comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hendi¬
secundumtres dies. quibus cumeis contulimus : id queopus
utile & istimaui quoquis quae commonitur uelsciat
Sinelabore quid actumiit: uel consultis numeris quos rebus
singulis annutaui. legat in eirdẽ gestis ad locum quod¬
cumque uoluerit: Qnm̃ fatigant illa nimia prolixitate
lelame : hunus autem operis titulus est : brebiculur

Expanded text:
hendisecundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus utile existimaui, quo quisque commonitus uel sciat sine labore, quid actum sit, uel consultis numeris, quos rebus singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nimia prolixitate lectorem. huius autem operis titulus est: breuiculu
Abbreviated transcription (Latin):
roptereos quicũ defenditur dĩ gratia
putantes negari liberum arbitmum.
sicips defenduntiberum arbitriũ
ut nogeñ dĩ gratiam asserentes eã secundũ
morita nr̃a dari scripsilibrum cuiuses ⁊¬
titulus degratia & libero arbitr ioadeos
autẽ scripsimonachos ad rum& inos. inquorũ
monasterio de hacrecoeperat esse contentio
ita utme consulere eorũ aliqui cogerentꝰ.
Hicliber sicincipit÷ propter eos qui hominis
liberum arbitrium XCIII. Ad quos
ursus ad eosdẽ scripsi alterũ librũ.
quẽ de comeptione & gratiap̃ notaui:
cũmihi Nunciatũ ess& dixisse ibi
Quendam neminem comipientum. sidi
praecepta non facie: sed proillo ut faciatrantũ¬
modo orandũ. Hic liber siente ipit lẽobis
lit ceris uestras ualentine frat̾ dilectasimeꝰ
Haec opera noginta & tria in libris aðcentis
triginta & duobus medictare recolui
Quando haee retractaui. utrũ adhuc essem
aliquos dictaturus ignorans: atqueipsã
eorumr& ractationẽ in libris duobus

Expanded text:
Propter eos qui, cum defenditur Dei gratia, putantes negari liberum arbitrium, sic ipsi defendunt liberum arbitrium ut negent Dei gratiam, asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum cujus titulus est, de Gratia et Libero Arbitrio. Ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos qui hominis liberum arbitrium. CAPUT LXVII. Ad quos Rursus ad eosdem scripsi alterum librum, quem de Correptione et Gratia praenotavi, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quemdam, neminem corripiendum, si Dei praecepta non facit; sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum. Hic liber sic incipit: Lectis litteris vestris, Valentine frater dilectissime. Haec opera nonaginta tria in libris ducentis triginta duobus me dictasse recolui, quando haec retractavi, utrum adhuc essem aliquos eorum retractationem in libris duobus
Abbreviated transcription (Latin):
ut melius esse non possit : Ea quae deb& facit cum haec facit :
si autem bonus homo ess& sialiter ess&: Nunc autem quia
ita est nonest bonus nec hab& in potestate ut bonussit siue
non uidendo qualis esse debeat. Siue uidendo & non ualendo
eẽ Qualem debere esse se Vidit: pęnam istam esseꝗs dubto
Omnis autem poena siustaest peccatipena est. &supplicium
nominatur. Ciautem iniusta penaest quomam poena esse
Nemo ambigit iniustoaliquo dominante homini inpositaest
Porro quiade omni potentia dĩ. &iustitia dubitare dem̃tis est:
iusta haec poena est & propeccato aliquo penditur: Nonenim
quis quam iniustus dominatur. Aut subripere hominem
potuit Vel ut ignorantidõ aut &torquere inuito taquam
inua lidiori uel terrendo uel conturbando ut hominẽ
iniusta poena cruciare : relinquitur Ergo ut haec poena
iusta dedamnatione hominisueniat. Et alio loco ad probare
inquam falsa prouersu terr& inuitus & resistente adque

Expanded text:
ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poena est — quoniam poenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominis ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque
Abbreviated transcription (Latin):
& infirmitates membrorum suorumab&
unde cortidiae tota dicat imitte nobis
debita nra : Inquarto libro cumdicerem
uicem baptismi posse habere pamonem non satis
idoneum posui illius latronis xemplum: Quia
utrum non fuerit baptizatus incertumest:
in libro VINDeuasis aureis & argente is indomo

Expanded text:
 infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra. In quarto libro, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est. In libro septimo de uasis aureis et argenteis in domo
Abbreviated transcription (Latin):
quidem &iam siei sic resterit sps̃ hominis Ut
innullumeius laber&ur ad sensum. Non ideo
tamen non repugnar&. Hocergo quod dictũ ẽ
nullumesse motum aduersus rationem rebellẽ:
Recae accepi potest id nunc agentibus pacificis
domando concupiscentiã carnis. Vta distam
pacem plenissimam¬
Oro inde quodalio loco cumeandem scentiam

Expanded text:
quidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut quidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimProinde quod alio loco, cum eandem sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
& similitudinem nram : huc usque dictatum
librum inperfectum relaqueram: Quod autem
ibi sequitur addendum putaui. Cumeũ r&ractarẽ.
Nec sictamen perf&cis: sed hoc quoque addito inper¬
fectum reliqui Sienim perficissem: saltemdeom¬
nibus operibus & uerbis dĩ quae ad s&tumdiẽ pertineN
dis putassem: In hoc libro eadem notare quae mihi
dis plicent. uel defendere quae aliis non bene
intellecta displicere possunt : superfluum mihi
uis umest: presbiter enim potius ad moneo
Vtilli duodeum libri legantur Quod longepostea¬
ip̃s feci  &ipsis deisto iudic&ur. Hicergosic incipit :
XUIII. De seroone diñ inononat LIBRIDUO: Peridẽ¬
dempus desermonediũ inmnonote secundũ macheũ
uo lumina scripsi : inquorum primo
propterto quod scriptumest. beaci
pacifici qnm ipsi filiidĩ uocabuntur
mouit quomodo dixerim: Nonenim cuiquam
prouenire in hac uita potest ut l& repugnans
legimentis omninononsit in membris quando¬

Expanded text:
et similitudinem nostram. huc usque dictatum et similitudinem nostram. huc usque dictatum librum inperfectum reliqueram. quod autem ibi sequitur, addendum putaui, cum eum retractarem, nec sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito inperfectum reliqui. si enim perfecissem, saltem de omnibus operibus et uerbis dei, quae ad sextum diem pertinent, disputassem. in hoc libro eadem notare, quae mihi displicent, uel defendere, quae aliis non bene intellecta displicere possunt, superfluum mihi uisum est. breuiter enim potius admoneo, ut illi duodecim libri legantur, quos longe postea feci. ex ipsis de isto iudicetur Hic ergo sic incipit: XVIII. DE SERMONE DOMINI IN MONTE LIBRI DVO. Pertempus de sermone domini in monte secundum Matheum duo uolumina scripsi. In quorum primo propter id, quod scriptum est: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabunturmouet, quomodo dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quando
Abbreviated transcription (Latin):
Sed inscripturis &ponendiᷤ ti rocinium meum substantiae
sarainae mole succubuit. & nondum. perfecto uno
libro abeo quem sustinere non poteram labore con¬
quieui sedin hoc opere cummea opusculare tracarẽ.
iste ipse uterat rriperfectus uenit in manus. quem
nequae edideram. &abolere de creueram qum̃
scripsi postea duodecim libros quorumtitulus est
degenesi adlitteram: inquibus quamuis multa
quesita potius quam inuenta uideantur: Tamen
eis iste nulle modo .ẽ. conparandus: Uerum & hunc
postea quamr &ractaui manere uolui uitess & index¬
inquantum & istimo non inutiles rudimentorum
meorum inenuoleandis atque scrutandis diuinisie
eloquiis eiusꝰ qu& itulũ: esse uolui de genesi aelitterã
Inperfectus : inueni quippe eum usquae ad haec
uerba dictatum: pater tamen paterest:
de cfilius aliudest quamfilius : quia & cumdicitur
similitudo patris. Quamquam ostendat Nullam
uerba scripturae rursus consideranda ad quae
tractanda : & dixitds̃ : faciamus hominẽ adimaginẽ

Expanded text:
sed in scripturis exponendis tirocinium meum sub tantae sarcinae mole succubuit, et nondum perfecto uno libro ab eo, quem sustinere non poteram, labore conquieui. sed in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat inperfectus, uenit in manus, quem neque edideram et abolere decreueram, quoniam scripsi postea duodecim libros, quorum titulus est: de Genesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaesita potius quam inuenta uideantur, tamen eis iste nullo modo est conparandus. uerum et hunc posteaquam retractaui, manere uolui, ut esset index, quantum existimo, non inutilis rudimentorum meorum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, eiusque titulum esse uolui: de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad haec uerba dictatum: pater tamen pater est, nec filius aliud est quam filius, quia et cum dicitur similitudo patris, quamquam ostendat nullam uerba scripturae rursus consideranda atque tractanda: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
non potest. &ide o facit contra praecepta iustitiae.
am hocita peccatumest. Vt sit &iam poena peccati:
Qua propter pec tatum sine uoluntate esse
non posse uerissimum est: Item quae defintio
peccati quadiximus : peccatumest uoluntas r&inen di
uel consequendi Quodiustitia u&at. & unde liberũ ẽ
abstinere: Propterea uerumost. quiato definitũ ẽ

Expanded text:
non potest et ideo facit contra praecepta iustitiae, iam hoc ita peccatum est, ut sit etiam poena peccati. quapropter peccatum sine uoluntate esse non posse uerissimum est. Itemque definitio peccati, qua diximus: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi, quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere, propterea uerum est, quia id definitum e
Abbreviated transcription (Latin):
mea opuscula nominatur. Quiprimo ratioci nationũ
Contortione Ad quae breuitate. si cobscurus est ut fatiga
culegitur &iam intentionẽ meã. uix quae intellegatura me
ipso De quae cogitans nihil aliud quã animos hominum.
in quadã argum̃tatione eiusdẽ libridxi Necesse in eo
qumihil diseit discplina potest. Pteq̃ Nalio loco dhci

Expanded text:
mea opuscula nominatur. qui primo ratiocinationum contortione atque breuitate sic obscurus est, ut fatiget, cum legitur, etiam intentionem meam uixque intellegatur a me ipso. Denique cogitans nihil aliud quam animos hominum in quadam argumentatione eiusdem libri dixi: nec esse in eo, qui nihil discit, disciplina potest; itemque alio loco di
Abbreviated transcription (Latin):
seperul diss ios &l dor unde inellegi ditur alam eurũ⁊ srer̃ posse
Ani sop rtuonẽ quie nonlocis sedicor poralit̃ iuncta fueraꝰ
Qudst &uũ quodidxxi anmna sicar&l corpore. In hoc mundo

Expanded text:
separant inter uos et deum. unde intellegi datur etiam earum rerum posse dici separationem, quae non locis. sed incorporaliter iuncta fuerant. Quid sit etiam, quod dixi: anima si caret corpore, in hoc mundo
Abbreviated transcription (Latin):
quoduuilt : sed siuincitur concupiscentiae consentituolens.
lideo non facit Hisi quoduult liber scilic& iustitiae
seruusꝰ quae peccati & illud qđ in parublis dicitur
originale peccatum Cum ad huc nonutantur arbitrio
uoluntatis. Non absorde uocatur &iam uoluntarium :
quia & primaͥ hominis mala uoluntate contractum factũ ẽ
Quodam modum hereditarium: nonitaquae falsumest
quod dixi us quae adeo peccatõ uoluntarium malumest
Vtnullamodo sit peccatum si nonsit uoluntarium: Peo
gratiadĩ non solum reatus omnium pra&eritorum
soluitur in omnibus qui baptizantur in xp̃o quod futt
spũ regenerationis : Verum &iam ingrandibus uoluntas
ipsa sanatur. & praeparatur adño quod fit spũ fidei &
caritatis: Alio loco quod dixi dedño iliũxp̃o. Nihil
egitiu sedomnia suadendo & monendo: Non mihi occur¬
rerat quod uendentes &ementes flagellando e hecit

Expanded text:
quod uult, sed, si uincitur, concupiscentiae consentit uolens, quod uult, sed, si uincitur, concupiscentiae consentit uolens, et ideo non facit nisi quod uult, liber scilicet iustitiae seruusque peccati. et illud, quod in paruulis dicitur originale peccatum, cum adhuc non utantur arbitrio uoluntatis, non absurde uocatur etiam uolun- . tarium, quia ex prima hominis mala uoluntate contractum factum est quodam modo hereditarium. non itaque falsum est, quod dixi: usque adeo peccatum uoluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. ideo gratia dei non solum reatus omnium praeteritorum soluitur in omnibus, qui baptizantur in Christo, quod fit spiritu regenerationis, uerum etiam in grandibus uoluntas ipsa sanatur et praeparatur a domino, quod fit spiritu fidei et caritatis. Alio loco quod dixi de domino Iesu Christo: nihil egit ui, sed omnia suadendo et monendo, non mihi occurrerat, quod uendentes et ementes flagellando eiecit
Abbreviated transcription (Latin):
rexerit in sp̃inuiuificantẽ : Quia iam &iam spĩtale
erit. Illudautem quod primum fuit quã nuis non mo¬
riturum. Hisi homo petcass&. tamen animale factũest
Hoce st in animã uiuentem : & alibiusque adeo in quã
peccatum uoluntarium malumest : ut nullumodo
sit peccatum. Sinonsit uoluntarium: potest uideri
falsa haec definitio: sedsi diligenter discutiatur inue¬
ni&ur esse uerissima : Peccatum quippe illud cogitandũ ẽ
Quad tantum modo peccatum est : Non quod est&iam
pena peccati. sicut superius ostendi cumquedam
cumme morarem & libro tertio delibero arbitrio
Quamuis &illa quae non in merito nonuoluntaria
peccata dicuntur. Quiauel anescientibus uela coastis
perp&rantur . non omnimodo possunt sine uolunta te
commita: Qmm & ille quipeccat ignorans uoluntate¬
Vtique peccit. quod cumfaciendum nonsit: prtat esse faciendũ:
&ille qui non cupiscente aduersus spm carne non eaquae
uult facit. Concupiscit quidẽ nolens &ideo non facit

Expanded text:
rexerit in spiritum uiuificantem, quia iam etiam spiritale erit. illud autem, quod primum fuit quamuis non moriturum, nisi homo peccasset, tamen animale factum est, hoc est in animam uiuentem. Et alibi: usque adeo, inquam, peccatum uoluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. potest uideri falsa haec definitio, sed, si diligenter discutiatur, inuenietur esse uerissima. peccatum quippe illud cogitandum est, quod tantummodo peccatum est, non quod est etiam poena peccati, sicut superius ostendi, cum quaedam commemorarem ex libro tertio de libero arbitrio, quamuis et illa, quae non inmerito non uoluntaria peccata dicuntur, quia uel a nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntateutique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit quidem nolens et ideo non facit
Abbreviated transcription (Latin):
contra duas naturas manicheorum. liber hicloquitur:
In hoc libro quodã locosit in quamtibi manifestum
atque perceptum. Nullum errorem in relegione
esse potiusse. Sianima prodõ suo non colerst anim̃a
aut corpus. Aut fantas matasua : Hic animam pro
uniuersa creatura incorporali posui. Nonloquens
more scripturarum. Que animam quando nontrans¬
lato uerbo utuntur Neiscioutrum uellint intellegi

Expanded text:
contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur. In hoc libro quodam loco: sit, inquam, tibi manifestum atque perceptum nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro deo suo non coleret animam aut corpus aut fantasmata sua. hic animam pro uniuersa creatura incorporali posui non loquens more scripturarum, quae animam, quando non translato uerbo utuntur, nescio utrum uelint intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
quod tantũ modo peccatumest: Non quod & iampena
peccati Nam quando taleest utidem sit & pena
peccati. quantumest quodual& uoluntas subdomi¬
nante cupiditate nisi forte sipiaest Vtor& auxiliũ
intantum enim liberaest. inquantum liberata est:
&intantum appellatur uoluntas: Alio quintota
cupiditas . quam uoluntas propriae nancupꝰ ndaost.
que nonest. sicut manichei despiunt aliene naturae

Expanded text:
quod tantummodo peccatum est, non quod est etiam poena peccati. Nam quando tale est ut idem sit et poena peccati, quantum est quod valet voluntas sub dominante cupiditate, nisi forte si pia est, ut oret auxilium? In tantum enim libera est, quia in tantum liberata est, et in tantum appellatur voluntas. Alioquin tutius cupiditas quam voluntas proprie nuncupanda est: quae non est, sicut Manichaei desipiunt, alienae naturae
Abbreviated transcription (Latin):
mihi decaesarea renatus monachus mirtquibus
egolectis : rerponsione meaquattuor reddidi
unum adrenatum monachum alterum ad praes¬
biterum p&rum: & duos ad eundem uictorẽ:
sed ad p&rum quamuis habeat libriprolixitatẽ :

Expanded text:
mihi de Caesarea Renatus monachus misit. quibus ego lectis responsione mea quattuor reddidi, unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum et duos ad eundem Victorem. sed ad Petrum quamuis habeat libri prolixitate
Abbreviated transcription (Latin):
Iam in illa possessione consistere : merito quaeritur :
iamenim corpore quidẽ corruptibili quoanima¬
ad gra batur &utisunt: sed ad huc & pectant enim

Expanded text:
iam in illa possessione consistere, merito quaeritur. iam enim corpore quidem corruptibili, quo anima grauatur, exuti sunt, sed adhuc expectant eti
Abbreviated transcription (Latin):
pater samuhelis : sed sacerdos non fuit: Nec ita
infiliis ut eum ipse genuerit a aron stel
sicut omnes illius populi dicuntur filii ista hel
Hocopus sic incipit: glorionssimam ciuitatẽ di:¬
nterhare orosti cinus dã yspani praesbiteri
Consucatieni depriscilu nistis & dequbus dam
omginis sensibus quos catholica fides in probat
Quanta potui breuitate acperspicuitate respondi
Cuius opusculititulus est. adorosium contra priscilia¬
nistas &origenistas : & ipsaenim consulatio : responsioni
meae a capite adiunctaest. Hicliber sic incipit:
res pondi tibi quaerenti dilectissimae fili orosi. .lxXI.

Expanded text:
pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic incipit: Gloriosissimam ciuitatem dnter haec Orosi cuiusdam Hispani presbyteri consultationi de Priscilianistis et de quibusdam Origenis sensibus, quos catholica fides inprobat, quanta potui breuitate ac perspicuitate respondi. cuius opusculi titulus est: ad Orosium contra Priscilianistas et Origenistas. et ipsa enim consultatio responsioni meae a capite adiuncta est. Hic liber sic incipit: Respondere tibi quaerenti, dilectissime fili Orosi. CAPVT LXXI.
Abbreviated transcription (Latin):
multo melus & conuentius & posui in aluis poste¬
rioribus sermonibus meis quod &iam hic r&&ere
longumest: Ahoc autem istõibi perducitur sensus:
Vteorum sit iustitia maior quamscribarum & pharis¬
eorum. Quidicunt & faciunt: Describis quippe
& pharis eis : alio loco ipse dñs Ait : Dicunt enim
& non faciunt : illud&iam melius intell&imus
Postea . quod scriptumest. Qui irascitur fratrisuo:
codices enim graece non habent sine causa
Sicut hic positumest : quamuis idem ipsesit
sensus : illudenim diximus intuendum quod sit

Expanded text:
melius et conuenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis 20 alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irascitur fratri suo. codices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
nouerant uerũ cuius simile appellabant uerisimile. ilq ipsũ
ueri simile appellaui falsũ : Quod ed ad probabant duas ob
causas non recte dictumest. uel quod falsũ ess& uod aliquo
modo ess & simile alicuius ueri : quia ingenere suo & hoc uerũest
uel quod ad ꝓbent ista falsa que uocabant ueri similia cũ illi
niladproburent & ad firmarẽt Nsihil ad probare
sapientẽ : sed quia hoc ipsum uerisimile eciã probabilenun¬
cupabant : hinc factũ est ut deillis dicerẽ : laus quoque ipsa
quaplatonẽ uel platonicus. seuachademices philosophos
tantũ &tulit Quantum epsos homines nonoportuit.

Expanded text:
nouerant uerum, cuius simile appellabant uerisimile, idque ipsum ueri- 15 simile appellaui falsum, quod adprobabant, duas ob causas non recte dictum est, uel quod falsum esset, quod aliquo modo esset simile alicuius ueri, quia in genere suo et hoc uerum est, uel quod adprobabant ista falsa, quae uocabant uerisimilia, cum illi nihil adprobarent et adfirmarent nihil adprobare sapientem. sed quia hoc ipsum uerisimile etiam probabile nuncupabant, hinc factum est, ut de illis dicerem. laus quoque ipsa, qua Platonem uel Platonicos seu Academicos philosophos tantum extuli. quantum inpios homines non oportuit
Abbreviated transcription (Latin):
faciatis. adeos pertinere qui sublegesunt. Nondum
subgratia: adhucenim non intell&x eram Haec uerba
& illis qui subgratia sunt non sublege Propterea
conuenire : quia & ipsi concupiscentias carnis contra
quas spũ concupescunt Quamuiseis non consentiant᷑.
Nollent tamenillas habere si possent: nõnideo noñq¬
cumquae uolunt faciunt. quia uolunt eis carere :
nec possunt : Tuncenim eas non habebunt. quando
nec coruptibilem carnem : Hic liber sic incipit : causa
propter quam scribit a posł ad galatas haecest :
V pistulae quoquae adromanos sicut adgalatas
xpositionẽ susceperam. sed huius operis
siperficer&ur : plures libri erant futuri:
quorum unum in lusa disputatione ipsius

Expanded text:
fsub gratia. Adhuc enim non intellexeram haec verba et illis qui sub gratia sunt, non sub Lege, propterea convenire, quia et ipsi concupiscentias carnis, contra quas spiritu concupiscunt, quamvis eis non consentiant, nollent tamen ullas habere si possent. Et ideo non quaecumque volunt faciunt, quia volunt eis carere, nec possunt. nec corruptibilem carnem. Hic liber sic incipit: Causa, propter quam scribit apostolus a l Galatas, haec est., LIBER VNVS. Epistulae quoque ad Romanos sicut ad Galatas expositionem susceperam. sed huius operis, si perficeretur, plures libri erant futuri, quorum unum in sola disputatione ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
quae locutionẽ dixi esse similimei Quodin condi¬
tionecreaturae. Pos tea quamdicitur & sicẽ
factũ additur & fecit ds̃ no nõnimodo simile hoce idẽ
minuid& ur: deniquae ibi &iam sensus lata i hieso la
locut io est:
Hocopus sicincipit: locutiones seripturarum:
XXXI. Quae srionum Breriun
Yodein tempore scripsi &iam libros quaestionum
delibris eisdem diuinis septem : quosideo. Quos
ideo appellare sicuolui quia quaeibi edisputantur

Expanded text:
que locutionem dixi esse similem ei quod in conditione creaturae: posteaquam dicitur, Et sic est factum, additur, et fecit Deus ; non omni modo simile hoc eidem mihi videtur. Denique ibi etiam sensus latet; hic sola locutio est. Hoc opus sic incipit: Locutiones Scripturarum. LXXXI. QVAESTIONVM LIBRI VII. Eodem tempore scripsi etiam libros quaestionum de libris eisdem diuinis septem, quos ideo appellare sic uolui, quia, quae ibi disputantur
Abbreviated transcription (Latin):
nlibrum redactas: fratrum diligentia quieas
infrontibus codicis esse noluerunt: adiuuans
ergo aliquid: nisi quodipsam epistolam quam
legebamus Quando ista dictaui non diligent̃
& grȩco habebamus inter pra& atam:
Hicliber sic incipit: duo decim tribubus quȩ sunt
indis persione salute IUTIII
De peccactorum meritis  kemissione.¬
Adoraꝵ cellinum. Lion gres
enit &iam neceritas quae mecogeret

Expanded text:
in librum redactas fratrum diligentia, qui eas in librum redactas fratrum diligentia, qui eas in frontibus codicis esse noluerunt. Adjuvant ergo aliquid, nisi quod ipsam Epistolam, quam legebamus quando ista dictavi, non diligenter ex graeco habebamus interpretatam. Hic liber sic incipit: Duodecim tribubus quae sunt in dispersione, salutem. CAPUT XXXIII. De Peccatorum Meritis et Remissione,ad Marcellinum libri tres. Venit etiam n
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Quinta defilio dĩ secundum salo monem
S&ta deiona proph&a: inquarum secunda
quod dixi. salus relȩgionis huius perquã solam
uera salus uera uera citerq: quae promittitur
Nullium quam de fuit quidignus fuit. & cuidefuit
dignus Non fuit: nonita dixi tamquam & meritis
suis quis quae dignus fuerit: sed quemã modũ
ait apostolus non &operibus sed & uocante
dictumesse mauor serui & minori: quã uoca¬
tionem : adĩ pnopositum asserit pertinere:
Vndedicit : nonsecundum opera nostra: sed secundũ
suum propositum & gratiam: unde itemdicit:
scimus quia dili gentibus dm̃ : omnia cooperantur
inbonumhis quisecundum propositum uocati
t:. Dequauocatione ait: Vt dignos uos
habeat uocatione sua scã : Hic liber post
epistalam quae post modum
a capite addita
est : sic incipit : mouit quosdam & requirunt.
nter opus culamea repperi & posititionẽ
aepistalae ia cobi: qua mr&ractans. aduerti
annotationes potius & positorum qorundam
eius locorum

Expanded text:
uobis, quinta de filio dei secundum Salomonem, sexta de Iona propheta. In quarum secunda quod dixi: salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et cui defuit, dignus non fuit, non ita dixi, tamquam ex meritis suis quisque dignus fuerit, sed quemadmodum ait apostolus non ex operibus, sed ex uocante dictum esse: maior seruiet minori, quam uocationem ad dei propositum asserit pertinere. unde dicit: non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam; unde item dicit: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua sancta. Hic liber post epistulam, quae postmodum a capite addita est, sic incipit: Mouet quosdam, et requirunt. Inter opuscula mea repperi expositionem epistulae Iacobi, quam retractans aduerti annotationes potius expositorum quorundam eius locorum
Abbreviated transcription (Latin):
lam superius in probaui: essent enim profecto
cognationes & affinitatis &iam siorigina linullo
&tente peccato: sine morte crescere & multi¬
plicar&ur genus humanum: Ac perhoc aliter
soluenda quaestioest. quur dñs praeceperit
diligendos inimicus. cumalio loco praecipiat
odio habendos & parentes & filias. non sicuthic
soluta est: Sed sicut eam posterius saepae
soluimus Idest ut diligamus inimicos lu ͤrandos
regnodĩ. & oderimus ininiquis simpe diunt

Expanded text:
am superius inprobaui. essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. ac per hoc aliter soluenda quaestio est, cur dominus praeceperit diligendos inimicos, cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios, non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dei et oderimus in propinquis, si inpediunt
Abbreviated transcription (Latin):
finem libri huius dixi. rationales & intellectuales Numeri
beatarum animarum adquae scãrum. legem ipsamdĩ
sine qua folium de arbore non cadit. & cui nostrica pilli
numeratis unt . nulla interposita natura &cipientes ad quȩ

Expanded text:
finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque
Abbreviated transcription (Latin):
nomen Accepit: Alio loco intende igitur inqua haec
quaesecuntur diligenter. & piae quantum pote s
tiles enim adiuatds̃: qđ nonita intelle gendumest
Quasitantum modo tales ad iub&. Cumeliã adiub&
nontales utsint tiles. Io est utclligenter & piae quaerats
Talesutem adiubat utinienunt: Item qͦue alibrdeinde
inquam iamerit consequens. ut post mortem corpo¬
ralem quamdebemus primo peccato. tempore suo
atque ordine suo Hoc corpus restituatur pristinae
stabilititi : quod sic accipiendum est. quia & iampristina
stabilitas gorporis quam peccando amisimus. habebat
tantam felicitatemVit in de fectum non uergerłt
senectutis : Huic ergo p̃istinȩ stabilitati restitu&ur
Hoccorpus in resureccione mortuorum: Seda bebit
amplius ut nec alimentis temporalibus sustent&ur
Sedadsuffitientiam Viuific&ur solospũ : cumresur

Expanded text:
nomen accepit. Alio loco: intende igitur, inquam, in haec, nomen accepit. Alio loco: intende igitur, inquam, in haec, quae secuntur, diligenter et pie, quantum potes; tales enim adiuuat deus. quod non ita intellegendum est, quasi tantummodo tales adiuuet, cum etiam adiuuet non tales, ut sint tales, id est ut diligenter et pie quaerant; tales autem adiuuat, ut inueniant. itemque alibi: deinde, inquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati. quod sic accipiendum est, quia etiam pristina stabilitas corporis, quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, ut in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed habebit amplius, ut nec alimentis temporalibus sustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum resur
Abbreviated transcription (Latin):
Neciane scumus in cogitationibus nr̃is. & ꝑfestarele¬
gio est : creaturam quippe uno nomine utrum quȩ
idest sp̃italem corporalem s que significaui restat
quo dibidixi aut fantas mata sua. Propter quod hie
dei neceua nescimus incogitationibus nr̃is. Item qđ
dixi eaest nostris temporibus xp̃iana rolegio quã
cognoscere acsequi securissi ma & certissima salusest:
secundum hoc nomen ditume st. non secundum ipsã
rem cuius hoc nomenest. Nam res ipsa quae nunc
xp̃iana relegio nuncupatur. Erat &aput antiquas.
necdefuit abinitio generis humam quousiqua exp̃s
uenr& incirne. Vnde uera relegio quae iam
erat coepit appellari xp̃iana. Cumenim eumpost
resurreccione m ascensionemꝥ quae in caelum
cocpisent apostoli predicare & plurimi crederes
Pimum aput anchiochim sicut scriptumest appel¬
ltasunt discipuli xpiani. Propterea dixi haec
nr̃is temporibus xp̃una relegio non quia priorib
temporibus non fuit: Sed quia posterioribus Hoc

Expanded text:
euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. creaturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec euanescamus in cogitationibus nostris. Item quod dixi: ea est nostris temporibus Christiana religio, quam cognoscere ac sequi securissima et certissima salus est, secundum hoc nomen dictum est, non secundum ipsam rem, cuius hoc nomen est. nam res ipsa, quae nunc Christiana religio nuncupatur, erat et apud antiquos nec defuit ab initio generis humani, quousque Christus ueniret in carne, unde uera religio, quae iam erat, coepit appellari Christiana. cum enim eum post resurrectionem ascensionemque in caelum coepissent apostoli praedicare et plurimi crederent, primum apud Antiochiam, sicut scriptum est, appellati sunt discipuli Christiani. propterea dixi: haec est nostris temporibus Christiana religio, non quia prioribus temporibus non fuit, sed quia posterioribus hoc
Abbreviated transcription (Latin):
catholicis priscilianistas sedebere simulare:
uteorum latebras pen&rarent: quodegosier
prohuibens hunc librum condidi: Hiclibersio
incipttꝰ multa mihi legendi misisti LXXUII
Corit radua saepist ol aspel acuano rum
equntur
libri quattuor quos contra
duas aepistalas Pelagianorum
&cepm romanae aeclesiae bonifaciũ
scripsi : Quia cuminmanus eius ueninenđ
ip semihi eas miserat inueniens in illis calãm¬
osae interpositum nomen meum: Hocopus
commetnoraui uenerunt &iam inmanu trãs
in quibus comperi illa quae & eis de sorpsena e

Expanded text:
catholicis Priscilianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. quod ego fieri prohibens hunc librum condidi. Hic liber sic incipit: Multa mihi legenda misisti. CAPVT LXXXVII. CONTRA DVAS EPISTVLAS PELAGIANORVM Secuntur libri quattuor, quos contra duas epistulas Pelagianorum ad episcopum Romanae ecclesiae Bonifatium scripsi, quia, cum in manus eius uenissent, ipse mihi eas miserat inueniens in illis calumniose interpositum nomen meum. Hoc opus commemoraui, . uenerunt etiam in manus nostras, in quibus comperi illa, quae ex eis decerpsera
Abbreviated transcription (Latin):
& paruoli quihoc adhuc uelle non possunt. Alio loco
cum mira cula cammemorassem que dñs iłis fecit Cũ hic
ess& in carne : adiunexi dicens: quur inquiẽs ista
modo nonfiunt & adquȩ respondi: quia non moueroi
nisi mira essent: si autẽ solida essent : Mira nonessent :
Hoc autem dixi. quia nontanta ne comnia modo. Nonquia
nulla fiunt &iam modo: Infine autem libri Sed
qum̃ sermo istes noster inquam multo processit
longius quamputabam : Hicfinem libro faciamus
in quo memineris uolo Nondumme manicheas
coepisse refellere : & illas nugas nondum inuasisse
Neque deipsa catholica magnum. aliquid aperu¬
isse. sed uoluisse tantũ modo eruere tibi si possem falsa

Expanded text:
et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? Alio loco, et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? Alio loco, cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster, inquam, multo plongius quam putabam, hic finem libro faciamus: in quo memineris uolo nondum me Manichaeos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, falsa
Abbreviated transcription (Latin):
stultam & sapientem Hullam mediam recipiat
affeccionem: sedillud ibi dictumest. Vbideprimo
homine querebatur utrum sapiens fuerit factus
anstultus An neutrum: qnm̃ nullamodo stultum
dicere poteramus Quisine uitio factus est: cums it
stultitia magnum uitium: & sapientem quo modo
diceremus quipotuit seduci. non satis appare  ꝓbit:
Heohue ad conpendium dicere uolui. quas iueronatusa
Humana pra&er stultitiam & sapientiam Nullam
mediam reciput affeccionem: intuebar quippe&iã
paruulos quos lic& confiteamur trahere originale
peccatum : Tamen nec sapientes nec stultos possumus
propriae dicere nondum utentes libero arbitrio
seu bene scu male: Nuncautem autsa pientes aut
stultos esse omnes homines dixi. eos uolens intellegi
qui iam ratione utuntur. quadis cernuntꝰ a pecoribus ut
homines sint: Sicut dicimus beatos esse omnes
homines uelleinum quid enim in hac sententia tam
uera adque manifesta m&uimus Ne intellegantꝰ

Expanded text:
stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur
Abbreviated transcription (Latin):
quidelegera ds̃ in non dumnato cuidixit seruiturĩ
esse maior Etquid inodem maiore similiter
Nondum nato reprobauerit. De quibus propter
hoc commemoratur quamuis longe postea
prolatum proph&icum testimonium. iacobdil&i
esau autem odio habui Ad hoc perduxi ratioriationẽ
ut dicerẽ : nonergo elegit dr̃ opera cuus quam
inprae scientia. quae ipse daturus est : Sedfidẽ elegit
in praescientu. utquemsibi crediturumͤ praesciuit:
ipsum
aeciam
a &ernam uitam consequaer&ur: Nondũ
diligentius quaesi ueram Nec ad huc inueneram
electio gratiae : Dequa idẽ dicit apostolus:
reliquiae
pereleccionem gratiae factae sunt : Quae

Expanded text:
quid elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus opera cuiusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia, ut, quem sibi crediturum praesciuit, ipsum etiam aeternam uitam consequeretur, nondum diligentius quaesiueram nec adhuc inueneramelectio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae
Abbreviated transcription (Latin):
Io dẽ cempore presbiterumei contra fartunatum
quendam manicheorum presbiterum disputaui.
Iquiplurimum temporis aput hipponem uixerat.
Seduxeratq qua tdem multos. ut pereos ibieum

Expanded text:
Eodem tempore presbyterii mei contra Fortunatum quendam, Manicheorum presbyterum, disputaui, qui plurimum temporis apud Hipponem uixerat seduxeratque tam multos, ut per eos ibi eum
Abbreviated transcription (Latin):
multa autem inscripturis scĩs obscura cognito
locutionis genere dilucescunt : propter quod
cognorcenda sunt adem genera locutionũ
Ubisententiae patent : Vt&iam ubilatent
cognitio ipsa succurat : ẽas quae intentioni praesentis

Expanded text:
multa autem in scripturis sanctis obscura cognito locutionis genere dilucescunt. propter quod cognoscenda sunt eadem genera locutionum, ubi sententiae patent, ut etiam, ubi latent, cognitio ipsa succurrat easque intentioni praesentes
Abbreviated transcription (Latin):
quis ps̃ est percorpus taleuideatur: sedeam poste a quaesti¬
onem sane dificillimam: in nouissimo idest ipuico simo
& secundo libro deciuitate dĩ satis quantum arbitror
& plicaui: inueni &iant in quodamnr̃o codice in quo&iste
liberesNuoddam communiturium a mefactum
decrẽ adepm̃ siccensem furtunatianumꝰ quod inopus¬
culorum meorum indiculo nec inter libros nec inter
epistolas est notatum:
Hicliber sic incipit :ͥ memor
debiti: illud autem :
Liper unus
enit &iam
tunc in manus meas quida m
liber pelagii : ubi homines naturam
contra dĩ gratiã Quaiustificatur
impius & qua xp̃ini sumus : quanta potuit
argumentatione defendit: Hibrumergo
quo ihiuic respondi defendens gratiam. Non contra
naturam sed per quamnatura liberatur & regitur:
denatura & gratia Huncupaui : in quo uerba quaed ã
quae uelud xystiro maniepĩ & martiris pelagius posuit:
itadefendi tamquam reuera eiusdem xystiessent :
denimputaueram: sed postea legi seeti philo sophi esse.

Expanded text:
us est, per corpus tale uideatur; sed eam postea quaestionem sane difficillimam in nouissimo, id est in uicensimo et secundo libro de ciuitate dei, satis, quantum arbitror, explicaui. inueni etiam in quodam nostro codice, in quo et iste liber est, quoddam commonitorium a me factum de hac re ad episcopum Siccensem Fortunatianum, quod in opusculorum meorum indiculo nec inter libros nec inter epistulas est notatum. Hic liber sic incipit: Memor debiti, illud autem: LIBER VNVS. Venit etiam tunc in manus meas quidam liber Pelagi ubi hominis naturam contra dei gratiam, qua iustificatur inpius et qua Christiani sumus, quanta potuit argumentatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, De natura et gratia nuncupaui. in quo uerba quaedam, quae uelut Xysti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita defendi, tamquam re uerba eiusdem Xysti essent — id enim putaueram —, sed postea legi Sexti philosophi esse,
Abbreviated transcription (Latin):
lentes secundum suȩ impi&atis errorem. Manichei
enimsunt . in mutabilem quandã & dõ coa&ernam
introducere naturã mali : Degratia uerodĩ qua suos
electos sic prae distinauit lteorũ quiiam in eis utuntur
libero arbitrio ipse &iam prȩpar& uoluntates. Nihil
in his libris dsputatum est. propterhoc propositã ques

Expanded text:
lentes secundum suae inpietatis errorem — Manichei enim sunt — inmutabilem quandam et deo coaeternam introducere naturam mali. de gratia uero dei, qua suos electos sic praedestinauit, ut eorum, qui iam in eis utuntur libero arbitrio, ipse etiam praeparet uoluntates, nihil in his libris disputatum est propter hoc proposita quaes
Abbreviated transcription (Latin):
animae. &abius desengentia ia cori apłi.
cripsi&iam duos libros ad presbiterum hieroni¬
mum sedentem in bedlemo unumdeorigine
animȩ Hominis: alterum desequentia apostoli

Expanded text:
ANIMAE ET ALIVS DE SENTENTIA IACOBI. Scripsi etiam duos libros ad presbyterum Hieronymum sedentem in Bethlem, unum de origine animae hominis, alterum de sententia apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
nemo tamperfectae iustitiae in hacuita uel fuerit
uelsit uel futurus sit : quae siuit enim quomodo
dixerimposse fierreuius reidesit &emplum: propt̃
hanceius in quisitionẽ. scripsi librum cuius est
titulus despũ & littera: pertractans apostolicã¬

Expanded text:
nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit uel sit uel futurus sit. quaesiuit enim, quomodo dixerim posse fieri, cuius rei desit exemplum. propter hanc eius inquisitionem scripsi librum, cuius est itu et littera, pertractans apostolica
Abbreviated transcription (Latin):
preualeatis conpraehendere cumomnibus scĩs.
quaesit latitudo & longitudo. & altitudo & pro¬
fundõ & quae sint quinque uirgines st ultae
quaeue sapientes : & quae sint tenebrae & teri¬
ores: & quo modo intellegendumsit uerbum
caro factumest: Egoautem intuens supradictã
heresem nouã in imicã gratia edĩs extã mihi ꝓposui
q uestionem degratia testamenti noui : doquadirputans
inter posita & positione psalmi uice simi primi
uncuius capite scriptumest quod dñs &clamauit incruce
Quo dille amicur in primis mihi proposut xponendum
rtimailla quinque dissoluni: Non hoc ordine quoerit
proposita. sed sicutmihi dimerenti degritia out
testamenti tamquamsuis locis congruenter occun
rene potuerunt : Hicliber sicincipit: qumn quem posusti tetu
dquem scripiram tres libros quorumt itulus e
Diligenter disputitur &iam debaptis mo
paruulorum : rescripsitmihi sefuisse pormotũ
quod dixerim fieriposse utrithomo sine peccato
Si uoluntas eius non desit ope ahuuante diumna quãuis

Expanded text:
praeualeatis conprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et prof undum; et quae sint quinque uirgines stultae quaeue sapientes; et quae sint tenebrae exteriores; et quomodo intellegendum sit: uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine, quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui testamenti tamrere potuerunt. Hic liber sic incipit: « Quinque mihi proposuisti d quem scripseram tres libros, quorum titulus esdiliparuulorum, rescripsit mihi se fuisse permotum, quod dixerim fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
nonuidetur appellareͥ testamentu mu&us
nisi quod datumest in monte sinaine oquod
dixi de temporum historia scm̃ ambrosium
soluisse quaestiont᷑ mutamquam co&tanei
fuerint plato & hieremiasime fe fellit menioria :
Nam quidille dehacre ep̃s dixerit in libnomius
legitur. quem desa eramentis siue dephilo sophia
scripsit : Hocopus sicincip̃: sunt p̃cẽpta quaedam :
XXXI. cononapancemdonati aliari duo
unt duo librimet quorum titulus enst
contra partemdonati Quorum
in libro primo dixi non mihi placere
Vllius saecularis potestatis inp&u
sis maticos ad commumonem uehe¬
imenter artari Q uere mi hi

Expanded text:
non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt praecepta quaedam. CAPVT XXXI. CONTRA PARTEM DONATI LIBRI DVO. Sunt duo libri mei, quorum titulus est: contra partem Donati. Quorum in libro primo dixi non mihi placere ullius. saecularis potestatis inpetu scismaticos ad communionem uehementer artari. et uere mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Liper unus.
iber denatura boni aduersus manicheas est.
ubi ostenditur naturam in commutabilem dm̃eẽ
ac summum bonum: adque ab illo essec& eras

Expanded text:
LIBER VNVS. Liber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras
Abbreviated transcription (Latin):
dari meraoriae : curtitulum in posuram moni¬
tio donatistarum de maximianistis.
Hic liber sic inoipit: quicum quae caldmniis homi¬
num &criminationibus mouemini UI
eride in tempus accedit mihi iti quadã
disputatione necessitas: ut dediui¬
natione. dae monum libellum.¬
Scriberẽ : cuius titulus iste ipseest: in eius autem
quodam loco ubidixi. demones aliquando & ho¬
minum dispositionis nonsolum uoce prolatas
uerum &iam cogiatione conceptas. cũ signa
quaedam x animo & primuntur. in corpore
tota facillitate perdiscere: remdixi. Ecultissimã
audaciorg asse ueratione quam debui: namper¬
uenire ista ad notitiam demonum. per non nulla
&iam & perimenta conpertumes: Sedutrũ
signa quae damdentur &corpore cogitantium
illis sensibilianos autem latentia analia ui.
& ea spĩtali ista cognoscant : aut difficillime
potest ab hominibus aut omnino non potest
nueniri Hic liber sicincipit: quodam che
in diebus scis octauarum. TUnI¬

Expanded text:
dari memoriae, cui titulum inposui: admonitio Donatistarum de Maximianistis. Hic liber sic incipit: Quicumque calumniis hominum et criminationibus mouemini. CAPVT LVI. Per idem tempus accidit mihi in quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellumscriberem, cuius titulus iste ipse est. In eius autem quodam loco, ubi dixi: daemones aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas uerum etiam cogitatione conceptas, cum signa quaedam ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscere, rem dixi occultissimam audaciore asseueratione, quam debui; nam peruenire ista ad notitiam daemonum per nonnulla etiam experimenta conpertum est. sed utrum signa quaedam dentur ex corpore cogitantium illis sensibilia, nos autem latentia, an alia ui et ea spiritali ista cognoscant, aut difficillime potest ab hominibus aut omnino non potest inueniri. Hic liber sic incipit: Quodam die in diebus sanctis octauarum