comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut etiã ñ audeamꝰ dicere qđ ñ faci¬
inus : & fiduciã petendi amittanꝰ
pturarũ qđeis dici solet. qr ñt̃
homo iustas interra qͥ faciat bonũ
& ñ peccet: & quasi respondit aliis
testimoniis qr dñs de sc̃o iob ait
Nũꝗͥ consid̾asti serũu meũ iob: Non
enĩ est ei similis quisquã int̾ris. hõ
sñ querela. uerus d̃i cultor. absti¬
nens se ab om̃i malo: ũn ĩa suꝑiꝰdis

Expanded text:
aut etiam non audeamus dicere quod non facimus, et fiduciam petendi amittamuspturarum, quod eis dici solet, Quia non est homo justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Et quasi respondit aliis testimoniis, quia « Dominus de sancto Job ait: Numquid considerasti servum meum Job? Non enim est ei similis quisquam in terris, homo sine querela, verus Dei cultor, abstinens se ab omni malo » . Unde
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ caritas incordib nr̃is: qui int̾¬
pellat gemitib inenarrabilib do¬
nec innobis sanitas ꝑficiat᷑: & d̃s sicu¬
ti ẽ uidendus in et̾na ueritate mon¬
stret᷑. Qͥsquis gͦ fuisse uł eẽ in hac
uita aliquẽ hominẽ uł aliquos ho¬
mines putat. excepto uno mediato¬
re di & hominũ. quib necessaria ñ
fuerit remissio pecc̃oꝵ: contrariꝰ
ẽ diuine seript᷑e: ubi apls dicit.
Punũ hominẽ pecc̃m intrauit iN
mundũ & ꝑ pecẽm mors. & ita in
om̃s homines ꝑtransiit: in quo õs
peccauer̃t. & necesse ut impia con¬
tentione asserat ẽe posse homines.
qui sñ mediatore xꝑo liberante atq
saluante sint liberi saluiq peccatõ:
cus s male hñtib. ñ ueniuoeare u¬

Expanded text:
ditur caritas in cordibus nostris, quae interpellat gemitibus inenarrabilibus, donec in nobis sanitas perficiatur et deus, sicuti est, uidendus in aeterna ueritate monstretur. Quisquis ergo fuisse uel esse in hac uita aliquem hominem uel aliquos homines putat excepto uno mediatore dei et hominum, quibus necessaria non fuerit remissio peccatorum, contrarius est diuinae scripturae, ubi apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in munomnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Et necesse est ut impia contentione asserat, esse posse homines, qui sine mediatore Christo liberante atque salvante sint liberi salvique a peccato; cus, sed male habentibus. N
Abbreviated transcription (Latin):
dus ꝓferendi que intellecta sunt. De
inueniendi pͥus: de ꝓferendi postea
disseremꝰ. Magnũ opus & arduum::
et si ad sustinendũ difficile: uereor
ne ad suscipiendũ temerariũ. Ita sane:
si de nob̃ ipsis p̃sumeremꝰ Nunc uͦ cũ
in illo sit spes ꝑagendi huiꝰ oꝑis a quo
nobis in cogitatione multa de hac re iã
tradita tenemꝰ ⁊ non ẽ metuendũ ne da¬
re desinat cȩtera: cũ ea que data sunt
ceꝑimꝰ impendere. Om̃is enĩ res q̃ dan¬
do ñ deficit: dũ habetur & ñ datur: ño
dum  quomͦ habenda ẽ. Ille aut̃ ait. Qui¬
habet. dabitur ei. Dabit gͦ habentib:
id est cũ benignitate utentib eo qđ acce¬
ꝑunt. adimplebit atq cumulabit quod
cdedit. Illi quinq & illi sept̾e erant pa¬
nes: antequã inciꝑent dari esurientib.
Quod ubi fieri cepit: cophinos & spor¬
tas satiatis tot hominũ milib impleue¬
runt. Sicut gͦ ille panis dũ frangeret᷑
accreuit ÷ sic ea que ad hoc opus aggͥ¬

Expanded text:
dus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Magnum opus et arduum, et si ad sustinendum difficile, vereor ne ad suscipiendum temerarium. Ita sane si de nobis ipsis praesumeremus: nunc vero cum in illo sit spes peragendi hujus operis, a quo nobis in cogitatione multa de hac re jam tradita tenemus, non est metuendam ne dare desinat caetera, cum ea quae data sunt coeperimus impendere. Omnis enim res quae dando non deficit, dum habetur et non datur, nomodo habenda est. Ille autem ait: Quihabet, dabitur ei . Dabit ergo habentibus, id est, cum benignitate utentibus eo quod acceperunt, adimplebit atque cumulabit quod dedit. Illi quinque et illi septem erant panes, antequam inciperent dari esurientibus; quod ubi fieri coepit, cophinos et sportas satiatis tot hominum millibus impleverunt . Sicut ergo ille panis dum frangeretur accrevit, sic ea quae ad hoc opus aggr
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is ꝑsꝑm sc̃m qui datus ẽ nobis.
a quo nisi ab illo qui ascendit in al¬
tum. captiuauit captiuitate. dedit
dona hominib: Qd aut̃ ex uitiis na¬
ture ñ ex conditione nat᷑e sit quȩdam
peccandi necessitas audiat homo: atq
ut eade necessitas ñ sit discat dõ dic̃e.
de necessitatib meis educ me : qr &̃ in lꝰ¬
inodi orõne certam̃ ẽ &̃ adu̾sus tẽpta¬
torem de ipsa contra nos necessitate
pugnante: acꝑ hoc opitulante gr̃a
tas remouebit᷑: & lib̃tas plena tribu¬
etur.
eniamꝰ ad nos. Item in qͥt augui¬
stuiꝰ ep̃s in libris de lib̾o arbitͥo.
Quexũq ista causa ẽ uoluntatis. siñ
potest ei resisti sint pecc̃o ei cedit᷑: si
autt̃e potest ñei cedat᷑. & ñ peccabit᷑.
At forte fallit incautũ. Ergo caueat
ne fallat᷑. An tanta fallacia ẽ ut ca

Expanded text:
ritum sanctum qui datus est nobis. a quo, nisi ab illo qui ascendit in altum, captiuauit c a captiuauit, dedit dona hominibus ? quod autem ex uitiis naturae, non ex conditione naturae sit quaedam peccandi necessitas, audiat homo, atque ut eadem necessitas non sit discat deo dicere: de necessitatibus meis educ me, quia et in huiusmodi oratione certamen est aduersus temptatorem de ipsa contra nos necessitate pugnantem. ac per hoc opitulante gratitas remouebitur et libertas plena tribuetur. Veniamus ad nos. item, inquit, Augustinus episcopus in libris De libero arbitrio: quaecumque ista causa est uoluntatis, si non potest ei resisti, sine peccato ei ceditur ; si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. an forte fallit incautum ergo caueat, ne f all atur. an tanta fallacia est, ut ca
Abbreviated transcription (Latin):
memorat cũ exponeret qđ scriptum
ẽ. beati mundo corde qm ipsi dm̃ us¬
debt̃. qͦs ũ arguit conscientia ulla pee¬
eati: E adiecit. Mundus mundo eor¬
de conspicit᷑. templũ dĩ ñ pot̾ esse pol¬
lutũ. Hoc utiq agit᷑ in nobis conan¬
do. laborando. orando. impetrando:
ut adillã ꝑfectionẽ in qua possimꝰ dm̃
arbitrii nos condidit ds. nec adiur¬
tute nec ad uitia necessitate trahim᷑.
alioqͥn ubi necessitas nec eorona ẽ. qͥs ñ
agnoseat. qͥs ñ toto cor de suscipiat:
quis alit̾ condita humanã neget esse
natur̃ã: S in recte faciendo ido nul
lũ uincłm est necessitatis: qr lib̾tas ẽ
caritatis. Redi gͦ ad apl̃icam senten

Expanded text:
memorat, cum exponeret quod scriptum est: beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt? quos non arguit conscientia ulla peccati et adiecit: mundus mundo corde conspicitur, templum dei non potest esse pollutum. hoc utique agitur in nobis conando, laborando, orando, impetrando, ut ad illam perfectionem, in qua possimus deum arbitrii nos condidit deus, nec ad uirtutem nec ad uitia necessitate trahimur: alioquin ubi necessitas, nec corona est, quis non agnoscat, quis non toto corde suscipiat, quis aliter conditam humanam neget esse naturam ? sed in recte faciendo ideo nullum est uinculum necessitatis, quia libertas est earitatis. Redi ergo a
Abbreviated transcription (Latin):
te cõpulsi. Hoc opus sic incip̃.
boni adu̾sus manicheos ẽ. uͥ osten¬
ditur nat᷑a incõmutabilẽ d̾m ẽẽ.
ac sũmũ bonum: atq ab illo esse
cet̾as naturas suie spiritales siue
corꝑales. atq om̃s in quantũ nat᷑e
sunt bonas ẽẽ: ⁊ quid̃ uł unde sit
malũ.⁊ quanta mala manichei
ponant in natura boni. ⁊ qͣnta
bona in natura mali: quas nat᷑aᷤᷤ
finxit error eoꝵ. ł ic lib̾ sic incĩp̃.

Expanded text:
te compulsi. Hoc opus sic incipit:boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas naturas finxit error ipsorum. Hic liber sic incip
Abbreviated transcription (Latin):
erescat cũ de mortali excesserit iii¬
ta. Ubicũq aut̾ & q̃ncũq ita ple¬
na sit ut ei ñsit qͥd addat᷑: ñ tam̃
diffundit᷑ in cordib nr̃is uelnat᷑
uel uoluntatis oꝑib quȩ st̃ in nob.¬

Expanded text:
crescat, cum de mortali excesserit uicrescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus nostris uel naturac ucl uoluntatis opibus quae sunt in nobi
Abbreviated transcription (Latin):
sus gͦ quisq sicut ibi p̃cipit᷑ ad
dñm dm̃ suum ex toto corde suo
& ex tota anima sua: mandatũ
dĩ ñ habebit graue. Quomͦ enĩ ẽ
graue: cũ sit dilectionis manda¬
tum: Aut eñi quisq ñ diligit.
& iđo graue ẽ : aut diligit & gͣ¬
lie esse ñ potest. Diligit aut̃ siqͥ
illic admonet᷑ isrł conũsus fue¬
rit ad dñm dm̃suũ ex toto corde
suo & ex tota aĩa sua. Alanda¬
tum inquit nouu do uobis: ut̃¬
diligatis inuiẽe. &. Qͥ diligit ꝓ¬
ximũ: legem impleuit. &. pleni¬
tudo legis caritas. Scłm hoc &
illud dictum ẽ. Si ambularent
semitas bonas: inuenissent utiq
utrũq uerũ est: Burȩ st̾ ti¬
mori: leues amori. Caritas gͦ ido¬
ata. inchoata iusticia ẽ. caritasꝑ
uecta ꝓuecta iusticia ẽ. caritas
magna magna iusticia ẽ. caritas
ꝑfecta ꝑfecta iusticia ẽ: s caritas
de corde puro & conscientia bona
& fide ñ ficta. Quȩ tẽ maxima est
ipsa uita. S miror siñ habet quo

Expanded text:
go quisque, sicut ibi praecipitur, ad Dominum Deum suum ex toto corde suo, et ex tota anima sua, mandatum Dei non habebit grave. Quomodo est enim grave, cum sit dilectionis mandatum? Aut enim quisque non diligit, et ideo grave est: aut diligit, et grave esse non potest. Diligit autem, si quod illic admonetur Israel, conversus fuerit ad Dominum Deum suum ex toto corde suo, et ex tota anima sua. Mandatum, inquit, noqui diligit proximum, legem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique utrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori. Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est itur uita. sed miror si non habet quo
Abbreviated transcription (Latin):
responsum ẽ: s adden Idum ui¬
deo qđ spe salui facti sumꝰ: spes au¬
tem quȩ uidet᷑ non ẽ spes. Qđ au
tem uidet quis qͥdsꝑat: Si autem
qdđ̃ ñ uidemus sꝑamus: ꝑ patienti¬
am expectamꝰ. Tẽ ergo plena iu¬
sticia : q̃n plena sanitas. Tẽ ple¬
na sanitas: qñ plena caritas.
Plenitudo eñi legis dilectio.
Tẽ autẽ plena caritas: qͣn
uidebimꝰ eum sicuti ẽ. Neq enĩ erit

Expanded text:
responsum est, sed addendum uiresponsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uideenim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. tunc ergo plena iustitia, quando plena sanitas; tunc plena sanitas, quando plena caritas — plenitudo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus eum sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
ambulet: ut cũ se ñ posse ꝑspexerit
medicinã requirat: que interio¬
ris hominis ad sanandam peccati
an uelit hominẽ d̃s sine peccato
ẽẽ. Proculdubio uult: & ꝓeul
dubio potest. Quis enĩ tam demeis
ut uel dubitet fieri posse qđ dm̃ uel¬
le ñdubitat: Respondet᷑. Si nol¬
let d̾s hominẽ sinepeccato
ẽe: ñ mitteret filium suũ si¬
ne peccato qui sana-¬
ret homines a peccati:
hoc fit in credentib & ꝑficienti¬
bus renouatione interioris homi¬
nis de die indiem : donec fiat ꝑfe¬
cta iusticia tamquã sanitas ple-¬
ñ uult esse eũpeccato. Quanta
hȩc impietatis sit blasphemia
cogitandũ ẽ : ut dicatur ho.¬
mine posse ẽẽ cũ peccato qđ
d̾s ñ uult. & neget᷑ pos¬
se esse sine peccato qđ ds
uult: quasi quẽ ad hoc d̃s
creauerit ut posset esse qđ nolit:
& ñ possit esse qđ uelit: & ut con¬
tra suam magis quã ut scđm suã
existeret uoluntatẽ. Iam suꝑiꝰ

Expanded text:
ambulet, ut cum se non posse perspexerit ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati an uelit hominem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam sanitas plenon uult esse cum peccato. quanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod nolit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si hoc etiã dici absurdũ est: con¬
fiteri necesse ẽ debere homiñe sine
peccato eẽ÷ & constat eũ ñ alrud̃
debere quã potest. Respondetur
eade similitudine qua suꝑiꝰ iam
respondinꝰ. Cũ enĩ uidemus elau¬
dum qui sanari potest: recte utiq
dicimꝰ. debet ẽẽ homo iste sine clau¬
dicatione. & si debet potest÷ nee tñ
cũ uult continuo potest: s cũfue¬
rit adhibita curatione sanatꝰ ÷ et
medicina adiuuerit uoluntatem.
Hoc fit in interiore homine qđd ad
peccatũ attinet tamquã eius elau-¬
dicationẽ. ꝑ eius grãm qui uenit ñ
uocare iustos s peccatores. qr ñ opꝰ
ẽ sanis medicus. s male habentib.¬
TE RUM dit querendum ẽ utrũ ne
preceptũ sit homini sine peccato ẽt
Aut eñĩ ñ potest & preceptũ ñ est:
aut quia preceptũ est potest. Nam
eur preciperet᷑: qđ fieri om̃ino non
posset : R espondet᷑ consultissi¬
me homini p̾recipi ut rectis passib

Expanded text:
aut si hoc etiam dici absurdum est, conaut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest. nec tamen cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibterum\', ait, \'quaerendum est, utrumne praeceptum sit homini sine peccato esse. aut enim non potest et praeceptum non est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus
Abbreviated transcription (Latin):
uitare potest elaudicationẽ: nisi habue¬
rit sanatũ pede. Qđ etiã in int̾iore ho
dicat homo. nec pes ẽ nec corpus nec ho¬
mo nec ipsa claudicatio: q̃ utiq ñ est qñ
ñ ambulat : cũ tñ insit uitiũ quo fit
claudicatio quando ambulat. Que¬
rat gͦ qđ eidẽ uitio nom̃ unponat:
utrum rem uelit dicere an actũ: an
rei potiꝰ qualitatem malam. qua de-¬
formis actus existat. Sic & in homi¬
ne interiore animꝰ res ẽ. rapina acłꝰ
ẽ. auaricia uitiũ ẽ. id est qualitas
scđm quã malus ẽ anunꝰ etiã quan¬
do nichil agit unde auaricie suȩ
seruiat. etiam qñ audit ñ concupi¬
sces. se q uituꝑat. & tñ auarus ma¬
nec. S ꝑ fide renouat᷑. id est sanat᷑ de
peccato. Peul dubio debet. Si debet:
potest.Si ñ potest: gͦ nec debet E si
non debet homo ẽe sine peccato: de¬
bet gͦ esse cũ peccatoͥ & ĩa peccatũ
ñ erit si illud haberi constiterit

Expanded text:
uitare potest claudicationem, nisi habueuitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homdicat homo, nec pes est nec corpus nec homo nec ipsa claudicatio, quae utique non est, quando non ambulat, cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quandserviat, etiam quando audit, non concupisces, seque vituperat, et tamen avarus manet, sed per fidem renovatur, id est sanatur de peccato esse. Procul dubio debet: si debet, 72 potest; si non potest, ergo nec debet: et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit.
Abbreviated transcription (Latin):
tib meis educ me. I terũ inquiren
an accidens. Si nat᷑ale: pecẽm ñ est.
Si aut̾ accidens: & recedere pot̾. & qđ
recedere pot̾: uitari potest. & qđ u¬
tari potest: potest homo sine eo esse
atȩ. unde facti sumꝰ nat᷑a filii irȩ
Larũ ẽẽ ad ñ peccandũ uoluntatis ar¬
bitriũ: nͥ aduita sanet᷑ gr̃a d̃i ꝑ rãm
xꝑm dñm nr̃m. Iterũ ait queren¬
dum ẽ qͥd ẽ peccatũ: actus an res. Si res
ẽ: au torẽ habeat necesse ẽ. & si aucto¬
rem habere d̃r: iam alter prẽt dm̃ rei
alicuiꝰ au. tor indĩci uidebit᷑. At si
hoc dici impũi ẽ : confiteri necesse est
pecc̃m om̃e actum esse ñ rem. Si igit᷑
actus ẽ. immo qr uere actus ẽ: uitari
potest. Respondemꝰ peccm̃ quid̃e a¬
ctum dici & esse & ñ rem: sicut etiam
incorpore claudicatio eade rõne actꝰ
est ñ res: qm̃ res pes ipse uł corpꝰ uł ho¬
mo ẽ qui pede uitiato claudicat: nec tñ

Expanded text:
tibus meis educ me. \'Iterum\', inquit, tibus meis educ me. \'Iterum\', inquit, an accidens. si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere potest; et quod recedere potest, uitari potest; et quod uitari potest, potest homo sine eo esse atae — unde facti sumus natura filii irae — parum esse ad non peccandum uoluntatis arbitrium, nisi adiuta sanetur gratia dei perm nostrum. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, quid est peccatum: actus an res. si res est, ut auctorem habeat necesse est; et si auctorem habere dicitur, iam alter praeter deum rei alicuius auctor induci uidebitur; at si hoc dici inpium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem. si igitur actus est, immo quia uere actus est, uitari potest\'. respondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem. sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
respondeo: qͥs pot̾it quẽadmodũ re¬
sponderim uidicare: Conabor t̃n
quantũ ualuero adiuuantib me
apd̃ dñi miscdiam etiã orationib
uris ut ñ ultra q̃ ncesse t̃ m̃s ser¬
mo ꝓcurrat. Ante omĩa inqͥt int̾¬
rogandus ẽ qui negat homine sine
peccõ esse posse. qͥd sit qđcũq pecc̃m:
qđ uitari potest. an qđ uitari ñ potest.
Si qđ uitari ñ potest: pecc̃m ñ est. Si
qđ uitari potest: potest homo sine
peccato eẽ qđ uitare pot̾. Nulla enĩ
ratio uł iusticia patit᷑ saltem dici pec¬
catũ: qđ uitari nullomodo potest.
espondemꝰ uitari posse pecẽm: si
est: in quantũ id qđ faciendũ ẽ aut
cecitate ñ uidet. aut infirmitate non
implet: dũ caro concupiscit adu̾sus
inqͥt: peccm uoluntatis ẽ an necessita¬
tis. Si necessitatis ẽ : pecẽm ñ est. Si uo
luntatis ẽ: uitari potest. Respon¬
demꝰ qđ supra. E ut sanem᷑: inuocamꝰ
cũ eui dicit᷑ in psalmo. De necessita¬

Expanded text:
respondeo, quis poterit quemadmodum rerespondeo, quis poterit quemadmodum responderluero, adiuuantibus me apud domini misericordiam etiam orationibus uestris, ut non ultra quam necesse est meus sermo procurrat. \'Ante omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod uitari potest an quod uitari non potest. si quod uitari non potest, peccatum non est; si quod uitari potest, potest homo sinepeccato esse, quod vitari potest: nulla enim ratio vel justitia patitur saltem dici peccatum quod vitari nullo modo potest. Respondemus vitari posse peccatum, si est, in quantum id quod faciendum est, aut caecitate non videt, aut infirmitate non implet, dum caro concupiscit adversusinquit, Peccatum voluntatis an necessitatis est? si necessitatis est, peccatum non est; siluntatis est, uitari potest\'. respondemus quod supra et, ut sanemur, inuocamus eum, cui dicitur in psalmo: de necessita
Abbreviated transcription (Latin):
pio & paulo: augusti
scã. ut etiã nbenti ser¬
uire delectet: petiuit ut definitio¬
nib q̃ dicunt᷑ celestii ẽe. respondeam.
Sic enĩ p̃notata ẽ eade cartula quã
dedistis. Definitiones ut dicit᷑. cȩlestii.
Que p̃notatio credo qđ ñ illiꝰ: s eoꝵ
sit qui huc attulert̾ de sicilia ubi ce¬
lestius nc̃ ẽe ꝑhibet᷑. S multi talia
garrientes. & sicut ait apłs. ipsi er¬
rantes & alios in errorẽ mittentes:
ex illiꝰ tam̃ esse doctrina hȩc uel eti¬
am quorunda socioꝵ eiꝰ. & nos pos¬
sumꝰ ar bitrari. Nã neq istȩ breues
definitiones uel potiꝰ ratiocinationes
ab illiꝰ abhorrent ingenio. qđ in oꝑe
alio eiꝰ inspeixi: cuiꝰ cum ẽt̾ constat
au: torẽ. & ñ frustra istos fr̃s qui
hȩc attulert̾ insicilia existimo au¬
disse: qđ ipse docuerit ista uł scri¬
pserit. Uellem aut̃ sipossem ita
obtemꝑ are ur̃ȩ fr̃nȩ beniuolentiȩ:
ut etiam ego tã breuit̾ responde¬
rem. S nͥ & illa cõmemorẽ quib

Expanded text:
PIO et PAULO, AUGUSTINsancta, ut etiam jubenti servire delectet, petivit ut definitionibus quae dicuntur Coelestii esse, respondeam. Sic enim praenotata est eadem chartula quam dedistis, Definquae praenotatio credo quod non illius, sed eorum sit, qui hoc attulerunt de Sicilia, ubi Caelestius non esse perhibetur, sed multi talia garrientes et, sicut ait apostolus, ipsi errantes et alios in errorem mittentes. ex illius tamen haec esse doctrina uel etiam quorundam sociorum eius et nos possumus arbitrari. nam neque istae breues definitiones uel potius ratiocinationes ab illius abhorrent ingenio, 1 quod in opere alio eius inspexi, cuius eum esse constat auctorem, et non frustra istos fratres qui haec attulerunt in Sicilia existimo audisse, quod ipse docuerit ista uel scripserit. uellem autem, si possem, ita obtemperare uestrae fraternae beniuolentiae, ut etiam ego tam breuiter responderem. sed nisi et illa commemorem quibus
Abbreviated transcription (Latin):
roinde si recte sentimꝰ sicut pro
membris sanatis gr̃as agere
ita ꝓsanandis orare debemꝰ: ut
absolutissima cui nicħ addi possit
sauitate ꝑfecta. dĩ suauitate ple¬
na lib̾tate ꝑfruam᷑. Non enĩ ab¬
niumꝰ humanã naturã posse ẽt̃ sñ
pecc̃õ: aut ullomodo negare debe¬
beata sit. a quo ereata ẽ ut sit. Fa¬
cile itaq refellit᷑: qđ a quib dam

Expanded text:
roinde si recte sentimus, sicut pro membris sanatis gratias agere ita pro sanandis orare debemus, ut absolutissima cui nihil addi possit sanitate, perfecta dei suauitate, plena libertate perfruamur. non emim abnuimus humanam naturam posse esse sine peccato aut ullo modo negare debebeata sit, a quo creata est ut sit. facile itaque refellitur, quod a quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
uit̃ enĩ potius admoneo. ut illi du¬
odecĩ librilegant᷑: quoslonge po¬
stea ep̃c feci: ⁊ ex ipsis de isto iudice¬
tur. Nic gͦ sic incipit. Oe obscu¬
ris naturaliũ rerũ que om̃ipodente
dõ artifice facta sentimus: ñ affirma¬
do s querendo tractandũ est. De ser

Expanded text:
iter enim potius admoneo ut illi duodecim libri legantur, quos longe postea episcopus feci, et ex ipsis de isto judicetur. Hic ergo sic incipit: De obscuris naturalium rerum, quae omnipotente Deo artifice facta sentimus, non affirmando, sed quaerendo tractandum est. CAPUT X
Abbreviated transcription (Latin):
inũe sine pecc̃o esse ñ posse.
peccato potest. confitet᷑ quisꝗs rem
ipsam fatet᷑. Fateor dilectiomi ur̃e
solam homo iustificari pot̾. Hoc e¬
ñi indisputationib taliũ maxime
detestor & horreo. S ꝑgens legere
cet̾a: primo ex datissimilitudinib
cepi habere suspectum. Ait enim.
Nẽ si dixero homo disputare potest.
auis uolare. lepus eurrere. & ñe
tiã ꝑ quȩ hec effici posst̾ cõmemora¬
uero. id est lingũa. alas. pedes:
nũ ego officioꝵ qualitates negaui
qui officia ipsa confessus sum: Uidetͣ
certe ea cõmemorasse: q̃nat᷑a ualent.

Expanded text:
inem sine peccato esse non posse. peccato potest, confitetur quisquis rem ipsam fatetur. Fateor dilectioni uestrae, t, per quam solam homo iustificari potest; hoc enim in disputationibus talium maxime detestor et horreo. sed pergens legere cetera primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero: homo disputare potest, auis uolare, lepus currere, et non etiam per quae haec effici possint commemorauero, id est linguam. alas, pedes. num ego officiorum qualitates negaui. qui officia ipsa confessus sum? uidetur certe haec eum commemorasse, quae natura ualent
Abbreviated transcription (Latin):
rantiã eis orat addm̃. Neq enim
nicħ mali facit qui deserit bonũ:¬
& a quo declinare debet inclinat᷑
in malum ñ ꝑseuerans in bono. Illo

Expanded text:
rantiam eis orat ad Deum. Neque enim nihil mali facit, qui bonum deserit, et a quo declinare debet, inclinatur in malum, non perseverans in bono. Illo
Abbreviated transcription (Latin):
chil istarũ est regularũ: & utiq
res illic obscurissima querit᷑. Quod
exempli gr̃a satis dictum sit. Nam
colligere om̃ia. nimis longũ & ni¬
mis operosum ẽ: que ita obscura
sunt in scripturis canonicis. ut
nichil istoꝵ .Uͭi. ibi requirendum
sit. Iste aut̃ cum has uelut regulas
cõmendaret. tantũ eis tribuit: qua¬
si om̃ia que in lege id est in duuinis
libris obscure posita inueniremꝰ:
his bene cognitis atq adhibitis intel¬
lligere ualeamꝰ. Ita quippe exorsus
est eundẽ librũ ut diceret. Neces¬
ssarium duxi ante om̃ia quȩ mͥ
uidentur libellũ regularũ scribe¬
re: & secretoꝵ legis ueluti claues
et luminaria fabricare. Sunt enĩ
quedã regule mistice: que uniuer¬
se legis recessus optinent: & uerita¬
tis thesauros aliquib uisibiles.
faciunt. Quarũ si ratio regularũ
sine inuidia ut commmunicamꝰ accepta

Expanded text:
hil istarum est regularum, et utique hil istarum est regularum, et utique res illic obscurissima quaeritur; quod exempli gratia satis dictum sit: nam colligere omnia, nimis longum et nimis operosum est, quae ita obscura sunt in Scripturis canonicis, ut nihil istarum septem ibi requirendum sit. 43. Iste autem cum has velut regulas commendaret, tantum eis tribuit, quasi omnia quae in Lege, id est, in divinis Libris obscure posita invenerimus, his bene cognitis atque adhibitis intelligere valeamus. Ita quippe exorsus est eumdem librum ut diceret: Necessarium duxi ante omnia, quae mihi videntur, libellum Regularum scribere, et secretorum Legis veluti claves et luminaria fabricare. Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae universae Legis recessus obtinent, et veritatis thesauros aliquibus invisibiles visibiles faciunt. Quarum si ratio regularum sine invidia, ut communicamus, accepta
Abbreviated transcription (Latin):
primã ponit de dño & eius corpore
sedam de dñi corpore biꝑtito : terciã
de ꝓmissis & lege. quartã de spe¬
cie & genere ⁊ quintã de tẽporib.
sxtam de recapitulatione: septi¬
mam de diabolo & eius corpore.
Que quidẽ considerata sicut ab
illo aꝑiuntur : non parũ adiu¬
uant ad penetranda que tecta st̃
diuinoꝵ eloguorũ. Nec tam̃ om¬
nia que ita scripta sunt ut non
facile intelligant᷑ possunt his re¬
gulis inueniri: s aliis modis plu¬
rib quos hoc numero septenario
usq adeo non est iste complexus.
ut idem ipse multa exponat obseu¬
ra. in quib harum regularũ adhi¬
bet nullam: qm̃ nec opus ẽ. Neq
enim aliquid tale illic uersat᷑. aut
queritur ⁊ sicut in apocalipsi ioħis
querit quẽadmodũ intelligendi
sint angłi eccłiarũ septem. quibus
scribere iubetur. & ratiocinatur
multiplicit̾: & ad hoc ꝑuenit ut
ipsos angłos intelligamꝰ eccłias. In
qua copiosissima disputatione ni¬

Expanded text:
primam ponit, De Domino et ejus corpore; primam ponit, De Domino et ejus corpore; secundam, De Domini corpore bipartito; tertiam, De promissis et Lege; quartam, De specie et genere; quintam, De temporibus; sextam, De recapitulatione; septimam, De diabolo et ejus corpore. Quae quidem consideratae, sicut ab illo aperiuntur, non parum adjuvant ad penetranda quae tecta sunt divinorum eloquiorum: nec tamen omnia quae ita scripta sunt ut non facile intelligantur, possunt his regulis inveniri, sed aliis modis pluribus, quos hoc numero septenario usque adeo non est iste complexus, ut idem ipse multa exponat obscura, in quibus harum regularum adhibet nullam, quoniam nec opus est. Neque enim aliquid illic tale versatur aut quaeritur, sicut in Apocalypsi Joannis quaerit, quemadmodum intelligendi sint angeli Ecclesiarum septem, quibus scribere jubetur, et ratiocinatur multipliciter, et ad hoc pervenit ut ipsos angelos intelligamus Ecclesias . In qua copiosissima disputatione ni
Abbreviated transcription (Latin):
dici . quãuis dicatur etiã non e
contrario: uelut cũ querimꝰ acci¬
pere qđ ibi non ẽ. & respondetur
nobis. abundat ÷ aut adiunctis uer¬
bis facimꝰ ut a contrario intelligat᷑
qđ loquimur: uelut si dicamus.
caue illum quia bonus homo est. Et
quis talia non dicit indoctꝰ nec om̃i¬
no sciens qui sint uł quid uocentur
hi tropi: Quorum cognitio ꝓpterea
scripturarũ ambiguitatib dissoluen¬
dis est necessaria: quia cti sensus ad
ꝓprietatem uerboꝵ si accipiatur ab¬
surdus ẽ: querendũ est utiq ne
forte illo uł illo tropo dictũ sit qđ
non intelligimꝰ. Et sic pleraq inuen
dam qui contra donatistas inuictissi¬
me scripsit cum fuerit donatista.
et illic inuenitur absur dissimi cor¬
dis ubi eos non omni ex parte relin¬
quere uoluit. fecit librũ quẽ regu¬
larum uocauit ⁊ quia in eo quasdã
quasi .uii. regulas executus ẽ: qui¬
bus quasi clauib diuinarũ scͥptu¬
rarum aꝑirentur occulta. Quarũ

Expanded text:
dici, quamuis dicatur etiam non e dici, quamuis dicatur etiam non e contrario, uelut cum quaerimus accipere etiam quod ibi non est et respondetur nobis: "abundat"; aut adiunctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia non dicit indoctus nec omnino sciens, qui sint uel qui uocentur hi tropi P quorum cognitio propterea scripturarum ambiguitatibus dissoluendis est necesproprietatem verborum si accipiatur, absurdus est, quaerendum est utique ne forte illo vel illo tropo dictum sit quod non intelligimus; et sic pleraque invendam qui contra Donatistas invictissime scripsit, cum fuerit donatista, et illic invenitur absurdissimi cordis, ubi eos non omni ex parte relinquere voluit, fecit librum quem Regularum vocavit, quia in eo quasdam septem regulas exsecutus est, quibus quasi clavibus divinarum Scripturarum aperirentur occulta. Quarum
Abbreviated transcription (Latin):
goria. enigina. parabola. Quãuis
pene om̃s hi tropi qui liberali dicun¬
tur arte cognosci. etiam in eoꝵ re-¬
ꝑiantur loquelis. qui nullos gram¬
maticos audiert̃: & eo qđ uulgus
utitur. sermone contenti sunt. Qͥs
em̃ non dicit sic floreas ⁊ qui tropuᷤ
metafora uocatur: Quis non dicit
piscinã etiam que non habet pisceᷤ.
nec facta ẽ ꝓpter pisces. et tam̃ a
piscib nomen accepit ⁊ qui tropus
catachrhesis dicitur: Longũ est
isto modo ceteros ꝑsequi. Nam usq
ad illos ꝑuenit uulgi locutio. Qui
ꝓpterea mirabiliores sunt. quia
contra quã dicitur significant:
sicuti est que appellatur hironia.
uł antiphrasis. S hironia ꝓnun¬
tiatione significat quid uelit in¬
telligi: ut cum dicimꝰ homini
mala facienti. res bonas facis. An¬
tiphrasis uero ut contraria signi-¬
ficet. non uoce ꝓnuntiantis effi¬
citur ⁊s aut uerba habet sua.
quorum origo e contrario ẽ. sic̃
appellatur lucus qđ minime lu¬
ceat: aut consueuit aliquid ita

Expanded text:
goria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant; sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed ironia pronuntiatione indicat quid uelit intellegi, ut cum dicimus homini mala facienti: "res bonas facis"; antiphrasis uero ut contraria significet, non uoce pronuntiantis efficitur, sed aut uerba habet sua, quorum origo e contrario est, sicut appellatur lucus, quod minime luceat, aut consueuit aliquid ita
Abbreviated transcription (Latin):
uia ñ sint : nec arbitret᷑ se ea ꝑfi
hilarem eñi datorẽ diligit ds.
Nec tñ eũ ea grauia sentit despe¬
rando frangat᷑ : s adquerendũ.
petendũ pulsandũq cogatur.
Audiamꝰ ergo & in his testinoni¬
is q̃ deinde posuit: dm̃ sua p̃ce¬
pta ñ grauia cõmendantẽ. Qđ
di mandata inqͥt ñ modo impossi¬
bilia ñsint : uerũ ne grauia qͥdẽ.
In deuteronomio. & conuertetur
dñs d̾s tuus epulari in te suꝑ bo¬
nis. sicut epulatus ẽ suꝑ patres
custodire & facere omĩa manda¬
ta eiꝰ. & iusticias & iudicia quȩ
scripta st̃ in libro legis huiꝰ. si

Expanded text:
ia non sint; nec arbitretur ea se perHilarem enim datorem diligit Deus . Nec tamen, cum ea gravia sentit, desperando frangatur: sed ad quaerendum, petendum, pulsandumque cogatur. 22. Audiamus ergo et in his testimoniis quae deinde posuit, Deum sua praecepta non gravia commendantem. « Quod Dei mandata, » inquit, « non modo impossibilia non sint, verum ne gravia quidem. In Deuteronomio: Et convertetur Dominus Deus tuus epulari in te super bonis, sicut epulatus est super patres custodire et facere omnia mandata ejus, et justitias, et judicia quae scripta
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intellig̃t̃ qui ignor antes d̃i iu¬
sticiam & suã uolentes constitu¬
ere. iristiciȩ d̃i ñ sunt subiecti.
Si eñi ñ intelligunt. illd̃ ex deitt̾o¬
nomio quẽadmodũ apłs paulus
cõmemorauerit ut corde creda¬
tur adiusticiam. ore aut̃ con¬
fessio fiat ad salut̃e. qr ñ est opꝰ
sanis medicus s male habentib:
isto certe ioħis apłi testimonio
qđ ad istã sententiã ultimũ posu¬
it ubi ait. hȩc ẽ caritas d̃i ut
mandata eiꝰ obseruemꝰ. & man¬
data ciꝰ grauia ñ st̃. debent utiq¬
cõmoneri. caritati d̃i ñ esse graue

Expanded text:
n intellegunt qui ignorantes dei iustitiam et suam nolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. si enim non intellegunt illud ex Deuteronomio quemadmodum apostolus Paulus commemorauerit, ut corde credatur ad iustitiam, ore autem confessio fiat ad salutem, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. isto certe Iohannis apostoli testimonio, quod ad istam sententiam ultimum posuit, ubi ait: haec est caritas dei, ut mandata eius seruemus; et mandata eius grauia non sunt, debent utiqucommoneri caritati dei non esse graue
Abbreviated transcription (Latin):
nisse primã pecc̃i suasionẽ: & qđ il¬
le primꝰ au tor sit omniũ peccatoꝵ :
Ettñ quida tradunt᷑ sathane: ut
discant ñ blasphemare. Quomͦ gͥ
opꝰ sathane excludit᷑ oꝑe sathanȩ:
Hȩc atq huiꝰ modi intueat᷑: ne uide¬
ant᷑ ei nimis acuta q̃ acutule sonant:¬
& discussa inueniantur obtunsa

Expanded text:
nisse primam peccati suasionem et quod ilnisse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa
Abbreviated transcription (Latin):
ti aufert nescio quẽ stimulũ carnis
quẽ datũ sibi dicit. ne in magnitudi¬
ne reuelationis extolleret᷑. Cetera
eñi uitia tm̃ in malefactis ualent:
sola aut̃ suꝑbia etiã in recte factis ca¬
uenda ẽ. Unde admonent᷑ illi ne
dona di suȩ potestati tribuendo se¬
tremort & ñ potiꝰ eũ securitate si ds
qua bñ ñ possumꝰ oꝑari. cito potest
surrsꝑe animo humano ut qđ bñ
oꝑat᷑ suũ tm̃ modo existimet. & di¬
cat in abundantia sua ñ mouebor
ineternũ: Ido qui in uoluntate sua
p̃stiterat decori eiꝰ uirtute. au̾tit
paululũ faciem suã. ut qui hoc di¬
xerat fieret conturbatꝰ: qm̃ ipse ẽ
ille tumor sanandus dolorib. Non
tũ ds unde suꝑbis: ut scias ñ tuũseiꝰ
ẽẽ : & discas suꝑbus ñ esse. Nã illudetiã
apłi quale ẽ: Nonne ita mirabile:
ut nͥ qr ipse dicit cui uera dicenti
contradicere nefas ẽ. ñ sit credibile:
Quis enĩ nesciat fideliũ a sathana ue¬

Expanded text:
ti aufert nescio quem stimulum carnis, ti aufert nescio quem stimulum carnis, quem sibi dicit datum, ne in magnitudine reuelationum extolleretur. cetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem superbia etiam in recte factis cauenda est. unde ammonentur illi, ne dona dei suae potestati tribuendo setremore et non potius cum securitate, si dequa bene non possumus operari. cito potest subrepere animo humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet et dicat in abundantia sua: non mouebor in aeternum? ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus, quoniam ipse est ille tumor sanandus doloribus. Xontum deus, unde superbis, ut scias non tuum, sed eius esse et discas superbus non esse\'. nam illud etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat fidelium a satana ue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeccauimꝰ: s ut p̃stet etiã ne pecoemꝰ
Ecute sane tractat & uersat. et
quantũ sibi uidet᷑ redarguit
atq conuincit. qđ eis dr etiam ne¬
cessariũ fuisse homini ad auferen¬
absq pecc̃õ ẽẽ ñ possit. Absurdissi¬
mũ quippe & stultissimũ putat
ꝑecc̃m fuisse ne pecẽm esset: qm̃
& ipsa suꝑbia utiq pecc̃m ẽ: qua¬
si ñ & ulcus indolore est. & sectio do¬
lorem oꝑat᷑. ut dolor dolore tolla¬
tur. Hoc si exꝑti ñ essemꝰ & in aliqͥb
terris ubi ista nũquã contigerant
audiremꝰ ÷ sine dubio utiq deriden¬
tes fortassis etiã uerbis huiꝰ uterem᷑
& diceremꝰ: absurdissimũ ẽ dolorem¬
fuisse necessariũ ne ulceris dolor
esset. S d̾s inquiunt pot̾ omĩa sa¬
nare. Hoc utiq agit ut sanet õia:
s agit uidicio suo: nec or diñe sanas¬
di accipit ab egroto. Procul dubio
qͥppe firmissimũ apłm uolebat effi¬
cert: eui tñdicit. Uirtꝰ in infir¬
mitate ꝑficit᷑: & ñei totiens oran¬

Expanded text:
eccauimus, sed ut praestet etiam ne peccemus. Acute sane tractat et uersat et, quantum sibi uidetur, redarguit atque conuineit quod eis dicitur \'etiam necessarium fuisse homini ad auferenabsque peccato esse non posset. Absurdissimum quippe et stultissimum putat, peccatum fuisse ne peccatum esset, quoniam et ipsa superbia utique peccatum est: quasi non et ulcus in dolore est, et sectio dolorem operatur, ut dolor dolore tollatur. Hoc si experti non essemus, et in aliquibus terris ubi ista nunquam contigerant, audiremus, sine dubio utique deridentes, fortassis etiam verbis hujus uteremur et diceremus, Absurdissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset. 31. Sed Deus, inquiunt, potest omnia sanare. Hoc utique agit, ut sanet omnia: sed agit judicio suo, nec ordinem sanandi accipit ab aegroto. Procul dubio quippe firmissimum Apostolum volebat efficere, cui tamen dixit, Virtus in infirmitate perficitur: et non ei toties oran
Abbreviated transcription (Latin):
rat: in qua quidẽ paucissimi
s om̃s hoc fuerunt. qui om̃s mͦ
correrti ⁊ catholici facti st̃: nec
aliqͥs illius suꝑsedit erroris. ab¬
elioni uocabant᷑. puiuea decli¬
natione nominis. Hos nõnulli diẽc
ex filio ade fuisse nominatoᷤᷤ. qui ẽ
uocatꝰ abel. uñ abelianos uł abelo¬
itas eos nos possumꝰ dicere. Nõ mi¬
scebant᷑ uxorib ⁊ eis tam̃ sine uxo¬
rib iuuere sectȩ ipsuis doginate
nõ licebat. Mas gͦ et femina sub ꝯ¬
tinentiȩ ꝓfessione simul habitan¬
tes. puerũ ⁊ puelłã sibi adoptabant
in eiusdem coniunctionis successo¬
res suos futuros: morte p̃uentis qͥ¬
busq singłis alii subrogabantur:
dum tñ duo duob disparis sexus
in illuis domꝰ societate succed̾ent.
Ytrolibet quippe parente defun¬
cto. unoͥ remanenti usq ad eius qͦ
obitũ. filii seruiebant: post cuius
mortẽ etiam ipsi puerũ ⁊ puelła
similit adoptabant. Nec unquam
eis defuit unde ipsi adoptarent.

Expanded text:
rat, in qua quidem paucissimi, rat, in qua quidem paucissimi, sed omnes hoc fuerunt, qui omnes modo correcti et catholici facti sunt, nec aliquis illius supersedit erroris. Abelonii vocabantur, punica declinatione nominis. Hos nonnulli dicunt ex filio Adae fuisse nominatos, qui est vocatus Abel: unde Abelianos vel Abeloitas eos nos possumus dicere. Non miscebantur uxoribus, et eis tamen sine uxoribus vivere sectae ipsius dogmate non licebat. Mas ergo et femina sub continentiae professione simul habitantes, puerum et puellam sibi adoptabant in ejusdem conjunctionis pacto successores suos futuros. Morte praeventis quibusque singulis alii subrogabantur: dum tamen duo duobus disparis sexus in illius domus societate succederent. Utrolibet quippe parente defuncto, uno remanenti, usque ad ejus quoque obitum filii serviebant. Post cujus mortem etiam ipsi puerum et puellam similiter adoptabant. Nec unquam eis defuit unde adoptarent,
Abbreviated transcription (Latin):
cit ĩmortalem quide. s eã corpus
ẽẽ. contendit: Neq hanc tantũ sed
factus. Posset enĩ aliquomͦ putari
ipsam naturã substantiã ꝙ diui¬
nam corpꝰ uocare: nõ tale corpus
cuiꝰ partes aliȩ maiores. aliȩ mi¬
nores ualeant uł debeant cogi¬
tari. qualia sunt om̃a quȩ ꝓpͥe
dicimꝰ corpora: quãuis de anima
tale aliqͥd sentiat: s potuit ut
dixi ꝓpterea putari corpꝰ dm̃ dice̾
la partitus: in sua tam̃ nat᷑a atq
substantia ĩmutabilit ꝑmang.
Non gͦ ideo ÷ tertullianꝰ factus
hereticus: s quia tͣnsiens ad ca¬
tafriges quos añ destrux̾at. eep̃
etiam scd̃as nuptias cont᷑ apłicã
doctnam tanꝙͣ stupra damna¬
re: et postmodum etiã ab ipsis
duisus sua conuenticła ꝓpaga¬
gauit. Dicit sane etiam ipse ani¬
mas hominũ pessimas post mortẽ in
demones conuerti. Cap̃ lx xxxi
Ist quedam heresis rusticana
potius fuit. paulatĩ enĩ dt̃minu¬
ta in una exigua uilla remanse¬

Expanded text:
cit immortalem quidem, sed eam corpus cit immortalem quidem, sed eam corpus esse contendit: neque hanc tantum, sed factus. Posset enim quoquo modo putari ipsam naturam substantiamque divinam corpus vocare; non tale corpus cujus partes aliae majores, aliae minores valeant vel debeant cogitari, qualia sunt omnia quae proprie dicimus corpora; quamvis de anima tale aliquid sentiat: sed potuit, ut dixi, propterea putari corpus Deum dicere, la partitus, in sua tamen natura atque substantia immutabiliter permanet. Non ergo ideo est Tertullianus factus haereticus; sed quia transiens ad Cataphrygas, quos ante destruxerat, coepit etiam secundas nuptias contra apostolicam doctrinam tanquam stupra damnare, et postmodum etiam ab ipsis divisus, sua conventicula propagavit. Dicit sane etiam ipse animas hominum pessimas post mortem in daemones verti. LXXXVII. Est quaedam haeresis rusticana potius fuit: paulatim enim diminuta, in una exigua villa remanse
Abbreviated transcription (Latin):
eluidiami exorti ab eluidio ita
uirginitati marie contͣdicunt:
ut eam post xp̃m alios etiã filios
de uiro suo ioseph peꝑisse conten¬
dant. S ninuirũ istos p̃termisso
heludii nomine antidicomaritaᷤᷤ
epyphaniꝰ appellauit. cap̃ Lxxxiiii.
aterniani inferiores partes hu¬
mani corꝑis nõ ã d̾o. s ã diabolo
factas opinant᷑: ⁊ om̃iũ ex ilł par¬
tib flagitioꝵ licentiã tͥbuentes
impurissime. hos etiã uenustia¬
nos quid̾a uocant. Cap̃ Lxxxu
Tertullianiste a t̾culliano. euius
Imulta legunt᷑ opuscula eloquen¬
tissime scͥpta. usq ad nr̃m tempꝰ
paulatĩ deficientes: in extremis
reliquiis dure potuerunt in urbe
carthaginensi. De aũ ibi posito añ
aliqͥt annos. qd̾ etiam te meminisse
arbitror: om̃i ex parte consũptist̃.
Paucissimi enĩ qui remanser̃t. in
catholicam tͣnsierunt: suãq basi¬
licam. quȩ nẽ etiã notissima est.
catholicȩ tͣdid̾unt. Tertullianꝰ gͦ
sicut scͥpta eius indicant aĩam di¬

Expanded text:
ELVIDIANI exorti ab Helvidio, ita virginitati Mariae contradicunt, ut eam post Christum alios etiam filios de viro suo Joseph peperisse contendant. Sed mirum ni istos, praetermisso Helvidii nomine, Antidicomaritas Epiphanius appellavit. LXXXV. PATERNIANI inferiores partes humani corporis non a Deo, sed a diabolo factas opinantur, et omnium ex illis partibus flagitiorum licentiam tribuentes impurissime vivunt. Hos etiam Venustianos quidam vocant. LXXXVI. TERTULLIANISTAE a Tertulliano, cujus multa leguntur opuscula eloquentissime scripta, usque ad nostrum tempus paulatim deficientes, in extremis reliquiis durare potuerunt in urbe Carthaginensi: me autem ibi posito ante aliquot annos, quod etiam te meminisse arbitror, omni ex parte consumpti sunt. Paucissimi enim qui remanserant, in Catholicam transierunt, suamque basilicam, quae nunc etiam notissima est, Catholicae tradiderunt. Tertullianus ergo, sicut scripta ejus indicant, animam di
Abbreviated transcription (Latin):
et d̃m legis au torẽ : carnis resur¬
rectionẽ negant. Capłm xix
echiani nom̃ acceꝑunt ã filio ade
qͥ uocatꝰ ÷ sech. Eem qͥppe hono¬
rant: s fabulosa ⁊ ħetiea u̾anita¬
te. Dicunt enĩ eũ de suꝑna matre

Expanded text:
et Deum Legis auctorem, carnisque resurrectionem negant. XIX. SETHIANI nomen acceperunt a filio Adae, qui vocatus est Seth: eum quippe honorant, sed fabulosa et haeretica vanitate. Dicunt enim eum de superna matre
Abbreviated transcription (Latin):
da iuta et̾na & uera felieitate ser¬
uit᷑ frequentationib aut̃e ora¬
tionũ simpliciter apparebat qdͥn
gr̃a qͥd ualeret. Non eni posce¬
rent᷑ ã dõ que p̃cepit fieri: nͥ ab
illo donaret᷑ ut fierent. S qͥsen¬
tentiis scõꝵ tractatoꝵ. instrui
uolunt. oportet ut istũ librũ sa¬
pientiȩ uͥ legit᷑. raptꝰ est ne mali¬
eia mutaret intellectũ eiꝰ. om̃ibus
um testem adhibentes nichil se ad¬
hibere nͥ diuinũ testimoniũ credi¬
dert̾. & certe beatissimũi eẏpria¬
nũ disputasse constat ut celerioris
mortis bñficiũ cõmencdaret. ap̃¬
catoꝵ ꝑicłis eripi eos qͥ hane ils¬
tam finiunt in qua potest peccari: qͥ
in eołe libro ait inter cet̾a. Cur
amplecteris: & qđ diabolo careas
gratularis: & alio loco. Pueri in¬
quit ꝑiełm lubricȩ etatis euadt̃.
&̃ eurrimꝰ ut patriã nr̃am uidere:
ut parentes salutare possimꝰ: Ma¬
gnus illic nos caroꝵ numerus ex¬
pectat: parentũ. fr̃m. filioꝵ fre¬

Expanded text:
da vita aeterna et vera felicitate servitur. Frequentationibus autem orationum simpliciter apparebat Dei gratia quid valeret: non enim poscerentur de Deo quae praecipit fieri, nisi ab illo donaretur ut fierent. 28. Sed qui sententiis tractatorum instrui volunt, oportet ut istum librum Sapientiae, ubi legitur, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, omnibus eum testem adhibentes, nihil se adhibere nisi divinum testimonium crediderunt. Et certe beatissimum Cyprianum disputasse constat, ut celerioris mortis beneficium commendaret, a peccatorum periculis eripi eos qui hanc vitam finiunt in qua peccari potest. In eodem libro ait inter caetera: Cur amplecteris; et quod diabolo-careas, gratularis? Et alio loco: Pueri, inquit, periculum lubricae aetatis evadunt.  currimus, ut patriam nostram uidere, ut parentes salutare possimus? magnus illic nos carorum numerus expectat, parentum, fratrum, filiorum fre
Abbreviated transcription (Latin):
munera agnoseunt. ab ipso nobis
ñ a nobis esse testant᷑. Numqͥd aut̃
quisquã eis dicturus ẽ. ita confes¬
sos istam di gr̃am ut auderent etꝰ¬
negare p̃scientiã. quã ñ solum do¬
eti s indocti etiã confitent᷑ ⁊ Por¬
ro si hȩc ita dm̃n nouerant dare ut
ñ ignorarent eũ se ẽẽ daturũ p̃
tuisse nescire. ꝓ eul dubio noue¬
rant p̃destinationẽ quã ꝑ apłos p̃dui¬
catam contra nouos hereticos oꝑo¬
sius diligentiꝰ q defendimꝰ. nec tñ
eis obedientiã predicantib & in eã si¬
eut quisq poterat feruenter hortan¬
tib ullo modo recte diceret᷑. Si non
uultis obedientiã ad quã nos accenqdi¬
tis. in nr̃o corde frigescere: nolite no¬
bis istam di gr̃am p̃dicare. qua
apłi & doctores ȩccłe qui eis suecesse¬
runt eosq imitati st̃ utr̃ũꝙ faer¬
bant. & piam obedientiã preceptis
salubrib instruebant. quid est qł
imucta conclusi uiolentia ueriats

Expanded text:
munera agnoscunt, ab ipso nobis, munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut auderent negare ejus praescientiam, quam non solum docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si haec ita Deum noverant dare, ut non igtuisse nescire; procul dubio noverant praedestinationem, quam per apostolos praedicatam contra novos haereticos operosius diligentiusque defendimus: nec tamen eis obedientiam praedicantibus, et ad eam sicut quisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei gratiam praedicare, qua Apostoli, et doctores Ecclesiae qui eis successerunt eosque imitati sunt, utrumque faciebansalubribus instruebant: quid est quod invicta conclusi violentia veritatis