comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ba posuit: ut posteruis int̾̃pretaretur
primum. Nam hoc est abba quod pa¬
ter. E legant̃ autem intelligitur ñ frus¬
tra duarum linguarum uerba posu¬
iise idem significantia. ꝓpter uniuer¬
sum ppłm qui de iuideis & gentibus
in unitatem fidĩ uocatus est. ut he¬
breum uerbum ad hebreos grecum ad
gentes. utriusq tamen uerbi eadem
significatio ad eiusdem fiłi sp̃sq uni¬
tatem ꝑtineret. Ipse sp̃s testimoniũ¬
in spũ sc̃o fiat remissio peccatorũ. Qm
remissionem cum trinitas faciat. ꝓpri¬
e tamen aid spm scm̃ intelligitur per¬
tinere. Ipse est enim sp̃s adoptionis
simus dicere dimitte nobis debita
nra. Et in hoc cognoscimus sicut dic̃¬
societas qua efficimur unum corpus
unici filii dĩ. Unde scriptum. ẽ. Si qͣi
gitur exbortatio in xp̃o si quod solati¬
um cantatis. si qua societas sp̃s. Prop
ter hanc societatem illi in quos pri¬
mitus uenit lingus om̃ium gentiũ
sunt loquiti. quia ꝑ linguas consoci¬
atior est societas generis humani. Sie

Expanded text:
 posuit, ut posteriore interpretaretur primum. Nam hoc est abba, quod pater. Eleganter autem intelligitur, non frustra duarum linguarum verba posuisse idem significantia propter universum populum, qui de Judaeis et gentibus in unitatem fidei vocatus est, ut Hebraeum verbum ad Judaeos, Graecum ad gentes: utriusque tamen verbi eadem significatio ad ejusdem fidei spiritusque unitatem in Spiritu sancto fiat remissio peccatorum? quam remissionem cum Trinitas faciat proprie, tamen ad Spiritum sanctum intelligitur pertinere. Ipse est enim Spiritus adoptiosimus dicere: Dimitte nobis debita nostra. Et in hoc cognoscimus, sicut societas, qua efficimur unum corpus unici Filii Dei. Unde scriptum est: Si qua igitur exhortatio in Christo, si quod solatium charitatis, si qua sociter hanc societatem, illi in quos prmitus venit linguis omnium gentium sunt locuti, quia sicut per linguas constat consociatior est societas generis humani, sic
Abbreviated transcription (Latin):
re coheredes. quia hereditas eius non
fit angusta si multi possederint. Ili
ipsi certe. illo possidente fiunt heredia
ipsius. & ille uicissim fit hereditas
ipso id rũ. audi quomodo ipsi siaie
hereditas ipsius. Dñs dixit adme sl̾
meus estu. ego hodie genui te. Postula
a me & dabo tibi gentes hereditatem
tuam. Ille quomͦ hereditas sit eorũ: i¬
cit in psalmo. Dominus pars hendi¬
tatis meȩ & calicis mei. ut nos illum
possideamus. & ipse nos possideat. Il
sicut salutem. nos possideamus sicill

Expanded text:
re cohaeredes; quia haereditas ejus non re cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Ille quomodo fit haereditas eorum? Dicit in Psalmo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Et nos illum possideamus, et ipse nos possideat: illsicut salutem, nos possideamus sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃i. Magna beniuolentia. magna
miscłia. unicus natus est. & nolu¬
it remanere unus. Multi homines cũ
filios non habuerint ꝑfecta etate ad¬
optant sibi & uoluntate faciunt qd̾
natura non potuerunt. Hoc faciũt
homines. Si autem aliquis habeat
filium unicum gaudet ad illum ma¬
gis quia solus om̃ia possessurus ẽ
& non habebit qui cum eo diuidãt
hereditatem & pauꝑior remaneat.
Non sic ds. Unicum eundem ipsum
quem genuerat & ꝑ quem cunca
creauerat misit in hunc mundum.
ut non esset unus s fr̃s haberet ad¬
optatos. Non enim nos nati sumus
de deo quomͦ ille unnigenit᷑. s adop¬
niu tati ꝑ grãm ipsius. Ille enim ue¬
nĩt unigenitus soluere peccata. Quib̾
peccatis implicabam᷑. ne adoptaret
nos ꝓpter impedimentũ eorũ. Quos
sibi fr̃s facere uolebat ipse soluit. &
fecit coheredes. Sic enim dicit apl̃.
Si autem filius. & heres ꝑ dm̃. Wi
terum. Heredes quidem dĩ. coher¬
des autem xp̃i. Non tunuit ille hale¬

Expanded text:
itit? Magna benevolentia! Magna misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit Apostolus, Si autem filius, et haeres per Deum : et iterum, Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Non timuit ille habe
Abbreviated transcription (Latin):
igiam. pater ꝓpt̃ nĩam. Hoc enim
lba quos pater. Unde adñs cnui dne
non sum missus isi ad oues quȩ pie¬
runt domus isrł. ostendens illi genti
redditam p̃sentiȩ ipsius promissionẽ:
ait tamen alio loco. Habeo alias oues
que non sunt de hoc ouili: oportet me
ipsas adducere ut sit unus grex & unꝰ

Expanded text:
 enim Abba, quod Pater. Unde Dominus qui dixit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ostendens illi genti redditam praesentiae ipsius promissionem; ait tamen alio loco, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus
Abbreviated transcription (Latin):
it quod est latine pater. Q fortasse do¬
minus ꝓpter aliquod sacramentũ
utrumq dixerit. uolens ostendere il¬
lam se tristitiam in ꝑsona sui corꝑis. id
est ȩccle suscepisse. cui: sactus angłaris
lapis uemienti ad eum partim exꝰ ebre¬
il ad quos ꝑtinet quod ait alba. partĩ
e genib ad quos ꝑtinet quod ait pa-¬
tir. Etiam paulus apłs non pret̾mit¬
ttns hoc sacramentum in quo clama¬
mus inquit abba pater. & iterum ait.
Mlisit a̾s spm̃ filii sui in corda nr̃a cla¬
mantem alba pater. Oportuit enim
in bonus magister. & uerus sal¬
uaior infirmiorib compatiẽs. in
st ipso demonstraret. non debere su¬
os martires despare. si qua forte cordibꝰ
num irreperet sub tempus passio¬
nis ex humana fragilirate tristitia.
am cam uincerent uoluntati suȩ p̃¬
honendo uoluntatem di. quia ille
A quid expediat quibꝰ consulit. H̾¬
it enim pater: quod afba pater. sco
& lacramentum intimandũ planiꝰ

Expanded text:
 quod est Latine pater. et fortasse dominus propter aliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater. etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum: in quo clamamus, inquit, abba pater, et iterum ait: misit deus spiritum suum in corda nostra clamantem abba pater. oportuit enim ut bonus magister et uerus saluator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam uincerent uoluntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia ille scit, quid expediat quibus consulit. t enim Pater, quod Abba, Pater: sed ad sacramentum intimandum, planius
Abbreviated transcription (Latin):
ad contemplationem aĩ. ubi ẽ finis õ¬
mum bonarũ actionũ & requies sem¬
pnt̾na. & gaudium auod non auftret᷑
a nob̾. Cum gͦ tradidit regnum dõ
ꝙ patri. id est cum credentes & ui¬
uentes ex fide. ꝓ quib nunc media¬
tr int̾pellat ꝑduxcrit ad contempla¬
nonem. cui ꝑcipiendȩ suspiram᷑ &
gemimꝰ. & cum transierit labor & ge¬
nitus. iam int̾pellabit ꝓ nobis tra-¬
dito regno do & patri. fideles quippe
cius quos redemit sanguine suo dicti
sunt regnum eiuus pro quib nunc in¬
terpellat. Tunc autem illic eos sibi fa¬
ciens inherere ubi ȩqualis ẽ patri. iã
non rogabit patrem ꝓ eis. Ipse enim pa
t̾inquit amat uos. Ex hoc enim rogat
cqualis est patri. proculdubio impii
non uidebunt. Non enim sunt mun¬
li ccedes. Beati enim mundicordes q̃m
ipsi dm̃ iudebt̃. & ipsa uisio ẽ facie
ad faciem. que sumnũ p̃mium pro¬
mittit᷑ iustis. & ipsa fiet cum tradidit
regnum d̾o & patri. in quo & sue for¬
me uisionẽ uult intelligi subiecta deo

Expanded text:
ad contemplationem Dei, ubi est finis omnium bonarum actionum, et requies sempiterna, et gaudium quam. Cum ergo tradiderit regnum Deo et Patri, id est cum credentes et viventes ex fide, pro quibus nunc mediator interpellat, perduxerit ad contemplationem, cui percipiendae suspiramus et gemimus, et transierit labor et gemitus, jam non interpellabit pro nobis tradito regno Deo eius, quos redemit sanguine suo, dicti sunt regnum eius, pro quibus nunc interpellat. tunc autem illic eos sibi faciens inhaerere, ubi aequalis est patri, non iam rogabit patrem pro eis; ipse enim, inquit, pater amat uos. ex hoc enim rogat,aequalis est patri, procul dubio impii non uidebunt. non enim sunt mundicordes; beati enim mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt. et ipsa uisio est faciem ad faciem, quae summum praemium promittitur iustis, regnum Deo et Patri; in quo et suae formae visionem vult intelligi, subjecta Deo
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑. Ac ꝑ hoc quisquis nob̃ dixerit
dei detestandᷤ. ẽ. Item quisquis dixerit
qd̃ in xͦ iuuificabunt᷑ etiam paruuli qͥ
sine sacramenti eus participatione de
uita exeunt. hoc ꝓfecto & contra apł̃i p̃¬
dicationem uenit. & totam condemp¬
nat ȩccłiam. Ubi ꝓpterea cum baptran-¬
dis paruulis festinat᷑ & cuirit᷑. quia sñ
dubio credit᷑. alit cos in xͦ unusicari
mm̃mo non posse. Qui autem ñ uiui
natione maneant de qua dicit apłs:
ꝑ unius delictum mom̃s homines ad
condempnationẽ. Cii delicto obnoxi¬
os paruulos nasci. & om̃is credit ȩccłia.¬

Expanded text:
buntur. ac per hoc, quisquis nobis dixerit dei detestandus est. item, quisquis dixerit, quod in Christo uiuificabuntur etiam paruuli, qui sine sacramenti eius participatione de uita exeunt, hic profecto et contra apostoli praedicationem uenit et totam condemnat ecclesiam, ubi propterea cum baptizandis paruulis festinatur et curritur, quia sine dubio creditur aliter eos in Christo uiuificari omnino non posse. qui autem non uiuinatione maneant, de qua dicit apostolus: Per unius delictum in omnes homines ad condemnationem. cui delicto obnoxios paruulos nasci et omnis credit ecc
Abbreviated transcription (Latin):
tem facie ad faciem. Hoc enim ns y
contemplatio promittat᷑. actioni on
finis. atꝙ et̾na ꝑfectio gaudioꝵ finies
dĩ sumus & nondũ apparuit quil ei¬
cum uiuemꝰ in et̾num. Ita quippe m
Hȩc autem uita ẽ et̾na. ut cognoscan
te unum uerũ dm̃ & quem misisti h̃m
transierint. Tunc erit mane nr̃m. de
quo in psalmo dicit᷑. Mane astabo łͥ em
debo: & contemplabor. De hac contẽpli¬
tione intelligo dictum. eum tracicit
regnum dõ & patri. idẽ cum ꝑduxent
iustos. quib nunc ex fide uiuencibus
regnat mediatoe dĩ & hominũ ino

Expanded text:
tem facie ad faciem: haec enim nobis contemplatio promittitur actionum omnium finis, atque aeterna perfectio gaudiorum. Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quod cum uiuemus in aeternum. ita quippe ait: haec est uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum et quem misisti legum transierint. tunc erit mane nostrum, de quo in psalmo dicitur: mane adstabo tibi et contemplabor. de hac contemplatione intregnum Deo et Patri, id est cum perduxerit justos, in quibus nunc ex fide viventibus regnat mediator Dei et hominum ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe mortis dictum. qm̃i de resurrectio¬
ne corꝑis magna apłi intentione q̃sti¬
o uersatur. Q ido uidet᷑ ibi. de pec¬
cato tacuisse. quia ñ erat questio de exł de¬
iustitia. Hic autẽ ad romanos utrũq tͥnitate
diutissime commendauit. peccatũ in a-¬
dam. iustitiam inxͦ. Quo ista quę¬
fiunt in uno homine nasci & renas¬
ci. ad duos homines ꝑtinent. Unum
ad illum pͥmum adam. alterũ ad scd̾m
qui dicitur. xͦ. S ñ prius apłs ait qđ¬

Expanded text:
oris dictum, quoniam de resurrectione corporis magna apostoli intentione quaestio uersabatur. et ideo uidetur ibi de peccato tacuisse, quia non erat quaestio de iustitia; hic autem ad Romanos utrumque diutissime commendauit, peccatum in Adam, iustitiam in Christo ein uno fiunt homine,. nasci et renasci, ad duos homines pertinent, unum ad illum primum Adam alterum ad secundum. qui dicitur Christus sed non prius, ait ap
Abbreviated transcription (Latin):
uitam nͥ ꝑ xp̃m. Sicut enim in adam
om̃is moriunt᷑. ita & in xͦ om̃s iuiusica¬
bunt᷑. quia sieut in regno mortis ne¬
mo sinc adam. ita in regno uite nemo
ita ꝑ xp̃m̃ om̃s iusti homines. Sicut
ꝑ adam om̃s mortales in ꝑena facti
tales in grã fuint filii d̃ĩ. eq enim¬

Expanded text:
umanum. sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes uiuificabuntur, quia, sicut in regno mortis nemo sine Adam, ita in regno uitae nemo ita per Christum omnes iusti homines. sicut per Adam omnes mortales in poena facti inmortales in gratia filii filii dei. Cur
Abbreviated transcription (Latin):
detur non est spes. Quod enim uidet
quis. quid sꝑat. Si autem quod ñ ui¬
demꝰ sꝑamus. ꝑ patientiã expectamus.
Qui ꝑseuerauerit usq in finem. ipsac̃
illa patientia. hic saluus erit. Ipsa ẽ
salus quam nondum habemus s ha¬
bituri sumus. Nondum res s certa spc̃.
Si redemptor nr̃ ille dicit᷑: captiui te¬
nebamur. Ubi gͦ tenebam᷑ ut ille ueni¬
ret redimere captiuos: Ubi tenebam᷑
forte apud barbaros. Pciores barbaris
diabolus & angłi euis. Ipsi antea tene¬
bant genus humanum. Ab his rede¬
mit nos. qui non aurũ nec argentum
s sanguinẽ suum ꝓ nobis dedit. Pau¬
lum apłm introgemus. & enim ipse
p̃cipue gemit in ista captiuitate sus
mere ex ipso sp̃u. quo & ille impletus
gemebat. Hoc enim ait. Om̃is creat᷑a
congemiscit. & dolet usq nunc. & ite¬
rum. Uanitati enim creatura subiecta
est ait non sponte. sz ꝓpter cum qui
subiecit in spe. Ommnẽ creatura q¬
xit in hominib nondum credentib.
s tamen eredituris. Ingemiscere eira¬

Expanded text:
t quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Qui perseveraverit usque in finem, ipsa est illa patientia: hic salvus erit , ipsa est salus quam nondum habemus, sed habituri sumus. Nondum est res, sed certa spes.Si redemptor noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tenebamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi tenebamur? Forte apud barbaros? Pejor est barbaris diabolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus humanum: ab eis redemit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanguinem suum pro nobis dedit. lum interrogemus. Etenim ipse praecipue gemit in ista captivitate, susmere ex ipso Spiritu quo et ille impletus gemebat. Hoc enim ait: «Omnis creatura congemiscit et dolet usque nunc.» Et iterum: «Vanitati enim creatura subjecta est,» ait, «non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Omnem creaturam dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen credituris, ingemiscere crea
Abbreviated transcription (Latin):
uncum filiũ suum dignatꝰ est mittere.
tamen sine gemitu & ddolorib id facere
credendi sunt ne miseri existimentur:
feliciorq sit de numero nr̃o lararus il¬
le qui iam in abrahe sinui requiescit. p̃¬
sertim quia dixit. candem crcaturã quȩ
congemiscit & dolet. uanitati ẽẽ subiec̃¬
tã. quod de summis & excellentibꝰ inrtu¬
tum potestatumq cieaturis. nefas. ẽ. ere-¬
ilere. deinde liberandam eande dixit a
seriitute interius. quos illos oecidisse qͥ
in celis agunt uitam beatissimã ñ pos¬
sumus credere. Sed siue illa quam exe¬
cuti sumus. siue alia aliqua hunus capi¬
tuli expositio ꝓferat᷑. id tantum cauen¬
dũ est ne uiolet aut uulneret catholi¬
cam fide. Scio enim uanos hereticos
de hoc capło multa impia & mepta

Expanded text:
unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nicuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i. Quamius gͦ bonũ aliquod sit cor-¬
pus nr̃m tamen quamdui mortale.
ꝓpt̃ peccatũ. quamdiu indigens. quã¬
di incorruptibile. quamdu tam muta¬
bile. ut ne puncto quid̃e temꝑis consi¬
stat in sc. proculdubio tale ẽ. ut opte¬
mus redemptionẽ illius qua sit aliqͣn¬
do non tale. Sed quale erit aliquando .
Quale idem apł̃s dicit alio loco. Oportet
corruptibile hoc induere incorruptionẽ.
ȩmortale hoc induere immortalitatẽ.¬

Expanded text:
. Quamvis ergo bonum aliquod sit corpus nostrum; tamen quamdiu mortale propter peccatum, quamdiu indigens, quamdiu corruptibile, quamdiu ita mutabile, ut ne puncto quidem temporis consistat in se, procul dubio tale est, ut optemus redemptionem illius, qua sit aliquando non tale. Sed quale erit aliquando? Quale idem apostolus dicit alio loco: «Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitate
Abbreviated transcription (Latin):
mentes nr̃as obtulimus deo in nobis
ipsis ingemiscimꝰ id est pret̾ corpus.
adoptionem expectantes redemptio-¬
nem corꝑis nr̃i. idest ut et ipsum cor¬
cipiens bñficium adoptionis filiorũ
qua uocati sumus totos nos lib̾atos
transactis om̃b molestis ex om̃ par¬
te der filios esse manifestet. Sye e¬
num saliui facti sumus. Spes autem qͦ
uidetur non est spes. P unc gͥ erit
res que nc ẽ spes cum apparuent quide
rimus. id est similes illi qm̃ uidebimꝰ
cum sicuti est. Hoc capłm si hoc mͦ ut
tractatum. ẽ. aꝑiatur. non incidimus
in ilas molestias quibꝰ pleriq homineᷤᷤ
dicere cogunt᷑. om̃s angłos sublimes q uͥ¬
tutes in dolore & gemitib esse antequã
nos penitus libercmur. qm̃ dictum est
om̃is creatura congemiscit & dolet. Qm̃¬
us enim adiuuent nos ꝑsuas sublimi

Expanded text:
mentes nostras obtulimus Deo, in nobis mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemiscimus, id est, praeter corpus: adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, id est, ut et ipsum cocipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nrimus similes illi, quoniam videbimus eum sicuti est. Hoc capitulum si hoc modo, ut tractatum est, aperitur, non incidemus in illas molestias quibus homines plerique dicere coguntur, omnes angelos, sublimesque virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur: quia dictum est: Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublim
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ipsis congemiscimus. & uñ dixit
primitias sp̃s habentes. id est quorum
iam sp̃s tamꝗͣ sacrificium oblati sunt
deo. & diumo caritatis igne comp̃hen
si. Heȩ sunt primitiȩ hominis. qui¬
a ueritas primum sp̃m nr̃m̃ obtinet
ut ꝑ hunc cetera comprehendant᷑. lam
Mente scriuo legi dei. carne autem le¬
gi peccati. & qui dicit deo cui seruio ĩ
spũ meo. & de quo dicit᷑. Sp̃s quidem
promptus ẽ: caro autem infirma. Sed
qui adhuc dicit inselix ego homo. quis
me lib̾abit de corꝑe mortis huius: & ad¬
huc talib dicitur unuficabit & mor-¬
talia corꝑa ur̃a ꝓpter spm eius manẽ¬
tem in uobis: nondum est est holocau¬
stum. Erit autem cum absorbebitur
mors in uictoriam. cum ei dicet᷑ ubi
mors contentio tua. ubi est mors a¬
culeus tuus: Nunc autem inquit ñ
solum om̃is creatura id est cum cor-¬
ꝑe. s etiam nos ipsi pͥmitias habentes.
id est nos animȩ quȩ iam primitias

Expanded text:
nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit: nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit: Primitias habentes spiritus: id est, quorum jam spiritus tanquam sacrificium oblati sunt Deo, et in divino charitatis igne comprehensi sunt. Haec sunt primitiae hominis, quia veritas primum spiritum nostrum obtinet, ut per hunc caetera comprehendantur; velMente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Et qui dicit: Deus cui sermo in spiritu meo . Et de quo dicitur: Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma . Sed quoniam adhuc dicit, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? et adhuc talibus dicitur, Vivificabit et mortalia corpora vestra propter Spiritum manentem in vobis ; nondum est holocaustum: erit autem, cum absorbebitur mors in victoriam; cum ei dicetur, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Nunc ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus: id est, nos animae, quae jam primitias
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnsolem om̃s homines uident qui
snt incolumes. s toti uident quia tnͣ¬
um ocłis uident. Ita in homine om̃is
cratura est. quia & intelligit. & unit.
& mpus habet. s ñ tota creatura in
isso est. quia sunt p̃ter ipsum & an-¬
sl qui intelligant &e uiuant. Sunt &e
entummͦ sint cum ipsum iuuere. &¬
iligis sit quam non uiuere. & ipsũ
muelligere magis quã sine intellectu
liuere. Cum gͦ miser homo congemi¬
sit & dolet. om̃is creatura ingemiscit
e bolet usꝙ adhuc. Usq adhũc autẽ
ielt dixit. quia etiam si sunt aliqui
lani in sinu abrahe &e latro ille cum
dus in padiso constitut᷑ illo die quo
dnlieit dolere destiterit. tamen usq
Ens onis crtatiua congemiscit et
dolet. quia in his qui nondum lib̾ati st̃¬
Hon solum autẽ inquit om̃ĩs creatura
congemiscit & dolet. Sed et nos ipsi.
id est non solũ in homine corpus & ani¬
ma e sp̃s simul dolent ex difficultatibꝰ
corꝑis. s et nos ip̃si exceptis corꝑib in

Expanded text:
quod solem omnes homines vident qui sunt incolumes, sed non toti vident, quia tantum oculis vident: ita in homine omnis creatura est, quia et intelligit et vivit et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et Angeli, qui intelligant et vivant et sint, et tantummodo sint; cum ipsum vivere magis sit, quam non vivere, et ipsum intelligere magis sit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Usque adhuc autem recte dixit: quia etiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso constitutus , illo die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum liberati sn solum autem, inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, sed et nos ipsi. Id est, non solum in homine corpus, et anima, et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis; sed et nos ipsi exceptis corporibus in
Abbreviated transcription (Latin):
iam quidẽ expectamus. s nondumte¬
nemus. & donec teneamus in tẽpe
suspiramus. quia desideramꝰ quod ñ¬
dum tenemꝰ. Quare . Quia spe salul
facti sumus. Iam caro sumpta as no¬
bis in dño: non spe s it salua facba
¶ Sumnexit cium & ascendit incapite
nr̃o caro nr̃a salua. in menbris adhuc
saluanda est. Secura gaudeant menbra.
quia a capite non sunt descrta. In nob̾

Expanded text:
jam quidem exspectamus, sed nondum tejam quidem exspectamus, sed nondum tenemus, et donec teneamus, in tempore suspiramus, quia desideramus, quod nondum tenemus. Quare? Quia «spe salvi facti sumus.» Jam caro sumpta de nobis in Domino, non spe, sed re salva facta est. Resurrexit enim et ascendit in capite nostro caro nostra salva; in membris adhuc salvanda est. Secura gaudeant membra, quia a capite suo non sunt deserta. Dixit
Abbreviated transcription (Latin):
inquit s et nos ipsi pruitias sp̃s hi¬
bentes. idest qui iam sp̃u d̃o seruimꝰ
qui iam mente d̃o credimꝰ. & in ipsasi¬
de primitias quasd̾a dedimus. ut pͥ¬
mitias nr̃as sequam᷑. Ergo & nos ipsi
in nobismetipsis ingemiscimꝰ. adopti¬
onem expectantes reddemptionẽ corpis
nr̃i. Gemebat gͦ ipse & gemunt oñs
fideles. adoptionẽ expectantes redemp¬
tionem corꝑis sui. Ubi gemunt d in
ista mortalitate qua redemptionẽ ex¬
pectant corꝑis sui. que p̃cessit in do¬
mino. qui resurrexit a mortus & as¬
cendit in celum. Hoc nobis anteꝗͣ
reddatur necesse est gemamus. & ũ
fideles & iam sꝑantes. Ideo sequit᷑ ib¬
si adhuc gemis: Q quomͦ saluator
saluum te fecit ⁊ Qui gemit adhue
egrotat. Subiunxit atq ard. Spe em̃
salui facti sumꝰ. Spes autẽ quȩ uide¬
tur non est spes. Quod enim uidet
quis quid sꝑat  Si autem quod non
uidemus sꝑamus. ꝑ patientiam expes¬
tamus. Ecce quare gemimus. & quo¬
modo gemimus  Quia quod spamꝰ

Expanded text:
ipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui jam spiritu Deo servimus, qui jam mente Deo credidimus, et in ipsa fide primitias quasdam dedimus, ut primitias nostras sequamur: ergo «et nos ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fideles, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui. Ubi gemunt? In ista mortalitate. Quam redemptionem exspectant? Corporis sui, quae praecessit in Domino, qui resurrexit a mortuis, et ascendit in coelum. Hoc nobis antequam reddatur, necesse est gemamus, etiam fideles, etiam sperantes. Ideo sequitur ibsi adhuc gemis; et quomodo Salvator salvum te fecit? qui gemit, adhuc aegrotat: subjunxit et ait, «Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Ecce quare gemimus, et quomodo gemimus; quia quod speramus,
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑat. Si autẽ quod non uidemus spamꝰ
ꝑ patientiam expectamꝰ. Quid autem
expectat ꝑ patientiã : Salutẽ. Cuius rei
salutem: Ipsius corꝑis. quia hoc dixit.
redemptionẽ corꝑis nr̃i. Si salutẽ corpo-¬
ris exspectabat. non eiat salus illa qͣm
habebat. esuries. sitis. interficit. si sub¬
uentum ñ erit. Medicamentũ enim fa¬
mis c̃. cib̾. ꝙ medicamentum sitis ẽ potꝰ
& medicamentũ fatigationis est somnꝰ.
Detrahe ista medicamenta. uide siñ
int̾ficiunt illa que existunt. Si scposi¬
tis istis non sunt morbi: c̃ sanitas. Si au¬
tem babes aliquid quod te possit int̾¬
ficere nisi manducaueris: noli głari
de saintate. sed gemens expecta redemp-¬
tionem corꝑis tui. Gaude te redẽptum
s nondum re. Spe securus es. & enim
si non gemueris in spe: non ꝑuemes¬
adiem. Nudi apłm. Spe enim salui

Expanded text:
autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Quid autem exspectat per patientiam? Salutem. Cujus rei salutem? Ipsius corporis: quia hoc dixit, redemptionem corporis nostri. Si salutem corporis exspectabat, non erat salus illa quam habebat. Esuries, sitis interficit, si subventum non fuerit. Medicamentum enim famis est cibus, et medicamentum sitis est potus, et medicamentum fatigationis est somnus. Detrahe ista medicamenta, vide si non interficiunt illa quae existunt. Si sepositis istis non sunt morbi, est sanitas. Si autem habes aliquid quod te possit interficere, nisi manducaveris; noli gloriari de sanitate, sed gemens exspecta redemptionem corporis tui. Gaude te redemptum; sed nondum re, spe securus esto. si non gemueris in spe, non pervenies ad rem. « Spe enim salvi
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ eẽ in homine. & omĩa uanitas. Qo
habundantia hominis in om̃i labore
quo ipse laborat sub solo÷ An iste fortas¬
sis hoc erat ut non sit uita eius subsi¬
le. ubi omia uanitas. s in illo sit inqͦ
se uiuificari petit.  Ille quippe ascendit
non suꝑ solem tantum. s suꝑ om̃s celos
ut adimpleret omĩa. & in illo magis
quam sub sole uiuunt. qui non mant̃
audiunt quod dixit apłs. Que sursũ
sunt querite ubi xp̃c ẽ in dextera dei¬

Expanded text:
e in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelos, ut adimpleret omnia» . Et in illo magis quam sub sole vivunt qui non inaniter audiunt quod dixit Apostolus: «Quae sursum sunt quaerite, ubi Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ia est. & de ipsis non est despandum qul
nonddum uocant᷑ filii dĩ. quia nondum
erediderunt. s tantum ercatura. quia s
ipsi credituri sunt. & liberabunt᷑ a l¬
a iam filii sumus dei quamus noulus
apparuerit quid erimus. Lib̾abit᷑ a sians
is gõsi in uita pfccta. quam habebuns¬
non quia ui eo sunt om̃s angłi. & suꝑe¬
minentes uirtutes acpotestates. aut cȩ¬
lum & terra. & mare & om̃ia que in eiꝰ
sunt: s quia om̃is creatura partim sp̃a¬
lis est partim animalis. partim corꝑalis.
Quod ut rib inferiorib confideremus.
cupalis creatura ꝑ loca tenditur. ani¬
malis autem uinificat corꝑale. Sꝑalis¬
aitem animałe regit. & tunc bñ re¬
gt. cum ipsa regendam se subicit d̾o.
sum autẽ transgredit᷑ precepta euis:
lahorib & erumpnis ꝑ eadem ipsa quȩ
regere poterat implicat᷑. Ita om̃is crea¬
tra in homine est. quia & intellig̃
sũ & sentit anima. & localit̃ corꝑe¬

Expanded text:
id est, et de ipsis non est desperandum, qui id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura, quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a si jam filii Dei sumus, quamvis nondum apparuerit quid erimus. Liberabitur ergo a uis gloriosi in vita pnon quia in eo sunt omnes angeli et supereminentes virtutes ac potestates; aut coelum et terra et mare, et omnia quae in eis sunt, sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur, animalis autem vivificat corporalem: spiritualis animalem regit; et tunc bene regit, cum ipsa regendum subjicit Deo. Cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat, implicatur. Ita omnis creatura in homine est, quia ei intelligit spiritu, et sentit anima, et localit
Abbreviated transcription (Latin):
tatum & om̃ia uanitas. Que est habum¬
dantia homini in om̃i labore suo quem
ille laborat sub sole:: Cui dictum.ẽ. in
labore manducabis panem. Uanitati
autem creatura subiecta est non spon-¬
te. Bñ additum est non sponte. Ho¬
mo quippe sponte peccauit. s non spon¬
te dampnatus est. Peccatum itaq fut
spontaneum contra preceptum faceri
ueritatis. peccatum autem pena subici
fallacie. Non enin crcatura uanitati
subiecta est: s ꝓpter eum qui subiecit
eam in spe. Iaest ꝓpter eam iustitiã at¬
q elementiam qui neq impunitum
peccatũ reliquit. neq insanabiłł uoli¬
it esse peccantem. Quia & ipsa crea¬
tura. laest ipse homo cum iam signacu¬
lo imaginis ꝓpt̾ peccatũ admissũ reman¬
atura id est & ipsa quȩ nondum uosa¬
tur filiorũ forma ꝑfecta. s tantum uo¬
catur creatura: lib̾abitur a seruitute
interius. Quod itaq ait & ip̃sa lbiabĩ
facit intelligi & ipsa quemadmodũ nas

Expanded text:
itatum et omnia vanitas. Quae abunitatum et omnia vanitas. Quae abundantia homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole? cui dictum est: In labore manducabis panem . Vanitati ergo creatura subjecta est non sponte. Bene additum est, non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum contra praeceptum facere veritatis; peccati autem poena subjici fallaciae. Non ergo sponte creatura vanitati subjecta est, sed propter eum qui subjecit eam in spe, id est, propter ejus justitiam atque clementiam, qui neque impunitum peccatum reliquit, nec insanabilem voluit esse peccantem; quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso, remanatura, id est, ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa quemadmodum nos,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam nos uocamur ercatura ante illã
euidentiam glȩ & distincte uocamur
filii d̃ĩ quamius hoc adoptione merca¬
mur. Nam ille uigenitus natura fi
lius est. Ergo expectatio creature idẽ
expectatio nr̃a reuelationem filiorũ d̾i
promissum est. quando re ipsa mani-¬
festum est quod nunc ipsi sumus. fili¬
Ienim di sumus. & nondum apparuit
quid erimus. Scimus quia cum appa¬
ruerit similes ei erimus. qm̃ uidebimꝰ
eum sicuti est. Ipsa est reuelatio filio¬
rum d̾i. quam nunc exspectat expec¬
tatio creature. non quod creatura re¬
uelationem expectet alterius nature
que non sit creatura. s ipsa qualis nc̃
est expectat quando sit quod futura
est. Tamquam si diceretur oꝑante pie¬
tore subiectis sibi colorib & ad opus e¬
ius paratis expectatio colorum mani¬
festationem imaginis expectat. non qͥi
tunc aliĩ erunt aut non colores erunt
s tantum quod aliam dignitatem ha
iecta est. Hoc est illud uanitas uan¬

Expanded text:
tiam nos vocamur creatura ante illam tiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur Filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur. Nam ille Unigenitus natura flius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra revelationem filiorum Dei promissum est, quando reipsa manifestum sit quod nunc spe sumus. Filii enim Dei sumus; et nondum apparuit quid erimus. Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est . Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae: non quod creatura revelationem exspectat alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est exspectat, quando sit, qualis futura est: tanquam si diceretur operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratus, exspectatio colorum manifestationem imaginis exspectat. Non quia tunc alii erunt aut non colores erunt, sed tantum quod aliam dignitatem habra subjecta est . Hoc est illud: Vanitas van
Abbreviated transcription (Latin):
ficaueritis. unietis. Quod enim fieri ñ
potest sine molestia. cui patientia ne¬
cessaria est. Quo ꝑtinet & quod paulo
ante ait. si tamen compatimur. ut &
glificemur. Quod itaq ait. nam ex
pectatio creaturȩ reuelationem filioꝵ
dĩ expectat. hoc eum puto dicert. nã
& hoc ipsum quod in nobis aolet cũ
facta carnis mortificamus. id est cum¬
esurimus aut sitimis ꝑ abstinentiã
aum frenamus delectationem concu¬
cupiscentiȩ. ꝓ caritatem. dum iiuria¬
rum lacciationes. & contumeliaruna
aculeos ꝑ patientiam sustinemus. dũ
neglectis atq icicctis uoluptatib no¬
stris ꝓ fructu matris eccłȩ laboramꝰ.
quicquid in nobis in hac atq hunis¬
modi attritione dolet creatura est.
Dolet cnim corpus & anma quȩ utiq
ercatura est. & expectat reuelationẽ
filiorum di. id est expectat quando ap
parcat. quod uocatum est inea gła ad
quam uocatum est. Quia enini filius
dei unigenitus non potest appellari cre

Expanded text:
ficaveritis, vivetis. Quod fieri non ficaveritis, vivetis. Quod fieri non potest sine molestia, cui patientia necessaria est. Quo pertinet, et quod paulo ante ait: Si tamen compatimur, ut et conglorificemur. Quod itaque ait: Nam et exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat, hoc eum puto dicere: Nam t hoc ipsum quod in nobis dolet, cum facta carnis mortificamus, id estesurimus aut sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concupiscentiae per charitatem, dum injuriarum lacerationes, contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus, dum, neglectis atque rejectis voluptatibus nostris, pro fructu matris Ecclesiae laboramus: quidquid in nobis in hac atque in hujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est; et exspectat revelationem filiorum Dei, id est exspectpareat quod vocatum est in ea gloria, ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari crea
Abbreviated transcription (Latin):
salui facti sumus. Hoc capłm obscu¬
rum est quia non hic satis apparet.
quam nunc uocet creaturam. Dicit᷑
autem scd̾m catholicam disciplinam
creatura: quicquid fecit & condidit
ds pater. ꝑ unicum filium in unitate
sp̃s scĩ. Ergo non solum corꝑa. s etiã
animȩ nr̃t ac sp̃s. creaturȩ nomine c̃¬
tmentur. Si autem dictum est. ipsa¬
autem crcatura lib̾abit᷑ a seruitute in¬
terĩis in lib̾tatem głs filiorũ di: qua¬
si nos non simus creatura s filii dei
in quoꝵ głȩ libertatem lib̾abit᷑ a serui¬
tute creatura. Item dicit. Scimus enĩ
quia om̃is creatura. congemiscit & do-¬
let usq adhuc. Noñ solũ autem illa
s & nos ipsi. tamꝙͣ aliud simus nos a
liud om̃is crcatura. Totum gͦ capitulũ
particłatim considerandum est.
Existimo enim inquit quod indig
ne sint passiones huius temꝑis ad fu-¬
turam głam quȩ reuelabit᷑ in nobis.
Hoc manifestum est. Bixerat enim su-¬
ꝑuis. Si autem sp̃u facta carnis morti¬

Expanded text:
salvi facti sumus . 1. Hoc capitulum obscurum est, quia non satis hic apparet quam nunc vocet creaturam. Dicitur autem secundum catholicam disciplinam creatura, quidquid fecit et condidit Deus Pater, per unigenitum Filium, in unitate Spiritus sancti. Ergo non solum corpora, sed etiam animae nostrae ac spiritus creaturae nomine continentur. Sic autem dictum est, Ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatura. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsi: tliud omnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. Existimo enim inquit quod non sint condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Hoc manifestum est: dixerat enim superius: Si autem spiritu facta carnis morti
Abbreviated transcription (Latin):
minib ꝑ cuncta disfunditur. Ita nul¬
lum est creaturȩ genus quod non in
homine possit agnosci. acsic creatura¬
om̃is in eo congemiscit & dolet. reue¬
lationem filioꝵ dĩ expectans. quȩ per
corꝑis etiam resurrectionẽ. & si non in

Expanded text:
minibus per cuncta diffunditur. Ita nulminibus per cuncta diffunditur. Ita nullum est creaturae genus, quod non in homine possit agnosci: ac sic omnis creatura in eo congemiscit et dolet, revelationem filiorum Dei exspectans ; quae per corporis etiam resurrectionem, etsi non in
Abbreviated transcription (Latin):
imoquoq homine om̃ĩs creatura. non
imuer salit̾ sicut est celum & terra &
om̃a quȩ in eis sunt. s generatim quo¬
ebestiȩ non carent. Utunt᷑ enim sen-¬
lbus ꝙ sensualibꝰ motib ad appetenda
uilla & uitanda contraria. & uitalis pri-¬
lata sensu. qualis aduerti in arboribus
potest. Nam &e in nobis sine sensu nr̃o
lunt corꝑis inerementa. & capilli nec
cum precidunt᷑ sentiunt & tamen cresct̃.
lan uero ipsa corꝑalis creatura euiden¬
nuis apparet in nobis. quȩ licet ex ter
sacła atq formata sit. insunt tam̃
ll er am̃bus huus coeporei mundi ele¬
mentis quedã particłe ad temꝑiem
ualitudinis. Nam & calore menbra
uegetantur qui est ab igne. cuius eti¬
am lux ꝑ ocło̾s emicat. & aere uenarũ
discursus quas arterias uocant. atq
spiramenta pulmonis implentur. &
humor nisi esset. nulla spiͣnenta con¬
fluerent. uitamq absumeret ficcitas
Nam & ipse sanguis humido lapsu
alias uenas replens. quasi riuis & flu¬

Expanded text:
quoque homine est omnis creatura, non universaliter sicut est coelum et terra et omnia quae in eis sunt, sed generatim quoet bestiae non carent: utuntur enim et sensibus et sensualibus motibus ad appetenda utilia et vitanda contraria: et vitalis privata sensu, qualis adverti in arboribus potest; nam et in nobis sine sensu nostro fiunt corporis incrementa, et capilli nec cum praeciduntur sentiunt, et tamen crescunt. Jam vero ipsa corporalis creatura evidentius apparet in nobis, quae licet ex terra facta atque formata sit, insunt tamen illi ex omnibus hujus corporei mundi elementis quaedam particulae ad temperiem valetudinis. Nam et calore membra vegetantur, qui est ab igne, cujus etiam lux per oculos emicat; et aere venarum discursus, quas arterias vocant, atque spiramenta pulmonis implentur; et humor nisi esset, nulla sputamenta confluerent, vitamque absumeret siccitas. Nam et ipse sanguis humido lapsu alias venas replens, quasi rivis et flu
Abbreviated transcription (Latin):
isam que reuelabit᷑ in nobis. Contra
quam głam non expenditur quelibet
quntalibet tribulatio temꝑalis. Indig
ssedieit qui patiebat᷑. & sciebat pro e¬
A nomine patiebat᷑. & quo fructu pa s̃ aplo ra¬
lilatur. Non sunt condigne passiones
liuis tempis ad futuram głam que ie¬
nbit̃ in nobis. Scuiat mundꝰ. sicmat
mund̾. merepet linguis. coruscet ar¬
ns. Quicquid potest faciat. Quid fa¬
ies ad id quod accepturi sumus: Ap¬
paldo quod patior contra i quod spo.
t sentio. ilua credo. Et tamen pr
llẽt quos citalo quan quod sentio.
Quicquid est quod seuit ꝓ nomine
Aͥ si potest dilui tolerabile est. si non
potest dilui migrare hinc facit. Non
extinguit s accelerat. Quid accelerat:
Ipsum premium. ipsam adulcedinem.
Que cum uenerit. sine fine erit. Opꝰ
eum fine. merces sine fine. Nam expec¬

Expanded text:
iam quae revelabitur in nobis: contra quam gloriam non appenditur quaelibet quantalibet tribulatio temporalis. Indignae dicit qui patiebatur, et sciebat pro quo nomine patiebatur, et quo fructu patiebatur. Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis . Saeviat mundus, fremat mundus, increpet linguis, coruscet armis, quidquid potest faciat: quid faciet ad id quod accepturi sumus? Appendo quod patior, contra id quod spero. Hoc sentio, illud credo. Et tamen plus valet quod credo, quam quod sentio. Quidquid est quod saevit pro nomine Christi, si potest vivi, tolerabile est: si non potest vivi, migrare hinc facit. Non exstinguit, sed accelerat. Quid accelerat? Ipsum praemium, ipsam dulcedinem; quae cum venerit, sine fine erit. Opus cum fine, merces sine fine. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
puañ ꝑ patientiam cxpectamꝰ. Quamdi¬
u ia hic scd̾m carnem sumus cuius
adoptionẽ &e redemptionẽ ꝑ patientiã
spa achue expectamus. tamdui scd̃m id
ꝑ quos sub sole sumus uanitati subiecli
sumus. Diligit gͦ homo sponte uani¬
atem cum deserta soliditate ueritatis
qpmabilia sequitur id est mutabilia.
sim autẽ inde meritas penas luit. su¬
biat̃ non sponte uanitati. sicut subiec¬
ac̃. in homine peccante. Hinc enĩ
it apli. Omĩs creatura uanitati sub-¬
icta est. non sponte. qui & in homi¬
n om̃is. c̃. In est quippe homini & ĩui¬
sinle aliquid scdm amimum. & uisibi¬
l sud̃m corpus. Omĩs enim creatura
pitim est uisibilis. partimn est inuisibił.
llotamen est om̃is in pecore. cui mens
intllectualis non inest. in spem sane

Expanded text:
per patientiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem per patientiam spei adhuc exspectamus; tamdiu secundum id per quod sub sole sumus, vanitati subjecti . diligit ergo sponte uanitatem, cum deserta soliditate ueritatis opinabilia sequitur, id est mutabilia. cum autem inde meritas poenas luit, subicitur non sponte uanitati, sicut subiecta est in homine peccante. hinc enim ait apostolus: omnis creatura uanitati subiecta est non sponte, quia et in homine omnis est. inest quippe homini et inuisibile quid secundum animum et uisibile secundum corpus; omnis autem creatura partim est uisibilis, partim inuisibilis, nec tamen omnis in pecore, cui mens intellectualis non inest. in spem sane
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terram. Mortui enim estis & uta
ur̃a abscondita est cum xp̃o indeo.
Ac ꝑ hoc si uita nr̃a ibi est ubi est ue¬
ritas non est uita nr̃a sub sole ubi est¬
uanitas. Sed hoc tam maguum bonũ
magis habemus in spe. non tenemus i
re. & scđ̃m spem nrãm beatus apls ista
loqiutus est. Quia & illud cum dixs
ros contemplandȩ ueritati subiecti sumus
interim uanitati. Creatura ista sp̃alisa
nimica facta: ueritati. Sed ut merito pl¬
nret᷑ non sponte subiccta est uantat. Lo¬
mq post pauea non solum aute maile¬

Expanded text:
 terram. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo» . Ac per hoc si vita nostra ibi est ubi veritas, non est vita nostra sub sole ubi vanitas. Sed hoc tam magnum bonum magis habemus in spe, non tenemus in re: et secundum spem nostram beatus Apostolus ista locutus est; quia et illud cum dixisros contemplandae veritati, subjecti sumus interim vanitati. Creatura quippe ista spnimica facta est veritati: sed ut merito puniretur, non sponte subjecta est vanitati. Denique post pauca, «Non solum autem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis inquit ingemiscimꝰ adoptionẽ ex¬
pectantes redemptionẽ corꝑis nr̃i. Qd
cnim: nondũ redemptꝰ es o paule: Nõ-¬
dum ꝓ te. precium ꝑsolutum ẽ Hon-¬
ne sanguis ille iam fusus est  Nonne
ipsum precium. ẽ. om̃ium nr̃m.s Planc
ipsum. Sed quid ait⁊ Spe enim salui
facti sumus. Spes autem quȩ uidetur

Expanded text:
ipsis, inquit, ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri. Quid enim? Nondum redemptus es, o Paule? nondum pro te pretium persolutum est? Nonne sanguis ille jam fusus est? nonne ipsum est pretium omnium nostrum? Plane ipsum. Sed vide quid ait: Spe enim salvi facti sumus: spes autem qu
Abbreviated transcription (Latin):
gati neq conugari cupientes cogitare
debent quomͦ placeant ł uiri uxorib
ł mulieres maritis. nͥ qd̾ capillos nu¬
dare feminas quas etiam caput uela-¬
re apłs iubet. nec maritatas decet. fã¬
cere autem piginentis. ł quo ł rubicun¬
dior ł candidior appareat. adulterina
fallatia est. Qua non dubito etiam
ipsos maritos se nolle decipi. quib so¬
lis ꝑinitendȩ sunt femine ornari scd̃m
ueniam. non scãm imꝑiũ. Nam uer̾
nitate ui nec auri quidem uestisq pompa. ħmo¬
res bom sunt. Execranda autem super¬
stitio ligaturarum in quib etiam in¬
aures uiroꝵ in summis ex una parte
auriculis suspensȩ deputant᷑. non ad
placendũ hominib s ad seruiendũ
demonib adhibet᷑. Quis autẽ possit
nefariarũ suꝑstitionũ sꝑ̃ales ꝓhibiti¬
ones in scͥpturis inuenire cum gene¬
ralit᷑ apł̃s dicat. nolo uos socios ficri
demonioꝵ: & iterum. Quȩ cnim c̃¬

Expanded text:
gati, neque conjugari cupientes, cogitare gati, neque conjugari cupientes, cogitare di, quo modo placeant uel uiri uxoribus uel mulieres maritis, nisi quod capillos nudare feminas, quas etiam caput uelare apostolus iubet, nec maritatas decet; fucari autem pigmentis, quo uel rubicundior uel candidior appareat, adulterina fallacia est, qua non dubito etiam ipsos maritos se nolle decipi, quibus solis permittendae sunt feminae ornari secundum ueniam non secundum imperium. nam uerus um ne auri quidem uestisque pompa sed mores boni sunt. Execranda autem superstitio ligaturarum, in quibus etiam inaures uirorum in summis ex una parte auriculis suspensae deputantur: non ad placendum hominibus sed ad seruiendum daemonibus adhibentur. quis autem possitnefariarum superstitionum prohibitiones in scripturis inuenire, cum generaliter apostolus dicat: Nolo uos socios fieri daemoniorum et iterum: Quae enim co
Abbreviated transcription (Latin):
putri debet quod est. hoc etiam debens
par est. Pater autem nulli debet quic¬
ãs. S rursum si d̾s ñ nisi om̃ia simul
trutas. cum in trmnitate sit. xͦ ut sit tͥ¬
initas: An quod ẽ pat̾ cum filio caput
c̃ u quod ẽ solus filius: Cum filio enĩ
pat̃ ãs ẽ. Solus autem filius ds ẽ. ma¬
rimc quia iam uerbũ caro factũ loqͥt᷑.
Scd̃m quam hummilitatẽ eius etiã ma¬
ior est pater sicut dic̃. qm̃ pat̾ maior
me ẽ ut hoc ipsum dm̃ cẽ quod illi cũ
patre unum ẽ caput sit hominis me¬
dicitoris quod ipse solus est. Si enim
mentẽ recte dicunus principale ho¬
hinis id est tamꝗͣ caput humane
substantiȩ. cum ipse homo cum mente
sit homo. cur ñ multo congruentus
multoq magis uerbum cũ patre simul
cum uerbo qd caro factum ẽ intelligi
non possit : Nam si non uelatur
suum. Nolo de ornamentis auri
uestis p̃proꝑam habeas in ꝓhibendo
sententiam: nisi in eos qui neq conu¬

Expanded text:
Patri debet quod est, hoc etiam debens Patri debet quod est, hoc etiam debens par est; Pater autem nulli debet quids. Sed rursus si Deus non nisi omnia simul Trinitas, cum in Trinitate sit Christus, ut sit Trinitas? An quod est Pater cum Filio, caput est ei quod est solus Filius? Cum Filio enim Pater Deus, solus autem Filius Christus est: maxime quia jam Verbum caro factum loquitur, dum quam humilitatem eius etiam maior est pater, sicut dicit: quoniam pater maior me est, ut hoc ipsum deum esse, quod illi cum patre unum est, caput sit hominis mediatoris, quod ipse solus est. si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est tamquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo, cur non multo congruentius multoque magis uerbum cum patre, quod cum uerbo, quod caro factum est, intellegi non posuum. Nolo de ornvel vestis praeproperam habeas in prohibendo sententiam, nisi in eos qui neque conju