comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ñ ꝓhibeo s auarũ. Nonne aurũ & argen¬
tũ salomonis tempore iuluert̃: Non utiq iu¬
luissent: si eoꝵ inmensa pondera & que usũ
excederent. sͥ rex cupidus congessisset. Potue¬
rat ea in t̾rã defodiens quo cariora fierent. h¬
manis usib subtracisse. Apud petroniũ tͥmal¬
chio refet t fabrũ fuisse. qͥ uitrea uasa fad̾it
tenacitatu tante. ut ñ magis quã aurea uele
gentea frangerent᷑. Cũ gͦ fialam hutꝰmodi de
iutro purissimo. & solo ut putabat dignam
cesare fabricasset: cũ mun̾e suo ce sarẽ adien
admissus est. Laudata ẽ spẽs mun̾is. cõmenda¬
ta manꝰ artificis: acceptata ẽ deuotio donatits.
faber uͦ ut admirationẽ intuentiũ uerteret
in stuporẽ: &e sibi plemꝰ gr̃am conciliaret ĩ pe¬
ratoris : petitã de manu cesaris phialã recepsĩ
eãq ualidiꝰ ꝓiecit in paiumentũ tanto ĩpetu.
ur nec solidissima & constantissima eris matͥs

Expanded text:
fieri non prohibeo, sed avarum. Nonne aurum et argenfieri non prohibeo, sed avarum. Nonne aurum et argentum Salomonis tempore viluerunt? Non utique viluissent, si eorum immensa pondera, et quae usum excederent, sibi rex cupidus congessisset. Potuerat ea in terram defodiens, quo cariora fierent, humanis usibus subtraxisse. Apud Petronium Trimalchio refert, fabrum fuisse, qui vitrea vasa faceret tenacitatis tantae, ut non magis quam aurea vel argentea frangerentur. Cum ergo phialam hujusmodi de vitro purissimo, et solo, ut putabat, dignam Caesare, fabricasset, cum munere suo Caesarem adiens, admissus est. Laudata est species muneris, commendata manus artificis, acceptata est devotio donantis. Faber vero ut admirationem intuentium verteret in stuporem, et sibi plenius gratiam conciliaret imperatoris, petitam de manu Caesaris phialam recepit, eamque validius projecit in pavimentum tanto impetu, ut nec solidissima et constantissima aeris materia
Abbreviated transcription (Latin):
det: licet facile concesserim. qd̃ &. ipse in hac pat¬
te deliquerit. Sane eũ affectꝰ ille uxorius ꝓditi¬
one &e homicidio in adult̾iũ ĩpegit᷑. nec in illius
excusatione laboro. qui ꝓphetica conuentus &
conuictꝰ parabola: se ipsũ uirũ mortis ẽẽ respon¬
dit. Habes itaq regẽ cũ regib delinquentem.
&e utiuã cũ penitente peniteant: & fateantur
cũ confitente culpam. & satisfacientes cũ satis¬
faciente reu̾tat᷑ ad uitã. Ipsã quoq sapientiam
salomonis: mulierũ infatuauit amor. Sequit᷑
Hec habebit argenti & auri ĩmensa pondera.¬
Eant nc̃ & dño ꝓhibente argentũ sibi & aurũ
thesaurirent. facientes excalumpnua qustum
de pauꝑtatib alioꝵ. abundantiã querant. de ra¬
pinis diuitias. & singularẽ sibi beatitudinem
statuant in calamitate multoꝵ Sed copiã sali¬
monis obicit aliquis. Esto: pͥncipẽ locupletem

Expanded text:
det. Licet facile concesserim, quod et ipse in hac pardet. Licet facile concesserim, quod et ipse in hac parte deliquerit. Sane eum affectus ille uxorius, proditione et homicidio, in adulterium impegit, nec in illius excusatione laboro, qui prophetica conventus et convictus parabola, se ipsum virum mortis esse respondit. Habes itaque regem, cum regibus delinquentem; et utinam cum poenitente poeniteant, et fateantur cum confitente culpam, et satisfacientes cum satisfaciente revertantur ad vitam! Ipsam quoque sapientiam Salomonis mulierum infatuavit amor. Sequitur: Nec habebit argenti et auri immensa ponderaEant nunc, et Domino prohibente, argentum sibi et aurum thesaurizent, facientes ex calumnia quaestum, de paupertatibus aliorum abundantiam quaerant, de rapinis divitias, et singularem sibi beatitudinem statuant in calamitate multorum. Sed copiam Salomonis objicit aliquis. Esto, principem locupletem
Abbreviated transcription (Latin):
bolis gr̃ã. & fidelẽ popłm dilatandi: plures qͥs
sortiretur uxores. In exemplũ licentie huius
occurrunt patriarche. cũ sara usa sit iure suo
corpore .s. abrahe. in ut̾o alieno: ancille minist̾io.
de uiro suscipiens filiũ hismaelẽ. Iacob quoq
sororũ sͥ duplicato coniugio. fecundas earũdem
ancullas asciuit. At qui reges ꝑpetue ꝓhibitio¬
nis laqueus tenet. & a płium uxorũ amplexib
arcet: & cũ in aliis plures uniꝰ eẽ licitũ fuerit.
in regib ꝑpetuo optinet. ut una uniꝰ sit. Hun¬
quid fornicari uel adulterari. stuprũ ue licet¬
cõmit̾e cũ pluribus. cũ nec etiã gen̾is multipli¬
candi cã. aut ꝓcreandi heredis liceat uxoribus
adinisceri: Quomͦ stupra. adult̾ia. aut qͣslibet
fornicationes puniet pocestas eisdẽ subiecta cri¬
minib: Nec uxores dauid quisꝗͣ obiciat. qui forte
in hoc sicut & in multis aliis speciali pͥuilegiogau¬

Expanded text:
bolis gratia et fidelem populum dilatandi, plures quis bolis gratia et fidelem populum dilatandi, plures quis sortiretur uxores. In exemplum licentiae hujus occurrunt patriarchae, cum Sara usa sit jure suo, corpore scilicet Abrahae, in utero alieno, ancillae ministerio, de viro suscipiens filium, Ismaelem. Jacob quoque sororum sibi duplicato conjugio, fecundas earumdem ancillas ascivit. Atqui reges perpetuae prohibitionis laqueus tenet, et a plurium uxorum amplexibus arcet, et cum in aliis plures unius esse licitum fuerit, in regibus perpetuo obtinet, ut una unius sit. Nunquid fornicari vel adulterari, stuprumve committere licet cum pluribus, cum nec etiam generis multiplicandi causa, aut procreandi haeredes, liceat uxoribus admisceri? Quomodo stupra, adulteria, aut quaslibet fornicationes puniet potestas eisdem subjecta criminibus? Nec uxores David quisquam objiciat, qui forte in hoc, sicut et in multis aliis, speciali privilegio gau
Abbreviated transcription (Latin):
iuissa subi. Tunc obseruantior equi fit popłs.
nec ferre negat: cũ uiderit ipsũ auctorẽ pare¬
re sibi. Componit᷑ orbis regis ad exemplũ: nec sic
inflectere sensus humanos edicta ualẽt. ꝗͣ uita
regentis. Mobile mutat᷑ semꝑ cũ pͥncipe uulgꝰ.
Uerũ singuloꝵ facultates: nequaꝗͣ omnium
copiis adequant᷑. De loculis ꝓpriis quilibet su-¬
mit: at potestas de arca publica uel cimilio hau¬
rit. Que si forte defecerit: ad singuloꝵ recurri¬
tur facultates. At qui pͥuatũ quẽq suis necesse
ẽ eẽ contentũ. Que si fueruit extenuata: qui nẽ
potentis appetebat fulgorẽ: pauꝑtate sordidus.
confusionis sue tenebras erubescit. Inde etiam
lacedemonioꝵ decͤto potestatib in usu publicoꝵ.
bonoꝵ parcitas iudicta ẽ: dũ tamen hereditariis
uti. & his qui pinguiori fortuna accedunt. com
que afficiant anumã eiꝰ. Licitũ quidem
fuit qñq in popło dei. ut ꝓpagande sõ¬

Expanded text:
jussa subi: tunc observantior aequi Fit populus, jussa subi: tunc observantior aequi Fit populus, nec ferre negat, cum viderit ipsum Auctorem parere sibi. Componitur orbis Regis ad exemplum, nec sic inflectere sensus Humanos edicta valent, quam vita regentis. Mobile mutatur semper cum principe vulgus. Verum singulorum facultates nequaquam omnium copiis adaequantur. De loculis propriis quilibet sumit, at potestas de arca publica vel cimelio haurit: quae si forte defecerit, ad singulorum recurritur facultates. Atqui privatum quemque suis necesse est esse contentum. Quae si fuerint extenuata, qui nunc potentis appetebat fulgorem, paupertate sordidus confusionis suae tenebras erubescit. Inde etiam Lacedaemoniorum decreto, potestatibus in usu publicorum bonorum parcitas indicta est, dum tamen haereditariis uti, et his quae pinguiori fortuna accedunt, commquae afficiant animam ejus . Licitum quidem fuit quandoque in populo Dei, ut propagandae so
Abbreviated transcription (Latin):
tis necesse habeas custodiri: Hoc utiq pͥncipem ñ
oportet. qui officiis ita sibi omniũ uncit affectꝰ.
ut quisq subditꝰ ꝓ eoꝑiculis imminentibus cap̃
opponat. Cũ etiam urgente nat᷑a se ꝓcapite sole¬
aut mẽbra exponere: & pellẽ ꝓ pelle. & cuncta
que habet ponat ꝓ anima sua. Sequit᷑. Nec re¬
ducet popłm in egyptũ: equitatus nũo subleuatꝰ.
Magna si quidẽ diligentia p̃cauend ũ ẽ om̃i qui
in sublimitate constituit᷑ ne inferiores corrũpat
exemplis & abusione rerũ: & ꝑ suꝑbie aut lu¬
xurit uiam. ad confusionis tenebras reducat
popłm. Frequens est enĩ ut subditi suꝑiorũ uicia.
i mitent᷑. quia magistratui popłs studet ẽẽ confor¬
mis: & unusquisq libent̾ appetit. in quo alium
c̾nit illustrẽ. Celebre ẽ ulud u̾sificatoris egregii.
sensũ & u̾ba magni theodosũ expͥmentis. ¶ In
cõmune iubes si quid censesue tenendũ. Primꝰ

Expanded text:
tis necesse habeas custodiri? » Hoc utique principem non tis necesse habeas custodiri? » Hoc utique principem non oportet, qui officiis ita sibi omnium vincit affectus, ut quisque subditus, pro eo periculis imminentibus caput opponat. Cum etiam urgente natura, se pro capite soleant membra exponere, et pellem pro pelle, et cuncta quae homo habet, ponat pro anima sua. Sequitur: Nec reducet populum in Aegyptum, equitatus numero sublevatus. Magna siquidem diligentia praecavendum est omni, qui in sublimitate constituitur, ne inferiores corrumpat exemplis, et abusione rerum, et per superbiae aut luxuriae viam ad confusionis tenebras reducat populum. Frequens enim est, ut subditi superiorum vitia imitentur, quia magistratui populus studet esse conformis, et unusquisque libenter appetit, in quo alium cernit illustrem. Celebre est illud versificatoris egregii, sensum et verba magni Theodosi exprimentis: In commune jubes si quid, censesve tenendum, Primus
Abbreviated transcription (Latin):
histrionib & mimis. scurris & meretricibus.
lenonib & huiꝰ modi ꝓdigus hõiũ que pͥncipẽ
oportet potiꝰ exterminare quã fouere. ñ fuerat
in lege mentio facienda: que quidem om̃s abho¬
minationes istas ñ mͦ apͥncipis aula excludit. s
eliminat a popłõ dei. Equoꝵ nomine: totiꝰ familie
&e impedimentoꝵ omniũ necessariꝰ intelligitur
usus. Cuiꝰ legitima quantitas est: quã ratio neces¬
sitatis aut utilitatis exposcit. Ita tamen ut utile
&e honestũ coeq̃ntur: & cuulitas conseribatur
houestis. Philosophis enĩ iã pͥdẽ placuit: ꝑnitio¬
siorẽ nullã eẽ opinionẽ illoꝵ opinione. qͥ utile se¬
parant ab honesto:. &e seutentiã u̾issimam & uti¬
lissimam eẽ : honestũ & utile in se usq quaq
conu̾ti. Plato ut ferunt historie gentiũ cũ uidis¬
set dionisiũ sicilie tirannũ corporis sui septũ eu¬
stodib:. qd̾ tantũ inquit malũ fecisti. ut atã mul¬

Expanded text:
histrionibus et mimis, scurris et meretricibus, histrionibus et mimis, scurris et meretricibus, lenonibus, et hujusmodi prodigiis hominum, quae principem potius oportet exterminare quam fovere, non fuerat in lege mentio facienda; quae quidem omnes abominationes istas, non modo a principis aula excludit, sed eliminat a populo Dei. Equorum nomine, totius familiae et impedimentorum omnium, necessarius intelligitur usus. Cujus legitima quantitas est, quam ratio necessitatis, aut utilitatis exposcit. Ita tamen ut utile et honestum coaequentur, et civilitas conscribatur honestis. Philosophis enim jampridem placuit, perniciosiorem nullam esse opinionem, illorum opinione qui utile separant ab honesto; et sententiam verissimam et utilissimam esse, honestum et utile in se usquequaque converti. Plato, ut ferunt historiae gentium, cum vidisset Dionysium Siciliae tyrannum, corporis sui septum custodibus: « Quod tantum, inquit, malum fecisti, ut a tam mul
Abbreviated transcription (Latin):
suos. neq decliuet in partẽ dextrã uel sinstrã.
ut longo tẽpore regnet ipse & filiꝰ eiꝰ suꝑ isrł.
Nunquid queso nulla lege artat᷑ quẽ lex ista Ø¬
stringitꝰ Hec utiq diuia est: & impune solui
ñ potest. Singula u̾ba eiꝰ si sapiant in aurib
pͥncipũ: tonitrua sc̃. Taceo de electione & for
uendi formulã que ei p̃scripta ẽ: mecũ paulis¬
ꝑ actende. Cũ inquit fuerit constitutꝰ qui totiꝰ¬
se popłi fratrẽ religionis cultu & affectu caritã¬
tis ꝓfiteat᷑: ñ multiplicabit sibi equos quoꝵ
num̾ositate sit subditis one rosus. Equos eqͥdẽ
enĩ & parũ. si ꝑipateticoꝵ. pͥncipẽ sequim: legi¬
time quantitatis diminutionẽ in singulis rerũ
generib significant uel excessũ. licebit gͦ canes
multiplicare. uolucres ue rapaces. aut truces
bestias. aut quelibet portenta nat᷑e: ciui equorũ
qui ad militiã necessaru st̃ & usũ totiꝰ uite ex
legitima quantitate p̃finitus est nus: Nam de

Expanded text:
clinet in partem dexteram vel sinistram, ut longo tempore regnet ipse et filius ejus super Israel . Nunquid, quaeso, nulla lege arctatur, quem lex ista constringit? Haec utique divina est, et impune solvi non potest. Singula verba ejus si sapiant in auribus principum, tonitrua sunt. Taceo de electione ejus, vendi formulam, quae ei praescripta est, mecum paulisper attende. Cum, inquit, fuerit constitutus, qui se totius populi fratrem religionis cultu, et affectu charitatis profiteatur, non multiplicabit sibi equos, quorum numerositate sit subditis onerosus. Equos quidem enim et parum, si Peripateticorum principem sequimur, legitimae quantitatis diminutionem in singulis rerum generibus significant, vel excessum. Licebit ne ergo canes multiplicare, volucresve rapaces, aut truces bestias, aut quaelibet portenta naturae, cui equorum qui ad malitiam necessarii sunt, et usum totius vitae, ex legitima quantitate praefinitus est numerus? Nam de
Abbreviated transcription (Latin):
q dño pͥniceps. dũ conseruis suis subditis scilicet
fideliter seruit. d & dñm deũ eẽ agnoscat: cui
ñ plus timoris ex maiestate quã amoris ex pie¬
tate exhibendũ est. Pat̾ & enĩ est: & cui iuilla
creatura ipsiꝰ faciente merito. negare potest di¬
lectionis affectũ. di ego iuqͥt dñs sũ: ubi timor
m̃s. Si pat̾ sũ: ubi ẽ amor m̃s. Uerba quoq le¬
tis custodienda st̃: qd̾ ex pͥmo timoris gradu qͣ¬
dam qͣi uirtutũ seala felie ꝓcedit ascensu. Duec¬
tio inquit illiꝰ custodia legũ est: quia om̃is sapĩa
qui continens est iusticie app̃hendet eam: & obui
abit illi quasi mat̾ honorificata. S que u̾ba dili¬
gentia tanta custodiet᷑ Utiq que p̃cepta sunt
in lege ut apud pͥncipẽ iota uel apex legis non
cadat in terrã: qd̾ ñ ille ꝓpriis uel manib subie¬
ctoꝵ excipiat. Sunt autẽ p̃cepta quedam ꝑpe¬
tuam habentia necessitatẽ apud om̃s gentes

Expanded text:
que Domino princeps, dum conservis suis, subditis scilicet sibi, que Domino princeps, dum conservis suis, subditis scilicet sibi, fideliter servit. Sed et Dominum Deum esse agnoscat, cui non plus timoris ex majestate, quam amoris ex pietate exhibendum est. Pater etenim est, et cui nulla creatura, ipsius faciente merito, negare potest dilectionis affectum. Si ergo, inquit, dominus sum, ubi est timor meus; si pater sum, ubi est amor meus? Verba quoque legis custodienda sunt, quod ex primo timoris gradu, quadam quasi virtutum scala, felici procedit ascensu. Dilectio, inquit, illius, custodia legum est , quia omnis sapientia qui tabit illi quasi mater honorifica. Sed quae verba, diligentia tanta custodiet? Utique quae praecepta sunt in lege, ut apud principem iota vel apex legis non cadet in terram, quod non ille propriis, vel manibus subjectorum excipiat. Sunt autem praecepta quaedam, perpetuam habentia necessitatem, apud omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
equitur. Ut diseat timere dñm deũ
suũ: & custodire uerba eiꝰ que in lege
p̃cepta suit. Causam legitime obserua¬
tionis lex ipsa subiungit. Ut discat inquit. Diligẽs
namq lector legis discipulus ẽ: non magister.
Iec ad sensũ suũ captiuatã retorquet legem:
sed menti eiꝰ & integritati sensis suos accõmodat.
Sed discipulus iste qͥd discit: Utiq timere do¬
iiũ deũ suũ. Recte quidẽ: eo qd̾ sapientia pa¬
rit & firmat pͥncipatũ. At qui iitiũ sapientie
timor dñi. Qui gͥ timoris non mitiat᷑ gradu:
frustra ad legitimi p̾ͥncipatus ctilinen aspirat.
Legitimi in quam. Quia de quibꝰ dãdũ alleuan¬
tur. deiectis & miseriꝰ deiciendis scriptũ ẽ. isti
regnauert᷑. & ñ ex me: pͥncipes extiterunt. &
ego ignoraui. Et alibi. Tenetites legẽ: nescierunt
sapientiã. Timeat gͦ pͥnceps dñm: & se ꝓmpta
humilitate mentis. & pia exhibitione oꝑis. ser¬
uũ ꝓfiteatutꝰ. Dñs & enĩ serui dñs ẽ. Seruit ita¬

Expanded text:
equitur ut discat timere Dominum Deum suum, et custodire verba ejus quae in lege praecepta sunt. Causam legitimae observationis, lex ipsa subjungit: Ut discat, inquit. Diligens namque lector, legis discipulus est, non magister: nec ad sensum suum captivatam retorquet legem, sed menti ejus et integritati sensus suos accommodat. Sed discipulus iste quid discit? Utique timere Dominum Deum suum. Recte quidem, eo quod sapientia parit, et firmat principatum. Atqui initium sapientiae timor Domini . Qui ergo timoris non initiatur gradu, frustra ad legitimi principatus culmen aspirat. Legitimi, inquam, quia de quibusdam dum allevantur, dejectis et miserius dejiciendis scriptum est: Isti regnaverunt, et non ex me; principes exstiterunt, et ego ignoravi , et alibi: Tenentes legem nescierunt sapientiam . Timeat ergo princeps Dominum, et se prompta humilitate mentis, et pia exhibitione operis, servum profiteatur. Dominus etenim servi dominus est. Servit ita
Abbreviated transcription (Latin):
eũ constitues quẽ dñs ds̃ tuuis elegerit de nuumero
fr̃m tuorũ. Non poteris alteriꝰ gentis hominem
regẽ facere: qui non sit fr̃ tuus. Cũq fuerit consti¬
tutus: ñ muttiplicabit sibi equos: nec reducet
popłmi in egyptũ equitatus nu̾o subleuatꝰ: p̃ser¬
tim cũ dñs p̃ceꝑit uobis. ut nequaquã amplius
ꝑeandem uiam reu̾tamini. Non habebit tixores
pli̾mas que afficiant animã eiꝰ. neq argenti &
auri ĩmensa pondera. Postquã autẽ sẽderit in
solio regni sui. describet sibi deuterononiũ legis
hiuiꝰ in uolumine. accipiens exemplar a sac̾dotili

Expanded text:
eum constitues quem Dominus Deus tuus elegerit de numero eum constitues quem Dominus Deus tuus elegerit de numero fratrum tuorum. Non poteris alterius gentis hominem regem facere, qui non sit frater tuus. Cumque fuerit constitutus, non multiplicabit sibi equos, nec reducet populum in Aegyptum, equitatus numero sublevatus: praesertim cum Dominus praeceperit vobis, ut nequaquam amplius per eamdem viam revertamini. Non habebit uxores plurimas quae afficiant animum ejus, neque argenti et auri immensa pondera. Postquam autem sederit in solio regni sui, describet sibi Deuteronomium legis hujus in volumine, accipi
Abbreviated transcription (Latin):
ite huc: s uenite. Nicebat .n: quia participatus
cũ duce labor: uidet᷑ militib minor. Preterea
uoluptas corporis eodẽ auctore uitanda ẽ. Aie¬
bat enĩ. in bello corpora honunũ gladus. in pa¬
ce: uoluptatib uulnerari. Senserat enĩ genti¬
um triumphator uoluptatẽ nullomͦ tã facile
suꝑari quam fuga: eo qd̾ ipsũ qui gentes do¬
muerat. uen̾is nexib innodauit mulier im
gentiũ exempla decurro que tamen
płima st̃. cũ rectiꝰ quisq possit ad faci¬
enda legib quã exemplis urgeri: At ne ipsũ
pͥncipẽ usq quaq solutũ legib opineris: audi
quã legẽ imponat pͥncipib rex magnus suꝑ
omnẽ tertã terribilis & qui aufert spiritũ
pͥncipũ. ¶ Cũ inquit ingressus fueris t̾rã
quã dñs d̾s̃ dabit tibi & possederis eam. ha¬
bitauerisq in illa: & dixeris. constituã suꝑ
nie regemi sicut habent om̃s ꝑcircuitũ nationes:

Expanded text:
Ite huc; sed: Venite. Dicebat enim quia participatus Ite huc; sed: Venite. Dicebat enim quia participatus cum duce labor, videtur militibus minor. Praeterea voluptas corporis, eodem auctore, vitanda est. Aiebat enim in bello corpora hominum gladiis, in pace voluptatibus vulnerari. Senserat enim gentium triumphator, voluptatem nullo modo tam facile superari, quam fuga, eo quod ipsum, qui gentes domuerat, Veneris gentium exempla decurro, quae tamen plurima sunt, cum rectius quisque possit ad facienda legibus, quam exemplis urgeri? At ne ipsum principem usquequaque solutum legibus opineris, audi quam legem imponat principibus Rex magnus super omnem terram terribilis, et qui aufert spiritum principum: Cum, inquit, ingressus fueris terram quam Dominus Deus dabit tibi, et possederis eam, habitaverisque in illa, et dixeris: Constituam super me regem sicut habent omnes per circuitum nationes,
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatis soliũ u̾bũ fidei & linguã p̃dicatiois¬
euexit: & ne uirtus euangelii sub carnis infir¬
mitate uilesc̾et ascandalo iudeoꝵ gentiumq
stulticia. oꝑa crucifixi. que etiã fame testimo¬
nio roborabant᷑ exposuit. cũ ap̃ om̃s constaret.
qd̾ ea ñ posset facere nisi ds̃. S quia multa in
ut᷑mq partẽ crebro fama mentit᷑: ipsã iuuabat
famã qd̃ discipłi illiꝰ maiora faciebant. dũ ad
umbrã discipuli a quacũq infirmitade sana¬
bantur egroti. Quid multa : Astucias aristotił.
crisippi acumina omniũq philosophorũ tendi¬
culas resurgens mortuus confutabat. Decios du¬
ces romanoꝵ se ꝓsuis exercitib deuouisse per.¬
celebre ẽ. Iuliꝰ quoq cesar dux inquit qui non
laborat ut militib carus sit. militẽ nescit ar¬
mare. Hescit humanitatẽ ducis. in exercitu
adu̾sus hostes eẽ. Idem. nunquã dixit militib

Expanded text:
majestatis solium, verbum fidei, et linguam praedicatmajestatis solium, verbum fidei, et linguam praedicatinfirmitate vilesceret, a scandalo Judaeorum, gentiumque stultitia, opera Crucifixi, quae etiam famae testimonio roborabantur, exposuit; cum apud omnes constaret, quod ea non posset facere, nisi Deus. Sed quia multa in utramque partem crebro fama mentitur, ipsam juvabat famam, quod, discipuli ejus majora faciebant, dum ad umbram discipuli, a quacunque infirmitate sanabantur aegroti. Quid multa? Astutias Aristotelis, Chrysippi acumina, omniumque philosophorum tendiculas resurgens mortuus confutabat. Decios duces Romanorum, se pro suis exercitibus devovisse percelebre est. Julius quoque Caesar: « Dux, inquit, qui non laborat ut militibus charus sit, militem nescit amare. » Nescit humanitatem ducis in exercitu adversus hostes esse. Idem nunquam dixit militibus:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ cretam. ibi ꝑpetuũ exiliũ egit. abiciq
moriens ossa sua in mare uissit. ne relatis lac¬
demotẽ solutos se religione iurisiurandi il
dissoluendis legib arbitrarentur. His qͥdem
exemplis eo libentius utor: quod apostolũ paulũ
eisem usũ dũ atheniensib p̃dicaret: inuenio.
crucis: liberationẽ multoꝵ exemplo gentiliũ
ꝓuenisse doceret. S & ista ꝑsuasit fieri ñ solere.
nisi insanguine iustoꝵ. i&e eoꝵ qui populi gere¬
rent magistratũ. Porro ad liberationẽ omnium
ueniri. nisi ille cui in hereditatẽ date st̃ gentes.
& p̃finita ẽ omĩs t̾ra possessio eiꝰ. Hunc autem
aliũ eẽ ñ posse quã filiũ om̃ipotentis dei asse¬
ruit: cũ pret̾ deũ gentes & t̾ras om̃s nemo sub¬
egerit. Dũ gͦ sic crucis ignominiã p̃dicaret. ut
gentiũ paulatĩ euacuaret᷑ stulticia: sensim ad
dei uerbũ deiq sapientiã & ipsũ etiã diuine

Expanded text:
autem Cretam, ibi perpetuum exsilium egit, abjicique autem Cretam, ibi perpetuum exsilium egit, abjicique moriens ossa sua in mare jussit, ne relatis Lacedaemonem solutos se religione jurisjurandi in dissolvendis legibus arbitrarentur. His quidem exemplis eo libentius utor, quod apostolum Paulum eisdem usum dum Atheniensibus praedicaret, invenio. crucis, liberationem multorum, exemplo gentilium provenisse, doceret. Sed et ista persuasit fieri non solere nisi in sanguine justorum, et eorum qui populi gererent magistratum. Porro ad liberationem omnium,veniri, nisi ille cui in haereditatem datae sunt gentes, et praefinita est omnis terra possessio ejus. Hunc autem alium esse non posse, quam filium omnipotentis Dei asseruit, cum praeter Deum gentes, et terras omnes, nemo subegerit. Dum ergo sic crucis ignominiam praedicaret, ut gentium paulatim evacuaretur stultitia, sensim ad Dei verbum, Deique sapientiam, et ipsum etiam divinae
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃ceptis hostiũ cognitis. mutato regis habto
sarmenta collogerens: castra hostiũ ingredit᷑.
Ibi turba obsistentiũ amilite quẽ falce ꝑcusse¬
rat: interficit᷑. Cognito regis corpore dorenses
sine p̃lio discedunt. Atq ita athenienses ur¬
tute ducis ꝓsalute patͥe morti se offerentis.
bello liberantur. ¶Item ligurgus in regno
suo decͤta ostituens: popłm in obsequia pͥnci¬
pũ. pͥncipes ad iusticiã imꝑioꝵ firmauit. Au¬
ri argentiq usũ & omniũ scelerũ materiam
sustulit. Se natui custodiã legũ: popło sub leget¬
di senatũ potestatẽ dedit. Statuit iuirginiẽ sine b¬
te nubere: ut eligerentur uxores non pectia.
Maximũ honorẽ ꝓgradu etatis senũ ẽẽ uoll¬
it: nec sane usquã t̾re locũ honoratiorẽ sene¬
ctus habet. Deinde uͭ et̾nitatẽ siuis legib darec
uire uirando obligat cuutatẽ. nichil eos de eiꝰ
legib mutaturos ante ꝗͣ reu̾teretur. Pficiscit

Expanded text:
et praeceptis hostium cognitis, mutato regis habitu, et praeceptis hostium cognitis, mutato regis habitu, sarmenta collo gerens, in castra hostium ingreditur. In turba obsistentium, a milite quem falce percusserat, interficitur. Cognito regis corpore, Dorenses sine praelio discedunt. Atque ita Athenienses virtute ducis, pro salute patriae morti se offerentis, bello liberantur. Item Lycurgus in regno suo decreta constituens, populum in obsequia principum, principes ad justitiam impiorum firmavit: auri argentique usum, et omnium scelerum materiam sustulit: senatui custodiam legum, populo sublegendi senatum potestatem dedit. Statuit virginem sine dote nubere, ut uxores eligerentur, non pecunia. Maximum honorem pro gradu aetatis senum esse voluit; nec sane usquam terrae locum honoratiorem senectus habet. Deinde ut aeternitatem suis legibus daret, jurejurando obligat civitatem, nihil eos de ejus legibus mutaturos, antequam reverteretur. Proficiscitur
Abbreviated transcription (Latin):
uota: & cũ alt̾utrius culminis apicẽ quisq con¬
scenderit: obluusci debet affectũ carnis: & ĩ
solũ agere qd̾ subiectoꝵ. salus exposcit. du¬
iectis itaq pater sit & maritꝰ: aut si cen̾iorẽ
nou̾it affectionẽ. utatur ea: amari magis stu¬
deat quã timeri: & se talem illis exibeat: uͭ u
eiꝰ exdeuotione p̃ferant sue. & in columitat
illius quandã publicã reputent uitam. Sei
tunc omĩa recte ꝓcedent: & paucoꝵ stipatus
obsequio: p̃talebit. si opus est adu̾sus innur¬
tabiles. Fortis & enĩ est ut mors dilectio: & cu¬
neus quẽ funeuliamoris constringunt non
facile rũpit᷑. ¶ Dorensef cũ atheniensib pug¬
naturi. de euentu p̃lu oracula consulutrum.
Respõsũ ẽ suꝑiores fore. ni regẽ atheniensiũ
occidissent. Cum uentũ esset in bellũ: militił
ante om̃ia regis custodia p̃cipitur. Athenien¬
sib eo tp̃t rex codrus erat. Qͥui responso dei

Expanded text:
vota; et cum alterutrius culminis apicem quisque convota; et cum alterutrius culminis apicem quisque conscenderit, oblivisci debet affectum carnis, et id solum agere, quod subjectorum salus exposcit. Subjectis itaque pater sit et maritus, aut si teneriorem noverit affectionem, utatur ea: amari magis studeat, quam timeri, et se talem illis exhibeat, ut vitam ejus ex devotione praeferant suae, et incolumitatem illius, quamdam publicam reputent vitam; et ei tunc omnia recte procedent, et paucorum stipatus obsequio, praevalebit, si opus est, adversus innumerabiles. Fortis etenim est ut mors dilectio ; et cuneus, quem funiculi amoris constringunt, non facile rumpitur. Dorenses cum Atheniensibus pugnaturi de eventu praelii oracula consuluerunt. Responsum est superiores fore, nisi regem Atheniensium occidissent. Cum ventum esset in bellum, militibus ante omnia regis custodia praecipitur. Atheniensibus eo tempore rex Codrus erat. Qui responso dei,
Abbreviated transcription (Latin):
datur. & se ñ sibi suã uitã s alus debere cog¬
noscit. & eam illis ordinata caritate distribuit.
Totũ gͦ se deo debet. plurimũ sue patrie. mui¬
tũ parentib & ꝓpinquis. extraneis minimũ.
non nichil tñ. Sapientib gͦ & insipientibus
debitor ẽ. pusillis & maiorib. Que quidẽ in¬
spectio cõis ẽ omniũ p̃latoꝵ. & eoꝵ qͥ sp̃ualiuĩ
curam gegunt. & qui secularẽ iuris dictionẽ
exercent. Unde & melchisedech quẽ primun
scriptura regem introducit & sacerdotẽ ut
ad presens misteriũ taceatur. quo prefigura
xp̃m qui in celis sine matre & in terris sine
patre natus est: ille in quã nec patrẽ nec ma¬
trẽ legitur habuisse: ñ qd̾ utroq caruerit:
squia regnũ & sacerdotiũ de ratione non
pariunt caro & sanguis. cũ in alterutro cre¬
ando parentũ respectus citra uirtutũ merita
p̃uale̾ non debeat:: s salubria subiectoꝵ. fidelus

Expanded text:
datur, et se non sibi suam vitam, sed aliis debere cogdatur, et se non sibi suam vitam, sed aliis debere cognoscit, et eam illis ordinata charitate distribuit. Totum ergo se Deo debet, plurimum suae patriae, multum parentibus, propinquis, extraneis minimum, nonnihil tamen. Sapientibus ergo et insipientibus debitor est, pusillis et majoribus. Quae quidem inspecuram gerunt, et qui saecularem jurisdictionem exercent. Unde et Melchisedech, quem primum Scriptura regem introducit et sacerdotem, ut ad praesens mysterium taceatur, quo praefigurat Christum, qui in coelis sine matre, et in terris sine patre natus est: ille, inquam, nec patrem nec matrem legitur habuisse, non quod utroque caruerit, sed quia regnum et sacerdotium de ratione non pariunt caro et sanguis, cum in alterutro creando parentum respectus citra virtutum merita praevalere non debeat, sed salubria subjectorum fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
mediolanensi a regaliũ usu. & insignib impe¬
rii suspensus ẽ: & indictam sibi penitentiam
homicidii patient̾ & sollemnit̾ egit. ꝑfecto uit
doctoris gentiũ testimonio utar. maior ẽ quui
benedicit. quã qui benedicit᷑: & penes quẽ
ẽ conferende dignitatis auctoritas. eum cui¬
Sui dignitas ipsa confert᷑. honoris priuelegio¬
U antecedit. Porro de ratione uiris eiꝰ ẽ nolle
Ceuiꝰ ẽ uelle. & eiꝰ ẽ auferre : qui de iure confer¬
re pͣ. Nonne samuel in saulẽ ex causa in o-¬
bedientie depositionis sententiam tulit. &¬
ei in regni apicẽ humilẽ filiũ ysai subroga¬
uit: Si uero constitutꝰ pͥnceps susceptũ mini¬
steriũ fidelit̾ gesserit. tantus honor ei exhi¬
bendus ẽ. & reuerentia tanta: quantũ capt̃
om̃ib mẽbris corporeis antecellit. Gerit aut̃
fideliter ministeriũ cũ sue conditionis memor
uniu̾sitatis subiectoꝵ se ꝑsonã gerere recor¬

Expanded text:
Mediolanensi a regalium usu et insignibus impeMediolanensi a regalium usu et insignibus imperii suspensus est, et indictam sibi poenitentiam homicidii patienter et solemniter egit. Profecto ut Doctoris gentium testimonio utar, major est qui benedicit, quam qui benedicitur, et penes quem est conferendae dignitatis auctoritas, eum cui dignitas ipsa confertur, honoris privilegio antecedit. Porro de ratione juris, ejus est nolle, cujus est velle, et ejus est auferre, qui de jure conferre potest. Nonne Samuel in Saulem ex causa inobedientiae depositionis sententiam tulit, et ei in regni apicem humilem filium Isai subrogavit? Si vero constitutus princeps susceptum ministerium fideliter gesserit, tantus ei honor exhibendus est, et reverentia tanta, quantum caput omnibus membris corporis antecellit. Gerit autem ministerium fideliter, cum suae conditionis memor, universitatis subjectorum se personam gerere recor
Abbreviated transcription (Latin):
bellos inscriptionũ quos ad inuicẽ conceptos
sacerdotũ crimina continentes imꝑatori por¬
rexerant: suscepit quidẽ. clausosq reposuit
in sinu suo. Cũ autẽ eosdẽ ad caritatẽ & con¬
cordiã reuocasset: dixit sibi tanquã hominui
& qui iudicio subiacet sacerdotũ illicitũ esse.
deoꝵ examinare causas. qui ñ possutit nisi a
solo deo iudicari. librosq quos receꝑat. nonĩ¬
spectos dedit incendio: patrũ ueritus cͥmina
ues conuicia publicare. & cham reꝓbi filu
maledictionẽ incurrere. qui patris uerenda
t̃ texit. Unde & inscriptis nicholai romani
pontificis idẽ dixisse narrat᷑. Uere si ꝓpriis
oculis uidissem sacerdotẽ dei. aut aliquẽ eoꝵ
qui monacho habitu circũ amicti st̃ peccͤatẽ:
clamidẽ ineã explicarẽ. & cooꝑirẽ eũ ne abali¬
quo uideret᷑. S & theodosius magnꝰ imperator
obmeritã noxã ñ tat̃ eotenꝰ grauẽ: a sac̾dote

Expanded text:
bellos inscriptionum, quos ad invicem conceptos, bellos inscriptionum, quos ad invicem conceptos, sacerdotum crimina continentes, imperatori porrexerant, suscepit quidem, clausosque reposuit in sinu suo. Cum autem eosdem ad charitatem et concordiam revocasset, dixit sibi tanquam homini, et qui judicio subjaceret sacerdotum, illicitum esse deorum examinare causas, qui non possunt nisi a solo Deo judicari. Libellosque quos acceperat non inspectos, dedit incendio, patrum veritus crimina vel convitia publicare, et Cham reprobi filii maledictionem incurrere, qui patris verenda non texit. Unde et in scriptis Nicolai Romani pontificis idem dixisse narratur: « Vere si propriis oculis vidissem sacerdotem Dei, aut aliquem eorum qui monachico habitu circumamicti sunt, peccantem, chlamidem meam explicarem, et cooperirem eum, ne ab aliquo videretur. » Sed et Theodosius magnus imperator, ob meritam noxam, non tamen eotenus gravem, a sacerdote
Abbreviated transcription (Latin):
unc g̾ gladiũ de manu eccłie u
accipit pͥnceps: cũ ipsa tam̃ gladiũ
sanguinis omnino ñ habeat᷑. habet
tam̃ & istũ. s eo utit᷑ ꝑpͥncipis manũ. cui coher¬
cendoꝵ. corꝑm contulit pocestatẽ: sp̃ualiũ sͥ
inpontificib auctoritate reseruata. Est ergo
pͥnceps sacerdotii quidẽ minister: & qui sacroꝵ
officioꝵ illam partẽ exerceret. que sacerdotu
manib uidentur indigna. Sacrarũ namq
legũ om̃e officiũ religiosũ & piũ ẽ. illud tam̃
inferius qd̾ in pemia eriminũ exercet᷑. & qͣndã
carnificiĩ representare iuidetur imaginem
Unde ce constantinus romanoꝵ fidelissimus
imꝑator cũ sacerdotũ conciliũ niceã conuocas¬
set: nec primũ locũ cenere ausus est. nec se p̃s¬
bit̾oꝵ inmiscere consessibus. s sedẽ nouissimã
occupauit. Sententias uͦ quas ab eis approbatas
audiuit. ita ueneratꝰ est: ac si eas de diine
maiestatis sensisset emanasse iudicio. d & li¬

Expanded text:
unc ergo gladium de manu Ecclesiae accipit princeps, cum ipsa tamen gladium sanguinis omnino non habeat. Habet tamen et istum, sed eo utitur per principis manum, cui coercendorum corporum contulit potestatem, spiritualium sibi in pontificibus auctoritate reservata. Est ergo princeps sacerdotii quidem minister, et qui sacrorum officiorum illam partem exercet, quae sacerdotii manibus videtur indigna. Sacrarum namque legum omne officium religiosum et pium est, illud tamen inferius, quod in poenis criminum exercetur, et quamdam carnificii repraesentare videtur imaginem. Unde et Constantinus Romanorum fidelissimus imperator, cum sacerdotum concilium Nicaeam convocasset, nec primum locum tenere ausus est, nec se presbyterorum immiscere consessibus, sed sedem novissimam occupavit. Sententias vero quas ab eis approbatas audivit, ita veneratus est, ac si eas de divinae majestatis sensisset emanasse judicio. Sed et li
Abbreviated transcription (Latin):
esse: ei p̃sertim. qui de malo ire sepiꝰ dissertaue¬
rat. sibrũq pulcherrimũ sccipserat de pati¬
entia. Adiciebat esse ꝓbrosũ. qd̃ doctrinã suã
morib impugnabat. eo qd̾ amentis integritate
ꝓlapsus. effusus. & ꝓuolutꝰ in iram plurimis
plagis mulctaret innoxiũ. Adhec plutareus:
Lente quidẽ & lenit̾. & sũmacũ grauitate.
Nunquid qd̾ uapulas tibi irasci uideor: Est¬
ne ira mea si a me debitũ recipis: Ex uultu¬
ne meo an ex uoce. an ex colore an etiã exu̾bis
ira me corruptũ intelligis. aut correptum:
Michi quidem neq oculi opin.or truces st̃.
neq os turbitũ: neq ĩmanit̾ clamo. neq in
spumã ruborẽq feruesco: neq pudenda dico
aut penitenda. neq om̃ino trepido ira aut ge¬
stio. Hec om̃ia quippe si nescis signa irarum eẽ
solent. Et simul ad eũ qui cedebat conuersus:
interim inqͥt dũ ego atq hic disputamus. tu

Expanded text:
esse, ei praesertim, qui de malo irae saepius dissertaveesse, ei praesertim, qui de malo irae saepius dissertaverat, librumque pulcherrimum scripserat de patientia. Adjiciebat esse probrosum, quod doctrinam suam moribus impugnabat, eo quod a mentis integritate prolapsus, effusus et provolutus in iram, pluribus plagis mulctaret innoxium. Ad haec Plutarchus, lente quidem et leniter, sed summa cum gravitate: « Nunquid quod vapulas tibi irasci videor? Estne ira mea si a me debitum recipis? Ex vultune meo, an ex voce, an ex colore, an etiam ex verbis, ira me corruptum intelligis aut correptum? Mihi quidem neque oculi opinor truces sunt, neque os turbidum, neque inaniter clamo, neque in spumam ruboremque fervesco, neque pudenda dico aut poenitenda, neque omnino trepido ira aut gestio. Haec omnia quippe, si nescis, signa irarum esse solent. » Et simul ad eum qui caedebat conversus: « Interim, inquit, dum ego atque hic disputamus, tu
Abbreviated transcription (Latin):
tranquilla moderatione cõpescit. ¶ De magi¬
stratuũ moderatione librũ fert᷑ scripsisse plu¬
tarcus qui in scribit᷑ archigramaton.e. magist᷑¬
tũ sue urbis ad patientiã &e usticit cultum
u̾bis instituisse dr̃ & exemplis. Hic autẽ ser¬
uũ habebat hominẽ nequã & contumacem:
sea liberalib disciplinis eruditũ egregie &
exercitatum satis in disputationib pħicis.
Contigit ut ob nescio quam noxam ei tunicã
detrah cediq iuberet plutarcus. Loro ceꝑant
u̾betari diriuscłe̾. cũ tamen inficiaret᷑ culpã.
dicens se nichil egisse mali. nicħ sceleris admisi¬
sse. & ob loquebatur se muttis demeruisse obse¬
quiis. ut uapularet. Postremo cũ ñ ꝓficeret:
uociferari cepit:. & inter uapulandũ iam non
querimonias &e gemitus. eiulatusq sed u̾ba se¬
ria & obiurgatoria iaculabat᷑. Nec ita se hab̾e
plutarcũ ut philosophũ deceret. irasci turpe

Expanded text:
tranquilla mentis moderatione compescit. De magitranquilla mentis moderatione compescit. De magistratuum moderatione librum fertur scripsisse Plutarchus, qui inscribitur Archigrammaton, et magistratum suae urbis, ad patientiam et justitiae cultum, verbis instituisse dicitur et exemplis. Hic autem servum habebat, hominem nequam et contumacem, et liberalibus disciplinis eruditum egregie, et exercitatum satis in disputationibus philosophicis. Contigit ut ob nescio quam noxam, ei tunicam detrahi, caedique juberet Plutarchus. Loro coeperat verberari duriuscule, cum tamen inficiaretur culpam, dicens se nihil egisse mali, nihil sceleris admisisse, et obloquebatur se multis demeruisse obsequiis ut vapularet. Postremo cum non proficeret, vociferari coepit, et inter vapulandum jam non querimonias et gemitus ejulatusque, sed verba seria et objurgatoria jaculabatur. Nec ita se habere Plutarchum, ut philosophum deceret: irasci turpe
Abbreviated transcription (Latin):
in se ꝓuocat risũ. contemptũ & odĩ. Mise¬
ricordia inquit e u̾itas ñte deserant. circun¬
da eas guttutri tuo. & scribe eas in tabulis cordis
tui: & inuenies gr̃am &e disepplinã bonã corã
deo & hominib. Grã nanq debet᷑ miscđie. iusti
cie disciplina. Utiq gr̃a & amor subiectoꝵ quã
diuina ꝑlucit grã optimũ instrumentũ est
omniũ gerendoꝵ. s & amor sine disciplina ñ
ꝓficit. quia cessante iusticie stimulo populus
se in illicita resoluit. Meditat᷑ gͦ iugit̾ sapien¬
tiam: ce de ea sic iusticiã oꝑat᷑. qd̾ lex clemen¬
tie semꝑ est in lingua eiꝰ. Et sic clementiam
temꝑat uigore iusticie: qd̾ lingua eiꝰ iudiciũ
loquit᷑. Officio nanq eiꝰ iusticia in iudiciũ utit᷑.
ea quidẽ necessitate ut uacare ñ liceat. qͥn seip¬
sũ sibi collato destituat honore. Honor & enim
regis iudiciũ diligit: & delinquentiũ culpas

Expanded text:
in se provocet risum, contemptum et odium. Misein se provocet risum, contemptum et odium. Misericordia, inquit, et veritas non te deserant circumda eas gutturi tuo, et scribe eas in tabulis cordis tui, et invenies gratiam, et disciplinam bonam coram Deo et hominibus . Gratia namque debetur miseriUtique gratia et amor subjectorum, quam divina producit gratia, optimum instrumentum est omnium gerendorum. Sed et amor sine disciplina non proficit, quia cessante justitiae stimulo, populus se in illicita resolvit. Meditatur ergo jugiter sapientiam, et de ea sic justitiam operatur, quod lex clementiae semper est in lingua ejus: et sic clementiam temperat rigor justitiae, quod lingua ejus judicium loquitur. Officio namque ejus justitia in judicium vertitur, ea quidem necessitate, ut vacare non liceat, quin se ipsum sibi collato destituat honore. Honor etenim regis judicium diligit, et delinquentium culpas
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipẽ moderari. nc̃ rigore iusticie. nẽ remissi¬
one clementie. ut sulditos faciat quasi unani¬
ines ẽẽ in domo: & quasi discordantiũ in mini¬
sterio pacis & caritatis oꝑib unã faciat ꝑfectã
& maxinã armoniam. Hoc autẽ certũ ẽ. quia
tuciꝰ est cordas remitti intensĩ: quã ꝓtendi. Re¬
missarũ nanq intensio artificis ꝑicia conuales¬
cit. & debitam somi reddit gr̃am. s que semei
rupta ẽ: nullo artificis reparat᷑. Sfecto si sonꝰ
exigit᷑ quẽ ñ habent. frustra tendunt᷑ . &. sepe
citius uenit᷑ ad nuilũ. quã ad eũ qui nimis
exigitur. Ait ethicus. Est piger ad penas pͥn¬
ceps ad p̃mia uelox. Quiq dolet quotiens cogit᷑
esse ferox. Alterũ nanq iusticie alt̾m pietatis
ẽ. que a deo pͥncipi necessarie st̃. ut quisqͥs sine
illis ũ mͦ pͥncipatũ. s quẽlibet magistratum
uendicat: frustra se ipsũ irtideat. ħ & aliorũ

Expanded text:
principem moderari, nunc rigore justitiae, nunc remissiprincipem moderari, nunc rigore justitiae, nunc remissione clementiae, ut subditos faciat quasi unanimes esse in domo, et quasi discordantium in ministerio pacis et charitatis operibus, unam faciat perfectam et maximam harmoniam? Hoc autem certum est, quia tutius est chordas remitti intensius, quam protendi. Remissarum namque intensio, artificis peritia convalescit, et debitam soni reddit gratiam; sed quae semel rupta est, nullo artificio reparatur. Profecto si sonus exigitur, quem non habent, frustra tenduntur, et saepe citius venitur ad nullum, quam ad eum, qui nimis exigitur. Ait ethnicus: Est piger ad poenas princeps, ad praemia velox, Quique dolet, quoties cogitur esse ferox. Alterum namque justitiae, alterum pietatis est, quae adeo principi necessariae sunt, ut quisquis sine illis, non modo principatum, sed quemlibet magistratum vindicet, frustra se ipsum irrideat, sed et aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
mendo iusticiam hominis qui xp̃m ignorabat:
sed culpam ip̃iꝰ extenuo qui alioꝵ excedebat.
impulsu. & ad beneficiũ miserendũqr. ꝓpͥe
pietatis agebatur instinctu: natura ciemẽs
in om̃s. austerus in paucos quib parcere ne¬
fas eẽt. adeo ut totiꝰ imꝑũ sui curriculo unus
dampnat᷑ st senatoꝵ nobliũ ue urbis. licet
inueniantur płimi in ipsũ grauit̾ deliquisse.
Hic autẽ a senatu dampnatus est: ignorante tra¬
iano. Dicebat enĩ insanũ esse. qui oculos si ha¬
beat lippientes: eos malit effodere quã curare.
Ai ebat e ungues si acriores fuerint resecandos
esse. ñ auellendos. Si enĩ cytharedus aluq fidi¬
cines: multa diligentia ꝓcurant. quomͦ oberran¬
tis corde compescant uiciũ. & eãdẽ alus unani¬
mẽ reddant. faciantq dulcissimam dissidentiũ
consonantiã. cordis non ruptis sed tensis ꝓportio¬
ualit̾ uel remissis: quanta sollicitudine oportet

Expanded text:
mendo justitiam hominis, qui Christum ignorabat, mendo justitiam hominis, qui Christum ignorabat, sed culpam ipsius extenuo, qui aliorum excedebat impulsu, et ad beneficium miserendumque propriae pietatis agebatur instinctu, natura clemens in omnes, austerus in paucos, quibus parcere nefas esset; adeo ut, totius imperii sui curriculo, unus damnatus sit senatorum nobiliumve urbis, licet inveniantur plurimi in ipsum graviter deliquisse. Hic autem a senatu damnatus est, ignorante Trajano. Dicebat enim insanum esse eum, qui oculos si habeat lippientes, eos malit effodere, quam curare. Aiebat etiam, ungues si acriores fuerint, resecandos esse, non avellendos. Si enim citharoedus, aliique fidicines, multa diligentia procurant, quomodo oberrantis chordae compescant vitium, et eamdem aliis unanimem reddant, faciantque dulcissimam dissidentium consonantiam, chordis non ruptis, sed tensis proportionaliter, vel remissis: quanta sollicitudine oportet
Abbreviated transcription (Latin):
tiosa.A morẽ fidelissimũ &e constantissimũ etiã
aduriorib extorquent beneficia. & quẽ fecete
fouent ce solidant. Et moꝵi dignitati: debetur
reuerentia subditor. ¶ Egregie quidẽ traianꝰ
gentiliũ optimꝰ augustoꝵ. arguentibus eum
amicis qd̾ in om̃s mimiũ & ultra quã imꝑatorẽ
deceat cõmunis eẽt: respondit se talẽ uelle ipe¬
ratorẽ eẽ pruiatis. quales imꝑatores sibi eẽ p̾uatꝰ
optasset. Unde & relatu plinũ sedi ammonitus.
qui tẽ inter ceteros iudices ꝑsecutor eccłie desti¬
natus erat: a nece martyrũ ꝑsecutionis gladi¬
um reuocans edictũ temꝑauit. Et forte cum
fidelib egisset mitiꝰ. nisi decessoꝵ suoꝵ legibus
et exemplis. & prudentũ ut putabat᷑ consilio
& auctoritate iudicũ ad delendam sectã homi¬
nũ opinione publica suꝑsticiosã &e u̾e religio¬
nis inimicã inuitaret᷑. Nec tam̃ usquequaq cõ¬

Expanded text:
tiosa. Amorem fidelissimum et constantissimum, etiam tiosa. Amorem fidelissimum et constantissimum, etiam a durioribus extorquent beneficia, et quem fecere, fovent et solidant. Et morum dignitati debetur reverentia subditorum. Egregie quidem Trajanus, gentilium optimus Augustorum, arguentibus eum amicis, quod in omnes nimium, et ultra quam imperatorem deceat, communis esset, respondit: « Se talem velle imperatorem esse privatis, quales imperatores sibi esse, privatus optasset. » Unde ex relatu Plinii Secundi admonitus, qui tunc inter caeteros judices persecutor Ecclesiae destinatus erat, a nece martyrum persecutionis gladium revocans, edictum temperavit. Et forte cum fidelibus egisset mitius, nisi decessorum suorum legibus et exemplis, et prudentum, ut putabatur, consilio, et auctoritate judicum, ad delendam sectam hominum, opinione publica superstitiosam, et verae religionis inimicam, invitaretur. Nec tamen usquequaque com
Abbreviated transcription (Latin):
Dhilippiis cũ audisset phisciam quendam bonũ
pugnatorẽ alienatũ animo sibi qd̾ tres filias in¬
ops iuix aleret. nec a rege adiuuaret᷑: mouentib
amicis ut eũ caueret᷑: quid inqͥt philippus si ha¬
berẽ partẽ corporis egrã. absciderẽ ne potiꝰ quã
curatem: Deinde familiarit̾ secreto elicitũ phiciã
accepta difficultate necessitatũ domesticarũ pe¬
cunia sufficient̾ instruxit: & meliorẽ fideliorẽq
habuit quã fuerit ante ꝗͣ crederet᷑ offensus. Ut
exũ ait luciꝰ pͥncipẽ senẽ morib eẽ oportet. &¬
qui moderatiora sequat᷑ consilia. & uicẽ gerere
medicoꝵ. qui morbos curant. nẽ exinatione in
obpletis. nõ refectione in uacuis: & dosorẽ sedat.
nc̃ caut̾io. nc̃ fomentis. Pret̾ea sit in u̾bo affa¬
bilis. munificus in beneficiis: & integre aucto¬
ritatis seruet in morib dignitatẽ. Famã nãq
benignitatis conciliat sermo bonꝰ: & lingua gra¬

Expanded text:
Philippus cum audisset Phytiam quemdam bonum Philippus cum audisset Phytiam quemdam bonum pugnatorem, alienatum animo sibi, quod tres filias inops vix aleret, nec a rege adjuvaretur, monentibus amicis, ut eum caveret: « Quid, inquit Philippus, si haberem partem corporis aegram, abscinderemne potius, quam curarem? » Deinde familiariter secreto elicitum Phytiam, accepta difficultate necessitatum domesticarum, pecunia sufficienter instruxit, ac meliorem fidelioremque habuit, quam fuerat antequam crederetur offensus. Ut enim ait Lucius, principem senem moribus esse oportet, et qui moderatiora sequatur consilia, et vicem gerere medicorum, qui morbos curant, nunc ex inanitione in oppletis, nunc refectione in vacuis; et dolorem sedant nunc cauterio, nunc fomentis. Praeterea sit in verbo affabilis, munificus in beneficiis, et integrae auctoritatis, servet in moribus dignitatem. Famam namque benignitatis conciliat sermo bonus, et lingua gra