comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
promittentẽ saturitatẽ uentris & t̃rã chananeoꝵ.
Intelligis quippe in ipsis etiã promissionibus te iã
tunc figuratã & ꝓphetatã p̃scientiã parturisse
scõrũ : Net lapideo nec dypticeo miserabili dica¬
citate rep̃henso mouearis: quia non habes lapi¬
deũ cor. qđ illȩ tabulȩ in populo priore signi¬
sed spũ dĩ uiui. non intabulis lapideis. sed in
tabulis cordis carnalib: Adquȩ uerba illi uani
gaudent. putantes apłm reprehendisse dispen¬
sationẽ illi tẽpori congruã ueteris testam̃ti.
ñ intelligentes hoc ex prophetadixisse.

Expanded text:
promittentem saturitatem ventris et terram Chananaeorum. Intelligis quippe in ipsis etiam promissionibus te jam tunc figuratam et prophetatam, praescientiam parturisse sanctorum. Nec lapideo diptychio miserabili dicacitate reprehenso movearis: quia non habes lapideum cor, quod illae tabulae in populo priore signised spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. ad quae uerba illi uani gaudent putantes apostolum reprehendisse dispensationem illi tempori congruam ueteris testamenti, non intellegentes hoc eum ex propheta dixisse.
Abbreviated transcription (Latin):
sure daria seruis meis & ae sẽꝑ ut caues
Nuccorũ im piã uanitat᷑ iã tuorũ pericu
ex ꝑtã & liberatione onuicta Ille pie
uondã degremiotuo error : ex cusserat
aptus fugi. qđ experiri ñ debiuia Sedtibi
poscucait etiã pericula mea : cui nuno
seruit liberatu.e Quianis michi uerꝰ
& uerax sponsus tuus decius latere fac¬
ta es inuero sanguine suo remissionẽ
utorũ posuisset. ab sorbuisset me uora¬
go fallatiȩ & t̃rã factũ serpens in reparabi¬
Acer deuorasset. Noli decipi nomine ueri¬
atis. Hanc solatu habes & in lacte tuo & in
ane tuo. ł lac aũt tantũ nom̃ eiꝰ est: ipsa
son est. & intuis quidẽ gradibus secura es.
meos: quos uel tanquã ouasollicitis alis foues
ł anquã in fantes lacte nutris sine corrupti¬
tinquiinda uirgo mat̃. hos inte appello
fitus tuos negarrula curiositate

Expanded text:
ut caues, Manichaeorum inpiam uanitatem iam tuorum periculo expertam et liberatione conuictam. ille me quondam de gremio tuo error excusserat; expertus fugi, quod experiri non debui. sed tibi profecerint etiam pericula mea, cui nunc seruit liberatio mea, quia nisi mihi uerus et uerax sponsus tuus, de cuius latere facta es, in uero sanguine suo remissionem peccatorum posuisset, absorbuisset me uorago fallaciae et terram factum serpens inreparabiliter deuorasset. noli decipi nomine ueritatis; hanc sola tu habes, et in lacte tuo et in pane tuo; in hac autem tantum nomen eius est, ipsa non est. et in tuis quidem grandibus secura es;  dominos meos, quos uel tamquam oua sollicitis alis foues uel tamquam infantes lacte nutris, sine corruptione fecunda uirgo mater. hos in te appello teneros fetus tuos, ne garrula curiositate
Abbreviated transcription (Latin):
te. Nouũ uinũ : uet̃ nosis utrib credite: duob
maritis : nulli placituri seruite : Xp̃ianã deniq
fidẽ : ippocentaurũ facite. nec equũ ꝑfectũ
nec hominẽ: Nobissoli xp̃o seruire ꝑmittite :
eiꝰ tam̃ in mortali dote contentis : & imitantib
apłm quidicit: sufficentia nr̃a ex dõ est qui
nos idoneos ꝓbauit ministros noui testam̃ti.
Hebreoꝵ dĩ & nr̃a ad modũ diuersa condicio est
quia nec ipse quȩ promitat implere potest.¬
& nos ea fastidimꝰ accipere : Suꝑbos nos adũsus
blanditias eiꝰ. ap̃i lib alitas fecit: Ac ne in con
coniugalis disciplinȩ similitudinẽ prior con¬
tulit: dicens quȩ sub uiro ẽ mulier uiuent
uiro alligata ẽ. lege uiri. Si aũt mottuus
fuerit uir eiꝰ : soluta ẽ alege uiri E
uuuente uiro uocabitur adultera in qe¬

Expanded text:
te, nonum uinum ueternosis utribus credite, duobus te, nonum uinum ueternosis utribus credite, duobus maritis nulli placituri seruite, christianam denique fidem Hippocentaurum facite, nec equum perfectum nec hominem: nobis soli Christo seruire permittite, eius tantum inmortali dote contentis et imitantibus apostolum, qui dicit: sufficientia nostra ex deo est, qui nos idoneos probauit ministros noui testamenti. Hebraeorum dei et nostra admodum di-  uersa condicio est, quia nec ipse, quae promittit, inplere potest et nos ea fastidimus accipere. superbos nos aduersus blanditias eius Christi liberalitas fecit. ac ne incongconiugalis disciplinae similitudinem prior contulit dicens: quae sub uiro est mulier uiuente, uiro alligata est lege uiri; si autem mortuus fuerit uir eius, soluta est a lege uiri. ergo uiuente uiro uocabitur, inquit, adultera,
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ & nos ex xp̃i p̃uent ne nouo referti
respuimꝰ uetus. Vos serũq accipitis quia
inneutro estis ple semi: alterũ¬
dma ce sea sed de eadẽ ac sibi simili :nt iu
niu & mellis. melle. & aceti aceto
q ussi dissimilia. & ñsui generis suꝑfundas.
ut melli fd. & a quã uino & aceto garos. non
repletis uocabitur haet: sed ad ulteriũ Hoc
go causȩ est unde nos parũ accipimus
ap̃i. pauperior quidẽ ei nupta sedddiuiti
cnten ta sit bonis mariti sui humilium
ũmatorũ dedignatur. Sordent ei testam̃
ueteris ae eiꝰ auctoris munera famȩq
sue custos diligentissima: nisi sponsi sui ñ
acipit litteras. Vra sane eccła usurpet
stam̃tũ uetus quae ut lasciua uirgo. in¬
imor pudoris. alieni uiri & muneribus
udet & litteris: Amator deniq: ille ur̃
alienis abse. & mandatorũ suorũ detrectantib:
iugum suꝑbaceruice : sed uos quidẽ ꝑgite agere
ut cȩpistis. Rudẽ pannũ ueteri testam̃to cõmitai¬

Expanded text:
nouum, et nos ex Christi praeuentione nouo referti respuimus netus. uos ideo utrumque accipitis, quia in neutro estis plemateria, sed de eadem ac sibi simili, ut vini vino, mellis melle, et aceti aceto: quibus si dissimilia et non sui generis superfundas, ut melli fel, et aquam vino, et aceto garos: non repletio vocabitur haec, sed adulterium. Haec ergo causa est, unde nos parum accipimus risti, pauperior quidem ei nupta, sed diviti, contenta sit bonis mariti sui, humilium amatorum dedignatur opes, sordent ei Testamenti Veteris et ejus auctoris munera, famaeque suae custos diligentissima, nisi sponsi sui non accipit litteras. Vestra sane Ecclesia usurpet Testamentum Vetus, quae ut lasciva virgo immemor pudoris, alieni viri et muneribus gaudet et litteris. Amator denique ille veslienis ab se et mandatorum suorum detrectantibus iugum superba ceruice? sed uos quidem pergite agere, ut coepistis, rudem pannum ueteri uestimento committi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ intelligebant & diligebant. Quiela
nondũ reuelabatur : iã tam̃ figubatiu
Aduetus aut̃ illi ꝑtinebant : qui s̃ illic amplus
quã promissa tẽporalia cogitata oncupis¬
cebant in quibus aet̃na figurata & propbe¬
tata non intelligebant. Se ͥge iã sa
suꝑq prioribus responsionibus nr̃is distas:
Illa uero est mirabilis inpudentia. cum
manicheorũ sacrilega & inmunda
societas &iã castã sponsã xp̃i se iactaꝵ
non dubitat. Inquo ad uersus scaẽ accłȩ
uere casta menbra quid ꝓficit. nisi u
ueniat inmentẽ aduersus tales ad
illa ad monitio. aptaui uos uni ien
uirginẽ castam exhibere xpaga
Timeo aut̃ ne sicut serpens en¬

Expanded text:
 intellegebant et diligebant, quia nondum reuelabatur, iam tamen figurabatur; ad uetus autem illi pertinebant, qui non illic amplius quam promissa temporalia cogitata concupiscebant, in quibus aeterna figurata et prophetata non intellegebant. sed haec iam satis superque prioribus responsionibus nostris dicta. Illa uero est mirabilis inpudentia, cum Manichaeorum sacrilega et inmunda societas etiam castam sponsam Christi se iactare non dubitat: in quo aduersus sanctae ecclesiae uere casta membra quid proficit, nisi ut ueniat in mentem aduersus tales apostolica illa admonitio: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. timeo autem, ne sicut serpens E
Abbreviated transcription (Latin):
unius mariti obitũ. duobus nupserit.
& uidete si toleratis nisi qui aipse est uestra.
pacientia. faustus nouo melle plenus. respu¬
it acetũ uetus. & paulus aceto uetere plenꝰ
effudit dimidiũ quo caperet in fusũ mel
nouũ : ñ seruandũ sed corrũ pendũ. Vides
enĩ qđ ait apłs. paulus seruus xpĩ ihũ uo

Expanded text:
unius mariti obitum duobus nupserit. et uidete, si toleratis, nisi quia ipse est uestra patientia. Faustus nouo melle plenus respuit acetum uetus et Paulus aceto uetere plenus effudit dimidium, quo caperet infusum mel nouum, non seruandum, sed corrumpendum. uides enim, quod ait apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ante promiserat ꝑ prophetassuos inscri¬
pturis sc̃ĩs defilio suo qui factus ẽ ei ex se¬
mine dauid scđm carnẽ : ex aceto uetere
uis hoc aũdire substineret. nisi nos consola¬
tur idem dicens. oportet & hereses eẽ. ut pro
manifesti fiant inuobis: sed quid opus est

Expanded text:
at per prophetas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, ex aceto uetere. quis hoc sustineret audire, nisi nos consolaretur idem dicens: oportet qu haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis? sed quid opus est
Abbreviated transcription (Latin):
latam suadetis. quasi non aua: itis
pernomen xp̃ianũ honines fallere.
dicit dñs spadonib om̃ib qui ob aue¬
rint prȩcepta mea &elegerint quȩ ego
uolo & custodierint testamentum meũ.
dabo illis in domo mea & inmuro meo lacũ
nominatũ meliorẽ filioꝵ &filiarum
Nom̃ aeternũ dabo illis. & non de erit illis:
Aut si contrariũ putant isaiam mor̃si hec eis
placeat si ille displic&. Non ÷ parũ adedie
istos. Nobis enim sufficit scire ununi dm̃
locutum . & ꝑ mor̃sen. & ꝑisaiam. & mali¬
tunc cum popło scđm carnẽ propagano
carnalis prolis operatio in amuigali

Expanded text:
latam suadetis: quasi non audeatis per nomen christianum homines fallere, dicit Dominus spadonibus omnibus: Qui observaverint praecepta mea, et elegerint quae ego volo, et custodierint testamentum meum; dabo illis in domo mea et in muro meo locum nominatum, meliorem filiorum et filiarum: nomen aeternum dabo illis, et non deerit illis . Aut si contrarium putant Isaiam Moysi, hic eis placeat, si ille displicet; non est parum adversus istos. Nobis enim sufficit scire unum Deum locutum et per Moysen et per Isaiam: et maltunc, cum populo secundum carnem propagando etiam carnalis prolis operatio in coniugali
Abbreviated transcription (Latin):
singulas causas. & singula maledicta Vid&
unum pertinere ad corpus morcale qđ ligno
suspendit᷑. alcerũ ad animã quo sol adorat᷑
Et si enĩ corpꝰ inclinatur in adorando. animus tam̃
aut colit qđ adorat. aut fingit. Utrũq autem
mors meruit. sicut mors est corporis in ligno
pendere. ita mors animi ÷ solem ad orare.
eligendũ est igit᷑ maledictum incorporis morte
quo maledicto & ipsum corpꝰ in resurrectione
liberabit᷑. deuitandum aut̃ maledictũ in animȩ
morte. Ne cum sũo corpore in eterno igne dãpnet᷑
Hanc enĩ quȩstionem nob̾ dñs soluit dicens.⁊.
Nolice timere eos qui corpus occidunt animã aũt
non possunt occidere. Sed eum timete qui
ab& pocestatẽ & aniimã &s corpꝰ occidere
ehennã ignis Iam quã dicer& Nolice

Expanded text:
singulas causas, et singula maledicta: videt unum pertinere ad corpus mortale, quod ligno suspenditur; alterum ad animum, quo sol adoratur. Etsi enim corpus inclinatur in adorando, animus tamen aut colit quod adorat, aut fingit; utrumque autem in utroque mors meruit, sicut mors est corporis in ligno pendere, ita mors animi est solem adorare. Eligendum est igitur maledictum in corporis morte, quo maledicto et ipsum corpus in resurrectione liberabitur: devitandum autem maledictum in animae morte, ne cum suo corpore in aeterno igne damnetur. Hanc enim quaestionem nobis Dominus solvit, dicens: Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere: sed eum timete qui habet potestatem et animam et corpus occidere in gehennam ignis . Tanquam diceret, Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
eos laudat tamꝗ creaturã celestẽ. dm̃ aut̃ laudat
tamꝗ cfeatorẽ celestiũ & crestriũ: Nec uult
offend dm̃ cum illi ꝓ illo adorant᷑. qui ꝓpt̃
illũ & exillo laudant᷑. At quã sibi faustus
argute rep̃hendere uisus ÷. qđ & iã maledic-¬
tum uocat morses qui solem ad orauerit
ac lunã. Si gͦ inquit sub gentili positꝰ rege
solẽ cogar adorare. & cũ resticero maledictũ
loc metuens uibear crucifigi. in aliud eius
incurrã maledictũ. qđ aduersus eũ deꝓmpsit
qui pende inligno Uos quidẽ nullus rex
gentilis cogit ad orare solem qđ nec ipse sol
coger& si in t̾ra regnar&ꝰ. quia nec nur÷ a uob̃
hoc uult fieri. Sedsicut creator ipse impios
blasphematores suos usq ad iuditium sustin&.
sic & ipsa cȩlestia tolerant uanos adorat
idoretur. Degentili enĩ rege ex

Expanded text:
eos laudat tamquam creaturam caelestem, deum autem laudat tamquam creatorem caelestium et terrestrium nec uult offendi deum, cum illi pro illo adorantur, qui propter illum et ex illo laudantur. At quam sibi Faustus argute reprehendere uisus est. quod etiam maledictum uocat Moyses, qui solem adorauerit ac lunam. si ergo, inquit, sub gentili positus rege solem cogar adorare et, cum restitero maledictum hoc metuens, iubear crucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit. qui pendet in ligno. uos quidem nullus rex gentilis cogit adorare solem. quod nec ipse sol cogeret, si in terra regnaret, quia nec nunc a uobis hoc uult fieri; sed sicut creator ipse inpios blasphematores suos usque ad iudicium sustinet, sic et ipsa caelestia tolerant uanos adoratout sol adoretur. de gentili enim rege exe
Abbreviated transcription (Latin):
ceteri in eundẽ modũ. It aergo & mattheus
Hamcira finem librisui. &iam ipse sic loquitur.
Conuersus petrus uiditdiscipulũ quemdili¬
gebat ihs. qui & recũ bebat incȩna suꝑ pectus
enis & dixerat d nõ. quis est quite tradet.
Numquid & hic dixit conuersus petrus uidit me.
erea nec istũ putant hoc eugłm¬

Expanded text:
cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus s fecit. nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc eu
Abbreviated transcription (Latin):
attestanti leꝵ & prophetis: ipse scripset
qđ e saias uidernxp̃i głam In eius habetis
eugło unde iãpalo antetrastaiuimꝰ. Sicre¬
deretis moysi crederetis &mih. dme enĩ
ille scripsit. Vndiq t̃ꝙ uersatio urã stun¬
ditur. aꝑte dicite nonios credere xp̃ĩ
eugło. Nã qui in eugło qđ uultis credsꝰ
qđ uultis non creditis. uob potiuꝰ cuar
eugło creditis. At quã elictante
aNdemore fallaciȩ. Sed nonusq ad eo
inperitũ putauerim. ut nec legerit nec au¬
dierit solere scriptores rerũ gestaꝵ. cũ in
suã ꝑsonã uenerint itase conterere tanquã
dealio narrent qđ dese narrant Alagis gͦ
hunc arbitror ñ ut inperitũ saut inue i
nebulã obtendere uolis

Expanded text:
adtestanti legi et prophetis. ipse scripsit. quod Esaias uiderit Christi gloriam. in eius habetis euangelio. unde iam paulo ante tractauimus. si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. undique tergiuersatio uestra contunditur. aperte dicite non uos credere Christi euangelio; nam qui in euangelio. quod uultis. creditis, quod uultis. non creditis. uobis potius quam euangelio creditis. At quam elegantem an de more fallaciae. sed non usque adeo inperitum putauerim, ut nec legerit nec audierit solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam uenerint, ita se contexere. tamquam de alio narrent. quod de se narrant. magis ergo hunc arbitror non ut inperitum. sed ut inperitis nebulam obtendere uoluis
Abbreviated transcription (Latin):
qued sibi ds̃ ignouisset et tamen quae fuerat
cõminatus consequenter euenissent. non se
dicere ꝓphetae deceptum eẽ menclatio. nec
mur murare aduersum dm. quasi falsam
epet catorũ eius indulgentiam ꝓnuntia uerit.
intellegebat enim uir altescs et noi contra
dm̃ sed addm̃ leuans animam suam. nisi dñs
esset confitenti paenitentiq: propiciuĩ . quan¬
to poenarum aeternarum enis essent  gna
peccata. Pro quibus cum tempora i: emen¬
dationib: urretur. uicebat ergase et mane¬
re ueniam et non neg legi medicinã. Quur
auterisau. ÷ sa mihelem correptus cũ die
etiam ip: ipet .aui. non meruit audit.
quis uiris credendum est. quitam longe futura
dixerunt. quae p̃ sentia nunc uidentur. Quid
aliud in euangelio discimus. cum eadem uox

Expanded text:
quod sibi deus ignouisset, et tamen quae fuerat quod sibi deus ignouisset, et tamen quae fuerat comminatus consequenter euenissent, non se dicere prophetae deceptum esse mendacio nec murmurare aduersum deum, quasi falsam peccatorum eius indulgentiam pronuntiauerit. intellegebat enim uir alte sanctus et non contra deum, sed ad deum leuans animam suam, nisi dominus esset confitenti paenitentique propitius, quantum poenarum aeternarum eius essent digna peccata; pro quibus cum temporalibus emendationibus ureretur, uidebat erga se et manere ueniam et non neglegi medicinam. cur autem Saul per Samuhelem correptus, cum diceret etiam ipse "peccaui," non meruit audire,quis uiris credendum est, qui tam longe futura dixerunt. quae praesentia nunc uidentur. Quid aliud in euangelio discimus, cum eadem uox
Abbreviated transcription (Latin):
. tumorem animi humani eius dem
ominutione anauit. lbitam religio sreligio¬
susditimor sacramentum xp̃i in sca unctione
seruabat. ut cor eius na solli itudine trepida¬
uerit quan lo ex guam particulam deueste ip¬
sius saulis latenter ascdit ut haberet unde
illi fidem faeret i ł qeł quã nollet eũ cũposs&¬
lios et canttentia ut cũ in nocentem
puerum ꝓ quo ae grotante multis lacrimis et
humilitatis orubus sese abiciens dnm fuerat
oricidali furore p̃ci pitem. quiet pater¬
ii. bile stu pris nefarismaculauerat et
contrapitrem scelestum bellum gerebat &¬
uellet conseruatũ etfieret acesum ni sclerũ¬
mȩ seilicet tantis crimini inu iutȩ se n yi¬
tornas p̃ uidens poeno diiius euacend
in ꝑpaenitentiauuere cu¬
dĩ comminationem flagellipaterni discipli na
ut & confessus in ȩcernũ li beraret᷑ & afflictus
temporaliter ꝓbaretur . aut uero medio cre
fidei robur fuit aut paruum mitis et oboe di¬
entis animi in dicium. cum audis set a propheta

Expanded text:
a se extulerat, tumorem animi humani eiusdem copiae diminutione sanauit. ibi tam religiosus dei timor sacramentum Christi in sancta unctione seruabat, ut cor eius pia sollicitudine trepidauerit, quando exiguam particulam de ueste ipsius Saulis latenter abscidit, ut haberet, unde illi fidem faceret. quam nollet eum, cum posslios et tanta clementia, ut cum innocentem puerum, pro quo aegrotante multis lacrimis et humilitatis sordibus sese abiciens dominum fuerat ilium parricidali furore praecipitem, qui et paternum cubile stupris nefariis maculauerat et contra patrem scelestum bellum gerebat, et uellet conseruatum et fleret occisum, animae scilicet tantis criminibus inuolutae sempiternas praeuidens poenas, quibus euadendis eum per paenitentiam cdei comminationem flagelli paterni disciplina, ut et confessus in aeternum liberaretur et adflictus temporaliter probaretur. haud uero mediocre fidei robur fuit, aut paruum mitis et oboedientis animi indicium, cum audisset a propheta,
Abbreviated transcription (Latin):
inristorũ haec tumis eri cordit̃ irride ut eis
iridenda & fugienda cõm̃des. Na n illo
dipticco lapideo iã tu ñ corde lapidet intel¬
ligis quid duro illi popło congruebat. et
meo tam̃ agnoscis petrã ipsũ sponsũ tiuĩ
ilũ quẽ petrus loquitꝰ lapidẽ uiuũ ab ho¬
minib rȩpbatũ. adõ aut electũ & hono¬
rificatũ : Illis ergo erat lapis offensionis
& petra scandali: tibi aut̃ lapis quẽ repba¬
uer̃ aedificantes. factus ẽ in capite an¬
guli Qđ totũ idem petrus apłs eaplicat
&e totũ aꝓphetis a quib: istidã natialienan¬
tur p̃dictũ eẽ cõmemorat. Lege sane illuo
depticeũ. Netimeas Plane sponsitui ẽ.
Alis lapis ille significauit dura stoliduatẽ.
tibi aut̃ firmã stabilitatẽ. Digito dĩscrip¬
tes tabulȩ illȩ : digito dĩ sponsus tuua
ti demonia : digitodĩ expelle

Expanded text:
em istorum. haec tu misericorditer inride, ut eis inridenda et fugienda commendes; nam in illo diptychio lapideo, iam tu non corde lapideo intellegis, quid duro illi populo congruebat? et in eo tamen agnoscis petram, ipsum sponsum tuum, illum, quem Petrus loquitur: lapidem uiuum ab hominibus reprobatum. a deo autem electum et honorificatum. illis ergo erat lapis offensionis et petra scandali; tibi autem lapis. quem reprobauerunt aedificantes, factus est in capite anguli. quod totum idem Petrus apostolus explicat et totum a prophetis, a quibus isti damnati alienantur, praedictum esse commemorat. lege sane etiam illud diptychium; ne timeas. plane sponsi tui est. aliis lapis ille significauit duram stoliditatem. tibi autem firmam stabilitatem. digito dei scriptae sunt tabulae illae; digito dei sponsus tuus eiecit daemonia; digito dei expelle
Abbreviated transcription (Latin):
Haec enĩ uerba quȩ imperite amplectuntur:
longe antequã ꝑ apłosi dicerentur
& implerentur a prophetis quos respuunt
p̃nuntiata s̃ ꝓpheta enĩ dixerat. auferã eis
cor lapideũ : & dabo eis corcarneũ. Videar
si ñ hoc ẽ ñ intabulis lapideis: sed in tabi¬

Expanded text:
Haec enim verba, quae imperite amplectuntur, longe antequam per Apostolos dicerentur et implerentur, a Prophetis, quos respuunt, praenuntiata sunt. Propheta enim dixerat: Auferam eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum . Videant si non hoc est, Non in tabulis lapideis, sed in tab
Abbreviated transcription (Latin):
sabbatũ uiolas. sacrificia despuis. confun¬
discibos: hoc ẽ gͦ nolite putare. Et quid
hoc amplius qͥd manifestus fieri potuit
in destructionẽ legis ac ꝓphetarum:
Aut si hoc ad implere ẽ legem quid erit
soluere: Quid qđ etiã lex et prophetȩ
nea dimplecione tua quidem gaudent
adeo sibi pleniuidentur & consum mat̾i
quorum auctor ac pater non minus eis adi¬
cit. indignatur quam de trahi. ut scribens
inde ut eronomio dicat: Haec p̃cepta
quae mando tibi hodie isrł obsmmihis.
et caue ne declines ab hisdem.n
sinistrã neq indexteram: Nec adda

Expanded text:
sabbatum uiolas, sacrificia respuis, confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid hoc amplius quidue manifestius fieri potuit in destructionem legis ac prophetarum? aut si hoc adinplere est legem, quid erit soluere? quid? quod etiam lex et prophetae ne adinpletione quidem gaudent. adeo sibi pleni uidentur et consummati: quorum auctor ac pater non minus ei adici indignatur quam detrahi, ut scribens in deuteronomio dicat: haec praecepta, quae mando tibi hodie, Israhel, obseruabis; et caue, ne declines ab iisdem neque in sinistram neque in dextram, nec addas
Abbreviated transcription (Latin):
illorũ auctoritate firmatũ ẽ. habemꝰenĩ
apłi uocẽ qui inspũ scõ talesuenturos esse
cernebat. unde fidelib dicebat. Siquis uobis¬
euangeli ⁊auerit p̃ter quã qđ accepistis.
anathemasit. Namsinemo dexpõ ueradicit
nisi qui eũ prȩsens udit & audiuit. hodie
de illo nemo ueradicit. Porrosi hodie ꝓpterea
deillo a sidelibus eius ueradicuntur. quia
illi qui uider̃ & audier̃ uł predicando. uel
scribendo ea disseminauer̃. cur ex ore
io hannis c̃discipuli sui non poss& uera
mattheus audire dexp̃o ubi ille ad fuit
& ipse nonaffuit. si ex libro iohannis possumꝰ
ueri loqui dexp̃o non solũ nos tanto postnati
fxiam postnos alii nascituri : hinc enim

Expanded text:
illorum auctoritate firmatum est. habemus enim apostoli uocem. qui m spiritu sancto tales uenturos esse cernebat. unde fidelibus dicebat: si quis uobeuangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. nam si nemo de Christo uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt: . cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex libro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos tanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? hinc enim
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ÷ aeclesia uł respuendos. uos quoq int̾
in munda figurauit. qui ꝓpterea fidei
catholicȩ non conuenitis quia nec ruminatis
uerbũ sapientiae & duo testanita uetꝰ &
nouũ non concordit̃ distinguentes. tã quã
geminã ungulã ñ habetis: Quis aut̃
ferret te quoq adimanthi ur̃i fallatiã
non puduisse sectari : dicis enĩ & tu xp̃m
sic docuisse ciboꝵ indifferentiã ut a suis
quidem discipłis om̃s carnes penitꝰ remoue¬
ret: Sȩcularib: uero uulgo concederet
omĩa quȩ possent edi atq: ad seueraret
qđ eos nihil in os intrans pollueret. quia
quȩ de ore in prudent̃ ꝓcedent ea sola sunt
quȩ polluant hominem. Haec uerba tua
sunt tanto in prudenti ore : quanto aꝑtiore
mendatio de ꝓmta & expressa: Primo quia
secundũ xp̃i sententiã. si ea sola polluuint
ominẽ quȩ mala ex ore ꝓcedunt. cur &
uicibulos xp̃i non ea sola polluer: ut eos

Expanded text:
est ecclesia, uel respuendos, uos quoque inter inmunda figurauit, qui proptera fidei catholicae non conuenitis, quia nec ruminatis uerbum sapientiae et duo testamenta, uetus et nouum, non concorditer distinguentes tamquam geminam ungulam non habetis. quis autem ferat te quoque Adimanti uestri fallaciam non puduisse sectari? Dicis enim et tu "Christum sic docuisse ciborum indifferentiam, ut a suis quidem discipulis omnes carnes penitus remoueret, saecularibus uero uulgo concederet omnia, quae possent edi, atque adseueraret, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedunt, ea sola sunt, quae polluant hominem." haec uerba tua sunt tanto inpudentiore, quanto apertiore mendacio deprompta et expressa. primo quia secundum Christi sententiam si ea sola polluunt hominem, quae mala ex ore procedunt, cur et discipulos Christi non ea sola polluerunt, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
uacationẽ ipsius diei umbrã futuri eẽ. testat᷑:
Sed si illi restiter̃ xp̃o non intelligentes uerũa
sabbatũ : uos ei nolite resistere & intelligite
uerã in nocentiam: Nã eo ipso loco ubi p̃cipue
destructor sabbati putatur iħscũ discipłi eius lircũci
ꝑsegetem transeuntes & esurientes uellerent
spicas & ederent : in nocentes eos dix̃. respon¬
dent᷑ uideis : Si sciretis quid sit miscđiam uolo
quã sacrificium : numꝗ condemnassecis in no¬
centes Magis enĩ esurientium misereri
debuer̃: quia hoc illi coacti fame fecer̃:
A uob̃ aut̃ quis quis uulserit spicas : non extra-¬
ditione xp̃i qui hanc in nocentiã uocat. sed ex
traditione manichȩi homicida de putatur.
An forte miscđam eisdẽ spicis exibuer apłi.¬
ut inde menbra dĩ manducando purgarent
sicut ur̃a fabula ẽ uos ergo crudeles qui
on facitis sed uidelicet nouit faustus
uere sabbatũ : quia scit uirtutẽ dei.

Expanded text:
uacationem ipsius diei umbram futuri esse testatur. sed si illi restiterunt Christo non intellegentes uerum sabbatum, uos ei nolite resistere et intellegite ueram innocentiam. nam eo ipso loco. ubi praecipue destructor sabbati putatur Iesus, cum discipuli eius per segetem transeuntes et esurientes uellerent spicas et ederent, innocentes eos dixit respondens Iudaeis: si sciretis, quid sit: misericordiam uolo quam sacrificium. numquam condemnassetis innocentes; magis enim esurientium misereri debuerua uobis autem quisquis uulserit spicas, non ex traditione Christi, qui hanc innocentiam uocat, sed ex traditione Manichaei homicida deputatur. an forte misericordiam eisdem spicis exhibuerunt apout inde membra dei manducando purgarent. sicut uestra fabula est? uos ergo crudeles, qui hoc non facitis. sed uidelicet nouit Faustus destruere sabbatum, quia scit uirtutem dei s
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe matheũ. et uocauit eũ:
At ille confestim surgens secutꝰ ẽ eũ.
Et qui sergo deseipso scribens dicit. uidit
hominẽ & uocauit eũ & secutꝰ ẽ eũ. ac
non potius dicat uidit me & uocauit me
s seciitus sũ eũ. Nisi quia constat hecmatheũ

Expanded text:
nomine Matthaeum et uocauit eum; at ille confestim surgens secutus est eum. et quis ergo de se scribens dicat "uidit hominem et uocauit eum et secutus est eum," ac non potius dicat: uidit me et uocauit me et secutus sum eum, nisi quia constat haec Matthaeum
Abbreviated transcription (Latin):
inteligebant: Sed nondum quesierant
discipusi a magis tro quo modo ipri
quodpturbis dixerat ac capere deberent.
erce & hoc fit: Nam contexit
euuangelista & dicit: R espon¬
dens aut petrus ait illi. Narra nob̵
parabolam istã: Hinc intelligimus
petrũ putasse non proprie nec aꝑte
dñm locutum fuisse cum diceret non
qđ intrat in os conmunicat hominem
sed qđ procedit de ore. sed ut sol&
obscuritate parabolȩ aliquid significa¬
re uoluisse. Uideamus ergo
utrũ iam secretius discipulis inter¬
rogantib hoc dicat quod manichȩi
uoluNit inmundas. eẽ. om̃s car¬
nes. nec eos aliquid earũ debere
contingere: quid qđ ex probrat
qđ apertã suam locutionem nondun
intellexerint & propriȩ dictum
parabolam putent : sic en int
sequitur. t ille dixit
Adhuc & uos insipienter
& non intelligitis quia

Expanded text:
intellegebant. sed nondum quaesierant discipuli a magistro. quomodo ipsi, quod turbis dixerat, accipere deberent. ecce et hoc fit; nam contexit euangelista et dicit: respondens autem Petrus ait illi: narra nobis parabolam istam. hinc intellegimus Petrum putasse non proprie. nec aperte dominum locutum fuisse, cum diceret: non quod intrat in os, communicat hominem, sed quod procedit de ore, sed. ut solet, obscuritate parabolae aliquid significare uoluisse. uideamus ergo. utrum iam secretius discipulis interrogantibus.hoc dicat. quod Manichaei uolunt, inmundas esse omnes carnes nec eos aliquid earum debere contingere. quid ? quod exprobrat. quod apertam suam locutionem nondum intellexerint et proprie dictum parabolam putent. sic enim sequitur: at ille dixit: adhuc et uos insipientes estis et non intellegitis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
docuisse : Certe sine dubitatione ꝓspicit᷑ mani¬
tã hic reuelatã. ibi ꝓphȩtatã hic p̃sentatã
quomꝰ ergo niħ eoꝵ catholicos seruare put ant q
quȩ morses scripsit cũ omĩa prs obseruentur
ñiã in figuris s in eis reb: quas illȩ figurȩ p̃nun
tur significando. Neq enĩ si aliud tẽpꝰ ȩẽt scribendi
aliud legendi. recte diceremꝰ scriptam illã ñ ob¬
seruare lectorẽ. quia & ipse caracteres illos non
faceret : cũ ille fuissent figurȩ sonoꝵ ille aut
iã sonos ipsos ex promeret : Illarũ tam̃ figurarũ
non formatione occupatꝰ. s in spectione cõmonitꝰ¬

Expanded text:
docuisse; certe sine dubitatione perspicitur Manitam. hic reuelatam. ibi prophetatam, hic praesentatam. quomodo ergo nihil eorum catholicos seruare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus obseruent, non iam in figuris, sed in eis rebus, quas illae figutiarunt? neque enim, si aliud tempus esset scribendi, aliud legendi, recte diceremus scripturam illam non obseruare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret. cum illae fuissent figurae sonorum, ille autem iam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonit
Abbreviated transcription (Latin):
ut inquina
& bibens & dicunt. Ecce homo uorax &
uinarius a ncꝰ puplicanoꝵ & peccatoꝵ
&iohanns quidem aescã ac potum
Nouimus: Non enĩ dictũ ÷ quod omni¬
no non biberet : sed quod uinum & sicerã
Non biberet: Bibebat ergo aquã: cib aũt
eius non omĩno nullus erat: sed locũ tȩ
& mel siluestre. Minde ergo
dictus : Non m inducans ne ꝗbil
nisi quia illo uictu quo iude
forte ideo quia pane & holerib: do
uescebatꝰ quib iohannes non uescebatin
mirũ si non manducans dicitur qui
locustas & mel comedit : & manducans
dr̃ qui pane atq holere conteptus ẽ
Sed decybis suspica mini quic quid uultis
Certe bibens & iunariꝰ Non diceret
nisi uinũ biberet: cur ergo
uos inmundum putatio¬

Expanded text:
ns et bibens, et dicunt: ecce homo uorax et uinaria. amicus publicanorum et peccatorum. et Iohannis quidem escam ac potum nouimus; non enim dictum est, quod omnino non biberet, sed quod uinum et siceram non biberet: bibebat ergo aquam. cibus autem eius non omnino nullus erat, sed locustae et mel siluestre. unde ergo dictus est "non manducans neque bibens," nisi quia illo uictu. quo Iudaforte ideo, quia pane et oleribus dominus uescebatur, quibus Iohannes non uescebatur? mirum si non manducans dicitur, qui locustas et mel comedit, et manducans dicitur. qui pane atque olere contentus est. sed de cibis suspicamini, quicquid uultis: certe bibens et uinaria non diceretur, nisi uinum biberet. cur ergo et hoc uos inmundum putati
Abbreviated transcription (Latin):
epponere uoluit in spicindum iseruero:
fibi udeamus quã falsũ sit qđ prior
m anthus & modo fausdus dixit
m ism a discipulis suis carnes uescen
quod pharisei audito uerbo scanda¬
lizatisunt: hic certe a discipulis
conpellatus: debuit eos sicut isti
lunt propriȩ docere ab omĩb car
sbsti pendum ut illud qđ supra dix̃¬

Expanded text:
ciendum inseruero, ut ibi uideamus, quam falsum sit, quod prior Adimantus et modo Faustus dixit dominum Iesum a discipulis suis carnes uescendas quod pharisaei audito hoc uerbo scandalizati sunt? hic certe a discipulis conpellatus debuit eos. sicut isti uolunt, proprie docere ab omnibus carnibus abstinendum, ut illud, quod supra dix
Abbreviated transcription (Latin):
quod enĩ dic̃ exuisse secaruere
mortalitas propriȩ caro appellata. quia in
illa resurrectionis in mortalitate non
erit : propterea scriptũ est caro & sanguis
regnũ dĩ non possidebunt: De quib: uert
soletis calumnari fidei nrãe qua credimꝰ
huiꝰ corporis futuram resurrectionem
que in ipso dõ iã prȩcessit: dissimul

Expanded text:
Quod enim dicit exuisse se carnem,mortalitas proprie caro appellata est, quia in illa resurrectionis immortalitate non erit: propterea scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt. De quibus verbis soletis calumniari fidei nostrae, qua credimus hujus corporis futuram resurrectionem, quae in ipso Domino jam praecessit, dissimula
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ corruptibile hoc inducre in corrupti¬
onẽ & mortale hoc induere ꝯmortalitẽ:
Vt ergo induat᷑ in mortalite: exutur
mortalite: hoc ẽ circũcisi nis misterium
que oetauo die fieri iussaẽ & octaua die
ias deminica post salbatũ iã inueritate
e dõ impleta. Vnde dr̃ exuens se carnem :¬
principatꝰ & potestates exẽplauit: Per hanc

Expanded text:
enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. ut ergo induatur inmortalitate, exuitur mortalitate. hoc est circumcisionis mysterium, quae octauo die fieri iussa est, et octauo die, id est dominica post sabbatum, iam in ueritate a domino inpleta. unde dicitur: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit. per hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ret in potestate. idegit ut caro eius insepul¬
tura sabbato requiesceret ab om̃ib operib
suis ut tercio die resurgins quem domini¬¬
cũ dicimꝰ qui posi sabbatũ iumeratur octa¬
uus etiã circũ cisionẽ octauidiei ad seꝓphe¬
tandũ ꝑtinere declararet Quid enĩ signi¬
ficat circũcisio carnis. quid nisi expolia¬
onẽ mortalitatis. quã de carnali gerera¬
tione portamus ÷ ꝓpt̃ hoc dicit apłs exuers¬
se carnẽ. principatꝰ & potestat

Expanded text:
ret in potestate, id egit, ut caro ejus in sepultura sabbato requiesceret ab omnibus operibus suis, ut, tertio die resurgens, quem dominicum dicimus, qui post sabbatum numeratur, octavus etiam circumcisionem octavi diei ad se prophetandum pertinere declararet. Quid enim significat circumcisio carnis? quid nisi exspoliationem mortalitatis quam de carnali generatione portamus? Propter hoc dicit Apostolus exuisse carne, principatus et potestat
Abbreviated transcription (Latin):
gis dissimilẽ fuisse traditionẽ xp̃i atq: mor̃¬
seos. & ideo non fuisse ueri simile. ut si crede¬
rent morsi: crederent & xp̃o. immo illud
potius eẽ consequens ut si alteri iudȩi cre¬
derent : alteri necessario repugnarent :
non utiq: diceres si considerationis oculũ pau¬
Defensio iutũ a t tolleres orbẽq: terrarũ sine conten¬
tionis cȩxitate conspiceres. in hominib: doctis
Siergo non erat uerisimile ut uidei morsi
& xp̃o parit̃ crederent : multo minꝰ ueri simi¬
le ẽ ut orb terrarũ moysi & xp̃o parit̃ cre¬
dat: Cum uero uideamꝰ om̃s gentes utriq
credere. & illius ꝓphȩtiã cũ eugło huius
conuenientẽ fide robustissima & celeber¬
rima retinere : non ad aliqͥd in possib.
una uocabatur cũ ei diceret᷑. sicrede
morsi: crederetis & mihi : Potiusqu

Expanded text:
gis "dissimilem fuisse traditionem Christi atque Moyseos et ideo non fuisse uerisimile, ut si crederent Moysi, crederent et Christo, immo illud potius esse consequens, ut si alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent" non utique diceres, si considerationis oculum paululum adtolleres orbemque terrarum sine contentionis caecitate conspiceres in hominibus doctis si ergo non erat uerisimile, ut Iudaei Moysi et Christo pariter crederent. multo minus uerisimile est, ut orbis terrarum Moysi et Christo pariter credat. cum uero uideamus omnes gentes utrique credere et illius prophetiam cum euangelio huius conuenientem fide robustissima et celeberrima retinere, non ad aliquid inpossibile gens una uocabatur, cum ei diceretur: si crederetis Moysi, crederetis et m
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s dise dabitantẽ non est asꝑnatꝰ: sed qdo
animieiꝰ uulnerib: mederetur corporis
sui cicarices osterdit. hac uerba tua s̃.
Bene qđ site doceri exigis. quã enĩ uere¬
bar ne hoc quoq in euugło falsũ. ẽẽ. contẽ¬
deres: crede ergo cicatricib xp̃i. quia si
cicatrices illȩ uere erant uera etiũ is
uulnera fuerant. Noc uts

Expanded text:
 sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic te doceri exigis. quam enim uerebar, ne hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes! crede ergo cicatricibus Christi, quia si cicatrices illae uerae erant, uera etiam illa uulnera fuerant, nec uera
Abbreviated transcription (Latin):
& de falli cupis: ita discente. tui io
falli nemo est qui uelit s allere uq
multi uolunt : magis te uelle intelib
quasi exẽplo xp̃i fallacit docere qua
ex ẽplo thomȩ fallacit᷑ discere. Proindi
fieredis quod falsis cicatricio ap̃s
fefellerit dubit antẽ te quic
credere docentẽ aci¬

Expanded text:
 te falli cupis ita discentem. sed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter docere quam exemplo Thomae fallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac
Abbreviated transcription (Latin):
circuitis mare & aridã. facere unũ ꝓselitũ
& cũ feceritis eũ: Facitis eum filiũ gehenne
duplo quam uos estis. non quia circũcidit᷑
dix sed qđ eoꝵ mores imitatur .a Quib
uimitandis cohibet suos dicens: cathedrã morsi
sedent scribȩ & pharisȩi: Quȩ dicunt facite :
quȩ aũt faciunt: facere nolite: Dicunt enĩ
& non faciunt: In quib dominicis uerb̵ utrũq
debetis aduertere. & quantus honor delatus
sit doctrinȩ morsi in cuiꝰ cathedra etiã mali
sedentes bona docere cogebant᷑: & unde
a pharis eis uerba legis audiendo: sed eoꝵ
facta sectando: hoc ergo dici posset tunc
ꝓselito circũciso: qđ pauł dicit: Circũ cisio
quidẽ ꝓdest: silegẽ custodias Quia
uero ille in non custodienda lege phariseos
imitabatur: fiebat filius gehennȩ ꝓpte
quantũ arbitror duplo quã illi: quia
ne glegebat implere qð ꝓpͥa uoluntat
susceꝑat non ex iudȩis natꝰ sed su
iudȩus factus Quid aũt̃ dic

Expanded text:
circuitis mare et aridam facere unum proselytum; et cum feceritis eum, facitis eum filium gehennae duplo quam uos estis, non quia circumciditur, dixit. sed quod eorum mores imitatur, a quibus imitandis cohibet suos dicens: in cathedra Moysi sedent scribae et pharisaei: quae dicunt, facite, quae autem faciunt. facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. in quibus dominicis uerbis utrumque debetis aduertere, et quantus honor delatus sit doctrinae Moysi, in cuius cathedra etiam mali sedentes bona docere cogebana pharisaeis uerba legis audiendo, sed eorum facta sectando. hoc ergo dici posset tunc proselyto circumciso, quod Paulus dicit: circumcisio quidem prodest, si legem custodias. quia uero ille in non custodienda lege pharisaeos imitabatur, fiebat filius gehennae; propterea, quantum arbitror, duplo quam illi, quia hoc neglegebat inplere, quod propria uoluntate susceperat, non ex Iudaeis natus, sed sponte Iudaeus factus. Quid autem dic
Abbreviated transcription (Latin):
uid cuuangłicũ falsũ eẽ non constait: Redi
go ad ꝓpositionẽ tuã qua dixisti aut alia
dlabitis aut nulla er̃ : & uide non te osten¬
disso nulla nos alia daturos: Vide etiã nos
isa multa alia iã supͣ dederimꝰ: & quid hinc
ifaciat᷑ aduerte: scilicet non eẽ falsum

Expanded text:
illud euangelicum falsum esse non constat. redi ergo ad propositionem tuam, qua dixisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, et uide non te ostendisse nulla nos alia daturos. uide etiam nos quam multa alia iam supra dixerimus, et quid hinc conficiatur aduerte: scilicet non esse falsum
Abbreviated transcription (Latin):
particulas habuisse cho e non por
quam dotus dͣ ipsẽ not habuit.
quasi eas non mitter& in peccatũ: totus
a tenebrarum gente peruasus peccare coge¬
retur: quosi coginon poss&: peccauit cum
ea se misit ubi cogipossent & idõ magis ipse
illo uelut parricidali culleo dignus qui hoc

Expanded text:
particulas habuisse dicere non potestis, quam totus deus ipse non habuit, quia si eas non mitteret in peccatum, totus a tenebrarum gente peruasus peccare cogeretur: quod si cogi non posset, peccauit, cum eas eo misit, ubi cogi possent. et ideo magis ipse illo uelut parricidali culleo dignus, qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ꝓmittit eundẽ ipsũ mor seos ccessorem.
ꝑ quẽ popłs in t̾rã ꝓmissionis mitteretꝰ. nomine¬
angłi eũ appellans sic̃ etiã homines aliqͥd mn¬
tiantes in scriptã diuina solent appellant& rea
dicit. ecce ego mitto angłm meũ ante faciem
tuã ut seruet te inuia ut inducat te in t̾ram
quã uiraui tibi. Attende tibi & obaudi eum:
ne non credas illi. Niħ enĩ subtraheo tibi
Nom̃ enĩ meũ ẽ. in eo. quid est hocs ꝑscrutet᷑
scriptas illas non iã manichȩussed ipse etiã iu¬
deus & uideat utrũ de aliquo angło ds̃dixe¬
rit nom̃ meũ ÷ inuillo. nisi de hoc quẽ introduc¬
torẽ in promissionis terrã pollicetꝰ: Deinde
quȩrat in hominib: quis morsi successor intro¬
Ierit popłm & inueniet iħ in non hoc ab in
ite suȩ sed nomine mutato appellatũ.

Expanded text:
ubi promittit eundem ipsum Moyseos . successorem, r quem populus in terram promissionis mitteretur, nomineli eum appellans — sicut etiam homines aliquid nuntiantes in scriptura diuina solent appellari — et ita dicit: ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, ut seruet, te in uia, ut inducat te in terram quam iuraui tibi. adtende tibi et obaudi eum. ne non credas illi; nihil enim subtrahet tibi. nomen enim meum est in eo. quid est hoc? perscrutetur scripturas illas non iam Manichaeus, sed ipse etiam Iudaeus et uideat, utrum de aliquo angelo deus dixerit: nomen meum est in illo, nisi de hoc, quem introductorem in promissionis terram pollicetur. deinde quaerat in hominibus. quis Moysi successor introduxerit populum, et inueniet Iesum. non hoc ab initio uitae suae, sed nomine mutato appellatum.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram: htdied etia ille gentilis si nonnimis
lapideũ eor laberet. aut si exillis eẽt lapidib
deqitib susciat ds̃ filio labrahȩ non ne mi¬
raretur inlutis antiquis eꝰdẽ gentis ex qua
natꝰ ꝑhiberit᷑ iħstã eudent̃ de illo cõscriptã
.eẽ prophenã ut etiã nom̃ eiꝰ xprimeretur :
simulq: ibi aduerteret non que libet hami¬
neem predictũ fuis se iħ msed utiq dm̃. cũ
in homine illo qui regendo & introduce do
in regnũ popło constitutꝰ mu¬
q: nuntiantẽ : Nuntium quiiiue: grece¬
lum dici. quis illa lingua uł tenuit̃
gentis lege non teneret᷑ sed cuilibe
libros idõ magnipender
si non ita fit. sinon ieã fidem ꝑuniuersũ orbẽ
terrarum eoꝵ dem libroꝵ recititione concur¬
ritꝰ Vnde mirabilit̃ istorũ ẽ rdenda uecor¬
dia quitã ꝗ in possibile nob̵ qugunt quomͦ
ꝑ udeor. libros fidẽ ꝓp̃ianã uelit discere homo
gentilis cum tanta deuotione a tanta cele¬
britate om̃s genees istoꝵ librorũ fieri disci

Expanded text:
ram. hic iam etiam ille gentilis, si non nimis lapideum cor haberet, aut si ex illis esset lapidibus, de quibus suscitat deus filios Abrahae. nonne miraretur in libris antiquis eiusdem gentis, ex qua natus perhiberetur Iesus, tam euidentem de illo conscriptam esse prophetiam, ut etiam nomen eius exprimeretur. simulque ibi aduerteret non quemlibet hominem praedictum fuisse Iesum, sed utique deum, cum in homine illo. qui regendo et introducendo in regnum populo constitutunumque nuntiantem? nuntium quippe graece angelum dici quis illa lingua uel tenuiteraei. cuius gentis lege non teneretur, sed cuiuslibelibros ideo magni penderesi non ita fit, si non in eam fidem per uniuersum orbem terrarum eorundem librorum recitatione concurritur. Unde mirabiliter istorum est ridenda uecordia. qui tamquam inpossibile a nobis quaerunt, quomodo per Iudaeorum libros fidem christianam uelit discere homo gentilis, cum tanta deuotione et tanta celebritate omnes gentes istorum librorum fieri disci
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ꝓcedat in mediũ qͥceruicẽ aiugoxp̃i male
libamtollit: & ideo sibi adhuc fas putat dicere
Multi enĩ ꝓphȩte postea fuer. sedutiq unuĩ quendã
intelligi uoluit. hic ei credo facillim eoccurret
successor ille morsi qͥ popłm ex aegipto libatũ
in terrã ꝓmissionis indux̃. Quẽ cogitans me
adhuc fortasse ridebit. querentẽ de quo dictũ
sit sus citabo illis ꝓphȩtã similẽ tͥ. cũ legã quis
in eodẽ munere popłi illius regendi atq: ducen¬
di morsi defuncto successerit: Qui cũ me uelut
imperitũ riserit. tał enĩ & a fausto describit᷑:
ñ desinã hominẽ adhuc etiã conpelle̾re. &
a securorisu ad curã respondendi reuoca
Querendo atq flagitando cur eidẽ ips

Expanded text:
ipse procedat in medium, qui cervicem a jugo Christi male liberam tollit, et ideo sibi adhuc fas putat dicere,Multi enim prophetae postea fuerunt, sed utique unum quemdam intelligi voluit. Hic ei, credo, facillime occurret successor ille Moysi, qui populum ex Aegypto liberatum, in terram promissionis induxit. Quem cogitans, me adhuc fortasse ridebit quaerentem de quo dictum sit: suscitabo illis prophetam similem tibi, cum legam, quis in eodem munere populi. illius regendi atque ducendi Moysi defuncto successerit. qui cum me uelut inperitum riserit ■— talis enim et a Fausto describitur —, non desinam hominem adhuc etiam conpellere et a securo risu ad curam respondendi reuocare quaerendo atque flagitando. cur eidem ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
nentia xp̃s excelsis agnosciti spsis enĩ uoca¬
tis iudȩis & grecis xp̃s dĩ uirtas & dĩ sapien¬
tixẽ. Ascenditeaq mõyses in nontẽ ut car¬
ne mortua uigo spurediperet᷑: quo faustus
ñ ascenderat ut carnales calumpmas mente
mortua loqueretꝰ. Nonne ipsã petrã petrus ꝑ
ꝓprudentiã carnis ꝑcuti exhorruit. cũ dño

Expanded text:
s enim uocatis Iudaeis et Graecis Christus dei uirtus et dei sapientia est. ascendit itaque Moyses in montem, ut carne mortua uiuo spiritu reciperetur: quo Faustus non ascenderat, ut carnales calumnias mente mortua loqueretur. nonne ipsam petram Petrus per prudentiam carnis percuti exhorruit. cum domin
Abbreviated transcription (Latin):
: cũ ei retulit. redi retro satanas.
nalis diffidentia nisi in xp̃i glorificatione tã ꝗ
in montis altitudine. ⁊ Nã utiq uiuebat:
cũ eum timide negaret. & utiq: mortua
erit cũ eũ libere predicaret. Haec uiue¬
bat in saulo: cum scandalũ crucis detestars
uastabat xp̃ianã fidẽ : & ubi nisi in illo mon
tua erat cũ iã paulus diceret. uiuo

Expanded text:
 cum ei retulerit: redi retro, satanas. nalis diffidentia nisi in Christi glorificatione tamquam in montis altitudine? nam utique uiuebat, cum eum timide negaret, et utique mortua erat, cum eum libere praedicaret. haec uiuebat in Saulo, cum scandalum crucis detestans uastabat christianam fidem; et ubi nisi in illo monte mortua erat. cum iam Paulus diceret: uiuo