comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
b tradunt᷑ ꝓ xp̃o ⁊ cur non et
in eis qͥ tradunt discentib xp̃m:
doceant. si doctores sc̃s efficit¬
sp̃s: potest dicere nec orandũ nob̾
esse. quia dñs ait. scit pat̾ ur̃ qͥd
uob̾ necessariũ sit priusqͣm peta¬
tis ab eo: aut apłm paulũ tymo¬
theo & tito ñ debuisse p̃ciꝑe. qͥd
uł quẽ admodũ p̃ciꝑent aliis.
Quas tres apłicas epłas ante ocłos
habere debet: cui ẽ in eccłia ꝑso¬
na doctoris imposita. Nonne in
prima ad tymotheũ legit᷑: an¬
nuntia hec & doce: Que aũsint:
supra dictũ est. Nonne ibi ẽ. seni¬
orem ne increpaueris ⁊ s obsecra
ut patr̃e: Nonne in sccła ei dicit᷑ ÷
formã habe uerboꝵ sanorũ que
a me audisti: Nonne ei ibi dicit᷑:
satis age. te ipsũ ꝓbabilẽ oꝑariũ
exhibens dõ nr̃o erubescentẽ. u̾¬
bum ueritatis recte tractantem :
Ibi ẽ & illucd. Prediea uerbũ: in¬
sta oportune. importune: argue.
hortare. increpa: in om̃i longani¬
mitate & doctrina. Itemq ad ti¬

Expanded text:
bus traduntur pro Christo, cur non et in eis qui tradunt discentibus Chrismadmodum do ceant, si doctores Spiritus, potest dicere nec orandum nobis esse, quia Dominus ait, Scit pater vester quid vobis necessarium sit, prius quam petatis ab eo ; aut apostolum Paulum Timotheo et Tito non debuisse praecipere quid, vel quemadmodum praeciperent aliis. Quas tres apostolicas Epistolas ante oculos habere debet, cui est in Ecclesia doctoris persona imposita. Nonne in prima ad Timotheum legitur: Annuntia haec et doce ? quae autem sint, supra dictum est. Nonne ibi est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem ? Nonne in secunda ei dicitur: Formam habe verborum sanorum, quae a me audisti ? Nonne ibi ei dicitur: Satis age, teipsum probabilem operarium exhibens Deo, non erubescentem, verbum veritatis recte tractantem ? Ibi est et illud: Praedica verbum, insta opportune, importune; argue, obsecra, increpa in omni longanimitate et doctrina . Itemque ad Ti
Abbreviated transcription (Latin):
placet. qđ ibi eos rarissime inue¬
nio. Grande aut̃ dicendi genus
hoc maxime distat ab isto gene¬
re temꝑato: qđ non tam uerboꝵ
ordinationib comptũ est. quã
iuolentũ animi affectib. Nam
capit etiã illa ornamenta pene
om̃ia: s qui eas ñ habuerit: non
requirit. Fertur quippe impetu
suo: & elocutionis pulchritudi¬
ne si occurrerit: uim rerũ rapit:
non curã decoris assumit. Satis
enĩ est ei ꝓpter qđd agitur ut uer¬
ba congruentia ñ oris eligantur
industria: s pectoris sequantur
ardorem. Nam si aurato geminato¬
q ferro uir fortis armetur inten¬
tus pugne ÷ agit quidẽ illis armis
qđ agit. non quia p̾tiosa s quia
arma sunt. Idem ipse ẽ tam̃. Et
ualet plurimũ. etiam cũ riman¬
ti telũ ira facit. Agit apłs. ut ꝓ
huiꝰ temporis cũ solatio donoꝵ i
om̃ia tolerent᷑. Magna res ẽ et
grandit̾ agitur : nec desunt orna¬
menta dicendi. Ecce inquit ne
tempꝰ acceptabile: ecce nunc di¬

Expanded text:
placet, quod ibi eos rarissime inveplacet, quod ibi eos rarissime invenio. 42. Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum animi affectibus. Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia; sed ea si non habuerit, non requirit. Fertur quippe impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si occurrerit, vi rerum rapit, non cura decoris assumit. Satis enim est ei propter quod agitur, ut verba congruentia, non oris eligantur industria, sed pectoris sequantur ardorem. Nam si aurato gemmatoque ferro vir fortis armetur, intentissimus pugnae, agit quidem illis armis quod agit, non quia pretiosa, sed quia arma sunt: idem ipse est tamen, et valet plurimum, etiam cum rimanti telum ira facit. Agit Apostolus, hujus temporis, cum solatio donorum Dei, omnia tolerentur. Magna res est, et granditer agitur, nec desunt ornamenta dicendi: Ecce, inquit, nunc tempus acceptabile, ecce nunc di
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit ordine: nichil illoꝵ que
uelut magna in scolis grãmaticoꝵ
aut rethorũ didicit. illis diuinis
iuris defuisse cognoscet: & multa
reꝑiet locutionis genera tanti de-¬
coris. quȩ quidẽ & in nr̃a s maxi¬
me in sua lingua decora sunt: Quo¬
rũ nullũ in eis quib isti inflan¬
tur utteris inuenit᷑. S cauen¬
dũ est: ne diuinis grauibq sen¬
tentiis. dũ additur numerus
pondus detrahat᷑. Nam illa musi-¬
ca disciplina ubi numerꝰ iste ple-¬
nissime discit᷑. usq adeo ñ defu-¬
it ꝓphetis nr̃is ÷ ut uir doctꝰ ie
ronimꝰ quorundã etiã metra cõ¬
memoret in hebrea dũtaxat lin¬
gua. Ciuiꝰ ut ueritatẽ seruaret
in uerbis : hȩc inde ñ transtulit.
Ego aut̃ ut de sensu meo loquar.
qui mͥ quã aliis & quã alioꝵꝰ ẽ utiq
notior sicut in meo eloquio. quan¬
tũ modeste fieri arbitror ñ pre¬
t̾mitto istos numeros clausularũ:
ita in auctorib nr̃is hoc mͥ plus

Expanded text:
venerit ordine; nihi. illorum quae venerit ordine; nihi. illorum quae velut magna in scholis grammaticorum aut rhetorum didicit, illis divinis viris defuisse cognoscet: et multa reperiet locutionis genera tanti decoris, quae quidem et in nostra, sed maxime in sua lingua decora sunt, quorum nullum in eis, quibus isti inflantur, litteris invenitur. Sed cavendum est ne divinis gravibusque sententiis, dum additur numerus, pondus detrahatur. Nam illa musica disciplina, ubi numerus iste plenissime discitur, usque adeo non defuit Prophetis nostris, ut vir doctissimus Hieronymus quorumdam etiam metra commemoret, in hebraea duntaxat lingua : cujus ut veritatem servaret in verbis, haec inde non transtulit. Ego autem ut de sensu meo loquar, qui mihi quam aliis et quam aliorum est utique notior, sicut in meo eloquio, quantum modeste fieri arbitror, non praetermitto istos numeros clausularum; ita in auctoribus nostris hoc mihi plus
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝓuidentiam ne feceritis in concu¬
piscentiis. Qđ si quisqͣm ita dice¬
ret. & carnis ꝓuidentiã ne in con-¬
cupiscentias feceritis : sine dubio
aures clausula numerosiore mul¬
ceret. S grauior interpres etiam
ordine maluit denere uerboꝵ.
Quomͦ aut̃ hoc in greco eloquio
sonet quo ẽ locutus apłs: uide¬
rint eius eloquii usq ad ista do¬
ctiores. Michi tam̃ qđ nob eodẽ
uerboꝵ ordine int̾pretatũ est :
nec ibi uidetur currere numero
se. Sane hunc elocutionis orna¬
tum qui numerosis fit clausulis:
deesse fatendũ est auctorib nr̃is.
Qđ utrũ ꝑ int̾pretes factum sit.
an qđ magis arbitror consulto
illi hec plausibilia deuitauerint.
affirmare ñ audeo: qm̃ me fa-¬
teor ignorare. Illud tam̃ scio:
qđ si quisquã huiꝰ numerositatiᷤ
peritꝰ. illoꝵ clausule ordinem.
numeroꝵ lege componat. qđ fa-¬
cillime fit mutatis quibdã uer¬
bis. que tantundẽ significatione
ualent. uł mutato eoꝵ que in¬

Expanded text:
dentiam ne feceritis in concupiscentiis . Quod si quisquam ita diceret, Et carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis; sine dubio aures clausula numerosiore mulceret: sed gravior interpres etiam ordinem maluit tenere verborum. Quomodo autem hoc in graeco eloquio sonet, quo est locutus Apostolus, viderint ejus eloquii usque ad ista doctiores: mihi tamen quod nobis eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur currere numerose. 41. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est auctoribus nostris. Quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo, quoniam me fateor ignorare. Illud tamen scio, quod si quisquam hujus numerositatis peritus illorum clausulas eorumdem numerorum lege componat, quod facillime fit mutatis quibusdam verbis, quae tantumdem significatione valent, vel mutato eorum quae in
Abbreviated transcription (Latin):
ei qui potest quantũ potest
laudare: quẽ nemo conuenient̃
laudat: nemo quomodocunq non
laudat. Et si non colatur. aut cũ
illo uł etiam ꝓ illo colant᷑ idola
siue demonia. siue quecunq cre¬
atura: quantũ hoc malũ sit. atq
ut ab hoc malo auertant᷑ homi¬
nes : debet utiq grandit̾ dici.
Suminisse dictionis exemplum
est apud apłm paulũ. ut pleniꝰ
aliquid cõmemorem: ubi ait.
Dicite mͥ sub lege uolentes esse ⁊
legem ñ legistis: Scriptũ est enĩ:
qd abraham duos filios habuit.
Unũ de ancilla: & unũ de libe

Expanded text:
ei qui potest quantum potest, ei qui potest quantum potest, laudare quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocunque non laudat. At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola sive daemonia, sive quaecunque creatura, quantum hoc malum sit, atque ut ab hoc malo avertantur homines, debet utique granditer dici. Submissae dictionis exemplum est apud apostolum Paulum ut planius aliquid commemorem ubi ait: Dicite mihi sub lege volentes esse, legem non legistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit: unum de ancilla, et unum de libe
Abbreviated transcription (Latin):
eas debet grandit᷑ dicere: s sum¬
misse cũ aliquid docet᷑: temꝑate
cũ aliquid uituꝑat᷑ siue lau̾da¬
tur. Cum uͦ aliquid agendũ est.
et ad eos loquim᷑ qui hoc agere
debent nec tam̃ uolunt: tunc ea
que magna st̃ dicenda st̃ gran¬
diter: ad flectendos animos con¬
gruent̾. Et aliqñ de una eadẽq¬
re magna. & summisse dr̃ si do¬
cetur ⁊ & temꝑate si demꝑatur.:
et grandit̃ si auersus inde ani¬
mus ut conu̾tat᷑ impellit᷑. Quid
eñĩ do ipso maiꝰ ẽ: Nunquid
ideo ñ discit᷑: Aut qui docet
unitatẽ trinitatis. debet nisi
sũmissa disputatione agere::
ut res ad dinoscendũ difficilis
quantũ datur possit intelligi:
Nunqͥd hic ornam̃ta & ñ do¬
cum̃ta querunt᷑: Nunquid
ut aliquid agat ẽ flectendus
auditor ⁊ & non ut discat potiꝰ
instruendus: Porro cũ lauda¬
tur ds̃ siue desipso siue de oꝑi¬
b suis ÷ quanta facies pulchre
ac splendide dictionis obruitur

Expanded text:
eas debet granditer dicere, sed subeas debet granditer dicere, sed submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum aliquid vituperatur sive laudatur: cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur, qui hoc agere debent, nec tamen volunt, tunc ea quae magna sunt, dicenda sunt granditer, et ad flectendos animos congruenter. Et aliquando de una eademqre magna et submisse dicitur, si docetur; et temperate si praedicatur; et granditer si aversus inde animus ut convertatur impellitur. Quid enim Deo ipso majus est? Nunquid ideo non dicitur? Aut qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum datur, possit intelligi? Nunquid hic ornamenta et non documenta quaeruntur? Nunquid ut aliquid agat est flectendus auditor, et non ut discat potius instruendus? Porro cum laudatur Deus sive de ipso, sive de operibus suis, quanta facies pulchrae ac splendidae dictionis su
Abbreviated transcription (Latin):
mur ab et̾nis malis atq ad etͣna
ꝑuenimꝰ bona ⁊ ubicunq agant᷑
hec. siue apud popłm. siue pri-¬
uatim. siue ad unũ. siue ad plu¬
res. siue ad amicos. siue ad ininu¬
cos. siue in ꝑpetua dictione. siue
in collocutione. siue in tractatib.
siue in libris. siue in epłis uel
longissimis uł breuissimis. ma¬
gna sunt: nisi forte quia calix a¬
que frigide resminima atq ui¬
lissima est. ideo minimũ aliqͥd
atq uilissimũ dñs ait. qđ eum
qui dederit discipulo eiꝰ non ꝑ¬
det mercedẽ suã. Aut uͦ quan¬
cdo iste doctor in eccłia facit inde
sermonẽ. paruum aliquid de-¬
bet existimare se dicere: & ido
non temꝑate. ñ grancdit᷑. s sum¬
misse sibi esse dicendũ. Nonne
quando accidit ut de hac re
illa aqua frigida quelã flãma
surrexit. que etiam frigida homi¬
nũ pectora iad miscdie oꝑa facien¬
da spe cȩlestis mercedis accenderet:
rũ doctor esse magnarũꝰ ñ semꝑ

Expanded text:
mur ab aeternis malis, atque ad aeterna mur ab aeternis malis, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive ad plures, sive ad amicos sive ad inimicos, sive in perpetua dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicendum. Nonne quando accidit ut de hac re illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida hominum pectora, ad misericordiae opera facienda, spe coelestis mercedis accenderet? rum dictor esse magnarum, non semper
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc apud infideles. Iam qui¬
dem om̃ino delictũ est: quia u¬
dicia habetis uobiscũ. Quare ñ
magis iniquitatẽ patimini: Qua¬
re non potius fraudamini: Sed
uos iniquitatẽ facitis & fraudatiᷤᷤ.
Et hoc apud fr̃es. Annescitis
quia inusti regnũ cli non here¬
ditabunt: Qquid ẽ qđ sic inligna¬
tur apłs ÷ sic corripit. sic exꝓbat.
sic increpat. sic minatur: Quicd
est qđ sui animi affectũ tamquã
crebra & aspera uocis mutatione
testatur: Quid ẽ postremo qđ de
reb minimis tam grandit̾ dicit:
Tantũne de illo. negotia secularia
meruert̃: Absit. S hoc facit ꝓpt̾
iusticiã. caritatẽ. pietatẽ: quȩ mu¬
la sobria mente dubitante etiam
in reb quãlibet paruulis magna
sunt. Sane si moneremꝰ homines
quẽadmodũ ipsa negotia secula
dices agere deberent: recte admo¬
neremus ut agerent tamqͣm par-¬
ua sũmisse. Cũ uͦ de illiꝰ uiri disse-¬
ramꝰ eloquio quẽ uolumꝰ earũ
rerũ esse doctorem. quib libera¬

Expanded text:
es. Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna sunt. 37. Sane si moneremus homines quemadmodum ipsa negotia saeculadices agere deberent, recte admoneremus ut agerent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus libera
Abbreviated transcription (Latin):
questioni alie questiones. & alie
rursus incidentib incidentis ꝑ¬
tractant᷑ atq soluunt᷑ in eã longi¬
tudinẽ ratiocinationis ẽxtencdat᷑
intentio: ut nisi memoria plurimũ
ualeat atq uigeat: ad caput unde
agebat᷑. disputator redire ñ possit.
Ualde aut̃ bonum ẽ. ut quicquid
contradici potest si occurrerit re¬
fudetur:. ne ibi occurrat ubi ñ erit
qui respondeat: aut p̾senti quidẽ
s tacenti occurrat: & minꝰ sanatus
abscedat. In illis aut̃ apłicis uerbis
dictio temꝑata ẽ. Seniorem ne incre¬
paueris. s obsecra ut patrẽ ÷ uni¬
ores ut frẽs: anus ut matres: ado¬
lescentulas ut sorores. Et in illis.
Et totꝰ fere ipsiꝰ exhortationis. bo¬
cus temꝑatũ habet locutionis ge-¬
nus. Ubi illa pulchriora st̃. ubi
decenter excurrunt: sicuti ẽ. Ha¬
bentes dona diuersa scđm gr̃ãm
que data ẽ nob. Siue ꝓphetiã: se¬
cundũ regłam fidei᷑ Siue mini

Expanded text:
quaestioni aliae quaestiones, et aliae quaestioni aliae quaestiones, et aliae rursus incidentibus incidentes pertractantur atque solvuntur, in eam longitudinem ratiocinationis extendatur intentio, ut nisi memoria plurimum valeat atque vigeat, ad caput unde agebatur disputator redire non possit. Valde autem bonum est ut quidquid contradici potest, si occurrerit, refutetur; ne ibi occurrat, ubi qui respondeat: aut praesenti quidem, sed tacenti occurrat, et minus sanatus abscedat. In illis autem Apostolicis verbis dictio temperata est, Seniorem ne increpaveris: sed obsecra ut patrem, iuniores ut fratres, anus ut matres, adolescentulas ut sorores. Et in illis, et totus sere ipsius exhortationis locus temperatum habet elocutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, in decenter excurrunt. Sicuti est, Habentes dona diversa secundum gratiam, quae data est vobis. sive prophetiam secundum regulam fidei, s
Abbreviated transcription (Latin):
ipse sibi hoc obiecit atq ait uelut
int̾rogans. Quid gͦ lexꝰ Deinde
respondit. Transgressionis grã
ꝓposita est. donec ueniret semen
cui ꝓmissum ẽ. disposita ꝑ angłos
in manu mecliatoris. Mediator
aut̃ unius non ẽ : ds uͦ unus est.
Et hic occurrebat qđ sibi ipse ꝓ¬
posuit. Lex gͦ aduersus ꝓmissa dic
Et respondit. Absit. Reddiditq
rationem dicens. Si enĩ clata esset
lex que posset uuificare: om̃ino
ex lege esset iusticia. S conclusit
scriptura om̃ia sub pecc̃o: ut pro¬
missio ex fide iñu xp̃i daret᷑ ere¬
dentib: & cet̾a. uł siquid eius¬
modi est. ꝑtinet gͦ ad docendi
curã non solum aꝑire clausa &
nodos soluere questionũ ⁊ s etiã
dũ hoc agitur aliis questionib
que fortassis inciderint. ne id
qd̃ dicimꝰ imꝓbetur ꝑ illas aut
refellatur. occurrere: si tam̃ ip
sa earũ solutio parit̃ occurre¬
rit. Ne moueamꝰ. qđ offerre ñ
possumus. Fit aut̃. ut cũ incidentes

Expanded text:
ipse sibi hoc objecit, atque ait velut ipse sibi hoc objecit, atque ait velut interrogans: Quid ergo Lex? Deinde respondit: Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est, disposita per Angelos in manu mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Et hic occurrebat, quod sibi ipse proposuit, Lex ergo adversus promissa Dei? Et respondit, Absit: reddiditque rationem, dicens, Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus, etc. ; vel si quid ejusmodi est. Pertinet ergo ad docendi curam non solum aperire clausa, et nodos solvere quaestionum; sed etiam dum hoc agitur, aliis quaestionibus, quae fortassis inciderint, ne id quod dicimus improbetur per illas aut refellatur, occurrere: si tamen et ipsa earum solutio pariter occurrerit, ne moveamus quod auferre non possumus. Fit autem ut cum incidentes
Abbreviated transcription (Latin):
libera. ꝑ reꝓmissionẽ: Que st̃
in allegoria. Hec enĩ sunt duo te¬
stam̃ta. Unũ quidẽ a monte sy¬
na. in seruitutẽ generans. quod
est agar. Syna enĩ mons ẽ in a¬
rabia: qui comunctꝰ ẽ hinic que
nunc ẽ ierłm: & seruit cũ filiis
suis. Que aut̃ sursũ est ierłm
libera ẽ: que ẽ mat̾ nr̃a. & cȩt̾a.
Itẽq ibi ratiocinat᷑ & dicit. frẽs.
scdm hominẽ dico. Tam̃ hominis
confirmatũ testamentũ. nemo
irritũ facit : aut suꝑordinat.
Abrahe dicte st̃ ꝓmissiones &
semini eius. Non dicit & semi¬
nib tamqͣm in multis: s tam
quã in uno. & semini tuo qͥ est¬
xp̃c. Hoc aut̃ dico testamentum
confirmatũ a deo. Que post qua¬
dringentos triginta annos facta
est lex : non infirmat ad euacu¬
andas ꝓmissiones. Si enĩ ex lege
hereditas: iam ñ ex ꝓmissione.
Abrahe aut̃ ꝑ ꝓmissionẽ donauit
đs. Et quia occurrere poterat
audientis cogitationi. ut quid gͦlex
data ẽ. si ex illa non ẽ hereclitas:

Expanded text:
onem, quae sunt in allegoria dicta. Haec enim sunt duo testamenta; unum quidem a monte Sinai in servitutem generans, quod est Agar. Sina enim mons est in Arabia, qui comparatur ei quae nunc est Jerusalem, et servit cum filiis suis; quae autem sursum est Jerusalem, libera est Itemque ibi ratiocinatur et dicit: Fratres, secundum hominem dico, tamen hominis confirmatum testamentum, nemo irritum facit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones, et semini eius. Non dicit, In seminibus, tanquam istus. Hoc autem dico, testamentum confirmatum a Deo, quae post quadringentos et triginta annos facta est Lex, non infirmat ad evacuandas promissiones. Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Et quia occurrere poterat audientis cogitationi, Utquid ergo Lex data est, si ex illa non est haereditas?
Abbreviated transcription (Latin):
quis tenet᷑ ut audiat ⁊ si ñ delectet᷑
Unde & isto genere ubi ad obedien¬
tiã cor durũ dictionis granditate
flectendũ ẽ. nisi & intelligent̃ &
libent̃ qui dicit audiat᷑: ñ potest
quent̾ dicit. uiuit aut̃ nequit᷑:
erudit quidẽ multos discendi stu¬
diosos: quãuis anime sue sit inu¬
tilis. sic̃ scriptũ est. Sribe & pha

Expanded text:
quis tenetur ut audiat, si non delectatur? quis tenetur ut audiat, si non delectatur? Unde et in isto genere, ubi ad obedientiam cor durum dictionis granditate flectendum est, nisi et intelligenter et libenter qui dicit audiatur, non potest quenter dicit, vivit autem nequiter, erudit quidem multos discendi studiosos, quamvis animae suae sit inutilis , sicut scriptum est. Unde a
Abbreviated transcription (Latin):
ritas sic demonstrata. sic defensa. sic
inuicta delectat: Et in hoc gͥ ge¬
nere sũmisso: iste nr̃ doctor & dictor
id agere debet ut ñ solũ intelligen¬
ter. uerũ etiã libent̾ & obedienter
audiat᷑: Illa qͦq eloqͦͤntia generis
temꝑati apud eloqͦntẽ eccłiasticũ
nec inornata relinquit᷑. nec inde¬
cent̾ ornat᷑. Nec solũ hoc appetit ut
delectet qđ solũ apud alios ꝓfitet᷑:
uerũ etiã in his que laucdat siuie
deuitandis uł respuendis uult u¬
tiq obedient̃ audiri. Si aut̃ non
audit᷑ intelligent: nec libent᷑ po¬
test. Pinde illa tria ut intelligant
qͥ audiuit ut delectent᷑. ut
obediant. etiã in hoc genere
agendũ est: ubi tenet delectatio
principatũ. Iam uͦ ubi mouere
et flectere grandi genere opus
racit̾ dici & suauit̾ confitet᷑. et
tam̃ non uult facere qđ dr̃:
dicendũ est ꝓculdubio grandit᷑. S
quis mouetͣ: si nescit qđ dicit᷑ . Aut

Expanded text:
ritas sic demonstrata, sic defensa, sic ritas sic demonstrata, sic defensa, sic invicta delectat? Et in hoc igitur genere submisso iste noster doctor et dictor id agere debet, ut non solum intelligenter, verum etiam libenter et obedienter audiatur. 57. Illa quoque eloquentia generis temperati apud eloquentem ecclesiasticum, nec inornata relinquitur, nec indecenter ornatur: nec solum hoc appetit ut delectet, quod solum apud alios profitetur; verum etiam in iis quae laudat, sive devitandis vel respuendis, vult utique obedienter audiri. Si autem non auditur intelligenter, nec libenter potest. Proinde illa tria, ut intelligant qui audiunt, ut delectentur, ut obediant, etiam in hoc genere agendum est, ubi tenet delectatio principatum. 58. Jam vero ubi movere et flectere grandi genere opus raciter dici et suaviter confitetur, et tamen non vult facere quod dicitur, dicendum est procul dubio granditer. Sed quis movetur, si nescit quod dicitur? aut
Abbreviated transcription (Latin):
nonnulla etiã suauitate detineat:
Nam si ñ intelligatur ⁊ qͥs nesciat
nec libent̾ eũ posse nec obedient̃
audiri: Plerunq aut̃ dictio ipsa
summissa dũ soluit difficillimas
questiones. & inopinata manife¬
statione demonstrat ⁊ dũ sententi¬
as acutissimas de nescio quib qua¬
si całims unde ñ
sꝑabatur
falsũ esse qd̾ ab illo dici uidebat᷑
inuictũ. maxime qñ ad est. eius
quoddã decus ñ appetitỹs qͦdã¬
modo naturale: & ñnulla ñ iactas¬
tiunc ula s quasi necessaria
et ut ita dicã ipsis reb extorta nume¬
rositas clausularũ tantas acclamati¬
ones excitat: ut uix intelligat᷑ esse
sũmissa. Non enĩ qr neq incedit or¬
nata neq armata s tamqͣm nuda
congredit᷑. in eo ñ adu̾sariũ neruis
lacertisq collidit: & obsistentẽ sub¬
ruit ac destruit m̃bris fortissimis
falsitantẽ Unde aũ crebro & mul-¬
tũ acclamat᷑ ita dicentibͥ nisi qr ue¬

Expanded text:
nonnulla etiam suavitate detineat? nonnulla etiam suavitate detineat? Nam si non intelligatur, quis nesciat nec libenter eum posse, nec obedienter audiri? Plerumque autem dictio ipsa submissa, dum solvit difficillimas quaestiones, et inopinata manifestatione demonstrat; dum sententias acutissimas de nescio quibus quasi cavernis, unde non sperabatur,falsum esse quod ab illo dici videbatur invictum; maxime quando adest ei quoddam decus non appetitum, sed quodammodo naturale, et nonnulla, non jactanticula, sed quasi necessaria, atque, ut ita dicam, ipsis rebus extorta numerositas clausularum; tantas acclamationes excitat, ut vix intelligatur esse submissa. Non enim quia neque incedit ornata, neque armata, sed tanquam nuda congreditur, ideo non adversarium nervis lacertisque collidit; et obsistentem subruit ac destruit membris fortissimis falsitatem. Unde autem crebro et multum acclamatur ita dicentibus, nisi quia ve
Abbreviated transcription (Latin):
uet᷑. Illa itaq tria que supͣ posui¬
mꝰ eũ qui sapient̃ dicit si etiã elo¬
quent̃ uult dicere. id agere de¬
bere. ut intelligent̃. ut libenter.
ut obedient̾ audiat᷑ ⁊ ñ sic accipi¬
enda st̃ tamqͣm singula illis trib
dicendigenerib ita tribuant᷑. ut
ad sũmissũ intelligent᷑. ad temꝑatũ
libent̾. ad grande ꝑtineat obedient̃
audiri: s sic potiꝰ. ut hec tria semꝑ
intendat. & quantũ potest agat. ut¬
etiã cũ in illoꝵ singulo quoq uer¬
setur. Nolumꝰ enĩ fastidiri etiã qđ
sũmisse dicimꝰ : ac ꝑ hoc uolumꝰ ñ
solũ intelligent̾ uerũ etiã libent̾
audiri. Quid aut̃ agimꝰ diuinis te¬
stimoniis docendo qđ dicimꝰ. nisi
ut obedient̃ audiamur. id est ut
credat᷑ eis: opitulante illo cui di¬
ctũ est. testimonia tua crelibilia
facta st̃ ualde: Quid etiã cupit
nisi credi ⁊ qui aliquid licet sũmis¬
so eloquio discentib narrat: Qis
eũ uelit audire ⁊ nisi auditorem

Expanded text:
. Illa itaque tria, quae supra posuimus, eum qui sapienter dicit, si etiam eloquenter vult dicere, id agere debere, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur, non sic accipienda sunt tanquam singula illis tribus dicendi generibus ita tribuantur, ut ad submissum intelligenter, ad temperatum libenter, ad grande pertineat obedienter audiri; sed sic potius ut haec tria semper intendat, et quantum potest agat, etiam cum in illorum singulo quoque versatur. Nolumus enim fastidiri, etiam quod submisse dicimus; ac per hoc volumus non solum intelligenter, verum etiam libenter audiri. Quid autem agimus, divinis testimoniis docendo quod dicimus, nisi ut obedienter audiamur, id est ut credatur eis, opitulante illo cui dictum est, Testimonia tua credita facta sunt valde ? Quid etiam cupit nisi credi, qui aliquid, licet submisso eloquio, discentibus narrat? et quis eum velit audire, nisi auditorem
Abbreviated transcription (Latin):
dens. pruisqͣm exerat ꝓferentem
linguã. ad dm leuet animã sitien¬
tem: ut ructet qđ biberit. uł qđ
impleuerit funcdat. Cum enĩ de¬
una quaq re que scđ̾m fidẽ dele¬
ctationẽq tractanda st̃. multa sint
que dicant᷑. & multi modi quib
dicant᷑ ab eis qui hec sciunt: quis
nouit quid ad p̾sens tempꝰ uł nob̾
dicere uł ꝑ nos expediat audiri.
nisi qͥ corda omniũ uidet: Et qͥs
facit. ut qđ oportet & quẽ admo¬
dum oportet dicat᷑ a nobis ⁊ nisi
in cuiꝰ manu st̃ & nos & sermo¬
nes nr̃i : Ac ꝑ hoc discat quidem
om̃ia que docenda sunt. qui et
nosse uult & docere: facultatẽq
dicendi ut decet uirũ eccłiasticũ
comparet: Ad horã uͦ ipsius dictio¬
nis. illud potius bone menti cogi¬
det conuenire qđ dñs ait: nolite
cogitare quomͦ aut quid loqua¬
mini: dabitur enĩ uob̃ in illa ho

Expanded text:
dens, prius quam exerat proferentem linguam, ad Dominum levet animam sitientem, ut ructet quod biberit, vel quod impleverit fundat; atque unaquaque re, quae secundum fidem dilectionemque tractanda sunt, multa sint quae dicantur, et multi modi quibus dicantur ab eis qui haec sciunt; quis novit quid ad praesens tempus, vel nobis dicere, vel per nos expediat audiri, nisi qui corda omnium videt? et quis facit ut quod oportet, et quemadmodum oportet, dicatur a nobis, nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri ? Ac per hoc, discat quidem omnia quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere; facultatemque dicendi, ut decet virum ecclesiasticum, comparet: ad horam vero ipsius dictionis, illud potius bonae menti cogitet convenire quod Dominus ait, Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; dabitur enim vobis in illa h
Abbreviated transcription (Latin):
dño nr̃o. Ad galathas aut̃ quãuis
tota illa epła sũmisso dicendi
genere scripta sit. nisi in extre¬
mis partib ubi ẽ eloquiũ temꝑa¬
tũ: tam̃ int̾ponit quendã locũ
eo motu animi : ut sine ullis qui
et m̃ses. ⁊ annos. & tẽpora: tuneo
uos ne forte sine causa laboraue¬
rim in uos. Estote sic̃ ego: qm̃ &¬

Expanded text:
stro . 44. Ad Galatas autem quamvis tota ipsa Epistola submisso dicendi genere scripta sit, nisi in extremis partibus ubi est eloquium temperatum; tamen interponit quemdam locum eo motu animi, ut sine ullis quidet menses, et annos, et tempora. Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos. Estote sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgłam & ignobilitatẽ: ꝑ infami¬
am & bonam famã. Ut seducto¬
res & ueraces. Ut qui ignoranut:
et cognoscim᷑. Quasi morientes:
et ecce uiumꝰ. Ut coerciti. & ñ
mortificati. Ut trutis. stmꝑ aut̃
gaudentes. Sicut egeni. multos
aut̃ ditantes. Tanĩquã niehil
habentes: & om̃ia possidentes.
Uide adhuc ardentẽ. Os nr̃m
patet ad uos coruthii: cor nrm̃
longum ẽ Itemq ad romanos
agit: ut ꝑsecutiones huiꝰ mun¬
di caritate uincant᷑: spe certa
in adiutorio di. Agit aut̃ et
grandit̾ & ornate. Scimꝰ inqͥt¬

Expanded text:
am et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores, et veraces; ut qui ignoramur, et cognoscimur; quasi morientes, et ecce vivimus: ut coerciti, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes. Vide adhuc ardentem, Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum longum est. Idemque ad Romanos agit: Ut persecutiones huius mundi, charitate vincantur, spe certa in adiutorio Dei. Agit autem et granditer et ornate: Scimus, inq
Abbreviated transcription (Latin):
it: in simplicitate. Qui miseritux:
in hilaritate. Dilectio sine simula¬
tione. Odio habentes malũ: adhe¬
rentes bono. Caritatẽ fr̃nitatis
inuic̃ẽ diligentes. Honore mutuo
p̾uenientes. Studio ñ pigri. Sp̃u
feruentes : dño seruientes. Spe
gaudentes: in tͥbulatione patien¬
tes. Orationi instantes: necessariis

Expanded text:
st, in sollicitudine; qui miseretur, in hilaritate. Dilectio sine simulatione; odio habentes malum, adhaerentes bono: charitate fraternitatis invicem diligentes, honore mutuo praevenientes, studio non pigri, spiritu ferventes, Domino servientes, spe gaudentes, in tribulatione patientes, orationi ins
Abbreviated transcription (Latin):
lo. Utꝗd enĩ ista orando tanto ge¬
maitu petimꝰ: si uolentis hõis &e eur¬
rentis ñ miserentis ẽ d̃i: Nonqr hoc
sine uoluntate nr̃a agit᷑: s qͥa uolun¬
tas ñ implet qđ aͣit nͥ diuinitꝰ adiuue¬
tur. Hȩc ẽ fid̃i sanitas q̃ nos facit que¬
rere ut inueniamꝰ: petere ut accipi¬
amꝰ: pulsare ut aꝑiat᷑ nob̾. Contra
istam qͥ disputat: contra se ipsũ clau¬
dit ostiũ miscđie di. Nolo plura di¬
cere de re tanta: qr meliꝰ eam cõmit¬
to fideliũ gemitib ꝗͣ sermonib meis.
Uidete tñ obsecro quale sit ido uolenti
& currenti miscd̃iam d̃i ñ necessariã
q̃ illum etiã p̃uenit ut eurreret.
qr de quodã ait apl̃s. qđ uult faci¬
at. Ibi ut arbitror ubi sequit᷑ et
dicit. ñ peccat sinubat: quasi ꝓma¬
gno habendũ sit uelle nubere. ubi
de adiutorio diuine miscdie oꝑosiꝰ¬

Expanded text:
lo. ut quid enim ista orando tanto gelo. ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus, pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra se ipsum claudit ostium misericordiae dei. nolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus quam sermonibus meis. Videte tamen, obsecro, quale sit ideo uolenti et currenti misericordiam dei non necessariam, quae illum etiam praeuenit, ut curreret. quia de quodam ait apostolus: quod uult faciat, ibi, ut arbitror, ubi sequitur et dicit: non peccat, nubat — quasi pro magno habendum sit uelle nubere, ubi de adiutorio diuinae misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
consilio tuo nicħ uolui facere: ut ñ
quasi ex necessitate bonũ tuũ ẽẽt s
uoluntariũ. Item indeut̾onomio.
bonũ & malũ: elige uit᷑a ut uiuas.
tem apd̃salomonẽ. Ds̃ ab initio
stituit hominẽ÷ͥ & reliquit eũ in ma¬
nu consilii sui: adiecit ei mandata
a p̃cepta. Si uoles. p̃cepta seruabt̃
te. & inposterũ fide placitam fac̾e.
Ipposuit tͥ aquã & igñe: ad qđ uis
porrige manũ tuam. Ante homi¬
nem bonũ & malũ: uita & mors.
Pauꝑtas & honestas: a dño dõ st̃. Idem
apd ysaiam. Et siuolueritis & au¬
dieritis me: q̃bona st̾ terrȩ mandu¬
cabitis. Si aut̃ nolueritis nec obau
dieritis me : gladiꝰ uos comedet. Os
libet isti se obtegant aꝑiunt᷑. Becla¬
rant enĩ se contra d̃i gr̃ãm uł mise¬
ricordiã disputare: quã uolumꝰ un¬
petrare cũ dicimꝰ. Fiat uoluntas tila
sicut in cęlo & in t̾ra : uel ne nos in¬
feras intemptõnẽ: s lib̾a nos ama¬

Expanded text:
consilio tuo nihil volui facere, ut non consilio tuo nihil volui facere, ut non quasi ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium . Item in Deuteronomio: itam, ut uiuas. item apud Salomonem: deus ab initio constituit hominem et reliquit eum in manu consilii sui. adiecit ei mandata et praecepta: si uoles praecepta, seruabunt te et in posterum fidem placitam facere. apposuit tibi aquam et ignem; ad quod uis porrige manum tuam. ante hominem bonum et malum, uita et mors. paupertas et honestas a domino deo sunt. item apud Esaiam: et si uolueritis et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis; si autem noludieritis me, gladius vos comedet. Os libet isti se obtegant, aperiuntur. Declarant enim se contra Dei gratiam vel misericordiam disputare, quam uolumus impetrare cum dicimus: fiat uoluntas tua sicut in caelo ita et in terra. uel: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a ma
Abbreviated transcription (Latin):
sit sodm uisionẽ & cognitioñe quȩ
adhuc infide ẽ. ñ uidit eũ neq cog¬
nouit eũ. S intelligendũ arbitror
qr renouatio ꝑficienda uidet & co¬
gnoscit: infirmitas uͦ absum̃da nec
uidet nec cognoseit eũ. In cuiꝰ quan¬
tiseũq reliquiis interiꝰ constitutis.
sidexerimꝰ qr pecc̃m ñ hñis nos ip̃ses
seducimꝰ : & ueritas in nob̃ ñẽ. Cũgͦ
tñ ꝓpter reliquias infirmitatis ñ¬
dum appaiuit qͥderimꝰ. Scunꝰ q̃m
cũ apparuerit samiles ei erunꝰ: qm̃
ludebimꝰ eũ ficuti ẽ. Tẽ pecẽm nul
lũerit: qunfirmitas nec interior
nec exter iõr ullaremanebit. Et oĩs
qͥ habet hanc spemitieũ sc̃ificat se:
se ipsũ s eredendo in illũ: & inuo
tis reliquias ablatura est.
respondendũ ẽt̃ dicit qđ idem apl̃s
alibi de quodã ait: qđ uult faci¬
¶at.
Item inquit ad philemonẽ de onesi¬
mo. Qũẽ ego uoluerã apud me
detinere ut ꝓ te mͥ ministraret: s sñ

Expanded text:
sit: secundum uisionem et cognitionem, quae sit: secundum uisionem et cognitionem, quae adhuc in fide est, non uidit eum neque cognouit eum. sed intellegendum arbitror, quia renouatio perficienda uidet et cognoscit, infirmitas uero absumenda nec uidet nec cognoscit eum, in cuius quantiscumque reliquiis interius constitutis si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. cum tamen propter reliquias infirmitatis nondum apparuit quod erimus. scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicutilum erit, quia infirmitas nec interior nec exterior ulla remanebit. Et omnis qui habet hanc spem in eum, sanctificat se, se ipsum, sed credendo in illum et invoctis reliquias ablatura est.respondendum esse » dicit, « quod idem apostolus alibi de quodam ait: Quod vult faciat . Item, » inquit, « ad Philemonem de Onesimo: Quem ego volueram apud me detinere, ut pro te mihi ministraret; sed sine
Abbreviated transcription (Latin):
it ut pecc̃a tolleret id ÷ inxꝑo ma¬
nemꝰ & ñ peccamꝰ. Hoc ẽ aut̃ qđ in¬
terior homo renouat᷑ de die indiem.
Sed̾m aut̃ qdđ dehoĩe illo nati sumꝰ ꝑ
quẽ pecẽm intrauit in mundũ & ꝑ
pecc̃m mors. & tta inom̃s hoĩes ꝑtͣnsi¬
it. sine pecc̃o ñ sumꝰ: qr sñ illiꝰ infir¬
mitate ñdũ sumꝰ : donee illa renoua
ta sanet᷑ : inqua ex pͥmo hõie nati
sumꝰ : & inqua sine pecc̃o ñsumus.
Cuiꝰ reliquiis in hõie interiore ma¬
nentib. quãuis de die indiem mi¬
nuant᷑ in ꝓficientib: sidixerimꝰ qr
pecc̃m ñ hm̃s nos ipsos seducimꝰ: &
ueritas innob̃ ñẽ. Quomͦ eñi uerũ¬
ẽ. omĩs qui peccat. ñ uidit eũ neq
cognouit eũ. cũ scd̾m uisioñe. & eo¬
gnitionẽ q̃ erit inspecie. nemo eũt
in hac uita uideat atq cognoseat:
scđd̃m uisionẽ aut̃ & cognitionẽ.
quȩ ẽ infide multi st̾ qui peccent:
Cerie ipsi apostatȩ qui tñ in eũ aliq̃n
credidert̃: ut de nullo eorũ dicipos¬

Expanded text:
o manemus et non peccamus — hoc est autem, quod interior renouatur de die in diem — secundum autem quod de homine illo nati sumus, per quem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, sine peccato non sumus, quia sine illius infirmitate nondum sumus, donec illa renouatta sanetur, in qua ex primo homine nati sumus et in qua sine peccato non sumus. cuius reliquiis in homine interiore manentibus, quamuis de die in diem minuantur in proficientibus, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobest: omnis qui peccat non uidit eum neque cognouit eum, cum secundum uisionem et cognitionem quae erit in specie nemo eum in hac uita uideat atque cognoscat? secundum uisionem autem et cognitionem quae est in fide multi sunt, qui peccent, certe ipsi apostatae, qui tamen in eum aliquando crediderunt, ut de nullo eorum dici pos
Abbreviated transcription (Latin):
Quos aut̃ p̃destinauit: illos & uoca¬
uit. Quos aut̃ uocauit: illos &e iu¬
stificauit. Quos aut̃ iustificauit:
illos & glificauit. Currimꝰ gͦ cũ ꝓfi¬
cimꝰ : dũ sanitas nr̃a in ꝑficientib
currit. sicut etiã eicatrix currere

Expanded text:
t, illos et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. currimus ergo, cum proficimus, dum sanitas nostra in proficientibus currit — sicut etiam cicatrix currere
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbe de suis uirib fidens: in quib
deficiens & factus etiã p̃uaricator
lib̾atorẽ saluatorẽq requireret:
atq ita eũ timor legis humilem fa¬
ctum tãquã pedagogus ad fidem
gr̃am q ꝑduceret. Itaq multipli¬
eatis infirmitatib postea accelera¬
uert̃: quib sanandis oportune xꝑe
aduenit. In cuiꝰ grãm etiã iustian¬
tiqui credidert̾ eadẽ ipsa gr̃a eiꝰ
aduiti. ut gaudentes eũ p̃noscereñ:
& quidã etiã p̃nuntiarent ẽẽ uen¬
turũ. uł illo popło isrł sicut moy¬
ses & iesus naue & samuhel & dauid

Expanded text:
superbe de suis uiribus fidens, in quibus superbe de suis uiribus fidens, in quibus deficiens et factus etiam praeuaricator liberatorem saluatoremque requireret atque ita eum timor legis humilem factum tamquam paedagogus ad fidem gratiamque perduceret. ita multiplicatis infirmitatibus postea accelerauerunt, quibus sanandis oportune Christus aduenit. in cuius gratiam etiam iusti antiqui crediderunt eadem ipsa gratia eius adiuti, ut gaudentes eum praenoscerent et quidam etiam praenuntiarent esse uenturum, uel in illo populo Israel, sicut Moyses et Iesus
Abbreviated transcription (Latin):
nũ sicut unicuiq ds partitꝰ ẽ m̃su¬
rã fidi: & nemo pot̾ adme uenire a¬
it pͥnceps fidi nͥ pat̾ qui misit me tra¬
xerit eũ. Qđ de fide dictum ẽẽ qua
in eũ credit᷑: postea satis euident̃ ex¬
planat ubidicit. Uerba q̃ ego lo¬
dã ex uob̃: qui ñcredt᷑. Sciebat enĩ
ab initio ũc qui ẽent ere dentes:
& qͥs tradit᷑us ẽẽt eũ. & dicebat.
Propt̾ea dixi uob̃ qr nemopot̾ ue¬
nire ad me: nͥ fuerit ei datũ a pa¬
tre meo. Magnũ aut̃ aliꝗd ꝓsua
causa se inuenisse arbitratus est
apud ysaiam ꝓpħam. qr d̃s dixit :
si uolueritis & audieritis me. q̃ bona
st̾ terre manducabitis. si aut̃e no¬
lueritis & ñ audieritis me gladius
uos comedet. os enĩ dñi locutũ est
hȩc: quasiñ lex tota huiꝰ modi con¬
ditionib plenasit. aut ob aliud̃
intrauit ut abundaret delictũ: et
iͥ abundauit delictũ suꝑ abundaũ
gr̃a: id ÷ ut acciꝑet homo p̃cepta

Expanded text:
num, sicut unicuique deus partitus est mensunum, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei, et: nemo potest ad me uenire, ait princeps fidei, nisi pater qui misit me traxerit eum. quod de fide dictum esse qua in eum creditur postea satis euidenter explanat, ubi dicit: uerba, quae ego loidam ex uobis qui non credunt. sciebat enim ab inis traditurus esset eum. et dicebat: propterea dixi uobis, quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo. Magnum autem aliquid pro sua causa se inuenisse arbitratus est apud Esaiam prophetam, quia deus dixit: si uolueritis et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis; si autem nolueritis et non audieritis me, gladius uos comedet; os enim domini locutum est haec. quasi non lex tota huius modi condicionibus plena sit aut ob aliud intrauit ut abundaret delictum; et ubi abundauit delictum, superabundauit. gratia: id est ut acciperet homo praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
gat.: Aut q̃m adfilemonẽ scripsit
apłs. ut ñ quasi ex necessitate bonũ
eiꝰ esset s uoluntariũ. quasi aliter
sit uoluntariũbonũ nisi cũd̃s̃ oꝑat᷑
in nobis & uelle & oꝑari ꝓbona uo¬
luntate: Aut qr in deuteronomio
seriptũ ẽ. uitam & morte dedit
ante faciem hõis. bonũ & malum.
& admonuit ut elig̾et uitã. qua¬
si & ipsa admonitio ñde miscdia ue¬
niat. uel aliqͥd ꝓdesset eligere uitã.
nͥds eligendi caritatẽ inspiraret. &¬
electam habere p̃staret. de quo di¬
ctum ẽ. qm̃ ira in indignatione eiꝰ.
& uita inuoluntate eiꝰ: Aut qr di¬
ctum ẽ. siuoles. p̃cepta seruabt̃ te.
pta uoluit qͥdesertus om̃i lumine
ueritatis hȩc uelle ñ posset. Positis an¬
te homiñe igne & aqua quo uult qͥdem
porrigit manũ: s altior ẽ qui uocat
altiꝰ quã omĩs humana eogitatio:
qnquidẽ initiũi eorrigendi cor fides
ẽ. sicut scriptũ ẽ. Uenies & ꝑtransi¬
es ab initio ficd̃i. & qͥsq ita eligit bo¬

Expanded text:
gat — aut quoniam ad Philemonem scripsit apostolus: ut non quasi ex necessitate bonum eius esset, sed uoluntarium, quasi aliter sit uoluntarium bonum, nisi cum deus operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate; aut quia in Deuteronomio scriptum est: uitam et mortem dedit ante faciem hominis, bonum et malum et ammonuit ut eligeret uitam, quasi et ipsa ammonitio non de misericordia ueniat, uel aliquid prodesset eligere uitam, nisi deus eligendi caritatem inspiraret et electam habere praestaret, de quo dictum est: quoniam ira in indignatione eius et uita in uoluntate eius; aut quia dictum est: si uoles praepta uoluit, qui desertus omni lumine ueritatis haec uelle non posset. positis ante hominem igne et aqua, quo uult quidem porrigit manum, sed altior est qui uocat altius quam omnis humana cogitatio, quandoquidem initium corrigendi cor fides est, sicut scriptum est: uenies et pertransies ab initio fidei, et quisque ita eligit bo
Abbreviated transcription (Latin):
ius gr̃a nemo a condemnatione li¬
b̾at᷑: siue quã traxit ex illo in quo
om̃s peccauert̃ : siue quã postea su
dixerit potest fieri ut hõ uł in uer
bo ñ peccet: respondendũ ẽ inquit.
siuult ds potest. Uult enĩ ds̃. Er¬
go potest. Item ait siqͥs dix̾it fieri
potest ut homo ñ incogitõne delin¬
quat : respondendũ ẽ. si uult d̃s po¬
test. Hult eñi d̾s. Ergo pot̾. Uide¬
esto ne derelinquas me: Non utiq:
ad corꝑalia bona capessenda & ma¬
la cauenda: s ad gerendã ꝑficien¬
damq iusticiã: ꝓpt̾ qđ dicimꝰ. ne
nos inferas intẽptationẽ. s lib̃a nos
a malo. Nec adiuuat᷑ nͥ qui & ipse
aliꝗͥ agit. Aduiuat᷑ aut̃ si inuocat.
si credit: si scdm ꝓpositũ uocatus ẽ:¬

Expanded text:
jus gratia nemo a condemnatione liberatur, sive quam traxit ex illo in quo omnes peccaverunt, sive quam postea suidixerit, Potest fieri ut homo vel verbo non peccet? respondendum est, » inquit, « Si vult Deus, potest: vult enim Deus, ergo potest. » Item ait: « Si quis dixerit, Fieri potest ut homo non in cogitatione delinquat? respondendum est, Si vult Deus, potest: vult enim Deus, ergo potest. » Videesto, ne derelinquas me, non utique ad corporalia bona capessenda et mala cauenda, sed ad gerendam perficiendamque iustitiam. propter quod dicimus: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. nec adiuuatur, nisi qui et ipse aliquid agit; adiuuatur autem, si inuocat, si credit, si secundum propositum uocatus e
Abbreviated transcription (Latin):
& ñdũ apparuit qͥd erimꝰ. Scimꝰ
qm̃ cũ apparuerit similes ei eri¬
mus: qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. & oĩs
qui habet spem hanc in eũ sc̃ificat se:
stimonia uera sint: uerũ ẽ & illud
qđ ꝓposuit & ñ soluit: qđ si dixerimꝰ
qr pecc̃m ñ habemꝰ nos ipsos seducimꝰ.
& ueritas in nob̾ñẽ. Ae ꝑhoc sed̃m id

Expanded text:
t quid erimus. scimus quoniam cum apparuerit, similes ei eriquoniam uidebimus eum sicuti est. et omnis qui habet spem hanc in eum sanctificat seaec omnia testimonia uera sint, uerum est et illud quod proposuit et non soluit quod si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et uer
Abbreviated transcription (Latin):
negare ñ possumꝰ : qr ñ ido sñ ullo
pecc̃o ẽ aliquis qm ñ habet macu¬
lam eriminis. Unde & apl̃s eũ mi¬
nistros elig̾et ordinandos. ñ ait si
qͥs sine pecẽo. qđ inuenire ñ posset:
ħait. siquis sñ erimine. qđ utiq poᷤ¬
set. Nec tñ iste ostendit quẽadmo

Expanded text:
negare non possumus, quia non ideo sine ullo negare non possumus, quia non ideo sine ullo peccato est aliquis, quoniam non habet maculam criminis. unde et apostolus cum ministros eligeret ordinandos, non ait: si quis sine peccato — quod inuenire non posset — sed ait: si quis sine crimine, quod utique posset. nec t
Abbreviated transcription (Latin):
da st̃ sine ullo pecc̃o fuerit in terra.
& uerũ sit qdđ ser iptũ ẽẽ dixit: ñ
ẽ hõ iustus in t̾ra qui faciat bonũ
& ñ peccet.Item dicunt inquit.
qr ñ iustificabit᷑ in conspectu tuo
omĩs uiuens. & huic destimonio
quasi respondit ad nichil aliud̃
nisi ut seript᷑e sc̃e int̾ selitigart
uideant᷑: quarũ concordiã nosde¬
bemꝰ ostendere. Ait enĩ. Quib
respon¬
zacha¬
ria euangłista
testatur dicens. Erant autẽ
zacharias & elysabeth uxor siꝑs¬
iusti ambo inconspectu dñi: & ince¬
dentes in om̃ib mandatis & iustifi¬
cationib dñi sine querela. Qui iu¬
sti ambo utiq legerant int̾ ipsa
mandata. quẽadmodũ sua peccata
mundarent. Nã ⁊acharias qđ de
om̃i sacerdote ex hõib accepto in
epła ad hebreos qr. etiã ꝓ suis pec¬
catis utiq hostias offerebat. Qͦ¬
modo aut̃ intelligendũ sit qđ dr
sine querela: ia supra satis quan
aut̃ iminacłati st̃ quist̾ sine crimi¬
ne: etiã in hac uita fuisse atq esse

Expanded text:
fuerit in terra et uerum sit quod scriptum esse dixit: non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet. \'Item dicunt\', inquit, \'quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens\', et huic testimonio quasi respondit ad nihil aliud, nisi ut scripturae sanctae se litigare uideantur, quarum concordiam nos debemus ostendere. ait enim: \'quibus responZacharia euangelista testatur dicens: erant autem Zacharias et Elisabeth uxor eiusiusti ambo in conspectu domini et incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querella\'. qui iusti ambo utique legerant inter ipsa mandata, quemadmodum sua peccata mundarent. nam Zacharias, quod de omni sacerdote ex hominibus accepto in epistula ad Hebraeos dicitur, etiam pro suis peccatis utique hostias offerebat. quomodo autem intellegendum sit quod dicitur sine querella, iam supra satis, quanautem inmaculati sunt qui sunt sine crimine, etiam in hac uita fuisse atque esse
Abbreviated transcription (Latin):
tem dñt inquit. Sidixerimꝰ quia¬
pecc̃m ñ habemꝰ ipsi noᷤ seducimꝰ:
& ueritas in nob̃ ñ est. & huic euiden¬
tissimo testimonio quasi contrariis
testimoniis respondere conatꝰ ẽ: qđ
idem sẽs iohes in eade epła dicat.
Hoc aut̾ dico fr̃s: ut ñ peccetis. Omĩs
qͥ natus ẽ ex d̃o pecẽm ñ facit: qr se¬
men ipsiꝰ in eo manet: & ñ potest
peccare. Item illie. Qͥ natus ẽ exd̃o

Expanded text:
tem dicunt\', inquit, \'si dixerimus quiapeccatum non habemus, ipsi nos seducimus. et ueritas in nobis non est\\ et huic euidentissimo testimonio quasi contrariis testimoniis respondere conatus est, quod idem sanctus Iohannes in eadem epistula dicat: hoc autem dico, fratres, ut non peccetis. omnis qui natus est ex deo peccatum non facit, quia semen ipsius in eo manet, et non potest peccare; item ill
Abbreviated transcription (Latin):
u̾su illustriꝰ declarata. De intres
in iudiciũ cũ seruo tuo: qm ñ iustifi¬
cabit᷑ in conspectu tuo om̃is uiuens.
Iudiciũ timet: qr miscd̃iam desiderat:
q̃ suꝑexaltat iudicio. Hoc ẽ eñĩ ne
intres in iudiciũ eũ seruo tuoͥ noli
me iudicare sedm te qͥes sñ peccato:
qm̃ ñ iustificabit᷑ in conspectu tuo
omĩs uiuens. Qđ de hac uita dictũ

Expanded text:
inlustrius declarata. ne intres, inquit, in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. iudicium timet, quia misericordiam desiderat, quae superexsultat iudicio. hoc est enim ne intres in iudicium cum seruo tuo: \'noli me iudicare secundum te, qui es sine peccato\', quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, quod de hac ui