comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disceres: sed etiã mutus ne talia di
tus sum nouo. Ueteri aũt & nouo non
conuenit: ut scͥptura testat᷑. Nam pan¬
nũ inquit nouũ nemo assuit uestim̃¬
to ueteri: alio quin scissura maior
fiet. Qͥ a gͦ maiorẽ sicuti ᷝ ͥ ᷤᷤ scitis. scissurã
facere caueo: yp̃ianam nouitate he¬
braicȩ uetustati non misceo. Qͥs enĩ
non etiã sordid̾u iudicet: nouis uesti¬
b indutũ non donare inferiorib ue¬
teres: Quaꝑpter ego etiã si natus es¬
sem uideus ut fuerunt apłi: dignũ
tam̃ erat me nouo accepto testamen¬
to uetus repudiare ut fecerunt ip¬
si. Nunc uͦ & nature beneficio con¬
secutus. ut sub seruitutis iugo non
cũ pleno munere libertatis: quã mi¬
ser & stultus & insuꝑ in gratus ero si¬
me ultro addixero seruituti : Quippe
paulus inde galathas arguit: qd̾ in
cit cũcisionẽ relabentes ad infirma
repedarent & egena elementa quib
denuo seruire uellent. Quomͦ gͦ id
ego admitta: in quo alium uideam
reprehendi:Turpe est redire in

Expanded text:
disceres, sed etiam mutus, ne talia dictus sum nouo; ueteri autem et nouo non conuenit, ut scriptura testatur. nam pannum, inquit, nouum nemo adsuit uestimento ueteri, alioquin maior scissura fiet. quia ergo maiorem sicuti uos scissuram facere caueo, christianam nouitatem Hebraicae uetustati non misceo. quis enim non etiam sordidum iudicet nouis uestibus indutis non donare inferioribus ueteres ? quapropter ego, etiam si natus essem Iudaeus, ut fuerunt apostoli, dignum tamen erat me nouo accepto testamento uetus repudiare, ut fecerunt ipsi. nunc uero et naturae beneficio consecutus, ut sub seruitutis iugo non urrente cum pleno munere libertatis, quam miser et stultus et insume ultra addixero servituti? Quippe Paulus inde Galatas arguit, quod in circumcisionem relabentes, ad infirma repedarent et egena elementa, quibus denuo servire vellent . Quomodo ergo id ego admittam, in quo alium videam reprehendi? Turpe est redire in
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ matheũ ne apłici nominis pondere
cõprimatur. sed nescio quẽ aliũ sub mathei
nomine uelit putari scͥpsisse de xꝑo qͦd non
uult credere. & qd̾ calumniosa uersũtia re¬
futare conat᷑. Sic gͦ de cęlo dictũ est suꝑ
aquã iordanis. hic est filiꝰ meus dilecctus
in quo mͥ cõplacui: quẽ ad mod̾u dictũ
sa de cęlo sonuit filiꝰ di ante non fuit:
qͣndoquid̾e ex utero uͥginis ille accepit for¬
mã serui qui cũ in forma d̾i esset ñ rapinã
arbitratus est esse ȩqualis d̾o. Deniq id̾e

Expanded text:
ut non Matthaeum. ne apostolici nominis pondere ut non Matthaeum. ne apostolici nominis pondere conprimatur, sed nescio quem alium sub Matthaei nomine uelit putari scripsisse de Christo, quod non uult credere et quod calumniosa uersutia refutare conatur. Sic ergo de caelo dictum est super aqua Iordanis: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui, quemadmodum dictum caelo uox ipsa sonuit, filius dei ante non fuit, quandoquidem ex utero uirginis ille accepit formam serui. qui cum in forma dei esset, non rapinam arb
Abbreviated transcription (Latin):
mittentẽ ubi pot̾it. lectori uaniloquioꝵ su¬
oꝵ etiã de scͥpturarũ testimoniis nebulas of¬
fundere falsitatis: sicut de abraham dixit
qd̾ ło non credid̾at de sara sibi filiũ ꝓmit¬
tenti. qͣndo cũ ancilla concubuit. cum scͥp¬
tura refertur nondu illi partũ sare fuis¬
se ꝓmissũ: uł qd̾ uxorem suam sororem men¬
titus sit cũ genus sarȩ nusquã in illis litte¬
ris legerit. qͦuib de hac re fides habenda
est: & de filio eiꝰ ysaac qd̾ etiã ipse rebecc̃a
falso dixerit sororem suã cũ genus eiꝰ ibi
aꝑte scriptũ sit. & de iacob qd cotidie cer¬
tamen eͣet int̃ quatuor eiꝰ urores quȩ¬
nam illũ de agro uenientẽ pͥor ad concu¬
bitũ raꝑet. qͦd illic om̃ino nusquã legis¬
se conuincit᷑. Ec ce qualis homo mendaces
diuinoꝵ libroꝵ scͥptores se odisse głiaturi
qui etiã de euangłio tantȩ airtoritatis
culmine om̃ib noto mentiri sic audet:

Expanded text:
mittentem, ubi potuerit, lectori uaniloquiorum sumittentem, ubi potuerit, lectori uaniloquiorum suorum etiam de scripturarum testimoniis nebulas offundere falsitatis . sicut de Abraham dixit, quod deo non crediderat de Sara sibi filium promittenti, quando cum ancilla concubuit, cum scriptura testetur nondum illi partum Sarae fuisse promissum; uel quod uxorem suam sororem , mentitus sit, cum genus Sarae nusquam in illis litteris legerit, quibus de hac re fides habenda est; et de filio eius Isaac, quod etiam ipse Rebeccam falso dixerit sororem suam, cum genus eius ibi aperte scriptum sit; et de Iacob, quod cotidie certamen esset inter quattuor eius uxores, quaenam illum de agro uenientem prior ad concubitum raperet: quod illic omnino nusquam legisse conuincitur. ecce qualis homo mendaces diuinorum librorum scriptores se odisse gloriatur, qui etiam de euangelio tantae auctoritatis culmine omnibus noto mentiri sic audet.
Abbreviated transcription (Latin):
onẽq ꝑducat.⁊ nec aliũ quã ipsũ
dicat a ligine maria de sp̃u sco
conceptũ & natũ: cui rei adhibet
& testimoniũ de ꝓpħa. ecce u̾ͥgo
accipiet in utero & pariet fili
um. & uocabit᷑ nomen eiꝰ emma¬
nuel qd̃ int̃pretatũ nobiscũ d̾s. eun¬
d̾eq baptizatũ a ioħe audisse de cȩ¬
lo. hic est filiꝰ meus dilectus in quo
mͥ cõplacui: de quo dictũ erat lam
ex partu uͥiginis nobiscũ d̾s: nisifor¬
te uisũ sit fausto minꝰ esse qd̾ dictũ
est d. quã qd̾ dictus est filiꝰ di. Ex
hoc enĩ conicere conatus est matheo non
esse uisũ qd̾ filiꝰ d̾i factus sit nisi exbaptis¬
mo qr ibi facta est uox de cęlo hic est fi¬
liꝰ meus: cũ idem euangłista etiã suꝑius
adhibuerit diuinũ ex ꝓpħa testimoniũ:
ubi ipse partus uiginis appellatus est no¬
biscũ d̃s. Hunc sane miserũ delire garrulũ
debemꝰ intueri. atq obseruare non p̃ter¬

Expanded text:
onemque perducat nec alium quam ipsum onemque perducat nec alium quam ipsum dicat a uirgine Maria de spiritu sancto conceptum et natum. cui rei adhibet et testimonium de propheta: ecce uirgo accipiet in utero um et uocabunt nomen eius Emmanuhel, quod est interpretatum "nobiscum deus.". eundemque baptizatum a Iohanne audisse de caelo: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui, de quo dictum erat iam ex partu uirginis "nobiscum deus." nisi forte uisum sit Fausto minus esse, quod dictus est deus quam quod dictus est filius dei. ex hoc enim conicere conatus est Matthaeo non esse uisum, quod filius dei factus sit nisi ex baptismo, quia ibi facta est uox de caelo: hic est filius meus, cum idem euangelista etiam superius adhibuerit diuinum ex propheta testimonium, ubi ipse partus uirginis appellatus est "nobis cum deus." Hunc sane miserum delire garrulum debemus intueri atque obseruare non praeter
Abbreviated transcription (Latin):
se: qd̾ ego cũ fecero. nichil ei qͦd respo¬
deat remanebit. nisi illud quo uim
manifestissimȩ u̾itatis in scriptu¬
ris sc̃is ex presse illudere atq euita¬
re conatur: ut falsa illa & diuinis
codicib unmissa respondeat. Quã
dementiã furiosamq presumpti¬
oñe & audaciã iam suꝑius in hoc
oꝑe qͣntũ sufficere uisum est. re¬
futaui: nec eade repetere oportet.
quȩ rere atq colligere testimonia
quib contra istũ ꝓͦbemꝰ in libris ma¬
ximȩ diuinȩq airtoritatis eun¬
de dici filiũ d̾iunigenit᷑ũ semꝑ d̾m
apud d̾m qui dicit᷑ etiã filiꝰ dauid
ꝓpter acceptã formã serui ex uͥgine
maria coniuge ioseph: Nuncͦ in¬
terĩ qr de matheo uoluit dispu¬
tare. nec a me totus mathei liber
huic sermoni inseri potest: legat
qͥ uoluerit & ideat quẽadmodu
ma theus eũ quẽ parentes eiꝰ enu¬
meraturus dicit filiũ dauid. nar¬
rando usq ad ꝑassionẽ resurrecti¬

Expanded text:
se. quod ego cam fecero, nihil ei quod response. quod ego cam fecero, nihil ei quod respondeat remanebit nisi illud, quo uim manifestissimae ueritatis in scripturis sanctis expresse inludere atque euitare conatur, ut falsa illa et diuinis codicibus inmissa respondeat. quam dementiam furiosamque praesumptionem et audaciam iam superius in hoc opere, quantum sufficere uisum est, refutaui; nec eadem repetere oportet, quaerere atque colligere testimonia, quibus contra istum probemus in libris maximae diuinaeque auctoritatis eundem dici filium dei unigenitum semper deum apud deum, qui dicitur etiam filius Dauid propter acceptam formam serui ex uirgine Maria coniuge Ioseph ? nunc interim, quia de Matthaeo uoluit disputare nec a me . totus Matthaei liber huic sermoni inseri potest, legat qui uoluerit et uideat, quemadmodum Matthaeus eum, quem parentes eius enumeraturus dicit filium Dauid, narrando usque ad passionem resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
ui unde sacerdotes: qd̾ ipsũ palam
est. qr ead̃e patr̃e habuerit sacerdo¬
tẽ quend̾a nomine ioachim. cuius
tam̃ in hac gn̾atione nulla usquã
habita mentio est.Quomͦ gͦ ad har
dauiticȩ cognationis ꝓsapiam ma¬
ria ꝑtinere dicetur: in qua eã nec
patrẽ habere uideas. nec maritũ:
Ac ꝑ hoc nec ille dauid filius erit qͥs¬
qͥs ex eade nascit᷑: nisi eiꝰ hanc geni¬
tric̾ẽ sic admoueas ioseph. ut eius
aut filia ꝓbetur aut coniunx
Iugustinꝰ respondit. Fides catho¬
Alica ead̾eq apłica est dñm nr̃m
d̾i esse scd̃m diuinitat̾em: & filium
dauid scd̃m carnẽ:⁊ qd̾ ita ꝓbamꝰ
ex euangłicis & apłicis litteris ut
nemo possit contradicere ꝓbationi¬
b nr̃is. nisi qͥ ipsis licteris cont᷑dicit.
Non sicut sibi faustus iste ꝓposuit ne¬
scio quẽ pauca u̾ba dixisse. & con.¬
tra eiusde fausti u̾sipelles astuti¬
as nulla postea testimonia ꝓtuls¬

Expanded text:
ui, unde sacerdotes: quod ipsum palam ui, unde sacerdotes: quod ipsum palam est, quia eadem patrem habuerit sacerdotem quendam nomine Ioachim, cuius tamen in hac generatione nulla usquam habita mentio est. quomodo ergo ad hanc Dauiticae cognationis prosapiem Maria pertinere dicetur, in qua eam nec patrem habere uideas nec maritum? ac per hoc nec ille Dauid filius erit, quisquis ex eadem nascitur, nisi eius hanc genetricem sic admoueas Ioseph, ut eius aut filia probetur aut coniux. AUGUSTINUS respondit: Fides catholica eademque apostolica est dominum nostrum dei esse secundum diuinitatem et filium Dauid secundum carnem : quod ita probamus ex euangelicis et apostolicis litteris, ut nemo possit contradicere probationibus nostris, nisi qui ipsis litteris contradicit, non sicut sibi Faustus iste proposuit nescio quem pauca uerba dixisse et contra eiusdem Fausti uersipelles astutias nulla postea testimonia protulis
Abbreviated transcription (Latin):
ctus uic di filiꝰ quã natus ex utero mulie¬
ris: quã quã nec ipse quiðe ille quide quẽ
maria peꝑit si ullus erat. recte dauid fi¬
lius appelletur. nisi eũ constet ex patre
iosep ħ seminatũ. Qd̃ qr negatis. illud eti¬
am fateamini necesse est. ne ipsũ qͥdem
esse dauid filiũ. qm̃ quid̃e gn̾atio abrahã
usq ad dauid. & adauid ioseph ad usq de¬
ducit᷑ ꝑ om̃s scilicet hebreoꝵ patres: ex
quo qr iñc conceptus ñ est ut legit᷑. nec
filius erit dauid. Longe qͥdem demens
est. qui quẽ sine coitu iõseph de maria na¬
tũ dicturus erat: hunc in pͥncipio po¬
suerit esse filiũ dauid. Cum gͦ ne p¬
se quide qui sit ex maria genitꝰ da¬
uid recte filiꝰ appellatur. qr non sit
natus ex ioseph. qͣntomagis filuis
d̾i: Pinde nec uͥginis ipsuis origo
ex hac tribu fuisse monstrat᷑ un¬
de constat esse dauid. dico aut̃ u¬
dam de qͦ iudei reges: sed ex tribu le¬

Expanded text:
ctus Iesus dei filius quam natus ex utero muliectus Iesus dei filius quam natus ex utero mulieris. quamquam nec ipse quidem ille, quem Maria peperit, si ullus erat, recte Dauid filius appelletur, nisi eum constet ex patre Ioseph seminatum. quod quia negatis, illud etiam fateamini necesse est ne ipsum quidem esse Dauid filium, quoniam quidem generatio ab Abraham usque ad Dauid et a Dauid Ioseph adusque deducitur — per omnes scilicet Hebraeorum patres —. ex quo quia Iesus conceptus non est, ut legitur, nec filius erit Dauid longeque demens est, qui quem sine coitu Ioseph de Maria natum dicturus erat, hunc in principio posuerit esse filium Dauid. cum ergo ne ipse quidem, qui sit - ex Maria genitus, Dauid recte filius appellaretur, quia non sit natus ex Ioseph, quanto magis filius dei! Proinde nec uirginis ipsius origo ex hac tribu fuisse monstratur, unde constat esse Dauid — dico autem ludam, de quo Iudaei reges — sed ex tribu Le
Abbreviated transcription (Latin):
cendu est: catholicus uͦ nequaqͣm. Nam ca¬
tholica fid̾e nouimꝰ quȩ tanto longe abest
ab hac ꝑfessione mathei: quanto pcul est¬
& a uero. Si quide symbolũ ur̃m ita se ha¬
beat ut credatis in ĩm xꝑm filiũ d̾i: qͥ
sit natꝰ ex u̾ͥgine maria. Ur̃m ꝙͦ est de
maria acciꝑꝰe filiũ d̾i᷑ mathei aͦb iordane:
nr̃m ex d̾o. Ac ꝑ hoc tam uobis matheus
si hȩc eiꝰ ꝓcerto st̃ contrarius in ꝓfessione
ista suaᷤ quã nobis. nisi qd̾ paulo pruden¬
tior uobis inuentꝰ est: ut ortũ ex femineose¬
xu.dauid filio ascͥberet magis quã filio d̾l.
Quappter de duob uos unũ fateri oportet
aut hunc ñ esse matheũ qͥ hec uidet᷑ asse¬
rere:aut uos ñ tenere aplicã fid̾e. Nos uͦ
quãuis de hac sententia nemo ꝓrfus deici¬
at ex do accipiendi filiũ di: tam̃ ut mul¬
tũ impudentiȩ concedamꝰ. ut adigamur
& falsis credere.ex iordane nobis e̾rit fa¬

Expanded text:
cendum est — catholicus uero nequaquam. nam cacendum est — catholicus uero nequaquam. nam catholicam fidem nouimus; quae tanto longe abest ab hac professione Matthaei, quanto procul est et a uero, siquidem symbolum uestrum ita se habeat. ut credatis in Iesum Christum filium dei, qui sit natus ex uirgine Maria . uestrum ergo est de Maria accipere filium dei, Matthaei ab Iordane, nostrum ex deo . ac per hoc tam uobis Matthaeus, si haec eius pro certo sunt, contrarius est in professione ista sua quam nobis, nisi quod paulo prudentior uobis inuentus est, ut ortum ex femineo sexu Dauid filio ascriberet magis quam filio dei. quapropter de duobus uos unum fateri oportet: aut hunc non esse Matthaeum, qui haec uidetur adserere, aut uos non tenere apostolicam fidem. Nos uero quamuis de hac sententia nemo prorsus deiciat ex deo accipiendi filium dei, tamen ut multum inprudentiae concedamus, ut adigamur et falsis credere, ex Iordane nobis erit fa
Abbreviated transcription (Latin):
dio filium designauit: factũ aliqͣndo eẽ filiũ
d̾i. post annos d̾utaxat scd̾m lucȩ fid̾e
ferme triginta. Ubi & uox tunc audi¬
ta est dicens ad eũ: filius meus estu
ego hodie genui te. Hides gͦ id qd̾ ante
annos tͥgita ut hinic uidecur. de maria na¬
tũ est. non esse ipsũ filiũ di: sed id qd̾ de
baptismo postea factũ est ad iordanẽ.
id est hoĩem nouũ tãquã in nobis cũ
credimꝰ ad d̾m ex gentilitatis errore con¬
uersi. Qd̾ ipsũ tam̃ nescio utrũ satis cũ¬
mea fide faciat. quã uos catholicã nomi¬
natis: sed int̾im sic matheo uidet᷑ si st̃
ipsiꝰ hȩc. Neq em̃ usquã in parturiti¬
onib mariȩ dic tũ legit᷑ illud filiꝰ meus es cu.
ego hodie genuite. Aut hic est filiꝰ meus di¬
lectissimꝰ mͦ quo bene cõplacui: sed in expia¬
tione eiꝰ apud iordane. Qd̃ si & tu credas itaut
scͥptũ est. eris iam qͥd̾e matheianꝰ. sic enĩ mͥ di¬

Expanded text:
dio filium designauit, factum aliquando esse filium dio filium designauit, factum aliquando esse filium dei post annos dumtaxat secundum Lucae fidem ferme triginta, ubi et uox tunc audita est dicens ad eum: filius meus es tu; ego hodie genui te. uides ergo id, quod ante annos triginta, ut huic uidetur, de Maria natum est. non esse ipsum filium dei, sed id, quod de baptismo postea factum est ad lordanem, id est hominem nouum tamquam in nobis eum credimus ad deum ex gentilitatis errore conuersi: quod ipsum tamen nescio utrum satis cum ea fide faciat, quam uos catholicam nominatis; sed interim sic Matthaeo uidetur, si sunt ipsius haec. neque enim usquam in parturitionibus Mariae dictum legitur illud: filius meus es tu, ego hodie genui te, aut: hic est filius meus dilectissimus, in quo bene conplacui, sed in expiatione eius apud Iordanem. quod si et tu credas ita, ut scriptum est, eris iam quidem Matthaeanus — sic enim mihi di
Abbreviated transcription (Latin):
capitulũ memorasti. admonendꝰ tantũ
es. ut id qd̾ recitasti consid̾es. Neq enĩ ma¬
theus hic di filii gn̾ationẽ scribere se¬
fatet᷑ instituisse : sed filii dauid. Ut gͦ
huic int̾im dicenti cred̾a filiꝰ dauid. erit
in de maria natus:: adhuc de di filio in
hoc om̃i ꝗn̾ationis textu nulla fit men¬
tio usq ad bapcismũ scilicet: frustraq
calumniã uos ingeritis scͥptori tãquã di
ille filiũ in uteroꝰ mulieris incluserit. At
uͦ hic clamitat ut uidet᷑ & inscriptione
ipła sua se ꝓrsus ab hoc sacrilegio uindi¬
cat:dauid filiũ ꝑhibens ex illa stirpe
oriund̾u se scͥpsisse non filiũ d̾i. Nam
iũm quide eũ qui sit d̾i filius si scriptoris
huiꝰ mentẽ ꝓpositũq consideres: non tã
ille de maria uirgine uult nos acciꝑe
ꝓcreatũ quã factũ aliqͣndo ꝑ baptismũ
apud fluenta iordanis. Illic enĩ dicit
baptitatũ a ioħe eũ quẽ dauid in exor¬

Expanded text:
capitulum memorasti, . admonendus tantum capitulum memorasti, . admonendus tantum es, ut id, quod recitasti, consideres. neque enim Matthaeus hic se dei filii generationem scribere fatetur instituisse, sed filii Dauid. Ut ergo huic interim dicenti credam, filius Dauid erit mihi de Maria natus; adhuc de dei filio in hoc omni generationis textu nulla fit mentio usque ad baptismum scilicet frustraque calumniam uos ingeritis scriptori, tamquam dei ille filium in utero mulieris incluserit. at uero hic clamitat, ut uidetur, et inscriptione ipsa sua se prorsus ab hoc sacrilegio uindicat Dauid filium perhibens ex illa stirpe oriundum se scripsisse, non filium dei. nam Iesum quidem eum. qui sit filius dei, si scriptoris huius mentem propositumque consideres, non tam ille de Maria uirgine uult nos accipere procreatum quam factum aliquando per baptismum apud fluenta Iordanis. illic enim dicit baptizatum a Iohanne eum, quem Dauid in exor
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. qr saltẽ st̃. Ille aut̃ nichilest nͥ
fictio falsitatis: & cogitatio ua¬
nitatis. S iam cȩt̾a fau̾sti argu¬
ta deliramenta uideamus.
do mͥ: quid̾a ex numerosa ple¬
be respondens ait. Accipis iũm
de maria natũ: Cui ego. Qũẽ nam
inquã dicis ir̃im : Nam plures
in hebreismo fuert. Iñc unus qui¬
de naue filius discipłs morsi: aliꝰ
uͦ filius iosedech sacerdotis magni.
tẽ alius qui dictus est filius dauid:
alius sͦi filius di. Quẽnam gͦ istoꝵ
de maria natũ quȩris ex me utrũ
accipiã: Utiq inquit filiũ d̾i. Cui
ego. Ex quo aurtore quo ue magi¬
st̾ro docente istud accipiã : At ille.
Matheo inqͥt. Cui rursum ego. Qͥd
enĩ matheus scͥpsit: Et iłle. Li¬
ber gnationis it̃iu xꝑi filii dauid.
filii abraham: & cȩtͥa. Tum ego.
Putauerã inquã qr esses dicturus
liber gnationis m̃u xꝑi filii d̾i. & me para¬
uerã ad p̃scribend̾u: sed qr nc̃ fideliter

Expanded text:
sunt, quia saltem sunt; ille autem nihil est nisi sunt, quia saltem sunt; ille autem nihil est nisi fictio falsitatis et cogitatio uanitatis. sed iam cetera Fausti arguta deliramenta uideamus. do quidam ex numerosa plebe respondens ait: accipis Iesum de Maria natum? cui ego: quemnam, inquam, dicis Iesum? nam plures in Hebraismo fuerunt Iesus: unus quidem Naue filius, discipulus Moysi; alter uero filius Iosedech sacerdotis magni; item alius, qui dictus est filius Dauid; alius uero filius dei . quemnam ergo istorum de Maria natum quaeris ex me utrum accipiam ? utique, inquit, filium dei. cui ego: et quo auctore quoue magistro docente istud accipiam? at ille, Matthaeo, inquit. cui rursum ego: quid enim Matthaeus scripsit? et ille: liber generationis Iesu Christi filii Dauid, filii Abraham, et cetera. tum ego: putaueram, inquam. quia esses dicturus liber generationum Iesu Christi filii dei, et me paraueram ad praescribendum; sed quia nunc fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
stis cuneũ dirumpendu missus fu¬
isset. & captiuatus ullomͦ eũ pꝰ easi
uicisset iꝑse damnaret. qd̾ facturus
est d̾s iste de sua parte quã confi¬
głt in globo qr obediuit iubenti
qr in hostiles cuneos ꝓ salute re¬
gni eiꝰ ꝓposita sua morte ꝓcessit. S in
hac inquit serie scłoꝵ iam malis ꝑ¬
mixta atq concreta ñ obtemꝑa.¬
uit p̃ceptis. Quȩramꝰ quare. Si
ꝓpria uoluntate: uera culpa & iu¬
ta pena. S ĩa si uoluntas est rea:
nusla est ad peccandu natura con¬
traria. Et id̾o manicheoꝵ om̃is con¬
uicta est & eu̾sa fallacia. Si aut̃ ab
hoste oppressaꝰ qͦ missa est: Si alieno
malo suꝑata cui resistere ñ ualue¬
rat: iniqua pena & magna crudeli¬
tas. S ad excusandu ꝓfertur. di ne¬
cessitas. Talem colant d̾m: qͥ nolunͤ
colere dm. Sane qd̾ fatendu est. eti¬
ã ipsi cultores eiꝰ quãuis talem d̾m co¬
lendo sint pessimi: meliores tñ illo

Expanded text:
stis cuneum disrumpendum missus fustis cuneum disrumpendum missus fuisset et captiuatus, ullo modo eum postea. si uicisset, ipse damnaret: quod facturus est deus iste de sua parte, quam configet in globo, quia oboediuit iubenti, quia in hostiles cuneos pro salute regni eius proposita sua morte «processit. sed in hac, inquit, serie saeculorum iam malis permixta atque concreta non obtemperauit praeceptis. quaeramus, quare. si propria uoluntate, uera culpa et iusta poena; sed iam si uoluntas est rea, nulla est ad peccandum natura contraria, et ideo Manichaeorum omnis conuicta est et euersa fallacia. si autem ab hoste obpressa quo missa est, si alieno malo superata, cui resistere non ualuerat, iniqua poena et magna crudelitas. sed ad excusandum profertur dei necessitas. talem colant deum, qui nolunt colere deum. sane, quod fatendum est, etiam ipsi cultores eius, quamuis talem deum colendo sint pessimi, meliores tamen illo
Abbreviated transcription (Latin):
miserabiliore cec̾itate ñ respicite
Quanto melius ipse uasa aurea &
argentea abstulisset de gente e¬
gypͥtioꝵͥ quã eiꝰ membraꝰ dep̃da.¬
rent᷑ gentes tenebrarũ: Et̾ tam̃
cũ bellũ tam miserũ iꝑse gessis¬
set: cultores eiꝰ famulo d̾i nr̃ oͦbiciusꝰ
qd̾ bella gesserit in quib semꝑ cũ su¬
is om̃ib uictor de hostibus trium¬
phauit. Qui captiui uł captiuȩ
moyse belligerante de popło istl
duci potuerunt: Qd̃ &. d̃s ũr si
potuisset. utiq fecisset. Hoc qͦ non
est malos arguere: sed feliciorib
inuidere. Quȩ aut̃ crudelitas mo¬
y si qd̃ in popłm qui grauĩt in d̾m
peccauerat gladio uindicauit⁊ cirꝰ
t̃n pecẽi uenia᷑ se ꝓ illis etiã diuinȩ
uindictȩ offerens dep̃catus est:
Uerũtam̃ si & hoc ñ misericordit̃
sed crudelit̃ fecisset: etiã sic melior
do ur̃o esset. Neq enĩ quẽ quã suoꝵ
innocentiũ & obȩdientiũ. si ad ho¬

Expanded text:
mirabiliore caecitate non respicit! mirabiliore caecitate non respicit! quanto melius ipse uasa aurea et argentea abstulisset de gente Aegyptiorum, quam eius membra depraedaretur gens tenebrarum ! et tamen cum bellum tam miserum ipse gessisset, cultores eius famulo dei nostri obiciunt, quod bella gesserit, in quibus semper cum suis omnibus uictor de hostibus triumphauit, qui captiui uel captiuae Moyse belligerante de populo Israhel duci potuerunt: quod et deus uester si potuisset, utique fecisset. hoc ergo non est malos arguere, sed felicioribus inuidere. quae autem crudelitas Moysi, quod in populum, qui grauiter in deum peccauerat, gladio uindicauit? cuius tamen peccati ueniam se pro illis etiam diuinae uindictae offerens deprecatus est. uerumtamen si et hoc non misericorditer, sed crudeliter fecisset. etiam sic melior deo uestro esset. neque enim quemquam suorum innocentium et oboedientium, si ad ho
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i licet minimã non negatis illã ani¬
mã meretͥcis. Hoc gͦ iam melior d̾o ur̃o
qͣm ipsa una meretx ẽẽt: ille aut̃ condi¬
tione suȩ illiꝰ cõmixtionis uniu̾so gn̾i
tenebrarũ in om̃ib meretͥcib ꝓstituit᷑.
n om̃ib deniq marib ac feminis late
uarieq fornicantib & sese corrũpenti¬
b uolutat᷑ soluit᷑. illigat᷑. rursus in eoꝵ
fetib uolutandꝰ. soluendꝰ. ligandꝰ. donec
ad ultimũ globũ pars ĩmundissima d̾i
ur̃i tãquã inexpiabilis meretͥr ꝑducat᷑.
Iȩc scilicet mala. has turpitudines. hȩc
dedecora. a membris suis d̾s ũr amoue¬
re ñ potuit: & hostis immanis necessi¬
tate cõpulsus. ad ista ꝑuenit. Neq enĩ
potuit intimere iniuriosũ atq uiolen¬
tũ: suis uł ciuib uł partib salus. Qͣn¬
to gͦ ille melior qͥ occsso egrptio fr̃ãm
defendit illesũ⁊ qũe miserabiliuam¬
tate faustus arguit. & d̾m suum

Expanded text:
uestri, licet minimam, non negatis illam aniuestri, licet minimam, non negatis illam animam meretricis. hoc ergo iam melior deo uestro, quoniam ipsa una meretrix esset, ille autem condicione suae illius commixtionis uniuerso generi tenebrarum in omnibus meretricibus prostituitur, in omnibus denique maribus ac feminis late uarieque fornicantibus et sese corrumpentibus uolutatur, soluitur, inligatur, rursus in eorum fetibus uolutandus, soluendus, ligandus, donec ad ultimum globum pars inmundissima dei uestri tamquam inexpiabilis meretrix perducatur. haec scilicet mala, has turpitudines, haec dedecora a membris suis deus uester amouere non potuit et hostis inmanis necessitate conpulsus ad ista peruenit; neque enim potuit interimere iniuriosum atque uiolentum suis uel ciuibus uel partibus saluis. quanto ergo ille melior, qui occiso Aegyptio fratrem defendit inlaesum, quem mirabili uanitate Faustus arguit et deum suum
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ homo posset admittere: ille autẽ
in om̃ib om̃iũ talib factis cõmixtione
illa membroꝵ suoꝵ turpari polluiq con¬
iuncit᷑. Et osee ꝓpħa accusat᷑ a fausto.
qui si meretricem turpi concupiscen¬
tia captiuatꝰ ad amasset atq duxisset
animas certe ãboꝵ & lasciui amatoris
& obscenȩ meretͥtis partes. & membrã
naturãq dĩ ur̃i esse p̃dicatis. illa ꝙͦ me¬
retͥx qͥd enĩ ambiã uerbis & ñ plane di¬
cam: illa meretͥx e̾et d̾s ur̃. Neq enĩ
potestis dicere. qd̃ seruata atq incor¬
rupta suȩ scĩtate naturȩ. illi meretͥcio
corpori non ligatꝰ. sed p̃sentatus incide¬
ret: sed & inqͥnatissima ess ista membra
di ur̃i. & ob hoc magna purgatione in¬
digere fatemini. Ila gͦ meretͥx de qua
hoiem d̾i audetis arguere d̾s ũr e̾et: etiã¬
si non ẽẽt in meliꝰ cͤasto coniugio cõmu¬
tata. Aut si ñ uultis: particułã certed̾i

Expanded text:
unus homo posset admittere; ille autem unus homo posset admittere; ille autem in omnibus omnium talibus factis commixtione illa membrorum suorum turpari polluique conuincitur. et Osee propheta accusatur a Fausto: qui si meretricem turpi concupiscentia captiuatus adamasset atque duxisset — animas certe amborum, et lasciui amatoris et obscaenae meretricis, partes et membra naturamque dei uestri esse praedicatis — illa ergo meretrix — quid enim ambiam uerbis et non plane dicam ? — illa meretrix esset deus uester. neque enim potestis dicere, quod seruata atque incorrupta suae sanctitate naturae illi meretricio corpori non ligatus, sed praesentatus incideret, sed et inquinatissima esse ista membra dei uestri et ob hoc magna purgatione indigere fatemini. illa ergo meretrix, de qua hominem dei audetis arguere, deus uester esset, etiamsi non esset in melius casto coniugio commutata; aut si non uultis, particulam certe dei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetitur. & ubiq turpi conditione ꝑmix¬
tus in capro inflammat᷑. in capro semi¬
nat᷑ in hedo gn̾atur: Ac ꝑ hoc & si u¬
das ñ tantũ fornicator. sed etiã sciens
nurus suȩ nefarius incestator existe¬
ret: in iluiꝰ quoq incesti libidined̃s ur̃ he¬
reret. sorderet arderet. Dauid aũt iniqui¬
tatis penituit qd̾ uxorem adamau̾it alie¬
nã: uirũq eiꝰ mandarit occidi. At uͦ d̾m
ur̃m qͣndo pęnitebit qd̾ a tartareo ge¬
nere masculino ac feminino pͥncip̃u te¬
nebrarũ adamatus. eoꝵ libidini sua mem¬
bra concessit᷑ nec maritũ cuiꝰ coniugẽ
adamau̾at. sed suos filios in m̃bris demo¬
nũ a quib demonib ipse fuerat adama¬
tus occidit. S & si non penituisset dauid.
nec iusticiȩ sanitatẽ tali medicina rece¬
pisset: etiã sic isto d̾o manicheoꝵ melior
extitisset. Iste qͥppe uno ipso facto pu¬
temꝰ & aliis talib qͦtqͦt libet quã multa

Expanded text:
perpetitur et ubique turpi condicione permixperpetitur et ubique turpi condicione permixtus in capro inflammatur, in capra seminatur, in haedo generatur! ac per hoc etsi ludas non tantum fornicator sed etiam sciens nurus suae nefarius incestator existeret, in illius quoque incesti libidine deus uester haereret, sorderet, arderet. Dauid autem iniquitatis paenituit, quod uxorem adamauerit alienam uirumque eius mandarit occidi; at uero deum uestrum quando paenitebit, quod a tartareo genere masculino ac feminino principum tenebrarum adamatus eorum libidini sua membra concessit nec maritum, cuius coniugem adamauerat, sed suos filios in membris daemonum, a quibus daemonibus ipse fuerat adamatus, occidit? sed etsi non paenituisset Dauid nec iustitiae sanitatem tali medicina recepisset, etiam sic isto deo Manichaeorum melior extitisset. iste quippe uno ipso facto putemus et aliis talibus quotquotlibet quam multa
Abbreviated transcription (Latin):
le peior & execrabilior est qui natu¬
rã suã ad libidinẽ desiderantiũ si¬
mulando coaptatã gratis eis pollu¬
end̾a corrũpend̾aq subiecit : Iant
cũ filiab qui etiã sciens concubu¬
erit: nonne minꝰ mali ꝑpetrat quã qui
membra sua om̃iũ talium peioꝵq turpi¬
tudinũ libidinib miscet: Qͥd enĩ tale
ab immundis flagitiosisq c̃omittitur:
ubi ñ d̾s ur manich ei turpicudinib om̃i¬
b polluat᷑: Deniq si uere iacob ut alt
faustus int̃ quatuor uxores feda concu¬
piscentia t̃aquã hẏrcus erraret. nullã
ipaginis curã gerens. sed lascuiȩ solius
uoluptatis: qͣnto minꝰ miser esset d̾o ur̃o
qui ñ solũ in ipso & in eiꝰ quatuor uxorib
oĩne illud dedecus luxuriȩ pateret᷑. om̃ib
eoꝵ corporib motibꝰq concretus ⁊ sed in
ipso hẏrco quẽ uiro illi sordidꝰ cõparauit.
om̃em illũ genitalem motũ caloremq

Expanded text:
le peior et execrabilior est, qui natule peior et execrabilior est, qui naturam suam ad libidinem desiderantium simulando coaptatam gratis eis polluendam corrumpendamque subiecit! iam cum filiabus qui etiam sciens concubuerit, nonne minus mali perpetrat, quam qui membra sua omnium talium peiorumque turpitudinum libidinibus miscet? quid enim tale ab inmundis flagitiosisque committitur, ubi non deus uester, Manichaei, turpitudinibus omnibus polluatur? denique si uere Iacob, ut ait Faustus, inter quattuor uxores foeda concupiscentia tamquam hircus erraret nullam propaginis curam gerens, sed lasciuae solius uoluptatis: quanto minus miser esset deo uestro, qui non solum in ipso et in eius quattuor uxoribus omne illud dedecus luxuriae pateretur, omnibus eorum corporibus motibusque concretus, sed in ipso hirco, quem uiro illi sordidus conparauit, omnem illum genitalem motum caloremque
Abbreviated transcription (Latin):
uiro exemplũ ꝓpositũ est qͦ sanent᷑
egroti.non quo hi qui sanist̃ sauci¬
entur. Neq enĩ medicinȩ uitũ est:
si uł insani se ipsos. uł maligni ali¬
os ferramentis medicinalib ꝑi¬
mant. S: tam̃ patres nr̃i patriar¬
chȩ atq ꝓpħȩ. quib tã illustre te¬
stimoniũ sc̃itatis atq pietatis ea
scͥptura ꝑhibet quã saluti gn̾is hu¬
mani diuinitꝰ dispensatã non negat.
nisi qͥsqͥs aut eã nescit. aut om̃em
sensum rationalis consid̾ationis ami¬
sit. etiã si libidinosi & crudeles frussep
sic̃ eos manicheoꝵ error uł potius fu¬
ror accusat. nonne etiã sic non dico
electis eoꝵ sed ipso etiã d̾o illoꝵ demon¬
strarent᷑ esse meliores: Nonne me¬
lius est cũ pelice uolutari uirũ cum
femina: quã esse sincerissimã luc̃e &
miscendo se tenebris inquinari: Ẽc¬
ce homo auariciȩ ac uents causa
uxorem suã sororem mentitus: in
alioꝵ concubitũ uendidit. Quanto il¬

Expanded text:
viro exemplum propositum est, quo sanentur viro exemplum propositum est, quo sanentur aegroti, non quo hi qui sanientur. neque enim medicinae uitium est, si uel insani se ipsos uel maligni alios ferramentis medicinalibus perimant. Sed tamen patres nostri patriarchae atque prophetae, quibus tam inlustre testimonium sanctitatis atque pietatis ea scriptura perhibet, quam saluti generis humani diuinitus dispensatam non negat, nisi quisquis aut eam nescit aut omnem sensum rationalis considerationis amisit, etiamsi libidinosi et crudeles fuissent, sicut eos Manichaeorum error uel potius furor accusat: nonne etiam sic non dico electis eorum, sed ipso etiam deo illorum demonstrarentur esse meliores ? nonne melius est cum pelice uolutari uirum cum femina quam esse sincerissimam lucem et miscendo se tenebris inquinari? ecce homo auaritiae ac uentris causa uxorem suam sororem mentitus in aliorum concubitum uendidit: quanto il
Abbreviated transcription (Latin):
quȩri in eis oportere mysticȩ alicu¬
ius significationis oraculũ. Neq e
la uł pauca ac non multa aꝑtis
tate diuinã fidelissima & p̃cla¬
rissima u̾itatis luce testantur.
ut om̃ino desiplat qͥsquis eos su¬
ꝑ flue uł quasi fatue locutos ali¬
quid putat. quib ñ solũ om̃iaho¬
minũ ingenioꝵ genera subdita
uidet. uerũ etiã hoc ab eis p̃di¬
ctũ legit ꝑfectũq cognoscit.
Nũqͥdnam gͦ si qͥsquã legens factũ
dauid. culus eũ dño arguente
ac minante penituit. in de sibi
ad ꝑeccandu fomite p̃beat. illa
scͥptura culpanda ẽ. ac ñ tanco¬
seueriꝰ ille damnandꝰ qͣnto potiꝰ ad se
uulnerand̾u aut occidendi abuti
uoluit ea re quȩ ad sanandu liban¬
d̾uq consc̾pta est: Qͥa enĩ hoĩes in
peccatũ lapsi. uł suꝑbia negligunt
penitentię medicinã uł accipien¬
dȩ salutis ueniȩq ꝓmerende diffi.¬
dentia penitus ꝑe̾urt: de tanto

Expanded text:
in eis quaeri oportere mysticae alicuin eis quaeri oportere mysticae alicuius significationis oraculum. neque la, vel pauca ac non multa apertitatem divinam fidelissima et praeclarissima veritatis luce testantur: ut omnino desipiat, quisquis eos superflue vel quasi fatue locutos aliquid putat, quibus non solum omnia hominum ingeniorumque subdita uidet, uerum etiam hoc ab eis praedictum legit perfectumque cognoscit. Numquidnam ergo, si quisquam legens factum Dauid, cuius eum domino arguente ac minante paenituit, inde sibi ad peccandum fomitem praebeat, illa scseverius ille damnandus, quanto potius ad se vulnerandum aut occidendum abuti voluit ea re, quae ad sanandum liberandumque conscripta est? Quia enim homines in peccatum lapsi, vel superbia negligunt poenitentiae medicinam, vel recipiendae salutis veniaeque promerendae diffidentia penitus pereunt, de tanto
Abbreviated transcription (Latin):
rabilisq ꝑsistit. Qͥd uͦ ut ilius atq sa¬
lubrius pͥie legentib uł audientib
illas sacras litteras consuli ac ꝓspici
potuit quã ut non solũ in eis lauda¬
biles hõies ad imitandu. & rep̃hensi¬
biles ad cauendu ꝓponerent᷑ uerum
etiã quȩd̾a bonoꝵ declinationes &
lapsus in malũ. siue Itið̾e denuo cor¬
repti in uiã redeant. siue irreuo¬
cabiles maneant.⁊ & rursus quȩ¬
d̾a maloꝵ mmutationes & ꝓuectus
in bonũ siue ꝑseuerat᷑i siue in pr̃i¬
stina it̾um relapsurił ut neq ui¬
sti in suꝑbiam securitate extol¬
lant᷑. nec iniqui contra medici¬
nã desꝑatione obdurent᷑: At
illa quȩ neq ad imitand̾u. neq
ad cauendu facta hõium ꝑtinepͥ
& tam̃ in sc̃a scͥptura repiuntur
aut ad illam con exioñ e posita st̃
quib occasionib ad res necessari¬
as ueniat᷑: aut eo ipso quo uiden¬
tur suꝑflua satis admonent

Expanded text:
rabilisque persistit. Quid uero utilius atque sarabilisque persistit. Quid uero utilius atque salubrius pie legentibus uel audientibus illas sacras litteras consuli ac prospici potuit, quam ut non solum in eis laudabiles homines ad imitandum et reprehensibiles ad cauendum proponerentur, uerum etiam quaedam bonorum declinationes et lapsus in malum siue inde idem denuo correcti in uiam redeant siue inreuocabiles maneant, et rursus quaedam malorum mutationes et prouentus in bonum siue perseueraturi siue in pristina iterum relapsuri: ut neque iusti in superbiam securitate extollantur nec iniqui contra medicinam desperatione obdurentur ? at illa, quae neque ad imitandum neque ad cauendum facta hominum pertinent et tamen in sancta scriptura reperiuntur, aut ad illam conexionem posita sunt, quibus occasionibus ad res necessarias ueniatur, aut eo ipso, quo uidentur superflua, satis admonent
Abbreviated transcription (Latin):
meo qd̃ saꝑe dicis tuo: d̾u tam̃ ea quȩ diui¬
nitus precipiunt᷑. aut mores pietatẽq for¬
mare. aut aliqd figurate significare. uł
credant᷑ uł intelligant᷑ autꝰ utrũq potiꝰ
quã neutrũ. du tam̃ & ipsa quę figura¬
te dicta uł facta intelligunt᷑ ad eosdem
mores bonos pietatẽq referant᷑. Ac ꝑ hoc
etiã si manicheis uł quibq aliis de his
figuris rerũ gestarũ ñr displicet in telle¬
ctus. uł ratio uł opinio: illud sufficiat quod
patres nr̃i quib d̾s ꝑhibet bone uite
atq in suis p̃ceptis obȩdientię testi¬
moniũ ea u̾itatis regula defendunt᷑ quȩ
nisi prauis & distortis cordib displicere
ñ possit: & qd̾ ea scͥptura cui ꝑu̾sitas
erroris illius inimica est. in quĩb libẽt
hõium factis quȩ uł laudauit uł ar¬
guit. uł tantu narrata nobis uidi¬
canda ꝓposuit: ipsa inculꝑabilis uene¬

Expanded text:
meo, quod sapere dicis tuo", dum tamen ea, quae diuimeo, quod sapere dicis tuo", dum tamen ea, quae diuinitus praecipiuntur, aut mores pietatemque formare aut aliquid figurate significare uel credantur uel intellegantur aut utrumque potius quam neutrum; dum tamen et ipsa, quae figurate dicta uel facta intelleguntur, ad eosdem mores bonos pietatemque referantur. ac per hoc etiam si Manichaeis uel quibusque aliis de his figuris rerum gestarum noster displicet intellectus uel ratio uel opinio, illud sufficiat, quod patres nostri, quibus deus perhibet bonae uitae atque in suis praeceptis oboedientiae testimonium, ea ueritatis regula defenduntur, quae nisi prauis et distortis cordibus displicere non possit, et quod ea scriptura, cui peruersitas erroris illius inimica est, in quibuslibet hominum factis, quae uel laudauit uel arguit uel tantum narrata nobis iudicanda proposuit. ipsa inculpabilis uene
Abbreviated transcription (Latin):
siue ꝓpriis siue figurat᷑is locutionib re¬
b ue ꝓnuntient᷑. Sicut enĩ in citharis
& huiuscemodi organis musicis ñ quid̾e
om̃ia quȩ canguntur. canoꝵ aliqͥd reso¬
nant sed tantũ corde. cęt̾a tam̃ in toto
cycharȩ corpore id̃o fabricata st̃. ut e̾e̾t
ubi uincirent᷑. unde. & tenderint᷑ illȩ
qͣs ad cantilenȩ suauitatẽ modulatũ¬
rus & ꝑ cussurus est artifer: ita in his
ꝓpħicis narrationib quȩ de reb gestis
hoĩum ꝓpħico sꝑitu deligunt᷑. aut aliqͥdĩa
sonant significationeᷤᷤ futuroꝵ. aut si
nichil tale significant. ad hoc int̃ponun¬
tur ut sit unde illa significantia tamqͣ
sonantia conectant᷑ Has aut̃ rerũ ge¬
starũ allegoricas narrationes si nolunt
heretici sicut a nobis exponunt᷑ acciꝑe.
uł et iã nichil eas nisi qd̃ ꝓprie sonant
significare contendunt. non est luctan¬
dũ cũ hõib qui dicunt ñ sapit palato

Expanded text:
siue propriis siue figuratis locutionibus resiue propriis siue figuratis locutionibus rebusue praenuntient. sicut enim in citharis et huiuscemodi organis musicis non quidem omnia, quae tanguntur, canorum aliquid resonant, sed tantum chordae, cetera tamen in toto citharae corpore ideo fabricata sunt,. ut esset, ubi uincirentur, unde et quo tenderentur illae, quas ad cantilenae suauitatem modulaturus et percussurus. est artifex: ita in his propheticis narrationibus, quae de rebus gestis hominum prophetico spiritu deliguntur, aut aliquid iam sonant significatione futurorum aut, si nihil tale significant, ad hoc interponuntur, ut sit, unde illa significantia tamquam sonantia conectantur. Has autem rerum gestarum allegoricas narrationes si nolunt haeretici, sicut a nobis exponuntur, accipere uel etiam nihil eas, nisi quod proprie sonant, significare contendunt, non est luctandum cum hominibus, qui dicunt: "non sapit palato
Abbreviated transcription (Latin):
caͥ quare ñ etiã concide & bibe: Ita ille ui¬
tulus ꝑ ignẽ ⁊eli & aciem u̾bi. & aquã bap¬
tisimi ab eis potius quos absorbere conabat᷑.
absortus est. Si gͦ hȩc quoq loca scͥpturarũ
de quib eisd̾e scͥpturis calumiiant᷑ heretici
ꝑscrutata . & qͦdamm in t̾rogata qͣnto uident᷑
obscuriora tanto mitabiliores in se mysterio¬
rũ thesauros latere respondent qͣntoma¬
gis impioꝵ blasphem a ora obmutescere om¬
nino debent cũ d̾pilant᷑ aꝑtissima u̾itate.
contra qͣm p̃ focato sꝑu qͥd musitent ñ inue¬
niunt. & inalunt miseri manifestationib
eiꝰ suas fauces obturari. quã suauita
& hoc corpus eiꝰ qd̾ usq in finẽ laborat
in terra: scribentiũ lictas uere sacras
om̃is parturluit intentioꝰ nec esse qͥc ꝗͣ
ne naratũ qd̾ ñ significet aliqͥd futuroꝵ:
nisi quȩ id̾o posita st̃ ut ex eis quodamtͦ
religent᷑ ea quȩ illũ regẽ ꝑopłmq eius

Expanded text:
ca, quare non etiam: concide et bibe ? ita ille uica, quare non etiam: concide et bibe ? ita ille uitulus per ignem zeli et aciem uerbi et aquam baptismi ab eis potius, quos absorbere conabatur, absorptus est. Si ergo haec quoque loca scripturarum, de quibus eisdem scripturis calumniantur haeretici, perscrutata et quodam modo interrogata, quanto uidentur obscuriora, tanto mirabiliores in se mysteriorum thesauros latere respondent: quanto magis inpiorum blasphema ora obmutescere omnino debent, cum oppilantur apertissima ueritate, contra quam praefocato spiritu quid mussitent non inueniunt et malunt miseri manifestatione eius suas fauces obturari quam suauitatet hoc corpus eius, quod usque in finem laborat in terra, scribentium litteras uere sacras omnis parturiuit intentio, nec esse quicquane narratum, quod non significet aliquid futurorum, nisi quae ideo posita sunt, ut ex eis quodam modo religentur ea, quae illum regem populumque eius
Abbreviated transcription (Latin):
tauert̃ głiam incorruptibilis d̾i in
similitudiñe imaginis corruptibilis
hõis. & uolucrũ. & quadru pedu. et
serpentiũ. Ex hac quasi sapientia
iste uitulus aureus qualia solebanf
egyptioꝵ etiã ipsi pͥmates. & t̃aqͣm
docti hoĩes adorare figmenta. Hoc gͦ
uitulo significatũ est om̃e corpus
id est om̃is societas gentiliũ ydola¬
triȩ deditoꝵ. Hanc sacrilegã socie
quo in euangłio dicit. ignẽ ueni
inittere in terrã: ut qm̃ non est qͥ
se abscondat a calore eiꝰ dũ in eum
credunt gentes igne uircutis eius
diabolicaᷤ in eis forma soluat᷑. Totũ
deinde corpus illud cominust᷑. id
est ab illa malȩ conspirationis con¬
flatione discissũ u̾bo u̾itatis hu¬
miliat᷑. Et cõminutũ in aquãmit¬
tit᷑. ut eos israhelitȩ id est euangłii p̃di¬
catores. ex baptismo in suamembra hoc
est in corpus dñicũ transferant: quoꝵ isra¬
helitarũ petro de ipsis gentib dictũ est.
macta & manduca. Si macta & mandu¬

Expanded text:
ibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. ex hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. hanc sacrilegam societquo in euangelio dicit: ignem ueni mittere in terram, ut, quoniam non est, qui se abscondat a calore eius, dum in eum credunt gentes, igne uirtutis eius diabolica in eis forma soluatur. totum deinde corpus illud comminuitur, id est ab illa malae conspirationis conflatione discissum uerbo ueritatis humiliatur et comminutum in aquam mittitur, ut eos Israhelitae, id est euangelii praedicatores, ex baptismo in sua membra, hoc est in corpus dominicum, transferant. quorum Israhelitarum Petro de ipsis gentibus dictum est: macta et manduca. si macta et mandu
Abbreviated transcription (Latin):
qr mortuus est: p̾ot̾it eoðe nichilominꝰ
argumento colligi & helyam ñ fuisse
hoiẽm qr mortuus ñ est. Falsũ est aut̃ ñ
fuisse helyam hoĩem quãuis immortalis
credat᷑. falsũ eque erit ĩm fuisse hoĩem
quãuis estimet᷑ mortuus. Et si mͥ uera
dicenti uis credere: uterq eoꝵ apud
hebreos falsã traxit opinionẽ. Iũc de
morte: & de immortalitate helyas.Nam
nec hic mortuus est: nec ille ñ mortuus.
S uos qd̾ uultis creditis: qd ñ redigitis ad
naturã. Quappter si qͥd naturȩ ꝓprium
sit quęritur: illa quippe nec immorta¬
lem mori uult. nec non mori mortalẽ.
Si uͦ potestatẽ in d̾o atq hoĩe ad
efficienda quȩ uelint quęrimus:
magis puto iñm mori potuisse quã
non mori helyam. Maior enĩ pote¬
stas in iñu: quã in helya. Et situ
impotentiorem contra naturȩ li¬
centiã leuas in cęlũ. consecrasq
ꝑþetuitatinaturȩ & conditionis
eiꝰ oblitus: ego iñm potuisse mori

Expanded text:
quia mortuus est, poterit eodem nihilominus quia mortuus est, poterit eodem nihilominus argumento colligi et Heliam non fuisse hominem, quia mortuus non est. falsum est autem non fuisse Heliam hominem, quamuis inmortalis credatur; falsum aeque erit Iesum fuisse hominem, quamuis aestimetur mortuus. et si mihi uera dicenti uis credere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit opinionem, Iesus de morte et de inmortalitate Helias; nam nec hic mortuus est nec ille non mortuus; sed uos quod uultis, creditis; quod non, redigitis ad naturam. quapropter si, quid naturae proprium sit, quaeritur, illa quidem nec inmortalem mori uult nec non mori mortalem. si uero potestatem in deo atque homine ad efficienda quae uelint quaerimus, magis puto Iesum mori potuisse quam non mori Heliam; maior enim potestas in Iesu quam in Helia. et si tu inpotentiorem contra naturae licentiam leuas in caelum consecrasque perpetuitati naturae et condicionis eius oblitus, ego Iesum potuisse mori,
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus est: Hoc iam sane coniectura
est. Coniecturis aut̃. nemo nisi quẽ ꝓba¬
tiones defecerint utitur. Respondebimꝰ
tam̃ etiã ad hoc: nec aliunde quã de hisquȩ
credere soletis afferentes exempla. Quȩ
si uera st̃: confirmabunt & nos. Si falsa.
destruent & uos. Dicis gͦ. Quomͦ mortu¬
us est ũc si homo ñ fuit : Et ego abs te re¬
quiro. Helyas quomͦ mortuus ñ est. cũ fu¬
erit homo: An huic mortali p̃ter condi¬
tionẽ suã licuit ius mortalitatis eua¬
dere: xꝑo non licuit immortali de morte
si necesse̾ fuit aliqͥd usurpare: Et si he¬
lyas in ȩternũ uiuit contranaturã.
lũm ad triduũ tantũ cur ñ magis con¬
tra naturã mori potuisse concedas:
ħsertim cũ etiã hoc non solũ de helya
credatis. sed & de moyse atq enoch qd̾
sint immortales & ipsi. rapti cũ corpo¬
rib suis in cęlũ: Quaꝓpter si hoc argu¬
mento recte colligitur ĩm fuisse hoiẽm

Expanded text:
mortuus est? hoc iam sane coniectura mortuus est? hoc iam sane coniectura est; coniecturis autem nemo, nisi quem probationes defecerint, utitur. respondebimus. tamen etiam ad hoc nec aliunde quam de his, quae credere soletis, adferentes exempla: quae si uera sunt, confirmabunt et nos; si falsa, destruent et uos. dicis ergo: quomodo mortuus est Iesus, si homo non fuit? et ego abs te requiro: Helias quomodo mortuus non est, cum fuerit homo ? an huic mortali praeter condicionem suam licuit ius inmortalitatis inuadere, Christo non licuit inmortali de morte, si necesse fuit, aliquid usurpare? et si Helias in aeternum uiuit contra naturam, Iesum ad triduum tantum cur non magis contra naturam mori potuisse concedas, praesertim cum etiam hoc non solum de Helia credatis, sed et de Moyse atque Enoch, quod sint inmortales et ipsi rapti cum corporibus suis in caelum? quapropter si hoc argumento recte colligitur legum fuisse hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o finito & infinito melius tacendo fini¬
aberrare desinatis. De d̾o aut̃ abraham.
& ysaac. & iacob. cũ ipse sit om̃is creatu¬
rȩ uerus ds:cur illo nomine se popło suo
insinuare uoluerit. iam qͣntũ sat erat
diximꝰ. De circũcisione etiã in suꝑiorib
huius oꝑis partib contra calumnias im¬
ꝑitas sepe respondimꝰ. Isti aũt signũ in
parte corporis congrua diuinitus datum
qua carnis expolia̾tio figurata est. si quẽ¬
admod̾u dictum sit omia munda mun¬
dis. xꝑiana non heretica mente cogita¬
rent. nullomͦ excederent. S qr uerũ est
& qd̾ sequit᷑. immundis aut̃ & infidelib
nichil est mund̾u. sed polluta st̃ eoꝵ et
mens & conscientia: ridentes eos & dicaci¬
ter insultantes lenit admonemꝰ.⁊ si scd̃m
ipsos circũcisio turpis est non eos habere
qd̾ ibi rideant sed qd̾ lugeant: qr d̾̃s eoꝵ &
illi particulȩ quȩ p̃ciditur. & illi sanquini
qui defluat illigatus & inquinatus admi

Expanded text:
deo finito et infinito, melius tacendo finideo finito et infinito, melius tacendo finiaberrare desinatis. de deo autem Abraham et Isaac et Iacob, cum ipse sit omnis creaturae uerus deus, cur illo nomine se populo suo insinuare uoluerit, iam, quantum sat erat, diximus. de circumcisione etiam in superioribus huius operis partibus contra calumnias inperitas saepe respondimus. isti autem signum in parte corporis congrua diuinitus datum, quo carnis expoliatio figurata est, si quemadmodum dictum sit: omnia munda mundis, christiana, non haeretica mente cogitarent, nullo modo inriderent. sed quia uerum est et quod sequitur: inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mensetconscientia, ridentes eos et dicaciter insultantes leniter admonemus, si secundum ipsos circumcisio turpis est, non eos habere, quod ibi rideant, sed quod lugeant, quia deus eorum . et illi particulae, quae praedicitur, et illi sanguini, qui destilJat, inligatus et inquinatus admix