comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nominũ hebreoꝵ sic nob̃ tradit᷑. ludea
õfessio int̃ p̃tat᷑. isł uidens dm̃. Post
iuceam isrł. Sic hic positũ ÷. Notus in
iudea ds̃. in isrł magnũ nom̃ eiꝰ. Dm̃uis
uidere :: Priꝰ c̃fitere tu sic inte ipso fit
locus dĩ qr factꝰ: in pace locus eiꝰ. Quam¬
diu g ñ c̃fiteris peccata tua: qͦdã mͦ rixarĩ
cũ deo. Quomͦ enĩ ñ cũ illo litigas. qͥ quod
illi displicet laudas : Punit ille furem.
tu furtũ laudas. Punit ille ebriosum.
tu laudas ebriositatẽ. Litigas cũ deo ñ
fecisti illi locũ in corde tuo qr inpaçe
factꝰ : locus eiꝰ. Et quomͦ incipis pacẽ
hab̾e cũ dõ: Incipis illi in c̃fessione. Psalmi
uox ÷ dicentis. Incipite dño in c̾fessione.
Quid: incipite dño inc̾fessione: Incipite
adiungi dõ. Quomͦ: Ut hoc uob̾ displiceat.
qđ & iili displicet. Displicet illi uitatua
mala. Si placeat tͥ disiungeris ab illo.¬
si displiceat tͥ ꝑc̾fessionẽ illi c̃iungeris.
Uide exquanta parte disũmilis es quando

Expanded text:
nominum hebraeorum sic nobis traditur: Judaea Confessio interpretatur; Israel Videns Deum. Post Judaeam Israel: sic hic positum est, Notus in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus. Deum vis videre? Prius confitere tu, et sic in teipso fit locus Dei; quia factus est in pace locus ejus. Quamdiu ergo non confiteris peccata tua, quodammodo rixaris cum Deo: quomodo enim non cum illo litigas, qui quod illi displicet laudas? Punit ille furem; tu furtum laudas: punit ille ebriosum; tu laudas ebriositatem. Litigas cum Deo; non fecisti illi locum in corde tuo: quia in pace locus ejus. Et quomodo incipis pacem habere cum Deo? Incipis illi in confessione. Psalmi vox est dicentis, Incipite Domino in confessione . Quid est, Incipite Domino in confessione? Incipite adjungi Deo. Quomodo? Ut hoc vobis displiceat quod et illi displicet. Displicet illi vita tua mala: si placeat tibi, disjungeris ab illosi displiceat tibi, per confessionem illi conjungeris. Vide ex quanta parte dissimilis es, quando
Abbreviated transcription (Latin):
Dicite gͦ tẽ uob̾. quando ñ resistitis irȩdĩ.
ñ manũ. nec lingua. nec uerbo. nec cogita¬
tione. Apparebit eni uob̾ manifestꝰ quem
irridendũ putastis cũ uob̾ uenturꝰ nuntia¬
retur. Et qͥd dicent : Ergo errauimꝰ auia
ueritatis. & iustitiȩ lum̃ ñ luxit nob̾. &
sol ñ ortꝰ ÷ nob̾. Quomͦ iustitię soloriret᷑
dormientibus : S abira & increpatione
eiꝰ dormiunt. Hoc forte dicturus ÷ & non
ascendere equũ. Et tẽ ipsi eqͦs suoꝰ accusabt̃.
Audi illos ac cusanteᷤ equos suosĩqͥb dormier̃.¬

Expanded text:
Dicite ergo tunc vobis, quando non resistitis irae Dei; non manu, nec lingua, nec verbo, nec cogitatione: apparebit enim vobis manifestus, quem irridendum putastis, cum vobis venturus nuntiaretur. Et quid dicent? Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis. Quomodo justitiae sol oriretur dormientibus? Sed ab ira et increpatione ejus dormiunt. Hoc forte dicturus est, Et non ascenderem equum: et tunc ipsi equos suos accusabunt. Audi illos accusantes equos suos
Abbreviated transcription (Latin):
& soln: ortus nob. Quid nob ꝓfuit supbia.
& diuitiarũ iactantiã quid contulit
nob̾: Transiert̃ om̃ia tanquã umibra
Ergo uigilasti aliquando s melius
equũ ñ as cenderes. ut tc̃ ñ dormitareᷤ
quando uigilare debiuisti & audire uocẽ
xp̃i. & illuminaret te xp̃c. Tu terribili
es & qͥs resistet tͥ tẽ abira tua: Quidem¬
TeRRa tioouit etꝯuirort. Que mͦ seẽbat.
que mͦ loqͥt᷑: timere habet infine. & qͥ¬
escere. Meliꝰ mͦ qͥesceret. ut infine gau
ñ a scendert̃ s inhumilitate sua peccata
xp̃o. Iam uͦ confessio ipsa. id ÷ pͥma
cogitatio facit in nob̵ reliqͥas cogitationꝰ

Expanded text:
ofuit superbia? et divitiarum jactantia quid contulit nobis? Transierunt omnia tanquam umbra . Ergo vigilasti aliquando. Sed melius equum non ascenderes, ut tunc non dormitares, quando vigilare debuisti; et audires vocem Christi, et illuminaret te Christus. Tu terribilis es; et quis resistet ibi tunc ab ira tua? Quidterra tremuit, et quievit. Quae modo se turbat, quae modo loquitur, timere habet in fine et quiescere. Melius modo quiesceret, ut in fine gaunon ascenderunt, sed in humilitate sua peccata to. Jam vero confessio ipsa, id est prima cogitationis; et ipsae reliquiae cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
cui ꝓmissũ ÷: considerant᷑ pͥora tẽpora.
& inuenit᷑ qr udei detribu uida semper
reges habuert̾ unde iudei dicti sunt. &
non habuerunt rege̾ pͥusalienigenam nͥ
herodẽ illũ qͥfuit quando dñs natꝰ ÷ in¬
de cȩpert᷑ reges alienigenȩ ab herode.
Ante herodem om̃s de tribu iuda. sed
donec ueniret cui reꝓmissum ÷. Itaq
ipso iã ueniente dño. euersũ ÷ regnum
iudeoꝵ. & sublatũ ÷ exiudeis. Modo ñ ha¬
bent rege̾. qr nolunt cognoscere uerũ
Ip̃si uoce sua abdicauert᷑ se ab isto nomi¬
ne. ut iudei ñ sint digni appellari: nisi
Rege̾ ur̃m crucifigã : Et illi. Nos non ha¬
bemus regẽ. nͥ cȩsarẽ. Oiudei qͥuocamiu
& ñ estis. siñ habetis regẽ nͥ cesarẽ. defecit
iã pͥnceps exiuda. Uenit gͦ ille cui repmia
epn iħm resurrexisse a mortuis exsen¬
mine dd̾ seqm euangeliũ meu̾. De iuidaeñi

Expanded text:
ora tempora, et invenitur quia Judaei de tribu Juda semper reges habuerunt, unde dicti sunt Judaei; et non habuerunt regem prius alienigenam, nisi Herodem illum qui fuit quando Dominus natus est . Inde coeperunt reges alienigenae, ab Herode. Ante Herodem omnes de tribu Juda, sed donec veniret cui repromissum est. Itaque ipso jam veniente Domino, eversum est regnum Judaeorum, et sublatum est ex Judaeis. Modo non habent regnum, quia nolunt cognoscere verum Ipsi voce sua abdicaverunt se ab isto nomine, ut Judaei Regem vestrum crucifigam? Et illi: Nos non habemus regem, nisi Caesarem . O Judaei qui vocamini, et non estis; si non habetis regem, nisi Caesarem, defecit jam princeps de Juda: venit ergo ille cui repromiJesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David, secundum Evangelium meum . De Juda eni
Abbreviated transcription (Latin):
tes aut̃ qr ñ uidert᷑ & credider̃t. in¬
tellexerunt dm̃. Ergo si innotuit eis
ds̃ in xp̃o. mundũ rec̃cilians sibi. &
ideo illi crucifixert᷑. qr in carne laten¬
tẽ dm̃ ñ intellexert᷑. recedat illa

Expanded text:
tes autem quia non viderunt, et crediderunt, intellexerunt Deum. Ergo si innotuit eis Deus in Christo mundum reconcilians sibi , et ideo illi crucifixerunt, quia in carne latentem Deum non intellexerunt, recedat illa
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ in carne positũ: ut ñ quẽ uidebant
c̃tẽnerent s qđ ñ uidebant ad orarent.
Non eñi uisũ oculis gentes humili m̃te
ꝑceꝑunt illũ quẽ ñ uidebant & fide tenuert.
Pincle illi qͥmanib tenuert᷑ occider. qͥfide
tenuer̃ ad orauer̃. In isrł magnũ nom̃ eiꝰ.
uere isrłita: in qͦ dolus ñ ÷. Siuerꝰ isrłita ĩ
Nong dicant isti. qm̃ apud illos ÷ ds̃ &
magnu nom̃ eiꝰ misrł. Probent se isrłitas.
& ccedo & ego qͥa misrł magnũ nom̃ euis.

Expanded text:
Deum in carne positum, ut non quod videbant contemnerent, sed quod non videbant adorarent. Non visum enim oculis Gentes humili mente perceperunt illum quem non videbant, et fide tenuerunt. Proinde illi qui manibus tenuerunt, occiderunt; qui fide tenuerunt, adoraverunt. In Israel magnum nomen in quo dolus non est . Si verus Israelita, in Non ergo dicant isti quoniam apud illos est Deus, et magnum nomen ejus in Israel: probent se Israelitas, et concedo ego quia in Israel magnum nomen ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
olent upoꝯici oni
iudei. głiari inisto psalmo
quẽ cantamꝰ dicentes:
Notus iniudea Dͣs. IN
& insultare gentib qͥb
d̾s. Quando ꝓpħa dicit. notꝰ inuidea
do alibi gͦ ignotus Notus ÷ aut̃ reuera
inudea ds̃ si intelligant quid sit
ndea. Nam uere ñ ÷ notꝰ ds̃ nisi iniudea.
Ecce & nos hoc dicimꝰ. qr nͥ qͥsq fuerit
iniudea: notꝰ ei ds̃ eẽ non potest. Sed
qͥd dicit apłs: Qui mocculto iudeus :.¬

Expanded text:
olent inimici Domini Judaei gloriari in isto psalmo quem cantavimus, dicentes, Notus in Judaea Deus; in et insultare Gentibus quibDeus; quando Propheta dicit, Notus in Judaea Deus: alibi ergo ignotus. Notus est autem revera in Judaea Deus, si intelligant quid sit Judaea. Nam vere non est notus Deus nisi in Judaea. Ecce et nos hoc dicimus, quia nisi quisque fuerit in Judaea, notus ei Deus esse non potest. Sed quid dicit Apostolus? Qui in occulto Judaeu
Abbreviated transcription (Latin):
spmc sunt q iudei in circuncisione cai¬
conbis. satres nri multi sci & circumd¬
risionẽ carnis habebant ꝓpter signaculũ
fidei. & circũcisionẽ cordis ꝓpt᷑ ipsam
fidẽ. Ab his patrib degenerantes istrqͥ
mͦ in nomine głant᷑ & facta ꝑdiderunt.¬
ab his gͦ patrib degeneranteᷤ: remansert᷑
in carne iudei. in corde pagani. Ipsi eñi
iudei sunt ex abrahã aquo isa ac nat᷑:.
& exillo iacob. & ex iacob duodeci patri¬
arche. & exxii. patriarchis popłs uni.¬
uersus iudeoꝵ. S iudei ꝓptea maxime
appellati sunt: qr iuda unus erat de filus
stirpe eiꝰ regnũ ueniebat iudeis. Nam om̃is
ille populus scđm numerũ duodeci filioꝵ

Expanded text:
 sunt Judaei in circumcisione cordis. Patres nostri multi sancti, et circumcisionem carnis habebant propter signaculum fidei, et circumcisionem cordis propter ipsam fidem. Ab his patribus degenerantes isti qui modo in nomine gloriantur et facta perdideruntab his ergo patribus degenerantes, remanserunt in carne Judaei, in corde Pagani. Ipsi enim Judaei, qui sunt ex Abraham, a quo Isaac natus est, et ex illo Jacob, et ex Jacob duodecim Patriarchae, et ex duodecim Patriarchis populus universus Judaeorum. Sed Judaei propterea maxime appellati sunt, quia Judas unus erat de filiis stirpe ejus regnum veniebat Judaeis. Nam omnis i
Abbreviated transcription (Latin):
Nonerat iste inuanitate soniantune
udei aut qui de carne suꝑbiunt a fide
aegenerauert᷑. Ergo dormiert᷑ sonũ suũ
ui i diuitiarũ & nichil inuenert᷑ in mani¬
bussuis. Sormierunt eñi incupiditatib
suis delectat illos. Transit somnꝰ iste. tͣnsit
uita ista. & nichil inueniunt inmanibus
suis: qr nichil posuerunt in manu xp̃i uis
aliqͥd inuenire inmanib tuis postea: Noli
contẽnere mͦ manũ pauꝑis. & respice manꝰ
manes siuis habe manꝰ plenas. Dic̃ eñĩ dñs.
ł suriui. & decdistis mͥ manducare. Sitiui.
&dedistismͥ potum. hospes fui. & ad luxistĩ

Expanded text:
Non erat iste in vanitate somniantium, Non erat iste in vanitate somniantium, Judaei autem qui de carne superbiunt, a fide degeneraverunt. Ergo dormierunt somnum suum viri divitiarum, et nihil invenerunt in manibus suis. Dormierunt in cupiditatibus suis; delectat illos, transit somnus iste, transit vita ista, et nihil inveniunt in manibus suis, quia nihil posuerunt in manu Christi. Vis aliquid invenire in manibus tuis postea? Noli contemnere modo manum pauperis; et respice manus inanes, si vis habere manus plenas. Dixit enim Dominus: Esurivi, et dedistis mihi manducare; sitivi, et dedis
Abbreviated transcription (Latin):
SOMΝVΟ SΟΟM ET NICHIL INUENERVS
OCÕS UIRI DIUITIARŨ INAANIEUS SUIS
Amauert̃ p̾sentia. & dormierunt misꝰ
p̾sentib. Et sic illis facta sunt ipsa p̃sentia
delitiosa: qͦmͦ qͥuidet ꝑ sõniũ inuenisse
se thesauros. Tamdiu diues ÷ qͦusq uig
intra dormientẽ. & induro iacentẽ paupe̾.
& forte m̃dicũ. In sõnis uidit se iacere
in lecto eburneo uł aureo. & inplumi
altius ex tructiꝰ. Quã dui dormit bene
dormit. euigilans muenit se induroĩ
quo illũ somnus tenuerat. Tales sunt
& isti. Uenerunt in hane uitã & ꝓcupi¬
ditates tẽporales quasi obdormierin
hic. & exceperunt illos diuitiȩ & uanȩ
põpe uolaticȩ & transiert᷑. Non intelle¬
xerunt quantũ indeboni posset fieri
Nam si nossent aliam uitã: illie sibi thes¬
aurizassent qđ hic erat piturũ. Sic tacheꝰ
uidit illudbonũ pͥnceps publicanorũ:
quando suscepit dnm̃ iħm hospitio &
ait. Dimidũ rerũ mearũ do paupibus.
& siqͥd alicui fraudaui: quadruplũ reddo

Expanded text:
hil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis. Amaverunt praesentia, et dormierunt in ipsis praesentibus; et sic illis facta sunt ipsa praesentia deliciosa: quomodo qui videt per somnium invenisse se thesauros, tamdiu dives est, quamdiu in terra dormientem, et in duro jacentem, pauperem et forte mendicum; in somnis vidit se jacere in lecto eburneo vel aureo, et in plumis altius exstructis: quamdiu dormit, bene dormit; evigilans invenit se in duro, in quo illum somnus tenuerat. Tales sunt et isti: venerunt in hanc vitam, et per cupiditates temporales quasi obdormierunt hic; et exceperunt illos divitiae et vanae pompae volaticae, et transierunt: non intellexerunt quantum inde boni posset fieri. Nam si nossent aliam vitam, illic sibi thesaurizarent quod hic erat periturum: sicut Zacchaeus vidit illud bonum major publicanorum, quando suscepit Dominum Jesum hospitio, et ait, Dimidium rerum mearum do pauperibus, et si cui aliquid fraudavi, quadruplum reddo.
Abbreviated transcription (Latin):
in amaricant hominibus pacificis in ȩccła.
Ipsi uolunt coagulare pacẽ: Illi int̾se
miscent dissensionẽ. E quid de illis dicit
aliꝰ psalmus : Quia maricant. ñ exaltent᷑
insemet ipsis. Illuminans tu mirabilit᷑¬

Expanded text:
inamaricant hominibus pacificis in Ecclesia. inamaricant hominibus pacificis in Ecclesia. Illi volunt coagulare pacem; isti inter se miscent dissensionem. Et quid de illis dicit alius psalmus? Qui amaricant, non exaltentur in semetipsis . Illuminans tu, at
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥs ÷ iste : Contenebratꝰ a se: ñ illum inatꝰ
adño. Unde aut̃ ꝓbant᷑ isti montes: Si forte
c̃tingat aliqͥs tumultꝰ ad uersus montes
in eccła. aut ꝑ populares seditiones car¬
naliũ. aut ꝑ aliquas falsas suspiciones
hominũ: bonus mons repellit ase oñs.
qͥ propt̃ ipsũ uolunt ab unitate recedere.
Sic enĩ ipse manebit inunitate. sippt᷑ ipsũ
ñ diuisa fuerit ipsa unitas. Illi autẽ gauisi
sunt. qͣndo recessit populus ab orbetrarũ.
& secutus ÷ nomen ipsoꝵ. Gauisi sunt. elati
sunt. & deiecti sunt. humiliarent᷑. & ex¬
loco. Ego plantaui. apollo rigauit. sed
ds̃ incrementũ dedit. Ergo neq qͥplan¬
tat ÷ aliqͥd neq qui rigat᷑: s qui in cre¬
mentũ dat ds̃. Tales montes in se humile
.indõ excelsi sunt.
Qui aut in se ipsis excelsi sunt: adeo
humiliantur. Qm̃ qui se ex altat humili¬
abitur. & qui se humiliat exaltabitur.
Ideo tales qui suꝑbias suas attendunt

Expanded text:
Sed quis est iste? Contenebratus a se, non illuminatus Sed quis est iste? Contenebratus a se, non illuminatus a Domino. Unde autem probantur isti montes? Si forte contigerit aliquis tumultus adversus montes in Ecclesia; aut per populares seditiones carnalium, aut per aliquas falsas suspiciones hominum; bonus mons repellit a se omnes qui propter ipsum volunt ab unitate recedere. Sic enim ipse manebit in unitate, si propter ipsum non divisa fuerit ipsa unitas. Illi autem divisi sunt: quando recessit populus ab orbe terrarum, et secutus est nomen ipsorum, gavisi sunt; elati sunt, et dejecti sunt. Humiliarentur, et exloco: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Ergo neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Tales montes in se humiles sunt, in Deo excelsi sunt; qui autem in seipsis excelsi sunt, a Deo humiliantur: Quoniam qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur . Ideo tales qui superbias suas attendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ut illũ c̃ sideres qͥ illuminat hominẽ. Et¬
em̃ & tu potes accedere ad illũ qͥt ꝑ hominẽ
loqͥtur. Non eñi fecit illũ accedere ad se.
& te repellit. Etqͥ uere sic accessit ad dm̃
ut in illo habitet ds̃. displicent illi om̃s.
qͥ i illo ñ ponunt sp̃e suã Propterea
datũ ÷ qđ dã exemplũ. cũ ipsos apło ssibi
diuiserunt. & in scismata iert᷑. Quid di¬
cebant : Ego sum pauli. ego apollo.
ego cephȩ. id ÷ petri. hos płangit apłs.
& dicit eis. Diuisus ÷ xp̃c : Et se elegit quẽ
apud ipsos c̃tẽneret. Nũ qͥd paulus ꝓ uob̾
crucifixus ÷. aut in nomine pauli bapti.¬
zati estis: Uide bonũ montẽ. querentẽ
głam ñ sibi: s aqͦ montes illuminantur
Nolebat de se p̾sumi. sed de illo deqͦ ipse
p̃sumpserat. Ouisquis gͦ ita se cõm̃dare
uoluerit populus. ut si forte contigerit
ei aliqͥs tumultꝰ. frangat post se populos.
de illis montib. quos illuminat altissmꝰ.

Expanded text:
ut illum consideres qui illuminat hominem. Etut illum consideres qui illuminat hominem. Etenim et tu potes accedere ad illum qui tibi per hominem loquitur; non enim fecit illum accedere ad se, et te repellit. Et qui vere sic accessit ad Deum, ut in illo habitet Deus, displicent illi omnes qui non in illo ponunt spem suam. Propterea datum est quoddam exemplum, cum ipsos Apostolos sibi dicebant: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae, id est Petri. Hos plangit Apostolus, et dicit eis: Divisus est Christus? et se elegit quem apud ipsos contemneret: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Vide bonum montem quaerentem gloriam, non sibi, sed a quo montes illuminantur: nolebat de se praesumi, sed de illo de quo et ipse praesumpserat. Quisquis ergo ita se commendare voluerit populis, ut si forte contigerit ei aliquis tumultus, frangat post se populos, de illis montibus quos illuminat Altissimus.
Abbreviated transcription (Latin):
s ds̃ te illuminat ñ mons. Illuminans tu
inquit. tu non montes. Tu illuminans a
montibus qͥdem ȩtͣnis. s tuilluminans.
Unde & in alio loco qͥd ait psalmꝰ÷ Leuaui
oculos meos in montes unde ueniet auxiliũ
mͥ. Quid gͦ : In montib ÷ spes tua. & inde
ł ueniet auxiliũ : Remansisti inmontib
uide qͥd agas: ẽ. aliqͥd super montes. Suꝑ
montes:. quẽ trem̃t montes. Leuaui in-¬
qͥt oculos meos admontes unde ueniet
auxiliũ mͥ. S qͥd seqͥtur ÷ Auxiliũ meu̾¬
adño qͥfecit cęlũ & terrã. In montes qͥ dem
leuaui oculos meos: qr ꝑ montes mͥ sunt
scripturȩ monstratȩ S ego cor habeo in
illo qͥ illuminat om̃s montes. Ergo fr̃s
Ad hoe dictũ ÷ nequisquã ur̃m uelit spẽ
suam ponere in homine. Iam diu ÷ aliqͥd
homo: quã diu illi hȩret aqͦ factꝰ: homo.
Ra recedens ab illo. nichil ÷ homo & cum
hȩret illis. Tu sic accipe c̃ siliũ ꝑ hominẽ:

Expanded text:
sed Deus te illuminat, non montes. Illuminans tu, sed Deus te illuminat, non montes. Illuminans tu, inquit: tu, non montes. Tu illuminans: a montibus quidem aeternis; sed, tu illuminans. Unde et in alio loco quid ait psalmus? Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Quid ergo, in montibus est spes tua, et inde tibi veniet auxilium? remansisti in montibus? Vide quid agas. Est aliquid super montes: super montes est quem tremunt montes. Levavi, inquit, oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Sed qcoelum et terram . In montes quidem levavi oculos, quia per montes mihi sunt Scripturae monstratae; sed ego cor habeo in illo qui illuminat omnes montes. 8. Ergo, fratres, ad hoc dictum est, ne quisquam vestrum velit spem suam ponere in homine. Tamdiu est aliquid homo, quamdiu illi haeret a quo factus est homo. Nam recedens ab illo, nihil est homo, et cum haeret illis. Tu sic accipe consilium per hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
tes exceperunt apłi. tanquã orientis lu-¬
minis pͥmordia exceperunt apłi. Nun¬
qͥd qͦd exceꝑunt. apud se tenuerunt :
Non. nediceretur illis. Serue nequam
& piger. dares pecuniã meã nũmularuꝰ.
Sigͦ qͦd susceperunt n apud se tenuerunt.
s omni orbi t̾rarũ p̃dicauerunt: illumi¬
nans tu muirabilit̾ amontib ȩt̾nis. quos
ȩt̃nos fecisti. ꝑ illos uitã ȩtͣnã cȩteris ꝓ-¬
misisti. Illuminans tu mirabilit᷑ amontib
ȩternis. Magnifice cũ pondere dictũ :
tu: ne putet aliquis qđ eũ montes illumi¬
nent. Aulti enĩ putantes qđ ab ipsis mon-¬
tibus illum inarent᷑: fecert̃ sibi partes
de montibus. & ipsi montes conciderunt.¬
& ipsi confracti sunt. Nescio qui sibi fecert̃
donatũ. nescio qͥsibi fecert̃ maximi anum.
nescio qͥsibi fecer̃t illũ & illũ. Quare cõpu-¬
tant sibi salutẽ suam in hominibus. ẽẽ.
non indõ: O homo. uenit ad te lux ꝑmonteᷤᷤ.

Expanded text:
tes exceperunt Apostoli; tanquam orientis lutes exceperunt Apostoli; tanquam orientis luminis primordia exceperunt Apostoli. Numquid quod exceperunt, apud se retinuerunt? Non; ne diceretur illis: Serve nequam et piger, dares pecuniam meam nummulariis . Si ergo quod susceperunt non apud se retinuerunt, sed omni orbi terrarum praedicaverunt, Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis. Quos aeternos fecisti, per illos vitam aeternam et caeteris promisisti: Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis. Magnifice cum pondere dictum est, Tu; ne putet aliquis quod cum montes illuminent. Multi enim putantes quod ab ipsis montibus illuminarentur, fecerunt sibi partes de montibus; et ipsos montes conciderunt, et ipsi confracti sunt. Nescio qui sibi fecerunt Donatum, nescio qui sibi fecerunt Maximianum, nescio qui sibi fecerunt illum et illum. Quare computant salutem suam in hominibus esse, non in Deo? O homo, venit ad te lux per montes;
Abbreviated transcription (Latin):
um edditio: Reddetur eñi nob̾ qđ
ꝯmisit. Et qͥ ꝓmisit: Se ipsum. ut infacie
psus & in illius contẽplatione gaudeamꝰ.
eenaliqͥdl aliud delectabit nos qr nichil
: meli illo qͥ fecit omña quȩ delectad̃. sactꝰ
:mꝑace locus eiꝰ. & habitatio eiꝰ insyon
IDINES ARCVUO ET SEVTUOO ETGLADIUOO
e selloco. Ubi confregit: In illa pace
etna in illa pace ꝑfect᷑a. Et mͦ fr̃s km̃i
qui bene credidert̃ uident qͥa de se nͦ
debent p̃sumere. & omne̾ potentiam
minarũ suarum. & quic qͥd in eis aptum
⁊ adnocendũ: confringunt illud. Et qͥe¬
quid quasi promagno habebant. unde
se pterent tẽporaliter. & bellũ qͦd adũsus
dm̃ de fendendo peccata sua gerebant:
om̃ia hȩc ibi confregit. Illuconans to
sunt montes etͣni : Quos ipse fecit ȩternõ.
Dui sunt montes magni : Predicatores
ueritatis. Tu illuminans. sed amontib
eternis. Primi magni montes excipuñ
lucem tuam. & aluce tua quã suscipiunt
montes. uestitur & terra. S illi magni mon¬

Expanded text:
ctura redditio? Reddetur enim nobis quod promisit. Et quid promisit? Seipsum, ut in facie ipsius, et illius contemplatione gaudeamus; et non aliquid aliud delectabit nos, quia nihil est melius illo qui fecit omnia quae delectant. Factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Siontudines arcuum et scutum, et gladium, et bellum. Ubi confregit? In illa pace aeterna, in illa pace perfecta. Et modo, fratres mei, qui bene crediderunt, vident quia non de se debent praesumere; et omnem potentiam minarum suarum, et quidquid in eis acutum est ad nocendum, confringunt illud: et quidquid quasi pro magno habent unde se protegerent temporaliter, et bellum quod adversus Deum defendendo peccata sua gerebant, omnia haec ibi confregit. 7. vers. 5. sunt montes aeterni? Quos ipse fecit aeternos; qui sunt montes magni, praedicatores veritatis. Tu illuminas; sed a montibus aeternis: primi magni montes excipiunt lucem tuam, et a luce tua quam suscipiunt montes, vestitur et terra. Sed illi magni mon
Abbreviated transcription (Latin):
te ipsũ. Quomͦ adũsus te ipsũ: Adũsus tuã
consuetũdinẽ malã. aduersus uetustatem
uitȩ tuȩ male. quȩ trahit te ad solita &
refrenat᷑ a noua. Indicit᷑ eñi tͥ quȩ dã noua
uita. & tu uetꝰ es. Nouitatis gaudio suspen¬¬
deris. uetustatis honore pͥgrauaris. Incipit
tͥ eẽ. bellũ aduersus te. s exqua parte tͥ dis¬
es iungeris dõ. & exqua parte iam iungeriꝰ
dõ idoneus eris ad uincendũ te. qr ille
tecũ ÷ qͥ omĩa suꝑat. Attende quid dicit
apłs. Mente seruio legi dĩ carne autem
legi peccati. Unde m̃te : Quia displicet
tͥ uita tua mala. Unde carne : Quia nͣ
desunt suggestiones & delectatiõnes malȩ.
S ex eo qͦd m̃te ungeris dõ. uncis qͦd
inte ñ uult seqͥ. Prȩcessisti eñĩ exparte.
& ex parte tardaris. Trahe te ipsum ad
illum. qui te sursum tollit. Pondere
quodam uetustatis de pͥmeris. clama
& dic. Infelix ego homo: qͥsmeliberabit
de corpore mortis huiꝰ : ꝯuis me lib̾abit

Expanded text:
. Quomodo adversus teipsum? Adversus tuam consuetudinem malam, adversus vetustatem vitae tuae malae, quae trahit te ad solitam, et refrenat a nova. Indicitur enim tibi quaedam nova vita, et tu vetus es: novitatis gaudio suspenderis, vetustatis onere praegravaris; incipit tibi esse bellum adversus te. Sed ex qua parte tibi displices, jungeris Deo; et ex qua parte jam jungeris Deo, idoneus eris ad vincendum te, quia ille tecum est qui omnia superat. Attende quid dicit Apostolus: Mente servio legi Dei; carne autem legi peccati. Unde mente? Quia displicet tibi vita tua mala. Unde carne? Quia non desunt suggestiones et delectationes malae; sed ex eo quod mente jungeris Deo, vincis quod in te non vult sequi. Praecessisti enim ex parte, et ex parte tardaris: trahe teipsum ad illum qui te sursum tollit. Pondere quodam vetustatis deprimeris; clama et dic: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? quis me liberabit
Abbreviated transcription (Latin):
penis aut̃ maloꝵ. ñ malis eoꝵ . s dĩ boni u-¬
diciis delectatos. &ubicunq inscripturiꝰ
scĩs legunt᷑ in homines odia eoꝵ: odia fu-¬
isse uitioꝵ quȩ ipse etiã unꝰ qͥsq hominũ
oderit oportet inse. sidiligit se. Iã uͦ qđ¬

Expanded text:
autem malorum, non malis eorum, sed Dei bonis judiciis fuisse delectatos; et ubicumque in Scripturis sanctis leguntur in homines odia eorum, odia fuisse vitiorum, quae ipse etiam unusquisque hominum oderit oportet in se, si diligit se. 15.
Abbreviated transcription (Latin):
qũo quirt̃. Repetitio ÷ sententiȩ suꝑioriᷤ.
Nam qͣa supͣ dictũ ÷ opprobriũ. hoce rer̃¬
petitũ ÷ subsannatio & irrisio. Et qͦa supͣ
dictum ÷ uicmis nr̃is: hoc repetitũ
eis qui incireuitu nr̃o sunt. Pinde scđ̃m
ierłm terrenã: uicini & incircuitu gentᷤ
eius utiq aliȩ gentes intelligunt. Scłm¬
aut᷑ ierłm libam matrẽ nr̃am uicini st̃
& incireuitu enus intͣ qͦs inimicos suos habi¬
supioris afflctionis cõmemoratio ñ ẽẽ.¬
quasi indicatio s deploratio: u q oͦ oqͥe
p̾ssura & tribulatio atq uastatio usq infinẽ
ꝑseueretis tẽperet correptionẽ suã scđ̃m
illuid eqd malio psalmo dr̃ sibabis nos pane
lacrimarũ. & potũ dab̵ nob̾ inlacr imi sin
mensura. Nã qͦ usq dñe irasceris infinem:
ita dictũ ÷ acsi diceret᷑. Noli frasci infine.¬

Expanded text:
epetitio est sententiae superioris: nam quod supra dictum est, opprobrium, hoc repetitum est, subsannatio et irrisio; et quod supra dictum est, vicinis nostris, hoc repetitum est, eis qui in circuitu nostro sunt. Proinde secundum Jerusalem terrenam vicini, et in circuitu gentis ejus, utialem liberam matrem nostram, vicini sunt et in circuitu ejus, inter quos inimicos suos habisuperioris afflictionis commemoratio non equasi indicatio, sed deploratio: Usquequo, inqupressura, et tribulatio, atque vastatio usque in finem perseveret; sed temperet correptionem suam, secundum illud quod in alio psalmo dicitur: Cibabis nos pane lacrymarum, et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, quousque, Domine, irasceris in finem? ita dictum est, ac si diceretur, Noli, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
Uurcuitꝰ gͦ huiꝰ ierłm in hoc psalmo intelli¬
gendus ÷. quousq tc̃ fuerat eadẽ eccła
dulatata fructificans & crescens muniũso
mundo quando iom̃i parte eiꝰ ꝑsecutio
seuebat. & martyrũ stragẽ quoru sanguis
dibile debet uideri. tã magnũ maliqͥb
locis fuisse terrorẽ. ut sepultores scoꝵ
corporũ nuilli ꝓrsus existerent: aut
certe q in se pulta cadauera inmultis
locis aui iacere potuert̃. donec areligiosis
quodã modo furata sepelirent᷑. ¶aet¬

Expanded text:
ujus Jerusalem in hoc psalmo intelligendus est quousque tunc fuerat eadem Ecclesia dilatata, fructificans et crescens in universo mundo, quando in omni parte ejus persecutio saeviebat, et martyrum stragem, quorum sanguis dibile debet videri tam magnum in aliquibus locis fuisse terrorem, ut sepultores sanctorum corporum nulli prorsus existerent; aut certe quia insepulta cadavera in multis locis diu jacere potuerunt, donec a religiosis quodammodo furata sepelirentur.
Abbreviated transcription (Latin):
isto scło annuntiat᷑ laus dĩ . Uã infu¬
turo scło cũ uidebimꝰ eũ sicuti ÷ cuide¬
inceps annuntiet᷑ ñerit. Mos gͦ popłs
tuus & oues gregis tui. quas ꝑsequendo
illi crediderunt᷑ se posse c̃sumere : con¬
fitebim᷑ tͥ ds̃ in scłm. permanenteutiq
eccła usq infinẽ quã illi delere cona¬
ti sunt. In oeneratione eTGenen¬
Quȩ laus ut taceret᷑: nos finire conati
sunt. Multis aut̃ locis sc̃arũ scripas¬
rarum insinuauimꝰ. confessionẽ etiã
ꝓ laude pomi. sicut ÷ illud. H ȩc dicetiᷤ
ualde. Maximeq illud qđ ait ipse sal¬
uatator. qui nullũ habebat omnino
peccatũ. qđ pęnitendo c̃fiteret᷑. Con¬
disti hȩc asapientib & prudentib &

Expanded text:
isto saeculo annuntiatur laus Dei, nam in futuro saeculo cum videbimus eum sicuti est , cui deinceps annuntietur, non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas persequendo illi crediderunt se posse consumere, confitebimur tibi in saeculum, permanente utique Ecclesia usque in finem, quam illi delere conati sunt: in generationem et generquae laus ut taceretur, nos finire conati sunt. Multis autem jam locis sanctarum Scripturarum insinuavimus confessionem etiam pro laude poni: sicutvalde ; maximeque illud quod ait ipse Salvator, qui nullum habebat omnino peccatum quod poenitendo confiteretur: Condisti haec a sapi
Abbreviated transcription (Latin):
team. Qua loquendi c̃suetudne
etiã illud ÷ ꝓpħ atũ de dñi pasiou
Dedert̃ in esca meã fel: & insiti mea poa¬
uert̃ me aceto Et alia quȩ ieodi ou¬
mo uentura. uelut facta narrant᷑ lea
illud mirandũ ÷: qđ dõ ista dicunt᷑ Don
emin nescienti indicant᷑. qͦreuelante oe¬
untur : s anima cumdõ loqͥtur piecat
affectu quẽ nouit ds̃. Pã & angi quȩ
hominib nuntiant. nescientib nuntus
Quȩ aut̃ dõ nuntiant. scienti nintin
quando illi offert᷑ orationes nr̃as &un
effabili mͦ deactib suis ȩt̃nã uertaten
tanquã legẽ in cõmutabilẽ c̃sulunt.
Et iste gͦ homo clĩ dicit dõ qđ discit adꝰ.
tanquam discipulus magistro ñignorasi
s iudicanti. ac sic aut approbanti qt
docuit. aut qđ ñ docuit repͣhendenti
maxime qr specie p̾cantis ꝓpħa eos inse
transfigurat qͥ tc̃ futuri essent quando
ista futura essent solent aut in oratione
dici dõ quȩ uindicans fecerit. &adium
petitio. ut iã misereat᷑ & parcat. hoc

Expanded text:
endi consuetudine etiam illud est prophetatum de Domini passione, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; et alia quae in eodem psalmo ventura velut facta narrantur. Nec illud mirandum est, quod Deo ista dicuntur. Non enim nescienti indicantur, quo revelante praesciuntur; sed anima cum Deo loquitur pietatis affectu quem novit Deus. Nam et Angeli quae hominibus nuntiant, nescientibus nuntiant; quae autem Deo nuntiant, scienti nuntiant, quando illi offerunt orationes nostras, et ineffabili modo de actibus suis aeternam veritatem, tanquam legem incommutabilem consulunt. Et iste ergo homo Dei dicit Deo quod discat a Deo, tanquam discipulus magistro non ignoranti, sed judicanti; ac sic, aut probanti quod docuit, aut quod non docuit reprehendenti: maxime quia specie precantis Propheta eos in se transfigurat, qui tunc futuri essent quando ista ventura. Solent autem in oratione dici Deo quae vindicans fecerit. et adjungi petitio ut jam misereatur et parcat. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequendo ꝓficere putabant. nullo mͦ
Septenario aut̃ numero id÷ septupla
retributione. ꝑfectionẽ pęnȩ uult in¬
telligi: qristo numero plenitudo signi¬
ficari solet. Unde & illud ÷ inbonis. ac¬
cipiet in hoc scło septies tantũ qđ posi
illos habitat eccła usq in diẽ separatio¬
nis. Non enĩ mͦ fit discessio corporalis. In
sinus eoꝵ dicit utiq nẽ inoccultis. ut uin¬
dicta quȩ in hac uita agit᷑ in occulto.
post in notescat innationib ante oculoᷤ
nr̃os. homo nanq cũdatur in reꝑbum
sensũ: in interiore sinu accipit supplicioꝵ
merita futurorũ. Opprobrium eorum.
Quod exꝑBRaUeR tisi oñe. Hoc eis redde
eos in occultis eorũ plenissime repba Ibi
eNIm exꝓbrauert᷑ nom̃ tuũ. te arbitͣnteᷤ
habent. confitebim᷑ tibi inȩt̾nũ. Exam

Expanded text:
persequendo proficere putabant, nullo modo persequendo proficere putabant, nullo modo prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis, Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod pillos habitat Ecclesia usque in diem separationis: non enim modo fit discessio corporalis. In sinus eorum dicit, utique nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita agitur in occulto, post innotescat in nationibus ante oculos nostros. Homo namque cum datur in reprobum sensum, in interiore sinu accipit suppliciorum meritum futurorum. Opprobrium eorum, quod exprobraverunt tibi, Domine. Hoc eis redde eos in occultis eorum plenissime reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitrantes tur , confitebimur tib
Abbreviated transcription (Latin):
colligati st̃. quȩ patient̾ sustentata mor¬
nam̃ta uertuntur. Unde scriptũ ÷. Inice
pedẽ tuũ ĩ cõpedes eiꝰ. Scu̾m maonitopiẽ
inqͥt erachiii toi. Recipe iNadop⁊ ionem
filios ooortificatonũ. Uł sicut in aliis
codicib legit᷑. posside filios mortificatoꝵ
Ubi satis mͦ uidet᷑ ostendisse scriptura.
quȩ iisto psalmo aꝑtissime ꝓpͥħantur.
Indiuersis enĩ passionib c̃stituti. orabaÑ
ꝓeccła ne infructuosus esset posteris san¬
guis illoꝵ: ut dñica seges unde inimici
eã putauerant ꝑiturã. inde feracius
pullularet. Filios qͥppe mortificatorũ
dicit: qͥñ solũ ñ sunt t̾riti p̃cedentium
passionib s in eũ ꝓcuiꝰ nomine passos
eos nouerant. ex ortante illoꝵ gła ad
imitandũ accensi. copiosissimis agminib
credidert̃. Ideo dix̃. scđm magnitudinẽ
brachii tui. Res enĩ tã magna secuta ÷
inpopłis xp̃ianis: ut eã qui se aliquid

Expanded text:
colligati sunt, quae patienter sustentata in orcolligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quae in isto psalmo apertissime prophetantur. In diversis enim passionibus constituti orabant pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Filios quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus crediderunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim tam magna secuta est in populis christianis, ut eam qui se aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Et si accidit in tã magna atq multiplici
uarietate pęnarũ: tã raro accidit. ut ñ
sit credendũ hoc misto uersu qđ cõme¬
moraret potissimũ elegisse ꝓpħam.S
nimirũ cõpedes sunt infirmitas & cor¬
ruptibilitas corporis: quȩ aggrauaNT̃
animã. ꝑ eiꝰ enĩ fragilitatẽ uelut quorun¬
dã doloꝵ molestiarũq materiã. ad im¬
pietatẽ poterat cõpellere ꝑsecutor. Ab his
cõpedib concupiscebat dissolui apłs. &
.ẽẽ. cũ xp̃o. manere aut̃ in carne necessariũ
ꝓpt̾ illos. qͥb euangeliũ m inistrabat. Do-¬
nec gͦ corruptibile hoc induat in corru¬
ptionẽ. & mortale hoc induat immortali¬
tatẽ: uelut cõpedib caro infirma ꝓ̃ptum
impedit sp̃m. has gͦ cõpedes ñ sentiunt :
nͥ qͥ insemet ipsis ingemisct̾ grauati. ha¬
bitaculũ qđ decęlo ÷ suꝑ indui cupientes.
ut intret in c̾spectu di gemitꝰ eoꝵ. Posit̃
& illi intelligi cõpediti: qͥp̃ceptis sapientiȩ

Expanded text:
na atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quorumdam dolorum molestiarumque materiam, ad impietatem poterat compellere persecutor. Ab his compedibus concupiscebat dissolvi Apostolus, et esse cum Christo; manere autem in carne necessarium propter illos quibus Evangelium ministrabat . Donec ergo corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut competiunt, nisi qui in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupientes, ut intret in conspectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
& inscłm int̾p̃tari potest. S ꝓloco intel¬
ligendum. quid meliꝰ int̾p̃tandũ sit
Sensus gͦ huiꝰ loci magis mͥ uidetur osten¬
derȩ inscłm dici oportere. id ÷ usq in
finẽ scłi. Sequens enĩ uersus more scriptu¬
rarum maximeq p̾salmoꝵ repetitio suꝑi-¬
oris ÷ ordine cõmutato. pͥus habens qđ

Expanded text:
m interpretari potest; sed pro loco intelligendum quid melius interpretandum sit. Sensus ergo hujus loci magis mihi videtur ostendere, in saeculum dici oportere, id est usque in finem saeculi. Sequens autem versus more Scripturarum, maximeque Psalmorum, repetitio superioris est ordine commutato, prius habens quod
Abbreviated transcription (Latin):
non iustitia dĩ quẽ ñdiligit. s illiꝰ quẽ odit
miseria delectet᷑. Et cũ dõ dimittit iudiciũ:
plus noceat ds̃ quã ipse nocere posset ex¬
optat. Et cũ dat cibũ inimico esurienti.
potũq sitienti: malitiose sapit qđ scriptũ ÷
oc enĩ faciens. carbones ignis congeres
suꝑ caput eiꝰ. Agit eni ut ampliꝰ aggrauet¬
& ei excitet indignationẽ dĩ quã carbonib
ignis significari p̾utat. ñ intelligens illũ
ignẽ. ẽẽ. penitentiȩ urentẽ dolorẽ: quo
caput erectũ suꝑbia. beneficiis in imici
adhumilitatẽ salubre̾ deponit᷑. & in bono
illiꝰ huiꝰ malũ uincit᷑. Unde apłs uigilant᷑
adiunxit. Noli uinci amalo. s uince in bono
malũ. Quomͦ aut̃ potest uincere in bono
malũ. insuꝑficie bonꝰ. & in alto malus. qͥoꝑe
parcit & corde seuit. manu mitis. uolun¬
tate crudelis : Sic gͦ specie poscentiᷤᷤ in hoc

Expanded text:
non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crudelis? Sic ergo specie poscentis in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ris. sumens inde non mali alieni gaudiũ:
s diuine ad monitionis exemplũ. Si autem
infuturo scło ultimo dĩ iudicio uindicat᷑:
hoc ei placet qͦd dõ. nebene sit malis. ne
pioꝵ p̾mus etiã impii ꝑfruant᷑. qͦd utiq
iniustũ ÷ & a regula ueritatis quã iustus
diligit alienũ. Cũ enĩ nos ad diligendos
inimicos dñs hortaret᷑: exemplũ ꝓpo¬
suit patris nr̃i qͥ incelis ÷. qͥfacit solem
suum oriri suꝑ bonos & malos. & pluit
suꝑ iustos & in uistos. Nunqͥd tam̃ ideo uł
temporalib correptionib ñ em̃dat. uł ꝑ¬
tinacit᷑ duros infine ñdãnat : Sic gͦ mi¬
micꝰ diligat᷑: ut non displiceat dñi iustitia
qua punitur. & sic placaeat iusticia.
qua punit᷑: ut ñ demalo eiꝰ. s de bono iu
dice gaudeat᷑. Maliuolus uͦ animꝰ c̃tristat᷑.
sieiꝰ inimicꝰ correctꝰ euaserit penã. Et cũ pu¬
niri eũ uidet: uindicari se ita gaudet. ut

Expanded text:
ris; sumens inde non mali alieni gaudium, ris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ; numquid tamen ideo vel temporalibus correptionibus non emendat, vel pertinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut non displiceat Domini justitia qua punitur; et sic placeat justitia qua punitur, ut non de malo ejus, sed de bono. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nec maledictũ ꝓmaledicto. & nulli malũ
ꝓmalo reddentes: Si enĩ malũ ꝓmalo ñ
÷ cuiquã reddendũ: ñ solũ factũ malũ
ꝓfacto malo. s nec uotũ malũ reddendũ
÷ ꝓfacto uł uoto malo. Reddit autẽ.
malũ uotũ: qͥ etiã si ñ ipse uindicat. tam̃
ut eiꝰ inimicũ ds̃ puniat. expectat atq
optat. Quaꝓptͣ cũ & homo iustꝰ & homo
malus. de inimicis suis uelint adño um¬
dicari: unde discernunt᷑. nͥ qr iustꝰ & ma¬
gis cupit inimicũ suũ corrigi qͣmpuni¬
ri. & cum ineũ uidet adño u̾indicari ñ
eiꝰ delestat᷑ pena qr ñ eũ odit. s diuma
iustitia qr dm̃ diligit: Deniq sim hoc
sicorrigit᷑. uł certe ꝑaliis ut eum timear̃
imitari. Ipse qͦq fit melior. ñ supplicio
illiꝰ odia sua pascendo: s errata enĩdando
Acꝑ hoc debeniuolentia ñ demalitia:
qͦd lȩtat᷑ iustus cũ uidet uindictã impio¬
& manꝰ suas lauat. id ÷ oꝑa mundiora ef¬
ficit insanguine. hoc ÷ mexitio peccato¬

Expanded text:
 « Nulli malum pro malo reddentes » ? Si enim malum pro malo non est cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in hoc si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccato
Abbreviated transcription (Latin):
Michi uindictam. ego retribuam IEt
dñs ine uangelio uiduam ꝓponit mn
similitudinẽ. quȩ uindicari desid̾ans.
iudicẽ intͣpellat iniustũ. qui eam tan-¬
dem aliquando ñ iustitia ductꝰ: s tedio
uictꝰ audiuit. Hoc aũt dñs ꝓposuit :
ut ostenderet multo magis dm̃ iu¬
stum cito facturũ iudicium electoꝵ
suoꝵ qͥ adillũ clamant die & nocte. Inde
÷ & ille sub ara dĩ martyrũ clamor. ut
dĩ iudicio uindicent᷑. Ubi ÷ gͦ illud. dili¬
gite inimicos ur̃os. benefacite eis qͥuos

Expanded text:
Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos vestros, benefaci
Abbreviated transcription (Latin):
sine miscđia. s ei qͥñ facit miscdiã. Od aut̃
adiungit. QUIA PAUpERS FACTI SUMUS
Mioais: adhoc uult intelligi anticipare
nos miscłias dĩ. ut nr̃a pauꝑtas id÷ infir¬
mitas eo miserante adiuuet᷑ ad eiꝰ p̃cepta
facienda: neadiudiciũ eiꝰ dãnandi ueniamꝰ.
qõo pauperes factisuoqꝰ trionis. Ipsa ÷ qͥppe
infirmitas: cui salutaris ÷ necessarius.
Cũ uͦ adiuuari nos uult: nec ingratꝰ ÷ gr̃ȩ
nec tollit lib̾ũ arbitriũ. Qui eni adiuuat᷑.
etiam ꝑseipsum aliqͥd agit. Addidit etiã.
ꝓpt̾ głam nominis tui dñe lib̾a nos. Utqͥ

Expanded text:
sine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem sine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem adjungit, Quia pauperes facti sumus nimis, ad hoc vult intelligi anticipare nos misericordias Dei, ut nostra paupertas, id est infirmitas, eo miserante adjuvetur ad ejus praecepta facienda, ne ad judicium ejus damnandi veniamus. Quoniam pauperes facti sumus nimis: ipsa est quippe infirmitas, cui Salutaris est necessarius. Cum vero adjuvari nos vult, nec ingratus est gratiae, nec tollit liberum arbitrium: qui enim adjuvatur, etiam per seipsum aliquid agit. Addidit etiam, Propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
tissimorũ auctoꝵ eloquentiȩ. Nec ab ipsa
diuina scriptura hoc genꝰ locutionis ali¬
enũ ÷. Posuit enĩ & ipsa ranã ꝓranis. lo¬
custã ꝓlocustis. & innumerabilia talia.
Qđ uͦ dictũ ÷ comedert̃ iacob. hoc bene
intelligit᷑ qͦd multos in suũ malignũ corpꝰ.
hoc ÷ insuã societatẽ t̾rendo tͣnsire coe
rito pessimȩ uoluntatis. exira dĩ digna
reddenda sint: ñ tam̃ eos aliqͥd aduersꝰ
hereditatẽ eiꝰ ualere potuisse. nͥ eã uoluisset
ipse ꝓpeccatis eius flagellando em̃dare.
Unde subiungit. Nemeoquieris iiꝗͥtatũ
Nrarũ antiquarũ. Hon ait p̾teritarum.
quȩ possent. ẽẽ. etiam recentiores. s anti-¬
quarũ hoc ÷ aparentib uenientiũ. Talib
quippe iniqͥtatib dãnatio ñcorreptio de-¬
beret᷑. Crio anticipen⁊ nos oiscõiȩ toe.
Anticipent utiq ad iudiciũ tuũ. Suꝑ ex¬
alta enĩ miscđiam iudicio Iudiciũ autẽ

Expanded text:
tissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa tissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coegrito pessimae voluntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentiores; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: talibus quippe iniquitatibus damnatio, non correptio debetur. Cito anticipent nos misericordiae tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: Superexaltat enim misericordia in judicio; judicium autem
Abbreviated transcription (Latin):
euert ia cos. e⁊ locũ eiꝰ desolauer̃t.
laeob qͥppe qmĩ figurã gestabat ȩccłȩ.
sc̃ esau ueteris synagogȩ unde dictum
÷. maior seruiet minori: potest in hoc
nomine intelligi ea de qua loquebam᷑
hereditas dĩ. inquã inuadendã atq ua¬
standa post resurrectionẽ & ascensionẽ
dñigentes ꝑsequendo uenert̃ S locum
iacob qͦmͦ intueam̃ intelligendũ ÷. Magi̾ᷤ
eñ locꝰ iacob illa ciuitas putari potest.
inqua erat & tẽplũ: qͦuniu̾sã illã gentẽ
sacrificandi & ad orandi causa. & pascha
celebrandi. dñs p̃ceꝑat c̃uenire. Na si
xp̃ianoꝵ c̃uentꝰ in hibitos atq cõp̃ssos
aꝑsecutorib ꝓpħa uellet intelligi: loca
desolata uideretur dicere debuisse non
locũ. S possumꝰ acciꝑe ꝓnumero plurali
numerũ singularẽ positũ: sic̃ uestem
Multa enĩ huiusmodi moris ÷ dicere. nec
solum uulgo loquentiũ: uerũ etiã diser-¬

Expanded text:
ederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. ederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. Jacob quippe figuram gestavit Ecclesiae, sicut Esau veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine intelligi ea, de qua loquebamur, haereditas Dei, in quam invadendam atque vastandam post resurrectionem et ascensionem Domini Gentes persequendo venerunt. Sed, locum Jacob, quomodo intueamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum conventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possumus accipere pro numero plurali numerum singularem positum, sicut vestem multa enim hujusmodi moris est dici, nec solum vulgo loquentium, verum etiam diser