comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quęcũq sunt in creaturis. omĩa omĩno
que fixa sunt in celo. que fulgent de¬
suꝑ. que uolitant sub celo. ⁊ quȩ mo¬
uentur: uniu̾sa natura rerũ. omnis
omĩno creatura. dicã plamꝰ. dicã frẽs.
ut intellegatis: ab angelo. usq ad uer¬
micłm. Quid p̾clariꝰ angło in creaturis.
Quid extixiius uermiculo in creaturis
uermicłs. S angłs dignus cȩlo. u̾mi¬
culus t̃ra. Qui creauit: ipse disposuit.
Si poneret u̾miculũ in celo: rephende¬
res. Si uellet angłos nasci de putrescen¬
tib carnib : rep̃henderes. Et tam̃ ꝓpe
hoc facit ds̃: & ñ ẽ rephendendus. Nã
om̃s homines de carne nascentes: quid
st̃ nͥ uermes : &e de u̾mib angelos fa¬
cit. Sic enĩ ipse dñs dic̾. Ego aũ sũ uer¬
nus ⁊ ñ homo. Quis dubitat hoc dice¬
re qđ scriptũ ÷ ⁊ in iob. quantoma¬
gis homo putredo. &. filiꝰ hominis u̾¬

Expanded text:
que sunt in creaturis, omnia omnino quae fixa in coelo sunt, quae fulgent desuper, quae volitant sub coelo, et quae moventur in universa natura rerum, omnis omnino creatura: dicam planius, dicam, fratres, ut intelligatis, ab angelo usque ad vermiculum. Quid praeclarius angelo in creaturis? quid extremius vermiculo in creaturis? vermiculus: sed angelus dignus coelo, vermiculus terra. Qui creavit, ipse disposuit. Si poneret vermiculum in coelo, reprehenderes; si vellet Angelos nasci de putrescentibus carnibus, reprehenderes: et tamen prope hoc facit Deus, et non est reprehendendus. Nam omnes homines de carne nascentes, quid sunt nisi vermes? et de vermibus Angelos facit. Si enim ipse Dominus dicit, Ego autem sum vermis, et non homo ; quis dubitat hoc dicere quod scriptum est et in Job, Quanto magis homo putredo, et filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
picio ut dicã. Capite quisq ut potest
inquantũ potest. Et qui ñ potest:
nutriat oor ut possit Unde nutri¬
at. De lacꝰte nutriat: ut ad cͥibũ
ꝑueniat. Axp̃o ꝑ carnẽ nato. non
recedat. donec ꝑueniat ad xpm̃: ab
uno patre natũ u̾bũ dm̃. apud dm̃.
ꝑ qd̃ facta st̃ omĩa. Quia illa uita eͫ
quȩ in illo ẽ lux hominũ. hoc enĩ
sequitur. Et uita erat lux hoĩm
& ex ipsa uita homines illuminã¬
tur. peccora ñ illuminant᷑. quia
peccora ñ habent rationales m̃tes.
quȩ possint uidere sapientiã: ho¬
mo aut̃ facꝰtus ad imaginẽ dĩ ha¬
bet rationalẽ m̃tẽ. ꝑ quã possit ꝑ¬
ciꝑe sapientiã. Erͣgo illa uita per̾
quã facta st̃ omĩa. ipsa uita lux
est. Et non quoꝵ cumq animaliũ.
sed lux hominum. Unde paulo post
dicit. E rat lumen uerũ. qđ illumi¬
nat omnẽ hominẽ uenientẽ in hẽ
mundũ. Ab illo lumine illummatꝰ
ẽ ioħes baptista: ab illo & ip̃se ioħes

Expanded text:
picio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, picio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte nutriat, ut ad cibum perveniat. A Christo per carnem nato non recedat, donec perveniat ad Christum ab uno Patre natum, Verbum Deum apud Deum, per quod facta sunt omnia: quia illa vita est, quae in illo est lux hominum. 18. Hoc enim sequitur, Et vita erat lux hominum; et ex ipsa vita homines illuminantur. Pecora non illuminantur, quia pecora non habent rationales mentes quae possint videre sapientiam. Homo autem factus est ad imaginem Dei, habet rationalem mentem per quam possit percipere sapientiam. Ergo illa vita per quam facta sunt omnia, ipsa vita lux est: et non quorumque animalium, sed lux hominum. Unde paulo post dicit, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ab illo lumine illuminatus est Joannes Baptista; ab ipso et ipse Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa archa sit quȩ uidet᷑ oculis. lii
arte inuisibilit̾ ẽ: in oꝑe uisibilit̾
crit. Ecce facꝰta ẽ in oꝑe: nũquid
destitit ẽẽ in arte : Et illa in opere
facta ẽ : & illa manet quȩ in arte
ẽ. Nã potest illa arca putrescere:
& iterum ex illa quȩ in arte ẽ. alia
fabricari. Attendite gͦ archam in ar
anima artificis. uͥ sunt ista omĩa an¬
sapientia dĩ ꝑ quã facta sunt omĩa.
scđm artẽ continet omia antequã
fabricet : omĩa hic quȩ fuint ꝑ ipsã
artem. ñ continuo uita st̃. S quieqͥd
facꝰtũ ẽ: uita ÷ in illo. Terrã uides: ei¬
ẽ in arte t̾ra. Cȩlũ uides: ẽ in arte
olũ. Solẽ ⁊ lunã uides: st̃ e ista in
arte. S foris corpora sunt: in arte ui¬
ta st̃. Nidete si quomͦ potestis : mag¬
na enĩ res dicta :. Et si ñ a me mag¬
no. aut ñ ꝑ me magnũ: tam̃ a mag¬
no. Non enĩ a me paruulo dicta st̃
hȩc : s ille ñ ẽ paruulus ad quẽ res¬

Expanded text:
ipsa ipsa arte inuisibiliter est, in opere uisibiliter erit. --- Ecce facta est in opere: numquid destitit esse in arte? Et illa in opere facta est et illa manet, quae in arte est. Nam potest illa arca putrescere et iterum ex illa, quae in arte est, alia fabricari. Attendite ergo arcaanima artificis, in qua sunt ista omnia, ansapientia Dei, per quam facta sunt omnia secundum artem, continet omnia, antequam fabricet omnia hinc, quae sunt per ipsam artem, non continuo uita sunt, sed quidquid factum est, uita est in illo. Terram uides; est in arte terra. Caelum, uides; est in arte caelum. Solem et lunam uides; sunt et ista in arte, sed foris corpore sunt, in arte uita sunt. Videte, si quo modo potestis; magna enim res dicta est: et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non est parvulus ad quem res
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ergo ⁊ t̾ra uita est. ergo ⁊ lignum
uita ẽ. Dicimus quidẽ lignũ uitam:
s scđm intellecꝰtũ lignũ crucis: unde
accipimus uitã. Ergo & lapis uita ẽ.
Inhonestũ e̾ sic intelligere. ne rursꝰ
nob̃ subrepat eadẽ sordidissima secta
manicheoꝵ. ⁊ dicat qr habet uitã la¬
pis. hab& animã & paries. & resticu¬
la hab& animã & lana & uestis. So¬
lent enĩ delirantes dicere: & cũ rep̾s¬
si fuerint & repulsi. quasi de scriptu¬
ris ꝓferunt dicentes. Et qd̃ dicꝰtũ ẽ.
& qd̃ facꝰtũ ẽ. in illo uita ẽ. Si enim
omĩa in ipso facta st̃. omĩa uita st̃.
Non te inducant Pnuntia sic. Qd̃ fac¬
tũ ẽ. hic sub distingue: & deinde in¬
fer. in illo uita ẽ. Quid ẽ hoc: fac¬
ta ẽ t̾ra: s ipsa tͣra nͨ est uita. Est
autẽ in ipsa sapientia spiritaliter
strȩ. faber facit arcam. primo
arte habet arcam. Si enĩ arcã in ar¬
te ñ hab̾et : unde illã fabricando ꝓ¬
ferret. SS arca sic ẽ in arte: ut ñ

Expanded text:
o et terra vita est, ergo et lignum vita est. Dicimus quidem lignum vitam, sed secundum intellectum lignum crucis, unde accepimus vitam. Ergo et lapis vita est. Inhonestum est sic intelligere, ne rursum nobis subrepat eadem sordidissima secta Manichaeorum, et dicat quia habet vitam lapis, et habet animam paries, et resticula habet animam, et lana et vestis. Solent enim delirantes dicere, et cum repressi fuerint et repulsi, quasi de Scripturis proferunt dicentes: Utquid dictum est, Quod factum est in illo, vita est? Si enim omnia in ipso facta sunt, omnia vita sunt. Non te abducant: pronuntia sic, Quod factum est; hic subdistingue, et deinde infer, in illo vita est. Quid est hoc? Facta est terra, autem in ipsa Sapientia spiritualiter ritati vestrae. Faber facit arcam. Primo in arte habet arcam: si enim in arte arcam non haberet, unde illam fabricando proferret? Sed arca sic est in arte, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ: quȩ transceNdat omneͣ mu¬
tabilem creaturã. carnalem & ani¬
malẽ. Et si dicã tͥ ds̃ mutabilis ẽ. an
incõmutabilis: respondebis statim. Ab¬
sit. ut ego uł credã uł sentiã cõmu¬
tabilẽ dm̃. Incõmutabilis ẽ ds. Anima
tua quãius parua. quãius forte adhuc
carnalis : ñ mͥ potuit respondere. nisi
incõmutabilẽ dm̃. Omĩs aũ creatura
mutabilis. Quomͦ gͦ potiusti scintillare
in illud qd̃ ÷ suꝑ omnẽ creaturã: ut
certus mͥ responderes incõmutabilem
dm̃: Qͥd ÷ gͦ illud in corde tuo qͣndo co¬
gitas quandã substantiã. uiuã. ꝑpe¬
tuã. omĩpotentẽ᷑. infinitã. ubiq. p̾sen¬
tẽ. ubiq. totã: nusquã inclusam.
Quando ista cogitas: hoc ẽ u̾bũ de dõ
in corde tuo. Humqͥd aũ hoc ÷ sonus
ille qui quatuor litteris c̃stat: ⁊ duab
sillabis: esrgo quȩcũq dicunt᷑ & tͣn¬

Expanded text:
mutabilem creaturam, carnalem et animalem. Et si dicam tibi, Deus commutabilis est, an incommutabilis? respondebis statim, Absit ut ego vel credam vel sentiam commutabilem Deum: incommutabilis est Deus. Anima tua quamvis parva, quamvis forte adhuc carnalis, non mihi potuit respondere nisi incommutabilem Deum; omnis autem creatura mutabilis: quomodo ergo potuisti scintillare in illud quod est super omnem creaturam, ut certus mihi responderes incommutabilem Deum? Quid est ergo illud in corde tuo, quando cogitas quamdam substantiam vivam, perpetuam, omnipotentem, infinitam, ubique praesentem, ubique totam, nusquam inclusam? Quando ista cogitas, hoc est verbum de Deo in corde tuo. Numquid autem hoc est sonus ille qui quatuor litteris constat, et duabus syllabis? Ergo quaecumque dicuntur et tran
Abbreviated transcription (Latin):
uiserunt adu̾sus eũ a quo susceperuni
pacẽ: ut ueracit᷑ ⁊ ñ ficte nuntiareñt
pacẽ. St̃ aut̃ alii montes naufragosi.
quo quisq. nauẽ cũ impulerit soluitur.
Facile ẽ enĩ cũ uidet᷑ t̾ra a ꝑiclitanti¬
b. quasi conari ad t̾rã. S aliquando
uidet᷑ t̾ra in monte: & saxa latent sub
monte. Et cũ quisq conat᷑ ad montẽ:
incidit in saxa. Et ñ inuenit ibi por¬
tũ. s plancꝰtũ. Sic fuert̾ quidã mon¬
tes. & magni. Apparuert᷑ int̾ homines.
⁊ fecerunt hereses. ⁊ scismata: & diuise¬
rt̃ eccłiam dĩ. Isti qui diuisert̃ ȩccłiam

Expanded text:
viserunt se adversus eum a quo susceperunt viserunt se adversus eum a quo susceperunt pacem , ut veraciter, non ficte nuntiarent pacem. 3. Sunt enim alii montes naufragosi, quo quisque navim cum impulerit, solvitur. Facile est enim cum videtur terra a periclitantibus, quasi conari ad terram: sed aliquando videtur terra in monte, et saxa latent sub monte; et cum quisque conatur ad montem, incidit in saxa; et non ibi invenit portum, sed planctum. Sic fuerunt quidam montes, et magni apparuerunt inter homines; et fecerunt haereses et schismata, et diviserunt Ecclesiam Dei: sed isti qui diviserunt Ec
Abbreviated transcription (Latin):
Audeo dicere frẽs mei. forsitan nec ipse
iohes dixit ut ẽ: sed ⁊ ipse ut po¬
tuit. quia de dõ homo dixit. Et qui¬
dẽ inspiratus adõ. sed tam̃ homo. Qa
inspiratus ÷ dixit aliquid: si ñ inspi¬
ratus ẽẽt. dixisset nihil. Iuia uͦ ho¬
quib seriptũ ÷. duscipiant montes
pacẽ popło. ⁊ colles uistitiã. AloN¬
tes: excelsȩ animȩ st̃. Colles: paruu¬
le animȩ st̃. ded idõ montes excipi¬
unt pacẽ: ut colles excipere possũs¬
iustitiã. Quȩ ẽ iustitia: quã colles
excipiunt fides: quia iustus ex fide
uiuit llon aut̃ acciꝑent minores
animȩ fidẽ. nͥ maiores anime que
montes st̃ dic̾tȩ ab ipsa sapientia
illustrarent᷑: ut possint pariulis
traicere qđ possint pariuili caꝑe:
⁊ uiuere ex fide colles. qr montes
pacẽ suscipiunt. Ab ipsis montibꝰ
dicꝰtũ ÷ eccłiȩ: pax uobiscũ. Et̃ ipsi mõ¬
tes pacẽ annuntiando eccłiȩ. ñ se di¬

Expanded text:
Audeo dicere, fratres mei, forsitan nec ipse Audeo dicere, fratres mei, forsitan nec ipse Joannes dixit ut est, sed et ipse ut potuit; quia de Deo homo dixit: et quidem inspiratus a Deo, sed tamen homo. Quia inspiratus, dixit aliquid; si non inspiratus esset, dixisset nihil: quia vero hoquibus scriptum est: Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam . Montes, excelsae animae sunt: colles, parvulae animae sunt. Sed ideo montes excipiunt pacem, ut colles possint excipere justitiam. Quae est justitia, quam colles excipiunt? Fides, quia justus ex fide vivit . Non autem exciperent minores animae fidem, nisi majores animae, quae montes dictae sunt, ab ipsa Sapientia illustrarentur, ut possint parvulis trajicere quod possint parvuli capere, et vivere ex fide colles, quia montes pacem suscipiunt. Ab ipsis montibus dictum est Ecclesiae, Pax vobiscum: et ipsi montes pacem annuntiando Ecclesiae, non di
Abbreviated transcription (Latin):
auduumũs ex lectione apłica qͦd
ba caritatis ur̃ȩ. necesse ẽẽ ut mul¬
ti sint animales. qui adhuc secundy
carnem sapiant. nondũq. se possint
ad spiritalẽ intellegentiã erigere: he¬
sito uehement̾ quomͦ ut dñs dederit
possim dicere uł ꝓ modulo meo ex¬
plicare. qđ lectum ÷ ex eugłio. In
principio erat u̾bum ⁊ u̾bũ erat
apud dm̃. & ds̃ erat u̾bum. Hoc enĩ
animalis homo ñ ꝑcipit. Quid gͦ fr̃s.
silebimꝰ hec Quare gͦ legitur. si si¬
lebitur.s Aut quare auditur. si nor
ex ponit᷑. s sed &e quid exponitur. si ñ
intelligit᷑.  Itaq qm̃ rursus eẽ non
dubito in numero uro quosdã a quibꝰ
possit ñ solũ expositum capi. sed & an¬
tequã exponatur intellegi. n frauda¬
bo eos qui posst̃ caꝑe: dũ tueo suꝑflu¬
us eẽ aurib eoꝵ qui ñ possunt caꝑe.
Postremo aderit miscdĩa dĩ fortasse.
ut omĩb satisfiat: & capiat quisq
qd̾ potest: qr & qui loquit᷑ dicit qđ
porest. Nã dicere ut est. qͥs potest:

Expanded text:
audivimus ex lectione apostolica, quod ba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non percipit. Quid ergo, fratres? silebimus hinc? Quare ergo legitur, si silebitur? aut quare auditur, si non exponitur? sed et quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursum esse non dubito in numero vestro quosdam, a quibus possit non solum expositum capi, sed et antequam exponatur, intelligi; non fraudabo eos qui possunt capere, dum timeo superfluus esse auribus eorum qui non possunt capere. Postremo aderit misericordia Dei, fortasse ut omnibus satis fiat, et capiat quisque quod potest: quia et qui loquitur, dicit quod potest. Nam dicere ut est, quis potest?
Abbreviated transcription (Latin):
qr sonando u̾ba ⁊ transeundo uilue¬
runt: ⁊ nihil aliud uident᷑ qͣm uer¬
ba. Esł u̾bũ ⁊ in ipso homine: qd ma¬
net intus. Nã sonus ꝓcedit ex ore.
E st u̾bũ qđ uere spiritalit᷑ dr̃: illud¬
qͦd intellegis de sono. non ipse sonꝰ.
as sillabas. Nũquid nã hoc totũ est
ds̃: quatuor littere. ⁊ duȩ sillabeᷤ
An quantũ hoc uile ẽ: tantũ carũ:

Expanded text:
onando verba et transeundo viluerunt, et nihil aliud videntur quam verba. Est verbum et in ipso homine, quod manet intus: nam sonus procedit ex ore. Est verbum quod vere spiritualiter dod intelligis de sono, non ipse sonus.as syllabas! Numquidnam hoc totum est Deus, quatuor litterae, et duae syllabae? An qua
Abbreviated transcription (Latin):
angłs. Quia om̃s scĩ. Angeli: qr an¬
nunciatores dĩ. Idõ carnalib &e ani¬
quid ait apłs : cũ enim dicitis. ego sũ
pauli. ego apollo: nonne homines estis:
Q uid eos uolebat facere: quib exꝓbra¬
bat. qr homines erant: Wltis nosse:
quid eos facere uolebat: Audite. in psal¬
mus. Ego dixi dii estis: ⁊ filii altissimi
omĩs. Ad hoc gͦ nos uocat ds̃. ne simmꝰ
homines. S tunc in meluis nꝰ erimus¬

Expanded text:
omnes sancti, angeli; quia annuntiatores Dei. Ideo carnalibus et aniquid ait Apostolus? Cum enim dicitis, Ego sum Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos volebat facere, quibus exprobrabat quia homines erant? Vultis nosse quid eos facere volebat? audite in Psalmis: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Ad hoc ergo vocat nos Deus, ne simus homines. S
Abbreviated transcription (Latin):
ugłm: uox est spẽ. Sonat sermo diumꝰ:
uox est spc̃. uocem eiꝰ audis. & nescis unde
ueniat : & quo uadat. Sed si nasceris de
tus de spũ: non scit de te unde uenias
& quo eas. N oc enĩ ait secutus. Sie ẽ
et omĩs qui natus est ex spĩ. Respon
ininus. Nocẽ spe audiebat: & nesciebat
unde uenerat & quo ibat. Respondit
iħe. & dixit. Tu es magister in isri.
& hec ignoral. Q frẽs. quid putamꝰ
dñm huic magistro uideoꝵ quasi in¬
sultare uoluisse: nouerat dñs qͥd age¬
bat: uolebat illũ nasci ex spũ. Nemo
ex spũ nascit᷑. nͥ humilis fuerit. quia
ipsa humilitas facit nos nasei de spũ:
gisterio inflatus erat. & alicuiꝰ mom̃¬
ti sibi esse uidebat᷑: qr doctor erat iu¬
deoꝵ. Deponit ei suꝑbiã : ut possit nas¬
ci de spũ. Ĩ nsultat tãquã in docto: ñ
quia suꝑior uult uideri dñs. Quid
magnũ ds ad hominẽ: ueritas ad m̃¬

Expanded text:
um, vox est spiritus. Sonat sermo divinus, vox est spiritus. Vocem ejus audis, et nescis, unde veniat et quo vadat. Si nasceris et huc de spiritu, nescit de te, unde venias et quo vadas; hoc enim ait secutus: Sic est et omnis qui natus est ex spiritu minus, vocem Spiritus audiebat, et nesciebat unde venerat et quo ibat. Respondit Jesus, et dixit ei: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? O fratres, quid, putamus Dominum huic magistro Judaeorum quasi insultare voluisse? Noverat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humilis fuerit: quia ipsa humilitas facit nos nasci de Spiritgisterio inflatus erat, et alicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Judaeorum: deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultat tanquam indocto; non quia superior vult videri Dominus. Quid magnum, Deus ad hominem, veritas ad me
Abbreviated transcription (Latin):
Si diceret᷑ maior xp̃c quã angłi: riden¬
dũ erat. Incõparabilit̾ enĩ maior oĩ
creatura: ꝑ quẽ facta ẽ om̃is creatu¬
ra. S exagitat suꝑbiam
Tu es magister in isrł¬
Si enĩ
natus fueris ex spũ: uias dei tenebis. ut
humilitatẽ. xp̃i sequaris. Si enĩ altꝰ ẽ
suꝑ om̃s angłosqr cũ in forma łi eẽt.
ñ rapinã arbitratꝰ est eẽ se equalẽ do̾.

Expanded text:
Angeli, ridendum erat: incomparabiliter enim major omni creatura, per quem facta est omnis creatura. Sed exagitat superbiam Tu es magister in Israsi enim natus fueris ex Spiritu, vias Dei tenebis, ut Christi humilitatem sequaris. Sic enim altus est super omnes Angelos, quia cum in forma Dei esset, non rapin
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ filiũ pat̾: moriturus successurũ.
Generat de eccła ds filios ñ successu¬
ros: s secũ mansuros. & sequitur.
cim᷑. et in spũ nascim᷑: u̾bo & saeram̃¬
lit̃ adest. unde nasceris: qr ⁊ tu inui¬
sibilit̃ nasceris. Sequit᷑ enĩ ⁊ dicit.
N on mireris qr dixi tibi: oportet
uos nasci denuo. S pc̃ ubi uult spi¬
rat: & uocẽ eius audis. & nescis un

Expanded text:
uxorem filium pater moriturus successurum: uxorem filium pater moriturus successurum: generat Deus de Ecclesia filios non successuros, sed secum mansuros, Et sequitur: cimur, et in spiritu nascimur verbo et sacramebiliter adest unde nasceris, quia et tu invisibiliter nasceris. Sequitur enim, et dicit: Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis u
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ scõs et suꝑbire: ut sit esau foras mit¬
tendꝰ. quãuis natus ex libera. H es frẽs
tenete. ñ uos palpamꝰ: nulla spes urã
in nob̃ sit. Nec nob̃ blandim᷑: nec uob̃.
Qnꝰquisq suã sarcinã portet. N rm̃ ẽ di¬
cere. ne male iudicemur: urm̃ est au¬
dice. & corde audire: ne exigat᷑ quod
damꝰ. I mmo qͣndo exigitur: luerũ inue¬
niat᷑ non detrimentũ. Dicit itaq dñs
nichodemo: exponens ei. Amen acq̃ dico
tibi: nisi qͥs renatus fuerit. ex aqua
et sp̃u scõ: non pocest introire in reg¬
nũ dĩ. Tu inquit carnalẽ generati¬
onẽ intelligis cũ dicis. nũquid pot̾
homo redire in uiscera matris sue:
Ex aqua et spũ oeportet ut nascat᷑
ꝓpt̃ regnũ dei. Si ꝓpt̃ hereditat̃e pa¬
tris hominis temporalẽ nascit᷑: nasca¬
tur ex uiscerib matris carnalis. Si ꝓp¬
ter hereditatem patris di sempit̾nã:
nascat᷑ ex uiscerib eccłe. Generat ꝑ

Expanded text:
per sanctos et superbire, ut sit Esau foras mitper sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit: nec nobis blandimur, nec vobis; unusquisque suam sarcinam portat. Nostrum est dicere, ne male judicemur: vestrum est audire, et corde audire, ne exigatur quod damus; imo quando exigitur, lucrum inveniatur, non detrimentum. 5. Dicit Dominus Nicodemo, et exponit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Tu, inquit, carnalem generationem intelligis, cum dicis, Numquid potest homo redire in viscera matris suae? ex aqua et Spiritu oportet ut nascatur propter regnum Dei. Si propter haereditatem patris hominis temporalem nascitur, nascatur ex visceribter haereditatem patris Dei sempiternam, nascatur ex visceribus Ecclesiae. Generat per
Abbreviated transcription (Latin):
seruilis. E si liber suꝑbꝰ sit: seruus
est. E qd̵ peius ẽ. male dñe: id est
ipsius suꝑbie. Itaq frẽs mei. respon¬
dete homini: non posse rursus nas¬
ci hominẽ. Respondete securi: ñ pos¬
se rursus nasci hominẽ. Qͥcqͥd iterũ
fit: illusio ẽ. Q uicqͥd it̾m fit: lusus
ẽ. Ismahel ludit: foras mittat᷑. Anĩ¬
adu̾tit eos sara ludentes ait scriptu¬
ra: et dixit abrahe. sice ancillam: &
filiũ eius. Displicuit sare lusus puero¬
rũ. Aliqͥd nouũ uidit pueros ludere.
Nũ optant hoc que filios habent: ui¬
dere ludentes filios suos: ridit illa: &
imꝓbauit. Nescio qͥd iudit in lusu.
Illusionẽ uidit in illo lusu. Anĩadu̾tit
serui suꝑbiam: displicuit. eiecit foras.
Nati de ancillis imꝓbi mittunt᷑ foras.
et natꝰ de libera mittit᷑ foras esau. Ae¬
mo gͦ p̃sumat qr de bonis nascit᷑ : ne
sit iacob: s esau. H oc gͦ frẽs dixerim:
meliꝰ est ab hoĩb sua querentib. et
mundũ diligentib. qd̃ significat no

Expanded text:
servilis. Et si liber superbus sit, servus est; et quod pejus est, malae dominae, ipsius superbiae. Itaque, fratres mei, respondete homini non posse rursus nasci hominem; respondete securi non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum fit, illusio est; quidquid iterum fit, lusus est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicuit Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de ancillis improbi mittuntur foras, et natus de libera mittitur foras Esau. Nemo ergo praesumat quia de bonis nascitur, nemsit Jacob, sed Esau. Hoc ergo, fratres, dixerim: melius est ab hominibus sua quaerentibus et mundum diligentibus, quod significat nom
Abbreviated transcription (Latin):
cipiens. in similitudinẽ hominũ factus
et habitu inuentus ut homo. humili¬
auit semetipsũ factus obediens usq ad
mortẽ : et ne mortis genꝰ tͥ aliqđ place¬
at. mortẽ autẽ crucis. Pendebat: et
insultabatur ei. De cruce descendere
poterat: sed differebat. ut de sepulchꝰ
resurgeret. Ptulit suꝑbos seruos dñs:
medicus egrotos. Si hoc ille: qͥd illi
quos oportet nasci ex spũ : Si hocille
uerus magister in celũ ñ hominũ tͣn¬
tũ s et angłoꝵ: si enĩ docti st̃ angłi
u̾bo di docti st̃. si u̾bo docti st̃ queri¬
te unde docti st̃. & inuenietis. in prin¬
cipio erat u̾bũ. & u̾bũ erat apud d̃m.
& d̾s erat u̾bũ : tollitur homini cer¬
uix. s aspera ⁊ dura. ut sit lenis cer¬
uix ad portandũ ugũ xp̃i. de quo
dicitur: uigũ meũ leue est: & sarci¬
na mea leuis est. E sequitur.
Si t̾rena dixi uobis. & non creditis
qͦmͦ si dixero uob̃ celestia creddetis.
Que t̾rena dixit frẽs: nisi. qͥs natus

Expanded text:
hominum factus, et habitu inventus ut homo: humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem et ne mortis genus tibi aliquod placeat, mortem autem crucis . Pendebat, et insultabatur ei. De cruce descendere poterat; sed differebat, ut de sepulcro resurgeret. Pertulit superbos servos Dominus; medicus aegrotos. Si hoc ille, quid illi quos oportet nasci ex Spiritu? si hoc ille verus magister in coelo, non hominum tantum, sed et Angelorum. Si enim docti sunt Angeli, Verbo Dei docti sunt. Si Verbo Dei docti sunt, quaerite unde docti sunt; et invenietis, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Tollitur homini cervix, sed aspera et dura, ut sit lenis cervix ad portandum jugum Christi, de quo dicitur, Jugum meum lene est, et sarcina mea levis est . 7. Et sequitur: Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Quae terrena dixit, fratres? Nisi quis natus
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. posset. Om̃mno enĩ ñ potest. siue
recens ab utero. siue annosa iã eta¬
te: redire rursus in mat̾na iuscera
et nasci. S sicut ad natiuitatẽ carna¬
lem ualent muliebria uiscera ad se¬
mel pariendũ: sic ad natuitatẽ. spiri¬
talem. ualent uiscera eccłe. ut semel
quisq baptizet᷑. P ropterea ne qͥs for¬
te dicat. s iste in heresi natus ẽ. & is¬
te in sci̾mate natus ẽ: amputata st̃
omĩa. Si meministis que uobis dis¬
putata st̃ de trib patrib nr̃is. quoꝵ
ds dici uoluit. non qr soli erant. sed
quia in solis expleta ẽ integritas sig¬
nificandi popłi futuri: inuenimus
tam̃ natũ de ancilla exheredatũ: na¬
tũ de libera heredem. Rursus inueni¬
mus natũ de libera exheredatũ: na¬
tũ: de ancilla heredem. N atus de an¬
cilla exheredatꝰ ismael: natus de libe¬
ra heres ysaac. Natꝰ de libera ex hereda¬
tus esau: nati de ancillis heredes. filii

Expanded text:
esset, posset. Omnino enim non potest, sive esset, posset. Omnino enim non potest, sive recens ab utero, sive annosa jam aetate, redire rursum in materna viscera, et nasci. Sed sicut ad nativitatem carnalem valent muliebria viscera ad semel pariendum; sic ad nativitatem spiritualem valent viscera Ecclesiae, ut semel quisque baptizetur. Propterea ne quis forte dicat, Sed iste in haeresi natus est, et iste in schismate natus est; amputata sunt omnia, si meministis, quae vobis disputata sunt de tribus patribus nostris, quorum Deus dici voluit, non quia soli erant, sed quia in solis expleta est integritas significandi populi futuri. Invenimus enim natum de ancilla exhaeredatum, natum de libera haeredem: rursum invenimus natum de libera exhaeredatum, natum de ancilla haeredem. Natus de ancilla exhaeredatus Ismael , natus de libera haeres Isaac ; natus de libera exhaeredatus Esau , nati de ancillis haeredes filii
Abbreviated transcription (Latin):
x eo quod hest̾no
die intentã fecimꝰ
caritatem urãm:
intellegimꝰ uos ala¬
erius et numero¬
sius conuenisse. S
interim lectioni eugłice ex ordine ser¬
monẽ reddamꝰ debitũ si placet: deinde
audiet caritas ur̃a de pace eccłe uł
quid egerimꝰ. uł qͥd adhuc agendum
speremꝰ. Nunc gͦ tota intentio cordis
ad eugłm feratur: nemo aliunde co¬
gitet. Si enĩ qui totus adest uix ca¬
pit : qui se ꝑ cogitationes du̾sas di¬
uidit. nonne et qđ ceperat fundet:
Meminit autẽ caritas ur̃a dominico
p̃terito. quantũ dñs adiuuare dig¬
natꝰ ẽ. disseruisse nos de sp̃itali rege¬
legimꝰ. ut quȩ tunc dicta ñ sunt:
in xp̃i nomine adiuuantib oratioĩb
ur̃ĩs impleamꝰ. Regeneratio sp̃italis
una ẽ: sic̃ generatio carnalis una ẽ
& qd nichodemꝰ dño ait. uerũ dixit:
qr non potest homo cũ sit senex re¬
dire rursũ in utero matris sue et
nasei. Ille qͥdem dix̃. qr homo cũ sit
senex hoc ñ potest: quasi & si infais

Expanded text:
x eo quod hesterno die intentam fecimus Charitatem vestram, intelligimus vos alacrius et numerosius convenisse: sed interim lectioni evangelicae ex ordine sermonem debitum reddamus, si placet; deinde audiet Charitas vestra de pace Ecclesiae vel quid egerimus, vel quid adhuc agendum speremus. Nunc ergo tota intentio cordis ad Evangelium feratur, nemo aliunde cogitet. Si enim qui totus adest, vix capit; qui se per cogitationes diversas dividit, nonne et quod ceperat fundit? Meminit autem Charitas vestra Dominico praeterito, quantum Dominus adjuvare dignatus est, disseruisse nos de spirituali regeecimus, ut quae tunc non dicta sunt, in Christi nomine adjuvantibus orationibus vestris impleamus. 2. Regeneratio spiritualis una est, sicut generatio carnalis una est. Et quod Nicodemus Domino ait, verum dixit, quia non potest homo cum sit senex, redire rursum in uterum matris suae, et nasci. Ille quidem dixit, quia homo cum sit senex, hoc non potest, quasi, et si infans
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uidebat: uident homines & exer¬
ceant᷑. Completũ ẽ in gentib qd̃ pro¬
missũ est uni: & separant᷑ a cõmuni¬
one gentiũ: qui & qđ cõpletũ ẽ ui¬
dere nolunt. Sed quid illis ꝓdest
qr uidere nolunt: uident uelint no¬
lint: aꝑta ueritas. & clausos ocłos
ferit. Responsũ ẽ nichodemo. qr ex
eis erat qͥ eredidant in iħm: & ipse

Expanded text:
bat: vident homines, et excaecantur. Completum est in gentibus quod promissum est uni: et separantur a communione gentium, qui et quod impletum est videre nolunt. Sed quid illis prodest quia videre nolunt? Vident, velint nolint; aperta veritas et clausos oculos ferit. 3. Responsum est Nicodemo, qui ex eis erat qui crediderant in
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Nũquid qr de ancilla iło exhe¬
redatꝰ: ssi ꝓpterea exheredatꝰ. qr de an¬
cilla natus : nulli ancillaꝵ filii ad¬
mitterent᷑ ad hereditatẽ. Filii iacob
admissi st̃ ad hereditatẽ : ismahel
aut̃ non q ex ancilla natus. ex he¬
redatꝰ : s qr suꝑbus matri. suꝑbus
in filiũ matris. Mat̾ enĩ eiꝰ. magis
sara quã agar. I llius uterus accõmo¬
datus : illiꝰ uoluntas accessit. Non fa¬
ceret abraham qd sara nollet. Ma¬
gis gͦ ille filius sare. S qr suꝑbus
in fratrẽ ẽ. suꝑbꝰ ludendo. qr delu¬
dendo : quid ait sara: Tice ancillam
et filiũ eiꝰ. N on enĩ erit heres filius
ancille: cũ filio meo ysaãc. Non gͦ illũ

Expanded text:
ris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voluntas accessit; non faceret Abraham quod Sara nollet: magis ergo ille filius Sarae. Sed quia superbus in fratrem, et superbus ludendo, quia deludendo; quid ait Sara? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Non ergo i
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat quid ẽẽt in homine. Ecce iã illi
credebant in ihm : et ipse ih̃c ñ se cre¬
debat eis. Quare : qr nondũ erant re¬
nati. ex aqua et spũ. Inde hortati sumꝰ
& hortam᷑ frẽs nr̃os cathecuminos. Si
enĩ int̾roges eos : iam credider̃t in
iħm. Sed qr nondũ carnẽ eiꝰ & sangui¬
nem accipiunt: nondũ se illis credi¬
dit iħc. Quid faciant. ut se illis credat
iħe: ᷤ renascant᷑ ex aqua et spũ. P rofe¬
rat ȩccła quod parturit: concepti st̃.¬
& dant᷑ in lucem. Habent ubera quib
nascant᷑: non timeant ne nati suffocẽ¬
tur. Ab uberib mat̾nis ñ recedant.
Nullus potest homo redire in matris
iuscera: et iterũ nasci. Sed de ancil¬
la nescio quis natus ẽ. Nũquid tunc
qui nati st̃ de ancillis redier̃t in u¬
terũ liberaꝵ : ut denuo nascerent᷑:
Sem̃ abrahe. et ismael. E ut posset
facere abraham filiũ de ancilla: u¬
xor auctor fuit. Natus ẽ ex semine
uiri : & ñ utero s solo placito uxo¬

Expanded text:
sciebat quid esset in homine » . Ecce jam illi credebant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quare? Quia nondum erant renati ex aqua et Spiritu. Inde hortati sumus, et hortamur fratres nostros catechumenos. Si enim interroges eos, jam crediderunt in Jesum: sed quia nondum carnem ejus et sanguinem accipiunt, nondum se illis credidit Jesus. Quid faciant, ut se illis credat Jesus? Renascantur ex aqua et Spiritu, proferat Ecclesia quos parturit. Concepti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriantur, non timeant ne nati suffocentur, ab uberibus maternis non recedant. 4. Nullus potest homo redire in matris viscera, et iterum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est? Numquid tunc qui nati sunt de ancillis, redierunt in uterum liberarum, ut denuo nascerentur? Semen Abraham et in Ismael; et ut posset Abraham facere filium de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero, sed solo placito uxo
Abbreviated transcription (Latin):
pantꝰ sibi nom̃ xp̃ĩanũ: nec uolunt ĩ
pace colere pacis auctorẽ: nihil noĩes
excłie audeant possidere. Sed quid no¬
bis &e imꝑatori: Sed iam dixi. de ui¬
re humano agit᷑ & tam̃ apłs uolu
it seruiri regib. uoluit honorari
reges. & dixit. Regẽ reueremini. No¬
li dicere. quid mͥ ⁊ regi: Quid tͥ gͦ &
possessioni: ꝑ uira regũ: possident᷑ pos¬
ssessiones. Dixisti. quid mͥ & regi ᷤ llo¬
lidicere possessiones tuas: quia ad ip¬
sa ura humana renuntiasti quibus possi¬
ent᷑ possessiones. Sed de diuino iure ago:
amꝰ quousq. eccłia catholica xpĩ ẽ:
suꝑ quẽ uenit columba quȩ docuit
hic ẽ qui baptirat. Quomͦ gͦ uire di¬
uino possideat qui dicit. ego bapti¬
zo: cũ dicat columba hic ẽ qui bap¬
tizat. Cũ dicat seriptura una ẽ co¬
lumba mea: una ẽ matri suȩ: Qua¬
si ubiq. ñ habent. qđ dicant: ego di¬
co quid faciant. Heniant ad chatoli¬
cam: & nob̾eũ habebunt ñ solũ t̾rã.

Expanded text:
pant sibi nomen Christianum, nec volunt in pace colere pacis auctorem, nihil nomine Ecclesiae audeant possidere. 26. Sed quid nobis et imperatori? Sed jam dixi, de jure humano agitur. Et tamen Apostolus voluit serviri regibus, voluit Honorari reges, et dixit: Regem reveremini . Noli dicere: Quid mihi et regi? Quid tibi ergo et possessioni? Per jura regum possidentur possessiones. Dixisti, Quid mihi et regi? noli dicere possessiones tuas; quia ad ipsa jura humana renuntiasti, quibus possidentur possessiones. Sed de divino jure ago, amus quo usque Ecclesia catholica Christi est, super quem venit columba, quae docuit, Hic est qui baptizat. Quomodo ergo jure divino possideat, qui dicit, Ego baptizo; cum dicat columba, Hic est qui baptizat; cum dicat Scriptura, Una est columba mea, una est matri suae? Quasi ubique non habent quod dicant, ego dico quod faciant: veniant ad Catholicam, et nobiscum habebunt non solum terram,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c scđm unitate ꝑsone in celo e¬
rat: quando in terra loquebatur.
Sic erat filius hominis in celo: qͦ¬
mͦ filiꝰ di erat in terra. filiꝰ d̾i erat¬
in terra in suscepta carne : filius
hominis in celo. in unitate ꝑsone.¬

Expanded text:
cundum unitatem personae in coelo erat, quando in terra loquebatur. Sic erat Filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei in terra. Filius Dei in terra in suscepta carne: filius hominis in coelo in unitate personae.
Abbreviated transcription (Latin):
intellexert qui non credidunt. & qđ
spĩtalia carnalit̃ sapiendo scandali¬
tati st̃. et qđ eis scãdalirãtib et pe¬
reuntib. consolationi dñs fuit disci¬
płis qui remanserant. ad quos ꝓban¬
dos int̾rogauit. nũquid et uos uul¬
tis ire. ut responsio ꝑmansionis eoꝵ
innoteceret nob̃. nam ille nouerant
m̃to. qđ et multi mali. s usq ad sp̃e
participaticionẽ manducemꝰ et biba

Expanded text:
intellexerunt qui non crediderunt, et quod intellexerunt qui non crediderunt, et quod spiritualia carnaliter sapiendo scandalizati sunt, et quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui remanserant, ad quos probandos interrogavit, Numquid et vos vultis ire? ut responsio permansionis eorum innotesceret nobis; nam ille noverat mento, quod et multi mali; sed usque ad spiritus participationem manducemus et biba
Abbreviated transcription (Latin):
di contradicit. Artifex illo utitur.
et magnus artifex: qui si uti illo ñ
posset. nec eũ esse ꝑmitteret. Ergo
unꝰ ex uobis diabolus ẽ ait: cũ ego
uos .xiiͫ elegerim. Potest et sic intel¬
ligi qd̃ ait. ego uos duodecim elegi:
qr sacratꝰ ẽ numerus. Non enĩ quia
perͥit inde unꝰ : ideo illiꝰ numeri ho¬
nor ademptus ẽ. Nam in locũ pere¬
untis: alius subrogatꝰ est. Mansit
numerus consecratus. numerus du¬
odenarius : qr ꝑ uniu̾sũ mundũ hoc
ẽ ꝑ quatuor cardines mundi. tri¬
nitatem fuerant annunciaturi : ideo
qͣterni. terni. Se gͦ ext̃minauit uidas: non
duodenarium numerũ uiolauit. Ip¬
se deseruit preceptorem : nam d̾s illi
apposuit successorem. Hoc totũ qđ
dns de carne et sanguine suo locu¬
tus ẽ. et qd̃ in eiꝰ distributionis grã
uitã nobis ꝓmisit eternã. et qd̾ hinc
uoluit intelligi manducatores & po¬
tatores carnis et sanguinis sui. ut
in ipso maneant et ille in ipsis. & qd̾

Expanded text:
Dei contradicit. Artifex illo utitur; Dei contradicit. Artifex illo utitur; et magnus artifex, si illo uti non nosset, nec eum esse permitteret. Ergo unus ex vobis diabolus est, ait, cum ego vos duodecim elegerim. Potest et sic intelligi quod ait, duodecim elegi, quia sacratus est numerus. Non enim quia periit inde unus, ideo illius numeri honor demptus est: nam in locum pereuntis, alius subrogatus est . Mansit numerus consecratus, numerus duodenarius; quia per universum mundum, hoc est per quatuor cardines mundi, Trinitatem fuerant annuntiaturi. Ideo ter quaterni. Se ergo exterminavit Judas, non duodenarium numerum violavit: ipse deseruit praeceptorem, nam Deus illi apposuit successorem. 11. Hoc totum quod Dominus de carne et de sanguine suo locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam nobis promisit aeternam, et quod hinc voluit intelligi manducatores et potatores carnis et sanguinis sui, ut in illo maneant et ipse in illis, et quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑ singła currere longũ sit: ma¬
le utit᷑ malus. Contra. malis homi¬
nũ maloꝵ. bene utit᷑ bonꝰ. E quid tã
bonũ: quã unus ds: quandoquidẽ
d̾s. Quanto gͦ ille melior: tantome¬
lius utit᷑ et malis nr̃is. Qͥd iuda pe¬
ius: int̾ om̃s adherentes magistro:
Inter duocim loculi ei cõmissi sunt:
et dispensatio pauperũ distributa.
Ingratus tanto beneficio: honori tan¬
to. Accepit pecuniã. ꝑdidit iusticiã:
tradidit uitam mortuus: qũẽ ut dis¬
cipłs secutus. ut inimicus ꝑsecutus
est. Tocũ hoc malũ uide. S malo
eiꝰ bene usus ẽ dñs. Tradi se ꝑtulit:
ut redimeret nos. Eece malũ uide :
in bonũ conu̾sũ ẽ. Sathanas quan¬
tos mr̃es ꝑsecutus ẽ: Si sathanas ꝑ
sequendo cessaret: hodie tam glori¬
osam scĩ laurentii coronã non cele¬
braremꝰ. Si gͦ ipsius diaboli maliꝰo¬
ꝑib bene utit᷑ d̾s. qđ facit malus
male utendo. sibi nocet: ñ bonitati

Expanded text:
ne per singula currere longum sit, mane per singula currere longum sit, male utitur malus: contra, malis hominum malorum bene utitur bonus. Et quid tam bonum quam unus Deus? Quandoquidem Deus ; quanto ergo ille melior, tanto melius utitur et malis nostris. Quid Juda pejus? Inter omnes adhaerentes magistro, inter duodecim loculi ei commissi sunt, et dispensatio pauperum distributa: ingratus tanto beneficio, honori tanto, accepit pecuniam, perdidit justitiam, tradidit vitam mortuus; quem ut discipulus secutus, ut inimicus persecutus est. Totum hoc malum Judae, sed malo ejus bene usus est Dominus. Tradi se pertulit, ut redimeret nos. Ecce malum Judae in bonum conversum est: Satanas quantos martyres persecutus est; si Satanas a persequendo cessaret, hodie tam glorionam sancti Laurentii non celebraremus. Si ergo ipsius diaboli malis operibus bene utitur Deus: quod facit malus, male utendo, sibi nocet; non bonitati
Abbreviated transcription (Latin):
inquã. Audite et intelligite. Sicut
iniqui male utunt᷑ bonis oꝑib dei:¬
ris ita esse : quẽadmodũ disponi ñ
possent nͥ ab artifice đo. Petulantia
tam̃ quã male utit᷑ ocłs: fallatia
quã male utit᷑ lingua. Falsus testis
nonne linguã suã et animã suã pͥ¬
us trucidat : et alterũ ledere se ꝑ¬
empto conatur : male utit᷑ lingua:
nec ideo malũ est lingua. Opus d̃i
ẽ lingua: s bono oꝑe di male utit᷑
illa nequicia. Hoc modoutunt᷑ pe¬
dib qui currunt ad scelera: hoc mͦ
utunt᷑ manib homicide: illis adia¬
centib forinsecus bonis creaturis
dei. Quã male utunt᷑ mali auro:
uidicia corrũpunt. in nocentes op¬
primunt. Luce ista mali male u¬
tunt᷑. Male uiuendo enĩ etiã ipsã
lucẽ quã uident: ad ministerium
at aliqͥd mali malus. lucere sͥ uult
ne offendat: qui iã intus et offendit
et cecidit. Quod timet in corpore: iã
incurrit in corde. Omĩb gͦ bonis di.

Expanded text:
inquam, audite et intelligite, sicut inquam, audite et intelligite, sicut iniqui male utuntur operibris ita esse, quemadmodum disponi non possunt nisi ab artifice Deo! Petulantia tamen quam male utitur oculis? Fallacia quam male utitur lingua? Falsus testis nonne lingua sua et animam suam prius trucidat, et alterum laedere se perempto conatur? Male utitur lingua, nec ideo malum est lingua: opus Dei est lingua, sed bono opere Dei male utitur illa nequitia. Quomodo utuntur pedibus qui currunt ad scelera? quomodo utuntur manibus homicidae? et illis adjacentibus forinsecus bonis creaturis Dei quam male utuntur mali? Auro judicia corrumpunt, innocentes opprimunt. Luce ista mali male utuntur: male vivendo enim etiam ipsam lucem qua vident, ad ministerium at aliquid mali malus, lucere sibi vult ne offendat, qui jam intus offendit et cecidit: quod timet in corpore, jam incurrit in corde. Omnibus ergo bonis Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
didit: Syerba uite et̃ne habes. Hitã
enĩ eternã habes: in ministratione
corporis et sanguinis tui. & nos cre¬
didimꝰ et cognouimꝰ. Non cognoui¬
mꝰ et credidimꝰ: s credidimꝰ. et cog
nouimꝰ. Credidimꝰ enĩ ut cognosce¬
remꝰ. Nam si prius cognoscere et de¬
inde credere uelimꝰ: nec cognosce¬
re nec credere ualeremꝰ. Quid cre¬
dimꝰ : et qͥd cognoscimꝰ: quia tu es
xp̃c filiꝰ dei: id ẽ quia ipsa uita et̃¬
na tu es: et non das in carne et san¬
Nonne ego uos duodecim elegi: et
unꝰ ex uob̃ diabolus est : e go unde¬
cim elegi diceret. An eligitur & di¬
abolus: et in electis ẽ diabolus: Sȩlec¬
ti in laudem solent dici. An electus
est et iste: de quo nolente & nescien¬
te magnũ aliquid boni fieret: hoc
ẽ ꝓpriũ dei: contrariũ iniquis. Si¬
cut enĩ iniqui male utunt᷑ bonis
oꝑib di: sic contͣ ds bene utit᷑
malis oꝑib hominũ. Sicut iniqui

Expanded text:
didit? Verba vitae aeternae habes. Vitam didit? Verba vitae aeternae habes. Vitam enim aeternam habes in ministratione corporis et sanguinis tui. Et nos credidimus, et cognovimus. Non cognovimus, et credidimusnovimus. Credidimus enim, ut cognosceremus. Nam si prius cognoscere, et deinde credere vellemus, nec cognoscere nec credere valeremus. Quid credimus, et quid cognovimus? Quia tu es Christus Filius Dei. Id est, quia ipsa vita aeterna es, et non das in carne et sanNonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Ergo, Undecim elegi diceret: an eligitur et diabolus, et in electis est diabolus? Electi in laude solent dici: an electus est et iste, de quo nolente et nesciente magnum aliquid boni fieret? Hoc est proprium Dei; contrarium iniquis. Sicut enim iniqui male utuntur bonis operibus Dei; sic contra Deus bene utitur malis operibus hominum i
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit enĩ apud se homo. Non debui
sic dicere: non hoc debui dicere. Ecce
dño contigit : dixit et ꝑdidit multos.
remansit ad paucos. Sed ñ turbabat᷑
ipse : qr ab initio nouerat. et qͥ ere¬
dentes eẽnt. et qͥ non credentes. Nos
si nobis contingat: ꝑturbamͦ. Solati¬
ũ in dño inueniamꝰ : et tam̃ caute uͥ¬
ba dicamꝰ. Ad que ille ad paucos qͥ
remanser̃t. Dixit gͦ ihe ad duodecĩ:
id ẽ illis duodecĩ qui remanserunt.
Nũquid et uos inquit uultis ire:
Non discessit nec iudas. Sed quare.
manebat. dnõ iam apparebat : nob̃
postea manifestũ est. Respondit pe¬
trus ꝓ omib: unꝰ ꝓ multis. unitas
ꝓ uniuersis. Respondit gͦ ei symon
petrus. Dñẽ ad quẽ ibim : ⁊ epellis
nos ate : da alterũ te. Ad quẽ ibimꝰ:
Si a te recedimꝰ: ad quẽ ibimꝰ: uer¬
ba uite et̃ne habes. Uidete quẽad¬
modũ petrus dante deo. recreance
spũ scõ intellexit. Unde: nisi qr cre¬

Expanded text:
dicit enim apud se homo, Non debui dicit enim apud se homo, Non debui sic dicere, non hoc dicere debui. Ecce Domino contigit; dixit, et perdidit multos, remansit ad paucos. Sed non turbabatur ipse, quia ab initio noverat et qui credentes essent, et qui non credentes: nos si nobis contingat, perturbamur. Solatium in Domino inveniamus, et tamen caute verba dicamus. 9. Atque ille ad paucos qui remanserant: Dixit ergo Jesus duodecim; id est illis duodecim qui remanserunt: Numquid et vos, inquit, vultis ire? Non discessit nec Judas. Sed quare manebat, Domino jam apparebat; nobis postea manifestatus est. Respondit Petrus pro omnibus, unus pro multis, unitas pro universis: Respondit ergo ei Simon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Repellis nos a te, da nobis alterum te. Ad quem ibimus? Si a te recedimus, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Videte quemadmodum Petrus, dante Deo, recreante Spiritu sancto, intellexit. Unde, nisi quia cre
Abbreviated transcription (Latin):
Nam aliquando dñs xp̃e petrũ appel¬
lauit sathanan: quia uoluit prece¬
dere dñm suũ. et consiliũ dare ne
moreret᷑. illi qͥ uenerat ut moreret᷑:
ne nos in eternũ morerem᷑. E ait illi.
Redi post me sathanas: non enĩ sapi¬
Non illũ reppulit retro ire post sa¬
thanan. et appellauit sathanan. s
fecit post se ire: ut ñ ẽẽt sathanas.
ambulando post dñm. Isti autẽ sic
redierunt retro. quomodo de quib¬
dam feminis dicit apłs: quedã enĩ
conu̾se st̃ retro post sathanan. Ulte¬
rius cũ illo non ambulauer̃t. Eoce p̃¬
cisi a corpore. uitã ꝑdidunt: quia
forte in corpore nec fuert. int̾ non
credentes et ipsi deputati sunt. quã¬
uis discipłi dicerentur. abier̃t retro:
ñ pauci s multi. Hoc forte factũ est
ad consolationẽ: qm̃ aliquando con¬
tingit ut dicat homo uerũ. et qđ
dicit ñ capiatur: atq illi qͥ audiuis
scandalirent᷑ et discedant. Penicet
autẽ hominẽ dixisse quod uerũ est.

Expanded text:
Nam aliquando Dominus Christus Petrum appellavit satanam, magis quia volebat praecedere Dominum suum, et consilium dare ne moreretur ille, qui venerat ut moreretur, ne nos in aeternum moreremur; et ait illi: Redi post me, satanas; non enim sapiNon illum repulit retro ire post satanam, et appellavit satanam; sed fecit post se ire, ut non esset satanas ambulando post Dominum. Isti autem sic redierunt retro, quomodo de quibusdam feminis dicit Apostolus: Quaedam enim conversae sunt retro post satanam . Ulterius cum illo non ambulaverunt. Ecce praecisi a corpore vitam perdiderunt, quia forte in corpore nec fuerunt. Inter non credentes et ipsi deputandi sunt, quamvis discipuli dicerentur. Abierunt retro, non pauci, sed multi. Hoc forte factum est ad consolationem, quoniam aliquando contingit ut dicat homo verum, et quod dicit, non capiatur, atque illi qui audiunt, scandalizentur et discedant. Poenitet autem hominem dixisse quod verum est:
Abbreviated transcription (Latin):
quo constas ut homo sis: nuqͥd uiui¬
ficat mẽbrũ qd̾ separatũ inuenerit
a carne tua Spm tuũ dico aiam
tuã. Anima tua non uiuificat nͥ m̃e¬
bra que st̃ in carne tua. Nã si tollas.
iã ex anima tua ñ uiuificat᷑: quia
unitati corporis tui ñ copulatur. Hec
dicunt᷑ ut amemꝰ unitatem: et cime¬
amꝰ separationẽ. Nichil enĩ sic debet
formidare xp̃ianꝰ: quã separari a cor¬
pore. xp̃i. Si enĩ separat᷑ a corpore .xͥ:
ñ est mẽbrũ xp̃i. Si ñ ẽ mẽbrũ eius:
non uegetat᷑ spũ eiꝰ. Qͥsquis autem

Expanded text:
quo constas ut homo sis, numquid viviquo constas ut homo sis, numquid vivificat membrum, quod separatum invenerit a carne tua? Spiritum tuum dico animam tuam. Anima tua non vivificat nisi membra quae sunt in carne tua. Unum si tollas, iam unitati corporis tui non copulatur. Haec dicuntur ut amemus unitatem et timeamus separationem. Nihil enim sic debet formidare Christianus quam separari a corpore Christi. Si enim separatur a corpore Christi, non est membrum ejus; si est membrum ejus, non vegeta