comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus accedit: cũ multis aut̃ sc̃itatem
sacramenti. qd̾ qui manducat & bi¬
bit indigne. iudiciũ sibi manducat
& bibit᷑ qui aut̃ manducare contem¬
nit non habebit in se uita. & id̾o ñ
ꝑueniet ad uit̃a eternã: eosd̃eq pau¬
cos in cõparatione multitudinis ma¬
lors paucos dici. esse aut̃ ꝑ se ipsos
consideratos in magno numero dif¬
fusos toto orbe terrarũ. crescentes
int̃ zizania & cũ palea usq ad diem
messis & uentilationis. Hoc in euan
głio dictum est: hoc a ꝓpħis ante pre¬
dictũ. Ante enĩ predictũ est. sic̃ lili¬
um in medio spinarũ: ita ꝓyima me¬
a in medio filiarũ. Ante p̾redictũ est.
in habitaui in tabernaculis cedar.
cũ his qui oderunt pac̾e er̃a pacifi¬
cus. Ante predictũ est: signa tau¬
in fronte eos qui gemunt & meress
ob iniquitates popłi mei quȩ fiunt
in medio eoꝵ. Itaq iste gentilis que
tali alloquio firmaremus. iam fa¬
ctus ciuis scõꝵs & domesticus dei.
nec iam alienus ab isrł sed uerus¬

Expanded text:
 cum multis autem sanctitatem sacramenti, quod qui manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit: qui autem manducare contemnit, non habebit in se uitam et ideo non perueniet ad uitam aeternam. eosdemque paucos in conparatione multitudinis malorum paucos dici; esse autem per se ipsos consideratos in magno numero, diffusos toto orbe terrarum. crescentes inter zizania et cum palea usque ad diem messis et uentilatigelio dictum est, hoc a Prophetis ante praedictum. Ante enim praedictum est, Sicut lilium in medio spinarum, ita proxima mea in medio filiarum . Ante praedictum est, Inhabitavi in tabernaculis Cedar; cum his qui oderant pacem, eram pacificus . Ante praedictum est, Signa in fronte eos qui gemunt et moerent ob iniquitates populi mei, quae fiunt in medio eorum . Itaque iste gentilis, quem tali alloquio firmaremus, jam factus civis sanctorum et domesticus Dei, nec jam alienus ab Isr
Abbreviated transcription (Latin):
ne dñs etiã illud cõmemorauit qd̾ tunc
uidit iacob qui ꝑ benedictionẽ appellatꝰ
cȩlũ aꝑtũ: & angłos d̾i ascendentes & de¬
scendentes suꝑ filiũ hõis. Hoc enĩ isrł uide¬
rat cũ illum lapid̾e ad caput habebat
a terra in cęlum scalas ꝑ quas ascende¬
bant & descendebant angłi d̃i in qͥb
significati st̃ euangłistȩ p̃dicatores xp̃i:
ascendentes utiq cũ ad intelligendam

Expanded text:
ne dominus etiam illud commemorauit quod ne dominus etiam illud commemorauit quod uidit Iacob, qui per benedictionem appellatus  angelos Dei ascendentes et descendentes super Filium hominis. 50 Hoc enim Israel viderat, cum illum lapidem ad caput habebat a terra in coelum, scalas per quas ascendebant et descendebant angeli Dei, in quibus significati sunt evangelistae praedicatores Christi. Ascendentes uti
Abbreviated transcription (Latin):
nobis offerendus affigebat᷑. spinis pͥmi
tus coronatus: Qͥs alius in angło cũ
iacob luctatus. eũ sibi preualentẽ qua¬
si fortiorem infirmior uictusq uicto¬
rẽ parcĩ benedicit. parti latitudinẽ fe¬
moris eius claud̾a reddit: nisi qui p̃ua¬
lere adu̾sum se passus popłm isrł. quos¬
d̾a qui crediderunt benedix̃ in eis. lati¬
tudo aut̃ femoris iacob in multitudi¬
ne carnalis popłi clandicauit: Qͥs
alius lapis positus ad caput iacob. ut
nominat̃i quodamm exprimeretur
etiã unctus est. nisi caput uiri xp̃c:
lari: Qui etiã hoc ipsum in euangłio
cõmemorans. & de se figuratũ aꝑtis¬
sime testificans. cũ quenda nathana¬
helem dixisset uere israhelit̃a in quo
dolus non essetͣ cũ ille tãquã lapid̾e
illum habens ad caput confessus eum
esset filium d̾i & regẽ isrł. ista confes¬
sione quodamm unguens lapid̾e. sd est
ipsum esse confitens xp̃m: ibi oportu¬

Expanded text:
nobis offerendus affigebatur? CAPUT XXVInobis offerendus affigebatur? CAPUT XXVIus affigebatur? Quis alius in angelo cum Iacob luctatus, cum sibi praeualentem quasi fortiorem infirmior uictusque uictorem partim benedicit partim latitudinem femoris eius claudam reddit, nisi qui praeualere aduersum se passus populum Israhel quosdam qui crediderunt benedixit in eis? latitudo autem femoris Iacob in multitudine carnalis populi claudicauit. quis alius lapis positus ad caput Iacob, ut nominatim quodam modo exprimeretur, etiam unctus est nisi caput uiri Christlari? qui etiam hoc ipsum in euangelio commemorans et de se figuratum apertissime testificans, cum quendam Nathanahelem dixisset uere Israhelitam, in quo dolus non esset, et cum ille tamquam lapidem illum habens ad caput confessus eum esse filium dei et regem Israhel — ista confessione quodam modo ungens lapidem, id est ipsum esse confitens Christum — ibi opportu
Abbreviated transcription (Latin):
mũs. Utatur uobis eccłia tãquã sub¬
ditis sibi: ut ꝓbati manifesti fiant
in ea. Usq adeo nichil qd̃ uł habitu¬
ra uł passura erat ꝓpħȩ illi tacuert.
ut & uos ibi locis uestris inueniamus
in uanitate ꝑnitiosa ad reꝓbos cã¬
piendos: utili aut̃ ad ꝓbatos manife¬
standos. Yꝑm dicitis ab israhelitis ꝓ¬
phetis non esse predictũ: cui p̃dicen¬
do om̃s ille paginȩ uigilant. si eas
ꝑscrutari piet᷑ate quã exagitare le¬
uitate malletis. Qs alius in abrahã
exiit de terra sua & de cognatione
sua. ut apud exteros ditetur & locu¬
pletet᷑. ł nisi qui relicta terra & cog¬
natione iudeoꝵs unde scd̃m carne
natus est apud gentes ita prepollet
& preualet ut uidemus:Qͥs alius
in ysaac lignũ sibi portabat ad uicti¬
mã: nisi qͦui cruc̃ẽ sibi ad passionẽ
ipse portauit: Qͥs alius aries im¬
molandus in uepre cornib adhe¬
rebat:: nisi qui et ucis pacibulo ꝓ

Expanded text:
mus: utatur uobis ecclesia tamquam submus: utatur uobis ecclesia tamquam subditis sibi, ut probati manifesti fiant in ea. usque adeo nihil, quod uel habitura uel passura erat, prophetae illi tacuerunt, ut et uos ibi locis uestris inueniamus in uanitate perniciosa ad reprobos capiendos, utili autem ad probatos manifestandos. Christum dicitis ab Israhelitis prophetis non esse praedictum, cui praedicendo omnes illae paginae uigilant, si eas perscrutari pietate quam exagitare leuitate malletis. qexit de terra sua et de cognatione sua, ut apud exteros ditetur et locupletetur , nisi qui relicta terra et cognatione Judaeorum, unde secundum carnem natus est, apud Gentes ita praepollet et praevalet, ut videmus? Quis alius in Isaac lignum sibi portabat ad victimam , nisi qui crucem sibi ad passionem ipse portabat? Quis alius aries immolandus in vepre cornibus adhaerebat, nisi qui crucis patibulo pro
Abbreviated transcription (Latin):
mus: quãuis inter se dissentiant
& iudei ab hereticis. & ipsi hereti¬
ci alii ab aliis: una tam̃ conditio¬
ne seruitutis uł ad aliquã attesta¬
tionẽ uł ad aliquã ꝓbationem uti¬
les sunt eccłiȩ. Nam & de hereticis
dictũ est. Oportet & hereses esse
ut ꝓbati manifesti fiant int̃ uos.
te nunc: & obiectate calumnias
ueterib litteris sacris. Hoc agite
serui chamite: quib uiluit nu¬
data caro ex qua nati estis. Neq
enĩ esset unde uos quo quo mõdo
set in mund̾u bibisset de uinea sua ca¬
lice illum qui transire non potuit:
dormisset in passione sua tãquã in
ebrietate stulticiȩ quȩ sapientior est
hõib : atq ita nudaretur mortalis
carnis infirmitas ꝑ occultũ di consi¬
liũ. fortior hõib. Quã nisi d̾i uerbum
suscepisset: nomen om̃ino xp̃ianum
quo & uos głiamini non esset in ter¬
ris. Uerũ hoc agite ut dixiꝰ irriden¬
ter ꝓdite qd̃ nos reuerent᷑ honore¬

Expanded text:
mus, quamuis inter se dissentiant, mus, quamuis inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii ab aliis, - una tamen condicione seruitutis uel ad aliquam adtestationem uel ad aliquam probationem utiles sunt ecclesiae. nam et de haereticis dictum est: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uos. ite nunc et obiectate calumnias ueteribus litteris sacris; hoc agite, serui Cham; ite, quibus uiluit nudata caro. ex qua nati estis; neque enim esset, unde uos quoquo modo chset in mundum, bibisset de uinea sua calicem illum, qui transire non potuit, dormisset in passione sua tamquam in ebrietate stultitiae. quae sapientior est hominibus; atque ita nudaretur mortalis carnis infirmitas per occultum dei consilium fortior hominibus; quam nisi dei uerbum suscepisset, nomen omnino christianum, quo et uos gloriamini, non esset in terris. uerum hoc agite, ut dixi; inridenter prodite, quod nos reuerenter honore
Abbreviated transcription (Latin):
sed estis ciues sc̃oꝵsͦ & domestici dei
suꝑedificati suꝑ fundamentũ apło
rũ & ꝓpħarũ: ipso summo angula¬
ri lapide existente xp̃o iñu. Ecce
quomͦ dilatat᷑ iaphet & habitat
in domib sem: ettam̃ epłas apo¬
stoloꝵ quib hec om̃ia contestantur
tenetis legitis. predicatis. Ubi & uos
ipsos deputauerim: nisi in illa ma¬
ledicti medietate cui non est lapis
angularis xp̃c: Qͥa nec in illo
pariete uos agnoscimus qui ex
circũcisione credidit in xp̃m un¬
de erant apłi. nec in isto qui est
ex preputio unde sunt om̃s ex cȩ¬
teris gentib in eand̾e unitatẽ fi¬
d̾i tͣaqͥuã in pace anguli concurren¬
tes. S & om̃s qui quosłibet nr̃i canonis
libros accipiunt & legunt ubi xp̃c
mortalit natus & passus ostenditur.
nec tam̃ eand̾e mortalitatẽ in pas¬
sione nudat᷑a consociato unitatis
sacramento honorifice uelant. sed
sine scientia pietatis & caritatis
nuntiant illud unde om̃s nati su¬

Expanded text:
sed estis ciues sanctorum et domestici dei sed estis ciues sanctorum et domestici dei superaedificati supra fundamentum aporophetarum ipso summo angulari lapide existente Christo Iesu. ecce quomodo dilatatur Iapheth et habitat in domibus Sem. et tamen epistulas apostolorum, quibus haec omnia contestantur, tenetis, legitis, praedicatis. ubi et uos ipsos deputauerim, nisi in illa maledicta medietate, cui non est lapis angularis Christus? quia nec in illo pariete uos agnoscimus, qui ex circumcisione credidit in Christum, unde erant et apostoli, nec in isto, qui est ex praeputio, unde sunt omnes ex ceteris gentibus in eandem unitatem fidei tamquam in pacem anguli concurrentes. sed et omnes, qui quoslibet nostri canonis libros accipiunt et legunt. ubi Christus mortaliter natus et passus ostenditur, nec tamen eandem mortalitatem in passione nudatam consociato unitatis sacramento honorifice uelant, sed sine scientia pietatis et caritatis nuntiant illud, unde omnes nati su
Abbreviated transcription (Latin):
mnͦ tam̃ ꝓprio uocabulo & in ipsis
iam gentib dicit᷑ d̾s isrł. Et unde
hoc factũ est. nisi ex benedictione
iaphet : In popło enĩ gentiũ totũ
orbem tertarũ occupauit eccłia. Hoc
ꝓrsus hoc p̃nuntiabatur cũ dicere¬
tur latificet d̾s iaphet: & habitet
in domib sem. Hidete manichei
uidete : ecce in conspectu ur̃o est or¬
bis terrarũ. Hoc stupetis. hoc do.¬
letis in popłis nr̃is: qr latificat d̾s
iaphet. Uidete si non habitat in
domib sem: id est in eccłiis quas
filii ꝓpħarum apłi construxeruss.
Audite qͥd dicat paulus iam fidelib
gentib. qui eratis inquit illo intẽ¬
pͥore sine yp̃o alienati a societate
isrł & ꝑegrini testamentoꝵ: ꝓmissi¬
onis sp̃em non habentes. & sine d̾o
in hoc mundo. ꝑhec u̾ba ostendit᷑.
qd̾ nond̾u habitabat iaphet in do¬
mib sem. S paulo post. quẽ admo¬
d̾u concludat adu̾tite. Igit᷑ iam in¬
quit non estis ꝑegrini & inquilini.

Expanded text:
modo tamen proprio uocabulo et in ipsis modo tamen proprio uocabulo et in ipsis iam gentibus dicitur deus Israhel. et unde hoc factum est nisi ex benedictione Iapheth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc praenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapheth et habitet in domibus Sem. uidete, Manichaei, uidete; ecce in conspectu uestro est orbis terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat deus Iapheth. uidete, si non habitat in domibus Sem, id est in ecclesiis, quas filii prophetarum apostoli construxerunt. audite, quid dicat Paulus iam fidelibus gentibus: qui eratis, inquit, illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israhel et peregrini testamentorum et promissionis spem non habentes et sine deo in hoc mundo. per haec uerba ostenditur,. quod nondum habitabat Iapheth in domibus Sem. sed paulo post quemadmodum concludat, aduertite. igitur iam, inquit, non estis peregrini et inquilini,
Abbreviated transcription (Latin):
rati unã uestem a tergo portantes
sacram̃tũ scilicet ĩa pret̾itȩ atq trans¬
acte dñicȩ passionis. nuditatẽ patris
neq intuent᷑. qr in xp̃i nece non con¬
sentiunt: & tam̃ honorant uelamen¬
to tamquã scientes unde sint nati.
Medius aut̃ filius id est popłs iudeo¬
rũ. id̾o medius qr nec primatũ apło¬
rũ tenuit. nec ultimus in gentibus
credidit. uidit nudicatẽ patris: qr
consensit in mortẽ xp̃i. & nunciauit
foris fr̃ib. Peum quippe manifestũ
est & quodammͦ᷑ publicatũ qd̾ erat
in ꝓphetia secretũ: id̾oq fit seruus
fracrũ suoꝵ. Qͥo est enĩ aliud hodi¬
eq gens ipsa. nisi quȩd̾a scrinaria
ad cestimoniũ assertionis eccłiȩ.
fide. qd̃ ita benedicunt᷑ duo illi qui
nuditatẽ patris honorauerunt
quãius auersiꝰ uelut quib factum
sceletatȩ uineȩ displicuerit: Bene¬
dictus inquit dñs d̾s sem. Quã quã
enĩ sit d̾s om̃ium gentiũ: quodam

Expanded text:
rati unam uestem a tergo portantes — rati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque transactae dominicae passionis — nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes, unde sind nati. medius autem filius, id est populus Iudaeorum — ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum, quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scriniaria ad testimonium adsertionis ecclesiae, fide, quod ita benedicuntur duo illi, qui nuditatem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae uineae displicuerit? benedictus, inquit, dominus deus Sem. quamquam enim sit deus omnium gentium, quo- . dam
Abbreviated transcription (Latin):
animã uiuã ne ꝑdat eã diluuio. arcũ
qui apparet in nubib: qui nũquã nisi
de sole resplendet. Illi enĩ non ꝑeunt di¬
luuio separati ab ȩccłia: qui in ꝓphis et
om̃ib diuinis scripturis tãquã in nubi
suã. herũ ne adoratores huius solis am¬
plius tumescant : sciant ita significa¬
ri yp̃m aliqͣndo ꝑ solem. sicut ꝑ leonẽ.
ꝑ agnũ. ꝑ lapide̾. cuiusd̾a similitudi¬
nis causa non ꝓprietatis substantia.
am uͦ illud qd̾ de uinea quã plantauit
mebriatus noe nudatus est indomo
sua: cui non appareat xꝑc passus in
gente sua: Tunc enĩ nudata est mor¬
talitas carnis eius. iudeis scandalum
gentib stulticia ipsis aut̃ uocatis
iudeis & gentib tãquã sem & ia
phet di u̾irtus & d̾i sapientia: qr qd̃
stultũ est d̾i sapientius est quã ho¬
mines. & qd̃ infirmũ est d̾i fortius
est quã hoĩes. Pinde in duob filiis
maximo & minimo duo popłi figu¬

Expanded text:
omnem animam uiuam, ne perdat eam diluuio, arcum, omnem animam uiuam, ne perdat eam diluuio, arcum, qui adparet in nubibus, qui numquam nisi de sole resplendet: illi enim non pereunt diluuio separati ab ecclesia, qui in prophetis et omnibus diuinis scripturis tamquam in dei suam. uerum ne adoratores huius solis amplius tumescant, sciant ita significari Christum aliquando per solem, sicut per leonem, per agnum, per lapidem cuiusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Iam uero illud, quod de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non adpareat Christus passus in gente sua? tunc enim nudata est mortalitas carnis eius, Iudaeis scandalum, gentibus stultitia, ipsis autem uocatis Iudaeis et gentibus, tamquirtus et dei sapientia; quia quod stultum est dei, sapientius est quam homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam homines. proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figu
Abbreviated transcription (Latin):
uxor eius & filii eius & uxores filioꝵ eius.
nunc coniuncte cõmemorati masculi
& feminȩ: qr in fine scłi atq in resurre¬
ctione iustoꝵ om̃imoda & ꝑfecta pace
sp̃u corpus adherebit. nulla mortalita¬
tis indigentia uł concupiscentia resisten¬
te. Cur animalia quãuis & munda & im¬
ꝑmunda in archa fuerint: tam̃ post egres¬
sũ de archa non offerunt᷑ d̾o in sacrifi¬
cio nisi munda. Qͥd deinde sibi uelit
d̾o loquente ad noe. & tãquã rursus ab
exordio. qr multis modis eand̾e significa¬
ri oportebat figurã eccłiȩ cõmendante.
qd̃ ꝓgenies eius benedicit᷑ ad implend̾a
terrã: qd̾ dantur eis in ęscam cuncta
animalia sicut in illo disco petro dicit᷑.
macta & manduca. Qd eiecto sanguine
iubent᷑ manducare ne uita pristina qͣsi
suffocata in conscientia teneat᷑: sed ha¬
beat tã quã effusionẽ ꝑ confessionẽ. Qd̃
testamentũ posuit d̾s int̃ se & hoĩes atq

Expanded text:
uxor eius et filii eius et uxores filiorum eius, uxor eius et filii eius et uxores filiorum eius, nunc coniuncte commemorati masculi et feminae, quia in fine saeculi atque in resurrectione iustorum omnimoda et perfecta pace spiritui corpus adhaerebit nulla mortalitatis indigentia uel concupiscentia resistente. cur animalia, quamuis et munda et inmunda in arca fuerint, tamen post egressum de arca non offeruntur deo in sacrificio nisi munda? Quid deinde sibi uelit deo loquente ad Noe et tamquam rursus ab exordio - quia multis modis eadem significari opor- . tebat — figuram ecclesiae commendante, quod progenies eius benedicitur ad inplendam terram, quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur: macta et manduca? quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod testamentum posuit deus inter se et homines atque
Abbreviated transcription (Latin):
Nimis longũ est ut uł tam᷑ breuiter
quã hȩc cucurri cuncta contingam.
cur seytentesimo & uno anno uite
noe. id est ꝑactis seycentis annis
aꝑitur archȩ tectũ. & tãquã reue¬
latur qd̾ erat absconditũ sacramen¬
tũ: cur uicesima & septima die scd̾i
mensis dicit᷑ sicca ee terra. tamquã
finita esset iam baptizandi necessi¬
tas in numero dierũ qͥnquagesimo
& septimo. Ipse est enĩ diesꝰ scd̾i
mensis uicesimus septimus: qui nu¬
merus ex illa coniunctione sp̃c & cor¬
poris septies octonos habet. uno addi¬
to ꝓpter unitatis uinculũ. Cur de ar¬
ch̾a coniuncti exeant qui disiuncti
intrauerant. sic enĩ dictũ erat qd̃
intrauerit in archam noe & filii eius
& uxor eius. & uxores filioꝵs eius. Se¬
orsum uiri: seorsum feminȩ c̃õmemo¬
ratȩ st̃. In hoc enĩ tempore huuis sa¬
cramenti caro concupiscit adu̾sus sp̃m:¬
& sp̃c adu̾sus carñẽ. Exeunt aut̃ noe &

Expanded text:
Nimis longum est, ut uel tam breuiter Nimis longum est, ut uel tam breuiter quam haec cucurri, cuncta contingam: cur sescentesimo et uno anno uitae Noe, id est peractis sescentis annis aperitur arcae tectum et tamquam reuelatur, quod erat absconditum sacramentum? cur uicesima septima die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numero dierum quinquagesimo et septimo. ipse est enim dies secundi mensis uicesimus septimus, qui numerus ex illa coniunctione spiritus et corporis septies octonos habet uno addito propter unitatis uinculum. cur de arca coniuncti exeant, qui disiuncti intrauerant. sic enim dictum erat. quod intrauerit in arcam Noe et filii eius et uxor eius et uxores filiorum eius: seorsum uiri, seorsum feminae commemoratae sunt. in hoc enim tempore huius sacramenti caro concupiscit aduersus sptus aduersus carnem. exeunt autem Noe et
Abbreviated transcription (Latin):
quiem sc̃is in hoc mundo non esse
ꝓmissam. Post quadraginta enĩ dies
emissa est: qui numerus uit̾a quȩ
in hoc munido agitur significat. De¬
niq post sept̾e dies dimissa ꝓꝓpter
illam septenariã oꝑationẽm sp̃ita¬
lem oliuȩ fructuosum surculũ re¬
tulit: quo significaret non nullos
etiã extra eccłiam baptizatos. si eis
pinguedo non defuerit caritatis po¬
steriore tẽpore quasi uesꝑe more colũ¬
bȩ tãquã in osculo pacis ad unitatis
societatẽ posse ꝑduci. Qd̃ post alios
septẽ dies dimissa reu̾sa non est.sig¬
nificat finẽ scłi. qͣndo erit sc̃oꝵ requi¬
es non adhuc in sacramento spei.
quo in hoc tẽpore consociat᷑ eccłia
quandiu bibitur qd̾ de xp̃i latere
manauit: sed iam in ipsa ꝑfectio¬
ne salutis ȩternȩ cũ tradet᷑ regnũ
d̾o & patri ut in illa ꝑspicua cont̾e¬
placione incõmutabilis u̾itatis. nul¬
lis mysteriis corporalib egeamus.

Expanded text:
quiem sanctis in hoc mundo non esse quiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa non est, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur, quod de Christi latere manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcreuit aqua eycedens altitudinẽ
montiũ. id est hoc sacramentũ tran¬
scendit om̃em scientiã suꝑborum.
Sept̃e quippe & octo coniuncta. quin¬
decĩ fiunt. Et qr septuaginta a sept̃ẽ
& octoginta ab octo denominant᷑.
coniuncto utroq numero centũ qͥn¬
quaginta dieb exaltata ᷤ aqua: ean¬
d̾e cõmmendans nobis atq confir¬
mans altitudinẽ baptismi. in con¬
secrando nouo homine ad tenend̾a
quietis resurrectionisq fid̾e. Qd̃ pꝰ
dies quadraginta emissus coruus
non est reu̾sus aut aquis utiq in¬
terceptus. aut aliquo suꝑnatante
cadauere illectus. significat hoĩes
imitiunditia cupiditatis teterrimos.
& ob hoc ad ea quȩ foris sunt in hoc
mundo nimis intentos: aut rebapti¬
zari. aut ab his quos preter archã.
id est p̃ter ȩccłiam baptismus ꝑcoi¬
occidit. seduci & teneri. Qd̃ colum¬
ba emissa non inuenta requie reu̾sa
est: ostendit ꝑ nouũ testamentũ re¬

Expanded text:
percreuit aqua excedens altitudinem percreuit aqua excedens altitudinem montium, id est hoc sacramentum transcendit omnem sapientiam superborum. septem quippe et octo coniuncti quindecim fiunt. et quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denominantur, coniuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebaptizari aut ab his, quos praeter arcam. id est praeter ecclesiam baptismus occidit. seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum re
Abbreviated transcription (Latin):
rii quadratus. Qd̃ septimo mense
archa sedit. hoc est requieuit : ad illã
septimã requiem significatio recur¬
rit. Et qr ꝑfecti requiescunt: ibi qͦq
illius quadrature numerus iteratur.
Nam uicesima. septima die scdi mensis
cõmendatũ est hoc sacramentũ: et
rursus uicesima & septima die men¬
sis septimi eade cõmendatio confir
mata est cũ archa requieuit. Qd̾
eni ꝓmittit᷑ in spe: hoc ex hibebit᷑ in
re. Porro qr ipsa septima requies
cũ octaua resurrectione coniunqi¬
tur. neq enĩ reddito corpore finit᷑
requies quȩ post hanc uitã excipit
scõs. sed potius totũ hoĩem non ad¬
huc spe sed iam ipsa re om̃i ex parte
& sp̃c & corporis ꝑfecta & immortali
salute renouatũ in eternȩ uitȩ mu¬
nus assumit: qr gͦ septima requies
cũ octaua resurrectione conuingit᷑.¬
& in hoc sactamento regenerationis
nr̃ȩ. id est in baptismo altũ ꝓfund̾u¬
q misteriũ est: qͥndecim cubitis su¬

Expanded text:
rii quadratus. quod septimo mense rii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confimata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur in spe, hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et spiritus et corporis perfecta immortali salute renouatum in + aeternae uitae munus assumit — quia ergo septima requies cum octaua resurrectione coniungitur. et hoc in sacramento regenerationis nostrae, id est in baptismo, altum profundumque mysterium est: quindecim cubitis su
Abbreviated transcription (Latin):
sulit. sit uelut quadratũ lignũ para¬
tus ad om̃e opus bonũ. & intret in fa¬
bricã scãm : qr & scd̾̃s mensis anni sex¬
centesimi quo intrat noe in archam
eand̾e senariã ȩtatẽ significat. Duo
enĩ menses sexagenario numero con¬
cludunt᷑. A senario aut̃ numero & se¬
xaginta cognominant᷑ & sexcenti.
& sex milia & sexaginta milia & sex¬
centa milia. & sex centies. & sex centi¬
es: & qͥcqͥd deinceps in maiorib sum¬
mis ꝑ eunde articulũ numerus in
infinita incrementa consurgit. Et
qd̃ uicesimus & septimus dies mensis
cõmemoratur. ad eiusd̃e quadratũ¬
re significationẽ ꝑtinet: quȩ iam in
quadratis lignis exposita est. S hic
euidentius qͦr nos ad om̃e opus bo¬
nũ paratos. id est qͦdammͦ conquadra¬
tos trinitas ꝑficit : in memoria qua
d̾m recolimus. in intelligentia qua
cognoscimus. in uoluntate qua dili¬
gimus. Tria eñi ter & hoc ter fiunt
uiginti sept̃e: qui est numeri terna¬

Expanded text:
sulit, sit uelut quadratum lignum, parasulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sescenti et sex milia et sexaginta milia et sescenta milia et sescenties, et quicquid deinceps in maioribus summis per eundem articulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri terna
Abbreviated transcription (Latin):
eade sit. non solũ non ualet ad salutẽ.
sed ualet potius ad ꝑnitiemꝰ. Qd̃ qua¬
draginta dieb & quadraginta nocti¬
b pluit. qr om̃is reatus peccatoꝵ qͥ
in dec̾ẽ preceptis legis admittitur.
ꝑ uniu̾sum orbem terrarũ qui qua¬
tuor partib continet᷑. decẽ quippe
quater ducta quadraginta fiunt: si¬
ue ille reatus qd̾ ad dies ꝑtinet. ex
rerũ ꝓsꝑitate. siue qd̾ ad noctes. ex
rerũ aduersitate contractus sit. sa¬
cramento baptismi cȩlestis abluit᷑
Qd̾ noe qͥngentoꝵ erat annoꝵ cũ
ei locutus est dñs ut archã sibi face¬
ret. & sexcentos agebat annos cum
in eã esset ingressus. unde intelligit᷑
ꝑ centũ annos archa fabricata.s qͥd
aliud hic uident᷑ centũ anni signifi¬
care: nisi ȩtates singulas seculis
UInde ista sexta ętas quȩ cõpletis quin¬
gentis usq ad seycentos significatur:
in manifestatione euanglica eccłiam
constituit. Et id̾o qui sibi ad uitã con¬

Expanded text:
eadem sit, non solum non ualet ad salutem, eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidentur centum anni significare nisi aetates singulas saeculi? unde ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam con
Abbreviated transcription (Latin):
Qui mecũ non colligit. spargit. Q d̃
aditus ei fit a latere: nemo quippe
intrat in eccłiam. nisi ꝑ sacramen¬
tũ remissionis peccator. Hoc autẽ
de xp̃i latere aꝑto manauit. Qd̃ in¬
feriora arche bicamerata & trica¬
merata construunt᷑. sic̃ ex om̃ib
gentib uł biꝑtita multitudinem
congregat eccłia ꝓpter cutũcisio¬
nẽ & preputiũ. uł triꝑtitã ꝓpter
tres filios noe quoꝵ ꝓgenie reple¬
tus est orbis. & id̾o archȩ inferiora
ista dicta sunt. qr in hac terrena ui¬
ta est diu̾sitas gentiumł in summo
est ista uarietas qr om̃ia & in om̃ib¬
desuꝑ cȩlesti unitate consummans:
Us post septẽ dies ex quo ingressus est
noe in archã. factũ est diluuium: qr¬
in spem future quietis quȩ septimo die¬
die significata est. baptizamut. Quod
p̃ter archã om̃is caro quã terra susten¬
tabat diluiuo consumpta est. qr p̃ter
eccłiȩ societate aqua baptismi quãuis

Expanded text:
qui mecum non conligit, spargit. quod qui mecum non conligit, spargit. quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in ecclesiam nisi per sacramentum remissionis peccatorum; hoc autem de Christi latere aperto manauit. quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem congregat ecclesia propter circumcisionem et praeputium, uel tripertitam propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo est ista uarietas: quia omnia et in omnibudesuper caelesti unitate consummans. Quod post septem dies, v ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
munda & bina immunda. non qr
pauciores st̃ mali quã boni. sed qr
boni seruant unitatẽ sp̃c in uincu
ra in septiformi oꝑatione cõmen¬
dat. sapientiȩ & intellectus. consilis
& fortitudinis. scientię & pietatis
& timoris d̾i . Vnde & ille numerus
sp̃c ꝑtinens. in septies septenis qui
fiunt quadraginta nouem. uno ad¬
dito consummat᷑. ꝓpter qd̾ dictum
est. Studentes seruare unitat̃e sp̃c.
in uinculo pacis. Mali aut̃ in bina¬
rio numero ad scismata faciles &
quodammͦ diuisibiles ostenduntur.
Qd̾ ipse noe cũ suis octauus nume¬
ratur. qr in xp̃o spes resurrectio¬
nis nr̃e apparuit. qui octauo die
id est post sabbati septimũ pͥmo
a mortuis resurreyit: qui dies a
passione tercius. in numero aut̃
dierũ qui ꝑ om̃e tempus uoluunt᷑.¬
& octauus & pͥmus est᷑. Qd̃ archa
collecta ad unũ cubitũ desuꝑ con¬
summat᷑ sicut eccłia corpus yp̃i
in unitate collecta sublimatut
& ꝑficit᷑: lnde ipse dicit in eũgłio.

Expanded text:
munda et bina inmunda: non quia munda et bina inmunda: non quia pauciores sunt mali quam boni, sed quia boni seruant unitatem spiritus in uira in septiformi operatione commendat sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei. unde et ille numerus ti spiritus pertinens in septies septenis, qui fiunt quadraginta nouem, uno addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enumeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae adparuit, qui octauo die, id est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum, qui per omne tempus uoluuntur, octauus et primus est. Quod arca conlecta ad unum cubitum desuper consummatur: sicut ecclesia corpus Christi in.unitatem conlecta sublimat et perficit. unde dicit in euangelio:
Abbreviated transcription (Latin):
legͦẽ non se uenisse soluere sed imñ¬
płeres Legis aut̃ cor in decẽ prece¬
ptis agnoscit᷑: unde decies tricenis
archȩ longitudo ꝑficitur. Unde
& ipse noe ab adam decimus cõ¬
putat᷑. Qd̃ bitumine glutinant᷑ ar¬
chȩ ligna intrinsecus & extrinsecus.
ut in cõpage unitatis significetur
tolerantia caritatis: ne  scandalis
ȩccłiam tẽptantib siue abieis quunitus.
siue ab eis qui foris st̃ cedat frat̃na iunctura.
& soluatur uinculũ pacis e Est enĩ
bitumen feruentissimũ & uiolen¬
tissimũ gluten. significans dilecti¬
onis ardorem: ui magna fortitudi¬
nis ad tenend̾a societatẽ sp̃ĩtalium
om̃ia tolerantẽ. Qd cuncta ani¬
maliũ genera in archa conclu¬
dunt᷑. sicut om̃s gentes quas etiã
petro demonstratus discus ille
significat eccłia continet᷑: qd̾ mun¬
da & immunda ibi sunt animalia.
sicut in eccłiȩ sactamentis & boni
& mali uersant᷑. Qd̃ septena sunt

Expanded text:
Legem non se venisse solvere, sed imLegem non se venisse solvere, sed implere . Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur: unde decies tricenis arcae longitudo perficitur; unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur . Quod bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus : ut in compage unitatis significetur tolerantia chariecclesiam temptantibus siue ab eis, qui intus, siue ab eis, qui foris sunt, cedat fraterna iunctura et soluatur uinculum pacis. est enim bitumen feruentissimum et uiolentissimum gluten significans dilectionis ardorem ui magna fortitudinis ad tenendam societatem spiritalem omnia tolerantem. Quod cuncta animalium genera in arcam clauduntur: sicut omnes gentes, quas etiam Petro demonstratus discus ille significat, ecclesia continet. qucd et munda et inmunda ibi sunt animalia: sicut in ecclesiae sacramentis et boni et mali uersantur. quod septena sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ter stat. Qd̃ sexies longa ad latitudinẽ
suã. & decies ad altitudinẽ suã. humani
corporis instar ostendit. qr in corpore hu¬
mano xꝑc apparuit: qd̾ cubitis quinqͣgin¬
ta latitũdo eiꝰ ex pandit᷑ sic̃ dicit apłs.
cor nt̃m dilatatũ est unde. nisi caritate
sp̃itali : ꝓpter qd̾ ipse itẽ dicit. Cari¬
tas d̾i diffusa est in cordib nr̃is. ꝑ spm̃
mo enĩ die post resurrectionẽ suam
um dilatauit. Qd̾ trecentis cubitis
longa est ut sexies qͥnquaginta com¬
pleant᷑ : sicut sex ȩtatib om̃e huius
scłi tempus ex tendit᷑. in quib om̃ib
xp̃c nũ quã desticit predicari. in
quinq ꝑ ꝓphetiã prenuntiatus.
in sexta ꝑ euangłium diffamatuse
Qd̾ eius altitudo triginta cubitis
surgit. quẽ numerũ decies habet
in trecentis cubitis longitudo: qr
xp̃c est altitudo nr̃a qui triginta
annoꝵs ecatẽ gerens. doctrinã eu¬
angłicam consecrauit. contestans

Expanded text:
ter stat. quod sexies longa ad latitudinem ter stat. quod sexies longa ad latitudinem suam et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, quia in corpore humano Christus adparuit. quod cubitis quinquaginta latitudo eius expanditur: sicut dicit apostolus: cor nostrum dilatatum est. unde nisi caritate spiritali? propter quod ipse item dicit: caritas dei diffusa est in cordibus nostris per mo enim die post resurrectionem suam um dilatavit . Quod trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur: sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur, in quibus omnibus Christus nunquam destitit praedicari; in quinque per Prophetiam praenuntiatus, in sexta per Evangelium diffamatus. Quod ejus altitudo triginta cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis longitudo: quia Christus est altitudo nostra, qui triginta annorum aetatem gerens, doctrinam evangelicam consecravit, contestans
Abbreviated transcription (Latin):
ca de multis breuitq ꝑstringam: ne
ꝓpositum oꝑis huius &e responsionis
meȩ nimia longitudine sermonis
impediam. Qũẽ enĩ non moueat ad
quęrendu & intelligendu xp̃m in il¬
lis libris ut ea omit̾tã quę̧ quãuis
tanto suauius contẽplentur. quan¬
to ex abditiorib locis enucleantur.
tam̃ exigunt ꝓlixitate dissertationis
qr plurib attestationib indigent᷑: ut
omittam gͦ talia. quẽ non moueat
ad salubrem fid̾e qd̾ enoch septimus
ab adam. d̾o ꝑlacuit & translatus est..
& septima requies predicat᷑ ad quã
transfertur om̃is qui tãquã sexto
die sexta ȩtate scłi xꝑi aduentu refor¬
matur: qd̾ noe cũ suis ꝑ aquã & lignũ
liberatur sicut familia yp̃i ꝑ bapͦti¬
sinum crucis passione signatũ: qd̾
de lignis quadratis ead̾e archa fabri¬
catu̾t sicut eccłia de sc̃is construit᷑
ad om̃e opus bonũ semꝑ paratis.
Quadratũ enĩ quacũq uerteris. firmi¬

Expanded text:
ca de multis breuiterque perstringam, ne ca de multis breuiterque perstringam, ne propositum operis huius et responsionis meae nimia longitudine sermonis inpediam. Quem enim non moueat ad quaerendum et intellegendum Christum in illis libris, ut ea omittam, quae quamuis tanto suauius contemplentur, quanto ex absconditioribus locis enucleantur, tamen exigunt prolixitatem dissertationis, quia pluribus adtestationibus indigent, ut omittam ergo talia: quem non moueat ad salubrem fidem, quod Enoch septimus ab Adam deo placuit et translatus est: et septima requies praedicatur, ad quam transfertur omnis, qui tamquam sexto die sexta aetate saeculi Christi aduentu formatur? quod Noe cum suis per aquam et lignum liberatur: sicut familia Christi per baptismum crucis passione signatum. quod de lignis quadratis eadem arca fabricatur: sicut ecclesia de sanctis construitur ad omne opus bonum semper paratis. quadratum enim quacumque uerteris, firmi
Abbreviated transcription (Latin):
Nuertisti faciem tuã a me: & factus
sum conturbatus. Unde intelligit᷑
om̃em anima participatione lucis
d̾i non ꝑseipsam esse pulchr̃a & de¬
coram. & uirtute pollent᷑e. Qd̃ et
isti manichei si considerarent et
intelligerent: non in tantã blasphe¬
miã caderent putando se esse na¬
turã & substantiã d̾i. S id̾o non pos¬
sunt: qr non quiescunt. Sabbatũ enĩ
cordis non intelligunt. Nam si quies¬
cerent sicut dict᷑ũ est ad camn. pecca¬
tũ suu̾ ad se conu̾terent. id est sibi
tribuerent non genti nescio cui te¬
nebrarũ: atq ita ꝑ gr̃am d̾i eid̾e pec¬
cato dominarent᷑. Nunc uͦ & ip̃si & om̃s
qui diu̾sis errorib contumaces resisten¬
do u̾itati exeunt a facie d̾i sicut cam.
sicut iudei ꝑditi habitant in terra cõ¬
motionis. id est in ꝑturbatione carna¬
li contra iocunditãtẽ di: hoc est contra
heden qd̾ int̃ pretatur epulatio ubi est
plantatus paradysus. Iam cȩtera pau¬

Expanded text:
auertisti autem faciem tuam et factus auertisti autem faciem tuam et factus sum conturbatus. unde intellegitur omnem animam participatione lucis dei, non per se ipsam, esse pulchram et decoram et uirtute pollentem. quod et isti Manichaei si considerarent et intellegerent, non in tantam blasphemiam caderent putando se esse naturam et substantiam dei. sed ideo non possunt, quia non quiescunt; sabbatum enim cordis non intellegunt. nam si quiescerent, sicut dictum est ad Cain, peccatum suum ad se conuerterent, id est sibi tribuerent, non genti nescio cui tenebrarum, atque ita per gratiam dei eidem peccato dominarentur. nunc uero et ipsi et omnes, qui diuersis erroribus contumaces resistendo ueritati exeunt a facie dei, sicut Cain, sicut Iudaei perditi, habitant in terra commotionis, id est in perturbatione carnali contra iucunditatem dei, hoc est contra Eden, quod interpretantur epulationem, ubi est plantatus paradisus. iam cetera pau
Abbreviated transcription (Latin):
quo a cȩteris gentib poplisq distin¬
guit᷑. & om̃is imꝑator uł rex qui eos
in regno suo inuenit cũ ipso signo
eos iriuenit nec occidit. id est non
efficit ut non sint iudei. certe quo¬
d̾a & ꝓprio sue obseruationis signo
a cȩterarũ gentiũ communione
discreti: nisi quicũq eoꝵs ad xp̃m
transierit.   iam non inueniatur
cain.nec exeat a facie di ne habi.¬
tet in terra naid qd̾ dicit᷑ interp̃¬
tari cõmotio. Contra qd̃ malum
ds rogatur in psalmo.Ne dederis
in motũ pedes meos. & manus pecca¬
toꝵ non moueat me. & qui tribulat
me exultabunt si motus fuero. &. dñs
a dexcris est michi ne cõmouear: et
innumerabilia talia quȩ patiuntur
om̃s qui eyeunt a facie di. id est ami¬
sericordia dilectionis eius. Unde dicit᷑ iterũ
in quoda psalmo. Ego dixi in abundan¬
tia mea : non mouebor in ȩternũ. S
uide qͥd seqͥtur. Dñe in uoluntate
tua prestitisti decori meo uirtutem.

Expanded text:
quo a ceteris gentibus populisque distinquo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos, in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit, ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierit, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Naim, id quod dicitur interpretari "commotio." contra quod malum deus rogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes meos, et: manus peccatorum non moueant me, et: qui tribulant me, exultabunt, si motus fuero; et: dominus a dextris est mihi, ne commouear et innumerabilia talia: quod patiuntur omnes, qui exeunt a facie dei. id est a misericordia dilectionis eius. unde dicitur in quodam psalmo: ego dixi in abundantia mea, non mouebor in aeternum. sed uide, quid sequitur: domine, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem;
Abbreviated transcription (Latin):
mit & corporalem mortẽ tremit. S
qͥd ei respondit ds: Non sic inqͥt. sed
om̃is qui occiderit cam septẽ uin¬
dictas exoluet: id est non sic quomͦ
dicis. non corporali morte interibit
genus impium carnaliũ iudeoꝵ. Qui¬
cũq enĩ eos ita ꝑdiderit. sept̾e iundi¬
ctas exoluet. id est auferet ab eis de¬
cem uindictas quib alligati st̃ ꝓpter
reatũ occisi xp̃r: ut hoc toto tẽpore
qd̾ septenario dierũ numero uolui¬
tur. magis qr non interit gens iudea.
satis app̾areat fidelib xp̃ianis quã
subiectionẽ meruerint qui suꝑbo
regno dñm int̾fecerunt. Et posuit
om̃is qui inuenerit. Hoc reuera
multũ mirabile est quẽad modu om̃s
gentes quȩ a romanis subiugatȩ sui
in ritũ romanoꝵ sacroꝵ transierit.
eaq sacrilegia obseruanda & cele¬
branda susceꝑint: gens aut̃ iudea
siue sub pagãnis reg̾ib. siue sub xꝑi¬
anis non amiserit signũ legis suȩ.

Expanded text:
mit et corporalem mortem tremit. sed mit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondet deus? non sic, inquit; omnis, qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet; id est non sic, quomodo dicis: non corporali morte interibit genus inpium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis adpareat fidelibus christianis, quam subiectionem meruerint, qui superbo regno dominum interfecerunt. Et posuit omnis, qui inuenerit. hoc reuera multum mirabile est, quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum tansierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae,
Abbreviated transcription (Latin):
adiciet uirtutẽ suã dare tibi. Ge¬
mens & tremens eris terra. Nunc
ecce qͥs non uideat. qͥs non agnoscat
in tota terra quacũq disꝑsus est ille
popłs quomͦ gemat merore amissi
regniꝰ & tremat timore sub innume¬
rabilib popłis xp̃ianis: Id̾oq respon¬
dit cain & dixit. Alaior est causa
mea.Si eicis me hodie a facie terrȩ.
& a facie tua abscondar. & ero ge¬
mens & tremens suꝑ terrã: & erit
om̃is qui inuenerit me occidet me.
Uere inde gemit & tremit: ne regno
etiã terreno ꝑdito ista uisibili mor¬
te occidat᷑. Hanc dicit maiorem cau¬
sam quã illam qd̾ ei terra non dat
uirtutẽ suam. ne sp̃italit̃ moriatur.
Carnalit̾ enĩ sapit etiã abscondi a fa¬
cie d̾iͥ id est iratũ habere d̾m graue
non putat. nisi ne inueniat᷑ & occida¬
tur. Carnalit̾ sapit: tãquã oꝑans
tertã. cuius uirtute non accipit. Sa¬
pere aut̃ scd̾m carnẽ mors est: quã
non intelligens ille amisso regno ge¬

Expanded text:
adiciet uirtutem suam dare tibi. Geadiciet uirtutem suam dare tibi. Gemens et tremens eris in terra. nunc ecce, quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis cbristianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit, omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei terra non dat uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat, nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno ge
Abbreviated transcription (Latin):
passo uelum tẽpli consçissum est: ut ꝑ
xp̃i passionẽ reuelent᷑ secreta sacrã¬
mentoꝵ fidelib ad bibendu eius san¬
guinẽ ore aꝑto in confessione tran¬
seuntib. ꝓpͣterea popłs ille sic̃ cam
adhuc oꝑatur terram. adhuc eyer¬
cet oꝑationẽ legis carnalit᷑: quȩ ñ ei dat
uirtute suam. qr in ea non intelligit
gr̃ãm xp̃i. ꝓpterea & in ipsa terra qͣm
xp̃c portauit id est in eius carne. ipsi
oꝑati st̃ salutẽ nr̃am crucifigendo xp̃m
qui mortuus est ꝓpter delict᷑a nr̃a: nec
eis dedit eade terra uirtutẽ suam.
qr non iustificati st̃ uirtute resurre¬
ctionis eius qui resur reyit ꝓpter iu¬
stificationẽ nr̃am: qr & si crucifixus
est in infirmitate. sed uiuit in uir¬
tute di sicut dicit apłs. Hȩc gͦ est
uirtus terrę illius: quã non ostendit
impiis & incredulis. Unde nec resur¬
paruit: tamquã camn oꝑanti terram
ut granũ illud seminaretur. non

Expanded text:
passo uelum templi conscissum est, ut per passo uelum templi conscissum est, ut per Christi passionem reuelentur secreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea non intellegit gratiam Christi. propterea et in ipsa terra, quam Christus portauit, id est in eius carne, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est ex infirmitate, sed uiuit in uirtute dei, sicut dicit apostolus. haec ergo est uirtus terrae illius, quam non ostendit inpiis et incredulis. unde nec resurifixus, adparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non