comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tre. cuꝰ sint omĩa quȩ patris sunt. c̃ui euntib alir̃ crecdeuntib dica¬
turetuuͦ stahic mecũ: Interim qui querit querat. ambulet in
lumine uultus di & de uultudi. udiciũ eiꝰ ꝓdeat: ut iterĩ in¬
qm̃ diligentib dm omĩa cooꝑant᷑ inbonũ. sciens non nullos dilige
đm ⁊ in eobono non usq infinẽ ꝑmanere: max addidit. his qui se¬
cundũ ꝓpositum uoceati sunt: Hi enĩ in eo qđ diligunt d̃m ꝑ manert
usq infinẽ: Et si adtempꝰ inde declinant reuertunt᷑: ut usq infinẽ
ꝑducant qd̃ in bono ẽẽ ceꝑunt: Ostendens aut̃ quid sit scđm ꝓposi¬
tum uocari: mox addidit. qm̃ quos ante p̃sciuit ⁊ p̃destinauit con¬

Expanded text:
tre, cujus sint omnia quae patris sunt, cui euntibus aliis et redeuntibus, dicatre, cujus sint omnia quae patris sunt, cui euntibus aliis et redeuntibus, dicatur: « Tu vero sta hic mecum . » Interim qui quaerit quaerat, ambulet in lumine vultus Dei, et de vultu Dei judicium ejus prodeat, ut interim imquoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, » sciens nonnullos diligere Deum et in eo bono non usque in finem permanere, mox, addidit, « his qui secundum propositum vocati sunt. » Hi enim in eo quod diligunt Deum permanent usque in finem. Etsi ad tempus inde declinant, revertuntur, ut usque in finem perducant quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum propositum
Abbreviated transcription (Latin):
di uł ereaturȩ alicuꝰ omĩa eidesipiant. ut libeat immori dũ liceat
mnmorari Orat qđ nescit. qi quod sentit nescit: Sỹs enum est qui ꝓeo
desid̾at ⁊ postulat. ⁊ quamuis nescientẽ interum. sentient¬
sentientẽ
tamen facit. ⁊ postulantẽ & desicdantẽ idipsum quod sintiendo nescit
impleturus ei. cũ implendũ erit qđ ꝓmisit dicens t unc scietis q ego
sũ Unamgͦ petens adño. unã requirens. querens uultũ eł uultum
eiꝰ requirens. quicquid cogitationi occurrit. abitit. respuit. imꝑbat.
ñ hocesse qdꝰ querit nouit. quãuis illud quale sit ñ dum nouerit. Ete¬
q ineo quȩdã docta ignorantia. docta aspũ d̃ĩ qui adiuuat infirmi¬
tatẽ nram. exercendo humilians. ⁊ humiliando formans ⁊ conformais
hominẽ uultui quẽ requirit donec renouatꝰ adimaginẽ eiꝰ qui crea¬
uit eũ ꝑunitatẽ similitudinis incipiat ẽe filius. qui sẽꝑ sit cumꝑa¬

Expanded text:
di, vel creaturae alicujus, omnia ei desipiant, ut libeat immori, dum liceat immorari. Orat quod nescit, quia quod sentit nescit. Spiritus enim est, qui pro eo desiderat et postulat, et quamvis nescientem interim, sentientem tamen facit, et postulantem, et desiderantem idipsum, quod sentiendo nescit.impleturus ei, cum complendum erit quod promisit, dicens; « tunc scietis quia ego sum . » Unam ergo petens a Domino, unam requirens, quaerens vultum ejus, vultum ejus requirens, quidquid cogitationi occurrit, abjicit, respuit, improbat; non hoc esse quod quaerit, novit, quamvis illud quale sit, nondum noverit. Estque in eo quaedam docta ignorantia, docta a Spiritu Dei, qui adjuvat infirmitatem nostram, exercendo humilians, et humiliando formans et conformans hominem vultui quem requirit, donec renovatus ad imaginem ejus qui creavit eum, per unitatem similitudinis incipiat esse filius, qui semper sit cum pa
Abbreviated transcription (Latin):
quirit᷑. Quid autẽ mirũ. si patit᷑ martir ꝓdõ suo. qđ pa¬
tit᷑ auarus ꝓ auro suor Exibet enĩ se auarus maris
ꝑiculo. ⁊ dicit auro suo ꝓpt̃ te mortificoi tota die:
exibet se martir tomentis ⁊ gladio ⁊ dicit dõ
suo. ꝓpt̃ te moctificor tota die: Vox similis : s causa
dissimilis: Iste xp̃o: ille auro: Respondeat martiri
suo xp̃c: Si moceris ꝓpt̃ me. inuenies me: Respondeat
aurũ auaro : Si moreris ꝓme. ⁊ te ꝑdis ⁊ me: S in uis
om̃ib: superamus : ꝓpt̃ eũ quidilexit nos: Curñ quẽ
dileximus nos: Quia sicut nullus eligit. nisi electus :
sic nullus diligit nisi dilectus: Amor noster. mentis hu¬
manȩ affectus ẽ : am& dĩ gr̃s effectus ẽ: afficimꝰ nos
cũ deũ amamus ñ autẽ afficit᷑ ds. cũ ab eo amam̃ s: amo

Expanded text:
rum, si patitur martyr pro Deo suo quod patitur avarus pro auro suo? Exhibet enim se avarus maris periculo, et dicit auro suo: Propter te mortificor tota die. Exhibet se martyr tormentis et gladio, et dicit Deo suo: Propter te mortificor tota die. Vox similis, sed causa dissimilis. Iste Christo, ille auro. Respondeat martyri suo Christus: Si moreris propter me, invenies me. Respondeat aurum avaro: Si moreris pro me, et te perdis, et me. « Sed in his omnibus superamus propter eum qui dilexit nos. » Cur non, quem dileximus nos? Quia sicut nullus eligit nisi electus, sic nullus diligit nisi dilectus. Amor noster mentis humanae affectus est; amor Dei gratiae affectus est. Afficimur nos, cum Deum amamus; non autem afficitur
Abbreviated transcription (Latin):
ipse pͥmogenitꝰ inmultis fr̃ib pͥmogenit᷑ utiq amortus scd̃m eun¬
dem apłm. qua morte seminata est caro eiꝰ incontumelia : resurrexit
iustificauit. Ista scĩficatio concedit᷑ uistis. s ut iustificent᷑ p̃cedit

Expanded text:
ionem humanitatis. Primogenitus utique a mortuis secundum eumionem humanitatis. Primogenitus utique a mortuis secundum eumdem Apostolum, qua morte seminata est caro ejus in contumelia, resurrexit justificavit. » Ista sanctificatio conceditur justis; sed ut justificentur, praecedit
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cũq peccata: qr isisunt quedã que ita peccata sunt. ut pe¬
nȩ sint etiam peccatoꝵ. unde dictũ est: Tradidit illos inreꝓbã
mentẽ. ut faciant quȩ ñ conueniunt. ñ ibipeccatũ diest. s uidi¬
cũĩquo circa p̃destinatio dĩ quȩ in bono est. gr̃ȩ est. ut dixi p̃¬
paratio: Grã uͦ est ipsuis p̃destinationis effectꝰ. hȩc est̃ p̃dles¬
tinatio scõꝵ. nicħ aliud. p̃scientia scł & p̃ꝑatio beneficioꝵ di. quib
certissime lib̾antur: quicũq lib̾antur. Ceteri aut̃ ubi nisi in massa
ꝑditionis iusto duuno uidicio relinqunt᷑: Quod gͦ ait. p̃destinatos
conformes fieri imaginis filii dĩ potest scđm interiorẽ hominem
huic scło: ibi conformamur di filio Potest ⁊ sic accipi: ut quemad¬
modũ nobis ille mortalitate. ita nos illi efficiamur immortalitate
conformes. qđ quidẽ ⁊ ad ipsam resurrectionẽ ꝑtinet: Quos ante
inquit p̃sciuit ⁊ p̃destinauit conformes imaginis filii sur ut sit

Expanded text:
, quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt ut poena sint etiam peccatorum. Unde dictum est: « Tradidit illos in reprobum sensum, ut faciant ea quae non conveniunt, » non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei, quae in bono est, ut dixi, praeparatio; gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Haec est praedestinatio sanctorum, nihil alcertissime liberantur quicunque liberantur. Caeteri autem ubi, nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur? Quod ergo ait, praedestinatos conformes fieri imaginis Filii Dei, potest secundum interiorem hominem huic saeculo, ibi conformamur Dei Filio. Potest et sic accipi: Ut quemadmodum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur immortalitate conformes: quod quidem et ad ipsam resurrectionem pertinet. « Quos » ante, inquit, « praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
firmatur: s potens est in uobis. Namꝰ si cruci¬
fixus ẽ ex infirmitate : nr̃a. s uiuit ex uirtute
dei. Nã & nos infirmi sumus in illo. s uiuimus
cum illo ex uirtute dei in uobis. uos metipsos
temptate: si estis in fide ipsi uos ꝓbate: an non
cognoscitis uos ipsos. quia xp̃s iħc in uobis est
nisi forte reprobi estis. Spero autẽ quod cog
noscetis quia nos non sumus reprobi: Oramus¬
autem deum ut nibil mali faciatis: non ut nos
ꝓbati pareamus: sed ut uos quod bonũ ẽ faciatis:
Nos autẽ ut repbi simus. Non enĩ possumꝰ aliquid
aduersus ueritatẽ s pro ueritate. Gaudemus enĩ
quando nos infirmi fumus uos autẽ potentes estis:
boc & oramus: ur̃am confũmationẽ. Ideo hec absens
scribo. Utͫ psens durius agam scđm potestitem quã

Expanded text:
firmatur sed potens est in vobis nam et si crucifixus est ex infirmitate sed vivit ex virtute Dei nam et nos infirmi sumus in illo sed vivemus cum eo ex virtute Dei in vobis vosmet ipsos temptate si estis in fide ipsi vos probate an non cognoscitis vos ipsos quia Christus Iesus in vobis est nisnoscetis, quia nos non sumus reprobi. Oramusautem Deum, ut nihil mali faciatis, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est, faciatis: nos autem ut reprobi simus. Non enim possumus aliquid adversus veritatem, sed pro veritate. Gaudemus enim, quoniam  Ms. quando nos infirmi sumus, vos autem potentes estis. Hoc et oramus vestram consummationem. Ideo haec absens scribo, u
Abbreviated transcription (Latin):
uit: Primꝰ moy ses dicit. Ego ad emulationẽ uos adducã.
in ñ gentẽ. in gentẽ insipientẽ in irã uos mittam
Isaias autẽ aud& & dicit Inuentꝰ sũ ñ querentibus
me palã aparui his qͥ me ñ int̾rogabant. Ad israbel
autẽ dicit. Tota die expandi manus meas ad popu¬
iũ ñ credentẽ. si comiͣdicentẽ in. Rico gͥ. Nũꝗa repu

Expanded text:
 Primus Moyses dicit : Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem, in gentem insipientem, in iram vos mittam. Isaias autem audet, et dicit: Inventus sum a non quaerentibus me, palam apparui his qui me non interrogabant . Ad Israel autem dicit: « Tota die expandi manus meas ad populum non credentem, sed contradicentem mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ministratio clapnationis gͣla ẽ: multo magis habun¬
dau̾t ministeriũ iusticiȩ in gloria. Nam nee¬
glorificatum est quod claruit in hac parte: propt̃
excellentẽ głam si enĩ quod euacuatur per głam

Expanded text:
magis abundat ministerium iustitiae in gloria nam neglorificatum est quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam si enim quod evacuatur per g
Abbreviated transcription (Latin):
Nem ut sepe offerat semeripsum: quea dmodu
pontifex intrat in sancta per singulos annos
in sanguine alieno: Alioquin oportebat eũ
frequenter pati ab origine mundi. Nunc
autem semel in consummatione seculorum:
ad destitutionẽ percati per hostiam suam ap¬
paruit. Et quemadmocłu hominib statut᷑ũ
xp̃s semel oblatus est. ad multorum exhauri¬
enda peccata: setundo sine percato apparebit
expectantibus se in salutem Umbram enim
habens lex bonorum futurorũ non ipsam
imaginem rerum: per singulos annos eisdẽ
ipsis hostiis quas offerunt indesinenter nũ¬
quam potest accedentes perfectos facere.
aloquin cessassent offerri ideo quod nulla
haberent ultra conscientiam peccati cultore
mundati: sed in ipsis commemoratio percator.
per singulos annos fit. In possibile enim est
sanguine taurorum & hyrcorũ auferri pec¬
cata. sleo mundum in grediens dicit. hostiam
& oblationem noluisti: corpus autẽ aptasti mͥ
tunc dixi ec ce uenio. In capite libri scrip¬

Expanded text:
e ut saepe offerat semetipsum, quemadmodum pontifex intrat in sancta per singulos annos in sanguine alieno. Alioqui oportebat eum frequenter pati ab origine mundi. Nunc autem semel in consummatione saeculorum ad destructionem peccati per hostiam suam apparuit. Et quemadmodum statutum Christus semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata secundo sine peccato apparebit expectantibus se in salutem umbram enim habens lex bonorum futurorum non ipsam imaginem rerum per singulos annos hisdem ipsis hostiis quas offerunt indesinenter numquam potest accedentes perfectos facere alioquin non cessassent offerri ideo quod nullam haberent ultra conscientiam peccati cultores semel mundati sed in ipsis commemoratio peccatorum per singulos annos fit inpossibile enim est sanguine taurorum et hircorum auferri peccata ideo ingrediens mundum dicit hostiam et oblationem noluTunc dixi: Ecce venio: in capite libri scrip
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥ ex uideis qͥ de oꝑib legis głiabant᷑ quȩ ñ ꝑ dilectionem
s er timore facerent. & ustos se uellent uideri & preponen¬
dos gentib quasi qͥ opꝰ legis ñ fecerint. exclamaũ apłi securus. q

Expanded text:
aliqui ex Judaeis, qui de operibus legis gloriabantur, quae non per dilectionem, sed ex timore facerent, et justos se vellent videri, et praeponendos gentibus, quasi qui opus legis non fecerint; exclamavit Apostolus secur
Abbreviated transcription (Latin):
pbia uenientẽ ꝯmemorare uoluerit. eoꝵ scilicet qͥ cũ sibi iuste
uident̃ uiuere. ita głiant᷑ quasi ñ acceperint : eã ñ ꝑ legẽ fictoꝵ.
s̃ ꝑ legẽ fidi dic̃ exclusã. id÷ ciectã & abiectã: ẜ legẽ eni fidi. qͥsꝙ
cognoscit ex gr̃ã d̃ĩ se habere si bene uiuit: &e ut ꝑficiat᷑ in ailce¬
tione iusticiȩ ñ se aliunde consecuturũ: Q uȩ cogitatio piũ facit.
qr pietas ẽ uera sapientia Pietatẽ dico. quã greci r̃ocesiari uo¬

Expanded text:
perbia uenientem commemorare uoluerit, eorum scilicet, qui cum sibi iuste perbia uenientem commemorare uoluerit, eorum scilicet, qui cum sibi iuste uidentur uiuere, ita gloriantur, quasi non acceperint, eamque non per legem factorum, sed per legem fidei dicit exclusam, id est cognoscit ex gratia Dei se habere, si bene vivit; et ut perficiatur in dilectione justitiae, non se aliunde consecuturum. Quae cognitio pium facit, quia pietas est vera sapientia. Pietatem dico, quam Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illa dĩ iusticia. de q̃ ꝓpħa dicit. In tua iusticia libera me:
Uniu̾sa massa penas debebat: & si omib debitũ dannationis
suppliciũ redderet᷑: ñ iniuste ꝓculdubio redderet᷑ Quis gͥ usq
adeo demͣtissime insaniat. ut ñ agat in effabiles grãs miscdiȩ
quos uoluit liberantis. qͥ recte nullom posset culpare iusti¬
ciã. uniu̾sos om̃ĩo damnantis: Qđ cũ iustissime sit conelu¬
sũ. euidentissime ẽ exclusũ. ut nemo in se nemo in lege. nemo
nͥ in dno głiet᷑ Ubi ẽ gͦ głiatio tua: exclusa ẽ ẜ quã legem:
factoꝵ: Non. S ꝑ legẽ fidei Siue głiationẽ dixerit laudabilẽ
quȩ in dño ẽ. eãq excclusã id ÷ ñ ut abscederet pulsã. s ut eini¬
neret expressã. unde & exclusores dicunt᷑ qͥda artifices argenta¬
tarii. unde ẽ ⁊ illud in psalmo. ut excludant᷑ qͥ ꝓbati st̃ argento.

Expanded text:
est Dei justitia; de qua Propheta dicit: « In tua justitia libera me . » est Dei justitia; de qua Propheta dicit: « In tua justitia libera me . » Universa massa poenas debebat; et si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non injuste procul dubio redderetur. Quis igitur usque adeo dementissime insaniat; ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos voluit liberantis, qui recte nullo modo posset culpare justitiam universos omnino damnantis? Quod cum justissime sit conclusum; evidentissime est exclusum, ut nemo in se, nemo in lege, nemo Ideo dicit: ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. per quam legem? factorum? non, sed per legem fidei. siue gloriationem dixerit laudabilem, quae in domino est, eamque exclusam, id est non ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam — unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii; hinc est et illud in Psalmis: ut excludantur hi qui probati sunt argento.
Abbreviated transcription (Latin):
pitiatoris sanguinis effusione expiata. Cui cũ ꝑfidem
peccator ad hereret: in eiꝰ iusticia in głam iustificantis. iustificatus eua¬
deret: sanguine ut dictũ ẽ ꝓpiciatoris expiante. karitate sanante.
iusticia iustificante: Ad ostensionẽ gͦ iusticiȩ suȩ. pec cantes diu
sustinuit. ł sustentauit: tp̃re uͦ gr̃ẽ in iustis iusticiã ipse p̃parauit¬
& fecit Sicq iusticiã suã ostendit. quantũ ad prȩterita. peccato¬
res misericordit̾ sustentando: quantũ uͦ ad tempꝰ p̃sens gratie.
largiendo indulgentiã. & gratis iustificando Hoc semel fecit
om̃ib hoc assidue facit singularit̾ singuł Sustinet & susten¬
tat peccantẽ : inspirat ⁊ p̃parat conũsionẽ . infert etiã ññquã
necessitatẽ. sanat uoluntatẽ. adiuuat infirmitatẽ: & cũ to¬
tũ fecerit. ei cui fit totũ facti meritũ ad scribit Hȩc ẽ gr̃a. hȩc

Expanded text:
ropitiatoris sanguinis effusione expiata. Cui cum per fidem ropitiatoris sanguinis effusione expiata. Cui cum per fidem peccator adhaeret, in ejus justitia in gloriam justificantis justificatus evaderet, sanguine, ut dictum est, propitiatoris expiante, charitate sanante, justitia justificante. Ad ostensionem ergo justitiae suae peccantes diu sustinuit, vel sustentavit, tempore vero gratiae injustis justitiam ipse praeparavit et fecit. Sicque justitiam suam ostendit quantum ad praeterita, peccatores misericorditer sustentando; quantum vero ad tempus praesens, gratiae largiendo indulgentiam, et gratis justificando. Hoc semel fecit omnibus; hoc assidue facit singulariter singulis. Sustinet et sustentat peccantem, inspirat et praeparat conversionem, infert etiam nonnunquam necessitatem, sanat voluntatem, adjuvat infirmitatem; et cum totum fecerit, ei cui fit, totum facti meritum ascribit. Haec est gratia, haec
Abbreviated transcription (Latin):
año nr̃o. Redimñdi quippe erant: qͥ se ipsos uendiderant:
Uendit se hõ in consensu peccati. qđ ẽ mors animȩ: cum
accipiens peccati ipsiꝰ delectationẽ. dat quodãmodo sp̃e
uitȩ suȩ. & uitȩ ȩt̾nȩ uenit homo qͥ solus iustus natꝰ ẽ.
&& qͥ delectationẽ peccati ñ suscepit. peccati pęnã ñ renuit
& hanc iusticiã dedit homini uendito. & ñ habenti u
substantia naturȩ suȩ uude se redimeret: ut de pena
eiꝰ solueret ꝯrographũ debiti sui & hȩc ẽ iusticia di.
ut ꝑfid̾e inherentes ei qͥ ꝓ nob̾ mortiuis ẽ. ex ipso habeamꝰ.
qd̾ ñ possumꝰ ex nobis qđ̃ qi gratis nob̾ collatũ ẽ gratia ẽ.
Quẽ. ut omĩa gratię responderent. ante scła p̃destinauit
in hoc uͭ tp̃re palã omĩb posuit ꝓpiciatorẽ in sanguine
ipsius. cũ inconspectu gentiũ reuelau̾ iusticiam suam
qua & iustus appareret peccata ñ relinquendo impunita.
& in iustũ iuste iustificaret. ea remittens. spontanea ꝓ¬

Expanded text:
nostro. » Redimendi quippe erant qui seipsos vendiderant. Vendit se homo in consensu peccati, quod est mors animae, cum accipiens peccati ipsius delectationem, dat quodammodo spem vitae suae et vitae aeternae. Venit homo, qui solus justus natus eti poenam non renuit; et hanc justitiam dedit homini vendito, et non habenti in substantia naturae suae unde se redimeret; ut de poena ejus solveret chirographum debiti sui. Et haec est justitia Dei, ut per fidem inhaerentes ei qui pro nobis mortuus est, ex ipso habeamus quod non possumus ex nobis. Quod quia gratis nobis collatum est, gratia est. Quem, ut omnia gratiae responderent, ante saecula praedestinavit; in hoc vero tempore palam posuit « propitiatorem in sanguine ipsius, » cum in conspectu gentium revelavit justitiam suam; qua et justus appareret peccata non relinquendo impunita; et injustum juste justificaret, ea remittens, spontanea p
Abbreviated transcription (Latin):
sd ut cui nubet᷑ si ad huc ñ potest. sciat qͥd petat: si autẽ ꝯtinuo
potest. & obȩdient̾ facit. sciat qͦdonante possit. Ipsa ẽ illa sapien¬
tia quȩ pietas uocat᷑. qua colit᷑ pat̾ luminũ: a qͦ ẽ om̃e datum
optimũ. & om̃e donũ ꝑfectũ: Colit᷑ autẽ sacrificio laudis. & acti¬

Expanded text:
id est ut cui jubetur, si adhuc non potest, sciat quid petat; si autem continuo id est ut cui jubetur, si adhuc non potest, sciat quid petat; si autem continuo potest, et obedienter facit, sciat quo donante possit. Ipsa est illa sapientia, quae pietas vocatur, qua colitur Pater luminum, a quo est omne datum optimu
Abbreviated transcription (Latin):
qa ñ ẽ ex fide.: peccatũ ẽ Nec ipsius oratiõis meritũ se extol
oranti. fides orat quȩ data ẽ ñ oranti: quȩ si ñ data ẽe̾t. orare
ñ posset In omĩb his: o iudeȩ. o suꝑbe. ex clusa ẽ głatio tua
ł quã legẽs factoꝵ: Non .S ꝑ legẽ fidei Sc ⁊ endũ ẽ in q̃¬
differant lex fac̾toꝵ. & lex fidi. cũ eque utraq dicat. ũ concupis.¬
ces. in q̃ phibitione omĩa ꝯtinent᷑ peccata. quȩ ꝑ concupiscentũ
fiunt: & sua utraq habeat sacram̃ta operũ. licet dissimilia: Sci¬
licet ini lege factoꝵ ẽ. di iubentis iusticia: in lege uͭ fidi. subuc¬
nientis miscđia Qđ eni lex factoꝵ minando imꝑat: hoc ler fid̾i
credendo impetrat: Lege factoꝵ dic̃ ds. fac qđ iubeo: lege fidi dicit᷑
do. da qd̾ ubes: Idđo enĩ iubet lex. ut admoneat qͥđ faciat fidcs:

Expanded text:
quod non est ex fide, peccatum est . » Nec ipsius orationis meritum se extollquod non est ex fide, peccatum est . » Nec ipsius orationis meritum se extolloranti, fides orat quae data est non oranti; quae si non data esset, orare non posset. In omnibus his, o Judaee, o superbe, « exclusa est gloriatio tua. Per quam legem? Factorum? Non, sed per legem fidei. « Sciendum est in qdifferant lex factorum et lex fidei, cum aeque utraque dicat: « Non concupisces, » in qua prohibitione omnia continentur peccata, quae per concupiscentiam fiunt; et sua utraque habeat sacramenta operum, licet dissimilia. Scilicet in lege factorum est Dei jubentis justitia; in lege vero fidei, subvenientis misericordia. Quod enim lex factorum minando imperat, hoc lex fidei credendo impetrat. Lege factorum dicit Deus, fac quod jubeo; lege fidei dicitur Deo, da quod jubes. Ideo enim jubet lex, ut admoneat quid faciat fides,
Abbreviated transcription (Latin):
tutus ẽ. ut anima ei ñ sit ingrata Suꝑba enĩ & quasi ñ uulga¬
ris. sic̃ de eloquentia ł de diuitus ẽ ista głiatio: de his scilicet
quȩ ꝓpriȩ ꝓpͥa st̃ bona bonoꝵs. id de iusticia cũ eã sibi arroga¬
re p̾sumit uel ꝓ oꝑib legis uideus. ł̃ ꝓmeritis operũ qͥlibet
homo siiꝑbus. Quȩ eũ nilli constet nͥ ex fide : eauendũ tam̃ẽ
ne quasi merces ꝓ merito fidei credat᷑ ac dicat᷑: ab his qͥ qua¬
si sapienterde iusticia inflant᷑. Nã cũ fides impetrat iustifi¬
cationẽ. sic̃ unicuiq partit᷑ as mensurã fid̃i. ñ grãmi d̃i aliqͥs
mereat᷑ ꝑfici Nã & de ipsa fide. qͥd habes qd ñ accepisti: Unde
Non ait q sũ fideł: s ut sim fioelis Fides quippe ñ ẽ res meri¬
toꝵ. uel proprii arbitrii Gratuitũ di donũ ẽ. & inde bona om¬
nia incipiunt. Oꝑa quippe bona fiunt ab homine: fides uͥ fit
in homine. sine q̃ bona oꝑa a nullo fiunt homine omẽ enĩ

Expanded text:
tutus est, ut anima ei non sit ingrata. Superba enim et quasi non vulgaris, sicut de eloquentia, vel de divitiis, est ista gloriatio; de his scilicet quae proprie propria sunt bona bonorum, id est de justitia; cum eam sibi arrogare praesumit, vel pro operibus legis Judaeus, vel pro meritis operum quilibet homo superbus. Quae cum nulli constet nisi ex fide, cavendum tamen est ne quasi merces pro merito fidei credatur aut dicatur ab his, qui quasi sapienter de justitia inflantur. Nam cum fides impetrat justificationemereatur perfici. Nam de ipsa fide: « Quid habes, quod non accepisti? » » Unde » Non ait, quia sum fidelis, sed « ut sim fidelis. » Fides quippe non est res meritorum, vel proprii arbitrii. Gratuitum Dei donum est; et inde bona omnia incipiunt. Opera quippe bona fiunt ab homine; fides vero fit in homine, sine qua bona opera a nullo fiunt homine. « Omne enim
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ peccatũ oꝑat᷑ morte̾. ꝓhibens ⁊ faciens omnẽ ꝯcupiscentiã
imperans & ñ adiuuans. puniens nec liberans habet autẽ lex
fidi instituta quȩdã. in sacram̃tis eccłȩ legis factoꝵ sacram̃tis ac¬
tu faciliora. utilitate meliora. uirtute maiora. numero pauciora:
tã quã iusticia fidi reuelata. & in lib̾tatẽ uocatis filiis di. & iugo
seruitutis ablato. qd duro & carni dedito pꝰpło congruelut.
Que tam̃ & ipsa suo tp̃rȩ cessabunt: qr sic̃ illis pͥmꝰ sic ⁊ istis fi¬
nẽ imponet scđs xꝑi aduentꝰ. scilicet cũ regnũ manifestȩ ue

Expanded text:
bonum peccatum operatur mortem, prohibens et faciens omnem concupiscentiam; imperans et non adjuvans, puniens nec liberans. Habet autem lex fidei instituta quaedam in sacramentis Ecclesiae, legis factorum sacramentis actu faciliora, utilitate meliora, virtute majora, numero pauciora; tanquam justitia fidei revelata, et in libertatem vocatis filiis Dei, et jugo servitutis ablato, quod duro et carni dedito populo congruebat. Quae tamen et ipsa suo tempore cessabunt; quia sicut illis primus, sic et istis finem impon
Abbreviated transcription (Latin):
requirens dm Non ẽ iustus. qr ñ ẽ intelligens: ñ ẽ intelligens.
qr ñ ẽ requirens đm Si enĩ requireret. intelligeret: Si intellige¬
ꝑmissũ ẽ. qͥd quęrt̃ in terrã ad laqueos: Nos qͦq cęlo relicto
ad qđ nos natura etiã scđm ipsã corporis staturã erexit: ter¬
renis om̃s uncubamꝰ. Inutiles.: inali ꝓuocatione exẽpli. alter
alterũ corrumpentes Non ẽ qͥ faciat bonuͣ aliud est bonum
facere: aliud bene facere: Bene facere ẽ ꝑ euentũ. uł quasi in tͣn¬
situ. bonũ facere ẽ studio ⁊ affectu: Sic̃ econtrario de mals
ut puta de suꝑbia. aliud ẽ suꝑbire: aliud facere suꝑbiam
Quidã enĩ inseipsis patiunt᷑ quidã faciunt. & ȩdificant suꝑ¬

Expanded text:
requirens Deum. » Non est justus, quia non est intelligens; non est intelligens, requirens Deum. » Non est justus, quia non est intelligens; non est intelligens, quia non est requirens Deum. Si enim requireret, intelligeret, si intelligepermissum est, quid quaerunt in terram, ad laqueos? Nos quoque, coelo relicto, ad quos natura etiam secundum ipsam corporis staturam erexit, terrenis omnes incubamus, inutiles, mali provocatione exempli alter alterum corrumpentes. « Non est qui faciat bonum. » Aliud est bonum facere, aliud bene facere. Bene facere est per eventum, vel quasi in transitu; bonum facere est studio et affectu: sicut econtrario de malo, ut puta de superbia, aliud superbire, aliud facere superbiam. Quidam enim in seipsis patiuntur, quidam faciunt et aedificant sup
Abbreviated transcription (Latin):
turus ẽ: in iustus ẽẽ ñ potest aliud hoc ẽ iusticiȩ di argum̃tũ:
deinde calu̾niã exaggerat: ut repellat Dicit enĩ Si inqͥunt¬
ueritas di in neo m̃datio abundauit ingłam ipsius: qͥd ad huc
& ego tãquã peccator iudicor: s hoc ait apłs nos ñ dicimus.
faciamꝰ mala. ut ueniant bona: cũ potius p̃dicemꝰ fieri bona.
ne ueniant mala hoc autẽ dicunt scient᷑ peccantes: & ideo
cause reuertit᷑. & dinqͥt tenemꝰ ampluis: c ũ utrãq partẽ sub pecea¬
to cẽ constet ante grãm. grã autẽ ueniens quantũ in ipsa ẽ utrũq
coeguet. iã uulla in alterutrũ contentionis. ł elationis causa relin¬
quit᷑. Causati enĩ sumꝰ udeos & grecos subpeccato ẽẽ Qđ etiã
more suo de scripturis confirmat: ut & i hoc det exemplum
ȩccłȩ doctorib ut de scripturarũ testimoniis astruant quȩ
dicunt. & muniant: Non eͥ iustus quisꝗͣ ũ ẽ intelligens. ñ ẽ

Expanded text:
turus est, injustus esse non potest. Aliud hoc est justitiae Dei argumentum. Deinde calumniam exaggerat, ut repellat. Dicit enim: m ipsius, quid adhuc et ego tanquam peccator judicor? » Sed hoc, ait Apostolus, nos non dicimus. Faciamus mala, ut veniant bona, » cum potius praedicemus fieri bona, ne veniant mala. Hoc autem dicunt scienter peccantes et ideo causae revertitur. Quid, inquit, tenemus amplius? Cum utramque partem sub peccato esse constet ante gratiam, gratia autem veniens, quantum in ipsa est, utrumque coaequet, jam nulla in alterutrum contentionis vel elationis causa relinquitur. « Causati enim sumus Judaeos et Graecos sub peccato esse. » Quod etiam more suo Scripturis confirmat, ut et in hoc det exemplum Ecclesiae Doctoribus, ut de Scripturarum testimoniis astruant quae dicunt, et muniant. « Non est justus quisquam, non est intelligens, non est
Abbreviated transcription (Latin):
a coide ꝑ inmunda erhalant uerba fetores putentis cada¬
ueris. Uenenũ aspidũ sub labiis eoꝵ qi qͥ neqͥt᷑ loquunt᷑
nequnus suent: cũ insanabilis neqͥcia. nequt qđ uult: & tabescit
ꝙ pleno ore maledicunt ubi audent: pleno corde amaricant᷑
Ueloces ad ome peccatũ. in erecutione operis: q nullo tenen
cruciantis uifelicitas. in om̃ib actib eoꝵs & uiã pacis ñ cogno¬
ueruit: qr timor di ñ ẽ ante ocłos eoꝵ. qui principiũ ẽ sapientiȩ
& cundi ad pacẽ illã de q̃ dicit᷑. Pax multa diligentib legẽ tuã.
hȩc quȩ hc in unũ apłs mala congessit. uidet᷑ ꝓiudeis maxi¬
me intulisse: cũ in pricipio psalmi de gentib dictũ ẽt̾ uideat᷑
dix insipiens in corde suo. ñ ẽ ds. Sed confringenda marime erat
suꝑbia iudeoꝵs. cõmemorando eis trans gressiones legis. de qua
głiabunt᷑: Qui enã de patre abraliã ceterisq patrib głantes.: qͣsi

Expanded text:
a corde; per immunda exhalant verba fetores putentis intus cadaveris. « Venenum aspidum sub labiis eorum, » qui nequiter loquuntur, nequius silent, cum insanabilis nequitia nequit quod vult, et tabescit udine plenum est, » quia pleno ore maledicunt ubi audent; pleno corde amaricanturndendum sanguinem. » Veloces ad omne peccatum in exsecutione operis; quia nullo tenentcruciantis infelicitas in omnibus actibus eorum. VERS. verunt; » quia « timor Dei non est ante oculos eorum, » qui principium est sapientiae, et eundi ad pacem illam, de qua dicitur, « pax multa diligentibus legem tuam . » Haec quae hic in unum Apostolus mala congessit, videtur pro Judaeis maxime intulisse; cum in principio psalmi de gentibus dictum esse videatur: « Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus . » Sed confringenda maxime erat superbia Judaeorum, commemorando eis transgressiones legis, de qua gloriabantur; qui etiam de patre Abraham caeterisque patribus gloriantes, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ret. fieret ꝑfectio. Nã ueq fides testimonio legis carere debuit:
nec iusticia legis. nͥ in fide adimpleri potuit: Sic gͦ sine lege
nisticia di manifestata ẽ : testificata a lege & ꝓpħis obserua¬
tũ ẽ hic ab his qͥ grecȩ linguȩ ł scripturȩ habuere noticiam.
apd grecos ob multarũ legũ differentiã. legẽ moysi inscrip¬
turis eoꝵ. ꝓprii cuiusda articłi appositione denotari cũ au¬
tẽ bis in hoc uersu positũ sit nom̃ legis. in pͥmoloco ñ. in scdo
appositũ dicunt articłm illũ : ꝑ qđ dat᷑ intelligi. lege̾ esse
moysi a qua iusticia di testificat᷑ : a nulla ũ. lege quȩ
uel in paradyso data. ł naturalit̾ indita. ł scripto ꝓmulga

Expanded text:
ret, fieret perfectio. Nam neque fides testimonio legis carere debuit; ret, fieret perfectio. Nam neque fides testimonio legis carere debuit; nec justitia legis nisi in fide adimpleri potuit. Sic ergo sine lege justitia Dei manifestata est; testificata a lege et prophetis. Observatum est hic ab his qui Graecae linguae vel scripturae habuere notitiam apud Graecos, ob multarum legum differentiam, legem Moysi in scripturis eorum proprii cujusdam articuli appositione denotari. Cum autem bis in hoc versu positum sit nomen legis, in primo loco, non in secundo appositum dicunt articulum illum; per quod datur intelligi, legem esse Moysi, a qua justitia Dei testificatur; a nulla vero lege, quae vel in paradiso data, vel naturaliter indita, vel scr
Abbreviated transcription (Latin):
in laude ai gentib adhumilitatẽ promptissums. ex conscientia pͥte¬
riti erroris. iudeis ũ ex p̾uaricatione legis ut dictũ ẽ humuliatis. de
qͣ se iactare uidebant᷑. Quib Legis quanto ꝓprior acceptio. & maior
cognitio. tanto minor excusatio: quanto minor exeusatio. tanto¬
manifestior p̃uaricatio. & certior damnatio: q etiã si fiant oꝑa le
gis. ex opib legis ñ iustificabit᷑ omis carnalit̾ eã obseruans. corã
do. qͥ cordis ⁊ intimȩ uoluntatis inspector ẽ : ubi uid et qi qͥ legem
timet mallet aliud facere si liceret Ut subditꝰ fiat omĩs mundꝰ
do: intelligens qͥd cui debeat: qͥd. a qͥ accipiat: a lege qͥppe haba
peccati cognitionẽ: a gr̾a uͭ. iusticiȩ manifestatioñe: parit̾q. ipsam
iustificationẽ: ꝑ legẽ eni. cognitio peccati: ñ qđ peccatũ ñ sciret᷑ s
qd̾ impune fieri putabat᷑. Sed si gr̃a ñ adiuuet. ut cognitũ pec
testificata tam̃ ẽ a lege & ꝓpħis: ut cũ lex adñtiaret fides imple¬

Expanded text:
in laude Dei; gentibus ad humilitatem promptissimis ex conscientia praeteriti erroris, Judaeis vero ex praevaricatione legis, ut dictum est, humiliatis, de qua se jactare videbantur. Quibus legis quanto proprior acceptio et major cognitio, tanto minor excusatio, tanto manifestior praevaricatio, et certior damnatio; quia etiamsi fiant opera le carnaliter eam observans, coram Deo, qui cordis et intimae voluntatis aspector est, ubi videt, quia qui legem timet, mallet aliud facere, si liceret. « Ut subditus fiat omnis mundus Deo, » intelligens quid cui debeat; quid a quo accipiat. A lege quippe habet peccati cognitionem, a gratia vero justitiae manifestationem, pariterque ipsam justificationem. « Per legem enim cognitio peccati; » non quod peccatum non sciretur, sed quod impune fieri putabatur, sed si gratia non adjuvet, ut cognitum pecctestificata tamen est a lege et prophetis; » ut cum lex annuntiaret, fides imple
Abbreviated transcription (Latin):
adhibea:t. circa causatiuũ Unde & ad solatiũ infirmi¬
tatis nequaquã singłarit̾ ad huc eos coarguit: s parit̾
cũ aliis: Nunc uͦ post comunẽ admonitionẽ. iã lib̾iorẽ
sibi accessũ ad egrũ suũ aucupans. ualidis rationum
uincłis pͥmũ ad gredit᷑ ligare freneticũ: ut qr gentes
facile sequaces habebat. etiã iudeoꝵ duritiã gr̃ę coapta¬
ret: Uterq enĩ scđm pͣdictas differentias sub lege. seu

Expanded text:
adhibeat circa causativum. Unde et ad solatium infirmiadhibeat circa causativum. Unde et ad solatium infirmitatis nequaquam singulariter adhuc eos coarguit, sed pariter cum aliis. Nunc vero post communem admonitionem, jam liberiorem sibi accessum ad aegrum suum aucupans, validis rationum vinculis primum aggreditur ligare phreneticum, ut quia gentes facile sequaces habebat, etiam Judaeorum duritiam gratiae coaptaret. Uterque enim secundum praedictas differentias sub lege, seu
Abbreviated transcription (Latin):
sipia ꝑseuerantia quisq ꝓficiat. postrema pax restat: quȩ pꝰ
hanc uitã in requie sp̃s. deinde in resurrectione etiã car¬
nis implebit᷑. harũ quattuor differentiarũ. pͥma ẽ ante
legẽ. scd̃a sub lege: tercia sub gra: quarta in pace plena atq ꝑfec¬
ta Gr̃a tam̃ nec ante defuit. quib eã oportuit inꝑtiri: quãuis
ꝓ temporis dispensatione uelata & occulta Scđm has quat
di singłariter:  modo de pꝰpło di generaliter: Si
inquit tu iudeus cognominaris: Peritus animaꝵ
medicus. de duob egrotis alterũ id ÷ genꝰ suũ ꝑiculosius u¬
dens egrotare. infirmat᷑ cũ infirmis. gentiles ddurius redar¬
guens nec parcens. eadẽ uͦ iniudeis crimina denotans. &
lenit ꝑstringens. ut ꝑ illoꝵ obȩdientiã istos ꝓuocet ad pa¬
cientiã . donec more medicoꝵ causã morbi mitiget. id ẽ
suꝑbiã: ut sic̃ it solent dic̾e causa mitigata. securiꝰ curã

Expanded text:
si pia perseverantia quisquam proficiat, postrema pax restat; quae post si pia perseverantia quisquam proficiat, postrema pax restat; quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima et ante legem, secunda sub lege: tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Gratia tamen nec ante defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Secundum has quatDei singulariter, modo de populo Dei generaliter. « Si, » inquit, « tu Judaeus cognominaris. » Peritus animarum medicus, de duobus aegrotis alterum, id est genus suum, periculosius videns aegrotare, infirmatur cum infirmis, gentiles durius redarguens, nec parcens; eadem vero in Judaeis crimina denotans, et leniter perstringens, ut per gentium obedientiam istos provocet ad patientiam, donec more medicorum causam morbi mitiget, id est superbiam, ut, sicut medici solent dicere, causa mitigata, securius curam
Abbreviated transcription (Latin):
legis ł ꝓfectus in lege. memoriȩ cõm̃datas habuerit: Cirin altissi¬
mis ignorantiȩ renebris nulla resistente ratione scđm carnem
uiuit᷑. hȩc sunt pͥma hominis: deinde cũ ꝑ legẽ cognitio fuerit
facta peccati. si ñdũ diuinꝰ adiuuat sp̃s. scđm legẽ uolens uiue¬
re. uincit᷑. & sciens peccat: id agente scientia peccati. ut pecca¬
tũ operet᷑ in homine omnẽ ꝯcupiscentiã: & cumulo p̃uarica¬
tionis adiecto impleat᷑ qđ scriptũ ẽ. Lex sub intrauit: ut ab un¬
daret delictũ. Hȩc sunt scda hominis: Si autẽ respexerit
d̃s ut ad implenda quȩ mandat ipse ad iuuare credat᷑. & agi
hõ ceperit di sꝑu. cũ concupiscit᷑ ad u̾sus carnẽ. fortiore robo¬
re caritatis. ut quauis adhuc sit qđ homini repugnet ex hoĩe.
ñdũ tota infirmitate sanata ex fide tam̃ iustus uiuat. iusteq
uiuat. in quantũ nͣ cedit malȩ concupiscentiȩ. uincente de¬
lectatione iusticiȩ: hȩc sunt tercia. bonȩ spei hominis: Inqͥb

Expanded text:
l profectus in lege, memoriae commendatas habuerit. Cum enim in altissimis ignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat spiritus, secundum legem volens vivere, vincitur, et sciens peccat, id agente scientia peccati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, et cumulo praevaricationis adjecto impleatur quod scriptum est: « Lex subintravit, ut abundaret delictum . » Haec, sunt secunda hominis: Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et homo coeperit Dei spiritu, cum concupiscitur adversus carnem, fortiore robore charitatis, ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat, justeque vivat, in quantum non cedit male concupiscentiae, vincente delectatione justitiae: haec sunt tertia bonae spei hominis. In quibus
Abbreviated transcription (Latin):
que legis st̃ facuint: id÷ fructũ affer̃t in patientia: deinde sequit᷑.
Si tu uideris cognominaris. & cet̾a: aAesi dicat: Otu qͥ uideus cog¬
nominaris. iustificatio legis unde ẽ: ex lege. an aliunde: Ex lege
aliunde gͣ. Ex sp̃u scilicet in q̃ iustificat᷑. uerus & occultꝰ uid̃s.
cuiꝰ laus ñ exhominib sed ex o ẽ: Quid gͥ inqͥt ampliꝰ. udeo:
tificationẽ fidi siue sp̃ualit̾. siue carnalit̾ płres acceperunt
aiẽ. Si gͦ opꝰ bonũ ex gra. si iustificatio ex sp̃u. utriq & uideo. &
gentii facultas ad hȩc patet. & accessus S cũ ad hoc iudeus ante
gr̃am plures accepit p̾paratiõẽs. quȩ etiã ei fuert̃ tp̃rales ꝯsolati¬
ones: plus accepit ꝑ omnẽ modũ: Tempore autẽ gr̃e. iudeus
gentilẽ ñ pcellit: qr quantũ de p̃senti. gentił plus fidei acce¬
pit: quantũ de p̃teritis utrũq equę sub peccato grã. inue
& ꝓpħis. ad formã sacram̃toꝵ. ad eruditionẽ moꝵs: adsuscipi¬

Expanded text:
faciunt, id est fructum afferunt in patientia. Deinde sequitur: « Si tu Judaeus cognominaris , etc. » Ac si dicat: O tu qui Judaeus cognominaris, justificatio legis unde est: ex lege, an aliunde? Ex lege Aliunde ergo. Ex spiritu scilicet, in quo justificatur verus et occultus Judaeus, cujus laus non ex hominibus, sed ex Detificationem fidei sive spiritualiter, sive carnaliter plures acceperunt Dei est. Si ergo opus bonum ex gratia, si justificatio ex spiritu, utrique et Judaeo et gentili facultas ad haec patet et accessus. Sed cum ad hoc Judaeus ante gratiam plures accepit praeparationes, quae etiam ei fuerunt temporales consolationes plus accepit per omnem modum. Tempore autem gratiae Judaeus gentilem non praecellit, quia quantum de praesenti gentilis plus fidei accepit, quantum de praeteritis utrumque aeque sub peccato gratia inveet prophetis, ad formam sacramentorum, ad eruditionem morum, ad p
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ p̃paratioẽs multȩ. & instructioẽs ad fide xꝑi. Gentili nichil
hoꝵ fuit. pret̾ solã naturalẽ intelligentiã. Precellimꝰ gͦ eos:
oequaꝗͣ  qr fid̾i maior p̾paratio: si ñ credis. ñ tͥ ẽ nͥ maior dã¬
natio: Si uͦ tu credis & ille credit: tua fides. fide eoꝵ nequaqͣ.
merito ante cedit: Quantũ uͦ ad merita. certis causarũ ratiõ
monstratũ ẽ. sub peccato fuisse ante grãm: Peccati uͦ ꝑ legem
cognitio tantũ fit: ñ remissio Nunc autẽ id÷ tempore gratiȩ
manifestata ẽ iusticia: ñ legis ñ meritoꝵ : s di. insanguine xꝑi
tramꝰ hominẽ ꝑfidẽ iustificari : sine oꝑib legis Adhuc pau¬
lulũ ad suꝑiora redeamꝰ: Non ẽ inqͥt ꝑsonarũ acceptio apud

Expanded text:
nihil horum fuit, praeter solam naturalem intelligentiam. « Praecellimus ergo eos? Nequaquam, » quia fidei major praeparatio, si non credis, non tibi est, nisi major damnatio. Si vero tu credis, et ille credit, tua fides fidem eorum nequaquam merito antecedit. Quantum vero ad merita, certis causarum rationibus monstratum est omnes sub peccato fuisse ante gratiam. Peccati vero per legem cognitio tantum fit, non remissio « Nunc autem, id est tempore gratiae, manifestata est justitia » non legis, non meritorum, sed Dei in sanguinem tramur hominem per fidem justificari sine operibus legis . » Adhuc paululum ad superiora redeamus. « Non est, inquit, personarum acceptio apud
Abbreviated transcription (Latin):
de parte tenebrarũ ẽ. Quȩ autẽ ẽ ex ͤ iusticia: Iusticia inqͥt
di. cũ fides impetrat. qđ lex imꝑat: iusticia di ñ hominũ.
ñ operũ. ñ ꝓpriȩ uoluntatis Non qđ sine uoluntate nr̃a
fiat. sed qr uoluntas nr̃a infirina ꝑ legẽ ostensa ꝑ gratiã
quȩ ẽ ex fide sanata. legẽ impleuit. Nã & in hoc lex utilis
inuenit᷑ qr cũ sanare ñ pot̾. sanandos mittit ad gratiã:¬
a libera testificatione. & exꝑientia infirmitatis suȩ: mit¬

Expanded text:
stitia inquit, Dei, » cum fides impetrat quod lex imperat; justitia Dei non hominum, non operum, non propriae voluntatis. Non quod sine voluntate nostra fiat; sed quia voluntas nostra infirma per legem ostensa, per gratiam quae est ex fide sanata legem implevit. Nam et in hoc lex utilis invenitur; quia cum sanare non potest, sanandos mittit ad gratiam libera testificatione, et experientia infirmitatis suae; mit
Abbreviated transcription (Latin):
consequentia digne meritoq inimica ẽ & aduersatrixausti¬
cia iniusticie. sicut lux tenebris. & uita uiorti & iustũ ẽ. dm
in q ẽ sũma iusticia inferre irã hominib in quib t̾ in iusticia

Expanded text:
consequentia digne meritoque inimica est et adversatrix justiconsequentia digne meritoque inimica est et adversatrix justitia injustitiae, sicut lux tenebris, et vita morti et justum est Deum, in quo est summa justitia, inferre iram hominibus, in quibus est inju
Abbreviated transcription (Latin):
in iusta morte sua. in magna misedia etiã int̾ fectorib suis iusticiã
ad uitã effecit. Audita gͦ quasi in dm falsitatis blaspbenua apłs
& in genꝰ suũ calũnia generał ꝑditionis. quasi impatient ex cla¬
mans. absit inqͥt Est autẽ omĩs homo m̃dax: ds autẽ uerar.
Et ex occasione huius blasphemiȩ quasi collecto sp̃u in blasphe¬
mos: Sic inqͥt ex hac ipsa sententia dicunt: Si autẽ iniqͥtas nr̃a
iusticiã di cõm̃dat. qͥd dicemꝰ  Nonqͥd iniquus ds̃ qͥ infert irã:
Qđ ut sub uoce blasphemantiũ se dicere demonstret: absit
inqͥt Scđm hominẽ hoc dico: Uere scdm hominẽ: s. nec quȩ st̃
hominis satis sapientẽ Qdenĩ iusticia di ex nr̃a iniqͥtate cõ¬
m̃dat᷑. nequaquã hoc fit peccatoꝵ nr̃oꝵ beneficio. s ipsa ratioĩs
consequentia: ut contraria ex contrariis apꝓbent᷑. Cũ om̃i eiũ

Expanded text:
injusta morte sua in magna misericordia etiam interfectoribus suis justitiam injusta morte sua in magna misericordia etiam interfectoribus suis justitiam ad vitam efficit. Audita ergo quasi in Deum falsitatis blasphemia Apostolus, et in genus suum calumnia generalis perditionis, quasi impatienter exclamans. « Absit, » inquit « est autem omnis homo mendax, Deus autem verax! » Et ex occasione hujus blasphemiae, quasi collecto spiritu in blasphemos, sic, inquit, ex hac ipsa sententia dicunt: VERS. 5.-- « Si austitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid iniquus Deus qui infert iram? Quod ut sub voce blesphemantium se dicere demonstret; « absit, inquit! secundum hominem hoc dico. » Vere secundum hominem sed nec quae sunt hominis satis sapientem. Quod enim justitia Dei ex nostra iniquitate commendatur, nequaquam hoc fit peccatorum nostrorum beneficio, sed ipsa rationis consequentia, ut contraria ex contrariis approbentur. Cum omni enim
Abbreviated transcription (Latin):
edificanda. & sem̃ meũ pꝰ me futurũ. cuuis regnũ stabiliendũ sit
in ȩternũ: In quib iustus. ⁊ uerax apparebis. cũ eos mͥad imple¬
bis. iudicans me seđm ueritatẽ miscđiȩ quã dilexisti: & reddeos
mͥ sp̃mipħiȩ. in qͦ inc̾ta ⁊ occulta sapientiȩ tua manifestasti mͥ.
uincens iudicia hominũ. temere ⁊ scđm faciẽ iudicantiũ & te
iudulgentẽ & me penitentẽ. & ꝓmissionũ tuarũ bona mͥ abiudi¬
cantiũ. Ex tota sensus huiꝰ ꝓlixitate apłs usurpans qđ spectat
ad comꝓbandã di ueritatẽ. ut iustificeris inqͥt in sermonib tui.
& uincas cũ iudicaris In qͦ notanda introducti exempli simili¬
tudo: qr sic̃ dauid post peccatũ. sic omi iudeoꝵ genti. pꝰ passionẽ
dñi omnẽ indulgentiȩ & ꝓmissionũ grãm abiudicabant temera¬
ria iudicia hominũ: Quȩ iniuste iudicata miscđia uicit: dũ de

Expanded text:
aedificandam, et semen meum post me futurum, cujus regnum stabiliendum sit aedificandam, et semen meum post me futurum, cujus regnum stabiliendum sit in aeternum. In quibus justus et verax apparebis cum eos mihi adimplebis, judicans me secundum veritatem misericordiae, quam dilexisti, et reddensta sapientiae tuae manifestasti mihi, vincens judicia hominum temere et secundum faciem judicantium, et te indulgentem et me poenitentem, et promissionum tuarum bona mihi adjudicantium. Et tota sensus hujus prolixitate Apostolus usurpans, quod spectat ad comprobandam Dei veritatem; « ut justificeris, inquit, in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. » In quo notanda introducti exempli similitudo, quia sicut David post peccatum, sic omni Judaeorum genti post passionem Domini omnem indulgentiae et promissionum gratiam abjudicabant temeraria judicia hominum. Quae injuste judicata misericordia vicit, dum de
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ fidẽ di euacuau̾: fides hic accipienda ẽ. uel quã habet dĩ.
ad eos quib credit eloqͥa sua: uł quã ħnt ad dm qͥ meruer̃t ut
cred ant᷑ eis eloqͥa đi. Absit: Absit inqͥt ut bonũ uniu̾sitatis. des¬
truat malũ quantȩcũq singłaritatis: absit ut uitas ꝓmittentis
dĩ. in irritũ eat ꝓ peccato hominis increduli: qr¬
hõ m̃dar d̾s aũ uerar: sic̃ scriptũ ẽ Ut iustificeris in sermonib
sermo di factus ẽ: quos ñ hoĩes. s doseẽ. scͥptura ꝓñtiat: & dns in
euuangłio confirmat d̾s autẽ uerax: qͥ iustificat᷑ in sermonib
suis: Hoꝵ autẽ uerboꝵ sensus de psalmo: a suꝑiorib expetend̾ ẽ:
tibi inqͥt soli peccaui: qi rex sũ. ⁊ nullius hominis subditꝰ uidicio.
tibi soli peccaui: qr corã te peccare ñ timui: qͥ ubiq p̾sens es Mise¬
rere mei. scdm magnã miscdiã tuã. In hoc scilicet. ut iustificeriꝰ.
id ÷ iustus appareas in sermonib tuis: quib ꝓmisisti. domũ mͥ

Expanded text:
eorum fidem Dei evacuabit? » Fides hic accipienda est, vel quam habet Deus ad eos quibus credit eloquia sua; vel quam habent ad Deum, qui meruerunt, ut credantur eis eloquia Dei. « Absit! » Absit, inquit, ut bonum universitatis destruat malum quantaecunque singularitatis! absit, ut veritas promittentis Dei in irritum eat pro peccato hominis increduli! qhomo mendax, Deus autem verax, sicut scriptum est: Ut justificeris in sermonibus sermo Dei factus est, quos non homines, sed deos esse Scriptura pronuntiat; et Dominus in Evangelio confirmat. Deus autem verax, qui justificatur in sermonibus suis. Horum autem verborum sensus de psalmo, a superioribus expetendus est. « Tibi, inquit, soli peccavi , » quia rex sum, et nullius hominis subditus judicio. Tibi soli peccavi quia coram te peccare non timui, qui ubique praesens es. Miserere mei secundum magnam misericordiam tuam, in hoc scilicet ut justificeris, id est justus appareas in sermonibus tuis, quibus promisisti domum mihi
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ de tribu uida negastis: & regnũ. & nom̃ parit ꝑdidistis.
Requiescis uͭ in lege. condempians ⁊ irridens. uarios errores
gentilũ: uł reqͥescens in carnali legis intellectu. nil amplius
uidicas querendũ & gliaris in do: quasi peculiaris dđi p̃płs.
utilib: utiliora. instructus ꝑlegẽ confidis p̃sum̃do. te ipsum
lum̃ eoꝵ qͥ in tenebris st̃. quasi ꝑte inluminandoꝵs: erudito¬
rẽ gentiũ. quasi in lege insipientiũ: orgistrũ infantiũ ut q̃si
fari discant de lege nenias fabularũ ur̃arũ: habentẽ formã
seientiȩ & ueritatis in lege. id÷ formatã & uerã legis scientiã cui
uidei int̾ se rerũ suarũ & qd̾ peuis ẽ furari uolebant de
leg e fanũ intellectũ. de eccła grãm. de mundo xp̃i aduentũ

Expanded text:
regem de tribu Juda negastis; et regnum et nomen pariter perdidistis. regem de tribu Juda negastis; et regnum et nomen pariter perdidistis. « Requiescis » vero « in lege, » condemnans et irridens varios errores gentilium: vel requiescens in carnali legis intellectu, nil amplius judicas quaerendum. « Et gloriaris in Deo; » quasi peculiaris Dei populusutilibus « utiliora, » instructus per legem, « confidis » praesumendo, « teipsum lumen eorum qui in tenebris sunt, » quasi per te illuminandorum, « eruditorem » gentium, quasi in lege « insipientium, » magistrum infantium, ut quasi fari discant de lege naenias fabularum vestrarum, « habentem formam scientiae et veritatis in lege, » id est formatam et veram legis scientiam, cui udaei inter se rerum suarum; et quod pejus est, furari volebant de lege sanum intellectum: de Ec