comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qz calore uehementi. noceret
ammantibus. tantũq istaꝵ
reꝵz dedit. et ꝙͣtũ aut morta¬
lia corpora pati possent. aut
fiugum maturitas postula¬
ret. Nlum igitur mentis sue
ompos putandus est. qui et¬
autori et datori luminis cande¬
labrũ aut cereoꝵ lumen offert
yio nun̾e. Aliud uero a nobis
ceigit lumen: et quid non fu¬
mdũ. sed ut ait poeta liquidꝰ
atq clarum mentis stilicet
tur᷑ qd̾ exhibere non pt̾ ñ qui
deum agnouerit. Illoꝵ autem
in tenebris sint. Quoꝵ cultoreᷤᷤ
quia teleste nich sapiunt: eciã
religiones qͥbus defuiũt ad ter¬
rim reuocant. In ea emꝰ. liũe
opus est. quia rõ eius et na¬
tura tenebrosa est. Itaqz dns
non celestem sensum sed huma¬
mĩ pocius attribuũt. Ideoq ill
nc̃ia et grata credunt esse q̃
nobis. quibus aut esurientibꝰ
opus est cibo: aut sicientibus
potu. aut ueste algentibus. aut
um sol decesẜit lumine ut uidẽ
possimꝰ. Null igtitur ex rebus tã

Expanded text:
que calore vehementi noceret que calore vehementi noceret animantibus; tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent, aut frugum maturitas postularet. Num igitur mentis suae compos putandus est, qui auctori et datori luminis candelarum ac cerarum lumen offert pro munere? Aliud vero ille a nobis exigit lumen, et quidem non fumidum, sed ut ait poeta liquidum atque clarum, mentis scilicet, mur, quod exhibere non potest, nisi qui Deum agnoverit. Illorum autein tenebris sint: quorum cultores, quia coeleste nihil sapiunt, etiam religiones, quibus deserviunt, ad terram revocant. In ea enim lumine opus est quia ratio ejus, et natura tenebrosa est. Itaque diis non coelestem sensum, sed humanum potius attribuunt. Ideoque illis necessaria et grata credunt esse, quae nobis; quibus aut esurientibus opus est cibo, aut sitientibus, potu, aut veste algentibus, aut cum sol decesserit, lumine, ut videre possimus. Nullis igitur ex rebus tam
Abbreviated transcription (Latin):
actant igtitur opimas et
ꝑingnes hostias deo. qͣiͣ esui¬
nenti: profidunt unia tamq
sicienti: accendũt luĩa ueluti ĩ
tenebrs a genti: Ee si sufpica¬
ri aut ꝑspic̾e aĩo possent que
sint bona illa celestia. quoꝵ ma¬
gnitudinẽ t̾reno adhuc corꝑe
obuoluti. sensu caꝑe nõ possu
Iam se cum hiis officiis mambꝰ
stultissimos esse cognostant.
uel si celeste lumen qd̾ dicimꝰ
solem contemplari uelint. iam
sencient ꝙ non indigeat lu¬
cernis eor deus. qui ipse in bsu
hominis tam claram. tam can¬
didam lucem dedit. et tñ cum in
tam ꝑuo cirtulo qui pp̾ longiqͣ¬
tatem non amplius ꝙͣ humã
capitis uidetur hab̾e̾ mensurã
tantũ sit fulgoris ut eumm¬
talium honĩ acies non queat
contueri. Et si paulisper inten¬
deris hebeta tos oculos caligo
ac tenebre cõseqnͣtur. Quid
tandem lũs. quid tandem da¬
ritatis apud ipm̃ deum penes
ꝙ̃ nulla nox est esse arbit᷑muir
qui hñc ipsam lucem sic mod̾atꝰ
est. ut neqz nmio fulgore. ne¬

Expanded text:
actant igitur opimas ac pingues hostias Deo, quasi esurienti; profundunt vina, tanquam sitienti; accendunt lumina, velut in tenebris agenti. Quod si suspicari, aut percipere animo possent quae sint bona illa coelestia, quorum magnitudinem, terreno adhuc corpore obvoluti, sensu capere non possumus, jam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant. Vel si coeleste lumen, quod dicimus solem, contemplari velint, jam sentient quam non indigeat lucernis eorum Deus, qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. Et tamen cum in tam parvo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis videtur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri; et si paulisper intenderis, hebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur: quid tandem luminis, quid claritatis apud ipsum Deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore, ne
Abbreviated transcription (Latin):
nouos sͥ. mores atq instituta
pro arbito condid̾unt. Sed oim̃
pͥmi qui egiptũ occupau̾ant ce¬
nec ullis in ea regione nubibꝰ¬
subtexitur celũ. Cursus sid̾um
et defectus notaunt. dũ ea se¬
pe uen̾antes curiosius ac libe¬
rius intuerentur. Postea dem¬
de portentificas aĩaliũ figͣas
quas colerent cõmentati suit.
quibusd̃ prodigiis inducti. qͦꝵ
mox auctores apeniemus. Ce¬
teri autẽ qui ꝑ t̾rain dispersi fu¬
erunt admirantes elemĩta mũ¬
di. celũ. solem. t̾ram. mare. sñ
ullis imaginibus ac templis
uenerabantur. et his in aꝑto
processu temporũ potentissĩs
regibus templa et sinlãcra
fecerunt. eaqz uictimis et odo¬
ribus colere instituerunt. S ͤ
aberrantes a noticia dei gen¬
tes esse cepunt. Errant igitͣ
qui deoꝵ caltus ab exordio fu
isse contendũt. et pͥorem esse
gentilitatẽ ꝙͣ dei religionem
quam putant posterius inne¬
tam. qr fontem atqz originembi¬
tatis ignorant. Nunc ad pͥncipiũ

Expanded text:
nouos sibi mores atque instituta nouos sibi mores atque instituta pro arbitrio condiderunt. sed omnium primi qui Aegyptum occupauerant caeitatem nec ullis in ea regione nubibsubtexitur coelum, cursus siderum, et defectus notaverunt, dum ea saepe venerantes, curiosius atque liberius intuerentur. Postea deinde potentificas animalium figuras, quas colerent, commenti sunt, quibusdam prodigiis inducti: quorum mox auctores aperiemus. Caeteri autem, qui per terram dispersi fuerunt, admirantes elementa mundi, coelum, solem, terram, male, sine ullis imaginibus ac templis venerabantur, et his sacrificprocessu temporum, potentissimis regibus templa et simulacra fecerunt; eaque victimis et odoribus colere instituerunt; sic aberrantes a notitia dei gentes esse coeperunt. Errant igitur, qui deorum cultus ab exordio rerum fuisse contendunt, et priorem esse gentilitatem, quam Dei religionem: quam putant posterius invetam, quia fontem atque originem veritatis ignorant. Nunc ad principium
Abbreviated transcription (Latin):
etatem. iacuitq nudus. Qd̾ cũ
uidisset unus ex filus cui nom̃
fuit cham. nou texit patris nu¬
ditatem. sed egressus eciã fr̃ĩbꝰ
indicauit. At illi sumpto pallio
mtrauerũt auersis uultibus
patrẽq tex̾unt. Que facta cũ
recognonisset pat̾ abdicauit
atq expulit filiũ. At ille pro¬
fugus in eius t̾re ꝑte consedit.
pͥma gens que deũ ignoraĩt.
qm̃ pͥnceps eius et conditor
cultum dei aprẽ non accepit.
maledictus ab eo. Itaq igno¬
ranciã dm̃nitatis minoribus
sius reliqͥt. Ab hac gente ꝓeĩ
posteri hebrei dicti penes qͦs
religio dei resedit. Sed et ab
his postea multiplicato in in¬
mensum mĩo. cum eos angu¬
stie locoꝵ suoꝵ capere non
possent. Tum a dolestẽtes uel
missi apentibus. uel sua spõte
cum rerũ penuria coc̾et: pro¬
fugi ad q̾rendas sͥ nouas sedes.
huc atqz illuc dispersi. omnes ĩ¬
sulas et totũ orbem repleu̾unt.
et astirpe sancte radicis enulsi:

Expanded text:
etatem iacuitque nudus. quod cum etatem iacuitque nudus. quod cum uidisset unus ei filiis, cui nomen fuit Cham, non texit patris nuditatem, sed egressus etiam fratribus indicauit. at illi sumpto pallio intrauerunt auersis uultibus patremque texerunt. quae facta cum pater recognosset, abdicauit atque expulit filium. at ille profugus in eius terrae parte consedit qprima gens quae deum ignoranit, quoniam princeps eius et conditor cultum dei a patre non accepit maledictus ab eo: itaque ignorantiam diuinitatis minoribus suis reliquit. ab hac gente proxiposteri Hebraei dicti: penes quos religio dei resedit. sed et ab his postea multiplicato in inmensum numero cum eos angustiae locorum suorum capere non possent, tum adulescentes uel missi a parentibus uel sua sponte, cum rerum penuria cogeret, profugi ad quaerendas sibi nouas sedes huc atque illuc dispersi omnes insulas et orbem totum repleuerunt et a stirpe sanctae radicis auulsi
Abbreviated transcription (Latin):
eus autẽ postea cum ui¬
diliiuo ꝑdere. Sed tñ ad mltitu¬
dinem reparandã delegit unum.
Qd cormptis omĩbus singlre
iustiae superat exemplũ. hic cũ
sercentor esset annor fabrca¬
uit archam sicut p̾ceperat ei deꝰ.
in qua ipe cũ cõiuge et tribus
filus totid̃q miribus reẜuatꝰ
est. cu̾ aqua uinu̾sos montes
altissimos opperiusset. Deinde
orbe sicrato execratus inusticiã
pͥoris seculi deus. ne rursus lõ¬
gitudo uite causa esset excogitã¬
doꝵ maloꝵ: paulatim per sin¬
gulas progemes dumunt hoĩs
etatem. atq in centũ et xxͣ. an¬
nis metham collocauit. quam
transgredi non liceret. Ille uero
tum egressus esfet ex archa sie
sancte littere docent. t̾ram studi¬
ose coluit. ac uineã sua mami
seuit. unde arguũtur qui au¬
ctorẽ uini liberũ putant. Ille
enim non modo libm sed eciam
saturnũ atq uranũ multis
antecessit etatibus. Qua ex
uinea cũ pͥmũ fructũ cepisset.
letus factus. bibit usq ad ebri¬

Expanded text:
eus autem postea cum uidiluuio perdere. sed tamen ad multitudinem reparandam delegit unum, quod corruptis omnibus singulare iustitia supererat exemplum. hic cum sescentorum esset annorum, fabrica-uit arcin qua ipse cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus reseruatus est, cum aqua uniuersos montes altissimos operuisset. deinde orbe siccato exsecratus iniustitiam prioris saeculi deus, ne rursus longitudo uitae causa esset excogitandorum malorum, paulatim per singulas progenies deminuit hominis aetatem atque in centum et uiginti annis metam conlocauit, quam transgredi non liceret. ille uero cum egressus esset ex arca, sicuti sanctae litterae docent, terram studiose coluit ac uineam sua manu seuit. unde arguuntur qui auctorem uini Liberum putant. ille enim non modo Liberum, sed etiam Saturnum atque Uranum multis antecessit aetatibus. qua ei uinea cum primum fructum cepisset, laetus factas bibit usque ad ebri
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ mibecillis est. nec ꝑse pt̃
sine hoĩe uiuere societatem appe¬
tit. ut coĩs uita et ornatior fiat
et tucior. uide igitur omnẽ hoĩs
afficitur ꝙ inmatura morte
multatur. Que si hom̃i detra¬
hantur. rõnem q et sapienciã
detrahi nccͣe est

Expanded text:
quoniam inbecillus est nec per se potest quoniam inbecillus est nec per se potest sine homine uiuere, societatem adpetit, ut uita communis et ornatior fiat et tutior. uides igitur omnem hominis afficitur, quod immatura morte multatur. Quae si homini detrahantur, rationem quoque ac sapientiam detrahi, necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
stibus indig̾et. Quid emm uen¬
tos aut mibres aut fugora me¬
tueret. quoꝵ uis in eo est ꝙ mor¬
bos afferant. Idccͥo emꝰ accepit
sapĩam: ut aduersus nocencia
fragilitate̾ suã muniat. Seqͥt᷑
semꝑ accipiat: qr is ad ꝙ̃ mors
non uenit. firmus sit ncͣcͣe est.
infirmitas enĩ hr̃et in se mortis
condicionẽ. fumitas uero ubi fu̾it.
nec senectus locũ pt̾ habe̾. nec
mors q̃ sequitur senectutẽ ꝓp̾t̾ea
si mors certe esset constituta eta¬
ti: fieret homo insolentissimus
et hũanitate omĩ careret. Nam
fere iuira oĩa hũanitatis qͥbus
inter nos coh̾emus. ex metu et
cõsciã frugilitatis oriuntur. de¬
iq imbeciliora et tumdiora
queqz aĩalia congregantur. ut
qm̃ uiribus se tueri neq̃unt. ml¬
titudine tueatur. forciora u̾o̾
solicitudines appetunt: qm̃ robo¬
re uiribusqz cõfiditut. homo
da ꝑicula suppetens robur nec
alt̾ius auxilio indig̾e̾t: que so¬
efferacius: quid ninanius. S

Expanded text:
stibus indigeret. quid enim uenstibus indigeret. quid enim uentos aut imbres aut frigora metueret, quorum uis in eo est ut morbos adferant? idcirco enim accepit sapientiam, ut aduersus nocentia fragilitatem suam muniat. sequitusemper accipiat, quia is ad quem mors non uenit, firmus sit necesse est. infirmitas autem habet in se mortis condicionem, firmitas. uero ubi fuerit, nec senectus locum potest habere nec mors, quae sequitur senectutem. praeterea si mors certae constituta esset aetati, fieret homo insolentissimus et humanitate omni careret. nam fere iura omnia humanitatis, quibus inter nos cohaeremus, ex metu et conscientia fragilitatis oriuntur. denique inbecilliora et timidiora quaeque animalia congregantur, ut quoniam uiribus tueri se nequeunt, multitudine tueantur, fortiora uero solitudines adpetunt, quoniam robore uiribusque confidunt. homo da pericula suppetens robur nec ullius alterius auxilio indigeret, quae soefferatius, quid inmanius? sed
Abbreviated transcription (Latin):
condicõne ut sit in qualt etate
mortalis. Quadrat igitur ncaͣ¬
tas undiqz nec debiusse alit̾ nec
fas fuisse. Sed isti rõnem conse¬
ꝙͣcium non uident: qr semel er¬
ran̾unt in ipã sũma. Exclusa
emꝰ de rebus hũams diã proui¬
dencia. nccio seq̃batur ut omĩa
sua sponte sint nata. hunc mue¬
nerũt illas mimitoꝵ semmum
plagas. et concursiones fortu¬
tas: qr rer origiẽ non uidebãt
In quas se angustias cum come¬
cissent iam cogebat eos nccͣitas
existimare aĩas cũ corporibus
nasti. et it̾m cũ corꝑibus extn¬
gui. assumpfrunt emꝰ nichil fi
mente dĩa. Qd̾ ip̃m non alit̾
probare potuerũt: ꝙͣ si ostẽd̾e̾nt
deucie rõ claudicare. Rep̾hende¬
iunt igitur ea in qͥbus uel ma¬
enne dñntatem suam prouidẽ¬
cia mirabilit̾ expressit. ut illa
debuerint cogitare huis assum¬
ptis q̃ nccͣio seqrentur. Seqũt᷑
autẽ illa que dixi. si mortem
non reciꝑet: neq tectis neq ue¬

Expanded text:
condiccondicmortalis. Quadrat igitur necessitas undique, nec debuisse aliter fieri, nec fas fuisse. Sed isti rationem sequentium non vident, quia semel erraverunt in ipsa summa. Exclusa enim de rebus humanis divina providentia, necessario sequebatur, ut omnia sua sponte sint nata. Hinc invenerunt illas minutorum seminum plagas, et concursiones fortuitas, quia rerum originem non videbant. In quas se angustias cum conjecissent, jam cogebat eos necessitas existimare, animas cum corporibus nasci, et item cum corporibus extingui. Assumpserant enim nihil fieri mente divina. Quod ipsum non aliter probare poterant quam si ostenderent identiae ratio claudicare. reprehenderunt igitur ea in quibus uel maxime diuinitatem suam prouidentia mirabiliter expressit, ut illa orte, cum debuerint cogitare his adsumptis quid necessario sequeretur. secuntur autem illa quae dixi: si morbum non reciperet, neque tectis neque ue
Abbreviated transcription (Latin):
posse ꝙͣadmod̾ uolunt. ut
homo non ea condicõne nastat᷑ͦ
qua morbo morti ue subiectus
sit. nͥ ꝑacto etatis sue spacio ad
ultinam procesẜit senectutem.
Non igitur uident si ita sit cõ¬
st̃itutũ: qd̾ seqͣtur. om̃i utiq ce¬
tero tpre mori millomodo posse.
sed si prohibi̾ ab alto̾ nullo motu
potest. mori pot̾it. res gͦ exic
ut hoĩ qui ante certũ diẽ mori nõ
potest. ciboꝵ almĩtis que substra¬
hi pñt opus non sit. Si opus
cibo non erit. iam homo non ille
sid deus fiet. gͦ ut suꝑus dixi
qui de fragilitate hoĩs qruintur.
id potissime querunt᷑ ꝙ non in¬
mortales sempitmq sint nati.
nemo nͥ senex mori debet. Atqͥ
mortalitas nõ pt̾ cũ inmorta¬
litate cõuingi. Si emꝰ mortalis
in senectute. inmortalis mado
condicio mortis aliena: qui qñz
moriturus est. nec ulla inmorta¬
litas est: cui sit t̾mmnꝰ cõstitutus.
Ita fit ut minortalitas exclusa
in ꝑpetuũ. et ad tpñs recepta mor¬
talitas hominẽ constituat in ea

Expanded text:
posse quemadmodum uolunt, ut homines ea condicione nascantur, ne quis morbo mortiue subiectus sit, nisi peracto aetatis suae spatio ad ultimam processerit senectutem: non igitur uident, si ita sit constitutum, quid sequatur, omni utique cetero tempore mori nullo modo posse? sed si prohiberi ab altero uictu potest, mori poterit. res igitur exigit ut homini qui ante certam diem mori non potest. ciborum alimentis, quia subtrahi possunt, opus non sit. <sed si opus cibo non erit, iam non homo ille, sed deus fiet. ergo, ut superius dixi, qui de fragilitate hominis queruntur, id potissimum queruntur, quod non inmortales sempiternique sint nati. \'nemo nisi senex mori debet\'. atquin mortalitas non potest cum inmortalitate coniungi. si enim mortalis est in senectute. inmortalis esse condicio mortis aliena qui quandoque moriturus est, nec ulla inmortalitas est cui sit terminus constitutus. ita fit ut et inmortalitas exclusa in perpetuum et ad tempus recepta mortalitas hominem constituat in ea
Abbreviated transcription (Latin):
ctis omibus ad tutelã uite nccͣis
non modo in fut᷑m. sed ne in diẽ
quid̾ laborarent cõtenti ex te̾¬
porali cibo quẽ deus sb̃mi̾strass.
Et hii nõ modo questũ nullũ ha¬
buerũt. sed etiã cruciatus atq
mortem. Amara st̃ enĩ uicioẜ
ac male uiuentibꝰ p̾cepta iustĩe.
Itaq hii quoꝵ pctã et argue¬
bantur et prohibebantur. excru¬
ciatos eos accerbissime necau̾nt.
Ergo a qͥbus abfuit studiũ lu¬
cri: abfuit eciã uoluntas ⁊ tã
fallendi. Quid ꝙ aliqui eoꝵ
pͥncipes aut ec̾ reges fuerunt
ĩ quos cad̾e nõ pt̃ suspicio cu¬
piditatis et frandis. et tam̃
p̾coniũ dei singlãris. eadͬ qua
cet̾ĩ dĩnacione fecerunt.¬

Expanded text:
ctis omnibus ad tutelam vitae necessariis, ctis omnibus ad tutelam vitae necessariis, non modo in futurum, sed ne in diem quidem laborarent, contenti extemporali cibo, quem Deus subministrasset: et hi non modo quaestum nullum habuerunt, sed etiam cruciatus atque mortem. Amara sunt enim vitiosis ac male viventibus praecepta justitiae. Itaque ii, quorum peccata et arguebantur et prohibebantur, excruciatos eos acerbissime necaverunt. Ergo a quibus abfuit studium lucri, abfuit etiam voluntas et causa fallendi. Quid, quod aliqui eorum principes aut etiam reges fuerunt, in quos cadere non posset suspicio cupiditatis ac fraudis, et tamen praeconium Dei singularis eadem, qua caeteri, divinatione fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. unũ locũtur. quippe qui
unius dei spũ pleni. que futura
essent pari et cõsona uoce p̾di¬
rerunt. Atenm u̾itatis exꝑtes
nõ putant his esse credend̾. il¬
las eĩ non dñias. sed hũanas
fuisse uoces auint uidelicet qr
de uno deo p̾comũ faciunt: aut
insani. aut fallaces fuerunt.
Atqui impleta esse in plerisq
cotidie illoꝵ uaticima uidemꝰ.
et in unã sentenciã congiuẽs
dm̃acio: docet non fuisse fimo¬
sos. Quis enꝰ mentis semote
nõ modo futura p̾cinere. sed
et̾ cohencia loqui possit: unde
ergo fallaces erant qui talia¬
loquebantut: Quid ab his tã
ab om̃i fraude cohib̾e̾nt: Idcͥo eĩ
a deo mictebantur. ut p̾cones eẽnt
maiestatis eius ac correctores pͣ¬
uitatis hũane. P̾t̾e uoluntas
fingendi ac menciendi eoꝵ est
qui opes appetunt. qui lucra de¬
siderant. Que res procul ab his¬
uiris sanctis fuit. Ita en̾ dele¬
gato sͥ officio functi st̃. ut deli¬

Expanded text:
aedicant, unum locuntur, quippe qui aedicant, unum locuntur, quippe qui unius dei spiritu pleni quae futura essent pari et consona uoce praedixerint. at enim ueritatis expertes non putant his esse credendum: illas enim non diuinas, sed humanas fuisse uoces aiunt: uidelicet quia de uno deo praeconium faciunt, aut insani aut fallaces fuerunt. atquin inpleta esse inplerique cottidie illorum uaticinia uidemus et in unam sententiam congruens diuinatio docet non fuisse fsos. Quis enim mentis emotae, non modo futura praecinere, sed etiam cohaerentia loqui possit? Num ergo fallaces erant, qui talialoquebantur? quid ab his tam ab omni fraude cohiberent? Idcirco enim a Deo mittebantur, ut et praecones essent majestatis ejus, et correctores pravitatis humanae. Praeterea voluntas fingendi ac mentiendi eorum est qui opes appetunt, qui lucra desiderant; quae res procul ab illis sanctis viris abfuit. Ita enim delegato sibi officio functi sunt, ut, dereli
Abbreviated transcription (Latin):
uod si profecto quis dicat
ne ipam quid̃ que una
est hrẽ uideatur. Q si in uno tor¬
pore tantaꝵ reꝵ gubernacoẽm
mens una possidet. et uiuer¬
sis semel intenta est. Cur aliqͥs
existimet inũdũ non posse ab
uno regi apłibus posse. quod qr
intelligũt isti asẜ̾tores deoꝵ ita
eos pͥesse singulis rebus ac ꝑtibꝰ
dicunt. ut tñ unus sit rector ex¬
sed satelites et ministri. quos
ille unus maximꝰ ac potens onñ
his officiis p̾fecerit. et ipĩ eius
uniu̾si pares non sint: non igi̾
dii omnes st̃. Nec em̾ pt̾ hoc id̾
esse qd̾ ẜuit. et qd̾ dñatur. Nam
si deus nom est sũme potestatis
incorruptibil esse debet. ꝑfectus.
in passibil. nulli rei subiectus.
Ergo dii non st̃ quos ꝑere uin
maxĩo deo ncc̃itas cogit. Sed
qr non frustra falluntur qui ħ
ita putant. causã hꝰ erroris pau¬
lopost aꝑiemus. nũc unitatẽ
dĩne potestatis testimomiis cõ¬
probemus. Prophete qui fue¬
runt admod̾ młti unũ deuẽ p̾¬

Expanded text:
uis profecto dicat, ne ipsam quidem, quae una est, habere videatur. Quod si in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet, et universis simul intenta est; cur aliquis existimet mundum non posse ab uno regi, a pluribus posse? Quod quia intelligunt isti assertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, ut tamen unus sit rector exsed satellites ac ministri, quos ille unus maximus et polens omnium his officiis praefecerit; et ipsi ejus  Si universi pares non sunt, non igitur dii omnes sunt. Nec enim potest hoc idem esse, quod servit, et quod dominatur. Nam si Deus est nomen summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus, impassibilis, nulli rei subjectus. Ergo dii non sunt, quos parere uni maximo Deo necessitas cogit. Sed quia non frustra falluntur ii qui hoc ita putant, causam hujus erroris paulo post aperiemus. Nunc unitatem divinae potestatis testimoniis comprobemus. Prophetae, qui fuerunt admodum multi, unum deum pr
Abbreviated transcription (Latin):
stare non potuerũt. fac̾ent en
prudencius. si et intellig̾e̾nt eẽ
esset religio ab hoĩbus nõ tem.
Sed monit eos fortasse illud si
qua esset uera religio exereret
se ac uiidicaret. nec pate̾tur
aliud esse quicꝙͣ. uidere enim ul¬
lo modo pot̾ant. quare. aut a quo
et ꝙͣadmod religio uera oppri¬
meretur: qd est dm̃i sa cramĩti
et celestis archam. Id uero insi
doceatur: aliqͥs stire nillo pacto
potest. Sũma rei hec est. iꝑi¬
ti et in sipientes falsas religio¬
ueram stuit. saut in his quas
flãs esse intelligunt ꝑseu̾ant
ut aliquid tenere uideantur. aut
oĩo nichil cohunt. ne nicidant
AI
sit erroris. uitam pectudum sb̃
figura hoĩs muitari. falsum
uero intellige̾ est quid sapĩe.
sed hũane. ultra hunc gradũ
procedi ab homine non potest.
dociu sustulerũt. um autẽ sare
dm̃e sapĩe est. homo at̾ ꝑseipⁿͫ¬
qui neqͥuerũt ut dic̾ent qͥd sit.
nota ciceronis uox est. utinam
tam facile uera muenire possem

Expanded text:
stare potuerunt. facerent enim stare potuerunt. facerent enim prudentius, si et intellegerent esseesset ab hominibus non teneri. sed mouerit eos fortasse illut, quod si qua esset uera religio, exereret se ac uindesse aliud quidquam. Videre enim nullo modo poterant, quare, aut a quo, et quemadmodum Religio vera opprimeretur; quod est divini sacramenti, et coelestis arcani. Id vero, nisi doceatur, aliquis scire nullo pacto potest. Summa rei haec est: imperiti et insipientes falsas religioueram nesciunt, aut in his quas falsas esse intellegunt perseuerant, ut aliquid tenere uideantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant i sit erroris, uitam pecudum sub figura hominis imitari. falsum uero intellegere est quidem sapientiae, sed humanae, ultra hunc gradum procedi ab homine non potest, docui sustulerunt: uerum autem scire diuinae sapientiae est; homo autequi nequiuerunt, ut dicerent quid sit. nota Ciceronis uox est: utinam tam facile uera inuenire possem
Abbreviated transcription (Latin):
libus atq t̾renis. aliqͥd tam̃ sa¬
piencie retinent. et habe ueniã
possunt: qr sũmũ hoĩs officium.
et si non reipã. tñ ꝓposito tenẽt
diquid homĩ atqr mutoꝵ. uel so¬
lum uel c̾te maxmĩ in religione
distͥmen est. hii uero ꝙͣto fuer̃t
sapientiores. ꝙ intellex̾mt fle
religionis eirorem: tanto facti
st̾ et stulciores. ꝙ esse aliquam
ueram non putauerunt. Itaqz
qm̃ facilius est de aliens iudicare
ꝙͣ desuis. dum alioꝵ p̾cipiciũ ui¬
derent: non prospexunt quid
ante pedes suos esset. In utraqz
igitur parte. et sũma stulticia ĩ¬
uenitur. et odor quid̃ sapĩe ut pos¬
sis dubitare quos dicas potissim̃
stultiores. illos ne qui falsain re¬
ligionem sustipĩt. an eos qui nl¬
lam. Sed ut dixi uenia pt̾ concedi
imꝑitis: et qui se sapientes nõ
exhibent. non sum equid tam mĩ¬
quus ut eos putem dĩare potuisse.
qd ego fi̾ non posse confiteor. S
hoc ab eis exigo. ꝙ rõue ipĩ pre¬

Expanded text:
ilibus atque terrenis, aliquid tamen sailibus atque terrenis, aliquid tamen sapientiae retinent et habere ueniam possunt, qui summum hominis officium etsi non re ipsa, tamen proposito tenent, siquidem hominum atque mutorum uel solum uel certe maximum in religione discrimen est. hi uero quanto fuerunt sapientiores, quod intellexerunt falsae religsunt stultiores, quod esse aliquam veram non putaverunt. Itaque quoniam facilius est de alienis judicare, quam de suis; dum aliorum praecipitium vident, non prospexerunt quid ante suos pedes esset. In utraque igitur parte, et summa stultitia invenitur, et odor quidam sapientiae: ut possis dubitare, quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt, an eos qui nullam. Sed ut dixi venia concedi potest imperitis, et qui se sapientes non exhibent. Non sum equidem tam iniquus, ut eos putem divinare potuisse, quod fieri ego non posse confiteor. Sed hoc ab iis exigo quod ratione ipsa prae
Abbreviated transcription (Latin):
nichil utiq colend̾ esse. qm̃ dñ
humana non curent. Demqz a¬
lio loco religiones et cultus dor
mane esse officium confitetur.
nec pietas ulla est. uelatum se
bidĩ. uertere se ad lapidem atq
homines accedere ad aras. et pro¬
combere hiuim prostratum et pan¬
dei paliuas. Ante deum delubra.
uet ams sangnĩe młto. S parge̾
quadiupedũ nec uotis niectere uo¬
ta drue profecto si cassa sunt. nõ
oportet sublimes et excelsos aiõs
aduotari. atq in t̾ram p̾mi sed
nichꝰ aliud ꝙͣ celestia cogitare. Ini¬
pugnate sunt gͦ a prudencõribꝰ
flẽ religiones. qr senciebant esse
falsas. sed non est inducta uera.
quia qualis aut ubi esset: ignora¬
bant. Itaq sic hũerunt tamꝙͣ uł¬
la esset oĩo qr uerã non poterãt
mutnire. Et eod̾ modo incid̾unt
merrorẽ młto maiorẽ ꝙͣ illi qui
et flã tenebãt. Nam isti fragibũ
cultores ꝙͣus fiit mepti qr cele¬
stia constituũt in rebus corpora¬

Expanded text:
nihil utique colendum esse, quoniam dii nihil utique colendum esse, quoniam dii humana non curent. denique alio loco religiones et cultus deorum inane esse officium confitetur: nec pietas ulla est uelatum saepe uideri uertere se ad lapidem atque omnis accedere ad aras et procumbere humi prostratum et pandere palmas ante deum delubra nec aras sanguine multo spargere quadrupedum nec uotis nectere uota. quae profecto si cassa sunt, non oportet sublimes et excelsos animos auocari atque in terram premi, sed nihil aliut quam caelestia cogitare. inpugnatae sunt ergo a prudentioribus falsae religiones, quia sentiebant esse falsas, sed non est inducta uera, quia qualis aut ubi esset ignorabant. itaque sic habuerunt tamquam nulla esset omnino, quia ueram non poterant inuenire, et eo modo inciderunt in errorem multo maiorem quam illi qui falsam tenebant. nam isti fragilium cultores quamuis sint inepti, quia caelestia constituunt in rebus corruptib
Abbreviated transcription (Latin):
secũ unãquã̾q rem potest. ut
intelligat nichil colend̾ esse. qd
oculis mortalibus c̾nitur. quia
mortale sit ncc̃e est. Nec mirand
esse si deũ non uideant. cũ ipĩ ne
hommẽ quidꝰ uideant. ꝙ̾ uidere
se credunt. hoc enĩ qd̾ ocul sub¬
iectũ est: nõ homo. sed homĩs
receptaculũ est. cꝰ qualitas et fi¬
grura non ex lineamĩtis uastuli
quo continetur. sed ex factis ac
moribus ꝑuidetur. Qui gͦ co¬
lunt simlãcra: corpora st̾ hoĩbꝰ
carencia. qr se corꝑalibus de dide¬
runt: nec uident plus aliqͥd mẽ¬
te ꝙͣ corpore. cũ sit aĩ officium
ea subtilius c̾nere que acies cor¬
poralis non pt̾ intuen. Quos
homies idꝰ ille phũs ac poeta
guiter accusat tamꝙͣ hũiles et
abiectos: qui contͣ nature sue ra¬
cionem ad uen̾anda se t̾rena pro¬
sternant. Ait enim et faciunt
ammos huiles formidine diuũ.
de pressosq pͥmunt ad t̾ram . a.
quid᷑ ille cum hec dic̾et senciebat

Expanded text:
secum unam quamque rem potest, ut secum unam quamque rem potest, ut intellegat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necesse est! nec mirandum est si deum non uideat, cum ipsi ne hominem quidem uideant quem uidere se credunt. hoc enim quod oculis subiectum est non homo, sed hominis receptaculum est: cuius qualitas et figura non ex liniamentis uasculi quo continetur, sed ex factis ac moribus peruidetur. qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se corporalibus dediderunt nec uident plus aliquid mente quam corpore, cum sit animi officium ea subtilius cernere quae acies corporalis non potest intueri. quos homines idem ille philosophus ac poeta grauiter accusat tamquam humiles et abiectos, qui contra naturae suae rationem ad ueneranda se terrena prosternant. ait enim: et faciunt animos humiles formidine diuum depressosque premunt ad terram. aliut quidem ille cum haec diceret, sentiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
enim u̾endũ est nete in tambo
na tã deficiat orõ. qui sepe et̾
malas copiose ac fortiter defe¬
disti. Sed munrũ cart̾em socra¬
tis sustipe non audes. At mortẽ
ut sapiens cõtempn̾e debiusti.
et erat mlto pulcruis ut ob bene
dicta potius ꝙͣ ob maledicta mo¬
rieris. Nec plus tibi laudis phi¬
lippice afferre potuerũt. ꝙͣ di¬
mẽtes honĩ ad sanitatẽ tua di¬
sputacione reuocare. sed conce¬
damus timiditati q̃ in sapiente¬
eẽ nõ debet. Quid t ͦ ipẽ in eo¬
dem uersaris errore: uideo te
trena ac manu facta uen̾ari.
uana esse intelligis. et tñ ead̾
facis que faciũt ipi quos stul¬
tissimos cõfiteris. Quid gͬ pro¬
fuit uidisse te u̾itatẽ qmͣ nec
defensurus esses nec secuturꝰ.
Si libent̾ errant eciã hni qui
errare se sencuĩt: ꝙͣtomagis uil¬
gus indoctum pompis manibus
gandet. amnnusqz pu̾ilibus sp̃tat
onña. oblectat fruol et speciesi¬
mlãcroꝵ capitur. nec pond̾are

Expanded text:
enim verendum est ne te in tam bona enim verendum est ne te in tam bona causa deficiat oratio, qui saepe etiam malas copiose ac fortiter defendisti. Sed nimirum Socratis suscipere non audes. At mortem ut sapiens contemnere debuisti. Et erat quidem multo pulchrius, ut ob bene dicta potius, quam ob maledicta morereris. Nec plus tibi laudes Philippicae afferre potuerunt, quam dimentes hominum ad sanitatem tua disputatione revocatae. Sed concedamus timiditati, esse non debet: quid ergo ipse in eodem uersaris errore? uideo te terrena et manu facta uenerari: uana esse intellegis et tamen eadem facis quae faciunt ii quos ipse stultissimos confiteris. quid igitur profuit uidisse te ueritatem, quam nec defensurus esses nec secuturus? sed libenter errant etiam ii qui errare se sentiunt: quanto magis uulgus indoctum, quod pompis inanibus gaudet animisque puerilibus spectat omnia, oblectatur friuolis et specie simulacrorum capitur nec ponderare
Abbreviated transcription (Latin):
ed quid prodest ad uul
tes uiros. cũ religiomẽ intelli¬
gant uanitate̾. nchilommꝰ
tñ in his ipsis ꝙ dampnãt colẽ¬
dis: nestio qua pͣnitate ꝑstare.
Intelligebat cicero fla̾ esse q̃
honnues adorarent. Ilam cũ
nlta dixisset q̃ ad eu̾sionem
religionũ ualent: ait tñ non
eẽ illa uulgo disputanda. ne
susteptas publice religiones
disputacio talis extinguat. Qͥd
ei facies qui cũ errare se senci¬
at: ultro se ipẽ in lapides inpĩ¬
gat. ut pplũs omnis offendaⁿ᷑.
ipẽ sͥ oculos eruat. ut omnes
ceti sint. qui nec de alus bene
m̾eatur quos patitur errare .nͨ.
de seipõ qui aliems accedit errori¬
bus. nec utitur tande̾ sapiencie
suebono. ut factis impleat ꝯd̾
mente ꝑcepit. sed puidens et sai¬
ens pedem in laqueo mifit. ut
simł cũ cet̾is quos lib̾are ut pu
dencior debuit et ipe̾ capiatur.
Qnͥ pocius si qͥd tibi cicero uirtu¬
tis est exꝑire. populũ face̾ sapi¬
entem digna res est. ubi omes
eloquentie tue uires exeras. Nõ

Expanded text:
ed quid prodest ad uulgtes uiros, cum religionum intellegant uanitatem, nihilo minus tamen in iis ipsis quae damnant colendis nescio qua prauitate perstare? intellegebat Cicehomines adorarent. nam cum multa dixisset quae ad euersionem religionum ualerent, ait tamen non esse illa uulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. quid eo facias, qui cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides inpingat, ut populus omnis offendat, ipsi sibi oculos eruat, ut omnes caeci sint? qui nec de aliis bene reatur quos patitur errare nec de se ipso qui alienis accedit erroribus nec utitur tandem sapientiae suae bono, ut factis impleat quod mente percepit, sed prudens et sciens pedem laqueo inserit, ut simul cum ceteris quos liberare udentior debuit, et ipse capiatur? Quin potius, si quid tibi, Cicero, virtutis est, experire populum facere sapientem: digna res est, ubi omnes eloquentiae tuae vires exerceas. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ms religionis est. p̾ferend̃
est igitur flĩs omĩbus u̾m
ht̃ ut quisquis ammã suaint
origo de celo est ad infernae
mia prostrauent. eo cadit qͦ
⁊ ip̃e deiec̾it. Ideoq oportet rõ¬
uis ac status sui memorẽ nom
mad supna mti semper ac tende̾.
Qd s fec̾t hic plane sapiens.
hic iustus. hic homo. hic demq
celo digins iudicabitur. quẽ suꝰ
parens non hũilem nec ad ter¬
iam more qͣdrupedis abiectum.
sed stante̾ pocius ac rectu̾ sicut
eum fecit agnouerit.

Expanded text:
imus religionis est. praeterendum imus religionis est. praeterendum est igitur taisis omniRus uerum, t, ut quisquorigo de coelo est, ad inferna et ima prostraverit, eo cadat quo se ipse dejecerit. Ideoque oportet rationis, ac status sui memorem, non nisi ad superna niti semper, ac tendere. Quod qui fecerit, hic plane sapiens, hic justus, hic homo, hic denique coelo dignus judicabitur; quem suns parens non humilem, nec ad terram more quadrupedum abjectum, sed stantem potius, ac rectum, sicut eum fecit, agnoverit.
Abbreviated transcription (Latin):
nature intitur obtinere ipe se
ab humo sustitet. et erecta m̃te
oculos suos tendat in celũ. nõ
sub pedibus q̾rat deu̾: nec abe¬
stignis suis eruat qd̾ adoret.qr
quicꝙͣͥ hoĩ subiacet: infra hoĩ
sit ncce est. sed q̃rat in subhm
q̃rat in sũmo. qr nich̾ pt̾ esse
hoĩe maius nͥ qd fu̾it supra ho¬
mine̾. deus at̾ maius est hoĩe
supͣ gͦ non infra est nec in ma
pocus sed ĩ sũma religione q̃¬
rendus est. Quare non est du¬
biũ qͣͥn religio nulla fit: bbicũ¬
q simlãcrũ est. Nã si religio
ex dm̃is rebus est. dm̃i autẽ
nich̾ est nͥ in celestibus rebus.
Carent gͦ religione silãcra qr
nich̾ pt̾ esse celeste in ea reque
fit ex t̾ra. qd quid̾ de noĩe ipo̾
apparere sapienti pt̾. Quicqͥd
enꝰ simlãtur id falsũ sit ncce
est. nec pt̾ unꝙͣ ueri nomen
acciꝑe. ꝙ u̾itatem fuco et mmi¬
tacione mentitur. Si at̾ oĩs
nnitacio non res potissim se
ria. sed qͣi ludus ac iocus est.
non religio in silãcris. sed m¬

Expanded text:
naturae suae nititur obtinere, ipse se ab humo suscitet et erecta mente oculos suos tendat in caelum. non sub pedibus deum quaerat nec a uestigiis suis eruat quod adoret, quia quidquid homini subiacet, infra hominem sit necesse est: sed quaerat in sublimi, quaerat in summo, quia nihil potest esse homine maius nisi quminem; Deus autem major est homine; supra ergo, non infra est, nec in ima potius, sed in summa regione quaerendus est. Quare non est dubium quin religio nulla sit, ubicumque simulacrum est. Nam si religio ex divinis rebus est, divini autem nihil est, nisi in coelestibus rebus; carent ergo religione simulacra, quia nihil potest esse coeleste in ea re, quae fit ex terra. Quod quidem de nomine ipso apparere sapienti potest. Quidquid enim simulatur, id falsum sit necesse est; nec potest unquam veri nomen accipere, quod veritatem fuco et imitatione mentitur. Si autem omnis imitatio, non res potissiria., sed quasi ludus ac iocus est, non religio in simulacris, sed m
Abbreviated transcription (Latin):
rem deierabat. O homme̾ scur
ram ut ait zeno epicurus. in¬
eptum. ꝑditum. desperatũ. si ca¬
illari uoluit religion ẽ demĩtẽ.
si hoc fruo fecit ut aĩal turpis¬
simꝰ pro deo hrẽt. Quisnam
suꝑsticiones egiptior audeat
rep̾hendere. quas socrates a¬
thenis auctoritate sua cõfiruit.
Illud bero nõne sũme uanitatis¬
ꝙ ante mortẽ familiares suos
rogitauit ut estulapio gallũ q̾
uouerat prose sacrarent: timut
uidelicet ne apud radamanthũ
receptorẽ reus uoti fieret ab esta¬
lapio. dementissim̾ homme̾ puta¬
rem: si morbo affectus perisset.
Cum uero sanus hoc fecenit: est
ipe̾isanis qui putat eu̾ sapiẽ¬
tem. En cuius tprĩbus natũ
esse se homo sapiens gratulet᷑¬

Expanded text:
rem deierabat. o hominem rem deierabat. o hominem ram ut ait Zeno epicureus ineptum, perditum, desperatum, si cavillari voluit religionem; dementem, si hoc serio fecit, ut animal turpissimum pro Deo haberet! Quis jam superstitiones Aegyptiorum audeat reprehendere, quas Socrates Athenis auctoritate confirmavit sua? Illud vero nonne summae vanitatisd ante mortem familiares suos rogavit, ut Aesculapio gallum, quem voverat, pro se sacrarent? Timuit uidelicet ne aput Rhadamanthum reciperatorem reus uoti fieret ab Asclepio. dementisse hominem putarem, si morbo adfectus perisset. cum uero sanus hoc fecerit, est ipse insanus qui eum putat fuisse sapientem. en cuius temporibus natum esse se homo sapiens gratulet
Abbreviated transcription (Latin):
biũ. Socrates hũit qd̾ sͥ nos.
nichil ad nos. procũbamus ig᷑.
in t̾ram et manus ad p̾clara oꝑa
nobis datas com̾tamͦ in pe¬
des. Nichil ad nos in celũ ad
cuus cõtemplõnem sumꝰ excita¬
certe uictus nrĩ ca̾ decelo est. Q¬
si hoc non sensit non esse derebꝰ
bus hẽbat. Quid gͦ num erra¬
uit in uerbis. u̾isimile nõ est. s
ninirũ id sensit qd locutus est.
religiom mĩme ẜuiendũ. qd̾
si apte diceret nemo paletur.
Quis enꝰ non sentiat hũc mũ¬
dũ tam mirabili rõne ꝑfectũ
aliqua prouidencia gubernari.
ullo mod̾atore consistere. sic do¬
mus ab hĩtatore deẜta dilabi¬
tur. Naius sine gubernatore
abit pessum. et corpus relictũ
ab aĩa defluit. Nedũ putemus
tantam istã molem. aut cõstrui
sie artifice. aut stare tãdiu
sine rectore potuisse. E si pu¬
blicas illas religiones uoluit
eũte̾ non improbabo qͥn eciã
laudabo si ipẽ qd est melius
muen̾it. u̾m id̾ ꝑ cane̾ et anse¬

Expanded text:
bium Socrates habuit: quod supra nos, bium Socrates habuit: quod supra nos, nihil ad nos. procumbamus igitur in terram et manus ad praeclara opera nobis datas conuertamus in pedes, nihil ad nos caelum, ad cuius contemplationem sumus excitacerte uictus nostri causa de caelo est. quodsi hoc sensit, non esse de rebubus habebat. quid ergo? num errauit in uerbis? ueri simile non est, sed nimirum id sensit quod locutus est, religioni minime seruiendum: quod si aperte diceret, nemo pateretur. quis enim non sentiat hunc mundum tam mirabili ratione perfectum aliqua prouidentia gubernari, ullo moderatore consistere? sic domus ab habitatore deserta dilabitur, nauis sine gubernatore abit pessum et corpus relictum ab anima diffluit, nedum putemus tantam istam molem aut construi sine artifice aut stare tamdiu sine rectore potuisse. quodsi publicas illas religiones uoluit euertere, non inprobo, quin etiam laudabo, si ipse quod est melius inuenerit. uerum idem per canem et anse
Abbreviated transcription (Latin):
bricata st̃. hni u̾o nõ tm̃ impieta¬
tis cͥmen effugiũt. sed qd̾ est mł¬
to indignius: eloquẽtie famam
et ingemi gloriã cõsequũtur.
Quid si aliqͥd muestigare possẽt.
sunt enĩ tam stulti in asseu̾endo.
ꝙͣ improbi in ꝙiendo: cũ neq ĩ¬
uenire quicꝙͣ possint. nec defẽ¬
dere et si muenerũt. Nam si ue¬
rum b fortuito uid̾u̾it. qd sepiꝰ
cõtingit: cõmictunt ut ab alis
pro flõ illd̾ refellatur. Non em̃
descendit aliqͥs ecelo. qui siñam
de singuloꝵ opimionibus ferat.
quapp̾ nemo dubitau̾it. eos qͥ
ista conqͥrant stultos. meptos.
insanos esse. Aliqͥd gͦ socrates
huũt cordis hũam qui cũ intelli¬
geret hec non posse mueni: ab
eiusmodi qõmbus se remouit.
uereorq ne in eo solo: młta emi̾
st̾ nõ modo eius laude indigͣ.
sed et̾ rep̾hensione dignissima:
in qͥbus fuit suoꝵ siłimus. Se
his unũ eligam: qd̾ ab omĩbus
sit probatũ celebre hoc prouer¬

Expanded text:
bricata sunt. hi uero non tantum inpietabricata sunt. hi uero non tantum inpietatis crimen effugiunt, sed, quod est multo indignius, eloquentiae famam et ingenii gloriam consecuntur. quid si aliquid inuestigare possent? sunt enim tam stulti in adseuerando quam inprobi in quaerendo, cum neque inuenire quicquam possint nec defendere, etiamsi inuenerint. nam si uerum uel fortuito uiderint, quod saepius contingit, committunt ut ab aliis id pro falso refellatur. non enim descendit aliquis e caelo qui sententiam de singulorum opinionibus ferat. quapropter nemo dubitauerit eos qui ista conquirant stultos ineptos insanos esse. aliquid ergo Socrates habuit cordis humani, qui cum haec intellegeret non posse inueniri, ab eiusmodi quaestionibus se remouit, uereorque ne in eo solo. multa enim sunt eius non modo laude indigna, sed etiam reprehensione . dignissima, in quibus fuit suorum simillimus. ex his unum eligam quod ab omnibus sit probatum. celebre hoc prouer
Abbreviated transcription (Latin):
ideamus nũc quid in so¬
crate ipo̾ tam magmit̃
fuent. ut homo sapiens m̾ito gͣ¬
cias ageret: illius temporibus
esse natũ. Non inficior fuisse il¬
lum paulo cordaciorẽ ꝙͣ ceteros qͥ
naturã reꝵi putau̾nt ingenio pꝰ¬
a cõphendi. In quo illos non ex¬
cordes tmꝰ fuisse arbitror. sed eciã
impios. ꝙ in secreta celestis illiꝰ
prouidencie. currosos oculos uo¬
luerũt iiitere. Rome et in płis
brbibus stimꝰ esse qued̾ sacra q̃
aspiti a uiris nephas dicitur. ab
stmnent igitur aspectu: quibus¬
illa cõtaminare non licet. et si
forte uel errore uel casu quopiã
uiraspex̾it: pͥmo pena eius. de¬
inde in stauracione sacrificii ste¬
lus expiatur. Euid his facias
qui inconcessa strutari uolunt.
nimmũ młto steleraciores: qui
arthana mũdi. et hoc celeste tẽ¬
plum profanare mmpris dispu¬
taciombus queiũt: qmꝰ qui edẽ
ueste aut bone dee. aut cerens in¬
trau̾it: que penetralia ꝙͣius adi¬
re uires non liceat tñ a uiris fa¬

Expanded text:
ideamus nunc quid in Socrate ipso tam magnum fuerit, ut homo sapiens merito gratias ageret illius temporibus esse se natum. non infitior fuisse illum paulo cordatiorem quam ceteros, qui naturam rerum putauerint ingenio posse conprehendi: in quo illos non excordes tantum fuisse arbitror, sed etiam inpios, quod in secreta caelestis illius prouidentiae curiosos oculos uoluerint inmittere. Romae et in plerisque urbibus scimus esse quaedam sacra quae aspici a uiris nefas habeatur. abstinent igitur aspectu, quibus contaminare illa non licet: et si forte, vel errore, vel casu quopiam vir aspexerit, primo poena ejus, deinde instauratione sacrificii, scelus expiatur. Quid his facias, qui inconcessa scrutari volunt? Nimirum multo sceleratiores, qui arcana mundi, et hoc coeleste templum profanare impiis disputationibus quaerunt, quam qui aedem Vestae aut Bonae Deae aut Cereris intrauerit. quae penetralia quamuis adire uiris non liceat, tamen a uiris fa
Abbreviated transcription (Latin):
aristotilem. maxiiaꝵ sectaꝵ
pͥncipes tam facile delud̾e̾nt.
Est igitur prouidencia ut sense¬
runt hii homines quos nomi¬
naur. cuius ui ac potestate oiã
que uidemus et facta sunt et
reguntur. Nec enim tanta reꝵ
cõstancia aut olim potiit sine
prouido artifice orri aut consta¬
re tot sclis sine ncola potenti.
aut in ꝑpetuũ gub̾nari. sine ꝑito
ac sciente rectore. qd̾ rõ ipã de¬
clarat. Quicqͥd em̾ est qd habet
io̾nem: rõne sit ortum ucce̾ est.
et regitur et constat. gͦ adeo fa¬
ctus est. Q si est rector conditorqz
mundi deus. recte igitur ab eo¬
uera religio cõstituta est. Auctori
cioq debetur
Capliñ xiiiiͫ

Expanded text:
Aristotelem, maximarum sectarum Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? Est igitur divina providentia, ut senserunt ii homines, quos nominavi; cujus vi ac potestate omnia, quae videmus et facta sunt, et reguntur. Nec enim tanta reruntia, aut olim potuit sine provido artifice oriri, aut constare tot saeculis sine incola potenti, aut in perpetuum gubernari sine perito ac sentiente rectore: quod ratio ipsa declarat. Quidquid est enim, quod habet rationem, ratione sit ortum necesse est habet, qua et regitur, et constat; ergo a Deo factus est. Quod si est conditor rectorque mundi Deus, recte igitur ac vere Religio constituta est; auctori tioque debetur. CA
Abbreviated transcription (Latin):
At illi qui uentũ putãt. hoc
falluntur ꝙ ex aere spm̃ ducẽ¬
4 tes
uiuere uideamur. Uarro ita dif¬
funt. Aĩa est aerconceptus in¬
ore deferue factus in pulmo¬
ne. temperatus in corde diffu¬
sus in torpus. hec aꝑtissime flã
st̃. neq emi̾ tam obsturã nobie¬

Expanded text:
at illi qui uentum putant, hoc at illi qui uentum putant, hoc falluntur, quod ex aere spiritum ducentes uiuere uidemur. Varro ita definit: anima est aer conceptus ore, deferuefactus in pulmone, temperatus in corde, diffusus in corpus. haec apertissime falsa sunt. neque enim tam obscuram nobi
Abbreviated transcription (Latin):
cipi rõ eius et natura
nõ possit. nec ideo tñ inmorta
est. Quid at̃ sit aĩa nondũ int̾
phõs cõuenit. nec umꝙͣ fortasse
co̾ueniet. Et alni sanguinẽ esse
dix̾unt. alii igne̾. alii uentum
unde ammꝰ uel aiã nomꝰ accepit
ꝙ grece uentus a uenos dicitur.
nec illoꝵ tamẽ quisꝙͣ dixisse
aliqͥd uidetur. Non enm si aĩa
sangne aut ꝑ uulnus effuso.
aut febriũ calore cõsupto ui¬
detur extingui. cõtinuo in mͣ
sanguĩs aĩe rõ ponenda est. ue¬
luti si uemiat in q̃dnem lumen qͤ
utim᷑ quid fit. et respondeatur
oleu̾ esse qm̃ cõsumpto illo lum̃
extinguitur. cũ sint utiq diu̾sa
sed altm sit alterius almĩtum . ui¬
detur gͦ aĩa sili̾s esse luĩ. q̃ nõ
ipã sit sangius. sed humore san¬
giũs alatur. ut lumꝰ oleo. Qui
caleat. recedente fugestat. sed
ignis et sensu indiget et uidet ᷑
et tactu comburit. Aĩa uero et
sensu aucta est et uidi nõ potest
et non adurit. unde apparet a¬
mina̾ nestio qͥd esse deo simile.

Expanded text:
cipi ratio eius et natura non possit. nec ideo tamen inmortest. quid autem sit anima nondum inter philosophos conuenit nec umquam fortasse conueniet. alii sanguinem esse dixerunt, alii ignem, alii uentum, unde anima uel animus nomen accepit, quod graece uentus #vsj.o<; dicitur: nec illorum tamen quisquam dixisse aliquid uidetur. non enim si anima sanguine aut per uulnus effuso aut febrium calore consumpto uidetur extingui, continuo in materia sanguinis animae ratio ponenda est, ueluti si ueniat in quaestionem lumen quo utimur, quid sit, et respondeatur oleum esse, quoniam consumpto illo lumen extinguitur, cum sint utique diuersa, sed alterum sit alterius alimentum. uidetur ergo anima similis esse lumini, quae non ipsa sit sanguis, sed umore sanguinis alatur ut lumen oleo. qui caleat, recedente frigescat. sed ignis et sensu indiget et uidetur et tactu conburit, anima uero et sensu aucta est et uideri non potest et non adurit. unde apparet animam nescio quid esse deo simile.
Abbreviated transcription (Latin):
intelligamꝰ qd̾ uero esse nõ p̾sit
Anse m quis dix̾it. eneũ esse ce¬
lũ aut uitreũ ut empedolee
ait. aere̾ glaciatũ statim ne
assenciar qr celũ ex q̃ materia
est ignorem. sicut enim hoc ne¬
stio ita illudstio. Aĩa eigo non
est aer ore conceptus qr mlto
pͥus gignit ᷑ aĩa ꝙͣ concipi aer
ore possit. Non enꝰ post ꝑtum
phĩs uidetur. sed post conceptũ
protmꝰ cũ fetũ in utero ncc̃itas
dm̃a for̾uit. qr adeo uiuit intra
uistera gemtricis: ut et intre¬
mento augeatur. et crebus pl¬
sibus gestiat emicare. Demq
abortũ fieri ncce est si fuerit
aĩal intus extinctum. Cetere
diffmicõnis ꝑtes eospectent.
ut ill nouẽ mensibus qͥbus ĩ
utero fiumꝰ mortuu esse uideam᷑.
Nulla igit ᷑ ex hiis tribus uera
snĩa est. Nec tñ in tantũ flõs
esse ddm̃ est qui hec senẜrunt
ut nichꝰ oiõ dix̾int. Nã et san

Expanded text:
esse non possit. An si mihi quis dixerit, aeneum esse coelum, aut vitreum, aut, ut Empedocles ait, aerem glaciatum, statimne assentiar, quia coelum ex qua materia sit ignorem? sicut enim hoc nescio, ita illud scio. anima ergo non est aer ore conceptus, quia multo prius gignitur anima quam concipi aer ore possit. non enim post partum dam philosophis uidetur, sed post conceptum protinus; cum fetum in utero necessitas diuina formauit, quia adeo uiuit intra. uiscera genetricis, ut et incremento augeatur et crebris pulsibus gestiat emicare. denique abortum fieri necesse est, si fuerit animal intus extinctum. ceterae definitionis partes eo spectant, ut illis nouem mensibus quibus in utero fuimus, -mortui fuisse uideamur. nulla ergo ex his tribus uera sententia est. nec tamen in tantum falsos esse dicendum est qui haec senserunt, ut omnino nihil dixerint: nam et san