comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueris sane utrũ parentes baptiza¬
tis paruulis suis noceant. cum
eos demonioꝵ sacrificiis sanare conant᷑:
& si ñ nocenit. qͦmͦ eis ꝓsit cũ baptitant᷑
parentũ fides. quoꝵ eisñ põt obẽe. ꝑfidia.
Ubi respondeo tantã illiꝰ sacram̃ti hoc ẽ bap.¬
tisim salutaris ẽẽ iuitutẽ. in scã cõpage
corꝑis xp̃i: ut semel generatꝰ ꝑ alioꝵ car¬
nalẽ uoluptatẽ. cũ semel regeneratꝰ fuerit
ꝑ alioꝵ sp̃i talẽ uoluntatẽ. deinceps non
possit uincło alienȩ iniquitatis obstrin¬
gi cui sua nulla uoluntate consentit.
t auima enĩ patris mea ẽ. inqͥt: &
anima filui meaẽ. Anina quȩ peccaue¬
rit: ipsa moriet᷑. Non aut̃ peccat ipsa cũ
parentes ei omĩno nescienti ł quilibet aliꝰ
adhibet saclegia demonioꝵ: s ido ex adam
trãr qđ sacrañiti illiꝰ gr̃a solueret᷑. quia ñdũ
erat anima separatim uiuens. id ÷ alt̾a aĩa.
de qua diceret᷑ & aninia patͥs mea ẽ. & aĩa

Expanded text:
eris a me, utrum parentes baptizatis paruulis suis noceant, cum eos daemoniorum sacrificiis sanare conantur, et, si non nocent, quo modo eis prosit, cum baptizantur, parentum fides, quorum eis non potest obesse perfidia. ubi respondeo tantam illius sacramenti, hoc est baptismi salutaris esse uirtutem in sancta compage corporis Christi, ut semel generatus per aliorum carnalem uoluptatem, cum semel regeneratus fuerit per aliorum spiritalem uoluntatem, deinceps non possit uinculo alienae iniquitatis obstringi, cui nulla sua uoluntate consentit. et anima enim patris mea est, inquit, et anima filii mea est. anima, quae peccauerit, ipsa morietur. non autem peccat ipsa, cum parentes ei omnino nescienti uel quilibet alius adhibet sacrilegia daemoniorum, sed ideo ex Adam traxit, quod sacramenti illius gratia solueretur, quia nondum erat anima separatim uiuens, id est altera anima, de qua diceretur: Et anima patris mea est et anima
Abbreviated transcription (Latin):
ant ꝑquẽ sit utriꝰq gra ꝯmunis: ñ autẽ
cante alt̾o. & alt̾o ñ peccante. sit tam̃ culpa
cõmnis. Ac ꝑ hoc pot paruulꝰ semel ex
ut ex illis obligatio contracta soluãt᷑. ñ pot̃
aut semel dĩ sp̃u regeneratꝰ. ex parentũ car¬
ne generari:ut obligatio quȩ soluta ÷ ite¬
rum cotrahat᷑. Et ido semel ꝑceptã paruulꝰ
xp̃i gr̃am ñ ammittit. nͥ ꝓpͥa impietate: si
etatis accessu tam malus euaserit. Tunc em̃
ctiã ꝓpͥa incipiet habe peccata: quȩ ñ rege¬
neratione auferant᷑. s alia curatione sanen¬
tur. Ueruptam̃ recte dicunt᷑ parentes uł
quicũq maiores. filios seu qͦs libet paruu-¬
los baptizatos demonior saclegio obliga¬
re conantes: sp̃italit homicidȩ. Nanim
illis quidẽ intfectionẽ si faciunt: s qͣn¬
tum in ipsis ẽ. int̾fectores fiunt. Recte il¬
lis or qͣndo ab hoc scelere ꝓhibent: nolite
pot̃ ꝯs quantũ in ipsis ẽ. excinctores eiꝰ
merito diciuit᷑. qui sic agunt ut extinctũ

Expanded text:
ant per quem sit utriusque gratia communis. Non autem cante altero et altero non peccante, sit tamen culpa communis: ac per hoc potest parvulus semel ex ut ex illis obligatio contracta solvatur. Non potest autem semel Dei Spiritu regeneratus ex parentum carne regenerari, ut obligatio quae soluta est iterum contrahatur: et ideo semel perceptam parvulus Christi gratiam non amittit, nisi propria impietate, si aetatis accessu tam malus evaserit. Tunc enim etiam propria incipiet habere peccata, quae non regeneratione auferantur, sed alia curatione sanentur. Verumtamen recte dicuntur parentes, vel quicumque majores filios, seu quoslibet parvulos baptizatos, daemoniorum sacrilegio obligare conantes, spiritaliter homicidae: nam in illis quidem interfectionem non faciunt, sed, quantum in ipsis est, interfectores fiunt. recte illis dicitur, quando ab hoc scelere prohibentur: \'Nolite potest, sed, quantum in ipsis est, extinctores eius merito dicuntur, qui sic agunt, ut extinctum
Abbreviated transcription (Latin):
calielł ñ possit. Et quomͦ negabimus
posse eẽ. hominẽ sine peccato᷑ cu confite¬
ri necesse sit eum tam omĩa illa quȩ ue¬
tant᷑ posse cauere. quã que imꝑant᷑ effi¬
cere: H espondet᷑ multa ẽẽ inscͥpturiᷤᷤ
sc̃is diuina p̃cepta: que omĩa cõmeno¬
rare nimis onerosũ ẽ. S dñs qui libum
ꝯsũmans & buians fecit suꝑ tram. Induo¬
bꝰ p̃ceptis dix legẽ ꝓpħasq pende: ut in¬
telligeremꝰ qͥcqͥa aliud diuinitꝰ p̃cept̃s
÷ in his duobꝰ hab̾e finẽ. & adhec duo
ẽẽ referendũ. diliges dñm dm̃n tuũi ex
toto corde tuo & ex tota anima tua. &
ex cota m̃te tua. & diliges ꝓximũ tuũ
tanꝗͣ te ipsum. In his inquit duobus
ista opleamꝰ. Et forte generał ꝓhibitio
conformari huic scło: tussio aũt s re¬
formamim in nouitate mentis uie. Il¬
iud ꝑtinet adñ ꝯcupiscere: hoc addili¬
gere. Iuud ad continentiã: hoc ad ius¬
ticiã. Iuud ad declinandũa malo: hoc
ad faciendũ bonũi. Non concupiscendo

Expanded text:
leri non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa quae uetantur posse cauere quam quae impecere?\' respondetur multa esse in scripturis sanctis diuina praecepta, quae omnia commemorare nimis operosum est; sed dominus, qui uerbum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex totoex tota mente tua; et Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. In his, inquit, duobusista compleamus. Et forte generalis prohibiconformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo
Abbreviated transcription (Latin):
tio. etiã ipsum untiũ fidĩ ẽẽ. donũ der:
Nonem̃ orando pec̾et ab eo: nͥ ab ipsotri¬
bui credet᷑. Hoc donii cęlestis gr̃e in il¬
la purpuraria descendat: cui sic̃ scrip-¬
tura dic mnactib aploꝵ ds̃ apuerat senfũ
eiꝰ & intendebat in ea quȩ a paulo dice¬
bant᷑. Sic eni uocabat ut cred̾et. Agit
ad iuuando. uł iudicando: ut etiã ꝑ eoᷤ
regnoꝵ & paralipomenon scͥptura tes¬
te ꝓbauimꝰ:. cũ d̃s uult fieri qđ ñnisi
uolentib hominib oportet fieri incli¬
nari eoꝵ corda ut hoc uelint: & eo scili¬
cet inclinante qui in nob̾ mirabili mͦ
& uiesfabili oꝑat᷑ & uelle. Ad causã de
qua disserimꝰ ñ ꝑtinere dixeĩ: qͥd ÷ alitid
nicħ dicere. & tam̃ contͣdicere. nͭ forte exis¬
timant ad regna trena facienda dm̃ in-¬
clinare: ad regnũ uͦ cęleste obtinendũ
dm̃ ñ inclinare quoꝵ uoluerit uolunta¬

Expanded text:
tio, etiam ipsum initium fidei esse donum Dei? Non enim orando peteretur ab eo, nisi ab ipso tribui crederetur. Hoc donum coelestis gratiae in illam purpurariam descenderat, cui, sicut Scriptura dicit in Actibus Apoejus, et intendebat in ea quae a Paulo dicebantur. Sic enim vocabatur ut crederet. Agit adjuvando, vel judicando, ut etiam per eoRegnorum et Paralipomenon scriptura teste probavimus, cum Deus vult fieri, quod non nisi volentibus hominibus oportet fieri, inclinari eorum corda, ut hoc velint, eo scilicet inclinante, qui in nobis mirabili modo et ineffabili operatur et velle, ad causam de qua disserimus, non pertinere dixerunt. Quid est aliud nihil dicere, et tamen contradicere? nisi forte existimant ad regna terrena facienda, Deum inclinare, ad regnum vero coeleste obtinendum, Deum non inclinare, quorum voluerit volunta
Abbreviated transcription (Latin):
putent᷑. qr illic eis incipit aqua ꝓdee at
salutẽ. Neq enĩ alit̃ dici possunt salui fac¬
ti in archa . nͥ ꝑaquã. & rursus quidã qͥ
uidebant᷑ intꝰ baptizati: ꝑ eandẽ p̃scienti¬
am dĩ foris baptizati. ueriꝰ deputentur.
Male quippe utentes baptismo: ꝑ aquã
moriunt᷑. Qd nulli tunc accidit: nisi qui
p̃ter archã fuit. Certe manifestũ ẽ. ro
corpore cogitanoũ: Quandoquide om̃s
qͥ corde st̃ in archȩ uiitate. ꝑ eandẽ aquã
salui fiunt ꝑ quã onis qui corde sc̃ foris.
siue etiã corpore foris sunt siue ñ st̃. tãquã
unitatis adu̾saru moriunt᷑. Sĩc gͦ ñ alia s ea¬
dẽ aqͥ & in archa positos saluos fecit. & extra
archã positos interemit: sic ñ abio s eodem
baptismo & boni catholici salui fiunt̾ &
mali catholici uł heretici pereunt: Qđ¬

Expanded text:
putentur, quia illic eis incipit aqua prodesse ad putentur, quia illic eis incipit aqua prodesse ad salutem; neque enim aliter dici possunt salui facti in arca. nisi per aquam. et rursus quidam, qui uidebantur intus baptizati, per eandem praescientiam dei foris baptizati uerius deputentur; male quippe utentes baptismo per aquam moriuntur, quod nulli tunc accidit, nisi qui praeter arcam fuit. certe manifestum est id corpore cogitandum, quando quidem omnes, qui corde sunt in arcae unitate, per eandem aquam salui fiunt, per quam omnes, qui corde sunt foris, siue etiam corpore foris sunt siue non sint, tamquam unitatis aduersarii moriuntur. sicut ergo non alia, sed eadem aqua et in arca positos saluos fecit et extra aream positos interemit, sic non alio, sed eodem baptismo et boni et catholici salui fiunt et mali catholici uel haeretici pereunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ter sic̃ apparet hominib inunitate catho¬
lica baptizatis. qͥ scło u̾bis solis & ñ factiᷤ
renuntiant. quomͦ ꝑtinent ad huiꝰ arce
mist̾ium. inquib ñ÷ conscientie bonȩ in¬
t̃rogatio: Aut quomͦ salui fiant ꝑ aquã
qͥsco baptismate male utentes cũ uideant᷑
ẽẽ intꝰ. usq infinẽ uite in flagitiosis & ꝑ¬
ditis morib ꝑseuerant: Aut quomͦ non
sunt ꝑ aquã saluati. qͦs in p̃titũ cũ eo bap¬
tismate qđ in heresi acceꝑant in eccłiam
simplicit̃ ammissos cyprianꝰ ipse ꝯmemo¬
rat: Cadẽ quippe arce uitas eos saluos
tiã dare: e eis qui ad aeccłiam simpliciter
ammissi in eccła dormiẽr. ab ecłȩ suȩ mu¬
nerib ñ seꝑare. Si ñ ꝑ aquã. quomͦ in archa
Sin in archa. quo mͦ in eccłia. Si aut̃ inec¬
cłia: utiq in archa. & si in archa: utiq ꝑ
aquã. Potest gͦ fieri & ut quidã foris bap¬
tizati ꝑdĩ p̃scientiã ueriꝰ intꝰ baptirati de¬

Expanded text:
ter, sicut apparet hominibus, in unitate cathoter, sicut apparet hominibus, in unitate catholica baptizati, qui saeculo uerbis solis et non factis renuntiant, quomodo pertinent ad huius arcae mysterium, in quibus non est conscientiae bonae interrogatio ? aut quomodo salui fiunt per aquam qui sancto baptismate male utentes, cum uideantur esse intus, usque in finem uitae in flagitiosis et perditis moribus perseuerant? aut quomodo non sunt per aquam saluati quos in praeteritum cum eo baptismate, quod in haeresi acceperant, in ecclesiam simpliciter admissos Cyprianus ipse commemorat ? eadem quippe arcae unitas eos saluos tiam dare et eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus non separare. si non per aquam, quomodo in arca? si non in arca, quomrca, utique per aquam. potest ergo fieri et ut quidam foris baptizati per dei praescientiam uerius intus baptizati de
Abbreviated transcription (Latin):
Unt etiã quidã ex eo numero qui
adhuc nequit uiuunt: aut eciã in
heresib ł ingentiliũ suꝑsticionib iace¬
ant: & tam̃ etiã illic nouit dñs qui st̃ eiꝰ.
Nanq u illa tneffabili p̃sentia dĩ multi
qui foris uident᷑ intꝰ st̃: & multi qui
intꝰ foris st̃. Ex illis gͦ om̃ib qui ut ita
dicã intrinsetꝰ & in occulto intꝰ st̃: constat
ille ortꝰ conclusus: fons signatꝰ: puteus
aque uiue paradisus cũ fructu pomoꝵ
Hoꝵ mmunera concessa dininitꝰ partim
sunt ꝓpͥã. sic̃ in hoc tẽpore infatigabił
uero cu malis ꝑu̾sisq omunia Isic̃ omĩa
ceta. inquib st̃ & sacro scã misteria.
Hinc itaq iã facilior nob̾ & ex pedicior ar¬
che illiꝰ cuiꝰ noe fabricator ⁊ gub̾natorfuit:¬
considatio ꝓponit᷑. Ait enĩ petrꝰ. In archa
noe pauci idẽ octo aie hominũ salue fac¬
te st̃ ꝑ aquã. qđ & uos simili forma bap¬
tisma saluos facit. Noncarnis depositiosor¬
diũ. s oscientie bone int̾rogatio. Quapp¬

Expanded text:
unt etiam quidam ex eo numero, qui adhuc nequiter uiuant aut etiam in haeresibus uel in gentilium superstitionibus iaceant, et tamen etiam illic nouit dominusquisunteius. namque in illa ineffabili praescientia dei multi qui foris uidentur intus sunt et multi quidentur foris sunt. ex illis ergo omnibus, qui ut ita dicam intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. horum munera concessa diuinitus partim sunt propria, sicut in hoc tempore infatigabiliuero cum malis peruersisque communia, sicut omnia cetera, in quibus sunt et sacrosancta mysteria. Hinc itaque iam facilior nobis et expeditior arcae illius, cuius Noe fabricator et gubconsideratio proponitur. Ait enim Petrus: In arca Noe pauci, id est, octo animae hominum salvae factae sunt per aquam: quod et vos simili forma Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Quaprop
Abbreviated transcription (Latin):
in loco in quo locut
cũ eo titulũ lapideũ
& libauit suꝑ eum libam̃: ⁊ fudit suꝑ illĩ
oleum. Et uocauit ia cob nom̃ loci inqͦlocu¬
tus ẽ d̃s cũ eo illic d̃s: bethel. Itum factũ ẽ
hoc loco qđ factũ fuerat. an it̾um cominemo¬
ratũ ẽ: s qđ libet hor sit: suꝑ lapidẽ liba¬
uit ia cobñ lapidi libauit. Nongͦ sic̃ idola¬
triȩ solent aras ante lapides ꝯstituere: &
tamꝗͣ diis libare lapidib
beniamin: soluit ꝑ tropũ sinedochȩ. In
eodẽ lib questionũ de genesi. t̾.cxuii.

Expanded text:
in loco, in quo locutus est cum eo, titulum lapideum. et libauit super eum libamen et infudit super illum oleum et uocauit Iacob nomen loci, in quo locutus est cum eo illic deus, Bethel. iterum factum est hoc loco quod factum fuerat, an iterum commemoratum est P sed quodlibet horum sit, super lapidem libauit Iacob, non lapidi libauit: non ergo sicut idolatrae solent aras ante lapides constituere et tamquam dis libare lapidibusBENIAMIN, SOLVIT PER TROPVM SVNECDOCE. EX EODEM LIBRO QVAESTIONVM DE GENESI.
Abbreviated transcription (Latin):
magis homo fruebat᷑ t̃o: tanto maiore impie¬
tate dereliquit din. Et factꝰ ÷ malo diguꝰ etno:
ꝗ hoc in se ꝑrmit bonũ qđ ee posset etnũ. hinc
÷ uniu̾sa gnis humani massa dãpnata. qm̃
qui hoc pͥmꝰ amisit cũ eaque in illo fuerat
radicata sua stirpe pimitꝰ ÷ ut nullꝰ ab hoc
iusto debitoq supplicio nͥ misericordi & inde¬
bita gr̃a libet᷑ ¶Atq ita disꝑtiat᷑ genus huma¬
nũ. ut in quib dã demonstret᷑ quid ualeat
misericors gra: incet̾is. quid insta uindicta
Neq enĩ utrũq demonstraret᷑ in om̃ibꝰ: qͥa
si om̃s remauerent in penis iuste dãpnatio¬
nis. in nullo appareret misericors gr̃a. Rur¬
sus si om̃s a tenebris transferrent᷑ inlucem:
in nullo appareret ueritas ultionis: Inqͣ
ꝓptea multo plures quã in illa sunt: ut sic
ostendat᷑ quit om̃ibꝰ deb̾ẽt. Qd si omibꝰ redđe¬
tur: iusticiã udicantis iuste nemo rephen¬

Expanded text:
magis homo fruebatur Deo, tanto majore impiemagis homo fruebatur Deo, tanto majore impietate dereliquit Deum, et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternus. hinc est uniuersi generis humani massa damnata, quoniam qui hoc primus admisit cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordia et indebita gratia liberetur adque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo appareret misericors gratia; rursus si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. In qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur, quid omnibus deberetur. Quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantis iuste nemo reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ñ efficiunt leges huniꝰ ciuitatis ut in eam
qͥsq reuocet᷑ occisus: sic nec illiꝰ ut in uitã re¬
uocet ȩtnã scđa morte uãpnatꝰ. Quomͦ gͦ uerũ
in sura iñsi fueritis. in ea remetie̾t᷑ uob. sitẽꝑa¬
le peccatũ supplicio punit᷑ aet̾no: Nec adten
patiat᷑ eandẽ dictã fuisse in surã. Quãuis h
in ea re ꝓpͥe possit accipi. de qua dñs cũ hoc
te. si tudicat᷑ & ꝯdẽpnat᷑ iniuste: in eadẽ iñsu¬
ra recipit quãuis ñ hoc qđ dedit. Iudicio em̃
fẽc̃.: iudicio patit᷑. Quãuis fecerit dãpnatiõe
qđ iniquũ ẽ: pacit᷑ dãpnatione qđ iustum ẽ.¬
omĩb pena debeat qͥextra grãm fuerint sal¬
dura ⁊ intusta sensib uidet᷑ huma¬
nis. qr in hac infirmitate moribundor sensuũ
deest ille sensus altissime purissimeq sapiea¬
tis. quo sentiri possit quatitũ nefas in illa pͥ¬
nia p̃uaricatione omissum sit. Quanto enim

Expanded text:
enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam quisque reuocetur occisus, sic nec illius, ut in uitam reuocetur aeternam secunda morte damnatus. quomodo ergo uerum mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis. si temporale peccatum supplicio punitur aeterno? Nec adtendpatiatur, eandem dictam fuisse mensuram. Quamuis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua Dominus cum hoc te, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicio patitur; quamuis fecerit damnatione quod iniquum est, patiatur damnatione quod iustum eomnibus debeatur, qui extra gratiam fuerint Saldura et injusta sensibus videtur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimae que sapientiae, quo sentiri possit, quantum nefas in lla prima praevaricatione commissum sit. Quanto enim
Abbreviated transcription (Latin):
infligunt᷑ ut nulla uenia relaxent᷑. nne pro
hubꝰ uitẽ mͦ sumilia penis uident᷑ ȩc̃nis :
Id̃o quippe ȩtna eẽ ñ possunt qr nec ipsa
uita quȩ his plectit porrigit in aet̾num.
Q tam peccata quȩ uindicant᷑ longissimi
tẽꝑis penis: buissimo tẽꝑe ꝑpetrant᷑. Nec
quis qꝗͣ extitit qui censeret tã cito nocentiũ
fui̾enda ee. toriñta: quãcito factũ ẽ. ł homi¬
cidiũ ł adult̾ium. ł saͥclegnũ ł qđlibet ali¬
ud scelua: Pon t̃ꝑis longitudine.s impieta¬
tis & inquitatis magnitudine metiendũ.
Qui uͦ ꝓ aliquo grandi cͥmine morte multa¬
tur. nũqͥd mora qua occidit᷑ quȩ ꝑbuis ẽ: eiꝰ
suppliciũ leges estimant᷑. iñ qđ eũ in sẽpit̃.¬
num auferunt de societate uiuentiũꝰ Qd ÷
aut̃ de ista ciuitate mortali homines suppli¬
cio pͥme mortis. hoc ÷ de illa ciuitate inmorta¬
lt hounnes supplicio scde mortis auferre. Sic̃

Expanded text:
infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro huius uitae modo similia poenis uidentur aeternis? ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa uita, quae his plectitur, porrigitur in aeternum; et tamen peccata, quae uindicantur longissimi temporis poenis, breuissimo tempore perpetrannocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitudine, sed impietatis et iniquitatis magnitudine metiendum. qui uero pro aliquo grandi crimine morte multatur, numquid mora, qua occiditur, quae perbreuis est, eius supplicium leges aestimant et non quod eum in sempiternum auferunt de societate uiuentium ? quod est autem de ista ciuitate mortali homines supplicio primae mortis, hoc est de illa ciuitate immortali homines supplicio secundae mortis auferre. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
iustum putant. ut ꝓpeccatis qualibet mag¬
nis paruo scllicet cẽꝑe ꝑpetratis. pena qͥsq
tate coartet: ut canta uindicet morula qͥnta.
dephendit᷑ ꝑpetracũ n forte talio: Ideni agit
ut hoc patiat᷑ quisq qđ fecit. Uude illud ÷
legis. Ocłm ꝓ ocło: dente ꝓdente. fieri enĩ
pot̾ ut tãb̃ui tẽꝑe quisq amitat ocłm seue¬
ritate uindicte. quã intulit tp̃se alt̾i imꝓhita¬
te peccati. Porro aut̃ si aliene feminȩ ascim
infixum rationis sic u̾be uindicate. nonne
qui illud puncto t̃ꝑis fecent in cõꝑabili ho¬
rarũ spatio u̾b̾at᷑ : Et suauitas uoluptatis
exigue diuturno dolore punit᷑: Quid in
uincuł: Nũqͥd tã dii quisq iud icandꝰ ẽ. eẽ
deb̾e qitãdiu fecunde meruid alligari
Cũ tustissime a nob̾ penas seruus anopedibꝰ
pendat. qui u̾bo aut ictu celerrime transe uns
te ł lacessiuit drimł plagiuit. Iam uͦ dãpnũ.
ignominia. exiliuni. seruitꝰ cũ plerũq sic

Expanded text:
im putant ut pro peccatis quamlibet magnis parvo scilicet tempore perpetratis poena quisque tate coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi forte talio ? id enim agit, ut hoc patiatur quisque quod fecit. unde illud est legis: oculum pro oculo, dentem pro dente. fieri enim potest, ut tam breui tempore quisque amittat oculum seueritate uindictae, quam tulit ipse alteri improbitate peccati. porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nonne qui illud puncto temporis fecerit, incomparabili horarum spatio uerberatur et suauitas delectationis exiguae diuturno dolore punitur? quid in uinculis? numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu fecit unde meruit alligari, cum iustissime annosas poenas seruus in compedibus pendat, qui uerbo ant ictu celerrime transeunte uel lacessiuit dominum uel plagauit? iam uero damnum, ignominia, exilium, seruitus cum plerumque sic
Abbreviated transcription (Latin):
bilib readebat᷑: ut dici possit uis ista na
carnis istam ñ eẽ. naturã. habemꝰ quidẽ qͥd
respondeamꝰ de littis sacris. hanc ipsa scilicet
humana carnẽ alit̃ insticutã fuisse ante pec¬
catũ. id÷ ut posset numꝗͣ ꝑpetimortẽ alit̃
aut̃ post peccatũ. qual in erĩpna huiꝰ mor¬
talitatis innotuit. ut ꝑpetẽ uitã tenere ñ pos

Expanded text:
bilibus reddebatur, ut dici possit: „uis ista natbilibus reddebatur, ut dici possit: „uis ista natcarnis istam non esse naturam: habemus autem quid respondeamus de litteris sacris, hanc ipsam scilicet humanam carnem aliter institutam fuisse ante peccatum, id est ut posset numquam perpeti mortem, aliter autem post peccatum, qualis in haerumna huius mortalitatis innotuit, ut perpetem ui
Abbreviated transcription (Latin):
incontrariũ: ui de lignis pulcherrimis ce¬
tri : fragiles deduris. impucribiles de putͥ¬
bilib fiant. S idõ etiã ipsa posui. qm̃ apd
rem qualia multa multiq illor nulla
ieddita ratione in suoꝵ litt̾atoꝵ scͥpta litte¬
ris credant. qui nob ciedẽ quando id qđ
eoꝵ exꝑientiamn sensumq trans gredit᷑. om̃i¬
potentẽ dm dicimꝰ eẽ facturum. nec reddi¬
ta ratione dignant᷑. Naniꝙ̃ melior & uali¬
dior ratio de reb talib reddit᷑. quã cũ omp̃s
tiauit quȩ fecisse monstrat᷑: Ipse quippe fa¬
tiat quia se facturii eẽ p̃dix̃. quȩ impossi¬
bilia putant᷑: qui ꝓmisit & fecit ut ab incre¬
duł gentib incredibilia credent᷑. Si autẽ
respondent ꝓptea se ñ crede quȩ de huma¬
nis seꝑ arsuris nec umꝗͣ morituris corꝑib
dicimꝰ. quia humanoꝵ corpoꝵ naturã noui¬
mꝰ longe aliter insticutã. Unde nec illa ra-¬
tio hic readi pot quȩ de illis naturis mira¬

Expanded text:
in contrarium, ut de lignis pulcherrimis tein contrarium, ut de lignis pulcherrimis tetri, fragiles de duris, imputribiles de putribilibus fiant. Sed ideo etiam ipsa posui, quoniam rem qualia multa multique illorum, nulla reddita ratione, in suorum litteratorum scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id quod eorum experientiam sensumque transgreditur, Omnipotentem Deum dicimus esse facturum, nec reddita ratione dignentur. Nam quae melior et validior ratio de rebus talibus redditur, quam cum Omnipotens untiavit, quae fecisse monstratur? Ipse quippe faciet, quia se facturum esse praedixit, qui impossibilia esse putantur, qui promisit et fecit, ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentur. Si autem respondent propterea se non credere quae de humanis semper arsuris nec umquam morituris corporibus dicimus, quia humanorum corporum naturam nouimus longe aliter institutam, unde nec illa ratio hic reddi potest, quae de illis naturis mira
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ rationis poscentib respondemꝰ hanc
test. Qui potuit creare tã multa: quȩ nisi
ostendent᷑. aut a credendis hodie qui dice¬
rent testib ꝓfecto impossibilia putarent᷑.
Non solum quȩ ignotissima apud nos: ue¬
rum etiã quę notissima pofiri. Sic̃ de calce
qđ feruet in aqͣ. in oleo frigida ẽ. De magne¬
te lapide. qd̃ nescio qua sorbitione insensi
bili stipulã ñ moueat. ⁊ ferrũ rapiat: de
carne ñ putrescente pauonis. cũ putruerit
⁊ placonis: de palea sic frigescente ut flu¬
escere niuẽ n sinat . ic calente. ut matures¬
cere poma ꝯpellatTDe igne fulgido qđ se¬
cđm suum fulgorẽ lapides quoquendo can¬
dificet. ⁊ contͣ eundẽ suũ fulgorẽ urendo
płima offuscet. Lale: & qđ nigrȩ macule
osfundunt᷑ ex oleo splendido: similit̾ nigre
lineȩ de candido impͥmunt᷑. argento. De car¬
bonib etiã qđ accedente igne sic u̾tantur

Expanded text:
tionem rationis poscentibus respondemus, hanc tionem rationis poscentibus respondemus, hanc test, qui potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur, aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto impossinon solum quae ignotissima apud nos uerum etiam quae notissima posui: sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nbili, stipulam non moveat et ferrum rapiat; de carne non putrescente pavonis, cum putruerit et caro Platonis; de palea sic frigente ut fluescere nivem non sinat, sic calente ut maturescere poma compellat; de igne fulgido quod secundum suum fulgorem lapides coquendo candificet, et contra eumdem suum fulgorem urendo plurima offuscet. Tale est quod et nigrae maculae offenduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido imprimuntur argento; de carbonibus etiam quod accendente igne sic vertantur
Abbreviated transcription (Latin):
salis huiꝰ naturał ÷ uis: ut his contraria pa¬
tiat᷑. Hȩc gͥ racio reddit᷑ & de illo fonte ga¬
ramanticõ. ubiuna uena friget dieb nctibꝰ
feruet Niutraq molesta tã gentib. Hec &
de alio: illo qui cũ sic contrectantibꝰ frigidꝰ¬
& face sic̃ alii fontes excinguat accensam
dissimilit̃ tam̃ atq mirabilit̾ idẽ ipse accẽ¬
dit extinctã. Hec & de lapide asbestoꝗͥ cũ
ignẽ nullũ habeat ꝓpͥũ. accepto tam̃ atq¬
mirabilit sic aidet alieno. ut ñ possit ex¬
tingui. Hȩc & de cet̾is. que piget retexere:
quib licet uis insolita ꝯtra natura inesse
uideat᷑. alia tam̃ de illis ñ reddit᷑ rationisi
ut dicat᷑ hanc eoꝵ eẽ naturã. Breuis sane ista
÷ ratio fateor: sufficiensq responsio.S: cũ
ds̃ auetor sit naturarũ om̃ium: cur noluNł
fortiorẽ nos redde rationẽ quando aliqͥd ue¬
lut impossibile nolunt crede: Cisq reddi¬

Expanded text:
salis huius naturalis est uis, ut his contraria pasalis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena friget diebus noctibusque feruet, ui utraque molesta tangentibus; haec et de illo alio, qui cum sit contrectantibus frigidet facem sicut alii fontes exstinguat accensam; dissimiliter tamen atque mirabiliter idem ipse accendit exstinctam. Haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit exstingui. Haec de caeteris quae piget retexere, quibus licet vis insolita contra naturam inesse videatur; alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Brevis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, cur nolunt volunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid velut impossibile nolunt credere, eisque reddi
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ. in cęlo & int̾ra. in aere in aquis.
in mimerabilib miracuł pleñ : cũ sit
etiã mundꝰ ipse miracłm: S. isti cũ qͥh ł contͣ
muntꝰ. & eos ab illo factos ꝑ quos ab illo ami¬
nistrat᷑ muntꝰ. & miracłoꝵ effectrices siue
spontaneoꝵ siue cultu ⁊ ritu quolibet impetra¬
toꝵ siue etiã magicoꝵ mundanas ł ñ negatł
ł insuꝑ ⁊ p̃dicant potestates. quando eis
rerũ uim mirabilẽ ꝓponimꝰ aliarũ. que
nec aĩalia sunt racionalia. nec ulla rõne
p̃diti sp̃s. Sic st̃ ea quor pauca ꝯmenoraui.¬
mꝰ: responde assolent. Uis est ista nat᷑e. Mat᷑a
eoꝵ sic sese hc̃. ꝓpͥarũ iste sunt efficatie natu¬
rarũ. Tota itaq racio ẽ. cur agrigentium
sale flamina fluere faciant aqͥ crepitare:
qr hȩc ÷ nat᷑a eiꝰ. At hoc ẽẽ potiꝰ cont᷑ naturã
uidẽt᷑: qr il igni s aquȩ dedit salem soluerẽ.
torrere aut̃ igni ñ aque S ista inquiunt

Expanded text:
mundum in coelo, in terra, in aere, in aquis mundum in coelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit etiam mundus ipse miraculum P sed isti, cum quibus uel contra  est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectrices siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemorauimus, respondere assolent: "uis est ista naturae, natura eorum sic sese habet, propriarum istae sunt efficaciae naturarum". tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquae. sed ista, inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
untq dolent gaudentq S conuincimꝰ eos
induo decimo huiꝰ oꝑis libro. habe aias se¬
cđm ipsusii ab om̃i etiã labe corꝑis purga¬
tas dirã cupiditatẽ. qua rurs incipiunt in
corꝑa uelle reu̾ti. Ubi aut̃ pot ẽẽ. cupiditas:
ꝓfecto etiã dolor pot. frustrata quippe
cupiditas. siue ñ ꝑueniendo quotende¬
bat. siue amittendo quo ꝑuenerat: uertit᷑
dolet. ht tam qͣndã ꝓ suo mͦ immortalitatẽ
suam: ñ idõ mori potuer illa corꝑa qr dole¬
bant. Postremo si corꝑa faciunt ut aĩe dole¬
ant. cue eis dolorẽ possunt. mortẽ uͦ inftr
faciat qđ dolorẽ facit᷑. Cur gͦ incredibile
÷.ita ignes illis corꝑib dolorẽ posse inferre.
ñ mortẽ. si ̃psa corꝑa dolere aias faciunt᷑ qͦs
tam ñ iõo mori cogunt: Non gͥ necessariũ¬
tentia creatoris. Ex eodẽ libro de ciuita¬
NUr itaq facere ñ possit ds̃ ut ⁊ re¬
surgant corꝑa mortuoꝵ. iigne et̃¬
uo crucientur corꝑa dãpnatoꝵ ⁊ qui fecit

Expanded text:
untque, dolent gaudentque." sed conuicimus eos in duodecimo huius operis libro, habere animas. secundum ipsos ab omni etiam corporis labe purgatas diram cupiditatem, qua "rursus incipiunt in corpora uelle reuerti." ubi autem potest esse cupiditas, profecto etiam dolor potest. frustrata quippe cupiditas sine non perueniendo quo tendebat sine amittendo quo peruenerat uertitur dolet, habet tamen quandam pro suo modo immortalitatem suam, non ideo mori poterunt illa corpora, quia dolebunt. postremo si corpora faciunt, ut animae doleant, cur eis dolorem possunt, mortem uero infefaciat quod dolorem facit? cur ergo incredibile est ita ignes illis corporibus dolorem posse inferre, non mortem, sicut ipsa corpora dolere animas faciunt, quae tamen non ideo mori cogunt ? non est itentia creatoris, ex eodem libro de Civitar itaque facere non possit Deus, ut et resurgant corpora mortuorum, et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit
Abbreviated transcription (Latin):
se engunt. ut eũ sublimit̃ expectent.⁊ sed
etiã humiliaut. ut eũ tẽꝑant̾ annuntient.
Uidete apłm ascendentẽ. Siue inquit m̃te
excessimꝰ dõ. Uidete inquit descendentem:
site inquit tẽꝑantes sumꝰ uob̃. Dicat &
ꝑ quẽ ascendat & descendat. Caritas eni

Expanded text:
se erigunt, ut eum sublimiter expectent, sed se erigunt, ut eum sublimiter expectent, sed etiam humiliant, ut eum temperanter adnuntient. uidete apostolum ascendentem: siue, inquit, mente excessimus. deo; uidete et descendentem: siue, inquit, temperantes sumus, uobis. dicat et per quem asc
Abbreviated transcription (Latin):
eum inueniant in pͥncipio dm̃ apud dm̃̃.
ꝑquẽ facta sunt omĩa: descendentes autẽ.
ut eum inueniant factũ ex muliere. factũ
sub lege ut eos qui sub lege erant redimeret
In illo em̃ scala at̾ra usq in celũ acarne usq
ad spm̃: qr in illo carnales ꝓficiendo uelut
ascendendo. spiritales fiunt. Ad quos lac¬
te nutriendos etiã ipsi spirituales descen-¬
dunt quodãmͦ: cũ eis ũ possunt loqͥ quasi
spiritualib s quasi cainalib Sic & ascendit᷑¬
&e descendit᷑ suꝑ filiũ honuns. filiꝰ enĩ ho-¬
mius sui sum in capite nr̃o. qđ ẽ. ipse sal-¬
uator:. & filiꝰ hominis deorsum ui corpore
suo. qđ ẽ. eccłia. Ipsum & scalas intelliginꝰ:
qr ipse dix̃ ego sum uia. Ad ipsũ gͦ ascendi¬
tur. ut in ecctiis intelligat᷑ &e ad ipsum des¬
cendit᷑. ut in m̃bris suis paruultis nutriat᷑:
& ꝑ illũ descendit᷑ & descendit᷑. Exẽplũ
quippe eiꝰ sequentes p̃dicatores eiꝰ. ñ solum

Expanded text:
eum inueniant in principio deum apud deum, per quem facta sunt omnia; descendentes autem, ut eum inueniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret. in illo enim scala a terra usque ad caelum, a carne usque ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritales fiunt. ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodam modo, cum eis non possunt loqui quasi spiritalib super filium hominis. filius enim hominis sursum in capite nostro, quod est ipse saluator; et filius hominis deorsum in corpore suo, quod est ecclesia. ipsum et scalas intellegimus, quia ipse dixit: ego sum uia. ad ipsum ergo ascenditur, ut in ecclesiis intellegatur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis paruulis nutriatur; et per illum ascenditur et descenditur. exemplum quippe eius sequentes praedicatores eius non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ut nominatim quodãmͦ expͥmeret᷑ etiam
unctꝰ ẽ nisi caput uiri xp̃s:
lari. qui etiã hoc ipsum in euangłio cõme¬
morans. & de se figuratun aꝑtissime testifi¬
cans. cũ quendã nathahelem dixisset uere
israhelitã in quo dolus ñ esset & cũ ille tanꝗͣ
lapidẽ illum habens ad caput. confessus eũ
eẽt filiũ dĩ & regẽ isrł: ista confessione quo¬
dammͦ ungens lapidẽ. id ÷ ipsum ẽẽ ꝯfitens
isrł uidat. cũ illũ lapidẽ ad caput habebat:
a tra in celũ scalas. ꝑ quas ascendebant & des¬
cendebant angłi dĩ: in quib significati st̃
euangłiste p̃dicatores xp̃i. Ascendentes uti

Expanded text:
ut nominatim quodam modo exprimeretur, etiam ut nominatim quodam modo exprimeretur, etiam unctus est nisi caput uiri Christlari? qui etiam hoc ipsum in euangelio commemorans et de se figuratum apertissime testificans, cum quendam Nathanahelem dixisset uere Israhelitam, in quo dolus non esset, et cum ille tamquam lapidem illum habens ad caput confessus eum esse filium dei et regem Israhel — ista confessione quodam modo ungens lapidem, id est ipsum esse confitens Israhel uiderat, cum illum lapidem ad caput habebat, a terra in caelum scalas, per quas ascendebant et descendebant angeli dei; in quibus significati sunt euangelistae, praedicatores Christi. ascendentes ut
Abbreviated transcription (Latin):
libro contra faustum. xii.
lant. si eas ꝑscrutari pietate quã exagita¬
re leuitate malletis.
Uis alius in abraham exiĩt de cĩa sua &e de cognatione sua.
ut apud exteros ditaret᷑ & locupletareꝰt᷑ n qͥ
relicta t̾ra ⁊ cognatione iudeoꝵ unde scđm
carnẽ natꝰ ÷ apud gentes ita p̃pollet. & p̃ua-¬
let ut uidemus:
uis alius in isaac lignũ sibi portaret ad
iuictimã : nisi qui crucẽ sibi adpassionẽ ipse
portauit: uis alius aries immolandꝰ
inuepre cornib adherebat: nisi qui cruicis
patibulo ꝓnob offerendꝰ afficiebat᷑:
Ouis alius in angło cũ iacob luctatꝰ eum
sibi p̃ualentẽ quasi fortiorẽ infirinor. uictꝰ¬
q uictorẽ partim benedicit. partĩ latitudinẽ
femoris eiꝰ claudã reddit. nisiqui p̃ualere
adu̾sum se passus popłm isrł. quosdam qui
credider̃ benedixit in eis: Latitudo aut̃ fe¬
moris iacob: in multitudine carnalis po¬
płi claudicauit.
Uis alius lapis positꝰ ad caput iacob

Expanded text:
LIBRO CONTRA FAVSTVM XII. lant, si eas perscrutari pietate quam exagitare leuitate malletis. quis alius in Abraham exiit de terra sua et de cognatione sua, ut apud exteros ditetur et locupletetur, nisi qui relicta terra et cognatione Iudaeorum, unde secundum carnem natus est, apud gentes ita praepollet et praeualet ut uidemus? quis alius in Isaac lignum sibi portaret ad uictimam nisi qui crucem sibi ad passionem ipse portauit? quis alius aries immolandus in uepre cornibus adhaerebat nisi qui crucis patibulo pro nobis offerendus affigebatur? Quis alius in angelo cum Iacob luctatus, cum sibi praeualentem quasi fortiorem infirmior uictusque uictorem partim benedicit partim latitudinem femoris eius claudam reddit, nisi qui praeualere aduersum se passus populum Israhel quosdam qui crediderunt benedixit in eis? latitudo autem femoris Iacob in multitudine carnalis populi claudicauit. quis alius lapis positus ad caput Iacob,
Abbreviated transcription (Latin):
erat ante omimͦ in lib̾o arbitrio: cũ inpa¬
radiso nullꝰ dolor deuegate delectatiois
uoluntati bone hom̃is resistebat᷑. Sicuti
tio delectauit. om̃im liber ẽ. utrũ ue¬
nari uelit an nolit. Nec eũ cruciat. qͥsqͥs
hoc ꝓhibet. At si ista lib̾tate male usus.
uenatꝰ fuerit contͣ ꝓhibentis imꝑiũ. pau¬
latim subrepens delectatio mortificat ani-¬
mam . Ut si se abstmere uelit. sine moles¬
tia & anguore ñ possit᷑ cũ id ante cota sani¬
tate ñ ageret. Ergo aculeus mortis peccatũ
E. qr peccato factaẽ delectatio quȩ ia pos¬
sit resistert uoluntatĩ. & cũ dolore cohib̾i.
Quã delectationẽ qr indefectu ẽ. animȩ
tiosius quȩ lex ꝓhibet cõmitunt᷑. qua si nul¬
lalege ꝓhiberent. Tunc itaq absorta erit
mors in uictoria: cũ ꝑ scĩficationẽ in omni
hominis parte ꝑfectã delectatione spĩtaliũ

Expanded text:
erat omnimodo in libero arbitrio, cum in paerat omnimodo in libero arbitrio, cum in paradiso nullus dolor denegatae delectationis voluntati bonae hominis resistebat: sicuti tio delectavit, omnimodo liber est utrum venari velit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus venatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat animam, ut si se abstinere velit, sine molestia et angore non possit, cum id ante tota sanitate non ageret. Ergo aculeus mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio, quae jam possit resistere voluntati et cum dolore cohiberi. Quam delectationem quia in defectu est animae tiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. Tunc itaque absorpta erit mors in victoria, cum per sanctificationem in omni hominis parte, perfecta delectatione spiritualium
Abbreviated transcription (Latin):
toria. Ubiẽ. mors contentio tua. ubi ẽ. mors
aculeus tiuis: Aculeus aũt mortis peccatĩ:
uirtꝰ aut peccatilex. Mortẽ siginficari arbi¬
tror hoc loco carnale consuetudiniẽ: quę
resistit bone uoluntati. delectatione tẽꝑa¬
liũ fruendoꝵ. Non enĩ diceret ubi ẽ. contẽ¬
tio tua: si ñ restitisset & repugnasset. Ipsiꝰ
contentio etia illo loco describit: caro con
tis faciatis. fit gͦ ꝑscificationẽ ꝑfectã: ut
om̃is carnał appetitꝰ sp̃ui nr̃o illuminato
&e uiuificato id÷ bone uoluntati subicia¬
tur. & sĩc̃ nc̃ uidemꝰ multis puerilib de¬
lectationib nos carere. quȩ nos pueros si
denegarent acerrime cruciabant: itacre¬
dendũ ẽ. de om̃i carnali delectatione fu¬
turũ ẽẽ cũ ꝑfecta scĩtas totũ homnnẽ re¬
parauerit. Hunc aũt quã duiẽ in nob̾ qđ
resistat bone uoluntati. auxilio dĩ ꝑbo
ut ꝑimat etia bonã uoluntatẽ. Hanc
aut̃ mortẽ. petcato meruimꝰ: qđ peccatũ

Expanded text:
iam. ubi est, mors, contentio tua? ubi eat, mors, aculeus tuus ? aculeus autem mortis peccatum, uirtus autem peccati lex. mortem significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, quae resistit bonae uoluntati delectatione temporalium fruendorum. non enim diceretur: ubi est contentio tua? si non restitisset et repugnasset. ipsius contentio etiam illo loco describitur: caro cotis faciatis. fit ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis carnalis appetitus spiritui nostro inluminato et uiuificato, id est uoluntati, subiciatur. et sicut nunc uidemus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant: ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse, cum perfecta sanctitas totum hominem reparaueritresistat bonae voluntati, auxilio Dei per ut perimat etiam bonam voluntatem: hanc autem mortem peccato meruimus, quod peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
Uieo loco animiẽ. ut ꝑ nos instiu
ualeat: sciat ambiguitatẽ scͥpt᷑e
aui inubis ꝓprus ẽẽ. aut in tͣnsiatis.
Que gen̾a: in scdo libro demonstrauimꝰ.
S cu u̾ba ꝓpͥa facrunt ambiguã scͥpturã:
pͥmo uidendii ẽ. ne male distinxerimꝰ. aut
ꝓnuntiauerimꝰ. Cũ gͦ adhibita intentio
incertũ ee. ꝑuidit. qͦ mͦ distinguendũ. aut
qͦmͦ ꝓnuntiandũ sit. consulat regłam fi¬
dĩ quã de scͥpturarũ planiorib locis & ex¬
cłe auctoritate ꝑcepit. De qͥsatis egimꝰ:
cu de reb in libro pͥmo loquerem᷑. Qđ si
ambe ł etiã omĩs. si plures fuerint partes
ambiguitatis. scd̾m fuiẽ sonuerunt: tex¬
cus tpse sermonis a p̃cedentib & conseq̃n¬
tib partib que ambiguitatẽ illã in me¬
dio posuer̃. restat consulendꝰ. lut uidea¬
mꝰ cuinã sententie de plurib quȩ seos¬
tendunt ferat suffragiũ. eãq sibi contexi
patiat᷑. Iã nc̃ exẽpla consida illa hereti¬

Expanded text:
ui eo loco animi est, ut per nos instrui ualeat, sciat ambiguitatem scripturae aut in uerbis propriis esse aut in translatis, quae genera in secundo libro demonstrauimus. Sed cum uerba propria faciunt ambiguam scripturam, primo uidendum est, ne male distinxerimus aut pronuntiauerimus. cum ergo adhibita intentio incertum esse peruiderit, quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de scripturarum planioribus locis et ecclesiae auctoritate percepit, de qua satis egimus, cum de rebus in libro primo loqueremur. quod si ambae uel etiam omnes, si plures fuerint partes ambiguitatis, secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut uideamus, cuinam sententiae de pluribus, quae se ostendunt, ferat suffragium eamque sibi contexi patiatur. iam nunc exempla considera. illa haereti
Abbreviated transcription (Latin):
Adiuncta eminentiꝰ ipsa tͥnitate. ad purga¬
tissime eccłie misteriũ referat᷑. iꝑueniatq
ad centũ quinqͣginta tres pisces. quos rehia
pꝰ resurrectionẽ diñ indextera partẽ missa ce¬
ꝑunt. Ita multis aliis atq aliis mimeror for¬
mis quedã similitudinũ in scĩs libris secreta

Expanded text:
adjuncta eminentius ipsa Trinitate, ad purgatissimae Ecclesiae mysterium referatur? perveniatque ad centum quinquaginta tres pisces, quos retia, post resurrectionem Domini, in dexteram partem missa coeperunt. Ita multis aliis atque aliis numerorum formis, quaedam similitudinum in sanctis libris secreta
Abbreviated transcription (Latin):
umeroꝵ etia imꝑitia multa facit ñ intel¬
ligi. tramlate ac mistice posita in scͥptu¬
ris. Ingentiũ quippe ut ita dixerim ingenũ
ñ pot nͥ mouere qͥd sibi uelit. qđ & moysefae
helias. & ipse dñs quad raguita dieb ierunauer

Expanded text:
umerorum etiam imperitia multa facit non intelligi, translate ac mystice posita in Scripturis. Ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest non moveri quid sibi velit quod et Moyses, et Elias, et ipse Dominus quadraginta diebus jejunaver
Abbreviated transcription (Latin):
re. hoc ÷ quad raginta dieb ieiunare. Hoc lex.
cuiꝰ ꝑsona ÷ in moyse. hoc ꝓphetia. cuiꝰ ꝑsonam
gerit helias: hoc ipse dñs monet. qui tanꝗͣ testimo¬
nũ habens ex lege & ꝓpħis. medius int̃ illos in
monte trib discipłis uidentib atq stupentib.
claruit. Deide ita querit᷑ qm qͥnquagenariꝰ de
qͥ dragenario ntimero existat. qͥ ñ mediocrit̃ ĩ nr̃a
religione sacratꝰ ÷ ꝓpt̾ pencecosten: & qͦuͦi¬

Expanded text:
re, hoc est quadraginta diebus ieiunare. hoc lex, re, hoc est quadraginta diebus ieiunare. hoc lex, cuius persona est in Mose, hoc prophetia, cuius personam gerit Helias, hoc ipse dnium habens ex Lege et Prophetis, medius inter illos in monte, tribus discipulis videntibus atque stupentibus, claruit . Deinde ita quaeritur quomodo quinquagenarius de quadragenario numero existat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter Pentecosten ,
Abbreviated transcription (Latin):
riũ quat̃: tãꝗͣ cognitionẽ omiũ rerũ intextã tẽ¬
porib Quat̾nario nãq miniero: & diurna &
annua curricła ꝑagunt᷑. Diurna: matutinis.
meridianis. uesꝑtinis. noctnisq horaꝵ spatiis.
Aintua: uernis. estiuis. autĩuialib. hiemali¬
bͦq insib. Ad tẽpoꝵ aut delectatione dũ nitẽ¬
poribꝰ uiuimꝰ ꝓpt̾ aetnitatẽ inqua uiuere uolu¬
mꝰ. abstinendũ & ieuinandũ ẽ. quis tẽpoꝵ cursi¬
b ipsa nob insiuuet᷑ doctrina contẽpnendoꝵ
tẽpoꝵ cursib & appetendoꝵ aetnoꝵ. Porro aut
denariꝰ inimerꝰ: creatoris atq creature sig̾cat
scientia. Nam trinitas: creatoris ẽ septenariꝰ aut̃
numerꝰ creaturã indicat: ꝓpt̃ uitã & corpꝰ. Nã¬
in illa tria sunt: unde etiã toto corde. tota aĩa.
tota iñte diligendꝰ ẽ ds. In corꝑe aut manifestis¬
gͦ denario dũ tẽꝑalit nob insinuat᷑ id ÷ quãt du¬
cit᷑ caste & continent̃ a teploꝵ delectatione uiue¬

Expanded text:
rium quater tamquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. quaternario namque numero et diurna et annua curricula peraguntur, diurna matutinis et meridianis, uespertinis nocturnisque horarum spatiis, annua uernis, aestiuis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. a temporum autem delectatione, dum in temporibus uiuimus, propter aeternitatem, in qua uiuere uolumus, abstinendum et ieiunandum est, quamuis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrina contemnendorum temporum et appetendorum aeternorum. porro autem. denarius numerus creatoris atque creaturae sigscientiam. Nam trinitas Creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat propter vitam et corpus; nam illa tria sunt: unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est Deus: in corpore autem manifestisergo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter a temporum delectatione uiue
Abbreviated transcription (Latin):
õs cͥnitas. ad altum uͦ p̃ceptũ id ÷ ad dilectio¬
nẽ ꝓximi septẽ cordȩ. qͦmͦ uiuat᷑ int̃ homines
Nam ipse numerꝰ septenariꝰ. tanꝗͣ septẽ corda¬
rum ancipit ab honore parentũ honora pa-¬
trẽ tuũ ⁊ matrẽ tuã. Ad parentes em̃ suos
hõ aꝑit ocłos. & hȩc uita ab illoꝵ amicicia
sumit exordium. Quisqͥs aut̃ suis parentib
ñ defert honorẽ quib pariere poterit:
Honora patrẽ tuũ ⁊ matrẽ tuã. Et dicit apłs
honora patrẽ tiiũ ⁊ matrẽ: qđ ÷ mandatũ
pͥnũ. Quomͦ pͥmũ quando quartũ manda¬
tũ÷. Nisi qr inseptenario numero ÷ pͥmũ.
addilectionẽ ꝓximi pͥmũ: in alt̾a cabula.
Nam idõ due tabule legis date sunt. Deus
enim famulo suo moy̾si in monte duasta¬
bulas dedit: In quib duab tabulis lapide¬
is ꝯscͥpta erant decem p̃cepta legis. qđ ÷ psal¬
t̾ium decẽ cordarũ. Ria in una tabula ad
dm̃ ꝑtinentia. i septẽ in alt̾a tabula. ad ꝓxi¬

Expanded text:
nitas. Ad alterum vero praeceptum, id est, ad dilectionem proximi, septem chordae: quomodo vivatur inter homines. Nam ipse numerus septenarius tanquam septem chordarum incipit ab honore parentum. Honora patrem tuum et matrem tuam. ad parentes enim suos homo aperit oculos et haec uita ab eorum amicitia sumit exordium. quisquis autem suis parentibus non defert honorem, quibus parcere poterit? honora patrem tuum et matrem tuam; et dicit apostolus: honora patrem et matrem, quod est mandatum primum. quomtum est, nisi quia in septenario numero est primum? Ad dilectionem proximi primum est in altera tabula. Nam ideo duae tabulae legis datae sunt. Deus enim famulo suo Moysi in monte duas tabulas dedit, in quibus duabus tabulis lapideis conscripta erant decem praecepta legis, quod est psalterium decem chordarum: tria in una tabula ad Deum pertinentia, septem in altera tabula ad proxi