comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xime declinandus.ne me repente.dum nestio di. hicto¬
nimo satdanapalum nomines. Audi ergo sapiẽtiae co.¬
lumen: & norma catonianȩ seueritatis. Ego non illum
igrm̃ dixi. sed meum studium in scripturas sanctas
uolui comprobari. ut ostenderem me sic origenem legisse
quomodo & illum audieram. Neq hebtaeas litetas a te
discrie debui aut inuiria tibi facta est: quod pro te apolli¬
narem didimumq soctatus sum. Nun quid in illa epła
Gitgotium uirum doquentissimum non potui noĩare:
qui apud latitios impar tui est: quo in grõ ego glotior &
exulto: Sed eos tantum posui qui in repichensione erant.
ut similiter me origenem non ob fidei ueritatem:sed ob
ttuditionis meritum legisse testarer. Ipẽ origenes & cu
disputant: & uolunt approbate quod dicunt: sic solent
describere. Rferchat mihi hebraetis. & auduii ab hebraeo
& hebraorum ista est sententia. Certe otigenes etiam pa¬

Expanded text:
xime declinandus, ne me repente, dum nescio, de Hieroxime declinandus, ne me repente, dum nescio, de Hieronymo Sardanapalum nomines. Audi ergo, sapientiae columen, et norma Catonianae severitatis. Ego non illum magistrum dixi; sed meum in Scripturas sanctas studium volui comprobare, ut ostenderem me sic legisse Origenem, quomodo et illum audieram. Neque enim Hebraeas litteras a te discere debui. An injuria tibi facta est, quod pro te Apollinarium, Didymumque sectatus sum? Numquid in illa epistola Gregorium virum eloquentissimum non potui nominare? Quis apud Latinos par sui est? quo ego magistro glorior et exsulto. Sed eos tantum posui, qui in reprehensione erant, ut similiter me Originem, non ob fidei veritatem, sed ob eruditionis meritum legisse testarer. Ipse Origenes, et Cris aliqua disputant, et volunt approbare quod dicunt, sic solent scribere: Referebat mihi Hebraeus; et, audivi ab Hebraeo: et, Hebraeorum ista sententia est. Certe etiam Origenes Pa
Abbreviated transcription (Latin):
nis exarserit: quẽ antea simplicuer lectitabat. Itus
operatus est stilus. Si tantum possum mirot cut me
non timeas. Ego ille moderatus in epła publica qui
diligentet cauꝰ ne quid in te dictum putates. stripsi
ad itͦ statim bituem epistolam expostulans suꝑ lau¬
dibus tuis. Quam quia romae non eras: amici mei
mittere noluerunt. eo quod te dicerent cũ sodalibus
tius indigna nomini christiand de mea conuersatioẽ
iactate. Cuius exemplum huic uolumini subdidi. ut sci¬
as quantum dolorem quanta moderatione necessitudi¬
epislola mea philosophe carpete. & hominem rugosa
fronus: adductiu Cupercilii: plautino in me sale luderͥ
eo quod barnabam uideum dixeum praeceptorẽ meũ.
Nec mirum si pto baranina ubi estaliqua uotabuloꝵ
similitudo:scripseris barrahã. cum tantam halras luẽtiã
nominum mutandorum:ut de eusehio pamphilũ:de:
martire hereticum feceris. Cauendus homo & mihi ma¬

Expanded text:
odia exarserit, quem antea simpliciter lectitabat, meus odia exarserit, quem antea simpliciter lectitabat, meus operatus est stylus. Si tantum possum, miror cur me non metuas. Ego ille moderatus in epistola publica , qui diligenter cavi, ne quid in te dictum putares, scripsi ad te statim brevem Epistolam, expostulans supdibus tuis. Quam, quia Romae non eras, amici mei tibi mittere noluerunt, eo quod te dicerent cum sodalibus tuis indigna nomine Christiano de mea conversatione jactitare. Cujus exemplum huic volumini subdidi, ut scias quantum dolorem, quanta moderatione necessitudiepistola mea philosophice carpere, et hominem rugosae frontis adductique supercilii, Plautino in me sale ludere, eo quod Barrabam Judaeum dixerim praeceptorem meum. Nec mirum si pro BAR-ANINA, ubi est aliqua vocabulorum similitudo, scripseris Barrabam, cum tantam habeas licentiam nominum immutandorum; ut de Eusebio Pamphilum, de haeretico martyrem feceris. Cavendus homo, et mihi ma
Abbreviated transcription (Latin):
qua pro me satisfacio. contra hatitticos & accusato¬
res meos dirigitur Quid ad te qui & orthodoxotum
&laudatoremꝰ meum esse te dicis: Si aspetior sum in
hereticos. & illorum strophas in publicum profero: le¬
tare in uectione mea ne si dolueris. hęreticus esse ui¬
deatis. Quando sine nomine contra uitia scribitur
qui irascitut accusator sui est. Prudentis hominis fue¬
rat etiam si dolebas dissimulare constientiam. & cor¬
dis nubilum frontis serenita te discutete. Aliequin se¬
quod contra origenem & sectatores eiuuis dicitur in te
dictum putas: ergo et epistolae papae theophili & e¬
piphanii & aliorum tporum quas nuper ipsis iubẽtib
transtuli. te petunt. te lacerant Imperatorum quoq sctipta
quȩ de alexandria & atgipto origenistas uibent pdle
me suggerente dictata sunt. Ut romanae urbis ponti¬
fex mirt tos odio detestetur: meum consilium fuit.
Ut totus orbis post translationem tuam in odia orige

Expanded text:
qua pro me satisfacio, contra haereticos et accusatoqua pro me satisfacio, contra haereticos et accusatores meos dirigitur: quid ad te, qui et orthodoxum et laudatorem meum te esse dicis, si asperior sum in haereticos, et illorum in publicum strophas profero? Laetare invectione mea; ne si dolueris, haereticus esse videaris. Quando sine nomine contra vitia scribitur; qui irascitur, accusator sui est. Prudentis hominis fuerat, etiam si dolebat, dissimulare conscientiam; et cordis nubilum, frontis serenitate discutere. 12. Episquid contra Origenem et sectatores ejus dicitur, in te dictum putas; ergo et epistolae papae Theophili et Epiphanii, et aliorum episcoporum, quas nuper ipsis jubentibus transtulit, te petunt, te lacerant. Imperatorum quoque scripta, quae de Alexandria et Aegypto Origenistas pelli jubent, me suggerente, dictata sunt. Ut Romanae urbis Pontifex miro eos odio detestetur, meum consilium fuit. Ut totus orbis post translationem tuam in Origenis
Abbreviated transcription (Latin):
hensionem tuam a me postea esse translatos esse Nunc
autem in uiste doles in eo opere a me tibi esse respõsum
intelligunt. Constet apud te quod accusaueris. & nõ
indignaberis quod responderim. Esto tubono animo.
stripseris ut homo in nocens & amitus fidelissimus.
de cuius bit nunqm egressum est mendacium mene
scius uulneraras. quid ad me qui percussus sum: Num
idcrto turari non debeo: quia tu me sano animo uuilne¬
rasti: Confossus iacco. stridet uulnus in pectote. candi¬
da prius sanguine membra turpantur. & tu mihi di¬
cas noli manum adhibert uulneĩ. ne ego te iudear ii¬
uulnerasse. Qͣ ꝗͣ et ipã translauo magis origenem ꝗ̃ te
arguit Tu enim co emendasti quae addita ab hacre¬
ticis arbiratus es. ego prodidi quod ab illo scriptum
graecia uniuet sa conclamat. Quis rectuis axbitratus
sit nit meum nec tuuim uidicium est. Utriusq scripta
censoriam lictons uirgulam sentuent. Tota illa epła

Expanded text:
hensionem tuam a me postea esse translatos. Nunc hensionem tuam a me postea esse translatos. Nunc autem injuste doles, in eo opere a me tibi esse responsum,intelligunt. Constet apud te, quod accusaveris; et non indignaberis, quod responderim. Esto, tu bono animo scripseris, et homo innocens et amicus fidissimus, de cujus numquam egressum est ore mendacium, me 468 nescius vulneraris: quid ad me, qui percussus sum? Num idcirco curari non debeo, quia tu me bono animo vulnerasti? Confossus jaceo, stridet vulnus in pectore: candida prius sanguine membra turpantur, et tu mihi dicis: Noli manum adhibere vulneri, ne ego te videar vulnerasse? Quamquam et ipsa translatio magis Origenem quam te arguit. Tu enim emendasti quae addita ab haereticis arbitratus es. Ego prodidi, quod ab illo scriptum Graecia universa conclamat. Quis rectius arbitratus sit, nec meum, nec tuum judicium est. Utriusque scripta censoriam lectoris virgulam sentiant. Tota illa Epistola,
Abbreviated transcription (Latin):
te transferre ausus sum: & interpretatio mea suggilla¬
tio putatur operis tui: Quid poteram facere: Misla
mihi ẽ laudatio tua idest accusatio mea. lam fortit᷑
prolixeq me laudaras: ut si tuis laudib atꝗruissem
omnes hereticum me putatent. Ude quid comanae
ad me epistolae clausula tentat Puiga suspiciones ho
minum. & conuinte criminantem de si dissituula¬
pretaturus cosdem lihros: austulta quid scͥpserim. hoc
mihi pratstiterunt amici inti: non dici amicus. ne
te iuderer arguere ut si tacuero teus: si tespondero in¬
imicus iudicer. Dura utraq conditio. sed e duobus
eligam qued leuius est. Simultas teititegrari potest
blasphemia ueniam non mecctur. Animaduertis in¬
uito mihi & repugnanti hoc onus impositum & fu¬
turam ex huiuscemodi opere simultatẽ necessitatis
extus atione curatam.Si interpretatus esses libros
pertarchon absq ineo nomine. tecte querereris in repre¬

Expanded text:
te transferre ausus sum, et interpretatio mea suggillate transferre ausus sum, et interpretatio mea suggillatio putatur operis tui? Quid poteram facere? Missa mihi est laudatio tua, id est, accusatio mea. Tam fortiter me prolixeque laudaveras, ut si tuis laudibus acquievissem, omnes haereticum me putarent. Vide quid Romanae ad me Epistolae clausula teneat: « Purga suminum et conuince criminantem, ne, si dissimulapretaturus eosdem libros, ausculta quid scripserim: « Hoc mihi praestiterunt amici mei non dixi amicus meus, ne te viderer arguere ut si tacuero, reus; si respondero, inimicus judicer. Dura utraque conditio, sed e duobus eligam quod levius est. Simultas redintegrari potest: blasphemia veniam non meretur . Animadvertis invito mihi et repugnanti hoc onus impositum; et futuram ex hujuscemodi opere simultatem, necessitatis excusatione curatam? Si interpretatus esses libros περὶ Ἀρχῶν absque meo nomine, recte querereris in repre
Abbreviated transcription (Latin):
one temporum. in descriptione sanctae terre. &hatc
ipsa opuscula in latinum uertens meat linguat. ho¬
minib dedi. Num exeo artianus sum: quia cusebis
qui hos libros ⁊didit attianus est: Si ausus fueris
me haereticum dicere: memento pracfatuntula peri
archon in qua fidei tuae me esse testatis. Simulq ob¬
secro ut amitum ꝯdam tuum expostu lantem ꝑiter pa¬
tienter audias. Contra alios digladiaris. aut facis ca¬
lumpniam aut pateris. Quos accusas & a quibo accu¬
saris ordinis tui sunt. Recte an perpetam uos uideritis.
nec teptehendo alios. sed dito quid ipse non facerẽ.
Tantis tetraꝵ spatiis separatus quid peccaui inte: ꝗͥ
commerui: an quia origenisten me non esse tespoñ¬
di. Nunquid defensio mea accus atio tua est. Et tu
si non es origenistes uel non fusti tredo uiranti. Si
fuisli: suscipio poenitentem. Quid doles si id sum ꝗđ¬
ui esse te dicis An quia periachon origenis libtos post

Expanded text:
one Temporum: in descriptione sanctae Terrae; et haec one Temporum: in descriptione sanctae Terrae; et haec ipsa opuscula in Latinum vertens, meae linguae hominibus dedi. Num ex eo Arianus sum, quia Eusebius qui hos libros condidit, Arianus est? Si ausus fueris 467 me haereticum dicere, memento Praefatiunculae περὶ Ἀρχῶν, in qua fidei tuae me esse testaris: simulque obsecro, ut amicum quondam tuum expostulantem patienter audias. Contra alios digladiaris, aut facis calumniam, aut pateris. Quos accusas, et a quibus accusaris, ordinis tui sunt: recte an perperam, vos videritis. ec reprehendo alios, sed dico quid ipse non facerem. Tantis spatiis terrarum separatus quid peccavi in te? quid commerui? An quia Origenisten me non esse respondi? Numquid defensio mea, accusatio tua est? Et tu si non es Origenistes, vel non fuisti, credo juranti; si fuisti, suscipio poenitentem. Quid doles, si id sum, quod esse te dicis? An quia περὶ Ἀρχῶν Origenis libros post
Abbreviated transcription (Latin):
rit: & impudentiam frontis oppresserint testimonla
plurimorum
ceptos inerrore permittere. Nec erubescas de commnutatiũ
sententia.Non el tantae auctoritatis & famaeiut etras¬
se te pudeat.Imitate me quem plurimum amas. sine
quo nec uiuere nec mori potes. & mecum clamita quae
ego laudatus ate in defensione mei locutus sum. Euse¬
ausus est methodius nunc contra origenem stribere:
qui hatc & haet de origenis dogmatib est locutus: Nõ
est huius loti pro mr̃e Poqui .ntq: enim omĩã in locis
omnibus disserenda sunt.Nũt tetigisse sufficiat hoc
ab ariano homine obici clarissimo & eloquentissimo
martiri: quod tu in me & amicus laudas & offensus
accusas.Habes otcasionem & depñti loco si uelis mihi ca¬
lupniam instruere: cur nunt eusebio detraham: quem
mnalio loco ante laudaui. Alterum quidem nomẽ euse¬
bii: sed eadem quae super origenis uotabulo calũpnia
Laudaui Eusebium in etdesiastica hystoria. in digesti¬

Expanded text:
rit, et impudentiam frontis oppresserint testimonia rit, et impudentiam frontis oppresserint testimonia plurimorum,ceptos in errore persistere. Nec erubescas de commutatione sententiae: non es tantae auctoritatis et famae, ut errasse te pudeat. Imitare me, quem plurimum amas, sine quo nec vivere, nec mori potes: et mecum clama, quae ego laudatus a te in defensione mei locutus sum. ausus est Methodius nunc contra Origenem scribere, qui haec et haec de Origenis locutus est dogmatibus? Non est hujus loci pro martyre loqui: neque enim omnia in locis omnibus disserenda sunt. Nunc tetigisse sufficiat hoc ab Ariano homine objici clarissimo et eloquentissimo martyri, quod tu in me et amicus laudas, et offensus accusas. Habes occasionem et de praesenti loco, si velis, mihi calumniam struere, cur nunc et Eusebio detraham, quem in alio loco ante laudavi? Alterum quidem nomen Eusebii; sed eadem quae super Origenis vobabulo est calumnia. Laudavi Eusebium in Ecclesiastica Historia: in digesti
Abbreviated transcription (Latin):
Deftn sor origenis & laulator pamphili Dicit pamphi¬
lum omnimo nihil scapsisse. nec proprii quiqmͣ con¬
didisse sermonis. & hoc dicit iam pͥamphilo mt̃io cͥo¬
ronato: ne habeas suffugium post editos & ab eusebio
libros hoc pamphilum conscriplisse. Quid facies toli¬
bit quem sub nomine mattiris edidisti Uulneratę
sunt conscientiae plurimorum. Non ualet apud cos
super origenis damnatione epõtum auctoritas: quem
putant a mr̃e prardica tum. Quid facicĩ tpistolac thro¬
phili episcopi: Quid ꝑape anastasii in toto orbe harreticũ
persequentes:cũm litit. tuus sub nomine pamphili e¬
monum martiuis opponatur.Quod fecisti in lihras peri
archon:hoc facito & in isto uolumine
Audi consilium amiti. non te poeniteat artis tu&. uel
dicito tuum non esse. uel ab eusebio ptesbitero epta¬
uatum. Unde tibi probari poterit . quod ate translatũ
est. Num manus tua tenetur. Num tantae es eloqñti&
ut nullus possit imitari: Aut certe: ad probationẽ uene¬

Expanded text:
Defensor Origenis, et laudator Pamphili, dicit Pamphilum nihil omnino scripsisse, nec proprii quidquam condidisse sermonis. Et hoc dicit jam Pamphilo martyrio coronato, ne habeas suffugium post editos ab Eusebio libros, hoc Pamphilum scripsisse. Quid facies? Eo libro quem sub nomine martyris edidisti, vulneratae sunt conscientiae plurimorum. Non valet apud eos super Origenis damnatione episcoporum auctoritas, quem putant a Martyre praedicatum. Quid facient epistolae Theophili episcopi? quid papae Anastasii in toto orbe haereticum persequentes, cum 466 liber tuus sub nomine Pamphili emonium Martyris opponatur? Quod fecisti in libris περὶ Ἀρχῶν, hoc facito et in isto volumineAudi consilium amici, non te poeniteat artis tuae: vel dicito, tuum non esse, vel ab Eusebio presbytero depravatum. Unde probari tibi poterit, quod a te translatum est? Non manus tua tenetur: non tantae es eloquentiae, ut nullus te possit imitari. Aut certe si res ad probationem vene
Abbreviated transcription (Latin):
let non perdit esse quod fuerat. Sed dices mouent me qua
sequuntur. Foutamu̾s igitur & iuri uxores. & animac nr̃a
corpota. ut  ltaotes in uiros: & corpora redigantur in animas
& nequaqm̃ sit sexuum ulla diuersitas: ded quomodo apud
angelos non est uit & multerita & nos qui similes angelis
fucuri sumus. iam tunc incipiamus esse quod nobis in cae¬
lestibus teptomiissum est. Quando dico hit esse incipiamus
in tertis: noti naturam tollo sexuum. sed libidinem & coitũ
uiri & irtoris aufero dicente apostolo. Tempus brrue est. re¬
liquũ estrut qui habent uxotes. sic sint quasi non halrant

Expanded text:
let, non perdit esse quod fuerat. Sed dices, movent me quae let, non perdit esse quod fuerat. Sed dices, movent me quae sequuntur: « Foveamus igitur et viri uxores, et animae nostrae corpora, ut et uxores in viros, et corpora redigantur inEt nequaquam sit sexuum ulla diversitas: sed quomodo apud angelos non est vir et mulier: ita et nos, qui similes angelis issem, jam nunc incipiamus esse, quod nobis in coelestibus repromissum est. Quando dico, hic esse incipiamus in terris, naturam non tollo sexuum; sed libidinem, et coitum viri et uxoris aufero, dicente Apostolo: Tempus breve est: reliquum est, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habeant
Abbreviated transcription (Latin):
uir & mulier: ita & nos qui similes angelis faturi sumus. iã
nunc incipiamus esse quod nobis in cadestibus repromis¬
sum est. Supra simplicem expositionem quac nobis in testi¬
monio isto esse uidebatur expressimus dicentes quãtum ad
simplicem intelligentiam pertinet et sanctã inter inter ui¬
&uxorem caritatẽ. prartepto nunc iubemur: ut nutriamus
& foueamus conuuiges. ut scilicet eis uictum atq uestitũ &
ea quae sunt necessatia prebeamus. Haec nr̃a senientia est
Igitur omne quod sequitur: dicentes opponi nobis potest ostẽdi¬
mus non ex nr̃a sed ex contradicentium pͥersona debe intel
quod supta diximus &iam allegoriac umbtis de eo quod est
ad id quod non erat deprauata: tamen accedam propus &
sciscitator quid tibi in hac disputatione displiceat. Nem pe
quia dixerim animas ut uitos fouere cotpora sua quasi uxo¬
rum leuitate suspensum in aetem fatiluis eltuetur. Quan
las assumit idest immortalitatem ut leuius ad caelum uo¬

Expanded text:
i similes Angelis futuri sumus, jam nunc incipiamus esse quod nobis in coelestibus repromissum est. » 29. Supra simplicem expositionem 484 quae nobis in testimonio isto esse videbatur, expressimus, dicentes: « Quantum ad simplicem intelligentiam pertinetuxorem charitate praecepta, nunc jubemur ut nutriamus, et foveamus conjuges: ut scilicet eis victum et vestitum, et ea quae sunt necessaria praebeamus. » Haec nostra sententia est. Igitur omne quod sequitur deinceps, et opponi nobis potest, ostendimus non ex nostra, sed ex contradicentium intelligi debere perquod supra diximus, etiam allegoriae umbris, de eo quod est, ad id quod non erat, depravata: tamen accedam propius, et sciscitabor quid tibi in hac disputatione displiceat. Nempe quia dixerim, animas ut viros fovere quasi uxorum levitate suspensum in aerem facilius sublevetur: qui alas assumit, id est, immortalitatem, ut levius ad coelum vo
Abbreviated transcription (Latin):
am odio habuit: sed nuttu & fouet eam sicut & christus te¬
clesiam. post simplicem capositionem origenis posuerĩ qtiõne
ex cuuis persona tacuo nomine dixerimꝰ. Opponi nob potest
cum morbo tegio laborantes pthisi & cancere & destillatiõib
mortem uitat praeferant. & sua oderint corpota. & staum ꝗͥ
ipst statitet adiunxi. Magis itaq ad tropicam intelligentiam ser¬
mo referatur. Quando dico itopicam: docto uerum non essrꝰ
quod dicitur. sed allegoriae nubilo figuratum. Ponamus tñ
ipsa uerba quae in origenis libro tertio continentur. Dicamus
quod illam carnem quac uisura sit salutate deuaiã diligt
& nutriat & foueat eam disciplinis trudiens & caelesti sa¬
ginãs pane. & christi sanguine irtigans. ut refecta & nui¬
da possit libero cursu uirum sequi. & nulla debilitate & por¬
dete praegrauari. Pulchie etiam in similitudinem christi¬

Expanded text:
am carnem odit; sed nutrit et fovet eam, sicut et Christus Ecam carnem odit; sed nutrit et fovet eam, sicut et Christus Ecclesiam, post simplicem expositionem, Origenis posuerim quaestionem, ex cujus persona tacito nomine dixerim: « Opponi nobis potecum morbo regio laborantes, phthisi, et cancere et distillationibus, mortem vitae praeferant, et sua oderint corpora; et statim quid ipse sentirem adjunxi: Magis itaque ad tropicam intelligentiam sermo referatur. » Quando dico, tropicam, doceo verum non esse, quod dicitur, sed allegoriae nubilo figuratum. Ponamus tamen ipsa verba quae in Origenis libro tertio continentur: « Dicamus quod illam carnem, quae visura sit salutare Dei, anima diligat, et nutriat, et foveat eam, disciplinis erudiens, et coelesti saginans pane, et Christi sanguine irrigans: ut refecta et nitida, possit libero cursu virum sequi, et nullo debilitatis pondere praegravari. Pulchre etiam in similitudinem Chris
Abbreviated transcription (Latin):
reformari. Altera quae asserit unum quodq in restitũtiõẽ
mundi id fore quod ꝯditum est. Uerhi gratia: quia ex an¬
gelis tȩmones sunt: rursum anꝗ dȩmones Angelos fieri.
& animas hominum ita ut sunt ꝯditae. non in angłos
sed in id quod a deo sunt conditae reformari. ut & uisti
& peccatotes aequales fiant. Deniq ut scias me non meã
explicasse sententiam. std inter se hȩxeses compatasse: qͣs
utranq in grȩco legerã: disputationem meam hoc fine cõ¬
pleui. Id circo ut supta diximus  haet apud nos obscuri
taphora si de alia in aliã linguam trasferatur ad ubum
quibusdam quasi sentibus orationis sensus & getinina
suffocantur. Nisi haec eadem ingracco tepitetis: quidquid
dictum est meum putabo. Sextum quul & extremum
m̃ obicere dicitur si tamen uihi in medio frat oblitꝰ est
Cur illum locum apostoli interpretans in quo ait. Qui uxotẽ

Expanded text:
reformari. Altera quae asserit unumquodque in restitutione reformari. Altera quae asserit unumquodque in restitutione mundi id fore quod conditum est. Verbi gratia: quia ex Angelis daemones sunt, rursum daemones Angelos fieri: et animas hominum, ita ut sunt conditae, non in Angelos; sed in id quod a Deo sunt conditae, reformari, ut et justi et peccatores aequales fiant. Denique ut scias me non meam explicasse sententiam, sed inter se haereses comparasse, quarum utramque in Graeco legeram, disputationem meam 483 hoc fine complevi: « Idcirco, ut supra diximus, haec apud nos obscuriotaphora, si de alia in aliam linguam transferatur ad verbum, quibusdam quasi sentibus, orationis sensus et germina suffocantur. » Nisi haec eadem in Graeco repereris, quidquid dictum est, meum putato. 28. Sextum, quod et extremum, mihi objicere dicitur si tamen nihil in medio frater oblitus est cur illum locum Apostoli interpretans ubi ait Ephes. V, 28,
Abbreviated transcription (Latin):
& in restitutione omnium quando corpus totius ecclesix
nũc dispersum atq lacetatum: ucrus medicus iesus christu
sanaturus aduenerit:unus quisq secundum mensutã
fidei & agnitionis filii dei:quem ideo agnoscete dicitꝰ
quia prius nouerat: & postea nosse desiuit: suum tecipi¬
ent locum. & incipiet id esse quod fuerat ita tamen ut
non uixta aliam heresim omnes in una actate sint. id
est omnes in angelos reformentur :sed unum quod que
membrum uixta mensuram & officium siuĩ perfectum
sit. Uerbi grãnut angelus refuga esse incipiat quod creato
est. et homo qui de paradiso fuerat riectus: ad cultuta
prudentissimum non intellexisse artem expositionis mea
Quando enim diconita tamen ut non uixta aliam harte¬
sim omnes in una artate sint positi: idest omnes in ange¬
los reformentur: ostendo & ea de quib disputo esse hereti¬
ca& ab alia haeresi discrepare. Quae sunt duae harteses:
Una quae dicit Omnes tationabiles creaturas in angłos

Expanded text:
 in restitutione omnium, quando corpus totius Ecclesiae nunc dispersum atque laceratum, verus medicus Jesus Christus, sanaturus advenerit, unusquisque secundum mensuram fidei et agnitionem Filii Dei quem ideo agnoscere dicitur, quia prius noverat, et postea nosse desivit suum recipiet locum, et incipiet id esse quod fuerat: ita tamen ut non juxta aliam haeresim omnes in una aetate sint positi, id est, omnes in Angelos reformentur: sed unumquodque membrum juxta mensuram suam et officium suum perfectum sit. Verbi gratia, ut Angelus refuga id esse incipiat quod creatus est: et homo qui de parprudentissimum non intellexisse artem expositionis meae. « Quando enim dico, ita tamen ut non juxta aliam haeresim omnes in una aetate sint positi, id est, omnes in Angelos reformentur, ostendo et ea de quibus disputo esse haeretica, et ab alia haeresi discrepare. » Quae sunt ergo duae haereses? Una, quae dicit omnes rationabiles creaturas in Angelos
Abbreviated transcription (Latin):
sanctorum canonum remaneat. Unde sanctus iohannes chri¬
sostomus in commentariis suis super matheum tuuatgeli¬
stam: ubi discipuli spicas manib euellebant sabbato: & pha¬
licuit dauid & uitis eius adhuc sub umbra legis comedere
melech panes prtiit fame instimulante:quomodo nunc cho
ruscante euuangelio persuaderi debeat laicis: ut oblationes
panum deo oblatorum suis usib rapiant: Dicit nanq
proinde apłus.Qui altario destruiunt:de altario ꝑticipentur.
Ergo quia sacerdotes pro omnibus orate solent:quorum ele¬
mosinas & oblationes accipiunt: Qua fronte praesumũt laici
oblationes quas christiani pro peccatis offerũt uel comedere
uel aliis contedere: cum ipsi non debeant pro ppło orare: Hie¬

Expanded text:
sanctorum Canonum remaneat. II. Unde Chrysanctorum Canonum remaneat. II. Unde Chrysostomus in commentariis super Matthaeum, ubi discipuli spicas manibus vellebant sabbato, et phalicuit David et viris ejus adhuc sub umbra legis comedere melech panes petiit fame stimulante: quomodo nunc Evangelio coruscante persuaderi debet laicis, ut oblationem panum Deo oblatorum suis usibus rapiant? » Dicit namque perinde Apostolus: Qui altari serviunt, de altari participent. Ergo quia sacerdotes pro omnibus orare solent, quorum eleemosynas et oblationes accipiunt: qua fronte praesumunt laici oblationes, quas Christiani pro peccatis suis offerunt, vel comedere, vel aliis concedere: cum ipsi non debeant pro populo orare?
Abbreviated transcription (Latin):
IOUERIT SANEA AUTO¬
ritas tua papa uenerande: quia de questione qm̃
dientulo tuo ꝓposiusti: & congrua responsa per epla¬
ques uusti hoc est de panibus a fidelib altario obla¬
latis: quis illis iute ut debrat: quantũ a praccipius ecclisiae
doctoribus inuestigare ualui: paucis tibi rscribere curaui. Testes
autes idonei quos ad hancrem corroborandam concitaui:hi st̃
Gregorius nazanzenus mirabilis doctor. Cirillus. Athana.¬
sius Theophilus. Anatholius. Iohannes Crisostomus. Eusta
mucrone aensent: feriendos:qui intisus lai corum panes contu¬
lerint oblationum quia omnino solis saterdotib debent᷑. nisi
forte religionis c̾ausa laici pro benedictione de manu sacerdo¬
tis accipiant. Non solum autẽ de panib in ecclesia oblatis¬
hoc sangerunt pres nostti: sed de omnibo simul quae altarib
offeruntur. dicentes atq docentes maximum nephas esde
& per omnia di abolica temeritate hoc fieri ubicunq acciderit
&ualde intolerabile esse sanctae ecclesia: ut sine uindicta

Expanded text:
overit sancta auctoritas tua, papa venerande, quia de quaestione, quam clientulo tuo proposuisti, et congrua responsa per epistolam mandasti, hoc est, de panibus a fidelibus in altari oblatis, quis illis jure uti debeat. Quantum praecipuis Ecclesiae doctoribus investigare valui, in paucis tibi rescribere curavi. Testes autem idonei quos ad hanc rem corroborandam concitavi, hi sunt Gregorius Nazianzenus mirabilis doctor, Cyrillus, Athanasius, Theophilus, Anatolius, Joannes Chrysostomus, Eustatmucrone censent esse feriendos, qui in usu laicorum panes oblaticontulerint: quia omnino sacerdotibus solis debentur: nisi forte religionis gratia, laici pro benedictione de manu sacerdotis accipiant. Non solum autem de panibus in Ecclesia hoc sanxerunt patres nostri, sed de omnibus quae altari offeruntur: dicentes atque docentes, magnum nefas esse, et per omnia diabolica temeritate hoc fieri ubicumque acciderit, et valde esse intolerabile sanctae Ecclesiae, ut sine vindicta
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sunt. Albinam communem mrem ualere cupio. de cor¬
pote loquor.qued spiritu ualeat non ignorans. eamq per ue
salutati obsecro. & dupplici pirtatis officio focillari. quo in

Expanded text:
scripta sunt. Albinam, communem matrem, ualere cupio.- de corscripta sunt. Albinam, communem matrem, ualere cupio.- de corpore loquor, quin spiritu ualeat, non ignorans — eamque per te salutari obsecro et duplici pietatis officio focilari, quo in
Abbreviated transcription (Latin):
Epłam sctiberc̃
cansae duplicis fuit. quod et tabellarius festĩa¬
bat: & ego alio opere detentus hoc quasi pategio
occupatt me nolui. Quȩras quid nam illud sit
tam grande.tam necessarium: quo ẽpistolaris confabulatio¬
nis munus exdusum sit.lam pͥridem cum uoluminibus he¬
brȩorum editionem aquilae confeto. ne quid forsitã propt
odium xpi sinagoga mutaueru. & ut amice menti fatear
quae ad nostram fidem toborandam pertineant plura tepio.
Nunc iam prophetis: Salomone.Psalicrio. Regnorumq libs
examussim recensitis: excdum tenro: quem illi les moth uocat̃
ad leuuicum transiturus. Uides igitr: quod nullum officũ
huic operi prarponendum est:Attamen ne cuttentus noster
forte frustra. cucurrerit: duas epłas quas ad sorotem tuam
paulam riusq pignus eustochium miseram:hiuc serm ũ¬
culo annexui. ut dum illa legr̾is. & in his aliquid doctrina
pariter ac leporis inueneris:putes tibi quoq scripta esse qua

Expanded text:
am scriberem, causae duplicis fuit: quod et tabellarius festinabat et ego alio opere detentus . hoc quasi parergio me occupare nolui. quaeras, quidnam illud sit tam grande, tam necessarium, quo epistolicae confabulationis munus exclusum sit. iam pridem cum uoluminibus Hebraeorum editionem Aquilae confero, ne quid forsitan propter odium Christi synagoga mutauerit, et, ut amicae menti fatear, quae ad nostram fidem pertineant roborandam, plura repperio. nunc iam Prophetis, . Salomone, Psalterio Regnorumque libris examussim recensetis Exodum teneo, quem illi ele smoth uocant, ad Leuiticum transiturus. uides igitur, quod nullum officium huic operi praeponendum est. attamen, ne Currentius forte noster frustra cucurrerit, duas epistulas, quas ad sororem tuam Paulam eiusque pignus Eustochium-miseram, huic sermunculo adnexui, ut, dum illa legis et in his aliquid doctrinae pariter ac leporis inueneris, putes tibi quoque scripta esse, quae
Abbreviated transcription (Latin):
me:quon̾iam commune & immundum tunqm introiuit
inos meum: uox de caelo responđit.quod deus mundauit
tu nt commune dixeris: Cur deus loquitur ad abtaham: q
quarta progeniei fili israel essent de aegipto reuersuri. et post¬
ea moyses icribit. quinta autem progenie exierunt filii isrł
de terra aegipti. Quod utiq nisi exponatur: uidetur esse con¬
trartum.Curꝰ abraham fidei sua signum in circum cisione su¬
scepit: Cur isaac uir uistus & deo carus: non illi cui uoluit:
sed cui noluit deceptus errote benedixit: Hieronimi ad da

Expanded text:
me, quoniam commune et immundum numquam introivit me, quoniam commune et immundum numquam introivit in os meum, vox de coelo responderit: Quod Deus mundavit, tu commune ne dixeris? III. Cur Deus loquitur ad Abraham, quod quarta progenie filii Israel essent de Aegypto reversuri, et postea Moyses scribit: Quinta autem progenie exierunt filii Israel de terra Aegypti? quod utique nisi exponatur, videtur esse contrarium. IV. Cur Abraham fidei suae signum in circumcisione suscepit? V. Cur Isaac, vir justus et Deo charus, non illi cui voluit, sed cui noluit deceptus errore benedixit? DE EXPLA
Abbreviated transcription (Latin):
laude dignus est: qui in ea e cacteros supetat. in qua hoͥ¬
mines bestias antecellunt. Accingere igitur. & mihi quae
subiecta sũt edissere. seruans utrũq moderamen. ut nec pro¬
posita solutionem desiderent:. nec epistole breuitatem. Fate¬
or quippe tibi. cos quos mihi iarti pridem lactantii dederas
libros: ideo non libenter lego: quia plurima epłae eius usq
ad mille spatia uersuum tenduntur: & rato de nostro dogñ¬
te disputant. Quo fit ut fastidium generet longitudo: & si qͣ
breuia sunt. scͥolasticis magis sint apta qmͣ nohis. de metris
&regionum situ & phĩs disputantia. Quid sibi uult quod ĩ
genełi scriptum est. omnis qui occiderit cayn septem uindi¬
Etas exoluet: Si omnia fecit deus hona ualde: quare noe de
mundis & immundis animalib praccepit: cum immun¬
dum nihił bonum tͥsst possit. et in tiouo testamento post u¬
sionem quae petto fuerat ostensa dicenti: absit domine a

Expanded text:
laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua holaude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua homines bestias antecellunt? Accingere igitur, et mihi quae subjecta sunt dissere, servans utrobique moderamen, ut nec proposita solutionem desiderent, nec epistola brevitatem. Fateor quippe tibi, eos quos mihi jam pridem Lactantii dederas libros, ideo non libenter lego, quia et plurimae epistolae hujus usque ad mille spatia versuum tenduntur, et raro de nostro dogmate disputant: quo fit, ut et legenti fastidium generet longitudo; et si qua brevia sunt, scholasticis magis sint apta, quam nobis, de metris, et regionum situ et philosophis disputantia. I. Quid sibi vult quod in Genesi scriptum est: Omnis qui occiderit Cain, septem vindictas exsolvet? II. Si omnia Deus fecit bona valde, quare Noe de mundis et immundis animalibus praecepit, cum immundum nihil bonum esse possit? et in Novo Testamento, post visionem, quae Petro fuerat ostensa dicenti: Absit Domine a
Abbreviated transcription (Latin):
ORMIENTEM TE & longo iã
tem pore legentem potuis ꝗͣ scribentem: quęstiũ¬
culis ad teꝰmissis excitare disposui. Non quo
& legrit non debeas. hoc enim ueluti cottidia¬
no cibo alitur & pinguescit oratio. sed quo lectionis sit fiu¬
ctus iste si scribas. Itaq quoniam etherio tabellatio ad me
aliquando in heremo dictaueras: quasq tota aiuditate
legi atq descripsi: & ultro te pollicitus is futtiuis notum
operibaliqua si uellem posse dictate: libentet accipio ab
offerente. quod rogare uoluerã si negasses. Neq uero ullam
puto digniorẽ disputationis nostrat confabulationem
fote qm̃ si de scriptutis sermocinemtr inter nos id est ut
ego interrogem. ti respondeas. Qua uita nithil puto in hac
luce iocandius. quo animat pabulo omnia mella supe¬
rantur. Qmͣ dulcia inquit propheta guituri meo eloquia tua
supit mel ori meo. Nam cum id circoꝰ ut ait praecipitus ora¬
tor: homines a bestiis differamus: quod loqui possumus. q̃

Expanded text:
ormientem te, et longo jam tempore legentem potius, quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non quo et legere non debeas; hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio: sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. Itaque quoniam et heri tabellario ad me aliquando in heremo dictaveras, quasque tota aviditate legi atque descripsi; et ultro pollicitus es te furtivis noctium operis aliquas, si vellem, posse dictare; libenter accipio ab offerente, quod rogare volueram, etiam si negasses. Neque vero ullam puto digniorem disputationis nostrae confabulationem fore, quam si de Scripturis sermocinemur inter nos; id est, ut ego interrogem, tu respondeas. Qua vita nihil puto in hac luce jucundius; quo animae pabulo omnia mella superantur. Quam dulcia, inquit Propheta, gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo. Nam cum idcirco, ut ait praecipuus orator, homines a bestiis differamus, quod loqui possumus: qua
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit deus omnia in omnibus: hoc sensu accipiendum est. Do¬
minus & saluator noster nune omnta non est in omnib: scd
pars in singulis. Uerbi gratia. In salomone sapientia. in datud
bonitas. in iob patientia.in danielt cognitio fututoꝵ. in priro
fides. in phintes & paulo zelus.in iohanne turginitas. in cae¬
tetis cartera. Cum autem omnium rerum finis aducnetit: tuc̃
omnia in omtub erit. ut singuli scõrum omnes uirtutes habe¬
ant: & su xpũs totus in cunctis.¬

Expanded text:
ut sit deus omnia in omnibus, hoc sensu accipiendum est: dout sit deus omnia in omnibus, hoc sensu accipiendum est: dominus atque saluator nunc omnia non est in omnibus, sed pars in singulis — uerbi gratia in Salomone sapientia, in Dauid bonitas, in-Iob patientia, in Danihelo cognitio futurorum, in Petro fides, in Finees et Paulo zelus, in Iohanne uirginitas, in ceteris cetera —, cum autem omnium rerum finis advenerit, tunc omnia in omnibus erit, ut singuli sanctorum omnes uirtutes habt Christus totus in cunctis.
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos de maledicto liberaret: miratis si pio nobis subiectus
sit: ut nos patri faciat esse subictos.dicens in riuangelio. ne¬
mo uadit ad prem̃ nisi permt: & cum exaltatus fuero omniatra¬
ham ad me: Xpũs in iis qui fideles sunt subiectus est patri
quoniam omnes credentes ĩmo omnium hominum genus
corporis ipsius membra teputantur. In iis autem qui incredu¬
li sunt: idest iudcis & ethnicis & herettis: insubiectus dicittr.
quoniam pars membrorum tuis non est subiecta fidei. In fi¬
ne autẽ mundi cum omnia membra tegnantem uderint xp̃:
idest corpus suum: etiam ipã subicientur xprõ: id est corpori
suo.ut. omne xp̃i corpus subiciatur deo & patri: & sit deus o¬
mnia in omnibus. quod proprium nomen est trinitatis: &
manitas diuinitati subiͥciatur. Humanitatem in hoc loto di¬
cimus non mansuetudinem & dementiam: quam gracci i¬
Eped map uocant. sed omne hominum genus.Porro quod ait

Expanded text:
ut nos de maledictione liberaret, miraris, si pro nobis subiectus ut nos de maledictione liberaret, miraris, si pro nobis subiectus sit, ut nos patri faciat esse subiectos dicens in euangelio: nemo uadit ad patrem nisi per me et: cum exaltatus fuero, omnia traham ad me? Christus in his, qui fideles sunt, subiectus est patri, quia omnes credentes, immo omne hominum genus, corporis ipsius membra reputantur. in his autem, qui increduli sunt, id est Iudaeis, ethnicis, hereticis, insubiectus dicitur, quia pars membrorum eius non est subiecta fidei. in fine autem mundi, cum omnia membra regnantem uiderint Christum, id est corpus suum, etiam ipsa subicientur Christo, id est corpori suo, ut omne Christi corpus subiciatur deo et patri et sit deus omnia. in omnibus. nomanitas subiciatur diuinitati. humanitatem in hoc loco dicimus non mansuetudinem et clementiam, quam Graeci φιλανθρωπίαν uocant, sed omne hominum genus. porro, quod ait:
Abbreviated transcription (Latin):
ut de eadem apostoli epistola: ubi de resurrectioe
disputans:uenit ad cum locum cibi scriptum ẽ.
Oportet enim eum regnare: dotiec ponat omnes ini¬
micos sub pedibus eius. Nouissima inunica destrurtur mors.
Cum autem dixerit: quoniam omnia subiecta sunt ei: haud du¬
bium quin preter cum qui subittit ei omnia.Cum uero sibie¬
ta ei fuerint omnia: iunc ipse filius subicieturei:qui sibi sb̃¬
iecit omtua. ut si ͭ deus omnia in omnib. Et mitoͬ te hoc a me
quartete uoluisse cum: hylarius pictauiensis epũs: undecimũ
librum contra artianos undecimũ librum hac questione &
solutione compleuerit. Iamen saltem pauca dicamuo. Omne
in hoc scandalum est. cur filuis patri dicatur esse subiectus. Qd
est turpius seu inferius patti subici: quod saept pietatis est. et
in p̃s scriptum est: nonne deo subiecta trit anima mea. anceu¬
cifigi & maledictum crucis fieri. Maleditus enim omnis q
pendit in lingno. Qui ergo pro nobis maledictum factus est

Expanded text:
t de eadem apostoli epistula, ubi de resurrectione disputans uenit ad eum locum, ubi scriptum est: oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos eius sub pedibus suis. nouissimelnimica destruetur mors. cum autem dixerit, quia omnia subiecta sunt ei, haud dubium, quin praeter eum, qui subiecit ei omnia. cum uero subiecta fuerint ei omnia, tunc ipse filius subicietur ei, qui sibi subiecit omnia, at sit deus omnia in omnibus. et miror te hoc a me quaerere uoluisse, cum sanctus Hilarius, Pictauensis episcopus, undecimum librum contra Arrianos hac quaestione et solutione conpleuerit. tamen saltim pauca dicamus. omne in hoc scandalum est, quare filius patri dicatur esse subiectus. quid est turpius siue inferius: patri subici — quod saepe pietatis est et in psalmo scriptum: nonne deo subiecta erit anima mea? — an crucifigi et maledictum crucis fieri? maledictus enim omnis, qui pendet in ligno. qui ergo pro nobis maledictum factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
gaq egtotatione confecli: uit notano teleriter scribenda di¬
stauimus. non ut impletemus materiã: sed nc tibi in pn̾cipio
amititiatum aliquid impetranti uideremur negate. Ora ꝑ¬
nohis a domino sospitatem. ut post ditodecim menses iugi la¬
quote confectus sum: & non possim aliquul dignum uraẽ
rescribert uoluntati. & ignosce si scatins oratio. Polito cursu
non fluat. Non enim tudem lepore dictaumus quo scribi¬
mus:quia in altero saepe stilum uertimus: itetum quae dig̃ leg
sunt scripturi: in altero quicquid in buccam uenerit: celeri ser
mone conuoliumus.Cannum libenter uidi:qui tibi nar¬
rare poterit: qm̃ difficile & periculosum manus dextrae:
usq in pñtem diem quo ista dictaui uulnus sustinuerim:¬

Expanded text:
ngaque aegrotatione confecti uix notario celeriter scribenda dingaque aegrotatione confecti uix notario celeriter scribenda dictauimus, non ut inpleremus materiam, sed ne tibi in principio amicitiarum aliquid imperanti uideremur negare. ora nobis a domino sospitatem, ut post duodecim menses, quibus iugi labore confectus sum, possim aliquid dignum uestrae scribere uoluntati; et ignosce, si scatens oratio solito cursu non fluat. non enim mus: quia in altero saepe stylum vertimus, iterum quae legi digna sint, scripturi: in altero quidquid in buccmone conuoluimus. Caninum libenter uidi, qui tibi narrare poterit, quam difficile et periculosum manus dexterae usque in praesentem diem, quo ista dictaui, uulnus sustinuerim
Abbreviated transcription (Latin):
dominus: uultq secundum uiruisq uoluntatem uiuen¬
tem filium in legem gram̃q diuidere. non quo hoc probet:
sed quo ad arguendam calumpinam sinagoge hoc uelle se
dicat. Illa que nolebat ecclesiae filium in gra uiuert: nec
per baptismum lilerari: libenter optat diuidi puertm. non¬
ut possidtat: sedut interficiat. Ecdesia quẽ scit suum esse
libenter concelit emule. dũ uiuat saltem apud aduersariã
ne inter legem diuisus & gram̃. saluatoris iuone feriat
Unde dicitꝰ apostolus. Ecce ego paulus dico uohis: quod si cr¬
cunud amini: xpũs uobis nihil proderit. Hatc sub nubilo al¬
legoriat dicta sunt. Carterum optime noui prudentiatua.
non casdem regulas esse in tropologiat uinhtis. quae in hy¬
storat ueritateꝰ. Quod sicub pedemꝰ offendimus: & sapienti
lastoit stiuolum uidetur esse quod sccipsimus culpam ĩ auto¬
rẽreferat. Nos enim & hacc ipla in lectulo decumbentes. lo¬

Expanded text:
dominus uultque secundum utriusque uoluntatem uiuendominus uultque secundum utriusque uoluntatem uiuentem filium in legem gratiamque diuidere, non quod hoc probet, sed quod ad arguendam calumniam synagogae hoc uelle se dicat. illa, quae nolebat ecclesiae filium in gratia uiuere nec per baptismum liberari, libenter habet diuidi puerut possideat, sed ut interficiat. Ecclesia, quem scit suum esse, libenter concedit aemulae, dum vivat saltem apud adversarium; ne inter legem divisus et gratiam, Salvatoris mucrone feriatur, unde dicit Apostolus: « Ecce ego Paulus dico vobis, quod si  Christus uobis nihil prodest. Haec sub nubilo allegoriae dicta sint. ceterum optime nouit prudentia tua non easdem regulas esse in tropologiae umbris et quae in historiae ueritate. quod sicubi pedem offendimus et sapienti lectori friuolum uideatur esse, quod scripsimus, culpam auctoris referat. nos enim et haec ipsa in lectulo decumbentes lo
Abbreviated transcription (Latin):
siastiticos uitos intellexerit tcdesia non suum esse filium: qui
tenehatur in lege: & in lucc cognourrit quem in tenebris non
uidebat. Inde uirgium orium est pñte rege: altera dicente fuli¬
us tuus mortuus est Atq in hunc modum cotendebãt coram
rege. Iunc tta salonon qui manifeste saluator accipitur. se¬
ubi nulla dubitatio est: quin cuncta quat dicunturtion
salomoni mottuo sed xpĩ conueniãt matestati: siniulat ig¬
rantiam: & humanos pro dispensatione carnis non mennꝰ¬
qm̃ mentiuit affectus. sicut & in alio loco. ubi posuistis a¬
eum: et ad mulierem fluentem saguinẽ. qui inr irtigit: gla¬
dium postulat: de quo dixerat. nolite putart quos ueneri
pacem mutere suꝑ terrã. nõ ueni pacem inutere sud gladiũ
uent enim diuidere hominem contra prtm̃ suum: & filiã
contra mrem̃. suam: & nurum contra socrum suam: & ini¬
mici hominis dom estici cius. & temptat naturam natura

Expanded text:
siasticos viros intellexit Ecclesia, non esse suum filium, qui siasticos viros intellexit Ecclesia, non esse suum filium, qui tenebatur in Lege: et in luce cognoverit, quem in tenebris non videbat. Inde jurgium ortum est, praesente rege, altera dicente: Filius tuus mortuus est. atque in hunc modum contendebant coram rege. tunc rex Salomon, qui manifeste saluator accipitur seubi nulla dubitatio est, quin cuncta, quae dicantur, non Salomoni mortuo, sed Christi conueniat maiestati - simulat ignorantiam et humanos pro dispensatione carnis menti mentitur affectus - sicut et in alio loco: ubi posuistis Lazarum? et ad mulierem fluentem sanguine: quis me tetigit?—,gladiumpostulat — de quo dixerat: nolite putare, quod uenerim pacem mittere super terram; non ueni mittere pacem, sed gladium. ueni enim diuidere hominem contra patrem suum et filiam contra matrem suam et nurum contra socrum suam. et inimici hominis domestici eius — et temptat naturam naturae
Abbreviated transcription (Latin):
q die crediderunt tria milia: alia dic quinq milia. Et e.
ramus simul. Multitudinis enim crtdentu erat cor unũ
& anintra lina. Nullusq alius nobiscum excepuo nobis
duabus. Nõ blasphemantum udeorum: non genulit
idolis seruentuim. Mortuus est aũc filtus mulittis huius
nocte. Dum enim legis sequuui obsctuantiam & gratta
tuuangeli ugum mosauę docltinat copulat. tenbrarã
ertore ccoptrta ist. oppuessitq tum mater sua dormitus
quae non potetat dicere. ego dorinit. & cor meum uigilat
Uediaq nocte consurgens. tulit filtum delatere dormi
ttdesiae suos facere sinagoga sestinet. et dicat apostolus
łilioli mei quos ittrum pactutuo. donee xpus formetur
in uobis Yiuum tulit non ut possideret. sed occideret. Nõ
enim amort hoc sitit sel emule olio: & suum mortuum
per legis cerimonias in sinu tadesiat supposuit Longum estist
uelimꝰ per singula currait. quomulo per apłm paulum & ecde¬

Expanded text:
aque die crediderunt tria milia et alia die quinque milia. atque aque die crediderunt tria milia et alia die quinque milia. atque eramus simul —multitet anima una nullusque alius in domo nobiscum, exceptis nobis duabus: non blasphemantium Judaeorum, non Gentilium idolis servientium. Mortuus est autem filius mulieris hujus nocte. Dum enim Legis sequitur observantiam, et gratiae Evangelii jugum Mosaicae doctrinae copulat, tenebrarum errore cooperta est. Oppressitque eum mater sua dormiens, quae non poterat dicere: Ego dormio, et cor meum vigilat . Media nocte consurgens, tulit filium de latere EcclEcclesiae suos facere Synagoga festinet, et dicat Apostolus: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Vivum tulit, non ut possideret, sed ut 450 occideret. Non enim amore fecit hoc filii, sed aemulae odio, et suum mortuum per Legis caeremonias in sinu Ecclesiae supposuit. 5. Longum est si velim per singula currere; quomodo per Apostolum Paulum, et Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
na Post tesurrectionem domini saluatoris: una de utitq
populo ecclesia congregata est. Et quam tleganter: Peperi
inquit apud eam incubiculo. Ecclesia enim de gentibus/
quat non habebat pruis legem & prophetas. peperit in domo
sinagoge. nec eotessa est de cubiculo sed ingressa. Unde dicit
in cantico canticotum. Inttoduxit metex in cubiculum
suum. Et itetum Et quidem non spernam te. std assumes
intaducam te in domum mrĩs meȩ et in cubiculum eis
quȩ concepit me. Tertia autem die postqm̃ ego peperi: pepe¬
rit & hact. Si consideres pilatum lauantem manus atq
dicentem. mundus sum tgo a sanguine iusti huius: si
centurionem ante patibulum confitentem: uete hic erat fi¬
luis dei si ets qui ante passionem pet philippum dominũ
uideit desiderant. haud ambiges primam pipisse ceđia.
& postta natum populum iudeorum.pio ꝗuo ilominus p̃¬
cabatur pater ignostetis. quod enim facuint uescunt un¬

Expanded text:
na. post resurrectionem enim domini saluatoris una de utroque na. post resurrectionem enim domini saluatoris una de utroque populo ecclesia congregata est; et quam eleganter: peperi, inquit, apud eam in cubiculo! ecclesia enim de gentibus, quae non habebat prius legem et prophetas, peperit in domo synagogae nec egressa est de cubiculo, sed ingressa. unde dicit in Cantico canticorum: introduxit me rex in cubiculum suum. et iterum: et quidem non spernent te. adsumens introducam te in domo matris meae, in cubiculum eius, quae concepit me. tertia, ait, die post, quam ego peperi, peperit et haec. si consideres Pilatum lauantem manus atque dicentem: mundus sum ego a sanguine iusti huius, si centurionem ante patibulum confitentem: uere hic erat filius dei, si eos, qui ante passionem per Philippum dominum uidere desiderant,. haud ambiges primam peperisse ecclesiam et postea natum populum Iudaeorum, pro quo dominus precabatur: pater, ignosce eis; quod enim faciunt, nesciunt. un