comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas peccatoris : Quia illius rei ds̃ ultor est  cuius auctor pͥ
est idest iniquitatis quam potest ds punire non facere. Scn¬
ptu est enim : Omnis qui facit peccatum & iniquitaten facit. &
peccatu est iniquitas: & scitis quia ille apparuit ut peccata
tolleret & peccatum in eo non est : Omnis qui in eo manet non
peccat : & iterum : ds fidelis inquo non est iniquitas iustus &
scs dñs : Iniquitas igit᷑ quia indõ non est : utiq. exdõ non est :
do non esse iohannes apłs manifestat dicens : siquis diligit
mundum non est caritas patris in eo. quia omne qđ est in
mundo concupiscentia carnis est & concupis centiao culorũ
& superbia uitȩ quae non est expatre sed ex mundo est: hic
autem mundi nomine : homines significat mundi istius di¬
lectores. qui non ideo ꝓdilectione mundi puniendi sunt : qui
aliquam substantiam malam diligunt. cum substantia na¬
turaliter nulla sit mala : sed quia dilectionis ordinem non

Expanded text:
itas peccatoris, quia illius rei Deus ultor est, cujus auctor non itas peccatoris, quia illius rei Deus ultor est, cujus auctor non est, id est iniquitatis, quam potest Deus punire, non facere. Scriptum est enim: Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit, et peccatum est iniquitas. Et scitis, quia ille apparuit ut peccata tolleret, et peccatum in eo non est. Omnis qui in eo manet, non peccat . Et iterum: Deus fidelis, in quo non est iniquitas, justus et sanctus Dominus . Iniquitas igitur, quia in Deo non est, utique ex Deo non est. Deo non esse Joannes apostolus manifestat, dicens: Si quis diligit mundum, non est caritas Patris in eo, quia omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae, quae non eautem mundi nomine homines significat mundi istius dilectores: qui non ideo pro dilectione mundi puniendi sunt, quia aliquam substantiam malam diligunt, cum substantia naturaliter nulla sit mala, sed quia dilectionis ordinem non
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est peccatoris ꝓpriũ & uoluntariũ malum quo malo se¬
ipsum ꝑdit iniũstus : & quia huic malo auctor non estds̃ sed
homo peruersus : digne utiq homini qui seꝑ dedit peccato
redditur intormentis eterna ꝑditio ut pereat quidem qui
perire uoluit. non tamen sic pereat quem ad modum uoluit :
qui enimsic perut delectatione peccatorum illectus ut si
posset fieri maneret in operepeccati ꝑ pecuus : iustequide
est inperditione peccati dimissus. quo ꝓpria cecidit
uoluntate : Sed non ibi fuit impune dimittendus: ned s̃
fidelis in quonon est iniquitas qui est iustus & sc̃s si pecca¬
torem semꝑ inpeccato selinqueret impunitum : ꝓutaretur
illi placerepeccatũ : Quam sententiã in quibus dad sarguit
permalachiã ꝓphetam qui dicunt. omnis qui facit malum bo¬
nus est coram dño & ipse ineo complacuit : & ubi est dr̃ iustitiae
Iusteigitur est consecuta sȩueritas iudicis ubi prȩcessit iniqu¬

Expanded text:
hoc est peccatoris proprium et voluntarium malum, quo malo sehoc est peccatoris proprium et voluntarium malum, quo malo seipsum perdit injustus. Et quia huic malo auctor non est Deus, sed homo perversus, digne itaque homini, qui se perdidit peccato, redditur in tormentis aeterna perditio: ut pereat quidem, qui perire voluit, non tamen sic pereat, quemadmodum voluit. Qui enim sic periit, delectatione peccatorum illectus, ut si posset fieri, maneret in opere peccati perpetuus, juste quidem est in perditione peccati dimissus, quo propria cecidit voluntate. Sed non ibi fuit impune dimittendus, ne Deus fidelis, in quo non est iniquitas, qui est justus et sanctus, si peccatorem semper in peccato relinqueret impunitum, putaretur illi placere peccatum. Quam sententiam in quibusdam Deus arguit per Malachiam prophetam, qui dicunt: Omnis qui facit malum, bonus est coram Domino, et ipse in eo placuit, et ubi est Deus justitiae . Juste igitur est subsecuta severitas judicis, ubi praecessit iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
mala quippeuoluntas non ꝑtinet adoptimũ creatorm iusta
uero in iusti angel hominisq damnatio ꝑtinet ad a quissimũ
cognitorem : Ad uoluntatem igit᷑ malam dr hominem non p̃¬
destinauit : quia homini eamdaturus ipse non fuit : Quomo¬
do enim dr̃ hominem quem adimaginen suã fecit p̃ destinar
admalam uoluntato quam ipsenon fecit: It apeccare in
hoc homo coepit. Inquo ado discessit : scriptũ estenim quia
initium superbue apostatare adõ : & alio loco : et ceomne
qui se dongant a teperibunt ꝑ didistiomnes qui fornicant᷑
abste : isti ergo qui se elongant & fornicantur adõ. utiq
peccando pereunt ꝑ suam malam uoluntatem qua enon est exdõ
Perdet autem illos ds̃ iusteiudicando quod competitdo : Non
enim eos ds̃ iudicio perderet nis ꝑsuas iniquitates ipsi ꝑ issent
tatem sua : Defectus ergo a summobono ad infimumbonum

Expanded text:
Mala quippe voluntas non pertinet ad optimum creatorem; justa Mala quippe voluntas non pertinet ad optimum creatorem; justa vero injusti angeli hominisque damnatio pertinet ad aequissimum cognitorem. Ad voluntatem igitur malam Deus hominem non praedestinavit, quia homini eam daturus ipse non fuit. Quomodo enim Deus hominem, quem ad imaginem suam fecit, praedestinaret ad malam voluntatem, quam ipse non fecit? Itaque peccare in hoc homo coepit, in quo a Deo discessit. Scriptum est enim: Quia initium superbiae apostatare a Deo . Et alio loco: Ecce omnes qui se elongant a te, peribunt: perdidisti omnes qui fornicantur abs te . Isti ergo qui se elongant et fornicantur a Deo, utique peccando pereunt per suam malam voluntatem, quae non est ex Deo. Perdet autem illos Deus juste judicando, quod 16 competit Deo. Non enim eos Deus judicio perderet, nisi per suas iniquitates ipsi periissent. atem suam  Ibidem . Defectus ergo a summo bono ad infimum bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam Neq uero ds̃ humiles quib: dat gratiã anteda tã gratia
humiles inuenit : sed dando gratiã humiler facit : Hoc ipsum
enim dr̃ ꝑ gratia donat ut quisquis eam acceperit. humilis fiai
Propter quod ipse unigenitus scae humilitatis doctor atq
largitor dicit : Discite ame quiamitis sum & humilis corde
& in uenietis requien animabus uris : Hanc requiem ꝑ didert
qui humilitate ixiecta aduersus uita suatum uerunt & in mor¬
tem ꝑ superbiã reciderunt : detalib: enim dictũ est : Deiec esti
eos cum extollerentur : Talibus autem proptera ds̃ nsistit
quia in eis suꝑbiam ipsenon fecit ꝑ quam in iustemalunt in
peccatũ cadere. & ꝑ quam iuste merentur in peccato pemanere
Pro inde quia initiu male uoluntatis suꝑbia est quȩ ex do non est
perspicuecdaret non exdo eẽ hominib: interitũ mala eopera¬
tionis: sed a iusto iudicer etribui malis interitũ ultionis:

Expanded text:
tiam . Neque vero Deus humiles, quibus dat gratiam, ante datam tiam . Neque vero Deus humiles, quibus dat gratiam, ante datam humiles invenit: sed dando gratiam, humiles facit. Hoc ipsum enim, Deus per gratiam donat: ut quisquis eam acceperit, humilis fiat. Propter quod ipse Unigenitus sanctae humilitatis doctor atque largitor dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris . Hanc requiem perdiderunt, qui humilitate rejecta adversus vitam suam tumuerunt, et in mortem per superbiam reciderunt. De talibus enim dictum est: Dejecisti eos, cum extollerentur . Talibus autem propterea Deus resistit, quia in eis superbiam ipse non fecit: per quam injuste malunt in peccatum cadere, et per quam juste merentur in peccato permanereProinde, quia initium malae voluntatis superbia est, quae ex Deo non est, perspicue claret, non ex Deo esse hominibus interitum malae operationis, sed a justo judice retribui malis interitum ultionis.
Abbreviated transcription (Latin):
rationalis : nisi dilectio cratoris : in qua tanto magis
minus ue est dilectio sui. quanto magis minus ue dilectionen
suo exhibet creatori : Voluntas porro creatura erationalis sino
qualicumq: amore non potest esse. nec sic potet diligere ut
amorem suum non uelit ad aliquid religare. Quaelnter sũmũ
bonũ a quo creata est & infimumbonũ cui praelata est medio
quodam loco posita profecto aut in infimobono nec esse est
miserabiliter iaceat. Aut in sum mobono ueraciter felicitero
requiescat : Quodam &enim amore rapitur seu cũ oboedien¬
tia subleuatur & creatoribo nobene subicitur : siuecum su¬
perbia deprimitur ut ceatura ebonae maledominetur : Sic̃
enim fit elationehumilis: sic fit humilitate sublimis : Dic̃
enim dñs & magister poster : omnis qui se ex altauerit humi¬
liabitur. & qui sehumilia uerit exaltabitur : Propter quod
item scriptũ est: ds suꝑbis resistit : humilib: autendatgra¬

Expanded text:
rationalis, nisi dilectio creatoris, in qua tanto magis rationalis, nisi dilectio creatoris, in qua tanto magis minusve est dilectio sui, quanto magis minusve dilectionem suo exhibet creatori. Voluntas porro creaturae rationalis sine qualicunque amore non potest esse: nec sic potest diligere, ut amorem suum non velit ad aliquid religare, quae inter summum bonum, a quo creata est, et infimum bonum, cui praelata est, medio quodam loco posita, profecto aut in infimo bono necesse est miserabiliter jaceat, aut in summo bono veraciter feliciterque requiescat. Quodam etenim amore rapitur, seu cum obedientia sublevatur, et creatori bono bene subjicitur: sive cum superbia deprimitur, ut creaturae bonae male dominetur. Sicut enim fit elatione humilis, sic fit humilitate sublimis. Dicit enim Dominus et Magister noster: Omnis qui se exaltaverit, humiliabitur: et qui se humiliaverit, exaltabitur . Propter quod item scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gra
Abbreviated transcription (Latin):
bonarũ est conditor naturarũ : uidit enim ds̃ sicut scriptũ
est omnia quaefecit & eccebona ualde Inquib: omnib: quae
fecit: rationalem creaturã meliorm ceteris fecit: sic tam̃
potiori creaturae maius uoluit in essebonũ : ut &iam infima
ereaturae nullum in esset substantialiter malum. ac ꝑ hoc
superius es set in fimobono melius creatũbonũ : cui summũ
bonum quod creatũ non est & a quo omne mutabi lebonum
creatũ est iustedominaretur. Cuius &iam participatione
beatum esset si sum mobono humili dilectione seruiret :
Creatura equippe rationalis alia beatitudo nec potuit nec
potest eẽ nec poterit nisi ut agnoscens a quo non solum
facta sed &iam a quo rationalis est facta maiorem dilec¬
tionem exhibeat bono cyatori quam sibi : neq enime in esso
posset ullatenus ratio : nisi ei posset creatoris ineẽ dilectio.
Quia nec est alia quaeuera sit sapienti a uel intelligentia creatun

Expanded text:
bonarum est conditor naturarum. Vidit enim Deus sicut scriptum bonarum est conditor naturarum. Vidit enim Deus sicut scriptum est omnia quae fecit, et ecce bona valde . In quibus omnibus quae fecit, rationalem creaturam meliorem caeteris fecit. Sic tamen potiori creaturae majus voluit inesse bonum, ut etiam infimae creaturae nullum inesset substantialiter malum. Ac per hoc, superius esset infimo bono melius creatum bonum, cui summum bonum quod creatum non est, et a quo omne mutabile bonum creatum est juste dominaretur. Cujus etiam participatione 15 beatum esset, si summo bono humili dilectione serviret. Creaturae quippe rationali alia beatitudo nec potuit, nec potest esse, nec poterit, nisi ut agnoscens, a quo non solum facta, sed etiam a quo rationalis est facta, majorem dilectionem exhibeat bono creatori quam sibi. Neque enim ei inesse posset ullatenus ratio, nisi ei posset creatoris inesse dilectio, quia nec est alia quae vera sit sapientia vel intelligentia creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiã malam qua concupiuit plus ex trase: minus factus
et in se : Quam concupiscentiam licet explerenequiuer it opee.
tamn retinuit uoluntate : Sic ipse sibi ian factus est poena
ut supplicium semꝑ esset malo uoluntas mala tam qua ceco
ipsa cȩcitas sua & concupiscentia peccandi tormentũ fieret
peccatori & rebellis ac refuga qui illã impertũbabilen
sequiem fugeret. deinceps ꝑ turbationi serluret. atq ab ono
dño derelinqueretur iuste. quem ipsereliquit in iuste : Ita
factũ est ut ꝑ seuerans in ordinatus exse: ordinaretur inse
& in eo qui in seor dinem ꝑderit : diuini ordinis rationon
periret : Hoc & in homine contigit. quem ipsediabolus serpen¬
tina calliditate deiecit : A dño quippebono dissentiens & ser¬
uo malo consentiens mala euoluntatis effectũ plenũ adipisci
non potuit : quia ipsa malitia uoluntatis ado non fuit.
hancenim si ado non discederet non haberet : Bonus ergo ds̃

Expanded text:
cupiscentiam malam, quia concupivit plus extra se, minus factus cupiscentiam malam, quia concupivit plus extra se, minus factus est in se. Quam concupiscentiam, licet explere nequiverit opere, tamen retinuit voluntate. Sic ipse sibi jam factus est poena, ut supplicium semper esset malo voluntas mala, tanquam caeco ipsa caecitas sua. Et concupiscentia peccandi tormentum fieret peccatori, et rebellis, ac refuga, qui illam imperturbabilem requiem fugerat, deinceps perturbationi serviret, atque a bono domino relinqueretur juste, quem ipse reliquit injuste. Ita factum est ut perseverans inordinatus ex se, ordinaretur in se: et in eo qui in se ordinem perderet, divini ordinis ratio non periret. Hoc et in homine contigit, quem ipse diabolus serpentina calliditate dejecit. A domino quippe bono dissentiens, et servo malo consentiens, malae voluntatis effectum plenum adipisci non potuit: quia ipsa malitia voluntatis a Deo non fuit. Hanc enim, si a Deo non discederet, non habere
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam scorũ glorificationen diuinitus & inchoariprorsus
& ꝑfici : tamen arbitror &iam hȩc qua ea nobis posita sunt
malorum quoq uoluntatem operationem ac recributionem
consideraredebemus ut agnos camus utrum malos ds̃ iustus
ad hoc prȩdistinauerit faciendũ qđ in cis puniturus est fact
añ idcirco iniquos ad suppliciũ iuste predostina uerit quia eori
mala opera licet futura presciret non tamen ipse pꝰdesti nauit
ut futura essent quia non ipse fecit ut fierent : Itaq siinitiui
peccati requiritur : nihil aliud nisi suꝑbia inuenitur : Dicit
enim scriptura . Initium omnis peccati suꝑbia Quaeutiq tuno
intium sumpsit : cum angelus aduersus dm elatus & ipsa
elatione prostratus ꝑ concupiscentiã quaeradix est omnium ma¬
lorum uolens usurpar quod illidatum adõ non fuit : Adõ¬
discessit & cecidit. in quo sistetis set noncecidis set sed ꝑ con¬

Expanded text:
ipsam sanctorum glorificationem, divinitus et inchoari prorsus ipsam sanctorum glorificationem, divinitus et inchoari prorsus et perfici, tamen arbitror etiam haec quae a nobis posita sunt malorum quoque voluntatem, operationem ac retributionem considerare debemus. Ut agnoscamus utrum malos Deus justus ad hoc praedestinaverit faciendum, quod in eis puniturus est factum. An idcirco iniquos ad supplicium juste praedestinaverit, quia eorum mala opera, licet futura praesciret, non tamen ipse praedestinavit ut futura essent, quia non ipse fecit ut fierent. Itaque si initium peccati requiritur, nihil aliud nisi superbia invenitur. Dicit enim Scriptura: Initium omnis peccati superbia . Quae utique tunc initium sumpsit, cum angelus adversus Deum elatus, et ipsa elatione prostratus, per concupiscentiam quae radix est omnium malorum volens usurpare quod illi datum a Deo non fuit, a Ddiscessit et cecidit, in quo si stetisset, non cecidisset. Sed per con
Abbreviated transcription (Latin):
nisi iustos facere : sic non estaliud glorificarenisigloriosos fa¬
cere : Pro in dequia ds suos & iustificat & glorificat: sicut
gratiȩ ipsus opus est cũ facit iustos. sic gratiacipsius opuseri
cũ faciet gloriosos. Quia sicut nemo potest habere uera iusti¬
tiam nisi fuerit iustificatus sic nemo potest habereuera gloriã
nisi fuerit glorificatus : Vnde autem sit ueragloria saluator
noster cũ iudȩos increparet ostendit dicens : quomodo potesti
uos credere quigloriã ab inuicem accipitis & gloriam quat
a solodo est non quaeritis: Hunc sensum habens paulus &
ueraciter dicens nos autẽ sensum xp̃i habenus: sicut gloriaui
ut inueniar in illo non habens meam iustitiã quae ex lege est
sed illam qua e ex fide est xp̃i. quae exdõ est iustita in fide : &
quam uir abundent plurima documenta quib: clareat non
solum bonauo luntatis bonaeq operationis gratiã sed &iam

Expanded text:
nisi justos facere, sic non est aliud glorificare, nisi gloriosos fanisi justos facere, sic non est aliud glorificare, nisi gloriosos facere. Proinde, quia Deus suos et justificat et glorificat, sicut gratiae ipsius opus est, cum facit justos, sic gratiae ipsius opus erit, cum faciet gloriosos. Quia sicut nemo potest habere veram justitiam, nisi fuerit justificatus, sic nemo potest habere veram gloriam, nisi fuerit glorificatus. Unde autem sit vera 14 gloria, Salvator noster cum Judaeos increparet ostendit, dicens: Quomodo potestis vos credere, qui gloriam ab invicem accipitis: et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis ? Hunc sensum habens Paulus et veraciter dicens: Nos autem sensum Christi habemus , sicut gloriam Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed illam, quae ex fide est Christi, quae ex Deo est justitia in fide . Et quamvis abundent plurima documenta, quibus clareat non solum bonae voluntatis bonaeque operationis gratiam, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
misit potens & facere fuit autẽ imꝑfectus quiadr̃ inscis suis
quaedam nondum fecit ex omnib: quae ꝓmisit: propter qđ &iam
omnes antiqui iusti sicutidem a postolus dicit: testimonio fides
comprobati non acceperunt repromissionem dõ ꝓnobis melius
ꝓuidente nesine nobis ꝑficerentur : Sicut ergo prȩcedentes sc̃i
testimonio fidei comprobati non sunt sine subsequetiũ ꝑ fec¬
one ꝑ fecti sic subsequentes scĩ non possunt sine prȩcedentib:
ꝑfici : Donumitaq ꝑfectũ tunc omnib: dabit᷑ quando scis
oterna glorificatio tribuetur: Tunc sicut ueritas dicit iust
fulgebunt sicut sol in regno patris sui : illius estigit᷑ &cam hoc
donũ ꝑ fectũ : aquo est donitotius initium : Quod utiq donũ
non diceretur. si non &iam hoc ex gratia donaretur : Unus autõ
glorificat iustificatos : Sicut autem non est aliud iusti ficaro

Expanded text:
romisit, potens est et facere ; fuit autem imperfectus, quia Deus in sanctis suis romisit, potens est et facere ; fuit autem imperfectus, quia Deus in sanctis suis quaedam nondum fecit ex omnibus quae promisit. Propter quod etiam omnes antiqui justi sicut idem Apostolus dicit, Testimonio fidei comprobati, non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis melius providente, ne sine nobis perficerentur . Sicut ergo praecedentes sancti testimonio fidei comprobati, non sunt sine subsequentium perfectione perfecti: sic subsequentes sancti non possunt sine praecedentibus perfici. Donum itaque perfectum tunc omnibus dabitur quando sanctis aeterna glorificatio tribuetur. Tunc sicut Veritas dicit: Justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Illius est igitur etiam hoc donum perfectum, a quo est doni totius initium. Quod utique donum non diceretur, si non etiam hoc ex gratia donaretur. CAPUT XVI. Gglorificat justificatos. Sicut autem non est aliud justificare,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Non potest homo acciperequicquam nisidatum ei fuerit de
cȩlo lacobus quoq apłs ꝓtestatur quia omnedatũ optimun
& omnedonũ ꝑ fectũ desursum est descendens a patreluminũ : Quod
est autẽ magis donũ ꝑfectũ quam glorificatio futura scorum:
Nunc enim diuinorum munerum ut itadicam non dumest ꝑ fecta
ꝑ fectio ut pote ubi omnis ꝑ fectus ꝑ fectionis est indiguus:
Niamq illequidexit quod quodergo per fecti hoc sentiamus
Idem dicit: non quodiam acceperim aut iam ꝑ fectus sim: fuit
ergo ꝑ fectus spefutura eglorificationis. fuit autemꝑfectus
onerecorruptionis & mortalitatis : Corpus enim qđ corrumpi¬
tur ad grauat animã & deprimit terrena in habitatio sensum
multa cogitanten : fut ꝑ fectus expectatione muneris: fuit
imꝑfectus fatigatione certaminis : fut ꝑfectus quod mente
batur adño : fuit ꝑfectus plenis simesciens quia ds̃ quaecumq ꝓ¬

Expanded text:
est: Non potest homo accipere quidquam, nisi datum ei fuerit de est: Non potest homo accipere quidquam, nisi datum ei fuerit de coelo . Jacobus quoque apostolus protestatur: Quia omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est descendens a Patre luminum . Quod est autem magis donum perfectum, quam glorificatio futura sanctorum? Nunc enim divinorum munerum ut ita dicam nondum est perfecta perfectio, utpote ubi omnis perfectus perfectionis est indigus. Namque ille qui dixit: Quotquot ergo perfecti sumus, hoc sentiamus , idem dicit: Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim . Fuit ergo perfectus spe futurae glorificationis; fuit autem imperfectus onere corruptionis et mortalitatis. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Fuit perfectus exspectatione muneris; fuit imperfectus fatigatione certaminis. Fuit perfectus, quod mente batur a Domino. Fuit perfectus, plenissime sciens, quia Deus, quaecunque p
Abbreviated transcription (Latin):
ipsedñs dicit secundum fidem tuã fiat tibi & beatus iohannes
prȩdicat. Haec est uictoria qua euincit mundum fides nra. Pau¬
ipse testatur dicens sic luceat lux ura coram hominib: ut uidenr¬
tes ur̃a bona opera glori ficent patrem urm qui incęlis est. tam̃
ista cum habemus non habemus ex nobis nata sed adõdonata
sicut apłs dicit. nos autẽ non spm̃ mundi accepimus. sed spmqui
ex do est ut sciamus quaeadõdonata sunt nobis : & quia quecũq
nobis facienda donat sicut habere non possumus nisi ipse nobis
largiatur : sic facere non possumus nisi ipsein nobis quael argi¬
tus est operetur : Propterea nullatenus sinimur immosalubm¬
ter prohibemur tam in nra fidequam in nro opere tam quã nr̃m
nobis aliquid uendicare : Dicit enimuas electionis : quid aute
habes qđ non accepisti : si autẽ accepist quid gloriaris quasi
non acceperis: & in scõ euangelio praecursoris dominici uox

Expanded text:
ipse Dominus dicit: Secundum fidem tuam fiat tibi. Et beatus Joannes ipse Dominus dicit: Secundum fidem tuam fiat tibi. Et beatus Joannes praedicat: Haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra . Pauipse testatur dicens: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videntes vestra bona opera, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Tamen quia ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donata, sicut Apostolus dicit: Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus 13 quae a Deo donata sunt nobis ; et quia quaecunque nobis facienda donat, sicut habere non possumus, nisi ipse nobis largiatur, sic facere non possumus, nisi ipse nobis quae largitus est operetur, CAPiter prohibemur, tam in nostra fide quam in nostro opere, tanquam nostrum nobis aliquid vindicare. Dicit enim Vas electionis: Quid autem habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Et in sancto Evangelio praecursoris dominici vox
Abbreviated transcription (Latin):
& uelle & ꝑ ficere misericorditer operatur : Dicit enim apłs:
ds est enim qui operatur in nobis & uelle& ꝑ ficerȩ ꝓbona uo luntate:
Loquens &iam dr̃ ꝑ prophetã seipsum facer econfirmat. qđ fidelib
donat ut faciat secundum illud oraculum qđ est a nobis supra iam
positũ quo dicit & faciam ut in iustificationib meis ambuletis
& iudicia mea obseruetis & faciatis : Quid est autẽ faciam ut facian¬
nisi mei erit operis omnebonũ qđ operati fueritis : Ipseergo faco
ut faciamus : quo in nobis operante fitomnebonũ quod facimur
Dequo dicitur adhebreos: aptet uos in omnibono faciens in uob
quod placeat coram se: Demonstrat itaq di gratia inbona uolun¬
tate & operatione hominis futura equoq retributionis gloriam.
quaedon abitur scis : Quis diuinaegratiae non essecontendat cũ
si uecredentes siueo perantes licet nr̃a sit fides &nra sint opera sica

Expanded text:
et velle et perficere misericorditer operatur. Dicit enim Apostolus: et velle et perficere misericorditer operatur. Dicit enim Apostolus: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et perficere pro bona voluntate . Loquens etiam Deus per prophetam, se ipsum facere confirmat quod fidelibus donat ut faciant, secundum illud oraculum, quod est a nobis supra jam positum, quo dicit: Et faciam ut in justificationibus meis ambuletiset judicia mea observetis et faciatis . » Cum dicit: « Faciam ut facianisi, mei erit operis omne bonum quod operati fueritis? Ipse ergo facit ut faciamus, quo in nobis operante, fit omne bonum quod facimus. De quo dicitur ad Hebraeos: Aptet vos in omni bono, faciens in vobis quod placeat coram se . Demonstrata itaque Dei gratia in bona voluntate et operatione hominis, futurae quoque retributionis gloriam, quae donabitur sanctis, quis divinae gratiae non esse contendat? cum sive credentes, sive operantes, licet nostra sit fides, et nostra sint opera, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
iustis & in iustis. tria quaedam consideranda existimo : Initium
uoluntatis : ꝓgres sum operis finem retributionis ut in his
quaecumq iusta & bonauidemus lusto & bono dõdemus. illa
autẽ dõ indigna nouerimus. in quib: nec bonitatẽ nec iusticiam
inuenimus & considerata operum qualitate. illa credamꝰ ado
predestinata quaemi sericordiae ud a equitati diuinae condi¬
gna reperiuntur & congrua : Misericors &enim & miserator
&iiostus dns: ac primo totius bonȩuoluntatis initiũ ab illa
sempiternatrinitate quaeunus solus & uerus est dr̃ & p̃distina¬
tum confitemur & datum : Hoc enim homini gratuita iustificati¬
one tribuit praeparatũ . quod in ȩterna prae destinatione p̃pa¬
rauerat tribuendum : Hanc uoluntatis prȩparationem superius
scãe scriptura etistimonio de monstraui: quodictũ est p̃parat᷑
uoluntas adño: ab ipso ergo uoluntas p̃paratur : qui in nobe

Expanded text:
justis et injustis, tria quaedam consideranda existimo, initium justis et injustis, tria quaedam consideranda existimo, initium voluntatis, progressum operis, finem retributionis. Ut in his quaecunque justa et bona videmus, justo et bono Deo demus; illa autem Deo indigna noverimus, in quibus nec bonitatem nec justitiam invenimus. Et considerata operum qualitate, illa credamus a Deo praedestinata, quae misericordiae vel aequitati divinae condigna reperiuntur et congrua: Misericors enim et miserator et justus Dominus . Ac primo totius bonae voluntatis initium ab illa sempiterna Trinitate, quae unus solus et verus est Deus, et praedestinatum confitemur et datum. Hoc enim homini gratuita justificatione tribuit praeparatum, quod in aeterna praedestinatione praeparaverat tribuendum. Hanc voluntatis praeparationem, superius sanctae Scripturae testimonio demonstravi, quo dictum est: Praeparatur voluntas a Domino. Ab ipso ergo voluntas praeparatur, qui in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
dixerint pax & securitas. tunc repentinus eis suꝑ ueniet interitꝰ.
sicut dolor inutero habenti & non effugient: Quȩ ramus itaq
utrum credendus sit dr̃ iniquorũ opera prȩdestinas seꝓ quib: cos
condemnet. sicut inscis praedestinas sedicitur quod coronet
Cum uero causam condemnationis in iquorũ & glorificationis
scorum quaerimus : non prȩdstinatos negamus uel illos ad
poenam ul illos adgloriam sed utrum sicut credunt᷑ p̃destina¬
ta diuinitus operabona ꝓquib: glorificabunt᷑ iusti. sic prae¬
destinata credenda sint diuinitus opera mala ꝓ quib: in ȩternũ
punientur in iusti : Dicit᷑ enim in libro psalmorum: In iusti pu¬
nieit᷑ & semen impiorũ peribit. salus autẽ icstorum ad ño
Deutrisq autẽ & saluator nr̃ dicit : tunc illiibunt in combustio¬
nem ȩternam iusti autem inuitã ȩternã: In utrisq. ergo id est

Expanded text:
dixerint pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus, dixerint pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus, sicututrum credendus sit Deus iniquorum opera praedestinasse, pro quibus eos condemnet, sicut in sanctis praedestinasse dicitur, quod coronet? Cum vero causam condemnationis iniquorum, et glorificationis sanctorum quaerimus, non praedestinatos negamus, vel illos ad poenam, vel illos ad gloriam. Sed utrum, sicut creduntur praedestinata divinitus opera bona, pro quibus glorificabuntur justi, sic credenda sint praedestinata divinitus opera mala, pro quibus in aeternum punientur injusti? Dicitur enim in libro Psalmorum: Injusti punientur, et semen impiorum peribit, salus autem justorum a Domino . De utrisque et Salvator noster dicit: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . In utrisque ergo, id est
Abbreviated transcription (Latin):
sime requirendum uidetur quid in his ds̃ operet᷑ quos gratis
ustificat : quid &iam in illis quos iuste condemnat : Dicit enin
eximius gentiũ doctor : Si autem iniquitas nr̃a iustitiã dĩ com¬
mendat. quid dicemus  Numquid iniquus ds̃ qui infert ira
secundum hominem dico. absit : hic autẽ iram ꝓcondem na¬
tioneposuit. sicut alibi iohannes baptistadicit : qui incredu¬
lus est filio. non uidebit uitã sediradĩ manet suꝑ cum: hanc
iram phariseis & sadduceis cũ obuirgatione denuntiat di¬
cens : Genimin a uiperarum quis uobis ostendit fugert a futu
catione firmauit dicens thessa lonicensibus : quomodo con¬
uersi estis addm̃ asimulacris seruire dõ uuo &uero & expo¬
ctare filiũ eius decȩlis quem suscitauit a mortius ihm̃ qui eri¬
puct nos abirauentura : Hanc iram id est puniti onem quae
prȩparata est malis : alio loco interitum uocat dicens: Cum enii¬

Expanded text:
issime requirendum videtur, quid in his Deus operetur, quos gratis issime requirendum videtur, quid in his Deus operetur, quos gratis justificat; quid etiam in illis, quos juste condemnat. Dicit enim eximius gentium Doctor: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid iniquus Deus, qui infert iram? Secundum hominem dico? absit . Hic autem iram pro condemnatione posuit, sicut alibi Joannes Baptista dicit: Qui incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum . Hanc iram Pharisaeis et Sadducaeis cum objurgatione denuntiat dicens: Genimina viperarum, quis vobis ostendit fugere a futura idica praedicatione firmavit, dicens Thessalonicensibus: Quomodo conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo et vero, et exspectare Filium ejus de coelis, quem suscitavit a mortuis Jesum, qui eripuit nos ab ira ventura . Hanc iram, id est punitionem, quae parata est malis, alio loco interitum vocat dicens: Cum eni
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ iustepeccare : Nullus autem hominum iustepeccat: quãui
eum suste ds̃ peccare permitat : iuste enim deseritur adõ: qui desq
dm̃ : & quia homo deserens dĩ peccat. deserens peccatorem ds̃ uis¬
tiam seruat : Quid autem magis iustũ quam ut illequi desiderio
peccandi iam peccat pro eo quod desiderans peccare ipsesibi noꝵ¬
us efficitir semet ipsum peccato suo lȩdereꝑmictatur : In scis
igitur coronat ds iustitiam quam eis gratis ipsetribuit. gratis
seruauit. gratisq ꝑ fecit. In iquos autem condemnauat ꝓ lmp¬
etate uel in iustitia: quam in eis ipse non fecit : In illis enim op¬
ra sua glorificat in istis autemopera non sua condemnat :
Hoc itaq prȩdestin auit ds̃ quod erat ipse facturus aut qđ fuera
largiturus Illud uero nullatenus prȩdestinauit quod siue p
gratia seu ꝑ iustitiã facturus ipsenon fuit : Pro inde diligent¬

Expanded text:
hominum juste peccare. Nullus autem hominum juste peccat, quamvis hominum juste peccare. Nullus autem hominum juste peccat, quamvis eum juste Deus peccare permittat. Juste enim deseritur a Deo, qui deserit Deum. Et quia homo deserens Deum peccat, deserens peccatorem Deus justitiam servat. Quid autem magis justum quam ut ille qui desiderio peccandi jam peccat, pro eo quod desiderans peccare, ipse sibi noxius efficitur, semetipsum peccato suo laedere permittatur? In sanctis igitur coronat Deus justitiam quam eis gratis ipse tribuit, gratis servavit, gratisque perfecit. Iniquos autem condemnabit pro impietate vel injustitia, quam in eis ipse non fecit. In illis enim opera sua glorificat, in istis autem opera non sua condemnat. Hoc itaque praedestinavit Deus, quod erat ipse facturus, aut quod fuerat largiturus. Illud vero nullatenus praedestinavit, quod sive per gratiam, seu per justitiam facturus ipse non fuit. Proinde diligent
Abbreviated transcription (Latin):
nipoteti nulla est difficultas : & propt yaibi numquã deest
uoluntatis effectus : quia uoluntas ipsa non aliud inuenitur
essequam uirtus : quicquid autem uult potest. qui quantum
uult tantũ potest : Propterea de eo solodicit᷑. Om̃a quaecumq
uoluit fecit : & iterum : sub est enimtibi cum uoles posse: ldeo
diximus tantã ibi ee uirtutem uoluntatis  quanta est uolun¬
tas ipsa uirtutis. quia cui semꝑ sub est cum uolet posse : N
aliud est in illo uellequam posse : Quia ergo ds̃ nulla necessitate
tatis impeditur obstaculo quo id qđ ꝓmisit aut minus quam
uult aut tardius faciat : Pro inde potiuit sicut uoluit prȩdesti¬
nare quos dam ad gloriã quosdam ad poenam : Sed quos pir¬
destinauit adgloria : p destinauit adiustitiã : Quos autem p̃¬
distinauit ad poenam non predistinauit ad culpam: Posset¬
enim peccatũ aliquod ex predestinationedi esse: si pos set aliquis

Expanded text:
omnipotenti est difficultas. Et propterea ibi nunquam deest omnipotenti est difficultas. Et propterea ibi nunquam deest 11 voluntatis effectus, quia voluntas ipsa non aliud invenitur esse quam virtus. Quidquid autem vult, potest, qui quantum vult, tantum potest. Propterea de solo digne dicitur: Omnia quaecunque voluit, fecit . Et iterum: Subest enim tibi, cum voles posse . Ideo diximus tantam ibi esse virtutem voluntatis, quanta est voluntas ipsa virtutis. Quia cui semper subest cum volet, posse non aliud est in illo velle quam posstatis impeditur obstaculo, quo id quod promisit, aut minus quam vult, aut tardius, faciat. Proinde potuit, sicut voluit, praedestinare quosdam ad gloriam, quosdam ad poenam. Sed quos praedestinavit ad gloriam, praedestinavit ad justitiam. Quos autem praedestinavit ad poenam, non praedestinavit ad culpam. Possetenim peccatum aliquod ex praedestinatione Dei esse, si posset aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
sposuit : Sicut enim omne creatoris opus sine initionec potuit pet
potest fieri : sic illa sempiterna uoluntas eius numquã mutabili¬
tit subiacet quia lnitiũ existendi non habet : Quod autẽsemꝑ sie
est ut eenoncoeperit: proculdubio sic est ut id quod est non ce
non possit : uera igit᷑ immutabilitas. digneuera uocat᷑ ȩternitas :
inqua aternitate in cõmatabilis uoluntatis suae creator illeiam
fecis sedicit᷑ quodincyeatura mutabils prout oportune faciendũ
dis posuit sic ritedis positũ facit &ideo quaecumq ꝓmisit
iam facta dicimus : quua defaciendis dubitare non debemus:
Abraham enim pater noster sicut ait apłs in rȩꝓmis sionediri
hesitauit diffidentia sed confortatus est fide dansglora mdõ
plenis simescieis qui a quaecũq promisit potens est & facero :
Vdeo ergo indĩ promissis nulla est falsitas : quia in faciendis om

Expanded text:
sposuit. Sicut enim omne Creatoris opus sine initio non potuit, nec sposuit. Sicut enim omne Creatoris opus sine initio non potuit, nec potest fieri: sic illa sempiterna voluntas ejus, nunquam mutabilitati subjacet, quia initium existendi non habet. Quod autem semper sic est, ut esse non coeperit, procul dubio sic est, ut id quod est non esse non possit. Vera igitur immutabilitas, digne vera vocatur aeternitas, in qua aeternitate incommutabilis voluntatis suae Creator ille jam fecisse dicitur, quod in creatura mutabili, prout opportune faciendum disposuit, sic rite dispositum facit. Et ideo quaecunque promisit, jam facta dicimus, quia de faciendis dubitare non debemus. Abraham enim pater noster sicut ait Apostolus in repromissione Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, plenissime sciens quia quaecunque promisit, potens est et facere . Ideo ergo in Dei promissis nulla est falsitas, quia in faciendis nulla
Abbreviated transcription (Latin):
patris familias inuinea operant᷑ : In illa autẽ denarii mercedesi ne
lubio potient᷑ : istam dĩ nuncdonat ut inctiũ meritiboni gratir in¬
dignus accipiat : illã uero in futurũ repositã seruat : quaboni meri¬
ti prȩmiũ accipere dignus possit. Qui boni meriti principiũ cum
es set indignus accepit : Dicens igit᷑ paulus quia quos dr̃ iustifica¬
uit illos & glorificauit : non utrumq p̃senti uita edeputat sed
ea fideqđ futurũ est uelut factũ firmat : qua fideꝓphetadedo dic̃
qui fecit quae futura sunt : In illa quipperm mobilitate consilii sui
secundũ bonũ placitũ eius qđ ꝓ posuit in eo indispensationepleniti¬
dinis temporũ instaura reomnia in xp̃o quae incȩlis & quae in terra st̃
in ipso ex aeternitatedispositionis suae in p̃distinationeian fe¬
cit quaecumq effectu operis sui tempor congruo facienda di¬

Expanded text:
patrisfamilias in vinea operantur; in illa autem denarii mercede sine patrisfamilias in vinea operantur; in illa autem denarii mercede sine dubio potientur. Istam Deus nunc donat, ut initium meriti boni gratis indignus accipiat; illam vero in futurum repositam servat, qua boni meriti praemium accipere dignus possit, qui boni meriti principium, cum esset indignus, accepit. Dicens igitur Paulus: Quia quos Deus justificavit, illos et glorificavit , non utrumque praesenti vitae deputat, sed ea fide quod futurum est, velut factum firmat, qua fide propheta de Deo dicit: Qui fecit quae futura sunt. In illa quippe immobilitate consilii sui, secundum bonum placitum ejus, quod proposuit in eo, in dispensatione plenitudinis temporum, instaurare omnia in Christo, quae in coelis, et quae in terra sunt ; in ipso ex aeternitate dispositionis suae, in praedestinatione jam fecit, quaecunque effectu operis sui, tempore congruo facienda di
Abbreviated transcription (Latin):
predistinauit . hos & uocauit & quos uocauit  hos & iustificau
quos autẽ iustificauit illos & glorificauit : Uerutamen cũ simul
iustificatos & glorificatos audimus: non simul &iustificationis
& glorificationis opus p̃senti tempori deputenus : iustificationis
enim gratia in praesentidatur. glorificationis autẽ futura seruas
ista est fidei illa species : Dicit autẽ paulus. quia nunc ꝑfiden am¬
ulamus non ꝑspeciem : qđ enim nunc scĩ credunt : tunc uidebun
Propter qđ ecclesia edicit᷑. Audifilia & uide quia fides ex audia
unde iustus exfide uiuens fiduti aliter dicit : Credo uiderebonadn
nterra uiuentium. istegitur est in homineordo diuinaeredempti¬
nis ac remunerationis ut nunciustificatus cyedat qđ tunc glori¬
ficatus accipiat : Propter qđ paulus ait : Non qđ iam acceperim
flent mittentes semina sua  In illa uero glorificatione uenientes
uenient in exultatione portantes manipulos suos : In hac operari

Expanded text:
s et justificavit: quos autem justificavit, illos et glorificavit . Verumtamen cum simul justificatos et glorificatos audimus, non simul et justificationis et glorificationis opus praesenti tempori deputemus. Justificationis enim gratia in praesenti datur, glorificationis autem futura servatur. Ista est fidei, illa speclei . Dicit autem Paulus: Quia nunc per fidem ambulamus, non per speciem . Quod enim nunc sancti credunt, tunc videbunt. Propter quod Ecclesiae dicitur, Audi, filia, et vide; quia fides ex auditu, unde justus ex fide vivens, fiducialiter dicit: Credo videre bona Domini, in terra viventium . Iste igitur est in homine ordo divinae redemptionis ac remunerationis, ut nunc justificatus credat, quod tunc glorificatus accipiat. Propter quod Paulus ait: Non quod jam acceperim, flent, mittentes semina sua; in illa vero glorificatione venientes venient in exsultatione, portantes manipulos suos. In hac operarii
Abbreviated transcription (Latin):
datus est nobis: cõmodumduximus paternis definitionem nrn
praemunire sententiis : Sẽs &enim augustinus in libris debap¬
tis mocum questionem dehereticorum recepti onesi nebaptis¬
matis iterationeuersaret : intertio eius demoperis libro inter
alia sic dicit : Sp̃s autem sc̃s quod in sola catholica et ła ꝑ manus¬
impositionen daridicitur. nimerũ hoc intelligi maiores nri
Aabesse quiabecdetiuaec atholicae cõmunione pracus sant ndt¬
tende quuso beatis simũ augustinũ inscis scripturis diuinitus
ceudituns quomodo uno in loco non solum scĩ apłi parb sed

Expanded text:
st nobis, commodum duximus paternis definitionem nostram praemunire sententiis. Sanctus enim Augustinus in libris de Baptismo , cum quaestionem de haereticorum receptione sine baptismatis iteratione versaret, in tertio ejusdem operis libro, inter alia sic dicit: « Spiritus autem sinpositionem dari dicitur, nimirum hoc intellegi maiores nostri ommunione praecisi sunt. » Attende, quaeso, beatissimum Augustinum in sanctis Scripturis divinitus eruditum, quomodo uno in loco non solum sancti apostoli Pau
Abbreviated transcription (Latin):
tor quos dammor tuos asserebat dicens : dimit temortuos sepe¬
lire mortuos suos : & apostolus deuidua: qua e autẽ indilicus et
uiuens mortua est : Adephesios quoq sic loquitur: & uos cũ
es setis mortui delictis & peccatis ur̃is inquib aliquando am¬
bulastis secundũ sȩculum mundihuius. secundum principem po¬
testatis aeris huius sps qui nuncoperat᷑ in filus diffidentiae.
inquib: & nos om̃s aliquando conuersati sumus indesiderus car¬
nis nr̃ae facientes uoluntatem carnis & cogitationũ & eramus
natura filui iraesicut & ceteri ds autem qui diues est in miscricor

Expanded text:
tor quosdam mortuos asserebat, dicens: Dimitte mortuos sepetor quosdam mortuos asserebat, dicens: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Et Apostolus de vidua: Quae autem in deliciis est vivens mortua est . Ad Ephesios quoque sic loquitur: Et vos, cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis, secundum saeculum mundi hujus, secundum principem potestatis aeris hujus, spiritus, qui nunc operatur in filiis diffidentiae, in quibus et nos omnes aliquando conversati sumus, in desideriis carnis nostrae, facientes voluntatem carnis et cogitationum. Et eramus natura filii irae, sicut et caeteri; Deus autem, qui dives es
Abbreviated transcription (Latin):
concipiens peperit peccatum. peccatũ uero consũnatũ geniuit mor¬
tem : Non ergo iniqui p̃destinati sunt ad mortem animae primam
sed predistinati sunt ad secundam id esta ed stagnũ ignis ae sulphu¬
sis dequobeatus iohannes dicit : & diabolus qui seducebat con
mis sus etinstignũ ignis & sulphuris : & alio loco & mors &
infernus missi sunt in stagnum ignis: hȩc mors secunda est
stagnum ignis & qui non estinuentus in libro uita escriptus
missus estin stagnumignis : Rur susdicit : Dubus autem &infi¬
delib: contaminatis & homicidis &impudicis & ueneficis &
idolis seruientib: & omnib: mendacibus parseorũ instagno
ardenti & sulphure qđ est mors secunda : illam secunda mortẽ
nuncupat quae sequitur ex sententia iisti iudicis : non illamquȩ
praeces sit in mala concupis centia peccatoris: qua mortesalua¬

Expanded text:
concipiens peperit peccatum, peccatum vero consummatum genuit  al., generat morconcipiens peperit peccatum, peccatum vero consummatum genuit  al., generat mortem . » Non ergo iniqui praedestinati sunt ad mortem animae primam, sed praedestinati sunt ad secundam, id est « ad stagnum ignis et sulphuris, » de quo beatus Joannes dicit: « Et diabolus qui seducebat eos missus est in stagnum ignis et sulphuris ; » et alio loco: « Et mors et infernus missi sunt in stagnum ignis . » Haec mors secunda est « stagnum ignis; » et qui non est inventus in libro vitae scriptus, « missus est in stagnum ignis. » Rursus dicit: « Dubiis autem et infidelibus, et contaminatis, et homicidis, et impudicis, et veneficis, et idolis servientibus, et omnibus mendacibus, pars eorum in stagno ardente, et sulphure, quod est mors secunda . Illam secundam nuncupat mortem quae sequitur ex sententia justi judicis, non illam quae praecessit in mala concupiscentia peccatoris. Qua morte Salva
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis admissum sed quod est talib: beneredditum: bene quippi
malis interitus adõ redditur : quamuis sit malus interitus eis
qui nunc iuste deserunt᷑ & post modum iustetorquebuntur: in
talib: enim ds̃ iudicium suum desertione inchoat. cruciationo
consumat Nam & hoctempore quodiscedentes malos deserit
dr̃ non operat᷑ in cis qđ eidisplicet: sedoperat᷑ ꝑcos qđ eipla¬
cet post modũ eis redditurus quod ab eius iustiti amerentu
Recipient enim non ꝑeo quod ds bene usus est eorũoperib: mal
sed ꝓeo quod ipsi male abusi sunt di operib: bonis : Tales itas
ds̃ aptauit in interitũ punitionis quem peccatoriiustus iude
predestinationeiusta decreuit: non in peccatũ quod homo non
ex prȩdistinatione diuina sed ex uoluntate sua maleconcupi¬
cendo coepit & maleo perando ꝑfecit : Concupiscentia enin

Expanded text:
ab eis admissum, sed quod est talibus bene redditum . Bene quippe ab eis admissum, sed quod est talibus bene redditum . Bene quippe malis interitus a Deo redditur, quamvis sit malus interitus eis qui nunc juste deseruntur et postmodum juste torquebuntur. In talibus enim judicium suum Deus desertione inchoat, cruciatione consummat; nam et hoc tempore, quo discedentes malos deserit, Deus non operatur in eis quod ei displicet, sed operatur per eos quod ei placet, postmodum eis redditurus quod ab ejus justitia merentur. Recipient enim, non pro eo quod Deus bene usus est eorum operibus malis, sed pro eo quod ipsi male abusi sunt Dei operibus bonis. Tales itaque Deus aptavit in interitum punitionis, quem peccatori justus judex praedestinatione justa decrevit, non in peccatum, quod homo non ex praedestinatione divina, sed ex voluntate sua male concupiscendo coepit et male operando perfecit. « Concupiscentia » enim
Abbreviated transcription (Latin):
culpam : sed quia causam iniquitatis suae expropria homoh¬
buit uoluntate proptereabeatus paulus sustinuis seasserit
dm̃ in multa patientia uasa irae aptata in interitũ : Haec igit᷑
ira ideo talib: uasis interitum reddidit : quia in eis meritumu
luntaria e iniquitatis inuenit : Quando autẽ peccanti seruo
iram iustus dñs intudissec si seruus ex praedistinatione dñĩ po¬
cassec : in hoc itaq ista uasa ds̃ aptauit. in quod p̃distinauit
hoc est in interitum. illum utiq interitũ quem paulus malis
repente suꝑ uenturũ denuntiat dicens : Cum enimdixerint
pax & securitas. tunc repentinus eis suꝑ ueniet interitus :
Quod si ds̃ taler in peccatũ prȩdistinaret: non eos apostolus uasa
irae mallet nominare sed culpae nec in interitũ taliauasa sed in
peccatũ dicerent᷑ aptata. Nunc autẽideo uasa iraedicuntur u
ostendatur in talibus exdĩ prȩdestinatione non hoc eẽ qđ e ma

Expanded text:
culpam. Sed quia causam iniquitatis suae ex propria homo hculpam. Sed quia causam iniquitatis suae ex propria homo habuit voluntate, propterea B. Paulus sustinuisse asserit Deum in multa patientia vasa irae, aptata in interitum. Haec igitur ira, ideo talibus vasis interitum reddidit, quia in eis meritum voluntariae iniquitatis invenit. Quando autem peccanti servo iram justus Dominus intulisset, si servus ex Domini praedestinatione peccasset? In hoc itaque ista vahoc est in interitum: illum utique interitum quem Paulus malis repente superventurum denuntiat dicens: « Cum enim dixerint, Pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus . » Quod si Deus tales in peccatum praedestinaret, non eos Apostolus « vasa irae » mallet nominare, sed culpae; nec in interitum talia vasa, sed in peccatum dicerentur aptata. Nunc autem ideo « vasa irae » dicuntur, ut ostendatur in talibus ex Dei praedestinatione hoc non esse quod est male