comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peccato dampnaret peccatũ in
carne. De cȩtero unus omnib ꝑ
om̃ĩa introitus est. electis dico &
repbis. Non enĩ est distinctio. Om
hoc itaq & si in rebus conditis
iam creata existens ęccł̃ia nec
sic tamen a creatura aliqua in¬
ueniri poterat uel agnosci. mi¬
ro utroq modo interim latens
& intra gremiũ beatȩ p̃destina¬
tionis: & intra massam miserę
dampnationis. Cȩterum quã
cȩlauerat ab ȩterno p̾destinais
sapientia & item creans poten¬
tia minime ꝓdiderat ab initio.
uisitans ꝓfecto grã suo tempote
reuelauit : scdm oꝑationem qũa
ideo inspirationem supra nomi
natii quod de sponsi spĩt humaniᷤ
erit in p̾parationem euangłii
pacis. id est parare dño uiã atq
euangłio głȩ eius: ad corda om̃i¬
um quotquot erant p̾destinati
ad uitam. Prustra uigiles labo¬
rassent in p̃dicando. si non hȩc
gĩa p̃cessisset. Nunc uͦ uidentes
uelociter currere uerbum. &
popłos nationum ad dñm in

Expanded text:
peccato damnaret peccatum in peccato damnaret peccatum in carne . De caetero unus omnibus per omnia introitus est, electis dico et reprobis. Non enim est distinctio. Omnhoc itaque, etsi in rebus conditis jam creata existens Ecclesia, nec sic tamen a creatura ulla inveniri poterat vel agnosci, miro utroque modo interim latens et intra gremium beatae praedestinationis, et intra massam miserae damnationis. 5. Caeterum quam celaverat ab aeterno praedestinans Sapientia, et item creans Potentia minime prodierat ab initio; visitans profecto gratia suo in tempore revelavit, secundum operationem, quam idenavi, quod de sponsi spiritu humanis erit in praeparationem Evangelii pacis, id est parare viam Domino, atque Evangelio gloriae ejus ad corda omnium, quotquot erant praedestinati ad vitam. Frustra vigiles laborassent in praedicando, si non haec gratia praecessisset. Nunc vero videntes velociter currere verbum, et populos nationum ad Dominum in
Abbreviated transcription (Latin):
lioꝵ ꝑ iñm xp̃m in ipso. scdm ꝓpositũ
uoluntatis suȩ in laudem głȩ
gr̃ȩ suȩ : in qua gratificauit noꝰ
in dilecto filio suo. Nec dubñĩ
quin uoce om̃ium electoꝵ ista
dicantur. & ipsi ȩccłia sunt.
In illo igitur tam ꝓfundo ȩterni-¬
tatis sin antequam in lucem
opusq ꝓdiret huius creationis.
quis ilłam uel beatoꝵ sp̃uum
inuenire aliquo modo ualuerit.
ad nutum creantis uisa est¬
emersisse in species formasq fa
cticias has atq tsibiles. ñ conti¬
nuo tamen inuenta est a quoꝗͣ
hominũ uel angeloꝵ eo quod ñ
agnosceretur: imagie terrestriꝰ
hominis adumbrata & oꝑta mor¬
tis caligine. Sine quo generalis
uelamine confusionis nemo fili¬
oꝵ hominu intrauit hanc uitã.
uno sane excepto qui ingredit᷑
sine macula. Emmanuel is est.
qui tamen & ipse ex nobis ꝓ nob̃
nr̃i se induit maledicti nr̃iq pec¬
cati similitudine̾. ñ ueritat̾e. Sic
eni habes. quia apparuit in simi¬
litudine carnis peccati: ut de

Expanded text:
ipso, secundum propositum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit nos in dilecto Filio suo . Nec dubium quin voce omnium electorum ista dicantur: et ipsi Ecclesia sunt. In illo igitur tam profundo aeternitatis sinu, antequam in lucem opusque prodiret hujus creationis, quis illam vel beatorum spirituum invenire aliquo modo valuerit, ad nutum creantis visa estemersisse in species formasque has factitias atque visibiles, non continuo tamen inventa est a quoquam hominum vel angelorum, eo quod non agnosceretur, imagine terrestris bominis adumbrata, et operta mortis caligine. Sine quo profecto generalis velamine confusionis nemo filiorum hominum intravit hanc vitam, uno sane excepto, qui ingreditur sine macula. Emmanuel is est, qui tamen et ipse ex nobis, pro nobis nostri se induit maledicti, nostrique peccati similitudinem, non veritatem. Sic enim habes, quia apparuit in similitudine carnis peccati, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
sudore uultus sui cometere
panem suum. His itaq explici¬
tis intuere nunc mecu in hoc
tam magnifico oꝑe nr̃ȩ salutis
tria esse quȩdam quȩ sibi uen¬
dicat auctor ds. p̃uenitq in
illis om̃s auxiliatores & cooꝑato¬
res suos : p̃destinationẽ. creatione̾.
inspirationẽ. Quarũ p̃destinatio¬
ñ dico ab exortu eccłiȩ. sed ne a
pora est. Porro creatio cũ tempo¬
re insptratio iam in tempore fit.
ubi & quando uult d̾s̃. Sane se¬
cundum predestinationẽ. nunꝗͣ
eccłia electoꝵ penes dm̃ ñ fuit.
Sed miratur hoc infidelis. audi¬
at quod magis miretur. Nunꝗͣ
ñ grata extitit. nunqu̾a ñ dilecta.
quod michi de corde dei ꝓmptꝰ
ille suꝑnoꝵ delator consiliorũ
aꝑuit: Paulum dico. qui ut mul¬
ta alia ita hoc quoq de diuitiis bo¬
nitatis eius ñ est ueritus diuul¬
gare secretum: benedixit nos in-¬
quiens in om̃i benedictione sp̃u-¬
ali in cęlestib in xp̃o. sicut ele¬
git nos in ipso ante mundi

Expanded text:
sudore vultus sui comedere sudore vultus sui comedere panem suum . 3. His ita explicitis, intuere nunc mecum in hoc tam magnifico opere nostrae salutis tria esse quaedam, quae sibi vindicat auctor Deus, praevenitque in illis omnes auxiliatores et cooperatores suos; praedestinationem, creationem, inspirationem. Quarum praedestinatio, non dico ab exortu Ecclesiae, sed ne a pora est. Porro creatio cum tempore; inspiratio jam in tempore fit, ubi et quando vult Deus. Sane secundum praedestinationem nunquam Ecclesia electorum penes Deum non fuit. Si miratur hoc infidelis, audiat quod magis miretur; nunquam non grata exstitit, nunquam non dilecta. quod mihi de corde Dei promptus ille supernorum delator consiliorum aperuit? Paulum dico, qui, ut multa alia, ita hoc quoque de divitiis bonitatis ejus non est veritus divulgare secretum: Benedixit nos, inquiens, in omni benedictione spirituali, in coelestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante mundi
Abbreviated transcription (Latin):
tat siue qui rigat qͦd plantatũ
fuerit. Angeloꝵ aut̾e cum ad
nonne facit ut ab hominib an¬
suȩ quitatis dampna ex homi¬
nib resarcitum iri angeli non
ignorant. Nec aliis ꝓfecto regi¬
legib regnum caritatis decebat.
quã piis ipsoꝵ qui parit̾ regna¬
turi sunt mutuisq amorib
& puris affectionib in inuicẽ
& in dm̃. Est aut̃ẽ in modo
oꝑandi differentia multa. pro
cuiusq nimirũ oꝑarii digni¬
tate. Ds nempe facit qͦd uult
sola ipsa facilitate uolendi. sine
estu. sine motu. sine preiudicio
loci uł temporis. uel causȩ uł
ꝑsonȩ. Est enĩ dñs sabaoth. qui
cũ tranquillitate iudicat om¬
nia. Est sapientia disponens om¬
nia suauiter. Porro angłs̃ non
absq motu oꝑatur. tam locali
qua temporali: sine estu tamen.
Homo autẽ nec ab estu animi
nec a motu corporis animiq li¬
ber est in oꝑando. Deniq cum
timore & tremore suam ipsitis
iubetur oꝑari salutẽ. atq in

Expanded text:
tat, sive qui rigat quod plantatum tat, sive qui rigat quod plantatum fuerit. Angelorum autem cum ad itur, nonne facit ut ab hominibus ansuae civitatis damna ex hominibus resarcitum iri angeli non ignorant. Nec aliis profecto legibus regnum charitatis regi decebat, quam piis ipsorum qui pariter regnaturi sunt, mutuisque amoribus, et puris affectionibus in invicem, et in Deum. 2. Est autem in modo operandi differentia multa, pro cujusque nimirum operarii dignitate. Deus nempe facit quod vult sola ipsa facilitate volendi, sine aestu, sine motu, sine praejudicio loci vel temporis, vel causae, vel personae. Est enim Dominus sabaoth, qui cum tranquillitate judicat omnia . Est et Sapientia disponens omnia suaviter . Porro angelus non absque motu operatur, tam locali, quam temporali, sine aestu tamen. Homo autem nec ab aestu animi, nec a motu corporis animique liber est in operando. Denique cum timore et tremore suam ipsius jubetur operari salutem , atque in
Abbreviated transcription (Latin):
Duersum inuenti¬
onis si bene memi¬
ni illic stetimus
& hesimus. scruprilosiꝰ
uidelicet audientes quod spon¬
sa a p̾dicatorib suis se inuent᷑a
dixerit. Porro causȩ nr̃e cun¬
ctationis & dubitationis a no¬
bis expresse sunt. & uisum ẽ
aliquid esse querendũ. sed ñ
in calce sermonis quo iam arta¬
bamur quod quęsitũ est potu¬
it explicari. Quid restat nisi
ut debitum ĩam soluamus : In
explicatione sacramenti magni
illud loquor quod doctor gen
um. ipsum est opus nr̃ȩ salutiᷤ.
in eo inquam tres sibi inuicẽ
cooꝑantur. ds̃. angłs. homo.
Et ds quidem quidni operetur
& curam gerat nuptiarũ dile¬
cti filii sui: Ipse uero ac tota uo¬
luntate. Et utiq ꝑ se ipse suf¬
ficeret & absq amminiculo
horũ. hi aut̃ẽ sine ipso possuit
facere nichil. Ergo quod ex illis
adsciuit in opus ministeru hu¬
ius. ñ sibi solatium: sed ꝓfectũ
quesiuit illis. Nam hominib
quidem merita locauit in oꝑe.
accipiet. sue qui in fide plan-¬

Expanded text:
erbum inventionis, si bene memini, illic stetimus et haesimus, scrupulosius videlicet 1541 audientes quod sponsa a praedicatoribus suis se inventam dixerit. Porro causae nostrae cunctationis et dubitationis a nobis expressae sunt, et visum est aliquid esse quaerendum; sed non in calce sermonis, quo jam arctabamur, quod quaesitum est, potuit explicari. Quid restat, nisi ut debitum jam solvamus? In explicatione sacramenti magni: illud loquor, quod Doctor gentum ; ipsum est opus nostrae salutis: in eo, inquam, tres sibi invicem cooperantur; Deus, angelus, homo. Et Deus quidem quidni operetur, et curam gerat nuptiarum dilecti Filii sui? Ipse vero, ac tota voluntate. Et utique per se ipse sufficeret, et absque adminiculo horum; hi autem sine ipso possunt facere nihil. Ergo quod ex illis ascivit in opus ministerii hujus, non sibi solatium, sed profectum quaesivit illis. Nam hominibus quidem merita locavit in opere, accipiet , sive qui in fide plan
Abbreviated transcription (Latin):
euis. Attꝑ id quidẽ delectulo. Iam
de ignorantie. nocte quid mani¬
festius. qm̃ qđ in alio idẽtulem
loquit ꝑsacmo. nescierunt neꝙꝙ
intellexert in tenebͥs anihulant.
ꝓ rto expͥmens ipsam in quana¬
ti sunt. totiꝰ humani gen̾is ignoran¬
tiam. Apsa est ut opmnori eui se he¬
atus aple ⁊ fatet̾ natum. ⁊ głatur
ereptum dicers. Qui eruit nos de
potestate ueneoaꝵ Unde ⁊ dicebat.
Nonsumꝰ filii noctis: neq tenebta
Item ad om̃s electos: ut filii inquit
lucis imbulate.¬

Expanded text:
ejus . Atque id quidem de lectulo. Jam de ignorantiae nocte quid manifestius, quam quod in alio identidem loquitur psalmo: Nescierunt neque intellexerunt, in tenebris ambulant? pro certo exprimens ipsam, in qua nati sunt, totius humani generis ignorantiam. Ipsa est, ut opinor, cui se beatus Apostolus et fatetur natum, et gloriatur ereptum, dicens: Qui eruit nos de potestate tenebrarum . Unde et dicebat: Non sumus filii noctis neque tenebrarum ; item ad omnes electos: Ut filii, inquit, lucis ambulate
Abbreviated transcription (Latin):
illa: s hoc potuis querimꝰ ꝓpt̾ qd
alia postulamꝰ. Nou̾it hoc qui
omnem usum harum rerum ad
ꝓmerendum u̾bum dirig̾e consue.¬
uerunt. Non piget tamen scrita.¬
ri adhuc secreta lectuli hunus &
temꝑis si forte in his aliqͥd latea
spiitale. quod uenite ad mediũ
ꝓsit. Et si placet sentire. lectuliqͥde
mnocturnis autem tenebͥs ignoran¬
tiam eque humanam conseq̃ns est
& congruũ satis. ut dĩ uittꝰ. ⁊ dĩ
sapientia u̾bum contͣ utrumq
orginale malum instantiꝰ requi.¬
ratur. Nempe quid conuenientiꝰ.
qm ut insirmitati uirtꝰ. ignorantie
sapientia opponat᷑ Et ne quid sim¬
plicioꝵ cordib de hac int̾p̃tatioe.
resideat dubium: audiant qͥd su¬
per hoc sc̃s ꝓpħa dicat. Uñs oꝑem

Expanded text:
illa, sed hoc potius quaerimus, propter quod illa, sed hoc potius quaerimus, propter quod alia postulamus. Norunt hoc, qui omnem usum harum rerum ad promerendum Verbum dirigere consueverunt. 4. Non pigeat tamen scrutari adhuc secreta lectuli hujus et temporis, si forte in his aliquid lateat spirituale, quod venire ad medium prosit. Et si placet sentire lectuli quidenocturnis autem tenebris ignorantiam aeque humanam; consequens est et congruum satis, ut Dei virtus et Dei sapientia Verbum contra utrumque originale malum instantius requiratur. Nempe quid convenientius, quam ut infirmitati virtus, ignorantiae sapientia opponatur? Et ne quid simpliciorum cordibus de hac interpretatione resideat dubium, audiant quid super hos sanctus Propheta dicat: Dom
Abbreviated transcription (Latin):
uerecũdo colorata rubore. Qmͣ
serena ⁊ placida: nullo int̾turba¬
ta clamore uł strepitu. Qmͣ deniq
munda atq sincera. nullo resꝑ¬
sa puluere terrenȩ sollicitudinis.
nulla aspicientis laude. seu ad¬
ulatione temptata. Propt̃ hoc gͦ
sponsa. non minꝰ uerecundȩ qͣm
caute. ⁊ lectuli secretum petebat.¬
⁊ noctis: orare. hoc est u̾bum que¬
rere uolens Unum est enim. Alio¬
quin non recte oras. si orando p̃t̃
uerbum aliquid queras. aut qd̃
ꝓpt̃ u̾bum non queras: qm̃ in ip¬
so sunt om̃ia. Ibi remedia uulne¬
rũ. ibi subsidia necessitatum. ibi
resarcitus defectuum Ibi ꝑfectuũ
copiȩ: ibi deniq quicqͥd acciꝑe. uł
habere hominib expedit. qͥcqͥd de¬
cet. qͥcquid oportet. Sine causa gͦ
alium a uerbo petitur. cum ip̃¬
sum sit omĩa. Nam si istaipsa t̾ẽ-¬
poralia cum necesse est postula¬
re. uidemur. si u̾bum in causa est
ut quidem dignum est: non utiq

Expanded text:
verecundo colorata rubore! Quam verecundo colorata rubore! Quam serena et placida, nullo interturbata clamore vel strepitu! Quam denique munda atque sincera, nullo respersa pulvere terrenae sollicitudinis, nulla aspicientis laude seu adulatione tentata! Propter hoc ergo sponsa non minus verecunde, quam caute, et lectuli secretum petebat et noctis, orare, hoc est Verbum quaerere volens. Unum est enim. Alioquin non recte oras, si orando praeter Verbum aliquid quaeras, aut quod propter Verbum non quaeras, quoniam in ipso sunt omnia. Ibi remedia vulnerum, ibi subsidia necessitatum, ibi resarcitus defectuum, ibi profectuum copiae, ibi denique quidquid accipere, vel habere hominibus expedit, quidquid decet, quidquid oportet. Sine causa ergo aliud a Verbo petitur, cum ipsum sit omnia. Nam et si ista temporalia, cum necesse est, postulare videmur, si Verbum in causa est, ut quidem dignum est, non utique
Abbreviated transcription (Latin):
ad uerecundiam orantib pet̾e
secretum indixerit filiꝰ pudoris
xime adolescenti. qm ostentatio
sanctitatis. Cum tamen ab hac
potissimum ȩtate. aptum ꝓfecto
capiatur temporaneũq religio¬
nis exordium: ieremia dicente
Bonum est homini cum portaue¬
rit ugum ab adolescentia. Bona
cõmendatio secuture orationis.
si p̃mittis uerecundiam dicens.
Adolescentulꝰ sum ego & contem¬
ptus: iustific̃ tuas nõn sum calgtꝰ¬
Nec mͦ locum ⁊ tempus obseruare
oportet. eum qui sibi orare uo¬
luerit. Tempꝰ fertatum: cõmodiꝰ
aptiusq. Maxime autem cum ꝓ-¬
sundum noctnꝰ sopor ĩdicit silen-¬
tium. tunc plane lib̾ior erit. pu¬
riorq oratio. Consurge in nocte
in quit in pͥncipio uigiliaꝵ tuaꝵ.
& effunde. sicut aqͣm c̾or tuum.
ante conspectum dñi di tui. Qͣmͣ
secura de nocte ascendit oratio.
solo arbitro do. sc̃õq angło.qui
illam suꝑno altari suscip̃it pre¬
sentandam. Qmͣ grata ⁊ lucida

Expanded text:
ad verecundiam orantibus petere ad verecundiam orantibus petere secretum indixerit pudoris filiusxime adolescenti, quam ostentatio sanctitatis? Cum tamen ab hac potissimum aetate aptum profecto capiatur temporaneumque religionis exordium, Jeremia dicente: Bonum est homini, si portaverit jugum ab adolescentia sua . Bona commendatio secuturae orationis, si praemittas 1568 verecundiam, dicens: Adolescentulus sum ego et contemptus, justificationes tuas non sum oblitNec modo locum, sed et tempus observare oportet eum, qui sibi orare voluerit. Tempus feriatum commodius aptiusque; maxime autem cum profundum nocturnus sopor indicit silentium, tunc plane liberior exit puriorque oratio. Consurge in nocte, inquit, in principio vigiliarum tuarum, et effunde sicut aquam cor tuum ante conspectum Domini Dei tui . Quam secura ascendit de nocte oratio, solo arbitro Deo, sanctoque angelo, qui illam superno altari suscipit praesentandam! Quam grata et lucida,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑit . s expulit. s ꝓpellit. Iccireo ai
sapiens. Est pudor adducens pcẽm
⁊ est pudor. adducens głam. Que¬
ru sponsa u̾bum. uerẽtunde qde
quia in lectulo quia ꝑ noctes: s he
ueretundia. habet głam ñ pecc̃m.
Querit hoc ad puriticationẽ con¬
scientiȩ: querit ad testimoniũ
ut possit dicere. Gła mea hec est:
testimonium conscientiȩ meȩ.
In lectulo meo ꝑ noctem. quesi¬
ut quem diligit anima mea. Ue¬
recundia tͥ si adũtis: ⁊ lded signa¬
tur & tempore. Quid tam amicũ
uerecundo animo qm secretum:
Porro segretum: ⁊ nox. ⁊ lectulus
haber. Ueniq orare uolentes uibe¬
muł int̾re cubiculum. utiq secͥ¬
ti gr̃a. Id quidem ad cautelam.
ne coram orantib laus humana
orationis furet᷑ fructum: frustre¬
tur effectum. S doceris nichilo¬
minus uerecũdiam: sententia
hac. Qd tam ꝓpͥum uerecũdię.
qm̃ ꝓpͥas uitare laudes uitare ia¬
ctantiam: Patet qd signant̃. ⁊

Expanded text:
operit, sed exspuit, sed propellit. Idcirco ait operit, sed exspuit, sed propellit. Idcirco ait Sapiens: Est pudor adducens peccatum, et est pudor adducens gloriam . Quaerit sponsa Verbum verecunde quidem, quia in lectulo, quia per noctes; sed haec verecundia habet gloriam, non peccatum. Quaerit hoc ad purificationem conscientiae, quaerit ad testimonium, ut possit dicere: Gloria mea haec est, testimonium conscientiae meae . In lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit anima mea Verecundia tibi, si advertis, et loco signatur, et tempore. Quid tam amicum verecundo animo quam secretum? Porro secretum et nox, et lectulus habet. Denique orare volentes jubemur intrare cubiculum , utique secreti gratia. Id quidem ad cuatelam, ne coram orantibus laus humana orationis furetur fructum, frustretur effectum. Sed doceris nihilominus verecundiam sententia hac. Quid tam proprium verecundiae, quam proprias vitare laudes, vitare jactantiam? Patet quod signanter et
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum indicium colum¬
binȩ simplicitatis ⁊ ido etiam te¬
stis est innocentiȩ. Lampas est pu¬
dice mentis. ugit lucens. ut nil
mea turpe uł in̾decorũ residere
attemptet. qd non illa ilico ꝓdat
Ita expunctr maloꝵ.⁊i pugnatͥe
puritatis innate speciag gla con¬
scientie est famȩ custos. uite detꝰ.
uirtutis sedes. uirtutũ pͥmitie
nature laus. ⁊ insigne totius
honesti. Rubor ipse genarum
quem forte inuexerit p̾udor. qñ¬
tum gr̃e & decoris. suffuso affer¬
re uultui solet. Usq adeo genu¬
inum animi bonum uerecundia
est. ut & qui male agere non uere¬
tur. uideri tñ uerecundent᷑. dicen¬
te dño. Om̃is qui male agit odit
lucem. S & qui dormiunt᷑ nocte
dormiunt. & qui ebrii sunt no¬
cte ebrii sunt: oꝑa nimirũ tene¬
brarum.⁊ digna latebris tenebͥs
occultantes. Int̾est tñ qd occulta
dedecoris que uerecundia horũ
non habere. s ꝓdere erubescit.⁊
sponse uerecundia. om̃ino non

Expanded text:
manifestum indicium colummanifestum indicium columbinae simplicitatis: et ideo etiam testis innocentiae. Lampas est pudicae mentis jugiter lucens, ut nil in ea turpe vel indecorum residere attentet, quod non illa illico prodat. Ita expunctrix malorum, epuritatis innatae, specialis gloria conscientiae est, famae custos, vitae decus, virtutis sedes, virtutum primitiae, naturae laus, et insigne totius honesti. Rubor ipse genarum, quem forte invexerit pudor, quantum gratiae et decoris suffuso afferre vultui solet? 2. Usque adeo genuinum animi bonum verecundia est, ut et qui male agere non verentur, videri tamen verecundentur, dicente Domino: Omnis qui male agit, odit lucem . Sed et qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui ebrii sunt, nocte ebrii sunt : opera nimirum tenebrarum, et digna latebris, tenebris occultantes. Interest tamen, quod occulta dedecoris, quae verecundia horum non habere, sed prodere erubescit, sponsae verecundia omnino non
Abbreviated transcription (Latin):
querat anima u̾bũ satis su¬
reliqͣ p̾sentis capiili. dũtarat que
ad mores spectant. Ubi pͥmã nc̃ ad¬
u̾te sponse uerec̃diam: qͣ nescio
an qͥcqͣm gͣtius adu̾ti in morib
hominũ querat. Hanc pͥmo om̃i¬
ũ libet qͦdam in manib sumere.
& qͣsi speciosum q̃ndam florem
decer pere loco. nr̃isq apponere ad¬
olescentib Non quia non sit ⁊ in
ꝓuectiori ętate om̃i studio retinen¬
da que est certe om̃iũ ornatꝰ eta¬
tum: s quod ten̾ȩ gr̃a uerecundię.
in teneriori etate ampluis pulcͥusq
eniteat. Qd amabiliꝰ uerecũdo ad¬
olescente. Qm̃ pulc hec & qm splen¬
dida gemina moꝵ.inuita ⁊ iuil¬
tu adolescentis: qmͣ uera ⁊ minime
dubia bone spei nuntia. bone. in¬
dolis index. Uirga discipline. est
illi. que pudendis affectib immi¬
nens. lubrice etatis motꝰ actusq
leues coherceat. cõpͥmat insolentes.
Quid ita t̾piloquii. ⁊ om̃is dem¬
ceps t̃pitudinis fugitalis. SSoror
continentiȩ est. Nullum eque

Expanded text:
quaerat anima Verbum: satis sureliqua praesentis capituli, duntaxat quae ad mores spectant. Ubi primam nunc adverte sponsae verecundiam, qua nescio an quidquam gratius adverti in moribus hominum queat. Hanc primo omnium libet quodam modo in manibus sumere, et quasi speciosum quemdam florem decerpere loco, nostrisque apponere adolescentibus. Non quia non sit et in provectiori aetate omni studio retinenda, quae est certe omnium ornatus aetatum; sed quod tenerae gratia verecundiae in teneriori aetate amplius, pulchriusque eniteat. Quid amabilius verecundo adolescente? Quam pulchra haec, et quam splendida gemma morum in vita et vultu adolescentis! quam vera et minime dubia bonae nuntia spei, bonae indolis index! Virga disciplinae est illi, quae pudendis affectibus imminens, lubricae aetatis motus, actusque leves coerceat, comprimat insolentes. Quid ita turpiloquii, et omnis deinceps turpitudinis fugitans? Soror continentiae est. Nullum aeque
Abbreviated transcription (Latin):
dissimulauit. Quin inmo non
expellet requirente. qui ⁊ contemp¬
nentẽ requirit. benignꝰ est sp̃o u̾bi.
⁊ benigna nuntiat mͥ intimans ⁊
suadens de u̾bi ⁊elo desidioq: qd̃
utiq sibi non potest ẽẽ abscondi¬
tum. Scrutat᷑ alta dĩ. conscius ea¬
rũ qͦs cogitat cogitationes pacis.
non affłictionis. Qd ni animer
sa de pace d fr̃s hoc suaderi au̾bo
queri est. ꝑsuaderi inueniri est.
S non om̃s capiunt hoc u̾bũ. Qͥd
faciemꝰ pariuilis nris. illos loquor.
qui adhus. int̾ nos incipientes st̃.¬
non tamen insipientes. cũ teneant
mitium sapientię. subiecti iui¬
cem in timore xp̃iAnde illis
inqͣm facimꝰ fidem. qd̾ hȩc ita
se habeant penes sponsã cum ip¬
si talia. aqi secum necdũ ꝑsense¬
rint.S muto ego eos ad talem:
cui decredere non debebunt. Le¬
gant in libro quod in corde alt̾o.
quia ñ cernunt non credunt.
Est scriptũ in ꝓphis. Si dimiserit
uir uxorem suam. ⁊ illa. recedens

Expanded text:
dissimulavit? Quinimo non dissimulavit? Quinimo non repellet requirentem, qui et contemnentem requirit. Benignus est spiritus Verbi, et benigna nuntiat mihi, intimans et suadens de Verbi zelo desiderioque, quod utique sibi non potest esse absconditum. Scrutatur alta Dei, conscius earum, quas cogitat cogitationes pacis, et non afflictionis. Quidni animer sa de pace? 7. Fratres, hoc suaderi, a Verbo quaeri est; persuaderi, inveniri est. Sed non omnes capiunt hoc verbum. Quid faciemus parvulis nostris, illos loquor, qui adhuc inter nos incipientes sunnon tamen insipientes, cum teneant initium sapientiae, subjecti invicem in timore Christi? Unde illis, inquam, facimus fidem, quod haec ita se habeant penes sponsam, cum ipsi talia agi secum necdum persenserint? Sed mitto eos ego ad talem, cui decredere non debeant. Legant in libro, quod in corde altero quia non cernunt, non credunt. Est scriptum in prophetis: Si dimiserit vir uxorem suam, et illa recedens
Abbreviated transcription (Latin):
cũ quo tibi bñ fuerat. pͥmã fidem
irritã. fecisti: iens post amatores
tuosꝰ Et nc̃ qͦ ad libuit fornicata
cum illis. forte. ⁊ contempta ab iłł.
audes impudens ⁊ frontosa uelle.
reu̾ti ad illum: que suꝑba contẽp¬
sisti. Quid.d Bigna latebris. queris
lucem ⁊ curris ad sponsũ. digni¬
or plagis qm osculis: Mirũ si non
ꝓsponso iudic̃e offendas. felix qui
ad hec animã suã respondentẽ au¬
dierit: non timeo quia amo. qd̃
ñ amata om̃ino ñ facerẽ. Itaq etiã
amor. Nichil dilecte tim̃dũ Paue¬
ant qui non amant. Qͥd ni assidue.
inimicicias suspicent᷑ Ego uͦ amanᷤ
amari me. dubitare non possũ: ñ
plusqm amare. Nec possũ uereri
uultũ. cuiꝰ sensi affectũ. In quo
In eo qd̾ talẽ non mͦ quesiuit. s et
affecit: fecitq certã ꝑ inde de que¬
situ. ¶dni respondeã in quesitu.
cui in affectu respondeo Nũqͥd
irascet᷑ quesitꝰ. qui etiam contemptꝰ

Expanded text:
cum quo tibi bene fuerat, primam fidem cum quo tibi bene fuerat, primam fidem irritam fecisti, iens post amatores tuos? Et nunc quoad libuit fornicata cum illis, forte et contempta ab illis, audes impudens et frontosa velle reverti ad illum, quem superba contempsisti? Quid? digna latebris quaeris lucem, et curris ad sponsum, dignior plagis, quam osculis? Mirum si non pro sponso judicem offendas. Felix, qui ad haec animam suam respondentem audierit: Non timeo, quia amo; quod non amata omnino non facerem. Itaque etiam amor. Nihil dilectae timendum. Paveant quae non amant. Quidni assidue inimicitias suspicentur? Ego vero amans, amari me dubitare non possum, non plus quam amare. Nec possum vereri vultum, cujus sensi affectum. In quo? In eo quod talem non modo quaesivit, sed et affecit, fecitque certam proinde de quaesitu. Quidni respondeam in quaesitu, cui in affectu respondeo? Nunquid irascetur quaesitus, qui etiam contemptus
Abbreviated transcription (Latin):
Quesiuit ait illa. qũe diliq̃ anima
mea. Nempe huc te ꝓuocat anti¬
cipantis benignitas.: illius qui te
& prior quesiuit. ⁊ pͥus dilexit. Mi¬
nime pͥus. nisi pͥus quesita. quere¬
res. sicut nec diligeres. nisi dilecta
prius. Non in una tm̃ benedictiõe
s in duab p̃uenta es: dilectione.
⁊ quesitione. Dilectio causa quesi¬
tionis. quesitio fructꝰ dilectiõis ẽ:
est ⁊ certitudo. Dilecta es: ne ad
supplicium potiꝰ quesitã suspice.¬
ris. quesita es: ne frustra. dilectã
conqueraris. Utraq tam amica cõ¬
ꝑta suauitas. ⁊ ausum dedit: ⁊ ue¬
recundiã depulit. ⁊ reditũ ꝑsuasit:
⁊ mouit affectũ. Hinc zelus. hinc
ardor querendi iste qũe diligit
anima tua: quia ꝓfecto nec non
quesita querere poteras: necnon
querere quesita nunc potes. S no¬
li obliuisci unde huc uen̾is. Et ut
in me potius tñsfigure quȩ di¬
cunt᷑. id enĩ tutiꝰ. tune esamma
mea. que relicto uiro tuo pͥore.

Expanded text:
Quaesivi, ait illa, quem diligit anima Quaesivi, ait illa, quem diligit anima mea. Nempe huc te provocat anticipantis benignitas illius, qui te et prior quaesivit, et prior dilexit. Minime prorsus nisi prius quaesita quaereres, sicut nec diligeres nisi dilecta prius. Non in una tantum benedictione, sed in duabus praeventa es, dilectione et quaesitione. Dilectio causa quaesitionis; quaesitio fructus dilectionis est et certitudo. Dilecta es, ne ad supplicium potius quaesitam suspiceris; quaesita es, ne frustra dilectam conqueraris. Utraque tam amica comperta suavitas et ausum dedit, et verecundiam depulit, et reditum persuasit, et movit affectum. Hinc zelus, hinc ardor iste quaerendi quem diligit anima tua; quia profecto necnon quaesita quaerere poteras, necnon quaerere quaesita nunc potes. 1561 6. Sed noli oblivisci unde huc veneris. Et ut in me potius transfigurem quae dicuntur, id enim tutius, tune es, o anima mea, quae relicto viro tuo priore,
Abbreviated transcription (Latin):
uũ tuũ: ut qui dedit uelle. oet ⁊
ꝑficere ꝓ bona uoluntate. Michi
tñ non udet᷑ istiꝰmodi anime pos¬
se competere locus p̃sens. quȩ scdã
grãm necdũ ꝑcepit. uolens quidẽ
s non ualens adire qu̾e diligit
anima. sua. Nam qͦmͦ potest illi
ꝯuenire qd̃ ibi sequit᷑. surgere et
cireĩure. ciuitatẽ. s et ꝑ uicos ⁊ pla¬
teas querere dilectũ. quȩ eget ip¬
sa. queri.ꝰ faciat hoc qd̾ potest tm̃
se memin̾it quesitã pͥus. sicut ⁊ pͥ¬
us dilectã. atq inde ẽe. ⁊ quod que¬
ut cito anticipent nos miscdiȩ. iste.
quia pauꝑes facti sumꝰ nimis. Qs̃
non de om̃ib nob̃ dico. Scio enim
qͣm plurimos ur̃m ambulantes in
dilectione. qua xp̃c dilexit nos &
in simplieitate cordis querentes
illũ. S sunt aliqui qđ tͥstis dico.
qui nullũ nob̃ adhuc in se dede̾
indiciũ huiꝰ tam salutaris antici¬
pationis. ac ꝑ hoc. nec suȩ salutis.
homines seipsos amantes non dñm
⁊ querentes quȩ sua st̃. non quȩ dm̃i.

Expanded text:
uum; ut qui dedit velle, det et perficere pro bona voluntate. 4. Mihi tamen non videtur istius modi animae posse competere locus praesens, quae secundam gratiam necdum percepit, volens quidem, sed non valens adire quem diligit anima sua. Nam quomodo potest illi convenire quod ibi sequitur, surgere et circuire civitatem, sed et per vicos et plateas quaerere dilectum , quae eget ipsa quaeri? Faciat hoc quae potest: tantum se meminerit quaesitam prius, sicut et prius dilectam; atque inde esse, et quod quaeut cito anticipent nos misericordiae istae, quia pauperes facti sumus nimis: quod non de omnibus vobis dico. Scio enim quamplurimos vestrum ambulantes in dilectione, qua Christus dilexit nos, et in simplicitate cordis quaerentes illum. Sed sunt aliqui, quod tristis dico, qui nullum nobis adhuc in se dedere indicium hujus tam salutaris anticipationis, ac per hoc nec suae salutis: homines se ipsos amantes, non Dominum; et quaerentes quae sua sunt, non quae Domini. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
iocundius. at qñ hoc aut qͣm diu
hocꝰ Dulce cõm̾tium: s breue mo¬
mentum: & exꝑimentum rarum.
Hoc est quod supͣ post alia mimi¬
ni me dixisse. querere utiq ani¬
ma u̾bum: quo fruat᷑ ad iocum¬
ditatem. ꝑ gat quis forsitan que¬
rere ame &̃e u̾bo frui quid sit: re¬
spondeo. Querat potius expertum
aquo id querat. Aut si ⁊ mͥ expiri
daretur: putas me posse eloqui.
qd̾ ieffabile est. dudi exꝑtum.
Siue inquit mente excedimꝰ dõ:
siue sobrii sumꝰ uob̾. Hoc est. Ali¬
ud michi cum do solo arbitro do:
aliud uobcum michi. Illud licuit
exꝑiri. s minime loqui. in hoc ita
condescendo uob̃. ut & ego dicere.
& uos capere ualeatis. Oquis quis
curiosus es setre quid sit hoc u̾bo
frui para illi non aurem: s men¬
tem. Non decet hoc lingua: docet
gr̃a. Abscondit a sapientib & pru¬
dentib. ⁊ reuelatur pariulis. Ma¬
gna fr̃s. magna. ⁊ sublimis urtꝰ hu¬
militas. quȩ ꝓmeret᷑. quod ñ docet᷑.

Expanded text:
jucundius. At quando hoc, aut quandiu jucundius. At quando hoc, aut quandiu hoc? Dulce commercium; sed breve momentum, et experimentum rarum. Hoc est quod supra post alia memini me dixisse, quaerere utique animam Verbum, quo fruatur ad jucunditatem. 14. Pergat quis forsitan quaerere a me etiam, Verbo frui quid sit? Respondeo: Quaerat potius expertum a quo id quaerat. Aut si et mihi expertri daretur, putas me posse eloqui quod ineffabile est? Audi expertum: Sive, inquit, mente excedimus, Deo; sive sobrii sumus vobis . Hoc est: Aliud mihi cum Deo, solo arbitro Deo; aliud vobiscum mihi. Illud licuit experiri, sed minime loqui: ita hoc ita condescendo vobis, ut et ego dicere, et vos capere valeatis. O quisquis curiosus es scire quid sit hoc, Verbo frui; para illi non an rem, sed mentem. Non docet hoc lingua, sed docet gratia. Absconditur a sapientibus et prudentibus, et revelatur parvulis. Magna, fratres, magna et sublimis virtus humilitas, quae promeretur quod non docetur,
Abbreviated transcription (Latin):
spreuerit. omĩa arbitret᷑ ut sterco¬
ra. ut sibi lucrifaciat. Talem no¬
uerat: de quo dicebat. Uas electi¬
onis michi est iste. Prorsus pia ma¬
ter ⁊ fidelis uiro suo anima pau¬
li: cum diceret. Filioli mei quosite
matrimonio duo ẽe gen̾a parien¬
di: & ex hoc etiam diuersas soboles
s non adu̾sas. cum sc̃e matres aut
p̃dicando animas aut meditan¬
do intelligentias pariunt spirita¬
les. In hoc ultimo genere int̾dum
exceditur. & seceditur etiam acor-¬
poreis sensib ut sese non sentiat
quem u̾bum sentiat. Hoc fit cum
mens in effabili u̾bi illecta dulce¬
dine: quodam se sibi furat᷑. im¬
atur. Aliter sane afficit᷑ mens fru-¬
dificans u̾bo. aliter fruensũbo.
Illic sollicitat necessitas ꝓximi:
hic inuitat suauitas u̾bi. Et qui¬
dem leta in ꝓle mater: s in ampler¬
ibus sponsa letior. Cara pignora
filioꝵ: s oscula plus delectant.
bonum est saluare multos: ex¬
cedere autem & cum u̾bo ẽẽ multo

Expanded text:
spreverit, omnia arbitretur ut stercospreverit, omnia arbitretur ut stercora, ut sibi ipsum lucrifaciat. Talem noverat, de quo dicebat: Vas electionis est mihi isti . Prorsus pia mater et fidelis viro suo anima Pauli, cum diceret: Filioli mei, quos itmatrimonio duo esse genera pariendi, et ex hoc etiam diversas soboles, sed non adversas: cum sanctae matres aut praedicando animas, aut meditando intelligentias pariunt spirituales. In hoc ultimo genere interdum exceditur, et seceditur etiam a corporeis sensibus, ut sese non sentiat quae Verbum sentit. Hoc fit, cum mens ineffabilis Verbi illecta dulcedine, quodam modo se sibi furatur, iatur. Aliter sane afficitur mens fructificans Verbo, aliter fruens Verbo. Illic sollicitat necessitas proximi, hic invitat suavitas Verbi. Et quidem laeta in prole mater; sed in amplexibus sponsa laetior. Chara pignora filiorum; sed oscula plus delectant. Bonum est salvare multos; excedere autem et cum Verbo esse, multo
Abbreviated transcription (Latin):
iam gradu: audet̃ que eiusmo¬
di est̃ cogitare de nuptiis. Quid ni
audeat: eo se nubilem quo simi¬
S lem cernens: Nec terret celsitu¬
do qm̃ sociat similitudo amor
conciliat. ꝓfessio maritat. Profes¬
sionis fo̾rma ħ ẽ. Iuraui & statui:
custodire uidicia iusticie tue.
Hanc secuti apłi: aiebant. Ecce nos
reliquimꝰ omĩa: ⁊ secuti sumꝰ te
Simile est illud qd̾ in carnali qͥd̾e
spiritale signauit. Propt̃ hoc re¬
linquit homo patr̃e suũ ⁊ matr̃e
suand. & adherebit uxori sue. &
erunt cdio in carne una. Et apd̾
ꝓpham głatio maritate. Michi
aut̃ẽ ad herere d̾o bonum est: po¬
nere in dño do spem meam. Er¬
go qͣm uidis animã relictis om̃ib
uerbo uotis om̃ib adhere. u̾bo
iuiuere. u̾bo se regere. de u̾bo con¬
cipere qd̃ pariat u̾bo. ⁊ que possit
dicere. michi uiuere. xp̃c est & mo¬
ri lucrum. puta coniugem. u̾boq
maritatam. Confidit in ea cor ui¬
ri sui. Siens fidelem. quȩ p̃se omĩa

Expanded text:
jam gradu audet quae hujusmojam gradu audet quae hujusmodi est, cogitare de nuptiis. Quidni audeat, eo se nubilem, quo similem cernens? Non terret celsitudo, quam sociat similitudo, amor conciliat, professio maritat. Professionis forma haec est: Juravi et statui custodire judicia justitiae tuae . Hanc secuti apostoli aiebant. Ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te . Simile est illud quod in carnali quidemspirituale signavit: Propter hoc relinquet homo patrem suum, et matrem suam, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una : et apud Prophetam gloriatio maritatae, Mihi autem ad haerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam . Ergo quam videris animam relictis omnibus Verbo votis omnibus adhaerere, Verbo vivere, Verbo se regere, de Verbo concipere quod pariat Verbo; quae possit dicere: Mihi vivere Christus est, et mori lucrum : puta conjugem, Verboque maritatam. Confidit in ea cor viri sui, sciens fidelem, quae prae se omnia
Abbreviated transcription (Latin):
actio. sermo. aspectꝰ. incessꝰ risꝰ
si tñ risus mixtus gͣuitate: & ple¬
nus honesti. Hoꝵ ⁊ alioꝵ ꝓfe¬
cto artuum. sensuumq motꝰ.
gestus. ⁊usus cum apparuerit.
serius. purus. modestꝰ. totius
expers insolentie atq lascuuȩ.
tum leuitatis. tum ignauie. alie.¬
nus. equitati autem acc̃modꝰ
pietati officiosus pulcrhitudo
anime palam erit. si tñ non sit
in spũ eius dolus. Potest enim fi¬
ex abundantia. cordis taliter mo¬
Nͣ ueant᷑. Et ut magis eluceat is ani¬
me decor. ipsum si placet hone¬
stum. in quo hunc locandum
censuimꝰ. diffiniat᷑ m̃tis ingenu¬
itas. sollicita seruare. cum consci¬
non tm coram dõ. s etiam cora
hominib. Beata mens que hoc
se induit castimonie decꝰ. & qͥn¬
dam ueluti celestis innocentie
candidatum ꝑ que sibi uendi¬
cet glosam conformitatem non
mundi s u̾bi: de quo legitur. qd̃
sit candor uitȩ et̃ne. splendor
& figura. substantie di. Ex hoc

Expanded text:
actio, sermo, aspectus, incessus, risus actio, sermo, aspectus, incessus, risus si tamen risus mistus gravitate, et plenus honesti. Horum et aliorum profecto artuum sensuumque motus, gestus et usus, cum apparuerit serius, purus, modestus, totius expers insolentiae atque lasciviae, tum levitatis, tum ignaviae alienus, aequitati autem accommodus, pietati officiosus; pulchritudo animae palam erit, si tamen non sit in spiritu ejus dolus. Potest enim fiex abundantia cordis taliter moveantur. Et ut magis eluceat is animae decor, ipsum, si placet, honestum, in quo hunc locandum censuimus. definiatur: Mentis ingenuitas, sollicita servare cum conscinon tantum coram Deo, sed etiam coram hominibus . Beata 1566 mens, quae hoc se induit castimoniae decus, et quemdam veluti coelestis innocentiae candidatum, per quem sibi vindicet gloriosam conformitatem, non mundi, sed Verbi, de quo legitur, quod sit candor vitae aeternae ; splendor et figura substantiae Dei . 12. Ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tatio eius & origo. Si quidem cla¬
ritas eius testimoniũ conscientie.
Nichil hac luce clarius. nichil
tas in mente fulgͥet. ⁊ mens in ue.¬
ritate se uidet. S̾ qualem. Pudi-¬
cam. uerecundam. pauidam. cir-¬
cumspectam. nichil penitus admit¬
tentem quod euacuet glam con¬
scientiȩ attestantis. in nullo con¬
sciam sibi. quo erubescat p̃sen¬
tiam ueritatis. quo cogat᷑ aduer¬
tere faciem. qͣsi confusam. & reꝑ¬
cussam alumine di. hoc plane
hoc illud decorum est. quod suꝑ
omĩa bona animȩ diuinos ob-¬
lectat aspectus. ⁊ nos nomina¬
mus ac diffinimus honestum
Cum autem decoris huius cla-¬
ritas abundantiꝰ intima cor¬
dis repleuerit. ꝓdeat foris ne¬
cesse est tanqͣm lucerna latens
sub modio: mimo lux in tene¬
bris lucens. latere nescia. Por¬
ro effulgentem: & ueluti quib¬
dam suis radiis erumpentem
mentis simulacrum corpꝰ excipit.
& diffundit ꝑ m̃bra & sensus:
quatinus om̃is inde reluctat

Expanded text:
tatio ejus, et origo. Si quidem clatatio ejus, et origo. Si quidem claritas ejus, testimonium conscientiae. Nihil hac luce clarius, nihil hritas in mente fulget, et mens in veritate se videt. Sed qualem? Pudicam, verecundam, pavidam, circumspectam, nihil penitus admittentem quod evacuet gloriam conscientiae attestantis: in nullo consciam sibi, quo erubescat praesentiam veritatis, quo cogatur avertere faciem quasi confusam et repercussam a lumine Dei. Hoc plane, hoc illud decorum est, quod super omnia bona animae divinos oblectat aspectus; et nos nominamus ac definimus honestum. 11. Cum autem decoris hujus charitas abundantius intima cordis repleverit, prodeat foras necesse est, tanquam lucerna latens sub modio, imo lux in tenebris lucens, latere nescia. Porro effulgentem, et veluti quibusdam suis radiis erumpentem, mentis simulacrum corpus excipit, t diffundit per membra et sensus, quatenus omnis inde reluceat
Abbreviated transcription (Latin):
non introibit sapientia. Iam si
in uoluntatis mutatione reddita
innotuit animȩ uita. in erudi¬
tione sanitas. in uirtute stabili¬
tas in sapientia postremo matu¬
ritas:. suꝑest ut decorem illi iue¬
niamus sine quo: specioso forma
p̃ filiis hominum placere non po¬
test. Deniq audit: quia concupis¬
cit rex decorem tuum. Qnͣta enu¬
merauimꝰ animȩ. bona: dona u̾bi.
uoluntatem bõnam. scientiam.
uirtutem. sapientiam. ⁊ nichil
horum u̾bum rex concupisc̾e le¬
gitur. s tm̃ concupiscet inquit
rex decorem tuum. Ait ꝓpħa. Dñs
regnauit decorem induit. Qdni¬
imagini suȩ pariter & sponse. si¬
mile cͥapiat indum̃tum:Tanto
ꝓfecto sibi carior illa: qnͣto simi¬
liorerit. In quo gͦ amme decor.
An forte in eo qͦd honestum dicit᷑
Hoc interim sentiamus: si melius
non occurrit. De honesto autem
exterior int̾rogetur conu̾satio ñ
quod ex ea honestum ꝓdeat: s ꝑ
cam. Nam in conscientia & habi¬

Expanded text:
non introibit sapientia . 10. Jam, si non introibit sapientia . 10. Jam, si in voluntatis mutatione reddita innotuit animae vita, in eruditione sanitas, in virtute stabilitas, in sapientia postremo maturitas; superest ut decorem illi inveniamus, sine quo specioso forma prae filiis hominum placere non potest. Denique audit quia concupiscet rex decorem tuum . Quanta enumeravimus animae bona, dona Verbi, voluntatem bonam, scientiam, virtutem, sapientiam, et nihil horum Verbum rex concupiscere legitur, sed tantum: Concupiscet, inquit, rex decorem tuum. Ait Propheta: Dominus regnavit, decorem induit . Quiimagini suae pariter et sponsae simile cupiat indumentum? Tanto profecto sibi charior illa, quanto similior erit sibi. In quo ergo animae decor? An forte in eo quod honestum dicitur? Hoc interim sentiamus, si melius non occurrit. De honesto autem exterior interrogetur conversatio: non quod ex ea honestum prodeat, sed per eam. Nam in conscientia et habi
Abbreviated transcription (Latin):
licia uͦ quid nnsi sapor est mali
Beata mens qͣm sibi totam uen¬
dicauit sapor boni: & odium
mali. Hoc reformari ad sapien¬
tiam est. hoc sapientiȩ uictoriã
feliciter exꝑiri. Nam in quo eui¬
oentius sapientia uincere mali¬
ciam cõꝓbatur: qm cum excluso
sapore mali qui non aliud qmͣ
ipsa malicia est boni quidam
intimus sapor intima mentis
occupare tota suauitate sentit᷑:
Itaq ad uirtutem spectat tͥbu¬
lationes fortiter sustinere. ad
sapientiam gaudere in tͥbula¬
tionib Corfortare cor tuum
& sustinere dñm uirtutis est:
gustare & uidere qm̃ suauis est
dñs. sapientiȩ est. Et ut magis
carescat: modestia animi ꝓbat
sapientem. constantia uirum
uirtutis ostendit. Et bñ post
dam qͣsi stabile fundam̃tum. su¬
ꝑ quod sapientia edificet sibi do¬
mum. Oportuit autẽ p̃cedere. no¬
ticiam boni: quia non est societas
luci sapientiȩ. & tenebris ignoran¬
tiȩ. Oportuit & bonam uolunta.¬
tem. quia in maliuolam animã

Expanded text:
litia vero quid, nisi sapor est mali? litia vero quid, nisi sapor est mali? Beata mens, quam sibi totam vindicavit sapor boni, et odium mali. Hoc reformari ad sapientiam est, hoc sapientiae victoriam feliciter experiri. Nam in quo evidentius sapientia vincere malitiam comprobatur, quam cum excluso sapore mali, qui non aliud quam ipsa malitia est, boni quidam intimus sapor mentis intima occupare tota suavitate sentitur? Itaque ad virtutem spectat tribulationes fortiter sustinere: ad sapientiam, gaudere in tribulationibus. Confortare cor tuum, et sustinere Dominum, virtutis est; gustare et videre quoniam suavis est Dominus, sapientiae est. Et ut magis clarescat; modestia animi probat sapientem, constantia virum virtutis ostendit. Et bene post ddam quasi stabile fundamentum, super quod sapientia aedificet sibi domum. Oportuit autem praecedere notitiam boni; quia non est societas luci sapientiae, et tenebris ignorantiae. Oportuit et bonam voluntatem; quia in malevolam animam
Abbreviated transcription (Latin):
dolet in et̃num. Nam ecce denuo
sapientia mulieris cor ⁊ corpꝰ in¬
pleiit. ut qui ꝑ feminã defor¬
mati in insipientiam sumꝰ. ꝑ fe¬
minam reformem᷑ ad sapienti¬
am. Et nunc assidue sapientia.
uincit maliciam: in m̃tib ad
qͣs intͣuerit. saporem mali quẽ:
illa inuexit. sapore ext̃minans
meliori. Intrans sapientia. dum
sensum carnis infatuat. purifi¬
cat intellectum: cordis palatum
sanat ⁊ reparat. Sano palato sa¬
pit iam bonum. sapit ipsa sa¬
pientia: qua in bonis nullum
melaus. Qm̃ multa fiunt bona
& non sapiunt facientib si qͥdẽ
non sapore boni ad illa. s aut
ratione. aut qͣcunq occasione.
sapiunt mala: s ad hec induc̃t̾
aut metu aut cupiditate rei cuiꝰ¬
piam. potius qͣm sapore mali.
Qui autem tͣnsierunt in affectũ
cordis. aut sapientes sunt. & ip¬
so delectant᷑ sapore boni: aut
malign sunt. & ipsa complacent
sibi malicia: etiam nulla spe al.¬
terius cõmodi blandiente. Ma¬

Expanded text:
dolet in aeternum. Nam ecce denuo dolet in aeternum. Nam ecce denuo sapientia mulieris cor et corpus implevit, ut qui per feminam deformati in insipientiam sumus, per feminam reformemur ad sapientiam. Et nunc assidue sapientia vincit malitiam in mentibus ad quas intraverit, saporem mali, quem illa invexit, sapore exterminans meliori. Intrans sapientia, dum sensum carnis infatuat, purificat intellectum, cordis palatum sanat et reparat. Sano palato sapit jam bonum, sapit ipsa sapientia, qua in bonis nullum melius. 9. Quam multa fiunt bona, et non sapiunt facientibus! siquidem non sapore boni ad illa, sed aut ratione, aut qualicunque occasione, sapiunt mala, sed ad haec inducuntur, aut metu, aut cupiditate rei cujuspiam potius, quam sapore mali. Qui autem transierunt in affectum cordis, aut sapientes sunt, et ipso delectantur sapore boni; aut maligni sunt, et in ipsa complacent sibi malitia, etiam nulla spe alterius commodi blandiente. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
citata cdarior est: eo quod ꝓbati¬
or quo officiosior. & si quis sapi¬
entiam uirtutis amorem diffi¬
nierit: non mͥ auero deuiare.
uidetur. Ubi aũ amor ẽ. laborñ
ẽ. sed sapor & forte sapien¬
ua a sapore denominat᷑. quod
uirtuti accedens quoddam. ue¬
luti condim̃tũ sapida reddit.
quȩ ꝑse insulsa. quodãm ⁊ asꝑa
sentiebat᷑. Nec duxerim rep̃hen¬
dendum. siquis sapientiã sapo¬
rem boni diffimat. Hunc sapo¬
rem ꝑdidimꝰ. ab ipso pene exor¬
ñ tu generis nr̃i. Ex quo cordis
palatum sensu carnis p̃ualente.¬
p̃ualente infecit uirꝰ serpentis
antiqui. cepit animȩ non saꝑe
bonum. ac sapor noxius subin¬
trare. Deniq pni sunt sensus
hominis ⁊ cogitationes in ma¬
lum ab adolescentia: hoc est ab
insipientia pͥmȩ mulieris. Ita
insipientia mulieris. saporem
boni exdusit. quia serpentis ma¬
licia. mulieris insipientiam cir¬
cumuenit. S unde malicia uisa
est uicisse ad tempꝰ. inde uictã

Expanded text:
citata clarior est, eoque probaticitata clarior est, eoque probatior, quo officiosior. Et si quis sapientiam virtutis amorem definierit, non mihi a vero deviare videtur. Ubi autem amor est, labor non est, sed sapor. Et forte sapientia a sapore denominatur, quod virtuti accedens, quoddam veluti condimentum, sapidam reddat, quae per se insulsa quodam modo et aspera sentiebatur. Nec duxerim reprehendendum, si quis sapientiam saporem boni definiat. Hunc saporem perdidimus ab ipso pene exortu generis nostri. Ex quo cordis palatum sensu carnis praevalente infecit virus serpentis antiqui, coepit animae non sapere bonum, ac sapor noxius subintrare. Denique proni sunt sensus hominis et cogitationes in malum ab adolescentia , hoc est, ab insipientia primae mulieris. Ita insipientia mulieris saporem boni exclusit, quia serpentis malitia mulieris insipientiam circumvenit. Sed unde malitia visa est vicisse ad tempus, inde se victam
Abbreviated transcription (Latin):
te: alud in suauitate deliciari.
Licet namq ⁊ sapientia potens.
& uirt᷑ suauis existat. ut tamen ꝓpͥ¬
as quibq reddamꝰ uocabulis si¬
gnificantias. ugor uirtutẽ. sapi¬
entiam placidit᷑as animi. cum sp̃i¬
tali quadam suauitate demonstt᷑.
Hanc puto ab apło designatam.
ubi post multa hortamenta ꝑti¬
nentia ad uirtutem: adiecit qd̃
sapientiȩ est in suauitate. in sp̃u sc̃õ.
Igit᷑ stare. resistere. uim. ui repelle¬
re. quȩ utiq in partib uirtutis
deputant᷑. honor quidem. s labor
est. Non est enim id ipsum. ho¬
norem tuum laboriose defendẽ.
& quiete possidere. Non est idem
uirtute agi: & uirtute frui. Quie¬
qͥd uirtꝰ esaborat: sapientia fruit᷑.
Et qd sapientia ordinat. delib̾at
moderat᷑: uirtꝰ exequit᷑. Sapientiã scbe
in otio:ait sapiens. Ergo sapientia
ocia negotia sunt: & quo ociosi¬
or sapientia. eo exercitior in ge¬
nere suo. Eregione. uirtus exer¬

Expanded text:
te, aliud in suavitate deliciari. te, aliud in suavitate deliciari. Licet namque et sapientia potens, et virtus suavis existat; ut tamen proprias quibusque reddamus vocabulis significantias, vigor virtutem, sapientiam placiditas animi cum spirituali quadam suavitate demonstrat. Hanc puto ab Apostolo designatam, ubi post multa hortamenta pertinentia ad virtutem, adjecit quod sapientiae est: In suavitate, in Spiritu sancto . Igitur stare, resistere, vim vi repellere, quae utique in partibus virtutis deputantur, honor quidem, sed labor est. Non est enim id ipsum honorem tuum laboriose defendere, et quiete possidere. Non est idem virtute agi, et virtute frui. Quidquid virtus elaborat, sapientia fruitur; et quod sapientia ordinat, deliberat, moderatur; virtus exsequitur. 8. Sapientiam scribe in otio, ait Sapiens . Ergo sapientiae otia negotia sunt, et quo otiosior sapientia, eo exercitatior in genere suo. E regione virtus exer