comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidem m̃rm. pro ueritate morien¬
tium. & cũ ueritate uiuentium.
ñ solum in cordib religiosis. uerũ
etiã in heredib suꝑsticiosis libera
suorum seruitute subuertit.
Breuis omĩum que aduersus
idoloꝵ cultores. siue institutores.
sup᷑ ab apło dicta sunt recapitu¬
latio. Quia cũ cognouissent dm̃.¬
ñ sic̃ dm̃ głificauerunt. aut grãs
egerunt. s euanuerunt in cogita¬
tionib suis. & obscuratũ ẽ. insipi¬
ens cor eorum. Ytiq obseuratio.
uindicta & pena iam fuit: & tam̃
ꝑ hanc penam. id ẽ. ꝑ cordis cecitatẽ.
que fit deserente luce sapientiȩ.
in plura & grauia peccata collapsi
sunt. Dicentes enim se eẽ. sapientes:
stulti facti sunt. Grauis hec pena ẽ.
siquis intelligat. Q ex hac pena:
uide quo ierunt. E t immutauert¬
głam incorruptibilis dĩ. in simili¬
utate di tudinem unaginis corruptibilis¬
si hominis. & uolucrũ. & quadrupe¬
dũ & serpentium. Ista fecerunt ex
peccati pena: qua obscuratum ẽ.

Expanded text:
per fidem martyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute subuertit.Brevis omnium quae adversus idolorum cultores, sive institutores supra ab apostolo dicta sunt, recapitulatio. Quia cum cognovissent Das egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insi sius cor corum? utique ista obscuratio uindicta et poena iam fuit; et tamen per hanc poenam, id est per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti facti sunt. grauis haec poena est, si quis intellegat, et ex hac poena uide quo ierunt: et inmutauers Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Ista fecerunt ex peccati poena, qua obscuratum est
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionem di hoc.ẽ. qua homini ma¬
ior ẽẽ ñ possit. in futura uita sꝑat apłs.
que sola beata uita dicenda est. uͥ ꝙ cor¬
pus incorruptibile atq immortale sp̃m
suo sine ulla molestia ł reluctatione
subdetur. ñ quia in hac uita nichil ue
ri omino inueniri potest qd m̃te cer¬
natur. ñ fide credatur. s quia tantũ ẽ
quicquid ẽ ut non faciat beatissimos.
parte. non cernitur mente. Cerntur
plane. s beatissimos nundum facit.
Illud enim beatissimos facit quod ait
tunc autem facie ad faciem. & tunc
cognoscam sicut & cognitus sum. Qi
hoc inuenerunt ipsi dicendi sunt in
beatitudinis possessione consistere. ad
quam ducit uia fidei quam tenemus.
& quo credendo cupimus ꝓuenire.
posinstis: uocationẽ nr̃am quȩ fit in¬
occulto arbitror significare. P redesti¬
natio enim nr̃e uocationis occulta ẽ.
Cuius secreti signũ ẽ int̾rogatio dñi.
quasi nescientis. cum ipsi nesciamus.
sicut dic̃ apłs. ut cognoscam sic̃

Expanded text:
cognitionem Dei hoc est, qua homini major esse non possit in futura vita sperat apostolus, quae sola beata vita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque immortale spiritui suo, sine ulla molestia, vel reluctatione subdetur. ri omnino inveniri potest quod mente cernatur, non fide credatur; sed quia tantum est quidquid est, ut non faciat beatissimos. parte; non cernitur mente: cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. Illud enim beatissimos facit quod ait: Tunc autem facie ad faciem; et, Tunc cognoscam sicut et cognitus sum . Qui hoc invenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit via fidei quam tenemus, et quo credendo cupimus pervenire. posuistis? vocationem nostram quae fit inocculto, arbitror significare. Praedestinatio enim vocationis nostrae occulta est: cujus secreti signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus; sicut dicit Apostolus Ut cognoscam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
celoꝵ. Qm̃ egenis & indigus amor i¬
ta diligit. ut reb quas diligit subicia¬
tur. ꝓpterea cum commnemoraret᷑ sp̃s
di. in quo sca eius beniuolentia dilecti¬
oq intelligitur suꝑferri dictus.c̃. ne
facienda oꝑa sua ꝑ indigentiȩ necessi¬
tatem potiꝰ. quã ꝑ habundantiã bñ-¬
ficientie d̾s amare putaret᷑. Cinis rei
memor apłs dicturꝰ de caritate super
emmnentiorẽ uiam demonstraturũ se
ait. Ꝙ alio loco. Suꝑeminentẽ inquit
scientię caritatẽ.xͥ. Sͦliuȩ fructus ca-¬
ritatem significat. Unde hoc ꝓbamus:
Quomodo enim oleum nullo humore
premit᷑ s difruptis om̃ib exilit & su¬
peminet sic ẽ caritas. Non potest p̃¬
mi in ua. necesse. ẽ. ut ad suꝑna emi¬
cet. Propterca de illa dicit apł̃s. Adhͦ
suꝑeminentiorẽ uiam uob̃ demonstro.
Quia diximꝰ de oleo quia suꝑeminet.

Expanded text:
eminit: Egenus atque indigens amor ita diligit ut rebus quas diligit subiciatur. Propterea cum commemoraretur spiritus dei in quo sancta eius beneuolentia dilectioque intelligitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficentiae Deus amare putaretur? Cujus rei memor Apostolus dicturus de charitate, super eminentem viam demonstraturum se ait : et in alio loco, Supereminentem, inquit, scientiae charitatem ritatem significat. Unde hoc probamus? Quomodo enim oleum a nullo humore premitur, sed disruptis omnibus exsilit et supereminet: sic et charitas non potest premi in ima; necesse est ut ad superna emineat. Propterea de illa dicit Apostolus, Adhuc supereminentiorem viam vobis demonstro. Quia diximus de oleo, quia supereminet,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ domum cuiusq baptirati fr̃is.s do¬
mum ipsius d̃i patris. cui om̃s fr̃s di¬
cimus. pater nr̃ qui es in celis. a reg¬
no seꝑare celoꝵꝰ. aut eam sic diuide¬
in regno habitare celoꝵ. in hac stultiti-¬
a uelint habitare nobiscum. absit in-¬
quam ut cum om̃is domus regnantium
fllioꝵ non sit alibi nͥ in regno ipsins re¬
giȩ domus pars aliqua non sit in regno.¬
Stella enim abstella differt in gła. ut
apłs dicit sic & resurrectio mortuoꝵ.
auit̃ enim lucebit uirginitas. alit̾ ibi
lucebit castitas comugalis. alit̃ ibi lu¬
cebit sc̃a uirginitas. Duierse lucebt̃
s om̃s ibi erunt. splendor dispar. ce¬
la acformitate. sine ulla corruptione.
onere. difficultate. In quib tanta fa¬
cilitas. quanta. felicitas erit. P ropt̾
qd & spñalia dicta sunt. cum ꝓculdu¬
bio corꝑa sunt futura non sp̃s. Sed
sicut nc̃ ccepꝰ animale dr̃ qdđ tamence¬
non anima ẽ. ita tunc sp̃uale corpus.
erit. corpꝰ tamen ñ sp̃c erit. P roinde

Expanded text:
non domum cujusque baptizati fratris, sed domum ipsius Dei Patris, cui omnes fratres dicimus, Pater noster qui es in coelis , a regno separare coelorum, aut eam sic dividein regno habitare coelorum, in hac stultitia velint habitare vobiscum. Absit, inquam, ut cum omnis domus regnantium filiorum non sit alibi, nisi in regno ipsius regiae domus, pars aliqua non sit in regno.Stella enim ab stella differt in gloria, ut Apostolus dicit; sic et resurrectio mortuorum . Aliter enim ibi lucebit virginitas, aliter ibi lucebit castitas conjugalis, aliter ibi lucebit sancta viduitas. Diverse lucebunt: sed omnes ibi erunt. Splendor dispar, coela deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate, in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritalia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamennon anima est, ita tunc spirituale corpus erit, corpus tamen non spiritus erit. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
non potuerunt. Hec fides non .ẽ. fides.
qm̃ non.ẽ. uera & catholica fides. Ita¬
ne tanddẽ stulti homines & carnalibꝰ
cogitationib excecati. cum reꝓbãtł es-¬
secis si mansionem non dico petri. pau¬
li ł cuiuslibet apłoꝵ. s cuiuscũq par¬
uuli baptirati a regno cȩloꝵ separetis.
non uos putatis. cẽ repbandos. qui do¬
mum d̃ĩ patris inde separatis : Non
enim ait dñs in uniuerso mundo.
aut in uinuersa creatura. aut in
uita ł beatitudine sempit̾na mansi¬
ones multe sunt. Nonne ista ẽ domꝰ¬

Expanded text:
non poterunt. Haec fides non est fides, non poterunt. Haec fides non est fides, quoniam non est vera et catholica fides. Itane tandem stulti homines, et carnalibus cogitationibus excaecati, cum reprobandi essetis, si mansionem non dico Petri et Pauli vel cujuslibet Apostolorum, sed cujuscumque parvuli baptizati a regno coelorum separaretis; non vos putatis esse reprobandos, qui domum Dei Patris inde separatis? Non enim ait Dominus, In universo mundo, aut, in universa creatura, aut, in vita vel beatitudine sempiterna mansiones multae sunt; sed, In dom
Abbreviated transcription (Latin):
qor auenabit ab ila domo. uͥ mansi¬
e. Qemarnis quidẽ ille equalis est
añib quem pat̃familias eis quio¬
pati sunt in uinea iubet dari om̃ibus.
non in eo discernens qui minꝰ & qui am¬
anersas mericoꝵ in una uita ȩt̾na sig¬
nificant dignitates. Alia onm gła so¬
lis. alia gła lune. alia gła stollarũ. Stel¬
la enim ab stella differt in gła. sic &
resurrectio mortuoꝵ. camꝗͣ stelle sci
diersas mansiones diuerse clarita¬
cis tamꝗͣ in celo sortiunt᷑ in regno. s
ꝓptes unum denarium nullus seꝑa¬
cur a regno. Atq ita d̾s erit omĩa ĩ
siat. ut qł habent singłi commune sit
om̃ib. Sic enim quisq etiam ipse ht̃
ris claritatis. quando regnabit in om¬
nib unitas caritatis. Promnde respuen¬
di sunt a corde xꝑiano. qui putant i¬
do dictum multas ẽc̃ mansiones. qui¬
a extra regnum celoꝵ erit aliquid uͥ
beate maneant innocentes qui sine
baptismo ex hac uita emigrarunt.
quia sine illo in regno cȩloꝵ intrare

Expanded text:
 mansito. Denarius quidem ille aequalis est omnibus, quem paterfamilias eis qui operati sunt in vinea jubet dari omnibus, non in eo discernens qui minus et qui amdiversas meritorum in una vita aeterna significant dignitates. Alia est enim gloria solis, alia gloria lunae, alia gloria stellarum: stella enim ab stella differt in gloria; sic et resurrectio mortuorum. Tanquam stellae sancti diversas mansiones diversae claritatis, tanquam in coelo, sortiuntur in regno; sed propter unum denarium nullus separatur a regno: atque ita Deus erit omnia in fiat, ut quod habent singuli, commune sit omnibus. Sic enim quisque habet, ris claritatis, quoniam regnabit in omnibus unitas charitatis. Proinde respuendi sunt a corde Christiano, qui putant ideo dictum multas esse mansiones, quia extra regnum coelorum erit aliquid ubi beate maneant innocentes, qui sine Baptismo ex hac vita emigrarunt, quia sine illo in regnum coelorum intrare
Abbreviated transcription (Latin):
Uui autem natiuitas in uoluntate :
& crementũ in uoluntate est. Ne¬
mo ex aqua & sp̃u nascitur nisi uo¬
lens. Ergo si uult crescit: si non uult
decrescit. Quidẽ crescere: ꝓficere.
Quid est decrescere: Deficere. Quis¬
quis nouit natum ẽẽ sc ut audiat
quia puer est & infans auide inhi-¬
et uberib matris. & cito crescit. Est
autem mat̾ eccłia. & ubera eius duo
testamenta dnunarum scͥpturarum.
Hinc sugatur lac om̃ium sacramen.
rum. ut nutritus atq roboratus ꝑ¬
ueniat ad manducandũ cibum. quod
est in principio erat uerbum & uer¬
bum erat apud dm̃. & ds erat uer¬

Expanded text:
ubi autem nativitas in voluntate est, ubi autem nativitas in voluntate est, et crementum in voluntate est. Nemo ex aqua et Spiritu nascitur nisi volens. Ergo si vult, crescit: si vult, decrescit. Quid est crescere? Proficere. Quid est decrescere? Deficere. Quisquis novit natum se esse, audiat quia puer est et infans; avide inhiet uberibus matris, et cito crescit. Est autem mater Ecclesia; et ubera ejus duo Testamenta Scripturarum divinarum. Hinc sugatur lac omnium sacramentorum, ut nutritus atque roboratus perveniat ad manducandum cibum, quod est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Ver
Abbreviated transcription (Latin):
estis: Isti gͦ si in hac obstinatione &
ꝑuersitate remanerent: certe quidem
nati erant. nec tamen ad ipsam ȩccł̃iã
de qua nati erant ꝑ pacis atq unita¬
tis uinculum ꝑtinerent. Hoc mae
nis & sp̃ualib uiris eccłiȩ catholicȩ
alumpnis uideo cautissime ꝓuideri
ne quid ppłariter agant. quod ñ dũ
cẽ teporis. ut cum ppło agatur intel¬
ligunt. Alimenta lactea large auidiˢ
& paucis uescuntur. Sapientiam enĩ
loquunt᷑ int̾ ꝑfectos. Carnalib uͦ &
animalib & quamuis nouis homi¬
nib adhuc tamen paruulis. nõnul¬
la obtegunt. s nulla mentiunt᷑. No¬
enim uanis honorib suis consulunt
& manib laudib s utilitati coꝵ cũ
quib societatẽ uitȩ huius mire me¬
ruerunt. Hec enim lex est dunnȩ
ꝓuidentiȩ ut nemo a suꝑiorib adiu-¬
uet᷑. ad cognoscendam & ꝑcipiendã
grãm dĩ. qui non ad candem puro
affectu inferiores adiuuerit. E tas¬
corꝑis non est inuoluntate. Ita nullꝰ
sicut nullus quando uult nascitur.

Expanded text:
estis? isti ergo si in hac obstinatione et peruersitate remanerent, certe quidem nati erant, nec tamen ad ipsam ecclesiam de qua nati erant per pacis adque unitatis uinculum pertinerent. enis et spiritualibus viris Ecclesiae catholicae alumnis video cautissime provideri: ne quid populariter agant, quod nondum esse temporis, ut cum populo agatur, intelligunt; alimenta lactea large avidis  paucis vescuntur. Sapientiam enim loquuntur inter perfectos, carnalibus vero et animalibus, quamvis novis hominibus, adhuc tamen parvulis, nonnulla obtegunt, sed nulla mentiuntur. Non enim honoribus suis vanis consulunt et inanibus laudibus; sed utilitati eorum cum quibus societatem vitae hujus inire meruerunt. Haec enim lex est divinae providentiae, ut nemo a superioribus adjuvetur ad cognoscendam et percipiendam gratiam Dei, qui non ad eamdem puro affectu inferiores adjuverit. Itacorporis non est in voluntate. Ita nullussicut nullus quando vult nascitur:
Abbreviated transcription (Latin):
quia ds crat uerbum. Unde ipse &
pater unum sunt. & si uerbum caro
factum est quod non erat. manet qd̃
erat. Deniq cum de patre tamꝗͣ de a-¬
gricola dixisset: quod infructuosos pal¬
mites tollat. fructuosos autem purg
ut plus afferant fructum. continuo
etiam se ip̃sum mundatorẽ palmitũ
ostendens: iam uos inquit mundi es¬
tis ꝓpt̾ sermonem quem locutus sum
uobis. Ecce & ipse mundator ẽ pal-¬
mitum. quod est agricole non uitis
officium. Qui etiam palmites oꝑari-¬
os suos fecit. Nam & si non dant in¬
crementum impendunt tam̃ aliqd̃
adiumentum. s ñ de suo. quia sine
me inquit nichil potestis facere. Au¬
di etiam ipsos confitentes: quid autẽ
ẽ apollo. quid uͦ paulus: ministri per
minus dedit. ego plantaui. apollo ri-¬
dit: non itaq de suo. Iam uͦ quod seqͥ¬
tur s ds incrementum dedit: non ꝑil¬
los s ꝑse ipsum facit. Excedit hoc hu

Expanded text:
quia Deus erat Verbum , unde ipse et Pater unum sunt, et si Verbum caro factum est, quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget, ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Paulus? Ministri per ue sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo ridit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non pd per seipsum facit: excedit hoc hu
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ. xp̃c scdm carnem. qui est suꝑ
om̃ia d̃s bñdictus in scła. Quid po¬
test habundantius dici: Quid exp̃s¬
sius declaiari: Quid sanctius comm̃¬
darie Que est enim adoptio israelita¬
rum. nisi ꝑ filium di. Unde ad gala¬
chas dicit. Cum autem uenit plenitu¬
do temꝑis misit ds filium suum fac¬
tum ex muliere factum sub lege. ut
cos qui sub lege erant redimeret. ut extͣetͥ sc¬
adoptionem filiorũ reciꝑemus. & que
gła eoꝵ nisi piccipue illa de qua idẽ
paulus ad eosdem romanos dicit. Qd
gͦ amplius est iudco. aut quȩ utilitaᷤᷤ
circumcisionis: Multum ꝑ ominem

Expanded text:
us secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula . Quid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari? Quae est enim adoptio Israelitarum, nisi per Filium Dei? unde ad Galatas dicit: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub os, qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. et quae gloria eorum nisi praecipue illa, de qua idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: quid ergo amplius est Iudaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per omnem
Abbreviated transcription (Latin):
autem dictum est. non poterant. ubi
intelligendum ẽ quod nolebant. quoꝰ¬
admodum dictum ẽ de dño nr̃o. siñ¬
credimus ille fidelis ꝑmanet. negare
se ipsum ñ potest. De om̃ipotent dic¬
tum est. non potest. Sicut gͦ quod dĩs
negare se ipsum non potest: laus est
uoluntatis diuinȩ. ita quod illi non
poterant credere: culpa est uolunta¬
tis humanȩ. Ecce dicõ ego. Quot qͥt
tam suꝑbe sapiunt. ut suȩ uolunta¬
tis uirib tantum existiment cẽ tribu¬
endum. ut negent sibi c̃ẽ necessarũ
diuinum adiutorium ad bñ uiuendũ
non possunt credere in xp̃m. non qr¬
mutari homines in meluis non post̾
s quamdui talia sapiunt. non posc̃
eridere. Hinc excccant᷑ & indurant᷑.
quia negando diumum adiutorum

Expanded text:
autem dictum est, non poterant, ubi autem dictum est, non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant, quemadmodum dictum est de Domino fidelis permanet, negare seipsum non potest . De omnipotente dictum est, non potest. Sicut ergo quod Dominus negare seipsum non potest, laus est voluntatis divinae; ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae. 10. Ecce dico et ego, quod qui tam superbe sapiunt, ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuendum, ut negent sibi esse necessarium divinum adjutorium ad bene vivendum, non possunt credere in Christum. Non mutari homines in melius non possunt, sed quandiu talia sapiunt, non possunt credere. Hinc excaecantur et indurantur, quia negando divinum adjutorium
Abbreviated transcription (Latin):
testate ⁊ Isti dicunt. utquid conamur
bñ iiere : quod in di est potestate:
Odñe. o pater qui es incelis ne nos in¬
feras in quamlibet istarum temptau¬
onem. s libcra nos a malo. Audiamꝰ
amn dicentem. rogaui ꝓ te petre ne
deficiat fides tua. Ne sic existimemꝰ
fidem nr̃am. eẽ. in libero arbitrio ut
diuino non egcat aduitorio: audia¬
mus & euglistam dicentem. Dedit
cis potestatẽ filios dĩ fieri. ne om̃ino
existimemus in nr̃a potestate non c̃c̃
quod credimus. Herumptamen in u¬
troq illius beneficia cognoscamus.
Nam & agendȩ sunt gr̃ȩ quia data:
potestas: & orandum ne succumbat
infirmitas. Ipsa est fides quȩ ꝑ dilec¬
tionem oꝑatur. sicut eius mensuram
dñs cuiq partitus est. ut qui głatur
ut ignorantes di iustitiam & suã uo¬
lentes constituere. sicut de illis dict¬
enim non ex fide s taimquam ex opioꝰ
tumuerunt. ipso suo tumore cecati f¬
fenderunt in lapidem ofsensionis. Sic

Expanded text:
testate? Isti dicunt: Utquid conamur testate? Isti dicunt: Utquid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o Pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo ! Audiamus Dominum dicentem, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ; ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et Evangelistam dicentem, Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus: verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia data est potestas; et orandum, ne succumbat infirmitas . Ipsa est fides quae per dilectionem operatur, sicut ejus mensuram Dominus cuique partitus est ; ut qui gloriatur,ut ignorantes Dei justitiam, suam vellent constituere: sicut dicit denim non ex fide, sed tanquam ex operibus tumuerunt, ipso suo timore caecati offenderunt in lapidem offensionis. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
landum est. ꝓficiendum c̃: crescendũ
est ut sint corda nr̃a capatia earũ re¬
rum quas capere mͦ non possumꝰ. Qd̃
si nos ultimus dies ꝓficientes inue-¬
nerit. ibi discimus quod hic non po-¬
tuimus. Si quis autem istam questio¬
nem li quaus e melus nouit so¬
posse & confidit exponere. absit ut ñ
sum ꝑatior discere quam docere. tantũ
ne audeat quisꝗͣ liberum arbitrium
sic defendere. ut nobis orationem qͣm¬
nos dicunus ne nos inferas in temptati¬
onem conetur auserre. Rursus ne quiᷤ¬
quam neget uoluntatis arbitrium. &
audeat excusare peccatum. Sed audi¬
amus dnm̃ & precipientem. & opitu¬
lantem. & iubentem quid facere de¬
beamus. ꝙ adiuuantẽ ut implero pos¬
simus. Nam & quosdam ninia suȩ uo-¬
luntatis fidutia extulit in suꝑbiam. &
quosdam nimia suȩ uoluntatis difsi-¬
dentia. aciecit in negligentiã. Illi di-¬
cunt. ut. quid rogamus dm̃ ne iunca¬
mur temptatione. quod in nrͣa. ẽ. po¬

Expanded text:
landum est, proficiendum est, crescendum landum est, proficiendum est, crescendum est, ut sint corda nostra capacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discemus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit sposse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur auferre: rursus, ne quisquam neget voluntatis arbitrium, et audeat excusare peccatum. Sed audiamus Dominum, et praecipientem, et opitulantem; et jubentem quid facere debeamus, et adjuvantem ut implere possimus. Nam et quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit in superbiam; et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Utquid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est po
Abbreviated transcription (Latin):
um de iudicio tanti iudicis usurpemꝰ.
s contremiscentes exclamemus cum a¬
pło. O altitudo diuitiarum sapientie
a sunt uidicia eius & inuestigabiles ui¬
e cus. Inde dictum est & in psalmo.
Iudicia tua sicut multa abyssus. N
dinem. ad hanc abyssum discutiendã.
ad inscrutabilia scrutanda expectatio
ur̃ȩ caritatis impingat. Agnosco modu¬
mentis meis. & fortiꝰ uiribus meis. Pu-¬
to quia & ur̃is. Simul gͦ audiamus ã¬
monentem scripturam atq dicentẽ.
Altiora te ne quesieris. & fortiora te ne
scrutatus fueris. Non quia ista nega¬
ta sunt nobis. cum d̾s magister dicat.
Nichil est occultum quod non reuela-¬
bitur. s si in quod ꝑuenimus in eo
ambulemus. sicut dicit apłs. non so¬
lum quod nescimꝰ & nescire debemꝰ
s etiam si quid aliter sapimus. id qͦq
nob̾ ds reuelabit. Puenimꝰ autem in
uiam fidei. hanc ꝑseuerantissime te¬
do dicebat. Multa habeo uob dicere
s non potestis illa portare mͦ. Ambu¬

Expanded text:
um de judicio tanti judicis usurpemus, um de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo, O altitudo divitiarum sapientiae a sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Unde dictum est in Psalmo, Judicia tua, sicut multa abyssus . 7dinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modumentis meis, et fortius viribus meis; puto quia et vestris. Simul ergo audiamus admonentem Scripturam atque dicentem, Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . Non quia ista negata sunt nobis, cum Deus magister dicat, Nihil est occultum quod non revelabitur : sed si in quod pervenimus, in eo ambulemus, sicut dicit Apostolus, non solum quod nescimus et scire debemus, sed etiam si quid aliter sapimus, id quoque nobis Deus revelabit . Pervenimus autem in viam fidei, hanc perseverantissime teidebat, quando dicebat, Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambu
Abbreviated transcription (Latin):
cudere. quia hoc isaias ꝓpha predixit.
qua d̾s hoc futurum ẽẽ presciuit.
Quare autem non poterant si a me
cui abscondi futura non possunt. Sed
aliam causam inquis dicit ꝓpħa non uo¬
luntatis corum. Quam causam dicit
ilis sp̃m compunctionis. ocłos ut non
indeant. & aures ut non audiant. & ex
ispondeo. Sic enim excccat. sic obdurat
dd̵. descrendo & non adiuuando. Qd
oiulto iudicio facere potest. iniquo ñ
potest. Hoc om̃ino pietas religiosorum
nancussum debet iniuiolatumq serua¬
I. sicut apłs cum eandem ipsã tracta¬
lt dissicilunã questionem. quid gͦ dici¬
nis inquit: numquid iniquitas apud
añꝰ absit. Si gͦ absit ut sit iniquitas:
onĩa non temeritate s iudicio facit.
Pero si udicia scõꝵ iusta sunt. quan¬
tonagis scificantis & iustificantis dei d
bones huiusmodi in medium uene¬
nt. quare aliis sic. aliuis autem fic:
Nat ille do deserente excecet᷑. ille do
druane ilumiet non nob̃ inadici¬

Expanded text:
credere, quia hoc propheta praedixit, quia Deus hoc futurum esse praescivit. Quare autem non poterant, si a me cui abscondi futura non poaliam causam, inquis, dicit propheta, non voluntatis illorum. Quam causam dicit illi Deus spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant, et exem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo, et non adjuvando, quod occulto judicio facere potest, iniquo non potest. Hoc omnino pietas religiosorum inconcussum debet inviolatumque servare; sicut Apostolus, cum eamdem ipsam tractaret difficillimam quaestionem, Quid ergo dicemus, inquit? numquid iniquitas apud Deum? Absit . Si ergo absit ut sit iniquitas aomnia non temeritate, sed judicio facit. Porro si judicia sanctorum justa sunt, quanto magis sanctificantis et justificantis Dei? Jtiones hujusmodi in medium venerint, quare alius sic, alius autem sic; quare ille Deo deserente excaecetur, ille Deo adjuvante illuminetur: non nobis judici
Abbreviated transcription (Latin):
ad uideos tantum. s ad om̃s gentes pti¬
nere. prius ꝓposuit testimonium de
ꝓpħ̾a. Erit om̃is quicumq inuocaue¬
rit nomen adñi saliuis crit. Ac demde¬
cum dicisset quomodo autem inuo¬
cabunt in quem non crediderunt.
aut quomͦ credent ei quem non au¬
dierunt. ⁊ continuo subuinxit. Quo¬
modo autem audient sine p̃dicante:
Ant quomͦ p̃dicabunt nisi mitant᷑:
Ita refutans eos qui negabant ad i¬
circuncisas gentes predicatores. xp̃i ẽẽ

Expanded text:
ad Judaeos tantum, sed ad omnes gentes pertiad Judaeos tantum, sed ad omnes gentes pertinere, prius posuit testimonium de propheta, Erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit: ac deutem invocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante, aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse
Abbreviated transcription (Latin):
sit sibi ipse placatus. ne aliud in ꝓfessi¬
one oris. aliud sit in cordis archano.
Nichil enim ꝓdest hoc esse in corde qd̃
uerum est. si hoc dicitur uoce quod fal¬
sum. est. quia ueritas & credenda est
de peccato graui miseria p̃mebat᷑ genꝰ
humanum. & diuina indigebat mise¬
ricordia. gr̃e di tempus ꝓpħa p̃dicens
dñi saluus crit. Propt̃ hoc oratio. S¬
apłs cum ad ipsã grãm commendandã
hoc ꝓpħicum commnemorasset testimoni¬
um. continuo subiecit. Quomͦ inuoca¬
bunt in quem non crediderunt: ꝑ
ter hoc simbolum. In his duobus in-
tas orant. s sinc side ẽẽ non possunt.
Ac ꝑ hoc & fides orat. Propterta quippe
dictum est Quomͦ gͦ inuocabunt
in quem non crediderunt: De gen¬
hic somniat. Cos enim uolebat re.¬
fellere doctor gentium. qui putabant
genti tantũmꝰi uideorum non etiam in¬
circuncisis gentib cuuangłium pre¬
dicandum. Quod uolens ostendert ñ

Expanded text:
sit sibi ipse pacatus; ne aliud in professisit sibi ipse pacatus; ne aliud in professione oris, aliud sit in cordis arcano. Nihil enim prodest hoc esse in corde quod verum est, si hoc dicitur voce quod falsum est; quia veritas et credenda est, de peccato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divina indigebat misericordia, gratiae Dei tempus propheta praedicens Domini, salvus erit JoApostolus cum ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria tas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non crediderunthic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam incircumcisis Gentibus Evangelium praedicandum. Quod volens ostendere, non
Abbreviated transcription (Latin):
abescis. habes crubesci cum uenerit in
si sua. redditurus quod ꝓmisit bonis.
nuod minatus est malis. Ubi cris tu Qͥd
ductꝰ Site atendat ille excelsus. &
Aleat tibi. E rubuisti de humlitate me¬
d non eris in claritate mea. Piscedat
giiala uerncundia. accedat salubris
mpudentia. si impudentia dicenda est
ed tanien fis extorsi michi ut hoc di¬
Abis una crdiamus in crucifrumn.
boxium. P lanc in occisum. S ee
occisum est quod sumpsit de me. nõ
cȩ sententiȩ robustissima auctoritate
firmatum: quia ustus ex fide uiuit.
eaq fidi deuotio officium a nobis exigit
& cordis & linguȩ. Ait enim apłs. Cor¬
de creditur ad iustitiam. ore autem c̃-¬
fessio fit ad salutem. Oportet gͦ nos cẽ
& iustitiȩ memores & salutis. quando¬
quidem in sempit̾na iustitia regnatu-¬
ri a p̾senti scło maligno salui fieri ñ
possumus. nisi & nos ad salutẽ ꝓximo¬
rum nitentes ctiam ore ꝓfiteamur. qͣm
Acorde gestamus Querens a deo pacẽ

Expanded text:
s, habes erubescere, cum venerit in s, habes erubescere, cum venerit in gloria sua redditurus quod promisit bonis, quod minatus est malis. Ubi eris tu? Quid facies, si te attendat ille excelsus, et dicat tibi, Erubuisti de humilitate mea, non eris in claritate mea? Discedat ergo mala verecundia; accedat salubris impudentia, si impudentia dicenda est: sed tamen, fratres, extorsi mihi ut hoc dinobis quod credimus in crucifixum, in occisum. Plane in occisum; sed deoccisum est quod sumpsit de me, non ciplinae robustissima auctoritate firmatum, Quia justus ex fide vivit ; eaque fides officium a nobis exigit et cordis et linguae; ait enim Apostolus, Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem : oportet nos esse et justitiae memores et salutis. Quandoquidem in sempiterna justitia regnaturi, a praesenti saeculo maligno salvi fieri non possumus, nisi et nos ad salutem proximorum nitentes, etiam ore profiteamur fidem quam corde gestamus: qu
Abbreviated transcription (Latin):
cubestiunt. faciunt a se longe salutẽ.
qua ore confessio fit ad salutem. Quid
pdest corde credidisse ad iustitiam. si
is dubitat proferre. quod corde con¬
eptum est: Intus sidem d̃s uidet. s
parum est. Ne confitcaris humilem ti¬
mes suꝑbos. & ei p̃ponis suꝑbos. qui ꝓ
ti displicuit suꝑbis. Humilem times
confiteri xp̃m. magnum uerbum dei.
untutem dĩ. sapientiam di non eru-¬
bescis confiteri. natum. crucisixum mor-¬
tuum. erubescis confiteri. Altus. exceliꝰ.
equalis patri. ꝑ quem facta sunt omĩa.
ꝑ quem factus es & tu: factus est quod
te mortuus. Egrote quomodo sanaberis.
qui de medicamento tuo erubescis: Cli¬
qi tempus. nunc est tempꝰ. Postea contẽp¬
ius ille. ueniet ammirandꝰ. Iudicatus ille
ueniet iudicaturꝰ. Occisus ille ueniet ex¬
ataturꝰ. Exhonoratus ille. ueniet honora-¬
amis. Modo. & postea. Modo in fide
res est. postea in manifestatione erit. E¬
ligt hoc temꝑe quam partem teneas ĩ
situo. De xp̃i nomine erubescis. habes

Expanded text:
nt, faciunt a se longe salutem: quia ore confessio fit ad salutem. Quid prodest corde credidisse ad justitiam, si os dubitat proferre quod corde conceptum est? Intus fidem Deus videt: sed parum est. Ne confitearis humilem, times superbos; et ei praeponis superbos, qui pro te displicuit superbis. Humilem times confiteri Filium Dei. Magnum Verbum Dei, virtutem Dei, sapientiam Dei non erubescis confiteri: natum, crucifixum, mortuum erubescis confiteri. Altus, excelsus et aequalis Patri, per quem facta sunt omnia, per quem factus es et tu, factus est quod te mortuus. Aegrote, quomodo sanaberis, qui de medicamento tuo erubescis? Elige tempus. Nunc est tempus: postea contemptus ille veniet admirandus, judicatus ille veniet judicaturus, occisus ille veniet excitaturus, exhonoratus ille veniet honoraturus. Modo, et postea: modo in fide res est, postea in manifestatione erit. Elige hoc tempore quam partem teneas in futuro. De Christi nomine erubescis? Ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
Es urtutum conuerte nos. an forte
& hoc de supnȩ medicinȩ miscdia
factum intelligendum est. ut qm̃ ꝑ
suam iustitiam constituere uolebant
ad hoc desererentur ae excecarent᷑. ad
hoc excecarentur ut offenderent in la¬
pidem offensionis & impleret᷑ facies e¬
orum ignominia: atq ita humiliati
quererent nomen dñi. & non suam qͥ
inslatur suꝑbus s iustitiam di qua
iustisicatur impius. Hoc enim mul¬
tis coꝵ proficit in bonum. qui de suo
sodere compuncti in xp̃m postea cre¬
diderunt. ꝓ quib ipse orauerat dicẽs.
Pater ignosce illis quia nescuint quid
faciunt. De qua eorũ ignorantia & a

Expanded text:
Deus virtutum, converte nos . An forte et hoc de supernae medicinae misericordia factum intelligendum est, ut quoniasuam justitiam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qua inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur impius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum, qui de suo scelere compuncti, in Christum postea crediderunt: pro quibus et ipse oraverat dicens, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid fac
Abbreviated transcription (Latin):
mus non ꝑ speciem. posteriora xpͣi
hoc est eus carnem ꝑ ipsam fiddẽ ui¬
dere debenus. id est in solido fidei
fundamendo stantes quod significat
petia. & eam de tali tutissima specła
intuentes in catholica scilicet ȩccła de
qua dictum est. & suꝑ hanc petram
edificabo ȩccł̃iam meam. Tanto enim
certius diligimus quam uidere desi-¬
deramus faciem. xp̃i. quanto in pos¬
beriorib enis agnoscimus quantum
fides resurrectionis euis saluos facit
atꝙ iustificat. Si enim credidĩs inqͥt
in corde tuo quia ds illũ fuscitauit
a mortuis: saluuꝰ eris. & iterum. Qa
traditus est inquit ꝓpter delicta nr̃a. &
resurrexit ꝓpter iustificationem nr̃ãm.
ld̾oq meritum fidei nr̃e resurrectio cor¬
ꝑis dñi est. nam mortuam esse illã car¬
nem in cruce passionis etiam inimici e¬
ius credunt. s resurrexisse non creduit.
Quod firmisse nunc credentes tamꝙͣ
de petrȩ soliditate contuem᷑. Unde cer¬
ta spe adoptionem expectamꝰ redemp¬

Expanded text:
mus, non per speciem , posteriora Christi, hoc est carnem, per ipsam fidem videre debemus, id est in solido fidei fundamento stantes, quod significat petra; et eam de tali tutissima specula intuentes, in catholica scilicet Ecclesia, de qua dictum est, Et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Tanto enim certius diligimus, quam videre desideramus faciem Christi, quanto in posterioribus ejus agnoscimus quantum fides resurrectionis ejus salvos facit, atque justificat, Si enim credideris, inquit, in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris : et iterum, Qui traditus est, inquit, propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Ideoque meritum fidei nostrae resurrectio corporis Domini est. Nam mortuam esse illam carnem in cruce passionis, etiam inimici ejus credunt, sed resurrexisse non credunt. Quod firmissime nos credentes, tanquam de petrae soliditate contuemur: unde certa spe adoptionem exspectamus redemp
Abbreviated transcription (Latin):
gent & ꝓfundiorem faciunt questionc̃.
Aduingit enim & dicit. Propterta no
poterant credere: quia iterum dieit
isaias. Excccauit ocłos corum. & mau
rauit cor corum ut non uideant ocłs
ꝙ intelligant corde. ꝙ conuertantur
ꝙ sancm eos. Dicit᷑ enim nobis. Si non
potuerunt credere. quod peccatum est
hominis non facientis quod nou potet
facereꝰ. Si autem non credendo pecca¬
uerunt. potuerunt gͦ credere & non
fecerunt. Si gͦ potuerunt quomͦ ditt

Expanded text:
gent, et profundiorem faciunt quaestionem: gent, et profundiorem faciunt quaestionem: adjungit enim, et dicit, Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excravit cor eorum, ut non videant oculis, et intelligant corde, et convertantur, et sanem illos. Dicitur enim nobis: Si non potuerunt credere, quod peccatum est hominis non facientis quod non potest facere? si autem non credendo peccaverunt, potuerunt ergo credere, et non fece
Abbreviated transcription (Latin):
enuim inter se musitant. & ubi pos¬
sunt aliquando ꝓclamant. & turbu¬
lenta disceptatione contendunt di¬
centes. Quid fecerunt iudei. ł que eo¬
rum culpa fint si necesse erat ut ser¬
mo y saiȩ ꝓpħe impleretur quem dix̃.
añe quis credidit auditui nr̃o. &
brachium dm̃ cui reuelatum est: Qͥ¬
bus respondemus. Dnm prescium
tatem udeorũ. Predixisse tamen ñ
fecisse. Non enim ꝓpterca quemquã
d̾s add peccandum cogit quia fut᷑a
hominum peccata iam nouit. Ip¬
soꝵ enim presciuit peccata non sua
non cunisꝙͣ alterius s ipsorum. Qua¬
peccant. quos ad̾s peceatores esse pͥ¬
sciuit. Fecerunt gͦ peccatum muelci. qͥs¬
eos facere non compulit cui peccatum
non placet. s facturos esse p̃dixit qͥm
nichil latet. & ideo si non malum s
bonum facere uoluissent non ꝓhiberen¬
tur. & hoc facturi preuiderentur ab eo
qui nouit quid sit quisq facturus. &
quid eis sit ꝓ erus oꝑe rediiturus Sedca
quȩ sequuntur eugł̃ii uerba plus ur¬

Expanded text:
ergo inter se mussitant, et ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Quibus respondemus, Dominum praescium tatem Judaeorum; praedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, sed ipsorum. Quapeccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos non compulit facere, cui peccatum non placet; sed facturos esse praedixit, quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur; et hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit quid sit quisque facturus, et quid ei sit pro ejus opere redditurus. 5. Sed et quae sequuntur Evangelii verba plus ur
Abbreviated transcription (Latin):
ad iustitiam. s ore non confessus est
ad salutem: Qua ꝓpt̾ ilud quod sꝙͥ¬
tum est. quii loquit᷑ ueritatem in cor-¬
de suo. non sic accipiendum ẽ. quasi re¬
tenta incorde ueritate. loquendum sit
in ore mendacium. Sed ideo dictum
est quia fieri potest. ut loquatur qͥsc
ore ueritatem. que nichil ei ꝓsit si eã
in corde non teneat. id est si quod loqͥ¬
unt. cum catholicam ueritatẽ non
quidem credunt. s tamen loquuntur
ut nr̃i esse credantur. Loquunt᷑ gͦ ut¬
ritatem more suo non in corde suo. Ep¬
terea distinguendi erant ab illo de quo
dictum est qui loquit᷑ ueritatem ma
de suo. Hanc autem ueritatem eabo¬
licus ficut in corde loquitur quia ia
credit ita & in ore debet. ut ita pro¬
dicet. contra istam uͦ nec in corde no
in ore habeat falsitatẽ. ut &e cords ai¬
dat ad iustitiam. & ore confessionem
faciat ad salutem. Nam & in illo pla¬
mo cum dictum esset qui loqutu
ueritatem in corde suo. mox cuan&

Expanded text:
ad iustitiam, sed ore non confessus est ad iustitiam, sed ore non confessus est ad salutem? Quapropter illud, quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in corde suo, non sic accipiendum est, quasi retenta in corde ueritate loquendum sit in ore mendacium. sed ideo dictum est, quia fieri potest, ut loquatur quisque ore ueritatem, quae nihil ei prosit, si eam in corde non teneat, id est, si quod loquiunt, cum catholicam ueritatem non quidem credunt, sed tamen loquuntur, ut nostri esse credantur. loquuntur ergo ueritatem in ore suo, non in corde suo. propterea distinguendi erant ab illo, de quo dictum est: qui loquitur ueritatem in corde suo. hanc autem ueritatem catholicus sicut in corde loquitur, quia ita credit, ita et in ore debet, ut ita praedicet; contra istam uero nec in corde nec in ore habeat falsitatem, ut et corde credat ad iustitiam et ore confessionem faciat ad salutem. nam et in illo psalmo, cum dictum esset: qui loquitur ueritatem in corde suo, mox etiam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cm̃. ia est noli erubescere de spe tua.
Quomodo uiuit in corde tuo. sic ha¬
bitet in ore tuo. quia non sine causa
signum suũ xp̃c in fronte nobis figi
uoluit tamꝗͣ in sede pudoris. ne. xp̃i
dictum esset corde credit᷑ ad iustiti¬
am. non in cassum est additum. ore¬
autem confessio fit ad salutẽ. Non¬
ne pene om̃s qui xp̃m coram ꝑsecu¬
torib negauerunt. quid de illo cre-¬
debant corde tenuerunt e & tam̃
ore ad salutem non confitendo ꝑiert̃.
nisi quia penitentia reuixerunt. Quis
ita uanescat. ut existimet apłm pe¬
trum hoc habuisse in corde quod in
ore. quando. xp̃m negauit Nempe
in illa negatione. intus ueritatẽ tene¬
bat. & foris mendacium ꝓferebat.
Cur gͦ lacruis diluit. quod ore ne¬
gauerat. si saluti sufficiebat. quod coe¬
in corde suo ueritatem tam amaro fe¬
tu punuit mendacium quod ore de¬
ꝓrsit. nisi quia magnam iudit esse
ꝑniciem. quod corde quidem credicdit

Expanded text:
Deum, id est, noli erubescere de spe tua. Deum, id est, noli erubescere de spe tua. Quomodo vivit in corde tuo, sic habitet in ore tuo: quia non sine causa signum suum Christus in fronte nobis figi voluit, tanquam in sede pudoris, ne Chridictum esset, Corde creditur ad justitiam; incassum est additum, ore confessio fit ad salutem ? Nonne pene omnes qui Christum coram persecutoribus negaverunt, quod de illo credebant, corde tenuerunt; et tamen ore ad salutem non confitendo perierunt, nisi qui per poenitentiam revixerunt? Quis ita evanescat, ut existimet apostolum Petrum hoc habuisse in core, quando Christum negauit? nempe in illa negatione intus ueritatem tenebat et foras mendacium proferebat. cur ergo lacrimis diluit, quod ore negauerat, si saluti sufficiebat, quod corin corde suo ueritatem tam amaro fletu puniuit mendacium, quod ore depromsit, nisi quia magnam uidit esse perniciem, quod corde quidem credidit
Abbreviated transcription (Latin):
Intrare quisꝗͣ eccłi̾am potest nolens.
accedere ad altare pocest nolens. ac¬
ciꝑe sacramentũ potest nolens. cre.
fieret in nolentib. S non corpore cͤ¬
dit᷑. apłm audi. Corde credit᷑ ad iu¬
stitiam. & quid sequit᷑ ÷ Ore autem
confessio fit ad salutẽ. De radice
cordis surgit ista confessio. aliquan¬
do audis confitentem & nescis creden¬
tem. Sed nec debes uocare consitentt̃:
quem iudicas non credentẽ. Hoc est
enim confiteri. dicere quod habes in
corde tuo. Si autem aliud habes in
corde. aliud dicis: loqueris. non confi¬
teris. I ncipe quicumq me audis ui
uere quomͦ xp̃ianus. & uide si non tͥ
obiciat᷑ & a xp̃ianis. Sed nomine. ñ
uita. non morib. Ncmo sentit nisi
qui exꝑtus est. Ergo intende. intue¬
re quod audis. His uiuere ut. xp̃ianꝰ.
uis sequi uestigia dñi tuie Obicit᷑
tibi. E rubescis & erubescendo dimit
stitiam. s ꝑdidisti. ore confessio fit ad
salutem. Si gͦ uis ambulare uiam di
etiam in conspectu hominum. sꝑa in

Expanded text:
Intrare quisquam ecclesiam potest nolens, accedere ad altare potest nolens, accipere Sacramentum potest nolens: credecrederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; loqueris, non confiteris. vere quomodo christianus, et vide si non tibi objiciatur et a christianis, sed nomine, non vita, non moribus. Nemo sentit nisi qui expertus est. Ergo intende, intuere quod audis. Vis vivere ut christianus? vis sequi vestigia Domini tui? Objiciatur tibi, erubescis, et erubescendo dimittstitiam, sed perdidisti; ore confessio fit ad salutem . Si ergo vis ambulare viam Domini, etiam in conspectu hominum spera in
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. s in in timis nobis. nec eam qͥsꝙͣ
hominum uidet in alio. s unusquisq
in scmnetipso. Deniq potest &e simula¬
tione consingi. & putari eẽ in quo ñ ẽ.
Suam igitur quisq fidem apud semet
ipsum iudet. in altero autem credit e¬
am esse. non uidet. & tanto firmuis cre¬
dit quanto fructus eus magis nouit.
quos oꝑari solet fides ꝑdilecłionem.¬

Expanded text:
nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non est. Suam igitur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
dus sauns eris. C orde enim creditur
ab nisatiam. orc autem confessio fit ad
llitem. Parum.̃. gͦ in corde habere
apĩi se nolle confiteri dum timetur
ui nos estis quiloquimini s spo pa¬

Expanded text:
enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem . Parum est ergo in corde habere Christum, et nolle confiteri dum timetur nim vos estis qui loquimini, sed
Abbreviated transcription (Latin):
miscdiȩ. Unde uasorũ miscdie uox est
in psalmis. D̾s meus miscł̃ia eius pre¬
ueniet me. D̾s meus demonstrauit mͥ¬
lis. in quib tamen humanã naturã.
non ad malitiam creat. s ꝑfeit eos pa-¬
tienter. quousq scit oportere: non ma¬
inter: s utens eis ad ammonitionem
uel exercitationem bonoꝵ. Ecce enm
ut annuntiaret᷑ nomen dĩ in umuersi
terra: uasis miscd̾iȩ utiq prodest. Ad
eorum utiq utilitatẽ pharao seruatis
est: sicut & scriptura testatur. & eritus
minum crearet. quem malũ futurimn
esse prescisset isi pariter nosset qulbz
dinem scłoꝵ quasi puleberrimũ amĩ
ctiam ex quibusdã anthitbens holl¬

Expanded text:
misericordiae. unde uasorum misericordiae uox est misericordiae. unde uasorum misericordiae uox est in Psalmis: deus meus, misericordia eius praeueniet me; deus meus demonstrabit mlis, in quibus tamen humanam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter, quousque scit oportere; non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem bonorum. ecce enim ut annuntiaretur nomen dei in uniuersa terra, uasis misericordiae utique prodest. ad eorum utique utilitatem Pharao seruatus est, sicut et scriptura testatur et exitus minum crearet, quem malum futurum esse praesciret, nisi pariter nosset quibusrdinem saeculorum quasi pulcherrimum carmen, etiam ex quibusdam antithetis hone
Abbreviated transcription (Latin):
ficet in uanum laborasse edificans dica Isperi¬
tur. neq scriptum sit est quidem uolen¬
tis atq currentis. facilius autem mise¬
rentis di. s scͥptum sit non uolentiᷤᷤ ne¬
q currentis s miserentis est dĩ. Non
quia nulla est hominis uoluntas atq
cursus. s quia nichil potest isi ille
misereatur. Nec apł̃s dixerit & ego.s
dixerit. non ego autem s gr̃a dei me¬
cum: non quia ipse nichil boni agebat
s quia nichil ageret. s illa non adui¬
t ꝓpter hoc ipsum conseruatꝰ es: it
rxxostendam in te uirtutem meam. & ut¬
u annuntietur nomen meum in uniu̾¬
sa terra. H ec scͥpturȩ uerba & apłs po¬
suit: cum in eodem loco ꝑdifficili uersi¬
retur. lbi autem & hoc ait. Si autem
d̃s uolens ostendere iram & demonsta¬
re potentiam sua tulit in multa pa¬
tia uasa irȩ. parcendo utiq his quos¬
malos futuros esse prescierat. quȩ na¬
sa dicit ꝑfecta in ꝑditionem. ut notas
inquit faceret dnutias głe suȩ in uasa

Expanded text:
ficet, in uanum aedificans laborasse dicatur neque scriptum sit ceat quidem uolentis atque currentis, facilius autem miserentis est dei, sed scriptum sit: Non uolentis neque currentis sed miserentis est dei, non quicursus, sed quia nihil potest, nisi ille misereatur: nec Apostolus dixerit, Et ego, sed dixerit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum: non quia ipse nihil boni agebat, sed quia nihil ageret, si illa non adjupropter hoc ipsum conservatus est es ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Haec Scripturae verba et Apostolus posuit, cum in eodem loco perdifficili versaretur, ibi autem et hoc ait. Si autem volens Deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, parcendo utiqmalos futuros esse praescierat: quae uasa dicit perfecta in perditionem — et ut notas. inquit, faceret diuitias gloriae suae in uasa