comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum uiolentum obtentum est¬
iere qmͣ cũpossis ⁊ habundans¬
sis indigentib denegare. esuri¬
entium panis est quem tu detines.
nudoꝵ uestim̃tum est qd̃ tu reclu¬
dis miso̾ꝵ redemptõ ⁊ absoło est

Expanded text:
us estlere, quam, quum possis et abundes, indigentibus denegare. Esurientium panis est, quem tu detines; nudorum indumentum est, quod tu recludis; et miserorum redemtio est
Abbreviated transcription (Latin):
ceps ꝯmitoat iudici ecc̃astico po¬
testatem puniendi tales ip̃e citͣ
mortẽ uł membri abscisionẽ
uł sanguinis effusionẽ poterit
raptorem iube in carterari uel
flagellari uel pena peccumaria
mulctari. quos tñ iuenit tam
enormit̃ excessisse qd̃ mortẽ uł
membri detruncationẽ debeant
sustinere. debet reseruare puniẽ¬
dos regie potestati. exͣ.e. ĩ arch̾¬
epãtu. ¶ Predo drͣ duob mo¬
dis. nam p̃doz qui alios ĩiuste
p̃datur. ut sunt qui uiatorib
auferunt sua est ⁊̃ predomiles
qui querit ultͣ stipendium sibi

Expanded text:
ceps committat iudici ecclesiastico potestatem puniendi tales, ipse circa mortem vel membri truncationem vel sanguinis effusionem, poterit raptorem iubere incarcerari vel flagellari vel pena pecuniaria mulctari. Quos tamen invenerit adeo enormiter excessisse, quod mortem vel membri detruncationem debeant sustinere, debet reservare puniendos regie potestati. QUOD Rentie Predo dicitur duobus modis. Nam predo est, qui alios iniuste predatur, ut sunt qui viatoribus auferunt sua. Et est predo miles, qui querit ultra stipendium sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tentes credo ad̾ teneant᷑ simłr
ad restitutionẽ si io recipiebãt
tunitatem indebitam uł aliud
sine iusta causa cl̾i̾cus tñ uelp̃¬
latus excusaret᷑ in tali casu. si
dedit ut redimeret uexationem
suam a qua non poterat ałr li¬

Expanded text:
 credo quod teneantur similiter ad restitutionem, si illud recipiebant tunitatem indebitam vel aliter sine iusta causa. Clericus tamen vel prelatus excusaretur in tali casu, si dedit ut redimeret vexationem suam, a qua non poterat aliter li
Abbreviated transcription (Latin):
tare. ¶ Pena p̃donis eadẽ est
que ⁊ raptoris cum ut̃q rap¬
tor clici poss ut p̃do contineat᷑
subraptore tamꝙͣ spẽs sub ge¬
nere ⁊ ita quos par facinus
comquinat ⁊ eqͣt pena d simi¬
Incen diarius drͣ qui incendit
auctoritate ꝓpria ciuitatẽ uel
uillam uel mansũ uł segetẽ
uelrem similẽ malo studio suͥ¬
ma pessimã. Si aũ face̾t iussu
eius qui ht̃ potestatẽ inlicẽdi
bellum non iudicarẽ eum incẽ¬
dliariũ salua distinctione ꝙͣ¬

Expanded text:
tie Pena predonis eadem est que et raptoris, cum uterque raptor dici possit, ut predo contineatur sub raptore tamquam species sub genere. Et ita quos par facinus coinquinat et equa pena debet simiIncendiarius dicitur, qui incendit, auctoritate propria, civitatem vel villam vel mansum vel segetem vel rem similem malo studio sivndicta. Si autem faceret iussu eius qui habet potestatem indicendi bellum, non iudicarem eum incendiarium, salva distinctione
Abbreviated transcription (Latin):
sustentandã s ut faciant eos
diuites de patrimonio crucifixi.
¶It̾m diuitib ⁊ potentib ñ
ꝓpt̃ aliqmͣ cãm licitam ⁊ houe¬
tales inqͣm prelatos ⁊ clicos qͥ
talib confuerunt bona ecc̃asti
sacrilegiũ est accepisse pauꝑib
erogand̃ ⁊ efurientib ꝓpriis il¬
nium p̃donũ crudelitatẽ suꝑat¬

Expanded text:
sustentandam, sed ut faciant eos divites de patrimonio crucifixi; item divitibus et potentibus, non propter aliquam causam licitam vel honetales, inquam, prelatos et clericos, qui talibus conferunt bona ecclesias Accepisse pauperibus erogandum et esurientibus plurimis venium praedonum crudelitatem su
Abbreviated transcription (Latin):
torib. It̾m qui taliter retinent
uel consumunt tot homicidioꝵ
rei sunt quot pauperes in locis
ubi habitant fame mortui sũt.
pascunt᷑ uł dicant᷑ de reb ecc̃e.
nunquid ⁊ ip̃i tenent᷑ ad resti¬

Expanded text:
. Item mortaliter retinent vel consumunt quia tot homicidiorum rei sunt, quot pauperes in locis ubi habitant, fame mortui sunt. pascuntur vel ditantur de rebus ecclesie; numquid et ipse tenentur ad resti
Abbreviated transcription (Latin):
ta pericula possent inde oriri. tñ
qr forte non crederent sibi. Exal¬
tera parte uĩ qd̾ ñ possit agere pe¬
nitentiam uel in statu ẽẽ saluã¬
doꝵ durante tali deceptione qr
ñ dimittit᷑ pcc̃m iusi restituatur
ꝓpt̾ hoc non est ei pm̃ia denegan¬
officii ita ꝓcedat. fieuelet in con¬

Expanded text:
ta pericula possent inde oriri, tum quia forte non crederent sibi. Ex altera parte videtur quod non posset agere penitentiam vel esse in statu salvandorum, durante tali deceptione, quia non dimittitur peccatum, nisi restituatur opter hoc non est ei penitentia deneganius, ita procedat: revelet in con
Abbreviated transcription (Latin):
dend̃. ¶ Mulier que de adult̾o
suscepit filium uł supposuit alienũ
partum d laborare quib e mod̾
potest ut legitum heredes ñ fraudẽ¬
tur hereditate paĩna caute tũ. fie¬

Expanded text:
entie Mulier, que de adulterio suscepit filium vel supposuit alienum partum, debet laborare quibuscumque modis potest, ut legitimi heredes non fraudentur hereditate paterna. Caute tamen re
Abbreviated transcription (Latin):
nasterioꝵ utilitate pensata pꝰ
dispensare nisi gͣue fuerit ⁊
noͣbile fc̃m aut si is qui fecit
adultus fuerit ⁊ discretus ut
uiolent̾ ⁊ ualide contͣ ignorã¬
cur. ¶ Precipit᷑ aũ abbĩb
ut formam istã diligent̃ ob¬
seruent ne priuilegiũ mereã¬
tur amcitere. si ꝑmissa sibi ab¬
usi fu̾int potestate colligitur¬

Expanded text:
nasterii tui utilitate pensata, post dispensare, nisi graue fuerit et notabile factum. Aut is qui fecit adultus fuerit et discretus, ut uiolenter et ualide contrtur. Praecipimus autem abbatibus ut formam istam diligenter observent, ne privilegium mereantur amittere si concessa sibi abusi fuerint potestate. TITU
Abbreviated transcription (Latin):
Cld̾ si urgeat necr̃as uela.¬
rare uel frugem colligere ĩ die¬
b dñicis uel aliis festis ꝑꝑ peri¬
culum hostiũ qui in aliis die¬
b caꝑent uel occiderent eos.
bellum ⁊ qui tanta necessicate
iorib anni sollempnitatib ⁊
siras ad uictum suũ ⁊ susten¬
dationem suamacquirendam
ita tñ ut de illis studeat ꝓposse
largiores elemosinas eroga¬
cut ⁊ ꝓpter talem necessitatẽ
famis excusatur ⁊̃ aliquis a

Expanded text:
d si urgeat necessitas vel arare vel fructus colligere in diebus dominicis vel aliis festis, propter periculum hostium, qui in aliis diebus caperent vel occiderent eos? bellum et qui tanta necessitate ioribus anni solemnitatibus. Et sitas ad victum suum et sustentationem necessariam acquirendam, ita tamen ut de illis studeant pro posse largiores eleemosynas erogapropter talem necessitatem famis, excusatur etiam aliquis a
Abbreviated transcription (Latin):
quid de xp̃ianis qui acheden¬
ces ad ciuitates paganoꝵ sb̃¬
trahunt paganis hiꝰ pedagiũ
uł theloneũ ad hoc dico siua¬
dunt illuc tꝑe treuge ⁊ ñ por¬
racem tenent eis fidẽ defendẽ¬
do eos ĩ suo t̃ritorio. uł ĩ mani¬
tuna a latrõib ⁊ pyratis. de¬
bent ip̃i xp̃iani fidełr eis per¬
soluere scd̾m statutũ uł pactũ
alr tenerentur eis ad restitu¬
nonem si possunt uł sinon
possunt erogare iusus pau¬
perum ad mandatũ ecc̃e nã
fides ⁊̃ hosti seruanda est .xxii.¬

Expanded text:
Quid de christianis, qui accedentes ad civitates paganorum, subtrahunt paganis huiusmodi pedagium vel teloneum. Ad hoc dico: si vadunt illuc tempore treuge et non porraceni tenent eis fidem, defendendo eos in suo territorio vel maritima, a latronibus vel piratis, debent christiani fideliter ipsis persolvere secundum statutum vel pactum, alias tenentur eis ad restitutionem si possunt, vel si non possunt, erogare in usus pauperum ad mandatum ecclesie. Nam fides etiam hosti servanda est. Si
Abbreviated transcription (Latin):
scribitur. Adoptio est extͣnee
ꝑsone in filium uel ĩ nepotẽ.
uel deinceps assumptio legi¬
tima. ¶ Spẽs eius sunt due
una dr᷑ arrogatio. alia simpͥ
adoptio. Arrogatur ille qui

Expanded text:
ie Adoptio est extranee persone in filium vel in nepotem vel deinceps assumptio legitima. Species eius sunt due: una dicitur arrogatio, alia simplex adoptio. Arrogatur ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
uer uo adoptare non potest
nisi ex rescriptione prĩcipis
in solacium filioꝵ amissoꝵ ei
potest adoptari quilz tam ma¬
sculus qmͣ femina dum mͦ sit
minoris etatis pr̃e adoptõ iͣ
qd̾ filius eius naturał ẽẽ pos¬
sit. ut . ff. e .t. adoptionis.¶
adoptatur ꝑ om̃ia qiͣ filius
hẽatur .ĩ ut ⁊̃ ab intestato suc¬
⁊ eius filii uel nepotes si quos
ĩpotestate ht tnͣseunt ĩ potesta¬
tem arrogantis qd̃ ñ est ĩ eo

Expanded text:
ero adoptare non potest, nisi ex rescripto principis in solatium filiorum amissorum ei Potest adoptari quilibet, tam masculus, quam femina, dummodo sit minoris etatis patre adoptivo, ita quod filius eius naturalis esse possit. Effectus adoptionis adoptatur, per omnia habeatur, ita ut etiam ab intestato sucet eius filii vel nepotes, si quos in potestate habet, transeunt in potestatem arrogantis quod non est in eo
Abbreviated transcription (French):
Que li donz maus damer ẽ lace
c est douz penser le q̃l recorde
C e on esperãce sa corde
C ar qnͣt lamãt pleure ⁊ souspire
E t est en paine et amartire
Douz pẽser uiẽt auchief de piece
E t alamẽt en son ueuir

Expanded text:
que li laz d'Amors enlace  est Douz Pensers, qui lor recorde  ce ou Esperance s'acorde.  Quant li amant plaint et soupire  et est en duel et en martire,  Douz Pensers vient a chief de piece,  et a l'amant
Abbreviated transcription (Latin):
lũt. q̃ gaudiis ĩt̾nis dũ
necant. qui sem ip̃os atumłtu curax ĩ utiliũ sacriberbi
gladio mortificare ñ desinũt. et se intꝰ ante dei faciẽ uisioẽ
mentis abscõdũt. ealib nãq ꝑ paulũ dici. mortin enĩ estis ⁊
uita ur̃a abscondita ẽ apd̾ d̾m. ꝑfcẽ uãq mori mũdo ñ possuꝰ

Expanded text:
t, qui gaudiis internis dum necant, qui semetipsos a tumultu curarum inutilium sacri verbi gladio mortificare non desinunt, et se intus ante Dei faciem in sinu mentis abscondunt. Talibus namque per Paulum dicitur: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita
Abbreviated transcription (Latin):
sili̾tudiẽm ĩ nati̾s rerũ. q̃ris qnõ u̾gĩtas gemut saluatorẽ
sicut flos uitis odorẽ. si corruptũ ĩuenis florẽ ꝓ eo qd̾ dedit o¬
dorẽ. uiolatũ crede pudorẽ qr edidit saluatorẽ. Eͥd potes calũp¬
fructificaui ⁊ c̾. Ram botrus cypri dilcũs meꝰ mͥ. de quo ñ soli
torcular passiõis rubeũ mustũ exp̃ssit p̃cõsi sãgiũs quo calix
p̃clarꝰ mebriat. S et coctidie deuocõ scã sibi biũ exp̾mit
qd̾ letificat cor hoĩs et ĩ ebriat uoluptate gaudii ⁊ amoris

Expanded text:
uaeris quomodo virginitas genuit Salvatorem? Sicut flos vitis odorem. Si corruptum inveneris florem, pro eo quod dedit odorem, violatum crede pudorem, quia edidit Salvatorem. Quid potes calumnuasi vitis: nam botrus Cypri dilectus suus illi , de quo non solum torcular passionis rubens mustum expressit pretiosi sanguinis, quo calix praeclarus inebriat; sed et quotidie devotio sancta sibi vinum exprimit, quod laetificat cor hominis, et inebria
Abbreviated transcription (Latin):
des xp̃i rigabat. totam pulsat cordis sui ⁊ corꝑis sim¬
phoniã. organ planctib dat clamorẽ. cytharam ꝑ su¬
spiria longa modulat᷑. gemiitꝰ aptat in fistulã. ⁊ dũ
rum
pectus ip̃am ꝯscĩam arguẽs sepe ꝑcutit facit placit᷑a cim

Expanded text:
deitatis totas, totam pulsat cordis sui et corporis symphoniam, organi planctus dat clamorem, citharam per suspiria longa modulatur, gemitus aptat in fistulam; et dum pectus ipsam conscientiam arguens saepe percutit, facit placitura Deo
Abbreviated transcription (Latin):
est sũmuĩ bonuĩ ibi ẽ sũma felicitas sũma iocũditas u̾a lib̾ta
ꝑfcã caritas. et̾na societas ⁊ secura et̾intas. ibi ẽ uã leticia plena
scĩa. oĩs pscritudo ⁊ oĩs bĩtudo. est ibi. pax pietas. bonitas. lux. u̾tꝰ
honestas. gaudia. leticie dłcedo. uita ꝑhẽpnis. gła laus. reqͥes
tũ fu̾it. bidebit dm̃ ad rolũtatẽ. hẽbit eũ ad uoluptatẽ. fruetꝰ
ad iocũditatẽ. ĩ et̾ntate bigebit ĩ u̾tate fulgebit. ĩ bonitate
gaudebit. sicut hẽbit ꝑmanẽdi et̾mtatẽ. sic cognoscendi faci¬
litatẽ. ⁊ reqͥescendi felicitatẽ. ciius siquid̾ erit illiꝰ cĩtatis cuiꝰ¬

Expanded text:
icitas, summa jucunditas, vera libertas, perfecta charitas, aeterna securitas, et secura aeternitas; ibi est vera laetitia, plena scientia, omnis pulchritudo, et omnis beatitudo. Est ibi pax, pietas, bonitas, lux, virtus, honestas, Gaudia, laetitiae, dulcedo, vita perennis. Gloria, laus, requies, tatem, habebit ad voluptatem, fruetur ad jucunditatem. In aeternitate vigebit, in veritate fulgebit, in bonitate gaudebit. Sicut habebit permanendi aeternitatem, sic cognoscendi facilitatem et requiescendi felicitatem. Civis siquidem erit illius sanctae civ
Abbreviated transcription (Latin):
dilciõ totũ cor hoĩs ĩplens ⁊ saciãs. tota erit illiꝰ bĩtudĩs ꝯ¬
sũmatõ. una erit oĩm linga iubilatõ indefessa. unꝰ affcũs.
amor etͥnꝰ. patebit ui̾tas. ĩplebit᷑ caritas. ⁊ erit aĩe ⁊ corꝑis
ĩ tegra societas. fulgebit sicut sol hũqnitas głificata. qiie
fectuũ. ĩ torrẽte illiꝰ uoluptatis nichil ultra appetet cu¬
mulata societas. tanta erit felicitas ibi erit cumulus
felicitatis suꝑeminẽs gła. suꝑhabũdãs leticia. S ad h¬

Expanded text:
delectatio totum cor hominis implens et satians, tota erit illius beatitudinis consummatio. Una erit omnium lingua, jubilatio indefessa, unus affectus, amor aeternus. Patebit veritas, implebitur charitas; et erit integra corporis et animae societas fectuum. In torrente illius voluptatis nihil ultra appetet cumulata satietas; tanta erit felicitas. Ibi siquidem erit cumulus felicitatis supereminens gloria, et superabundans laetitia. 13.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ eo qd̾ sustinet. alios roborat. nõ enĩ filioꝵ suoꝵ fu̾at
ĩ eo despicerẽt contra quẽ ĩmime̾ passionũ ꝯtume¬
lie p̃ualerẽt. ⁊ idcirco minꝰ dolebit ĩtormẽtis s magis¬
in filiis ĩtormẽtoꝵ suoꝵ tẽptatoe metuebat. ꝑupẽde¬
bat in se plagas corꝑis dũ formidaret ĩ filiis plagus

Expanded text:
ipse sustinet alios roborat. Non enim filiorum suorum fuerat in eo despicerent, contra quam innumerae passionum contumeliae praevalerent. Et idcirco minus dolebat in tormentis, sed magis filiis de tormentorum suorum tentatione metuebat. Parvipendebat in se plagas corporis, dum formidaret in filiis plagas
Abbreviated transcription (Latin):
le facinꝰ cũ tali persona. tali in loco admisisti:
Crubuit clericꝰ: diuertensq ab eo sacerdotem euo¬
cat: in partem secedit: crimen a demone sͥ obie¬
ctum & siqua forte premebant eiꝰ concientiam
spiritu ꝯtrito dãnat: uoce humili confitet᷑ : iu¬
dicio sacerdotis se subdit : satisfactionẽ sibi in¬
iunctam ꝓmpta alacritate amplectit᷑. Sicq
tandem filei uͥtute aĩatus : ad demoniaci rediens
presentiam. & de me inqͥt qͥd dicis: In quẽ ille
ut suũ erat toruos intendens oculos & sepe mł
tum hunc respectans. recede inqͥt a me: qͥa m¬
confusiomi: exclamauit & dixit. Audite fideles.
attendite popłi. quanta sit fidei nr̃ȩ uirtꝰ: quã
admirabile. qͣmq efficax sit confessionis inedici¬
bile sacram̃tum. Audistis enĩ qͥ coram ãderatis
qͣm cͦpia mͥ imꝓperauit demon. qͥ hunc hominẽ
obsidet: & utiq uera. Nc̃ autẽ facta ꝯfessiõe et

Expanded text:
le facinus cum tali persona, tali loco, admisisti. le facinus cum tali persona, tali loco, admisisti. Erubuit clericus; divertensque ab eo sacerdotem evocat, in partem secedit, crimen a daemone sibi objectum, et si qua forte premebant conscientiam, spiritu contrito damnat, voce humili confitetur, judicio se sacerdotis subdit, satisfactionem sibi injunctam prompta alacritate amplectitur. Sicque tandem fidei virtute animatus ad daemoniaci rediens praesentiam, Et de me, inquit, quid dicis? In quem ille, ut suum erat, torvos intendens oculos, Et saepe hunc multum respectans, Recede, inquit, a me, quia nconfusioni, exclamavit et dixit: Audite, fideles, attendite, populi, quanta sit fidei nostrae virtus, quam admirabilis quamque efficax sit confessionis indicibile sacramentum. Audistis enim qui coram aderatis quam turpia mihi improperavit daemon, qui hunc hominem obsidet, et utique vera. Nunc autem facta confessione, et
Abbreviated transcription (Latin):
geniȩ. gimo noĩe: de castro prulliaco oriun¬
dus. Hunc parentes uinctũ cathenis. mi¬
nistroꝵ obseqͥo ad scĩ basilicam exhiberi fe¬
cerunt. Demon autẽ qͥ eum inuaserat et
durus possessor p̾sidebat illi: ad multoꝵ cõ¬
fusionem ut ꝓpͥo organo abutebat᷑. Qͥcũq
enĩ in eiꝰ uenisset presentiam capitalis cri¬
minis noxe obnoxiꝰ: statĩ tempꝰ. locum per¬
sonã. modumq facinoris demon in eiꝰ faci¬
em irreuerenter corã omĩb exponebat. Tan¬
ta erat in demone scelerũ perspicacia. Qd̃
clari sanguinis. ñ nulliꝰ etiam dignitatis.
in eccłia. nam subdecanꝰ erat. audiens: gra¬
uiter tulit tantam scilicet adeo diabolo per¬
missam potestatem. ut homines presertim
niq in presentiam demoniaci cũ hac quere¬
la uenit. In quẽ diabolus eius dirigens ocu¬
los quẽ occupauerat: ꝑ os ipsuis ait. Et tu
de sano capite nos obuirgas: qui hac nocte ta¬

Expanded text:
genie, Gimo nomine, de castro Prierato oriungenie, Gimo nomine, de castro Prierato oriundus. Hunc parentes vinctum catenis ministrorum obsequio ad sancti basilicam exhiberi fecerunt. Daemon autem qui eum invaserat, et durus possessor praesidebat, illo ad multorum confusionem, ut proprio organo, abutebatur. Quicunque enim in ejus venisset praesentiam capitalis criminis noxe obnoxius, statim tempus, locum, personam, modumque facinoris daemon in ejus faciem irreverenter coram omnibus exponebat. Tanta erat in daemone perspicacia sceledives opum, clari sanguinis, nonnullius etiam dignitatis in ecclesia nam subdecanus erat audiens, graviter tulit, tantam scilicet a Deo diabolo permissam potestatem ut homines, praesertim nique in praesentia daemoniaci cum hac querela venit. In quem diabolus, ejus dirigens oculos quem occupaverat, per os ipsius ait: Et tu de sano capite nos objurgas, qui hac nocte ta
Abbreviated transcription (Latin):
honorem dei & laudem sigmipotentis martini
floret religio: xp̃iq seruitꝰ liberalis. in dies
ex soluit᷑. Credicor qͦq illustris marchisii & si
sanguinis generositate inferior: moꝵ tamen no¬
bilitate. precipue circa martini honorem se pro¬
bauit ingenuuo. Nlam & ipse propͥis sumptibꝰ
in martim honore ȩccłiam ꝯostruxit: cui t̃m
redituum acqsiuit: quãtum ꝯuentui mona¬
chorum ibidem deo & beato martino seruienti¬
um. plenissimo sumpti sufficere potuisset.
Florent autẽ hodieq ambe ȩccłiȩ: quȩ ingredi¬
entib nobis italiam ꝑuiȩ sunt.: uicinę scilie
ad beati uiri sacroscm tumulum undecũq
patriȩ energumini ferebant᷑. Mirũ in mõdũ
mortui uirtꝰ circa uiuos saluti. operabatur.
Nec quisquã optata sospitate frustrabatur:
nisi cuiꝰ fides infirma de martim potentia
dubitans arguitur. Erat tunc tẽporis demo¬
niacus quidam etate iuuenis militaris ꝓ¬

Expanded text:
honorem Dei et laudem sancti Martini honorem Dei et laudem sancti Martini floret religio, Christique servitus liberalis in dies exsolvitur. Crediturque quod illustris Marchisii, etsi sanguinis generositate inferior, morum tamen nobilitate, praecipue circa Martini honorem, se probavit ingenuum. Nam et ipse propriis sumptibus in Martini honorem ecclesiam construxit, cui tantum reddituum acquisivit quantum conventui monachorum ibidem Deo et beato Martino servientium plenissimos sumptus sufficere potuisset. Florent autem hodieque ambae ecclesiae, quae ingredientibus nobis Italiam perviae sunt, vicinae scilicet ad beati viri sacrosanctum tumulum undecunque patriae energumeni ferebantur. Mirum in modum mortui virtus circa vivos salutem operabatur, nec quisquam optata sanitate frustrabatur, nisi cujus fides infirma de Martini potentia haesitabat. Erat tunc temporis daemoniacus quidam aetate juvenis, militaris pro
Abbreviated transcription (Latin):
fiat occasio fidei infringende. His dictis. colli¬
gi pecuniam: & ad hospitiũ iubet deportari.¬
eccłiȩ introitu. ad est improuisus ille cui debi¬
tor tenebat᷑. Tum uir exclamat pre gaudio:
miraculũ explicat: martinũ actollit: mar¬
tinum inclamat: martira facit audiri mira¬
bilia. Tandem creditori recunsignat pecum¬
am. Plebs urbana concurrit & rustica: cle¬
ro preconante presente marchisio. simul &
ꝓtestante miraculũ exponit᷑ xp̃i gloria.
martini pietas. in ꝯgregatõe laudatur. Uir
igit᷑ preclarus quẽ & ingenua liberalitas ex
meliꝰ incitabat: regressus ad propria. sanctibe¬
neficio haud ingratꝰ extitit. Dempe ȩccłiam
in honore dõni martini in ꝓpͥo fundauit allo¬
dio: eamq de ꝓpriis reditib fua munificenti¬
a ampliauit : ut conuentui monacoꝵ iuibi con¬
gregato & prelato eis patre. abbatiam fore in
perpetuum ostitueret : in qua usq hodie ad

Expanded text:
fiat occasio fidei infringendae. His dictis, pecufiat occasio fidei infringendae. His dictis, pecuniam colligi et ad hospitium jubet deportari,ecclesiae introitu adest improvisus ille cui debitor tenebatur. Tunc vir exclamat prae gaudio; miraculum explicat; Martinum attollit; Martinum inclamat; Martini facit audiri mirabilia. Tandem creditori reconsignat pecuniam. Plebs urbana concurrit et rustica, clero praeconante, praesente Marchisio simul et protestante miraculum exponitur. Christi gloria, Martini pietas in communi laudatur. Vir igitur praeclarus, quem et ingenuitas et liberalitas exomelius incitabat, regressus ad propria, sancti beneficiis haud ingratus exstitit. Nempe ecclesiam in honore domni Martini in proprio fundavit allodio, eamque de propriis redditibus sua munificentia ampliavit, ut conventu monachorum inibi congregato, et praelato eis Patre abbatiam fore in perpetuum constitueret, in qua usque hodie in
Abbreviated transcription (Latin):
iubet. aurilium pollicet᷑. Nec mora: uisio sõ¬
nusq parit᷑ terminantur. homo excitus
congratulari ceperat uisiom: Sed martim pro.¬
missio reuertitur in effectum. Nam repente
duo uasa erea propter se posita. uir illustris rep¬
perit. summam nummoꝵ continentia: pro
quib sollicitꝰ martino supplicauerat. Que
simul aspexit asseruante nemine : mirari sec̃
circ̃quaq prospicere: ne forte ad sui temptati¬
onem pecuniam tantam quis opposuisset. He¬
rebat igit᷑ stupens. Quem seruientes sui qui
orationis eiꝰ finem eminꝰ prestolabant᷑ sollicitũ
perpendentes ꝓpiꝰ accẽdunt: neminem affuisse
sese excubantib. qͥ ea deposuerit ñ minꝰ mira¬
culo qͣm gaudio affeti ꝓtestant᷑. Tunc mar¬
chisius. Signipotens inqͥt martinꝰ. de celesti¬
bus credo thesauris mͥ pondꝰ pecumarum qͥbꝰ
debitor his dieb teneor celicus destinauit.
Osi & creditorem exhiberet: ne eiꝰ uisitatio mͥ

Expanded text:
jubet, auxilium pollicetur. Nec mora; visio somjubet, auxilium pollicetur. Nec mora; visio somnusque pariter terminantur. Homo excitus congratulari coeperat visioni. Sed Martini promissio revertitur in effectum. Nam repente duo vasa aurea prope se posita vir illustris reperit summam nummorum continentia pro quibus sollicitus Martino supplicaverat. Quae simul ut aspexit, servante nemine, mirari secum, circumquaque prospicere, ne forte ad sui tentationem pecuniam tantam quis apposuisset. Haerebat igitur stupens. Quem servientes sui, qui ejus orationis fidem eminus praestolabantur, sollicitum perpendentes propius accedunt, neminem adfuisse sese excubantibus qui ea deposuerit, non minus miraculo quam gaudio affecti protestabantur. Tunc Marchisius: Signipotens, inquit, Martinus de coelestibus, credo, thesauris mihi pondus pecuniarum quibus debitor his diebus teneor coelitus destinavit. O si et creditorem exhiberet, ne ejus visitatio mihi
Abbreviated transcription (Latin):
positis simul fidessorib multis ͤ & tunc eiusd̾ red¬
dende pecumȩ. dies condictus instabat. Qͥa faceret :
Si enim more auium pernicib alis euolare poss:
nec sic quidem ad prefixum poterat occurrere
diem. Qd̃ igitur solum sibi restabat: ad mar¬
tini suffragia poscenda totus conuertitur: ũ¬
lum uotis. illum exorat gemitib ut in tanta
necessitate constituto subueniat: ne scilioet
qui sese & sua negotia ob eiꝰ deuotionem oblitꝰ
fuerat. ab ipso obliuiscatur : ne fideiussoꝵ &
suam ipsius fidem periclitari sinat: sed more
quam dura necessitas ꝓtendebat diu fatigatus.
tãdem obdormiuit: cum ecce signipotens ille
martinꝰ. ut totus semꝑ uisceribus caritatis af¬
fluebat: deuotum sibi miseratus. ei asticit pon¬
tificali redimitꝰ infula. duobꝰ pariter episco¬
pis comitantib Uisumq est uiro qd̾ duo illi
ꝓ eo martinum supplicarent. Quoꝵ precib
sanctus liberali hylaritate annuens: fidem

Expanded text:
rpositis simul fideijussoribus multis, et tunc ejusdem redrpositis simul fideijussoribus multis, et tunc ejusdem reddendae pecuniae dies condictus instabat. Quid faceret? Si enim more avium pernicibus alis evolare posset, nec sic quidem ad praefixum poterat occurrere diem. Quod igitur solum sibi restabat, ad Martini suffragia poscenda totus convertitur. Illum votis, illum exorat gemitibus ut in tanta necessitate constituto subveniat; ne scilicet, qui sese et sua negotia ob ejus devotionem oblitus fuerat, ab ipso obliviscatur, ne fidejussorum et suam ipsius fidem periclitari sinat; sed more quam dura necessitas praetendebat, diu fatigatus, tandem obdormivit; cum ecce signipotens ille Martinus, ut totus semper visceribus charitatis affluebat, devotum sibi miseratus, in visu ei astitit pontificalibus redimitus infulis, duobus pariter episcopis comitatus visumque est viro quod duo illi pro eo Martino supplicarent, quorum precibus sanctus liberali hilaritate annuens fidem
Abbreviated transcription (Latin):
cessu siqͥdem temporis in diocesi sua eccłiam
in honore beati martini construxit: quam
tantis reditibus cumulauit: ut xxͦx. ca
nonici inea deo & sanctissuo martino de¬
seruientes. abundantissimis sumptib sustan¬
monte ferrato bonefacius nomine. hanc sͥ¬
bone deuotionis consuetudinem fecerat: ut
annis sĩgnlis ad diem festum beati martini¬
ueniens. tumulum eiꝰ sacrosanctum expete¬
ret. Non eum itineris longitudo uel asꝑitas:
non interiacentium hostium insidiȩ. ñ belloꝵ
frequens incursio. ñ deniq ulla poterant imn¬
pedire negotia: qͥn ad sancti suffragia prome¬
renda occurreret. Ad eo fidele uiro ꝓpositum
erat. Pro more igitur aliqñ uenerat: cum su¬
bito posito in oratione: negotium periculosũ
satis perculit eiꝰ memoriam. Mutuo siqͥdem
lxͣ. milia solidoꝵ. in patria sua a qͦdam burge̾n¬
se acceperat sub fidei suȩ sacramento. scilio int̃¬

Expanded text:
ocessu itaque temporis in dioecesi sua ecclesiam ocessu itaque temporis in dioecesi sua ecclesiam in honore beati Martini construxit, quam tantis redditibus cumulavit ut quinquaginta canonici in ea Deo et sancto Martino deservientes abundantissimis sumptibus sustenMonteferrato, Bonifacius nomine, bonae devotionis consuetudinem fecerat ut annis singulis ad diem festum beati Martini, tumulum ejus sacrosanctum expeteret. Non enim itineris longitudo et asperitas, non interjacentium hostium insidiae, non bellorum frequens incursio, non denique ulla poterant impedire negotia quin ad sancti suffragia promerenda occurreret. Adeo fideli viro propositum erat! Pro more igitur aliquando venerat, cum subito posito in oratione negotium periculosum satis perculit ejus memoriam. Mutuo siquidem sexaginta solidorum millia in patria sua a quodam Burgense acceperat, sub fidei suae sacramento scilicet, inte
Abbreviated transcription (Latin):
bicunda. uice cicatricis alterutram diuide¬
bat. Quid moror: Clamor mirantium simł¬
lif & gaudentium ad astra sustollit᷑: cano¬
nici qui matutinos hymnos ꝓsollẽm more
decantabant. exciti uocib accurrunt: remq
dignam satis miraculo oculis comꝓbantes:
neminem scõꝵ signoꝵ efficacia comparabilem
martino protestabant᷑. Pulsant᷑ igitur sig¬
na: te deum laudamꝰ a lacriter decantatur.
Mane dato: ꝯuentus clericorum in capitulũ
ꝯuocatur. Iussione martini accepta. episcopũ
sanatum canonicum faciunt: qui & eõdem
die ut sibi sanctus iusserat: dominican mis¬
sam clero populisq astantib celebrauit. Qb
rite perfectis. letus & incolumis remeauit ad
ꝓpria. Sed ñ ingratus uel sancti beneficiouł
canonicoꝵ eiꝰ obsequio: ipsi sc̃o uestes sericas
preciosas uasaq aurea & argentea quibus
hodieq deo &: saucto inbi ministratur tͣns¬
misit: singulisq cauonicis singula donari

Expanded text:
bicunda hinc cicatricis alterutram dividebicunda hinc cicatricis alterutram dividebat. Quid moror? Clamor mirantium simul et gaudentium ad astra sustollitur. Canonici, qui matutinos hymnos pro solemni more decantabant, exciti vocibus accurrunt, remque dignam satis miraculo oculis comprobantes, neminem sanctorum signorum efficacia comparabilem Martino protestabantur. Pulsantur igitur signa, Te Deum laudamus alacriter decantatur. Mane dato conventus canonicorum in capitulum convocatur: Jussione Martini accepta, episcopum sanatum canonicum faciunt; qui et eodem die, ut sibi sanctus jusserat, Dominicam missam clero populisque astantibus celebravit. Quibus rite perfectis, laetus et incolumis remeavit ad propria. Sed non ingratus, vel sancti beneficio vel canonicorum suorum obsequio, ipsi sancto vestes sericas pretiosas vasaque aurea et argentea, quibus hodieque Domino et sancto inibi ministratur, transmisit singulisque canonicis singula donaria
Abbreviated transcription (Latin):
tercessione fiducialius presũmant. His dictis:
morbi locum baculi pastoralis cuspide. ui sus
est tetigisse. Ad cuius tactum & uisio dispa¬
ruit: & somnus recessit. Excitus ep̃c: exꝑienti¬
e causa. loco uulueris manum apponit. At
ministri eius qui ꝓpter excubabant tim̃tes:
tactu pruriginem irritare prohibebant euoi.
Quibus ille. Holite inquit timere. Dõnus enĩ
martinꝰ: me sanitati reddidit. Qͥbus sciscitan¬
tib ne forte ꝑ somnum loqueret᷑: accendite
inqͥt lucernas. Uenite ꝙ udete locum ubi
fuerat morbꝰ. Illi dicto citiꝰ. nam more impa¬
tiens desiderium est : accensis luminarib
preeuntem secuntur: inq capitulum ȩccłiȩ
substiterunt. Tnc uero resoluunt fascias
quibus ut mos est alligabatur: pullosq qͦs
sero morbo uelut insaciabili beluȩ obiecerant
intactos reperiunt: carnem succreuisse re¬
liꝗͣ in nullo humiliorem inueniunt: nec
ab ea differre preter qd̾ lineola quedam ru¬

Expanded text:
tercessione fiducialius praesumat. His dictis tercessione fiducialius praesumat. His dictis morbi locum baculi pastoralis cuspide visus est tetigisse. Ad cujus tactum et visio disparuit, et somnus recessit. Excitatus episcopus experientiae causa loco vulneris manum apponit. At ministri ejus, qui prope excubabant, timentes tactu pruriginem irritare, prohibebant eum. Quibus ille: Nolite, inquit, timere. Domnus enim Martinus me sanitati restituit. Quibus excitantibus ne forte per somnium loqueretur, Accendite, inquit, lucernas, venite et videte locum ubi fuerat morbus. Illi dicto citius nam morae impatiens desiderium est accensis luminaribus praeeuntem sequuntur, inque capitulo ecclesiae substiterunt. Tunc vero resolvunt fascias quibus, ut mos est, ligabatur, pullosque quos sero morbo velut insatiabili belluae objecerant intactos reperiunt, carnem subcrevisse reliqua in nullo humiliorem inveniunt, nec ab ea differre praeter quod lineola quaedam ru
Abbreviated transcription (Latin):
eger hic optatam recipiat sanitatem: qui tam de¬
uotus ex tam longis partib ad nostrum uenit
tumulum: tã suppliciter. tã perseueranter
nostram opem expetiit.ꝰ Q brictuis. Domine
inquit si placet uestre pietati. bonumn est ut iste
pristinam recipiat sanitatem: presertĩ homo no¬
stri ordinis: & cuius uita ordinem ñ deturpat.
Tunc igitur martinꝰ ꝯuersus ad egrum. & fanu¬
liare sibi nomen crucis ore sacro depromens: ip¬
samq crucem manu suꝑ eum depingens: fra¬
sanus: & uocatis clericis meis. ii notesce illis
qd precibus meis adeptus sis sospitatem. Di¬
ces etiam eis ex precepto meo: quatinꝰ te huiꝰ
ȩcclesiȩ meȩ canonicum faciant. In testimo¬
nium autem gloriȩ xp̃i & tuȩ sanitatis. p̾ci¬
pio ut missam maiorem hodie cantes : qͦ po¬
pulus uniuersus qui tuam insanabilem no¬
uerat egͥtudinem: uiso te sospite in missȩ ce¬
lebratione. & deum glorificent. & de nostra in¬

Expanded text:
aeger hic optatam recipiat sanitatem, qui tam deaeger hic optatam recipiat sanitatem, qui tam devotus ex tam longinquis partibus ad nostrum venit tumulum, tam suppliciter, tam perseveranter nostram opem expetiit? Et Briccius: Domine, inquit, si placet vestrae pietati, bonum est ut iste pristinam sanitatem recipiat, praesertim homo nostri ordinis, et cujus vita ordinem non deturpat. Tunc igitur Martinus conversus ad aegrum, et familiare sibi nomen crucis ore sacro depromens, ipsamque crucem super eum depingens: Heldrige sanus, et vocatis clericis meis, innotesce illis quia precibus meis adeptus es sanitatem: Dices etiam eis ex praecepto meo quatenus te hujus ecclesiae meae canonicum faciant. In testimonium autem gloriae Christi et tuae sanitatis praecipio ut missam majorem hodie cantes, quo populus universus qui tuam noverat insanabilem aegritudinem, viso te sospite in missae celebratione, et Deum glorificet, et de nostra in
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicitur ei posito in luctu: musica erat ĩportu¬
na narratio. Uincebat deuotione mesticiam:
nec ũquam nocturnis iugiliis abesse patiebat᷑.
Multa canonicoꝵ circa eum compassio: mira
beniuolentia erat. Ipse ante sanctum tiumnulũ
in somnis ꝓnusq pernoctabat: quia ñ nisi pro¬
nus urgente incommodo ualebat subsistere.
Contimatis itaq seꝑtem dieb sollemnitatis.
clerus & populus more debito letabantur: iste
uero non dieb non noctib. a lacrimis & oratio¬
ne cessabat. Septima deinum nocte. oratione
continua & doloris fatigatus acerbitate: ut e¬
rat ante sanctum tumulum ꝓstratus paulu¬
lum obdormiuit: cum eoce signipotens martinꝰ.
pontificali decoratus infula: ei uisus est astitisse.
Quem ut patrem filius. ut discipulus precep¬
torẽ sauctus brictius sequebatur: & ipse tamen
episcopaliter redimitus. Ad quem ita martinus.
Quid frater brictiꝰ Iustum ne tibi uidetur. ut

Expanded text:
ut dicitur, ei posito in luctu musica erat importuut dicitur, ei posito in luctu musica erat importuna narratio. Vincebat tamen devotione moestitiam, nec unquam nocturnis vigiliis abesse patiebatur. Multa canonicorum circa eum compassio, mira benevolentia erat. Ipse autem sanctum tumulum insomnis pronusque pernoctabat, quia nonnisi pronus urgente incommodo, valebat subsistere. Continuatis itaque septem diebus solemnitatibus, clerus et populus more debito laetabantur. Ipse vero non diebus, non noctibus, a lacrymis et oratione cessabat. Septima demum nocte, oratione continua et doloris fatigatus acerbitate, ut erat ante sacrosanctum tumulum prostratus, paululum obdormivit, cum ecce signipotens Martinus, pontificali decoratus infula, ei visus est astitisse. Quem ut patrem filius, ut discipulus praeceptorem sanctus Briccius sequebatur, et ipse tamen episcopaliter redimitus. Ad quem ita Martinus: Quid, frater Bricci? Justumne tibi videtur ut
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ spiritu sibi intimante sentiens episcopus. &¬
de martini suffragio spem uelut otra spem
presumens per eum posse fieri qd̾ ars huma¬
na non poterat. Uoto itaq se obligat martim se¬
pulcrũ se uisitaturum : ab eo fideliter se petitu¬
rum ꝗͣ post deum ab ipso sibi dari sanitatem
soluminodo presumebat. Nec mora: pium uo¬
tum pia uoluntas ȩxequitur. Adiunctis igitur¬
sibi honestissimis comitibus & preparatis ab un¬
de quȩ necessaria erant. iter aggreditur: sũmoꝑe
ꝓcurans ut ad festum sancti pontificis qͦd ĩmi¬
nebat occurreret. Qͦd & factum est. Nec latere
potuit: uel egrotantis sublimitas. uel tantȩ subli¬
mitatis infirmitas. Quanto enim quis eminen-¬
tior: tanto eius infortunia latius diuulgantur.
Quippe fama fortunȩ comes: quam illa subruit
hȩc diffamat. Incererat igit᷑ moribundꝰ episcopus:
episcopi martini uiuis laudib ꝙ festiuis. Sed

Expanded text:
d spiritu sibi intimante sentiscens episcopus, d spiritu sibi intimante sentiscens episcopus, de Martini suffragio spem velut contra spem ertitur, praesumens per eum posse fieri quod ars humana non poterat. Voto itaque se obligat Martini sepulcrum se visitaturum, ab eo fideliter se periturum quam post Deum ab ipso sibi dari sanitatem solummodo praesumebat. Nec mora: pium votum pia voluntas exsequitur. Adjunctis sibi igitur honestissimis comitibus, praeparatis abunde quae erant necessaria, iter aggreditur, summopere procurans ut ad festum summi Pontificis, quod imminebat, occurreret. Quod et factum est. Nec latere potuit vel aegrotantis sublimitas vel tantae sublimitatis infirmitas. Quanto enim quis eminentior, tanto ejus infortunia latius divulgantur. Quippe fama fortunae comes, quem illa subruit, haec diffamat. Intererat igitur moribundus episcopus episcopi Martini vivis laudibus et festivis: sed,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutibꝰ multa freqñter audiuimꝰ: sed nos de
plurimis ñ nuilla miracula quȩ uidimꝰ declara
dicio. morbo qui lupus uulgo dicitur. misera
biliter laborabat. Patiebatur autem in natibus
Erat igitur uidere iniseriam. Tam grauiter enĩ
uis ualitudinis grassabatur : ut mirum in
modum carnes uiri lupino more consume¬
ret. corroderet. deuoraret. Solumq solatiũ
ñ quidem spes euadende egritudinis. sed sal¬
tem dilatio mortis erat: qd̾ cotidie duo pulli
gallinarum eplumes & euiscerati mane̾. duo¬
q uespere uice carnium uiri osumendi mor¬
bo. ac si lupine rabiei opponebantur. Nec sic
cessabat consumptio carnium eius. Inuisceratꝰ
enim morbus. & si aliq̃n extrinsecus pascebat᷑:
intrinsecam tñ materiam familiarius ꝯsuine¬
bat. Quid plura: Desperantibus medicis. cura
omni inutiliter frustraq consumpta: episcopꝰ
acsi moriturus ab humana salute penitꝰ de¬
stituitur. Sedd ut ait dñs quȩ impossibilia st̃
apud homines: possibilia sunt apud deum.

Expanded text:
virtutibus multa frequenter audivimus. Sed de plurimis nonnulla miracula quae vidimus declarardicio morbo, qui vulgo lupus dicitur, miserabiliter imo mirabiliter laborabat. Patiebatur autem in natibus. Erat igitur videre miseria. Tam graviter enim vis valetudinis grassabatur ut mirum in modum carnes viri more lupino consumeret, corroderet, devoraret, solumque solatium, non quidem spes evadendae aegritudinis, sed saltem dilatio mortis, erat quod quotidie duo pulli gallinarum explumes et eviscerati mane, duoque vespere, vice carnium viri consumendi morbo, ac si lupinae rabiei, opponebantur. Nec sic cessabat consumptio carnium ejus. Invisceratus enim morbus, etsi aliquando extrinsecus pascebatur, intrinsecam tamen materiam familiarius consumebat. Quid plura? Desperantibus medicis, cura omnium inutiliter frustraque consumpta, episcopus, acsi moriturus, ab humana salute penitus destituitur. Sed. ut ait Dominus, quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum
Abbreviated transcription (Latin):
suffic̾e debent exhibita dudũ miracula: q̃m
contiguũ instat priꝰ isparsi seminis collee¬
turȩ messis. Sola enĩ animae er igius medela
exoranda ẽ uniu̾sis. Pro his enĩ dm̃ miscd̾iã
obsecrare minune omitto. Nã ꝑro his nou̾is
me apud dm p̃cipue int̾uenre : qͥ illi assidue
mis insuꝑ militarib famulantes. quibus
trucidati in p̃lio deciderunt. De qͥb nolo te
lateat qͣm iux apud xp̃i clem̃tiã obtinu:
ut erepti de ministris tenebraꝵ. locis refri¬
gerii ac lucis sisti mererent᷑. Ceterũ tu de¬
lectabile dño uotũ ut ceꝑas exple. Suꝑue¬
niente gͥ destinato die. congregatis episcoꝑiᷤ

Expanded text:
sufficere debent exhibita dudum miracula, quoniam sufficere debent exhibita dudum miracula, quoniam contiguum instat prius exsparsi seminis collecturae messis. Sola enim animarum erigens medela exoranda est universis. Pro his enim Domini misericordiam obsecrare minime omitto. Namque pro his noveris me apud Dominum praecipue intervenire, qui illi assidue mis insuper militaribus famulantes, quibus trucidati in praelio deciderunt. De quibus nolo te lateat, quoniam vix apud Christi clementiam obtinui, ut erepti de ministris tenebrarum locis refrigerii ac lucis sistere mererentur. Caeterum tu delectabile Domino votum, ut coeperas, exple. » Superveniente igitur designato die, con
Abbreviated transcription (Latin):
macerans corpꝰ ieuinio. sibi parcissimꝰ. largꝰ
pauꝑib. uigiliis & orationib instabat assi¬
dius. Pret̾ea uir deo plenꝰ mente conceꝑit ut
eccłiam cui custos adscitus fuerat amꝑlioriᷤ
comparabilis iactare fundam̃tũ oꝑis: quõd
ut oꝑtauerat ad ꝑfectũ duxit. Expleto itaꝙ
oꝑe. accersitis q plurimaꝵ urbiũ ep̃is. opus
p̃dictũ deo consecrari studuit: ipso ꝙ die
scm̃ dei confessorẽ martinũ intro sicut dece¬
bat reposuit. Uenerabat᷑ enĩ eo die pret̾ite
dedicatio basilicȩ: iiͦii. iudelicet nonar uilii
mensis. Tertur etiã q̃d̃ idem uir dñi herueᷤ
ante aliqͦt dies p̾fate tͣuslationis dñm ro-¬
gasset. ut ad ostensionẽ dilectionis sponse
suȩ eccłiȩ ꝑ beatũ martinũ ut olim fecat
quodcũq miraoł̃m dignaret᷑ ostend̾e. Cui in
Hoc q̃d̾ petis fili dilectissime. scito te potiora
posse apud d̃m impetrare᷑. s tempori huic

Expanded text:
macerans corpus jejunio, sibi parcissimus, largus macerans corpus jejunio, sibi parcissimus, largus pauperibus, vigiliis et orationibus instabat assiduis. Praeterea vir Deo plenus mente concepit ut ecclesiam, cui custos ascitus fuerat, amplioriscomparabilis jactare fundamentum operis, quod ipse, ut optaverat, ad perfectum duxit. Expleto itaque opere, accersitisque plurimarum urbium episcopis, opus praedictum Deo consecrari studuit. Ipsoque die sanctum Dei confessorem Martinum intro, sicut decebat, reposuit. Venerabatur enim eo die praeteritae dedicatio basilicae, quarto videlicet Nonarum mensis Julii. Fertur etiam, quoniam idem vir Domini Heriveus ante aliquot dies praefatae translationis Dominum rodilectionis sponsae suae ecclesiae per beatum Martinum, ut olim fecerat, quodcunque miraculum dignaretur demonstrare. Cui in d petis, fili dilectissime, scito te potiora posse apud Dominum impetrare, sed tempori huic
Abbreviated transcription (Latin):
scĩtatis indiciũ : uniu̾sis ꝙ ibi degentibus
imitabile p̃buit exemplũ. Comꝑiens uͦ ꝑater
potiorib lucris inseruientẽ. Satis ꝙ uerbis
redargutũ. uim ei faciens duxit illum inde
secũ usq in regis curiã: ipsum qͦ regẽ obse¬
erans ut eiꝰ animũ ab hao intentione honoꝑ
sponsionib reuocaret. Quẽ cernens rex uide.¬
licet rob̾tus. ut erat pius ac religiosus dulciꝰ
illũ exhortans quatinꝰ bonũ ꝓpositũ mente
integra conseruare satageret: in presens
beati martini ȩccłiȩ archiclauũ ẽe p̃cepit᷑
cupiens illũ postmodũ cet̾is initabilẽ consti¬
tuere pontificẽ. Deniq id multotiens ꝑtemp¬
tatũ ẽ : s ipso renuente effectu caruit.
Suscepta aosi coactus eccłie cura. ueste ꝙ
alba tectus: interĩ more canonico: mentem
tam̃. te̾ uitã plenit̾ possedit monachicã. Nã
semꝑ ad nudũ tectus cilicio. irrefragabili

Expanded text:
sanctitatis indicium universisque ibi degentibus sanctitatis indicium universisque ibi degentibus imitabile praebuit exemplum. Comperiens vero pater potioribus lucris inservientem. Satisque verbis redargutum, vim ei faciens, duxit illum inde secum usque in regis curiam, ipsumque regem obsecrans, ut ejus animum ab hac intentione bonorum sponsionibus revocaret. Quem cernens rex, videlicet Robertus, ut erat pius ac religiosus, dulcius illum exhortans, qualiter bonum propositum mente integra conservare satageret, atque in praesens beati Martini ecclesiae archiclavum esse praecepit, cupiens illum postmodum caeteris imitabilem constituere pontificem. Id denique multoties pertentatum est, sed, ipso renuente, effectu caruit. Suscepta quippe, ac si coactus, ecclesiae cura, vesteque alba tectus, interdum more canonico mentem tamen et vitam pleniter possedit monachicam. Nam semper ad nudum tectus cilicio irrefragabili,
Abbreviated transcription (Latin):
IIII incõparabilẽ huiꝰ temꝑis ostenderet
uirũ hõib. Duxit enĩ ex nobilib francoꝵ
m̃te nobilior ip̃se ꝓsapiam: & ut liliũ. uel
rosa de spinis. de ferociorib sed̾m sanguinẽ
patrie fuit. Qui ut generosiorib mos ests
nobilit̾ educatꝰ : dehinc uͦ scolis. artũt libeta¬
liũ ẽ apꝑlicatus. S intelligens ex his plerosꝙ
plus fore contumaces ꝗͣ diuine obidentie sub¬
ditos: sufficere sibi credidit. si exͣinde salutẽ.
anime reportaret. Relictis gͥ põpatice scientie
studiis: ad quoddã clam ingrediens: mona⁊¬
chum se fieri satis deuote postulauit S qm
ut diximꝰ clari erat generis: iccirco parentes
eiꝰ ꝑtimescentes. nullomͦ acquieuerunt fiert
qͦd poposcerat fr̃s eiꝰdem monasterii. In hocã
tam̃ illũ suadentes. ei fidem dederlint : uti
siuis ñ obstaret parentũ ipsiꝰ scilicet. libentis¬
sime qd̃ petebat explerent. Tandẽ inibi com¬
morans. qualis postmodũ futurus eẽt dedit

Expanded text:
iter incomparabilem hujus temporis ostenderet virum hominibus. Duxit enim ex nobilibus Francorum, mente nobilior ipse, prosapiam, et ut lilium vel rosa de spinis, de ferocioribus secundum sanguinem patriae fuit. Qui, ut generosioribus mos est, nobiliter educatus; dehinc vero scholis artium liberalium applicatus. Sed intelligens ex his plerosque plus fore contumaces quam divinae obedientiae subditos, sufficere sibi credidit si exinde salutem animae reportaret. Relictis autem pompaticae scientiae studiis, ad quoddam monasterium clam ingrediens, monachum se fieri satis devote postulavit. Sed quoniam, ut diximus, clari erat generis, idcirco parentum minas pertimescentes nullo modo acquievere fieri quod poposcerat fratres ejusdem monasterii. In hoc tamen illum servantes ei fidem dederunt, ut si vis non obstaret, parentum scilicet ipsius, libentissime quod petebat explerent. Tandem inibi commorans, qualis postmodum futurus esset dans
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmutauere fideles. Eo qͦ: temꝑe int̾ cet̾a beati
martini turonis monasteriũ emicuit: a uene¬
rabili scilicet uiro herueo eiꝰdem loci archi¬
elauo eu̾sum: atq ante ipsiꝰ obitũ mirifico
oꝑe reedificatũ. De cuiꝰ etiã uita & du̾satio

Expanded text:
permutavere fideles. Eo quoque tempore inter caetera beati permutavere fideles. Eo quoque tempore inter caetera beati Martini Turonis monasterium emicuit, a venerabili scilicet viro Heriveo ejusdem loci archiclavo eversum, atque ante ipsius obitum mirifico opere reaedificatum. D
Abbreviated transcription (Latin):
tione remansit. Nulli dubium est illũ beato
martino auxiliante qͣͤm pie inuocauerat.
suoꝵ immicoꝵ uictorem extitisse. Refere¬
bant enĩ aliqui ex acie fugientes: qd̾ tota fa¬
lanx militũ gosfridi in ipso ꝓcinctu belli tã
eqͥtes ꝗͣ pedites candidissimis indum̃tis uide¬
bant᷑ oꝑti. Nlã ex rapina pauperũ scĩ ofessoris:
ferebant supplem̃tum fuisse filiis odonis. Pre¬
buit uniu̾sis audientib formidolosũ stuporem:
qd mille septingenti ^ .. eo ampliꝰ armis instruc¬
ti absq sangͥnis effusiõe in prelio capti sunt:¬
pene t̾rarum. p̾cipue tam̃ in italia & in galliis
innouari ȩccłiaꝵ basilicas : licet plereq decen¬
ter locate minime indiguissent: emulaban
ram decentiore frui. Erat enĩ instar acsi mun¬
dus ipse excutiendo sem ⁊ reiecta uetustate: pas¬
sim candidam ȩccłiarum uestem indueret.
Tunc deniq eꝑ iscopaliũ sedium eccłias pene
seu minora uillarũ oratoria in meliora quiq

Expanded text:
tione remansit. Nulli dubium est beato Martino auxiliante, quia illum pie invocaverat, suorum inimicorum victorem exstitisse. Referebant enim aliqui ex acie fugientes quod tota phalanx militum Gozfredi, in ipso procinctu belli, tam equites quam pedites, candidissimis indumentis videbantur adoperti. Nam ex rapina pauperum ejusdem confessoris ferebant supplementum suis filii Odonis. Praebuit enim universis audientibus formidolosum stuporem, quod mille septengenti et eo amplius viri armis instructi absque sanguinis effusione in praelio capti suntpene terrarum orbe, praecipue tamen in Italia, et in Galliis, innovari ecclesiarum basilicas, licet pleraeque decenter locatae minime indiguissent. Aemulabatram decentiore frui. Erat enim instar ac si mundus ipse excutiendo semet, rejecta vetustate, passim candidam ecclesiarum vestem indueret. Tunc denique episcopalium sedium ecclesias pene seu minora villarum oratoria, in meliora quique
Abbreviated transcription (Latin):
sagaci mon̾uit qe alia curarent: nec signũ
qd̃ nullũ essent insurĩ expectarent. Pro se uͦ¬
potiꝰ obsecrabãt ut pussimũ dñm attentiꝰ orarent.
am siquidẽ ꝓpinquans sui exitus horam.
erectis in celũ manib & ocłis cteberrime di¬
cebat. Dñs miserere ⁊ dñe miserere. Sic q int̃
hec u̾ba ultusũ efflaiit sp̃m: seꝑu̾ltus ꝙ est
in eadẽ eccłiaͥ in eo seilicet loco ubi pͥmitus
beatꝰ martuiꝰ sepultus quieuerat.¬

Expanded text:
s ac monuit ut alia curarent; signum, quod et minime essent visuri, ne exspectarent. Pro se potius obsecrabat ut piissimum Dominum attentius orarent; jam siquidem propinquans sui exitus horam erectis in coelum manibus et oculis creberrime dicebat: « Domine, miserere, Domine, miserere. » Sicque inter haec verba ultimum efflavit spiritum. Sepultusque est in eadem ecclesia, in eo scilicet loco, ubi primitus beatus Martinus sepultus quieverat.