comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lia. ex causa uocabulum habet. Capitis e¬
nim passio est: & greci caput cefalin uo¬
cant. I cochomia ab accidenti nom̃ sũp¬
sit⁊ quod repentinas tenebras ingerat ocu¬
lis cum uertigine capitis. ¶ ertigo aut̃
est: quotienscumq uentꝰ᷑ consurgit. &¬
terram in circuitu mittit. Sic & in uer
ticem hominis arcterie & uenȩ uento¬
sitatem ex resoluta humectatione gig¬
nunt: & in oculis grum faciunt. Und̃
& uercigo nuncupata est. S pilemsia
uocabulum sumpsit. qͦd mentẽ adpen¬
cdens parit̾ etiam corpꝰ possicdeat. Greci
enim appensionem. ẽp̃ilemsiã appellant.
Fit autem ex melancolico humore quociens
exuberauerit: & ad cerebrũ conuersꝰ fue¬
rit. Hȩc passio cacduca uocat᷑: eo quod ca¬
deus eger pasmos patiatur. Hos etiã uulg̾
lunaticos uocant⁊ quod ꝑlune cursum co¬
mitent᷑ eos insictiȩ demonum. Idem & lar¬
batio: ipse est & moibus comicialis. id est
maior. &e diuitinꝰ. quo caducitenent᷑. Cui

Expanded text:
lea ex causa vocabulum habet. Capitis elea ex causa vocabulum habet. Capitis enim passio est, et Graeci caput κεφαλὴν vocant. Scothomia ab accidenti nomen sumpsit, quod repentinas tenebras ingerat oculis cum vertigine capitis. Vertigo autem est quotienscumque ventus consurgit, ettice hominis arterie et vene ventositatem ex resoluta humectatione gignunt et in oculis gyrum faciunt; unde et vertigo nuncupata est. Isamsit, quod mentem adpendens pariter etiam corpus possideat. Graeci enim adpensionem ἐπιληψίαν appellant. Fit autem ex melancholico humore, quotiens exuberaverit et ad cerebrum conversus fuerit. Haec passio et caduca vocatur, eo quod cadens aeger spasmos patiatur. Hos etiam vulgus lunaticos vocant, quod per lunae cursum comitetur eos insidia daemonum. Item et larvatici. Ipse est et morbus comitialis, id est maior et divinus, quo caduci tenentur. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
aut ex aeris spuma in terram ꝓiecta.
Quam si homo aut bestia tetigerit: aut
dementia replet᷑. aut in rabiem uertit᷑
arbunculus dictus: quod in ortu suoru¬
bens sit ut ignis: postea niger ut car¬
bo extinctus. P estilentia est contagnums
quoddum unũ apprehend̾rit. celeriter ad
plures transit. Gignit᷑ autem ex corrupto¬
aere: & in uisceribꝰ penetrando mnititur.
Hoc & si plerumq ꝑ aerias potestates fiat:
tamen sine arbitrio omnipotentis dei om¬
nino ñ fit. Dicta autẽ pestilentia quasipas¬
tulentia. quod uelut incendiũ depascat:
in toto descendit corpore pestis. Idem ⁊ con¬
tagium a contingendo: quia qͥcumq tetige¬
rit polluet. Ipsa & inguina: ab inquinum
ꝑcussione. Eactem & lues: ã labe & lucto
uocata. Suȩ̃ tanto acuta est: ut ñ habeat
spacium temporis. quo aut uita sꝑecur aut
mors: s repentinus languor simul cum
ribus remoratur: ut podagra. thysis.
Cronon enim apud grecos tempꝰ đr. C efa¬

Expanded text:
aut ex aeris spuma in terra proiecta, aut ex aeris spuma in terra proiecta, quam si homo vel bestia tetigerit, aut dementia repletur aut in rabiem vertitur. Carbunculus dictus, quod in ortu suo rubens sit, ut ignis, postea niger, ut carbo extinctus. Pestilentia est contagium, quod dum unum adprehenderit, celeriter ad plures transit. Gignitaere, et in visceribus penetrando innititur. Haec etsi plerumque per aereas potestates fiat, tamen sine arbitrio Omnipotentis Dei omnino non fit. 174 18. Dicta autem pestilentia, quasi pastulentia, quod veluti incendium depascat, Et toto descendat corpore pestis. Idem et contagium a contingendo, quia quemque tetigerit, polluit. 19. Ipsa et inguinaria ab inguinum percussione. Eadem et lues a labe, et luctu vocata, quae tanto acuta est, ut non habeat spatium temporis, quo aut vita speretur, aut mors, sed repentinus languor simul cum ribus remoratur, ut podagra, pthisis. Χρόνος enim apud Graecos tempus dicitur. Cepha
Abbreviated transcription (Latin):
cati intereunt. Dicta autem apoplexia qđ
ex letali ꝑcussu repentinus casꝰ fiat. Greci
enim ꝑcussionem apoplerin uocant. Spas¬
mꝰ latine. ꝯtractio subita partium aut ner¬
uoꝵ cum dolore uehementi. Quam passio¬
nem ã corde nominatã cdixerunt: quia in
nobis pͥncipatum uigoris habet. Fit autem
duob modis: aut ex repletione. aut ex
manitione. ytanus maior est contrac̾tio
neruoꝵ a ceruice addorsum. Celum late¬
ris cdolor est. Dictum autẽ itaa medicis:
quod dolore corpus transuerberet. quasi
gladius. U leos dolor intestinarum: und̾
& ylia dicta sunt. Grece enim yleos obuol¬
uere đr: quod se intestina pre dolore
inuoluant. Hi & torminosi cdicunt᷑: ab
intestinarum tormento. I drofoba id est
aquȩ mȩtus. Greci enim ydro aquã: fo¬
bos timorem clicunt. Unde & latim hunc
morbum ob aquȩ metum lymphaticum
uocant. Eit autem ex canis rabidi morsu:

Expanded text:
cati intereunt. Dicta autem apoplexia, quod cati intereunt. Dicta autem apoplexia, quod ex lethali percussu repentinus casus fiat. Graeci enim percussionem ἀπόπληξιν vocant. 11. Spasmus Latine contractio subita partium aut nervorum, cum dolore 173 vehementi. Quam passionem a corde nominatam dixerunt, quod in nobis principatum vigoris habet. Fit autem duobus modis, aut ex repletione, aut ex inanitione. 12. Tetanus majorum est contractio nervorum a cervice ad dorsum. 13. Telum, lateris dolor est, dictum est autem ita a medicis, quod dolore corpus transverberet, quasi gladius. 14. Ileos, dolor intet illa dicta sunt. Graece enim †ilios† obvolvere dicitur, quod se intestinae prae dolore involvant. Hi et turminosi dicuntur, ab intestinarum tormento. Ὑδροφοβία, id est aquae metus. Graeci enim ὑδωρ aquam, φόβον timorem dicunt, unde et Latini hunc morbum ab aquae metu lymphaticum vocant. Fit autem aut ex canis rabidi morsu,
Abbreviated transcription (Latin):
renesis apellata siue ab impectimento m̃¬
tis. greci enim mentẽ frenas uocant : seu
quod cdentibꝰ infrenclat. Nam frẽndere ẽ.
dentes concutere. Est enim ꝑturbatio
mentis cum exagetatione & dementia:
ex colerica u effecta. ¶ arclia uocabulũ
a corde sumpsit ÷ dum ex aliquo dolore
aut timore afficitur. Cor enim greci car¬
dian uocant. Est enim corclis passio: cũ
formictabili metu. Lytargia a somno
uocata. Est enim oppressio cȩrebri cum
obliuuione & sompno iugi. ueluti sterten¬
tis. Sinancis a contiuentia sp̃c. & p̾foca¬
tione dicta. Greci enim sinancis continere
dicunt. Qui enim hoc uicio laborant: do¬
mans. Sic enim sequit᷑: &. inde nomen ac¬
cepit᷑. Pleuresis est dolor lateris acutꝰ:
cum febri & sputo sanguinolento. Batus e
passio nomen accepit. P leripleomonia. ẽ
pulmonis uicium: cũ uehementi dolore &
suspirio. Gresi enim pulmonẽ flẽumon uo¬
cant: gnde & egricudo dicta est. I pople¬
xia est subita effusio sanguinis: qua suffo¬

Expanded text:
renesis appellata est, sive ab impedimento mentis, grece enim mentem phrenas vocant: seu quod dentibus infrendat, nam frendere est de cum exagitatione et dementia ex cholerica vi effecta. 4. Cardiace vocabulum a corde sumpsit, dum ex aliquo timore, 172 aut dolore afficitur. Cor enim Graeci καρδίαν vocant. Est enim cordis passio cum formidabili metu. 5. Lethargia a somno vocata. Est enim oppressio cerebri, cum oblivione, et somno jugi, veluti stertentis. 6. Synanche a continentia spiritus et praefocatione dicta. Graeci enim συνάγχειν continere dicunt; qui enim hoc vitio laborant, domare; sic enim sentitur, et inde nomen accepit. 8. Pleurisis est dolor lateris acutus, cum febre et sputo sanguinolento. Latus enpassio nomen accepit. 9. Peripneumonia est pulmonis vitium, cum dolore vehementi et suspirio; Graeci enim pulmonem πνεύμονα vocant, unde et aegritudo dicta est. 10. Apoplexia est subita effusio sanguinis, qua suffo
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ amincłs est: ego illi ꝓpͥꝰ soraris filius.
aut filia. Nuuncłi mei pat᷑ mͥ auunełs
magnꝰ est: ego illi filiisoioris filiꝰ aut filia.
Auuncłi mei auus. mͥ pauuncłs. ẽ: ego illi
filiĩ nepos. aut neptiᷤ. A. uuncłi mei ꝓa¬
uus. mͥ ab auuncłs:: ego illi neptiᷤ filiꝰ. aut¬
filia. Matercere meȩ soror. mͥ mat̾tera
magna ẽst: ego illi sorous nepos. aut neptiᷤ
Ainȩ meȩ soior mͥ ab mat̾tera est: ego illi

Expanded text:
 avunculus est, ego illi sororis filius, aut filia. Avunculi mei pater mihi avunculus magnus est, ego illi filii sororis filius, aut filia. Avunculi mei avus mihi proavunculus est, ego illi filii nepos, aut neptis. Avunculi mei proavus mihi abavunculus est, ego illi neptis filiufilia. Materterae meae soror mihi matertera magna est, ego illi sororis nepos, aut neptis. Aviae meae soror mihi abmatertera est, ego illi
Abbreviated transcription (Latin):
uitores ꝓgenitrices. germani germanȩ¬
uctor icem de predictis affinitatibus.
li filius. aut filia: P atͥs meipater. mͥ
auus est: ego illi nẽpos. aut neptis.
Patͥs mei auus. mͥ ꝓauus est: ego illi ꝓne¬
pos. aut ꝓneptis᷑. ꝑatͥs mei ꝓauus
mͥ abauus est: ego illi ab nepos. aut
abueptis P atͥs mei abauus. mͥ atauꝰ
est: ego illi adnepos. aut adneptis.
Patͥs mei atauus. mͥ tritauus est: ego il¬
si trinepos. aut trineptis.
ter magnꝰ est: ego illi filii fr̃is filiꝰ. aut
filia. P acrui mei auus. mͥ ꝓpatruus. ẽ:
ego illi filii filiȩ nepos. aut neptis. P a¬
Nacͥs meisoror mͥ amita ẽ: ego illi frĩs
filiꝰ aut filia. I mite meeꝰ mat̾. mͥ ami¬
ta magna est: ego illi filiȩ frĩs filiꝰ. aut
filia. A mice meȩ auia: mͥ ꝓamita. ẽ: ego
illi neptis filiꝰ. aut filia. A mitȩ meȩ ꝓa¬

Expanded text:
itores, progenitrices; germani, germanae. Item de praedictis affinitatibus. li filius, aut filia. Patris mei pater mihi avus est, ego illi nepos, aut neptis. Patris mei avus mihi proavus est, ego illi pronepos, aut proneptis. Patris mei proavus mihi abavus est, ego illi abnepos, aut abneptis. Patris mei abavus mihi atavus est, ego ille adnepos, aut adneptis. Patris mei atavus mihi tritavus est, ego illi trinepos, aut trineptis. ter magnus est, ego illi filii fratris filius, aut filia. Patrui mei avus mihi propatruus est, ego illi filii, aut filiae nepos, aut neptis. PaPatris mei soror mihi amita est, ego illi fratris filius, aut filia. Amitae meae mater mihi amita magna est, ego illi filiae fratris filius, aut filia. Amitae meae avia mihi proamita est, ego illi neptis fili
Abbreviated transcription (Latin):
Uncle & antecenia ã quibidã uocant᷑. Item
merendare:. quasi meridie ectere. An¬
nona dictum est a tempore quo roma¬
ni ueteres ad cibos aduocabant᷑. Sic mar
tialis. Imꝑat excelsos frangere nona tho¬
ros. Quod & usq hodie ꝑse faciunt. Se
nam uocari ã cõmunione uescentium.
Cenaͣm quippe greci cõmune dicunt. Un¬
cde & cõmunicantes:. qͦd ꝯmunit̃. id est
pariter conueniant. Apud ueceres enĩ
solitũ erat in ꝓpatulo uesci. & cominu¬
niter epulari. ne singularitas luxuriã
gigneret. Est aut̃ cena uesꝑtinꝰ cibus:
quã uespͣnam antiqui dicebant. In usu
enim ñ erant prandia. Panis clictus. qͦd̾
omne animal appetat. Pañ enĩ grece om¬
ne dicit᷑. sibariꝰ est. qui ad cibtim seruiꝰ
datur: nec delicatus. Fermentatiꝰ. fermeti
sincetꝰ. Acririmꝰ leititer fermentatꝰ. quasi

Expanded text:
unde et antecenia a quibusdam vocantur. Item unde et antecenia a quibusdam vocantur. Item merendare quasi meridie edere. Annona tractum est a tempore quo Romani veteres ad cibos advocabantur. Sic Martialis4, 8, 6: Imperat excelsos frangere nona toros, quod et usque hodie Persae faciunt. 14. Coena vocatur a communione vescentium, κοινὸν quippe Graeci commune dicunt. Unde et communicantes, quod communiter, id est, pariter conveniant. Apud veteres enim solitum erat in propatulo vesci, et communiter epulari, ne singularitas luxuriam gigneret. Est autem coena vespertinus cibus, quam vespernam antiqui dicebant. In usu enim non erant prandia. 15. Panis dictus, quod omne animal eum appetat: πᾶν enim Graece omne dicitur. Cibarius est qui ad cibum servis datur, nec delicatus. Fermentatius fermentisincerus. Acrozymus, leviter fermentatus, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
tione sumat᷑. pulmentũ ꝓprie dicit᷑. Saci¬
etas autem & saturitas sͥ differunt. Nam
sacietas & ex uno cibo dici potest: ꝓ eon
quod satis sit. Saturitas aut̃ ã satura no¬
nien accepit: quod est uario alimentoꝵ
apparatu compositũ. Trapula est in mo¬
derata uoracitas: quasi cruda epula.
Quiꝰ cruclitate grauat᷑ cor: & stomachus
incligestus efficit᷑ in a moderata enĩ uora¬
citas uicium est: s tantũ id est salutis
quantũ sustentationi natureq suffici¬
at. laintaculũ est primꝰ cibus qͦ ieiuntũ
soluit᷑ unde & nuncupatũ. Aigidius:
Nos ipsi ieiinia iantaculis leuibi ꝑ olliumꝰ
Eraudiũ ab apparatu pͣudii dictũ. Propͥe
autem ueteres prandiũ uocabant om¬
niũ militũ cibum aute pugnã. Unde ⁊
illud ducis allo qͥum. Rrandeamꝰ tanqͣti
ad inferos cenaturi. Merencta est ci¬
bus qui declinante die sumit᷑ quasi
post meridiẽ edenda: & ꝓximo ce ne.

Expanded text:
tione sumatur, pulmentum proprie dicitur. Satitione sumatur, pulmentum proprie dicitur. Satietas autem et saturitas sibi differunt. Nam satietas ex uno cibo dici potest, pro eo quod satis sit; saturitas autem a satura nomen accepit, quod est vario alimentorum apparatu compositum. 9. Crapula est immoderata voracitas, quasi cruda epula, cujus cruditate gravatur cor, et stomachus indigestus efficitur. Immoderata enim voracitas vitium est, sed tantum id salutis est, quantum sustentationi naturaeque sufficiat. 10. Jantaculum est primus cibus quo jejunium solvitur, unde et nuncupatum. Nigidius: Nos ipsi jejunia jantaculis levibus polluimus. 11. Prandium ab apparatu edendi dictum; proprie autem veteres prandium nium militum cibum ante pugnam; unde est illud ducis adloquium: 'Prandeamus tamquam ad inferos cenaturi.' Merenda est cibus qui declinante die sumitur, quasi postmeridie edenda et proximo cenae:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. eo quod eiꝰ sumptu corpꝰ alat᷑. Hanc
iuuenes accipitnt ad incrementũ: senes
ad ꝑseuerantiã. Neq enim subsistere po¬
terit caros uisi confartet᷑ alimentis. Alim̃¬
tum enĩ est quo alimur⁊ alimoniũ alen¬
di cura. Affluentia nuncupata. quasi rei
nimiũ exuberantis effusio ultra qͣm satis
est. modusq ñ est. Opulentia ab ope dic¬
ta est: quã si cdiscutias. iuenies eam te¬
nere modũ. Nam qͦmodo opitulat᷑ qͦd
ninuũ est. cum incõmodius sit sepe qͣm
parum: Epulȩ ab opulentia rerũ die¬
tȩ. Epulȩ aut̃ simplices in duo necessaria
dũudunt᷑. panem & uinũ. & in duo su¬
ꝑflua. quȩ & terra & mari uescendi cau¬
sa exquirunt᷑. Dapes autẽ regum sunt:
epude priuatoꝵ. Delicie mincupate.
qd̵ his delectent᷑ homiiies easq suautõ
appetant. Pulmentũ uocat᷑ q̃ pulte. Siue
enim sola pultis. siue quid aliud eiꝰ ꝑmix¬

Expanded text:
dicitur eo quod eius sumptu corpus alatur. Hanc dicitur eo quod eius sumptu corpus alatur. Hanc iuvenes accipiunt ad incrementum, senes ad perseverantiam; neque enim subsistere poterit caro nisi confortetur alimentis. Alimentum enim est, quo alimur; alimonium alendi cura. Afluentia nuncupata quasi rei nimium exuberantis effusio ultra quam satis est, modusque non est. Opulentia ab ope dicta est, quam si discutias, invenies eam tenere modum. Nam quomodo opitulatur quod nimium est, quum incommodius sit saepe quam parum? Epulae ab opulentia rerum dictae. Epulae autem simplices in duo necessaria dividuntur, panem et vinum, et duo superflua, quae terra et mari vescendi causa exquirunt. Dapes autem regum sunt, epulae privatorum. Deliciae nuncupatae quod his delectentur homines, easque suaviter appetant. Pulmentum vocatum a pulte; sive enim sola pultis, sive quid aliud eius permix
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ apicius quidã composuit: qͥ in eo
Et merito: quia is qui gulȩ atq ȩlacitati
seruit. & animã & corpus interficit. Ab ȩsu
& comessi mense factũ uocabulũ. sullũ
enim aliũ habet usum. Thorus dictus.
a torcis herbis. quȩ accumbentiũ hume¬
ris supponunt᷑. Stephadiũ ab stipitibus
dictũ : quasi stipadiũ. Sic enim prius
ceptũ est. Accubitum ã cibo uocatu᷑ qͦsi
accubitum epularũ. Quiuiũ apud gͤcos
a compotatione: anos oynoyoy. Apud
nos uͦ ã coniuctti rectiꝰ appellat᷑. uł qͥa
uite collocutionẽ habet. Item ꝯuiuiũ.
ã multitudine ꝯuescentiũ. Nam pͥuata
mensa uictus est: conuiuiũ ñ est. Conui¬
uii triplex est modꝰ. discumbendi. ecden¬
si discumbere pictis. Esdendi & bibendi:
remote. crateras magno statuunt. & uina
coronant. Cibus dictus. quia capit᷑ ore:
sicut esca. quia eam os capit. Uictus ꝓprie
uocatus. quia uitã retinet. Tncte & ad
cibum uocare. inuitare dicit᷑. Alimonia

Expanded text:
ratum Apicius quidam primus conposuit, qui in eo et merito, quia is, qui gulae atque edacitati servit, et animam et corpus interficit. Ab esu et comesu mensae factum vocabulum; nullum enim alium habet usum. Torus dicitur a tortis herbis, quae accumbentium humeris supponuntur. 484 Stibadium a stipitibus dictum, quasi stipadium; sic enim prius coeptum est. Accubitum a cibo vocatum, quasi ad cibatum epularum. 3. Convivium apud Graecos a compotatione συμπόσιον. Apud nos vero a convictu rectius appellatur, vel quia vitae collocutionem habet. Ita multitudine convescentium; nam privata mensa victus est, convivium non est. Convivii triplex est modus: discumbendi, edensi discumbere pictis. Edendi et bibendi, remotae, crateras magno statuunt et vina coronant. § 2 De escis. Cibus dictus quia capitur ore, sicuti esca quia eam os capit. Victus proprie vocatus quia vitam retinet; unde et ad cibum vocare invitare dicitur. Alimonia
Abbreviated transcription (Latin):
occipicio uitta constrictũ. Hoc greci & nr̃i
thyaram. uel galeriã uocant. Machil qͦd
est tunica talaris tota iacinctina. habens
ad pedes septuagunta duo tintinabula.
totidemq intermixta. ac dependentia pu¬
nica mala. Ephot quod interp̾tat᷑ latine
suꝑundumentũ. erat enim palliũ suꝑhu¬
merale ex quatuor colorib. & auro contex¬
tum:. habens in utroq humero lapides
duos smaragłos auro conclusos in quib¬
sculpta erant nõia patriarcharũ. Logium
quod latine dicit᷑ rationale. pannꝰ duplex.¬
ex auro. & quatuor textꝰ colorib. habens mag
nitudinẽ palmi ꝑ quaidrũ. cui intexti
ficis adnectebat᷑. Petalum aurea lamini¬
na in fronte pontificis quȩ nom̃ dei tec᷑¬
gramnaton hebraicis litteris habebat
scriptũ. Batin siue feminalia. idẽ. brac¬
ce linee usque ad genua ꝑtingentes qͥb

Expanded text:
occipitio vitta constrictum. Hoc Graeci et nostri occipitio vitta constrictum. Hoc Graeci et nostri tiaram vel galerum vocant. Mahil, quod est tunica talaris, tota iacinthina, habens ad pedes septuaginta duo tintinnabula totidemque intermixta ac dependentia punica mala. Ephod, quod interpretatur Latine superindumentum; erat enim pallium superhumerale ex quattuor coloribus et auro contextum, habens in utroque humero lapides duos smaragsculpta erant nomina patriarcharum. Logion, quod Latine dicitur rationale, pannus duplex, auro et quatuor textus coloribus, hnitudinem palmi per quadrum, cui intexti ficis adnectebatur. Petalum aurea lammina in fronte pontificis, quae nomen Dei tetragrammaton Hebraicis litteris habebat scriptum. Batin sive feminalia, id est bracae lineae usque ad genua pertingentes q
Abbreviated transcription (Latin):
colorasse lanas ꝑhibent. Oliuȩ quoq hãc
dicunt inuent̾cem. & fabricȩ. multarũq
artiũ reꝑtricem. ideoq illi uulgo apifi¬
ces supplicant. d hoc poetioe finglt᷑.
Non enim minerua istarũ artium pͥncepᷤ
est. S quia sapientia in capite eẽ dicit᷑
homunis. & minerua de capite iouis na¬
ta fingit᷑. hoc est inginiũ. ideoq sensuꝰ
sapientis qui inuenit omnia in capite
est: ideo & dea artium minerua dicit᷑:
quia nichuil excellentius est ingenio. quo
cto sunt in lege genera sacerdotaliũ
uestim̃toꝵ. pͦocteris est sacerdotalis
linea corpori adstricta. & usq ad petes
descendens. unde & nuncupata: quã uul¬
go camisiam uocant. Abanȩ cingulũ sacer¬
ctotale rotundum. polimata arte ex coc¬
e purpura. iacinctoq contextũ: ita f
flores atq geminȩ in eo ẽẽ uiderent᷑ distin¬
ctȩ. Tilleum est ex bisso rotundũ. qͣsi spe¬
ra meclia. caput tegens sacerdotale: & in

Expanded text:
colorasse lanas perhibent: olivae quoque hanc colorasse lanas perhibent: olivae quoque hanc dicunt inventricem, et fabricae, multarumque artium repertricem. Ideo illi vulgo opifices supplicant: sed hoc poetice fingitur. Non enim Minerva istarum artium princeps est, sed quia sapientia in capite esse dicitur hominis, et Minerva de capite Iovis nata fingitur, hoc est ingenium; ideoque sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est. Ideo et dea artium Minerva dicitur quia nihil excellentius est ingenio, quo in lege . Octo sunt in lege genera sacerdotalium vestimentorum. Poderis est sacerdotalis linea, corpori adstricta et usque ad pedes descendens; unde et nuncupata; quam vulgo camisiam vocant. Abanet cingulum sacerdotale rotundum, polymita arte ex cocco, purpura, iacinthoque contextum, ita ut flores atque gemmae in eo esse viderentur distinctae. Pilleum est ex bysso rotundum quasi sphaera media, caput tegens sacerdotale et in
Abbreviated transcription (Latin):
parte habeat acutã aciem: qͣsi duas pen¬
Unde & auium penne: quia acutȩ. Est ec¬
ce nomen qͦd reseruauit antiqͥtatẽ÷ quia
ueteres pennas dicebant ñ pinnas. Dȩc &
dolabra: quod habeat duo labra. Nam
securis simplex est. Dextralis: dexterȩ
habilis. Ascia ab astulis dicta. quas ã lig¬
no eximit. Cuiꝰ diminitiuũ est astiola.
Est autem manubrio breui ex aduersa
parte referens uel simplicẽ malleum. icł
bicorne rastrũ. Scalprus dictus. qͦđ scalp¬
turis & foraminib sit aptus. quasi scal¬
forus. Quiꝰ diminittuus scalpal̃. Terebra
uocata ã uerme ligni qͥ nuncupat᷑ tere¬
bra. quẽ greci teredona uocant. Hiic
dicta terebra. quod ut uermis terendo¬
forat. quasi terefara. uel quasi transforats.
Taratrum. qͣsi teratrũ. Scofina dicta. qͦdͥ
herendo scofem faciat santeruĩ Giuua.
quandã genciles multis iligeniis pre¬
dicant. hanc enim pͥmam laneficii usum
monstrasse. Hanc ȩtiam telã ordisse. &

Expanded text:
parte habeat acutam aciem, qparte habeat acutam aciem, qde et avium penne quia acute. ce nomen quod reservavit antiquitatem; quia veteres pennas dicebant, non pinnas. Haec et dolabra, quod habeat duo labra; nam securis simplex est. Dextralis dexterae habilis. Ascia ab astulis dicta quas a ligno eximit; cuius diminutivum est asciola. Est autem manubrio brevi ex adversa parte referens vel simplicem malleum, aut cavatum, vel bicorne rastrum. Scalprus dictus quod scalpturis et foraminibus sit aptus, quasi scalforus. Cuius diminutivum scalpellus. Terebra vocata a verme ligni, qui nuncupatur terebra, quem Graeci τερηδόνα vocant. Hinc dicta terebra quod ut forat, quasi terefora, vel quasi transforans. 15. Taratrum, quasi teratrum; scofina dicta, quod haerendo scophen faciat. Cantherium .quamdam Gentiles multis ingeniis praedicant. Hanc enim primam laneficii usum monstrasse. Hanc etiam telam ordisse, et
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑat. Cuiꝰ pueri tantũ ingeniũ fert᷑:
ut dum materie diuicdendȩ compendi¬
um quereret. spinam piscis imnitatus.
morcdacitate armauit: quã serram
arcifices nuncupant. Acuiꝰ artis in¬
uentione dectalus magister eiꝰ inuidiȩ
liuore ꝑmotus. precipitem puerũ ex
arce deiecit. Dehine exsulatus cretã
abiit. ibiq aliquandu fuit. & ut fabu¬
lȩ ferunt. ex creta pennis uolauit.
& in ciciliam uenit. Sircuiꝰ dictus.
qͥd uergenło esficiat circulũ. huiꝰ
modus duplicata linea fit: quȩ simplex
ꝑ lititudinem extensa fuerat. Punctus
autẽ in medio circini. centeũ ã grecis
dicit᷑.. i cuiꝰ mediũ cuncta ꝯuergunt.
Securis uocat᷑. eo qđ de ea arbores succi¬
dant᷑. quasi sticcurris. Item securis. qua¬
si senuicuris. Ex una parce enĩ acuta::
ex altera fossoria. Hec apud uet̾es pen¬
na uocabat᷑. Utramq autẽ habens aciem.
bipennuis. Nam bipennis dicit᷑ qd ex utqͣ

Expanded text:
acceperat. Cuius pueri tantum ingenium fertur acceperat. Cuius pueri tantum ingenium fertur ut, dum materiae dividendae conpendium quaereret, spinam piscis imitatus emordacitate armavit, quam serram artifices nuncupant. Pro cuius artis inventione Daedalus magister eius invidiae livore permotus praecipitem puerum ex arce deiecit, dehinc exulatum Cretam abiit ibique aliquamdiu fuit, ut fabulae ferunt. Ex Creta pinnis volavit et in Ciliciam venit. Circinus dictus quod vergendo efficiat circulum. Huius modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini centrum a Graecis dicitur; in cuius medium cuncta convergunt. Securis vocatur eo quod ea arbores succidantur, quasi succuris. Item securis quasi semicuris; ex una enim parte acuta est, ex altera fossoria. Haec apud veteres penna vocabatur; utrimque autem habens aciem, bipennis. Nam bipennis dicitur quod ex utraque
Abbreviated transcription (Latin):
bem faciunt: Trabes autem sunt: cũ sunt
dolatȩ. Tolus ꝓprie est scutum breue: qͦd
in medio tecto est. in quo trabes coeunt.
Cuple uocate. quod copulent in se lurtan¬
tes. Luctantances qͥd erecti iniuicem se
teneant more luctantiũ. Agrantes. Asse¬
res a base clicti ⁊ quia soli ponunt᷑ neq
coniuncti. Scindulȩ eo quod scindant᷑
id est diuidant᷑. Ep̃igri & daui sunt: qui¬
bus lignum ligno adheret. Ulaui autem
clicti. quasi calibi. quia ex calibe fuint
icł est ferro. salibs enim ferrũ est. Tabu¬
lȩ ã ueterib tagulȩ uocabant᷑. a tegendo
scilicit: unde & tegulȩ. sommissura dici¬
tur tabularũ coniunctio. Sectio autem
dicta a sequendo ea quȩ ceꝑit. Aam seca¬
re sectari & sequi est. Serre autẽ nom̃
de sono factum est : idͥ est ab stridore
Serrȩ circiniq usum ꝑdiceᷤ quicbam ad¬
olescens inuenit ⁊ quem puerum decla¬
lus frat̾ matris sue studiis ꝑclocentũ

Expanded text:
bem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt bem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt dolatae. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi autem dicti, quasi calibi, quia e calibe fiunt, id est ferro; chalyps enim ferrum est. Tabulae a veteribus tagulae vocabantur, a tegendo scilicet; unde et tegulae. Commissura dicitur tabularum coniunctio. Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit; nam secare sectare et sequi est. Serrae autem nomen de sono factum est, id est ab stridore. Serrae circinique usum Perdice quidam adolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae studiis perdocendum
Abbreviated transcription (Latin):
uumeri tantũ pluralis est nomen: ut
lictere quȩ epistolam significant. De
ligni opifex appellatur. Tarpentariꝰ speci¬
ale nomen est. sarpentum enĩ solum fa¬
cit. sicut nauiculariꝰ. quia tantũ nauiũ
est fabricatoi & artifex. Sarcitector dictꝰ:
quod ex mubtis hinc inde conuinctis ta¬
bulis unum tecti sarciat corpꝰ. Idem &
tignariꝰ . quia tectoria tignis inducit.
Uignum uocatũ greca echymologia. quia
incensum in lumen conuertit᷑ & in flam¬
mã. Unde & liciniũ dicit᷑. eo qd̾ lum̃ dit.
Materia inde dicit᷑ omne lignum: qͦd ex
eo aliquid efficiat᷑. Uel si ad ianuam refe¬
ras. uel ad statuam: materia erit. Ad ali¬
quid eium semꝑ materia accipienda est:
sicut elementa materiã rerũ esse dicimꝰ.
quia inde ea quȩ sunt facta uidemꝰ. Et
materia quasi mater dicta Trabes uoca¬
te : quod in tranuerso posite utrosq pa¬
rietes contineant. Aliud autẽ sunt tig¬
na: aliud trabes. Tigna enĩ iuncta tra¬

Expanded text:
numeri tantum pluralis est nomen, ut numeri tantum pluralis est nomen, ut littrae quae epistolam significant. § 1ligni opifex appellatur. Carpentarius speciale nomen est; carpentum enim solum facit, sicut navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex. Sarcitector dictus quod ex multis hinc et inde coniunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. Idem et tignarius, quia tectoria lignis inducit. Lignum vocatum Graeca etymologia, quia incensum in lumen convertitur et in flammam. Unde et lychnium dicitur, quod lumen det. Materia inde dicitur omne lignum quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad ianuam referas vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim materia semper accipienda est, sicut elementa materiam rerum esse dicimus quia inde ea, quae sunt, facta videmus; et materia quasi mater dicta. Trabes vocatae quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim iuncta tra
Abbreviated transcription (Latin):
ri. & ad ꝑpendiculũ respondere opoitet.
Nouna dicta greco uocabulo extra quã
rectum nichil fieri potest. somponit᷑ au¬
tem ex trib regulis. ita ut duȩ sint bi¬
noꝵ pedum. tercia habeat pedes duos.
uncias decem. quas ȩquali crassitudine
politas extremis acuminib sibi iungit
ut scemam tͥgoni faciant. Id erit norma.
R egula dicta quod sit recta quasi rectu¬
la. & impedimentũ ũ habeat. ꝑpendicu¬
lum est: quod semꝑ appendit᷑. Deniq in
fabrica nͥ omĩa ad ꝑpendiculũ. & cercã
regulam fiant : necesse est cuncta men¬
dosa instruant᷑: ut aliqua praua sint.
aliqua cubantia. ꝓna ñ nulla. alia supi¬
na. & ꝓpter hoc uniuersa sunt ostruc¬
ta. Linea genere suo appellata: quia ex
lino fit. Trullȩ nomen factũ. eo quod tru¬
dit & decrudit: id est includit calce. uł
luto lapides Martellus a machina. Sca¬
lȩ ab scandendo. id est ascendendo uoca¬
te. Herent enim parietib. Scale autẽ
dicunt᷑ aut inȩ sint aut plures. quia

Expanded text:
ri, et ad perpendiculum respondere oportet. Norma dicta a Graeco vocabulo, extra quam rectum nihil fieri potest. Componitur autem ex tribus regulis, ita ut duae sint hinorum pedum: tertia habeat pedes duos, uncias X, quas aequali crassitpolitas extremis cacuminibus sibi iungit ut schemam trigoni faciant. Id erit norma. Regula dicta quod sit recta, quasi rectula, et inpedimentum non habeat. Perpendiculum est quod semper adpenditur. Denique in fabrica nisi omnia ad perpendiculum et certam regulam fiant, necesse est cuncta mendosa instruantur; ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina; et propter hoc universa sunt constructa. Linea genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum eo quod trudit et detrudit, id est includit calce vel luto lapides. Martellus. Machina. Scalae ab scandendo, id est ascendendo, vocatae; haerent enim parietibus. Scalae autem dicuntur, aut unae sint aut plures, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupant uelamenta pilis caprarum
ꝯtexta: ex quib sibi tentoria faciunt.
uellendo uocata. Huic & uellus cdictũ qͦd
prius lane uellerent᷑. ñ touderent᷑. L¬
nũ ex terrã out᷑: deflexumq nomen eiꝰ
ã greco. Nam linũ greci łinarsum di¬
cunt ⁊ siue quod sit molle̾ & lene. Stup¬
ex ea rͦmiȩ nauiũ stippentur ÷ unde &
stippatores dicunt᷑. qui in nauib eam
componunt. Tomentũ appellatum. qͦd
aut in filo. aut in tela tumeat⁊ nec sub¬
tilitatẽ habeat. Cannabũ ã similitudi¬
ne cannȩ uocatũ ⁊ siue ã greca ehymo¬
logia. Nam illi cannabũ cãnnabin uo¬
cant. Bissum genꝰ est quoddã lii n¬
nuũ candidi :. & mollissimi. qͦd greci
p̃ãpateñ uocant. Fibrinũ lana est ani¬
maliũ. qͦs fibros uocant ⁊ ipsos & casto¬
res existimant. Iuos dũ uenatores secun¬
tur ipsi sͥ testiculos adimunt. Ara¬
nea uocat᷑. eo quod aeris infcisione u
frondib nutͥatur. Sericum dictũ: qͥa

Expanded text:
nuncupant, velamenta pilis caprarum nuncupant, velamenta pilis caprarum contexta, ex quibus sibi tentoria faciunt. lendo dicta: hinc et vellus dictum, quod prius lane vellerentur, non tonderentur. Linum ex terra oritur, deflexumque est nomen eius a Greco, nam linum Greci linarium dicunt siex ea rimae navium stipentur. Unde et stipatores dicuntur, qui in vallibus eam conponunt. Tomentum appellatum quod aut in filo aut in tela tumeat, nec subtilitatem habeat. Cannabum a similitudine cannae vocatum, sive a Graeca etymologia; nam illi cannabum κάνναβιν vocant. Byssum genus est quoddam lini nimium candidi et mollissimi, quod Graeci papaten vocant. Fibrinum lana est animalium, quos fibros vocant. Ipsos et castores existimant, quos dum venatores secuntur, ipsi sibi testiculos adimunt. Aranea vocatur eo quod aeris infusione in frondibus nutriatur. Sericum dictum quia
Abbreviated transcription (Latin):
les. Mantelia nunc ꝓ oꝑiendis mensis¬
sunt: quȩ ut nomen ipsũ indicat olim
tẽgendis manib p̾bebant᷑: siue mande¬
lia ã mandendo. Mappe oiuuii & epu¬
larũ appositarum sunt quasi manupe:
& ob id noĩate. suiꝰ diminutuũ mappel
la est. Toralia. longȩ ꝑpetuey mappe:
a̾ thoro dicte. Sabanum̃ grecũ est. fãcitergi¬
um o manitergiũ ã tergendo faciẽ uel ma¬
nus uocatũ Uela dicta. quod obiectu suo
interiora. domoꝵ uelent. Aulea ⁊ uela pic¬
ta & grandia. Quȩ icdeo aulea dicta sunt:
quodꝰ pͥmũ in atila attali regis asie cui
successit popłs romanꝰ inuenta sunt. Corci¬
ne sunt aulea id est ueli de pellibꝰ qualia
in̾ exodo legunt᷑. ã quib tabernaculũ
extruisecus tegebat᷑. Dicte aut̃ cortine ã
coriis: eo quod priꝰ ex pellib fuissent fac¬
te. Unde & in eoctem tabernactilo legi iti¬
betar cortinas fieri ex pellib arietũ ru¬
bris ex pellib iacinctinis. silicia arabes

Expanded text:
les. Mantelia nunc proles. Mantelia nunc prosunt, que ut nomen ipsum indicat olim tergendis manibus prebebantur sive mantilia a mandendo. Mappe convivii et epularum appositarum sunt, quasi manupe, atque ob id nominate, cuius diminutivum mapla est. Toralia longae perpetuaeque mappae, a toro dictae. 7. Sabanum Graecum est. Facitergium, et manitergium a tergendo faciem. vel manus vocatur. Vela dicta, quod obiectu suo interiora domorum velent. 8. Aulaea, vela picta, et grandia, quae ideo aulaea dicta sunt, quod primum in aula Attali regis Asiae, cui successit populus Romanus, inventa sunt. 9. Cortinae sunt aulaea, id est, vela de pellibus, qualia 464 in Exodo leguntur, a quibus tabernaculum extrinsecus tegebatur. Dictae autem cortinae a coriis, eo quod prius ex pellibus fuissent factae. Unde et in eodem tabernaculo legis jubetur cortinas fieri ex pellibus arietum rubris, et ex pellibus hyacinthinis. 10. Cilicia Arabes
Abbreviated transcription (Latin):
tragulum uestis est discolor: uestibus.¬
quod manu artificis diuersa uarietate
distinguit᷑. Dictũ autem: qͦd & in stratu
q in amictu aptum sit. De quo salomon.
est ã theatris uocatas quidã existimant.
Cum enĩ egrediebant᷑ de ludi ꝓstibulo iucie¬
nes. hoꝵ uelamentoꝵ tegebant caput. &
faciem: quia solet erubescere qͥ lupanar
intrauerit Galnapes. fulcra sunt ornam̃¬
ta lectoꝵ: dicta. quod in his fulci᷑. id. ẽ
sustinem᷑: uel quod thoros fulciant. siue
caput. quȩ reclinatoria uulgꝰ appellat.
Teruicalia aut̃. eo quod ponant᷑ sub cerui¬
ce uel cubitu. Puluillus dictus ã pultuna¬
ris. qui est cdiuitũ lectus. Culcioe uocate
quod calceut᷑. id est farciant᷑ pltima. siu̾e
tomento: quo molliores calidioresq sint.
Tapeta dieta. quod pełib pͥmum strarent᷑.
quasi tapectia. Simpla tapeta. ex una par¬
te uillosa:. quasi simpla. Amphitapa. Ex
utraq parte uillõsa tapeta. Ruciliꝰ Sim
ple. atq amphitapa uillis ingentib mel¬

Expanded text:
tragulum vestis est discolor quod manu artificis diversa varietate distinguitur: dictum autem quod et in stratu et in amictu aptus sit. De quo SalomonPrest, theatris, vocatas quidam existimant. 462 Cum enim egrediebantur de ludi prostibulo juvenes horum velamento tegebant caput et faciem, quia solet erubescere qui lintraverit. Galnapes. Fulcra sunt ornamenta lectorum, dicta quod in his fulcimur, id est sustinemur, vel quod toros fulciant sive caput; quae reclinatoria vulgus appellat. Cervicalia autem eo quod ponantur sub cervice vel cubito. Pulvillus dictus a pulvinar, qui est divitum lectus. Culcitae vocatae quod calcentur, id est farciantur, pluma sive tomento, quo molliores calidioresque sint. Tapeta dicta quod pedibus primum strarentur, quasi tapedia. Sipla tapeta ex una parte villosa, quasi simpla. Amphitapa ex utraque parte villosa tapeta. Lucilius13: Siplae atque amphitapi villis ingentibus mol
Abbreviated transcription (Latin):
elchisedeciani uocati: ꝓ eo quod melchise¬
dech sacerdotem dei ñ hominem fuisse. s¬
uirtutem dei esse arbitrant᷑. Angelici uoca¬
tr. quia angłos colunt. Apostolici hoc nom̃
sibi: qeo presumpserunt: quod nichil possi¬
dentes ꝓpriũ. nequaqͣm recipiant eos qui
aliquid in hoc mundo utuntur. ¶ erdoni¬
ani ã cerdõne quodã nominati: qui duo
contraria pͥncipia asseruit. Marcionistȩ
a marcione stoico phylosopho appellati: qui
cerdonis dogina secutus. alterum bonum.
alterum iustũ deum asseruit: tanqͣm duo
principia ereatoris & bonitatis. Arcoteritȩ
ab oblatione uocati. Panem enĩ & caseum
offerunt: dicentes pͥmis hominib oblati¬
onem a fructibus terrȩ. & ã fructibus oui¬
um fuisse cȩlebratam. I quarii appellati:
eo quod aquam solam offerant in calice sa¬
cramenti. S eueriani ã seuero geortr: ui¬
num ñ bibunt. uetus testamentũ & resur

Expanded text:
Melchisedechiani vocati pro eo quod MelchiseMelchisedechiani vocati pro eo quod Melchisedech sacerdotem Deivirtutem Dei esse arbitrantur. 18. Angelici vocati, quia angelos colunt. 354 19. Apostolici hoc sibi nomen ideo praesumpserunt, quod nihil possidentes proprium, nequaquam recipiant eos qui aliquid in hoc mundo utuntur. 20. Cerdoniani a Cerdone quodam nominati, qui duo contraria principia asseruit. 21. Marcionistae a Marcione stoico philosopho appellati, qui, Cerdonis dogma secutus, alterum bonum, alterum justum Deum asseruit, tanquam duo principia creationis et bonitatis. 22. Artotyritae ab oblatione vocati. Panem enim et caseum offerunt, dicentes primis hominibus oblationem a fructibus terrae et a fructibus ovium fuisse celebratam. 23. Aquarii appellati, eo quod aquam solam offerunt in calice sacramenti. 24. Severiani a Severo exorti, vinum non bibunt, Vetus Testamentum et res
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Colunt enim serpentes: dicentes ip¬
sum in paradyso induxisse uirtutis cogniti¬
onem. Ualentiniani. a ualentino qͦdam plato¬
nico sectatore uocati: qui eonas. icd est secula
quȩdam in originem dei creatoris induxit.
E̾ p̃m quoq de uirgine nichil corporis assump¬
sisse : s ꝑ eam quasi ꝑ fistulam transisse asse¬
ruit. Apellitȩ. quoꝵ apelles princeps fuit
qur creatorem angłm nescio quem głosum
suꝑioris dei faciens d̾m legis ifrł illeũ igne¬
um affirmans. Apellite. quoꝵ auctor apelles¬
fuit ⁊ qui dixit xp̃m non deum in ueritate.
s hominem in fantasia apparuisse. Arcon¬
tiaci a pͥncipibus appellati sunt: qui uniuer¬
sitatem qͣm deus ꝯdidit. oꝑa ẽẽ archangeloꝵ
defendunt.damini uocati:. quod adȩ nu¬
di inter se mares feminȩ q: conueniunt.
Caiani. ꝓinde sic appellati: q̃m cam adorant.
Sedhiani nom̃ acceperunt ã filio adam qui
uocatus est sedh: dicentes eundem eẽ xp̃m.

Expanded text:
dicitur. Colunt enim serpentem, dicentes ipdicitur. Colunt enim serpentem, dicentes ipsum in paradonem. Valentiani a Valentino quodam Platonico sectatore vocati: qui αἴωνας id est saecula quaedam in originem Dei creatoris induxit. Christum quoque de Virgine nihil corporis assumpsisse, sed per eam quasi per fistulam transisse asseruit. Apellitarum quoque Apelles princeps fuit: qui creatorem, angelum nescio quem gloriosum superioris Dei faciens, Deum legis Israel, illum igneum affirmans. Apellitae quorum auctor Apelles, qui dixit Christum non Deum in veritate, sed hominem in phantasia apparuisse. Archontiaci a principibus appellantur: qui universitatem quam Deus condidit, opera esse archangelorum defendunt. Adamiani vocati, quod Adae idi in se mares feminaeque conveniunt. Cainani proinde sic appellati, quoniam Cain adorant. Sethiani nomen acceperunt a filio Adam, qui vocatus est Seth, dicentes eum esse Christum.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ꝓpter pulchritudinem relim quens ux¬
orem dixit. ut qui uellet ea u. id teretur
uersa est in stuprũ talis ꝯsuetudo. ut inui¬
cem coniugia commutarent᷑. Quos ioħes
in apocalypsin imꝓbat dicens. S hoc habeꝰ.
quod odisti facta nicholaitarũ.  nosti¬
ci ꝓpter excellentiã scientiȩ se ita appellari
uoluerunt. Animam naturã dei esse dicus̃
Bonum & malum dm suis clognatibꝰ fin¬
gunt. Carpocraciani a carpocrate quodã
uocanturb qui dixit xpͣm hominẽ fuisse tan¬
tum. & de utroq sexi ꝓgenitum. Chirm¬
tian a chirinto quodam nuncupati. himc̃
cȩtera circumcisionem obseruant : mille
annos post resurrectionẽ in uoluptatẽ car¬
nis futuros predicant. Unde & grece cylias¬
tẽ: latine miliasti sunt appellati. ararei
dicti: qui dum xꝑm qui a uico nazareus
appellatus est filium dei ꝯficeant᷑: omnia¬
ui tam̃ ueteris legis custohiunt. Ofitȩ a colu
bro nominati sunt. Coluber enim grece ofy

Expanded text:
qui propter pulchritudinem relinquens uxqui propter pulchritudinem relinquens uxorem, ut qui vellet eam uteretur, versa est in stuprum talis consuetudo, ut invicem coniugia commutarentur. Quos Iohannes in Apocalypsi inprobat dicens2, 6: 'Sed hoc habes, quod odisti facta Nicolaitarum.' Gnostici propter excellentiam scientiae se ita appellare voluerunt. Animam naturam Dei esse dicunt, bonum et malum Deum suis dogmatibus fingunt. Carpocratiani a Carpocrate quodam vocantur, qui dixit Christum hominem fuisse tantum, et de utroque sexu progenitum. 8. Cerinthiani a Cerintho quodam nuncupati. Hi inter caetera circumcisionem observant, mille annos post resurrectionem in voluptate carnis futuros praedicant: unde et Graece Chiliastae, Latine Millenarii sunt appellati. 9. Nazaraei dicti, qui dum Christum, qui a vico Nazaraeus est appellatus, Filium Dei confiteantur, omnia tamen veteris Legis custodiunt. 353 10. Ophitaubro nominati sunt. Coluber enim Graece ὅφις
Abbreviated transcription (Latin):
se ab omni popło: & assumpserunt sibi
hoc nomen iactantiȩ. Meriste appellati:.
eo quod separant scripturas non creden¬
tes omnib ꝓphetisi dicentes aliis & aliis
spiritibus illos ꝓpħasse. Meris enim grece. lati¬
ne pars dicitur. Samaritȩ licti. quod legẽ
solam custodiant: nam ꝓpħas ñ recipiunt᷑.
serunt. ex nomine suoꝵ auctoꝵ nuncu¬
pantur⁊ quidam uero ex causis quas eligen¬
tes instituerunt. Symoniaci dicti a symo¬
ne magicȩ discipsine perito: cui petrus in
actibus apłoꝵ maledixit. ꝓ eo quod ab apłis
dicunt᷑ creaturam ũ a deo: s auirtute qͦ¬
dam suꝑna creatam.enanctriani. a
menandro mago discipulo symonis nun¬
cupati: qui mundum ñ a cdeo. secd ab angłis
factum asserunt. Rasilidiãni a basilide
appellati. qui inter reliquas blasphemias
passum iħm abnegant. Hicholaitȩ dicti.
a nicholao ctiacono ȩccłiȩ iherosolimoꝵ : qui
cum stephano & cȩteris ꝯstitutus est apetͦ.

Expanded text:
se ab omni populo, et assumpserunt sibi se ab omni populo, et assumpserunt sibi hoc nomen jactantiae. 8. Meristaei appellati, eo quod separant scripturas, non credentes omnibus prophetis, dicentes aliis et aliis sipiritibus illos prophetasse; μέρος enim Graece, Latine pars dicitur. 9. Samaritae dicti, quod legem solam custodiunt, nam prophetas non recipiunt. 10. serunt, et ex nomine auctorum suorum nuncupantur; quidam vero ex causis quas eligentes instituerunt. 352 2. Simoniani dicti a Simone magicae disciplinae perito, cui Petrus in Actibus apostolorum maledixit, pro eo quod ab apostodicunt creaturam non a Deo, sed a virtute quadam superna creatam. 3. Menandriani a Menandro mago discipulo Scupati; qui mundum non a Deo, sed ab angelis factum asserunt. Basilidiani a Basilide appellati, qui inter reliquas blasphemias passum Iesum abnegavit. Nicolaitae dicti a Nicolao, diacono ecclesiae Hierosolymorum, qui cum Stephano et ceteris constitutus est a Petro;
Abbreviated transcription (Latin):
Q uo nomine admonent᷑: ut de peioubus
ad meliora transeant. & pͥstinos errores relin¬
sunt. Nam pharisei ex hebreo in latinum
interp̾tantur diuisi: eo quod traditionum
& obseruationũ quas illi deuteresis uocant.
iusticiam p̾ferunt. Unde & diuisi uocant᷑
a popło: quasi ꝑ iusticiã. Sactucer interpre-¬
tantur usti. Uendicant enim sͥ quod ñ
sunt. Corporis resurrectionem negant: &
anuã interire cum corpore predicant.
Hi quinq tantum libros legis recipiunt: ua
ipsum ẽẽ xꝑm qui docuit illos omnẽ ab¬
stinentiam. Marbonẽi dicunt ipsum ẽẽ
xp̃m: qui docuit illos in omnire sabbati¬
rare. Genistȩ dicti eo quod de genere abra¬
hȩ se esse głentur. Nam cum in babyloniã
uenisset popłs dei: pleriq relinquentes
uxores suas. babylonicis mulieribꝰ adhese¬
runt. Quidam autem israhelicis tantũ
coniugiis contenti uel ex eis geniti. dũ¬
reuersi ẽẽnt de babylonia. diuiserunt

Expanded text:
Quo nomine admonentur ut de peioribus Quo nomine admonentur ut de peioribus ad meliora transeant, et pristinos errores relinsunt. Nam Pharisaei ex Hebraeo in Latinum interpretantur Divisi, eo quod traditionum et observationum, quas illi δευτερήσεις vocant, iustitiam praeferunt. Unde et divisi vocantur a poptantur justi. Vendicant enim sibi quod non sunt; corporum resurrectionem negant, et animam interire cum corpore praedicant. Hi quinque tantum libros legis recipiunt, proipsum esse Christum, qui docuit illos omnem abstinentiam. Marbonei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos in omni re sabbatizare. Genistae dicti, eo quod de genere Abrahae se esse glorientur. Nam cum in Babylonia venisset populus Dei, plerique relinquentes uxores suas, Babylonicis mulieribus adhaeserunt. Quidam autem Israeliticis tantum conjugiis contentireversi essent de Babylonia, diviserunt
Abbreviated transcription (Latin):
tu opinantes qͣm cȩteri. Scisma abscissu¬
ra animoꝵ uocatã. Eodem enim cultu eo¬
cdem ritu credit ut cȩteri : solo congrega¬
tionis delectatur discidio. Fit autẽ scisma
cum dicunt homines nos iusti sumꝰ nos scĩ¬
ficamus in mundos: & cȩcera simillia. Suꝑ¬
stitio dicta : eo quod sit suꝑflua. aut suꝑm¬
stituta obseruatio. Alii dicunt aͥ senibus:
qui ã multis annis suꝑstites ꝑ etatem deli¬
rant. & errant suꝑsticione quadam nescien¬
tes quȩ uȩcera colunt. aut quȩ ueterum
ignari adsciscant. Lucreciꝰ autem suꝑstitionẽ
dicit suꝑstantiũ rerum. id est celestium & di¬
uinoꝵ quȩ suꝑ nos stant: sed male dicit.
ereticoꝵ autem dogiata. ut facile possint
agnosci: causas eoꝵ uel nomina demonstra¬
reꝰ oportuit. De heresib iudeoꝵ.
Udei confessores interp̃tantur. Multos enĩ
ex his sequit᷑ confessio: quos antea ꝑfidia
possidebat. Debrei transitores dicuntur.

Expanded text:
tu opinantes quam ceteri. Schisma ab scissutu opinantes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu, eodem ritu credit ut ceteri; solo congregationis delectatur discidio. Fit autem schisma cum dicunt homines, 'nos iusti sumus,' 'nos sanctificamus inmundos,' et cetera similia. Superstitio dicta eo quod sit superflua aut superinstituta observatio. Alii dicunt a senibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera colant aut quae veterum ignari adsciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantium rerum, id est caelestium et divinorum quae super nos stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. De haeresibus Iudaeorum . Iudaei confessores interpretantur. Multos enim ex his sequitur confessio, quos antea perfidia possidebat. Hebraei transitores dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
eresis grece. ab electione uocatur: quod
scilicet unusqͥsq id sibi eligat. quod sibi
melius ẽe uidetur⁊ ut phylosophi ꝑipate̾¬
tici. achademici. epycurei. & stoici. uel sĩc
alii qui ꝑuersum dogma cogitantes. arbitͥo
suo de eccłia recesserunt. Inde gͦ heresis
dicta greca uoce ex interp̃tatione electio¬
nis qua quisq arbitrio suo ad instituenda
siue ad suscipienda quȩlibet ipse sibi elegit.
Nobis uero nichil ex nr̃o arbitrio inlucere
licet ⁊ sed nec eligere quod aliquis de ar-¬
bemus. qui nec ipsi quicqͣm ex suo arbitrio
quod inducerent elegerunt: s acceptam ã
xp̃o disciplinam fideliter nationib assigna¬
uerunt. Itaq etiam si angłs de cęlis aliter
eugłi tauerit: anathema uocabitur. Secta
a sequendo & tenendo nominata. Nam sectas
dicimus habitus animoꝵ. ac instituta cir¬
ca disciplinam uel ꝓpositum quem tenen¬
do secuntur: longe alia in religionis cul¬

Expanded text:
Haeresis Graece ab electione vocatur, quod Haeresis Graece ab electione vocatur, quod scilicet unusquisque id sibi eligat quod melius illi esse videtur, ut philosophi Peripatetici, Academici, et Epicurei et Stoici, vel sicut alii qui perversum dogma cogitantes arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. Inde ergo haeresis, dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi elegit. Nobis vero nihil ex nostro arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliqui de arauctores, qui nec ipsi quicquam ex suo arbitrio, quod inducerent, elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus adsignaverunt. Itaque etiamsi angelus de caelis aliter evangelizaverit, anathema vocabitur. Secta a sequendo et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam vel propositum, quem tenendo sequuntur, longe alia in religionis cul