comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd faiciunt: Et qm in ꝓfundo malignitatis
reddebant ipsi mala ꝓbonis: ille in sum mo
beiugnitatis reddebat bona pro malis: quã¬
quamꝰ intelligatur bene etiam ꝓ cliscipulis su¬
s orasse: quod etiam ante passionem suam
dirit. ne deficeret fides eoꝵ: quando ipse
pendens in ligno. ut commendaret patien¬
tum. non oftendebat potentiam inter uer¬
ii detrahentium: quos posset diuina pote¬
sate delere: Sed nobis utilius erat quod pa¬
tientiȩ prebebat exemplũ: quã si suos ini¬
nicos sine dilatione perdendo. ad hoc ȩdifi¬
caret ut inpacienter festinaremus de his
qͦs malos patimur uindicari: cũ scriptũ
sit. melior est paciens quam fortis:
Docent gͥ nos diuina eloqͥa dñico exẽplo.
cũ audimus ꝓ eo ut me diligerent detra¬
hebant mͥ. ego autem orabam: ut quan-
do aliqͦs sentimus ingratos. non solũ non
reddentes bona. sed insuper reddentes
mala ꝓbonis. nos oremus Et ipsi qͥdẽ

Expanded text:
quid faciunt:» ut quoniam in profundo malignitatis quid faciunt:» ut quoniam in profundo malignitatis reddebant ipsi mala pro bonis, ille in summo benignitatis redderet bona pro malis. Quanquam bene intelligatur etiam pro discipulis suis orasse, quod etiam ante passionem suam dixit, ne deficeret fides eorum , quando ipse pendens in ligno, ut commendaret patientiam, non ostendebat potentiam inter verba detrahentium, quos posset divina potestate delere. Sed nobis utilius erat quod patientiae praebebat exemplum, quam si suos inimicos sine dilatione perdendo, ad hoc nos aedificaret, ut impatienter festinaremus de his quos malos patimur vindicari: cum scriptum sit: «Melior est patiens quam vir fortis» . Docent igitur nos divina eloquia dominico exemplo, cum audimus, «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi; ego audo aliquos sentimus ingratos, non solum non reddentes bona sed insuper reddentes mala pro bonis, nos oremus, et ipsi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dis inter positos transierunt: Nec parũ
iqͥd putari debet qͥa non ait. ꝓ eo ut di¬
rent me interficiebant me: sed detra¬
dunt michi Ideo qͥppe interfecerunt qͥa
etraxerunt: negantes filium dei et dicen¬
es qͥd in pͥncipe demonioꝵ eicit demonia:
e demonium habet et insanit: Quid eum
uaitis: et cętera talia qua de tractione.
i illo auertebant eos: quoꝵ conuersionẽ
ne querebat Et ideo potuis hoc dixit: ut
osmnderet magis eos nocere qͥ xp̃o detrah¬
ins. et per hoc animas interficiunt: quã
quis mortalem carnem max presertim
rdurrecturam seuiendo ꝑemerunt: Sed cũ
dirisiet ꝓ eo ut diligerent me detrahebant
imn. qe ait: Fgo autem oratam: Non qͥdẽ
cirit qͥd orabãt: Sed qͥd melius intelligere¬
abenus: quam ꝓ eis ipsis: Crucifixo enĩ
marime de trahebant: quando. ue illud. ho¬
mini quẽ qͥsi uincerent illudebant: Deqͣ cru¬
ce ille dixit: Pater ignosce illis. qͥa nesciunt

Expanded text:
dus interpositos transierunt! Nec parvum dus interpositos transierunt! Nec parvum aliquid putari debet, quia non ait, Pro eo ut diligerent me, interficiebant me; sed, «detrahebant mihi:» ideo quippe interfecerunt, quia detraxerunt, negantes Dei Filium, et dicentes quod «in principe daemoniorum ejicit daemonia» ; et, «Daemonium habet, et insanit; quid eum auditis» ? et caetera talia. Qua detractione ab illo avertebant eos quorum conversionem ille quaerebat: et ideo potius hoc dixit, ut ostenderet magis cos nocere qui Christo detrahunt, et per hoc animas interficiunt, quam qui ejus mortalem carnem, mox praesertim resurrecturam, saeviendo per emerunt. 5. Sed cum dixisset, «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi;» quid ait? «Ego autem orabam.» Non quidem dixit quid orabat; sed quid melius intelligimus, quam pro eis ipsis? Crucifixo enim maxime detrahebant, quando velut homini, quem quasi vicerant, illudebant; de qua cruce ille dixit, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt
Abbreviated transcription (Latin):
uos diligunt. id est si reddideritis bona plo¬
nis. quam mercedem habebitis: id est qͥdim¬
gnum facietis. Nonne et publicani hoc fitut
Uult autem et illos hoc facere. et longi an¬
plius: id est ut non solum amicos. uerumiul
inimicos diligant: Posterius autẽ quod estm
dere malum pro malis. habent et mali.
mediocriter mali. uł mediocriter boni: i
adeo ut lex eis reddiderit ulciscendi modi
oculum ꝓ oculo: dentẽ ꝓ dente: quȩ si da
potest: in iustoꝵ iusticia est Non qͥa inqd
est. ut recipiat unusqͥsq quod fecerit: Alo
lex nequaquã id constitueret: sed qͥa uld¬
scendi libido uiciosa est. magisq ad inuii
ꝑtineat inter alios hoc discernere: quã b¬
nũ hominẽ sibi expetere Qua ꝓpter imp
ex illa benignitatis sũmitate dilapsi. ubirs¬
duntur bona ꝓ malis: ad quantã maligul¬
cins ꝓfunditatẽ uenerunt retribuendo
ila phonis: quanto precipicio. tot gra¬

Expanded text:
vos diligunt,» id est, si reddideritis bona pro bovos diligunt,» id est, si reddideritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facietis? «nonne et publicani hoc faciunt» ? Vult autem illos et hoc facere, et longe amplius; id est, ut non solum amicos, verum etiam inimicos diligant. Posterius autem, quod est reddere mala pro malis, habeant et mali, et mediocriter mali, vel mediocriter boni; usque adeo ut Lex eis dederit ulciscendi modum, «Oculum pro oculo, dentem pro dente» : quae, si dici potest, injustorum justitia est. Non quia iniquum est ut recipiat unusquisque quod fecerit; alioqui Lex nequaquam id constitueret: sed quia ulciscendi libido vitiosa est, magisque ad judicem pertinet inter alios hoc decernere, quam bonum hominem sibi expetere. Quapropter impii ex illa benignitatis summitate delapsi, ubi redduntur bona pro malis, ad quantam malignitatis profunditatem venerunt, retribuendo mala pro bonis! quanto praecipitio tot gra
Abbreviated transcription (Latin):
reddenda: paulus apłs cdicit: nulli mas
ꝓ malo reddentes Et apłs petrus nor
reddentes malum ꝓ malo: uł inaledus
ꝓ maledicto Unde et inpsalmo legitur
reddidi retribuentibus michi mala du
postremoꝵ illud mił ius. ad nouem lan¬
sos ꝑtinet: qui cum mundati eent adĩ
gr̃as non egerunt: Illud uero ultimũ quoi
chil est peius: ad hos pertinet de qͥbus in ito
psalmo dicitur. pro eo ut diligerent me dans¬
hebant michi: Pilectionem quippe debebit
tantis dñi beneficiis: Quã non solum mi¬
me reddebant: uerum etiã ꝓ illo bono ..¬
rogabant malũ: Dua uero media quȩ dim¬
mus hominũ quodam modo eẽ mediorin
ita se hñt. ut coꝵ pͥus quod est reddere hn
probonis. habeant et boni. et mediocritr si¬
ni: uł mediocriter mali Ideo dñs hoc no
reprehendit: sed non uult in eo solo suosd¬
scipulos permanere: quos uult ad maioris
uehere: Quibus dicit Si dilexeritis eos qu

Expanded text:
reddenda Paulus apostolus dicit, «Nulli malum reddenda Paulus apostolus dicit, «Nulli malum pro malo reddentes» ; et apostolus Petrus, «Non reddentes malum pro malo, vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentibus mihi mala» . Duorum postremorum illud mitius ad novem leprosos pertinet, qui cum mundati essent a Domino, gratias non egerunt : illud vero ultimum quo nihil est pejus, ad hos pertinet, de quibus in isto psalmo legitur. «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi.» Dilectionem quippe debebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duo vero media quae diximus hominum quodam modo esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius, quod est reddere bona pro bonis, habeant et boni, et mediocriter boni, vel mediocriter mali. Ideo Dominus hoc non reprehendit, sed non vult in eo solo discipulos suos permanere, quos vult ad majora provehere, quibus dicit: «Si dilexeritis eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut me diligerent: detraebant᷑ michi: Sex
sunt insto genere differentiȩ: quę cõmemo¬
rate animaduerti facillime possunt: Red¬
dere bona ꝓ. malis: non reddere mala pro
bonis: Redelere bona ꝓbonis: reddere ma¬
ia pro malis: Non reddere bona ꝓbonis.¬
sed reddene mala ꝓ bonis.. Hoꝵ duo pͥma
bonoꝵ. sunt .⁊ et eoꝵ duoꝵ pͥus melius Po¬
strema duo maloꝵ: et eoꝵ posterius deteriꝰ
duo media quodam mͦ meliora: sed eoꝵ.
pͥus propincum bonis: posterius propincũ
malis hȩc in scripturis scĩs oportet ad¬
tendere Reddit bona ꝓoralis ipse dñs.
qͥ iustificat impium: et pendens in cruce
dixit: Pater ignosee ilis: qͥa nescuint qͥd
faciunt: Cuiꝰ uestigia secutus scũs steru
fioco genu orauit pro lapidantibus dicn
Dñe. ne statuas illis oc peccatũ: Ad quis
preceptum pertinet. diligite inimicos iũs
bene facite his qͥ oderunt uos: et orate ꝓpis¬
sequentibus uos: Mala ꝓ malis non ese

Expanded text:
«ut diligerent me, detrahebant mihi.» Sex «ut diligerent me, detrahebant mihi.» Sex sunt in isto genere differentiae, quae commemoratae animadverti facillime possunt: reddere bona pro malis, non reddere mala pro malis; reddere bona pro bonis, reddere mala pro malis; non reddere bona pro bonis, reddere mala pro bonis. Horum duo prima, bonorum sunt, et eorum duorum prius melius; postrema duo malorum, et eorum posterius deterius; duo media quodammodo mediorum, sed eorum prius propinquum bonis, posterius propinquum malis. Haec in Scripturis sanctis oportet attendere. Reddit bona pro malis ipse Dominus, «qui justificat impium» , et pendens in cruce dixit: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Cujus vestigia secutus sanctus Stephanus, fixo genu oravit pro lapidantibus, dicens: «Domine, ne statuas illis hoc delictum» . Ad quam rem praeceptum pertinet, «Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate psequuntur» . Mala pro malis non esse
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuit: Ideo autem dicit apertum estꝰ do¬
losi: quia odium quod dolo tegebatur. erupit
in uocem Hoc enĩ in consequentibus uersibuᷤ
tainquã magistrum bonum. captiosa adula¬
tione iaudabant Unde alibi dicitur Et qͥ
laudabant me: aduersum me uirabant: Be¬
inde qͥa eruperunt clamantes. crucifige cru¬
cifige: secutus adiunxit: Et sermonibus
odii circũ dederunt me Illi qͥ lingua dolosa
qͥsi nõ odii sed dilectionis uerba locuti sunt.
ideo aduersum me. qͥa hoc insidiando faciebãt.
postea sermonibus non falsȩ et dolosȩ dilec¬
tionis. secd aperti odii circum dederunt me
Et expugnauerunt me gratis: Sicut au¬
tem pii gratis amant acp̃m: sic impii gratiᷤ
oderunt: qͥa sicut ueritas nullo extra eam
posito commodo. propter se ipsam expetit᷑
ab optimis. ita iniqͥtas a pessimis Unde
et aput auctores secularium litterarum
dictum est: Ne quo pessimo gratiuto: potiꝰ

Expanded text:
hujus fuit. Ideo autem dicit, «Apertum est os dohujus fuit. Ideo autem dicit, «Apertum est os dolosi,» quia odium quod dolo tegebatur, erupit in vocem. Hoc etiam in consequentibus versibus tanquam magistrum bonum captiosa adulatione laudabant. Unde alibi dicitur: «Et qui laudabant me, adversus me jurabant» . Deinde quia eruperunt clamantes, «Crucifige, crucifige» ; secutus adjunxit, «Et sermonibus odii circumdederunt me.» Illi qui lingua dolosa, quasi non odii, sed dilectionis verba locuti sunt; ideo «adversus me,» quia hoc insidiando faciebant; postea «sermonibus,» non falsae et dolosae dilectionis, sed aperti «odii circumdederunt me, et expugnaverunt me gratis.» Sicut autem pii gratis amant Christum, sic impii gratis oderunt; quia sicut veritas nullo extra eam proposito commodo propter seipsam expetitur ab optimis, ita iniquitas a pessimis. Unde et apud auctores saecularium litterarum dictum est de quodam pessimo: «Gratuito potius
Abbreviated transcription (Latin):
inconuenient̃ intelligi. non solũ ea quȩ
apertius de ipsis in hoc psalmo legimus:
uerũ etiã illa quę ꝓpͥe de ipso uida dicun¬
tur ex pressiuis: sicuti est quod cõmemo¬
raui. fiant dies euis pauci. et episcopatũ
euis accipiet alter Quoed apparebit ad¬
uiuante dño: dum ad eos uersus tractan
S Laudem meamꝰ
ne tacueris: quia os pera¬
toris. et os dolosi super me
apertum est: Unde appa¬
ret et falsam eẽ uitupera¬
tionem quam non tacet peccator et
dolosus: et ueram eẽ lauedem quã non
tacet deus Beus enim uerax: omnis
autem homo mendax: quia non est hõ¬
O
uerax. nisi in quo loqͥtur deus: Laus autẽ
maxima est unigeniti fili i dei: quia hoc ip¬
sum quod est: uiugenitus dei filius predica¬
tur hoc autem non ap parebat. ap paren¬
te infirmitate quȩ latebat. cum os pecca¬
toris et os dolosi super eum apertum est Et
ideo illud apertum est. qͥa operta buiꝰ uir

Expanded text:
inconvenienter intelligi, non solum ea quae inconvenienter intelligi, non solum ea quae apertius de ipsis in hoc psalmo legimus, verum etiam illa quae proprie de ipso Juda dicuntur expressius; sicuti est quod commemoravi, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter.» Quod apparebit, adjuvante Domino, cum ad eos versus tractand«Deus laudem meam ne tacueris; quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est.» Unde apparet et falsam esse vituperationem quam non tacet peccator et dolosus, et veram esse laudem quam non tacet Deus. Deus enim verax, omnis autem homo mendax ; quia non est homo erax, nisi in quo loquitur Deus. Laus autem maxima est unigeniti Filii Dei, qua hoc ipsum quod est, unigenitus Dei Filius praedicatur. Hoc autem non apparebat, sed apparente infirmitate ejus latebat, cum os peccatoris et os dolosi super eum apertum est; et ideo illud apertum est, quia operta virtus
Abbreviated transcription (Latin):
Salmum istum de xp̃o habere
prohetiam. quis quis actus apo¬
stoloꝵ. fideliter legit agnoscit:
ubi de ap̃i traditore uida ꝓpħetatũ
ẽẽ. quod hic scriptum est. fi̾ant di¬
es eius pauci. et episcopatum eius ac¬
cipiat alter. quando mathias in lo¬¬
co uidȩ ordinatus numero apłoꝵ duode¬
cimus adiunctus est. eiudenter apparet:
Sed si de illo uno homine omĩa quȩ hic
in illo malecdicta sunt intelligere conem̃:
eac positionis ratio non omnimodo. aut
uix ualebit occurrere: Si autem de tali
genere hominum. maloꝵ. id est inimicoꝵ.
uidentur posse clarius aperiri: Sicut enĩ
uiustrem intellectũ. nisi cum referunt᷑
ad ȩccłam cuius ille agnoscitur in figu¬
ra gessisse personam. ꝓpter pͥmatũ quem
in discipulis habuit. sicut est tibi dabo cla¬
ues regni cęloꝵ. et siqua huuis modi: ita
uidas per sonã quodam modo sustinet ini
genere ipsius impietatis oderunt: De qͥb
hominibus et de quo populo. possunt nõ

Expanded text:
salmum istum de Christo habere prophetiam, quisquis Actus Apostolorum fideliter legit, agnoscit; ubi de Christi traditore Juda prophetatum esse quod hic scriptum est, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter,» quando Matthias in locum Judae ordinatus, numero Apostolorum duodecimus adjunctus est , evidenter apparet. Sed si de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali genere hominum malorum, id est inimicorum videntur posse clarius aperiri. Sicut enim qillustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» , et si qua hujusmodi: ita Judas personam quodammodo sustinet inimgenere ipsius impietatis oderunt. De quibus hominibus et de quo populo possunt non
Abbreviated transcription (Latin):
adextris eiꝰ: qͥ suas diuitias augere uolu.
amultiplicaret annos uitȩ qͣndoq finien
neq ut eiꝰ augeret peccuniã: aut eũ fa¬
at coiporis uirib fortẽ: uł adtẽpꝰ in colu.¬
s ed ut saluũ faceret inqͥt aꝑsequen¬
anmã meã Salua fit aut̃ aꝑsequentibꝰ
nna si ñ eis consentiat᷑ ad malũ Non eis
is consentit᷑. cũ adstitit dñs ad dextris
papis: ne ipsa pauꝑtate. id ẽ infirmitate
suubas. hoc adiutoriũ p̃stitũ ẽ corpori

Expanded text:
dextris ejus;» qui suas divitias augere voluit multiplicaret annos vitae quandoque finiendae, neque ut ejus augeret pecuniam, aut eum faceret corporis viribus fortem, vel ad tempus incolumem; sed «ut salvam faceret,» inqanimam meam.» Salva fit autem a persequentibus anima, si non eis consentiatur ad malum; non eis autem consentitur, cum assistit Dominus a dextris pauperis, ne ipsa paupertate, id est infirmitate, succumbat. Hoc adjutorium praestitum est corpori
Abbreviated transcription (Latin):
dño nimis in ore meo Nimis dici solet inet¬
suetudine sermonis latini : qd̾ plus ẽ qũ a¬
bet. Cui contrariũ ẽ parũ : qd̾ minꝰ ẽ qũ
& ista confessio: laudẽ significat. Ita eñi soͥ
Et in medio multoꝵ laudabo eũ. Dicit etius
alio psalmo. Inmedio ȩccłe laudabote: Ses
in medio ȩccłȩ cantat eccła: ita & hic muti a
sint m̃bra xp̃iꝰ sic̃ ipsi laudant: ille lauda
An ido laudat in medio multoꝵ: qi cũ sl

Expanded text:
no nimis in ore meo, Nimis» dici solet in consuetudine sermonis latini, quod plus est quam debet: cui contrarium est parum, quod minus est quam et ista confessio laudem significat. Ita enim sequitur: «Et in medio multorum laudabo eum.» Dicit etiam in alio psalmo, «In medio Ecclesiae cantabo te» . Sed in medio Ecclesiae cantat Ecclesia? Ita et hic multi cum sint membra Christi, si cum ipsi laudant, ille laudatAn ideo laudat in medio multorum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ pudeat eos detraxisse mͥ: S hoc potet
inbono accipi: dũ corriguntur F ⁊ opus
sic̃ diploide. confusione sua Diplois. dupa
palliũ ẽ Nã qͥdã etiã sic int̾p̃tati st̃ istun
uersũ: & oꝑiant᷑ sic̃ palliũ duplex. confusi

Expanded text:
id est, pudeat eos detraxisse mihi. Sed hoc potest et in bono accipi, dum corriguntur. «Et operiantur sicut diploidem confusionem suam.» Diplois duplex pallium est. Nam quidam etiam sic interpretati sunt istum versum: «Et operiantur sicut pallium duplex conf
Abbreviated transcription (Latin):
uũ me fac scđ̃m miscłiã tuã. Hoc ad totũ refer¬
ri potest: id ẽ & ad caput & ad corpꝰ. Ad caput
ꝓpt̾ formã serui: ad corpꝰ ꝓpt̃ ipsos seruos Po¬
tuit enĩ & in eis dicere dõ. adiuua me & saliũi
me fac: in qͥb saulo dix̃. qͥd me ꝑsequeris Quod

Expanded text:
 referri potest, id est et ad caput, et ad corpus: ad caput, propter formam servi; ad corpus, propter ipsos servos. Potuit enim et in eis dicere Deo, «Adjuva me,» et, «salvum me fac;» in quibus Saulo dixit, «Quid me persequeris» ? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
buenda pauperibus: ꝓfecto faceret quod in¬
nias post dm̃i ascensionẽ: Neq enĩ metuen
ne hoc dñs diuinitate corgosceret. quẽ fa
quantũ dñs adiuuat. qͦmͦ ista conueniri
popłi dixximus iudam in figura ge̾sissr per¬
sonã: sicut ȩccłȩ gessit apostoluis petrus sa¬
stitue suꝑ eũ peccatorẽ: et diabolus ster
dextris euis quẽ ad modũ in uida sic iin
populo intelligendum est. qͥ repulso ase ap̃
factus est subditus diabolo cuius ꝑsuasions
in omĩbus prauis et terrenis cupiditatibus.
preposuit eternę saluti Cũ uidicatur eris¬

Expanded text:
buenda pauperibus, profecto faceret quod Anbuenda pauperibus, profecto faceret quod Ananias post Domini ascensionem . Neque enim metueret ne hoc Dominus divinitate cognosceret, quem faquantum Dominus adjuvat, quomodo ista convenire populi diximus Judam in figura gessisse personam, sicut Ecclesiae gessit apostolus Petrus. «Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus.» Quemadmodum in Juda, sic in isto populo intelligendum est; qui repulso a se Christo factus est subditus diabolo, cujus persuasiones in omnibus pravis et terrenis cupiditatibus praeposuit aeternae saluti. «Cum
Abbreviated transcription (Latin):
I interra remaneat: Ceteri autem homines.
aut pene omnes. felices uolunt ẽẽ suos in
hac uita post mortem suã.: et suũ genus in¬
terire nolunt: Qua ꝓpter uidȩ tam infeli¬
citer mortuo. ut uxor eius iudua et filii
eiꝰ orphani remanserint: ut feneratore
scrutante omnẽ substantiã eius. et diripien¬
tibus alienis om̃s labores euis. de suis habi¬
tationibus deicerentur: nec aliquẽ pupilli
eus miserantẽ inuenirent. et in una gene¬
ratione sine posteris interirent: si hȩc sen¬
tiunt mortui. cumulus maloꝵ est: Si hȩc
non sentiunt. formido uiuoꝵ: Si autem
mouet. qͦmͦ potuerit habere substantiam
qͣm fenerator scrutaretur. alieniq diripe¬
rent. qͥndo iam cũ aliis undecin dñm se¬
batur : credat eũ omĩa quȩ habebat ita ado¬
sisse filiis et uxori: ut non inde sincerite
ułꝑseueranter uinculum cupiditas abrupi
qͥ etiã si ea uelut uendere uideretur. disti¬

Expanded text:
in terra remaneat: caeteri autem omnes, in terra remaneat: caeteri autem omnes, aut pene omnes, felices volunt suos esse in hac vita post mortem suam, et suum genus interire nolunt. Quapropter quod Juda tam infeliciter mortuo, ita uxor vidua et filii ejus orphani remanserunt, ut feneratore scrutante omnem substantiam ejus, et diripientibus alienis labores ejus, de suis habitationibus ejicerentur, nec aliquem pupilli ejus miserantem invenirent, et in una generatione sine posteris interirent; si haec sentiunt mortui, cumulus malorum est; si haec non sentiunt, formido vivorum. Si autem movet quomodo potuerit habere substantiam quam fenerator scrutaretur, alienique diriperent, quando jam cum aliis undecim Dominum sequebatur; credat eum omnia quae habebat ita dimisisse filiis et uxori, ut non inde sinceriter vel perseveranter vinculum cupiditatis abruperit: qui etiamsi ea velut vendere videretur distri
Abbreviated transcription (Latin):
libet intelligant. qͥ hoc aliter intelligere co¬
nantur: et qͥa fatendũ est non eẽ consequẽs.
ut si sciunt mortui suos uiuere. qͥa nec loco
penarũ cos uident. ubi diues ille erat. nec in
reqͥe beatoꝵ. ubi lararũ et abrahã quã uis lon¬
ge agnoscebat. ideo eos etiam illa quę circa
coꝵ caros aguntur. uł ieta uł tristia scire ne¬
cesse sit. hoc dico. paucos ẽẽ eiꝰ animi homi¬
nes. qͥ post mortẽ suã qͥd suis boni maliue
contingat saltim dũ uiuunt negligant atq
om̃ino contempnant: multos autẽ quod in¬
dicat etiã tanta cura comendandę ultimę
uoluptatis. et qͥliũcũq testamentorũ. satis
agere: ut cũ defuncti fuerint suis bene sit:
ꝑmansionem uero posteritatis suę. ꝑ succes¬
sionis generationũ soli se laudabiliter sꝑhuit.
qͥ se ipsos abscidunt ꝓpter regnũ celoꝵ: et
filios suos hoc facere cupiunt. uł exoptant:¬
uł martirio coronari: ita ut nullus eorũ

Expanded text:
dolibet intelligant qui hoc aliter intelligere codolibet intelligant qui hoc aliter intelligere conantur, et quia fatendum est non esse consequens ut si sciunt mortui suos vivere, quia nec in locis poenarum eos vident, ubi dives ille erat, nec in requie beatorum, ubi Lazarum et Abraham quamvis longe agnoscebat , ideo eos etiam quae circa eorum charos aguntur vel laeta vel tristia scire necesse sit: hoc dico, paucos esse ejus animi homines, qui post mortem suam quid suis boni malive contingat, saltem dum vivunt, negligant, atque omnino contemnant; multos autem, quod indicat etiam tanta cura commendandae ultimae voluntatis et qualiumcumque testamentorum, satis agere ut cum defuncti fuerint, suis bene sit. Permansionem vero posteritatis suae per successiones generationum soli laudabiliter spernunt, qui seipsos abscidunt propter regnum coelorum, et filios suos hoc facere cupiunt, exoptantve martyrio coronari, ita ut nullus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
nere credendũ est. quod post euis mortẽ.
ad mendicitatẽ uxor eius et filii eiꝰ ꝑ ue¬
nerunt. et trans lati sunt eiecti de habi-¬
tationibus suis. scrutante feneratore om.¬
nem sub̾am eius. et diripientibus alienis
om̃s labores eius. nemine adiuuante nec
miserante pupillos eiꝰ : et qͦd cito sunt si¬
ne posteris mortui : Nũ qͥd eciam ex eis
quȩ in suis post mortem ciuusq contin¬
gunt ullos mortuos tangit dolor: aut
hȩc saltim scire putandi sunt. quoꝵ sensus
alibi est ꝓmeritis. seu bene seu male: Cuire¬
sponceo. magnã qͥdem eẽ questionẽ. nec in
presentia disserendam: quod sit operis plixi¬
oris: utrũ uł quatenus. uł quomͦ. ea quȩ cir¬
ci nos aguntur. nouerint spiritus mor tuoꝵ:
Ccrũ tamen quod breuiter dici potest: si nul¬
ia illis eẽt cura de nobis. non diceret dñs.
dixisse ulũ cliuitẽ. qͥ tormenta apud infero
patiebatur: habeo ibi qͥnq fr̃es. ne et ipsi
ueniant in hunc iocũ tormentoꝵ: Sed qͦmͦ¬

Expanded text:
nere credendum est, quod post ejus mortem ad mendicitatem uxor ejus et filii pervenerunt, et translati sunt, ejecti de habitationibus suis, scrutante feneratore omnem substantiam ejus, et diripientibus alienis omnes labores ejus, nemine adjuvante nec miserante pupillos ejus, et quod cito sunt sine posteris mortui? Numquid etiam de his quae in suis post mortem cujusque contingunt, ullus mortuos tangit dolor? aut haec saltem scire putandi sunt, quorum sensus alibi est pro meritis, seu bene, seu male? Cui respondeo magnam quidem esse quaestionem, nec in praesentia disserendam, quod sit operis prolixioris, utrum, vel quatenus, vel quomodo ea quae circa nos aguntur, noverint spiritus mortuoram. Verumtamen, quod breviter dici potest, si nulla illis esset cura de nobis, non diceret Dominus dixisse illum divitem qui tormenta apud inferos patiebatur: «Habeo ibi quinque fratres, ne et ipsi veniant in locum hunc tormentorum.» Sed quomo
Abbreviated transcription (Latin):
dicerat cũ condiscipulis sius ubi dicite
dimitte nobis debita nr̃a. sicut et nol
dimittimus debitoribus nr̃is: Et orato
dies apostolatus eius. qͥa pauci fuerun
qͣ̃m ante dñi passionem scelere ipsius
et morte consumptisunt Et tanqua
diceretur: Quid ergo fiet de numero¬
sacratissimo duo denario: inquo non
frustra dñs duodecim habere primos
apostolos uoluit: continuo subiecit: Et
piscopatum euis accipiat alter Tanquã
aceret Et ipse ꝓ suo merito puniatur: et
ple numerus suppleatur: quod siquis
que admodum sit factum scire desiderat.

Expanded text:
idicerat cum condiscipulis suis, ubi dicitur, idicerat cum condiscipulis suis, ubi dicitur, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: Et oratio dies apostolatus ejus; qui pauci fuerunt, quoniam ante passionem Domini scelere ipsius et morte consumpti sunt. Et tanquam diceretur, Quid ergo fiet de sacratissimo numero duodenario, in quo non frustra Dominus duodecim habere primos Apostolos voluit? continuo subjecit, «Et episcopatum ejus accipiat alter.» Tanquam dicens, Et ipse pro suo merito puniatur, et ille numerus, suppleatur. Quod si quis quemadmodum factum sit, scire desiderat,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. qͥndo p̃posuit auariciã sapientiȩ. en
cuniam saluti suę: ut eum traderet ꝗ
debuit possideri. ne ab illo possidere
talis de quo dicatur. ꝓicite eum inter¬
bras exteriores: Et oratio euis fu
in peccatũ: qm̃ noñ est iusta oratio
non solum non potest delere peccanu
sed eciam ipsa fit in peccatum. Quancdo
autem uidas ita orare potuerit. ut om¬
o euis. non fieret in peccatũ: queri pit
Credo ante quam dñm traderet: etl
illo tradendo iã cogitaret non eñ ui
poterat orare ꝑ oc̃pm. Nam postea qus
illum tradidit eumq penituit: si pet
xp̃m oraret indulgentiam rogaret:
indulgentiam rogaret. spem haberet
spem haberet. misericordiam sperant
si miscłiam speraret. non desperatione¬
sibi collũ ligaret Proinde cũ doxist
cũ iudicaturꝰ exeat condempnatus. ne
ab imminente condemptatione putir¬
tur se potuisse oratione liberari. quãd¬

Expanded text:
ejus, quando praeposuit avaritiam sapientiae, et ejus, quando praeposuit avaritiam sapientiae, et pecuniam saluti suae, ut eum traderet, a quo debuit possideri, ne ab illo possideretur, talis de quo dicitur, «Projicite illum in tenebras exteriores» . «Et oratio ejus fiat in peccatum.» Quoniam non est justa oratio,non solum non potest delere peccatum, sed etiam ipsa fit in peccatum. Quando autem Judas ita orare potuerit, ut oratio ejus fieret in peccatum, quaeri potest. Credo, antequam Dominum traderet, et de illo tradendo jam cogitaret: non enim jam poterat orare per Christum. Nam posteaquam illum tradidit, eumque poenituit, si per Christum oraret, indulgentiam rogaret; si indulgentiam rogaret, spem haberet; si spem haberet, misericordiam speraret; si misericordiam speraret, non sibi desperatione collum ligaret. Proinde cum dixisset, «Cum judicatur, exeat condemnatus;» ne ab imminente condemnatione putaretur se potuisse oratione liberare, quam d
Abbreviated transcription (Latin):
tis Pro eo ut me diligerent detrahebãt
mͥ: ego autem orabã Et posuerunt ad¬
uersum me mala ꝓbonis: et odiũ pro
dilectione mea Omnia de plurib nũc
uero qͥd digni eẽnt ꝓ his iniqͥtatibus suis.
et qͥd eis uidicio futurum eẽt ꝓnuncias:
constitue inqͥt super eum peccatorem:
supplicio debito ꝓnunciet puniendum:
qͥd̾ est cõstitue suꝑ eum peccatorem. n
eum quẽ sequenti uersu indicat cũ di¬
noluit. Stet autem adea tris eiuis dictũ
est: quia opera diaboli preposuit operi
dei hoc enĩ cuiq non in merito cextrũ
dicitur quod preponit: sicut sinistrȩ
dextra preponitur: Ideo et de illis qui
sełi buius gaudia preponentes deo. bea¬
tum dixerunt popłm cui hȩc sunt. rec¬
tissime dictũ est. dextera eorum ded¬
tera iniquitatis Unde quod eixe uoit
besetũ popłm cui hec sunt: debet etiam
ipse dicere quod in eodem psalmo scoder
beatus popłs cuius dñs deus ipsus I
enim non diabolus est a dextris. sed o

Expanded text:
ligerent me, detrahebant mihi; ego autem orabam: et posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea.» Omnia de pluribus. Nunc vero quid digni essent pro his iniquitatibus suis, et quid eis divino judicio futurum esset praenuntians, «Constitue,» inquit, «super eum peccatorem:» supplicio debito praenuntiet puniendum ; quid est, «Constitue super eum peccatorem,» nisi eum quem sequenti versu indicat, cum diesse noluit. «Stet» autem «a dextris ejus,» dictum est, quia opera diaboli praeposuit operibus Dei. Hoc enim cuique non immerito dextrum dicitur, quod praeponit; sicut sinistrae dextra praeponitur. Ideo et de illis qui saeculi hujus gaudia praeponentes Deo, beatum dixerunt populum cui haec sunt, rectissime dictum est, «Dextera eorum dextera iniquitatis.» Unde, quod dixerunt beatum populum cui hipse dicere quod in eodem psalmo sequitur, «Beatus populus cujus Dominus Deus ipsorum» : huic enim non diabolus est a dextris, sed Dominus:
Abbreviated transcription (Latin):
per p̃uaricationem superbie Site ignorabas.
uł clisce te: humiliatus clamabis: a necessi¬
tate liberaberis: liberatus miscrationes
dñi confiteberis Et exx clamauerunt
add dñm cũ tribularentur : et de necessita¬
tibus eorum saluos fecit eos Liberati sũt
de scda tẽptatione: restat tedii. atq fasti¬
diii
Sed pͥmo qͥd isti̾ prestitit uberatis. uidete
t eduxit eos de tenebris. et umbra

Expanded text:
per praevaricationem. Superbe, si te ignorabas, per praevaricationem. Superbe, si te ignorabas, vel disce te humiliatus: clamabis, a necessitate liberaberis; liberatus miserationes Domini confiteberis. «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum salvos fecit eos.» Liberati sunt de secunda tentatione, restat taedii atque fastidii. Sed primo quid istis praestitit liberatis, videte. «Et eduxit eos de tenebris et
Abbreviated transcription (Latin):
dñi nescientes. et suam uolentes constituere:
⁊conscisium dñi altissimi exacerbauerunt:
et humiliatum est in laboribus cor eorum:
Et nunc pugna contra concupiscentiam: dõ
desistente ab adiutorio. laborare potes. uin¬
cere non potes: Et cum fueris pressus con¬
suetudine tua praua: humiliabitur in la¬
boribus cor eoꝵ: ut iam corde humiliato
discas clamare Infelix ego homo quis me
liberabit de corpore mortis huius: humili¬
atum est ergo in laboribus cor eoꝵ Infir¬
mati sunt: nec fuit qͥ adiuuaret: Quid ergo
restat nisi quare factum est: Si enĩ data
eẽt lex quȩ posset uiuicare: omĩno ex lege
eẽt iusticia sed conclusit scriptura omnia
sub peccato: ut ꝓmissio exfide iħu xp̃i da¬
retur credentibus Lex autem sub intrauit:
ut habundaret delictum: Accepisti uerbum:
accepisti p̃ceptum: nec desinis facere. quod ma-¬
le faciebas Et accepto precepto auges peccata.

Expanded text:
Domini nescientes, et suam volentes constituere . Domini nescientes, et suam volentes constituere . «Et consilium Altissimi exacerbaverunt. Et humiliatum est in laboribus cor eorum.» Et nunc pugna contra concupiscentiam. Deo desistente ab adjutorio, laborare potes, vincere non potes. Et cum fueris pressus consuetudine tua prava, humiliabitur cor tuum in laboribus; ut jam corde humiliato discas clamare: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Humiliatum est» ergo «in laboribus cor eorum; infirmati sunt, nec fuit qui adjuvaret eos.» Quid ergo restat, nisi quare factum est? «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia: sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . «Lex autem subintravit, ut abundaret delictum» . Accepisti verbum, accepisti praeceptum, nec desinis facere quod male faciebas; et accepto praecepto, auges peccata
Abbreviated transcription (Latin):
ainit qͥa errabant: ꝑt deduxit eos
nuam rectam: uiã ciuitatis habitatio¬
uis non inueniebant Fame et siti estua¬
lunt.M et deficiebant. dedixit cos
niiam rectam: ut irent in cuuitatẽ
habitationis: Quomͦ subuenerit fame et
siti. nondum dicit. sed et hoc expectate
Confiteantur dño miserationes eius:
et mirabilia eius filiis hominum dicite
experti in exꝑtis. iam inuia positi: iam
ad ciuitatem inueniendam directi: iam
deniq a fame et siti liberati Qm̃ saci¬
auit animã inanem: et animã esurien¬
in uia positus es. iã audisti quid agere
debeas. qͥd sperare Quid aliud cxcipit:
q̃m conaris et superaris: Sedentes in
tenebris et umbra mortis: cõpeditos in men¬
dicitate et ferro Vnde hoc. nisi quia tibi
tribuebas: qͥa gr̃am dei non agnoscebas:
qͥa conscilium dñi circa te reprobabas:
Nam uide qͥd adiungat. Qm̃ in amarica¬
uerunt eloquiũ dñi per superbiam. iusticiã

Expanded text:
aestitit, quia errabant? «Et deduxit eos aestitit, quia errabant? «Et deduxit eos in viam rectam.» Viam civitatis habitationis non inveniebant, fame et siti aestuabant, et deficiebant, «Et deduscit eos in viam rectam, ut irent in civitatem habitationis.» Quomodo subvenerit fami et siti, nondum dicit, sed et hoc exspectate. «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» Dicite experti inexpertis, jam in via positi, jam ad civitatem inveniendam directi, jam denique a fame et siti liberati: «Quoniam satiavit animam inanem, et animam esurienin via positus es, jam audisti quid agere debeas, quid sperare. Quid aliud excipit, quoniam conaris et superaris? «Sedentes in tenebris et in umbra mortis, compeditos in mendicitate et ferro.» Unde hoc, nisi quia tibi tribuebas, quia gratiam Dei non agnoscebas, quia consilium Domini circa te reprobabas? Nam vide quid adjungat: «Quoniam inamaricaverunt eloquia Domini;» per superbiam, justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ afflictio ꝓpter superbiam: quib ex¬
tinctis. erecta est ȩccła Et ꝓpter insidiaᷤᷤ Il¬
quasclam diminutionis ab hereticis. et de¬
trimentoꝵ qͦdam mͦ domesticoꝵ: et exxhiꝰ
cirea ȩccłam diuina beneficia et psalmi cõ-¬
cusio: legamus magis quam disseramus:
dicant qͥ redempti sunt a dño. qͦs redemit
de manu inimicoꝵ: de regionibus congre¬
gaut eos: ab oriente et occasu. ab aqͥlone
et mari dxpiani ergo ipsi dicant: de toto
orbe conuocati F rrauerunt insolitudi¬
nerunt: Grrorẽ miserabilẽ audiuimus: qͥd
de mopia: P surientes et sicientes erant.
anima eoꝵ in ipsis defecit Sed quare defe¬
et : eui bono: Non enĩ crudelis est deus:
ded se cõmendat quod ex̃pedit nobis. ut
nobis deficientibus rogetur. et ut subueni¬
ens ametur: Et ideo post hunc errorem.
t famem. et sitim: P & clamauerunt
ad dñm cũ tribularentur: et de neces¬
statibus eoꝵ eripuit eos Et qͥd illis p̃¬

Expanded text:
corum afflictio propter superbiam; quibus exscorum afflictio propter superbiam; quibus exstinctis, erecta est Ecclesia: et propter insidias quasdam deminutionis ab haereticis, et detrimentorum quodammodo domesticorum, et ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi conclusio. Legamus jam magis quam disseramus. 9. «Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimicorum; de regionibus congregavit eos, ab oriente et occasu, et aquilone et mari.» Christiani ergo ipsi dicant, de toto orbe convocati. «Erraverunt in solitudirunt.» Errorem miserabilem audivimus: quid de inopia? «Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit.» Sed quare defecit? cui bono? Non enim crudelis est Deus; sed se commendat, quod expedit nobis, ut nobis deficientibus rogetur, et ut subveniens ametur. Et ideo post hunc errorem et famem et sitim, «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur; et de necessitatibus eo
Abbreviated transcription (Latin):
nis mons et collis humiliabitur Quo id¬
mendato. dicitur aliqͥd quod eciam de here¬
cis in telligatur: quibus tanquã ciuisird
quatitur ȩccła: et concluditur psalmus.
que iam exposui. breuius fortasse quam
qutabatis: Nam usq acleo me istum totũ
psamum aliquantũ ꝓlixxum ex posuisse
pbitror: ut iam officium a me non ex¬
etetis disputatoris. sed pene lectoris:¬
itenetis quȩ clixi Puto enĩ sunt ante o¬
culos ur̃os constituta: sed ut melus cõ¬
mendentur breuiter replicentur: Prima
amptatio. erroris et famis uerbi: scd̃a
dsficultas iuncendarũ concupiscentiarũ:
ueria tedii atq fastidii: quarta tempe¬
sans. et periculoꝵ. inguber nandis ęcle¬
ii. Et in his om̃ibus exclamationes. et
liberationes. et miserationũ dei confessioneᷤ:
ad eriremum ipsius ȩe cłȩ fit cõmendatio.
quȩ et salua facta est per gr̃am dei nr̃i. nõ
ꝑ meritum suũ Et cõmemoratur inimi¬

Expanded text:
omnis mons et collis humiliabitur» . Quo comomnis mons et collis humiliabitur» . Quo commendato, dicitur aliquid, quod etiam de haereticis intelligatur, quibus tanquam civilibus quatitur Ecclesia; et concluditur Psalmus, quem jam exposui, brevius fortasse quam putabatis. Nam usque adeo me istum totum psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbitror, ut jam officium a me non exspectetis disputatoris, sed pene lectoris, si tenetis quae dixi. Puto enim, sunt ante oculos vestros constituta; sed ut melius commendentur, breviter replicentur. Prima tentatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia taedii atque fastidii; quarta tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserationum Dei confessiones. Ad extremum ipsius Ecclesiae fit commendatio, quae et salva facta est per gratiam Dei nostri, non per meritum suum: et commemoratur inimi
Abbreviated transcription (Latin):
ex clamare ad deum Metuendum est
unus quisq ur̃m minus sapiat uerbum &e
et fastidio moriatur ⁊̃ emptatio ergo pl¬
nandi: temptatio periculorũ in regendu
ȩccła : nos potissimũ tangit Sed quoma
et uos aliem eritis: si nauis tota pericditi¬
tur : quod ideo dixi. ne in hac quarta tñ
naufragatis minus solliciti sitis. et ꝓ nobla
nus oretis Quid enim frẽs : quia ad eadn
gub̾nacula non sedetis: non in eadem nau
nauigatis: Post has quattuor temptation
quartuor ex clamationes: quattuor ibe¬
tiones: quattuor miserationũ dñicarũ con¬
siones. generaliter in hoc psalmo: consequr
ipsa commendatur ȩccła: ut euidentissims
noueritis de qua psalmus ab exordio ioquoes
Commendatur autem ita. ut in omibus¬
bis dei grã predicetur. qͥ superbis resism
humilibus autem deit grãm: quia ideo
uenit. ut qͥ non uidentꝰ uideant. et qͥ uidis
ceci fiant : qͥa omĩs uallis implebitur. es

Expanded text:
exclamare ad Dominum; metuendum est exclamare ad Dominum; metuendum est ne unicuique vestrum minus sapiat verbum Dei, et fastidio moriatur: tentatio vero gubernandi, tentatio periculorum in regenda Ecclesia nos potissimum tangit. Sed quomodo et vos alieni eritis, si tota navis periclitabitur? Quod ideo dixi, ne in hac quarta tentnaufragatis, minus solliciti sitis, et pro nobis minus oretis. Quid enim, fratres, quia ad eadem gubernacula non sedetis, non in eadem navi navigatis? 8. Post has quatuor tentationes, quatuor exclamationes, quatuor liberationes, quatuor miserationum dominicarum confessiones, generaliter in hoc psalmo consequenter ipsa commendatur Ecclesia; ut evidentissime noveritis, de qua Psalmus ab exordio loquebatur. Commendatur autem ita ut nobis in omnibus Dei gratia praedicetur, qui «superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» : quia ideo n vident, videant, et qui vident, caeci fiant» ; quia «omnis vallis implebitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦdam languore animȩ est : iam mentẽ
non illicit adulteriũ : nec tam̃ delectat de¬
i uerbũ lam post periculum imꝑitię. et
concupiscentiȩ. de qͥbiis duobus te euasisse
letatus es: uide ne teclium fastidiumq te
necet: Nton est et ista ieius temptatio
Agnosce te in illa. et exclama ad de umno
ut de necessitatibus tuis etiam hic liberet
te: et de hac temptatione uberatus cũ fur¬
ris. confiteantur illi miserationes eiis:
Iiberatus autem ab errore: liberatus ads¬
ficuitate bene oꝑandi: liberatus a tedios
recturus ȩccłam Ibi quarta temptatio: ĩs¬
pestates maris qͥcientes eccłam: turbant
nes excperiri potest om̃is pius fidelis in po¬
pulo dei: quarta ista nr̃a est Quanto ens
plus honoramur : tanto plus periclitamuis
Metuendum est ne auertat aliquem um
a ueritate : ad periculum erroris: Metu
est ne uincat unũquemq cupiditas suu u
eligat eam sequi. quam ex euis difficultit

Expanded text:
de quodam languore animae? Jam non de quodam languore animae? Jam non te illicit adulterium, nec tamen delectat Dei verbum. Jam post periculum imperitiae et concupiscentiae, de quibus duobus te evasisse laetaris, vide ne taedium fastidiumque te necet. Non est et ista levis tentatio: agnosce te in illa, et exclama ad Dominum, ut de necessitatibus tuis etiam hic liberet te; et de hac tentatione liberatus cum fueris, confiteantur illi miserationes ejus. 7. Liberatus autem ab errore, liberatus a difficultate bene operandi, liberatus a taedio recturus Ecclesiam. Ibi quarta tentatio. Tempestates maris quatientes Ecclesiam, turbant ones experiri potest omnis pius fidelis in populo Dei; quarta ista nostra est. Quanto enim plus honoramur, tanto plus periclitamur. Metuendum est ne avertat aliquem vestrum a veritate periculum erroris; metuendum est ne vincat unumquemque cupiditas sua, et eligat eam sequi, quam ex ejus difficultatibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. si forte dicunt. Infelix ego homo quis
me liberabit de corpore mortis huius:Nam
inde artissima uincula Caro inqͥt concupi¬
scit aduersus sp̃m: et sp̃s aduersus carnem:
ut non ea quȩ uultis illa faciatis Pro inde qͥ
iã est adutus spũ: ut quem ad modũ nolu¬
it eẽ adulter si non sit. qͦmͦ noluit fur eẽ. sic
non sit. et cetera illa omĩa quȩ uolunt hões
uincere. et sepe inflexi suꝑantur. ut exclamẽt
ad dñm: et de necessitatibus eoꝵ eruat eos.
Et liberati. confiteantur dño miserationes eui:
qͥs qͥs ergo talis est. et uincit illas difficulta¬
tes. et probabiliter iam conuersatur inter ho¬
mines. sine ulla querela maloꝵ. morũ: ex¬
cipitur temptatione tercia. tedii cuiusdam
in moram huius uitȩ: ita ut aliquando eũ
nec legere nec orare delectet Tercia tem-¬
ptatio: priori contraria: Prus enĩ peridita¬
batur fame: postea fastidio Unde et hoc. nisi

Expanded text:
dicant, si forte dicunt: «Infelix ego homo, quis dicant, si forte dicunt: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus» ? Nam vide arctissima vincula: «Caro,» inquit, «concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem; ut non ea quae vultis, illa faciatis» . Proinde qui jam est adjutus spiritu, ut quemadmodum noluit esse adulter, sic non sit; quomodo noluit esse fur, sic non sit; et caetera illa omnia, quae volunt homines vincere, et saepe inflexi superantur, ut exclament ad Deum, ut de necessitatibus eorum eruat eos, et inde liberati confiteantur Domino miserationes ejus: quisquis ergo talis est, et vicit illas difficultates, et probabiliter jam conversatur inter homines, sine ulla querela malorum morum, excipitur tentatione tertia taedii cujusdam in mora hujus vitae, ita ut aliquando eum nec legere nec orare delectet. Tertia tentatio priori contraria: prius enim periclitabatur fame, postea fastidio. Unde et hoc, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Potuit dominus hoc sine difficultate p̃stare
Sed si hoc sine difficultate haberemus : lar¬
gitorẽ huius boni nõ agnosceremus: Sienĩ pͥ¬
mitus cũ uellet posset. et non sentiret ad uer¬
sus se obnitentes cupiditates. nec uinculis su¬
is grauata anima collideretur: suis uiribus
tribueret quod se posse sentiret: et nõ confi-¬
terentur dño miserationes eius Post has
duas temptations: pͥmam erroris atq in opi¬
eueritatis. scdam difficultatis bene oꝑandi.
tercia temptatio excipit hominẽ: Ei loquor.
qͥ iam transiuit has duas Nam istȩ duȩ fate¬
or: multis notę sunt: Quis enĩ nescit se ab ig¬
norantia uenisse ad ueritatem: ab errore ad
uiam: a fame sapientię. ad uerbũ fidei: Be¬
inde multi luctantur cũ difficultatibus uici¬
orũ suoꝵ: & adhuc consuetudine colligati.
gemunt tamquã in clausura et conpedibus
Agnoscunt et istam temptationẽ: quãuis iam

Expanded text:
Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, nec vinculis suis gravata anima collideretur; suis viribus tribueret quod se posse sentiret, et non confiterentur Domino miserationes ejus. 6. Post has duas tentationes, primam erroris atque inopiae veritatis, secundam difficultatis bene operandi, tertia tentatio excipit hominem: ei loquor qui jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, multis notae sunt. Quis enim nescit se ab ignorantia venisse ad veritatem, ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum fidei? Deinde multi luctantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc consuetudine colligati gemunt tanquam in clausura et compedibus. Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam
Abbreviated transcription (Latin):
dif ficultate uicioꝵ: et tamquam muro
impossibilitatis erecto. portisq clausis. qͦ
euadat ut recte uiuat non inuenit: lam
scit qͦ mͦ uiuere debeat: pͥus in errore e¬
rat: et famem ueritatis paciebatur Acce¬
pit autẽ iam cibum ueritatis. et positus
est in uia: audit. uiue bene. scđm quod no¬¬
sti. Ante enĩ nõ noueras quem ad modum
uiueres: modo acepisti et nosti Conatur:
non potest: ligatum se sentit: exclamat
ad dñm Scła ergo temptatio est difficul¬
tatis in bene oꝑando: sicut in illa pͥma er-¬
roris et famis Exclama et in hac ad dñm.
liberat dñs de necessitatibus Rũpit uin-¬
cula difficultatis: constituit in operationẽ
ęquitatis: Incipit iam facile ẽẽ quod diffi¬
cile fuerat : abstine̾re a malis: non adul¬
terare: non furtum facere: nõ homici¬
non sacrilegiũ: non alienũ concupiscere: fac-¬
ta est facultas quȩ ante fuerat difficultas

Expanded text:
difficultate vitiorum; et tanquam muro difficultate vitiorum; et tanquam muro impossibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut recte vivat, non invenit. Jam scit quomodo vivere debeat: prius enim in errore erat, et famem veritatis patiebatur; accepit autem jam cibum veritatis, et positus est in via: audit, Vive bene, secundum quod nosti; antea enim non noveras quemadmodum viveres, modo accepisti et nosti. Conatur, non potest; ligatum se sentit, exclamat ad Dominum. Secunda ergo tentatio est difficultatis in bene operando, sicut illa prima erroris et famis. Exclamat et in hac ad Dominum: liberat Dominus de necessitatibus, rumpit vincula difficultatis, constituit in operatione aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non adulterare, non furtum facere, non homicinon sacrilegium, non alienum concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas.