comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esto incorpore. si uis odiũ mundi sustinere
cũ capite Si de mundo inquit essetis
mundus qđ suũ erat diligeret. Uniuersȩ
hoc utiq dicit aeccłȩ. quam plerumq
etiam ipsã mundi nomine appellat. sicut
illud est. Ds erat in xp̃o. mundũ reconci¬
lians sibi. Totus ergo mundus aeccła. totꝰ
mũndũ. inimicus reconciliatũ. dampnatꝰ
saluatũ. inquinatꝰ mundatũ. Deniq cuit¬
suũ erat diligeret: continuo subiecit
Quia uͦ de mundõ estis sed ego elegi uos
de mundo: ꝓpterea odit uos mundus
Ergo & ipsi inde erant unde ut non esfeat
electi sunt in dõ. non suis meritis quorum
nulla bona prȩcesserant opera. non natura
quȩ tota fuerat per liberum arbitrium
in ipsa radice uiciata. sed gratuita hoc est
uera gr̃a. Qui enĩ de mundo mundũ ele¬
git : fecit qđ eligeret. non inuenit. Mem̃

Expanded text:
esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae itaque hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat, sicut illud est: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibmundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Seerat diligeret; continuo subjecit, Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit: quia
Abbreviated transcription (Latin):
euge serue bone. intra in gaudiũ dñi tui
Sed hȩc om̃a inquit facient uobis propter
nomen meũ. quia nesciunt  qui misit me
Quȩ om̃a facient nisi quȩ dixi. odio habebt̃
scilicet & ꝑsequentur sermonemq contẽp
nec tamen odissent eos neq ꝑsequerentur.
uel etiam si odissent nec tam̃ ꝑsequerent᷑.
non om̃a facerent: Hec autem om̃a faci¬
ent uobis inquit ꝓpter nomen meũ. Hoc¬
quid est aliud dicere. quã me in uobis odio
habebunt. me in uobis ꝑsequent᷑. & sertio¬
nem ur̃m quia m̃s est ideo non seruabunt :
ur̃m sed meũ. Quomͦ ergo erit uerũ. hȩc
om̃a facient uobis ꝓpter nomen meũ. cum
illi non propt̃ nomen ap̃i faciant id est
propter iustitiam. sed propter iniquitatem
suam: Hec questio ita soluit᷑. si eo modo
intelligamꝰ dictum. hec om̃a facient uobis ꝓpt̃
nomen ncum ut totũ referat᷑ ad iustos. tãquã
dictum sit hȩc om̃a patiemini ab eis ꝓpt̃ nom̃
ieũ. ut hoc sit facient uobis qđ est patie¬

Expanded text:
ni tui . Sed haec omnia, inquit, facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui me misit. Quae omnia facient, nisi quae dixit: odio habebunt, scilicet, et persequentur sermonem quem contenec tamen odissent eos, neque persequerentur; vel etiam si odissent, nec tamen persequerentur, non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis, inquit, propter nomen meum. Qhabebunt, me in vobis persequentur, et sermonem vestrum, quia meus est, ideo non servabunt? ustitiam. Quomodo ergo erit verum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum; cum illi non propter nomen Christi faciunt, id est, non propter justitiam, sed propter iniquitatem suam? Haec quaestio ita solvitur, si eo modo intelligamus dictum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, ut totum referatur ad justos; tanquam dictum sit, Haec omnia patiemini ab eis propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod est, patie
Abbreviated transcription (Latin):
uel ita dictũ est ꝓpter qđ uos patimini. uel
ita ꝓpter qđ & ipsi faciunt: quia hoc in
uobis dũ ꝑsequunt᷑ oderunt. Et addidit.
quia nesciunt eũ qui me misit. Hoc scđm
eam scientiam dictũ intelligendũ est. de
qua & alibi scriptũ est. scire autẽ te. sea¬
sus est consũmatus. Hac quippe scientia
qui sciunt patrẽ. a quo missus est xp̃c. nul¬
lomodo ꝑsequent᷑ eos quos colligit xp̃c.
quia ipsi cũ eis colligunt᷑ a xp̃o. Si non
uenissem & locutꝰ non fuissem eis. peccatũ¬

Expanded text:
dictum est, propter quod vos patimini; vel ita, propter quod et ipsi faciunt, quia hoc in vobis dum persequuntur, oderunt; et addidit: Quia nesciunt eum qui me misit. Hoc secundum eam scientiam dictum intelligendum est, de qua et alibi scriptum est: Scire autem te, sensus est consummatus . Hac quippe scientia, qui sciunt Patrem, a quo missus est Christus, nullo modo persequuntur eos quos colligit Christus, quia et ipsi cum eis colliguntur a Christo. Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
euangelista iohannes in epła sua dicit. ut
quem ad modũ pro nobis animã suã posuit :
sic & nos debeamus animas ꝓ fr̃ib ponere.
diligentes utiq inuicẽ. sicut ipse. dilexit
nos qui ꝓ nobis animã suã posuit. Nimirũ
hoc est᷑ quod legitur in ꝓuerbus salomoni.
si sederis cȩnare Ad mensam potentis consi
derans intellige quȩ apponunt᷑ tibi. & sic
mitte manum tuam. sciens qm̃ talia opor¬
tet te prȩparare. Nam quȩ mensa est
potentis. nisi unde sumit᷑ corpus & sanguiᷤᷤ
enis qui ꝓ nobis posuit animã suã Et
quid est ad eam sedere. nisi humiliter acce¬
dere: Et quid est considerare. & intelli¬
gere quȩ. apponant᷑ tibi. nisi digne tan¬
tam grãm cogitare: Et quid est sic
mittere manum. ut scias quia talia opor¬
tet te pręparare. nisi qđ iam dixi quia

Expanded text:
evangelista Joannes in Epistola sua dicit , ut evangelista Joannes in Epistola sua dicit , ut quemadmodum Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debeamus animas pro fratribus ponere, diligentes utique invicem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis cderans intellige, quae apponuntur tibi, et sic emitte manum tuam, sciens quoniam talia oportet te praeparare . » Nam quae mensa est potentis, nisi unde sumitur corpus et sanguis ejus, qui pro nobis posuit animam suam? Et quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, ut scias quia talia oportet te praeparare, nisi quod jam dixi? quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos inuicẽ diligamꝰ. Et sic quicquid
aliud prȩcepit faciemus. qm̃ quicquid
est aliud habemꝰ. Discernit᷑ quippe ista
dilectio ab ea dilectione qua se inuicẽ
diligunt homines. sicut homines. Ham
ut discer neret᷑: Adiunctũ est. sicut dilexi
possimus regnare cum ap̃o Ad hoc ergo¬
discernamꝰ a cȩteris qui non adhoc se in¬
uicem diligunt. quia nec diligunt Qui
autẽ se. ꝓp̾ter habendũ dm̃ diligunt: ipsi
se diligunt. Ergo ut se diligant : đm̃ dili¬
gunt. Non est dilectio in hominib om̃ibus
Pauci se ꝓpterea diligunt. ut sit ds om̃a
dñs dicens. Maiorẽ hac dilectionẽ. nemo
habet. ut animã suã ponatquis ꝓ amiciᷤᷤ
suis. Quia ergo superis dixerat hoc est
mandatũ meum ut diligatis inuicẽ sicut
dilexi uos. quib uerbis addidit quod nunc
dudistis. maiorẽ hac dilectionẽ. nemo ha¬
bet. ut animã suam ponat quis ꝓ anuciᷤᷤ
suis: fit ex hoc consequens quod udẽ iste

Expanded text:
ut nos invicem diligamus, et quidquid ut nos invicem diligamus, et quidquid aliud praecipit, faciemus, quoniam quidquid est aliud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi possimus cum ipso regnare? Ad hoc ergodiscernamus a caeteris, qui non ad hoc se diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum dilse diligunt. Ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus. Pauci enim se diligunt, ut sit Deus omnia Dominus dicens: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia ergo superius dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem iste
Abbreviated transcription (Latin):
Aut uero ista sic nobis de sola dilectione
mandauit. ut alia non inquiramus:
Iria certe cõmendat apł̃s dicens. Mauent
autẽ fides. spes. caritas. tria hȩc. Maior
autem horũ caritas. Et si in caritate
hoc est in dilectione conduduntur duo
illa prȩcepta: maior tamen dicta est non
sola. De fide igit᷑ quam multa sunt
mandata. quam multa de spe. quis
potest cuncta colligere. quis enumeran¬
do sufficere Sed intueam᷑ quod ait
idem apłs. plenitudo legis caritas Ubi
ergo caritas est. quid est qđ possit deesse:
Ibi autẽ non est. quid est qđ possit ꝓdesse:¬
XII. Dȩmon credit nec diligit. Nemo diligit
qui non credit. Frustra quidem. sedta¬
men potest sperare qui non diligit
Nemo autẽ potest desperare qui diligit
ibi necessario etiam dilectio dĩ. Qui
enĩ non diligit dm: quomͦ diligit pro¬
pius & inquus. Qui autẽ diligit iniqui¬
tatem: non plane diligit sed odit animã
suam. Hoc ergo prȩceptũ dñi teneamus.

Expanded text:
us de ista de sola nobis Deus dilectione mandavit, ut alia non inquiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec, major autem his est charitas . Etsi in charitate, hoc est in dilectione, concluduntur duo illa praecepta, major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere? quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus: Plenitudo legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? Ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui diligit.ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit propius et iniquus. Qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. uos autem dixi amicos. quia om̃a quȩ¬
cumq audiui a patre meo nota feci uobis
Quis enĩ audeat affirmare. uel credere ullũ
hominem scire om̃a quęcumq audiuit a¬
patre unigenitꝰ filius. quando nec hoc qͥdem
quisquam capit. quomͦ audiat a patre ullũ
uerbũ. cum ipse sit patris unicum uerbum
Quid. qđ aliquanto post. in hoc ipso tamen
sermone quẽ post cenã ante passionẽ ad
discipulos habuit. multa inquit habeo uob̃
dicere. sed non potestis illa portare. modo :
Quo igit᷑ pacto intellecturi sumꝰ om̃a eũ nota
fecisse discipulis quȩ cumq audiuit a patre.
cũ ꝓpterea quędã multa non dicat. quia
scit eos modo portare non posseSed ni¬
mirũ quod facturus est fecisse se dicit. quia
non ait fossuri sunt uelut pręterita dicenᷤᷤ
&e ea tamen futura prȩdicens: ita & hoc
loco ait om̃a se nota fecisse discipulis. quȩ
se nouit nota esse facturũ in illa plenitu¬
dine scientiȩ de qua dicit apłs: Cũ autẽ

Expanded text:
m dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui pedes meos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
a dõ donata sunt nobis. Ab ipso quicquid
boni est donat᷑. Ergo quia & hoc bonũ
est. ab ipso utiq donat᷑. ut sciat᷑ a quo
bonũ om̃e donatur. ut om̃ino de om̃ibus
bonis qui głatur in dño glorietur Meri

Expanded text:
a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloriatur, in Domino glorie
Abbreviated transcription (Latin):
dico uos seruos. quia seruis nescit quid
faciat dominus eius. non utiq ille seruiᷤᷤ
ꝑtinens ad timorem foras a caritate mitten¬
dum. de quo alibi dicit. seruus non manet
in domo in ȩternum. filius autem manet
in ȩternũ Qm̃ itaq dedit nobis potes¬
tatem filios dĩ fieri ut non serui sed fili
simus: miro quodam & ineffabili sediam̃
uero modo serui nonserui esse possumus
Serui srilicet timore casto. ad quem non¬
ꝑtinet seruus non manens in domo in ȩt̃nũ¬
Vt autẽ tales serui nonserui simꝰ: dñm fa¬
cere scimꝰ. Hoc seruus ille nescit qͥ nescit
quid faciat dñs eius. & cũ aliquid boni
facit sic extollitur. quasi hoc faciat ipse¬
& non dñs eius. & gloriatꝰ in se non in
dũo gloriat᷑. cum se ipse deceperit. quia¬
sic gloriat᷑ quasi non acceperit. Nos
homines. uerum etiã iustos ipse facit nos
& non ipsi nos Et ut hoc sriamꝰ quis nisi
pimꝰ. sed sp̃m qui ex dõ est. ut sciamꝰ quȩ

Expanded text:
dico vos servos; quia servus nescit quid dico vos servos; quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Non utique illertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius autem manet in aeternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , ut non servi, sed filii simus: miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi, non servi esse possumus. Servi scilicet timore casto, ad quem pertinet serUt autem tales servi non servi simus, dominum facere scimus. Hoc servus ille nescit, qui nescit quid faciat dominus ejus: et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non dominus ejus; et gloriatur in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quiasic gloriatur quasi non acceperit. Nos homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Ut hoc sciamus, quis nisi pimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae
Abbreviated transcription (Latin):
non erimus: Si seruxs non ero p̃cepta
faciendo. & nisi p̃cepta fecero ser uire
non potero: ergo seruiendo seruus non
ero: Intelligam᷑ fr̃s. & hoc in nobis fa¬
ciat ut intelligamꝰ. faciat etiã ut intel¬
lecta faciamꝰ. Hoc autẽ si scimus: ꝓfecto
scimus quid faciat dñs. quia nosipsos tales
qui faciunt duo genera timentiũ: sic duȩ¬
sunt seruitutes. quȩ faciunt duo genera
seruorũ. Est timor quem ꝑfecta caritaᷤᷤ
in caritate attendebat apłs cum dicebat.
non accepistis spm seruitutis iterum in
timore Illum autẽ timorem castiun
attendebat cum dicebat. noli altũ sapere
sed time In illo timore quẽ foras caritaᷤᷤ
mittit. etiam seruitꝰ simul foras cum ipso
timore mittenda est. Utrũq enĩ inxit
apłs. hoc est & seruitutẽ & timorem di¬
cendo. non enĩ accepistis sp̃m seruitutis
iterũ in timore Ad hanc seruitutẽ. seruũ
ꝑtinentem intuebat᷑ & dñs dicens. iam ñ

Expanded text:
non erimus? Si servus non ero praecepta non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non es, intelligamus, et hoc in nobis Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales qui faciunt duo genera timentium, sic duae servitutes quae faciunt duo genera servorum. Est enim timor quem perfecta charitas in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda: utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens, Jam non
Abbreviated transcription (Latin):
non dico uos seruos. quia seruus nescit
quid faciat dominꝰ eius: Ita nom̃ institu¬
it amici. ut auferat serui: Non. ut in
uno utrũq maneat. & alterũ altero de¬
cedente. succedat. Quid est hoc: Ita ne
cum precepta dni fecerimꝰ serui non erimuᷤ:
ta ne tunc serui non erimꝰ. quando boni
serui fuerimꝰ: Et quis potest contradicere
ueritati quȩ ait. iam non dico uos seruos:
Et cur hoc dixerit docet. quia seruus inqͥt
nescit quid faciat dominꝰ eius Numqͥd nã
seruo suo bono & ꝓbato dñs ens non etiã
sua secreta committit: Quid est ergo qđ
ait seruus nescit quid faciat dominꝰ eius:
Uerum est. Nescit quid faciat Numquid
nescit etiã quid prȩcipiat: Nam si &¬
hoc nescit. quomͦ seruit : Aut quomodo
seruus est. qui non seruit: Ettam̃ ipse
ds̃ loquit᷑. uos amici mei estis si feceritiᷤᷤ
quȩ ego prȩcipio uobis : Iam non dico
uos seruos. O rem mirabilem. Cum
serure non possumꝰ nisi precepta dñi
fecerimꝰ. quomͦ precepta faciendo serui

Expanded text:
non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Ita nomen constituit amici, ut auferat servi, non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero discedente succedat. Quid est hoc? nec cum praecepta Domini fecerimus, servi erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis potest contradicere Veritati, quae ait: Jam non dico vos servos? et cur hoc dixerit docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Nunquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam sua secreta committit? Quid est ergo quod ait: Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum esto nescit quid faciat, nunquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quomodo servit? aut quomodo servus est, qui non servit? Et tamen ipse Deus loquitur: Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos. O rem mirabilem! Cum servire non possimus, nisi praecepta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo servi
Abbreviated transcription (Latin):
exhibuit nobis moriendo ꝓ nobis. atq
dixisset. maiorẽ. hac dilectionem nemo
habet ut animã suã ponat quis ꝓ amiciᷤ
suis: uos inquit amici mei estis. si feceritaᷤᷤ
quȩ ego precipio uobis. Adagna dignatio.
cum seruus bonus esse non possit nisi prae.¬
cepta domini sui fecerit: hic amicos suoᷤᷤ
uoluit intelligi. unde boni serui possunt
probari. Sed ut dixi ista dignatio est
cos fuos Nam ut sciatis ad serui officium
ꝑtinere prȩcepta sui domini facere: Alio
loco seruos utiq obiurgat dicens. Quid
autẽ uocatis me. dñe d̃ne. & non facitis
quȩ dico: Cum ergo dicitis inquit dñe
iussa faciendo. quid dicatis ostendite
Nonne seruo obȩdienti ipse dicturus est
enge. serue bone. qm̃ in paucis fuisti side¬
lis. suꝑ multa te constituã. intra in gaudiũ
dñi tmi : Potest igit᷑ esse & sernus et
amicus. qui seruus est bonis. Sed quod

Expanded text:
nobis, atque dixisset, Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis: Vos, inquit, amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio! cum servus bonus esse non possit, nisi praecepta domini sui fecerit; hinc amicos suos voluit intelligi, unde servi boni possunt probari. Sed, ut dixi, ista dignatio est,r dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta domini sui facere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid autem vocatis me, Domine, Domine, et non facitis quae dico ? Cum ergo dicitis, inquit, Domine; jussa faciendo, quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est, Euge, serve bone, quia in paucis fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse servus et a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequent᷑: Manifestum est igit᷑ illũ seruũ
qui non manet in domo mȩternũ. illum
ꝑtinentẽ Ad timorẽ quem foras caritas
non est seruns maior dño suo. si me ꝑsecuti
sunt & uos ꝑsequent᷑. illũ significari seruũ
pertinentẽ ad timorẽ. castum. qͥ ꝑmanet

Expanded text:
um est igitur illum servum qui non manet in domo in aeternum , illum pertinentem ad timorem quem foras charitas Non est servus major domino suo; si me persecuti sunt, et vos persequentur; illum significari servum pertinentem ad t
Abbreviated transcription (Latin):
ralibus oratis. Ecce alius in orat᷑ione
querit uxorẽ. Alius petit uillã. Alius postu¬
lat uestem. alius dari sibi precat᷑ alimentũ
Et quidem cum hȩc desunt: ab om̃ipotente
dõ petenda sunt. Sed meminisse conti¬
nue debemus qđ mandato eiusdem nr̃i
redẽptoris accepimꝰ. quęrite primũ reg¬
num dĩ & iustitiã eius. & hec om̃a adici¬

Expanded text:
ralibus oratis. Ecce alius in oratione ralibus oratis. Ecce alius in oratione quaerit uxorem, alius petit villam, alius postulat vestem, alius dari sibi deprecatur alimentum. Et quidem cum haec desunt, ab omnipotenti Deo petenda sunt. Sed meminisse continuo debemus quod ex mandato ejusdem nostri Redemptoris accepimus, Quaerite primum regnum Dei, et justitia
Abbreviated transcription (Latin):
petut apłs in nomine. fili. & tam̃ qđ
petit non accepit: Sed quia nomen
filu itĩc est. inĩc autem saluator uel
etiam salutaris dicitur: ille ergo in no¬
mine. saluatoris petit. qui illud petit
quod ad uerã salutem ꝑtinet. Nam si
id quod non expediat petitur: non in
nomine: iñu petitur pater Ande eisde
apłis adhuc insirmantibus dñs dicit
Usq modo non petistis quicquã in nominẽ
meo. Ac si aꝑte diceretur. Non petistiꝰ
in nomine saluatoris. qui nescitis querere
deternam salutẽ. Hinc est quod & pau¬
lus non exauditur. qui si liberarecur a
sollẽpnitatem martyris conuenistis. ge¬
nua flectitis. pectus tunditis. uoces ora¬
tionis ac confessionis emittitis. faciem
lacrimis rigatis. Sed pensate queso peti¬
tiones ur̃as Uidete si in nomine iñu pe¬
titis. idest si gaudia salutis aeterne postu¬
latis in domo enim itĩu itĩm non quęritiᷤᷤ
si in ęternitatis templo importune ꝓ tẽpo¬

Expanded text:
petiit Apostolus in nomine Filii, et tamen quod petiit Apostolus in nomine Filii, et tamen quod petiit non accepit? Sed quia nomen Filii Jesus est, Jesus autem Salvator, vel etiam Salutaris dicitur, ille ergo in nomine Salvatoris petit qui illud petit quod ad veram salutem pertinet. Nam si id quod non expedit petitur, non in nomine Jesu petitur Pater. Unde et eisdem apostolis adhuc infirmantibus Dominus dicit: Usque modo non petistis qumeo . Ac si aperte diceretur: Non petistis in nomine Salvatoris, quia nescitis petere aeternam salutem. Hinc est quod et Paulus non exauditur, quia si liberaretur a solemnitatem martyris convenistis, genua flectitis, pectus tunditis, voces orationis ac confessionis emittitis, faciem lacrymis rigatis. Sed pensate, quaeso, petitiones vestras; videte si in nomine Jesu petitis, id est si gaudia salutis aeternae postulatis. In domo enim Jesu Jesum non quaeritis, si in aeternitatis templo importune pro tempo
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝓpheta qui dicit. Cum dederit
dilectis suis sotunũ. hȩc est hereditas dm̃
Om̃is qui dormit in morte. ꝑdit heredita¬
tem. Sed cum dederit dilectis suis sõnum
hȩc est hereditas dñi. quia electi dĩ post¬
quam ꝑuenerint ad mortẽ. tunc inue¬
nient hereditatem. Sequit᷑. Ut quod cũq
petietitis patrem in nomine. meo. det uob̾¬
Rursum alibi per eundẽ euangelistã dicit
Siquid petieritis patrẽ in nomine meo. da¬
bit uobis. Usq modo non petistis quicquã
in nomine meo. Si om̃e quod petimꝰ in
nomine. filu dat nobis pater: quid est
quod paulus ter dñm rogduit et erau¬
diri non meruit. sed dictum est illi suf¬
sicit tibi gr̃a mea nam uirtꝰ in infirmi¬
tate ꝑficitur Numquid ille tam
egregius prȩdicator in silu nomine non
petut: Quare autẽ non accepit qđ
petut. Quomͦ ergo uerũ est quia
quicquid petierimꝰ in nomine. fili dat
nobis. si auferri a se angł̃m satanȩ

Expanded text:
tur Propheta, qui dicit: Cum dederit tur Propheta, qui dicit: Cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini . Omnis qui dormit in morte perdit haereditatem; sed cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini, quia electi Dei postquam pervenerint ad mortem, tunc invenient haereditatem. 6. Sequitur: Ut quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, det vobtam dicit: Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Usque modo non petistis quidquam in nomine meo . Si omne quod petimus in nomine Filii dat nobis Pater, quid ergo est quod Paulus ter Dominum rogavit, et exaudiri non meruit, sed dictum est illi: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur ? Nunquid ille tam egregius praedicator in Filii nomine non petiit? Quare autem non accepit quod petiit? Quomodo ergo verum est quia quidquid petierimus Patrem in nomine Filinobis Pater, si auferri a se angelum Satanae
Abbreviated transcription (Latin):
ritis tribuat. ne. ad inimicitias erũpat
Vnde & subditur. Non uos me elegistis
sed ego elegi uos & posui uos ut eatis
& fructum adferatis. Posui ad gr̃am. pla
taui ut eatis uolendo. fructũ adferatis
operando. Catis eñĩ uolendo dixi. quia
uelle. aliquid facere. iã mente ire est
Qualem uero fructum afferre debent sub¬
ditur. & fructus ur̃ maneat. Om̃e quod
scđm pręsens scł̃m laboramus. uix usq ad
mortem sufficit. Mors namq interuenienᷤᷤ
fructum nr̃i laboris abscidit. Quod uero
ꝓ ȩterna uita agitur: etiam post mortẽ.
seruatur. Et tunc apparere incipit. cũ
laborum carnalium fructus cȩperit non
uideri. Ibi ergo illa retributio inchoat.
ubi ista terminat᷑. Quisquis igit᷑ iam
eterna cognouit: apud eius animũ tem¬
porales fructus uilescant. Iales fructus
operemur. qui maneant. Tales fructus
operemur. qui cũ mors cuncta interunat
ipsi exordium amorte sumant. Nam
quod a morte incipiat fructus dĩ testa¬

Expanded text:
ritis tribuat, ne ad inimicitias erumpat. ritis tribuat, ne ad inimicitias erumpat. Unde et subditur: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos, ut eatis, et frucntavi, ut eatis volendo, fructus afferatis, operando. Eatis enim volendo dixi, quia velle aliquid facere jam multum ire est. Qualem vero fructum afferre debeant, subditur: Et fructus vester maneat. Omne quod secundum praesens saeculum laboramus vix usque ad mortem sufficit. Mors namque interveniens fructum nostri laboris abscidit. Quod vero pro aeterna vita agitur etiam 1563 post mortem servatur; et tunc apparere incipit, cum laborum carnalium fructus coeperit non videri. Ibi ergo illa retributio inchoat, ubi ista terminatur. Quisquis ergo jam aeterna cognovit, apud ejus animum temporales fructus vilescant. Tales fructus operemur qui maneant; tales fructus operemur qui, cum mors cuncta interimat, ipsi exordium a morte sumant. Nam quod a morte incipiat fructus Dei, testa
Abbreviated transcription (Latin):
aduuixit. Nimis confortatꝰ est princi¬
patꝰ eorume. Ecce electi dĩ carnem do
mant. sp̃m roborant: dȩmonib imperant¬
uirtutibus coruscant. pręsentia despi¬
prȩdicant. etiam eam moriendo diligt̃.
atq ad illam ꝑ tormenta pertingunt᷑.
Occidi possunt: & flecti nequeunt. Nimis
ergo confortat᷑ est principatꝰ eorum
In ista ipsa passione quia ceciderunt in
morte carnis. cudete quantũ fuerit cul¬
men mentis Unde hoc nisi quia confor¬
tatus est principatꝰ eorum: Sed si magni
forsitan panci sunt. subiunxit. dinume¬
rabo eos & suꝑ arenam multiplicabunt᷑
Totũ mundũ sr̃s aspicite. martyrib plenꝰ
quot ueritatis testes habemus. Dõ ergo
numerabiles nobis supes arenã multi¬
plicati sunt. quia quanti sunt a nobis
comprehendi non possunt. Ded quisquis
ad hanc ꝑuent dignitatem ut amicas¬
dĩ uocetur: sese in se conspiciat. Dona
autem quȩ ꝑcipit super se nihil suis me¬

Expanded text:
adjunxit: Nimis confortatus est princiadjunxit: Nimis confortatus est principatus eorum . mant, spiritum roborant, daemonibus imperantvirtutibus coruscant. Praesentia despipraedicant, eam moriendo diligunt, et ad eam per tormenta pertingunt. Occidi possunt, et flecti nequeunt. Nimis ergo confortatus est principatus eorum. In ista ipsa passione, qua ceciderunt in morte carnis, videte quantum fuerit culmen mentis. Unde hoc, nisi quia confortatus est principatus eorum. Sed sic magni forsitan pauci sunt? Subjunxit: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur . Totum mundum, fratres, aspicite: martyribus plenus quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles nobis super arenam multiplicati sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. 5. Sed quisquis ad hanc pervenit dignitatem, ut amicus vocetur Dei, sese in se conspiciat, dona autem quae percipit, super se. Nihil suis me
Abbreviated transcription (Latin):
autem dixi amicos. quia om̃a quȩcumq
audiui a patre meo nota feci uobis. Quȩ
sunt om̃a quȩ audiuit a patre suo quae
nota fieri uoluit seruis suis ut eos effice¬
ret amicos suos. nisi gaudia internae
caritatis. nisi illa festa suꝑnȩ patriae.
quȩ nr̃is cotidie mentibus ꝑ aspirationem
sui amoris imprimit: Dum enĩ audita
suꝑ cęlestia amamꝰ. amata iam nouimus
quia amor ipse notitia est. Om̃a ergo eis
nota fecerat. quia terrenis desiderus im¬
mutati. amoris summi facib ardebant
stos uero amicos dĩ aspexerat ꝓpheta cũ
dicebat. mihi autẽ. nimis honorificati sunt
Amici tui ds. Amicus enĩ quasi adnimi cus¬
tos uocatur. Quia igitur psalmista ꝓsperit
electos dĩ a mundi huius amore. separatoᷤᷤ
custodire in maudatis cȩlestib uoluntatẽ
dĩ miratꝰ est amicos dĩ dicens. mihi autẽ
ninus honorificati sunt amici tui ds̃. Et
tamquã si ab eo ꝓtinus causas honoris
tanti nobis insin̾uari quȩreremꝰ: ilico

Expanded text:
dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quae sunt omnia quae audivit a Patre suo, quae nota fieri veluit servis suis, ut eos efficeret amicos suos, nisi gaudia internae charitatis, nisi illa festa supernae patriae, quae nostris quotidie mentibus per aspirationem sui amoris imprimit? Dum enim audita supercoelestia amamus, amata jam novimus, quia amor ipse notitia est. Omnia ergo eis nota fecerat, qui, a terrenis desideriis immutati, amoris summi facibus ardebant. Istos vero amicos Dei aspexerat Propheta, cum dicebat; Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus . Amicus enim quasi animi custos vocatur. Quia ergo Psalmista prospexit electos Dei a mundi hujus amore separatos custodire in mandatis coelestibus voluntatem Dei, miratus est amicos Dei, dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Et tanquam si ab eo protinus causas honoris tanti nobis insinuari quaereremus, illico
Abbreviated transcription (Latin):
IUE dicatur prȩceptũ siue mandatũ:
ex uno greco utrũq interpretatur
quod est entole Iam uͦ istam senten¬
tiam & antea dixerat. de qua me
uobis ut potui disputasse meminsse de¬
betis. Ibi enĩ sic ait. Mandatũ nouum
do uobis ut diligatis inuicẽ sicut dilexi
uos. ut & uos diligatis inuicẽ. Huiꝰ itaq
mandati repetitio cõmendatio est. nisi
quod ibi mandatũ inquit nouũ do uobis.
hic autẽ. hoc est inquit mandatũ incum
bi tamquã non suerit ante tale mandatũ.
hic tamquã non sit aliud eius mandatũ
Sed ibi dictum nouũ ne in uetustate nr̃a
nendum putemꝰ. Quod autẽ hic ita dixit
hoc est mandatũ meum uelut non sit
aliud: quid putamꝰ fr̃s mei: Numquid
nam solum enus est. de ista dilectione¬

Expanded text:
tum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Mandatum, inquit, novum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra nendum putemus. Quod autem hic ita dixit, hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Nunquid non solum ejus de ista de so
Abbreviated transcription (Latin):
ed adhuc quod est granius alius postulat
qui maledicit᷑. & tamen is qui maledicit
iam de morte illius reus tenet᷑ Iubet
autẽ ds ut diligat᷑ inimicus. & tamen ro¬
gatur đs̃ ut occidat innnicũ. Quisquis
itaq sic orat: in ipsis suis precibus contra
conditorẽ pugnat Unde & sub iudae
specie dicitur. fiat oratio eiꝰ in peccatũ
Oratio quippe in peccato est. petere illa¬
quȩ ꝓhibet ipse qui pecit᷑. Hinc ueritaᷤ
dicitꝰ Cum statis ad orandũ: remittite
siquid habetis in cordib ur̃is. Quam¬

Expanded text:
ed adhuc quod est gravius, alius postulat qui maledicitur, et tamen is qui maledicit jam de morte illius reus tenetur. Jubet autem Deus ut diligatur inimicus, et tamen rogatur Deus ut occidat inimicum. Quisquis itaque sic orat, in ipsis suis precibus contra conditorem pugnat. Unde et sub Judae specie dicitur: Fiat oratio ejus in peccatum . Oratio quippe in peccato est illa petere quae prohibet ipse qui petitur. Hinc Veritas dicit: Cum statis ad orandum, dimittite si quid habetis in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ homo tale aliquid fecit. Potest quip¬
pe ipse cuncta per scipsum. nemo autem
potest aliquid sine ipso. Ap̃c namq cum
patre & spũ sc̃o. non sunt tres du sed unꝰ
ds. de quo scriptũ est. benedictus dñs ds̃
ifrł. qui facit mirabilia solus. Nemo ergo
alius fecit quecũq in cis opera fecit. qrã
quisquis alius homo aliquid eorum fecit:
ipso faciente fecit. Hȩc autem ipse non
illis facientibus fecit. Item De. apłis¬

Expanded text:
Dei homo tale aliquid fecit. Potest quipDei homo tale aliquid fecit. Potest quippe ipse cuncta per seipsum; nemo autem potest aliquid sine ipso. Christus namque cum Patre et Spiritu sancto, non tres dii, sed unus Deus; de quo scriptum est: Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus . Nemo ergo alius fecit, quaecunque in eis opera fecit, quoniam quisquis alius homo aliquid eorum fecit, ipso faciente fecit; haec autem ipse non illis facientibus fecit. Cum a
Abbreviated transcription (Latin):
corã eis. Et nondũ hoc fecerat quando
dicebat. si opera non fecissem in eis quȩ
nemo alius fecit. Nuirũ ergo illa sunt
quȩ in eoꝵ. ualitudinibus tanta miracula
salutis ostendit. quanta illis antea nemo
donauit. Hlȩc eñĩ uiderunt. & hoc eis
exꝓbrans adingit & dicit Nunc au¬
tem & uiderunt & oderunt me & pa
trem meũ. sed ut impleat᷑ sermo qui in
lege eoꝵ scriptus est quia odio habuert̃
me gratis. Corũ legem dicit non ab eis
inuentã sed eis datã. sicut dicimꝰ pancin
nr̃m cotidianum. quẽ tamen adõ petimꝰ.
addendo da nobis. Gratis autem odit
qui nullũ ex odio cõmodum querit. uel
incommodũ fugit. Sic oderunt dm̃ im
pn. sic diligunt iusti. Hoc est gratis. ut
alia prȩter illum non expetent bona. qm̃
ipse erit in om̃ibus om̃a. Quisquis uero
altius attenderit xp̃m dicentẽ. si opera
ñ fecissem in cis quȩ nemo alius fecit: in¬
ueniet ipsum fecisse. si quando quispũ

Expanded text:
coram eis: et nondum hoc fecerat, quando coram eis: et nondum hoc fecerat, quando dicebat: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et oderuntrem meum: sed ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Eorum Legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam: sicut dicimus, Panem nostrum quotidianum; quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis . Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit: sic oderunt Dominum impii; sic diligunt justi, hoc est gratis, ut alia praeter ipse erit in omnibus omnia . Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem: Si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, inveniet ipsum fecisse, si quispiam
Abbreviated transcription (Latin):
& deprecabunt᷑ eum ut uel fimbriam
uestimenti eius tangerent. & quot quot
tangebant eũ salui fiebant. Hȩc nemo
alius fecit in eis. Sic enĩ est intelligen¬
dum quod dit in eis. non inter eos uel
coram eis sed prorsus in eis. quia sanauit
eiͦs. Hȩc quippe intelligi uoluit. quae
non solum facerent admirationẽ. uerũ
etiam manifestam conferrent salutem
Pro quib benesicus utiq amorẽ non
odium retribuere debuerunt. Omnia
quippe cȩterorũ miracula superat. qđ
est natꝰ ex uirgine. matrisq integrita¬
tem solus potuit nec conceptꝰ uiolare
nec natꝰ. Sed hoc nec corã eis factũ est
nec in eis. Ad cognoscendã huius mira¬
culi ueritatẽ non cominuni cum eis
aspectu sed discreto ab eis discipulatu
apł̃i ꝑuenerunt. Iam uͦ illud qđ die
tertio in carne in qua occisus fuerat de
sepulchro se reddidit uiuũ. & nunquã
deinde moriturus cũ illa ascendit in
cęlum: superat etiam cuncta quȩ fecit
Sed neq hoc factum est in iudȩis: neq

Expanded text:
precabantur eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim est intelligendum, quod ait in eis, non inter eos, vel coram eis, sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit, quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem: pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare, nec natus. Sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu apostoli pervenerunt. Jam vero illud, quod die tertio in carne, in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus, cum illa ascendit in coelum, super etiam cuncta quae fecit. Sed neque hoc factum est in Judaeis, neque
Abbreviated transcription (Latin):
UM cuncta saera eloquia dnicis
plena sint prȩceptis. quid est quod
de dilectione quasi de singulari
mandato dñs dicit. hoc est prȩceptũ
meũ ut diligatis inuicem. nisi quia ome
mandatũ de sola dilectione est. & om̃a
unũ preceptũ sunt. quia quicquid ꝓrȩ¬
cipitur in sola caritate solidatur: Ut
enim mulai arboris rami ex una radice
ꝓdeunt : sic multȩ uirtutes ex ima cari¬
tate generant᷑ Nec habet aliquid ui¬
riditatis ramus boni operis. si non manoe
in radice caritatis. Prȩcepta ergo d̃m̃ica
& multa sunt & unũ Multa per
diuersitatem operis. unũ in radice di¬

Expanded text:
um cuncta sacra eloquia dominicis plena sint praeceptis, quid est quod de dilectione, quasi de singulari mandato, Dominus dicit: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, nisi quia omne mandatum de sola dilectione est, et omnia unum praeceptum sunt, quia quidquid praecipitur, inuna radice prodeunt, sic multae virtutes ex una charitate generantur. Nec habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non manet in radice charitatis. Praecepta ergo Dominica et multa sunt, et unum. Multa per diversitatem operis, unum in radice di
Abbreviated transcription (Latin):
lauit. qui lotus est non indiget nisi ut
pedes lauet. sed est mundus totus Unde¬
ista tanta uirtꝰ aquȩ. ut corpꝰ tangat &
cor abluat. nisi faciente uerbo: Non
quia dicitur. sed quia credit᷑ Namet
in ipso uerbo aliud est sonus transiens
aliud uirtꝰ manens. Hoc est uerbũ fidei
qđ prȩdicamꝰ ait apłs. quia si confessus
sueris in ore tuo quia dñs est itĩc & cre¬
dideris in corde. tuo quia dñs illum susci¬
tauit a mortuis : saluus eris. Corde enĩ

Expanded text:
lavit, Qui lotus est, non indiget nisi ut lavit, Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totusista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo: non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus immanens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, Quia si confessus fueris in ore tuo quoniam Dominus est Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit
Abbreviated transcription (Latin):
tum ferre potiussent. Et tamen omnẽ qui
fert fructum purgat agricola. ut fructũ
plus afferat Fert fructum quia iundus
est. atq ut plus afferat purgat᷑ adhuc. Quis
enim est in hac uita sic mundus. ut non sit
magis magisq mundandus. ubi si dixerimus
quia peccatũ non habemꝰ: nosipsos seducimꝰ.
& ueritas in nobis non est. Si autem con¬
fessi fuerimꝰ peccata nr̃a: sidelis est & iustus
qui dimittat nobis peccata. & mundet nos
ab om̃i iniquitate. Mundet itaq mundos
hoc est fructuosos. ut tanto suit frucluosi¬
ores. quanto mundiores. Iam uos mundi
estis. propter uerbũ quod locutꝰ sum uobis
Quare non ait mundi estis propter baptismũ
quo abluti estis. sed ait propter uerbum
qđ locutꝰ sum uobis. nisi quia & in aqua
uerbũ mundat: Detrahe uerbũ. & quid
est aqua nisi aqua: Accedit uerbum ad
elementum & sit sacramentũ etiam ipsũ
tamquã uisibile uerbum. Nam de hoc
utiq dixerat quando pedes discipulis

Expanded text:
tum ferre potuissent: et tamen omnem qui tum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si autem confessi fqui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate . Mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
Demq cum de patre tam quã de agricola
afferant fructum: continuo etiam scipsũ
mundatorẽ palmitũ ostendens. iam uos
inquit mundi estis propter sermonem¬
CII. quem locutꝰ sum uobis. Ecce & ipse mun¬
dator est palmitũ. quod est agricolȩ non
uitis officium. qui etiam palmĩtes operarioᷤᷤ
suos fecit. Nam & si non dant incremen¬
tum: impendunt tamen aliquod adiumen¬
tum. Sed non de suo. quia sine me inqͥt
confitentes. Quid autem est apollo. quid
autẽ paulus: Ministri per quos credi¬
distis. & unicuiq sicut dñs dedit. Ego
plantaui. apollo rigauit. & hoc ergo
unicuiq sicut dñs dedit. Non itaq de
suo. Iam uero qđ sequit᷑ sed dñs incre¬
mentum dedit: non ꝑ illos sed ꝑ seipsum
facit. Excedit hoc humanã humilitatẽ.
excedit angłicam sublimitatẽ. nec om̃ino
ꝑtinet nisi ad agricolam trinitatẽ. Iam
uos mundi estis. Mundi scilicet atq mun¬
dandi Neq enim nisi mundi essent fruc¬

Expanded text:
Denique cum de Patre tanquam de agricola Denique cum de Patre tanquam de agricola afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendit. Jam vos, inquit, mundi estis, propter sermonem quem locutus sum vobis . Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo, quia sine me, inquiconfitentes. Quid autem est Apollo? Quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fruc
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ sunt uites & palmites: Prop¬
ter qđ cum esset d̾s cuius naturȩ non
sumus: factus est homo ut in illo esset
uitis humana natura. cuius & nos ho¬
mines palmites esse possemus. Quid
ergo est ego sum uitis uera: Ab illa¬
utiq discernit cui dicit᷑. quomodo conuer¬
sa es in amaritudinẽ uitis alienȩ. Nã quo
pacto est uitis uera. quȩ expectata est ut fa¬
ceret uuam. fecit autẽ spinas: Ego sũ inqͥt
uitis uera. & pater m̃s agricola est. Omẽn
palmitem in me non ferentẽ. fructũ. tollet
eum. Et om̃em qui fert fructũ. purgabit
eum ut fructum plus afferat. Nuniquid
me est Scđm id autẽ quod ait. ego et
pater unũ sumus: & ipse. agricola est. Nec
talis est quales sunt qui extrinsecus operan¬
do exhibent ministerium. sed talis ut dec
etiam intrinsecus incrementũ. Nam neq
qui plantat est aliquid neq qui rigat. sed
quia ds erat uerbũ. Unde & ipse & pater
unum sunt. Et si uerbum caro factum est
quod non erat: manet tamen quod erat

Expanded text:
naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus , cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera ? se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum; et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat . Nunquid me est ; secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Non est talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis est, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque quiquia Deus erat Verbum: unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet autem quod erat.
Abbreviated transcription (Latin):
tas carnis quȩ non est in eo .&. in qua
non manent uerba eius. Nam utiq dd
uerba eius ꝑtinet oratio illa quam
docuit. ubi didic imꝰ pater nr̃ qui es in
celis. Ab huius orationis uerbis & sensib
non recedamꝰ in petitionib nr̃is. et quie¬
quid petimꝰ fiet nobis Tunc eñĩ dicenda
sunt uerba eius in nobis manere. quaudo
facimꝰ quȩ pręcepit. & diligimꝰ qude
promisit. Quando autem uerba euis
manent in memoria nec inueniuntur
in uita : computat᷑ palmes in uite. quid
uitã non attrahit ex radice Ad hanc
differentiã ualet quod scriptũ est
memoria retinentibus mandata ens
ut faciant ea Multi enim memoria
retinent ut contempnant uel et iam
derideant. Aut oppugnent ea. In his
quodammodo non coherent. Et idõ
illis non erunt in beneficiũ sed in testi¬
monium Et quia sic insunt eis ut non¬
ꝑfecte maneant in eis: Adhoc tenent᷑
ab eis. ut iudicent᷑ ab eis: Magis magisq

Expanded text:
tas carnis, quae non est in eo, et in qua tas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis. TRACTATUS