comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ: Numirũ esaias. cuius facili¬
us cõpaginẽ corporis serra diuisit.
quã fidẽ inclinauit. constantiã.¬
ue detriuuit. aut uigorẽ m̃tis exe¬
cuit. Igitur factũ ẽ. ut cũplures a¬
lios destinasset. quos iudei inho¬
noros et inanes sibi. de quib nichil
potuer̃ ꝓficere dimiser̃: nouissime
etiã filiũ suũ unigenitũ mitteret.
Qũe per fidi quasi heredẽ remo¬
uere cupientes. occider̃ crucifigẽ¬
do: eiecer̃ negando. Breuiter itaq
quã magna. quã multa. Primũ
quia naturalis ẽ. bonitas. quȩ ple¬
rũq cedit indignis. Deinde. ꝗa
postremũ malorũ remediũ xp̃s ad¬
uenit. Tũ : qm̃ qui heredẽ negat.
de auctore desperat. Heres autẽ
xp̃s. idẽq testator. heres: quia
morti proprie super uiuit: et te¬
stam̃torũ quȩ ipse c̃didit. tãqũa
hereditaria in nr̃is ꝓfectib emo
lum̃ta c̃sequit̃. Pulchre ergo in¬
terrogat. ut suase ipsi dãnent sen¬

Expanded text:
tur? nimirum Esaias, cuius facilitur? nimirum Esaias, cuius facilius conpaginem corporis serra diuisit, quam fidem inclinauit constantiamue detriuit aut uigorem mentis exsecuit. eo igitur factum est, ut cum plures alios destinasset, quos Iudaei inhonoros et inanes sibi, de quibus nihil potuerunt proficere, dimiserunt, nouissime etiam filium unigenitum mitteret, quem perfidi quasi heredem remouere cupientes occiderunt crucifigendo,, eiecerunt negando. breuiter itaque quam magna, quam multa! primum quia naturalis est bonitas, quae plerumque credit indignis, deinde quia postremum malorum remedium Christus aduenit, tum quoniam qui heredem negat. de auctore desperat. heres autem Christus idemque testator: heres, quia morti propriae superuiuit et testamentorum quae ipse condidit tamquam hereditaria in nostris profectibus emo- lumenta consequitur. pulchre ergo interrogat, ut sua se ipsi damnent sen
Abbreviated transcription (Latin):
cauit turrĩ ũticẽ scilicet legis at¬
tollens. atq: ita hanc uineã mu¬
nitã. in struct̃a. ornatã. locauit
uidȩis: et tẽpore fructuũ seruos
suos misit. Bene tẽpus fructuum
posuit. ĩꝓuentũ. Nullus enĩ fru¬
ctus extitit iuideorũ. nullus uineȩ
huius ꝓuentus. Deniq dñs ait.
Expectaui ut faceret uuas: fecit
autẽ spinas. Itaq non lȩtitiȩ uino.
non spũali musto.sed cruento ꝓ¬
pħarũ sanguine. torcularia redũ¬
dauer̃. Deniq icrenias inlacumiꝰ¬
sus ẽ. H.ec enĩ erant iã torcularia
iuideorũ. non uino repleta. sed ru¬
bore. Et licet generaliter ꝓpħe
uideantur exprimi. dat tamen
lectio: ut illũ qui lapidatus ẽ. na¬
buthan eẽ credamus. Cuius et si nul¬
lũ acceperimus ꝓpħicũ ũbũ. acci¬
pimus tamen ꝓpħicũ factũ. quia
multos ꝓhac uinea futuros mres
ꝓprio sanguine ꝓpħauit. Quis
autẽ ẽ ille. qui incapite uulnera¬

Expanded text:
cauit turrem uerticem scilicet legis adcauit turrem uerticem scilicet legis adtollens atque ita hanc uineam munitam instructam ornatam locauit Judaeis. Et tempore fructuum seruulos suos misit. bene tempus fruc-tuum posuit, non prouentum; nullus enim fructus exstitit Iudaeorum, nullus uineae huius prouentus, de qua dominus ait: exspectaui ut faceret uuas, fecit autem spinas. itaque non laetitiae uino, non spiritali musto. sed cruento prophetarum sanguine torcularia redundarunt. denique Hieremias in lacum missus est; haec enim erant iam torcularia Iudaeorum non uino repleta, sed borbore. et licet generaliter prophetae uideantur exprimi, dat tamen lectio ut illum qui lapidatus est Nabutham esse credamus, cuius etsi nullum acceperimus propheticum uerbum, accepimus tamen propheticum factum, quia multos pro hac uinea futuros martyres proprio- sanguine prophetauit. quis autem est ille qui in capite uulnera
Abbreviated transcription (Latin):
ineã plantaũ homo. ĩꝗ¬
Leriq uanias significationes de
uineȩ appellatione deriuant.
sed eudenter esaias. uineã dñi
sabaoth domũ isrł eẽ memorat.
hanc uincã quis alius nsi ds̃ cõ¬
didit: hic ẽ ergo qui locauit.
et peregre profectus ẽ. Non ꝗa
ex loco adlocũ ꝓfectus ẽ dñs. ꝗ
ubiq sẽper ẽ p̃sens. sed quia pre¬
sentior ẽ. diligentib. ne glegen¬
tib abẽ. Multis autẽ tẽ porib
abfuit. ne prepropera uideretur
exactio. Nã quo in dulgentior li¬
beralitas. eo in excusabilior per¬
uicacia. Uñ bene scđdm matħm
habes.quia et sepe circũ dedit.
hoc ẽ diunȩ custodiȩ munitiõe
uallauit. ne facile pateret incur¬
sionib bestiarũ. Et fodit in eator¬
cular. Quomodo intellegimus
quit sit torcular: Nisi forte ꝗa
psalmi de torcularib inscribũt̃.
eo quod in his misteria dm̃c̃e pa̾¬
fodit torcular. in quod uuȩ ra¬
tionabilis fructus in terior spũ¬
ali infusione deflueret. Edifi¬

Expanded text:
ineam plantauit homo. plerique uarias significationes de uineae appellatione deriuant, sed euidenter Esaias uineam domini Sabaoth domum Israhel esse memorauit. hanc uineam quis alius nisi deus condidit? hic est ergo qui locauit et peregre profectus est, non quia ex loco ad locum profectus est dominus, qui ubique semper est, sed quia praesentior est diligentibus, neglegentibus abest. multis autem temporibus afuit, ne praepropera uideretur exactio. nam quo indulgentior liberalitas, eo inexcusabilior peruicacia. unde bene secundum Matthaeum habes quia et saepe circumdedit, hoc est diuinae custodiae munitione uallauit, ne facile spiritalium pateret incursionibus bestiarum. et fodit in ea torcular. quomodo intellegimus quid sit torcular nisi forte quia psalmi de torcularibus inscribuntur, eo quod in his mysteria dominicae pasfodit torcular, in quod uuae rationabilis fructus interior spiritali infusione deflueret. aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
nulla ante mirabilia fecissẽt
mutero parentis exiliens. dm̃
eugłisauit aduentũ. Sic em̃
habes. quod cũ aduenisset
mat̃ dm̃i adhelisabeth. illa¬
ait. Ecce ut facta ẽ salutati¬
o tua mauribꝰ meis. exulta¬
uendi substantiam p̃curre¬
re scĩficandi grãm potuimꝰ
aduertere cũ diett dñs. Pri¬
usquã te formarẽ inũto no¬
uite : et priusquã exisses de
uulua scĩficauite: et ꝓpħã
ingentibꝰ dedite. Alius er̃a
eñi ẽ spus uite huius : alius gr̃ȩ
Ille nascendo sumit exordi¬
ũ: moriendo defectũ. Iste ñ
temporibꝰ. nonetatib co¬
excetur. Non obitu extingui¬
t̃ ñ aluo matris excluditur.
Demq et scã maria plena spũ
us. defũctũ dauer hominis:
tactu sui corporis suscitauit:
Et samuel post mortẽ scdm̃
scripture testimoniũ futura
nontacuit. Etsp̃u inquid scõ
replebitur. Cui enĩ ad ẽ sp̃s gr̃e
nichil de ẽ. Et cui sp̃s sc̃s infun¬
ditur. magnaꝵ plenitudo uͭ¬

Expanded text:
nulla ante mirabilia fecissent, nulla ante mirabilia fecissent, in utero parentis exsiliens domini euangelizauit aduentum. sic enim habes quod, cum aduenisset mater domini ad Elisabet, ait illa: ecce ut facta est salutatio tua in auribus meis, exsultauendi substantiae praecurrere sanctificandi gratiam potuimus aduertere, cum dicit dominus: priusquam te formarem in utero, noui te et, priusquam exires de uulua, sanctificaui te et prophetam in gentibus posui te. alius enim est spiritus uitae huius, alius gratiae. ille nascendo sumit exordium, moriendo defectum, iste non temporibus, non aetatibus cohercetur, non obitu exstinguitur, non aluo matris excluditur. denique et sancta Maria plena sanctus defunctum cadauer hominis tactu sui corporis suscitauit et Samuhel post mortem secundum scripturae testimonium futura non tacuit. et spiritu inquit sancto replebitur; cui enim adest spiritus gratiae nihil deest, et cui spiritus sanctus infunditur magnarum plenitudo ui
Abbreviated transcription (Latin):
nũ depusillis istas. Sed loco
suo plura seruentur. Ergo
pusillus contrarius magnoẽ.
et suuxta apłm. paruulum
sub elementis ẽ. Cum eñi ẽẽ¬
mꝰ paruuli. sub elem̃tis huiꝰ
mundi eramꝰ. Ergo magnus
supra elementa mundi ẽ.
Erat itat magnus ioħs. ñ
uirtute corporis. sed anime
magnitudine.Deniꝙ non
fines alicuius ꝓpagauit im¬
ꝑii: non triumphos aliquoᷤ
belici certamims adoreis pre¬
optauit: Sed ꝙ ẽ amplius.
indeserto p̃dicans. delicias
hominũ corporisq lasciuiã.
magna animi uirtute dep̃sit.
Paruulus ergo in scło. magnꝰ
insp̃u. Demq quasi magnus.
nec uite captus illecebris. sen¬
tentie constantiã. uiuendi de¬
siderio mutauit . Et spũ inꝗr
sc̃õ replebitur. adhuc inuto
matris suȩ. Non ẽ dubiũ uerũ
hoc eugłii eẽ ꝓmissum. Siꝗđ¬
sc̃s ioħs ante quam nasceret᷑.
matris ad huc mut̃o positus.
sp̃s accepti gr̃am designauit.
Nã cũ et pater eiꝰ et mater

Expanded text:
num de pusillis istis. sed loco num de pusillis istis. sed loco suo plura seruentur. ergo pusillus contrarius magno est. et si iuxta apostolum paruulus sub elementis est — cum enim essemus paruuli, sub elementis huius mundi eramus — ergo magnus supra elementa mundi est. erit itaque magnus Iohannes non uirtute corporis, sed animae magnitudine. denique non fines alicuius propagauit imperii, non triumphos aliquos bellici certaminis adoreis praeoptauit, sed quod est amplius, in deserto praedicans delicias hominum corporisque lasciuiam magna animi uirtute depressit. paruulus ergo in saeculo, magnus in spiritu. denique quasi magnus nec uitae captus inlecebris sententiae constantiam uiuendi desiderio mutauit.- Et spiritu inquit sancto replebitur adhuc in utero matris suae. non est dubium uerum hoc angeli esse promissum, sis, antequam nasceretur. matris adhuc in utero positus spiritus accepti gratiam designauit. nam cum et pater eius aut mater
Abbreviated transcription (Latin):
uir ꝑfectus ille dicatur. qui
careat errore pueritie. et lubri¬
cũ adolescentiȩ. animȩ matu¬
ritatẽ nonsentiat. Pusillus
aũt ꝗnullũ adhuc uirtutis ui¬
deatur habuisse ꝓcessũ. Unde
illud mieremia. Cũ misererẽt
dñs deflentis ephrẽ. et pecea-¬
ta ꝓpria deplorantis. aiuuẽ¬
tute inquit mea dilectus mͥ
ẽ filius ephrt̃ puer indeliciis.
Si eñ non fuisset puer inde¬
liciis nũquã peccasset. Et
bene utrũq dix̃. et indeliciis.
et puerũ. Est em̃ puer ꝗnon
peccat. Ecce puer ms̃ quem
elegi. Perdelicias itaq pecca.¬
uit : ꝗ ita erat informatus a
dño: ut nescius eẽt erroris.
Ergo et sipuer indeliciis ñ
fuisset. et si muirũ ꝑfectũ uir¬
tutis ꝓfecisset ę̧tate. nunquã
lapsus fuisset. ut illi necesse ẽẽt
uemã suoꝵ petere delictoꝵ.
cũ magis meritoꝵ p̃mia sꝑ̃¬
are deberet. Qđ etiã dñs ñr
in eugłio uidetur exprimere.
cũ dicit. Noli ẽtemnere u¬

Expanded text:
uir perfectus ille dicatur qui uir perfectus ille dicatur qui careat errore pueritiae et lubricum adulescentiae animi maturitate non sentiat, pusillus autem qui nullum adhuc uirtutis uideatur habuisse processum. unde illud in Hieremia, cum misereretur dominus deflentis Ephraem et peccata propria deprecantis: a iuuentute inquit mea dilectus mihi est filius Ephraem, puer in deliciis. si enim non fuisset puer in deliciis, numquam peccasset. et bene utrumque dixit, et in deliciis et puerum; est enim puer qui non peccat. ecce puer meus, quem elegi. per delicias itaque peccauit qui ita erat informatus a domino, ut nescius esset erroris. ergo et si puer in deliciis non fuisset et si in uirum perfectum uirtutis processisset aetate, numquam lapsus fuisset, ut illi necesse esset ueniam suorum petere delictorum. cum magis meritorum praemia sperare deberet. quod etiam dominus noster in euangelio uidetur exprimere, cum dicit: nolite contemnere u
Abbreviated transcription (Latin):
redes. Lege iacob duodecĩ
filioꝵ generatione gaudere.
Abra hȩ filius datur. sacha-¬
rias exauditur. diuinũ igit᷑
munuᷤᷤ. fecundata ẽ parientiᷤ.
agant itaq parentes gr̃as.
ꝗa generauerunt. filii quia
generatisunt. matres ꝗa c̃
Stipendia enĩ militiȩ suȩ filii
sunt. Uernet indĩ laudem
terra. quia colitur. mundus.
ꝗa cognoscitur. eccłĩa. ꝗa de¬
uote numero plebis auget᷑.
Nec otiose statim in prinei
pio genesis. dĩ iussu coniu¬
giũ copulatur. nisi ut here¬
sis destruatur. Sic em̃ ds̃ c̃¬
iugiũ ꝓbauit. ut iungeret.
Siremuneratus ẽ ut quibus
sterelitas filios denegaset.
pietas diuina concederet.
Et erit hic magnus corã dño.
Non corporis hic sed animȩ
magnitudinẽ declarauit.
Est corã dño. magnatudo
aĩe. magnitudo uirtutis. Est
etiã paruitaᷤ aĩe expueritia
uirtutis. Iuxta enĩ anime
ut corporis numeramus
ctates. non ꝓratione tẽporiᷤᷤ.
sed ꝓ qualitate uirtutis. ut

Expanded text:
redes. lege Iacob duodecim redes. lege Iacob duodecim filiorum generatione gaudere, Abrahae filius datur, Zaccharias exauditur. diuinum igitur munus fecunditas est parentis. agant itaque patres gratias, quia generauerunt, filii, quia generati sunt; matres, quia stipendia enim militiae suae filii sunt. uernet in dei laudem terra, quia colitur, mundus, quia cognoscitur, ecclesia, quia deuotae numero plebis augetur. nec otiose in principio statim Genesis dei iussu coniugium copulatur nisi ut haeresis destruatur. sic enim deus coniugium probauit, ut iungeret, sic remuneratus est, ut quibus sterilitas filios denegasset pietas diuina concederet. Et erit magnus coram domino. non corporis hic, sed animae magnitudinem declarauit. est coram domino magnitudo animae, magnitudo uirtutis, est etiam paruitas animae et pueritia uirtutis. iuxta enim animae et corporis numeramus aetates, non pro ratione temporis, sed pro qualitate uirtutis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bis nomen eius ioħs. Eterit tͥ¬
tiuitate eiꝰ gaudebunt. Ple¬
na semꝑ et redundantia st
diuinã beneficia: non exi¬
guo constricta numero. sed
uberi bonorũ coaceruata ẽ¬
gestu. ut hic primo p̃catio.¬
nis fructus. de inde sterilis
partus uxoris. tũ letitia plu-¬
rimorũ et magnatudo uir¬
tutis. Altissimi quoq ꝓpħa
ꝓmittitur. Qum etiã nequa
eẽtdubitatio. futuri quoq
uocabulũ designatur. Tan¬
tis igitur supra uotũ fluen¬
tib non inmerito diffiden¬
tiȩ pena silentiũ ẽ. Quodin
posteriorib explanabimꝰ.
Sollemnis autẽ letitia ẽ et
mortu. et generatione scõꝵ.
Sẽs enĩ non solũ parentum
gr̃a. sed etiã salus ẽ plurimo¬
rũ. Unde ammonemur hoc
loco.scõꝵ generatione leta-¬
ri: ammonentur etiã parẽ¬
tes grãs agere. Non minus
ꝓ ortu quam ꝓmeritis filioꝵ.
Non eñi medioere munus
ẽ dĩ dare liberos. ꝓpagato¬
res generis. succes sionis he¬

Expanded text:
bis nomen eius Iohannes; et erit bis nomen eius Iohannes; et erit tiuitate eius gaudebunt. plena semper et redundantia sunt diuina beneficia, non exiguo constricta numero, sed uberi bonorum coaceruata congestu, ut hic primo precationis fructus, deinde sterilis partus uxoris, tum laetitia plurimorum et magnitudo uirtutis. altissimi quoque propheta promittitur, quin etiam, ne qua esset dubitatio, futuri quoque uocabulum designatur. tantis igitur supra uotum fluentibus non inmerito diffidentiae poena silentium est, quod in posterioribus explanabimus. sollemnis autem laetitia est in ortu et generatione sanctorum; sanctus enim non solum parentum gratia, sed etiam salus est plurimorum. unde admonemur hoc loco sanctorum generatione laetari. ammonentur etiam parentes gratias agere non minus pro ortu quam pro meritis filiorum; non enim mediocre munus est dei dare liberos propagatores generis, successionis he
Abbreviated transcription (Latin):
deri possit annobis. Idõ gͥap¬
paruit sachariȩ angłs. adex-¬
tris altaris incensi. Qui appa¬
ruit cum uoluit. non apparu¬
it quandiu uoluit. Apparu¬
it autẽ adextris altaris incẽ¬
si: quia diume insigne mĩȩ de
ferebat. Dñs enĩ adextris. ẽ. m̾
nec cõmouear. Et alibi. dñs¬
enĩ ꝓtectio tua suꝑ manum
dexterȩ tuȩ. Atq utinã nob̃
quoq adolentib altaria.
sacrificium deferentibꝰ. assi¬
stat angłs. immo p̃beat seui¬
dendum. Non eñi dubites¬
assistit . xp̃s immolatuꝵ.
Et eñĩ pasca nr̃m immolatus
ẽ xp̃s. Nec uerearis. necturbet᷑
cortuũ angłi uisione. Pert᷑¬
bamur enĩ. et anr̃o alienam᷑
effectu. quando ꝑstringim᷑
alicinus suꝑioris potestans
occursu. Idẽ enĩ angłs ꝗoc
currerit nob. confirmare noᷤ
poterit. sicut turbatũ añ
zacharię firmauit animũ
dicens. Netimeas zacha¬
ria qm̃ ecce oratio tua exa¬
udita ẽ. et uxortua helisa-¬
beth pariet filium et uoca¬

Expanded text:
deri possit a nobis. ideo ergo apparuit Zacchariae angelus a dextris altaris incensi, quia apparuit cum uoluit, non apparuit quamdiu noluit. apparuit autem a dextris altaris incensi, quia diuinae insigne misericordiae deferebat; dominus enim a dextris mihi, ne conmouear et alibi: dominus protectio tua super manum dexterae tuae. atque utinam nobis quoque adolentibus altaria, sacrificium deferentibus adsistat angelus, immo praebeat se uidendum; non enim dubitestus immolatur. Etenim pascha nostrum immolatus est Christus . Nec verearis ne turbetur cor tuum angeli visione perturbamur enim, et a nostro alienamur affectu, quando praestringimur alicujus superioris potestatis occursu, idem enim angelus qui occurrerit nobis, confirmare nos poterit, sicut turbatum ante Zachariae firmavit animum, dicens: Ne timeas Zacharia, quoniam ecce oratio tua exaudita 1276 est: et uxor tua Elizabeth pariet filium, et voca
Abbreviated transcription (Latin):
significabat salutaris lauac̃
futura misteria. ꝑquȩ in pri¬
mordia nature suȩ ꝗbapti-¬
zati fuerant paruuli mali.¬
tia reformabant᷑. Quid qđ
etiã apłissuis ipse dñs uirtu¬
tẽ sp̃s eẽ tribuendã ꝓmisit
dicens: accipietis uirtutem
adueniente ĩuos sp̃u scõ. De¬
inde insequentibꝰ. Factus
ẽ inquit subitosonus dece¬
lo tanquã ui magna ferret᷑
sp̃s. Bene ui magna: qui a
tiã p̃ibit ante faciem dñi
et p̃nuntius mortuus ẽ. Et
fortasse hoc misteriũ in hac
uita nr̃a. hodieq celebratur.
Precurrit em̃ anime nr̃ȩ que¬
dã uirtus ioħis: cũ credere¬
paramꝰ inxp̃m ut paret ad
tȩ istius tramite tortuoso: re¬
ctas semitas nr̃i faciat comeatꝰ:
ne anfractulabamur erroris.
quo om̃is uallis aĩȩ nr̃e uirtu¬
tũ fructib possit impleri. et
om̃is scłarium altitudo meri¬
toꝵ. dñose humili magis
timore ꝓsternat. sciens nichil
sub lime posse ẽẽ. quod fra

Expanded text:
significat salutaris lauacri significat salutaris lauacri futura mysteria, per quae in primordia naturae suae qui baptizati fuerint paruuli a malitia reformantur. quid quod etiam apostolis suis ipse dominus uirtutem spiritus esse tribuendam promisit dicens: accipietis uirtutem adueniente in uos spiritu sancto? deinde in sequentibus factus est inquit subito sonus de caelo tamquam ui magna ferretur spiritus. bene ui magna, quia stiam praeibit ante faciem dominet praenuntius mortuus est. et fortasse hoc mysterium in hac uita nostra hodieque celebretur. praecurrit enim animae nostrae quaedam uirtus Iohannis, cuparamus in Christum; ut paret ad tae istius tramite tortuoso, rectas semimitas nostri faciat commeatus, ne anfractu labamur erroris; quo omnis vallis animae nostrae virtutis fructibus possit impleri, et omnis saecularium altitudo meritorum Domino se humili magis timore prosternat, sciens nihil sublime posse esse, quod fra
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. fidĩ ymbre ꝑfudit.
Querit quod triẽnũ sit.
Ecce inquid anni tressunt.
ex quo uenio. querens fruc¬
tũ inficulnea hac et non in¬
uenio. Misticus em̃ nume¬
rus debebatur. ut salus ppłi
redderetur. Unus inpatriar¬
chis annus. Deniq de hoĩ¬
ba tunc anni ꝓuentus fuit:
qualis non fuit postea suꝑ
terra. Alius in moyse. et ꝓ¬
pħis cęteris. Tertiũs in dni
saluatoris aduentu. Ecce
inꝗt annũ dm̃ acceptũ.
et diem retributionis. Et
ille pater familias ꝗ planta¬
uit uineã non semel exac¬
tores fructuũ sed sepius de¬
stinauit. Nam primũ ser.¬
uulos. scđo alios seruulos
sicuti etiã insequentib ꝯ dicit᷑.¬
Sp̃s sc̃s suꝑ ueniet inte : et
uirtus altissimi obumbrab̃¬
tibi. Sed fortasse hoc supra
nos. et supra apłos uideatur
exemplũ. Nam et illa sub
helia diuiso annis. fluuialiũ
recursu undarũ in originẽ flu¬
minis. sicut dicit scriptura.
iordanis conuersus ẽ retrorsũ.

Expanded text:
mum fidei imbre perfudit. mum fidei imbre perfudit. quaeris quod triennium sit? ecce inquit anni tres sunt, ex quo uenio quaerens fructum in ficulnea hac, et non inuenio; mysticus enim numerus debebatur, ut salus populis redderetur: unus in patriarchis annus — denique de hominibus tunc anni prouentus fuit, qualis non fuit postea super terram — alius in Moyse et prophetis ceteris, tertius in domini salutaris aduentu. ecce inquit annum domini acceptum et diem retributionis. et ille pater familias, qui plantauit uineam, non semel exactores fructum, sed saepius destinauit. primum seruulos, secundo alios seruulos sicut etiam in sequentibus s sanctus superueniet in te, et uirtus altissimi obumbrabit te. sed fortasse hoc supra nos et supra apostolos uideatur exemplum; nam et ille sub Helia diuiso amne fluuialium recursus undarum in originem fluminis, sicut dixit scriptura: Iordanis conuersus est retrorsum,
Abbreviated transcription (Latin):
ce scripturȩ eugłicȩ suffragant᷑
Uox eni clamantis indeserto.
parate uiam dño: rectas facite
semitas eiꝰ. et baptismata ppłis
frequentata declarant c̃usioẽ
xp̃o. Non em̃ dese. sed de xp̃o
p̃dicabat p̃nuntius xp̃i. Et id¬
circo p̃hibit inconspectu dñi:
insp̃u et uirtute heliȩ. Bene i¬
sta iunguntur. Nunquã erã
sine uirtute sp̃s: nec sine spu u̾¬
tusẽ. Et idõ fortasse in spũ et
urtute heliȩ: ꝗa sc̃s helias uir¬
tutẽ magnã habuit et grãcis.
Uirtutẽ. ut adfidẽ animo po¬
pulor aꝑfidia retorqueret.
serto helias: indeserto ioħ es.
Ille coruis pascebatur. hic du¬
mis. Et calcata om̃i uolupta¬
tis illecebra: parsimoniã p̃tu¬
lit. luxumq contepsit. Ille
achabregis gram non quesiũ.
hicspreuit herodis. Ille ior¬
danẽ diuisit : hic adlauacrũ
salutare conuertit. Hic cuo
dño uersatur interris: ille
cũ dño apparet ingła. Hic
prioris : ille sequentis dm̃ici
precursor aduentus. Ille
rigauit. et hic post triemũ

Expanded text:
elicae suffragantur — uox enim clamantis in deserto: parate uiam domino, rectas facite semitas eius — et baptismata populis frequentata declarant conuersaeChristo. non enim de se, sed de domino praedicabat praenuntius Christi. et ideo praeibit in conspectu domini in spiritu et uirtute Heliae. bene ista iunguntur; numquam enim sine uirtute spiritus nec sine spiritu uirtus est. et ideo fortasse in spiritu et uirtute Heliae, quia sanctus Helias et uirtutem magnam habuit et gratiam, uirtutem, ut ad fidem animos populorum a perfidia retorqueret, serto Helias, in deserto Iohannes; ille coruis pascebatur, hic dumis et calcata omni uoluptatis inlecebra parsimoniam praetulit luxumque contemsit. ille Achab regis gratiam non quaesiuit, hic spreuit Herodis, ille Iordanen diuisit, hic ad lauacrum salutare conuertit, hic cum domino uersatur in terris, ille cum domino apparet in gloria, hic prioris, ille sequentis dominici praecursor aduentus. ille rigauit et hic post triennium
Abbreviated transcription (Latin):
tate dicã : Seraphin. quando
uoluit apparuit. et uocem eiꝰ
ysai as solus audiuit. Appa¬
ruit angłs: et nc̃ presto ẽ sed
nonuidetur. Neq enĩ inpo-¬
testate nr̃a ẽ uidere . sed inpo¬
testate illius apparere. Tamen
et sipotestas non ẽ uidendi. ẽ
gr̃a ꝓmerendi ut uideri pos¬
simus. Et idõ ꝗhabuit grãm.
meruit copiã. Nos copiam ñ
meremur.quia dm̃ uidendi gr̃am
non habemus. Et quid mirum
si inpresenti scło nͥ quando uult
dñs ñuidet᷑: Inipsa quoq
resurrectione. ñ facile ẽ dm̃
uidere. nisi his qui corde st̃
mundo. Et idõ beati mun¬
do corde. ipsi enĩ dm̃ uide¬
bunt. Quantos beatos iam
munerauerat. et tam̃ uiden¬
di his dm̃ ñ ꝓmiserat faculta¬
tem. Si ergo hi qui mundo
utiq alii ñ uidebr̃. Neq em̃
indigni dm̃ uidebt̃. neq is
qui uidere dm̃ uolũit. potest
dm̃ uidere. Nec in loco ds̃ ui-¬
detur: sed mundo corde. Nec
corporalib oculis ds̃ querit᷑.

Expanded text:
itate dicam? Seraphin quando itate dicam? Seraphin quando uoluit apparuit et uocem eius Esaias solus audiuit. apparuit angelus et nunc praesto est, sed non uidetur; neque enim in potestate nostra est uidere, sed in potestate illius apparere. tamen, etsi potestas non est uidendi, est gratia promerendi, ut uidere possimus. et ideo qui habuit gratiam meruit copiam; nos copiam non meremur, quia deum uidendi gratiam non habemus. et quid mirum si in praesenti saeculo nisi quando uult dominus non uidetur? in ipsa quoque resurrectione non facile est deum uidere nisi his qui corde sint mundo. et ideo beati mundo corde; ipsi enim deum uidebunt quantos beatos iam numerauerat et tamen uidendi his deum non promiserat facultatem! si ergo hi qui mundo utique alii non uidebunt; neque enim indigni deum uidebunt, neque is qui deum uidere noluerit potest deum uidere. nec in loco deus uidetur, sed mundo corde, nec corporalibus oculis deus quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ legerimꝰ. quia dm̃ nemo
uidit unquã. Et ad didit qđ
ultra militiȩ cęlestis ẽ potesta¬
tes: nisi ungenitus filius ꝗ
ẽ insinu patris. ipse enarraui.
Aut adqescatur igitur neces-¬
se ẽ sidm̃ patrẽ nemo uidit
unquã. filiũ uisũ ẽẽ iuettri
testamento : et desinant he-¬
retici. exuirgine ei principi¬
ũ dare : qui ante quamna¬
sceret᷑ exuirgine uidebatur.
aut certe refelli non potest.
uel patrẽ. uel filiũ. uel certe
specie uideri. quam uolunta
elegerit nonnatura formaue.
cepimusincolumba. Et idõ
dm̃ nemo uidit unquã. O¬
a eã quȩ indõ habitat ple¬
nitudinẽ diuinitatis nemo
c̃ spex̃. nemo mente. aut ocu¬
lis comp̃hendit. Uidit gͦ.
Ad utrũq referendũ ẽ. De¬
niq cum additur. unigenitꝰ
filius ipse enarrauit. menti.¬
um magis quamoculoꝵ ui¬
sio declaratur. Species enim
uidetur. uirtus uero narratur.
Illa oculis. hec mente com¬¬
p̃henditur. Sed quid detrim¬

Expanded text:
tibus legerimus quia deum nemo tibus legerimus quia deum nemo uidiultra caelestis est potestates: unigenitus filius, qui est in sinu patris, ipse enarrauit. aut adquiescatur igitur necesse est, si deum patrem nemo uidit umquam, filium uisum esse in neteri testamento et desinant haeretici ex uirgine ei principium dare, qui antequam nasceretur ex uirgine uidebatur, aut certe refelli non potest uel patrem uel filium uel certe specie uideri, quam uoluntas elegerit, non natura formauericepimus in columba. et ideo deum nemo uidit umquam, quia eam quae in deo habitat plenitudinem diuinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis conprehendit; uidit enim ad utrumque referendum est. denique cum additur: unigenitus filius ipse enarrrauit, mentium magis quam oculorum uisio declaratur; species enim uidetur, uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente conprehenditur. Sed quid de trin
Abbreviated transcription (Latin):
plo. quia uerisacerdotis iam
annuntiabatur aduetus. in quo¬
celeste sacrificium parabatur.
in quo angłi ministrare debẽt
Et bene apparuisse dicitur.
cũ repente eum conspex̃. Et
hoc specialiter aut de angłis.
aut de dõ scriptura diuina
tenere consueuit. ut quod ñ
potest p̃uideri: apparere di¬
catur. Sic enĩ habes. Appa¬
ruit ds̃ abrahȩ adilicẽ mambre.
Namquiante non p̃sentitur.
sed repentino. uidetur aspectu.
apparere memoratur. Non
eñi similiter sensibilia uidẽtur
ei cuius inuoluntate sitũ ẽ
uidetur : siuult uidetur. Ap¬
paruit eñĩ ds̃ abrahe: ꝗa uoluit.
Alii ꝗa noluit. non apparui.
Uisum ẽ etiam stephano cũ
lapidaretur appło. aꝑiri cęlũ.
Uisus ẽ etiam iħs stans ad
dext̃am dr̃ et non ẽ uisus appło.
Uidit esayas sabaoth. sed aliũ
uidẽ non potuit.quia cui placuit
apparuit. Et quid de homi¬
nib loquemur. cũ etiã de ipsiꝰ
celestib uirtutibꝰ. et potesta¬

Expanded text:
plo, quia ueri sacerdotis iam plo, quia ueri sacerdotis iam nuntiabatur aduentus et caeleste sacrificium parabatur, in quo angeli ministrarent. et bene apparuisse dicitur ei qui eum repente conspexit, et hoc specialiter aut da angelis aut de deo scriptura diuina tenere consueuit, ut quod non potest praeuideri apparere dicatur; sic enim habes: apparuit deus Abrahae ad ilicem Mambre. nam qui ante non praesentitur, sed repentino uidetur aspectu adparere memoratur. non enim similiter sensibilia uidentur et is cuius in uoluntate situm est uidetur; si uult, uidetur. apparuit enim deus Abrahae quia uoluit: alii, quia noluit, non apparuit. uisum est etiam Stephano, cum lapidaretur a populo, aperiri caelum, uisus est etiam Iesus stans ad dexteram dei et non est uisus a populo. uidit Esaias dominum Sabaoth, sed alius uidere non potuit, quia cui placuit apparuit. et quid de hominibus loquimur, cum etiam de ipsis caelestibus uirtutibus et potesta
Abbreviated transcription (Latin):
gerebant᷑. Sorte ergo legebat̃: ut in¬
troiret intẽplum sac̃do. Siigit᷑ in
tipo nullus poterat testis ad¬
hiberi: Quid aliud sigrafica¬
batur. nisi eũ sacerdotem esse
uenturũ. cuius sacrificiũ non
eẽt commune cum ceteris: Ꝙ
demiq non inmanu factis tem¬
plis sacrificaret ꝓnob̃ sed in sui
corporis templo nr̃a pecca
ta uacuaret. Sorte ergo que-¬
rebatur sacerdos idõ fortas¬
se et milites uestimenta dñi
sortiebantur. ut qm̃ intẽplo
suo ꝓnob̾ dñs deferre sacri-¬
ficiũ p̃parabat. circa ipsum
quoq sortis agitatio p̃ceptũ
legis impleret. Propter qđ
ait᷑. Nonueni legem soluere.
sed implere.Certe ut ipse eẽt
ꝗet expectatus ueteri testam̃¬
to et dĩmandato uideretur.
electus. Deniq et suꝑ apłm
mathiam sorscecidit. ne
apłi electio amandato discre.¬
pare legis uet̃is ui deretur. Ap¬
paruit illi angłs. stans ad ex¬
tris altaris incensi. Non im¬
merito angłs uidetur intẽ-¬

Expanded text:
gerebantur. 23. Sorte ergo legebatur, ut ingerebantur. 23. Sorte ergo legebatur, ut introiret in templum sacerdos. Si igitur in typo nullus poterat testis adhiberi, quid aliud significabatur, nisi eum sacerdotem esse venturum, cujus sacrificium non esset commune cum caeteris: qui denique non in manufactis templis sacrificaret pro nobis, sed in sui corta uacuaret. sorte ergo quaerebatur sacerdos. ideo fortasse et milites uestimenta domini sortiebantur, ut, quoniam in templo suo pro nobis dominus deferre sacrificium praeparabat, circa ipsum quoque sortis agitatio praeceptum legis inpleret. propter quod ait: non ueni legem soluere, sed inplere, certe ut ipse esset, qui et exspectatus ueteri testamento et mandato dei uideretur electus. denique et super apostolum Matthiam sors cecidit, ne apostoli electio a mandato discrepare legis ueteris uideretur. Apparuit autem illi angelus stans a dextris altaris incensi. non inmerito angelus uidetur in tem
Abbreviated transcription (Latin):
uicis suȩ ante dm̃: scđm.¬
consuetudinẽ sacerdoti i. sor¬
te exiit ut incensũ poneret.
ingres sus intemplum dm̃i.
Et om̃is ppłs foris orabat o¬
ra incensi. Uidetur hicsc̃s de¬
signari çacharias summussa
ritabernaculo. in quod semꝑ
intrabant sacerdotes mini¬
steria consumãtes. uno tan¬
tũ anni tp̃r intrabant intẽ¬
plũ. Inscđo aũt semel man¬
no. singularis summus sa¬
cerdos. nonsine sanguine.
lictis: Hic ẽ ille summus sacer¬
dos. ꝗadhuc sorte quęritur
quia uerus ad huc igno¬¬
ratur. Qui enĩ sorte legitur.
humano iudicio ñ cõ p̾rehen¬¬
ditur. Ille igitur querebat᷑.
et alius figurabatur. Ille quȩ¬
rebatur. etuerus inȩternum
sacerdos.cui dicitur: Tues sa¬
cerdos inȩternũ. Quinon ho
sacerdos ordinabatur. Nunc
ꝗa ueritas uenit. relinquamus
speciem. ueritatẽ sequamur.
Et tunc quidẽ uices erant
nũc aũt. ẽ ꝑpetuitas. Frat
.ergo. et certe erat. cunis uices etiã

Expanded text:
uicis suae ante duicis suae ante dconsuetudinem sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret ingressus in templum domini. et omnis populus foris orabat hora incensi. uidetur hic sanctus Zaccharias summus dere tabernaculo, in quod semper intrabant sacerdotes ministeria consummantes, uno tantum anni tplum: in secundo autem semel in anno singularis summus sacerdos non sine sanguine, lictis . Hic est ille summus sacerdos, qui adhuc sorte quaeritur; quia verus adhuc ignoratur: qui enim sorte legitur, humano judicio non comprehenditur. Ille igitur quaerebatur, et alius figurabatur. Ille quaerebatur verus in aeternum sacerdos, cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum : qui non hossacerdos ordinabatur: nunc quia veritas venit, relinquamus speciem, veritatem sequamur. Et tunc quidem vices erant, nunc autem est perpetuitas. Erat ergo, et certe erat cujus vices etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. et incedentes in mandatis
om̃ib et iustificationibus
dñi. sed etiã sine querela
incedentes ait. Quod mire cũ
ꝓphetico congruit dicto. qđ
sc̃s salomon inꝓuerbus. u¬
sus est dicens. Prouide bona
la ergo querela ẽ. ubi et m̃¬
tis bonitaᷤ concordat. et fac¬
ti. Et plerũq iustitia duri
Quam uero congruat uer¬
boꝵ ipsa distinctio. et ordo
conueniat. diligenter aduͣ¬
te. Incedentes inꝗt inom̃ib
mandatis et iustificationib
dñi. Prius enĩ mandatũ.
scda ẽ iustificatio. Itaq cũmã¬
datiᷤ cȩlestib obȩdimꝰ ĩmãdatiꝰ ĩ¬
cedimꝰ dm̃. Cũ iudicamꝰ. et c̃grue iu¬
dicamus. tenere dñi iufica¬
tiones uidemur. plena igit᷑
laudatio. q̃genus. mores of¬
ficium. factum. iudiciũ com¬
prehendit. Genus inmaio¬¬
ribꝰ. Mores mequitate.
Officiũ insacerdotio. Factũ in
mandato: iniustificatione iudiciũ.
Factũẽ aũt cũ sacerdotio funge¬
retur gacharias mordine

Expanded text:
deum et incedentes in mandatis deum et incedentes in mandatis omnibus et iustificationibus domini, sed etiam sine querella incedentes ait. quod mire cum prophetico congruit dicto, quo sanctus Salomon in Prouerbiis usus est dicens: prouide bona la ergo querella est, ubi et mentis bonitas concordat et facti, et plerumque iustitia durior quam uero congruat uerborum ipsa distinctio et ordo conueniat diligenter aduerte. incedentes inquit in omnibus mandatis et iustificationibus domini. prius enim mandatum, secunda est iustificatio. itaque cum mandatis caelestibus oboedimus, in mandatis incedimus domini: cum iudicamus et congrue iudicamus, tenere domini iustificationes uidemur. plena igitur laudatio. quae genus mores officium factum iudicium conprehendit, genus in maioribus, mores in aequitate, officium in sacerdotio, factum in mandato, in iustificatione iudicium. Factum est autem, cum sacerdotio fungeretur Zaccharias in ordine
Abbreviated transcription (Latin):
rũuias. Nec ꝓpeccatore la¬
udabilem. nec ꝓlaudabili
peccatorẽ: Sed unum quẽq
ꝓconpetentium iudicat ra-¬
tione meritoꝵ. Idẽ ẽ enim
arbiter mentis et facti. Diui¬
na iudicia. meritũ iusti exm̃¬
tis habitu. non aliquo fac¬
torũ exitu mentiuntur. Ple¬
rumq enĩ aut bona mens
facti rep̃bilis exitu deformat᷑.
aut imꝓba cogitatio facti
alicuius de core uelatur. Sed
etiam quod bene feceris. sima¬
le cogitaueris. diuino iudici¬
o non potest comꝓbari.
Scriptum ẽ enĩ. Iustum iu.
ste qd ẽ ꝑsequeris. Nam
nisi ẽẽ ut iustum imiuste fa-¬
ceres: nunquã dictum eẽt.
iuste quodiustumẽ ꝑseque¬
ris. Et certe posse iustum
iuste fieri. docuit nos ipse
saluator dicens. Cũ feceris he¬
lemosinã noli tuba canere
añ te. Et cum oratis non
sed potest iniustę fieri. si
iactantie causa aliquis pa-¬
uperi largiatur. ut uideat᷑
ab hominib. Unde sc̃s eu¬
angłita. ñ solũ iustos ante

Expanded text:
rum uias nec pro peccatore larum uias nec pro peccatore laudabilem nec pro laudabili peccatorem, sed unumquemque pro conpetentium iudicat ratione meritorum; idem est enim arbiter mentis et facti. diuina iudicia meritum + iusti ex mentis habitu, non aliquo factorum exitu metiuntur; plerumque enim aut bona mens facti reprehensibilis exitu deformatur aut improba cogitatio facti alicuius decore uelatur. sed etiam quod bene feceris, si male cogitaueris, diuino iudicio non potest conprobari; scriptum est enim: iuste quod iustum est persequeris. nam nisi esset ut iustum iniuste faceres. numquam dictum esset: iuste quod iustum est persequeris. et certe posse iustum iniuste fieri docuit nos ipse saluator dicens: cum feceris elemosynam, noli tuba canere ante te. et cum oratis, nonsed potest iniuste fieri, si iactantiae causa aliquis pauperi largiatur, ut uideatur ab hominibus. unde sanctus euangelista non solum iustos ante
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. homines infacie. Deus¬
autẽ in corde . Et idõ ficri
potest. ut aliquis affectata
bonitate ppłari iustus uideat᷑
michi. iustus autẽ ante dm̃.
nonsit: si iustitia exm̃tis
simplicitate formet᷑. sed adu¬
latione simuletur. Abscon¬¬
dita eñi mea.homo nonpo¬¬
terit deprehendere. Perfec¬
ta igitur laus ẽ ante dm̃. iu¬
stum ẽẽ. Unde et apłs. Cuiꝰ
laus inquit. non ex homini¬
bus sed ex dõ. Beatus plane
ille qui inconspectu dĩ iustuꝰ
ẽ.Beatus ille dequo dñs di¬
gnatur dicere. Ecce uere is-¬
rahellita in quo dolꝰ ñ ẽ. Ue¬
rus enĩ israhelita ẽ quidm̃
uidet et uideri se nouit adño.
et ipsi exhibet cordis occul¬
ta. Solus enĩ ꝑfectior qui ab
eo ꝓbatur. ꝗ non potest fal¬
li. Iudicia enĩ dñi uera. iudi¬
cia aut hominũ sepe fallun¬
tur. ut etimustis iustitię
grãm frequenter ascribant᷑.
et iustũ aut hodio ꝑsequant᷑
aut mendacio decolorent.
Nouit aũt dñs immaculato.¬

Expanded text:
deus, homines in facie, deusdeus, homines in facie, deus in corde. et ideo fieri potest ut aliquis adfectata bonitate populari iustus uideatur mihi, iustus autem ante deum non sit, si iustitia non ex mentis simplicitate formetur, sed adulatione simuletur; abscondita enim in ea homo non poterit deprehendere. perfecta igitur laus est ante deum iustum esse. unde et apostolus cuius laus inquit non ex hominibus, sed ex deo. beatus plane ille qui in conspectu dei iustus est, beatus ille de quo dominus dignatur dicere: ecce uere Israhelita. in quo dolus non est; uerus enim Israhelita qui deum uidet et uideri se nouit a deo et ipsi exhibet cordis occulta. solus enim perfectior qui ab eo probatur, qui non potest falli; iudicia enim domini uera, iudicia autem hominum saepe falluntur, ut et iniustis iustitiae gratiam frequenter adscribant et iustum aut odio persequantur aut mendacio decolorent. nouit autem dominus inmaculato
Abbreviated transcription (Latin):
meoꝵ conuenire sententi:¬
ã. Cũ legamus ꝗa sic dñs
dilex̃ eccłiam. ut exhibeat
sibi ipse głosam et ñ haben¬
tẽ maculam aut rugam.
aut aliquid eiꝰmodi. sedut
sit scã et in maculata. Nam
cũ ȩccła de gentib. hoc ẽ.
expeccatorib congregata.
sit . quomodo ex maculatis
in maculata potest eẽ. nisi
adclicto sit: Deinde quod
ꝑqualitatẽ ñ peccandi ab¬
stineat adelictis. ita ab ini¬
tio nec immaculata. Huma¬
ne enĩ hoc impossibile esł¬
naturȩ. sed per dĩ grãm. et¬
ꝑ equalitatẽ sui. Quia iam
non peccat. fit ut immacu¬
lata uideat᷑. Nec otiose u¬
stos ante dñm dix̃. ĩcedẽteᷤ
inmandatis et iustificatio¬
nabꝰ dm̃. In quo patrem oĩ¬
potentẽ et filium compre¬
hendit. Tiliũ ẽẽ quilegem
tulerit. mandata p̃seripse¬
rit. etiam sc̃s eugłita declarat.
Et bene iusti ante dm̃. Non
enĩ om̃is. qui iustus ẽ ante
hominẽ. iustus ẽ ante dm̃.
Alit̃ uident homine̾ aliter

Expanded text:
in eorum conuenire sententiin eorum conuenire sententiam, cum legamus quia sic dominus dilexit ecclesiam, ut exhibeat sibi ipse gloriosam et non habentem maculam aut rugam aut aliquid eiusmodi, sed ut sit sancta et inmaculata. nam cum ecclesia ex gentibus, hoc est ex peccatoribus congregata sit, quomodo ex maculatis inmaculata potest esse, nisi pd abluta a delicto sit, deinde quod per qualitatem non peccandi abstineat a delictis? ita nec ab initio inmaculata — humanae enim hoc inpossibile naturae — sed per dei gratiam et qualitatem sui. quia iam non peccat, fit ut inmaculata uideatur. nec otiose iustos ante deum dixit, incedentes in mandatis et iustificationibus domini, in quo patrem omnipotentem et filium conprehendit. filium esse qui legem tulerit. mandata praescripserit etiam sanctus euangelista declarat. et bene iustos ante deum; non enim omnis qui iustus est ante hominem iustus est et ante deum. aliter uident homines, aliter
Abbreviated transcription (Latin):
repente conceptã. sed amaio¬
ribꝰ acceptam. et ipso infusã
iure nature. p̃dicare fidẽ dnĩ-¬
ci uideretur aduentus. E rãt
inꝗt ambo iusti ante dm̃ incedentes
in om̃ib mandatis et iustifi¬
cationib dr̃a sine querela..
Quid ad hoc referunt. qui
peccatis suis solatia p̃ferentes.
sine peccatis frequentib ꝯho¬
minẽ putant non ẽẽ posse :¬
Et utuntur uersiculo quia sc̃¬
ptũ ẽ imob. Nemo mundus
asorde. nec si una die uita eius
sit interra. Nũo simenses eiᷤꝰ
ab ipso. Quibꝯ respondendũe
prius. ut quid sit hominẽ
sine peccato ẽẽ definiãt:
utrũ nun quã om̃ino pec¬
casse. andesisse peccare.
Siem̃ hoc putant sine pec¬
cato eẽ. desisse peccare ipse
con sentio. Om̃s eñ̃ peccaue.¬
runt et egent gła dĩ. Sin a¬
utẽ eũ qui ueterẽ errorẽ cor¬
rexerit et in eam se uitȩ trãs¬
formauerit qualitatẽ ut
temꝑet apeccato. negãt ab¬
stinere delictis.non posum

Expanded text:
repente conceptam, sed a maiorepente conceptam, sed a maioribus acceptam et ipso infusam iure naturae praedicare fidem dominici uideretur aduentus. erant inquit ambo iusti incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus + domini sine querella. quid ad hoc referunt qui peccatis suis solacia requirentes sine peccatis frequentibus hominem putant esse non posse et utuntur uersiculo quia scriptum est in Iob: nemo mundus a sorde nec si una die uita eius est; in terra numerosi menses eius ab ipso? quibus respondendum est prius ut quid sit hominem sine peccato esse definiant, utrum numquam omnino peccasse an desisse peccare. si enim hoc putant sine peccato esse, desisse peccare, et ipse consentio — omnes enim peccauerunt et egent gloria dei — sin autem eum qui ueterem errorem correxerit et in eam se uitae transformauerit qualitatem, ut temperet a peccato. negant abstinere delictis, non possum
Abbreviated transcription (Latin):
incedenteᷤᷤ i om̃ibꝰ manda¬
tis. et iustificationib dm̃i
sine querela. Docet nos seͥ¬
ptura diuma non solũ mo¬
res inhis quȩ p̃dicabiles st̃
sed etũ parentes oportere
Naudari. ut ueluti trans mis.¬
sa immaculate puritatis he¬
reditas. in his quos uolumꝰ
laudare p̃cellat. Que er̃ã
alia intentio hoc locõ seĩ
euangłite. nisi ut sc̃s ioħs ba¬
ptista nobilitetur parentib.
maraculis. morib ꝯ rhimere. paᷤ¬
sione : Sic etiam scĩ samuel
mater anna laudat᷑: sic aparentib¬
ysa ac nobilitatẽ pietatis ac¬
cepit. quam posteris reliquit.
Sacerdos itaq sacharias. nec
solum sacerdos. sed etiã deui¬
ce. abia. id ẽ nobilis inter suꝑ¬
iores familias. Et uxor inꝗt
eius defiliabꝰ aaron. Nonso¬
lũ igitur aparentib ꝯ sed etiã
amaiorib ꝯ scĩ ioħis nobilitaᷤ
ꝓpagatur. N on seculari po¬
testate sub limis. sed religio¬
nis successtone uenerabilis.
Tales enĩ ma iores habere de¬
buit prenuntius xp̃i. ut ñ

Expanded text:
incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querella. docet nos scriptura diuina non solum mores in his qui praedicabiles sunt, sed etiam parentes oportere laudari, ut ueluti transmissa inmaculatae puritatis hereditas in his quos uolumus laudare praecellat. quae enim alia intentio hoc loco sancti euangelistae nisi ut sanctus Iohannes Baptista nobilitetur parentibus miraculis moribus munere passione? sic etiam sancti Samuhel mater Anna laudatur, sic Isaac a parentibus nobilitatem pietatis accepit, quam posteris dereliquit. sacerdos itaque Zaccharias nec solum sacerdos, sed etiam de uice Abia, id est nobilis inter superiores semine. et uxor inquit eius de filiabus Aaron. non solum igitur a parentibus, sed etiam a maioribus sancti Iohannis nobilitas propagatur, non saeculari potestate sublimis, sed religionis successione uenerabilis. tales enim maiores habere debuit praenuntius Christi, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
pͥudiata uideatur. sin eadẽ causa
eiusdem uiri discent̾̃i antiquitas
Aut inutile aut incongruum
iudicetur. quod abhis que con¬
tra pelagianos condidit disso¬
nans inuenitur.Ut itaꝙ omit¬
tamus ea uolumina: in ꝗb ab
exordio episcopatus sui. multo
prius quã impugnatores gr̃e ex¬
urgerent ꝓ gr̃a disputauit. Le¬
gantur tres ad mercellinum
ipsius libri. ad sc̃m paulinum.
Ad beatissimũ quoꝙ apłice sedis.
tificẽ: emisse pagine recurrant᷑
Ad scm̃ pimanũ. adualerium
ores contra iulanum: unus ad sc̃m
aurelium cartaginis ep̃m de ge¬
stis palestinis. Alius ad paulum
et eutropu sacerdotes: c̃tra pela¬
giũ et celstinũ questiones. et ad
beate nemorie papã bonifatiũ¬

Expanded text:
pudiata videatur, si in eadem causa pudiata videatur, si in eadem causa ejusdem viri dissentit antiquitas; et aut inutile aut incongruum judicetur, quod ab his quae contra Pelagianos condidit dissonans invenitur. Ut itaque omittamus ea volumina in quibus ab exordio episcopatus sui, multo prius quam impugnatores gratiae exsurgerent, pro gratia disputavit, legantur tres ad Marcellinum ipsius libri . Ad sanctum Paulinum NAd beatissimum quoque apostolicae sedis tificem emissae paginae recurrantur. Ad sanctum Pinianum , ad Valerium ores contra Julianum, unus ad sanctum Aurelium Carthaginis episcopum de gestis Palaestinis: alius ad Paulum et Eutropium sacerdotes, contra Pelagii et Coelestii quaestiones : et ad beatae memoriae papam Bonifaciu
Abbreviated transcription (Latin):
pliceret. quod auderent ꝗdã
aduersus antiquos magistros in¬
solenter insurgere et indiscipli¬
nata calũnia: pͣdicationi ueri¬
tatis obstreꝑent. Augustinus
inquiens sce recordationis ui¬
rum: ꝓuita sua atq ꝓmeritis
inñra semꝑ cõmunione habuimꝰ
nec umquã hunc sinistrȩ suspi¬
cionis saltim rumor aspersit. quẽ
tante scientiȩ olim fuisse memi¬
nimus. Vt inter magistros optimoᷤ
etiam ab eius semꝑ decessoribus
aberetur. Bene ergo de eo om̃s
in cõmune senserant. ut pote ꝗ
ubiq cunctis: et amori fuerat
tissimi testimonii dignitatẽ. aud
quisquã maligne int̾pretationis
murmur emittere : et ꝑspicuȩ
sincerissimeq sen̾tentiȩ. nubem
oblique ambiguitatis obtendẽ:
Ut scilicet quia in epła pape: li¬
brorũ ꝓ quib actũ ẽ: non exp̃s¬
sus est titulus: hinc eos appare¬
at non probatos. Et istã in san
Maneat plane. maneat ista c̃di¬
tio: ut horũ librorũ nouitas re¬

Expanded text:
pliceret, qua auderent quidam pliceret, qua auderent quidam adversum antiquos magistros insolenter insurgere, et indisciplinata calumnia praedicationi veritatis obstrepere: « AUGUSTINUM, inquiens , sanctae recordationis virum, pro vita sua atque pro meritis, in nostra semper communione habuimus; nec umquam hunc sinistrae suspicionis saltem rumor aspersit, quem tantae scientiae olim fuisse meminimus, ut inter magistros optimos etiam a meis semper decessoribus haberetur. Bene ergo de eo omnes in commune senserunt; ut pote qui ubique cunctis et amori fuerit tissimi testimonii dignitatem, audet quisquam malignae interpretationis murmur emittere, et perspicuae sincerissimaeque sententiae nubem obliquae ambiguitatis obtendere? ut scilicet quia in epistola papae, librorum pro quibus actum est, non expressus est titulus, hinc eo appareat non probatos, et istam in sancManeat plane, maneat ista conditio, ut horum librorum novitas re
Abbreviated transcription (Latin):
admitteret retractari. Nec uõ
segniore cura: ab hoc eodem
morbo. brittanias lib̾auit. Quan¬
do quos dam mimicos gr̃e non
solum sue originis occũpantes
etiam ab illo secreto exclusit
oceam. Et ordinato scotus ep̃o:
dũ romanã insulã studet serua¬
re catholicã: fecit ẽtiã barba¬
orientales eccłe gemina peste.
purgate sunt.Quando quiril¬
lo alexandrine urbis antisti¬
te. gloriosissimo fidei catholi.¬
ce defensori. ad exsecandam
nestorianã impietatẽ apłico
auxiliatus ẽ gladio. Quo etiã
pelagiani dum cognatis con¬
federantur errorib : iterum
gallias istis ipsis ꝗsc̃ę memoriȩ
augustim scripta reprehendunt:
male eloquentiȩ ẽ adempta li¬
bertas. Quando consultantiũ
actione suscepta: et librorum
qui errantibo displicebant pie¬
tate laudata: quid oporteret
de eorũ auctoritate sentiri scõ
manifestauit eloquio. Euiden¬
ter ꝓnuntians. quantũ sibi p̾¬
sumptionis istius nouitas dis¬

Expanded text:
admitteret retractari. Nec vero admitteret retractari. Nec vero segniore cura ab hoc eodem morbo Britannias liberavit, quando quosdam inimicos gratiae solum suae originis occupantes, etiam ab illo secreto exclusit Oceani, et ordinato Scotis episcopo, dum Romanam insulam studet servare catholicam, fecit etiam barbaOrientales Ecclesiae gemina peste purgatae sunt, quando Cyrillo Alexandrinae urbis antistiti, gloriosissimo fidei catholicae defensori ad exsecandam Nestorianam impietatem, apostolico auxiliatus est gladio; quo etiam Pelagiani, dum cognatis confoederantur erroribus, iterum Gallias istis ipsis qui sanctae memoriae Augustini scripta reprehendunt, maleloquentiae est adempta libertas; quando consulentium actione suscepta, et librorum qui errantibus displicebant pietate laudata, quid oporteret de eorum auctoritate sentiri, sancto manifestavit eloquio, evidenter pronuntians, quantum sibi praesumptionis istius novitas dis