comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
missi: hoc enim eoꝵ nomen indicat. Nam
sicut grece angłi latine nuncii uocantur:
itagrece apłi latinẽ missi appellantur. lpsos
enim misit xp̃e euangłirare ꝑ uniuersum
mundum :⁊ ita ut quidam eoꝵ ꝑsas indosq
penetrarent. docentes gentes: & facientesin
nomine xp̃i magna & incredibilia miracła:
ut attestantib signis & ꝓdigiis crederetur
illis ini his quȩ dicebant & uidebant. Habent
autem pleriq ex his causas suoꝵ uocabuloꝵ

Expanded text:
ur: hoc enim eorum nomen indicat. Nam sicut Graece ἄγγελοι, Latine nuntii vocantur, ita Graece apostoli, Latine missi appellantur. Ipsos enim misit Christus evangelizare per universum mundum, ita ut quidam Persas, Indosque penetrarent, docentes gentes, et facientes in nomine Christi magna et incredibilia miracula, ut, attestantibus signis et prodigiis crederetur illis in iis quae dicebant et viderant. Habent autem plerique ex iis causas suorum vocabulo
Abbreviated transcription (Latin):
hit ⁊ quod sit albus liquorꝰ. Lẽucos enim
greci albũ cdicunt. luiꝰ natura ex sang¬
ne cõmutatur. Nam post partũ si quid
sanguinis ñdum fuerit uteri nutͥmen
to consumptũ. naturali meatu fluit in
mãmas: & earũ uirtute albescens lactis
accipit qualitatem. Pori corporis greco no¬

Expanded text:
hit, quod sit albus liquor, λευκὸς enim hit, quod sit albus liquor, λευκὸς enim Graece album dicunt, cujus natura ex sanguine commutatur; nam post partum si quid sanguinis nondum fuerit uteri nutrimento 14 consumptum, naturali meatu fluit in mammas, et earum virtute albescens lactis accipit qualitatem. 78. Cutis est
Abbreviated transcription (Latin):
sustinetur coxis genibꝰq cruribusq Tõ
rax a grecis dicitur anterior pars trunci
a collo usq ad stomachũ. quã nos dicimꝰ
archam: eo quod ibi archanum sit. id
est secretũ. quo cȩtera arcent᷑. Unde &
archa. & ara dicta: quasi res secretȩ
Cuiꝰ enmentes pulpe mamillȩ. Iuter quaᷤ
pars ila ossea pectus c̃icit᷑: qextra aut̃
leuaq coste. Pectus uocatũ. quod sit pexũ
inter eminentes mamillarũ partes. Un¬
de & pectinem dicimꝰ: qđ pexos capillos
faciat. Mamille uocatȩ. quia rotundȩ
sunt quasi male: ꝑ liminutionẽ scilicet.
apille capita sunt mammarũ: qͣs sugen¬
tes comp̃hendunt. Et dictȩ papillȩ. qͦd eas
infautes quasi papant. dum lac sugunt.
Pincde mamilla est omnis eminentia uberĩ:
papilla uero breue illud unde lac trahit᷑
U bera dicta. uel quia lacte uberta. uel quia
uuicta. humore scilicit lactis in more uua¬
rum plena. Lac uim nominis a colore tra¬

Expanded text:
sustinetur, coxis, et genibus, cruribusque. 73. sustinetur, coxis, et genibus, cruribusque. 73. Thorax, a Graecis dicitur anterior pars trunci a collo, usque ad stomachum, quam nos dicimus arcam, eo quod ibi arcanum sit, id est, secretum, quo caeteri arcentur. Unde, et arca, et ara dicta, quasi res secretae, cujus eminentes pulpae mamillae. Inter quas pars illa ossea pectus dicitur, dextra autem laevaque costae. 74. Pectus vocatum, quod sit pexum inter eminentes mamillarum partes, unde et pectinem dicimus, quod pexos capillos faciat. Mamillae vocatae, quia rotundae sunt, quasi malae, per diminutionem scilicet. 75. Papillae capita mammarum sunt, quas sugentes comprehendunt. Et dictae papillae, quod eas infantes quasi pappant, dum lac sugunt. Proinde mamilla est omnis eminentia uberis, papilla vero breve illud unde lac trahitur. 76. Ubera dicta, vel quia lacte uberta, vel quia uvida, humore scilicet lactis in morem uvarum plena. 77. Lac vim nominis a colore tra
Abbreviated transcription (Latin):
quod aptior sit ad leuanctũ. Sinistra au¬
tem uocata: quasi sine dextra: siue qͦd rẽ
fieri siuat. A sinencto enim sinstra est
nuncupata. Palma est manꝰ extensis digi¬
tis: sicut contrac̾tis pugnus. Pugnus aut̃
aͥ pugillo dictus⁊ sicut palma. ab expansis
palme ramis. Digiti nuncupati. uel quia
decem sunt: uel quia decenter iunc̾ti exis¬
tant. Nam habent in se & numerũ ꝑfec¬
tum. & orctinem decentissimũ. Primꝰ pollex
uocatus: eo quod inter cȩteros polleat uir¬
tute & potestate. Scs salutaris. demons¬
tratorꝰ siũie: quia eo fere salutamꝰ uł ali
qđ plerumꝙ ꝑ eũ ꝓbri insectatio expͥmit᷑
Quartꝰ anislaris: eo quod in ipso anulus
eo qͥd ipso trita colliria ã medicis colligun¬
tur. Quitus auricularis: ꝓ eo qͦd ipĩo
aurem scalpimus Ungłas. ex gͦco uocamꝰ
Illi enim has ouicesi dicunt. Truncus me¬
dia pars corporis ã collo ad inguinẽ. De
qua nigiduis. Laput collo uehit᷑ truneꝰ

Expanded text:
quod aptior sit ad levandum. Sinistra auquod aptior sit ad levandum. Sinistra autem vocata, quasi sine dextra, sive quod rem fieri sinat. A sinendo enim sinistra est nuncupata. 69. Palma est manus expansis digitis, sicut contractis, pugnus. Pugnus autem a pugillo dictus, sicut palma ab expansis palmae ramis. 70. Digiti nuncupati, vel quod decem sunt, vel quia decenter juncti existunt. Nam habent in se et numerum perfectum, et ordinem decentissimum. Primus pollex vocatus, eo quod inter caeteros polleat virtute et potestate. Secundus salutaris, seu demonstratorius, 13 quia eo fere salutamus, atque quod plerumque per eum probari insectatio exprimitur. Quartus annularis, eo quod in ipso annulus quod eo trita collyria a medicis colliguntur. Quintus auricularis, pro eo quod eo aurem scalpimus. 72. Ungula ex Graeco vocamus; illi enim has ὄνυχας dicunt. Truncus, media pars corporis a collo ad inguina. De quo Nigidius: Caput collo vehitur, truncus
Abbreviated transcription (Latin):
Ulna sccłm quosclam utriusq manus exten¬
sio est: scłm alios cubitus qd̾ magis uerũ
est: quia grece anconos cubitꝰ dicitur:
Alȩ sub brachiis sunt appellate : eo qđ ex
eis in moctum alarũ motus brachioꝵ in¬
his brachia cillunt᷑. id est mouent᷑. Uncte
& oscilla dicta: ab eo qd̾ oscillant᷑. hoc. ẽ
moueant᷑ ora. Nam cillere est mouere.
Has quidam subicos uocant: ꝓpter quod
in plerisq hominib hircoꝵ fetorem red¬
ddnt. Manus dicta: quod sit tociꝰ corporis
munꝰ. Ipsa enim cibum ori ministrat: ipsa
aꝑatur omnia. atq dispensat. Per eam ac¬
cipimus & damꝰ. Abusiue autẽ manus eti¬
am ars. uel artifex. Unde & manũ preciũ
dicimꝰ. Dexcra uocatur a dando. Ipsa enĩ
pigniis pacis datur⁊ ipsa fidei testis atq
salutis adhibetur: Est hoc est illud apud
tullium. ficlem publicam iussu seuat᷑ de¬
di. id est cdextram. Uncde & apłs. Dextras
declerunt mͥ & barnabe. societatis. Leua:

Expanded text:
Ulna secundum quosdam utriusque manus extenUlna secundum quosdam utriusque manus extensio est; secundum alios cubitus quod magis verum est, quia Graece olenos cubitus dicitur. Alae sub brachiis sunt appellatae, eo quod ex eis in modum alarum motus brachiorum innt, quod ex eis brachia cillentur, id est moveantur. Unde et oscilla dicta ab eo quod cillentur, id est moveantur ora; nam cillere est movere: has quidam hircos dicunt, eo quod in plerisque hominibus hircinum fetorem reddant. Manus dicta quod sit totius corporis munus; ipsa enim cibum ori ministrat, ipsa operatur omnia, atque dispensat, per eam accipimus et damus. Abusive autem manus etiam ars, vel artifex, unde et manupretium dicimus. 67. Dextra vocatur a dando, ipsa enim pignus pacis datur, ipsa fidei testis atque salutis adhibetur, et hoc est illud apud Tullium: Fidem publicam jussu senatus dedi, id est, dextram. Unde et Apostolus: Dextras dederunt, mihi et Barnabae, societatis. 68. Laeva,
Abbreviated transcription (Latin):
remancdunt: ruminare dicunt᷑. Sublingui¬
um. oꝑculum gurgulionis: quasi parua lin
baiulans caput & sustentãs. quasi capitoliũ.
quasi cȩrebri uia. Ueteres autẽ plurali tan¬
tum numero ceruices dicebant. Priꝰ orcensi¬
us ceruicẽ singulariter dixit. seruix au¬
tem numero singulari menbrũ ipsum sig¬
nificat: nam pluraliter ꝯtumaciã sepe
demonstrat. Cicero in uerrinis. Pretorem
tu accuses: frange ceruices. humeri dic̃ti.
quasi armi ad distinc̾tionẽ hominis a pe¬
cudibus mutis: ut hi humeros. illi armos
habere cticant᷑. Nam ꝓpͥe armi quadrupe¬
dum sunt. Ola summi humeripars poste¬
rior Brachia : a fortitudine nominata¬
B ari enim grece graue & forte significatur.
In brachiis enim thori lacertoꝵ sunt: &¬
insigne musculoꝵ robur existit. Hi sunt¬
thori. id est musculi: & dictithori. qd illic
uiscera torta uideant᷑. Cubitum dictum:
quod ad cibos sumendos in ipso cubamus.

Expanded text:
remandunt, ruminare dicuntur. Sublinguiremandunt, ruminare dicuntur. Sublinguium operculum gurgulionis, quasi parva lingbaiulans caput et sustentans quasi capitolium: quasi cerebri via. Veteres autem plurali tantum numero cervices dicebant: prius Hortensius cervicem singulariter dixit. Cervix autem numero singulari membrum ipsud significat: nam pluraliter contumaciam saepe demonstrat. Cicero in Verrinis 6, 110: 'Praetorem tu accuses? frange cervices.' Umeri dicti, quasi armi, ad distinctionem hominis a pecudibus mutis, ut hi humeros, illi armos habere dicantur. Nam proprie armi quadrupedum sunt. Ola summi humeri pars posterior. Brachia a fortitudine nominata: βαρὺ enim Graece grave et forte significatur. In brachiis enim tori lacertorum sunt, et insigne musculotori, id est musculi, et dicti tori, quia illic viscera torta videantur. Cubitus dictus, quod ad cibos sumendos ipsi incumbimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ã polo ꝑ dirmationem. S & greci similiter
palatum uraniscon appellantͦ: eo quod ꝓsui
concauitate cęli similitudinẽ habeat. Fauces
a fundendis uocib nominate ⁊ uel quod ꝑ
eas famur uoces. Arteriȩ uocate siue qͦd ꝑ
eas a pulmone aer. hoc est sp̃c fertur⁊ siue
quod artis & angustis meatib sp̃m uitalem
retineant. unde uocis sonos emiteunt. Qui
som uno modo sonarent ⁊ nisi lingue mot᷑
distancias uocis efficeret. Toles gallica lingua
dicuntur. quas uulgo ꝑ diminutionẽ tusil¬
las uocant: quȩ in faucib turgesc̃e solent.
Mentum dic̾tum. qd̾ incde mandibule orian¬
tur : uel quod ibi iungant᷑. Gurgulio a gut¬
ture nomen trahit. cuius meatus ad os &
nares ꝑtendit: habens uiã qua uox ad lin¬
guam transintetit᷑. ut possit uerba conli¬
cdere. Unde & garrire dicimꝰ. Qumen ꝓxi¬
mum gurguliomi : quo cibus & potio deuo¬
ratur. Hinc bestie que cibum reuocant ac

Expanded text:
a polo per derivationem. Sed et Graeci similiter a polo per derivationem. Sed et Graeci similiter palatum οὐρανὸν appellant, eo quod pro sui concavitate caeli similitudinem habeat. Fauces a fundendis vocibus nominatae, vel quod per eas famur voces. Arteriae vocatae, sive quod per eas a pulmone aer, hoc est spiritus fertur, seu quod artis et angustis meatibus spiritum vitalem retineant, unde vocis sonos emittunt: qui soni uno modo sonarent, nisi linguae motus distantias vocis efficeret. Toles Gallica lingua dicuntur, quas vulgo per diminutionem tusillas vocant, quae in faucibus turgescere solent. Mentum dictum, quod inde mandibulae oriantur, vel quod ibi iungantur. Gurgulio a gutture nomen trahit, cuius meatus ad os et nares pertendit: habens viam qua vox ad linguam transmittitur, ut possit verba conlidere. Unde et garrire dicimus. Rumen proximum gurgulioni, quo cibus et potio devoratur. Hinc bestiae, quae cibum revocant ac
Abbreviated transcription (Latin):
bus: & uocalem efficit sonũ. Dentes greci
odondes uocant. & inde in latinũ trabere
nomen uicdent᷑. Horum pͥmi precisores di¬
cunt᷑ ⁊ quia omne quod accipit᷑. ipsi priꝰ
incictunt. Sequentes canini uocant᷑: quox
cduo in cdextera maxilla. & duo in sinistrã
sunt. & dicti canĩni: quia ad similitudinẽ
caminoꝵ existunt. Et canis ex ipsis ossa
frangit sicut homo: & quod ñ possunt pͥo¬
res precictere. illis tradunt ut ofringant.
Hos uulg̾ ꝓ longitudine & rotunditate co¬
lomellos uocant. Ultum molares : qͥ concisa
a pͥoribus atq confracta subigunt. & molũt.
atq inmassant: uncte & molares uocati sũt
Dentiũ autem numerũ : discerint qualitas
sexus. Nam in uiris pluriores : in feminis
pauciores existunt. Ginguiȩ a gignendis
deutibus nomnate. Facte sunt autẽ etiam
ad decorem dentiũ: ne mdi horrori pocius
qͣm ornamento existerent. Palatum nr̃m.
sicut celum est positum. Et inde palatum:

Expanded text:
bus et vocalem efficit sonum. Dentes Graeci bus et vocalem efficit sonum. Dentes Graeci ὀδόντες vocant, et inde in Latinum trahere nomen videntur. Horum primi praecisores dicuntur, quia omne, quod accipitur, ipsi prius incidunt. Sequentes canini vocantur, quorum duo in dextra maxilla et duo in sinistra sunt. Et dicti canini quia ad similitudinem caninorum existunt, et canis ex ipsis ossa frangit, sicut et homo; ut quod non possunt priores praecidere, illis tradunt ut confrangant. Hos vulgus pro longitudine et rotunditate colomellos vocant. Ultimi sunt molares, qui concisa a prioribus atque confracta subigunt et molent atque inmassant; unde et molares vocati sunt. Dentium autem numerum discernit qualitas sexus. Nam in viris plures, in feminis pauciores existunt. Gingivae a gignendis dentibus nominatae. Factae sunt autem etiam ad decorem dentium, ne nudi horrori potius quam ornamento existerent. Palatum nostrum sicut caelum est positum, et inde palatum
Abbreviated transcription (Latin):
nit ⁊ siue quia nos odore ammonent. ut
octoremꝰ aliquid ac sciamus. Unde ẽ contra
uiscii ac rudes ignari dicunt᷑ Olfecisse enĩ
totis sex mensil priꝰ olfecissent. qͣm ille qͥc¬
qͣm ceperit. Marium recta pars ꝓpter quod
equaliter sit in longitudine & rotundita¬
te porrecta: columpna uocat᷑. Extremitas
eius prrula: ã forma pomi piri. Quȩ uero
dextra leuaq sunt pinnulȩ ab alarum
similitudine Medium autem interfinũ.
Os dic̾tum. quod ꝑ ipsum qͣsi ꝑ ostrum &
cibos intus mittimus. & spictum foris
ꝓicimus: uel quia inde ingrediuntur
cibi inde egrediunt᷑ sermones. Rabia.
aͥ lambencło nominata. Quod autẽ suꝑiꝰ
est. labium cdicimus: quod uiferiꝰ eo qđ
grossior sit. labrum. Alii uiroꝵ labra: mu¬
licrum labia ticunt. Linguȩ a ligando
cibos putat uarro nomen impositũ: alii qd̾
ꝑ articulatos sonos uerbaligat. Sicut enĩ
plectrum cordis. ita lingua ulidit᷑ denti¬

Expanded text:
nit, sive quia nos odore admonent ut nit, sive quia nos odore admonent ut norimus aliquid ac sciamus. Unde et e contra inscii ac rudes ignari dicuntur. Olfecisse enim totis sex mensibus prius olfecissent, quam ille quidquam coeperit. Narium recta pars, propter quod aequaliter sit in longitudine et rotunditate porrecta, columna vocatur; extremitas eius pirula, a formula pomi piri; quae vero dextra laevaque sunt, pinnulae, ab alarum similitudine: medium autem interfinium. Os dictum, quod per ipsum quasi per ostium et cibos intus mittimus et sputum foris proicimus; vel quia inde ingrediuntur cibi, inde egrediuntur sermones. Labia a lambendo nominata. Quod autem superius est, labium dicimus; quod inferius, eo quod grossior sit, labrum. Alii virorum labra, mulierum labia dicunt. Linguae a ligando cibo putat Varro nomen impositum. Alii, quod per articulatos sonos verba ligat. Sicut enim plectrum cordis, ita lingua inliditur denti
Abbreviated transcription (Latin):
& genȩ : quod inde incipiant gigni bar¬
be. Malȩ sunt eminentes sub oculis par¬
tes: ad ꝓtec̾tionem eoꝵ suppositẽ. uocatȩ
autem male. siue qͦd infra oculos p̃minent
in rotunditatem quȩ greci mela appellant
siue quod sint supra maxillas. Maxillȩ ꝑ
diminutionẽ ã malis: sicut paxillus ãpalo.
taxillus ã talo. Mantibulȩ sunt maxilla¬
rum partes: ex qua & nomen fac̾tum. Dar¬
bam ueteres uocauerunt. qđ uiroꝵ sit.
ñ mulierũ. Aurium inditum nom̃ a uoci
his auribus hausi. Aut quia uocẽ ppsar
greci audenliden uocant⁊ ab auditu. Per
immutationẽ enim littere aures quasi
audtes nuncupatȩ sunt. Nox enim reꝑcꝰ¬
sa ꝑ anfrac̾tus earum sonum facit⁊ quo
sensum excipiant audiendi. Pinnula sum¬
ma pars auris : ab acumine dicta. Pinnũ
enim antiqui acutũ dicebant: unde & bi¬
pinnis. & pmna. Nares iccirco nominant᷑
quia ꝑ eas uel octor uel sp̃c manare ñ desi¬

Expanded text:
et genae, quod inde incipiant gigni baret genae, quod inde incipiant gigni barbae. Malae sunt eminentes sub oculis partes ad protectionem eorum suppositae. Vocatae autem malae sive quod infra oculos prominent in rotunditatem, quam Graeci μῆλα appellant, sive quod sint supra maxillas. Maxillae per diminutionem a malis; sicuti paxillus a palo, taxillus a talo. Mandibulae sunt maxillarum partes, ex quo et nomen factum. Barbam veteres vocaverunt, quod virorum sit, non mulierum. Aurium inditum nomen a vocib 359: Vocemque his auribus ausit. Aut quia vocem ipsam Graeci αὐδὴν vocant, ab auditu; per inmutationem enim litterae aures quasi audes nuncupatae sunt. Vox enim repercussa per anfractus earum sonum facit quo sensum excipiant audiendi. Pinnula summa pars auris, ab acumine dicta. Pinnum enim antiqui acutum dicebant, unde et bipinnis et pinna. Nares idcirco nominantur quia per eas vel odor vel spiritus nare non desi
Abbreviated transcription (Latin):
inuoluti qͥescant latentes. In summitate
autem palpebrarũ locis quibus se utraq
clausa ꝯtingunt exstant aduati ordine
seruato capilli. tutelam oculis ministran
tes: ne iruentes facile inuirias excipi¬
ant. & ex eo noceant᷑ ut pulueris uel cuiꝰ¬
qͣm crassioris materiȩ arceant ꝯtac̾taͣm:
aut ipsum quoq aerem concidendo mi¬
tificent. quo tenuem atq serenũ faciant
uisum. Lacrimas quictam a laceratione
mentis putant dictas : aliĩ existimant
ideo. quod greci dacriam uocant. Cilia
sunt tegnima. quib cooꝑiuntur oculi
Et dicta cilia : qđ celent oculos. tegantq
tuta custoctia. Suꝑcilia dicta: quia suꝑ¬
posita sunt ciliis. Quȩ iccirco pilis uesti¬
ta sunt: ut occulis munimenta p̾tenctant.
& suctorem ã captte defluentẽ depellant.
Intercilium uero est mecdium illud inter
suꝑcilia quodt sine pilis est. Genȩ sunt
inferiores oculoꝵ partes : unde barbȩ
inchoant. Nam grece genos barbȩ. hinc

Expanded text:
involuti quiescant latentes. 40. In summitate involuti quiescant latentes. 40. In summitate autem palpebrarum, locis quibus se utraeque clausae contingunt, exstant adnati ordine servato pili, tutelam oculis ministes, ne inruentes facile iniurias excipiant et ex eo noceantur, ut pulveris vel cuiusquam crassioris materiae arceant contactum, aut ipsum quoque aerem concidendo mitificent, quo tenuem atque serenum faciant visum. Lacrimas quidam a laceratione mentis putant dictas; alii existimant ideo quod Graeci δάκρυα vocant. Cilia sunt tegmina quibus operiuntur oculi, et dicta cilia quod celent oculos tegantque tuta custodia. Supercilia dicta, quia superposita sunt ciliis; quae idcirco pilis vestita sunt ut oculis munimenta praetendant, et sudorem a capite defluentem depellant. Intercilium vero est medium illud inter supercilia quod sine pilis est. Genae sunt inferiores oculorum partes, unde barbae inchoant. Nam Graece γένειον barbae. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
uisui preponendo refundant. Iupil¬
pilla est medius punctus oculi: in quo
ius est uidendi. Ubi quia paruȩ yma¬
gines nobis uidentur : ꝓpterea pupillȩ ap¬
pellantur Nam paruuli pupͥlli dicunt᷑.
Hanc pleriq papulam pupillam uocant.
U ocatur autem pupilla. quod sit pura. atq
impolluta. ut sunt puellȩ. Phisici cdicun
eascdemi pupillas quas in oculis uidemus:
morturos ante trictuum ñ habere. Quibꝰ
ñ uisis: certa est desꝑatio. Lirculus uero
qͥ a pupilla abbe partes oculi separant᷑.
discreta nigredine coiona dicit᷑ ⁊ quod ro¬
tunditate sui ornet ambitum pupille
Uoluos autẽ quidam appellant ipsos uerci¬
ces oculoꝵ: ex similitudine ualuarũ. Pal¬
pebre sunt sinus oculaꝵ. ã palpicatione
dicte: quia semꝑ mouent᷑. Concurrunt
enim inuicẽ⁊ ut assiduo motu reficiant
obtutũ. Munitȩ sunt autẽ uallo capillo¬
rum: ut & aꝑtis oculis si quid inciderit
repellatur: & sompno cohibentib tanqͣm

Expanded text:
visui proponendam refundant. 37. Puvisui proponendam refundant. 37. Pupilla est medius punctus oculi, in quo vis est videndi, ubi, quia parvae imagines nobis videntur, propterea pupillae appellantur. Nam parvuli pupilli dicuntur. Hanc plerique pupulam vocant; vocatur autem pupilla, quod sit pura, atque impolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est desperatio. 38. Circulus vero quo a pupilla partes albae oculi separantur discreta nigredine, corona dicitur, quod rotunditate sui ornent ambitum pupillae. Volvos autem quidam appellant ipsos vertices oculorum ex similitudine bolborum. 39. Palpebrae sunt sinus oculorum, a palpitatione dictae, quia semper moventur. Concurrunt enim invicem, ut assiduo motu reficiant obtutum. Munitae sunt autem vallo capillorum, ut et apertis oculis si quid inciderit repellatur, et somno conniventibus tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
enim tota figura hominis: & uniꝰcuiꝰq
ꝑsonȩ cognitio. uultus uͦ dictus. eo qđ
ꝑ eum animi uoluntas ostenditur. Scd̾m
uoluntatẽ enim in uarios motꝰ mutatur.
Unde & differunt sibi utraq. Nam facies
simpliciter accipitur. de uniꝰcuiꝰq natu¬
rali aspectu: uultus aut̃ animoꝵ quali¬
tatem significat. Frons ab oculoꝵ forami¬
nibus nominata est. Hȩc ymago qͣdam
animi mentis motũ specie sua expͥmit:
dum uel leta. uł tristis est. Oculi uocati.
siue quia eos cilioꝵ tegmina occulunt.
ne qua incicdentis inuirie offensione le¬
dantur ⁊ siue quia occultum lum̃ haben.
id est secretum. uel intus positũ. hi int̃
ouines sensus uiciniores animȩ existuNł
In oculis enim omne mentis indiciũ est.
Uude & animi ꝑturbatio. uel hylaritas
in oculis apparet. Oculi aut̃ idem & lu¬
mina. Et dicta lumina. qd̵ ex his lumen
manat: uel qͦd inicio sui clausam tene¬
aut lucem : aut extrinsecus acceptam

Expanded text:
enim tota figura hominis, et uniuscujusque enim tota figura hominis, et uniuscujusque personae cognitio. 34. Vultus vero dictus, eo quod per eum animi voluntas ostenditur; secundum voluntatem enim in varios motus mutatur. Unde et differunt sibi utraque; nam facies simpliciter accipitur de uniuscujusque naturali aspectu, vultus autem animorum qualitates significat. 35. Frons, ab oculorum foraminibus nominata est. Haec imago quaedam animi, mentis motum specie sua exprimit, dum, vel laeta, vel tristis est. 36. Oculi vocati, sive quia eos ciliorum tegmina occulunt, ne qua incidentis injuriae offensione laedantur, sive quia occultum lumen habent, id est, secretum, vel intus positum. Hi inter omnes sensus viciniores animae existunt; in oculis enim omne mentis indicium est, unde et animi perturbatio vel hilaritas in oculis apparet. 7 Oculi autem iidem et lumina. Et dicta lumina quod ex eis lumen manat, vel quod initio sui clausam teneant lucem, aut extrinsecus acceptam
Abbreviated transcription (Latin):
uocati. quasi capitis pili. Facti. ut & deco¬
ren prestent. & cȩrebrũ aduersus frigꝰ
muniant ⁊ atq ã sole defendant. Pilos
autem dictos ã pelle qua ꝓdeunt: sicut
& pilum dicit᷑ ãpila ubi pignentũ ⁊tun¬
dͥtur. Cesaries. ã cedendo dicta. Ideoq tan
toꝵ uiroꝵ est. Uirum enĩ tonsum eẽ decet:
mulierem ñ lecet. Cõmȩ sunt ꝓpͥe ñ cȩsi
capilli: & est grecus sermo. Nam cõm̃as gͤ¬
ci. caimos ã secando nominant. Unde & ci¬
rin tondere dicunt. Inde & cirri uocan¬
tur ⁊ qͦd exiam idem greci m̃allonẽ uocat᷑.
Crines. ꝓprie mulierum sunt. Dicti autẽ
crines: eo quod uittis discernant᷑ Unde
& discriminalia dicunt᷑: quib diuisi re¬
ligant᷑. Tmpora sunt: quȩ ã caluariis dex¬
tra leuaq subiacent. Quȩ ideo sic nuncu¬
pantur. quia mouentur⁊ ipsaq mobilita¬
te quasi tempora qͥbusdam interuallis
mutant᷑. Facies dicta ab effigie. Ibi est

Expanded text:
vocati quasi capitis pili, facti ut et decovocati quasi capitis pili, facti ut et decorem praestent et cerebrum adversus frigus muniant atque a sole defendant. Pilos autem dictos a pelle, qua prodeunt; sicut et pilo dicitur a pila, ubi pigmentum contunditur. Caesaries a caedendo vocata, ideoqrum est. Virum enim tonsum decet, mulierem non decet. 6 30 Comae sunt proprie non caesi capilli, et est Graecus sermo. Nam comas Graeci caimos a secando nominant, unde, et κείρειν tondere dicunt. Unde et cirri vocantur, quod etiam iidem Graeci μαλλὸν vocant. 31. Crines, proprie mulierum sunt. Dicti autem crines, eo quod vittis discernantur. Unde et discriminalia dicuntur, quibus divisi religantur. 32. Tempora sunt quae calvariae dextra laevaque subjacent. Quae ideo sic nuncupantur, quia moventur, ipsaque mobilitate, quasi tempora, quibusdam intervallis mutantur. 33. Facies dicta ab effigie. Ibi est
Abbreviated transcription (Latin):
uigorem sensꝰ asꝑgat. Nam tac̾tu ꝓbamꝰ
quicqͥd ceteris sensib uidicare ñ possumꝰ.
Quo aut̃ genera tactus ẽẽ. Nam extͥnsecus¬
aut uenit qͦd feriat. aut intus in ipso
corpore oritur: unicuiq aut̃ sensui ꝓpͥam
naturam datã. Nam qͦd uidendũ est ocu¬
lis capitur. qđ audiendum est. auribꝰ:
mollia & dura tac̾tu estimant᷑. Sapor gus¬
tu: odor narib ducitur. Prima pars cor¬
poris caput ⁊ dattumq illi hoc nom̃ eo qđ
sensus & õm̃s nerui inde iniciũ capian
atq ex eo omnis uigendi causa oriatur:
Ibi enim om̃s senstis apparent. Unde ipsiꝰ
animȩ quȩ osulit corpori quodam modo
ꝑsonam gerit. Uertex est ea pars qua ca¬
pilli capitis colligunt᷑. & in qua cęsaries
uertitur: unde & nuncupat᷑. Caluaria
ab ossibus caluis dic̾ta ꝑ defectionem: &
neutraliter ꝓnunciatur Occipicium
capitis pars posterior quasi contra capici¬
um: uel qͦd sit capiti retroisum. Capilli

Expanded text:
vigorem sensus aspergat. Nam tactu probamus vigorem sensus aspergat. Nam tactu probamus quidquid ceteris sensibus iudicare non possumus. Duo autem genera tactus esse; nam aut extrinsecus venit quod feriat, aut intus in ipso corpore oritur. Unicuique autem sensui propriam naturam datam. Nam quod videndum est, oculis capitur, quod audiendum est, auribus: mollia et dura tactu aestimantur, sapor gustu, odor naribus ducitur. Prima pars corporis caput; datumque illi hoc nomen eo quod sensus omnes et nervi inde initium capiant, atque ex eo omnis vigendi causa oriatur. Ibi enim omnes sensus apparent. Unde ipsius animae, quae consulit corpori, quodammodo personam gerit. Vertex est ea pars qua capilli capitis colliguntur, et in qua caesaries vertitur; unde et nuncupatur. Calvaria ab ossibus calvis dicta, per defectionem; et neutraliter pronuntiatur. Obcipitium capitis pars posterior, quasi contra capitium, vel quod sit capiti retrorsum. Capilli
Abbreviated transcription (Latin):
dicti: quia ꝑ eos anima subtilissime
totum corpꝰ agitat uigore senciendi.
Unde & presentia nuncupant᷑. qͦđ sinit
pre sensib : sicut pre oculis. quȩ pres¬
phis humor uitreus appellatur. Uisum
na & echerea luce. aut interno spiritu
lucido ꝑ tenues uias a cȩrebro uenien¬
tes: acq̃ penetratis tunicis in aere exe¬
untes. & tunc comnuxtione similis ma¬
or. & uelocior. ampliusq uigeat: qͣntum
memoria inter cȩtera mentis officia. uici¬
nior est enim cęrebro: unde omnia ma¬
nant. Ex quo fit. ut ea que ad alios ꝑti¬
nent sensus. inde dicamus : ueluti cum
dicimꝰ. uide qͦmodo sonat. uide quo mͦ
sapit. sic & cȩtera. Auditus appellatus.
quod uoces hauriat ⁊ hoc est aere uerbe¬
rato suscipiat sonos. Ocdoratus ÷ quasi ae¬
ris odor attac̾tus. Tacto enim aere sentit᷑.
S ic & olfac̃tus: quod odoribus afficiat᷑. Gus¬
tus: ã gutture dictus: Tactus. eo quod
ꝑtractet. & tangat ⁊ & ꝑ omnia menbra

Expanded text:
dicti quia per eos anima subtilissime dicti quia per eos anima subtilissime totum corpus agitat vigore sentiendi. Unde et praesentia nuncupantur, quod sint prae sensibus, sicut prae oculisphis humor vitreus appellatur. Inter.ma aetheria luce, aut interno spiritu lucido per tenues vias a cerebro venientes atque penetratis tunicis in aere exeuntes, et tunc commistione similis maor sive velocior, ampliusque vigeat, quantum memoria inter caetera mentis officia; vicinior est enim cerebro, unde omnia manant; ex quo fit, ut ea, quae ad alios pertinent sensus, 'vide' dicamus; veluti cum dicimus: 'Vide quomodo sonat,' 'vide quomodo sapit,' sic et cetera. Auditus appellatus, quod voces auriat; hoc est aere verberato suscipiat sonos. Odoratus quasi aeris odoris adtactus. Tacto enim aere sentitur. Sic et olfactus, quod odoribus adficiatur. Gustus a gutture dictus. Tactus, eo quod pertractet et tangat et per omnia membra
Abbreviated transcription (Latin):
perit. Solubile enim atq mortale est:
& aliqͣndo soluendũ. Caro autẽ q̃ crean¬
do est appellata. Crementum enĩ semen
est masculi: unde & animaliũ & hominũ
corpora concipiunt᷑. Hinc & parentes.
creatores dicunt᷑. Caro autem ex quatu¬
dr elementis compacta est. Nam terra in
carne est: aer in alitu. humoi in sangui¬
ne: ignis in calore uitali. habent enim
in nobis ȩlementa suã quȩq partem: cui
quid debetur cõpage resoluta. Caro au¬
tem & corpꝰ diuersa significant. In carne
semꝑ corpus est: ñ semꝑ in corpore. caro.
Nam caro est quȩ uiuit⁊ idem & corpus.
Corpus quod ñ uiuit ⁊ idem ũ caro. Nam
corpus dicit᷑. aut qͦd post uitam est moi¬
tuum: aut sine uita est conditũ. Inter¬
dum & cum uita corpus & ñ caro: ut
herba & lignũ. Sensus coporis qͥnq suit
uisus. auditus. odoratus. gustus. & tac¬
tus. Ex quib duo aꝑiuntur & claudun¬
tur : duo semꝑ patentes sunt. Sensus

Expanded text:
perit. Solubile enim atque mortale est, perit. Solubile enim atque mortale est, et aliquando solvendum. Caro autem a creando est appellata. 15. Crementum enim semen est masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc, et parentes creatores vocantur. 16. Caro autem ex quatuor elementis compacta est. Nam terra in carne est, aer in halitu, humor in sanguine, ignis in calore vitali. Habent enim in nobis elementa suam quaeque partem, quibus quid debetur compage resoluta. 17. Caro autem et corpus diversa significant. In carne semper corpus est, non semper in corpore caro; nam caro est quae vivit, idem et corpus. Corpus, quod non vivit, idem non caro. 4 Nam corpus dicitur, aut quod post vitam mortuum est, aut sine vita est conditum. Interdum et cum vita corpus, et non caro, ut herba et lignum. 18. Sensus corporis quinque sunt: visus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Ex quibus duo aperiuntur, et clauduntur, duo semper patentes sunt. 19. Sensus
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. Item animũ idem eẽ qͦd animã
Sed anima uitȩ est: animꝰ consilii. Uncde
dicunt phylosophi etiam sine animo
uitam manere: & sine mente animam
durare. Unde & amentes. Nam mentẽ
Mens autem uocata. qͦd emineat in ani¬
mam : uel quod meminit. Unde & in me¬
mores amentes. Qua ꝓpter ñ anima. s
quod excellit in anima mens uocatur:
tanqͣm caput enis uel oculus. Unde
& ipse homo sccłm mentẽ ymago dei
dicitur. Ita autẽ hȩc omiua adiuncta
sunt animȩ: ut una res sit. Pefficien¬
ciis enim causarũ: diuersa nomina
sortita est anima. Nam et memoria mens
est: unde & inmemores amentes. Dum
gͦ uiuficat corpus. anima est. dũ uult.
animus est: dum scit. mens est. ctã reco¬
lit. memoria est. dum recte iudicat. ratio
est. dum spirat. sp̃c est: dum aliqͥd sentit.
sensus est. Nam inde animꝰ sensus dicit᷑:
ꝓ his quȩ sentit. Unde & sentencia nom̃
accepit. Torpus dictum : eo qͦd corruptũ

Expanded text:
corpore. Item animum idem esse quod animam; corpore. Item animum idem esse quod animam; sed anima vitae est, animus consilii. Unde dicunt philosophi etiam sine animo vitam manere, et sine mente animam durare: unde et amentes. Nam mentem Mens autem vocata, ut emineat in anima, vel quod meminit. Unde et immemores amentes. Quapropter non anima, sed quod excellit in anima, mens vocatur, tanquam caput ejus, vel oculus. Unde et ipse homo secundum mentem imago Dei dicitur. Ita autem haec omnia adjuncta sunt animae, ut una res sit. Pro efficientiis enim causarum diversa nomina sortita est anima. Nam et memoria mens est. Unde et immemores amentes. Dum ergo vivificat corpus, anima est: dum vult, animus est: dum scit, mens est: dum recolit, memoria est: dum rectum indicat, ratio est: dum spirat, spiritus est: dum aliquid sentit, sensus est. Nam inde animus sensus dicitur pro iis quae sentit, unde et sententia nomen accepit. 14. Corpus dictum, eo quod corruptum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ut terrã utendat. ueluti pecora quȩ na¬
tura ꝓua. & uentͥ obedientia finxit. Du¬
plex est autẽ homo: exterior & interior
Interior homo. anima: exterior homo. cor¬
pus. Anina autẽ ã gentilibus nom̃ accepit:
eo quod uentus sit. uude & grece uentuᷤ.
anemios dicitur : quod ore trabentes ae-¬
rem uiuere uideam᷑. S aꝑtissime falsum
est: quia multo priꝰ gignitur anima. qͣm
concipi aer ore possitꝰ. quȩ iam in genitͥcis
utero uiuit. Non est igitur aer anima.
quod putauerunt qͥdam ⁊ qui ñ potue¬
runt incorpoream eius cogitare naturã
Sp̃m idem ẽẽ qͦd animam eugłista ꝓnunci¬
sumendi eã. De hac quoq ipsa dñi anima
passionis tempore. memoratus eugłista
ita ꝓtulit dicens. Et incdinato capite
emisit sp̃m. Quid est enĩ emittere sp̃m:
nisi quod animã ponere: S animacdic¬
ta ꝓpter qͥd uiuit: spiritꝰ autẽ uel ꝓ spi¬
ritali natura. uel ꝓ eo quod inspiret in

Expanded text:
non ut terram intendat veluti pecora, quae nanon ut terram intendat veluti pecora, quae natura prona et ventri oboedientia finxit. Duplex est autem homo: interior et exterior. Interior homo anima, et exterior homo corpus. Anima autem a gentilibus nomen accepit, eo quod ventus sit. Unde et Graece ventus ἄνεμος dicitur, quod ore trahentes aerem vivere videamur: sed apertissime falsum est, quia multo prius gignitur anima quam concipi aer ore possit, quia iam in genetricis utero vivit. Non est igitur aer anima, quod putaverunt quidam qui non potuerunt incorpoream eius cogitare naturam. Spiritum idem esse quod animam Evangelista pronuntisumendi eam . De hac quoque ipsa Domini anima, passionis tempore, memoratus Evangelista protulit, ita dicens: Et inclinato capite emisit spiritum'. Quid est enim emittere spiritum nisi quod animam ponere? Sed anima dicta propter quod vivit: spiritus autem vel pro spiritali natura, vel pro eo quod inspiret in
Abbreviated transcription (Latin):
leni attritu carent dolore dũ flectunt᷑¬
Costas appellatas quidam putant. qͦd ab ip¬
sis interiora custottiant᷑: & tota mollici¬
es uentͥs uallata saluet᷑. Latus: quia ia¬
centib uobis lacet. Est enĩ leua pars
corporis: dextro autẽ lateri habilior mo¬
tus est. Leuo fortior: & oneri ferendo ac¬
comocdacior. Unde & leua muincupata.
quod aptiorᷤ ad leuandum aliqͥd & por¬
tandum. Ipsa enim gestat clipeũ. ensem
pharetrã. & reliqua onera: ut expedita
sit qdextera ad agendum. Dorsum est ã¬
ceruice usq ad renes. Dic̾tum aut̃ dor¬
sum. qͦd sit suꝑficies durior corporis i
moctũ saxi fortis & ad portanctũ & acł
ꝑpetiendum: Terga: quia in eis supini

Expanded text:
leni attritu carent dolore, dum flectuntleni attritu carent dolore, dum flectuntCostas appellari quidam putant, quod ab ipsis interiora custodiantur, et tota mollities ventris vallata salvetur. Latus, quia jacentibus nobis latet: est enim laeva pars corporis. Dextro autem lateri habilior motus est, laevo fortior, et oneri ferendo accommodatior. Unde et laeva nuncupata, quod aptior sit ad levandum aliquid et portandum. Ipsa enim gestat clypeum, ensem, pharetram et reliqua onera: ut expedita sit cervice usque ad renes deorsum. Dictum autem dorsum, quod sit superficies durior corporis, modum duri ursi, fortis et ad portandum et ad perpetiendum. Terga dicta, quia in eis supini
Abbreviated transcription (Latin):
densiores: tanto ꝓpensius augescere facuti¬
firmitatẽ. Artus dicti: quod conligati in¬
uicem neruis artentur: id est stringant᷑.
Quoꝵ diminutiua sunt articuli. Nam art᷑
dicimꝰ menbra maiora. ut brachia: articu
pacta neruis uel głutino quodã adheret̃.
Ossa sunt corporis solicdam̃ta. In his enim
positio omnis roburq subsistit. Ossa au
tem ab usto dicta. ꝓpter qͦd cremarent᷑
ab antiquis: siue ut alii putant ab ore
eo quod ibi pateant. Nam ubiq cute uis
ceribus q obtecta cęlantur. Mectulla ap¬
pellata : quod mactefaciat ossa. Irrigat
enun & confortat. Uertibula sunt su̾m¬
mȩ ossium partes. nodis crassioribꝰ con¬
globate. Dicte ita: eo quod ad inflexio¬
nem menbroꝵ illa uertant᷑ Cartilagines
ossa mollia: & sine medulla. Quod genus
auriculȩ & nariũ discrimen. & costarũ
extremitates habent : siue oꝑcula ossium
quȩ mouent᷑. Et dicte cartilagines: qͦꝗt

Expanded text:
densiores, tanto propensius augescere densiores, tanto propensius augescere firmitatem. 84. Artus dicti, quod colligati invicem nervis arctentur, id est, stringantur, quorum diminutiva sunt articuli. Nam artus dicimus membra majora, ut brachia; articulpacta nervis, velut glutino quodam adhaereant. 86. Ossa sunt corporis solidamenta. In his enim positio omnis roburque stem ab usto dicta, propter quod cremarentur ab antiquis; sive, ut alii putant, ab ore, eo ceribusque obtecta celantur. 87. Medullae appellatae, quod madefaciant ossa, irrigant enim, et confortant. Vertibula sunt summae ossium partes nodis crassioribus conglobatae; dicta ita, eo quod ad inflexionem membrorum illa vertantur. 88. Cartilagines, ossa mollia, et sine medulla, quod genus auriculae, et narium discrimen, et costarum extremitates habent, sive opercula ossium, quae moventur. Et dictae cartilagiues, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rius ministretur. Iutis est quȩ in corpo¬
re pͥma est appellata: quod ipsa corpori
supposita incisionem pͥma patiatur. su¬
tis enim grece incisio dicit᷑. Esadem &
pellis quod exteruas iniurias corporis
tegendo pellat. pluuiasq & uentos. so¬
lsꝰq ardoies ꝑferat. Pellis autẽ mox de¬
tracta & subac̾ta: iam corium dicitur.
Couum autẽ ꝑ diriuationẽ caro appella¬
tur. quod es tegatur s hoc inbrutis
animalib ꝓprium. Aruina est pingue¬
ddo cuti adherens. Pulpa est carosine pin¬
guetine. dic̾ta. quod palpitet: resilit
enim sepe. Hanc pleriq & uiscum uo¬
cant: ꝓpter qͦd glutinosa sit. Mẽbra
sunt parces corporis. Artus quib conli¬
gantur membra: ab artando dic̃ti
Nerui greca diriuatione appellati. qͦs
illi neura uocant. Alii latine uocatos
neruos putant: eo quod arciũ comunctio¬
nes inuicem his inhereant. id est ab inheren
do. Maximã autẽ uirium substanciã ner¬
uos facere certissimũ est. Nam qͣnto fueriss

Expanded text:
ualitatem. Cutis est quae in corpore prima est, appellata quod ipsa corpori superposita incisionem prima patiatur: κυτις enim Graece incisio dicitur. Idem et pellis, quod externas iniurias corporis tegendo pellat, pluviasque et ventos solisque ardores perferat. Pellis autem mox detracta: subacta iam corium dicitur. Corium autem per derivationem caro appellavit, quod eo tegatur: sed hoc in brutis animalibus proprium. do cuti adhaerens. Pulpa est caro sine pinguedine, dicta quod palpitet: resilit enim saepe. Hanc plerique et viscum vocant, propter quod glutinosa sit. Membra sunt partes corporis. Artus, quibus conligantur membra, ab artando dicti. Nervi Graeca derivatione appellati, quos illi νεῦρα vocant. Alii Latine vocatos nervos putant, eo quod artuum coniunctiones invicem his inhdo. Maximam autem virium substantiam nervos facere certissimum est: nam quanto fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
Oriens. & occasus. Nam una porta sol ꝓcedit:
alia se recipit. Cardines aut̃ mundi duo.
Deptenitͥo. & mericties. In ipsis enĩ uoluitur

Expanded text:
Oriens et Occasus. Nam una porta sol procedit, alia se rSeptentrio et Meridies; in ipsis enim volvitur
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris uel in uerboꝵ ordine discreparet.
yerunt & alii inter¬
preces. qui ex hebrea lingua in grecam sa¬
cra ȩloquia transtulerunt: sicut aquila
s̾ymacus. & theodocion. Sicut etiam & uul¬
garis illa interpretatio. cuiꝰ auctor ñ appa¬
ret: & ob hoc sine nomine interpretis qͥn¬
ta elitio nuncupat᷑. Preterea sextam et
septimam editionem origenes mirolabore
repperit:. & cumaeteris editionibꝰ ꝯparauit.
Dresbiter quoq iheronimꝰ trium linguarũ
ꝑitus. ex hebreo in latinum eloquium eas¬
dem scripturas conuertit: eloquenterq
transfudit. Cuiꝰ interpretatio merito cȩ¬
teris antefertur: nam est & uerboꝵ tena¬
cior. & ꝑspicuitate sententię clarior:. atq
utpote a xꝑiano interprete uerior. Qui
primꝰ libroꝵ copiam aduexit emilius
paulus ꝑse macedonum rege deuicto. De-¬
uncle lucullus epontica preda. Post hos
cȩsar cedit marco uarroni negociũ: maxi¬
me bibliotece construende. Orimum autem
rome bibliotecas publicauit pollio grecas si¬

Expanded text:
ceteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam et vulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore repperit, et cum ceteris editionibus conparavit. Presbyter quoque Hieronymus trium linguarum peritus ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas convertit, eloquenterque transfudit. Cuius interpretatio merito ceteris antefertur; nam est et verborum tenacior, et perspicuitate sententiae clarior atque, utpote a Christiano, interpretatio verior. De primus librorum copiam advexit Aemilius Paulus, Perse Macedonum rege devicto; deinde Lucullus e Pontica praeda. Post hos Caesar dedit Marco Varroni negotium quam maximae bibliothecae construendae. Primum autem Romae bibliothecas publicavit Pollio, Graecas si
Abbreviated transcription (Latin):
metu duãntis. testimoniũ suppͥmit ueritatiᷤ.
Natura: si uir. ñ femina. Nlam uariũ & muta
bile semꝑ femina. Uita: si unocens. & integ̃
actu. Nam si uita bona defuerit:. fide carebit.
N on enim potest iusticia cum scelerato habere
societatem. Duo sunt aut̃ genera testium:
aut dicendo id quod uiderunt. aut ꝓferen¬
do icł quod audierunt. Duob aut̃ modis tes¬
tes delinqunt : cum aut falsa ꝓmunt. afft

Expanded text:
metu dominantis testimonium supprimit veritatis. metu dominantis testimonium supprimit veritatis. Natura, si vir, non fembile semper femina. Vita, si innocens et integer actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt: quum aut falsa promunt, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Argumentũ nunqͤm testib nunqͣm tabulis
dat ꝓbationem: s sola inuestigatione iuue¬
nit ueritatem. Unde & dictum argum̃tũ:
id est argutũ inuentum. Probatio aucem:
testib. & fide tabularũ ostat. In omte
autem iudiciũ sex ꝑsone querunt᷑⁊ iudex.
accusator. reus & tres testes. ludex dictus
quasi ius dicens popło: siue qͦd iure discep¬
tet. Iure autẽ disputare est: iuste iudica¬
re. Nlon est autẽ uidex: si non est mes iusti
cia. Accusator uocatꝰ. quasi ad causator:. quia
ad causam uocat cũ quẽ appellat. Reus a re
qua petit᷑ nuncupatus. Qui qͣmuis celeris con¬
scius non sit: reus tamen dicit᷑. qͣm diu in iudi¬
cio ꝓ re aliqua petit᷑. Testes autiquitꝰ suꝑstites
dicebant᷑: eo quod suꝑ statum cause ꝓfereban¬
tur. Aunc parte ablata noĩs testes uocari. Tes¬
tis autem considerat᷑ conclitione. natura. & uita.
Conditione: si liber. ñ seruus. Nam sepe seruus

Expanded text:
Argumentum numquam testibus, numquam tabulis Argumentum numquam testibus, numquam tabulis dat probationem, sed sola investigatione invenit veritatem; unde et dictum argumentum, id est argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes. Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare est iuste iudicare: non est autem itia. 7. Accusator vocatus, quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re quam petitur nuncupatus, quia quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quandiu in judicio pro re aliqua petitur. 8. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc, parte ablata nominis, testes vocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, natura et vita. Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus
Abbreviated transcription (Latin):
torie. sonstat autẽ forus. causa. lege & iudi¬
ce. Causa uocata. ã quo casu euenit. Est enĩ
materia & origo negocii: necdũ discussionis
examine patefacta. Quȩ dum p̃ponitur
causa est : dum discutit᷑. iudicium. ẽ: dum
finit᷑. iusticiã Uocatum aut̃ iudicium. qͥsi
uiris dictio: & iusticia. quasi iuris status
Iudicium aut̃ pͥus inquisitio uocabat᷑ Und̃̾
& auctores iudicioꝵ & p̃positos : questores.
uel quȩsitores uocamꝰ. Negocium autẽ mul¬
ta significat: mͦ actum rei alicuiꝰ cui contra¬
rium est ocium: mͦ actionem cause. qͦd est
uirgium litis. Et dictum negociũ. quasi nec
ocium: id est sine ocio. Negocrum autẽ in
causis. negociatio in cõmerciis dicit᷑: uibi ali¬
quid datur. ut maioia lucrent᷑. Iurgiũ dic¬
tum. quasi uiris garriũ: eo quodhi qͥ cau¬
sam dicunt. iuire disceptent. Lis ã contenti¬
one limitis pͥꝰ nom̃ sumpsit. De qͦ uirgiliꝰ
Fausa⁊ aut argumnento. aut ꝓbatione. ꝯstat.

Expanded text:
ge et iudice. Causa vocata a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel quaesitores vocamus. Negotium multa significat: modo actum rei alicuius, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est iurgium litis. Et dictum negotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam dicunt iure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit. De qua VergiliuCausa aut argumento aut probatione constat.
Abbreviated transcription (Latin):
auspiciũ faciunt : ut coruus. cornix.
picus: alites. quȩ uolatu ostendere
futura uident᷑. Quȩ̃ si aduerse sunt.
inhibe dicunt᷑. quod inhibeant. id est
tes: quia omnes aues pͥora pecunt uo¬
lantes. Terciani faciunt speciẽ auguri¬
oꝵ in auibus : quem cõmunem uocañ.
Ex utroq ꝑmixtã. id est cũ aues & ore.
& uolatu auguria faciunt : s fides ñ
habet. Omniũ aut̃ genera uoluerũ bis
nascunt᷑. Primum eiĩ oua nascuntur:
inde calore materni corporis formant᷑
& animant᷑. Oua aut̃dicta. ab eo quod
fuit u̾inda. Unde & uua: eo qͦd itrin¬
secus humore sit plena. Nam humidũ
est qd̵ exterius humorem habet. uui¬
dum qͥd uiceriꝰ. Quicdam aut̃ ꝓutatĩ¬
ouum grecã habere originẽ nominis. Illi au¬
quȩdã inani uento concipiunt᷑: s ñ suł
generabilia. nͥ quȩ fuerint concubitu
masculino concepta. & seminali sp̃u pene¬
trata. Quoꝵ tantã uim dicunt ut lignr̃

Expanded text:
auspicium faciunt; ut corvus, cornix, auspicium faciunt; ut corvus, cornix, picus. Alites, quae volatu ostendere futura videntur; quae si adversae sunt, inebrae dicuntur, quod inhibeant, id est tes, quia omnes aves priora petunt volantes. Tertiam faciunt speciem auguriorum in avibus, quam communem vocant, ex utroque permixtam, id est cum aves ex ore et volatu auguriant. Sed fidem non habet. Omnium autem genera volucrum bis nascuntur. Primum enim ova gignuntur, inde calore materni corpoet animantur. Ova autem dicta ab eo quod sint uvida. Unde dicitur uva eo quod intrinsecus humore sit plena. Nam humidum est, quod exterius humorem habet; uvidum, quod interius. Quidam autem putaovum Graecam habere originem nominis. Illi auquaedam inani vento concipiuntur, sed non sunt generativa nisi quae fuerint concubitu masculino concepta et seminali spiritu penetrata. Quorum vim tantam dicunt ut lignum
Abbreviated transcription (Latin):
struendis. educandis q fecibꝰ sollertissima.
Habens ȩciam quiddam ꝓpriũ. qͦd lapsura
deserat. nec appetat culmina. A diris qͦq
auibus ñ impetit᷑ : nec umqͣm preda est.
Maria transuolat: ibiq hyeme cõmorat᷑.
Turdos ã tarditate dictos: hyemis enim
confinio se referunt. Turdela quasi maior
turdꝰ : cuiꝰ stercore uiscꝰ generari putat᷑.
Unde & ꝓuerbiũ apud antiqͦs erat malũ
sibi auem cacare. Furfurio uocatꝰ. qͦd priꝰ
farre in fariuã redac̾to pasceret᷑. Ficẽdu¬
lȩ dicte: quod ficos magis edant. Pandi
alat. cum pascar dulcib uuis: cur po¬
tius nom̃ ñ dedit uua mͥ: Carduelus: qd̾
spinis & cardibꝰ pascat᷑ Unde eciã apud̃
grecos acͥanctis dicta est: ab a canc̾tis. id
est spinis quils alitur. Augures autẽ
dicunt. & in gestu. & in motu. & in uo¬
latu. & in uoce auiũ signa ẽẽ ostituta.
Oscines aues uocant ⁊ quȩ ore cantuq

Expanded text:
struendis educandisque fetibus sollertissima; struendis educandisque fetibus sollertissima; habens etiam quiddam praescium, quod lapsura deserat nec appetat culmina. A diris quoque avibus non inpetitur, nec umquam praeda est. Maria transvolat, ibique hieme commoratur. Turdos a tarditate dictos; hiemis enim confinio se referunt. Turdela quasi maior turdus; cuius stercore viscum generare putatur. Unde et proverbium apud antiquos erat, 'Malum sibi avem cacare.' Furfurio vocatus, quod prius farre in farinam redacto pasceretur. Ficedulae dictae, quod ficus magis edant. Panditalat, cum pascar dulcibus uvis, cur potius nomen non dedit uva mihi? Carduelus, quod spinis et cardibus pascitur; unde etiam apud Graecos acalanthis dicta est, ab ἀκάνθαις, id est spinis, quibus alitur. Augures autem dicunt et in gestu et in motu et in volatu et in voce avium signa esse constituta. Oscines aves vocant, quae ore cantuque