comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ua terce bona. prosola midaq
uirtute contempsat. satis et huic
ꝑti faciamus. tim testimomis
dñaꝵ litteraꝵ. tum eciam proba¬
bilibus argumentis: ut eque cla¬
rum sit. et futura pñtibus et di¬
uina trenis. et ppetua breuibus
esse anteponenda: qnĩ tprãlia st̃
pͥmnia uicioꝵ sempit̾na uirtutũ
Expõnam igitur ro̾nem mũdi:
ut facile possit intelligi. et qñ
et quare fit effectus adeo. Qd̾
plato qui demũdi fabucacione
disseruit. nec stire pot̾at. nec
explicare quippe qui celeste mi¬
steriũ. qd̾ non nͥ ꝓphetis ac deo
docente distitur ignorabat:
ideoq in ꝑpetuũ dixit esse fa¬
bricatum. Qd longe secus est.
corpore ut miciu cepit aliqñ
ita finem capiat ncc̃e est. Na̾
aristotiles cum non uideret ꝙͣad¬
modũ posset tanta magnitudo¬

Expanded text:
uia terrae bona prae sola nudaque uia terrae bona prae sola nudaque uirtute contempserit. satis et huic parti faciamus cum testimoniis diuinarum litterarum tum etiam probabilibus argumentis, ut aeque clarum sit et futura praesentibus et diuina terrenis et perpetua breuibus esse anteponenda, quoniam temporalia sunt praemia uitiorum, sempiterna uirtutum. exponam igitur rationem mundi, ut facile possit intellegi et quando et quare sit effectus a deo, quod Plato, qui de mundi fabricatione disseruit, nec scire poterat nec explicare: quippe qui caeleste mysterium, quod non nisi prophetis ac deo docente discitur, ignorabat ideoque in perpetuum dixit esse fabricatum. quod longe secus est, corpore ut initium cepit aliquando, ita finem capiat necesse est. nam Aristoteles, qui cum non uideret quemadmodum posset tanta rerum magnitudo
Abbreviated transcription (Latin):
Ene hec iactata
Nunt fundamẽta:
Ut ait exunus ora
tor. um nos non
fundamenta solũ
Hiecimus que f̾ma¬
t idonea et idonea essent operi
ꝑfe̾ndo: sed magnis robustisq
molibus edificium totum pene usq
ad sũma ꝑduximus. restat hic
qd mlto facilius est. uel tegere
uel oruare. sine quo tñ pͥora oꝑa
et mutilia st̃ et ingrata. Nam
quid prodest aut falsis religiom¬
bus lib̾ari aut intellig̾e̾ uera:
quid aut uanitatem false sapiẽ
puidere. aut que sit uera cogno¬
stere. Quid inꝙͣ prodest celestem
illam iusticiam defendere: Quid
tum magnis difficultatibus cul¬
tum dei tenere: que est summa
uirtus nͣ eam dñium p̾mium bt̃i¬
tudimis ꝑpetue sb̃sequatur. de qͣ
nobis in hoc libio est disẜendum.
ne pͥora omnia urita et infru¬
ctuosa ui deantur. si hoc cuius cã
illa suscepta st̃. in incertum rehui¬
qͣmus. Ne quis forte arbitretur
tantos labores in cassum sustipi.
dũ eoꝵ celesti mercede diffidit.
qm̃ deus statiit ei qui hec sua¬

Expanded text:
ene habet: jacta sunt fundamenta, ut ait eximius Orator. Verum nos non fundamenta solum jecimus, quae firma et idonea essent operi perforendo; sed magnis robustisque molibus aedificium totum pene usque ad summa perduximus. Restat, id quod est multo facilius, vel tegere, vel ornare; sine quo tamen priora opera et inutilia sunt, et ingrata. Nam quid prodest, aut falsis religionibus liberari, aut intelligere veram? quid aut vanitatem falsae sapientiae pervidere, aut quae sit vera cogoscere? Quid, inquam, prodest coelestem illam justitiam defendere? quid cum magnis difficultatibus cultum Dei tenere, quuirtus, nisi eam diuinum praemium beatitudinis perpetuae subsequatur? de qua nobis est in hoc libro disserendum, ne priora omnia irrita et infructuosa uideantur, si hoc cuius causa illa suscepta sunt incertum relinquamus, ne quis forte arbitretur tantos labores in cassum suscipi, dum eorum caelesti mercede diffidit, quam deus statuit ei qui haec sua
Abbreviated transcription (Latin):
oiõ quicꝙͣ pt̾ esse nͥ ceperit. Nã
cum t̾ram et aqm et ignem de¬
ꝑire cõsii. extingiiq uideaꝰ
que st̃ utiq mũdi ꝑtes: intelli¬
gitur id totum esse mortale cuiꝰ
st menbra mortalia. Ita fit ut
natum sit quicqͣd pt̾ intenre.
sed et onnie qd sub uisu oculoꝵ
uenit. et corporale ut ait plato
et solubile sit ncc̾e est. unus igi¬
tur epicurꝰ auctore democrito uĩ¬

Expanded text:
. nam cum terram et aquam et ignem disperire consumi extinguique uideamus, quae sunt utique mundi partes, intellegitur id totum esse mortale cuius sunt membra mortalia. ita fit ut natum sit quidquid potest interire. sed et omne quod sub uisum oculorum uenit, et corporale, ut ait so Plato, et solubile sit necesse est. unus igitur Epicurus auctore Democrito u
Abbreviated transcription (Latin):
daret. facultatẽ sͥ. reliqͥt docẽdi
hommẽ futura ꝑ sompniũ. Nã
et historie sepe testantur extitis¬
se sompnia: quoꝵ pñs et admi¬
rabil fint euentus. et respõsa
st̃. neq semꝑ flã uirgilio teste.
qui duas ꝑtes uoluit esse som¬
pnioꝵ. Sed q̃ flã st̃ dormiendi
cã uidẽtur. q̃ u̾o iinictũtur a dõ
ut mnminẽs bonũ aut malũ hc̃
reuelacione distamus. Ca¬

Expanded text:
daret, facultatem sibi reliquit docendi daret, facultatem sibi reliquit docendi hominem futura per somnium. nam et historiae saepe testantur extitisse somnia quorum praesens et admirabilis fuerit euentus, et responsa sunt neque semper falsa, Vergilio teste, qui duas portas esse uoluit somniorum. sed quae falsa sunt, dormiendi causa uidentur, quae uera, inmittuntur a deo, ut imminens bonum aut malum hac reuelatione discamus.
Abbreviated transcription (Latin):
sopore nrigata uegetent᷑ Cor¬
pus eñ bigilãte sensu licet ia¬
ceat imobile: tñ nõ est quietũ.
quia flagrat in eo sensus. et ui¬
brat ut flãma. et artus om̃s
ad se astrictos tenet. Sed postꝙͣ
mens ad cõtemplandas imagi¬
nes ab intencione traducta est.
tũc demũ corpus resoluit᷑ in qͥe¬
tem. Traducitur autẽ mens co¬
gitacione ceca cũ cogentibus
tenebris secũ tm modo esse cepͬ.
du̾ intenta est mea de qͥbus cogi¬
tat repente sompnꝰ obrepit. et
in species proxĩas sensim cogi¬
tacio ipã declinat. Sic ea q̃ sibi
anite oculos posuerat uidere qͦ
incipit. deinde procedet ult̾uis
et sͥ auocam̃ta iuenit. ne sa
uisionibus auocatur ne obdormi
si nillas iagies c̾nat. aut
uigilare illã ncc̾e ert: aut ꝑpe¬
tua morte sopiri. Dormiendi gͦ
cã tributa est adeo rõ sompni¬
andi. et quid̃ in cõe uniu̾sis am¬
mantibus sed illud hoĩ p̾cipue.
ꝙ cũ eam õnem deus qͥetis cã

Expanded text:
sopore inrigata uegetetur: corsopore inrigata uegetetur: corpus enim uigilante sensu, licet iaceat inmobile, tamen non est quietum, quia flagrat in eo sensus et uibrat ut flamma et artus omnes ad se adstrictos tenet. sed postquam mens ad contemplandas imagines ab intentione traducta est, tunc demum corpus omne resoluitur in quietem. traducitur autem mens cogitatione caeca, cum cogentibus tenebris secum tantummodo esse coeperit. dum intenta est in ea de quibus cogitat, repente somnus obrepit et in species proximas sensim cogitatio ipsa declinat: sic ea quae sibi ante oculos posuerat, uidere quoque incipit. deinde procedit ulterius et sibi auocamenta inuenit, ne saluisionibus auocatur, ne obdormiasi nullas imagines cernat, aut uigilare illam necesse erit aut perpetua morte sopiri. dormiendi eigo causa tributa est a deo ratio somniandi et quidem in commune uniuersis animantibus, sed illud homini praecipue, quod cum eam rationem deus quietis causa
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur alia et ipsa mext᷑¬
cabil q̃stio idem ne sit aĩa
et animꝰ an uero aliud sit illud qͦ
uiumꝰ aliud at̾ quo sentimnus et
sapimus. Non desunt argum̃ta in
utrãq ꝑtem. Qui em̃ unũ esse di¬
unui suie sensu potest. nec sentiri
sine uita. Ideoq nõ posse esse diũ
est illud et uidendi offm̃ et senciẽ¬
indiffe̾nter appellant duo epicu¬
rei poete. Qui at̃ dñt eẽ diu̾sa: sic
argum̃tantur ex eo posse intelli¬
gi aliud eẽ mentẽ aliud ammam
qr incohũ aĩa mens possit extm¬
gui qd̾ accid̾e̾soleat insams Ite
ꝙ aĩa morte sopiatur ammnus
sompno et quid̾ sic ut non tm̃ qͥd
faciat. aũt ubi sit ignoret. sed
eciã rei flãꝵ contemploẽ fallat᷑.
cur fiat pt̾. Nam reqͥescere ullõ
pacto possuꝰ nͥ mens uisionum
imiagmibus occupata teneatur.
latet aute mens opp̾ssa sompno
tamꝙͣ ignis obducto ciere sopi¬
tus. ꝙ̃ si paululũ cõmoneris rur¬
sus ardestit et qͣiͣ eiugilat. Auo¬
catur gͦ silãcris donec menbra

Expanded text:
Sequitur alia, et ipsa inextricabilis quaestio: idemne sit anima, et animus; an vero aliud sit illud, quo vivimus, aliud autem, quo sentimus et sapimus. Non desunt argumenta in utramque partem. qui unum esse diuiui sine sensu possit nec sentiri sine uita, ideoque non posse esse diueridquid est illud, et uiuendi officium et sentienindifferenter appellant duo Epicurei poetae. qui autem dicunt esse diuersa, sic argumentantur: ex eo posse intellegi aliud esse mentem, aliud animam, quia incolumi anima mens possit extingui, quod accidere soleat insanis, item quod anima morte sopiatur, animus somno et quidem sic, ut non tantum quid faciat aut ubi sit ignoret, sed etiam rerum falsarum contemplatione fallatur. cur fiat potest. nam requiescere nullo pacto possumus, nisi mens uisionum imaginibus occupata teneatur. latet autem mens oppressa somno tamquam ignis obducto cinere sopitus: quem si paululum commoueris, rursus ardescit et quasi euigilat. auocatur ergo simulacris, donec membra
Abbreviated transcription (Latin):
non potest. ut et sapiãm retue
quo modo religio ipsa sine metu
ten᷑i ac custodiri potest. Quod
enm non metuitur contempni¬
tur qd̾ cõtempnitur utiq nõ
colitur. Ita fit bt religio et
maiestas et honor metu constet.
metus at̾ non est ubi nullus ira¬
stitur. siue igitur graciam deo. sũ
iram. siue utiũq detrax̾is. religi¬
onem tolli ncce est. sine qua uita
homĩ stulticia scelere imimanitate
cõpletur. multũ enĩ refrenat ho¬
mines conscĩa. si credamus nos
in cõspectu dei uiu̾e. si nõ tñ que
g̾u̾mus uiden desuper. sed eciam
que cogitamus aut loqͥmur. audi¬
ri adeo putemus. Atenim prodest
id credere. ut quid̾ putant non uĩ¬
tatis grã. sed utilitate qm̃ leges
pctã. falsa est igitur omĩs reli¬
gio: et dm̃nitas milla est. sed a
uiris puidentibus unniu̾sa con¬
fecta sunt. quo rectius inuocenci¬
qz uiuatur.

Expanded text:
non potest, ut et sapientiam, qunon potest, ut et sapientiam, ququomodo religio ipsa sine metu teneri aut custodiri potest? quod enim non metuitur, contemnitur, quod contemnitur, utique non colitur. ita fit ut religio et maiestas et honor metu constet, metus autem non est ubi nullus irascitur. siue igitur gratiam deo siue iram sine utrumque detraxeris, religionem tolli necesse est, sine qua uita hominum stultitia scelere inmanitate conpletur. multum enim refrenat homines conscientia, si credamus nos in conspectu dei uiuere, si non tantum quae gerimus uideri desuper, sed etiam quae cogitamus aut loquimur audiri a deo putemus. at enim prodest id credere, ut quidam putant, non ueritatis gratia, sed utilitatis, quoniam leges peccata. falsa est igitur omnis religio et diuinitas nulla est, sed a uiris prudentibus uniuersa conficta sunt, quo rectius innocentiusque uiuatur.
Abbreviated transcription (Latin):
seũctaq longe iam pͥnata do¬
lore omĩ. pͥuata ꝑiculis. ipã
sus pollens opibus. nil indi¬
gens mĩ. nec bene pro m̾itis
capitur. nec tangitur ira.
Que cũ dicit utiũ aliꝙ̾ cultũ
deo putat esse tuibuend̾ ay
entit omnem religionem: si
tribuit. si colentis obse quio nł¬
ere. ut nchil asseqͣmur. A tem̃
nat᷑am excellentem honorari oꝑ¬
tet. Quis honos debĩ potest in¬
chil quanti et ingrato. an aliqͣ
rõne obstrcti esse possumus. ei
qui nich̾ hẽat cõe nobistum.
deus niqͥt cico. si talis est ut ul¬
la grã. nilla homĩ caritate te¬
potest nemĩ. quid tõtemiptius di¬
ci potuit in deum. ualeat inqͣ̃t
id est abeat. ac recedat qn̾ pro
deus nec habet nec exhibet. cur
gꝰ non delinqͣmus quotiens ho¬
minũ constĩam fallere licebit.
ac leges publicas ccũstribere.
bbitũq nobis latende occasio
Nreligionẽ funditus delet qua
sublata confusio ac ꝑturbatõ
bite sequetur. E si religio tolli

Expanded text:
sejunctaque longe. Nam privata dosejunctaque longe. Nam privata dolore omni, privata periclis, Ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri, Nec bene pro meritis capitur, nec quae cum dicit, utrum aliquem cultum deo putat esse tribuendum an euertit omnem religionem? si tribuit, si colentis obsequio nuere, ut nihil adsequamur? at enim naturam excellentem honorari oportet. quis honos deberi potest nihil curanti et ingrato ? an aliqua ratione obstricti esse possumus ei qui nihil habeat commune nobiscum? deus inquit Cicero si talis est ut nulla gratia, nulla hominum caritate tepotest nemini. quid contemptius dici potuit in deum? ualeat inquit, id est abeat ac recedat, quandoqdeus nec habet nec exhibet, cur ergo non delinquamus, quotiens hominum conscientiam fallere licebit ac leges publicas circumscribere ? ubicumque nobis latendi occasio religionem funditus delet: qua sublata confusio ac perturbatio uitae sequetur. quod si religio tolli
Abbreviated transcription (Latin):
mltis qr dep̾henditur similitudo
apparet solam esse religionem.
cuus in mueis nec bratis nec
uestignim aliqd̾ net ulla suspicõ¬
muennri potest. Religionis est
ꝓpria iusticia q̃ millũ aliuda¬
minal attingit. homo eniiso¬
lus inꝑat. cet̾a sͥ cõsiliata st
Isticis autem dei cultus astrbr̃
quẽ qui non sustipit: hnic ana¬
tura hoĩs alienus: uita pectu¬
dum sub himiana spẽ uiuet.
Cum uero acet̾is aĩalibus hoc
pene solo differamus. ꝙ soli om̃
dm̃am ui potestatẽq sentimꝰ.
in illis aute millus sit intelle¬
ctus dei. c̾te illud fi̾ non potest.
utm hoc uel muta plus sapiat᷑.
uel huãna natura desipiat.cũ
hoĩ obsapienciã et cuncta que
sparant. et omĩs reꝵi natura
subiecta sit. Quare si rõ. si uis
hoĩs hoc p̾cellit. et suꝑat cet̾u̾s
aĩantes ꝙ solus noticiã deica¬
pit. apparet religionem nullo
modo posse dissolui. Dissolui
curo illa dicenti. Omms enꝰ
ꝓse diuũ natura nct̾e est m.¬
mortali euo. sũma cum pace

Expanded text:
mutis quoque deprehenditur similitudo, apparet solam esse religionem, cujus in mutis nec vestigium aliquod, nec ulla suspicnveniri potest. Religionis enim est propria justitia, quam nullum aliud animal attingit. Homo enim solus imperat; caetera sibi conciliata sunt. Justitiae autem Dei cultus adscribitur; quem qui non suscipit, hic a natura hominis alienus, vitam pecudum sub humana specie vivet. Cum vero a caeteris animalibus hoc pene solo differamus, quod soli omnium divinam vim potestatemque sentimus, in illis autem nullus sit intellectus Dei: certe illud fieri non potest, ut in hoc vel muta plus sapiant, vel humana natura desipiat; cum homini ob sapientiam et cuncta quae spirant, et omnis rerum natura subjecta sit. Quare si ratio, si vis hominis hoc praecellit et superat caeteras animantes, quod solus notitiam Dei capit, apparet religionem nullo modo posse dissolvi. CAPUT VIIcuro illa dicenti: Omnis enim per se divum natura necesse est, Immortali aevo summa cum pace
Abbreviated transcription (Latin):
m̾ito deploret. qmͣ mũdus ipẽ
et tota mundi elementa luxe¬
rnt. hec aute̾ sic futura fu¬
isse. et ꝓphetaꝵ uocibus et si¬
billims carmĩbus denũciatum
est. Apud ysaiam ita scriptum
muenitur. Non sum cõtumax.
neq contradico dor sũ meũ po¬
siu ad flagella. et maxillas
meas ad palmas. faciem aute̾
meam non au̾ti a feditate spu¬
toꝵ. Similit̾ dauid in psalmo
xxxiiii. Congregata sunt super
me flagella. et ignorauerunt
dissoluti st̃ nec compũcti st̃. te¬
et stridunt suꝑ me dentibus suis.
Sibilla qrͦ ead futura mõstuit.

Expanded text:
merito deploret, quam mundus ipse merito deploret, quam mundus ipse et tota mundi elementa luxerunt? Haec autem sic futura fuisse, et prophetarum vocibus, et Sibyllinis carminibus denuntiatum est. Apud Esaiam ita scriptum invenitur: Non sum contumax, neque contradico: dorsum meum posui ad flagella, et maxillas meas ad palmas: faciem autem meam non averti a foeditate sputorum. Similiter David in psalmo XXXIV: Congregata sunt super me flagella, et ignoraverunt: dissoluti sunt, nec compuncti sunt: teet striderunt super me dentibus suis. Sibylla
Abbreviated transcription (Latin):
ter se detunica et pallio. Et cum
hec omĩa fierent. nullã bocem
ex ore suo: tamꝙͣ si mutus esset
emisit. Tunc suspenderunt eum
inter duoe noxios mediũ qui ob¬
latrotinia dampnati erazit ciu¬
aiq affix̾unt. Qiuid gͦ hic intã¬
to facmore deplorem: aut qͣbus
uerbis tantũ nephas conquerar.
Non enim gabianam cuitẽ destͥ¬
bunis. qmͣ maitus tullius uni¬
uersis eloque̾tie sue uerbis ac
biribus. uelut effusis tocius
ingemi fontibus prosecutus est.
facimnis indignuĩ esse proclamiãs
ciue̾ romanũ contra omnes le¬
ges in cruce̾ esse sublatũ. qui ꝙͣ¬
ius inocens fuerit et illo sup¬
plicio indignus: mortalis tñ
it ab hoĩe scelesto qui iusticiam
ignoraret a ffectus est: Quid
dehꝰ cruce indignitate dicemus:
in qua deus acultoribus dei su¬
spensus est. atqz affixus. Qs
tam facundus et tanta reꝵ ac
berboꝵ copia instructus existet.
Que orõ tanta affluencie uber¬
tate decurrens. ut illã crucem

Expanded text:
ter se de tunica et pallio. et cum ter se de tunica et pallio. et cum haec omnia fierent, nullam uocem ex ore suo, tamquam si mutus esset, emisit. tum suspenderunt eum inter duos noxios mediulatrocinia damnati erant, crucique affixerunt. Quid ego hic in tanto facinore deplorem? aut quibus verbis tantum nefas conquerar? Non enim Gavianam crucem describimus, quam Marcus Tullius universis eloquentiae suae nervis ac viribus, velut effusis totius ingenii fontibus, prosecutus est, facinus indignum esse proclamans, civem Romanum contra omnes leges in crucem esse sublatum. Qui quamvis innocens fuerit, et illo supplicio indignus, mortalis tamen, et ab homine scelesto, qui justitiam ignoraret, affectus est. Quid de hujus crucis indignitate dicemus, in qua Deus a cultoribus Dei suspensus est atque suffixus? Quis tam facundus, et tanta rerum verborumque copia instructus existet? quae oratio tantae affluentiae ubertate decurrens, ut illam crucem
Abbreviated transcription (Latin):
eius uoces tamꝙͣ infaustas et ĩ¬
pias insectabantur. Que cũ pi¬
latus audisset. et ille in defen¬
sione sui nich̃ diceret. promĩcia¬
uit nichꝰ in eo dampnacione di¬
gnũbideri. At illi iniustissim
accͣatores cũ pplõ ꝙ̾ incitauerãt
sb̾̃clamare ceꝑunt. et crucem eiꝰ
uiolentis uocibus flagitare. Tũ
poncuis et illoꝵ clamoribus et
herodis tetrarche instiga cione
metuens ne regno pellẽtur ui¬
ctus est. Nec tñ ipẽ sentenciã
protulit. sed tradidit eum iudĩs
ut ipĩ deillo sim legem suam iu¬
dicarent. Dux̾unt igitur eum
flagellis uerberatum. et pͥusꝙͣ
cruci affig̾e̾nt illuserunt. indu¬
tum enim coloris punicei ueste.
ac spmis coronatũ. qiͣ regemsa¬
lutau̾unt. et ded̾unt ei cibũ fel¬
lis et mistuerunt ei acceti pocio¬
nem. post hec cõspuerunt in fa¬
tiem eius et palinis cecid̾unt.
Cũq ipĩ carifices de uestim̃tis
eius contend̾ent: sortiti sunt in¬

Expanded text:
uoces eius tamquam infaustas et inuoces eius tamquam infaustas et inpias insectabantur. quae cum Pilatus audisset et ille in defensionem sui nihil diceret, pronuntiauit nihil in eo damnatione dignum uideri. at illi iniustissimi accusatores cum populo, quem incitauerant, subclamare coeperunt et crucem eius uiolentis uocibus flagitare. tum Pontius et illorum clamoribus et Herodis tetrarchae instigatione metuentis, ne regno pelleretur; uictus est, nec tamen ipse sententiam protulit, sed tradidit eum Iudaeis, ut ipsi de illo secundum legem suam iudicarent. duxerunt igitur eum flagellis uerberatum et priusquam cruci adfigerent, inluserunt: indutum enim coloris punicei ueste ac spinis coronatum quasi regem salutarunt et dederunt ei cibum fellis et miscuerunt ei aceti potionem. post haec conspuerunt faciem eius et palmis ceciderunt. cumque ipsi carnifices de uestimentis eius contenderent, sortiti sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
um igitur ea que deus
impleret: ob ea mcitati et dñias
lrãs nestientes coierunt. ut deũ
suũ condampnarent. Qd̾ cũ stirẽt
futurũ. ac subinde dic̾e̾t oporte̾se
pati atq interfici pro salute mł¬
toꝵ. secessit tñ cũ discipulis suis
non ut uitaret qd̾ nccͣe erat ꝑpe¬
ti ac sustin̾e. sed ut ostenderet
ꝙ ita fieri oport̾e̾t in oĩ ꝑsecucoe
ne sua quis culpa madisse uide¬
atur. ac demĩciauit fore ut ab
uno eoꝵ prode̾tur. Itaq iudas
pͥmio illectus tradidit filiũ dĩ
iudeis. At illi cõp̾hensũ. ac
poncio pilato qui tunc legatꝰ
siriã regebat oblatũ.cruci affi¬
ci postulauerũt. obicientes ei
nichil aliud nͥ ꝙ dic̾e̾t se filiũ
dei esse tegem uideor. Item qr
dixerat si solueritis l templũ
qd̾ edificatũ est annis xlui. ego
illud in tuduo sine manibus re¬
sustitabo significans futurã bui¬
passionem suam et se auideis in¬
terfectum tertia die resiurectm.
ipe̾ enim erat um̃ dei templũ. ha

Expanded text:
um igitur ea quae Deus t, Christus impleret, ob ea incitati, et divinas litteras nescientes, coierunt ut Deum suum condemnarent. Quod cum sciret futurum, ac subinde diceret oportere se pati, ac interfici pro salute multorum, secessit tamen cum discipulis suis , non ut vitaret quod necesse erat perpeti ac sustinere, sed ut ostenderet quod ita fieri oporteret in omni persecutione, ne sua quis culpa incidisse videatur; ac denuntiavit fore ut ab uno eorum proderetur. Itaque Judas, praemio illectus, tradidit Filium Dei Judaeis. At illi comprehensum, ac Pontio Pilato, qui tum legatus Syriam regebat, oblatum, cruci affigi postulaverunt, objicientes ei nihil aliud, nisi quod diceret se Filium Dei esse, et regem Judaeorum: item quod dixerat: Si solveritis hoc templum, quod aedificatum est annis XLVI, ego illud in triduo sine manibus resuspassionem suam et se a Iudaeis interfectum tertio die resurrecturum. ipse enim fuerat uerum dei templum. has
Abbreviated transcription (Latin):
spineam. De cibo uero et potu
quẽ anteꝙͣ eum figerent ei ob¬
in siti mea potum mͥ dederunt
acetum. Item hoc futmͦ eciamsi.¬
billa concionata est. in cibum¬

Expanded text:
. de cibo uero et potu, quem antequam figerent ei obm fel et in siti mea potum mihi dederunt acetum. idem hoc futurum etiam Sibylla contionata est:
Abbreviated transcription (Latin):
ii ͦ Captabunt in amimã iusti
et sanguinẽ innocẽtem cõdam¬
puabunt. et factus est michi
ctus ad uictimã. In me cogitane¬
runt cogitaciones dicentes. ue
nnite mictamus lignũ in panẽ
eius et eradamus in t̾ram uitã ĩ¬
eius et nomꝰ eius non ent in
memoria amplius. lignũ autẽ
eius. quia ipẽ est cibus ac uita
omĩ qui credunt in carne̾ qmͣ
portauit. et in crucẽ qua pepẽ¬
dit. de qua tñ aꝑcius ip̃e moy¬
ses. in deutõnonno ita p̾dicanit.
Eut pendens uita tua ante ocu¬
los tuos ⁊ timebis die ac nocte.
et non credes uite tue. Idem nir¬
sus in num̾is. Non qͣiͣ homo deꝰ
suspenditur neqz qͣi filius hoĩt
minas patitur. zacharias ecia
sic tradidit. Et intuebutur ĩ
me ꝙ̃ tñsfix̾unt. Item daiudĩ
psalmo xxi ͦ Effod̾unt manuis
meas et pedes meos dinu̾ane¬
runt omña ossa mea. Ipi at̾
cõtemplati st̃ et uid̾unt me et
locutus est. fuit enm rex et
nũꝙͣ illa ꝑpessus est. sed spñs

Expanded text:
II: captabunt in animam iusti II: captabunt in animam iusti et sanguinem innocentem condemnabunt, et factus est mihi dsum ad uictimam: in me cogitauerunt cogitationem denite mittamus lignum in pane eius et eradamus a terra vitam eius et nomen eius non erit in memoria amplius’». Lignum autem eius, quia ipse est cibus ac uita omnium qui credunt in carnem quam portauit et in crucem qua pependit. de qua tamen apertius ipse Moyses in Deuteronomio ita praedicauit: et erit pendens uita tua ante oculos tuos, et timebis die ac nocte et non credes uitae tuae, idem rursus in Numeris: non quasi homo dominus suspenditur neque quasi filius hominis minas patitur. Zacharias etiam sic tradidit: et intuebuntur in me, quem transfixerunt. item Dauid in psalmo XXI: effoderunt manus meas et pedes meos, di-numerauerunt omnia ossa mea: ipsi autem contemplati sunt et uiderunt me et locutus est. fuit enim rex et numquam illa perpessus est, sed spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
Sic facta est uita hoĩs tprãlis
sed tñ longa que in mille ãnos
proditũ. et per om̃i scientiam
publicatũ. Cum uarro nõ igͦᷤ¬
raret argumentari uisus est.
cur putarentur antiqui mille
annos uictitasse. Ait enim apd
egipcios pro annis meuses
haberi. ut non solis per xii. sihͥ
cirtuitus faciat annũ. Sed lũa
ꝓspicue falsum est. Nemo em̃
tũc millestm̃ annũ trans gressi
est. Nũc uero qui ad centestm̃¬
nille certe ac ducentis mẽsibꝰ
unũt. Et auctores idonei tra¬
dinit. ad centũ xeͭͥ annos ꝓue¬
nne solere. Sed qr ignorabat
barro cur aut qͣnͣdo esset uita
hominis dn̾nita: ipẽ diminuit
cum sciret mille et qͣdiyigẽtis
mensibus homniẽ uiu̾e posse.

Expanded text:
sic facta est uita hominis temporaria, sed tamen longa, quae in mille annos proditum et per omnium scientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est, cur puta-rentur antiqui mille annos uictitasse. aitenim, aput Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per duodecim signa. circuitus faciat annum, sed luna,umentum perspicue falsum est: nemo enim tunc millesimum annum trans- gressus est, nunc uero qui ad centesimmille certe ac ducentis mensibus uiuunt. et auctores idonei tradunt ad centum uiginti annos perueniri solere. sed quia ignorabat Varro cur aut quando esset uita hominis deminuta, ipse deminuit, cum sciret, mille et qua.drmgentis mensibus posse hominem uiuere.
Abbreviated transcription (Latin):
In hac gͬ societate celi atq t̾re:
quor effigies exp̾ssa est in ho¬
mine: suꝑiorẽ ꝑtem tenent
ea que st diaboli. Corpus utiq
qd̾ quia t̾renũ est. aĩe debet
eẽ subiectũ sicut t̾ra celo. Est
enim qiͣ uastulũ quo tamꝙͣ do¬
micilio temporali: spũs hic ce¬
lestis utatur. ut̾usq officia st̃.
ut hoc qd est ex celo et deo im¬
peret. Illud uero qd̾ ex t̾ra et
diabolo: ẜuiat. Qd quid̾ nõ
fugit hominẽ neqz salustiũ.
qui ait. Sed nrã omĩs uis ĩ
recte si ita uixisset ut locutꝰ
est. ẜuiuit enm fedissimis uo¬
luptatibus suamqz ipse fin̾am
uite prauitate dissoluit. Ce si
aĩa ignis est ut ostendimus ĩ
celum debet eniti sicut ignis ne
extinguatur. hoc est ad in morta¬
litatem que in celo est. Et sicut
ardere nec uiuere potest ignis.
nͥ aliqua pigui mat̾ia teneat᷑
in qua habeat almm̃tum. sic aĩe
mat̾ia et cibus est sola iusticia
qua tenetur ad uitam. post h ͨ

Expanded text:
in hac igitur societate caeli atque terrae, in hac igitur societate caeli atque terrae, quorum effigies expressa est in homine, superiorem partem tenent ea quae sunt diaboli, corpus utique, quod quia terrenum est, animae debet esse subiectum sicut terra caelo. est enim quasi uasculum, quo tamquam domicilio temporali spiritus hic caelestis utatur. utriusque officia sunt, ut hoc quod est ex caelo et deo, imperet, illut uero quod ex terra et diabolo, seruiat. quod quidem non fugit hominem nequam Sallustium, qui ait: sed nostra omnis uis in recte, si ita uixisset ut locutus est. seruiuit enim foedissimis uoluptatibus suamque ipse sententiam uitae prauitate dissoluit. quodsi anima ignis est ut ostendimus, in caelum debet eniti sicut ignis, ne exstinguatur, hoc est ad inmortalitatem, quae in caelo est: et sicut ardere ac uiuere non potest ignis, nisi aliqua pingui materia teneatur in qua habeat alimentum, sic animae materia et cibus est sola iustitia, qua tenetur ad uitam. post haec
Abbreviated transcription (Latin):
plã non sũt. Nam t̾re iõ in carne
est humoris in sanguĩe. aeris
inspũ. ignis in calore uitali. S
neqz sanguis a corpore sec̾m pt̾
sicut humor a t̾ra. neq calor ui¬
talis aspũ. sicut ignis ab aere.
adeo reꝵ omi duo sola reꝑiunt᷑
us fictione conclusa est. Ex re¬
bus gͦ diu̾sis ac repugnͣtibus.
homo factus est. sicut ipẽ mũ¬
dus ex luce ac tenebris. ex uita
et morte que duo inter se pugͣ
Siat̾ corpus uic̾it aĩam dicti¬
omq subiecerit: sit in tenebris
sempit̾ms et in morte cuius
non ea uis est ut mniustas aiãs
extinguat oĩo: sed ut pumiat
in eternũ. Eam pena̾ scdãm mor¬
tem noĩamus que est et ipã
ppetua sicut minortalitas. pͥmã
sic diffimmnꝰ. Mors est nature
sic. Mors est et̾m doloris ꝓpessio.
uel ita. Mors est aia̾ꝵ ꝓm̾itis
ad et̾na supplicia dampnacio
Hec mutas pͣcudes non attĩgit
quaꝵ aĩe non ex deo constãtes.
sed ex coĩ aere morte soluũtur.

Expanded text:
falsa non sunt: nam terrae ratio in carne falsa non sunt: nam terrae ratio in carne est,. umoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. sed neque sanguis a corpore secerni potest sicut umor a terra neque calor uitalis a spiritu sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur ris fictione conclusa est. ex rebus ergo diuersis ac repugnantibus homo factus est sicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex uita et morte: quae duo inter se pugnasi autem corpus uicerit animam dicionique subiecerit, sit in tenebris sempiternis et in morte. cuius non ea uis est ut iniustas animas extinguat omnino, sed ut puniat in aeternum. eam poenam tem nominamus, quae est et ipsa perpetua, sicut et immortalitas. Primam sic definimus: Mors est naturaesic: Mors est aeterni doloris perpessio; vel ita: Mors est animarum pro meritis ad aeterna supplicia damnatio. Haec mutas pecudes non attingit, quarum animae non ex Deo constantes, sed ex co
Abbreviated transcription (Latin):
um gͦ marem pͥmũ ad
similitudinẽ suã fuixeis¬
set: tũ eciã femina̾ cõfigutauit.
ad ipĩs hominis effigiem ut
inter se ꝑmixti sexus ꝓpagare
sobolem possent. et onnẽ t̾rã
młtitudine opplere. In ipiũs at
hoi̾s fictione illaꝵ duaꝵ mat̾i¬
arum quas interse dixmmiꝰ esse
contrauas: iguis et aque con¬
clusit. ꝑfecitq iõnem. ficto eiꝰ
corpore spiranit. et ammã de
uitali fonte spũs sui. qui est
ꝑ hemnis ut ipius mundi ex
ecelo oritur adeo: corpus et̾ra.
cꝰ elimo dicimꝰ esse formatum.
Empedocles quem nestias ut¬
ne int̾ poetas. an inter phõs
nuineres. qr dereꝵ natura u̾si¬
bus st̃psit ut apud rõnos lucre¬
tius ⁊ uarro. quatuor elem̃ta
constituit. igue. aerem. aqm.¬
dam fortasse timiegistũ secutꝰ
qui mã corpora ex his qͣtuor ele¬
nontis constituta esse dixit adõ.
habere namq in se aliquid igte.
aliquid aeris. aliquid aque. aliqͥd
b̾e et neqz igne̾ esse. neqz aere.
neq aqͣm. neq t̾ram. que quid̃

Expanded text:
um ergo marem ad similitudinem suam primum finxisset, tum etiam foeminam configuravit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permisti sexus propagare sobolem possent, et omnem terram multitudine opplere. In ipsius autem hominis fictione illarum duarum materiarum, quas inter se diximus esse contrarias, ignis et aquae, conclusit perfecitque rationem. Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex e coelo, oritur a Deo, corpus e terra, cujus e limo diximus esse formatum. Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas, an inter philosophos numeres, quia de rerum natura versibus scripsit, ut apud Romanos Lucretius et Varro, quatuor elementa constituit, id est, ignem, aam; fortasse Trismegistum secutus, qui nostra corpora ex his quatuor elementis constituta esse dixit a Deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, aliquid aquae, aliquid terrae, et neque ignem esse neque aerem neque aquam neque terram. quae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tibus orientis om̃ĩ gn̾e ligm
arborqz conseuit ut ex ear
uariis fructibus aleretur. Ex¬
persq om̃i laborr deo patri
sũna deuocione ẜuiret. Tũ
dedit ei certa mandata quesi
obẜ̾uaffet mmnortalis man̾et
si transtendisset.morte affi¬
ce̾tur. Idat̾ p̾ceptũ fuit ex ar¬
bore una que fuit in medio
ꝑadisi. non gustaret in qͣ
ad decipiend̾ homine̾ intendit.
ut ei adm̾iet inmortalitate̾.
Et pͥmo mulierẽ dolo illexit.
ut uetitum cibum sumeret.
cepta igitur scĩa bom et ma¬
li pudere eum cepit nuditatis
sue. abstonditqz se a facie dei.
deus sentencia in pctõres da¬
ta. eiecit homine̾ deꝑadiso ut
lauit. ne homo posset accede
donec sũmũ iudiciũ faciat ĩ
t̾ra. et iustos uiros cultores
suos in eund̾ locuẽ reuocet.
morte sublata. sicut sacre uo

Expanded text:
tibus Orientis omni genere ligni arborumque consevit, ut ex earum variis fructibus aleretur, expersque omnium laborum, Deo patri summa devotione serviret. Tum dedit ei certa mandata: quae si observasset, immortalis maneret, si transcendisset, morte afficeretur. Id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una, quae erat in medio paradisi, non gustaret, in quad decipiendum hominem intendit, ut ei adimeret immortalitatem. Et primo mulierem dolo illexit, ut vetitum cibum sumeret; ercepta igitur scientia boni et mali, pudere eum nuditatis suae coepit, absconditque se a facie Dei, deus sententia in peccatores data eiecit hominem de Paradiso, ut lauit, ne homo posset accedere, donec summum iudicium faciat in terra et iustos uiros cultores suos in eundem locum reuocet morte sublata, sicut sacrae uo
Abbreviated transcription (Latin):
iacertare. bonũ silãre uirũ. sed
insidias fatere. ut sic hostes sit̃
omibus omes. Nostro autem
ppło quid hoꝵ pt̾ obici cuiꝰ ois
religio est sine scelere ac sme ma¬
cula uiuere. Cum igitur uideãt¬
ex hoc intelligere et illos qui bo¬
mi̾ faciũt pios esse. et se impios
qui nephanda cõmictunt. Neq
enim fieri pt̾ ut qui in omĩbꝰ
uite sue actibus non errant. in
ipã sũma eirent. hoc est in re¬
ligione que rer om̃ĩ caput est.
Impietas enĩ suscepta in eo qd̾
est sũmũ. ꝑcetera uinuersa
sequitur. eoqz fieri non potest.
ut ipĩ qui errant in omĩ uita. nõ
et in religione fallantur. qm̃ pi¬
etas in sũmo regulã tenens teno¬
rẽ suũ ẜuat in cet̾is. Ita fit ut
in utraqz parte decondicione reꝵ
que geruntur qualis sit sũma
ipsa nostatur.¬

Expanded text:
ia certare, bonum simulare uirum se; ia certare, bonum simulare uirum se; insidias facere, ut si hostes sint omnibus omnes. nostro autem populo quid horum potest obici, cuius omnis religio est sine scelere ac sine macula uiuere? cum igitur uideaex hoc intelligere, et illos qui bonum faciunt pios esse, et se impios, qui nefanda committunt: neque enim fieri potest, ut qui in omnibus vitae suae actibus non errant, in ipsa summa errent, hoc est in religione, quae rerum omnium caput est. Impietas enim suscepta in eo, quod est summum, per caetera universa sequeretur. Eoque fieri non potest, ut ipsi, qui errant in omni vita, non et in religione fallantur: quoniam pietas in summo regulam tenens, tenorem suum servaret in caeteris. Ita fit ut in utraque parte, de conditione rerum quae geruntur, qualis sit summa ipsa noscatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sua ferro metant. et qd est scele¬
ratius: ut sint rlĩonis antifices
qui ne uite sue quid̾ ꝑtant. sed
extinguendas publice animas
suas uendant. qui si iudices se¬
deant. aut inmerito ꝑdant m̾a¬
de cormpti: aut noxios impine
diictant. qui celũ q ipsum de¬
neficiis appetant. tamꝙͣ illoꝵ
maliciã terra non capiat. hec
iꝙͣ et his plura stelera utis
abhis funt: qui deos colunt.
Quis inter hec tot et tanta iu¬
fie locus est. Et ego de mltis
pauta collegi non ut arguerem
sed ut ostendem. Qui uolet scire
om̃a senece libros in manu su¬
mat. qui moꝵ uicioriq publicoꝵ
et descriptor uerissimus et accu¬
sator accerrimꝰ fuit. Sed et luci¬
lius tenebrosam istam uitam cir¬
hanc uero a mane ad noctem fe
soq profesto. Totus item ꝑiterq
dies pplũsqz patresqz. Iactare
inde foro se onmes decedere nusꝙͣ
uinse atq id̾ studio omnes dede¬
re et arti uerba dare. ut caute
possint pugnare. dolose blandi¬

Expanded text:
sua ferro metant et, quod est scelesua ferro metant et, quod est sceleratius, ut sint religionis antistites, qui ne uitae quidem suae parcant, sed extinguendas publice animas suas uendant, qui si iudices sedeant, aut inmeritos perdant mercede corrupti aut noxios inpune dimittant, qui caelum quoque ipsum ueneficiis adpetant, tamquam illorum malitiam terra non capiat: haec, inquam, et his plura scelera utique ab iis fiunt qui deos colunt. quis inter haec tot et tanta iustitiae locus est? et ego de multis pauca collegi, non ut arguerem, sed ut ostenderem. qui uolet scire omnia, Senecae libros in manum sumat, qui morum uitiorumque publicorum et descriptor uerissimus et insectator acerrimus fuit. sed et Lucilius tenebrosam istam uitam cirnunc uero a mani ad noctem, festo atque profesto, totus item pariterque die populusque patresque iactare indu foro se omnes, decedere nusquam, uni se atque eidem studio omnes dedere et arti, uerba dare ut caute possint, pugnare dolose; blandit
Abbreviated transcription (Latin):
bonos aut dicunt aut facunt
digniores. Non emꝰ de ño. sed
ex illoꝵ m̃o semꝑ existunt. qͥ
uias obsideant armati. maria
p̾dentur. uel si palam grassari
non licuit: uenena clain tempe¬
rent. qui uxores necent: ut do¬
tes ear lucrentur. aut urores¬
maritos ut adulteris nibent.
qui natos ex se pueros strangu¬
lant. aut si nniũ pi fuerint
exponant. Qui libidines incestas
nec a filia. nec asorore. nec a mrẽ
nec a sacerdote contineant. Qui
aduersus ciues suos patriãq cõ¬
iurent. Qui nec culeũ metuant.
Qui demqz saculegia cõmictant
et deor quos colunt templa dispo¬
lient. Et ut que leuia st̾ atqr usi¬
tata dicamus qui h̾editates cap¬
tent. testam̃ta supponant. iusta
hedes b auferant. uel excludant.
qui corpora sua sub libidinibus ꝓ¬
stituant. qui deniqz inmemoit
quid nati st̃: cũ feĩs paciencia
certant. qui sanctissimã q corp¬
ris sui ꝑtem contra fas onme pa¬
luant: ac ꝓphanent. qui uuilia

Expanded text:
bonos aut dicunt, aut faciunt, bonos aut dicunt, aut faciunt, digniores. Non enim de nostro, sed ex illorum numero semper existunt, qui vias obsideant armati, maria praedentur; vel si palam grassari non licuit, venena clam temperent; qui uxores necent, ut dotes earum lucrentur, aut maritos, ut adulteris nubant, qui natos ex se pueros aut strangulent, aut si nimium pii fuerint, exponant; qui libidines incestas, nec a filia, nec a sorore, nec a matre, nec a sacerdote contineant; qui adversus cives suos patriamque conjurent: qui nec culleum metuant; qui denique sacrilegia committant, et deorum, quos colunt, templa dispolient; et ut quae levia sunt atque illis usitata dicamus, qui haereditates captent, testamenta supponant, justos haeredes vel auferant, vel excludant; qui corpora sua libidinibus prostituant; qui denique immemores, quid nati sint, cum feminis patientia certent, qui sanctissimam quoque corporis sui partem contra fas omne polluant ac profanent, qui uirilia
Abbreviated transcription (Latin):
ant parq hñt interfic̾e quos
odu̾nt nͥ eciã crudelitas corꝑibꝰ
illudat. Si qui autẽ doloris uel
mortis metu l suapte ꝑfidia ce¬
leste sacrĩ deseruerint et ad fu¬
nesta sacrificia consenfrint: ees
laudant. et honoribus mactat̃
ut eoꝵ exemplo ceteros illiciant.
Qui at̾ magni existimau̾int fi¬
dem cultoresqz se dei non abue¬
gauerint in eos totis carmfici¬
ne sue uiribus ueluti sangnem
siciant. incumbunt et despera¬
tos uocant. qr corpori suo mi̾me
ꝑcunt. qiͣ quicꝙͣ desperacius eẽ
possit ꝙ torquere ac dilamare
eum ꝙ̃ scias esse inuocentẽ. adeo
nec pudor ullus apud eos suꝑest.
a qͥbus abest oĩs hũanitas. et
retorquent in hoiẽs iustos cõni¬
tia sͥ. congruencia. impios eĩ
uocant impii sailicet ipĩ. et ab
hũano sanguĩe abhorrentes: c̃¬
si et actus suos conside̾nt. et il¬
lor quos tamꝙͣ ipios dampuãt
iam intelligant ꝙͣ mendaces
sint. Et his omibus q̃ adu̾sus

Expanded text:
ant parumque habent interficere quos ant parumque habent interficere quos oderunt, nisi etiam crudelitas corporibus inludat. si qui autem doloris uel mortis metu uel suapte perfidia caeleste sacramentum deseruerint et ad funesta sacrificia consenserint, eos laudant et honoribus mact.ant, ut eorum exemplo ceteros inliciant. qui autem magni aestimauerint fidem cultoresque se dei non abnegauerint, in eos uero totis carnificinae suae uiribus, ueluti sanguinem sitiant, incumbunt et desperatos uocant, quia corpori suo minime parcunt: quasi quicquam desperatius esse possit quam torquere ac dilaniare eum quem scias esse innocentem. adeo nec pudor ullus aput eos superest a quibus abest omnis humanitas et retorquent in homines iustos conuicia sibi congruentia. inpios enim uocant, ipsi scilicet pii et ab humano sanguine abhorrentes, csi et actus suos considerent, et illorum quos tanquam impios damnant, jam intelligant, quam mendaces sint, et iis omnibus, quae adversus
Abbreviated transcription (Latin):
ter se putat malefactoꝵ uolupta¬
tibus securius ꝑfrui posse: ꝙͣ
si nemo sit cui delicta non pla¬
ceant. Eigo tamꝙͣ scelerum et
malicie sue testes extirpare fundi¬
tus intantur et tollere. guesq sͥ
putant tamꝙͣ uicia eoꝵ coargu¬
antur. Cur eniꝰ st̃ aliqͥ intempe¬
stue bom qui corruptis moribus
publicis conuioũ bene uiuendo
faciant: Cur non omes suit eq̃
mali. rapaces impudici. adult̾i.
cupidi. frandulenti. Qnͥ pocuis
aufferantur. qͥbus coram male
uiuere pudet. qui peccanciũ frõ¬
tem et si non uerbis qr tacent.
tnꝰ ip̃o uite gn̾e dissilĩ feriunt
et uerberant. Castigare enm ui¬
detur quicũqz dissentit. nec est
magnope mirand si adu̾sus ho¬
mines ista funit. cum adu̾sus
ipm̃ deũ pp̃ eamd̾ cam insurrexe¬
rit eciã pplũs in spe constitutus.
nec dei nestius. Sequiturq iustos
ead̾ nccͣitas. que ipm̃ iusticie uio¬
lauit auctorem. uerant gͦ et ex¬
quisitis penaꝵ gn̾ibus excruci¬

Expanded text:
ter se putat malefactorum uoluptater se putat malefactorum uoluptate securius perfrui posse, quam si nemo sit cui delicta non placeant. ergo tamquam scelerum et malitiae suae testes extirpare funditus nituntur et tollere grauesque sibi putant, tamquam uita eorum coarguatur. cur enim sint aliqui intempestiue boni, qui corruptipublicis, convicium bene vivendo faciant? Cur non omnes sint aeque mali, rapaces, impudici, adulteri, perjuri, cupidi, fraudulenti? quin potius auferantur, quibus coram male vivere pudet; qui peccantium frontem, etsi non verbis, quia tacent, tamen ipso vitae genere dissimili feriunt et verberant? Castigare enim videtur quicumque dissentit. Nec est magnopere mirandum, si adversus homines ista fiunt, cum adversus sum Deum, propter eamdem causam, insurrexerit etiam populus in spe constnec dei nescius, sequiturque iustos eadem necessitas quae ipsum iustitiae uiolauit auctorem. uexant ergo et exquisitis poenarum generibus excruci
Abbreviated transcription (Latin):
uero menarrabile est qd fit adn̾¬
sus eos qui male facere neq̃unt.
et nulli noceniciores hñtur ꝙͣ qͥ
st̃̾ ex omĩbus nocentes. Audent
igitur horẽs improbissim iusti¬
cie facere mencionẽ qui feras
inmanitate unicunt. qui placi¬
dissim̃ dei gregem uastant. lupi
seu raptores atra in nebula
quos improba uentus exegit
cecos rabies. uerum hos non bẽ¬
tris. sed cordis rabies efferauit.
nec atra in nebula. sed aꝑta p̾da¬
cione grassantur. nec eos umꝙͣ
constiencia stelerũ reuocat. nesa¬
ctum ac pium nomꝰ iusticie ore illo
uiolent. qd̾ cruore innocentiũ ta̾ꝙͣ
ritus bestiaꝵ madet. hꝰ tanti et tã
ꝑtinacis odn ꝙͣ potissim causam
esse dicamus. utiũ ne u̾itas odiũ
parit. ut ait poeta qͣi dño spũ
instructus. an erubestũt cõram iu¬
stis et bois esse neꝙͣ: an pocus
utrũqz. Nam et ueritas ideo sẽꝑ
inuisa est. ꝙ is qui p̾cat uult
hrẽ libm̃ pectandi locum. nec ali¬

Expanded text:
uero inenarrabile est quod fit adueuero inenarrabile est quod fit aduersus eos qui malefacere nesciunt, et nulli nocentiores habentur quam qui sunt ex omnibus innocentes. audent igitur homines inprobissimi iustitiae facere mentionem, qui feras inmanitate uincunt, qui placidissimum dei gregem uastant lupi ceu raptores atra in nebula, quos inproba uentris exegit caecos rabies. uerum hos non uentris, sed cordis rabies efferauit nec atra in nebula, sed aperta praedatione grassantur nec eos umquam conscientia scelerum reuocat, ne sanctum ac pium nomen iustitiae ore illo uiolent quod cruore innocentium tamquam rictus bestiarum madet. huius tanti et tam pertinacis odii quam potissimum causam esse dicamus? utrumne ueritas odium parit, ut ait poeta quasi diuino spiritu instinctus, an erubescunt coram iustis et bonis esse nequam, an potius utrumque? nam et ueritas ideo semper inuisa est, quod is qui peccat uult habere liberum peccandi locum nec ali
Abbreviated transcription (Latin):
on nũꝙͣ tam̾ senciũt se
malos esse et ueterumn
stlõꝵ statum laudant. et desus
moribus m̃itisq cõiectant abẽ
iisticiã. qmͣ obu̾santem oculis suis
nontinꝰ non suscipiunt. nec agͦ¬
sunt. um eciã uiolent̾ od̾unt et
ysecũtur. et ext̾m̃are contendũt.
figamus hanc it̾m nõ esse iusti¬
ciam qmͣ nos seqͥnr. Quomodo
siilla uen̾it. qm̃ uerã putant.
eam recipient. qui lamant et oc
aidunt eos quos et ipĩ fatentur
mitatores esse iustoꝵ qui bona
oꝑantur et iusta. cum si tiñ m ͦ
malos occid̾e̾nt: digm essent ad
quos iusticia non ueniret. cu nl¬
la fuit alia causa luꝙ̃di t̾ram
ꝙͣ humam cruoris effusio: ꝙͣto
magis cum pios interficiant.
et ipos iusticie sectatores pro ho¬
stibus ducant. m̾no uero plusꝙͣ
pro hostibus. quibus utiq cum
uãs eoꝵ et opes et liberos fr̾o
est locus int̾ arma clementie.
aut si adeo seuire placuit. nich̾
plus in eos fit. ꝙͣ ut occidantur.
bin fruitutem abducantur. hoc

Expanded text:
nquam tamen sentiunt se malos esse, et veterum saeculorum statum laudant, et de suis moribus meritisque conjectant abesse justitiam: quam obversantem oculis suis non tantum non suscipiunt, nec agnoscunt, verum etiam violenter oderunt, et persequuntur, et exterminare contendunt. Fingamus hanc interim non esse justitiam, quam nos sequimur: quomodo, si illa venerit, quam veram putant, eam reccidunt eos quos et ipsi fatentur imitatores esse iustorum, quia bona operentur et iusta, cum si tantummodo malos occiderent, digni essent ad quos iustitia non ueniret: cui nulla fuit alia causa linquendi terram quam humani cruoris effusio. quanto magis, cum pios interficiant et ipsos iustitiae sectatores pro hostibus ducant, immo uero plus quam pro hostibus? quibus utique, cum animas eorum et opes et liberos ferroest locus inter arma clementiae, aut si adeo saeuiri placuit, nihil plus in eos fit quam ut occidantur uel in seruitutem abducantur. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tas p̃ua et uiciosus animꝰ et ꝙ̃
ignoracio excusare non potest
pumetur. Ergosicut uirtus nõ
est bonuĩ ac malũ stire: ita uirtꝰ
est bonuĩ fac̾e̾. malũ non facere.
Et tñ stĩa sic cũ uirtute cõiuncta
est: ut sciencia p̾cedat uirtutem
tius igitur paulo melius uirtꝰ
est uiciũ fugere et sapĩa pͥma.
sed mepte ꝙ eam econt̾rio t̾mina¬
q igitur indiget diffinicione.
quia nat᷑a᷑ rei talis est. ut utiu̾q
aut intelligi. aut non intelligi
sit ncc̃e. uerũ nos faciamus qd̾
ille debuit. uirtus est iram cohi¬
bere. cupiditatem cõpest̾e̾. libidi

Expanded text:
tas praua et uitiosus animus, quem ignoratio excusare non potest, punietur. ergo sicut uirtus non est bonum ac malum scire, ita uirtus est bonum facere, malum non facere. et tamen scientia sic cum uirtute coniuncta est, ut scientia praecedat uirtutem,tius igitur paulo melius: uirtus est uitium fugere et sapientia prima, sed inepte, quod eam contrario terminaque igitur indiget definitione, quia natura rei talis est, ut utrumque aut intellegi aut non intellegi sit necesse. uerum nos faciamus quod ille debuit. uirtus est iram cohibere, cupiditatem conpescere, libidin
Abbreviated transcription (Latin):
UI
grassabitur. nemo ex̾citũ ducet. ut
rapiat et uastet aliena. Item si ar¬
dor libidinũ conpͥmatur. oĩs etas
et sexus retinebit suam sanctita¬
tem. Nemo quicꝙͣ pudend̾ aut pa¬
cietur aut faciet. gͦ uniu̾sa scele¬
ra et flagicia. his cõmotiombꝰ
uirtute sedatis exhomĩ uita mori¬
busqz tollentur. Que sedacio cõ¬
mocionũ et affectuũ hanc habet
rõuem: ut omĩa recta faciamus.
Onme igitur uirtutis offiñ est
non pͤcare: quo profecto fungi
non pt̾. qui deum nestit. qm̃ ig
racio eius aquo bona oriuntur
imprudentem impingat in ui¬
cia nccͣe est. Itaqz ut breuius et
si gnificancius utriusq rei sũma
officia det̾minem. sciencia est
deu nosse. uirtutis colere. in illo
sapĩa. in hoc iusticia cõtinetur

Expanded text:
ue grassabitur, nemo exercitum ducet, ut rapiat et uastet aliena. item si ardor libidinum conprimatur, omnis aetas et sexus retinebit suam sanctitatem, nemo quidquam pudendum aut patietur aut faciet. ergo uniuersa scelera et flagitia his commotionibus uirtute sedatis ex hominum uita moribusque tollentur. quae sedatio commotionum et adfectuum hanc habet rationem, ut omnia recta faciamus. omne igitur uirtutis officium est non peccare. quo profecto fungi non potest qui deum nescit, quoniam ignoratio eius a quo bona oriuntur, inprudentem inpingat in uitia necesse est. itaque ut breuius et significantius utriusque rei summa officia determinem, scientia est deum nosse, uirtus colere: in illo sapientia, in hoc iustitia continetur