comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do unus quisq qui iam
abhoc seculo mente transit.
seruitio ommipotentis dñi
subditur. Ille enim uere ser¬
uire deo appetit: qui ascło
mente transire didicerit:
sex annis seruire precipit᷑:
ita ut inseptimo liber
exeat gratis. Quid enim
persenarium numerum.
nisi acciuȩ uitȩ perfectio
designatur: Senarius

Expanded text:
do unusquisque qui jam ab hoc saeculo mente transit, servitio omnipotentis Domini subditur. Ille enim vere servire Deo appetit qui ab hoc saeculo mente transire didicerit. sex annis servire praecipitur, ita ut in septimo liber exeat gratis. Quid enim per senarium numerum nisi activae vitae perfectio designatur? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
nesis. exodus. & ceteri li¬
bri legales. Quod aut̃
dicit iħu xp̃i: regalem
& sacerdotalẽ in eo ex¬
primit dignitatẽ. Nã iħ
qui nominis huius presi¬
gium preculit. primus
post moysen inpopło isrł
ducatum tenuit: & fil
isrł interram reꝓmission
induxit. Aaron uero mi¬
stico consecratus unguento
primus in lege sacerdos
fuit. Saluator igitur nr
quem unxit deus oleo
lȩtitiȩ prȩ omnibus par¬
ticipibus tiuis: & rex est
dequo propħa dicit. Multi¬
pacis non erit finis. Et an¬
gelus admariam potentua
regni euis de monstrans.
Dabit inquit ei

Expanded text:
nesis, Exodus et caeteri linesis, Exodus et caeteri libri legales. Quod autem dicit, Jesu Christi, regalem et sacerdotalem in eo exprimit dignitatem. Nam Jesus qui nominis hujus praesagium praetulit, primus post Moysen in populo Israel ducatum tenuit, et filios Israel in terram repromissionis induxit, Aaron vero, mystico consecratus unguento, primus in lege sacerdos fuit. Salvator igitur noster, quem unxit Deus oleo laetitiae prae omnibus participibus ejus , et Rex est, de quo propheta dicit: Multipacis non erit finis ; et angelus ad Mariam, potentiam regni ejus demonstrans: Dabit, inquit, i
Abbreviated transcription (Latin):
& uirgo sp̃u scõ grauida
filium peperit & uiro
per mansit. Hȩc ꝓphetica
sententia possit non in¬
conuenienter accipi: ne sa¬
cre edificationis discors com¬
pago nonhereat. Igitur
matheus corrupto huma¬
ni generis initio per prȩ¬
uaricationẽ. inprimo no¬
ui testamenti libro. respon¬
dens primo libro ueteris
legis. ubi scriptum est.
hic est liber generationis
celi & terrȩ. Et rursum
hic est liber generationis
adȩ: adȩ uidelicet ueteri
perque totꝰ corruptꝰ ẽ. mun¬
dus adam opponens nouũ.
in quo restaurata sunt
omnia. & que incęlo. &
quȩ int̾ra consistunt: de¬
dit manifeste intelligi.
quod ipsius scripserit
scđm carnẽ generationẽ:
qui electos suos infiliorũ
dei assumeret adoptionẽ.
generationis. cum paruã
libri particulam teneat
generatio: hoc intelligitur
quod consuetudinem gen¬
tis suȩ secutus sit. Consue¬
cudo enim hebreorum
est: ut uoluminibus ex
eorũ principiis impo¬
nant nomina. ut . ẽ ge¬

Expanded text:
et virgo Spiritu sancto gravida et virgo Spiritu sancto gravida filium peperit, et virgo permansit, haec prophetica sententia possit non inconvenienter accipi, ne sacrae aedificationis discors compago non haereat. Igitur Matthaeus, corrupto humani generis initio per praevaricationem, in primo Novi Testamenti libro respondens primo libro veteris legis, ubi scriptum est: Hic est liber generationis coeli et terrae ; et rursum: Hic est liber generationis Adae ; Adae videlicet veteri, per quem totus corruptus est mundus, Adam opponens novum, in quo restaurata sunt omnia, et quae in coelo et quae in terra consistunt; dedit manifeste intelligi quod ipsius scripserit secundum carnem generationem, qui electos suos in filiorum Dei assumeret adoptionem. generationis, cum parvam libri particulam teneat generatio, hoc intelligitur quod consuetudinem gentis suae secutus sit. Consuetudo enim Hebraeorum est ut voluminibus ex eorum principiis imponant nomina, ut est Ge
Abbreviated transcription (Latin):
transit. Notandum uero
Q hi postquam omnia s¬
rint. dicunt se inutiles ser¬
uos. Fis procul dubio sicuc
ipsa actiua fuit exmunere:
ita fuit uel erit exgr̃a etiam
contemplatiua. Cũ qͣli ue
intrauit cũ tali exeat qͥa om̃ino
necesse ẽ. ut unꝰ qͥsꝙ nr̃m inhoc
qđ incipit ꝑseueret: atq usꝙ
infinẽ oꝑis ĩnea qũa inchauunt
intentione ꝑduretIle qͥppẽ
bene adc̃tẽplꝯauã transit: qui
in actiua uita
hu xp̃i. Quo exordio
suo satis ostendit genera¬
se suscepisse narrandam.
secundum hanc enim xp̃s
filius hominis est. Quaͥ
etr se ipse se pussime ap¬
pellat: commendans no¬
bis quod misericorditer
dignatꝰ sit ẽẽ pro nobis.
tam illa superna & ȩt̾na
generatio scđm qua filius
dĩ unigenitꝰ est ante omnẽ
ereaturam quia omnia per
iosum C¬
facta sunt ita ineffa¬
bilis est: at de illa dictum
apropħa isaia intelligatur.
Generacionem eius quis enar¬
rabit: Quamquam &
detemporali eiꝰ natiuitate
qua uerbum caro factũ ẽ.

Expanded text:
transit. Et notandum quod quia hi postquam omnia fecerint, dicunt se inutiles servos. Eis procul dubio sicut ipsa activa vita fuit ex munere, ita erit ex gratia etiam contemplativa. « Cum quali veste intraverit, cum tali exeat. » Quia omnino necesse est ut unusquisque nostrum in hoc, quod incipit, perseveret, atque usque ad finem operis in ea, qua inchoavit, intentione perduret. Ille quippe bene ad contemplativam transit, qui in activa vita Jesu Christi. Quo exordio suo satis ostendit generase suscepisse narrandam. Secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam seipse saepissime appellat, commendans nobis quod misericorditer dignatus sit esse pro nobis. Nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam Filius Dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta Isaia intelligatur: Generationem ejus quis enarrabit? Quanquam et de temporali ejus nativitate, qua verbum caro factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendum est tamen quia
cum actiua uel comtempla¬
ala tuta exdĩ sint gr̃a: una
nob̾ innecessĩ tate est altera
inuoluntate. Quis enim
cognoscens dm̃ ad eius reg¬
num ingreditur. nisi priꝰ
bene operetur: Sine con¬
templatiua ergo uita in¬
trare possunt adcelestem
patriam: qui bona quae
possunt operari non negli.¬
gunt. Sine actiua autem
intrare nonpossunt: si ne¬
gligunt bona operari quȩ
possunt. Illa ergo innecessi¬
tate: hȩc inuoluntate est.

Expanded text:
sciendum est, quia cum activa vel contemplativa vita ex Dei sunt gratia, una nobis in necessitate, altera in voluntate. Quis enim cognoscens Deum, ad ejus regnum ingreditur, nisi prius bene operetur? Sine contemplativa ergo vita intrare non possunt ad coelestem patriam, qui bona quae possunt operari, negligunt. Sine activa autem intrare non possunt, si negligunt bona operari quae possunt. Illa ergo in necessitate, haec in voluntate est.
Abbreviated transcription (Latin):
ibimus: Uerba uitȩ et̃ne
habes. & nos credidimus
& cognouimus quia tues
fratres mei promodulo
nr̃o exemplum si imitari
satagimus. & nos cũ illo
beati & appellari & ẽẽ. ua¬
lebimus. Nobis quoq sy¬
monis. hoc est obedientis
xp̃o nomen congruet. nos
propter simplicitatem fi¬
dĩ nonfictȩ acceptamq
adño grãm uirtutũ filii
columbȩ uocabimur. con¬
gaudensq ipse spiritalib
animȩ nr̃ȩ profectib dicet.
Quam pulchra es amica
mea quam pulchra es.
oculi tui columbarum.
Sicꝙ fit ut nob̾ supra petr̃a
fidĩ aurũ argentũ lapides
preciosos hoc est ꝑfecta uir¬
tutum oꝑa construentib
nil tribulationum ignis
decrimenti adferat nulli
temptationum turbines
preualeant. quinpotius
aduersitatibus probati.
accipiemus coronam uitę
qũa ille nobis ante secula
promisit qui uiuit & regnꝰ.

Expanded text:
s? Verba vitae aeternae habes, et nos cognovimus et credidimus quia tu es fratres mei, pro modulo nostro exemplum si imitari satagimus, et nos cum illo beati et appellari et esse valebimus: nobis quoque Simonis, hoc est obedientis Christo, nomen congruet, nosque propter simplicitatem fidei non fictae, acceptamque a Domino gratiam, virtutum filii columbae vocabimur, congaudensque ipse spiritualibus animae nostrae profectibus dicet: Quam pulchra es, amica mea! quam pulchra es, oculi tui columbarum ! Sicque fit ut nobis supra petram fidei, aurum, argentum, lapides pretiosos, hoc est perfecta virtutum opera construentibus, nil tribulationum ignis detrimenti afferat, nulli tentationum turbines praevaleant: quin potius adversitatibaccipiemus coronam vitae, quam ille nobis ante saecula promisit, qui vivit et regnat
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Si aut̃ eccłam non au¬
dierit. sit tibi sicut echiicꝰ
& publicanus. Et ne leue
quisq putaret ȩcciesiȩ se
iuditio condempnari mox
terribilit̾ adiunxit. Amen
dico uob̃ quȩcumq alliga¬
ueritis suꝑ terrã erunt li¬
gata & incęlo. Et quȩ¬
cumq solueritis suꝑ tr̃ã.¬
igitur electorum ȩcclesie
uel penitentiȩ ligandi &
soluendi datur auctoritas.
Sed ideo beatus petrus qui
xp̃m uera fide confessus ẽ
uero est amore secutus spe¬
cialiter claues regni cęloꝵ
& principatum iudiciare
potestatis accepit. Ut om̃s
per orbem credentes intel¬
legant. quia quicumq
ab unitate fidĩ uel socie¬
tatis illius quolibet modo
semet ipsos segregant tales
nec uinculis peccatorum
absolui. nec ianuam possix
regni cȩlestis ingidi ⁊ ssir¬

Expanded text:
cens: Sin autem ecclesiam non aucens: Sin autem ecclesiam non audierit: Sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Et ne leve quisquam putaret ecclesie se iudicio condempnari, mox terribiliter adiunxit: Amen dico Vobis, quecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in celis, et quecumque solveritis suigitur electorum Ecclesiae,vel poenitentiae, ligandi ac solvendi datur auctoritas. Sed ideo beatus Petrus, qui Christum bona fide confessus, vero est amore secutus, specialiter claves regni coelorum et principatum judiciariae potestatis accepit, ut omnes per orbem credentes intelligant, quod quicunque ab unitate fidei vel societatis illius quolibet modo semetipsos segregant, tales nec vinculis peccatorum absolvi, nec januam possint regni coelestis ingredi. Is
Abbreviated transcription (Latin):
feste subiungit. Et quod¬
cumq ligaueris suꝑ terrã.
ent ligatum & incęlis. Et
uodcumq solueris super
terrã: erit solutũ & incęlis.
Quȩ soluendi ac ligandi po¬
cestas. quam uis soli petro
data uideatur adño absq
ulla tamen dubietate nos¬
cendum est quia & ceteris
apostolis datur. ipso teste
qui post prisionis resurrecci¬
onisq suȩ triumphum ap¬
parens eis insufflauit &
dixit omnibus. Accipite
sp̃m scm̃. quorum remiseri¬
us peccata remittuntur eis.
Et quorũ retinueritis: retenta
sunt. Nec non etiã nunc in
episcopis ac presbiteris omni
ecclesiȩ officiũ. ia est com¬
mittitur ut uidelicet ag¬
nitis peccantium causis.
quoscumq humiles ac
uerecundos aspexerit hos
iam atimore perpecuȩ¬
mortis miserans absoluat.
Quos uero inpeccatis quȩ
egerint ꝑsistere cognoue¬
rit. illos ꝑennib suppliciis
obligandos insinuet. Unde
alias dñs decorrepto semel
& iterum oc tercio non
penitentiȩ fr̃e precepit di¬

Expanded text:
feste subjungit: Et quodfeste subjungit: Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quodcunque solveris super terram, erit solutQuae solvendi ac ligandi potestas, quamvis soli Petro data videatur a Domino, absque ulla tamen dubietate noscendum est quod et caeteris apostolis datur, ipso teste, qui post passionis, resurrectionisque suae triumphum apparens, eis insufflavit et dixit omnibus: Accipite Spiritum sanctum; quorum remiseritis peccata, remittentur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt . Nec non etiam nunc in episcopis ac presbyteris omnibus Ecclesiae officium idem committitur, ut videlicet agnitis peccantium causis, quoscunque humiles ac vere poenitentes aspexerit, hos jam a timore perpemortis miserans absolvit, quos vero in peccatis, que egerint, persistere cognoverit, illos perhennibus suppliciis obligandos insinuet. Unde alias dominus de correpto semel et iterum ac 3, sed non penitente fratre precepit di
Abbreviated transcription (Latin):
fundata est preualet. quia
quifidẽ xp̃i intimo cordis
amore percepit. omne qͥcqͥd
exterius periculi temptan¬
tis ingruerit facillime con¬
tempnit. At quicumq cre¬
dentiura fidẽ uel oꝑi ua.
prodidit: non hiosupriai pcqr̃
dño co operante donũ sue
professionis edificasse sdiux¬
ta alterius loci paraboum
super arenam sine fundamto
posuisse credendus est. Hore
non simplici ac uera intentio¬
ne xp̃m sequi. sed terrenã
quamlibet fragilemq ob cau¬
sam. habitum pretendisse
xp̃iani. Sequitur. Et tibida¬
bo claues regni cęlorũ. Qi re¬
gem cęlorum maiori precete¬
ris deuotione confessus est:
merito prȩcȩteris ipse collatis
clauib regni celestis donatꝰ e
ut constaret omnib quia
absq ea confessione ac fide
regnum cȩlorũ nullus ꝑ ᷤ¬
sit intrare. Caues aui¬
glorim ipsani discernendi
saentum potentiamq no-¬
minat: qua dignos reciꝑe
inregnum. indignos secludȩ
debet aregno. Unde mani¬

Expanded text:
fundata est, praevalet, quia fundata est, praevalet, quia qui fidem Christi intimo cordis amore perceperit, omne quidquid exterius periculi tentantis ingruerit, facillime contemdentium fidem vel opere vel prodidit, non hic super petram, Domino cooperante, domum suae professionis aedificasse, sed juxta alterius loci parabolam, super arenam sine fundamento posuisse credendus est : hoc est, non simplici ac vera intentione Christum sequi, sed terrenam quamlibet fragilemque ob causam habitum praetendisse Christiani. Sequitur: Et dabo tibi claves regni coelorum. Qui regem coelorum majori prae caeteris devotione confessus est, merito prae caeteris ipse collatis clavibus regni coelestis donatus est, ut constaret omnibus, quia absque ea confessione, ac fide, regnum coelorum nullus potest intrare. Claves aulorum, ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde mani
Abbreviated transcription (Latin):
ut scilicet apetra peteus us¬
caretur. Aedificauit ȩcclam
quia non nisi ꝑfidẽ ee dil e¬
tionem xp̃i. per susceptionẽ
sacramentorum xp̃i. ꝑ ob¬
seruantiam mandatorum
xp̃i. ad sortem electorum &
ad eternam ꝑtingitur uitã.
apło attestante qui ait.
fundamentum enim ali¬
ud nemo potest ponere
preter id quod positum ẽ.
quod est xp̃s iħs. Et porte
inferi: non preualebunt
aduersus eam. Porte inferi
doctrinȩ sunt nequam:
quȩ seducendo inpruden¬
tes adinferos trahunt. Portȩ
quoq inferi & torm̃ta &
blandimenta sunt ꝑsecu¬
torũ quȩ infirmos quosꝙ
deterrendo uel emolliendo
a stabilitate fidi introitum
eis ȩternȩ mortis aperiunt:
utiq sunt inferi: inquantũ
suis uel auctorib uel sequa¬
cibus iter ꝑditionis osten¬
dunt: Nlam & fides si non
habet opera mortua est in
semet ipsa. & corrumpunt
mores bonos conloquia
mala. Multȩ itaq portȩ
inferi. sed harum nulla ȩc¬
clesiȩ quȩ supra petram

Expanded text:
ut scilicet a petra Petrus vout scilicet a petra Petrus vocaretur, aedificatur Ecclesia, quia non nisi per fidem et dilectionem Christi, per susceptionem sacramentorum Christi, per observantiam mandatorum Christi, ad sortem electorum et aeternam pertingitur vitam, Apostolo attestante, qui ait: Fundamentum enim nemo aliud potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus . Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Portae inferi doctrinae sunt nequam, quae seducendo imprudentes ad inferos trahunt. Portae quoque inferi et tormenta et blandimenta sunt persecutorum, quae infirmos quosque deterrendo vel emolliendo a stabilitate fidei introitum eis aeternae mortis aperiunt. utique sunt inferi, in quantum suis vel fautoribus vel sequacibus iter perditionis ostendunt. Nam et fides si non habeat opera, mortua est in semetipsa ; et: Corrumpunt bonos mores colloquia mala . Multae sunt itaque portae inferi, sed harum nulla Ecclesiae quae supra petram
Abbreviated transcription (Latin):
omnia operatur: unus atq
idem sp̃s. diuidens singulis
prout uult. Pater ergo mit¬
profecto ut diximus una ẽ
uoluntas. & oꝑatio patris
& filii. & sp̃s scĩ. Et ꝓpterea
conuenienter dicitur. quia
pat̾ qui incęlis est reuelaue.¬
rit filio columbȩ misteriũ
fidei. quod ei caro & sanguis
reuelare nequibat. Caro aũ
& sanguis recte intelliguis
homines sapientia r
inflati. columbinȩ ampu¬
tatis nescii. Ideoq asapien¬
tia sp̃s omnimodis acuers.
x quibus supra diccum est
quia xp̃m non intelligenteᷤs.
alii aut heliam. alii uero
hiereiiam. aut unum ex
prpħis eẽ dicerent. Dequib
didit apłs. Carnalis autem
homo: non percipit ea quȩ
sunt sp̃s dĩ. Sequitur. Et
ego dico tibi quia tues petrꝰ
& super hanc petram ȩdifi¬
cabo eccłam meã. Petrus
qui symon ante dicebatur.
ob fortitudinẽ fidei & con¬
fessionis sui constantiam
adnõ petri nomen accepit.
quia uidelicet illi firma
pium sui nominis donauit.

Expanded text:
omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Pater ergo mitirat: quia profecto ut diximus, una est voluntas et operatio Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Et propterea convenienter dicitur quia Pater qui in coelis est revelaverit Filio columbae mysterium fidei, quod ei caro et sanguis revelare nequibat. Caro autem et sanguis recte intelliguntur homines sapientia carnis inflati, columbinae simplicitatis nescii, ideoque a sapientia Spiritus omnimodis aversi. De quibus supra dictum est, quia Christum non intelligentes, alii autem Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis esse dicerent. De qualibus dicit Apostolus: Carnalis autem homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . Sequitur: Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Petrus, qui Simon antea dicebatur, ob fortitudinem fidei, et confessionis suae constantiam, a Domino Petri nomen accepit, quia videlicet illi firma pium sui nominis donavit,
Abbreviated transcription (Latin):
habent & nonloquentur:¬
& cȩtera. Notet aut̃ dilectio
ura. quam miranda distinc¬
tione sit factum: ut cum de
utraq eiusdẽ dñi & siluato¬
ris nr̃i natura. abipso dño &
afideli eius discipulo eẽt pro¬
ferenda sententia: dñs ipse
humilitatẽ ad sumptȩ hu-¬
manitatis profitetur: disci
pulus excellentiam diuinȩ
se quod factus est ꝓpt̃ nos.
discipulus declarat de dño
quodd ipse est qui fecit nos.
crebrius se filium hominu
quam filium dĩ appellare
consueuit: ut nos ammone¬
ret dispensationis carnis qr̃a
pro nob̾ suscepit. Sed nos neces¬
se est tanto humilius diuinita¬
ri: quanto illũ meminimus
pronr̃a exaltatione adhuma¬
nitatis infima descendisse.
Sienim inter sacramenta incar¬
nationis eius quibus redempri
sumus potentiam diuinitatis
qua ereati sumus pia sẽꝑm̃t.
recolimus: fit ut ipsi quoꝙ
cum petro suꝑnȩ beatitudims
mercede donemur. Ham conl¬
tente illo. xp̃m filium des
uiu: uideamus quid

Expanded text:
habent, et non loquentur,habent, et non loquentur, etc. . Notet autem dilectio vestra quam miranda distinctione sit factum, ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura, ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanpulus excellentiam divinae se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quod ipse est qui fecit nos. crebrius se filium hominis quam Filium Dei appellare consuevit, ut nos admoneret dispensationis quam pro nobis suscepit. Sed nos necesse est tanto humilius divinitari, quanto illum meminimus pro nostra exaltatione ad humanitatis infima descendisse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus, quibus redempti sumus, potentiam divinitatis qua creati sumus pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur. Nam confitente illo Christum Filium Dei vivi, videamus quid
Abbreviated transcription (Latin):
oculus nonuidit. nec auris
audiuit. nec incor hominis
ascendit. quȩ preparauit
ds̃ diligentibus se. Qui cum
hec de hominis hoc ẽ huma¬
N solum sapientis corde
ue & oculo premitteret.
mox dese ac de suis similib
qui generalẽ humanitatis
scientiã transcenderant.
le est quod hic dñs cum
interrogasset discipulos
quem eum dicerent esse¬
homines. & illi diuersas
diuersorum opiniones
prompsissent: dicit illis.
Uos aut̃ que me eẽ dicitis:
quasi abhominũ generali¬
tate illos sequestrans. & deos
ac dĩ filios ꝑ adoptionem¬
iam factos insinuans: iuxta
illud psalmiste. ego dixi dn
estis. & filii excelsi omnes. Res¬
pondens sy mon petrus.:
Dm̃ uiuum appellat add dis-¬
tinctionẽ falsorum deorum
quos uario delusa errore
gentilitas uel de mortuis¬
sibi hominib instituit uel
maiore dementia de insensi-¬
bili materia quos adoraret
creauit. Dequib canitur in
psalmo. Simulacra gentiũ
argentum & aurum. oꝑa
manuum hominum. Os

Expanded text:
oculus non vidit, nec auris oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Qui cum haec de hominibus, hoc est, humana solum sapientibus corde, aure et oculo, praemitteret, mox de se ac de sui similibus, quae generalem humanitatis sententiam transcenderent, . Cui simile est quod hic Dominus cum interrogasset discquem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes . Respondens Simon Petrus, Deum vivum appellat ad distinctionem faquos vario delusa errore gentilitas vel de mortuissibi homiuibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia, quos adoraret, creavit. De quibus canitur in psalmo: Simulacra gentium, argentum et aurum, opera manuum hominum. Os
Abbreviated transcription (Latin):
subquo ipse regnabat. In
cuius partes uenicns iħc
interrogabat discipulos
suos dicens. Qũẽ dicunt
homines eẽ filiũ hominis:
Non aut̃ quasi nesciens sen¬
tentiam dese uel discipłoꝵ
uel extraneorũ inquirit:
sed ideo discipulos quid
se sentiant interrogat ut
confessionẽ rectȩ fidei illoꝵ
digna mercede remuneret.
Nam sicut interrogatis ge-¬
neralit̾ omnib petrus
respondit unus ꝓomnibꝰ.
ita qđ petro dñs respondiq
inpetro omnib respondit
Ideoꝙ quid alii de se sentia
iͥquirit. ut expositis pͥmo
sententiis errantiũ: discipłi
ꝓbarentur ueritatẽ suꝑ con¬
fessionis non deopinone
uuitata. sed de ipso ꝑcepisse
Sominicȩ reuelationis archa¬
no. Quem inquitꝰ dicunt
homines ẽẽ filiũ hominis:
P ulchix̧ homines appellat.
eos qui de filio hominis tan¬
tum loqui nouerant: qui
diuinitatis eius archana
nesciebant. Nam qui diuini¬
tatis eius mysteria capere
nouerunt: merito supra
homines ẽẽ dicuntur. apło
at testante qui ait. Quod

Expanded text:
In cujus partes veniens Jesus, interrogabat discipulos suos dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Non autem quasi nesciens sententiam de se, vel discipulorum, vel extraneorum inquirit, sed ideo discipulos quid de se sentiant interrogat, ut confessionem rectae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus Petrus respondit unus pro omnibus, ita quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus respondit. Ideo quid alii de se sentiant inquirit, ut expositis primo sententiis errautinm, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelationis arcano. Quem, inquit, dicunt homines esse Filium hominis? Pulchre homines appellat eos qui de Filio hominis tantum loqui noverant, quia divinitatis ejus arcana nesciebant. Nam qui divinitatis ejus mnorunt, merito supra homines esse dicuntur, Apostolo attestante, qui ait: Quod
Abbreviated transcription (Latin):
imminente articulo passionis
diceret. omnes uos scandalũ
paciemini iume inista noc¬
te: ille respondit. Et si om̃s¬
fuerint scandalizati inte:
ego nunquam scandalira¬
bor. Cumq quod futurũ
erat prediceret dicens. Am̃
dico tibi: anteqũa gallus
cantet ter me negabis. Petrꝰ
dese presumens ait. Etiã¬
si oportuerit me mori tecũ:
non tenegabo. Et cũ post
resurrectionem stans inlit.¬
tore discipulis piscantibus
apparuisset. audiens petrꝰ
quod dñs est: tunica suc¬
cinxit se & misit se inmare.
discipuli: nauigio uener̃.
Eiusdem ergo amoris flam¬
ma petrus succensus: om̃i¬
bus discipulis interrogatis
primus respondit dicens. Iu
fundamentum uerȩ fidiꝰ.¬
grece ab unctione chrismatis
nomen accepit. Et cũ xp̃m
confitetur: uerũ hominem
credendo docet non materia¬
li oleo sed sp̃s scĩ dono unctũ
esse. Unde psalmista ait.
Unxit te deus deus tuus. oleo
leticiȩ. Cum uero ad iunxit
filius dei uiui. uerum dm̃

Expanded text:
imminente articulo passionis imminente articulo passionis diceret: « Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte. » Ille respondit: « Etsi omnes scandalizati fuerint in te, ego nunquam scandalizabor. » Cumque quod futurum erat praediceret, dicens: « Amen dico tibi, antequam gallus cantet, ter me negabis, » Petrus de se praesumens ait: « Etiamsi oportuerit me mori tecum, non te negabo . » Et cum post resurrectionem stans in littore, discipulis piscantibus apparuisset, audiens Petrus quod Dominus est, tunica succinxit se, et misit se in mare, discipuli navigio venerunt. Ejusdem ergo amoris flamma Petrus succensus, omnibus discipulis interrogatis, primus respondit, dicens: « Tu fundamentum verae fidGraece ab unctione chrismatis nomen accepit. Et cum Christum confitetur, verum hominem credere docet, qui non materiali oleo, sed Spiritus sancti dono unctus est. Unde Psalmista ait: « Unxit te Deus tuus , » etc. Cum vero adjunxit, « Filius Dei vivi » verum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
hertit dicens. Uos aut̃ que me
eẽ dicitis: Ac si diceret. Illi qͥ
homines sunt. humana tan¬
tum deme opinantur. uos
qui exillis non estis quia
ego elegi uos demundo. que
me ẽẽ dicitis: Inquibus u̾b̾
ostendit. eos in humana fra-¬
gilitate ultra humanȩ natu¬
rȩ meritum trans formari:
& ad imitationẽ ueri dei.
quodammodo eos uocari
psse uixta illud psalmogra
.ES dixi dii estis: &e filii
erelsi om̃s. Respondens aut
smon pecrus: dixt. Iu es
xp̃s filius dĩ uiui. Nonsolũ
petrus ordinẽ sui priorat᷑
seruat cum interrogatus
respondet: sed etiã magni¬
tudinem amoris ostendit.
Merito ergo primꝰ ostendit.
quia plus ceteris eũ diligit.
se: ipso dño dicente. Symon
iohannis diligisme plus his:
Et ille. luscis dñe quia amo
te: siue diligo. Et cũ .xii.
petrus premagnitudine
amoris ferre non ualens:
assumpsit eũ secreto & dix̃
ei. Propiciꝰ tibi esto dñe:
ñ fiet istud. Non eñi dscet:
ut filiꝰ dĩ gustet mortẽ. Et cũ

Expanded text:
vertit, et dicit: « Vos autem quem me esse dicitis? » Ac si diceret: Illis hominibus humana tantum de me opinantibus, vos, qui ex illis non estis, quia ego elegi vos de mundo, quem me esse dicitis? In quibus verbis ostendit, eos in humana fragilitate humanae naturae meritum transcendisse, et ad imitationem veri Dei quodammodo deos vocari posse, juxta illud Psalmographi: « Ego dixi, dii estis et filii excelsi omnes . » « Respondens autem Simon Petrus, dixit: Tu es Christus Filius Dei vivi. » Non solum Petrus ordinem sui prioratus servat, cum interrogatus primus respondit, sed etiam magnitudinem amoris ostendit. Merito ergo primus respondet, quia plus caeteris eum diligit. se, ipso Domino dicente: « Simon Joannis, diligis me plus his? Et ille: Tu scis Domine, quia amo te , » sive diligo. Et cum duodecPetrus prae magnitudine amoris ferre non valens, assumpsit eum secreto, et dixit ei: Propitius tibi esto, Domine, ne fiat istud. Non enim decet ut Filius Dei gustet mortem . Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
regni cȩloꝵ. Claues regni
celorũ: nichil aliud quam
ligandi atq soluendi po¬
testatẽ significant. Sicut
enim clauis ad hoc inhostio
ponitur. ut amici recipian᷑.
extranei aut̃ excludantur:
sic ligandi atq soluendi po¬
testas. iustos recipit. iniustos
aut̃ excludit. Dequa subdit᷑.
Ft quodcumq ligaueris suꝑ¬
Ubi considerandum. uir iste
ad tantam humilitatẽ uocatꝰ.
Quia enim relictis omnibus
xp̃m ardentissimo amore se¬
cutus est: ad tantã celsicudinẽ
ꝑuenit. ut uice dĩ quorun:
peccata laxare.quorundar
etiã retinere posset. He put

Expanded text:
gni coelorum. » Claves regni coelorum nihil aliud, nisi ligandi et solvendi potestatem significant. Sicut enim clavis ad hoc in ostio ponitur, ut amici recipiantur, extranei autem excludantur: sic ligandi atque solvendi potestas justos recipit, injustos vero excludit. De qua subditur: eris suUbi considerandum, vir iste quia tanta humilitate vocatur, erductus, quia enim relictis omnibus Christum ardentissimo amore secutus est, ad tantam celsitudinem pervenit, ut vice Dei quorumdam peccata relaxare, quorumdam etiam retinere posset. Nec t
Abbreviated transcription (Latin):
ut tibi Mercedẽ recipit. ue.¬
ra confessio. Quia enim pe¬
trus confessus est xp̃m filiũ
dei uiui. merito beatificat᷑
bariona quod innr̃a lingua
sonat. filius olumoe adño
cognominatur. Quod enim
dlumba spm̃ scm significet:
ipse manifestauit. quando
insaluatore baptizato. inspe¬
ue columbȩ apparuit. Bar¬

Expanded text:
 » Mercedem recipit vera confessio. Quia enim Petrus confessus est Christum Filium Dei vivi, merito beatificatur, et Barjona, quod in nostra lingua sonat filius columbae, a Domino cognominatur. Quod enim columba Spiritum sanctum significet, ipse manifestavit, quando Redemptore baptizato, in specie columbae apparuit. Bar
Abbreviated transcription (Latin):
nonpossunt: quia fixasunt
eo quod continentur. Unde
& sub infertur. Et porte infe¬
ri: non preualebunt aduer¬
sus eam. Perportas inferi:
inhoc loco doctrinam here.¬
ticorum accipere possumꝰ:
quȩ suos doctores in infernũ
ruere facit. Portȩ ergo infe-¬
ualent: quia licet freqͤnter
pulsanta sit persecutionibꝰ
hereticorum. tamen afide
catholica euelli non potuit.
Aliter portas inferi uicia &
peccata intelligere possumꝰ:
qulia apłs commemorat
dicens. Manifesta sunt
opera carnis. Que sunt
& his similia. Quȩ recte portȩ
inferi nominantur: quia
inse perseuerantes adinfer¬
num demergunt. Sic̃ idẽ
apostolus conclusit dicens.
Qm̃ quitalia agunt: regnũ
dei nonconsequentur. Por¬
çȩ ergo inferi non preuale¬
bunt aduersus ȩccłam. qͥa¬
licet his uituis & peccatis
electi temptari possunt:
tamen inhis usq ad finẽ
perseuerare nesciunt. Ait
enim. Antequam uocent̃
uincunt: aut post lapsũ
cito perpenitentiam re

Expanded text:
non possunt, quia fixa sunt non possunt, quia fixa sunt ea quae continent. Unde et subinfertur: « Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. » Per portas inferi in hoc loco doctrinam haereticorum accipere possumus, quae suos auditores in infernum ruere facit. Portae ergo infevalent, quia licet frequenter pulsata sit persecutionibus haereticorum, tamen a fide catholica evelli non potuit. Aliter portas inferi, vitia et peccata intelligere possumus, qualia Apostolus commemorat, dicens: « Manifesta sunt opera carnis, quae sunt his similia : » quae recte portae inferi nominantur, quia in se perseverantes ad infernum dimergunt, sicut idem Apostolus concludit, dicens: « Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequentur. » Portae enim inferi non praevalebunt adversus Ecclesiam, qualiter his vitiis et peccatis electi tentari possint, tamen in his usque ad finem perseverare nesciunt. Aut enim antequam vincantur vincunt, aut post lapsum cito per poenit
Abbreviated transcription (Latin):
& pharisȩorum significant:
iuxta illud quod apostolꝰ
paulus ipse testat᷑ dicens.
Continuo nen adquieu car¬
ni & sanguini. Non ergo
ꝑdoctrinã pharisȩorum
& scribarum princeps
reuelante sicut idẽ. filius
alibi patr̃e glorificat di-¬
cens. Confiteor tibi pater
Etego dico tibi quia tues
petrus: & super hanc petr̃a
ȩdificabo eccłam meam.
Ac si diceret. Quia tu me
confessus es xp̃m filium
dei uiui. & ego dico tibi
non casso uel transitorio
sermone qm̃ meum dixis¬
se fecisse est: dico inquã
tibi quia tu es petrus &¬
putandum qđ nunc ei
primum. primum cog¬
nomen imposuerit: sed
quando euangelirate andrea
ad eum uenit. cum intuit᷑
eum dixit. Iues symon filiꝰ
iohanna: tu uocaberis cę¬
phas: quod interpretat᷑ pe
Quod enim syriace cephas:
latinȩ petrus dr̃. Utrumq
autẽ nomen abilla petra
tale est ac si diceret. Super
hanc fidẽ id est super
quem tu confessus es: ȩdifi¬
cabo eccłam meam. funda.¬
mentum enim aliud ait

Expanded text:
um significant, juxta illud quod apostolus Paulus protestatur, dicens: « Continuo non acquievi carni et sanguini . » Non ergo per doctrinam Pharisaeorum et Scribarum princeps  revelante, sicut idem Filius alibi Patrem glorificat, dicens: « Confiteor tibi, PaterEt ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. » Ac si diceret: Quia tu me confessus es Christum Filium Dei vivi, et ego dico tibi, non casso vel transitorio sermone, quoniam meum dixisse, fecisse est, dico, inquam tibi, quia tu es Petruputandum, quod nunc ei primum Petri cognomen imposuerit, sed quando evangelizante Andrea ad eum venit, cum intuitus eum, dixit: « Tu es Simon filius Joanna, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus , » quod enim Syriace Cephas, Latine Petrus dicitur. Utrumque autem nomen ab illa petra » tale est ac si diceret, super hanc fidem, id est super me, quem tu confessus es, aedificabo Ecclesiam meam. « Fundamentum enim aliud, ait
Abbreviated transcription (Latin):
ba riona scribendũ putant:
gelii ocũ filius iohannis sit
apłorum. iohannis filius
dicitur: quia non propria
uirtute. sed patris gr̃a reue¬
lante filium dĩ recognouit.
inde & subditur. Quia caro
&r sanguis non reuelauit tͥ.¬

Expanded text:
anna scribendum putant, gelii locum, filius Joannis sit apostolorum Joannis filius dicitur, quia non propria virtute, sed Patris gratia revelante Filium Dei cognovit. Unde et subditur: « Quia caro et sanguis non revelavit t
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Quorum remiseritis pes¬
cata: remittuntur eis &ceĩa
Dec solum apłis hȩc potefas
data est: seleciam episopl
& sacerdotibus. qui nunc scdm¬
dui ordinem ineccła retinen
ligandi soluendiq potestatẽ.
Inde inlege deleprosis figura¬
liter precipitur: ut siquis le¬
pra ꝑcussus eẽt. ostenderet
se sacerdoti: & ad eiꝰ iudicium
aut eiceretur extra castra. aut

Expanded text:
s peccata, remittuntur eis. » Nec solum apostolis haec potestas data est, sed etiam episcopis et sacerdotibus, qui nunc eorum ordinem in Ecclesia retinent, et ligandi solvendique potestatem habent. Unde in lege de leprosis figuraliter praecipitur, ut si quis lepra percussus esset, ostenderet se sacerdoti, et ad ejus judicium aut ejiceretur extra castra, a
Abbreviated transcription (Latin):
ectio scĩ euangelii
quam modo fr̃s audistis.
tanto intentius cogitanda
ac sine oblione est iugiter
recinenda. quanto constat
qua magnã nob̾ fidĩ per¬
fectionẽ commendat mag¬
num eiusdẽ ꝑfectȩ fidei
contra omnia temptam̃ta
robur aeque demonstrat.
Si eñĩ scire uolumus quomͦ
inxp̃m credi oporteat. qͥd
lucidius eoquod at ad eũ
Rursus si audire delectat:
quantum hȩc fides ualeat:
quid aꝑtius eo qđ ait. dñs
fidẽ edificanda erat. &
portȩ inferi non preualebt̃
aduersus eam: Sed hȩc
suis inlocis plenius exponen¬
tur. Nunc aut̃ reuerten¬
teᷤᷤ ad explanandam ex
ordine lectionẽ dominicã
primo uideamus de loco
inquo habita memoratur.
uenit inquid in partes cesa¬
riȩ philippi. Pilippus ut
lucas testatur erat tetrar¬
cha itureȩ &e craconitidis
regionis. Hic ergo statuens
ciuitatẽ in loco ubi iorda¬
nis adradices oriatur liba¬
ni montis. & est terminus
uidee contra septẽ trionẽ.
appellauit eam cȩsaream
philippi. Inmemoriã ui

Expanded text:
io sancti Evangelii, quam modo, fratres, audistis, tanto intentius cogitanda ac sine oblivione est jugiter retinenda, quanto constat quia magnam nobis fidei perfectionem commendat, magnum ejusdem perfectae fidei contra omnia tentamenta robur aeque demonstrat. Si enim scire volumus quomodo in Christum credi oporteat, quid lucidius eo quod ait ad eum Rursus si audire delectat quantum haec fides valeat, quid apertius eo quod ait Dominus eum aedificanda erat, Et portae inferi non praevalebunt adversus eam? Sed haec suis in locis plenius exponentur. Nunc autem revertentes ad explanandam ex ordine lectionem Dominicam, primo videamus de loco in quo habita memoratur. Venit, inquit, Jesus in partes Caesareae Philippi. Philippus, ut Lucas testatur , erat tetrarcha Ituriae et Traconitidis regionis. Hic ergo statuens civitatem in loco ubi Jordanis ad radices oritur Libani montis, et est terminus Judaeae contra septentrionem, appellavit eam Caesaream Philippi, in memoriam vi
Abbreviated transcription (Latin):
qe ostenduntur. Est & alia
cendit cesariam: & salutauit
pnlippi cuius in hoc loco
qangelista meminit: & ipsa
irderra repromissionis: quã
mhilippus herodis filius in
honorem cęsaris adradicem
montis libani ȩdificauit. &
halie cesariam phylipyi cog¬
nominauit. Ubi dus fontes
ouiuntur nomine ior alter
uerodan. qui simul iuncti.
lordanem efficiunt fluiium.
nhuus ergo partes ueniens
is cum discipulis suis: inter¬
homines esse filiũ hominis :
Ut scilicet ubi cesar num¬
mum e igebat tributi.
ibi saluator censum accipe¬
ret fidei. Notandum aut̃
quia non ait. quẽ me dict̃
homines eẽ. ne iactanter
desequerere uideretur. sed
quem dicunt homines eẽ
filium hominis: Et cum
maioris honoris uiderecur
filium dĩ seuocarẽ. filium
hominis se uoluit nominare:
ut ostenderet momnibus
actibus humilitatem eẽ
seruandam. Siue certe ne
aliquis deueritate assũptȩ
carnis dubitaret: freqͤntiꝰ
filium hominis quã filiũ

Expanded text:
die ostenduntur. Est et aliadie ostenduntur. Est et aliacendit Caesaream, et salutavit est Philippi, cujus in hoc loco evangelista meminit, et ipsa in terra repromissionis, quam Philippus Herodis filius in honore Caesaris ad radices montis Libani aedificavit: et hanc Caesaream Philippi cognominavit, ubi duo fontes oriuntur, unus nomine Jor, alter vero Dan, qui, simul juncti, Jordanem efficiunt fluvium. In hujus ergo partes veniens Jesus cum discipulis suis interhomines esse filium hominis? » Ut scilicet ubi Caesar nummum exigebat tributi, ibi Salvator nummum acciperet fidei. Notandum autem, quia non ait: Quem me dicunt homines esse, ne jactanter de se quaerere videretur, sed « quem dicunt homines esse filium hominis. » Et cum majoris honoris videretur Filium Dei se vocari, filium hominis se voluit nominare, ut ostenderet in omnibus actibus humilitatem esse servandam: sive certe, ne aliquis de veritate assumptae carnis dubitaret, frequentius filium hominis, quam Filium
Abbreviated transcription (Latin):
bonorum dirigendo. &
inproposica uitȩ reccitudi¬
ne admortẽ usq ꝑsistendo:
ut socii conuersationis eoꝵ
existentessocii etiã remune¬
rationis mereamur effici.
Hoc aut̃ ita perficiemus:
si iuxta hunc sacratissimȩ
lectionis cenorẽ & redẽpto¬
rẽ nr̃m deibito affectu
complectimur & erga ꝓxi¬
morum salutẽ fraterna
sollicitudine uigilamus.
ipso opitulante qui hȩc &
nos facere iubet. & se fac¬
ta remunerare pollicet᷑:
tes cesareȩ philippi: & int̾
esarias tres le¬
gimus. duas in
terra repromissionis. tẽrciã
uero incapadotia. En eñi
cesaria palestinȩ recionis in
lictore maris magnĩ. quae
prius turris stratonis uc¬
batur: sed postea abherode
inhonorem cęsaris nobilius
re edificata. cȩsaria ẽ appellata.
Inqua dudũ herodes inhonorẽ
cęsaris magnificam domũm
albo marmore construxit.
ubi nepos eiꝰ herodes abangło
percussus: eo quod nondedis
auermibus expirauit. Inhac
Inea uero filiarum philippi
urginum sepulchra usq ho¬

Expanded text:
bonorum dirigendo, et in proposita vitae rectitudine ad mortem usque persistendo, ut socii conversationis eorum existentes, socii etiam remunerationis mereamur effici. Hoc autem ita perficiemus, si juxta hujus sacratissimae lectionis tenorem, et Redemptorem nostrum debito affectu complectimur, et erga proximorum salutem fraterna sollicitudine vigilamus, ipso opitulante qui haec et nos facere jubet, et se facta remunerare pollicetur, tes Caesareae Philippi. » Et esareas tres legimus, duas in terra repromissionis, tertiam vero in Cappadocia. Est enim Caesarea Palestinae regionis, in littore maris Magni, quae prius turris stationis vocabatur, sed postea ab Herode in honorem Caesaris nobilius reaedificata, Caesarea est appellata. In qua idem Herodes in honore Caesaris magnificam domum albo marmore construxit: ubi Herodes ab angelo percussus, eo quvermibus expiravit. Fides atuor filiarum Philippi virginum sepulcra usque ho
Abbreviated transcription (Latin):
aut hieremiam. xp̃m puta¬
uerint: cum ante multa
curricula annorum fuisse
leguntur. Sed hic error itpõ¬
pulo extulticia gentilium
descenderat: ut putarent
alique magnũ uirũ post
mortem. suum spm̃ dare
posse cui uellet. Quo etrore
seductus fuerat ha odes: q¬
do aucuta fama de

Expanded text:
aut Jeremiam Christum putaverint, cum ante multa curricula annorum fuisse leguntur. Sed hic error in populo ex stultitia gentilium descenderat, ut putarent aliquem magnum virum post mortem suum spiritum dare posse cui vellet. Quo errore seductus fuerat Herodes, quando audita fama de
Abbreviated transcription (Latin):
ra similia. Ubi cumq
enim inlatino filius ho¬
minis legitur. mebreo fi¬
lius adã habetur: sicut. ẽ¬
illud inpsalmo. Filii homi¬
num usquequo graui cor¬
de: Proquo inhebreo ha-¬
bet̾ filii adam. Sed interro.¬
gati discipuli. diuersorũ
opinionem proferunt di¬
centes. Alii iohannẽ bapti-¬
stam. alii aut̃ heliã. alii
uero iheremiam: aut unũ
exprophetis. Quod aut̃ ho¬

Expanded text:
 similia. Ubicunque enim in Latino filius hominis legitur, in Hebraeo filius Adam habetur, sicut illud in Psalmo: « Filii hominum, usquequo gravi corde? » pro quo in Hebraeo habetur filii Adam. Sed interrogati discipuli diversorum opinionem proferunt, dicentes: « Alii Joannem Baptistam, alii vero Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis.
Abbreviated transcription (Latin):
dinũ. qͥ nouer̃ ꝓ qualitate
morbors similia similib
Quanto prudentior hic mne.¬
dicus. qui uenit genꝰ huma¬
num seruata ꝓportione
medicine ñ tantũ in corpo¬
re sed etiam in anima de
om̃i corruptionis huius
seruitute lib̾are: Uenit
crã in similitidinc̃ armis
peccti ut ꝑ om̃a tptiio¬

Expanded text:
dinum, qui noverunt pro qualitate dinum, qui noverunt pro qualitate morborum similia similibus Quanto prudentior hic medicus, qui venit genus humanum, servata proportione medicinae, non tantum in corpore, sed etiam in anima de omni corruptionis hujus servitute liberare? Venit enim in similitudine carnis peccati, ut
Abbreviated transcription (Latin):
auleamꝰ in dño di¬
lecturmi. & licet ñ
quantas debemus. qͣntas
dam̃ possuraꝰ eo donante
grãs nr̃o referamꝰ auctori.
ne suꝑ abundanti eiꝰ in no¬
b̾gr̃ae repperiam᷑ ingrati.
Nouũ ceenim uirginis
conceptũ nob̃ festiuitas
hodierna cõmendat. qͥ
tatis indiciũ. Si enĩ rerũ
dñs fugitiuos seruos re¬
quirens iudiciũ exercere
& ñ pietatem exhibe ue¬
niret. neqͣꝗͣ lutei uasis
huiꝰ fragilitatem̃ qua no¬
bis compati & ꝓ nobis pa¬
ti posset indueret. & qͣuis
hoc ipsũ stultum &e infir¬
mũ iuxta uocẽ pauli ui¬
deat᷑ gentib mnanis phy¬
lophiȩ ratione nitentib.
scd̾i leges creat̾e de
creator e iudicantibꝰ. quid
tam̃potentius quã contra
iura naturȩ uirgini conce¬
ptũ dare. & ꝑ mortẽ canis
assũptȩ mortalem substan¬
tiam ad immortalitoris
głam reuocare: Unde est
illud apłi. Qđ infirmũ est
dĩ.fortius ẽ hominib. Sa¬
pientes deniq iudicamus
medicos corporaliũ egriti¬

Expanded text:
audeamus in Domino, dilectissimi, et licet non quantas debemus, quantas tamen possumus, eo donante, gratias nostro referamus Auctori, ne superabundanti ejus in nobis gratiae reperiamur ingrati. Novum etenim Virginis conceptum nobis festivitashodierna commendat festtatis indicium. Si enim rerum Dominus fugitivos servos requirens, judicium exercere, et non pietatem exhibere veniret, nequaquam vasis lutei fragilitatem, qua nobis compati, et pro nobis pati posset, indueret; et licet hoc ipsum stultum et infirmum juxta vocem Pauli , videatur gentibus, inanis philosophiae ratione nitentibus, secundum leges creaturae de Creatore judicantibus: quid tamen potentius, quam contra jura naturae Virgini conceptum dare, et per mortem carnis assumptae, mortalem substantiam ad immortalitatis gloriam revocare. Unde est illud Apostoli: « Quod infirmum est Dei fortius est hominibus . » Sapientes denique judicamus medicos corporalium aegritu
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute. qͦ merito possit in
ea compleri. qđ in aliis mu¬
lierib ñ patitur natura fi¬
eri. Ne timeas inquit
maria. inuenisti grãm
apud dñm. Tanquã si di¬
ceret. Qđ tͥ p̃nuncio. ñ habet
ius naturȩ. sed donum et
incomparabilis gr̃ȩ. Unde
tant sp̃s sc̃s in ea uicẽ ex hi¬
buit seminis. sed quia tan¬
ta ei diuini concessa est
uis amoris. quȩ ita illam m̃.¬
te & corpore inuiolatã custo¬
diret. ut nullus ei concu¬
posset. sola meruit l
cuius immaculato corpore
corpus immaculꝯtũ sibi ap¬
taret qͥ ante tempora p̃dea.¬

Expanded text:
virtute, quo merito posset in virtute, quo merito posset in ea compleri, quod in aliis mulieribus non patitur natura fieri: « Ne timeas, inquit, Maria: invenisti gratiam apud Dominum ; tanquam si diceret: Quod tibi pronuntio, non habet jus naturae, sed donum est incomparabilis gratiae. Undtant, Spiritus sanctus in ea vicem exhibuit seminis, sed quia tanta ei divini concessa est vis amoris, quae ita illam mente et corpore inviolatam custodiret, ut nullus ei concuposset: sola meruit eligi, de cujus immaculato corpore corpus immaculatum sibi aptaret, qui ante tempora praedest
Abbreviated transcription (Latin):
posset melius &e suã nobis
dilectionem intimare. & nr̃am
erga se excitare: Unde ꝑ se
ipsam ueritas dicit. Maiorẽ
hac dilectionẽ nemo habet.
quã ut animã suã ponat
quis ꝓ amicis suis.Simili
itaq ratione dñs nr̃ medi¬
cus ñr. lib̾ator ñr descendit
captiuos suos. humilis &e
sullimis. humił cõpatiendo.
sullimis de seruitute diabo¬
li potenter liberando. Quic̃q
p̃senti festiuitate nobis ad
memoriam reuocata. toto
mentis intuitu considemꝰ.
toto mentis affectu diliga¬
mus. debitis obsequiis ho¬
noremꝰ. quatinus ade iocun¬
dis & admirabilib pͥncipiis
mirabiles & iocundos exitꝰ
expectare mereamur. Fit
hodie porta cęli uirginis
uterus. ꝑ quã ds̃ descendit
adhomines. ut eis ascensũ
p̃beret ad celũ. Audit enĩ
mirat᷑ q beatissima uͥrginũ
filiũ se cẽ pariturã. quȩ ui¬
rilis amplexus penitꝰ sẽ eẽ sei.¬
ebat ignarã. sed confortat᷑
& informat᷑ ab angło. qua

Expanded text:
posset melius et suam nobis posset melius et suam nobis dilectionem intimare, et nostram erga se excitare? Unde per se ipsam Veritas dicit: « Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . » 294 Simili itaque ratione Dominus noster, medicus noster, liberator noster, descendit captivos suos, humilis et sublimis: humilis compatiendo, sublimis de servitute diaboli potenter liberando. Quicunquaesenti festivitate nobis ad memoriam revocata, toto mentis intuitu consideremus, toto mentis affectu diligamus, debitis obsequiis honoremus, quatenus de jucundis et admirabilibus principiis mirabiles et jucundos exitus exspectare mereamur. Fit hodie porta coeli virginis uterus, per quam Deus descendit ad homines, ut eis ascensum praeberet ad coelum. Audit enim miraturque beatissima Virgo filium se esse parituram, quae virilis amplexus penitus se esse sciebat ignaram; sed confortatur ac informatur ab angelo, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ertiar⁊ suã in obȩdientiȩ nĩe
Humilitatẽ suã suꝑbiȩ nr̃ae.
quatinꝰ cui suꝑbindo. inobȩ¬
diendc. a flor igria sede beatoꝵ
atq obediertiã reformati
qͥndoq ad paridisi gaudia
redeamꝰ. Et hoc t̃ qđ ait apł.¬
ibi ari & occidi. S hȩc stulti¬
ql facta ẽ nobis adõ magna
incomp̃hensibił sapientia.
extitit medicina. Potuisset
utiq lapsib hu manis alio mͦ
diuina subuenire potentia.
sed tanꝗͣ bonus orator istis
modis & auditoꝵ circa se com¬
parare & suã apud auditores
beniuolentiã uoluit comen-¬
dare quȩ minꝰ appareret: si
inuisibił omĩno ꝑmanens re¬
cusasset ab hom nib uideri.
& inter hom ines conuersari.
Iterrogemus nos ipsos Rm̃i.
si nob̃ terrena hereditate pri¬
uatis & i obscurissimo carce¬
re positis texa uł aliqua p̃po.¬
aens persora regio decore de
ut tanquam unus ex nobis
nrȩ captiuitatis erũnas tole.¬
raret. quatinꝰ oportunitate
inuenta nos ab ip̃sa captiui¬
tate libaret. qua ratione

Expanded text:
nobedientiae nostrae, humilitatem suam superbiae nostrae: quatenus qui superbiendo, inobediendo, a florigera sede beatorum atque obedientiam reformati quandoque ad paradisi gaudia redeamus: et hoc est, quod ait Apphizari et occidi; sed haec stultitia facta est nobis a Deo magna et incomprehensibilis sapientia: exstitit medicina. Potuisset utique lapsibus humanis alio modo divina subvenire potentia, sed tanquam bonus orator istis modis et auditorum circa se comparare, et suam apud auditores benevolentiam voluit commendare, quae minus appareret, si invisibilis omnino permanens, recusasset ab omnibus videri, et inter homines conservari. Interrogemus nosipsos, charissimi, si nobis aeterna haereditate privatis, et in obscurissimo carcere positis, regia vel aliqua compotens persona, regio decore deput tanquam unus ex nobis nostrae captivitatis aerumnas toleraret, quatenus opportunitate inventa nos ab ipsa captivitate liberaret: qua ratione