comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit. qr ⁊ mundus eũ ñ cognouit. hȩ tenebre. ñ
ft̃ natura: s uoluntate. aĩȩ. dĩa enĩ ꝑ seipsã ñ
lucet: qr humilit̾ ⁊ ueracit᷑ cantat. Tu illumina¬
bis lucernã meã dñe: ds̃ m̃s illumina tenebras
meas. Et apud te inqͥt fons uitȩ: ⁊ in lumine.
tuo uidebimꝰ lum̃: ñ in lumine nr̃o. s in lumine
tuo. Nã ⁊ ocłi nr̃i lumina uocant᷑. & tam̃ lux
extrinsecus si desit: etiã sani ⁊ patentes in te¬
nebris remanebt̃. Er̃go bellũ gerimꝰ adũsus
rectores tenebraꝵ haꝵ. rectores sciłc infidelũd
abolũ ⁊ angłos eiꝰ. recꝰtores gladii illiꝰ de qͦpiguat
diabolus adu̾sus fideles. S qͦmͦ goliȩ ꝓstrato telit̃
gladiꝰ. ut ipsi goliȩ. de suo gladio cap̾ amputet᷑ ita
cũ eredt̃ ipsi infideles dr̃ eis. fiustis aliqnͣ tenebte
nc̃ aũ lux in dño. Pugnastis de manu golie: iã n
aũ uniciuq in seipso. Alodo genꝰ hoc belli. ex apli

Expanded text:
 tenebrae non sunt natura, sed voluntate. Anima enim per semetipsam non lucet: quia humiliter et veraciter cantat, «Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illumina tenebras meas» : et, «Apud te,» inquit, «fons vitae; in lumine tuo videbimus lumen» ; non in lumine nostro, sed «in lumine tuo.» Nam et oculi nostri lumina vocantur; et tamen lux extrinsecus si desit, etiam sani et patentes, in tenebris remanebunt. Ergo bellum gerimus adversus rectores tenebrarum harum, rectores scilicet infidelium, diabolum et angelos ejus, rectores gladii ejus de quo pugnat diabolus adversus fideles. Sed quomodo Goliae prostrato tollitur gladius, ut ipsi Goliae caput de gladio suo amputetur; ita cum credunt ipsi infideles, dicitur eis: «Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» . Pugnastis de manu Goliae, jam in autem unicuique in seipso. Modo ge
Abbreviated transcription (Latin):
sonacͥ quasi ad uos ñ ꝑtineat: qͥ estis m̃bra .iͥ. Eloc
tiqͣ sudam̃to posito: uidete q̃ seqͣnt᷑. lostis mul¬
tis saeram̃tis uisibilib ⁊ corporalibꝰ onatũ ẽẽ ppł̃m.
ͥmiũ circũcisione: negocioso illo qͦndã sac̾dotio.⁊
uiuificare: uere ex lege d̾e̾t iustitia. Utqͥd gͦ
lex: Seqr̃. S cõclusit scriptura oĩa sub pecc̃o: ut
ꝓmussio ex fide iħm xͥ daret᷑ credentibꝰ. Deniq is
te dͥđ sciłe aͦ capͣ ⁊ corpꝰ tpͣre reuelatioĩs noui
testam̃ti. t pr̃e insinuande ⁊ cõm̃dandȩ gr̃e dĩ
qͥd fecit.: Arma posuit: qͥnq lapides tulit. Arma
ut dximꝰ oñantia posuit. Ergo sacram̃ta. legis. sa¬
cram̃ta illa legis q̃ ñ st̃ imposita gentibꝰ posuit:
q̃ nͣ obseruamꝰ. Neministis enĩ qͣnta in uet̾e le¬
one p̃missa ⁊ posita intelligamꝰ: ñ ut abiciamꝰ
legẽ dĩ. s ut sacram̃ta ꝓmittentia impleta ꝓ¬
missione ñ celebremꝰ. Qd enĩ ꝓmittebant ue¬

Expanded text:
sti, quasi ad vos non pertineat, qui estis membra Christi. Hoc tanquam fundamento posito, videte quae sequantur. 2. Nostis multis sacramentis visibilibus et corporalibus oneratum esse populum primum; circumcisione, negotioso illo quodam sacerdotio, et vivificare, vere ex Lege esset justitia.» Utquid ergo Lex? Sequitur: «Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credents caput et corpus, tempore revelationis Novi Testamenti, tempore insinuandae et commendandae gratiae Dei, quid fecit? Arma posuit, quinque lapides tulit: arma, ut diximus, onerantia posuit; ergo sacramenta Legis, sacramenta illa Legis, quae non sunt imposita Gentibus, posuit, quae non observamus. Meministis enim quanta in Veteri Leone premissa et posita intelligamus non ut abiciamus legem Dei, sed ut sacramenta promittentia, impleta promissione, non celebremus; quod enim promittebant ve
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. susceptor nĩs ⁊ erutor m̃s. Nultũ laborat
pͣliator hic. tenens cõcupiscentẽ adũsus spm̃ tt
nẽ. Tene qd̾ tenes. Tunc erit plene qd̾ uis. cũ ab¬
sorta fuerit mors in uictoria. qnͣ resuscitatum
mortale hoc corpꝰ transferet᷑ in habitudinẽ an¬
glicã. ⁊ in celestẽ subuolat qualitatẽ. Mortui in¬
quit in xp̃o resurgent pͥmi: dem̃ nos uiuen¬
tes qͥ reliqui sumꝰ. in aduentu dnĩ. simul cũ at

Expanded text:
meum, susceptor meus et erutor meus.» Multum laborat praeliator hic, tenens concupiscentem adversus spiritum carnem. Tene quod tenes. Tunc erit plene quod vis, cum absorpta fuerit mors in victoriam; quando resuscitatum mortale hoc corpus transfertur in habitudinem angelicam, et in coelestem subvolat qualitatem. «Mortui,» inquit, «in Christo, resurgent primi: deinde et nos viventes qui reliqui sumus, in adventu Domini si
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpli coͣfissũ ẽ. Deniq arma ille posuit tãꝗͣ oña
sacram̃toꝵ uet̾is legis: ⁊ ipsã lege̾ accepit. Eͥn¬
q enĩ lapides: qͥnq libros moysi significant.
Tulit gͥ illos qͥnq lapides de flumine. Nostis qͥd
sit fluuꝰ. labit᷑ enĩ mortale scł̃m: ⁊ p̃tͣfluit qͥc
At lex ipsa utilis eẽt: accepit gr̃am. Lex enĩ sine
gr̃a impleri ñ potest. Plenitudo enĩ legis caritas.¬

Expanded text:
lle posuit, tanquam onera sacramentorum Veteris Legis; et ipsam Legem accepit. Quinque enim lapides quinque libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine. Nostis quid sit fluvius. Labitur enim mortale saeculum, et it David, ut lex ipsa utilis esset? accepit gratiam: lex enim sine gratia impleri non potest: plenitudo enim legis charitas
Abbreviated transcription (Latin):
existis misericors: an donasti m̃ ut ipse sim mi¬
sericors: De nulla enĩ re. sic uncit᷑ inimicus:
ꝗͣ cũ miscdẽs sumꝰ. Sĩno parat calũpnias ad iudiei.¬
ũ: ⁊ ñ potest falsa obic̾e. qr ñ ẽ ap̃ quẽ iudicẽ. Si
enĩ ap̃ hoĩem udicẽ nob̃̾eũ age̾t. posset eũ fallere¬
m̃tiendo: i nos grauare criminationib falsis. Qͥ a
uͦ ap̃ talẽ iudicẽ causa nr̃a cũ illo ẽ qͥ falli ñ potest.
idõ ambit ut ad pecc̃mseducat. ut habeat uera
ꝙͣ obiciat. Et̃ uͥ forte. aliqͥb eiꝰ fraudib suocũbit hu
dunitte nob̃ sic̃ ⁊ nos dimittimꝰ. Dic toto aode: dic
tota fiducia. dic securus. dimitte nob̃ sic̃ ⁊ nos di¬
mittimꝰ: aut noli dimittere si ñ dimittimꝰ. Id si ñ
dyceris noli dimit̾e. si ñ dimittimꝰ: ꝓrsꝰ ñ dimittit
si ñ demittimꝰ. Neq enĩ ut tusis impunitꝰ peccator:
bit᷑ uob̃. Aliqͥd inqͥt ⁊ cont᷑ te teneo: aliqͥd ⁊ tu cõ¬
tra altum tenes. Dimitte. ⁊ dimitto. Aliqͥd petis a

Expanded text:
existis misericors? an, Donasti mihi ut et ipse sim misericors? De nulla enim re sic vincitur inimicus, quam cum misericordes sumus. Omnino parat calumnias ad judicium, et non potest falsa objicere, quia non est apud quem. Si enim apud hominem judicem nobiscum ageret, posset eum meavare criminationibus falsis: quia vero apud talem judicem causa nostra cum illo est, qui falli non potest; ideo ambit ut ad peccatum seducat, ut habeat vera quae objiciat. Et ubi forte aliquibus ejus fraudibus succumbit hum«Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus» . Dic toto corde, dic tota fiducia, dic securus, «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus;» aut noli dimittere, si non dimittimus. Quod etsi non dixeris, Noli dimittere, si non dimittimus; prorsus non dimittit, si non dimittimus. Neque enim ut tu sis impunitus peccator, bitur vobis» . Aliquid, inquit, contra te teneo, aliquid et tu contra alterum tenes; dimitte, et dimitto. Aliquid petis a
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ eiꝰ in uob̃. Ibi iã nec qd pugnet erit: nec qđ
titillet. Totũ cedit in pace. Non enĩ contraria na¬
tura contͣ aliã naturã pugnat: s tãquã in domo
maritꝰ ⁊ uxor. si adu̾sus se dissentiant: molestꝰ &
N on tam̃ aliud ex alia natura: qr ex hoĩe facta mu¬
lier uiro. Caro tua. cõiunx tua. famula tua: qͦdli¬
bet deputa: opꝰ ẽ ut subicias. Et sie pugna. ut. ꝓ¬
sit pugna. Hoc enĩ expedit. inferiꝰ suꝑiori subiei:
ut ⁊ ille qͥs subici uult qd̃ ẽ inferiꝰ se. subicia¬
tur suꝑiori se. Agnosce ordinẽ: quȩre pace̾. Tu
do: tͥ caro. Qͥd iustiꝰ: Qͥdpulchriꝰ: Tu maiori: mi¬
nor tͥ. Serui tu ei qͥ fec̃ te: ut tͥ seruiat qd̵ fac
or ddinẽ cõm̃damꝰ: tͥ caro ⁊ tudõ. s tu dõ ⁊ tͥ caro.
Si dũ tu cõtẽpnis dm̃: nũꝙͣ efficies ut tͥ caro obtem
ꝑet. Q ñ obtẽꝑas dño: torqueris a seruo. Nũqͥd si
ñ pͥus tu dõ ut dem̃ tͥ caro: pot̾is dicẽ ħ u̾ba. be.¬

Expanded text:
m ejus in vobis» . Ibi jam nec quod pugnet erit, nec quod titillet; totum cedet in pace. Non enim contraria natura contra aliam naturam pugnat, sed tanquam in domo maritus et uxor. Si adversus se dissentiant, molestus et non tamen aliud ex alia natura, quia ex homine facta mulier viro. Caro tua, conjux tua, famula tua: quodlibet deputa, opus est ut subjicias; et si pugnas, ut prosit pugna. Hoc enim expedit, inferius subjici superiori; ut et ille qui sibi subjici vult quod est inferius se, subjiciatur superiori se. Agnosce ordinem, quaere pacem. Tu Deo, tibi caro. Quid justius? quid pulchrius? Tu majori, minor tibi: servi tu ei qui fordinem commendamus. Tibi caro et tu Deo; sed, Tu Deo, et tibi caro. Si autem contemnis Tu Deo, nunquam efficies ut Tibi caro. Qui non obtemperas Domino, torqueris a servo. Numquid si non prius tu Deo, ut deinde tibi caro, poteris dicere haec verba, «Be
Abbreviated transcription (Latin):
qua alia uia cucurrerã. qnͣ dicebã: bonũ
certam̃ certaui. cursũ consũmaui.Satis
sint ista responsa quib apłm paulũ ĩ ui e
is dñi ambulasse dicimꝰ: s ab illo ⁊ ali¬
ud inquiramꝰ. Die obsecro o paule apłe.
qnͣ adhue in carne uiuens. in uiis dni
ambulabas: habebas peccm. an sine pec
cato eras: Audiamus utrũ seipse sedu
slonue legistis. uͥ confiteor dicens. ñ enĩ qd̃¬
uolo hos facio bonũ. s qd̾ nolo hoc ago
malũ: de hoc auddiuimꝰ. Iã itaq illud in¬
t᷑rogemꝰ quomͦ in uiis dni ambulabas si
malũ qd nolebas hoc agebas cũ psalmus
sc̃s̃ intonet dicens. non enĩ qui oꝑantua
iniquitatẽ in uiis eiꝰ ambulauert: Au¬
di continuo respondentẽ ꝑsententiã cõ¬
sequentẽ. Si qd̾ nolo inqͥt hoc ego facio.
iã ñ ego oꝑor illud. s qd̃ habitat in me

Expanded text:
qua alia via cucurreram, quando dicebam, «Bonum certamen certavi, cursum consummavi» ? Satis sint ista responsa, quibus apostolum Paulum in viis Domini ambulasse didicimus: sed ab illo et aliud inquiramus. Dic obsecro, o Apostole, quando adhuc in carne vivens in viis Domini ambulabas; habebas pecccato eras? Audiamus utrum se ipse seducNonne legistis ubi confiteor dicens. Non enim quod volo facio bonum, sed quod no?» Et hoc audivimus: jam itaque illud interrogamus, Quomodo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas; cum Psalmus sanctus insonet dicens, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» Audi continuo respondentem per sententiam consequentem: «Si quod nolo,» inquit, «ego hoc facio, jam non ego operor illud,
Abbreviated transcription (Latin):
in toto corde exqͥrentes eũ. ꝓfecto qui oꝑan¬
tur iniquitatẽ ñ scrutant᷑ testimonia eiꝰ:
&. tam̃ nouimꝰ oꝑarios uuqͥtatis. ad hoc
scrutari testimonia. dĩ. qr maltͣ doc̾ti ẽẽ
ꝗͣ iusti. Nouimꝰ ⁊ alios ad hoc scrutari tes¬
timonia dnĩ. nͣ qd iã recte iiuant. s ut
sciant quẽadiodũ uiu̾e debeant. Tales

Expanded text:
ntes eum; profecto qui operantur iniquitatem, non scrutantur testimonia ejus. Et tamen novimus operarios iniquitatis ad hoc scrutari testimonia Domini, quia malunt docti esse quam justi: novimus et alios ad hoc scrutari testimonia Domini, non quod jam recte vivant, sed ut sciant quemadmodum vivere debeant. Tales
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ hoĩes eiꝰ scrutari testimonia ñ beatos.
qr uͣ immacłatos: Nã seribe. ⁊ pharisei su¬
ꝑ cathedrã moysi sedentes. de qͥb dñs
ait: quȩ dicunt facite. qͣ aũ facunt fa¬
cere nolite. dicunt enũ ⁊ ñ faciunt. u
tiq scrutabant᷑ testimonia dnĩ. ut ha¬
berent q̃ dicerent bona. quãuis mala¬
facerent. & hos onut tamus. Recte qͥppe¬
pe respondebit᷑ nob̃. qd̾ isti ñ serutant᷑ tes¬
timonia dĩ. Non enĩ quert᷑ ipsa. s aliud q̃
runt ꝑ ipsa: idẽ ut glorificent᷑ ab homini¬
b. ut ditent᷑. Non ẽ hoc serutari testimonia
arͣ. ñ diligere. qd̾ ostendunt: ⁊ nolle ꝑueni¬
re quoducunt. id ẽ ad dm̃. Nã si aut ipsi
serutant᷑ testimonia dĩ quãius ñ ut ipsũ
s aluuĩ ex his inueniant ⁊ adquirant: certe
ñ in toto corde exquirunt eũ. Qd̾ ñ utiq fru¬
stra hic additũ cernimꝰ. Sciens enĩ spc̃ qui hȩc
dicit multos ꝓpt̾ aliud. ñ ꝓpt᷑ qd̃ constitutũ

Expanded text:
homines ejus scrutari testimonia non beatos, quia non immaculatos? Nam Scribae et Pharisaei super cathedram Moysi sedentes, de quibus Dominus ait, «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» ; utique scrutabantur testimonia Domini, ut haberent quae dicerent bona, quamvis facerent mala. Sed hos omittamus: recte quippe respondebitur nobis quod isti non scrutantur testimonia Domini. Non enim quaerunt ipsa, sed aliud runt per ipsa, id est, ut glorificentur ab hominibus, vel ditentur. Non est hoc scrutari testimonia Dei, non diligere quod ostendunt, nolle pervenire quo ducunt, id est ad Deum. Aut si et ipsi scrutantur testimonia Dei, quamvis non ut ipsum, sed ut aliud ex his inveniant et acquirant; certe non «in toto corde exquirunt eum,» quod non utique frustra hic additum cernimus. Sciens enim Spiritus qui haec dicit, multos propter aliud, non propter quod constitutum
Abbreviated transcription (Latin):
tuendũ ẽ. Seqr̃ qͥppe. Non enĩ qͥ oꝑant᷑ ini¬
quitate̾. in uiis eiꝰ ambulauert̃. Ex quo ui¬
deri potest qui ambulant in uadnĩ. id:
in lege dnĩ. serutando testimonia eiꝰ. ⁊ in
toto corde exquirendo eũ. iã ee posse ĩma¬
eulatos. hoc ẽ sine peccato ꝓptͣ u̾ba seqͦn¬
tia. Non enĩ qui oꝑant᷑ iniquitatẽ. in uiis
tatẽ facit. ait beatus. ioħes: & addidit.
peccatũ iniqͥtas ẽ. S iã sermo iste clauden¬
dus eͣ: nec in angustũ tanta qͣstio coartan¬
cpaptũ ẽ ⁊ legit᷑. ⁊ uerũ ẽ. in hoc
psalmo. Non enĩ qui oꝑant᷑ mi¬
quitatẽ. in uiis eiꝰ ambulauert᷑.
S elaborandũ ẽ opitulante deo
in euiꝰ manu st̃.⁊ nos ⁊ sermoẽs
nr̃i: ne rec̾te dic̾tũ ne recte. ĩ¬
tellectũ. lecꝰtorẽ auditorẽ ue. ꝑ¬

Expanded text:
endum est. Sequitur quippe, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Ex quo videri potest, qui ambulant in via Domini, id est in lege Domini, scrutando testimonia ejus, et in toto corde exquirendo eum, jam esse posse immaculatos, hoc est sine peccato, propter verba sequentia: «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis itatem facit,» ait beatus Joannes; et addidit, «Peccatum iniquitas est» . Sed jam sermo iste claudendus est, nec in angustum tanta quaestio coarctanest, in hoc psalmo, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Sed elaborandum est, opitulante Deo, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , ne recte dictum, non recte intellectum, lectorem auditoremve per
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato: qr iã ñ ipsi oꝑant᷑ iniqͥtatẽ.
s qd̾ habitat in eis peccatũ. Hic dic̃ aliqͥs.
Iuom agebat qd̾ nolebat malũ: ⁊ quomͦ
ipse ñ id agebat. s qd̾ habitabat in illo
peccͣm : Intim iã illa questio soluta est.
satisq apparuit scripture auctoritate
canonice fieri posse. ut ambulantes in
uiis dñi. quãuis ñ sint sine pecc̃o. ñ tñ
id oꝑant᷑ ipsi. Non enĩ qͥ oꝑant᷑ iniqͥtatẽ.
hoc ẽ pecc̾m. qr peccatũ iniquitas ẽ: in¬

Expanded text:
sine peccato; quia jam non ipsi operantur illud, sed quod habitat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo peccatum? Interim jam ista quaestio soluta est, satisque apparuit Scripturae auctoritate canonicae, fieri posse ut ambulantes in viis Domini, quamvis non sint sine peccato, non tamen id operentur ipsi. «Non enim qui operantur iniquitatem,» hoc est peccatum, quia «peccatum iniquitas e
Abbreviated transcription (Latin):
impleat᷑ te ipso. Audiamꝰ frẽs rmĩ ipsũ de
hac questione si placet: immo qr placet
int̾rogem. Dic nob̃ paule beatissime utrũ
ambulau̾is in uis dni. cũ in carne adhuc
uiueres. Responde dic. Et un dicebã. uerũ¬
tam̃ in qd ꝑuenimꝰ in eo ambulemꝰ: Unde

Expanded text:
impleatur te? Ipsum audiamus, fratres mei; ipsum de hac quaestione, si placet, imo quia placet, interrogemus. Dic nobis, Paule beatissime, utrum ambulaveris in viis Domini, cum in carne adhuc viveres? Respondet: Et unde dicebam, «Verumt
Abbreviated transcription (Latin):
tas in nob̾ ñ ẽ. Qd̾ si cõfessi fuerimꝰ delic
ta nr̃a fideł ẽ ⁊ iustꝰ. ut dimtitat nobis
delicta nr̃a. ⁊ mundet nos ab omĩ iniqui¬
tate. Hȩc ut dicunt᷑. ita sentiant᷑. Tẽ enĩ
erit humilitas uera. si ñ sola ostentet᷑
in lingua: ut simꝰ scdđm apłm n alta sapi
loquentes s consentientes. qd̃ ñ fit ore

Expanded text:
tas in nobis non est. Quod si confessitas in nobis non est. Quod si confessita nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate.» Haec ut dicuntur, ita sentiantur. Tunc enim erit humilitas vera, si non sola ostentetur in lingua; ut simus secundum Apostolum, humilibus consentientes»
Abbreviated transcription (Latin):
tendã ñ dicunt scĩ se ñ hab̾e peccatũ.
quid eͣ qd̾ confitent᷑ ut remissionẽ mun¬
dationẽq mereant᷑  An & hoc fit ut
arrogantia deuitet᷑: Quomͦ gͦ impetra¬
bit᷑ peccatoꝵ uera mundatio. quoꝵ est
falsa confessio: Ponticescat gͥ ⁊ arescat
elatio fenea suꝑboꝵ. seipsã seducens. quȩ
in aurib hominũ simulata humilitate
diẽ se habere peccͣm: in corde aũ suo im¬
pia elatione dicit se ñ hab̾e peccͣm. Qui
enĩ hoc dicunt. seipsos seducunt : ⁊ u̾itas in
eis ñ ẽ. S qnͣ in aurib hoĩm hoc dict᷑ se.
ñ tmͣ seipsos. s ⁊ alios qͦsq docꝰtrine in sane
ꝑu̾sitate seduc̃t. Cũ uͦ id in corde suo diet
illic seipsos seducunt: illic in eis u̾itas ñ
eͣ ac ꝑ hoc seipsos in corde seduẽt. ⁊ in
suo corde u̾itatis lum̃ amittunt. Exclame
in uniu̾so mundo. humilit᷑ uerax. ⁊ uera¬
cit᷑ humilis. exclamet inquã. Si dix̾imus
qr peccͣm ñ hñis. nos ipsos seducimꝰ: ⁊ ueri¬

Expanded text:
cunt sancti se non habere peccatum; quid est quod confitentur, ut remissionem mundationemque mereantur? An et hoc fit, ut arrogantia devitetur? Quomodo ergo impetrabitur peccatorum vera mundatio, quorum est falsa confessio? Conticescat igitur et arescat elatio fenea superborum, se ipsa seducens, quae in auribus hominum simulata humilitate dicit se habere peccatum, in corde autem suo impia elatione dicit se non habere peccatum. Qui enim hoc dicunt, seipsos seducunt, et veritas in eis non est. Sed quando in auribus hominum hoc dicunt, non tantum seipsos, sed alios quoque doctrinae insanae perversitate seducunt: cum vero id in corde suo dicunt, illic seipsos seducunt, illic veritas in eis non est; ac per hoc seipsos in corde susuo corde veritatis lumen amittunt. Exclametin universo mundo, humiliter verax et veraciter humilis; exclamet, inquam: «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in ore ⁊ in corde. nͣ habes u̾itatẽ. Eͥd
tͥ ꝓdest uideri hoĩb humił eẽ qd̃ dicis.
si ds uidet altũ ẽẽ qd̾ sapis:Certe si au¬
rib diuinũ insonaret oracłm. noli al¬
tũ dicere: nec sic ĩmerito dãpnareris. si
humilis in ore corã hõib altũ in corde
corã dño loq̃reris: cũ uͦi audias noli al¬
tũ saꝑe s time. ñ enĩ ait dic̾e̾ s saꝑe:¬
cur ñ etiã intꝰ es humił uͥ saꝑis: Ani¬
deo mens altitudine inflat᷑ ut humi¬
litatẽ lingua m̃tiat᷑: legis ł audis. noli
quam time̾. s unde inqͥs scriptũ ẽ. ñ
enĩ qui oꝑant᷑ iniquitatẽ in uiis eiꝰ ambr¬

Expanded text:
n corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, sed time» non enim ait, dicere, secur non etiam intus es humilis ubi sapis? An ideo mens altitudine inflatur, ut humilitatem lingua mentiatur? Legis, vel audis, «Noli quam tumere. 2. Et unde, inquis, scriptum est, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambu
Abbreviated transcription (Latin):
feci de om̃ib quȩcũq sufficient᷑ cũ pͥus mͥ
ad intelligendũ ł explicandũ difficilia
ac pene impossibilia uiderent᷑ exposui.
nĩ iustiꝰ eẽ arbitror: ut conuentꝰ eccłiasti¬
ei ñ fraudent᷑ etiã psalmi huiꝰ intelligen¬
tia. cuiꝰ ut alioꝵ delectari solent cantile

Expanded text:
fecit in omnibus quaecumque sufficienter, cum prius mihi fecit in omnibus quaecumque sufficienter, cum prius mihi ad intelligendum vel explicandum difficilia ac pene impossibilia viderentur, exposui. nim justius esse arbitror, ut conventus ecclesiastici non fraudentur etiam psalmi hujus intelligentia, cujus, ut aliorum, delectari assolent
Abbreviated transcription (Latin):
sAl. MOs om̃s cete¬
ros quos codicẽ psal¬
moꝵ nouimꝰ continere.
qd eccłie consuetudine psalt̾iũ nũ¬
cupat᷑. partĩ sermocinando in ppłis.
partĩ dic̾tando exposui donãte dño
cognoscibilẽ differebã. Et cũ molestis¬
sime ferrent frẽs mei. eiꝰ soliꝰ expositionẽ
quantũ ad eiꝰdẽ corporis psalmos ꝑtinet
dee̾e opuscłis nr̃is. meq ad hoc soluendr̃
tib q ñ cessi: qr quociensc̃q inde cogita¬
re tẽptaui. semꝑ uires nr̃e intentionis
excessit. Quanto enĩ uidet᷑ aꝑtior. tan¬
to mͥ ꝓfundior uideri solet. ita ut etiã¬
quã sit ꝓfundus demonstrare nͣ possim.
Alioꝵ qͥppe qui difficile intelligunt᷑. etiã si
in obscuritate sensus latet: ipsa tnͣ appa¬
necessariũ hab̾e credat᷑. E nc̃ qđ̵ tandem
ad ꝑtracꝰtationẽ eiꝰ accedo. quid in eo pos¬
sim ꝓrsus ignoro: spero tnͣ ut aliquid pos¬
sim affuturũ atq aduturũ dm̃. Sic enĩ

Expanded text:
salmos omnes caeteros, quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, cognoscibilem differebam. Et cum molestissime ferrent fratres mei, ejus solius expositionem, quantum ad ejusdem corporis Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum tibusque non cessi; quia quotiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiaquam sit profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus latet, ipsa tamen appanecessarium habere credatur. Et nunc quod tandem ad pertractationem ejus accedo, quid in eo possim, prorsus ignoro: spero tamen, ut aliquid possim, adfuturum atque adjuturum Deum. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
ex quirant. Si gͦ spe beati: fortassis etiã spe
imm aculati. Nlã ꝓfecto in hac uita licet in
lege dnĩ ambulemꝰ. licet scrutem᷑ testimo¬
nia eiꝰ i in toto corde. requiramꝰ eũ: & si di¬
xerimꝰ qr peccatũ ñ habemꝰ. nosipsos sedu

Expanded text:
exquirunt. Si ergo spe beati, fortassis etiam spe immaculati. Nam profecto in hac vita, licet in lege Domini ambulemus, licet scrutemur testimonia ejus, et in toto corde exquiramus eum, «si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos se
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ uolunt eẽ sapientes in dĩ głam: sed
uolunt uideri sapientes ꝓpt̾ hominũ głam.
Quomͦ enĩ sapientiã ñ odert̃. quȩ uibet &¬
docet contẽpnendũ eẽ qd̃ diligunt: oħ inde
beati immacłati in uia. qͥ ambulant ĩ lege
dnĩ. Beati qͥ scrutant᷑ testimonia eiꝰ. in toto
corde exqͥrunt eũ. Si enĩ serutando testi

Expanded text:
Non enim volunt esse sapientes in Dei gloriam, sed volunt videri sapientes propter hominum gloriam. Quomodo enim sapientiam non oderunt, quae jubet et docet contemnendum esse quod diligunt? Proinde, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia eiꝰ. in toto corde exquirt eũ.
N on mͥ uidet᷑ aliud his u̾bis cõmemoratum
beatoꝵ genꝰ. quã illud qd̃ ante dictũ ẽ÷ llã
scrutari testimonia dĩ. ⁊ eũ in toto corde
exquirere : hoc ẽ immaculatũ in uia ⁊ in
lege. dnĩ ambulare. Deniq seqrͣ & dic̃. Non
enĩ qui oꝑant᷑ iniquitate̾᷑ in uiis eiꝰ am¬
bulauert̃. Si gͦ ambulantes in uia id eͣ in

Expanded text:
testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum.» testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum.» Non mihi videtur aliud his verbis commemoratum beatorum genus, quam illud quod ante dictum est. Nam scrutari testimonia Domini, et eum in toto corde exquirere, hoc est immaculatum in via, in lege Domini ambulare. Denique sequitur et dicit: «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Si ergo ambulantes in via
Abbreviated transcription (Latin):
centiȩ uoluntatẽ lȩtitiãq ñ ꝑuenit. Beatũ
uͦ ñ dubitat iactare. cũ ꝑuenit. Et qͥsquis
auaritie facib mardescit. ad hoc congre¬
cladib pascit: in omĩb scelerib beatitudi¬
nẽ querit. Hos gͥ errantes. ⁊ uera miseria
falsã beatitudinẽ. requirentes. reuocat ad
uiã: si audiat᷑ uox ista diuina. Beati ĩma¬
culati in uia. qͥ ambulant in lege dnĩ. Tã¬
quã dicens. Suo itis: ꝑitis:⁊ nescitis. Ion¬
hac uia illuc itur qua ꝑgitis: quo ꝑuenire
desideratis. Nã utiq beati ee̾ cupitis: sed
musera st̃. ⁊ ad maiorẽ miseriã ducunt
itinera ista qͣ curritis. Tã magnũ bonum.
querere ꝑ mala nolite. Si ad illud ꝑuenire
uultis. huc uenite. huc ite. uie: ꝑu̾se. relin¬
quite malignitateͣ: qͥ ñ potestis relinquere
beatitudinis uolutatẽ: frustra tendendo
fatigamini: quo ꝑueniendo inquinamini.
Non aũ beati inqͥnati in errore. qͥ ambulant
in ꝑu̾sitate scłi: s beati imacłati in uia.

Expanded text:
tatem laetitiamque non pervenit, beatum vero non dubitat jactare cum pervenit. Et quisquis avaritiae facibus inardescit, ad hoc congrecladibus pascit, in omnibus sceleribus beatitudinem quaerit. Hos igitur errantes, et vera miseria falsam beatitudinem requirentes, revocat ad viam, si audiatur, vox ista divina, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini:» tanquam dicens, Quo itis? Peritis, et nescitis. Non illac itur qua pergitis, quo pervenire desideratis: nam utique beati esse cupitis; sed misera sunt, et ad majorem miseriam ducunt itinera ista qua curritis. Tam magnum bonum quaerere per mala nolite: si ad illud pervenire vultis, huc venite, hac ite. Viae perversae relinquite malignitatem, qui non potestis relinquere beatitudinis voluntatem. Frustra tendendo fatigamini, quo perveniendo inquinamini. Non autem beati inquinati in errore, qui ambulant in perversitate saeculi; sed, «Beati immaculati in via,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scrutabat᷑ testinonia eiꝰ. nec qͣrebat eũ
qͥ dicebat. magist᷑ bone. qͥd boni faciã. ut
uitã etͣnã consequar: S quomͦ eũ in toto
corde qͣsiuit: cui consilio ddiuitias suas pͣtu¬
lit. quo audito tristis abscessit. Nã ⁊ ꝓpħa
y saias dic̃. Querite dnm: & eũ inuenitis
eũ derelinquat impiꝰ uias suas. ⁊ uir ini¬
quus cogitationes suas. Quert itaq dm̃ &
impu ⁊ iniqui: ⁊ eo niuento ñ stͣ impii &
iniqui. Quomͦ gͦ iã beati adhuc testimonia
os ⁊ iniquos. qͥs uł impiꝰ dixerit aut un¬
quus:  Ergo spe beati. sic̃ beati qui ꝑsecu¬
tionẽ patiunt᷑ ꝓpt̾ iustitiã: ñ ꝓpt̾ qd̃ ad¬
est quãdui mala patiunt᷑. s ꝓpt̾ qd̃ ade¬

Expanded text:
rutabatur testimonia ejus, nec quaerebat eum, qui dicebat, «Magister bone, quid boni faciam, ut vitam aeternam consequar?» Sed quomodo eum in toto corde quaesivit, cujus consilio divitias suas praetulit, quo audito tristis abscessit ? Nam et propheta Isaias dicit, «Quaerite Dominum; et cum inveneritis eum, derelinquat impius vias suas, et vir iniquus cogitationes suas» . 3. Quaerunt itaque Deum et impii et iniqui, ut eo invento non sint impii, nec iniqui. Quomodo ergo jam beati, cum adhuc testimonia os et iniquos, quis vel impius dixerit aut iniquus? Ergo spe beati, sicut «beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam:» non propter quod adest, quamdiu mala patiuntur; sed propter quod ade
Abbreviated transcription (Latin):
re peniteret. S tc̃ penitebit cũ desidi¬
um peccatoꝵ ꝑibit. nullo suocedente so¬
latio. Ribit desidium pecͣcoꝵ cũ transieñ
oĩa tãꝗͣ umbra: cũ fȩno a rescente. flos de¬
cidet. Uerbũ aũ dñi qd̃ manet in etͣuũ.
sic̃ falsoꝵ beatoꝵ uanitate derisũ eͣ: sic

Expanded text:
re poeniteret; sed tunc poenitebit, cum «desiderium peccatorum peribit:» nullo succedente solatio. Peribit desiderium peccatorum, cum transient omnia tanquam umbra , cum feno arescente flos decidet. Verbum autem Domini quod manet in aeternum , sicut falsorum beatorum vanitate derisum est, sic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑam. Quã magnificata st̃ oꝑa tua dñe.
AAerito magna: merito excelsa. Ubi facta st̃
ista oꝑa tã magna: Quȩ illa statio dĩ. uͥ se¬
dit: ⁊ ista oꝑatus ẽ: Qs locus. uͥ ista oꝑatꝰ ẽ:
Unde pͥmo ꝓcessert̃ ista tã pulchra. Si ad
litt̾am accipias: oĩs orilinata creatura or¬
dinate currens. ordinate pulchra. ordina¬
te oriens. ordinate occidens. ordinate ꝑa¬
gens oĩa tpr̃a. unde ꝓcessit. Ipsa aũ eccłia
quomͦ accepit incremͣta: successus. ꝑfectio¬
neͣ. Quomͦ destinat᷑ ad fine̾ qͣndã immor¬
talitatis. Qͥbꝰ p̃coniis p̃dicat᷑. Qͥb misteri

Expanded text:
 Quam magnificata sunt opera tua, Domine!» Merito magna, merito excelsa. Ubi facta sunt opera ista tam magna? quae illa statio Dei ubi sdit, et ista operatus est? quis locus ubi ista operatus est? unde processerunt primo ista tam pulchra? Si ad litteram accipias, omnis ordinata creatura, ordinate currens, ordinate pulchra, ordinate oriens, ordinate occidens, ordinate peragens omnia tempora, unde processit? Ipsa autem Ecclesia quomodo accepit incrementa, successus, perfectionem? Quomodo destinatur ad finem quemdam immortalitatis? Quibus praeconiis praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
testate nocent: s ꝓficientib ñ nocent. Ala¬
lis ita st̃. tãꝗͣ ignis feno: bonis ita st̃. tãꝙͣ
ignis auro. Sanducatꝰ ẽ iudas ut fȩnũ: ꝓ¬
batꝰ ẽ iob ut aurũ. Posiusti tenebras ⁊ facta
ẽ nox: illic ꝑtransibt̾ om̃s bestie silue. Iam¬

Expanded text:
testate nocent: sed proficientibus non nocent. Matestate nocent: sed proficientibus non nocent. Malis ita sunt tanquam ignis feno; bonis ita sunt tanquam ignis auro. Manducatus est Judas ut fenum; probatus est Job ut aurum. «Posuisti tenebras, et facta est nox: illic pertransibunt omnes bestiae silvae.
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã leo rugiens. circuit qͣrens quẽ. deuo¬
ret: I dõ qͣrentes a dõ escã sͥ: qi nec tẽptari
qͥs potest a diabolo. nͥ ꝑmittente dõ. lob sẽs
ante diabolũ erat: ⁊ tam̃ longe ab illo erat
Aspectu ante illũ: potestate remotꝰ ab illo.
ñ auderet tẽptare uł carnẽ. uł facultates
eiꝰ quas possidebat: nͥ accepisset potestatẽ:
Quare aũ dant᷑ potestates. Aut ad dãpnãdos
impios: aut ad ꝓbandos pios. Iuste hoc totũ
dñs ait. Et in neminẽ. ht̃ diabolus potesta¬
tẽ uł in aliqͥd eiꝰ. nͥ ille cõcedat: uͥ ẽ potestaᷤᷤ
sũma ⁊ sublimis. Sic diabolo. sic hoĩ. nulla po
testas ẽ in hominẽ: nͥ desuꝑ det᷑. Stabat
iudex uiuoꝵ ⁊ mortuoꝵ ante hominẽ iu¬
dicẽ : ⁊ inflauit se hõ uidex. uidens ante
se xp̃m ⁊ ait. Nescis qr potestatẽ habeo oc¬
cidendi ⁊ dimittendi te: At ille qͥ uenerat
⁊ eũ docẽ a quo iudicabat᷑: ñ hab̾es inquit
⁊ diabolus. ⁊ qͣlibet demonia. ñ nͥ accepta po¬

Expanded text:
quam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret» ? Ideo «quaerentes a Deo escam sibi;» quia nec tentari quis potest a diabolo, nisi permittente Deo. Job sanctus ante diabolum erat, et tamen longe ab illo erat: aspectu ante illum, potestate remotus ab illo. Quando auderet tentare vel carnem, vel facultates ejus quas possidebat, nisi accepisset potestatem? Quare autem datur potestas? Aut ad damnandos impios, aut ad probandos pios. Juste hoc totum Dominus agit; et in neminem habet diabolus potestatem, vel in aliquid ejus, nisi ille concedat, cui est potestas summa et sublimis. Sic diabolo, sic homini nulla est potestas in hominem, nisi desuper detur. Stabat judex vivorum et mortuorum ante hominem judicem, et inflavit se homo judex videns ante se Christum, et ait: «Nescis quia potestatem habeo occidendi et dimittendi te?» At ille qui venerat et eum docere, a quo judicabatur: «Non haberes,» inquitet diabolus et quaelibet daemonia nonnisi accepta po
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩa aũ ex dõ. Nloua creatura quȩ facta ẽ.
om̃s credentes in xpm̃: exuentes se. uet̾em
hoĩem. ⁊ induentes nouũ. Repleta eͣ t̾ra
creatura tua. In uno t̾re loco erucifitꝰ erat.
in uno loco exiguo cecidit granũ illd̃ in tͣ¬
ra.⁊ mortificatũ ẽ: s magnũ fructũ attu¬
lit. Singłaris eras dñe iħu: donec transires.
Agnosco in alio psalmo uocẽ tuã qua dixis¬
ti singłaris sũ ego donec transeã. Singłaris
gͦ eras. donec transires. Singularis eras cũ
agnouisti occasũ tuũ: s ab occasu in ortũ
transisti. Ortꝰ es. splenduisti: clarificatꝰ es
cũ in celũ ascendisti: ⁊ repleta ẽ tͣra crea¬

Expanded text:
omnia autem ex Deo» . Nova creatura quae facta est, omnes credentes in Christum, exuentes se veterem hominem, et induentes novum . «Repleta est terra creatura tua.» In uno loco terrae crucifixus erat, in uno exiguo loco cecidit granum illud in terram, et mortificatum est; sed magnum fructum attulit. Singularis eras, Domine Jesu, donec transires; agnosco in alio psalmo vocem tuam, qua dixisti: «Singularis ego sum, donec transeam» . Singularis ergo eras, donec transires; singularis eras, cum agnovisti occassum tuum: sed ab occasu in ortum transisti. Ortus es, splenduisti, clarificatus es, cum in coelum ascendisti, et «repleta est terra crea
Abbreviated transcription (Latin):
lne aamouet᷑ ocłis tuis. Nisi forte putatis
multos ñ thesaurirare: ⁊ ad ootidiana e¬
gere: de. quib omĩno ñ credit᷑: qͦs ⁊ uos
inueniretis. si uelletis. si circũspiceretis.
si ad hoc uigilaretis. ut fructũ daretis.
Dixi ut potui: quantũ potui. Puto autẽ.
deo nos dicẽ: ut in nos ista faciatis. Pres¬
dsͣ ut t̾ra irrigata sitis. ñ lapidea sic̃ iu¬
deoꝵ. unͣ tabulas lapideas acciꝑe merue¬
rtͣ. s t̾ra fructifera: t̾ra quȩ irrigata¬
fruc̾tũ reddit agricolȩ. Illi ipsi corde la¬
pideo qd̾ significatũ eͣ lapideis tabulis:
decimas dabant. Et iã gemite: ⁊ nicħ huc
exeat. Si gemitis parturite : si parturi¬
tis parite. Quare geniitꝰ in anis: Quare
gemitꝰ sterilis: Niscera torquent᷑. An ñ ẽ.
intꝰ qd̃ edat᷑ Rigans montes de suꝑio¬
rib suis: de fruc̾tu oꝑũ tuoꝵ saciabit᷑

Expanded text:
tuis? Nisi forte putatis, multos non thesaurizare, et ad quotidiana egere, de quibus omnino non creditur; quos et vos inveniretis, si velletis, si circumspiceretis, si ad hoc vigilaretis, ut fructum daretis. Dixi quod potui, quantum potui. Puto autem mdeo nos dicere, ut in nos ista faciatis. PraesDeus ut terra irrigata sitis, non lapidea, sicut Judaeorum, unde tabulas lapideas accipere meruerunt; sed terra fructifera, terra quae irrigata reddat agricolae. Illi ipsi corde lapideo, quod significatum est lapideis tabulis, decimas dabant. Etiam gemitis, et nihil adhuc exit. Si gemitis, parturite; si parturitis, parite. Quare gemitus inanis? quare gemitus sterilis? Viscera torquentur, an non est intus quod edatur? «Rigans montes de superioribus suis: de fru
Abbreviated transcription (Latin):
dȩmonia ⁊ angłos p̃uaricationis. putetis
me aliqͥd contrariũ dic̾e̾. Similitudines
enĩ st̃ Et in qͦcũq loco ft᷑: circu̾stantia
sui exponunt᷑. Illic ꝑtransibt᷑ om̃s bestiȩ
silue. Ubi: In noctẽ quã posuit dñs: qͥa
sol agnouit occasũ suũ. Catuli leonũ ru¬
gientes ut rapiant: ⁊ quęrant a dõ es¬
cã sͥ. Serito dñs uenturiis ad oocasũ su¬
uĩ ipse sol ustitie agnoscens occasũ suũ
aut discipłis tãquã tenebris futuris.
circuituro leone ut quȩret quẽ deuo¬
raret: ⁊ qd̃ ille leo neminẽ deuoraret.
nͥ peteret. Elac nocꝰte inqͥt postulauit
sat hanas tiexare uos sic̃ triticũ: ⁊ ego ro¬
gaui ꝓte petre: ne deficiat fides tua.
N onne petaꝰ cũ tex neguuit: iã int᷑ den¬
tes leonis erat: Catuli leonũ rugientes
ut rapiant: ⁊ quęrant a dõ escã sibi.

Expanded text:
daemonia et angelos praevaricationis, putet iis daemonia et angelos praevaricationis, putet iis me aliquid contrarium dicere. Similitudines enim sunt, et in quocumque loco sunt, circumstantia sui exponuntur. «Illic pertransibunt omnes bestiae silvae.» Ubi? In nocte quam posuit Dominus, quia «sol agnovit occasum suum. Catuli leonum rugientes, ut rapiant, quaerentes a Deo escam sibi.» Merito Dominus venturus ad occasum suum, ipse sol justitiae agnoscens occasum suum, ait discipulis, tanquam tenebris futuris, circuituro leone, ut quaereret quem devoraret, quod ille leo neminem devoraret, nisi peteret: «Hac nocte,» inquit, «postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Nonne Petrus cum ter negavit , jam inter dentes leonis erat? «Catuli leonum rugientes, ut rapiant, et ut quaerant a Deo escam sibi.
Abbreviated transcription (Latin):
psũ leonis nom̃ dnm significat: qr uicit
leo de tribu iuda: ⁊ diabolũ. qr cõculcauit
leonẽ ⁊ draconẽ. Discite sic intelligẽ cũ
figurate. ista dicunt᷑: ne forte uͥ legeritis
qd xp̃m significat petra. ubiq petrã. xp̃m
putetis. Significat alia atq alia: sic̃ litt̾a
quo loco ponat᷑. uide uͥ intelligis eiꝰ uim.
Si audieris .d. litterã pͥmũ in noĩe dĩ. ⁊ pu¬
taueris eã ibi semꝑ ponendã: delebis eam
in noĩe diaboli. Ab eadẽ enĩ litt̾a incipit
nom̃ dñi. a qua incipit nom̃ diaboli: &
nicħ tã csunctũ quã dẽ ⁊ diabolus. Ui¬
de gͦ quã absurdus ẽ a reb ⁊ humanis &
quare: respondeat ego in nõie diͣ legi lit¬
terã istã. Ridet᷑ iste : nã nec tał ẽ: cui dig¬
neris redłe rationẽ. Nolite. gͦ tã pueri¬
lit᷑ saꝑe: etiã ista duina: ut forte. aliqͥs
urm̃ qr dixi suꝑiꝰ bestias silug significare
gentes. m aũ dico bestias siluȩ significare

Expanded text:
onis nomen Dominum significat; quia, «Vicit leo de tribu Juda» , et diabolum; quia, «Conculcavit leonem et draconem» . Discite sic intelligere, cum figurate ista dicuntur; ne forte ubi legeritis quod Christum significat petra , ubique petram Christum putetis. Significat alia atque alia, sicut littera quo loco ponatur vide, ibi intelligis ejus vim. Si audieris litteram primam in nomine Dei, et putaveris eam semper ibi ponendam, delebis eam in nomine diaboli. Ab eadem enim littera incipit nomen Dei, a qua incipit nomen diaboli; et nihil tam disjunctum, quam Deus et diabolus. Vide ergo quam absurdus est a rebus et humanis et quare? respondeat: Ego in nomine Dei legi istam litteram. Ridetur iste; nam nec talis est cui digneris reddere rationem. Nolite ergo tam pueriliter sapere etiam ista divina, ut forte aliquis vestrum, quia dixi superius bestias silvae significare Gentes, modo autem dico bestias silvae significare
Abbreviated transcription (Latin):
plinȩ effugiet fictũ: ⁊ auferet se a co¬
gitationib q̃ st̃ sine intellecꝰtu. Non
gͦ ille sol orit᷑ impiis: ñ orit᷑ mał. At
titie. nescio qͥd significat psalmꝰ iste se¬
cundũ mysteriũ. Nlã uidemꝰ ita fieri
in creatura: etiã scđm specie᷑ rerũ ui¬
sibiliũ. Sol agnouit occasũ suũ. Q d̾
ẽ sol agnouit occasũ suũ. Ap̃s agnouit¬
sic occidit. ut ñ oriat᷑. Nũquid qͥ dormit.
ñ adiciet ut resurgat: Nonne ipse dixit:
dormiui cõturbatꝰ. Et de illo dictũ ẽ: exal¬

Expanded text:
ret se a cogitationibus quae sunt sine intellectu» . Non ergo sol ille oritur impiis, non oritur malis. At titiae nescio quid significat psalmus iste secundum mysterium; nam videmus ista fieri in creatura etiam secundum speciem rerum visibilium: «Sol agnovit occasum suum.» Quid est, «Sol agnovit occasum suusic sol occidit, ut non oriatur? «Numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat» ? nonne ipse dixit, «Dormivi turbatus?» et de illo dictum est, «Exal
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ fluctib. frangunt᷑ tñ fluctꝰ: ñ fran¬
git᷑ petra. Hoc ht magnũ petra: in mari
constituta. Quanti fluctꝰ contudert᷑ petrã
illi fracti stͣ. ille integer mansit. Et unꝰ
qͥsq imitans. xp̃m. ita fit in isto scło. idẽ
in isto mari. uͥ ñ potest nͥ ꝓcellas tẽpes¬
tatesq sentire : ut nulli uento cedat. nul¬
li fluctui. s oĩa excipiat. ⁊ integer mane¬
at Esrgo fulioe domꝰ: ⁊ fortis ẽ. ⁊ humilis.
Non habet domũ fulica in excelsis. Nichil
illa domo firmiꝰ: ⁊ nicħ ẽ humiliꝰ. In ce¬
dris qͥdẽ nidificant passeres ꝓpt̾ p̃sentẽ
necessitatẽ. s petrã illã habent ducẽ. quȩ
flucꝰtibꝰ tundit᷑ ⁊ ñ frangit᷑ Imitantur
enĩ passiones xp̃i. Et̃ si forte. cedri libani ira¬
tȩ fuerint. ⁊ aliqͥd molestiȩ uł scandali
serus dĩ in ramis suis cõmouerint uolabt᷑
quidẽ iñ passeres: s ue cedro remanenti

Expanded text:
ditur fluctibus, frangit tamen fluctus, non franditur fluctibus, frangit tamen fluctus, non frangitur: hoc habet magnum petra in mari constituta. Quanti fluctus contuderunt petram illi fracti ssquisque imitans Christum, ita sit in isto saeculo, id est in isto mari, ubi non potest nisi procellas tempestatesque sentire, ut nulli vento cedat, nulli fluctui, sed omnia excipiat, et integer maneat. Ergo fulicae domus et fortis est, et humilis. Non habet domum fulica in excelsis; nihil illa domo firmius, et nihil humilius. In cedris quidem nidificant passeres, propter praesentem necessitatem: sed petram illam habent ducem, quae fluctibus tunditur, et non frangitur; imitantur enim Christi passiones. Et si forte cedri Libani iratae fuerint, et aliquid molestiae vel scandali servis Dei in ramis suis commoverint, volabunt quidem inde passeres; sed vae cedro remanenti
Abbreviated transcription (Latin):
bani duces st̃ passerũ. Ecce satiabunt᷑ lig¬
na campi: om̃s ppłi. Et cedri libani satia¬
bunt᷑ quas plantauit dñs: om̃s nobiles. ex¬
celsi fideles. Illic id ẽ in cedris libani. pas¬
seres nidificabt᷑. Prebebunt ramos faculta¬
tũ suarũ: colligendis minutis spãlib. Pre¬
bent ista: faciunt hec cedri libani qͣs plã¬
tauit dñs : faciunt ⁊ libent᷑ fagunt. Noue¬
rt̃ qͥd faciant: nouert̃ qͥd accipiant. Sed
passeres quãuis in cedris libani nidificabt᷑.
fulice domꝰ. dux ẽ eoꝵ. Que ẽ fulice domꝰ:
Fulica sic̃ om̃s nouimꝰ: marina auis ẽ. Lsel
in stagnis ẽ. uł in mari ẽ. Flabet qͣndã
domũ ñ facile in littore t̾rȩ. aut nũꝗͣ:
s in his quȩ in media aqua ft̃. Nerũq uͦ¬
⁊ in petris. quas aqua circũdat. Intelligi¬
fortiꝰ ⁊ firmꝰ habitat: quã in petra. In
quali petra. In mari constituta. Et si tun¬

Expanded text:
bani duces sunt passerum. Ecce satiabuntur ligbani duces sunt passerum. Ecce satiabuntur ligna campi, omnes populi; et cedri Libani satiabuntur, quas plantavit Dominus, omnes nobiles et excelsi fideles. Illic, id est in cedris Libani, passeres nidificabunt; praebebunt ramos facultatum suarum colligendis minutis spiritualibus. Praebent ista, faciunt haec cedri Libani quas plantavit Dominus; faciunt, et libenter faciunt; noverunt quid faciant, noverunt quid accipiant. Sed passeres quamvis in cedris Libani nidificabunt, «Fulicae domus dux est eorum.» Quae est fulicae domus? Fulica, sicut omnes novimus, marina avis est; vel in stagnis est, vel in mari est. Habet quamdam domum non facile in littore terrae, aut nunquam; sed in iis quae in media aqua sunt: plerumque ergo in petris quas aqua circumdat. Intelligifortius et firmius habitat, quam in petra. In quali petra? In mari constituta. Etsi tun
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ cũ timore audunt. beatꝰ qͥ intelligit
suꝑ egenũ ⁊ pauꝑem: attendt̾ res suas. uil¬
las suas. ⁊ om̃s suꝑfluas copias qͥb uiden¬
t᷑ excelsi: ⁊ pͣbent illas seruis. dĩ. Bant a¬
gros: daut ortos. edificant ꝓccłias: monas¬
teria. colligt᷑ passeresint: iepdins liba¬
ni nidificent. Passeres gͦ sadaulri li¬
bani: quas plantauit dñs. Et llen passeres
nidificabt᷑. Attendite. totã t̾rã. si ñ ita ẽ
ut loqͦr. Ista. ñ solũ credidi. s ⁊ uidi. Dedit
mͥ intellectũ. ipsũ exꝑiͣtũ. Int̾rogate
latissimas t̾ras. qͥ nostis: ⁊ uidete in qͣm
multis cedris libani passeres illi de qͥbus
cedris libani. nͣ ꝓ magno hab̾e debent
cedros libani: ⁊ putare illos eẽ suꝑiores.
a quib eoꝵ necessaria cõplent᷑. Passeres
enĩ st̃: illi aũ cedri libani st̃. Esrgo fuli
e domꝰ: dux ẽ passerũ. Quãuis in cedris
libani nidificent passeres: ñ tam̃ cedri li¬

Expanded text:
imore audiunt, «Beatus qui intelligit imore audiunt, «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem;» attendunt res suas, villas suas, et omnes superfluas copias, quibus videntur excelsi, et praebent illas servis Dei; dant agros, dant hortos, aedificant ecclesias, monasteria, colligunt passeres, ut in cedris Libani nidificent passeres. Ergo satibani quas plantavit» Dominus, et «illic passeres nidificabunt.» Attendite totam terram, si non ita est. Ut loquerer ista, non solum credidi, sed et vidi; dedit mihi intellectum ipsum experimentum. Interrogate latissimas terras qui nostis, et videte in quam multis cedris Libani passeres illi, de quibucedris Libani, non pro magno habere debent cedros Libani, et putare illos esse superiores, a quibus eorum necessaria complentur. Passeres enim sunt; illae autem cedri Libani sunt. Ergois in cedris Libani nidificent passeres, non tamen cedri Li
Abbreviated transcription (Latin):
sultemꝰ: ñ illi dicamꝰ. nicħ dimisisti. H
suꝑbiat: qͥ multũ dimisit. Petrꝰ ut se¬
queret᷑ dñm. nouimꝰ qd̾ piscator erat:
piscatores: e tñ qͥd dixert̃: Ec̃ce nos
dimisimꝰ oĩa: ⁊ sequuti sumꝰ te. Non ei dixit
dnͣs. oblitꝰ es pauꝑtatẽ tuã. quid dimisis¬
ti. ut totuͣ mundũ acciꝑes: Multũ dimi¬
sit frẽs mei. Nultũ dimisit: qͥ ñ solũ dimi¬
sit. quioqͥd habebat. s etiã quicqͥd habere
cupiebat. Qͥs enĩ pauꝑ ñ turgescit in
spẽ scłi huiꝰ. Qͥs nͣ cotidie cupit augere
qd̃ habet. Ista cupiditas pͣcisa ẽ. Ibat in in¬
mensũ. accipit modũ: ⁊ nichil dimissũ ẽ
ꝓrsus totũ mundũ dimisit petrꝰ: ⁊ totũ
tes: ⁊ oĩa possidentes. fadiu̾st̃rhocꝰ mul¬
ti. Ista faqunt. qͥ parũ habentilimienuĩs
⁊ fiunt passeres humiles. Almuti uident᷑.
qr ñ habent altitudinẽ dignitatis soła¬
ris: nidificant in cedris libani. Tenĩ cedri
bibani nobiles ⁊ diuites. ⁊ excelsi huiꝰ scł̃i.¬

Expanded text:
non dicamus: Nihil dimisisti. Non superbiat qui multa dimisit. Petrus ut sequeretur Dominum, novimus quod piscator erat, piscatores ; et tamen quid dixerunt? «Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te» . Non ei dixit Dominus: Oblitus es paupertatem tuam; quid dimisisti ut totum mundum acciperes? Multum dimisit, fratres mei, multum dimisit, qui non solum dimisit quidquid habebat, sed etiam quidquid habere cupiebat. Quis enim pauper non turgescit in spem saeculi hujus? quis non quotidie cupit augere quod habet? Ista cupiditas praecisa est: ibat in immensum, accepit modum, et nihil dimissum est? Prorsus totum mundum dimisit Petrus, et totum tes, et omnia possidentes . Faciunt hoc multi: ista faciunt qui parum habent, et veniunt, et fiunt passeres utiles. Minuti videntur, quia non habent altitudinem dignitatis saecularis: nidificant in cedris Libani. Etenim et cedri Libani, nobiles et divites et excelsi hujus
Abbreviated transcription (Latin):
m̃di eã. Agnouit occasũ suũ. ⁊ posuit eã. or¬
tus ẽ sol. ⁊ recepit eã. Ortꝰ ẽ sol qr occidit
sol: s ñ extinctꝰ eͣ sol. Adhuc eis qͥ ñ intel¬
ligt᷑ xpm: ipsa nox ẽĩ Adhuc eis sol ortꝰ ñ ẽ.
Instent ut intelligant: ne rapiant᷑ a rugi¬
ente leone. Nlã ecce quib ortꝰ eͣ sol: ñ eos
audent inuadere catuli leonũ. Seqrͣ enĩ.
Ortꝰ eͣ sol ⁊ cong̾gati st̃: ⁊ in cubilib su¬
is cubabt̃. Nagis magisq uͥ orit᷑ sol iste.¬
ut intelligat᷑ ab orbe t̾rarũ. ⁊ clarificet᷑
xp̃c in toto mundo. cõgregant᷑ catuli leo¬
nũ: illa demonia recedt̃ a ꝑsecutione ec¬
cłiȩ. qͣ instigabant ꝑseqͥ domũ dĩ. oꝑando
in filiis diffidentiȩ. Nã dictũ eͣ. scdm pͥnci¬
pẽ potestatẽ aeris : qͥ nc̃ oꝑat᷑ in filiis in¬
fidelitatis. Ilodo qr iã nemo eoꝵ ꝑseqͥ au
det ȩccłiam: ortꝰ ẽ sol. ⁊ cõg̾gati st̃. Et uͥ
st̃. Et in cubilib suis cubabt̃. Cubilia eoꝵ.

Expanded text:
sum suum,» et posuit eam; «ortus est sol,» et recepit eam. «Ortus est sol,» quia occidit sol, sed non exstinctus est sol. Adhuc eis qui non intelligunt Christum, ipsa nox est; adhuc eis sol ortus non est: instent, ut intelligant, ne rapiantur a rugiente leone. Nam ecce quibus ortus est, non eos audent invadere catuli leonum. Sequitur enim: «Ortus est sol, et congregati sunt, et in cubilibus suis cubabunt.» Magis magisque ubi oritut intelligatur ab orbe terrarum, et clarificetur Christus in toto mundo, congregantur catuli leonum; illa daemonia recedunt a persecutione Ecclesiae, quae instigabant persequi domum Dei, operando in filiis diffidentiae. Nam dictum est: «Secundum principem potestatis aeris, qui nunc operatur in filiis infidelitdet Ecclesiam, «ortus est sol, et congregati sunt.» Et ubi sunt? «Et in cubilibus suis cubabunt.» Cubilia eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tione mͣtis ur̃e. s a t̾renis in celũ. Ut ex¬
hilaret faciẽ in oleo. ludeo q̃ t̃ra. qͣntum
fructũ educat. si ꝓducat fȩnũ ium̃tis.
N on isti serui uendunt qd dant: ñ enĩ ue̾¬
ditores eugłii st̃. Gratis dant: qr gratis ae¬
cepert̃. Gaudent bonis oꝑib ur̃is: hoc enĩ
fructũ. Qd ẽ exhilaratio faciei in oleo. Grã

Expanded text:
tione mentis vestrae, sed a terrenis in coelum. «Ut extione mentis vestrae, sed a terrenis in coelum. «Ut exhilaret faciem ejus in oleo.» Video quae terra quantum fructum educat, si producat fenum jumentis. Non isti servi vendunt quod dant; non enim venditores Evangelii sunt: gratis dant, quia gratis acceperunt. Gaudent bonis operibus vestris; hoc enim fructum. Quid est exhilaratio faci