comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te meo auxilio denudabo: Quid tͥ faciãe
Qua te arte corripiam: Quo potero sanare
medicamine: Sicut adama & seboun
ponam ce:quȩ duȩ sunt quinq urbiũ
sic̃ in genesi legiiꝰ sodonia. & gomorra.
adama & sebonn. & bale. quȩ ẽsegor. et
syro semnone ⁊õar̃a dr. Pouam te itaq &
uertam in solitudinẽ & delebo usq ad ci¬
neres ac fauillas: sicut deleui adama &
seboim. Cumq duram ĩmo crudelem
sententiã ꝓtulisset: rursum parentis af¬
fectu mucdĩa uincit᷑ ⁊ aͦusteritatẽ iudicis
pietate mitigat patris. Dicit em̃. Conu̾¬
sumẽin me cormeũ: parit̃ conturbata
ẽ penitudo mea. Statim ut locutus sũ.
me ephraini & isrł sicut adama sebounq
positurũ: mea cõmota sunt uiscera. Dem¬
rem iracundiȩ mneȩ: uec de mea clem̃tia
cõmutabor ut disꝑdam ephraimi. Non
em̃ ꝑcutio ut ꝑdam inꝑpetitum: s ut
emendem. Crudelitas mea. penitentiȩ
& pietatis occasio ẽ. Ds eñi ego sum & ñ

Expanded text:
te meo auxilio denudabo? quid tibi faciam? te meo auxilio denudabo? quid tibi faciam? qua te arte corripiam? quo potero sanare medicamine? Sicut Adama et Seboim ponam te, quae duae sunt quinque urbium, sicut in Genesi legimus: Sodoma et Gomorrha, Adama, et Seboim et Bale, quae est Segor, et Syro sermone Zoara dicitur. Ponam itaque et vertam te in solitudinem, et delebo usque ad cineres ac favillas, sicut delevi Adama et Seboim. Cumque duram, immo crudelem sententiam protulisset, rursum parentis affectu misericordia vincitur, et austeritatem judicii pietate mitigat patris. Dicit enim: Conversum est in me cor meum: pariter conturbata est poenitudo mea. Statim ut locutus sum, me Ephraim et Israel sicut Adama Seboimque positurum, mea commota sunt viscera. Poenirem iracundiae meae, nec de mea clementia commutabor, ut disperdam Ephraim: non enim percutio ut perdam in perpetuum; sed ut emendem. Crudelitas mea poenitentiae et pietatis occasio est: Deus enim ego sum, et non
Abbreviated transcription (Latin):
tudo mea. Non faciã furorẽ ire meȩ: ñ con¬
uertar ut disꝑdam ephruin: qĩn ds ego
& ñ homo. In medio tui sc̃s: & ñ ingrediar
ciuitatẽ. Ixͣx. Quid tͥ faciam ephra¬
ime Protegam te isrł: Quid faciam tibi:
nitudo mea. Non faciam iuxtairam furo
.lxͣx. int̃pretati sumꝰ ꝓtegam te isrł. in he¬
intelligi. & fignificare ꝓtectionem: ex editio¬
ne syminachi contrarnis nobis sensus fub¬
Ex translatione quoq theodotionis ñ ꝓsꝑa
significat nudabo te. & auferam a te ora¬
ꝓtexerani. Et hic sensus magis conuenit
dño cõminanti. Qd̃ igit᷑ dicit. hoc ẽ. Qm̃
noluer̃t conu̾ti. & assur factus ẽ rex eoꝵ.
deuorauitq gladius & urbes. & pͥncipes.
& popłm. & imponet᷑ eis iugum qd̾ non
auferet᷑ ab eis ⁊ & iudebatur dura senten¬
tia nequaqͣm eis locum penitentiȩ dere¬
linquens: nc d̃s parentis ad isrł loquit᷑
affectu. Quid tͥ faciam ephraim: Quommͦ

Expanded text:
tudo mea. Non faciam furorem irae meae: non contudo mea. Non faciam furorem irae meae: non convertar, ut disperdam Ephraim: Quoniam Deus ego, et non homo: In medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem. LXX: Quid faciam tibi, Ephraim: protegam te, Israel? Quid faciam tibi? poenitudo mea. Non faciam juxta iram furoLXX interpretati sumus: protegam te, Israel? in Heintelligi, et significare protectionem, ex editione Symmachi contrarius nobis sensus subEx translatione quoque Theodotionis non prospera, significat, nudabo te, et auferam a te ὅπprotexeram: et hic sensus magis convenit Domino comminanti. Quod igitur dicit, hoc est: quoniam noluerunt converti, et Assur factus est rex eorum, devorabit gladius et urbes et 129 principes et populum, et imponetur eis jugum, quod non auferetur ab eis: et quia videbatur dura sententia, nequaquam eis locum poenitentiae derelinquens, nunc Deus parentis ad Israel loquitur affectu: Quid tibi faciam, Ephraim? quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. cunctis demonib ac ꝑturbationib
subiacens. Iccuro gladius hoc ẽ sententia
sp̃ualis uł sermo eccłiastici uiri uastans
atq debellans: semꝑ uersabitur in ur-¬
bib eius. quas impie extruxit contradm̃.
Et ipse gladius requiescet inmanib eiꝰ: ut
occisus ab alio. alium ñ possit occidere.
nec contra adu̾sariũ leuare manũ. Deniq
recipient & uorabunt scđ̃m consilia sua.
Infelix autẽ popłs & uulgus indoctum
suspirabit antiquã patriã: & captũ se
ẽe sentiet. siue pendebit in incolatu suoi
nesciens qͥd agat. & quo uertat᷑ ignorans.
Deus uero suꝑspeciosa eoꝵ aurum uideli¬
cet & argentũ quȩ acceꝑant ab eo. de qͥb
sepe diximꝰ irascitur: & nequaꝗͣ. libera¬
uit eum qui suo uitio corruit. Hoc iux¬
ta.lxxͣ. Eundem autẽ sensum & hebrai¬
co coaptauimus. Quomͦ dabo te ephraĩ:¬
Protegam te ifrł: Quomͦ dabote : Sicut ad¬
ama ponam te: ut seboim. Conu̾sum est
in me cormeiun: parit᷑ conturbata ẽ pȩni¬

Expanded text:
ationibus subjacens: idcirco gladius, 128 hoc est, scientia spiritualis, vel sermo Ecclesiastici viri, vastans atque debellans semper versabitur in urbibus ejus, quas impie exstruxit contra Dominum, et ipse gladius requiescet in manibus ejus, ut occisus ab alio, alium non possit occidere, nec contra adversarium levare manum. Denique recipient, et vorabunt secundum consilia sua. Infelix autem populus et vulgus indoctum suspirabit antiquam patriam, et captum se esse sentiet, sive pendebit in incolatu suo, nesciens quid agat, et quo vertatur ignorans. Deus vero super pretiosa eorum, aurum videlicet et argentum quae acceperant ab eo, de quibus saepe diximus, irascetur, et nequaquam liberabit eum qui suo vitio corruit. Hoc juxta LXX; eumdem autem sensum et Hebraico coaptabimus. Quomodprotegam te, Israel? Quomodo dabo te sicut Adama, ponam te ut Seboim? Conversum est in me cor meum, pariter conturbata est poeni
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ. Et bonȩ oliuȩ. oleaster ñr insertus ẽ.
Quam ius autẽ conent᷑ heretici ueritati
miscere mendaciũ: oleum aquis & cet̾is
hum̃tib ac liquentib reb ñ pocest co¬
pulari. Semꝑ ueritas supra ẽ: deorsum¬
q mendaciũ. Om̃s aliȩ species id ẽ hereses
quȩ ñ habent ut diximꝰ. oleum ueritatis:
possunt sibi misceri. & de plurib unũ
effici corpus. S harum oleum qd̾ de fer-¬
tur in egẏptum. & de t̾ra sc̃a ad pharao¬
nis regna descendit: detestatur ꝓpħa
dicens. Oleũ peccatoris ñ impinguet ca-¬

Expanded text:
tuae . Et bona oliva in qua oleaster noster insertus est. tuae . Et bona oliva in qua oleaster noster insertus est. Quamvis autem conentur haeretici veritati miscere mendacium, oleum aquis et caeteris humentibus atque liquentibus rebus non potest copulari. Semper veritas supra est, deorsumque mendacium. 135 Omnes aliae species, id est, haereses, quae non habent, ut diximus, oleum veritatis, possunt sibi misceri, et de pluribus unum effici corpus. Sed harum oleum quod defertur in Aegyptum, et de terra sancta ad Pharaonis regna descendit, detestatur propheta, dicens: Oleum peccatoris non impinguet ca
Abbreviated transcription (Latin):
nequiores se sibi copulat. & ad pͥstinam
reu̾titur domũ. Sp̃u gͥ pessimo secunt᷑
caysona. id ẽ ariditatem. siue uentum
urentem: qui contrarius florib ẽ & ger-¬
minantia cuncta disꝑdit. Totadie mnana
uacuaq sectant᷑. Nec ꝓpͥo errore conten¬
tus ẽ: s multos discipłos immo comites
suȩ uanitatis errorisq multiplicat. fedus
quoq facit cũ assyriis. quoꝵ pͥnceps est
sensus magnus: ut quȩcumq finxerit.
sapient̃ simulasse uideat᷑. ea sapientia
que destruit᷑ adeo⁊ quã & apłs p̃cipit
declinandam dicens. Uidete nequis
uos decipiat ꝑ philosophiam & inanẽ¬
seductionẽ. scdm traditionẽ hominum.
scdm elementa mundi. S & oleũ fert in
egyptum. siue mercat᷑⁊ egẏpti sapientiã
eccłasticis cupiens miscere doginatib:
oleo unctionis quo ungebant᷑ ꝓpħȩ ac
sacerdotes. quo ungebant᷑ & reges. Hoc
oleũ habent & sc̃i. de quib dr̃. filii cui
sicut nouella oluuarũ. in circuitu m̃se

Expanded text:
lat, et ad pristinam revertitur domum . Spiritu igitur pessimo sequuntur καύσωνα, id est, ariditatem, sive ventum urentem, qui contrarius floribus est, et germinantia cuncta disperdit, tota die inania vacuaque sectatur, nec proprio errore contentus est, sed multos discipulos, immo comites suae vanitatis errorisque multiplicat. Foedus quoque facit cum Assyriis, quorum princeps est sensus magnus, ut quaecumque finxerit, sapienter simulasse videatur, ea sapientia quae destruitur a Deo, quam et Apostete, ne quis vos depraedetur per philosophiam et inaneseductionem, secundum traditionem hominum, secundum elementa mundi . Sed et oleum fert in Aegyptum, sive mercatur Aegypti sapientiam, Ecclesiasticis cupiens miscere dogmatibus oleum unctionis, quo ungebantur prophetae ac sacerdotes, quo ungebantur et reges. Hoc oleum habent et sancti, de quibus dicitur: Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinȩ pessumȩ: ut spine & tribuli as¬
cendant suꝑ aras eoꝵ. Spinas & tribu¬
los ibi nasciubi agroꝵ nulla cultura
ẽ: omnib pacet. Iste spine sunt quȩ
suffocant sementẽ & crescere ñ smunt:
quȩ nascunt᷑ in manu temulenti: qͣs
ꝓuius fecit isrł. Dñs eñi expectauit
ut faceret uuas & fecit spinas: siue
labruscam habentẽ uuȩ similitudiñe.
& amaro gustu uescentiũ ora torquen¬
tem. Ido cum iudicii tempus aduene¬
rit. & fuerint cuncta subu̾sa: dicent
montib quos prius excelsos puta¬
bant. & magistris qͦndam suis. oꝑite
nos. & collib cadite suꝑ nos. S quia
in montib posuit oꝑite. & in collib
cadite: sacratius aliquid explanandũ
ẽ. Montib id ẽ scĩs qui ueram habens
& ĩ fictam altitudinẽ. dicent oꝑite
nos: beati eñi quoꝵ oꝑte sunt iniqui¬
tates. Et collib qui ñ habent alaitu¬
din̾e uaturalem. quos dudũ puta¬
bant aliquid habere summnitatis: Lo¬

Expanded text:
doctrinae pessimae, ut spinae et tribuli asdoctrinae pessimae, ut spinae et tribuli ascendant super aras eorum. Spinas et tribulos ibi nasci, ubi agrorum nulla cultura est, omnibus patet. Istae spinae sunt, quae suffocant sementem, et crescere non sinunt quae nascuntur in manu temulenti, quas pro uva fecit Israel. Dominus enim exspectavit ut faceret uvas, et fecit spinas, sive labruscam habentem uvae similitudinem, et amaro gustu vescentium ora torquentem. Ideo cum judicii tempus advenerit, et fuerint cuncta subversa, dicent montibus, quos prius excelsos putabant, et magistris quondam suis, operite nos: collibusque, cadite super nos. Sed quia in montibus posuit, operite nos: et in collibus, cadite, sacratius aliquid explanandum est. Montibus, id est, sanctis qui veram habent et non fictam altitudinem, dicent: operite nos. Beati enim quorum opertae sunt iniquitates . Et collibus qui non habent altitudinem naturalem, quos dudum putabant habere aliquid summitatis, lo
Abbreviated transcription (Latin):
totũ popłm posse tͣnsferri ⁊ut quando
romani ceꝑint ierosolimã & subuer¬
teruit templũ. siue cum iudicii dies
uenerit. ut alii suspicant᷑: dicant mag¬
no horrore metuentes montib oꝑite
nos. & collib cadite suꝑ nos. mori ma¬
gis optantes qͣm cernere quȩ afferuns
mortẽ. Sed spiritalis nequitiȩ sa¬
maria quȩ se apopło di diuiserat.
fecit regem suum transire uelociter.
sermonẽ uidelicet hereticoꝵ atq doc̃¬
trinã. quasi spumã siue creiium
suꝑ faciem aquȩ: quoꝵ aliud dum
uidet᷑. repente dissoluit᷑: aliud faci¬
le ẽ tollere de aquarũ sũmitatibus
& mnignem mictere.Tales sunt here¬
tici. spumantib uerbis cumentes: et
arsura p̃cepta. xp̃i baptisio ac sermo¬
nib illius cõmiscentes. Quȩ om̃ĩa ꝑtͣnsi¬
bunt: & uerba magnifica in quib labo¬
rauer̃t. qd̾ int̾p̃tatur. oñ. ilico disꝑgent᷑.
in quib peccauit isrł. Tanta q solitudo

Expanded text:
totum populum posse transferri, ut quando totum populum posse transferri, ut quando Romani ceperint Jerusalem, et subverterint templum, sive cum judicii dies venerit, ut alii suspicantur, 113 dicant magno horrore metuentes, montibus, operite nos, et collibus, cadite super nos, mori magis optantes quam cernere quae afferunt mortem. Sed et spiritalis nequitiae Samaria, quae se a populo Dei diviserat, fecit regem suum transire velociter, sermonem videlicet haereticorum, atque doctrinam quasi spumam, sive cremium super faciem aquae, quorum aliud dum videtur, repente dissolvitur, aliud facile est tollere de aquarum summitatibus, et in ignem mittere. Tales sunt haeretici spumantibus verbis tumentes, et arsura praecepta Christi baptismati ac sermonibus illius commiscentes. Quae omnia pertransibunt, et verba magnifica in quibus laboraverunt, quod interpretatur ὢν, illico dispergentur, in quibus peccavit Israel: tantaque erit solitudo
Abbreviated transcription (Latin):
siccaq uirgulta quȩ camino & incen¬
dlio preꝑant᷑. syminachus posuit ep̃i¬
denã. uolens ostendere feruentis olle
suꝑiores aquas. & in spumã bullasq sur¬
gentes : quas greci ĩtom̃folĩsã uocant.
Sicut gͥ spuma quȩ suꝑ aquam ẽ cito
dissolluit᷑. sic regnũ decem tribuũ ue¬
locit᷑ fimet᷑: & ꝑibunt excelsa. id ẽ ba¬
adhuc popłs iminolabat. & adolebat
in excelsis. Ipsa autem excelsa. õñi. sunt.
siue ãben. id ẽ idolił qd̾ int̃pretat᷑ inuti¬
le: quod idolum & inucile peccatũ est
isrł̃. Dissipato autẽ idolo & excelsis etus:
lappa & tribulus ascendet suꝑ aras eoꝵ¬
Signum ultimȩ solitudinis: ut ne parie¬
tes quidẽ. & extreina edificioꝵ uestigia
relinquant᷑. Eo tempore dicent mon¬
tib oꝑite nos: & collib cadite suꝑ nos.
Qd̾ dñs in ultimo temꝑe captiuitatis
iudaicȩ dicit ẽẽ complendũ. Quicquid
gͦ nunc contra decem trib. siue contͣ
omnẽ dicit᷑ isrł: sciamꝰ typicos etiã ad

Expanded text:
siccaque virgulta, quae camino et incendio praeparantur, Symmachus posuit ἐπίζεμα, volens ostendere ferventis ollae superiores aquas, et in spumam bullasque assurgentes, quas Graeci πομφόλυγας vocant. Sicut igitur spuma, quae super aquam est, cito dissolvitur: sic regnum decem tribuum velociter finietur, et peribunt excelsa, id est, BAadhuc populus immolabat et adolebat in excelsis . Ipsa autem excelsa ὢν sunt, sive AVEN  , id est, idoli, quod interpretatur inutile, quod idolum et inutile peccatum est Israel. Dissipato autem idolo et excelsis ejus. Lappa et tribulus ascendet super aras eoSignum ultimae solitudinis, ut ne parietes quidem et extrema aedificiorum vestigia relinquantur. Eo tempore, dicent montibus, operite nos, et collibus, cadite super nos. Quod Dominus in ultimo tempore captivitatis Judaicae dicit esse complendum. Quidquid ergo nunc contra decem tribus, sive contra omnem dicitur Israel, sciamus τυπικῶς etiam ad
Abbreviated transcription (Latin):
tac eis dñe. haud dubiũ quin eos sig¬
nificet qui contra dm̃ mnierunt pac¬
tum. siue testamentũ: sicut madi¬
an & sysare. Et post reliqua. pone
inquit pͥncipes eoꝵ sicut oreb &¬
zeb. & zebee. & salmana: om̃s princi¬
pes eoꝵ qui dixert̃ hereditate possi

Expanded text:
Fac eis, Domine, haud dubium quin eos sigFac eis, Domine, haud dubium quin eos significet qui contra Dominum inierunt pactum sive testamentum, sicut Madian et Sisarae . Et post reliqua: Pone, inquit, principes eorum sicut Oreb Zeb, et Sebee, et Salmana, omnes principes eorum qui dixerant: haereditate
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tatur domus dĩ. lxxͣ. tͣnstulerunt do¬
mus isrł̃. qd̾ in hebreo penitus ñ habe¬
tur. Euasimꝰ utcumq de confragosis
locis. Hunc in altum uela tenden¬
tes: allegoriȩ pelagus transeamꝰ. Quia
confisus es o ephraim in uiis siue in
currib tuis. de quib scͥptum ẽ. hi in
currib & hi in equis. nos autẽ in no¬
mine dm̃ d̃i nr̃i magnisibim᷑: & con¬
fisus es in multitudine fortiũ tuoꝵ.
quos tͥ falsa scientia ro ca borasti: ido
consurget tumultus et sonitus in
s tumultũ clamorẽq & sonitum.
Et om̃s munitiones tue siueimurata
sunt uastabunt᷑. Non em̃ testimoni¬
is scͥpturarum: s arte dialectica & ar¬
gumentis philosophoꝵ iuinta sunt
atq constructa. Sicut uastatus est
quond̃a salmana a gedeone. matre
suꝑ filiis int̾fecta: cuius historie et
octogesimus scds psalmꝰ meminit.
ubi int̾ ceteros duces madian. etiam
salmana fuisse cõmemorat dicens.

Expanded text:
rpretatur domus Dei, LXX transtulerunt dorpretatur domus Dei, LXX transtulerunt domus Israel, 121 quod in Hebraeo penitus non habetur. Evasimus utcumque de confragosis locis: nunc in altum vela tendentes, allegoriae pelagus transeamus. Quia confisus es, o Ephraim, in viis, sive, in curribus tuis, de quibus scriptum est: Hi in curribus et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur : et confisus es in multitudine fortium tuorum, quos tibi falsa scientia roborasti: ideo consurget tumultus et sonitus in sed tumultum clamoremque et sonitum. Et omnes munitiones tuae, sive quae murata sunt, vastabuntur non enim testimoniis Scripturarum, sed arte dialectica, et argumentis philosophorum munita sunt atque constructa sicut vastatus est quondam Salmana a Gedeone, matre super filiis interfecta. Cujus historiae et octogesimus secundus psalmus meminit: ubi inter caeteros duces Madian etiam Salmana fuisse commemorat, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
destruxit fanũ bahal lucũq succi¬
dit. & ille se uindicare ñ potuit cog¬
nomentũ ierobahal sortitus ẽ. id est
ulciscatur se bahal: ut qͦmͦ salmana
int̾fecit filios coram matrib. ipsis qͦq
matrib deinceps int̾fectis : sic & filii
scriptũ sit quod salmana matre sr̃
filiis occiderit. Legimꝰ in iudicum
libro loquentẽ gedeon ad pͥncipem
madian. Qm̃ absq liberis fecit gladi¬
us tuus multas matres: sic sine filiis
erit int̾ mulieres mat̾ tua. Sic̃ igit᷑
uastatus ẽ salmana ab ierobahal.
quẽ male quida arbitrant᷑ ierobo¬
am filiũ nabath. qui dec̃ẽ tribub
p̃fuit i & uastatus ẽ ut in hebraico
continet᷑. ab arbel. id ipsum signifi¬
cante qd̃ ierobahal. s breuiori diser¬
tioriq sermone: sic fecit uobis o isrł
a facie maliciarũ urarum bethel. in
qua uitulũ aureũ posuistis . &. estis ue¬
nerati egẏptios deos ꝑbethel qd̾ int̾¬

Expanded text:
destruxit fanum Baal, lucumque succidestruxit fanum Baal, lucumque succidit, et ille se vindicare non potuit, cognomentum Jerobaal sortitus est, id est, ulciscatur se Baal; ut quomodo Salmana interfecit filios coram matribus suis, ipsis quoque matribus deinceps interfectis: sic et filii scriptum sit, quod Salmana matrem super filiis occiderit: legimus in Judicum libro loquente Gedeone ad principem Madian: Quomodo absque liberis fecit gladius tuus multas matres, ita sine filiis erit inter mulieres mater tua . Sicut igitur vastatus est Salmana ab Jerobaal, quem male quidam arbitrantur Jeroboam filium Nabath, qui decem tribubus praefuit, et vastatus est, ut in Hebraeo continetur, ab ARBEL  , id ipsum significante, quod et Jerobaal, sed breviori disertiorique sermone: sic fecit vobis, o Israel, a facie malitiarum vestrarum Bethel, in qua vitulum aureum posuistis, et estis venerati Aegyptios deos. Pro Bethel, quod inte
Abbreviated transcription (Latin):
p̃lii. matre suꝑ filiisallisa. Sic fecit
uobis bethel a facie maliciȩ nequiti¬
arũ ur̃arũ. Ixx. Quia sꝑasti
in currib tuis. in multitudine forti¬
tudinis tuȩ: confurget ꝑditio in po¬
pło tuoł & omia murata tua abibuunt:
Sicut princeps salmana. de domo iero¬
ba̾al. in dieb belli matrẽ suꝑ filiis al¬
liserunt: sic faciã uobis domus isrł a
facie maliciarũ ur̃arũ.Ideo come¬
distis frugem mendacii. & in cunctis
quȩ pposuistis. spes uos uana decepit.
quia confisus es o ephrami in uiis idola¬
triȩ tuȩ. he sunt enĩ uiȩ tuȩ: & in mul¬
titudine fortiũ tuoꝵ: non in deoha-¬
bens spem. s in exercitus robore. Itaq
tus ululantis exercitus. Quib claman¬
tib: om̃s munitiones tuȩ uastabuntur.
& ea que munita arbitrabaris & tuta.
patebunt hostib. Et sic uastaberis.
qͣmͦ uastatus ẽ atq contritus salmana
pͥnceps madiantarũ. qui int̾fectus
ẽ a domo ierobahal. haud dubium
qͥn gedeonẽ significet : qui ex eo qͦd

Expanded text:
 matre super filios allisa, sic fecit vobis Bethel a facie malitiae nequitiarum vestrarum. LXX: Quia sperasti in curribus tuis, in multitudine fortitudinis tuae, consurget perditio in populo tuo, et omnia murata tua abibunt; sicut principes Salmana de domo Jerobaal in diebus belli, matrem super filios alliserunt, sic faciam vobis, domus Israel, a facie malitiarum 120 vestrarum. Ideo comedistis frugem mendacii, et in cunctis quae proposuistis, spes vos vana decepit; quia confisus es, o Ephraim, in viis idololatriae tuae: hae sunt enim viae tuae, et in multitudine fortium tuorum, non in Deo habens spem, sed in exercitus robore. Itaquetus ululantis exercitus, quibus clamantibus, omnes munitiones tuae vastabuntur, et ea quae munita arbitrabaris et tuta, patebunt hostibus, et sic vastabuntur, quomodo vastatus est atque contritus Salmana princeps Madianitarum, qui interfectus est a domo Jerobaal . Haud dubium quin Gedeonem significet, qui ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
in egypto. t̾ram scãm habere se dicens &
eccłiam dm̃ saluatoris: s uitiis atq pec¬
catis. & ꝑu̾sitate fidi. semꝑ in egẏpto com¬
moratꝰ ẽ. Quia igit᷑ habitauit in egypto:
sensus magnus assyrius erit rex eius.
Noluit eñi reu̾ti ad eccłiam: & uirtute ꝑ¬

Expanded text:
 habere dicens, et Ecclesiam Domini Salvatoris; sed vitiis atque peccatis et perversitate fidei semper in Aegypto commoratus est. Quia igitur habitavit in Aegypto, sensus magnus Assyrius erit rex ejus: noluit enim reverti ad Ecclesiam, et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ auaricia: sic peccatoꝵ. scelerumq
cunctoꝵ radix ẽ impietas. Quã qui ara¬
uerit siue seminauerit: metet inqͥta¬
tes. Qui gͥ arauer̃t impietatẽ. & messu¬
erunt iniquitates: comeder̃t̃ fructũ
mendacii. om̃a quȩ falsa sunt decep¬
tis popłis p̃dicantes ⁊ ut ñ querant
panem uerũ qui de celo descendit:
s panẽ mendacii. qui suffocat & int̃¬
ficit deuorantes. Quia confisus
es in uiis cuis. in multitudine forti¬
um tuoꝵ: consurget tumultus in
popło tuo ⁊ & om̃s mmunitiones tuȩ

Expanded text:
est avaritia : sic peccatorum scelerumque est avaritia : sic peccatorum scelerumque cunctorum radix est impietas, quam qui araverit, sive seminaverit, metet iniquitates. Qui igitur araverunt impietatem, et messuerunt iniquitates, comederunt fructum mendacii: omnia quae falsa sunt deceptis populis praedicantes, ut non quaerant panem verum, qui de coelo descendit: sed panem mendacii, qui suffocat et interficit devorantes. Quia confisus es in viis tuis: in multitudine fortium tuorum consurget tumultus in populo tuo, et omnes mun
Abbreviated transcription (Latin):
reret aream. & solis t̾ra ferret calorem:
monuiq eos ut semninarent in iusti¬
cia & meterent in miscłia. & faceren
sibi noualia: tempusq requirendi
dñm illud esse cognoscerent quouen¬
turus ẽ qui docebit nos iusticiam.
Me hȩc iubente & uolente de letis no¬
ualib fructus iusticiȩ ac miscdiȩ acciꝑe:
arauer̃t impietatẽ. quia egerunt impie
contra dñm relinquentes creatorẽ & co¬
lentes idola. Et messuerunt inquita¬
tem: de malo semine malas fruges re¬
cipientes. De quib fecerunt ñ solum
panẽ subcinericiũ: s fraudulentum
atq mendacẽ. qui uana spe deciꝑet co¬
medentẽ. stiusmodi sunt heretici
qui arant sermone composito. & ꝓte¬
gunt uł tacent impietatem: ne impie¬
tas ẽẽ uideat᷑. s credatur pietas. Unde
quia dixerunt in corde suo ñ ẽ ds. cor¬
rupti sunt & ab hominabiles facti sunt:
& messuer̃t siue uindeinauer̃t unqͥ¬
tates. Quomͦ em̃i radix ominũ maloꝵ

Expanded text:
reret aream, et solis ferret calorem. reret aream, et solis ferret calorem. Monuique eos ut seminarent in justitia, et meterent in misericordia, et facerent sibi novalia: tempusque requirendi Dominum illud esse 119 cognoscerent, quo venturus est qui docebit nos justitiam. Me haec jubente, et volente de laetis novalibus fructus justitiae ac misericordiae accipere, araverunt mpietatem, qua egerunt impie contra Dominum, relinquentes Creatorem, et colentes idola, et messuerunt iniquitatem, de malo semine malas fruges recipientes, de quibus fecerunt non solum panem subcinericium, sed fraudulentum atque mendacem, qui vana spe deciperet comedentem. Istiusmodi sunt haeretici, qui arant sermone composito, et protegunt vel tacent impietatem: ne impietas esse videatur, sed credatur pietas. Unde quia dixerunt in corde suo, non est Deus , corrupti sunt et abominabiles facti sunt, et messuerunt, sive vindemiaverunt iniquitates. Quomodo enim radix omnium malorum
Abbreviated transcription (Latin):
frugem mendacii. L.xxͣ. Quid re¬
ticetis impietat᷑e. & iniquitates uinde¬
miastis : & comedistis fructũ menda¬
ceme Cogor contra uoluntatem
meam sepus de hebreȩ linguȩ ꝓpͥetati¬
b disputare. Neq eñi rechoꝵ more
sententias repetimꝰ. uerba construimꝰ ⁊
& audientes uł legentes laudes nr̃as¬
nanciscendo. declamationib suscita¬
mus: s que obscura st̃. maxime alienȩ
linguȩ hominib explanare nigmur.
Supra ubi nos int̾pretati sumꝰ. arabit
iudas: in hebraico legitur ierõs. ꝑ
tantes: int̾pretati sunt. & tacebo. Nc̃
quoq in hebraico scriptũ est harastẽm
quod nos uertimꝰ. arastis. Pro quo.
lxͣxͣ. transtulert̃. quid reticetis: simili
errore quo supra. silentiũ paratione
interp̃tantes. Est autẽ senstis iste dic̃¬
toꝵ. Suꝑ collum iuntulȩ ephrami con¬
tentiose amantisq trituram. ego
transiii. & ego ascendi: ut arante
iuda & confringente sulcos. iacob te¬

Expanded text:
frugem mendacii. LXX: Quid refrugem mendacii. LXX: Quid reticetis impietates, et iniquitates ejus vindemiastis: comedistis fructum mendacem. Cogor contra voluntatem meam saepius de Hebraeae linguae proprietatibus disputare: neque enim rhetorum more sententias repetimus, verba construimus, et audientes vel legentes in laudes nostras declamationibus suscitamus: sed quae obscura sunt, maxime alienae linguae hominibus explanare nitimur. Supra ubi nos interpretati sumus, arabit Judas, in Hebraico legitur JEROS   putantes, interpretati sunt, et tacebo. Nunc quoque in Hebraeo scriptum est ARASTHEM,   quod nos vertimus, arastis: pro quo Septuaginta transtulerunt, quid reticetis: simili errore quo supra, silentium pro aratione interpretantes. Est autem sensus iste dictorum: Super collum vitulae Ephraim contentiosae amantisque trituram ego transivi, et ego ascendi, ut, arante Juda, et confringente sulcos, Jacob te
Abbreviated transcription (Latin):
postumꝰ. innouate uobis nouale. illi
uerter̃t. illuminate uobis lumen sci¬
entie⁊ ut ex oꝑib atq mandatis legis
noticiam habere mereamur: iuxta
illud qd̾ in quod̾a libro legimus. Desi¬
derasti sapientiam: serua mandata. et
dñs dabit eamtͥ. Qui eñi mandata in
oꝑe u̾terit: seminat in iusticia. et
mecet fructus uitȩ. Unde & alibi le¬
gimꝰ. Mandatum dm̃i lucidum: illu¬
minans ocłos. Et ysaias ad dm̃ dicit.
Lux p̃cepta tua suꝑ t̾ram. Et in alio
loco. Amandatis cuis intellexi. His
quoq qui ab eccłia seꝑati sunt. &¬
falsum sibi xp̃ianoꝵ nomen assu¬
munt. p̃cipitur ut agant peniten¬
tiã. & utrumq recipiant testam̃tũ.
in uet̾i iusticiam seminent. in nouo
metant mmscd̾iam: & illuminent
sibi lumen scientie. siue iimouent
noualia:. & requirant dñm qui docere
eos potest ueram iusticiã ⁊ falsosq ma¬
gistros destruant. a quib ñ discunt
iusticiã s iniquitatẽ. Akastis impie¬
tatẽ iniquitatẽ messuistis: comedistis

Expanded text:
s, innovate vobis novale, illi verterunt, illuminate vobis lumen scientiae, ut ex operibus atque mandatis Legis notitiam habere mereamur, juxta illud quod in quodam libro legimus: Desiderasti sapientiam: serva mandata, et Dominus dabit eam tibi . Qui enim mandata in opera verterit, seminat in justitia, et metet ex ea fructus vitae. Unde et alibi legimus: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos . Et Isaias ad Dominum dicit: Lux praecepta tua super terram. Et in alio loco: A mandatis tuis intellexi . His quoque, qui ab Ecclesia separati sunt, et falsum sibi Christianorum nomen assumunt, praecipitur ut agant poenitentiam, et utrumque recipiant Testamentum: in Veteri justitiam seminent, in Novo metant misericordiam: et illuminent sibi lumen scientiae, sive innovent sibi novalia, et requirant Dominum, qui docere eos potest veram justitiam, falsosque magistros destruant, a quibus non discunt justitiam, sed iniquitatem. Arastis impietatem, iniquitatem messuistis: comedistis
Abbreviated transcription (Latin):
s exultauert̃. ad prec̾itũ tempus refereis.
suꝑ gła sua qua quonda głosa confinxe¬
runt: eo qd ingrasset popłs a dõ. siue
qd̃ ipsa gła d̃i migrasset a popło a quo
suerat derelicta. Quicqͥd autẽ locunt᷑
heretici. & pulchro sermone cõponunt.
mittunt munera regi suo diabolo ad
illũ cuncta referentes : unde confusio
eos capiet in et̾num: & confundent᷑ in
uoluntatib suis. Quidã & supra & in p̃¬
senti loco in cõmentariis suis scͥptum
reliquit. regem iarib id ẽ ultorem. xp̃m
intelligendũ. Qd̃ nobis omnino displi¬
cet. Impiũ eñi ẽ qd̾ iuxta hystoriam
intelligit᷑ de rege assyrio iuxta tropo¬
logiam ad xp̃m referri.Ransire

Expanded text:
sed exsultaverunt, ad praeteritum tempus referens super gloria sua, qua quondam gloriosa confixerant, eo quod migrasset populus a Deo, sive quod ipsa gloria Dei migrasset a populo, a quo fuerat derelicta. Quidquid autem loquuntur haeretici, et pulchro sermone componunt, 112 mittunt munera regi suo diabolo, ad illum cuncta referentes, unde confusio eos capiet in aeternum, et confundentur in voluntatibus suis. Quidam et supra et in praesenti loco in commentariis suis scriptum reliquit, regem Jarib, id est, ultorem, Christum intelligendum. Quod nobis omnino displicet. Impium enim est quod juxta historiam intelligitur de rege Assyrio, juxta tropologiam ad Christum referri. Tran
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. & de eccłia recedentes cepr̃t esse
in collib: cum ꝑsecucio uenerit ñ eos
comp̃hendet p̃lium diabolo suos un¬
puguare nolente. Alii ita. Qm̃ ex die¬
b colliũ peccauit isrł. & ibi stecit. et
ultra ambulare ñ potuit ⁊ ĩme opor¬
tet eum in collib ap̃lio cõprehendi:
Nonne debent pugnare adu̾sus eũ uiri
& suꝑati: ultra generare ñ potuerunt.
Simulq dĩis pollicet᷑ qd̾ corripiat eos atq
erudiat: ut cum suꝑati fuerint magi¬
strii congregent᷑ aduersus eos discipłi
sui quos ante deceꝑant: & uideant cor¬
reptionẽ ꝓpt̃ duas inquitates : quia
&e ȩccłiam fontem dm̃n dereliquer̃ẽ: &
foderunt sibi lacus contritos. spelun-¬
cas scilicet hereticoꝵ. qͥ ñ possunt aquas
idẽ doctrinã saluatoris & sacram̃tum
baptisim continere. phraim uitu
la docta diligere tritiiram: & ego tranᷤ¬
sun suꝑ pulchritudinẽ colli eius ⁊ et
ascendam siꝑ ephraim. Arabit iudas:

Expanded text:
tatis, et de Ecclesia recedentes, coeperunt esse tatis, et de Ecclesia recedentes, coeperunt esse in collibus, cum persecutio advenerit, non eos comprehendet praelium, diabolo suos impugnare 115 nolente. Alii ita: Quoniam ex diebus collium peccavit Israel, et ibi stetit et ultra ambulare non potuit: nonne oportet eum in collibus a praelio comprehendi? Nonne debent pugnare adversus eum viri et superati, ultra generare non poterunt. Simulque Dominus pollicetur, quod corripiat eos atque erudiat, ut cum superati fuerint magistri, congregentur adversus eos discipuli sui, quos ante deceperant, et videant correptionem propter duas iniquitates, quia et Ecclesiam fontem Domini reliquerunt, et foderunt sibi lacus contritos, speluncas scilicet haereticorum, qui non possunt aquas, id est, doctrinam Salvatoris et sacramentum baptismi continere. Ephrala docta diligere trituram: et ego transivi super pulchritudinem colli ejus, et ascendam super Ephraim: arabit Judas:
Abbreviated transcription (Latin):
luntate⁊ & congregabo adu̾sus illos
popłoꝵ multitudine: quia duas fe¬
cerunt iniquitates. uindicaho ho¬
minẽ. & dĩ sui imuriã negligends.
Siue duas inquitates ⁊ quia primũ
peccauerunt inidolis michȩ. scu̾o
in uitulis̃ ieroboã. Uel certe duas
iniquitates. duos uitulos samariȩ¬
De quib & ierenas loquitur. ouo
pessima fecit popłs meus. Medere¬
liquer̃t fontem aquȩ uiuȩ: & fode¬
runt sibi lactis contritos qui nots
possunt aquas contuiere. He duȩ ini¬
quitates contra duo decalogi erupere
baa colles int̾p̃tati sunt. Adieb gͦ col-¬
lum peccauit isrł. quando montes ec-¬
cłiȩ dereliquit. & ad colles sine chuos
descendit hereticos: doctiorẽ seputans
quã eccłia ẽ. & sublumus aliquid repꝑis¬
se. Ibi steterunt: hoc ẽ inerrore ꝑseue¬
rauer̃t. Qd̃q sequit᷑. ñ cõp̃hendet eos
incolle p̃lium: quidam sic int̃pretati
sunt. Quia genuerunt filios inqui¬

Expanded text:
luntate, et congregabo adversus illos luntate, et congregabo adversus illos populorum multitudinem, quia duas fecerunt iniquitates, vindicando hominem, et Dei sui injuriam negligendo. Sive duas iniquitates: quia primum peccaverin vitulis Jeroboam, vel certe duas iniquitates, duos de quibus et Jeremias loquitur: Duo pessima fecit populus meus: dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi lacus contritos, qui non possunt aquas continere . Hae duae iniquitates contra duo Decalogi erupere baa, colles interpretati sunt: A diebus ergo collium peccavit Israel: quando montes Ecclesiae dereliquit, et ad colles, sive clivos descendit haereticos: doctiorem se putans quam Ecclesia est, et sublimius aliquid reperisse: ibi steterunt, hoc est, in errore perseveraverunt. Quodque sequitur: Non comprehendet eos in colle praelium, quidam sic interpretati sunt: quia genuerunt filios iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Iuxta desideriũ meũ. corriprã
eos. Congregabunt᷑ suꝑ eospopłi. cum
corripient᷑ ꝓpt̃ duas iniquit᷑ades. L.xx.
Ex quo colles sunt. peccauit isrł: ibi
stecerunt. Non cõprehendet eos in col¬
le bellum. suꝑ filios iniqͥtatis: uenit
ut corripiet eos. Et congregabuntur
suꝑ illos popłi: quando correpti fue¬
rint in duab iniquitatib siis. Ex
eo die quo uxorem leuitȩ turpit̾ atq
crudelit̃ int̾fecit beniamin in urhe
ultus iniuriam & scelus sanguine uin¬
dicauit ⁊ s quia dolore maritali ꝓfili¬
uit ad pugnam. & sacrilegiũ in dm̃
suũ noluit uindicare. eo quod in do¬
mo michȩ ephod & teraphin quȩ ꝓ
idolis adorabant᷑ neglexerit. Hic gͥ
stecit isrł: ibi suũ repressit gradum:
ne ultra ambularet inuiis dñi. Iccir¬
co ñ eos cõp̃hendet ꝓpt̾ gabaa p̃lium
siue captiuitas: sicut ipsi putant. Ibi
em̃ bene fecerunt: ut ꝑsequerentur
filios iniquitatis. S corripiã in quit
eos atq erudiam tota mei amum uo¬

Expanded text:
ta desiderium meum corripiam eos: congregabuntur super eos populi, cum corripientur 114 super duas iniquitates suas. LXX: Ex quo colles sunt, peccavit Israel: ibi steterunt: non comprehendit eos in colle bellum super filios iniquitatis: venit ut corriperet Al. corrumperet eos: et congregabuntur super illos populi, quando correpti fuerint in duabus iniquitatibus suis. Ex eo die quo uxorem Levitae turpiter atque crudeliter interfecit Benjamin in urbe ultus est injuriam, et scelus sanguine vindicavit; sed quia dolore maritali prosilivit ad pugnam, et sacrilegium in Deum suum noluit vindicare: eo quod in domo Michae ephod et theraphim quae pro idolis adorabantur, neglexerint. Hic igitur stetit Israel: ibi suum repressit gradum, ne ultra ambularet in viis Domini: idcirco non eos comprehendet propter Gabaa praelium, sive captivitas, sicut ipsi putant; ibi enim bene fecerunt ut persequerentur filios iniquitatis; sed corripiam, inquit, eos atque erudiam tota animi mei vo
Abbreviated transcription (Latin):
fregisse sulcos siue glebas iacob: nc p̃cipit
ut semiuent sibi ꝑ peitentiã. & semi¬
nent in iusticia. idest in lege ⁊ metant
in iusticia & messueritis in miscłia: in¬
nouate uobis leta noualia. Tempus inqͥt
requirendi dñm ẽ: cũ uenerit xp̃c atq
saluator qui docebit uos iusticiã quam
ñc sꝑatis in lege. frins eñi legis xp̃c ad
nos diximꝰ. metite in ore miscłie. lxxͣ.¬

Expanded text:
fregisse sulcos, sive glebas Jacob. Nunc praecipit fregisse sulcos, sive glebas Jacob. Nunc praecipit ut seminent sibi per poenitentiam, et seminent in justitia, id est, in Lege, metantquin justitia, et messueritis in misericordia, innovate vobis laeta novarequirendi Dominum est, cum venerit, Christus atque Salvator, qui docebit vos justitiam, quam nunc speratis in Lege: Finis enim Legis Christusnos diximus, metite in ore mise
Abbreviated transcription (Latin):
modios ordei. siue ut habetur in he-¬
braico centuplum. Neq eñi credendũ
ẽ. qd̾ patriarcha ysaac ordeo studuerit
& ñ frumento. Usq hodie uir eccłiasti¬
cus iacob glebas hẏstoriȩ. & litterȩ du¬
ritiam confringit in partes. & spirita¬
lit̃ diuidit: ut possint fruges redde¬
re sp̃uales. Qd̃ quidem & dñm fecisse
legimus: ut qͥnq legis panes quos inte¬
gros popłs comedere ñ poterat. infru
sibi ounẽ laborantẽ laborare ut fruc̃¬
tus capiat sempitnos. Deminate uob̃
in iusticia: & metite in ore inisccłie:. inno¬
uate uobis nouale. Tempus autẽ requi¬
rendi dñm: cum uenerit qui docebit
uos iusticiam. Lxxͣ. Seminate uo¬
bis in iusticia: uindemiate uobis fruc¬
tum uitȩ: illuminate uobis lumen
fruges iusticie uobis. Seruiat ab agri¬
colis semel ceptam translationẽ. Dixe¬
rat ephraim uitulam edoctam tritu
ram amare ac diligere. & se ascendisse
suꝑ collum eius. & arasse iudam. & con¬

Expanded text:
modios hordei, sive, ut habetur in Hemodios hordei, sive, ut habetur in Hebraeo, centuplum. Neque enim credendum est quod patriarcha Isaac hordeo studuerit, et non frumento. Usque hodie vir Ecclesiasticus Jacob glebas historiae et litterae duritiam confringit in partes, et spiritaliter dividit, ut possint fruges reddere spiritales. Quod quidem et Dominum fecisse legimus, ut quinque Legis panes, quos integros populus comedere non poterat, in frusibi omnem laborantem laborare, ut fructus capiat sempiternos. Seminate vobis in justitia, metite in ore misericordiae. Innovate vobis novale: tempus autem requirendi Dominum, cum venerit qui docebit vos justitiam. LXX: Seminate vobis in justitia, vindemiate fructum vitae: illuminate vobis lumen fruges justitiae vobis. Servat ab agricolis semel coeptam translationem. Dixerat Ephrain vitulam edoctam trituram areae amare ac diligere, et se ascendisse super collum ejus, et arasse Judam, et con
Abbreviated transcription (Latin):
tur sibi & uocabitur iacob. Scdm
anagogen hoc dici potest. qd̃ ephiaim
qui eruditus fuit lege di ut tereret
aream scripturarũ & meditaret᷑ in ea
die ac nocte: cepit diligere contentionẽ.
& iugum legis abicere. & contendere
contra ecclłiasticos in fubu̾sione audi¬
entiũ. Unde dñs eleuat̾a ceruicẽ & sibi
sublimia ꝓmittentẽ. uł iugo p̃mit: uł
ipse transiens calcat pedib siis. & ascen¬
dit suꝑ eum. ut sciat habere se dñm.
Iudas autẽ hoc ẽ eccłiasticus arabit: i
cepto oꝑe ꝑseuerans. Siue reticebo in¬
quit iudam. Non eñ sam indigent
medico: s hi qui male se habent. Ia¬
cob uͦ qui int̃pretatur supplantator.
& cotidie supplantat uitia atq pecca¬
ta. & accipit primitiua frĩs sui. & heres
pat̃ne possessionis ẽ. & dormit in bechel
qd̃ int̃pretat᷑ domus dĩ: sulcos glebasq
confringet. ut mollissima iactatam
sementẽ t̾ra suscipiat: & faciat centium

Expanded text:
tur sibi et vocabitur Jacob. Secundum tur sibi et vocabitur Jacob. Secundum ἀναγωγὴν hoc dici potest, quod Ephraim qui eruditus fuit in lege Dei, ut tereret aream Scripturarum, et meditaretur in ea die ac nocte, coepit diligere contentionem et jugum Legis abjicere, et contendere contra Ecclesiasticos in subversionem audientium. Unde Dominus elevatam cervicem et sibi sublimia promittentem, vel jugo premet, vel ipse transiens calcabit pedibus suis, et ascendet super eum, ut sciat se habere Dominum. Judas autem, hoc est, Ecclesiasticus arabit, in coepto opere perseverans. Sive: Retinebo, inquit, Judam. Non enim sani indigent medico, sed qui male habent . Jacob vero qui interpretatur supplantator, et quotidie supplantat vitia atque peccata, et accipit primitiva fratris sui, et haeres paternae 117 possessionis est, et dormit in Bethel, quod interpretatur domus Dei, sulcos glebasque confringet, ut molli sinu jactatam sementem terra suscipiat, et faciat centum
Abbreviated transcription (Latin):
iugum: Ipse ascendi suꝑ eam. Et me
ita laborante: ephraim hoc ẽ duȩ trib
ceper̃t arua scindere uomere : & in
sulcos t̾ram declinare. Portante autẽ
iugum ephraim. & arante iuda: con¬
fregit sibi sulcos iacob. Hic iacob ad
distinctionẽ ifiłis & iudȩ duodecim tri-
glebas frangere. t̾ramq cõmuiuere. ut
emollita recipiat sementem. & fecun¬
da post modũ seges pullulet. Pro tri¬
Et ẽ sensus. Quia ephraim ñ uult legis
suꝑ pulchritudine colli eius. ut dis¬
cat contentiosa uacca atq lasciuiens
laborare : qd̾ ñ uult. Iudas aut̃e ara-¬
uit sponte sua. quia habet templũ.
& moratur in lege: ut totȩ certatim
duodecim tribus arua p̾parent ad
serendum. Qd̃q sequit᷑ iuxta eosdem.
potest. Ephraim qui contentiosus est.
& ñ uult legis ouera portare: imponam
captiuitatẽ. Iudam autẽ parumꝑ re¬
linquam: & nichil loquar ad eum. Qͥ¬
cumq autẽ tam de ephraim quam de
iuda mea p̃cepta seruauerit: roborabi¬

Expanded text:
jugum? ipse ascendi super eam, et me jugum? ipse ascendi super eam, et me ita laborante, Judas, hoc est, duae tribus coeperunt arva scindere vomere, et in sulcos terram reclinare. Portante autem jugum Ephraim, et arante Juda, confregit sibi sulcos Jacob. Hic Jacob ad distinctionem Israel et Judae, duodecim tribu. rastris glebas frangere, terramque comminuere: ut emollita recipiat sementem, et fecunda post modicum seges pullulet. Pro trilerunt, et est sensus: Quia Ephraim non vult Legis super pulchritudinem colli ejus: ut diseat contentiosa vacca atque lasciviens laborare, quod non vult. Judas autem arabit sponte sua: quia habet templum, et moratur in lege, ut tota certatim duodecim tribus arva praeparent ad serendum. Quodque sequitur juxta eosdem Spotest: Ephraim qui contentiosus est et non vult Legis onera portare, imponam captivitatem. Judam autem parumper relinquam, et nihil loquar de eo: quicumque autem tam de Ephraim, quam de Juda mea praecepta servaverit, roborabi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. Ego autẽ ueniam sitꝑpulchritudi¬
ne colli eiꝰ  suꝑ ponam ephraum: retice¬
bo iudam᷑. roborabitur sibi iacob.
Locus iste ĩmo ouĩa que hoc capitu¬
lum secuntur. magnis obscuritatib
inuoluta sunt. Unde & nos explana¬
re conam᷑. & prudens sumul lector at¬
tendat : ut si ñ ueritatẽ qd difficilli¬
ium ẽ: saltem suspicionẽ ueri simili¬
um iuuestigare ualeamꝰ. Hanc habet
consuetudine sermo diuinꝰ. ut ꝑ tro¬
pologiam & metaphoram. historiȩ ex¬
prunat ueritatẽ. Igit᷑ ephraun simi¬
lis ẽ uaccȩ uł uitulȩ. quȩ a iuuentute
sua didicit aream terere: & ferreos or¬
bes suꝑ aceruos segetum trahere. ut
paleȩ atritico separent᷑. Et ñsolum di¬
dicit: uerũ minia consuetudine cepit
amare qd̃ docta ẽ. Et ego iuquit tͣnsiui
suꝑ pulchritudinẽ colli eius. Uerbũ
uł uitula diligit aream terere: ego in¬
quit tͣnsim suꝑ pulchritudiñe colli
eius ⁊ & tumentes ceruicũ thoros iugo
imposito edomuri. Quid mnemorẽ legis

Expanded text:
o autem veniam super pulchritudinem colli ejus: superponam Ephraim, et reticebo Judam: roborabitur sibi Jacob. Locus iste, immo omnia quae hoc capitulum sequuntur, magnis obscuritatibus involuta sunt. Unde et nos qui explanare conamur, et prudens simul lector attendat, ut si non veritatem, quod difficillimum est, saltem suspicionem verisimilium investigare valeamus. Hanc habet consuetudinem sermo divinus, ut per tropologiam et metaphoram historiae exprimat veritatem. Igitur Ephraim similis est vaccae vel vitulae, quae a juventute sua didicit aream terere, et ferreos orbes super acervos segetum trahere, ut paleae a tritico separentur: et non solum didicit, verum nimia consuetudine coepit amare, quod docta est. Et ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus. Verbum vel vitula 116 diligit aream terere, ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus, et tumentes cervicum toros jugo imposito edomui. Quid memorem Legis
Abbreviated transcription (Latin):
siue in consilio suo. Dep̃hensa eñi fraus
deauratoꝵ uituloꝵ. regiisrł litteris in¬
dicat᷑. Et unde se placere estimauerunt.
uide uł maxime confundunt᷑: & offen¬
dunt eos quib munera miserant: estimai
consilio hoc ẽe ꝑfectum. Leginus iure-¬
gum uolumine. regem isrł manahem.
regi assyrioꝵ phul mille argenti talenta
iisisse. ut esset manus eiꝰ cum eo: idẽut
ei p̃beret auxiliũ. Int̾ quȩ ñnulli arbi¬
trant᷑ etiam uitulos aureos ẽẽ directos.
Proiarib. in p̃senti loco sẏminachus int̾p¬
sori. Iuxta sp̃italem intelligentiam
laborandum ẽ. qͦmͦ omĩa hereticis coaꝵ¬
temꝰ. Uaccas bethauen siue domꝰ õr̃i. qd̾
int̾pretat᷑ labor coluerunt heretici: qui
se in custodia mandatoꝵ di. hoc ẽ sama¬
ria habitare iactabant. Dieq iudicii qͣn¬
do germinabit quasi amaritudo iudi-¬
ciũ suꝑ sulcos agri. lugebi t suꝑ eũ hoc¬

Expanded text:
sive, in consilio suo. Deprehensa enim fraus sive, in consilio suo. Deprehensa enim fraus deauratorum vitulorum regi Israel litteris indicatur, et unde se placere aestimaverant, inde vel maxime confunduntur, et offendunt eos quibus munera miserant, aestimanconsilio hoc esse perfectum. Legimus in Regum volumine, regem Israel Manahen regi Assyriorum Phul mille argenti talenta misisse, ut esset manus ejus cum eo, id est, ut ei praeberet auxilium, inter quae nonnulli arbitrantur etiam vitulos aureos esse directos. Pro Jarib in praesenti loco Symmachus interpsori. Juxta spiritalem intelligentiam laborandum est, quomodo omnia haereticis coaptemus. Vaccas Bethaven, sive, domus Ὦν, quod interpretatur labor, coluerunt haeretici, qui se in custodia mandatorum Dei, hoc est, Samaria habitare jactabant, dieque judicii quando germinabit quasi amaritudo judicium super sulcos agri, lugebit populus
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eis popłs: s suꝑ eo id ẽ uitulo aureo.
Si autẽ luxit popłs⁊ quare editui eius
suꝑ eo exultauerunt : Tradunt he¬
brei uitulos aureos a sacerdotib furto
ẽe sublatos: & ꝓ his eneos & deauratos
repositos. Cum gͥ lugeret popłs. tem¬
pore necessitatis & angustiȩ etiã iutulos
aureos uit̾ munera cetera assyriis re¬
gib. & maxiine regi sennacherib ab
isri rege ẽẽ directos: exultabant editui
qͦd fraus eoꝵ nequaqͣm posset argui uł
dep̃hendi. Et hoc ẽ qd̃ ait: editui eius
id ẽ uituli suꝑ eo exultauert̃ in gła po¬
płi hoc ẽ in uitulo quẽ habebant pro
gła: quia migrasset ab eo id ẽ a popłõ.
& translatus esset ad assyrios. Et ut sci¬
amus inqͥunt hoc ẽẽ qd̃ dicitur. ꝑ spi¬
cue sequens uersus ostendit. Siquide
ipse in assur delatus ẽ. munꝰ regi ultor.
Statunq sequit᷑. Confusio ephiaun capi¬
et: & confundet᷑ isrł in uoluntate sua.

Expanded text:
super eis populus, sed, super eo, id est, vitulo aureo. super eis populus, sed, super eo, id est, vitulo aureo. Si autem luxit populus, quare aeditui ejus super eo exsultaverunt? Tradunt Hebraei vitulos aureos a sacerdotibus 111 furto esse sublatos, et pro his aeneos et deauratos repositos. Cum igitur lugeret populus tempore necessitatis et angustiae, etiam vitulos aureos inter munera caetera Assyriis regibus et maxime regi Sennacherib ab Israel rege esse directos, exsultabant aeditui, quod fraus eorum nequaquam posset argui vel deprehendi. Et hoc est quod ait, aeditui ejus, id est, vituli, super eo exsultaverunt in gloria populi, hoc est, in vitulo, quem habebant pro gloria; quia migrasset ab eo, id est, a populo, et translatus esset ad Assyrios. Et ut sciamus, inquiunt, hoc esse quod dicitur, perspicue sequens versus ostendit: Siquidem ipse in Assur delatus est, munus regi ultori. Statimque sequitur: Confusio Ephraim capiet, et confundetur Israel in voluntate sua,
Abbreviated transcription (Latin):
accas be¬
chauen
coluerunt
habitato¬
res sama¬
riȩ:. quia
luxit suꝑ
eius ⁊ et
editui eiꝰ
ultauer̃t
in gła eius: quia migrauit ab eo.
Siquidem & ipse in assur delatus ẽ.
munus regi ultori. Confusio ephra
tate sua. Lxͣx. Apud uitulum
domus õñ. morabunt᷑ qui habitant
in samaria: quia luxit popłs eiꝰ suꝑ eũ:
& sic irricauer̃t illum. gaudebunt suꝑ
gła eius. quia translata ẽ ab eo: & ipsũ
in assyrios ligantes tulerunt munera
regiiari b. In domo ephiaun suscipiet:
sit bechauen. ꝓ qua. lxͣx. tͣnstulerunt
domum oñ. & quis sit rex iarib. qui
int̾pretat᷑ ultor: supͣ plemꝰ disputaui¬
mus. In bethauen. igit᷑ id ẽ bethel. uac¬
cas aureas colueit habitatores samariȩ.
quas cum irrisione ñ uitulos sexus ma¬
sculim. s uaccas id ẽ feminas appella-¬
uit : ut uidelicet isrł ñ solum deosui¬
tulos. s deas uaccas coleret. Et ut osten¬
dderet uaccas bethauen. unũ in bethel
uitulum sentiendum: ñ intulit. luxit

Expanded text:
accas Beth-Aven coluerunt habitatores Samariae: quia luxit super ejus, et aeditui ejus sultaverunt in gloria ejus, quia migravit ab eo. Siquidem et ipse in Assur delatus est, munus regi ultori: confusio Ephrtate sua. LXX: Apud vitulum domus Ὦν morabuntur qui habitant in Samaria: quia luxit populus ejus super eum. Et sicut irritaverunt illum, gaudebunt super gloria ejus: quia translata est ab eo, et ipsum in Assyrios ligantes, tulerunt munera regi Jarib in domo. Ephraim suscipiet csit Bethaven, pro qua LXX transtulerunt, domum Ὦν, et qui sit rex Jarib, qui interpretatur ultor, supra plenius disputavimus. In Bethaven igitur, id est, Bethel, vaccas aureas coluerunt habitatores Samariae, quas cum irrisione non vitulos sexus masculini, sed vaccas, id est, feminas appellavit: ut videlicet Israel non solum deos vitulos, sed deas vaccas coleret. Et ut ostenderet vaccas Bethaven, unum in Bethel vitulum sentiendum, non intulit, luxit