comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ in eis caro coneupiseit aduersus
li certamine laborantes ac ꝑiclitan¬
tes. dari sibi pugnandi uincendiq
uͦ nulla tali rixa a se ipso adu̾sus
seipsum temptatꝰ atq turbatus: in
illo beatitudinis loco sua secũ pace
fruebat᷑. Pinde etsi ñ interim lati¬
ori: nc̃ uͦ tam̃ potentiori gr̃a indi¬
gent isti. & que potentior quã u
nigenitꝰ di filiꝰ equalis patri & coȩ¬
ternꝰ ꝓ eis homo factus. & sine ullo
uel originali uł ꝓprio peccato ab hõi¬
bus peccatorib erucifixus: Qui
tam: ut redempti eiꝰ sanguine tan¬
do ac tali pignore accepto dicerent.
Si d̾s ꝓ nobis qͥs contra nos: Qui ꝓ¬

Expanded text:
m in eis caro concupiscit adversus li certamine laborantes ac periclitantes dari sibi pugnandi vincendiqueunt. Ille vero nulla tali rixa de se ipso adversus se ipsum tentatus atque turbatus, in illo beatitudinis loco sua secum pace fruebatur. 30. Proinde etsi non interim laetiore nunc; verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequalis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucifixus? Qui tam, ut redempti ejus sanguine, tanto ac tali pignore accepto dicerent: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
um inueritate stetissent. donee
istam sũmȩ beatitudinis plentu¬
dinẽ tamqua p̃miũ ipsiꝰ ꝑmansi¬
onis acciꝑent: id ÷ ut magna ea
sent. & hoc de se certissime nos¬
sent. hanc plenitudiñe beatitu¬
dinis. ñ habebant. S qr nescie¬
bant suã futurã miseriã: minori

Expanded text:
um in veritate stetissent, donec um in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis acciperent, id est, ut magna per sent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore
Abbreviated transcription (Latin):
fugere ꝑ qđ miserruni effecti sunt.
Ceteri aute ꝑ liberũ ipsũ arbitriũ
in ueritate steterunt: eã q de suo
casu nũquã fut᷑o certissimã seire
meruert̃. Si eñi nos de seriptͣis
scĩs nosse potuimꝰ scõs angłos ĩa nul¬
los eẽ casurosͥ quanto magis hoc
ipsi reuelata sibi sublimiꝰ ueritate
nouert̃: Nobis quippe beata sine
fine uita ꝓmissa ẽ & ȩqualitas an¬
głoꝵ : ex qua ꝓmissione eerti sumꝰ
cũ ad illã uitam pꝰ uudiciũ ueneri¬
mus nos inde ñ esse lapsuros. Qđ
si deᷤ ipsis angłi nesciunt: ñ equales¬
s beatis beatiores erimꝰ. Uerita
aut̃e nobis eoꝵ ꝓmisit ȩqualitat̃e.
Certũ est gͥ hoc eos nosse ꝑspeeiem qdđ̃
nos ꝑfidẽ : nullã scilicet iã ruinã
cuiusquã sẽĩ angłi futura. Dia¬
bolus uͦ & angłi eiꝰ etsi beati e.¬
rant anquã caderent & se in mi¬
seriam casuros eẽ nesciebant:
erat tñ ad hue qdeoꝵ. adderet᷑
beatitudini: si ꝑ liberũ arbitrt¬

Expanded text:
per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casuros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judiciumus, non inde nos esse lapsuros. Quod si de seipsis angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem. Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitri
Abbreviated transcription (Latin):
fusceptione singłarit mirabili uel
ut ipse & uerbũ qđ sine initio est
una ꝑsona esset. Neq eñi quisquã
tanta rei huiꝰ & fid̃i cecus ẽ igno¬
rantia ut audeat dicere quãiris
de sꝑu scõ &e iuirgine maria filiũ
hominis natũ ꝑ liberumTa¬
m̃ arbitriũ bene uiuendo & sine
peecato bona oꝑa faciendo meru¬
isse ut esset di filiꝰ. resistente eu¬
angłio atq dicente. u̾bũ caro fa¬
ctum ẽ. Nã ubi hoc factum ẽ. nͥ
in utero uirginali. ũn fuit initi¬
um hominis xꝑi: Itemq uirgi¬
ne requirente quomodo fierent
q̃ ei ꝑ angłm nuntiabant᷑: angłs

Expanded text:
ptione singulariter mirabili vel ut ipse et Verbum quod sine initio est, una persona esset. Neque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat dicere, quamvis de Spiritu sancto et virgine Maria filium hominis natum, per liberum tamen arbitrium bene vivendo, et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente, Verbum caro factum est . Nam ubi hoc factum est, nisi in utero virginali, unde fuit initium hominis Christi? Itemque Virgine requirente, quomodo fieret quod ei per angelum nuntiabatur, angelus
Abbreviated transcription (Latin):
serũ ñfieri in sua potestate esse.
fentie bat. In quo statu recto ae
sine. uitiosi ꝑ ipfũ liberĩt arbitri¬
lm manere uoluisset ͥ ꝓfecto
sine. ullo mortis & infelicrtatis ex¬
ꝑũto. acciꝑet illã merito huiꝰ
ꝑmansionis. beatitudinis plenitu:¬
ẽ ut cadere ñ posset ulteriꝰ. S hocer¬
tissime seiret. Nãq ipse posset ti¬
am in paradiso beatus isse: ĩmo
ibi ñ esset ubi e̾e̾ miserũ ñ deciri:
si eũ sui easus p̃scientia timore tan¬
ti mali iniserum faceret. Quia
uͦ ꝑ liberũ arbitriũ dm̃ deseruit:
iustum nrdiciũ dĩ exꝑtus ẽ: ur
cũ tota sua stirpe q̃ in illo adhue
posita tota cũ illo peccauerat dã¬
naret᷑. Quotqͦt enĩ ex hac stirpi
gr̃a d̃i liberant᷑: a damnatione
utiq liberant᷑ qua tenent᷑ obstri¬
cti. Unde etiã sinullts liberaret᷑
iustũ di idiciũ nemo iuste re¬
prehenderet. Qđ gͦ pauci in cõ¬
paratione ꝑeuntiũ in suo aut̃t

Expanded text:
serum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenituest, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. S nat᷑e ista defensio: nec il¬
los hac uoce exclamare ꝑmittit.
Neq enĩ inbaptriatis natura ẽ : &
inñbaptizatis nat᷑a ñ est. Aut siul̃
in illis uitiata ẽẽ concedit᷑. ut ñ sñ
causa clament. infelix ego hõ qͥs
me lib̾abit de corꝑe mortis huiꝰ. eis

Expanded text:
cunt. sed naturae ista defensio nec illis hac uoce exclamare permittit. neque enim in baptizatis natura est et in non baptizatis natura non est. aut si uel in illis nitiata esse conceditur, ut non sine causa clament: infelix homo! quis me liberabit de
Abbreviated transcription (Latin):
hanc fit ut sit homo uoluntatis
bone. qui priꝰ fuit uoluntatis ma¬
le. Phanc etiã fit ut ipsa bona uolun¬
tas quȩ iã esse cepit augeat᷑ : & tam
magna fiat ut possit implere duu¬
na mandata q̃ uoluerit: eũ ualde
ꝑfecte q uoluerit. Ad hoc enĩ ualet
qđ scriptũ ẽ. si uolueris conseruabis
mandata: ut homo qͥuoluerit & ñ
potuerit. ñdũ se plene uelle cogno¬
scat: & oret ut habeat tantã uo¬
Iuntatẽ. quanta sufficit ad implen¬
da mandata. Sic qͥppe adiuuatur
uit faciat qđ iubetur. Tẽ enĩutile
ẽ uelle eũpossumꝰ: & t̾eutile ẽ pos¬
se cũ uolumꝰ. Nam qͥd ꝓdest siqđ Uelits¬

Expanded text:
hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et oret, ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. sic quippe adiuuatur, ut faciat quod iubetur. tunc enim utile est uelle, cum possumus, et tunc utile est posse, cum uolumus. nam q
Abbreviated transcription (Latin):
eabo inqͥt nom̃ meũ magnũ qđ ꝓfa¬
natũ est ingentib: qđ ꝑfanastis in
medio eoꝵ. Sc̃ificare se dicit nom̃
suũ: qđ suꝑiꝰ dixerat scm̃. Hoc est
qͦͣ qqđ or amꝰ in orõne dñica. dicentes
sẽificet᷑ nom̃ tuũ: ut sc̃ificet᷑ in hõi¬
quib largit᷑ gr̃am suam auferendo
ibi facere ipsos homines ꝑliberũ ar¬
Picite a uob̾ om̃s impietates ur̃as
quas impie egistis in me: & facite
eite omĩa mandata mea. Utqͥd
mor iemini domꝰ isrł dicit dñs:
Qͥa nolo mortem morientis dicit
adonay dñs: & conu̾timini & ui¬
uetis. Meminerimꝰ eũ dicire. et
conu̾timini & uiuetis: cui dr. con¬
uerte nos ds. Meminerimꝰ dm̃ di¬
cere. ꝓicite ã nob̃ om̃s impietates
ur̃as: eũ ipse iustificet impiũ̃. Ale¬
miuieruꝰ ipsum dicere. facite uo¬
bis eor nouu & sp̃m noũu: qui di
bis. hocdicit dabo uobis: Qua¬
re iubet: supse dat᷑us ẽ: Quare
eui iubet: Semꝑ ẽ aut̃ in nobis
uoluntas libera: s ñ semꝑ bona ẽ

Expanded text:
cabo, inquit, nomen meum magnum, quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur in homiquibus largitur gratiam tuam, auferendo ibi facere ipsos homines per liberum arProjicite a vobis omnes impietates vestras, quas impie egistis in me, et facite cite omnia mandata mea. Utquid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai Dominus, et convertimini et vivetis . Meminerimus eum dicere, et convertimini et vivetis; cui dicitur, Converte nos, Deus . Meminerimus eum dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum et spiritum nouum, qui dicbis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona.
Abbreviated transcription (Latin):
tinet. & fides credentiũ & doleran¬
tiȩ patientia. q utrũq dixit esse¬
a do donatũ: & illd̃ maxime ubi
dicit. habentes aut̃ eunde sꝑmfi
fidi. Qđ ꝓpt̾ea dixit : ut intelli¬
geremꝰ qr fides & ñ petita concedit᷑:
ut ei petenti alia concedant᷑. Quo¬
beamꝰ fidem: ut ꝑfidem impetremꝰ
dem: qm qđ lex iubet facere ñ ua¬
lemꝰ : nisi ꝑfidem rogando impetre¬
mus ut facere ualeamꝰ. Nã sifides
lib̾i ẽ tm̃modo arbitrii nec dat᷑ a
do ꝓpter qͥd ꝓ eis qui nolt̾ credere
oramꝰ ut eredant: Qđ ꝓrsus fa¬
ceremꝰ maniter: nͥ rectissime ere¬
deremꝰ etiã ꝑuersas & fidi contra¬
rias uoluntãtes om̃ipotentẽ dm̃

Expanded text:
tinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiuod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quobeamus fidem, ut per fidem impetremus dem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias
Abbreviated transcription (Latin):
te ocłos eoꝵ. & accipiã uos degen¬
tib: & cong̾gabo uos ex omĩb ter¬
ris. & inducam uos in terrã ur̃am:
& asꝑgam uos aqua munda: & mun¬
dabimini ab om̃ib immnundiciis
dabo uos. & dabo uobis eor noũ
retur cor lapideũ de carne ur̃a:
& dabo uobis corcarneũ: & sꝑm me¬
um dabo inuobis. & faciã ut mni
stificationib meis ambuletis: &
iudicia mea obseruetis & faciatis.
Quis itaq sit tamcecus ut ñ uideatͥ
qui sit lapideus ut ñsentiat istam
grãm ñ sedm merita bone uoliu¬
tatis dari. do dicente atq testan¬
liputarent ꝓpt̃ bona merita sus
fieri. qđ nerubeset̃ dicere pelasi¬
ani: Non solũ aut̃ bona merita eoꝵ
nulla. uerũ etiã mala merita p̃cessis¬
s demonstrat: dicendo. s ꝓpt̃ nom̃

Expanded text:
te oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundabimini ab omnibus simulacris dabo uos, et dabo retur cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et spiritum meum dabo in vobis: et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testan nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter n
Abbreviated transcription (Latin):
in hõie p̃cessisse. ut auelleret᷑ ab eo
eor lapideũ: qnquide ipsum cor
lapideũ ñ significat nͥ durissimam
uoluntate. & aduersus dm̃ om̃i¬
no inflexibilem: Ubi enĩ p̃cedit
lapideũ. Nã & alio loco ꝑeunõt¬

Expanded text:
in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit lapideum. 30. Nam et alio loco pe
Abbreviated transcription (Latin):
đr. Hodie si uoc̃e eiꝰ audieritis: no¬
lite obdurart corda ur̃a. S nͥ pos¬
set d̾s etiã duriciam cordis auferre:
ñ diceret ꝑ ꝓpħam. Auferã ab eis
cor lapideum: & dabo eis cor carne¬
um. Qđ de nouo testam̃to fuisse
p̃dictũ: satis apl̃s ostendit uͥ ait.¬
pła nr̃a uos estis scripta ñ atram̃to
s sꝑu di uiui: ñ intabulis lapideis
s in tabulis cordis carnalib. Qd ñ
ldo dictum putemꝰ ut carnaliter
uiuant qui debent sꝑitalit uiuere:
s qr lapissine sensu ẽ cui cõparatũ
est cor durũ. Qui nͥcarni sentien¬
ti eor intelligens debuit cõparari:
Sic eñĩ hoc dicit᷑ ꝑ iezechielem ꝓpħam.
& dabo eis inqͥt eor aliud. & sꝑi no¬
uũ dabo eis: & euellã eor lapide¬
um de carne eoꝵ. & dabo eis eor
carneũ: ut in p̃ceptis meis ambu¬
lent. & iustificõnes meas obserueit
ego ero eis in dm̃: dicit dñs. Nũ¬
ꝗd gͦ possumꝰ nisi absurdissime di¬
cere bonũ meritũ bone uoluntatis

Expanded text:
r: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi aitcripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
datur. s ipsa facit ut lex imple¬
atͣ. ut natura lib̾et᷑ ne pecc̃m dñe¬
tur ÷ eũ gͦ in his conuicti fuerint:
adhoc se conu̾tunt ut quocũq mo¬
do conent᷑ ostendere grãm d̃i seđm
merita nr̃a dari. Dicunt enĩ. & si
ñdat᷑ sedm merita bonoꝵ oꝑũ qr ꝑ¬
ne uoluntatis dat᷑: qr bona uolun¬
tas inquiunt p̃cedit orantis. qũa p̃¬
cessit uoluntas credentis: ut sedm
hec merita gr̃a sequat᷑ exaudientis
dłi. Iam quide de fide hoc ẽ de uo¬
luntate eredentis suꝑiꝰ disputaui:
lisq: adeo eam ddemonstrans ad gra¬
tiã ꝑtinere : ut apłs ñdiceret. mi¬
sediam ꝯsecutꝰ sũ qr fidelis eram: s
dicerit. misediam consecutus sũ ut

Expanded text:
datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum nae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ommoneo aut̃ caritat̃e ur̃am
& multũ exhortor. ut beati
eypriam librũ que scripsit de
oratione dñica diligent̃ legatis:
& quantũ uos dñs adiuuerit in¬
celligatis memorie q mandetis. Dbi
undebitis qũeadmnodũ sic alloquat᷑
liberũ arbitriũ eoꝵ quos conseri¬
ptione sui sermonis edificat: ut
ostendat tñ ea q̃implenda iubent᷑
in lege. in orõne esse poscenda. Qđ
utiq uanissime fieret: si ad illa a¬
genda sũ diuino adiutorio uolun¬
tas humana sufficeret. S cũ fue¬

Expanded text:
ommoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
fiditis. transite. ite. descendite. Con-¬
sequent᷑ denuntiatur futura sub
iniquo rege appropinquare capti¬
uitas. cũ adiungitur: qui sepa-¬
rati estis in diem̃ malũ. & appro¬
pinquatis solio iniquitatis. Cũe
subiciunt᷑ merita luxurie: qui
dormitis in lectis eburneis. & la¬
sciuitis in stratis ur̃ĩs: qui come¬
ditis agnũ de grege. & uitulos
de mecdio armenti. Ista sex m̃bra.
tres bim̃bres circuitꝰ ediderunt.
Non enim ait. qui separati estis
in diem malũ: qui appropinqua¬
tis solio iniquitatis. qui dormitis
in lectis eburneis. qui lasciuitis in
stratis ur̃is: qui comeditis agnũ
de grege.qui uitulos de medio
armenti. Qđ si ita diceret᷑. esset
quidem & hoc pulchrũ. ut ab u¬
no ꝓnomine repetito om̃ia sex
m̃bra decurrerent. & ꝓnunti¬
antis uoce singula finirent᷑: sed
pulchriꝰ factum ẽ ut eidem ꝓno¬
mini essent bina subnexa. quȩ
tres sententias explicarent⁊ unã

Expanded text:
fiditis, transite, ite, descendite. 18. Confiditis, transite, ite, descendite. 18. Consequenter denuntiatur futura sub iniquo rege appropinquare captivitas, cum adjungitur, Qui separati estis in diem malum, et appropinquatis solio iniquitatis. Tunc subjiciuntur merita luxuriae, n lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris, qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti. Ista sex membra tres bimembres circumitus reddiderunt. Non enim ait: Qui separati estis in diem malum, qui appropinquatis solio iniquitatis, qui dormitis in lectis eburneis, qui lascivitis in stratis vestris, qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti. Quod si ita diceretur, esse quidem et hoc pulchrum ut ab uno pronomine repetito omnia sex membra decurrerent, et pronuntiantis voce singula finirentur; sed pulchrius factum est ut eidem pronomini essent bina subnexa, quae tres sententias explicarent: unam,
Abbreviated transcription (Latin):
eis tale uł in tales dicendũ fuiss&
alit̾ se uoluissent dicere: qui tñ
eoꝵ insanire noluissent: Quid
enim ẽ qđ isto eloquio aures so¬
brie plus desiderent: Primo ip¬
sa inuectio: quasi sopitis sensib
ut euigilarent quo fremitu illi¬
sa est. Ue qui opulenti estis in
syon. & confiditis in monte sama¬
riȩ: optimates capita populoꝵ:
isrł. Deinde ut beneficiis dei
qui eis ampla spatia regni dedit
ostendat ingratos. qm̃ confide¬
bant in monte samarie ubi utiq
idola colebantur: transite inqͥt
in chalanne & uidete: & ite inde
in emath magnã. & descendite
ingeth palestinoꝵ. & ad optima
queq regna horum: si latior ter¬
minus eorum termino ur̃o est.
Simul etiam cum ista dicuntur.
locoꝵ nominib tamqͣm luminib
ornatur eloquiũ: que sunt syon.
samaria. chalanne. emath magna.
et geth palestinoꝵ. Deinde uerba
que his adiungunt᷑ locis. decentis¬
sune uariantur: opulenti estis. con¬

Expanded text:
eis tale vel in tales dicendum fuisset, eis tale vel in tales dicendum fuisset, aliter se voluissent dicere, qui tamen eorum insanire noluissent? Quid enim est, quid isto eloquio aures sobriae plus desiderent? prima ipsa invectio, quasi sopitis sensibus ut evigilarent, quo fremitu illisa est? Vae vobis qui opulenti estis in Sion, et confiditis in monte Samariae, optimates, capita populoIsrael! Dein, de ut beneficiis Dei, qui eis ampla spatia regni dedit, ostendat ingratos, quoniam confidebant in monte Samariae, ubi utique idola colebantur, Transite, inquit, in Chalanne, et videte, et ite inde in Emath magnam, et descendite in Geth Palaestinorum, et ad optima quaeque regna horum, si latior terminus eorum termino vestro est. Simul etiam cum ista dicuntur, locorum nominibus tanquam luminibus ornatur eloquium, quae sunt Sion, Samaria, Chalanne, Emath magna, et Geth Palaestinorum. Deinde verba quae his adjunguntur locis, decentissime variantur: Opulenti estis, con
Abbreviated transcription (Latin):
xuriosos ⁊ & fr̃ne ideo negligen¬
tissimos caritatis rusticus uł ex
rustico iste ꝓpħa exclamauit
dicens. Ue qui opulenti estis
in syon. & confiditis in mon¬
te samarie: optimates. ca¬
pita populoꝵ: ingredien¬
des ponpatice domus isrł.
Transite in chalanne & uidete ⁊¬
et ite inde in emath magnã. et
descendite in geth palestinoꝵ.
et ad optima quȩq horum
regna: si latior terminꝰ eoꝵ ter¬
mino ur̃o est. Qui separati este
in diem malũ: & appropinquatis
solio iniquitatis. Qui dormitis in le¬
ctis eburneis. & lasciuitis in stratis
ur̃is. Qui comeditis agnũ de grege:
et uitulos de medio armenti: Qui
canitis ad uocem psalterii sicut
dauid putauert̃ se habere uasa
cantici: bibentes iunũ infialis.
et optimo unguento delibuti: et
nichil patiebant᷑ suꝑ contritione
ioseph. Nunquidnã isti qui ꝓphe¬
tas nr̃os tamquã ineruditos & lo¬
cutionis ignaros uelut docti di¬
sertiq contemnunt. si aliquid

Expanded text:
xuriosos, et fraternae ideo negligenxuriosos, et fraternae ideo negligentissimos charitatis, rusticus vel ex rustico iste propheta exclamavit, dicens: Vae qui opulenti estis in Sion, et confiditis in monte Samariae optimates capita populorum ingredientes pompatice domum Israhel transite in Chalanne et videte et ite inde in Emath magnam et descendite in Geth Palestinorum et ad optima quaeque regna horum si latior terminus eorum termino vestro est qui separati estis in diem malum et adpropinquatis solio iniquitatis qui dormitis in lectis eburneis uestris, qui comeditis agnum de grege et uitulum de medio armenti: qui canitis ad uocem psalterii: sicut Dauid putauerunt se habere uasa cantici: bibentes in phialis uinum et optimo unguentnihil patiebantur super contritionem Ioseph. Nunquid nam isti qui prophetas nostros tanquam ineruditos et elocutionis ignaros, veluti docti disertique contemnunt, si aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
tibilem putari uolebant.
graues & fortes esse confes¬
si sunt. Dicendum gͦ mͥ ali¬
quid esse uideo & de eloquentia
ꝓpħarũ: ubi ꝑ tropologiam mul¬
ta obteguntur. Que quanto
magis translatis uerbis ui¬
dentur operiri : tantomagis
cũ fuerint aꝑta dulcescunt. S
hoc loco tale aliquid cõmemorare
debeo. ubi quȩ dicta sint non cogar
exponere: s cõmendem tantũ quo¬
mͦ dicta sint. Et ex illius ꝓphete
libro potissimũ hoc faciam᷑: qui
se pastorem uł armentariũ fuisse
dicit: atq inde diuinitꝰ ablatũ
atq missũ ut di populo ꝓpheta¬
ret. Non aut̃ scdm septuaginta
int̾pretes: qui etiã ipsi diuino sp̃u
int̾pretati ob hoc alit̾ uidentur
nonnulla dixisse. ut ad sp̃ualem
sensũ scrutandũ magis admone¬
retur lectoris intentio ⁊ unde eti¬
am obscuriora nonnulla. quia
breo in latinũ eloquiũ presb̾ro
ie ronimo utriusq lingue peri¬
to int̾pretante translata sunt:
cũ gͥ argueret impios. suꝑbos. lu¬

Expanded text:
tibilem putari volebant, graves et fortes esse confessi sunt . Dicendum ergo mihi aliquid esse video et de eloquentia Prophetarum, ubi per tropologiam multa obteguntur. Quae quanto magis translatis verbis videntur operiri, tanto magis cum fuerint aperta dulcescunt. Sed hoc loco tale aliquid commemorare debeo, ubi quae dicta sunt non cogar exponere, sed commendem tantum quomodo dicta sint. Et ex illius prophetae libro potissimum hoc faciam, qui se pastorem vel armentarium fuisse dicit, atque inde divinitus ablatum atque missum, ut Dei populo prophetaret . Non autem secundum Septuaginta interpretes, qui etiam ipsi divino Spiritu interpretati, ob hoc aliter videntur nonnulla dixisse, ut ad spiritualem sensum scrutandum magis admoneretur lectoris intentio; unde etiam obscuriora nonnulla, quia braeo in latinum eloquium, presbytero Hieronymo utriusque linguae perito interpretante, translata sunt. 16. Cum igitur argueret impios, superbos, lu
Abbreviated transcription (Latin):
uitis in stratis ur̃is: ad uoracita¬
tem uͦ terciã ꝑtinentẽ. qui come¬
ditis inquit agnum de grege. &
uitulos de medio armenti: ut in
potestate sit ꝓnuntiantis. utrũ
singula finiat. & m̃bra sint sex.
an primũ & tertiũ & quintũ
uoce suspendat. & scd̃m pͥmo.
quartũ tertio. sextum quinto
conectendo.tres bim̃bres circu¬
itus decentissime faciat: unũ
quo calamitas imminens. alte¬
rum quo lectus impurꝰ. derciũ
quo ꝓcliga mensa monstretur.
Deinde suxuriosã remordet
auriũ uoluptatẽ. Ubi cũ dixis¬
set. qui canitis ad uocem psalte¬
rii. qm̃ potest exercerisapient̃
a sapientib musica: mirabili de¬
core dicendi inuectionis impe¬
tu relaxato. & non ad illos
s de illis iam loquens. ut nos
musicam sapientis a musica lu¬
xuriantis distinguere commo¬
s cũ illud ad illos dixisset qđ
iuxuriosi audire deberent. qͥ
canitis ad uoce psalterii: imꝑi¬
tiam quoq eorum aliis quodã mͦ

Expanded text:
ris. Ad voracitatem vero tertium pertinentem, Qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti: ut in potestate sit pronunciantis, utrum singula finiat, ut membra sint sex, an primum et tertium et quintum voce suspendat, et secundum primo, quartum tertio, sextum quinto connectendo, tres bimembres circuitus decentissime faciat: unum, quo calamitas imminens: alterum, quo lectus impurus: tertium quo prodiga mensa monstretur. Deinde luxuriosam remordet aurium voluptatem, ubi cum dixisset, Qui canitis ad vocem Psalterii, quoniam potest exerceri sapienter a sapientibus Musica, mirabili decore dicendi invectionis impetu relaxato, et non ad illos, sed de illis iam loquens: ut nos Musicam sapientis a Musica luxuriantis distinguere commosed cum illud ad illos dixisset, quod luxuriosi audire deberent, Qui canitis ad vocem Psalterii: imperitiam quoque eorum aliis quodam
Abbreviated transcription (Latin):
manicheos refellere ceꝑam. et illas
nugas nondũ inuaseram. neq de ipsa
catholica magnũ aliquid aꝑueram:
qm̃ sꝑabam hoc initio facto ad ipsũ
me scripturũ fuisse. que hic nondũ
scͥpseram: Hic liber sic incipit: Si
mͥ honorate unũ atq idem uidẽtur

Expanded text:
Manicheos refellere coeperam et illas nugas nondum inuaseram neque de ipsa catholica magnum aliquid aperueram, quoniam sperabam hoc initio facto ad eum me scripturum fuisse, quae hic non scripseram. Hic liber sic incipit: Si mihi, Honorate, unum atque idem uideretur
Abbreviated transcription (Latin):
er idem tempus scͥpsi Cap̃.xi.
librũ cuiꝰ est titulus de ma¬
gistro ⁊ in quo disputat᷑ et querit᷑ et
inuenitur. magistrũ non esse qͥ docet
hominẽ scientiam nͥ dm: scd̾m illud &̃
quod in euangłio scͥptum ẽ. unus est

Expanded text:
er idem tempus scripsi librum, cuius est titulus de magistro. in quo disputatur et quaeritur et inuenitur magistrum non esse, qui docet hominem scientiam, nisi deum secundum illud etiam, quod in euangelio scriptum est: unus
Abbreviated transcription (Latin):
faciamꝰ prebendo uires efficacisi¬
mas uoluntati: quidixit. faciã
ut iniustificationib meis ambult¬
tis. & iudicia mea obserurtis &fa¬
ciatis. Cũ dieit faciam ut facia¬
tis. qͥd aliud dicit. nͥ auferam a
uobis eor lapideũ unde ñ facuieba¬
tis: & dabo cor carneũ unde facia¬
tis: & hoc qͥd est. nͥ auferã cor du¬
rum unde ñ faciebatis: & dabo cor
obediens un faciatis: Ille facit ut
faciamꝰ: cuidicit hõ. Pone dñe eu
stodiam orimeo. Hoc enĩ ẽ dicere:
fac ut ponã custodiã orimeo. Qđ
bñficium cłi ĩã fuerat consecutus:
qui dixit. Posui orimeo custodiã.¬

Expanded text:
faciamus, praebendo vires efficacissifaciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit: « Faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . » Cum dicit: « Faciam ut faciatis, » quid aliud dicit nisi, Auferam a vobis cor lapideum unde non faciebatis, et dabo cor carneum unde faciatis? Et hoc quid est nisi, Auferam cor durum unde non faciebatis, et dabo cor obediens unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: « Pone, Domine, custodiam ori meo . » Hoc est enim dicere: Fac ut ponam custodiam ori meo. Quod beneficium Dei jam fuerat consecutus qui dixit: « Posui ori meo custodia
Abbreviated transcription (Latin):
am dixerat eilex: ñ concupisces.
auerte a me: Contra luxurian
ds quã multa mandauit. Faciat
ea: qr si uoluerit conseruabtt ma¬
data. Qͥd est qđ elamat addm̃:
uentris appetitio & concubitꝰ ne ap¬
p̃hendat me: Si hȩc ei in p̃senti a¬
ceremꝰ: rectissime nobis respondert¬
& diceret. Exe ista oratione mea
qua hec a dñopeto: intelligite quo¬
modo dixerim. si uolueris conserua¬
bis mandata. Certũ est eñĩ nos
mandata seruare si uolumꝰ. S qr
p̃parat᷑ uoluntas a dño: ab illo pe¬
tendũ est ut tantũ uelimꝰ quantũ
sufficit ut uolendo faciamꝰ. Certũ
ẽ nos uelle cũ uolumꝰ: s ille facit ut
uelimꝰ bonũ. de quo dictum ẽ qđ pau¬
lo ante posui. qđ preparat᷑ uolun¬
tas a dño: de quo dictum ẽ. Adño
gressus hõis dlirigent᷑: & iiã eiꝰ uo
let. De quo dictum ẽ. Ds̃ est qui
oꝑat᷑ in uobis & uelle. Certũ est
nos facere cũ facimꝰ: s ille facit ut

Expanded text:
iam dixerat ei lex: non concupisces; iam dixerat ei lex: non concupisces; averte a me? Contra luxuriam Deus quam multa mandavit: faciat ea; quia si voluerit, conservabit mandata. Quid est quod clamat ad Deum, Ventris appetitio et concubitus ne apprehendat me ? Si haec ei praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: Ex ista oratione mea, qua haec a Deo peto, intelligite quomodo dixerim, Si volueris, conservabis mandata. Certum est enim nos mandata spraeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum uelimus, quantum sufficit, ut uolendo faciamus. certum est nos uelle, cum uolumus; sed ille facit, ut uelimus, de quo dictum est, ut paulo ante posui, quod praeparatur uoluntas a domino, de quo dictum est: a domino gressus hominis dirigentur, et uiam eiulet , » de quo dictum est: « Deus qui operatur in vobis et velle . » Certum est nos facere cum facimus. Sed ille facit ut
Abbreviated transcription (Latin):
AGUU UT Aliqͥd se scire pela¬
giani putant : q̃ndicunt. ñ uibe¬
eri. Quis hoc nesciat: S ido iubet
aliqua q̃ ñ possumꝰ: ut nouerimꝰ qͥ
ab illo petere debeamꝰ. Ipsa ẽ enĩ fi¬
des: q̃ orando impetrat qđ lex im¬
ꝑat. Deniq ipse qui dixit. si uo¬
lueris conseruabis mandata: in
eode libro eccłastico aliquanto pꝰ
dicit. Qͥs dabit in ore meo custo¬
diam. & suꝑ labia mea signacłm
astutũ: ne forte cadam ab eo. &
lingua mea ꝑdat me: Iam certe
mandata acceꝑat: cohibe linguã
tuã a malo. & labia tua ne loquai¬
tur dolum. Cum gͦ uerũ sit qđ di¬
xit. si uolueris conseruabis man¬
data: quare querit in ore suo da¬
ri custodiam. similis ei qͥdicit in
psalmo. pone dñe custodiam ori
meo: Non ei sufficit mandatũłi
& uoluntas sua : qñquide si uolu¬
erit conseruabit mandata. Qͣm
multa d̃i mandata contra suꝑbi¬
am: Iam nouit ea: si uoluerit
conseruabit ea. Quare gͦ paulopꝰ
elationẽ ocłoꝵ ne dederis michĩ:

Expanded text:
agnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt: "non iubeeri". quis hoc nesciat ? et ideo iubet aliqua, quae non possumus, ut nouerimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post elationem oculorum ne dederis mihi?
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ omĩa aut̾ hec caritate. que est
uincłm ꝑfectionis. & ad timotħm.
Einis inquit p̃cepti ẽ caritas. & aqͥ¬
iungens quał earitas: de corde inquit
puro & conscientia bona. & fide ñ
ficta. Adeor inthios aut̃ cũdicit.
omĩa ur̃a eũ caritate fiant: satis
ostendit etiã ipsas correptiones qͣs
asꝑas & amaras sentiunt qͥ corriꝑi¬
untur. cũ caritate eẽ faciendas.
nde & alibi cũ dixisset. corripite
inquietos. consolamini pusillan¬
mes. suscipite infirmos. patientis
estote adom̃s: mox adiunxit. Ui

Expanded text:
 quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum charitate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit
Abbreviated transcription (Latin):
inuobis opꝰ bonũ: ꝑficiet usq indi¬
em xꝑi iĩu. Ut ergo uelimꝰ sine
nobis oꝑat᷑: cũ autem uolumꝰ &
sic uolumꝰ ut faciamꝰ. nobiscũ cooꝑ¬
atͣ: tñsine illo uł oꝑante ut ueli¬
mus. uł cooꝑante cum uolumꝰ. ad
bona pietatis oꝑa sufficere ñualemꝰ.
De oꝑante illo ut uelimꝰ dictum ẽ.
Ds̃ ist eñi qui oꝑat᷑ in uobis & uelle.
De cooꝑante illo cũ iam uolumꝰ &
uolendo facimꝰ: scimꝰ inquit qm̃
diligentib dm̃ omĩa cooꝑantur
inbonũ. Quid ẽ omĩa: nisi et
ipsas terribiles seuasq passiones:
Sarcina qͥppe illa q̃ infirmitati gra¬
uis ẽ: leuis efficit᷑ caritati. Talib
eñi dñs dixit eẽ suã sarcinã leuem.
stam caritat̃e id ẽ diuino amore
ardentissimã uoluntate cõmendais
apłs dicit. Qͥs nos separabit ã ca¬

Expanded text:
in uobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Iesu. ut ergo uelimus, sine nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uolendo facimus: scimus, inquit, quoniam diligentibus deum omnia cooperatur in bonum. quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem, istam caritatem, id est dinino amore ardentissimam uoluntatem, commendans apostolus dicit: quis nos separabit a ca
Abbreviated transcription (Latin):
potest: iã quide ht̃ uoluntatẽ bo¬
nam: s adhuc parua & inualidã.
Poterit aut̾: cũ magña habuerit¬
& robustam. Qñ eñĩ mr̃es magna il¬
la mandata fecer̃t: magna utiq
uoluntate hoc ẽ magna caritate
fecert̃. De qua caritate ipse dñs
ait. Maiorẽ hac caritat̃e nemo ht̃.
quã ut animã suã ponat ꝑ amicis
suis. Uñ & apłs dicit. Qui enĩ di

Expanded text:
otest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. unde
Abbreviated transcription (Latin):
citis regalem scdm script᷑as. diliges
pximũ tuũ tamqũã te ipsum: bñ
inquit frẽm suũ: in lumint manet.
& alio loco. Qui ñ est iustus ñ est ex
qđo. &̃ qui ñ diligit frẽm suũ: qr hec
ẽ annuntiatio quã audiumꝰ ab

Expanded text:
rficitis regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene inquit, fratrem suum, in lumine manet . Et alio loco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annuntiatio quam audivimus ab
Abbreviated transcription (Latin):
recapitulat᷑. Diliges ꝑximũ tuũ:
tãqua te ipsum. Dilectio ꝑximi:
malum ñoꝑat᷑. Plenitudo ergo le g¬
gis ẽ dilectio. Ipsam caritatem
apłs petrus ñdum habuit: qñti¬
more dñm ter negauit. Timor enĩ
ñ est in caritate sicut ioħes euan¬
ritas foras mittit timorem. & tñ
quãuis parua & imꝑfecta ñdeerat:
qñ dicebat dño. anim̃a meã ꝓ te po¬
nam. Putabat eñi se posse. qđ se uel¬
le sentiebat. & qͥs istam etsi paruã
dare ceꝑat caritatem. nͥ ille qui p̃¬
parat uoluntatẽ: & cooꝑando ꝑfi¬
cit qdđoꝑando inerpit: Qm̃ ip̃se¬

Expanded text:
diliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euanritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, q
Abbreviated transcription (Latin):
tat malum. ñ gaudet suꝑ iniqͥtate.
congaudet aut̃ ueritati. Omĩa to¬
erat: omĩa credit: omĩa spat: oĩa
suffert. Caritas nũquã cadit. S
paulopꝰ. Manent inquit fides.spes.
caritas. tria hȩc: maior aut̃t hoꝵ
caritas. Sec tamini caritatẽ. Item
dicit adgalathas. Uos aut̃ inlib̾ta¬
tem uocati estis fr̾s: tĩnne lib̾tatim
in occasionẽ carnis detis: s ꝑ carita

Expanded text:
malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati; omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia suffert; charitas nunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad Galatas: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑: Qͥd eñi ÷ ueriꝰ. quã pre¬
scisse xꝑm qui & quando & quib
locis in eũ fuerant credit᷑i: S u¬
trũ predicato sibi xꝑo a se ipsis
habituri e̾e̾nt fidem. an do do
rit ds̃: querere atq disserere
tc̃ necessariũ ñ putaui. Pinde
qd dixi tẽ uoluisse hõib appa

Expanded text:
quam praescisse Christum, qui et quando et quibus locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem, an Deo dorit Deus, quaerere atque disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, « Tunc voluiss
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit. & om̃e qđ ñ est ex fide
pecẽm ẽ. & sine fide impossibi
impleat qđ ꝑmisit d̾s in homi¬
nũi ÷ potestate. Nisi enĩ homo
faciat qd do ñ donante ad homi¬
ñe ꝑtinet. ñ facit ipse qđ donet:
hoc ẽ nisi habeat homo fide ex
semet ipso. ñ implet ds qđ ꝓmi¬
sit. ut oꝑa iusticiȩ dent᷑ exdeo:
ac ꝑ hoc ut ꝓmissa sua d̾s possit

Expanded text:
vivit, et omne quod non est ex fide vivit, et omne quod non est ex fide peccatum est, et sine fide impossiimpleat quod promisit Deus, in hominum est potestate. Nisi enim homo faciat quod Deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet: hoc est, nisi habeat homo fidem ex semetipso, non implet Deus quod promisit, ut opera justitiae dentur ex Deo. Ac per hoc, ut promissa sua Deus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i semini. ñ de nr̃ȩ uoluntatis
potestate. s de sua predestinati¬
one ꝓmisit᷑. ꝑmisit eñi qđ ipse
facturus fuerat ñ qđ homines:
qr etsi faciunt hoĩes bona q̃ ꝑti¬
nent adcolendũ dm̃÷ ipse facit
ut illi faciant q̃ precepit: ñ illi
faciunt ut ipse faciat qđ ꝓmisit.
Alioqum: ut cdi ꝓmissa cõpleant᷑
ñ indi s in hominũ est potestate:
& qđ a dño ꝓmissum ẽ ab ipsis
reddit᷑ abrahȩ. Non aut̾ sic ere
est & facere. Non ait p̃dicere. ñ
p̃seire. nã & aliena facta potest
predicere adq p̃scireͥ s ait po¬
tens ẽ & facere: ac ꝑ hoc facta ñ
aliena s sua. Anforte oꝑa bo¬
na gentiũ ds ꝓmisit abrahȩ in
semine ipsiꝰ. ut hoc ꝓmitteret
qd ipse facit. ñ autẽ ꝓmisit fide
gentiũ quã sibi homines faciunt.
s ut ꝓmitteret qđ ipse facit. illã
p̃serut hoĩes ẽẽ facturos: Non
quide sic apłs loquit᷑. filios qͥp¬
pe ds̃ ꝓmisit abrahȩ qui fidi eiꝰ
ꝑa nͥ exfide. iustus eñi exfide

Expanded text:
ini : non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum; ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis rest facere: non ait praedicere, non ait praescire, nam et aliena facta potest praedicere atque praescire, sed ait, Potens est et facere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium quam sibi homines faciunt, sed ut promitteret quod ipse facit, illam praescivit homines esse facturos? Non quidem sic Apostolus loquitur: Filios quippe Deus promisit Abrahae qui fidei ejus pera nisi ex fide, justus enim ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
isse hõib apparere.xꝑm. & apud
eos p̃dicari doctriña suã. qñ sei¬
ebat & ubi sciebat eẽ qui electi
rem faceret intentũ ad ea requi¬
renda. quȩ nẽ ex admonitione pe¬
lagiani erroris necesse ẽ copiosiꝰ¬

Expanded text:
isse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse qui electi rem faceret intentum ad ea requirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosi
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ : fecit q̃ fut᷑a st̃. Prescire
autẽ potens est etiã que ipse ñ fa¬
cit : sicut quȩcũq peccata. Que
etsi st̃ quedã quȩ ita peccata st̃
ut pęnȩ sint etiam peccatoꝵ. ũn
dictum ẽ. tradidit illos ds̃ inri¬
ꝓbã mentẽ ut faciant quȩ ñ con¬
ueniunt: ñ ibi peccatũ di ẽ sui

Expanded text:
ctum est: Fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt , non ibi p
Abbreviated transcription (Latin):
abraham qm̃ q̃ ꝓmisit potens ⁊
& facere. ꝓmisit aut̃ filios abra¬
hȩ : qđ esse ñ possunt siñ habeatĩ
fide. Ergo ipse donat &fidem.
ane cũ apłs dicat ido ex fide
Dut sedm grãm firma sit ꝓmis¬
sio: miror hoĩes infirmitati suȩ
se malle cõmittere. ꝗͣ firmitati
michi de me ipso uoluntas dei.
tas certa ẽ. nec times. qui uidet᷑
firmiori fide suã. spen carita¬
temq cõmittitͣ S cũ dioẽt᷑ in¬
quiunt si credideris saluus eris:
unũ hoꝵ exigit᷑ : alterũ offert᷑.
Qđ exigit᷑ in hominis: qđ offert᷑

Expanded text:
 promisit potens est et facere. promisit autem filios Abrahae. quod esse non possunt, si non habent fidem. ergo ipse donat et fidem. Sane cum apostolus dicat: ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere quam firmitati inquit "de me ipso uoluntas dei". ipso certa est nec times: qui uideturquam infirmiori fidem suam, spem caritatemque committit? ,,Sed cum dicitur" inquiunt "si credideris, saluus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur, in hominis, quod offert
Abbreviated transcription (Latin):
ris sui. Fugax enĩ animꝰ ab incõmuta¬
bili lumine om̃iũ regnatore: id agit
ut ipse sibi regnet & corpori suo: & ido
non potest nisi & se & corpꝰ suũ dilige
re. Magnũ aut̃ aliquid adeptũ se pu¬
tat : si etiã sotiis id est aliis hominib
dominari potuerit. In est enĩ uitioso a¬
nimo id magis appetere. & sibi tamqͣm
debitũ uendicare : qđ uni ꝓprie debe¬
tur dõ. Talis aut̃ sui dilectio: melius

Expanded text:
ris sui. Fugax enim animus ab incommutaris sui. Fugax enim animus ab incommutabili lumine omnium regnatore, id agit ut ipse sibi regnet et corpori suo; et ideo non potest nisi et se et corpus suum diligere. 23. Magnum autem aliquid adeptum se putat, si etiam sociis, id est aliis hominibus, dominari potuerit. Inest enim vitioso animo id magis appetere, et sibi tanquam debitum vindicare, quod uni proprie debetur Deo. Talis autem sui dilectio melius
Abbreviated transcription (Latin):
nerit in animo. illiic rapia
totus dilectionis impetꝰ cur¬
hoc cũ eo debet agere. ut etiã ipse to
to corde. tota anima. tota mente dili¬
gat cdm. Sic enĩ eũ diligens tamqͣm
seipsũ: totã dilectionẽ sui & illius
refert in illã dilectionẽ d̃i. que nullũ
a se riuulũ duci extra patitur. cuius
diriuatione minuatur. Non aut̃ om̃ia
quib utendum ẽ diligenda sunt: s ea
sola que aut nobiscũ sotietate quadã
referunt᷑ in d̾m. sicut ẽ homo uł an¬
gelus: aut ad nos relata bñficio di ꝑ noᷤ
indigent. sicuti ẽ corpus. Nam utiq
martyres ñ dilexerunt scelus ꝑseq̃n¬
tium se: quo tam̃ usi st̃ ad ꝓmeren¬
dũ dm. Cũ gͦ quatuor surͣ diligenda᷑:
unũ qd̃ supra nos ẽ. alterũ qd̾ nos su¬
mus. terciũ qd̾ iuixta nos ẽ. quartũ
qd̃ infra nos ẽ: de scđo & quarto nul¬
la p̾cepta danda erant. Quantũlibet
enĩ homo excidat a ueritate: rema¬
net illi dilectio sui & dilectio corpo¬

Expanded text:
nerit in animum, illuc rapiatur, quo totus dilectionis impetus curhoc cum eo debet agere, ut etiam to corde, tota anima, tota mente diligat deum. sic enim eum diligens tamquam se ipsum totam dilectionem sui et illius refert in illam dilectionem dei, quae nullum a se riuulum duci extra patitur, cuius deriuatione minuatur. Non autem omnia, quibus utendum est, diligenda sunt, sed ea sola quae aut nobiscum societate quadam referuntur ad deum, sicuti est homo uel angelus, aut ad nos relata beneficio dei per nos indigent, sicuti est corpus. nam utique martyres non dilexerunt scelus petium se, quo tamen usi sunt ad promerendum Deum. Cum ergo quatuor sint diligenda, unum quod supra nos est, alterum quod nos sumus, tertium quod juxta nos est, quartum quod infra nos est; de secundo et quarto nulla praecepta danda erant. Quamtumlibet enim homo excidat a veritate, remanet illi dilectio sui et dilectio corpo
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ que sint diuina testimonia
uideamꝰ. Aeprimũ de ipsa ura ꝑfes¬
sione aliqͥd dic̃a. Neq enĩ cong̾garet
uos ista societas inqua continenter
iritis: nͥ uoluptatẽ coniuigalẽ con¬
temneretis. Hinc aut̾ dño loquente
eũ dixissent discipłi. si talis est cau¬
sa hoĩs cũ uxore ñ expedit nubere:
respondit eis. Non om̃s capiunt u̾¬
bum hoc: s quib datũ ẽ. Numqͥ
ñ liberũ arbitrium timotħi ẽ exhor¬
tatus apłs dicens. contine te ipsum:
& in hac re potestate uoluntatis osten¬
dit uͥait. ñ habens necessitatẽ. po¬
testatẽ aut̾ hñs sue uoluntatis ut

Expanded text:
sint divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, ut