comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
la non solum fugȩ. sed ne noctis fit mentio:
quia nimirũ quos ob peccatoꝵ tenebras olim
ꝑsecutores reliquit. ipsos oblucẽ fid̃i tandẽ se
querentes reuisit. Qđ dãpnato licet hero¬
de. ioseph timore archelai filii eius in iude¬
am ubi metropoly habebat ire formidaif.
monente angło in nazareth galileȩ sece¬
dit: ultima p̃sentis eccłiȩ tẽpora designat:
quando ꝓ ea quȩ nunc est unusaligentẽ illtꝰ
cecitate. qua xp̃ianos in quantũ ualet
ꝑsequi ñ desistit. acrior in quibusdã antixp̃i
ꝑsecutio consurget: & quidẽ plurimis ad
ỹdicationẽ enoch & heliȩ a ꝑfidia conu̾sis:
sed cȩtis ad instinctũ antixp̃i tota intenti¬
one contra fide dimicantib. Pars gͥ iudeȩ
in qua regnabat archelaus: ꝑfidos antixp̃i
sequaces ostendit. Porro nararet h galileȩ
transmigratio: nazareth flos aut uir-¬
gultũ eius int̃pretatur: qr nimirũ sc̃a
ȩccłia quo ardentiore desidio ab his quȩ in

Expanded text:
la non solum fugae, sed nec noctis fit mentio: la non solum fugae, sed nec noctis fit mentio: quia nimirum quos ob peccatorum tenebras olim persecutores reliquit, ipsos ob lucem fidei tandem se quaerentes revisit. Quod damnato licet Herode Joseph timore Archelai filii ejus in Judaeam, ubi metropolim habebat, ire formidans, monente angelo in Nazareth Galilaeae secedit, ultima praesentis Ecclesiae tempora designat, quando pro ea quae nunc est universali gentis illius caecitate, qua Christianos in quantum valet persequi non desistit, acrior in quibusdam Antichristi persecutio consurget. Et quidem plurimis ad praedicationem Enoch et Eliae a perfidia conversis, sed caeteris ad instinctum Antichristi tota intentione contra fidem dimicantibus. Pars igitur Judaeae in qua regnabat Archelaus, perfidos Antichristi sequaces ostetransmigratio, Nazareth flos, aut virgultum ejus, interpretatur. Quia nimirum sancta Ecclesia quo ardentiore desiderio ab his quae in
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatores u̾bi pene om̃s sunt expulsi de
ꝓiuncia. & ingentib p̃dicaturi sunt lon¬
ge lateq disꝑsi: sicq factum est. ut genti¬
litas quȩ ꝑ egyptũ sigurat᷑. peccatis ante
tenebrosa. lumen u̾bi ꝑciperet. Hoc est enĩ¬
puerũ iħm &e matrẽ eius ꝑ ioseph in egyp¬
tum transferri: fide scilicet dñicȩ incarna¬
tionis & ȩccłiȩ societatẽ. ꝑ doctores scõs. genti¬
bus cõmuti. Qđ erant in egypto usq ad obi¬
tum herodis. indicat figurate fidẽ xp̃i in
gentib mansurã: donec plenitudo earũ
introeat: & sic om̃is istł saluus fiat. Obitus
quippe herodis: terminũ intentionis mali¬
tiosȩ qua nunc contra ȩccłiam iudea seuit
insinuat. Occisio paruuloꝵ. mortẽ humi¬
liũ spũ. quos fugato ase. xp̃o iudei ꝑemere
designat. Q aut̃ defuncto herode redit
ta modernȩ inuidiȩ flamma. fide uerita¬
tis accipient. Et bene cũ iudeã deserit. fu¬

Expanded text:
praedicatores verbi pene omnes sunt expulsi de praedicatores verbi pene omnes sunt expulsi de provincia, et in gentibus praedicaturi sunt longe lateque dispersi. Sicque factum est ut gentilitas, quae per Aegyptum figuratur, peccatis ante tenebrosa, lumen verbi puerum Jesum et matrem ejus per Joseph in Aegyptum transferri, fidem Dominicae incarnationis et Ecclesiae societatem per doctores sanctos gentibus committi. Quod erant in Aegypto usque ad obitum Herodis indicat figurate fidem Christi in gentibus mansuram donec plenitudo gentium introeat, et sic omnis Israel salvus fiat. Obitus quippe Herodis terminum intentionis malitiosae, qua nunc contra Ecclesiam Judae saevit, insinuat. Occisio parvulorum, mortem humilium spiritu, quos fugato a se Christo Judaei peremere, designat. Quod autem defuncto Herode redit ta modernae invidiae flamma, fidem veritatis accipient. Et bene cum Judaeam deserit, fu
Abbreviated transcription (Latin):
egyptũ: significat electos sepius maloꝵ
imꝓbitate suis effugandos e sedibus: uł
plum datur fidelib ne dubitent rabiẽ
ꝑsequentiũ ubi oportunũ fuerit declina¬
re fugiendo: cũ hoc dm̃ ac dñm suũ fecis¬
se meminerint. Siquide ipse qui erat
sins p̃cepturus. cũ uos ꝑsecuti fuerint
in ciuitate ista fugite in aliam: pͥus fecit
qđ precepit. fugiendo hominẽ quasi homo
in t̾ra: quẽ magis pauloante adorandum¬
quasi dm̃ monstrauit stella de cȩlo. Quod
occisis ꝓ dño pueris herodes ñ longe post obi¬
It. & ioseph monente angło dñm cũ matre
ad t̃ram isrł reduxit: significat om̃s ꝑsecu¬
tiones quȩ contraȩccłiam erant mouendȩ
ipsors ꝑsecutoꝵ morte uindicandas: eisdẽq
multatis ꝑsecutorib. pacẽ eccłiȩ denuo red¬
denda: & scõs qui latuerant adsua loca
quȩ apłoꝵ sunt tẽporib factȩ in iudea spe¬
cialit acciꝑe: quando inualescente inuidia

Expanded text:
Aegyptum, significat electos saepius malorum Aegyptum, significat electos saepius malorum improbitate suis effugandos  Al. add. e plum datur fidelibus, ne dubitent rabiem persequentium, ubi opportunum fuerit, declinare fugiendo, cum hoc Deum ac Dominum suum fecisse meminerint. Si quidem ipse qui erat suis praecepturus, Cum vos persecuti fuerint in civitate ista, fugite in aliam, prius fecit quod praecepit fugiendo hominem, quasi homo in terra, quem magis paulo ante monstravit stella de coelo. Quod occisis pro Domino pueris Herodes non longe post obiit, et Joseph monente angelo Dominum cum matre ad terram Israel reduxit, significat omnes persecutiones quae contra Ecclesiam erant movendae ipsorum persecutorum morte vindicandas, eisdemque mulctatis persecutoribus pacem Ecclesiae denuo reddendam, et sanctos qui latuerant ad sua loca  temporibus factae sunt in Judaea, specialiter accipere, quando invalescente invidia,
Abbreviated transcription (Latin):
rasse dicat᷑ filios suos: cũ trib uidȩ quȩ
bethleem tenebat. ñ de rachel sed de soroie
eius lia fuerit orta. Ubitam̃ facilis patet
responsio: quia ñ tantũ in bethlleem. uerũ
etiam in om̃ib finib eius pueri sunt om̃s
trucidati. Trib aut̃ beniamin quȩ de ra¬
chel orta est: ꝓxima fuit tribui udȩ: Unde
merito credi debet. qđ plaga crudelissi¬
mȩ necis. ñ paucos etiã beniamineȩ stir¬
pis pueros inuoluerit: quos ꝓgenies ra¬
chel elata in excelsum uoce plorauerit.
Potest & alit intelligi: ꝙ rachel iuxta
bethleem sepulta est. sic̃ titulus monum̃¬
tieuis manens usq hodie testat᷑ ad occi¬
dentẽ ciuitatis. ultra uiã quȩ ducit he¬
bron: qd̃ ea quȩ in loco eodẽ agebantur.
ipsa egisse ꝓpħico locutionis mͦ recte dica¬
tur. cuius corpore &e nomine locus ipse
fuerat insignis. Qđ dñs ipse ne occidere¬
tur ab herode. sublatus est a parentib in

Expanded text:
rasse dicitur filios suos, cum tribus Juda quae rasse dicitur filios suos, cum tribus Juda quae Bethleem tenebat, non de Rachel, sed de sorore ejus Lia fuerat orta. Ubi tamen facilis patet responsio, quia non tantum in Bethleem, verum etiam in omnibus finibus ejus pueri sunt omnes trucidati. Tribus autem Benjamin, quae de Rachel orta est, proxima fuit tribui Judae. Unde merito credi debet quod plaga crudelissimae necis non paucos etiam Benjaminaeae stirpis pueros involverit, quos progenies Rachel elata in excelsum voce ploraverit. Potest et aliter intelligi quia Rachel juxta Bethleem sepulta est, sicut titulus monumenti ejus manens usque hodie testatur, ad occidentem civitatis, ultra viam quae ducit Hebron: quod ea quae in loco eodem agebantur, ipsa egisse prophetico locutionis modo recte dicatur, cujus corpore et nomine locus ipse fuerat insignis. Quod Dominus ipse ne occideretur ab Herode sublatus est a parentibus in
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimȩ uiduȩ ad max illam descendunt:
& exclamatio eius suꝑ deducentẽ eas: A
maxilla eius ascendunt usq ad celum:
& dñs exauditor ñ delectabit᷑ in illis. Q d̃
rachel plorasse dr filios suos nec uoluisse
consolari qi ñ sunt. significat ȩccłiam
plorare quidẽ scõrs de hoc scł̃o ablationẽ:
sed ñ ita uelle consolari ut qui scłm morte
uicerunt. rut sus ad scłi certamina secũ
toleranda redeant: qr nimirũ non sunt
ultra reuocandi in mundũ: de cuius
erũpnis semel euaserunt coronandi ad
xp̃m. Rachel nanq quȩ ouis aut uideis
dm̃ dĩ. ȩccłiam figurate demonstrat:
cuius tota intentio ut uidere dm̃ mereat᷑
inuigilat. Et ipsa est ouis centesima. quã
pastor bonus. relictis in cȩlo nonaginta no¬
uem ouib angłicarũ uͥtutum. abiit que¬
rere intͣra: inuentamq suis imposuit
humeris. & sic reportauit ad gregẽ. Que
ritur aut̃ uixta litterã quomͦ rachel plo¬

Expanded text:
lacrymae viduae ad maxillam descendunt, lacrymae viduae ad maxillam descendunt, et exclamatio ejus super deducentem eas? A maxilla enim ascendunt usque ad coelum, et Dominus exauditor non delectabitur in illis . Quod Rachel plorasse dicitur filios suos, nec voluisse consolari, quia non sunt, significat Ecclesiam plorare quidem sanctorum de hoc saeculo ablationem, sed non ita velle consolari ut qui saeculum morte vicerunt, rursus ad saeculi certamina secum toleranda redeant, quia nimirum non sunt ultra revocandi in mundum, de cujus aerumnis semel evaserunt coronandi ad Christum. Rachel namque, quae ovis aut videns Deum dicitur, Ecclesiam figurate demonstrat, cujus tota intentioinvigilat, et ipsa est ovis centesima, quam pastor bonus, relictis in coelo nonaginta novem ovibus, angelicarum virtutum, abiit quaerere in terra, inventamque suis imposuit humeris, et sic reportavit ad gregem. Eritur autem juxta litteram quomodo Rachel plo
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiȩ cȩpit origo sed a&r in om̃ib etusdẽ
excłiȩ finib. quacũq ꝑ orbem diffusa est
pacientiã esse coronanda. Qui bimi occi¬
si sunt: doctrina & oꝑatione ꝑfectos
indicant. Qui uͦ infra. simplices uł idiotas.:
fidi tam̃ nonfictȩ constantia fortes. eque de¬
nuntiant. Qđ illi quidẽ occisisunt. sed xp̃c
qui que rebat᷑ uiuens euasit: insinuat cor¬
pora quide martyrũ ab impiis posse ꝑimi:¬
nus eis uł uiuentib uł occisis posse aufer¬
ri: sed eos ueracit᷑ contestari. qi siuie uiuimꝰ.
dño uiuimus: siue morim᷑. dño morimur.
Siue enĩ uiuimus. siue morim᷑: dñi sumus.
Qd iuxta uaticiniũ ietemiȩ uox in rama
id est in excelso audita est ploratus ce ulu¬
latus multus: manifeste denuntiat luctũ
ce gemit. non ut hostes garriunt in ua¬
etiã sanguinẽ cȩt̃oꝵ martyrũ de terra
clamare ad dñm. iuxta illud uiri sapien¬
tis. Non despiciet p̃ces pupilli: nec uiduã
si effundat loquelam gemitus. Nonne

Expanded text:
usdem Ecclesiae finibus quacunque per orbem diffusa est, patientiam esse coronandam. Qui a bimatu occisi sunt, doctrina et operatione perfectos indicant; qui vero infra, simplices vel idiotas, fidei tamen non fictae constantia fortes aeque denuntiant. Quod illi quidem occisi sunt, sed Christus qui quaerebatur vivens evasit, insinuat corpora quidemnus eis vel viventibus, vel occisis posse auferri, sed eos veraciter contestari: Quia sive vivimus, Domino vivimus, sive morimur, Domino morimur . Sive enim vivimus sive morimur, Domini sumus. Quod juxta vaticinium Jeremiae: Vox in Rama, id est in excelso, audita est ploratus et ululatus , manifeste denuntiat luctum ce gemit, non ut hostes garriunt in vaetiam sanguinem caeterorum martyrum de terra clamare ad Dominum, juxta illud viri sapientis: Non despicies preces pupilli, nec viduam, si effundat loquelam gemitus. Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
innocentiȩ eius exempla. uitȩ nobis
em̃datioris instituta sumamus. A ma¬
licia fellis aliena est. Om̃is amaritudo.
& ira. & indignatio tollat᷑ a nobis: cũ
om̃i malitia. Nullum ore uł unguib le¬
dit: ne minimas quidẽ musculas uł uer¬
miculos. quib minores pene om̃s auiculȩ¬
dentes & comedentes inuicẽ. consumatn᷑
ab inuicẽ. Contineamus manus a rapi¬
nis: qui furabat᷑ iam non furet᷑: magis
aut̃ laboret oꝑando manib suis quod
bonũ est. ut habeat unde tribuat ne¬
cessitatẽ patienti. Nam & columba
sepe alienos quasi suos fertur alere pul¬
los. Ipsa t̾rȩ fructib &e semine pascitur.
Audiamus apłm. Bonũ est non mandu¬
care carnẽ. & non bibere uinũ. Et apłs
petrus Ministrate inquit in fide ur̃a
l̾itutem: in uͥtute aut̃ scientiam: in sci¬
entia aut̃ abstinentiam: in abstinentia
aut̃ þacientiam: in pacientia aut̃ pie¬
tatem: in pietate aut̃ amorẽ frat̾nitatis.

Expanded text:
innocentiae ejus exempla, vitae nobis innocentiae ejus exempla, vitae nobis emendatioris instituta sumamus. A malitia fellis aliena est. Omnis amaritudo, et ira et indignatio tollatur a nobis, cum omni malitia . Nullum ore vel unguibus laedit, ne minimas quidem aviculas, vel vermiculos, quibdentes et comedentes invicem, consumamur ab invicem. Contineamus manus a rapinis: qui furabatur, jam non furetur. Magis autem laboret operando manibus suis quod bonum est, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti. Nam et columba saepe alienos quasi suos fertur alere pullos. Ipsa terrae fructibus et semine pascitur. Audiamus Apostolum: Bonum est non manducare carnem, et non bibere vinum . Et apostolus Petrus: Ministrate, inquit, in fide vestra virtutem, in virtute autem scientiam, in scientia autem abstinentiam, in abstinentia autem patientiam, in patientia autem pietatem, in pietate autem amorem fraternitatis .
Abbreviated transcription (Latin):
animalis ostenderet: sp̃c enĩ sc̃s disci¬
plinȩ essugiet sictum: & eũ in quẽ descen
nȩ p̃conem ministrũq doceret mundo
esse futurum: simul &e om̃s qui sua gr̃a
essent retiouandi sim plices ac mundicor¬
des admoneret ingredi: iuxta qđ scͥptũ
est. Sentite de dño inbonitate. & in sum¬
plicitate cordis querite illum: qm̃ in ma¬
liuolam animã non introibit sapientia:
nec inhabitabit in corpore subdito peccatis.
hinc est qđ symon qui in felle amaritudi¬
nis & obligatione iniquitatis ꝑmanere
non omisit: parie sortemq in hoc sp̃ũ
habere nequiuit. Illo enĩ spũ plenus erat.
qui in serpente hominib apparendo. qr¬
in se mualitiȩ & insidiarũ peste infectus
esset. qualia corda diligeret edocuit.

Expanded text:
animalis ostenderet. Spiritus enim sanctus discianimalis ostenderet. Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum, ut eum in quem descendsupernae praeconem ministrumque doceret mundo esse futurum; simul et omnes qui sua gratia essent renovandi, simplices ac mundi corde  Al., misericordes admoneret ingredi, juxta quod scriptum est: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum. Quoniam in malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis . Hinc est quod Simon, qui in felle amaritudinis et obligatione iniquitatis permanere consensit, partem sortemque in hoc Spiritu habere nequivit. Illo enim spiritu plenus erat qui in serpente hominibus apparendo, quia ipse malitiae et insidiarum peste infectus esset corda diligenter edocuit.
Abbreviated transcription (Latin):
de hoste uictor rediret: unto potiora redẽp¬
tis apeccato. lutȩ immortalis maunera pat̃
futuri scłi. pͥnceps pacis donaret: quam
datus sub peccato sua cũ stir pe ꝑdidit: qr
nunirũ uita illa beatissima quã deseruit
adam. quãuis incõparabili luce & pace
sublimis ab om̃i curarũ stimulantium
nube serena. crebra di & angłoꝵs fuerit
uisione & allocutione głifica: in terrȩ ta¬
men hutus etat locis constituta terrenis
quãius nullo labore quesitis alenda fru¬
ctib. At ea quã xp̃c tribuit in cęloꝵ est
Prima hominis uita beata ita fuit immor¬
talis. ut posset in ea homo ñ mou si se a pec¬
cati seductione cautus seruaret: scda uͦ
ita fiet immortalis ut non posfit in ea
mori homo: non ulla peccati pulsantis
seductione tẽptari. Bene aut̃ sp̃c recon¬
ciliator in columba quȩ multũ simplex
est auis appariuit: ut & suȩ uidelicer
naturȩ simplicitatẽ ꝑ huius speciem

Expanded text:
de hoste victor rediret, imo potiora redempde hoste victor rediret, imo potiora redemptis a peccato vitae immortalis munera pater futuri saeculi princeps pacis donaret, quae datus sub peccato sua cum stirpe perdidit; quia nimirum vita illa beatissima, quam deseruit Adam, quamvis incomparabili luce et pace sublimis ab omnium curarum stimulantium nube serena crebra Dei et angelorum fuerit visione et allocutione glorificata, in terrae tamen hujus erat locis constituta terrenis, quamvis nullo labore quaesitis alenda fructibus: at haec quam Christus tribuit in coelorum est Prima hominis vita beata ita fuit immortalis, ut posset in ea homo non mori, si se a peccati seductione cautus servaret; secunda vero ita fiet immortalis, ut non possit in ea homo mori, nec ulla peccati pulsantis seductione tentari. Bene autem Spiritus reconciliator in columba, quae multum simplex est avis, apparuit, ut et suae videlicet naturae simplicitatem per hujus speciem
Abbreviated transcription (Latin):
ad impletionẽ om̃is iusticiȩ ꝑtinet. qđ
baptizato dño aꝑti sunt ei cęli. & sp̃s dĩ
descendu suꝑ eũ: ut hinc nimirum
fides nr̃a confirmet᷑. ꝑ misteriũ sacribap¬
tismatis aꝑiri nobis introitũ patriȩ cęle
enĩ credi decei. dño tunc pͥmum patuis¬
se cȩlestia secreta: cũ recta fides habeat.
non minus tẽpore quo cũ hominib con¬
uersatus est. quã post & antea patris in¬
sinu mansisse. & sede tenuisse cȩlestem:
ta mysteria. Qͥa enĩ nobis dñs sacroscõ
lui corporis intinctu baptismi lauachrũ
baptisma cȩli aditũ patere. & spm̃nscrũ
dari monstrauit. Et congrua multũ
distantia: qr pͥmus adam ab immun¬
dospũ deceptus ꝑserpentẽ. gaudia re¬
reserauit: flaminamq uibrantẽ. qua
ingressum paradysi expulso pͥmo che¬
rub custos int̃clusit: scd̾s adam hodi¬
erna die ꝑaquã lauachri renascentis
extingui debere monstrauit: ut unde
ille cũ sua coniuge ab hoste uictus exi¬

Expanded text:
letionem omnis justitiae pertinet quod baptizato Domino aperti sunt ei coeli, et Spiritus descendit super eum, ut hinc nimirum fides nostra confirmetur, per mysterium sacri baptismatis aperiri nobis introitum patriae coelesenim credi decet Domino tunc primum coelestia patuisse secreta, cum recta fides habeat non minus tempore quo cum hominibus conversatus est, quam et post et antea in sinu Patris mansisse, et sedem teta mysteria; quia enim nobis Dominus sacrosancti sui corporis intinctu baptismi lavacrum dbaptisma coeli aditum patere et Spiritum sanctum dari monstravit: et congrua multum distantia, quia primus Adam ab immundo spiritu deceptus per serpentem gaudia rereseravit, flammamque vibrantem, qua ingressum paradisi, expulso rub custos interclusit. Secundus Adam hodierna die per aquam lavacri renascentis exstingui debere monstravit, ut unde ille cum sua conjuge ab hoste victus exi
Abbreviated transcription (Latin):
conceptus & natus sum cognouerint
scdȩ natiuitatis subisse. uł potius sibi
consectasse lauachrũ. Nulla ꝑsonarii
maioꝵ contẽpnat ab humilib meis
in remissionẽ peccatoꝵ baptizari: cũ
meminerint dñm qui in spũ scõ bapti¬
rans peccata dimittere solet suũ bapti¬
zandũ in aqua submisisse serui manib
caput. Sequitur. Baptizatus autem con¬
festim ascendit de aqua. & ecce aꝑti
sunt ei cęli: & uidit sp̃m dĩ descendentem

Expanded text:
conceptus et natus sum, cognoverint secundae nativitatis subisse, vel potius sibi consecrasse lavacrum. Nulla personarum majorum contemnat ab humilibus meis in remissionem peccatorum baptizari, cum meminerint Dominum, qui in Spiritu sancto baptizans, peccata dimittere potest, suum baptizandum in aqua submisisse servi manibus caput. IV. Baptizatus autem confestim ascendit de aqua, et ecce aperti sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
quia uera humilitas ipsa est quã obȩdientia
comes ñ deserit: qđ pͥus officiũ humiliter¬
enter impleuit. Nam sequit᷑. Respondeis
aut iħc: dixit ei. Sine mͦ: lic enĩ decet nos
implere om̃em iusticiã. Tunc dimisit eũ.
id est tunc demũ dimisit. tunc consensit.
tunc passus est eũ a se bapuzari: cũ tali or¬
dine oognouisset. om̃em iusticiã debere
cõpleri. Sine mͦ inquit. Sine me mͦ ut
iussi a te baptizari in aqua: ut tu post
mođu a me qđ queris baptizeris in spũ.
am. Sic decet nos p̃rogare exemplũ
implendȩ om̃is iusticiȩ: ut uidelicet
discant fideles neminẽ posse hoiem absq
unda baptismatis ꝑfecte iustum ex iste¬
re: & esse om̃ib quãuis innocent & ui

Expanded text:
quia vera est humilitas ipsa, quam obedientia quia vera est humilitas ipsa, quam obedientia comes non deserit, quod prius officium rliter implevit; namautem Jesus dixit ei: Sine modo, sic enim decet nos adimplere omnem justitiam: tunc dimisit eum. Id est, tunc demum dimisit, tunc consensit, tunc passus est eum a se baptizari, cum tali ordine cognovisset omnem justitiam debere compleri. Sine modo, inquit, sine me modo, ut jussi, a te baptizari modum a me, quod quaeris, baptizeris in spiritu. m decet nos praerogare exemplum implendae omnis justitiae, ut videlicet discant fideles neminem posse hominem absque unda baptismatis perfecte justum existere, et esse omnibus quamvis innocenter
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃ãm sp̃c. cunctã credentis mundi tol¬
leret culpam. Unde tecte intelligit᷑.
qđ hic dicit ioħes. ego a te debeo bapti¬
Zari. hoc esse qd apud eugłistã ioħem.
illo ad se ueniente dixisse nattatur.
Ecce agnus di: ecce qui tollit peccata
mundi. Ab illo enĩ debemus om̃s bapti¬
zari: qui ad hoc uenit in mundũ. ut
peccata tolleret mundi. Ab illo debu¬
it ipse ioħs baptizari. id est a peccati
originalis contagione mundari: quo
quãuis inter natos mulierũ nullo¬
maiore: tam̃ quasi natus ex muliere
culpȩ neuo non carebat. idõq cum
cȩt̃is mulierũ natis ab eo qui natus
ex uͥgine ds in carne apparuit. opus
habebat ablui. Qm̃ gͦ scͥptum est. qͥd
est homo ut immaculatus sit. & ut mundus
aspareat natus ex muliere: uite timint
homo quamuis sc̃s natus tam ex muliere.
& ob id a culpe macula ñ immunis. bapti¬
zare dm̃: quẽ ex uͥgine natũ nouerat. nul¬
lam ꝓrsus habere maculam culpȩ. Sed

Expanded text:
gratiam spiritus cunctam credentibus mundi tolgratiam spiritus cunctam credentibus mundi tolleret culpam: unde recte intelligitur quod hic dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari, hoc esse, quod apud evangelistam Joannem, illo ad se veniente, dixisse narratur, Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Ab illo enim debemus omnes baptizari, qui ad hoc venit in mundum ut peccata tolleret mundi. Ab illo debuit ipse Joannes baptizari, id est, a peccati originalis contagione mundari. Qui quamvis nullo inter natos mulierum minor, tamen quasi natus ex muliere culpae naevo non carebat. Ideoque cum caeteris mulierum natis ab eo qui natus ex Virgine Deus in carne apparuit opus habebat ablui. Quoniam ergo scriptum est: Quid est homo ut immacuculatus sit, et ut mundus appareat, natus ex muliere ? Jure timuit, homo quamvis sanctus, natus tamen ex muliere, et ob id a culpae macula non immunis, baptizare Dominum, quem ex virgine natum noverat nullam prorsus habere maculam culpae. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
lus in ore etus: sed pia dispensatione
abluendi om̃is nr̃i contagionẽ peccati.
qui in multis offendimus om̃s: &e si di¬
xerunus qr peccatũ non habemus. nos
ipsos seducimus: & ueritas in nobis ñ
est. Uenit baptirari in aquis. ipsarũ
conditor aquarii: tit nobis qui in iniqui¬
tatib concepti. & in delict is sumus gene¬
rati. scdȩ natiuitatis quȩ ꝑ aquã e sp̃m
celebrai: appetendũ insinuaret myste¬
riũ.: Dig naius est lauari aquis iordani¬
cis. qui erai mundus a sordib cunctis:
ut ad diluendas nr̃oꝵ sordes scelerum
omium fluenta scificaret aquarũ. S
quia humillimã dñi dispensatio¬
nem ex lectione eugłica cognouimus:
etiã serui humillimã obȩditionẽ sol¬
licita intentione uideamus. Seqͥtur.
Ioħes aut̃ ꝓhibebat eũ dicens. Ego a
te debeo baptizari: & tu uenis ad me:
Expauit illũ ad se uenisse. ut baptiza¬
ret᷑ aqua. cui nulla inerat quȩ bapti¬
smo t̃geretur culpa: immo qui ꝑ sui

Expanded text:
lus in ore ejus, sed pia dispensatione lus in ore ejus, sed pia dispensatione abluendi omnis nostri contagionem peccati, qui in multis offendimus omnes, et si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Venit baptizari in aquis ipsarum conditor aquarum ut nobis qui in iniquitatibus concepti, et in delictis sumus generati, secundae nativitatis, quae per aquam et spiritum celebratur, appetendum insinuaret mysterium. Dignatus est lavari aquis Jordanicis, qui erat mundus a sordibus cunctis, ut ad diluendas nostrorum sordes scelerum omnium fluenta sanctificaret aquarum. Sed quia humillimam Domini dispensationem ex lectione evangelica cognovimus, etiam servi humillimam obeditionem sollicita intentione videamus. Sequitur: Joannes autem prohibebat eum, dicens: Ego a te deExpavit illum ad se venire, ut baptizaretur aqua, cui nulla inerat quae baptismo tergeretur culpa, imo qui per sui
Abbreviated transcription (Latin):
plũ. In dño quidẽ. q cũ sit dñs đs. non
solum ab homine seruo baptizari. sed¬
etiã ipse ad hunc bapzandus uenire di¬
gnatus est: in seruo aut̃. quia cũsciret
p̃cursorem se ac baptistam sui saluatoris
esse destinatũ: memor tam ꝓpriȩ fragili¬
tatis. inuinctum sibi humilit excusauit
officiũ dicens. Ego ate debeo baptizari:
& tu uenis ad me: S quia om̃is qui se
humiliat exaltabitur: & dt̃s qui in for¬
ma hominis ꝓpter hoĩes instruendos
uoce delapsa ad eũ huius modi a mag¬
nifica gła. hic est filius meus dilectus.
in quo mͥ complacui: & fidelissimus
atq humillimus seruus ille ioħes qui
baptizari a dño. quã dñm baptizare
& aꝑtis suȩ m̃tis oculis. descendentẽ suꝑ
eũ spm̃ pre cȩt̾is mortalib uidere ꝓme¬
ruit. Gerũ quia breuit ista prelibauimꝰ:
latuis iam cuncta exposituri. ipsum sa¬
crȩ lectionis uideamus exordiũ. Tunc
sitate abluendi alicuius sui peccati. qui
peccatũ non fecit. nec inuentus est do¬

Expanded text:
uidem, quia cum sit Dominus non solum ab homine servo baptizari, sedetiam ipse ad hunc baptizandus venire dignatus est. In servo autem, quia cum sciret praecursorem se ac baptistam Salvatoris sui esse destinatum, memor tamen propriae fragilitatis injunctum sibi humiliter excusavit officium, dicens: Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me? Sed quia omnis qui sehumiliat, exaltabitur, et Dominus qui in forma hominis propter homines instruendos voce lapsa ad eum hujusmodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Et fidelissimus atque humillimus servus ille Joannes, qui baptizari a Domino, quam Dominum baptizare et apertis suae mentis oculis descendentem super eum Spiritum prae caeteris mortalibus videre promeruit. Verum quia breviter ista praelibavimus, latius jam cuncta exposituri ipsum sacrae lectionis videamus exordium. Tunc sitate abluendi alicujus sui peccati qui peccatum non fecit ullum, nec inventus est do
Abbreviated transcription (Latin):
os petra spũalis exercitii se ostendunt ha¬
bere cirtũcisos. Petrinis siquidẽ cultris:
circũcisionẽ fieri legimus. Petra aut̃ erat
xp̃c: cuius fide. spe. & caritate non solum
in baptismate: sed & in omi ꝓtsus actione
deuota purisicant᷑ corda hominũ bonoꝵ.
Quȩ ce ipsa cotidiana nr̃a circũcisio id est
continuata cordis mundatio. semꝑ octaui
diei sacratñtum celebtate nondesistit: qr¬
nos in exemplum dñicȩ resurrectionis
quȩ octaua die id est post septimã salba¬
ti facta est scĩficate consueuit: ut qͦmͦ

Expanded text:
s petra spiritualis exercitii se ostendunt has petra spiritualis exercitii se ostendunt habere circumcisos. Petrinis quippe cultris circumcisionem fieri legimus: petra autem erat Christus, cujus fide, spe et charitate, non solum in baptismate, sed in omni prorsus actione devota purificantur corda bonorum. Quae et ipsa quotidiana nostra circumcisio, id est continua cordis mundatio, semper octavae diei sacramentum celebrare non desistit, qnos in exemplum Dominicae resurrectionis, quae octava die, id est post septimam sabbati facta est, sanctificare consuevit, ut quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
guit dicens. Ue qui potentes estis ad bi¬
bendũ uinũ: & uiri fortes ad miscen¬
dam ȩbrietatẽ. Incircũcili olfactu et
tactu: qui unguento & uariis odoab
sunt delibuti: qui secunt᷑ amplexus me¬
retricis asꝑgentis cubile suũ mirra. &
aloe. & cinnanomo. Incircũcisi gressibꝰ.
de quib psalmista cõmemorat. Contri¬
cio & infelicitas in uiis ecos: & uiam
pacis ñ cognouerunt. At qui om̃i cu¬
stodia seruant suũ cor: qui auertunt
oculos suos ne uideant uanitatẽ: qui
sepiunt aures suas spinis. ne audiant
linguã nequã: qui gustant & uident
qua suauis est dñs. quã beatus uir qui
sperat ineo: qui custodiunt uias suas ut
ñ delinquant in lingua sua: qui donec
suꝑest halitus in eis & sp̃c di in naribus
eons. ñ loquent᷑ labiis iniquitatẽ. nec lin¬
gua ec meditabit᷑ mendaciũ: qui leuant
manus suas ad mandata di quȩ diligunt:
qui ab om̃i uia mala ꝓhibent pedes suos
ut custodiant u̾bum di: isti om̃s sensus su¬

Expanded text:
cens: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem . Incircumcisi olfactu et tactu, qui unguento et variis odoribus sunt delibuti; qui sequuntur amplexus meretricis, aspergentes cubile suum myrrha, et aloe et cinnamomo. Incircumcisi gressibus, de quibus Psalmista commemorat: Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt . At qui omni custodia servant suum cor, qui avertunt oculos suos ne videant vanitatem, qui sepiunt aures suas spinis, ne audiant linguam nequam, qui gustant et vident quam suavis est Dominus, quam beati viri qui sperant in eo, qui custodiunt vias suas ut non delinquant in lingua sua, qui donec superest halitus in eis, et Spiritus Dei in naribus eorum, non loquuntur labiis iniquitatem, nec lingua eorum meditatur mendacium, qui levant manus suas ad mandata Dei quae diligunt, qui ab omni via mala prohibent pedes suos ut custodiant verbum Dei, isti omnes suos sensu
Abbreviated transcription (Latin):
non uidebit mortem: sedita potius intelligen¬
dum qđ cȩt̾is xp̃i discipulis ꝑ passionẽ consũ¬
matis. ipse in pace eçcłȩ aduentũ suꝑnȩ uoca¬
tionis expectauerit: & hoc esse qd act dñs.
sic eũ uolo manere donec ueniã: non qr non
& ipse multos antea labores ꝓ dño pressurasq
maloꝵ tolerauerit: led qi ultimũ in pace
seniũ finierit: ut pote eccłiis xp̃i ꝑ asiam
quã regebat iam longe lateq fundatis. Nã
ctu concilii qm̃ digni habiti st̃ ꝓ nomine iħu
contumeliã pati: & a domitiano cesare in fer
uentis olei doliũ missus in eccłastica narrat᷑
historia: ex quo tam̃ diuina se ꝓtegente gr̃a
tam intactus exierit. quã fuerat a corrup¬
tione concupiscentiȩ carnalis extraneus.
Nec multopost ab eodẽ pͥncipe ꝓpter insuꝑa¬
bilem eugłiz andi constantiã. in pachmnos
insulam exilio relegat᷑: ubi humanolicet
destitutus solatio. diuinȩ tam̃ uisionis &

Expanded text:
non videbit mortem? Sed ita potius intelligennon videbit mortem? Sed ita potius intelligendum quod, caeteris Christi discipulis per passionem consummatis, ipse in pace Ecclesiae adventum vocationis exspectaverit. Et hoc est quod ait Dominus: Sic eum volo manere donec veniam, non quia non et ipse multos antea labores pro Domino pressurasque malorum toleraverit, sed quia ultimum in pace senium finierit, utpote Ecclesiis Christi per Asiam quam regebat jam longe lateque fundatis. Nam ctu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati. Et a Domitiano Cventis olei dolium missus, in ecclesiastica narratur historia, ex quo tamen divina se protegente gratia, tam intactus exierit, quam fuerat a corruptione concupiscentiae carnalis extraneus. Nec multo post, ab eodem principe, propter insuperabilem evangelizandi constantiam, in Patmos insulam exsilio relegatur. Ubi humano licet destitutus solatio, divinae tamen visionis et
Abbreviated transcription (Latin):
tuã transiturus ad uitã. Dicit ei iħc. Sic
eũ uolo manere: donec ueniã. Qͥd ad te:
Tu me sequere. Non inqͥd eũ ꝑ passionem
martyrii uolo consũmari: sed absq uio¬
lentia ꝑsecutoris diem expectare nouis¬
simũ: quando ipse ueniens eũ in ȩt̃nȩ
beatitudinis mansione recipiã. Et qͥd
hoc ad te ᷤ Tu tantũ crucis patibulum
subeundo: mea te uestigia sequi debere
mem̃to. Et quidẽ hanc dñi responsionẽ
fr̃s tunc tẽporis ita tractabant: quasi
ioħs numquã esset moriturus. Qđ̃ non
ita esse intelligendũ. ipse ioħs admonere
curauit: qui cũ premisisset exisse sermo¬
nẽ istum int̾ fr̃s qr discipulus ille non mo¬
rit᷑: sollerter adiecit. atq ait. Et ñ dixit
ei iħc non morit᷑: sedsic eũ uolo manere¬
donec ueniã. qͥd ad te. Nongͦ putandum
qr discipulus ille ñ sit mortuus in carne:
quia nec dñs hoc de illo futurũ predixit:
& psalmista ait. quis est homo qui uiuit

Expanded text:
tuam transiturus ad vitam. Dicit ei Jesus: Si tuam transiturus ad vitam. Dicit ei Jesus: Si eum voto manere donec veniam, quid ad te? Tu me sequere. Non, inquit, eum per passionem martyrii volo consummari, sed absque violentia persecutoris, diem exspectare novissimum, quando ipse veniens, eum in aeternae beatitudinis mansionem recipiam, et quid hoc ad te? Tu tantum crucis patsubeundo mea te vestigia sequi debere memento. Et quidem hanc Domini responsionem fratres tunc temporis ita tractabant, quasi Joannes nunquam esset moriturus. Quod non ita esse intelligendum ipse Joannes admonere curavit, qui cum praemisisset exisse sermonem istum inter fratres, quia discipulus ille non moritur, solerter adjecit atque ait: Et non dixit ei donec veniam; quid ad te? Non ergo putandum quia discipulus ille non sit mortuus in carne, quia nec Dominus hoc de illo futurum praedixit, et Psalmista ait: Quis est homo qui vivit, et
Abbreviated transcription (Latin):
um qđ ide discipulus erat scͥpturus: ube¬
rius atq altius cȩt̾is sacrȩ scͥpturȩ pagi¬
nis archana diuinȩ maiestatis esse com¬
prehensurũ. Qͥa enĩ in pectore iħu siris
om̃s thesauri sapientiȩ & scientiȩ abscon¬
diti: merito suꝑ pectus eius recubat: quẽ ma¬
iore cȩt̾is sapientiȩ & scientiȩ singłaris mu¬
nere donat. Cet̃os quippe eugłistas nouimus
plura de miraculis nr̃i saluatoris. pauciora
de diuinitate locutos: ioħs aut̃ ꝑpauca de
humanis scͥbens actib potius se exponen¬
dis diuinȩ naturȩ indidit archanis: paten¬
ter insinuans. quanta de pectore iħu flu¬
enta doctrinȩ cȩlestis quȩ nob̾ ructaret
hauserit: Seqͥt᷑. hc̃ gͦ cũ uidisset petrꝰ: dicit
iħu. Dñe hic aut̃ quidͦ. Qͥa se beatus ne¬
trus audierat. ꝑ passionẽ crucis clarifica¬
turũ esse dm̃: uoluit etiã de fr̃e & condisci
pulo cognoscere. qua esset ipse morte ꝑpe¬

Expanded text:
um, quod idem discipulus erat scripturus, ubeum, quod idem discipulus erat scripturus, uberius atque altius caeteris sacrae Scripturae paginis arcana divinae majestatis esse comprehensurum. Quia enim in pectore Jesu sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, merito supra pectus ejus recubat quem majore caeteris sapientiae et scientiae singularis munere donat. Caeteros quippe evangelistas novimus plura de miraculis nostri Salvatoris, pauciora de divinitate locutos: Joannes autem perpauca de humanis scribens actibus, potius se exponendis divinae naturae indidit arcanis, patenter insinuans quanta de pectore Jesu fluenta doctrinae coelestis, quae nobis ructaret hauserit. Sequitur: Hunc ergo cum vidisset Petrus, dicit Jesu, Domine, hic autem quid? Quia se beatus Petrus audierat per passionem crucis clarificaturum esse Deum, voluit etiam de fratre et condipulo cognoscere, qua esset ipse morte perpe
Abbreviated transcription (Latin):
nitrici filius: cuius casta uita castis eius
tueret᷑ obsequiis. Ponit & aliud suȩ ꝑso¬
nȩ beatus ioħs indiciũ: subiungens. Qui
& recubuit in cena suꝑ pectus eius: &e di
xit. dñe qͥs est qui tradet te. hoc quomͦ
gestũ sit. suꝑiora huius eugłii loca pleni¬
us ostendunt: qr udelicet in cena quã
ultimã ante passionẽ cũ discipulis salua¬
tor habuit. in qua eoꝵ pedes lauit. eisq
corporis ac sanguinis sui tradidit miste¬
ria celebranda: discipulus ille quẽ dili¬
gebat iħc suꝑ pectus eius recubuerit:
& cũ dixisset eis. amen amendico uobis.
qr unus ex uob̾ tradet me. respondit
ille discipulus innuente petro. ut int̾ro¬
garet. & diceret ei. Dñe quis est: at dñs.
Ille est inquit: cui ego intinctũ panẽ por¬
rexero. Qđ aut̃ discipulus ille suꝑ pectus
magistri tecubuit: non p̾sentis solummͦ
dilectionis. sed & futuri erat signũ my¬
sterii. Figurabat᷑ & enĩ iam tunc eugłi¬

Expanded text:
nitrici filius, cujus casta vita castis ejus nitrici filius, cujus casta vita castis ejus tueretur obsequiis. Ponit et aliud suae personae beatus Joannes indicium, subjungens: Qui et recubuit in coena super pectus ejus, xit: Domine, quis est qui tradet te? Hoc quomodo gestum sit, superiora hujus Evangelii loca plenius ostendunt: quia videlicet in coena, quam ultimam ante passionem cum discipulis Salvator habuit, in qua eorum pedes lavit, eisque corporis et sanguinis sui tradidit mysteria celebranda; discipulus ille, quem diligebat, super pectus ejus recubuerit; et cum dixisset eis: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me, responderit ille discipulus, innuente Petro ut interrogaret, et dixerit ei: Domine, quis est? Ait Dominus: Ille est, inquit, cui ego intinctum panem porrexero. Quod autem discipulus ille super pectus magistri recubuit, non praesentis solummodo dilectionis, sed et futuri erat signum mysterii; figurabatur etenim jam tunc Evangeli
Abbreviated transcription (Latin):
incircũcisi cordib & auribus: uos semper
spiu sc̃o restitistis. Si gͦ incircũcisi cordib
& aurib sunt. qui sp̃s sc̃i monitis relistuis
est utiq cordiũ. est & auriũ circucisio.
Et si est cordiũ &e auriũ: est. & om̃ium
extioris int̾iorisq hoĩs nt̃i sensuu. Qui
etũ uidit mulierẽ ad concupiscendum¬
tatis uoce dicit᷑. qui est ex do lierba dei
audit. ꝓpterea uos non auditis. quia ex
do non estis: incircucisi sunt aurib Incir¬
cutũ est uanitatẽ. & dextera eo dexte

Expanded text:
auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis. Si ergo incircumcisi cordibus et auribus sunt, qui Spiritus sancti monitis resistunt, est utique cordium et aurium circumcisio. Et si est cordium et aurium, est et omnium exterioris interiorisque hominis nostri sensuum. Qui enim viderit mulieretas dixit: « Qui est ex Deo, verba Dei audit. Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis . » Incircumcisi sunt lincutum est vanitatem, et dextera
Abbreviated transcription (Latin):
obȩdiebat abrahȩ dñm eũ uocans: cuius
estis filiȩ bene facientes. & non tim̃tes ullã
ꝑturbationẽ. Hȩc dilectionẽ ur̃am frẽs
admonere curauimus: ut singłi ur̃m me¬
minerint etiã seipsos ꝑcepia fide xp̃i cũ
patriarchis. nominis excelsi meruisse con¬
sortium: se ꝑcepia in xp̃o purificatione
baptismi salutaris. deriuatũ a nomine
xp̃i gaudeant mutuasse cognom̃: & hoc
usq ad finẽ firmum intemeratũq serua¬
re contendant: gaudentes in se illud ysa¬
iȩ uaticiniũ esse completũ. Et seruos suos
uocabit nomine alio: hoc est nomine
xp̃iano: quo nunc om̃s serui xp̃i se dele¬
ctant᷑ insigniri. Neq enĩ nomen aliud sub
cȩlo datũ est hominibus: in quo oporteat
nos saluos fieri. Unde ꝓpħa consequenter
adiungit. In quo qui benedicendus est suꝑ
t̾ram: benedicet᷑ in dõ amen. Dicit & alias
de eodẽ multiplicanda etiã de gentib eccle¬
siam alloquens. Uidebunt gentes iustum

Expanded text:
obediebat Abrahae, dominum eum vocans, cujus obediebat Abrahae, dominum eum vocans, cujus estis filiae benefacientes, et non timentes ullam perturbationem . Haec dilectionem vestram, fratres, admonere curavimus, ut singuli vestrum meminerint etiam seipsos percepta fide Christi cum patriarchis nominis excelsi meruisse consortium, si percepta in Christo purificatione, baptismi salutaris derivatum a nomine Christi, gaudeant mutuasse cognomen, et hoc usque ad finem firmum intemeratumque servare contendant, gaudentes in se illud Isaiae vaticinium esse completum: Et servos suos vocabit nomine alio , hoc est nomine Christiano, quo nunc omnes servi Christi se delectantur insigniri. Neque enim nomen aliud sub coelo datum est hominibus, in quo oporteat eos salvos fieri. Unde propheta consequenter adjungit: In quo benedicendus super terram, benedicetur in Domino, amen . Dicit et alias de eodem, multiplicandam etiam de gentibus Ecclesiam alloquens: Videbunt gentes justum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ ad eũ ꝓmissionis accepit: eodem
die. suȩ suorsq circũcisionis. et iã nomi¬
nis amplificatione suul cũ sua conuge
quia patrẽ inquit multarũ gentiũ con¬
stitui te. Quȩ fidelissima ꝓmissio tam la
te ꝑorbem iam patet impleta: ut etiam
nos ipsi de gentib ad fidĩ illuis deuotio¬
nẽ uocati. ipsum nos patre spũaliter ha¬
bere gaudeamus. dicente etiã nobis apło.
uxorem tuã non uocabis sarai sed saram:
id est non uocabis pͥncipem meã sed pͥn¬
cipem: uidelicet aꝑte dicens. ut eam
quȩ tantȩ fidi particeps & socia facta est.
ñ ꝓprie pͥncipem suȩ domus. sed absolute
pͥncipem: id est otñium recte credentiũ
feminarũ uocaret. ꝙ intelligeret esse
parentẽ. Unde beatus petrus apłs cre¬
dentes de gentib feminas ad humilita¬
tis. castitatis. & modestiȩ uͥtutem ꝓuo¬
cans: eiusdẽ matris nr̃ȩ sarȩ debita cũ
laude meminit. Sicut sara inquit

Expanded text:
divinae ad eum promissionis accepit, eodem divinae ad eum promissionis accepit, eodem die suae suorumque circumcisionis etiam nominis amplificatione simul cum sua conjuge quia patrem, inquit, multarum gentium constitui te. Quae fidelissima promissio tam late per orbem jam patet impleta, ut etiam nos ipsi de gentibus ad fidei illius devotionem vocati, ipsum nos patrem spiritualiter habere gaudeamus, dicente etiam nobis Apostouxorem tuam. non vocabis Sarai, sed Saram, id est, non principem meam, sed principem: videlicet aperte docens ut eam quae tantae fidei particeps et socia facta est, non proprie principem suae domus, sed absolute principem, id est, omnium recte credentium feminarum vocaret, et intelligeret esse parentem. Unde beatus apostolus Petrus credentes de gentibus feminas ad humilitatis, castitatis et modestiae virtutem provocans, ejusdem matris nostrae Sarae debita cum laude meminit. Sicut Sara, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
nullam aut̃ peccati contagionẽ traxit
munere gr̃ȩ renascentis: utrũq genus
purificationis subire dignatus est. & cir¬
cũcisus uidelicet a parentib octaua die
natiuitatis. & tricesimo ȩtatis anno bap¬
tizatus a ioħe: immo etiã terciũ saluta¬
ris hostiȩ munus in templum delatus.¬
ipse templi dñs ꝓ se non respuit offerri:
cuius die dehinc tricesima ĩcia dño opi¬
tulante ur̃a caritas simul auditura est.
& celebratura mysteriũ. Cuncta inquã
& legalis & eugłicȩ purificationis gene¬
gis decreta suo tẽpore doceret esse salu¬
berrima: & aduenientis eugłii cunctis fi¬
delib ostenderet eque subeunda reme¬
dia. S & hoc qđ eode die suȩ circũcisionis.
nomen ut ihc uocaret᷑ accepit: ad imita¬
tionẽ priscȩ fecit obseruationis. Quam
ex eo credimus sũptam: qđ abraham pa¬
triarcha qui pͥmus circũcisionis sacra¬
mentũ in testimoniũ suȩ magnȩ fidĩ. &

Expanded text:
nullam autem peccati contagionem contraxit nullam autem peccati contagionem contraxit munere gratiae renascentis: utrumque genus purificationis subire dignatus est, et circumcisus videlicet a parentibus octava die nativitatis, et tricesimo aetatis anno baptizatus a Joanne, imo etiam tertium salutaris hostiae munus ipse templi Dominus pro se non respuit offerri. Cujus die dehinc tricesima tertia, Domino opitulante, vestra charitas auditura simul est et celebratura mysterium. Cuncta, inquam, et legalis et evangelicae purificationis genegis decreta suo tempore doceret esse saluberrima, et advenentis Evangelii cunctis fidelibus ostenderet aeque subeunda remedia. Sed et hoc quod eodem die suae circumcisionis nomen ut Jesus vocaretur, accepit, ad imitationem priscae fecit observationis, quam ex eo credimus sumptam quod Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum in testimonium suae magnae fidei et
Abbreviated transcription (Latin):
mabat. Masculus cuius p̃putii caro
cirtũcisa non fuerit. peribit anima
illa de popło suo. quia pactũ meum
irritũ fecit: id est quia pactum uitȩ
in paradiso hominib a me dat̾ũ adam
p̃uaricante transgressus est. in quo
om̃s peccauerunt. ꝑibit de cetuscõꝵ:
si non ei remedio salutari fuerit subuen¬
tũ. Utraq gͦ purificatio. & cirtũcisionis
uidelicet in lege. & in eugłio baptismatis:
tollendȩ p̃uaricationis pͥmȩ gr̃a posita
est. Et ne cui scł̃i labentis ętati suꝑni
respectus munera deessent: illi quoq qui
a mundi exordio usq ad tẽpora datȩ cir¬
cũcisionis. uł post datã circũcisionem
de aliis nationib dõ placuerunt. uel
hostiarũ oblationib uł certe sola fidĩ
uͥtute. suas suooq animas creatori com¬
mendantes: a pͥmi reatus uinculis absol¬
uere curabant. Sine fide enĩ impossibi¬
le est placere do: & sicut alias scͥptum
est. iustus ex fide uiuit. S ueniens in
carne di filius qui solam carnis naturã.

Expanded text:
ujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit , id est, quia pactum vitae, in paradiso hominibus a me datum, Adam praevaricante, trangressum est, in quo omnes peccaverunt, peribit de coetu sanctorum, i fuerit remedio salutari subventum. Utraque ergo purificatio, et circumcisionis videlicet in lege, et in Evangelio baptismatis, tollendae praevaricationis primae gratia posita est. Et ne cui saeculi labentis aetati superni respectus munera deessent, illi quoque qui a mundi exordio usque ad tempora datae circumcisionis vel post datam circumcisionem, de aliis nationibus Deo placuerunt, vel hostiarum oblationibus, vel certe sola fidei virtute suas suorumque animas Creatori commendantes, a primi reatus vinculis absolvere curabant. Sine fide enim impossibile est placere Deo: et sicut alias scriptum est: Justus autem ex fide vivit . Sed veniens in carne Dei Filius, qui solam carnis naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
uita. etiã in p̃senti cȩꝑit ardent̃ desidatido
p̃gustare: &e aliquando etiã quantũ morta¬
lib fas est. in excessu m̃tis speculando subli¬
mit̃ euolare. Hȩc aut̃ uita diutnȩ specula¬
tionis. illos maxime recipit. qui post longa
monasticȩ rudim̃ta uͥtutis. secreti ab hõĩbus
degere norunt: eo lib̾iorem ad cȩlestia medi¬
tanda animũ habentes: quo a t̾renis sepa¬
ratũ tumultib. Namq actiua ñ solum in
cenobio monachis: sed & cuncto ut diximꝰ
tis culmine gr̃ȩ constat in utraq uita fuis¬
se ꝑfectum: at tam̃ una uita ꝑ petrũ. alia
designat᷑ ꝑ ioħem. In eo etenĩ qđ ait petro
dñs. extendes manus tuas & alius te cinget
& ducet quo ñ uis. ꝑfectionẽ expͥmit acti¬
uȩ conu̾sationis: quȩ tẽptationũ solet ig¬
ne ꝓbari. Unde alibi de ea dicit aꝑtius.
Beati qui ꝑsecutionẽ patiunt᷑ ꝓpter iustici¬
am. Cui recte subiungit dicens sequere me:

Expanded text:
vita etiam in praesenti coeperit ardenter desiderando vita etiam in praesenti coeperit ardenter desiderando praegustare, et aliquando etiam, in quantum mortalibus fas est, in excessu mentis speculando sublimiter evolare. Haec autem vita divinae speculationis illos maxime recipit qui post longa monasticae rudimenta virtutis secreti ab hominibus degere norunt, eo liberiorem ad coelestia meditanda animum habentes, quo a terrenis separantur tumultibus. Namque activa non solis in coenobio monachis, sed et cuncto, ut diximutis culmine gratiae constet in utraque vita fuisse perfectum, attamen una vita per Petrum, alia designatur per Joannem. In eo etenim quod ait Petro Dominus, Extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis, perfectionem exprimit activae conversationis, quae tentationum solet igne probari. Unde alibi de ea dicit apertius: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam. Cui recte subjungit, dicens: Sequere me,
Abbreviated transcription (Latin):
ter exponit: animã suam ipse & om̃s in¬
terioris sui hominis affectus ad benedi¬
cendũ dñm. recordatidasq om̃s eius retͥ¬
butiones excitans: qui rediat inquit¬
de int̾itu uitam tuã: qui satiat in bonis
de sidium tuum: qui coronat te in mise¬
ratione & miscđia: renouabit᷑ sicut aqui¬
le uiuentus tua. Et id̾o necesse est frẽs
Rm̃i. ut qui ad huius pulcherrimȩ reno¬
uationis quasi summȩ circũcisionis desi¬
deraius p̃mia ꝑtingere: curemus inte¬
rim pͥmitiuȩ circũcisionis & renouationis
quȩ cotidiano uͥtutum exercitio sit subire
remedia. Deponamus scđ̾m pristinã con¬
uersationẽ ueterẽ hoĩem qui corrũpit᷑
scđm desiłia erroris: tenouem᷑ autẽ spũ

Expanded text:
ter exponit, animam suam ipse et omnes inter exponit, animam suam ipse et omnes interioris sui hominis affectus ad benedicendum Dominum recordandasque omnes ejus retributiones excitans: Qui redimit de interitu, inquit, vitam tuam, qui satiat in bonis desiderium tuum, qui coronat te in miseratione et misericordia, renovabitur sicut aquilae juventus tua. Et ideo necesse est, fratres charissimi, ut qui ad hujus pulcherrimae renovationis, quasi summae circumcisionis, desideramus praemia pertingere, curemus interim primitivae circumcisionis et renovationis, quae quotidiano virtutum exercitio fit, subire remedia. Deponamus secundum pristinam conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris, renovemur s