comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tres erant filii noe. ꝑquos reparatũ est genus hu¬
manũ. unde dñs ait. Simile est regnũ cȩloꝵ fermen¬
to. qͦd accepit mulier & abscondit in farine mensu¬
ris tribꝰ. quousq fermentaretur totũ. Quid est ista
mulier nisi caro dñi ͦ Quid est fermentũ nisi euan¬
gelium: Que sunt tres mensure. nisi om̃s gentes
ꝓpt̃ tres filios noe : Ergo sex hydriȩ capientes bi¬
nas uł ternas metretas. sex sunt etates tempoꝵ. capi-¬
entes ꝓphetiam ꝑtinentẽ adom̃s gentes. siue indu¬
obus generibus hominũ. id est iudeis & grecis. sicut
sepe apłs cõmemorat. siue intribus ꝓpter tres filios¬
noe significatas. figurata est enim ꝓphetia ꝑtin-¬
gens usq ad om̃s gentes. Nam in eo quod ꝑtingit die¬
ta est metreta. sicut dix̃ apłs. accepimus mensuram
ꝑtingendi usq aduos. Gentibꝰ enin euangelirans
oc ait. mensuram ꝑtingendi usq ad uos.

Expanded text:
Tres erant filii Noe , per quos reparatum est genus huTres erant filii Noe , per quos reparatum est genus humanum. Unde Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermento, quod accepit mulier et abscondit in farinae mensuris tribus, quoadusque fermentaretur totum . Quae est ista mulier, nisi caro Domini? Quod est fermentum, nisi Evangelium? Quae sunt tres mensurae, nisi omnes gentes, propter tres filios Noe? Ergo sex hydriae capientes binas vel ternas metretas, sex sunt aetates temporum, capientes prophetiam pertinentem ad omnes gentes, sive in duobus generibus hominum, id est, Judaeis et Graecis, sicut saepe Apostolus commemorat ; sive in tribus, propter Noe tres filios, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos . Gentibus enim evangelizans, hoc ait, mensuram pertingendi usque ad vos.
Abbreviated transcription (Latin):
Nos ipsos interrogemꝰ. & uidemus qr factum
ẽ. Nas autẽ de gentibꝰ uenimꝰ. de gentibꝰ autẽ
non ueniremus. nͥ ds̃ de lapidibꝰ suscitasset fi¬
lios abrahȩ. facti sumus filii abrahȩ imitan¬
do fidem. non nascendo ꝑcarnẽ. Sicut enim
illi degenerando exhered ati. sic nos imitando
adoptati. figo fis̃ adom̃s gentes ꝑtinebat eciã¬
ista serte hydrie ꝓphetia. & ideo de om̃ibꝰ dictum
est. capientes metrecas binas uel ternas. Sed quo¬
modo ostendimꝰ om̃s gentes ꝑtinere ad binas uł
ternas metretas. estimantis enĩ fuit quodammꝰ
ut ipsas diceret binas quas dixerat ternas. Ad cõ¬
mendandum scilicet sacram̃tũ quomͦ sint bine
metrete circũcisio & p̃puciũ. In duobus nominibꝰ¬
isti̾h abes om̃s gentes. bine metretȩ sunt. His duobus
parietibꝰ de diuerso uenientibꝰ ad pacem in scipso fa¬
ciendam. lapis angularis factus ẽ xp̃c. Oftendamꝰ
& ternas metretas ineisdem ipsis om̃ibꝰ gentibꝰ.

Expanded text:
mus quia factum est. Nos enim de gentibus venimus; de gentibus autem non veniremus, nisi Deus de lapidibus suscitasset filios Abrahae. Facti sumus filii Abrahae imitando fidem, non nascendo per carnem. Sicut enim illi degenerando exhaeredati; sic nos imitando adoptati. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebat etiaista sextae hydriae prophetia; et ideo de omnibus dictum est, Capientes metretas binas vel ternas. 17. Sed quomodo ostendimus omnes gentes pertinere ad binas vel ternas metretas? Aestimantis enim fuit quodammodo, ut ipsas diceret binas, quas dixerat ternas, ad commendandum scilicet sacramentum. Quomodo sunt binae metretae? Circumcisio et praeputium. Hos duos pous habes omnes gentes: binae metretae sunt. His duobus parietibus de diverso venientibus ad pacem in seipso faciendam, lapis angularis factus est Christus . Ostendamus et ternas metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cognonisti quȩ facta sunt in illa his diebus:
Ille autẽ dix̃ illis. Quȩ. Illi autem dixerũt.
De ihu narareno qui fuit ꝓpħa potens in
factis & dictis inconspectu dei & uniuersi ppłi.
pes nr̃i in dampnationem mortis. & cruci eũ
fixerunt. Nos autẽ sperabamus. quia ipse fu¬
it qui redempturus erat isrł. Et nunc terciũ
diem agit hodie. ex quo hec facta sunt. Hec
atq alia cum dixisset unus ex duobꝰ quos inue¬
nit inuia euntes. ad ꝓpinquũ castellum. res¬
pondens ipse ait. O insensati & tardi corde ad
credendum. suꝑomĩa quȩ locitti sunt ꝓpħe
Nonne hec omĩa oportebat pati xp̃m. & intͦ¬
ire inclaritatẽ suam: Et fuit incipiens a moyse
& omibꝰ ꝓpħis. interp̃tans illis in om̃ĩbꝰ scripturis
corpore surrexerat. hi sunt inquit sermones qͦs
locutꝰ sum aduos cum ad huc essem uobiscum.
quia oporteret impleri omĩa que scripta sunt

Expanded text:
et non cognovisti quae facta sunt in illa istis diebus? et non cognovisti quae facta sunt in illa istis diebus? Ille autem dixit eis: Quae? Illi autem dixerunt: De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, pes nostri in damnationem mortis, et cruci eum fixerunt. Nos autem sperabamus, quia ipse erat qui redempturus esset Israel; et nunc tertius dies agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et tardi corde ad credendum super omnia quae locuti sunt Prophetae! nonne haec omnia oportebat pati Christum, et introire in claritatem suam? Et fuit incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis, corpore resurrexerat: « Hi sunt, inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quia oporteret impleri omnia quae scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tia ab antiquis temporibꝰ data.ex quo pror¬
sus currit ordo nascentiũ. ingenere huma¬
no. de xp̃o non tacuit. s occultum ibi erat
adhuc enim aqua erat. Unde ꝓbamus qͦd
om̃ibꝰ temporibꝰ suꝑioribꝰ usq ad etatem
qua dñs uenit ꝓphetia de illo ñ defuit ip¬
so dño dicente. Cum enim resurrexisset a
mortuis. inuenit discipłos dubitantes de
ipso quẽ secuti erant. Uiderunt enim eũ
mortuũ & non sperauerunt resurrecturũ.
& tota spes eoꝵ concidit. Unde ille latro lau¬
datus ipso die meruit esse in paradiso. quia ui
cruce fixus tunc confessus est xpm̃ quando
de illo discipuli dubitarunt. Ergo inuenit
eos nutantes. & quod amm̃ arguentes seipsos
qͦd in illo redemptionẽ sperauerant. dolebant
eum tam̃ sine culpa occisum. quia nouerãt
innocentẽ. & hoc ipsi post resurrectionẽ dire¬
runt. cum quosdam eoꝵ tristes inuenisset
inuia. tu solus peregrinaris ab iherusalem

Expanded text:
tia ab antiquis temporibus, ex quo prortia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unde probamus quod omnibus temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus peregrinaris in Jerusalem,
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ille donat. in cuiꝰ nomine uobis ꝓ¬
misimus. Erat ꝓphetia antiquis temporibꝰ
&. aꝓphetie dispensatione nulla tempora ces¬
intelligebatur aqua erat. In aqua enĩ uinũ
quodammͦ latet. Bicit apł̃s quid intelligamꝰ
in ista aqua. Usq in hodiernũ inquit diem
quãdiu legitur moyses. idipsum uelamen
suꝑ cor eoꝵ positũ ẽ. qͦd ñ reuelatur quia in
xp̃o euacuatur. ft cum transsieris inquit ad
dñm. auferetur uelamen. Uelamen dicit ad¬
oꝑtionẽ ꝓphetiȩ. ut non intelligeret᷑. Tollit᷑
uelam̃ cum transieris ad dñm. sic tollit᷑ in¬
sipientia cũ transieris addnm̃ & qͦd aqua e¬
rat. uinũ ibi fit. Lege libros om̃s ꝓpheticos.
non intellecto xp̃o. quid tam insipidum &
fatuũ inuenies: Intellige ibi rp̃m. non so¬
lum sapit qͦd legis. s etiam in ebriat. mutãs
mentẽ acorpore. ut preterita obliuiscens.
inea que ante sunt extendaris. Ergo ꝓphe¬

Expanded text:
quantum ille donat in cujus nomine vobis proquantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat prophetia antiquis temporibus, et a prophetiae dispensatione nulla tempora cesstus non intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum positum est; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophe
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ꝓhibentes nubere & dicentes qͦd malũ
essent nuptiȩ. & qͥd diabolus eas fecisset. cum
idem dñs dicat in euangelio interrogatus
utrũ liceat homini dimittere uxorem suã
exqualibet causa ñ licere excepta causa for¬
nicationis. in qua responsione si meministis
hoc ait. qͦd d̃s conumx̃. homo non separet.
Et qui bene eruditi sunt infide catholica no¬
uerunt qͦd ds fecerit nuptias. & sicut conuine¬
tio adeo. ita diuortiũ adiabolo ẽ. S ꝓpterra
incausa fornicationis licet uxorem dimitt̾e
quia ipsa esse uror prior noluit. quȩ fide
conuigalem marito non seruauit. Nec il¬
le que uirginitatẽ deo uouent. quãquam
ampliorem gradũ honoris & sc̃ttatis in ec¬
clesia teneant᷑. sine nuptiis sunt. Nam a
ipse ꝑtinent ad nuptias cum tota eccła. in
quibus nuptiis sponsus ẽ rp̃e. Ac ꝑhoc gͦ
lis castitas firmaret᷑. s ostenderet᷑ sacramen
huc. id est euangeliũ suũ. Ita enim incipi¬
amus ipsa sacramentoꝵ opera decegere.

Expanded text:
prohibentes nubere , et dicentes quod malum essent nuptiae, et quod diabolus eas fecisset: cum idem Dominus dicat in Evangelio, interrogatus utrum liceat homini dimittere uxorem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus nuptiis sponsus est Christus. Ac perlis castitas firmaretur, et ostenderetur sacramenthuc, id est, Evangelium suum. 3. Jam enim incipiamus ipsa sacramentorum operta detegere,
Abbreviated transcription (Latin):
bentibꝰ intelligeret. ego autem inquit dico in xp̃o ẜ
in eccła. Quod est hoc sacramentũ magnũ erunt duo
in carne una. cum de adam & eua scriptura geneseos
loqueret᷑. unde uentum est ad hec uerba. Propterea
relinquet homo patrem & matrem. & adherebit uro¬
ri sue. & erunt duo in carne una Si gͦ xp̃e adhesit¬

Expanded text:
bentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et bentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et in Ecclesia. Quod est hoc sacramentum magnum, Erunt duo in carne una? Cum de Adam et Eva Scriptura Geneseos loqueretur, unde ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una . Si ergo Chri
Abbreviated transcription (Latin):
scđm purificationẽ iudeoꝵ. Sed tam̃ qͦd illa
ꝓphecia etiam cet̾is gentibꝰ adnunciabat.
manifestum quandoquidem xp̃c in ea occultus erat.
in quo benedicunt᷑ omĩs gentes. sicut ꝓmissum est
abrahe dicente dño in semine tuo benedicentur om̃s
gentes. nondum autẽ intelligabat᷑. qr nondum aqͣ
conuersa erat in uinũ. Ergo omibꝰ gentibus dispen¬
sabatur ꝓphetia. Quod ut iocundius emineat. de
singulis etatibꝰ tanquã de singłis hẏdriis ꝓtempo¬
re quedam cõmemoremꝰ. In ipso exordio adam & eua
parentes om̃iũ gentium erant. non tantũm uideoꝵ.
Et quia qui fugurabat᷑ in adam de xp̃o ad om̃s utiq
gentes ꝑtinebat. quibꝰ salus in rp̃o. Quid gͦ dicam po¬
tissimũ de aqͣ prime hydriȩ. nisi qͦd apłs ait de adam
& eua. Nemo enum me dicet praue intellexisse quan
sacramenti in singłis quibusq hominibꝰ urores ha¬

Expanded text:
secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibus annuntiabatur, manifestum est; quandoquidem Christus in eo occultus erat, in quo benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur prophetia. Quod ut emineat jucundius, de singulis aetatibus, tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, quibus salus est in Christo. Quid ergo potissimum dicam de aqua primae hydriae, nisi quod Apostolus ait de Adam et Eva? Nemo enim me dicet prave intellexisse, quanistam sacramenti in singulis quibusque hominibus uxores ha
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. s absit ut desit sp̃c sc̃s. ubi audimꝰ ego
s pat̃ unum sumꝰ. tam̃ qi patrem & filium no¬
minauit. capiebant hydriȩ binas metretas.
s audi uł ternas. Ite baptizate gentes in no¬
mine patris &. filii & sp̃s scĩ. Itaq in eo qͦd di¬
cuntur binȩ. non exprimit᷑ s intelligitur. in
eo uero qͦd dicunt᷑ uł terne etiam exprimit᷑
trinitas. Sed est & alius intellectus non p̃t̾mit¬
tendus. & ipsũ dic̃ã. eligat quisq qͦd placet.
nos quod suggeritur non subtrahimus. Men¬
sa enim dñi e: non oportet ministrum frau¬
dare conuiuas. p̃sertim sic esurientes ut ap¬
paret auiditas ur̃a. P rophetia quȩ ab antiqͥs
temporibꝰ dispensatur. ad salutem omniũ gen¬
tium ꝑtinet. Ad solum quidem ppłm isrł
missus ẽ missus est moyses. ꝙ eisoli pplo ꝑ eũ
lex data est. & ipsi ꝓpħe ex illo ppło fuerunt.¬
& ipsa distributio tempoꝵ scđm eundem pta¬
pulum distincta est. Unde & hydrie dicunt᷑

Expanded text:
s sanctus, ubi audimus, Ego et Pater unum sumus. Tamen quia Patrem et Filium nominavit, capiant hydriae binas metretas; sed audi, vel ternas: Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Itaque in eo quod dicuntur binae, non exprimitur, sed intelligitur; in eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
te manifestatur ꝑ euangłium reformatio mentis
nr̃e. scdm ymaginẽ eius qui creauit nos. & con¬
uertit᷑ aqua iuinũ. ut iam manifestatũ. xp̃m ĩ
lege & ꝓpħis sapiamꝰ. Ideo erant ibi sex hidriȩ.
quas uissit impleri aqua. Ser gͦ ille hidrie ser
etates significant. quibꝰ non defuit ꝓphecia. Ii¬
la gͣ tempora sex quasi articulis distribitta atq
distincta. quasi uasa essent in ania. nisi a xp̃oun¬
plerent᷑. Quoͥd diri tempora quȩ inanit̃ eurrerẽt.

Expanded text:
te manifestatur per Evangelium reformatio mentis te manifestatur per Evangelium reformatio mentis nostrae, secundum imaginem ejus qui creavit nos ; et convertitur aqua in vinum, ut jam manifestatum Christum in Lege et Prophetis sapiamus. Ideo erant ibi sex hydriae, quas jussit impleri aqua. Sex ergo illae hydriae, sex aetates significant, quibus non defuit prophetia. Illa ergo tempora sex, quasi articulis distributa atque distincta, quasi implerentur. Tempora utique inaniter praeterirent,
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas ueteres impbasse. Cum autẽ ipsam aquã
conuertit inuinũ. ostendit nobis qͦd & scriptura
uetus ab ipso est. Nam iussu ipsus implete sunt
hydriȩ. a dño quidem &. illa scriptura. s nichil sa¬
pit. si non ibi xp̃c intelligat᷑. Intendite autẽ qͦdip
mis de me. Nouimꝰ autem legem ex quibꝰ tempo¬
ribꝰ narret. id est ab exordio mundi. inprincipio
fecit ds̃ celum & terram. usq ad hoc tempꝰ quod
nunc aginus sexta etas est. ut sepe audistis & nos¬
tis. Nam pruna etas cõputat᷑ ab adam usq ad
noe. Scda a noe usq ad abraham. Et sic̃ mathe¬
us euangelista ꝑ ordinẽ sequit᷑. & distinguit. ter¬
cia ab abraham usq ad dauid. Quarta adauid
usq ad transinigrationẽ babiloniã. Quinta a ts¬
migratione in babiloniã usq ad ioħem baptistã.
Sexta inde usq ad sinẽ scłi. Propterea serta die
fẽc̃ ds hominẽ adymaginẽ suã. qr serta ista eta¬

Expanded text:
Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam convertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipsius impletae sunt hydriae. A Domino quidem et illa Scriptura; sed nihil sapit, si non ibi Christus intelligatur. 6. Intendite autem quod ipmis de me. Novimus autem Legem ex quibus temporibus narret, id est, ab exordio mundi: In principio fecit Deus coelum et terram . Inde usque ad hoc tempus quod nunc agimus, sexta aetas est, ut saepe audistis et nostis. Nam prima aetas computatur ab Adam usque ad Noe: secunda a Noe usque ad Abraham: et sicut Matthaeus Evangelista per ordinem sequitur et distinguit, tertia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad transmigrationem in Babyloniam: quinta a transmigratione in Babyloniam usque ad Joannem Baptistam : sexta inde usque ad finem saeculi. Propterea et sexta die fecit Deus hominem ad imaginem suam : quia sexta ista aeta
Abbreviated transcription (Latin):
His er euangłio quȩ certe manifesta sunt intel¬
lectis patebunt illa omĩa mysteria. que in isto
miraculo dñi latent. Uidete quid ait. quia o¬
portebat impleri in xp̃o que de illo scripta st̃.
Ubi scripta sunt: In lege inquit & ꝓphetis &
psalmis. Nichil scripturarum ueterum p̃termi¬
sit. Illa erat aqua. & ideo dicti sunt illi adño in¬
sensati. quia eis adhuc aqua sapiebat non uinũ
Quomͦ autẽ fecit de aqua uinum: Cum aperuit
eis sensum. & exposuit eis scripturas. incipiens
inuia cum aperiret nobis scripturas.
Intellererunt enĩ xp̃m in his libris in
bat. in ebriat. qͦd non inebriabat. Si enĩ iussisset
a quã effundi inde. & sic ipse mitteret uinum
eroccultis ereature sinibꝰ unde fecit & panem quan¬
do saturauit tot milia. Non enĩ quinq panes ha¬
bebant quinq milium hominũ saturitatem.
aut saltem duodecim cophinos plenos. s omĩ. ꝓo¬
tentia dñi quasi fons panis erat. sic posset &s effusa
aqua uinũ infundere. Quod si fecisset. uideretur

Expanded text:
His ex Evangelio, quae certe manifesta sunt, intellectis, patebunt illa omnia mysteria quae in isto miraculo Domini latent. Videte quid ait, quia oportebat impleri in Christo quae de illo scripta sunt. Ubi scripta sunt? In Lege, inquit, et Prophetis, et Psalmis. Nihil Scripturarum veterum praetermisit. Illa erat aqua; et ideo dicti sunt illi a Domino insensati, quia eis adhuc aqua sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum aperuit eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens in via, cum aperiret nobis Scripturas ? Intellexerunt enim Christum in his Libris in bat, inebriat quod non inebriabat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde fecit et panem quando saturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim cophinos plenos , sed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur
Abbreviated transcription (Latin):
die nasci qui ñ erant nemo miret᷑. Sic aquã
inuinũ uersam quis non miretur. cũ hoc
annis om̃ibꝰ ds̃ in uitibꝰ faciat: Sed qr omĩa
que fecit dñs ihc non solum ualent aderei¬
tanda conla nr̃a miraculis. s eciã ad edifican¬
da in doctrina fidei scrutari nos oportet quid
sibi uelint illa omĩa. id est quid significent.
Horum enĩ om̃iũ significationes sieut recor¬
damini in hodiernũ distulimꝰ. Quod autẽ¬
dñs inuitat᷑ uenit adnuptias. etĩa excepta
mistica significatione confirmare uoluit

Expanded text:
die nasci qui non erant, nemo miretur. Sic aquam die nasci qui non erant, nemo miretur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus faciat? Sed quia omnia quae fecit Dominus Jesus, non solum valent ad excitanda corda nostra miraculis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos oportet quid sibi velint illa omnia, id est, quid significent. Horum enim omnium significationes, sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 2. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, etiam excepta mystica significatione, conf
Abbreviated transcription (Latin):
donet nobis recddere qd̾ ꝓmisimꝰ.
Hesterno enim die si meminit scĩ¬
tas ur̃a cũ temporis excluderem᷑
angustia ne ser̃monẽ inchoatũ impleremus.
in hodiernum diem distulimꝰ. ut ea quȩ in
hoc facto euangelicȩ lectionis mistice insacra¬
mentis posita essent. ipso aduuante aperi¬
rent᷑. Non itaq opus est iam immorari du¬
tius in cõmendando miraculo di Ipse est e¬
nim ds qui ꝑ uniuersam creaturã. eotidiana
miracula facit. quȩ hominibꝰ ñ facilitate. s
assidiutate iuluerunt. Rara autẽ quȩ facta
sunt ab eodem dño. id est a uerbo propt̃ nos
incarnato. maiorẽ stuporẽ hominibꝰ attule¬
runt. Non quia maiora erant quã sunt ea
que cotidie increatiura facit. s quia ista que
eotidie fiunt tanquã naturali cursu ꝑagun¬
tur. illa uero efficatiã potentiȩ tanquã pre¬
sentis exhibuisse uident᷑ oculis hominum.
Dirimꝰ sicut meministis resurrerit unus
mortuus. obstupuerunt homines. cũ coti¬

Expanded text:
donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis mystice in sacramentis posita essent, ipso adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam immorari diutius in commendando Dei miraculo. Ipse est enim Deus qui per universam creaturam quotidiana miracula facit, quae hominibus non facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae facta sunt ab eodem Domino, id est a Verbo propter nos incarnato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae quotidie in creatura facit, sed quia ista quae quotidie fiunt, tanquam naturali cursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, obstupuerunt homines; cum quoti
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Unde autem erant suꝑbi: De genere
carnis. non de fructu imitationis patris abra¬
ham. Quid eis ait: Nolite dicere patrem habe¬
mus abraham. potens est enĩ ds de lapidibus
istis suscitare filios abrahȩ. lapides dicens om̃s
gentes non ꝓpter firmitatẽ sic̃ lapis dictus est
quẽ reꝓbauerunt edificautes. s ꝓpter stolidi¬
tatem ẜ duriciam stulticie. q eis quos adorabãt
similes facti erant. Adorabant enim insensa¬
ta simulachra. pariter insensati. Unde inpsal
rare quid audiunt: Ut sitis filii patris ur̃i qui
incelis ẽ. qui solem suũ facit oriri suꝑ bonos &
nialos. & pluit suꝑ iustos & iniustos. Qua ꝓpt̃

Expanded text:
batur. Unde autem erant superbi? De genere batur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, pariter insensati. Unde insensarare, quid audiunt? Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super just
Abbreviated transcription (Latin):
quã in quinta hydria daniel uidit lapidem
p̃cisum de monte sine mauibꝰ. & fregisse om¬
nia regna terrarum. & creuisse illum lapidẽ
s factum ẽẽ montẽ magnũ. ita ut impleret
uniuersam faciem terre. Quid aꝑtius fr̃s meiꝰ
lapis de monte p̃ciditur.ipse est lapis quem
repbauerunt edificantes. & factus est incaput
anguli. De quo monte p̃ciditur. nisi de regno
humano. q sine amplexu maritali de uirgi¬
ne exorcus est. Mons ille unde p̃cisus est. non
impleuerat uniuersam faciem terre. Non enĩ
tenuerat regnũ iudeoꝵ om̃s gentes. At uero reg¬
num xp̃i uniuersum orbem terrarum cernunꝰ
oecupare. Iam ad sextam etatẽ ꝑtinet ioħ̃s bap¬
tista. quo nemo exurrȩx̃ maior de natis mulie
tur. &. ne suꝑbirent de nomine abraham. gene¬
ratio inquit uiperarum. quis ostendit uobis
fugere abira uentura : facite gͦ fructum dignũ
penitentie. id est humiles estote. Suꝑbis enĩ loque¬

Expanded text:
quam in quinta hydria, Daniel vidit lapidem quam in quinta hydria, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Laprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, nisi de regno humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexit major in natis muliertur, et ne superbirent de nomine Abraham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? facite ergo fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loque
Abbreviated transcription (Latin):
memorauimꝰ demonstratum iadam. qui est
forma futuri. Quis autẽ nesciat quod de illo ex¬
orte sint om̃s gentes. & in eius uocabulo .iiͦi. lit¬
teris .iiii. orbis terrarum partes ꝑgrecas appella¬
tiones demonstrantur: Sic enim grece dicunt᷑
oriens. occidens. aquilo. meridies. sic̃ eas plerisq
locis scã scriptura cõmemorat in capitibꝰ uer
boꝵ in uenies adam. Dicunt᷑ enĩ grece memora¬
te quatuor mundi partes anathole. disis. arctos
mesimbria. Ista quatuor nomina si tanquã
uersus quatuor subinuicẽ scribas. in eoꝵ capiti¬
bus adam legitur. Hoc innoe ꝓpt̃ arrham figu¬
ratũ ẽ. in qua erant omĩa animalia quȩ signi¬
mis ut alia omittã modo cantauimꝰ. surge ds̃
iudica terram. qm̃ tu hereditaberis in omnibꝰ
gentibꝰ. Cui enĩ deo dr̃ surge. nisi ei qui doriit:
Surge d̾s̃ udica terrã. tanquã diceret᷑. dor¬
misti iudicat᷑ a terra. surge ut uidices terram.

Expanded text:
memoravimus demonstratum in Adam, qui est memoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes per graecas appellationes demonstrantur? Si enim graece dicantur, Oriens, Occidens, Aquilo, Meridies, sicut eas plerisque locis sancta Scriptura comborum invenies Adam. Dicuntur enim Graece memoratae quatuor mundi partes; Anatole, disis, arctos, mezembria. Ista quatversus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae signimis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, judicatus a terra; surge, ut judices terram.
Abbreviated transcription (Latin):
sponsi głam. Qui enĩ suam głam querit non xp̃i
non habet uestem nuptialem. Non enĩ uolunt
consonare uoci illius qui amicus erat sponsi. &¬
ait. hic est qui baptrzat. Nec imnmerito illi qui
non habebat uestem nuptialem hoc ꝑ merepa¬
tionẽ obiectum est quod non erat. amice quid
huc uenisti. & sic̃ ille obmutuit. sic & isti. Quid
enim ꝓdest strepitus oris muto corde: Nouerut̃
quippe intus apud semecipsos. non se habere
quid dicant. Intꝰ obmutuerunt. foris ꝑstrept̃.
Audiunt uelint nolint. etiã apud se cantare.
surge ads udica terram. qm̃ tu hereditabis in om¬
nibꝰ gentibꝰ. non cõmunicando omnibꝰ gentibꝰ
quid aliud quam ex heredatos se esse cognosẽt̃:
Quod gͦ dicebant fr̃s quia ad om̃s gentes ꝑtiuẽt
ꝓphetie. uolo enĩ alium sensum ostendere in co
qͦd dictũ est capientes metretas binas uł ternas
Ad om̃s in quã gentes ꝑtinet ꝓphetia modo cõ¬

Expanded text:
sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non communicando omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim alium sensum ostendere in eo quod dictum est, Capientes metretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo com
Abbreviated transcription (Latin):
onis implebat. ut ꝑlignũ liberaret᷑ figura orbis
terrarũ. qr in ligno figenda erat uita orbis terra
rũ Iam intercia hẏdria ipsi abrahȩ quodiã
cõmemoraui dictum ẽ. in semine tuo benedicen¬
tur om̃s gentes. Et quis non uideat cuius habeat
figurã u̾nicꝰ eus. qui sibi ad sacrifincũ quo ipse¬
ad inmolandũ dĩcebat᷑. ligna poitabat: Porta¬
ait eninedũs erueẽ suã sic̃ euangłiũ loquit᷑. hoc
de terria ydria commeiasse suffecerit. De adauid autẽ
quid dicam. qͦd adom̃s gentes ꝑtinebat ꝓphecia eius
quando modo audiuimꝰ psalmũ. & difficile est ut
dicatur psalmꝰ ubi hoc non sonet. s ceite ut diri
mͦ hoc cantauimꝰ. surge a̾s iudica terram. qm̃ tu
hereditabis in om̃ibꝰ gentibꝰ. & ideo donatiste tan¬
quã ꝓiecti de nuptiis. sic̃ ille homo qui non habe¬
bat uestem nuptialem. inuitatꝰ ẽ & uenit. s ꝓiec¬
tus ẽ de numero uocatoꝵ. q ñ habet᷑ uestem ad

Expanded text:
onis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis onis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad
Abbreviated transcription (Latin):
futuri eẽ: Quid ẽ inquit forma futuri: Prefigura¬
bant᷑ omĩa mystice. Neq enim uere non poterat as̃
uigilanti costam educere. feminãq formareꝰ. An forte
ne doleret latus quando costa ade tracta est: Propt̃
hoc oportebat ut ille dormiret: Quis est qui sie
doriiat ut ei ossa non euigilanti uellant᷑ An qr
as euellebat. ꝓpterea homo non sentiebat: Poterat
gͦ & iugilanti sine dolore euellere. qui potuit dormi¬
enti.S ꝓculdubio hydria prima implebat᷑. ꝓphe¬
tia illius temporis de futuro isto tempore dispensa
bis terrarum. Quare enim in archa inclusa sunt
omĩa animalia. nisi ut significarent᷑ om̃s gentes :
Non enĩ deerat deo rursus ereare genus animaliũ.
Quando enĩ omĩa ñ erant. nonne dir̃ ꝓducat ter¬
ra. & ꝓdur̃ terra. Unde gͦ tunc fecit inde refice¬
ret. uerbo fec̃. uerbo reficeret. insi ꝙ mysteriũ cõ¬
mendabat. & scdam hẏdrĩa ꝓphetice dispensati¬

Expanded text:
futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri . Praefigurafuturi esse? Qui est, inquit, forma futuri . Praefigurabantur omnia mystice. Neque enim vere non poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de futuro isto tempore dispensabbis terrarum. Quare enim in arca inclusa sunt omnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, nonne dixit, Producat terra, et produxit terra ? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensati
Abbreviated transcription (Latin):
tratus est esse se equalem deo. s semetipsũ exinaniuit
formam serui accipiens. Hoc ẽ enim reliquit patrẽ.
ñ quia deseruit s recessit apatre. s qi non inea forma
apparuit hominibꝰ qua equalis est patri. Quomͦ re¬
liquit matrẽ: Relinquendo synagogam iudeoꝵ de
qua seđ̃m carnem natus est.& in herendo ȩccłe quã
ex om̃ibꝰ gentibꝰ congregauit. Figo & prima idria
habebat ꝓpheciam de xp̃o. s quando ista que loqͥr
non p̃dicabant᷑ inppłis. adhuc aqͣ erat. in uinũ mu
tentia erunt duo in carne una sacramentũ magnũ
in xp̃o & in eccła. Iam licet nobis xp̃m ubiq quere¬
re. & de om̃ibꝰ hydriis uinũ potare. Boriit adam.
ut sat eua. Morit᷑ xp̃e. ut fiat eccła. Dormienti
ade. fit eua de latere. Mortuo. rp̃o lancea ꝑeutit᷑ latꝰ
ut ꝓfluant sacramenta. quibꝰ formet᷑ eccła. Eui non
appareat quia millis tunc factis futura figuiata
sunt. quando quidem dic̃ apłs ipsum adam formã

Expanded text:
esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Hoc est enim, reliquit Patrem, non quia deseruit, et recessit a Patre; sed quia non in ea forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Reliquit autem matrem, relinquendo synagogam Judaeorum, de qua secundum carnem natus est; et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et prima hydria habebat prophetiam de Christo: sed quando ista quae loquor non praedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum muttentia, Erunt duo in carne una; sacramentum magnum in Christo et in Ecclesia; jam licet nobis ubiqueibus hydriis vinum potare. Dormit Adam ut fiat Eva: moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormienti Adae fit Eva de latere : mortuo Christo lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam
Abbreviated transcription (Latin):
ut iacerent in eum. Tanta duricia qͦcurreret
qͣm moriturus. tanqͣm nos sanguine suo redem¬
pturus. non tanqͣm ille qui ẽ. non tanqͣm in pͥn¬
cipio uerbum. & uerbum apud dm̃. nam cũ illi
lapides tulerunt ut mitterent in eũ. quid magnũ
erat ut eos continuo dehiscens t̾ra sorberet. & pro
lapidib inferos inuenirent: ñ erat magnũ dño.
s magis erat cõmendanda patientia. qͣm exercenda
qͣm homo a lapidib fugit. s ue illis. a quoꝵ
lapideis cordib ds fugit.

Expanded text:
ut jacerent in eum. Tanta duritia quo currerequam mori turus, tanquam nos suo sanguine redempturus: non tanquam ille qui est, non tanquam in principio Verbum, et Verbum apud Deum. Nam cum illi lapides tulerunt ut mitterent in eum, quid magnum erat ut eos continuo dehiscens terra sorberet, et pro lapidibus inferos invenirent? Non erat magnum Deo: sed magis erat commendanda patientia, quam exserendaquam homo a lapidibus fugit: sed vae illis a quorum lapideis cordibus Deus fugit!
Abbreviated transcription (Latin):
UTO pylatus dixerit
lato respondit. isto sermo¬
ne considerandum atq
tractandum ẽ. Cum
enimꝰ
cacltum eẽt
accipite eum uos ꝙ scdm legem uestram udica¬
te eum. atq illi respondissent. nobis ñ licet
introiuit iterum in
p̃torium pẏlatus & uocauit ihm̃. & dixit ei.

Expanded text:
uid Pilatus dixerit ille responderit, isto sermone considerandum atque tractandum est. Cum enim dictum esset Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum » atque illi respondissent, « Nobis non licet introivit iterum in praetorium Pilatus, et vocavit Jesum, et dixit ei
Abbreviated transcription (Latin):
passio xp̃i. Qui recusat uiam. qͥd querit patriã.
Deniq & illis hoc respondit querentib altitudinẽ.
potestis bibere calicem quẽ ego bibiturus sum.
Ecce qua uenitur ad altitudinẽ quã desideratis.
C alicem qͥppe cõmemorabat humilitatis & passio¬
nis. Ergo & hic tempus meum ñdum uenit. tẽpꝰ
aut ur̃m id ẽ mundi głã semꝑ ẽ paratum. Hoc
iudicabo. Modo enĩ non ẽ tempus iudicandi
s iniquos tolerandi. Ferat gͥ mocdo corpus xp̃i.
ut toleret iniquitatẽ male uiuentium. Habeat
tam̃ iusticiam mͦ. anteqͣm habeat iudiciũ. Per
iusticiã enim. ꝑueniet ad iudicium. Tolerantib
quippe m̃bris iniquitatem scł̃i huius. quid
scriptura fancta dicit in psalmo: Non repellet
dñs plebem suam. Laborat qͥppe plebs enus int̃
indignos. int̾ iniquos. int̾ blasphemantes. mur
murantes. detrahentes. insectantes. & si liceat pe¬

Expanded text:
passio Christi. Qui recusat viam, quid quaerit patriam? passio Christi. Qui recusat viam, quid quaerit patriam? Denique et illis hoc respondit, quaerentibus altitudinem: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum ? Ecce qua venitur ad celsitudinem quam desideratis. Calicem quippe commemorabat humilitatis atque passionis. 6. Ergo et hic, Tempus meum nondum venit; tempus autem vestrum, id est, mundi gloria, semper est paratum. Hoc  ego justitias judicabo . Modo enim non est tempus judicandi, sed iniquos tolerandi. Ferat igitur modo corpus Christi, et toleret iniquitatem male viventium. Habeat tamen justitiam modo, antequam habeat judicium: per justitiam enim perveniet ad judicium. Tolerantibus quippe membris iniquitatem saeculi hujus quid Scriptura sancta dicit in Psalmo? Non repellet Dominus plebem suam. Laborat quippe plebs ejus inter indignos, inter iniquos, inter blasphemantes, inter murmurantes, detrahentes, insectantes, et si liceat, pe
Abbreviated transcription (Latin):
tudo temporis. misit d̾s filium suum: Si gͦ
plenitudine temporis missus ẽ. quando debuit
missus ẽ. quando oportuit uenit. Quid est
tempus meum ñdum uenit: Intelligice fr̃s
quo animo illi loquebantur. qͥ quasi frem suũ
monere uidebantur. Dabant illi consilium
consequendȩ głȩ. ueluti scłariter & t̾reno affectu
monentes. ne cẽt ignobilis & latitaret. Quod gͦ
ait dñs tempus meũ nondum uenit. illis respon¬
dit qui ei consilium de gla dabant. tempus gle
meȩ ñdum uenit. Uidete qͣm ꝓfundum sit
De gła illi ammonebant. s ille uoluit altitudinẽ
humilitate p̃cedere. & ad ipsam celsitudinem
ꝑ humilitatẽ uiam sternere. Nam & illi discipłi
utiq glam requirebant. qͥ uolebant sedere unꝰ
ad dexteram eius. alt̾ ad sinistram. Attendeba t̃
quo. &. ñ uidebant. quia dñs eos ut ordinate
uenirent ad patriã. reuocauit ad uiam. Excel¬
sa ẽ enim patria. humilis uia. Patria ẽ uita

Expanded text:
tudo temporis, misit Deus Filium suum ? Si ergo in plenitudine temporis missus est; quando debuit missus est, quando oportuit venit: quid est, Tempus meum nondum venit? Intelligite, fratres, quo animo illi loquebantur, qui quasi fratrem suum monere videbantur. Dabant ei consilium consequendae gloriae, veluti saeculariter et terreno affectu monentes, ne esset ignobilis et latitaret: quod ergo ait Dominus, Tempus meum nondum venit, illis respondit qui ei consilium de gloria dabant, Tempus gloriae meae nondum venit. Videte quam profundum sit: de gloria illi admonebant, sed ille voluit altitudinem humilitate praecedere, et ad ipsam celsitudinem per humilitatem viam sternere. Nam et illi discipuli utique gloriam requirebant, qui volebant sedere unus ad dexteram ejus, et alter ad sinistram: attendebant quo, et non videbant qua; Dominus eos, ut ordinate venirent ad patriam, revocavit ad viam. Excelsa est enim patria, humilis via. Patria est vita
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscerent. Ille ẽ enim in tab̾naculis. qui se
in mundo intelligit ẽẽ ꝑegrinum. Ille se in¬
telligit ꝑegrinum ẽẽ. qui se uidet patriȩ sus¬
pirantẽ. Cum aũt corpus xp̃i ẽ in tab̃naculis.
Aahuc enĩ lucem umbra obscurabat. ueniente
luce umbra remota est. Xp̃s erat in occulto
in scenophegia. xp̃s erat. s latens. xp̃s. Modo
iam cum manifesta sunt ista. agnoscimus nos
iter agere in heremo. Si enĩ agnoscamus. in he¬
remo sumus. Quid ẽ in heremo: In deserto.
Quare in deserto: Quia in isto mundo ubi sitit᷑
in uia in aquosa. S sitiamus ut saturemur.
beati enim qui esuruint & sitint iusticiam.
qm̃ ipsi saturabuntur. & sitis nr̃a cde petra
impleatur in heremo. Petra enĩ erat xp̃s. & iur
duo ligna sunt crucis. Omnia gͦ hȩc quȩ siebant
in sigura. manifestantur in nobis. Et ñ uacat
qͦd de dño dictum ẽ. ascendit ad diem festum
ñ manifeste. s tanqͣm in occulto. Figura erat

Expanded text:
agnoscerent. Ille enim est in tabernaculis, qui se esse agnoscerent. Ille enim est in tabernaculis, qui se esse in mundo intelligit peregrinum. Ille se intelligit peregrinantem, qui se videt patriae suspirantem. Cum autem corpus Christi est in tabernaculis, Adhuc enim umbra lucem obscurabat: veniente luce, umbra remota est. Christus erat in occulto, in Scenopegia Christus erat, sed latens Christus. Modo jam cum manifestata sunt ista, agnoscimus nos iter agere in eremo: si enim agnoscamus, in eremo sumus. Quid est in eremo? In deserto. Quare in deserto? Quia in isto mundo, ubi sititur in via inaquosa. Sed sitiamus, ut saturemur. Beati enim qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Et sitis nostra de petra impletur in eremo: Petra enim erat Christus, etduo ligna sunt crucis. Omnia ergo haec quae fiebant in figura, manifestantur in nobis. Et non vacat quod de Domino dictum est, Ascendit ad diem festum, non manifeste, sed tanquam in occulto. Figuratum enim
Abbreviated transcription (Latin):
q scenophegia umbra erat futuroꝵ. Hic gͦ dies
festus. queramus cuius futuri umbra erat.
xposui quid erat scenophegia. celebratio taber¬
naculoꝵ erat. ꝓpterea quia popłs de egypto
missionis. in tab̾naculis habitauit. Quid sit
animaduertamus. & nos erimus. nos inqͣm
qui m̃bra xp̃i sumus. si sumus. Illo autem
dignante sumus. ñ nobis ꝓmerencib. Atten¬
damus gͦ fis̃ nos. Educti sumus de egẏpto.
ubi diabolo tanqͣm pharaoni seruiebamus.
ubi lutea oꝑa in t̾renis desideriis agebamus.
q in eis multũ laborabamus. Etenim nobis
xp̃s quasi lateres facientib clamauit. uenite
ad me om̃s qui laboratis & onerati estis. Hinc
mortius om̃ib ininicis nr̃is qui nos insectabat᷑.
id ẽ deletis om̃ib peccatis nr̃is. transiecti sumus.
Modo gͦ anteqͣm ad patriam ꝓmissionis id est
ȩt̃num regnum ueniamus. in deserto in taber¬
naculis s imus. Qui ista agnoscunt. in tab̃na¬
culis sunt. Futurũ enim erat. ut quidam hoc

Expanded text:
et Scenopegia umbra erat futurorum. Hic ergo dies festus, quaeramus cujus futuri umbra erat. Exposui quid erat Scenopegia: celebratio erat tabernaculorum, propterea quia populus de Aegypto missionis, in tabernaculis habitavit. Quid sit animadvertamus, et nos erimus; nos, inquam, qui membra Christi sumus, si sumus: illo autem dignante sumus, non nobis promerentibus. Attendamus ergo nos, fratres: educti sumus de Aegypto, ubi diabolo tanquam Pharaoni serviebamus: ubi lutea opera in terrenis desideriis agebamus, et in eis multum laborabamus. Etenim nobis Christus quasi lateres facientibus clamavit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis . Hincmortuis omnibus inimicis nostris qui nos insectabantur, id est, deletis omnibus peccatis nostris, transjecti sumus. Modo ergo antequam ad patriam promissionis, id est, aeternum regnum veniamus, in deserto in tabernaculis sumus. Qui ista agnoscunt, in tabernaculis sunt: futurum enim erat ut quidam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
die festo. id ẽ mediatis illis dieb. ñ ut etiam
palam doceret. s quasi latent dixit. ne se osten¬
deret hominib. Non uacat quod latent̾ ascen¬
dit ap̃s ad diem festum. qͥa ipse latebat millo
die festo. Adhuc etiam ego qͦd dixi. in latibulo ẽ.
Manifestetur gͦ. Tollatur uelum. appareat qͦd erat
secretum. Omĩa quȩ dicta sunt antiquo ppło isrł
in multiplici scriptura sc̃ȩ legis. quȩ agerent suie
in sacrificiis. suie in sacerdotiis. siue in diebus
festis. & omnino in qͥbuslibet reb quib đm co-¬
lebant. quȩcũq illis dicła & p̃cepta sunt. futu¬

Expanded text:
die festo, id est mediatis illis diebus, ut etiam die festo, id est mediatis illis diebus, ut etiam palam doceret. Sed quasi latenter dixit, ne se ostenderet hominibus. Non vacat quod latenter ascendit Christus ad diem festum, quia ipse latebat in illo die festo. Adhuc etiam ego quod dixi, in latibulo est. Manifestetur ergo, tollatur velum, et appareat quod erat secretum. 9. Omnia quae dicta sunt antiquo populo Israel in multiplici scriptura sanctae Legis, quae agerent sive in sacrificiis, sive in sacerdotiis, sive in diebus festis, et omnino in quibuslibet rebus quibus Deum colebant, quaecumque illis dicta et praecepta sunt, u
Abbreviated transcription (Latin):
ascendite ad diem festum hunc qui ẽ nunc. ubi
głam humanã queritis. Quid ẽ nunc: ubi ex¬
tendere uultis carnalia gaudia. ñ et̾na cogitare.
Ego ñ ascendo ad diem festum hunc. quia tempꝰ¬
meum ñdum impletum est. In die festo hoc¬
glam uos humanã queritis. meũ tempus
id ẽ głȩ meȩ ñdum uenit. Ipse erit dies festus
nens in ȩt̃num. Ipsa erit festiuitas. gaudiũ
sine fine. ȩt̃nitas sine labe. serenitas si ne nube.
ec cum dixisset. ipse mansit in galilea. Ut
aũt ascenderunt fr̃s eius. tune & ipse ascendit
ad diem festum istum ñ manifeste. s quasi
in occulto. Ideo ñ ad diem festum hunc qͥa ñ
głari temporalit̃. s aliqͥd docere salubriter. cor¬
rigere homines. de die festo ȩt̃no ammonere.
conuertere. Quid est aut̃. quasi latent̃ ascen¬
dit ad diem festum: Non uacat q hoc dñi.
Uidetur mͥ fr̃s etiam hinc qͦd quasi latenter as¬
cendit. aliqͥd significare uoluisse. Nam conse¬
quentia docebunt sic eũ ascendisse mediato

Expanded text:
ascendite ad diem festum hunc. Quid est hunc? Ubi gloriam humanam quaeritis. Quid est hunc? Ubi extendere vultis carnalia gaudia, non aeterna cogitare. Ego non ascendo ad diem festum hunc, quia meum tempus nondum impletum est. In diem festum gloriam vos humanam quaeritis; meum vero tempus, id est gloriae meae, nondum venit. Ipse erit dies festus nens in aeternum. Ipsa erit festivitas, gaudium sine fine, aeternitas sine labe, serenitas sine nube. Haec cum dixisset, ipse mansit in Galilaea. Ut autem ascenderant fratres ejus, tunc et ipse ascendit adin occulto. » Ideo non ad diem festum hunc, quia non gloriari temporaliter, sed aliquid salubriter docere, corrigere homines, de die festo aeterno admonere, ab convertere. Quid est autem quod quasi latenter ascendit ad diem festum? Non vacat et hoc Domini. Videtur mihi, fratres, etiam hinc, quod quasi latenter ascendit, aliquid significare voluisse: nam consequentia docebunt sic eum ascendisse mediato