comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terrã. Sursũ enĩ xp̃e ẽ: sedens
ad dexterã patris. Sed ꝓfecto et
bic ẽ. Propt̃ qd̃ saulo in t̾ra seui¬
enti dicit: qͥd me ꝑsequeris. Ut
autẽ hoc querendũ susciꝑemꝰ. id
tractabat᷑ quod pedes dñs disci¬
płis lauit. cũ iam ipsi discipłi
loti ẽẽnt. nec opus habent nisi
pedes lauare: ubi uisũ est intel¬
ligendũ quod baptismo quidem
totus homo abluitur. s dũ is¬
to postea uiuit in scło. huma¬
nis affectib t̾ram uelut pedib
calcans. ipsam scilicet conu̾sati¬
onẽ uite huiꝰ. contrahit unde di¬
cat. dimitte nob̃ debita nr̃a: ac
sic etiam inde mundatur ab eo
qͥ pedes lauit discipłis suis. nec
oesinit interpellare ꝓ nob̃. Hinc
cũ uellet ire & aꝑire illi qͥ uene¬
rat ad eam & pulsauerat. sibiq
aꝑiri poposcerat: ille speciosus
forma pre filiis hominũ. hinc
questio nata ẽ: quã coartare
noluimꝰ angustiis temporis. id̾o¬
q distulimꝰ quo nam mͦ eccł̃a cune¬
at inquinare pedes dũ ꝑgit ad

Expanded text:
Sursum enim Christus est sedens ad dexteram Patris: sed profecto et hic est; propter quod et Saulo in terra saevienti dicit, Quid me persequeris ? Ut autem hoc quaerendum susciperemus, id tractabatur quod pedes Dominus discipulis lavit, cum jam ipsi discipuli loti essent, nec opus haberent, nisi pedes lavare. Ubi visum est intelligendum quod Baptismo quidem homo totus abluitur; sed dum isto postea vivit in saeculo, humanis affectibus terram velut pedibus calcans, ipsa scilicet conversatione vitae hujus, contrahit unde dicat, Dimitte nobis debita nostra . Ac sic etiam inde mundatur ab eo qui pedes lavit discipulis suis , nec desinit interpellare pro nobis . Hinc cum vellet ire, et aperire ei qui venerat ad eam, et pulsaverat, sibique aperiri poposcerat, ille speciosus forma prae filiis hominum . Hinc quaestio nata est quam coarctare noluimus angustiis temporis, ideoque distulimus, quonam modo Ecclesia timeat inquinare pedes, dum pergit ad
Abbreviated transcription (Latin):
hic ꝑfectus ẽ uir. E quis ẽ ꝑfectus:
Qͥs ẽ qui non offendit in tanta ha¬
bundantia iniquitatis: tanto frigo¬
re caritatis: Laui pedes meos: quo¬
modo inquinabo eos: quandoqui¬
dẽ lego & audio. nolite multi ma¬
dicium sumitis. In multis enĩ of

Expanded text:
hic perfectus est vir. Et quis est perfectus? hic perfectus est vir. Et quis est perfectus? quis est qui non offendit in tanta abundantia iniquitatis, tanto frigore charitatis? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Quandoquidem lego, et audio, Nolite multi madicium sumitis: i
Abbreviated transcription (Latin):
actionũ. eo qd̃ mintis idoneos ad
hec ministranda & sine rep̃hensi¬
one agenda se sentiunt. malles
adu̾sus abundantiam iniquitatiᷤ :
qr feruor friguit caritatis: s in
eis qͥ iam de corpore exierunt. et
carnis indum̃to expoliati st̃. neq
enĩ ab ea separati st̃. respondit ec¬
clesia. Exui me tunica mea: qͦmͦ
induar eam: Recipietur quidẽ
illa tunica & in eis qͥ iam exuti st̃
rursus carne uestietur ȩccł̃a. non¬
tam̃ nẽ quando feruere faciendi
st̃ frigidi: s tẽ quando resurrec¬
turi st̃ mortui. Passa gͦ difficulta¬
tẽ ꝓpt̃ inopiam p̃dicatoꝵ & reco¬
lens illa sua mẽbra sana sermoni¬
b. scã morib. s iam exuta corpo
ra quib exuta st̃ redire nẽ posst̃:
Deinde respiciens ad eos qͥ p̃dica¬
re & popłos adquirere ac regere.
in his difficultatib actionũ pecca¬
re metuunt. laui inquit pedes
meos: quomodo inquinabo eos:
Qsqͥs enĩ in uerbo non offendit:

Expanded text:
actionum, eo quod minus idoneos ad actionum, eo quod minus idoneos ad haec ministranda, et sine reprehensione agenda se sentiunt; mallentadversus abundantiam iniquitatis, qua fervor friguit charitatis. Sed in eis qui jam de corpore ecarnis indumento exspoliati sunt, neque enim ab ea separati sunt, respondet Ecclesia: Exui me tunicam meam, quomodo induar eam? Recipietur quidem illa tunica, et in eis qui jam exuti sunt rursus carne vestietur Ecclestamen nunc quando fervefaciendi sunt frigidi, sed tunc quando resurrecturi sunt mortui. Passa ergo difficultatem propter inopiam praedicatorum, et recolens illa sua membra sana sermonibus, sancta moribus, sed jam exuta corporra quibus exuta sunt, redire nunc possunt? 6. Deinde respiciens ad eos qui praedicare, et populos acquirere ac regere, in his difficultatibus actionum peccare metuunt, Lavi, inquit, pedes meos; quomodo inquinabo illos? Quisquis enim in verbo non offendit,
Abbreviated transcription (Latin):
inea. ꝑfecta mea. qr caput meum
repletũ ẽ rore: & crines mei gut¬
tis noctis. Uelut si diceret. Tu ua¬
cas: & contra me clausũ est. Tu stu¬
des otio paucoꝵ: & habundante ini¬
qͥtate refrigescet caritas multoꝵ.
Nex quippe iniquitas ẽ. Ros uͦ eius
& gutte. hi st̃ qui frigescunt et
cadunt. & faciunt frigescere caput
xp̃i : hoc ẽ ut ñ ametur d̾s. Caput
enĩ xp̃i d̃s. Sed portant᷑ in crini¬
b idest in sacram̃tis uisibilib to¬
lerant᷑: nequaꝗͣ interiora sensus
attingunt. Pulsat gͦ ut excutiat
quietem scĩs otiis: & clamat. Aꝑi
michi de sanguine meo soror mea.
de ascensu meo ꝓxima mea. de
spũ meo colũba mea. de sermone
meo quẽ pleniꝰ ex otio didicisti.
ꝑfecta mea. Aperi mͥ: p̃dica me.
Ad eos quippe qui clauser̃t contͤ
me quomodo intrabo. sine aꝑien¬
te: quomodo enĩ audient sine p̃¬
dicante :ᷤ hinc fit ut etiã hi qui
amant otium studioꝵ bonoꝵ et
nolunt ꝑfecti laborisaꝵ molestias

Expanded text:
eum repletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Velut si diceret, Tu vacas, et contra me ostium clausum est: tu studes otio paucorum, et abundante iniquitate refrigescit charitas multorum . Nox quippe, iniquitas est: ros vero ejus et guttae, hi sunt qui refrigescunt et cadunt, et faciunt refrigescere caput Christi, hoc est, ut non ametur Deus. Caput enim Christi Deus . Sed portantur in crinibus, id est, in sacramentis visibilibus tolerantur: nequaquam interiora sensus attingunt. Pulsat ergo ut excutiat quietem sanctis otiosis, et clamat, Aperi mihi, de sanguine meo soror mea, de accessu meo proxima mea, de spiritu meo columba mea, de sermone meo quem plenius ex otio didicisti perfecta mea; aperi mihi, praedica me. Ad eos quippe qui clauserunt contra me, quomodo intrabo sine aperiente? quomodo enim audient sine praedicante ? 5. Hinc fit ut etiam hi qui amant otium studiorum bonorum, et nolunt perpeti laboriosarum molestias
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. Siqͥd secus quã oportuit di¬
centes fortassis offendimꝰ. uel lau¬
dib urĩs immoderatiꝰ quã opce¬
tuit euagati sumꝰ: impetrate emun¬
dationẽ pedib nris. deo placenti¬
uos mundi estis. s ñ om̃s: usq

Expanded text:
imi. Si quid secus quam oportuit dicentes fortassis offendimus, vel laudibus vestris immoderatius quam opuit elevati sumus; impetrate mundationem pedibus nostris, Deo placentivos mundi estis, sed non om
Abbreviated transcription (Latin):
or unmemor mei de¬
biti: iam reddenditẽ¬
pus agnosco. Donet
unde reddam: qui do¬
nauit ut debeam. Bonauit enĩ
qua dictũ est. nemini quicquã
debeatis nisi ut inuicẽ diliga¬
tis: donet etiam sermonẽ quẽ
uideo me debere dilectis. Expec¬
tationẽ ur̃am ad hoc nẽpe dis¬
tulerã. ut explicarẽ sicut possẽ.
quẽadinodũ etiam ꝑ t̃rã uenia¬
tur ad. xp̃m: cũ potius iubeamͣ¬

Expanded text:
on immemor mei debiti, jam reddendi tempus agnosco. Donet unde reddam, qui donavit ut debeam. Donavit enim qua dictum est, Nemini quidquam debentis, nisi ut invicem diligatis ; donet etiam sermonem, quem video me debere dilectis. Exspectationem vestram ad hoc nempe distuleram, ut explicarem sicut possem, quemadmodum etiam per terram veniatur ad Christum; cum potius jubeam
Abbreviated transcription (Latin):
homine quem dñs ihe illumi¬
nauit qui cęcus natus fuit: pro¬
lixa lectio recitata est. Quam si
uniuersam pertractare conem᷑:
ꝓ sui dignitate sicut lialemus
singła considerantes. non suffi¬
cit dies. Pinde peto et ammone¬
o caritatem urãm: ut in his que
aꝑta sunt. sermonẽ nr̃m non
requiratis. Nam nimis longum
erit: in singulis immorari. B̾re

Expanded text:
homine quem Dominus Jesus illuminavit, qui caecus natus fuit, prolixa lectio recitata est: quam si universam pertractare conemur, pro sui dignitate, sicut valemus, singula considerantes, non sufficit dies. Proinde peto et admoneo Charitatem vestram, ut in iis quae aperta sunt, sermonem nostrum non requiratis: nam nimis longum erit in singulis immorari. Bre
Abbreviated transcription (Latin):
do. Scĩfica eos in ueritate. Sic e¬
nĩ seruantur ex malo: qd̃ suꝑiꝰ
orauit ut fieret. Qucri autem
potest quomodo de mundo iã
non erant. si scĩficati in ueritate
nondũ erant: aut si iam erant
cur poscat ut sint: an qr ꝙ scĩ¬
ficati in eadem ꝓficiunt scĩtate
fiuntq sanctiores:Neq hoc si¬
ne adiutorio gr̃ȩ d̾i. s illo eorũ
scĩficante ꝓuectum: qui scĩfica¬
uit et inceptum. Unde et apłs

Expanded text:
do. Sanctifica eos in veritate. Sic edo. Sanctifica eos in veritate. Sic enim servantur ex malo, quod superius oravit ut fieret. Quaeri autem potest quomodo de mundo jam non erant, si sanctificati in veritate nondum erant? aut si jam erant, cur poscat ut sint? An quia et sanctificati, in eadem proficiunt sanctitate, fiuntque sanctiores, neque hoc sine adjutorio gratiae Dei, sed illo eorum sanctificante profectum, qui sanctificavit incoeptum? Unde et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate.
S oquens ad huc dñs
ad patrem & orans
ꝓ discipłis suis. dix̃. Ego dedieiꝰ
sermonem tuum: et mundus eos
odio habuit. Nondũ id exꝑtipaᷤᷤ¬
tea sunt secutȩ. s more suo dicit
ista uerbis p̾teriti temporis fu¬
tura p̃nuncians. Deinde causam
subiciens cur eos od̾it mundus.
qr non sunt inquit de mundo.
sicut et ego sum de mundo. Hoc
eis regeneratione collatũ est. Nã
generatione de mundo erant. ꝓp¬
ter qd̃ iam eis dixerat. ego uos
de mundo elegi. Donatum ẽ gͦ
eis ut sicut ipse nec ipsi eẽnt de
mundo : eo ipsos lib̾ante de mun¬
do. Ipse autem de mundo numꝗͣ
fuit : qr etiam scđm formã serui
de spũ scõ ipse natus est: de quo
illi renati. Nam si ꝓpt̃ea illi iam
non de mundo. qr renati sunt de
rogo inquit ut tollas eos de mun¬
do: s ut serues eos a malo. Ad¬
huc enim necessarium habebant
quãuis iam non eẽnt de mundo:
esse tam̃ in mundo. Repetit candẽ
sententiam. De mundo inqͥt non
st̃: sicut et ego non sum de mun¬

Expanded text:
eritate. . 1. Loquens adhuc Dominus ad Patrem, et orans pro discipulis suis, dicit: Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus eos odio habuit. Nondum id exptea sunt secutae; sed more suo dicit ista, verbis praeteriti temporis futura praenuntians. Deinde causam subjiciens cur eos odio habuit mundus: Quia non sunt, inquit, de mundo, sicut et ego non sum de mundo. Hoc eis regeneratione collatum est. Nam generatione de mundo erant: propter quod jam eis dixerat: Ego vos de mundo elegi. Donatum est ergo eis, ut sicut ipse, nec ipsi essent de mundo, eos ipso liberante de mundo. Ipse autem de mundo nunquam fuit, qui etiam secundum formam servi de Spiritu sancto ipse natus est, de quo illi renati. Nam si propterea illi jam non de mundo, quia renati sunt de rogo, inquit, ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos ex malo. Adhuc enim necessarium habebant, quamvis jam non essent de mundo, esse tamen in mundo. Repetit eamdem sententiam. De mundo, inquit, non sunt, sicut et ego non sum de mun
Abbreviated transcription (Latin):
cũ: ne nob̃ desꝑatio salutis oriat᷑.
quando ñ potestate s infirmita¬
te turbamur. Carnis quippe ille
gerebat infirmitatẽ: quȩ infirmi¬
tas resurrectione consũpta ẽ. Seo
qr ñ solũ homo uerũetiam ds̃ erat.
turbatꝰ: s turbauit semetipsũ:
qd̾ de illo euident̃ exp̃ssũ ẽ. quan¬
do lazarũ suscitauit. Nam ibi scͥp¬
tũ ẽ quod curbauerit semetipsũ.
ut hoc incelligatur & ubi ñ legi¬
tur scriptũ. & tam̃ eum legit᷑ fuis¬
se turbatũ. Affectũ quippe huma

Expanded text:
tum; ne nobis desperatio salutis oriatur, tum; ne nobis desperatio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas resurrectione consumpta est. Sed qui non solum homo, verum etiam Deus erat, turbatus, sed turbavit semetipsum; quod de illo evidenter expressum est, quando Lazarum suscitatum est quod turbavit semetipsum, ut hoc intelligatur et ubi non legitur scriptum, et tamen eum legitur fuisse turbatum. Affectum quippe huma
Abbreviated transcription (Latin):
bis suis nos ipse conuincat. ubi dic̃.
Tristis ẽ anuna mea usq ad mort̾ẽ.
Tale aliqͥd etiam hic intelligendũ
ẽ. quando suo traditore iam tẽ so¬
lo exituro. & cũ suis sociis continu¬
o redituro. iħc turbatus ẽ spũ. fir¬
missimi qͥdem st̃ xp̃iani si qui sc̃.
qͥ nequaꝗͣ morte imminente cur¬
bantur. S: numqͥd. xp̃o firmiores:
Qͥs hoc insanissimus dixerit.ͦ quid
ẽ ergo qđ̃ ille turbatus ẽ. nisi qͥa
infirmos in suo corpore. hoc ẽ in sua
eccła. sue infirmitatis uoluntaria
similitudine consolatus ẽ. ut si qui
suoꝵ adhuc morte imminente tur
morte sorbeantur: quantũ itaq
bonũ de participatione diuinita¬
tis eiꝰ expectare & sperare debemꝰ:
cuiꝰ nos et participatio tranquil¬
lat. & infirmitas firmat: Siue gͦ
isto loco ipsũ uidam ꝑeuntẽ mise¬
rando turbatus ẽ. siue sua morte
ꝓpinquante turbatus ẽ. non est
tam̃ ullomodo dubitandũ. eũ: ani non¬
mi infirmitate s potestate turba¬

Expanded text:
convincat ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem Tale aliquid etiam hic intelligendum est, quando suo traditore jam tunc solo exituro, et cum suis sociis continuo redituro, Jesus turbatus est spiritu. 5. Firmissimi quidem sunt christiani, si qui sunt, qui nequaquam morte imminente turbantur: sed numquid Christo firmiores? Quis hoc insanissimus dixerit? Quid est ergo quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est in sua Ecclesia, suae infirmitatis voluntaria similitudine consolatus est: ut si qui suorum adhuc morte imminente turbmorte sorbeantur? Quantum itaque bonum de participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus nos et perturbatio tranquillat, et infirmitas firmat? Sive ergo isto loco ipsum Judam pereuntem miserando turbatus est, sive sua morte propinquante turbatus est: non est tamen ullo modo dubitandum, non eum animi infirmitate, sed potestate turba
Abbreviated transcription (Latin):
hoc inquiunt gaudium ñ lȩticia
nominanda ẽ. Qͥd ẽ nisi easdem
res sentire: & rerũ nomina uelle
mutare : uerũ sacris litteris accõ¬
modemꝰ auditũ: & scdm ipsas po¬
tiꝰ istam questionẽ dño adiuuante
dixisset ibc. turbatꝰ est spũ. dicamꝰ

Expanded text:
hoc, inquiunt, gaudium, non laetitia hoc, inquiunt, gaudium, non laetitia nominanda est. Quid est hoc, nisi easdem res sentire, et rerum nomina velle mutare? Verum nos sacris Litteris accommodemus auditum, et secundum ipsas potius istam quaestionem Domino adjuvante dixisset Jesus, turbatus est
Abbreviated transcription (Latin):
ant homines xp̃o. contristetur cũ
perit aliqͥs xp̃o. concupiscat ad¬
quiri homines. xp̃o. letet᷑ cũ adqͥ¬
runtur homines.xp̃o. Timeat &
sibi ne ꝑeat. xp̃o. contͥstet᷑ se pere¬
grinari a xp̃o. concupiscat reg¬
nare cũ. xp̃o. lecetur dũ sperat se
mor. & tͥsticia. amor. & leticia. Ha¬
beant eas iusti de causis animi xͥ¬
ani: nec phylosophoꝵ stoicoꝵ. uel
quorũq similium consentiat᷑ er¬
rori: qͥ ꝓfecto quẽadmodũ uani¬
tatẽ existimant ueritatẽ. sic stu¬
porẽ deputant sanitatẽ: igno¬
rantes sic hominis animũ quẽad¬
modũ corporis m̃brũ desꝑatius
ani debet etiam morte impenden¬
ce turbari: ybi ẽ enĩ qd̃ dicit a¬
płs. concupiscentiã se habere dis¬
cupiscit pocest eum ꝑturbare cũ
uenerit: Facile ẽ quidẽ istis adhec
respondẽ: qui & ipsam leticiam
ꝑturbationẽ uocant. Qͥd si enĩ
ꝓpt̾ea morte imminente turbat᷑.
qr morte ĩminente letatur: Sec

Expanded text:
ant homines Christo, contristetur cum ant homines Christo, contristetur cum perit aliquis Christo; concupiscat acquiri homines Christo, laetetur cum acquiruntur homines Christo: timeat et sibi ne pereat Christo, contristetur peregrinari se a Christo; concupiscat regnare cum Christo, laetetur dum sperat se mor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoicorum, vel quorumcumque similium consentiatur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius ani debet etiam morte impendente turbari? Ubi est enim quod ait Apostolus, concupiscentiam se habere discupiscit, potest eum turbare cum venerit? Facile est quidem istis ad haec respondere, qui et ipsam laetitiam perturbationem vocant. Quid si enim propterea morte imminente turbatur, quia morte imminente laetatur? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus ẽ ꝓ nob̃. prius turbatus
ẽ idem ipse ꝓ nob̃. Qͥ gͦ potestate
mortuus ẽ: potestate. turbatus ẽ.
Qͥ transfigurauit corpꝰ humilita¬
tis nr̃e. conforme corpori clarita¬
tis sue: transfigurauit in se etiã
affectũ infirmitatis nr̃e : compa¬
tiens nob̃ affectu miscdĩe suȩ: Sin¬
de quando turbatur magnus for¬
tis. certus. inuictus: non ei timea¬
mus quasi deficiat. Non perit. sed
nos quęrit. Nos inquã. nos omĩno.
sic querit. Nos ipsos illiꝰ ꝑturbati¬
one uideamꝰ: ut quando turba¬
mͦ ñ desꝑatione ꝑeamꝰ. Quando
turbatur qͥ non turbaret᷑ nisiuo¬
lens: eum consolat᷑ qui turbatur
& nolens. Pereant argum̃ta phy¬
losophoꝵ: qui negant in sapien¬
tẽ cadere ꝑturbationes animoꝵ.
Stultã fecit d̾s sapientiam huius
mundi: & dñs cognouit cogitati¬
ones hominũ. qm̃ uane st̃. Tur¬
batur plane animꝰ. xp̃ianꝰ: non mi¬
seria s miscđia. Timeat ne pere¬

Expanded text:
mortuus est pro nobis, prius turbatus mortuus est pro nobis, prius turbatus est idem ipse pro nobis. Qui ergo potestate mortuus est, potestate turbatus est. Qui transfiguravit corpus humilitatis nostrae, conformatum corpori gloriae suae , transfiguravit in se etiam affectum infirmitatis nostrae, compatiens nobis affectu animae suae. Proinde quando turbatur magnus, fortis, certus, invictus, non timeamus quasi deficiat; non perit, sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino sic quaerit: nos ipsos in illius perturbatione videamus, ut quando turbamur, non desperatione pereamus. Quando turbatur qui non turbaretur nisi volens, eum consolatur qui turbatur et nolens. 3. Pereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Turbetur plane animus christianus, non miseria, sed misericordia: timeat ne pere
Abbreviated transcription (Latin):
spũ. cũ ꝓtestatꝰ est & dixit. am̃ am̃
dico uob̃ qr unꝰ ex uob̃ tradet me:
An q iam fuerat exp̃ssurus ut ñ
lateret in cȩteris. s discerneretur
in cȩceris: ideo turbatꝰ est spibͣ &
qr ipse traditor iã fuerat exiturus.
tur adduceret. turbauit eũ nmi¬
nens passio. & ꝑicł̃m ꝓximũ. & tra¬
ditoris impendens manus. cuiꝰ fue¬
rat p̃cognitus animꝰ: cale quippe
le etiã illud qd̾ ait. Nc̃ anima me¬
a turbata ẽ. E qͥd dicam: Pat̃ sal¬
in horam hanc. Siẽ ergo hic eiꝰ aĩa
turbata ẽ hora ꝓpinquante pas¬
sionis. ita etiam exituro iuda atq
uenturo. & ꝓpinquante tanto sce¬
re traditoris. turbatꝰ est spũ. Tur¬
batur gͦ potestatẽ habens ponen¬
di animã suã: & potestatẽ habeis
iterũ sum̃di eam. Turbat᷑ tam in¬
gens potestas. turbatur petre fir¬
mitas: an potiꝰ in eo turbat᷑ nr̃a
infirmitas: Ita uͦ nicħ indignum
credant serui de dño suo: s agnos¬
cant se membra in capite suo. Q

Expanded text:
u, cum protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? An quia eum jam fuerat expressurus, ut non lateret in caeteris, sed discerneretur a caeteris, ideo turbatus est spiritu? An quia ipse traditor jam fuerat exiturus, tur, adduceret, turbavit eum imminens passio, et periculum proximum, et traditoris impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus? Tale quippe le etiam illud quod ait, Nunc anima mea turbata est; et quid dicam? Pater, salin horam hanc . Sicut ergo hic ejus anima turbata est hora propinquante passionis, ita etiam nunc exituro Juda, atque venturo, et propinquante tanto scelere traditoris, turbatus est spiritu. Turbatur ergo potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam. Turbatur tam ingens potestas, turbatur petrae firmitas, an potius in eo nostra turbatur infirmitas? Ita vero nihil indignum credant servi de domino suo, sed agnoscant se membra in capite suo. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
uenit in m̃tem. uel tẽ primũ ei
subito reuelatũ est. eumq repen¬
tina tanti mali nouitate turba¬
uit: nonne hĩc paulo ante loque¬
batur dicens. qͥ manducat meũ
panẽ. leuabit suꝑ me calcaneum:
Nonne etiã suꝑius iam dixerat. &
uos mundi estis s ñ om̃s: ubi eu¬
głista subiunxit sciebat enĩ qͥsnã
eẽt qui traderet eum. que iam &
ante significauerat dicens. nonne
ego uos .xii. elegi. & unꝰ ex uob̃ di

Expanded text:
venit in mentem, vel tunc primum ei subito revelatum est, eumque repentina tanti mali novitas turbavit? Nonne hinc paulo ante loquebatur dicens, Qui manducat mecum panem, levabit super me calcaneum? Nonne etiam jam superius dixerat, Et vos mundi estis, sed non omnes? Ubi Evangelista subjunxit, Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum : quem jam et ante significaverat dicens, Nonne ego vos duodecim elegi
Abbreviated transcription (Latin):
centis. ecce ego uob̃̾cum sum usq
ut cũ eis esset in eternũ: ac per
hoc cum ex carnalib uel anima¬
lib eẽnt spiritales futuri. ꝓfecto
et patrẽ et filium & sp̃m sc̃m ca¬
pacius fuerant habituri. In nul¬
lo autẽ credendus ẽ esse pater
sine filio & sp̃u scõ: aut pater ꝙ
filiꝰ sine spũ scõ. aut filius sine
patre & spũ sco. aut sine patre
unus: trinitas d̾s unus. Oporte
bat ita insinuari trinitatem. ut
quamius nulla ẽẽt diuersitas
substantiaꝵ. singillatim tamen
cõmendaretur distinctio ꝑsonaꝵ:
ubi eis qui recte intelligunt. nũ¬
quã uideri potest separatio na¬
turaꝵ. Qd̃ autẽ sequitur. & cũ
uenerit. ille arguet mundũ de
peccato. & de iusticia. ꝙ de iudicio:

Expanded text:
centis, Ecce ego vobiscum sum usquecentis, Ecce ego vobiscum sum usqueut cum eis esset in aeternum? Ac per hoc cum ex carnalibus vel animalibus essent spirituales futuri, profecto et Patrem et Filium et Spiritum sanctum capacius fuerant habituri. In nullo autem credendus est esse Pater sine Filio et Spiritu sancto, aut Pater et Filius sine Spiritu sancto, aut Filius sine Patre et Spiritu sancto, aut sine Patre unus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judici
Abbreviated transcription (Latin):
ro: solidũ cibum non esurietis.
Si carui carnalit heseritis: capa¬
ces sp̃e non eritis. Nam qͥd ẽ si ñ
abiero paraclytus non ueniet ad
uos: numqͥd hic positus eum ñ
potera mitere: quis hoc dixe
rit: neq enim ubi ille erat. iste
inde recesserat: & sic uenerat a
patre ut non maneret in patre.
postremo quomodo eum etiam
hic constitutꝰ non poterat mit¬
ter&. quẽ scimus suꝑ eum bap¬
tizatum uenisse atq mansisse:
immo uͦ a quo scimus eũ nũquã
separabilem fuisse: Qͥd ẽ gͦ si ñ
abiero paraclytus non ueniet ad
carnẽ. xp̃i non scđ̾m carnẽ no¬
uit: qͥ uerbũ carnẽ factũ spiri¬
taliter nouit. Hoc nimirũ signi¬
ficare uoluit magister bonꝰ di¬
cendo. si enĩ non abiero parachy¬
tus ñ ueniet ad uos: si aut̃ abiero
mittam eum ad uos. Xp̃o autem
discedente corporalit̃: non solum
taliter. Nam si ab eis sic abscessit
.xp̃e. ut ꝓ illo non cũ illo in eis
esset sp̃c sc̃s: ubi ẽ eius ꝓmissio di¬

Expanded text:
ro, solidum cibum meum non esurietis. ro, solidum cibum meum non esurietis. Si carnaliter haeseritis, capaces Spiritus non eritis. Nam quid est: Si non abiero, Paracletus non veniet ad unquid hic positus, eum non poterat mittere? Quis horit? Neque enim ubi ille erat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse atque mansisse ; imo vero a quo scimus eum nunquam separabilem fuisse? Quid est ergo, Si non abiero, Paracletus non veniet ad novit, qui Verbum carnem factum spiritualiter novit. Hoc nimirum significare voluit magister bonus dicendo, Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos. 5. Christo autem discedente corporaliter, non solumillis adfuit spiritualiter. Nam si ab eis sic abscessit Christus, ut pro illo, non cum illo in eis esset Spiritus sanctus; ubi est ejus promissio di
Abbreviated transcription (Latin):
illa sua uerba in eoꝵ cordib age
qd̃ exteriꝰ in xp̃o uidebant amit¬
tere metuebant: & qr se amissu¬
ros ẽẽ illo uero denunciante du¬
bitare non poterant. contrista¬
batur humanus affectus. quia
carnalis desolabatur aspectus.
Nouerat autẽ ille qͥd eis potiꝰ expe¬
diret. qr uisus interior ipse est
utiq melior. quo eos consolaturꝰ
fuerat sp̃c sc̃s. non cernentium
corporib ingesturus corpus hu¬
manũ: s seipsum credentiũm
pectorib infusurus. Deniq ad¬
iungit. Sed ego ueritatẽ dicouo¬
bis: expedit ut ego uadam.Sie¬
nim non abiero: paraclytus non
ueniet ad uos. Tamquã diceret.
Expedit ut hȩc forma serui aufe¬
ratur a uob̃. Caro quidem factũ
uerbum habito in uob̃: s nolo
adhuc me carnalit diligatis. et
isto lacte contenti. semꝑ infanteᷤᷤ
ẽẽ cupiatis. Expedit uob̃ ut ego
uadam. Si enĩ non abiero para¬
elytus non ueniet ad uos. Si alim̃¬
ta tenera quib uos aluii ñ subtͣxe¬

Expanded text:
illa sua verba in eorum cordibus agerilla sua verba in eorum cordibus agerquod exterius in Christo videbant, amittere metuebant; et quia se amissuros esse illum vera denuntiantem dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnalis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus fuerat Spiritus sanctus; non cernentium corporibus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit, Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus nonum ad vos. Tanquam diceret: Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis. Caro quidem factum Verbum habito in vobis, sed nolo adhuc me carnaliter diligatis, et isto lacte contenti, semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera, quibus vos alui, non subtraxe
Abbreviated transcription (Latin):
sum uob̃. non tantũ qr passuri
estis ista. s qr cũ uenerit para¬
clytus ille testimonium ꝑhibebit
de me: nec tim̃doista faciatis. un¬
ꝑhibeatis. Hȩc autẽ uob̃ ab mni¬
tio non dixi. qr uob̃cũ eram. et
ego uos consolabar mea p̾sentia
corporali. exhibita humanis sen¬
sib ur̃ĩs quã paruuli caꝑe pote¬
ratis. Nunc aut̃ uado ad eũ
qui misit me: & nemo inquit ex
uob̃ int̾rogat me quo uadis.
Significat sic se iturũ: ut nullus
int̃rogaret quod palam fieri ui¬
su corporis cernerent. Nam suꝑiꝰ
int̃rogauerant eum quo eẽt itu¬
rus. & respondat eis se iturũ qͦ
ipsi tunc uenire non possent. Nc̃
uero ita se ꝓmittit iturũ. ut nul¬
lus eoꝵ quo uadit int̃roget. Nu¬
bes enĩ suscepit eum quando as¬
cendit ab eis: & euntẽ in cȩlum
non uerbis quesierunt s oculis
deduxerunt. Sed qr hȩc loquutꝰ
sum uobis inquit: tristicia in¬
pleuit cor ur̃m. Uidebat utiq qͥd

Expanded text:
sum vobis, non tantum quia passuri sum vobis, non tantum quia passuri estis ista, sed cum venerit Paracletus, ille testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis. Hperhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego vos consolabar mea corporali praesentia, exhibita humanis sensibus vestris, quam parvuli capere poteratis. 3. Nunc autem vado ad eum qui me misit: et nemo, inquit, ex vobis interrogat me, Quo vadis? Significat sic se iturum ut nullus interrogaret, quod palam fieri visu corporis cernerent: nam superius interrogaverant eum quo esset iturus, et responderat eis se iturum quo ipsi tunc venire non possent . Nunc vero ita se promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interroget. Nubes enim suscepit eum quando ascendit ab eis; et euntem in coelum non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt . 4. Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat utique quid
Abbreviated transcription (Latin):
q enĩ interp̃tatur qd̃ est grece
paraclytus. xp̃o abscedente fuerat
necessariꝰ. & ideo de illo ñ dixerat
ab initio quando cũ illis erat.
qr eius p̃sentia consolabant᷑: ab¬
scesurus autẽ oportebat ut dice¬
ret illum ẽẽ uenturũ. ꝑ quem
futurum erat ut caritate diffu¬
sa in cordib suis uerbũ di cum
fiducia p̃dicarent: & illo intrin¬
secus apud eos testimonium ꝑhi¬
bente de. xp̃o. ipsi qͦq testimoni¬
um ꝑhiberent. neq scandaliz a¬
rentur cum mnimici uidei absq
sẏnagogis facerent eos & int̾fi¬
cerent. arbitrantes obsequium
se p̃stare deo: qm̃ caritas om̃ĩa
tolerat. que diffundenda erat i
gͦ iste totus ducitur sensus. qr
facturus eos erat martyres suos.
lo in eis oꝑante ꝑsequutionum
quecũq asꝑa tolerarent. nec fri¬
gescerent caritate p̃dicandi. illo
diumo igne suecensi. Hec gͦ in qͥt
loquutus sum uob̃: ut cũ uene¬
rit hora eoꝵ reminiscamini qr e

Expanded text:
que enim interpretatur quod est graece que enim interpretatur quod est graece paracletus, Christo abscedente fuerat necessarius; et ideo de illo non dixerat ab initio quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur: abscessurus autem oportebat ut diceret futurum erat ut, charitate diffusa in cordibus suis, verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent, neque scandalizarentur, cum inimici Judaei absque synagogis facerent eos, et interficerent, arbitrantes obsequium se praestare Deo, quoniam charitas omnia tolerat, quae diffundenda erat in ergo iste totus ducitur sensus, quia facturus eos erat martyres suos, lo in eis operante, persecutionum quaecumque aspera tolerarent, nec frigescerent a charitate praedicandi, illo divino igne succensi. Haec ergo, inquit, locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia
Abbreviated transcription (Latin):
discipłis suis ꝑsequui¬
tiones. quas passuri
fuerant post eiꝰ absces¬
sum: subiunxit atq ait. hec aut̃
uob̃ ab initio non dixi: qr uob̃cũ
eram. Nunc aut̃ uado ad eum qͥ
me misit. Ubi primũ uidendum
est utrum eis futuras non p̃dixe¬
rit ante passiones: s alii tres eu¬
głiste satis eum p̃dixisse ista de¬
monstrant. ante quã uentũ ẽẽt
uob̾ ab initio non dixi: qr uob̾cũ
eram. An forte hinc ista soluitur
questio: qr et illi narrant eum¬
passioni proximũ fuisse cũ hec di¬
ceret: Non gͦ ab mitio quando
cũ illis erat. qr iam discessurus.
iamq ad patrẽ ꝑrecturus hec
eugłistas uerum ẽ qd̃ hic dictũ
est: hec aut̃e uob̃ ab initio non
discipłis cenaturus. imminente
passione. uerum & ab initio de¬
nunciata ẽẽ cõmemorat. ubi pͥ
qd̃ sit uenturus ad eos & testimo¬
nium ꝑhibiturus quando mala
illa passuri sunt. hec eis ab initio
non dixit. qr cũ ipsis erat: con¬
solator gͦ ille uel aduocatus utrũ¬

Expanded text:
discipulis suis persecutiones quas passuri fuerant post ejus abscessum, subjunxit, atque ait: Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nunc autem vado ad eum qui me misit. Ubi primum videndum est, utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demvobis ab initio non dixi quia vobiscum eram. An forte hinc ista solvitur quaestio, quia et illi eum narrant passioni proximum fuisse, cum haec diceret? Non ergo ab initio quando cum illis erat, qui jam discessurus, jamque ad Pangelistas verum est quod hic dictum est, Haec autem vobis ab initio non discipulis coenaturus imminente passione, verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi priquod sit venturus ad eos et testimonium perhibiturus, quando mala illa passuri sunt, haec ab initio eis non dixit, quia cum ipsis erat? 2. Consolator ergo ille vel advocatus utrum
Abbreviated transcription (Latin):
rationis accederet. S uenit inqͥt
hora: ut om̃is qui interficit uos
arbitretur obsequium se p̃stare
deo. Prorsus non mͥ uidetur aliud
significare uoluisse. nͥ ut intelli¬
gerent atq gaudent tam mul¬
tos se: xp̃o acquisituros cũ de iu¬
deoꝵ congregationib pellerent᷑
ut eos non sufficerent pellere.
s non sinerent uiuere: ne om̃s
ad nomen xp̃i sua p̃dicatione con¬
uerterent: & ab obseruatione iu¬
daisim tamquã diuine ueritatis
auerterent. Hoc enĩ de uideis dic¬
tum debemꝰ acciꝑe : de quib dixe¬
rat extra synagogas facient uos.
Nam testes id ẽ mr̃es. xp̃i etiamsi
occisi sunt a gentilib. non tamen
illi arbitrati sunt deo s diis suis
falsis obsequium se p̃stare cũ hoc
facerent. Iudeoꝵ autẽ om̃ĩs qui
occidit p̃dicatores. xp̃i. deo se p̃s¬
tare putauit obsequium. credeis
quod desererent dm̃ isrł. quicũq
conuerterentur ad xp̃m. Ut enĩ
et ipsum xp̃m occident: ista rati¬

Expanded text:
rationis accideret; sed, Venit, inquit, rationis accideret; sed, Venit, inquit, hora ut omnis qui interficit vos, aDeo. Prorsus non mihi videtur aliud significare voluisse, nisi ut intelligerent atque gauderent tam multos se Christo acquisituros, cum de Judaeorum congregationibus pellerentur, ut eos non sufficerent pellere, sed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen Christi sua praedicatione converterent, et ab observatione Judaismi, tanquam divinae veritatis, averterent. Hoc enim de Judaeis dictum debemus accipere, de quibus dixerat, Extra synagogas facient vos. Nam testes, id est martyres Christi, etiamsi occisi sunt a Gentilibus; non tamen illi arbitrati sunt Deo, sed diis suis falsis obsequium se praestare, cum haec facerent. Judaeorum autem omnis qui occidit praedicatores Christi, Deo se praestare putavit obsequium; credens quod desererent Deum Israel, quicumque converterentur ad Christum. Ut enim et ipsum Christum occiderent, ista rati
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd sibi gͦ uult. extra synagogaᷤᷤ
facient uos: Sed uenit hora tã¬
quã hoc dicturus fuisset. sepa¬
rabunt illi quidem uos. s ego
bũ qd̃ ait. s uenit hora quasi
consolationẽ eis ꝓmittere᷑ post
tribulationẽ. cum magis dicere
debuisse uidetur indicatiuo mo¬
do. & uenit hora. s non ait & ue¬
nit hora cum tribulationẽ super
tribulationẽ. non consolationẽ
post tribulationẽ uenturã illis
ẽẽ p̃diceret. An forte sic eos illa
de synagogis fuerat separatio
turbatura: ut mallent mori qũã
in hac uita sine uideoꝵ congre¬
gationib immorari: absit ut
sic turbarentur qui dei ñ homi¬
nũ głam requirebant. Qͥd gͦ ẽ
extra synagogas facient uos:
s uenit hora. cum potius debuiꝰ¬
se iudeatur. & uenit hora ut oĩs
qui int̃ficit uos arbitretur ob¬
sequium se p̃stare deo: neq enĩ
saltem dictum ẽ. s uenit hora
ut interficiant uos. quasi ut
eis mors ꝓ consolatione illiꝰ sepa¬

Expanded text:
Quid sibi ergo vult, Extra synagogas Quid sibi ergo vult, Extra synagogas facient vos: sed venit hora? Tanquam hoc dicturus fuisset: Separabunt illi quidem vos, sed ego rbum quod ait, Sed venit hora, quasi consolationem eis promitteret post tribulationem; cum magis dicere debuisse videatur indicativo modo, Et venit hora? Sed non ait, Et venit, cum tribulationem super tribulationem, non consolationem post tribulationem venturam illis esse praediceret. An forte sic eos illa de synagogis separatio fuerat turbatura, ut mori mallent, quam in hac vita sine Judaeorum congregationibus immorari? Absit ut sic turbarentur, qui Dei, non hominum gloriam requirebant. Quid ergo est, Extra synogogas facient vos: sed venit hora; cum potius dicere debuisse videatur, Et venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo? Neque enim saltem dictum est, Sed venit hora ut interficiant vos, quasi ut eis mors pro consolatione illius sepa
Abbreviated transcription (Latin):
li scił qui zelum dĩ habent s ñ
scđm scientiam. Propt̃ qđ igno¬
rantes d̃i iusticiam & suã uo¬
lentes constituere. & eos expel¬
lunt qͥ non in sua s in di iusti¬
cia exaltabuntur. nec expulsi
ab hominib erubescunt. qm̃
gła uirtutis eoꝵ ipse ẽ. Deniq
cũ hoc eis dixisset. adiecit. Seo
ueniet hora ut omĩs qui int̃fi¬
cit uos. arbitretur obsequiũ
se p̃stare deo. Ꝙ hec facient. qr¬
non cognouer̃t patrẽ neq me.
hoc ẽ non cognouer̃t dm̃. nec
eius filium. cui in uob̃ occiden¬
dis p̃stare arbitrantur obseqͥ¬
um: quȩ uerba dñs ita subiec̃.
tamquã ex hoc consolaretur
suos qui de synagogis uidaiciꝰ
pellerentur. Prenuncians eñi
quȩ mala ẽẽnt ꝓ eiꝰ testimonio
ꝑpessuri. extra synagogas inqͥt
facient uos. nec ait et uenit ho¬
ra ut omĩs qui interficit uos
arbitretur obsequium se p̃stare
deo. Qͥ d ergo ait Sed uenit ho¬
ra: quẽadmodũ diceret. si aliqͥd
boni post mala ista p̃dicaret.

Expanded text:
ui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam; propter quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere , eos expellunt qui non in sua, sed in Dei justitia exaltantur, nec expulsi ab hominibus erubescunt, quoniam gloria virtutis eorum ipse est. 3. Denique cum hoc eis dixisset, adjecit: Sed venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo: non cognoverunt Patrem neque me. Hoc est, non cognoverunt Deum nec ejus Filium, cui se in vobis occidendis praestare arbitrantur obsequium. Quae verba Dominus ita subjecit, tanquam ex hoc consolaretur suos, qui de synagogis Judaicis pellerentur. Praenuntians enim quae mala essent pro ejus testimonio perpessuri, Extra synagogas, inquit, facient vos. Nec ait, Et venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Quid ergo ait? Sed venit hora: quemadmodum diceret, si aliquid boni post mala ista praediceret.
Abbreviated transcription (Latin):
et patienter accepta ad bona sem¬
piterna ꝑducerent. Hanc enim
fuisse causam ut hec eis p̃nunci¬
aret: etiam ipse demonstrauit
adiungens. Sed hec loquutꝰ sum
uobis: ut cum uenerit hora eoꝵ
reminiscamini qr ego dixi uob̃.
Hora eoꝵ. hora tenebrosa. hora
clarauit: quando nox iudeoꝵ se¬
paratum a se diem xp̃ianoꝵ nul¬
la confusione fuscauit: & quan¬
do carnẽ occidere potuit. fidẽ
tenebrare non potuit.

Expanded text:
et patienter accepta ad bona semet patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiaret, etiam ipse demonstravit adjungens: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis. Hora eorum hora tenebrosa, hora claravit : quando nox Judaeorum separatum a se diem Christianorum nulla confusione fuscavit; et quando carnem occidere potuit, fidem tenebrare non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
cecitas. s ex parte in isrł facta ẽ.
ut plenitudo gentium intraret.
Ex parte inquã facta ẽ. non ex
toto. Non enĩ om̃s s aliqui ex ra¬
mis fracti sunt: ut insereretur
oleaster. Nam spũ scõ implente diᷤᷤ¬
cipłos. xp̃i. cũ linguis om̃iũ gen¬
tium loquerentur. cũ ꝑ eos diui¬
na miracula frequentarent᷑. & di¬
uina eloquia spargerent᷑. etiam
occisus ita dilectus ẽ. xp̃e. ut eius
discipłi expulsi a congregatiõib
iudeoꝵ. ex ipsis qͦq uideis ingen¬
tem multitudinẽ congregarent.
et nullam solitudinẽ formidaren.
Hine gͦ accensi ceteri reꝓbi & ceci
relũ dei habentes s non scđm sci¬
entiam. & obsequium se p̃stare d̾o
credentes occidebant eos. s ꝓ illis
occisus colligebat eos: qui de hi
futuris antequã occideretur in¬
struxerat eos. ne ignaros atq mi¬
paratos animos mala inopinata
& imꝓuisa quamuis cito transi¬
tura turbarent: s precognita

Expanded text:
caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt, ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atque imparatos animos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura, turbarent, sed praecognita
Abbreviated transcription (Latin):
phas dixit. expedit ut unus hõ
moriatur ꝓ popło: & non totageis
ꝑeat. Q in hoc gͦ sermone suo di¬
cipłos suos erexit exemplo: qui¬
b dixerat. Si me ꝑsequuti st̃ et
uos ꝑsequentur: ut quẽadmodũ
illũ occidendo deo se p̃stitisse ob¬
sequium putauer̃t. sic etiam illos.
Iste itaq sensus ẽ in his uerbis. eit̃
synagogas facient uos. Sed nolite
solitudinẽ formidare: separati qͥppe
a congregatione eoꝵ. tam multos
in meo nomine congregabitis. ut
illi metuentes ne templũ quod erat
apud eos & omĩa legis ueteris sa¬
cramenta deserantur int̃ficiant
uos. sic fundentes sangumẽ ur̃m
ut deo se p̾stantes arbitrentur
obsequium. Escce ẽ illud qd̃ de hiᷤᷤ
dicit apłs: zelum d̃ĩ habent s ñ
scđm scientiam. Obsequium se pu¬
tant p̾stare deo: int̃ficiendo famu¬
los dei. O error horrendus. Itane
ut placeas deo. ꝑcutis placentem
deo: et di templũ uiuum te feri¬
ente ꝓsternitur: ne dĩ templũ la¬
pideum deseratur : o execrabilis

Expanded text:
 Expedit ut unus homo moriatur pro populo, et non tota gens pereat . Et in hoc ergo sermone suos discipulos suo erexit exemplo, quibus dixerat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur ; ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestitisse obsequium putaverunt, sic etiam illos. 4. Iste itaque sensus est in his verbis: Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare: separati quippe a congregatione eorum, tam multos in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum quod erat apud eos, et omnia Legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos; sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestare arbitrentur obsequium. Ecce est illud quod de his dixit Apostolus, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam : obsequium se putant praestare Deo, interficiendo famulos Dei. O error horrendus! Itane ut placeas Deo, percutis placentem Deo; et templum Dei vivum te feriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis
Abbreviated transcription (Latin):
nent uerba eiꝰ. Nam utiq ad uer¬
ba eiꝰ ꝑtinet or̃o illa quã docuit
ubi dicimꝰ. pat̾ nr̃ qui es in cęliꝰ.
Ab huiꝰ orationis uerbis & sensib
non recedamꝰ petitionib nr̃is: et
quicquid petierimꝰ fiet nob̃. Tẽ
enim dicenda st̃ uerba eiꝰ in no¬
bis manere. quando facimꝰ que
p̃cepit. & diligimꝰ que ꝓmisit.
Quando autẽ uerba eius manens
in memoria nec inueniuntur in
uita. non computatur in uite
palmes: qr uitam non attrahit
ex radice. Ad hanc differentiã
ualet qd̃ scriptũ est: & memo¬
ria retinentib mandata eiꝰ ut
faciant ea. Multi enĩ memoria
retinent. ut contẽpnant uel
etiam derideant & oppugnent ea.
In his uerba. xp̃i non manent. qr
tangunt quodãmodo non cohereis:
& ideo illis non erunt in benefi

Expanded text:
nent verba ejus: nam utique ad vernent verba ejus: nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in benefi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut de his etiam ꝑ iezechielem
ꝓpłiam dñs dicit. precisa nulliᷤ
ignis. aut uitis. Si in uite nonẽ:
in igne erit. Ut gͦ in igne ñ sit:
in uite sit. Si manseritis in me
inquit & uerba mea in uobis
manserint: quodcumq uolueri¬
tis petetis & fiet uob̃. Manendo
quippe in xp̃o: quid uelle pos¬
sunt nisi quod conuenit xp̃o:
Qͥd uelle possunt manendo in
saluatore: nͥ quod non alienũ ẽ¬
sione namq huiꝰ scł̃i. nob̾ aliqͣn
subrepit ut hoc petamus: qđ̃ no¬
bis non expedire nescimꝰ. S absit
ut fiat nob̾. si manemꝰ in xp̃o. qͥ
non facit qd̵̃ petimꝰ: nisi qd̃ expe¬
dit nob. Manentes gͦ in eo cum
uerba eiꝰ in nob manent: quod
cumq uoluerimꝰ petimꝰ & fiet
nob̾. Qͥa si petimꝰ & non fiet. ñ
hoc petimꝰ qd̃ habet mansio in
eo. nec qd̵ habent uerba eiꝰ que
manent in nob: s qd̃ habet cu¬
piditas & infirmitas carnis quȩ
non ẽ in eo. & in qua non ma-¬

Expanded text:
sicut de his etiam per Ezechielem sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis vitis, aut ignis; si in vite non est, in igne erit: ut ergo in igne non sit, in vite sit. 4. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint, quodcumque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non est alienum sione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus. Sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verbcunque voluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non ma
Abbreviated transcription (Latin):
sum inquit uitis. uos palmites: qͥ
manet in me & ego in eo hic fert
fructum multũ. qr sine me nicħ
potest facere. Ne quisquã putaret
saltem paruum aliquẽ fructum.
posse a semetipso palinitẽ ferre:
cum dixisset hic fert fructũ mul¬
tum. non ait qr sine me parum
potest facere: s nicħ potestis fac̾e.
Siue gͦ parũ siue multũ sine illo
fieri non potest. sine qͦ fieri nicħ
potest: qr &e si palmes attulerit
parum. eum purgat agricolaut
plus afferat. Tam̃ nͥ in uite man¬
serit & uixerit de radice: quantũ¬
libet fructũ a semetipso ñ potest
nisi homo ẽẽt: tam̃ istam grãm pal¬
mitib non preberet nisi etiam
d̃s esset. Nerum qr ita sine ista
grã non potest uiui. ut & mors
in potestate sit lib̃i arbitrii. siqͥs
in me inquit non manserit. mit¬
tetur foras sicut palmes & ares¬
cet: & colligent eum & in ignẽ
mittent & ardet. Ligna itaq ui¬
tis tanto sunt contemptibiliora
si in uite non manserint: quan¬
to głosiora si manserint. Beniq

Expanded text:
tes. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint: denique,