comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
discipłis suis .&l dieb: impleto die pentecostes. mi
impleuit locũ illũ: factoq pͥmo sonitu de cȩlo tan¬
quã ferret᷑ flatus uehemens. sic̃ in actib apłors
legimꝰ: uisȩ in quit illis st̃ linguę diuisȩ uelut ig¬
nis. qui & in sedit suꝑ unũ quẽq eoꝵ Et ceperunt
linguis loqui: sic̃ sp̃c dabat eis ꝓnuntiare Hinc
uidemꝰ colũbã suꝑ dnm̃: ac linguas diuisas suꝑ
discipłos congregatos Ibi simplicitas. hic feruor
ostendit᷑:. Sunt enĩ qui dicunt᷑ simplices: & pi-¬
gri sunt: Uocant᷑ simplices: st̃ aut̃ segnes: Non
talis erat stephanus: plenus spũ scõ: Simplex
erat quia nemini nocebat: Feruens erat: quia
impios arguebat: Non enĩ tacuit uideis: eti
felle seuiebat: illi auditis his uerbis qui ca
ad lapides statĩ ad uersus colũbã cucurrer
aut̃ stephanus cepit lapidari qui paulo ami
mens & feruens sp̃u tanquã in inimicos ini
igneis. atq ita flamantib ut audistis. dim

Expanded text:
is quadraginta diebus, impleto die Pentecostes, misimplevit locum illum, factoque primo sonitu de coelo tanquam ferretur flatus vehemens, sicut in Actibus Apostolorum legimus, Visae, inquit, illis sunt linguae divisae velut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum; et coeperunt linguis loqui, sicut Spiritus dabat eis pronuntiare . Hac vidimus columbam super Dominum, hac linguas divisas super discipulos congregatos: ibi simplicitas, hic fervor ostenditur. Sunt enim qui dicuntur simplices, et pigri sunt: vocantur simplices, sunt autem segnes. Non talis erat Stephanus plenus Spiritu sancto: simplex erat, quia nemini nocebat; fervens erat, quia impios arguebat. Non enim tacuit Judaeis: ejusine felle saeviebat, illi auditis his verbis qui corvi erant, ad lapides statim adversus columbam cucurrerunt; coepit Stephanus lapidari: et qui paulo ante fremens et fervens spiritu, tanquigneis atque ita flammantibus, ut audistis, Dura
Abbreviated transcription (Latin):
bens tinus ex discipłis eiꝰ in sinu iħu: quẽ diligebat
lħs. Quid dixerit in sinu. patilopost ait: ubi cli¬
cit suꝑ pectus iħu. Ipse est ioħs cuius est hoc eu¬
głm: sic̃ postea manifestat. Erat enĩ hec eoꝵ con¬
suetudo. qui sacras nob̃ litteras ministrarunt: ut
quando ab aliquo eor diuina narrabantur hy¬
storia. cũ ad se ipsum ueniret. tanquã de aliquo
loqueretur: et sic se insereret. ordini narrationis
suȩ. tanquã gestarũ rerũ scriptor: non tanquã
sui ipsius p̃dicator. Nam hoc et sc̃s matheus fecit.
Qui cũ intextu narrationis suȩ uenisset ad se ipsũ:
udit inquit intheloneo sedentẽ quendam pub¬
licanum nomine matheũ : et ait illi. Sequere
me. Non gͦ dixit. uidit me: et dixit mͥ. hoc fe¬
non in historia ubi rerũ gestarũ suscipit᷑ expli¬
canda narratio: s in epła hoc fecit. Nam utiq
de se ipso att. Scio hominẽ in xp̃o ante annos

Expanded text:
bens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat bens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quid dixerit, in sinu, paulo post ait, ubi dicit, supra pectus Jesu. Ipse est Joannes cujus est hoc Evangelium, sicut postea manifestat . Erat enim eorum haec consuetudo qui sacras Litteras nobis ministrarunt, ut quando ab aliquo eorum divina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur; et sic se insereret ordini narrationis suae, tanquam rerum gestarum scriptor, non tanquam sui ipsius praedicator. Nam et hoc sanctus Matthaeus fecit, qui cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, Vidit, inquit, in telonio sedentem quemdam publicanum, nomine Matthaeum, et ait illi, Sequere me : non ait, Vidit me, et dixit mihi. Hoc fenon in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda narratio, sed in Epistola hoc fecit. Nam utique de seipso ait: Scio hominem in Christo ante annos
Abbreviated transcription (Latin):
uerum est quod ait idem ipse in epła sua cuiꝰ ẽ
Non erat igitur ex illis uidas: mansiset enĩ cum
illis si eẽt ex illis. Qͥa ẽ gͦ untis ex uobis tradet
me. nisi untis ex tiobis exiturus est qui tradet
me: Quia et ille qui ait si fuissent ex nob̾ man¬
sissent utiq nobiscũ: iam dixerat ex nobis exierunt:
acphocutrũq uert̃i. est ex nobis et non ex nobis.
Scd̾m aliud ex nobis: sccł̃m aliud non ex nob̃̾. Scd̾m
cõmunionẽ sacram̃toꝵ ex nobis: scđ̾m suors ꝓprie¬
tatem crimimum non ex nobis. Aspiciebant gͦ
ad inuicẽ discipłi : hesitantes de quo diceret. Sic
quippe in ei s erat erga magistr̾u suũ pia Rari¬
tas: ut tam̃ eos humana altertim de altero sti¬
mularet infirmitas. Nota sibi quidem erat cuiꝰq
conscientia: uerunta m̃ quia ꝓximi erat ignota:
ita sibi singuluᷤᷤ quisq erat certus: ut incerti essent.
et ceteris singuli. et singulis cȩteri. Erat gͦ recũ¬

Expanded text:
verum est quod ait idem ipse in epistola sua, cujverum est quod ait idem ipse in epistola sua, cuj utique nobiscum . Non erat igitur ex illis Judas; mansisset enim cum illis, si esset ex illis. Quid est ergo: Unus ex vobis tradet me? nisi: Unus ex vobis exiturus est, qui tradet me? quia et ille qui ait: Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum: jam dixerat, ex nobis exierunt, ac per hoc utrumque verum est, ex nobis, et non ex nobis. Secundum aliud ex nobis, secundum aliud non ex nobis. Secundum communionem sacramentorum ex nobis, secundum suorum proprietatem criminum non ex nobis. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi singulis quisque erat certus, ut incerti essent et caeteris singuli, et singulis caeteri. Erat ergo recum
Abbreviated transcription (Latin):
nobis dñs significare sua turbatione dignatus est.
qđ scilicet falsi fr̃s. et dm̃ci agri illa ⁊irania. ⁊ta
necesse est usq ad messis tempus int̾ frum̃ta tole¬
rari : ut quando ex his aliqua separari etiã ante
messem urgens causa cõpellit.: fieri sine eccłe ꝑt᷑ba¬
tione non possit. Hanc ꝑturbationẽ scõꝵ suors
ꝑ scismaticoͥs et hereticos futurã quodãmͦ p̃nun¬
tians dñs. p̃figurauit in seipso: cũ exituro uda
homyne malo & cõmixtionẽ frum̃ti in qua diu
ro. turbatus est non carne s spu. Spiritales enĩ
eiꝰ in ehuiꝰ modi scandalis. non ꝑuersitate s hari¬
tate turbant᷑: ne forte inseparatione aliquoꝵ
riranior. simul aliquod eradicet᷑ et triticum.
Turbatus est itaq iħc spũ: et protestatus & dixit. ẽ¬
Am̃ am̃ dico uob̾: quia unus exuob tradet me.
ex uob̾ ẽ: s qͥ ex uobis exiturus est. Nam quiomͦ erit
uerũ qđ ꝓtestatus est dñs et dixit. unus ex uobis: si

Expanded text:
nobis Dominus significare sua turbatione dignatus est, quod scilicet falsi fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est, usque ad messis tempus, inter frumenta tolerari , ut quando ex his aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non posset. Hanc perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et haereticos futuram quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum, exituro Juda homine malo, et commistionem frumenti in qua diu ro, turbatus est non carne, sed spiritu. Spirituales enim ejus in hujusmodi scandalis non perversitate, sed charitate turbantur, ne forte in separatione aliquorum zizaniorum simul aliquod eradicetur et triticum. Turbatus est itaque Jesus spiritu, et protestatus est, et dixit: Amen amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. ex vobis est, sed qui ex vobis exiturus est. Nam quomodo erit verum quod protestatus est Dominus, et dixit: Unus ex vobis, si
Abbreviated transcription (Latin):
iam foras qualibcũq signis ꝓmitur qđ fuerat oi¬
de conceptũ: Quid gͦ dixit innuendo: Quidal
qđ seqͥtur. qͥs est de quo dicit: Hȩc uerba petis
innuit: quia non sono uocis. s motu corpeis dui
Itaq cũ recubuisset ille supra pectus iħu. hicil
utiq pectoris sinus: sapientie secretũ: Dicit e. di
quis est: Re spondit iħc. Ille est cui intineno
panẽ prorrexero. Et cũ intixisset panẽ: dsi
uidȩ symonis schariotis. Et post panẽ : tunei¬
trouuit in illo sathanas. Expressus est tradiori
ntidate sunt latebre tenebrarũ. Bonum est asꝰ
accepit: s malo suo accepit: quia male bonuls
maliis accepit. Uerum de isto pane intineto as
prorrectꝰ ẽ ficto. et de bis quiȩ secuntur millsa
residi sint: quib necessariũ est plus temporis.
nan hibemus iam in istiuis fine sermonis.

Expanded text:
jam foras qualibuscunque signis promitur quod fuerat corjam foras qualibuscunque signis promitur quod fuerat corde conceptum? Quid ergo dixit innuendo? quid? nisi quod sequitur: Quid est de quo dicit? Haec verba Petrus innuit, quia non sono vocis, sed motu corporis dixit. Itaque cum recubuisset ille super pectus Jesu: Hic est utique pectoris sinus, sapientiae secretum. Dicit ei, Domine, quis est? Respondit Jesus. Ille est cui intinctum panem porrexero; et cum intinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae. Et post panem tunc introivit in illum Satanas. Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo accepit, quia male bonum malus accepit. Verum de isto pane tincto qui porrectus est ficto, et de his quae sequuntur, multa dicenda sunt: quibus necessarium est plus temporis, quam nunc habemus jam in istius fine sermonis.
Abbreviated transcription (Latin):
circa. quod etã hicbeatus eugłista non ata
recũbens in sinu iħu. s ait erat recũbeans ar
discipłis: nostrors auctoꝵ consuetudine ai
potius quã miremur. Quid enĩ deperit ur
quando et res ipsa dieitur. et modo quodi
di iactantia de uitatur: Hoc quippe narat
de quibus idem ipse ioħs suꝑius ait. insuna
erant tantum. sed etiã post futuroꝵ menbrimu
suore et totius eccłȩ suȩ dilector ostenditur: Sa
ꝓfecto latet hic aliquid: et ꝑtinet ad sinĩ inqu
recũbebat qui ista dicebat. Per sinum quipe ig
nificatur quid aliud quã secretũ: Sel aliuses
oportunior. locus: ubi nobis dñs aliqͥd donet ar
hoc secreto quantũ sufficit dicere. Innut gͣ yne
petrus et dicit ei. Notanda locutio ẽ dici aliqus
non s mnando: s tantummͦ innuendo. Innuti
quit. et dicit. Utiq innuendo dicit. Si eñ a¬
tando aliquid dicitur. sic̃ scriptura loquit᷑. dient
apud semet ipsos: quantomagis innuendo uibi

Expanded text:
circa quod etiam hic beatus Evangelista non ait, Eram recumbens in sinu Jesu, sed ait, Erat recumbens unus ex discipulis; nostrorum auctorum consuetudinem agnoscamus potius quam miremur. Quid enim deperit veritati, quando et res ipsa dicitur, et modo quodam dicendi jactantia devitatur? Hoc quippe narrabat de quibus idem ipse Joannes superius ait, In finem erant tantum, sed etiam post futurorum membrorum suorum, et totius Ecclesiae suae dilector ostenditur? Sed profecto latet hic aliquid, et pertinet ad sinum in quo recumbebat qui ista dicebat. Per sinum quippe quid significatur aliud quam secretum? Sed alius est opportunior locus, ubi nobis Dominus aliquid donet de hoc secreto, quantum sufficiat, dicere. 6. Innuit ePetrus, et dicit ei. Notanda est locutio, dici aliquid non sonando, sed tantummodo innuendo. Innuit, inquit, et dicit. Utique innuendo dicit. Si enim cogitando aliquid dicitur, sicut Scriptura loquitur: Dixerunt apud semetipsos , quanto magis innuendo, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
rã futuri sunt. illi quib dicet᷑ uenite be¬
dicti patris mei ꝑcipite regnũ qđ uob̃ p¬
ratũ est ab origine mundi Attendat gͦa
tionẽ Et qđ nondũ locis separatũ est
parauit in tellectu. separa uit cordis aspit
& uidit duos popłos infideliũ & fidelũ
tendit infideles: & ait: Qui de cȩlo tient
supͣ om̃s est. & qđ uicdit & audiuit loqut¬
se a sinistra & aspexit dexterã: & secutꝰ at
Qui accipit testinoniũ eiꝰ: signabit qͥa ds u
rax est Quid est signabit qͥa ds̃ ueraxest
testimoniũ eiꝰ: signabit qͥa ds̃ uerax ẽ b
ipse qui de cęlo uenit. & supra om̃s est. a¬

Expanded text:
futuri sunt, illi quibus dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Attendit ergixtionem; et quod nondum locis separatum est, separavit intellectu, separavit cordis aspectu; et vidit duos populos, fidelium et infidelium: attendit infideles, et ait, Qui de coelo venit, supra omnes est: et quod vidit et audivit, hose a sinistra, et aspexit ad dexteram, et secutus ait, Qui accepit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Quid est, signavit quia Deus verax est, testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Quis? Ipse qui de coelo venit et supra omnes est,
Abbreviated transcription (Latin):
s eipsũ as misit c uerba cli loqͥt᷑ quomͦ
ad distinctionẽ de xp̃o eũ dixisse accipimus:
quẽ enĩ misit ds̃ uerba dĩ loquit᷑: S uide.citt
quid ad uingat: Non enĩ ad mensurã dat
ds̃ sp̃m Quid est hoc. non enĩ ad mensurã
dat ds̃ sp̃m: In uenimꝰ qͥa ad mensurã dat

Expanded text:
 ipsum Deus misit, et verba Dei loquitur; quomodo ad distinctionem, de Christo eum dixisse accipimus, Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur? Sed vide quid adjungat: Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Quid est hoc, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum? Invenimus quia ad mensuram dat
Abbreviated transcription (Latin):
multoꝵ. fr̃m cor unũ ꝓpt̾ caritat᷑ẽ. & mul¬
toꝵ fr̃m anima una ꝓp̃t caritatẽ: ds̃ pat̾
a ds̃ filiꝰ dicturus es quia duo sunt: Si
duo dii sunt: non est ibi sũma caritas: Si
enĩ hic tanta est caritas. ut animã tuã et
animã amici tui unã animã faciat: quomͦ
ibi non est unus ds̃. pat̃ & filius: Ab sit ut
hoc sentiat fides non ficta: Prorsus quantũ
excellat caritas illa: hinc intelligite: Multȩ
animȩ sunt: multoꝵ. hominũ Et si se
diligunt: una anima est: S possunt dici
coniunctio: Ibi aut̃ unũ dm̃ licet dicas: du¬
os aut tres dõs non licet ut dicas Hinc tibi
c̃mendat᷑ suꝑ eminentia & sũmitas carita¬
tis tanta: ut maior ẽẽ non possit Quẽ enĩ
misit ds̃: uerba dĩ loquitur Hoc utiq de
xp̃s de xp̃o dicebat: ut se ab illo distingue¬
rt: Quid enĩ : ipsũ ioħm non ne ds̃ misit:
An non ipse dixit missus sũ ante eũ. & qͥ me
misit baptirzare in aqua: & de illo dictũ est.

Expanded text:
rum cor unum propter charitatem, et multorum fratrum anima una propter charitatem; Deus Pater et Deus Filius, dicturus es quia duo sunt? Si duo dii sunt, non est ibi summa charitas. Si enim hic tanta charitas est, ut animam tuam et animam amici tui unam animam faciat; quomodo ibi non est unus Deus Pater et Filius? Absit ut hoc sentiat fides non ficta. Prorsus quantum excellat charitas illa, hinc intelligite. Multae animae sunt multorum hominum, et si se diligunt, una anima est; sed possunt dicinon est tanta conjunctio: ibi autem, unum Deum licet dicas; duos aut tres deos non licet dicas. Hinc tibi commendatur supereminentia et summitas charitatis tanta, ut major esse non possit. 10. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. Hoc utique de Christo dicebat, ut se ab illo distingueret. Quid enim? ipsum Joannem nonne Deus misit? An non ipse dixit, Missus sum ante eum , et, Qui me misit baptizare in aqua : et de illo dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uerax est: Responderet gͦ fortasse int̾rogatus
ioħs & diceret Noui quid dixerĩ nemo
Est enĩ quidã popłs natus ad irã dĩ: & ad hoc
p̃cognitꝰ. Qui sint enĩ credituri & qui non
sint credituri : nouit ds̃: Qui st̃ ꝑseueratu¬
ri in eo qđ crediderunt. & qui sunt lapsu¬
ri nouit ds̃: & numerati st̃ om̃s futuri in
uitã ȩternã. & nouit iã illũ popłm distin¬
otũ: Et si ipse nouit. & ꝓpħis dedit nosse
non oculo suo Nam quantũ ad ipsũ ꝑtint
terra est & de t̾ra loquit᷑ S in ea gr̃a sp
quã accepit a dõ. uidit quendã popłm in¬
piũ. infidelẽ: ad tendens illũ in infidelts
sua ait: Testimoniũ eiꝰ qui uenit de gli
nomo accipit: Quori nemo: eoꝵ qui adi¬
nistr̃a futitri sunt: eoꝵ quib dicetur. i
in ignẽ ȩt̃nũ. qui p̃paratus est diabolo s

Expanded text:
verax est. » Responderet ergo fortasse interrogatus verax est. » Responderet ergo fortasse interrogatus Joannes, et diceret: Novi quid dixerim, Nemo. Est enim quidam populus natus ad iram Dei, et ad hoc praecognitus. Qui sint enim credituri, et qui non sint credituri, novit Deus; qui sint perseveraturi in eo quod crediderunt, et qui sint lapsuri novit Deus: et numerati sunt Deo omnes futuri in vitam aeternam; et novit jam illum populum distinctum. Et si ipse novit, et Prophetis dedit nosse non oculo suo; nam quantum ad ipsum pertinet, terra est, et de terra loquitur: sed in ea gratia Spiritus, quam accepit a Deo, vidit quemdam populum impium, infidelem; attendens illum in infidelitate sua, ait, Testimonium ejus qui venit de coelo, nemo accipit. Quorum nemo? Eorum qui ad sinistram futuri sunt, eorum quibus dicetur, Ite in ignem aeternum qui praeparatus est
Abbreviated transcription (Latin):
ba dĩ loquit᷑ Ipse est ds̃ uerax: & milt
lũ ds̃ Ds misit dm̃. ⁊ iunge ambos: uuis
ds̃: Ds tierax: missus a dõ De singulis
t̾roga ds̃: & de ambobus int̾roga ds̃ as d
singuli ds̃. & ambo dis: s singulus quls
ds̃. & ambo ds̃ Tanta enĩ ibi est carita
sp̃s scĩ: tanta pax unitatis: ut de singl
cũ int̾ogat᷑. ds tibi respondeatur. De trinita
a  untrogat᷑: ds̃ tibi respondeat᷑: Si enĩ
spa hominis quando inheret. dõ unus sp̃s ẽ.
a quantomagis filiꝰ equialis adherens patri:
sinal cũ illo unus est ds̃: Audite alterũ
costimonũ: Nostis qͥa multi crediderunt.
quancio omĩa quȩ habebant ad pedes apłoꝵ
uendita posuerunt: ut distribueret᷑ uni¬
ciuiq sic̃ opus erat: Et de illa congrega¬
cione scõr. quid dicit scriptura: Erat illi
anima una & cor unũ in dño Si caritas
de tot animis fecit animã unã. & de tot
cordib fecit corunũ: quanta est caritas int̃
patrẽ & filiũ : maior utiq potest eẽ: quam¬

Expanded text:
ba Dei loquitur. Ipse est Deus verax, et misit illum Deus: Deus misit Deum. Junge ambos, unus Deus, Deus verax missus a Deo. De singulis interroga, Deus: et de ambobus interroga, Deus. Non singuli Deus et ambo dii, sed singulus quisque Deus et ambo Deus. Tanta enim ibi est charitas Spiritus sancti, tanta pax unitatis, ut de singulis cum interrogatur, Deus tibi respondeatur; de Trinitate cum interrogatur, Deus tibi respondeatur. Si enim spiritus hominis quando inhaeret Deo unus spiritus  quanto magis Filius aequalis adhaerens Patri simul cum illo unus Deus est? Audite alterum testimonium. Nostis quam multi crediderunt, quando omnia quae habebant, ad pedes Apostolorum vendita posuerunt, ut distribueretur unicuique sicut opus erat: et de illa congregatione sanctorum quid dicit Scriptura? Erat illis anima una et cor unum in Domino . Si charitas de tot animis fecit animam unam, et de tot cordibus fecit cor unum, quanta est charitas inter Patrem et Filium? Major utiq
Abbreviated transcription (Latin):
iram dĩ: Quã irã lĩ: Quã excepit pri
adam: Sic enĩ peccauit primꝰ homo: & aua¬
uit morte morieris factus est mortalis ille
& cepimꝰ nasci mortales: cũ ira dĩ nati suma
Wenit in de filiꝰ non habens peccatũ: & incu¬
tus est carne: in dutus est mortalitate:s
ille nobiscũ cõmunicauit. irã dĩ: nos ps
sumꝰ cũ illo cõmunicare grãm dĩ: Qui¬
enĩ & nos natura filii irȩ : sic̃ & ceteri: Oni
gͦ filii ire: qͥa de maledicto mortis uenient
Crede in xp̃m factũ ꝓ te mortalẽ: ut eũ cas¬
as in mortalem: Quando enĩ ceperis el il¬
mortalt̾tẽ: nec tu eris mortalis: Uiuebas
moriebaris: mortuus ẽ ut uiuas Attult qe
dĩ: abstulit irã dĩ: Ds̃ bibit mortẽ: ne moldͦ¬

Expanded text:
iram Dei. Quam iram Dei? Quam accepit primus Adam. Si enim peccavit primus homo, et audivit, Morte morieris ; factus est mortalis ille, et coepimus nasci mortales; cum ira Dei nati sumus. Venit inde Filius non habens peccatum, et indutus est carne, indutus est mortalitate. Si ille nobiscum communicavit iram Dei, nos pigri sumus cum illo communicare gratiam DeiFuimus et nos natura filii irae sicut et caeteri . Omnes ergo filii irae; quia de maledicto mortis venientes. Crede in Christum factum pro te mortalem, ut illum capias immortalem: quando enim ceperis ejus immortalitatem, nec tu eris mortalis. Vivebat, moriebaris: mortuus est, ut vivas. Attulit gratiam Dei, abstulit iram Dei. Deus vicit mortem, ne mo
Abbreviated transcription (Latin):
Quomꝰ gͦ de terra loquit᷑ si de dño dicebat:
Quantũ ad ipsũ ioħm ꝑtinet. de t̾ra est: & de
t̾ra loquit᷑: Si aut̃ aliqua loquit᷑ diuina.
uluminatꝰ est a dõ: Nã si non eẽt illumina¬
tus: terra terrã loqueret᷑ Ergo seorsũ ẽ
gr̃a dĩ: seorsũ natura hominis: Modo na¬
turã hominis int̾roga: nascit᷑ : crescit: usitata
ista hominũ discit. qͥd nouit nͥ t̾rã de terra:
humana loquit᷑. humana nouit. humnana
sapit: carnalis. carnalit̃ estimat. carnaliter
suspicat᷑. Ecee est totꝰ homo: Ueniat grã
dĩ. illuminet tenebras illiꝰ. sic̃ dicit tu illu¬
minabis lucernã meã dñe : ds̃ m̃s illumi¬
na tenebras meas: Ad ssumat mentẽ huma¬
nã. conuertat᷑ ad lucẽ suã: incipit iã dice¬

Expanded text:
loquitur? Sed de homine dicebat. Quantum ad ipsum hominem pertinet, de terra est, et de terra loquitur: si autem aliqua loquitur divina, illuminatus est a Deo. Nam si non esset illuminatus, terra terram loqueretur. Ergo seorsum est gratia Dei, seorsum natura hominis. Modo naturam hominis interroga: nascitur et crescit, usitata ista hominum discit. Quid novit nisi terram de terra? Humana loquitur, humana novit, humana sapit; carnalis carnaliter aestimat, carnaliter suspicatur: ecce est totus homo. Veniat gratia Dei, illuminet tenebras illius, sicut dicit, Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illumina tenebras meas ; assumat mentem humanam, convertat ad lucem suam: incipit jam dice
Abbreviated transcription (Latin):
aũt ds̃ quomͦ crescit: Si ad etatẽ qͥa digna¬
tus est ẽẽ homo. & fuit puer: & cũ sit u̾bum
dĩ infans in p̃sepi iacuit. & cũ ipse matre su¬
am condiderit.: lac in fantiȩ de matre suxit:
Quia creuit gͦ iħc etate carnis ideo forte dictũ
est: illũ oportet crescere me aut̃ minui S

Expanded text:
autem Deus quomodo crescit? Si ad aetatem, quia dignaautem Deus quomodo crescit? Si ad aetatem, quia dignatus est esse homo, et fuit puer; et cum sit Verbum Dei, infans in praesepi jacuit, et cum ipse matrem suam condiderit, lac infantiae de matre suxit: quia crevit ergo Jesus aetate carnis, ideo forte dictum est, Illum oportet crescere, me autem minui. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa non cognouerunt: s cognoscentes dm̃ ñ
sic̃ dm̃ glorificauerunt. aut grãs egerunt:
s euanuerunt in cogitationibus suis. &
obduratũ est insipiens cor eoꝵ: Dicentes
enĩ se eẽ sapientes: stulti facti sunt: Si enĩ
dm̃ cognouerunt: si mul cognouerunt: qͥa
non eos fecerat sapientes nisi ds̃ Non gͦ si¬
bi tribuerent qd̾ a se ñ habebant: s ei a qͦ
acceperant: N on aũt̃ agendo gr̃ãs. in sipien¬
tes facti sunt: Ergo ds̃ qđ dederat gratis.
tulit ingratis Noluit eẽ hoc ioħs: gratus
ẽẽ uoluit: Confesus est se accepisse. & gau¬
dere se dixit ꝓpt̾ uocẽ sponsi & ait: hoc gͦ
gaudiũ meũ impletũ est: Illũ oportet cres¬
cere : me aut̃ minui Quid est hoc : illum
oportet ȩxaltari : me aũt humiliari: Quomͦ
crescit iħc: quomͦ crescit ds̃ : ꝑfectus ñ crescit:
Ds aut̃ non crescit nec minuit᷑ Si enĩ crescit:
ꝑfectus non est: Siminuit᷑: ds̃ non est Iħc

Expanded text:
quia non cognoverunt; « cognoscentes Deum, non quia non cognoverunt; « cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt acogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum: dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt » . Si enim Deum cognoverant, simul cognoverant quia non eos fecerat sapientes nisi Deus. Non ergo sibi tribuerent quod a se non habebant, sed ei a quo acceperant. Non autem agendo gratias insipientes facti sunt. Ergo Deus quod dederat gratis, tulit ingratis. Noluit esse hoc Joannes, gratus esse voluit: confessus est accepisse se, et gaudere se dixit propter vocem sponsi, et ait, Hoc ergo gaudium meum impletum est. 4. Illum oportet crescere, me autem minui. Quid est hoc? Illum oportet exaltari, me autem humiliari. Quomodo crescit Jesus? quomodo crescit Deus? Perfectus non crescit. Deus autem nec crescit, nec minuitur. Si enim crescit, perfectus non est: si minuitur, Deus non est. Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
non intellexerimꝰ. rogemꝰ eũ qui dat de cȩlo:
qͥa homines sumus. & non possumꝰ acciꝑere
qͥcquã. nͥ ille dederit qui homo non est Hoc
gͦ sequit᷑ & dicit ioħs: Hoc gaudiũ meũ im¬
pletũ est: Quod est gaudiũ ipsiꝰ: ut gau¬
deat ad uocẽ sponsi: Impletũ est in me. ha¬
beo grãm meã: plus non mͥ assumo. ne & qd̾
accepi amittã: Quod est hoc gaudiũ: gau¬
dio gaudet ꝓpt̾ uocẽ sponsi: Intelligat gͦ hõ
ñ se debere de sapientia gaudẽ sua: s de sapi¬
entia qũa accepit a dõ. Nichil plus querat:
& non a mitrat qđ inuenit: Multi enĩ ideo
facti st̃ in sipientes: qͥa dixerunt se eẽ sapien
notũ est dĩ ait. manifestũ est in illis: Deqͥ¬
enĩ illis manifestauit: In uisibilia enĩ eiꝰ a crea¬
tura mundi. ꝑ ea quȩ facta st̃: intellecta con¬
spitiunt᷑ Sempit̾na quoq eiꝰ uirtꝰ ac diuini¬
tas: ut sint ipsi in excusabiles: Quare in ex¬
cusabiles: quia cognoscentes dm̃i: non dixit

Expanded text:
n intellexerimus, rogemus eum qui dat de coelo: quia homines sumus, et non possumus accipere quidquam, nisi ille dederit qui homo non est. 3. Hoc ergo sequitur, et dicit Joannes, Hoc ergo gaudium meum impletum est. Quod est gaudium ipsius? Ut gaudeat ad vocem sponsi. Impletum est in me, habeo gratiam meam, plus mihi non assumo, ne et quod accepi amittam. Quod est hoc gaudium? Gaudio gaudet propter vocem sponsi. Intelligat ergo homo non se gaudere debere de sapientia sua, sed de sapientia quam accepit a Deo. Nihil plus quaerat, et non amittit quod invenit. Multi enim ideo facti sunt insipientes, quia dixerunt se esse sapiennotum est Dei, ait, manifestum est illis: Dereatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas, ut sint ipsi inexcusabiles. » Quare « inexcusabiles? Quia cognoscentes Deum; » non dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
anid & ipse de hominib: Et enĩ nemo quã
uis erurrexerit maior iohe in natis mulierã.
unus tam̃ & ipse exhis. qui nati st̃ ex mulie¬
ribus: Nũquid cõparandus est ei qui quia
uoluit natꝰ est: Et ideo nouo partu: quia
nouus natus: Ambe enĩ generationes dnĩ
inusitate st̃: & diuina & humana Diui¬
na non habet matrẽ: humana ñ habet
patrẽ: Ergo unus de ceteris ioħs. s tam̃
maioris gr̃ę: ita ut in natis mulierũ ne¬
mo exurgeret maior illo Tantã testificatio
sũ se aut̃ amicũ sponsi: non dignũ tam̃ solue¬
re corrigiã calciam̃ti ipsius: Hitic audiuit
iã multa caritas ur̃a: qđ sequit᷑ uideamus.
Auquantũ enĩ spissũ est: ad intelligendũ. S

Expanded text:
quia et ipse de hominibus. Etenim quamvis quia et ipse de hominibus. Etenim quamvis nemo exsurrexerit major Joanne in natis mulierum , unus tamen et ipse ex his qui nati sunt ex mulieribus. Numquid comparandus est ei qui, quia voluit, natus est; et ideo novo partu, quia novus natus? Ambae enim generationes Domini inusitatae sunt, et divina et humana: divina non habet matrem, humana non habet patrem. Ergo unus de caeteris Joannes, sed tamen majoris gratiae, ita ut in natis mulierum nemo exsurgeret major illo, tantam testificationsum, se amicum sponsi, non dignum tamen solvere corrigiam calceamenti ipsius. Hinc audivit jam multa Charitas vestra: quod sequitur videamus; aliquantum enim spissum est ad intellige
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. s qͥa missus sũ ante illũ: Qui habet spon¬
sam: sponsus est: A micus aũt̃ sponsi. qͥ stat &
audit eũ: gaudio gaudet ꝓpt̃ uocẽ sponsi: Non
sibi gaudiũ fecit de se: Qui enĩ uult gaudere
de se: tristis erit: Qui enĩ de dõ uult gaudere.
semꝑ gaudebit: quia ds̃ sempit̃nus est: Uis
habere gaudiũ sẽpit̾nũ: in here illi qui sẽpiter¬
nus est: Talẽ se dixit ioħs ẜpt̃ uocẽ sponsi
gaudet amicꝰ sponsi ait: non ꝓpt̾ uocẽ suam
Et stat & audit eũ: Si gͦ cacdit: ñ audit eũ
De illo enĩ quodã qui cecidit dictũ est: & in
ueritate ñ stetit. De diabolo dictũ est Ergo
stare debet amicus sponsi. & atidire: Quid est
stare: ꝑmanere in grã eiꝰ quã accepit: & audi¬
re uocẽ ad quã gaudeat: Sic erat ioħs. noue¬
at unde gaudebat: ñ sibi arrogabat. qdđ ipse
non erat Sciebat illuminatũ se. non illu¬
s illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc
mundũ: Si gͦ omnẽ hominẽ. & ipsũ ioħm:

Expanded text:
ui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi » . Non sibi gaudium fecit de se. Qui enim vult gaudere de se, tristis erit: qui autem de Deo vult gaudere, semper gaudebit; quia Deus sempiternus est. Vis habere gaudium sempiternum? Inhaere illi qui sempiternus est. Talem se dixit Joannes. Propter vocem sponsi gaudet amicus sponsi, ait, non propter vocem suam: et stat, et audit eum. Si ergo cadit, non audit eum: de illo enim quodam qui cecidit, dictum est, Et in veritate non stetit ; de diabolo dictum est. Ergo stare debet amicus sponsi et audirstare? Permanere in gratia ejus quam accepit, et audit vocem ad quam gaudeat. Sic erat Joannes: noverat unde gaudebat, non sibi arrogabat quod ipse non erat; sciebat illuminatum se, non illuquod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Si ergo omnem hominem, et ipsum Joannem;
Abbreviated transcription (Latin):
esuĩ saluminatꝰ ab illo qui liuñ est. de iohe enĩ die¬
u at in erat ille lum̃ s ut testimoniũ ꝑ hiberet de
umuis. potest qͥdem dici lum̃: Et bene dicit᷑ .&. ip¬
selumꝰ. s illuminatũ non illuminans: Aliud est
at emꝰ sum̃ qd lluminat: aliud lum̃ qđ illuminat᷑.
li e ocili nr̃i sumina dicunt̾: &e tam̃ intenebris pa¬
tent & ñ uident: Lum̃ aut̃ illuminans seipso lu¬
men est.: &e sibi lum̃ est:. Non indiget alio lumi¬
ne ut lucere possit: s ipso indigent cetera ut lu¬
ceant. Confessus est gͦ ioħs sic̃ audistis qͥa cũ disci¬
plbos multos ficeret iħe e ꝑferretur ad eũ ueluditt¬
instigaret᷑ quasi in uido enĩ narrauerunt: ecce
ale ficit plures discipłos quã tu: Ille confessus
est ausus se dicere qđ est ille: Hoc gͦ dixit ioħs.
Non potest homo acciꝑe qͥcquã: nͥ fuerit ei datũ de

Expanded text:
i lumen est. De Joanne enim dictum est, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . Potest quidem dici lumen, et bene dicitur et ipse lumen; sed illuminatum, non illuminans. Aliud est enim lumen quod illuminat, et aliud lumen quod illuminatur: nam et oculi nostri lumina dicuntur, et tamen in tenebris patent, et non vident. Lumen autem illuminans a seipso lumen est, et sibi lumen est, et non indiget alio lumine ut lucere possit, sed ipso indigent caetera ut luceant. 2. Confessus est ergo Joannes, sicut audistis, quia cum discipulos multos faceret Jeinstigaretur, quasi invido enim narraverunt: Ecce ille facit plures discipulos quam tu, ille confessus est ausus se dicere, quod est ille. Hoc ergo dicit Joannes, Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de
Abbreviated transcription (Latin):
ad te factus est homo. fieres talis qualis capit
rat homo hominẽ: capere deũ non poterat:
Unde non poterat capere dm̃e Quia oculũ cor¬
dis unde caperet non habebat: E rat gͦ aliqͥd
intus sauciũ: & aliqͥd foris sanũ: Corporis o¬
culos habebat sanos: cordis oculos habebat
sautios: factus est ille homo ad corporis seiusiꝰ
ut credens in eũ qui uideri corporalit̃ potut.
curareris ad eũ ipsũ uidendũ: quẽ sp̃alit̃ iuia¬
re non poteras: Tanto tẽpore uobiscũ sũ an
cognouistiᷤ me : Philippe. qui uidet me: in
det & patrẽ: Quare illi ñ illũ uidebãt: Ea
uidebant illũ : & patrẽ non uidebant: U¬
bant carnẽ: s maiestas latebat: Qđ uide¬
bant discipłi qui a mauerunt: uiderun
iudei qui crucifixerunt: Intus gͦ erat totis
ille. & sio intus in carne: ut apud patrẽ in¬
neret: Non enĩ deseruit patrẽ: qño uent
ad carnẽ: Carnalis cogitatio: non capit ql

Expanded text:
ad te factus est homo, fieres talis qualis capit ad te factus est homo, fieres talis qualis capit rat homo hominem, capere Deum non poterat. Unde non poterat capere Deum? Quia oculum cordis unde caperet, non habebat. Erat ergo aliquid intus saucium, et aliquid foris sanum: corporis oculos habebat sanos, cordis oculos habebat saucios. Factus est ille homo ad corporis oculum; ut credens in eum qui videri corporaliter potuit, curareris ad eum ipsum videndum quem spiritualiter videre non poteras. Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui me vidit, vidit et Patrem. Quare illi non illum videbant? Ecce videbant illum, et Patrem non videbant: videbant carnem, sed majestas latebat. Quod videbant discipuli qui amaverunt, viderunt et Judaei qui crucifixerunt. Intus ergo erat totus ille, et sic intus in carne, ut apud Patrem maneret: non enim deseruit Patrem quando venit ad carnem. 13. Carnalis cogitatio non capit quod
Abbreviated transcription (Latin):
bis: s patrẽ nondũ nouimꝰ: Propterea cor
nr̃m ardet: & satagit in nob̃ concupiscentia
quadã scã. uidendi patrẽ tuũ qui te misit:
Ipsũ nobis ostende: & nichil ampliꝰ a te desi¬
derabimꝰ: Sufficit enĩ nobis. cũ ille fuerit
demonstratꝰ: quo maior eẽ non potest: Bona
concupiscentia bonũ desideriũ: s paruus
intellectus Attendens enĩ ipse dñs iħe par¬
uos magna querentes. & se ipsũ magnũ inter
paruos. paruũ int̾ paruos. ait philippo qui
hoc dixerat. uni ex discipłis: Tanto tẽpore
uobiscũ sũ. & non cognouisti me philippe:¬
Y Posset hic philippꝰ respondere: Cognoui¬
muste S nũqͥd diximꝰ tibi ostende nob̾ te:
uidet : uidet & patrẽ Si gͦ equalis patri mis¬
sus est. non eũ estimemus ex in firmitate car¬
nis. s cogitemꝰ maiestatẽ in dutã carne non
opp̾ssã carne: Manens enĩ ds̃ apud patrem.
apud homines factus est homo: ut tu ꝑ illũ qͥ

Expanded text:
bis; sed Patrem nondum novimus: propterea cor bis; sed Patrem nondum novimus: propterea cor nostrum ardet, et satagit concupiscentia quadam sancta videndi Patris tui qui te misit; ipsum nobis ostende, et nihil amplius a te desiderabimus: sufficit enim nobis cum ille fuerit demonstratus, quo major esse nemo potest. Bona concupiscentia, bonum desiderium; sed parvus intellectus. Attendens enim ipse Dominus Jesus parvos magna quaerentes, et se ipsum magnum inter parvos, et parvum inter parvos, ait Philippo qui hoc dixerat, uni ex discipulis: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Posset hic Philippus respondere, Cognovimus te; sed numquid diximus tibi, Ostende nobis te? vidit, vidit et Patrem . Si ergo aequalis Patri missus est, non eum aestimemus ex infirmitate carnis, sed cogitemus majestatem indutam carne, non oppressam carne. Manens enim Deus apud Patrem, apud homines factus est homo, ut tu per illum qui
Abbreviated transcription (Latin):
dit in manu eiꝰ: Pater ñ diligit paulũ : et
tam̃ non omĩa dedit in manu eiꝰ: Pater di¬
ligit filiũ: s quomͦ pater filiũ: ñ quo mͦ¬
dñs seruũ: Quomͦ unicũ: non quomͦ ad¬
optatũ: Itaq omĩa dedit in manu eiꝰ: Quid
est omĩa: ut tantus sit filiꝰ qͣuantꝰ ẽ pater:¬
Ad equalitatẽ enĩ sibi genuit eũ: cui rapina non
co eẽt in forma dĩ eẽ equalẽ dõ: Pater diligit
filiũ. & omĩa dedit in manu eiꝰ: Ergo cũ ad
nos dignatus est mittere filiũ suũ: non pu¬
temꝰ aliqͥd minus nobis missũ quã est pater:
Pater mittens filiũ: se alterũ misit: Nãq pu¬
tantes ad huc discipłi qͥa pater aliqͥd mauis
est quã filius. uidentes carnẽ & non in telli¬
gentes diuinitatẽ: dixerunt ei: Dnẽ ostende
nobis patrẽ &e sufficit nobis Tanquã dicerent.
Iam nouimꝰ te. & benedicimꝰ te: quia nouimꝰ
te. Qrãs enĩ tibi agimꝰ. qͥa ostendisti te no¬

Expanded text:
dit in manu eius. Pater non diligit Paulum? et dit in manu eius. Pater non diligit Paulum? et tamen non omnia dedit in manu eius. Pater diligit filium, sed quomodo pater filium, non quomoinus servum; quomodo Unicum, non quomodo adoptatum. Itaque omnia dedit in manu ejus. Quid est, omnia? Ut tantus sit Filius, quantus est Pateaequalitatem enim sibi genuit eum, cui rapina non esset in forma Dei esse aequalem Deo . Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Ergo cum ad nos dignatus est mittere Filium, non putemus aliquid minus nobis missum quam est Pater. Pater mittens Filium, se alterum misit. 12. Namque putantes adhuc discipuli quia Pater aliquid majus est quam Filius, videntes carnem et non intelligentes divinitatem, dixerunt ei: Domine, ostis. Tanquam dicerent, Jam novimus te, et benedicimus te, quia novimus te: gratias enim tibi agimus, quia ostendisti te no
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s apłi: Nũqͥd om̃s ꝓpħe : nũqͥd om̃s docto¬
res: Nlũquid om̃s uirtutes: Nũqͥd om̃s do¬
na habent sanitatũ: Nũqͥd om̃s linguis lo¬
quunt᷑: Nũquid om̃s interp̃tant᷑: Aliud
habet ille: & aliud habet iste: Et qđ habet
iste: non habet ille: Mensura est: diuisio
quedã donori. est Ergo hominib ad mensu¬
quomͦ aliud accepit manꝰ ut oꝑetur: aliud
oculus ut uideat. aliud auris ut audiat. aliud
pes ut ambulet: animã tam̃ una est quȩ agti
omĩa: In manu ut oꝑetur: in pede ut am¬
bulet: in aure ut audiat. in oculo ut uideat.
Sic sunt etiã diuersa dona fideliũ: tanquam
menbra ad mensurã cuiq ꝓpriã distributa
S xp̃c qui dat: non ad mensurã accipit Audi
enĩ ad huc qđ sequit᷑. qͥa de filio dixerat: non
enĩ ad mensurã dat ds̃ spm̃ Pater diligit
ctionẽ dictũ sit. pat̾ diligit filiũ Quare :¬
Ergo pat̾ non diligit ioħm : & tam̃ ñ omĩa de¬

Expanded text:
m . Nunquid omnes prophetae? Nunquid omnes doctores? Nunquid omnes virtutes? Nunquid omnes dona habent sanitatum? Nunquid omnes linguis loquuntur? Nunquid omnes interpretantur? Aliud habet ille, aliud iste; et quod habet iste, non habet ille. Mensura est, divisio quaedam donorum est. Ergo hominibus mensuQuomodo aliud accipit manus ut operetur, aliud oculus ut videat, aliud auris ut audiat, aliud pes ut ambulet: anima tamen una est, quae agit omnia; in manu ut operetur, in pede ut ambulet, in aure ut audiat, in oculo ut videat; sic sunt etiam diversa dona fidelium, tanquam membris ad mensuram cuique propria distributa. Sed Christus, qui dat, non ad mensuram accepit. Audi enim adhuc quod sequitur, quia de Filio dixerat. Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Pater diligit ctione dictum sit: ‘Pater diligit filium’. Quare ergo? Pater non diligit Iohannem? et tamen non omnia de
Abbreviated transcription (Latin):
uidit hoc loquit᷑ & audiuit Habet enĩ &
patrẽ: & audit a patre Et qd audit a patre
quid est: Quis hoc explicat: Quando lin¬
gua mea. quando cor meũ sufficere potest.
uel cor ad intelligendũ uel lingua ad ꝓferen¬
dũ: Quid est qđ filiꝰ audit a patre: Forte
filiꝰ uerbũ patris audiuit: immo filiꝰ uerbũ
patris est: Uidetis quẽ ad modũ hic fatigetur
omĩs conatꝰ humanꝰ: Uidetis quẽ ad modũ
hic deficiat om̃is coniectura pectoris nr̃i: &
om̃is intentio mentis caligantis: Audio scripturã
dicẽtẽ. qͥa ipse filiꝰ hoc loquit᷑. qđ audiuit a pa¬
tre: Et rursus audio scripturã dicentẽ. qͥa¬

Expanded text:
ivit, hoc loquitur. Habet enim et Patrem, et audit a Patre. Et quod audit a Patre quid est? quis hoc explicat? Quando lingua mea, quando cor meum sufficere potest, vel cor ad intelligendum, vel lingua ad proferendum, quid est quod Filius audivit a Patre? Forte Filius Verbum Patris audivit? Imo Filius Verbum Patris est. Videtis quemadmodum hic fatigetur omnis conatus humanus; videtis quemadmodum hic deficiat omnis conjectura pectoris nostri, et omnis intentio mentis caligantis. Audio dicentem Scripturam quia Filius hoc loquitur, quod audit a Patre; et rursus audio dicentem
Abbreviated transcription (Latin):
cruce exaltatꝰ. ut & ibi appareret qͥd est illum
oportet crescere. me aut̃ minui: Deinde nat
est. xp̃c. cũ iã inciperent crescere diei: atis
est ioħs. quando ceperunt minui dies li
testata ẽ ipsa creatura. & ipse passiones ut
ioħis: dicentis. illũ oportet crescere. me au
tuo male crescis Qui enĩ male cresett: ull
crescat inte. Quanto enĩ magis intelligil
dm̃: & quantomagis capis: uidet᷑ inte eria
ds̃: In se aut̃ non crescit: s semꝑ ꝑfectus a
Iutelligebas enĩ heri modicũ: intelligis hocds
ampliꝰ. intelliges cras mutto ampliꝰ: Lumns
rent᷑ alicuiꝰ ocłi ex pristina cecitate. & iass¬
rent uidere paululũ lucis: &e alia die pa
qr cum̃ ꝑfecta est. siue ipse uicdeat. siue non
uideat: Sic est & interior homo: Pficit qui¬
A indo: & ds̃ in illo uidet᷑ crescere: Ipse tam̃

Expanded text:
cruce exaltatus; ut et ibi appareret quid est, Illum oportet crescere, me autem minui. Deinde natus est Christus cum jam inciperent crescere dies, natus est Joannes quando coeperunt minui dies. At testata est ipsa creatura et ipsae passiones verbis Joannis dicentis, Illum oportet crescere, me autem tuo male crescis. Qui enim male crescit, justerfectus est, crescat in te. Quanto enim magis intelligis Deum, et quanto magis capis, videtur in te crescere Deus: in se autem non crescit, sed semper perfectus est. Intelligebas heri modicum, intelligis hodie amplius, intelliges cras multo amplius: lumen arentur alicujus oculi ex pristina caecitate, et inciperet videre paululum lucis, et alia die plulux tamen perfecta est, sive ipse videat, sive non videat. Sic est et interior homo: proficit quidem in Deo, et Deus in illo videtur crescere; ipse tamen
Abbreviated transcription (Latin):
parasceuen. quã cȩnã purã uidei latine usitaciꝰ
Una aut̃ sabbati maria magdalene. uenit
mane. cũ ad huc tenebre eeñt ad monum̃tũ:
& iudit lapidẽ sublatũ a monum̃to. Una
sabbati ẽ. quẽ iã diem dñicam ꝓpt̾ dnĩ resur¬
rectionẽ mos xp̃ianus appellat: quã matħs
solus in eugłistis pͥmam sabbati nominauit.
Currit ergo & uenit ad symonẽ petrũ. & ad
aliũ discipłm quẽ amabat iħc: & dicit eis
Tulerunt dnm̃ demonum̃to: & nescimꝰ ubi
posuerunt eũ. Non nulli codices etiã greci
habent tulerunt dum̃ meũ ⁊ qđ uideri
dictũ potest ꝓpensiore Raritatis uel famu¬
latus affectu: s hoc in plurib codicibꝰ quos
in promptu habuimꝰ ñ in uenimꝰ. Exiit gͦ
petrus & ille alius discipłs: & uenerunt ad
monum̃tũ. Currebant duo simul: autẽ

Expanded text:
parascevem, quam coenam puram Judaei Latine, usitatiuparascevem, quam coenam puram Judaei Latine, usitatiuaria Magdalene venit mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum, et vidit lapidem sublatum a monumento. Una Sabbati est, quam jam diem Dominicam propter Domini resurrectionem mos Christianus appellat: quam Matthaeus solus in evangelistis primam Sabbati nominavit. Cucurrit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium discipulum quem amabat Jesus, et dicit eis: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum. Nonnulli codices etiam graeci habent, Tulerunt Dominum meum, quod videri dictum potest propensiore charitatis vel famulatus affectu; sed hoc in pluribus codicibus quos in promptu habuimus, non invenimus. 7. Exiit ergo Petrus et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. Currebant autem duo simul
Abbreviated transcription (Latin):
& posterior. intrauit. N ec hoc utiq uacat:
s mͥ ad ista ñ uacat. Et uidit inqͥt: & cre¬
didit. Hic nonnulli parũ attendentes pu¬
tant hoc ioħm credidisse qđ iħe resurexe¬
rit: s qđ seqͥtur. ñ hoc indicat. Quid sibi
enĩ uult qđ statim ad ui nxit. nondũ enĩ
sciebant scripturã qr oportebat eũ a mor¬
tuis resurgere: Non gͦ eũ credidit resur.¬
rexisse: quẽ nesciebat oportere resurgere.
Quid gͦ uidit: Quid credidit: Nidit sci¬
licet in ane mane monum̃tũ: & credidit
qđ dixerat mulier. eũ demonum̃to esse
sublatũ. Nondũ enĩ sciebant scripturã.
qr oporteret eũ a mortuis resurgere. & ideo
qͣnͣdo id ab ipso dnõ audiebant: quãius
a ꝑtissime diceretur. consuetudine audien-¬
di ab illo parabolas ñ intelligebant: & a¬
liquid aliud eũ significare credebant. S¬

Expanded text:
 posterior intravit. Nec hoc utique vacat,  posterior intravit. Nec hoc utique vacat, sed mihi ad ista non vacat. Et vidit, inquit, et credidit. Hic nonnulli parum attendentes, putant hoc Joannem credidisse quod Jesus resurrexerit. Sed quod sequitur, non hoc indicat. Quid sibi enim vult quod statim adjunxit: Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportebat eum a mortuis resurgere. Non ergo eum credidit resurrexisse, quem nesciebat oportere resurgere. Quid ergo vidit? quid credidit? Vidit scilicet inane monumentum, et credidit quod dixerat mulier, eum de monumento esse sublatum. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Et ideo quando id ab ipso Domino audiebant, quamvis apertissime diceretur, consuetudine audiendi ab illo parabolas, non intelligebant, et aliquid aliud eum significare credebant. S
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ad id qđ fuerat p̃termissũ: & tam̃ q̃ si hoc
sequeretur. ad unctũ est. Cum enĩ iã dixis¬
set uenerunt ad monum̃tum: regressus ẽ ut
narraret quomͦ uener int. atq ait. CurrebaNt
aut̃ duo simul: & cetera. Ubi ostendit qđ
precurrens ad monum̃tum prior uenerit
cliuasset in qͥt: uidit linteamina posita non
tam̃ introiit. Uenit gͦ symon petrus sequenᷤ
eũ & introiit inmonum̃tũ: & uidit lintea¬
mina posita & sudariũ qđ fuerat suꝑ caput
eiꝰ non cũ linteaminib positũ: s se paratim
in uolutũ in unũ locũ. Putamꝰne nichil
ista significant: Nequaquã id putauerimꝰ:
s ad alia festinamꝰ. in qͥbus immorari que¬
stionis uel obscuritatis alicuiꝰ necessitate cõ¬
pellim᷑. Nam ista quȩ ꝑ se ipsa manifesta st̃.
quid singula etiã significent querere. scẽ qͥ¬
dem deliciȩ st̃: s occi sor: qđ ñ sumꝰ nos.
Tunc gͦ introut & ille discipłs: qui uene
rat pͥmus ad monum̃tum. Prior uenit:¬

Expanded text:
 si hoc sequeretur a junctum est. Cum enim jam dixisset, venerunt ad monumentum, regressus est, ut narraret quomodo venerunt, atque ait: Currebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit clinasset, uidet posita linteamina, non tamen introiit. uenit ergo Simon Petrus sequens eum et introiit in monumentum. et uidet linteamina posita et sudarium, quod fuerat super caput eius. non cum linteaminibus positum, sinvolutum in unum locum. » Putamusne nihil ista significant? Nequaquam hoc putaverim. Sed ad alia festinamus, in quibus immorari quaestionis vel obscuritatis alicujus necessitate compellimur. Nam ista quae per seipsa manifesta sunt, quid singula etiam significent, quaerere sanctae quidem deliciae sunt, sed otiosorum, quod non sumus nos. 9. Tunc ergo introiit, et illrat primus ad monumentum. Prior venit,
Abbreviated transcription (Latin):
Luid isto sanguine mundius: Quid uulnere
sto salubrius: Et qui uidit inꝗͥt testimoniũ
gubuit: & uerũ est eiꝰ testimoniũ. Et ille
sit qr uera dicit: ut & uos credatis. Non dix̃
it e uos sciatis: s ut credatis. Scit enĩ qui
udit: cuiꝰ credat testimonio qui ñ uidit:
ure. Nam qͥd est aliud credere. quã fidẽ ac¬
mmodare : Facta st̃ enĩ hȩc inqͥt: ut scriptu.
umpleret᷑. Os ñ cõminuetis ex eo. Et iterũ
ilia scriptura dicit. Uidebunt in quẽ confixe
unt. Duo testimonia de scripturis reddit
sgulis rebus: quas factas fuisse narrauit:
Iã qr dixerat. ad iħm aut̃ cũ uenissent. ut¬
shoc ꝑtinet testimoniũ. os ñ cõminuetis ex
mł p̃ceptũ est eis. qui celebrare pascha uissi
siouis immolatione in ueteri lege. quȩ dñicȩ
nassionis umbra p̃cesserat: unde scriptũ est.¬
pascha nr̃m immolatus ẽ xp̃c : de quo & ysa

Expanded text:
Quid isto sanguine mundius? quid vulnere Quid isto sanguine mundius? quid vulnere isto salubrius? 3. Et qui vidit, inquit, testimonium perhibuit, et verum est testimonium ejus: et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Non dixit, ut et vos sciatis; sed ut credatis: scit enim qui vidit, cujus credat testimonio qui non vidit. ere. Nam quid est aliud credere, quam fidem accommodare? Facta sunt enim haec, inquit, ut Scriptura impleretur. Os non comminuetis ex eo. Et iterum alia Scriptura dicunt . » Duo testimonia de Scripturis reddidit singulis rebus, quas factas fuisse narravit. Nam quia dixerat: « Ad Jesum autem cum venissent, hoc pertinet testimonium: Os non comminuetis ex eo: quod praeceptum est eis qui celebrare Pascha jussi sunt ovis immolatione in veteri lege, quae Dominicae passionis umbra praecesserat. Unde Pascha nostrum immolatus est Christus : de qua  A
Abbreviated transcription (Latin):
latũ. ut frangerent᷑ eoꝵ crura & tollerent᷑.¬
Quid rogauer̃: Non ut crura tollerentur:
s hi quib ideo frangebant᷑ ut morerentur.¬
& auferrent᷑ ex ligno: ne pendentes in cru.¬
cib magnũ diem festũ sui diuturni erucia¬
tus horrore fedarent. Uenerunt gͦ mili.¬
tes: & primi quidẽ fregerunt crura. &

Expanded text:
latum, ut frangerentur eorum crura, et tollerentur. » Non crura tollerentur, sed hi quibus ideo frangebantur ut morerentur, auferrentur ex ligno, ne pendentes in crucibus, magnum diem festum sui diuturni cruciatus horrore foedarent. « Venerunt ergo milites, et primi qu