comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te moyseo:
Id circoqi fidẽ xp̃o habere nont meot̃ oni
citer gehennȩ filius fieret : qui es.
circunci sus : Itẽ mox ses carnaliũ ciborum
sollicitã facit discretionem : & interpuꝰ
ac uolucres & quad rupedia. helluonis in
modum disceptator sedet. iuberq alia
quidem ab ligurriri promundis. calit
uero pro inmundis ne contingi quidin
Quorũ in parte poriũ taxat & leporem
& siquid inpiscibus caret squama. aut
inquadrupedib ungulam non habet¬
fissam nec ruminat. & hȩc ergo iude
fortiter credider̃ scribente moysei
id circoq: xp̃o iã credere non poteran
in differentiã docenti ciborum lox asis
quidẽ discipłis omĩa pent rimoueo¬

Expanded text:
te Moyse, idcircoque fidem Christo habere non poterant  dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces ac uolucres et quadrupedia helluonis in modum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurriri pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem: quorum et si quid in piscibus caret squama, aut in quadrupedibus ungulam  nec ruminat. haec ergo Iudaei fortiter crediderunt scribente Moyse idcircoque Christo. iam credere non poterant indifferentiam docenti ciborum et a suis quidem discipulis omnia penitus remoue
Abbreviated transcription (Latin):
nimis ab hominandȩ & tam̃ pacient̃ cogita eas
& reuertere adme dicit ueritas : reuertere ad me
& mundaberis. reparaberis. si confundaris tibi.
& refundaris michi: Hoc audi. hoc dicit uera ueri¬
tas: quȩ nec fallacib formis cũ tenebrarũ gente
ꝓugnauit. nec fallaci sanguine teredemit
xp̃s dicat. Mox ses deme scripsit. & si moxsi cre¬
deretis. crederetis & michi : Ego uero non solũ
moy sen de xp̃o scripsisse uelim: sed om̃s etiã
prophetas iudeoꝵ & gentiũ. Quid enĩ hoc nr̃ȩ
fidei noceret. aut quid non potius ꝓdesset . si
congrua & conuenientia undiq in dm̃ nr̃m
testimonia carperemus: si quidem esset
etiã tunc liberũ nob̵ odiomanente atq exc e¬
cratione suꝑstitionis eorũ: solas ab hidẽ de

Expanded text:
nimis abominandae. et tamen patienter cogita eas et. reuertere ad me,, dicit ueritas. reuertere ad me, et mundaberis, reparaberis, si confundaris tibi et refundaris mihi. hoc audi, hoc dicit uera ueritas, quae nec fallacibus formis cum tenebrarum gente pugnauit nec fallaci sanguine te redemitChristus dicat: Moyses de me scripsit, et: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? ego uero non solum Moysen de Christo scripsisse uelim, sed omnes etiam prophetas Iudaeorum et gentium. quid enim hoc nostrae fidei noceret, aut quid non potius prodesset, si congrua et conuenientia undique in deum nostrum testimonia carperemus? siquidem esset etiam tum liberum nobis odio manente atque execratione superstitionis eorum solas ab eisdem de
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gratiarũ actione fidelib: & his qui cognoue¬
runt ueritatẽ quia omĩs creatura dĩ bona ẽ.
& nichil abiciendũ qđ cũ gr̃arũ actione ꝑ¬
cipitur. haec quẽ ad modũ in uobis impleta
sint : & luce clarius omĩ ũ quiuos nouerint ocu¬
scangit. & supͣ protẽpore ostendimꝰ. Ista aut̃
qua doctrina apłica uirginẽ castã uni uiro
ex hibens xp̃o. a fallatia serpentis qua tu cor¬
rapta es monet ut caueat: agnoscit dm̃ ꝓphe

Expanded text:
ognouerunt ueritatem, quia omnis creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur. haec quemadmodum in uobis inpleta sint, et luce clarius omnium, qui uos nouerunt, oculos tangit et supra pro tempore ostendimus. Ista autem, quam doctrina apostolica uirginem castam uni uiro exhibens Christo, a fallacia serpentis, qua tu corrupta es, monet ut caueat, agnoscit de
Abbreviated transcription (Latin):
res. usq adeo tam̃ desipuisti. & uenais inas¬
tationibus eiꝰ amens facta es ut aliis mulis
heresib aliud atq aliud idem serpensiut
multȩ fallatus eiꝰ uariis & muti formibus
uerã fatentur tuquantũ adulterata es
quã in longinquo ꝓstituta. quȩ ipsũ ꝓxp̃o
xp̃i. tali ammonitione custodiat: tene¬
brauit cortuũ. qui tecũ in fantas muni
lucidorũ nemorũ uolutatur. Quȩ sunt
ubi sunt unde s̃. fidelia ꝓmissa eiꝰ : Debra
ñ auino. Nempe conuiciata es inpuden

Expanded text:
res, usque adeo tamen desipuisti et uenenatis incantationibus eius amens facta es, ut aliis multis haeresibus aliud atque aliud idem serpens, timultae fallaciis eius uariis et multiformibus apostoli ueram fatentur, tu quantum adulterata es, quam in longinquo prostituta, quae ipsum pro Christo Christi tali admonitione custodiat? tenebrauit cor tuum, qui tecum in phantasmatis lucidorum nemorum uolutatur. quae sunt, ubi sunt, unde sunt fidelia promissa eius?s o ebria, non a uino ! Nempe conuiciata es inpudent
Abbreviated transcription (Latin):
haec sponsa xp̃i gaudens inspe plenȩ salutis suȩ
tibi optat bonã conuersionẽ a fabulis ad ueritatẽ
ne ad oneum quasi adulterũ reformidans cũ uer¬
sutissimo ad ultero serpente remaneas Adoneus Apłs¬
enĩ uerbũ hebreũ ẽ : & int̃ pretatur dñs eo
uerbũ grecũ est : & int̃p̃tatur seruitus. Non
quȩcũq sed illa qua tantũ modo dõ seruitur.
Sicut amen interp̃tatur uerũ : non ubicũq &
quomodocũq: sed mistica religione. Quod siate
queratur unde tuqͦq: habeas: pret̃ hebreas lit¬
teras uel quȩ ex hebreo s̃ non inuenis. Non
nũ. Intelligit & amat. nec curat inperitum
insultatorẽ. & quȩ nondũ intelligit credit
ssȩtalia qualia non nulla ex perta est : quȩ
idũ intellecta sic erant. Obiciat ei quisq
emmanuel ad amauerit. in ridet in
llius hominis. amplectitur ueritatẽ
nis. Obiciat qđ a mauerit messiam :

Expanded text:
Haec sponsa Christi gaudens in spe plenae salutis suae et tibi optat bonam conuersionem a fabulis ad ueritatem, ne Adoneum quasi adulterum reformidans cum uersutissimo adultero serpente remaneas. Adoneus enim uerbum hebraeum est et interpretatur dominus eo uerbum graecum est et interpretatur seruitus, non quaecumque, sed illa, qua tantummodo deo seruitur; sicut Amen interpretatur "uerum," non ubicumque et quomodocumque. sed mystica religione. quodsi a te quaeratur, unde tu quoque habeas praeter hebraeas litteras uel quae ex hebraeo sunt, non inuenies. non nem, intellegit et amat; nec curat inperitum insultatorem; et quae nondum intellegit, credit esse talia, qualia nonnulla experta est, quae nondum intellecta sic erant. obiciat ei quisque quod Emmanuhel adamauerit, inridet inscitiam illius hominis, amplectitur ueritatem huius nominis. obiciat quod amauerit Messiam, r
Abbreviated transcription (Latin):
Quoiã nemo accedet : unde iã nemo discedet:
Qđ alibi ꝓpheta ita cõmemorat. Conlauda hiersał
dñm : lauda dm̃ tuũ sion. Qm̃ confortauit seras
portarũ tuarũ : benedix it filios tuos inte :
Clausis portis nullus intrabit: nullus exibit:
apłs Qđ & ipse sponsus in euangłio dicit fatius uirgi
uberiusq describit᷑ : Noncredat huic ꝓpheticȩ
ꝓmissioni uirgo casta. siñ iã tenet qđ ei ꝑ eandẽ ꝓpht¬
ꝓphetiã hoc tẽpore futurũ ꝓmissũ ẽ audifilia & uide
& unclina aurẽ tuã : & obliuiscere populũ tuũ

Expanded text:
quo iam nemo accedet, unde iam nemo discedet. od alibi propheta ita commemorat: conlauda, Hierusalem, dominum; lauda deum tuum. Sion. quoniam confirmauit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te. clausis portis nullus intrabit. nullus exibit. quod et ipse sponsus in euangelio dicit fatuis uirginuberiusque describitur. non credat huic propheticae promissioni uirgo casta, si non iam tenet, quod ei per eandem prophetiam hoc tempore futurum promissum est: audi filia et uide et inclin
Abbreviated transcription (Latin):
illũ mandatũ legis ne falsũ testimonũ dicas :
propt̃ membradĩ tui sicontemnis it ea non
solum testimonio sed & iuramentifalso de
compedibus liberes. lã uero qđ sequtur non
concupisces uxorẽ ꝓximitui : de et apud te
impleri. & hoc unũ uideo : qđ ulla tui
erroris necessitate uiolare coaris. Sedsi
nefas est coniugẽ concupiscereilienam :
considera quid sit concupiscend se ꝓponere
alienis & recordare tuos deos frmosos &
deas formosas prebentesse i ardenter
concupis cantur. illi a femi n uor incipibus
tenebrarũ. & illȩ amasculis uibus exci¬
tatis in fruendã libidinẽ & insuos ample¬
xus in hianter aestuantibus : eruant ab
eis illũ dm̃ tuum ubiq compeditũ. & tan¬
a suorũ turpitudine ut solui ualeat in¬
gentem: Nã rem ꝓximi non concupis
qđ est ultimũ decalogi mayaatum
otes misera : Nonue ubi deus ipse
aliena se fabricare mentitur

Expanded text:
illud mandatum Legis, Ne falsum testimonium dicas, propter membra dei tui sic contemnes, ut ea non solum testimonio, sed et juramento falso de compedibus liberes. Jam vero quod sequitur, Non concupisces uxorem proximi tui , debet apud te impleri: et hoc unum video, quod nulla tui erroris necessitate violare cogaris. Sed si nefas est conjugem concupiscere alienam, consalienis, et recordare deos tuos formosos et deas formosas praebentes se ut ardenter concupiscantur, illi a feminis principibus tenebrarum et illae a masculis: quibus excitatis in fruendam libidinem et in suos amplexus inhianter aestuantibus eruant ab eis illum deum tuum ubique conpeditum et tanta suorum turpitudine, ut solui ualeat, indigentem. nam rem proximi non concupiscere, quod est ultimum decalogi mandatum, unde potes, misera? nonne tibi deus ipse tuus in terra aliena se fabricare mentitur
Abbreviated transcription (Latin):
& mandatũ scm̃ & iustũ & bonũ. Ecce auctor
boni ẽ : qͥ tibi uidet᷑ unꝰ ex principib: tenebra¬
rũ Aitende ueritatẽ : ferit tibi oculos. ecce
paulus apłs dicit. lex quidẽ scã & mandatũ
scm̃ && iustũ & bonũ. ecce cuius auctor ẽ:
quidipticeũ illud qđ stulta in rides: in mag¬
ni sac ram̃ti dispensationẽ p̃misit. Eadem
ut inciperet impleri iustitia legis quȩ non
impleta reos etiã p̃uaricatione faciebat. Neq
enĩ alialex ẽ. scã & iusta. & bona : & alia ꝑquã
peccatũ mortẽ operatur. cui mori nos oportet
ut simꝰ alterius qͥ ex mortuis resurrexit. sed
eadẽ ipsa ẽ : Ecce sequere. lege. Sed peccatũ inqͥ
ut appareat peccatũ. ꝑbonũ michi oꝑatũ es
mortẽ. ut fiat suꝑ modũ peccator arit

Expanded text:
 mandatum sanctum et iustum et bonum. ecce auctor boni est, qui tibi uidetur unus ex principibus tenebrarum. adtende ueritatem, ferit tibi oculos. ecce Paulus apostolus dicit: lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. ecce, cuius auctor est, qui diptychium illud, quod stulta inrides, in magni sacramenti dispensatione praemisit. eadem ut inciperet inpleri iustitia legis. quae non inpleta reos etiam praeuaricatione faciebat. neque enim alia lex est sancta et iusta et bona, et alia, per quam peccatum mortem operatur, cui mori nos oportet, ut simus alterius, qui ex mortuis resurrexit, sed eadem ipsa est. ecce, sequere, lege. sed peccatum, inquit, ut adpareat peccatum, per bonum mihi est operatum mortem, ut fiat supra modum peccator aut
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ trgoboũ ẽ factũ ẽ michi mors ab¬
sit S.apeccatũ ut appareat peccatũ. ꝑ
bon& michi operatũ .ẽ mortẽ : haec istacui
a insultas intelliga quia gemens petitqr
humilis quȩrit. quia mitis pulsat. & sic
uidet non rephendi legẽ cũ dicitur littera
xide sp̃saut̃ uiuificat : sic̃ ñ rep̃hendit᷑
scientia cũ dr̃ scientia inflat: carita sũ ȩdi¬
ficat: Nã utiq ipse dixerat. scimꝰ qr om̃sscien¬
tiã habemꝰ: & tunc ad iuingit. scientia in¬
flat caritas uͦ aedificat: Ut quid ergo habe ꝑ¬
bat ipse quo in flaretur nisi quia cũ caritate
qolũ ñ inflatscientia sed etiã firmat: italitte¬
ra cũ spũ & lex cũ gr̃ã : iã non eo modolutera
elex appellat᷑ sic̃ ꝑseipsã c̃uoccidit ab undan¬
nte delicto. Ita enĩ lex & uirtus peccati dic

Expanded text:
Quod ergo bonum est, factum est mihi mors? Absit: sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Haec ista, cui tu insultas, intelligit; quia gemens petit, quia humilis quaerit, quia mitis pulsat: et sic videt non reprehendi legem, cum dicitur, Litteraificat ; sicut non reprehenditur scientia, cum dicitur, Scientia inflat, charitas vero aedificat. Nam utique ipse dixerat, Scimus quia omnes scientiam habemus: et tunc adjungit, Scientia inflat, charitas vero aedificat . Utquid ergo habebat ipse quo inflaretur, nisi quia cum charitate non solum non inflat scientia, sed etiam firmat? Ita littera cum spiritu, et lex cum gratia, jam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per se ipsam cum occidit abundante delicto. Ita enim lex et virtus peccati dic
Abbreviated transcription (Latin):
bus puniaris aut bonũ factĩ iona aliĩ
consues ine horrelis. aut ipsa natur loge
quã niuste alterificias qđ tibi ab altero
ficri nouis ad uertis : Erra tam̃ tuus quã
te in contrariũ ire conpellet &dũ sequeris
&edũ non sequeris sentis cũ uel hoc facit qđ
pati nonus. uel idõ non facis qui a patimñuss
deo fronte inpudem cura insuttas.
sed sub gratia. Neq enĩ litigiosa
cȩtatur : sed mitis intendit uerbis apłi
ut intelligat quid appellet legẽ. sub qua
nos iam non uult eẽ quitrans gressionis
posita est g̾ratia. donec ueniret seme
cui ꝓmissũ est. & quia idõ sub intrauit

Expanded text:
bus puniaris, aut. malum factum bona aliqua consuetudine horrescis, aut ipsa naturali lege, quam iniuste alteri facias, quod tibi ab altero fieri non uis, aduertis: error tamen tuus quam te in contrarium ire conpellat et, dum sequeris, et, dum non sequeris, sentis, cum uel hoc facis, quod pati non uis uel ideo non facis, quia pati non uis. deo fronte inpudentissima insultas, sed sub gratia. neque enim litigiosa caecatur, sed mitis intendit uerbis apostoli, ut intellegat, quid appellet legem, sub qua nos iam non uult esse, quia transgressionis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est, et quia ideo subin
Abbreviated transcription (Latin):
reieres uoluit. teq eñ bute tau
mendatiũ. at uero poteł dubitaro silsas ꝓphe¬
Nas ostendere inpellius ouinis: ui xpm̃
ludans ad seueran alsas cicatrs ostendisse
in membrissuisit ego uos me p̃dictoslego
non solũ appias aliquan bscurius : uerũ &e
ab apło exssius Sedi te quẽ ad modũ Sp̃s
inquit manifeste ꝗ quia in nouilsimis tẽ¬
poribus recedem didã a fide. intendentes spi

Expanded text:
rederes uoluit. neque enim putat turpe mendacium, aut uero potest dubitare falsos prophetas ostendere in pellibus ouinis, qui Christum laudans adseuerat falsas cicatrices ostendisse in membris suis. at ego uos plane praedictos lego, non solum a prophetis aliquando obscurius, uerum et ab apostolo expressius. sed uidete quemadmodum. spiritus, inquit, manifeste dicit, quia in nouissimis temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
sic auditres ur̃osdũ cauent ne feminȩ quib:
miscentir concipiant. etiã uxorũ adulteros
faciatis. iucunt enĩ eas. exlege matrimonui
tabulis ꝓamantibus liberorũ ꝓcreandorũ
causa. & rã lege metuentes ne particulam
dĩ suisordius carnis affigant. Ad explendam
tantũ libunẽ feminis inpudica coniunctio¬
ne misceni filios aut̃ inuiti suscipiunt . ꝓpt̃
qđ solũ conigia copulanda s̃. Quomodo aut̃
ñ phibes nuere qđ dete tanto ante p̃dixit
apłs quando ⁊ conaris auferre denuptus unde
sunt nuptiȩ luo ablato. maritierunt tur¬
piter amatores. meretrices uxores. thalami
fornices. socerilenon es: Ac ꝑhoc etiã illud p̃ceptũ
qđ ẽ non occides ex eiusdẽ erroris peruersicati
non seruas. Dũ enĩ times ne dĩ tui men
liget᷑ in carne. nondas esurienti p
h ic formidans homicidiũ falsũ. il

Expanded text:
sic auditores uestros, dum cauent, ne feminae, quibus sic auditores uestros, dum cauent, ne feminae, quibus miscentur, concipiant, etiam uxorum adulteros faciatis. ducunt enim eas ex lege matrimonii tabulis proclamantibus liberorum procreandorum causa, et uestra lege metuentes, ne particulam dei sui sordibus carnis adficiant, ad explendam tantum libidinem feminis inpudica coniunctione miscentur; filios autem inuiti suscipiunt, propter quod solum coniugia copulanda sunt. quomodo ergo non prohibes nubere, quod de te tanto ante praedixit apostolus, quando id conaris auferre de nuptiis, unde sunt nuptiae ? quo ablato mariti erunt turpiter amatores, meretrices uxores, thalami fornices, soceri lenones. ac per hoc etiam illud praeceptum, quod est: non occides, ex'eiusdem erroris peruersitate non seruas. dum enim times, ne dei tui membrum ligetur in carne, non das esurienti panem, hic formidans homicidium falsum, il
Abbreviated transcription (Latin):
operib &e fracta t̃rorib uiuit ere fide & spe
pcartate facta isrł inqio dolus ñẽ: & audi¬
ens quodibi scnptũ ost qus cdie cuuis. dns inuse sp¬
tibi inimicȩ illȩ tesulȩ inquib scđm p̃ceptũ . d¬
est non accipies in ianũ nom̃ dñidĩtui. quar¬
doquidẽ cuetiã ipsũ xp̃mqui prapt̃ carnales
uandos etiã carneis
oculis uer anueritate carnalis exortusẽ
insallatie uanitate posiust :.omodo tibi ñ sit
ed uersũ t̃ciũ p̃ceptũ desabbatireqͥe. quȩ tot :t̃a.¬
fignicorũ in lusionib inquieta anima uenti¬
laris : hȩc tria p̃cepta quomodo ꝑtineant
ad dilectionẽ dĩ quando capies. quando lapi¬
es quando amabis: immoderata es &feda &
contentiosa. Tmuisti. euanuisti. uiluisti.
Acessisti modũ tuum. turpasti decorẽ tuũ.
turbasti ordinẽ tuũ. Talis apud te fur noui
te. Quo pacto ergote nunc doceã hȩc tria
cepta ad dilectionẽ dĩ ꝑtinere. ex quo &
coniugo detestemini qđ filii ꝓrocreantur. ac

Expanded text:
operibus, nec fracta terroribus, vivit ex fide et spe et charitate, facta Israel, in quo dolus non est , et audiens quod ibi scriptum est, Dominus Deus tuus, Deus unus etibi inimicae illae Tabulae, in quibus secundum praeceptum est, Non accipies in vanum nomen Domini Dei tudoquidem tu etiam ipsum Christum, qui propter carnales dos etiam carneis oculis uerus in ueritate carnis exortus est, in fallaciae uanitate posuisti ? quomodo tibi non sit aduersum tertium praeceptum de sabbati requie, quae tot figmentorum inlusionibus inquieta anima uentilaris? haec tria praecepta quomodo pertineant ad dilectionem dei, quando capies, quando sapies, quando amabis ? inmoderata es et foeda et contentiosa: tumuisti, euanuisti, uiluisti, excessisti modum tuum, turpasti decorem tuum, turbasti ordinem tuum. talis apud te fui, noui te. quo pacto ergo te nunc doceam haec tria praecepta ad dilectionem dei pertinere, ex quo etconiugio detestemini, quod filii procreantur, ac
Abbreviated transcription (Latin):
scierit & exparte prophetauerit ꝑspecaui
& inenigmate uidens. qđ totũ auferandũ.
eẽst ueniente manicheo & afferente qđ ꝑ
fectũ est ubi facie ad faciem iudtat᷑. Gasa
ua in munda sine sronte ad huc istagan¬
ris. ad huo pascis uentos. adhuc amplistens
ido la cordis tui: itane cufacie ad faciẽ
uidisti regnantẽ regẽ sceptrigerum flo¬
reis coronis cinctũ & dõrũ agmina.
x splenditenentẽ magnũ. sex uultus & om
ferente micantẽq: lumine & alterũ
honoris. angłorũ exercitibus circunde¬
tũ. & alterũ ad amantẽ heroã belliger
dextra hastã tenentẽ. & sinistra clipeum:
& alterũ gloriosũ regẽ tresret

Expanded text:
scierit, et ex parte prophetauerit, per speculum et in aenigmate uidens, quod totum auferendum est ueniente Manichaeo et adferente quod perfectum est, ubi facie ad faciem ueritas uideatur. o lasciua, inmunda, sine fronte adhuc ista garris, adhuc pascis uentos, adhuc amplecteris idola cordis tui! itane tu facie ad faciem uidisti regnantem regem sceptrigerum floreis coronis cinctum et deorum agmina et splenditenentem magnum, sex uuferentem, micantemque lumine; et alterum regem honoris, Angelorum exercitibus circumdatum; et alterum adamantem heroam belligerum; dextra hastam tenentem, et sinistra clypeum; et alterum gloriosum regem tres rot
Abbreviated transcription (Latin):
terrogatus. non esse respondit. sed cum
ab eo quȩreretur quid ei ess& illa muli¬
er indicauit sororẽ non negauit uxore.
tacuit aliquid ueri. non lixit aliquid falsi.
An usq adeo desipimus. ut hic faustum se¬
quamur. qui ait sororẽ mentitũ. quasi
genus sarȩ alicunde didicerit. cũ id scã
scriptura non aperuerit: puto iustũ esse
ut in eare quã nouerat abrahã. nos autẽ
nouimus. patriarchȩ potius credamus

Expanded text:
terrogatus, non esse respondit, sed cum ab eo quaereretur, quid ei esset illa mulier, indicauit sororem, non negauit uxorem: tacuit aliquid ueri, non dixit aliquid falsi. An usque adeo desipimus, ut hic Faustum sequamur, qui ait sororem mentitum quasi genus Sarae alicunde didicerit, cum id sancta scriptura non aperuerit? puto iustum esse. ut in ea re, quam nouerat Abraham, nos autem non nouimus, patriarchae potius credamus
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑtineat ad xp̃m. quia int̾ cȩteri ma¬
dicta positũ est ut nec ipsa cet era ret ne
Quanto magis hoc: quod & sitał fui
morses ut aliud corde intuens da
tasse nescientẽ : quã cũ a

Expanded text:
non pertineat ad Christum, quia inter cetera maledicta positum est, ut nec ipsa cetera rectum h. quanto magis hoc! quod et si talis fuisset Moyses, ut aliud corde intuens id ore tasse nescientem, quam, cum a
Abbreviated transcription (Latin):
deret non mandatũ dĩsed traditionessenioꝵ
ait illis : Vt quid & uos egredimini mandatũ
dĩ ut traditiones uras statuatis: ipsũq dĩ
mandatũ cominemorat. qđ ꝑ mor̃sen manda¬
tũ eẽ. nouimꝰ: secutꝰ quippe ait. ds̃ enĩ dix̃.
honora patrẽ & matrẽ : & qui male dixerit
patri aut matri morte moriet᷑: uos aut̃ dicitis.¬
quicũq dixerit patri munꝰ qđ ẽ. ex me tͥ prosit
non honora uerit patrẽ suũ : & irritũ fecistis
uerbũ dĩ ꝓpt̃ urãm traditionẽ : qua in re:
uidete quã multa nos doceat. & uideos adõ
suo se non auertere. & eiꝰ mandata ñ tantũ
se non in fringere. uerũ etiã illos a quib
in fringerent᷑ arguere : & nonnisi dm̃ ꝑmo
sen ista mandasse : Quã obrẽ qm nos credimꝰ¬

Expanded text:
derent non mandatum dei. sed traditiones seniorum, ait illis: utquid et uos egredimini mandatum dei, ut traditiones uestras statuatis? ipsumque dei mandatum conmemorat, quod per Moysen mandatum esse nouimus. secutus quippe ait: deus enim dixit: honora patrem et matrem et: qui maledixerit patri aut matri, morte morietur. uos auti uel matri. munus, quod est ex me, tibi prosit, non honorauerit patrem suum; et inritum fecistis uerbum dei propter uestram traditionem. qua in re uidete, quam multa nos doceat et Iudaeos a deo suo se non auertere, et eius mandata non tantum se non infringere, uerum etiam illos, a quibus infringerentur, arguere, et non nisi deum per Moysen ista mandasse. Quamobrem quoniam nos credim
Abbreviated transcription (Latin):
modo: sed tam̃ etiã isti negant: Itẽ cũ fidẽ
centurionis laudans diceret amendico uobͣ
non inueni tantã fidẽ in isrł: adiecit & ait
Dico aut uob̾. qm̃ multi ab oriente & occiden¬
teuenient : & recumbent cũ abraham &
ia cob in regno cȩloꝵ: łilii aut̃ regni: ibunt
intenebras exteriores: Siergo qđ negare
faustus non potest non commendauit morses
popło isrł dm̃ nisi dm̃ abraham &isaac & iacob
eumq: ipsũ xp̃s ex his & aliis testimoniis sine
dubitatione conmendat : non ẽ conatꝰ illum
populũ auertere adõ suo: Sed idõ minatus ẽ.
eos ituros intenebras exteriores. quod a uersos
uideret adõ suo: Incuiꝰ regno gentes uocatas
ex toto orbe terrarũ recubituras dicit cuir
abraham & isaac & iacob: non obaliud qui
qđ fidẽ tenuissent dĩ abraham & isaao
quia ex fide iustificat gentes ds̃ pr
om̃s gentes. ut illi scilicet m

Expanded text:
modo. sed tamen etiam isti negant. item cum fidem centurionis laudans diceret: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel, adiecit et ait: dico autem uobis, quoniam multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filii autem regni ibunt in tenebras exteriores. si ergo, quod negare Faustus non potest, non conmendauit Moyses populo Israhel deum, nisi deum Abraham et Isaac et Iacob eumque ipsum Christus ex his et aliis testimoniis sine dubitatione conmendat. non est conatus illum populum auertere a deo suo, sed ideo minatus est eos ituros in tenebras exteriores, quod auersos uideret a deo suo, in cuius regno gentes uocatas ex toto orbe terrarum recubituras dicit cum Abraham et Isaac et Iacob: non ob aliud, quam quod fidem tenuissent dei Abraham et. Isaaquia ex fide iustificat gentes deus, prs gentes. ut illi scilicet in
Abbreviated transcription (Latin):
& qui mecũ iliquanto attentius cogitant
euuangłicã illã domnicãq sententiã qua
non ait ille em̃ & deme scripsit . ut & alia
quȩ ad xp̃m non ꝑtinent scripsisse crederit᷑
sed ait. deme enĩ ille scripsit ut omnem scrip¬
turȩ illius intentionem non nisi ad intelligei¬

Expanded text:
 qui mecum aliquanto attentius cogitant evangelicam illam Dominicamque sententiam, qua non ait: Ille enim et de me scripsit, ut et alia quae ad Christum non pertinent scripsisse crederetur; sed ait: « De me enim ille scripsit; » omnem scripturae illius intentionem non nisi ad intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
maledicta quȩ iudȩis ꝓmerito suꝑbie impie¬
tatis accider quã uidere uitã suã id est
filiũ dĩ pendentem & non credere uitȩ
sue Oialedicta enĩ cũ exꝓphȩtia dicuntur
nons demalo uoto in p̃cantis : sed de pscio
spũ denuntiantis. nã illa quȩ de malo uoto

Expanded text:
 Iudaeis pro merito superbiae inpietatis acciderunt, quam uidere uitam suam, id est filium dei, pendentem et non credere uitae suae. maledicta enim cum ex prophetia dicuntur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto
Abbreviated transcription (Latin):
sa aam̃ti idẽ ilius sacerdols chrismatis
inde xp̃i non agnoscimꝰ: Niquo sacram̃¬
to: quãuis heno pꝰessimꝰ caphasetiã nesci¬
enspotuit: phetare: hoc quippe in eo egit
ꝓpheticũ chrisma ut prophetaret: hoc
aut̃ uita impia ut nesciens ꝓphetaret:
mledicto pendentis in ligno: iam quan¬
imsatis uisũ . ẽ. supͣdiximꝰ: Interficien¬
lum aut̃. eẽ prophȩtã siue primcipem
popłi qui filios isrł adõ suo uellet auer

Expanded text:
s sacerdotalis chrismatis, unde Christi nomen agnoscimus: in quo sacramento, quamuis homo pessimus, Caiphas etiam nesciens potuit prophetare. hoc quippe in eo egit propheticum chrisma, ut prophetaret; hoc autem uita inpia, ut nesciens prophetaret. maledicto pendentis in ligno iam.' quantum satis uisum est. supra diximus. interficiendum autem esse prophetam siue principem populi. qui fi
Abbreviated transcription (Latin):
it xpͥm: ab cis ipsis confictȩ puta
do ueritatẽ : ꝑhibent testimonium ueritati
Q uia cũ eos libros non intelligunt a quib:
non intellecturi predicti sunt: etiam hinc
eos ueraces ostendunt: hinc est & illud cuiꝰ
ambiguitate faustus fallit᷑ uidebis uitam
tuã pendentẽ. & non credes uitȩ tuȩ. Quȩ
uerba & alit̃ posse intelligineo faustus aus
.ẽ. dicere. nec quis ꝗ prors audebit. nisi qui
negauerit aut xp̃m esse uitã aut a uidȩis
uis ũ eẽ pendentẽ aut eos illi non credidisse :
Cũ uero & ipse dicat ego sũ uita. & eũ pepen¬
disse constet ante oculos non ei credentium
uideoꝵ non uideo cur dubitare debeamus
id etiã de xp̃o scripsisse illũ de quo xp̃sait.
ille enĩ de me scripsit. Proinde si quod scrip¬
tũ est suscitabo eis ꝓphȩtã de fratribaslor
similẽ tibi ostendere conatꝰ est faustni

Expanded text:
tum, ab eis ipsis confictae putardo ueritatem perhibent testimonium ueritati, quia cum eos libros non intellegunt, a quibus non intellecturi praedicti sunt, etiam hinc eos ueraces ostendunt. Hinc est et illud, cuius ambiguitate Faustus fallitur: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae. quae uerba et aliter posse intellegi est dicere nec quisquam prorsus audebit, nisi qui negauerit aut Christum esse uitam aut a Iudaeis uisum esse pendentem aut eos illi non credidisse. cum uero et ipse dicat: ego sum uita et eum pependisse constet ante oculos non ei credentium Iudaeorum, non uideo, cur dubitare debeamus id etiam de Christo scripsisse illum, de quo Christus ait: ille enim de me scripsit. proinde si quod scriptum est: suscitabo eis prophetam de fratribus illorum similem tibi, ostendere conatus est F
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃oꝵ sic̃ apłs pauł. Alexander inquit cerari¬
us multa mala mihi ostendit. reddet illi mi¬
dñs secundũ oꝑa suanã illud tãquã stoma¬
chitstus & indignatꝰ etiã male optasse uil¬
uidet᷑ a płs ut inã & abscidant᷑ : qui uos con¬
turbant. Quod utiq si consideres ꝑsonã scri¬
bentis. magis eũ elegantissimo ambiguo il.¬
ene obtasse intelliges. Sunt enĩ spadones:
ominicas attulisset: sic enĩ sonuit

Expanded text:
stolus Paulus, Alexander, inquit, aerarius multa mala mihi ostendit; reddet illi Dominus secundum opera sua . Nam illud tanquam stomachatus et indignatus etiam male optasse videtur Apostolus, Utinam et abscindantur qui vos conturbant ! Quod utique si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelliges. Sunt enim spadones,  ad escas dominicas attulisset. Sic enim sonuit
Abbreviated transcription (Latin):
tuus tam surdos auditores uel cȩcos lectores
eẽt habiturus : ut nullus aduerteret quid
npret̃ miseris cucurristi dicere Sinulla fue¬
rint: nec xp̃spotuit adse aerare qđ nusquã
ẽ: Ita sixp̃s hoc minime ad seuerauit capitu¬
lum hoc falsũ. eẽ. constiterit O hominem
secogitantẽ dictorẽ : & aliũ non cogitare
contra dictorem: Vbi est acum̃ tuum & an
in mala causa Non posses alit̾ s mala

Expanded text:
tuus tam surdos auditores uel caecos lectores esset habiturus, ut nullus aduerteret, quid praetermiseris, concurristi dicere: si nulla fuerint, nec Christus potuit adseuerare, quod nusquam est; ita si Christus hoc minime adseuerarit, capitulum hoc falsum esse constiterit. o hominem se cogitantem dictorem et alium non cogitantem contradictorem! ubi est acumen tuum? an in mala causa non posses aliter? sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
acuto interficiant᷑ om̃s oui nos ade nostro
uolunt auertere . aliquod ie in fringere
mandatoꝵ int̃iuos p̃cipue calit ipse manichȩ¬
us cũ eiꝰ error aserta legis & ꝓhetarum
ueritate ꝑimit᷑ uolentis nos aueitere a dõ
nr̃o dõ abraham &isa ac & ia cob quẽ xp̃s
cõmendat & uolentis in fringere mandata
legis. in quoꝵ etiã figuris xp̃m ꝓphetatum
ee cognoscimꝰ: Ia uero illã cõplexine atri
obtunsissimã an fraudulentisiima lrã¬
nescio: Erat enĩ fausto ingeniu
minus attento lectori. quã non uidisse
dica. ait enĩ. Quod si hȩc de xp̃o minime
scripsit: aut alia dabitis aut nulla cerunt
Haec ꝓpositio uera ẽ Sed consequens erait
ut ostenderet & hȩc de xp̃ominime scripta
ee : & alia dari non posse:. Nihilaũt horum
fec̃ Quia & hȩc nos ostendimꝰ nuamꝰ de¬

Expanded text:
acuto interficiantur omnes, qui nos a deo nostro uolunt auertere aliquodue infringere mandatorum? inter quos praecipue cadit ipse Manichaeus, cum eius error adserta legis et prophetarum ueritate perimitur, uolentis nos auertere a deo nostro, deo Abraham et Isaac et Iacob, quem Christus conmendat, et uolentis infringere mandata legis, in quorum etiam figuris Christum prophetatum esse cognoscimus. Iam uero illam conplexionem utrum obtunsissimanescio; erat enim Fausto ingeniumminus attento lectori, quam non vidisse dicam; ait enim: quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. haec propositio uera est, sed consequens erat, ut ostenderet et haec de Christo minime scripta esse et alia dari non posse. nihil autem horum fecit. quia et haec nos ostendimus,
Abbreviated transcription (Latin):
dia id ẽ regnũ caeloꝵ. denulo inde michi loco
occurrit: Hoc enĩ ꝓprie pertin& ad re¬
uelationẽ noui testamenti quia ea corpora
quae terrena fuerant. mutitione illa
quã pauł aꝑtius cõmemorat in resurre¬
ctione fient spiritalia ac ꝑ hoc caelestia.
in quib possideamus regnũ caeloꝵ: Quõd
ori eiꝰ &iam nominandũ seruabatur.
quẽ regẽ ad regendos & sacerdotẽ ad
scĩficandos fideles suos. uniuersus ille
apparatus ueteris instrum̃ti in generiti¬
onib: factis. dictis. sacrificiis. obseruati¬
onbus festiuitatibus omib:q: eloquioꝵ
p̃coniis & reb: gestis & rerũ figuris
parturiebat eẽ uenturũ qui plenus
gratia & ueritate. & ad praecepta faci¬
enda adiuuando ꝑ gratiam. & ꝓmis

Expanded text:
 id est regnum caelorum, de nullo inde loco mihi occurrit. hoc enim proprie pertinet ad reuelationem noui testamenti, quia ea corpora, quae terrena fuerant, mutatione illa, quam Paulus apertius commemorat, in resurrectione fient spiritalia ac per hoc caelestia, in quibus possideamus regnum caelorum. quod ori eius etiam nominandum seruabatur, quem regem ad regendos et sacerdotem ad sanctificandos fideles suos uniuersus ille adparatus ueteris instrumenti in generationibus, factis, dictis, sacrificiis, obseruationibus, festiuitatibus omnibusque eloquiorum praeconiis et rebus gestis et rerum figuris parturiebat esse uenturum: qui plenus gratia et ueritate et ad praecepta facienda adiuuando per gratiam et promissa
Abbreviated transcription (Latin):
illo optinurit. a posto lxuis eius et uidquid
coronateatur : Sic itaque & regis dauid
legimus et cata. sllegimꝰ etiam recte facta
in quo auem p̃ualuerit et unoequid iucerit.
satis in pomptu est non maliuolȩ cetitati. qua
in scõs ibros et iuros faustus irruebat. sed
religiat pridentiae. qua & auctorita i uina.
et mera humana possunt cerni: atq: discerni.
Nam letant isti et ualeant in dauid plura
dm̃ recarguis .t. quam suustum. Sel ibiest
et paenitentiae a crifitium ihiest illa in con¬
parabilis mansuetudo usque a in manissimũ
et a trocissimũ in .m.cum. qui quotio
in manus fortissimas uatus. toren+¬

Expanded text:
t, apostolatus eius et martyrii corona testatur. Sic itaque et regis Dauid legimus peccata, sed legimus etiam recte facta. in quo autem praeualuerit, aut unde quid uicerit, satis in promptu est non maliuolae caecitati, qua in sanctos libros et uiros Faustus inruebat, sed religiosae prudentiae, qua et auctoritas diuina et merita humana possunt cerni atque discerni. nam legant isti et uideant in Dauid plura deum redarguisse quam Faustum; sed ibi est et paenitentiae sacrificium, ibi est illa inconparabilis mansuetudo usque ad inmanissimum et atrocissimum inimicum, qui, quotiens illi est in manus fortissimas datus, totien
Abbreviated transcription (Latin):
nitor nullius accipit aculandam ꝑ sonam smansu&
sed & laudanda et uitu peranda hominum
acta uł ipsa udicat. uł logentib iudicaꝵ
oponit. Nec solum homines ipsos uł uitu¬
li les uellaudabiles intimans uerum

Expanded text:
nitor nullius accepit adulandam personam. sed et laudanda et uituperanda hominum facta uel ipsa iudicat uel legentibus iudicanda proponit, nec solum homines ipsos uel uituperabiles uel laudabiles intimans, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
epła fundamenti. idõ dignas illas animas fie¬
ri taͥ supplicio. quod errare se apriore iucida
sua natura passȩ sunt. & inimicȩ lumini sco
estiterunt. cum eas in illum errorem quo ita
tenebrarentur ut inimica luci lux fiera ip¬
se miserit. sii uitas in iustus ut coger&.
si uolentes ingratus ut damn&. Quȩ se fu¬
tu ras inimicas ariginii suȩ si pręscire potue¬
runt : & ante bellum timore cruciatȩ. & in
bello in expiabiliter maculatȩ & post
cellum in aeternum damnate. numquam
itę. Si autem pręscire non potuerunt
bellum in prouidȩ. & in bello in ua

Expanded text:
epistula Fundamenti ideo dignas illas animas fieepistula Fundamenti ideo dignas illas animas fieri tali subplicio, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto exstiterunt, cum eas in illum errorem, quo ita tenebrarentur, ut inimica luci lux fieret, ipse miserit: si inuitas, iniustus, ut cogeret; si uolentes. ingratus. ut damnet. quae se futuras inimicas origini suae si praescire potuerunt, et ante bellum timore cruciatae et in bello inexpiabiliter maculatae et post bellum in aeternum damnatae, numquam beatae; si autem praescire non potuerunt. et ante bellum inprouidae et in bello inuali
Abbreviated transcription (Latin):
luterarum memoriȩ cõmendata furiosa sen¬
tentia. pereant amia. dum uumici una int̃¬
cidant. Missa est enuim ad inex piabilem com¬
taminationem pars dei ut eisset unde tegere¬
tur globus quo ir &ternum hostis uiuus sepeli¬
endus est: lantum enim timebitur et iuctus
tantum terrebit inclusus: ut semipiter¬
na miseria parus dei. cetero deo tribuat
qualemcumq securitatem. O magna in no¬
icentia bonitatis. Ecce facit & deus uester
unde tenebrarum gentem horribiliter accusa¬
tis. quod & suis noceat & alienis. Id ipsum
omnino indeo uestro arguit ille globus
extremus quo ae hostis includitur. & auis
affligitur ime uero superat in amplus
do &e alienis a sius pars illa quam dici
Hy̧le quippe non eradicare uoluit a
uel deum includerae uel sua uiscera affliger&.
& quod sceleratius est calumniatur eisdẽ
reliquiis ne defecisse iuideatur quod eas pur¬
gare non potuit. Dicit enim manicheus in

Expanded text:
litterarum memoriae commendata furiosa senlitterarum memoriae commendata furiosa sententia: pereant amici, dum inimici una intercidant. missa est enim ad inexpiabilem contaminationem pars dei, ut esset, unde tegeretur globus, quo in aeternum hostis uiuus sepeliendus est; tantum enim timebitur et uictus, tantum terrebit inclusus, ut sempiterna miseria partis dei cetero deo tribuat qualemcumque securitatem. o magna innocentia bonitatis! ecce faciet et deus uester, unde tenebrarum gentem horribiliter accusatis, quod et suis noceat et alienis. id ipsum omnino in deo uestro arguit ille globus extremus, quo et hostis includitur et ciuis adfligitur; immo uero superat in amplius nocendo et alienis et suis pars illa, quam dicitis deum. hyle quippe non eradicare alienum ruel deum includeret uel sua uiscera adfigeret? et quod sceleratius est, calumniatur eisdem reliquiis, ne defecisse uideatur, quod eas purgare non potuit. dicit enim Manichaeus in
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne upgenus & una substantia est
ipsȩ sai  prescientes futurum sempiter
nunculum suum. nempe timebant
pe mȩrebant. Aut supsȩ hoc suturtt̃
esciebant pars dei uestri prouida crat
pars in prouida. Quo modo ergo una cadẽ¬
que substantia: cum ergo tanta mala
& ibi fuerint antequam esset alieni mali
comixtio. quid de illo tamquam puro .¬
& simplici &e sumo bono gloriamini : ergo
etiam apud semae ipsas istas duas naturas.
aut duo bona aut duo mala fateri coginini.
Concedimus uobis siduo mala dixeritis : ut
quod uolueritis horum peuis dicatis. siau¬
Sten duo bona. quodlib& horum dicite
melius. Erit postea diligentior conside¬
ratio. dum tamen uester error ille tolla¬
tur. quodicitis duo principia duarum
pturar m bonȩ &e malę. & plane duos
Ista si quod appetunt inplesset sibi certe nicł
offiussae. illauero ut hostilem aduersitatem
penitus euerterae. eciam suę parti grauiter
nocuit. Sicut est illa notissima & quarum dam

Expanded text:
nonne unum genus et una substantia est? nonne unum genus et una substantia est? ipsae saltem praescientes futurum sempiternum uinculum suum nempe timebant. nempe maerebant. aut si ipsae hoc futurum nesciebant, pars dei uestri prouida erat, pars inprouida . quomodo ergo una eademque substantia? cum ergo tanta mala et ibi fuerint. antequam esset alieni mali commixtio, quid de illo tamquam puro et simplici et summo bono gloriamini ? ergo etiam apud semet ipsas istas duas naturas aut duo bona aut duo mala fateri cogimini. concedimus uobis, si duo mala dixeritis, ut quod uolueritis horum peius dicatis; si autem duo bona. quodlibet horum dicite melius, erit postea diligentior consideratio, dum tamen uester error ille tollatur, quo dicitis duo principia duarum naturarum, bonae et malae, et plane duos ista si, quod adpetiuit, inplesset, sibi certe nihil obfuisset; illa uero ut hostilem aduersitatem penitus euerteret, etiam suae parti grauiter nocuit. sicut est illa notissima et quarundam
Abbreviated transcription (Latin):
aut si poterat corumpi eius substantia. nor
litis deum incarriptibilem qualem a postolus
prȩdicat. Quidergo & ipsa corruptibilitas qua
quidem nondum corrum pebatur illa natura.
sed tamen ab alio coorumpi poterat. Pon uob
in deo uestro uidetur malum: Illu eciam
quis non uideit quod aut prescientia ibi non
erat. ubi uestrum est iam cogiare utrum nul¬
lum uitium dei sit carere prescientia & quid
inmneat omnino nescire. aut sierat ibi pręsci¬
entia securitas ibi esse non poterat sed &eternus
timor: Ethoc quantum malum sit. certe ag¬
noscits. An non timebat neiam umq adue¬
nirae tempus quo membra eius ita uasta¬
rentur & in quinarentur in illo proelio.
Vt uix cum tanto labore nec tamen tanta
liberentur atq emundentur. sed si ad ipsũ
hoc non ꝑtinebat. quod quid
quam dure dicatur: erie u¬
sulicu qrad ue ipit anuinȩ in globo ligan¬
se Monniȩ ipsȩ̃ membra dei uestri erant.

Expanded text:
aut, si poterat corrumpi eius substantia, non aut, si poterat corrumpi eius substantia, non colitis deum incorruptibilem, qualem apostolus praedicat. quid ergo? et ipsa corruptibilitas, qua quidem nondum corrumpebatur illa natura, sed tamen ab alia corrumpi poterat, non uobis in deo uestro uidetur malum? Illud etiam quis non uideat, quod aut praescientia ibi non erat — ubi uestrum est iam cogitare, utrum nullum uitium dei sit carere praescientia et quid inmineat omnino nescire — aut, si erat ibi praescientia, securitas ibi esse non poterat. sed aeternus timor; et hoc quantum malum sit, certe agnoscitis. an non timebat, ne iam iamque adueniret tempus, quo membra eius ita uastarentur et inquinarentur in illo proelio. ut uix cum tanto labore, nec tamen tota liberarentur atque mundarentur? sed si ad ipsum hoc non pertinebat, quod quidem cernitis quam dure dicatur, certe quid? illae ipsae animae in globo ligandae nonne et ipsae membra dei uestri erant?
Abbreviated transcription (Latin):
uis inuicẽ aduersarentur. unum quodq tamen
animal suam salutem. in columitatẽnaturamq
tuebatur. Clerumtamen deo uestro ille saltẽ
princeps tenebrarum nonita longo inter¬
uallo conparari potest cui nemo resistebat : cui
regnanti cuncta seruierunt. quem contio¬
nantem cuncta secuta sunt. quod sine magita
pace atq concordia fierinon poss&e. ibienim sunt
regna felicia : ubi omnium pleno consensu resto¬
gibus oboeditur. Huc accedit. quia illi princi¬
pinon tantum sui generis idest bipedes quos
parentes hominum dicitis. sed eciam cuncta
animalium ceteroꝵ genera subdita erant.
& ad nutum eius conuertebantur. faciendo ꝙ
uississ&. credendo quod suasiss&. Hec dicen¬
s. usque adeo putatis surda hominum corda
xpectent a uobis deum alterum n¬
nari: quem uident plane aperteq:
Sienim principis huius uires hoc
ledi e carumpi ion porerat agente nebrarũ
& propria stultitu ꝓatiebatur illam recen tem

Expanded text:
uis inuicem aduersarentur, unumquodque tamen uis inuicem aduersarentur, unumquodque tamen animal suam salutem, incolumitatem naturamque tuebatur. uerumtamen deo uestro ille saltem princeps tenebrarum non ita longo interuallo conparari potest, cui nemo resistebat, cui regnanti cuncta seruierunt. quem contionantem cuncta secuta sunt; quod sine magna pace atque concordia fieri non posset. ibi enim sunt regna felicia, ubi omnium pleno consensu regibus oboeditur. huc accedit, quia illi principi non tantum sui generis, id est bipedes, quos parentes hominum dicitis, sed etiam cuncta animalium ceterorum genera subdita erant et ad nutum eius conuertebantur faciendo, quod iussisset, credendo, quod suasisset. haec dicentes usque adeo putatis surda hominum corda, ut expectent a uobis deum alterum nominari, quem uident plane aperteque describi. si enim principis huius uires hoc edi et corrumpi non poterat a gente tenebrarum et propria stultitia patiebatur illam necessitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
rarae faustus. non utiq uenenum & antidotum
pro exemplo duarum naturarum mali & honi
poner& tamquam deus sit antidotum & hyle
uenenum cum eadẽ res eademq: natura nunc
congruenter nunc in congruenter sumpta siue
ad hibita. uel prossit uel noceat. Itaq sđm
eorum fabulam. potest dici deus eorum fuisse
uenenum genti tenebrarum. cuius corpora tam
firma ita corrupit. ut in firmissima redder&.
sed quia &e lux ipsa capta ob pressa corrupta
est : inuicem sibi uenenenum fuerunt Cur
non ergo hec aut duo bona dicitis aut duo mala.
uel magis &e duo bona & duo mala: duo bo¬
na apud se. duo mala in alterutrum. Postea
si opus fuerit: queremus quid hoꝵ sit meluis
aut peuis interim quia duo bona erant apud
se. ita cons ideratur. Regnabat deus int̾ra
sua. regnabat & hẏle insua. sanitas regna
& ibi oe hic Copia fructum & ibi &x hic
ditas prolis. utrubique Suauitas propꝰ
melius ubinec singuls sibimae ipsis nocebant
nec inuicem. hoc autem inferuis bonum. ubi quã¬

Expanded text:
raret Faustus, non utique venenum et antidotum pro exemplo duarum naturarum mali et boni poneret, tanquam Deus sit antidotum, uenenum, cum eadem res eademque natura nunc congruenter, nunc incongruenter sumpta siue adhibita uel prosit uel noceat. itaque secundum eorum fabulam potest dici deus eorum fuisse uenenum genti tenebrarum, cuius corpora tam firma ita corrupit, ut infirmissima redderet; sed quia et lux ipsa capta, obpressa, corrupta est, inuicem sibi uenenum fuerunt. Cur non ergo haec aut duo bona dicitis aut duo mala, uel magis et duo bona et duo mala, duo bona apud se, duo mala in alterutrum? postea, si opus fuerit, quaeremus, quid horum sit melius aut peius . interim quia duo bona erant apud se, ita consideratur. regnabat deus in terra sua, regnabat et hyle in sua; sanitas regnantium et ibi et hic; copia fructuum et ibi et hic; fecunditas prolis utrobique; suauitas propriarum melius, ubi nec singuli sibimet ipsis nocebant nec inuicem; hoc autem inferius bonum, ubi quam
Abbreviated transcription (Latin):
uetud inis. siue pro affetione ualitudi¬
nis. Quanto magis loige diuersi gene¬
ris corpora bestiarum. possunt illudꝰ habe¬
re uicundum quod nobis amarum est:
an aliter caprȩ ad rodendum suspenderen¬
tur oleastrum: Nam sicut non nulli mor.¬
bo hominum mel amarum est: ita illi natu¬
rȩ peccoꝵ suauis olcaster. Dic insinuatur
prudentibus rerum examinatoribus coedo quid
ualeat. cum scilic& sua cuiq adhibentur atq
redduntur. quantumq hoc bonum sit. ab
imus usq ad summa. acor poralibus usq
ł spiritalia. Itaq ingente tenebrarum cum
mal. alicuius elementi eo uescebatur cibo

Expanded text:
suetudinis siue pro adfectione ualetudisuetudinis siue pro adfectione ualetudinis? quanto magis longe diuersi generis corpora bestiarum possunt illud habere iucundum. quod nobis amarum est! an aliter caprae ad rodendum suspenderentur oleastrum? nam sicut non nulli morbo hominum mel amarum est, ita illi naturae pecoris suauis oleaster. sic insinuatur prudentibus rerum examinatoribus ordo quid ualeat, cum scilicet sua cuique adhibentur atque redduntur, quantumque hoc bonum sit ab imis usque ad summa, a corporalibus usque ad spiritalia. itaque in gente tenebrarum cum animal alicuius elementi eo uescebatur cibo,
Abbreviated transcription (Latin):
tes. &e uiuere potuerint &e crescere. & istad
carnium quȩ nunc sunt in numerabilia ge¬
nera pro pagare : aut copia ibi non erat
ubi arhores non tantum inaquas & uentis
sed etiã in igni ae fumo & nasci potuerunt
Et tanta fȩcunditate ditari. ut ex earum foue¬
tibus sui cuiusq generis ammalia gigneren¬
tur. & e̾arum arboꝵ feracitate nutrita atq
pasta cum serua rentur. quoꝵ saginȩ lȩtitiã
prolis quoque fȩcunditas testaretur : maxi¬
me ubi nullus labor agriculturȩ. Nec
in temperies ȩstatis e hiemis. Neque enim so
ibi circum ibat alternantibus tempo¬
ril anni trancurrerent Fro inde pe¬
petua fertilitas erat arbaꝵ. quibusti¬
mentum & alimentum sui generis
gignendis ad fuerat. ita
Si uutem ofende amara siue aspera. siue alii¬
qua en suantate respuenda. Sonne ipsinos
honuin ita sumus. ut plerunq alter appe¬
tt limentum quod alter exorreat : siue
Stemperatione naturȩ: siue pro usu con¬

Expanded text:
tes, et vivere potuerint et crescere, et ista tes, et vivere potuerint et crescere, et ista carnium, quae nunc sunt innumerabilia, genera propagare? aut copia ibi non erat, ubi arbores non tantum in aquis et ventis, sed etiam in igne et fumo et nasci potuerunt et tanta fecunditate ditari, ut ex earum fructibus sui cujusque generis animalia gignerentur, et earum arborum feracitate nutrita atque pasta conservarentur, quorum saginae laetitiam prolis quoque fecunditas testaretur: maxime ubi nullus labor agriculturae, nec intemperies esset aestatis et hiemis; neque enim sol ibi circumibat, ut alternantibus temporibus anni transcurrerent? Proinde perpetua fertilitas erat arborum, quibus elementum et alimentum sui generis, sicut gignendis adfuerat, ita si autem offendit, amara siue aspera siue aliqua insuauitate respuenda. nonne ipsi nos homines ita sumus. ut plerumque alter adpetat alimentum, quod alter exhorreat. siue pro temperatione naturae siue pro usu con