comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men hec ad copiam eloquentie cõparandam exerer¬
atur disceptatio. & similia & dissimilia conqͥrant᷑.
exerciciũ quidẽ laudabile est. & qͦ aliqͥd ẽẽ condua¬
bilius iuuentuti ñ facile dixerim: dũ modo fallas¬
arũ nube multiplici sibi nequaquã ꝑstringi ocłos
paciantur. Nichil enĩ utilius nichil ad głam au
res adquirendas cõmodius iuuentuti quã eloq̃nte
que ex eopłimũ comparat᷑. si rerũ in mente. &
in ore copia sit uerbori. Uerba namq ꝓferre rel
in cognitis. desipientis potiꝰ quã docentis ẽ aut dis¬
centis. Multos iudebis huiꝰmodi qui totũ longo
detinent sermone diem: & nichil om̃inodieunt
aut minimũ. Tu defessus es audiendo: & is msi
ũbosior eẽt loquendo ꝑfatigari potuerat. qͦ tamẽ
tendat aut quid uelit. nondũ intelligis. Tu finẽ
expectas: ille nondũ initiũ fecit. ꝑfer tam̃ ut
iudeas qua exiturus sit: recillige tandem que

Expanded text:
men haec ad copiam eloquentiae comparandam exercemen haec ad copiam eloquentiae comparandam exerceatur disceptatio, et similia et dissimilia conquirantur, exercitium quidem laudabile est, et quo aliud esse conducibilius juventuti, non facile dixerim, dummodo fallaciarum nube multiplici, sibi nequaquam perstringi oculos patiantur. Nihil enim utilius, nihil ad gloriam aut res acquirendas commodius juventuti, quam eloquentia, quae ex eo plurimum comparatur, si rerum in mente, et in ore copia sit verborum. Verba namque proferre rebus incognitis, desipientis potius quam docentis est, aut discentis. Multos videbis hujusmodi, qui totum longo detinent sermone diem, et nihil omnino dicunt, aut minimum. Tu defessus es audiendo, et is nisi verbosior esset, loquendo perfatigari potuerat; quo tamen tendat, aut quid velit, nondum intelligis. Tu finem exspectas, ille nondum initium fecit. Perfer tamen, ut videas qua exiturus sit; recollige tandem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ꝓbabile aut ñ ꝓbabile sit. frustra queritur:
cum om̃ib unago ꝓbabiliũ p̃feratur. Statue
qd̾ uolueris: statim illud aliqua similitudo eua¬
cuat Nam qd̾ optinet inunosimili. uelis nolis
in alio optinebit. Constat tamen qd̾ uͦ simile
est ñ statim esse uerũ: & qd̃ falsũ tudet᷑. non
semꝑ falsũ esse. Si ꝓpositoꝵ similiũ dissimi¬
litudinẽ niteris aꝑire: rem inanem agrederis. Ait
enĩ teuł clamore p̃pediet. aut suꝑfluam oꝑã deeid¬
bit: cũ omniũ similiũ aliquã dissimilitudinẽ esse
oporteat. Alioquin ñ tam similia quã eadem merto
ditentur. Docere eur ita ñ sit: non modo friuolũ
sed irrisione dignissimũ iudicatur. Statini quers̾
an uel concionari. Dicunt se ut ꝑipatheticũ non
ermagoram audiant conuenisse: Cũ tam̃ de atbi¬
latione & circũitione uiarũ potiꝰ quã diligenti in¬
uestigatione rerũ. ꝑ ipatheticos imitentur. Si ta¬

Expanded text:
quid probabile aut quid non probabile sit, frustra quaeritur, quid probabile aut quid non probabile sit, frustra quaeritur, cum omnibus imago probabilium praeferatur. Statue quod volueris, statim illud aliqua similitudo evacuat. Nam quod obtinet in uno simili, velis nolis in alio obtinebit. Constat tamen quod vero simile est, non statim esse verum, et quod falsum videtur, non semper falsum esse. Si propositorum similium dissimilitudinem niteris aperire, rem inanem aggrederis. Aut enim te vel clamore praepediet, aut superfluam operam deridebit; cum omnium similium aliquam dissimilitudinem esse oporteat. Alioquin non tam similia, quam eadem merito esse dicentur. Docere cur ita non sit, non modo frivolum, sed irrisione dignissimum judicatur. Statim quaeritur an velis concionari. Dicunt se ut Peripateticum, non Hermagoram audiant, convenisse; cum tamen deambulatione et circumitione viarum potius, quam diligenti investigatione rerum, Peripateticos imitentur. Si ta
Abbreviated transcription (Latin):
nouit: & esuriente greculo longe pr̃antior. Nã
& si usseris. ibit in celũ: & dedalo doctior teipsũ
quo uolueris in columen ꝑinane trahiciet. Acce¬
de ut docearis. quid in scriptis suis auctores. sen¬
serint diligenter inquire: excute litterã. statĩ
increpabit duriciã tuã: &e asino archadie te dicet
tardiorem. Plũbo ebetior es: dũ qͥd inlittera la¬
tet interrogas. Lutera inutilis est: nec curandũ
est qͥd loquat᷑. Si instas. moneberis fugere: qm̃
ꝑtutiosa est. & occidit. Caue ne serpens sis: qui¬
terrã comedit om̃ib diẽb uite sue. Aut luden¬
dũ aut fabulandũ. aut disceptandũ est tibi.
Nam qui ũbosior est: uidetur doctior. Nec cu¬
randũ ẽ unde aut quid de quo sentiat aut ꝓfe
rat aliquis: dũ loquatur. Nec refert qua quis¬
q ratione nitatur dũ ñ instantiã s umbram
eiꝰ quisq dare sufficiat. Quid uerũ aut falsum.

Expanded text:
novit, et esuriente Graeculo longe praestantior. Nam novit, et esuriente Graeculo longe praestantior. Nam et si jusseris, ibit in coelum, et Daedalo doctior, te ipsum quo volueris incolumem per inane trajiciet. Accede ut docearis, quid in scriptis suis auctores senserint diligenter inquire, excute litteram; statim increpabit duritiam tuam, et asino Arcadiae te dicet tardiorem. Plumbo hebetior es, dum quid in littera latet interrogas. Littera inutilis est, nec curandum est, quid loquatur. Si instas, moneberis fugere, quoniam perniciosa est, et occidit. Cave ne serpens sis, quterram comedit omnibus diebus vitae suae. Aut ludendum, aut fabulandum; aut disceptandum est tibi. Nam qui verbosior est, videtur doctior. Nec curandum est, unde, aut quid, de quo sentiat, aut proi ferat aliquis, dum loquatur. Nec refert qua quisque ratione nitatur, dum non instantiam, sed umbram ejus quisque dare sufficiat. Quid verum aut falsum,
Abbreviated transcription (Latin):
ris: de om̃i materia loquiuitur subito. dundicant
om̃s. culpant alios. seipsos p̃dicant. iactant se in¬
uenisse de nouo qd̾ tritũ est abi antiquis: & testi¬
monio libroꝵ. ꝑetates multas ad tempora nr̃a ꝑ
ductũ. Uerba multiplicant: ut sepe munus intel¬
lecti suit onere & multitudine uerborr. ꝗͣ rerũ
difficultate. Cũ enĩ ne intelligeretur effecit: ar¬
bitratur se meruisse. ut p̃ceteris philosophus
uideatur. Et sepe qui paucissima nouit. ꝓponit
plima. que nec ipse pithagoras sufficeret expla¬
uare. Interdũ eadem replicat & reuoluit: & qͥa
ñ habet quodiuertat. laborat usere. idem terit¬
& eas dem circinar auras. Dũ enĩ ꝓ cul audis: ter¬
ciũ catonẽ e celo miraberis cecidisse. Quẽ libet enĩ
hominẽ: attulisse uidebitur. Si ꝓfessiouẽ q̃ris.
aut artẽ. est gr̃amaticus. retͥor. geometer. pictor
aliptes. augur. cenobates. medicus magus. om̃ia

Expanded text:
ris: de omni materia loquuntur subito, dijudicant ris: de omni materia loquuntur subito, dijudicant omnes, culpant alios, se ipsos praedicant, jactant se invenisse de novo, quod tritum est ab antiquis, et testimonio librorum per aetates multas ad tempora nostra perductum. Verba multiplicant, ut saepe minus intellecti sint onere, et multitudine verborum, quam rerum difficultate. Cum enim ne intelligeretur effecit, arbitrantur se meruisse, ut prae caeteris philosophus videatur. Et saepe qui paucissima novit, proponit plurima, quae nec ipse Pythagoras sufficeret explanare. Interdum eadem replicat et revolvit. Et quia non habet, quo divertat, laborat misere, idem terit, « et easdem circinat auras; » dum enim procul audis, tertium Catonem e coelo miraberis cecidisse: quemlibet enim hominem, attulisse videbitur. Si professionem quaeras, aut artem, est: Grammaticus, rhetor, geometres, pictor, aliptes, Augur, schoenobates, medicus, magus: omnia
Abbreviated transcription (Latin):
est. Uera & falsa loqurbona docere & mala: non
philosophantiũ est. Sed & recta dũtaxat inter¬
dũ docet uanus philosophi imitator: sed qͥ recta
que docet sequitur. uere philosophus est.xii.
philosophiã in solis u̾bis consiste ope¬
nantur. Errant qui uirtutẽ uerba
putant: ut lucũ ligna. Nam uirtutis cõmen¬
datio consistit ab oꝑe: & sapientiã uirtus in se¬
pabiliter comitatur. Uuoe constat. quia uli
qui uerbis inherent: malunt uderi quã esse
sapientes. Plateas circumeunt. terunt limina do¬
ctior questiunculas mouent. intricant uerbant
suũ & alienũ obducant seusũ paratiores uentila¬
re quã exanunare siquid difficultatis emersit.
Uerentur tam̃ ꝓdere imperitiã suam iactatores
sapientie nec amatores: e id qd̾ nesciunt. prauo
pudore nescire quã querere & discere malunt:
Presertim si assinit alii: quib notũ arbitrentur
qd̃ ipsi nesciunt. fastũ tatũ eoꝵ. ferre non pote¬

Expanded text:
est. Vera et falsa loqui, bona et mala docere, non est. Vera et falsa loqui, bona et mala docere, non philosophantium est. Sed et recta duntaxat interdum docet vanus philosophi imitator; sed qui recta quae docet sequitur, vere philosophus est. philosophiam in solis verbis consistere opinantur. Errant qui virtutem verba putant, ut lucum ligna. Nam virtutis commendatio consistit ab opere, et sapientiam virtus inseparabiliter comitatur. Unde constat, quia illi qui verbis inhaerent, malunt videri quam esse sapientes. Plateas circumeunt, terunt limina doctiorum, quaestiunculas movent, intricant verba, ut suum et alienum obducant sensum, paratiores ventilare quam examinare si quid difficultatis emersit. Verentur tamen prodere imperitiam suam jactatores sapientiae, non amatores, et id quod nesciunt, pravo pudore nescire, quam quaerere et discere malunt, praesertim si adsunt alii, quibus notum arbitrentur quod ipsi nesciunt; fastum tamen eorum ferre non pote
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħe. Si gͦ omĩa que scripta sunt ꝓpħis famulan¬
tur & legi.i. si om̃is doctrina illuc tendit. ut hõ
subiectus sit legi dei: quis ambigit ad regnum
caritatis uniu̾sa referri: Qui uero philosophan¬
do caritatẽ adquirit aut dilatat: suũ philosophã¬
tis assecutꝰ est finẽ. Hec est itaq uera & ĩmutabi¬
lis philosophantiũ regula: ut sic in om̃ib legen¬
dis aut di̾cendis. agendis. aut omitendis. quisq
inanis aut sola est: s houestatẽ modestiã cum
sobrietate pudiciciã & aliarũ uenerabiliũ uir¬
tutũ cetũ. in ipsũ hominẽ quẽ pietati consecrat.
quasi in ũiplũ dũi introducit. Quicqͥd aliorsum
suꝑ quoꝵ impietatẽ ira dei de celo reuelatur. Qe¬
quid illi garriant: recte philosophanti ineptũ
uidetur. insipidũ & insulsũ. Audi non me sed
ꝓphetã dicentẽ de talib Narrauerunt mͥ unnqͥ
fabulationes: s nt lex tua. Loqui gͦ u̾a & iusta:
philosophantib & ñ philosophantib cõmune

Expanded text:
etae . Si ergo omnia quae scripta sunt prophetis famulantur et legi, id est si omnis doctrina illuc tendit, ut homo subjectus sit legi Dei, quis ambigit ad regnum charitatis universa referri? Qui vero philosophando charitatem acquirit, aut dilatat, summum philosophantis assecutus est finem. Haec est itaque vera et immutabilis philosophantium regula, ut sic in omnibus legendis aut discendis, agendis, aut omittendis, quisqueinanis aut sola est, sed honestatem, modestiam, cum sobrietate pudicitiam, et aliarum venerabilium virtutum coetum in ipsum hominem, quem pietati consecrat, quasi in templum Domini introducit. Quidquid aliorsum super quorum impietatem ira Dei de coelo revelatur. Quidquid illi garriant, recte philosophanti ineptum videtur, insipidum et insulsum. Audi, non me, sed prophetam dicentem de talibus: Narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua . Loqui ergo vera et justa, philosophantibus et non philosophantibus commune
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃ia enĩ que ostentationis grã fiunt: ꝓficiscũ¬
tur in mortẽ. Regũ narrat historia quod cutm
edechias rex iherłm ꝑ manũ ysaie filii amos
signũ in columitatis & salutis a dño accepisset.
umbra orologii retrorsũ cedente decẽ gradib
qd̾ nature uidetur adu̾sũ cũ umbra ꝓcedere
soleat non redire: misit barodach baladam filiꝰ
baladam rex babylonioꝵ. litteras & munera
ad ezechiam. Audierat enĩ quod egrotasset ete¬
chias. Letatus est autẽ in aduentu eoꝵ edechias:
& ostendit eis domũ aromatũ. & aurũ & argeni¬
tũ. & pigienta uaria unguenta quoq & domũ
uasorũ suori & om̃ia que habere poterat irthe¬
sauris suis. Non fuit quicquã qd̃ non monstraret
eis etechias in domo sua & in om̃i potestate sua
Ueuit autẽ ysaias ꝓpħa ad regt̃ & dixit ei. Quid
dixerunt uiri isti .Aut unde uenerunt adte:
Cui ait rex. De t̾ra longinqua uenerunt de baby¬

Expanded text:
OmOmtur in mortem. Regum narrat historia, quod cum Ezechias rex Hierusalem per manum Isaiae filii Amos signum incolumitatis et salutis a Domino accepisset, umbra horologii retrorsum cedente decem gradibus, quod naturae videtur adversum, cum umbra procedere soleat, non redire; misit Berodach Baladam filius Baladam rex Babyloniorum litteras et munera ad Ezechiam: audierat enim quod aegrotasset Ezechias. Laetatus est autem in adventu eorum Ezechias, et ostendit eis domum aromatum, et aurum, et argentum, et pigmenta varia: unguenta quoque, et domum vasorum suorum, et omnia quae habere poterat in thesauris suis. Non fuit quidquam quod non monstraret eis Ezechias in domo sua, et in omni potestate sua. Venit autem Isaias propheta ad regem, et dixit ei: Quid dixerunt viri isti, aut unde venerunt ad te? Cui ait rex: De terra longinqua venerunt, de Baby
Abbreviated transcription (Latin):
canis & meretricib. cũ hypochritis pace hab̾e
nequiuerit. qui ñ indigebant iusticia eiꝰ: quod
planũ est his qui altercationes quas cũ phari¬
seis exercuit. diligenter attendunt. Nitunt᷑
tam̃ phariseoꝵ exemplo locũ tenere primũ.
ifficillimũ aut impossibile. xx.¬
asserunt sapientes in p̃senti gaud̾e
cũ mundo. & in eteruũ exultare cũ
xp̃o. & plane miserrimũ est torqueri cũ mun¬
do. & in eternũ cũ diabolo flagellari. Si ergo
in hac uita tantũ sperantes suut hẏpocrite
tristes qui exterminant facies suas ut probi
hominib appareant. & quasi p̃cinentibꝰ tubis
iusticie sue opera p̃conantur: a dño frustra re¬
tributionẽ expectant. qm̃ in p̃senti receperũt
mercedẽ suam. De his enĩ qui u̾bo & habitute¬
nus honorant dñm: ex sententia eiꝰ constat q̃m
ipse elongat᷑ ab eis. e qd̾ cor eoꝵ ab eo elongatũ
est. Ded & ipsa oꝑa eoꝵ dispendiũ salutis affert̃.
& babylonioꝵ principi sathane famulantur.

Expanded text:
meretricibus, cum hypocritis pacem habere nequiverit, qui non indigebant justitia ejus. Quod planum est his, qui altercationes, quas cum Pharisaeis exercuit, diligenter attendunt. Nituntur tamen Pharisaeorum exemplo locum tenere primum.ifficillimum, aut impossibile asserunt sapientes, in praesenti gaudere cum mundo, et in aeternum exsultare cum Christo: et plane miserrimum est torqueri cum mundo, et in aeternum cum diabolo flagellari. Si ergo et in hac vita tantum sperantes sunt hypocritae tristes, qui exterminant facies suas ut probi hominibus appareant, et quasi praecinentibus tubis, justitiae suae opera praeconantur, a Domino frustra retributionem exspectant, quoniam in praesenti receperunt mercedem suam . De his enim qui verbo et habitu tenus honorant Dominum, ex sententia ejus constat, quoniam ipse elongatur ab eis; eo quod cor eorum ab eo elongatum est; sed et ipsa opera eorum dispendium salutis afferunt, et Babyloniorum principi Satanae famulantur.
Abbreviated transcription (Latin):
constet redusse sit ardiuĩ: uita claustraliũ uir¬
tutẽ philosophoꝵ. in cõparabilit̾ antecedit. aut
qd̾ melius credidetĩ. rectissime & tutissime
philosofat᷑. Qui uͦ ad explendas necessitates eoꝵ
egrediunt᷑ humilit̾ & in eis fidelit̾ uersantur.
&e si non securiorẽ. plane utiliorem exercenit
& uitã. maxime laude digni & reuerentia. ne¬
quaquã ad epicureoꝵ uel ypochritarũ factionẽ
accedunt. Nam hẏpochritas epicureis rectissi¬
me aggregabis: qui philosophiã ꝓphitentur. &
ꝓprie seruiunt uoluntati. Cũ lites foueant. pͥ¬
uleguis ab utantur. seruient cupiditati carita¬
tis officia neqͣquã exerceant ꝓpͥam querant głam :
nonne scdm carnẽ ambulant licet se sp̃uales
mentiant᷑. merito expectantes interitũ carnis.
luit aut p̃ferri. deiectus & p̃cipitatus est. in
lacũ damnationis eterne: Sane insani sunt
qui hac uia incedunt. & miserabiliores om̃ib
gentib. qui & p̃sentis uite bonis priuantur¬

Expanded text:
constet rediisse, sit arduum, vita claustralium virtutem philosophorum incomparabiliter antecedit, aut quod melius crediderim, rectissime et tutissime philosophantur. Qui vero ad explendas necessitates eorum egrediuntur humiliter, et in eis fideliter versantur, et si non securiorem, plane utiliorem exercent; et vitam, maxima laude digni et reverentia, nequaquam ad Epicureorum vel hypocritarum factionem accedunt. Nam hypocritas Epicureis rectissime aggregabis, qui philosophiam profitentur, et propriae serviunt voluntati. Cum lites foveant, privilegiis abutantur, serviant cupiditati, charitatis officia nequaquam exerceant, propriam quaerant gloriam, nonne secundum carnem ambulant, licet se spirituales mentiantur; merito exspectantes interitum carnis, luit aut praeferri, dejectus et praecipitatus est in lacum damnationis aeternae? Sane insani sunt, qui hac via incedunt, et miserabiliores omnibus gentibus, qui et praesentis vitae bonis privantur
Abbreviated transcription (Latin):
uia siqͥdẽ scͥptũ ẽ. qͥa initiũ sapientie e finus modestie
apithagora italico inueutũ est: qͥ tante fuit aucto¬
ritatis apud antiquos. ut preuidiciali opinione.
sententias omniũ suꝑaret: essetq satis ad qualibet
sententiã roborandam. si hoc ipse dixisse doceret᷑.
Ipsa nanq uox ꝓnominis: usurpatione quadam
ꝓprii nominis explebat officiũ. Fuit autem hic
natione samius. negotiatoris diuitis filiꝰ. cui nom̃
maratus erat: s parente longe dicior. eo qdꝰ negotia¬
tio patris tanta nequiuit adquirere. quanta filius
contepnĩe maluit quã habere. Magnis itaq sap̃ie
formatus incrementis. egyptũ pͥmo. mox babylomi¬
am ad ꝑdiscendos syderũ motus originẽq mundi
spectandã ꝓfectus. sũmam scientiam consecutus
erat. Inde regressus: cretam & lacedemona. ad cog¬
noscendas minois & ligurgi. inclitas ea tempestate

Expanded text:
via. Siquidem scriptvia. Siquidem scriptPythagora Italico inventum est, qui tantae fuit auctoritatis apud antiquos, ut praejudiciali opinione, sententias omnium superaret, essetque satis ad quamlibet sententiam roborandam, si hoc ipse dixisse diceretur. Ipsa namque vox pronominis, usurpatione quadam, proprii nominis explebat officium. Fuit autem hic natione Samius, negotiatoris divitis filius, cui nomen Maratus erat; sed parente longe ditior erat, eo quod negotiatio patris tanta nequivit acquirere, quanta filius contemnere maluit, quam habere. Magnis itaque sapientiae formatus incrementis, Aegyptum primo, mox Babyloniam, ad perdiscendos siderum motus, originemque mundi spectandam, profectus, summam scientiam consecutus erat. Inde regressus Cretam et Lacedaemona, ad cognoscendas Minoïs et Lycurgi inclytas ea tempestate
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatib ioueatur: tanquã his passionibus
preuenientib rationis & mentis officiũ. nec tñ
ideo conscientiã mali in mente uersari. nec ap¬
ꝓbari ista. aut eis aliquẽ indulgeri consensũ.
Hoc enĩ esse uolunt in potestate. idq intereẽ
censent inter animũ sapientis & stutti qd̾ stultꝰ
consensu mentis. passionib cedit: Sapiens autẽ
licet eas necessitate patiatur: retinet tam̃ deratio¬
nabiliter appetendis uel fugiendis uerã & firmã
inconcussa mente sententiam. Hec quidẽ illi au¬
ctore agellio. & ꝓparte eleganter. & uere. Prrant
tam̃ si istarũ passionũ que necessarie st̃ rep̃ssionẽ
e castigationẽ. citra gr̃am urib suis ascribunt.
eo qd̾ solius miserentis dei ẽ ñ utiq currentis hõis
aut uolentis: ut hee inusũ iusticie conuectantur.
Hoc autẽ sufficiat demonstrare qd̾ timore inodestia
dispensat᷑: & philosophandi pͥma st̾nit᷑ &e disponit᷑

Expanded text:
cupiditatibus moveatur, tanquam his passionibus cupiditatibus moveatur, tanquam his passionibus praevenientibus rationis et mentis officium, nec tamen ideo conscientiam mali in mente versari, nec approbari ista, aut eis aliquem indulgeri consensum. Hoc enim esse volunt in potestate: idque interesse censent inter animum sapientis et stulti, quod stultus consensu mentis passionibus cedit, sapiens autem, licet eas necessitate patiatur, retinet tamen de rationabiliter appetendis vel fugiendis, veram et firmam inconcussa mente sententiam. Haec quidem illi auctore A. Gellio, et pro parte eleganter et vere. Errant tamen, si istarum passionum, quae necessariae sunt, repressionem et castigationem citra gratiam viribus suis ascribunt, eo quod solius miserentis Dei est, non utique currentis hominis ant volentis, ut hae in usum justitiae convertantur. Hoc autem sufficiat demonstrare, quod timore modestia dispensatur, et philosophandi prima sternitur et disponitur
Abbreviated transcription (Latin):
nebulonis merito ñ fuisse sollicitũ. se aute debuis¬
se timere ꝓ anima aristippi. Diuitis gͦ questione
depulsa: accessit agellius ñ exagitandi animos
discendi. familiarit᷑ querens que nam eẽt causa
timoris sui. cũ preceptũ sit discipline stoicorũ
ne mortis timeat᷑ aduentus. quã constat esse in¬
dubiũ terminũ uite. Ille autẽ cũ discendi acui¬
ditate gnauiter accensũ uidisset hominẽ: librũ
epitecti stoici de mantica ꝓtulit. in quo scripta
erant ea que congruebant decretis denonis &
crisippi: qui dicuntur fuisse principes stoicor
Cũ gͥ librũ in manib agellius tenuisset: inue¬
uit stoicis placusse. ũ esse in potestate homini.
ut iusa quas phantasias appellant in animum
ueniant aut recedant: & cũ uenerint ex ter¬
ribilib reb aut contra. necesse asserunt mo¬
ueri animũ etiã sapientis: ut paulisꝑ metu
trepidet. tristicia contrahat᷑. dilatetur leticia.

Expanded text:
nebulonis merito non fuisse sollicitum: se autem debuisnebulonis merito non fuisse sollicitum: se autem debuisse timere pro anima Aristippi. Divitis ergo quaestione depulsa, accessit Aulus Gellius, non exagitandi animo, sed discendi, familiariter quaerens, quaenam esset causa timoris sui, cum praeceptum sit disciplinae Stoicorum ne mortis timeatur adventus, quam constat esse indubium terminum vitae. Ille autem, cum discendi aviditate gnaviter accensum vidisset hominem, librum Epicteti Stoici de mantica protulit, in quo scripta erant ea, quae congruebant decretis Zenonis et Chrysippi, qui dicuntur fuisse principes Stoicorum. Cum ergo librum in manibus Aulus Gellius tenuisset, invenit Stoicis placuisse, non esse in potestate hominis, ut visa, quae phantasias appellant, in animum veniant, aut recedant, et cum venerint ex terribilibus rebus, aut contra, necesse asserunt moveri animum etiam sapientis, ut paulisper metu trepidet, tristitia contrahatur, dilatetur laetitia,
Abbreviated transcription (Latin):
boss iñ esse in animo sapientis: cũ om̃ia ex ne¬
sissitate ꝓueniant. stultũq sit timere qd̾ uitari
s ptsne econtra unicũ sit remediũ. ut uir
ptiltis forticuduus uires p̃pet ce roboie pacrentie
quasi solidissimo animi inuicti cdipeo om̃ia tela
necessitatis excipiat. Cũ gͦ nauigiũ turbato mari
uentoꝵ uehementia. celoq iniuaci ꝑieulosissime
iactaretur: philosophus uitimoris expalluit. De¬
inde cũ tempestate transacta securitas p̃buisset
colloquendi ut fit & congarriendi locũ: sociorũ
unus diues. luxuriosus. asiaticus. cepit cõpellare
philosophũ. & illudere ei eo qd̾ contra ꝓfessionem
suã timore palluerat: cũ ipse qui minime philo¬
sophabatur mansisset intrepidus. in eo qd̾ impen¬
debat exitio. At ille: aristippi socratici responsũ
retulit. Qui cũ in re simili similiter & aconsimi¬
li argueret᷑: respondit illũ ꝓ anima nequissimi

Expanded text:
locum non esse in animo sapientis, cum omnia ex nelocum non esse in animo sapientis, cum omnia ex necessitate proveniant, stultumque sit timere, quod vitari non potest: et econtra unicum sit remedium, ut vir prudens fortitudinis vires praeparet, et robore patientiae, quasi solidissimo animo invicti clypeo, omnia tela necessitatis excipiat. Cum ergo navigium turbato mari, ventorum vehementia, coeloque minaci periculosissime jactaretur, philosophus vi timoris expalluit. Deinde cum tempestate transacta securitas praebuisset colloquendi, ut fit, et congarriendi locum, sociorum unus dives, luxuriosus, Asiaticus, coepit compellare philosophum, et illudere ei, eo quod contra professionem suam timore palluerat, cum ipse, qui minime philosophabatur, mansisset intrepidus in eo, quod impendebat, exitio. At ille Aristippi Socratici responsum retulit, qui cum in re simili similiter, et a consimili argueretur, respondit: illum pro anima nequissimi
Abbreviated transcription (Latin):
chademici quidẽ dicti sunt ab achademia:
unde plato extitit oriundus: qui eundẽ
sue natiuitatis locũ & studendi usu et
disciploꝵ frequentia meritoꝵq suoꝵ. celebritate
att uisignẽ. Illũ uero locũ ceteris p̃tulit. eo quod
adincutiendũ timorẽ quo uicia reprimerent᷑ &¬
agnita conditione sui modestia fidelius seruaret᷑:
maxime usus est ex frequenti t̾remotu quo sepe
olliditur ẽẽ idoneus. Timor enĩ sicut modestie
anguatꝰ ẽ. ita familiaris est sapienti: Non ule ta¬
nen qui mentẽ turbat. & quasi turbine quodã
lationis &e intelligentie p̃stringit oculũ: s qͥ cõpo¬
uit animũ. & quasi hunulitatis fomes hominem
rddit ad om̃ia uirtutis officia aptiorẽ. Unde in
Beis noctiũ athicarũ scribit agellius uir elegan¬
as eloquii & multe scientie: se aliquando naui
ssse cũ quodã pħo eoq nobili inter stoicos. Illis
lutẽ ex magna parte insententiã sedit. timori

Expanded text:
CACAunde Plato exstitit oriundus, qui eumdem suae nativitatis locum, et studendi usu, et discipulorum frequentia, meritorumque suorum celebritate fecit insignem. Illum vero locum caeteris praetulit, eo quod ad incutiendum timorem, quo vitia reprimerentur, et agnita conditione sui, modestia fidelius reservaretur, maxime visus est ex frequenti terrae motu, quo saepe colliditur, esse idoneus. Timor enim sicut modestiae cognatus est, ita familiaris est sapienti. Non ille tamen qui mentem turbat, et quasi turbine quodam rationis et intelligentiae praestringit oculum, sed qui componit animum, et quasi humilitatis fomes, hominem reddit ad omnia virtutis officia aptiorem. Unde in libris Noctium Atticarum scribit Aulus Gellius, vir elegantis eloquii, et multae scientiae, se aliqusopho, eoque nobili inter Stoicos. Illis autem ex magna parte in sententiam sedit, timori
Abbreviated transcription (Latin):
tie oriuntur. de natura & operib eiꝰ. de ueritate
eprimis rerũ inicus. in quib humanũ ingeniũ
deficit. an angeli omnino sua ñ habeant. aut qͣlia
habeant corpora. & que pie queruntur de ipsodeo.
qui tociꝰ nature rationalis exocedit inuestigationẽ.
e suꝑomĩa que mente possunt concipi exaltat᷑.
possent in hunc modũ enarrari quã plurima. que
sic dubitationẽ sapientis adnuttunt: ut tamen
dubitatio ipsa uulgũ p̃tereat. In his itaq facile cre¬
diderim achademicos tanto modestius dubitasse.
quanto eos tem̾itatis p̃cipiciũ diligentiꝰ p̃cauisse
repperio. Adeo quidẽ. ut cũ apud scriptores in lociꝰ
ñ passim dubus u̾ba quodãmodo ambigua q̃lia
sunt hec. si forte. fortasse. & forsitan ꝓferuntur.
achademico dicantur usi temperam̃to. eo qd̾ tempe¬
tatiores aliis achademici fuerint: qui omnẽ ueriti
sunt temerarie diffinitionis subire notam. &.
precipicium falsitatis.i.

Expanded text:
rie oriuntur, de natura et operibus ejus: de veritate, rie oriuntur, de natura et operibus ejus: de veritate, et primis rerum initiis, in quibus humanum ingenium deficit, an angeli omnino sua non habeant, aut qualia habeant corpora, et quae pie quaeruntur de ipso Deo, qui totius naturae rationalis excedit investigationem, et super omnia, quae mente possunt concipi, exaltatur. Possent in hunc modum enarrari quamplurima, quae sic dubitationem sapientis admittunt, ut tamen dubitatio ipsa vulgum praetereat. In his itaque facile crediderim academicos tanto modestius dubitasse, quanto eos temeritatis praecipitium diligentius praecavisse reperio. Adeo quidem, ut cum apud scriptores in locis non passim dubiis, verba quodammodo ambigua, qualia sunt haec, si forte, fortasse, et forsitan, proferuntur, academico dicantur usi temperamento, eo quod temperatiores aliis academici fuerint, qui omnem veriti sunt temerariae definitionis subire notam, et praecipitium falsitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
que querunt᷑ de ꝓuidentia. de sub̾a. quanital.
uirib. efficatia. & origine anime. de fato & fal
litate nature. casi e libero arbitrio. de mat̾il
& motu & pͥncipiis corporũ. de ꝓgressu muli¬
tudinis & magnitudinis sectione. ant̾minds¬
om̃ino non habeam: aneos dũtaxat a logos d¬
dem inurtuãt. De tempore & loco. de miuis
& oratione: de eodem & diuerso in quo plit
inticio est: de diuiduo & indiiuduo. de substantia
forma uocis. de statu uniuersaliũ. de usu &e fine
atuq uirtutũ & uicioꝵ.. an om̃s uirtutes habeat
pumenda. Item de causis rerũ & adiunctione earũ
ul repugnantia. de effluxione & de fluxione occe¬
ani. de artu nili. de humoꝵ in animaliũ corporib
igniento & diminutione ad motũ lune. de uarus
latentis uat᷑e secretis. de officiis & uarus figuris cau¬
sarũ que in contractib aut quasi contractib male¬
ficus. aut quasi maleficus. aut aluis rerũ formis ua¬

Expanded text:
quae quaeruntur de providentia, de substantia, quantitate, quae quaeruntur de providentia, de substantia, quantitate, viribus, efficacia, et origine animae; de fnitate naturae, de casu et libero arbitrio, de materia et motu, de principiis corporum, de progressu multitudinis, et magnitudinis sectione, quid somnino non habeant, an eos duntaxat ἀλόγους tandem inveniant. De tempore et loco, de numero et oratione, de eodem et diverso, in quo plurima attritio est, de dividuo et individuo, de substantia et forma vocis, de statu universalium, de usu et fine, ortuque virtutum et vitiorum: an omnes virtutes habeat, punienda. Item de causis rerum et adjunctione earum, vel repugnantia, de affluxione et defluxione Oceani, de ortu Nili, de humorum in animalibus corporibus augmento et diminutione ad motum lunae, de variis latentis naturae secretis: de officiis et figuris causarum, quae in contractibus, aut quasi contractibus, maleficiis, aut quasi maleficiis, aut aliis rerum formis va
Abbreviated transcription (Latin):
licet eis abutatur interdũ instituta creaant᷑.
Nam & angeli quodãmodo ꝓpter animã. mundꝰ
corporeus scdm assertionẽ patrũ ad corporis usũ
institutus est. Ab iito benedixit dõ homini di¬

Expanded text:
licet eis abutatur interdum, instituta credantur. licet eis abutatur interdum, instituta credantur. Nam et angeli quodammodo propter animam, et mundus corporeus secundum assertionem Patrum, ad corporis usum institutus est. Ab init
Abbreviated transcription (Latin):
quid scribere uacasse mirem᷑. tam multa scripsit
quã multa uix quẽquã leg̾e potuisse credamus.
iste in quã uir tantus ingenio tantusq doctͥna
si rerũ uelut diuinarũ de quib scribit oppugna¬
tor esset atq destructor easq non ad religionem
sed ad suꝑsticionẽ diceret ꝑtinere: nescio utrum
tam multa in eis ridenda. contemnenda & detestan¬
da conscriberet. Cũ gͦ uiri acutissimi & sine uila
dubitatione cicerone teste doctissimi suꝑstictio
scriptis ꝓpriis eam conuincentib arguatur. con¬
stetq suꝑsticionẽ falsitatis uicio uirtuti que in
soila ueritate consistit. esse oppositã. & sapientiã
sine uirtute esse ñ posse: quis ex sola lectione
nisi adsit grã illustratrix. creatrix. iuiuficatrix¬
q uirtutũ. credat posse fieri hominẽ sapientẽ:
esse ꝓbabile est. nisi sint reprobate lec¬
tionis. cũ omĩa non modo que scripta
sed etiam que facta sunt ad utilitatẽ hominis

Expanded text:
quid scribere vacasse miremur, tam multa scripsit, quid scribere vacasse miremur, tam multa scripsit, quam multa vix quemquam legere potuisse credamus. Iste, inquam, vir tantus ingenio, tantusque doctrina, si rerum velut divinarum, de quibus scribit, oppugnator esset atque destructor, easque non ad religionem, sed ad superstitionem diceret pertinere, nescio utrum tam multa in eis ridenda, contemnenda, et detestanda conscriberet. Cum ergo viri acutissimi, et sine ulla dubitatione, Cicerone teste, doctissimi, superstitio scriptis propriis eam convincentibus arguatur, constetque superstitionem falsitatis vitio, virtuti, quae in sola veritate consistit, esse oppositam, et sapientiam sine virtute esse non posse, quis ex sola lectione, nisi adsit gratia illustratrix, creatrix, vivificatrixque virtutum, credat posse, fieri hominem sapientem esse probabile est, nisi sint reprobatae lectionis, cum omnia non modo quae scripta, sed etiam quae facta sunt, ad utilitatem hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ꝑhibet: ut in libris achademicis dicat eã
que ibi uersatur. disputationẽ se habuisse. cũ. m̃.
uarrone homine inquit omniũ facile acutissimo.
&e sine dubitatione doctissimo. Nonait eloquen¬
tissimo. uel facundissimo. qm̃ reu̾a in hac facui¬
tate multũ impar ẽ: s omniũ facile acutissimo.
&e indubitanter doctissimo. In pͥmo autẽ libro
cũ eiusdem uarronis litteraria oꝑa p̃dicaret: nos
inquit it nr̃a urbe peregrinantes. errantesq
tanquã hospites. tui libri quasi domũ reduxert̃.
ut possemus aliquando qui & ubi ẽẽmus agnos¬
cere. Tu etatẽ patrie. tu descriptiones temporũ.
tii sacroꝵ uira. tu sacerdotũ. tu domesticã. tu pu¬
blicã disciplinã. tu sediũ. regionũ. locoꝵ tu om¬
niũ diuinarũ humanarũq terũ nomina. gen̾a.
officia. & causas. aꝑuisti. Iste gͥ uir tam insignis
exceslentisq ꝑicie. qui tam multa legit ut ei ali¬

Expanded text:
um perhibet, ut in libris Academicis dicat, eam um perhibet, ut in libris Academicis dicat, eam quae ibi versatur disputationem, se habuisse cum M. Varrone, homine, inquit, omnium facile acutissimo, et sine dubitatione doctissimo. Non ait eloquentissimo vel facundissimo, quoniam revera in hac facultate multum impar est, sed omnium facile acutissimo, et indubitanter doctissimo. In primo autem libro, cum ejusdem Varronis litteratoria opera praedicaret: Nos inquit, in nostra urbe peregrinantes, errantesque tanquam hospites, tui libri quasi domum reduxerunt, ut possemus aliquando qui, et ubi essemus, agnoscere. Tu aetatem patriae, tu descriptiones temporum, tu sacrorum jura, tu sacerdotum; tu domesticam, tu publicam disciplinam, tu sedium, regionum, locorum, tu omnium divinarum, huofficia, et causas aperuisti. Iste igitur vir tam insignis excellentisque peritiae, qui tam multa legit, ut ei ali
Abbreviated transcription (Latin):
no lento collisa duello. stultoꝵ regũ & popłorũ
coniret estus. Antenoꝵ belli censet prescidere
causas. Quod paris ut regnet saluus uiuatq be¬
atus. cogi posse negat. Seditione dolis. scelere. atq
Alibidine & irailiacos uitra muros peccatur &ext᷑.
iuequid delirant reges plectuntur achiui. Ego au
in ulloꝵ sententia facillimne cedo: qui ñ crediuit
Int lecdione auctor. posse fieri hominẽ litteratũ.
torrrũ tamen copia: nequaquã philosophuni
seti bt̃ã si quidẽ est: que ao sapientia m solapee¬
ducit. In sũma si quidem copia literarũ. ant ignorantia
interdũ. aut negligentia ueritatis est: sine qua im¬
possibile est quẽquã fieri sapientem. Unde & doctor
ille eccłie cuiꝰ nemo satis memor esse potest. augusturꝰ
uarronẽ arguit. quẽ tamen ut litteratissimũ frusse
deceat : ait post cetera. quib singulari p̃conio cõtoen¬
dat᷑. Deniq ⁊ ipse tullius huc tale testimoni¬

Expanded text:
riae lento collisa duello, Stultorum regum et populorum riae lento collisa duello, Stultorum regum et populorum continet aestus. Antenor belli censet praecidere causas. Quid Paris? ut salvus regnet, vivatque beatus, Cogi posse negat. Seditione, dolis, scelere, atque libidine, et ira, Iliacos intra muros peccatur et extra. Quidquid delirant reges, plectuntur Achivi. Ego autem in illorum sententiam facillime cedo, qui non credunt sine lectione auctorum, posse fieri hominem litteratum. Litterarum tamen copia nequaquam philosophum facit. Gratia siquidem est, quae ad sapientiam sola perducit. In summa siquidem copia litterarum, aut ignorantia interdum, aut negligentia veritatis est, sine qua impossibile est quemquam fieri sapientem. Unde et doctor ille Ecclesiae, cujus nemo satis memor esse potest, Augustinus, Varronem arguit, quem tamen ut litteratissimum fuisse doceat, ait post caetera, quibus singulari praeconio commendatur: Denique et ipse Tullius, huic tale testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
sidias popłoꝵ. cillam ꝑtransut & caribdim: ut ad pa¬
ttiã suã saltẽ in senectute ulixes repedaret. Socios
uarus exilii amisit casib: s eos aut fortune uolen¬
tia. aut nature infiriuitas. aut animi uoluptas
absumpsit. Hoꝵ tam̃ omniũ iocunda relatio ẽ. Nã
uel amici p̃usus casus: & amarus si sit. ꝓficit ad
cautelam. Et quo familiarior fuit cũ labente soci¬
itas : eo casus quẽq magis absterret. Si quidẽ exẽplis
sepe magis ꝓficitur quã p̃ceptis. Mala enĩ uitant᷑
nat ei si liricũ conticente lyra dignaris audire flaccꝰ
aut si mai horatiꝰ: qui plus honestatis & utilitatis se
apud meonidẽ inueniisse gratulat᷑ qd plurimũ stoicor
sit p̃ceptis exp̃ssũ. Ait enĩ. Troiani belli scriptorem
maxine lolli. dũ tude clamas rome p̃neste relegi.
Qui qͥd sit pulcrũ. quid turpe. quid utile. quid non:
pulchrius & meliꝰ crisippo. & cantore dicit. fabula

Expanded text:
sidias populorum, Scyllam pertransiit et Charybdim, ut ad pasidias populorum, Scyllam pertransiit et Charybdim, ut ad patriam suam saltem in senectute Ulysses repedaret. Socios variis exsilii amisit casibus, sed eos aut fortunae violentia, aut naturae infirmitas, aut animi voluptas absumpsit. Horum tamen omnium jucunda relatio est. Nam vel amici praevisus casus, etsi amarus sit, proficit ad cautelam. Et quo familiosior familiarior fuit cum labente societas, eo casus quemque magis absterret. Siquidem exemplis saepe magis proficitur, quam praeceptis. Mala enim vitantur nat ei, si Lyricum conticente lyra dignaris audire, Flaccus, aut si mavis Horatius, qui plus honestatis et utilitatis se apud Maeonidem invenisse gratulatur, quam plurium Stoicorum sit praeceptis expressum. Ait enim: Trojans belli scriptorem, Maxime Lolli, Dum tu declamas Romae, Praeneste relegi: Qui quid sit pulchrum, quid turpe, quid utile, quid non, Pulchrius et melius Chrysippo et Crantore dicit.  Cur i
Abbreviated transcription (Latin):
rursũ Incerta hec si postules ratione certa facere.
nichilo plus agas. quam si desoꝑam ut cũ ratione
insanias. Et quod nunc tute tecũ iratus cogitas. ego¬
ne illam: Que illũ: Que me: Que non᷑ Sine mͦ
Mori me malim. Sentiet qui uir siem. Hec uerba
una me hercule falsa lacrimula. quã oculos terendo
misere. iux ui expressit. restinguet: & te ultro accu¬
sabit. & dabis ei ultro suppliciũ. Ad depellendũ mere
sed quichͥd in hanc partẽ loquunt᷑. ita accipitur ac
si insanũ amatorẽ reuocet seruus. Eos tam̃ alibi
cõmendat płimũ idẽ cicero dicens. Poetas & uarios scͥp¬
tores arciũ aut rerũ gestarũ solus ille contẽptibiles
facit : qui ñ ueretur contemini. Nam & uirtutis ha¬
bent usũ: & philosophandi materiam p̃bent. Hotant
eñ ñ docent uicia: & aut utilitatis causa grata st̃.
aut uoluptatis. Sic autẽ ꝑ moꝵ discrimina transe¬
unt: ut uirtuti faciant locũ. Nam ꝑtela. ꝑignes.

Expanded text:
rursum. Incerta haec si tu postules Ratione certa facere, rursum. Incerta haec si tu postules Ratione certa facere, nihilo plus agas Quam si des operam ut cum ratione insanias. Et quod nunc tute tecum iratus cogitas, "Egone illam quae illum? quae me? quae non? sine modo: Mori me malim: sentiet qui vir siem;" Haec verba una mehercle falsa lacrimula, Quam oculos terendo misere vix vi expresserit, Restinguet: et te ultro accusabised quidquid in hanc partem loquuntur, ita accipitur, ac si insanum amatorem revocet servus. Eos tamen alibi commendat plurimum idem Cicero dicens: Poetas et varios scriptores artium, aut rerum gestarum, solus ille contemptibiles facit, qui non veretur contemni. Nam et virtutis habent usum, et philosophandi materiam praebent. Notant enim, non docent vitiae, et aut utilitatis causa grata sunt, aut voluptatis. Sic autem per morum discrimina transeunt, ut virtuti faciant locum. Nam per tela, per i
Abbreviated transcription (Latin):
flãmant cupiditates: Hi stupra adulteriaq con¬
ciliant. uarias doli reparant artes. furta. rapinas.
incendia decent. que st̃ aut fuerunt. immo que
fingi posst̃. maloꝵ exempla ꝓponunt oculis mul¬
titudinis imꝑite. Que incendia celi succensi aut
maris inundatio. aut terre hiatus tantas fexit
popłoꝵ. strages: quantas isti faciunt moꝵ᷑. Coni¬
cus qui p̃ceteris placet in eunucho refert a doleftm¬
tis libidinẽ infiãmatã: cũ tabusã pictura uidetat
continentẽ. quo pacto ds̃ qui celi templa sonitu ol¬
cutit. ꝑ impluuiũ auro misso inclusã turre. & seẜ¬
tam custodib corruperit danem. Similes in sin¬
gulas picturas uidet miratur & laudat multi¬
do. Nan que uirtutis incitamenta sunt: rarus
spectator attendit. Ere que res in se neq consili
um neq modũ habet uilũ: eam consilio regett
non potes. In amore hec om̃ia in sunt uicia. imu¬
rie. suspiciones. in imicicie. inducie. bellũ. pax:

Expanded text:
flammant cupiditates! Hi stupra, adulteriaque conflammant cupiditates! Hi stupra, adulteriaque conciliant, varias doli reparant artes, furta, rapinas, incendia docent, quae sunt, aut fuerunt, imo quae fingi possunt, malorum exempla proponunt oculis multitudinis imperitae. Quae incendia coeli succensi, aut maris inundatio, aut terrae hiatus, tantas fecit populorum strages, quantas isti faciunt morum? Comicus qui prae caeteris placet, in eunucho refert adolescentis libidinem inflammatam, cum tabulam pictam videret continentem, quo pacto deus, qui coeli templa sonitu concutit, per impluvium auro misso, inclusam turre, et septam custodibus, corruperit Danaen. Similes in singulis picturas videt, miratur, et laudat multitudo. Nam quae virtutis incitamenta sunt, rarus spectator attendit Quum neque modun Habet ullum eam consilio regere non potes. In amore haec omnia insunt vitia; iniuriae, Suspiciones, inimicitiae, indutiae, Bellum, pax
Abbreviated transcription (Latin):
tanda: quis in aliis censeat ĩmorandũ. que aut intel¬
lectu difficiles aut effectu mutiles & ꝑnitiose. nõ
faciunt hominẽ meliorem: Nam & ea ipsa quorum
usus necessarius est. si hominẽ ĩmoderatuis occupi¬
uerint: ꝑuitiosissima st̃. Poetas. historicos. oratores.
mathematicos. ꝓbabilis mathematice qͥs ambigit
esse legendos: maxime cũ sine his uiri nequeant.l
ñ soleant luterariᶜ Qui enĩ istoꝵ ignarisunt illit¬
terati dicuntur:  si litteras nouerint. Cũ tam̃ qͥsi ĩ
iis suũ uendicant animũ: & si polliceant᷑ noticiam
rerũ: uirtutis tam̃ dedocent & subinouent cultũ.
Unde cicero cũ de poetis ag̾et: ut diligentiꝰ audiat᷑.
exclamat. Clamor & approbatio popłi. qͣsi magnicuꝰ¬
dam & sapientis magistri. & qui ad cõmendationẽ
sufficiat pla̾susuo quos uult facit autenticos. At
illi qui tantis laudib efferuntur: quantas obdu¬
cunt tenebras: Quos inuehunt metus: Quas in¬

Expanded text:
tanda, quis in aliis censeat immorandum, quae aut inteltanda, quis in aliis censeat immorandum, quae aut intellectu difficiles, aut effectu inutiles et perniciosae, non faciunt hominem meliorem? Nam et ea ipsa, quorum usus necessarius est, si hominem immoderatius occupaverint, perniciosissima sunt. Poetas, historicos, oratores, mathematicos probabilis mathematicae, quis ambigit esse legendos, maxime cum sine his viri esse nequeant, vel non soleant litterati? Qui enim istorum ignari sunt, illiterati dicuntur, etsi litteras noverint. Cum tamen quasi in jus suum vindicant animum, etsi polliceantur notitiam rerum, virtutis tamen dedocent et submovent cultum. Unde Cicero cum de poetis ageret, ut diligentius audiatur, exclamat: Clamor et approbatio populi, quasi magni cujusdam et sapientis magistri, et qui ad commendationem sufficiat plausu suo, quos vult facit authenticos. At illi, qui tantis laudibus efferuntur, quantas obducunt tenebras! Quos invehunt metus! Quas in
Abbreviated transcription (Latin):
instructio & usus teneris ebibitus animis facile ne¬
queat aboleri. qm̃ & testa duitius seruat odorẽ eius.
quo semel est imbuta recens: ait uel cato uel alius.
nram auctor incertus est. multa legas facito. ꝑlectis
ꝑlege multa. Quo quidẽ aliquid eẽ utilius adscientiã
aspiranti facile ñ crediderĩ: preter obseruantiam
mandatoꝵ dei. in qua singularis & unicꝰ indubitant᷑
est philosophandi ꝓfectus. Sic tam̃ om̃ia legenda st̃.
ut eoꝵ aliqua cũ lecta fuerint negligant᷑. reꝓbent᷑
ñ nulla: aliqua uideantur intransitu. ne sint om̃i¬
no in cognita: sed p̃om̃ib maiori diligentia insistendũ
est. que aut politicã uitã. siue in iure ciuili siue in
aliis ethice p̃ceptis instituunt. aut ꝓcurrant
corporis
aut anime sanitatẽ. Cũ enĩ illa
est inter liberales disciplinas
sine qua
nemo recte docere aut doceri
potest. sit in transitu & quasi alimine salu¬

Expanded text:
instructio, et usus teneris ebibitus animis, facile neinstructio, et usus teneris ebibitus animis, facile nequeat aboleri quoniam et testa diutius servat odorem ejus, Quo semel est imbuta recens,  ait vel Cato, vel alius nam auctor incertus est Multa legas facito, perlectis perlege multa. Quo quidem aliquid esse utilius ad scientiam aspiranti, facile non crediderim, praeter observantiam mandatorum Dei, in qua singularis et unicus indubitanter est philosophandi profectus. Sic tamen omnia legenda sunt, ut eorum aliqua cum lecta fuerint, negligantur, reprobentur nonnulla, aliqua videantur in transitu, ne sint omnino incognita: sed prae omnibus majori diligentia insistendum est, quae aut politicam vitam, sive in jure civili, sive in aliis Ethicae praeceptis instituunt, aut procurant corporis aut animae sanitatem. Cum enim illa est inter liberales disciplinas, sine qua nemo recte docere vel doceri potest, sit in transitu, et quasi a limine salu
Abbreviated transcription (Latin):
ouo. Si gͦ eos a u̾bis sius suspenderis: fere in om̃i
facultate inopie eoꝵ poteris misereri. Sunt enĩ
qui pr̃are uideantur in singulis. Sunt qui par¬
tes philosophie uendicent uniuersas: Nec minus
tam̃ sunt in singulis philosophie copia destituti.
St̃ qui ab una ꝑfectionẽ sperent: st̃ qui uniu̾sis
in iugilent. in opes singularũ. Non facile tamen
dixertm quos magis credã eẽ erroneos: cũ nec ab
una ꝑfectio constet. & nemo fidelit̾ queat om̃ib
in seruire. Qui tam̃ ab una petit om̃s ineptiorẽ.
arrogantior. qui om̃s ꝓfitetur. In uno adominia
occupati desidis. s fastidientis & non ꝓficientis omĩa
circiure. Ceterũ qui multa ꝑcurrit ut eligat cu
sit potius insistendũ: circũ spectus est. & aliis ex¬
aminatis p̃electioni sue fidelius seruit. Eo forte
sptctat p̃ceptũ ethichi. Leg̾e libros. precipientis
In libello quoq quo paruuli iniciantur. ut uͥtutis

Expanded text:
ovo. Si ergo eos a verbis suis suspenderis, fere in omni ovo. Si ergo eos a verbis suis suspenderis, fere in omni facultate, inopiae eorum poteris misereri. Sunt enim qui praestare videantur in singulis; sunt qui partes philosophiae vindicent universas: nec minus tamen sunt in singulis philosophiae copia destituti. Sunt qui ab una perfectionem sperent, sunt qui universis invigilent, inopes singularum. Non facile tamen dixerim, quos magis credam esse erroneos, cum nec ab una perfectio constet, et nemo fideliter queat omnibus inservire. Qui tamen ab una petit omnes, ineptior est. Arrogantior qui omnes profitetur. Imo ad omnia occupari desidis est; sed fastidientis, et non proficientis, omnia circumire. Caeterum, qui multa percurrit, ut eligat cui sit potius insistendum, circumspectus est, et, aliis examinatis, praeelectioni suae fidelius servit. Eo forte spectat praeceptum ethici, legere libros praecipientis. In libello quoque quo parvuli initiantur, ut virtutis