comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& orantẽ. Uos aut̃ inqͥt dñs
multiplicet & abundare faci¬
at in caritate in inuiẽe & mom̃s.
Precipit ut habeat᷑ caritas: corri¬
pit qr ñ habet᷑ caritas: orat ut
abundet caritas. Ohomo inp̃e¬
ptione cognosce qͥd debeas hab:¬
re ÷ in correptione eognosce tuo
de uitio ñ habere: ioratione
cognosee unde accipias qł iuis
a quo nͥ det᷑ ñ ÷ om̃ino aliud un¬
de tale ac tantũ munꝰ habeat᷑
Patimini me paululũ fr̃s mei ñ
aduersum uos quoꝵ rectũ est
cor cũ do: s aduersus eos qͥ ter¬
rena sapiunt. uel aduersus ipsas
humanas cogitationes ꝓ celesti &
ñi dicunt qui in malignis oꝑib¬
sius ab huiꝰ gr̃e p̃dicatorib cor¬
ripi nolunt. Precipe mͥ qͥd faciã
& si fecero: age ꝓ me gr̃as do qui m
ut facerem declit. Si aut̃ ñ fecero¬
ñ ego corripiendus sum: s ille o¬
randus ẽ ut det qđ ñdedit: id est
ipsam qua p̃cepta eiꝰ fiunt fide¬
lem di & ꝑximi caritatẽ. Ora gͦ
ꝓ me ut hanc accipiã: & ꝑ hane

Expanded text:
 orantem: Vos autem, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Praecipit, ut habeatur charitas: corripit, quia non habetur charitas: orat, ut abundet charitas. O homo, in praeceptione cognosce quid debeas habere; in correptione cognosce tuo te vitio non habere; in oratione cognosce unde accipias quod visa quo nisi detur, non est omnino alius unde tale ac tantum munus habeatur? » Patimini me paululum, fratres mei, non adversum vos, quorum rectum est cor cum Deo, sed adversus eos qui terrena sapiunt, vel adversus ipsas humanas cogitationes, pro coelestnim dicunt, qui in suis malignis operibus ab hujus gratiae praedicatoribus corripi nolunt: « Praecipe mihi quid faciam: et si fecero, age pro me gratias Deo, qui mihi ut facerem dedit; si autem non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non dedit, id est ipsam, qua praecepta ejus fiunt, fidelem Dei et proximi charitatem. Ora ergo pro me ut hanc accipiam, et per hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ctione & delectatione iusticie: sua¬
uitat̃e quã dedit dñs ut terra eiꝰ
daret fructũ suũ. accepisse se gau¬
deant: Qñ aut̃ ñ agunt siue oĩo
ñ facuint. siue ñ excaritate facien¬
do: orent ut qđ ñdũ habent acci¬
piant. Qͥd enĩ habebt̾ qđ ñ acce¬

Expanded text:
ctione et delectatione justitiae, suavitatem quam dedit Dominus, ut terra ejus daret fructum suum, accepisse se gaudeant; quando autem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non ex charitate faciendo, orent ut quod nondum habent accipiant. Quid enim habebunt quod non acce
Abbreviated transcription (Latin):
fiant: qm̃ doctores eccłarũ apłi
omĩa faciebant: & p̃cipiebant q̃
fiebant & corripiebant si ñ fieret:¬
& orabant ut fieret. Precepit
te fiant. Corripit dicens. Iã qui¬
dem om̃ino delictum ẽ : qr iudi

Expanded text:
nt? IV. Doctores Ecclesiarum apostoli omnia faciebant et praecipiebant quae fierent, et corripiebant si non fierent, et orabant ut fierent. Praecepit te fiant . » Corripit dicens: « Jam quidem omnino delictum est in vobi
Abbreviated transcription (Latin):
a: S eam ñ dubito esse talem.
qualis est ubi intelligo. Ipsa
quoq ebscuritas diuinoꝵ salu¬
briumq dictoꝵ tali eloquentia
miscenda fuerat: in qua ꝓficere nr
intellectꝰ non solum intentione ue¬
rum etiam exercitatione deberet.

Expanded text:
a: sed eam tamen non dubito esse talem, a: sed eam tamen non dubito esse talem, qualis est, ubi intelligo. Ipsa quoque obscuritas divinorum salubriumque dictorum tali eloquentiae miscenda fuerat, in qua proficere noster intellectus, non solum inventione, verum etiam exercitatione deberet.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i quorũ scripta duunitꝰ inspi¬
rata canonẽ nobis saluberrima au¬
ctoritate fecert̃: sapientes tantũmͦ
an eloquentes etiam nuncupandi
sunt. Que quidẽ questio apud
me ipsũ & apud eos qui mecũ qđ
dico sentiunt: facillue soluit᷑.
Nam ubi eos intelligo. ñ solum
nichil eis sapientius uerũ etiam
nichil eloquentiꝰ. mͥ uideri potest:
et audeo dicere om̃s qui recte in-¬
telligunt qđ illi locuntur. si¬
mul intelligere. non eos alit̾ lo¬
qui debuisse. Sicut aut̃ est que¬
dam eloquentia que magis ȩta¬
tem uuenilẽ decet quã senilẽ ÷
nec iam dicenda ẽ eloquentia
si ꝑsone non congruat eloquen¬
tis: ita est quedã que iuros sum¬
ma au toritate dignissimos pla¬
neq diuinos decet. Hac illi lo¬
cuti sunt : nec ipsos decet alia.
nec alios ipsa. Ipsis eñĩ congruit:
Alios aut̃ quanto iidetur hu¬
milior: tanto altius ñ uentosita¬
te s soliditate transcendit. Ubi
uero ñ eos intelligo: minꝰ quidẽ
michi apparet eorum eloquenti¬

Expanded text:
ri, quorum scripta divinitus inspirata, canonem nobis saluberrima authoritate fecerunt, sapientes tantummodo, an eloquentes etiam nuncupandi sunt? Quae quidem quaestio apud meipsum et apud eos qui mecum, quod dico, sentiunt, facillime salvitur. Nam ubi eos intelligo, non solum nihil eis sapientius, verûm etiam nihil eloquentius mihi videri potest. Et audeo dicere, omnes qui recte intelligunt quod illi loquuntur, simul intelligere non aliter eos loqui debuisse. Sicut est enim quaedam eloquentia, quae magis aetatem iuvenilem decet, est quae senilem, nec iam dicenda est eloquentia, si personae non congruat eloquentis: ita est quaedam quae viros summa authoritate dignissimos planeque divinos decet. Hac illi locuti sunt, nec ipsos decet alia, nec alios ipsa. ipsis enim congruit: alios autem, quanto videtur humilior, tanto altius non ventositate, sed soliditate transcendit. Ubi vero non eos intelligo, minus quidem mihi apparet eorum eloquenti
Abbreviated transcription (Latin):
tempore reliquiȩ ꝑ electionẽ gr̃e¬
saluȩ factȩ st̃. Si aute gr̃a: lam ñ
ex oꝑib. Alioquin. gr̃a iam ñ est
gr̃a. & connectens illa q̃ iam supra
posui. qͥd gͦ. & hilic interrogatio¬
ni respondens: qđ querebat
inquit. isrł hoc ñ esł consecutus.
electio aut̃e consecuta ẽ. ceteri uͦ
excccati st̃. In hac gͦ electione &e in
his reliquiis q̃ ꝑ electioñe gr̃ȩ saluȩ
factȩ sunt: uoluit intelligi plebem
quã ꝓpt̾ea d̃s ñ reppulit qr p̃seiuit.
Hȩe ẽ illa electio qua eos quos uoluit
elegit in xꝑo ante mundi constitutio

Expanded text:
lectionem gratiae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia. Et connectens illa quae jam supra interposui, Quid ergo? et huic interrogationi respondens, Quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est consecutus; electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt . In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per electionem gratiae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos quos voluit, elegit in Christo ante constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
Hic qđ ait p̃sciuit. ñ recte intelligit᷑.
nisi predestinauit: qđ eir custantia
ipsiꝰ lectionis ostendit. Loquebat᷑
enĩ de reliquiis iuideoꝵ q̃ saluȩ fa¬
ete st̃: ꝑ euntib ceteris. Ham su¬
ꝑiꝰ dixerat ad isrł dixisse ꝓpħam.
Tota die extendi manꝰ meas ad
popłm ñ credentẽ & contradicentẽ
& tamqũa responderet᷑. ubi st̃ ergo fa¬
ete ꝓmissiones d̃i adisrł: continuo
pulit d̾s̃ plebem suam: Absit.
am & ego isrłita sum ex semine abra¬
ham: de tribu beniamin. Tamꝗͣ¬

Expanded text:
Hic quod ait, praescivit, non recte intelligitur, nisi, praedestinavit: quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt, pereuntibus caeteris. Nam superius dixerat, ad Israel dixisse prophetam, Tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem: et tanquam responderetur, Ubi sunt ergo factae promissiopulit Deus plebem suam? Absit. Nam et Ego Israelita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin.
Abbreviated transcription (Latin):
enide aduidit unde nc̃ agimꝰ. Non
reppulit d̾s plebem suam quã pre¬
sciuit. Atq ut ostenderet di gr̃a
fuisse relictas reliquias ñ meritis
oꝑum eoꝵ : secuitris adiunxit. An
nescitis in helia qͥd dicit seriptura
quẽadmodũ interpellat dm̃ adu̾¬
sus isrł: & eet̾a. S qͥd dicit illi re

Expanded text:
nde addidit unde nunc agimus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, secutus adjunxit, An nescitis in Elia quid dicit Scriptura; quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? et caetera. Sed quid dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositum d̃i uocatis. in quib do¬
nis est & inciꝑe credere. & infide
usq ad uitȩ huiꝰ terminu ꝑseuera¬
re. sicut tanta rationũ atq aucto¬
ritatũ contestatione ꝓbauimꝰ: hȩc
inquã d̃i dona sinislla ẽ p̃destinatio
quã defendimꝰ. unde aliq̃n ẽadem

Expanded text:
positum vocatis, in quibus donis est et incipere credere, et in fide usque ad vitae hujus terminum perseverare, sicut tanta rationum atque auctoritatum contestatione probavimus; haec, inquam, Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defe
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ qͣ error opinat᷑. qd̾ istũ mundũ xiii¬
nõ d̾s fecerit. nec d̾s legis quȩ data:¬
nentiũ uerus sit ds̃. s pessimꝰ de¬
mon. cũ apud karthaginẽ multis
confluentib ⁊ attentissime audien¬
tib in platea maritima legeret᷑.
ꝑuenert̃ ad eũ fr̃s studiosissime xp̃i¬
ani: eũ q mͥ redarguendũ sine ulla
dilatione miser̃t. multũ rogantes
ut nec ego respond̾e differrẽ. Refel¬
li eũ lib̾s duob. Quos id̾o p̃notaui
cont᷑ adu̾sariũ legis ⁊ ꝓpbaꝵ: quia
codex ipse qui missus ẽ. nom̃ nõ ha¬
bebat auctoris. Hoc opꝰ sic incip̃.
Libro quẽ misistis fr̃s dilectissimi.

Expanded text:
eorum, quorum error opinatur, quod istum mundum non deus fecerit nec deus legis, quae datanentium uerus sit deus, sed pessimus daemon, cum apud Carthaginem multis confluentibus et attentissime audientibus in platea maritima legeretur, peruenerunt ad eum fratres studiosissime Christiani eumque mihi redarguendum sine ulla dilatione miserunt multum rogantes, ut nec ego respondere differrem. refelli eum libris duobus, quos ideo praenotaui: contra aduersarium legis et prophetarum, quia codex ipse, qui missus est, nomen non habebat auctoris. Hoc opus sic incipit: Libro, quem misistis, fratres dilectissimi.
Abbreviated transcription (Latin):
ui uͥ ad reprimendã hõis infla¬
tionẽ dixit. qͥd habes qđ ñ acce¬
pisti. ñ sinit quẽquã fideliũ di¬
cere. habeo fidem quã ñ accepi.
reprimit᷑ om̃ino his apłi uerbis
tota huiꝰ responsionis elatio. Sed
ne hoc quide potest dici. quãuis

Expanded text:
ad reprimendam hominis inflationem dixit, Quid enim habes quod non accepisti? non sinit quemquam fidelium dicere, Habeo fidem quam non accepi. Reprimitur omnino his apostolicis verbis tota hujus responsionis elatio. Sed ne hoc quidem potest dici: Quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
sieut gomorra similes fuissemus.
n eiuus q̃stionis solutione elobora¬
tum ẽ quide ꝓ libero arbitrio
uoluntatis humanȩ: s uicit dei
gr̃a. Nec nͥ ad illud potut ꝑue¬
ruri. ut liquidissima ueritate
dixisse intelligat᷑ apłs. Qͥs eñĩ
te discernit: Qͥd aut̃e habes qͥ
ñ accepisti: Si autẽ & acce pisti:
qͥd głaris quasi ñ acceꝑis: Qd
uolens etiã m̃r cẏprianꝰ ostende¬
re c hoc totũ ipso tidulo defimi¬
uit. dieens innullo głandũ. q̃n¬
nr̃inichil sit. Eece quare dixi

Expanded text:
uissemus. in cuius quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in nullo gloriandum, qtrum nihil sit » . Ecce quare dixi
Abbreviated transcription (Latin):
rendum ẽ inquit ꝑ qͥd Lefficitur ho¬
mo eũ peccato: ꝑ nate necessitatemͥ
an ꝑ arbitrii lib̾tatem. Si ꝑ nat᷑e ne¬
cessitatẽ. culpa caret: si ꝑ arbitrii li¬
bertatem: querendũ est ã quo ipsam
arbitrii libtatem acceꝑit. Procul
dubio a d̃o. Ds̃ aut̃e qđ dedit: certe
bonũ est. Negari enĩ ñ potest. Qua
gͥ ratione bonũ ꝓbat᷑: si magis ad
malum quã ad bonũ ꝓnũ est: Ma¬
gis enĩ ad malũ qua ad bonũ ꝓnũ
est: si homo ꝑ illud potest eẽ cũ pec¬
cato: & ñ potest ẽẽ sine peccato.
Despondet᷑ ꝑ arbitrii lib̃tatem fa¬
Actum ut esset homo cũ peccato:
s ĩa penalis uitiositas subseenta ex
libertate fecit necessitat̃e. Unde ad̾
eũ fides clamat: De necessitatib me¬
is educ me. Sub quib positi uel ñ
possumꝰ qđ uolumus intelligere: uel
qđ intellexerimꝰ uolumꝰ nec ualemus
implere. Nã & ipsa lib̃tas: credentib
a liberatore ꝓmittit᷑. Si uos inqͥt filiꝰ
lib̃auerit: uere liberieri.tis. Dicta

Expanded text:
ficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem, an per arbitrii libertatem. Si per naturae necessitatem, culpa caret; si per arbitrii libertatem, quaerendum est a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. Procul dubio a Deo: Deus autem quod dedit, certe bonum est, negari enim non potest. Qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato, et non potest esse sine peccato. Respondetur per arbitrii libertatem factum ut esset homo cum peccato, sed jam poenalis vitiositas subsecuta, ex libertate fecit necessitatem; unde ad Deum fides clamat: De necessitatibus meis educ me; sub quibus positi, vel non possumus quod volumus intelligere, vel quod intellexerimus volumus nec valelemus implere: nam et ipsa libertas credentibus a liberatore promittitur: si uos, in- I quit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. I uicta
Abbreviated transcription (Latin):
eos facta est : ut libri quos gens u
dñm gentib ministra regis ptholo¬
mei potestate tanto ante ꝓderentur.
Itaq fieri potest ut sic illi int̾preta¬
ti sint quẽ admodũ congruere gen¬
tib ille qui eos regebat & qui unũ

Expanded text:
eos facta est, ut libri quos gens Jueos facta est, ut libri quos gens JuDominum Gentibus ministra regis Ptolemaei potestate tanto ante proderentur. Itaque fieri potest ut sic illi interpretati sint, quemadmodum congruere Gentibus ille qui eos agebat, et qui unum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ẽ uerboꝵ tenatior cũ ꝑspicuita¬
te sententie. Et latinis quib libet em̃¬
dandis greci adhibeantur ⁊ in quib
tinet excellit au. toritas : qui iam ꝑ om̃s
peritiores eccłias tanta p̾sentia scĩ sp̃s
int̾pretati esse dicunt᷑: ut os unũ tot
hominũ fuerit. Qui si ut fertur
multiq ñ indigni fide p̾dicant sin¬
guli cellis etiã singulis separati cũ in¬
t̃pretati essent. nichil in alicuius eoꝵ
codice inuentũ est qd̃ non isdem uer¬
tur in cȩteris : quis huic auctoritati
conferre aliquid nedum p̃ferre aude¬
at Si aut̃ contulert̃. ut una omni-¬
um cõmuni tractatu iudicioq uox
fieret : ne sic quide quenquã unũ
hominẽ qualibet peritia ad emen¬
dandũ tot senioꝵ. doctorumq con¬
sensũ. aspirare oportet. aut decet.
Quã obrem etiam si aliquid aliter
in hebreis exemplarib inuenitur
quã isti posuert̃ ⁊ cedendũ esse ar¬
bitror diuine dispensationi que ꝑ

Expanded text:
nam est verborum tenacior cum perspicuitanam est verborum tenacior cum perspicuitate sententiae. Et latinis quibuslibet emendandis, graeci adhibeantur, in quibus tinet, excellit auctoritas ; qui jam per omnes peritiores Ecclesias tanta praesentia sancti Spiritus interpretati esse dicuntur, ut os unum tot hominum fuerit. Qui si, ut fertur, multique non indigni fide praedicant, singuli cellis etiam singulis separati cum interpretati essent, nihil in alicujus eorum codice inventum est quod non iisdem vertur in caeteris; quis huic auctoritati conferre aliquid, nedum praeferre audeat? Si autem contulerunt ut una omnium communi tractatu judicioque vox fieret, nec sic quidem quemquam unum hominem qualibet peritia, ad emendandum tot seniorum doctorumque consensum aspirare oportet aut decet. Quamobrem, etiamsi aliquid aliter in hebraeis exemplaribus invenitur quam isti posuerunt, cedendum esse arbitror divinae dispensationi quae per
Abbreviated transcription (Latin):
magis mandanda memorie quã uer
mus: ut cũ uł peritior occurrerit
de quo quexi possint. uł talis locuti¬
o que uł p̃cedentib uł consequen¬
tib uł utrisq ostendat quã uim ha-¬
beat quid ue significet qd̾ ignoramꝰ:
facile adiuuante memoria possimꝰ
aduertere & dicere. Quanquã tan¬
ta est uis consuetudinis etiã ad di¬
scendũ. ut qui in scripturis scĩs quo¬
cdãmͦ nutriti educatiq sunt. magis
alias locutiones mirent᷑ ⁊ easq minꝰ
latinas putent. quã illas quas in
scͥpturis didicert̃: neq in latine
lingue au torib reꝑiuntur. Pluri¬
merositas collatis codicib inspecta
atq discussa: tantũ absit falsitas.
Nam codicib emendandis pͥmitus
debet inuigilare sollertia eoꝵ qui
sͥpturas duinas nosse desiderant :⁊
ut em̃datis non emendati cedant:
ex uno dumtaxat int̃pretationis
genere uenientes. In ipsis autem¬
int̾pretationib. itala ceteris p̾feratur.

Expanded text:
magis mandanda memoriae, quam ilmagis mandanda memoriae, quam ilmus; ut cum vel peritior occurrerit de quo quaeri possint, vel talis lectio quae vel ex praecedentibus vel consequentibus vel utrisque ostendat quam vim habeat, quidve significet quod ignoramus, facile adjuvante memoria possimus advertere et discere. Quanquam tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas quas in Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctoribus reperiuntur. Plurimerositas collatis codicibus inspecta atque discussa; tantum absit falsitas: nam codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum qui Scripturas divinas nosse desiderant, ut emendatis non emendati cedant, ex uno duntaxat interpretationis genere venientes. interpretationibus, Itala caeteris praeferatur;
Abbreviated transcription (Latin):
intelligeret: aut etiam ꝑuerse intelli¬
geret. Non enĩ tm̃ uitiosa locutio ẽ
in latina lingua talis. uerũ & in am¬
biguitatẽ cadit ÷ ut quasi hominum
ambiguo. etiã si soloecismo caret.
Utrũ enĩ his hominib ab eo qd̃ est
huic homini. an ab his hominib ab
eo qd̾ est ab hoc homine dictũ sit: ñ
apparet. nisi illuminatione sententie.
Neluis itaq dr̃ sapientius ẽ quam
homines: & fortius ẽ quã homines.
mur. Func de incognitis agimus:
quoꝵ due forme sunt. quantũ ad
uerba ꝑtinet. Namq aut ignotum
uerbũ facit hexere lectorem: aut
ignota locutio. Que si ex alienis lin¬
guis ueniunt: aut querenda st̃ ab e¬
arũ linguarũ hominib ⁊ aut lingue
eedem si aut otiũ est aut ingenium
ediscende: aut pluriũ int̾pretũ con¬
sulenda collatio ẽ. Si aut̃ ipsius lin¬
gue nr̃e aliqua uerba locutionesq
ignoramꝰ: legendi consuitudine audi-¬
endiq innotescunt. Nulla sane sunt

Expanded text:
intelligeret, aut etiam perverse intelliintelligeret, aut etiam perverse intelligeret. Non enim tantum vitiosa locutio est in latina lingua talis, verum et in ambiguitatem cadit; ut quasi hominum ambiguo, etiamsi soloecismo caret. Utrum enim his hominibus ab eo quod est, Huic homini; an his hominibus ab eo quod est, Ab hoc homine, dictum sit, non apparet nisi illuminatione sententiae. Melius itaque dicitur, Sapientius est quam homines, et fortius est quam homines. mur; nunc de incognitis agimus, quorum duae formae sunt, quantum ad verba pertinet. Namque aut ignotum verbum facit haerere lectorem, aut ignota locutio. Quae si ex alienis linguis veniunt, aut quaerenda sunt ab earum linguarum hominibus, aut eaedem linguae, si et otium est et ingenium, ediscendae, aut plurium interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae aliqua verba locutionesque ignoramus, legendi consuetudine audiendique innotescunt. Nulla sane sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tant in ipsis: Quã locutionẽ magis
aliene linguȩ esse arbitror: quã
sensũ aliqͤm altiorem. Illud etiam
qd̃ iam auferre ñ possumꝰ de ore can¬
tantiũ ppłoꝵ. suꝑ ipsũ aut̃ floret
bit scĩficatio mea: mehil ꝓfecto sen¬
tentiȩ detrahit. Auditor tñ peritior
mallet hoc corrigi: ut non floriet s
florebit diceret᷑. Nec quicquã impe¬
dit correctionẽ: nisi consuetudo ean¬
tantiũ. Ista gͦ facile contemni posst̃:
siquis ea cauere noluerit que sano
intellectui nichil detrahunt. At uͦ il¬
lud qd̵ ait apłs. qd̃ stultũ est di sapi¬
entius ẽ hominib. & qd̃ infirmũ est
dłi. fortius ẽ hominib ⁊ siquis in eo
grecã locutionẽ seruare uoluisset
ut diceret. qd̃ stultũ est dĩ sapientius
est hominũ. & qd̾ infirmũ est di for¬
tius ẽ hominũ: iret quidẽ ugilan¬
tis lectoris intentio in sententie ueri¬
tat̃e ÷ s tam̃ aliquis tardior aut non

Expanded text:
tant in ipsis ? Quam locutionem magis tant in ipsis ? Quam locutionem magis alienae linguae esse arbitror, quam sensum aliquem altiorem. Illud etiam quod jam auferre non possumus de ore cantantium populorum, Super ipsum autem floriet sanctificatio mea , nihil profecto sententiae detrahit: auditor tamen peritior mallet hoc corrigi, ut non floriet, sed florebit diceretur; nec quidquam impedit correctionem, nisi consuetudo cantantium. Ista ergo facile etiam contemni possunt, si quis ea cavere noluerit, quae sano intellectui nihil detrahunt. At vero illud quod ait Apostolus, Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus; et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus : si quis in eo graecam locutionem servare voluisset, ut diceret, Quod stultum est Dei, sapientius est hominum; et quod infirmum est Dei, fortius est hominum; iret quidem vigilantis lectoris intentio in sententiae veritatem, sed tamen aliquis tardior aut non
Abbreviated transcription (Latin):
rem. Item barbarismꝰ quid aliud est.
nisi uerbũ non eis litteris uł sono
enuntiatũ ÷ quo ab eis qui ante nos
latine locuti st̃ enuntiari solet: U¬
trũ aut̃ ignoscere ꝓducta an correp¬
ta t̾eia sillaba dicatur: non multum
curat qui peccatis suis ut d̃s ignoscat
petit. quolibet modo illud uerbũ so¬
nare potuerit. Quid est gͦ integritaᷤᷤ
locutionis ⁊ nisi latine consuetudinis
conseruatio. loquentiũ ueterũ auto¬
ritate firmata: S tam̃ eo magis inde
offenduntur homines quo infirmio¬
res sunt : & eo st̃ infirmiores. quo do¬
ctiores uideri uolunt ÷ non rerũ sci¬
entia qua edificam̃. s signoꝵ qua ñ
inflari om̃ino difficile ẽ: cũ & ipsa re¬
rũ scientia sẽ ꝑ ceruicẽ erigat. nisi
dominico repͥmatur iugo. Quid enĩ
obest intellectori qd̾ ita scriptũ ẽ.
que est t̾ra in qua isti insidunt suꝑ
eam. si bona ẽ annequã: & que sunt
ciuitates in quib in quib ipsi habi¬

Expanded text:
rem. Item barbarismus quid aliud est, rem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuerit. Quid est ergo integritas locutionis, nisi alienae consuetudinis conservatio, loquentium veterum auctoritate firmatae. 20. Sed tamen eo magis inde offenduntur homines, quo infirmiores sunt; et eo sunt infirmiores, quo doctiores videri volunt, non rerum scientia qua aedificamur, sed signorum qua non inflari omnino difficile est, cum et ipsa rerum scientia saepe cervicem erigat, nisi dominico reprimatur jugo. Quid enim obest intellectori, quod ita scriptum est: Quae est terra in qua isti insidunt super eam, si bona est an nequam; et quae sunt civitates in quibus ipsi inhabi
Abbreviated transcription (Latin):
si non sit doctissimꝰ : aut linguarũ
illarũ ex quib in latinã scripturam
ꝑuẽnit. petenda cognitio est. aut
habende int̾pretationes eoꝵ qui se
uerbis astrinxert̃ ⁊ non quia suf¬
ficiunt: s ut ex eis lib̾tas uł error di¬
rigatur alioꝵ. qui ñ magis uerba
quã sententias int̾pretando sequi
maluert̃. Nam ñ solũ uerba singu¬
la s etiam locutiones sepe transfe¬
runtur: que omnino in latine lin-¬
gue usum siquis consuetudinẽ uete¬
rum qui latine locuti sunt tenere
uoluerit. transire ñ possunt. Que
aliqͣndo intellectui nichil adimunt:
s offendunt tam̃ eos qui plus dele¬
ctantur rebus. cũ etiã in earũ signis
sua quedã seruat᷑ integritas. Nam
soloecismꝰ qui dr̃: nichil ẽ aliud qͣm
eũ uerba non ea lege eoaptant᷑. qua
coaptauerunt qui priores nobis non
sine au toritate aliqua locuti st̃. Utrũ
enĩ inter homĩes aut int̾ hominib
dicatur : ad rerũ non ꝑtinet cognito¬

Expanded text:
si non sit doctissimus: aut linguarum si non sit doctissimus: aut linguarum illarum, ex quibus in latinam Scriptura pervenit, petenda cognitio est; aut habendae interpretationes eorum qui se verbis nimis obstrinxerunt; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas vel error detegatur aliorum, qui non magis verba quam sententias interpretando sequi maluerunt. Nam non solum verba singula, sed etiam locutiones saepe transferuntur, quae omnino in latinae linguae usum, si quis consuetudinem veterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognito
Abbreviated transcription (Latin):
fundendũ sanguinẽ: ille aut̃ alius
ancipiti signo in aliam partẽ raptus
errauit. Et alia quidẽ non obscura
s falsa ẽ: qu̾orũ alia conditio ẽ. Non
enĩ intelligendos. s emendandos. tales
codices potius p̃cipiendũ est. Hinc ⁊̃
etiam illud. qm̃ moschos grece uitu
tellexerunt esse plantationes: & ui¬
tulamina int̾pretati sunt. Qui error
tam multos codices p̃occupauit: ut
uix inueniatur alit̾ scriptũ. Et cam̃¬
sententia manifestissima ẽ: quia ela¬
rescit consequentib uerbis. Namq
adulterine plantationes ñ dabunt
radices altas. conuenientius dicitur
quam uitulamina: que pedib in
t̾ram gradiuntur ñ herent radicib.
Nanc translationẽ in eo loco etiam
cetera contexta custodiunt. S qm̃
res int̾pretes ꝓ sua quisq facultate
atq uidicio conãtur eloqui. non ap¬
paret nisi in ea lingua inspiciatur
quã int̃pretantur ⁊ & plerũq a sen-¬
su au toris deuius aberrat int̃pres.

Expanded text:
fundendum sanguinem ; ille autem alius fundendum sanguinem ; ille autem alius ancipiti signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales codices potius praecipiendum est. Hinc est etiam illud, quoniam μόσχος graece vitutellexerunt esse plantationes, et vitulamina interpretati sunt: qui error tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum; et tamesententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque, Adulterinae plantationes non dabunt radices altas , convenientius dicitur quam, vitulamina, quae pedibus in terra gradiuntur, et non haerent radicibus. Hanc translationem in eo loco etiam caetera contexta custodiunt. CAPUT Xres interpretes pro sua quisque facultate atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua inspiciatur quam interpretantur; et plerumque a sensu auctoris devius aberrat interpres,
Abbreviated transcription (Latin):
ex utroq magnũ aliquid insinuat᷑
scient᷑ iegentib. Difficile est eñ ita
diuersos a se int̾pretes fieri: ut non se
aliqua uicinitate contingant. Ergo
qm̃ intellectꝰ in specie sempit̾na ẽ. fi¬
des uͦ in rerũ temporaliũ quibdã
cunabulis quasi lacte alit paruuloᷤ.
nunc aut̃ ꝑ fidem ambulamꝰ non ꝑ
speciem. nisi aut̃ ꝑ fidem ambulaue¬
rimus. ad speciẽ ꝑuenire non possu¬
mus. que ñ transit s ꝑmanet ꝑ in¬
tellectũ purgatũ nobis cohexentib
ueritati: ꝓpterea ille ait. Nisi credide¬
ritis. ñ ꝑmanebitis : ille aut̃. nisi cre¬
dideritis. ñ intelligetis. Ey ex ambi
cui ñ bene nota sententia ẽ. & eam
significationẽ transfert. que a
sensu scriptoris penitꝰ aliena ẽ: Sicut
quidã codices habent. acuti pedes toꝵ
ad effundendũ sanguinẽ. Oxyc enĩ
et acutũ apud grecos. & uelocẽ signi¬
ficat. Ille gͦ uidit sententiã qui trans¬
tulit. ueloces pedes eoꝵ ad ef¬

Expanded text:
ex utroque magnum aliquid insinuatur ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est enim ita diversos a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate contingant. Ergo, quoniam intellectus in specie sempiterna est, fides vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit parvulos; nunc autem per fidem ambulamus, non per speciem ; nisi autem per fidem ambulaverimus, ad speciem pervenire non poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, Nisi credideritis, non permanebitis; ille vero, Nisi credideritis, non intelligetis. 18. Et ex ambigcui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem significat. Ille ergo vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad ef
Abbreviated transcription (Latin):
spexeris. Uterq sibimet inuicẽ attesta¬
tus ẽ. Namq alter ex altero exponit᷑ :
quia & caro possit accipi ꝓprie ut cor¬
pus suũ quisq ne despiceret se puta¬
ret admonitũ: & domestici seminis trans¬
late xp̃iani possent intelligi. ex eodem
uerbi semine nobiscũ sp̃ualit̾ nati. Nẽ
aut̃ collato int̾pretũ sensu ꝓbabilior oc¬
currit sententia ꝓpria de consangui¬
neis ñ despiciendis esse p̃ceptũ: qm̃ dome¬
sticos seminis cũ ad carnẽ retuleris.
consanguinei potissimũ occurrunt.
Unde esse arbitror illud apłi qd̃ ait ÷
si quo modo ad emulationẽ adducere
potuero carnẽ meã ut saluos faciam.
aliquos ex illis: id est ut emulando
eos qui credidert̃ & ipsi crederent.
Carnẽ enĩ suã dixit iudeos ꝓpter con
int̾pretatꝰ est. nisi credideritis.
non ꝑmanebitis. Quis horũ uerba
secutus sit. nisi exemplaria lingue
p̃cedentis legantur incertũ est: s tñ

Expanded text:
spexeris : uterque sibimet invicem attestaspexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; et domestici seminis translate, Christiani possent intelligi, ex eodem verbi semine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum, quoniam domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem enim suam dixit Judaeos, propter consinterpretatus est, Nisi credideritis, non permanebitis : quis horum verba secutus sit, nisi exemplaria linguae praecedentis legantur, incertum est. Sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quã sententie concepte ullã particu¬
lam. Nam & heç duo talia esse ꝑhi¬
bentur. Dicunt enĩ racha indignan-¬
tis esse uocẽ: osanna letantis. S ñ
ꝓpt̾ hec pauca que notare atq int̾¬
rogare facillimũ est : s ꝓpter diuersi¬
tates ut dictũ est int̾pretũ. illarum
linguarũ est cognitio necessaria. Qi
enĩ scripturas ex hebrea in grecam
uerterunt. numerari possunt: lati¬
ni aut̃ int̾pretes nullomͦ. Ut eni
cuiq pͥmis fidei tẽporib in manus
uenit codex grecus ÷ & aliquantum
facultatis sibi utriusq lingue habe¬
re uidebat᷑: ausus est int̾pretari.¬
Que quidem res plus adiuuit intel¬
ligentiã quã impediuit: si modo le¬
gentes ñ sint ne. gligentes. Nam
ñnullas obscuriores sententias pluriũ
codicũ sepe manifestauit inspectio ⁊ si¬
cut illud isaie ꝓphete unus int̾pres ait.
et domesticos seminis tui ne despexe¬
ris: alius aut̃ ait. et carnẽ tuã ne de¬

Expanded text:
quam sententiae conceptae ullam particuquam sententiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse perhibentur: dicunt enim Racha indignantis esse vocem, Hosanna laetantis. Sed non propter haec pauca, quae notare atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripturas ex hebraea lingua in graecam verterunt, numerari possunt; latini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere videbatur, ausus est interpretariQuae quidem res plus adjuvit intelligentiam, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestavit inspectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne de
Abbreviated transcription (Latin):
infrenabis. Contra ignota signa ꝓpria:
magnũ remediũ est linguarũ cogni-¬
tio. Et latine quidẽ lingue homines
quos ñe instruendos suscepimꝰ duabus
aliis ad scripturarũ diuinarũ cogneꝵ¬
onẽ opus habent. hebrea scilicet et
greca ÷ ut ad exemplaria p̾cedentia
recurratur. si quã dubitationẽ attu¬
lerit latinoꝵ int̾pretum infinita ua¬
rietas: quanqͣm & hebrea uerba non
int̾pretata sepe inueniamꝰ in libris. si¬
cut amen. & alła.⁊ racha. & osanna.
et si qua sunt alia. Quorũ partĩ ꝓpter
sanctiorẽ auctoritatẽ quãius int̾preta¬
ri potuissent seruata ẽ antiquitas.
sicut st̃ amen & alła: partĩ uͦ in aliã
linguã transferri ñ potuisse dicunt᷑.
sicut alia duo que posuimꝰ. Sunt e¬
nim quedã uerba certarũ linguar̃:
que in usum alterius lingue ꝑ inter¬
pretationẽ transire ñ possint. Et hoc
maxime int̾iectionib accidit: que
uerba motũ animi significant potius

Expanded text:
infrenabis . Cinfrenabis . Cmagnum remedium est linguarum cognitio. Et Latinae quidem linguae homines, quos nunc instruendos suscepimus, et duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem habent opus: Hebraea scilicet, et Graeca: ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit Latinorum interpretum infinita varietas: quanquam et Hebraea verba non interpretata saepe inveniamus in libris, sicut Amen, Alleluia, et Racha, et Osanna, et si qua sunt alia. quorum partim propter sanctiorem autoritatem, quamvis interpretari potuissent, servata est antiquitas, sicut est Amen, et Alleluia; partim vero in aliam linguam transferri non potuisse dicuntur, sicut alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, quae verba motum animi significant potius,
Abbreviated transcription (Latin):
scutunda ꝑgendũ est : ut ad obscu¬
riores locutiones illustrandas. de ma¬
nifestiorib sumant᷑ exem. pla÷ & que¬
dam certarũ sententiarũ testimonia
dubitationẽ incertis auferãt. In qua
re memoria ualet plurimũ : que
si defuerit. non potest his preceptiᷤ
tur que scͥpta sunt: si aut ignotis
aut ambiguis signis obtegunt᷑. Sunt
aut̃ signa uł ꝓpria. uł translata. Ppria
dicuntur. cũ his rebus significandis
adhibent᷑ ꝓpt̾ quas sunt instituta ⁊ sicut
dicimꝰ bouem cũ intelligimꝰ pecus: qd̵
om̃s nobiscũ latine lingue homines hoc
nomine uocant. Translata sunt. cũ &
ipsȩ res quas ꝓpriis uerbis significamꝰ.
ad aliquid aliud significandũ usur¬
pantur: sicut diciꝰ bouem. & ꝑ has
duas sillabas incelligimꝰ pecus qd̾ isto
nomine appellari solet. S rursus ꝑ
illud pecus intelligimꝰ euangłistam:
quẽ significauit scriptura int̾pretan-¬
te apło dicens. Bouẽ triturantẽ non

Expanded text:
scutienda pergendum est, ut ad obscuscutienda pergendum est, ut ad obscuriores locutiones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si defuerit, non potest his praeceptis tur quae scripta sunt, si aut ignotis, aut ambiguis signis obteguntur. Sunt autem signa vel propria, vel translata. Propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta; sicut dicimus bovem, cum intelligimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliud aliquid significandum usurpantur: sicut dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pocus quod isto nomine appellari solet; sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam, quem significavit Scriptura, interpretante Apostolo, dicens, Bovem triturantem non
Abbreviated transcription (Latin):
colosenses. ad tymotheũ duab. ad
titũ. ad philemonẽ. ad hebreos: petͥ
duab. tͥbus ioħis. una uide. & una
iacobi: actib apłorum libro uno: &
apocalipsis iohannis libro uno. In
te mansueti. querunt uoluntate d̃i.
Cuiꝰ oꝑis & laboris pͥma obseruatio ẽ
ut diximꝰ nosse istos libros: & si non¬
dũ ad intellectũ: legendo tam̃
uł mancdare memorie. uł om̃ino in¬
cognitos ñ habere. Deinde illa que in
eis aꝑte posita sunt uł p̃cepta uiuen¬
di uł regule credendi: soͥlertius dili¬
gentiꝰq inuestiganda st̃. Que tanto
quisq plura inuenit: quanto ẽ intel¬
ligentia capacior. In his enĩ que in scͥp¬
turis aꝑte posita st̃. inueniunt᷑ illa om¬
nia que continent fidem. moresq ui-¬
uendi spem scilicet atq caritatem.
de quib libro suꝑiore
tractauimꝰ. Cũ uero
facta quadã familia¬
ritate cũ ipsa lingua di¬
uinarũ scripturarũ. in
ea que obscura sunt aꝑienda & di¬

Expanded text:
Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Jacobi; Actibus Apostolorum libro uno, et Apocalypsi Joannis libro uno. CAPte mansueti, quaerunt voluntatem Dei. Cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos libros, etsi nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt: quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentiae capacior. In iis enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem, moresque vivendi, spem scilicet atque charitatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscura sunt aperienda et di
Abbreviated transcription (Latin):
unus liber psalmoꝵ. & salomonis
tres. ꝓuerbioꝵ. cantica canticoꝵ. ex
cłiastes. Nam illi duo libri. unꝰ qui
sapientie. & alius qui eccłiasticus inscͥ¬
bitur : de quadã similitudine salo¬
monis esse dicunt᷑. Nam mñe filius sy¬
rach eos conscripsisse constantissime
numerandi sunt. Reliqui st̃ eoꝵ li¬
bri qui ꝓprie ꝓphete appellant᷑: duode¬
cim ꝓphetarũ libri singuli: qui cone¬
xi sibumet qm̃ nũqͣm seiuncti sunt.
ꝓ uno habent᷑. Quoꝵ ꝓphetarũ no¬
mina sunt heȩ. Osee. iohel. amos: ab¬
dias. ionas. micheas:
naum. abacue. sopho¬
nias: aggeus. zacharias.
malachias. Deinde qua¬
tuor ꝓphete sunt maiorum
uoluminũ: isaias. ieremias. daniel.
iezechiel. His .xl .iiiͦi. libris. testamenti
ueteris terminat᷑ au toritas. Noui
scđm marcum. scđm lucam. scđm io
li. ad romanos. ad corinthios duabus.
ad galathas. ad ephesios. ad phylip-¬
penses. ad thessalonicenses duab. ad

Expanded text:
unus liber Psalmorum; Salomonis unus liber Psalmorum; Salomonis tres, Proverbia, Cantica Canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri unus qui Sapientia, et alius qui ecclesiasticus inscribitur, de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur; nam Jesu filius Sirach eos conscripsisse constantissime numerandi sunt. Reliqui sunt eorum libri, qui proprie prophetae appellantur, duodecim prophetarum libri singuli, qui connexi sibimet, quoniam nunquam sejuncti sunt, pro uno habentur. Quorum Prophetarum nomina sunt haec: Osee, Jodias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias: deinde quatuor Prophetae sunt majorum voluminum, Isaias, Jeremias, Daniel, Ezechiel. His quadraginta quatuor libris Testamenti Veteris terminatur auctoritas: Novi m Marcum, secundum Lucam, secundum apostoli, ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad
Abbreviated transcription (Latin):
a grauiorib haberi. quanqͣm hoc in
uenire non possit: equalis tam̃ au¬
toritatis eas habendas puto. Totus
aut̃ canon scripturarũ in quo istã
considerationẽ uersandã dicimus:
his libris continetur. Quinq moyse¬
os. idest genesi. exodo. leuitico. nume¬
ris. deutõnomio÷ & uno libro ĩu
naue. uno iudicũ: uno libello qui
appellatur riith. qui magis ad re¬
gnorũ pͥncipiũ uidetur ꝑtinere: de¬
inde quatuor regnoꝵ. & duob pa-¬
ralipome non. ñ conuenientib s qua¬
si a latere achunctis simulq ꝑgentibus.
Heç ẽ historia: que sibimet annexa tẽ¬
pora continet atq ordinẽ rerũ. Sunt
alie tamqͣm ex diuerso ordine. que
neq huic ordini neq int̾ se conectun¬
tur : sicut est iob. & tobias. & hester.
et iudith. & machabeoꝵ libri duo.
et erre duo: qui magis subsequi ui¬
dentur ordinatã illam hẏstoriã usq
ad regnoꝵ uł paralipomenon t̾mina¬
tam: deinde ꝓphete: in quib dauid

Expanded text:
a gravioribus haberi, quanquam hoc facile a gravioribus haberi, quanquam hoc facile invenire non possit, aequalis tamen auctoritatis eas habendas puto. 13. Totus autem canon Scripturarum, in quo istam considerationem versandam dicimus, his libris continetur: Quinque Moyseos, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio; et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qui magis ad Regnorum principium videtur pertinere; deinde quatuor Regnorum, et duobus Paralipomenon, non consequentibus, sed quasi a latere adjunctis simulque pergentibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora continet, atque ordinem rerum: sunt aliae tanquam ex diverso ordine, quae neque huic ordini, neque inter se connectuntur, sicut est Job, et Tobias, et Esther, et Judith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui magis subsequi dentur ordinatam illam historiam usque ad Regnorum vel Paralipomenon terminatam. Deinde Prophetae, in quibus David
Abbreviated transcription (Latin):
ctare institiumꝰ. Erit gͥ diuinarũ scͥp¬
turarũ sollertissimꝰ indagator. qui pri¬
mo totas legerit notasq habuerit. &
si nondũ intellectu iam tam̃ lectione:
dũtaxat eas que appellant᷑ canonice.
Nam cet̾as securiꝰ leget fide uerita¬
tis instructꝰ. ne p̾occupent imbecillẽ
animũ: & ꝑiculosis mendaciis atq
fantasmatib eludentes p̃iudicent
aliquid contra sanã intelligentiam.
In canonicis aut̃ scripturis: eccłiarũ
catholicarũ quã pluriũ au.toritatẽ
sequat᷑. Int̾ quas sane ille sint: que
apłicas sedes habere. & epłas accipere
meruerunt. Tenebit gͥ hunc modũ
in scripturis canonicis: ut eas que
ab om̃ib accipiunt᷑ eccłiis canonicis
p̃ponat eis quas quidã ñ accipuut:
in eis uͦ que non accipiunt᷑ ab om̃i¬
bus. p̃ponat eas quas plures grauiores¬
q accipiunt. eis quas pauciores mino¬
resq auctoritatis eccłie tenent. Si
aut̃ alias inuenerit a plurib. alias

Expanded text:
ctare instituimus. Erit igitur divinarum Scripctare instituimus. Erit igitur divinarum Scripturarum solertissimus indagator, qui primo totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione, duntaxat eas quae appellantur canonicae. Nam caeteras securius leget fide veritatis instructus, ne praeoccupent imbecillem animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus eludentes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, Ecclesiarum catholicarum quamplurium auctoritatem sequatur; inter quas sane illae sint, quae apostolicas Sedes habere et Epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis, praeponat eis quas quaedam non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias
Abbreviated transcription (Latin):
hiuic scło. In quantũ aut̃ huie uiuunt:
non uident. Et ideo quãuis iam cer¬
tior. & ñ solum tolerabilior s etiam
iocundior species lucis illius incipiat
apparere: in eniginate adhuc tam̃ &
ꝑ speculũ uideri dicit᷑ ⁊ quia magis
ꝑ fidem quã ꝑ speciem ambulatur.
cũ in hac uita ꝑegrinam᷑: quãuis
conuersationẽ habeamꝰ in cęlis. In hoc
aut̃ gradu ita purgat oculũ cordis:
ut ueritati ne ipsum quidẽ p̃ferat
aut conferat ꝓximũ. Ergo nec se ip¬
sum: quia nec illũ quẽ diligit sicut
seipsũ. Erit gͦ iste sc̃s tam simplici
corde atq mundato: ut neq homi¬
nib placendi studio detorqueat᷑ a
uero : nec respectu deuitandoꝵ quo¬
pientiã. quȩ ultima & septima est:
qua pacatus tranquillusq ꝑfruitur.
Initiũ enĩ sapientie: cimor dm̃i. Ab illo
enĩ usq ad ipsã ꝑ hos gradus tendit᷑
dum considerationẽ referamꝰ : de quo
disserere qd̃ dñs suggesserit atq tra¬

Expanded text:
huic saeculo; in quantum autem huic vivunt, huic saeculo; in quantum autem huic vivunt, non vident. Et ideo quamvis jam certior, et non solum tolerabilior, sed etiam jucundior species lucis illius incipiat apparere; in aenigmate adhuc tamen et per speculum videri dicitur , quia magis per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrinamur , quamvis conversationem habeamus in coelis In hoc autem gradu ita purgat oculum cordis, ut veritati ne ipsum quidem praeferat aut conferat proximum; ergo nec seipsum, quia nec illum quem diligit sicut seipsum. Erit ergo iste sanctus tam simplici corde atque mundato, ut neque hominibus placendi studio detorqueatur a vero, nec respectu devitandorum quopientiam, quae ultima et septima est, qua pacatus tranquillusque perfruitur. Initium enim sapientiae timor Domini . Ab illo enim usque ad ipsam per hos gradus tenditurdum considerationem referamus, de quo disserere quod Dominus suggesserit, atque tra
Abbreviated transcription (Latin):
tione frangat᷑: & esse incipit in quar¬
to gradu hoc ẽ fortitudinis. quo esu¬
ritur & sititur iusticia. Hoc enĩ affe¬
ctu ab om̃i mortifera iocunditate re¬
rum transeuntiũ sese extrahit: & in¬
de se auertens. conuertit ad dilectio¬
nem et̾noꝵ: incõmutabilem scilicet
unitatem. eandẽq trinitatẽ. Quam
ubi aspexerit quantũ potest in lon¬
ginqua radiantem. suiq aspectus
infirmitate sustinere se illã lucem ñ
posse ꝑsenserit: in quinto gradu hoc
est in consilio miscłie purgat ani¬
mã tumultuantẽ quodãmͦ. atq ob¬
strepentẽ sibi. de appetitu inferioꝵ con¬
ceptis sordib. Hic uͦ se in dilectione
ꝓcimi nouit̾ exercet. in eaq ꝑficitur:
et spe iam plenus atq integer uiri¬
bus cũ ꝑuenerit usq ad inimici di¬
lectionẽ. ascendit in sextum gradum:
ubi iam ipsũ oculũ purgat quo ui
untur quantũ possunt. Nam in
tantũ uident: in quantũ moriuntur

Expanded text:
tione frangatur, et esse incipit in quartione frangatur, et esse incipit in quarto gradu, hoc est fortitudinis, quo esuritur et sititur justitia. Hoc enim affectu ab omni mortifera jucunditate rerum transeuntium sese extrahit, et inde se avertens convertit ad dilectionem aeternorum, incommutabilem scilicet unitatem eamdemque Trinitatem. 11. Quam ubi aspexerit, quantum potest, in longinqua radiantem, suique aspectus infirmitate sustinere se illam lucem non posse persenserit; in quinto gradu, hoc est in consilio misericordiae, purgat animam tumultuantem quodammodo atque obstrepentem sibi de appetitu inferiorum conceptis sordibus. Hic vero se in dilectione proximi guaviter exercet, in eaque perficitur; et spe jam plenus atque integer viribus, cum pervenerit usque ad inimici dilectionem, ascendit in sextum gradum, ubi jam ipsum oculum purgat, quo viuntur quantum possunt. Nam in tantum vident, in quantum moriuntur