comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non potest: Et cum dixisset
ep̃c. ueni lux mea de celo. osten¬
de faciem tuam & salui erimꝰs
uenit fulgur de cȩlo sicut sob
Q sicut choruscus uenit ante
tonitruum & non recessit. sed
tamdu stecit quamdui aurora
inciperet: Et dum illi orationẽ
suam finissent. iussit nos sibi
respondere & dicere amen: &
lux fulguris illius paulatim
recessit ab oculis nr̃is Post hec
misi me Ad pedes eius & dixi ill
ad me introisti᷑ Sum enim mu¬
lier peccatrix: Et ille dixitz ubi
me dominus meus fecit ingredi
ibi introiuiz Mane autem Facto¬
circa terciam horam ostenderunt
se michi qui ante quam luceret
insidiati fuerant. ut exeuntes
tenerent & occiderent eos: Sed
cum exirent. conuenerunt me:
ego uero ubi fascinas lini habe¬
o' abscondi eos. & timui ne scru¬
tarentur locum. Si iubes domi¬
quia promisit michi dicens: fa¬
cio te xpĩanam. & omnia pec¬
cata tua delebuntur. Audiens
hȩc mater eius gaudio repleta
ẽ. & dixit: Prestet d̾s ut & michi

Expanded text:
uellas suas dixit . eis. Iste homo| episcopus: „Veni, lux mea, de caelo, ostende faciem tuam, et salvi erimus", venit fulgor de caelo sicut sol, et sicut coruscus venire solet ante tonitruum, et non recessit, sed tamdiu stetit, quamdiu aurora inciperet. Et dum ille orationem suam finisset, iussit nos sibi respondere etdicere; „Amen". Et lux fulgoris illius paulatim recessit ab oculis nostris. Post haec misi me ad pedes eius et dixi illad me introisti; sum enim mulier peccatrix". Et ille dixit: 'Quo me Dominus meus fecit ingredi, illuc introivi". Mane autem circa tertiam horam ostenderunt se mihi, qui, antequam lucescerit, insidiati fuerant, ut exeuntes tenerent et occiderent eos; sed cum non exirent, convenerunt ad me. Ego vero, ubi fascinas lini habeo, abscondi eos et timeo, ne scrutentur locum; si iubes, domiquia promisit mihi, dicens: „Facio te christianam, et omnia peccata tua delebuntur". Audiens haec mater eius, gaudio repleta est et dixit: 'Prestet Deus, ut et mihi
Abbreviated transcription (Latin):
oremꝰ dñm : ut ostendat nobis in artyris sui excubias. Et cũ
ꝑ siccũ inuenerunt in modum templi marmerei habita¬
culum a deo p̃paratũ: &̾ ibi in archa marmorea corpus
Cc̃ clementis petri discipłi : ce̾ anchorã cũ qua missus¬
qd̾ om̃i anno passionis eiꝰ recedat mare: &e̾ ꝑ seꝑtẽ dies
aduenientib popłis. siccum iter prebeat illis: qui cum

Expanded text:
oremus, ut ostendat nobis Dominus martyris sui exuvias. Orantibu siccum inuenerunt in modum templi marmorei habitaculum a deo paratum; et ibi in archa saxea corpus sancti Clementis Petri discipuli et ancoram iuxta eum. Rquod omni anno die passionis ejus recedat mare per septem dies advenientibus, et siccum iter praebeat. Quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotes iudoꝵ cum phariseis ⁊ scri¬
biꝰ cõcitauerũt ꝑsecutõnem in ec¬
desia inrerficiendo prothomarnire
stephanum. ⁊ fere om̃s a fimib su¬
is xp̃i testes procul expellendo. Hac

Expanded text:
cerdotes Judaeorum cum Pharisaeis et Scribis concitaverunt persecutionem in Ecclesia, interficiendo protomartyrem Stephanum, et fere a finibus suis omnes procul pellentes. Hac
Abbreviated transcription (Latin):
fugium factus es nob: a generatio¬
ne & generatione. Priusquam fie¬
rent montes & firmaretur orb t̾rȩ:
a seculo & in seculum tu es. Ne auer¬
tas nos domine in humilitatẽ: &
dicas conuertimini filii hominũ¬

Expanded text:
fugium factus es nobis  a generatione in progenie. Priusquam fierent montes, aut firmaretur orbis terrae  a saeculo. et in saeculum tu es. Ne avertas hominem in humilitate  et dixisti: Convertimini, filii hominum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid accipiebant: occulte ob¬
cum nollet accipere. uoluebat
se ad pedes eius: & sacramentis
terribilibus constrictus. suscep̃
munusculum eius: ne spernere
uideretur nomen domini. ꝑ quod
comperisset. ualde contristatus
e: & precepit ne corpus eius una¬
cum illo sepeliretur. In eadẽ noc¬
es propter munus quod suscepit
um adiuratus suscepit Mułos

Expanded text:
ichil accipere occulte obcum nollet accipere uoluebat se ad pedes eius; et sacramentis terribilibus constrictus suscepit munus ne spernere uideretur nomen domini, per quod comperisset ualde tristatus est et precepit ne corpus eius cum ipso sepeliretur. Sed in ipsa noci propter munus quod accepit? um adiuratus suscepit». Prefectus
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ cepit uelociter cũ reliqua popłi multitudine petere ripã
Igit᷑ insequente maris accessu posstquã ad litrus uenisseo: me¬
minit se filium reliquisse. Tunc cũ fletu magno deiecta ter¬
eiꝰ replerentur. Discurrebatq ꝑ ciecuitũ riparum: si for¬
te necatã prolẽ eiectamq littori aliquis forte conspicent.
S cum nichil inuenisset indicii. tandẽ aliquando con¬
solata a ꝓpinquis. ad ꝓpria remeauit. Totum autẽ annũ

Expanded text:
i, coepit velociter cum reliquo populo petere ripam. Igitur insequenti maris accessu, postquam ad litus venerat, meminit se filium reliquisse. Tunc cum fletu magno deiecta ters replebat, atque discurrebat per circuitum riparum, si forte enecatam prolem ejectamque littori aliquis conspicasset. Sed cum nihil inveniret indicii, tandem consolata a propinquis, ad propria reducitur, totum annum in luctu
Abbreviated transcription (Latin):
ascentoiq tͥumphũ. ac spt̃
ꝑacliti de suꝑms missionẽ. qui discpło¬
⁊ corda. temꝑalis pene adhuc for¬
midine trepidantia repleuit omĩum
nabatur. crescebatq electoꝵ numerꝰ¬

Expanded text:
ascensionisque triumphum, ac Spiritus Paracleti de supernis missionem, qui discipulorum corda temporalis poenae adhuc formidine trepidantia replevit, scientnabatur, crescebatque numer
Abbreviated transcription (Latin):
decem annos. lectioni & orationi
uacantes: hoc ordine in anno con¬
uersionis sue undecimo ad pal¬
mam marcyrii ꝑuenerunt: Suꝑ.
Astasio. qui proficiscebatur ad bel¬
lum qđ ãmarcomannis fuerat
excitatum. occurrerunt ei tem¬
plorum cultores cũ sacerdotibus
suis dicentes Siuis letus ad au
eos teneri. & ad se adduci Quib¬
dorum nrorum in iuriis tẽꝑanteᷤ.
ad immolandum eis deuote insis
lidius celebretur Sc̃s Geruasiꝰ res
pondit Uictoriam de cȩlo debes
a do ommipotente requirere. ñ
de simulachris mutis & surdis:
qui oculos habent sine lumine.
aures sine auditu. nares sine odo¬
ratu os sine sermone. manꝰ sine
tactu. pedes sine gressu. uentrem
noscuntur Indignatus gͦ astasiꝰ¬
comes. iussit eũ tãdui płubati cedi: qũa¬
diu eralaret sp̃m. Quo amoto:¬

Expanded text:
decem annos lectioni et orationi decem annos lectioni et orationi vacantes, hoc ordine in anno conversionis suae undecimo ad palmam martyrii pervenerunt. 14. Astasio, qui proficiscebatur ad bellum, quod a Marcomanis fuerat excitatum, occurrerunt ei templorum cultores cum sacerdotibus suis, dicentes: Si vis laetus ad Augeos teneri, et ad se adduci. Quibueorum nostrorum injurias temperantes, ad immolandum eis devoti studeaviter celebretur. Beatus Gervasius dixit: Victoriam de coelo debes ab omnipotente Deo requirere, non de simulacris immundis et vanis, quae oculos habent sine lumine, aures sine auditu, nares sine odoratu, os sine sermone, manus sine tactu, pedes sine gressu, et ventrem noscuntur. Indignatus comes Astasius jussit eum tamdiu plumbatis tundi, quamdiu exhalaret sp
Abbreviated transcription (Latin):
in dĩ seruitio perdurantes. ad hoc
ꝑtingere meruerunt: ut xp̃i
martyres fierent. Quorum corꝑa
in eo lo ꝯinuenies in quo stas &
oras: duodecim pedum altitudi¬
ne terre cooꝑtam arcam inue¬
nies Quam arcam superius ex¬
altabis: & in nomine eoꝵ ȩccłam
fabricabis Cumq ab eo nomina
requirerem: dixit m Ad caput
eorum libellum scͥptum inue¬
nies: in quo & ortus eoꝵ & finis
scͥptus ẽ Conuocans itaq per cir¬
uicinarum: reculi uniuersa
quȩ uideram queq audieram.
Ipsis coram positis primus ego t̾rȩ
quam sc̃s ꝓmiserat paulus Quã
aꝑientes. inuenimus quasi ipsa
hora positos scõs: miro odore fra¬
glantes. Ad quoꝵ caput libellũ
inuenimus: in quo erant hȩc ꝑ
ordinem uniuersa conscͥpta Ego
seruus xp̃i philippus. intra doᷤ
geminos genuerunt & unum
tꝰ rotasium. alterũ Geruasiũ uo¬
quam ingenuam fecerant: Iꝑsise
in uno cenaculo concduserunt. Per

Expanded text:
in Dei servitio perdurantes, ad hoc in Dei servitio perdurantes, ad hoc pertingere meruerunt, ut Christi martyres efficerentur. Quorum corpora in eodem loco invenies, in quo stas et oras. Duodecim pedum altitudine terra coopertam arcam invenies, quam arcam superius exaltabis, et in nomine eorum Ecclesiam fabricabis. Cumque ab eo eorum nomina requirerem, dixit mihi: Ad caput eorum libellum scriptum invenies, in quo et ortus eorum, et finis scriptus est. 5. Convocans itaque omnes per cirvicinarum, referens universa quae videram, quaeque audieram, ipsis coram positis, primus ego terrae quam sanctus promiserat Paulus: quam aperientes, invenimus quasi in ipsa hora positos 485 sanctos, miro odore flagrantes. Ad eorum caput libellum invenimus, in quo erant haec per ordinem universa conscripta: 6. Ego servus Christi Philippus intra domugeminos genuerunt: unum Prothasium, alterum Gervasium vosuam ingenuam fecerunt: ipsique se in uno coenaculo concluserunt, et per
Abbreviated transcription (Latin):
n oratigne positus. ita michi som¬
nus obrepsit. ut nec uigilans aꝑte
nec dormiens integre. uiderẽ aꝑ¬
tis oculis mecum duos iuuenes
efebos uestib candidissimis idẽ
co. lobio & pallio indutos. cali¬
gulis calciatos: manib extensis
orantes. Nullam quidem graue¬
dinem patiens. loqui cũ eis po
somni incumbebat: que me ad
eorum int̾rogationem uerbum
ꝓferre non sinebat: Plene autẽ¬
me euigilanti : uisio eorum a me¬
rogarem domini miscđiam: ut
si ludificatio demonũ ẽẽt. absce¬
deret:si uero eẽt ueritas. plenus
appareret. Ad impetrandũ uͭ
que poscebam a dno. agmenta¬
ui ieuniũ: similiq mͦ. canente
gallo orantes mecũ uiuenes ap¬
paruerunt: Tercia uero nocte
defecto ieiuniis corpore. non dor¬
mienti s stupenti: cũ quadã mͥ
in tantum ut ipse mecũ illis ta¬
centib loqueretur dicens Isti st̃
qui monita mea sequuti sunt.
uestigia : nichil t̾renum. nilq car¬
nale concupiscentes. In media hac
mediolanensi urbe ꝑ decẽ annos

Expanded text:
n oratione positum ita me somnus oppressit, ut nec vigilans aperte, nec dormiens integre, viderem apertis oculis mecum duos juvenes ephebos vestibus candidissimis, id est, colobio et pallio indutos, caligulis calceatos, manibus extensis orantes. Nullam quidem gravedinem patiens, loqui cum eis nonsomni incumbebat, quae me ad eorum interrogationem verbum proferre non sineret. Plene autem evigilanti visio eorum arogarem Domini misericordiam, ut si ludificatio daemonum esset, abscederet: si vero esset veritas, plenius appareret. Ad impetrandum vero quae poscebam a Domino augmentavi jejunium: similique modo, canente gallo, orantes mecum iidem juvenes apparuerunt. 4. In tertia vero nocte, defecto jejuniis corpore, non dormienti, sed stupenti, cum quadam mihin tantum ut ipse mecum, illis tacentibus, loqueretur dicens: Isti sunt qui monita mea secuti, praedivestigia, nihil terrenum, nihilque carnale concupiscentes, in media hac Mediolanensi urbe per decem annos
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis. Cui sc̃s protasuis respondit
Quis ẽ miser: Ego. qui te ñ dimeo:
an tu. qui me timere ꝓbaris: Asta¬
siuis comes dixit: Ego te quomodo
timeo: Sc̃s protasus respondit
In eo quod te times ame ledi: si non
sacrificauero: Si enim non time¬
res te ledi a me: me ad sacrifican
dumꝰ compelleres Ego autem ñ
& omnia idola tua. stercora com¬
putans: dm solum qui regnat
in scła. adoro. Audiens hȩc astasiꝰ¬
comes: uissit eum fustib cȩdi Po¬
stea uero erecto. dixit Miser: ut qͥd
tam suꝑbus & rebellis existis: uis
germanum: Sc̃s protasuis dixit
Non tͥ irascor. nec ego nec ipsa us¬
attendo: Incredulitas enim quȩ
in tuis sensib regnat: non te ꝑ
tes se non maledixit: s potus ut
eis indulgeretur orauit: addens
hoc quia nescirent quid facerent.
sit cum meo fr̃e hodie benignitas
Quod cum factum fuisset: ego phi¬

Expanded text:
tuus. Cui Protasius respondens, ait: Quis est miser, ego qui non timeo, an tu qui me timere probaris? Comes dixit: Ego te, quomodo timeo? Protasius respondit: In eo quod te times laedi, si non sacrificavero; si enim non timeres te laedi a me, me ad sacrificium non compelleres. Ego autem te t omnia idola tua, quasi stercora computans, Deum solum qui regnat in coelis, adoro. 17. Audiens haec Astasius, jussit eum fustibus caedi. Postea vero erecto dixit: Miser, ut quid tam superbus et tam rebellis existis? vis germanum? Protasius dixit: Non tibi irascor, nec ego, nec ipsa jusattendo: incredulitas enim, quae in tuis sensibus regnat, non te petes se non maledixit: sed potius ut eis indulgeretur, oravit, addens et hoc, quia nescirent quid facerent. sit cum meo fratre Gervasio hodie benignitas Quod cum factum esset, ego Phi
Abbreviated transcription (Latin):
tuam: ĩ concilio multoꝵ. Et ꝓhoc
oꝑe quasi uicissitudinẽ a do pos¬
tulans: adiecit Tu autem dñe
ne elonges miscđiam tuam a me
Quasi qͦui diceret. Sicut ego feci
alios miscdiam inuenire: ita ipse
non patiaris longe fieri miseri¬
cordias tuas ame. Aꝑiamus gͦ
cur ista premisimus: & ur̃os ani¬
mos qui de dõ sentitis & creditis.
de inuentione scorum corporum
ad lȩticiam inuitemus. In diebus
transacte nuper quadragesimȩ
cum dominus mͥ donasset. ut ie¬
iunantium & orantiũ me faceret

Expanded text:
tuam in concilio multorum . Et pro hoc opere quasi vicissitudinem a Deo postulans adjecit: Tu autem, Domine, ne elonges misericordiam tuam a me . Quasi diceret Deo: sicut ego feci alios misericordiam invenire, ita et ipse non patiaris longe fieri misericordias tuas a me. Aperiamus ergo cur ista praemisimus, et vestros animos qui pie de Domino sentitis et creditis, de inventione sanctorum corporum ad laetitiam invitemus. 2. In diebus itaque transactae nuper quadragesimae, cum Dominus donasset mihi, ut jejunantium et orantium me faceret
Abbreviated transcription (Latin):
mbrosius seruus xp̃is¬
fr̃ib ꝑ omnẽ italiam
in domino et̃ nã salutẽ
In diuinis uoluminib
reus adscribit᷑ : qui ñ studuerit
dare gratis. quod gratis accep̃.
erat. subtrarisse arguitur: cum
noluerit tradere omnib qd̃ ipse
non celandũ acceꝑit Unde & psal¬
migrafus uates canit Iusticiã tuã
ñ abĩcondi in corde meo: ueritatẽ¬

Expanded text:
MBROSIUS servus Chrisfratribus per omnem Italiam in Domino aeternam salutem. 1. In divinis voluminibus reus subscribitur, qui non studuerit dare gratis, quod ipse gratis accepit; erat, subtraxisse arguitur, cum noluerit tradere omnibus, quod ipse non celandum acceperit. Unde Psalmographus vates canit: Justitiam tuam non abscondi in corde meo: veritate
Abbreviated transcription (Latin):
plures domino seruituros. & sub
norma regulȩ uiuere paratos: pa¬
tremq & abbatem his prefecit.
nomine munmolũ: qui quamdiu
reb humanis interfuit: ut idoneus
pastor gregis sibi commissi solli¬
processu temporis. euoluentib. an¬
nis. supradictus leodebodus cor¬
pore exemptus. sicut credimus
celicas recessisset ad sedesꝰ iam¬

Expanded text:
plures ad Domino serviendum sub plures ad Domino serviendum sub norma regulae vivere paratos, Patremque et Abbatem his praefecit nomine Mummolum, qui quandiu, rebus humanis interfuit, ut idoneus pastor gregis sibi commissi solliprocessu temporis evolventibus annis supradictus Leodebodus corpore exemptus sicut credimus coelicas recessisset ad sedes, jam
Abbreviated transcription (Latin):
Quib auditis rex. libentissime
eius precib annuit & desideri¬
um illius. quod dui dilatione
creuerat. compleri udicauit. Igi¬
tur ab utrisq partib mutue
commutationes facte sunt: me¬
morato abbate dante quod ãge
cissitudine pro eo agellum quen¬
dam. floriacum cognominatum.
cum appendiciis suis: haud lon¬
ge alitore ligeris. Quod testam̃¬
tum mutuę uicissitudinis: usq
hodie in archiuis publicis nr̃i reser¬
uatur monasterii Predictus autẽ
uir domini leodebõdus. hoc nego¬
cio peracto. nequaquam oblitus
sui destinationis desiderii: in su¬
pradicto agello cȩpit ȩdificare
habitationes utiles monachis. Qd
opus sagaci insistens industͥa: miri¬
fico ꝯsũmauit effectu. ł dificasq ibi
basilicã ĩ honore sc̃i petͥ. itẽq aliã ĩ ho¬
nore sc̾ȩ mariȩ domino dedicari uolu¬
it. Mox etiam tunc preparat a
habitatione ne inaniᷤ eẽt atq sine
habitatorib. collegit ibidem quã¬

Expanded text:
Quibus auditis rex libentissime Quibus auditis rex libentissime ejus precibus annuit, et desiderium illius quod diu dilatione creverat compleri judicavit. Igitur ab utrisque partibus mutuae commutationes factae sunt, memorato abbate dante quod a gencissitudine pro eo agellum quemdam Floriacum cognominatum cum appendiciis suis haud longe a littore Ligeris. Quod testamentum mutuae vicissitudinis usque hodie in archivis publicis nostri reservatur monasterii. Praedictus autem vir Domini Leodebodus hoc negotio peracto nequaquam oblitus suae destinationem desiderii, in supradicto agello coepit aedificare habitationes utiles monachis. Quod opus sagaci insistens industria, mirifico consummavit effectu: aedificansque ibi basilicam in honore S. Petri, itemque aliam in honore S. Mariae Domino dedicari voluit. Mox etiam tunc praeparata habitatio ut ne inanis esset atque sine habitatoribus, collegit ibidem quam
Abbreviated transcription (Latin):
asse. ablatis reb omnib idẽ mo¬
nasterium euersum iri: Hac itaq¬
patrata euersione & multis efflu¬
entib annorum curriculis. idẽ
locus ad heremum redactus. ce¬
pit eẽ ferarum qui prius fuerat
habitatio hominum : usquequo
regni francorum gubernacula
adeptus c̃ chlodoueus fili dago¬
berti: quiq ut erat uir nobilissi¬
mus. rerũ amministratione pu¬
blicarum miro callebat ingenio
Idem &iam rex cum egregiis pol¬
leret morib. peticionib q iustis
& seruitio di aptis assensum ꝑre¬
beret interpellatus est ãbone
memoriȩ leodebodo patre mo¬
nasterii scĩ aniani quod ẽ sitũ
prope mȩnia urbis aureliane.
ut monasterium ordini monas¬
tico congruens sibi liceret constru¬
ere in agro floriacensi: datis pro
eodem agro in mutua ui cissitu¬
dine prȩdiis. quȩ sibi ãparentib
iure hereditario relicta posside¬
bat. Namq idem ager floriacen¬
sis scilicet: regalis tunc fiscus erat:

Expanded text:
asse, ablatis rebus omnibus idem moasse, ablatis rebus omnibus idem monasterium eversum iri. Cpatrata eversione et multis effluentibus annorum curriculis, idem locus ad eremum redactus coepit esse ferarum, qui prius fuerat habitatio hominum, usquequo regni Francorum gubernacula adeptus est Chlodoveus filius Dagoberti, qui ut erat vir nobilissimus rerum administratione publicarum miro callebat ingenio. Idem etiam rex cum egregiis polleret moribus petitionibusque justis et servitio Dei aptis assensum praeberet, interpellatus est a bonae memoriae viro Leodebodo Patre monasterii S. Aniani, quod est situm prope moenia urbis Aurelianae, ut monasterium ordini monastico congruens sibi liceret construere in agro Floriacensi, datis pro eodem agro in mutua vicissitudine praediis quae sibi a parentibus jure haereditario relicta possidebat. Namque idem ager Floriacensis scilicet regalis tunc fiscus erat.
Abbreviated transcription (Latin):
Um diu gens languo¬
bardorum infidesita¬
tis suȩ tenebris non¬
carere uoluisset. &
uigum domini ferre detrectans
eos qui ferebant impugnare de¬
eam dominio subiugandi. Cuiꝰ
incolas: occultum di iudicium eiꝰ
mucroni tradidit feriendos: Quȩ
gens longe lateq suȩ cedis exten¬
dens crudelitatem. beneuentanã
aggressa ẽ expugnare ꝓuinciã:
cuius urbes terrę coȩquans. mo¬
nasteria uillasq depopulans:
non minimas xpianoꝵ strages de¬
dit Oues enim dominicas ab oui¬
lib exclusas diuersa cede lace¬
rans. ouilia domini euertebat:
ita ut in heremi uastitatẽ loca
prius desiderabilia. conuersa
uiderentur Atq inter cetera fa¬
cinora sua monasteriũ eximii pa¬
tris benedicti depopulans: reb
omnib inhabitabile reddidit:
Quod quomodo acciderit. legen¬
ti beati gregorii scđm dialogoꝵ
librum. clarum ẽ : qui omnia huiꝰ
scissimi uiri oꝑa claro stilo ꝓsecu¬
tus. inter cȩtera narrat eũ ꝓphe¬
tiȩ spũ cognouisse atq p̾nunti¬

Expanded text:
um diu gens Langobardorum infidelitatis suae tenebris carere noluisset, et jugum Domini ferre detrectans eos qui ferebant impugnare deeam dominio subjugandi, cujus incolas occultum Dei judicium ejus mucroni tradidit feriendos. Quae gens longe lateque suae caedis extendens crudelitatem, Beneventanam aggressa est expugnare provinciam, cujus urbes terrae coaequans, monasteria villasque depopulans, non minimas Christianorum strages dedit. Oves enim Dominicas ab ovilibus exclusas diversa caede lacerans ovilia Domini evertebat, ita ut in eremi vastitatem loca prius desiderabilia conversa viderentur. Unde inter caetera facinora sua monasterium eximii Patris Benedicti depopulans, rebus omnibus inhabitabile reddidit. Quod quomodo contigerit, legenti B. Gregorii secundum Dialogorum librum clarum est: qui omnia hujus sanctissimi viri opera claro stylo persecutus, inter caetera narrat eum prophetiae spiritu cognovisse atque praenunti
Abbreviated transcription (Latin):
sueuit. Nam lux subito cęlitus
emissa. ante basilicȩ frontẽ bea¬
tȩ łi genitricis mariȩ in modum
facis ardens: in eum locum ubi
nunc ẽ conditum corpus ꝓtendi
uisa ẽ Quod uisum uir domini
nummolus ut uidit: omni du¬
biecate postposita certissime
credidit quod hic locus aptus
eẽt scĩ uiri menbris locandis: G
post habitis mosdacib curis. &
uisioni omnimodis fidem dans.
in eodem loco quo sibi demonstra¬
tum fuerat. cum magno studio
in melius ornato. subdie pridie
non as decembris cum ingenti
honore & laudib diuinis. terrę
humili terram multi precii red¬
dere studuit ⁊ uiliq urna con¬
terit cȩlestem thesaurum: Nam
quantum dilectus do amabilis¬
q ipse thesaurus sit. testantur
innumerȩ debilium sanitates
corporum. maximȩq animaꝵ
medelȩ: quȩ usq hodie mortali¬
bus pro tanti uir honore tri
ti uiri comprehendi potest Nam
cum eidem uiro ds machinam¬
mundi in spera ostendisset. pre

Expanded text:
suevit. Nam lux subito coelitus suevit. Nam lux subito coelitus emissa ante basilicae frontem beatae Dei Genitricis Mariae in modum facis ardens in eum locum ubi nunc est conditum corpus protendi vis est. Quod visum vir Domini Mummolus ut vidit, omni dubietate postposita certissime credidit quod hic locus aptus esset sancti viri membris locandis. Igitur posthabitis mordacibus curis et visioni omnimodis fidem dans, in eodem loco quo sibi demonstratum fuerat cum magno studio in melius ornato sub pridie Nonas Decembris cum ingenti honore et laudibus divinis terrae humuli terram multi pretii reddere studuit, vilique urna contexit coelestum thesaurum. Nam quantum dilectus Deo, amabilisque ipse thesaurus sit, testantur innumerae debilium sanitates corporum, maximeque animarum medelae, quae usque hodie mortalibus pro tanti viri honore trib beati viri comprehendi potest. Nam cum eidem viro machinam in sphaerae modum ostendisset, cre
Abbreviated transcription (Latin):
nedicti quod a do sibi collatum
certis indiciis apparentib tenebanł:
& in basilica beati petri ad custo¬
diendum deposuerunt: quod cũ
eximia cura seruantes. conferebał
inter se quo in loco eiusdẽ mona¬
sterii. id diuine uoluntati con¬
cordantes humarent:super qua
re non minima eorũ animos
dubietas occuꝑauerat S ds
qui benigna pietate sua scĩ ui¬
ri corꝑus de loco priori transfe¬
rendum decreuit. insequenti. lo¬
cum aptum sepulture ꝓuidit
Nam cum du sicut iã dictũ ẽ
beatȩ memorie munmolus suꝑ
hac re cogitaret consiliumq
utile quereret: in tẽpesta nocte
consueta orationis furta requi¬
rens. stratis relictis sicut consue¬
uerat dormitorium egressus. sub
nudo cęlo cȩpit inter alia p̾cari.
ut diuina pietas ei salubre con¬
silium suggereret: quonam in
loco sc̃ĩssima menbra locaret. Af¬
fuit his precib clemens auris
omnipotentis: quȩ seruorum su¬
orum iusta petenda audire con¬

Expanded text:
nedicti quod a Deo sibi collatum nedicti quod a Deo sibi collatum certis indiciis apprentibus tenebant, et in Basilica B. Petri ad custodiendum deposuerunt. Quod cum eximia cura servantes, conferebant inter se quo in loco ejusdem monasterii id divinae voluntati concordantes humarent. Super qua re non minima eorum animos dubietas occupaverat. Sed Deus qui benigna pietate sua sancti viri corpus de loco priori transferendum decrevit, in sequenti aptum locum sepulturae providit. Nam cum diu, sicut jam dictum est, beatae memoriae Mummolus super hac re cogitaret consiliumque utile quaereret, intempesta nocte consueta orationis furta requirens, stratis relictis sicut consueverat dormitorium egressus, sub nudo coelo coepit inter alia precari, ut divina pietas ei salubre consilium suggereret, quonam in loco sanctissima membra locaret. Adfuit his precibus clemens auris omnipotentis, quae servos suos justa petentes audire con
Abbreviated transcription (Latin):
tis di manus. ut demonstraret
beatum. benedictũ nec nouis nec
antiquis patrib imparẽ merito.
parem illum extulit propbeta¬
rum oꝑib: complet᷑q ueridica
uox ueritatis promitentis: qui
crediderint in me. oꝑa quȩ ego
facio facientz Omnes qͥ letis
animis magnisq uocib bene¬
dicebant dominum: qui que si¬
bi occulta fuerant. luce clarius
sublata omni anticipi. sententia.
quȩ suꝑ corporib discernendis
dui eorum animos occupauerat.
plebs cenomannica ad corpus scẽ
scolasticȩ se salubriter uercit: qd
summa celeritate leuatũ impo¬
nentes scapulis. cũ gaudio ad ꝓ¬
prium locum deportauerunt:
Ibiq magnis sumptib ȩdificata
necessaria feminis dõ seruientib.
infra breue spaciũ temporis plu¬
rimȩ nobiliũ feminarũ in eodẽ
monasterio aggregatȩ sunt:que
se derelicto seculo domini seruitio
mancipauerunt. S & ipsum mo¬
nasterium: usq nunc magnis mi¬
raculorum illustrationib a dno

Expanded text:
tis Dei manus ut demonstraret tis Dei manus ut demonstraret B. Benedictum nec novis nec antiquis Patribus imparem, merito parem illum extulit prophetarum operibus: completurque veridica vox Veritatis promittentis: Qui crediderit in me, opera quae ego facio faciet . Omnes igitur laetis animis magnisque vocibus benedicunt Dominum, qui quae sibi occulta fuerant luce clarius sublata omni ancipiti sententia quae super corporibus discernendis diu eorum animos occupaverat, plebes Cenomanicae ad corpus B. Scholasticae salubriter verterunt. Quod summa celeritate levatum imponentes scapulis, cum gaudio ad proprium locum deportaverunt: ibique magnis sumptibus aedificata necessaria feminis Deo servientibus infra breve spatium temporis plurimae nobilium feminarium in eodem monasterio aggregatae sunt, quae se relicto saeculo Domini servitio manciparunt. Sed et ipsum monasterium usque nunc magnis miraculorum illustrationibus a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
cium utriq populi pro tantos
manifestando negotio pulsauis¬
sent: facto mane̾ conspiciunt
eminus duorum paruulorũ cada
erat masculini sexis. alterum u̾¬
feminei Igitur salubri accepto
consilio: adse exaĩata corpora de¬
ferri iubent: Quod cum fastut̃
esset
masculi corpus prope ossa poni
fecerunt. quȩ magnitudine p̃sta¬
re uidebantur.⁊ miroq modo mor
ut mortui mortua tetigere ossa
iacentis: ꝑ mortuum. mortuo ui
ta reddita ẽ Similiter autẽ eis
placuit: ut penes mortuȩ ꝑuellȩ
d̾s autem ut demonstraret ger¬
manos ẽẽ qui ferebant᷑ merito.
quemadmodum carnis una ꝓ¬
creatione: uno eodẽq tempore
pares merito. pares ẽẽ uoluit
in miraculo: ita ut puella eãdẽ
hora ab officio funeris surgeret:
& quȩ a flentib amicis portaba¬
tur ad tumulum. isdẽ gauden¬
tib rediret domum: Antiquũ
namq. inusitatumq post heli¬
sei actum. renouatum hoc con¬
stat miraculum: quia omĩpoten¬

Expanded text:
tium utrique populi pro tanto sibi tium utrique populi pro tanto sibi manifestando negotio pulsavissent, facto mane conspiciuntur eminus duorum parvulorum exseqerat masculini sexus, alterum feminei. Igitur salubri accepto consilio ad se exanimata corpora deferri jubent. Quod cum factum esset, masculi corpus prope ossa poni fecerunt quae magnitudine praestare videbantur, miroque modo mox ut mortui mortua tetigere ossa jacentis, per mortuum mortuo et vita reddita est. Similiter autem eis placuit ut penes minora mortuae puellae Deus autem ut demonstraret germanos esse qui ferebantur merito, quemadmodum carnis una procreatione, uno eodemque tempore pares merito pares esse voluit in miraculo; ita ut puella eadem hora ab officio funeris surgeret: et quae a flentibus amicis portabatur ad tumulum, iisdem gaudentibus rediret domum. Antiquum namque inusitatumque post Elisei actum revocatum hoc constat miraculum, quia omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. ut quos diuina uoluntaᷤᷤ
participes fecerat oraculi cȩlestis.
& qui simul locum scõꝵ thecãꝙ
corporum adissent. quiq in sub¬
eundo pares labore fuerant. ñ e¬
tiam fructus laboris ȩque parti¬
rentur:: marime uero ñ eẽ dig¬
num dicebant. ut duo magna
luminaria. loci unius angustia¬
singulis locis singula Tandẽ
gͥ sepe dictus uenerabilis uir agi¬
ulfus. consiliis uenerandorum
uirorum assensum dedit: de¬
creuitq ut pse cum suis regeps¬
mitteret Sed quia certum ñ erat
qualiter discerni ossa potuissent.
quȩ confuse unius sportelle sinꝰ
retinebat: facta difficultate dis¬
cernendi. adhoc consiliũ uentũe
ut quȩꝙ minora uiderent᷑ ossa
separatim ponerentur: maiora
uero. altrinsecus congregarentur
certum quid uidicari ñ posset:
diuinitati huic ancipiti senten¬
tiȩ taliter finem imꝑonere pla¬
cuit. Nam cũ continuis diuinita¬
tem precib ꝑ totum noctis spa¬

Expanded text:
dicentes, ut quos divina voluntas dicentes, ut quos divina voluntas participes fecerat oraculi coelestis, et qui simul locum sanctorum thecae corporum adissent, quique in subeundo pares labore fuerant, non etiam fructus laboris aeque partirentur. Maxime vero non esse dignum dicebant, ut duo magna luminaria loci unius coarctasingulis locis singula. Taudem igitur saepedictus venerabilis vir Aigulfus consiliis venerandorum virorum assensum dedit decrevitque, ut ipse cum suis reten Sed quia certum non erat qualiter discerni ossa potuissent quae confuse unius sportellae sinus retinebat, facta difficultate discernendi ad hoc consilium ventum est, ut ea quae minora viderentur ossa separatim ponerentur, majora vero altrinsecus congregarentur. certum quid judicari non posset, Divinitati huic ancipiti sententiae taliter finem imponere placuit. Nam cum continuis Divinitatem precibus noctis spa
Abbreviated transcription (Latin):
ticia atq honore magno exceꝑunt
corpora scõrum supradictorum sub
die quinto iduũ iuliarũ: in eodẽ
quoq loco die illo eandem sollẽp¬
nitatem cum ingenti leticia indi
laudib ꝑgerunt Cum gͥ ibi mo¬
re fierent. plebs cenomannicȩ ur¬
bis cuius supradirimus fuisse ci¬
ues qui pro afferendo corpore be¬
ate scolastice ierunt affuit. obui¬
am procedens ciuib suis: quos
prode portando cęlesti thesauro
mi sisse gaudebat Sed cum ad
predictum locum ueniens cog¬
nouisset rei ueritatẽ. & actus
omnes uenerabilis uiri agiulfi:
postulabat eum ut sibi in unus
promissum atq adõ demonstra¬
tum concedere deberetꝰ S idẽ
uenerabilis uir respondit. se ne.¬
quaquam uelle scõꝵ germanoꝵ
corpora ab inuicem separare: sed
sicut eos in priori monumento si
ita in scdõ indiuisibiliter compo¬
nere uelle ii testabatur: Tunc uͦ
nobiles quiq ac sapientes his con¬
tradicebant uerbis: ustum ñ ẽẽ

Expanded text:
titia atque honore magno exceperunt titia atque honore magno exceperunt corpora sanctorum supradictorum sub die quinto Iduum Juliarum. In eodem quoque loco die illo eamdem solemnitatem cum ingenti laetitia in Dei laudibus peregerunt. Cum igitur ibi morae fierent, plebs Cenomanicae urbis, cujus supra diximus fuisse cives qui pro afferendo corpore B. Scholasticae ierunt, adfuit obviam procedens cum civibus suis, quos pro deportando coelesti thesauro emisisse gaudebant. Sed cum ad praedictum locum veniens cognovisset rei veritatem et actus omnes venerabilis viri Aigulfi, postulabat eum ut sibi munus promissum atque a Deo demonstratum concedere deberet. Sed isdem venerabilis vir respondit, se nequaquam velle sanctorum germanorum corpora ab invicem separare, sed sicut eos in priori monumento  sita in secundo indivisibiliter componere velle testabatur. Tunc vero nobiles quique atque sapientes his contradixere verbis, justum non esse
Abbreviated transcription (Latin):
dixitz Qui locus hactenus basili¬
cam retinet: domino in honore
beati benedicti dicatam: Cumq
aliud prediolum adeunt. mille
quingentis ferme passib a mona¬
sterio quo tendebant distans. no
cum aliquantulum eis requies¬
cere placuisses: obuiam eis quidã
cecus factus ẽ: qui magno impe¬
tu ferociter facto. sportam qua be¬
ati uiri cinis portabatur appre¬
hendit Quem uir domini aguil¬
fus moderata studuit correptio.¬
ne castigare. atq ab illicita p̃¬
sumptione reuocare᷑ sed ille quẽ
lumen amissum contristabat᷑. re¬
spondit. nullo modo se posse ab
ea diuelli nisi primum lumen
reciperet: pronunciauitq se tan¬
te fidei eẽ. ut quicquid peteret
sc̃s benedictus. dommno sibi an¬
nuente tribuere possetz Post hȩc
fieret agmina monachorum cũ
plebe territorii aurelianensis obui¬
am eis processerunt miliario a
monasterio. in uico qui dicitur uetꝰ
floriacus⁊ ibiq cum gaudio & le¬

Expanded text:
dixit. Qui locus hactenus Basilidixit. Qui locus hactenus Basilicam retinet Domino in honore B. Benedicti dicatam. Caeco aliud praediolum adeunt mille quingentis ferme passibus a monasterio quo tendebant distante Novcum aliquantulum eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare. Sed ille quem lumen amissum contristabat, respondit, nullo modo se posse ab ea divelli nisi quamprimum lumen reciperet; pronuntiavitque se tantae fidei esse, ut quidquid peteret S. Benedictus, Domino sibi annuente tribuere posset. In veteri fieret, agmina monachorum cum plebe territorii Aurelianensis obviam eis processerunt milliario a monasterio, in vico qui dicitur vetus Floriacus: ibique cum gaudio et lae
Abbreviated transcription (Latin):
cogente: In quo loco cũ paulisꝑ in¬
dulgerent quieti: ecce quidam
sine oculis materno fusus utero
aduenit: magnisq uocib oris ac
fidei scm interpellabat: ut ei qͣͦ
natura negauerat sibi prestaret¬
lumina: Igitur dum in his uocib
perstaret. paruo interuallo atꝙ
uix una hora effluente. discussa
caligine cecitatis. lumen diu sibi
negatum cȩpit aspicere. & dato¬
rem illius. simulq beatum bene¬
dictum magnis laudum uocib
loco conungere:: ut quante scĩ¬
tatis eẽt. cuius cinis portabatur
ostenderet Namq debilis quidã.
qui erectus ire nequibat. ꝑ t̾ram
rependo se trahens. utpote qui
omniũ membrorũ officio desti¬
tutus erat. aduenit: implorans
auxilium ab omnipotenti dõ ꝑ
famulum eius benedictum: Itaq
miro modo cȩperunt se nerui dui
contracti extendere. & aridi du
meatus uenarum. sanguinis in-¬
undatione humectari:. atq ita
bore. letus suꝑ pedes consticit: &
creatori suo magnis uocib bene¬

Expanded text:
cogente. In quo loco cum paulisper incogente. In quo loco cum paulisper indulgerent quieti, ecce quidam sine oculis materno fusus utero advenit, magnisque vocibus oris ac fidei sanctum interpellabat, ut quae natura negaverat sibi lumina praestaret. Igitur dum his vocibus perstaret, parvo intervallo atque vix uuna hora effluente discussa caligine caecitatis lumen sibi dia negatum coepit aspicere, et datorem illius simulque B. Benedictum magnis laudum vocibusloco conjungere, ut quantae sanctitatis esset cujus corpus portabatur ostenderet. Namque debilis quidam qui erectus ire nequibat per terram, rependo se trahens, utpote qui et omnium membrorum officio destitutus erat, advenit implorans auxilium ab omnipotente Deo per famulum illius Benedictum. Itaque miro modo coeperunt se nervi diu contracti extendere, et aridi diu meatus venarum sanguinis inundatione humectari, atque ita bore laetus super pedes constitit et curatori suo magnis vocibus bene
Abbreviated transcription (Latin):
bus. propriis implicaris. Namq
ut quod dico palam sit. noueris
te magnorũ uiroꝵ patrociniis ca¬
rere: benedicti scilicet atq scola¬
ticȩ sororis eius: quorum corpora
quidam agalliȩ oris huc aduen¬
tantes. illuc ferunt humanda:
His auditis romanus antistes pro¬
tinus thoro relicto arma comitesq
inquirit: ac ꝑsequi conat᷑ receden¬
tes: iunctis sibi languobardorum
auriluis: Hac itaq famuli dĩ ui¬
sione accepta. formidantes alicui
in commoditatis tristem accessũ
respiciunt retro: uident q se
suorum famulorum corꝑa eis re¬
uelare dignatus ẽ ut ea illis ad
nuere libuit: Nã omnipotentis
potentia. tenebrarũ densitate
ita eos occuluit ut sibi quidem
nil obeẽt. ⁊ ꝑsequutorib uero eoꝵ
omnem facultatẽ se inueniendi
auferret: sicq famuli di maloꝵ
lubriter tamen tanto confecto iti¬
nere: in p̾diolũ quoddam diuer¬
terunt. bonediũ nomine. situm
in pago aurelianensi lassitudine

Expanded text:
bus, propriis implicaris? namque bus, propriis implicaris? namque ut dico quod palam sit noveris, te magnorum virorum patrociniis carere Benedicti scilicet atque Scholasticae sororis ejus, quorum corpora quidam a Galliae oris huc adventantes, illuc ferunt humanda. His auditis Romanus antistes protinus relicto thoro arma comitesque inquirit, ac persequi conatur recedentes, junctis sibi Langobardorum auxiliis. Hac itaque famuli Dei visione accepta, formidantes alicujus incommoditatis tristem accessum, respiciunt retro, videntque se suorum famulorum corpora eis revelare dignatus est, ut ea illis ad nuere libuit. Nam omnipotentis potentia tenebrarum densitate ita eos occuluit, ut sibi quidem nil obesset, persecutoribus vero eorum omnem facultatem se inveniendi auferret: sicque famuli Dei malorum lubriter tamen tanto confecto itinere in praediolum quoddam diverterunt Bonodium nomine, situm in pago Aurelianensi lassitudine
Abbreviated transcription (Latin):
sportellȩ conclusit sinu quȩ spor¬
ta hactenus penes nos quasi no¬
ua habetur Quib patratis oĩb
inprouise ad sunt socii. quos supͣ
sermo retulit a cynomannica ur¬
be profectos: querentes & ipsi ñ
quesita benedictione frustrati
Tuncq primum sibimet mutuo
patefecere sui itineris causam:
quia scilicet & ipsi reuelatione
diuina ammonit. ad corpꝰ beatȩ
scolasticȩ ierant deferendũ: Mox
q festinatione retra gradum it̾
arripientes. festinato simul re¬
gredi curabant: portantes quas
inuenerant dono diuino precio¬
sissimas margaritas: Interea ulis
finium suorum attingentib uor
alta diuinitus ꝑ alta silentia noc¬
tis prohibuit eos moras in necterȩ
in eundo: eademq hora papã
romanum ꝑ uisionem quidam
adsistens talia compellare uisusẽ:
Cur te piger somnus tmporib
pressis. negat stratib relictis custo¬
diam tuę habere prouinciȩ:Et
quare dimissis publicis utilitati¬

Expanded text:
sportellae conclusit sinu, quae sporsportellae conclusit sinu, quae sporta hactenus penes nos quasi nova habetur. Quibus patratis omnibus improviso adsunt socii, quos supra sermo retulit a Cinomanica urbe profectos, quaerentes et ipsi non quaesita diu benedictione frustrati. Tuncque primum sibimet mutuo patefecere sui itineris causam, quia scilicet et ipsi revelatione divina admoniti ad corpus B. Scholasticae ierant deferendum: moxque cum festinatione retrogradum iter arripientes, festinato simul regredi curabant portantes quas invenerant dono divino pretiosissimas margaritas. A Romani finium suarum attingentibus, vox alta divinitus per alta silentia noctis prohibuit eos moras innectere in eundo. Eadem hora papam Romanum per visionem quidam assistens talia compellare visus est: Cur te piger somnus temporibus pressis negat stratibus relictis custodiam tuae habere provinciae? et quare dimissis publicis utilitati
Abbreviated transcription (Latin):
solitudinis plagam respiciens. con¬
spicit cominus locum lumine cla¬
ro micantẽ: ceu cum luminarib
facibq densis locus aliquis ꝑfu¬
sus illustratur Quib uisis reue¬
rendus heros. gaudio amplis. simo
repletus: mundi gubernatori & se¬
culorum rectori benedicens: in isdẽ
laudib noctis terminum expec¬
tabat Qui cum diu prestolatus
affuisset. solisq glob nec dũ iu¬
bare suo mundi sꝑacia ampla
compleret: ad locum intrepidus
properat cuius notator extiterat:
ibiq sicut longe optauerat cun¬
cta inueniens: prosperatori itine¬
ris sui grates innumeras rependit:
Namq locum adiens. loculum ibi¬
dem inuenit. exterius quidem
uilem: interius autem retinentẽ
magni precii margaritas. Profo¬
rib autem petre scilicet suꝑꝑosite
prefixa erant notamina: quoꝵ
interius busta iacebant: His si¬
cut dui optauerat inuentis. pa¬
tefacto a latere euacuatoq locel¬
lo: thesaurum inuentum unius

Expanded text:
solitudinis plagam respiciens consolitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio magno repletus mundi Gubernatori et saeculorum Rectori benedicens in iisdem laudibus noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, necdum jubare suo mundi spatia ampla compleret, ad locum intrepidus properat cujus notator exstiterat: ibique sicut longe optaverat cuncta inveniens, prosperatori itineris sui grates innumeras rependit. Namque locum adiens loculum ibidem invenit, exterius quidem vilem, interius autem retinentem magni pretii margaritas. Pro foribus autem petrae scilicet superpositae praefixa erant notamina, quorum interius busta jacebant. His sicut diu optaverat inventis, patefacto a latere evacuatoque locello, thesaurum inventum unius
Abbreviated transcription (Latin):
cemq infra fauces compͥmens: sic
demum ora resoluitz Simͥ que ꝓ
cali munere debentur premia dig¬
na rependis. dõ fauente puto me
otius negotio tuo finem ꝑfectiõis
imponere: quatinus his ꝓ quib
laborem tant itineris assumpsisti
perorantis audisset. nulla inquit
erit in munere dando difficultaᷤ
quin omnia quȩ a me poscis de:
tantum ẽ ut ꝓmissionis tuȩ me¬
mor. dicta factis recompenses:
Adhec illȩ: Cum inquit luci fuge
noctis tempora conticinuq me¬
tas propinquare ꝓspexeris.tu ne
ad modicum indulge quiet: sed
tecti adita linquens. nudo subae¬
ris axe indefessus esto speculator.
Cumq solitudinis huius locũ ali¬
quem lumine clarissimo radiare
conspereris niuei montis instar.
notato certo notamine locũ: naq
ibi inueniendum ẽ unde tuȩ cu¬
desiderio: primo quietis somno
ꝑcepto. stratu sese excutiens: p̃¬
ceptorum senis haud segnis ob¬
temperator extrcit: Nãꝙͣ p̃dictȩ

Expanded text:
cemque infra fauces comprimens, sic cemque infra fauces comprimens, sic demum ora resolvit: Si mihi quae pro tali munere debentur praemia digna rependis, Deo favente, puto me ocius negotio finem perfectionis imponere, quatenus pro his quibus laborem tanti itineris assumpsisti perorantis audisset: Nulla, inquam, erit in munere dando difficultas quin omnia quae a me poscis dem, tantum est ut promissionis tuae memor dicta factis recompenses. Ad haec ille: Cum, inquit, lucifugae noctis tempora conticiniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad modicum quidem indulge quieti, sed tecti adyta linquens, nudo sub aeris axe indefessus speculator adesto. Cumque solitudinis hujus locum aliquem lumine clarissimo radiare conspexeris nivei montis instar, notato certa mente locum: namque ibi inveniendum est unde tuae cudesiderio, primo quietis somno percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit. Namque praedictae
Abbreviated transcription (Latin):
annorum. crebro id agentem: sic
eum prior affatur: Heu tu in¬
quit. quib ab oris nr̃as adisti se¬
des᷑ cuuisue negocii grã: Adhȩc
ille non indagini illius ausus ẽ
propalare commissũ sibi secretũ
s cum iterato suꝑ ipsa re interro¬
garetur. ipse tamen negocium
diuulgare metueret᷑ hec ab eodẽ
sene audiuitz Cur inquit me secͤq
tui non efficis conscium: Nam si
delatoris scandalum caues. securꝰ
esto in me tutam re peries fidẽ:
& si dictis meis fide accõmoda¬
ueris: fortassis etiã negotio tuo ꝓ¬
futurum erit Ista uero cũ p̃dictꝰ
di famulus aurib hausisset. cogi¬
tans quia in antiquis ẽ sapientia
& rerum preteritarum cognitio:
reputans etiam sicut postea rei
probauit euentus. ꝓpt̾ hoc ipsũ
eum dñm premisisse: compellan
Nex ordinẽ rei gestȩ deterit hi¬
storias:qua causa uenisset. quȩq
uisio propter hanc rẽ sibi fuerit
demonstrata Adhec senex paulu¬
lum terre defigens aspectus. uo¬

Expanded text:
annorum crebro id agentem sic annorum crebro id agentem sic eum prior affatur: Heus tu, inquit, quibus ab oris nostras adisti sedes, cujusve negotii gratia? Ad haec ille non indagini illius ausus est propalare commissum sibi secretum: sed cum iterato super ipsa re interrogaretur, ipse tamen negotium divulgare metueret, haec ab eodem sene audivit: Cur, inquit, me secreti tui non efficis conscium? Nam si delatoris scandalum caves, securus esto, in me tutam reperies fidem: et si dictis meis fidem accommodaveris, fortassis etiam negotio tuo profuturum erit. Ista vero cum praedictus Dei famulus auribus hausisset, cogitans quia in antiquis est sapientia et rerum praeteritarum cognitio, reputans etiam sicut postea rei probavit eventus, propter hoc ipsum eum Dominum praemisisse, compellanti ex ordine rei gestae texuit historias, qua causa venisset, quaeque visio propter hanc rem sibi fuerit demonstrata. Ad haec senex paululum terrae defigens aspectum, vo
Abbreviated transcription (Latin):
uenientes beati petri basilicam
oraturi intrarent: At cum in ea¬
dem urbe sub obtentu uisendoꝵ
scõrum locorum a se inuicem diui¬
derentur. ut rei autem habet ue¬
ritas negocium quod ceꝑant per¬
fecturi᷑ memoratus agiulfus int̾¬
missis interim his quȩ palam
ostentauerat uelle. locorum grã¬
scilicet scõrum circuitionibus. ex¬
peditioni oꝑam dedit: certans
ocius ꝑficere quod sibi iniunctũ
fuerat scm̃ mandatum: Tandẽ
itaq ꝑuenit ad locum castri qd̃
uocatur cassinum: ibidemq pau¬
lisꝑ itiner finem imponens. ex¬
pectabat euentum rei: orans
illum qui uisionem suꝑius pro¬
latam reuelare dignatus fuerat.
quiq se adhoc opus destinauerat.
ut non inuacuum tantum iter
consummari uellet: sed sicut ꝓ¬
miserat thecam thesauri sui ei re¬
uelare dignaretur: Cum itaq¬
loca ꝑagraret. & huc illucq cir¬
cumspiciens. oculorum orbes uol¬
ueret sedulus explorator: ꝯspicieis
eum homo quidam multorum

Expanded text:
venientes B. Petri basilicam venientes B. Petri basilicam oraturi intrarent. At cum in eadem urbe sub obtentu visendorum sanctorum locorum a se invicem dividerentur, ut rei autem habet veritas, negotium quod coeperant perfecturi; memoratus Aigulfus intermissis interim his quae palam ostentaverat velle, locorum scilicet sanctorum circuitionibus, expeditioni operam dedit, certans ocius perficere quod sibi injunctum fuerat sanctum mandatum. Tandem itaque pervenit ad locum castri quod vocatur Cassinum: ibidemque paulisper itineri finem imponens, exspectabat eventum rei, orans illum qui visionem superius prolatam revelare dignatus est, quique se ad hoc opus destinaverat, ut non in vacuum tantum iter consumi vellet, sed sicut promiserat thecam thesauri sui ei revelare dignaretur. Ab iloca peragraret, et huc illucque circumspiciens oculorum orbes volveret sedulus explorator, conspiciens eum homo quidam multorum