comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
emolliti. ut .x. milia hominũ exeiᷤ
cum uxorib eoꝵ & paruulis tͣnsla¬
tos tͣnstulerit. et ꝑgalliam & g̾mani¬
am multimoda diuisione distͥbuerit.
Tali tand̾e conditione bellũ constat
ẽẽ finitũ. ut abiecto demonũ cultu
xꝑiane ficdi sacramenta susciꝑent.

Expanded text:
emolliti, ut decem millia hominum ex eis emolliti, ut decem millia hominum ex eis cum uxoribus et parvulis sublata transtulerit, et per Galliam et Germaniam multimoda divisione distribuerit. Talique tandem conditione bellum constat esse finitum, ut, abjecto daemonum cultu, Christianae fidei sacramenta susciperent,
Abbreviated transcription (Latin):
ecolnisiam uocant. qͣ la tera aꝑuint
in ag̾s taurinoꝵ. Desiderius rextẽ
uuita clausac lango bardoꝵ exerci¬
cum sustinere ñ ualens: papiam ipse
desideriꝰ refugit. Et pius rex karolus¬
reuersus papiam cepit. cũ rege deside
subegit captis ciuitatib et direptis¬
constantinopolimuenit. Oramata
italia rex harolꝰ infranciam reu̾ti¬
tur. Int̾m duni rex initaliam esset.
sarones ad p̃sidia francoꝵ cum exer¬
citu exeuntes. obsidentesq qͦsdam ca¬
stellum buriabug. quandã excłiam
concreniare a foris castello uoluert̃.
quã sacrauerat beatꝰ bonefacius mar¬
tyr. Subito apparuert̃ autẽ duo uiue¬
nes mux claritatis & candoris. uiden¬
tib tam xp̃ianis quãq pagauis qui
ipsam eccłiam defendere uidebant᷑.
hoꝵ aspectu terribili ꝑterriti saxones
in fugam uersi sunt. Sicꝙ castrum
illũd ab obsidione lib̾atum ÷¬
Cronian cepit.Eresburgum suꝑ ius
riꝑam fugatis et parti occisis sa¬
xonib obtinuert̃. Saxones autẽ¬

Expanded text:
enisium vocant, quae latera aperiunt in agros Taurinorum. Desiderius rex tunc juxta clusas Longobardorum exercicorum sustinere non valens, Papiam ipse Desiderius refugit. Et pius rex Caroreversus Papiam cepit, cum rege Desidersubegit, captis civitatibus ac direptConstantinopolim venit. Ordinata Italia, rex Carolus in Franciam revertitur. Interim dum rex in Italia esset, Saxones ad praesidia Francorum cum exercitu exeuntes obsidentesque quoddam castellum Buriaburg, quamdam ecclesiam concremare a foris castello voluerunt, quam sacraverat beatus Bonifacius martyr. Subito autem apparuerunt duo juvenes mirae claritatis et candoris, videntibus tam Christianis quam paganis qui ipsam ecclesiam defendere videbantur. Horum aspectu terribili perterriti Saxones, in fugam versi sunt, sicque castrum illud ab obsidione liberatum. Rxonia cepit, Eresburgum super Wi utramque ripam, fugatis et partim occisis Saxonibus, obtine
Abbreviated transcription (Latin):
rex karo lꝰ subiugatis narbonen¬
¶sib in franciã ÷ reu̾sus. et ñ pꝰmultũ
tempus ad capuam campanie urbẽ
ꝑ italiam ꝑrexit. et inde rediens bel¬
lum beneuentanis indixit. uerũ dur
ꝓiuntie aralgisus nomine regis fero¬
citatem ferre ñ preualens. filios suos
romaldũ & grimaldũ cũ munerib
misit. postulans ne nfra ducatũ bene¬
uentanoꝵ introiret. S cũ eẽt aralgi¬
sus suspecte fich: głosus rexbeneuen¬
tum ꝓficiscit᷑. Ad cuiꝰ ad uentũ idem
dux aralgisus relicto beneuento sa¬
lerno sereclusit. Metuensq uidere
faciem regis duos filios ol sides dedit¬

Expanded text:
rex Carolus, subiugatis Narbonensibus, in Franciam est reversus. Et non post multum tempus ad Capuam Campanie urbem per Italiam perrexit. Et inde rediens, Beneventanis bellum indixit. Sed dux provincie Aralgisus nomine, regis ferocitatem ferre non prevalens, filios suos Romoaldum et Grimoaldum cum muneribus misit ad eum, postulans, ne infra ducatum Beneventanorum introiret. Sed cum esset iste Aralgisus suspecte fidei, gloriosus rex Beneventum proficiscitur. Ad cuius adventum idem dux Aralgisus, relicto Benevento, Salerno se reclusit. Metuensque videre faciem regis, duos filios suos
Abbreviated transcription (Latin):
traheret᷑. dispositis ꝑ loca congrua p̃¬
sidiis hispaniam ÷ ing̾ssus. Saltuq
pyrenei suꝑato & onũb que aderant
oppidis atq castellis indeditionem
susceptis reuersus ẽ. S dũ inde re¬
diret: in ipso pyrenei uigo uuasco¬
num ꝑfidiam ⁊ exꝑtus. Nan cũ ag¬
mine longo ut loci & angustiarũ
situs ꝑmittebat porrectꝰ iret exer¬
citus: uuascones in sinu montis insi¬
diis collocatis extremã partẽ agnis¬
nis inuasert̃. et in subiectã uallem
de iecert̃. Consertoq cũ eis prelio: õs
qͦs inuenert̃ int̃fecert̃. In qͦ p̃lio egib¬
bardꝰ regie mense ꝓ̃positus. & auselmꝰ
comespalatii. & rollandus p̃fectꝰ li¬
mitis britannici. cũ aliis quã pluri¬
b sunt int̃fecti. Ex qͥb rollandus
coniugem suã hildegradã in uilla
regia que uocat᷑ cassinogilus & est int̾
droth. & uuariumam geminã edidisse
ꝓlem. Quoꝵ unus anteqͣm nasceret᷑

Expanded text:
traheretur, dispositis per loca congrua presidiis, Hispaniam est ingressus, saltuque Pyrenei superato et omnibus quae adierat oppidis atque castellis in deditionem susceptis, reversus est. Sed dum inde rediret, in ipso Pyrenei  jugo Wasconum perfidiam est expertus. Nam cum agmine longo, ut loci et angustiarum situs permittebat, porrectus iret exercitus, Wascones, in sinu montis insidiis collocatis, extremam partem agminis invaserunt et in subjectam vallem dejecerunt. Consertoque cum eis prelio, omnes quos invenerunt interfecerunt. In quo prelio Eggibardus regiae mensae prepositus et Anselmus comes palatii et Rollandus prefectus limitis Britannici cum aliis quam pluribus sunt interfecti. Ex quibus Rollandus conjugem suam Hildegardam in villa regia quae vocatur Cassinogilus, et est inter Droth et Warunnam, geminam edidisse prolem; quorum unus antequam nasceretur
Abbreviated transcription (Latin):
inlururia. habebat enĩ consili¬
ariũ nomine pharonẽ. simili
spurcitia lutulentũ. Cũ enĩ aliqd
muneris aut cibi ei delatũ fuiss.
dignati franci qͥ erant cũ eo. con¬
sentiebant lodoueo cõmouentes
eũ adũsus regnehariũ. Datisq lo

Expanded text:
in luxoria. Habebat quoque consiliin luxoria. Habebat quoque consiliarium nomine Faronem simile spurcicia lutulentum. Cum aliquid muneris aut cybi ei deferti essent, dignati Franci, qui erant cum eo, consentiebant Chlodoveo, commoventes eum adversus Ragnachario. Datisque
Abbreviated transcription (Latin):
tu muri elꝰ corruerent. Int̃fectĩ
qͦ. gothis qui ibide erant. ipsam
delendã. deinde turonis ciuita¬
tem reuersus. multa munera
basilicȩ beati martin tribuit.
Equũ uͦ quẽ antea ad ipsam exli¬
ab illis matriculariis datis peo¬
equus ille nullatenꝰ se mouit.
At ille ait. date alios centũ solidoᷤ.
Cũꝙ alioscentũ solidos dedissent.
statim ipse equus solutus abiit.
Tune cũ leticia rex dixit. Nere be¬
atꝰ martinꝰ bonus : in auxilio: sed
cariis in negotio. Ab anastasio un¬
patore accepit tunc rex codices lo
tioueꝰ in basilica seĩ martini. Qui¬
corona aurea in capite imposita:
ascenso equo aurũ aurũ & argen¬
cłiam beatimartini p̃sente ppło
tate benignissima dispensauit.
Ab eo die tanꝗͣ consul aut augustꝰ
est appellatus. De turonis aut̃ eg̃s¬
sus parisius ciuitatẽ ueniens. ibi
sedem regni sui constituit. Denide
cõmotus contra regnehariũ paren¬
tem suum. erat enĩ regnehariꝰ ipse
apd̾ cameracũ ciuitatẽ effrenis

Expanded text:
ditus corruerent. Interfectis quoque Gothis qui ibidem erant, ipsam gentem . Deinde Turonis civitatem reversus, multa munera basilicae beati Martini tribuit. Equus vero, quem antea ad ipsam ecclesiillius matricolariis datus eequus ille nullatenus se movit. At ille ait: Date illis alios centum solidos. Cumque alios solidos dedissent, statim ipse equus solutus abiit. Tunc cum laetitia rex ait: Vere beatus Martinus bonus est in auxilio, sed carus in negotio. Ab Anastasio imperatore accepit tunc codicilloex in basilica beati Martini, corona aurea in capite suo: ascenso equo, aurum et argenclesiam beati Martini, presente populo tate benignissima dispensavit. Ab ea die tamquam consul aut augustus est appellatus. De Toronis autem egressus, Parisius civitate veniens, ibi sedem regni sui constituit. 18. Deinde commotus contra Kagnacharium, parentem suum. Erat autem ipse Ragnacharius apud Camaracum civitatem effrenis
Abbreviated transcription (Latin):
Iste ñ m̾ fortitudine s et prudentia
temꝑantia atq iusticia. et corꝑis
magnitudine p̾fulgebat. Sic etiã
um dare consortem. ille responderit.
men imꝑii. Uerũ ubi ego hoc suscepi:

Expanded text:
non modo fortitudine, sed etiam prudentia, temperantia atque justitia et corporis magnitudine, praefulgebat. Sic enim fuit um sociare consortem, ille responderit: men imperii; verum ubi hoc ego suscepi,
Abbreviated transcription (Latin):
plũ ingrederet᷑ augustꝰ. et ex utraq
parte ianuaꝵ astarent ninistri templi.
qui asꝑsione aque sicut ipsi dicebant.
purgarent ingredientes. ualentinia¬
nus p̃cedens pͥncipem asꝑsionis guitã
sua uidit inclamide. & indignatus pug¬
no ꝑcussit templi ministrũ dicens se¬
illa asꝑsione maculatũ potius quam
purgatũ. Qd̃ respiciens imꝑator uissit
eũ in custodiã poni & demũ ad here¬
mũ destinari. S ille cũ annꝰ ⁊ paucidi

Expanded text:
plum ingrederetur in choro, et ex utraque parte januarum astarent ministri templi, qui aspersione, sicut ipsi dicebant, purgarent ingredientes, Valentinianus praecedens principem, aspersionis guttam sua vidit in chlamyde. Et indignatus, pugno percussit templi ministrum: dicens se maculatum potius quam purgatum. Quod respiciens imperator, jussit eum in custodiam tunc redigi et ad eremum destinari. Sed ille cum a
Abbreviated transcription (Latin):
fectũ suũ precipiens illi. ut aut flec¬
teret basiliũ quatinꝰ dogiati cõmu¬
nicaret eudoxii. aut hoc facere no¬
lens urbe pelleret᷑. Audienꝰ enĩ
głam tanti uiri noluit ei ꝑse¬
lius fortit᷑ eiꝰ iacula deuitaret.
faceret cet̾is clarior imago uͥtu¬
tis. S huiꝰ machinam̃ta uelutte¬
uabat. Tunc p̾̃fectꝰ cesaream ueni
ens euocauit magnũ basiliũ & ho¬
Promittebat &̃ imꝑatori amicitias¬
& multa beneficia ꝓpt̾ hec apluri¬
mis offerenda. Uerũ ille uir scĩssi¬
mus ait ad olescentib heo uerba
congruere. Illi inqͥt & illoꝵ suniles
talia ꝓmissa respiciunt. Namqui
diuinis saginant᷑ eloquiis corrũ¬
sillabam patiunt᷑. s ꝓ his si contin¬
gat etiã om̃s mortis speties ample¬
toris magnas quide cũ pietate
uocaret. sc̃s basilius ait. hanc stul¬
ticiã semꝑ habere exopto. Qm cũ
egredi iuberet. ut qͥd deberet fa¬
cere cogitaret. sententiamq suã
Ego qͥdẽ c ras ipẽ regredior: dũ mͦ

Expanded text:
fectum, praecipiens, ut aut flecteret Basilium, quatenus dogmati communicaret Eudoxii, aut hoc facere nolens expelleretur. Audiens enim gloriam tanti viri, noluit ei plius fortiter ejus jacula devitaret, fieret caeteris clarior imago virtutis. Hujus machinamenta, velut teuens, et evocans magnum Basilium, hoPromittebat etiam imperatorias amicitias, multaque beneficia, propter haec plurimis offerenda. Verum ille vir sacratissimus ait adolescentibus haec verba congruere: Illi, inquit, et illorum similes talia promissa respiciunt. Nam qui divinis saginantur eloquiis corrumsyllabam patiuntur; sed pro his, si contingat, etiam omnes mortis species ampletoris, magnas quidem cum pietate vocitaret, sanctus Basilius ait: Hanc stultitiam semper habere exoro. Quem dum egredi tunc juberet, ut quid deberet facere cogitaret, sententiamque suamEgo quidem etiam cras ipse regredior, dummodo
Abbreviated transcription (Latin):
ut diumitꝰ ÷ plagas uideret immiᷤ¬
sas. filius enĩ eius egrotans circa ip
siones. Cognoscens gͦ tande causam
sue tristicie uirũ sacratissimũ quẽ
punire nitebat᷑ uenire ad palatiũ
ueniens ad palatiũ. uidens pͥncipis
filiũ circa mortem. ad uitã eũ remea¬
baptismnate potiret᷑. &cũ ħ dinss eg̃s

Expanded text:
ut divinitus sibi plagas videret immissas. Filius enim ejus aegrotans, circa iprant passiones. Cognoscens ergo causam suae tristitiae, virum sacratissimum, quem punire minabatur, venire ad palatium veniens ad palatium, vidensque principis filium circa mortem, ad vitam eum remeabaptismate potiretur. Haec cum dixiss
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃c arrian doginatis assertor. qui
medio lanensiũ diu tenuerat p̃sula¬
litreris qualem oporteat esse pontifi
cem et qr ñ decet uerbo solũ s etiam
conu̾satione gubernare subiectos &
tociꝰ semet ipsum imitatorẽ iuirtutis
ostendere. testemq doctrine conuer¬
sationẽ bonã habere. Talem itaq in
pontificali constitute sede: cui et
nos qui gubernamꝰ imꝑium sincere
ta dũ tanquã homines deliquerimꝰ
necessario ueluti curantis medica¬
mina suscipiamꝰ. Hȩc cũ dixisset:
petiit synodus ut magis ipse decer¬
neret sapiens & pius existens. At ille.
tes melius poteritis eligere. Tunc in¬

Expanded text:
s Ariani dogmatis assertor, qui Mediolanensium diu tenuerat praesula divinis eloquiis, qualem oporteat esse poncem, et quia non decet eum verbo solum, sed etiam conversatione gubernare subjectos, et totius semetipsum imitatorem virtutis ostendere, testemque doctrinae conversationem bonam habere. Talem itaque in pontificali constituite sede, cui et nos, qui gubernamus imperium, sincere ta, dum tanquam homines deliquerimus, necessario veluti curantes, medicamenta suscipiamus. Haec dum dixisset petiit synodus ut magis ipse decerneret, sapiens et pius existens. At ille: tes, melius poteritis eligere. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
impii imꝑatoris p̃ceptionib obedi¬
cens. ꝓpt̃ belli necessitatẽ int̃ milita
res iuros habebat. Qui cũ uiolent̃
ganis hominib imꝑare cũ ipse xp̃s¬
anꝰ existeret. Cũq uox om̃iũ ei com¬
munit̃ ꝓclamauiss dicentiũ seqͦ

Expanded text:
obedipropter belli necessitatem inter viros militares habebat. Qui cum violenterganis hominibus imperare, cum ipse Christianus existeret. Cumque vox omnium communiter proclamasset, dicentium se
Abbreviated transcription (Latin):
sent ẽẽ atbanasiũ. Cũq illi respon¬
dissent. uidisse eũ ñ longe ab euntẽ.
tota celeritate ꝑtransiens ꝓperabat.
inuanũ festinans caꝑe quẽ ante ocu¬
los suos habuit & caꝑe ñ potuit. Ille
uͦ dĩ uirtute munitus. alȩxandriã
rediit. ibiq tuto latebras donec ꝑse¬
cutio cessaret exegit. His p̃t̾ea tem¬
porib passi sunt rome iohannes &
& apud sebasten palestine urbẽ scĩ io
hannis baptiste sepulchrũ. popłs ro¬
funestis manib effregit et eiusdem¬
scĩ martiris reliquias igne crema¬
uit. & pulu̾i imimixtas ꝑ agros ⁊ rura¬
sparsit. Affuere tam̃ quida ꝑegrini

Expanded text:
sent esse Athanasium. Cumque respondissent vidisse se eum non longe euntem, tota celeritate pertransiens, properat in vanum, festinans capere, quem ante oculos positum videre non potuit. Ille vero Dei virtute monitus Alexandriam redit, ibique tuto latebras usquequo persecutio cessaret, exegit. CAPUT diebus passi sunt Romae Joannes et  apud Sebasten Palaestinae urbem sancti Joannis Baptistae sepulcrum popfunestis manibus effregit, et ejusdem martyris reliquias concremavit, et pulveri immistas per agros sp
Abbreviated transcription (Latin):
spectaret. S cũ a tesifonte castra
mouiss et iam pugnaturus exer¬
citum ordinaret. incertũ a quo
uentre sauciat᷑ ꝑimit᷑. & dũ mo¬
reret᷑: cepit xp̃m anm̃ blasphema¬
re dicens. Uicisti galilee uicisti. Atq

Expanded text:
pit. Sed cum a Ctesiphonte castra movisset, et jam pugnaturus exercitum ordinaret, incertum a quo ventre sauciatus, punitur et dum moreretur, coepit Christum Deum blasphemare, dicens: Vicisti, Galilaee, vicisti. Atque
Abbreviated transcription (Latin):
diluens scm baptisina sanguine
sacͥficioꝵ cuncta faciebat quib de¬
mones placari suescunt. Reserauit
Nam ñ ui neq tormentis. s premiis¬
& honorib. blanditiis & ꝑsuasionib.
maiorẽ pene ppł partẽ quã si pugna¬
rec attrocit᷑. expugnauit. Militie qͥppe
aingulũ. et ꝓcurationẽ ꝓuinciax. ⁊ of¬
ficiũ uris dicendi xp̃ianis ñ debere
cõmiti dicebat ut pote quib lex ꝓpͥa
gladio uti uetuisset. Uñ militib pub¬
lico pꝰmodũ precepit edicto: ut aut
sacͥficarent aut militiȩ cederent. Uerũ¬

Expanded text:
sma diluens sanguine sacrificiorum, cuncta faciebat quibus placari daemones solent. Reseravit Nam non vi neque tormentis, sed praemiis, honoribus, blanditiis, et persuasionibus majorem pene populi partem, quam si pulsaret atrociter, expugnavit: militiae quippe cingulum, et procurationem provinciarum, et officium jurisdicendi Christianis non debere committi dicebat, utpote quibus lex propria gladio uti vetuisset. Unde militibus publico postmodum praecepit edicto, ut aut sacrificarent, aut militiae cederent.
Abbreviated transcription (Latin):
deuicit gallosmira felicitate:
uilianꝰ.spreto constantio aug̾to.
italiam illiricũq ꝑuasit. Quod
audiens constantiꝰ i urbe regia¬
ci derelicta: uenit contra illũ.
S in itinere defunct᷑ ÷ anno ui

Expanded text:
devicit Gallos mira felicitate, ine spreto Constantio Augusto, Italiam et Illyricum pervasit. Quod audiens Constantius exci derelicta, venit contra illum. Sed in itinere defunctus est anno
Abbreviated transcription (Latin):
ninie ꝓhibebant. Ambrosiũ uͦ cũ
orthodoris qui intra eccłiam tene¬
bant᷑ inclusi. ieiuniis continuisꝙ
uigiliis do uacabat. Qua occasione.
iugłie hymini antiphone in eccłia
miediolanensi pͥmũ ceꝑunt cele¬
brari. Cuiꝰ celebritatis consuetudo
inde ꝑ om̃s ꝓuincias emanauit.
S dum hec in italia gerunt᷑. ualens
deo odibilis imꝑator in orientis par¬
ut monachi militarent. et nolentes
iussit int̾fici. Qua ꝑstrepente ꝑsecu¬

Expanded text:
Ambrosius vero cum orthodoxis, qui intra Ecclesiam tenebantur inclusi, jejuniis et continuis vigiliis Deo vacabat. Qua occasione vigiliae, hymni et antiphonae in Ecclesia Mediolanensi primum coeperunt celebrari, cujus celebritatis consuetudo inde per omnes provincias emanavit. Sed dum haec in Italia geruntur, Valens, Deo odibilis imperator in Orientis parut monachi militarent, et nolentes jussit interfici. Qua persecu
Abbreviated transcription (Latin):
iuberet᷑ respondit ei. Egosponte hoc
ñ agam. ne lupis ouiũ septa tradẽ
uidear. aut blasphemantib dm.
Hic si placet occide: hoc in loco mor¬
tem ꝓna suscipio uoluntate. Ad hec

Expanded text:
iuberetur exire, ait: 'Ego sponte hoc non ago, ne lupis ovium septa contradere videar aut blasphemantibus Deum. Hic si placet, occide, hoc loco mortem prona suscipio voluntate. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥ pͥma nũquã licteraꝵ elem̃ta di¬
diciss. Itaq cũ pͥmũ literas litteraꝵq
syllabas imꝑator senex int̃dum in¬
uitꝰ meditaret᷑. a constantio qͥ tunc
in magnentium ultione frĩs accen¬
um simul scolamq dimisit. His &ẽ¬
roris filiuꝰ. gladiatoꝵ manu fretus

Expanded text:
 quidem umquam litterarum elementa didicisset. Itaque cum primas litteras, litterarumque syllabas, imperator senex, interdum invitus, meditaretur, a Constantio, qui tunc in Magnentium, ultione fratris accenum simul scholamque dimisit. Neroris filius, gladiatorum manu fretus
Abbreviated transcription (Latin):
sigeberti omĩa hec: hostem collegit.
Nam defuncto guntranno patruele
suo regnum burgundie ipse acceꝑat.¬
citu ꝑ campanias digressi. pagum
gundis cũ latidrico et reliqͥs fran¬
coꝵ ducib hostem congregat ꝙ ad¬
brumatũ ullam ueniens: multa
dona & mun̾a francis dedit. eosq
ad pugnandũ contranuimicos suoᷤ

Expanded text:
s reginae, hostem collegit. Nam, defuncto Guntramno, patruelem suum, regnum Burgundiae ipse accepu, valde Campanias digressi, paygo gundis, cum Landerico et reliquos Francorum duces hostem congregat. Brinnacum villa veniens, multa dona et munera Francis ditavit, eosque ad pugnandum contra inimico
Abbreviated transcription (Latin):
om̃sq maiores bauiarioꝵ una cũ ip¬
so sacramentis iurationum obstricti
sunt. Bertericꝰ uienuensem eccłiam
homo simplex suscepit regendam.
Post ipsum ꝓculus ep̃c similit̾ inno¬
cens & simplicisnature.
Nipinus rexit̃m saxoniam ing̾s¬
sus firmitates om̃s saxonũ obtinuit.
it. in tantum ut dona ãnnalia eiꝰ nti¬
poñet. ꝑ singulos annos francis defer
isiłe pat̾ pipinũ uocari precepit. Qui
post uatiuitatẽ t̃cio anno definctꝰ ÷.
Uuaifarius dux aquitanoꝵ om̃s facul¬
tates eccłiaꝵ que ad uis francoꝵ ꝑti¬
nebant in aquitania iuasit. Obquã
causam pipinus rexeg̃ssus. ꝑuenit
usq ad locũ qͥuocat᷑ thodoath. Illuc
uuaifarius omĩa ꝑ legatos suos ꝓmi¬
sit se redditurũ. Anno incarnatioĩs¬

Expanded text:
Omnesque majores Bajovariorum una cum ipso sacramentis jurationum obstricti sunt. Bertericus Viennensem Ecclesiam, homo simplex, suscepit regendam. Post ipsum, Proculus episcopus, similiter innocens et simplicis naturae. Pippinus rex, iterum Saxoniam ingressus, firmitates omnes Saxonum obtinuit, it, in tantum ut dona annualia eis imposuerit per singulos annos Francis deferridem pater Pippinum vocari praecepit. Qui post nativitatem tertio anno defunctus est. Waifarius dux Aquitanorum, omnes facultates ecclesiarum quae ad jus Francorum pertinebant, in Aquitania invasit. Ob quam causam Pippinus rex egressus, pervenit usque ad locum qui vocatur Todoat. Istic Waifarius per legatos suos omnia promisit se redditurum. Anno Incarnatio
Abbreviated transcription (Latin):
um regen langobardoꝵ nulla ui
compulsi fugert̃. eius pat̾ciniũ ex¬
petentes. sicq tocius regni francoꝵ
ingressus: ducem hunoldũ qͥpostgas
refaciat: bello se eũ expetiturum.
lupꝰ uͦ saniori usus consilio: ñ solum
rum etiam se ipsũ cum ꝓiuncia cu
p̃erat eius potestati ꝑmisit. Berathre¬

Expanded text:
um regem Longobardorum nulla vi compulsi fugerunt, ejus patrocinium expetentes; sicque totius regni Francoruingressus, ducem Hunoldum, qui post faciat, bello se eum expostulaturum. Sed Lupus saniori usus consilio non solum sed etiam se ipsum cum provincia cui praeerat eius potestati permisit.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ uͦ inducatũ bauiarioꝵ posuit. eiq
ꝑ beneficium bauiariam cõnusit.
comitatus dedit. Inde post gripho fu¬
giens uuafario hunaldi filio aqͥtanoꝵ
duci se ꝯuinxit. ibiq ambo contra pi¬
pinũ rebellionẽ parant. Int̾im dum
copie parant᷑. misit pipinus utgardũ
uuiturgensem ep̃m ad fulradũ capel¬
lanũ suũ ad zachariam tẽ temꝑis p̃õ¬
tificem romanũ. ut int̾rogarent eũ
siita manere deberent. reges francoꝵ
cũ pene iam nullius potestatis ẽẽnt
solo regio nomine contenti. Quib
racharias pontifex responsum dedit.
regem illũ potius debere uocari. qͥ
rem publicam regeret. Reu̾sis lega
rie pontificis electũ pipinũ sͥ in regẽ
constituunt franci. hildicus u tonso¬
ratus et in monast̾ĩum missus est.
ox pipinus rex francoꝵ factus: bel¬
lum in saxoniam mouit. In qͦchildegar

Expanded text:
nem vero in ducatum Bajovariorum posuit, eique nem vero in ducatum Bajovariorum posuit, eique per beneficium Bajovariam commisit, comitatus dedit: inde post Grifo fugiens Waifario Hunoldi filio Aquitanorum duci se conjunxit, ibique ambo contra Pippinum rebellionem parant. Interim dum copiae parantur, misit Pippinus Utgardum Wisburgensem episcopum et Fulradum capellanum suum ad Zachariam tunc temporis pontificem Romanum, ut interrogarent eum, si ita manere deberent reges Francorum cum pene nullius potestatis essent, jam solo regio nomine contenti. Quibus Zacharias pontifex responsum dedit, regem potius illum debere vocari qui rempublicam regeret. Reversis legatriae pontificis electum Pippinum regem sibi constituunt: Childericus tonsuratus, et in monasterium missus est. Mox Pippinus, rex Francorum factus, bellum in Saxoniam movit: in quo Childegar
Abbreviated transcription (Latin):
captꝰ : teodicus saro. Seq̃nti anno nul¬
lam fecer̃t expedicionẽ: eo qd̾ karlomã¬
nus dispositũ haberet militiam scłarem
relunquere. Ipso anno parauit it̃ suũ.
sequium illius.
nno incarnationis dñi. dec xlui.¬
karlomannꝰ scđm uotũ suũ romam
abiit. ibiq se totondit. atq monaste¬
rium in monte sarapte. in uenerati¬
one scĩ siluestri construxit. ibiq sub
monastico habitu aliq̃ temꝑe urit.
Inde ad scm̃ benedicetũ in cassino monte
ꝑueniens. monachis sociat᷑ ÷. Gripho
ante faciem pipini ducis fugit insaxo¬
niam. si pinus ꝑthoringiam iterarripi¬
ens. introuut in saroniam ꝑuenitq ad
fluuiũ missa in loco qͥ dr̃ schangi. Gpho
adiungens secũ saxonũ multitudinẽ
ducatũꝙ ipsũ sͥ subuigauit. Tassilo¬
nematꝙ hiltrudẽ captos subdidit.
Suuunger ad auxilium ei uenit. Hoc
audiens pipinꝰ it̃ post eum arripiens
captũ griphonẽ secum ad duxit simł¬
ꝙ cũ lanfrido atq suuunger. Tassilo¬

Expanded text:
t Theodericus Saxo. Sequenti anno nullam fecerunt expeditionem, eo quod Carlomannus dispositum haberet saecularem militiam relinquere, et ipso anno paravit iter suum,sequium illius, anno Incarnationis Domini septiarlomannus secundum votum suum Romam abit, ibique se totondit, atque monasterium in monte Sareptae in veneratione sancti Silvestri construxit, ibique sub monastico habitu aliquo tempore vixit. Inde ad sanctum Benedictum in Cassino monte perveniens, monachis sociatus est. Grifo ante faciem Pippini ducis fugit in Saxoniam. Pippinus per Thoringiam iter arripiens, introivit in Saxoniam, pervenitque ad fluvium Missaha in loco qui dicitur Scaamgi. Grifo adjungens secum Saxonum multitudinem,ducatumque ipsum sibi subjugavit: Tassilonem atque Iltrudem captos subdidit. Swidger ad auxilium ei venit. Hoc audiens Pippinus, iter post eum arripiens, captum Grifonem secum adduxit, simul cum Lanfrido atque Swidger: Tassilo
Abbreviated transcription (Latin):
ripuit. Inde iterũ int̾posita temꝑe
simul cũ bertreda in aqͥtaniam tnsi¬
ens apd̾ petragoricas gaifariũ ducẽ
dicauit. Inde pꝰ uictoriam scõnas
rediit. ubi regiiam dimiserat. et
egrotare cepit. Inde orationis grã
ad sc̃m martinũ uenit. Postħ iexpi¬
pinus qͥ auctoritate romani pontifi¬
cis dacharie ex p̃fecto palatii francoꝵ
rer fuerat insticutꝰ. ob iit in parisia¬
pꝰdiem unctionis suȩ xuiii. annis
ꝑaulo amplius.
loriosi filii pipmi karl& karlo¬
mannus in regnũ francoꝵ eleuati
niis suessionis. S karlomaniꝰ tusac

Expanded text:
ripuit: inde iterum interposito tempore ripuit: inde iterum interposito tempore simul cum Bertruda regina in Aquitaniam transiens, apud Petragoricas Waifarium ducem cit. Inde post victoriam Sanctonas rediit, ubi reginam dimiserat, et aegrotare coepit: inde orationis gratia ad sanctum Martinum venit. Ad pinus, qui auctoritate Romani pontificis Zachariae ex prefecto palatii Francorum rex fuerat institutus, obiit in Parisiat diem unctionis suae octodecim annis paulo amplius. Gloriosi filii illius Carolus et Carlomannus in regnum Francorum elevati nus Suession
Abbreviated transcription (Latin):
nuit placitũ suũ neuernis. Inde tas¬
silio dux baiuarioꝵ postpositis sacra¬
mentis postposita ꝓpinquitate erat
enĩ nepos eusdẽ regis ab eodẽ itmere
se ab duxit. atq in bauiariã reu̾tit᷑.
Rexpipinꝰ tam̃ aqͥtaniam ꝑ anbula¬
nno icarnationis dñi dec.lxui.
quintũ iter arripuit in aqͥtaniam.
tenuitq placitum suũ aurelians.
Construxitq: castrũ argentoniũ qd̾
positis ibi ad eustodiam francis. Suus¬
lit̃ apud euuratem bituricas exeres¬
tum ad custodiam disposuit. Facta
est tunc temꝑis synodus aqͥsgrani
sc̃oꝵ imaginib utrũ igne cõburen¬
de: aut pingende eẽnt in eccłis. Sex¬
tum iter faciensin aqͥtaniam muni¬
tissima loca plurima cepit. et usq ad
cepit. Septimo itinere in aqͥtaniam
ꝑ uiennam transitum faciens. uͥ tẽ
iuenuensem ep̃atum post aliqͦt an¬
nos b̾tirico ciuda exfamilia eccłie
dedit. et usꝙ sc̃onas ꝑuenit. Capta ÷¬
mater gaifarii et sorores eius ac nepo¬
tes. Sic rexusq garonnam cuncta di¬

Expanded text:
nuit placitum suum Nevernis. Inde Tassilo dux Bajovariorum, postpositis sacramentis, postposita propinquitate erat enim nepos ejusdem regis, ab eodem itinere se abduxit, atque in Bojovariam revertitur. Rex Pippinus tamen Aquitaniam perambulaAnno Incarnationis Dquintum iter arripuit in Aquitaniam, tenuitque placitum suum Aurelianis. Construxitque castrum Argentonium, quopositis ibi ad custodiam Francis. Similiter apud civitatem Bituritas, exercitum ad custodiam disposuit. Facta est tunc temporis synodus, sanctorum imaginibus, utrumne fingendae, an pingendae essent in ecclesiis. Sextum iter faciens in Aquitaniam munitissima loca plurima cepit, et usque cepit. Septimo itineri in Aquitaniam per Viennam transitum faciens, ubi tunc Viennensem episcopatum post aliquot annos Berterico cuidam ex familia Ecclesiae dedit, usque Sanctonas pervenit. Capta emater Waifarii et sorores ejus ac neptes. Sic rex usque Garonnam cuncta di
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliante beato petro mitaliam in¬
gressus ÷. et remisso pontifice stepha¬
no ꝑ fulradũ aliosq ministros ad se¬
dem suam ipse papiam ubi aistulsꝰ
se recluserat obsedit. At ille c̾nensseñ
posse euadere ꝓmisit omĩa beato pet
des gͥxi. simul cũ uiram̃to dedit. siq¬
ab obsidione lib̾atus ÷. Rexũ pipinis
in franciam rediit.S aistulfus ut ꝑ¬
fidus mentitus ÷. Ob quam causan
rexpipinus italiam it̃m ing̃ssus pa¬
piam obsedit. aistulfum intꝰ clausit.
Aistulfꝰ it̃m sacram̃to nimium coac¬
tus. firmauit se omĩa redditurum.
tradidit. Rcu̾so regepipino aistul¬
fus dum uenatũ ꝑgit diuiuo iudi¬
cio subito ꝑeussus int̾iit. Int̾iecto tẽ¬
pore desid̾ius in regnũ langobardo¬
rum successit.
onstantinus imꝑator missis do¬
nis regipipino et simul organum
musicum: pacem cũ francis statuit.
Tenente placita pipino rege in com¬
pendio. tassilio dux baiuarioꝵ. ad

Expanded text:
auxiliante beato Petro, Italiam inauxiliante beato Petro, Italiam ingressus est; et remisso pontifice Stephano, per Fulradum aliosque ministros ad sedem suam, ipse Papiam ubi Aistulphus se recluserat, obsedit. At ille, cernens se non posse evadere, promisit omnia beato Petdraginta simul cum juramento dedit. Sicque obsidione liberatus est: rex vero Pippinus in Franciam rediit. Sed Aistulphus ut perfidus omnia mentitus est. Ob quam causam rex Pippinus, Italiam iterum ingressus, Papiam obsedit, Aistulphum intus clausit. Aistulphus, iterum sacramento nimium coactus, firmavit se omnia redditurum: tradidit. Reverso rege Pippino, Aistulphus dum venarum divino judicio subito percussus interiit. Interjecto tempore, Desiderius in regnum Longobardorum successit. Constantinus imperator, missis donis regi Pippino simul organo musico, pacem cum Francis statuit. Tenente placitum Pippino Regem Compendio, Tassilo dux Bajovariorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
arius relictam uiennensem sedem
romam pͥmũ abiit. ibiq pape stepha¬
no notus efficit᷑. Int̾iecto ñ multo
remꝑe augauni monastertũ nr̃m
in curam suscepit. Aistulfus lango¬
bardoꝵ rex nimis ꝑfide testam̃tado¬
no p̃decessoꝵ eiꝰ beato pet̾ collata pre¬
sũpsit atq facultates romanȩ excłe
militib sius dedit. Hac urgente ne¬
cessitate:. stephanꝰ papa in fianciam
auxilium petiturus ad pipinũ uenit.
Karlomannus q. fr̃pipini regis con¬
silio aistulf ut ulgat᷑ in eade uolun¬
tate consentiente abbate eius ut peri¬
cionẽ stephan pontificis cassaret &e
ipse in franciam uenit.
Rephanꝰ pontifex uncto pipino
cũ exercitu ꝓperat. transitũq ꝑ ciui¬
tatem iuentiam faciens karloman¬
nũ fre̾m suũ monachũ ibiꝰ misit si¬
nulcũ regina bertreda. Ibi karloniã¬
nus egrotans obiit. Aistulfue audito
pipini regis aduentu. clausis ꝓhibitis
cum longobardis obiuam pipino ꝑue¬
nit. Spipinus ui resistens bellando

Expanded text:
carius, relicta Viennensi sede, Romam primum abiit, ibique papae Stephano notus efficitur: interjecto non multo tempore Agauni monasterium martyrum in curam suscepit. Aistulphus Longobardorum rex, nimis perfide testamenta dono praedecessorum ejus beato Petro collata perrupit, atque facultates Romanae Ecclesiae militibus suis dedit. Hac urgente necessitate, Stephanus, papa in Franciam auxilium petiturus, ad Pippinum venit. Carlomannus quoque frater Pippini regis consilio Aistulphi, ut vulgatur, in eadem voluntate consentiente abbate ejus ut petitionem Stephani pontificis cassaret, et ipse in Franciam venit. Stephanus pontifex, uncto Pippino cum exercitu properat, transitumque per civitatem Viennam faciens, Carlomannum fratrem suum monachum ibi misit, simul cum regina Bertruda: ibi Carlomannus aegrotans obiit. Aistulphus audito Pippini regis adventu, clausis prohibitis, cum Longobardis obviam Pippino pervenit. Sed Pippinus rex vi insistens bellando,
Abbreviated transcription (Latin):
trahere ñ enim alit̾ poterant his qͥ
mantes triste spectaeulũ se uisuros.
s que nam causa tartandi ess i ec¬
cłia nesciebant.
xplorandi gͦ grã quida de fr̃ib in¬
trauert̃. et mox aꝑtis ocłis eos ꝑeccłi¬
am errare dep̃hendentes. eg̾ssi st̃ dicen¬
ter eccłiam introeuntes. iuenerunt
eos ueclamantes nichil uidentes. Qͥb
cũ dicerent qͥd facitis o boni barones.
illi responder̃t dicentes. Ne nob quia¬
requiem scĩ patris benedict temera¬
re uenimꝰ. et id̾o cecitatẽ incurrimꝰ.
Uos autẽ serui dĩ mitius agite nob̾¬
cumꝰ et uolite nob̾ sed̾m presũptio¬
nẽ nrãm reddere talioneni. s orate
ꝓ nob̾ om̃ĩpotentem d̾m. ut aꝑiat
oculos ur̃os. nosq uobis ꝓmitimus
nunquã deinceps talia p̃sumptu
bant attentius ut duuna pietas
eis lum̃ reddere dignaret᷑. Et cum
orarent aꝑtisunt ocł eoꝵ. Demũ
uͦ p̃fati uiri ad regem reu̾si: narra¬

Expanded text:
trahere; non enim aliter poterant his qui trahere; non enim aliter poterant his qui mantes triste spectaculum se visuros; sed quaenam causa tardandi esset in ecclesia nesciebant. Explorandi ergo gratia quidam de eis intraverunt, et mox apertis oculis eos per ecclesiam errare deprehendentes, egressi sunt, dicenter ecclesiam introeuntes, invenerunt eos ve! cla mantes nihilque videntes. Quibus cum dicerent: Quid facitis, o boni barones? illi respondere dicentes: Ve nobis, quia sancti patris Benedicti requiem temerare venimus, et ideo caecitatem incurrimus; vos autem servi Dei mitius agite nobiscum, et nolite nobis secundum presumptionem nostram reddere talionem; sed orate pro nobis omnipotentem Deum, ut aperiat oculos nostros, nosque vobis promittimus nunquam deinceps talia presumpturbant attentius, ut divina pietas eis lumen reddere dignaretur; et cum orarent, aperti sunt oculi eorum. Demum vero prefati viri ad regem reversi, narra
Abbreviated transcription (Latin):
uiinia lacrunarũ uuidatione. Et
cũ iam in his sigultib et lacrimis to¬
tum expendissent tͥaduũ: ecce menio¬
rati ep̃i assunt. & mandata regis un¬
plere conant᷑. Morq gͥ reserarȩ fores
eccsie iubent.
Iedo tunc sem̃ regebat cenobium¬
lia grauit᷑ suscepisset. ñ posse se redde¬
dictus ad pͥstinũ uult reportari mau¬
seolum. nos illum retinere ñ possumꝰ.
sua menbra ꝑmisit. certissimũ habe
tote impotes uoti ur̃ĩ uosniet ipsos
ad ꝓpria reddituros.
Nis dictis fr̃ib tocius cong̃gationiᷤᷤ
ad se euocatis: intra uicinã beati pe¬
tri eccłiam se cũ eis reclusit. Nbi solo
tenus ꝓstrat᷑ et lacrimis ora ꝑfusus:
gressi: antequã ad scĩ benedicti pro¬
pinquassent tumulũ. in dissoluti¬
onẽ & formidinem sunt conu̾si. et
tanta cecitate st̃ ꝑcussi. ut nec inuicẽ
se cognoscere quirent. Cũ autẽ se di¬
una ultione excecatos sensissent:
ceꝑunt errabundi palpando ꝑ eccłi¬
am ꝑgere. Qui cũ restes campanaꝵ¬

Expanded text:
nimia lacrimarum inundatione. Et cum jam in his singultibus et lacrimis totum expendissent triduum, ecce memorati episcopi adsunt, et mandata regis implere conantur, moxque reserari sibi fores ecclesiae jubent.d sanctum regebat coenobiulia graviter suscepisset, non se posse reddedictus ad pristinum vult reportari mausoleum, non illum retinere possumus; sua membra permisit, certissimum habe tote, impotes voti vestri vosmetipsos ad propria redituros. His dictis, fratribus totius congregationis ad se vocatis, intra vicinam beati Petri ecclesiam se cum eis reclusit, ubi solo tenus prostratus et lacrimis ora perfusus, gressi, antequam ad sancti Benedicti propinquassent tumulum, in dissolutionem et formidinem sunt conversi, et tanta caecitate percussi, ut nec invicem se recognoscere quirent. Cum autem se divina ultione excaecatos esse sensissent, coeperunt errabundi palpando per ecclesiam pergere, quo ad restes campanar
Abbreviated transcription (Latin):
franci adu̾sus hebroinũ isidias p̃¬
parant. atq suꝑ teodĩcũ consurguit
cumq a regno eitiunt. Ermesq ca¬
dunt. et hebroinũ tondentes in mo¬
gundia dirigunt. In aust̃ ꝙͦ ꝓpter

Expanded text:
Franci, adversus Ebroinum insidiis preparatis, super Teodericum consurgunt eumque regno deiciunt crinesque cadunt. Ebroinum totundunt eumgon
Abbreviated transcription (Latin):
t̾uitatis ultro sub stñmꝰ. tantũ ne
dimittas elientulos tuos qui huc
ꝓpt̾ tuam p̃sentian congregati su¬
dudũ tͣdignant̃ elegisti.Si autẽ
mole peccatoꝵ nr̃oꝵ ȩracerbatus
nob̾cun remanere nolueris. no¬
ris nos deuotissimos conuiatores
habebis. Non uos t̾rebunt ꝑicła
fluminũ. aut iuga montiũ. uel
iuolentia tempestatũ: nec nos

Expanded text:
ternitatis ultro substernimus, tantum ne dimittas clientulos tuos, qui huc propter tuam presentiam congregati sududum tibi dignanter elegisti; si autem mole peccatorum nostrorum exacerbatus nobiscum remanere nolueris, noris, nos devotissimos conviatores habebis: non nos terrebunt pericula fluminum aut juga montium vel violentia tempestatum, nec nos
Abbreviated transcription (Latin):
łosus rex karolus magnꝰ¬
aduruensul saxonum fanũ penitꝰ
destruxit. U̾ cuin exercitꝰ graui sit
laboraret. medio die subito ex qdam
torrente largissime emanauert᷑ aqͥ¬
que sufficerent cuncta exercituset
iumentis eorum.
Porro dum ad karolum sic̃ dictũ
est. francoꝵ ex integro ꝑuenisset reg¬
ne petrus. ab adriano pontificemis

Expanded text:
osus rex Carolus Ardurmensul fanum Saxonum penitus destruxit: ubi cum exercitus gravi siti laboraret, medio die subito ex quodam torrente largissimae aquae emanaverunt, quae sufficerent cuncto exercitui et jumentis eorum. Porro dum ad Karolum, sicut dictum est, Francorum ex integro pervenisset regPetrus ab Adriano pontific
Abbreviated transcription (Latin):
Rarlomaiinꝰ et pipinꝰ contrahunal¬
dũ ducẽ aquitanse exercitũ mouent.
ceꝑuntq castrũ qd̾ uocat᷑ lucas. In ip¬
so itinere positi diusert sͥ regnũ fran¬
coꝵ: in loco qui drͣ uetꝰ pictauis. Eodẽ
anno karlomannꝰ alemanp̃uastauit.
Rarlomaiinꝰ & pipinus ineunt pugnã.
cũ odilone duce bauiarioꝵ. Podẽ an¬
no karlomannꝰ cũ saxonib conflictũ
conquisiuit. Anno incarnationis dĩ¬

Expanded text:
arlomannus et Pippinus contra Hunaldum ducem Aquitanorum exercitum movent, coeperuntque castrum, quod vocatur Lucas: in ipso itinere positi diviserunt sibi regnum Francorum, in loco qui dicitur Vetus Pictavus. Eodem anno Carlomannus Alamanniam vastavit. Carlomannus et Pippinus ineunt pugnam cum Odilone duce Bajovariorum. Eodem anno Carlomannus cum Saxonibus conflictum conquisivit, anno Incarnationis D
Abbreviated transcription (Latin):
conuenert̃. Illis gͥ int̾ se confligentib
theodeb̾tus lesum cernens exercitum
suũ. infugã dilabit᷑. et coloniamci¬
uitatẽ ing̾ssus ÷. Theodericꝰ aut̃ totã¬
uastauit. sopłs itaq regionis illius
eiꝰ sedicionib subdunt dicentes. Par¬
ce nobis pussime rex: iamenĩ subditi
sumꝰ tͣ. Noli nos amplius oppͥmere. At
illeait. Aut adducite mͥ teodeb̾tũ ui

Expanded text:
unt. Illis inter se valde confligentibus, Theudebertus laesum cernens exercitum suum, in fugam dilabitur, et Coloniam civitatem ingressus est. Theudericus autem tevastavit. Populus itaque regionis illius ejus se ditionibus subdunt, dicentes: Parce nobis, piissime rex. Jam enim subditi sumus tibi: noli nos amplius opprimere. Et ille ait: Aut adducite mihi vi
Abbreviated transcription (Latin):
modũ eudo cũ multis muni̾ib ka¬
rolo reddit. Q ñ plus u. annis reg¬
nante franci theodĩcũ dagob̾ti
unuoris filium regem suꝑ se statu¬
unt. Quo temꝑe karolꝰ maior do¬

Expanded text:
idem Eudo cum multis muneribus Karolo reddidit. Quo non plus quam 5 annis regnante, Franci Theodericum, Dagoberti junioris filium, super se regem statuunt. 15. Quo tempore Karolus major do
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑempt᷑ ÷. Sro qͦ pat̃ eiꝰ pipinꝰ theodo¬
aldũ filiũ eius que ex alia conuige
pipinus eodẽ anno qͥ ÷ dñice incarna¬
tionis. dcc .xiiii. medio decembri.
obiit. postꝗ̃ obtinuit pͥncipatũ sub
p̃noĩatis regib anus .xxui.
Dlectrudis pipini qͣnda uxor: ka¬
captum tenuit. s auxiliante dnõ¬
uiuus euasit. hic namq post mortẽ
uagoberti iunioris qͥ qͥnq amnuis reg¬
nauit multa bella cõmisit contra
desti filio maiordomꝰ efficit᷑. Tunc
francidanielem quendã clericum
postabiectionẽ tonsure in regno
stabiliunt. atq chilꝑicun nominãt.
Contra quẽ karolꝰ pugnã miit. atꝙ
in fugam uictor compulit. ac der̾

Expanded text:
pro quo pater ejus Pipinus Theudoaldum filium ejus, quem ex alia conjuge Pipinus eodem anno, qui est incarnationis dominicae 714, medio Decembri obiit, postquam obtinuerat principatum sub nominatis regibus annis 27. Plectrudis, Pipini quondam uxor, Kacaptum tenuit; sed Deo donante vivus evasit. Hic enim post mortem Dagoberti minoris, qui quinque annis regnavit, multa prelia commisit contra desti filio, major domus efficitur. Tunc Franci Danihelem quendam clericum post abjectionem tonsure in regno stabiliunt, eumque Chilpericum nominant; contra quem Karolus pugnavit atque in fugam victor compulit; ac deinde
Abbreviated transcription (Latin):
hec audientes ipsam ciuitatẽ ing̃ss.
ei alia ꝓ alus mentientes dixert. Sic
mandat fr̃tuus. Redde thesaurũ
patͥs tu quẽ apud te retines. et ille
ess in palatium thesauri sus inglłꝰ÷.
Cumq in archa thesauroꝵ ornam̃¬
ta requireret: unus ex eis euagiato
gladio a retro eum ꝑcussit incerui

Expanded text:
aec audientes, in ipsa civitate ingressi ei alia pro alia mentientes dixerunt: Sic mandat frater tuus: Redde thesaurum patris tui, quem apud te retines: ille poseis in palatium thesauri sui ingressus est. Cumque in arca thesaurorum ornamenta requireret, unus ex eis abstracto gladio a retro eum in cervi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fatibeati benedicti corpꝰ iuixta peri¬
tionem seruoꝵ di. sublimitas dilecti
filii nĩi pipini. urã cooꝑante sc̃itate
indubitant̃ ad ꝓpriũ referat locũ:
ut et iam dicti serui d desuo gau¬
deant restituto patre. uosq ꝑhennẽ
habeatis inercedem et laudẽ ꝓ eo qd̾
iuste oꝑat fueritis. ut ad suũ scĩssimi
iuri corpꝰ referat᷑ tumulũ. ex qͦͣ clam
ab latum ÷. Nec enum habet sc̃ĩtas

Expanded text:
praefati B. Benedicti corpus juxta petipraefati B. Benedicti corpus juxta petitionem servorum Dei, sublimitas filii dilecti nostri Pippini vestra cooperante sanctitate indubitanter ad proprium remittat locum; ut et jam dicti servi Dei de suo gaudeant sibi restituto Patre, vosque perennem habeatis mercedem et laudem, pro eo quod juste operati fueritis, ut ad suum sanctissimi viri corpus referatur tumulum, ex quo clam ablatum est. Nec enim habet sanctitas
Abbreviated transcription (Latin):
omĩb prb̃is eccłiȩ francoꝵ salutẽ
dic̃. Egregius apłs dicit. Diligentib
din omĩa cooꝑant᷑ in bonũ. Et iterũ
idem ipse. Dum tempꝰ habemꝰ oꝑemur
bonũ ad om̃s. & item scͥptura. Quam
spetiosi pedes euangłizantiũ pacem:
euangłirantiũ bona. In notuer̾t nob
rrligiosus abba et prb̃r cassini mona¬
sterii beati benedicti & karlomannꝰ
do amabilis monachus. g̾manꝰ filis
nr̃i pipini excellentissimi regis fran¬
coꝵ ꝑ hos p̃sentes religiosos di seruos
monachos concordie & pacis sermoneᷤᷤ
int̾ eum & griphonẽ frẽm eiꝰ expedire
nos mutt̾e. et ut hec ipsa nos ad monen¬
dum diriganius. excellentie iam dic¬
tipipimi filii nr̃i ut ad pacis concordiã
redeant nob̾ ꝓpt̃ d̾m pacificis media
ei restituat᷑. In hoc oꝑe pietatis & mise¬
cordie libent̃ aurẽ accõmodare horta¬
m dilectionẽ ac sc̃itatẽ urãm. ut pri¬
mũ omĩum fr̃ ad frẽm pacis iure ĩ unũ
redeat. & confundat᷑ iniquitas e medio

Expanded text:
e Francorum salutem dicit. Egregius Apostolus ait: Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Et iterum idem ipse: Dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes . Et item Scriptura: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona ! Innotuerunt nobis religiosus abbas et presbyter Cassini monasterii B. Benedicti, et Carlomannus Deo amabilis monachus, germanus filii nostri Pippini excellentissimi majorisdomus, per hos praesentes religiosos Dei servos monachos concordiae et pacis sermones inter eum ac Grifonem fratrem ejus expedire nos mittere; ut et nos haec ipsa admonendo, dirigamus excellentiae jam dicti Pippini filii nostri, ut ad pacis concordiam redeant, vobis propter Deum pacificis mediatei restituatur. In hoc pietatis et misericordiae libenter aurem accommodare hortamur dilectionem ac sanctitatem vestram, ut primum omnium frater ad fratrem pacis jure in unum redeat, et confundatur iniquitas e medio
Abbreviated transcription (Latin):
in maiori domo palatis elegunt. Eratq
ex burgundia in hoc consilio beatꝰ leo¬
degarius augustudundie ep̃c. et gari¬
nus fr̃ eius consentientes.
ebroinus itaq ꝯsilio accepto capil¬
los crescere sinens. congregatis in au
xiliũ sociis hostilit̃ aluxouio ceno¬
bio egressus in franciam reuertit᷑. S¬
cum armoꝵ apparatu ad beatum
audoenũ direxit qd̾ ei consiliũ dar&¬
int̾rogaturꝰ. At ille ꝑ internuntios
de tͥ subueniat in memoria. At ille
ingeniosus ut erat intellexit. et de
nocte consurgens. cõmoto exercitu
usq ad uiuseram fluuiũ ueniens.¬

Expanded text:
in Majorem domus palatii eligunt. Eratque ex Burgundia in hoc consilio beatus Leudegarius Augustodunensis episcopus, et Gerinus frater ejus, consentientes. Ebroinus itaque consilio accepto, capillos crexilium sociis, hostiliter a Luxovio caenubio egressus, in Francia revertitur cum armorum apparatu. Ad beatum vero Audoinum direxit, quid ei consilio daret. At ille A per internuntios de tibi subveniat in memoriam'. At ille, ingeniosus ut erat, intellexit. De nocte consurgens, commoto exercitu, usque Isra fluvium veniens
Abbreviated transcription (Latin):
regẽꝙ sͥ statuit lothariũ noĩe. hilꝑi¬
cus ꝙͦ et ragenfridꝰ eudonẽ ducẽ expe¬
tunt in auxilium. Qui cõmouens
exercitũ contͣkarolũ ꝑrexit. Cuiꝙ̃¬
rit: s eudo fugiens parisius ciuita
filium dagob̾ti minoris regẽ suꝑ
sestatuunt. qui usq nunc in regnosis

Expanded text:
regemque sibi statuit Chlotarium nomine. Chilpericus itaque et Ragenfredus Eudonem ducem expetunt in auxilium. Qui movens exercitum, contra Carolum perrexit. ritfilium Dagoberti junioris, regem super se statuunt. Qui usque nunc in regno s
Abbreviated transcription (Latin):
cos oppͥinebat. S tañ d̾o donante
diun ermenfrido pararet insidias.
ipse ermenfridꝰ hoc cognoscens. ⁊ noc¬
te irruens suꝑ eum int̾fecit attro¬
citer eũ. atq pipinusin auster fu¬

Expanded text:
 opprimebat. Sed tamen Deo donante dum Ermenfrido Franco pararet insidias, ipse Ermenfridus hoc cognoscens, et nocte irruens super eum, interfecit illum atrociter, atque ad Pippinum in Auster fu
Abbreviated transcription (Latin):
um. childi̾cũ. atq teod̾icũ. Theodieꝰ
dagob̾tum. dagobertꝰ genuit trodi¬
ex filia clotharii regis ansbert᷑ geñ. ar¬
noldũ. arnoldus geñ. scissimũ arnul¬
chises. Anchises genuit pipint̃ maio¬
rem domus. sipinꝰ geñ karolũ martel

Expanded text:
um, Childericum atque Theodoricum; Theodoricus Dagobertum, Dagobertus Theodoriex filia Clotarii regis genuit Ausbertus Arnoldum; Arnoldus sanctum Arnulchisem, Anchises Pippinum majorem d
Abbreviated transcription (Latin):
uam epłam karlomannꝰ rex
epĩs galłie coram fr̃ẽ suo pipino re¬
ge in magno conuentu ppł p̃senta¬
uit. ẽ unc pius pͥnceps hec audiens
rerit. ut maxima cura partẽ non
modicam corꝑis sc̃i benedict cassi¬
niensib monachis redderent. par¬
tractans prudent consilio ut nec
frẽm contristaret: nec tam̃ regnũ
francoꝵ tanto honore pͥuaret. S qũ
ñ est sapĩa neq consiliũ contra dm.
biduo ante statutũ aduentũ ep̃oꝵ.
res floriacensib in notuit fr̃ib.
Tiuic frẽs tͥduanũ ieiuniũ celebñ¬
tes. his uerbis beatissimũ benedic¬
nicaspes nr̃a post d̾m
ne derelinqͦs nos oephanos. qͥ hue ñ
nr̃is meritis s ꝓmultaꝵ animarũ¬

Expanded text:
Quam epistolam Karlomannus rex populis Galliae coram fratre suo Pipino rege in magno conventu cleri presentavit. Tunc pius princeps haec audiens,rexit, ut maximam partem cura non modica corporis sancti Benedicti Cassinensibus monachis redderent partractans prudenti consilio, ut nec fratrem contristaret nec tamen regnum Francorum tanto honore privaret. Sed quoniam non est sapientia neque consilium contra Deum, biduo ante statutum adventum episcoporum res Floriacensibus innotuit fratribus. Tunc fratres triduanum jejunium celebrantes, his verbis beatissimum Benedicnica spes nostra post Deum, ne derelinquas nos orphanos, qui huc non nostris meritis, sed multarum animar
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ statuunt. cũ ipsa matre sua regina¬
regnaturũ. Eo temꝑe de functo herche¬
naldo maiori domus franci in incer¬
tum uacillantes p̃finito consilio
hebroino huius altitudinis honorem

Expanded text:
is statuunt cum ipsa regina matre sua regnaturum. Eo tempore, defuncto Erconaldo maiore domus, Franci in incertum vacillantes, praefinito consilio, Ebroinum huius honoris altitudine maiorem
Abbreviated transcription (Latin):
annis axr. Lodoueũ qͦ filiũ eiꝰ franci
suꝑ se regem statuer̾t. Accepitq urorẽ
de genẽ saxonũ noĩe batildem. pulcͣm
grimoaldũ filium eiꝰ m maiori domo¬
constituit. Decedente ũ temꝑe de func¬
to sigoberto rege. Grimo ald̾ malor
domus filiũ eiꝰ paruulũ. nomine da¬
gobertũ totoudit. et ꝑdidonẽ ep̃m
moalao insidias p̃parant. eumq coni¬

Expanded text:
 Franci super se regem statuunt. Accepitque uxorem de genere Saxonorum nomine Bathildem, pulchram Grimoaldum filium ejus in majorem domatus statuit. Decedente vero tempore, defuncto Sigiberto rege, Grimoaldus major domus filium ejus parvulum nomine Dagobertum totondit, et per Didonem moaldo insidias preparant, eumq