicũ
de regno t̾reno quereremꝰ. quos nã illud dõs
uł deas hominib credendum eẽt posse confer¬
re discussis omib longe alienum aueritate
falsorum saltẽ regna t̃rena existimare consti¬
tui: non ne in sanissime impietatis ẽ. si et̃na ui¬
ta quę dienis omnib regnis sine ulla dubita¬
tione uł comparatione p̃ferenda ẽ. abistorum
quoqͣm dari cuiqͣm posse credat᷑. Neq enim
ꝓptei dĩ tales uł t̾renum regnũ dare non pos¬
se uisi sunt quia illi magni &e excelsi sunt hoc
quidd̾m paruum & abiectum. qđ ñ dignarent᷑
Ucanta sublimitate curare: s quantum libet
considatione fragilitatis humanȩ caducos
apices t̾reni regni merito quisq contempnat.

Expanded text:
to libro, partim praetereundos putaui. Porro si a to libro, partim praetereundos putaui. Porro si a Cerere uinum, a Libero panem, a Vulcano aquam, a Lymphis ignem petere erroris est: quanto maioris deliramenti esse intellegi debet, si cuiquam istorum pro uita supplicetur aeterna! Quam ob rem si, cum de regno terreno quaereremus, quosnam illud deos uel deas hominibus credendum esset posse conferre, discussis omnibus longe alienum a ueritatefalsorum saltem regna terrena existimare constitui: nonne insanissimae inpietatis est, si aeterna uita, quae terrenis omnibus regnis sine ulla dubitatione uel conparatione praeferenda est, ab istorum quoquam dari cuiquam posse credatur? Neque enim propterea di tales uel terrenum regnum dare non posse uisi sunt, quia illi magni et excelsi sunt, hoc quiddam paruum et abiectum, quod non dignarentur in tanta sublimitate curare; sed quantumlibet consideratione fragilitatis humanae caducos apices terreni regni merito quisque contemnat,
Abbreviated transcription (Latin):
lere ut demones. supplici respondebunt. o homo
putas ne in potestate nos habere uitam quos au
dis ion habere uł uitem: Impudentissime gͥ
stalticis ẽ uitam et̃nã a talib diis petere uł sꝑ¬
are gu uitȩ huiꝰ exumnosissime atq breuissi¬
in & si qua adeam ꝑtinent adminiculandam
atq fulciendam ita singłas particulas tueri
asseruntur. ut si id qđ sub alt̾uis tutela ac pote¬
state ẽ petatur ab altero. tam sit inconueniens
&e ab surdum. ut mi micȩ scurrilitati uideat᷑
eẽ. simillimum: Qđcum fit abscientib mimis
digne rident᷑ intheatro. Cum uͦ anescientib stul.¬
tis: dignius irridentur inmundo. Cui gͦ dõ uł
deȩ ꝓpt̃ quid supplicaret᷑. quantum ad illos dõs
attinet quos instituerunt ciuitates. a doctis sol-¬
lert̃ inuentũ. memoriȩq mandatum ẽ quid a
libo uerbi grã. quid alimphis. quid auulcano.
ac sic aceteris quos partim commemoraui in qͣr¬

Expanded text:
lere ut daemones, supplici respondebunt:s o homo, lere ut daemones, supplici respondebunt:s o homo, putasne in potdis non habere vel vitem? Impudentissimae igitur stultitiae est uitam aeternam a talibus dis petere uel sperare, qui uitae huius aerumnosissimae adque breuissimae et si qua ad eam pertinent adminiculandam adque fulciendam ita singulas particulas tueri adseruntur, ut, si id, quod sub alterius tutela ac potestate est, petatur ab altero, tam sit inconueniens et absurdum, ut mimicae scurrilitati uideatur esse simillimum. Quod cum fit a scientibus mimis, digne ridentur in theatro; cum uero a nescientibus stultis, dignius inridentur in mundo. Cui ergo deo uel deae propter quid supplicaretur, quantum ad illos deos adtinet quos instituerunt ciuitates, a doctis sollerter inuentum memoriaeque mandatum est: quid a Libero, uerbi gratia, quid a Lymphis, quid a Vulcano ac sic a ceteris, quos partim commemoraui in quar
Abbreviated transcription (Latin):
dõs quos ab illo uno factos & sublimit̃ collo.¬
catos quidam eoruidẽ philosophorũ eteris
excellentiores nobilioresq senserum. Cere¬
rum quis ferat dici atq contempdi dõs illos
quorũ in quarto libro quosdam ommemo
distribuuntur officia. uitam ȩdiã cuiq p̃sta¬
re: An uͦ ꝑitissimi illi & acutissimi uiiꝰ qui
se ꝓ magno beneficio conserita docusse głant᷑
ut sciretur quare cuiq dõ supplicandum eẽt
quid a quoq eẽt petendum ne ahsurditap
turpissima qualis iocularit̃ inmmo fieri solet
petetur alibo aqua. alymphis iunũ. agores
uint cupiam hominum diis anmortalib sup.¬
plicanti ut cum alimphis petierit uinum eiq
pesponderint nos aqͥuq̃ habemus hoc alibero
pece possit recte digte suunum non babetis sal¬
tem date michi am ȩt̃nam  Quid bac absur¬
aitate monstr osius: Nonne illi cachinnantes so¬
lent᷑ enim & ad risum faciles si non affectant fal¬

Expanded text:
deos, quos ab illo uno factos et sublimiter conlodeos, quos ab illo uno factos et sublimiter conlocatos quidam eorundem philosophorum ceteris excellentiores nobilioresque senserunt. Ceterum quis ferat dici adque contendi deos illos, quorum in quarto libro quosdam commemorum distribuuntur officia, uitam aeternam cuique praestare? An uero peritissimi illi et acutissimi uiri, qui se pro magno beneficio conscripta docuisse gloriantur, ut sciretur quare cuique deo supplicandum esset, quid a quoque esset petendum, ne absurditate turpissima, qualis ioculariter in mimo fieri solet, peteretur a Libero aqua, a Lymphis uinum, auctores erunt cuipiam hominum dis inmortalibus supplicanti, ut, cum a Lymphis petierit uinum eique responderint: Nos aquam habemus, hoc a Libero. pete, possit recte dicere: Si uinum non habetis, saltem date mihi uitam aeternam? Quid hac absurditate monstruosius? Nonne illae cachinnantes solent enim esse ad risum faciles, si non adfectent fal
Abbreviated transcription (Latin):
tem futuraẽ. dõs gentium quo s xp̃iant ror¬
gio destruit colendoseẽ contendunt placat
a ueridico orało scĩ psalmi sumore exordi¬
um disputationis meȩ. Beatus ciuꝰ ẽ dñs ad
spes ipsiuis: & non respexit & inuanitates &
insanias mendaces. Ueruntam̃ in om̃ib uani¬
tatib insaniisq mendacib longe tołabiliꝰ
philo sophi audiendi sunt quib displicuer̃
iste opiniones erroresq popłorum. Qui po¬
płi constituerunt simulachra numinib:
multaq de his quos dõs immortales uocant
falsa atq indigna siue fuxerunt. siue ficca
crediderunt. & credita eorum cultui sacrorũ
ritib miscuerunt. Cum his hominib qui &¬
si non libere p̃dicando. saltem uteumq in
disputationib musitando talia se imꝓbare
testati sunt. non usq adeo inconuenient̃ quȩ¬
stio ista tractat᷑: utrũ ñ unum dm̃ qui fecit
omnem sꝑitalem corꝑalẽq creaturã ꝓpt̾ iutã
quȩ pꝰ mortem futura ẽ. coli oporteat. s multos

Expanded text:
tem futura est, deos gentium, quos Christiana religio destruit, colendos esse contendunt: placet a ueridico oraculo sancti psalmi sumere exordium disputationis meae: Beatus, cuius est Dominus Deus spes ipsius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. Verum tamen in omnibus uanitatibus insaniisque mendacibus longe tolerabilius philosophi audiendi sunt, quibus displicuerunt istae opiniones erroresque populorum. qui populi constituerunt simulacra numinibus multaque de his, quos deos inmortales uocant, falsa adque indigna siue finxerunt siue ficta crediderunt. et credita eorum cultui sacrorumque ritibus miscuerunt. Cum his hominibus, qui, etsi non libere praedicando, saltem utcumque in disputationibus mussitando, talia se inprobare testati sunt, non usque adeo inconuenienter quaestio ista tractatur: utrum non unum Deum, qui fecit omnem spiritalem corporalemque creaturam, propter uitam, quae post mortem futura est, coli oporteat, sed multos
Abbreviated transcription (Latin):
q uoluminum plusqͣm questionis ipsiꝰ ne-¬
cessitas postulabat satis fecisse qͣm minꝰ dis¬
seruisse uidicabunt: totamq inuidiam
quã xp̃ianȩ religioni de huiꝰ uitȩ cladib
ienarumo eoncritione ac mucatione rerũ
mpiui faere conasit̃ non solum as feurlan¬
tidess cond sni conscientia sediam fallonuila¬

Expanded text:
que voluminum plus, quam quaestionis ipsius neque voluminum plus, quam quaestionis ipsius necessitas postulabat, satisfecisse, quam minus disseruisse judicabunt; totamque invidiam, quam christianae religioni de hujus vitae cladibus terrenarumque contritione ac mutatione rerum imperiti facere conantur, non solum dissimulantibus, sed contra suam conscientiam faven
Abbreviated transcription (Latin):
uINq suꝑ iorisus libris satis mͥ
adũsus eos uideor disputasse. qͥ
multos dõs & falsos quos eẽ in¬
utilia simulachra uł immundos sp̃s & ꝑni¬
tiosa demonia. uł certe creaturas ñ creato¬
rem. ueritas xp̃iana conuincit ꝓpt̾ uitȩ
huiꝰ mortalis rerumq t̾renarũ utilitatem
eo ritu ac seruitute quȩ grece latria dicit᷑
& uniuero dõ debetur uenerandos & colen¬
dos putant. & nimiȩ quidem stultiaiȩ ut
ꝑtinatiȩ nec istos quinq nec ullos alios qͣnti¬
cumq numeri libros satis eẽ. posse quis nes
ciat: quãndo ea putat᷑ gła uanitatis. nullis
cedere uirib ueritatis. in ꝑnitiem utiq eiꝰ
cui uitium tam inimane dominat᷑. Nam&
contͣ omnem curantis industriã. non malo
medici s egroti insanabilis morb inuictꝰ ẽ
Hi uͦ qui ea quȩ legunt uł sine ulla uł ñ
cum magna ac nimia ueteris erroris obsti¬
natione intellecta & consid̾ata ꝑpendunt.
facilius nos isto numero t̾minatorum qͥn¬

Expanded text:
uinque superioribus libris satis mihi aduersus eos uideor disputasse, qui multos deos et falsos, quos esse inutilia. simulacra uel inmundos spiritus et perniciosa daemonia uel certe creaturas, non creatorem ueritas Christiana conuincit, propter uitae huius mortalis rerumque terrenarum utilitatem eo ritu ac seruitute, quae Graece Xatpeca dicitur et uni uero Deo debetur, uenerandos et colendos putant. Et nimiae quidem stultitiae uel pertinaciae nec istos quinque nec ullos alios quanticumque numeri libros satis esse posse quis neciat? quando ea putatur gloria vanitatis, nullis cedere viribus veritatis; in perniciem utique ejus, cui vitium tam immane dominatur. Nam et contra omnem curantis industriam, non malo medici, sed aegroti insanabilis, morbus invictus est. Hi vero qui ea quae legunt, vel sine ulla, vel non cum magna ac nimia veteris erroris obstinatione, intellecta et considerata perpendunt, facilius nos isto numero terminatorum quin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓces corꝑibꝰ. aut corpora relicturos diis in¬
aortalib ante ponere: quib ds̃ sũmꝰ apud
platonem munꝰ ingens indissolulbilem iu¬
aelicet uitam idest ec̾num cum suis corpibꝰ
consortium pollicet᷑ Optime autem eumho.¬
minib agi arbitrat᷑ idemplato sicm̃ haneut¬
tam pie uusteq ꝑegerint: ut asuis corporibꝰ
seꝑati in ipsorum dõrum qui sua corpora
numqͣm descrunt recipiantit sinu. scilicet
immemores suꝑ aut conuexa reuisant. rur¬
sus et incipiant in corꝑe uelle reũti Qd̃¬
uirgilius ex platonico dogmate dixisse
lauclat᷑: Ita quippe animas mortalium nec
insuis corꝑibꝰ semꝑ eẽ. posse existimat s
mortis necessitate dissolui. nec sine corporibꝰ
durare ꝑpetuo s alt̾nantib uicib indesi¬
nent̃ iuuos ex mortius. et exuuis mortuos
fieri putat. ut acęceris hominibꝰ hoc uideant᷑
differre sapientes qui pꝰ mortem feruntur

Expanded text:
rentes corporibus aut corpora relicturos, dis inrentes corporibus aut corpora relicturos, dis inmortalibus anteponere. quibus Deus summus aput Platonem munus ingens, indissolubilem scilicet uitam, id est aeternum cum suis corporibus consortium, pollicetur. Optime autem cum hominibus agi arbitratur idem Plato, si tamen hanc uitam pie iusteque peregerint, ut a suis corporibus separati in ipsorum deorum, qui sua corpora numquam deserunt, recipiantur sinum, . Sciimmemores supera ut convexa revisant, Rursus et incipiant in corpora velle reverti: Vergilius ex Platonico dogmate dixisse laudatur. Ita quippe animas mortalium nec in suis corporibus semper esse posse existimat, sed mortis necessitate dissolui, nec sine corporibus durare perpetuo, sed alternantibus uicibus indesinenter uiuos ex mortuis et ex uiuis mortuos fieri putat; ut a ceteris hominibus hoc uideantur differre sapientes, quod post mortem feruntur
Abbreviated transcription (Latin):
uoca cabulo pneuma dr̃. sicut eumet hoc loco
iħs appellauit quando eum corꝑalis suiau.
oris flatus significans discipłis dedit et lo¬
cis om̃ibꝰ diuinorũ eloquorum. ñ mͥ aliter
umqͣm nuncupatꝰ occurrit: hic uͦ ubilegitur.
et finxit d̃s homuinem puluerẽ de tra. et uisuf¬
flauit sie inspirauit in faciem eiꝰ sp̃m uitȩ
tore frequentiꝰ legit᷑ Unde non nulli etiam
latini ꝓpt̃ differentiam. hoc uocabulum ñ
sp̃m s flatum appellare maluer̃. Hoc enim
e. ingreco etiam in illo loco apudisaiam ubi¬
ds̃ dicit om̃em flatum egofeci: om̃em ani¬
mam sine dubitatione significans Qđ itaq
g̃ce pnoen dicit᷑ nr̃i aliqͣndo flatum aliqͦn¬
do sp̃sn. aliquando inspirationẽ uł aspua¬
tionem: Quando etiam dĩ dicit᷑ int̃p̃tati st̃¬

Expanded text:
uocabulo rcveufia dicitur, sicut eum et hoc loco uocabulo rcveufia dicitur, sicut eum et hoc loco Iesus appellauit, quando eum corporalis sui oris flatu significans discipulis dedit; et locis omnibus diuinorum eloquiorum non mihi aliter umquam nuncupatus occurrit. Hic uero, ubi legitur: Et finxit Deus hominem puluerem de terra et insufflauit siue inspirauit in faciem eius spiritum uitae, tore frequentius legitur; unde nonnulli etiam Latini propter differentiam hoc uocabulum non spiritum, sed flatum appellare maluerunt. Hoc enim est in Graeco etiam iDeus dicit, Omnem flatum ego feci , omnem animam sine dubitatione significans. Quod itaque graece πνοή dicitur, nostri aliquando flatum, aliquando spiritum, aliquando inspirationem, vel adspirationem, quando etiam Dei dicitur, interpretati s
Abbreviated transcription (Latin):
hominem corpꝰ autẽ extiorẽ hominem uo¬
cans: tamꝗͣ duo sint homines. cum simul
utrumq sit homo: S intelligendum ẽ. scdm
quid dicatur homo adimaginẽ dĩ: et homo
t̃ra atq iturus in t̾ram Illud enim scdm ani.¬
mam rationalẽ dr̃. qualem ds̃ insufflando
uł commodius dr̃ inspirando indidit ho¬
mini. sest hominis corꝑi. hoc autem scdm
corpus qualem dĩ hominẽ finxit expulue¬
re: cui data ẽ. anima ut fieret corpꝰ animale.
idest homo mnanimam uiuentẽ Qua ꝓpt̃
in eo qđ dñs fecit quando insufflauit dicens
accipite sp̃m sc̃m. nimirum hoc intelligi¬
creator: Neq enim flatus ille corporeus
de carnis ore ꝓcedens substantia erat sp̃s sc̃i acq
natura: s potius significatio qua intelligeremꝰ
ut dixi sp̃m scm̃ patrieẽ. filioq cominunem.
quia non sunt eis singłis singłi. s unum amboꝵ¬
ẽ Semꝑ aurem iste sp̃s in scripturis scĩs greco

Expanded text:
hominem, corpus autem exteriorem hominem uohominem, corpus autem exteriorem hominem uocans, tamquam duo sint homines, cum simul utrumque sit homo unus. Sed intellegendum est, secundum quid dicatur homo ad imaginem Dei et homo terra adque iturus in terram. Illud enim secundum animam rationalem dicitur, qualem Deus insufflando uel, si commodius dicitur, inspirando indidit homini, id est hominis corpori; hoc autem secundum corpus, qualem hominem Deus finxit ex puluere, cui data est anima, ut fieret corpus animale, id est homo in animam uiuentem. Quapropter in eo, quod Dominus fecit, quando insufflauit dicens: Accipite Spcreatura, sed creator. Neque enim flatus ille corporeus, de carnis ore procedens, substantia erat Spiritus sancti atque natura, sed potius significatio, qua intelligeremus, ut dixi, Spiritum sanctum Patri esse Filioque communem, quia non sunt eis singulis singuli, sed unus amboest. Semper autem iste Spiritus in scripturis sanctis Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ factum eẽ. docet apłs cum animam ac¬
cepit Et faccus iste homo in animam uiuen¬
tem: idest formatꝰ iste puluis. factꝰ ẽ. in animã
uuientem iam inquiunt habebat animam:
homo s pars melior hominis anima ẽ: nec
totus homo corpꝰ. s inferior hominis parsẽ:
S cum ẽ utrumq conuinctũ: simul habet
hominis nom̃. qđ tm̃ et singła ñ amittunt.
etiam cũ de singłis loquimur: Quis enim di-¬
cere ꝓhibetur cocidiaui quadam lege sermo¬
nis homo ille de functꝰ ẽ. et nunc in requie ẽ.
uł inpenis. cum de anima sola possit hoc di¬
cie & illo aut illo loco homo ille sepultus est.
cum hoc nisi de solo corꝑe nonpossit intelli¬
gi: An dicturi sunt sic loqui scripturam ñ
solere diuinam: Immo u. illa ita nob̃ in hoc
accestat᷑: ut etiam cũ duo ista coniuncta sunt.
et uiuit homo. tam̃ etiam singła hominis uo¬
cabulum appellet Animam scilicet int̾iorem

Expanded text:
corpus factum esse docet apostolus, cum animam accorpus factum esse docet apostolus, cum animam accepit: Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, formatus iste puluis factus est in animam uiuentem. Iam, inquiunt, habebat animam, homo, sed pars melior hominis anima est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est; sed cum est utrumque coniunctum simul, habet hominis nomen; quod tamen et singula non amittunt, etiam cum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur cottidiani quadam lege sermonis: Homo ille defunctus est et nunc in requie est uel in poenis. cum de anima sola possit hoc dici, et: Illo aut illo loco homo ille sepultus est, cum hoc nisi de solo corpore non possit intellegi? An dicturi sunt sic loqui scripturam non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis in hoc adtestatur, ut etiam cum duo ista coniuncta sunt et uiuit homo, tamen etiam singula hominis uocabulo appellet, animam scilicet interiorem
Abbreviated transcription (Latin):
ita factum quando ẽ conditꝰ homo: satis ipsa
habent: Et formauit ds̃ hominẽ puluerẽ
de tr̃a: Qđ quidem planiꝰ int̾p̃tandum pu¬
tantes dixerunt. et funxit ds̃ hominem de
ascendebat de t̾ra. et irrigabat om̃em faciem
t̾rȩ. ut ex hoc limus intelligendus uideret᷑
humore scilicet t̃raq concrecꝰ. Ubi enim hoc
dictum ẽ: continuo sequit᷑ et formauit ds̃ ho-¬
minem puluerem de t̾ra sicut gc̃i codices
habent. u̾nde in latinã linguã scripcira ipsa
conũsa ẽ Siue autem formauit siue finxit.
s ambiguitas uisa ẽ. deuitanda eis quiforma¬
uit dicere maluerunt eo qđ in latina lingua
illud magis obtinuit consuetudo. ut hi di¬¬
cantur fingere qui aliquid mendatio simul¬
ante componunt: Huncgͥ formatũ hominẽ¬
de t̾rȩ puluere siue limo. erat enim puluis
humectꝰ: hunc inqͣm ut exp̃ssius dicam sic̃
scriptura locuta ẽ. puluerem det̾ra. animale

Expanded text:
ita factum, quando est conditus homo, satis ipsa ita factum, quando est conditus homo, satis ipsa habent: Et formauit Deus hominem puluerem de terra. Quod quidam planius interpretandum putantes dixerunt: Et finxit Deus hominem deascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae; ut ex hoc limus intellegendus uideretur, umore scilicet terraque concretus. Ubi enim hoc dictum est, continuo sequitur: Et formauit Deus hominem puluerem de terra, sicut Graeci codices habent, unde in Latinam linguam scriptura ipsa conuersa est. Siue autem formauit siue finxit qicitur finxit. Sed ambiguitas uisa est deuitanda eis, qui formauit dicere maluerunt, eo quod in Latina lingua illud magis obtinuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominede terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale
Abbreviated transcription (Latin):
ris quiait. sicẽ. corpꝰ animale ẽ. et sꝑicale: Sic
et scrstumẽ. factꝰ e. pͥmus homo adam manimã
uiuentem: Num quid hocpeccatum factũ ẽ. cũ
sit ita hominis pͥma conditio de quabeatissimꝰ
paulus ad corpꝰ animale monstrandũ hoc
testimonium legis assumpsit: Unde et illud¬
parum considerate Quibꝰ dam uisumẽ. in eo
qđ legitur inspirauit ds̃ infaciem eiꝰ sp̃m uitȩ.
et factus ẽ. homoinanimã uiuentem. ñ tunc
animam pͥmo homini clatam: s eam quȩ iam
erat in sp̃u sc̃o uiuificatam: Mouet enim eos: qđ dñs
iħs postea qͣm surrexit amortius insufflauit
dicens discipłis suis. acipite sp̃m sc̃m Unde
tale aliquid factum existimant quale tunc fac¬
tum ẽ: quasi et hic secutꝰ euangłista dixerit.
et facti sunt manimã uiuentẽ: Qđ qͥdem si
dictum ẽẽt hoc intelligeremꝰ qđ ammarum
quedam uita sit sp̃s dĩ. sine quo animȩ ratio.¬
nales mortuȩ deputandȩ sunt: quamuis
earum p̃sentia uiuere corꝑa uideant᷑ S non

Expanded text:
is, qui ait: Si est corpus animale, est et spiritale; sic et scriptum est: Factus est primus homo Adam in animam uiuentem. Numquid hoc post peccatum factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus £aulus ad corpus animale monstrandum hoc testimonium legis adsumsit? parum considerate quibusdam uisum est, in eo quod legitur: Inspirauit Deus in faciem eius spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuentem, non tunc animam primo homini datam, sed eam, quae iam inerat, Spiritu sancto uiuificatam. Mouet enim eos, quod Dominus Iesus, postea quam resurrexit a mortuis, insufflauit dicens discipulis suis: Accipite Spiritum sanctum. Unde tale aliquid factum existimant, quale tunc factum est, quasi et hic secutus euangelista dixerit: Et facti sunt in animam uiuentem. Quod quidem si dictum esset, hoc intellegeremus, quod animarum quaedam uita sit Spiritus Dei, sine quo animae rationales mortuae deputandae sunt, quamuis earum praesentia uiuere corpora uideantur. Sed non
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. non hoc solum dici exire deore dĩ qđ ẽ.
equał eidemq nature audiant uł legant
qđ dõ dicente scriptumẽ. Qm̃ tepidꝰ eset neq
calidus neq frigidꝰ: incipiam te reicere ex
ore meo: Nulla itaq causa ẽ. cur aꝑtissime
futuri sumꝰ hoc in quo ñ sumꝰ ait Seminatur
corpꝰ animale: surget corpꝰ sꝑitale Siẽ. corpꝰ¬

Expanded text:
tunt, non hoc solum dici exire ex ore Dei, quod est tunt, non hoc solum dici exire ex ore Dei, quod est aequalis eiusdemque naturae, audiant uel legant quod Deo dicente scriptum est: Quoniam tepidus es et neque calidus neque frigidus, incipiam te reicere ex ore meo. Nulla itaque causa est, quur apertissime futuri sumus hoc in quo nunc sumus, ait: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale; si est corp
Abbreviated transcription (Latin):
quib cdixit. ꝓducat tra animam uiuentem.
et quȩ itidem dixit habuisse in se sp̃muitȩ:
unt: dei ore exisse intelligit᷑ Quem si ani¬
mam crediderimus: consequens erit ut
eiꝰdem facea mur eẽ. substantiȩ partem.
partemq illiꝰ substantiȩ quȩ dicit exore al¬
tissimi ꝓduĩ Non quidem dixit sapientia¬
ore dei efflacam se fuisse. s eiꝰ exore ꝓdisse
Sicut autem nospossimꝰ non de nr̃a natura
qua hommes sumus. s de isto aere circũsuso
quem inspirando ac respirando ducimꝰ ac
reducinus flatum facere cum sufflamus:
ita omp̃s ds non de sua natura. neq subia¬
centicreatura. s etiam de nichilo potuiͭ fa¬
cere flatum. quẽ corpori hominis inserendo
inspirasse uł insufflasse conuenientissime
dictusn ẽ. incorporeus incorporeũ. s immu¬
tabilis mutabilẽ. quia ñ creatꝰ creatum: Ue¬
rumtam̃ ut sciant isti qui descripturis loqui
uolunt et scripturarum locutiones non adũ¬

Expanded text:
quibus dixit: Producat terra animam uiuentem, quibus dixit: Producat terra animam uiuentem, et quae itidem dixit habuisse in se spiritum unt, Dei ore exisse intellegitur, quem si animam crediderimus, consequens erit, ut eiusdem fateamur esse substantiae paremque illius sapientiae, quae dicit: Ego ex ore Altissimi ore Dei efflatam se fuisse, sed ex ejus ore prodisse. Sicut autem nos possumus, non de nostra natura qua homines sumus, sed de isto aere circumfuso, quem spirando ac respirando ducimus ac reducimus, flatum facere cum sufflamus: ita omnipotens Deus, non de sua natura, neque de subjacenti creatura, sed etiam de nihilo potuit facere flatum, quem corpori hominis inserendo inspirasse vel insufflasse convenientissime dictus est, incorporeus incorporeum, sed immutabilis mutabilem; quia non creatus creatum. Verumtamen ut sciant isti, qui de Scripturis loqui volunt, et Scripturarum locutiones non adver
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ etiam in corꝑib inuenimꝰ. sicut loqui
diuina scriptura consueuit: Et cum hoc quoq
loco ubilegitur om̃ia quȩ habent sp̃m uicȩ
non grecus pueuma s pnoen dixerit: cur ñ
dicimus quid opꝰ erat ut aderet᷑ uiuentem
cuͣm nͥ uiuat eẽ. non possit: Aut quid opus
erat ut ad deret uitȩ cum dixiss sp̃m: sed
intelligimus animam uiuentẽ et sp̃m uicȩ
scripturam suo more dixisse cum animalia
idest ammata corꝑa uellet intelligi quib in¬
esset. ꝑ animam ꝑspicuus iste etiam corꝑissensꝰ.
in hominis autem conditione obliuiscimus
quem ad modum loqui scriptura consueuerit
cum suo ꝓrsus more locuta sit. qͦ insinuaret
hominem eciam rationali anima accepta qͣm
non sicut aliarum carnium aquis et t̾ra ꝓdu¬
centib s dõ flante creatam uoluit intelligi.
sic cm̃ faccum incorꝑe animali qđ fit anima
ineo niuente. sicut illa animalia uiueret de

Expanded text:
uitae etiam in pecoribus inuenimus, sicut loqui uitae etiam in pecoribus inuenimus, sicut loqui diuina scriptura consueuit, et cum hoc quoque loco, ubi legitur: Omnia quae habent spiritum uitae, non Graecus πνεῡμα, sed πνοην dixerit: quur non dicimus: Quid opus erat ut adderet uiuentem, cum anima nisi uiuat esse non possit? aut quid opus erat ut adderet uitae, cum dixisset spiritum? Sed intellegimus animam uiuentem et spiritum uitae scripturam suo more dixisse, cum animalia, id eat animata corpora, uellet intellegi, quibus inesset per animam perspicuus iste etiam corporis sensus. In hominis autem conditione obliuiscimur, quem ad modum loqui scriptura consueuerit, cum suo prorsus more locuta sit, quo insinuaret hominem etiam rationali anima accepta, quam non sicut aliarum carnium aquis et terra producentibus, sed Deo flante creatam uoluit intellegi, sic tamen factum, ut in corpore animali, quod fit anima in eo uiuente, sicut illa animalia uiueret, de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe dr̃ intrinitate sp̃s sc̃s intelligere coge¬
remur. quandoquidem ꝑ neuma ut dictũ
ẽ. ñ solum de creatore s eciam decreatura.
dici solere manifestum ẽ S cum dixisset
inquiunt sp̃m: non adderet uite. nͥ illum¬
scm̃ sp̃m uellet intelligi Ee cum dixisset
factus ẽ. homo in animam uiuentẽ: non ad.¬
deret uiuentem nͥ animȩ uitã significaret
quȩ illi dimnitꝰ imꝑtitur dono sp̃s dĩ Cum
enim uiiat anima inquiunt ꝓpͥosuȩ uitȩ
modo quid opꝰ erat addere uiu̾entem. nͥ ut
ñ ire longius. s in eodem ipsolibro paulo
suꝑiꝰ legere ꝓducat t̾ra auimam uiuencem
quando ammalia t̃restria cuncta creata sunt:
Deinde aliquantis int̃positis. in eodem cm̃
ipso libro quid magnum erat adũtere qđ
scriptumẽ. et om̃ia quȩ habent sp̃m uitȩ. et
om̃is quierat suꝑ aridam mortuus ẽ. cum usi.¬
nuaret om̃ia quȩ uiuebant int̾ra perisse di¬
luuio: Sic gͦ et anmam uiuentẽ et sp̃mue

Expanded text:
r in Trinitate Spiritus sanctus, intelligere cogeremur: quandoquidem πνεῦμα, ut dictum est, non solum de Creatore, sed etiam de creatura dici solere manifestum est. 4. Sed cum dixisset, inquiunt, spiritum, non adderet vitae, nisi illsanctum Spiritum uellet intellegi; et cum dixisset: Factus est homo in animam, non adderet uiuentem, . nisi animae uitam significaret, quae illi diuinitus inpertitur dono Spiritus Dei. Cum enim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere uiuentem, nisi ut non ire longius, sed in eodem ipso libro paulo superius legere: Producat terra animam uiuentem, quando animalia terrestria cuncta creata sunt? Deinde aliquantis interpositis, in eodem tamen ipso libro quid magnum erat aduertere quod scriptum est: Et omnia, quae habent spiritum uitae, et omnis, qui erat super aridam, mortuus est, cum insinuaret omnia quae uiuebant in terra perisse diluuio? Si ergo et animam uiuentem et spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
S homines ad dĩ grãm ꝑtinentesciues scõrum
angłorum in beata uita manentium. ita sꝑi.¬
talib corꝑib induentur. ut neq peccent
ampliꝰ neq moriancur : ea cm̃ immorcalitate
uestiti. quȩ sicut angłorum nec peccato poss
auferri. natura quidem manente carnis.
s nulla om̃ino carnali corruptibilitate uł
tarditate remanente Sequitur autem que¬
stio necessario ꝑtractanda. & dũo dõ ueri¬
tatis ad uiuante soluenda: S libido m̃broꝵs
in obedientium ex peccato inobedientie in
illis pͥmis hominib cum illos diuina gr̃a
deseruissec exorta ẽ. unde insuam nuditatẽ
occłos apperuerunt idẽ eam curiosius ad¬
ueterunt. et quia impudens motus uolun¬
tatis arbitrio resistebat. pudenda cȩxerunt.
quo mͦ eẽnt. filios ꝓpagaturi si ut creati
fuerant sine p̃uaricatione mansissent e s
quia et liber iste claudendus ẽ nec tanta
ista questio insermonis angustia ẽ. coarcanda:

Expanded text:
Sed homines ad Dei gratiam pertinentes, ciues sanctorum Sed homines ad Dei gratiam pertinentes, ciues sanctorum angelorum in beata uita manentium, ita spiritalibus corporibus induentur, ut neque peccent amplius neque. moriantur; ea tamen inmortalitate uestiti, quae. sicut angelerum, nec peccato possit auferri; natura quidem manente ca s, sed nulla omnino carnali corruptibilitate uel tarditate remanente. Sequitur autem quaestio necessario pertractanda et Domino Deo ueritatis adiuuante soluenda: Si libido membrorum inoboedientium ex peccato inoboedientiae in illis primis hominibus, cum illos diuina gratia deseruisset, exorta est; unde in suam nuditatem oculos aperuerunt, id est eam curiosius aduerterunt, et quia inpudens motus uoluntatis arbitrio resistebat, pudenda texerunt: quo modo essent filios propagaturi. si, ut creati fuerant, sine praeuaricatione mansissent. Sed quia et liber iste claudendus est nec tanta quaestio in sermonis angustias coartanda,
Abbreviated transcription (Latin):
in diumꝰ imaginem t̃reni: induanius et imagi¬
nem eiꝰ qui decelo uenit De quib om̃ib apłi¬
cis uerbis suꝑiꝰ locuti sumꝰ: Corpꝰ gͥ animale
in quo pͥmum hominem adam factum eẽ
Nam illud qđ sp̃u uiuificante sꝑitale erit: et
immortale mori om̃ino non poterit. sicut et
anima creata ẽ. immortał quȩ licet peccato
mortua ꝑhibeatur carens quandã uita sua
hocẽ. dĩ sp̃u. qui etiam sapient̃ et beate uiue.¬
re poterat: tam̃ ꝓpͥa quadam licet miseria
uita sua non desinit uiuere. quia immortalis
ẽ. creata: Sicut etiam desertores angłi. licet
scđm quendam modum mortui sunt pec-¬
cando quia fontem uitȩ deseruerunt quȩ
ds̃ ẽ. quem potando sapient̃ et beate poterant
uiuere. tm̃ non sic moripotuerunt ut om̃i
modo desisterent uiuere atq sentire qm mi
mortales creati sunt. acq ita in scdam mortẽ
pꝰ ultimum p̃cipitabunt᷑ iudicium. ut nec
illic uita careant. quandoquidem eciam
sensu cum indolorib futuri sunt ñ carebunt:

Expanded text:
induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius qui de caelo est. De quibus omnibus apostolicis uerbis superius locuti sumus. Corpus igitur animale, in quo primum hominem Adam factum esse Nam illud, quod spiritu uiuificante spiritale erit et inmortale, mori omnino non poterit, sicut anima creata est inmortalis, quae licet peccato mortua perhibeatur carens quaiam uita sua, hoc est dei Spiritu, quo etiam sapienter et beate uiuere poterat, tamen propria quadam, licet misera, uita sua non desinit uiuere, quia inmortalis est creata; sicut etiam desertores angeli, licet secundum quendam modum mortui sint peccando, quia fontem uitae deseruerunt, qui Deus est, quem potando sapienter et beate poterant uiuere, tamen non sic mori potuerunt, ut omni modo desisterent uiuere adque sentire, quoniam inmortales creati sunt; adque ita in secundam mortem post ultimum praecipitabuntur iudicium, ut nec illic uita careant, quando quidem etiam sensu, cum in doloribus futuri sunt, nori\'carebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o uuificat᷑ P inde neqͣqͣm putandũ.
nos in resurrectione cale corpꝰ habituros.
quale habuit homopͥmꝰ ante peccatũ: neł
illud qđ dictum ẽ quał trenꝰ tales et t̾re¬
ni. scđm illud intelligendum qđ factum al.

Expanded text:
in Christo uiuificatur. Proinde nequaquam putandum est in Christo uiuificatur. Proinde nequaquam putandum est nos in resurrectione tale corpus habituros, quale habuit homo primus ante peccatum; nec illud, quod dictum est: Qualis terrenus, tales et terreni, secundum id intellegendum,
Abbreviated transcription (Latin):
nis gr̃a indulgentiȩ uicȩq ꝑpetuȩ qđ nobis
p̃stat regeneratio. ñ nͥ ꝑmediatorem dĩ et homi¬
num hominem xp̃m iħm quem celestẽ homi¬
nem uult intelligi quia de cęlo uenit ut
t̃renȩ mortalitatis corꝑe uestiretur. qđ cȩlesti
immortalitate uestiret: Cȩlestes uͦ idõ appel¬
lat et alios quia fuint ꝑ grãm mbraeiꝰ: ut cum
illis sit unus xp̃s. uelut capud et corpꝰ Hoc in
eadem epła euidentius ita ponit: ł hominẽ
mors: et ꝑ hominem resurrectio mortuorum:
Sicut enim inadam om̃s moriunt᷑: sic et in
xp̃o om̃s uiui ficabunt᷑: Iamutiq in corꝑe sꝑi¬
tali: qđ erit in sp̃u uiuificantem: Non quia
om̃s qui maclam moriunt᷑ m̃bra eruncxp̃i.
exillis enim multo plures scda inȩt̃num
morte plectentur: s idõ dictũ ẽ. om̃s atq
onis quia sicut nemo corpore animalinͥ in
alam moritur. tta nemo corpore sꝑitali nisi

Expanded text:
nis gratia indulgentiae uitaeque perpetuae, quod nobis nis gratia indulgentiae uitaeque perpetuae, quod nobis praestat regeneratio, non nisi per mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Iesum; quem caelestem hominem uult intellegi, quia de caelo uenit, ut terrenae mortalitatis corpore uestiretur, quod caelesti inmortalitate uestiret. Caelestes uero ideo appellat et alios, quia fiunt per gratiam membra eius, ut cum illis sit unus Christus, uelut caput et corpus. Hoc in, eadem epistula euidentius ita ponit: Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur; iam utique in corpore spiritali quod erit in spiritum uiuificantem; non quia omnes, qui in Adam moriuntur, membra erunt Christi ex illis enim multo plures secunda in aeternum morte plectentur; sed ideo dictum est omnes adque omnes, quia, sicut nemo corpore animali nisi in Adam moritur, ita nemo corpore spiritali nisi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cessit in cp̃o tanqͣm incapite nr̃o. secuturiimẽ.
aucem in membris eiꝰ ultima resurrectione
mortuorum: Ad uingit deinde apłs duorũ
istorum hominum euidentissimam differen¬
tiamdicens Primꝰ homo de t̃ra t̃renꝰ: scđs ho.¬
mo de gelo cȩlestis Quał trenꝰ: tales et treni
Qualis cȩlestis: tales et cȩlestes Etqͦmͦ indui
nus imaginem treni: induamꝰ et imagiẽ
eiꝰ qui de cȩlo ẽ hoc apłs ita posuit: ut nunc
quidem in nob̃ scdm sacram̃tum regeneratio¬
nis fiat sicut alibi dicit. quot qͦt in xp̃o bapci¬
tatiestis xp̃m indiutis: re autem ipsa cunc ꝑfi¬
cietur. cum et in nob̃ qđ ẽ. animale nascendo
sꝑitale factum fuerit resurgendo Ut enim
eiꝰ itidem ũbis utar: spe salui factisumꝰ Indui¬
mus autem imaginem t̾reni hominis ꝓpaga¬
tione p̃uaricationis et mortis quã nob inculit
generatio: s indiumꝰ imaginem clestis homi¬

Expanded text:
o tamquam in capite nostro, secuturum est o tamquam in capite nostro, secuturum est autem in membris eius ultima resurrectione mortuorum. Adiungit deinde apostolus duorum istorum hominum euidentis simam differentiam dicens: Primus homo de terra terrenus, secundus homo de caelo caelestis. Qualis terrenus, tales et terreni; qualis caelestimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius, qui de caelo est. Hoc apostolus ita posuit, ut nunc quidem in nobis secundum sacramentum regenerationis fiat, sicut alibi dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis, quod est animale nascendo, spiritale factum fuerit resurgendo. Ut enim eius itidem uerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; sed induimus imaginem caelestis homi
Abbreviated transcription (Latin):
animale: Sꝑitale autem quẽad modum incel¬
ligendum eẽt: ostendit addendo: nouissimꝰ
adam in sp̃m uiuificantẽ: ꝓ culdubio. xp̃m
significans qui iam ex mortuis ita resurrex̃.
ut mori deinceps om̃ino ñ possit: Deniq seqͥt᷑
et dicit: S non yͥmum qđ sꝑitale ẽ. s qđ ani¬
male: pꝰea spiritale Ubimulto aꝑtiꝰ decla¬
rauit se animale corpꝰ insinuasse in eo qđ scrip.¬
tumẽ factum eẽ. pͥmum hominẽ in animam
uiuentem: sꝑitale autẽ in eoqd ait: Nouissimꝰ
adam in sꝑu uiuificantẽ: Priꝰ ẽ. enim anima
pꝰ le quale habuit pͥmꝰ adam quamius non mo¬
riturũ nͥ peccasset quale nunc habemꝰ et nos
actenus eiꝰ mutata uiciataq natura quatenꝰ
in illo postea qͣm peccauit effectumẽ. unde ha¬
beret iam moriendi necessitatẽ qualem ꝓ nob̾
etiam xp̃s pͥmitꝰ habere dignat᷑ ẽ non qͣdem ne¬
cessicate s potestate : pꝰ ea uͦ sꝑitale quale iam

Expanded text:
animale. Spiritale autem quem ad modum intelanimale. Spiritale autem quem ad modum intellegendum esset, ostendit addendo: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem, procul dubio Christum significans, qui iam ex mortuis ita resurrexit, ut mori deinceps omnino non possit. Denique sequitur et dicit: Sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. Ubi multo apertius declarauit se animale corpus insinuasse in eo quod scriptum est factum esse primum hominem in animam uiuentem, spiritale autem in eo quod ait: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. Prius est enim animale corpus, quale habuit primus Adam, quamuis non moriturum, nisi peccasset; quale nunc habemus et nos, hactenus eius mutata uitiataque natura, quatenus in illo, postea quam peccauit, effectum est, unde haberet iam moriendi necessitatem; tale pro nobis etiam Christus primitus habere dignatus est, non quidem necessitate,
Abbreviated transcription (Latin):
a scda morte ꝑ mediatorem dĩ gr̃ã lib̾auit: In
corpore gͦ animali pͥmũ hominem factũ sic apłs
loquitur Uolensenim aꝑitali qđ in resurrec¬
tione fut᷑um ẽ. hoc qđ nunc ẽ. animale discerne.¬
re: seminatur inquit in corruptione. surget in
incorruptione: Seminat᷑ incontumelia: surget
in gła Seminat᷑ in infirmitate: surget in uir-¬
tuce Seminat᷑ corpꝰ animale: surget corpꝰ sꝑita¬
le: Deinde ut hoc ꝓbaret: siẽ. inquit corpꝰ ani¬
maleẽ. et spiritale Et ut quideẽt. animale cor-¬
pꝰ ostendet: sic inquit et scriptum ẽ. factꝰ est
pͥmus homo in animam uiuentẽ: Isto gͥ modo
uoluit ostende quid sit corpꝰ animale.: qͣmuis
scriptura non dixerit de homine pͥmo qui
appellatus est adam. quando illi anima flatu
dĩ creata ẽ. et factus est homo incorꝑe animali
et factusẽ homo in animã uiuencem: In eogͦ
qđ scriptũ ẽ. factus est pͥmꝰ homo manimam
iuuentem: uoluit apłs intelligi corpꝰ hominis

Expanded text:
rte per Mediatorem Dei gratia liberauit. In corpore ergo animali primum hominem factum sic apostolus loquitur. Volens enim ab spiritali, quod in resurrectione futurum est, hoc quod nunc est animale discernere: Seminatur, inquit, in corruptione, surget in in corruptione; seminatur in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. Deinde ut hoc probaret: Si est, inquit, corpus animale, est et spiritale. Et ut quid esset animale corpus ostenderet: Sic, inquit, scriptum est: Factus est primus homo in animam uiuentem. Isto igitur modo uoluit ostendere quid sit corpus animale, quamuis scriptura non dixerit de homine primo, qui est appellatus Adam, quando illi anima flatu Dei creata est: Et factus est homo in corpore animali; sed: Factus est homo in animam uiuentem. In eo ergo quod scriptum est: Factus est primus homo in animam uiuentem, uoluit apostolus intellegi corpus hominis
Abbreviated transcription (Latin):
mortius. uiuificauit &e mortalia corꝑa ur̃a
ꝓpt̃ in habitantẽ sp̃m eiꝰ in uob Tuncgᷤ erit
corpꝰ in sp̃m uiuificantẽ. qđ nuncẽ in animã
uiuentem Et tm̃ mortuum dicit apłs: qui
iam in moriendi necessitate constrictumẽ. Tunc
autem ita erat in animã uiuentem. quamus
non in sp̃m uiuificantem: ut cm̃ morruum di¬
ci non recto posset. quia nͥ ꝑpecratione peccati
necessitatem moriendi habere ñ posset Cum
uͦ ds̃ et dicendo adam ubies mortem signifi¬
cauerit animȩ quȩ factaẽ. illo disserente. et
dicendo t̃raes et int̾ram ibis mortem signifi.¬
cauerit corꝑis quȩ illi fit anima discedente.
ꝓpterra de morte scd̾a nichil dixisse credendꝰ
est. quia occultã eẽ. uoluit ꝓpt̃ dispensatio¬
nem cestam̃ti noui ubi scd̾a morsapertissime
declaratur: ut pͥus ista mors pͥma quȩ cominu¬
nis ẽ. om̃ib ꝓdetur exillo uenisse peccato qđ in
uno commune factunẽ. om̃ibꝰ. Morsuͦ scđa non

Expanded text:
a per inhabitantem spiritum eius in uobis. Tunc ergo erit corpus in spiritum uiuificantem, quod nunc est in animam uiuentem; et tamen mortuum dicit apostolus, quia iam moriendi necessitate constrictum est. Tunc autem ita erat in , animam uiuentem, quamuis non in spiritum uiuificantem, ut tamen mortuum dici non recte posset, quia nisi perpetratione peccati necessitatem moriendi habere non posset. Cum uero Deus et dicendo: Adam, ubi es? mortem significauerit animae, quae facta est illo deserente, et dicendo: Terra es et in terram ibis mortem significauerit corporis, quae illi fit anima discedente: propterea de morte secunda nihil dixisse credendus est, quia occultam esse uoluit propter dispensationem testamenti noui, ubi secunda mors apertissime declaratur; ut prius ista mors prima, quae communis est omnibus, proderetur ex illo uenisse peccato, quod in uno commune factum est omnibus; mors uero secunda non
Abbreviated transcription (Latin):
hominis de quo ait apłs. quis enim scit ho-¬
minum quȩ sunt hominis nͥ sp̃s hominis
qui in ipso ẽ. siue peccoris. sicut in salomonis
libro scriptum ẽ. qui scit si sp̃s hominis ascen¬
dat sursum incȩlum. & sp̃s pecoris descendat
deorsum int̾ram. suie istum corporeũ qui
etiam uentus dr̃. nam eiꝰ hoc nom̃ ẽ. ubi in
psalmo canit᷑. ignis. grando .nix. glaties sp̃s
cempestatis siue iam ñ creatum s creatorem.
sicut ẽ. de quodiẽ dñs in euangłio. Accipi¬
te sp̃m sc̃m eum corꝑei oris sui flatu signi¬
ficans. et ubi ait. ite baptizate gentes in
nomine patris et filii et sp̃u scĩ ubi psa cri-¬
nitas exeellentissime et euidentissume com-
rimis sacrarum litterarũ locis In his qͥppe
om̃ib cestimoniis scriptutarũ qͣntum ad
grecos actinet. non pnoen uidemꝰ scriptũ eẽ.¬

Expanded text:
tolus: Quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in ipso est? siue pecoris sicut in Salomonis libro scriptum est: Quis scit si spiritus hominis ascendat sursum in caelum et spiritus pecoris descendat deorsum in terram? siue istum corporeum, qui etiam uentus dicitur, nam eius hoc nomen est, ubi in psalmo canitur: Ignis, grando, nix, glacies spiritus tempestatis siue iam non creatum, sed Creatorem, sicut est de quo dicit Dominus in euangelio: Accipite Spiritum sanctum, eum corporei sui oris flatu significans, et ubi ait: Ite, baptizateomnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ubi ipsa trinitas excellentissime et euidentissime commeiis plurimis sacrarum litterarum locis. In his quippe omnibus testimoniis scripturarum, quantum ad Graecos adtinet, non TWOTJV uidemus scriptum e