comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inoriundo sole. uel interrena
fecunditate prospexit. si mĩȩ
haud ẽ dubitandum. c̃tẽplatio¬
nem apud illum fidelium ua¬
lituram ẽẽ meritoram. Precla¬
re autem et fidem acuendo in¬
texuit. et fidei ipsi uirtutum
fundamenta subiecit. Nam
ut fortitudinis incentiuum
est fides. ita fidei firma m̃ tũ
est fortitudo.
Tom̃is qui dicit uerbum
infilium hominis. remit.¬
dixerit. non remitetur ei
utiq filium hominis xp̃m in¬
tellegimus. quide sc̃ospuge.
netatus et uirgine est: quod
parens eius interris sola sit uir
nem non mereantur adipisci:
Sed ubi unitas potestatis est.
nulla comparationis ẽ questi¬
.o. Neq controuersia magnitu.¬
dinis. cum magnus sit dominꝰ.
et magnitudinis eius finis eẽ
non possit.Sigͥ quod credi¬
mus unitas trinitatis ẽ. indi¬
screta utiq magnitudo. sicut
indiscreta operatio. Quod in
sequentibus de monstratur.
Namcum alibi dictum sit.
pater uobis dat quod loqua¬
mini.hic subiecit. Sp̃s enim

Expanded text:
in oriundo sole uel in terrena. in oriundo sole uel in terrena. fecunditate prospexit, si miserihaut esse dubitandum contemplationem aput illum fidelium ualituram esse meritorum. praeclare autem et fidem acuendo intexuit et fidei ipsi uirtutum fundamenta subiecit: nam ut fortitudinis incentiuum est fides ita fidei firmamentum est fortitudo. Et omnis qui dicit uerbum in filium hominia remitdixerit non remittetur ei. utique filium hominis Christum intellegimus, qui de sancto spiritu generatus et uirgine est, quod parens eius in terris sola sit uirgnem non mereantur adipisci? sed ubi unitas potestatis est, nulla conparationis est quaestio neque controuersia magnitudinis, cum magnus sit dominus et magnitudinis eius finis esse non possit. si igitur, quod credimus, unitas trinitatis est, indiscreta utique magnitudo, sicut indiscreta operatio, quod m sequentibus demonstratur; nam cum alibi dictum sit: pater uobis dat quod loquamini, hic subiecit: spiritus enim
Abbreviated transcription (Latin):
uilitas delictorum. Morsem¬
uilis. sed pretiosa uirtus. Et eñi
aduersarius tãquã captiua
mancipia. uilioris pretio aesti¬
mationis addicit. At uero do¬
minus tanqua speciosa serui¬
tia. quȩ ad imaginẽ et simili.¬
tudine sifecit. idoneos suio¬
peris aestimat. Magno p̃tio
nos redemit. sicut sc̃s apłsdix̃.
Et bene magno. quod nonesti¬
matur ere. sed sanguine. quia
pro nobis xp̃s ẽ mortuus. quip¬
Sicut etiam sc̃s petrus in epła¬
sua commemorat. scribens ad
nos. Quia noncorruptibili ar¬
gento. uel auro inquit redẽpti
estis. de aliena ur̃a conuessati.¬
one paternȩ traditionis. sed p̃¬
tioso sangumne quasi agni inẽ¬
taminati. et inmaculati iħ u
xp̃i. Et benepretioso. quia in¬
maculati corporis sanguis est.
quia sanguis ẽ filii dĩ. qui nõ
solum de maledicto legis: sed
etiam de impietatis morte per¬
petua nos redemit. In summagͥ
hic sensus ẽ. Si dñs uilib auib
et infidelibus hominibus. ł

Expanded text:
vilitas delictorum! Morsvilitas delictorum! Morsuilis, sed pretiosa uirtus. etenim aduersarius tamquam captiua mancipia uilioris pretio aestimationis addicit, at uero dominus tamquam speciosa seruitia, quae ad imaginem et similitudinem sui fecit, idoneus sui operis aestimator magno pretio nos redemit, sicut sanctus apostolus et bene magno, quod non aestimatur aere, sed sanguine, quia pro nobis Christus est mortuus, qui psicut etiam Petrus sanctus in epistula conmemorat sua scribens ad nos: quia non corruptibilibus argento uel auro inquit redemti estis de uana uestra conuersatione paternae traditionis, sed pretioso sanguine quasi agni incontaminati et inmaculati Christi Iesu. et bene pretioso, quia inmaculati corporis sanguis est, quia sanguis est fili dei, qui non solum de maledicto legis, sed etiam de inpietatis morte perpetua nos redemit. in summa igitur hic sensus est: si dominus uilibus auibus et infidelibus hominibus uel
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. qui habes imagine. accepi¬
stimunitionẽ. Unde et hoc
proficit ad salutem. ut sine
permissione dĩ. diabolũ non¬
posse nocere cognoscas:. Ne po¬
tentiam diaboli magis timeaᷤ.
quam diuinitatis offensam.
Iam illud non dubium est. aĩe
passerẽ comparari. cum legeriᷤᷤ.
anima nr̃a sicut passer erepta ẽ
delaqueo uenantiũ. Et alibi.
Quomodo dicitis animȩ meę.
trans migra in montẽ sicut paᷤ¬
ser: Ipsũ quoq hominũ legi¬
mus passeri comporart. quia
scriptum est. Ego autẽ sicut
passer singularis in .edificio.
Scilicet exduobus passeribus
inunum passerem.hoc est in¬
spũ alis substantię sublimita.¬
tem concordantis utriusq alȩ
compage formatus. Ergo pas.¬
ser bonus ẽ. cui uolanchi natu¬
ra suppeditat. Est aetiã maluᷤ
passer.qui uolandi usũ terre.¬
nȩ uitio labis aboleuerit.Qua¬
les sunt isti passeres. quidipon¬¬
dioueneunt :Alibi asse uene¬
unt. alibi dipondio. Quanta

Expanded text:
tem, qui habes imaginem, accepitem, qui habes imaginem, accepisti munitionem; unde et hoc proficit ad spermissione dei diabolum nocere non posse cognoscas, ne potentiam diaboli magis timeas quam diuinitatis offensam. lam illud non dubium est animae passerem conparari, cum legeris: anima nostra sicut passer erepta est de laqueo uenantium. et alibi: quomodo dicitis animae meae: transmigra in montes sicut passer? ipsum quoque hominem legimus passeri conparari, quia scriptum est: ego autem sicut passer singularis in aedificio, scilicet ex duobus passeribus in unum passerem, hoc est spiritalis substantiae subtilitatem cocompage formatus. Ergo passer bonus est, cui volandi natura suppeditat. Est etiam malus passer, qui volandi usum terrenae vitio labis aboleverit: quales sunt isti passeres, qui dipondio veneunt. 117. Alibi asse veneunt, alibi dipondio . Quanta
Abbreviated transcription (Latin):
Ille auctionatur ad mortẽ. hic
redimit ad salutẽ. Unde matħs¬
bene duos passeres posuit. corpꝰ
animãq significans. Om̃ caro
quoq sicd̃ sentiens dĩ legi. et
exuens se lege peccati. in natu¬
rã animȩ sensuum puritate tr̃a.¬
sierit. alis ad cęlũ spiritalibus
eleuatur. Itaq docemur quia
uolandi nobis gram natura de.¬
dit. uoluntas abstulit. Quȩ ma¬
lorum escis grauat anima : atq
innaturã corporeȩ molis incli.¬
nat. Meritoq posuit. quia ne¬
mo illorum cadit sine uolun¬¬
tate dĩ. Quodenim cadit. uer¬
git in terra. Et quod uolat.
fastigio immortalitatis euehi¬
tur. N ecui autẽ dubiũ ẽẽt quod
matħs dixit. lucas euidenter
absoluit. quia uoluntas di co.¬
gnitio est. Non enim quicũq
cadit: uoluntate dĩ cadit.
Sed qui delictorum suorum
mole ruerit. dm̃ latere non
poterit. Nam et u iob ex dei
uoluntate tẽptatur. Dedit tͥ
aduersarium. sed proposuit p̃¬
mium. Nec excuses fragilita.¬

Expanded text:
ille auctionatur ad mortem, hic ille auctionatur ad mortem, hic redimit ad salutem. unde bene Matthaeus duos passeres posuit corpus animamque significans, quoniam caro quoque si consentiens legi dei et exuens se lege peccati in naturam animae sensum puritate transierit, alis ad caelum spiritalibus eleuatur. itaque docemur quia uolandi nobis gratiam natura dedit, uoluptas abstulit, quae malorum escis grauat animam atque in naturam corporeae molis inclinat. meritoque posuit quia nemo illorum cadit sine uoluntate dei; quod enim cadit, uergit in terram et quod uolat fastigio inmortalitatis euehitur. ne cui autem dubium esset quod Matthaeus dixit, Lucas euidenter absoluit, quia uoluntas dei cognitio est; nocadit, voluntate Dei cadit; sed qui delictorum suorum mole ruerit, Deum latere non poterit; nam et Job ex Dei voluntate tentatur . Dedit tibi adversarium, sed proposuit praemium. Nec excuses fragilita
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ cure numerantis in tendit
excubiã. s cui cognita sunt oĩa. Be
ł illa que uolu¬
mus seruare numeramus. Pos¬
sumus tamenhic discutere ali.
enim quinq: isti passeres.quinq
cẽ corꝑis sensus. Tactus. odoratꝰ.
gustus. uisus. auditus. Quimͦ
passerum si terrenarum sordiũ
rimentur illuuiem. atq ex
incultis locis ac fetidis cibum
querant. delictorũ suorũ la¬
queis occupati. ad superioꝵ
oꝑm fructus. quib epulant̃
animi reuolare non possunt.
Est enim lenocinantis quidã
laqueus uoluptati s. qui nr̃o¬
rũ uestigiis ammorũ quȩdã
uincula subnectat. ut si igniũ
uigorem. puritatẽq nature. ter¬
renȩ materiȩ sensus hebetaue¬
rit. luxuriȩ pretiosecularis ad¬
dictum. subquadã uitiorum
auctione constituat. Sunt etiã
quȩdamnr̃orum nundine de¬
lictorum. Itaq uariarum capti
illecebris uoluptatum. aut ue.¬
nundamur sub peccato. aut re¬
dimimur apeccato. Xp̃s nos re¬
demit. ad uersarius uendidit.

Expanded text:
deus curae numerantis intendit deus curae numerantis intendit excubiam, sed cui cognita sunt omnia qua illa quae uolumus seruare numeramus. possumus tamen hic discutere aliquenim quinque isti passeres quinque esse corporis sensus, tactus odoratus gustus uisus auditus, qui modo passerum si terrenarum sordium rimentur inluuiem atque ex incultis locis ac faetidis cibum quaerant, delictorum suorum laqueis occupati ad superiorum operum fructus, quibus epulantur animi, reuolare non possunt. est enim lenocinantis quidam laqueus uoluptatis, qui nostrorum uestigiis animorum quaedam uincla subnectat, ut si igneum uigorem puritatemque naturae terrenae materiae sensus hebetauerit, luxuriae pretio saecularis addictum sub quadam uitiorum auctione constituat. sunt etiam quaedam nostrorum nundinae delictorum. itaque uariarum capti inlecebris uolup tatum aut uenundamur sub peccato aut redimimur a peccato. Christus nos redimit, aduersarius uendit;
Abbreviated transcription (Latin):
petuã. dm̃q solũ eẽ metuendum.
cuius potestati non natura pre¬
scribat. sed eadẽ natura subiaceat.
Mortẽ ueronon ẽẽ terribilẽ. qua
locu pletiore fenore sit immari.¬
talitas redẽptura. Inspirauerat
dñs simplicitatis affectũ. uitu¬
tẽ mentis erexerat. fides sola
nutabat. Bene eam de uiliori.¬
bus roborauit. Nam sids̃ obliui¬
oñe passerum non habet.hom.¬
num habere qui potest: Quod
sitanta ẽ dĩ. et tã aeterna maie¬
stas. ut unus ex passerib aut
nostrorũ numerus capillorum
preter scientiam dei nonsit.
quã indignũ ẽ aestimare. quod
fidelium corda dñs aut igno¬
ret. aut spernat . qui uiliora
cognoscat : Fortasse dicat ali¬
quis. Quomodo apls dixit.
nunquid debob cura ẽ dõ:
cũ utiq bos passere pretiosior
sit. Sed aliud ẽ cura. aliud sci¬
entia. Demiq numerus capillo¬
rum. non inactu cõputationiᷤ.
sed infacilẽtate cognitionis ac-¬
cipiatur. Nonenim sollacita

Expanded text:
petuam deumque solum esse metuendum, petuam deumque solum esse metuendum, cuius potestati non natura praescribat, sed eadem natura subiaceat, mortem uero non esse terribilem, quam locupletiore faenore sit inmortalitas redemtura. inspirauera dominus simplicitatis adfectum, uirtutem mentis erexerat, fides sola nutabat; bene eam de uilioribus roborauit; nam si deus obliuionem passerum non habet, hominum habere qui potest? quod si tanta est dei et tam aeterna maiestas, ut unus ex passeribus aut nostrorum numerus capillorum praeter scientiam dei non sit, quam indignum est aestimare quod fidelium corda dominus aut ignoret aut spernat, qui uiliora cognoscat! Fortasse dicat aliquis: quomodo apostolus dixit: numquid de bubus cura est deo, cum utique bos passere pretiosior sit? sed aliud est cura, aliud scientia. denique numerus capillorum non in actu conputationis, sed m facilitate cognitionis accipitur; non enim sollicitam
Abbreviated transcription (Latin):
onne quinq: passeres uene.¬
unt dipondio : Et unus ex
illis non est in obluuone coram
dño. Sed et capilli capitis ur̃i
om̃s numeratisunt. Nolite ti¬
mere. multis passerib pluris
uicherrimum locum tenen¬
de simplicitatis. et aemulan¬
dȩ fidei saluator intexuit. ne
iuidaicȩ more perfidiȩ. alia ꝓ¬
mamus affectu. alia uoce simu.¬
lemus. cũ ultimo tp̃r. occulta co¬
gitationum occas antuim. aut
etiam defendentium. secretum
nr̃ȩ mentis apertura uideant̃.
Quȩ enim maior ẽ. simplicita¬
tis illecebra. quam ut unusquiꝰ¬
q cognoscat latebrã fraudis ẽẽ
causa perfidiȩ. quȩ aut exinoli¬
ta malitia. aut exaccidenti me.¬
tu nascitur. nequis metu territꝰ
potestatis. dm̃ quem corde cogne¬
scit negare cogatur. pulchre addi¬
dit animȩ tantum formidabile
ẽẽ supplicium: penam corporis
non esse metuendam. Mors eñi
naturȩ finis. non pene ẽ. Et idõ
mortẽ supplicu corporalis eẽ de¬
fectum. penã uero animȩ ẽe per¬

Expanded text:
onne quinque passeres veneunt dipondio, et unus ex illis non est in oblivione coram Domino? Sed et capilli capitis vestri omnes numerati sunt. Nolite timere, multis passeribus pluris Pulcherrimum locum tenendae simplicitatis et aemulandae fidei Salvator intexuit, ne Judaicae perfidiae more alia premamus affectu, alia voce simulemus; cum ultimo tempore occulta cogitationum accusantium, aut etiam defendentium secretum nostrae mentis aperitur, ut videantur. Quae enim major est simplicitatis illecebra, quam ut unusquisque cognoscat latebram fraudis esse causa perfidiae, quae aut ex inolita malitia, aut ex accidenti metu nascitur; 1436 ne quis metu territus potestatis, Deum quem corde cognoscit, negare conetur, pulchre addidit animae tantum formidabile esse supplicium, poenam corporis non esse metuendam; mors enim naturae finis, non poena est; et ideo mortem supplicii corporalis esse defectum, poenam uero animae esse per
Abbreviated transcription (Latin):
Quod docuit uirtutes celoꝵ
moueri. dñm solũ ẽẽ unigenitũ
dĩ filiũ. incunus passione tenebre
ꝑdiem factesunt. terra
obscurata ẽ. sol refugit. Ergo
omẽm quẽ mũdana sibi pruden-¬
tia falso uendicat principatũ
sapientia uere possidet sp̃alis.
Presertm cũ audacius ut aliꝗd
usurpemꝰ. ipsa fides nr̃a. ipsũ mi¬
steriũ trinitatis. sine actriplici
sapientia ẽẽ nonpossit. Nisi
credamꝰ et illũ naturaliter pa¬
trẽ qui nobis genuit redẽptorẽ.
nosredemit. et illũ rationa¬
bilẽ sp̃m qui rationẽ celestem
colende diuinitatis. et uite re¬
gende humanis pectoribꝯ in¬
fudit. Nec ꝗsquã putet nos
potestatis aut uirtutis fecisse
distantiã. cũ hec calumnia etiã
paululũ posset incessere. Neq¬
eñĩ aliã distantiã feẽ ille cũ dix̃.
Diuisiones aũt gr̃arũ sunt. idẽ

Expanded text:
quod docuit uirtutes caelorum quod docuit uirtutes caelorum moueri, dominum solis esse unigenitum dei filium, in cuius passione tenebrae per diem factae sunt, terra obscurata est, sol refugit? ergo omnem quem mundana sibi prudentia falso uindicat principatum sapientia uere possidet spiritalis, praesertim cum, audacius ut aliquid usurpemus, ipsa fides nostra, ipsum mysterium trinitatis sine hac triplici sapientia esse non possit, nisi credamus et illum naturaliter patrem, qui nobis genuit redemtorem, enos redemit, et illum rationabilem spiritum, qui rationem colendae diuinitatis et uitae regendae humanis pectoribus infudit. nec quisquam putet nos potestatis aut uirtutis fecisse distantiam, cum hac calumnia etiam Paulum possit incessere. neque enim distantiam fecit ille, cum dixit: diuisiones gr
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃to.cibo.nũntio. At uero
sc̃s lucas uelut quendã historicũ
ordinẽ tenuit. et plura nob̃ gestoꝵ
dña miracula reuelauit. ita tam̃.
ut om̃s sapientiȩ uirtutes eugłii
istius complecteretur historia.
Quid enĩ p̃cellentius ad sapientiã
naturalẽ. quã quod sp̃m scm
creatorẽ etiã domincȩ incarna.¬
tionis extitisse reserauit. Do-¬
cet ergo naturalia sic. Erat sp̃s.
Uñ dd docens sapientiã naturalẽ.
Emite in quid sp̃m tuũ et creabunt̃.
Docet moralia meodẽ libro. cũme
in illis beatitudinibꝰ docet moreᷤ.
quẽ admodũ amare inimicũ de-¬
beã. quẽ admodũ non referire
et ꝑcutȩ uerberantẽ. quẽ admo¬
dũ benefacere. mutuũ dare.
cũ desꝑatione recuꝑationis. et
cũ remuneratione mercedis.
Merces eñi facilius sequitur. ñ ex¬
pectantẽ. Docuit eñĩ rationa¬
bilia cũlego. Qm̃ ꝗ fidelis ẽ.
inminimo. et imaius fidelis ẽ.
Quid ad huc denaturalibꝯ dicã :

Expanded text:
uestimento cibo nuntio? at uero uestimento cibo nuntio? at uero sanctus Lucas uelut quendam historicum ordinem tenuit et plura nobis gestorum domini miracula reuelauit, ita tamen ut omnis sapientiae uirtutes euangelii istius conplecteretur historia. quid enim praecellentius ad sapientiam naturalem quam quod spiritum sanctum creatorem etiam dominicae incarnationis exstitisse reserauit? docet ergo naturalia, si creat spiritus. unde et Dauid docens sapientiam naturalem emitte inquit spiritum tuum, et creabuntur. docet moralia in eodem libro, cum me in illis beatitudinibus docet mores, quemadmodum amare inimicum debeam, quemadmodum non referire et repercutere uerberantem, quemadmodum benefacere, mutuum dare cum desperatione recuperationis et cum remuneratione mercedis; merces enim facilius sequitur non exspectantem. docuit etiam rationabilia, cum lego quoniam qui fidelis est in minimo et in maius fidelis est. quid adhuc de naturalibus dicam,
Abbreviated transcription (Latin):
reuelantur. E uangelistis quẽ
quã putas defuisse sapientia
quoꝵ alii cũ uariis generib
sint referti. singuli tam̃ diũsẽ
genere p̃stant : Est eñĩ uert̃
sapientia naturalis in libro
euangłii. qui scribitur scđm
ioħm. Nemo enĩ audeo dicere
tanta sublimitate sapientiȩ ma-¬
iestatẽ dĩuidit. et nob ꝓpriȩ
sermone reserauit: Tanscendit
nabes. transcendit uirtutes cȩ¬
loꝵ transcendit angelos. et
uerbũ in principio repꝑit. et
uerbũ apud dm̃ uidit. Quis
aũt moralius scđm hominem
singula ꝓsecutus quã sc̃s matħs
edidit nob p̃cepta uiuendi.
Quid rationabiliuᷤ illo amirabili
copulatu. quã quod sc̃s marcuᷤ
inprincipio statĩ locandũ pu¬¬
tauit. Ecce mitto angłm meũ.
Et uox clamatis in deserto. et ut
admirationẽ moueret: et doceret
humilitate hominẽ atq abstinen¬
tia et fide placere debere.Sicut
ille sc̃s ioħs babtista his adim¬¬
mortalitatẽ gradibꝯ ascendit.

Expanded text:
reuelantur. euangelistis quoque reuelantur. euangelistis quoque quam putas defuisse sapientiam, quorum alii cum uariis generibus sint referti, singuli tamen diuerso genere praestant? est enim uere sapientia naturalis in libro euangelii, qui scribitur secundum Iohannem. nemo enim, audeo dicere, tanta sublimitate sapientiae maiestatem dei uidit et nobis proprio sermone reserauit. transcendit nubes, transcendit uirtutes caelorum, transcendit angelos et uerbum in principio repperit et uerbum aput deum uidit. quis autem moralius secundum hominem singula persecutus quam sanctus Matthaeus edidit nobis praecepta uiuendi? quid rationabilius illo admirabili copulatu quam quod sanctus Marcus in principio statim locandum putauit: ecce, mitto angelum meum et uox clamantis in deserto, ut et admirationem moueret et doceret humilitate hominem atque abstinentia et fide placere debere, sicut ille sanctus Iohannes Baptista his ad inmortalitatem gradibus ascendit,
Abbreviated transcription (Latin):
liquorẽ mentis inuenit. Purĩ
enĩ ppło fluunt bomi mores
et bonitas ipsa ppłaris. habu¬
dat aliis. sibi restrictior. Tere
puteus nram̃ti: Hoc ẽ sapie¬
tiȩ naturał. quȩ ea que supͣ ne¬
turã uel naturȩ sunt. comp̃r.¬
dat. Quod enĩ affixmat et
quasi dõ teste iuratur. etiã dip̃¬
na complectitur. cũ dñs nat᷑
fidĩ testis adhibeti .r. Quid
etiã tres libri salomonis unt
deꝓuerbiis. alius eccłiastes: t¬
tius decanticis canticorum
nisitrinȩ huius ostendunt ne
sapientiȩ scm̃ salomonẽ fuif
sollertẽ: Quid derationabi.¬
bꝯ et eticis inꝓuerbiis scripf
Derationabilibꝰ in ȩccłiaste
Quia uanitas uanitantiũ. es
om̃na uanitas quȩ inhoc me c̃¬
do sunt ẽ stituta. Uanitati et ã
creatura subiectaẽ. ñ uolens:
lib incanticis cantiquoꝵ
eo quod cũ aĩȩ nr̃e amor uert
celestis infunditur. et ratione
mens scã. quadã societate irẽ.¬
nectitur. ad miranda misterie

Expanded text:
liquorem mentis inuenit — purum liquorem mentis inuenit — purum enim profluunt boni mores et bonitas ipsa popularis abundat aliis sibi restrictior — tertius puteus iuramenti, hoc est sapientiae naturalis, quae ea quae supra naturam uel naturae sunt conprehendat; quod enim adfirmatur et quasi deo teste iuratur etiam diuina conplectitur, cum dominus naturae fidei testis adhibetur. quid etiam tres libri Salomonis, unus de Prouerbiis, alius Ecclesiastes. tertius de Canticis canticorum, nisi trinae huius ostendunt nobis sapientiae sanctum Salomonem fuisse sollertem? qui de rationabilibus et ethicis in Prouerbiis scripsit, de naturalibus in Ecclesiaste, quia uanitas uanitatum et omnia uanitas quae in hoc mundo sunt constituta; uanitati enim creatura subiecta est, ilibus in Canticis canticorum, eo quod cum animae nostrae amor uerbi caelestis infunditur et rationali mens sancta quadam societate conectitur, admiranda mysteria
Abbreviated transcription (Latin):
ore quodã modo
rerũ dm̃carũ distin¬
ctione digressit. stilũ.
ipsũ prius exponen¬¬
dum putamus. Est eni historicꝰ.
Nã licet scriptura diuina mundane
euacuet sapientiȩ disciplinã. quod
maiore fueata uerborũ ambitu.
quã rerũ ratione subnixa sit.
Tam̃ siꝗs inscricpturis diuinis e¬
tiã illa quemiranda illi putãt
querit inueniet. Tria sunt eñi
que phylosophy mundi istius
p̾cellentissima putauerunt:
triplicẽ scilicet ẽẽ sapientiam.
quod aut naturał sit. aut mo-¬
rał. aut rationalis: hec tria
iam et inueteri testam̃to potu-¬
imius aduertere. Quid eñi aliud
significat tres illi putei. quoꝵ
unus ẽ. uisiomis. alius habun.¬
dantiȩ. et t̃tius iuramẽnti. nisi tri-¬
plicẽ istã inpatri archis fuisse
uirtutẽ: Rationalis puteu
uisionis. eo quod ratio uisũ m̃tiꝰ
acuat. et amimi purget obru¬
tũ. Et hic puteus habundan¬
tiȩ. eo quod cedentibꝰ allo-¬
phylis quoꝵ specie uitia cor¬
poris figurant᷑. uniȩ ysa ac

Expanded text:
 quodam modo rerum dominicarum distinctione digessit, stilum ipsum prius exponendum putamus; est enim historicus. nam licet scriptura diuina mundanae euacuet sapientiae disciplinam, quod maiore fucata uerborum ambitu quam rerum ratione subnixa sit, tamen si quis in scripturis diuinis etiam illa quae miranda illi putant quaerit, inueniet. tria sunt enim quae philosophi mundi istius praecellentissima putauerunt, triplicem scilicet esse sapientiam, quod aut naturalis sit aut moralis aut rationalis. haec tria iam et in uetere testamento potuimus aduertere. quid enim aliud significant tres illi putei, quorum unus est uisionis, alius abundantiae, tertius iuramenti, nisi triplicem istam in patriarchis fuisse uirtutem? rationalis puteus uisionis eo quod ratio uisum mentis acuat et animi purget optutum, ethicus puteus abundantiae eo quod cedentibus allophylis, quorum specie uitia corporis figurantur, uiuae Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
homo. idẽ leo. idẽ uitulus.
idẽ aꝗla. Homo. ꝗa natus ex
libris insinguł forma anima¬
liũ figuratur. ut unius cuusq
libri scries ꝓpositoꝵ uideat᷑
animaliũ aut naturȩ. aut uir¬
tuti. aut gr̃e. aut miraculo
conuenire. Quȩ licet om̃ia
in om̃ibꝯ sint. tam̃ plenitudo
quedã insingulis singularũ uir-
tutũ ẽ. Ortũ hominis. alius
deseripsit uberius. Mores
quoq hominis p̃ceptis ub̃i¬
oribꝰ erudiuit. Alius apoten-¬
tiȩ cȩpit expressione diuine.
Qũod exrege rexfortis ex forte
uerus exuero. uiuit amorte.
uirtutẽ contẽp serit. Tertui ᷤᷤ
sacrificiũ sacerdotalẽ p̃misit.
et ipsam uituli immolationẽ
stilo quodam pleniore diffudit.
Quartus copiosius ceteris diui-¬
ne miracula resurrectionis ex-¬
p̃ssit. Unus igitur omĩa. et
unus in om̃ib sicut lectũ. ẽ. ñ
dissimilis insingulis. sed uerꝰ
incunctis. Sediam ipsum ser-¬
monẽ adoriamur euangłi.¬

Expanded text:
homo, idem leo, idem uitulus, homo, idem leo, idem uitulus, idem aquila: homo, quia natus ex libris singulis forma animalium figuratur, ut uniuscuiusque libri series propositorum uideatur animalium aut naturae aut uirtuti aut gratiae aut miraculo conuenire. quae licet omnia in omnibus sint, tamen plenitudo quaedam in singulis uirtutum est singularum. ortum hominis alius descripsit uberius, mores quoque hominis praeceptis uberioribus erudiuit; alius a potentiae coepit expressione diuinae, quod ex rege rex, fortis ex forte, uerus ex uero uiuida mortem uirtute contempserit; tertius sacrificium sacerdotale praemisit et ipsam uituli inmolationem stilo quodam pleniore diffudit; quartus copiosius ceteris diuinae miracula resurrectionis expressit. unus igitur omnia et unus in omnibus, sicut lectum est, non dissimilis in singulis, sed uerus in cunctis. sed iam ipsum sermonem adoriamur euang
Abbreviated transcription (Latin):
Eãq historiam plena digestio¬
ne ꝓsequitur. Unde etiã hĩ
quattuor animaliũ formas
quȩ in apocalipsi reuelantur.
quattuor euangłii libros in¬
cellegendos arbitratisunt:
Hunclibrũ uolunt uituli spe-¬
ciȩ figurari. Uitulus em̃ sacer¬
dotalis ẽ. uictima. Et bene ẽ¬
gruit uitulo hic euanglii lib.
quia sacerdotib inchoauit.
et consummauit inuitulo. ꝗ
om̃iũ peccata suscipiens ꝓto
tius mundi uita ẽ immolatꝰ.
Sacerdotalis eñ et ille uitulus:
idẽ ꝗ ꝓpe et uitulus ẽ et sacerdoᷤ.
Sacerdos ꝗa ꝓpitiator ẽ. nr̃.
Aduocatũ eni ipsũ habemus
apud patrẽ. Uitulus ꝗa suo
sanguine nos diluit. atq re-¬
demit. Et bene accidit ut q̃m
euangłii librũ scdm matħm
diximꝰ. ẽẽ . moralẽ. opinio hu¬
iuscemodi non p̃termitteret᷑.
Mores eñi ꝓprie dicuntur huma.¬
m. Periq tamen putant ipsũ
dñm nr̃m inquattuor euuan¬
głn libris. quattuor formas
animaliũ figurari. Quodidẽ

Expanded text:
eamque historiam plena digestioeamque historiam plena digestione persequitur. unde etiam hi qui quattuor animalium formas quae in Apocalypsi reuelantur quattuor euangelii libros intellegendos arbitrati sunt hunc librum uolunt uituli specie figurari; uitulus enim sacerdotalis est uictima. et bene congruit uitulo hic euangelii liber, quia a sacerdotibus inchoauit et consummauit in uitulo, qui omnium peccata suscipiens pro totius mundi uita est inmolatus; sacerdotalis enim est ille uitulus. idem quippe et uitulus et sacerdos: sacerdos, quia propitiator est noster — aduocatum enim ipsum habemus aput patrem — uitulus, quia suo sanguine nos diluit et redemit et bene accidit, ut quoniam euangelii librum secundum Matthaeum diximus esse moralem, opinio huiuscemodi non praetermitteretur; mores enim proprie dicuntur humani. plerique tamen putant ipsum dominum nostrum in quattuor euangelii libris quattuor formis animalium figurari, quod idem
Abbreviated transcription (Latin):
licias sibi trans marmus arcessit.
ȩterris. delicias euertit efluctib.
recusare nondebet quilaborare
uictũ requirit breuẽ. silaborẽ ꝓ
uita subeat ȩt̃na. Itaq siꝗs inhec
sacratarũ disputationũ certa¬
mina emens. exuat se uite huiꝰ
exposite ad errorẽ sollicitudinẽ.
et nudus malitie athleta pieta¬
tiᷤ. oleo spiritali. uelut quedã
anime menbra ꝑfusus. suscipi.¬
at certamma ueritatis. aut du-¬
bie ꝑpetua ꝓ merebatur sacra¬
tarũ p̃mia coronarũ. Bonoꝵ
em̃ laboꝵ. nobił fructus ẽ. Et
quanto plura certamina tanto
p̃cellentior corona uirtutum.
Sed appropositũ teu̾tamur.
Historico stilo diximꝰ hunc eugłu
librũ ẽẽ digestũ. Demiq de¬
scribendis magis rebꝯ quã ex¬
primendis p̃ceptis. studium
uberius comparatione alior
uidemꝰ impensũ. Et ipse euan¬
glita historie more enarratio¬
nis sumsit exordium. Fuit in¬
ꝗt indiebꝯ erodis regis iudee
sacerdos quidã. noĩe zacharias.

Expanded text:
licias sibi transmarinis arcessit licias sibi transmarinis arcessit e terris, delicias uerrit e fluctibus, recusare non debet qui labore uictum requirit, breuem si laborem pro uita subeat aeterna. itaque si quis in haec sacratarum disputationum certamina ueniens exuat se uitae huius expositae ad errorem sollicitudine et nudus malitiae athleta pietatis oleo spiritali uelut quaedam animae membra perfusus suscipiat certamina ueritatis, haut dubie perpetua promerebtarum praemia coronarum. Bonorum enim laborum nobilis fructus est: et quanto plura certamina, tanto praecellentior corona virtutum. 7. Sed ad propositum revertamur. Historico enim stylo diximus hunc Evangelii librum esse digestum. Denique describendis magis rebus, quam exprimendis praeceptis, studium uberius comparatione aliorum videmus impensum. Et ipse Evangelista historico more a narratione sumpsit exordium: Fuit, inquit, in diebus Herodis regis Judaeae sacerdos quidam nomine Zacharias ,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. Oꝑatur et sp̃s sẽs. quia
om̃ia oꝑatur unus atq idẽ
sp̃s. duidens singulis ꝓut
uult. Nulla ergo oꝑationũ
distantia. nullã discretio. ubi
uel inpatre. uel infilio. uel in
sp̃ũ scõ. nulla secunda plenitu.¬
do uirtutis ẽ. Hec igitur dili¬
gent̃ cũ legimꝰ c̃ sideremꝰ. ut
inipsis locis melius nobis pos¬
sint elucere. Quiem̃ quęrit in¬
uenit. et ꝗ pulsat aꝑietur ei.
Aꝑit sibi diligentia ianuã ueri¬
tatis. et idõ preceptis celestib
pareamus. Neq eñĩ otiose dic-¬
tũ ẽ. homini. qđ nulli alioꝵ
animantiũ. Insudore uult̾us
tui maducabis panẽ tuũ. Nis
enĩ animalib que natura inra¬
tionabilia sunt. iussudĩ terra.
pabulum ministrare p̃cepta ẽ.
Soli aut̃ homini. ut rationabi¬
le quod accepit exerceat. uitȩ
cursus in labore p̃scribitur.
Qui em̃ non ẽ contentus animaliũ
pabulo certoꝵ cui non satis ẽ.
lignũ fructiferũ comiãne oĩb
ad escam datũ. sed delicias sibi

Expanded text:
s. operatur et spiritus sanctus, quia omnia operatur unus atque idem spiritus diuidens singulis prout uult. nulla ergo operationum distantia, nulla discretio est. ubi uel in patre uel in filio uel in spiritu sancto nulli secunda plenitudo uirtutis est. Haec igitur diligenter, cum legimus, consideremus, ut in ipsis locis nobis possint melius elucere. qui enim quaerit inuenit et qui pulsat aperietur ei. aperit sibi diligentia ianuam ueritatis et ideo praeceptis caelestibus pareamus. neque enim otiose dictum est homini quod nulli aliorum animantium: in sudore uultus tui manducabis panem tuum; his enim animalibus, quae natura inrationabilia sunt, iussu dei terra pabulum ministrare praecepta est, soli autem homini, ut rationabile quod accepit exerceat, uitae cursus in labore praescribitur. qui enim non est contentus animalium pabulo ceterorum, cui non satis est lignum fructiferum conmune omnibus ad escam datum, sed delicias sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Maneat plane. maneat ista c̃di¬
tio: ut horũ librorũ nouitas re¬
pͥudiata uideatur. sin eadẽ causa
eiusdem uiri discent̾̃i antiquitas
Aut inutile aut incongruum
iudicetur. quod abhis que con¬
tra pelagianos condidit disso¬
nans inuenitur.Ut itaꝙ omit¬
tamus ea uolumina: in ꝗb ab
exordio episcopatus sui. multo
prius quã impugnatores gr̃e ex¬
urgerent ꝓ gr̃a disputauit. Le¬
gantur tres ad mercellinum
ipsius libri. ad sc̃m paulinum.
Ad beatissimũ quoꝙ apłice sedis.
tunc pb̃rm sixtũ. nunc uõ pon¬
tificẽ: emisse pagine recurrant᷑
Ad scm̃ pimanũ. adualerium
comitẽ: ad seruosxp̃i timasium.
et iacobũ. distincam edita uolu¬
mina reuoluantair. Sex libri pri¬
ores contra iulanum: unus ad sc̃m
aurelium cartaginis ep̃m de ge¬
stis palestinis. Alius ad paulum
et eutropu sacerdotes: c̃tra pela¬
giũ et celstinũ questiones. et ad
beate nemorie papã bonifatiũ¬

Expanded text:
Maneat plane, maneat ista condiManeat plane, maneat ista conditio, ut horum librorum novitas repudiata videatur, si in eadem causa ejusdem viri dissentit antiquitas; et aut inutile aut incongruum judicetur, quod ab his, quae contra Pelagianos condidit, dissonans invenitur. Ut itaque omittamus ea volumina, in quibus ab exordio episcopatus sui multo prius quam impugnatores gratiae exsurgerent, pro gratia disputavit: legantur tres ad Marcellinum ipsius libri. Ad sanctum Paulinum NAd beatissimum quoque apostolicae Sedis tunc presbyterum Sixtum, nunc vero Pontificem, emissae paginae recurrantur. Ad sanctum Pinianum, ad Valerium comitem, ad servos Christi Timasium et Jacobum, distinctim edita volumina revolvantur. Sex libri priores contra Julianum: unus ad sanctum Aurelium Carthaginis episcopum de Gestis Palaestinis: alius ad Paulum et Eutropium sacerdotes, contra Pelagii et Coelestii quaestiones: et ad beatae memoriae papam Bonifaciu
Abbreviated transcription (Latin):
pliceret. quod auderent ꝗdã
aduersus antiquos magistros in¬
solenter insurgere et indiscipli¬
nata calũnia: pͣdicationi ueri¬
tatis obstreꝑent. Augustinus
inquiens sce recordationis ui¬
rum: ꝓuita sua atq ꝓmeritis
inñra semꝑ cõmunione habuimꝰ
nec umquã hunc sinistrȩ suspi¬
cionis saltim rumor aspersit. quẽ
tante scientiȩ olim fuisse memi¬
nimus. Vt inter magistros optimoᷤ
etiam ab eius semꝑ decessoribus
aberetur. Bene ergo de eo om̃s
in cõmune senserant. ut pote ꝗ
ubiq cunctis: et amori fuerat
et honori. Contra ista clarissime
laudationis tubã. c̃tra istã sacra¬
tissimi testimonii dignitatẽ. aud
quisquã maligne int̾pretationis
murmur emittere : et ꝑspicuȩ
sincerissimeq sen̾tentiȩ. nubem
oblique ambiguitatis obtendẽ:
Ut scilicet quia in epła pape: li¬
brorũ ꝓ quib actũ ẽ: non exp̃s¬
sus est titulus: hinc eos appare¬
at non probatos. Et istã in san

Expanded text:
pliceret, qua auderent quidam pliceret, qua auderent quidam adversum antiquos magistros insolenter insurgere, et indisciplinata calumnia praedicationi veritatis obstrepere: « AUGUSTINUM, inquiens, sanctae recordationis virum, pro vita sua, atque pro meritis, in nostra semper communione habuimus; nec unquam hunc sinistrae suspicionis saltem rumor aspersit, quem tantae scientiae olim fuisse meminimus, ut inter magistros optimos etiam a meis semper decessoribus haberetur. Bene ergo de eo omnes in commune senserunt; utpote qui ubique cunctis et amori fuerit, et honori . 59. Contra istam clarissimae laudationis tubam, contra istam sacratissimi testimonii dignitatem, audet quisquam malignae interpretationis murmur emittere, et perspicuae sincerissimaeque sententiae nubem obliquae ambiguitatis obtendere? ut scilicet, quia in epistola Papae librorum, pro quibus actum est, non expressus est titulus, hinc eos appareat non probatos, et istam in sanc
Abbreviated transcription (Latin):
cordationis papa zosimus. sen¬
tentiȩ suȩ robur adnexuit.
et ad impiorũ detruncationẽ.
gladio petri. dextras om̃iũ ar¬
mauit antistitũ. Quando scẽ
memoriȩ papa bonifatius:
pussimorũ imꝑatorũ catholi.¬
ca deuotione gaudebat. et ẽ¬
tra inimicos gr̃e dei: ñ solum
apłicis. sed etiam regiis utebat᷑
edictis. Et quando idẽ cum
esset doctissimus: aduersus li¬
bros tamen pelagianorũ: beati
augustini ep̃i responsa poscebat.
Unde et uenerabilis memoriȩ
pontifex cȩlestinus cui a catho¬
licȩ eccłȩ presidiũ multa dñs
gr̃e suȩ dona largitus ẽ. sciens
dãnatis non ex amine iudicii
sed solum penitentie remedi¬
um ẽẽ prandũ: cęlestinũ quasi
non discusso negotio audientiã¬
abeo postulantes: totius italiȩ
finib iussit extrudi et precesso¬
rum suorũ statuta: et decreta
sinodalia: in reuocabiliter ser¬
uanda ex sensabat. Ut quod se¬
mel meruerat abscidi. nequaquã

Expanded text:
cordationis papa Zosimus sencordationis papa Zosimus sententiae suae robur annexuit, et ad impiorum detruncationem gladio Petri dexteras omnium armavit antistitum: quando sanctae memoriae papa Bonifacius piissimorum imperatorum catholica devotione gaudebat, et contra inimicos gratiae Dei non solum apostolicis, sed etiam regiis utebatur edictis; et quando idem, cum esset doctissimus, adversum libros tamen Pelagianorum beati Augustini episcopi responsa poscebat. 58. Unde et venerabilis memoriae pontifex Coelestinus, cui ad catholicae Ecclesiae praesidium multa Dominus gratiae suae dona largitus est, sciens damnatis non examen judicii, sed solum poenitentiae remedium esse praestandum, Coelestium, quasi non discusso negotio audientiam postulantem, totius Italiae finibus jussit extrudi: adeo et praecessorum suorum statuta, et decreta synodalia inviolabiliter servanda censebat, ut quod semel meruerat abscidi, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
re ipsius dogmatis defensione
notissimi. Proide aliis seueri¬
us sunt coercendi. alii uigilan
tius inuestigandi: alii tractan¬
di quidẽ lenus. sed non segni¬
us sunt docendi. Ut si nonti¬
metur ne ꝑdant non tamen
neglegantur ne pereant.
monstratũ est: reprehensores
scĩ augustim. et uana obicere:
et recta impugnare. et praua
defendere. ꝑemptorũq armis:
intestinũ bellũ mouentes. di
uinis atq humanis c̃stitutioĩb
rebellare.Quorũ tam̃ dũ ad.¬
huc ñ sunt a frat̾na societate
diuisi . toleranda magis ẽ inten¬
tio quã disꝑanda correctio. Ut
et legitimos iudiciorũ suorum
ministros: hȩc quȩ ꝑpaucorũ
suꝑbiã et quorũdam imꝑitia
sunt turbata. cõponat:. nobis
dõ adiuuante sit studiũ. ꝗe¬
ta modestaꝙ patientia odus
dilectionẽ reddere. et inepto¬
rum uitare conflictus. Ueri¬
tatẽ ñ deserere. nec cũ falsitate

Expanded text:
re ipsius dogmatis defensione re ipsius dogmatis defensione notissimi. Proinde alii severius sunt tius vestigandi; alii tractandi quidem lenius, sed non segnius sunt docendi, ut si non timentur ne perdant, non tamen negligantur ne pereant. monstratum est, reprehensores santi Augustini et vana objicere, et recta impugnare, et prava defendere; peremptorumque armis intestinum bellum moventes, dictis divinis, atque humanis constitutionibus rebellare. Quorum tamen, dum adhuc non sunt a fraterna societate divisi, toleranda magis est intentio, quam desperanda correctio: ut et legitimos judiciorum suorum ministros, haec quae per paucorum superbiam et quorumdam imperitiam sunt turbata, componat; nobis Deo adjuvante sit studium, quieta modestaque patientia odiis dilectionem reddere, et ineptorum vitare conflictos, veritatem non deserere, nec cum falsitate
Abbreviated transcription (Latin):
posse in exigua sui parte repa¬
rare. Ubi enĩ non aliu habet
summa quã portio. nonẽ de¬
quotionis dedisse totũ ꝓpe. sed
fraudis retinuisse uel minimũ.
Quodne ypocritarũ optineat᷑
insidus. confidimus dm̃ prote¬
ctione pr̃andũ: ut quod oꝑatꝰ
est innocentiũ. ⁊osimo. bonifa¬
tio. celestino: oꝑetur inxisto.
et in custodia dñici gregis. hȩc
sit pars eccłȩ huic reseruata
pastori. Ut sicut illi lupos abi¬
gere manifestos. ita hic depel¬
lat occultos.Illo aurib suis do¬
ctissimi senis insonante sermo¬
ne : quo conlaborantẽ secum
hortatus ẽ dic̃s. Sunt enĩ ꝗdã
iustissime dãnati. qui impietates
aIhuc liberius defendendas
putant. et sunt qui occultius
penetrant domos.et quod in
apto clamare iã metuunt: in
secreto seminare ñ quiescunt.
Sunt autẽ qui oĩno siluerunt.
magno timore cõpressi. sed ad¬
huc corde retinentes quod ore
iam ꝑferre non audent. Qui
tam̃ esse fr̃ib. possunt exprio¬

Expanded text:
possit in exigua sui parte repapossit in exigua sui parte reparare. Ubi enim non aliud habet summa quam portio, non est devotionis dedisse prope totum, sed fraudis restituisse vel minimum. Quod ne hypocritarum obtineatur insidiis, confidimus Domini protectione praestandum, ut quod operatus est in Innocentio, Zosimo, Bonifacio, Coelestino, operetur et in Xysto, et in custodia Dominici gregis haec sit pars gloriae huic reservata pastori, ut sicut illi lupos abegere manifestos, ita hic depellat occultos: illo auribus suis doctissimi senis insonante sermone, quo collaborantem secum hortatus est dicens: Sunt enim quidam qui justissime 13 damnatas impietates adhuc liberius defendendas putant, et sunt qui occultius penetrant domos, et quod in aperto clamare jam metuunt, in secreto seminare non quiescunt. Sunt autem qui omnino siluerunt magno timore compressi, sed adhuc corde retinentes quod ore jam proferre non audent. Qui tamen esse fratribus possunt ex prio
Abbreviated transcription (Latin):
enumerare longũ est. idem do¬
ctrine sp̃s eadẽ predicationis
forma precessit. Agnoscant calũ¬
matores superfluosȩ obicere.
quod his libris non speciale neq
discretũ testimoniũ sit ꝑhibitũ:
quorũ incunctis uoluminib
norma laudatur. Aplica enim
sedes. quod aprecognitis sibi ñ
discrepat: cum precognitis ꝓbat.
et quod iudicio iungit: laude ñ
dundit. Qui ergo hos proxime
ubros refutant. anteriorib ad¬
quiescant et his quȩ progratia
xp̃iana prius sunt scripta c̃sen¬
tiant. Sed non faciunt. sciunt
enĩ oĩa sibi pelagiani esse c̃traria.
et nichil sibi posse cõpetere ad
consequentiũ resolutionem.
si confiteantur in precedentib
disputationũ studio quã aueto¬
ritatũ priulegio rosistendum ẽ.
Ut ꝓstrati cudum corporis
m̃brũ sinant adsurgere. Quia
notũ est: ita se fasitatis istius
habere uersutias ut si ei liceat.
pre tanta correctionis imagi¬
ne : aliquod sibi fauentiũ radiꝰ¬
cissue germen exciꝑe: tota se

Expanded text:
enumerare longum est, idem doctrinae spiritus, eadem praedicationis forma praecessit; agnoscant calumniatores, superfluo se objicere, quod his libris non speciale neque discretum testimonium sit perhibitum, quorum in cunctis voluminibus norma laudatur. Apostolica enim Sedes, quod a praecognitis sibi non discrepat, cum praecognitis probat; et quod judicio jungit, laude non dividit. Qui ergo hos proxime editos libros refutant, anterioribus acquiescant, et iis quae pro gratia Christiana prius sunt conscripta consentiant. Sed non faciunt: sciunt enim omnia Pelagianis esse contraria, et nihil sibi posse competere ad consequentium resolutionem, si confidisputationum studio quam auctoritatum privilegio resistendum est: ut de prostrati dudum dogmatis membrum sinatur assurgere: quia notum est ita se falsitatis istius habere versutias, ut si ei liceat, praetenta correctionis imagine, aliquod sibi faventium radicis suae germen excipere, totam se
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod ũbum dĩ. et resurrecti¬
onis exemplum mentes alat.
spem acuat. firmet affectum.
Granum aũt sinapis: eo quod
amarior et acrior sermosit
de domini passione.Amarior
ad flendum: acrior adcommo¬
uendum. Itaq cum audiuimꝰ
et legimus ie iunasse dnm. si¬
tisse dommnum. lacri masse dñm.
uapulasse dñm. dicentẽ dñm
sub tp̃e passionis. igilate et
orate ut non intretis intẽpta-¬
tionẽ. uelut suco amarioris
sermonis in crepiti. dulciorẽ
iusto uoluptatum suauitatẽ
corporaliũ tẽꝑamus. Ergo ꝗseminat
granũ sinapis : seminat regnũ cȩ¬
lorũ. Ne despicias granũ hoc sina¬
fit autẽ cũ creuerit maior oĩb

Expanded text:
eo quod uerbum dei et resurrectieo quod uerbum dei et resurrectionis exemplum mentes alat. spem acuat, firmet adfectum, granum autem sinapis, eo quod amarior et acrior sermo sit de domini passione, amarior ad fiendum, acrior ad conmouendum. itaque cum audimus et legimus ieiunasse dominum, sitisse dominum, lacrimasse dominum, uapulasse dominum, dicentem dominum sub tempore passionis: uigilate et orate, ne intretis in temtationem, uelut suco amarioris sermonis increpiti dulciores iusto uoluptatum suauitates corporalium temperamus. ergo qui seminat granum sinapis seminat regnum caelorum. Ne despicias hoc granum sinafit autem. cum creueri
Abbreviated transcription (Latin):
nisi xp̃m iħm. et hunc crucifi¬
xum. Et quia docuit p̃mere
fidem. docuit et leuare dicenꝰ.
Nunc enim crucifixum iamñ
nouimus xp̃m.Seminamũ
autem fidem. cum ex euglio.
Seminamus ergo fidẽ. cũ eã
uelut molito et sub acto solo
dominice carnis oꝑimus. ut
quasi uapore et compressus
sacri corporis. fides se ipsa dis¬
semmat. Quieñi crediderit
factum hominem dĩ filium.
credit mortuum eẽ ꝓnobis:
credit resurrexisse ꝓnobis.
Semino ergofidem. cum se¬
pulturam eius intersero.
Uis scire granũ xp̃m. et seminatũ
xp̃m: susi granũ tritici cadens ĩtra
manet.Si aũt mortuũ fui̾t.
multum fructum affert. G
non errauimus: quia diximꝰ
quod ipse iam dixerat. Estaut̃
⁊granũ tritici. ꝗa c̃firmat cor hoĩs.
ꝯgranũ sinapis.ꝗa cor hoĩs ac¬¬
cendit. Et licet ad omĩa utrũq
conueniat. uidetur tamen
granum tritici. cum de eius
re surrectione tractatur. Paniꝰ
enim dĩ ẽ. quide cęlo descendit.

Expanded text:
nisi Christum Iesum et hunc crucifinisi Christum Iesum et hunc crucifixum. et quia docuit premere fidem, docuit et leuare dicens: nunc enim crucifixum iam non nouimus Christum. seminamus autem fidem, cum ex euangeliseminamus ergo fidem, cum eam uelut mollito et subacto solo dominicae carnis operimus, ut quasi uapore et conpressu sacri corporis fides se ipsa disseminet. qui enim crediderit factum hominem dei filium credit mortuum esse pro nobis, credit resurrexisse pro nobis. semino ergo fidem, cum sepulturam eius intersero. uis scire granum Christum et seminatum Christum? nisi granum tritici cadens in terram manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum adfert. ergo non errauimus, quia diximus quod ipse iam dixerat. est autem et granum tritici, quia confirmat cor hominis, et granum sinapis, quia cor hominis accendit. et licet ad omnia utrumque conueniat, uidetur tamen granum tritici, cum de eius resurrectione tractatur; panis enim dei est, qui de caelo descendit,
Abbreviated transcription (Latin):
Seminari uoluit uelut gra¬
nũ. quod acceptũ hõ misit
mortum suum. In orto enĩ
et xp̃s et captus et sepultus ẽ.
Inorto creuit. ubi etiã resur¬
rexit. et factus arbor. sicut
scriptũẽ. Sicut arbor mali
inter ligna siluȩ : ita fr̃ ms
inter medium filiorũ. Ergo
et tu semina in orto tuo. xp̃m
Ortus itaq locus. plenus ẽ
florum et fructuum diu̾soꝵ¬
in quo gr̃a tui oꝑis effloreat.
et multi plex odor uariȩ uͥ¬
tutis exalet. Ibiergo ẽ xp̃s.
ubi fructus. ẽ. seminis. Dñs
ih̃s xp̃s granũẽ cum compre¬
henditur. arbor. ẽ. curesurgit:
Arbor mundum obumbrans.
Granũẽ. cum sepelit᷑ in terra.
arbor ẽ. cũ eleuat᷑ ad celum
Preme etiã cum xp̃o. et semina
fidem. Premit̾ fides. cũ cru¬
afixum credimus xp̃m. Pres¬
it fidem paulus. cum diceret
Et ego ueniensad uos fr̃s. ue¬
ninon cum eminentia sermo¬
nis aut sapientiȩ. predicans
uobis misterium dĩ. Neq enĩ
iudicaui scire quid inter uos.

Expanded text:
seminari maluit uelut graseminari maluit uelut granum. quod acceptum homo misit in hortum suum. in horo enim Christus et captus et sepultus, in horto creuit, ubi etiam resurrexit, et factus est arbor, sicut scriptum est: sicut arbor mali inter ligna siluae, ita frater meus inter medium filiorum. ergo et tu semina in horto tuo Christum — hortus utique locus plenus est florum et fructuum diuersorum quo gratia tui operis effloreat et multiplex odor uariae uirtutis exalet. ibi ergo sit Christus, ubi fructus est. semina dominum Iesum: granum est, cum conprehenditur, arbor est, cum resurgit, arbor mundum obumbrans; granum est, cum sepelitur in terra, arbor est, cum eleuatur ad caelum. Preme etiam cum Christo et semina fidem. premitur fides, cum crucifixum credimus Christum. pressit fidem Paulus, cum diceret: et ego ueniens ad uos, fratres, ueni non cum eminentia sermonis aut sapientiae, praedicans uobis mysterium dei; neque enim iudicaui scire quid inter uos
Abbreviated transcription (Latin):
gnum dĩ intrauos ẽ. Et alibi
Habete fidem inuobis ipsis
Demq petrus qui omemhabuit
fidem. regni celorũ claues. ut
⁊aliis reseraret accepit : Nunc
exnatura sinãpis. quȩ uirtus
comparationis sit estimemũ.
Granum certe eius.res ẽ uiliꝰ
et simplex. Siteri ceperit. uĩ
suam fundit. Etiam fides
primo simplex uidetur. sed
si terat᷑ aduersi s. grãm sue uͥ¬
tutis effundit. ut alios quoq
qui uel audiunt. uel legunt
odore sui compleat.Granum
sinapis. martires nr̃i sunt.
Felix NABor. et uictor.
colla flexert̃. contritigladio.
ꝑtotius t̃minos mundi grãm
sui sparsere martirii. ut iure
dicat᷑. In omẽm terram exiuit
sonus eorũ. Sed alias territ᷑
fides. alias premit᷑. alias semi¬
natur. Ipse dominus granũẽ
sinapis. Erat integer ab iniuria
sed eum uelud granum sinapi
qui non attigerat ppłs nesci¬
ebat. Teri maluit. ut diceremꝰ.
xp̃ienim bonus odor sumdõ.
comprimi maluit : uñ et pete
dixit. Comprimunt te tube

Expanded text:
gnum dei intra uos est et alibi: gnum dei intra uos est et alibi: habete fidem in uobis ipsis. denique Petrus, qui omnem habuit fidem, regni caelorum claues, ut et aliis reseraret, accepit. Nunc ex natura sinapis, quae uirtus conparationis sit, aestimemus. granum certe eius res est uilis et simplex: si teri coeperit, uim suam fundit. etiam fides primo simplex uidetur, sed si teratur aduersis, gratiam suae uirtutis effundit, ut alios quoque qui uel audiunt uel legunt odore sui conpleat. granum sinapis martyres nostri sunt Felix, Nabor et Victor: colla flexerunt, contriti gladio per totius terminos mundi gratiam sui sparsere martyrii, ut iure dicatur; in omnem terram exiit sonus eorum. sed alias teritur fides, alias premitur, alias seminatur. ipse dominus granum est sinapis. erat integer ab iniuria, sed eum uelut granum sinapis qui non attigerat populus nesciebat. teri maluit, ut diceremus: Christi enim bonus odor sumus deo: conprimi maluit. unde et Petrus dixit: conprimunt te turbae;