comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sui & ꝑcutiet eũ in riuis .uii. ita
ut tͣnseant ꝑ eũ calciati & erit uia
residuo popło meo qͥ relinquet᷑ ab as¬
sẏriis: sic̃ fuit isrłi in die qua ascendit
det̾ra egypti. Quomͦ ydumea & mo¬
ab. & filii amm̃on tradent manꝰ fuas
apłis. ut obediant euglicȩ p̃dicatio¬
ni sic ipse dñs qͥ in apłis suis illa ꝑfici¬
et. desolabit ñ mare iuxta .lxx. s iux¬
ta hebreos linguã maris egypti q̃ pͥus
contͣ dñm blasphemabat᷑. & suꝑstiti¬

Expanded text:
sui, et percutiet eum in rivis septem: ita ut transeant per eum calciati. Et erit via residuo populo meo qui relinquetur ab Assyriis, sicut fuit Israel in die qua ascendit de terra Aegypti. Quomodo Idumaea et Moab, et filii Ammon tradent manus suas Apostolis, ut obediant Evangelicae praedicationi, sic ipse Dominus qui in Apostolis suis illa perfecit, desolabit non mare juxta LXX, sed juxta Hebraeos, linguam maris Aegypti, quae prius contra Dominum blasphemabat et su
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sarior bella consurgant. & om̃s uer¬
tant᷑ in tumultũ: ita ut contͣ isrł syria
ab oriente. & phylistiim hoc ẽ palestini
ab occidente moueant᷑: & simul deuoreñ
israhelẽ. Cũq hoc fecerint: nichilominꝰ
manꝰ mea extenta siue excelsa ẽ suꝑ isrł.
& eos ferire ñ cessat. Cesiq a d̾o ñ reu̾ten¬
tur ad ꝑcutientẽ se. nec dñm querent
exercituũ: uitulos aureos adorantes pro
đo. Iuxta anagogen hõ locũ nr̃i ita edis¬
sert̃. Misit d̾s filiũ suũ ad iacob hoc est
ad iudeos: & uenit ad ifrł hoc ẽ ad gen¬

Expanded text:
onsurgant, et omnes vertantur in tumultum: ita ut contra Israel Syria ab Oriente, et Philisthiim, hoc est, Palaestini ab Occidente moveantur: et simul devorent Israelem. Cumque haec fecerint, nihilominus manus mea extenta, sive excelsa est super Israel, et eos ferire non cessat. Caesique a Deo non revertentur ad percutientem se, nec Dominum quaerent exercituum, vitulos aureos adorantes pro Deo. Juxta anagogen hunc locum nostri ita edisserunt: Misit Deus Filium suum ad Jacob, hoc est, ad Judaeos: et venit ad Israel, hoc est, ad gen
Abbreviated transcription (Latin):
in riuos: ut possit absq ullo impe¬
dim̃to eugłicus sermo discurrere:
& ad popłos egypti ultimos ꝑueni¬
re. Ꝙ quomͦ temporib moysi rubrũ
siccatũ ẽ mare. ut popłs de egypto
fugeret: sic econtͣrio egypti flumina
siccabunt᷑. ut reliquiȩ popłi di q̃ ab
assyriis. & diu̾sis gentib saluabunt᷑.
tͣnseant in egẏptum: nequa qͣm fugi¬
entes eã s capientes. & suo calcantes
pede. Prudens & xp̃ianꝰ lector hauc
habeat reꝑmissionũ ꝓphetaliũ regu¬
lã: ut q̃ iudei & nr̃r immo ñ ñ nostri
iudaitantes. carnalit̾ futura conten¬
dunt. nos spualit̃ ĩa tͣns acta doceamꝰ.
ne ꝑ occasionẽ istiꝰmodi fabularũ. &
in extricabiliũ iuxta apłm q̃stionũ ui¬

Expanded text:
 in rivos, ut possit absque ullo impe in rivos, ut possit absque ullo impedimento Evangelicus sermo discurrere, et ad populos Aegypti ultimos pervenire. Et quomodo temporibus Moysi Rubrum siccatum est mare, ut populus de Aegypto transfugeret: sic e contrario Aegypti flumina siccabuntur, ut reliquiae populi Dei, quae ab Assyriis et diversis gentibus salvabuntur, transeant in Aegyptum, nequaquam fugientes eam, sed capientes et suo calcantes pede. Prudens et christianus lector hanc habeat repromissionum prophetalium regulam, ut quae Judaei et nostri, immo non nostri Judaizantes, carnaliter futura contendunt, nos spiritualiter jam transacta doceamus, ne per occasionem istiusmodi fabularum et inextricabilium juxta Apostolum quaestionum, ju
Abbreviated transcription (Latin):
dine sp̃c sui: uł sp̃u iolentissimo. Qd
regnũ intelligimꝰ romanors. Regnan¬
te enĩ cesare augusto. qͣndo flos de
pͥma facta ẽ descͥptio: potentissimũ
priꝰ regnũ egyptior qͦd multis dura¬
rat etatib. eleopatrȩ morte destru¬
ctum ẽ. & ꝑcussa ẽ om̃ĩs egyptus in
a quatũ multarũ qͥ pͥus uno fluebat
alueo. & intͣnsibilis erat. in .uii. ualles
humillimas. & riuos diuisus ẽ atq
coneisus: ut calciatis pedib tͣnsiretur.
hoc autẽ tropologice significat. qͦd
gentẽ egyptiors in tantũ ydolatͥe
& uanissimȩ suꝑstitioni deditã. ut
accipitres. noctuas. canes & hircos &
asinos diuino nomine consetrareñ:
de infinita regni potentia ꝑ sin¬
gulos Romani imꝑii uidices distͥ¬
buerit: ut aliũ iudicẽ habeat tħe.¬
bais. aliũ libia. aliũ pentapolis. a¬
hum egyptus. aliũ alexandria. et
diu̾se regiones. qͣs nouoic egyptii
uocant: pͦropt̾ea autẽ sub meta pho¬
ra nilꝰ diuisus in partes ẽ. & cesus

Expanded text:
itus sui, vel spiritu violentissimo, quod regnum intelligimus Romanorum. Regnante enim Caesare Augusto , quando flos de prima facta est descriptio, potentissimum prius regnum Aegyptiorum, quod multis duravit aetatibus, Cleopatrae morte destructum est, et percussus est amnis Aegyptius in aquarum multarum, qui prius uno fluebat alveo, et intransibilis erat, in septem valles humillimas et rivos divisus est atque concisus, ut calciatis pedibus transiretur. Hoc autem Tropologice significat, quod gentem Aegyptiorum, in tantum idololatriae et vanissimae superstitioni deditam, ut accipitres, noctuas, canes, et hircos, et asinos, divino nomine consecrarent, de infinita regni potentia per singulos Romani imperii judices distribuerit, ut alium judicem habeat Thebe, alium Libya, alium Pentapolis, alium Aegyptus, alium Alexandria, et diversae regiones, quas νόμους Aegyptii vocant. Propterea autem sub metaphora Nilus divisus in partes est, et s
Abbreviated transcription (Latin):
ũm. ipse enĩ faciet popłm suũ: nẽ uocat
Saluatorẽ. & de eiꝰ fontib aqͣs p̃dicat hau¬
riendas: nequaquã de aquis fluminis
egypti q̃ ꝑcusse st̃. neq de aqͥs flumi¬
nis rasin. s de fontib ũi Hoc enĩ hebre¬
ors lingua saluator expͥmit᷑. Unde et
ipse clamabat in euglio. Qͥ sitit. ueniat
ad me. & bibat. Ꝙ credid̾it in me: siẽ di¬
cit scͥptura. flumina de uentre eiꝰ flu¬

Expanded text:
um, ipse enim salvum faciet populum suum : nunc vocat Salvatorem, et de ejus fontibus aquas praedicat hauriendas, nequaquam de aquis fluminis Aegypti, quae percussae sunt, neque de aquis fluminis Rasin, sed de fontibus Jesu, hoc enim Hebraeorum lingua Salvator exprimitur. Unde et ipse clamabat in Evangelio, Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Qui crediderit in me, sicut dicit Scriptura: Flumina de
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse s uenturũ ẽẽ contendt᷑. Post
uocationẽ gͥ gentiũ q̃ qͦndã in cauda
reputatȩ st̃. istł in cauda reputabit᷑
ut apponat dñs scđo manũ suã. & pos¬
sideat residuũ popłi sui: de qͦ & supra
legimꝰ ñ omnẽ isrł s reliquias ẽe sal¬
uandas q̃ relictȩ fuerint ab assyri

Expanded text:
e contendunt. Post vocationem igitur gentium, quae quondam in caudam reputatae sunt, Israel in caudam reputabitur : ut apponat Dominus secundo manum suam, et possideat residuum populi sui, de quo et supra legimus, non omnem Israel, sed reliquias esse salvandas, quae relictae fuerint ab
Abbreviated transcription (Latin):
& ab ethyopia. & ab elã & a sennaar.
& ab emath. & ab insulis maris. E le¬
uabit signũ in nationes: & congre¬
gabit profugos isrł: & disꝑsos iuda
colliget a quatuor plagis t̾re. & aufe¬
retur telus ephraim: & hostes iuda ꝑi¬
bunt. Ephraum ñ emulabit᷑ uidã: &
iudas ñ pugnabit contͣ ephraim. E
uolabunt in humeros philistiim per
mare: simul p̃dabuntur filios ori¬
entis ydumea & moab p̃ceptũ manꝰ
eorp: & filii amnion obedientes erunt.
n die illa hoc ẽ in illo tẽ¬
pore. de qͦ & supͣ dictum ẽ. &ũ
surrexerit in dix iesse in signũ
popłors. siue ut dominet᷑ gentium: ap¬
ponet dñs scđ̃o manũ suã ut neqͣquã
iuxta nr̃os iudaitantes infine mundi
cũ intrau̾it plenitudo gentiũ. tẽ om̃is

Expanded text:
ethiopia, et ab Aelam, et a Sennaar, et ab Emath, et ab insulis maris. Et levabit signum in nationes, et congregabit profugos Israel, et dispersos Judae colliget a quatuor plagis terrae: et auferetur zelus Ephraim, et hostes Juda peribunt. Ephraim non aemulabitur Judam, et Judas non pugnabit contra Ephraim. Et volabunt in humero Philisthiim per mare, simul praedabuntur filios Orientis: et Idumaea et Moab praeceptum manus eorum, et filii Ammon obedientes erunt. n die illo, hoc est in illo tempore, de quo et supradictum est, cum resurrexerit radix Jesse in signum populorum, sive ut dominetur gentium, apponet Dominus secundo manum suam, ut nequaquam juxta eos nostros Judaizantes in finem mundi, cum intraverit plenitudo ge
Abbreviated transcription (Latin):
tes: erit radix iesse & qͥ de eiꝰ stirpe con¬
scendet. in signũ omĩum popłors: ut
uideant popli signũ filii bominis in
cȩlo. Qr habebit cornua in manib suis
in quib abscondet᷑ fortitudo eiꝰ ut ex¬
altatus trahat omĩa ad se. Siue ut
.lxx. tͣnstulert. resurget a mortuis ut¬

Expanded text:
tes, erit radix Jesse, et qui de ejus stirpe contes, erit radix Jesse, et qui de ejus stirpe conscendet in signum omnium populorum, ut videant populi signum Filii hominis in coelo . Qui habebit cornua in manibus suis, in quibus abscondetur fortitudo ejus, ut exaltatus omnia trahat ad se . Sive ut LXX t
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ gentes dep̃cabunt᷑. & erit sepulchrũ
eiꝰ głosum. Lxx. & erit in die illa radix
iessȩ. & qui consurget ut pͥnceps sit gen¬
tiũ: in ipso gentes sꝑabunt: & erit reqͥes
eiꝰ honor. Pro requie eiꝰ in hebraico po¬
fitum ẽ m̃inutħũ qͦd om̃s similit̾ tͣnstu¬
ler̃t. Pro honore quoq in hebreo legimꝰ
sensus. Erit mors eiꝰ głosa: ut implere¬
t᷑ illud qͦd saluator in euglio dep̃catur.
Pat̾ glorifica me gła. quã habui pͥus
qũa mundus ẽẽt. apud te. Dictum ẽ
de natiuitate eiꝰ dictum de cet̾is in me¬
dio sacͥm̃tis: uenit ad mortẽ. q̃ ñ consu¬
eto mortaliũ nomine. s qͥa in xp̃o erat
uita ꝑpetua. requies appellat᷑. Hos au¬
tẽ ut manifestũ legenti sensũ faceremꝰ.:
ꝓ dormitione & requie alt̾o u̾bo s eodẽ
sensu sepulchrum uertimꝰ. In tẽpore gͥ
illo qͣndo xp̃i in dodo mundo engłm
choruscau̾it. & repleta fuerit omĩs t̾ra
scientia dñi sic̃ aquȩ maris t̾ram oꝑien¬

Expanded text:
psum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. LXX: Et erit in die illa radix Jesse, et qui consurget, ut princeps sit gentium, in ipso gentes sperabunt, et erit requies ejus honor. Pro requie ejus, in Hebraico positum est, MNUATHO , quod omnes similiter transtulerunt. Pro honore quoque in Hebraeo legitur sensus: erit mors ejus gloriosa, ut impleatur illud quod Salvator in Evangelio deprecatur: Pater, glorifica me gloria, quam habui prius quam mundus esset apud te . Dictum est de nativitate ejus, dictum est de caeteris in medio Sacramentis: venit ad mortem, quae non consueto mortalium nomine, sed quia in Christo erat vita perpetua, requies appellatur. Nos autem, ut manifestum legenti sensum faceremus, pro dormitione, et requie, altero verbo, sed eodem sensu, sepulcrum vertimus. In tempore igitur illo, quando Christi in toto mundo Evangelium coruscarit, et repleta fuerit omnis terra scientia Domini, sicut aquae maris terram operien
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd sp̃c dñi & sapientie. & intellectꝰ
consilii & fortitudinis. & seientiȩ & pi¬
etatis. & timoris dñi. id est septenarius
numerus᷑ qͥ .uii. ocłi in uno lapide dicun¬
t᷑ in zacharia: requiescat suꝑ uirgã & flo¬
rem qͥ de iesse. ac ꝑ hoc ex dauid stirpe
surrexit. Specialit̾ autẽ sp̃e timoris
dnĩ impleuit eũ ꝓpt̾ eos qͥ timore dñi
indigent qͥa paruuli st̃. quẽ foras mit¬
tit ꝑfecta dilectio. Q̾ enĩ timet penã
habet: & ñ est ꝑfectus. Unde & apłs

Expanded text:
 Domini, sapientiae, et intellectus, consilii, et fortitudinis, et scientiae, et pietatis, et timoris Domini, id est, septenarius numerus, qui septem oculi in uno lapide dicuntur in Zacharia , requiescat super virgam et florem, qui de Jesse, ac per hoc David stirpe surrexit. Specialiter autem spiritus timoris Domini impleverit eum propter eos qui timore Domini indigent: quia parvuli sunt, quem foras mittit perfecta dilectio. Qui enim timet, poenam habet, et non est perfectus . U
Abbreviated transcription (Latin):
pistis sp̃m adoptionis filior. in quo
clamamꝰ abbapat̾. & in malachia legi¬
mꝰ. Si pat̾ ego sũ. ubi ẽ gła mea : & si
dñs ego sum. ubi ẽ timor m̃s. De quo
timore cautat᷑ in psalmo. Uenite filii
audite me: timorẽ dñi docebo uos.
Hon scd̾m uisionẽ ocłor iudicabit.

Expanded text:
pistis Spiritum adoptionis, in quo clamamus Abba Pater . Et in Malachia legimus: Si pater ego sum, ubi est gloria mea? et si Dominus ego sum. ubi est timor meus ? de quo timore cantatur in Psalmo; Venite, filii, audite me: timorem Domini docebo vos . Non secundum visionem oculorum judicab
Abbreviated transcription (Latin):
nentẽ in eo. ipse ẽ qͥ baptizat in sp̃u sc̃õ.
Porro in eugło cuiꝰ supͣ fecimꝰ m̃tionẽ. ħ
scͥpta repperimꝰ. factum ẽ autẽ cũ ascen¬
disset dñs de aqua: descendit fons omĩs
filimi in om̃ib ꝓpħis spectabã te ut ue¬
nires: & requiescerẽ in te. Tu es enĩ reqͥ¬
es mea᷑ tu es filiꝰ m̃s pͥmogenitus: qui
regnas in sempit̾num. Q sp̃c dñi appel¬

Expanded text:
. Porro in Evangelio, cujus supra fecimus mentionem, haec scripta reperimus: Factum est autem cum ascendisset Dominus de aqua, descendit fons omnis Fili mi, in omnibus prophetis exspectabam te, ut venires, et requiescerem in te. Tu es enim requies mea, tu es filius meus primogenitus, qui regnas in sempiternum. Qui Sp
Abbreviated transcription (Latin):
caret᷑ sex nominib admirabilis et
consiliariꝰ. & d̾s. & fortis. & pat̾ fu¬
turi scłi & pͥnceps pacis: & qͦd mul¬
tiplicaret᷑ eiꝰ imꝑium. & pacis eiꝰ ñ es¬
set t̾minus. Ncõ in ꝓlogo aduentꝰ eiꝰ
pͥusquã dicat᷑ qͦd ds̃ eẽt. & de da¬
uid sit genere naseiturus.ꝑ tͣnslatio.¬
nẽ fractȩ lagunculȩ passio illiꝰ demon-¬
strat᷑ : qͦd uõ¬
lente do iecirco
caro eiꝰ morti
tradita sit. tt
iudeors sub¬
lummitas destru¬
at᷑. & excelsi qͦn¬
succidat᷑: de quib in ⁊acharia leginꝰ.
Aꝑi libane portas tuas: & comedet ig¬
nis cedros tuas. Ululet abies: quia ceti¬
dit cedrus: qm̃ magnifici uastati st̃.
Qͦd autẽ a patre & contritus & ꝑcus¬
sus ẽẽ dicat᷑: etiã illud indicio ẽ.ꝑ
cutiã pastorem: & oues dissipabunt᷑.
& aliud testimoniũ. Qm̃ quẽ tu ꝑ¬
cussisti ipsi ꝑsecuti st̃. Uerbũ hebra

Expanded text:
vocaretur sex nominibus: admirabilis, et vocaretur sex nominibus: admirabilis, et consiliarius, et Deus, et fortis, et pater futuri saeculi, et princeps pacis: et quod multiplicaretur ejus imperium, et pacis non esset terminus. Nunc in prologo adventus ejus, prius quam dicatur quod de Jesse et David sit genere nasciturus, per translationem fractae lagunculae passio illius demonstratur: quod, volente Deo, idcirco caro ejus mortradita sit, ut Judaeorum sublimitas destruatur, et excelsi qsuccidatur, de quibus in Zacharia legimus: Aperi, Libane, portas tuas, et comedat ignis cedros tuas: ulula, abies, quia cecidit cedrus, quoniam magnifici vastati sunt . Quod autem a Patre contritus et percussus esse dicatur, et illud indicio est: Percutiam pastorem, et oves dissipabuntur . Et aliud testimonium: Quoniam quem tu percussisti, ipsi persecuti
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ. Conso¬
lamint consolamini popłm meũ sa¬
cerdotes: loqͥmini ad cor hierłm. Hȩc
dixit: quia rei u̾itate constrictus.
abiud qͦd diceret ñ habebat Ecce do¬
minator dñs exercituũ confringet
lagunculã in t̾rore: & excelsi statura
succident᷑. & sublimes humiliabunt᷑.
& subu̾tent᷑ condensa saltus ferro.
& libanꝰ cũ excelsis cadet. Putant
quidã hc̃ locũ adhuc dici de assyrio:
qđ illo contrito. om̃s in circuitu na¬
tiones. q̃ ditioni illiꝰ subia cebant suc¬
cidant᷑ & humilient᷑. & saltus densis
nũ quoq cũ excelsis suis cadere ut
nichil omĩno assyriȩ resideat potestatis.
nos de illo & circũcisio scͥpta fateat᷑
Dix̾at supͣ nom̃ de uirgine pueri nas¬
cituri qͦd appellaret᷑ emmanuhel. &
pꝰea ꝓphetissȩ conceptus ut̾o uocaret᷑
accelera spolia detrabere. festina p̃
dari : & ipse ẽẽt lapis offensionis. et
petra scandali duab domib isrł
cuiꝰ pͥncipatus ẽẽt in humero eiꝰ & uo

Expanded text:
legimus: Consolamini, consolamini populum meum, sacerdotes: loquimini ad cor Jerusalem . Haec dixit, quia rei veritate constrictus aliud quod diceret non habebat. Ecce Dominator Dominus exercituum confringet lagunculam in terrore, et excelsi statura succidentur, et sublimes humiliabuntur, et subvertentur condensa saltus ferro, et Libanus cum excelsis cadet. Putant quidam hunc locum adhuc dici de Assyrio, quod illo contrito, omnes in circuitu nationes, quae ditioni illius subjacebant, succidantur et humilientur, et saltus densissnum quoque cum excelsis suis cadere, ut nihil omnino Assyriae resideat potestatis. nos de illo, et Circumcisio scripta fateatur. Dixerat supra nomen de Virgine pueri nascituri, quod appellaretur Emmanuel; et postea Prophetissae conceptus utero vocaretur, accelera, spolia detrahe, fesdari , et ipse esset lapis offensionis et petra scandali duabus domibus Israel: cujus principatus esset in humero ejus, et
Abbreviated transcription (Latin):
si fieri potest. tͣnseat calyx iste a me.
Qͥ locus hunc sensũ habet. Si potest
fieri ut sine int̾itu iudeors credat
gentiũ multitudo: passionẽ recuso.
Sin autẽ illi excecandi ft̃. ut om̃s gen¬
tes uideant: fiat pat̾ uoluntas tua

Expanded text:
it, potest, transeat calix iste a me . Qui locus hunc sensum habet: Si potest fieri, ut sine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passionem recuso. Sin autem illi excaecandi sunt, omnes gentes videant, fiat, Pater, voluntas tua
Abbreviated transcription (Latin):
qͣqũã ephraim & uidas. qͥ nc̃ me ꝓphe¬
tande int̾ se hostili odio dissident. in¬
mici er̃t. s iuxta iez echielis ꝓphetiã
duȩ uirgȩ in unã uirgã copulabunt᷑.
separati: ita ut in gentib cõmuni labo¬
re desudent. & uolent in humeros phy
cursu ꝑgant ad cet̾as nationes. Siue¬

Expanded text:
quaquam Ephraim et Judas, qui nunc, me prophequaquam Ephraim et Judas, qui nunc, me prophetante, inter se hostili odio dissident, inimici erunt, sed juxta Ezechielis prophetiam, duae virgae in unam virgam copulabuntur, separati, ita ut in gentibus communi desudent labore et volent in humero Philifestinantes ad caeteras nationes. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
dunt eccliastice hẏstorie. qͦd apłi in toto
orbe disꝑsi eugłium p̃dicarint. ita ut
qͥdã ꝑsas indosq penetrarent: echy¬
opia daret manꝰ suas d̾o: & tͣns flumi¬
na ethyopiȩ inde xp̃o mun̾a deferren-¬
t᷑. ac ne solũ orientales popłos signi fica¬
re uideat᷑ Iungit & reliqͣ & ab insulis
maris. Insulas autẽ maris. occidenta¬
lẽ plagã significat: q̃ occeani ambitu
claudit᷑. Leuabit gͥ signũ crucis in u¬
niu̾sas nationes. & de synagogis uido¬
rũ pͥmũ irł popłm congregabit: ut
apłi p̃ceptũ saluatoris implerent qͥ
dixerat. Ite ad oues ꝑditas domꝰ isrł.
Deniq & paulꝰ ad incredulos loqͥtur
ex iudeis. Uob̾ oportebat pͥmũ loqui
dignos uos iudicastis et̾ne uitȩ: ecce
conu̾tim᷑ ad gentes. sic̃ p̃cepit nob̾
dñs. Quatuor autẽ plagas: orientẽ
& ocuidentẽ. meridiẽ & septẽtrionẽ
significat: & ꝑ hȩc inundi uocatio de¬
monstrat᷑. Eo tempore in qͥt ysaias ue¬

Expanded text:
dunt Ecclesiasticae historiae, quod Apostoli in toto orbe dispersi Evangelium praedicarint: ita ut quidam Persas Indosque penetrarent, et Aethiopia daret manus suas Deo, et trans flumina Aethiopiae inde Christo munera deferrentur. Ac ne solum orientales populos significare videatur, jungit et reliqua: Et ab insulis maris. Insulas autem maris occidentalem plagam significat, quae Oceani ambitu clauditur. Levabit igitur signum Crucis in universas nationes, et de synagogis Judaeorum primum Israel populum congregabit, ut Apostoli praeceptum Salvatoris implerent, qui dixerat: Ite ad oves perditas domus Israel . Denique et Paulus ad incredulos loquitur ex Judaeis: Vobis oportebat primum loqui dignos vos judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes, sicut praecepit nobis Dominus . Quatuor autem plagas, orientem, et occidentem, meridiem et septentrionem significat, ut per haec mundi vocatio demonstretur. Eo tempore, inquit Isaias, ne
Abbreviated transcription (Latin):
chinas cõmendet sarcinas suas. qͣsi ci¬
to subu̾sa urbe rediturus. Quib de¬
positis. tͣnsibit eam cursim: & in ga¬
bee habebit diu̾sorium. qͦ paululũ
ibidẽ subsistentẽ lassum refoueat
exereitũ. Rama urbs uicina t̾rebit᷑

Expanded text:
chmas commendet sarcinas suas, quasi cichmas commendet sarcinas suas, quasi cito subversa urbe rediturus: quibus depositis, transibit eam cursim, et in Gabee habebit diversorium: quo paululum ibidem subsistente, ut lassum refoveat exercitum, Rama urbs vicina terrebitur:
Abbreviated transcription (Latin):
it rama. gabaa saulis fugit. Humni
uoce tua filia gallĩ. Attende laisa:
pauꝑcula anatoth. migrauit mede¬
mena. habitatores gebim. conforta mi¬
ni. Ad huc dies ẽ ut in nobstet᷑. Agita¬
bit manũ suã suꝑ montẽ filiȩ syon.
et enĩ in ciuitatẽ agai. & tͣnsibit in
mageddo. & in machinas ponet ua¬
sa sua & tͣnsibit uallẽ. & ueniet in
aggai. Timor app̃hendet ramã. ci¬
uitatẽ saul. fugiet filia gallim
Attende laisa audiet᷑ in anatoth:
obstupuit in edemena. & habita.¬
consolamini hodie in uia: ut ma¬
neat. Consolamini mont̃e filie syon. &
collẽ hierłm Multũ in hoc loco .lxx. ab
hebraico discordant. Quã obrẽ utrã¬
q editionẽ posuimꝰ: ut qͥd nobis uide¬
atur in singłis. xp̃o si meruerimꝰ in
cus assyrii iter. pompãq redeuntis de
egypto hierłm: & qͣnto strepitu qͣnto¬
q cursu ad oppugnandã eã ueniat:
tͣnsibit in magron. Tantãq capiendȩ
urbis habebit fiduciã: ut apud ma¬

Expanded text:
fugit. Hinni voce tua, filia Gallim; attende, Laisa, paupercula Anathoth: migravit Medemena: habitatores Gebim confortamini. Adhuc dies est, ut in Nob stetur: agitabit manum suam super montem filiae Sion, et enim in civitatem Aggai, et transibit in Mageddo: et in Machmas ponet vasa sua: et transibit vallem, et veniet in Aggai. Timor apprehendet Rama civitatem Saul: fugiet filia Gallim: attende Laisa: audietur in Anathot: obstupuit Medemena, et habitasolamini hodie in via, ut maneat: consolamini montem filiae Sion, et collem Jerusalem. Multum in hoc loco LXX ab Hebraico discrepant: quam ob rem utramque Editionem posuimus, ut quid nobis videatur in singulis, Christo, si meruerimus  cus Assyrii iter pompamque redeuntis de Aegypto Jerusalem, et quanto strepitu quantoque cursu ad oppugnandum eam veniet. transibit in Magron, tantamque capiendae urbis habebit fiduciam, ut apud Ma
Abbreviated transcription (Latin):
tã gladio ꝑcutere qmͣ uirga. id ẽ ñ
occide. s cõminari qͥa in uia ambula¬
u̾int egypti. & ñ in dño sint confisi
Cũ autem ad dñm reu̾si fuerut. & re¬
liq̃rint iter egypti tẽ flagellũ dĩ
iudicio suscitandũ contͣ adu̾sarios:
Madian enĩ int̾pretat᷑. ex iudicio: ut
spũ oris eiꝰ & oleo miscdie. iugũ hosti¬
um c̃oputrescat. Ueniet in aiath tͣn
sibit magron ap machinas com̃da¬
bit uasa sua. Transiert̃ cursim: ga¬

Expanded text:
am gladio percutere quam virga, id est, non occidere, sed minari, quia in via ambulaverint Aegypti, et non in Domino sint confisi. Cum autem ad Deum reversi fuerint, et reliquerint iter Aegypti, tunc flagellum Dei judicio suscitandum contra adversarios. Madian enim interpretatur ex judicio: ut spiritu oris ejus, et oleo misericordiae jugum hostium computrescat. Venisibit in Magron apud Machmas commendabit vasa sua transierunt cursim Ga
Abbreviated transcription (Latin):
hystoria madianitarũ in udicũ li¬
bro scͥpta ẽ. Quã & in psalmo legimꝰ.
done principes eor sic̃ oreb & ⁊ eb.
& tebee. & salmana. Errant gͦ qͥ pu¬
tant ullud sign̾ificari tempꝰ. qͣndo
in libro numeror madianitȩ cȩfi
referunt᷑ ab ifrł: & desertũ fur et
montẽ di oreb q̃ aliis apud hebreos
scͥbunt᷑ litt̾is: qumn eo tẽpore ñ fue¬
rint in monte oreb s in solitudine
sẽͥchĩ. Iuxta anagogen. p̃cipit᷑ popło

Expanded text:
n Judicum libro scripta est , quam et in Psalmo legimus: Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana . Errant ergo qui putant illud significari tempus, quando in libro Numerorum Madianitae caesi referuntur ab Israel a deserto Sur usque ad montem Dei Oreb: quae aliis apud Hebraeos scribuntur litteris, cum eo tempore non fuerint in monte Oreb, sed in solitudine Sethim. Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
dñi exercituũ faciet hoc. qͥa ipsi eum ad
ȩmulationẽ ꝓuocauerunt in his qͥ ñ eran
dii: & ille eos ꝓuocauit ad emulandũ in
gentẽ q̃ ñ erat gens. Cępta emmanuhe¬
lis & nascentis pueri de uitgine ꝓphetia.
ex eo loco ubi dr̃ ad achar pete tͥ signum
a dño dõ tuo: uersiculo isto finita ẽ quo
infert᷑ Telus dñi exercituũ faciet hoc.
Nunc ad reliqua tnseamꝰ. Explicit liber

Expanded text:
um ad aemulationem provocaverunt in his qui non erant dii, et ille eos provocavit ad aemulandum in gente, quae non erat gens . Coepta Emmanuelis et nascentis pueri de Virgine prophetia, ex eo loco ubi dicitur ad Achaz: Pete tibi signum a Domino Deo tuo, versiculo isto finita est, quo infertur: Zelus Domini exercituum faciet hoc . Nunc ad reliqua transeamus. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
humeris eiꝰ ẽ. Hoc ipsum & ad heticos
referri potest: qđ postqͣm eccłiastica
doct᷑ua illux̾it. & om̃s eoꝵ discipli¬
ne patuerint: tc̃ ad tantã ueniant
solitudinẽ. ut de saltu & infructu¬
osis arborib & innumerabili eorum
multitudine quã heretica fraude
deceꝑant: uix pauci resideant qͥ eorꝑ
sequantur errorẽ. Ero eo qͦd nos u̾timꝰ
mittet dñs in pinguib eiꝰ tenuitatẽ:
.lxx. tͣnstulert. mittet dñs in honorẽ

Expanded text:
oc ipsum et ad haereticos referri potest: quod postquam Ecclesiastica doctrina illuxerit, et omnes eorum decipulae patuerint, tunc ad tantam veniant solitudinem, ut de saltu et infructuosis arboribus et innumerabili eorum multitudine, quam haeretica fraude deceperant, vix pauci resideant qui eorum sequantur errorem. Pro eo quod nos vertimus, mittet Dominus in pinguibus ejus tenuitatem, LXX transt
Abbreviated transcription (Latin):
uirgã. & exaltet baculũ ad ꝑcu
tiendũ quẽ uoluerit. & ipsa uir¬
ga ac baculus głentur & dicant
a se ꝑcussum ẽe qui ꝑcussus ẽ: sic &¬
tu eũ organũ di fueris uoluntatis:
erigeris in suꝑbiã. & cuncta q̃ gerun¬
tur tue głaris fuisse urtutis. Qlc
qͥd antẽ assyrio dr̃. ad hereticoꝵ su¬
pbiam. & ad diabolũ referri potest:
qui securis & serra. & uirga in scͥptu¬
ris appellat᷑: co qͦd ꝑ illũ. infructu¬
ose arbores succidant᷑. & diuidatur
atq serret᷑ incredulor duritia: & ꝑcy¬
tiantur uirga qͥ ñ recipiunt discipli¬
nã. Heretici quoq quors os incelo po¬
tunt᷑ in contͣrium atq ꝑu̾sũ: ut loqͣn¬
t᷑ contͣ eũ a quo conditi st̃. & lingue
minist̾ium quo laudandꝰ ẽ dñs uer¬
tant in blasphemiã. Propt̃ hoc mit¬

Expanded text:
virgam et exaltet baculum virgam et exaltet baculum tiendum, quem uoluerit, et ipsa uirga et baculus glorientur et dicant a se percussum esse, qui percussus est? Et sic tu, cum organum Dei fueris uoluntatis, erigeris in superbiam et cuncta, quae geruntur, tuae gloriaris fuisse uirtutis. Hinc dquid autem Assyrio dicitur, et ad haereticorum superbiam, et ad diabolum referri potest, qui securis, et serra, et virga in Scripturis appellatur, eo quod per illum infructuosae arbores succidantur, et dividantur, atque serretur incredulorum duritia, et percutiantur virga qui non recipiunt disciplinam. Haeretici quoque quorum os in coelum potuntur in contrarium atque perversum, ut loquantur contra eum a quo conditi sunt, et linguae ministerium quo laudandus est Dominus vertant in blasphemiam. Et quoni
Abbreviated transcription (Latin):
assyriꝰ qͥ in tanta contͣ dñm infłatus
ẽ suꝑbia. ut sapientie suȩ estimar&
cuncta cessura: & qͣmus excelsa dog¬
mata & dialectica arte munita. con¬
cutienda penitꝰ & destruenda ͭ. in tan¬
tũ ut in similitudinẽ pullors auiuor
ñ ualeant in sublime consurgere: &
necdũ animata. in sensibilia sint atq
torpentia. qͦd ouors demonstrat ex̃ẽ¬
plum: & ne mutire quidẽ & cõmoue¬
re linguã contͣ rationẽ & fortitudi¬
nẽ siuĩ sermonis audeant. Nũqͥd
głabitur securis contͣ eũ qͥ secat in eaͭ
aut exaltabit᷑ serra contͣ eũ a quo tra¬
hitur. Quomͦ si eleuet᷑ uirga contra le
ut multi putant. nabuchodonosor
mortaliũ di irã tuã putas ẽẽ sapien¬
tiã: & illiꝰ iussionẽ ad tuã refers for¬
titudiũẽ: Quomͦ si securis głetur ꝯ¬
tra eũ qui securim tenet. & serra
contͣ illũ ã quo trabit᷑. & dicant. cun¬
cta oꝑa q̃ ꝑ securĩ & serrã fuint.
sua arte ꝑfecta: & si eleuet qtuspiã

Expanded text:
Assyriorum, qui in tantam contra Dominum inflatus est superbiam, ut sapientiae suae aestimaverit cuncta cessura, et quaevis excelsa dogmata, et dialectica arte munita, concutienda, et penitus destruenda: intantum ut in similitudinem pullorum avium, non valeant in sublime consurgere, et necdum animata insensibilia esse atque torpentia, quod ovorum demonstrat exemplum, et ne mutire quidem, et commovere linguam contra rationem et fortitudinem sui sermonis audire. Numquid gloriabitur securaut exaltabit serra contra eum a quo trahitur? Quomodo si elevetur virga contra levut multi putant, Nabuchodonosor mortalium, Dei iram tuam putas esse sapientiam: et illius jussionem ad tuam refers fortitudinem? Quomodo si securis glorietur contra eum, qui securim tenet, et serra contra illum a quo trahitur, et dicant cuncta opera quae per securim et serram fiunt, sua arte perfecta: et si elevet quispiam
Abbreviated transcription (Latin):
on & hierłm: ñ subu̾sionẽ urbis signi¬
ficat s obsidionẽ qͣndo uenit rabsa.¬
ces dux sennacherib & ea fecit q̃ in
post̾iorib idem ꝓpħ̾a cõmemorat:
Scd̾m tropologiã. cũ samaria & hie¬
rusalem dñi ira sustinuerint. &.

Expanded text:
Jerusalem, non subversionem urbis significat, sed obsidionem, quando venit Rabsaces dux Sennacherib, et ea fecit quae in posterioribus idem Propheta commemorat . Secundum tropologiam, cum Samaria et Jerusal
Abbreviated transcription (Latin):
imitata samariȩ simili sit ferien¬
da sententia: nc̃ adu̾sum ipsũ assy¬
riũ qͥ eleuatus ẽ in suꝑbiã & sue
fortitudinis putauit ẽẽ qͦd uicit. ꝓ¬
pheta loquit᷑. Dixit enĩ assyriꝰ cordis
tumore se iactans. qͦd in fortitudi¬
ne manꝰ sue cunctas uinceret natio.¬
nesͤ. & incredibili sapientia omĩuor
possideret t̾minos: & iuxtalxx. tan¬
tȩ potentiȩ fuerit. ut bellators ho¬
minũ urbes funditus subrueret¬
& qͥa semel methaphorã ab auibni
do. & otus sũpserat: seruauit in reli¬
quis ut diceret. Non fuit qͥ mou̾et
penua. & aꝑiret os. atq ganniret.
Tantus inquit t̾ror fuit fortitudi¬
nis meȩ atq uictorie: ut nec fletũ
quidẽ & gemitũ uicti lib̾e ꝓd̾ent.
Sunt qͥ hȩc generalit̾ contͣ regnũ

Expanded text:
imitata Samariae, simili sit ferienda sententia; nunc adversum ipsum Assyrium qui elatus est in superbiam, et suae fortitudinis putavit esse quod vicit, Propheta loquitur. Dixit enim Assyrius, cordis tumore se jactans, quod in fortitudine manus suae, cunctas vicerit nationes, et incredibili sapientia omnium possederit terminos. Et juxta LXX tantae potentiae fuerit, ut bellatorum hominum urbes funditus subrueritEt quia semel metaphoram ab avibus, nido et ovis sumpserat, servavit in reliquis, ut diceret: Non fuit qui moveret pennam, et aperiret os, atque ganniret. Tantus, inquit, terror fuit fortitudinis meae atque victoriae, ut ne fletum quidem et gemitum victi libere proderent. Sunt qui haec gener
Abbreviated transcription (Latin):
bant. meis subieci pedib sic & hie¬
rusalem & samariã in qua eadẽ ydola
st̃̾. mee subiciã potestati. Quom cepi
Samariã cũ ẏdolis suis. sic & hierłm ca¬
piã. qͥa eosdẽ uen̾at᷑ deos. Charcamis
autẽ . lxx. addentes de stio. regionẽ tͣns
babylonẽ. int̾pretati st̃. & calanne ubi
ȩdificata ẽ turris: arphath penitus re¬
linquentes. Possumꝰ autẽ iuxta tͣns¬
lationẽ eoꝵ & tropologie. dũ mͦ pia
sit. lib̾tatẽ. ex eo qͦd ait. & popło meo p̃¬

Expanded text:
s subjeci pedibus, sic et Jerusalem, et Samariam, in qua eadem idola sunt, meae subjiciam potestati. Quo modo cepi Samariam cum idolis suis, sic et Jerusalem capiam, quia eosdem veneratur deos. Pro Charcamis autem LXX addentes de suo, regionem trans Babylonem interpretati sunt, et Chalane ubi aedificata est turris, Arphad penitus relinquentes. Possumus autem juxta translationem eorum, et tropologiae, dummodo pia sit, lib
Abbreviated transcription (Latin):
arcenda parua animalia & pꝰ caput
& caudã incuruantẽ iungit & depͣ¬
uantẽ: qͦd legis p̃cepta subu̾tant. &
rectã deprauent uiã. Longeuũ qͦq
qͥ caput ẽ. & pseudo ꝓpħam qͥ in cau¬
da ponit᷑. disꝑdet: & magistros pari¬
t̃ & discipłos: alios qͥ propt̃ mun̾a
laudant peccatores: alios qͥ laudati
sua mala ñ sentiunt. nec agunt pe¬
nitentiã. Propt̾. in iuuenib eors ñ lȩ¬
tabit᷑ dñs: Uȩ enĩ ciuitati. cuiꝰ rex ad¬
olescens: & qui dm̃ patrẽ uł dñm ue¬
rũ ꝑdidunt. ñ impetrabt̃ misediam
Om̃is enĩ hereticꝰ hẏpochrita ẽ: ali

Expanded text:
arcenda parva animalia. Et post caput, arcenda parva animalia. Et post caput, et caudam incurvantem jungit et depravantem, quod legis praecepta subvertant, et rectam depravent viam. Longaevum quoque, quia caput est, et pseudoprophetam qui in cauda ponitur, disperdet, et magistros pariter, et discipulos; alios qui propter munera laudant peccatores: alios qui laudati sua mala non sentiunt, nec agunt poenitentiam. Propter hoc in juvenibus eorum non laetabitur Dominus: Vae enim civitati cujus rex adolescens . Et qui Deum Patrem vel Dominum verum perdiderunt, non impetrabunt misericordiam. Omnis enim haereticus hypocr
Abbreviated transcription (Latin):
etiã hoc dicere. qͦd eotidie popło suo
p̃cipiat d̾ns. ut adu̾sariors ciuitates
q̃ erigunt᷑ contͣ scientiã di. & hereticor
nimio labore constructe st̃. in puluerẽ
redigat. & nicħ ẽẽ demonstret. Qui in fir
carne circũdatus ñ possit ꝑfectã ha¬
b̾e uictoriã. nec om̃s gentes caꝑelicet
eũ alii admirent᷑ & dicant. tu solus es
pͥnceps: respondebit eis. Multa st̃ q̃
destruere debeo: & adhuc destruere
ñ potui. Scio qͥd nesciã & qua qͣm mul¬
ta adu̾sarior argum̃ta suꝑarim: tam̃
sunt pleraq q̃ adhuc suꝑanda sunt.

Expanded text:
die populo suo praecipiat Dominus, ut adversariorum civitates quae eriguntur contra scientiam Dei, et haereticorum nimio labore constructae sunt, in pulverem redigat, et nihil esse demonstret. Qui intellicarne circumdatus, non possit perfectam e victoriam, nec omnes gentes capere, licet eum alii admirentur, et dicant: Tu solus es princeps, respondebit eis: Multa sunt quae destruere debeo, et adhuc destruere non potui: scio quod nesciam. Et quamquam multa adversariorum argumenta superaverim: tamen sunt pleraque, quae adhuc superanda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& inmicos illiꝰ dissipabit. Cupiunt enĩ¬
& ipsi insimilitudinẽ templi dĩ ȩdificare
sibi templũ in samaria. S qͣmuis mo¬
uint pedes ab oriente & dix̾int. ueni¬
te edificemꝰ turrĩ. & faciamꝰ nob̾ nobis
nom̃ anteqͣm disꝑgam᷑: dũo impugnante

Expanded text:
et inimicos illius dissipabit. Cupiunt eniet inimicos illius dissipabit. Cupiunt enim et in similitudinem Templi Dei, aedificare sibi templum in Samaria; sed quamvis moverint pedes ab Oriente, et dixerint: Venite, aedificemus turrim, et faciamus nobis nomen antequam dispergamur : Domino impugna
Abbreviated transcription (Latin):
ũ uisionis uł pondis babylonis qͦa
uidit ysaias filiꝰ amos: om̃is hȩc pro¬
phetia de xp̃o ẽ. Quã ꝑ partes uo-¬
lumꝰ explanare: ne simul ꝓposita
atq disserta lectoris confundat
memoriã. Uirgã & florẽ de radice
iessȩ ipsũ dñm iudei urt̃pretant᷑.
qͦ scilicet in uirga regnantis potũ¬
tia: in flore pulchritudo monstre
habuit sibi fruticẽ coherentẽ: de qua
& supra legimꝰ. Ecce uirgo concipiet
& pariet filiũ. & florem dñm salua¬
torẽ: qͥ dicit in cantico cauticor. Ego

Expanded text:
is Babylonis, quod vidit Isaias filius Amos, omnis haec prophetia de Christo est, quam per partes volumus explanare, ne simul proposita atque disserta lectoris confundat memoriam. Virgam et florem de radice Jesse, ipsum Dominum Judaei interpretantur: quod scilicet in virga regnantis potentia, in flore pulchritudo monstretquae nullum habuit sibi fruticem cohaerentem; de qua et supra legimus: Ecce Virgo concipiet et pariet filium . Et florem Dominum Salvatore
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra: & erit popłs qͣsi esca ignis. Uir fr̾i
suo ñ parcet: & declinabit ad dexterã.
& esuriet & comedet ad sinistrã & ñ sa¬
turabitur. Unusquisq carnẽ brachii
sui uorabit. Manasses ephraim. & e¬
phraim manassem: simul ipsi contra iu¬
dã. In om̃ib his ñ ẽ auersꝰ furor eiꝰ. s
adhuc manꝰ illiꝰ extenta. Non solum
dñs hostes Rasin eleuabit contͣ eũ.
& in imicos eiꝰ uertet in tumultum.
Sẏriam ab oriente. & phylistiim ab oc¬
cidente. ut deuorent isrł toto ore: sed
qͥa ñ ẽ reuersꝰ ad ꝑcutientẽ se. nec re¬
quisiuit dñm exercituũ: extendit ma¬
nũ ad ꝑcutiendũ. ut disꝑdat de isrł

Expanded text:
ignis. Vir fratri suo non parcet, et declinabit ad dextram, et esuriet, et comedet ad sinistram, et non saturabitur: unusquisque carnem brachii sui vorabit. Manasses Ephraim, et Ephraim Manassen, simul ipsi contra Judam. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Non solum Dominus hostes Rasin elevabit contra eum, et inimicos ejus vertet in tumultum, Syriam ab Oriente, et Philisthiim ab Occidente, ut devorent Israel toto ore: sed quia non est reversus ad percutientem se, nec requisivit Dominum exercituum, extendet manum ad percutiendu
Abbreviated transcription (Latin):
b deuorati: tam̃ ñ reu̾tunt᷑ ad dñm:
s adhuc manꝰ illiꝰ ad ꝑcutiendũ para¬
ta ẽ. iuxta illud qͦd legimꝰ in hiere¬
mia. Sine causa ꝑcussi filios ur̃os. disci¬
plinã ñ recepistis. Et disꝑdet dñs ab
isrł caput & caudã: incuruantẽ & depͣ¬
uantẽ in die una. Longeuus & hono¬
rabilis ipse ẽ caput: & ꝓpħa docens m̃¬
daciũ. ipse ẽ cauda. & er̃t qͥ beatũ dicunt

Expanded text:
n revertentur ad Dominum: sed adhuc manus illius ad percutiendum parata est, juxta illud quod legimus in Jeremia: Sine causa percussi filios vestros: disciplinam non recepistis . Et disperdet Dominus ab Israel caput et caudam incurvantem et depravantem in die una. Longaevus et honorabilis, ipse est caput; et Propheta docens mendacium, ipse est cauda. Et erunt qui beatum dic
Abbreviated transcription (Latin):
nec se in libro hebraicor repꝑire po
dicat in extremo mundi tẽpore & in
consũmatione huiꝰ scł̃i imminentib
pȩnis sensũ magnũ pͥncipẽ assyrio¬
rũ ẽẽ fugiturũ ᷑ & ꝑ diu̾sa loca uari¬
osq ꝓfectus fugere cuꝑe ab ira dei.
Cũq ille fugerit. habitatores gebĩ
id ẽ excelsas quasq uirtutes sermone

Expanded text:
nec se in libro Hebraicorum Nominum rnec se in libro Hebraicorum Nominum rdicat in extremo mundi tempore, et in consummatione hujus saeculi imminentibus poenis, sensum magnum, principem Assyriorum esse fugiturum: et per diversa loca variosque profectus fugere cupere ab ira Dei. Cumque ille fugerit, habitatores Gebim, id est, excelsas quasque virtutes sermone
Abbreviated transcription (Latin):
& tanta erit fugientis trepidatio.
ut ibi manere ñ audeat: s tͣnsibit in
mageddo. Quã & ipsã scͥptura ñ con¬
tinȩt. & quia sarcinis p̃peditus ue¬
lociꝰ fugere ñ pot̾it: deponet uasa su¬
a in machinis. & gradu concito tͣnsi¬
bit uallẽ. quã & ipsã hebreus sermo
ñ resonat: & rursũ ueniet in aggau
Quȩ bis in hoc loco ponit᷑: & in hebra¬
ico ñ habet᷑. Ad sonitũ fuge eiꝰ contre¬
nsca s ma ciuitas saul. Qd ꝑspicue
falsum ẽ. Ciuitas enĩ saul appellat᷑
gabaath: ut in hebraico continet᷑. De¬
inde ueniet in gallim. Audiet laisa:
audiet anatoth: contremiscet medeme¬
na. habitatores autẽ gebim. & colles
cant᷑ ad consolandũ hierłm ñ longo pꝰ
tẽpore. s in p̃sentiarũ. & eadẽ die dũ
in uia ẽ assyriꝰ ut maneant in locis
suis: & ꝑturbati timore nequa quã fu¬
giant. hoc iuxta litt̾am. Cȩt̾um qͥdã
inisto loco cũ falsors nominũ iuxta

Expanded text:
Et tanta erit fugientis trepidatio, Et tanta erit fugientis trepidatio, ut ibi manere non audeat, sed transibit in Mageddo, quam et ipsa Scriptura non continet. Et quia sarcinis suis praepeditus velocius fugere non poterit, deponet vasa in Machmas, et gradu concito transibit vallem, quam et ipsam Hebraeus sermo non resonat: et rursum veniet in Aggai, quae bis in hoc loco ponitur, et in Hebraico non habetur. Ad sonitum fugae ejus contremiscet Rama, civitas Saul: quod perspicue falsum est. Civitas enim Saul appellatur Gaba, ut in Hebraico continetur. Deinde veniet in Gallim: audiet Laisa, audiet Anathoth, contremiscet Medemena. Habitatores autem Gebim et colles, cantur ad consolandam Jerusalem: non longo post tempore, sed in praesentiarum, et eadem die dum in via est Assyrius; ut maneant in locis suis, et perturbati timore nequaquam fugiant. Hoc juxta litteram. Caeterum quidam in isto loco, cum falsorum nominum juxta
Abbreviated transcription (Latin):
Unde olaisa. & pauꝑcula uł obediens
& declinate currentis impetũ si pote¬
stis. Migrauit enĩ ĩa de sedib suis urbs
medemena. Uos autẽ qͥ habitatis in
collib. qͦd int̾pretat᷑ gebim. tuti
locor altitudine. confortamini. id ẽ
arma corripite. Adhuc tantũ suꝑerat
diei. ut stans in oppidulo nob. & ꝓcul
urbẽ conspiciens hierłm. a gitaret
manũ suã atq concuteret suꝑ mon¬
tẽ sẏon: uł despiciens eã atq contẽ¬
nens. uł Salutans & cõminans. et
ad mirans qͦd toto sibi oriente sub¬
iecto tã parua ciuitas potentiȩ sue
audeat repugnare. Hȩc uixta hebre¬
os ut nob̾ ab eis traditum ẽ breui
sermone ꝑstrinximꝰ Hunc qͥd iux¬
ta .lxx. editionẽ eccliaffici uiri de hoc
loco sentiant subiciamꝰ. Cũ iugũ as-¬
sẏrii siue ut quidã male arbitrant᷑.
babylonii ablatũ fuerit dehumeris
tuis atq corruptũ fugiens assyrius
sennacherib cũ paucis reliquiis ue¬
niet in aggai q̃ in hebraico ñ habet᷑

Expanded text:
ediens,  declimate currentis impetum, si potestis: migravit enim jam de sedibus suis urbs Medemena. Vos autem qui habitatis in collibus, quod interpretatur Gebim, tuti locorum altitudine, confortamini, id est, arma corripite. Adhuc tantum supererat diei, ut stans in oppidulo Nob, et procul urbem conspiciens Jerusalem; agitaret manum suam, atque concuteret super montem Sion, vel despiciens eam atque contemnens, vel insultans et comminans, et admirans, quod toto sibi Oriente subjecto, tam parva civitas potentiae suae audeat repugnare. Haec juxta Hebraeos, ut nobis ab eis traditum est, brevi sermone perstrinximus. Nunc quid juxta LXX editionem Ecclesiastici viri de hoc loco sentiant, subjiciamus. Cum jugum Assyrii, sive ut quidam male arbitrantur, Babylonii, ablatum fuerit de humeris tuis, atque corruptum, fugiens Assyrius Sennacherib, cum paucis reliquiis veniet in Aggai, quae in Hebraico non habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
finito t̾eio uolumine tͣnsimꝰ ad quartũ:
autẽ minor ẽ: p̃sertim cũ quintꝰ quẽ
huic libro subiecimꝰ hystorice explana¬
tionis sit. & pene duplicẽ numerũ
habeat. Dũ enĩ nolumꝰ coniuncta di¬
uidẽ. & olim int̾pretata tͣnsire: quasi
strũ. elaberem᷑ in pelagus. Eoce dic uir¬
go xp̃i eustochiũ. a quatuor uentis cę¬
li ueni sp̃s. & mortua ossa iunuifica: ut
q̃ iacebant in t̾re puluere spirante

Expanded text:
 ad quartum, re minor est, praesertim cum quintus, quem huic libro subjecimus, historicae explanationis sit, et pene duplicem numerum habeat. Dum enim nolumus conjuncta dividere, et olim interpretata transire, quasi strum, elabitur in pelagus, dicente te, virgo Christi Eustochium: A quatuor ventis coeli veni, spiritus, et mortua ossa vivifica : ut quae jacebant in terrae pulvere, spirante
Abbreviated transcription (Latin):
ephraim & habitantes Samariã: in su¬
ꝑbia & magnitudine cordis dicentes.
Tateres cecidunt: s quadris lapidib e¬
dificabimꝰ. Sẏcomoros succidunt: s cȩ¬
dros immutabimꝰ. & eleuabit dñs ho¬
stes Rasin suꝑ eũ: & inimicos eiꝰ in tu¬
multũ Uertet Sẏriã ab oriente. & phy¬
listiim ab occidente: & deuorabt̃ isrł
toto ore. In om̃ib his ñ est au̾sus furor

Expanded text:
riam, in superbia et magnitudine cordis, dicentes: Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus: sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus. Et elevabit Dominus hostes Rasin super eum, et inimicos ejus in tumultum vertet, Syriam ab Oriente, et Philisthiim ab Occidente, et devorabunt Israel toto ore. In omnibus his non est aversus f
Abbreviated transcription (Latin):
manuhel. idd ẽ nobcum d̾s. dm̃ illum ẽẽ
monstrau̾it: tam̃ nc̃ dic̾it factũ illiꝰ pͥn¬
cipatũ suꝑ humerũ eiꝰ uł qͦd cruc̃e suã
ipse portau̾it: uł ꝑ humerũ ostendens
brachii fortitudinẽ eõdẽ ysaia dicente.
Reuelauit dñs ds̃ brachiũ scm̃ suũ om¬
nib gentib. & rursũ. Dñe qͥs credidit
auditui nr̃o: & brachiũ dñi cui reuela¬
tum ẽ. Uocabit᷑ gͦ pꝰ duo nomina sex
aliis nominib: admirabilis consiliariꝰ.
d̾s. fortis. pat̾ futuri scli. pͥnceps pacis.
Non enĩ ut pleriq putant bina iungen¬
da st̃ nomina. ut legamꝰ. ad mirabilis co¬
siliatiꝰ. & rursũ. ds fortis: S ad in irabit
legendus ẽ separat̃i. qͦd hebraice dicit᷑

Expanded text:
manuel, id est, nobiscum Deus, Deum illum esse manuel, id est, nobiscum Deus, Deum illum esse monstraverit: tamen nunc dicit factum illius principatum super humerum ejus, vel quod crucem suam ipse portaverit: vel per humerum ostendens brachii fortitudinem, eodem Isaia dicente: Revelavit Dominus Deus brachium sanctum suum omnibus gentibus . Et rursum: Domine, quis credidit auditui nostro: et brachium Domini cui revelatum est ? Vocabitur ergo post duo nomina, sex aliis nominibus: Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis. Non enim, ut plerique putant, bina jungenda sunt nomina, ut legamus, Admirabilis consiliarius, et rursum, Deus fortis; sed, Admirabilis legendum est separatim, quod Heb
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionis qͦd in nr̃a uocatione
cõpletur. & pͥneipẽ pacis qͥ locutus
relinquo uobisñ dubitabit. qui pa¬
Saluatorem. Nominũ maiestate ꝑ¬
t̾ritos .lxx. reor ñ ẽẽ ausos de puero
dicere. qͦd aꝑte ds appellandꝰ sit &
cȩt̾a: S ꝑ his sex nominib posuisse qͦd
in hebraico ñ habet᷑. magn̾i consilii
angłm. & adducã pace suꝑ pͥncipes.
& sanitatẽ eiꝰ. Qd hunc michi sen

Expanded text:
e completur; et principem pacis, qui locutus relinquo vobis : non dubitabit, qui paSalvatorem. Qua nominum majestate perterritos LXX reor non esse ausos de puero dicere, quod aperte Deus appellandus sit, et caetera: sed pro his sex nominibus posuisse, quod in Hebraico non habetur, magni consilii Angelum, et adducam pacem super principes, et sanit
Abbreviated transcription (Latin):
tã ueniet paucitatẽ. ut puer paruu¬
lus eos possit numerare & descbere.
Tradunt enĩ hebres decẽ tantũ de eiꝰ
exercitu remansisse. Hrõrs quidã
uolunt hẽ regẽ tẏpũ ẽẽ adu̾sarie for¬

Expanded text:
tam veniet paucitatem, ut puer parvutam veniet paucitatem, ut puer parvulus eos possit numerare et describere. Tradunt enim Hebraei, decem tantum de ejus exercitu remansisse; nostrorum quidam volunt hunc regem typum esse ad
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ consumet᷑. & erit t̾rore ꝓfugus:
&& reliquie ligni saltus eiꝰ p̃ paueitate
numerabuntur: & puer scribet eos.
Quia ista fecisti. & locutus es q̃ supͣ
narraui: ꝓpt̾ea mittet dñs angłm su¬
ũ. & una nocte centũ octoginta qͥnq
milia de tuo morient᷑ exercitur ita ut
potentissimi quiq qͦs pingues appel¬
las redigant᷑ in tenuitatẽ. & in nichi¬
li: & sic̃ hebrei tradt̃. illesis uestib as¬
syriors. corpora occulto crem̃tur ar¬
erit in igne & in flãma: & om̃s sꝑmnȩ
ac uepres assyriors. id ẽ malitia con¬
sumet᷑. ñ longo tẽpore. s uno die atq
mom̃to. & quomͦ saltus atq carme¬
lus qͥ ẽ mons in galilea. nemorib ꝯ¬
situs. supposito igne ueloeit̃ concre¬
mant᷑. sic ab anima usq ad carnẽ
om̃is assyrii gła consumet᷑. Tẽ expo¬
liatus exercitu fugiet: qͦd idem in
consequentib ꝓpheta testat᷑. & de
tã innumerabili multitudine. q̃
carmelo & saltui cõparata ẽ: ad tan¬

Expanded text:
em consumetur, et erit terrore profugus, et reliquiae ligni saltus ejus prae paucitate numerabuntur, et puer scribet eos. Quia ista fecisti, et locutus es quae supra narravi, propterea mittet Dominus Angelum suum, et una nocte centum octoginta quinque millia de tuo morientur exercitu: ita ut potentissimi quique, quos pingues appellat, redigantur in tenuitatem et in nihili: et sicut Hebraei tradunt, illaesis vestibus Assyriorum, corpora occulto crementur arerit in igne et in flamma, et omnes spinae ac vepres Assyriorum, id est, malitia consumetur, non longo tempore, sed uno die atque momento. Et quomodo saltus et Carmelus, qui est mons in Galilaea nemoribus consitus, supposito igne velociter concrematur: sic ab anima usque ad carnem omnis Assyrii gloria consumetur. Tunc spoliatus exercitus fugiet, quod idem in consequentibus Propheta testatur, et de tam innumerabili multitudine quae Carmelo et saltui comparata est, ad tan