comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hant᷑: Numquid eredibile ẽ ꝑmile quadriungen¬
tos et qđ ȩxcurrit annosqui restant usq ad dilu¬
uiũ ꝓgeniem caingenerationibꝰ uacare potu¬
isse: S qui ex hoc mouet᷑ meminerit cum que¬
rerem quom credendũ sit antiqͦs illos homines
ycam multos annosagignendis filiis uacare
pocuisse. duob modis istam solutas questi¬
onem. aut de sera pub̾tate ꝓportione t& lon¬
gȩ uitȩ. aut de filiis qui cominemorant᷑ ine
nire. sic̃ad noe in generationib sedh ẜ inde in
generationib cam si nõccurrit qui deberet in¬
tendi. adquẽ p̃c̃missis pͥmogenitis ꝑ eosqui
commemorati sunt ꝑueniri oporcebat: seralib
pup̾tas intelligenda restabit. ut aliquanto pꝰ
centũ annos pubes habilesq ad gignendum
facti fuerint. ut ordo generationũ ꝑ pͥmogenitos
curreret: et usq ad diluuiũ ad numerũ annorum
tantȩ quantitatis occurreret. quamuis fieri possit

Expanded text:
rahantur: numquid credibile est per mille quadringenrahantur: numquid credibile est per mille quadringentos, et quod excurrit, annos, qui restant usque diluuium, progeniem Cain a generationibus uacare potuisse? Sed qui ex hoc mouetur, meminerit, cum quaererem, quo modo credendum sit antiquos illos homines per tam multos annos a gignendis filiis cessare potuisse, duobus modis istam solutam esse quaestionem: aut de sera pubertate, proportione tam longae uitae, aut de filiis qui commemorantur in grueniri, sicut ad Noe in generationibus Seth. Proinde in generationibus Cain, si non occurrit qui deberet intendi, ad quem praetermissis primogenitis per eos, qui commemorati sunt, perueniri oportebat, sera pubertas intellegenda restabit, ut aliquanto post centum annos puberes habilesque ad gignendum facti fuerint, ut ordo generationum per primogenitos curreret et usque diluuium ad numerum annorum tantae quantitatis occurreret. Quamuis fieri possit,
Abbreviated transcription (Latin):
tor cum cota ꝓgenies cain diluuio sit deleta:
Unde uidđi potest in eodem ordine generationũ
pͥmogenitos fuisse cominemoratos Cur gͦ tam
pauci sunt: ñeq enimaddiliuuũ tot eẽ. potuer
ñuacantibꝰ usq adcentenariã pub̾catem patrib
ab officio generandi: siñerat cum ꝓportigne
longeuitatis illiꝰeciam sera pub̾tas: Ut enĩ ea quȩ¬
ꝑ triginta annorum fuerint cũ filios generare ꝙꝑ¬
unt. octies triceni qm̃ octo st̃ generationes cũ adam
et cumeis quos genuit lamech: ducenti et qͣdra¬
ginta sunt anni Nũ itaq coto deinde temꝑe usq
ad diluuiũ ñgenerauert : Qua tandẽ causa qͥ
hec scripsit generaciones commemorare noltut
quȩ sequunt᷑ Nam ex adã usq ad diluuium:
computant᷑ anni scđm codices nr̃os duomilia
ducenti sexaginta duo: Scd hebreos aũtẽ mille
sexcenti quinqͣginta sex Utgͦ istum numerum
minorẽ credamꝰ eẽ. ueriorem: de mille sȩxcentis
qͥnq guita sex annis ducenti quadraginta dec¬

Expanded text:
tor, cum tota progenies Cain diluuio sit deleta? Unde uideri potest in eodem ordine generationum primogenitos fuisse commemoratos. Quur ergo tam pauci sunt? Non enim usque ad diluuium tot esse potuerunt, non uacantibus usque ad centenariam pubertatem patribus ab officio generandi, si non erat tunc proportione longaeuitatis illius etiam sera pubertas. Ut enim peraeque triginta annorum fuerint, cum filios generare coeperunt, octiens triceni quoniam octo sunt generationes cum Adam et cum eis quos genuit Lamech ducenti et quadraginta sunt anni: num itaque toto deinde tempore usque ad diluuium non generauerunt? Qua tandem causa, qui haec scripsit, generationes commemorare noluit quae sequuntur? Nam ex Adam usque ad diluuium conputantur anni secundum codices nostros duo milia ducenti sexaginta duo; secundum Hebraeos autem mille sescenti quinquaginta sex. Ut ergo istum numerum minorem credamus esse ueriorem, de mille sescentis quinquaginta sex annis ducenti quadraginta det
Abbreviated transcription (Latin):
sum ũsus. c̃cia consurgeret habitatio: possunt hic
intelligi et cria illa quȩ comm̃dat apłs. fides. spes.
caritas: Posunt etiam multo conuenientiꝰ tres illȩ
ub̾tates euangłi&e cricena. sexagena. centena ut
in infimohabitaͬt pudicitia coniugał supͣ uiduał.
atq hoc suꝑior uirginał. et siqͥd aliud scđm fidem
ciuitatis huiꝰ intelligi et dici pocest hoc etiã decȩ¬
teris que his exponenda sunt dixerĩ. qͥa et si ñ
uno disserunt᷑mͦ. ad unã tam̃ catholioȩ fidei concor¬
diam reuocanda sunt: Nontam̃ quisquã putare¬
debet aut frustra hȩc eẽ. conscripta aut tantũmͦ
rerum gestarum ueritatẽ sine ullis allegoricis
significationibꝰ hiceẽ querendã. aut e contͣrio hȩc
om̃ĩa gesta ñ eã s solas eẽ. ũborũ figuras. autqͥc

Expanded text:
sum uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic sum uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus, fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae ubertates euangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia coniugalis, supra uidualis adque hac superior uirginalis, et si quid melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dici potest. Hoc etiam de ceteris, quae hic exponenda sunt, dixerim, quia, etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordiam reuocanda sunt. debet aut frustra haec esse conscripta, aut tantummodo rerum gestarum ueritatem sine ullis allegoricis significationibus hic esse quaerendam, aut e contrario haec omnino gesta non esse, sed solas esse uerborum figuras
Abbreviated transcription (Latin):
potest um nobqus piã et aliłsalia exponat hec
aptiꝰ duntar eaquȩ dicunt᷑ ad hancde qͥloquim᷑
di ciuitarem im scło maligno tanq̃ indiluiuio
ꝑegrinantẽ. om̃ia referant᷑ si ab eiꝰ sensu qͥista cõ¬
scripsit. non uult longe aberrare qͥ exponit: Exe¬
pligra uelut siquispiam qđ hic serpptũ inferiora
bicamerata et cricanerata facies eam. ñ qđ ego in
illo oꝑe dixi uelit intelligi. qͥa exom̃ib gentib
ȩccła cong̃gatur. bi cameratã dictã ꝓpt̃ duogene.¬
rahominũ. circũcisionẽ scilicet et p̃putiũ. qđ¬
apłs aliomͦ dic̃ uideos et grecos. cricameratamuꝰ
eo qđ om̃s gentes de trib filiis noe pꝰdiluiuum
reparatȩ sunt S aliuddicat aliquid: qđ a fidei
regła ñ sit alienum: Nãq̃m ñ solum in inferioribꝰ
mansiones habete arcam uoluit. uerũetiã insuꝑi¬
orib. et hec dixit bicameratã. einsuꝑiorib suꝑi¬
orũ. et hȩc appellauit tricameratã. ut abimo sur¬

Expanded text:
piam et alius alio exponat haec aptius, dum tamen ea, quae dicuntur, ad hanc de qua loquimur Dei ciuitatem in hoc saeculo maligno tamquam in diluuio peregrinantem omnia referantur. si ab eius sensu. qui ista conscripsit, non uult longe aberrare, qui exponit. Exempli gratia, uelut si quispiam, quod hic scriptum est: Inferiora bicamerata et tricamerata facies eam, non quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, quia ex omnibus gentibus ecclesia congregatur, bicameratam dictam propter duo genera hominum, circumcisionem scilicet et praeputium, qalio modo dicit Iudaeos et Graecos; tricameratam uero eo, quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluuium reparatae sunt; sed aliud dicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit, uerum etiam in superioribus et haec dixit bicamerata et in superioribus superiorum et haec appellauit tricamerata, ut ab imo sur
Abbreviated transcription (Latin):
decraxit:. Sic quippe uoluit credibiles face¬
re idonearum generandȩ ꝓlis conuenientias
ȩtatũ: ut tm̃ numero ñ fraudaret uniũsas
ȩtates uiuentium singłorum Qđ autẽ in sexta
postulauit: Inuenit namq in eadem generati¬
one apud hebreos uixisse hiaret anteqͣm ge¬
anni sexdecim. et aliquidmn inꝰ qͣm mĩsesduo
quȩ iamȩtas aptaẽ. ad gignendum Et ideo
dere centum annos breues ut nr̃i xet uxsierent¬

Expanded text:
detraxit. Sic quippe uoluit credibiles facedetraxit. Sic quippe uoluit credibiles facere idonearum generandae proli conuenientias aetatum, ut tamen numero non fraudaret uniuersas aetates uiuentium singulorum. & Quod autem id in sexta postulauit. Inuenit namque in eadem generatione aput Hebraeos uixisse Iared, antequam geanni sedecim et aliquid minus quam menses duo; quae iam aetas apta est ad gignendum, et ideo addere centum annos breues, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
et negligent̃ describunt᷑. et negligentiꝰ em̃dan¬
tun: Quis enim sibi existime eẽ. dicendum
quot milia hominum trib iftł singillatim ha¬
bere potuerunt. qm̃ ꝓdeẽ. haliquid ñ pucant᷑:
et quotus quisq hominumẽ. ciu ꝓfundias uti¬
litatis huiꝰ appareat : hicuͦ ꝑtot contextas ge¬
nefationes centum annu alibi adsunt alibi dest̃.
et pꝰnatum qui cominemorandus fuerat filiũ
de sunt ubi ad fuer̃ ad st̃ ubi defuer̃ ut sumna
concordet: Nimirũ cum uellec ꝑsuaderet
qui hoc fecit. ideo numerosissimosannos uxisse
antiquos. quos breuissimos nuncupabant. et
hoc de maturitace pub̾tatis. qua idonei filii
gignerent᷑ conaret᷑ ostende atq idõ in illiscen¬
tum annis decẽ nr̃os in siuandos puciret in¬
creduł. ne homines tamdiu uixisse in fidere
ciꝑȩnollent. addidit centum ubi gignendis¬
Fus filiis habilem non inuenit etatem eos¬
demq pꝰ genitos filios ut congueret summa

Expanded text:
et neglegenter describuntur et neglegentius emendanet neglegenter describuntur et neglegentius emendantur. Quis enim sibi existimet esse discendum, quot milia hominum tribus Israel singillatim habere potuerunt? quoniam prodesse aliquid non putatur; et quotus quisque hominum est, cui profunditas utilitatis huius 10 appareat? Hic uero, ubi per tot contextas generationes centum anni alibi adsunt, alibi desunt, et post natum, qui commemorandus fuerat, filium desunt ubi adfuerunt, adsunt ubi defuerunt, ut summa concordet: nimirum cum uellet persuadere, qui hoc fecit, ideo numerosissimos annos uixisse » antiquos, quod eos breuissimos nuncupabant, et hoc de maturitate pubertatis, qua idonea filii gignerentur, conaretur ostendere, adque ideo in illis centum annis decem nostros insinuandos putaret incredulis, ne homines tamdiu uixisse recipere in fidem nollent, addidit centum, ubi gignendis filiis habilem ao non inuenit aetatem, eosdemque post genitos filios, ut congrueret summa,
Abbreviated transcription (Latin):
sitatis similitudo. ita ut ante genitũ filium
qui ordini inserit᷑ alibi suꝑsint centũ anni.
alibi desint. post geuitum autem ubi deerant.
suꝑsint. ubi suꝑ erant desinc. ut summa con¬
eniat. et hoc in pͥma. scđa. t̃c̃ia. quarta qͥnta.
septima generatione inuenit᷑. uidet᷑ habere
quãdam sidici potest error ipse constanctiã. nec
casum redolet s industriam: Itaq illa diuiersi.¬
tas numerorũ. alit̃ se habentiũ in codicib grecis
et latinis. alit̃ in ebrris. ubinonẽ. ista decentum
annis pͥus additis et pꝰea decractis. ꝑ tot generati¬
ones conrinuata parilitas: nec maliciȩ iudorũ
nec diligentiȩ uł prudentiȩ sepłia ginta int̾¬
p̃cum. s scriꝑtoris tribuatur errori. qui debi
bliotheca supͣ scripti regis codicem deser iben¬
dum pͥmꝰ accepit: Nam eciam hunc ubi nu¬
merl ñ facumt incemtum adaliquid qđ fa¬
cile possit intelligi. uł qđ appareat utilit̃ disci.

Expanded text:
sitatis simsitatis simqui ordini inseritur, alibi supersint centum anni, alibi desint; post genitum autem ubi deerant, supersint; ubi supererant, desint, ut summa conveniat; et hoc in prima, secunda, tertia, quarta, quinta, septima generatione invenitur: videtur habere quamdam, si dici potest, error ipse constantiam; nec casum redolet, sed industriam. 2. Itaque illa diversitas numerorum aliter se habentium in codicibus graecis et latinis, aliter in hebraeis, ubi non est ista de centum annis prius additis et postea detractis per tot generationes continuata parilitas, nec malitiae Judaeorum, nec diligentiae vel prudentiae Septuaginta interpretum, sed scriptoris tribuatur erbliotheca supradicti regis codicem describendum primus accepit. Nam etiam nunc, ubi numeri non faciunt intentum ad aliquid, quod facile possit 15 intellegi uel quod appareat utiliter disci,
Abbreviated transcription (Latin):
orum eẽ mendaciũ. uno consilio conspirasse:
potuisse. et dum aliis inuident auccoritatẽ: sibi
abstulisse uericatem. anlxx homines qui etiã
tius ptolomeus eos adhoc opꝰ ascuierat ipsam
ueritatem gentib alienigenis inuidisse. & com¬
municato istud fecisse ᷤ filio quis non uideat qͥd
ꝓdiuiꝰ faciliꝰq credat᷑: S absit ut prudens
quispiam uł uideos cuiꝰ libet ꝑũsitatis atq
malitiȩ tantũ potuisse credat in codicib cam
memorabiles uiros hoc de inuidenda gentib
ueritate unũ cominutasse consilium: Credibliꝰ gͦ
quis dixerie cum pͥmum de blibiotheca pto¬
lomei describusta ceꝑunt. tunc aliquid tale
fieri potuisse incodice uno. s pͥmitꝰ inde des¬
cripto. unde iam latius emanaret: Ubi potuit
quidem accidere etiamscriptoris error: s hoc
in illa questione de uica matusale non absur¬
dum ẽ. suspicari. et iillo alio ubi suꝑantib
uiginti quatuor annis. summa ñ conuenit:
In his autẽ in quib concinuatur ipsius iñdo¬

Expanded text:
um men- 10 dacium uno consilio conspirare potuisse et, dum aliis inuident auctoritatem, sibi abstulisse ueritatem, an septuaginta homines, qui etiam  Aegyptius Ptolomaeus eos ad hoc opus asciuerat, ipsam ueritatem gentibus alienigenis inuidisse et communicato istuc 15 fecisse consilio: quis non uideat quid procliuius faciliusque credatur? Sed absit ut prudens quispiam uel Iudaeos cuiuslibet peruersitatis adque malitiae tantum potuisse credat in codicibus tam memorabiles uiros hoc de inuidenda gentibus so ueritate unum communicasse consilium. Credibilius ergo quis dixerit, cum primum de bibliotheca Ptolomaei describi ista coeperunt, tunc aliquid tale fieri potuisse in codice uno, sed primitus inde descripto, unde iam latius emanaret; ubi potuit quidem accidere etiam scriptoris error. Sed hoc in illa quae- 1!5 stione de uita Mathusalae non absurdum est suspicari, et in illo alio, ubi superantibus uiginti quattuor annis summa non conuenit. In his autem, in quibus continuatur ipsius mendo
Abbreviated transcription (Latin):
et maritꝰ: Cum enim dixisset ei. mulciplicans
multiplicabo tristicias tuas et gemitum cuũ.
et intristiciis paries filios: deinde addidit:
Et ad iurum cuum conũsio tua: et ipse tui
dominabit᷑ Qđ diccũ ẽ. adcam de peccato uł
uitiosa carnis concupiscentia. hoc isto loco
De recatrice femina Ubi nicelligendũẽ. urũ
ad regendam uxorem: animo carnẽ tegenti si
Quidiligit᷑ uxorem suam: se ipsumdiligit:
Nemo enim carnem suã uni qͣm odiohabuit:
Sananda sunt enimhȩc sicut nĩa: sic ut aliena damnanda.
S illud dĩ pceptum: eam sicut p̃uaricatorao¬
cepit: Inualescente quippe inuidentia ẽ uitio:
frẽm insidiatꝰ occidit: Iał erat t̾re nȩ conditor
ciuitatis Quo modo autem significauerit eti am
uideos. aquib xp̃c occissus ẽ. pstor ouium homi¬
num. que pastor ouium peccorũ p̃figurabat
abel: Quia in allegoria ꝓpħica resẽ. Parco nunc
dicere: et quedam hinc ad ũsus faustum manicheũ

Expanded text:
et maritus. Cum enim dixisset ei: Multiplicans et maritus. Cum enim dixisset ei: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum, et in tristitiis paries filios, deinde addidit: Et ad uirum tuum conuersio tua, et ipse tui dominabitur. Quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est ad regendam uxorem animo carnem regenti simlus: Qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. Sananda sunt enim haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. Sed illud Dei praeceptum Cain sicut praeuaricator accepit. Inualescente quippe inuidentiae uitio fratrem insidiatus occidit. Talis erat terrenae conditor ciuitatis. Quo modo autem significauerit etiam Iudaeos, a quibus Christus occisus est pastor ouium hominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere, et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum
Abbreviated transcription (Latin):
eamq ab illicitis oꝑib ratione cohibere. Cũ
si quiescatur et obtemꝑetur dicente apło.
nec exhibueritis m̃bra ur̃a arma iniquitatis
peccato adm̃tem domitã et uictam conũtit᷑.
ut subdite ratio dominet᷑. Hoc p̃cepit ds̃ huic
qui facib inuidiȩ inflammabat᷑ infrẽm: et
quẽ debuerat inutari. cupiebat auferri
Quiesce inquit: MLanꝰ ab scełe contine: Non
regnet peccatum in tuo mortali corꝑe ad obe¬
diendum desidiis eiꝰ: nec exhibeas m̃bra tua
iniquitatis arma peccato: Ad ce enim conũsio
ciꝰ: dum non aduiuat᷑ relaxendo. s quie scendo
uenat᷑: Et tu dominab̾is illius. ut cum forinsetꝰ
ber uolentis. assuescat eciam intrinsecꝰ ñ moue¬
ri Ditumẽ. talealiquid in eodẽ diuino libro
et de nuliere: quando pꝰpeccacum dõ int̾rogan¬
te atq uidicante dampnationis sententias
ac cȩꝓuni. in serpente diabolꝰ. et in se ipsis illa

Expanded text:
eamque ab inlicitis operibus ratione cohibere; — ceamque ab inlicitis operibus ratione cohibere; — committendum, si quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo: Nec exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. Hoc praecepit Deus huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratrem et, quem debuerat imitari, cupiebat auferri. Quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeas membra tua iniquitatis arma peccato. Ad te enim conuersio eius, dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur; et tu dominaberis illius, ut, cum forinsecusbeneuolentis adsuescat etiam intrinsecus non moueri. Dictum est tale aliquid in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum Deo interrogante adque iudicante damnationis sententias acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa
Abbreviated transcription (Latin):
nem eẽ. debere peccati. ut nulli alii qͣm syl
congrua: ut ubi ait. ad ce enĩ conũ sioeiꝰ non
sub audiatur erit. s sit p̃cipientis uidelicet
non p̃dicentis nodo: Tunc enim dominabitur
quisq peccato. ⁊ id sibi nondefendendo p̃poiũ¬
erit: s penicedo subiecerit: Alioquin et illi
seruiet doninanti: si patrociniũ adhibuerit
acceclenti.D ut peccatum intelligat᷑ concupis¬
centia ipscarnalis de quadicit apłs. caro
concus icit ad ũsus sp̃m. incuiꝰ carnis frucci¬
b et iuidiam commemorat qua utiq cam
stiuilabat᷑ et accendebat᷑ in fr̃is exitiuim: be¬
nelbaudit᷑ erit: Id est ad ce enim conũsio eius
oit: et tu dominabis illiꝰ Cum enim commo¬
a fuerit pars ipsa carnał qͣn peccatũ appel¬
lat apłs. ubi dicit. ñ ego oꝑor illud s qđ
habitat in me peccatum qͣm partem animi
etiam philosophi dicunt eẽ. uiti osam. tĩquȩ
mentẽ dehi at crabere s ciui nĩs debeat imꝑare

Expanded text:
onem esse debere peccati, ut nulli alii sciat quonem esse debere peccati, ut nulli alii sciat quincongrua, ut, ubi ait: ad te enim conuersio eius, non subaudiatur "erit" sed "sit", praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit. alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et acoendebatur in fratris exitium, bene subauditur "erit", id est: ad te enim conuersio eius erit et tu dominaberis illius. cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum — quam parteuitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare
Abbreviated transcription (Latin):
quib abscondicumẽ. cor alt̾iuis eẽ. poss ambi¬
gium et ꝓrsus incertũ: ucrum illa cristicia
malignitatem suã in qua se dõ displicuisse di¬
dicerat. an fr̃is doluerit bonitatẽ. quȩ dõ pla¬
cuit. cum in sacrificiũ eiꝰ aspexit: S rationem
reddens ds̃. cur eiꝰ oblationẽ accipere noluerit.
ut sibupse potiꝰ merito qͣm ei fr̃ inmerito dis¬
plicetet: cumeẽt. in uistꝰ non recte diuidendo
hoc ẽ. ñ recte uuendo. et indignꝰ cuiꝰ apꝓbarex¬
tur oblatio. qͣm eẽt. iniustior. qđ fr̃em ustum
gratis occidiss ostendit. ñ tam̃ eum dimitiens
sine mandado scõ uisto et bono Quiesce inqͥt:
Adte enin conũsio eiꝰ: et tu dominab̃is illius:
Numquid fr̃is: Absit Cuiꝰ gͥ nͥ peccato : Dixe¬
rat enum Peccasti Tum deinde addidit: Quiee:
Adte enim conũsio eiꝰ et cudominabis illiꝰ Po
quidem ita intelligi. ad ipsum hominẽ conũi¬

Expanded text:
quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiquibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum, utrum illa tristitiamalignitatem suam, in qua se deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae deo placuit, cum in sacrificium eius aspexit. sed rationem reddens deus, cur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater immerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius approbaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit, non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis illius. numquid fratris? absit. cuius igitur nisi peccati? dixerat enim: peccasti; tum deinde addidit: quiesce; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis illius. potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuersi
Abbreviated transcription (Latin):
ex maligno erat. ec occidit frẽm suum. et cuiꝰ
rei gr̃a occidit. quia oꝑa illiꝰ maligna fuert̃.
fr̃is autem eiꝰ iusta: datur intelligi ꝓpt̾ea dm̃
non respexisse inmunus eiꝰ. quia hoc ipsum
male diuidebat. dans dõ aliquid suum. sibi
nec inuictoriis et pace t̃rena ñ caritate consu¬
lendi s dominandi cupiditate Boni quip¬
pe adhoc utuntur mundo. ut fruant᷑ dõ
Maliautem contra: ut fruantur mundo: uti
uolunt dõ Qui tam̃ eum ut eẽ uł reshuma.¬
nas curare iam credunt: Sunt enim multo de¬
ceriores: qui nec hoc quidẽnt credunt: Cognito
catuf immitari. non elad debuit emulari
contristatus ẽ. et concidit facuas eiꝰ hoc peccato:
maxime arguit ds tristiciam dlceriꝰ bonita¬
te Et hoc fr̃is. Hoc quippe argueno int̾ro¬
gauit dicens Quare contristatus es. et quare
concidit facies tua : Qui enimfr̃i muidebadi
ds̃ udebat. et hoc arguebat: Nam hominibꝰ

Expanded text:
ex maligno erat et occidit fratrem suum; et cuius ex maligno erat et occidit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? Quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta: datur intellegi propterea Deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans Deo aliquid suum, sibi net in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito tatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
quisq tractacor. scđm fidei regłam id conat᷑
ex poneit : Recte quippe offertur sacrificium.
cum offert᷑ dõ uero: cui uni tantũ mͦ sacrifi.¬
candum ẽ Non autem recte duudit᷑ dũ non
discernunt᷑ recte uł loca. uł temꝑa. uł res
ipsȩ quȩ offerunt᷑. uł qui offert. et cut offer¬
tur. uł hi quib ad uescendum distribuitur
qđ oblatum ẽ: Ut diuisionẽ hic discretionẽ
intelligamꝰ. siue cumoffert᷑ ubi non oportet.
aut qd̵ non ibi s alibi oportet: Siue cum offer¬
tur quando non oporcet: aut qđ non tunc
s alias oportec Siue cum id offert᷑ qđ nusqͣm
et numqͣm penitꝰ debuit ÷ siuie cum electiora.
siue eiꝰdem generis rerum tenet homo qͣm
sunt ea que offert dõ. siue eiꝰ rei quȩ oblataẽ.
fit particeps ꝓfanꝰ. aut quilibet quẽ fasñẽ. fie¬
ri: In quo aitem horum dõ displicuerit cam:
de his frĩb loqueret᷑. ñ sicut cam inquit qui

Expanded text:
quisque tractator secundum fidei regulam id conatur quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe offertur sacrificium cum offertur Deo vero, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte dividitur dum non discernuntur recte vel loca, vel tempora, vel res ipsae quae offeruntur, vel qui offert, et cui offertur, vel hi quibus ad vescendum distribuitur quod oblatum est, ut divisionem hic discretionem intelligamus, sive cum offertur ubi non oportet, aut quod non ibi, sed alibi oportet, sive cum offertur quando non oportet, aut quod non tunc sed alias oportet, sive cum id offertur quod nusquam et nunquam penitus debuit, sive cum electiora, sibi ejusdem generis rerum tenet homo quam sunt ea quae offert Deo, sive cum ejus rei quae oblata est fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo displicuerit Cain,de his fratribus loqueretur: Non sicut Cain, inquit, 9
Abbreviated transcription (Latin):
congrua loquebatur quiꝰ di ꝓfuit : Nonne
conceptum scelus innecando fre etiam pꝰ ubũ
diimȩ admonitionis impleuit: Namcũ sacrifi¬
cia discceiusset amborum. in illiꝰ respiciens
huiꝰ despiciens. qđ nunc dubitandum ẽ. potu¬
isse cognosci signo aliquo actestante iusibili.
et hoc idõ feciss ds̃. quia mala erant oꝑa huiꝰ.
fr̃is uͦ eiꝰ bona. concristatus ẽ. cainualde. et
concidit facies eiꝰ Sic enim scriptumẽ. Et dix̃
dñs ad cain: Quare tristis factꝰ es et quare conei¬
dic facies stuae Nonne si tecte offeras. recte
autem non liuidas peccasti: quiese Ad teenĩ
consisio eiꝰ: et cu dominab̾ is illiꝰ: In hac admo¬
nitione uł monitu quem dĩ ꝓculit ad cain: illud
quidem qđ dictum ẽ. non ne si recte offeras.
recte autem non diuidas peccasti: quia ñ elucet
cur uł unde sit dictum: multos sensus peꝑit
eiꝰ obscuritas. cum diuinarum scripturarũ

Expanded text:
congrua. loquebatur, quid ei profuit? nonne congrua. loquebatur, quid ei profuit? nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis impleuit? nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens — quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo attestante uisibili — et hoc ideo fecisset deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona, contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. sic enim scriptum est: et dixit dominus ad Cain: quare tristis factus ea et quare concidit facies tua? nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? qconversio ejus, et tu dominaberis illius. In hac admonitione vel monitu quem Deus protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est, « Nonne si recte offeras, recte autem non dividas peccasti? » quia non elucet cur vel unde sit dictum, multos sensus peperit ejus obscuritas, cum divinarum Scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
quin etiam sids̃ ipse utens creatura sibisubdita
maliqua specie humana sensus alloquatur
humanos. siue istos corꝑis. sue illos quos istis
simillimos habetͣis in somnis. nec interiore gr̃a
m̃tem agat atq regat. nichil ꝓclest homini
om̃is p̃dicatio ueritatis facit autem hocds
satione qua ipse nouit multum occulta: sed
tanĩ iusta: Ipso quippe aduiuante mirabili¬
b et latentibꝰ modis. cum peccatum qđ habi¬
tat in memibris nr̃is. qđ potiꝰ um pęna peccati
tali corpore ad obediendum desidiis eiꝰ nec
ei membra nr̃a uelut iniquitatis arma ex¬
hibeamus: conũtit᷑ ad m̃tem ñ sib ad mala
dõ regente consentientẽ. et eã regentem tran¬
quillius nuic habebit: Postea sanitate ꝑfec¬
ta atq immortalitate ꝑcepta: homosine ullo
peccato inet̃na pace regnabit: S hoc ipsum¬
ẽĩt. ad eam. eo more quo cũ pͥmis hominibꝰ ꝑ
creaturam subiectã uelut eorũ sociꝰ forma¬

Expanded text:
ququin aliqua specie humana sensus alloquatur humanos, sive istos corporis, sive illos quos istis simillimos habemus in somnis, nec interiore gratia mentem regat atque agat, nihil prodest homini omnis praedicatio veritatis. Facit autem hoc Desatione qua ipse novit multum occulta, sed tamen justa. Ipso quippe adjuvante mirabilibus et latentibus modis, cum peccatum, quod habitat in membris nostris, quae potius jam poena peccati tali corpore ad oboediendum desideriis eius nec ei membra nostra uelut iniquitatis arma exhibemus, conuertitur ad mentem non sibi ad mala, Deo regente, consentientem et eam regentem tranquillius nunc habebit, postea sanitate perfecta adque inmortalitate percepta homo sine ullo peccato in aeterna pace regnabit. CAPUest ad Cain eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma
Abbreviated transcription (Latin):
ne et cu tempteris: Et alibi Sol ñ occidat: suꝑ
iracundiam ur̃am Et ieuangłio Si pecca¬
uerit ince fr̃ tuusm:. corripe eum in t̃te et ip¬
sum Item de peccatis in quib multorũ cauet᷑
offensio apłs dicit: Peccantes coram om̃ib
argue: ut cȩt̾itimorẽ habeant: ꝓpt̃ hoc et de
uenia inuicẽ danda multa p̃cipuint᷑. et mag¬
na cura ꝓpt̃ tenendam pacem. sine qͣ nemo
poterit udere dm̃ Ubi ille tror qͣnlo iubet᷑
seruus decem milium talentorum reddere de¬
bita quȩ illi fuerant relaxata. qm̃ debitum
denariorum.c̃. cum seruo suo ñ relaxauit : qͣ
similicudine ꝓposita: dñs iħc adiecit atq ait:
Sicet uob faciet pat̾ ur̃ cȩlestis: sinon dimise¬
ritis unus quisq fr̃i suo decordib ur̃is Hoc
mͦ curantur ciues ciuitatisdĩ in hac t̾ra ꝑegri¬
nantes: et paci suꝑnȩ patriȩ suspirantes Sp̃s
autem sc̃s oꝑatur intrinsetus: ut ualeat ali¬
quid medicina quȩ adhibet᷑ extrinsecus Alio.¬

Expanded text:
ol non occidat super iracundiam uestram; et in euangelio: Si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum; item de peccatis, in quibus multorum cauetur offensio, apostolus dicit: Peccantes coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant. Propter hoc et de uenia in uicem danda multa praecipiuntur et magna cura propter tenendam pacem, sine qua nemo poterit uidere Deum; ubi ille terror, quando iubetur seruus decem milium talentorum reddere debita, quae illi fuerant relaxata, quoniam debitum denariorum centum conseruo suo non relaxauit; qua similitudine proposita Dominus Iesus adiecit adque ait: Sic et uobis faciet Pater uester caelestis. si non dimiseritis unusquisque fratri suo de cordibus uestris. Hoc modo curantur ciues ciuitatis Dei in hac terra peregrinantes et paci supernae patriae suspirantes. Spiritus autem sanctus operatur intrinsecus, ut ualeat aliquid medicina, quae adhibetur extrinsecus. Alio
Abbreviated transcription (Latin):
genus humanũ pꝰ pͥmam copulã iuri factiex
puluere et conuigis eiꝰ ex iuri latere marium
feminarũq conuinctione opꝰ haberet ut gi-¬
gnendo multiplicaret᷑. nec ẽẽnt. ulli homines
antiquius compellençe necessitate tanco postea
factime dam pnabilꝰ religione phibente: Habi¬
taẽ enimratio reccissima cartatis ut homines
quib eet utis⁊q honesta concordia. diũsarum
acressitudam uinđis neccerent᷑ nec unꝰ inuno¬
nocol t iaberet s singłȩ spargerent᷑ in singlos.
nou a socialem uitam diligentiꝰ colligan dam
rurimȩ plurimos obtinerent: Pat̃ quippe et
ocer: duarum sunt necessitudinum nomina:
Ut gͦ alium quisq habeat patrem. alium soce¬
rum: numerosius se caritas porrigit: Utrumq
autem unꝰ adam eẽ cogebat᷑ et filus et filiabꝰ
suis: quando fẽs sorores ue conubio iungebant᷑:
Sic et eua uxor eiꝰ utriq sexui filiorũ fuit et soctꝰ
et mat̃ Quȩ siduȩ femine fuissent mat̾alt̾a

Expanded text:
genus humanum post primam copulam viri facti ex pulvere et conjugis ejus ex viri latere, marium feminarumque conjunctione opus haberet, ut gignendo multiplicarent, nec essent ulli homines antiquius compellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religione prohibente; habita est enim ratio rectissima charitatis, ut homines, quibus esset atque honesta concordia diversarum necessitudinum vinculis necterentur. Nec unus in umultas haberet, sed singulae spargerentur in singulos ac sic ad socialem uitam diligentius conligandam plurimae plurimos obtinerent. Pater quippe et socer duarum sunt necessitudinum nomina. Ut ergo alium quisque habeat patrem, alium socerum, numerosius se caritas porrigit. Utrumque autem unus Adam esse cogebatur et filiis et filiabus suis, quando fratres sororesque conubio iungebantur. Sic et Eua uxor eius utrique sexui filiorum fuit et socrus et mater; quae si duae feminae fuissent, mater altera
Abbreviated transcription (Latin):
cunc natos exadam: Cum enim silentio co¬
oꝑtis om̃iũ nominib cȩterorũ legat᷑ eũ
genuisse filioset filias. quota fuerit ista ꝓles
eiꝰ. quis p̃sumat asserere. si culpam demeritatis
euitat: Potuit quippe adam diuinitꝰ ad moni
poris nordine nasceretur: Deinde qđ scriptũ
est uixit autem sedhquinq et ducentos annos.
uł scd̾m hebreos .U. et centum annos et genuit¬
enos. quispossit nͥ inconsidatus asseuerare
hunc eiꝰ pͥmogenitũ fuisse ut admira ntesme¬
rito requiramꝰ. quomͦ ꝑtot annos immitnis
fuerit a conubiosine ullo ꝓposito continentis
dił n geuuerit conuigatꝰ. quando qudẽ etiam
depso ⁊edibꝰ et genuit filios et fude et suor
om̃sdies sech duodecim et nongenti aieti su
mortuusẽ atq it deincdes quorũ anui comme¬
morant᷑ nec filios filiasq genuisse tecicenum
Aeꝑ hoc ñ aꝓparet omĩno utrum qu nomi¬
gua aut inpuberes fuisse. aut conuigibla

Expanded text:
tunc generatos ex Adam. Cum enim silentio cotunc generatos ex Adam. Cum enim silentio coopertis omnium nominibus ceterorum legatur eum genuisse filios et filias: quota fuerit ista proles eius, quis praesumat adserere, si culpam temeritatis euitat? Potuit quippe Adam diuinitus admonitporis ordine nasceretur. Deinde quod scriptum est: Vixit autem Seth quinque et ducentos annos uel secundum Hebraeos quinque et centum annos, etgenuitEnos: quis possit nisi inconsideratus adseuerare hunc eius primogenitum fuisse? ut admirantes merito requiramus, quo modo per tot annos inmunis fuerit a conubio sine ullo proposito continentiae uel non genuerit coniugatus; quando quidem etiam de ipso legitur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies Seth duodecim et nongenti anni, et mortuus est. Adque ita deinceps, quorum anni commemorantur, nec filios filiasque genuisse reticentur. Ac per hoc non apparet omnino, utrum, qui nomitate tam longa aut inpuberes fuisse aut coniugibus
Abbreviated transcription (Latin):
num notatis temporib intendetꝰ ꝑuenure :
eas utiq commemor uuit ñ quȩ pͥmȩ suispa¬
rentib fuerint. s quȩ in ꝓpagationis ordinẽ
ueneriat Exempli grã quo iofięt aꝑtĩ ali¬
quid int̾ ponam. unde nullus ambigat fie¬
ri potuisse ꝗͣ dico Euanglista matheus ge¬
rationem dñiꝙe carnis ꝑserlem parentum
uolens comm̃dare memoriȩ. ordiens apatre
abrahamatq ad dauid pͥmitꝰ ut ꝑ ueniret
intendens Abraham inquit: genuit isa ãc
Cur ñ dixit ismael quẽ pͥmitꝰ genuit: Isaãc̃
autem inquit genuit iacob Cur ñ dixit esau
qui eiꝰ pͥmogenitꝰ fuit: Quia scilicet ad dauid¬
uidas pͥ mogenitꝰ fuit: Iudasautẽ genuit pha¬
res et zaret Nec istorum gentłorum aliqͥs fuit
pͥmogenitꝰ uidȩ : s ante illosiamtres genuerat:
Eositaq tenuit in ordine generationum ꝑ quos
ad dd. atq inde qͦtendat ꝑ ueniret Ex qͦ intelli¬
gendum ẽ. ueceres quoq homines ancediliui¬

Expanded text:
ribus intenderet peruenire, eas utique commemorauit, non quae primae suis parentibus fuerint, sed quae in propagationis ordinem uenerint. Exempli gratia, quo id fiat apertius, aliquid interponam, unde nullus ambigat fieri potuisse quod dico. Euangelista Matthaeus generationem dominicae carnis per seriem parentum uolens commendare memoriae, ordiens a patre Abraham adque ad Dauid primitus ut perueniret intendens: Abraham, inquit, genuit Isaac; quur non dixit Ismael, quem primitus genuit? Isaac autem, inquit, genuit lacob; quur non 30 dixit Esau, qui eius primogenitludas primogenitus fuit? ludas, inquit, genuit Phar-es et Zarat; nec istorum geminorum aliquis fuit primogenitus Iudae, sed ante illos iam tres genuerat. Eos itaque tenuit in ordine generationum, per quos ad Dauid adque inde quo intenderat perueniret. Ex quo intellegi potest, ueteres quoque homines ante diluui
Abbreviated transcription (Latin):
tere pͥmogenitos filios ut ꝑueniret᷑ ad lamech.
incuiꝰ filiis finit᷑ illa contextio. octaua generati¬
one soilicet exadam. septima ex cain. quasi eẽt.
inde aliquid deinceps coneccendum. unde ꝑue¬
niret᷑ uł ad israelicicũ popłm. in quocęlesti ciui¬
tati etiam t̾rena ierłm fig̾am ꝓpħicam p̃buit.

Expanded text:
tere primogenitos filios, ut perueniretur ad Lamech, tere primogenitos filios, ut perueniretur ad Lamech, in cuius filiis finitur illa contextio, octaua generatione scilicet ex Adam, septima ex Cain, quasi esset inde aliquid deinceps conectendum, unde perueniretur uel ad Israeliticum populum, in quo caelesti ciuitati etiam terrena Hierusa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hibentur philosophari in solitudinibꝰ indiȩ
ciues eiꝰ sunt: et agenerando se cohibent: Nonẽ.
enim hoc bonum: nͥ cum sit sodm fidem summi
boni qui dĩ ẽ: hoc tm̃ nemo fecisse ante diluuiũ
repꝑuetur: quando qͥdẽ etiam ipse enoch sep¬
cimus ab adam qͥcrans latꝰ refert᷑ eẽ. ñ mortiuis.
genuit filiosac filias anceqͣm cransfertetiu
Inquib fuit matusalam: ꝑquã generationum memo.¬
randorũ ordo trancurrit Curgͦ tanta paucitas suc¬
cessionum cõmͤmorat᷑ ingenerationib excam. sieas
usq ad dilutium ꝑduci oportebat. nec erat duit᷑¬
naȩtas p̃ueniens pub̾tatẽ quȩ centũ uł ampliꝰan¬
nos uacaret a foecib : Namsinon intendebat au¬
ctor libri huiꝰ aliquẽ ad quẽ necessario ꝑduceret
seriem generationum. sicut in illis qui ueniunt
de semine sedh intendebat ꝑuenire ad noe: a qͦ
rursus ordo necessariꝰ sequeret᷑. quid opꝰerat p̃t̃mit¬

Expanded text:
perhibentur philosophari in solitudinibus Indiae, perhibentur philosophari in solitudinibus Indiae, cives ejus sunt, et a generando se cohibent. Non enim est hoc bonum, nisi cum fit secundum fidem summi boni, qui est Deus. Hoc tamen nemo fecisse ante diluvium reperitur: quandoquidem etiam ipse Enoch septimus ab Adam, qui translatus refertur esse, non mortuus, genuit filios et filias antequam transferretur; in quibus fuit Mathusalam, per quem generationum memorandarum ordo transcurrit. Quur ergo tanta paucitas successionum commemoratur in generationibus ex Cain, si eas usque ad diluuium perduci oportebat, nec erat diuturna aetas praeueniens pubertatem, quae centum uel amplius annos uacaret a fetibus? Nam si non intendebat auctor libri huius aliquem, ad quem necessario perduceret seriem generationum, sicut in illis, quae ueniunt de semine Seth, intendebat peruenire ad Noe, a quo rursus ordo necessarius sequeretur: quid opus erat praetermit
Abbreviated transcription (Latin):
debat in generationibꝰ ex cai. et quo eas ꝑducere
uolebat: Respondet᷑ usq ad diluuium. qđ totũ
illud genꝰ trenȩ ciuitatis assumptũ ẽ s reparatũ
ẽ. exfiliis noe : Neq enim deesse poterit hec t̃re¬
na ciuitas societasq hominũ scđm hominem
uuentium usq adhuiꝰ scłi finẽ. de quo dñs ait
Filii scłi huiꝰ generant et generant᷑: Ciitatẽ uͦ
dĩ ꝑegrinantem in hoc scło. regeneratio ꝑducit
ad alcerum scłm: cuiꝰ filii nec generant nec ge¬
nerant᷑ Hic gͦ nec generari et generare ciuitati
utriq cominuneẽ: quamus dĩ ciuitas habeat
etiam hic multa cuuum milia. que ab oꝑe gene¬
randise abstineant. s habet etiam illa eximitati¬
one quadam licet errantium Ad eam namq ꝑti¬
nent etiam quideuiantes ab huiꝰ fide diũsas he¬
reses condiderunt Scd̾m hominẽ quippe uiuunt:
nõ scđm dm̃. Et indorũ gunn osophistȩ quinudi

Expanded text:
debat in generationibus ex Cain et quo eas perducere debat in generationibus ex Cain et quo eas perducere uolebat?1 Respondetur: Usque ad diluuium, quo totum illud genus terrenae ciuitatis absumtum est, sed reparatum est ex filiis Noe. Neque enim deesse poterit haec terrena ciuitas societasque hominum secundum hominem uiuentium usque ad huius saeculi finem, de quo Dominus ait: Filii saeculi huius generant et generantur. Ciuitatem uero Dei peregrinantem in hoc saeculo regeneratio perducit ad alterum saeculum, cuius filii nec generant nec generantur. Hic ergo generari et generare ciuitati utrique commune est; quamuis Dei ciuitas haetiam hic multa civium millia, quae ab opere generandi se abstinent; sed habet etiam illa ex imitatione quadam, licet errantium. Ad eam namque pertinent etiam, qui deviantes ab hujus fide diversas haereses condiderunt: secundum hominem quippe vivunt, non secundum Deum. Et Indorum Gymnosophistae, qui nudi
Abbreviated transcription (Latin):
quil se surreret non moriat᷑ ulceriꝰ. s eti aupse
translatusẽ Restat autem alt̾a dedicatiouni
infinem: quando erit om̃ium resurrectio ñ mori¬
tuxum ampliꝰ: Siue autem domꝰ dĩ dicat᷑. siue tem¬
plumdĩ. siue ciitas dĩ. id ipsum ẽ nec abhorret
a latini eloquii consuetudine: Nã et uirgiliꝰ iꝑio¬
sissimam ciuitatẽ domum appellat assaraci: ro¬
manos uolens intelligi. qui de assaraco ꝑtroia¬
no soriginem ducunt. et domũ ȩ neȩ cosdẽ ipsos.
quia eodem duce troiani cum italiam uenissent
abeisconditaẽ. roma Imitatꝰ namq ẽ. poeta ille lit¬
teras sacras: inquib dr̃ domͦꝰ iacob iamingenspo.¬
płsuidõrum Dicit aliquis: Si hocintentebat scrip¬
tor huiꝰ historiȩ in cominemorandis generationibꝰ
quo factumẽ. diluuiũ. aquo rursus contęxeret᷑
ordo nascentium qͦ ꝑueniret aclabrahã a quo
matheus euangłista incipit generaciones quibꝰ

Expanded text:
ic resurrexit, ut non moriatur ulterius, sed etiam ipse ic resurrexit, ut non moriatur ulterius, sed etiam ipse translatus est; restat autem altera dedicatio unie differtur in finem, quando erit omnium resurrectio non moriturorum amplius. Siue autem domus Dei dicatur siue templum Dei siue ciuitas Dei, id ipsum est nec abhorret a Latini eloquii consuetudine. Nam et Vergilius imperiosissimam ciuitatem domum appellat Assaraci, Romanos uolens intellegi, qui de Assaraco per Troianos originem ducunt; et domum Aeneae eosdem ipsos, quia eo duce Troiani cum Italiam uenissent ab eis condita est Roma. Imitatus namque est poeta ille litteras sacras, in quibus dicitur domus Iacob iam ingens poinuenitur. Dicet aliquis: Si hoc intendebat scriptor huius historiae Ie. in commemorandis generationibusquo factum est diluuium, a quo rursus contexeretur ordo nascentium, quo perueniret ad Abraham, a quo Matthaeus euangelista incipit generationes, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
dictum apłs de hoc popło intelligit ad dĩgrãm
uuserit: hoc enim ipsũ qđ dicit᷑. et nominauit no¬
m̃ eiꝰ enos qđ int̃p̃tatur homo. ac de inde additur:
hic sꝑauit in uocare nom̃dñidĩ. satis ostendit᷑ qd
ñinse ipso spem ponere debeat hõ. Aaledictꝰ enim
Orissic̃ alibilegit᷑: qui spem suã ponit in hoĩe
huiꝰ scłi haente transcursu. s in illa immortalitate
beatitudim sem picerȩ: Nam et ista ꝓpagatio
cuiꝰ ẽ pat̃ sed hin ea generatione habet dedicatio
nis nom̃. quȩ sercima ẽ. ex adã ad numerato adam
Septimus eium a illo natꝰ ẽ. enoch: qđ intp̃tat᷑
dedicatio S ipseẽ ille translatꝰ qm̃ plaruic dõ.
et insigni numero in ordine generationũ quo sab¬
batum consecratũ ẽ. sepcimo scilicet abadam
db ipso autẽ patre istarũ generationũ quȩ dis¬
face n homo. et consũmauit ds̃ om̃ia oꝑasuass
bui eno atranslatio nr̃ẽ dedicationisẽ. pfigurata

Expanded text:
dictum, Apostolus de hoc populo intelligit ad Dei gratiam  Domini, salvus erit . Hoc enim ipsum quod dicitur, Et nominavit nomen ejus Enos, quod interpretatur Homo; ac deinde additur, Hic speravit invocare nomen Domini Dei: satis ostenditur, quod non in se ipso spem ponere debeat homo. Maledictus enim omnis, sicut alibi legitur, qui spem suam ponit in homine : hujus saeculi labente transcursu, sed in illa immortalitate beatitudinis sempitercujus pater Seth, in ea generatnis nomen, quae septima est ex Adam adnumerato Adam. Septimus enim ab illo natus est Enoch, quod interpretatur dedicatio. Sed ipse est ille translatus, quoniam placuit Deo, et insigni numero in ordine generationum, quo sabbatum consecratum est, septimo scilicet ab Adam. Ab ipso autem patre istarum generationum, quae disfactus est homo et consummauit Deus omnia opera sua. Sed huius Enoch translatio nostrae dedicationis est praefigurata
Abbreviated transcription (Latin):
cta eẽ. significatiua ñ facta. nec aliena eẽ. ab eccła
significanda ꝓbabilit̾ dici pocest s mag̃ creden:¬
dum ẽ. et sapient̃ eẽ. memoriȩ. luterisq mandata.
et gestaeẽ. et significare aliquid. et ipsum aliqͥd
ad p̃figurandã eccłamꝑtinere Iam usq adhc̃
artictm ꝑductꝰ lib iste claudendusẽ: ut ambaꝵ
ciuitatũ cursus. t̾renȩ scilicet scđm hominem

Expanded text:
cta esse significatiua non facta, nec aliena esse ab ecclesia cta esse significatiua non facta, nec aliena esse ab ecclesia significanda probabiliter dici potest; sed magis credendum est et sapienter esse memoriae litterisque mandata, et gesta esse, et significare aliquid, et ipsum aliquid ad praefigurandam ecclesiam pertinere. Iam usque ad hunc articulum perductus liber iste claudendus est, ut ambarum ciuitatum cursus, terrenae scilicet secundum ho
Abbreviated transcription (Latin):
gibꝰ pomisq uescant᷑ et maxime ficuatus castes¬
neis: Cimd qͥ mirũ si uir ille sapiens et uistꝰ. cas
duimit᷑ ad monitꝰ qͥdcuiq congrueret sne car¬
nib: apta cuiq generi alimonia pgerettaine
cobdudit Quidẽ aute qđ uesci rs gero lames
Aut quio non suaue ae salubi acere posset dls̃.
quietiam ut sine cibo uiuerent diuina facilitate
donaret nͥ ut pascerent᷑ etiam hoc implendȩ figure
tantimasterii conueniret: Non autem ad p̃figuran
enum gentes ita eccłam repleuerunt. mundiq &
inmumdi: donec certũ ueniat᷑ ad finẽ : Ita eiꝰ uni¬
tari quadã compagine continent᷑: ut ex hoc uno
manifestissima etiã decȩceris quȩ obscuriꝰ aliqͣn¬
to dicca sunt. et difficiliꝰ agnosci queunt dubi¬
tare fas nonsit: Quȩ cumita sint: nec in anit ista
eẽ conscripia putare quisqͣm uł durus audebit.
nec nichil significare cum gesta sint. uec sola di¬

Expanded text:
gibus pomisque uescantur et maxime fico adque castagibus pomisque uescantur et maxime fico adque castaneis. Quid ergo mirum, si uir ille sapiens et iustus, etiam diuinitus admonitus quid cuique congrueret, sine carnibus aptam cuique generi alimoniam praeparauit et condidit? Quid est autem, quo uesci non cogeret fames? aut quid non suaue ac salubre facere posset Deus, qui etiam, ut sine cibo uiuerent. diuina facilitate donaret, nisi ut pascerentur etiam hoc inplendae figurae tanti mysterii conueniret? Non autem ad praefiguraenim gentes ita ecclesiam repleuerunt, mundique et inmundi, donec certum ueniatur ad finem, ita eius unitatis quadam conpagine continentur, ut ex hoc uno manifestissimo etiam de ceteris, quae obscurius aliquanto dicta sunt et difficilius agnosci queunt, dubitare fas non sit. Quae cum ita sint, sic nec inaniter ista esse conscripta putare quisquam uel durus audebit, nec nihil significare cum gesta sint, nec sola di
Abbreviated transcription (Latin):
ptum enĩ atq de finitum ẽ: mascł set feminaeit̃:
Alia st̃ qͥppe quȩ de qͥbꝰq rebꝰ sine concubicu ita
nascunt᷑ ut pꝰ ea concũbant et generent. sic̃ musoe
Alia uͦ in quib nichil sit maris ec feminȩ: sic̃apes:
Ea porro q̃ sic habent sexum: ut ñ habeant fecũ.
sicut mlluui et mulȩ: mirũ si fuerunt ibi. ac ñpo.
tiꝰ parentes eorũ ibi fuisse sufficeret equinũ ui¬
delicet atq a sininũ genꝰ. et siqͣ alia st̃ quȩ com¬
mixtione diũsi gen̾is genꝰ aliqđ gignunt: S et
si hoc ad misteriũ ꝑtinebat: ibi erant: habet enĩ
et hoc genꝰ mascłm et feminã Solec etiã mouere
ñ nullos genera escarũ quȩ illic hab̃e poterant
orum alendorũ necessitas illic coegisset includa.
anuͭ qđ potiꝰ ẽ. credendũ. p̃t̃ carnes aliq̃ alimta
eẽ. potuert̃. quȩ om̃ib conuenirent: Horumus
enim qͣm multa animalia quib carocibꝰ ẽ. qđ fru¬

Expanded text:
ptum enim adque definitum est: Masculus et femina erunt. ptum enim adque definitum est: Masculus et femina erunt. Alia sunt quippe quae denascuntur, ut postea concumbant et generent, sicut muscae, alia vero, in quibus nihil sit maris et feminae, sicut apes. Ea porro quae sic habent sexum, ut non habeant fetum, sicut muli et mulae, mirum si fuerunt ibi, ac si non potius parentes eorum ibi fuisse sufficeret, equinum videlicet atque asininum genus, et si qua alia sunt quae commixtione diversi generis genus aliquod gignunt; sed si et hoc ad mysterium pertinebat, ibi erant, habet enim et hoc genus masculum et feminam. Solent etiam movere nonnullos genera escarum quae illic habere poterant orum alendorum necessitas illic coegisset includi; an vero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerint, quae omnibus conuenirent. Nouimus enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, fru