comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hilolaus uͦ pytagoricꝰ
alio mͦ tonum duidere temptauit statuens scł pͥmordium tom ab
eefsumo qui pͥmus cybum a pͥmo inpari quod maxime ap̃ phytagori¬
cos honorabile fuit. effic̾et. Nam cum t̾naniꝰ pͥmus nus sit inpart̾res
nũmͦ tono distat. eand ad eum t̾narii diffram seruans. Ternarius .n.¬
xxiiii. sũme octaua pars est. que eisd̃ addita pͥmũ at̾nario cubum.xx.
ac .uii. reddit. Ex hoc gͥ philolaus duas efficit partes. unã que dimidiaᷤ sit
maior eamq apotomĩ uocat. reliquam que dimidio sit minor eamq par-¬

Expanded text:
Philolaus vero Pythagoricus alio modo tonum dividere tentavit; statuens scilicet primordium toni ab eo numero qui primus cubum a primo impari quod maxime apud Pythagoricos honorabile fuit efficeret. Nam cum ternarius numerus primus sit impar, tres erum tono distat, eamdem ternarii differentiam servans. Ternarius enim 24 summae octava pars est. Quae eisdem addita primum a ternario cubum 20 ac 7 reddit. Ex hoc igitur Philolaus duas efficit partes: unam quae dimidio sit major, eamque apotomen vocat; reliquam quae dimidio sit minor, eamq
Abbreviated transcription (Latin):
s .m. Remitto diatessaron. uni. Semitoniũ gͥ est .ti.a. ꝑ consonantiã
gͥ sumpta sunt. cͥca. a. B. diatessaron: nͦ semitonia. sm. quid̃ ad
acutum.Ni.a. uͦ ad gͣuem partem totũq m.N. muꝰ est. quamdia¬
pente: constat. It.ex.u. semitoniis ⁊ apotome geminata. Ex du¬
ob gͥ tonis ⁊ tͥb semitoniis minorib ⁊ qm̃ .iͦi. semitonia unum
tonũ inplere nequeunt. s relinquit᷑. cõma: totũ. oi.N. spaciq̃m
minꝰ ẽ. spacio diapente ꝯsonantie uno cõmate. quod facillime dili¬
gens lector intelligit.
Eo qm̃ paululum de cõmatis ro̾ne p̃digmus: non est ef¬
fugiendũ ⁊ in quali ꝓport̾one. idẽ ipsum cõma ꝯtineat᷑
ostendere Fst enim cõma: quod ultimũ ꝯp̃hendere possit auditꝰ.
Dicendumq est semitoniũ minꝰ ac semitoniũ mai quantis sin¬
cõmatil ꝯstare uideant᷑. Ipse quoq tonus. quantis rursus cõmatib ꝯiun¬

Expanded text:
B M. Remitto diatessaron L N; semitonium igitur est N A. Per consonantiam B M. Remitto diatessaron L N; semitonium igitur est N A. Per consonantiam igitur sumpta sunt circa A B diatessaron, duo semitonia, B M quidem ad acutum; N A vero ad gravem partem totumque; M N minus est quam diapente. Constat enim ex quinque semitoniis, et apotome geminata ex duobus igitur tonis et tribus semitoniis minoribus, et quoniamere nequeunt. Sed relinquitur comma, totum M N spatium minus est spatio diapente consonantiae uno commate. Quod facillime diligens lector intelliget. Sed quoniam paululum de commatis ratione praediximus, non est diffugiendum et in quali proportione idem ipsum comma contineatur ostendemque est semitonium minus ac semitonium majus, quantis sicommatibus constare videantur. Ipse quoque tonus quantis rursus commatibus conjun
Abbreviated transcription (Latin):
a.B. ꝯ sonantiã mitꝰ sẽmitoniũ adgͣuiorẽ. partẽ. acutioremq
deducẽ. Intendo gͥ.b.c. diatessaro. Remitto ruriꝰ diapente
.e.d. Erit gͥ tonus .B.d. diatessarõ enm consonantia: adia¬
pente ꝯsonantia tono suꝑat᷑. Et .c. B. spacium ã.c.d. spacia
.ẜ.d. spacio tͣnsctndit᷑. Rurꝰ intendo diatessarõ. D. F. Re.¬
mitto aut̃ diapente. ẜ. f. tonꝰ est.gͥ. d.f. s zd.ẜ. tonus erat. Semito¬
niũ gͥ minꝰ ẽ.a.f. Q uod subtͣc tis ouob tonis. f.i.s. d. ab. ab. diatessarõ
spocio relinquit᷑. Hursus remuto diatessarõ a .G. Intendo diapentȩ .s̃.
.h. Erit gͥ. a.h. tonus. S ctat.a. f. semitoniũ. Erit gͥ. f. h. apotomne.
Rursꝰ remito diatessarõ . h. R. Intendo diapente . R.l. tonus gͥ eritihl.
erat aut̃. tonꝰ .h. a. Semitoniũ gͥ mitus ẽ.l.s.s erat tonus. d.B. frit gͥ
.I.u. apotome. Rursus intendo diatessaron. F.M. Semitoniũ gͥ est

Expanded text:
A B consonam minus semitonium ad graviorem partem acutioremque A B consonam minus semitonium ad graviorem partem acutioremque deducere. Intendo igitur B C diatessaron. Remitto rursus diapente C D. Erit igitur tonus B D; diatessaron enim consonantia a diapente consonantia tono superatur, et C B spatium ab C D spatio B D spatio transcenditur. Rursus intendo diatessaron D E, remitto autem diapente E F. Tonus est igitur D F. Sed D B tonus erat. Semitonium igitur minus est A F, quod, subtractis duobus tonis F D, B D ab A B diatessaron spatio relinquitur. Rursus remitto diatessaron A G intendo diapente G H. Erit igitur A H tonus. Sed erat A F semitonium. Erit igitur F H apotome. Rursus remitto diatessaron H K, intendo diapente K L: tonus igitur est H L. Erat autem tonus H A. Semitonium igitur minus est L B. Sed erat tonus B D. Erit igitur I D apotome. Rursus intendo diatessaron F M. Semitonium igitur est
Abbreviated transcription (Latin):
ae summemꝰ. Ac pͥmũ quad̃ ad acutũ intendo tres tonos. ab. a.
eos quisunt. a. B. ⁊ ab eo quod ẽ .s: adc. diatessaron osonantiam
remitto ⁊ fit .c.a. apotome reliqͣ
rod si idem spacium ad gͣuẽ uelimꝰ
est. ad. remittoᷤ. ab.d. tonũ eum qui ẽ. O. F. Erit gͥ.a.e. eaꝗͣ reqlure¬
mꝰ apotome.
it ꝓpositum ad acutam partem cõma sum̾e. Sit sonus. a in¬
tendo apotom̃.a.B. remitto semitoniũ minꝰ .s.c. Et qm̃ semito¬
niũ minꝰ apotome minꝰ est.cõmate. tõma erit.c. a.
Rursus adgͣuem partem hoc mͦ. Intendo ab. a. sono
semitonium minꝰ id quodẽ. a .u. ab.D: uͦ : remitto apotomem id
quod est. de. Frit gͦ coma .ẜ. a.
portet uͦ has om̃s ꝯ sonantias
id quod instit̾one musice adorsi sumꝰ. non mox aurib quod iam
ꝓuector inmusica est s ro̾ne int̾m censeat᷑ : unum dabimus
exemplũ inuemiendi spacuĩ. quod uidet᷑ eẽi paulo difficiliꝰ. scł.
rato possit ordine repꝑiri. Sit diatessarõ. a.B. Oportet gͥcͥca

Expanded text:
 ad acutum intendo tres tonos, ab A eos qui sunt ad B, et ab eo quod est B ad C diatessaron consonantiam remitto, fit C A apotome reliqua. Quod si idem spatium ad gravem sonum est A D, remitto ab D tonum qui est D E. Erit igitur E A ea quam requirimus apotome. Sit propositum in acutam partem comma sumere, fit sonus A; intendo apotomen A B, remitto semitonium minus B C, et quoniam semitonium apotome minus est commate, comma erit C A. Rursus ad gravem partem hoc modo intendo: ab A sono semitonium minus, id quod est A D, ab D vero remitto apotomen, id quod est D E. Erit igitur comma C A.portet vero has omnes consonantias id quod institutione musicae adorsi sumus non mox auribus, quod jam provectorum in musica est, sed ratione interim censeatur. Unum dabimus exemplum inveniendi spatii, quod videtur esse paulo difficilius, scilicet tque gravem, rato possit ordine reperiri. Sit diatessaron A B: oportet igitur circa
Abbreviated transcription (Latin):
remitto ad. R. Ent gͥ. K. B. tomis. aĩadu̾tet gͥ diligens lector
ad.d.s. quid̃.: adacutã partẽ effectũ tonũ ad. R.S. aut̃: ad gͣuem.
Sit gͥ ꝓpositũ minorẽ partem toni ꝑ¬
consonantiam sum̃e inacutam partẽ atq gͣuem. Minor uͦ tom
pars est : spaciũ quo ouos tonos diatessarõ ꝯsonantia tͣnscendit.
Sit enim sonꝰ.a. Intendo. ab. a: diatessarõ. ad.B. Rursꝰ inten¬
do.a.B. diatessarõ adc. Et ab .c. remitto diapente ad .d. Tonꝰ e.
gͥ.s.D. Ruriꝰ ab .d. intendo diatessarõ ad.E. remitto it̾m. ab. e.
diapente ad f. c̃onus ẽ. gͥ .d.f. Puo gͥ sunt toni .s. O. D. f. ⁊ erat
s. a. integrum diatessarõ. Erte gͥ.f.a. mmnor tonipan. quod¬

Expanded text:
remitto ad K. Erit K B tonus. Animadvertet igitur diligens lector remitto ad K. Erit K B tonus. Animadvertet igitur diligens lector ad D B quidem ad acutam partem effectum tonum, ad K B autem ad gravem. Sit propositum minorem toni partem per consonantiam sumere in acutam partem atque gravem. Minor vero toni pars est spatium quo duos tonos diatessaron consonantia transcendit. Sit enim sonus A, intendo ab A diatessaron ad B. Rursus intendo ab B diatessaron ad C, ab C remitto diapente ad D. Tonus est igitur B D. Rursus ab D intendo diatessaron ad E. Remitto iterum ab E diapente ad F. Tonus est igitur D F. Duo igitur sunt toni B D, D F. Et erat B A integrum diatessaron. Erit
Abbreviated transcription (Latin):
Quo fit integrum semitoniũ aminore semitonio uno chismate dif¬
ferre uideat᷑. A potome aut̃ ãminore semitonio duob chismatib dif¬
fert. Differt enim cõmate. S duo chismata unũ ꝑficiut̃ cõma.
Nunc uͦ illud uidet᷑ eẽ dicendum quemad modũ ꝑ consonantias
mrisicas ĩꝑata ꝓossimus spacia. nunc extendẽ nunc uͦ remitt̾e. Id aut̃
lmearit̾ fiat. Linteq qͣs descͥbimꝰ uocis accipiant᷑ loco. S sese iam
ro̾ ipsa demonstret. Sit ꝓpositũ tom spaciũ ꝑ consonantiã sũ mere
inacutũ : scł atq gͣuẽ. Sit sonꝰ. S. ad hoc intendo alium sonum.
qui diapente spacio ab eo q ẽ B. distet ad eum qui ec̃ab hoc remitto di¬
atessarõ   ꝯsonantiã ad id quod ẽ.d. Et qm̃ int̾ diapente ac diates¬
saron tond̾s diffrãm facit. B. D. spaciũ tonꝰ reꝑtꝰ. ẽ. Ad gͣuiorem
uͦ partẽ: ita mtiodulabimꝰ
tonum. ab eo quod ẽ.B. diatessarõ intendo ad.f. ⁊ ab f: diapente

Expanded text:
Quo fit ut integrum semitonium a minore semitonio uno schismate differre videatur, apotome autem a minore semitonio duobus schismatibus differt, differt enim commate; sed duo schismata unum perficiunt comma. Nunc vero illud videtur esse dicendum, quemadmodum per consonantias musicas imperata possimus spatia nunc extendere, nunc vero remittere. Id autem linealiter fiat, lineaeque quas describimus vocis accipiuntur loco. Sed sese jam ratio ipsa demonstret. Sit propositum toni spatium per consonantiam sumere, in acutum scilicet atque gravem. Sit sonus B, ab hoc intendo alium sonum qui diapente spatio ab eo quod est B distet ad eum qui est C. Ab hoc remitto diatessaron consonantiam ad id quod est D, et quoniam inter diapente ac diatessaron tonus differentiam facit, D B spatium tonus repertus est. Ad graviorem vero partem ita modulabimur tonum. Ab eo quod est B diatessaron intendo ad F, et ab F diapente
Abbreviated transcription (Latin):
Dgͣnorem uͦ partem hoc mͦ. Sit sonus.a. Intendo
d uos tonos ꝑsonantiam. ãd .G. diatessaron uͦ. a. g. remitto. ad.R.
erit gͥ ka. miuor semitonii pari quod oportebat ẽsfic̃e.
igͥ trib tonis diatessarõ auferamꝰ
a potome fit reliqͣ. Sint .ti. tres toni
A.sͦcͦ .d. ab his auferat᷑.a. s: diatessaron. Frit gͥ¬

Expanded text:
A, intendo duos tonos per consonantiam ad G, diatessaron vero ab G remitto ad K; erit igitur K A minor semitonii pars, quod oportebat efficere. Si ergo a tribus tonis diatessaron auferamus, apotome fit reliqua. Sint enim tres toni A B, B C, C D; ab his auferatur A E diatessaron. Erit
Abbreviated transcription (Latin):
hilolaus gͥ ħ acq his minora spacia talib diffõnib includit.
Diesis inquit ẽ. spacium quo maior ẽ. sesquiođtaua ꝓport̾o
duob tonis. coma sꝰ ẽ: spacium quo maiore: sesquioctaua ꝓport̾o
duab diesib .i. duob semitoniis minorib Scisma ẽ: dimidium cõma¬
tis. diachisima uͦ : dimidium dieseos. id ẽ. semitonii minoris. Ex quib
illud colligrꝰ qm̃ tonus quqd̾ diuidit᷑ pͥncipalr̃ insemitoniũ minus atq
apotom̃. Diuidr̃ ⁊̃ induo semitonia ⁊ cõma. Quo fit ut diuidat᷑ in .iiii.
diachismata ⁊ cõma. Integrum uͦ dimidium toni. quod ẽ. semitoniũ: ostat
ex duob diachismatib quod ẽ unũ semitoniũ minꝰ ⁊ chismate: quid est
mate ꝯiunctꝰ ẽ. siquis id integre diuidere uelit faciet unũ semitonium
minis cõmatisq dimidium. S unũ semitoniu minꝰ diuidr̃ in .uͦ. dia¬
chismata dimidiũ uͦ cõmatis unũ chisma ẽ. Recte gͥ dictum ẽ. inte¬

Expanded text:
haec atque his minora spatia talibus diffinitionibus includit. Diesis, inquit, est spatium quo major est sesquitertia proportio duobus tonis. Comma vero est spatium quo major est sesquiduabus diesibus, id est, duobus semitoniis minoribus. Schisma est dimidium commatis, diaschisma vero dimidium dieseos, id est, semitonii minoris. Ex quibus illud colligitur, quanquam tonus quidem dividitur principaliter in semitonium minus atque apotomen; dividitur etiam in duo semitonia et comma: quo fit, ut dividatur in duo diaschismata et comma. Integrum vero dimidium toni, quod est semitonium, constat ex duobus diaschismatibus, quod est unum semitonium minus, et schisma quod estmate conjunctus est, si quis id integre dividere velit, faciet unum semitonium minus commatisque dimidium. Sed unum semitonium minus dividitur in duo diaschismata. Dimidium vero commatis unum schisma est. Recte igitur dictum est inte
Abbreviated transcription (Latin):
duab diatessaron consonantiis constare uideãt᷑. Nunc uͦ qm̃
collocare qm̃ mea parte q̃ẽ. ⁊ pars t̾cia si addarur: plenam efficit u¬
nitatẽ que pars t̾cia enisd.S. dimdium est. si totiꝰ diffr̾e̾ di-¬
midium eid adicero. quod esti ũ .c. cclxxxiiii. ⁊ fit om̃is sum¬
ma.uii. clii.que dudum comatis ꝓport̾onem tenebat. Cõma
.Ni. ẽ: quo sextoni suꝑant diapasoti ꝯsorantiam. quod in pͥmis. uũ.¬

Expanded text:
duabus diatessaron consonantiis constare videantur. Nunc vero qarte quae est besse pars tertia si addatur, plenam efficit unitatem, quae pars tertia ejusdem besse dimidium est, si totius differentiae dimidium eidem adjecero, quod est 2384 et triens sit omnis summa 7153. Quae dudum commatis proportionem tenebat. Comma enim est quo sex toni superant diapason consonantiam, quod in primis
Abbreviated transcription (Latin):
narius uͦ: pͥme in paris linee. Nouenarius : pͥmi inparis quadrati.
Ex his gͥ causis cum xiii. diesin ponat. quod semitoniũ noncupat᷑. reli¬
quam.xxuii. nũi partẽ que ex.Xiiii unitatib ꝯtinet᷑ . aptom̃ eẽ.ꝯ¬
stitut. s qm̃ int̾ xiii.⁊ xiiii. unitas diffr̾a̾m facit.: unitatẽ loco cõmatiᷤ
censet eẽ. ponendam. totũ uͦ tonũ. inxxuii. unitatib locat. eo quod int̾¬
mate constare. Nam si totꝰ tonꝰ ex aporose ꝯstat ac semitonio. seruito¬
nium uͦ ab apotome differt cõmate : nicħ est aliud apotome nͥ semi¬
toniũ muiꝰ ⁊ cõma. Si gͥ duo semitonia minora de tono quis aufe¬
rat comina fit reliquum.
mate non est dubiũ quin totus Iab utͦq spacio sublatis : fiant reliqͣ
ex diapason quid̃ duo semitonia minora. de .ui. uͦ tonis: tonus.

Expanded text:
narius vero primae imparis lineae. Novenarius primi imparis quadrati. Ex his igitur causis cum 13 diesim ponat, quod semitonium nuncupatur, reliquam 27 numeri partem quae ex 14 unitatibus continetur, apotome esse constituit. Sed quoniam inter 13 et 14 unitas differentiam facit, unitatem loco commatis censet esse ponendam, totum vero tonum in 27 unitatibus locat, eo quod intmate constare. Nam si totus tonus ex apotome constat ac semitonio, semitonium vero ab apotome differt commate; nihil est aliud apotome nisi semitonium minus et comma. Si igitur duo semitonia minora de tono quis auferat, comma fit reliquum. mate, non est dubium quin tonis quinis ab utroque spatio sublatis fiant reliqua ex diapason quidem duo semitonia minora, de sex vero tonis tonus.
Abbreviated transcription (Latin):
u od si ut aristoxe¬
nus ait diatessarõ
consonantia ex duob
tonis semitonioq con¬
iungit᷑ due diatessarõ
consonantie necẽario quinq tonos efficient. Et diapente ac diacẽ¬
saron uncte sicut unũ diapason iungunt: ita sȩitonis continia
ꝓportone coeruantut. Et qm̃ pauloañ ser disposiumꝰ conõs quoꝵ
minimꝰ erat nũs. ẽclri. er liuad hunc uͦ ultimꝰ inseito coltoca¬

Expanded text:
ut ait Aristoxenus diatessaron consonantia ex duobus tonis semitonioque conjungitur, duae diatessaron consonantiae necessario quinque tonos efficient, et diapente ac diatessaron junctae, sicut unum diapason jungunt, ita sex tonis continua proportione coaequantur. Et quoniam paulo ante sex disposuimus tonos, quorum minimus erat nu
Abbreviated transcription (Latin):
semitonioq consistere. Qm̃ gͥ demonstiatĩ est.tonĩ dimidiũ int̾ses¬
quiseltam decimam. ⁊ sesquiseptimam decimam ꝓportonẽ posselo¬
ccłui. adce xliii: sesquioctaua decima habitudine. Quod si dimidiꝰ
tonꝰ maioi quidem ẽ insesquit̾tia sexta decima. minor uͦ insesquigep¬
timi dccina ꝓ pottone: sesquioctaua decima nͦ imnorete ses¬

Expanded text:
demonstratum est toni dimidium inter sesquisextamdecimam et sesquiseptimamdecimam proportionem loesse 256 ad 243 sesquioctavadecima habitudine. Quod si dimidius tonus major quidem est in sesquisextadecima, minor vero in sesquiseptima decima proportione. Sesquioctavadecima vero minor est ses
Abbreviated transcription (Latin):
auriũ ħce aitis sũmat᷑ om̃r pͥncipiũ. Nam si nullus eẽt audi¬
tꝰ muilla oĩno disput̾o de uocib extitiss S pͥncipiũ quodãmͦ ⁊ qͣ
si ãmonit̾onis uicẽ tenet auditꝰ. postrema uͦ ꝑfectio agnitionisq
uis inr̾one ꝯsistit. que ce̾tis reglis sese tenens non quã ullo et¬
rore ꝓlabit᷑. Nam quid diutiꝰ dicend errore sensuũ quã donec
uario iudicio quisqͣ comittet quod u̾acit̾ ad fectet inquirere.
lo cͥco pitagorici medio quodam ferunt᷑ itin̾e. Nam nec omne iudiciũ
dedunt aurib. ⁊ q̃dã tñ ab eis ñ nͥ aurib ex ploran¬
t᷑. Ipsas ẽnĩ osonãtias aure metiũt᷑. Quib uͦ int̾ se
distantũs o sonantie differant. id iam ñ auribꝰ qͣri
obediens quidam famulusq sit sensus. iudex uͦ atq
imꝑans ro. Nam licet omiũ pene arciũ atq ipliꝰ
inite monita sensit um occasione ꝓducta sint: nul
confundit᷑. ut in uocib quas siminime sunt: difficili captat au¬

Expanded text:
aurium hujusce artis sumatur omne principium. Nam si nullus esset auditus, nulla omnino disputatio de vocibus exstitisset. Sed principium quodammodo, et quasi admonitionis vicem tenet auditus. Postrema ergo perfectio, agnitionisque vis in ratione consistit, quae certis regulis sese tenens nullo unquam errore prolabitur. Nam quid diutius dicendum est de errore sensuum, quando nec stra autem vario judicio quisquam committet, quod veraciter affectat inquirere. Idcirco Pythagorici medio quodam feruntur itinere. Nam nec omne judicium dedunt auribus, et quaedam tamen ab eis non nisi auribus explorantur. Ipsas etenim consonantias aure metiuntur. Quibus vero inter se distantiis consonantiae differant, id jam non auribus, quobediens quidem famulusque sit sensus, judex vero atque imperans ratio. Nam licet omnium pene artium, atque ipsius vitae momenta, sensuum occasione producta sint, nullconfunditur. Ut in vocibus, quae si minimae sint, difficilius captat au
Abbreviated transcription (Latin):
hypato. licanos
ly canos meson.
meson: paripate
meson lycanos meson mese. Inutrisq gͥ tecͣcordis. hypate me¬
son annum̾ata ẽ. suꝑiorisq tecͣcordi ea ẽ. acutissima. Posti̾oris uͦ
gͣuissima. Estq ita ꝯ iunctio una eadq corda. ut hy patemesõ
duo tecͣtorda ꝯiungens. Ut ead hypatõ ac meson tecͣtorda in
suꝑiore descͥptioẽ innx̃. Est gͥ sinaphe. que ꝯiuncto dr᷑ duort̾

Expanded text:
ton, lichanos hypate meson. meson, parhypate meson, lichanos meson, mese. In utrisque igitur tetrachordis hypate meson annumerata est. Superiorisque tetrachordi ea est acutissima, posterioris vero gravissima. Estque ista conjunctio una eademque chorda hypate meson, duo tetrachorda conjungens, ut eadem hypaton ac meson tetrachorda in superiore descriptione adjunxit. Est igitur synaphe, quae conjunctio dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si quadruplũ: statueris eodmͦ sesquiqͣr¬
tos inuemes. Si quicuplũ: sesqͥquintos. Ac de in¬
ceps singl̃i denominatione multiplices tot suꝑparticłares p̃ce¬
dunt: quoto loco ipsi ab unitate decessert̃. Unam uͦ tm̃ quad rupli
dispõnẽ ponemꝰ ut in ea sicut incet̾is lector diligers acum̃ m̃tis exꝰ¬
Ec gͥ specdat̾o ad hanc
utilitatẽ uidet᷑ inuenta ut qͦtiers¬
ł sesquioctauos uel qͣd libet alias ꝓport̾õnes qͥs inues¬
tigare uoluerit: nullo errore labat᷑ ut̾q ñ ei nu̾o pͥmo tales ꝓpo¬
tiones querat aptare qui qͣnti sunt ꝓpositi. tot p̃cede ⁊ pꝰ se ha¬
b̾e ñ possit. s disponat potiꝰ multiplices iudeatq qͣntos suꝑpar¬
tidares requirit. eumq multiplicẽ respiciatꝰ. qui eo loco abu¬
nitate recesserit. ut insuꝑiorib descͥptionib sitres sesqualt̾as for¬
tasse quesierit ñ aqͣtnario tng̾d i᷑t᷑ inuestigonẽ. Hic enĩ qrri scdi

Expanded text:
Quod si quadruplum statueris eodem modo, sesquiqQuod si quadruplum statueris eodem modo, sesquiqtos invenies, si quincuplum sesquiquintos. Ac deinceps singuli denominationis multiplicis tot superparticulares praecedunt, quote loco ipsi a se unitate discesserint. Unam vero tantum quadrupli dispositionem ponemus, ut in ea sicut in caeteris lector diligens acumen mentis exer speculatio ad hanc utilitatem videtur inventa, ut quotiensvel sesquioctavos, vel quotlibet alias proportiones quis investigare voluerit, nullo errore labatur, utque non ei numero primo tales proportiones quaerat aptare, qui quanti sint propositi, tot praecedere, et post se habere non possit. Sed disponat potius multiplices, videatque quantos superparticulares requirit, eumque multiplicem respiciat, qui eo loco ab unitate recesserit, ut est in superioribus descriptionibus, si tres sesquialteros fortasse quaesierit, non a quaternario ingrediatur investigationem. Hic enim, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓport̾ones de musica disputator inquirat. seͦ ne idcasu atq in¬
scicia facientes eyror ullus difficultatis impeliat. Hac regła
quoð libet eqͣs ꝓport̾ones ex multiplicitate ducemꝰ. Unꝰ quisq
nes p̃cedit. sue scł in ꝯtͣriani partẽ denominois : quotꝰ ipse ab uni¬
tate dicesserit. hoc mͦ. ut duplex sesqualt̾as antecedat. tͥpler ses¬
qͥt̾aas. qͣdruplus sesquiqͣrtas. ac deinceps. ĩ hunc mod. Sit gͥ du¬
ꝓlor t̾minor subiecta descͥptio.
Nsuꝑione gͥ descͥptione binariꝰ
pͥmus multiplex unũ ad se t̾nariũ
habet qui possit fac̾e sesq̃itãm ꝓpor-¬
dificit. Pursꝰ scds duplex. hͥ duos sesqualt̾os antecedit. senariũ ⁊ noue¬
nariũ qui medietate carit. atq iccͥco millus ci in habitudine sesq̃tta
descͥp¬
tio. In suꝑiore gͥ descͥptiõe sesquit̾cias ꝓportio¬
nes tta na¬
tas uidemꝰ ut pͥmꝰ tͥplex unũ sesquitertium
ancedit.
t̾cia inultimo nu̾o nat᷑ali qͦdã fine claudat᷑¬

Expanded text:
proportiones de musica disputator inquirat. Sed ne id casu atque inscitia facientes, error ullus difficultatis impediat, hac regula quotlibet aequas proportiones ex multiplicitate ducemus. Unusquisque cet in contrariam partem denominationis, quotus ipse ab unitate discesserit. Hoc modo ut duplex sesquialteras antecedat, triplex sesquitertias, quadruplex sesquiquartas, ac deinceps in hunc modum. Sit igitur duplorum subjecta descriptio. In superiore igitur descriptione binarius primus multiplex, unum ad se ternarium habet, qui possit facere sesquialteram propordus est duplex, hic duos sesquialteros antecedit senarium et novenarium, qui medietate caret. Atque idcirco nullus ei habitudine sesquialtdescriptio. In superiore igitur descriptione sesquitertias proportiones ita natas videmus, ut primus triplex unum sesquitertium antecedat, tia in ultimo numero naturali quodam fine claudat
Abbreviated transcription (Latin):
qui dispotiunt᷑ hoc mͦ.¬
adui. Sit nunc ꝓpositr̃.iii. inuenire dispono eoss nũos quos supͣ
in etqͥrendis duab sesqͣtt̾is habitudinib ꝓposuerã. ipsasq sesqͣ¬
t̾as ꝓport̾ones. Multiplico binano q̃t̾nariũ fiunt.i.iii. Rursus se-¬
nariũ binario. fiunt.xi. Ruriꝰ nouenariũ binario. fiũt. xuiii.
fursus nouenartũ t̾nariõ. fiũt ꝓꝑrti. disponãt᷑ hocmͦ.¬

Expanded text:
qui disponuntur hoc mad 6. Sit nunc propositum tres invenire. Dispono eosdem numeros quos supra in exquirendis duabus sesquialteris habitudinibus proposueram, ipsasque sesquialteras proportiones. Multiplico binario quaternarium, fiunt octo. Rursus senarium binario, fiunt 12. Rursus novenarium binario, fiunt 18. Rursus novenarium ternario, fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
xuiii. ⁊liii. nĩu. quos ead̾ que eotm̃ meis suꝑere̾ut qͥuarii dis¬
rentia m̃sa ẽ. M aiores uͦ ⁊ minores ꝓport̾ones: hoc mͦ uitelli¬
głt᷑. dimidia pars. maior ẽ. ꝗ̃ t̾cia. Tercia pars maior ẽ. a qͣrta.
Quarta pars: maior ẽ. ꝗͣ qͥnta. Ac deinceps eod modo. Unde
fit ut sesqualt̾a ꝓport̾o maior sit sesciuitia. ⁊ seiquit̾tia. sesq uiqͣs¬
tam. uincat. atq id incet̾is. hic̃ euenit ut innu̾is minorib ma¬

Expanded text:
eis supercrevit, quinarii differentia permensa est. Majores vero et minores proportiones hoc modo intelliguntur. Dimidia pars major est quam tertia. Tertia pars est major quam quarta. Quarta pars major est quam quinta, ac deinceps eodem modo. Unde fit ut sesquialtera proportio major sit sesquitertia, et sesquitertia sesquiquartam vincat. Atque idem in caeteris. Hinc evenit ut in numeris majoribus m
Abbreviated transcription (Latin):
uenꝰ ht̃. Paranetẽ sinẽm̃ m̃curiꝰ reg̃. Nece ꝰ aut̃ lunaris cͥculi ten
eremplũ ͤs marcus tullius dtͣ eũ ordinẽ fac̃. Nam insexto
libꝰ . de .i .p. sic ait. Et nat᷑a fert ut exstrema ex alt̾a parte gͣ¬
uit᷑. ex alt̾a aut̃ acute sonent. Quã ob causã sũmus ille celistelli¬
fer cͣsus cͥ conu̾sio ẽ. ꝯcitatior: acuto ⁊ excitato mo uet᷑ sono.gͣuissimo
Post hãc qui ꝓrimus asilentio est dat lune gͣuissimũ sonii ut sit lu¬
na pslambanomenos. Merturiꝰ hypate hypatõ. Uenꝰ paripate hypaton.
Soll chanos hy patõ. Mars hyꝑate mesõ. Iuꝑit̾ paripate meso. Sat¬
nus hycamos mas. Celuĩ ultimũ mese. Que uͭ sũt har̾ inmobiles q̃ uͦ ĩ
toti mobiles q̃ aut̃ int̾ in mnobiles mobilesq consistãt. cum de mo¬
nocorgi regtꝰ duusione tͣctau̾ ꝯ erit locꝰ aptior explicandi. Que sit na¬
Auriũꝙͦ sensꝰ diuidicet tñ t̾o ꝑpendit. Quociens enim duo n̾ui

Expanded text:
 Lunaris circuli tenet exemplum. Sed Marcus Tullius contrarium ordinem facit. Nam in VI lib. de Republica sic ait: Et natura fert ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille coeli stellifercursus, cujus conversio est concitatior acuto, et excitato movetur sono, gravissimo Post hanc sui proximus a silentio est, dat Lunae gravissimum sonum, ut sit Luna proslambanomenos, Mercurius hypate hypaton, Venus parhypate hypaton, Sol lichanos hypaton, Mars hypate meson, Jupiter parhypate meson, Saturnus lichanos meson, Coelum ultimum mese. Quae vero sint harum immobiles, quae vero in totum mobiles, quae autem immobiles mobilesque consistant, cum de monochordi regularis divisione tracta vero, erit locus aptior explicandi. CAPUT aurium quoque sensus dijudicet, tamen ratio perpendit. Quotiens enim duo nervi,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ͥte. ⁊ paranete ut supͣ qͦ dictum est. inmobiles ñ sunt. Similt̾
aut̃ ⁊ ꝑ eͦsdem uoces si abhyꝑbol necen ordiam. sperum ordo otexit᷑.
Quorũ om̃iũ intelligentiã subiecta descͥptio faciet noticiorem.
x piapasor gͥ ꝯsonantie sp̃eb
existunt qui appellant᷑ mͦi quos eodem tropos ł touos. noiãt᷑.
mine differẽtes. Constititt̾o uͦ ẽ. plenũ ueluti modułonis corpus
in mesen cet̾is que sunt medie uocib Anu̾atit. ł amesen ruriꝰ
mnecen hy ꝑboł cum uocib int̾rtis ł abhypate meson inneten
die zeug̾ cum his qͣs ext̾me uoces medias claudunt. diapason uͦ
cum his que medie int̾ iecte ᷤᷤ sunt: ꝯstat. Bis diapason aut̃ aꝑs
indiatonico gn̾e uocum ordo. dipositꝰ apslambanomenos. in ne¬
ten hy ꝑboł. atq hic sit ypodoriꝰ mod. Gi quis gͥ ꝓslambanome¬
ñ inacum̃ intendat tono. hypatenq hẏpaton eodem tono
ta. ypofrigiꝰ.mͦus. Quod si in ypophrigio. toni rursꝰ inten¬

Expanded text:
 et paranete ut supra quoque dictum est immobiles non sunt. Similiter autem et per easdem voces si ab hyperboleon nete ordiamur, specierum ordo contexitur, quorum omnium intelligentiam subjecta descriptio docetx diapason igitur consonantiae speciebus existunt qui appellantur modi, quos eosdem tropos vel tonos nominant. mine differentes, constitutio vero est plenum veluti modulationis corpus in meson caeteris quae sunt mediae vocibus annumeratis, vel a mese rursus in neten hyperboleon cum vocibus interjectis, vel ab hypate meson in neten diezeugmenon, cum his quas extremae voces medias claudunt. Diapason et cum his quae mediae sunt interjectae constat. Bis diapason autem a pslambanomene in neten hyperboleon, atque hic sit hypodorius modus. Si quis proslambanomenon in acumen intendat tono, hypatenque hypaton eodem tono ta hypophrygius modus, quod si in hypophrygio toni rursus inten
Abbreviated transcription (Latin):
hypaton. Quarta uͦ uniuersalit̾ quid̃ licanos appellat᷑. S si indi¬
atono gn̾e coaptet᷑. dr̾ licanos hypaton diatonos. S i uͦ inchronatt: dr̾
monios. Post hanc uocat᷑ hypatemeson. Dehinc paripatemeson. atꝗ
Inchromate. lyca nos meson chromatice. ł diatonos meson chro¬
matice. In enarmoni: diatonos meson enarmonios ł licanoᷤ meson enar-¬
monios. hanc sequit᷑ tiest. Post hanc secunt᷑ duo tetͣcorda. partim
sinẽmeñ partim dic⁊ eygmeñ ⁊ sinemnenon ẽ quod post mesen
ponit᷑.i. tͥte sinemineñ. Dehinc licanos sinẽmenõ ead indiatono dia¬
tonos si nemmeñ. In chro mate uͦ ł cdiatonos synemme ñ cromatice y
licanos sinemineñ cͦmatice. In enarmonio uͦ ł diatonos sinẽmeñ

Expanded text:
hypaton; quarta vero universaliter quidem lichanos appellatur. Sed si in diatono genere aptetur, dicitur lichanos hypaton diatonos. Si vero in chromate, dicitur dmonios. Post hanc vocatur hypate meson; dehinc parhypate meson; atque In chromate, lichanos meson chromaticae, vel diatonos meson chromaticae. In enharmonio diatonos meson enharmonios, vel lichanos meson enharmonios. Has sequitur mese. Post hanc sunt duo tetrachorda partim synemmenon, partim diezeugmenon. Et synemmenon est quod post mesen ponitur, id est trite synemmenon. Dehinc lichanos synemmenon, eadem in diatonico diatonos synemmenon. In chromate vero vel diatonos synemmenon chromaticae, vel lichanos synemmenon chromaticae. In en
Abbreviated transcription (Latin):
genus ÷ qdꝰ instrum̃tis agitur. aliud fingit carmina terciũ qͣ
situm est. ibiq totam oꝑam consumit ut st̃. eytharedi. quiq organo
cetisq musice instrumentis artificium ꝓbant: amusice scientie intellectu
⁊. qͥ nonpotuis spetulatioe ac ratioẽ ꝗͣnaturali quodã instinctu. fert᷑¬
tas scõm speculat̾onẽ rõnẽ ue ꝓpositã ac musicȩ conuenien¬
tẽ de modis ac rithitus. deq gn̾ib cantilenarũ. ac de ꝑmixti¬
ta p̃mittã. quib elucubratior añis auditoris ad ea
nium pythagoras sapientie studium philosophrã nuncupauit. Quã
Esse ant̃ illa putabat que nec intensione crescerent. nec dimi¬
nutione decresc̾e̾nt nec ullis accidetitib mutarentur. hec autem for¬
mas. magnitudines. qualitates. habitudines.cet̾aq que ꝑse speculata
inmittabilia sunt. luncta uͦ corꝑib ꝑmutant᷑. ⁊ multi modis uanati¬
onib mutabił rei cognatione uertuntiR

Expanded text:
genus est quod instrumentis agitur, aliud fingit carmina, tertium qugenus est quod instrumentis agitur, aliud fingit carmina, tertium qusitum est, ibique totam operam consumit, ut sunt citharoedi, quique organo caeterisque musicae instrumentis artificium probant, a musicae scientiae intellectu quod non potius speculatione ac ratione quam naturali quodam instinctu ferttas secundum speculationem rationemve propositam, ac musice convenientem, de modis ac rythmis, deque generibus cantilenarum, ac de permixtica praemittam, quibus elucubratior animus auditoris ad ea nium Pythagoras sapientiae studium philosophiam nuncupavit, quam se diceretur. Esse autem illa putabat quae nec intentione crescerent, nec diminutione decrescerent, nec ullis accidentibus mutarentur. Haec autem esse formas, magnitudines, qualitates, habitudines, caeteraque quae per se speculata immutabilia sunt, juncta vero corporibus permutantur, et multimodis variationibus mutabilis rei cognatione vertuntur
Abbreviated transcription (Latin):
unc illud ẽ intuendũ quod om̃is ars. omĩsq disciplina
honorabiliorẽ nat᷑alit̾ hãt rõnẽ quã artificiũ quod
manu atq oꝑe artificis exercet᷑. Alulto .n. ẽ. maius auc
tiꝰq scire quodqͥsq faciat. ꝗͣ ipsũ illud effic̾e quod sciat. Et¬
enĩ aitificiũ corporade quasi seruiens famulat᷑. rõ uͦ qͣsi
tra sit. Quanto gͥ p̃clarior ẽ. scientia musice in cognitio¬
de sit ut specło rõnis oꝑandi acci non egeat. manuũ uͦ oꝑa nulla
sint. nͥ rone ducant᷑. Iam uͦ qͣnta sit gła m̾itũq ro̾nis hinc intel¬
ligi pot̾. quod cec̾i ut ita dicam corꝑales artifices ñ exdisaiplina s
ex ipsis potiꝰ instrum̃tis ceꝑe uocabula. slam chitaredus excithara
⁊bices extibia. cet̾iq suoꝵ instum̃toꝵ uocabuł nuncupantur.
Is uͦ misic̾ ẽ. qui rõne ꝑpensa canendi scentiã ñ seruitio oꝑis s imꝑio¬
ł ducuntur cruimphi. quoꝵ imꝑio acratiõẽ instituta st̃ qͣuoꝵ oꝑe ser.¬

Expanded text:
unc illud est intuendum quod omnis ars, omnisque etiam disciplina honorabiliorem naturaliter habeat rationem, quam artificium, quod manu atque opere artificis exercetur. Multo enim est majus atque altius scire quod quisque faciat, quam ipsum illud efficere quod sciat; etenim artificium corporale, quasi serviens famulatur. Ratio vero tra fit. Quanto igitur praeclarior est scientia musicae in cognitio speculatio rationis operandi actu non egeat. Manuum vero opera nulla sint, nisi ratione ducantur. Iam vero quanta sit gloria meritumque rationis, hinc intelligi potest, quod ceteri ut ita dicam corporales artifices, non ex disciplina, sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam citharedus ex cythara, tibicen ex tibia, ceterique suorum instrumentorum vocabulo nuncupantur. Is vero est musicus, qui ratione perpensa, canendi scientiam, non servitio operis, sed imvel dicuntur triumphi, quorum imperio ac ratione sunt instituta, non quorum opere ser
Abbreviated transcription (Latin):
uelociorẽ pulsũ reddit celeruisq reuertitur. & frequentiꝰ ac spissius
aerẽ fetit. Quiuͦ laxiorẽ solutos aut tardos pulsus effert. ranꝰq ipsa
inbecillitate feriendi nec dutiꝰ tremit. Neq enĩ qͦtiens corda pelli¬
t᷑ unꝰ editantĩ. ꝓutanduꝰ ẽ. sons. aut imã inhis eẽ. ꝑcussionẽ. s to¬
tiens aer ferit᷑ quociens eũ corda tremebunda ꝑcussert. S qͥm̃ iunc̾¬
ee sunt uelocitates sonorũ. nulla int̾capedo sentit᷑ aurib. ⁊ unꝰͦ
sonꝰ sensũ pellit. ł gͣuis ł acutꝰ. quamuis ut̾q expłib constet. gͣus
ꝙ ex tardiorib ⁊ rariorib acutꝰ uͦ excełib ac spissis uelut siconum
quẽ tbonẽ uocant quis diligent̾ extornet. eiq unã uirgłam
coloris rubri ł alt̾ius ducat. ⁊ eũ qua pͭ cełitate ꝯuertat. tunc
totꝰ conꝰ rubro colore uidet᷑ infectꝰ. ñ quo totus ita sit. s quod par¬

Expanded text:
velociorem pulsum reddit, celeriusque revertitur, et frequentius ac spissius velociorem pulsum reddit, celeriusque revertitur, et frequentius ac spissius aerem ferit. Qui vero laxior est, solutos ac tardos pulsus effert, rarusque ipsa imbecillitate feriendi, nec diutius tremit. Neque enim quotiens chorda pellitur, unus edi tantum putandus est sonus, aut unam in his esse percussionem, sed totiens aer feritur quotiens eum chorda tremebunda percusserit. Sed quoniam junctae sunt velocitates sonorum, nulla intercapedo sentitur auribus. Et unus sonus sensum pellit vel gravis, vel acutus, quamvis uterque ex pluribus constet, gravis quidem ex tardioribus et rarioribus, acutus vero ex celeribus ac spissis, veluti si conum, quem turbonem vocant, quis diligenter exornet, eique unam virgulam coloris rubri vel alterius ducat, et eum qua potest celeritate convertat, tunc totus conus rubro colore videtur infectus, non quod totus ita sit, sed quod par
Abbreviated transcription (Latin):
ORootiantia que omnẽ musice modulationem reg̃.
P̃ter sonũ fieri nonpͣ. Sonus uͦ: p̃t̃ q̃ndam pulsum ꝑcussionemq ñ
cuncta sint inmobilia ñ pot̾it alt̾m alt̾i conc̾rere: ut alt̾m im¬
pellat᷑ ab alt̾o. S cunctis stantib motiq careantib nullũ fieri
neceẽ sonũ. Id cͥeo definit᷑ sonus ꝑcussio aeris indissoluta usq ad au¬
ditum. Motuũ uͦ alii sunt uelociores. alii tardiores. Forumq
mot Quũ alii rariores sunt alii spissiores. Nlamsiquis in continuo m
motũ respiciat: ibi aut uelocitatẽ aut tarditatẽ neceẽ ẽ. comp̃hen¬
dat. Sin uͦ quis moueat manũ aut frequanti eã moti mouebit.
aut raro. ⁊ sitardus quid̃ fu̾it aut rarior motꝰ. gͣues nectẽ ẽ sonos
effici ipsa tarditate ⁊ raritate pellendi. Sinuͦ sint motꝰ cełes ac spis¬
si acutos neceẽ. ẽ. reddi sonos. Id cͥco enim idem neruus si intenda¬
t᷑ amplius acutũ sonat. Siremittat᷑ gͣue. Quando enĩ tensior ẽ:

Expanded text:
onsonantia que omnem musice modulationem regit, preter sonum fieri non potest. Sonus vero preter quendam pulsum percussionem que non cuncta sint immobilia, non poterit alterum alteri concurrere, ut alterum impellatur ab altero. Sed cunctis stantibus motuque carentibus, nullum fieri necesse est sonum. Idcirco definitur sonus: Aeris percussio indissoluta usque ad auditum. Motuum vero alii sunt velociores, alii tardiores, eorumdemque motuum alii rariores sunt, alii spissiores. Nam si quis in continuum motum respiciat, ibi aut velocitatem aut tarditatem necesse est comprehendat. Sin vero quis moveat manum, aut frequenti eam motu movebit aut raro. Et si tardus quidem fuerit ac rarior motus, graves necesse est sonos effici ipsa tarditate et raritate pellendi. Sin vero motus sint celeres ac spissi, acutos reddi necesse est sonos. Idcirco enim idem nervus si intendatur amplius, acutum sonat; si remittatur, grave. Quando enim tensior est,
Abbreviated transcription (Latin):
ui ħ gͥ mallei qui.xii.ui.pondĩb u̾gebant᷑ diapason induplo ꝯcinẽ¬
tiam ꝑ sonabant. Malleꝰ uͦ.xii. pondum ad malleĩ.uiiii. ⁊ malleꝰ uii.¬

Expanded text:
ur mallei, qui 12 et 6 ponderibus vergebant, diapason in duplo concinenur mallei, qui 12 et 6 ponderibus vergebant, diapason in duplo concinentiam personabant. Malleus vero 12 ponderum ad malleum 9, et malleu
Abbreviated transcription (Latin):
arbtctꝰ est diu̾sitatẽ sonorũ ferientiũ uires effic̾e. atq ut id aꝑtiꝰ col¬
loͥ qͣret mutari int̾ se malleos imꝑauit. s sonoꝵ ꝓͥetas ñ in hoĩnũ la¬
sunt pondere. qui s̃ scd̃m diapason ꝯsonantiã Eũ¬
bat. ad aliñ uͦ quẽdam qui eid diapente ꝯsonã E¬
tia iungebat᷑. eund̾ suꝑioris dupliĩ repꝑit eẽtarf
sesq̃it̾m. Duo uͦ hiad quos suꝑior duplex sesqͥt̾tius ⁊ sesqͣlt̾ eẽ
ꝓbatꝰ ẽ. ad se inuicẽ sesqͥo ctauã ꝓportionẽ ꝑpensi sunt custodire. Quĩ¬
tꝰ uͦ ẽ. reiectꝰ. qui cunctis erat inconsonans. Cum gͥ añ pytagoram ꝯsonã¬
tie musice partĩ diapason. partim diapente partim diatessaron q̃ est
ꝯsonantia minima uocarent᷑: pͥmũ pytagoras hoc mͦ repꝑit qͣ ꝓpor¬
tone sibimet ħ sonoꝵ ꝯcordia uinget᷑. ⁊ ut sit dariꝰ quod dictũ est sit̃

Expanded text:
arbitratus est diversitatem sonorum ferientium vires efficere, atque ut id apertius colarbitratus est diversitatem sonorum ferientium vires efficere, atque ut id apertius colliqueret, mutare inter se malleos imperavit: sed sonorum proprietas non in hominum lasunt pondere, qui sibi secundum diapason consonantiam bat. Ad alium vero quendam, qui eidem diapente consonantia iungebatur, eundem superioris duplum, reperit esobatus est, ad se invicem sesquioctavam proportionem perpensi sunt custodire. Quintus vero est reiectus, qui cunctis erat inconsonans. Cum igitur ante Pythagoram, consonantie musice, partim diapason, partim diapente, partim diatessaron, que est consonantia minima, vocarentur; primus Pythagoras hoc modo reperit, qua proportione sibimet hec sonorum concordia iungeretur. Et ut sit clarius quod dictum est, sint
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. cur relicto auriũ iudicio pytagoras ad regłarũ mom̃ita
migu̾it qui nullis humanis aurib credens. que partim nat̾a
partim ⁊̃ extrinsecꝰ accidentib ꝑmutant᷑. partim ipsis uariant᷑ etati¬
b: Nullas ⁊ deditꝰ instrum̃tis penes que sepe inulta uarietas atq in cõ¬
stantia nasc̾et᷑. dum nuc̃ qͥd sineruos uet aspic̾e. ł aer hutnidior pulsꝰ
obtundet ł̃ sccior excitaret. ł magnitudo corde gͣuiorẽ reddẽt sonũ ł acu¬
m̃ subtilior tenuaret. ł alio qͥdã tnͣ statũ pͥoris ꝯstantie ꝑmutaret. cum
idem ec̃t incet̾is instrum̃tis orã ħ inconsulta minimeq existimans fid̾i. di¬
uq estuans inquirebat. qua nam ron̾e firmit̾ ⁊ constant̾ ꝯsonantianr᷑
mom̃ta ꝑdisc̾et. cum int̾ta diuino qͦdã nutu p̃ti̾ens fabroꝵ officinaᷤᷤ
pulsos malleos ex audit ex diu̾sis sonis unã qͦdãmͦ ꝯcinentiã ꝑsonare.
lta gͥ ad id quod diuiquirebat attonitꝰ accessit ad opꝰ. duq ꝯsidans

Expanded text:
fuit cur, relicto aurium judicio, Pythagoras ad regularum momenta migraverit, qui nullis humanis auribus credens, quae partim natura, partim etiam extrinsecus accidentibus permutantur, partim ipsis variantur aetatibus, nullis etiam deditus instrumentis, penes quae saepe multa varietas atque inconstantia nasceretur, dum nunc quidem si nervos velis aspicere, vel aer humidior pulsus obtunderet, vel siccior exsiccaret, vel magnitudo chordae graviorem redderet sonum, vel acumen subtilior tenuaret, vel alio quodam modo statum prioris constantiae permutaret. Et cum idem esset in caeteris instrumentis, omnia haec inconsulta minimaeque aestimans fidei, diuque aestuans inquirebat quanam ratione firmiter et constanter consonantiarum musica Cum interea divino quodam nutu preteriens fabrorum officinas, pulsos malleos exaudit diversis sonis unam quodammodo continentiam personare. Ita ergo ad id quod diu inquirebat attonitus, accessit ad opus, diuque considerans,
Abbreviated transcription (Latin):
INC gͥ domũ reu̾sus uaria ȩxaminat̾oe ꝑpendit
an in hisꝓportionib rõ simphoniarũ tota ꝯsifte̾t. Nunc ꝗ
equa pond& neruis aptans eorumq consonantias aure diuidicaus.
minc uͥ in longitudine calamoꝵ duplicitatẽ medietatẽq restituers
cet̾asq ꝓportiones aptans integ̾rrimã fidem exꝑientia diu̾sa capiebat.
Sepe t̃ ꝓm̃surarũ mͦ ꝙyatos equorũ pondum acctabuł inmiteris. se¬
pe ipsa quoq acebula diu̾sis formata pondib uirga ł erea ferrta ue¬
ꝑcutiens nih sese diu̾sũ inuenise letatus ẽ. hinc ⁊ ductꝰ longitudinem
grossitudinẽq cordarũ ut ȩxaminaret agg̾isus ẽ ltaq inuenit regłam de

Expanded text:
itur domum reversus, varia examinatione perpendit an in his proportionibus ratio symphoniarum tota consisteret. Hunc quidem aequa pondera nervis aptans, eorumque consonantias aure dijudicans; nunc vero in longitudine calamorum duplicitatem medietatemque restituens, caeterasque proportiones aptans, integerrimam fidem diversa experientia capiebat. Saepe et pro mensurarum modo cyathos aequorum ponderum acetabulis immittens; saepe ipsa quoque acetabula diversis formata ponderibus virga, vel aerea, ferreave percutiens, nihil esse diversum invenisse laetatus est. Hinc etiam ductus, longitudinem crassitudinemque chordarum ut examinare
Abbreviated transcription (Latin):
appono punc trỹ quod ẽ k. Est gͥ . f. R. ad eã q̃ ẽ.R. f. sesquit̾tia.:
Si gͥ ad.R. equũ suꝑiorib semisꝑiis apposuero: atq alt̾ut᷑ u¬
cissim . F. k. ⁊ f.k. plectro adhibito pellant᷑. diatessarõ ꝯsonanͭ¬
diatesarõ ꝯsonantiam nosco Ꝙr si diapente effic̾e uolumꝰ qͥnq
partib totam diuudo. ac tͦies uni ꝓportõni duas uͦ reliq̃ dabo. atq
ita posito semisꝑio. scd̾m suꝑiꝰ dicti modũ ꝯsonantias distantiaᷤᷤ¬
q ꝑpendo. Item si diapasõ ꝯsonantiã tẽptare uoluero. tatͣitb
partib seco atq in unã duasq distribuens eaidem simul ł alt̾utr̃a
pulsans. quid ꝯsonet ł ꝗͥ dissonet utͣq cognosto. Tripla uͦ q̃
ex ꝑmixtiᷤᷤ ꝯsonantiis nasc̾r̾: ita reddit᷑. ut sitotã qͣtuor partui
diuisionib partiam᷑ atq intͦs ⁊ unã ita n̾ui plixitas diuidat᷑.
Itaq semisꝑiũ tͥb appositr̃ tͥple pport̾onis dissonãtiã ⁊ ꝯ sonã

Expanded text:
ctum quod est k. Est igitur k. ab ea quae est K. F. sesquitertia. Si igitur ad k. aequum superioribus semisphaeriis apposuero, atque alterutra vicissim E. K. et K. F. plectro adhibito pellantur, diatessaron distandiatessaron consonantiam nosco. Quod si diapente efficere volumus, quinque ad F divido ac tres uni proportioni, duas vero reliquae dabo, atque ita posito semisphaerio, secundum superius dictum modum consonantias dissonantiasque perpendo; item si diapason consonantiam temptare voluero, totum tribus partibus seco, atque in unam duasque distribuens easdem simul vel alterutram pulsans quid consonet, vel quod dissonet utraque cognosco. Tripla vero, quae ex permixtis consonantiis nascitur, ita redditur, ut si totam in quatuor partium divisionibus partiamus, atque in tres et unam tota nervi prolixitas dividatur, i
Abbreviated transcription (Latin):
neq fit diffrã toni abhac ⁊̃ qͣrta qͥntã distare semitoniũ p̾utet
neq u̾e atq integͤ estimet insigł fortassȩ minꝰ uideat᷑ erratr̃.
Quod uͦ inpͥmo tono sẽsꝰ reliqͥtatq id qd̾ in scdõ ac t̾cio atq in

Expanded text:
neque sit differentia toni, ab hac etiam quarta, quintam distare semitonium putet, neque sit differentia toni, ab hac etiam quarta, quintam distare semitonium putet, neque vere, neque integre aestimet, in singulis fortasse minus videatur erratum. Quod vero in primo tono sensus reliquit atque id quod in secundo et tertio a
Abbreviated transcription (Latin):
sẽsus cͥca mat̾iã u̾tit᷑. spẽsq in ea ꝯp̃hend̾it. que ita sunt fluui¬
de atq inꝑfecte. nec det̾minate atq adiungẽ ex polite sic̃ ẽ.
ipsa mat̾ia. Qr̾ sensum qͦ ꝯfusio seqt̾. Mentẽ uͦ atq t̾nẽ. qm̃¬
mat̾ia ñ morat᷑. spes qͣs p̃uidet ꝓt̾ suluecti cõmunionẽ intuet᷑.
atq iõ eam integͥtas comitat᷑ ac u̾itas. pociꝰq quod insensu aut
peccat᷑. ait in inꝰ ẽ. aut emĩdat. aut complet. Fortasse aut̃ id¬
quod sẽsus ñ integre s ꝯfuse atq au̾itate minꝰ quasi quidam.
incallidꝰ estimator agnoscit. insingłꝰ mͥanꝰ habeat errati. collecitauͦ
multiplicant᷑ insũmã atq idcͥto magnã faciunt diffrãm. Nã
si duas uoculas tonosentꝰ distare arbitͤt᷑ neq distõt. rursꝰq ab
una gorꝰ toñ distare putet t̾c̾iã neq fit integͣ ac u̾a toni distã¬
tia. Item t̾ne ⁊ qͣrte toni sesꝰ diffea̾m putet atq in cad̾ qͦ erret

Expanded text:
sensus circa materiam vertitur speciesque in ea comprehendit, que ita sunt fluide atque imperfecte, nec determinate atque ad unguem expolite, sicut et ipsa material; quare sensuum quoque confusio sequitur. Mens vero atque es quas previdet, preter subiecti communionem intuetur atque ideo eam integritas comitatur ac veritas, potiusque quod in sensu aut peccatur, aut minus est, aut emendat, aut complet. Et per quod sensus non integre, sed confuse, atque veritate minus quasi quidam incallidus aestimator agnoscit, in singulis minus habeat errati. Collecta vero multiplicantur in summam, atque idcirco magnam faciunt differentiam. Nam si duas voculas tono sensus distare arbitretur, neque distent, rursusque ab una earum tono putet distare tertiam, neque sit integra ac vera toni sittiae quartaeque toni sensus differentiam putet, atque in eadem quoque errent,
Abbreviated transcription (Latin):
Qd gͥ in singł tonis minꝰ ꝑuidebat᷑. id collectĩ in consonantiã
cuident̾ apparuit. atq ut ꝑuideat᷑ sensũ quqd̃ ꝯfusa collig̾e. Hul
lomͦ acĩt ad integͥtatẽ rõnis ascend̾e̾. si ꝯsidemꝰ. Date enĩ linee
maiorẽ. minorẽ ne aliã reꝑpire nicħ ẽ. diffiale sensui. Pro pos¬
sita uͦ m̃sura ut tanto maiorẽ. tanto ue minorẽ repꝑiat id
ñ faciet sentꝰ pͥma ꝯcept̾o. s sollers rõnis muent̾o. el si
rursꝰ datã lineã ꝓpositũ sit. ł duplicare. ł secare dimidiam¬

Expanded text:
 in singulis tonis minus pervidebatur, id collectum in consonantiam evidenter apparuit. Atque ut pervideatur sensum quidem confusa colligere, nullo modo autem ad integritatem rationis ascendere, sic consideremus: Datae enim lineae majorem minorem ne aliam reperire, nihil est difficile sensui. Proposita vero mensura in tanto majorem, tantove minorem reperiat, id non faciet sensus prima conceptio, sed solers rationis inventio. Vel si rursus datam lineam propositum sit vel duplicare,
Abbreviated transcription (Latin):
t xͦ inoubitant᷑ o sonantiarum tõ colligat᷑ tali b̾uissimo ac sim¬
plici. effici pͭ. instrum̃to. Sit regła diligent̾ extensa. A.D. cui
ẽ.ẜ. curuat᷑a .a.ad id. quod ẽ .ẜ. diducta linea rectos cͥcũ se anglõ .B.¬
dem alie cqͣles parate. suꝑ has intendat᷑ ñuuᷤᷤ eqͣt undiq is qͥ ÷
a .x. f. d. Si gͥ diatessaron ꝯsonantiã qͣt sit reꝑire uoluero. hoc¬

Expanded text:
 indubitanter consonantiarum ratio colligatur, tali brevissimo ac simplici effici poterit instrumento. Sit regula diligenter extensa Cui E est, curvatura ad id quod est B diducta linea rectos circum se angulos dem aliae aequales paratae. Super has intendatur nervus aequalis undique is qui est E. A. F. D. Si igitur diatessaron con
Abbreviated transcription (Latin):
Lłypatemesoñ ab ea q̃ ẽ mese. inquo us mͦ ł gnẽ diatessaron ꝯ sonantia
differens. Item mese dorii q̃ est. N. ab ea mese que ẽ frigii. id ẽ al
distat tono. Ham que ẽ mese indorio. T. eadem inphrigio licanoᷤᷤ
meson ẽ Rurtꝰ mese frigii q̃ ẽ Ai. ab ea mese que ẽ. lidii id̾. ldistat
tono. slamq̃ inphrigio. ẽ. al. mese. inlidio ẽ licanos mesori. Rursus

Expanded text:
hypate meson est ab ea quae est mese, in quovis modo vel genere diatessaron consonantia differens. Item mese dorii quae est π ab ea mese quae est phrygii, id est M, distat tono. Nam quae est mese in dorio, π eadem in phrygio lychanos meson. Rursus mese phrygii quae est M, ab ea mese quae est lydii, id est I distat tono. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
pason ꝯsonantiam reddi. Qm̃ uͦ sit dimidiũ ex eo qͣsi ꝯtͣria di¬
sus tͥplicis partẽ t̾ciam contͣria diuisione partiri. Ex quarur¬
sus diatessarõ simphonia. nascet᷑. Triplicẽ uͦ atq sesquit̾ciũ unitaᷤ
qͣd ruplam comꝑat̾onẽ ꝓport̾onis esfic̾e̾. U̾ti fit ut exdiapason ac
diapente que ẽ consonantia una. ⁊ diatessarõ: una ꝯcinentia ꝯiunga

Expanded text:
pason consonantiam reddi. Quoniam vero sit dimidium, ex eo quasi contraria dipason consonantiam reddi. Quoniam vero sit dimidium, ex eo quasi contraria disus triplicis partem tertiam contraria divisione partiri. Ex qua rursus diatessaron symphonia nascetur. Triplicem vero atque sesquitertium junctos quadruplam comparationem proportionis efficere; unde fit ut ex diapason et diapente quae est una consonantia, et diatess