comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gio palestine ex nomine uide appellata: ex
cuiꝰ tribu reges habuit. Hec prius chana¬
au dicta.a filio cham. siue ã decem chanane¬
oꝵ gentib: quibus expulsis. eiudem ter¬
ram iudei possecterunt. Inicrum longitu¬
dinis eiꝰ a uico arpha usq ad uicum iulia¬
dem poirigit᷑: in quo iudeox pariter ac ty¬
riox cõmunis habitatio est. Latitudo aut̃
eius a monte lybani. usq ad lacum tyberi¬
adis extenditur. In mecłio aut̃ iudeȩ ciui¬
tas iherosolima est: quasi umbilicus regi¬
onis totius. terra uariarũ opum diues fru¬
gibus fertilis: aquis illustris. opima balsa¬
mis. Unde scd̃m elementoꝵ gr̃am existima¬
uerunt uidei eam ꝓmissam patrib terrã
fluentem lacte & melle⁊ cum hinc illis
deus resurrectionis prerogatiuã pollicere¬
tur. Samaria regio palestinȩ̃. ab oppido quo¬
dam nomen accepit: quod uocabatur sama¬
ria ciuiitas quondam regalis in isrł: que
nunc ab augusti noĩe sebastia nuncupatur.

Expanded text:
gio Palaestinae ex nomine Iudae appellata, ex gio Palaestinae ex nomine Iudae appellata, ex cuius tribu reges habuit. Haec prius Chanaan dicta a filio Cham, sive a decem Chananaeorum gentibus, quibus expulsis eandem terram Iudaei possiderunt. Initium longitudinis eius a vico Arfa usque ad vicum Iuliadem porrigitur, in quo Iudaeorum pariter ac Tyriorum communis habitatio est. Latitudo autem eius a monte Libani usque ad Tiberiadis lacum extenditur. In medio autem Iudaeae civitas Hierosolyma est, quasi umbilicus regionis totius. Terra variarum opum dives, frugibus fertilis, aquis inlustris, opima balsamis. Unde secundum elementorum gratiam existimaverunt Iudaei eam promissam patribus terram fluentem mel et lac, cum hic illis Deus resurrectionis praerogativam polliceretur. Samaria regio Palaestinae ab oppido quodam nomen accepit qui vocabatur Samaria, civitas quondam regalis in Israel, quae nunc ab Augusti nomine Sebastia nuncupatur.
Abbreviated transcription (Latin):
in lato angustior. Habet autẽ in se ꝓuici¬
as. conmnagenam. feniciã. & palestinam.
Cuius parsꝰ est iudea : absq sarracenis &
nabutheis. Conmagena pͥma ꝓuincia syrie.
a uocabulo conmage urbis nuncupata:
quȩ quondam ibi metropolis habebatur.
His est a septenttͥone. & ab ortu mesopota¬
mia: ã meridie syria. ab occasu mare mag¬
nũ. fenix cacdmi frater de thebis egiptioꝵ
in syriam ꝓfectus. apud syctonem regnauit:
eamq ꝓuinciã ex suo nomine feniceã ap¬
pellauit. Ipsa est ubi est tyrus ad qͥm ysa¬
ias loquit᷑. hȩc aut̃ ab oriente arabiam: ã
meridie mare rubrũ. Palestina ꝓuincia
urbem metropolim habuit. quȩ nunc dici¬
citur ascalon: ex qua ciuitate omnss cir¬
ca eam regio palestina est nuncupata.
Huius ab ouiente mare rubrum occurrit.
a meridiano latere iudea excipit᷑. ã septẽ¬
trionali plaga tẏrioꝵ finib claudit᷑: ab
occasu egyptio luite terminat᷑. Iudea re¬

Expanded text:
in lato angustior. Habet autem in se provinciin lato angustior. Habet autem in se provincias Commagenam, Phoeniciam et Palaestinam, cuius pars est Iudaea absque Sarracenos et Nabatheos. Commagena prima provincia Syriae a vocabulo Commagae urbis nuncupata, quae quondam ibi metrohujus est a Septentrione Armenia, ab ortu Mesopotamia, a meridie Syria, ab Occasu mare Magnum. Phoenix Cadmi frater de Thebis Aegyptiorum in Syriam profectus apud Sigonem regnavit, eamque provinciam ex suo nomine Phoeniciam appellavit. Ipsa est urbs ubi est Tyrus, ad quam Esaias loquitur. Habet autem ab oriente Arabiam, a meia Philistim urbem metropolim habuit, quae nunc dicitur Ascalon, ex qua civitate omnis circa eam regio Palaestina est nuncupata. Huius ab oriente mare Rubrum occurrit, a meridiano latere Iudaea excipitur, a septentrionali plaga Tyriorum finibus clauditur, ab occasu Aegyptio limite terminatur. Iudaea re
Abbreviated transcription (Latin):
lome regionis caput babylon urbs est: a qͦ
& nuncitpata: tam nobilis. ut chaldea. &
assiria. & mesop otamia in eius nom̃ aliqͣudo
transiertnt. Arabia appellata. id est sacra
Hoc enim significare interpretat᷑ : eo qͦd sit
regio thuriferos odoies creis. Hinc eam
greci eudemon: nr̃i beatam nominauerunt̃.
Iñ cuiꝰ saltibus: & myrra. & cuniamum ꝓue¬
uit. Ibi nascit᷑ auis fenix: sarctonix gem¬
ma. & hiris. Mlelocides & pederota ibi inue:¬
nitur. Ipsa est & saba appellata a filio chꝰ:
qui nuncupatꝰ est saba. Hec autem angusto
terraͤm tractu ad orientem uerstis: ad ꝑsi¬
cum sinũ extenditur. Cuiꝰ septentͥonalia
chaldea claudit ⁊ occasum sintis arabicus.
Siriam syrus quidam ꝑhibetur indigena ã
suo uocabulo nuncippasse. Hȩc ab oriente
fluiio eufrate. ab occasu mari nr̃o & egyp¬
to terminat᷑. tangens a septentͥone armeni-¬
am & capactociã. a meridie sinum arabicũ.
Situs eius porrectus inmensa longitudine:

Expanded text:
loniae regionis caput Babylon urbs est, a qua loniae regionis caput Babylon urbs est, a qua et nuncupata, tam nobilis ut Chaldaea et Assyria et Mesopotamia in eius nomen aliquando transierint. Arabia appellata, id est sacra; hoc enim significare interpretatur; eo quod sit regio turifera, odores creans: hinc eam Graeci εὐδαίμων, nostri beatam nominaverunt. In cuius saltibus et myrrha et cinnamum provenit: ibi nascitur avis phoenix, sardonyx gemma, et iris, molochites et paederota ibi invenitur. Ipsa est et Saba, appellata a filio Chus, qui nuncupatus est Saba. Haec autem angusto terrae tractu ad orientem versus ad Persicum sinum extenditur, cuius septentrionalia Chaldaea claudit, occasum sinus Arabicus. Syriam Syrus quidam perhibetur indigena a suo vocabulo nuncupasse. Haec ab oriente fluvio Euphrate, ab occasu mari nostro et Aegypto terminatur, tangens a septentrione Armeniam et Cappadociam, a meridie sinum Arabicum. Situs eius porrectus in inmensam longitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
occasu transuersa. parthia regna amplec¬
titur ⁊ a septenitͥone armenia circunda¬
tur. ab ortu caspiꝰ diuidit. A meridie ꝑsida
Huiꝰ terra medicam arborem gignit: quã
alia regio minime parturit. Sunt aut̃
mediȩ due : maior & minor. ꝑsicla tendens
ab ortu usq ad iudos. ab occasu rubrũ
mare habet. ab aquilone uͦ mediã tan¬
git. ab austro carmaniã quȩ ꝑsidi ad¬
nectitur: quib est susa oppidũ nobilis¬
simum. In ꝑside pͥmum oita est ars magica. ad
quam neniroth gigans post confusionem lin¬
guarũ abiit. ibiq ꝑsas ignem colere docuit.
Nam omnes in illis partibus solem colunt: qui
ipsoꝵ lingua el dicit᷑. Mesopotanua grecam
echymologiã possidet:. quod chuob fluuiis
ambiat᷑. ilam ab ouente tigrim habet: ab
occiduo eufraten. Incipit aut̃ a septem ter¬
trione inter montem taurum. & caucasum.
Cuius a mericdie sequit᷑ babylonia. deinde
chaldea: nouissime arabia eudemon. Baby¬

Expanded text:
occasu transversa Parthia regna amplecoccasu transversa Parthia regna amplectitur, a septentrione Armenia circumdatur, ab ortu Caspios videt, a meridie Persidam. Huius terra Medicam arborem gignit, quam alia regio minime parturit. Sunt autem Mediae duae, maior et minor. Persida tendens ab ortu usque ad Indos, ab occasu Rubrum mare habet, ab aquilone vero Mediam tangit, ab austro Carmaniam, quae Persidae adnectitur, quibus est Susa oppidum nobilissimum. In Persida primum orta est ars magica, ad quam Nebroth gigans post confusionem linguarum abiit, ibique Persas ignem colere docuit. Nam omnes in illis partibus solem colunt, qui ipsorum lingua El dicitur. Mesopotamia Graecam etymologiam possidet, quod duobus fluviis ambiatur; nam ab oriente Tigrim habet, ab occiduo Euphraten. Incipit autem a septentrione inter montem Taurum et Caucasum; cuius a meridie sequitur Babylonia, deinde Chaldaea, novissime Arabia εὐδαίμων. Baby
Abbreviated transcription (Latin):
se finib suis cdiscrece noĩa ã ꝓpriis aucton¬
bus ita trabentes. aracusia:. ab oppido stio
nuncupata. Parthiam parchi ab scitia ueni¬
entes occupauerunt ⁊ eamq ex suo noĩe
uocauerunt. Huic ã meridie rubrũ mare
est. ã septenitͥone hircanũ salum. ab occi¬
dua solis plaga media. regna in ea decem
& octosunt : porrecta ã caspio littore usq
ad terras scicharum. Assiria uocata ab as¬
sur filio sem: qui eam regionem post dilu¬
uiũ pͥmus incoluit. Hȩc ab ortu indiã. ã me¬
ridie mediam tangit : ab occiduo tigrim.
a septentͥone montẽ caucasum. ubi porte
caspie sunt. In hanc regionem pͥmus usis
inuentus est purpure. Inde pͥmum erimi¬
um & corpoꝵ ungenta uenerunt & odo¬
res : quibtis romanoꝵ atq grecoꝵ efflu¬
xit luxuria. Mecdia & ꝑsida a regib me¬
do & ꝑso cognominate : qͥ eas ꝓuiicias bel¬
lando aggressi sunt. Ex quibus mectia ab

Expanded text:
se finibus suis discretae, nomina a propriis auctorse finibus suis discretae, nomina a propriis auctoribus ita trahentes. Aracusia ab oppido suo nuncupata. Parthiam Parthi ab Scythia venientes occupaverunt, eamque ex suo nomine vocaverunt. Huius a meridie Rubrum mare est, a septentrione Hyrcanum salum, ab occidui solis plaga Media. Regna in ea decem et octo sunt, porrecta a Caspio litore usque ad terras Scytharum. Assyria vocata ab Assur filio Sem, qui eam regionem post diluvium primus incoluit. Haec ab ortu Indiam, a meridie Mediam tangit, ab occiduo Tigrim, a septentrione montem Caucasum, ubi portae Caspiae sunt. In hac regione primus usus inventus est purpurae, inde primum crinium et corporum unguenta venerunt et odores, quibus Romanorum atque Graecorum effluxit luxuria. Media et Persida a regibus Medo et Perso cognominatae, qui eas provincias bellando adgressi sunt. Ex quibus Media ab
Abbreviated transcription (Latin):
nidem. & ypauem: illustrantes indos Ter¬
ra indiȩ fabonii spũ saluberrima in anno
bis metit fruges: uice hyemis & hesias
paticur. Gignit aut̃ tincti coloris homineᷤ.
elephantos ingentes. monoceron bestiam.
psytacum auem. ebenum quoq lignũ. &
cinnamum. & piper. & calamum aromati¬
tum mittit & ebur. Lapides quoq precio¬
sos. berillos. crisoꝑasos. & adamantem. car¬
bunculos. lignites margaritas. & uniones.
qubus nobilium feminarũ ardet ambi¬
tio. sbi sunt &e montes aurei: quos adi¬
nunum monstra impossibile est. Parchia ab
indie finib usq ad mesopotanuã generalit᷑
noniinat᷑. Epter inuictam enĩ uirtutẽ par¬
in eius nom̃ transierunt. Sunt enim in ea
aracusia. parthia. assiria. media. & ꝑsida.
Quȩ regiones inuicẽ sibi coniuncte: miciũ
ab indo flumine sumunt. Tigri claudunt᷑
locis montuosis. & asꝑiorib site: habentes
fluiios iclaspem & arbem. Sunt enim int̃

Expanded text:
Indum et Hypasin illustrantes Indos. TerIndum et Hypasin illustrantes Indos. Terra Indiae Favonii spiritu saluberrima; in anno bis metit fruges, vice hiemis Etesiis potitur; gignit autem tincti coloris homines, elephantes ingentes, monoceron bestiam, psittacum avem, ebenum quoque lignum et cinnamum, et piper, calamum aromaticum, mittit et ebur, lapides quoque pretiosos, berillos, chrysoprasos, et adamantem, carbunculos, lychnites, margaritas et uniones, quibus nobilium feminarum ardet ambitio. Ibi sunt et montes aurei, quos adiminum monstra impossibile est. Parthia ab Indiae finibus usque ad Mesopotamiam generaliter nominatur. Propter invictam enim Parthorum virin eius nomen transierunt. Sunt enim in ea Aracusia, Parthia, Assyria, Media et Persida, quae regiones invicem sibi coniunctae initium ab Indo flumine sumunt, Tigri clauduntur, locis montuosis et asperioribus sitae, habentes fluvios Hydaspem et Arbem. Sunt enim inter
Abbreviated transcription (Latin):
fons ꝓrumpens totum nemꝰ irrigat: duudi¬
turq in quatuor nascentia flumina. Cuius
loci post peceatum pͥmi hominis aditus uit̃¬
cdusus est. Septus est enim undiq rũphea
flammna. id est muro igneo accinctus : ita.
ut enis cum celo pene ningat incendiũ. she¬
rubin quoꝙ id est angelox presidium arcen¬
dis spiritib malis suꝑ rumpheȩ flagrantia
ordinatum est: ut homines flammȩ. angłos
uͦ malos angeli submoueant: ne cui carm
uel sp̃ui transgressionis aditus paradisi pa¬
teat. India uocata ab indo flumme quo ex¬
parte occitentali clauditur. Hȩc ã meridi¬
ano mari porrecta usq ad ortum solis. & ã
septenitͥone usq ad montẽ caucasum ꝑue¬
nit⁊ habens gentes mułtas & oppicta. insulã
quoq tabrotanȩ gemiinis & elephantis re¬
fertam: crisam & argirem auro argentoq
fecundas. Tylem quoq arborem foliis nun¬
qͣm carentem. Habet & fluiios gangen. &

Expanded text:
fons prorumpens totum nemus inrigat, dividifons prorumpens totum nemus inrigat, dividiturque in quattuor nascentia flumina. Cuius loci post peccatum hominis aditus interclusus est; septus est enim undique romphea flammea, id est muro igneo accinctus, ita ut eius cum caelo pene iungat incendium. Cherubin quoque, id est angelorum praesidium, arcendis spiritibus malis super rompheae flagrantiam ordinatum est, ut homines flammae, angelos vero malos angeli submoveant, ne cui carni vel spiritui transgressionis aditus Paradisi pateat. India parte Occidentali clauditur. Haec a Meridiano mari porrecta usque ad Ortum solis, et a Septentrione, usque ad montem Caucasum pervenit, habens gentes multas et oppida: insulam quoque Taprobane gemmis et elephantis refertam, Chrysam et Argyrem auro argentoque fecundas, Tylem quoque arborum foliis nunquam carentem. Habet et flavios Gangen et
Abbreviated transcription (Latin):
& affrici: alium uͦ dimidium sola asia. Set
ideo istȩ duȩ partes factȩ sunt : quia intẽt
utramq ab occeano marẽ magnũ ingredit᷑..
qͦd eas inter secat. Quappter si in duas partes
ouientis & occidentis orbem diuidas:. asia eritꝰ
in una. in altera uͦ europa & affrica.
sia ex nomine cuiꝰdam mulieris est appel¬
H lata. quȩ apud antiquos imꝑium tenu¬
it̃ ouentis. Hȩc in tercia oibis parte dispo¬
fita: ab ouente ortu solis. ã meritie occea¬
no. ab occiduo nr̃o mari finit᷑: ã septentͥone
meotidi lacu & tanay fluino terminat᷑. ha¬
in ouientis partili constitutꝰ. lunus uocabu¬
lum ex greco in latinũ uercit᷑ ortus. Porro
hebraice eden dicit᷑: quod in nr̃am linguam
deliciȩ interpretant᷑. Quod utrumq uinc¬
tum : facit ortũ deliciarum. Est enim omĩ ge¬
nere ligni & pomiferarũ arboꝵ consitus: ha¬
bens eciam & lignũ uite. Non ibi frigus. ñ es¬
taus: s ꝑpetua ueris temꝑies. ẽ cuius medio

Expanded text:
 Africa, 143 alium vero dimidium sola Asia. Sed ideo istae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano mare Magnum ingreditur, quod eas intersecat. Quapropter, si in duas partes Orientis et Occidentis orbem dividas, Asia erit in una, in altera vero Europa et Africa. sia ex nomine cujusdam mulieris est appellata, quae apud antiquos imperium tenuit Orientis. Haec in tertia orbis parte disposita, ab Oriente ortu solis, a Meridie Oceano, ab occiduo nostro mari finitur, a Septentrione Maeotide lacu et Tanai fluvio terminatur. Hain orientis partibus constitutus, cuius vocabulum ex Graeco in Latinum vertitur hortus: porro Hebraice Eden dicitur, quod in nostra lingua deliciae interpretatur. Quod utrumque iunctum facit hortum deliciarum; est enim omni genere ligni et pomiferarum arborum consitus, habens etiam et lignum vitae: non ibi frigus, non aestus, sed perpetua aeris temperies. E cuius medio
Abbreviated transcription (Latin):
stetit: & ruinam mortis quasi quidam mons
fortis exclusit. learar dei adiutorium.
Balac precipitans siuie uorans. Balaam ua¬
nus popłs. E mees oripartens. Trauffixit
enim pugiõne ne rambri cum scorto madi¬
anitide. & furorem dm̃ placauit ut parce¬
ret. Tambri iste lascessiens: uł amaricans.
ꝓprie enim nom̃ ab amaritudine figuratũ:
quod peccando amaricauerit popłm. a
Raab latitudo. uel fames: siue impetus.
Iosue interpretat᷑ saluator. Ipse enim in fi¬
guram xp̃i popłm a deserto saluauit. &
in terram reꝓmissionis induxit. Caleph
quasi cor. aut̃ caruis. Othoniel templis eius
deus: uel responsio dei. Aoch głosus. Barach
fulgurans. E elbora apis: uel loquax apis:
quia fuit ad bellum ꝓitissima. dimicans ad¬
uersus sysaram. Quo ꝑenito: cetunt canticũ.
Incde loquax lael ascensio. Gedeon exꝑim̃¬
tum iniquitatis eoꝵ. Frequentib enim docu¬
mentis informatus est: quasi presagio contra

Expanded text:
stetit, et ruinam mortis quasi quidam mons stetit, et ruinam mortis quasi quidam mons fortis exclusit. Eleazar Dei adiutorium. Balac praecipitans, sive devorans. Balaam vanus populus. Phinees ori parcens. Transfixit enim pugione Zambri cum scorto Madianitide, et Domini furorem placavit, ut parceret. Zambri iste lacessiens vel amaricans. Proprie enim nomen ab amaritudine figuratum, quod peccando amaricaverit populum. Raab latitudo, vel fames, sive impetus. Iosue interpretatur salvator. Ipse enim in figura Christi populum a deserto salvavit, et in terram repromissionis induxit. Caleph quasi cor, aut canis. Othoniel tempus eius Deus, vel responsio Dei. Aoth gloriosus. Barach fulgurans. Debbora apis vel loquax. Apis, quia fuit ad bellum promptissima, dimicans adversus Sisaram, quo perempto cecinit canticum; inde loquax. Iahel ascensio. Gedeon experimentum iniquitatis eorum. Frequentibus enim documentis informatus est quali praesagio contra
Abbreviated transcription (Latin):
ut ilibro paralimenon continet᷑. Tara: id est
oriens appellatus est.  ob in latinum uerti¬
tur dolens. Et recte ꝓpter ꝑcussionem carnis:
& passiones doloꝵ. Calamitates enim suas noĩs
ȩthymologia prefigurauit᷑. P harao nonien
est non hominis. set honoris: sicut & apud nos
aygusti appellantur reges. cum ꝓpriis nomi¬
nibus censeantur. exprimitur autem pharao¬
in latinum denegans eum. utiq deum: siue
dissipator eius. Popłi enim dei fuit afflictor
amnes marinus: siie ubi est signum. Cessit
enim & defecit signum eius: coram signis
dei est.Cambres mare pellicium: siue
mare in capite᷑ Deniq moyses interpretat᷑
sumptus ex aqua. Inuenit enim eũ ad ripam
fluminis expositum filia pharaonis. Quem
colligens adoptauit sibi in filium: uocauitq
nomen eiꝰ moyses: eo qͦd cte aqua sumpsisset
aronmons forcitudinis interpre seum¬
tatur ꝓpter quod turribulum accipiens.
nimedio suꝑstitum & interemptoꝵ oburã

Expanded text:
ut in libro Paralipomenon continetur, Zara, id est ut in libro Paralipomenon continetur, Zara, id est oriens, appellatus est. Iob in Latinum vertitur dolens; et recte dolens, propter percussionem carnis et passiones dolorum. Calamitates enim suas nominis etymologia praefiguravit. Pharao nomen est non hominis, sed honoris, sicut et apud nos Augusti appellantur reges, cum propriis nominibus censeantur. Exprimitur autem in Latino Pharao denegans eum, utique Deum, sive dissipator eius. Populi enim Dei fuit afflictor. Iannes marinus, sive ubi est signum. Cessit enim et defecit signum eius coram signis Dei est.' Mambres mare pellicium sive mare in capite. Denique Moyses interpretatur sumptus ex aqua. Invenit eum ad ripam fluminis expositum filia Pharaonis, quem colligens adoptavit sibi; vocavitque nomen eius Moysen, eo quod de aqua sumpsisset eum. Aaron mons fortitudinis interpretatur, propter quod turibulum accipiens in medio superstitum et interemptorum obviam
Abbreviated transcription (Latin):
tribus nominib appellatus. Fłau id est rufus.
ettom. id est sanguineus: seyr. id est pilosus
quia ñ habuit leuitatem. N ebecca patien¬
tia: siue quȩ multum acceꝑit. Lya labo¬
riosa: utiq generando. Nurimos enim do¬
lores qͣm rachel fecunditate pariendi exꝑ¬
ta est. N achel interpretat᷑ ouis. Ro ea enĩ
iacob pauit laban. Dalpha oriens. Bala in¬
ueterata. Dina transfertur in eausam.
Iurgii enim insicimis causa exticit. ¶ ha¬
mar amaritudo ꝓ uiris mortuis. Factem
& cõmutans. Mꝯͣutauit enimse in habitu
meretricis: quancto cum socero suo ꝯcubuit
ares diuisior ab eo quod cdiuiserit membra¬
nula secunctarũ diuisors. Incte & fares sortitꝰ
est nomen. Unde pharisei qui se quasi iustos
aͥpopło separabant: diuisi appellabantur.
ara frater eius in cuiꝰ manu erat coccinũ
interp̃tatur oriens: siue pͥmus quia appa¬
ruit siue quod plurun ex eo iustinatisunt:

Expanded text:
tribus nominibus appellatur: Esau, id est rufus: tribus nominibus appellatur: Esau, id est rufus: Edom, id est sanguineus: Seir, id est pilosus, quia non habuit lenitatem. Rebecca patientia, sive quae multum acceperit. Lia laboriosa, utique generando. Plurimos enim dolores quam Rachel fecunditate pariendi experta est. Rachel interpretatur ovis. Pro ea enim Iacob pavit oves Laban. Zelpha os hians. Bala inveterata. Dina transfertur in causam. Iurgii enim in Sichimis causa extitit. Thamar amaritudo pro viris mortuis. Item et commutans. Mutavit enim se in habitu meretricis, quando cum socero suo concubuit. Phares divisio, ab eo quod diviserit membranula secundarum, divisoris, id est phares, sortitus est nomen. Unde et Pharisaei, qui se quasi iustos a populo separabant, divisi appellabantur. Zara frater eius, in cuius manu erat coccinum, interpretatur oriens; sive quia primus apparuit, sive quod plurimi ex eo iusti nati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sus nominis. ex parte ipse sit sermo: ammi eñ
Nunius tantummꝰ materfamilias. Postea cau¬
sa nominis ininutata ablata de fine .y. Intera
cdicitur sara. id est princeps. Omniũ quippe gen¬
tium futura pͥnceps erat: sicut & dũs pollicitꝰ
fuerat ad abraham. dabo tibi ex sara filium.
& benedicam ei. & erit in gentes sed & reges
popłoꝵ. erunt ex ea.gar aduena uel ouer¬
na causa generandi cdata. Que post otemptũ
angelo increpante conuersa est ad saram.
etura thymiama interp̃tatur. Ismnael int̃¬
pretat᷑ auditio dei. Sic enim scriptũ est Et
uocauit nom̃ ysmael: quia exaudiuit eũ deus.
sau trmomiꝰ est: & ex ppriis causis uarie
nuncupatus. Dicitur enim esau. id est ru
fu̾s: ob coccionem scilicet rufe lentis. ita ap
autem ob ruborem corporis dictus est: quod
latine sanguineus dicitur. Seyr uero: qͦd
fuerit yspictus & pilosus. Quando enim natꝰ
est: totus sicut pellis pilosus erat. Atq idem

Expanded text:
sus nominis, ex parte ipse sit sermo. Ammi enimsus nominis, ex parte ipse sit sermo. Ammi enimunius tantummodo domus materfamilias. Postea causa nominis immutata, ablata de fine i littera, dicitur Sara, id est, princeps. Omnium quippe gentium futura princeps erat, sicut et Dominus pollicitus fuerat Abraham: Dabo tibi ex Sara filium, et benedicam ei, et erit in gentes; sed et reges populorum erunt ex ea . 30. AGAR advena, vel converna causa generandi data, quae post contemptum, angelo increpante, conversa est ad Saram. 31. CETURA thymiama. 32. Ismael interpretatur auditio Dei; sic enim scriptum est: Et vocavit nomen ejus Ismael, quia exaudivit eum Deus . 33. Esau trinomius est, et ex propriis causis varie nuncupatur. Dicitur enim fus, ob coctionem, scilicet rufe lentis, cuius autem ob ruborem corporis dictus est, quod Latine sanguineus dicitur. Seir vero, quod fuerit hispidus et pilosus; quando enim natus est, totus sicut pellis pilosus erat. Atque idem
Abbreviated transcription (Latin):
tam inpopłis tyrauindem: & ipse aggressꝰ
est acluersus deum impietatis edificare tur
eber transitus. Ethymologia eiꝰ Irem
mystica est: quod ab eius styrpe transiret
deus nec ꝑseueraret in eis translata in gen¬
tibus gra. Ex ipso enim sunt exortihebrer.
alech cliuisio. Sui pater ꝓpterta tale im
posuit: quͥa tunc natus est. quandoꝑ lin¬
guas terra diuisa est. Thara: exploratio
ascensionis. elchisedech rex uistus.
Rex: quia ipse postea imꝑauit salem. lustꝰ:
ꝓ eo quod discernens sacramenta legis &
eugłii⁊ ñ pecudum uictimas. s oblationẽ
panis & calicis in sacrificium obtulit.
oth declinans. Factis enim sodomoꝵ ñ
consensit: sed eoꝵ illicita carnis incendia declina
uit oab ex patre: & totum nom̃ ethiymolo¬
giam habet. Concepit enim eũ pͥmogenita filia
de patre. A mon cuiꝰ causa nomen redlit᷑
filius popłi mei. Sic diruiatur. ut ex parte sen¬

Expanded text:
tam in populo tyrannidem, et ipse adgressus tam in populo tyrannidem, et ipse adgressus est adversus Deum impietatis aedificare turrem. Heber transitus. Etymologia eius mystica est, quod ab eius stirpe transiret Deus, nec perseveraret in eis, tralata in gentibus gratia. Ex ipso enim sunt exorti Hebraei. 24. PHALEG divisio, cui pater propterea tale nomen imposuit, quia tunc natus est, quando per linguas terra divisa est. THARA Exploratio ascensionis. 25. MELCHISEDECH rex justus. Rex, quia ipse postea imperavit Salem; justus, pro eo quod discernens sacramenta Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis in sacrificium obtulit. 320 26. LOTH declinans. Factis enim Sodomorum non consensit, sed eorum illicita carnis incendia declinavit. 27. MOAB ex patre, et totum nomen etymologiam habet. Concepit enim eum primogenita filia de patre. 28. Ammon, cujus causa nominis redditur filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sen
Abbreviated transcription (Latin):
um. Unde & pater eus uocans nomen eius
tus. Quod nomen ex presagio posteritatis acce¬
ex eius quoq stirpe etiam xp̃ci. cuius ab or¬
tu solis usq ad occasum magnum est nom̃
in gentibus. ¶am calidus: & ipse ex pre¬
sagio futuri cõqͥnominatus. Posteritas enim
eus eam terre partem possedit : quȩ uici¬
no sole calentior est. Unde & egyptus usq
hodie egyptioꝵ lingua cham dicitur.
aphet latitudo. Ex eo enim popłs gentiũ
nascitur. Ex quia lata est ex gentibus multi¬
tucdo credentium: ab eãdem latitudinẽ ia¬
phet dictus est. Canaam filius cham: int̾¬
pretatur motus eoꝵ. Quod quid est aliud
nisi opus eoꝵ: ꝓ motu enim patris: id est
ꝓ opere eius maledictus est̃. Prfaxat
sanans depopłationem. ¶ ħus hebraice
ethyops interprecatur⁊ ã posteritate sui
generis nomen sortitus Ab ipso enim sus
ꝓgeniti ethyopes. Nebrot interpretat᷑
tyrannus. Iste eium p̃rior arripuit insue¬

Expanded text:
um. Unde et pater eius vocans nomen eius um. Unde et pater eius vocans nomen eius tus, quod nomen ex praesagio posteritatis acceEx eius quoque stirpe et Christus, cuius ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen in gentibus. Chain calidus, et ipse ex praesagio futuri cognominatus. Posteritas enim eius eam terrae partem possedit, quae vicino sole calentior est. Unde et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua Kam dicitur. Iapheth latitudo. Ex eo enim populus gentium nascitur; et quia lata est ex gentibus multitudo credentium, ab eadem latitudine Iapheth dictus est. Canaan filius Cham interpretatur motus eorum. Quod quid est aliud nisi opus eorum? Pro motu enim patris, id est pro opere eius, maledictus est. Arfaxat sanans depopulationem. Chus Hebraice Aethiops interpretatur; a posteritate sui generis nomen sortitus. Ab ipso enim sunt progeniti Aethiopes. Nembroth interpretatur tyrannus. Iste enim prior arripuit insue
Abbreviated transcription (Latin):
cticitur E congrue hoc uocabulũ habuit.
De eo enim scriptum est. Tunc inicium fuit
inuocandi nomen dñi: licet pleriq hebreoꝵ
arbitrentur. quod tunc pͥmum in nomine
dñi & similitudine eiꝰ fabricata sunt ydola.
noch dedicatio. In ipsius enim nomine ciui¬
tatem postea edificauit eamñ. Taman lam̃¬
tatio. uel possessio eoꝵ. Sicut eslim cam pos¬
sessio: ita diriuatiuũ nomen quod est cainan
facit possessio eoꝵ.  atusalam uiterpre¬
tatur mortuus est. Euidens echymologia
nominis. Quidam enim eũ cumpatre trans¬
latum fuisse. & diluuium preterisse putaue¬
runt:. ob hoc signanter tranffertur mortu¬
us est: ut ostenderetur ñ uixisse eum post
cdiluuiũ. s in eodem catacysmo fuisse defun¬
tum. Soli enim octo homines in archa eua¬
Iste enim ꝑcussit. & interfecit cain. Quod
etiam ipse postea ꝑpetrasse uxoribus ꝯfitet᷑
oe requies interprecatur: ꝓ eo quod sub
illo ommia retro oꝑa quieuerunt ꝑ dilui¬

Expanded text:
dicitur. Et congrue hoc vocabulum habuit. dicitur. Et congrue hoc vocabulum habuit. De eo enim scriptum estGenes. 4, 26: 'Tunc initium fuit invocandi nomen Domini'; licet plerique Hebraeorum arbitrentur quod tunc primum in nomine Domini et in similitudine eius fabricata sint idola. Enoch dedicatio. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Cainan lamentatio vel possessio eorum; sicut enim Cain possessio, ita derivatum nomen, quod est Cainan, facit possessio eorum. Matusalam interpretatur mortuus est. Evidens etymologia nominis. Quidam enim eum cum patre translatum fuisse, et diluvium praeterisse putaverunt. Ob hoc signanter transfertur: mortuus est, ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo fuisse defunctum. Soli enim octo homines in arca dilIste enim percussit et interfecit Cain: quod etiam ipse postea perpetrasse uxoribus confitetur. Noe requies interpretatur, pro eo quod sub illo omnia retro opera quieverunt per diluvi
Abbreviated transcription (Latin):
synoctum autẽ ex greco interp̃tari comi¬
tatum uel cetum: concilii uero nomen
tractatum ex more romano. Tempore enĩ
quo cause agebant᷑. conueniebant omnes
in unum: cõmuniq urtentione tͤctabant.
Unde concilium a cõmuui intentione dic¬
tum: quasi consilium. Nam cilia occłoꝵ sunł̃

Expanded text:
Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi consilium. Nam cilia oculorum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cuiia beneficii gr̃a dari cepta:. congiarium
appellatum est. U nusquisq enim sui temporis
imꝑater fauorem popłi captins: acticiebat. ut
largior uideret᷑ in donis. songiarium autẽ spe¬
cialiter mensura est liquidoꝵ. suiꝰ & rem simul
& nomen a romanis impositũ inuenimꝰ. metrũ
est mensura liquidoꝵ. Hec ã mensura nom̃ ac-¬
cepit. Netrũ enĩ mensurã dicunt greci. Et in¬
de appellata metreta. Licet & urna & amplio¬
ra. & reliqua huiꝰmodi noiͣa mensurarũ sint:
tamen ista hoc nom̃ a denarii numeri ꝑfectio¬
ne accepit. Metrum ad omnẽ mensurã ꝑtinet.
Metrum enĩ grece. latine mensura dicit᷑. Nam
& ciatum mensura est: & amphora m̃sura. ẽ:
⁊ quicqͥd plus minꝰ ue capit: mensura est.
S ideo hoc nom̃ specialiter sͥ assumpsit ÷ quod
sit menstira ꝑfecti num̃i. id est denarii. Mlodiꝰ
dictus ab eo qͦd sit suo modo ꝑsectꝰ. Est autẽ
mensura librarũ qͥdraginta quatuor: id est

Expanded text:
cunia beneficii gratia dari coepta congiarium cunia beneficii gratia dari coepta congiarium appellatum est: unusquisque enim sui temporis imperator favorem populi captans adiciebat, ut largior videretur in donis. Congiarium autem specialiter mensura est liquidorum, cuius et rem simul et nomen a Romanis inpositum invenimus. Metrum est mensura liquidorum: haec a mensura accepit nomen; μέτρον enim mensuram dicunt Graeci. Et inde appellata metreta, licet et urna et amphora et reliqua huiusmodi nomina mensurarum sunt; tamen ista hoc nomen a denarii numeri perfectione accepit. Metrum ad omnem mensuram pertinet; metrum enim Graece, Latine mensura dicitur. Nam et cyatum mensura est, et amphora mensura est, et quidquid plus minusve capit mensura est. Sed ideo hoc nomen specialiter sibi adsumsit, quod sit mensura perfecti numeri, id est denarii. Modius dictus ab eo quod sit suo modo perfectus. Est autem mensura librarum quadraginta quattuor, id est
Abbreviated transcription (Latin):
serrabones. urnas. & amphoias. Mensurarũ
pars minima coclear. qͦd est dimidia pars
dragine. appendens siliquas nouem: qui tri¬
plicatus conculam facit. Concula dragina u¬
na & dimidia adimplet᷑. siati pondꝰ decẽ drag¬
mis appendit᷑. Qui. etiam ã quib dam causat᷑
nominat᷑. Oxifalus fit. si quinq dragine ad¬
dunt᷑ ad decem. Accitabulus quarta pars emi¬
nȩ est: duocdecim dragnas appendeus. Cotula
emina est: habens ciatos sex. Quȩ iccirco cotula
uocat᷑: quia cõtẽ greco sermone incisio dr
Et emina sextarii in duo ęgua incidit᷑. & cotu¬
lam facit. Emina autẽ appendit librã unã:
que geminata sextariũ facit. Sextarium
duarũ librarũ est: qui bis assumptꝰ noũt᷑
cit. Adice sextum ⁊ congiũ recłdit. Nam congiꝰ
sex mecit᷑ sextariis: a quo & sextarii nomen
dederunt. Congium aut̃ ã congiendo: id est ꝑ
augmentũ crescendo uocat᷑. Unde postea pe¬

Expanded text:
et artabones, urnas et amphoras. Mensurarum et artabones, urnas et amphoras. Mensurarum pars minima coclear, quod est dimidia pars dragmae, adpendens siliquas novem; qui triplicatus conculam facit. Concula dragma una et dimidia adimpletur. Cyati pondus decem dragmis adpenditur, qui etiam a quibusdam cuatus nominatur. Oxifalus ut si quinque dragmae adduntur ad decem. Acitabulus quarta pars eminae est, duodecim dragmas adpendens. Cotyla emina est habens cyatos sex; quae idcirco cotyla vocatur, quia cote Graeco sermone incisio dicitur, et emina sextarii in duo aequa inciditur et cotylam facit. Emina autem adpendit libram unam, quae geminata sextarium facit. Sextarius duarum librarum est. Qui bis adsumtus nominatur cit. Adice sextum, congium reddit: nam congius sex metitur sextariis, a quo et sextarii nomen dederunt. Congium autem a congiendo, id est per augmentum crescendo, vocatur. Unde et postea pe
Abbreviated transcription (Latin):
Talentũ summũ esse pond̾ ꝑhibet᷑ in grecis.
Nam nichil est calco minꝰ : talento maius. suiꝰ
uariũ apud diuersas gentes pondꝰ habetur.
Apud romanos enim talentũ est septuaginta
duo talenta eẽ. centũ quadraginta qͥtuorli¬
bras. Est autẽ triplex : id est minoi. mediꝰ.¬
& summꝰ. Minor qͥnquaginta. medius. sep¬
tuaginta duarũ librarum: summꝰ centũ
uiginti constat. Centenarium num̃i. nom̃
est: co quod centũ librarũ ponderis sit. Id̾
pondus ꝓpter ꝑfectionẽ numeri centenarii
instituerunt romani. De mensuris.
Densura est res aliqͦ modo suo uel tempore
circumscͥpta. Hec aut corporis est. aut tem¬
poris. Corpous est: ut hominũ. lignoꝵ. & co¬
lumpnarũ. longitudo. & breuitas. S & solem
istum ꝓpriam sui oibis habere mensurã. quod
geomẽtrici ꝑscrutari audent. Temporis:. ue
mensura horarũ. dierum. & annoꝵ. Unde &
metiri pedes horarum dicimꝰ. Pprie autẽ men¬
frumentũ. id est huntida & sicca: ut modioᷤ.

Expanded text:
Talentum summum esse pondus perhibetur in Graecis; nam nihil est calco minus, nihil talento maius. Cuius varium apud diversas gentes pondus habetur. Apud Romanos autem talentum esse septuaginta duo talenta esse centum quadraginta libras. Est autem triplex; id est minor, medius, summus. Minor quinquaginta, medius septuaginta duarum librarum, summus centum viginti constat. Centenarium numeri nomen est eo quod centum librarum ponderis sit. Quod pondus propter perfectionem centenarii numeri instituerunt Romani. De mensuris . Mensura est res aliqua modo suo vel tempore circumscripta; haec autem aut corporis est aut temporis. Corporis est, ut hominum, lignorum et columnarum longitudo et brevitas. Sed et solem istum propriam sui orbis habere mensuram, quod geometrici perscrutare audent. Temporis, ut mensura horarum et dierum et annorum: unde et metire pedes horarum dicimus, hoc est menfrumentum, id est humida et sicca, ut modios
Abbreviated transcription (Latin):
sit animal pennatũ. & quadrupes. Hoc ge¬
nus ferarum in yꝑboreis nascitur montibꝰ.
Onini parte corpoiis leones sunt: alis & fa¬
cie aquilis similes. E quis uebement᷑ in¬
festi. Nam & homines uisos discerpunt.
Tameleon ñ habet unum colorẽ: s diuersa¬
est uariecate consꝑsus. ut pardus. Dic̃tus
autẽ ita: quia huiꝰ cameleontis corpꝰculũ
ad colores quos uidet facillima conuersio¬
ne uariat᷑ ⁊ quod̾ alioꝵ animaliũ non. ẽ.
ita ad conuersionem facilis corpulentia.
Cameleon pardus dictus. qͦd dum sit ut
pardus albis maculis suꝑ asꝑsus. collo eqͦ
similis. pecdib bubalis: capite tam̃ came¬
leo est similis. Hunc ȩthyopia gignit. Lin¬
cis dictus : quia in lupoꝵ genere nume¬
ratur:. Bestia maculis terga distinc̾ta ut
pardus: sed similis lupo. Unde & ille li¬
cos. iste luicis: cuiꝰ urinam conuertere in
duriciã preciosi lapidis dicunt. qͥ ligurtꝰ
appellatur. Quod & ipsas linces sentire.

Expanded text:
sit animal pennatum, et quadrupes. Hoc gesit animal pennatum, et quadrupes. Hoc genus ferarum in Hyperboreis montibus nascitur. Omni parte corporis leones sunt; alis et facie Aquilis similes, et equis vehementer infesti. Nam et homines visos discerpunt. 18. Cameleon non habet unum colorem, sed diversaest varietate consparsus, ut pardus. Dictus autem ita . . . Huius chamaeleontis corpusculum ad colores quos videt facillima conversione variatur, quod aliorum animalium non est ita ad conversionem facilis corpulentia. Camelopardus dictus, quod dum sit ut pardus albis maculis superaspersus, collo equo similis, pedibus bubulis, capite tamen camelo est similis. Hunc Aethiopia gignit. Lyncis dictus, quia in luporum genere numeratur; bestia maculis terga distincta ut pardus, sed similis lupo: unde et ille λύκος, iste lyncis. Huius urinam convertere in duritiam pretiosi lapidis dicunt, qui lyncurius appellatur, quod et ipsas lynces sentire
Abbreviated transcription (Latin):
celestisq ierłm spiritalia regna p̃figurant᷑.
ydicum nominat᷑ aͥ pͥncipibꝰ popłi qui p̃fue¬
runt in ifrł post moysen & iosue: anteqͣm
cdauid & cȩteri reges existerent. H unc librũ
& ruch edidisse crectit᷑ samuel nimii¬
iber samuel. eiuscdem samuhelis natiuita¬
dem. & sacerdociũ. & gesta describit: iccirco
& ab eo nomen accepit. E quamuis hic liber
saulis & dauid hystoriam contineat. utriq
tamen ad samuhel referunt᷑: quia ipse sau¬
lem unxit in regnum. ipse cdauid in regem
futurum. Quius libri primã partem oscrap¬
sit idem samuhel: sequentia uero eius us¬
ꝙ ad calcem scripsit ctauid.
alachim liber ꝓinde appellatur: eo qͦd
rtͣges uidȩ. & isrłitice gentis. gestaq
eoꝵ ꝑ ordinem digerat tempoꝵ. Malach
enuim hebraice. latine regnum interpretat᷑.
Hunc librum iheremias primus in unum
uolumen coegit. Nam antea sparsus erat ꝑ singu¬
loꝵ regum hystorias. Paralipomenon grece dr

Expanded text:
coelestisque Jerusalem, spiritualia regna praefigurantur. 9. coelestisque Jerusalem, spiritualia regna praefigurantur. 9. Judicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israel post Moysen et Josue, antequam David et caeteri reges existerent. Hunc librum et Ruth edidisse creditur Samuel. Liber Samuel ejusdem Samuelis nativitatem, et sacerdotium, et gesta describit, idcirco et ab eo nomen accepit. 10. Et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse unxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cujus libri primam partem conscripsit idem Samuel, sequentia vero ejus usque ad calcem scripsit David. 11. Melachim proinde appellatur, eo quod reges Judae et Israeliticae gentis, gestaque eorum, per ordinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, Latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece d
Abbreviated transcription (Latin):
in quinq uoluminib edidit: quod penta¬
uoluminibꝰ cdr. Penta enim grece qunq:
Dopłi isrł cdigerit: & ex ea causa nom̃ accepit.
euiticus appellatur. eo quod leuitarũ minis¬
teria. & diuersitatem uictimarũ exsequit᷑:
totusq in eo ordo leuiticus adnotat᷑.
Hymeroꝵ liber uocatur eo qͣd in eo egressȩ
de egypto tribus dinumerant᷑. & quadra¬
giita duarum ꝑ heremũ mansionum in eo
descriptio continetur. Tꝑ euteronomiũ
greco sermone appellat᷑. quod latine interpͤ¬
tatur sccła lex. id est repeticio & eugłice legiꝰ
p̃figuratio: qui sic habet ea quȩ priora sũt:
ut tamen noua sint omĩa gͦ in eo replicant᷑.
osue liber nom̃ accepit a iħu filio naue: cu¬
iuis hystoriam continet. Scriptorem uero eiꝰ
eundem iosue hebrei adserunt. In cuiꝰ textu
post iorclanis transitum regna hostiũ subuer¬
tunt᷑. terra popło diuiditur: & ꝑ singłas
urbes. uiculos: montes. atq confima. eccłiȩ

Expanded text:
in quinque voluminibus edidit, quod Pentain quinque voluminibus edidit, quod Pentavoluminibus dicitur. Penta enim grece quinque, populi Israel digerit, et ex ea causa nomen accepit. 5. Leviticus appellatur, eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, totusque in eo ordo Leviticus annotatur. 6. Numerorum liber vocatur, eo quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo descriptio continetur. 7. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est, repetitio, et evangelicae legis praefiguratio, quae sic ea habet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia quae in eo replicantur. 8. Josue liber nomen accepit a Jesu filio Nave, cujus historiam continet, scriptorem vero ejus eumdem Josue Hebraei asseverant, in cujus textu post Jordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur, et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
beoꝵ. Quos licet uidei inter apocrifa sepa¬
rent. eccła tamen xp̃i inter diuinos libros
& honorat & prelicat.
n nouo aut̃ testamento duo sunt ordines.
frimus eugłicus: in quo sunt matłs. mar
paulus. in quatuordecim epistolis. petrus
in cluabus. Iohannes in tribꝰ. iacobus & u¬
clas in fingłis. actus apłoꝵ. & apocalipsin.
mina aut̃ utriusq testamenti. tripha¬
rie tlistinguit᷑: id est in hystoria. in mori¬
bus. in allegoria Rursus ista tria multifa¬
rie diuiduntur. id est quid a deo. qͥd ab
angłis. uel hominib gestum dic̾tumq
sit: quid ã ꝓpħis prenunciatũ de xꝑo et
corpore eius. Quid cle diabolo & mẽbris
ipsius. quid de ueteri & nouo popło: qͥd
cde presenti seculo. & futuro regno atq
iudicio. De scͥptorib & uocabulis scãꝵ libͫ¬
Neteris testamenti sccłm hebreoꝵ tra¬
ditionẽ: hi ꝑhibent᷑ auctores. Primus
moyses diuine hystorię cosmographiam

Expanded text:
beorumquos licet Iudei inter apocripha sepabeorumquos licet Iudei inter apocripha separent, ecclesia tamen Christi inter divinos libros et honorat et predicat. In novo autem testamento duo sunt ordines. Primus evangelicus, in quo sunt Mattheus, Mn quo sunt Paulus in quatuordecim epistolis: Petrus in duabus: Ioannes in tribus Iacobus et Iudas in singulis; actus apostolorum et apocalypsis ma autem utriusque Testamenti trifarie distinguitur: id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur: id est quid a Deo, quid ab angelis, vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis nuntiatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo et futuro regno atque iudicio. De scriptoribus et vocabulis saVeteris Testamenti secundum Hebreorum traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmograficon
Abbreviated transcription (Latin):
primus. Quartꝰ malachim: qui est regum
secundꝰ. Quintꝰ esayas. Sextus iheremias.
Septimꝰ ezechiel. Octauus tharestra: quid̃r
duodecim ꝓpħarum. Qlibri quia sibi ꝓ
breuitate adiuncti sunt: ꝓ uno accipiunt᷑.
ercius est ordo aiggiograhoꝵ. id est sc̃a
scribentium: in quo sunt libri nouem.
Quoꝵ primus iob. Sccds spalteriũ: qui in qͥn¬
qͥ est eccłastes. Quintꝰ syrasirin: qđ ẽ can¬
ticum canticoꝵ. Sextus daniel. Septimꝰ da¬
breiamin: quod est uerba dierũ. hoc est para
tinos. Nonus hester. Qui simul om̃s qͥnqs &¬
graphis adiciunt. & uiginti quatuor uolu¬
mina testamenti ueteris faciunt: iuxta ui¬
ginti quatuor seniores. qui ante conspec¬
tum cdei assistunt. uartꝰ est apud
nos ordo ueteris testamenti. eoꝵ libroꝵ. qui
in canone hebraico ñ sunt. Quoꝵ primus
sapientiȩ liber est. scds eccłasticus tercius
tobye. quartus uidith. quintꝰ & sextus macha¬

Expanded text:
primus; quartus Malachim, qui est Regum primus; quartus Malachim, qui est Regum secundus; quintus Esaias; sextus Ieremias; septimus Ezechiel; octavus Thereazar, qui dicitur Duodecim Prophetarum, qui libri, quia sibi pro brevitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri novem, libri. Primus Iob: secundus Psalteriumqui in quinquod est Ecclesiastes: quintus Sithassirim id est Cantica Canticorum: sextus Daniel: septimus Dibre haiamini, id est Verba dierum, hoc est Paraltinos: nonus Hester, qui simul omnes, quinque graphis adiiciunt et vigintiquatuor volumina testamenti veteris faciunt; iuxta vigintiquatuor seniores, qui ante conspectum domini assistunt. Quartus ordo est apud nos veteris testamenti, eorum librorum qui in canone hebraico non sunt. Quorum primus Sapientie liber est: secundus Ecclesiasticus: tertius Tobias: quartus Iudith: quintus et sextus Macha
Abbreviated transcription (Latin):
Etus testamentum. ideo
łr quia uenientẽ nouo.
cessauit uetꝰ: de qͦ aposto¬
lus meminit dicens. Ue¬
tera transierunt: & ecce
omĩa fac̾ta sunt noua.
Testamentum aut̃ nouum ideo nuncupat᷑.
quia innouat. Non enĩ illud ctiscunt nͥ homi¬
nes renouati ex uetustate ꝑ gr̃am: & ꝑtinen
tes iam ad nouũ testamentum. id est regnũ
celoꝵ. Hebrei autem uetꝰ testamentũ. esdra
auctore iuxta numerũ litterarũ suarum. in
uiginti duos libros accipiunt: diuidentes eoꝰ
in tres ordines. legis scilicet. ꝓpħarum. & ag¬
giografoꝵ. Primus ordo legis in quinq lib̾s
accipit᷑ : quoꝵ primꝰ est bresit. qͦd est gene¬
qd est numerꝰ: quintꝰ elladabarim. qd̃ est
cdeuteronomiũ. Hi sunt quinq libri moysi
qͦs hebrei thorath: latini legẽ appellant.
Pprie autemlex apellat᷑. qͣ ꝑ moysen clata est.
Secundꝰ ordo est ꝓpħarũ: in quo continen¬
tur libri octo. Quoꝵ primꝰ iosue bennun:
est iudicum. Tercius samuel: qui est regũ

Expanded text:
etus Testamentum ideo dicitur, quia veniente Novo cessavit, de quo Apostolus meminit dicens: Vetera transierunt, ecce nova facta sunt omnia . Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illum discunt nisi homines renovati ex vetustate per grattes iam ad Testamentum Novum, quod est regnum caelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum, Esdra auctore, iuxta numerum litterarum suarum in viginti duos libros accipiunt, dividentes eos in tres ordines: Legis scilicet, Prophetarum et Hagiographorum. Primus ordo Legis in quinque libris accipitur, quorum primus est Bresith, quod est Geneod est LeDeuteronomium. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei Thora, Latini Legem appellant. Proprie autem Lex appellatur, quae per Moysen data est. Secundus ordo est prophetarum, in quo continentur libri octo, quorum primus Iosuae Benun: htim, quod est Iudicum; tertius Samuel, qui est Regum
Abbreviated transcription (Latin):
mos musica sedat ÷ sicut de dauit le¬
git᷑. qui ab spũ inmundo saulem arte
moctulationis eripuit. Ipsas quoq bes¬
tias. nec ñ & serpentes. uolueres atq
delphinos ad auditum suȩ modulationis
musica ꝓuocat. S et quicqͥd loquim᷑ uel
intrnisecus uenarum pulsibꝰ commouemꝰ.
ꝑ musicos rithinos armoniȩ uirtutib ꝓba¬

Expanded text:
mos musica sedat: sicut de David lemos musica sedat: sicut de David legitur , qui a spiritu immundo Saulem arte modulationis eripuit; ipsas quoque bestias nec non et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulationis musica provocat. Sed quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmoniae virtutibus proba
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina. & aucta multis modis: eratq
tam turpe musicam nescire. qͣm litceras.
ñ modo sacris. s & omnibꝰ sollempnibus:
omnibusq letis uel tristioribꝰ rebus. ut
enum in ueneratione diuina hymni: ita
in nuptiis ymenel. & infuneribꝰ trem.
& lamenta ad tybias canebant᷑. In con¬
uiis uero lẏra uel ꝙythara circuinfereba¬
tur: & acubantibus cunctis ordinabat᷑
conuiuiale genus canticoꝵ. Itaq sine
musica nulla disciplina potest esse ꝑ¬
fecta. Nichil enim sine illa. Nam & ipse
mundꝰ quaclam armonia sonoꝵ fertur
esse compositus: & celum ipsum sub
armoniȩ modulatione reuolui. Musi¬
ca mouet affectus : ꝓuocat in diuersũ habitũ
sensꝰ. in preliis quoq tube concentus
pugnantes accendit: & quanto uehe¬
mentior fuerit clangor tantofit ad
certamen animꝰ fortior. Siquidem &¬
reiniges cantꝰ hortatur. Ad tollerandoᷤᷤ
quoq labores musica animũ de mulcet:
& singloꝵ operũ fatigationẽ modula¬
tio uocis solatur. Excitatos quoq ani¬

Expanded text:
disciplina, et aucta multis modis: eratque tam turpe nescire, quam litteras. n modo sacris, sed et omnibus solemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis hymenaei, et in funeribus threni et lamenta a tibiis canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur conviviale genus canticorum. Itaque sine musica nulla disciplina potest esse perfecta: nihil enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse compositus: et coelum ipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animremiges cantus hortatur. Ad tolerandos quosque labores musica animum mulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos quoque ani