comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
his qui ñ sunt: ds & sc̃i eius ẽẽ monstran¬
tur. Hȩc de nomine iohel & patris eius
stricta sint breuit̃ ⁊ ut recte ad eum¬
uerbum dĩ qd̾ erat in pͥncipio apud
dm̃. factum ẽẽ narretur: baptista io¬
hanne reserente. Qui post me uentu¬
rus est: ante me factus ẽ: quia pͥor
me erat. Porro factum ẽẽ sermouem.
ad meritum eiꝰ refertur cui fit: non
ad conditionem illius qui fieri dicit᷑.
ut alibi legimꝰ. Dñs mͥ factus ẽ in sa¬
lutem. Quomͦ autẽ in osee ꝓpha quẽ
inpͥcipio duodecim ꝓpħarum aute
hunc librũ explanauimꝰ. sub nomine
ephraim ad decẽ trib confertur uati¬
ciniũ. quȩ uł samaria uł isrł sepe me¬
morant᷑: sic in iohel qui iuxta hebre.¬
os scds ẽ. omne qd̾ dr. ad tribum iuda
& ad ierłm ꝑtinere credendũ ẽ. et
nullam om̃ino isrłis id ẽ decem tri¬
buũ in hoc fieri mentionẽ. Tempora
acciꝑe quȩ & inosee legimꝰ: in dieb

Expanded text:
his, qui non sunt , Deus et sancti ejus esse monstranhis, qui non sunt , Deus et sancti ejus esse monstrantur. Haec de nomine Joel et patris ejus perstricta sint breviter, ut recte verbum Dei, quod erat in principio apud Deum, factum esse narretur, Baptista Joanne referente: Qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat . Porro factum esse sermonem ad meritum ejus refertur, cui fit, non ad conditionem illius qui fieri dicitur, ut alibi legimus: Dominus mihi factus est in salutem . Quomodo autem in Osee propheta, quem in principio duodecim prophetarum ante hunc librum explanavimus, sub nomine Ephraim ad decem tribus confertur vaticinium, quae vel Samaria, vel Israel saepe memorantur: 169 sic in Joel, qui juxta Hebraeos secundus est, omne quod dicitur ad tribum Juda, et ad Jerusalem pertinere credendum est, et nullam omnino Israelis, id est, decem tribuum in hoc fieri mentionem. Tempora accipere, quae et in Osee legimus: In diebus
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ ad iohel
filium phatuhel.
Septuaginta
int̃pretes ꝓ phatu
hel uerterunt
batuhel: quod
apud hebreos om¬
nino nil resonat.
Phatuheł autẽ in linguam nr̃am uer¬
titur latitudo dĩ. uł aꝑiens ds: ut in
marco legimꝰ saluatorem ad surdum
Quia em̃ cum apło dicere pot̾at. os nr̃m
patet ad uos o chorintii. cor nr̃m dilata¬
tum ẽ. & audiebat a dño. dilata os tuũ
& implebo illud: ipsa quoq oris adaꝑtio¬
ñ in hominis s in dĩ potestate ẽ. paulo
dicente. ostrum mͥ aꝑtum ẽ magnũ &
euidens. s adũsarii multi: iccirco api¬
ens dicit᷑ ds. Cumq sc̃s semꝑ ꝓficiat ex
parte cognoscens & ex parte ꝓpħans.
donec uematꝰ pfectum ẽ: de latitudine
& aꝑtione generatus appellatur iohel.
qd̾ apud nos sonat incipiens. uł. ẽ deus.
arbitror comp̃hendisse. Qua humili¬
tate succrescens. cũ moyse meretur
audire: qui ẽ misit me. Ad distinctio¬
nem eñ eoꝵ qui ñ sunt. de quib in
hester legimꝰ. netradas sceptrum tuũ

Expanded text:
factum est ad Joel filium Phatuel. Septuaginta interpretes pro PHATUEL   verterunt Bathuel; quod apud Hebraeos omnino nil resonat. Phatuel autem in linguam nostram vertitur latitudo Dei, vel aperiens Deus, ut in Marco legimus Salvatorem ad surdum m cum Apostolo dicere poterat: Os nostrum patet ad vos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est : et audiebat a Domino: Dilata os tuum, et implebo illud : ipsa quoque oris adapertio, non in hominis, sed in Dei potestate est, Paulo dicente: Ostium mihi apertum est magnum et evidens; sed adversarii multi ; idcirco aperiens dicitur Deus. Cumque sanctus semper proficiat, ex parte cognoscens et ex parte prophetans, donec veniat quod perfectum est, de latitudine et adapertione generatus, appellatur Joel  , quod apud nos sonat incipiens, vel est Deus, arbitror comprehendisse ; qua humilitate succrescens cum Moyse meretur audire: Qui est, misit me . Ad distinctionem enim eorum qui non sunt, de quibus et in Esther legimus: Ne tradas sceptrum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ excelsus dm̃i. Daniel. ẽcrĩnẽm̃e
cum ita se habeant: obsecro mi pam¬
machi. qͥ om̃i arte pugnandi adu̾sum
diabolum dimcas. ut nobis contra
amalech pugnantib leues cũ moyse
ad dm̃ manus ⁊ & adu̾sarios isrł oratio¬
nib suꝑes. Nuꝑ de egypto egressi sumꝰ.
& in osee pharaone sũbmerso rubrũ
transuuinus mare: ñc post latam he-¬
remi uastitatẽ muldo nobis labore fu
cet scorpio. & arcuato uulnere ferire
conet᷑: cu comes itineris & excantator
uenenatoꝵ morsuum. sp̃ualem nobis
psyllea exhibe. Qd̃q sc̃e ac uenerabili
paulȩ parenti tuȩ polliciti sumꝰ. pius
heres suscipe: & quicqͥd uł ingemo
uł doctrina minꝰ tua expectatione
possumꝰ. amici fauore sustentar nec

Expanded text:
id est, excelsus Domini: Daniel, ἔκρινε cum ita se habeant, obsecro, mi Pammachi, qui omni arte pugnandi adversum diabolum dimicas, ut nobis contra Amalec pugnantibus leves cum Moyse ad Dominum manus, et adversarios Israel orationibus superes. Nuper de Aegypto egressi sumus, et in Osee Pharaone submerso, Rubrum transivimus mare : nunc post latam eremi vastitatem, multo nobis labore sudcet scorpio, et arcuato vulnere ferire conetur: tu comes itineris, et excantator venenatorum morsuum, spiritualem nobis ψυλλέα exhibe quodque sanctae ac venerabili Paulae parenti tuae polliciti sumus, pius haeres suscipe, et quidquid vel ingenio vel doctrina minus tua exspectatione poss
Abbreviated transcription (Latin):
po educatur isrł ex egypto. & portet᷑
in brachiis. & ducat᷑ in fumculis cari¬
tatis ⁊ qͥ sit qui int̾ficiat mort̾ẽ & siccet
uenas eiꝰ & fontes arefaciat. & diripiat
uasa quȩ in thesauro condita tene-¬
bant᷑. le. cȩtera quȩ ĩongum ẽ texeree
Unde quicũq sc̃s & iustus ẽ: rectas
uias dñi esse cognoscit. Uias aut̃e dĩ
esse cognoscimꝰ lectionẽ ueteris & no¬
ui testam̃ti: & sc̃arum intelligentiã
scripturaꝵ. In his uiis qui ambulat
iter inuenire ñ poc̃it. Sinautẽ dixerte
cũ dauid. reuela ocłos meos & conside¬
rabo mirabilia de lege tua. ambulabit
in eis & xp̃m inueniet. & iudeos. atq
hereticos qͦs uł p̃uaricatores uł ĩpios
scͥptura nc̃ noĩat. offendere in eis &

Expanded text:
 educatur ex Aegypto, et portetur in brachiis, et ducatur in funiculis charitatis: qui sit qui 163 interficiat mortem, et siccet venas ejus et fontes arefaciat, et diripiat vasa quae in thesauro condita tenebantur, et caetera quae longum est retexere? Unde quicumque sanctus et justus est, rectas vias Domini esse cognoscet. Vias autem Domini esse cognoscimus lectionem veteris et novi Testamenti, sanctarum intelligentiam Scripturarum. In his viis qui ambulat,iter invenire non poterit. Sin autem dixerit cum David: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua , ambulabit in eis, et Christum inveniet: et Judaeos atque haereticos, quos vel praevaricatores vel impios Scriptura nunc nominat, off
Abbreviated transcription (Latin):
tatus ẽ aquila: aut uulnerabit. ut
sẏminacͥus transtulit. Et uide qͣntum
pondus sit miseriarũ. ut ñ agri.nec
possessiones. ac rura uastentur: s me¬
dias ciuitates hostis introeat & consu-¬
mat electos eius. siue brachia illiꝰ. ut
int̾pretatus ẽ syminachus. qd̾ hebrai¬
ce dicit᷑ baddaii. Cumq consumpserit
gladius electos & pͥncipes siue robur
exercitus. & deuorauerit uel capita uł
consilia eoꝵ. ut ñ possint aliquod in¬
uenire presidiũ: tunc plebs miserabi¬
lis quȩ ad me reu̾ti noluit. meũ ad se redi¬
cũ p̾stolabit᷑: & sero aget penitentiã hosti¬
bus cuncta uastantib. Itaq quia peccata
grandia grandib sunt pumenda suppli¬
ciis: imponet eis qui relicti fuerint de
popło. rege eoꝵ. ac pͥncipib assyrio mu¬
crone truncatis. iugum grauissimum
seruitutis : & imponet parit̃ qd̾ ñ aufere¬
tur iuxta litterã. insi sp̃ualit̃ tollat᷑ in

Expanded text:
tatus est Aquila, aut vulnerabit, ut tatus est Aquila, aut vulnerabit, ut Symmachus transtulit. Et vide quantum pondus sit miseriarum, ut non agri vel possessiones ac rura vastentur; sed medias civitates hostis introeat, et consumat electos ejus, sive brachia illius, ut interpretatus est Symmachus, quod Hebraice dicitur BADDAU  . Cumque consumpserit gladius electos, et principes, sive robur exercitus, et devoraverit vel capita vel consilia eorum, ut non possint aliquod invenire praesidium, tunc plebs miserabilis quae ad me reverti noluit, meum ad se reditum praestolabitur. Et sero aget poenitentiam, hostibus cuncta vastantibus. Itaque quia peccata grandia grandibus sunt punienda suppliciis, imponent eis qui derelicti fuerint de populo rege eorum ac principibus Assyrio mucrone truncatis jugum gravissimum servitutis, et imponent pariter quod non auferetur juxta litteram, nisi s
Abbreviated transcription (Latin):
met electos eius: & comedet capita eoꝵ.
Et popłs meus pendebit ad reditum me¬
uni. Iugum autẽ imponet᷑ ei simul qd̃
ñ auferetur. Lxͣx. Habitauit e¬
phraui in egypto. & assur ipse rex eiꝰ:
quia noluit conuerti. Et infirmatus
onb suis. Et popłs eiꝰ suspensus ẽ ex
incolatu suo. Et ds̃ suꝑ speciosa eiꝰ irasce¬
tur: & ñ exaltabit eum. Quando dicit.
ñ reuercetur in t̾ram egẏptr: ostendit
qd̾ reu̾ti cupiat. s ire ñ possit. Reuerti
autẽ cupiebat isrł. ab egyptiis auxiliũ
flagitans: s possessus ẽ ab assyrio qui
cepit eum & dñatus ẽ illius iure uicto¬
ris. Et hoc passus ẽ qi conuerti noluit:
nec agere penitentiã. Uel certe dicamꝰ
qd̾ reuersus sit int̾ram egypti. qͣndo
egyptios in t̾rasc̃a adorauit deos: uel
illo fensu accipiendum quo supra dic̃¬
tum ẽ. egyptum inuocabant. ad assy¬
rios abierunt. Cepit itaq gladius
in ciuitatib eiꝰ. siue irruet. ut int̃pre¬

Expanded text:
met electos eius et comedet capita eorum met electos eius et comedet capita eorum et popum. Jugum autem imponetur eis simul, quod non auferetur. LXX: Habitabit Ephraim in Aegypto, et Assur ipse rex ejus: quia noluit converti. Et infirmatus onibus suis: et populus ejus suspensus est ex incolatu suo, et Deus super pretiosa ejus irascetur, et non exaltabit eum. Quando dicit: non revertetur in terram Aegypti, ostendit quod reverti cupiat, sed ire non possit. Reverti autem cupiebat Israel ab Aegyptiis auxilium efflagitans; sed possessus est ab Assyrio, qui cepit eum, et dominatus est illius jure victoris, et hoc passus est, quia converti noluit, nec agere poenitentiam. Vel certe dicamus, quod reversus sit in terram Aegypti, quando Aegyptios in terra sancta adoravit deos, vel illo sensu accipiendum, quo supra dictum est: Aegyptum invocabant, ad Assyrios abierunt. Coepit itaque gladius in civitatibus ejus, sive irruet, ut interpre
Abbreviated transcription (Latin):
uincti funib trahebant᷑: paululũ ma¬
xillas eoꝵ alapis uerberami: ñ pumens
s corrigens & emendans. Iudex lacerat
carnes ⁊ torquet fumculis: flagellis atq
chre. ñ dixit ero eis. alapis uerberans: s
quasi homo maxillas manu ꝑcutiens.
ꝑcutit aut̃ẽ ds filios aberrantes: cõminati¬
one penarũ euangłica lectione. & testimo¬
niis ꝓpħarũ. Cumq sic ꝑcusserit in
maxilla. ut hereticũ panẽ atq doctrm̃a
excutiat de ore polluto: titnc respicit ad
eum dicente sibi uerberato. Respice m
ine. & mniserere mei. Et iterum. Respice
& exaudi me diĩe ds meus. Cumq res¬
pexerit: p̃ualebit. siue ꝓderit eis. idẽ su¬
ꝑabit aduersarios: & de fugitiuus ser¬
uos faciet. Siue dabit eis uerũ & dulẽẽ
cibum: qui prius hereticoꝵ mendatia
& cibos amarissimos deuorabant.
on reuerdet᷑ in t̾̃ram egypti: & assur
ipse rex eius: qm̃ noluerunt conuerti.
Cepit gladius in curtatib enis. & consu-¬

Expanded text:
vincti funibus trahebantur, paululum mavincti funibus trahebantur, paululum maxillas eorum alapis verberavi, non puniens; sed corrigens et emendans. Judex lacerat carnes, torquet funiculis, flagellis atque chre non dixit, ero eos alapis verberans, sed quasi homo maxillas manu percutiens. Percutit autem Deus filios aberrantes comminatione poenarum, Evangelica lectione, et testimoniis prophetarum. Cumque sic percusserit in maxilla, ut haereticorum panem atque doctrinam excutiat de ore polluto: tunc respicit ad eum, dicente sibi filio verberato: Respice in me, et miserere mei . Et iterum: Respice et exaudi me, Domine Deus meus . Cumque eo respexerit, praevalebit, sive proderit eis, id est, superabit adversarios, et de fugitivis servos faciet. Sive dabit eis verum et dulcem cibum, qui prius haereticorum mendacia et cibos amarissimos devorabant. on revertetur in terram Aegypti et Assur ipse rex eius quoniam noluerunt converti coepit gladius in civitatibus eius et consu
Abbreviated transcription (Latin):
ta illud qd̾ in euangłio scriptũ ẽ. Nemo
uenit ad me. nisi pat qui ine imsit. traxe¬
rit eum. Et arbitrati sunt iugrm meũ
leue. ẽẽ grauissimũ. Et declinaui ad eos
deserens regna cȩloꝵ: ut cum eis uersa¬
rer assumpta forma hominis. Siue dedi
magnitudiẽ. Illis immolantib baha¬
lim quȩ de suo corde finxerunt. & me uo¬
cante fugientib a facie mea. ita eñi in.
lxͣx. continetur. ego clementissimꝰ dñs
ligabam pedes ephraim. ne ame longi¬
us fugerent⁊ hoc em̃ significat ẽs eñ¬
niis scripturarũ. & disputatione magi¬
stroꝵ eccłie: ut ligatos ꝑpenitentiã. suis
brachiis contuieret : ñ intelligentes quod
patientia di. salutis eoꝵ esset occasio. Unde
in correptione hominũ uidelicet magi¬
stroꝵ qui eos deceꝑant: contractis ꝑfidiȩ
frigore extendi calorem fider: & quasi re¬
pugnantes. unculis meȩ dilectionis astrm¬
xi. Et quia ñ sua sponte currebant sed

Expanded text:
ta illud quod in Evangelio scriptum est: Nemo ta illud quod in Evangelio scriptum est: Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me traxerit eum . Et arbitrati sunt jugum meum leve, esse gravissimum: et declinavi ad eos deserens regna coelorum, ut cum eis vescerer, assumpta forma hominis, sive dedi magnitudinem. Illis immolantibus Baalim quae de suo corde finxerunt, et me vocante, fugientibus a facie mea ita enim in Septuaginta continetur, ego clementissimus Dominus ligabam pedes Ephraim, ne a me longius fugerent: hoc enim significat συνεniis Scripturarum, et disputatione magistrorum Ecclesiae, ut ligatos per patientiam suis brachiis contineret, non intelligentes quod patientia Dei salutis eorum esset occasio. Unde in corruptione hominum, videlicet magistrorum, qui eos deceperant contractos perfidiae frigore, extendi calorem fidei, et quasi repugnantes vinculis meae dilectionis astrinxi. Et quia non sua sponte currebant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
rauert̃ qd̃ curarem eos. & uulms idola¬
triȩ quadragnnta annoꝵ spatio obduce¬
rem. & pristinȩ redderẽ sanitati. Cura¬
ui autẽ eos ꝓpt̾ fumculos & uincula
caritatis quib michi abraham. ysaac
& iacob astrinxerã. Pro adam eñi aqͥ
rent in fumcłis hominũ traham eos.
in uincłis cariatis. Quodq sequitur.
ero eis quasi exaltans iugum. ꝓ quo
int̾pretatus ẽ syminachus. & putaue¬
runt qd̃ imponerẽ iugum suꝑ maxil¬
lam eoꝵ: duplicit̃ accipit᷑. Aut abstu¬
nationũ: aut legem meã quasi grauis¬
simũ iugi pondus arbitrati sunt. Et
dedi eis escam manna in deserto quo
uescerent᷑. Hoc ẽ eñi quod ait. Declina
quocibum manne ad eũ fecerit declinare.
Aliter. Int̾m dilexi eos. & tam clemens
pastor fui. ut morbidam ouem humeris
meis ipse portarẽ: ipsi uero ignorauer̃t
cum mea illos passione curarẽ: & qui a¬
mator sum hominũ omniũ. traherem
eos ad credendũ in uinculis caritatis. iux¬

Expanded text:
raverunt quod curarem eos, et vulnus idololaraverunt quod curarem eos, et vulnus idololatriae quadraginta annorum spatio obducerem, et pristinae redderem sanitati. Curavi autem eos propter funiculos et vincula charitatis, quibus mihi Abraham, Isaac, et Jacob astrinxeram. Pro Adam enim Aquirent, in funiculis hominum traham eos, in vinculis charitatis. Quodque sequitur: Ero eis quasi exaltans jugum, pro quo interpretatus est Symmachus: et putaverunt quod imponerem jugum super maxillam eorum, dupliciter accipitur: aut abstunationum: aut Legem meam quasi gravissimum jugi pondus arbitrati sunt. Et dedi eis escam manna in deserto , quo vescerentur, hoc est enim, quod ait, declinavquod cibum mannae ad eum fecerit declinare. Aliter: Intantum dilexi eos, et tam clemens pastor fui, ut morbidam ovem humeris meis ipse portarem : ipsi vero ignoraverunt quod mea illos passione curarem: et qui amator sum omnium hominum, traherem eos ad credendum in vinculis charitatis, jux
Abbreviated transcription (Latin):
ciam ad eum p̃ualens ei. Aultum
dissonat. Temptemꝰ gͥ uxta hebreos hi¬
storiã: iuxta .lxx. anagogen texere. Qui
supͣ dixerat. puer isrł & dilexi eum. et
ex egẏpto uocaui filium meũ. & postea
intulit qd̃ ꝑpetrauerit nefas bahalim
unmolabant & simulachris sacrifica¬
baut: nunc uarrat qd̾ isrł amore dile-¬
xerit. scđm illud qd̾ in deuterononno
legimꝰ. Portauit te dñs d̾s tuus. ut solet
homo gestare paruulũ suũ in om̃i uia
ꝑ quã ambulasti: donec uenires ad lo¬
cum istũ. Et in alio loco. Expandit a-¬
las suas & assumpsit eum: atq portauit
in humeris iuis. Ego inquit qui pater
eram. nutrieiꝰ factus sum: & paruulũ
meum in ulnis meis ipse portabam. ne
lederetur in solitudine. Et ne uł estu
uł cenebris t̾reretur: in die. nubes erã.
innocte. ignis columna ⁊ut quos ꝓtexe¬
ram. meo illustrarẽ & sanarẽ lumine.
Cumq peccassent & fecissent sibi uituli
caput: dedi locum penitentiȩ. & igno¬

Expanded text:
ciam ad eum praevalens ei. Multum ciam ad eum praevalens ei. Multum dissonant. Tentemus igitur juxta Hebraeos historiam; juxta LXX, ἀναγωγὴν texere. Qui supra dixerat: puer Israel et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum; et postea intulit quod perpetraverit nefas, Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant, nunc narrat quo Israel amore dilexerit, secundum illud quod in Deuteronomio legitur: Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet homo gestare parvulum filium suum, in omni via, per quam ambulasti, donec venires ad locum istum . 125 Et in alio loco: Expandit alas suas et assumpsit eum, atque portavit in humeris suis . Ego, inquit, qui pater eram, nutritius factus sum, et parvulum meum in ulnis meis ipse portabam, ne laederetur in solitudine, et ne vel aestu vel tenebris terreretur, in die nubes eram, in nocte ignis columna : ut quos protexeram, meo illustrarem et sanarem lumine, cumque peccassent, et fecissent sibi vituli caput, dedi locum poenitentiae, et igno
Abbreviated transcription (Latin):
chram habuerit in uxorẽ. In lya quȩ
maior erat cecitat̃e intelligimꝰ sy nago¬
gȩ:. in rachel. pulchritudinem eccłiȩ.
Et᷑tamen qui ex parte. typifueruit dm̃
saluatoris: ñ omĩa quȩ fecisse uarrant᷑.
intypo eius fecisse credendi sunt. Ty¬
pus eñi partem indicat. Qd̃ si totum
p̃cedat in typo: iam ñ est typus. s histo¬
riȩ ueritas appellanda ẽ. Hec breuiter
ut in cõmentariis diximꝰ: ñc ad reliqua
curramꝰ. Et ego quasi nutrieiꝰ ephra¬
im. portabam eos in brachiis meis: et
nescierunt qd̾ curarẽ eos. In funiculis
adam traham eos. inuinculis caritatis:
& ero eis quasi exaltans iugum suꝑ ma-¬
xillas eoꝵ ⁊ & declinaui ad eum ut uesce-¬
ret᷑. Lxxͦ. Et ego colligaui eplra
im: suscepi eum suꝑ brachiũ meum &
ñ cognouerunt ut sanarẽ illos in cor¬
reptione hominũ. Extendam eos in uin¬
culis caritatis mee. Et ero illis quasi
dans alapͥas suꝑ maxillas eius. & respi¬

Expanded text:
chram habuerit uxorem . In Lia quae chram habuerit uxorem . In Lia quae major erat, caecitatem intelligimus Synagogae, in Rachel pulchritudinem Ecclesiae: et tamen qui ex parte typi fuerunt Domini Salvatoris, non omnia quae fecisse narrantur, in typo ejus fecisse credendi sunt. Typus enim partem indicat: quod si totum praecedat in typo, jam non est typus, sed historiae veritas appellanda est. Haec breviter ut in Commentariis diximus: nunc ad reliqua recurramus. Et ego quasi nutritiim portabam eos in brachiis meis et nescierunt quod curarem eos in funiculis Adam traham eos in vinculis caritatis et ero eis quasi exaltans iugum super maxillas eorum et declinavi ad eum ut vesceretur im, suscepi eum super brachium meum; et non cognoverunt ut sanarem illos in corruptione hominum: extendi eos in vinculis charitatis meae. Et ero illis, quasi dans alapas homo super maxillas ejus: et respi
Abbreviated transcription (Latin):
de quo hȩc dicerent᷑. Stulticia ipsum
uolum̃ excusat: qd̃ prudent̃ ordinatĩ¬
q compositũ ẽ. Imꝑitũ ñ possumꝰ dice¬
re: quẽ ex aliis testimoniis scriptura¬
rum scientiã legis habuisse cognosci¬
mus. Suiꝑẽ ut illud dicamꝰ. qđ ea
quȩ typicos p̃cedunt in aliis. iuxta
ueritatẽ & adimpletionẽ referantur
b syna & syoñ. & in sara & agar fecisse
cognouimꝰ. Neq eñi ñ ẽ syna mons. &
non ẽ syon: ñ fuit sara & ñ fuit agar:
quia hȩc paulus apłs ad duo retulit
testamenta. Sic igit᷑ hoc quod scriptũ
ẽ. paruulus isrł & dilexi eum. & ex
egypto uocaui filiũ meũ: dicitur qui¬
dem de popło isrł qui uocatur ex egyp¬
to.qui diligit᷑. qui eo temꝑe post errorẽ
ẏdolatrie. quasi infans & paruulus est
uocatus: s ꝑfecte refertur ad xp̃m. Nam
& ysaac in tẏpo xp̃i fuit. quod futurȩ
mortis ligna sibi ipse portauerit: & iacob
qui lẏam dolentẽ ocłos. & rachel pul¬

Expanded text:
de quo haec dicerentur. Stultitiam ipsum de quo haec dicerentur. Stultitiam ipsum volumen excusat, quod prudenter ordinateque compositum est: imperitum non possumus dicere, quem ex aliis testimoniis Scripturarum scientiam Legis habuisse cognoscimus. Superest ut illud dicamus quod ea quae τυπικῶς praecedunt in aliis, juxta veritatem et adibus Sina et Sion, et in Sara et Agar fecisse cognovimus. 124 Neque enim non est Sina mons, et non est Sion: non fuit Sara, et non fuit Agar; quia haec apostolus Paulus ad duo retulit Testamenta . Sic igitur hoc quod scriptum est: Parvulus Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum, dicitur quidem de populo Israel, qui vocatur ex Aegypto, qui diligitur, qui eo tempore post errorem idololatriae quasi infans et parvulus est vocatus: sed perfecte refertur ad Christum. Nam et Isaac in typo Christi fuit quod futurae mortis ligna sibi ipse portaverit : et Jacob quia Liam dolentem oculos, et Rachel pul
Abbreviated transcription (Latin):
deos suos: & qd̃ cumq simulauerint
de hoc loco sumpsisse destimonium.
iuxta hebraicã ueritatem. Ergo qui
detrahunt nr̃e int̃pretationi. dent
scripturã de qua euangłista hoc
testimoniũ sumpserit: & int̃preta¬
tus sit in do mino saluatore. qnͣdo
de egypto reductus ẽ in t̾ram isrł.
Et cum inuenire nequiuerint: desi¬
nant rugare frontẽ. ad diicere suꝑci¬
lium. crispare nares. digitis concre¬
pare. Hunc locum. in septimo uo¬
lumine iulianus augustus qd̃ adũ¬
sum nos id ẽ xp̃ianos euomuit calum¬
niat᷑: & dicit. qd̾ de isrł scriptũ est̃.
matheus euangłista ad xp̃m transtu¬
lit. ut simplicitati eoꝵ qui de genti¬
bus crediderant illuderet. Cui nos
ñ poterant legere nisi: ii qui ex hebre¬
is erant. Ergo ñ ꝓpt̾ea fecit ut illude¬
ret ethuicis. Sinaut̾ẽ hebreis illude¬
re uoluit: aut stultus aut imꝑitus
fuit. Stultus. si aptum finxit men¬
dacium: imꝑitus. si non incellexit

Expanded text:
deos suos, et quodcumque simulaverint, deos suos, et quodcumque simulaverint, de hoc loco sumpsisse testimonium juxta Hebraicam veritatem. Ergo qui detrahunt nostrae translationi, dent Scripturam, de qua Evangelista hoc testimonium sumpserit, et interpretatus sit in Domino Salvatore, quando de Aegypto reductus est in terram Israel. Et cum invenire non quiverint, desinant rugare frontem, adducere supercilium, crispare nares, digitis concrepare. Hunc locum in septimo volumine Julianus Augustus quod adversum nos, id est, Christianos evomuit, calumniatur, et dicit: quod de Israel scriptum est, Matthaeus evangelista ad Christum transtulit, ut simplicitati eorum, qui de gentibus crediderant, illuderet. Cui nos non poterant legere nisi hi qui ex Hebraeis erant. Ergo non propterea fecit, ut illuderet ethnicis. Sin autem Hebraeis illudere voluit, aut stultus, aut imperitus fuit: stultus, si apertum finxit mendacium: imperitus, si non intellexit,
Abbreviated transcription (Latin):
sub ahab rege isrł legimꝰ: qui sydonii
regis filiam ihezabel duxit uxorem:
& babyloniũ ac phenicis idolum
tͣnͣstulit in samariã. Ergo distantia
peccata temꝑib. uno sermone comun¬
git: qͦmͦ pͥmũ uocati s int de egypto
& appellati filii. deinde in solitudine
recesserint a do. beelphegor magis
colentes quã din⁊ & postea in t̾ra sc̃a
bahalun & astaroth & ceteris ydolis
seruierint. Transire hereticos
instar dilucłi & regem eoꝵ diabolũ
uł heresiarchen: intelligimꝰ. Quos
in infantia qͣndo crediderunt in
eccłia. & erant paruuli & xp̃i nomine
de tribulatione. & tenebris egypti.
Uocauit autẽ ꝑ apłos & doctores eccłiȩ.
Cumq a meis inquit ducib sint uoca¬
ti: recesserunt a facie eoꝵ & adorauer̃t
beelphegor. hoc ẽ sius uitiis & libidin
seruier̃t ⁊ & postea immolabant baha¬
lun & simulachris quȩ sibi confiuxe¬
rant. Singuli eñ hereticoꝵ habent

Expanded text:
sub Achab rege Israel legimus, qui Sidonii sub Achab rege Israel legimus, qui Sidonii regis filiam Jezabel duxit uxorem, et Babylonium ac Phoenicis idolum transtulit in Samariam. Ergo distantia peccata temporibus, uno sermone conjungit: quomodo primum vocati sint de Aegypto et appellati filii, deinde in solitudine recesserint a Deo, Beelphegor magis colentes, quam Deum, et postea in terra sancta Baalim et Astaroth, et caeteris idolis servierint. Et transire haereticos instar diluculi, et regem eorum diabolum, vel haeresiarcham intelligimus, quos in infantia quando crediderunt in Ecclesia, et erant parvuli, et Christi nomine de tribulatione et tenebris Aegypti. Vocavit autem per apostolos et doctores Ecclesiae. Cumque a meis, inquit, ducibus sint vocati, recesserunt a facie eorum, et adoraverunt Beelphegor, hoc est, suis vitiis et libidini servierunt, et postea immolabant Baalim et simulacris, quae sibi confinxerant. Singuli enim haereticorum habent
Abbreviated transcription (Latin):
transit celerit̃. ita ut fimatur nox
et clarescat dies: sic rex isrł. id ẽ decẽ
tribuũ uelocit̾ transiet. Exponitq
beneficia quȩ in ipsum contulerit
deus. Dum inquit esset puer & paruu¬
lus. & captus in egẏpto teneret᷑: in tan¬
tũ eũ dilexi. ut mitterẽ seruũ meum
moysen. & ex egypto uocarẽ siliũ meũi:
de quo dixi. & in alio loco. filius pͥmoge¬
nitus meus isrł. Et quia ifrł singula¬
rit̃ quide dicit᷑ s pluralit intelligitur.
dẽ in numero singulari multus est
numerus qui in hoc numero contine¬
tur: ueteris recordatur hẏstoriȩ. quod
uocauerit quide eos ꝑ moy sen & aa¬
ron qui uocauer̃t eos. ut egrederent᷑
de egypto. Ipsi uͦ uocati ab eis. recesse¬
runt a facie eoꝵ uertentes eis terga. &
mentis duritiã gestu corꝑis indican¬
tes. Nec eis suffecit uocantes contem¬
nere uisi immolarent baal. & sculp¬
tilib siue simulachris adolerent in¬
censum. Ad orasse baal eos primum

Expanded text:
transit celeriter; ita ut finiatur nox transit celeriter; ita ut finiatur nox et clarescat dies: sic rex Israel, id est, decem tribuum velociter transiet. Exponitque beneficia quae in ipsum contulerit Deus. Dum, inquit, esset puer et parvulus, et captus in Aegypto teneretur, intantum eum dilexi, ut mitterem servum meum Moysen, et ex Aegypto vocarem filium meum, de quo dixi in alio loco: Filius primogenitus meus Israel . Et quia Israel singulariter quidem dicitur, sed pluraliter intelligitur: dem in numero singulari multus est numerus, qui hoc numero continetur, veteris recordatur historiae, quod vocaverit quidem eos per Moysen et Aaron, qui vocaverunt eos, ut egrederentur de Aegypto: ipsi vero vocati ab eis recesserunt a facie eorum, vertentes ei terga, et mentis duritiam gestu corporis indicantes. Nec eis suffecit vocantes contemnere, nisi immolarent Baal et sculptilibus suis, sive simulacris adolerent incensum. Adorasse eos Baal primum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Qd̃q sequit᷑. sic fecit uobis be¬
thel a facie maliciȩ nequitiarũ ur̃arũ:
ꝓpͥe hereticoꝵ pͥncipib coaptatur. qͥd
eis fecerit bethel. quã ipsi uocant be¬
thel. hoc ẽ domũ dĩ & falsã eccłam. ut sit sensus. Sic uob̾faci
maliciarũ ur̃arũ. Sicut mane
transit: ꝑ transiit rex isrł. Quia puer
isił. & dilexi eũ: & ex egẏpto uocaui fi¬
lium meũ. uUocauerunt eos: sic abie¬
runt afaciȩ eoꝵ. Bahalu unmola¬
bant: & simmulachris sacrificabant.
egypto uocaui filios eiꝰ. Sicut uocaui
eos: ita abierunt a facie mea. Ipsi ba¬
al ĩ molabant & sculptilib adolebais¬
explicat sensum. Qui supͣ dixerat.
transire fecit samaria regem suum
quasi spumã suꝑ faciem aquȩ. eo qͦd
spumȩ & bullȩ in aquarũ sũmitati¬
bus natantes celeriter dissoluant᷑:
nunc eandem rem sub alia pouit
similitudine. Sicut em̃ ortus aurorȩ
& diluculũ & pͥncipiũ diei qͦd appel¬
latur mane int̾ noctis solisq uicimã

Expanded text:
 sequitur: Sicut fecit vobis, Bethel, a facie malitiae nequitiarum vestrarum, proprie haereticorum principibus coaptatur, quod eis fecerit Bethel quam ipsi vocant Bethel, hoc est, domum Dei, et falsam Ecclesiam; ut sit sensus: Sic vobis facnequitiarum vestrarum sicuti mane transit pertransiit rex Israhel quia puer Israhel et dilexi eum et ex Aegypto vocavi filium meum vocaverunt eos sic abierunt a facie eorum Baalim immolabant et simulacris sacriAegypto vocavi 122 filios suos. Sicut vocavi eos, ita abierunt a facie mea ipsi: Baalim immolabant, et sculptilibus adolebaexplicat sensum. Qui supra dixerat: Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae; eo quod spuma et bullae in aquarum summitatibus natantes celeriter dissolvantur: nunc eamdem rem sub alia ponit similitudine. Sicut enim ortus aurorae et diluculum et principium diei, quod appellatur mane, inter noctis solisque viciniam
Abbreviated transcription (Latin):
pillum exposuit eum qui a malo pa-¬
tre recesserit diabolo: & iccirco dĩ mi¬
scdia subleuetur. Ad omne quoq
& sectatores eiꝰ ad penitentiã ꝓuocat
dicens. Conu̾timm ad dñm dm̃ ur̃ni:¬
qui corriuistis. siue elangitistis dm̃ ꝑ
dita sanitate. Tollite uobiscũ ũba ue¬
ram fidi confessionẽ: & dicite. Aufer
iniquitatẽ quȩ in nr̃o corde u̾satur ⁊¬
obtulerit ei. nequaqmͣ sꝑabit in re¬
ge assyrio de quo crebro diximus:
nec ascendet suꝑ equum quẽ precipit
dñs nequaqͣm multiplicandum: quẽ
habens pharao cum suo ẽ dimersus
equitatu. Omĩs em̃i hereticus ascendit
equos ꝑ suꝑbiam: quos in errore suo.
ipse generauit. Et nequaqͣm ultra
dicent oꝑib manuũ suarũ. quȩ ipsi
artifici eloquio consinxerunt. dii nr̃i.
Gulosis ẽ uent̃ ds̾l auarus colit mam¬
mona: hereticus dogina qd̃ finxit. Qui
umũsa hec deseruerit. id ẽ asfur. et e¬
quum. & oꝑa manuũ suarũ: reu̾tet᷑

Expanded text:
pillum exposuit eum qui a malo papillum exposuit eum qui a malo patre recesserit diabolo, et idcirco Dei misericordia sublevetur. Ad omne quoque et sectatores ejus ad poenitentiam provocat, dicens: Convertimini ad Dqui corruistis, sive elanguistis, Domini perdita sanitate: tollite vobiscum verba, veram fidei confessionem et dicite: Aufer iniquitatem quae in nostro corde versatur, eobtulerit ei, nequaquam sperabit in rege Assyrio, de quo crebro diximus. Nec ascendet super equum quem praecipit Dominus nequaquam multiplicandum , quem habens Pharao, cum suo est demersus equitatu . Omnis enim haereticus ascendit equos per superbiam, quos in errore suo ipse generavit. Et nequaquam ultra dicent operibus manuum suarum, quae ipsi artifici eloquio confinxerunt, dii nostri. Gulosi venter deus est: avarus colit mammona, haereticus dogma quod finxit; qui universa haec deseruerit, id est, Assur et equum et 159 opera manuum suarum, revertetur
Abbreviated transcription (Latin):
ña bonũ tͥ qd̃ offeramus. habere non
possumus: iuxta illud qd̾ alibi scͥptum
ẽ. Dedina a malo: & fac bonum. Et
dine. Uituli autẽ labioꝵ. laudes dei
sunt. & gr̃arum actio. Sacrificium
em̃ deo sp̃s contribulatus. Igit᷑ illo
iam temꝑe carnalib uictimis repro¬
batis: placabilis deo hostia est pura
confessio. Qui reddituros ẽẽ se dicunt
labioꝵ uitulos. & dei laudes ꝑpeti uoce
canituros. etiam aliud repmittunt :¬
qd̃ nequaqͣm in assyriis spem habe¬
aut. nec suꝑ equos egyptios. quia fal¬
lax equus ad salutem ÷ & ultra ñ ado¬
rent oꝑa manuũ suarũ. uitulos au¬
reos quos in dan bethelqz conflaue¬
rant. Et iccirco inquiunt nequaqͣm
ris ⁊ hoc ẽ popłi isrł. de quo dixerat.
filius pͥmogenitus meus isrł. Et. filios
genui & exaltaui:ipsi autẽ me spreue¬
runt. Et in alio loco. Filii aliem men¬
titi sunt mͥ. Pupillus autẽ uocatur.
quia dm̃ ꝑdidit patrem. Quidã pu¬

Expanded text:
nostra, bonum tibi quod offeramus, habere non nostra, bonum tibi quod offeramus, habere non possumus, juxta illud quod alibi scriptum est: Declina a malo, et fac bonum, et dine. Vituli autem labiorum, laudes in Deo sunt et gratiarum actio: Sacrificium enim Deo spiritus contribulatus . Igitur illo jam tempore carnalibus victimis reprobatis, placabilis Deo hostia est pura confessio. Qui reddituros se esse dicunt labiorum vitulos, et Dei laudes perpeti voce canturos, etiam illud repromittunt quod nequaquam in Assyriis spem habeant, nec super equos Aegyptios, quia fallax equus ad salutem , et ultra non adorent opera manuum suarum, vitulos aureos, quos in Dan Bethelque conflaverunt, et idcirco, inquiunt: Nequaquam ris, hoc est, populi Israel, de quo dixeras: Filius primogenitus meus Israel . Et: Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt . Et in alio loco: Filii alieni mentiti sunt mihi . Pupillus autem vocatur, quia Deum perdidit patrem. Quidam autem pu
Abbreviated transcription (Latin):
re isrł ad dñm tuũ: quia infirmatus
es in miquitatib tuis. Sumite uobiscũ
sermones: & reuertimim ad dñm. Di¬
cite ei ut ñ collatis iniquitatẽ s assumatis
bona: & reddemus fructum labiorum
nr̃oꝵ. Asfur ñ saluabit nos: suꝑ equũ
ñ ascendeimis : nequaqͣm ultra dicemꝰ
dii nr̃i. oꝑib manuũ nr̃arum: quia qͥ¬
in te ẽ misereberis pupilli. Pereunte
sis. elifis atq discissis. totus isrł ad pem¬
tentiam ꝓuocatur. ut qui infirmatus
ẽ siue corruit in iniquitatib suis reũ¬
tatur ad medicũ & recipiat sanitatem.
uł stare incipiant qui corruerant ⁊ do¬
cent᷑q qͦm debeant agere penitentiã.
Tollite inquit uobiscũ uerba. id ẽ p̃ces.
& delictoꝵ confessionẽ: & conũtimm
ad dñm tam uerbis qmͣ oꝑib & dicite
ei. Onnĩe aufer iniquitatẽ. nichil lan¬
quoris in nobis & riune pristine dere¬
linquas: ne rursum mali seminis pul¬
lulent reduinia plantaria. Et accipe
inquit bonum. Nisi em̃ tuleris mala

Expanded text:
inum Deum tuum, quia infirmatus es in iniquitatibus tuis: sumite vobiscum sermones, et revertimini ad Dominum, dicite ei ut non tollatis iniquitatem, sed assumatis bona, et reddemus fructum labiorum nostrorum. Assur non salvabit nos, super equum non ascendemus, nequaquam ultra dicemus: Dii nostrii, operibus manuum nostrarum: qui in te est miserebitur pupilli. Pereunte sis, elisis atque discissis, totus Israel ad poenitentiam provocatur: ut qui infirmatus est, sive corruit in iniquitatibus suis, revertatur ad medicum et recipiat sanitatem, vel stare incipiat qui corruerat: doceturque quomodo debeat agere poenitentiam. Tollite, inquit, vobiscum verba, id est, preces, et delictad Dominum tam verbis quam operibus; et dicite ei: Omnem aufer iniquitatem, nihil languoris in nobis et ruinae pristinae derelinquas, ne rursum mali seminis pullulent redi viva plantaria: et accipe, inquit, bonum: Nisi enim tuleris mala
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens & intelliget ista⁊ intelligens
& sciet hȩc : Quia rectȩ uiȩ dñi. & iu
sti ambulabunt in eis: p̃uaricatores
uͦcorruent meis.Lxxͣ. Quis sapi¬
ens & intelligit hec. aut intelligens
et cognoscit ea: Quia rectȩ uiȩ dñi:
ĩpii sunt: infirmabunt᷑ in illis.
Quando dicit. quis sapiens & intelli¬
git hȩc. intelligens & cognoscit ea: obs¬
curitatẽ uoluminis & difficultatem
explanationis ostendit. Si autẽ ipse
qui scripsit. uł difficile uł ĩpossibile
confitetur ⁊ qͥd nos facere possumus
qͥ lippientib ocłis & peccatoꝵ sordib
obscuratis. clarissimum mbar solis
ñ possumꝰ intueri. insi dicere illud
qd̾ scriptũ ẽ. o ꝓsundum diuitiarũ
sapientiȩ & scientiȩ dĩ. quã inscruta¬

Expanded text:
lligens et sciet haec? quia rectae viae Domini, et justi ambulabunt in eis, praevaricatores vero corruent in eis. LXX: Quis sapiens et intelliget haec, aut intelligens et cognoscet ea? quia rectae viae Dominiimpii sunt, infirmabuntur in illis. Quando dicit: Quis sapiens et intelliget haec? intelligens et cognoscet ea? obscuritatem voluminis et difficultatem explanationis ostendit. Si autem ipse qui scripsit, vel difficile, vel impossibile confitetur: quid nos facere possumus, qui lippientibus oculis et peccatorum sordibus obscuratis, clarissimum jubar solis non possumus intueri, nisi dicere illud quod scriptum est: O profundum divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscruta
Abbreviated transcription (Latin):
ne truncent᷑ : qͥ aut̃ẽ partiuli atq lac̃¬
tentes. elidantur ad petrã: De quib
&e in psalmo legimus. Beatus qui tenebit
& allidet paruulos suos ad petram. fe¬
te quoq eiꝰ atq pregnantes quȩ de malo
semine conceꝑunt: ido dirumpentur
ne pessimos liberos faciant. Tale quid
in euangłio nobis innuitur. He p̃gnanti¬
b & nutͥentib indieb illis. Dieb iudelicet
tribulationis & angustie. Int̾ficiuntur
autẽ & bellatores samariȩ gladio. elaẽ¬
tentes eliduntur. & pregnantes dirum¬
punt᷑: ut ꝑeunte malo semine. Azam¬
isq eiꝰ exustis. solum remaneat triticũ
qd̾ in dñi horrea recondatur. Conũ¬

Expanded text:
ne truncentur. 157 Qui autem parvuli atque lacne truncentur. 157 Qui autem parvuli atque lactentes, elidantur ad petram. De quibus et in psalmo legimus: Beatus qui tenebit et allidet parvulos suos ad petram . Fetae quoque ejus atque praegnantes quae de malo semine conceperunt, ideo disrumpentur, ne pessimos liberos faciant. Tale quid et in Evangelio nobis subjicitur: Vae praegnantibus et nutrientibus in diebus illis : diebus videlicet tribulationis et angustiae. Interficiuntur autem et bellatores Samariae gladio, et lactentes eliduntur, et praegnantes disrumpuntur: ut, pereunte malo semine, zizaniisque ejus exustis, solum remaneat triticum, quod in Domini horrea recondatur. Conve
Abbreviated transcription (Latin):
tentes elidantur ad petram: & fete eiꝰ
atq pregnantes dirũpantur in mortẽ.
Que omĩa eis accidisse credendum ẽ in
temꝑe captiuitatis & angustiȩ. qͣndo
suã patriã ꝑdiderunt: & qui euasere
gladium. in seruitutẽ ꝑpetuam sunt
abducti. De hereticis facilis intelli¬
gentia ẽ qd̾ uocentur samaria. eo qd̃
dei p̃cepta seruare se iactent: ñ quo
custodes sint legis enis is quo hoc ẽẽ se
dicant: insimilitudinẽ doginatis no¬
dos se uocant ⁊ cum sint omniũ ĩmun¬
dissimi. negantes penitentiã ꝑ quam
peccata mnundant᷑. iuxta illud quod
scriptum ẽ. Lauabis me & suꝑ niuem
dealbabor. Et in ysaia. Lauamim mun¬
di estote. Lauachrum autẽ ñ baptis¬
mũ uocat. s omnẽ penitudinẽ quȩ
sordes abluit peccatoꝵ. Pereat igitur
huiꝰcemodi samaria: quia quicquid lo¬
quit᷑ repugnat deo suo. & clementiã
eiꝰ uertit in crudelitate: usq eõ ut qͥ

Expanded text:
tentes elidantur ad terram, et fetae ejus tentes elidantur ad terram, et fetae ejus atque praegnantes disrumpantur in mortem. Quae omnia ei accidisse credendum est tempore captivitatis et angustiae, quando suam patriam perdiderunt, et qui evasere gladium, in servitutem perpetuam sunt abducti. De haereticis facilis intelligentia est, quod vocentur Samaria, eo quod Dei praecepta servare se jactent, non quod custodes sint Legis ejus; sed quod hoc esse se dicant, in similitudinem schismatis Nodos, se vocant, cum sint omnium immundissimi, negantes poenitentiam, per quam peccata mundantur, juxta illud quod scriptum est: Lavabis me, et super nivem dealbabor . Et in Isaia: Lavamini, mundi estote . Lavacrum autem non baptismum vocat, sed omnem poenitudinem, quae sordes abluit peccatorum. Pereat igitur hujuscemodi Samaria: quia quidquid loquitur, repugnat Deo suo, et clementiam ejus vertit in crudelitatem, usque adeo, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq sermo eccłiasticus. urens intelligend̾
ẽ uentus: qui omĩa hereticoꝵ dogmata
arefaciat & ꝑducat ad nichili : et diripi¬
at eos atq disꝑdat qui hereticoꝵ doctri¬
na in morte fuerant congregati. Pe
reat samaria: qm̃ ad amaritudinẽ con¬
citauit dm̃ suñ. In gladio pereat: par¬
uuli elidantur eoꝵ⁊ & fetȩ eiꝰ discindañ.
Lxx. Disꝑditur samaria: qm̃ restitre
dõ suo. In gladio ꝑibunt: & lactentes
eoꝵ elidantur ad petram: & habentes
inutero dirumpant᷑. Sepe diximus
decem trib appellari samariam a me
tropoli samaria: que ex nomine augu¬
sti nutnc uocat᷑ augusta. id ẽ sebaste.¬
Cur autẽ samaria dicta sit ciuitas: in
ut samaria ꝑeat: cui cũ ds̃ tanta p̃ꝑa¬
rit bona⁊ illa contra dm̃n faciat. & magis
demonũ simulachra sectetur. Sym¬
cebit erroris. qd̃ dulcissimum dm̃ in
amaritudinẽ uerterit ⁊ ita ut bel la¬
tores eiꝰ in gladio ꝑeant. paruuli &. lacꝰ¬

Expanded text:
Itaque sermo Ecclesiasticus, urens intelligendus Itaque sermo Ecclesiasticus, urens intelligendus est ventus, qui omnia haereticorum dogmata arefaciat et perducat ad nihilum, et diripiat eos atque dispergat, qui haereticorum doctrina in morte fuerant congregati. 156 Pereat Samaria: quoniam ad amaritudinem concitavit Deum suum: in gladio pereant: parvuli eorum elidantur, et foetae ejus discindantur. LXX: Disperdetur Samaria quoniam restitit Deo suo, in gladio corruent, et lactentes eorum elidentur ad petram, et habentes in utero disrumpentur. Saepe diximus decem tribus aptropoli Samaria, quae ex nomine Augusti nunc vocatur Augusta, id eCur autem Samaria dicta sit civitas, in ut Samaria pereat. Cui cum Deus tanta praepararit bona, illa contra Deum faciat, et magis daemonum simulacra sectetur. Symoenitebit erroris, quod dulcissimum Deum in amaritudinem verterit, ita ut bellatores ejus in gladio pereant, parvuli et lac
Abbreviated transcription (Latin):
auros desiderabilis. duplicit̃ accipit᷑. siue
qd̃ desiderabilia sit his qui in morte ha¬
bitant : siue uasa deside rabilia quȩ in
thesauro retinebant᷑ inferm. sc̃os intelli¬
gimꝰ: quos alligato forti dñs diripuit. et
tulit de inferis. & quasi uasa p̃ciosissima
secum ꝑduxit in paradyso. ꝓ thesauro
haud dubium quin mortem significet.
Et in psalinis legiius. Credo uidere
bona dm̃ int̾ra uiuentiũ. Et iuxta
euangłi: inites possidebunt t̾ram. E¬
contrario debemꝰ acciꝑe t̃ram inferui
ñ esse t̾ram uiuentium s mortuorum:
que diripit᷑ atq uastatur. quando mor¬
te xp̃i. uinctȩ apud inferos anime li¬
berant᷑. Scđ̾m tropologiam in is¬
dem dequib supͣ diximus. cõmentariis
legiinus: uentum urente diabolum
intelligi. & singulos heresiarchas. Qd̃
nobis displicet. Neq em̃ diabolus
uenas mortis fontesq erroris siccare pot¬
test: cum ipse fons & initiũ mortuoꝵ sit.

Expanded text:
vasis desiderabilis, dupliciter accipitur, sive vasis desiderabilis, dupliciter accipitur, sive quod desiderabilia sunt his, qui in morte habitant, sive vasa desiderabilia quae in thesauro retinebantur inferni, sanctos intelligimus, quos alligatos forte Dominus eripuit et tulit de inferis, et quasi vasa pretiosissima secum perduxit in paradisum. Pro thesauro, haud dubium quin mortem significet. Et in Psalmis legimus: Credo videre bona Domini in terra viventium . Et juxta Evangelium: Mites possidebunt terram . Econtrario debemus accipere terram inferni non esse terram viventium, sed mortuorum, quae diripitur atque vastatur, quando morte Christi vinctae apud inferos animae liberantur. Secundum tropologiam in eisdem de quibus supra diximus Commentariis legimus ventum urentem, diabolum intelligi et singulos haeresiarchas. Quod nobis displicet: Neque enim diabolus venas mortis fontesque erroris siccare potest: cum ipse fons et initium mortuorum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
rit⁊ s uirga simplex atq purissima
& unione fecunda. ediderit eum flo¬
rem qui dicit in cantico canticoꝵ. Ego
slos campi: & lilium conuallium. Et
pulchre tam in ysaia quã in p̃sentilo¬
co flos ascendens. & uentus ascendens
dicit᷑: quia de humanitate carnis ad
excelsa conscendit i & nos secum duxit
ad patrẽ dicens in euangłio. Cum exal¬
tatus fuero at̾ra: omĩa traham ad me.
Ipse quasi radix ascendet de t̾ra mͭ abita¬
bili: & nequaqͣm inors in eum. s ipse
morti suꝑueniet. Neq eñi mors in eoul¬
lam suȩ potestatis uiam repꝑit. Et hoc
ẽ qd̃ in ꝓu̾ibiis dicit᷑. Impossibile ẽ suꝑ
petram serpentis inuemre uestigia.
Et ipse loquitur in euangłio. Ecce ue¬
nt pͥnceps mundi istius: & inuemet
in me nichil. Iste siccauit uenas mortis:
& desolauit fontes eiꝰ. Uenȩ mortis. & fon¬
tes & aculeus peccata ab apło nomin aut᷑:
quib arefactis mors quoq ipsa siccabit᷑.

Expanded text:
rit: sed virga simplex atque purissima rit: sed virga simplex atque purissima et unione fecunda ediderit eum florem qui dicit in Cantico canticorum: Ego flos campi et lilium convallium . Et pulchre tam in 155 Isaia, quam in praesenti loco, flos ascendens et ventus ascendens dicitur: quia de humilitate carnis ad excelsa conscendit, et nos secum duxit ad Patrem, dicens in Evangelio: Cum exaltatus fuero, omnia traham ad me . Ipse quasi radix ascendet de terra inhabitabili, et nequaquam mors in eum, sed ipse morti superveniet, neque enim mors in eo ullam suae potestatis viam reperit, et hoc est, quod in Proverbiis dicitur: Impossibile est super petram serpentis invenire vestigia . Et ipse loquitur in Evangelio: Ecce veniet princeps mundi hujus, et inveniet in me nihil . Iste siccabit venas mortis, et desolabit fontes ejus. Venae mortis et fontes et aculeus, peccata ab Apostolo nominantur: quibus arefactis, mors quoque ipsa siccabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tãt domum que supͣ petrã edificata est
Neq eñi in iob seriptum ẽ qd̾ uentum de
deserto dñs ad duxerit ⁊ s nomen dm̃i
tacitum ẽ: ut uentus de solitudine qͥ
contra scĩn iurũ sua uenerat uolunta¬
te. contraria possit accipi fortitudo. Et uenti
qui domoꝵ fundam̃ta subũtune: utiq
ad bonam partem ñ poterunt referri.
Suꝑẽ ut uentum urentẽ quẽ adducet
dñs de deserto ascendentem: illum intel¬
ligamꝰ de quo & in abacuc leginus. D̾s
ab austro ueniet. & sc̃s de monte pha¬
ran: qui utiq in solitudine & inmeri.¬
die situs ẽ. Et in cantico legimꝰ. Ubi
pascis : ubi cubas in meridie: Hunc
itaq uentũ urentem qui siccet uenas
mortis. & fontes eiꝰ a refaciat: adducit
dñs de deserto ascendentẽ. De deserto
autẽ humami geueris: in quo & diabo¬
lus qux eus requiem. intenire ñ potu¬
it. Siue desertum intelligimꝰ sc̃ȩ ma¬
rȩ uterum uirginalem: qd̾ absq semi¬
ne humano nullo frutice pullulaue¬

Expanded text:
 petram aedificata est, neque enim in Job scriptum est, quod ventum de deserto Dominus adduxerit; sed nomen Domini tacitum est, ut ventus de solitudine, qui contra sanctum virum sua venerat voluntate, contraria possit accipi fortitudo, et venti qui domorum fundamenta subvertunt, utique ad bonam partem non poterunt referri. Superest ut ventum urentem quem adducet Dominus de deserto ascendentem, illum intelligamus, de quo et in Abacuc legimus: Deus ab Austro veniet, et sanctus de monte Pharan : qui utique in solitudine et in meridie situs est. Et in Cantico legimus: Ubi pascis, ubi cubas in meridie ? Hunc itaque ventum urentem, qui siccet venas mortis, et fontes ejus arefaciat, adducet Dominus de deserto ascendentem: de deserto autem humani generis, in quo et diabolus quaerens requiem, invenire non potuit. Sive desertum intelligimus sanctae Mariae uterum virginalem, quod absque semine humano nullo  Al. nulla frutice pullulave
Abbreviated transcription (Latin):
dir̃m dm̃n ur̃m. quẽ uobis pͥora pec¬
cata alienĩi fecerant ⁊ nec despetis
ueniam scelerũ magnitudine:quia
magna peccata. magna delebit mi¬
scłia. Est em̃ benignus & misericors:
malens penitentiã peccatoꝵ quam
mort̾ẽ. Patiens & multus miscłia. qͥ¬
prestolet᷑. & prestabilis siue penitens
suꝑ malitiis: ut si nos egerimus suꝑ
peccatis penitentiã. & ipsum peniteat
cõminationis suer & mala que cõmina¬
tus ẽ. nobis ñ inferat: nr̃eq mutatione
sententiȩ & ipse mutetur. Malitiã au¬
tẽ hoc loco contrariã uirtuti debemꝰ
ucciꝑe. s afflictionẽ: iuxta illusi qd̾
alibi legimꝰ. Sufficit diei malitia sua.
Et. Si ẽ in ciuitate malitia. qͣm dñs ñ
fecerit: Simulq quia supͣ dixerat.
nitudo clementiȩ nos faceret negli¬
gentes: ex ꝑsona ꝓpħȩ iungit dicens.
Quis scit si comũtatur & ignoscat ÷ et
relinquat post se benedictione: Ego

Expanded text:
Dominum Deum vestrum, quem vobis priora pecDominum Deum vestrum, quem vobis priora peccata alienum fecerant: nec desperetis veniam scelerum magnitudine; quia magna peccata magna delebit misericordia. Est enim benignus et misericors, malens poenitentiam peccatorum, quam mortem , patiens et multus in misericordi: et praestabilis, sive poenitens super malitiis, ut si nos egerimus super peccatis poenitentiam, et ipsum poeniteat comminationis suae, et mala quae comminatus est nobis non inferat, nostraeque mutatione sententiae, et ipse mutetur. Malitiam autem in hoc loco non contrariam virtuti debemus accipere, sed afflictionem, juxta illud quod alibi legimus: Sufficit diei malitia sua . Et: Si est in civitate malitia, quam Dominus non fecerit . Similiterque quia supra dixerat, nitudo clementiae nos faceret negligentes, ex persona Prophetae jungit et dicit: Quis scit si convertatur et ignoscat, et relinquat post se be