comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nomine tuo aemonia ciecimꝰ & in tuo
nomine uirtutes multas fecimus: In
nomine tuo omĩa ista. Q quid dicet.
eis. Numꝙͣ noui uos. discedite a me qͥ
Lu men ccli. consolans noctem. & qd̃
non uincat᷑ a nocte: Adhuc inquit fu¬
peminentẽ iuam uobis demonstro. di
linguis hominum loquar & angłorũ¬
caritatẽ autem non habeam. factus sũ

Expanded text:
nomine tuo daemonia ejecimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus?» In nomine tuo omnia ista. Et quid dicet eis? «Nunquam novi vos; discedite a me, qui lumen coeli consolans noctem, et quod non vincatur a nocte? «Adhuc,» inquit, «supereminentiorem viam vobis demonstro» . «Si linguis hominum loquar et Angelorucharitatem autem n
Abbreviated transcription (Latin):
am̃. Neq emm aebitum erat panis
canes humilati. ad colligendas micas qͣs
ae mensa dñoꝵ cernerent ꝑ ipsam hu¬
militatem exaltati. atq homines facti
Ad ipsam mensam mererent᷑ accedere.¬

Expanded text:
autem debitum erat panem canes humiliati ad colligendas micas quae de mensa Domini caderent, per ipsam humilitatem exaltati, atque homines facti, ad ipsam mensam mererentur accedere
Abbreviated transcription (Latin):
autem ait cantabo. hoc est illud canti¬
cum nouum. de quo in alio psalmo¬
dicitur. cantate dño canticũ nouum:
cantate dño om̃is terra. Ipse quip-¬
pe cantat in nobis cuius gr̃a canta¬
mus. sicut dicit aplo. An uultis &x¬
ꝑimentum enis accipe qui in me lo¬
sonat. cantat canticum nouum. s
qui co modo cautat ut apłs ammo¬
net dicens. Cantantes & psallentes
in cordibus ur̃is dño. Intus est enim
hoc gaudium ubi uox laudis & canit᷑
& audit᷑ qua uoce laudat᷑. qui gratis
amandus est toto corde. tota anima. to¬
ta mente. amatoremq suum accendit
xp̃c. inde apłi & illuc prius missi. inde
nit de semine abrahe. ibi manifestus.¬
ibi mirabilia fccit. Postremo tantum
honorem illi genti detulit. ut cum cũ
int̃pellaret quedam mulier chananea
salutem querens filiȩ suȩ. dixerit ei.
Non sum missus nisi ad oues que ꝑiert̃

Expanded text:
uod ait: Cantabo, hoc est illud canticum novum, de quo dicit alius psalmus: « Cantate Domino canticum novum, cantate Domino omnis terra pe cantat in nobis, cuius gratia cantamus, sicut dicit apostolus: An uultis experimentum eius accipere, qui in me losonat, cantat canticum nouum, sed qui eo modo cantat, ut apostolus admonet dicens: Cantantes et psallentes in cordibus uestris domino. intus est enim hoc gaudium, ubi uox laudis et canitur et auditur; qua uoce laudatur, qui gratis amandus est toto corde, tota anima, tota mente amatoremque suum accendit . Inde Apostoli, et illuc prius missi: inde nit de semine Abrahae, ibi manifestibi mirabilia fecit, postremo tantum honorem illi genti detulit, ut, cum eum interpellaret quaedam mulier Chananaea, salutem quaerens filiae suae; diceret ei: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt
Abbreviated transcription (Latin):
scunt. Nam & ego isrłita sum. Si to¬
tum illȩ spinc suerunt. unde hoc gra¬
num uobis loquor. Ergo impleta et
ueritas dei in his qui ex isrłitis credi¬
derunt. & uenit unus paries ex circ¬
cisione applicans se ad lapidem an¬
gularem. S ille lapis angłm ñ faccre
nisi alium parietem ex gentib suscipe¬
ret. Ille itaq paries tamꝗͣ ꝓprie per¬
tinet ad ueritatem. iste autem alius ad
misciam. Dico enim inquit xp̃mmi¬
nes patrum. gentes autem suꝑ misen

Expanded text:
scivit; nam et ego Israelita sum» . Si toscivit; nam et ego Israelita sum» . Si totum illud spinae fuerunt, unde granum vobis loquor? Ergo impleta est veritas Dei in iis qui ex Israelitis crediderunt, et venit unus paries de circumcisione applicans se ad lapidem angularem . Sed ille lapis angulum non faceret, nisi alium parietem ex Gentibus susciperet. Ille itaque paries tanquam proprie pertinet ad veritatem, iste autem alius ad misericordiam. «Dico enim,» inquit, «nis p
Abbreviated transcription (Latin):
ricordia & ueritas occurrerunt sibi. ueri¬
tas in terra nr̃a ex ꝑsona iudeoꝵ: mise¬
ricordia in terra gentium. Ueritas e¬
nim ubi: Ubi erant eloquia dei: Mi¬
scdia uͥ In illis qui dimiserunt dm̃ su¬
um. & conuerterunt se ad demonia
Numquid & ipsos despexit: Quomͦs
diccret uoca & istos. Longe fugitiuos
ueniant me querentem se. quia ipsi
nolebant querere me. Ergo misciłia
& ueritas occurrerunt sibi. Qm̃¬
de semine abrahe ꝓmiserant multa
ꝓpħȩ. & ita ille ppłs ꝓpagatus est in
quo implereut᷑ ꝓmissa di non autem
clausit ds fontem bonitatis. suȩ euã
in alienigenas gentes quas sub anqłis
constituerat portionem. sibi facienr
ppłm isił. in hȩc duo & apłs distincte
lit plebem fuam quam presciit. ꝙe¬
nim cum de casu uideoꝵ ageretur ne
quis putaret sic illos impbatos. ut
nichil frumenti ex illa uentilatione
in horreum mitteretur. ait apłs. pꝰ
reppulit ds plebem suam quam pre-¬

Expanded text:
ricordia et veritas occurrerunt sibi.» Veritas in terra nostra ex persona Judaeorum, misericordia in terra Gentium. Veritas enim ubi? Ubi erant eloquia Dei. Misericordia ubi? In illis qui dimiserant Deum suum, et converterant se ad daemonia. Numquid et ipsos despexit? Quomodo si diceret: Voca et istos longe fugitivos, inveniant me quaerentem se, quia ipsi nolebant quaerere me. Ergo, «Misericordia et veritas occurrerunt sibi; de semine Abrahae promissa erant multa prophetice, et ita ille populus propagatus est, in quo implerentur promissa Dei; non autem clausit Deus fontem bonitatis suae etiam in alienigenas gentes, quas sub Angelis constituerat, portionem sibi faciens populum Israel: in haec duo et Apostolus distincte lit plebem suam, quam praescivit. Etenim cum de casu Judaeorum ageretur, ne quis putaret sic illos improbatos, ut nihil frumenti ex illa ventilatione in horreum mitteretur, ait Apostolus: «Non repulit Deus plebem suam, quam prae
Abbreviated transcription (Latin):
mento ipse dñs attestatus. ẽ. dicens.
liam dñi moysem fecisse aliquis dix¬
erit. cum tantam in ea cruce salutẽ
hominum esse cognosceret. ut non
ob aliud ad eius udicium serpentẽ ser quesi
intuentes qui morsi a serpentibus no¬
morituri erant. continuo sanarent᷑.
maledictum. qui uicit de morte mor

Expanded text:
mento ipse Dominus attestatus est, dicens: mento ipse Dominus attestatus est, dicens: liam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. maledictum, qui vicit de morte mor
Abbreviated transcription (Latin):
sit notum est credentibus. Ex pena qͥp-¬
pe est maledicti peccati primi hominis.
quam ds suscepit. & peccata nr̃a ꝑtulit
corꝑi suo suꝑ lignum. Sigͦ diceret᷑ mor
maledicta est: nemo exhorresceret. Qͥd
autem insi mors dm̃ pependit in ligno
ut mortem moriendo suꝑaret Eadẽ
igit᷑ maledicta: quȩ uicta est. Item si
diceret᷑ peccatum maledictum est: ne¬
mo miraretur. Quid autem pependit
in ligno. nisi peccatum ueteris homi¬
nis: qđ dñs ꝓ nobis in ipsa carnis mor¬
talitate suscepit: Inde non erubuit
naret peccatum. Non enim & uetꝰ
la morte dñi peccata nr̃i sigura pen-¬
deret. ut euacuaret᷑ corpus peccati.
ut ultra non seruiamus peccato in
cuius peccati & mortis figura. etiã
moyses in heremo suꝑ lignum exal¬
tauit serpentem. Persuasione quip¬
pe serpentis homo in dampnationẽ
mortis cecidit. Itaq serpens ad signifi¬
cationem ipsius mortis conuenienter
in ligno exaltatus ẽ. In illa enim figa
mors dñi pendebat in ligno. Cui sacͣ

Expanded text:
sit, notum est credentibus; ex poena quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulitore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisi peccatum veteris hominis, quod Dominus pro nobis in ipsa carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit emnaret peccatum . Non enim et vetus la morte Domini peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendeba
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iano adiutorio lib̃etur. Hoc qui ñ
credit. & fieri posse non arbitratur. ꝓ¬
fecto infidelis est. & si habcat fidei sa¬
cramentum. Longeq melior est ille
paruulus qui etiam si fidem nondum
habet in cogitatione. ñ ci tam̃ obicẽ
contrariȩ cogitationis opponit. unde
sacram̃tum eius salubrit̾ ꝑcipitirr.

Expanded text:
christiano adiutorio liberetur. hoc qui non christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius salubriter percipit.
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa responsio ad celebrationem ꝑtin&
sacram̃ti. sicut de ipso baptismo apłs
consepulti inquit sumus in xp̃o ꝑ bap¬
tismum in mortem. Non ait sepultu¬
ram signisicauimus. s prorsus ait con¬
sepulti sumus. Sacram̃tum gͦ tante
rei non nisi enisdem rei uocabulo ñ¬
cupauit. Itaq paruulum ꝙ si nondũ
consistit. iam tamen ipsius fidei sacra¬
mentum fidelem facit. Nam sicut ẽ¬
dere respondent᷑: ita etiam fideles uo¬
cantur: non rem ipsam mente annu¬
endo. s ipsius rei sacram̃tum ꝑcipiendo
Cum autem sapere homo cȩꝑit non il¬
lud sacram̃tum repetit. s intelliget. s¬
ius łieritati consona etiam uoluntate
coaptabit᷑. Hoc quamdiu non potest:
ualebit sacram̃tum ad enis tutelam
Daduersus contrarias potestates. E tan¬
tum ualebit ut si ante maioris usũ¬
etatis ex hac uita emigrauerit ꝑ ipsũ
sacramentum commendante ȩccłȩ ca-
ritate ab illa condempnatione quȩ ꝑ
unum hominem intrauit in mundũ

Expanded text:
 ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti; sicut de ipso baptismo apostolus: consepulti, inquit, sumus Christo per baptismum in mortem; non ait: sepulturam significauimus", sed prorsus ait: consepulti sumus. sacramentum enim tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
Aale quolibet eriore cecentur uel ꝓsperi¬
paltia deprauent᷑. si accipiunt po¬
fsarm corpalit atfligendi. erentent
sus patientiam. si tantumm̃ male sen¬
lnos aduei santur. exercent euis
spcntuam. & it ctiam innici dili¬
gantur exercent cus beniuolenti

Expanded text:
iae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici dilgantur, exercent eius beneuolenti
Abbreviated transcription (Latin):
est gr̃ȩ p̃ꝑatio. quȩ sine prescientia
non potest ẽẽ. Pocest autem ẽẽ sine
predestinatione prescientia. Predes¬
tinatione quippe d̾s ea prescuut qͤ
fuerat ipse facturus. Unde dictũ ẽ.
fecit que futura sunt. Prescire au¬
tem potens est etiam que ipse nõ
facit sicut quecumq peccata. quia¬
& si sunt quedam que ita peccata
sunt ut pene sint etiam peccatoꝵ.
unde dictum est. tradidit illos ds
in repbam mentẽ. ut faciant quȩ
non conucmunt. non ibi pcccatum¬
dei est sea iudicium. Quo circa p̃¬
destinatio dĩ quȩ in bono est gr̃ȩ est
ut dixi p̃ꝑatio. Grã uero est ip̃sius p̃¬
destinationis effectus. Hec est pre

Expanded text:
e preparacio, que sine presciencia esse non potest. Potest autem sine predestinacione esse presciencia. Predestinacione quippe deus ea prescivit, que fuerat ipse fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est, etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia si sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum. Unde dictum est: Et tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt : Non ibi peccatumDei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est ut dixi praeparatio: gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
de ciuitate di xxia Quod gͦ ait predestinatos conformes¬
fieri imaginis filii słi. potest scađ̾m int̾i¬
orem honunẽ intelligi. unde nobis alio
loco dicit. Nolite conformari huic scło.
s reformamini in nouitate mentis ue¬
stre. Ubi gͦ reformam᷑ ne conformemur
hunic scło: ibi conformamur d̃i filio. Extͣct̃ sp̃¬
Potest & sic accipi. ut quemadmodum
nobis ille mortalitate. ita nos illi effici¬
amur immortalitate conformes. Quod
quidem & ad ipsam resurrectionẽ corpo¬

Expanded text:
Dei. Illud etiam, quod ait praedestinatos conformes imaginis filii Dei. potest et secundum interiorem hominem intellegi unde nobis alio loco dicit: Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate mentis uestrae; ubi ergo reformamur, ne conformemur huic saeculo, ibi conformamur Dei filio; potest et sic accipi, ut, quem ad modum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur inmortalitate conformes; quod quidem et ad ipsam resurrectionem corpo
Abbreviated transcription (Latin):
in bonum. Quid est om̃ia nisi & ipsaᷤ
terribiles seuasq passiones Sarcina qͥp¬
peque infirmitati grauis est: leuis effi-¬
citur caritati. Talib enim dñs dixit.
s̃ suam sarcinã leuem. qualis petr̾
quando negauit. xp̃m. Hereticorũ
quoq in quietudine ut scripturas ui¬
glantius ꝑscrutem᷑. unde ne ouili. xͥ
uoicant eis possit occurri. tamq̃ de sõ-
Ii pnauiȩ ña excitat᷑ incdustria Ita
Imultiplicem grani saluatoris. etiam
aud mimicus in ꝑriciem machinat᷑
ais conuertit in aduitorium. qm̃ dili

Expanded text:
in bonum . Quid est omnia, nisi et ipsas in bonum . Quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saevasque passiones? Sarcina quippe quae infirmitati gravis est, levis efficitur charitati. Talibus enim Dominus dixit esse suam sarcinam levem, qualis Petro quando negavit Christum. Haereticorum quoque inquietudine ut Scripturas vigilantius perscrutemur, unde ne oculi Christi noceant, eis possit occurri, tanquam de somno ignaviae nostrae excitatur industria; ita per multiplicem gratiam Salvatoris etiam quod inimicus in perniciem machinatur, Deus convertit in adjutorium. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ma xꝑiana recte facit: mala hu̾ꝰ
mundi tolerabilia ducere spe futusl.
Sic enim usu quod̾a bono conerul¬
tur in bonum dum ñ augent mã
concupiscentiam. s exercent paudi¬
tiam. De qua re apłs ait. Scimus as
diligentib dm̃ om̃ia cooꝑantut id
num. Omĩa inquit. Non solum sͥ
la que appetuntur ut suaura. uil
tiam illa que ut molesta utanus
quando alia sie fumimus ne capã
alia sic ferimnus ne frangañ. a l
i om̃i temꝑe semꝑ laus eius in ore
mco. Q bonum est michi qͦ¬
mam humiliasti me. ut discam iusti¬
scationes tuas. Neq enim re uera si
falacis ꝓsꝑitatis semꝑ hic tranquilli¬
tas arrideret. anima humana por¬
tum illum uerȩ certeq sccuritatis ap¬
limus uel cooꝑante cum uolumus. ad
bona pietatis oꝑa nichil ualemus. De
opante illo ut uelimus dictum est. Ds¬
ẽ enim qui oꝑat᷑ in nobis & uelle. De
ioꝑante illo cum iam uolumus & uo-¬
lendo agimus. scimus enim inquit
qn diligentib dm̃ omĩa cooꝑantur.

Expanded text:
ns recte facis, mala hujus mundi tolerabilia ducere spe futuri. Sic enim usu quodam bono convertuntur in bonum, dum non augent nostram concupiscentiam, sed exercent patientiam; de qua re Apostolus ait: Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Omnia, inquit: non solum ergo illa quae appetuntur ut suavia, verum etiam illa quae ut molesta vitantur; quando alia sic sumimus ne capiamur, alia sic ferimus ne frangamur, et in omni tempore; semper laus ejus in ore meo ; et, Bonum est mihi quod humiliasti me, ut discam justificationes tuas . Neque enim revera, si fallacis prosperitatis semper hic tranquillitas arrideret, anima humana portum illum verae certaeque securitatis aplimus, vel cooperante, cum volumus, ad bona pietatis opera nihil valemus. De operante illo ut velimus dictum est: Deus enim qui operatur in vobis et velle . De cooperante illo cum jam volumus, et volendo agimus: Scimus enim, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur
Abbreviated transcription (Latin):
fieri imaginis filii sui. ut sit ipse pri¬
mogenitus in multis fr̃ib. Quos au¬
tem predestinauit illos & uocauit. Hic
subaudire debemus scđ̃m ꝓpositum.
Sunt autem & alii uocati s non elec-¬
ti. ac ꝑ hoc non scđ̃m ꝓpositũ uocati.
Quos autem uocauit hoc est scd̃m
ꝓpositum: illos & iustificauit. Quos
autem iustificauit illos & glorifica-¬
uit. hii sunt filii ꝓmissionis. hi sunt

Expanded text:
imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; quos autem praedestinauit, illos et uocauit. hic subaudire debemus \'secundum propositum\'. sunt enim et alii uocati sed non electi ac per hoc non secundum propositum uocati. quos autem uocauit - hoc est secundum propositum -, illos etiustificauit;quos autem iusti ficauit, illos et glorificauit.
Abbreviated transcription (Latin):
na cooꝑatur in bonum. Certus ĩ
gͦ di p̃scientiȩ definitus numerus &
multitudo scõꝵ quib diligentib dm̃
quod eis donauit ꝑ diffusum in cordi¬
b eorum sp̃m sc̃m om̃ia cooꝑant᷑ in
bonum his qui scđ̃m ꝓpositum uoca¬
ti sunt. qm̃ quos ante prescunt et¬

Expanded text:
 cooperatur in bonum. Certus est ergo Dei praescientiae definitus numerus, et multitudo sanctorum, quibus diligentibus Deum, quod eis donavit per diffusum in cordibus eorum Spiritum sanctum, omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt. Quoniam quos ante pr
Abbreviated transcription (Latin):
in bonum. Amiserunt omĩa que ha ꝓb̾a¬
bebant. Numquid sidem: Numquid
pietatẽ  Numquid interioris homi¬
nis bona. qui est ante dm̃ diues
s nec auferre aliquid possumus. ha¬
bentes autem uictum & tegumen¬
tum his contenti sumus. Nam qui
uolunt diuites fieri incidunt in tr̃p¬
deria multa inutilia & noxia. quȩ ni

Expanded text:
in bonum. Amiserunt omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum diuesnc mundum, sed nec auferre aliquid possumus. Habentes autem uictum et tegumentum his contenti sumus. Nam qui uolunt diu ites fieri, incidunt in tenideria multa stulta
Abbreviated transcription (Latin):
uites fieri incidunt in temptationem.
cetera: ꝓfecto in diuitiis cupiditatmn
prehendit non facultatẽ. de qua pira¬
pit alibi dicens. Precipe diuitib hũ
mundi non suꝑbe sapere. neq spar
in incerto diuitiarũ s in dco uiuo qi

Expanded text:
iuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in multis fr̃ib. P rimogenitus utiq a
mortuis scđ̃m eundem apłm. Qua mor¬
te seminata est caro enis in contumeli¬
a. resurrexit in gła. Scd̾m hanc ina¬
gnem filii cłi cui ꝑ immortalitatẽ con¬
formam᷑ in corꝑe. etiam illud agimus.
quod item dicit idem apłs. Sicut por¬
tauimus imaginem t̾rem portemus e¬
tiam imaginẽ eus qui de cęlo est. ut
scilicet qui scd̃m adam mortales fui
ros fide uera & spe certa firmaq te
neamus. Sic enim nunc eandem ima¬
giem portare possumus nondum in
uisione. s in fide. nondum in re s ĩ spe.
De corꝑis quippe resurrectione. tunc lo¬
quebat᷑ apłs cum hȩc diceret. S e¬

Expanded text:
itatis. Primogenitus utique a mortuis secundum eumdem Apostolum, qua morte seminata est caro ejus in contumelia, resurrexit in gloria, secundum hanc imaginem filii, cui per immortalitatem conformamur, in corpore etiam illud agimus, quod item dicit idem Apostolus. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est , ut scilicet qui secundum Adam mortales fuimros fide vera et spe certa firmati tneamus. Sic enim nunc eamdem imaginem portare possumus, nondum in visione, sed in fide; nondum in re, sed in spe. De corporis quippe resurrectione tunc loquebatur Apostolus, cum haec diceret.
Abbreviated transcription (Latin):
agit. Qui fidem oꝑib sic uult ante¬
poni. ut ex illa pendeant oꝑa bona
atq ab ea prcueniant᷑. non ut ipsa
uelut meritis bonorum oꝑum tribui
uideatur. Illa enim ad gram ꝑtinct.
Si autem gr̃a iam non ex oꝑib. Ali¬
oquin: gr̃a iam non est grã. Iude Ext̾ct pͥ¬

Expanded text:
agit, qui fidem operibus sic uult anteponi, ut ex illa pendeant opera bona atque ab ea praeueniantur, non ut ipsa uelut meritis bonorum operum retribui uideatur. illa enim ad gratiam pertinet; si autem gratia, iam non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
cet &ro. boratur humilius app̃her¬
dendo. Euanuerunt. in cogitationu
suis. & obscuratum est insipiens cre
coꝵ. Etiam fumꝰ cum sit igni altioe
obscurꝰ ẽ. Deniq attende quod secut᷑
& uide unde tota causa pendeat. Di¬
centes enim se c̃ẽ sapientes: stulci facti
sunt. Sibi arrogando quod p̃stiterat
ds: tulit quod dederat ds̃. Eigo su¬
ꝑbis ipse abscondit se: qui ꝑ creatira
diligent̃ scrutantib crcatorẽ insinia¬
uerat non nͥ se. Bñ gͦ dñs. abscondisti
hec a sapientib & prudentib: siue
ab illis qui multiplicib disputationbꝰ.
& sollertissima inquisitione. ad mues¬
tigationẽ crcaturȩ ꝑuenerunt. s ci¬
atorem minime cognouerunt. sine
ab illis qui cognoscentes am̃. non sic̃
dm̃ glorificauerunt & grãs egerunt:
& uidere ꝑfecte arit salubrit᷑ non
potuerunt. quia suꝑbi fucrunt. Ab

Expanded text:
cet et roboratur humilius apprehencet et roboratur humilius apprehendendo. Evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Etiam fumus, cum siur. Denique attende quod sequitur, et vide unde tota causa pendeat: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Sibi arrogando quod praestiterat Deus, tulit quod dederat Deus. Ergo superbis ipse abscondit se, qui per creaturam diligenter scrutantibus Creatorem insinuaverat nonnisi se. Bene ergo Dominus, Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus: sive ab illis qui multiplicibus disputationibus et solertissima inquisitione ad investigationem creaturae pervenerunt, sed Creatorem minime cognoverunt; sive ab illis, qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt et gratias egerunt, et videre perfecte aut salubriter non pot
Abbreviated transcription (Latin):
sibilia enim enis a constitutione mun¬
di ꝑea que facta sunt intellecta con¬
spiciunt᷑. sempitna quoq untus eius
ac diuinitas. Quare manifestaint:
It sint iexcusabiles. Si manisestauit
ut sint mexcusabiles. unde gͦ culpabi¬
les: Quia cognoscentes dm̃. ñ sic̃ drum
glorificauerunt. Quid est qđ dicis. ñ
sicut dm̃ glorificauerunt. Nec gr̃ãs e¬
gerunt. Hoc est gͦ glorisicare deum.
gr̃as agere deo. Hoc enim sane. Qͥd
enim peuis. si ad imaginẽ dĩ creatus
cognito deo eris ingratus: Hoc est ꝓr¬
sus. hoc est glorificare dm̃. grãs age¬
re do. Norunt sideles ubi & quan¬
do dicatur. grãs agamus dño.
dõ nr̃o. Quis autem grãs agit
dño: nisi qui sursum cor
habet Tad dnm. Ergo illi
culpabiles qui sunt in excusabiles:
quia cognoscentes dm̃ non sicut dm̃
glorisicauert̃. nec gr̃as egerunt. Sed
quid : Sea cuamicrunt in cogitatio¬
nib suis. Unde cuanuerunt. nisi i
suꝑbi fuerunt.d E uanescit & funns
in altum surgendo. & magis iquis li¬

Expanded text:
a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus et divinitas. Quare manifestavit? Ut sint inexcusabiles. Si manifestavit ut sint inexcusabiles, unde ergo culpabiles? Quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificasicut Deum glorificaverunt? Nec gratias egerunt. Hoc est ergo glorificare Deum, gratias agere Deo? Hoc sane. Quid enim pejus, si ad imaginem creatus, cognito Deo eris ingratus? Hoc est prorsus, hoc est, glorificare Deum, gratias agere Deo. Norunt fideles ubi et quando dicatur, Gratias agamus Domino Deo nostro. Quis autem gratias agit Deo, nisi qui sursum cor habet ad Dominum? Ergo illi culpabiles qui sunt inexcusabiles, quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, nec gratias egerunt. Sed quid? Sed evanuerunt in cogitationibus suis. Unde evanuerunt, nisi quia superbi fuerunt? Evanescit et fumus in altum surgendo, et magis ignis lu
Abbreviated transcription (Latin):
da & quod̾amodo metienda creatura.
Quesicrunt meatus siderum. int̾ual¬
la stellarum. itinera cęlestium corpoꝵ.
ita ut computationib quibusdam ad
cam scientiam ꝑuenirent. ut predice¬
rent defectum solis defectum lunȩ.
& quando p̾dicerent eueniret eo die
& ta hora tantum. & tanta parte ex
quanta parte illi p̃dixerant. Mag¬
na industria magna sollertia. Sedi-¬
bi cicatorem scrutati sunt positum
non longe a se & non inuenerunt.
quem si inuenirent haberent apud
s. Optime itaq rectissime accusati
sluit. qui potuerunt in¬
uestigare nume
amn non ualde cures. si grros hy de¬
rum numeros ignores. Nide pulcri-¬
tudinem mundi: & lauda consiliũ
creatoris. Uide quod fecit. ama qͥ
go quia est mirũ quia talib sapi¬
entib occupatis circa ercaturas qͥ
creatorem negligent̾ querere uolu¬
erunt. nec inuenire potuerunt. ab-¬
scondita sunt illa de quib dixit xp̃c
abscondisti hec a sapientib & pruden-¬

Expanded text:
da et quodam modo metienda creatura: da et quodam modo metienda creatura: quaesierunt meatus siderum, intervalla stellarum, itinera coelestium corporum, ita ut computationibus quibusdam ad eam scientiam pervenirent, ut praedicerent defectum solis, defectum lunae; et quando praedicerent eveniret, eo die, et ea hora, tantum et tanta parte, ex quanta parte illi praedixerant. Magna industria, magna solertia. Sed ibi Creatorem scrutati sunt positum non longe a se, et non invenerunt. Quem si invenissent, haberent apud se. Optime itaque et rectissime accusati sunt, qui potuerunt investigare numertem non valde cura, si gyros siderum numeros ignores. Vide pulchritudinem mundi, et lauda consilium Creatoris. Vide quod fecit, ama quigo quia est mirum, qui talibus sapientibus occupatis circa creaturas, qui Creatorem negligenter quaerere voluerunt, nec invenire potuerunt, abscondita sunt illa, de quibus dixit Christus, Abscondisti haec a sapientibus et pruden
Abbreviated transcription (Latin):
cum laud at: Quia abscondisti m¬
quit hec a sapientib & prudentibus
& reuelasti ea paruulis. Qui sunt si¬
pientes & prudentes: Qui parnil:
Que occultauit ille sapientib e pal¬
dentibꝰ & reuelauit paruulis: Sap¬
entes & prudentes illos significat. de
quib paulus dicit. Nbi sapiens u ist¬
ba ubi conquisitor hiuꝰ sclieꝰ Nonis
stultam fecit as sapientiam huns mi¬
di ⁊ E tiam nunc adhuc fortasse qll¬
ris qui sunt isti. Fort ili sunc aul
multum de do disputantes falsa ue¬
erunt uislati doctinns suis. amñ l¬
nre &e cognoscere minime potucrt̃.
Q ꝓ d̃o cuius est incomprehensibit
minisibilisq substantia putauerunt
am̃ ẽc̃ aliquid quod sublim it̃ eminꝰ
in citatura. Attendentes cnim mag-¬
nitudines. & pulchritudines & forti¬
tudmes creaturarum. ibi remansert̃.
illos liber sapientiȩ ubi dicit᷑. Si cnĩ
tantum potuerunt ualere ut posseit
consumentes temꝑa sua & occupatio¬
nes disputationum suarũ. in ꝑscrutan¬

Expanded text:
scondisti, inquit, haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Qui sunt sapientes et prudentes? Qui parvuli? Quae ille occultavit sapientibus et prudentibus, et revelavit parvulis? Sapientes et prudentes illos significat, de quibus Paulus dicit: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ? Etiam nunc adhuc fortasse quaeris, qui sunt isti. Forte illi sunt, qui multum de Deo disputantes, falsa dixerunt; inflati doctrinis suis, Deum invenire et cognoscere minime potuerunt, et pro Deo, cujus est incomprehensibilis invisibilisque substantia, putaverunt Deum esse aliquid quod sublimiter eminet in creatura. Attendentes enim magnitudines et pulchritudines et fortitudines creaturarum, ibi remanserunt,illos liber Sapientiae, ubi dicitur: Si enim tantum potuerunt valere, ut possentusati sunt, consumentes tempora sua et occupationes disputationum suarum in perscrutan
Abbreviated transcription (Latin):
requiescit sp̃s meus. nͥ suꝑ humilem
non tremuit. Tencat pss¬
cator. quod ꝑdicdit nobls¬
simus disputator. Absoll¬
disti hec ã sapientib a pill¬
dentibꝰ & reuelasti ea parimius. able¬
disti supbis & reulasti humililb. Q
Qaus enim non uidet hȩc: Nident bo¬
m indent mali. Qui facit solem suũ¬

Expanded text:
requiescit Spiritus meus? Super humilem, non tremuit. Teneat piscator, quod perdidit nobilissimus disputator. Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Abscondisti superbis, et revelasti humilibus. QuQuis enim non videt haec? Vident boni, vident mali: quia facit solem suu
Abbreviated transcription (Latin):
am hominum. qui ueritatẽ in miqͥ¬
tate detinent. Queris fortasse quam
ueritatem detincant mniniquitate.
Quia quod notum est di manifestũ
est in illis. Unde manifeste exequit᷑ ꝙ
Inusibilia enim a constitutione mun-¬
di ꝑ ca quȩ facta sunt intellecta con¬
spiciuntur. fuerunt gͦ quidam ñ sic̃
moy ses famulus di. non sicut multi
ꝓpħe ista intuentes & intelligentes
aduiti sp̃u dĩ. quẽ sp̃m fide hausert̃.
faucib pietatis biberunt. ore interi¬
oris hominis ructauerunt. Non gͦ
tales. s fucrunt alii dissimiles. qui
ꝑistam creaturam potuerunt ꝑ¬
uenire ad intelligendum crea¬
torẽ. & dicere de his quȩ fecit
d̾s. ccce quȩ fecit gub̾¬
nat. & continet. li le ipse
qui fecit. implet sua presentia ista
quȩ fecit. Y otuerunt hoc dicere.
Nam ipsos ꝙ in actib apł̃oꝵ com¬
memorauit apłs paulus. Nbi cum
dixisset de dõ. in illo enim uiumꝰ &
mouem᷑ & sumus. qm̃ apud atcheni¬
enses loquebat᷑. ubi isti doctissimi ex¬

Expanded text:
am hominum, qui veritatem in iniquitate detinent. Quaeris fortasse quam veritatem detineant in iniquitate? Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Unde manifestum est? SequiInvisibilia enim ejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Fuerunt ergo quidam, non sicut Moyses famulus Dei, non sicut multi prophetae ista intuentes et intelligentes, adjuti Spiritu Dei, quem Spiritum fide hauserunt, faucibus pietatis biberunt, ore interioris hominis ructuaverunt. Non ergo tales: sed fuerunt alii dissimiles, qui per istam creaturam potuerunt pervenire ad intelligendum Creatorem, et dicere de his quae fecit Deus: Ecce quae fecit, gubernat et continet; ille ipse qui fecit, implet sua praesentia ista quae fecit. Potuerunt hoc dicere. Nam ipsos et in Actibus Apostolorum commemoravit Paulus: ubi cum dixisset de Deo, In illo enim vivimus et movemur et sumus; quoniam apud Athenienses loquebatur, ubi isti doctissimi exs
Abbreviated transcription (Latin):
tem & d̃i sapientiam. qm̃ stultum aci
sapientius est hominib & infirmũ
di fortius est hominib. hoc quasi
stultum & infirmum tamꝗͣ sua ur-¬
tute sapientes fortesq contempnunt.
Sed hȩc gr̾a quȩ sanat infirmos non
suꝑbe iactantes falsam beatitudmẽ
suam. s humilit̾ potuis ueram misen¬

Expanded text:
tem et Dei sapientiam; quoniam stultum Dei sapientius est hominibus, et infirmum Dei fortius est hominibus. Hoc quasi stultum et infirmum tamquam sua uirtute sapientes fortesque contemnunt. Sed haec est gratia, quae sanat infirmos, non superbe iactantes falsam beatitudinem suam, sed humiliter potius ueram miser
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Non est ista sapientia de sursũ
descendens. Multo ardentiore zelo
nos oportet accendi. ne euacuet᷑ crux
xp̃i. Euacuatur autem si aliquo mͦ
pret̃ illius sacramentum. ad iustiti¬
am uitamq et̃nam ꝑueniri posse
dicat᷑. Perdam sapientiam sapienti¬
um. & prudentiã prudentiũ reꝓba¬
bo. Non enim suam in eis ꝑdit &
reꝓbat quam ipse donauit. s quã
sibi arrogant qui non habent ipsiꝰ.
Unde cominemorato isto ꝓpħico tes¬
timonio. sequitur & dicit apł̃s. Ibisi¬
piens ubi scriba. ubi conquisitor hii
scł̃i. nonne stultam fecit ds sapiemũ¬

Expanded text:
Christi, nec est ista sapientia desursum Christi, nec est ista sapientia desursum et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse t: Perdam sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo. Non enim suam in eis perdit et reprobat, quam ipse donauit, sed quam sibi adrogant, qui non habent ipsius. Unde commemorato isto prophetico testimonio sequitur et dicit apostolus: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor huius saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapie
Abbreviated transcription (Latin):
precedentib sc̃ĩs. Nec p̃sumam inquã
in sapientia uerbi ne euacuctur crux
xp̃i. s scripturarum auctoritate contẽp¬
tus simplicitati potius studeo quam
tumori. S melius inquis ratione quis
quam testimoniis edocet᷑. Quid gͦ. Qm
rationem afferre potes. si partum p̃di¬
ces uirginis. si redditos ocłos non neges
cecis. si sepultos redisse ostendas amor¬
tuis. Si gͦ hoꝵ & incomp̃hensibilis ra¬
tio & ueritas prompta est: faciluis in
negotiis fidei testimoniis creditur qͣm
ratio inuestigatu R.
crbum enim crucis ꝑeuntib qͥdẽ
stultitia est. his autem qui saluisi¬
unt id est nobis d̃i untus est. Scrip-¬
tum est enim. Perdam sapientiam sa-¬
pientiũ. & prudentiam prudentium
putare & ca dicere quib demonstrare
conemur naturam humanam. neq
in paruulis medico indigere. quia
sana est & in maiorib sibi ipsam ai
iustitiam si uelit posse sufficere. Acu¬
te quippe uidentur hȩc dici. s in sa-¬
pientia uerbi qua euacuatur crux

Expanded text:
am in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi ; sed Scripturarum auctoritate contentus, simplicitati obedire potius studeo quam tumori. Sed melius, inquis, ratione quis quam testimoniis edocetur. Quid ergo? quam rationem afferre potes, si partum praedicas virginis, si redditos oculos non negas caecis, si sepultos redisse ostendis a mortuis? Si ergo horum et incomprehensibilis ratio et veritas prompta est, facilius in negotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio investigatur.rbum enim pereuntibus quidem stultitia est: his autem, qui salvi fiunt, id est, nobis virtus Dei est. Scriptum est enim: Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium putare, et ea dicere quibus demonstrare conemur naturam humanam, neque in parvulis medico indigere, quia sana est, et in majoribus sibi ipsam ad justitiam, si velit, posse sufficere. Acute quippe videntur haec dici, sed in sapientia verbi, qua evacuatur crux
Abbreviated transcription (Latin):
eorum: nolite dubitare precessisse
mala merita eorum. ut iuste ista
paterentur: ne incurratis in
illud ꝓuerbium salomonis. In¬
sipientia uiri uolat uias eius:
dm̃ autẽ causatur in corde suo.
Grã uero: non scd̃m merita homi
tis datur. Si autẽ potens ẽ. siue
ꝑangłos uel bonos uel malos:
siue quocumq alio modo oꝑari
etiam in cordib maloꝵ ꝓ meritis
eorum quorum maliciam ñ ipse
fecit. s aut originalit̾ tracta ẽ.
ab adam. aut creuit ꝑ propriam
uoluntatem: quid mirum ẽ. si
ipsa corda eẽnt. ex malis bona.¬

Expanded text:
eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut juste ista paterentur: ne incurratis in illud proverbium Salomonis, Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo . Gratia vero non secundum merita homintis datur. Si autem potens est, sive per Angelos, vel bonos vel malos, sive quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum, pro meritis eorum, quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam, aut crevit per propriam voluntatem: quid mirum est, siipsa corda essent ex malis bona
Abbreviated transcription (Latin):
oues quȩ ꝑierunt domus isrł. Deindo
subiungit apłs dicens. Gentes autẽ
suꝑ miscdia glorificare dm̃. Ecce qͥd
est habeo alias oues quȩ non sunt ex
hoc ouili oportet me & ipsas addu¬
cere. ut sit unus grex & unus pastor.
Quod utrumq bieuit dictum est.
in co quod de ꝓpħia idem apłs cõme¬
morat. Letamini gentes cum plebe eiꝰ.

Expanded text:
ierunt domus Israel. » Deinde subjungit Apostolus, « Gentes autem super misericordia glorificare Deum: » ecce quod est, « Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor. » Quod utrumque breviter dictum est in eo quod de propheta idem apostolus commemorat: Laetamini, Gentes, cum plebe ejus
Abbreviated transcription (Latin):
lum regnare donec ponat inimicos
suos sub pedib suis om̃s. quasi postea
non sit regnaturꝰ. & ad hoc ualcat qd̃
supra dictũ ẽ. demde finis. Qđ sacri¬
lega opinione heretioi accipiunt. qͦsi
tum. ẽ. cum autẽ ei omĩa subiecta fu-¬
erint tunc & ipse filius subiectus e¬
rit ei qui illi subiecit omĩa. sic uo¬
lunt intelligi quasi minc aut aliquid
filio non sit subiectũ. aut patri non
sit ipse subiectus. Genere igit᷑ locu¬
tionis soluitur questio. Sic enim scͥp
ẽ tunc fieri dicat᷑ inaliquo cum abco
cognosci ceꝑit. Ita enim dicimꝰ in ora-¬
deo & patri. id ẽ cum patrẽ regnare
monstrauerit ut ꝑ speciem manifesta¬
tionẽq clarescat. qđ nunc a fidelib
credit᷑. & ab infidelib ñ putat᷑. Eua¬
cuabit autem omnẽ pͥncipatumꝰ ma ͤ

Expanded text:
illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; quasi postea non sit regnaturus, et ad hoc valeat quod supra dictum est, Deinde finis. Quod sacrilega opinione sic accipiunt, quasi tum est, Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; sic volunt intelligi, quasi nunc aut aliquid Filio non sit subjectum, aut Patri non sit ipse subjectus. 4. Genere igitur locutionis solvitur quaestio. Sic enim pleruper est: tunc fieri dicatur in aliquo, cum in eo cognosci deberit. Ita enim dicimus in oraDeo et Patri, id est, cum Patrem regnare monstraverit, ut per speciem manifestationemque clarescat, quod nunc a fidelibus creditur et ab infidelibus non putatur. Evacuabit autem omnem principatum et
Abbreviated transcription (Latin):
que nunc. ẽ. & facit nos gemere. ex
defcctu. ex inuitabilitate ierum. ex
fragilitate carius humane. Contendt̃
nobiscũ cotidie temptationes caendõ¬
cotidie delectationes. & si ñ consenti¬
mus tamen molestiam patim᷑ & con¬
tendimus. & magnũ ꝑicłm ẽ. ne qui
contendit uincatur. Si autem ñ con¬
sentiendo uincimꝰ. molestiam tamen
patim᷑ resistendo delectationib. Non
cessat & non moritur hostis. nͥ in resur¬

Expanded text:
quae modo est, et facit nos gemere ex defectu et mutabilitate rerum, ex fragilitate carnis humanae? Contendunt nobiscum quotidie tentationes, contendunuotidie delectationes: etsi non consentiamus, tamen molestiam patimur, et contendimus, et magnum periculum est ne qui contendit vincatur; si autem non consentiendo vincamus, molestiam tamen patimur resistendo delectationibus. Non cessat, et non moritur hostis, nisi in resur
Abbreviated transcription (Latin):
quod notum ẽ. inquit dĩ: manife¬
stum ẽ. in illis. Et quomͦ potuit¬
eẽ. manifestum in illis qd̾ notum
ẽ dĩ. qui legem non acceperunt.
Sequitur & dic̃. Inuisibilia enim
eius a creatura mundi: ꝑ ea que
facta sunt intellecta conspiciunt᷑.
Sempiterna quoq uirtus eiꝰ &¬
diuinitas: utiq subaudinus
intellecta conspiciuntur. Cur
enim attendat oꝑa: qui ñ querit
artificem. Attendis terram fruc¬
tificantem. attendis mare plenũ
animalib suis. attendis aerem
plenum uolatilib. attendis celũ
fulgentem stellis. & cẽta. & ñ queris
tanti oꝑis artificem: S dicis mͥ.
Ista uideo: illũ non uideo. Ad ista
uidenda corꝑis oculos dedit: ad
se uidendum mentem dedit. Neq
enim anunam hominis uides.
Sicut enim ex motib & am¬
ministratione corꝑis. & anunam
quam non uides intelligis: sic
ex ammistratione tocius mundi.
& ex regimine ipsarum animarũ
intellige creatorem. S parum ẽ.
intelligere. Nam illi intellexe¬

Expanded text:
quod notum est, inquit, Dei, manifestum est in illis. Et quomodo potuit manifestum esse in illis quod notum est Dei, qui Legem non acceperunt? Sequitur, et dicit: Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque ejus virtus et divinitas. Utique subaudimus, intellecta conspicitur. Cur enim attendat opera, et non quaerat artificem? Attendis terram fructificantem, attendis mare plenum animalibus suis, attendis aerem plenum volatilibus, attendis coelum fulgere stellis, et caetera, et non quaeris tanti operis artificem? Sed dicis mihi: Ista video, illum non video. Ad ista videnda corporis oculos dedit, ad se videndum mentem dedit. Neque enim et animam hominis vides. Sicut ergo ex motibus et administratione corporis animam, quam non vides, intelligis: sic ex administratione totius mundi, et ex regimine ipsarum animarum intellige Creatorem. Sed parum est intelligere. Nam illi intellexe
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium grecorum. aliarumq gen-¬
tium: que similitudinẽ hominũ
habent. Quia uero non ẽ. maior
& suꝑsticiosior idolatria quam
egyptioꝵ: nam egyptus ꝑfudit
mundum figmentis talib qualia
dixisset in similitudinẽ imagius
corruptibilis hominis: addidit
& uolucrũ. & quadrupedum. &
serpentium. Numqͥd enim fr̃s in
aliis templis uidistis simulachrũ
capite canino uel taurino. ceteroꝵq
animalium irrationabiliũ figm̃ta
Hec enĩ idola egyptiorũ sunt.
Utriunq enuim genus complexus

Expanded text:
omnium Graecorum aliarumque genomnium Graecorum aliarumque gentium, quae similitudinem hominum habent. Quia vero non est major et superstitiosior idololatria quam Aegyptiorum: nam Aegyptus perfudit mundum figmentis talibus, qualia dixisset, In similitudinem imaginis corruptibilis hominis; addidit, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Numquid enim, fratres, in aliis templis vidistis simulacrum capite canino vel taurino, caeterorumque animalium irrationabilium figmenta? Haec enim idola Aegyptiorum sunt. Utrumque enim genus complexus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam uide sequentia. Dicentes¬
ti facti sunt. Non enĩ debebant
sibi arrogare quod ille donauerat.
nec se iactare ex eo qd̾ non a seipsis.
s ab illo habebant: qd̾ illi utiq
reddendũ fuit. ut ad hoe tenen¬
dum qd uidere poterant. ab illo
sanarentur qui dederat ut ui¬
derent. Si enim hoc facerent:
humilitatem seruarent. Et pos¬
sent purgari: atq illi beatissi¬
me contemplationi cohererent.
Quia uero suꝑbia erat in eis.
interposuit se falsus: & fallax.
& suꝑb. qui eis promitieret qd̾
ꝑ artes nescio quas suꝑbiȩ pur¬
garentur anime illortim: & fecit
cultores demonioꝵ. Inde sacra oĩa
que celebrantur a paganis: que
ualere dicit ad purgationem
animarum suarum. & audi
apłm consequent̃ hec dicentem.
quia ꝓ mercede suꝑbiȩ ista rece¬
perunt: quia non sic honorifica¬
uerunt dm̃. ut honorificandꝰ ẽ.
d̾s. E mutauerunt głam incor-¬
ruptibilis dĩ: in similitudinẽ
corruptibilis hominis. Iam si¬
mulachra sunt & ista quidem

Expanded text:
Nam vide sequentia: Dicentesti facti sunt. Non enim debebant sibi arrogare quod ille donaverat, nec se jactare ex eo quod non a se ipsis, sed ab illo habebant. Quod illi utique reddendum fuit, ut ad hoc tenendum quod videre poterant, ab illo sanarentur qui dederat ut viderent. Si enim hoc facerent, humilitatem servarent, et possent purgari, atque illi beatissimae contemplationi cohaererent. Quia vero superbia erat in eis, interposuit se falsus et fallax et superbus, qui eis promitteret quod per partes nescio quas superbiae purgarentur animae illorum, et fecit cultores daemoniorum. Inde sacra omnia quae celebrantur a Paganis, quae valere dicunt ad purgationem animarum suarum. Et audi Apostolum consequenter haec dicentem, quia pro mercede superbiae ista receperunt; quia non sic honorificaverunt Deum, ut honorificandus est Deus. Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Jam simulacra sunt. Et ista quidem
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse respondeat. dm̃ ad ista non
cogere: s dignos deseri tantũ desermn.
Si hoc dicit: uerissime dicit. De¬
serti quippe ut dixi luce iusticiȩ.
& ꝑ hoc contenebrati: quid parian
aliud quam hec omĩa que comme¬
moraui oꝑa tenebrarum. donec
dicatur eis. si dicto obediant.
surge qui dormis. & exurge am¬
tuis. & illumminabit te xp̃cti¬
omnẽ impictatem. Quoruu.
si & iudeorum & gentium.
II S: ne diceretur quare suꝑ impis¬
tatem gentium. nunquã enĩ gen¬
tes legem acceperunt. & p̾uariea¬
tores facti sunt: recte reuelatur
ira ddi suꝑ udeos quib data ĩ
lex: & eam obseruare noluerum
gentib autẽ non ẽ. data. Iutul

Expanded text:
Fortasse respondeat deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. si hoc dicit, uerissime dicit; deserti quippe, ut dixi, luce iustitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud quam haec omnia quae commemoraui opera tenebrarum. donec dicatur eis, si dicto obaudiant: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Chriomnem impietatem. Quorum, nisi et Judaeorum et Gentium? Sed ne diceretur, Quare super impietatem Gentium? Nunquam enim Gentes Legem acceperunt et praevaricatores facti sunt? Recte revelatur ira Dei super Judaeos, quibus data est Lex, et eam observare noluerunt: Gentibus autem non est data.
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudinem ciuitatis que do¬
mesticis ritib fuerat obligata.
parũ ualebant. quia & ipsi etiã¬
si illa uana eẽ. sentiebant. nature
tamen rerum sub unius ueri di regi¬
mine atq imꝑio constitutȩ. religio¬
sum cultum qui dõ debetur exhi¬
bendum putabant. seruientes ut ait
apłs creature potius quã creatori
qui ẽ. benedictus in scła. Huius dĩ
ueri erat auxilium necessarium.
a quo mitterent᷑ uiri scĩ. & ueracit̃
pii. qui pro uera religione morerent᷑.
ut false a uiuentib tollerent᷑. Agamꝰ¬

Expanded text:
consuetudinem civitatis, quae daemoniacis ritibus fuerat obligata, parum valebant: quia et ipsi etiamsi illa vana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius veri Dei regimine atque imperio constitutae, religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant: servientes, ut ait Apostolus, creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula . Hujus Dei veri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti viri et veraciter pii, qui pro vera religione morerentur, ut falsae a viventibus tollerentur. CA
Abbreviated transcription (Latin):
umnundiciã. Dedit illos d̃s
in concupiscentias cordis eorum:
facere que non conueniunt. In¬
tendat caritas urã. Magna res
ẽ: magna res agitur. Quid ẽ.
concupiscentias cordis eorũ facere
que non conueniunt: ⁊dõ faciunt¬
ut faciant que ñ conueniunt:
qͥd illi fecerunt. Occultum ẽ.
quod audisti. Dedit illos d̃s

Expanded text:
dicit: Dedit illos Deus dicit: Dedit illos Deus in concupiscentias cordis eorum, facere quae non conveniunt. Intendat Charitas Vestra. Magna res est, magna res agitur. Quid est concupiscentias cordis eorum, facere quae non conveniunt. ut faciant quae non conveniunt, quid ipsi fecerunt? Occultum est quod audisti: Dedit illos Deus