comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
centies tantũ. Habet gͦ ille discipłs
centuplicit plura quã dimiserat.
in quȩ susciꝑet eiꝰ matr̃e. qui illa do¬
nauerat. sed in ea societate beatus
ioħes receꝑat centuplum. ubi nemo
dicebat aliqͥd suum. s erant ilł oĩa
cõmunia: sicut in apłoꝵ actib scͥp¬
tũ est. Sic enĩ apłi erant quasi ni¬
chil habentes: & omĩa possidentes.
Quomodo gͦ matre magistri & dñi
sui discipłs et famulus accepit in
sua: ubi aliqͥd suum nemo dicebat:
an qr paulopost in eodem libro le¬
gitur. quot quot enĩ possessores p̃¬
dium uel domoꝵ erant. uendenteᷤ
afferebant precia illoꝵ & ponebans
ad pedes apłoꝵ. distribuebat᷑ aũ
unicuiq sicut cuiq opus erat: in¬
telligendũ ẽ sic distributũ fuisse
huic discipło qd̃ opus erat. ut illic
etiam beatȩ mariȩ tamꝗͣ matͥs eiꝰ
portio poneret᷑: Magis aut̃ sic de¬
bemꝰ acciꝑe qd dictũ est. ex illa
hora suscepit eã discipłs in sua.
ut ad eiꝰ curam qͥcqͥd ei ẽẽt necessa¬

Expanded text:
nties tantum . Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia; sicut in Apostolorum Actibus scriptum est. Sic enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuique prout opus erat , intelligendum est sic distributum fuisse huic discipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneretur; magisque sic debemus accipere quod dictum est, Ex illa hora suscepit eam discipulus in sua, ut ad ejus curam quidquid ei esset necessa
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset effusus. Nec moueat quomͦ
spongia ori eiꝰ potuit ammoue¬
ri: qui in eruce fuerat exaltatꝰ a
terra. Sicut enĩ apud alios ȩugłis¬
tas legitur qͦd hic p̃termisit. in a¬
rundine ẽ factũ. ut in spongia
talis potus ad crucis sublimia le¬
uaretur. Pharundinẽ uͦ scriptu¬
ra significabat᷑ quȩ ĩplebat᷑ hoc
facto. Sic̃ enĩ lingua dicit᷑ uł greca
uel latina. uel alia quȩlibet sonũ
significans qͥ lingua ꝓmit᷑: sic ha¬
rundo dici potest littera quȩ ha¬
rundine scribitur: s sonos signifi¬
cantes uocis humane usitatissime
dicimꝰ linguas. Scripturam uͦ harun¬
dinem dici: quo minus ẽ usitatum.
ecomagis ẽ mystice figuratũ. Facie¬
bat ista popłs impius: patiebatur
ista misericors. xp̃e. Qͥ faciebat. qͥd
faceret nesciebat: qui patiebatur
autẽ non solũ qͥd fieret ⁊ cur fieret
sciebat: ueruẽtiam de malefacien¬
tib bene ipse faciebat. Cũ accepis
dixerat: deinde qr nicħ reman¬
serat qd̃ antequã moreretur fie¬

Expanded text:
fuisset effusus. 5. Nec moveat quomodo spongia ori ejus potuerit admoveri, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur, quod hic praetermisit, in arundine est factum , ut in spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur vel graeca vel latina, vel alia quaelibet sonum significans, qui lingua promitur; sic arundo dici potest littera, quae arundine scribitur. Sed sonos significantes vocis humanae usitatissime dicimus linguas: Scripturam vero arundinem dici, quo minus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. Faciebat ista populus impius, patiebatur ista misericors Christus. Qui faciebat, quid faceret nesciebat: qui patiebatur autem, non solum quid fieret et cur fieret sciebat, verum etiam de male facientibus bene ipse faciebat. 6. Cum ergo aedixerat? Deinde quia nihil remanserat quod antequam moreretur fie
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ docebat: quando dicebat. Si
quis autẽ suis et maxime domes¬
ticis ñ ꝓuidet. fidem negat: & ẽ
infideli deterior. Qͥd autẽ tã euq
domesticũ quã parentes filiis: aut
parentib filii: hiꝰ itaq saluber¬
rimi p̃cepti ipse magister scõꝵ
de scipso constituebat exemplum.
quando ñ ut famule d̾i ꝗͣ crea¬
uerat et regebat. s ut matri hõ
de qua creatus fuerat. & quã re¬
linquebat. alterũ ꝓ se quodãmͦ
filium ꝓuidebat. Nã eur hoc fece¬
rit: quod sequitur indicat. Ait
enĩ eugłista. & ex illa hora accepit
eam discipłs in sua: deseipso di¬
cens. Sic quippe cõmemorare se so¬
let qͦd eum diligebat iħc. qͥ utiq
om̃s s ipsũ pre ceteris & famili¬
ariꝰ diligebat: ita ut in comuino
suꝑ pectus suum discũbere facẽt:
predicaturus diuinã excellentiam
hoc modo cõmendaret. S: in que
sua ioħes matrẽ dñi accepit: neq
enĩ ex eis ñ erat qͥ dixert̃ ei: ecce noᷤᷤ

Expanded text:
quod docebat, quando dicebat: Si quod docebat, quando dicebat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam cuique domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti ipse magister sanctorum de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat: ait enim Evangelista, Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seipso dicens. Sic quippe commemorare se solet, quod eum diligebat Jesus: qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita ut in convivio super pectus suum discumbere faceret ;  fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. 3. Sed in quae sua Joannes matrem Domini accepit? Neque enim non ex eis erat qui dixerunt ei
Abbreviated transcription (Latin):
sue. Mulier ecce filiꝰ tuus. Beinde
dicit discipulo. Ecce mater tua.
Q ex illa hora accepit eam discipłs
in sua. Hec nimirũ est illa hora
de qua iħc aquã conuersurus
in uinũ dixerat matri. Qͥd mͥ et
tibi ẽ mulier: nondũ uenit ho¬
ra mea. hanc utiq horam p̃dixe¬
rat quȩ tunc nondũ uenerat in
qua deberet agnoscere moriturꝰ
de qua fuerat mortalit̃ natus. Tc̃
gͦ diuina facturus. ñ diuinitatis
s infirmitatis matrẽ uelut incog¬
nitam repellebat. Nc̃ aut̃ẽ huma¬
na iam patiens ex qua fuerat fac¬
tus homo: affectu cõmendabat hu¬
mano. Tunc enĩ qͥ mariam crea¬
uerat innotescebat uirtute: nẽ
uͦ qd maria peperat pendebat
in cruce. Moralis gͥ insin uatur
locus. facit quod faciendũ ammo¬
net. & exemplo suo suos instruxit
p̃ceptor bonus. ut a filiis pus im¬
pendatur cura parentib: tamꝗͣ
lignum illud ubi erant fixa mẽ¬
bra morientis etiam cathedra fu¬
erat magistri docentis. Ex hac doc¬
trina sana didicerat paulus apls

Expanded text:
us: deinde dicit discipulo, Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. » Haec nimirum est illa hora de qua Jesus aquam conversurus in vinum, dixerat matri, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea . Hanc itaque horam praedixerat quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnoscere moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem velut incognitam repellebat: nunc autem humana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat, innotescebat virtute: nunc vero quod Maria pepererat, pendebat in cruce. 2. Moralis igitur insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. Ex hac sana doctrina didicerat Paulus apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest uniuersa ꝓcedunt. Sed
et si crux. xp̃i hoc solũ significet
carnẽ suã crucificerunt cũ uicus
et concupiscentiis. quã magnũ
bonũ est. nec tam̃ facit nͥ concu¬
piscens aduersus carnẽ sp̃c bonꝰ.
cũ illam crucem xp̃i fecerit ini¬
micus id ẽ sp̃c malus. Postremo
beatur siue frontib credentium.
siue ipsi aque ex qua regenerant᷑¬
siue oleo quo chrismate ungunt᷑.
siue sacrificio quo alunt᷑: nichil
catur quando ꝑ crucem. xp̃i quã
fecerunt mali in celebratione sa¬
cram̃toꝵ eiꝰ. bonũ nob̃ om̃e signa

Expanded text:
non potest, universa procedunt. Sed non potest, universa procedunt. Sed etsi crux Christi hoc solum significet carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen facit hoc, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est spiritus malus. Postremo beatur sive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantsive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrificio quo aluntur, nihil catur, quando per crucem Christi, quam fecerunt mali, in celebratione sacramentorum ejus bonum nobis omne signa
Abbreviated transcription (Latin):
impiis. xp̃o facta et impacta ẽ: et
tamen ea significari recte intelli¬
gitur qͦd ait apłs. que sit latitu¬
do et longitudo. & altitudo. & pro¬
fundũ. Lata ẽ quippe in transũ
so ligno qͦ extenduntur penden¬
tes manꝰ: &e significat oꝑa bona in
latitudine caritatis. Longa ẽ a
transuerso ligno usq ad terrã uͥ
deorsũ pedesq figuntur: ⁊ signifi¬
cat ꝑseuerantiam in longitudinẽ
temporis usq in finẽ. Alta ẽ in ca¬
cumine. quod transuersũ lignum
sursũ uersus exceditur. & signifi¬
cat suꝑnũ finẽ quo cuncta oꝑa
referunt᷑. qm̃ cuncta quȩ latitu¬
dine ac longitudine bene ac ꝑseue¬
rant̃ fiunt. ꝓpt̃ altitudinẽ diuinoꝵ
facienda sunt p̃mioꝵ. Ofunda ẽ
in ea parte qua in t̃ra figitur.:
ibi quippe et occulta ẽ nec uide¬
ri potest. s cuncta eiꝰ apparentia
et eminentia inde consurgunt:
sicut bona nr̃a de ꝓfunditate gr̃e
di. quȩ comp̃hendi ac duudicari

Expanded text:
impiis Christo facta et impacta est? Et impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur, quod ait Apostolus: Quae est latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est qurso ligno quo extenduntur pendentes manus, et significat opera bona in latitudine charitatis. Longa est a transverso usque ad terram, ubi dorsum pedesque figuntur, et significat perseverantiam in longitudine temporis usque in finem. Alta est in cacumine quod per transversum lignum sursum versus excedit et significat supernum finem, quo cuncta opera referuntur. Quoniam cuncta latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum: profunda est in ea parte qua in terra figitur; ibi quippe et occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari
Abbreviated transcription (Latin):
mundi: oriente. occidente. aqͥlo
ne meridie.:tunica uͦ illa sorti¬
ta. om̃ium partium significat
unitatem: quȩ caritatis uincło
continetur. De caritate aut̃ locu¬
turus apłs: suꝑeminentẽ inquit
uiam uob̃ demonstro. & alio loco
ait. Cognoscere etiam suꝑeminen¬
tẽ scientiȩ caritatem .xͥ. Itemq ali¬
bi. Suꝑ omĩa aut̃ hȩc caritatem

Expanded text:
mundi, Oriente, Occidente, Aquilone mundi, Oriente, Occidente, Aquilone et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus, Supereminentem, inquit, viam vobis demonstro : et alio loco ait, Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi ; itemque alibi, Super omnia autem haec charitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ti deputatur. non ad omĩa que
diuisa sunt uestim̃ta referendũ
ẽ. Sors enĩ missa ẽ quis illã cuni¬
cam tolleret: de qua qm̃ narra¬
re p̃termisit qualis fuerit. & quẽ¬
admodũ equalib factis partibus
sola remanserit que ne conscin¬
deretur ueniret in sortem. ꝓ ea
positũ est quod ait. qͥs qͥd tolle¬
ret. idest quis eam tolleret. tãꝗͣ
si totũ ita diceretur: diuiserunt
uestim̃ta eiꝰ mittentes sortẽ suꝑ
eis qͥs tunicam quȩ partib ȩqua¬
lib suꝑfuerat tolleret. Querat
forte aliqͥs qͥd significet in tot
partes uestim̃toꝵ facta diuisio:
et de tunica illa sortitio. Quadri
ꝑtita uestis dñi iħu xp̃i. quadri¬
scił qui ꝑ quatuor partes constat
t̃raꝵ orbe diffusam. et om̃ib eisdẽ
partib equalit̃ id ẽ concordit dis¬
tributam: ꝓpt̃ quod alibi dicit
missurũ se angłos suos ut colli¬
gant ȩlectos eius a quatuor uentiᷤ.
qd̃ qͥd ẽ nisi a quatuor partibus

Expanded text:
ti deputatur, non ad omnia quae ti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est; sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret: de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, veniret in sortem; propterea positum est quod ait, Quis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita diceretur, Diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis tunicam quae partibus aequalibus superfuerat, tolleret. 4. Quaerat forte aliquis, quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio. Quadritita uestis Domini quadriscilicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est concorditer distributam. Propter quod alibi dicit missurum se Angelos suos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis : quod quid est, nisi a quatuor partibus
Abbreviated transcription (Latin):
utrum dicatur diuidentes mise¬
runt sortes quod ait lucas: an di¬
uiserunt sortem mittentes qd̵ ait
matħs: nisi quod lucas dicendo
sortes pluralem ꝓ singłari posuit
numero. quȩ locutio scripturis scĩs
insolita non est: quãuis nonnulli
codices sortem repperiant᷑ habere
non sortes:. Marchus itaq solus
uidetur aliquã intulisse questio¬
nem. Bicendo enĩ mittentes sortẽ
suꝑ eis qͥs qͥd tolleret: tamꝗͣ su¬
ꝑiorib uestim̃tis ñ suꝑ sola tuni¬
ca sors missa sit locutus uidetur.
Sed etiam hic breuitas obscurita¬
tem facit. Sic enĩ dictum ẽ. mit¬
tentes sortẽ suꝑ eis: ac si diceretur
mittentes sortem cũ diuidẽntur.
quod et factũ est. Omĩum quip¬
pe uestim̃toꝵ eiꝰ diuisio cõpleta ñ
eẽt. nͥ sorte claruisset qͥs etiã illã
tunicã tolleret. ut sic contentio
diuidentium finiret᷑: uel nulla
potiꝰ oriretur. Qd̃ gͦ ait qͥs quid
tolleret. quando quidẽ hoc sor¬

Expanded text:
utrum dicatur: Dividentes miseutrum dicatur: Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas, an: Diviserunt sortem mittentes, quod ait Matthaeus? nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numerum posuit: quae locutio Scripturis sanctis insolita non est, quamvis nonnulli Codices sortem reperiantur habere, non sortes. Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem: dicendo enim, Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret, tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors missa sit, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit: sic enim dictum est, Mittentes sortem super eis, ac si diceretur, Mittentes sortem cum dividerentur: quod et factum est. Omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sor
Abbreviated transcription (Latin):
sert̃ sortem. Non enĩ ait sortiti. s
partiti st̃. nec ait sortientes par¬
titi st̃. s in ceteris uestim̃tis sor¬
tem omĩno non nominans. poste¬
a dixit et in uestem meã misert
sortem: ꝓpter illam reliquã tu¬
nicam. de qua re dicam qd̃ ipse
donauerit cum prius eam que
oboriri potest tamquã eugłiste
inter se discrepent calumniam
ꝓpulsauero: demonstrans nul¬
lius ceteroꝵ uerba narrationi io¬
ħis ẽẽ contraria. Matħs uͦ dicen¬
do. diuissert̃ uestim̃ta eiꝰ sortem
mittentes. ad totã diuisionẽ ues¬
tim̃toꝵ uoluit intelligi etiã illã¬
illam tunicam ꝑtinere. de qua
sortem miserunt: qr utiq om̃s
uestes diuidendo in qͥb & illa
fuit de ipsa sortiti st̃. Tale quod
ait etiam lucas. Diuidenteᷤ uestim̃¬
ta eius miserunt sortes. Biuiden¬
tes enim uenerunt ad tunicam.
de qua ẽ facta sortitio: ut inter
eos uniuersa uestimentoꝵ eiꝰ dini¬
sio compleretur. Qͥd autẽ int̃ est

Expanded text:
serunt sorem. Non enim ait sortiti, sed serunt sorem. Non enim ait sortiti, sed partiti. Nec ait: Sortientes partiti sunt in caeteris vestimentis sortem, omnino non nominans, postea dixit: et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam quae oboriri potest, tanquam evangelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. Matthaeus enim dicendo: Diviserunt vestimenta ejus sortem mittentes , ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam illam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt, quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est quod ait etiam Lucas: Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes . Dividentes enim venerunt ad tunicam, de qua facta est sortitio, ut inter eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest
Abbreviated transcription (Latin):
partem: & tunicã. subaudiendũ
est acceꝑunt. ut iste sit sensus: as¬
ceꝑunt uestim̃ta eiꝰ. & fecerunt
quatuor partes unicuiq militi par¬
tem: aceꝑunt et tunicam. & sielo¬
cutus ẽ ut de ceteris uestim̃tis nul¬
lam sortẽ missam ẽẽ uideamꝰ: nͥ de
tunica quã simul cũ ceteris acce
De hac enĩ sequit᷑ exponens. Frat
autẽ tunica inconsutilis: de super
contexta ꝑ totũ. Cur aut̃ de illa
sortem miserunt narrans: dixer̃t¬
eam: s sortiam᷑ de illa cuiꝰ sit. Ap¬
paret itaq in aliis uestib ȩquale
eos habuisse partes: ut sortiri
necesse fuerit. In illa uͦ una non
eos habere potuisse singłas par¬
tes nisi scindẽtur: ut pannos eoᷤ in¬
utiliter tollerent. Quod ne facereqͭ:
ad unũ ꝑuenire ea sortione malu¬
erunt. Huiꝰ eugłiste narrationi ẽ¬
sonat etiam ꝓpħicum testimoni¬
tinuo. ut scriptura inquit ĩple¬
retur dicens. partiti st̃ uestim̃ta
mea sibi: et suꝑ uestem meã mi¬

Expanded text:
um um est, acceperunt: ut iste sit sensus: acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem; acceperunt et tunicam. Et sic locutus est ut de caeteris 631 vestimentis nullam sortem missam esse videamus: sed de tunica quam simul cum caeteris acceDe hac enim sequitur exponens: Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserint narrans: Dixerueam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit; in illa vero una, non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent. Quod ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonigens: Ut Scriptura, inquit, impleretur, dicens: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uestem meam miserunt sortẽ.
factum ẽ quod uoluerunt iudĩ:
non ipsi s: milites qͥ parebant py¬
lato iudicante ipso crucifixert
iħm. E tam̃ si uoluntates. si insi¬
dias. si oꝑam. si traditionẽ. postre¬
mo si extorquentes clamores eoꝵ
cogitemꝰ: magis utiq iudei cru¬
cifixert iħm. Sed de partitioẽ.¬
& sortitione uestim̃toꝵ eiꝰ non ẽ
p̃tereunter loquendum. Quãuiꝰ
enim om̃s eugłiste quatuor huiꝰ
rei meminerint: ceteri tam̃ bre¬
uiꝰ quã ioħes: & clause illi. iste
chus. & crucifigentes eum duu¬
serunt uestim̃ta eiꝰ mittentes sor¬
tem suꝑ eis. qͥs qͥd tolleret. Lucas.
diuidentes uͦ uestim̃ta eiꝰ: misert̃
sortes. Ioħes autẽ & quot partes
de uestim̃tis eiꝰ fecerint dix̃. id ẽ
quatuor ut singłas tollerent:
unde apparet quatuor fuisse mi¬
lites. qui in eo crucifigendo p̃si¬
di paruer̃t. Manifeste quippeant.
Milites gͦ cũ crucifixissent eum.
acceꝑunt uestim̃ta eiꝰ ꝙ fecert
quatuor partes unicuiq militi

Expanded text:
stem meam miserunt sortem. Factum est quod voluerunt Judaei. Non ipsi, sed milites qui parebant Pilato, judicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si opera, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum; sed de partitione et sortitione vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste cus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret . Lucas: Dividentes vero vestimenta ejus, miserunt sortes . Joannes autem et quot partes de vestimentis ejus fecerint, dixit, id est, quatuor, ut singulas tollerent. Unde apparet quatuor fuisse milites qui in eo crucifigendo praesidi paruerunt. Manifeste quippe ait, Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique mili
Abbreviated transcription (Latin):
cere multomagis malũ ẽ: quam
timendo. E ideo non ait uerax
magister qui me tͥ tradidit ipse
habet peccatum tamquã ille ñ
haberet: s ait maius habet pec¬
catum. ut etiam se habere intel¬
ligeret. Neq enim ꝓpterea illud
eum. Qͥd ẽ hoc qđ dictum ẽ exin¬
de quasi antea ñ querebat: Ne¬
ge suꝑiora ⁊ inuenies iam dudũ
eum querere dimittere iłim. Ex¬
inde itaq intelligendum ẽ ꝓpter
hoc. id ẽ ex hac causa ne haberet
peccatum occidendo innocentẽ
s ab mitio querebat eum dimit¬
tere. Iudei autẽ clamabant dicen¬
tes. Si hunc dimittis: non ẽ. ami¬
cus cesaris. Om̃is enĩ qui se regẽ
face̾t: contradicit cesari. Maiorẽ
timorem se ingerere putauerunt
pylato terrendo de cesare ut occi¬
deret. xp̃m: quã suꝑius ubi dixer̃t.
Nos legem habemꝰ: & scđm legẽ de¬
bet mori quia filium di se fecit.
occidere: s magis filium dĩ timu¬
it ne occideret. Nunc uͦ non sie
potuit cesarem contemnere aue¬

Expanded text:
cere, multo magis malum est quam cere, multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait verax magister: Qui me tibi tradidit, ipse habet peccatum, tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum, ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud eum. Quid est hoc quod dictum est, exinde, quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jam dudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, propter hoc, id est, ex hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sed ab initio quaerebat eum dimittere. Judaei autem clamabant, dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. Omnis enim qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato. terrendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius ubi dixerunt, Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori quia Filium Dei se fecit. occideret: sed magis Filium Dei timuit, ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem auc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea qͥ tradidit me tͥ. maius
peccatum habet. Ecce respondit.
et tam̃ ubicumq non respondit
non sicut reus siue dolosus. s sic̃
respondebat: sicut ouis silebat.
Ubi respondebat: sicut pastor do¬
cebat. Biscamꝰ gͦ quod dixit. qd̃¬
tas nisi a deo. & qr plus peccat qͥ
potestati innocentem occidendũ
luiore tradit. quã potestas ipsa
si eum timore alterius maiorispo¬
testatis occidit. Talem quippe ds̃
pylato tradidat potestatem: ut
esset etiam sub cesaris potestate
Quappt̃ non haberes inquit adu̾¬
sum me potestatẽ ullam id est
quantulancumq habes: nisi hoc
ipsum qͥcqͥd est. tibi ẽẽt datum de¬
suꝑ. Sed qm̃ scio quantum sit. ñ
enim tantum ẽ ut tͥ omimodo
liberum sit: Ppterea qui tradi¬
dit me tͥ. maius peccatum habet.
Ille quippe me tuȩ potestati tra¬
didit inuidendo: tu uero eandẽ
potestatẽ exerturus es metuen¬
do. Nec timendo quidem. p̃sert̃i
innocentẽ homo hominem debet
occidere. Sed tam̃ id ⁊ elando fa¬

Expanded text:
pterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Ecce respondit, et tamen ubicumque non respondit, non sicut reus sive dolosus, sed sicurespondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, qtas nisi a Deo : et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum cum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat potestatem, ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quapropter, non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcunque habes, nisi hoc ipsum, quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit, non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit, propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem praesertim 629 innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando fa
Abbreviated transcription (Latin):
cłm ꝑfectionis. Si gͦ caritas & suꝑ¬
eminentiorẽ habet uiam. & suꝑe¬
minet scientiȩ. & suꝑ omĩa p̃cepta
est: merito uestis qua significatur.
desuꝑ contexta ꝑhibetur. Inconsu¬
tilis aut̃ẽ. ne aliquando dissuat᷑.:
et ad unũ ꝑuenit qr in unũ om̃s
colligit: sicut in apłis cũ ẽẽt nu¬
merus etiam ipse duodenariꝰ. id¬

Expanded text:
perfectionis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est; merito vestis qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur: et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit. Sicut in Apostolis cum esset etiam ipse nume
Abbreviated transcription (Latin):
uis enim quibusdam int̃rogati¬
onib sepe respondđit. tam̃ ꝓpt
illa in quib noluit respondere
ad hoc data ẽ de agno similitu¬
do. ut in suo silentio ñ reus s
innocens haberetur. Cũ gͦ iudica¬
retur. ubicumq non aꝑuit os
suum. sicut agnus apparuit: id
est non sicut male sibi conscius
qui de peccatis conuincebat᷑ suis:
s sicut mansuetus qui pro pecca¬
tis immolabatur alienis. Dicit gͦ
ei pylatus. Michi non loqueris:
Nescis ꝙr potestatem habeo cruci¬
figere te: & potestatẽ habeo di

Expanded text:
amvis enim quibusdam interrogatiamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit, tamen propter illa in quibus noluit respondere ad hoc data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur, Cum ergo judicaretur ubicunque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit, id est, non sicut male sibi conscius, qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo
Abbreviated transcription (Latin):
Respondunt ei iudȩi. Nos legem
habemꝰ ⁊ scdm legem debet mo¬
ri: qr filium dĩ se fecit. Ecce alte¬
ra maior inuidia. Parua quip
pe illa uidebatur uelut affecta
tȩ illicito ausu regie potestatis:
et tam̃ neutrum sibi iħc men¬
daciter usurpauit. s utrumq
uerum est. et unigenitus ẽ filiꝰ¬
dei. et rex ab eo constitutus su¬
nunc demonstraret: nisi quan¬
to erat potentior tanto mallet
esse patientior. Cum gͦ audisset
pylatus hoc uerbum: magis ti¬
muit. E ingressus ẽ pretorium
iterũ: & dicit ad iħm. Unde es
tu : iħc autẽ responsum ñ dedit
non semel factum collatis in unũ¬
om̃ium eugłistaꝵ narrationib
repperitur. n apud principes
sacerdotum .⁊ apud herodem.
quo eum sicut lucas engłista¬
narrat miserat pylatus audi¬
endum. & apud ipsum pylatũ:
ut non frustra de illo ꝓpħia p̃¬
cesserit.Sicut agnus coram ton¬
dente fuit sine uoce. sic ñ aꝑuit
os suum. Tunc itaq quando in¬
terrogantib non respondit. ꝗͣ

Expanded text:
Responderunt Judaei: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. » Ecce altera major invidia: parva illa quippe videbatur, velut affectaret regnum illicito ausu regiae potestatis, et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit. sed utrumque verum est: et unigenitus Dei Filiius, et rex ab eo constitutus sununc demonstraretur, nisi quanto erat potentior, tanto mallet esse patientior. 4. Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit; et ingressus est praetorium iterum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit su Christi non semel factum, collatis omnium Evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum, et apud ipsum Pilatum : ut non frustra de illo prophetia praecesserit, Sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum ; tunc utique quando interrogantibus non re
Abbreviated transcription (Latin):
et dabo tibi gentes hereditatem
tuam & possessionẽ tuã terminoᷤ
terrȩ. Unde et ipse etiam ꝑ os
ꝓprium loquens apud iudȩos.
habeo inquit alias oues quȩ ñ
st̃ de hoc ouili. oportet me et il¬
las adducere & uocẽ meã audi¬
ent: et erit unꝰ grex ⁊ unꝰ pastor.
Cur gͦ magnũ in hoc uolumꝰ intel¬
ligi in hoc titulo sacram̃tum. in¬
ter factus est particeps pingue¬
dinis oleȩ: non olea particeps fac¬
ta ẽ amaritudinis oleastri. Nam
in eo qd̃ de. xp̃o ueraciter scriptꝰ
est titulus rex iudȩoꝵ. qͥ st̃ intel¬
ligendi iudei nisi semen abrahe
filii ꝓmissionis qui sunt etiã filii
dei: qm̃ non qͥ filii carnis ait apls
hi filii dĩ. s qui filii ꝓmissionis de¬
putantur in semine: & gentes erañ
quib dicebat. Si aut̃ uos xp̃i. ergo

Expanded text:
et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves, quae non sunt ex hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient; et erit unus grex, et unus pastor . Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramter factus est particeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui filii carnis, ait Apostolus, hi filii Dei; sed qui filii promissionis, deputantur in semine . Et Gentes erant quibus dicebat, Si a
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ. Respondit pylatus. Qd̃
scripsi scripsi. O ineffabilẽ uim
diuinȩ oꝑationis: etiam in cordi¬
b ignorantium. Nonne occul¬
ta uox quedã pylato intus quo¬
dã si dici potest clamoso silentio
ꝑsonabat: qd̃ tanto ante ĩ psal¬
moꝵ litteris ꝓpħatũ est. ne corrũ¬
pas tituli inscriptionẽ. s cce in ti¬
tuli inscriptionẽ non corrũpit.
quod scripsit seripsit. Sed etiam
pontifices qui hoc corrũpi uolebats̃:
quid dicebant: Noli seribere in¬
quiunt rex iudeoꝵ: s qr ipse dix̃
rex sum iuideoꝵ. Qͥd loquimini
insani: qͥd fieri contradicitis. qd̃
mutare nullo pacto potestis. Nũ¬
enim num ꝓpterea non erit uer̃
pi non potest qd̃ pylatus scripsit:
corrũpi potest quod ueritas dix̃:

Expanded text:
Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est, Ne corrumpas tituli inscriptionem ? Ecce tituli inscriptionem non corrumpit; quod scripsit, scripsit. Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. pi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit?
Abbreviated transcription (Latin):
mero cõmendabat: & lucernȩ
arsure quȩ sub modio ponenda
ñ erat. candelabrũ ferebat. Ba¬
iulans gͦ sibi crucẽ exiit in eũ
qͥ dr caluarie locũ. hebrayce gol¬
gotha ubi eum crucifixerunt:
et cum eo alios duos hinc et hinc.
medium autẽ iħm. Isti duo latro¬
nes erant sicut et alioꝵ eugłista¬
rum narratione didicimꝰ. cũ qͥb
crucifixus. & inter quos fixus ẽ
xp̃c: de quo p̃missa dixerat ꝓphe¬
tia: & inter iniquos deputatus
ẽ. Scripsit autẽ et titulum py¬
latus: ꝙ posuit suꝑ crucẽ. Erat
autẽ scriptũ. iħe nazanꝰ rex iude
oꝵ. hunc gͦ titulũ multi leger̃t
rex iudȩoꝵ. Heȩ quippe tres lin¬
guȩ. ibi pre ceteris eminebant.
Hebrea ꝓpt̾ iudȩos in dĩ lege glo¬
riantes. Greca ꝓpt̃ gentium sapi¬
entes : latina ꝓpt̃ romanos mul¬
tis ac pene om̃ib iam tum gen¬
tib imꝑantes. Bicebant gͦ pyla¬
to pontifices iudeoꝵ. Noli scrib̾e
rex iudȩoꝵ: s qr ip̃se dix̃ rexsũ

Expanded text:
mero commendabat; et lucernae mero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha: ubi eum crucifixerunt; et cum eo alios duos hinc et hinc, medium autem Jesum. Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus, cum quibus crucifixus et inter quos fixus est Christus : de quo praemissa dixerat prophetia, Et inter iniquos deputatus est . 4. « Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem: erat autem scriptum, Jesus NazalegeruntRex Judaeorum. » Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: hebraea, propter Judaeos in Dei Lege gloriantes; graeca, propter Gentium sapientes; latina, propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. 5. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit. Rex sum
Abbreviated transcription (Latin):
gerit. Quod & si aliȩ solutiones
eius poterunt inueniri. cumula¬
tiꝰ eugłice ueritatis constantia
defendetur aduersus calumnias
infidelis atq impie uanitatis.
ħis post ista breuiter tractatare¬
deamꝰ. Susceꝑunt inquit iħm
et eduxerunt. & bauilans sibi
cruc̃e exiit in eum qͥ dici tur
caluariȩ locum. hebraice golgo¬
tha ubi eum crucifixerunt. Ibat
gͦ ad locũ ubi fuerat crucifigen¬
dus: portans crucem suã ihe. Gran¬
de spectacłm: s si spectet impie¬
tas grande ludibrium: si pietaᷤᷤ
grande mysterium. Si spectet ĩ¬
pietas grande ignominiȩ docu¬
mentũ: si pietas grande fid̃i do¬
cum̃tũ. Si spectet impietas. ridet
reg̃ẽ ꝓ uirga regni lignũ sui por¬
tare supplicii: si pietas. uidet re¬
gem baiulantem lignũ ad semet¬
ipsum figendum. qd̃ fixurus eti¬
am fuerat in frontib regum:
in eo sꝑnendus occłis impiorũ.
in quo erant głatura corda scõꝵ.
Nicturo enĩ paulo. mͥ autẽ absit
ipsam crucẽ suã suo gestans hu¬

Expanded text:
e solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. gelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autemt bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, Hebraice autem Golgotha, ubi eum crucifixerunt. Ibat ergo ad locum ubi erat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum; sed si spectet impietas, grande ludibrium. Si pietas, grande mysterium; si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei monumentum. Si spectet impietas, ridet regem, pro virga regni, lignum sui portare supplicii. Si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum; in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicturo enim Paulo: Mihi enim absit ipsam crucem suam suo gestans hu
Abbreviated transcription (Latin):
littera. quoꝵ laus ñ ex hominib
s ex deo ẽ. ꝑtinentium ad ihrłm
lib̃am matrem nr̃ãm ȩternã in
celis: saram sp̃italem ancillam
et filios eiꝰ de domo lib̾tatis eicien¬
tẽ. Ideo enĩ pylatus qd̃ scripsit

Expanded text:
ttera: quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est; pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram , aeternam in coelis, Saram spiritalem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicientem. Ideo enim Pilatus quod scripsit,
Abbreviated transcription (Latin):
numqͥd aliud ⁊ ante cupiebat qͣn¬
do dicebat accipite eum uos et
crucifigite: yel etiam suꝑius. ac¬
cipite eum uos eum uos & scđm
legem urãm iudicate eum. Cur
autẽ illi tantoꝑe noluert̃ dicentes
nob̾ non licet int̃ficere quẽquã
⁊ om̃imodo instantes ut ñ ab eiᷤᷤ
s a preside occidẽtur. & ideo eũ
occidendũ acciꝑe recusantes. si
nunc eum accipiunt occidendũ:
aut si hoc non fit. cur dictum ẽ:
tunc gͦ tradidit eis illũ ut cru¬
figeretur: an aliqͥd interest:

Expanded text:
nunquid aliud ante cupiebant, quannunquid aliud ante cupiebant, quando dicebat: Accipite eum vos, et crucifigite; vel etiam superius, Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum? Cur autem illi tantopere noluerunt, dicentes, Nobis non licet interficere quemquam ; et omni modo instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretu
Abbreviated transcription (Latin):
stȩ alterius testimonium qͥ dix̃
erat autẽ hora tercia & crucifi¬
xerunt eum. qm̃ magna discep¬
tatio solet exoriri. cũ ad ipsũ lo¬
cum ubi crucifixus narrat᷑ uen¬
tum fuerit ut potuerimꝰ si dnͣs
uoluerit disseremꝰ. Cum gͦ ꝓtri¬
bunali sedisset pylatus. dicit u¬
deis. Ecce rex ur̃. Illi autẽ clama¬
bant. Tolle tolle. crucifige eum.
Dicit eis pylatus. Regem urũm
crucifigam: ad huc terrorem quẽ
de cesare ingesserant suꝑare cona¬
tur. de ignominia eoꝵ uolens eos
frangere. dicendo regem ur̃m cru¬
cifigam: quos de ignominia miti¬
gare non potuit xp̃i. Sed timore
mox uincitur. Respondunt pon¬
tifices. Non habemꝰ regem nisi ce¬
sarem. Tunc gͦ tradidit eis illum
ut crucifigeretur. Aꝑtissime quip¬
pe contra cesarem uenire uidẽt᷑.
si regem se ñ habere nisi cesar̃e
conficentib alium regem uellet
intelligere. dimittendo impuni¬
tum. quem ꝓpter hos ausus ei tra¬
didant occidendum. Tradidit gͦ
eis illum ut crucifigeretur. Sed

Expanded text:
stae alterius testimonium qui dixit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum , quoniam magna disceptatio solet oboriri; cum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, Dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eiscrucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare injecerant superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere, dicendo: Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non poterat, sed timore mox vincitur. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur. Apertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus alium regem velit ingerere, dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderunt occidendum. Tradidit ergo eis illum, ut crucifigeretur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicit eis. Ec̃ce homo. Hinc apparet
non ignorante pylato hec a mili¬
tib facta. siue uisserit ea siue ꝑ¬
miserit. illa scilicet causa quã
supradiximus: ut hȩc eius ludi¬
bria inimici libentissime. libent
et ulterius sanguinem ñ sitirens
Egreditur ad eos iħe portans spi¬
neam coronam. & purpureum
uestim̃tum : non clarus imꝑio.
s plenus obꝓbrio: & dicitur eis.
ecce homo. Si regi inuidetis ĩa
parcite qr deiectum uidetis. fla¬
gellatus est. spinis coronatus ẽ.
ludibriosa ueste amictus est. ama¬
ris conuiciis illusus ẽ. alapis cesꝰ¬
est. feruet ignominia. frigesciͣt
inuidia: s non frigescit in ardes¬
cit potiꝰ & increscit. Cum enim
uidissent eum pontifices & miniᷤ¬
tri. clamabant dicentes: crucifi¬
ge crucifige. Bicit eis pylatus. Ac

Expanded text:
dicit eis: Ecce homo. Hinc apparet non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit, illa scilicet causa quam supra diximus, ut haec ejus ludibria inimici libentissime biberent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum; non clarus imperio, sed plenus opprobrio, et dicitur eis: Ecce homo. Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis. Flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amarissimis conviciis illusus est, alapis caesus. Fervet ignominia, frigescat invidia. Sed non frigescit, inardescit potius et increscit. Cum enim vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilat
Abbreviated transcription (Latin):
uob̃ in pascha. Uultis gͦ dimitrã
uob̾ regem iudȩoꝵ: credo cũ dixiᷤᷤ¬
set pylatus. qͥd est ueritas. in m̃¬
tem illi uenisse continuo consue¬
tudinem iudeoꝵ quod solebat
eis unus dimitti in pascha & id̾o
ñ expectauit ut responderetͤ iħe.
qͥd est ueritas. ne mora fieret cũ
recoluisset morem quo posset eis
ꝑ pascha dimitti. quod eum ual¬
de uoluisse manifestum ẽ: auel¬
li tam̃ ab eiꝰ corde ñ potuit iħm
sicut in titulo ipsa ueritas fixe¬
rit. de qua qͥd ẽẽt int̃rogauit.
Sed hoc audito: elamauerunt rur¬
sum om̃s dicentes. Non hunc. s
barrabam. Erat autẽ barrabas la¬
tro. Non rep̃hendimꝰ o iudei qd̃
ꝑ pascha liberatis nocentem:
s qd̃ occiditis innocentem. Qd̃
tamen nͥ fieret. uerũ pascha ñ
fieret. Sed umbra ueritatis a iu¬
dȩis errantib tenebatur. ⁊ mira¬
bili dispensatione diuine sapien¬
tie. ꝑ homines fallaces eiusdem
umbre ueritas implebatur: qr
ut uerum pascha fieret. xp̃c ue

Expanded text:
mittam vobis regem Judaeorum? Credo cum dixisset Pilatus, Quid est veritas? in mentem illi venisse continuo consuetudinem Judaeorum, qua solebat eis dimitti unus in Pascha: et ideo non exspectavit ut responderet ei Jesus quid est veritas, ne mora fieret, cum recoluisset morem quo posset eis per Pascha dimitti; quod eum valde voluisse manifestum est, Avelli tamen ex ejus corde non potuit Jesum sicut in titulo, ipsa veritas fixerit, de qua quid esset interrogavit. Sed hoc audito, Clamaverunt rursum omnes dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Erat autem Barabbas latro. Non reprehendimus, o Judaei, quod per Pascha liberatis nocentem, sed quod occiditis innocentem: quod tamen nisi fieret, verum Pascha non fieret. Sed umbra veritatis a Judaeis errantibus tenebatur, et mirabili dispensatione divinae sapientiae per homines fallaces ejusdem umbrae veritas implebatur; quia ut verum Pascha fieret, Christus
Abbreviated transcription (Latin):
Collabora eugłio scdm uirtutẽ di
saluos facientis ⁊ uocantis uocati
Nam si naturam cogitemꝰ in qua
creati sumꝰ. cũ om̃s ueritas crea¬
uerit qͥs ñ est ex ueritate: s ñ
om̃s sunt quib datum est ut au¬
diant ueritatem. hoc ẽ obaudianͭ
ueritati. & credant ueritati: quia
ex ipsa ueritate prestatur nullis
ex ueritate putaretur. qr obtem¬
ꝑat ueritati. Non autẽ hoc ait. si
ait. omĩs qui ẽ ex ueritate audit
meam uocem: ac ꝑ hoc ñ ideo ẽ
ex ueritate qr eius audit uocem.¬

Expanded text:
conlabora euangelio secundum uirtutem dei saluos nos facientis et uocantis uocatioNam si naturam cogitemus, in qua creati sumus, cum omnes Veritas creaverit, quis non est ex Veritate? Sed non omnes sunt quibus datum est ut audiant Veritatem, hoc est, obediant Veritati, et credant in Veritatem, quia id ex ipsa Veritate praestatur, nullisx veritate putaretur, quia obtemperat veritati; non autem hoc ait, sed ait: Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Ac per hoc non ideo est ex Veritate, q
Abbreviated transcription (Latin):
tanda patientia: sic regnũ qđ de
hoc mundo ñ erat. suꝑbũ mun¬
dum ũ atrocitate pugnandis
patiendi humilitate uincebat.
Sic illud granum multiplicandũ
seminabatur horribili contume¬
lia: ut mirabili pullularet in
gła. Exiit iterũ pylatus ad eos¬
foras & dixit eis. Eece adduco eũ
foras. ut cognoscatis qr in eo nul

Expanded text:
tanda patientia; sic regnum quod de tanda patientia; sic regnum quod de hoc mundo non erat, superbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humilitate vincebat; sic illud granum multiplicandum seminabatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet in gloria. 2. Exiit iterum Pilatus foras, et dicit eis: Ecce adduco eum foras, ut cognoscatis quia in eo
Abbreviated transcription (Latin):
um iudei cla¬
massent non
iħm sibi a pyla¬
to dimitti uel¬
le ꝓ pascha s barrabam latͦnẽ.
non saluatorem s int̃fectorẽ. non
datorem uite s ademptorem: tẽ
app̃hendit pylatus iħm & fla¬
gellauit. Hoc pylatus ñ ob aliud
fecisse credendus ẽ. nisi ut eius
iniuriis iudei saciati sufficeres
existimarent. & usq ad eiꝰ mortẽ
seuire desisterent. Ad hoc ꝑtinet¬
quod idem preses etiam cobortẽ
suam ꝑmisit facere quȩ secunt᷑.
aut fortassis et iussit: quamuis
hoc eugłista tacuerit. Bixit enĩ
qͥd deinde fecerint milites: pyla¬
tum tamen id iussisse non dixit.
Q milites inquit plectentes coronã
de spinis imposuerunt capiti eiꝰ
et ueste purpurea circundedius
eum: & ueniebant ad eum & di¬
cebant. Aue rex iudeoꝵ. Et dabais
ei alapas. Sic implebantur que de
se predixerat xp̃e. Sic martyres
informabant᷑ ad omĩa quȩ ꝑsecu¬
tores libuisset facere ꝑferenda. si
paulisꝑ occultata tremenda po¬
tentia. cõmendabatur prius imi¬

Expanded text:
um Judaei clamassent, non Jesum sibi a Pilato dimitti velle per Pascha, sed Barabbam latronem; non salvatorem, sed interfectorem; non datorem vitae, sed ademptorem: Tunc apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. Hoc Pilatus non ob aliud fecisse credendus est, nisi ut ejus injuriis Judaei satiati sufficere sibi existimarent, et usque ad ejus mortem saevire desisterent. Ad hoc quod idem praeses etiam cohortem suam permisit facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit; quamvis hoc evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites, Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum et dicebant: Ave, rex Judaeorum. Et dabani ei alapas. Sic implebantur quae de se praedixerat Christus: sic martyres informabantur ad omnia quae persecutores libuisset facere, perferenda; sic paulisper occultata tremenda potentia, commendabatur prius imi
Abbreviated transcription (Latin):
uid pyłatus
derit: isto sermone considandũ
atq tractandũ est. Cum enim
dictum eẽt iudeis. accipite eum
te eum. acq illi respondissent no¬
bis non licet occidere quẽquã:
introiit iterum in pretorium
ei. Tu es rex uideoꝵ: et respon¬
dit iłic. A temetipso hoc dicis: an
alii tͥ dixerunt de me: sciebat
uit. ⁊ qd̾ ille responsurus fuit:
s tamen dici uoluit. ñ ut ipse sci¬
ret. s ut scriberetur qđ nos certis¬
sime uoluit ut sciremus. Respon¬
dit pylatus. Numquid ego iudeus.
sum: gens tua et pontifices tui tͤ¬
diderunt te mͥ. Qͥd fecisti: Respon¬

Expanded text:
uid Pilatus derit, isto sermone considerandum atque tractandum est. Cum enim dictum esset Judaeis, « Accipite eum te eum » atque illi respondissent, « Nobis non licet occidere quemquam; introivit iterum in praetorium ei: Tu es rex Judaeorum? Et respondit Jesus: A temetipso hoc dicis, an alii tibi dixerunt de me? » Sciebat vit, et quod ille responsurus fuit; sed tamen dici voluit, non ut ipse sciret, sed ut scriberetur quod nos voluit ut sciremus. « Respondit Pilatus: Numquid ego Judaeus sum? Gens tua et pontifices tradiderunt te mihi: quid fecisti
Abbreviated transcription (Latin):
rat᷑ etiã si nr̃a infirmitas eiꝰ se¬
creta ñ penetrat. Uerũtam̃ qͦn¬
tũ nos erudire & ex lege sua do¬
cere dignat᷑. ꝓ captu meo. ꝓ mo¬
dulo meo. aliquid etiam ego de
huiꝰ questionis ꝓfunditate illo ad¬
iuuante respondeam: ac pͥmum
ipsam loquutionẽ non sibi esse
cont̾riam facillime ostendã. Qͥs
enĩ non ita loqui rectissime pos
sit: mundus ẽ totus: p̃ter pedes.
Elegantiꝰ aucẽ loquitur si dicit.
mundꝰ est totus nisi pedes: quod
tantũdem ualet. Hoc gͦ ait dñs
ñ habet opus nisi pedes laua¬
re: si est mundus totus. Totus uti¬
q p̃ter pedes. uel nͥ pedes: quos
habet opus lauare. Sed qͥd ẽ hoc:
Qͥd sibi uult. quid hic necessari
re etiam ille qͥ lotus ẽ. Qͥd frẽs
mei qͥd putatis: nͥ qi homo in scõ
quidem baptismo totus abluit᷑:
Non p̃ter pedes: s totus om̃ino.
Neruntam̃ cũ in reb humanis
postea uiuit᷑: utiq terra calcat᷑.
Ipsi gͥ humami affectus sine qui¬
b: in hac mortalitate non uiuit᷑.

Expanded text:
at, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua dcere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeter pedes, vel, habet opus lavare. Sed quid est hoc? quid sibi vult? quid hic necessariure etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac mortalitate non vivitur,