comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orem te ad resistendum anfinem belli futurum putes. scio equidem tibi
magnas opes iurorum. armorum et auri esse et ea re a nobis ad socuta¬
tem ab ulis ad predam peteris. Ceterum consilium est tigranis regno in
beium conficer quo modo neq uincer neq uinci smne tuo perculo posfu¬
mui: an ignoras romanos postquã ad occidentem pergentibus finem
occeanus farcit arma huc conuertisse: neq quicquã a principio nisi
partum haber domum . coniuiges. agros imperium conuenas olim sini
patria sine parentious peste cõnditos orbisterrarum: quibus nõ huma¬
na ulla neqi diuina obstant quin socios amnicos procul iuxta sitos
mopes potentoq trabhant xcindant ominiaq non serua et mnaxime
regna hostilia ducant namo pauei hioer etattim pan magna iusti dom
iu uero cui seleuera maxima urbium regnumq persidis inditis di¬
uitiie est quid ab illis insi dolum in presens et postea bellum expectas

Expanded text:
orem te ad resistundum an finem belli futurum putes? scio equidem tibi orem te ad resistundum an finem belli futurum putes? scio equidem tibi magnas opes virorum, armorum et auri esse; et ea re a nobis ad societatem, ab illis ad praedam pe- teris. ceterum consilium est, Tigranis regno intbellum conficere, quom neque vincere neque vinci sine tuo periculo possumus. an ignoras Romanos, postquam ad occidentem pergentibus finem Oceanus fecit, arma huc convortisse? neque quicquam a principio nisi raptum habere, domum coniuges agros imperium? convenas olim sine patria parentibus, peste conditos orbis terrarum; quibus non humana ulla neque divina obstant, quin socios amicos, procul iuxta sitos, inopes potentisque trahant excindant, omniaque non serva et maxume regna hostilia ducant? namque pauci libertatem, pars magna iustos domu vero, quoi Seleucea, maxuma urbium, regnumque Persidis inclutis divitiis est, quid ab illis nisi dolum in praesens et postea bellum expectas?
Abbreviated transcription (Latin):
pielia magisq̃ pacem claram intaligerem abuuente ligrane qui
mea dicta sers probat te remoto procul omnibus aliis obnoxiis rur¬
sus tamen bellum cepi. Mq Cottami romanum duceni ap̃ calche¬
dona terra fudi. mare exui classe pulcherrima apud Cizicum ma¬
gno cum xercitu i obsidio moranti frumentum defuit nullo cir¬
cumadnitente simul hyems mari prohibebat ita sine ui hostiũ regre¬
di conatus in patriim cum regnun naufragiis apud paruum et
heracleam mlitum optimos cum classibus dinisi restituto deide
ap̃ Caberam &xercitu et uariis interme atq Lucullum preliis ino¬
pia rursus anibos incessit: illi suberat regnum Ariobarzanis belo in¬
tactum: ego uastis circum omnibus locis in armemam concessi secutiq
romami nou me sedmorem suum. onima regna subuertendi quia multi¬
tudinem inarctis locis puona prohibuer imprudentiam cigranis pro
uictoria ostentant. Nunc queo considera nobis oppressis utrum firmi¬

Expanded text:
proelia magis quam pacem datam intellegerem, abnuente Tigrane, qui proelia magis quam pacem datam intellegerem, abnuente Tigrane, qui mea dicta sero probat, te remoto procul, omnibus aliis obnoxiis, rursus tamen bellum coepi, Marcumque Cottam, Romanum du- cem, apud Calchedona terra fudi, mari exui classe pulcherruma. apud Cyzicum magno cum exercitu in obsidio moranti frumentum defuit, nullo circum adnitente; simul hiems mari prohibebat. ita sine vi hostium regredi co- natus in patrium regnum naufragiis apud Parium et Heracleam militum optumos cum classibus amisi. restituto deinde apud Caberam exercitu et variis inter me atque Lucullum proeliis inopia rursus ambos incessit. illi suberat regnum Ariobarzanis bello intactum, ego vastis circum omnibus locis in Armeniam concessi. secutique Romani non me, sed morem suom omnia regna subvortundi, quia multitudinem artis locis pugna prohibuere, inpru- dentiam Tigranis pro victoria ostentant. Nunc quaeso considera, nobis oppressis utrum firmi
Abbreviated transcription (Latin):
duxere: Asia abipsis oosessa est postremo bithymani incomede mor¬
tuo diripuer cum filius Nusa quam regiam appellauerat genitus
haud dubie esset: nam quid ego me appellem quem disiunctum
unoliq regnis et tetrarchiis ab imperio corum quia fama erat di¬
uitem neq seruiturum esse: per Nicomedem bello lacessiuerunt
scrlenis eorum haud ignarum et ea que acciolere testatum antea
Crethenses solos onmium libero. ea tempestate et regem ptholemeum
atq: ego ultus iniurias Nicomedem Enthynia expuli afiamq spo¬
lium iezis Antiochi ricepi et gitcie dempsi graue seruitui : icepta
ma postremus seruorum Archelaus exercitu prodito impediut
illiq quor ignauia aut praua cal liolitas ut meis laboribus tuti esset
ariis abstmuit acerbissimas penas soluinit Pcholemeus precio dies
belum prolatans Cretenses unpugnari semeliani neq finem insi exci¬
dio habitiuri. equidem cum michi obtpiorum interna mala dilata

Expanded text:
duxere; Asia ab ipsis obsessa est. postremo Bithyniam Nicomede morduxere; Asia ab ipsis obsessa est. postremo Bithyniam Nicomede mortuo diripuere, quom filius Nysa, quam reginam appellaverat, genitus haud dubie esset. Nam quid ego me appellem? quem diiunctum undique regnis et tetrarchiis ab imperio eorum, quia fama erat divitem neque serviturum esse, per Nicomedem bello lacessiverunt, sceleris eorum haud ignarum et ea, quae accidere, testatum antea Cretensis, solos omnium liberos ea tempestate, et regem Ptolemaeum. atque ego ultus iniurias Nicomedem Bithynia expuli Asiamque, spolium regis Antiochi, recepi et Graeciae dempsi grave servitium. incepta mea postremus servorum Archelaus exercitu prodito impedivit. illique, quos ignavia aut prava calliditas, ut meis laboribus tuti essent, armis abstinuit, acerbissumas poenas solvunt, Ptolemaeus pretio in dies bellum prolatans, Cretenses inpugnati semel iam neque finem nisi excidio habituri. equidem quom mihi ob ipsorum interna mala dilata
Abbreviated transcription (Latin):
mus prebeo exemplum quo rectuis tua componas. Namq Romanis
cum uatiombus populis regibus cunctis una et ea uitus causa bellandi
est Cupido profunda imperii et diuitiarum qua primo cum rege
Nacedonum philippo beltum sumper dum a carthaginensibus pre¬
mebantur amicitiam simulantes ei subuementem antiochum con¬
cessione asie perdolum auerter: ac mox Philippo Antiochius onini
cis saurum agro et decem imlibris talentorum spoliatus est: Lersen.
demde philippi. F post multa et uaria certamina ap̃ Samothra:¬
cas deos acceptum in fidem callioli et repertores perfidie quia pacto
uitam dederant in somuiis occider eum: En cuius amicitiã glori¬
ose ostentant initio prodides. Antiocho pacis mercedem post habitam
eustodi agri captiui sumptibus et contumeliis ex rege inserrimum
seruorum effecer simulatoq impio testamento filium eiuis aristoni¬
cum quia patrium regnum petiuerat hostui more per triumphum

Expanded text:
mus praebeo exemplum, quo rectius tua conponas. Namque Romanis mus praebeo exemplum, quo rectius tua conponas. Namque Romanis cum nationibus populis regibus cunctis una et ea vetus causa bellandi est: cupido profunda imperi et divitiarum. qua primo cum rege Macedonum Philippo bellum sumpsere, dum a Carthaginiensibus premebantur, amicitiam simulantes. ei subvenientem Antiochum concessione Asiae per dolum avortere, ac mox fracto Philippo Antiochus omni cis Taurum agro et decem milibus talentorum spoliatus est. Persen deinde, Philippi filium, post multa et varia certamina apud Samothracas deos acceptum in fidem callidi et repertores perfidiae, quia pacto vitam dederant, insomniis occidere. Eumenem, quoius amicitiam gloriose ostentant, initio prodidere Antiocho pacis mercedem; post, habitum custodiae agri captivi, sumptibus et contumeliis ex rege miserrumum servorum effecere, simulatoque inpio testamento filium eius Aristonicum, quia patrium regnum petiverat, hostium more per triumphum
Abbreviated transcription (Latin):
rem familiarem modo uerum et fidem consumpsi reliqsui uos estii ꝗ
isi subuenitis inuito et predicente me exercitus hinc et eum eo omne
bellum łsispanis in italian transgredientur:¬
M nes qui secundis rebus suis aod belli societatem orantur
considerare debent liceatne tum pacem ager. deinde d
queritur satis ne pium tutum gloriosum au indecorum
sit tibi si papetua pace frui licet nisi hostes oportum et scclestissimi
egitgia faina si romanos oppresseris futura est. neq petere audeam soci¬
etaten e pustra male mea cum bonis tusimsceri s perem aeq ea que
te morari posse uidetur. ira in Tiganem recentis belli et mea res ranĩ
prospent si uera existimare uoles maxime hortabiunitur ille enim obnoxius qͣ¬
lem tu uoles societatem accipiet: unchi fortuna multis rebus ereptis usiĩ
dedit bene suadenoli et quod floientious optabile est ego nõ ualidissi¬

Expanded text:
rem familiarem modo, verum etiam fidem consumpsi. reliqui vos estis: qui rem familiarem modo, verum etiam fidem consumpsi. reliqui vos estis: qui nisi subvenitis, invito et praedicente me exercitus hinc et cum eo omne bellum Hispaniae in Italiam transgredienturmnes, qui secundis rebus suis ad belli societatem orantur, considerare debent, liceatne tum pacem agere, dein, quod quaesitur, satisne pium tutum gloriosum an indecorum sit. tibi si perpetua pace frui licet, nisi hostes opportuni et scelestissumi, egregia fama, si Romanos oppresseris, futura est, neque petere audeam societatem et frustra mala mea cum bonis tuis misceri sperem. atque ea, quae te morari posse videntur, ira in Tigranem recentis belli et meae res parum prosperae, si vera existumare voles, maxume hortabuntur. ille enim obnoxius qualem tu voles societatem accipiet; mihi fortuna multis rebus ereptis usum dedit bene suadendi et, quod florentibus optabile est, ego non validissu
Abbreviated transcription (Latin):
iter seuissimos hostes nõ per oppida neq ex ambitione mia egi: guid
deide prelia aut expeditiones hybernas oppida excisas aut iecepta
enumeren: quando res plus ualet q uerba. castra hostium apud
sucronem capta et prelium apud flumen Durium et dux hostium
c Heremiiis cum urbe Malentia et exercitu deletissatis clara uobis
sunt pro quis o/ grati patres seges tatem et famem redditis. itaq meo
et hostuun exercitui par conolitio est namq scipendium neutri
datur uictor uterq in italiam uenir potest: qͣd ego uos moneo queͥlos
ut animaduertatis neu cogatis necessitatibus priuatim michi consu-¬
lare. Nispanam citeriortni quenon ab hostibus tenctursnos aut Ses:¬
torius ad interitionem uastauimus. preter maritimas ciuitate sultro
nobis sumptiui hononq Gallia superiore anno Mctilli exercitum sti¬
penolio frumentoq aluit. et ninic malis fructibus ipsa uix agitat. ego nõ

Expanded text:
inter saevissumos hostis, non per oppida neque ex ambitione mea egi. quid inter saevissumos hostis, non per oppida neque ex ambitione mea egi. quid deinde proelia aut expeditiones hibernas, oppida excisa aut recepta enumerem? quando res plus valet quam verba. castra hostium apud Sucronem capta et proelium apud flumen Durium et dux hostium C. Herennius cum urbe Valentia et exercitu deleti satis clara vobis sunt. pro quis, o grati patres, egestatem et famem redditis. Itaque meo et hostium exercitui par condicio est; namque stipendium neutri datur, victor uterque in Italiam venire potest. quod ego vos moneo quaesoque ut animadvortatis neu cogatis necessitatibus privatim mihi consulere. Hispaniam citeriorem, quae non ab hostibus tenetur, nos aut Sertorius ad internecionem vastavimus, praeter maritumas civitatis: ultro nobis sumptui onerique sunt. Gallia superiore anno Metelli exercitum stipendio frumentoque aluit et nunc malis fructibus ipsa vix agitat. ego non
Abbreviated transcription (Latin):
nichil amplius i absentem me itatuissetis q̃: adhue agitis R. C quem
contra etatem prorectum ad belum seiuissimum cum &ercitu opti¬
me merito quantum est in uobis fame miserrima omniũ morte cõ¬
pro uulnerbus et totiens pro.r. p. fuso sanguine: fessus scribendo mut¬
tendos legatos/ omnes opes et spes priuatas meas consumpsi cum uite¬
rima uobis per triennũ uix antuus fumptus datus est perdeos im¬
mortales utrum censctis me uicem erãris prestare: an xercitum sine
frumento et stipendio haber posse. E quidem fateor mie ad hoc bellum
maiore studio q̃ consilio profictum quppe qui nomine modo imperi
uiciorisiam italie agentis ad alpibris in hispania iumoui per casiter
aliud atq Haumibal nobis oportunus patefeci . recepi galliam: ꝑy¬
reneum: Lacctaniami indigetii. &t primum impetum sertorii uicto¬
ris nouis militibus et multo paucioribus substinui hyememq castris

Expanded text:
nihil amplius in absentem me statuissetis, quam adhuc agitis, patres nihil amplius in absentem me statuissetis, quam adhuc agitis, patres conscripti, quem contra aetatem proiectum ad bellum saevissumum cum exercitu optume merito, quantum est in vobis, fame, miserruma omnium morte, conpro volneribus et totiens ob rem publicam fuso sanguine? fessus scribundo mittundoque legatos omnis opes et spes privatas meas consumpsi, quom interim a vobis per triennium vix annuos sumptus datus est. per deos inmortalis, utrum censetis me vicem aerari praestare an exercitum sine frumento et stipendio habere posse? Equidem fateor me ad hoc bellum maiore studio quam consilio profectum, quippe qui nomine modo imperiicibus iam Italiae agentis ab Alpibus in Hispaniam submovi. per eas iter aliud atque Hannibal, nobis opportunius, patefeci. recepi Galliam, Pyrenaeum, Lacetaniam, Indigetis et primum impetum Sertori victoris novis militibus et multo paucioribus sustinui hiememque castris
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ illis dominationis socium auctoremq in primis fore tribrunntie pote¬
statis. Uerum Diurites antea singuli ciues in pluribus nõ in uno cnne-¬
ti presidia habebatis neq mortalum quisquã dare aut eriper talia
unus poterat: itaq uerborum satis dictum est ueq enim ionorãtia
rqsi elaudit uerum occupauit nescio qua uosterpedo qua non gloria
mouemini neq filagitio cunctaq presenti ignauia mutaiustis ab unde
lbertatem raci qui a tergis abstinitur et hucire licet atq illue munera
ditium dominorum: ato hec eadem non iunt agrestibus sed ceduntur
niter potentium inimicitias donoos. dantur in proiuncias magistratibus
ita pugnatur et uincitur pancis plebes quocunq accidit pro uictis est
et in dies magis erit: si quidem maiore cura dominationem illi recinue
laduersus uos pacriamq ee deos penates tot labores et
pericula suscepissem quotiens a/ prima adolescentia duc¬
cumeo scelestissim hostes fusi et uobis salus quesita est

Expanded text:
 illis dominationis socium auctoremque in primis fore tribuniciae potestatis. verum, Quirites, antea singuli cives in pluribus, non in uno cuncti praesidia habebatis. neque mortalium quisquam dare aut eripere talia unus poterat. Itaque verborum satis dictum est, neque enim ignorantia res claudit. verum occupavit nescio quae vos torpedo, qua non gloria movemini neque flagitio, cunctaque praesenti ignavia mutavistis, abunde libertatem rati, scilicet quia tergis abstinetur et huc ire licet atque illuc, munera ditium dominorum. atque haec eadem non sunt agrestibus, sed caeduntur inter potentium inimicitias donoque dantur in provincias magistratibus. ita pugnatur et vincitur paucis: plebes, quodcumque accidit, pro victis est et in dies magis erit, si quidem maiore cura dominationem illi retinueadvorsus vos patriamque et deos penatis tot labores et pericula suscepissem, quotiens a prima adule- scentia ductu meo scelestissumi hostes fusi et vobis salus quaesita est,
Abbreviated transcription (Latin):
iudelicet ut nos comonefacias q̃: conuersa res.p. sit cum in ea domo
inde mifsum huic uirbi ciuibusq custodem absq carnificis nomine
qui ciuitatis incomodum in gloriam suam ponit quasi uero non
illius comurationis causa fuerit confulatus tuus: et iccñto res .p. dis¬
iecta eo tempore quo te custodem habebat: sed ut opmnor illa te magis

Expanded text:
videlicet, ut nos commonefacias, quam conversa res sit, cum in ea domo videlicet, ut nos commonefacias, quam conversa res sit, cum in ea domo inde missum huic urbi civibusque custodem absque carnificis nomine, qui civitatis incommodum in gloriam suam ponit. Quasi vero non illius coniurationis causa fuerit consulatus tuus et idcirco res publica disiecta eo tempore, quo te custodem habebat. Sed, ut opinor, illa te magis
Abbreviated transcription (Latin):
Rauiter et iniquo amiino maledicta tua patere .M. Iuli
si te scirem iudicio magisq̃ morbo animi petulantia ista uti
sed cum in te neq modum neq. modestiam ullam auimaduerto res:¬
pondebo tibi ue siquã maledicendo uoluptatem cepisti eam male au¬
reliquus ex familia uiri clarissumi scipionis af: ac non reptitius accitꝰ
ac paulo tinte infitus hiucurbi ciuii. an uero. M Tuli facta tua ac
dicta obscura sunt: an nõ ita a puentia iuxisti ut nichil flagitiosũ
corpori tuo putares quod alteri colubuisset: an scilicet istam nnode¬
ratam tuam eloquentiam apud M. pisonem nõ pudicitie iactura
perdidicisse. itaq minime mirandum est qđ eam flagitiose uendi¬
tas quami tupissime parasti: ueruui ut opinor spiendor dome / tieris
tibi amimos attollit. Uxor sacrilera ac peruriis nobilitata filia.
matri pellex tibi uicundior ati obesuentior q̃ parenti par est
domum ipsam tuam ui et rapmis funestam tibi ac tiuis componrasti

Expanded text:
raviter et iniquo animo maledicta tua paterer, M. Tulli, si te scirem iudicio magis quam morbo animi petulantia ista uti. Sed quoniam in te neque modum neque modestiam ullam animadverto, respondebo tibi, ut, si quam male dicendo voluptatem cepisti, eam male aureliquus e familia viri clarissimi, Scipionis Africani, ac non reperticius, ac paullo ante insitus huic urbi civis? An vero, M. Tulli, facta tua ac dicta obscura sunt? An non ita a pueritia vixisti, ut nihil flagitiosum corpori tuo putares quod alicui collibuisset? At scilicet istam immoderatam eloquentiam apud M. Pisonem non pudicitiae iactura perdidicisti? Itaque minime mirandum est, quod eam flagitiose venditas, quam turpissime parasti. Verum, ut opinor, splendor domesticus tibi animos tollit, uxor sacrilega ac periuriis delibuta, filia matris paelex, tibi iucundior atque obsequentior quam parenti par est. Domum ipsam tuam vi et rapinis funestam tibi ac tuis comparasti;
Abbreviated transcription (Latin):
qui congia tua uirtute omnes paulos/ fabios scipiones superasti quẽ
tandem locum hac ciuitate optines: que tibi partes re ꝓ placent. quẽ
amicunt quem inimicunt habes/ cui in ciuitate fecisti isidias quo
labas corum potentie faues. qui tibi ante optimates uidebantur cosdẽ
dementes ac funosos uocas uatimi causam agis de sextio male exis¬
timas bibulu petulantis simis uerbis ledis. laudas cesarem quem
maxime odisti: et ei maxime obiequeris aliud stans aluid sedens sen¬
tis de re.p. hiis maledicis illos odisti leuissime trans fuga neq in hac
neq in illa parte fidem habes:¬

Expanded text:
qui egregia tua virtute omnis Paulos, Fabios, Scipiones superasti, quem qui egregia tua virtute omnis Paulos, Fabios, Scipiones superasti, quem tandem locum in hac civitate obtines? Quae tibi partes rei publicae placent? Quem amicum, quem inimicum habes? Cui in civitate insidias fecisti, anllabas, eorum potentiae faves! Qui tibi ante optimates videbantur, eosdem dementes ac furiosos vocas! Vatini causam agis, de Sestio male existimas. Bibulum petulantissimis verbis laedis, laudas Caesarem. Quem maxime odisti, ei maxime obsequeris. Aliud stans, aliud sedens sentis de re publica. His male dicis, illos odisti, levissime transfuga, neque in hac neque in illa parte fidem habe
Abbreviated transcription (Latin):
inhonestissima atq is cum euismodi tamen audet o fortunata m
infelicem et iniseram quã crudelisfimam proscriptionem ciuium
perpessa est cum tu perturbata.rp. metu perculsos ommes bonos pares
crudelitati tue cogibas: cum omnia iudicia omnes leges in tua libi¬
dine erant cum tu fablata lege portia erepta libertate ominum no¬
strum uite necisq potestatem ad te unun reuocaueras atq parum¬
quidem uel parum est qͥd impune fecisti: uerum et cominemorando
exprobras neq licet obliuisci ius seruitutis sue egeris orote cicero ficeni
quid lbet sacis est perpessos esse. etiã ne aures nr̃as edio tuo onerabi et̃
molestissimis uerbis infectaber cedant arma toge concedat laurea
lingue quas uoo togatus es no armatus ea quẽ gionans conficeris
artes edocuit: Iuppiter optimus maximus in conciliuni deorum ad¬
misit: italia exulem humeris suis reportauie. oro te Romule arpinas

Expanded text:
inhonestissima. Atque is cum eius modi sit, tamen audet dicere: "O fortunatam inhonestissima. Atque is cum eius modi sit, tamen audet dicere: "O fortunatam infelicem et miseram, quae crudelissimam proscriptionem eam perpessa est, cum tu perturbata re publica metu perculsos omnes bonos parere crudelitati tuae cogebas, cum omnia iudicia, omnes leges in tua libidine erant, cum tu sublata lege Porcia, erepta libertate omnium nostrum vitae necisque potestatem ad te unum revocaveras. Atque parum quod impune fecisti, verum etiam commemorando exprobras neque licet oblivisci his servitutis suae. Egeris, oro te, Cicero, perfeceris quidlibet; satis est perpessos esse; etiamne aures nostras odio tuo onerabis, etiamne molestissimis verbis insectabere? "Cedant arma togae, concedat laurea linguae." Quasi vero togatus et non armatus ea, quae gloriaris, confeceris, artis edocuit, Iuppiter Optumus Maxumus in concilio deorum admisit, Italia exsulem humeris suis reportavit. Oro te, Romule Arpinas,
Abbreviated transcription (Latin):
cabat/ alius donum emebat/ qui uero inchil poterat hio erat calisme
proximus hic aut domum tuami oppugnatum uenerat aut infidi¬
as senatui fecerat demq. de eo tibi compertum aait que si tibi falia ob¬
icio redde rationem quantum patrimoniis accereris quid tibi litibus
accreuerit. qua &x pecunia domum paraueris nisculanũ et pompe¬
ianum infunto sumpu exedificciueris: aut siretices cui dubium
potist esse quin opulentiam istam ex sanguine et miseriis ciuium
parasti: uerum ut epmor homo nouus arpinas ex M. Crassi fami¬
lia illius uirtutem imitatur. contemuit simultatem hominũ no
amicitia tantum ac uirtus est animi imo uero homo leuiss mussup¬
plex inimicis amncis contumeliosus modo harum modo illarum par¬
tium, fidus nemini leuissinius senator/ mercennarius patronis cusꝰ
nulla pars corporisa. turpitudine uacat. lingua uana. manus rapa¬
cissime gula ĩmensa pedes fugaces que honeste nominari nõ possunt

Expanded text:
cabat, alius domum emebat; qui vero nihil poterat, is erat calumniae proximus, is aut domum tuam oppugnatum venerat aut insidias senatui fecerat, denique de eo tibi compertum erat. Quae si tibi falsa obicio, redde rationem quantum patrimonii acceperis, quid tibi litibus accreverit, qua ex pecunia domum paraveris, Tusculanum et Pompeianum infinito sumptu aedificaveris, aut si retices, cui dubium potest esse, quin opulentiam istam ex sanguine et miseriis civium pararis? Verum, ut opinor, homo novus Arpinas, ex M. Crassi familia, illius virtutem imitatur, contemnit simultatem hominum nobamicitia tantum ac virtus est animi. Immo vero homo levissimus, supplex inimicis, amicis contumeliosus, modo harum, modo illarum partium, fidus nemini, levissimus senator, mercennarius patronus, cuius nulla pars corporis a turpitudine vacat, lingua vana, manus rapacissimae, gula immensa, pedes fugaces; quae honeste nominari non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
de ommbrs ridus legatos romam breui missurum. ita utriq digre¬
diuntur Adherbali non fuit appeliandi copia. Iugurtha ubi eas
apbrica discesisse ratus c̃ neq piopter loci nacurani arims expugnarꝰ

Expanded text:
de omnibus rebus legatos Romam brevi missurum. Ita utrique digrede omnibus rebus legatos Romam brevi missurum. Ita utrique digrediuntur. Adherbalis appellandi copia non fuit. Iugurtha ubi eos Africa decessisse ratus est neque propter loci natur
Abbreviated transcription (Latin):
pere quos aute prelium factum ab tdhebale missos tudiuerat
sed postq̃ senatus de bello eorum accepit tres adolescentes in aphu¬
cam legantur qui ambos reges adeant .s.t.4.R. uerbis nunciẽt
censes et uelle cos ab arinis disceder ita seq illis que dignum esse
Lezati in aphricam maturautes ueniũt: eo magis qd rome cum
proficisci parant de prelio facto et oppugnatione cirthe audiebat᷑
sed is ruinorlemens erat quoruin iugurtha accepta oratione
respondit sibi neq maius quicqua neq. carius auctoritate sena¬
tus esse ab adolescentia ita se enisum ut ab optimo quoq proba¬
ritur iurtute non militia .p. scipioni sumo uno placius serod eas¬
dem artesa micipsa nõ penuria liberorum in regnum adoptatũ
esse: ceterum q̃d pleraque bene atq strenue fecisset eo ainimum
suum iniuriam minus collerar. Adherbalem dolis uite sue insidi¬
pio bouo facturum si ab iuregentiun sese prohibuerit. postremo

Expanded text:
pere, quos ante proelium factum ab Adherbale Romam missos audiuerat. pere, quos ante proelium factum ab Adherbale Romam missos audiuerat. Sed postquam senatus de bello eorum accepit, tres adulescentes in Africam legantur, qui ambos reges adeant, senate: ita seque illisque dignum esse. Legati in Africam maturantes veniunt, eo magis quod Romae, dum proficisci parant, de proelio facto et oppugnatione Cirtae audiebatur; sed is rumor clemens erat. Quorum Iugurtha accepta oratione respondit sibi neque maius quicquam neque carius auctoritate senatus esse. Ab adulescentia ita se enisum, ut ab optimo quoque probaretur; virtute, non malitia P. Scipioni, summo viro, placuisse; ob easdem artis a Micipsa, non penuria liberorum in regnum adoptatum esse. Ceterum, quo plura bene atque strenue fecisset, eo animum suum iniuriam minus tolerare. Adherbalem dolis vitae suae insidimanum neque recte neque pro bono facturum, si ab iure gentium sese prohibuerit. Postremo
Abbreviated transcription (Latin):
die pete ecterum quã pergebat urbes. agros uastar predas ages
suis animu hostibus tenrorem augei. Adherbal ubi intellexit eo pro¬
cessum uti regnum aut re linquendumi esse aut armis ntmnendum¬
nacessario copias parat et iugurtbe obuius procedie. interim
haud longe a mari entham oypidum utriusq exercitus con¬
sedit et qͣuia dici ex tremum erat prelun nõ est inceptũ : sed ubi
plurimũ noctis processit obseuro &ẽ tunc lumine milites Iugurthi¬
ni signo dato castra hostium muadunt. semisominos partum
alios sumentes arma fugant funduntq Adherbal cum paucis eꝗ¬
tibus Cnrtham profugit e ni multitudo togatorum fuisset que
numidas insequentes membus prohibuit uuo dic inter duos re-¬
gt ciptum atq patratum bellum foret. Iugurt ha oppidum
circumsedie uineis turribusq et inachinis omniũ generum &¬
puonar apgredituo: maxime pstias tempus legatorum tinteca¬

Expanded text:
ium petere. Ceterum, qua pergebat, urbis agros vastare, praedas agere, ium petere. Ceterum, qua pergebat, urbis agros vastare, praedas agere, suis animum hostibus terrorem augere. Adherbal ubi intellegit eo processum, uti regnum aut relinquendum esset aut armis retinendumnecessario copias parat et Iugurthae obvius procedit. Interim haud longe a mari prope Cirtam oppidum utriusque exercitus consedit et, quia diei extremum erat, proelium non inceptum. Sed ubi plerumque noctis processit, obscuro etiam tum lumine milites Iugurthini signo dato castra hostium invadunt, semisomnos partim, alios arma sumentis fugant funduntque. Adherbal cum paucis equitibus Cirtam profugit, et ni multitudo togatorum fuisset, quae Numidas insequentis moenibus prohibuit, uno die inter duos reges coeptum atque patratum bellum foret. circumsedit, vineis turribusque et machinis omnium generum expugnare aggreditur, maxime festinans tempus legatorum anteca
Abbreviated transcription (Latin):
numantiam acceperat omma rome uenalia esse. simul et illorum
petebat quietus imbellis placido ingenio oportunus iniurie me¬
tuens magis quã netuendus igitur ex improiuso eius Inite cũ inagã
manu iuadit. multos inde mortales cum pecor aitq alia preda
capie: edificia incendit pleraq loca bostiliter cum equitatu. denide
balem dolor periotum iniurias suas manu uindicaturũ eamq
rtntbelli causam for. At illẽ ed neq se parem armis extimabat et
amicitia. pr magisqua numidis fretus erat legatos ad iugurtam
de miuris questum misic: qui tam et si contumeliosa dic̃ ta
rettulerunt prius tanien omnia patĩ decreuit q̃ bellũ sumer
quia tentatum ante secus cesserat. neq eo magis cupido iugur¬
the minuebatur. quippe qui totum regnũ eius animo ia inui¬
serat. icaq nõ uti antẽ tum predatoria manu. sed magno exercitu
comparato bellum geres cepit et aperte totius imperium numi

Expanded text:
Numantiam acceperat, omnia Romae venalia esse, simul et illorum Numantiam acceperat, omnia Romae venalia esse, simul et illorum ebat quietus, inbellis, placido ingenio, opportunus iniuriae, metuens magis quam metuendus. Igitur ex improuiso finis eius cum magna manu invadit, multos mortalis cum pecore atque alia praeda capit, aedificia incendit, pleraque loca hostiliter cum equitatu accedit,balem dolore permotum iniurias suas manu vindicaturum eamque rem belli causam fore. At ille, quod neque se parem armis existimabat et amicitia populi Romani magis quam Numidis fretus erat, legatos ad Iugurtham de iniuriis questum misit. Qui tametsi contumeliosa dicta rettulerant, prius tamen omnia pati decrevit quam bellum sumere, quia temptatum antea secus cesserat. Neque eo magis cupido Iugurthae minuebatur, quippe qui totum eius regnum animo iam invaserat. Itaque non uti antea cum praedatoria manu, sed magno exercitu comparato bellum gerere coepit et aperte totius Numidiae imper
Abbreviated transcription (Latin):
Cirene est coloma Thereorum ac deinde dui funt syrtes niter quas
leptis. demde philenorumare quem locum exptum uersus fint̃
imperii habuer cart hagmenses: post alie pum̃ce uroes ectera loca
usq ad mnauritamam numide tenẽt: proxime hispaniã mauri
sunt. super numidiam ꝯctulos accipimus partim in tuguriis
alios mcultus uagos apitare. post eos et hiopas esse demde loca
xusta solis ardonious Igitur bello ingurthino pleraq & punicis oppi¬
da et fines carthagniensium quos nouissime habuerant . p .x. per
magistratus admimstrabat getulorum magna pars et midiȩ usq
ad flumen mulucham sub iugurtha erant. Mauris ominbus m¬
nicolis ad necessitatem rei fatis dictum est.postquã aut diuiso regno
legati ab aphrica discesses et iuguitha contra amini timore pre¬
mia scelens adeptum sese iudit certum esferatus qͥđ e amicis ad

Expanded text:
Cyrene est, colonia Theraeon, ac deinceps duae Syrtes interque eas Cyrene est, colonia Theraeon, ac deinceps duae Syrtes interque eas Leptis, deinde Philaenon arae, quem locum Aegyptum versus finem imperi habuere Carthaginienses, post aliae Punicae urbes. Cetera loca usque ad Mauretaniam Numidae tenent, proximi Hispaniam Mauri sunt. Super Numidiam Gaetulos accepimus partim in tuguriis, alios incultius uagos agitare, post eos Aethiopas esse, dein loca exusta solis ardoribus. Igitur bello Iugurthino pleraque ex Punicis oppida et finis Carthaginiensium, quos novissime habuerant, populus Romanus per magistratus administrabat; Gaetulorum magna pars et Numidae usque ad flumen Muluccham sub Iugurtha erant; Mauris omnibus rex Bocchus im incolis ad necessitudinem rei satis dictum. Postquam diviso regno legati Africa decessere et Iugurtha contra timorem animi praemia sceleris adeptum sese videt, certum esse ratus, quod ex amicis apud
Abbreviated transcription (Latin):
sarun breui adoleuit ac postea nomine niunde propter multi¬
tudinem a parentibus digiessi possider ea loca q̃ proxime carcha¬
gmem numidia appellatur. deinde utriq alteris freti funitimos ar¬
mis aut metu sub imperium suu coger nomen gloriamq. sibi ad¬
dides magis hii qui ad nr̃m mare processeraue quia lybes quã ge¬
tuli minus eraut bellicosi: Demq aphnce pars inferior pleraq as nu¬
midis possessa est: uicti omnes in gentem nomenq imperantiũ con¬
cesse postea phenices alii multitudinis domi ininuende gr̃a. pars
cupidine imperii sollicitata plebe et alii nouarum rerũ auidi hippo¬
nem adrumentum leptim aliasq urbes ĩ ora maritima condi¬
der hȩq breui multum auc̃te: pars ongibus suis presidio: alii
decor fue: nam de Carthagine siler nielius puto quã parũ dicer
quomam alio properar tempus monct: Igitura. Cachabathino qui
locus egyptum ab aphrica diuidit secundo mari prima haditatio¬

Expanded text:
sarum brevi adoleuit, ac postea nomine Numidae, propter multisarum brevi adoleuit, ac postea nomine Numidae, propter multitudinem a parentibus digressi, possedere ea loca, quae proxima Carthaginem Numidia appellatur. Deinde utrique alteris freti finitimos armis aut metu sub imperium suum coegere, nomen gloriamque sibi addidere, magis ii, qui ad nostrum mare processerant, quia Libyes quam Gaetuli minus bellicose. Denique Africae pars inferior pleraque ab Numidis possessa est, victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere. Postea Phoenices, alii multitudinis domi minuendae gratia, pars imperi cupidine sollicitata plebe et aliis novarum rerum auidis, Hipponem Hadrumetum Leptim aliasque urbis in ora maritima condidere; eaeque brevi multum auctae, pars originibus suis praesidio, aliae decori fuere. Nam de Carthagine silere melius puto quam parum dicere, quoniam alio properare tempus monet. Igitur ad Catabathmon, qui locus Aegyptum ab Africa dividit, secundo mari prima
Abbreviated transcription (Latin):
in apbrcam transacti preximos nr̃o mari locos occupauer. sed ꝑse
intra magis occeanũ: hiq alueos nauiũ inuersos pro tuguniis habu¬
et. quia neq materia in agris: neq ab hispanis emendi aut mutadi
copia erat: mare inagnium̃ ignara lingua comertia prohibebãt hi
paulatim per cõnubia getules secum miscus. et quia sepe tẽtan¬
tes agros alia denide loca petierant semet ipsi numidas appella¬
uere ceterum adhuc edificia munidarũ que agrestiũ mapalia
illi uocant oblonga cunus lateribus tecta quasi nauiu carme
sunt. Uledi aũt et armem accesser libes: nã hii mare propius aphri¬
cum agitabant: getuli sub sole magis haud procul ab ardoribus
hiiq mature oppida habues nã freto diuisi ab hispania mutare
res inter se constituerant. Nomen eorum paulatim ybes tor¬
rupes barbara lingua mauros pro medis appellantes: sed res per¬

Expanded text:
in Africam transuecti proximos nostro mari locos occupauere, sed Persae in Africam transuecti proximos nostro mari locos occupauere, sed Persae intra Oceanum magis, iique alueos nauium inversos pro tuguriis habuere, quia neque materia in agris neque ab Hispanis emendi aut mutandi copia erat: mare magnum et ignara lingua commercio prohibebant. Ii paulatim per conubia Gaetulos secum miscuere et, quia saepe temptantes agros alia, deinde alia loca petiuerant, semet ipsi Numidas appellauere. Ceterum adhuc aedificia Numidarum agrestium, quae mapalia illi vocant, oblonga, incuruis lateribus, tecta quasi nauium carinae sunt. Medis autem et Armeniis accessere Libyes—nam ii propius mare Africum agitabant, Gaetuli sub sole magis, haud procul ab ardoribus—, iique mature oppida habuere; nam freto divisi ab Hispania mutare res inter se instituerant. Nomen eorum paulatim Libyes corrupere, barbara lingua Mauros pro Medis appellantes. Sed res Per
Abbreviated transcription (Latin):
celo terra penuria aquarum cenus hominii salubrĩ corpor udox
patiens laborum plerosq senectus dissoluit insi qui ferro aut besiis
interier. Nam haud morbus sepe quemqua superat adhoc malefici
generis plura animalia. sed qui mortales ĩ itio aphiricã habuerit
quiq postea accesserint auc quomodo inter se permixti sue quana:
ab ea fama que plerosq optinet diuersum ẽ tamen uti e libris pumcis
eius rti penes cutoresent. Aphricam habuer in initio getuli t libes
asperi icultiq quibus cibiis erat caro ferina atq humĩ pabulũ uti
pecoribus: ini neq moribus neq legẽ aut imperio cuiusq reoebãt᷑
nagi palantes quo nox coegerat sedes habebant. sed postq̃iã mñ hispa¬
nia hercule sicuti aphri putaut interiit eercituseius compofitus
ex uariis gentibus amisso duce cic passim multis sibi imperiũ petẽ¬
tibus breiũ dilabuntur:. & eo numero medi perse et armeni nauibus

Expanded text:
caelo terraque penuria aquarum. Genus hominum salubri corpore, velox, caelo terraque penuria aquarum. Genus hominum salubri corpore, velox, patiens laborum, ac plerosque senectus dissoluit, ninteriere, nam morbus haud saepe quemquam superat; ad hoc malefici generis plurima animalia. Sed qui mortales initio Africam habuerint quique postea accesserint aut quo modo inter se permixti sint, quamquam ab ea fama, quae plerosque obtinet, diuersum est, tamen, uti ex libris Punicis,eius rei penes auctores erit. Africam initio habuere Gaetuli et Libyes, asperi incultique, quis cibus erat caro ferina atque humi pabulum uti pecoribus. Ii neque moribus neque lege aut imperio cuiusquam regebantur: uagi palantes quas nox coegerat sedes habebant. Sed postquam in Hispania Hercules, sicuti Afri putant, interiit, exercitus eius, compositus ex variis gentibus, amisso duce ac passim multis sibi quisque imperium petentibus brevi dilabitur. Ex eo numero Medi, Persae et Armenii nauibus
Abbreviated transcription (Latin):
pit dando et pollicendo multa perfecit uti fame fidei postremo
ominbus sius rebus cõmodum regis anteferret: reliquos legatos eadẽ
uia aggressus est ylerosq capit yauitis carior fides quãs pecuma fuit
In diuisione regni que pars numidis mauritamã attingit aguis ui
risq opulentior iuouithe traditur. illam alterani specie fortiorẽ
possedit Res potular fitum aphrice udetur pautis & poner et eas gentis
gibuscum nobis bellum aut annicitia fuit attinger sedque loca et
nationes ob calorem et asperitatem item solitudine minus frequentata
sunt de hiis hauq facile compertum narrauerim ctera quampauctis¬
sumis absoluain
N duusione orbis terre płeriq in parte tertia aphricã posues
pauci tantiũmodo asiam et europam ẽẽ. ea fines ht ab occi
quem locum Cathabathimor incole appellant mare seuui ĩpor¬
tuosum ager frugum fertilis bonus pecori arbori infecundus

Expanded text:
pit, dando et pollicendo multa perfecit, uti fama, fide, postremo pit, dando et pollicendo multa perfecit, uti fama, fide, postremo omnibus suis rebus commodum regis anteferret. reliquos legatos eadem via aggressus plerosque capit, paucis carior fides quam pecunia fuit. in divisione, qurisque opulentior, Iugurthae traditur; illam alteram specie quam usu poossedit. Res postulare videtur Africae situm paucis exponere et eas gentis, quibuscum nobis bellum aut amicitia fuit, attingere. Sed quae loca et nationes ob calorem aut asperitatem, item solitudines minus frequentata sunt, de iis haud facile compertum narrauerim. Cetera quam paucissimis absoluam. In divisione orbis terrae plerique in parte tertia Africam posuere, pauci tantummodo Asiam et Europam esse, sed Africam in Europquem locum Catabathmon incolae appellant. mare saevum, ituosum; ager frugum fertilis, bonus pecori, arbori infecundus;
Abbreviated transcription (Latin):
lauolibus gratia uoce demq onimbus modis pro alieno sceles et
flagitio sua quasi proglonia intebantur. At contra pauci quibꝰ
bonum et equii caruis diutiis erat subuemendi adherbali et
hiensalis mortem scuer uĩdicandam censebant sed ex ommibus
nons duutiarum ceterum uitia callide fua occultans: ls posteꝵ
udet regis largitionem famosani impudentemq ueritus qo in tali
re solet ne polluta licentia nuidiã accenderet aminũ a/ consucta
libidine continuit. Uicit tamen ĩ senatu pars illa que uero p̾cium
aut gratiam anteferebat. decrctum fit uti decem legati regnum
quod micipsa obtinuerat interuigurtham et adherbalem diuide¬
rent ciuus legationis princeps fu̾it. Lopimus hõ ciarus et tũ in
senatu poberis. qui cos.c. Graccho ei M Fuluuo graccho interlec¬
tis acerrime uictoriam nobilitatis in plebem exereuerat: eũ iugur¬
tha tametsi rome in amicis habuerat tamen accuratissime acce¬

Expanded text:
laudibus; gratia, voce, denique omnibus modis pro alieno scelere et laudibus; gratia, voce, denique omnibus modis pro alieno scelere et flagitio, sua quasi pro gloria, nitebantur. At contra pauci, quibus bonum et aequum divitiis carius erat, subueniendum Adherbali et Hiempsalis mortem seuere vindicandam censebant, sed ex omnibusnoris divitiarum, ceterum vitia sua callide occultans. Is postquam videt regis largitionem famosam impudentemque, veritus, quod in tali re solet, ne polluta licentia invidiam accenderet, animum a consueta libidine continuit. Vicit tamen in senatu pars illa, quae vero pretium aut gratiam anteferebat. Decretum fit, uti decem legati regnum, quod Micipsa obtinuerat, inter Iugurtham et Adherbalem dividerent. Cuius legationis princeps fuit L. Opimius, homo clarus et tum in senatu potens, quia consul C. Graccho et M. Fuluio Flacco interfectis acerrime victoriam nobilitatis in plebem exercuerat. Eum Iugurtha tametsi Romae in inimicis habuerat, tamen accuratissume rece
Abbreviated transcription (Latin):
infelix in tanta mala precipitatus ex patrio regno rerum huma¬
narum spectaculum prebeo incertus sum quid aigam. tuas ue
iniuirias persequar: ipse auxilii egens. an regno consulam : cuiuis
iute nscisq potestas &opibus alienis pendet: utina possem emori
fortuns meis honestus exitus esset ne uiuer contemptus uiderer
si defessus malis miurie concessissem. uũc neq uiuer libet michi¬
nolite pati reznum numolie quod uestrum est per scelus et sanguine
argitione freti magisqua causa paucis respendet Hiensalem ob
seuitiam suam a munidis intertectuni: Adherbalem utro belli
inferentem postquã superatus sit queri qđ iniuriã facer nequis¬
set iugurtham ab senatu peter ne se alium putarẽt ac numan¬
tio coguitus esset neue uerba mimici anto facta sua ponerent
demdi utrio a curia digrediuntur: senatus statim consulitur
fautores legatoram preterea senatus deprauata oratia magna¬

Expanded text:
infelix, in tanta mala praecipitatus ex patrio regno, rerum humainfelix, in tanta mala praecipitatus ex patrio regno, rerum humanarum spectaculum praebeo, incertus quid agam tuasne iniurias persequar ipse auxili egens an regno consulam, cuius vitae necisque potestas ex opibus alienis pendet. utinam emori fortunis meis honestus exitus esset neu viuere contemptus viderer, si defessus malis iniuriae concessissem. Nunc neque viuere libet nolite pati regnum Numidiae, quod vostrum est, per scelus et sanguinem largitione magis quam causa freti paucis respondent: Hiempsalem ob saevitiam suam ab Numidis interfectum, Adherbalem ultro bellum inferentem, postquam superatus sit, queri, quod iniuriam facere nequivisset. Iugurtham ab senatu petere, ne se alium putarent ac Numantiae cognitus esset, neu verba inimici ante facta sua ponerent. deinde utrique curia egrediuntur. senatus statim consulitur. fautores legatorum, praeterea senatus magna pars gratia depra
Abbreviated transcription (Latin):
inuirias curare licet. tantum illud uereor nequos priuata aii¬
citia uguithe parum cognita transuersos agat quos ego audio
sum̃a ope niti ambir̃ facigare uos singulos nẽquid de absente in¬
cognita causa statuatis finger me uerba et fugami simular cui
licuerit in regno manere : qđ utmnã illum cuuis impio facmore
in hasmiserias proiectus sum eadem hec siulantem uidea et
aliquanolo aut ap̃ uos aut deos imortales rerum humanarum
cura oniatur ut ille qui nũc sceleribus suis atq pteclarus est onim¬
bus malis ipse excruciatus impietatis in parentem nr̃m fratrisma
necis mearumq miseriarum grauespenas reddat: Iamiã frater
animo in mes carissime quanq: tibi ĩmaturo et unde minime de¬
cuit uita erepta est tamen letandum magisquã dolendum casũ
tuũ puto. nõ emim regnum sed fugam exilium egestatẽ et onines
has iniserias que me premunt cum anima simul amisisti at ego

Expanded text:
iniurias curare licet. Tantum illud vereor, ne quos privata amiiniurias curare licet. Tantum illud vereor, ne quos privata amicitia Iugurthae parum cognita transuersos agat. Quos ego audio maxima ope niti ambire fatigare vos singulos, ne quid de absente incognita causa statuatis; fingere me verba et fugam simulare, cui licuerit in regno manere. Quod utinam illum, cuius impio facinore in has miserias proiectus sum, eadem haec simulantem videam, et aliquando aut apud vos aut apud deos immortalis rerum humanarum cura oriatur: ne ille, qui nunc sceleribus suis ferox atque praeclarus est, omnibus malis excruciatus impietatis in parentem nostrum, fratris mei necis mearumque miseriarum grauis poenas reddat. Iam iam, frater animo meo carissime, quamquam tibi immaturo et unde minime decuit vita erepta est, tamen laetandum magis quam dolendum puto casum tuum. Non enim regnum, sed fugam exilium egestatem et omnis has quae me premunt aerumnas cum anima simul amisisti. At ego
Abbreviated transcription (Latin):
alium alia clade oppressie: capti a iugurtha parsin crucem acti pars
bestiis obiecti sunt: pauci quibus rtlicta ost auima clausi ii tenedris
cum meore et luc tu morte grauiorem uitam exigunt: et si q̃ aut
amisi: aut que ex neces sariss aduersa facta sunt incolumia manaat
cantum siquid ex improuiso mali accidis set uos implorarem ꝑ c qb
uero exul patria: domo folus atq onnũ honestarum rtruni egens
quo accedam: aut quos appellem: nationes ne: an reges : qui omues
familie nr̃e ob ur̃am anncitrani infesti sunt: an quequã michi adir
licet ubi nõ maiorum meorum mommenta hostilia plurima fine:
an quisqua nostri miserer potest qui ali quando uobis hestis fuit postremo
nobis in ur̃a amicitia for sed si huic imperio fortuna mutarctur
una occidendum nobis iurtute ac diis uolentibus magni et opu¬
ienti estis oinnia fecunda et obedientia sunt: quo facilius sociorꝵ

Expanded text:
alium alia clades oppressit: capti ab Iugurtha pars in crucem acti, pars alium alia clades oppressit: capti ab Iugurtha pars in crucem acti, pars bestiis obiecti sunt, pauci, quibus relicta est anima, clausi in tenebris cum maerore et luctu morte grauiorem vitam exigunt. Si omnia, quae aut amisi aut ex necessariis aduersa facta sunt, incolumia manerent, tamen, si quid ex improuiso mali accidisset, vos implorarem, patresvero exul patria domo, solus atque omnium honestarum rerum egens quo accedam aut quos appellem? Nationesne an reges, qui omnes familiae nostrae ob vestram amicitiam infesti sunt? An quoquam mihi adire licet, ubi non maiorum meorum hostilia monumenta plurima sint? Aut quisquam nostri misereri potest, qui aliquando vobis hostis fuit? Postremonobis in vestra amicitia fore; si huic imperio fortuna mutaretur, una occidendum nobis esse. Virtute ac dis volentibus magni estis et opulenti, omnia secunda et oboedientia sunt: quo facilius sociorum
Abbreviated transcription (Latin):
Iugurtha intoleranda audacia sceler atq superbia sese efferens fra¬
tre meo atq todem propinquo suo interficto primũ regnũ eius sceleris
sui predam fecit. post ubi in eisdem dolis menequit caper inchil mi¬
nus quã uim aut bellum expectantem in imperio uestro ficut iudetis
extorrem patria: domo mopem et coopertum imscriis effecit ut
ubrius tutius quã ni regno meo essem. rgo sic existimabam. p.c. uti
anncitiam eos multum laborem susciper ceterum &x ominibris maxꝰ
tutos esse: qđm familia nr̃a fuit p̃stitit utii õmoris bellis adesset̃ uolis
reliquit tertium iugurtham beneficiis suis ratus ost conunctu fos.
alter errum necatus est alter ipse ego manus impias iuix euasi quid
agam aue quo potis simũ infilix accedam: generis omnia prisidia ex¬
uti necesse erat nature concessit fratri quem minime decuit propin¬
quus per scelus uitam cripuit: affines: amicos reteros incos prpniquos

Expanded text:
Iugurtha, intoleranda audacia scelere atque superbia sese efferens, fraIugurtha, intoleranda audacia scelere atque superbia sese efferens, fratre meo atque eodem propinquo suo interfecto primum regnum eius sceleris sui praedam fecit; post ubi me isdem dolis nequit capere, nihil minus quam vim aut bellum expectantem in imperio vestro, sicuti videtis, extorrem patria domo, inopem et coopertum miseriis effecit, ut ubiuis tutius quam in meo regno essem. Ego sic existimabam, patres cont, eos multum laborem suscipere, ceterum ex omnibus maxime tutos esse. Quod in familia nostra fuit, praestitit, uti in omnibus bellis adesset vobis; reliquit, tertium Iugurtham beneficiis suis ratus est coniunctum nobis fore. Alter eorum necatus est, alterius ipse ego manus impias vix effugi. Quid agam? Aut quo potissimum infelix accedam? Generis praesidia omuti necesse erat, naturae concessit. Fratri, quem minime decuit, propinquos per scelus vitam eripuit. Affinis amicos propinquos ceteros meos