comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ccidit aliqͦñ. ut quidomimꝰ¬
rei sit alienare nonposait. et econtra. qui
dominus nonsit alienande rei pocestatẽ ha-¬
bet. Nlam dotale predium maritus imũ¬
Quod nos legem iulrara corrigentes ĩ me¬
liorem statum dedirimus. Eum enmlex
que inuita muliere fiebant. ẏpoteras eo¬
posite sunt inderdicta fiat alienatiouẽl
obligatio. et neudrura eorum nec conseri¬
cientibus mulierbꝰ eorum ꝓcedat. nẽsexꝰ
gnus ex pactione quannurs eus eares non
sitalienare potest. Sed hoc forsitan ideo
inderetur fieri. quod uoluntate debito
tus modus impositus ꝑ q̃m pignorum
distract̾io possit procedere. cuins tenore
utriq parcicreditorum et debitorum
satis habundes ꝓiuisum est. ¶ Iunc
ammonendi sumus neꝙ pupillura neq
pupillam ullam remsinetutoris auctͥo¬
ritate akenare posse Ideoꝙ siquis pupil¬
lus nuituam perimiam alicui site curo¬
ris auctoritate dederit: uonconthi obli¬
gationem quia peccuniam nonfaritae¬
cipientis. Ideoꝙ uendicari nũmi posũ

Expanded text:
ccidit aliquando ut qui dominus sit alienare non possit, et contra qui dominus non sit alienandae rei potestatem habeat. nam dotale praedium maritus inviquod nos, legem Iuliam corrigentes, in meliorem statum deduximus. cum enim lequae invita muliere fiebant, hypothecas positae sunt interdicta fiat alienatio vel obligatio, et neutrum eorum neque consentientibus mulieribus procedat, ne sexus creditor pignus ex pactione, quamvis eius ea res non sit, alienare potest. sed hoc forsitan ideo videtur fieri, quod voluntate debitortus modus impositus est, per quem pignorum distractio possit procedere, cuius tenore utrique parti creditorum et debitorum satis abundeque provisum est. Nunc admonendi sumus, neque pupillum neque pupillam ullam rem sine tutoris auctoritate alienare posse. ideoque si mutuam pecuniam alicui sine tutoris auctoritate dederit non contrahit obligationem, quia pecuniam non facit accipientis, ideoque vindicari nummi possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ĩderꝙ si debitor pupillo soluatt
nocĩa est debitori tutonsauctoritas. aliodui
non liberabitur sed etiam hoc eindentissi
ina statutum est ratione inconstitunoneꝗ̃
adcesarienses aduocntos ex suggessionẽ
tribuniani ur̃i emmeriissimi questoris
nostri sacri palaci promaulganimus qua diᷤ¬
positum est icalidere cutor uel cucarona
debioiem pnpillarem soluere. ⁊it peiꝰ sententia
iudiciał sme omni daiapno celebrata hoc
permitat Quo subsauto si et uider ꝓnũ¬
ciauent. et debitor soluerit sequaͥtur huniᷤ¬
modisoliccionem plenissima securitas. sin
anteri aliter qnam disposuimus solutio
fact̾a suerit. pecuniam audem saluam
habeat pupissus ut exea locuplecior sit
et ad huc randem pocune suniam petat.
perexceptionem doli mali sum moneri
pocent. Quod si male comsumpserit aũ
fuito amiserit. nicħ proderit debitori
dolunali exceptio. s nch̾ominus damp¬
nabitu quia tem̾̃e sñ tutous aucto¬
ritate es nonsecudum nostram dispo¬

Expanded text:
possunt. ideoque si debitor pupillo solvat, necessaria est tutoris auctoritas: alioquin non liberabitur. sed etiam hoc evidentissima ratione statutum est in constitutione, quam ad Caesarienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminentissimi, quaestoris sacri palatii nostri, promulgavimus, qua dispositum est, ita licere tutori vel curatori debitorem pupillarem solvere, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc permittat. quo subsecuto, si et iudex pronuntiaverit et debitor solverit, sequatur huiusmodi solutionem plenissima securitas. sin autem aliter quam disposuimus solutio facta fuerit et pecuniam salvam habeat pupillus aut ex ea locupletior sit et adhuc eandem summam pecuniae petat, per exceptionem doli mali summoveri poterit: quodsi aut male consumpserit aut furto amiserit, nihil proderit debitori doli mali exeptio, sed nihilo minus damnabitur, quia temere sine tutoris auctoritate et non secundum nostram dispo
Abbreviated transcription (Latin):
uberi st̃ aut serui: Et ub̾tas quidem estex
qua etiam lib̾i uocantur. naturalĩ facultaᷤᷤ
euuis quod cuꝙ facere libet nisiquod aut.
domino aliens cͣc naturam subicitur.
seriũ autem ex eo applłati sunt quodĩ¬
ꝑatores captiuos uendere iubent. ac ꝑhoc
seruare nec occid̾e solent. En etiam man¬
cipia dicn sunt quod ab hostibus manuca¬
puuitat serui autem aut nascunturr aut
sunt. ascuntur exancillis nrũ. fiut ant
uire gentium .i. excãpͥtiuitate aut iuxe

Expanded text:
liberi sunt aut servi. Et libertas quidem est, ex qua etiam liberi vocantur, naturalis facultas eius quod cuique facere libet, nisi si quid dominio alieno contra naturam subicitur. Servi autem ex eo appellati sunt, quod imperatores captivos vendere iubent ac per hoc servare nec occidere solent: qui etiam mancipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiuntur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt. nascuntur ex ancillis nostris: fiunt aut iure gentium, id est ex captivitate, aut iure
Abbreviated transcription (Latin):
dotis uec donationis exactioni locus sit qͥ q
autem prohibitas nuptias contrahunt: et
alias penas paciuntur que sacris constitu¬
tionibus continentur. ¶ aliquando autẽ.¬
rie qͥatus podestatipatris subicitur Nͥec
nois qui amuliere libera ꝓcreatus: cuiꝰ
matrimonium minime segibus inder¬
dictum fuerat. sed ad quam pater consu¬
ctudinem habuerat. postea ex nostra ꝯ¬
sttatione dotalibui instrumentis compos¬
sttis inpotestate patris efficiam quod etiã
alifliberis qui exeodem matrimonio ꝑ¬

Expanded text:
 nec dotis exactioni locus sit. qui  nec dotis exactioni locus sit. qui autem prohibitas nuptias coeunt et alias poenas patiuntur, quae sacris constitutionibus continentur. Aliquando auteriae datus potestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procreatus, cuius matrimonium minime legibus interdictum fuerat sed ad quam pater consuetudinem habuerat. postea ex nostra constitutione, dotalibus instrumentis compositis, in potestate patris efficitur: quod et alii si ex eodem matrimonio
Abbreviated transcription (Latin):
tłam nec sponsam filiĩ nuirum ẽẽ cõstat¬
ne sponsam patrs nouercam ẽe. Rectuis
tũ ⁊ nire faccuros eos quihuinsmͦi nup¬
tiis se abstinuerint. ¶ Illad certum est
seruilei quoꝙ cognationes impedimento
ẽẽ nuptũs siferde pater ⁊ filia. aut fr̃ etso¬
here phibentur. Quas ulibrit pandectaꝵ
seu dĩgestorum eruet̾i uire conect̾ axuri
enumerari ꝑmissimus. s ⁊ si aduersus
ea que dixicus aliqui coierint nec uir.
nec uxoruec nuptie uet matrimonium nͨ
dos indelligitur. Itaꝙ hu qui excocoitu
nascuittur inpotestate patris nonsunt.
sed tales sunt quantum pertinet ad p̃a¬
triam potestatem. quales sunt hii quoᷤᷤ
mader uulgo concepit. Nam̾i nec hũꝑa¬
trem habere intelliguntur. cum huseci¬
am pater iacertus est iuide solent filii
spurii applłan. uel agreca noce cnopa
gnin. cncepti. uel quasi sine patre filii.
sequitur ergo ut dissolutotali coitu. uec¬

Expanded text:
nam nec sponsam filii nurum esse nec patnam nec sponsam filii nurum esse nec patris sponsam novercam esse, rectius tamen et iure facturos eos, qui huiusmodi nuptiis se abstinuerint. Illud certum est serviles quoque cognationes impedimento esse nuptiis, si forte pater et filia aut frater et sohere prohibentur, quas in libris digestorum seu pandectarum ex veteri iure collectarum enumerari permisimus. Si adversus ea quae diximus aliqui coierint, nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intellegitur. itaque ii qui ex eo coitu nascuntur in potestate patris non sunt, sed tales sunt, quantum ad patriam potestatem pertinet, quales sunt ii quos mater vulgo concepit. nam nec hi patrem habere intelleguntur, cum his etiam incertus est: unde solent filii spurii appellari, vel a Graeca voce quasi σπορἀδην concepti vel quasi sine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu
Abbreviated transcription (Latin):
liberi uel fratris ⁊ sororis inuoi possunt.
Item amitam licet ad optiuam du
uerum est magnam quoꝙ amitam⁊
materteram magnam phiberiuxorem
ucere assmnitatis quoꝙ uenatione qͥmin¬
dam tuptiis abstinere necẽe est ut ẽcoe.¬
ita accipi debet. Gifuerit nurus aut pͥm¬
gna tuanansi adhuc nurid est .i. si ad¬
hucnupta est filiotuo: alia rõne eam¬
ducere uxorem nonpossis. quia ea demduo¬
bus nupta ẽẽ nonpotest. ¶ Itemsi adhuc
ta est: ideo eam uxorem ducere non po¬
teris quia duasurores eod̾ tpr hr̃e ñlicet.¬
est urorem ducere. qrłͥa. mattil locost̾.
etuod ceipsum dissoluta demum affi¬
mitate precedit. alioquin li adhuc no¬
uerca est.i. si adhuc p̃a tuo nupta est.
cõmuni iure impeditur tͥ nube quia
adhuc socrus. est .i. si adhuc filia eius
tibinupta est. ideo impeduinur np¬
matrimonium recde contrahunt licet
diuordum exalio siliam procreauerit. ħ
non est quidem pͥuigna tuaĩed uilianus
huiusmodi nuptus abstinere debere ait.

Expanded text:
liberi, vel fratris et sororis jungi non possunt. Item. Amitam licet adoptivam, uxoverum est magnam quoque amitam et materteram magnam prohiberi uxorem ducere. Affinitatis quoque veneratione a quarumdam nuptiis abstinere necesse est, ut ecceita accipi debet, si fuit nurus aut privigna: nam si adhuc nurus est, id est si adhuc nupta est filio tuo, alia ratione uxorem eam ducere non poteris, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc ta est, ideo eam uxorem ducere non poteris, quia duas uxores eodem tempore habeest uxorem ducere, quia matris loco sunt. quod et ipsum dissoluta demum adfinitate procedit: alioquin si adhuc noverca est, id est si adhuc patri tuo nupta est, communi iure impeditur tibi nubere, adhuc socrus est id est si adhuc filia eius tibi nupta est, ideo impediuntur nupmatrimonium recte contrahunt, licetdivortium ex alio filiam procreaverit, haec non est quidem privigna tua, sed Iulianus huiusmodi nuptiis abstinere debere ait:
Abbreviated transcription (Latin):
quo popnlus utitur .R. ius cule roma¬
noꝵ applłami. uł ius quiritum quo quia¬
tes utiuitur. Romani enim aquitino qͥ¬
rites appellantur. s ed quotiens non addi¬
ius nom̃ cuiꝰ sit cuitatis: nostrum uas ui-¬
gnifica. ⁊mnus. sicuti cum poetam dicimus.
nec addimus nomen: subaudicur apus̃
grecos eg̃gius homenil apud nos iugiliꝰ oĩ
Ius autem gentium: etiam humano ge¬
ũi commuue est. Namusu exigente et hu

Expanded text:
quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. sed quotiens non addimus, cuius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus, apud nos Vergilius. Ius autem gentium omni humano generi commune est. nam usu exigente et hu
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo subuenit. ꝑsonam noutransgre¬
ditui. alie autem cumgñales suit: omues
pculdubiotenent:
Netenim quoque edicta non modi
qui honorem gerunt .i. magr̃atus. auct̾orita¬
tem hucc iuti ded̾ucit. ¶ Roponelant ẽt edi¬
les currͥles edictur dequibul dam causis ꝙ
ediccum iuris honorari portio est fR espõ¬
sa prudentiũ st sertñtie ⁊ opiniones cor
quibus ꝓmissũ etat uira cond̾e. Nam anti¬
quitus institutum erat ut eent qui uira pu
applłabantur. quorum omntum sentũ¬
tie ⁊ opinioues eani aucaoritatem tene¬
bant ut uidici reced̾e arelponso eoram isõ
hoeat ut est consticutum.
x nonscapto uis uenit quodułis eom¬
probanst. qam duiturni morel consenlu
utencium comprobati: legem imitantur.¬
¶ Et non ineleganter interdual specres
ins nule distributum uidr̃. Samongo eiꝰ
abuisitutis duarnumn ciuitatum atheaarũ

Expanded text:
exemplo subvenit, personam non egreditur. aliae autem, cum generales sunt, omnes procul dubio tenent. Praetorum quoque edicta non modicqui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic iuri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permissum erat iura condere. nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura pappellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum
Abbreviated transcription (Latin):
magistratus ad optamiũ eos easue qui
queue mpotestate paractum surt. siue pri¬
mum gradum liberorum optineant. ał
est filius filia. siue inferior est qualis et
fmmilias a patre nadatali exnee perso¬
extraneo s auo filii sui materuauł si ip̃e
pater naturalis fuerit eraancipatus. ⁊ auo
um ded̾it madoptionem. inhoc casu qr
inuuam ꝓsonam cẽcurrunt et natura¬
lia ⁊ ad opͭtionis iurãmanet stabile ius
patris ad optioui ⁊ natumliuaculo co¬
pulatum eclegrtuo ad optionis mo

Expanded text:
magistratus adoptamus eos easve qui quaeve in potestate parentium sunt, sive primum gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, sive inferiorem, qualis est familias a patre naturali extraneae persoextraneo, sed avo filii sui materno, vel, si ipse pater naturalis fuerit emancipatus, etiam pt in adoptionem: in hoc casu quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis mo
Abbreviated transcription (Latin):
potest adoptare. quam nepotem inlocũ
tadum. uł quasi exillo quem naturalẽ
consentire debet. ne ei muito sirus heres
aguoscatur. sed econtiatio. siaitus exfilio
nepotent dat iuadoptionem: nonest ue¬
cẽe filium consentire Inpłimis autem
cansis assimilatur is qui adoptatur uł
artgatus est ei qui exlegtamo matͥ¬
momo natus est. Et ideo si quił ꝑ imꝑa¬
dorem siue apud pretorem uł apud pre¬
sidem pronuitie non exͣneum ad opta¬
uenit potest eurdem alii madoptio¬
nem dare. S ed ⁊ illud utriusꝙ ad op
femine quoꝙ. adoptare nonpossiuit. qr
libetorimiꝰ amissa̾um ad optare possũt
Illudrpͥum est illius ad optionis que.
persacrum oraculumfit. quodis quili
sua sise arrogandum ded̾it: nosolum
inpodestade. mogãtoris ipse subicitur
seo ⁊̃ liberi eius men̾sdem siunt potesta¬
anigustis non ametieruimꝰ adopͥtauit
bene scͥptum refert attiquitas seru
si adomino adoptati sunt: ex hoc ipso pos¬

Expanded text:
potest adoptare, quam nepotem in locumpotest adoptare, quam nepotem in locumtatum, vel quasi ex illo quem naturalem ilius consentire debet, ne ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per imperatorem sive apud praetorem vel apud praesidem provinciae non extraneum adoptaverit, potest eundem alii in adoptionem dare. Sed et illud utriusque adopFeminae quoque adoptare non possunt, quiliberorum amissorum adoptare possunt. Illud proprium est illius adoptionis, quae per sacrum oracsi se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etiam liberi eius in eiusdem fiunt potestaAugustus non ante Tiberium adoptavit, bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso pos
Abbreviated transcription (Latin):
tur et exquititur anisa atrogationis au
honesta sit expedudꝙ:. pupillo. ⁊ cum quib¬
dam condiciouibus arrogatio fit .i. ut cã¬
ueat arrogatir ꝑsone publice .i. tabula¬
rio. si intra pubertatem pupillus decesse¬
rit: restitum se bona illis qui s adop¬
tio fact̾a nonfiusset ad successionem enis
uenturi eẽnt. Item non aliter emancipa¬
re eum pot̾ arrogator nisicansa cognita
diguus emandigtdionefuerit. ⁊ tuncbona
sua ei redd̾at sed ⁊ si decedens pader eum
exheredam̃t. mins sine iusta clusa eiu
tem bonorum suorum relinquere. ui¬
delicet p̃cer bona que ad prẽm adoptin¬
uit transtulit. ⁊ quornm comoduum ei
adquissiuit postea. ¶Inͥorem natũ ũ
posse maiorem ad optare placet: ad op¬
tatio enim: aaͥturam imitatur. et pͥmõ¬
stro est ut maior sit filiis quam p̃adet.
Debet itaq is qui sibi ꝑ arrogationem
uel ad optionem filium facit plena pub̾ta
tare quanis filliiꝰ uonhabeat:⁊ tam
filur alieniun quis in locura nepotis

Expanded text:
tur et exquiritur causa adrogationis, an honesta sit expediatque pupillo, et cum quibusdam condicionibus adrogatio fit, id est ut caveat adrogator personae publicae, hoc est tabulario, si intra pubertatem pupillus decesserit, restituturum se bona illis qui, si adoptio facta non esset, ad successionem eius venturi essent. item non alias emancipare eos potest adrogator, nisi causa cognita digni emancipatione fuerint et tunc sua bona eis reddat. sed et si decedens pater eum exheredaverit vel vivus sine insta causa euorum bonoram relinquere, videlicet praeter bona quae ad patrem adoptivum transtulit et quorum commodum ei adquisivit postea. Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per adrogationem vel adoptionem filium facit, plena puberttare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis
Abbreviated transcription (Latin):
ad quiritur. Id domino ad quiritur s
ħcempore millis hominibus qui fũb hoc¬
nostro imperio sunt lioeat sinecausa le¬
gibus cognita supra modum inseruos
quam qui sernum alenum occid̾itꝰ.s
unt: procepit ut si intolerabilis ui dcgur
dominoni seicia. cogantur seruosiu¬
os bonił conditionibuł uendẽ ut domĩis
p̃ciura darecur. Et recte expedit e. iei.ꝑ.

Expanded text:
adquiritur id domino adquiritur. Sed hoc tempore nullis hominibus, qui sub imperio nostro sunt, licet sine causa legibus cognita et supra modum in servos quam qui servum alienum occiderit. unt, praecepit, ut si intolerabilis videatur dominorum saevitia, cogantur servos bonis condicionibus vendere, ut pretium dominis daretur: et recte; expedit enim
Abbreviated transcription (Latin):
li abuntio omnes homaines lib̾i nascebantur.¬
Et exhoc iure gentium. omlies pene contͣctꝰ¬
surt introducti. ut emptio. uendicio. loca¬
tio. conductio. societas. depossitum. prutu¬
um. ⁊ alii iunumerabiles. ẜonstat audenz
ius nostrum aut exscͥpto. aut exnonsꝙͥto¬
gistratu interiogante ueluti tribimo comli¬
qno spẽs agñe. ⁊ Iam applłone popidli uns¬
uersi ciues significantur. conuuimeratilł
eciam patriciis et senatoribus. Nebͥs autẽ
appłłone sine patricũl ⁊ senatoribus: cet̾i
cuies significantur ÷:⁊ pleb escitalege oi¬
tñsia iata: uon minus ualere quanilegeᷤ
ceperunt senatus consultum est quod s¬
senatus iubet atque constituit. Nata cũ
fitile sic inunum erm conuocari. logil sã¬
ciende cauia equum uisum est senatum
uice populi consuli Sed quod ⁊ principi
placuit legis ht̃ ugorem cum lege regia
que deuperio regis lata est. populus en
ł ineum or̃ne suum̃ inꝑium et potesta

Expanded text:
li ab initio omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumerabiles. Constat autem ius nostrum aut ex scgistratu interrogante veluti tribunitio consquo species a genere: nam appellatione populi universi cives significantur, connumeratis etiam patriciis et senatoribus: plebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minus valere quam leges coeperunt. Senatus consultum est, quod senatus iubet atque constituit. nam cum aficile sit in unum eum convocari legis sanciendae causa, aequum visum est senatum vice populi consuli. Sed et quod principi placuit, legis habet vigorem, cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et in eum omne suum imperium et potesta
Abbreviated transcription (Latin):
editus est siie ex duobus lib̾cuĩ. siue ex
astero ub̾tino. ⁊ altero ingenuo s et siqͥuis q¬
ex iñre lib̾a nalcitur pre uero serno. ige¬
rlis nichilommus nascttur. q̃mad̾ qui ex
mac̾re bbera et incerto patre nascitur:
qm urilgo conceptus est lusfiat aũt lib̾ã
fusle matrem e tempore quonascitur
ei nocere qui iutero est Exhił ⁊ illud q̃.¬
srum est si aualla p̃gnans manumissa sit.
deude antilla fcã postra peꝑeit. liberumaus̾¬
uuim patit. E tiuiarcellus probat liberum
nalai. sufficit ensm qui inuentre estli¬
betam matrem uł muidio dempore ha¬
buisse quod ⁊ uerum est cum aoutem in¬
genis aliquã natul sit: non effiat illi
inseriuitude fiisse ⁊ postra manumissimi
ẽt sepissine enim coristitimum est nalta¬
libus nõnofficere maniumisionem. De¬

Expanded text:
editus est sive ex duobus libertinis sive ex altero libertino et altero ingenuo. Si quis ex matre libera nascatur, patre servo, ingenuus nihilo minus nascitur: quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quoniam vulgo conceptus est. sufficit autem liberam fuisse matrem eo tempore quo nasciturei nocere qui in utero est. ex his et illud quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta peperit, liberum an servum pariat? et Marcellus probat, liberum nasci: sufficit enim ei qui in ventre est liberam matrem vel medio tempore habuisse: quod et verum est. Cum autem ingenuus aliquis natus sit, non officit illi in servitute fuisse et postea manumissum esse: saepissime enim constitutum est, natalibus non officere manumissionem.
Abbreviated transcription (Latin):
eoheres scriptus sit.: ant quia is quiscͥo
ualde enim prospiciendum erat nt egen¬
tes homines quibus alius heres extiturꝰ
uoneẽt. uł seruͣm suum nẽcium here¬
dem habebãt quis atisfacturus ẽẽt credi¬
torbus. aut hoc eo nonfatiente creditoreᷤ
hereditarial res serm nomineuendant.
ne muria defiuctus afficiatur Id̾ꝙ iuris
est. quod nostra coñstitutio non solum ĩ
est ueri simile enm quem her edem sibi
elogerit si pretermisserit libertatis dona¬
tionem seruum remanere uoluisse. ⁊ nemi¬
nem sibi heredem fore. Infrardem autẽ
credicorm manumictere iudetur qui uł
iam eo tempore quo manumitat. sol¬
uendo noneit uel qui datũ libertatibꝰ
uidẽ nisi animum quoꝙ fraudandi ma¬
numissor habuerit non impediri liber¬
tadera. quamuis bona eius creditori¬
bus nonsusficiant᷑. Scͥpe enim defaculta

Expanded text:
a is qui scri est, et recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homines, quibus alius heres extaturus non esset, vel servum suum necessarium heredem habeant, qui satisfacturus esset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defunctus afficiatur. Idemque iuris esest verisimile, eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, vel qui datis libertatibus ur, nisi animum quoque fraudandi manumissor habuit, non impediri libertatem, quamvis bona eius creditoribus non sufficiant: saepe enim de faculta
Abbreviated transcription (Latin):
nes. Itaꝙ cuuc intelliginun impediri liber¬
tatem. cum utroꝙ modo fraudantur cre¬
ditores .i. ⁊ extonsilio manumntentis.
⁊ exip̃a re eo quod bona nonsunt suffectu
ra creditoribul Eadem lege eliascentia do¬
miño minori .xx. amisuonaliter manu¬
muccere periittitur quam si u̾ndict̾a
filiam aut fratrepi soro emi ue naturale
toiem aut alumpnaͣm alumpnam ue
aut collataneum manunudcit. aut ser
iusta causa impecliatꝰ. Et qui manun¬
titur procuratons habendi gratia: nõ
manumuittendi minoribus xx. anns do¬
anuos i etatis expleuerat licet destatũ¬
tum facere possit ⁊ mao heredem sibi in¬
stituere. ⁊ legita relinqiuere possit tamen
liadhuc minorlitannis .xx. libertadem da¬
re seruo non poterat. quodnonerat ferẽ¬
dura. Si is cui dotonim bonorum luorum
intestamento dispositio data erat. unt̃
uo libertadem dare nonpermnitebatin. q̃¬
re nos nonsimilider ei quem admodum
alias resita ⁊ seruos suos inultma. uo¬

Expanded text:
nes. itaque tunc intellegimus impediri libertatem, cum utroque modo fraudantur creditores, id est et consilio manumittentis et ipsa re, eo quod bona non suffectura sunt creditoribus. Eadem lege Aelia Sentia domino minori annis viginti non aliter manumittere permittitur, quam si vindictaroremve naturales torem aut alumnum alumnamve aut collactaneum manumittat, aut serviusta causa impediat, et qui manumittitur procuratoris habendi gratia, ne manumannos aetatis expleverit, licet testamentum facere possit et in eo heredem sibi instituere legataque relinquere possit, tamen, si adhuc minor sit annis viginti, libertatem servo dare non poterat. quod non erat ferendum, si is, cui totorum bonorum in testamento dispositio data erat, uni servo libertatem dare non permittebatur. quare nos similiter ei quemadmodum alias res ita et servos suos in ultima vo
Abbreviated transcription (Latin):
bus constititiombus hoc emeadauit ⁊ in pͥ¬
stinum statum reduxit. Quia ⁊ aprimis ur¬
bis rome cimabulis un̾a atꝙ simplex uber¬
tas compedebat .i. eadem quam habebat ma¬
numissornĩi qued scił liberonus sit qͥ
manimnitaidur. licet manumissor ingemuiᷤ
sit Ec ediditicios quidem ĩ per nostram ꝯ¬
stitutionem expulimus quam piomuaga¬
uimus inter nostras deciliones. perciuas
suggerente nobis tribuniano uipo excel¬
so questore andqui uiris alt̾cauiones
placauimis latios antem iumanos
⁊ omnem que eos fuerat obĩuantiam.
alia constitutione ꝑ eiꝰdem questous sug¬
gestionem correxiuius que inter imperi¬
aͦles radiat sanctiones. ⁊omnes libercos
nullo uec etatis mammissi. ne.c domini¬
nec manumissanis uec manumissionis
modo discrimine habito sicuti antea ob¬
seruabatur: cuutate romana dõanimꝰ
multis modis additis ꝑ quos possit liber¬
tas seruis cum ciuitate romana que so¬
ia inpresenti est prestari.

Expanded text:
bus constitutionibus hoc emendavit et in pristinum statum reduxit, quia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex libertas competebat, id est eadem quam habebat manumissor, nisi quod scilicet libertinus sit qui manumittitur, licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem per constitutionem expulimus, quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa eos fuerat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate Romana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas servis cum civitate Romana, quae sola in praesenti est, praestari.
Abbreviated transcription (Latin):
tripertitus autea fuerat. ⁊am qui matui¬
miltebantur modo maiorem ⁊ iustam li¬
bertatem consequebantur ⁊ fiebant cuies
romani. modomiuoiem ⁊ latini exlege iu¬
lia̾ norbana fiebant. modoinferioreru ecfi¬
ebant erlege eliascentia. dodi fioru̾m nũo.
s dediticiorum pessuna quidem conditioiã

Expanded text:
tripertitus antea fuerat: nam qui manutripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, modo inferiorem et fiebant ex lege Aelia Sentia dediticiorum numero. sed dediticiorum quidem pessima condicio
Abbreviated transcription (Latin):
est datio libertatis. Nam quam diu quis
inseruitute est. mami ⁊ potestatisubpo¬
situs est ⁊ manumissus bberatus est apo cͥest¬
te. quẽ res aiure gentium ouginem sump¬
sit. ut puta cum uire natutali omnes.
liberi nascerentur noc eẽt nota manu¬
missio cumseruitus ẽẽc incoguita. si pͥea¬
quam iure gentiumseruitis inualit: se¬
cutum est beneficium inamimissionis. ⁊
nes applłarentur: iure gñtium tña genera
hominum eẽ ceperunt. liberi. ⁊ his cͣcriũ
serii. ⁊ t̾ciuira genus libertini quidesierant
oẽseru Multis autem modis manumissio
procedit Aũt enin exsacris constitutioni¬
bus unsacͦsantis ecc̃us mamniturauraut
nindict̾a. aut int̾ amicos. aut ꝑ epistolarti.¬
tuma uoluntate. s ⁊ aliis multis modis u¬
bertas seruo competere potest quitam ex̃
per inanummittisolent. ad̾o ut uł intrauli¬
tu manumittantur uelicti cump̃tor aut
proconsul aut p̃ss inbalneum. uel uiche¬
arum eat. Libertinorum autem status

Expanded text:
est datio libertatis: nam quamdiu quis in servitute est, manui et potestati suppositus est, et manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium servitus invasit, secutum est beneficium manumissionis. et nes appellaremur, iure gentium tria genera hominum esse coeperunt, liberi et his contrarium servi et tertium genus libertini, qui desierant esse servi. Multis autem modis manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesiis aut vindicta aut inter amicos aut per epistulatimam voluntatem. sed et aliis multis modis libertas servo competere potest, qui tam exper manumitti solent, adeo ut vel in transitu manumittantur, veluti cum praetor aut proconsul aut praeses in balneum vel in theatrum eat. Libertinorum autem status
Abbreviated transcription (Latin):
¶non solum armis decorata
beruari ⁊ penceps romanlis ucror existat ũ
solum iuhostibus pliis sed i aamperlegittmo
tͣmites ealum piuantium imiqrutages er per¬
lat. ⁊ faãt tam uiri religoussinul. quam
uict̾is hostibus trͣumphat᷑or Quorum uos¬
que iuami ciun suminis iugilus. ⁊ lummag
uidentia aunuente deo ꝑfetimus. Etbelli¬
cos quideca sudores nosfros batharice gñ
post̃ canta p̃m spacia nr̃is uictorus areles¬
tiniũe p̃saitis. itii diciorũ rotuane nostroq
addide imper̾io protestꝰ ntur. Ounes uͦ
populi legibus cam ancbis ꝓmigatis qͣta
compositis reguntur. Et cum sactilimal
constitutiones antea confusas inluculea¬
tam ereximus consonantĩã tunc nostram
dentie uolumna. et oprel desꝑatum qͣi
ꝑmedium ꝓfundum euntes. celesti fauox
ĩam ad ĩpłeuimul. Cumque hoc deo ppitio
nec nonet thecphilo ⁊ dorocheo uiri il¬
lustrbus antecessorib nostrił quorũ om¬
num sollertiam. ⁊ leguni scĩam: ⁊ cura

Expanded text:
non solum armis decoratambernari et princeps Romanus victor existat non solum in hostilibus preliis, sed eciam per legittimos tramites calumpniancium iniquitates expelens, et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator. Quorum utramque viam cum summis vigiliis et summa providentia adnuente Deo perfecimus. et bellicos quidem sudores nostros barbaricae genpost tanta temporum spatia nostris victoriis a caelesti numine praestitis iterum dicioni Romanae nostroque additae imperio protestantur. omnes vero populi legibus iam a nobis vel promulgatis vel compositis reguntur. Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram teris volumina et opus desperatum, quasi per medium profundum euntes, caelesti favore iam adimplevimus. Cumque hoc Deo propitinec non Theophilo et Dorotheo, viris illustribus, antecessoribus, quorum omnium solle
Abbreviated transcription (Latin):
dentia est diu̾narum atque humanarum
rerum noticia iusti. adque iniusti scĩa.¬
Hiis ãaliter cognitũ ⁊ incipien tibus nobil
exponere uira populi .R. ita. maxime ui¬
deudur posse tradi. cõmodisime si prime
leuiꝰ miã. ic simplici post dem dediligñcis

Expanded text:
denti‹a› est diuinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti sciHis generaliter cognitis et incipientibus nobis exponere iura populi Romani ita maxime videntur posse tradi commodissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentis
Abbreviated transcription (Latin):
num robur cũ accomuodauimus sũma
itaque ope ⁊alacri studio has leges nr̃as
aecipite t uosuet ip̃os sic eruditos ostendite.
ut spesuos pulcheriama foueat. toto legitti¬
moopere ꝑtect̾e posse ⁊ nostiam rem publi¬
cam inpartibui eius uobis credenda gub̾¬

Expanded text:
num robur eis accommodavimus. Summa num robur eis accommodavimus. Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite et vosmet ipsos sic eruditos ostendite, ut spes vos pulcherrima foveat, toto legitimo opere perfecto, posse etiam nostram rem publicam in partibus eius vobis credendis gub
Abbreviated transcription (Latin):
spenaliter mandauimus. ut nostta auc̾tori¬
cate nr̃is que luasiouibus componant in¬
stitutiones. ut liceat uobis prima legumcu¬
nabul a nouabantiquis fabulũ disdere s
ab imperiali spͥendore appete ⁊ tam auresꝙͣ
tõnes imꝑatorias leget hoc uos apri¬
moidio ingrediamini. digni tanto honore
tantaque reꝑtifelicitate. ut et initiũ uob̃
et funs logi erudicionis auoce pͥncipa¬
li ꝑcedat Igitur post libros quinq uagni qͥ¬
tã digestoium sen pandeccarum in qmibus
ornne aniquin collatura est quos ꝑenudẽ
uirum excelsum tribunianium. nec ñ ⁊ eẽt¬
os uiros illuist ͤs ⁊ facundissimos confecimꝰ
ussimus ut sut totuil scĩe legiitirae pͥma
eementa. i uibus breuiter expositum est
quod añ optine bat. et quod postea disu¬
tudine inumbratiu. ab imꝑiali remedio
liuninatum es. Qoas exomibus antiqͦ¬
Dum institucõnb us ⁊ precipue excomiẽ
nobis opculerunt leimus. ⁊ cognoni¬
musset plenissinurm nr̃arum constr atõ¬

Expanded text:
specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aurestitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum eruditionis a voce principali procedat. Igitur post libros quinquaginta digestoram seu pandectarum, in quos omne ius antiquum collatum est quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceteros viros illustres et facundissimos confecimusiussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus breviter expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commennobis optulerunt, et legimus et cognovimus et plenissimum nostrarum constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
hĩs subuemit. ut cert̃is casibus ⁊ modiᷤ
secundini normam einspossint cestari. ali¬
aq facere que eis permissa sunt: sed siqͥs
post testamentum factum aduersa uali¬
tudine aut quolibet alio casu nutus et
surclus ẽ ceperit: ratum iuch̾ominus
euts permanet cestamentum ẜecus añ¬
obsernatioem quam lex cliui iustim
patru mei introduxit enis qmapud hoᷤᷤ¬
des est: testamentum quod ibi fecit nõ
ualet. quamins t̾edierit. sed quod dum ͣ¬
incuntate fuerat fecit: siueredierit: na¬
lec uire postłimim srue allic decesserit:¬

Expanded text:
his subvenit, ut certis casibus et modis his subvenit, ut certis casibus et modis secundum normam eius possint testari, aliaque facere quae eis permissa sunt. sed si quis post testamentum factum valetudine aut quolibet alio casu mutus aut surdus esse coeperit, ratum nihilo minus eius remanet testamentum. Caecus aobservationem quam lex divi Iustini patris mei introduxit. Eius, qui apud hostes est, testamentum quod ibi fecit non valet, quamvis redierit: sed quod dum in civitate fuerat fecit, sive redierit, valet iure postliminii, sive illic decesserit
Abbreviated transcription (Latin):
preter hos igitur quicastrense ꝓeculiũ
ue᷑ quasi castrense hñt. siquis alira filiuᷤ¬
familias destamentim fecerit. m̃uttile est li¬
cet sue potestatis fc̃s decesserit. niuale est¬
ucet sue preterea testamentum facere nõ
possunt inpuberes. quia pillara corum
anm̃i iudicium est. Itemfirioli quia m̃¬
de carent. nec adremꝑtinet simþubes pꝰ¬
ea pubes fĩe aut furiosus postea compoᷤᷤ
nientis factiũ suenͣt ⁊ decesserit᷑. furiosi
n̾m focetint cestamento ualente. Namne
dernemiens perimit tem prodigus cui
bonorum silorum amministurtio int̾¬
dicta est testamentui sacere non pot̾.
sed id quod ante fecerit quara int̾ dictioᷤ
do loquimur qm omnino non exaudit.
non qui tarde exaudit. Iam et mutꝰ intel¬
liginr is. qui nicħ loqui potest pon
qͥ tarde loquitr sepe etiam anteni
literati eteruditi homines uãrus ex¬
cnnsis audiendi ⁊ loquendi facultatẽ
ammittunt. nĩ nr̃a constitucio etiã

Expanded text:
praeter hos igitur qui castrense peculium praeter hos igitur qui castrense peculium vel quasi castrense habent, si quis alius filiusfamilias testamentum fecerit, inutile est, licet suae potestatis factus decesserit. Praeterea testamentum facere non possunt impuberes, quia nullum eorum animi iudicium est; item furiosi, quia mente carent. nec ad rem pertinet, si impubes postea pubes factus aut furiosus postea compos mentis factus fuerit et decesserit. furiosi rem fecerint testamento valente: nam terveniens peremit. Item prodigus, cui bonorum suorum administratio interdicta est, testamentum facere non potest, sed id quod ante fecerit quam interdictio do loquimur qui omnino non exaudit, non qui tarde exaudit: nam et mutus is intellegitur qui eloqui nihil potest, non qui tarde loquitur. saepe autem etiam litterati et eruditi homines variis casibus et audiendi et loquendi facultatem amittunt: unde nostra constitutio etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quidem us abmitio tarntummilitantibus
datum est tam ex auctoritate diui angus¬
ti quam nerue uet nonꝰ optimi imperatoris
tͣrani postea uexo exsubscͥptione diui adria
urĩ dimissis milicia .i. uet̾anis concessinti
est. Itaꝙ si qud̾ feerint dorastrensi peculio
tescm̃. pertinebit ad ami hoc quem heredem
reliquerint. sinero intestati decesserit. nulłe
liberis uel featribus superstibus adparendeᷤᷤ
eorum uie conmura perticbit. exħ in¬
telligere possumus quod incastris ad quisi¬
erit nules qui inpotestate patris est aeꝙ
ipsum patrem adimere posse. neꝙ pitris
crelitines id uendite uel aliter inquietate
sed sed scilicet ꝓprimm euis eẽ. id quodin
castris ad quilieri quamquam uire ci¬
uili omnium qui inpotestade parentũ
sut peculia ꝑ inde mnbonis parẽtum cõ¬
putantur. ac sis eruorum poculia inbo¬
nis dominoꝵ num̃antur. Excepash̾is q̃¬
ex sacris constardonibus et procipne uos¬
tris ꝑꝑ diuersas causas non ad quarinta.

Expanded text:
quidem initio tantum militantibus datum est tam ex auctoritate divi Augusti quam Nervae nec non optimi imperatoris Traiani; postea vero subscriptione divi Hadriani etiam dimissis militia, id est veteranis, concessum est. itaque si quidem fecerint de castrensi peculio testamentum, pertinebit hoc ad eum quem heredem reliquerint: si vero intestati decesserint, nullis liberis vel fratribus superstitibus, ad parentes eorum iure communi pertinebit. ex hoc intellegere possumus, quod in castris adquisierit miles qui in potestate patris est, neque ipsum patrem adimere posse neque patris creditores id vendere vel aliter inquietare ne, sed scilicet proprium eius esse id quod in castris adquisierit, quamquam iure civili omnium qui in potestate parentum sunt peculia perinde in bonis parentum computantur acsi servorum peculia in bonis dominorum numerantur: exceptis ex sacris constitutionibus, et praecipue nostris, propter diversas causas non adquiruntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ondamen
ominibus licet facere testamentirm. sta
quidema ut quamiuis parentes eis permis¬
serint nicħomagis uire testari possiit.
exceptis hĩs quos antea enumeraiimuᷤ.
et precipne miliab qui inpotestate pa¬
rentu simt. q ubus de eo quod incastriᷤ
ad quisierint permissum est. excon siaitio¬
mbis pancpinm testamentum fac̃e. quod

Expanded text:
on tamen omnibus licet facere testamentum. statiquidem ut, quamvis parentes eis permiserint, nihilo magis iure testari possint: exceptis his quos antea enumeravimus, et praecipue militibus qui in potestate parentum sunt, quibus de eo quod in castris adquisierint permissum est ex constitutionibus principum testamentum facere. quod
Abbreviated transcription (Latin):
uestror usqz in quartam gn̾ationẽ. Et sit semen uertrũ lindictum
a domino deo irael qui regnat in secula seculoꝵ amen

Expanded text:
ertiam et quartam generationem: et sit semen vestrum benedictum a Deo Israel, qui regnat in saecula saeculorum.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fullentes sb̾anui nessent gerat
ulcõnis uolumis et mantamꝰ¬
recipisup crĩe p̾ccõ ip̃mq con¬
tingentib optu̾it ad hibeatus
duas religlosas et districtas.
psonas inquarum p̾sencia ꝑ
publicam si commno depotestis
ytoneos sideliter eorum depõnes
testium conscribantur. tocon¬

Expanded text:
 fallentes, sub agni specie ferant ultionis, volumus et mandamrecipi super crimine prædicto, ipsumque contingentibus oportuerit, adhibeatis duas religiosas, & discretas personas, in quarum præsentia per publicam, si comode potest idoneos fideliter eorumdem depositiones testium conscribantur. Ad con
Abbreviated transcription (Latin):
fumis et tamquam hr̃ticorum
finictor ac. tesidesuspectus offõ
et honore suiregimis spolietur
nec ult̾ius pottas capitaneus
consuł uel rectorbẽatur inaliqͦ
ant deceto ad aliquam diginita¬
tem uel officum publicum ul¬
tius assumatur et que ut põttas¬

Expanded text:
famis, & tamquam hæreticorum fautor de Fide suspectus officio, & honore sui Regiminis spolietur: Nec ulterius Potestas, Capitaneus, Consul, seu Rector habeatur in aliquo; aut de cetero ad aliquam dignitatem, vel officium publicum nullatenus assumatur. Iidem quoque Potes
Abbreviated transcription (Latin):
aucte apłica firiuiter inhi¬
bendo nequid quam de ce¬
t̾o sibi tamquaui inpatori
uel regi peat ⁊ intendat de¬
cernendo quosl qui de ĩcepe
eruelito impatori nel regiꝰ
ciliũ uł auxiluim p̾stit̾int
seu fauorem ip̃o fco excõns¬
siũe sb̃ia cesilli autem ad qͦe
ccessorenyoe p̾fato scicilie
regno ꝓuidẽ curabimus cũ
eorumdem fratrum nr̃orũ

Expanded text:
ate apostolica firmiter inhibendo ne quisquam de cetero sibi tamquam imperatori vel regi pareat vel intendat et decernendo quoslibet qui deinceps ei velut imperatori aut regi consilium vel auxilium prestiterint seu favorem ipso facto excosubiacere. Illi autem ad quosccessorem. De prefato vero Sicilie regno providere curabimus cum eorundem fratrum nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ non credebat ꝑata erat cor¬
rige ac instatum debitimire¬
formare et si dr̃et ip̃c ꝙ ĩulło¬
pͥncipes tam eccasticos qmͣ
scłares ad aliquem tutum los
ubipse nel ꝑ sollempnes nũ¬
cios comieiirent eratꝙpata
eccͣa de conclio concilii sibisa
sibi ad herites inpace poue
pleuaq securitate gnnder̾
utim̃ꝙ̃ hac ccͣcone pocͤsent ali¬
quod subirediscriminẽ.
¶S lic sic apud eum ꝓpace
nacione ac obstinata cłone

Expanded text:
quod non credebat, parata erat corrigere ac in statum debitum reformare. Et si diceret ipse quoncipes tam ecclesiasticos quam seculares ad aliquem tutum locum ubi per se vel sollempnes nuntios convenirent, eratque parata Ecclesia de consilio concilii sibi saue adherentes in pace ponere plenaque securitate gaudere, ut nunquam hac occasione posset aliquod subire discrimen. Sed licet sic apud eum pro panatione ac obstinata e
Abbreviated transcription (Latin):
tates amplius roborare cogi¬
mur urgente nos ꝯscĩa iuste
ao ṗsens de cet̾is eius sesce¬
reformatã ter̃e iolando et¬
.I.¶ Ppetrauit sa crilegium ca¬
pifaçiens carduales sce rõ¬
ne ccce ac alieru eccͣmum
platos et cłicos religiosos et
scl̾ares u enientes adconcili
Is et leuib s difficilibꝰ s ͭuide¬
tib argumentis susꝑectus hrͣ¬
et .i. ¶ P̃ter h regniũ cicilis.
ꝙ est sp̃ale pr̃imonium bĩ petͥ
ardem p̾nceps. ab aplica sede
tenebat infeudim /iam adtã¬
tam nicłicis et laicis exura¬
ni cõnẽ ẜuitutem q redegit q
eispene penitus nicħ hũtib et
feridẽ multi pliciter hostilr̾ ĩ¬
pugnare ꝯpellit poss eciam
i̾to rep̾hendi quia milleqͥ¬
fatorum anini pelioem i q̃ pe¬
ẜone ꝓcodem regno ip̃i ec̃ce
rõne tenetur p .ix. annos
et amplus solũc p̾ter misit
¶sos itaq sr̃ p̾ missis ⁊ qͣm¬

Expanded text:
tates amplius tolerare, cogimur urgente nos conscientia iuste ad presens de ceteris eius scelereformatam temere uiolauit; perpetrauit etiam sacrilegium capi faciens cardinales sancte Romane ecclesie ac aliarum ecclesiarum prelatos et clericos, religiosos et seculares, uenientes ad conciliis et leuibus sed difficilibus et euidentibus argumentis suspectus he. Preter hec regnum Sicilie, quod est speciale patrimonium beati Petri et idem princeps ab apostolica Sede tenebat in feudum, jam ad tantam in clericis et laicis exinanitiones servitutemque redegit, quod eis pene penitus nichil habentibus ; et fendere multipliciter et hostiliter impugnare compellit. Posset etiam merito reprehendi, quod mille squifatorum annuam pensionem, in qua pro eodem regno ipsi ecclesie Romane tenetur, per novem annos et amplius solvere pretermisit. Nos itaque, super premissis et q
Abbreviated transcription (Latin):
celorum adyma mundi des
sui p̾ciosangums głiosi re¬
demptum ascensurus post
it suxrexionem ad patrem:
abs pastore deserent ip̃ius
curam beato petro apło ut
suustabilitate fidĩ cet̾osin
xp̾iana religione firmaret
eorumq m̾eutes ad salutis
tore ꝯmisit muidenos enisd¬

Expanded text:
celorum ad yma mundi descsui pretio sanguinis redemptum ascensurus post resurrectionem eius ad patrem absque pastore desereret, ipsius curam beato Petro Apostolo, ut sue stabilitate fidei ceteros in christiana religione firmaret eorumque mentes ad salutis dore, commisit. Unde nos li
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃ius redemptoris lomui
tis ercitan uigiliis anima¬
rum solliciti iugis actencõe
cogincionis interde subiu¬
oueitoonoria et agendoꝑ
futura tebemus ut ex cusso

Expanded text:
et ipsius Redemptoris locum tis vacare vigiliis, et animarum soluti iugis attentione cogitationis intendere, submovendo noxia et augendo profutura, debemus, ut excusso
Abbreviated transcription (Latin):
dispendiosa uacico
quam piculosa eciam cẽ
soleat animabus non so¬
lum uira testantur s etei
magr̃a rerum efficax mai¬

Expanded text:
dispendiosa contentio, quam periculosa etiam esse soleat animabus, non solum jura testantur sed et magistra rerum efficax
Abbreviated transcription (Latin):
rasnosuo supioriore ñ nuꝙͣ
ex orta licĩa pocius quam
optenta ex quo amaru
et ecc̃ rum dispendia nosci
midamus uolentes igitur
huic pestisalubri remedio
obiiare psenti constituci¬
one sauctimus ut nuilli re¬

Expanded text:
a suo Superiore nonnunquam extorta licentia potiùs, quàm obtenta; ex quo animarum, & Ecclesiarum dispendia noscimmidamus. Volentes igitur huic pesti salubri remedio obviare præsenti constitutione sancimus, ut nullus Re
Abbreviated transcription (Latin):
sue professiois ĩ menio¬
res qua ꝯtemptis honor¬
bus etabiectis diuicuis
spretis q deliciis arbitru
Dictoni retro respiciunt.id
ti bo se muolunt et extra
adiustracõnes ꝓprii or¬
ouus sollun p̾lature con¬
cendẽ molunitur ełctonib

Expanded text:
si professionis immemores, qua contemptis honoribus, abjectis divitiis, spretisque delitiis, arbitrio ditioni, retro respiciunt ad tibus se involvunt, & extra administrationes proprii Ordinis solium Prælaturæ conscendere moliuntu
Abbreviated transcription (Latin):
consecrarunt isti sunt qui
crunt ut sunt gens sanc¬
tas sacerootał et regia pt
sacram beati petri sedem ap¬
ip̃a mator ecca incongreg̾¬
cione et pastura fideluma
iis quin pocius ipis.adin¬
taspͥualibus semꝑ ꝓfic̾t¬

Expanded text:
oedavit. Isti sunt qui erunt, 322 ut gens sancitas sacerdotalis et regia, per sacram beati Petri sedem capiam mater ecclesia in congregacione et pastura fidelium iis, quin pocius ipsis adiuta spiritualibus sem
Abbreviated transcription (Latin):
cumq modiptib exiten¬
tes sub ppetria insius mon¬
asteriis debere decetero per¬
manere clansura ita quod
milli earum religionem ta¬
cite uel exp̃sse ꝓfesse sit ueleẽ¬
li morbo euidenter earuma
ab s graui piculo sen scan¬

Expanded text:
scumque mundi partibus existentes, sub perpetua in suis monasteriis debere permanere clausura: ita quod nulli earum religionem tacite vel expresse professae sit vel eli morbo evidenter earum aabsque gravi periculo seu scan
Abbreviated transcription (Latin):
¶Cetia hiiocmi religiosi tam
exempti quam non exempti
detris et posẜonbus acquifi¬
Ntis kactemis et modo acqͥ¬
rendis et decimas integre
psoluant illis eccͣris quib
coruum possones et terre pͥꝰ
suerunt decimales iisi sr̃ hoc
sp̾ali uire uel pͥuilio sintin
iunti nec ꝑ eo quod forte ina¬
liquibus prochiis onnics.
maiores decimas seu ꝑtez
illarum acquirunt de maĩ¬
bus laicorm possunt ꝓ ced
uel simili porcionc su tenouo
postmodum fiant nonalia

Expanded text:
Ceterum iidem religiosi tam exempti quam non exempti de terris et possessionibus acquisitis hactenus et amodo acquirendis decimas integre persoluant illis ecclesiis quibus eedem possessiones et terre prius fuerant decimales nisi super hoc speciali iure uel priuilegio sint muniti nec pro eo quod forte in aliquibus parrochiis omnes maiores decimas seu partem illarum acquirunt de manibus laicorum possunt pro eadem uel simili portione si de nouo postmodum fiant noualia
Abbreviated transcription (Latin):
lum auimaniim hũteᷤ
eas huciari domino sollicite cu¬
piatis qr zamen decet et expe¬
dit ut conscĩe purctatinon
desit indicium rõpanis neñ

Expanded text:
lum animarum habentes eas lucrari Domino sollicitè cupiatis; quia tamen decet, & expedit, ut conscientiæ puritati non desit judicium rationis; ne