comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erãt pecunia teptare: ꝓrsꝰ nichil intactũ neq ꝗetũ pati. cct̾a
agitare. U uacenses quo metelł ininitio iugurta pacificante
p̃sidiũ inposuerat. fatigati regis supplici is. neq ante uolun¬
tate alienati. pͥncipes ciuitatis int̾ sese c̃iuranat. slã uulgus
uni pleꝵ co solet ⁊ maxime numidꝵ ingeniomobili seditio¬
sũ atꝙ discordiosũ. erat cupidũ nouaꝵ reu ꝗeti ⁊ otio adu̾sũ

Expanded text:
erant, pecunia temptare; prorsus nihil intactum neque quietum pati, cuncta agitare. Igitur Vagenses, quo Metellus initio Iugurtha pacificante praesidium imposuerat, fatigati regis suppliciis neque antea voluntate alienati, principes civitatis inter se coniurant. Nam uulgus, uti plerumque solet et maxime Numidarum, ingenio mobili, seditiosum atque discordiosum erat, cupidum novarum rerum, quieti et otio aduersu
Abbreviated transcription (Latin):
libis uti et̃ni forent optaũ. mag̃ ut boni honestiq uitã exigerent
Plura dicẽ ꝗrites si timidis u̾ba uͥtutẽ adgerent. nã strenius habunde
dictũ puto. huiꝰscemodi oratioẽ habita mariꝰ. Postquã pleb̾ animos
arectos uidet. ꝓꝑe eomeatu. stipendio. armis. ali isq utilib naues

Expanded text:
is, uti aeterni forent, optauit, magis uti boni honestique vitam exigerent. Plura dicerem, Quirites, si timidis virtutem verba adderent; nam strenuis abunde dictum puto." Huiusce modi oratione habita Marius, postquam plebis animos arrectos videt, propere commeatu, stipendio, armis aliisque utilibus nauis
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰquã õib que postulauerat decretis milites seribe uult. hortan¬
di eausa sunt ⁊ nobilitatẽ uri ẽsueu̾at exagitandi ẽtionem
ad uocanit: deinde hoc modo disseruit.
UCio ego quantes plerosꝙ ñ hudẽ artibi imꝑiũ a uob̃ pͥetere.
⁊ pꝰquã adepti s̃ gerere pͥmo industrios. simplices. modicos eẽ. De

Expanded text:
postquam omnibus quae postulauerat, decretis milites scribere uult, hortanpostquam omnibus quae postulauerat, decretis milites scribere uult, hortandi causa simul et nobilitatem, uti consueuerat, exagitandi contionem populi aduocauit. Deinde hoc modo disseruit: "Scio ego, Quirites, plerosque non isdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere: primo
Abbreviated transcription (Latin):
ex uoluntate metelli bellũ intactũ thrai. At mariꝰ ut supͣ
diximꝰ eupientissima plebe consul factꝰ p̾quã ei ꝓuinciã numi¬
dliã ppl uissit. antea iã infestus nobilitati. tũ uõ mltꝰ. atti ferex
uetis illis spolia aecepisse. Alia p̃tea magnifica ꝓse ⁊ ulis do¬
lentia. Int̃ que bello opꝰ erat pͥma hab̾e. postulaẽ legionibiis sup¬
plem̃tũ auxilia. a ppłis. ⁊ regib socius qi accersere. sreterea ex latio
⁊ abigendo cogere hoiẽs emeriti stipendi is secũ ꝓficisei. Neꝙ illi
senatꝰ quãquã adnͣsus erat de ullo negotio negae̾ audebat. Cetũ
supplem̃tũ etiã letꝰ decũat. qa neꝙ plebe mailitiã uolente para¬
batur.⁊ marꝰ aut belli usũ. aut studia uulgi amissurus. S ea
frustra resspata. tanta libidõ eũ mario eundi plerosꝙ uniaserat
sese ꝗsꝙ p̃cla locupletẽ. fore: inctorẽ. domũ rediturũ. alia huiꝰscemodi
acĩs trahebat̃. Et eos ñ paululũ oratioẽ sua mariꝰ arrexerat. Nam¬

Expanded text:
trahi. At Marius, ut supra diximus, cupientissima plebe consul factus, postquam ei prouinciam Numidiam popuIus iussit, antea iam infestus nobilitati, tum vero multus atque ferox victis illis spolia cepisse, alia praeterea magnifica pro se et illis dolentia. Interim quae bello opus erant, prima habere: postulare legionibus supplementum, auxilia a populis et regibus arcessere, praeterea ex Latio et ambiundo cogere homines emeritis stipendiis secum proficisci. neque illi senatus, quamquam advorsus erat, de ullo negotio abnuere audebat. ceterum supplementum etiam laetus decreverat, quia neque plebi militia volenti putabatur et Marius aut belli usum aut studia volgi amissurus. sed ea res frustra sperata: tanta lubido cum Mario eundi plerosque invaserat. sese quisque praeda locupletem fore, victorem domum rediturum, alia huiusce modi animis trahebant, et eos n
Abbreviated transcription (Latin):
si ereo quẽ adte misi cognosces. faccogiteᷤᷤ ĩquata
calamuate sis.⁊ memineris te inrũ eẽ. c̃sideres ꝗd
tue ratione̾ postulet. auriliũ ab om̃ib petas.⁊̃ ab insimis.
Ads mandata u̾b̾ dat. Cũ absenatu iudicat᷑ sit hosti. quo
c̃silio seruitia repudiat : ĩ urbe parataeẽ q̃ iserit. necune
ꝓsiciscerent᷑. Cicero ꝑlegato cuncta edoctu. L. ualerio
flacco. ⁊ G. ꝓntinio. p̃torib ĩꝑat. ut ĩponte miluio ꝑ
ĩsiclias allobrogũ comitatꝰ dep̃hendãt. rẽ omẽm aꝑit.
ciuĩ grã mittebant᷑. Cet̃a uti facto op̾sit ita agant.
ꝑmutit illis hoĩes samiliares. sine tumultu p̃sidiis collatis
sicuti p̃ceptũ erat. occulte pontẽ obsidt. Pqua adioloci legati

Expanded text:
sim ex eo quem ad te misi cognosces. Fac cogites, in quanta miseria sis, et memineris te virum esse: consideres quid tuae rationes postulent: auxilium petas ab omnibus etiam ab infirmis.Ad hoc mandata verbis dat: quom ab senatu hostis iudicatus sit, quo consilio servitia repudiet? in urbe parata esse quae iusserit.: ne cunproficiscerentur Cicero per legatos cuncta edoctus L. Valerio Flacco et C. Pomptino praetoribus imperat, ut in ponte Mulvio per insidias Allobrogum comitatus deprehendant. rem omnem aperit, quoius gratia mittebantur; cetera, uti facto opus sit, ita agant permittit. illi, homines militares, sine tumultu praesidiis conlocatis, sicuti praeceptum erat, occulte pontem obsidunt. postquam ad id loci legati
Abbreviated transcription (Latin):
terebat. Qiuppe eui spes oii in fuga sita erat: seꝗ hostẽ cogebat᷑
q sua loca defendẽ nequͣat. in ali i ᷤ gesere bellũ. Tamen ex

Expanded text:
terrebant; quippe, cuius spes omnis in fuga sita erat, sequi cogebatur et, qui sua loca defendere nequiuerat, in alienis bellum gerere. Tamen ex
Abbreviated transcription (Latin):
gerendũ. Itaꝙ in loca numidie opulentissima ꝑgit.
agros uastat multa castella. ⁊ oppida temere munita
aut sine p̃sidio cap̃ incenditqp puberes int̃fic̃. lubet

Expanded text:
gerendum. Itaque in loca Numidiae opulentissima pergit, agros vastat, multa castella et oppida temere munita aut sine praesidio capit incenditque, puberes interfici iubet
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ꝗ de pace. aut bello. cũ hostib. pacationẽ fecis¬
sent. Huic rogatioĩ partĩ ẽstii iͥ alii expareili

Expanded text:
tem qui de pace aut bello cum hostibus pactiones fecissent. Huic rogationi partim conscii sibi, alii ex parti
Abbreviated transcription (Latin):
ethiopes ẽẽ. Dem̃ loca  exusta. soł ab ardoribus.
fines tartaginensiũ qͦs nouissime habuerat.ꝑ.r.
⁊ numidie:usꝙ ad flum̃ muluccũ.sub iugurta erat
Mauris oĩb. rex bochis imꝑabat. p̃t̃ nom̃ ꝑ cet̾a ig
narus p .r.Itẽq nob̃ neq bello neq pace antea cogni-¬
tus. de africa ⁊ eiꝰ incoł.adnecessindinẽ rei: satis dic¬
tũ:. uq̃ diso regno. legatiꝰ africa decessere. ⁊ iu

Expanded text:
ethiopas esse, dehinc loca exusta solis ardoribus. finis Carthaginiensium, quos novissime habuerant, popet Numidae usque ad flumen Muluccham sub Iugurtha erant; Mauris omnibus rex Bni itemque nobis neque bello neque pace antea cognitus. de Africa et eius incolis ad necessitudinem rei satis dictum. Postquam diviso regno legati Africa decessere et Iu
Abbreviated transcription (Latin):
fortuna misereri. Si eadẽ illi copia fieret oĩ eũentara. Rutiꝰ
impator cont᷑ postulata bochi nuntios nuttit. Iue brobare pat̃

Expanded text:
fortunarum misereri; si eadem illi copia fieret, omnia conventura. rursus imperator contra postulata Bocchi nuntios mittit; ille probare pa
Abbreviated transcription (Latin):
ducenta milla. Itẽ decͦuere uti gladiatoriȩ samiliȩ capuã
erat. Et sũma letitia. atꝙ lassciuia. q̃ dutt̾na ꝗes pepfrerat
repente om̃is tͥstitia inuant. festnare: trepidare. neq
loco. neq hõi cuquã. satis credere. neꝙ bellũ gerere. neꝙ
afliciare sese. mañ supplices adcelũ tendẽ. miserari paruo
mouebat.
tã ⁊ si psidia parabat̃. apre lege plautitia itroge ÷ anemiti
abuutio paulo: postremo di sineulandi cauisa aut suu r.

Expanded text:
ducenta milia, itemque decrevere, uti gladiatoriae familiae Capuam erat. ex summa laetitia atque lascivia, quae diuturna quies pepererat, repente omnis tristitia invasit: festinare, trepidare, neque loco neque homini quoiquam satis credere, neque bellum gerere neque adflictare sese, manus supplices ad caelum tendere, miserari parvosmovebat, tametsi praesidia parabantur et ipse lege Plautia interrogatus erat ab L. Paulo. Postremo dissimulandi causa aut sui
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpestate outaginienses plere astice ĩꝑctabãt. eirenẽses qͦq̃ magni attꝙ
opulẽti fuere. ager ĩ medio areuos. una specie. neq flum̃. neꝙ mons

Expanded text:
tempestate Carthaginienses pleraque Africa imperitabant, Cyrenenses quoque magni atque opulenti fuere. Ager in medio harenosus, una specie; neque flumen neque mons
Abbreviated transcription (Latin):
murũ ascẽdẽ. c̃spici dũtale faciñ face̾̃t ꝓꝑabat. Ea
diuitiã. bonãsfamã magnãꝙ nobilitatẽ putabant.
L audis auidi. peccinie lib̾ales erãt. glam ĩgen tẽ. di¬
uitias honestaᷤ uolebãt.Memorare po̾ sẽ: ꝗb ĩ

Expanded text:
murum ascendere, conspici, dum tale facinus faceret, properabat. Eas divitias, eam bonam famam magnamque nobilitatem putabant. Laudis avidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, divitias honestas volebant. Memorare possum, quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
habere. Nãregib boni quã mali suspectiores
bitu cͤ uit. tãta cupido glẽ ĩ cesserat. Iã pͥmũ iuuentꝰ
simulac bellipatens exat. ĩcastri ꝑ laborẽ usu militiã
cliscebat: mag̃ꝙ ĩdecoris armis. ⁊ militãib errui. qĩ
scortis. aiꝙ c̃uiuiis. libidinẽ. habebat. Igͥtalib ui¬
ris ñ labor in solitꝰ. ñlocꝰ ullu asꝑ aut arduu̾ erat ñ
armat᷑ hosti formidolosũ. uͥt̾ oiãdomueat. Srgłẽ¬

Expanded text:
habere. Nam regibus boni quam mali suspectiores brevi creverit: tanta cupido gloriae incesserat. Iam primum iuventus, simul ac belli patiens erat, in castris per laborem usum militiae discebat magisque in decoris armis et militaribus equis quam in scortis atque conviviis lubidinem habebant. Igitur talibus viris non labor insolitus, non locus ullus asper aut arduus erat, non armatus hostis formidulosus: virtus omnia domuerat. Se
Abbreviated transcription (Latin):
sinelegib : sine inꝑio: liberi atq solutũ. hii. ptqũã
c̃uenẽ inmoenia una : dispangenere. di̾simililingua.
alii aliomore ui uñtes. incredibile memoratu: quasa¬
cile. coaluerint.¬
satisꝙ pollenꝰ uidebat᷑. sicuti pleraq mortaliũ habm̃t᷑.
lo eo̾teptare. pauci examici autilio eẽ. Nãcet̃i metu ꝑ¬
culsi. aꝑicuł aberãt. atromani domi militieq ĩtenti. se¬
sinãe. parãe. aliꝰ aliũ hortari. hostib obinã ire. liberta¬
tẽ. patriã. parentes ꝙ armis tegere. Post ubi ꝑicula uͥi¬
te ꝓpulerãt. soriis atq amicis auxilia portabãt mag̃¬

Expanded text:
sine legibus, sine imperio, liberum atque solutum. Hi postquam sine legibus, sine imperio, liberum atque solutum. Hi postquam in una moenia convenere, dispari genere, dissimili lingua, alii alio more viventes, incredibile memoratu est, quam facile coaluerintsatisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, i bello tentare, pauci ex amicis auxilio esse: nam caeteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare, parare, alius alium hortari, hostibus obviam ire; libertatem, patriam, parentesque armis tegere. Post ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant, mag
Abbreviated transcription (Latin):
tia: bella ĩtestina. cedes. Rapine. di̾cordia cuuł. gͣta suere.
biꝙ uiuentutẽ suã exercuit. Corp̾patiens ĩedie : algoris.
uarcus. cuiꝰlib⁊ rei simulator. acdissimulator. alieniap¬
petens. sui ꝓsus. ardens incupiditatib. satis eloquentie.¬
par scientiȩ. uastu̾ aĩm̾. inmodẽata. incredibilia. ni¬¬
mĩ alta sẽꝑ cupiebat. Hunc postcdñationẽ lucii sille.
libido marima inuaserat rei .p. capiunde. Neq id
Agitabat᷑ mag̃ magꝙ ĩdies aĩmꝰ feror. ĩnopia rei famili¬
aris. ⁊ conscientia sceleꝵ Que ut̃q his artib auxerat.
quas supͣmemorau. Incitabãt p̃terea corrupti cuit¬
tati morẽ: qͦs pessima ac cdu̾sa t̃terse mala. lu¬
xuria. aiq auaĩtia. ue xabãt. Nes ip̃a hortãi ui¬
sup̃ repetere. acpaicis institirta maroꝵ. domi. militi
paulatĩ immutata expulcherima: zoptima: pessima
ac flagitio sissima facta sit disserere.

Expanded text:
tia bella intestina, cedes, rapine, discordia civilis grata fuere, tia bella intestina, cedes, rapine, discordia civilis grata fuere, ibique iuventutem suam exercuit; corpus patiens inedie, algoris, vus, varius, cuiuslibet rei simulator ac dissimulator; alieni appetens, sui sapientiae parum. Vastus animus immoderata, incredibilia, nimis alta semper cupiebat. Hunc post dominationem L. Sullae lubido maxuma invaserat rei publicae capiundae; neque id Agitabatur magis magisque in dies animus ferox inopia rei familiaris et conscientia scelerum, quae utraque iis artibus auxerat, quas supra memoravi. Incitabant praeterea corrupti civitatis mores, quos pessuma ac divorsa inter se mala, luxuria atque avaritia, vexabant. Res ipsa hortari visupra repetere ac paucis instituta maiorum domi militipaulatim immutata ex pulcherruma atque optuma pessuma ac flagitiosissuma facta sit, disserere.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾sũ ibiꝙ mͥ nlt̾a adu̾sa suere. Nãppudore: ꝓabstinen¬
tia. pu̾tute: audatia. largitio. auaritia. uigebãt. Quȩ
oia tarsi aĩm̃ as ꝑnabat᷑ insolens malaꝵ artiũ. t rãiter
tanta uitia ĩbecillaetas. abitione corrupta tenebat᷑ ac
mȩcũ abreliꝗ mali mõis disentirẽ: nichilo
minꝰ honoris cupido ead: q̃cet̾os. fama . atq ĩuidia uerabat.
cordia. atq desidia. bonũotiũ cterere. Neq uꝰi agr̃u colen¬
do. aut uenando: seruilib ossitiis ĩteͣntũ etatẽ ag̾e. Sr a
qͦ ĩcepto studioq ãbitiome mala detinuẽat. eodẽ regͤsꝰ
statui res gesti p̃pͥ.r. carpt̃i: utqique memoria digna ui¬
aĩmꝰ liber erat. Igͥ decatiline c̃uiratione : quã uerisime
pot̃o. paucis absoluã. nã id faciñ ĩpͥmis memõabile exi¬
sumo: sceleriᷤᷤ atq ꝑiculi nouitate. Deciu̾ hõis morib
pauca pͥu̾ explananda st̃. quã iitiũ narrandi faciam.¬

Expanded text:
ue mihi multa advorsa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem, qua ceteros, fama atque invidia vexabat. cordia atque desidia bonum otium conterere neque vero agrum colundo aut venando, servilibus officiis, intentum aetatem agere; sed, a quo incepto studioque me ambitio mala detinuerat, eodem regressus statui res gestas populi Romani carptim, ut quaeque memoria digna vianimus liber erat. Igitur de Catilinae coniuratione, quam verissume potero, paucis absolvam; nam id facinus in primis ego memorabile existumo sceleris atque periculi novitate. De cuius hominis moribus pauca prius explananda sunt, quam initium narrandi faciam.
Abbreviated transcription (Latin):
S ubi exp̃cepto tipꝰ usũ paratis. cõpositis õĩb ad locũ ꝑgit. Ceterũ
ali ꝗ excenturiis p̃herãt. p̃docti abduce arma hornatũꝙ mautaue¬
rant capite. atꝙ pedib nudis. uti ꝓspectꝰ isusꝙ ꝑsaxa faciliꝰ foret
suꝑ t̃ga glaclii. senͣta ueꝵ ea numidica exconis pondĩs grã simua

Expanded text:
ecepto tempus visum, paratis conpositisque omnibus ad locum pergit. ceterum illi, qui escensuri erant, praedocti ab duce arma ornatumque mutaverant: capite atque pedibus nudis, uti prospectus nisusque per saxa facilius foret; super terga gladii et scuta, verum ea Numidica ex coriis, ponderis gratia simu
Abbreviated transcription (Latin):
Uͥ festinaret ĩ sũmo ꝑiculo salutẽ suã illoꝵ ꝙ socio̾ fore. Nalepti¬
tam ĩa añ apͥncipio belli iug̾china. adbestiã c̃ sulẽ. ⁊ p̾ei romãm
miserat: amicitiã societatẽq rogatũ. Deinde ubieas inpetͥta sẽ¬

Expanded text:
 festinaret, in summo periculo suam salutem, illorum socios fore. Nam Leptitani iam inde a principio belli Iugurthini ad Bestiam consulem et postea Romam miserant amicitiam societatemque rogatum. Deinde ubi ea impetrata, se
Abbreviated transcription (Latin):
pouet Priũ mltȩ facętiȩ. mlt̾lepos ĩ erat. Hi̾reb cõ¬
ꝑatis. catilina nic hilominꝰ iꝑximũ annũ cõsulatũ pete¬
bat. sꝑan̾. sidesignatꝰ forz. facile se exuoluntate antonio
usuꝵ. Neq int̾ea ꝗet̾ erat. s⁊ om̃ib modiꝰ insidia̾ pa¬
rabat ciceroni. neꝙͣ illi tm̃ ad cauendũ dolu. autꝰ asu

Expanded text:
orsus multae facetiae multusque lepos inerat. His rebus conparatis Catilina nihilo minus in proxumum annum consulatum petebat sperans, si designatus foret, facile se ex voluntate Antonio usurum. Neque interea quietus erat, sed omnibus modis insidias parabat Ciceroni. Neque illi tamen ad cavendum dol
Abbreviated transcription (Latin):
sr̃ cap̃ ẽ. Uos cunctamini ⁊ et nc̃ dubitatis. ꝗd int̾ moenia
app̾hensis hosab faciatis: Misereamini censeo. ꝗa deli¬
arma ceꝑint inmiseriã c̃ sitat᷑. Scilicet res ip̃a asꝑa est.
s uos ñtimetis eã : Inmo uͦ maxime. s inertia atq mol¬
litia aĩ aliꝰ aliũ expectantes cunctamini. Uidelicet
diis in mortalib cõsisi. ꝗ hãc rẽ p. sepe in marimis
ꝑicul seruauere. N uotis neq suppliciis mulierib au¬
xilia dõꝵ parant᷑. s ingilando. agendo. bñ consulendo.
omq̃a ꝓspere cedt̃. Ubi socordiȩ te atq ignanię tradi¬
deris. neꝗcquã dõr implores. irati ĩfestist̃. Ap̃ maiões
nr̃os aulũ malliꝰ torquat̾ bello gallico aliũ suũ. eoꝙ
egregi adolesceñ. ĩ modate fortitudinis. morte. penas
dedit. Uoᷤᷤ de crudelissimiᷤᷤ parricidis ꝗd statuatiᷤᷤ cunc¬
tamini. Uidelicet cet̾a uita eoꝵ hiuc sceleri obstat.
Ueꝵ parcite cdignitati lentuli. si ip̃e pudicitię. si fame

Expanded text:
ra caput est. Vos cunctamini etiam nunc et dubitatis, quid intra moenia deprensis hostibus faciatis? Misereamini censeo deliarma ceperint, in miseriam convortat! Scilicet res ipsa aspera est, sed vos non timetis eam. Immo vero maxume. Sed inertia et mollitia animi alius alium exspectantes cunctamini, videlicet dis inmortalibus confisi, qui hanc rem publicam saepe in maxumis periculis servavere. non votis neque suppliciis muliebribus auxilia deorum parantur; vigilando, agundo, bene consulundo prospera omnia cedunt. ubi socordiae te atque ignaviae tradideris, nequiquam deos inplores: irati infestique sunt. apud maiores nostros A. Manlius Torquatus bello Gallico filium suom, quod egregius adulescens inmoderatae fortitudinis morte poenas dedit: vos de crudelissumis parricidis quid statuatis, cunctamini? Videlicet cetera vita eorum huic sceleri obstat. Verum parcite dignitati Lentuli, si ipse pudicitiae, si famae
Abbreviated transcription (Latin):
exereit᷑ dimitt̾et᷑ paucis dieb iug̃ in catenis habitũ. Ab amperot᷑
c̃ sulto bellũ t̾hi. ꝙ hõ ĩanis. ⁊ regie suꝑbie imꝑio nimis gauderet
Que oĩa illĩ firniora eo uidebant̃. qr diut᷑nitatẽ belli rẽ famuiliares
corrũꝑant ⁊ aĩo eupienti nichil satis festinat᷑. Frar p̃tẽa ĩ exercitu nͦ
numida ꝗdã noĩe gauda manastabilis filius masiniᷤse.
nepos quẽ micissa testam̃to scdm heredẽ scripserat. morbis
defectꝰ. ⁊ ob eã causã m̃te paululũ innuita. Cui metellus petenti
more regũ ut sellã uixta poneret Itẽ postea custodie cansa
turiã egtũ romanoꝵ utrũq negarẽt honorẽ ꝙ eoꝵ mͦ foret¬
qͦs .p.R. reges appellauisset p̃sidiũ ꝙ c̃tũmeliosũ in eos foret si
eꝗtes romani satelliti numidie traderent᷑. hunc mariꝰ anxiꝰ
aggredit᷑ arp ortat᷑. ut c̃tumeliarũmꝑatorẽ cũ suo auxilio pena

Expanded text:
ermitteretur, paucis diebus Iugurtham in catenis habiturum; ab imperatore consulto trahi, quod homo inanis et regiae superbiae imperio nimis gauderet. quae omnia illis eo firmiora videbantur, quia diuturnitate belli res familiaris corruperant et animo cupienti nihil satis festinatur. erat praeterea in exercitu nostro Numidnepos, quem Micipsa testamento secundum heredem scripserat, morbis confectus et ob eam causam mente paulum imminuta. Cui Metellus petenti, more regum ut sellam iuxta poneret, item postea custodiae causa turmam equitum Romanorum, utrumque negauerat: honorem, quod eors reges appellauisset; praesidium, quod contumeliosum in eos foret, si equites Romani satellites Numidae traderentur. Hunc Marius anxium aggreditur atque hortatur, ut contumeliarum in imperatorem cum suo auxili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbono factuꝵ. si abiͥre gentiũ sese ꝓhibuerit. Postremo
de õĩb reb. legatos romã breui ego missuꝵ. Itaqꝙͥͣ iͥty
digradiunt᷑. adtherbał eappellandi copia ñ fuit. Iugũta
ubi eos africa decessisse ratus ẽ net ꝓpt̃ loci naturã
cirtã armis expugnat᷑ potẽ. uallo atꝙ fossa menia
circũdat. turres exstruit eas p̃sidus firmat. p̃t̾ea dies
noctesq aut ꝑuĩ aut doł teptaẽ: defensorib menũ
p̃mia mͦ mͦ formidinẽ ostentaẽ. suos ortando.
aduͥtutẽ enge̾̃:. ꝓrsꝰ cuncta intentꝰ paraẽ. ad terbal ubi
intellegit os sua̾ fortunaᷤ in ext̾mo sitas. hostẽ ĩ festũ.
auxilu spẽ nullã penuria rerũ nece̾sarioꝵ bellũ thi
ñ po̾se. Ex his ꝗuna cirtã ꝓfugerãt duos uiros quã¬
maxime ĩpigerrimos delegit: eos multa pollicenoo
ac miserando casũ suũ ẽfirmat. un ꝑ hostiũ muni¬
tiones noctu. ad ꝓximũ mae̾. Dem̃ romã ꝑgerẽt.
Numide paucis dieb usa efficiunt. Litt̃ȩ adt̃balis

Expanded text:
bono facturum, si ab iure gentium sese prohibuerit. postremo de omnibus rebus legatos Romam brevi missurum. ita utrique digrediuntur. Adherbalis appellandi copia non fuit. Iugurtha ubi eos Africa decessisse ratus est neque propter loci naturam Cirtam armis expugnare potest, vallo atque fossa moenia circumdat, turris extruit easque praesidiis firmat; praeterea dies noctisque aut per vim aut dolis temptare; defensoribus moenium praemia modo, modo formidinem ostentare; suos hortando aintellegit omnis suas fortunas in extremo sitas, hostem infestum, auxili spem nullam, penuria rerum necessariarum bellum trahi non posse, ex iis, qui una Cirtam profugerant, duos maxume inpigros delegit; eos multa pollicendo ac miserando casum suom confirmat, uti per hostium munitiones noctu ad proxumum mare, dein Romam pergerent. Numidae paucis diebus iussa efficiunt. litterae Adherbalis
Abbreviated transcription (Latin):
Lius ugũte subigit me.quẽ tanta libido extingnẽ¬
di me inuasit. ut netuos neq dõs inmortales ĩ aĩo
mͥ miei̾sse patris mei. beneficia. neq ur̃a deercta
auxiliant᷑. Ferro an fame acus urguear incert̾ sum
plurima de uita scribe: de ortat᷑ me fortuna. Etiã
antea exꝑt̾ sũ. paꝵ fidlei. miseris ẽẽ nͥ tñ intelligo¬

Expanded text:
is Iugurthae subigit, quem tanta libido extinguendi me invasit, ut neque vos neque deos immortalis in animo mihi Micipsae patris mei beneficia neque vestra decreta auxiliantur; ferro an fame acrius urgear, incertus sum. Plura de Iugurtha scribere dehortatur me fortuna mea, et iam antea expertus sum pa
Abbreviated transcription (Latin):
dec̃iuratione. Post ubi side. publica data: dicere ĩsus ẽ.
omĩa uti gesta erãt aꝑit. doceitꝑ pauci añ dieb se agabi
nio ⁊ cepario. sotiũ adcoettũ eẽ: nichil ãpluiᷤ scire quã
legatoᷤ. tantũmͦ aucdre solitũ ẽẽ exgabinio. Pantoniũ
serũ sillã.L. guargũteũ. multos p̃t̾ea inea c̃uiratione
eẽ. Cad galli fatent᷑. ac lentulũ dissimulantẽ coargiuit.
p̃t litt̃as sermonib quõ ille habere solitũ erat exlibri
sibilinis: regnũ romȩ tͥb corneliĩ portendi. Cynnã
atq sillã an̾a eẽ. set̃ciũ eẽ. cui saratũ foret urbis
potiri. Ptea abĩcenso capitolio illũ ẽẽ uigesimũ annũ.
quẽ sepe exꝓdigiis aruspices respondissent bello ci

Expanded text:
de coniuratione; post ubi fide publica dicere iussus est, de coniuratione; post ubi fide publica dicere iussus est, omnia, uti gesta erant, aperit docetque se paucis ante diebus a Gabio et Caepario socium adscitum nihil amplius scire quam legatos, tantummodo audire solitum ex Gabinio P. Autronium, Ser. Sullam, L. Vargunteium, multos praeterea in ea coniuratione esse. eadem Galli fatentur ac Lentulum dissimulantem coarguunt praeter litteras sermonibus, quos ille habere solitus erat: ex libris Sibyllinis regnum Romae tribus Corneliis portendi; Cinnam atque Sullam antea, se tertium esse, quoi fatum foret urbis potiri; praeterea ab incenso Capitolio illum esse vigesumum annum, quem saepe ex prodigiis haruspices respondissent bello ci
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sectis om̃ia ꝓpe ꝑmintioᷤ declarant̃ c̃suli. at illu
ĩgens cina. atq letitia simł occupauere. Nã letabat᷑
⁊ telligenꝰ ciuratione patefacta. ciuutate apiculis
erepta ee. Porro aut anxiꝰ erat. dubitanꝰ ĩmarimo
scelere tantis ciib dep̃hensis qd facto op̾ ec̃t
Penã illoꝵ iͥ honeri. inpunitate ꝑeunde rei ꝑ fore cͤdebe.¬
statiliũ. gabiniũ. itẽq cepariũ tracinẽsẽ. ꝗ ĩ apuliã ad
c̃citanda seruitia ꝓ scisri parabat. Cet̃i sine mora ue¬
niut. Ceparĩ pauloan domo egressus: cognito iuiditio
tenens. ĩ senatũ ꝑduc̃. reliquoꝰ cũ custo dib ĩ edẽ ccordiȩ
uenire iubet. eo senatũ aduocat: magnaq sreq̃n¬
tia ei ordiniᷤ uult̾ciũ cũlegatis introduc̃. flaccũ p̾torẽ¬
scriniũ cũlittis quas̃ alegatis acceꝑat eod afferre pb.
Uult̾ciꝰ ĩtrogat de itinere. ⁊ delitt̾is. postremo ꝗd aut
qua decala cõ silii habuisset. pͥmo singͥedsre. alia dissimulãe

Expanded text:
antur. at illum ingens cura atque laetitia simul occupavere. nam laetabatur intellegens coniuratione patefacta civitatem periculis ereptam esse; porro autem anxius erat dubitans, in maxumo scelere tantis civibus deprehensis quid facto opus esset: poenam illorum sibi oneri,inpunitatem perdundae rei publicaeStatilium, Gabinium itemque Caeparium Terracinensem, qui in Apuliam ad concitanda servitia proficisci parabat. ceteri sine mora veniunt; Caeparius, paulo ante domo egressus, cognito indicio tenens in senatum perducit, reliquos cum custodibus in aedem Concordiae venire iubet. eo senatum advocat magnaque frequentia eius ordinis Volturcium cum legatis introducit, Flaccum prascrinium cum litteris, quas a legatis acceperat, eodem adferre iubet. Volturcius interrogatus de itinere, de litteris, postremo quid aut qua de causa consili habuisset, primo fingere alia, dissimulare
Abbreviated transcription (Latin):
satirã: sententi is exꝗsitis. indedictionẽ accipit᷑.
eꝗ multi. ñ cũ paruo argenti pondẽ. q̃stori tͣdunt᷑
Calfusmus romã admagistrat᷑ rogandos ꝓficiscitur.
Innumidia ⁊ exercitii nr̃o pax agitabat᷑. Postquã res in
africa gestas: quo modo acte forent. fama diuulgaũ
rome: ꝑ om̃s locos.⁊ c̃uent᷑: de facto ẽsuł. agitari.
ap plebẽ grauis inuindia. patres solliciti erant. ꝓ¬
barẽt ne tantũ flagitiũ. andec̾tũ c̃suł subuertẽt.
paꝵ c̃stabat: ac maxime eos potentia scauri. ꝙ is
autor. ⁊ socius bestie. ferebat᷑. a uõ bonoꝙ inpediebat.
At .6.m. cuiꝰ delib̃tate ingenii: ⁊ odio potentie nobi¬
litatis supͣdiximꝰ. int̃dubitationẽ. ⁊ moras senatus.
nobilitatis ostendẽ: ꝓrsꝰ intent oĩno pleb̾ aĩũ accende¬
bat. S qm̃ ea tẽpesta ͤ rome memi i facundia. clara.
contione pꝰ reditũ bestie hinꝰ soamat uorłus disser

Expanded text:
saturam sententiis exquisitis in deditionem accipitur. equi multi cum paruo argenti pondere quaestori traduntur. Calpurnius Romam ad magistratus rogandos proficiscitur. In Numidia et exercitu nostro pax agitabatur. Postquam res in Africa gestas quoque modo actae forent fama diuulgauit, Romae per omnis locos et conventus de facto consulis agitari. Apud plebem grauis invidia, patres solliciti erant: probarentne tantum flagitium an decretum consulis subuerterent, parum constabat. Ac maxime eos potentia Scauri, quod is auctor et socius Bestiae ferebatur, a vero bonoque impediebat. At C. Memmius, cuius de libertate ingeni et odio potentiae nobilitatis supra diximus, inter dubitationem et moras senatus nobilitatis ostendere; prorsus intentus omni modo plebis animum incendebat. Sed quoniam ea tempestate Romae Memmi facundia clara contione post reditum bestiae huiusce modi verbis disser
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ duos reges ceptũ atꝙ patratũ bellũ foret
Gingurta oppidũ cͥcũ sedit uneis. t̾rib :⁊ machi¬
nis om̃iũ generũ expugnae̾: aggredit᷑. maxime
adtherbale romã missos audiuerat. S pꝰquã senatꝰ
de bello eoꝵ accep tres adolescentes ĩ africam

Expanded text:
inter duos reges coeptum atque patratum bellum foret. inter duos reges coeptum atque patratum bellum foret. Igitur Iugurtha oppidum circumsedit, vineis turribusque et machinis omnium generum expugnare aggreditur, maxime m factum ab Adherbale Romam missos audiuerat. Sed postquam senatus de bello eorum accepit, tres adulescentes in Africam
Abbreviated transcription (Latin):
q̃stũ misit. Ꝙ tãni c̃tumeliosa dicta retulerant.
pͥus tñ oiã pati decreũ quã bellũ sumẽ. Ꝙa bellũ
teptatũ anteaseeus accesserat accesserat. Neꝙ eo
magis cupido iugurthȩ minuebat᷑. ꝗppe ꝗ totũ
regnũ eiꝰ aĩo iã inuaserat. Itaq iã ñ uti antea cũ
suis aiũ hostib terrorẽ augere: atterbel ubi intel¬
legit eo ꝓcessũ uti regnũ auti reliq̃ndũ eẽt: aut
armis retinendũ. necessario copias parat. ⁊ ugũte
obiius ꝓcedit. Int̾ĩ aut longe amari ꝓpe cirtã
oppidũ utͥiꝰꝙ exercit̾ ẽsedit. ⁊ ꝗa diei extremũ erat
p̃liũ iã ñ inceptũ fuit. S ubi pleꝵꝙ noctis ꝓcessit.¬
⁊ obscuro etiã tũ lumine.milites uigurum signo
dato. castra hostiũ inuadt̾ semisõnos partĩ aliõ aͬma
sum̃tes fugant. fundt̃q adtherbal eñ pancis eꝗtib
cnthã ꝓfugit. Et nͥ multitudo togatoꝵ. fuisset. quȩ
numidas insequentes amenib ꝓhibuit. uno diȩ

Expanded text:
stum misit. Qui tametsi contumeliosa dicta rettulerant, prius tamen omnia pati decrevit quam bellum sumere, quia temptatum antea secus cesserat. Neque eo magis cupido Iugurthae minuebatur, quippe qui totum eius regnum animo iam invaserat. Itaque non uti antea cum suis animum hostibus terrorem augere. Adherbal ubi intellegit eo processum, uti regnum aut relinquendum esset aut armis retinendum, necessario copias parat et Iugurthae obvius procedit. Interim haud longe a mari prope Cirtam oppidum utriusque exercitus consedit et, quia diei extremum erat, proelium non inceptum. Sed ubi plerumque noctis processit, obscuro etiam tum lumine milites Iugurthini signo dato castra hostium invadunt, semisomnos partim, alios arma sumentis fugant funduntque. Adherbal cum paucis equitibus Cirtam profugit, et ni multitudo togatorum fuisset, quae Numidas insequentis moenibus prohibuit, uno die
Abbreviated transcription (Latin):
coegisset hab̾e. Ita qp senat obea felicit̃ acta di is in morta¬
lib supplicia decernere ciuitas trepida ⁊ sollicitata añ

Expanded text:
coegisset habere. Itaque senatus ob ea feliciter acta dis immortalibus supplicia decernere; civitas, trepida antea et sollicita
Abbreviated transcription (Latin):
cognit᷑a tͣnũsos agat. qͦs ego audio maxima ope niti. ãbire.
fatigare. uos singulos. neꝗd de abseni. incognita causa
statuatis. Tingẽ mͥ u̾ba ⁊ fugã discimulaẽ. cui licuerit
in regno manẽ. S̃. utinã illũ cuiꝰ impio facinoe̾. in hã

Expanded text:
cognita transuersos agat. Quos ego audio maxima ope niti ambire fatigare vos singulos, ne quid de absente incognita causa statuatis; fingere me verba et fugam simulare, cui licuerit in regno manere. Quod utinam illum, cuius impio facinore in ha
Abbreviated transcription (Latin):
haberet᷑ ut se uictꝰ gereret exploratũ misit. Atͣ ille
se se in loca saltuosa ⁊ munita natã receꝑat. Ibiꝙ coge¬
tat exercitũ nuõ hominũ ampliorẽ s ebetẽ infirmũq

Expanded text:
haberet, ut sese victus gereret, exploratum misit. At ille sese in loca saltuosa et natura munita receperat ibique cogebat exercitum numero hominum ampliorem, sed hebetem infirmumq
Abbreviated transcription (Latin):
ĩdignabamini erariũ expilari. reges ⁊ pͦs. libos. paucis
nobilib uetigal pendẽ. penes eosdẽ.⁊ sũmã głã. ⁊ narimas
diuitias ẽẽ : tñ ħ taliafacinora inpune suscepisse paꝵ
habdere. Itaꝙ postremo leges magestas ur̃a. diuina ⁊
humana oia. hostib tradita s̃. neq eos ꝗ ea fecere.
ꝑmͣde qͥsi ea honori ñ p̃de habeant. Sui ere cõparati

Expanded text:
indignabamini aerarium expilari, reges et populos liberos paucis nobilibus vectigal pendere, penes eosdem et summam gloriam et maxumas divitias esse. tamen haec talia facinora impune suscepisse parum habuere, itaque postremo leges, maistas vostra, divina et humana omnia hostibus tradita sunt. neque eos qui ea fecere pproinde quasi ea honori, non praedae habeant. servi aere parati
Abbreviated transcription (Latin):
patiebam̃. hostes alat̃e erat̃. uos amici ꝓcul. spes
oĩs ĩ armis erat. Post quã illa pestis ex africa eiecta
ẽ. Leti patẽ agitabamꝰ. Ꝙppe ꝙ hostis nullus erat.
intolleranda audatia. scelere. Atꝙ suꝑbia sese effe

Expanded text:
patiebamur: hostes ab latere, vos amici procul, spes omnis in armis erat. Postquam illa pestis ex Africa eiecta est, laeti pacem agitabamus, quippe quis hostis nullus erat, intoleranda audacia scelere atque superbia sese effe
Abbreviated transcription (Latin):
petiuerant: semẽt ipsos. numdas. appellauere. ꝑse.¬
⁊ getuli. cẽtũ ad huc edificia numidaꝵ ag̃stiũ.
quȩ mappalia illi uocant. oblonga incuruis la

Expanded text:
petiuerant, semet ipsi Numidas appellauere. Ceterum adhuc aedificia Numidarum agrestium, quae mapalia illi vocant, oblonga, incuruis la
Abbreviated transcription (Latin):
impellere potuer. uti ꝑ allobroges. aut ꝑaliũ in decem
G. cesar salso noĩaret᷑. Nã uĩꝙ cũ illo graues inimuritã
exercebat. Piso obpugnat̾ ĩ uiditio peccimiꝵ repetũ¬
doꝵ. ꝓpt̃ cuĩcia trans pactani supplitiũ in iustum:¬
et catulꝰ. expetitione pontisicatꝰ odio ĩcemsꝰ. ꝙ ĩ exi̾ma
etate marinus honorib usꝰ ab adolescentulo cesare disce¬
serat. Nes aũt oportima udebat᷑ ꝗͦ. is pͥuatĩ publiq

Expanded text:
inpellere potuere, uti per Allobroges aut alium indicem C. Caesar falso nominaretur. Nam uterque cum illo gravis inimicitias exercebat: Piso oppugnatus in iudicio pecuniarum repetundarum propter cuiusdam Transpadani supplicium iniustum, Catulus ex petitione pontificatus odio incensus, quod extrema aetate, maxumis honoribus usus, ab adulescentulo Caesare victserat. Res autem opportuna videbatur, quod is privatim
Abbreviated transcription (Latin):
a ẽsule sextus questor. in oppidũ ingurte noĩe naceã.
Cuiꝰ rei species: erat acceptio frum̃ti. ꝙͣ talfurnius palã
agitabant᷑. Grex uti c̃stituerat in castra uenit.
At pauea p̃senti c̃silio locutꝰ. De inuidia facti sui.
atq uti indeditionẽ acciꝑet᷑. Reliqua cũ bestia:
scauro secreta tͥnsegit. Dem postero die quasi ꝑ legẽ

Expanded text:
a consule Sextius quaestor in oppidum Iugurthae Vagam. quoius rei species erat acceptio frumenti, quod Calpurnius palam agitabantur. igitur rex, uti constituerat, in castra venit, ac pauca praesenti consilio locutus de invidia facti sui atque uti in deditionem acciperetur, reliqua cum Bestia et Scauro secreta transigit. dein postero die quasi pe
Abbreviated transcription (Latin):
tm uirtute fuisset hostiũ agro potiret᷑ iugurthã magniti¬
cũ ex albini socordia spẽ salutis in solitudine aut fuga.

Expanded text:
 virtute fuisset, hostium agro potiretur, Iugurtham magnificum ex Albini socordia spem salutis in solitudine aut fuga
Abbreviated transcription (Latin):
ut dieb .x. numidia decedet. Que quaquã grauia⁊
flagitio plena erãt: tñ ꝗa mortis meti mutabant᷑ sicuti
ac maxime: ꝗ uello sepe p̃clari fuerint. ꝙ armatus
dedecore potiꝰ quã mani salutẽ q̃suit. ob ea c̃sul
albinꝰ exdelicto frĩs: in iudiã acdeinde ꝑiculum
timens: senatũ de fede c̃sulebat. Et tm̃ intĩ exerci¬
tui supplem̃tũ scrib̾e a sotuis ⁊ noĩe latino auxilia
accersere: dẽmꝙ õib modis festinare. Senatꝰ ita
ini par fueret decernit. Suo ar pͥp u uissu nullũ

Expanded text:
us decem Numidia decederet. Quae quamquam gravia et flagiti plena erant, tamen, quia mortis metu mutabantur, sicuti ac maxime qui bello saepe praeclari fuerant, quod armatus dedecore potius quam manu salutem quaesiuerat. Ob ea consul Albinus ex delicto fratris invidiam ac deinde periculum timens senatum de foedere consulebat, et tamen interim exercitui supplementum scribere, ab sociis et nomine Latino auxilia arcessere, denique omnibus modis festinare. Senatus ita, uti par fuerat, decernit suo atque populi iniussu nullu
Abbreviated transcription (Latin):
duos adsenatũ legatos mittit. his ꝙ uti illis quos hien¬
salem inĩfecto miserat p̃cep̃: ut om̃is mortales pecunia
aggrediant᷑. &pꝰquã romã aduentabãt senatꝰ a bestia.

Expanded text:
s ad senatum legatos mittit iisque uti Illis, quos Hiempsale interfecto miserat, praecipit, omnis mortalis pecunia aggrediantur. qui postquam Romam adventabant, senatus a Bestia
Abbreviated transcription (Latin):
edocent. attp audiunt᷑. sua qꝙ fortia facta ad celum
fert. ꝗꝓpe res humane ita se se habent. Inuictoria ł igna

Expanded text:
edocent atque audiunt, sua quisque fortia facta ad caelum fert. Quippe res humanae ita sese habent: in victoria vel igna
Abbreviated transcription (Latin):
appropinquaẽ uident. cognita re:ꝓꝑantes arma capiunt
ac ꝓcastrͣis sic̃ imiꝑpabat᷑ c̃sistunt. Deiñ ubni  ꝓpius ẽ uertri
utrimꝙ magno clamoẽ. c̃currit᷑: numide tantumꝰ remorati
dũ in eleuantis amiliũ putantꝰ. Eostqua impeditos ramis

Expanded text:
adpropinquare vident, cognita re properantes arma capiunt ac pro castris, sicuti imperabatur, consistunt. deinde ubi propius ventum est, utrimque magno clamore concurritur. Numidae tantummodo remorati, dum in elephantis auxilium putant, postquam eos impeditos ramis
Abbreviated transcription (Latin):
gle. neq dñatiõis certam̃ in t̃ cunues erat. Metꝰ hostiliꝰ:
in bonis artib ciuitatẽ retinebat. S ubi illa formido.
tionẽ. ppłs lib̾tatẽ ĩ lbidinẽ uert̾e. Sibi qꝙ ducere.
media fuerat dilacerataᷤ. Cet̾ũ nobilitas. faccione magis
pollebat. Pleb̃ uis. soluta erat atq dispsa in multitudine.
minꝰ pot̃at. paucoꝵ arbitͥo. belli domiq agͥctabat᷑. p̾enes

Expanded text:
e neque dominationis certamen inter civis erat: metus hostilis in bonis artibus civitatem retinebat. Sed ubi illa formido mpopulus libertatem in libidinem vertere, sibi quisque ducere media fuerat, dilacerata. Ceterum nobilitas factione magis pollebat, plebis vis soluta atque dispersa in multitudine minus poterat. Paucorum arbitrio belli domique agitabatur; penes
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝗs diuitiaꝵ mag̃ quã iiuriȩ causa bellũ ĩ ceptũ diceret.
impimitos eos dimisere. Itẽ bellis punicis om̃ib cũ sepe cartagi¬
nenses. ⁊ inpace. ⁊ ꝑidutias multa nefaria fecissent facinora.
nimquã ip̃i ꝑoccasionẽ talia fecere: magiᷤ ꝗd se dignũ foret.
quã ꝗd uillos iure sieri posset querebat. Hitẽ uob̃ ꝓuide
dũ ẽ.p.c. ne plus ap̃uos ualeat. plentuli ⁊ cet̾oꝵ scelus. quã ur̃a
dignitas: neu magis ire ur̃ȩ. quã fame c̃sulniꝰ. Nã si digna

Expanded text:
ne quis divitiarum magis quam iniuriae causa bellum inceptum diceret, inpunitos eos dimisere. item bellis Punicis omnibus, quom saepe Carthaginienses et in pace et per indutias multa nefaria facinora fecissent, numquam ipsi per occasionem talia fecere: magis quid se dignum foret, quam quid in illos iure fieri posset, quaerebant. hoc itepti, ne plus apud vos valeat P. Lentuli et ceterorum scelus quam vostra dignitas, neu magis irae vostrae quam famae consulatis. nam
Abbreviated transcription (Latin):
abillis: qua ꝗd in illos statuamus c̃sultare. Nã cer̾a male.¬
suratnec ꝓseꝙris ubi sacta sunt. ħ nisi ꝓuideris ne accidat.
ubi eue nerit. frustra iuditia implores. Capta urbe nichil
sit reliq uictis. U ꝑ dõs in mortales uos ego appello ꝗ
sẽꝑdomos. uillasꝰ iign tibillas uras. p̃tii pluris quape

Expanded text:
agis quam quid in illos statuamus consultare. nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt; hoc nisi provideris ne accidat, ubi evenit, frustra iudicia inplores: capta urbe nihil fit reliqui victis. sed, per deos inmortalis, vos ego appello, qui semper domos, villas, signa, tabulas vostras pluris qua
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ glorificet. aduerse res ⁊̃ bonos detractãt. Metellus
in hisdẽ castris qͣ triduo moratꝰ saucios cura reficit. meritoᷤ
in p̃li is more militie donat. uniu̾sos inc̃tione laudat.
artp ag̃ grãs. ortat᷑ adcet̃ã q̃ leuia s̃. ut parẽ animum

Expanded text:
 licet, aduersae res etiam bonos detrectant. Metellus in isdem castris quatriduo moratus saucios cum cura reficit, meritos in proeliis more militiae donat, uniuersos in contione laudat atque agit gratias, hortatur, ad cetera, quae levia sunt, parem animum
Abbreviated transcription (Latin):
aiõs eoꝵ mollire. Postremo ẽfirmare fidẽ publicam.
ꝑse inuiolatã fore. Post ubi silentiũ cepit. ꝓͥducto iugũ¬
ta ubuaꝰ facit. Rome numidieq facinora eiꝰ memorat.
s ͤ suasꝙ opes currupturũ. Deiñ ubiᷤᷤ mẽmiꝰ dicendi finẽ
fac̃.⁊ ingurtha respondẽ ussus ẽ. G. bebiꝰ tͥbimꝰ plebis.
quẽ peccunia correptũ supͣdiximꝰ: regẽ tacẽ uib. At tam̃¬
⁊ si multitudo q̃ mẽtione aderat: uehem̃t ac̃censa t̃rebut
eũ clamore. uulti sepe impetu attpaliis oĩb qͣura fieri
amat. tẽ tñ ĩprdentia. Ita pp ludibrio habit᷑. exc̃tione
discedit. Iugurthe bestieꝙ ⁊ cẽtis qͦs illa q̃stio exagitabat
aĩ augescunt. Ea tẽpestate. eratrome: numita dã noĩe
massiua gulusse filiꝰ. masinisse nepos. Ꝙ ꝗa in defensioẽ
regni gurthe adñsꝰ fuerat. dedita cͥta. ⁊ adthelbale
int̃fecto. ꝓsugns ex africa abierat. huic spuriꝰ albilinus

Expanded text:
os eorum mollire, postremo confirmare fidem publicam per sese inviolatam fore. Post ubi silentium coepit, producto Iugurtha verba facit, Romae Numidiaeque facinora eius memorat, sed se suasque spes corrupturum. Deinde ubi Memmius dicendi finem fecit et Iugurtha respondere iussus est, C. Baebius tribunus plebis, quem pecunia corruptum supra diximus, regem tacere iubet, ac tametsi multitudo, quae in contione aderat, vehementer accensa terrebat eum clamore, uultu, saepe impetu atque aliis omnibus, quae ira fieri amat, vicit tamen impudentia. Ita populus ludibrio habitus ex contione discedit; Iugurthae Bestiaeque et ceteris, quos illa quaestio exagitabat, animi augescunt. Erat ea tempestate Romae Numida quidam nomine Massiua, Gulussae filius, Masinissae nepos, qui, quia in dissensione regum Iugurthae aduersus fuerat, dedita Cirta et Adherbale interfecto profugus ex patria abierat. Huic Sp. Albinus
Abbreviated transcription (Latin):
qn illa ⁊ alia placere s fat̾ent᷑. occulto ꝑ amicos ac
maxime ꝑhoĩes nõĩs latiui.⁊ socios italicos ĩpedim̃ta

Expanded text:
 alia talia placere sibi faterentur, occulte per amicos ac maxime per homines nominis Latini et socios Italicos impedimenta
Abbreviated transcription (Latin):
rent. quã niumaniniaͫ cognitꝰ eẽt. neu uerba inimici
añ facta sua.ponerent. Dem̃ utq ᷤ euria egrediunt᷑.
senat̾ statĩ c̃sulit̾.Tautores legatoꝵ. p̃tẽi. senatꝰ
magna pars: gr̃a deỹuata. adthẽbał dicta ẽtẽpnere.
Iugurte uͥtutẽ extollere. laudib grã. u̾oce. deniꝙ omĩb
modis. ꝓ alieno scelere. ⁊ flagitio. sua quasi gła. nitebant᷑.
bãt subueniendũ ailtherbali:⁊ hiensał mortẽ. se uere
uindicandã. censebant. S ex om̃ib maxune ᷤ milius
scaurꝰ. hõ nobilis. impiger. factiosꝰ. auidus potentie.

Expanded text:
rent ac Numantiae cognitus esset, neu verba inimici ante facta sua ponerent. Deinde utrique curia egrediuntur. Senatus statim consulitur. Fautores legatorum, praeterea senatus magna pars gratia deprauata Adherbalis dicta contemnere, Iugurthae virtutem extollere laudibus; gratia, voce, denique omnibus modis pro alieno scelere et flagitio, sua quasi pro gloria, nitebantur. rat, subueniendum Adherbali et Hiempsalis mortem seuere vindicandam censebant, sed ex omnibus maxime Aemilius Scaurus, homo nobilis impiger factiosus, auidus potenti
Abbreviated transcription (Latin):
tumultꝰ eausa c̃scripserat. ĩ srone p̾eaᷤᷤ. cet̃oꝵ exercitũ ui
subsichis locat. Ipse equo cͥcuen. unũ quẽ que nop̃nis appellit.
annis tͥginta. t̾bimꝰ. aut p̃fectꝰ. aut legatꝰ. aut p̃tor. cũ magna
głi ĩexercitu suerat. Nerosq ipsos. sactaꝙ eoꝵ fortia nouãt.

Expanded text:
tumultus causa conscripserat, in fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locat. Ipse equo circumiens unumquemque nominans appellat, annos triginta tribunus aut praefectus aut legatus aut praetor cum magna gloria in exercitu fuer
Abbreviated transcription (Latin):
negotio legẽ timere. cũ eã ĩmiꝰnori negle xeris: at
enĩ ꝗs rephendet ħꝙ inparicidaᷤᷤ rei .p. decretũerit:
tep̃ dies. fortima. cuĩ libido gentib mode ratur.

Expanded text:
nit in minore negotio legem timere, quon eam in maiore neglexeris? At enim quis reprehendet quod in parricidas rei publicae decretum erit? tempus dies fortuna, quoius lubido gentibus moderatur.
Abbreviated transcription (Latin):
taria p̃cepta legere ceper̃ p̃posteri hoẽs. Nã gerere c̃sulatũ qͥ fieri
tp̃e. posteriꝰ re atꝙ usu pͥus ẽ. Cõparate nc̃ ꝗͥntes. cũ illoꝵ suꝑbia
me hoẽm nouũ. que illi audire ⁊ legere solent. eooꝵ patẽ uidi.
alia ego met gessi que uttis illi ea ego militando didici. nẽ

Expanded text:
 fieri tempore posterius, re atque usu prius est. Comparate nunc, Quirites, cum illorum superbia me hominem nouum. Quae illi audire aut legere solent, eorum partem vidi, alia egomet gessi; quae illi litteris, ea ego militando didici. N
Abbreviated transcription (Latin):
ac pulsare. arma. tela. eꝗ. uiri. hostes. atto eiues.
ꝑmxti. nichil conscio. neq imꝑio agi. fors omĩa
regere: Itaq multum diei ꝓcesserat: cũ etiã tũ euentꝰ¬
belli iincerto erat. Deniq oĩb labore. ⁊ estu lan¬
guentib metellus ubi uidit numidas minꝰ instare
paulatim milites in unũ condncit. ordines resti¬
tuit. ⁊ cohortes legionarias. iiͦiͣI. aduͣsus pedites
bostiũ collocat. eoꝵ magna pars suꝑiorib locĩ fe̾sa
c̃selerat. simł oraẽ. ⁊ ortari. milites nedificerent.
neu paterent̾ hostes fugientes iuncere. neꝙ illis
castra eẽ. neꝙ munim̃tũ ullũ quo cedentes ten¬
derent. in armis oiã sita. S nec iugurtha qđe

Expanded text:
ac propulsare; arma tela, equi viri, hostes atque ciues ac propulsare; arma tela, equi viri, hostes atque ciues permixti; nihil consilio neque imperio agi, fors omnia regere. Itaque multum diei processerat, cum etiam tum eventus in incerto erat. Denique omnibus labore et aestu languidis Metellus, ubi videt Numidas minus instare, paulatim milites in unum conducit, ordines restituit it cohortis legionarias quattuor aduersum pedites hostium collocat. Eorum magna pars superioribus locis fessa consederat. Simul orare et hortari milites, ne deficerent neu paterentur hostis fugientis vincere: neque illis castra esse neque munimentum ullum, quo cedentes tenderent; in armis omnia sita. Sed ne Iugurtha q
Abbreviated transcription (Latin):
receptui ac pꝰ monim̃to. foret. Deiñ repente signo
dato hostes inuadit. Numide ali ĩ postremos cedẽ:
pars a sinistra ac dextra tẽptaẽ intenti adeẽ: ĩstare¬
attp om̃ib locis. romanoꝵ ordines ẽturbare. Quoꝵ etiã
ꝗ firmiorib aĩs: obuii hostib fuerant. ludificati ĩcẽto
p̃lio: ipsi mͦ eminꝰ saueiabant᷑: necꝑ contͣ feriendi
aut conserendi manũ copia erat. Antea iã docti a
uigurtha eꝗtes. ubi romanoꝵ turba inseꝗ ceꝑat: ñ
confertĩ in unũ sese reciebãt. s alii alio quã maxi¬
terere nequerat. dĩ iectos at̃go aut lat̾ib cͥcũueniebãt.
Sin oportunior fuge collis quã capi fuerat. eo uõ c̃sueti
numidaꝵ eꝗ. facile int̃ uirgulta euadẽ. nr̃os aꝑitã
⁊ insollentia loci retinebat. Cẽtũ facies totius ne¬
gotii uaria. incerta. feda. atꝙ miserabilis. Di̾ꝑsi
a suis pars cede. alii inseq:. neqp signa. neq ordi¬
nes. obseruare. ubi quẽꝙ periculũ ceꝑat. ibi resistere.

Expanded text:
receptui ac post munimento foret. Dein repente signo dato hostis invadit. Numidae alii postremos caedere, pars a sinistra ac dextra temptare, infensi adesse atque instare, omnibus locis Romanorum ordines conturbare. Quorum etiam qui firmioribus animis obvii hostibus fuerant, ludificati incerto proelio ipsi modo eminus sauciabantur, neque contra feriendi aut conserendi manum copia erat. Ante iam docti ab Iugurtha equites, ubi Romanorum turma insequi coeperat, non confertim neque in unum sese recipiebant, sed alius alio quam maxiterrere nequiuerant, disiectos ab tergo aut lateribus circumveniebant; sin opportunior fugae collis quam campi fuerat, ea vero consueti Numidarum equi facile inter virgulta euadere, nostros asperitas et insolentia loci retinebat. Ceterum facies totius negoti varia, incerta, foeda atque miserabilis: dispersi a suis pars cedere, alii insequi; neque signa neque ordines obseruare; ubi quemque periculum ceperat, ibi resistere
Abbreviated transcription (Latin):
c̃silii regis. existimarẽt: neꝙ ex tanra ꝓpantia: tã facile tͣctũ.
socordia magis quã dolo eredet s pꝰ quã dilaso tp̃e com

Expanded text:
sili regis existumarent neque ex tanta properantia tam facile tractum bellum socordia magis quam dolo crederent. sed postquam dilapso tempore com
Abbreviated transcription (Latin):
ũ apoistres. Gaiꝰ cesar paulo añ inħ ordine cleuita ⁊ morte
cdisseruit. credo falsa existimanꝰ eaq̃ de ĩferis me¬
morant᷑. diuͤso itinẽ malos abonis loca tetra. ĩ cũta
fedi. apber brudueolosa habere. Itaq censuit peccu

Expanded text:
posite C. Caesar paulo ante in hoc ordine de vita et morte disseruit, credo falsa existumans ea, quae de inferis memorantur: divorso itinere malos a bonis loca taetra, inculta, foeda atque formidulosa habere. itaque censuit pecu