comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ esse compositũ debemus as¬
serere ⁊ aut̃ quia sensus omni
no nr̃os elabitur: id̃o reuera
minꝰ aliunde cepisse putabit᷑.
Sic & tu non qͥa in semetip̃a
ferunt᷑ ea que uoluenda circon¬
spicis. & qͦd planicies eorũ nul¬
lis mediis interpolatur obsta¬
culis: ob hoc sine pͥncipio uel
fine mundũ haberi decipiaris.
Transit enĩ scema eiꝰ. & celũ
t̾raq preteribit ÷ p̃dicatio autẽ
cunctoꝵ de consuminatione
scłi mandatoꝵ. & de reformati¬
one mundi. secd̃m notanonẽ
magisterii spiritalis. ex his q̃
in p̃sentia breuiter tradita st̃
declarat᷑. In pͥncipio fecit deus
celum &e tͤrã. Omĩa que extẽ¬
pore ceperunt:ne cesse est
tempore t̾minari. Si est mi¬
ciũ temporale: de frne ñ dubi¬
tes. Geometrica ce arichieti¬
ca disciplina. cõmenticie ꝙ scͥp¬
ture. & fabulosa astrologia.
idest occupatissima uanitas.
ad qualem gͥ t̾minũ dcluden¬
da est. cũ hii qui circa memo¬

Expanded text:
non esse compositum debemus asnon esse compositum debemus asserere, aut quia sensus omnino nostros elabitur, ideo revera minus aliunde coepisse putabitur. Sic et tu non quia in semetipsa feruntur ea quae volvenda circumspicis, et quod planities eorum nullis mediis interponatur obstaculis, ob hoc sine principio vel fine mundum haberi decipiaris. Transit enim schema ejus ; et, coelum terraque praeteribit : praedicatio autem cunctorum de consummatione saeculi mandatorum, et de reformatione mundi, secundum notationem magisterii spiritalis, ex his quae in praesentia breviter tradita sunt declaratur. In principio fecit Deus coelum et terram. Omnia quae ex tempore coeperunt, necesse est tempore terminari. Si est initium temporale, de fine non dubites. Geometrica et arithmetica disciplina, commentitiaeque scripturae, et fabulosa astrologia, id est occupatissima vanitas. Ad qualem igitur terminum concludenda est, cum ii qui circa memo
Abbreviated transcription (Latin):
fabricator est. Qd ne humana
cogitatione forsitan discutiens
a uetitatis tramite deiuiates:
p̃uenit instruens nos doctrina:
& animis nr̃is tanqͣm signacu¬
lum cuiꝰdam custodie figens:
uenerabile mox dei nomen inse¬
ruit dicens. In principio fecit
deus. Igitur beata natura. et
opulenta bonitas. dilectissimaq
cunctis rationem habentib.
ac numiũ carissima pulcritũdo:
pͥnceps omnium que sunt: fons
uite. intellectibile nomen. mac¬
cessibilis sapientia: ip̃e fecit in
pͥncipio celum ce t̾ram. Non gͦ
ifacta eẽ. uel iꝓuida que ui¬
dent᷑ opineris o homo: nͣ qͥa
circum te discurrunt ea que
mouent᷑ ra celo: nec qͣd rp̃ius
crituli iniciũ nr̃o sensu cõpre¬
bensibile ñ habetur: idcirto
sine pͥncipio ẽẽ uertibilitm
corporum. natura credenda est.
Neq eñ orbis iste. idest planũ
hoc. totundũq scema quod sub
uuo puncto continetur. quia
nr̃m diffugit intellectũ. nec
unde ceperit. aut quo reciderir
possumus rauenire. obhoc etiã

Expanded text:
fabricator est. Quod ne humana forsitan cogitatione discutiens, a veritatis tramite deviares: praevenit instruens nos doctrinis, et animis nostris, tanquam signaculum cujusdam custodiae figens, venerabile mox Dei nomen inseruit dicens: In principio fecit Deus. Igitur beata natura, et opulenta bonitas, dilectissimaque cunctis rationem habentibus, ac nimium carissima pulchritudo, princeps omnium quae sunt, fons vitae, intelligibile lumen, inaccessibilis sapientia, Ipse fecit in principio coelum et terram. 3. Non ergo infecta esse vel improvida quae videntur opineris, o homo; nec quia circum te discurrunt ea quae moventur in coelo, nec quod ipsius circuli initium, nostro sensui comprehensibile non habetur, idcirco sine principio esse vertibilium corporum natura credenda est. Neque enim orbis iste, id est, planum hoc rotundumque schema, quod sub uno puncto continetur, quia nostrum diffugit intellectum, nec unde coeperit, aut quo reciderit possumus invenire: ob hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tor: dei cõme moratione sens
nr̃os illuminans dixit. In pͥnci¬
pio fecit. Quam bonus cr̃do.
Principiũ pͥmo posuit: ut non
ingenitũ qͥddam mundũ arbi¬
trarentur. Deinde subdidit ql
fecit: ut ostenderet qͥa creature
opiis pars exigua urrtitrs est
adtcoris. Ilam sicus figulus ua¬
lis deformatis. nec ar̾tem porest
amitere. nec uirtutẽ: sic opi¬
fex terum deus. ñ uni facture
sufficientẽ potentiam possidens.
s ifinitate potiꝰ extẽdens: solo
momenito ꝓpͥe uoluntatis mag¬
natudinẽ eoꝵ que cernunt᷑ ex¬
truxit. Qd̃ si ce pͥncipiũ mun¬
dus hadet. & factꝰ est: quere qͥs

Expanded text:
tor, Dei commemoratione sensus tor, Dei commemoratione sensus nostros illuminans, dixit: In principio fecit Deus. Quam bonus ordo principium primo posuit: ut non ingenitum quidam mundum arbitrarentur. Deinde subdidit, quia fecit: ut ostenderet quia creaturae opus, pars exigua virtutis est conditoris. Nam sicut figulus, vasis deformatis, nec artem potest amittere, nec virtutem: sic opifex rerum Deus, non uni facturae sufficientem potentiam possidens, sed infinitate penitus excedens, solo momento propriae voluntatis, magnitudinem eorum quae cernuntur exstruxit. Quod si et principium mundus habet,
Abbreviated transcription (Latin):
ari ignoratione sublapsi. uariis
om̃ia definitionib ocluserunt
ꝓꝑterea multi eorũ ad ꝯfusam
informẽꝙ se materiã redeger̃t:
elementis mundi causas retũ
omnium deputantes.
Alii athoros & indiui¬
dua corpora. & tumores. & mect
dtinere naturam uisibiliũ tra¬
diderunt: mͦ ꝯcurreritib fibile¬
iub illis rotundisq corpusc̃lis.
mͦ recedentib a se. adq distr¬
tis ortus obitus ꝙ ꝑfic̾e: ce in
perseueratiorib corporib cõplet¬
onẽ athomoꝵ locatã. ualiduis
causas eternitatis expͥmere. ue
re telam aranee texunt. qͥ ista
describunt: & qui tã uacua ma¬
nia ꝙ pͥncipia. celo. terre. maris
constribunt. Neq enĩ sciebant
dicere. in pͥncipio fecit deus ce¬
lum & t̾ram: ꝓpterea sine moda¬
mine. & gubernatione. fortumꝙ
casu agi & ferri om̃ia insites
impietatis decepti errore dixett
Qͦd ne nos qͦ pateremur : pti¬
muis statim sue narrationis
elogus. mundificationis exposi¬

Expanded text:
ari ignoratione sublapsi variis ari ignoratione sublapsi variis omnia definitionibus concluserunt. Propterea multi eorum ad confusam informemque se materiam redegerunt, elementis mundi causas omnium rerum deputantes. Alii atomos, et individua corpora, et tumores, et meatus continere naturam visibilium tradiderunt: modo concurrentibus sibi levibus illis rotundisque corpusculis, modo recedentibus a se atque discretis, ortus obitusque perficere, et in perse veratioribus corporibus complexionem atomorum locatam, validius causas aeternita describunt: et qui tam vacua inaniaque principia, coelo, terrae, marique conscribunt. Neque enim sciebant dicere: In principio fecit Deus coelum et terram: propterea sine moderamine, et gubernatione, fortuitoque casu, agi et ferri omnia, insito sibi impietatis decepti errore, dixerunt. Quod ne nos quoque pateremur, primis statim suae narrationis elogiis mundi fabricationis exposi
Abbreviated transcription (Latin):
colloquar ei: in specie ce non ꝑ
figurã. hic itaq qui in potiun¬
dis presentib dei ospectibus
angelis fuerat coequatꝰ: que
ascultauit a deo disserit nob̃.
Audiamus gͥ ueritatẽ uerboꝵ.
ñ in persuasione hũane sapien¬
tie : s in ꝓbatissimis spiritalis
doctrine sermonib: quoꝵ finis
ñ audientiũ laus est. s discen¬
tium salus. In principio fecit
deus celum & terram. Retardat
gͥ sermonem meũ mentis ad¬
miratio : cogitans qͣd primum
dicam÷ uel unde capiam nar¬
rationis exordium: arguã ne
uanitatem secularium÷ aut
nr̃oꝵ poctꝰ predicem ueritatem.
Plurima super rerũ natura gre¬
coꝵ phylosophy disputarunt ⁊
s nullus apud eos sermo fixꝰ
habetur & stabilis: pͥore semꝑ
a sequente deiecto. Nichil ꝙ no¬
bis oꝑe p̃cium est. que illoꝵ st̃
infirmare: cũ ad destructionẽ
ꝓpͥam sͥmet ip̃i sufficiant. Qui
enim deum nescrre potuerunt ⁊
sapientiam reb preẽe mortaliũ
nullatenꝰ ꝯcesserunt: s famili¬

Expanded text:
colloquar ei: in specie, et non per figuram . Hic itaque qui in potiendis praesentibus Dei conspectibus, angelis fuerat coaequatus: quae auscultavit a Deo disserit nobis. Audiamus igitur veritatem verborum, non in persuasione humanae sapientiae, sed in probatissimis spiritalis doctrinae sermonibus, quorum finis non audientium laus est, sed discentium salus. 2. In principio fecit Deus coelum et terram . Retardat igitur sermonem meum mentis admiratio: cogitans quid primum dicam, vel unde capiam narrationis exordium, arguamne vanitatem saecularium, aut nostrorum potius praedicem veritatem? Plurima super rerum natura Graecorum philosophi disputarunt: sed nullus apud eos sermo fixus habetur et stabilis, priore semper a sequente dejecto. Nihilque nobis operae pretium est, quae illorum sunt infirmare: cum ad destructionem propriam sibimet ipsi sufficiant. Qui enim Deum nescire potuerunt, sapientiam rebus praeesse mortalium nullatenus concesserunt, sed famili
Abbreviated transcription (Latin):
opin¬
lonis as¬
ssump¬
sisse ho¬
mines.
ut ali¬
qui eoꝵ tria principia constitue¬
rent omniũ: dm. & exemplar. &
materiam: sicut plato & discipuli
eius. & ea incorrupta & increata.

Expanded text:
opinionis assumpsisse homines, ut aliqui eorum tria principia constituerent omnium, Deum, et exemplar, et materiam, sicut Plato discipulique ejus; et ea incorrupta, et increata
Abbreviated transcription (Latin):
lectũ prudentiũ reprobabo.
Neq numeros rationis ac mo¬
dos. & modulos musice sapien¬
tie hoc dstituam loco: s eam
sapientiã definio de quadi¬
cit ꝓpħa. Incerta &e occulta sa¬
pientie tue manifestasti michi.
Quid autẽ loquar de osculo
oris : qͦd pietatis & caritatis ẽ
signũ : Osculant᷑ se & colũbe.
S qͥd ad humani oscłi uenus¬
tatem. in quo amicitie insig
ne humanitatisq p̃fulget:
in quo plene caritatis fidelis
expͥmitur affectus: Unde do
minꝰ uelut ꝓdigii genꝰ in pro¬
ditore ꝯdempnans: ait. Iuda
oscło filiũ hõis tradis: hoc
ẽ caritatis insigne du̾tis ad
signũ ꝓditionis & infidelita¬
tis inditiũ: pacisq pignore
uteris ad officium crudeli¬
tatis: Bestiali gͥ oris obseqͥo
inferentẽ potius necẽ. qͣm ca¬
ritatis federa deferentẽ: di¬
uine arguit uocis oraculo.
Illud qͦ precipuũ est: qͦd soli
hoĩes ore exprimimꝰ. q̃ eoede
sentimꝰ. Itaq cogitationes tadi¬
de mentis: oris sermone sig¬

Expanded text:
lectum pascis reprobabo. neque numeros orationis ac uescuntur et modulos musicae sapientiae hoc constituam loco. sed earn sapientiam definio, de qua dicit propheta: incerta et occulta sapientiae tuae manifestati mihi. quid autem loquar de osculo oris, quod pietatis et caritatis est signum ? osculantur se et columbae, sed quid ad humani osculi uenustatem, in quo amicitine humanitatisque praefulget, in quo plenae charitatis fidelis exprimitur affectus? Unde et Dominus velut prodigii genus in proditore condemnans ait: Juda, osculo Filium 140 hominis tradis ? hoc est charitatis insigne convertis ad signum proditionis et infidelitatis indicium? Pacis hoc pignore uteris ad officium crudelitatis? Bestiali igitur oris obsequio inferentem potius necem, quam charitatis foedera deferentem divinae arguit vocis oraculo. Illud quoque praecipuum, quod soli homines ore exprimimus, quae corde sentimus. Itaque cogitationes tacitae mentis, oris sermone sig
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃. quia fecit deus firmam̃tũ:
ꝑfectionis ẽ demonstratio. Nc
in reliqua sermo u̾tatur. Et
sit diuidens int̾ aquã ce aquã.
Infinita erat qͣntum dat᷑ intel¬
ligi aquarũ diffusio undicy
alluentiũ terrã: ita ut alioꝵ
c̃e elementorũ statinos texroi¬
nos uideret᷑ excẽdere: ꝓꝑterea
insubsibilis dicitur abyssus
circondedisse tellurẽ.S multi¬
tudinis qͥdem aquarũ cãm.
paulo inferiꝰ exponemꝰ Uerũ¬
uasde sunt eruditi. & acutis¬
sune intuentes. ad corruptibi¬
lem hanc fluxam q naturam.
opinando ualebit rep̃hende.
uł impossibilia figmentisq
quibusdam narrationi conglu¬
tinatis. nos uerba ꝓferre ⁊ nec
exiget ꝓbationes per quas pos¬
simus astruere: suꝑ qͥd aqua¬
rum fuerit natura fundata.
Ea enĩ ratione qua t̾ram aqͥs

Expanded text:
dixit: Quia fecit Deus firmamentum, dixit: Quia fecit Deus firmamentum, perfectionis est demonstratio. 5. Nunc in reliqua sermo vertatur. Et sit dividens inter aquam et aquam. Infinita erat, quantum datur intelligi, aquarum diffusio, undique alluentium terram, ita ut aliorum etiam elementorum statutos terminos videretur excedere; propterea in sequentibus dicitur abyssus circumdedisse tellurem. Sed multitudinis quidem aquarum causam paulo inferius exponemus. Verumvalde sunt eruditi et acutissime intuentes ad corruptibilem hanc fluxamque naturam, opinando valebit reprehendere, vel impossibilia vel figmentis quibusdam narrationi conglutinata nos verba proferre; nec exiget probationes per quas possumus astruere super quid aquarum fuerit natura fundata. Ea enim ratione qua terram aq
Abbreviated transcription (Latin):
eiuum reuera & insipientis est
mentis: talem capere de celesti¬
bus oprnionẽ. S neq si om̃ia
in om̃ib sunt. idest ignis in
terra.aer in aqua. in aliis alia:
nec quia eoꝵ elementoꝵ que
nr̃o sensui subiciuntur. nichil
sociabile habetur. uł mediaꝵ
uł ꝯtrariarũ cõmunione cau¬
sarum: ob hoc cẽ arbitrari de¬
bemus firmamentũ. aut unũ
ex simplicib ẽẽ ÷ aut quod ex
eis ꝓcessit esse ꝓmiscuũ: cum
manifeste nobis scriptura pre¬
cipiat nichil sensui nr̃o licere
amplius qͣm concessum opina¬
ri Nec illud nos queso prete¬
reat indiscussum: qͥa postqͣm
deus p̃cepit dicens. fiat firma
gͥ surdi: &e illuminent᷑ ad ui¬
dendum ceci. Quis aut̃ tam
surdus est qͣm qui non audit
ita palam uociferantẽ scriptu¬
rã: Uel qͥs tam cecus ⁊ nͥ qui
euidentib documentis instru¬
ctus glam unigeniti ñ respͦ¬
tat: Et dix̾ deus. fiat firma¬
mentũ hec uox: destiano¬
nis indicat causam. Quõdaut̃

Expanded text:
enim revera et insipientis est enim revera et insipientis est mentis, talem capere de coelestibus opinionem. Sed neque si omnia in omnibus sunt, id est, ignis in terra, aer in aqua, in aliis alia, nec quia eorum elementorum quae nostris sensibus subjiciuntur, nihil sociale habetur, vel mediarum, vel contrariarum communione causarum: ob hoc etiam arbitrari debemus, firmamentum, aut unum ex simplicibus esse, aut quod ex eis processit esse promiscuum, cum manifeste nobis Scriptura praecipiat nihil sensui nostro licere amplius quam concessum est opinari. Nec illud nos, quaeso, praetereat indiscussum, quod postquam Deus praecepit, dicens: Fiat firmamigitur surdi, et illuminentur ad videndum caeci. Quis autem tam surdus est, quam qui non audit ita palam vociferantem Scripturam? vel quis tam caecus, nisi qui evidentibus documentis instructus, gloriam Unigeniti non respectat? Et dixit Deus: Fiat firmamentum. Haec vox destinationis indicat causam. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
sepus appellare uocabr.
cum dicit. Qui firmauit
nitrum. Spissitũdinis eni
duriciem qua spiritus conti¬
tus in nubib. iuolent̾ ꝙ r
ruptus efficit sonum tont¬
alem: firmationẽ conatiors
appellat. Unde tunc quoe e
bitramur in aliqua firmisit
natura meatũ aquarura lis̃¬
calionemq ꝯsistere : ꝯtertan
uocis huius repagulo suftinet
qũ de aquarum cõmuniũ di¬
tione. natiuuitate creditur hab¬
isse. Uel certe humori coagula¬
to similem ẽẽ ꝯuenit estimare
aut eius alicui modi materr
que ex diffusione liquoris sũ¬
sit originẽ: qualis est lapios
natura cristallini. quẽ ferunt
ex aquarum concretione gene¬
rari. Lapis uero qui ꝓpͥe luci¬
dam possidet ꝑspicuitatẽ. & iͥ
scd̃m suam naturam fu̾it sin¬
cerus inuentus. nec aliciuiꝰ pu¬
tredinis ad mixtione fedatur
nͨ firadus eius rimis aliqͥb
fixꝰ est: aeri similis habetur
in colore ⁊ s nulli ecrũ ꝯferte
nos fal est firmamentũ. Puens

Expanded text:
saepius appellare vocabulo, saepius appellare vocabulo, cum dicit: Qui firmavit tonitruum . Spissitudinis enim duritiem, quia spiritus conceptus in nubibus violenterque proruptus efficit sonum tonitrualem, firmationem tonationis appellat. Unde nunc quoque arbitramur in aliqua firmissima natura, meatum aquarum lubricationemque consistere, et contentam vocis hujus repagulo sustineri, quoniam de aquarum communium editione nativitatem creditur habuisse, vel certe humori coagulato similem esse convenit aestimare: aut ejusmodi alicui materiae, quae ex diffusione liquoris sumpsit originem, qualis est lapidis natura crystallini, quem ferun ex aquarum concretione generari. Lapis vero qui proprie lucidam possidet perspicuitatem, et qui secundum suam naturam fuerit sincerus inventus, nec alicujus putredinis admixtione foedatus, nec fundus rimis aliquibus fixus est, aeri similis habetur in colore; sed nulli eorum conferre nos fas est firmamentum. Puerilis
Abbreviated transcription (Latin):
niciem. Cessent gͦ suꝑ hoc no¬
bis calumniam generare: lac¬
tantes quod aqua ñ possit in
superioribr partib dtineri. Re-¬
liquum est ut dicatur que
natura fit firmamenti: &e cuiꝰ
rei gratia. interredere statuta
est aquis. Sollemne gͥscrip¬
ture est in causis uirtute p̃s¬
tantibus hec ꝓferre: uelut
si dicatur. dñs firmamentũ
meum ce refugium meũ. Et ali¬
bi. Ego firmaui columnas eiꝰ
Et.Laudate eum in firmamen¬
to potentie sue. Et seclares
quidem firmũ corpus dicunt.
quasi condensatũ: & referũt
quod ad distinctionẽ mathe¬
matici corporis indicatur. Ali¬
ud est enum mathematicum:
&e aliud qͣd interualloꝵ ꝓlixi¬
tate subsistit: idest in altitu¬
dine. ac latitudine distensũ.
Quod autem firmũ est. cum
sit disuinctũ spaciis: oẽ duri¬
ciam possidet. S scriptura
dsueuit illud corpꝰ quod est
ualidum nimis & solidũ. uo¬
care firmamentũ: sic̃ & aerẽ
crassum. & ꝯccetũ eodẽ solet

Expanded text:
nitiem. Cessent ergo super hoc nonitiem. Cessent ergo super hoc nobis calumniam generare, jactantes quod aqua non possit in superioribus partibus contineri. Reliquum est ut dicatur quae natura sit firmamenti, et cujus rei gratia intercedere statuta est aquis. Solemne igitur Scripturae est in causis virtute praestantibus, haec proferre, velut si dicatur: Dominus firmamentum meum et refugium meum . Et alibi: Ego firmavi columnas ejus . Et: Laudate eum in firmamento potentiae suae . Et saeculares quidem firmum corpus dicunt, quasi condensatum; et referunt quod ad distinctionem mathematici corporis indicatur; aliud est enim mathematicum, et aliud quod intervallorum prolixitate subsistit, id est, in altitudine et latitudine distensum. Quod autem firmum est, cum sit disjunctum spatiis, etiam duritiam possidet. Sed Scriptura consuevit illud corpus quod est validum nimis et solidum vocare firmamentum, sicut et aerem crassum et concretum eodem. solet
Abbreviated transcription (Latin):
mus quia qͣndo &e nomen ali¬
ud. & usus ꝓprius ẽ in scd̃o:
aliud esse necessario illũd qͦd
primo fcm̃ est celum: habens
naturam ualsoiorem que p̃s¬
tat rebus omnib utilitatẽ p̃ci¬
puam. Et dix̃ dnũs. Fiat firma¬
mentũ: & sit diuidens inter
aquam & aquã. Igitur ante¬
qͣm radicem eoꝵ que scripta
sunt attingamus: ex ꝑiamur
ea que nobis obicienda puta¬
mus ab aliis improbare. Scis¬
citantur uanq nos ꝓponentes
si spere simile habetur firma¬
menti corpꝰ. sicut uisio ipsa
destatur ÷ qͦm fluitans aqua
semꝑq ad inferiora delubri¬
cans: poterat in globositate
curuati firmamenti consiste.
Qͥd respondemus:Quia non
omnimõdis qͦd uidetur nob
suspicientib intͥnsecus esse uo¬
lubile: hoc õe extrinsecus ra
spere similitũdinẽ credit᷑ ẽẽ
formatum. Siquidem lauachro¬
rũ marmoreas uidemus came¬
ras interius quidem semiro¬
tundo scemate fabricatas: in
fastigus uero suis habere pla¬

Expanded text:
mus quia quando et nomen alimus quia quando et nomen aliud, et usus proprius est in secundo, aliud esse necessario illud quod primo factum est coelum habens naturam validiorem, quae praestat rebus omnibus utilitatem praecipuam. 4. Et dixit Deus: Fiat firmamentum, et sit dividens inter aquam et aquam. Igitur antequam radicem eorum quae scripta sunt attingamus, experiamur ea quae nobis objicienda putamus ab aliis improbare. Sciscitantur namque nos, proponentes, si sphaerae simile habetur firmamenti corpus, sicut visio ipsa testatur, quomodo fluitans aqua, semperque ad inferiora delubricans, poterat in globositate curvati firmamenti consistere? Quid respondemus? quia non omnimodis, quod videtur nobis suspicientibus intrinsecus esse volubile, hoc etiam extrinsecus in sphaerae similitudinem creditur esse formatum. Siquidem lavacrorum marmoreas videmus cameras, interius quidem semirotundo schemate fabricatas, in fastigiis vero suis habere pla
Abbreviated transcription (Latin):
alium cõmisoꝵ: & eos ꝯtrariis
aduersus se motib impulsos
&e acuta cum grauib temperan¬
tes. concentum quendam. & ar¬
monie melos reodere dulce con¬
firmant. Cuiꝰ rei assertores cũ
fidem dictoꝵ suoꝵ ratione cõ¬
muis sensus approbare cogan¬
tur: hoc dicunt quia per uete¬
rem ꝯsuetũdinẽ intentis auri¬
bus erga crepitũ illũ qui ex
prima natiuitate resonuit.
usu cotidiano oppletarũ auri¬
um sensus obsurduit: atq id̃o
minus armoniã possumꝰ aus¬
cultare ÷ sicut in officina fabri¬
li assiduis ictib oꝑantiũ dtu¬
sus hebescit auditus uerũ
has seculariũ meditatas astu¬
tias illis tractare ꝑmutentes:
nos ad sermonem redeamus
eccl̃ie. Dictũ est itaq a preces¬
sorib nr̃is non esse hanc scdi
celi creationem: s pͥoris expo¬
sitionem. Ibi enĩ carptĩ sccip¬
dura retulit celi terreq facturã.
hic curiosius rationem tradidit
nobis. qua unũ quõdq confec¬
tũ sit elementũ. Nos aut̃ dici¬

Expanded text:
alium commissorum, et eos contrariis adversus se motibus impulsos, et acuta cum gravibus temperantes, concentum quemdam et harmoniae melos reddere dulce confirmant. Cujus rei assertores, cum fidem dictorum suorum ratione communis sensus approbare cogantur, hoc dicunt quia per veterem consuetudinem intenti auribus, erga crepitum illum qui ex prima nativitate resonuit, usu quotidiano, oppletarum aurium sensus obsurduit, atque ideo minus harmoniam possumus auscultare, sicut in officina fabrili, assiduis ictibus operantium contusus hebescit auditus. Verum has saeculariorum meditatas astutias illis tractare permittentes, nos ad sermonem redeamus Ecclesiae. Dictum est itaque a praecessoribus nostris, non esse hanc secundi coeli creationem, sed prioris expositionem. Ibi enim carptim Scriptura retulit coeli terraeque facturam; hic curiosius rationem tradidit nobis, qua unumquodque confectum sit elementum. Nos autem dici
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq ñ nulli natiuitatũ temp¬
tauer̃t exprimere qͣlitates. qͣliꝰ
futurus sit unꝰqͥsq qui natus
sic: cũ hoc ñ solũ uanum. s etĩã
inutile sic querentib: impos¬
sibile pollicentib. Qͥd enĩ tam
inutile: qͣm unꝰquisq ꝑsuadea
sibi hoc ẽẽ qd̃ natus est: Nemo
gͦ debet uitam suam. statũ. mo¬
resq mutare. & eniti qͦ melior
fiat: s in ea ꝑsuasione mane¬
re: Neq probum potes lau¬
dare nec condempnare imꝓbũ.
qui necessitati natiuitatis fuȩ
respondere uideat᷑. Et qͦmͦ dñs
aut bonis p̾mia ꝓposuit aut ĩ¬
ꝓbis penas: si facit necessitas
disciplinam. & ꝯu̾sationem. stel¬
larum cursus informat: Et
qͥd est aliud qͣm hominẽ de ho¬
mine exuere : si nichil morib.
nichil insticutiom. nicħ studi¬
is derelinquit᷑: Qm̃ multos us¬
demꝰ ereptos criminib atq pec¬
catis in meliorem statum esse.

Expanded text:
13. Denique nonnulli nativitatum ten13. Denique nonnulli nativitatum tentaverunt exprimere qualitates, qualis futurus sit unusquisque qui natus sit; cum hoc non solum vanum, sed etiam inutile sit quaerentibus, impossibile pollicentibus. Quid enim tam inutile, quam ut unusquisque persuadeat sibi hoc esse quod natus est? Nemo ergo debet vitam suam, statum moresque mutare et eniti quo melior fiat, sed in ea persuasione manere. Neque probum potes laudare, nec condemnare improbum, qui necessitati nativitatis suae respondere videatur. Et quomodo Dominus aut bonis praemia proposuit, aut improbis poenas, si facit necessitas disciplinam, et conversationem stellarum cursus informat? Et quid est aliud quam hominem de homine exuere, si nihil moribus, nihil institutioni, nihil studiis derelinquitur? Quam multos videmus ereptos criminibus atque peccatis in meliorem statum esse
Abbreviated transcription (Latin):
regione solis aliqͦd corpꝰ occurrit.
ex ea parte qua lumen reꝑcutit᷑
umbra subsistit: sic cũ decedente
die.e regione luminis eiꝰ. aut so¬
lis t̾rȩ obiectus occͤrit obumbra¬
tur aeR. Unde liquet: qd̾ noc¬
rem faciat umbra t̾rarum. Fecit
gͦ solem. & lunam. & stellas: &
p̾stituit illis mensuras tempoꝵ
Soli diurnas. lunȩ stellisq no¬
cturnas: ut iste augeat diei gͣ¬
ciam: ille umbram tenebras¬
na & in temꝑa & in dies. et in
annos. Diuisa temꝑa hñt. pa¬
resq mensuras. ꝓ mensium ui¬
cib sol & luna cum stellis: et
st̃ in signa. Non possumꝰ nega¬
re. qd̃ ex sole & luna signa aliqͣ
colligant᷑. Nam & dñs dixit.
Et erunt signa in sole ꝙ luna
& stellis. Et querentib apłis sig¬
num aduentꝰ eiꝰ: respondit. Sal
obscurabit᷑ & luna ñ dabit lu¬
men suum: & stelle cadent de cȩ¬
lo. Hec dixit for e signa future
consummationis: s oueniens
debet curȩ nr̃e mensura seruari.

Expanded text:
regione solis aliquod corpus occurrit, regione solis aliquod corpus occurrit, ex ea umbra subsistit, sic cum decedente die e regione luminis eius aut solis terrae obiectus occurrit, obumbratur aer. unde liquet quod noctem faciat umbra terrarum. fecit ergo solem et lunam et stellas et praestituit illis mensuras temporum, soli diurnas, lunae et stellis nocturnas, ut iste augeat diei gratiam, illae umbram tenebrasna et in tempora et in dies et in annos. diuisa tempora habent paresque mensuras pro mensuum uicibus sol et luna cum stellis et sunt in signa. non possumus negare quod ex sole et luna signa aliqua conligantur; nam et dominus dixit: et erunt signa in sole et luna et stellis et quaerentibus apostolis signum aduentus eius respondit: sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum et stellae cadent de caelo. haec consummationis: sed conveniens debet curae nostrae mensura servari.
Abbreviated transcription (Latin):
tenebris. Siqͥdem nat᷑ali le¬
ge. hoc dñs in ꝑrima oꝑatiõe
sua ostituit. Et enĩ quando lu¬
men fecit: discretionẽ fecit in¬
ter lucem & tenebras: Deniq
uidemꝰ umbram uel hommus
uel uirgulti alicuiꝰ a lumine
separari: ut mane ad occasũ
dirigat᷑. uesꝑe retorqueat᷑ in
orientem : meridianis horis in
septẽtrionem inclinet᷑: lumi¬
ni tam̃ ñ confundit᷑. atq mis¬
cet᷑. s cedit & refugit. Similit̾¬
& nox cedere uidet᷑ diei: & se ab
eiꝰ lumine declinare. Est enĩ
ut ꝑitiores ꝓbarunt. qui nobiᷤ
etate uel munere p̾currerint :
umbra terrȩ. Nat᷑aliter enim
umbra corꝑi adheret atq adiun¬
git᷑: adeo ut etiam pictores. um¬
bras corpoꝵ quȩ pinxerint pꝰqͣm
pinxerint nitant᷑ exprimere.
dꝙ artis esse asserant ñ int̾mit¬
tere uim naturȩ: & qͣsi nat᷑alis
iuris p̾uaricator habeat᷑. cuiꝰ pic¬
tura ñ etiam umbram suam ex¬
primat. Ergo sicut in die cũ e

Expanded text:
tenebris; siquidem naturali letenebris; siquidem naturali lege hoc Dominus in prima operatione sua constituit. Etenim quando lumen fecit, et discretionem fecit inter lucem ac tenebras. Denique videmus umbram vel hominis, vel virgulti alicujus a lumine separari, ut mane ad Occasum dirigatur, vesperi retorqueatur in Orientem, meridianis horis ad Septentrionem inclinet: lumini tamen non confunditur atque miscetur, sed cedit et refugit. Similiter et nox cedere videtur diei, et se ab ejus lumine declinare; est enim, ut peritiores probarunt qui nobis vel aetate vel munere praecurrerunt, umbra terrae. Naturaliter enim umbra corpori adhaeret atque adjungitur, adeo ut etiam pictores umbras corporum quae pinxerint, pinxerint, nitantur exprimere, idque artis esse asserant non intermittere 67 vim naturae: et quasi naturalis juris praevaricator habeatur, cujus pictura non etiam umbram suam exprimat. Ergo sicut in die cum e
Abbreviated transcription (Latin):
cundum genus ce lignũ fruc¬
tuosũ faciens fructũ scd̃m ge¬
nus: cuius semen in semetip̃o
est. Consequenter itaq postqͣm
tellus respirauit. eluctata iã
pondus aquarum: datũ illi
p̃ceptum est germinare priꝰ
herbam inde papulũ: quõd
c̃ẽ modo fieri uidemus. Nam
uox que tunc emissa ẽ. & pͥ¬
ma illa p̃ceptio uelitti lex
quedã nature fuit & inhesit
terre: creandi fructificandiq
sibi perhibens in posterũ
facultatẽ. Germinet t̾ra
Primũ est in generatione
nascentiũ germinatio: deinde
cũ paulisper emerserit. her¬
ba fit: ce cum creuerit pabu¬
lum habetur. eademq pau¬
latim pubescens articulat᷑:
& ita usq ad tempestiuam
maturitatem seminis coales¬
cit. Nam herbosa uiridis q
species om̃ib est cõmunis.
Germinet herbam terra pabu¬
li Perse uidel tellus germi¬
nare precepta est. nullius
indigens adiumento: qm̃
quidam opinantur plan¬
tis ac seminib solem causas
prestare crescendi : Dum ea
que de terra pullulant.

Expanded text:
undum genus, et lignum fructuosum, faciens fructum secundum genus: cujus semen in semetipso est. Consequenter itaque postquam tellus respiravit, eluctata jam pondus aquarum, datum illi praeceptum est germinare prius herbam, deinde pabulum: quod etiam modo fieri videmus. Nam vox quae tunc emissa est; et prima illa praeceptio veluti lex quaedam naturae fuit, et inhaesit terrae: creandi fructificandique sibi perhibens in posterum facultatem. Germinet terra. Primum est in generatione nascentium germinatio, deinde cum paulisper emerserit, herba fit, et cum creverit, pabulum habetur. Eademque paulatim pubescens articulatur; et ita usque ad tempestivam maturitatem seminis coalescit. Nam herbosa viridisque species omnibus est communis. Germinet terra herbam pabuli. Per se videlicet tellus germinare praecepta est, nullius indigens adjumento. Quoniam quidam opinantur plantis ac seminibus solem causas praestare crescendi, dum ea quae de terra pullulant,
Abbreviated transcription (Latin):
modum ingesta sacietas. fasti¬
diũ uesꝑtine uobis epulationis
mitiat. Dñs sane qͥ creature sue
copiis cuncta cõpleuit. & qͥ in
reb oĩb mirabiliũ suoꝵ nobis
eterna monuñta p̃buit ⁊ cumu¬
let mentes ur̃as gaũdio spiritali

Expanded text:
modum ingesta satietas fastimodum ingesta satietas fastidium vespertinae vobis epulationis injiciat. Dominus sane, qui creaturae suae copiis cuncta complevit, et qui in rebus omnibus mirabilium suorum nobis aeterna monimenta praebuit, cumulet mentes nostras gaudio spiritali
Abbreviated transcription (Latin):
erigens exultatione uͥctorie. fa¬
ciensq aduersariũ tristẽ : mͦ
illum alacrẽ. suꝑbũq demon¬
strans. Qͥd uruat cceꝑe ieuina¬
re ⁊ si animus multis pͣuitatũ
molib onatur: Porro aũt qui¬
ñ lũdit tesseris. s uacat ⁊ qͣs ñ
uanitates ex ore deꝓmit. aut
qͥd ñ ꝑcipit aurib execrandũ:
Ita ociositas sine timore dei:
magr̃a neqͥtie est. Et quidẽ pre¬
sumo aliqͥd uobis utilitatis: ex
his que locuti sumus adqͥri.
Qed si secus fiũt: tam̃ peccõ
uos uacuos cõmoratio loci huiꝰ¬
cemõdi ꝑficiet. Qntoq plus
uos in eocłia dñi retentamus:
tantomagis a maloꝵ cogitano¬
nib seꝑamꝰ. Sufficientia sunt
que disseruimus. ap̃ eqͥssimũ
cognitorẽ ⁊ si tñ ñ ad copiosas
creature diuitias. s ad paruita¬
tem nr̃e pꝰsibilitatis aspexerit:
uel ad mensurã suꝑ leticia ca¬
pienda p̃sentiũ. Sit itaq t̾minꝰ
hic matutini ꝯuiuii: ne ultra

Expanded text:
erigens exsultatione victoriae, faerigens exsultatione victoriae, faciensque adversarium tristem, modo illum alacrem superbumque demonstrans. Quid juvat corpore jejunare, si animus multis pravitatum millibus oneratur? Porro qui non ludit tesseris, sed vacat, quas non vanitates ex ore depromit, aut quid non percipit auribus exsecrandum? Ita otiositas sine timore Dei magistra nequitiae est. Et quidem praesumo aliquid vobis utilitatis ex his quae locuti sumus acquiri. Quod si secus fuerit, tamen peccato vos vacuos commoratio loci hujuscemodi perficiet. Quantoque plus vos in Ecclesia Domini retentamus, tanto magis a malorum cogitationibus separamus. Sufficientia sunt quae disseruimus apud aequissimum cognitorem, si tamen non ad copiosas creaturae divitias, sed ad parvitatem nostrae possibilitatis aspexerit, vel ad mensuram super laetitia capienda praesentium. Sit itaque terminus hic matutini convivii, ne ultra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuertero: nͨ exoẽdiũ narrations
arbitror aissumpsisse. Uerũtatĩ
ñ est utile uos preterire traus¬
cursu. Qͥd enĩ facietis usqed
uesꝑam: A pͣnsorib certe nonuit¬
gemini ⁊ nͨ ꝯuiuioꝵ apparatus
abire uos ammonet: qm̃ temp
ieuinandi est. Qua ꝓꝓter siola¬
cet abstinentiam corporis in uo¬
luptates animi uertamus. Se¬
ptꝰ utiq corporib paruistis:
saltem dies deputemꝰ usib
animoꝵ: sic̃ scriptũ est. Delec¬
tare in dño: & dabit tͥ petito¬
nem cordis tui. Si diuitias amas.
opes tͥ presto sunt spiritales ⁊
idest uidicia dei uera iustificata
in semetip̃a: desiderabilia super
aurũ & lapĩdem preciosum. Si
edax & gulosus es: habes uerba
dei dulciora suꝑ mel & fauum
Nunc si dimisero uos cetũq dis¬
soluero: alii mox ur̃m currunt
ꝓperanter ad aleam. in qua ui¬
ratio & contentio uehemens.
& lucrandi cupiditas habet᷑ ⁊ as¬
tatq demon obscenus. mͦ hunc

Expanded text:
convertero, nec exordium narrationis convertero, nec exordium narrationis arbitror assumpsisse. Verumtamen non est utile vos praeterire transcursu. Quid enim facietis usque ad vesperam? A pransoribus certe non urgemini, nec conviviorum apparatus abire nos admonet, quoniam tempus jejunandi est. Quapropter si placet, abstinentiam corporis in voluptates animi convertamus. Saepius utique corporibus paruistis, hos saltem dies deputemus usibus animorum, sicut scriptum est: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Si divitias amas, opes tibi praesto sunt spirituales, id est, judicia Dei vera, justificata in semetipsa, desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum . Si edax et gulosus es, habes verba Domini dulciora super mel et favum . Nunc si dimisero vos coetumque dissolvero, alii mox vestrum currunt properanter ad aleam, in qua juratio et contentio vehemens, et lucrandi cupiditas habetur, astatque daemon obscenus, modo hunc
Abbreviated transcription (Latin):
gultoꝵ gña demonstrare. Eici¬
at t̾ra animã uiuam. Qd
dicitis qͥ paulo apło de resur¬
rectione non creditis cũ uĩde¬
atis certa de aeriis animantib
siguiã ꝓpͥam cõmutare ⁊ sicut
indicũ uermen q̃ est corniger
pͥmo in uerriice se spetiem fis¬
formantẽ. deinde fieri bonbuba¬
nẽ ⁊ nͨ tam̃ i eo scemate ꝑsisten¬
tẽ. s menbranis molliorib ac la¬
tiorib plumescentẽ aligerũ ra¬
dic Itaq uos matrone qͣndo se¬
detis eoꝵ reuoluentes oꝑa. idest
stamina. que seres huc dirigiit.
ad confectionẽ uestiũ delicatarũ:
reminiscimini huiꝰ animalis re¬
sigurationẽ. ut euidens de re¬
surrectione capiatis exẽplum:
ce nͥl dubitetis de reformatione
corꝑis quã paulus exponit. Srĩ
sentio: me mõdũ disputations
excedere. Etenĩ si ad multitudi¬
nẽ respexero relatoꝵ: in ĩfiitũ
uidebor sermone ꝓlapsus. Sin
aut̃ oculos ad diuersitatẽ create

Expanded text:
gultorum genera demonstrare: Ejicigultorum genera demonstrare: Ejiciat terra animam vivam. Quid dicitis, qui Paulo apostolo de resurrectione non creditis, cum videatis certa de aereis animantibus figuram propriam commutare, sicut Indiacum vermem, qui est corniger, primo in verucae se speciem transformantem, deinde fieri bombulionem, nec tamen in eo schemate persistentem, sed membranis mollioribus ac latioribus plumescentem aligerum reddi? Itaque vos, matronae, quando sedetis eorum revolventes opera, id est stamina quae Seres huc dirigunt ad confectionem vestium delicatarum. reminiscimini hujus animalis refigurationem, ut evidens de resurrectione capiatis exemplum, et nihil dubitetis de reformatione corporis, quam Paulus exponit. Sed jam sentio me modum disputationis excedere. Etenim si ad multitudinem respexero relatorum, in infinitum videbor sermone prolapsus. Sin autem oculos ad diversitatem creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
menbraneos. ut natantes facile
suꝑferant᷑ undis: tanqͣm re¬
mis qͥbdam pẽdum nisibus
repellentes aqͣm. Itẽ si ꝯsideres
qͦmͦ cignꝰ in altũ guitur exten¬
dens. ab uno fundo trahit
aliraoniam. tund aduertere
poteris sapĩam creatoris: qͥa
ob hoc illi longiora colla qͣm
pẽdes adhibuit ⁊ ut tanqͣm
setam qͣndam porrigens se in
ꝓfundum: reconditum possit
inuenire nutrimen. Igit᷑ sim¬
plicit̾ inspecta uerba scripture
sillabe quedam uident᷑ esse.
eiciant aque uolatilia uolan¬
tia super t̾ram sub firmamen¬
to celi ⁊ si ꝯsiderata fuĩt uis
uerboꝵ. tunc ꝯditoris mirifica¬
tio declaratur: qui futuras
auiũ differentias longe p̃iũdit:
easq scdm genus a se discreuit.
Dies ꝓfecto me deficiet: si cunc¬
ta uobis aeria miracła refecre
uoluero. Uecũtam̃ t̾ra nosuo¬
cat: ad inspiciendas bestias. &
peciddes ce serpentes. Parata
est enĩ similia piscib. & uola¬
tilib: & quadrupẽdũ & iur¬

Expanded text:
membraneos, ut natantes facile membraneos, ut natantes facile superferantur undis, tanquam remis quibusdam pedum nisibus repellentes aquam. Item si consideres quomodo cygnus in altum guttur extendens, ab imo fundo trahit alimoniam, tunc advertere poteris sapientiam Creatoris, qui ob hoc illi longiora colla quam pedes adhibuit, ut tanquam setam quamdam porrigens se in profundum, reconditum possit invenire nutrimen. 8. Igitur simpliciter inspecta verba Scripturae syllabae quaedam videntur esse: Ejiciant aquae volatilia volantia super terram sub firmamento coeli. Si considerata fuerit vis verborum, tunc Conditoris mirificatio declaratur, qui futuras avium differentias longe praevidit, easque secundum genus a se discrevit. Dies me profecto deficiet, si cuncta vobis aeria miracula referre voluero. Verumtamen terra nos vocat ad inspiciendas bestias, et pecudes ac serpentes. Parata est enim similia piscibus et volatilibus quadrupedum et vir
Abbreviated transcription (Latin):
sui uentͥs remẽdia sanitans ad¬
quirit. O uirtutis admiratio
celestis: que rabiẽ famis in u¬
sum medicaminis reformauie.
Quanta qͦq ratio in cantibus
cicadarũ ⁊ que sub ardenti so¬
le plus resonant tͣctu aeris
impulse: qͥ per earũ pectus
illabitur dũ respirant. S iã
sentio sermonẽ nr̃m ñ minꝰ
nuracłis uolatilium suꝑari: qͣm
si experiter ip̃e ꝑnicitarẽ suã
meis pẽdib anteire. Sane cũ
uĩderis apes & uespas ⁊ osidera
qͥa nullus eis sp̃s aut pulmo
subest: s semꝑ ex aere nutri¬
untur. Deniq si oleo tacĩte fu¬
erint ꝯtinuo ꝑimuntur: ut¬
pote preclusis earũ spiram̃tis.
Et si aceto rursus asꝑseris. resi¬
piscunt: uenarũ iũdelicet mea¬
tib patefactis. Ita nichil qͦd su¬
ꝑsit: aut desit nr̃is utilitatib
fecit deus. It̾m si aqͣuoꝵ genꝰ
examinare uolueris:inuenies
in illis aliam dispositionẽ. Pedes
enĩ non habent fissos ut coruus.
nͨ obuncos ut aqͥla ÷ s latos atꝙ

Expanded text:
sui ventris remedia sanitatis acquirit. O virtutis admiratio coelestis! quae rabiem famis in usum medicaminis reformavit. Quanta quoque ratio est in cantibus cicadarum, quae sub ardenti sole plus resonant tractu aeris impulsae, qui per earum pectus illabitur dum respirant? Sed jam sentio sermonem nostrum non minus miraculis volatilium superari, quam si experirer ipse pernicitatem suam meis pedibus anteire. Sane cum videris apes et vespas, considera quia nullus eis spiritus aut pulmo subest, sed semper ex aere nutriuntur. Denique si oleo tactae fuerint, continuo perimuntur, utpote praeclusis earum spiramentis: et si aceto rursus illas asperseris, reviviscunt, venarum videlicet meatibus patefactis. Ita nihil quod supersit, aut desit nostris utilitatibus, fecit Deus. Iterum si aquariorum genus examinare volueris, invenies in illis aliam dispositionem. Pedes enim non habent fissos ut corvus, nec uncos ut aquila, sed latos atque
Abbreviated transcription (Latin):
uelut quẽdã corporee turres belli
tempore locant᷑ ante aciẽ: uel mon¬
tes animati opponunt᷑ hostium
munim̃ta rupturi. Quoꝵ si mag¬
nitudini fundamina gressuũ ñ
haberent᷑ equalia: nullatenꝰ mem
uelut serpens qͥdem sinuosus &
lubcus: huc atꝙ illuc flectitur. Ita
uerus ẽ seͬmo qui asserit: nͥl muꝰ
nͥl suꝑfluum in retũ creatura rep¬
periri. Hanc tamen ipãm beluã
tã ingentẽ ds̃ subiectã nobis esse
õcepit: ut &e qͦd doceret᷑ intelligat.
& dũ cedit᷑ patiat᷑ ⁊ manifeste de

Expanded text:
velut quaedam corporeae turres belli velut quaedam corporeae turres belli tempore locantur ante aciem, vel montes animati opponuntur, hostium munimenta rupturi. Quorum si magnitudini fundamina gressuum non haberentur aequalia, nullatenus tanvelut serpens quidam sinuosus et lubricus, huc atque illuc flectitur. Ita verus est sermo qui asserit nihil minus, nihil superfluum in rerum creatura reperiri. Hanc tamen ipsam belluam tam ingentem Deus subjectam nobis esse praecepit: ut et quod doceretur intelligat, et dum caed
Abbreviated transcription (Latin):
lus gͥ iccirco longũ guttur habet
ut coequatũ pẽdib facile escã quã
querit attingeret. Breuis autẽ hu¬
merisq suppressa ceruic ursorũ
ẽ: itemq leonis ce tygridis & si¬
miliũ ferarũ. qͥb herbosa ñ sunt
alimenta nͦ habent aliqͣm necessi¬
tatem inclinandi se ad terram
qͥpre que carne uescunt᷑. Qͥd de
ꝓmuscide dicamꝰ elephantis: Qi
cũ om̃rum sit maximus beluarũ
uisentib ꝙ t̾ribilis: par fuit ut
membͥs immanib formaret᷑. Qndꝑ
magnitudini si ceruix fuisser eqͥ¬
perans: immobilis haberet᷑. pondẽ
ip̃o deorsum cͣuatꝰ. Nunc ã pauts
ossib ceriux & caput ranexuil
spine coher̾et: habet ꝙ ꝓmusci¬
dem. iinisteriũ sͥ colli longioris
explentẽ ÷ que pastũ ꝑcipit e aqͦu
cilia nutantiaq fuissent eiꝰ cruta
sine dubio eiectiones uncturarũ
pateret᷑ assiduas: ut pote ñ suf¬
ficientiũ molem tantã subleua¬
re cũ surgeret. Itaq uides qͦmͦ

Expanded text:
lus igitur idcirco longum guttur habet: lus igitur idcirco longum guttur habet: ut coaequatum pedibus, facile escam quam quaerit attingeret. Brevis autem humerisque suppressa cervix ursorum est, itemque leonis et tygridis, et similium ferarum, quibus herbosa non sunt alimenta, nec habent aliquam necessitatem inclinandi se ad terram: quippe quae carne vescuntur. Quid de promuscide elephanti dicamus, qui cum omnium sit maximus belluarum, visentibusque terribilis, par fuit ut membris immanibus formaretur? Quorum magnitudini si cervix fuisset aequiparans, immobilis haberetur, pondere ipso deorsum curvatus. Nunc autem paucis ossibus cervices et caput innexum spinae cohaeret, habetque promuscidem ministerium sibi colli longioris explentem, quae pastum percipit et aquam cilia nutantiaque ejus fuissent crura, sine dubio ejectiones juncturarum pateretur assiduas, utpote non sufficientium molem tantam sublevare, cum surgeret. Itaque vides quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dũ nascit᷑ uuluã genttͥtis ex¬
ulcerat. Sicut tuꝑa que ñ aliter
hͥ matͥs exeso discerptoꝙ uentre
ꝑcẽdit: ogruam creatͥti m̾cedem
ꝑ tali partu rependens. Ita nichil
in reb humanis habet᷑  raproui¬
dũ: nec ulla diligentie sibi cõpe¬
tentis immunitas ẽ. Qͦ d si stũdio¬
sius ip̃a pecorũ membra discus¬
seris: iuemes nͥl illis superfluũ
dedisse dditorẽ ⁊ nͥl necessariũ de¬
negasse. Beluis nãq carnisumis
acutos dentes apposuit: qm̃ ta
lib opus erat ad speciẽ alimonie
p̃sinite ministeriis. Eis uͦ qͥbus
ex una ꝑte dentes rastituit. płi¬
moꝵ receptacła pabuloꝵ mẽe
disposuit ÷ ut pars que prior
assumpta ẽ de stomacho denuo
decurrat ad dentes: quo facilius
eam possit ruminando ꝯterere
ac sine labore digerere. Neq eñ
sine causa gurgulionẽ stomacũc
certis animalib dedit ut sponte
necessarios usus prebentẽ. Came¬

Expanded text:
enim dum nascitur, vulvam genitricis exenim dum nascitur, vulvam genitricis exulcerat, sicut vipera quae non aliter nisi matris exeso discerptoque ventre procedit, congruam creatrici mercedem pro tali partu rependens. Ita nihil in rebus humanis habetur improvidum: nec ulla diligentiae sibi competentis immunitas est. Quod si studiosius ipsa pecorum membra discusseris, invenies nihil illis superfluum dedisse Conditorem, nihil necessarium denegasse. Belluis namque carnisumis acutos dentes apposuit, quoniam talibus opus erat ad speciem alimoniae praefinitae ministeriis. Eis vero quibus ex una parte dentes instituit, plurimorum receptacula pabulorum inesse disposuit, ut pars quae prior assumpta est de stomacho, denuo decurrat ad dentes, quo facilius eam possit ruminando conterere, ac sine labore digerere. Neque enim sine causa gurgulionem, stomachumque certis animalibus dedit, utpote necessarios usus praebentem. Came
Abbreviated transcription (Latin):
inueniunt ueritatẽ: Memoria gͥ
canis erga depensum sͥ beneficium.
quẽ ñ ingratũ hominẽ suo benefac¬
tori pudore ꝯfirãdit : cũ &ẽ dñis in¬
terfectis in loco deserto. multi canes
obseruatione longissima defecerunt:
Alii ꝑemptis dñis indices homicidii
fuerunt ⁊ reosq p̃sentauere iudiciis:
accusationẽ latratu ꝑagentes. Q d
gͥ dicturi sunt qͥ creatorẽ pastorẽꝙ
suũ deũ. ñ mͦ ñ diligunt. s etiã
maledicos eiꝰ amicos habent & in
eadẽ cũ illis sunł cibant᷑ mensat
largitorẽ ꝙ epularũ sacrilegis blas¬
phemoꝵ sermonib lacerare patumn¬
tur S nc̃ ad creature ꝯtẽplatio¬
nẽ rẽdeamus. Idõ scilicet imbe¬
cilliores bestie feciradiores st̃. id
est lepores & dãme. ouesq silues¬
tres: ut ñ facile delerenir genus
eatũ. a carnificib expensũ feris.
he aut̃ que deuoratces st̃ aliatũ:
steriliores habent᷑. Nam deniq le¬
oni uix leena fit mater: unguib

Expanded text:
inveniunt veritatem? Memoria igitur inveniunt veritatem? Memoria igitur canis erga depensum sibi beneficium, quem non ingratum hominem suo benefactori pudore confundit, cum etiam dominis interfectis in loco deserto, multi canes observatione longissima defecerunt? Alii peremptis dominis indices homicidii fuerunt, reosque praesentavere judiciis, accusationem latratu peragentes. Quid igitur dicturi sunt qui creatorem pastoremque suum Deum non modo non diligunt, sed etiam maledicos ejus habent amicos, et in eadem cum illis simul cibantur mensa, largitoremque epularum sacrilegis blasphemorum sermonibus lacerari patiuntur? 5. Sed nunc ad creaturae contemplationem redeamus. Ideo scilicet imbecilliores bestiae fecundiores sunt, id est lepores et damae, ovesque silvestres: ut non facile deleretur genus earum, a carnificibus expensum feris. Hae autem quae devoratrices sunt aliarum, steriliores habentur. Nam denique leoni vix leaena fit mater: unguibus
Abbreviated transcription (Latin):
sic instructas pecudes. ad defensio¬
uẽ ꝓpͥe salutis instituit. Expers
qͥdem rationis est canis: s eqͥperan¬
tem rationi sensum credit᷑ posside.
Nam ea que ꝑ ocium uite longũ qͥdẽ
sedentes uix inuenire potuerunt.
idest phylosophi secłares. sillogis¬
moꝵ dico tendiculas. beneficio na¬
turali canis ꝯsecutꝰ asserit᷑. qͥa ues¬
tigia ferarum sagacit̾ indagando.
cũ uĩderit multiplicit̾ int̾cisas se¬
mitas. omnes discursib int̾rumpit
uocẽ tantũ articłatam ñ emittens.
Nam per ea que agit: radicat ꝓfec¬
to. quo bestie que lustrant᷑. abierint.
Nec illũ relinquens inexploratũ lo¬
cum uͥ suspicio nulla uestigii est:
donec om̃ib odore repletis. explica¬
tisq fallentib uiis cubile repperiat.
Qͥd ampliꝰ hi faciunt in descͥptioni¬
b qͥ ociose sedentes puluerẽ stilo sig¬
nant. & ex tͥb propositionib duas
auferunt ÷ in illa autẽ que reliqͣ ẽ

Expanded text:
sic instructas pecudes ad defensiosic instructas pecudes ad defensionem propriae salutis instituit. Expers quidem rationis est canis, sed aequiparantem rationi sensum creditur possidere. Nam ea quae per otium vitae longum quidam sedentes vix invenire potuerunt, id est philosophi saeculares, syllogismorum dico tendiculas beneficio naturali canis consecutus asseritur: quia vestigia ferarum sagaciter indagando, cum viderit multipliciter intercisas semitas, omnes discursibus interrumpit, vocem tantum articulatam non emittens: nam per ea quae agit indicat profecto, quo bestiae quae lustrantur abierint. Nec illum relinquens inexploratum locum, ubi suspicio nulla vestigii est, donec omnibus odore repetitis explicatisque fallentibus viis, cubile reperiet. Quid amplius hi faciunt in descriptionibus, qui otiose sedentes, pulverem stylo signant, et ex tribus propositionibus duas auferunt, in illa autem quae reliqua est