comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ quã cenatũ ÷ dicens. Hoe pocłm nouũ testam̃tũ ẽ in meo sangui¬
ne. Hoc facite qͦtiensct̃tp bibicis in mei cõmemoiatione. Ostendit il¬
lis mẏsteriũ eucharistie inter cenandũ celebratũ. non cenam esse
Medicina eni sp̃itał ẽ que cũ reuerentia degustata purificat sͥ deuotũ
Memoria enĩ redẽpt̾ionis nr̃e ẽ: ut redẽptoris memores. maiora ab eoon¬
que ꝓ nob̃ oblata s̃. significam᷑ nouũ testam̃tũ in his consecuti. qd ÷
noua lex. que obediendt̃e sͥ tradit celestib regnis. Nã ⁊ moyses accep¬
to sanguine uituli in patera asꝑsit filios isrł dicens. ħ ÷ testam̃tum
qd̃ disposuit ds ad uos. Hoc figura fuit testam̃ti. qđ dñs nouum
appellauit ꝑ ꝓpħam : ut illud uetus sit qd̵ moyses t̾didit. Testam̃tũ
gꝰ sanguine constitutũ ẽ. ꝙ bñficiis diuini sanguinis testis ẽ. in euiꝰ

Expanded text:
quam coenatum est, dicens: Hoc poculum novum Testamentum est in meo sanguine; hoc facite, quotiescumque bibetis, in mei commemorationem. Ostendit illis mysterium eucharistiae inter coenandum celebratum, non coenam esse; medicina enim spiritalis est, quae cum reverentia degustata, purificat sibi devotum. Memoria enim redemptionis nostrae est; ut Redemptoris memores, majora ab eo conquae pro nobis oblata sunt, significamus, Novum Testamentum in his consecuti, quod est nova lex, quae obedientem sibi tradit coelestibus regnis: nam et Moyses accepto sanguine vituli in patera, aspersit filios Israel dicens: Hoc est Testamentum quod disposuit Deus ad vos . Hoc figura fuit Testamenti quod Dominus Novum appellavit per prophetam, ut illud Vetus sit quod Moyses tradidit. Testamentum ergo sang
Abbreviated transcription (Latin):
ludi. O mĩs eñi impostura cenebras petit. ⁊ falsa ꝓ ueris ostendit.
Id̾o ap̃ nos nicħ aꝓdite. nicħ sub uelamine. s simplicit᷑ unꝰ laudaĩ

Expanded text:
ludi. Omnis enim impostura tenebras petit, et falsa pro veris ostendit; ludi. Omnis enim impostura tenebras petit, et falsa pro veris ostendit; ideo apud nos nihil astute, nihil sub
Abbreviated transcription (Latin):
diã factũ ẽ ne audiens intelligat. ñ utiq his qͥ credunt. s ñ creden¬
tib hoc ÷ qd̃ dixi qr ad occultandos sensus increduł ꝓficiunt lingue
audire u̾ba que non incelligant: s infidelib. qͥ ñ s̃ digni incellig̾e
sicut dicit esaẏas ꝓpħa. uade  dic ppło huic. aure. audietis ⁊ non in¬
celligetis ⁊ cetera. Si conuenerit uniu̾sa eccła in unũ ⁊ loquant᷑ om̃s
linguis. introeant & idiote. nonne dicent qr insanitis: manifestũ est
qr si om̃s du̾sis linguis loquantur tumultus qͥdã fit inconditul
ppłi. quasi frenesim paciens. Qd si om̃s ꝓpħent introierit aũ aliqͥs
infideł uł idiota. increpat᷑ ab om̃ib redarguit᷑ ab om̃ib. occulta
ccedis eiꝰ manifesta fient. E tc̃ cadens in faciẽ adorabit dm̃ ꝓnunti¬
ans qd̃ uere d̾s in uob̾ ẽ. Cũ enĩ intelligit et intelligitur audieis

Expanded text:
diam factum est, ne audiens intelligat. Non utique iis qui credunt, sed non credendiam factum est, ne audiens intelligat. Non utique iis qui credunt, sed non credentibus: hoc est quod dixit, quia ad occultandos sensus incredulis proficiunt linguaeaudire linguas, quas non intelligant; sed infidelibus, qui non sunt digni intelligere, sicut dicit Esaias propheta: Vade et dic populo huic: Aure audietis, et non intelligetis, etc. Si convenerit universa Ecclesia in unum, et loquantur omnes linguis, introeant autem infideles et idiotae; nonne dicent quia insanitis? Manifestum est quia si omnes diversis linguis loquantur, tumultus fit quidam inconditus populi, quasi phrenesin pinfidelis, vel idiota; increpatur ab omnibus, redarguitur ab omnibus, occulta cordis ejus manifesta fiunt: et tunc cadens in faciem, adorabit Deum, pronuntians quod vere in vobis Deus sit. Cum enim intelligit et intelligitur, audiens
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce uenient dies dic̃ dñs. ⁊ consũmabo domu isrł ⁊ domui uida cesta¬
mentũ nouũ ñ scdm qd̾ disposui patrib illoꝵ. Hoc ẽ immutata ratio
alit᷑ loqͥ quã se legis ueteris u̾ba habeant. dũ audiunt sabb̃m solui. ne¬
omenias euacuari. circũcisionẽ. cessare. sacͥficia ĩmutari. escas dudum
tione loqͥ euugł̃m. s in paraboł loqueret᷑ ad eos. ⁊ incelligerent ido
ñ sͥ reuelari qr mali erant. nec sic se corrigerent ut mereri se face
ꝑ explanationẽ audire u̾ba di. Hñ dñt discipłi ad dnm. Dñe quare
I parabioł loqueris ilł: & dñs inqͥt. Quia uob̃ datũ ẽ nosse miste¬
riũ regni di. illis aũ non. ut uidentes ñ uideant. ꝯ audientes ñ ini¬
ligant. ne indigni salutẽ ꝑciꝑent. qd̾ ammadu̾tentes ꝓ meritis suis
ħ÷ uelamine incognite lingue obscurati st̃ sermones di. ne. uide¬
ant᷑ a ꝑfidis. ut cũ audiunt᷑ incognite lingue signũ sit qr ꝓpt̃ ꝑf

Expanded text:
 consummabo domui Israel et domui Juda Testamentum novum, non secundum quod disposui patribus illorum : hoc est immutata ratione aliter loqui, quam se legis veteris verba habeant; dum audiunt sabbatum solvi, neomenias evacuari, circumcisionem cessare, sacrificia immutari, escas dudum tione loqui Evangelium, in parabolis loqueretur ad eos: et intelligentes ideo sibi non revelari, quia mali erant, nec sic se corrigerent; ut merentes se facerent per explanationem audire verba Dei. Unde dicunt discipuli ad Dominum: Domine, quare in parabolrium regni Dei, illis autem non; ut videntes non videant, et audientes non intelligant ; ne indigni salutem perciperent, quod animadvertentes pro meritis suis sunt. Hoc est, velamine incognitae linguae obscurati sunt sermones Dei, ne videantur a perfidis, ut cum audiuntur incognitae linguae, sign
Abbreviated transcription (Latin):
se resurgere p̾dicabant. Sapientia enĩ huiꝰ mundi. stulticia ẽ apui
dm̃ sic stulticia ẽ sapientia huiꝰ mundi apud dm̃ dũ facit d̾s quod
mundꝰ fieri posse negat sapientiã illiꝰ stulticiã probat & cũ multos
deos dicant fides aũ unũ ꝓbet teste uirtute imprudentia sua con¬
fundentur. Scriptũ ẽ enĩ rep̃hendens sapientes in astutia ipsaꝵ:
n iterũ dominꝰ nouit cogitationes sapientiũ: qm̃ uane st̃ istud in
illoꝵ ut ctultos illos probaret sapientiã illoꝵ rep̃hendit: ostendens ue¬
rũ ẽẽ qd̃ falsũ dice bant. et falsũ quod uerũ putabant. Itaq nemo
głetur in homine: qm̃ enĩ humane cogitationes ⁊ consilia in ꝑuida¬

Expanded text:
se resurgere praedicabant. Sapientia enim hujus mundi stultitia est apud se resurgere praedicabant. Sapientia enim hujus mundi stultitia est apud Deum. Sic stultitia est sapientia hujus mundi apud Deum, dum facit Deus, quod mundus fieri posse negat; sapientiam illius stultitiam probat, et cum multos deos dicant, fides autem unum probet, teste virtute, in prudentia sua confundentur. Scriptum est enim: Reprehendens sapientes in astutia eorum. Et iterum: Dominus novit cogitationes sapientium, quoniam vanae sunt. Istud in gitationes illorum ut stultos illos probaret, sapientiam illorum reprehendit, ostendens verum esse, quod falsum dicebant; et falsum, quod verum putabant. Itaque nemo glorietur in homine. Quoniam enim humanae cogitationes et consilia i
Abbreviated transcription (Latin):
cignifis m bices ligenaũ sp̃m scm̃. Si quis tẽplũ di uolauerit
disꝑder illũ b̃t. Templũ enĩ dłi scm̃ ẽ quod estif tos. Hec iccirco
premisit ut illos cõpungat qui turpiter uiuentes corpora sua
uiolant᷑es corruperant: maxime ille qui uxorẽ patris habebat. ut
ante eẽt reus quã causa illiꝰ in mediũ ꝓrũperet: deniq simili i¬
mo eodẽ modo cũ cauisã illiꝰ udicat loquit᷑ dicens. an nescitis qr coepo
se seducat: id ÷ nemo ꝓprio uel humano consilio putet se ꝑdesse sͥ: ad su¬
periorẽ sensũ redit. Si quis uidet᷑ sapiens et̃ int̾ uos in hoc scło: stultꝰ
mundi fugiat ut stultus ab ea uidicet᷑. et tunc erit sapiens. qr stultꝰ
scło prudens ẽ. d̾o: dũ credit dm̃ fecisse que ratio mundi ñ capit sic̃
supra memoraui: pseudo apłi aũ prudentes uolentes uideri in mun¬
do. neq dm̃ filiũ habere. neq incarnationẽ uerã ẽẽ. neq carnẽ pos¬

Expanded text:
quis templum Dei violaverit, disperdet eum Deus, templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Haec idcirco praemisit, ut illos compungat, qui turpiter viventes, corpora sua violando corruperant; maxime illum qui uxorem patris habebat; ut ante esset reus, quam causa illius in medium prorumperet. Denique simili, immo eodem modo, cum causam illius judicat, loquitur dicens: An nescitis quia corpse seducat: id est, nemo proprio, vel humano consilio putet se sibi prodesse. Ad superiorem sensum redit: Si quis videtur sapiens esse inter vos in hoc saeculo stultus mundi fugiat, ut stultus ab ea judicetur, et tunc erit prudens; quia stultus saeculo prudens est Deo, dum credit Deum 123 fecisse, quae ratio mundi non capit, sicut supra memoravi. Pseudoapostoli autem prudentes volentes videri in mundo, neque Deum Filium habere, neque incarnationem veram esse, neque carnem pos
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt uolo qͥnq u̾ba loqͥ. ꝑ legemut alios edificẽ. quã decẽnulia u̾boꝵ in
in lingua. N tilius dicit paucis uerbis in ad aꝑtionẽ sermonis loqu
qd̃ om̃s intellegant: quã ꝓlixam orationẽ hab̾e in obscuro. Hi ex he¬
breis erant qͥ aliquando syra lingua plerũq hebrea in tractatib ute
meritũ abrahe. qd idẽ apłs ꝓ nichilo habuit dicens. Michi autẽ al¬

Expanded text:
inquit, volo quinque verba loqui per Legem, ut et alios aedificem, quam decem millia verborum inquit, volo quinque verba loqui per Legem, ut et alios aedificem, quam decem millia verborum in lingua. Utilius dicit paucis verbis in apertione sermonis loqui, quod omnes intelligant, quam prolixam orationem habere in obscuro. Hi ex Hebraeis erant, qui aliquando syra lingua, plerumque hebraea in tractatibus autmeritum Abrahae, quod idem Apostolus pro nihilo habuit dicens: Mihi autem ab
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. ⁊ ñ respondet am̃: id÷ uerũ. ut confirmet᷑ bndictio. ꝑhos enĩ
implet᷑ confirmatio p̾cis qͥ respondent. am̃. ut omĩa dicta ueri cesti¬
monio audientiũ mentib confirm̃tur. Nã tu qͥdẽ bñ gr̃as agis.
De eo dic̃ qͥ cognita sͥ loqͥtur. qr scit qͥd dicat: s aliꝰ ñ edyficatur.
Si utiq ad edificandã eccłam conuenit᷑. ea debent loqͥ que intelli¬
gant audientes. Nã qͥd ꝓdest ut qͥs lingua loquat᷑ quã solus scit. u
qͥ audit meħ ꝓficiat: Ĩ d̃o tacẽ debet in eccła: ut hĩ loquant᷑. gui
ꝓsint audientib. Gr̃as ago do ineo. qd̾ om̃iũ ur̃m lingua loquor. Qm̃
suꝑius linguis loqͥ donũ ẽẽ dixit sp̃c sc̃i. ido ad dđm refert qd̵ om̃iũ lin¬
gua loqueret᷑. E ne. forte quasi emulus ꝑ inuidiã hoc dicere uidẽt
ostendit se om̃iũ qͥdẽ hoꝵ loqͥ linguis. ⁊ qr ñ ualde ꝓdest. S in eccła

Expanded text:
is, et non respondet, amen, id est verum; ut confirmetur benedictio. Per hos enim impletur confirmatio precis, qui respondent, amen; ut omnia dicta veri testimonio in audientium mentibus confirmentur. Nam quidem bene gratias agis. De eo dicit, qui cognita sibi loquitur, quia scit quid dicat. Sed alius non aedificatur. Si utique ad aedificandam Ecclesiam convenitis, ea debent dici, quae intelligant audientes. Nam quid prodest ut quis lingua loquatur, quam solus scit; ut qui audit, nihil proficiat? Ideo tacere debet in Ecclesia, ut ii loquantur, qui prosint audientibus. Gratias ago Deo meo, quod omnium vestrum lingua loquor. Quoniam superius linguis loqui donum esse dixit Spiritus sancti, ideo ad Deum refert, quod omnium lingua loqueretur. Et ne forte quasi aemulus per invidiam hoc dicere videretur, ostendit se omnium quidem horum loqui linguis, et quia non valde prodest. Sed in Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
fres si uenero ad uos linguis loquens. qͥd uob̾ ꝓdero. si ñ loquar
uob̾. aut in reuelatione aut in notitia. aut̃ in ꝓpħia aut in
doctrina: hec om̃ĩa unũ significant. Docere. eñ nemo poterit: nisi
uitelligatur . T̃ am̃ que sine. anima st̃ uoc̃e dantia. siue. tẏbia. siue cytha
ra nͥ distinctionẽ sonꝰ dederint. qͦmͦ cognoscet᷑ qd̵ ꝑ tibiã canit᷑: aut qd
ꝙytharitat᷑  etenĩ si incertã uoc̃e tuba dedit. qͥs se parabit ad þellũ: qm̃
exempla faciliꝰ suadent quã u̾ba. exemplis cõmendat ꝑ que facile assequaq̃
ñ deb̾e illos in eccła loqͥ linguis qͥ int̾pretari ñ possunt. Utqͥd enĩ loqua
que nemo intelligit: ita ꝯ uos ꝑ linguã nͥ significantẽ. sermonẽ deditis: qͦmͦ

Expanded text:
res, si venero ad vos linguis loquens, quid vobis prodero, nisi loquar vobis aut in revelatione, aut in notitia, aut in prophetia, aut in doctrina? Haec omnia unum significant; docere enim nemo poterit, nisi intelligatur. Tamen quae sine anima sunt vocem dantia, sive tibia, sive cognoscetur quod per tibiam canitur, aut quod citharizatur? Etenim si incertam vocem tuba dederit, quis se parabit ad praelium? Quoniam exempla facilius suadent quam verba, exemplis commendat per quae facile assequantur non debere illos in Ecclesia loqui linguis, qui interpretari non possunt. Ut quid enim loquatur, quem nemo intelligit? Ita et vos per lingu
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥtate. congandet autẽ ueritati. Snĩta tellerat. omĩa eredit᷑. om̃a
sperat. onũia suffert. caritas nũqũa exeidet. ẽ anta p̾conia caritatis
edocuit. ut ñ ĩmerito hane ceteris anteponẽ uidet᷑. ⁊ in cassũ labora¬
re. eos qͥ alis mandatis oꝑam cdant huie ñ oꝑam dantes. Hinc ait
ioħes apłs. Caritas ds ẽ : ut qͥ caritatẽ ñ habet. sciat se d̃m ñ habe
Al ñ in alia epła idẽ paulus apłs art. Ds̃ autẽ qͥ diues ÷ in miscdia¬

Expanded text:
lerat, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet. Charitas numquam cadit. Tanta praeconia charitatis edocuit, ut non immerito hanc caeteris anteponere videretur, et incassum laborare eos, qui aliis mandatis operam dant, huic non obtemperantes. Hinc ait Joannes apostolus: Charitas Deus est ; ut qui charitatem non habet, sciat se Deum non habere; unde et in alia epistola idem Paulus apostolus ait: Deus autem qui dives est in miseri
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ gła uidetur in uiro. Mulier aũ gła uiri ẽ. M ultũ distat iter
głam di. & głam uiri. Hir em̃ ad imagunẽ factus ẽ. ñ mulier. hec

Expanded text:
enim gloria videtur in viro. Mulier autem gloria viri est. Multum distat inter enim gloria videtur in viro. Mulier autem gloria viri est. Multum distat inter gloriam Dei et gloriam viri; vir enim ad imaginem Dei factus est, non mulier
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is uir orans. aut̃ ꝓpħane uelato capite deturpat caput suũ. Orart
dic̃ dep̃cari. ꝓpħart aut̃e aduentũ fore domini: uoces simbol post ora¬
tione effari. Qm̃is aucẽ mulier oians. aut ꝓphans ĩt uelate capite
confundit caput suĩt. Unũ ẽ eñt atq id ipsũ ut decaluet᷑. Si aut̃e
ĩt uelatur mulier: tondeat᷑. Si autẽ turpe ẽ mulieri tonderi aut
decaluari: uelet caput. Uuaũ ñ debet uelart caput: cũ sit inago ⁊
gła dĩ. Quãuis una substãtia sit ⁊ uir ⁊ mulier. tam̃ qr uir caput
ẽ mulieris ante pont᷑ tͥdit᷑. ut ꝑ causam ⁊ rationẽ maior sit ñ per
substantiã. Inferior gͦ mulier uiro ẽ. Portio enĩ eiꝰ ẽ. qr origo muli¬
eris. uir ẽ.Ex eo enĩ ẽ. ac ꝑ ħ obnoxia uidet᷑ mulier uiro. ut un¬
ꝑio eiꝰ subiecta sit. Honorificentiã ⁊ dignitat̾e uiri obstare dic̃. ne. ue
let. I mago enĩ dĩ indignũ ẽ ut ueletur. abscondi enĩ ñ debet. di

Expanded text:
ir orans aut prophetans velato capite deturpat caput suum. Orare dicit deprecari: prophetare autem adventum fore Domini voce symboli post orationem effari. Omnis autem mulier orans aut prophetans non velato capite, confundit caput suum; unum est enim atque idipsum, ut decalvetur. Si autem non velatur mulier, tondeatur: si autem ture caput, cum sit imago et gloria Dei. Quamvis una substantia sit et vir et mulier, tamen quia vir caput est mulieris, anteponendus traditur; ut per causam et rationem major sit, non per substantiam. Inferior ergo mulier viro est, portio enim ejus est; quia origo mulieris vir est: ex eo enim est, ac per hoc obnoxia videtur mulier viro, ut imperio ejus subjecta sit. Honorificentiam et dignitatem viri obstare dicit, ne velet caput; imago enim Dei incongruum est ut celetur: abscondi enim non debet, Dei
Abbreviated transcription (Latin):
phras ꝓphauit ñ merito. s dignitate ord̾inis sacerdotał. I saul ꝓphauit
cũ iam inobediẽtie causa spũ malo fuisset repletus. S ꝓpt̃ d̃i causam.
nsterta. Iude eñi nicħ ꝓfuit fuisse cũ apłis ⁊ didicisse mysteria.
eũ caritatis hostis tracidit saluatorẽ. & ꝓp̾ħa iherechiel duaboluͣ
mysteria celestia scire ostendit. quando inerepat in paradyso
iliui di fuisse. & pͥciosos lapicͥes habuisse cestat᷑. Eͦs lapides idem

Expanded text:
 non merito, sed dignitate ordinis sacerdotalis: et Saul prophetavit , cum jam inobedientiae causa spiritu malo fuisset repletus; sed propter Dei causmysteria; Judae enim nihil profuit fuisse cum apostolis, et didicisse mysteria; cum charitatis hostis tradidit Salvatorem Et propheta Ezechiel diabolum mysteria coelestia scire ostendit, quando increpita voce in paradiso illum Dei fuisse, et pretiosos lapides habuisse testatur, quos lapid
Abbreviated transcription (Latin):
&dubitarent de eo. dm̃ temptasse dñr. O m̃e enĩ qd̃ ꝓbatũ ñ habet᷑
temptat᷑. Ido ut hec tẽptatio conuellat᷑. admonet cũ terrore. Ut aũ
humana tẽptatio illos ñ apphendat hortat᷑. ħ umana eñi cẽptatio :
ꝓpt̃ sp̃e di diffide de hoĩe. qr uana spes in hõie: ut in necessitate aut
pssura ñ desꝑet de d̾o humanũ auxiliũ. qr dii paganoꝵ t̾ra s̃. &¬

Expanded text:
tasse dicuntur. Omne enim quod probatum non habetur, tentatur; ideo ut haec tentatio convellatur, admonet cum terrore. Ut autem humana tentatio illos apprehendat, hortatur: humana enim tentatio est propter spem Dei diffidere de homine, quia vana spes in homine; ut in necessitate aut pressura non desperet de Deo, humanum auxilium requirendo, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhe: qr primꝰ gradus om̃ia subiecta habet. Deniqͥ. caiphas. ꝓp̃t qd prm
specialit̃ erant ꝓpħe. ⁊ secripturaꝵ int̾pretes ⁊ futura dicentes. sic̃ erat
eget ꝓpħis. E qr ab uno do patre st̃ omia. singłos ep̃os singlis ecclus
pesse decreuit. Tertis doctores. Illos dicit doctores. qͥ in eccła litteris
lectionib retinendis pueros imbuebant more synagogr. q traditio
Spiculationes. gubnationes. Ut in rebus diuinis ugilet intellectu.
ita tam̃ ut in aliqͥb que implere ñ concedit᷑. ab alio suniat qđ deha
bec. qr totũ um concedi ñ pocest. St̃ ⁊ gub̾natores qͥ spiritalib re
tiniacłis hominib docum̃to st̃. Genera linguaꝵ: ut donũ di sit mul¬
tas linguas scire. Intͣpretatio sermonũ. ut ħ alieui gra dłi unꝑtiat
ut linguaꝵ int̾pretandaꝵ habeat peritiã. Nũqͥd om̃s apłi: uerũ :¬
qͥd om̃s urtutes: hic pot̾ hab̾e uirtute. cui dat d̾s demonia eicere

Expanded text:
e, quia primus gradus omnia subjecta habet. Denique pessimus Caiphas propspecialiter erant prophetae et Scripturarum interpretes, et futura dicentes , sicut erat eget prophetis. Et quia ab uno Deo Patre sunt omnia, singulos episcopos singulis Ecclesiis praeesse decrevit. Tertio doctores. Illos dicit doctores qui in Ecclesia litteris et lectionibus retinendis pueros imbuebant more Synagogae; quia tradiOpitulationes, gubernationes; ut in rebus divinis vigilet intellectu: ita tamen, ut in aliquibus, quae implere non conceditur, ab alio sumat quod non habet; quia totum uni concedi non potetinaculis hominibus documento sunt. Genera linguarum; ut donum sit Dei multas linguas scire. Interpretationem sermonum; ut hoc alicui gratia Dei impertiat, ut linguarum interpretandarum habeat peritiam. Numquid omnes apostoli? Verum quid omnes virtutes? Hic potest habere virtutem, cui dat Deus daemonia ejicere.
Abbreviated transcription (Latin):
intpretari. cui dat dłs. In supradictũ sensũ ħ inserenda s̃. Explanat
eñĩ reddita ratione om̃s hab̾e diu̾sas grãs ⁊⁊ nec totũ alicui concedi
exẽplo mẽbroꝵ. Exẽplo eñi corporis carnis. spiritale eorpus insinuat.
ac ꝑ ħ in om̃ib cm bñdicendũ. ⁊ in ipsius nomine głandũ cui gr̃a:¬
ħ anc rationẽ etiã in reb fisicis inuenimꝰ. Aurũ aũ cũ meliꝰ argen¬
to sit: plus tͣn
in usu argentũ ÷. Ꝙ cũ es uecessariũ sit. plul
tam̃ ferrũ
opus ẽ. Nͥ icħ enĩ pene sine. ferro fit: cũ sit
inferius
Hoc mox in subiectis absoluit. & adhus
excellentioẽe
uob uiã demenstro. Gradatĩ illos ad uti¬
liora ꝓuehit. ostendens illis grãm supradicti om̃is. Deniq in hominibus
uidentur suie loquendi aut curandi uł ꝓpħandi ñ ad meritũ hominis
tinere. s ad honcrificentiam ci: id̾oq nẽ uiã dic̃ se ilł ostende plamore.

Expanded text:
tum sensum haec inserenda. Explanavit enim, reddita ratione, omnes habere diversas gratias, nec totum alicui concedi, exemplo membrorum. Exemplo enim corporis carnis spiritale corpus insinuat: ac per hoc in omnibus Deum benedicendum, et in ipsius nomine gloriandum, cujus graanc rationem etiam in rebus physicis invenimus; aurum enim cum melius argento sit, plus tamen in usu argentum est; et cum aes necessarium sit, plus tamen ferro opus est; nihil enim pene sine ferro fit, cum sit inferius. Hoc mox in subjectis absolvit. Et adhuc magis excellentiorem viam vobis demonstro. Gradatim illos ad utiliora provehit, ostendens illis gratiam supradicti omnis doni, quod in hominibus videntur, sive loquendi, aut curandi, aut prophetandi, non ad meritum hominis pertinere, sed ad honorificentiam Dei. Ideoque nunc viam se dicit
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatis. totũ condolet corpus. Ita ⁊ nos decet condolere fr̃ib
si aliqͥd huimodi. aut necessitatis emerserit. Siue głatur unum
mẽbrũ. congaudent omĩa mẽbra. Manifestũ ẽ qr letũ caput siue¬
cetera mẽbra siue pedes fuerint accurati uł¬
nos debeniꝰ alacres fieri . si frẽm aliquem

Expanded text:
infirmitatis, totum corpus condolet: ita et nos docet condolere fratribus, infirmitatis, totum corpus condolet: ita et nos docet condolere fratribus, si aliquid hujusmodi, aut necessitatis emerserit. Sive glorificatur unum membrum, congaudeant omnia membra. Manifestum est quia laetum est caetera membra, si pedes fuerint accurati vs et nos alacres fieri, si fratrem aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
tribuendo honor̃e. Aꝑtũ ÷ qr caput ñ eget neq facies neq manꝰ ut his
addat᷑ ꝑ qđ decorentur. Ita  fr̃ib in quib studiũ peritie ⁊ conu̾sa¬
tionis uiget. honestatis nicħ ÷ qdđ a nob̃ addat᷑. Debitus enĩ illis reddit᷑
honor. Despectis uͦ uł humilib exhortatio necessaria ÷ ꝑ quã addatur
illis aliqͥs honor. ut fiant utiles. Si quominus ipso contẽptu neglegen¬
tiores circa se erͣt: inquib magis ꝓficiendũ ÷. Ut ñ sit scisma i¬
corpore: s ꝓinuicem sollicita sint mẽbra. Sic dic̃ a dño mod̾atun
c̃e inuic̃e sollicita: qr aliud sine altero ẽẽ non potest. E qd̃ inferiꝰ
putatur magis necessariũ ẽ: sic̃ ⁊ de fr̃ĩb expositũ ÷ uł disputatũ
qr nullus debet uelut inutilis despici. Ut si qͥd patit᷑ unũ m̾ebrũ
compatiunt᷑ omĩa nĩebra. H oc de mẽbris corporis carnis ambigu¬
ĩ ñ ÷. q si ocłs aut pes uł manꝰ capiantur ab egritudine aliqua

Expanded text:
ent. Apertum est quia caput non eget, neque facies, neque manus, ut his addatur per quod decorentur: ita et fratribus, in quibus studium peritiae, et conversationis viget honestas, nihil est quod a nobis additur; debitus enim illis redditur honor. Despectis vero vel humilibus exhortatio necessaria est, per quam addatur illis aliquis honor, ut fiant utiles: si quominus, ipso contemptu negligentiores circa se erunt, in quibus magis proficiendum est. Sed Deus  invicem sollicita sint membra. Sic dicit a Deo moderatum se invicem sollicita, quia aliud sine altero esse non potest: et quod inferius putatur, magis necessarium est; sicut et de fratribus expositum est, vel disputatum, quia nullus debet velut inutilis despici. Et si quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra. Hoc de membris corporis carnis ambiguum non est; quia si oculus, aut pes, vel manus capiatur aegritudine aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ita  sp̃c subiectꝰ đr. ut conatꝰ bonos adiuuet cũ suggerit. Subiectꝰ
enĩ uidet᷑: qͥ cepta alteriꝰ ꝑfic̃. Non ÷ͥ enĩ dissensionis res s pacis.
Qͥa gͦ pacis res ÷ dicente saluatore pace meã do uob̃. pace meã relu¬
quo uob̃. nemo alterũ non sinat dic̾e. neq debet dicenti studio con¬
tradicendi resistere: ne discordia fiat in corpore. Qͥ eñi in pace uo¬
eccłus sc̃oꝵ doceo. Hoc dicto hortatur illos ut q̃ p̾cepit faciant. qͣn¬

Expanded text:
tus dicitur, ut conatus bonos adjuvet, cum suggerit; subjectus enim videtur, qui coepta alterius perficit. Non est enim dissensionis auctor, sed pacis. Quia ergo pacis auctor est, dicente Salvatore: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis ; nemo alterum non sinat dicere, neque debebit dicenti, studio contradicendi, resistere; ne discordia fiat in corpore. Qui enim in pace vos Ecclesiis sanctorum doceo. Hoc dicto hortatur illos; ut quae praecepit faciant; q
Abbreviated transcription (Latin):
se minime paterent᷑ sic̃ ÷ & in simulachris. homo eñi adinuenit ut ds
catoꝵ. sic̃ exaggerat dicatio ydoloꝵ. Docet gͦ eos qr ñ p̾stant religioni bñ¬
ficiũ dicentes dñm iħm. s accipieͥnt. ne more idoloꝵ hominũ putarent
ẽe in fide. singli singłos dͥ homines delegerant. qͦs sequerent᷑: dicentes.
E go sũ paulb. ego uͦ apollo. Suꝑbiã gͦ illoꝵ humiliat. ut patiant᷑ se.
grãm habet qualis uis sit. ñ titiq ꝓpam. s ordims ꝑ efficatiã sp̃c sc̃i.
Unde inter initia dic̃. neq qͥ plantat ẽ aliqͥd neq qͥ rigat. s qͥ merem̃¬

Expanded text:
 se argui minime paterentur, sicut est et in simulacris homo enim adinvenit, ut Deus catorum, sicut exaggerat dicatio idolorum. Docet ergo eos quia non praestant religioni beneficium, dicentes: Dominum Jesum, sed accipiunt; ne more idolorum hominum putarent gentes Dei donum esse in fide; singuli singulos sibi homines delegerant, quos sequerentur, dicentes: Ego sum Pauli, ego vero Apollo . Superbiam ergo illorum humiliat; ut patiantur se,gratiam habet, qualis vis sit: non utique propriam, sed ordinis per efficaciam Spiritus sancti. Unde et inter initia dicit: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat: sed qui increme
Abbreviated transcription (Latin):
tebatur incellegi debuit sacramentũ xp̃i dispensare in qͦ non uer¬
ba s uirtus fulgebat. ñ ꝑ qd̃ homo s d̾̃s gloriosus uidetur : collega
tradunt: ꝑ id qd̾ discordarent a traditione apłica. Hic iã qr inter
recundia. aut tumnore aut certe comm̃dationis sue causa constant᷑ argue¬
re crepidabant aut malos sensus aut mores: hic enĩ tã constans erat
ut nec uice sue parceret. dũ mͦ fidelit̾ oĩa celebraret. N ichi eñĩ pro
minimo ẽ ut a uob̾ iudicer aut ab humana die: qͦs in tantis uitiis
rep̾hendit. miserũ dicit ab his se uidicari: quippe cũ nec a uistiꝰ ii¬
dicandũ se sciret: aut ab humana aũ die. hoc ÷ qr nec a legib mun¬
do creditis uidicandꝰ erat isuꝑgressus enĩ humanã iusticiã. celesti
uisticie studebat sicut dicit dominꝰ: nͥ abundauerit iusticia ur̃a
plus quã scribarũ & phariseoꝵ. ñ intrabitis in regnũ celaꝵ hu

Expanded text:
tebatur intelligi; debuit sacramentum Christi dispensare, in quo non vertebatur intelligi; debuit sacramentum Christi dispensare, in quo non verba, sed virtus fulgebat: non per quod homo, sed Deus gloriosus videretur; collega tradunt, per id quod discordarent a traditione apostolica. Hic jam quaerrecundia, aut timore, aut certe commendationis suae causa constanter arguere trepidabant aut malos sensus aut mores. Hic enim tam constans erat, ut nec vitae suae parceret, dummodo fideliter omnia celebraret. Mihi autem pro minimo est, ut a vobis dijudicer, aut ab humano die. Quos in tantis vitiis reprehendit, miserum dicit ab his se judicari; quippe cum nec a justis judicandum se sciret. Aut ab humano die, hoc est, quia nec a legibus mundo creditis judicandus erat. Supergressus enim humanam justitiam, coelesti justitiae studebat, sicut dicit Dominus: Nisi abundaverit justitia vestra plusquam scribarum et pharisaeorum, non intrabitis in regn
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib uterentur sic̃ dominꝰ dicit: ego sũ in medio ur̃m. non ut mi¬
nistrer. s ut ministr̃e nã mundꝰ utiq nr ẽ s ut de illo scdđ̾m dei
uoluntatẽ sentiamꝰ eit decretos cursus eiꝰ in dei uoluntate ponamꝰ:
siue mors ut ꝓ xp̃o mori libent̃ habeamꝰ spe ꝓmissionis future:
siue p̃sentia. ut sic p̾sentib utam᷑ ne offendamꝰ : siue futura. ut fu¬
tura credentes. ipsis nos mag̃ q meliora s̃ contiũdemus: uos atĩ xp̃i.
ut quomodo hec iudicio nr̃o concessa sunt et subiecta. ita nos. xp̃o
eiꝰ: ut n nos ipsius faciamꝰ ÷ si gͦ xp̃i sumus famuli: quid ẽ ut ad eiꝰ
tros xp̃i:. et dispensatores mẏsterioꝵ dei : hoc significat qi minus de
illo sentiebant aliqͥ coriithioꝵ : s ut hoc de ilło homo sentiret qd̵
et d̾s qͥ illũ elegerat ideo ministros xp̃i ait et dispensatores ministe¬
rioꝵ dei: quando eni uerboꝵ strepitu. neq humana sapientia ni¬

Expanded text:
omnibus uterentur, sicut et Dominus dicit: Ego sum in medio vestrum non ut ministrer, sed ut ministrem . Nam mundus utique noster est, sed ut de illo secundum Dei voluntatem sentiamus, et decretos cursus ejus in Dei voluntate ponamus.Sive mors, ut pro Christo mori libenter habeamus spe promissionis futurae. Sive praesentia, ut sic praesentibus utamur, ne offendamus. Sive futura, ut futura credentes, ipsis nos magis, quia meliora sunt, commendemus. Vos autem Christi: ut quomodo haec judicio nostro concessa sunt et subjecta, ita et nos Chrejus; ut et nos ipsius faciamus. Si ergo Christi sumus famuli, quid est ut ad ejustros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei. Hoc significavit, quia minus de illo sentiebant aliqui Corinthiorum: sed ut homo hoc de illo sentiret, quod et Deus, qui illum elegerat; ideo ministros Christi ait, et dispensatores mysteriorum Dei. Quando enim non verborum strepitu, neque humana sapientia ni
Abbreviated transcription (Latin):
se fiir alp ellatũ dicebant: ex quib marcion trarit errereieq ue deguit
clausa aubent: ꝙ ñ illa manifestat. s intellegi uili er es ue̾ pxnden. ẽ
muund muehitur: que e celigioni mimica.Qne aũ s que cunp it et
ndicio uult discis ut queq nr̃a irrident uelut remlta. ea se om̃a mebr¬
etratio dmoscatur. C orinchiis tam̃ manifesta erant: q cautas in quib
ar guesantur ñ ignorabant. Et ego in infiriuiurane sapiencie parie¬

Expanded text:
sibi Filium appellatum dicebant; ex quibus Marcion traxit errorem. Quae arguit, clausa videntur; quia non illa manifestat, sed intelligi vult ex eo, quod prudentia mundi invenitur, quae est religioni inimica. Quae autem sudicio vult disci; ut quaeque nostra deridet velut stulta, ea se omnia in Corum ejus ratio dignoscatur: Corinthiis tamen manifesta erant; quia causas in quibus arguebantur, non ignorabant. Et ego in infirmitate, et ti
Abbreviated transcription (Latin):
linguaꝵ. inqͥt. s habent uoc̃e significationis ꝓprie. ut intelligant᷑. Si g
nesciero uirtutẽ uocis. ero ei cui loquor barbarus:  is qͥ loqͥt᷑ mͥ barbarus
tat᷑ ⁊ gaudet animꝰ. quando aliqͥd de scripturis ꝑcipit. & quantũ ꝓpen¬
or in hac parte fit tantũ deserit uicia. Propterea ad hanc partẽ studi¬
ũ monet applicandũ. Ido qͥ loqͥt᷑ lingua. oret ut int̾pretet᷑. Eũ qͥ linguiᷤᷤ
loqͥ desid̾at. orare deb̾e ut accipiat donũ int̾pretandi. ut ꝓficiat ceteris
studiũ eiꝰ. Si orauero lingua. sp̃c m̃s orat. mens aũ mea sine fructu :
Manifestũ ÷ ignorare animũ nr̃m si lingua loquat᷑ quã nescit: sic̃ asso¬
lent latim homines grect cantare. oblectari sono u̾boꝵ : nescientes tam̃

Expanded text:
ut intelligantur. Si ergo nesciero virtutem vocis, ero ei cui loquor, barbarus: et is qui loquitur, mihi barbarus. tatur et gaudet animus, quando aliquid de Scripturis percipit: et quantum propensior in hac parte fit, tantum deserit vitia, proterea ad hanc partem studium monet applicandum. Ideo qui loquitur lingua, oret ut interpretetur. Eum qui linguis loqui desiderat, monet orare debere, ut accipiat donum interpretandi; ut proficiat caeteris studium ejus. Nam si oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem mea sine fructu est. Manifestum est ignorare animum nostrum, si lingua loquatur, quam nescit, sicut adsolent Latini homines Graece cantare, oblectati sono verborum; nescientes tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis ꝓmissa fuisset ħ salus. ⁊ exẽplo eoꝵ cetere gentes uocarent᷑ ad
fide. U ñ dic̃. Aut in uos solos deuenit u̾bũ di: om̃is enĩ qͥ uult ali
qͥd emere qd̾ scit ab aliis ñ reqͥri. cũ qͦdã fastigio accedit ad ẽptio¬
nẽ. qtiasi bñficiũ p̃staturus uendenti. Id̾o ħ apłs arguit in cho¬
rĩthuis. qr tales se. p̾bebant elatiõe uanicatis. qr si ipsi ñ obedi¬
rent u̾b̃ fidei. nemo eẽt qͥ credet. Sic̃ dic̃ iudeis. Nob̃ pͥmis oporte¬
bat loqͥ u̾bũ uite huiꝰ. s qr repulistis illud ⁊ indignos. uos faci

Expanded text:
ipsis promissa fuisset haec salus; et exemplo eorum ceterae gentes vocarentur ad fidem; unde dicit: Aut in vos solos devenit verbum D requiri, cum quodam fastidio accedit ad emptionem, quasi beneficium praestiturus vendenti. Ideo hoc Apostolus arguit in Corinthiis, qui tales se praebebant elatione vanitatis; quasi si ipsi non obedirent verbis fidei, nemo esset qui crederet, sicut dicit Judaeis: Vobis primum oportebat loqui verba vitae hujus: sed quia repulistis ea, indignos vos faci
Abbreviated transcription (Latin):
perunt remissionẽ omniũ peccatoꝵ. ꝑspiritalẽ circũcisionẽ ꝑ grãm iudelicet
baptisiatis ñ ꝑ circũcisionẽ carnalẽ. Cui enĩ plus dimittit᷑. plus debet dilige

Expanded text:
perunt remissionem omnium peccatorum per spiritalem circumcisionem; per gratiam videlicet perunt remissionem omnium peccatorum per spiritalem circumcisionem; per gratiam videlicet baptismatis, non per circumcision
Abbreviated transcription (Latin):
manentẽ suꝑ eũ. Inc ẽ qͥ baptitat. Apło dicente. xp̃m iħm ministrũ fuisse cireũci¬
sionis spiritał. poterat ei aliquis obicere. Quiꝰ rei gr̃ã extitit ipse minister circũ¬
patrũ. idẽ ut confimaret ds pãt ꝓmissiones suas. quas locutꝰ ẽ ad scõs patres
de salute gentiũ abralie dicens insemine tuo benedicent᷑ om̃s gts. siuie ut ue¬
rax appareret cõplendo ꝓmissiones quas patres ꝓmiserant de salute gentiũ. ei
que p̃dixerant de ead̾e circũcisione spiritali. Nisi enĩ ꝑ grãm baptismatis mun¬
darentur gentiles ⁊ ꝑfidẽ dñi faluatoris: nequaquã infiliationẽ abrabȩ tran¬
sirent. nequaquã ee̾t completũ qd diẽ inoyses. In noiusfimis dieb circũcidet dñs
cor tuũ ⁊ ñ carnẽ tuã. idẽ mundabit illud ab uifidelitate omnibq peccatis ꝑ ba
audis debent. ꝙ gratis sine ullis meritis p̃cedentib uocati st̃ ad fioẽ gratisq acce¬

Expanded text:
esum ministrum fuisse circumcisionis spiritalis poterat aliquis ei objicere: Cujus rei gratia exstitit ipse minister circumpatrum, id est ut confirmaret Deus Pater promissiones suas, quas locutus est ad sanctos patres de salute gentium, dicens Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gentes , sive ut verax appareret complendo promissiones quas patres promiserant de salute gentium, et quae praedixerant de eadem circumcisione spiritali. Nisi enim per gratiam baptismatis mundarentur gentiles et per fidem Domini Salvatoris, nequaquam in filiationem Abrahae transirent, nequaquam etiam esset completum quod dicit Moyses : In novissimis diebus circumcidet Dominus cor tuum, et non carnem tuam, id est mundabit illud ab infidelitate omnibusque peccatis perhonorare Deum, subaudis debent, quia gratis, sine ullis meritis praecedentibus, vocati sunt ad fidem, gratisque acce
Abbreviated transcription (Latin):
lis in om̃ib ci eẽ laudẽ & grãm: qr sic̃ ydoloꝵ imago in ministris eiꝰ
ẽ. ordinẽ suũ habens ꝑ singłos gradus. cotũ cam̃ hominis ẽ: ita et
in lege dm̃ica gradus charismatũ s̃ officiis eccłe. ñ utiq meritis hu¬
manis indulti. s ut mẽbra a edificationẽ eccłe ꝑtinentia que ꝑ se.
⁊ in se. habent głam. sic̃ ÷ etiã in humanis officiis. S cole enĩ s̃ que
positis in se dant dignitatẽ. ut loci honor hominẽ faciat głosũ. non

Expanded text:
lis in omnibus Dei esse laudem et gratiam; quia sicut idolorum imago in ministris ejus est, ordinem suum habens per singulos gradus, totum tamen hominis est: ita et in lege Dominica gradus charismatum sunt officiis Ecclesiae, non utique meritis humanis indulti; sed ut membra ad aedificationem Ecclesiae pertinentia, quae per se et in se habent gloriam, sicut est etiam in humanis officiis. Scholae enim sunt, quae positis in se dant dignitatem; ut loci honor hominem faciat gloriosum, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibet ne iuidicemꝰ. sciendũ qd̵ de aꝑtis reatib lib̾a potestas nob̃ uidicandi c̃ce¬
ditur. sicut dehomicidio. ad ult̾io publicano atq furto. de occultis uͦ q̃ posst̃ et bo¬
no et malo animo fieri: interdicit᷑ nob iudicare. qi hoꝵ. uudiciũ do ẽ reseruan¬
dum. Oñs id ẽ boni & mali. ꝑfecti et inꝑfecti. gentiles et uioei stabimꝰ ante
tͥbunal dei. T̾ribunal sedes est uidicis quȩ in excelso loco collocat᷑. qͦ uidex ab
om. nib possit uideri. et ipse accusantes. et accusatos. exeminenti loco pos¬
sit intueri. Ita et dñs iħs quasi intribunali sedebit. qr et ab om̃ib uide¬
tur et abipso omniũ c̾scientie et cause duuilicabunt᷑ aꝑtissime. Et ẽ sensu
uos qͥ ab inuicẽ fr̃s uidicatis. quantũ in uob̾ẽ: d̾o aufertis suã potestatẽ
fas ẽ. sic̃ am̃ innouo. Ipse enĩ proprie uiuit et uita ẽ: qr mutari ñ potest.
cuiꝰ conꝑatione mortuũ ẽ qͥcqͥd mutari potest. qm̃ nulla creatura ẽ q̃ a se

Expanded text:
hibet ne judicemus? Sciendum quod de apertis reatibus libera potestas nobis judicandi conceditur, sicut de homicidio, adulterio publico, atque furto. De occultis vero quae possunt bono et malo animo fieri, interdicitur nobis judicare, quia horum judicium Deo est reservandum. Omnes enim, id est boni et mali, perfecti et imperfecti, gentiles et Judaei, stabimus ante tribunal Christi. Tribunal est sedes judicis, quae in celso loco collocatur, quo judex ex omnibus possit videri, et ipse accusantes et accusatus ex eminenti loco possit intueri. Ita et Dominus Jesus quasi in tribunali sedebit, quia et ab omnibus videbitur, et ab ipso omnium conscientiae et causae dijudicabuntur aptissime, et est sensus: Vos qui ad invicem fratres judicatis, quantum in vobis est Deo aufertis suam potentiam. fas est, sicut Amen in Novo. Ipse enim proprie vivit et vita est, quia mutari non potest, cujus comparatione mor
Abbreviated transcription (Latin):
siem habeamꝰ. Iuigit se apłs om̃ib credentib et mult ostend̾e omĩa q̃ indiuiiniᷤᷤ
libris cͤripta st̃ ñ ꝑꝑ illos e̾e̾ scripta quoꝵ gesta et facta ibi narrant᷑. qr illi ñ erãt
ubi possimꝰ exemplũ fidei bonoꝵ q oꝑm sume̾. et ubi possimꝰ cognosc̾e qͥb oꝑib
placat᷑ ds̃ et quib ad uinelictã ꝓuocat᷑. indelicet qͦmͦ appetendȩ uirtutes et res¬
puenda uitia. s qualit̾ patientes infide & spe ẽẽ debeamꝰ. Qd enĩ ꝓfuit abrahe
nrãm doctrinã ea que scripta st̃ indiuinis libris. ũ legimꝰ popłm isrł de egypto
ȩgressũ ꝑmare rubrũ transductũ pharione et egyptiis submersis. aquã de pet¬
eis datã. manna de cęlo largitũ. et pꝰ multa plia. quȩ contra hostes iurilit̾ ꝑeger̃t
t̾ram repmissionis ingressũ: debemꝰ inde et doceri. & doce. ut ꝑegyptũ intellega

Expanded text:
 credentibus, et vult ostendere omnia quae in divinis Libris scripta sunt non propter illos esse scripta, quorum gesta et facta ibi narrantur, quia illi non erant possimus cognoscere quibus operibus placatur Deus et quibus ad vindictam provocatur, videlicet quomodo appetendae virtutes et respuenda vitia, et qualiter patientes in fide et spe esse debeamus. Quid enim profuit Abrahae t in divinis Libris. Dum legimus populum Israel de Aegypto egressum, per mare Rubrum transductum, Pharaone et Aegyptiis submersis, aquam eis de petra datam, manna de coelo largitum, et post multa praelia quae contra hostes viriliter peregerunt, terram repromissionis ingressum, debemus inde
Abbreviated transcription (Latin):
ginẽ. Siẽ mulier de uiro. itaꝰ iur ꝑ mulierẽ. Hoc firmauit qd̾ dixi.
qr ambo unũ s̃ in nacura. qr origo mulieris uir ẽ. sic̃ legit᷑ in gene
si factꝰ a dmño creatore. Smĩa aut̃e ex ẽs. Postq̃ gradat̃i exposuit singl̃a
ut omĩa do subiceret. unũ seruans pͥncipiũ ait. Om̃ia aut̃ẽ ex deo.
ut neq mulier subiectionis sue causa contristaret᷑. neq uir quasi
exaltatꝰ suꝑbiret. Nosipsi udicate. Recet mulierẽ ñ uelata orare dm̃n.
H ĩc ẽ unde suꝑius ilł ꝑ hyroniã succensit. dicens. qͣͣ omĩa mea¬
menoria retinetis. ⁊ qͣm̃ uͥq trado traditiones meas tenetis. C um
eñi ħ eẽt traditionis racio ut uelate mulieres eeñt in eccła. illi cor¬
tͣ reuelatas eas in eccła patiebant᷑: idoq ñ ĩa auctoritat᷑e tͥditionis
qͣm neglexerant. s ipsã naturã suadẽ ilt nitit᷑ ueritatẽ dicens. Lec¬

Expanded text:
ginem. Nam sicut mulier de viro; ita et vir per mulierem. Hoc firmavit, quod dixit; quia ambo unum sunt in na. Postquam gradatim exposuit singula, ut omnia Deo subjiceret, unum servans principium, ait: Omnia autem ex Deo; ut neque mulier subjectionis suae causa contristaretur, neque vir quasi exaltatus superbiret. Vos ipsi judicate: decetne mulierem non velatam orare Deum? Hinc est unde superius illis memoria retinetis: et quomodo ubique trado, traditiones meas tenetis . Cum enim haec esset traditionis ratio, ut velatae essent mulieres in Ecclesia, illi contra revelatas eas in Ecclesia patiebantur. Ideoque jam non auctoritate traditionis, quam neglexerant, sed per ipsam naturam suadere il
Abbreviated transcription (Latin):
denda nr̃a que turpia uident᷑. dũ aspectus publicos uitant. honestate: se con¬
tegunt: ne ꝑ irreuentiã horreant᷑. Sinli modo & qͥdã fr̃m cũ sint egesta¬
contẽptibiles magͣ honoris st̃. qr solent uitã habere mundiorẽ. Qđ en̾i
hominib uidetur despectum: solet a dõ pulchrũ iudicari. Honesta a

Expanded text:
denda nostra, quae turpia videntur, dum aspectus publicos vitant, honestate se condenda nostra, quae turpia videntur, dum aspectus publicos vitant, honestate se contegunt, ne per irreverentiam horreant. Simili modo et quidam fratrum, cum sint egestantur contemptibiles, magis honori sunt; quia solent vitam habere mundiorem. Quod enim hominibus videtur despectum, solet a Deo pulchrum judicari. Quae a
Abbreviated transcription (Latin):
qr ẽ. qd̃ humił pocest qđ ñ pot̾ siblimis: qr ferrũ pocest qd̾ pͣotest aurũ.
ac ꝑ ħ honorẽ capiti faciunt pedes. S multomagis que uident᷑ mebra
corporis infirmiora ẽẽ. necessari᷑a st̃. Manifestũ ẽ. qr qu̾auis aliqͥs sub¬
corporis. que cũ inferiora uident᷑ plus utilia st̃. Sine ocuł enĩ manib oꝑai
⁊ ambulans uictũ querit. Et que putamꝰ ignobiliora ẽẽ corporis inembra.
his maiorem honorẽ circiundamꝰ. Similis sensus ẽ. qr qͥ putantur sine. dig̃
nitate ẽẽ. inuenunꝰ in eis qd̃ laudemꝰ sic̃ ⁊ in mẽbris ut plus nob̾ placea¬
qu̾a qd̵.i inceteris inuenimꝰ. Qđ eñi honore. digne stͣ manꝰ quando qd̃ uolu
mꝰ cenemꝰ. uł pedes cũ uolumꝰ imus. Epterea & nos addimꝰ eis honorificentiã
utputa pedibus. qͦs qr humiles st̃ et sine dignitate calciamtis munimꝰ. Et
que inhonesta st̃ nr̃a habundantiorẽ. honestatẽ habent. Wanfestũ ẽ qr pu¬

Expanded text:
quia est quod humilis potest, quod non potest sublimis, quia ferrum potest, quod non potest aurum: ac per hoc honorem capiti faciunt pedes. Sed multo magis quae videntur membra corporis infirmiora esse, necessariora sunt. Manifestum est, quiae sublimis sit; si subjectus tamen defuerit, qui obsequiis suis illum faciat gloriosum, ipsa dignitas contemptibilis erit: officium enim est, per quod dignitas constat. Tale est si imperatori desit exercitus. Quamvis ergo magnus sit imperator, necessarium tamen habet exercitum; membrum est enim corporis ejus, ante se habens tribunos, comites, et magistros. His omnibus inferiores sunt milites, et magis necessarii sunt, sicut membra  cum quibus quo volumus, imus! Propterea et nos addimus eis honorificentiam, ut puta pedibus; quos 153 quia humiles sunt et sine dignitate, calceamentis ornamus. Et quae inhonesta sunt nostra, abundantiorem honorem habent. Manifestum est quia pu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ illũ fuisse. de cȩtu frat̃nitatis om̃s enĩ crim̃ eiꝰ sciebant. ⁊ ñ arg¬
ebant: publice enĩ nouercã suã loco uxoris habebat. in qua re. neq
testib opus erat neq tergiuersatio ne aliqua poterat tergicrimen.
Ego quidẽ sicut absens corpore p̃sens autẽ spũ. id ÷ absens facie ĩ¬
sens aũ auctoritate sp̃c qͥ nusquã ab est. iã uidicaui ut presens eũ¬

Expanded text:
dum illum fuisse de coetu fraternitatis; omnes enim crimen ejus sciebant, et non argdum illum fuisse de coetu fraternitatis; omnes enim crimen ejus sciebant, et non arguebant; publice enim novercam suam loco uxoris habebat. In qua re neque testibus opus erat, neque tergiversatione aliqua poterat tegi crimen. Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu: id est, absens facie, praesens autem auctoritate spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
Iant qͥs urore patris habeat. Premissi criminis pdidi gemꝰ. iueã
solũ ilũ aꝑte reũ mortis faceret s ⁊ adherentes illi ñ irnmiunet
es erunine demonstraret: i quo eni difficile pecrator plus fac reũ
Et uos inflati estis. et non magis luctũ habuistif. S̾uꝑbiã illoꝵ in
cantũ humiliat. ut ñ querulos iam. s magis supplices faciat erant
enĩ et ipsi participes dũ paterentur reũ tam ingentis facinoris secũ
incoereptũ conuenire. ut õs uno consilio abicerent eũ si negaret em̃¬
dare se si aũ qͥs potestate ñ habet qu̾e scit reũ abicere. aut̃ ꝓbare ñ
ualet immunis ẽ : et uidicis non est sine accusatore dampnare : qi
et dñs uidã cũ fur esset sciebat: s qr ñ ẽ accusatus minime abiecit.
Ut colleret᷑ de medis ur̃m qͥ hoe opus fecit. Cognito oꝑe isto pellen¬

Expanded text:
Ita ut quis uxorem patris habeat. Praemissi criminis prodidit genus; ut non Ita ut quis uxorem patris habeat. Praemissi criminis prodidit genus; ut non solum illum aperte reum mortis faceret, sed et adhaerentes illi non immunes a crimine demonstraret, in quo enim difficile peccatur, plus facit reum. Et vos inflati estis, et non magis luctum habuistis. Superbiam illorum in tantum humiliat, ut non querulos jam, sed magis supplices faciat. Erant enim et ipsi participes, dum paterentur reum tam ingentis facinoris secum incorreptum convenire; ut omnes uno consilio abjicerent eum, si negaret emendare se. Si autem quis potestatem non habet, quem sit reum, abjicere, aut probare non valet, immunis est, et judicis non est sine accusatore damnare, quia et Dominus Judam, cum fur esset, quia non est accusatus, minime abjecit. Ut tolleretur de medio vestrum, qui hoc opus fecit. Cognito opere isto, pellen
Abbreviated transcription (Latin):
quã homo. si scirec opertp̃ciũ esse ꝑmicteret. uit si ñ iret dñm nolius¬
isse ostendet: causa utiq indignitatis illoꝵ. Et eognoseã ñ sermonem
illoꝵ qͥ iiflaci st̃ s uircutẽ. Confundit illos qr cũ obliqui uersaren¬
t᷑. indignabant᷑ quasi digni essent ab apło usitari. Nec eñ in ser¬
mone. ẽ regnũ di̾ s in uirtute. ut sic̃ regnũ d̃ĩ ñ splendore. uer bi
cõmendat᷑ s uirtute signoꝵ. ita et hi ñ uerbis nudił s uirtuce ope¬
rũ spiritaliũ dignos se ostendent ab apło usitari. Qͥd uultis in iur¬
ga ueniã ad nos. aut in caritate sp̃s ⁊ mansuetudinis: terroris tibl
infert ut pudorẽ passi qͥ inflaci erant humiliarent᷑. ut si uere apłi
gentes. Ut q graue sit istud poc̾m ostend̾et nec abhis hoc dite ndrent
qͥ sub t̾rena ⁊ duuna iusticia consticutus canti sceleris erim̃ adinisera

Expanded text:
quam homo, ideo si sciret operae pretium esse, permitteret: et si non iret, Dominum non siquam homo, ideo si sciret operae pretium esse, permitteret: et si non iret, Dominum non sivisse ostenderet, causa utique indignitatis illorum. Et recognoscam non sermonem illorum, qui inflati sunt, sed virtutem. Confundit illos, quia cum oblique conversarentur, indignabantur, quasi digni essent ab Apostolo visitari. Nec enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute. Ut sicut regnum Dei non splendore verborum commendatos se ostenderent ab Apostolo visitari. Quid vultis? In virga veniam ad vos, an in charitate et spiritu mansuetudinis? Terroris verba infert, ut pudorem passi, qui inflati erant, humiliarentur; ut si vere Apostoli gentes, ut grave istud peccatum ostenderet nec ab his etiam dicitqui sub aeterna et divina justitia constitutus, tanti sceleris crimen admiserat.