comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que dixit domimo. Beatus uenter qui te portauit.
banc autem mulierem int̾ponit: cum de sermõe
donun commemorasset quod spiritus mimundus
cxiens abhomine. redit et inuenit domum munda¬
tam. Post mulierẽ ergo illam cum diceret respõ¬
sum eẽ turbis de signo quod de celo querebant interpo¬
sita similitudine ione prophete. Deinde continua¬
to sermone ip̃is dominu cõmemorat dictum de re¬
gina austri et de minuitis. Ita aliquid potius cõme¬
morauit quod matheus tacit: quam aliquid preter
corum que hoc loco ille narraut. Qͥs autem nõ
uideat suꝑfluo queri quo illa ordine dñs dixerit. cũ
et hoc discere debeamus ꝑ euangelistarum excellen¬
tissmiam auctoritatem non ẽẽ mendatium. si qͥs¬
quam non hoc ordine cuiusquã sermonem digesse¬
rit quo ille a quo processit cum ip̃ius ordinis nichil
Itsit ad remisme ita siue ita sit. Et adhuc lucas ꝓ¬
ductiorem hunc dñi sermoneni idicat. et in eo que¬

Expanded text:
quae dixit domino: beatus uenter, qui te portauit. quae dixit domino: beatus uenter, qui te portauit. hanc autem mulierem interponit, cum de sermone domini commemorasset, quod spiritus inmundus exiens ab homine redit et inuenit mundatam domum. post mulierem ergo illam, cum diceret responsum esse turbis de signo, quod de caelo quaerebant, interposita similitudine Ionae prophetae. deinde continuato sermone ipsius domini, commemorat dictum de regina Austri et de Nineuitis. ita aliquid potius commemorauit quod Mattheus tacuit quam aliquid praetermisit eorum quae hoc loco ille narrauit. quis autem non uideat superfluo quaeri, quo illa ordine dominus dixerit, cum et hoc discere debeamus per euangelistarum excellentissimam auctoritatem non esse mendacium, si quisquam non hoc ordine cuiusquam sermonem digesserit quo ille a quo processit, cum ipsius ordinis nihil intersit ad rem, siue ita siue ita sit? et adhuc Lucas productiorem hunc domini sermonem indicat et in eo quae
Abbreviated transcription (Latin):
sentencia non recedit. Qim potius et aliqud
docet ut nouerimus quemadinodum intelligamus
Ubicunq scripturarum legermns digitum dei. In
alus autem que non hic dicunt marcus et lucas mil¬
la controuersia ẽ: nec nihis que aliquanto aliter di¬
cunt. ꝙma eadem sentencia est.
equitur matheus et dicit. Tunc responderunt
ei quidam de scrrbis et phariseis dicentes. Ma¬
gister. uolumus a te signum uidere. Et cetera usq ad
illud ubi ait. Sic erit generatiom huic pessime. Hec
etiam lucas narrat eo quidem loco. sed aliquanto dispa¬
riordine. Nani illud quod petierunt signum a domino
decelo: supra commemoraunit post illud de nutto mira¬
culum. Et non ibi retilit quideis ad hoc dominus re¬
spondisset. sed postea cum turbe cucurrissent. dicit
hoc fuisse responsum eis quos dat intelligi superius
a se comemoratos quod de celo signum querebant. Et
hoc ad nectit. postea quam interposuit de muliere

Expanded text:
sententia non recedit, quin potius et aliquid sententia non recedit, quin potius et aliquid docet, ut nouerimus, quemadmodum intellegamus ubicumque scripturarum legerimus digitum dei. in aliis autem quae non hic dicunt Marcus et Lucas nulla contrauersia est, nec in his quae aliquanto aliter dicunt, quia eadem sententia est. SequiturMattheus et dicit: tunc responderunt ei quidam de scribis et Pharisaeis dicentes: magister, uolumus a te signum uidere, et cetera usque ad illud ubi ait sic erit et generationi huic pessimae. haec etiam Lucas narrat eo quidem loco, sed aliquanto dispari ordine. nam illud quod petierunt signum a domino de caelo supra commemorauit post illud de muto miraculum et non ibi rettulit, quid eis ad hoc dominus respondisset, sed postea cum turbae concurrissent, dicit hoc fuisse responsum eis quos dat intellegi superius a se commemoratos, quod de caelo signum quaerebant; et hoc adnectit, posteaquam interposuit de muliere,
Abbreviated transcription (Latin):
tauit eum. ita ut loqueretur et uideret. Hoc non
isto ordine: sed post alia multa lucas cominemo¬
rat. et mutum dicit tantum. non etiam cecum.
S non ex eo quod aliquid tacet: de alio dicere pu¬
tandus est. Ea enim seꝙ̃cia etiã ip̃e contexit: que
bant omnes turbe et dicebant. Nunquid hic est
filius dauid. Pharisei autem audientes dixerunt
Hit non eicit demones: nisi in beelzebub pͥncipe
demomorum. Ihs autem sciens cogitationes eorũ:
dixit eis. Omme regnum diuisum contra se. desola¬
bitur. Et cetera usq ad illud ubi ait. Ex uerbis
tius iustificaberis: et ex uerbis tuis condẽnaberis.
Martus non ex occasione illius muti subicit dictum de
ihũ qd̾ in beelzebub eicit demonia. sed post alia que¬
dam que solus commemorat hoc quoq subnectit.
siue alio loco id recolens et adiungens: sine aliquid
premictens. et deinde ad hũc ordinem rediens. Licas
autem pene totidem uerbis hoc dicit: quod matheꝰ.
Et quod digitum dei apꝑpellat spm̃ dei ab eadem

Expanded text:
auit eum ita ut loqueretur et uideret. hoc non isto ordine. sed post alia multa Lucas commemorat et mutum dicit tantum. non etiam caecum. sed non ex eo quod aliquid tacet de alio dicere putandus est, ea enim sequentia etiam ipse contexit quae bant omnes turbae, et dicebant: Nunquid hic est filius David? Pharisaei autem audientes, dixerunt: Hic non ejicit daemones, nisi in Beelzebub principe demoniorum. Iesus autem sciens cogitationes eorum dixit eis: omne regnum diuisum contra se desolabitur, et cetera usque ad illud ubi ait: ex uerbis tuis iustificaberis et ex uerbis tuis condemnaberis. Marcus non ex occasione illius muti subicit dictum de Iesu quod in Belzebul eicit demonia, sed post alia quaedam quae solus commemorat hoc quoque ssive alio loco id recolens et adjungens, sive aliquid praetermittens, et deinde ad hunc ordinem rediens . Lucas autem pene totiet quod digitum dei appellat spiritum dei, ab eadem
Abbreviated transcription (Latin):
minerunt. Et marcus quidem eadem prope com¬
memorat hic omnna que matheus: insi quod dñm
fabrum et marie filium dicit a cuub suis dictum.
non sicut matheus fabri filium. Rec mirandum ẽ.
cum utriq dici potuerit. Eo enim et fabrum cre¬
debant: quo fabri filium. Lucas autẽ eandem rem
gestam latius indicat. et plura ibi commnemorat.
Rec ionge post baptismũ et temptationem enis
hoc mserit: sine dubio preoctupans quod mul¬
tis rebus interpositis postea gestum est. Unde
quisq possit adu̾tere quod huic tam magne que¬
stioni quam de consensu euangelistarum e nodã¬
dam deo adiuuante suscepimus. plurimũ neces¬
sarium est. non nescientes aliquid eos pretimsisse
aut nescientes quemadmodum se ordo rerum gesta¬
rum haberet. alium potius ordinẽ sue recordatio

Expanded text:
minerunt. Et Marcus quidem eadem prope comminerunt. Et Marcus quidem eadem prope commemorat hic omnia quae Mattheus, nisi quod dominum fabrum et Mariae filium dicit a ciuibus suis dictum, non, sicut Mattheus, fabri filium. nec mirandum est, cum utrumque dici potuerit; eo enim et fabrum credebant quo fabri filium. Lucas autem eandem rem gestam latius indicat et plura ibi commemorat; nec longe post baptismum et temtationem eius hoc inserit sine dubio praeoccupans quod multis rebus interpositis postea gestum est. unde quisque possit aduertere, quod huic tam magnae quaestioni, quam de consensu euangelistarum enodandam deo adiuuante suscepimus, plurimum necessarium est, non nescientes aliquid eos praetermisisse aut nescientes, quemadmodum se ordo rerum gestarum haberet, alium potius ordinem suae recordatio
Abbreviated transcription (Latin):
masset ih̃s parabolas istas: transut inde. Et ue¬
mend̾ in patã suã: docebat eos in synagogis corim
Et cetera usq ad illud ubi ait. Et non fecit ibi uir¬
tutes multas: propter incredulitatem illorum.
Asuꝑiore sermone parabolarum sic transit: ut nõ
oftendat consequentis ordinis necessitatem. Pre¬
sertim quia marcus ab istis parabolis. non i qͦd
iste sed in aliudtendens in quod et lucas. ita conte¬
xinit narrationem: ut credibilius ostendatur hoc
eẽ potrus consequenter gestum. quod ip̃i duo con¬
tinianter adiingunt. De naui scalicet in qua dor¬
niebat ihs̃. et de illo mira culo expulsorum demo¬
morum apud gerasenos: que duo matheus iam
suꝑnis recolens interposint. Nunc gͦ que in pr̃ia
suã dominus dixerit. uel ei dicta sint: uideamꝰ
utrum cum aliis duob marco et luca concordent.
Nam iohannes longe in diuersis et dissimilib nar¬
rationis sue locis. uel dicta cẽ dño talia. uel eum di¬
xisse commemorat: qualia hoc loco tres ceteri me¬

Expanded text:
stas, transiit inde. et ueniens in patriam suam docebat eos in synagogis eorum, et cetera usque ad illud ubi ait: et non fecit ibi uirtutes multas propter incredulitatem illorum. a superiore sermone parabolarum sic transit, ut non ostendat consequentis ordinis necessitatem, praesertim quia Marcus ab istis parabolis, non in quod iste, sed in aliud tendens, in quod et Lucas ita conexuit narrationem, ut credibilius ostendatur hoc esse potius consequenter gestum, quod ipsi duo continuanter adiungunt, de naui scilicet, in qua dormiebat Iesus, et de illo miraculo expulsorum demoniorum aput Gerasenos. quae duo Mattheus iam superius recolens interposuit. nunc ergo quae in patria sua dominus dixerit uel ei dicta sint uideamus utrum cum aliis duobus Marco et Luca concordent. nam Iohannes longe in diuersis et dissimilibus narrationis suae locis uel dicta esse domino talia uel eum dixisse commemorat, qualia hoc- loco tres ceteri me
Abbreviated transcription (Latin):
¶ De cura pro mortus gerenda ad pau
¶ Ad ualentinum et cum illo monachos
cia et libero arbito liber unus. xen.

Expanded text:
 de cura pro mortuis gerenda ad Paulbrum I, ad Valentinum et cum illo monachos, de gratia et libero arbitrio librum
Abbreviated transcription (Latin):
di atq ita fieri amicum mancipium dño. Qd̾ gͦ
dixi cin me maxime debeo: ad homines retuli. Ma¬
gis enini michi me debeo quam hominib ceteris.

Expanded text:
di: Atque ita fieri amicum mancipium Domino . Quod ergo dixi, cui me maxime debeo, ad homines retuli: magis enim mihi me debeo, quam hominibus caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
quo gesta sunt. et alibi iam probauimꝰ. et hoc ip̃o
loco non quilibet alnis: sed idem lucas hoc probat. Si
enim post uerba illa continuo iohannes in carcerem
missus est: quomodo post ipãni cominemorationem
iohanins in carcerem missi. baptizatus ẽ ihs̃ secun¬
dum ip̃ius narrationem. Promde maifestum ẽ
ex occasione recordatum p̾octupasse. et ante mutta
que priusquam iohanni hoc fieret. gesta narratu¬
rus erat: hoc preoctupatum in sua narratione pre¬
misisse. Sed nec illi duo matheus et marcus eo re¬
rum ordine de iohanne in carcerem misso in sua
narratione posuerunt: quo factum apparet etiam ĩ
eorum scriptis. Nam et ip̃i dixerunt. tradito iohan¬
ne dominum isse in galileam. Et post multa que
fecit in galilea nemunt ad herodis admonitionem
uel hesitationem: quod iohamies quem decollaint a
mortius surrexit. et ex hac octasione narrant om̃na
que de iohanne contigerunt incluso et occiso.

Expanded text:
quo gesta sunt et alibi iam probauimus et hoc ipso quo gesta sunt et alibi iam probauimus et hoc ipso loco non quilibet alius sed idem Lucas hoc probat. si enim post uerba illa continuo Iohannes in carcerem missus est, quomodo post ipsam commemorationem Iohannis in carcerem missi baptizatus est Iesus secundum ipsius Lucae narrationem? proinde manifestum est ex occasione recordatum praeoccupasse et ante multa, quae, priusquam Iohanni hoc fieret, gesta narraturus erat, hoc praeoccupatum in sua narratione praemisisse. sed nec illi duo Mattheus et Marcus eo rerum ordine de Iohanne in carcerem misso in sua narratione posuerunt, quo factum apparet etiam in eorum scriptis. nam et ipsi dixerunt tradito Iohanne dominum isse in Galilaeam, et post multa quae fecit in Galilaea ueniunt ad Herodis admonitionem uel haesitationem, quod Iohannes, quem decollauit, a mortuis resurrexit, et ex hac occasione narrant omnia quae de Iohanne contigerunt incluso et occiso.
Abbreviated transcription (Latin):
domainus baptizatus est. Onde hoc preoccupafse
intelligitur et ip̃e ex occasione: ut ibi narraret
quod multo post factumi est. Cum enim cõmemo¬
rasset iohanins uerba de domino. quod uentilabrum ĩ
mami enis et mundabit aream suam. frumenta
recondet in horreum sium. paleas autem comburet
igni mextinguibili. contimio subiecit quod non
contimio factum ẽẽ iohannes euangelista aꝑtissiẽ
exponit. cum cominemorat postea quam bapt̃izatus
est ih̃s isse illum in galileam quando fecit de aqͣ
uinim. et inde post paucorum dierum in caphar¬
naum habitationem redisse ad nideam t̾ram: et
rbi baptizasse multos cirta iordanem antequam
missus eẽt iohannes in carcerem. Quis autem nõ
putet qui mimis in his licteris eruditus est. tanquã
post illa uerba de uentilabro et de area mundata cõ¬
tumo sit a iohanne offensus herodes. et eum in carce
rem miserit. Non autem hoc ordine ista narrata

Expanded text:
Dominus baptizatus est. Unde hoc praeoccupasse Dominus baptizatus est. Unde hoc praeoccupasse intelligitur et ipse ex occasione, ut ibi narraret quod multo post factum est. Cum enim commemorasset Joannis verba de Domino, quod ventilabrum in manu ejus, et mundabit aream suam, frumenta recondet in horreum suum, paleas autem comburet igni inexstinguibili: continuo subjecit, quod non continuo factum esse Joannes evangelista apertissime exponit, cum commemorat, posteaquam baptizatus esset Jesus, isse illum in Galilaeam, quando fecit de aqua vinum; et inde post paucorum dierum in Capharnaum habitationem, rediisse ad Judaeam terram, et ibi baptizasse multos circa Jordanem, antequam missus esset Joannes in carcerem . Quis autem non putet, qui minus in his litteris eruditus est, tanquam post illa verba de ventilabro et de area mundata, continuo sit a Joanne offensus Herodes, et eum in carem miserit? non autem hoc ordine ista narrata
Abbreviated transcription (Latin):
risse accipiamus: aut adhuc sicut lucas cõmemorat
hesitantem. Presertim quia et marcus qui superi¬
us dixerat abalus fuisse dictum. quod ichãnes a
mortius resurrexit : in extremo tamen ip̃m hero¬
dem dixisse non tacet. quem ego decollami iohem.
hic a mortuis surrexit. Que item uerba. duobus
modis prominciari possunt: ut aut confirmantis
ant dubitantis intelligantur. Cum autẽ lucas post¬
ea quam hoc commemorauit in aliud transeat :
Duo isti matheus et marcus ex hac octasione nar¬
rant. quemadmodum sit abherode iohẽs occisus.
equitur ergo maths̃ et dicit. Herodes enim
tenuit iohannem. et alligauit eum. et po¬
suit in carcerem: propter herodiadem uxorem
frĩs sui. Et cetera usq ad eum locum ubi ait. Et ac¬
cedentes discipili enis tulerunt corpus et sepelie¬
runt illud. Et uementes minciauerunt ihũ. Mar¬
cus hoc similiter narrat. lucas autem non eodem
ordine id recordatur: sed cirta ip̃m baptisiũ quo

Expanded text:
xisse accipiamus, aut adhuc, sicut Lucas commemorat, xisse accipiamus, aut adhuc, sicut Lucas commemorat, haesitantem, praesertim quia et Marcus, qui superius dixerat ab aliis fuisse dictum quod Iohannes a mortuis resurrexerit, in extremo tamen ipsum Herodem dixisse non tacet: quem ego decollaui Iohannem, hic a mortuis resurrexit. quae item uerba duobus modis pronuntiari possunt, ut aut confirmantis aut dubitantis intellegantur. cum autem Lucas, posteaquam hoc commemorauit, in aliud transeat, duo isti, Mattheus et Marcus, ex hac occasione narrant, quemadmodum sit ab Herode Iohannes occisus. Sequitur ergo Mattheus et dicit: Herodes enim tenuit Iohannem et alligauit eum et posuit in carcere propter Herodiadem, uxorem fratris sui, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: et accedentes discipuli eius tulerunt corpus eius et sepelierunt illud et uenientes nuntiauerunt Icus hoc similiter narrat : Lucas autem non eodem ordine id recordatur, sed circa ipsum baptismum quo
Abbreviated transcription (Latin):
dere eum. In his uerbis lucas quoq marto attesta¬
tur: ad hoc dum taxat quod aln dixerint non hero¬
des iohannẽ a mortius resurrexisse. S quia hesi¬
tantem cominemorauit herodem. uerbaq enis ita post¬
ea posint dicentis. iohannemego decollam. quis autẽ
iste de quo audio ego talia: intelligendum est. aut
post hanc hesitationem confirmasse in anmo suo
quod ab aliis dicebatur. cum ait pu̾s sius sicut ma¬
taheus narrat. et ait pu̾s sius. hic ẽ iohannes bapt̃a
ip̃e surrexit a mortius. et ideo uirtutes operantur
i eo. Aut ita promintianda sunt hec uerba. et he¬
sitautem adhuc iudicent. Si enimi diceret mĩquid¬
nam hic est. aut nunquid forte hic ẽ iohẽs baptista:
non opus eẽ admonere aliquid de promĩciatione
qua dubitans atq hesitans intelligatur. Nunc qr
ila nerba desunt: utroq modo ꝓminciari potest. ut aut
confirmatum eum ex aliorum uerbis credentem di¬

Expanded text:
dere eum. in his uerbis Lucas quoque Marco adtestadere eum. in his uerbis Lucas quoque Marco adtestatur, ad hoc dumtaxat quod alii dixerint, non Herodes, Iohannem a mortuis resurrexisse. sed quia haesitantem commemorauit Herodem uerbaque eius ita postea posuit dicentis: Iohannem ego decollaui, quis est autem iste de quo audio ego talia? intellegendum est aut post hanc haesitationem confirmasse in animo suo quod ab aliis dicebatur, cum ait pueris suis, sicut Mattheus narrat: et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uirtutes inoperantur in eo, aut ita pronuntianda sunt haec uerba, ut haesitantem adhuc indicent. si enim diceret numquidnam hic est?\' aut \'numquid forte hic est Iohannes baptista?\' non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, qua dubitans adque haesitans intellegatur. nunc quia illa uerba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum eum ex aliorum uerbis. credentem di
Abbreviated transcription (Latin):
in ua ferrent. insi uirgam tantum. ternimato
eosermone quantum ab illo comine moratum est. etiã
hoc subiecit milla tamen facta necessitate qua h
etiam consequenter gestum eẽ intelligere cogerem̃.
sicut nec matheus. In illo enimi tempore dixit. non
mn illo die uel nla hora. Nisi quod marcus non quod
herodes dixerit. sed dicebant inquit. quia iohãnes
baptista resurrexit a mortius: matheus uero de ip̃o hero¬
de ait.Inquit pueris sius. Lucas etiam eum narrandi
ordinem quem marcus tenens. nec ip̃e sa ne etiam re¬
rum gestarum cundem ordinẽ fuisse credi cogens: ita
hoc idem cominemorat. Audint autem inquit herodes
tetrarcha omnnia que fiebant ab eo. et hesitabat eo qd̾
diceretur a quibusdam quia iohannes surrexit a
mortius. a quibusdam u̾o quia helias apparuit.
Ab alus autem quia propheta unus de antiquis
lurrexit. Et ait herodes. Iohẽm ego decollam. quis
est autem iste. de quo audio ego talia. Et querebat ui¬

Expanded text:
in via ferrent, nisi virgam tantum, terminato in via ferrent, nisi virgam tantum, terminato eo sermone, quantum ab illo commemoratum est, etiam hoc subjecit, nulla tamen facta necesetiam consequenter gestum esse intellegere cogeremur. sicut nec Mattheus. in illo enim tempore dixit, non \'in illo die\' uel \'hora\', nisi quod Marcus, non quod Herodes dixerit, sed: dicebant, inquit, quia Iohannes baptista resurrexit a mortuis, Mattheus uero de ipso Herode: ait, inquit, pueris suis. Lucas etiam eum narrandi ordinem, quem Marcus, tenens nec ipse sane etiam rerum gestarum eundem ordinem fuisse credi cogens ita hoc idem commemorat: audiuit autem, inquit, Herodes tetrarcha omnia quae fiebant ab eo et haesitabat, eo quod diceretur a quibusdam: quia Iohannes surrexit a mortuis, a quibusdam uero: quia Helias apparuit, ab aliis autem: quia propheta unus de antiquis surrexit. et ait Herodes: Iohannem ego decollaui, quis est autem iste de quo audio ego talia? et quaerebat ui
Abbreviated transcription (Latin):
lerbis gre que procedebant de ore ip̃is. et dicebant.
lo miẽ hic filius est ioseph. Et ait illis. Utiq dici¬
ts nuchi hanc simnlitudinem. Medice cura te ip̃m.
hcuanta audiuimus facta in capharnaum: tac t
bie in pr̃ia tua. Et cetera donec ꝑagat totum ip̃m¬
narrationis sue locum. Quid ergo euidentius quã
hoc eum scientem preoccupasse narrandum. cum
utiq iam magna ab illo in capharnaum facta
fuille. et ip̃e nouerit et ip̃e commemoret. que le
nondum narrasse utiq scit. Neq enim tantum
abeius baptismo ꝓgressus est: ut oblitus putet᷑
nondum se aliquid commemoralse de his que in
capharnaum gesta fuerant. Modo enini cepit
post baptisinum aliquid narrare de domino.
equitur matheus. In illo tempore audiunt he¬
rodes tetrarcha famam thũ. et ait pu̾is siuis.
Dic ẽ iohannes baptilta. ip̃e surrexit a mortuis. t
ideo uirtutes operant᷑ in eo. Marcus hoc idem et
eodem modo dicit: sed non eodem ordine. Nam postea¬
quã discipulos dominus misit dicens eis. ne quid

Expanded text:
ipsius, et dicebant: nonne hic filius Ioseph? et ait illis: utique dicetis mihi hanc similitudinem: medice, cura te ipsum; quanta audiuimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua, et cetera, donec peragat totum ipnarrationis suae locum. quid ergo euidentius quam hoc eum scientem praeoccupasse narrandum, cum utique iam magna ab illo in Capharnaum facta fuisse et ipse nouerit et ipse commemoret quae se nondum narrasse utique scit? neque enim tantum ab eius baptismo progressus est, ut oblitus putetur nondum se aliquid commemorasse de his quae in Capharnaum gesta fuerant; modo enim coepit post baptismum aliquid narrare de domino. Sequitur Mattheus: in illo tempore audiuit Herodes tetrarcha famam Iesu et ait pueris suisHic est Joannes Baptista; ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo . Marcus hoc idem et eodem modo dicit, sed non eodem ordine . Nam posteaquam discipulos Dominus misit, dicens eis ne quid
Abbreviated transcription (Latin):
ns tenuisse. Quod hinc eiudentissime intelligi potest:
quia lucas antequam aliquid narraret dominum
frcisse capharnaum.preoccupauit hunc locum quẽ
mĩc considerannis. ubi ciies enis ⁊ potenciam iur¬
tutis in eo stupebant. et ignobilitatem gem̾s contẽ¬
nebant. Nam hoc eum dicit eis dixisse. utiq dicetis
michi. medice cura te ip̃m. quanta audiuimius facta
in capharnaum fac et hic in patͥa tua: cum secũ¬
dum eiusdem ip̃ius luce narrationem. nichil adhuc
legatur fecisse capharnaum. Qd̃ quia longum
non est et facillimum est et ꝑ necessarium: totum m¬
serimus unde ad hoc narrandum. et quomodo uenerit.
Postea quam baptizatum et temptatum dominum
indicauit: ita sequit᷑. Et consummata onimi tempta¬
tione: diabolus recessit ab illo usq ad tempus. Et re¬
gressus est ihs in uirtute sp̃us. et fama exnt ꝑ un

Expanded text:
s tenuisse; quod hinc evidentissime intelligi potest, quia Lucas antequam aliquid narraret Dominum fecisse Capharnaum, praeoccupavit hunc locum, quem nunc consideramus, ubi cives ejus et potentiam virtutis in eo stupebant, et ignobilitatem generis contemnebant. Nam hoc eum dicit eis dixisse, Utique dicetis mihi: Medice, cura teipsum: quanta audivimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua; cum secundum ejusdem ipsius Lucae narrationem nihil adhuc legatur fecisse Capharnaum. Quod quia longum non est, et facillimum est et pernecessarium, totum inserimus, unde ad hoc narrandum et quomposteaquam baptizatum et temtatum dominum indicauit, ita sequitur: et consummata omni temtatione diabolus recessit ab eo usque ad tempus. uet regressus est
Abbreviated transcription (Latin):
bat: non michi occurrit unde probari possit. nisi
ex libro sapiencie quem nidei non recipiunt in aucto¬
ritatem canonicam. quod tamẽ fidelib potuit proue¬
mre. non illis aduersus dm̃i murmuratorib. qui ꝓ¬
fecto alias escas non desiderarent: si hoc eis saperet
mannia quod uellent. Hoc opus sic incipit. Ad ca
que me interrogasti. xluii.

Expanded text:
bat , non mihi occurrit unde possit probari, nisi bat , non mihi occurrit unde possit probari, nisi ex libro Sapientiae , quem Judaei non recipiunt in auctoritatem canonicam; quod tamen fidelibus potuit provenire, non illis adversus Deum murmuratoribus, qui profecto alias escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna quod vellent. Hoc opus sic incipit: Ad ea quae me interrogasti.
Abbreviated transcription (Latin):
um aduersus partem donati multa crebris
disputacõnib ageremus : actulit ad eccliãm
quidam laicus tunc eoꝵ nõmilla contra nos dicta¬
ta uel scripta in paucis uelut testimonus: que
sue cause suffragari putant his breuissime respondi.
Dinus libelli titulus ẽ contra quod actidit centurus
a donatistis. Et incipit sic. Dicis eo quod scriptum
ẽ a salomone ab aqua aliena abstinete. xlui.
ibri duo quorum ẽ titulus ad inquisitiones
ianuarii multa de sacramentis continent
edisputata.siue que uinu̾saliter. siue que partilit̾.
idẽ non ꝑeque in omnib locis obseruat eccliã. nec
tamen commemorari omnna potuerunt. sed satis
ẽ. habet quippe in capite quis ad quem scrrbat. sed idco
inter libros annumeratur hocͦ  . qm̃ sequens qui noĩa
nr̃a non h : multo ẽ prolixior. et in eo multoplura
tractantur. In pͥmo ergo quod de manna dixi. quia
unicinq secundum propriam uoluntatẽ in ore sapie¬

Expanded text:
um adversus partem Donati multa crebris disputationibus ageremus, attulit ad Ecclesiam quidam laicus tunc eorum nonnulla contra nos dictata vel scripta in paucis velut testimoniis, quae suae causae suffragari putant: his brevissime respondi. Hujus libelli titulus est: Contra quod attulit Centurius a Donatistis. Et incipit sic: Dicis eo quod scriptum est a Salomone: « Ab aqua aliena abstine te. » CAPibri duo, quorum est titulus, Ad Inquisitiones Januarii, multa de Sacramentis continent disputata, sive quae universaliter, sive quae partiliter, id est non peraeque in omnibus locis observat Ecclesia: nec tamen commemorari omnia potuerunt; sed satis  epistola est; habet quippe in capite, quis, ad quem scribat: sed ideo inter libros annumeratur hoc opus, quoniam sequens qui nomina nostra non habet, multo est prolixior, et in eo multo plura tractantur. In primo igitur quod de manna dixi, Quia unicuique secundum propriam voluntatem in ore sapie
Abbreviated transcription (Latin):
et ruga aut. aliqua enismodi. Ex eo tamen quod
hic accipit: ad illam que hic non est ꝑfectionemq
ꝑducitur. In alio libro cuius ẽ titulus demorib
manicheorum: illud quod dixi dei bonitas om̃ia
deficiencia sic ordinat. ut ibi sint ubi congruentis¬
sime possint ẽẽ donec ordinatis motib ad id recur¬
rant unde defecerunt. non sic accipiendum est
tanquã omina recurrant. ad id unde defecerunt
sicut origem uisum ẽ sed omina que recurrunt.
Non eni recurient addeum a quo defecerunt:
qui sempiterno igne pumentur. quãius onma
deficiencia sic ordinentur: ut ibi sint ubi con¬
gruentissime possint ẽẽ. Quia et illi qui non recur¬
runt: congruentissime in pena sunt. Alio loco ne¬
mo fere. in quam descarabeis dubrtat quin de fi¬
mo in pila rotundato abhis atq obruto existãt.
Cum hoc utrum uerum sit multi dubitent. mmulti
ne audieruit quidem. Hoc opus sic ncipit. In

Expanded text:
aut ruga aut aliquid huius modi, ex eo tamen, quod aut ruga aut aliquid huius modi, ex eo tamen, quod hic accipit, ad illam gloriam, quae hic non est, perfectionemque perducitur. In alio libro, cuius est titulus: de moribus Manicheorum, illud. quod dixi: dei bonitas omnia deficientia sic ordinat, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, donec ordinatis motibus ad id recurrant, unde defecerunt, non sic accipiendum est, tamquam omnia recurrant ad id, unde defecerunt, sicut Origeni uisum est, sed ea omnia, quae recurrunt. non enim recurrent ad deum, a quo defecerunt, qui sempiterno igne punientur, quamuis omnia deficientia sic ordinentur, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, quia et illi, qui non recurrunt, congruentissime in poena sunt. alio loco: nemo fere, inquam, de scarabeis dubitat, quin de limo in pilam rotundato ab his atque obruto existant, cum hoc exemplum utrum uerum sit multi dubitant, multi ne audierint quidem. Hoc opus sic incipit: In
Abbreviated transcription (Latin):
tali ita me dixisse posse contingere. Sed nõ
hoc putent. Ardor quippe caritatis sequendo deũ
factus idoneus et tam magnus ut uicia cuncta
consumat: in hac uita nasci et crescere potest. ꝑficere
u̾o propter quod nascitur ut millum insit homii
itium: non consequenter hic potest. quãuis tanta
ista res eodem ardore caritatis ꝑficiatur ubi ꝑfiti
et quando ꝑfici potest. ut quẽ ad modum lauacrum
regeneratioms purgat a reatu ommum pectato
que humana traxit natiuitas et contraxit imqͥ¬
tas: ita illa ꝑfectio purget ab ominum labe uico¬
rum. sine quibus non potest humana in hoc seculo
infiruntas. Sicut accipiendum ẽ etiam quod
pro ea. mundans eam lauacro aque in uerbo
ut exhiberet sͥ gloriosam eccliãm non hñtem
maculam aut rugam. aut aliquid enismodi. Hic
ẽ enim lauacrum aque in uerbo quo mundatur
ecclĩa. S cum tota dicat quãdu hic est duicte
nobis debita nr̃a. non utiq hic est sine macula

Expanded text:
tali uita me dixisse posse contingere. sed non tali uita me dixisse posse contingere. sed non hoc putent. ardor quippe caritatis sequendo deo factus idoneus et tam magnus, ut uitia cuncta consumat, in hac uita nasci et crescere potest, perficere uero, propter quod nascitur, ut nullum insit homini uitium, non consequenter hic potest, quamuis tanta ista res eodem ardore caritatis perficiatur, ubi perfici et quando perfici potest, ut. quemadmodum lauacrum regenerationis purgat a reatu omnium peccatorum, quae humana traxit natiuitas et contraxit iniquitas, ita illa perfectio purget ab omnium labe uitiorum, sine quibus esse non potest humana in hoc saeculo infirmitas. sicut accipiendum est etiam quodpro ea, mundans eam lauacro aquae in uerbo, ut exhiberet sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi. hic est enim lauacrum aquae in uerbo, quo mundatur ecclesia. sed cum tota dicat, quamdiu hic est: dimitte nobis debita nostra. non utique hic est sine macula
Abbreviated transcription (Latin):
accipiatur tanquam plena dicta sit qua maior
eẽ non possit: quã du ambulamus ꝑfidem. Erit
enim plamor ĩmo plenissima sed ꝑ speciem. Itẽ
quod dixi de his qui subueniunt ind̾igentib quia
misericor des uocantur. etiam si sapientes usq
adeo sint ut etiam nullo anum dolore turbentur : ñ
sic accipiendum est tanquam defimerim in hac
uita eẽ tales sapientes. Non enim dixi cum sint.
sed dixi etiam si sint. Alio loco ubi dixi. iam uero
cum hec humana dilectio mherentem uberib suis
mitriuerit et roborauerit aminum: sequendo deo
factum ydoncum. itbi enis maiestas ex tanta ꝑte
quanta amnmo honunis dum terre huius inhr̃tator
est sufficit a ꝑire se ceꝑit. tantus caritatis ardor
inascitur. et intantum dium amoris surgit ĩ¬
cendium. ut exustis om̃ib uicus. et homine scĩ¬
ficato atq purgato. satis appareat quã diuine
dictum sit. ego sumi ignns consumens. possunt
putare pelagiam istam ꝑfectionẽ in hac mor¬

Expanded text:
accipiatur, tamquam plena dicta sit, qua maior accipiatur, tamquam plena dicta sit, qua maior esse non possit, quamdiu ambulamus per fidem; erit enim plenior, immo plenissima, sed per speciem. item quod dixi de his, qui subueniunt indigentibus, quia misericordes uocantur, etiam si sapientes usque adeo sint, ut iam nullo animi dolore turbentur, non sic accipiendum est, tamquam definierim in hac uita esse tales sapientes; non enim dixi: cum sint, sed dixi: etiam si sint. Alio loco, ubi dixi: iam uero, cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus suis nutrierit et roborauerit animum, sequendo deo factus est idoneus; ubi eius maiestas ex tanta parte, quanta animi, dum terrae huius inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit, tantus caritatis ardor innascitur et tantum diuini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus uitiis in homine sanctificato atque purgato satis appareat, quam diuine dictum sit: ego sum ignis consumens, possunt putare Pelagiani istam perfectionem in hac mor
Abbreviated transcription (Latin):
peranciam. prudencie imponens nomẽ sapĩe.
Fortitudinem uero uirtutis uocabulo emicians.
Dolam nisticiam suo nomine interpretatus est.
Has autem inrtutes quattuor in eodẽ libro sa¬
piencie sius nominib appellatas sicut a grecis uo¬
antur: longe post ea repperimius in codicib gre¬
ais. Item quod posin de libro salomonis: uantas
uanitatum dixit ecclĩastes. in multis quidem co¬
dicib legi. sed hoc grecus nõ h. habet autẽ ua¬
ntas uanitãtiu quod postea iudi. et inueni
cos latinos eẽ ueriores qui hñt uanitãcium nõ
baintatum. Ex octasione tainẽ hins mendosita¬
tis quecunq disserm: uera ẽẽ ip̃is rebus apparet.
Oͦd autem dixi. eum ip̃m quẽ cognoscere uolumꝰ
hoc ẽ deum. prius plena caritate dil igamus. me¬
lius diceretur sincera quã plena. inisi forte pute¬
tur caritatem dei non futuram eẽ maiorem : ꝙͣ¬
do uidebimus eum facie ad faciem. Sic ita hocͥ

Expanded text:
perantiam, prudentiae inponens nomen sapientiam, perantiam, prudentiae inponens nomen sapientiam, fortitudinem uero uirtutis uocabulo enuntians, solam iustitiam suo nomine interpretatus est. has autem quattuor uirtutes in eodem libro Sapientiae suis nominibus appellatas, sicut a Graecis uocantur, longe postea repperimus in codicibus graecis. item quod posui de libro Salomonis: uanitas nanitantium, dixit Ecclesiastes, in multis quidem codicibus legi, sed hoc graecus non habet; habet autem: uanitas uanitatum, quod postea uidi, et inueni eos latinos esse ueriores, qui habent uanitatum, non uanitantium. ex occasione tamen huius mendositatis quaecumque disserui, uera esse ipsis rebus apparet. Quod autem dixi: eum ipsum, quem cognoscere uolumus, hoc est deum, prius plena caritate diligamus, melius diceretur: sincera quam plena, nisi forte putatur caritatem dei non futuram esse maiorem, quando uidebimus facie ad faciem. sic itaque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quam demonstrare cupiebam. exhis duntaxat
uerbis non utiq demonstram. Unde autẽ michi
error obrepserit. dixi. Ex alus uero testimomis
eandem conuemenciam sufficienter ostendi. Si¬
militer et paulo post testimonnum posui. de li¬
bro sapiencie secundum codicem nr̃m in quo scͥp¬
tum erat. sobrietatem enm sapiencia docet et
iusticiam et urtutem. Et secindum hec uerba
disserui res quidem ueras. sed ex occasione men¬
dositatis inuentas. Quid enim uerius quam qd̾
sapiencia doceat ueritatem contemplationis.
quam nomine sobrietatis significatam putaui. et
actionis probitatem quam ꝑ duo alia intelligi
uolin. ꝑ iusticiam atq iurtutem. cum codices euis¬
dem interpretationis ueriores habeant. sobrieta¬
tem enim et sapienciam docet et iusticiam et iur¬
tutem. His enim nominb latimus interpres qua¬
tuor illas uirtutes que maxime in ore phõrum
ẽẽ assolent nominauit sobrietatem appellans tẽ¬

Expanded text:
quam demonstrare cupiebam, ex his dumtaxat quam demonstrare cupiebam, ex his dumtaxat uerbis non utique demonstraui. unde autem mihi error obrepserit, dixi; ex aliis uero testimoniis eandem conuenientiam sufficienter ostendi. Et paulo post testimonium posui de libro Sapientiae seeundum codicem nostrum, in quo scriptum erat: sobrietatem enim sapientia docet et iustitiam et uirtutem, et secundum haec uerba disserui res quidem ueras, sed ex occasione mendositatis inuentas. quid enim uerius, quod sapientia doceat ueritatem contemplationis, quam nomine sobrietatis significatam putaui, et actionis probitatem, quam per duo alia intellegi uolui, per iustitiam atque uirtutem, cum codices eiusdem interpretationis ueriores habeant: sobrietatem enim et sapientiam docet et iustitiam et uirtutem? his enim omnibus latinus interpres quattuor illas uirtutes, quae maxime in ore philosophorum esse adsolent, nominauit, sobrietatem appellans tem
Abbreviated transcription (Latin):
stinençia qua se ad imiꝑitos decipiendos ueris xͥa¬
ius quib comꝑandi non sunt. insuꝑ preferunt.
scripsi duos libros unii de morib ecclĩe catholice¬
et alterim de morib mancheoꝵ. In eo igitan
qui est de morib ecce catholice. ubi posiñ testimo
in quo legitur. propter te afficim̾ tota die. estumati
suus ut oues occisionis. mendositas nr̃i coditis me
fefellit minus memorem scripturarum in quib
nondum assuetus eram. Nam ensdem interpie¬
tationis aln codices non hñt propter te afficinur
quod imo uerbo alni dixerunt. mortificamur. Hoc
eẽ uernus greci libri indicant. ex qua lingua in la¬
tiam secudum septuaginta interpretes uete¬
rum diuinarum scripturarum ẽ facta translatio
Et tamen secundum hec uerba id est propter te
afficimur : inulta disputans dixi. que in ip̃is re¬
b non tanquã falsa improbo. Uerintamen con¬
uemenciam scripturarum ueterum et nouarũ

Expanded text:
stinentia, qua se ad imperitos decipiendos, veris Chrstinentia, qua se ad imperitos decipiendos, veris Christianis, quibus comparandi non sunt, insuper praeferunt, scripsi duos libros; unum de Moribus Ecclesiae Catholicae; alterum de Moribus Manichaeorum. 2. In eo igitur qui est de Moribus Ecclesiae Catholicae, ubi posui testimonium, in quo legitur, Propter te afficimur tota die; aestimati sumus ut oves occisionis ; mendositas nostri codicis me fefellit minus memorem Scripturarum, in quibus nondum assuetus eram. Nam ejusdem interpretationis alii codices non habent, Propter te afficimurquod uno uerbo alii dixerunt mortificamur. hoc esse uerius graeci libri indicant, ex qua lingua in latinam secundum Septuaginta interpretes ueterum diuinarum scripturarum est facta translatio. et tamen secundum haec uerba, id est: propter te adficimur, multa disputans dixi, quae in ipsis rebus non tamquam falsa inprobo, uerum tamen conuenientiam scripturarum ueterum et nouarum,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. hic liber sic incipit. Si alicubi ẽ disciplina.
turus: etiam discipliarum libros cona¬
tisosum scribere. interrogans eos qui mecum erant
atq obhunis modi studns non abhorrebant. ꝑ corpo¬
ralia cupiens ad incorporalia quibusdam quasi
passib certis uel ꝑuenire nel ducere. Sed eorum
solum degrãmatica librum absoluere potui. quẽ
postea de armario nr̃o ꝑdidi. Et de musica sex uo¬
lumina. quantum ꝑtinet ad eam ꝑtem que ryth¬
mus uocatur. Sed eosdem sex libros iam baptizata
iamq ex italia regressus in affricã scripsi. Inchoa¬
ueram quippe tantũmͦ istam apud mediola mun
disciplinam. De alns uero quinq disciplinis illic
similiter inchoatis. de dialetica. de rethorica. de geo¬
metria. de armictica. de philosophia. sola principia
iemanserunt.: que tainen etiam ip̃a ꝑdidimus. sed
haberi ab aliquib existimo. Baptizatus autem cũ
iactançiam de falsa et fallaci continencia uel ab¬

Expanded text:
est. Hic liber sic incipit: Si alicubi est disciplina. est. Hic liber sic incipit: Si alicubi est disciplina. turus, etiam disciplinarum libros conatus sum scribere interrogans eos, qui mecum erant atque ab huius modi studiis non abhorrebant, per corporalia cupiens ad incorporalia quibusdam quasi passibus certis uel peruenire uel ducere. sed earum solum de grammatica librum absoluere potui, quem postea de armario nostro perdidi, et de musica sex uolumina, quantum adtinet ad eandem partem, quae rythmus uocatur. sed eosdem sex libros iam baptizatus iamque ex Italia regressus in Africam scripsi; incoaueram quippe tantummodo istam apud Mediolanium disciplinam. de aliis uero quinque disciplinis illic similiter incoatis, de dialectica, de rhetorica, de geometrica, de arithmetica, de philosophia, sola principia remanserunt, quae tamen etiam ipsa perdidimus, sed haberi ab aliquibus existimo. CAPVT VI. DE jactantiam de falsa et fallaci continentia vel ab
Abbreviated transcription (Latin):
ei localiter ningitur. profecto non dixissem si
iam tunc eẽm licteris sacris ita eruditus ut re¬
colerem quod scriptum ẽ.pectata ur̃a separãt
inter uos et deum. Unde intelligi datur. etiam
earum rerum posse dici separationem: que non
locis sed incorporaliter uincta fuerant. Quidsit
etiam quod dici. amnia si caret corpore in hoc
mundo non est. nĩ potui recordari. Nunquid ẽ¬
amme mortuorum aut non carent cor pore. aut in
hos mundo non sunt. Quasi u̾o inferi non sunt ĩ
hor mundo. Sed quia carere in bono posi: for¬
tasse nomme corporis pestes corporeas appellam.
Ned si ita insolenter ẽ: mimis insolenter uerbo
usus sum Allud quo tenere dictum ẽ a suima
eẽncia spẽm corpori ꝑ aminam tribui. qua est in
quantuncq ẽ. Perammam gͦ. corpus sub¬
sistit et co ip̃o est quo aĩatur. siue uniu̾saliter ut
mundꝰ. siue ꝑticinariter ut unumqͦdq amimal
intra mundum. Hoc totum prorsus temere dictũ

Expanded text:
ei localiter iungitur, profecto non dixissem, si ei localiter iungitur, profecto non dixissem, si iam tunc essem litteris sacris ita eruditus, ut recolerem, quod scriptum est: peccata uestra separant inter uos et deum. unde intellegi datur etiam earum rerum posse dici separationem, quae non locis. sed incorporaliter iuncta fuerant. Quid sit etiam, quod dixi: anima si caret corpore, in hoc mundo non est, non potui recordari. numquid mae mortuorum aut non carent corpore aut in hoc mundo non sunt? quasi uero inferi non sint in hoc mundo. sed quia carere corpore in bono potest, fortasse nomine corporis pestes corporeas appellaui. quod si ita est, nimis insolenter uerbo usus sum. illud quoque temere dictum est: a summa essentia speciem corporis per animam tribui, qua est, in quantumcumque est. per animam ergo corpus subsistit et eo ipso est, quo animatur, siue uniuersaliter, ut mundus, siue particulariter, ut unum quodque animal intra mundum; hoc totum prorsus temere dictum
Abbreviated transcription (Latin):
opus sic incipit. Uoluenti michi uchi muita
lamim reuersus scripsi librum de mimorta
ꝑfecta remanserant. Sed nescio quomodo mem
into exnt ni manus homnum. et inter mea opu¬
scuda nominatur. QQͥ pͥmo rõcinationum ãto¬
tione atq hreuitate sic obscurus ẽ: ut fatiget. ãi
legitur etiam intentionem meam. iuxq intelli¬
hatura me ip̃o. Deinde cogitans nichil aliud quã
auinios hominum: in quadam argumentacõe
eiusdem libri dixi. Rec eẽ in eo qui nchil discit:
disciplina potest. Itemq alio loco dixi. nec ulla res
scĩam complettitur: nsi ad aliquã ꝑtinet disci¬
pliuam. nec uenit in mentem dm̃ disciplinani
sciencia ẽ futurorum. Eale est illud quod ibi dic¬
tum ẽ: non cẽ utam cum rõne ułli insi amiue.
Neq enim deo sine rõne uita est. cum apud eũ
dixi. id quod intelligitur: eiusmodi eẽ semꝑ. cũ
intelligatur et animus qui utiq non eiusmo¬
di ẽ semꝑ. Quod uero dixi amimium propte̾a
non posse ab eterna rõne sep̃arari : quia non

Expanded text:
opus sic incipit: Volucnii mild multa lanium reuersus scripsi librum de inmortalnperfecta remanserant, sed nescio quo modo me inuito exiit in manus hominum et inter mea opuscula nominatur. qui primo ratiocinationum contortione atque breuitate sic obscurus est, ut fatiget, cum legitur, etiam intentionem meam uixque intellegatur a me ipso. Denique cogitans nihil aliud quam animos hominum in quadam argumentatione eiusdem libri dixi: nec esse in eo, qui nihil discit, disciplina potest; itemque alio loco dixi: nec ullam rem scientia conplectitur, nisi quae ad aliquam pertinet disciplinam, nec uenit in mentem deum non discere aescientia est futurorum. tale est et illud, quod ibi dictum est, non esse uitam cum ratione ulli nisi animae; neque enim deo sine ratione uita est, cum apud eum dixi, id, quod intellegitur, eius modi esse semper, cum intellegatur et animus, qui utique non eius modi est semper. quod uero dixi: animum propterea non posse ab aeterna ratione separari, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
cum discipilis sins. et ad eum turbas confluxisle¬
et sanasse eum plurimos. Unde autem ceperit
in aliud ire. non quod ordine sequeretur iuix appa¬
ret. Utrũ ubi dicit comienisse ad eum turbas. po¬
tuit enim hoc iam et alio tempore. an ubi dicit
ascendit in montem. quod et lucas uidet᷑ cõmemo¬
rasse dicens. factum ẽ autẽ in illis dieb: exit in
montem orare. dicendo enmi ĩ illis dieb: satis o¬
stendit non continuo factum.

Expanded text:
cum discipulis suis et ad eum turbas confluxisscum discipulis suis et ad eum turbas confluxisse, sanasse eum plurimos. unde autem coeperit in aliud ire, non quod ordine sequeretur, uix apparet, utrum ubi dicit conuenisse ad eum turbas -potuit enim hoc iam et alio tempore — an ubi dicit: ascendit in montem. quod et Lucas uidetur commemorare dicens: factum est autem in illis -diebus, exiit in montem orare; dicendo enim in illis diebus satis ostendit non continuo factum.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat sanaturus. et interrogauerit que marcus
et lucas eum interrogasse commemorant. ac tunc
illis tacentibus proposiusse sumlitudinem de one.
et conclusisse quod liceat benefacere sabbõ. Postremo
circunspectis eis cum ira. sicut marcus dicit: con¬
tristatum suꝑ cecitate cordis eoꝵ dixisse homim.
extende mamu tuam.
equitur matheus. ita contexens narrationẽ
suam. Exeuntes autem pharisei consilum
faciebant aduersus eum quomodo eum ꝑderent.
Ĩs autem sciens recessit inde: et secuti sunt eum
multi. et curauit eos omnes. Et precepit eis ne ma¬
infestum eum facerent. Ut ad implẽtur quod dic¬
tum ẽ ꝑ ysa. prophetam dicentẽ. Et cetera usq
adillud quod ait. Et in nomine enis gentes spe¬
rabunt. hoc solus iste cominemorat: illi duo in alia
prexerunt. Ordinẽ sane rei geste uidetur marcus a¬
liquantulum tenuisse: qui dicit ihm̃ cognita malig¬
na aduersum se dispõne nideoꝵ. secessisse ad mare

Expanded text:
fuerat sanaturus et interrogauerit quae Marcus fuerat sanaturus et interrogauerit quae Marcus et Lucas eum interrogasse commemorant, ac tunc illis tacentibus proposuisse similitudinem de oue et conclusisse, quod liceat sabbato bene facere,. postremo circumspectis eis cum ira, sicut Marcus dicit, contristatum super caecitate cordis eorum dixisse homini: extende manum tuam. Sequitur Mattheus ita contexens narrationem suam: Exeuntes autem Pharisaei consilium faciebant adversus eum, quomodo eum perderent. Jesus autem sciens, recessit inde; et secuti sunt eum multi, et curavit eos omnes: et praecepit eis ne manifestum eum facerent. Ut adimpleretur quod dictum est per Esaiam prophetam dicentem, et cetera usque ad illud quod ait: et in nomine eius gentes sperabunt. hoc solus iste commemorat, illi duo in alia perrexerunt. ordinem sane rei gestae uidetur Marcus aliquantulum tenuisse, qui dicit Iesum cognita maligna aduersum se dispositione Iudaeorum secessisse ad mare
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit postea quam segetem illam transiit. An
recto continuoq gressu illuc ierit: non expressũ
est. Ac ꝑ hoc locus datur narratiom luce. qui dicit
alio sabbato huiꝰ manum sanatam. Sed potest
mouere quomodo matheus dixerit. quod ip̃i interro¬
gaueruit dominum scilicet sabbato curare. uolentes
iuenire accusandi occasionem. ip̃e uero illis de oue
proposuerit similitudinem dicens. quis erit ex uob̾
homo qui habeat ouemi unam. et si ceciderit hec
sabbatis in foueam: nonne tenebit et leuabit eam.
quanto melior est homo oue. ataq licet sabbatis be¬
nefacere : cum marcus et lucas illos potius a domino
interrogatos eẽ ꝑhibeant. licet sabbato benefac̾e
an male aminam saluam facere an perdere. Ita¬
q intelligendum est quod illi prius interroga¬
uerunt dominum si licet sabbato curare. Dende
quod intelligens cogitationes eorum aditum accusã¬
di querentium constituerit in medio illum quem

Expanded text:
uenerit, posteaquam a segete illa transiit, an uenerit, posteaquam a segete illa transiit, an recta continuoque illuc ierit, non expressum est. ac per hoc locus datur narrationi Lucae, qui dicit alio sabbato huius manum sanatam. sed potest mouere, quomodo Mattheus dixerit, quod ipsi interrogauerant dominum, si licet sabbato curare, uolentes inuenire accusandi occasionem, ipse uero illis de oue proposuerit similitudinem dicens: quis erit ex uobis homo qui habeat ouem unam, et si ceciderit haec sabbatis in foueam, nonne tenebit et leuabit eam? quanto melior est homo oue? itaque licet sabbatis bene facere, cum Marcus et Lucas illos potius a domino interrogatos esse perhibeant: licet sabbato bene facere an male? animam saluam facere an perdere? itaque intellegendum est quod illi prius interrogauerint dominum, si licet sabbato curare, deinde quod intellegens cogitationes eorum aditum accusandi quaerentium constituerit in medio illum quem