comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłm testẽ dicentẽ: nolite mnebriari ui¬
no. in quo ẽ omĩs luxuria: Quasi dix̾it
nolite prandere. sabbo: qr ibi eͣ omĩs lu¬
xuria. Sic̃ aũ hoc p̃ceptũ apłicũ ne in¬
ebrient᷑ uino in quo eͣ omĩs luxuria.
obseruat᷑ a xpͣianis dm̃ tim̃tib qnͣ pran¬
det᷑ die dni̾co: ita obseruat᷑ qnͣ pran¬
det᷑ ⁊ sabb̃o. Ut exp̃ssius inquit erran¬
tib contradicã. nemo ieiunio dmͣ. ⁊ si
ñ ꝓmeret᷑ offendit. Porro ⁊ ñ offende.
ꝓmereri ẽ. Quis hoc dic̾ẽt. nͥ qui nolloe
considerare qͥd diceret. Ergo pagani
qnͣ ieiunant: nͣ idõ magis offendunt
dm̃ : Aut si de. xp̃ianis uoluit qd dixit
intelligi: quis ñ dm̃ offendet si uelit
cũ scandalo totiꝰquȩ ubiq dilatatur
ȩccłie die diũco ieuinare: Derade subi¬
cit testimonia de scripturis. ad causã
quã suscepit nichil ualentia. Ieiuinio
inquit helias paradiso donatꝰ. in cor¬
pore regnat. Quasi ieiuniũ ñ pͣdicent

Expanded text:
apostolum testem dicentem: Nolite inebriari uiapostolum testem dicentem: Nolite inebriari uino, in quo est omnis luxuria, quasi dixerit: \'Nolite prandere sabbato, quia ibi est omnis luxuria. sicut autem hoc praeceptum apostolicum, ne inebrientur uino, in quo est omobservatur a christianis Deum timentibus, quando prandetur die dominico, ita observatur quando prandetur et sabbato. 16. Ut expressius, inquit, errantibus contradicam, nemo jejunio Deum, etsi non promeretur, offendit; porro et non offendere promereri est. Quis hoc diceret, nisi qui nollet considerare quid diceret? Ergo Pagani  ieiunant, non ideo magis offendunt deum aut, si de Christianis uoluit, quod dixit, intellegi, quis non deum offendit, si uelit cum scandalo totius, quae ubique dilatatur, ecclesiae die dominico ieiunare? deinde subiecit testimonia de scripturis ad causam, quam suscepit, nihil ualentia. \'ieiunio\', inquit, \'Helias paradiso donatus in corpore regnat\\ quasi ieiunium non praedicent.
Abbreviated transcription (Latin):
dies dñicus scĩficatus. ad peocatũ cogimur
q prandemꝰ. E conat᷑ testimoniis ꝓbare
omĩno nͣ inuenit. Manducauit inquit &¬
bibit uinũ iacob ⁊ saciatꝰ ẽ: ⁊ recessit a dõ
salutari suo: ⁊ cecidert᷑ una die uiginti
tria milia. Quasi dictũ sit. prandit sabbo
ait. neq prandeamꝰ sabbo sic̃ illi pranderͣt
s ait. Neq fornicem᷑ sic̃ quidã eoꝵ forni¬
cati stͣ. ⁊ oecidert᷑ una die uigiiti tria
milia. Qͥd sibi uult etiã qd̃ ait. sedit ppłs
re: Posuit quidẽ ⁊ apłs hoc testimoniũ
s ut aseruitute idoloꝵ. ñ a sabbi pran¬
dio ꝓhiberet. Sabb̃o aũ illud facꝰtũ exͣ¬
ñ ꝓbat iste. s ut libitũ ẽ suspicat᷑. Siẽ
aũ fieri potest ut ieuinet᷑. ⁊ cũ ie¬
piniũ soluit᷑. si quisq ebriosus eͣ. tunc
inebriet᷑ : ita fieri potest ut ñ ieuine¬
tur. ⁊ si temꝑantes sunt homines mo¬
destissime prandeat᷑. Quid ẽ gͦ qd̃ sab¬
bati uolens ꝑsuadere ieiunpũ. adhibet

Expanded text:
imur, quia prandemus. Et conatur testimoniis diuinis omnino non inuenit. \'manducauit\', inquit, et bibit uinum Iacob et satiatus est et recessit a deo salutari suo et ceciderunt una die uiginti tria milia\', quasi dictum sit: Prandit sabbatait: \'Neque prandeamus sabbato, sicut illi pranderunt\', sed ait: Neque fornicemur, sicut quidam eorum fornicati sunt et ceciderunt una die uiginti tria milia. qre? Posuit quidem et Apostolus hoc testimonium, sed ut a servitute idolorum, non a sabbati prandio prohiberet. Sabbato autem illud factum eum est, suspicatur. sicut autem fieri potest, ut ieiunetur et, cum ieiunium soluitur, si quisque ebriosus est, tunc inebrietur, ita fieri potest, ut non ieiunetur et, si temperantes sunt homines, modestissime prandeatur. quid est ergo quod sabbati uolens persuadere ieiunium adhibet
Abbreviated transcription (Latin):
a me dictast᷑ aliquid acuuaris: aduer¬
tenda ⁊ pudicanda dimitto. Si aũ qm̃ hu¬
ic quantũ potui sufficient᷑ respondisse
me puto. de hac re sententiã meã quȩris.
ego in eugłicis ⁊ apłicis litteris totoq
instrum̃to. qs appellat᷑ testam̃tũ noiũ
ammo id reuoluens uideo p̃ceptũ eẽ ieiuni¬
ꝯporteat. p̃cepto dnĩ uł apłoꝵ ñ inuenio de¬

Expanded text:
a me dicta sunt, aliquid adiuuaris, aduera me dicta sunt, aliquid adiuuaris, aduertenda et iudicanda dimitto. si autem, quoniam huic, quantum potui, sufficienter respondisse me puto, de hac re sententiam meam quaeris, ego in euangelicis et apostolicis litteris totoque instrumento, quod appellatur testamentum nouum, animo id reuoluens uideo praeceptum esse ieiunioporteat, praecepto domini uel apo
Abbreviated transcription (Latin):
mere. Dicit cessisse poculo sanguinẽ. ñ co¬
gitans etiã nunc. se acciꝑe in poculo san¬
guinẽ. Quanto gͦ meliꝰ ⁊ congruentꝰ uet̾a
transisse ⁊ noua in xp̃o facta ẽẽ sic dice̾t.
ut cederet altare altari. gladius gladio.
ignis igni. panis pani. pecus pecori. sangͥs
sangiuni. Uiderimꝰ quippe in his om̃ib car¬
nalẽ uetustatẽ. spĩtali cede nouitati. Sic
gͦ intelligendũ ẽ. siue in isto die. uolubili
septimo prandeat᷑. siue. a quibusdã etiam
ieuinet᷑. tam̃ sabb̃o sp̃itali sabb̃m carnale
cessisse. qnͣ in isto sempit᷑na ⁊ uera requies
concupiscit᷑. in illo uacatio temporalis iã
suꝑsticiosa contẽnit᷑. Cȩtera quȩ sequun¬
tur. quib suã disputationẽ ooncludit. sic̃
alia quȩdã quȩ inde cõmemoranda ñ arbi¬
tratꝰ sũ. multomagis ad causã ñ ꝑtinent.
in qua de sabb̃i ieuinio uł prandio dispu¬
tatur. s ea tibi ipsi maxime. si ex his quȩ

Expanded text:
mere. dicit cessisse poculo sanguinem non comere. dicit cessisse poculo sanguinem non cogitans etiam nunc se accipere in poculo sanguinem. quanto ergo melius et congruentius uetera transisse et noua in Christo facta esse sic diceret, ut cederet altare altari, gladius gladio, ignis igni, -panis pani, pecus pecori, sanguis sanguini. uidemus quippe in his omnibus carnalem uetustatem spiritali cedere nouitati. sic ergo intellegendum est, siue in isto die uolubili septimo prandeatur siue a quibusdam etiam ieiunetur, tamen sabbato spiritali sabbatum carnale cessisse; quando in isto sempiterna et uera requies concupiscitur, in illo. uacatio temporalis iam superstitiosa contemnitur. Cetera, quae sequuntur, quibus suam disputationem iste concludit, sicut alia quaedam, quae inde commemoranda non arbitratus sum, multo magis ad causam non pertinent, in qua de sabbati ieiunio uel prandio disputatur. sed ea tibi ipsi, maxime si ex his, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tio sabb̃i. nͣ tñ qr sabb̃o ⁊ dĩco sine su¬
ꝑsticiosa uacatione prandemꝰ. idõ duobꝰ do¬
Iste. aũ qui uet̾ã transisse sic dic̃. ut in xp̃o
cederet ara altari. gladius ieuinio. p̃cib g¬
nis. panis pecus. poculo sangius. nescit alta¬
ris nom̃. magis legis ⁊ ꝓpħarũ litteris fre¬
quentatũ. ⁊ altare dõ prius in tab̃nacło
qđ ꝑ moysen facꝰtũ ẽ collocatũ. Arã qͦꝙ in
apłicis luteris inueniri. uͥ martyres cla¬
mant sub ara dĩ. Dicit cessisse ieunio gli¬
diũ. ñ recordans illũ qd̾ milites eugłici ar¬
mant᷑. ex utroq testam̃to glaciũ bis aeu¬
tũ. Dicit p̃cib cessisse ignẽ : quasi non ꝙ
tune p̃ces deferebant᷑ in templũ. ⁊ nunc
axp̃o ignis eͣ missus in mundũ. Ricit cessis¬
se pani pecus. tãquã nesciens ⁊ teͣ in dũi
mensa panes ꝓpositionis poni solere: ⁊ nc
se de agni immaculati corpore partẽ u¬

Expanded text:
tio sabbati, non tamen, quia sabbato et dominico sine sutio sabbati, non tamen, quia sabbato et dominico sine superstitiosa uacatione prandemus, ideo duobus doIste autem, qui uetera transisse sic dicit, ut in Christo cederet ara altari, gladius ieiunio, precibus ignis, pani pecus, poculo sanguis, nescit altaris nomen magis legis et prophetarum litteris frequentatum et altare deo prius in tabernaculo, quod per Moysen factum est, conlocatum, aram quoque in apostolicis litteris inueniri, ubi martyres clamant sub ara dei. dicit cessisse ieiunio gladium non recordans illum, quo milites euangelici armantur ex utroque testamento, gladium bis acutum. dicit cessisse precibus ignem, quasi non et tunc preces deferebantur in templum et nunc a Christo ignis est missus in mundum. dicit cessisse pani pecus tamquam nesciens et tunc in domini mensa panes propositionis poni solere et nunc se de agni inmaculati corpore partem su
Abbreviated transcription (Latin):
ani ⁊ dnĩcũ colamꝰ : aut simꝰ udei ut
sabb̃m obseruemꝰ. Nemo enĩ potest du¬
ob dnĩs seruire. Nonne ita loquit᷑: tã¬
quã sabbi aliꝰ dñs sit alius dĩciꝰ Nec
illud audit qđ ⁊ ipse cõmemorauit. dñs
ẽ enĩ sabbi filiꝰ hominis. Qd̾ aũ ita nos
uult ẽẽ a sabb̃o alienos sic̃ iudei sunt
a dnĩco alieni: nonne tm̃ errat ut pos¬
sit etiã dicere ita nos nͣ debere acciꝑe
legẽ nec ꝓpħas: sic̃ uidei ñ accipiunt
ȩugłm nec apłos: Qd qui sapit: quid ma
uerũ eͣ. Nã ꝓptea sic̃ iudei sabb̃is ñ ua¬
camus. etiã si ad significandã requiem
quȩ illo die significata ẽ. xpĩana sobri¬
etate ⁊ frugalitate seruata. ieiuni uin¬
culũ relaxamꝰ. Et si aliqui frẽs nr̃i re¬
quiẽ sabbi relaxatione ieuinii signifi¬
candã eẽ ñ putant. nequaꝗͣ. de uestis re¬
ra m̃bra uexemꝰ. Et si enĩ qr uetera trã¬
siert᷑. cũ eis transiit etiã carnalis uaca¬

Expanded text:
ani et dominicum colimus aut sumus Iudaei et sabbatum obseruamus; nemo enim potest duobus dominis seruire\'. nonne ita loquitur, tamquam sabbati alius dominus sit, alius dominici? nec illud audit, quod et ipse commemorauit: Dominus est enim sabbati filius hominis. quod autem ita nos uult esse a sabbato alienos, sicut Iudaei sunt a dominico alieni, nonne tantum errat, ut possit etiam dicere ita nos non debere accipere legem nec prophetas. sicut Iudaei non accipiunt euangelium nec apostolos? quod qui sapit, quid maluerum est; nam propterea sicut Iudaei sabbatis non uacamus, etiam si ad significandam requiem, quae illo die significata est, Christiana sobrietate et frugalitate seruata ieiunii uinculum relaxamus, et, si aliqui fratres nostri requiem sabbati relaxatione ieiunii significandam esse non putant, nequaquam de uestis rera membra uexemus. etsi enim, quia uetera transierunt. cum eis transiit etiam carnalis uaca
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad mediũ noctis. Deinde cũ descen¬
disset de cenaculo uͥ congregati erant ad
resuscitandũ adolescentẽ. qui grauatꝰ som¬
no de fenestra ceciderat. ⁊ mortuus fere
gustass  et. satisq e
quutus usq ad diluculũ. sic ꝓfec¬
tus ẽ. Absit ut hoc sic accipiat᷑. tan¬
quã solerent apłi dnĩco die sollem¬
nit᷑ iȩiunare. Una enĩ sabb̃i tẽ appella¬
bat᷑ dies. qui ñc̃ cñicus appellat᷑. qd̾ in
engłiis aꝑtius inuenit᷑. Nã dies resurrec

Expanded text:
usque ad medium noctis. deinde cum descenusque ad medium noctis. deinde cum descendisset de cenaculo, ubi congregati erant, ad resuscitandum adulescentem, qui grauatus somno de fenestra ceciderat et mortuus ferebgustasset satisque ocutus usque ad diluculum, sic profectus est. absit, ut hoc sic accipiatur, tamquam solerent apostoli dominico die sollemniter ieiunare. una enim sabbati tunc appellabatur dies, qui nunc dominicus appellatur, quod in euangeliis apertius inuenitur. nam d
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽadmodũ enĩ ueterũ patrũ temporib
moyses ⁊ helias nichil contra prandia sabb̃o¬
rũ fecerunt. cũ dieb quadraginta ieiuna¬
uer̃t: ita qui potuerit septẽ dies ieuinan¬
do transire. ñ sibi ad ieuinandũ elegit dñi¬
cũ diẽ. s in his eũ inuenit. quos ieuinatu¬
rũ se uouit plurimos des. leuiniũ tam̃ e¬
tiã continuatũ si in ebdomade soluendũ
ẽ. nullo congruentiꝰ quã dnĩco die soluit᷑.
Si aũ post ebdomadem corpis reficitur. ñ
utiq ad ieiunandũ dies dnĩcus eligit᷑.
s in numero quẽ uoueri placuit inueni¬
tur. Nec illud moueat qd̵ pͥscillianistȩ ma¬
nicheoꝵ simillimi ad ieuinandũ die dñi¬
co solent testimoniũ de apłoꝵ ac̾tib ad¬
hibere. cũ eẽt paulus apłs in troade. Sic
enĩ scriptũ ẽ. In una autͣ sabb̃i congrega¬
tis nob frangere panẽ paulus disputabat
illis. exiturus alia die. ꝓduxitq sermonẽ

Expanded text:
quem ad modum enim ueterum patrum temporibus quem ad modum enim ueterum patrum temporibus Moyses et Helias nihil contra prandia sabbatorum fecerunt, cum diebus quadragenis ieiunauerunt, ita, qui potuerit septem dies ieiunando transire, non sibi ad ieiunandum elegit dominicum diem, sed in his eum inuenit, quos ieiunaturum se uouit plurimos dies. ieiunium tamen etiam continuatum si in hebdomade soluendum est, nullo congruentius quam dominico die soluitur. si autem post hebdomadem corpus reficitur, non utique ad ieiunandum dies dominicus eligitur, sed in numero, quem uoueri placuit, inuenitur. Nec illud moneat, quod Priscillianistae Manichaeorum simillimi ad ieiunandum die dominico solent testimonium de apostolorum actibus adhibere, cum esset Paulus apostolus in Troade. sic enim scriptum est: In una autem sabbati congregatis nobis frangere panem Paulus disputabat illis exiturus alia die produxitque sermonem
Abbreviated transcription (Latin):
lucantes ñ iudicant. S eos plane qui ꝑ offẽ¬
sionẽ ñ manducant siue manducant: uel
facilior causa ẽ: qr ⁊ romana ieiuinat. eccle¬
sia. ⁊ aliȩ ñnullȩ etiã si pauce. suie illi pro¬
ximȩ siue loginquȩ. Die aũ dñico ieiuna¬
re scandalũ magnũ ẽ. maxime postea qͣm
innotuit detestabilis. multũq fidĩ catholi¬
&. scripturisq diuinis aꝑtissime. contraria
heresis manicheoꝵ. qui sius auditorib ad ie¬
iunandũ istũ. tãquã legitimũ constitue¬
runt diẽ. ꝑ qd̾ factũ ẽ ut ieuiniũ diei dñi¬
ci horribiliꝰ haberet᷑. Nisi forte. aliqͥs ido¬
neus sit. nulla refectione int̾posita ultra
ebdomadẽ ꝑpetuare ieiuniũ: ut ieiunio
quadraginta dierũ quantũ potuerit apꝓ¬
pinquet. sic̃ aliquos fecisse cognouimꝰ. Nã
⁊ ad ipsũ quadragenariũ numerũ ꝑuenisse ꝗͤdã
a fr̃ib fide dignissimis nob̃ asseueratũ ẽ.

Expanded text:
ducantes non judicant; sed eos plane qui per offenducantes non judicant; sed eos plane qui per offensionem non manducant sive manducant, vel facilior causa est, quia et Romana jejunat Ecclesia, et aliae nonnullae, etiamsi paucae, sive illi proximae sive longinquae: die autem dominico jejunare scandalum est magnum, maxime posteaquam innotuit detestabilis multumque fidei catholicae Scripturisque divinis apertissime contraria haeresis Manichaeorum, qui suis auditoribus ad ieiunandum istum tamquam legitimum constituerunt diem. per quod factum est, ut ieiunium diei dominici horribilius haberetur, nisi forte aliquis idoneus sit nulla refectione interposita ultra hebdomadem perpetuare ieiunium, ut ieiunio quadraginta dierum, quantum potuerit, adpropinquet, sicut aliquos fecisse cognouimus. nam et ad ipsum quadragenarium numerum peruenisse quendam a fratribus fide dignissimis nobis adseueratum est.
Abbreviated transcription (Latin):
lucantẽ ñ sꝑnat. ⁊ qui ñ manducat mandu¬
cantẽ ñ iudicet: qͥa neq si manducauerimꝰ
ibundabimꝰ. neq si ñ manducauerimꝰ ege¬
limus. eustodita sciłc eoꝵ intͣ quos uiuimus.
icũ quib dõ uiuimꝰ. in his reb inoffensa so¬
uetate:. Sic̃ enĩ qd̾ ait apłs uerũ ẽ. malũ ẽẽ
homini qui ꝑ offensionẽ manducat: ita ma¬
ũ ẽ homini qui ꝑ offensionẽ ieuinat. hon
taq simꝰ eis similes. qui uidentes ioħem ñ
manducantẽ nec bibentẽ. dixert̃ demoni¬
ũ ht̃. S nec rursus eis qui de uidenteᷤ iħm
manducantẽ ⁊ bibentẽ: dixert̃ ecce homo
uorax ⁊ uinosus. amicus publicanoꝵ ⁊ pecca¬
ioꝵ. Rẽ quippe ualde necessariã his dictis
diis ipse. subiecit atq ait. E iustificata est
sipientia in filiis fius. Qui st̃ aũ isti si reqͥris.
lege qd̾ scriptũ ẽ: filii sapientiȩ eccłia iusto¬
rũ. hi stͣ qui quando manducant ñ mandu
cantes ñ sꝑnunt: quando ñ manducant mã¬

Expanded text:
anducantem non iudicet, quia neque,. si manducauerimus, abundabimus neque, si non manducauerimus, egebimus custodita scilicet eorum, inter quos uiuimus et cum quibus deo uiuimus, in his rebus inoffensa societate. sicut enim, quod ait apostolus, uerum est malum esse homini, qui per offensionem manducat, ita malum est homini, qui per offensionem ieiunat. non itaque simus eis similes, qui uidentes Iohannem non manducantem nec bibentem dixerunt: Daemonium habet, sed nec rursus eis, qui uidentes Christum manducantem et bibentem dixerunt: Ecce homo uorax et uinosus, amicus publicanorum et peccatorum. rem quippe ualde necessariam his dictis dominus ipse subiecit atque ait: Et iustificata est sapientia in filiis suis. qui sint autem isti, si requiris, lege, quod scriptum est: Filii sapientiae ecclesia iustorum. hi scantes non spernunt; quando non manducant, man
Abbreviated transcription (Latin):
cit. magus simon figura erat diaboli. Non
plane. sabbatarius aut diũcarius: s coti¬
dianꝰ ẽ ille. temptator. Nlec tñ adu̾sus eũ
b sollennib martyrũ ⁊ festis quibq pͣn¬
det᷑. ⁊ tam̃ diabolus iuncit᷑. si oculi nr̃i sinit
semꝑ ad̾ dñm. ut ipse euellat de laqueo

Expanded text:
cit, magus . Simon figura erat diaboli, non plane sabbatarius aut dominicarius sed cotidianus est ille temptator; nec tamen aduersus eum bus sollemnibus martyrum et festis quibusque prandetur, et tamen diabolus uincitur, si oculi nostri sint sem
Abbreviated transcription (Latin):
lebrat᷑. quib nullo mͦ qđ in fide uerũ
ẽ impendit᷑. Omĩs enĩ pulchritudo filiȩ
regis intrinsecus. Ille aũ obseruationes
quȩ uarie celebrant᷑. in eiꝰ ueste. intelligun¬
tur. uñ ibi dr̃. in fimbriis aureis circuma¬
micta uarietate. S ea qͦ uestis ita diũ¬
sis celebrationib uariet᷑: ut ñ adu̾sis cõ¬
tentionib dissipet᷑. Postremo inquit si pui¬
dleus sabb̃m colendo dnĩcũ negat: quo

Expanded text:
lebratur, quibus nullo modo, quod in fide uerum lebratur, quibus nullo modo, quod in fide uerum est, impeditur. omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus. illae autem obseruationes. quae uariae celebrantur, in eius ueste intelleguntur, unde ibi dicitur: In fimbriis aureis circumamicta uarietate. sed ea quoque uestis ita diuersis celebrationibus uarietur, ut non aduersis contentionibus dissipetur. Tostremo1, inquit, si Iudaeus
Abbreviated transcription (Latin):
siue qͦdeũq facimꝰ. omĩa in głam dĩ facia¬
mus. ⁊ quantũ i nob̃ ẽ sine offensione
oogitant. qui cũ offensione manducant:
uł cũ offensione. ieiunant: ⁊ ꝑ utrãlibet
untẽꝑantiã scandala concitant. quib ñ
suꝑat᷑ diabolus s letat᷑. Qd si respondetur
hoc docuisse iacobũ iherosolimis. ephesi
iohem. cet̾osq aliis locis. qđ docuit romȩ
petiꝰ. id ẽ ut sabbo ieiunet᷑. s ab hac
doctrina t̾ras cȩteras deuiasse. atq in
ea romã stetisse. ⁊ e contrario refertur
occidentis potiꝰ aliqua loca in quib ro¬
dicari. in eo qđ ab om̃ib simul cũ ipso
petro apłis traditũ ẽ ne sabb̃o ie une¬
tur sine aliqua uarietate mansisse. in¬
t̃mminabilis ẽ ista contentio. generans
lites. ñ finiens questiones. Sit gͦ una fi¬
des uniu̾sȩ quȩ ubiq dilatat᷑ eccłiȩ tã¬
quã intus in m̃bris etiã si ipsa fidĩ u¬
nitas. quib dã du̾sis obseruationib ce¬

Expanded text:
i faciamus et, quantum in nobis est, sine offensione cogitant, qui cum offensione manducant uel cum offensione ieiunant et per utramlibet intemperantiam scandala concitant, quibus non superatur diabolus, sed laetatur. Quod si respondetur hoc docuisse Iacobum Hierosolymis, Ephesi Iohannem ceterosque aliis locis, quod docuit Romae Petrus, id est ut sabbato ieiunetur, sed ab hac doctrina terras ceteras deuiasse atque in ea Romam stetisse et e contrario referetur occidentis potius aliqua loca, in quibus Roium praedicari, in eo, quod ab omnibus simul cum ipso Petro apostolis traditum est, ne sabbato ieiunaretur, sine aliqua uarietate mansisse, interminabilis est ista contentio generans lites, non finiens quaestiones. sit ergo una fides uniuersae, quae ubique dilatatur, ecclesiae tamquam intus in membris, etiam si ipsa fidei unitas quibusdam diuersis obseruationibus ce
Abbreviated transcription (Latin):
trem. huic sane ñ sufficit qd ad uincendum
phariseũ iã sufficit. ut ter in sabbo ieuine¬
tur. S excepto dñico sex cet̾is dieb ita ieui¬
nare cõpellit ut dicat. antiqua remota la¬
be. duo in carne una. xp̃i iã sub disciplina
manentes. ñ debent eũ filiis sine lege. ⁊ cũ
pͥncipib sodomoꝵ. ⁊ cũ plebe gormore. sabba¬
toꝵ uosuptaria conuiuia exercere: s cũ scĩ
monie incolis. ac dõ deuotis. sollẽm ⁊ eccłi¬
astico iure. magis magis legitune. ieuinare:
ut sex dierũ uł leuis error ierunii oratiõis
⁊ elemosins fontib abluat᷑. quo possimꝰ dñi¬
ca alogia refecti. om̃s equali corde digne cã¬
tare. saturasti dñe aĩam uanẽ. ⁊ potasti a¬
nimã sitientẽ. Ista dicens ⁊ a freq̃ntia ieui¬
nandi solũ diẽ dñicũ excipiens. ñ tm orientiᷤ¬

Expanded text:
trem. Huic sane non sufficit, quod ad uincendum trem. Huic sane non sufficit, quod ad uincendum Pharisaeum iam sufficit, ut ter in sabbato ieiunetur, sed excepto dominico sex ceteris diebus ita ieiunare compellit, ut dicat: \'Antiqua remota labe duo in carne una Christi iam sub disciplina manentes non debent cum filiis sine lege et cum principibus Sodomorum et cum plebe Gomorrhae sabbatorum uoluptariamonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitime ieiunare, ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur, quo possimus dominica alogia refecti omnes aequali corde digne cantare: Saturasti, domine, animam inanem et potasti animam sitientem\'. ista dicens et a frequentia ieiunandi solum diem d
Abbreviated transcription (Latin):
riseũ suꝑare possit. bis in sabb̃o ieuuiantẽ.
uto enĩ qd̾ si ter in sabbo quisq ieuinat:
iã suꝑat phariseũ. qui bis in sabb̃o ieuma¬
bat. Quod ⁊ si quat᷑. uł etiã ut nullus di¬
erũ excepto sabbo ⁊ dnico p̃t̾mittat᷑. in eb¬
domade quinqͥes ieuinet᷑. qd̃ multi tota ui¬
ta sua faciunt. maxime in monasteriis con¬
stituti. ñ solũ phariseus. qui bis in sabbo ieiu¬
nabat. uerũ etiã xp̃ianꝰ. qui quarta ⁊ sexta.
⁊i ipso sabb̃o ieuinare. consueuit: qd̵ freqͣnt᷑
romana plebs facit. in labore ieiunii suꝑa¬
bitur. Et tam̃ nescio quis iste ut dicis ur¬
bicus disputator. etiã si quisꝗͣ. continius qͥn¬
q. p̃ter sabb̃m ⁊ dn̾icũ dieb ita ieiunet.
ut nullo die corpꝰ omĩno reficiat. eũ car¬
nalẽ uocat. quasi eib & potus cet̾is dieb
ñ ꝑtineat ad carnẽ. ⁊ uentriculã iudicat.
quasi soliuis sabbi prandiũ descenda in uen¬

Expanded text:
risaeum superare possit bis in sabbato ieiunantem. risaeum superare possit bis in sabbato ieiunantem. puto enim, quod, si ter in sabbato quisque ieiunat, iam superat Pharisaeum, qui bis in sabbato ieiunabat. quod si et quater uel etiam, ut nullus dierum excepto sabbato et dominico praetermittatur, in hebdomade quinquies ieiunatur, quod multi tota uita sua faciunt maxime in monasterio constituti, non solum Pharisaeus, qui bis in sabbato ieiunabat, uerum etiam Christianus, qui quarta et sexta et ipso sabbato ieiunare consueuit, quod frequenter Romana plebs facit, in labore ieiunii superabitur. et tamen nescio quis iste, ut dicis, urbicus disputator, etiam. si quisque continuis quinque praeter sabbatum et dominicum diebus ita ieiunet, ut nullo die corpus omnino reficiat, eum carnalem uocat, quasi cibus et potus ceteris diebus non pertineat ad carnem, et uentricolam iudicat, quasi solius sabbati prandium descendat in uen
Abbreviated transcription (Latin):
cũ phariseo damnabit᷑: qr ille se tale᷑ ñ
ee̾ iacꝰtabat. Qd̾ certe quisqͥs sentit. insa¬
nit.Porro si hec sine dubio bona. qͣ sibi
phariseus in ee̾ cõmemorabat. ñ haben¬
auli. q̃ in illo ñ erat: sic ⁊ bis in sabb̃o ieui¬
nare in homine qualis fuerat ille pharise¬
is infructuosũ ẽ: in homine aũ humiliter
sdeli. uł fidelt᷑ humili religiosũ ẽ. Quam¬
uis eugłica scriptura ñ dixerit damnatum
phariseũ: s magis iustificatũ publicanum¬
Uxerit. Uerũ si hoc modo putat iste intel¬
ligendũ qd̃ dit dñs. nͥ abundauerit iustitia
ura plusꝙͣ seribarũ ⁊ phariseoꝵ. ñ intͣbitis
in regnũ cȩloꝵ: ut nͥ ampliꝰ ꝗͣ bis ra sabbo
ieuinemꝰ. hoc p̃ceptũ ñ possimꝰ implere. be¬
ue qd̃ septẽ dies sunt. qui uolumine tem¬
poꝵ ꝑ sua uestigia reuocant᷑. Cũ g̾ ex his
diduũ quisq detraxerit. ne sabbo dnĩcoq
iesunet. remanent quinq dies in quib pha¬

Expanded text:
cum Pharisaeo damnabitur, quia ille se talem non cum Pharisaeo damnabitur, quia ille se talem non esse iactabat; quod certe quisquis sentit, insanit. porro si haec sine dubio bona, quae sibi Pharisaeus inesse commemorabat, non habenmili quae in illo non erat: sic et bis in sabbato jejunare, in homine qualis fuerat ille Pharisaeus, infructuosum est; in homine autem humiliter fideli, vel fideliter humili, religiosum est: quamvis evangelica Scriptura non dixerit damnatum Pharisaeum, sed magis justificatum dixit Publicanum. 8. Verum si hoc modo putat iste intelligendum quod ait Dominus, Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabilis inieiunemus, hoc praeceptum non possimus implere. bene quod septem dies sunt, qui uolumine temporum per sua uestigia reuocantur. cum ergo ex his biduum quisque detraxerit, ne sabbato dominicoque ieiunet, remanent dies quinque, de quibus Pha
Abbreviated transcription (Latin):
licebat. qr ueterũ traditio ꝓhibebat. łideat
gͥ ne forte congruentiꝰ ei respondeat᷑. ideo
dnm̃ die. illo a discipłis hȩc duo fieri uoluisse.
unũ de spicis uellendis. alt̾um de alimentis
sum̃dis: ut illud eẽt adu̾sus eos qui sabb̃o uo¬
lunt uacare. hoc aũ adu̾sus eos qui cogunt
sabb̃o ieuinare: cũ illud mutato tempore
iã suꝑsticiosũ ee significasset. hoc aũ utroq
tẽpore liberũ eẽ uoluisset. Neq id confir¬
mando dixerim: s quid ei multo aptiꝰ ꝗͣ. st̃
bis in sabb̃o ieuinantes:Tãquã phariseus
idõ damnet᷑. qr bis in sabb̃o ieuinabat. &
ñ qr suꝑ publicanũ se tumidus extollebat.
Potest aũ iste dicere etiã illos qui omĩum
frucꝰtuũ suoꝵ decimas dant pauꝑib cum
phariseo damnari: qr hoc qͦq ille intͣ sua
oꝑa p̃dicabat. d cupimꝰ a multis fieri xp̃i¬
anis. ⁊ uix paucissimos inuenimꝰ. Aut uͦ
qui ñ fuerit iniustus. adultͣ ⁊ raptor

Expanded text:
licebat, quia ueterum traditio prohibebat. uideat licebat, quia ueterum traditio prohibebat. uideat igitur, ne forte congruentius ei respondeatur ideo dominum die illo a discipulis haec duo fieri uoluisse unum de spicis uellendis alterum de alimentis sumendis, ut illud esset aduersus eos, qui uolunt sabbato uacare, hoc autem aduersus eos, qui cogunt sabbato ieiunare, cum illud mutato tempore iam superstitiosum esse significasset, hoc autem utroque tempore liberum esse uoluisset. neque id confirmando dixerim. sed, quid ei multo aptius, quam sbis in sabbato ieiunantes?\' tamquam Pharisaeus ideo damnetur, quia bis in sabbato ieiunabat, et non, quia super publicanum se tumidus extollebat. potest autem iste dicere etiam illos, qui omnium fructuum suorum decimas dant pauperibus, cum Pharisaeo damnari, quia hoc quoque ille inter sua opera praedicabat, quod cupimus a multis fieri Christianis et uix paucissimos inuenimus, aut uero, qui non fuerit iniustus, adulter et raptor,
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ in eo tẽpore. quo ita fieri oportu¬
it seruauert̃. hanc sabbi uaccationem.
ꝗͣ uidȩi putant adhuc ẽẽ seruandam.
Unde illud ẽ qd̾ lapidare. hominẽ iussit¬
ds̃ qͥ sabb̃o ligna collegerat. Nusꝙͣ aũ legi¬
mus lapidatũ. uł aliquo dignũ supplicio
iudicatũ: siue ieuinantẽ sabb̃o. suie pran¬
dentẽ. Qͥ d tnͣ hoꝵ duoꝵ qͥeti conueniat qͥd
labori. iste. ipse uidit. qͥ gaudiũ discipłis mã¬
ducantib lucꝰtũ ieuinantib deputauit. ł
intellexit a dño deputari. uͥ de ieiunio res¬
pondens ait. Non posst̃ lugere filii sponsi.
quãdui cũ eis ẽ sponsus. Id aũ ꝓpt̾ea dicit
sabb̃o apłos manducasse: qr ñdũ erat tp̃s
ut sabb̃o ieiunarent. qd sciłe ueterũ tra¬
ditio ꝓhibebat: nũquid gͦ iã erat tempus
ut sabb̃o ñ uacarent: Nonne ⁊ hoc uet̾um
traditio ꝓhibebat. ⁊ uacare cogebat: &
tam̃ eo ipso sabb̃i die quo xp̃i legimꝰ manducasse
discipłos. uulsert̃ utiq spicas. qđ sabb̃o non

Expanded text:
tamen eo. tempore, quo ita fieri oportuit, seruauerunt hanc sabbati uacationem, quam Iudaei putant adhuc esse seruandam. unde illud est, quod lapidari deus hominem iussit, qui sabbato ligna collegerat; nusquam autem legimus lapidatum uel aliquo dignum supplicio iudicatum siue ieiunantem sabbato siue prandentem. quid tamen horum duorum quieti conueniat, quid labori, iste ipse uiderit, qui gaudium manducantibus, luctum ieiunantibus deputauit uel intellexit a domino deputari, ubi de ieiunio respondens ait: Non possunt lugere filii sponsi, quam diu cum eis est sponsus. Quod autem propterea dicit sabbato apostolos manducasse, quia nondum erat tempus, ut sabbato ieiunarent, quod scilicet ueterum traditio prohibebat, numquid ergo iam erat tempus, ut sabbato non uacarent? nonne et hoc ueterum traditio prohibebat et uacare cogebat? et tamen eo ipso sabbati die, quo Christi legimus manducasse discipulos, uulserunt utique spicas. quod sabbato non
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ. qui ñ crediderit condemnabit᷑
Qͥa sic̃ eos renasci ꝑ ministeriũ baptiranti¬
ũ. ita etiã credere ꝑ onda ⁊ ora confiten¬
tiũ confitem᷑. Audeaut gͦ dicere: qd̾ a uis¬
to dõ innocens condẽnabit᷑: si in illo uincło
peccati originał innecꝰtit᷑. Si sermo iste ꝓ¬
lixus ẽ. ⁊ onerosus occupationib tuis. daue¬
niã: qr ut hȩc ad te scriberẽ ⁊ occupatus
litteris tuis indicib erga nos beniuolen¬
tiȩ tuȩ tecũ ista colloquerer. etiã ego
ium feci int̾rũpendis occupationib meis.
Si qua illos alia excogitare. adu̾sus fide ca¬
tholicã scitis. ⁊ quȩcũq adu̾sus eos ne dnĩ¬
ei gregis infirma deuastent. nos qͦ fideli
⁊ plane pastorali dilectione disseritis. no¬
ta facite nob̃. Hereticoꝵ quippe inquietu¬
dine ut scripturas uigilantiꝰ ꝑscrutem᷑.
uñ ne ouili. xpi noceant eis possit occur¬
ri. tãꝗͣ. de somino ignauiȩ nr̃a excitat᷑ in¬

Expanded text:
dicentem: Qui non crediderit. condemnabitur, dicentem: Qui non crediderit. condemnabitur, quia sicut eos renasci per ministerium baptizantium ita etiam credere per corda et ora respondentium confitentur. audeant ergo dicere, quod a iusto deo innocens condemnabitur, si nullo uinculo peccati originalis innectitur. Si sermo iste prolixus est et onerosus occupationibus tuis. da ueniam, quia, ut haec ad te scriberem et prouocatus litteris tuis indicibus erga nos beniuolentiae tuae tecum ista conloquerer, etiam ego uim feci interrumpendis occupationibus meis. si qua illos alia excogitare aduersus fidem catholicam scieritis et quaecumque aduersus eos. ne dominici gregis infirma deuastent, uos quoque fideli et plane pastorali dilectione disseritis, nota facite nobis. haereticorum quippe inquietudine. ut scripturas uigilantius perscrutemur, unde, ne ouili Christi noceant, eis possit occurri, tamquam de somno ignauiae nostra excitatur in
Abbreviated transcription (Latin):
refellat᷑. uerũtam̃ scd̾m istã suã calliditatẽ
ñ inuenuint quid ad hoc respondeant. qd̃
exorcitant᷑ ⁊ ex sufflaut᷑ infantes. hoc enł ꝓ¬
culdubio fallacit᷑ fit. si diabolus in eis non
dominat᷑. Si dũ ñ dominat᷑. ⁊ idõ ñ fallaet᷑
exoreieant᷑ ⁊ exsufflant᷑: ꝑ quid dñat᷑. nͥ per
peccatũ princeps utiq peccatoꝵ.  moe si
iam erubescunt. nec audent dicere hec in
ȩccłia m̃dacit᷑ geri. fateant᷑ qd̾ ꝑierat etiã
in paruulis queri. Neq enĩ nͥ ꝓptͣ peccatũ
ꝑierat: qui nͥ ꝑ gr̃ãm ñ potest᷑ quęri. ñ po¬
test inueniri. S dõ gras qui saltim cũ ar¬
gum̃tant᷑ contra remissionẽ peocatoꝵ ne fi¬
eri credat᷑ in paruulis: iã tam̃ quãuis ꝑ cor¬
da ⁊ ora maloꝵ credere paruulos confi¬
tent᷑. Sic̃ gͦ audiunt dnm dicentẽ qui non
bit in regnũ cęloꝵ. ꝓpt̾ qđ eos baptiran
dos concedunt: sic audiant eundẽ dnm̃

Expanded text:
refellatur. uerum tamen secundum istam suam calliditatem refellatur. uerum tamen secundum istam suam calliditatem non inueniunt, quid ad hoc respondeant. quod exorcizantur et exsufflantur infantes. hoc enim procul dubio fallaciter fit, si diabolus eis non dominatur; si autem dominatur et ideo non fallaciter exorcizantur et exsufflantur, per quid dominatur nisi per peccatum princeps utique peccatorum : proinde si iam erubescunt nec audent dicere haec in ecclesia mendaciter geri, fateantur, quod perierat, etiam in paruulis quaeri. neque enim nisi propter peccatum perierat. quod nisi per gratiam non potest quaeri. non potest inueniri. sed deo gratias, quod saltem, cum argumentantur contra remissionem peccatorum, ne fieri credatur in paruulis. iam tamen quamuis per corda et ora maiorum credere paruulos confitentur. sicut ergo audiunt dominum dicentem: Qui non bit in regnum caelorum. propter quod eos baptizandos esse concedunt, sic audiant eundem dominum
Abbreviated transcription (Latin):
efficit desidia uanitatis. ut totus ille. ager
amara sterilitate siluescat. Nã illud qd̃
excogitauert̃ cũ ueritatis ponde preme¬
rent᷑. qr fidelis dñs in u̾bis sius. ⁊ ꝓpterea
eiꝰ ȩccłia nullomͦ fallacit᷑ paruulos in
remissionẽ peccatoꝵ baptirat. s ut fide
tatis urgeret. quis ñ xp̃ianꝰ irrideat. quã¬
libet u̾sutissimũ cernat᷑. Dicunt enĩ uera¬
cit᷑ quidẽ responde paruulos ꝑ ora gestã¬
tiũ in remissionẽ se credere peccatoꝵ. nõ
tam̃ qr sibi remittunt᷑. s qr credant qd
in ȩccłia uł in baptismo remittunt᷑ in qͥ¬
b inueniunt᷑ ñ in quib nulla stͣ: ac ꝑ hoc
nolunt eos ita baptizari in remissionẽ pec¬
toꝵ quos contendunt nullũ habere pec¬
catũ. s qm licet sine peccato in eo tam̃
quib dã peccatoribꝰ
remissio
peccatoꝵ. fieri qͥ¬
dẽ potest
ut hec uersipel¬
lis astutia
subtiliꝰ ⁊ acu¬
tꝰ ex otio

Expanded text:
efficit desidia uanitatis, ut totus ille ager efficit desidia uanitatis, ut totus ille ager amara sterilitate siluescat. Nam illud, quod excogitauerunt, cum ueritatis pondere premerentur, quia fidelis dominus in uerbis suis et proptereejus Ecclesia nullo modo fallaciter parvulos in remissionem peccatorum baptizat, sed ut fide tatis urgeret, quis non christianus irrideat, quamlibet versutissimum cernat? Dicunt enim, Veraciter quidem respondere parvulos per ora gestantium, in remissionem se credere peccatorum, non tamen quia sibi remittantur, sed quia credant quod in ecclesia uel in baptismo remittantur. in quibus inueniuntur, non in quibus nulla sunt. ac per hoc nolunt eos ita baptizari in remissione pecsio, quos contendunt nullum habere peccatum, sed quoniam licet sine peccato in eo tamenquibusque peccatoribus remissio peccatorum. Fieri quidem potest, ut haec uersipellis astutia subtilius et acutius ex otio
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiȩ¬
carnis infirmitas continuo sanet᷑. sic̃ con¬
tinuo reatus eiꝰ abolet᷑: s gr̃a renascendi.
ñ conditione nascendi. Unde quisqͥs ꝑ hanc
concupiscentiã etiã de renato nascit᷑. sine
dubitatione oberit nato. nͥ ⁊ ipse similiter
renascat᷑. Nerũ quicqͥd ẽ in hac questione.
difficultatis. ita in agro xp̃i ñ impedit oꝑa¬
rios eiꝰ quo minꝰ ab eis in remissionẽ pecca¬
toꝵ baptirent᷑ infantes. siue. de. fid̾etib si¬
ue de infidelib nati sint : sic̃ agricolas ñ
impedit. quo minꝰ ab eis inserendi cura in
oleas conu̾tant᷑ oleastri. siuie. de oleastris si¬
ue de oleis oriunt᷑. Nã ⁊ hoc si ut respon¬
deat rustico ꝓponat᷑. quȩ causa sit. ut cũ
aliud sit olea. alud oleaster: ñ tam̃ ołeaster
de semune utroq nascat᷑. ñ omittit iise¬
rendi curationẽ. etiã si ñ possit istã solue̾
questionẽ:. Alioquin dũ ex oluie semine. ex¬
orta uirgulta ñ aliud ꝙͣ oleas eẽ estimat.

Expanded text:
cupiscencarnis infirmitas continuo sanetur, sicut continuo reatus ejus aboletur, sed gratia renascendi, non conditione nascendi. Unde quisquis per hanc concupiscentiam, etiam de renato nascitur, sine dubitatione oberit nato, nisi et ipse similiter renascatur. Verum quidquid est in hac quaestione difficultatis, ita in agro Christi non impedit operarios ejus quominus ab eis in remissionem peccatorum baptizentur infantes, sive de fidelibus, sive de infidelibus nati sint, sicut agricolas non impedit quominus ab eis, inserendi cura, in oleas convertantur oleastri, sive de oleastris, sive de oleis oriantur. Nam et hoc, si ut respondeat, rustico proponatur, quae causa sit ut cum aliud sit olea, aliud oleaster, non tamen nisi oleaster de semine utroque nascatur; non omittit inserendi operationem, etiamsi non possit istam soluere quaestionem: alioquin, dum ex oliuae semine exorta uirgulta non aliud quam oleas esse existimat,
Abbreviated transcription (Latin):
colas tãꝙͣ magnꝰ ieiunator accusat. quan¬
tũ honoris ⁊ utilitatis uentrib tribuat.
si tẽ ñ errat᷑ qn prandet᷑. Inforte in
ieuinio sabbi tm bonũ constituit. ut
alioꝵ sex cierũ. hoc ẽ etiã ipsiꝰ anĩci.
ut leuẽ siẽ dic̃ errorẽ solũ ieiniũ
sabbi possit abolere: & solo ipso die non
erret᷑. quo toto utiq ieninat᷑Q dẽ gͦ¬

Expanded text:
colas tamquam magnus ieiunator accusat, quancolas tamquam magnus ieiunator accusat, quantum honoris et utilitatis uentribus tribuat, si tunc non erratur, quando prandetur. an forte in ieiunio sabbati tantum bonum constituit, ut aliorum sex dierum, hoc est etiam ipsius dominici uel leuem, sicut dicit, errorem solum ieiunium sabbati possit abolere et solo ipso die non erretur, quo toto utique ieiunatur?
Abbreviated transcription (Latin):
uinare. subiuingit ⁊ dic̃ ut sex dierũ uł le¬
uis error ieiunii. orationis ⁊ elemosinȩ fon¬
tib abluat᷑. ꝓfecto eos qui minꝰ qͣ sex diebus
in ebdomade ieuinant ñ putat legitime
exercere ieuiniũ. nec dõ deuotos ẽe. nec ma¬
culas erroris. q̃ de ista mortalitate contra¬
huiit᷑ abluere. Uideant gͦ romani quid a¬
gant. qr etiã ipsi nimiũ contumeliose huiꝰ
disputatione tracꝰtant᷑. Apud qͦs omĩb istiᷤ
sex dieb pͣter paucissimos clericos aut mo¬
nachos quotus quisq inuenit᷑ qui freqͣntet
cotidiana ieunia. maxime qͥa ibi ieiunan¬
dũ qͥnta sabb̃i ñ uidet᷑. Beinde quero si u¬
niꝰcuiꝰq diei uł leuis error ipsuis diei ie¬
uinio soluit᷑. ut abluit᷑: sic enĩ dixit ut
sex dierũ ict leius error ieuini qͦq fontibꝰ
abluat᷑: quid faciemꝰ de illo errore qui
subrepsit dñico die. in quo scandabũ est
ieuinare: Aut si ddie ipso nullus xp̃ianis
error obrepit. uideat homo iste qͥ uentri¬

Expanded text:
subiungit et dicit ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur\', profecto eos, qui minus quam sex diebus in hebdomade ieiunant, non putat legitime exercere ieiunium nec deo esse deuotos nec maculas erroris, quae de ista mortali tate contrahuntur, abluere. uideant ergo Romani, quid agant, quia etiam ipsi nimium contumeliose huius disputatione tractantur, apud quos omnibus istis sex diebus praeter paucissimos clericos aut monachos quotusquisque inuenitur, qui frequentet cotidiana ieiunia, maxime quia ibi ieiunandum quinta sabbati non uidetur? 1Deinde quaero: si uniuscuiusque diei uel leuis error ipsius diei ieiunio soluitur uel abluitur — sic enim dicit: ut sex dierum uel leuis error ieiunii quoque fontibus abluatur\' —, quid faciemus de illo errore, qui subrepserit dominico die, in\' quo scandalum est ieiunare? aut si die ipso nullus Christianis error obrepit, uide, homo iste, qui uentri
Abbreviated transcription (Latin):
mo ieunat. uerũetiã romanã excłiam inꝓ¬
uidus ⁊ meautꝰ accusat. Cũ enĩ dic̃ sub dis¬
ciplina xp̃i manentes. ñ deb̾e cũ filiis sine le¬
ge. cũ pͥncipib sodomȩ. cũ plebe gomorrȩ.
uoluptaria sabboꝵ exercere conuruia. s cũ
scĩmoniş incolis ac dõ deuotis sollẽni ⁊ eccłi¬
astico uire. magis ac magis legitime. ieiuna

Expanded text:
mo ieiunat, uerum et ipsam Romanam ecclesiam inprouidus et incautus accusat. cum enim dicit sub disciplina Christi manentes non debere cum filiis sine lege, cum principibus Sodomae, cum plebe Gomorrhae uoluptaria sabbatorum exercere conuiuia. sed cum sanctimonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitim
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eis ꝑ eos a quib gestant᷑ renuntiare
respondent. a diaboli dñatione lib̾a¬
ri: ⁊ ñ inuenientes qua exeant ꝑgunt
in p̃cipitẽ stultitiã. dũ nolunt muta¬
re sententiã. Illud sane sibi uidentur
acutissime dicere. quomͦ peccatũ tran¬
sit in filios fideliũ. qd̾ in parentib ñ
dubitamꝰ dimissũ eẽ ꝑ baptismũ. qua¬
si ꝓpterea¬
possit ñ habere ge¬

Expanded text:
cum ei se per eos a quibus gestantur, renuntiare respondent, a diaboli dominatione liberari; et non invenientes qua exeant, pergunt in praecipitem stultitiam, dum nolunt mutare sententiam. 44. Illud sane sibi videntur acutissime dicere: Quomodo peccatum transit in filios fidelium, quod in parentibus non dubitamus dimissum esse per Baptismum? Quasi propterepossit non habere ge
Abbreviated transcription (Latin):
dȩi. Int̾misso aũ uno die. cuiꝰ uesꝑa dñs
pascha cũ discipłis manducauit. qui finis
fuit eiꝰ diei quẽ uocamꝰ quintã sabb̃i. dem¬
de traditꝰ ẽ ea nocꝰte quȩ iã ad sextã sab¬
bati qui dies passionis eiꝰ manifestꝰ ẽ ꝑti.¬
nebat. łlic dies pͥmus anmoꝵ fuit. a ues¬
ꝑa incipiens. s matħs eugłista. quintam
sabbi dic̃ fuisse pͥmũ arimoꝵ diẽ. qr eius
uesꝑa consequente. futura erat cena pas¬
chalis. qua cena incipiebat arimũ ⁊ ouis
immolatio manducari. Ex quo colligit᷑
quartã sabbi fuisse quando ait dñs. Sci¬
tis qr post biduũ pascha fiet. ⁊ filius
hominis tradet᷑ ut crucifigat᷑. Ae ꝑ hoc
dies ipse ieuinio deputatus eͣ. quia sicut
eugłista sequit᷑ ⁊ dicit. tunc congrega¬
ti sunt principes sacerdotũ. ⁊ seniore

Expanded text:
daei. intermisso autem uno die, cuius uespera dominus daei. intermisso autem uno die, cuius uespera dominus pascha cum discipulis manducauit, qui finis fuit eius diei, quem uocamus quintam sabbati, deinde traditus est ea nocte, quae iam ad sextam sabbati, qui dies passionis eius manifestus est, pertinebat. hic dies primus azymorum fuit a uespera incipiens. sed Matthaeus euangelista quintam sabbati dicit fuisse primum azymorum, quia eius uespera consequente futura erat cena paschalis, qua cena incipiebat azymum et ouis immolatio manducari. ex quo colligitur quartam sabbati fuisse, quando ait dominus: Scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. ac per hoc dies ipse ieiunio deputatus est, quia, sicut euangelista sequitur et dicit, tunc congregati sunt principes sacerdotum et seniore
Abbreviated transcription (Latin):
gere. s quasi sacra sollemnitate statu¬
ta dognatirare. cȩ per̃t.⁊ innotuert po¬
płis xp̃ianis. ꝓfecto nec tali necessitate qua¬
lem apłs habuit existimo faciendũ ẽẽ qd
fecit. ne. maius malũ incurrat᷑ in scan¬
dalo. quã bonũ ꝑcipiat᷑ ex u̾bo. Quuiequid
tam̃ cause uł necessitatis extiterit curho¬
mo. xpĩanꝰ die dnĩco ieuinare cogat᷑. sicut
etiã illud in acꝰtib apłoꝵ inuenimꝰ. in nau¬
fragii ꝑiculo uͥ ⁊ ipse apłs nauigabat qua¬
tuor decim dieb. Ac ꝑ hoc duob dnĩcis ieui¬
natũ. nullomͦ dubitare debemꝰ. dnĩcũ diẽ
qñ ñ plures dies sine. ulla refecꝰtione con¬
tinuandi uouent᷑. int̾ ieuinioꝵ dies nͥ eẽ
ponendũ. Cur aũ quarta ⁊ sexta maxi¬
me ieuinet eccłia. illa ratio reddi uidetur.
qd̃ considerato eugłio ipsa quarta sabbi.
quã uulgo qͣrtã feriã uocant. consilium
repperuintur ad occidendũ dñm fecisse iu¬

Expanded text:
gere, sed quasi sacra sollemnitate statugere, sed quasi sacra sollemnitate statuta dogmatizare coeperunt et innotuerunt populis Christianis, profecto nec tali necessitate, qualem apostolus habuit, existimo faciendum esse, quod fecit, ne maius malum incurratur in scandalo, quam bonum percipiatur ex uerbo. quicquid tamen causae uel necessitatis extiterit, cur homo Christianus die dominico ieiunare cogatur, sicut etiam illud in actibus apostolorum inuenimus in naufragii ttuordecim diebus ac per hoc duobus dominicis ieiunatum, nullo modo dubitare debemus dominicum diem, quando non plures dies sine ulla refectione continuandi uouentur, inter ieiuniorum dies non esse ponendum. Cur autem quarta et sexta maxime ieiunet ecclesia, illa ratio reddi uidetur, quod considerato euangelio ipsa quarta sabbati, quam uulgo quartam feriam uocant, consilium repe-. riuntur ad occidendum dominum fecisse Iu
Abbreviated transcription (Latin):
discessurus erat. ut iã ñ eeͣt eos in car¬
ne uisurus. Ac ꝑ hoc magis ostenditur
diĩcis dieb solita illis ñ fuisse ieiunia.
qr nec hoc crederet᷑. curauit scriptor li¬
bri causã ꝓducendi sermonis exponere :
ut sciremus si aliqua necessitas oriat᷑.
urgentiori actioni ñ e̾e̾ prandiũ p̃ferẽ¬
dum. quãius ab istis auidissime audien¬
tib. ⁊ ipsũ fontẽ. cogitantib ꝓfecturum
quicqͥd influebat haurentib. ñ
tͣm carnale prandi um. ue¬
rũetiã oena contempta est. Sed
tunc quãus dnĩco die solita illis
ieuinia ñ fuissent. ñ erat tam̃ ec¬
cłie tã insignis offensio. si aliqua tali
necessitate qualẽ paulus apłs habuit
die toto diũco usq ad mediũ noctis. uł
etiã usq ad diluculũ reficere corpora
nꝰ curarent. Nunc uͦ postea quã hereti¬
ci maxime impissimi ieiunia diei dñi¬
ci ñ aliqua necessitate oocurrentia ꝑa¬

Expanded text:
discessurus erat, ut iam non esset eos in cardiscessurus erat, ut iam non esset eos in carne uisurus. ac per hoc magis ostenditur dominicis diebus solita illis non fuisse ieiunia, quia, ne hoc crederetur, curauit scriptor libri causam producendi sermonis exponere, ut sciremus, si aliqua necessitas oriatur, urguentiori actioni non esse prandium praeferendum. quamuis ab istis auidissime audientibus et ipsum fontem cogitantibus profecturum quicquid influebat, haurientibus non tantum carnale prandium uerum etiam cena contempta est. Sed tunc quamuis dominico die solita illis ieiunia non fuissent, non erat tamen ecclesiae tam insignis offensio, si aliqua tali necessitate, qualem Paulus apostolus habuit, die toto dominico usque ad medium noctis uel etiam usque ad diluculum reficere corpora non curarent. nunc uero postea quam haeretici maxime impiissimi ieiunia diei dominici non aliqua necessitate occurrentia pera
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ad unã sabbati ꝑtinebat. ⁊ ita eadẽ noc¬
te fracꝰturus pane̾ sic̃ frangit᷑ in sacramͣ¬
to corporis. xp̃i. ꝓduxit sermonẽ usq ad
mediũ noctis. ut post celebrata sacram̃ta
rursus usq ad diluculũ alloquens congre¬
gatos. qm̃ multũ festinabat. lucescente. ꝓ¬
ficisceret᷑ dñico die: aut certe. si in una
sabb̃i ñ ꝑ noctẽ᷑ s ꝑdiẽ hora dñici fue¬
rant congregati. eo ipso qd̵ dictũ ẽ. pau¬
lus disputabat illis exiturus alia die. ex¬
p̃ssa ẽ causa ꝓducendi sermonis. qr fue¬
rat exiturus. ⁊ eos sufficient᷑ instruere
cupiebat. Non gͦ sollemnit᷑ die dĩco
ieiunabant. s necessarius sermoꝰ studii
feruentissimi audiebat᷑ ardore. reficien¬
di corporis causa. int̾rũpendus ẽẽ nͣ ui¬
sus ẽ ꝓfecꝰturo apło. qui eos ꝓpt̾ alios
suos usq quaq discursus. ut alias nũꝗͣ
uł rarissime iusitabat. p̃sertim quia tẽ
ex illis t̃ris sic̃ consequentia docent. ita

Expanded text:
sabbati pertinebat, et ita eadem nocte fracturus panem, sicut frangitur in sacramento corporis Christi, produxit sermonem usque ad medium noctis, ut post celebrata sacramenta rursus usque ad diluculum adloquens congregatos, quoniam multum festinabat, lucescente proficisceretur dominico die, aut certe, si in una sabbati non per noctem sed per diem hora dominici fuerant congregati, eo ipso, quod dictum est: Paulus disputabat illis exiturus alia die, expressa est producendi causa sermonis, quia fuerat exiturus et eos sufficienter instruere cupiebat. non ergo sollemniter die dominico ieiunabant, sed necessarius sermo, qui studii feruentissimi audiebatur ardore, reficiendi corporis causa interrumpendus esse non uisus est profecturo apostolo, qui eos propter alios suos usquequaque discursus uel alias numquam uel rarissime uisitabat, praesertim quia tunc ex illis terris, sicut consequentia docent, ita
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ante suã resurrectione̾. sic̾ sanguinẽ
suũ potandũ dedit ante. passionẽ. Sides
certe dierũ quadraginta ieiuniũ. qđ iste
cõmemorat. sic ad rẽ ñ ꝑtinere. ut sabbo
ieuinemꝰ: quomͦ ad rem ñ ꝑtinet ut dñi¬
co ieuinemus. ꝓrsus ñ attendit quid ei de
die dnĩco possit opponi. qnͣ sic̃ accusanda sͣ
ebriosa conuiuia. ⁊ om̃ĩs uorax ac temu¬
lenta luxuries. sic accusat prandia sabba¬
toꝵ cũ possint ⁊ ipsa ee̾ modestoꝵ. atq
sobrioꝵ. Et idõ ñ ẽ illi ad singula respon¬
dendũ. qmͣ ꝓ sabb̃i prandio ucia luxuriȩ
rep̃henden᷑do. eadẽ atq eadẽ sepe dicit
aliud ñ inueniendo qđ̵ dicat. nͥ qd̃ manit᷑
⁊ ad rẽ ñ ꝑtinens dicit. Ytrũ ñ sit sabbo
ieuinandũ querit᷑. ñ utrũ sit sabb̃o luxu¬
riandũ: qd nec dnĩco facunt. qui dm̃ ti¬
ment. quãuis in illo utiq ñ ieuinent. Qͥs
aut digna. quȩ nos scificata die ad pecca¬

Expanded text:
etiam ante resurrectionem suam, sicut sanguinem etiam ante resurrectionem suam, sicut sanguinem suum potandum dedit ante passionem? Vides certe dierum quadraginta jejunium, quod iste commemorat, sic ad rem non pertinere ut sabbato jejunemus, quomodo ad rem non pertinet ut dominico jejunemus. 14. Prorsus non attendit, quid ei de die debriosa conuiuia et omnis uorax ac temulenta luxuries, sic accusat prandia sabbatorum, cum possint et ipsa esse modestorum atque sobriorum. et ideo non est illi ad singula respondendum, quoniam pro sabbati prandio uitia luxuriae reprehendendo eadem atque eadem saepe dicit aliud non inueniendo, quod dicat, nisi quod inaniter et ad rem non pertinens dicit. utrum non sit sabbato ieiunandum, quaeritur, non utrum non sit sabbato luxuriandum, quod nec dominico faciunt, qui deum timent, quamuis in illo utique non ieiunent. quis aut digna. quae nos sanctificata die ad pecca