comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nime pati. prȩsertsa
natus est : quia hoc scm̃ eugelium nonul¬
cio quis hereticus loqui is : Mortuust
quia hoc in scõ euangeligon in libro alicuo
heretici legitur Sed oquip lbes on¬
mentari cũ dere

Expanded text:
minime pati; praesertim Natus est, quia hoc sanctum Evangelium, non nescio quis haereticus loquitur: mortuus est, quia hoc in sancto Evangelio, non in libro alicujus haeretici legitur. Sed tu qui prohibes argumentari, cum de re
Abbreviated transcription (Latin):
conferendo euugłm eiusdem sotietatis eẽ
appareret. eccła illi omnino non crederet:
sed cum cogno uissent eum hoc ad nuntiantẽ.
quod &iam illi adnuntiabant & in eorũ
cõmunione atq unitate uiuentem acce¬
dentib etiam ꝑ eum talib signis qualia
&alli oꝑabantur: ita eum dñõ cõm̃dante
meruit auctoritatẽ. ut uerba illius hodie
sic audiant᷑ in eccła . tam quã in illo xp̃s sicut
uerissime ipse dicit locutus audiatur:
Et putat manicheus credi sibi debere ab etcła
xpĩ loquenti contra scripturas: tanta
&tam ordinata auetoritate firmatas.
ꝑ quas ei prȩcipue cõm̃datum ẽ. ut quis quis
illi ad nuntiauerit prȩter quã qđ accepit
ipturis illis non eẽ credendũ: Certe

Expanded text:
conferendo euangelium eiusdem societatis esse adpareret, ecclesia illi omnino non crederet? sed cum cognouisset eum hoc adnuntiantem, quod etiam illi adnuntiabant, et in eorum communione atque unitate uiuentem accedentibus etiam per eum talibus signis, qualia et illi operabantur, ita eum domino commendante meruit auctoritatem, ut uerba illius hodie sic audiantur in ecclesia, tamquam in illo Christus, sicut uerissime ipse dixit, locutus audiatur. et putat Manichaeus credi sibi debere ab ecclesia Christi loquenti contra scripturas tanta et tam ordinata auctoritate firmatas, per quas ei praecipue commendatum est, ut quisquis illi adnuntiauerit praeterquam quod accepit, scripturis illis non esse credendum. certe
Abbreviated transcription (Latin):
iden quiinilla distinctione sens elic&: Potest
enm &iam talis oꝑatio qua excecant᷑ m̃tes
ifideliũ scđm quendam modũ ꝑtinere
aduerũ dm̃ qđ ñ facit malitia. sed iustitia:
Sic̃ idem pauł alib dicit: Numqͥd iniquus ds̃
qui infertiram: item alibi quidergo dicemꝰ
inqͥt. nũ quid iniqͥtas ẽ. apud dm̃. absit
M oyses enĩ dicit miserebor cui misertꝰ ero & miscđiã Moyses
prestabo cui misericors fuero Cũ ergo p̃misis¬
s& qđ in concusse retinendũ ẽ. ñ eẽ iniqͥtatẽ
apud dm̃ . paulo post attende quidd
siaut̃ uolens ds̃ ostendere iram &d¬

Expanded text:
idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim etiam talis operatio, qua excaecantur mentes infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit malitia, sed iustitia, icut idem Paulus alibi dicit: numquid iniquus deus, qui infert iram? item alibi: quid ergo dicemus? inquit; numquid iniquitas est apud deum? absit. Moses enim dicit: miserebor cui misertus eropraestabo cui misericors fuero. Cum ergo praemisisset quod inconcusse retinendum est, non esse iniquitatem apud Deum, paulo post attende quid dicat: Si autem volens Deus ostendere iram
Abbreviated transcription (Latin):
qđ suta ẽ: poteris & uenenũ audiens & anti¬
dotũ nħ inter eẽ putare Anutrũq uocetͥ
aitihũ quia utrũq: eoꝵ uimsuam habeat
utrũq: agat aliqͥd &oꝑctur : nec non & medi
inenariuncũ audiens acuenenariũ utrosq uocab medi¬
cos : & iustũ audiens atq iniustũ. poteris
utrosq uocare ustos qr ut̃q: eoꝵ aliqͥd agat :
quod si hoc facere absurdũ .ẽ. quanto absur¬
dius dm̃ & hylen id circo duos putare deos.
quia eorũ quisq aliqͥd oꝑetur : qua ꝓpt̃
inepta haec & uirib satis effecta argum̃ ta¬
sententiã pleriq: nr̃m ita distingunt : ut dm̃
uerũ dicant excȩtas se in fideliũ mentes.
Cũ enĩ legerint in quib ds̃ : suspendunt ꝓnun¬
tiationẽ ac cunc inferunt scłi huiꝰ excȩca uit
m̃ tes infideliũ Quia & suta ñ distingas sed
exponendi grã ita uerboꝵ ordinem mutes
in quib ds̃ excȩcauit m̃tes infideliũ scłi huius.

Expanded text:
quod si ita est, poteris et uenenum audiens et antiquod si ita est, poteris et uenenum audiens et antidotum nihil interesse putare, an utrumque uocetur antidotum, quia utrumque eorum uim suam habeat, utrumque agat aliquid et operetur. necnon et medicum audiens ac uenenarium utrosque uocabis medicos, et - iustum audiens atque iniustum poteris utrosque uocare iustos, quia uterque eorum aliquid agat. quodsi hoc facere absurdum est, quanto absurdius deum et hylen idcirco duos putare deos, quia eorum quisque aliquid operetur? quapropter inepta haec et uiribus satis effeta argumentasententiam plerique nostrum ita distingunt, ut deum uerum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: in quibus deus, suspendunt pronuntiationem; at tunc inferunt: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: "in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius"
Abbreviated transcription (Latin):
doctrine quȩsola catholica ⁊÷ quaa
eius nomine censeri uolunt. & ullã sara¬
ri nolunt: A gnoscenda est eni nucatas
illa quã dñs p̃cipuȩ c̃m̃dat in ingeia
ato innu me rabili multitudine toa orba
diffusa Quae tam̃ paucitas scoꝵ at qͦ
in cõparatione multitudinis palearũ
paucitas dicitur. Perse aut̃ ipsa tantã
massã frum̃ti facit ut om̃s ꝓbos & reꝓ¬
bos ur̃os quos parit̃ ueritas reꝓbat
In cõparabili multitudine super&
Ecce ñsumus gentiũ scisma : a quib: pluri¬
mũ distamus in melius. Sed nec uos
hocestis quia plurimũ ab eis distatis
duo : plane unus: Quomͦ ergouos du
ecalido & dulci & amam dicas. q duo alba
& duo cuilida & duo dultia osenderĩ non me
uideberis mentis in pos. & cerebriminime
sani : sic & cũ duo principia diceo dm̃ & hyleñ
ñid circo uideri iam debeotibi duos ostendert
dlios: anquia uimnem maleficã hyhe
ad signamꝰ o dene ficã dõ ut congruit. ideirco
niħ uatr eẽ putas. an utrũq: eoꝵ uocemꝰ dm̃ :

Expanded text:
doctrinae, quae sola catholica est, quia multi eius nomine censeri uolunt et per illam sanari uolunt. agnoscenda est enim paucitas illa, quam dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusin conparatione multitudinis palearum paucitas dicitur, per se autem ipsam tantam massam frumenti facit, ut omnes probos et reprobos uestros, quos pariter ueritas reprobat, inconparabili multitudine superet. ecce non sumus gentium schisma, a quibus plurimum distamus in melius; sed nec uos hoc estis, quia plurimum ab eis distatis duo? plane unus. quomodo ergo uos duos calido et dulci et amaro dicas, quia duo alba et duo calida et duo dulcia ostenderim, nonne uideberis mentis incompos et cerebri minime sani? sic et cum duo principia doceo, deum et hylen, non idcirco uideri iam debeo tibi duos ostendere deos. an quia uim omnem maleficam hyle adsignamus et beneficam deo, ut congruit, idcirco nihil interesse putas, an utrumque eorum uocemus deum ?
Abbreviated transcription (Latin):
niant̃. Pirtim & iam facta narrantur Ae¬
runtamm nisi aliqua ibi marifesta essent: ñ
÷̃ p̃hederetur sensus quoetiã obscura claresce¬
ta seit  ȩdim uelit subuno as pestu quasi
se ꝑtatibus hittiũ genus hoc saeculo per
ande esq adabraham. Tertia. ab abra ham
usq addauid Quarta. adauid usq ad
raneigrationẽ in babyloniami stiunta
usq adhumilem aduentum

Expanded text:
nuantur, partim etiam facta narrantur. Verumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non comprehenderetur sensus, quo etiam obscura claresceta sunt, si quaedam velut sub uno aspectu quasi sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per a Noe usque ausque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, quinta inde usque ad humilem aduentum
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum seruus est pecca om̃is quifien
bera uerit. tunc uere liberi e¬
uertissent peccatum suum in com
huc inetrum mortali corpore. ꝑ spem gr̃ae
liberi dominarentur. Nunc aut̃ ignorantes
oĩ uistituã& suã uolentes constirrere. el an de

Expanded text:
um, servus est peccati; et, Si beraverit, tunc vere liberi envertissent peccatum suum in confhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere , elati de
Abbreviated transcription (Latin):
quitas imperandi in nocentem aiaemmi¬
tẽ ostendat ordo seruiendi quanto magis ino
ministratione bellorũ in nocentis sime deue¬
satur quidõ iubente belligerat quẽ male
aliquid iubere non posse. nemo qui eis eruit
ignorat: Si autem propterea putant non
potuis se dñm bellum gerendum iubere.
quia dñs post ea iħs xp̾s ego inquit dico uob
non resistert aduersum malũ sedsi quiste
ꝑcusserit in maxil lanituã dex tram p̃be
illam & sinistram: intellegant hanc p̃parat¬
onem non esse in corpedllliet

Expanded text:
quitas imperandi, innocentem autem militem ostendat ordo seruiendi — quanto magis in administratione bellorum innocentissime deuersatur, qui deo iubente belligerat, quem male aliquid iubere non posse nemo, qui ei seruit, ignorat. Si autem propterea putant non potuisse deum bellum gerendum iubere, quia dominus postea Iesus Christus, ego, inquit, dico uobis non resistere aduersum malum; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram, intellegant hanc praeparationem non esse in corpore, sed
Abbreviated transcription (Latin):
gentem demonum nontimetis :
postremo cũscđm sententiã fausti quã
quidem exilla longissima fabula ur̃a
decerptam quanta potuit breuitate
ꝑstrinxit despũ scõ terra concipiens
gignat patibilem iħm quiẽ uita & salusq
hominũ omnisuspensus ex ligno quur ille
saluator pendenti pendendo congruit¬
& nascenti nascendo non congruit :
si autem ꝓpt̃ ea iħ̃m dicitis eẽ. in arborib:
& iłim crucifixum subpontio pilato
& iłm ꝑsolem lunãq: distentũ. quia totũ
hoc exuna eadẽq substantia. ẽ. quur ñ
&c& era milia numinũ ur̃oꝵ hac appellati¬
one concluditis : quur enim nonsit iħ s
& ille splendi tenens. & ille at̾las & ille

Expanded text:
gentem daemonum non timetis. postremo. cum secundum sententiam Fausti, quam quidem ex illa longissima fabula uestra decerptam quanta potuit breuitate perstrinxit, de spiritu sancto terra concipiens gignat patibilem Iesum, qui est uita et salus hominum omni suspensus ex ligno, cur ille saluator pendenti pendendo congruit et nascenti nascendo non congruit? si autem propterea Iesum dicitis esse in arboribus et Iesum crucifixum sub Pontio Pilato et Iesum per solem lunamque distentum, quia totum hoc ex una eademque substantia est, cur non et cetera milia numinum uestrorum hac appellatione concluditis? cur enim non sit Iesus et ille splenditenens et ille Atlas
Abbreviated transcription (Latin):
& ordinẽ ponderũ ñ esse posse nisi apatre
& filio & spũ scõ. principio mali tantũ
bonũ tribuer& is: Nunc uͦ &ꝰ quid sit hyle̾

Expanded text:
 ordinem ponderum non esse posse nisi a patre et filio et spiritu sancto principio mali tantum bonum tribueretis. nunc uero cum et quid sit hyle
Abbreviated transcription (Latin):
ante ñ erat: uelut uerbi grã siquis ominer
carnẽ diuidat inuolatilia & ea q̃ uolan
non possunt : Per hanc differentiã o¬
pedia hominib: sunt similiora quã
ariter enĩ uolare ñ possunt : Rurs

Expanded text:
ante non erat. uelut uerbi gratia, si quis omnem ante non erat. uelut uerbi gratia, si quis omnem carnem diuidat in uolatilia, et ea, quae uolare non possunt, per hanc differentiam quadrupedia hominibus sunt similiora quam auibus; pariter enim uolare non possunt. rurs
Abbreviated transcription (Latin):
abiu atq ita fabula uestra
ueluttheatrico ad illius ultimi
nec pingendo aut sculpendo. nec interp̃tando
decionstratis: & eo cũ omnino nulla sint
crediois & colitis & insuꝑ xp̃ianis fide non
fato pias mentes mundantib tamꝗ teme
eẽ inerrore quia longius a uobis quama
paganis forte distamus: dicatur &. mottuũ
idoo sanus quia tã nec aegrotus ẽ. & ideo rep̃ hen¬
datur qui san ẽ. quia uicinior .ẽ. aegroto
quã mortuo: Aut sipleriq: pagani non uelut
agri sed uelit mortui deputandi s: laudet᷑
in saepulchro cinis in formis quia iã nec for¬
mã cad aueris tenet & m̃bra uiuaculpent᷑
quia cadauerisunt similiora ꝗcineri:
Sic̃ nos id eo isticulpandos putant : quia nos
similiores eẽ dicunt funeri paganoꝵ quam
fabellae mancheoꝵ : Quã ꝗ ꝑ multas differen¬
ias alit̃ atq: alit̃ quaȩ quenes ad discernenelũ
diuidi soleant : ut qđ in hacerat parte ꝑ ali as
differentias in alia parte inueniatur ubi

Expanded text:
at. atque ita fabula uestra uelut in tapete theatrico ad illius ultimi nec pingendo aut sculpendo nec interpretando demonstratis et ea, cum omnino nulla sint, creditis et colitis et insuper christianis fide non ficta pias mentes mundantibus tamquam te in errore, quia longius a uobis quam a paganis forte distamus, dicatur et mortuus ideo sanus, quia iam nec aegrotus est, et ideo reprehendatur, qui sanus est, quia uicinior est aegroto quam mortuo. aut si plerique pagani non uelut aegri. sed uelut mortui deputandi sunt. laudetur in sepulcro cinis informis, quia iam nec formam cadaueris tenet, et membra uiua culpentur, quia cadaueri sunt similiora quam cineri. sicut nos ideo isti culpandos putant, quia nos similiores esse dicunt funeri paganorum quam fauillae Manichaeorum, quamquam per multas differentias aliter atque aliter quaeque res ad discernendum diuidi soleant, ut, quod in hac erat parte, per alias differentias in alia parte inueniatur, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
sentiri nec in tellegi potest: Verũ in hoc
erant quidã gentiliũ. quod eam tãꝗ
co& ternã dõ coniungunt. ut haȩc abillo
ñ sit quãuis ab illo form&ur: Qđ alienũ
eẽ aueritate : ipsa ueritas doc& : Ecce tam̃
quib: paganis dehac ipsa hyle inuenimini eẽ.
consimiles : qđ eam uos quoq suũ habere
principium nec ex dõ eẽ. ꝑ hibetis. & in hoc
uos dispares. eẽ. dicebatis. nescientes quid
dicatis. In illo uͦ qđ nulla . ẽ. uic hyle
foma ꝓpra nec nisi adõ formari potest:
nr̃ae illi ueritati consentiunt. aur̃a aut̃
falsitate dissentiunt. qui nescientes quid sit
hyle id .ẽ. quidsit rerũ materies. gentem
tenebrarũ eam dicitis : Vbi non solum
dis tinctas quinq: generib: innumerabiles
corpoꝵ formas : uerũ &iam mentẽ consti¬
tuitis. hoꝵ cor poꝵ formatricẽ : &
inperitius uł potius dementius io
magis mentem dicitis hylen

Expanded text:
sentiri nec intellegi potest. uerum in hoc errant quidam gentilium, quod eam tamquam coaeternam deo coniungunt, ut haec ab illo non sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, quod eam uos quoque suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati consentiunt, a uestra autem falsitate dissentiunt: qui nescientes, quid sit hyle, id est, quid sit rerum materies, gentem tenebrarum eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque generibus innumerabiles corporum formas, uerum etiam mentem constituitis horum corporum formatricem, et — quod est inperitius uel potius dementius — ipsam magis mentem dicitis hylen,
Abbreviated transcription (Latin):
reddit resũ pti urã ipsũ premit: Quod
quidẽ micdiȩ deputarã caando aliqͥd
ꝓuob patit᷑ inuob : nisius rursus in anes
reliiquer& uta uob Ioeratꝰ effuger& :
Qaomodo ergo coiparas panem & calicẽ
nrm & parem religionẽ dicis errorẽi
longe aueritate discretũ peius desipiens
quã ĩnulli quinos ꝓpt̾ panẽ & calicẽ
cererem acliberum colere existimant.
đ ideo qđ memorandũ putaui : ut aduer¬
tatis equa manitate ueniat. etiã illud
fuisse patres uͥros putatis : Sic̃ enim
acerere & libero paganoꝵ diis longe ab¬
sumꝰ quã uis panis & calicis sacram̃tũ qđ
ita laudastis ut ineo noħ pares eẽ.
iolueritis nr̃oritu amplectam: ita
patres nr̃i longe fuerunt a saturniacis
enis quã uis ꝓtẽpore ꝓphetiae sabbati
etiorẽ obseruauerint ed quur

Expanded text:
reddit, resumptio uestra ipsum premit. quod quidem misericordiae deputaretur. quando aliquid pro uobis patitur in uobis, nisi uos rursus inanes relinqueret, ut a uobis liberatus effugeret. quomodo ergo conparas panem et calicem nostrum et parem religionem dicis errorem longe a ueritate discretum peius desipiens quam nonnulli, qui nos propter panem et calicem Cererem ac Liberum colere existimant? quod ideo commemorandum putaui, ut aduertatis, ex qua uanitate ueniat etiam illud ufuisse patres nostros putatis. sicut enim a Cerere et Libero paganorum diis longe absumus, quamuis panis et calicis sacramentum, quod ita laudastis, ut in eo nobis pares esse uolueritis, nostro ritu amplectamur: ita patres nostri longe fuerunt a Saturniacis catenis, quamuis pro tempore prophetiae sabbati uacationem obseruauerint. Sed cur
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s nempe uias om̃s urã phanta matai
ꝑdider̃: Nempe niħ aliud sunt: quã
uisa furentiũ: Quur aut̃ arbitretur
faustus parem nob̵ eẽ. religionẽ cir a
panem & calicem nescio: cũ monicheis
unum gustare non religio sed sacri lerui
sit: In rua enĩ agnoscunt dm̃ suuc
incupa nolunt uo

Expanded text:
s ? nempe uias omnes uestra phantasmata perdiderunt. nempe nihil aliud sunt quam uisa furentium. Cur autem arbitretur Faustus parem nobis esse religionem circa panem et calicem, nescio, cum Manichaeis uinum gustare non religio, sed sacrilegium sit. in uua enim agnoscunt deum suum, in cupa nolunt, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ipse iħs. & quid sibi iam
minorem n& luminatorẽ noctu¬
num. & si quid aliud uocaluli eidem
rei tribuitis: ita potestis dicere eundem
primũ hominẽ quem sp̃m̃ potentem
& quẽ splendi tenentem &: quẽ
athlantẽ maximũ : sed alius ẽ ille
alius atq alius ille & ille. & neminem
istoꝵ xp̃m dicere soletis. Aut quo
unum numen sidiuersa oꝑ: aut

Expanded text:
ipse Iesus ? et quid sibi iam minorem et luminatorem nocturnum et si quid aliud uocabuli eidem rei tribuitis. ita potestis dicere eundem primum hominem, quem spiritum potentem et quem splenditenentem et quem Atlantem maximum, sed alius est ille, alius atque alius ille et ille, et neminem istorum Christum dicere soletis. aut quomodo unum numen, si diuersa opera? aut
Abbreviated transcription (Latin):
Scđm prȩsentiã uͦ corporalem : simul & in
solȩ & inluna & incruce eẽ ñ poss&:
ꝑ inde sicorpꝰ non habuit : ñ ẽ crucificxi
Si aut̃ habuit: quero unde habueri
om̃ã corpora extenebrarũ genu
dicatis:: quãuis substantiã diuiepe
tare. Nisi corpoream nũ qua lo nese
Vnde cogimini aut sine cori

Expanded text:
secundum praesentiam uero corporalem simul et in secundum praesentiam uero corporalem simul et in sole et in luna et in cruce esse non posset. proinde si corpus non habuit, non est crucifixus; si autem habuit, quaero, unde habuerit, cum omnia corpora ex tenebrarum gente esse dicatis, quamuis substantiam diuinam cogitare nisi corpoream numquam ualueritis. unde cogimini aut sine corpo
Abbreviated transcription (Latin):
aiũ dĩ uerbũ dĩ in contaminabilit̃
carne indutũ. corde credimꝰ ore c̃fitem.
quia illa substantia contaminari nec
carne potest quȩ nulla re potest.M
Vos aut̃ scđm urãm fabulam. ad huc
in arbore pendentẽ iħmiam contamina¬
tũ dicitis : antequã carnẽ ingrediat᷑
qđ xp̃os et̃ dicatis : Alius ne ẽ quẽ de spu
scõ concipiens terra patibilem gignit om̃i
non solũ suspensus exlignosed etiam
iacens in herba & alius ille quem iudȩi cruci¬
fixerunt sub pontio pilato. & tertiuꝰ ille
exqͣ dã uͦ liber eidem ligate capteq subueniens
qđ siita ẽ : ille quẽ sub pontio pilato passũ
eẽ c̃ceditis. cũ eũ sine carne fuisse marretis
nondũ dico quẽ ad modũ talem mortem
sine carne ꝑpetipo tuerit : sed quero cui
naues illas reliquerit ut inde descendens
talia pateretur qualia sine quo eũq
corpore fieri ñ possent: Scđm p̃sentiã
quippe spiritalẽ : nullo mͦ illa pati poss&:

Expanded text:
filium dei, uerbum dei, incontaminabiliter filium dei, uerbum dei, incontaminabiliter carne indutum corde credimus, ore confitemur, quia illa substantia contaminari nec carne potest, quae nulla re potest; uos autem secundum uestram fabulam adhuc in arbore pendentem legum iam contaminatum dicitis, antequam carnem ingrediatur christos esse dicatis. aliusne est, quem de spiritu sancto concipiens terra patibilem gignit, omni non solum suspensus ex ligno. sed etiam iacens in herba, et alius ille, quem Iudaei crucifixerunt sub Pontio Pilato, et tertius illeero parte liber eidem ligatae captaeque subueniens ? quod si ita est, ille, quem sub Pontio Pilato passum esse conceditis, cum eum sine carne fuisse narretis — nondum dico, quemadmodum talem mortem sine carne perpeti potuerit - sed quaero, cui naues illas reliquerit, ut inde descendens talia pateretur, qualia sine quocumque corpore fieri non possent. secundum praesentiam quippe spiritalem nullo modo illa pati posset;
Abbreviated transcription (Latin):
ac spiritali ꝓfusione terram quo q
concipientẽ gignere patibilem iħ mi
qui ẽ. uita acsalus hominũ omni suspen¬
sus ex ligno : odemens t interim non
discutiã de hacre urã uaniloquiaꝓtees¬
si audes uirginalia uiscera tantuã¬
tate scificata : cũ omĩbus terra
ubi arbores herbaq: gignuntir : itans
in illa femina exhorrescis aut horris¬
cere te fingis uterũ pudicitiae dedica¬
tum & in hortis omibus circũ quasq:
urbes. excloacinis aquis ih ingigni
non exhorrescis : quisenĩ quam lint
cȩnulentus humor non innumerabilx
germina edit & nutrit : sic prao
ubigu pollerȩ presentia : respond& uob:
qtur nonego & inutero uirginali : sed ut
de concepto iam taceam : partũ ipsũ de in¬
de respicite: Concipientẽ despũ scõ
dicitis terrã gignere patibilẽ iħim:
quẽ tam̃ ita contamina tũ omĩ ex ligno
pendere ꝑhibetis infrugib & pomis
nnumerabilib: animalib: animaliũ
uescentib: carnibus amplius contami¬
n&̾. exea sola parte purganđ. cui

Expanded text:
usione terram quoque concipientem, gignere patibilem Jesum, qui est vita ac salus hominum, omni suspensus ex ligno? O demens, ut interim non discutiam de hac re vestra vaniloquia, potestsi nudes, virginalia viscera tanta castitate sanctificata, cum omnibus terrae locis, ubi arbores herbaeque gignuntur. Itane in illa femina exhorrescis, aut horrescere te fingis uterum pudicitiae dedicatum, et in hortis omnibus circum quasque urbes ex cloacinis aquis Jesum gigni non exhorrescis? Quis enim quamlibet coenulentus humor non innumerabilia germina edit et nutrit? Sic praedicatis ubique pollere praesentia ? respondetur uobis: cur non ergo et in utero uirginali? sed ut de conceptu iam taceam, partum ipsum deinde respicite. concipientem de spiritu sancto dicitis terram gignere patibilem Iesum, quem tamen ita contaminatum omni ex ligno pendere perhibetis in frugibus et pomis, ut innumerabilibus animalibus animalium uescentium carnibus amplius contaminetur, ex ea sola parte purgandus, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hanc differentiam & pagani a nob remori
sunt. & isti tũ paganis deputant᷑. nos aut̃ cũ
iudeis: Potest ergo aliquis scđm hanc diffe¬
rentiam : hoc etiã modo duassolas sectas
putare : Hic forte dicatis : qđuos multos deos
uros ex una substantia ꝑhibets: quasi pagani
multos suos non ex una asserant : quamuis
diuersa illis officia & opera et potestates
attribuant : Sicut &iã apuduos alius expu¬
gnat gentẽ tenebrarũ : alius ex ea capta
fabricat mundũ : Alius de suꝑ suspendit: alius
subter portat : Alius rotas ignium uentorũ
& aquarũ inimo uersat : alius incȩlo circũ¬
iens radiis suis &iã decloacis menbra dĩ ur̃i
colligit: et quis numeret omĩa omium
deoꝵ ur̃oꝵ officia fabulosa nulla ueritate
manifesta nullis enigmatis figurata : porro
alius ita diuidat. om̃i homines. ut alios eẽ.

Expanded text:
 hanc differentiam et Pagani a nobis remoti sunt, et isti cum Paganis deputantur, nos autem cum Judaeis. Potest ergo aliquis secundum hanc differentiam hoc etiam modo duas solas sectas putare. Hic forte dicatis quod vos multos deos vestros ex una substantia perhibetis: quasi Pagani multos suos non ex una asserant; quamvis diversa illis officia et opera et potestates attribuant: sicut etiam apud vos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mundum; alius desuper suspendit, alius subter portat; alius rotas ignium, ventorum, et aquarum in imo versat, alius in coelo circumiens radiis suis, etiam de cloacis membra dei vestri colligit. Et quis numeret omnia deorum vestrorum officia fabulosa, nulla veritate manifesta, nullis aenigmatibus figurata? Porro, si alius ita dividat omnes homines, ut alios esse dicat
Abbreviated transcription (Latin):
pulchros pueros subornat concupiscendos
feminis princibus tenebrarũ & mascu¬
lis puellas : haec legitis haec creditis. hac
docetis. ex hac fide doctrinaq: uiuitis. &
miramini quia sic ab ominamini: Uerũ
si inistis tam eminentib: notissimisq: lumi¬
nibus sic erratis. ut in eis non quod sunt
sed quod uob̵ dem̃tissime fingitis adoretis
quid deceteris urĩs fabulis licã: quis enĩ
lenditenens suspendit mundũ: & quis
Hinc uos paganis dicimus runo

Expanded text:
pulchros pueros subornat concupiscendos feminis principibus tenebrarum et masculis puellas ? haec legitis, haec creditis, haec docetis, ex hac fide doctrinaque uiuitis. et miramini, quia sic abominamini ! Uerum si in istis tam eminentibus notissimisque luminibus sic erratis, ut in eis non quod sunt, sed quod uobis dementissime fingitis adoretis, quid de ceteris uestris fabulis dicam? quis enim splenditenens suspendit mundum et quis Hinc vos paganis dicimus deteriores,
Abbreviated transcription (Latin):
P ueeteritũ quod in fuso iã netsi deinuo¬
litũ ẽ prenns qđ inter digito onti
ꝑprȩsens ad p̃teriũ traiciendũ ẽ : et
uenerẽ uulcani uxorẽ : quia excalore
uoluptas naturalit̃ asciscitur : & maru
adhulterã : quia belligerantib: ncn¬
grua ẽ: & cupidinẽ puerũ uoli intei
ac sagit tantẽ : qđ in rationabilis & inst¬
bilis amor corda uulner& miseri ro
& alia ꝑmulta in hunc modũ : Q
hoc in eis in ridemꝰ qđ int̃pretata sc ad¬
orant: quãe non intellecta quamuis dam
nabi liter tam̃ excusabilius ad orarent:
Ipsis quippe interpretationib: conuincunt᷑
non se illũ dm̃ colere cuius solius parti¬
cipatione mens beata fit : sed ab illo con¬
ditam creaturã : Nec solas uirtutes ipsius
creature sicut mineruã. cuius fabulã

Expanded text:
praeteritum, quod in fuso iam netum atque inuolutum est, praesens, quod inter digitos nentis per praesens ad praeteritum traiciendum est; et Uenerem Uulcani uxorem, quia ex calore uoluptas naturaliter asciscitur, et Martis adulteram, quia belligerantibus incongrua est; et Cupidinem puerum uolitantem ac sagittantem, quod inrationabilis et instabilis amor corda uulneret miserorum, et alia permulta in hunc modum. quocirca hoc in eis inridemus, quod interpretata sic adorant, quae non intnabiliter, tamen excusabilius adorarent. Ipsis quippe interpretationibus convincuntur, non se illum Deum colere, cujus solius participatione mens beata fit, sed ab illo conditam creaturam: nec solas virtutes ipsius creaturae, sicut Minervam, cujus fabulam
Abbreviated transcription (Latin):
&. quia norunt religionẽ dici: culpant
eũ quia geminata . ł littera dix̃ relligio¬
ne patrũ. Vnde non absurde firtasse indi¬
catur ingenere suo. quantũ clistant
sehemata & metaplasmi clocto a solo e cismis
&s barbarismis imperit tantũ distare
figurata facta prophetarũ a libidinosis
peccatis iniquꝙ Ac ꝓhoc sicut puier
in barbarismo rephenius sde iurgiliu
meta plasmo se uellet defendere sebi
cederetir: ita quisquis cũ anciltar
conugis uolu tatus abrahe s¬
quod de agar prolẽ genuerit
sensiomes ne ferulis sed uel fustib eo

Expanded text:
 quia norunt religionem dici, culpant eum, quia geminata 1 littera dixit: relligione patrum. unde non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum distare figurata facta prophetarum a libidinosis peccatis iniquorum . ac per hoc sicut puer in barbarismo reprehensus si de Uergili metaplasmo se uellet defendere. ferulis caederetur, ita quisquis cum ancilla suae coniugis uolutatus Abrahae fquod de Agar prolem genuerit,m non plane ferulis, sed uel fustibus co
Abbreviated transcription (Latin):
ua¬
uel uituperanda. accusanda uel defendenda.
coercenda uel relaxanda. damnanda uel
absoluenda. appetenda uel uitanla. teme¬
re irruamus in quib om̃ib peccata seu rec¬
te facta uersantur. prius quid sit peccatũ
considerare debemus. tunc deinde inspice¬
refacta scꝗͣ libris consripta diuinis ut siqua
& ipsq peccata inuenerimꝰ ob quã utilitatẽ spliap¬
sint etiã ipsa condita lit teris memoriȩq manꝰ¬
data cdiligenti quantũ possumꝰ ratione uide¬
amus quȩ autẽ repererimꝰ stultis seu maliuo¬
lis uideri peccata eẽ quȩ ñ sunt. Nec tam̃ in
eis eminent aliqua exẽ pla uirtutũ. hȩc quoq
intueamur quã obcausã illis in serta sint
litteris quas alutilitatẽ uitȩ presentis re¬
gende &. futurȩ acdipiscendȩ conelitas salu¬
Srit credimus: poero autẽ quȩcũq in facas

Expanded text:
uavel vituperanda, accusanda vel defendenda, coercenda vel relaxanda, damnanda vel absolvenda, appetenda vel vitanda, temere irruamus, in quibus omnibus peccata seu recte facta versantur, prius quid sit peccatum considerare debemus; tunc deinde inspicere facta Sanctorum, Libris conscripta divinis, ut si qua et ipsorum peccata invenerimus, ob quam utilitatem sint etiam ipsa condita litteris, memoriaeque mandata, diligenti quantum possumus ratione videamus. Quae autem repererimus stultis seu malevolis videri peccata esse quae non sunt, nec tamen in eis eminent aliqua exempla virtutum, haec quoque intueamur quam ob causam illis inserta sint Litteris, quas ad utilitatem vitae praesentis regendae et futurae adipiscendae conditas salubriter credimus. Porro autem quaecumque in fac
Abbreviated transcription (Latin):
pacientiam & consolationem scripturarum
spem habeamus addm̃. sed contra dicit
faustus Fiat ergo illi quod dicit paulus.
causa qua colimus xp̃m. Quis enim in religios
adeo est. ut eum libent̃ aspiciat qui suo
eutro enim horum excus¬

Expanded text:
patientiam et consolationem scripturarum spem habeamus ad deum. sed contradicit Faustus. fiat ergo illi, quod dicit Paulus: causa, qua colimus Christum. quis enim inreligiosus adeo est, ut eum libenter aspiciat, qui suo eutro enim horum excus
Abbreviated transcription (Latin):
maledictio ꝑuenire: Non ÷ qđ suscenseant ei
acuius ore ꝓcessit: Itaq si ipsi irasci se fingunt
ipsos dixerim. quomodo fugiendi sunt qui non
maledicunt xpm̃. sed quod ÷ execrabilius crimi¬

Expanded text:
maledictio peruenire, non est, quod suscenseant ei, maledictio peruenire, non est, quod suscenseant ei, a cuius ore processit. itaque si ipsi irasci se fingunt ipsos dixerim: quomodo fugiendi sunt, qui non maledicunt Christum. sed quod est execrabilius. crimi
Abbreviated transcription (Latin):
deri aus. naledic tum uocat quisolẽ adoraui¬
etã eunam  Siergo subgentili post rese
Nncogar adorare. & cum restitero malede¬
&um hoc me tuens iubear crucifigi ialiud
eiꝰ incperã maledictũ. qđ aduersus eũ de¬
ꝓmpsit scu pende inligno An ipsi quidẽ
bonis om̃il maledicere consuetum ÷ : Nosũ
tanti deuotationes eiꝰ extimare debemus.
quinti sunt stomachantium uetularum.
cum & dĩ om̃s pueros ac uirgines pari
ne ꝓsequit᷑. dicens maledictũ eẽ¬
om̃is qͥ inligno pependerit. istos pios homines
int̾rago cur irascant᷑ morsi. quando quide in
maledictũ eiꝰ ad xp̃m istoꝵ non ꝑuenerit
Si enĩ xp̃c̃ pependic in ligno. clauis utiq ad fixus
est. Vnde &iam ipsas cicatrices pꝰ resurrectio¬
nẽ discipło minꝰ credulo demonstrauit. Qđsi
ita ÷. utiq uulnerabile atq mortale corpꝰ habuit.
qđ isti nolunt fateri. Si ergo & illa uul nera &
illȩ cicatrices falsȩ erant. falsum ÷ & quod
pependit in ligno: Nonitaq potuit adeũ illa

Expanded text:
eum maledictum uocat, qui solem adorauerit aut lunam. si ergo sub gentili positus rege solem cogar adorare et, cum restitero maledictum hoc metuens, iubear crucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit, qui pendet in ligno. an ipsi quidem bonis omnibus maledicere consuetum est? nos uero tanti deuotiones eius existimare debemus, quanti sunt stomachantium uetularum. sic enim et dei omnes pueros ac uirgines pari deuotione prosequitur dicens maledictum eomnis, qui in ligno pependerit, istos pios homines interrogo, cur irascantur Moysi. quandoquidem maledictum eius ad Christum istorum non peruenerit. si enim Christus pependit in ligno, clauis utique adfixus est: unde etiam ipsas cicatrices post resurrectionem discipulo minus credulo demonstrauit. quod si ita est, utique uulnerabile atque mortale corpus habuit, quod isti nolunt fateri. si ergo et illa uulnera et illae cicatrices falsae erant, falsum est et quod pependit in ligno. non itaque potuit ad eum illa
Abbreviated transcription (Latin):
uł apłis uł ipsis nobis. si nominis eiu
crucifig contingat. Quam deniqu
re nequiuerit diuersis ex causis homi
in ligno suspendi : Alios quidem obin
facinus. quosdam uero iustitiȩ ci¬

Expanded text:
is uel ipsis nobis, si nominis eius causa crucifigi contingat? quam deniquecogitare nequiuerit diuersis ex causis homines in ligno suspendi: alios quidem ob iniquum facinus, quosdam uero iustitiae c
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod manu facta sit. Sic & peccatũ non tantũ
ipsum opus malum qđ poena dignũ ÷ sedetiã
non cõmisit xp̃s Illud aut̃ alterũ id ÷ mortem
quȩ peccato inflicta ẽ humanȩ naturȩ susce¬
pit ꝓnob hoc suspendit in ligno hoc maledic¬
tum ÷ ꝑ mor̃sen Ibi mors dampnata ÷ neregna¬
rs & maledicta ÷ ut perira. Qua ꝓpt̃ ꝑ xp̃i¬
natale peccatum dampnatum ÷. & nrm̃ pec¬
citum. & nos liberarem᷑ ne regnante peccato.
nos dampnati remaneremꝰ. Iuid gͦ miratur
faustus maledictũ eẽ peccatũ. maledictã
eẽ mortẽ. maledictam eẽ mortalita tem
in xp̃o factam: exadam quippe corpꝰ ad sũpsit.
quia exadam uirgo maria quȩ peperit
ritis. morte moriemini. Hoc ÷ male:

Expanded text:
eo quod manu facta sit. Sic et peccatum non tantum ipsum opus malum, quod poena dignum est, sed etiam non commisit Christus. Illud autem alterum, id est, mortem, quae peccato inflicta est humanae naturae, suscepit pro nobis. Hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen. Ibi mors damnata est, ne regnaret, et maledicta est, ut periret. Quapropter ptale peccatum damnatum est et nostrum peccatum. ut nos liberaremur, ne regnante peccato nos damnati remaneremus. Quid ergo miratur Faustus maledictum esse peccatum, maledictam esse mortem, maledictam esse mortalitatem inis etiam in Christo factam? ex Adam quippe corpus adsumpsit, quia ex Adam uirgo Maria, quae peperittetigeritis, morte moriemini. hoc est male
Abbreviated transcription (Latin):
nocarut Nonerat ergo illa caro percatiiũ
non detraduce mortalitatis in mari pnascile
uenerat. Sed tam̃ quia de peccato ÷ mors. slil̃
aut̃ caro quãius exirgine tam̃ mortalis fuit.
eo ipso quo mortalis erat similitudinẽ habe¬
bat carnis peccati. Hoc appellat ꝙiã peccatũ
consequent̃ dicens. ut depeccato dampnar&
peccatũ in carne. Item alioloco. eum inquit
qui non nouerat peccatũ. peccatũ ꝓ nobfeci
ut nos simus iustitia dĩ in ipso Cur ꝗͣ timeris
mor̃ses dicere maledictum qđ paul nora
timuit dicere peccatũ : plane hoc pecestum

Expanded text:
carne. non erat ergo illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens: ut de peccato damnaret peccatum in carne. item alio loco: eum, inquit, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus iustitia dei in ipso. cur ergo timeret Moyses dicere maledictum. quod Paulus non timuit dicere peccatum? plane hoc p
Abbreviated transcription (Latin):
considero quam late hoc sit spar iam
etiam tangat uistos & martires quotqm̃s
similis passionis exitu de functi sunt ua.
ut petrus & andreas ac reliqui eiusdẽ is
quos nisi morses aut ut non propheta
nesciss&. aut malignus odiss&: Si fuit
ꝓpħa. non tam crudȩ deuotationis contu¬
melia licerass seq enim uulgo salt
eos maledictos dicit. id est apud ho
tantũ. sed maledictos d÷ Qđ siit

Expanded text:
considero, quam late hoc sit sparsum c omnes etiam tangat iustos et martyres, quotquot similis passionis exitu defuncti sunt uita, ut Petrus et Andreas ac reliqui eiusdem sortis. quos nisi Moyses aut ut non propheta nescisset aut ut malignus odisset, si fuit propheta. non tam crudae deuotionis contumelia lacerasset. neque enim uulgo saltem eos maledictos dicit, id est apud homines tantum sed maledictos deo. quod si it
Abbreviated transcription (Latin):
ntã. in carne suscepta expoena nrã. Sic &
quasi honore crimenobicitur falsitatis Si ergo
negas maledictum. nega mortuum: Sinegas
mortuum. non iam contra mor̃sen sed contra
apłos dimicas Siaut̃ confiteris mortuum.
confitere suscepisse poenã peccati nr̃i sine pec-¬
cato nro lam uero ubi audis poenã peccati. aut
exbenedictione crede uenientẽ. aut exmale-¬
dictione Si exbenedictione uenit poena pec¬
cati. opta eẽ semꝑ inpoena peccati. Si autẽ
optas inde liberari: crede ꝑdiuinȩ sententia
iustitiã ex maledictione uenisse. confitere
ergo maledictũ suscepisse ꝓnob̾. quẽ c̃fiteris
mortuũ eẽ ꝓnob̾ Nec aliud significare uolu¬
isse morsen cũ dicer&. maledictus om̃is qui
in ligno pependerit. nisi mortalis om̃is & moriens
om̃is qui in ligno pependerit. Poterat enim
dicere: maledictus om̃is mortalis. aut malto
omis moriens Sed hoc ÷ qđ asserit propsa

Expanded text:
nostra in carne suscepta ex poena nostra. Sic et nostra in carne suscepta ex poena nostra. Sic et quasi honore crimen obicitur falsitatis. si ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum, non iam contra Moysen, sed contra apostolos dimicas. si autem confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. iam uero ubi audis poenam peccati, aut ex benedictione crede uenientem aut ex maledictione. si ex benedictione uenit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; si autem optas inde liberari, crede per diuinae sententiae iustitiam ex maledictione uenisse. cergo maledictum suscepisse pro bonis, quem confiteris mortuum esse pro nobis. Nec aliud significare voluisse Moysen, cum diceret: Maledictus omnis, qui in ligno pependerit, nisi mortalis omnis, et moriens omnis, qui in ligno pependerit. Poterat enim dicere, maledictus omnis qui mortalis, aut maledictus omnis moriens. Sed hoc est quod asserit prophetia.
Abbreviated transcription (Latin):
& preuidere debuit & p̃dicere. paratꝰ abhere¬
ticis cũ apło reprehendi Quisqͥs enĩ rep̃hendero
nogacuros & idõ  lence uhoc maledicto
xpm̃se iungere  amoꝵs aꝰ iam ueritate
se uuingeres tenimaer illa mors ñ erat.
nullum
uidictum xo crucifixo pependit
ini quia nec us ͤ crucifixus est : Sed
la longe fuci. os hereticos quã delonge
Aamat mores sine causa terga uersamini
oquib: dflic& ueritas mortis apĩ . Mlaleditꝰ
omĩs a pendes in ligno: Noi ille aut ille. smaledic̃t¬
sed opt̃ĩ om̃ino. Etiamite & filius dei : etia
prousis Nam hoc ÷ ꝗđ non uulcis Inde satagitis.
inde seducitis. Displic&s enĩ uob maledictus
ꝓnob quia displic& mortuus ꝓ nob̾. Tunc N
extra maledictũ illius adam. si extra illiꝰ
mortẽ. Cum uͦ ex homine & ꝓphomine mortẽ
iuscept. ex illo & ꝓillo &iam maledictũ qđ
iã ille ꝓrsus. &iam ille filius dĩ. Semper
unuius insua iustitia. mortuus aut̃ ꝓpe delicta

Expanded text:
 praeuidere debuit et praedicere, paratus ab haereticis cum apostolo reprehendi. quisquis enim reprehenderit negaturos et ideo uolentes ab hoc maledicto Christum seiungere, ut a mortis etiam ueritate seiungerent. si enim uera illa mors non erat. nullum maledictum Christo crucifixo pependit in ligno, quia nec uere crucifixus est. sed ra longe futuros haereticos quam de longe clamat Moyses " sine causa tergiuersamini," quibus displicet ueritas mortis Christi. maledictus omnis, qui pendet in ligno; non ille aut ille, sed omnis omnino! etiamne et filius dei ? etiam prorsus. nam hoc est, quod non uultis: inde satagitis, inde seducitis. displicet enim uobis maledictus pro nobis, quia displicet mortuus pro nobis: tunc enim extra maledictum illius Adam, si extra illius mortem. cum uero ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum, quod etiam ille, prorsus etiam ille Filius Dei, semper vivus in sua justitia, mortuus autem propter delicta
Abbreviated transcription (Latin):
pascha: quia tunc ꝓ nobis immolatꝰ ẽ ap̃s
Si uultis nosse quare non illud ritu iudaico
celebremꝰ: quia illa erat uenturi ueri pre¬
siguratio hȩc cõpleti cõmemoratio: Futurũ
autẽ & p̃teritũ nec ipsis uerbis nrĩs eo mͦ
enuntiatur : unde iam satis in hoc opere
rorũ popłs ẽ ille ꝓhibitus : nos morae¬

Expanded text:
pascha, quia tunc pro nobis inmolatus est Christus'. si uultis nosse, quare non illud ritu Iudaico celebremus quia illa erat uenturi ueri praefiguratio, haec conpleti commemoratio'. futurum autem et praeteritum nec ipsis uerbis nostris eodem modo enuntiatur; unde iam satis in hoc opere turorum populus est ille prohibitus, nos mor
Abbreviated transcription (Latin):
hlas mundum ferat. splendite nensq sus¬
endat. & inumerabilia talia unde scis
uet plane inquis manicheus me dors¬
fuusitt amathico. cutergo gestum ipsum com¬
cmoraret gea centurionem & puerũ eius
tue longe satis insinuatum iam fuisset

Expanded text:
aelos, quod Atlas mundum ferat splenditenensque suspendat et innumerabilia talia? unde scis haec? plane, inquis, Manichaeus me dofuisset a Matthaeo, cur ergo gestum ipsum commemorat erga centurionem et puerum eius, quod aeque longe satis insinuatum iam fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
ita erant inuiscerata primȩ auiditati principum
tenebrarum ut originem suam recolere seq
ab hostili natura discernere non ualerent t
ergo animȩ huius modi nihil maliipsȩ fecer̃m
sed in rocentes malũ perpessȩ sunt. quo faciente
usi illo primitus qui ut a se intantũ malũ pro¬
cederent imperauit. peiorẽ ergo expercȩ u¬
sunt patrẽ quam hostẽ. pater enim eas ad
tantum malum misit: hostis autẽ tanquã
bonũ appetiuit. cupiens ꝓfrui non nocere.
Ille suens nocuit. ille nesciens Sed ds̃ infirmus
atq in ops. aliter sibi consulere non ualebat
prius aduersus hostẽ improbum & post ad¬
uersus inclusum: saltẽ ergo accusa. eas quaru
oboedientia tutus ẽ quarũ moete securus est
Sienim coactus ẽ proeliari. numquid & calumnia¬
ri: nan quando se errare apriore sua lucida
natura passȩ sunt &. iimicȩ lumini scõ extiter
Ad hoc utiq ab hote coacte sunt
Cui resistere non ualuerunt: in nocentes
clamnantur: Si autẽ ualuerunt ne

Expanded text:
ita erant inuiscerata primae auiditati principum tenebrarum, ut originem suam recolere seque ab hostili natura discernere non ualerent? ergo animae huiusmodi nihil mali ipsae fecerunt, sed innocentes tantum malum perpessae sunt. quo faciente nisi illo primitus, qui, ut a se in tantum malum procederent, imperauit? peiorem ergo expertae sunt patrem quam hostem. pater enim eas ad tantum malum misit; hostis autem tamquam bonum adpetiuit cupiens perfrui, non nocere: ille sciens nocuit, ille nesciens. sed deus infirmus atque inops aliter sibi consulere non ualebat, prius aduersus hostem inprobum et post aduersus inclusum. saltem ergo non accuset ' eas, quarum oboedientia tutus est, quarum morte securus est. si enim coactus est proeliari, numquid et calumniari? nam quando se errare a priore sua lucida natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt, ad hoc utique ab hoste coactae sunt, cui si resistere non ualuerunt, innocentes damnantur; si autem ualuerunt nec
Abbreviated transcription (Latin):
consuctudinẽ tẽporis illius quo ꝓmis¬
sio uelabitur. a consuctudine tẽporis istius
quo ꝓmissio reuelatur : cis magis responde¬
re cõmpellox qui uel temperantiã
suam audent p̃ferre ꝓphetis. uel nequi¬
de suȩ querunt patrocinia deꝓphetis:
qua in re. hoc primum dico. Illq homi¬
num non tantũ linguã. uerũ etiã uitã
suisse ꝓpheticã. totũq illud regnũ¬
magn cuius clã fuisse ꝓphetã quo carcasig̃
quod ad eos quidẽ attin& qui illc
erant eruditi corde in sapientia di
non solũ in his quȩ dieebant sed etiã
in his quȩ faciebant. qđ autẽ ad ecte¬
ros. ac simul om̃s illius gentis homines
inhis quȩ in illis uel de illis diuinitus
non nulla spetie. sed nulla &qualitatis cõpa¬
ratione: Similes autẽ sunt qui in magnis
ista rep̃hendunt pueris imperitis inschola
quicũ promagno didicerint nomi ni
numeri singularis uerbum numeri
singularis ce̾reddendũ repͣhendunt latinȩ

Expanded text:
consuetudinem temporis illius, quo promisconsuetudinem temporis illius, quo promissio uelabatur, a consuetudine temporis istius, quo promissio reuelatur, eis magis respondere conpellor, qui uel temperantiam suam audent praeferre prophetis uel nequitiae suae quaerunt patrocinia de prophetis. Qua in re hoc primum dico illorum hominum non tantum linguam, uerum etiam uitam fuisse propheticam totumque illud regnmagni cuiusdam, fuisse prophetam. quocirca, quod ad eos quidem adtinet, qui illic erant eruditi corde in sapientia dei, non solum in his, quae dicebant, sed etiam in his, quae faciebant, quod autem ad ceteros ac simul omnes illius gentis homines, in his, quae in illis uel de illis diuinitus nonnulla specie, sed nulla aequitatis conparatione. similes autem sunt, qui in magnis ista reprehendunt, pueris inperitis in schola, qui cum pro magno didicerint nomini numeri singularis uerbum numeri singularis esse reddendum, reprehendunt latinae
Abbreviated transcription (Latin):
do factis nocentil .s. sia necessitas crim
ut ab illo inaternũ damnarentur cũ quo
uel sinul ab solui si post uictoriã respirar&
libeitas uel simul damnari debuerunt. si &
post uictoriã tantũ saltẽ ualeret necessitas.
ut aliquid ualer& & aequitas. sicut autedm̃ non
illũ uerũ & sũmũ quẽ colimus. sed aliũ nescio
quẽ falsũ confingitis quẽ nos colere uel arbi¬
tramini uel calumniamini. quitam̃ & iã ipse
multo ẽ meliae dõ ur̃o. ambo enĩ non sunt. &
a uobis ambo finguntur. sed meliorẽ singits
eũ quẽ tanquã nr̃m accusatis. quã eũ quẽ ur̃m
tales uituperatis quales honorantur a robis.
sed quales libris nr̃is non intellectis maliuo¬
la uanitate finxistis. quos tam̃ etiã ipsos
quales fuisse suspicamini. parũ ẽ si dicam
uris electis om̃a manichei mandata seruas¬
tibus. nisi etiã ostendã ipso dt¬
sia sponte commouentur. uitã ꝓphcarũ in
ueri testam̃to. comparantes uitȩ apłq in
nouo testam̃to. nec ualentes discenera

Expanded text:
do factis nocentibus, si et necessitas crimen est, ut ab illo in aeternum damnarentur, cum quo uel simul absolui, si post uictoriam respiraret libertas, uel simul damnari debuerunt, si et post uictoriam tantum saltem ualeret neceut aliquid valeret et aequitas. Sicut autem deum, non illum verum et summum quem colimus, sed alium nescio quem falsum confingitis, quem nos colere vel arbitramini vel calumniamini, qui tamen etiam ipse multo est melior deo vestro; ambo enim non sunt, et a vobis ambo finguntur: sed meliorem fingitis eum, quem tanquam nostrum accusatis, quam eum quem vestrtales vituperatis, quales honorantur a nobis; sed quales Libris nostris non intellectis malevola vanitate finxistis: quos tamen etiam ipsos quales fuisse suspicamini, parum est si dicam vestris Electis omnia Manichaei mandata servantibus, nisi etiam ostendam ipso desua sponte conmouentur uitam prophetarum in uetere testamento conparantes uitae apostolorum in nouo testamento nec ualentes discernere