comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cepit metiri & dicere. Ecce ianuas
in isto loco disponam. & ad ortũ
solis ingressum. Primo ꝓaulam.
scd̃o salutatoriũ. tercio consistoriũ
quarto tricoꝵ. In quinto retas
hiemales: in sexto zetas estiuales.
in septimo. episcostoriũ & triclinia
accubitalia. in octauo thermnas.
in nono gemnasia: in decimo coc¬
ci nam. Undecimo colimbos. &
aquarum lacos. influentes. duo¬
decimo spondoromũ: & ꝑ girum
arcus deambulatorios. Rex autẽ
considerans. ait apło. Uere arti¬
fex es: & decet te regib ministrare.

Expanded text:
et metiendo dixit: « Ecce januas hic disponam, et ad ortum solis ingressum: primo proaulam, secundo salutatorium, in tertio consistorium, in quarto tricorium, in quinto zetas hiemales, in sexto zetas aestivales, in septimo epicaustorium et triclinia accubitalia, in octavo thermas, in nono gymnasia, in decimo coquinam, in undecimo colymbos et aquarum lacus influentes, in duodecimo hippodromum et per gyrum arcus deambulatorios. » Rex autem considerans, ait: « Vere artifex es, et decet te regibus ministrare.
Abbreviated transcription (Latin):
deus uerbun. quoniodo
dixit moyses. n princi¬
pio fecit deus coelum et ter¬
rani. et omnia sic enume¬
rat dixit deus. fiat et factũ

Expanded text:
Deus Verbum: quomodo dixit Moyses, In principio fecit Deus coelum et terram; et omnia sic enumerat, Dixit Deus, Fiat, et factu
Abbreviated transcription (Latin):
prioris amatoris uel aspicere
alium. & illũ derelinquere: cũ qͦ
generositas celsior. possibilitas for¬
tior. aspectus pulchrior. amor

Expanded text:
prioris amatoris vel aspicere alium et illum relinquere, cum quo generositas celsior, possibilitas fortior, aspectus pulchrior, amor
Abbreviated transcription (Latin):
quieta uocitata ẽ. Quoꝵ animoᷤᷤ
cultus religionis catenatos. atq
sub omni deuotione xp̃iani ti¬
moris innexos tenebat. Quiq
etiã int̾ ip̃sa primordii rudim̃ta.
tam in puericia quamq in ado
nis a parentib alitus. atq nutri¬

Expanded text:
Quieta nomine, quorum animos cultus religionis cathenatos atque sub omni devocione christiani timoris innexos tenebat; quique etiam inter ipsa primordie rudimenta tam in puericia quam in adolesnis a parentibus alitus est atque nutri
Abbreviated transcription (Latin):
tur. a quodam tandem uisus ẽ
eius diutissima fuisset detentus.
dens. & ñ solum uultũ. sed etiam
uocis sonũ diligent̾ explorans.¬
& ad pedes eius concitus ꝓruens¬

Expanded text:
tur, a quodam tandem visus fratre, eius diutissima fuisset haesitatiodens et non solum uuItum, sed etiam sonum uocis diligenter explorans ad pedes eius comminus ce
Abbreviated transcription (Latin):
suo cenobio monachorum cat̾ua.
lius foret. quidue salubrius mer¬
cedis cumulo obueniret si plebi
dominando preesset aut subiectꝰ
ceret. fuit tandẽ consilii meliꝰ ẽẽ
sub uincło mortificationis se sub¬
dere. quam aliis imperando do¬

Expanded text:
rgo ibi monachorum caterva, lius foret quidque salubrius mercedis cumulo obveniret, si plebi dominando preesset aut subiectusceret. Fuit tandem consilii, melius esse sub vinculo mortificationis se subdere, quam aliis imperando do
Abbreviated transcription (Latin):
auro ꝓbabiliora ꝑ ignem facta
collegimus. ac sicut conueniebat
ex more condidimus. Quo & in
loco etiam nunc prestante dño
sollempnes agimus celebresq
conuentus. maxime quidem in
die passionis eius. Sed & cũ eoꝵ
memorias qui pͥus passi fuerant
me ad predecessoꝵ uiam exem¬
plis insignib suscitent᷑. p̃stante

Expanded text:
auro probabiliora per ignem facta, auro probabiliora per ignem facta, collegimus, ac, sicut conveniebat ex more, condidimus. Quo in loco etiam nunc praestante Domino solemnes agimus celebresque conventus; maxime quidem in die passionis ejus. Sed cum eorum memorias, qui prius passi fuerant,imi ad praedecessorum viam exemplis insignibus suscitentur. » Hae
Abbreviated transcription (Latin):
uidit quod & ꝓ martyrii gloria
& ꝓ uite egregie uirttib corona¬
tus ẽ. & ꝓ morte p̾mia immor¬
calitatis adeptus. satis agere ce¬
pit. ut reliquias eius ad sepul¬
turam nr̃is desiderantib nemo
concederet. Instigabat᷑ gͦ niceta
herodis pater. frater aut̃ dalce ad¬
ire iudicẽ. & petere ab eo ne hu¬
mandũ concederet corpus. ne
forte inquit relinquentes illũ
qui crucifixus ẽ xp̃iani. hunc
colere incipiant. Iudeis maxime
ista machinantib qui & nr̃os
intentis ocłis obseruarunt. ne e
flaminis adhuc ardentib rape¬
rent. ignorantes miserrimi. qͥa
mundi salute sustinuit. neq
tyres uero tamquã discipłos do¬
mini diligimus & ueneramur.
quasi integre fidem magistro ser¬
uantes & dño quoꝵ nos quoq
in fide & ꝑseuerantia caritatis
optamus eẽ participes. Ub aut̃
uidit centurio tam obstinatam
udeoꝵ contentionẽ positũ in
medio ipsũ corpꝰ ex ussit. & ita
nos postmodũ ossa ambusta p̃
ciosissimis geminis cariora & oĩ

Expanded text:
quod et per martyrii gloriam et pro vitae egregiae virtutibus coronatus est, et per mortem praemia immortalitatis indeptus, satis agere coepit ut reliquias ejus ad sepulturam nostris desiderantibus non concederet. Instigabatur ergo Niceta Herodis pater, frater autem Dalcae, adire judicem, ut peteret ab eo ne humandum concederet corpus; ne forte, inquit, relinquentes illum qui crucifixus est, Christiani hunc dolere incipiant; Judaeis maxime ista machinantibus, qui et nostros in tantis oculis observarunt, ne eum flammis adhuc ardentibus raperent, ignorantes miserrimi quia mundi salute sustinuit, nequetyres vero tanquam discipulos Domini diligamus et veneremur, quasi integre fidem magistro servantes et Domino, quorum nos quoque in fide et perseverantia charitatis optamus esse participes. Ubi autem vidit centurio tam obstinatam Judaeorum contentionem, positum in medio ipsum corpus exussit; et ita nos postmodum ambusta ossa, pretiosissimis gemmis chariora, et omni
Abbreviated transcription (Latin):
d ultimũ uidentes scelerũ
ministri igni corpus ñ pos
se consumi. iusserunt ꝓpiꝰ acce¬
dere confectorem. & corpus cui
ignis cesserat mucrone transfo¬
dere. Quo facto tam largus pro¬
fusus ẽ sanguis ut restingue¬
ret rogum. Popłs aut̃ miracłi

Expanded text:
d ultimum videntes scelerum ministri, corpus igni non posse consumi, jusserunt propius accedere confectores et corpus, cui ignis cesserat, mucrone transfodere. Quo facto, tam largus profusus est sanguis, ut restingueret rogum. Populus autem cum miraculi
Abbreviated transcription (Latin):
stridebunt dentib omnes. Eripi¬
tur solis iubar: & chorus interit
astris. Uoluetur celum: lunaris
splendor obibit. Deiciet colles. ual¬
les extollet ab imo. Non erit in re¬
bus hominũ. sublime uel altũ.
Iamq equantur campis montes:
& cerula ponti. Omnia cessabt̃:
tellus confracta ꝑibit. Sic parit̃
fontes torrentur. flumina ab ig¬
ni. Et tuba tum sonitum tristẽ
demittet ab alto orbe gemens
facinus miserum:uariosq labo¬
res. Tartareumq chaos monstra¬
bit terra dehiscens. Et coram hic
domino: reges sistentur ad unum.
Recidet e cȩlo. ignisq & sulphuris
amnis. Hȩc de xp̃i natiuitate. pas¬
sione. & resurrectione. atq scdo eiꝰ
aduentu ita dicta sunt: ut si qͥs¬
yios. Theu. Sother: quod & in
latinum translatis eisdẽ uersib
apparet. preter qͦd grecarũ litte¬
rarum proprietas. non adeo po¬
tuit obseruari. Credo iam uos o
inimici iudei.tantis destib ita ob¬
rutos. confutatosq eẽ. ipsa uerita¬

Expanded text:
stridebunt dentibus omnes. Eripistridebunt dentibus omnes. Eripitur solis jubar, et chorus interit astris. Volvetur coelum, lunaris splendor obibit. Dejiciet colles, valles extollet ab imo. Non erit in rebus hominum sublime vel altum. Jam aequantur campis montes, et caerula ponti Omnia cessabunt, tellus confracta peribit. Sic pariter fontes torrentur, fluminaque igni. Et tuba tunc sonitum tristem demittet ab alto Orbe, gemens facinus miserum variosque labores. Tartareumque chaos monstrabit terra dehiscens. Et coram hic Domino reges sistentur ad unum. Decidet e coelo ignisque et sulphuris amnis. Haec de Christi nativitate, passione et resurrectione, atque secundo ejus adventu ita dicta sunt, ut si qs Christus, hios theu, soter. Quod in Latinum translatis eisdem versibus apparet, preter quod Grecarum litterarum proprietas non adeo potuit observari. Credo vos, o inimici Iudei, tantis testibus ita obrutos confutaturos esse ipsa verita
Abbreviated transcription (Latin):
ex gentib tercius testis introduca¬
tur. ut testimoniũ ueritatis exõi
um ꝓferamus: ut ex uno lapide.
utrorumq frontes ꝑcutiant᷑ iude¬
orum scilicet atq paganoꝵ: atq
suo gladio sicut golias. xp̃i omnẽ
ꝑcutiant᷑ inimici. Audite qͥd dix̾it.
Iudicii signumꝰ. tellus sudore madeᷤᷤ¬
cet: ecelo rex adueniet ꝑ secla futu¬
rus: scilicet in carne presens. ut
iudicet orbem. Unde d̾m cernent
incredulus atq fidelis: celsũ cũ
scĩs. eui iam termino in ipso. Sic
anime cum carne aderunt.quas
iudicat ipse. cum iacet incultus
densis in uepribus orbis: reicient
simulachra uiri. cunctã quoq ga¬
zam. Exuret t̾ras ignis. pontũq
polumq. inquirens tetri portas
effringet auerni. Sc̃orum sedenĩ
cuncte lux libera carni tradetur:
sontes.eterna flamina cremabit.
Occultos actus retegens. tunc qͥsq
loquetur: secreta atq ds resera¬
bit pectora luci. Tunc erit & luctꝰ.

Expanded text:
ex gentibus tertius testis introducaex gentibus tertius testis introducatur, ut ei testimonium veritatis ex omni  in medium proferamus, ut ex uno lapide utrorumque frontes percutiantur, Judaeorum scilicet atque paganorum, atque suo gladio, sicut Golias, Christi omnes percutiantur inimici. Audite quid dixerit: Judicii signum, tellus sudore madescet. E coelo rex adveniet per saecla futurus, Scilicet in carne praesens ut judicet orbem. Unde Deum cernent incredulus atque fidelis Celsum cum sanctis, aevi jam termino in ipso. Sic animae cum carne aderunt quas judicat ipse. Cum jacet incultus densis in vepribus orbis, Rejicient simulacra viri, cunctam quoque gazam Exuret terras ignis pontumque polumque Inquirens, tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur, sontes aeternaque flamma cremabit. Occultos actus retegens, tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus,
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet babylonis ñ pret̾mittam.
Dic nabuchodonosor quid in forna¬
ce quo tres iustos iniuste miseris:
dic dic qͥd tibi fuerit reuelatum.
Nonne inquit tres uiros misimꝰ
in fornace ligatos: Et aiuntei. Ue¬
re rex. Foce inquit uideo ego qua¬
tuor uiros solutos. deambulantes
in medio ignis: & corruptio nulla
est in eis: & aspectus quart.simi¬
lis filio dei. O aliemgena: unde tibi
hoc : Quis tͥ annunciauit filrũ
di : Que lex quis propħa annun¬
ciauit filium dei : Nondum qui¬
dem mundo nascitur. & similitu¬
do nascentis a te cognoscit᷑. Unde
tibi hoc: Quis tͥ istud annuncia¬
uit: nisi quia sic te diuinus ignis
intus illuminauit. ut cum illic
apud te captiui tenerent᷑ inimici.
iudei: sic diceres testimoniũ filio diͤ
uel trium testium stat omne
uerbum:. sicut ipse dñs ur̃am con¬
tumaciam confiitans. in lege in¬
quit ur̃a scͥptum ẽ. quod duorum
hominũ testimoniũ uerũ sit: etiã

Expanded text:
scilicet Babylonis non praetermittam. scilicet Babylonis non praetermittam. Dic, Nabuchodonosor, quid in fornace, quo tres viros justos injuste immiseras, dic quid tibi fuerit revelatum. Nonne, inquit, tres pueros misimus in fornacem ligatos? Et aiunt ei, Vere, rex. Ecce, inquit, ego video quatuor viros solutos deambulantes in medio ignis, et corruptio nulla est in eis, et aspectus quarti similis est Filio Dei . O alienigena, unde tibi hoc? Quis tibi annuntiavit Filium Dei? Quae lex, quis propheta annuntiavit tibi Filium Dei? Nondum quidem mundo nascitur, et similitudo nascentis a te cognoscitur. Unde tibi hoc? Quis tibi istud annuntiavit, nisi quia sic te ignis divinus intus illuminavit, ut cum illic apud te captivi tenerentur inimici Judaei, sic diceres testimonium Filio Dei? vel trium testium stat omne verbum, sicut ipse Dominus vestram contumaciam confutans, in lege, inquit, vestra scriptum est quod duorum hominum testimonium verum sit , et jam
Abbreviated transcription (Latin):
autem sponsi stat. & audit eũ: &
gaudio gaudet. propt̾ uocẽ sponsi.
ufficiunt uob̃ ista o iuidei.
sufficiunt uobis testes tanti:
testimonia ex lege ur̃a. & ex gente
ur̃a: an adhuc impudentia nimia
audebitis dicere. quod alteriꝰ gentis
uel nationis homines. xp̃o deberẽt
testimonia ꝑhibere: Sed si hoc di¬
citis. respondit quidem ille uobis.
ñ sum missus nisi ad oues que ꝑier̃t
domus isrł: s sicut uos in actibus
apłorum increpat paulus. uobis
pͥmum oportuerat annunciare uer¬
bum di: sed quia expulistis illud.
nec uos dignos uitȩ et̾̃ne iudicastis:
ecce inquit conuertimus nos ad gen
ꝑ linguas inimicoꝵ suoꝵ. Nonne
quando ille poeta facundissimus.
inter sua carmina.iam noua ꝓge¬
nies celo dimittit᷑ alto dicebat. xp̃o
testimoniũ ꝑhibebat: Indubiũ
hoc ueniet: nisi alios ex gentibus
idoneos testes pluraq dicentes.
in mediũ introducam. Illũ illũ regẽ.
qui ur̃am suꝑbiam captiuando ꝑ¬
domuit. nabuchodonosor regem

Expanded text:
autem sponsi stat, et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi . Sufficiunt vobis ista, o Judaei, sufficiunt vobis tanti testes et testimonia ex lege vestra, ex gente vestra, an adhuc impudentia nimia audebitis dicere quod alterius gentis vel nationis homines Christo debent testimonium perhibere? Sed si hoc dicitis, respondet quidem ille vobis, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Sed sicut vos in Actibus apostolorum increpat Paulus, Vobis, inquit, primum oportuerat annuntiare Verbum Dei, sed quia expulistis illud, nec vos dignos vitae aeternae judicastis, ecce, inquit, convertimus nos ad gentper linguas inimicorum suorum. Nonne quando ille poeta facundissimus, inter sua carmina , Jam nova progenies coelo dimittitur alto, dicebat, Christo testimonium perhibebat? In dubium hoc veniat, nisi alios ex gentibus idoneos testes pluraque dicentes in medium introducam. Illum regem qui vestram superbiam captivando perdomuit, Nabuchodonosor regem
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ asserit: quia uerbum precedit.
Aduentũ itaq dominicũ precur¬
rens uox dicitur: quia per eius
ministeriũ. patris uerbum ab ho
serto clamat: quia derelictȩ ac de¬
stitute iudee.solatiũ redemptoriᷤᷤ
annunciat. Quid autẽ clamet
insinuat. cum subiungit: diri¬
gite uiam dñi. sicut dixit ysaias
propħa. Uia dñi ad cor dirigit᷑:
cum ueritatis sermo. humiliter
auditur. Uia dñi ad cor dirigit᷑:
cum ad preceptũ. uita p̾paratur.
Unde scͥptum ẽ. Si quis diligit

Expanded text:
rbum praecedit. Adventum itaque Dominicum praecurrens vox dicitur, quia per ejus ministerium, Patris verbum ab homqui etiam in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae, solatium redemptoris annuntiat. Quid autem clamet insinuat, cum subjungit: Dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta. Via Domini ad cor dirigitur, cum veritatis sermo humiliter auditur. Via Domini ad cor dirigitur, cum ad praeceptum vita praeparatur. Unde scriptum est: Si quis di
Abbreviated transcription (Latin):
gelus dicit. ipse precedet ante illũ.
in sp̃u & uirtute helyȩ. Qui iccir¬
co uenturus in sp̃u & uirtute he¬
lye dicitur: quia sicut helyas scd̃m
dñi aduentum preueniet. ita io¬
hannes p̾ueniet pͥmũ. Sicut ille
precursor uenturus ẽ iudicis: ita
iste factus ẽ precursor redemptoris.
Iohannes igitur in sp̃u helyas erat:
in ꝑsona helẏas ñ erat. Quod gͦ
dominus fatẽt de sp̃u. hoc ioħs de¬
negat de ꝑsona: quia & iustum sic
erat. ut & discipłis dñs spiritalẽ
de iohanne sententiam diceret: &
iohannes isdem. turbis carnalib
non de suo sp̃u. sed de corpore respõ¬
deret. Contrariũ gͦ ueritati uidet᷑
ẽẽ quod ioħs sonuit: sed tam̃ a ue¬
ritatis tramite ñ recessit: qui se eti¬
am propħam negauit: quia ui¬
delicet non solum poterat redemp¬
torem predicare. sed etiam demon¬
strare. Quis nam sit: continuo ex¬
primit dum subiungit. Ego uox
clamantis in deserto. Scitis fratreᷤᷤ

Expanded text:
gelus dicit: Ipse praecedet ante illum gelus dicit: Ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae . Qui idcirco venturus in spiritu et virtute Eliae dicitur, quia sicut Elias secundum Domini adventum praeveniet, ita Joannes praevenit primum. Sicut ille praecursor venturus est judicis, ita iste praecursor est factus Redemptoris. Joannes igitur in spiritu Elias erat, in persona Elias non erat. Quod ergo Dominus fatetur de spiritu, hoc Joannes denegat de persona, quia et justum sic erat, ut et discipulis Dominus spiritalem de Joanne sententiam diceret, et Joannes idem turbis carnalibus non de suo spiritu, sed de corpore responderet. Contrarium ergo veritati videtur esse quod Joannes sonuit, sed tamen a veritatis tramite non recessit. 2. Qui cum se etiam prophetam negat, quia videlicet non solum poterat Redemptorem praedicare, sed etiam demonstrare, quisnam sit continuo exprimit, dum subjungit: Ego vox clamantis in
Abbreviated transcription (Latin):
inaniter suꝑ se. Nam confessus
ẽ & ñ negauit. Confessus ẽ. quia
ñ sum ego xp̃c. Sed qui dixit ñ
sum xp̃c. negauit plane quod ñ
erat: sed non negauit quod erat:
ut ueritatem loquens. eius men¬
brum fieret: cuius sibi nom̃ falla¬
cit̾ ñ usurparet. Cũ gͦ non uult
appetere nomen xp̃i. factus est
membrũ xp̃i: quia dum infirmi¬
tatem suam studuit humilit̾ ag¬
noscere: illius celsitudinẽ meruit
ueraciter optinere. Sed cũ ex lecti¬
one alia. redemptoris nr̃i sententia
ad m̃tem reducit᷑: ex huiꝰ nobis lec¬
tionis uerbis. questio ualde im¬
plexa generatur. Alio quippe in
loco. inquisitus a discipłis dñs de
mat. hoc propħa ueritatis negat:
Ualde namq inter se diuersa st̃:
ipse ẽ. & non sum. Quomͦ ergo ꝓ¬
pheca ueritatis ẽ. si eiusdem ueri¬
tatis sermonib concors non est:
Sed si subtiliter ueritas ipsa reqͥ¬
ratur. hoc quod inter se contrari¬
um sonuit: quomodo contrariũ
non sit inuenitur. Ad ⁊acharĩa

Expanded text:
Nam confessus est, et non negavit, et confessus est: Quia non sum ego Christus. Sed quia dixit Non sum, negavit plane quod non erat, sed non negavit quod erat, ut veritatem loquens, ejus membrum fieret cujus sibi nomen fallaciter non usurparet. Cum ergo non vult appetere nomen Christi, factus est membrum Christi, quia dum infirmitatem suam studuit humiliter agnoscere, illius celsitudinem meruit veraciter obtinere. Sed cum ex lectione alia Redemptoris nostri sententia ad mentem reducitur, ex hujus lectionis verbis nobis quaestio valde implexa generatur. Alio quippe in loco inquisitus a discipulis Dominusmat, hoc propheta Veritatis negat? Valde namque inter se diversa sunt Ipse est et Non sum. Quomodo ergo propheta Veritatis est, 1457 si ejusdem Veritatis sermonibus concors non est? Sed si subtiliter veritas ipsa requiratur, hoc quod inter se contrarium sonuit, quomodo contrarium non sit invenitur. Ad Zachariam
Abbreviated transcription (Latin):
cendere. & iccirco necesse ẽ. ex eod
loco monasteria mutari. Quos
blande consolatus dimisit. & noc¬
te eadem cum paruulo puero nõ¬
mine placido cuius suꝑius meno¬
riam feci eiusdem montis ascin
dit rupem: ibiq diutius orauit.
Et oratione completa tres peras
in loco eodem ꝑ signum posuit.
atq ad suum cunctis illic rena¬
nentib monasterium rediit:
Cumq die alio ad eũ ꝓ necesita¬
te aque predicti fr̃s redissent.ix¬
it. Ite & rupem illam. in quitreᷤᷤ
suꝑ inuicem positas petras nue¬
neritis: in modico cauate. Ualet
enim omnipotens ds etiã in illo
montis cacumine aquã ꝓducere:
ut uobis laborem tanti itineris
dignetur auferre. Qui euntes ru¬
pem montis quam benedictus
tem inuenerunt. Cumq in ea
concauũ locũ fecissent: statĩ aqͣ
repleta ẽ. Que tam sufficienter
emanauit: ut nunc usq ubert̃
defluat. atq ab illo montis ca¬
cumine usq inferiora deriuet᷑.

Expanded text:
cendere, et idcirco necesse est ex eodem cendere, et idcirco necesse est ex eodem loco monasteria mutari. Quos blande consolans dimisit, et nocte eadem cum parvo puerulo nomine Placido, cujus superius memoriam feci, ejusdem montis rupem ascendit, ibique diutius oravit. Et oratione completa, tres petras in loco eodem pro signo posuit, atque ad suum cunctis illic nescientibus monasterium rediit. Cumque die alia ad eum pro necessitate aquae praedicti fratres rediissent, dixit: Ite, et rupem illam in qua tres super invicem positas petras inveneritis, in modico cavate: valet enim omnipotens Deus etiam in illo montis cacumine aquam producere, ut vobis laborem tanti itineris dignetur auferre. Qui euntes, rupem montis quam Benedictus tem invenerunt. Cumque in ea concavum locum fecissent, statim aqua repletus est, quae tam sufficienter emanavit, ut nunc usque ubertim defluat, atque ab illo montis cacumine usque ad inferiora derivet
Abbreviated transcription (Latin):
quem iste monachus iequit᷑. Cũq
ꝑ biduum eẽt oratũ: maurus mo¬
nachus uidit. pompeianus autem
eiusdem monasterii pater uidere
ñ potuit. Die igtur alia expleta
oratione: uir di oratoriũ egressus¬
ẽ stantem foras monachũ repperit
Quem ꝓcecitate cordis sui uirga
ꝑcussit. Qui ex illo die nichil ꝑsuasionᷤ
ulterius a nigro puerulo ꝑtulic.s
adorationis studiũ immobilis per¬
mansit. Sieq antiquus hostis do¬
minari ũ ausus ẽ in eius cogitati¬
one. ac si ipse ꝑcussus fuisset ex
que in eodem loco construxerat
tria sursũ in rupib montis erãt.
& ualde erat fratrib laboriosum
semꝑ ad lacum descendere. ut a¬
quam haurire debuissent. maxi¬
me quia ex deuexo montis latere
erat graue descendentib in ima
ꝑiculum. Tunc collecti fratres ex
eisoem trib monasteriis. ad d̃i fa¬
mulum benedictũ uenert̃ dicen¬
tes. Laboriosum nobis ẽ ꝓpter
aquam cotidie usq ad lacũ des¬

Expanded text:
quem iste monachus sequitur. Cumque quem iste monachus sequitur. Cumque per biduum esset oratum, Maurus monachus vidit; Pompeianus vero ejusdem monasterii Pater videre non potuit. Die igitur alia, expleta oratione vir Dei oratorium egressus, stantem foris monachum reperit, quem pro caecitate cordis sui virga percussit: qui ex illo die nil persuasionis ulterius a nigro jam puerulo pertulit, sed ad orationis studium immobilis permansit: sicque antiquus hostis dominari non ausus est in ejus cogitatione, ac si ipse percussus fuisset ex quae in eodem loco construxerat, tria sursum in rupibus montis erant, et valde erat fratribus laboriosum, semper ad lacum descendere, ut aquam haurire debuissent: maxime quia e devexo montis latere erat grave descendentibus in timore periculum. Tunc collecti fratres ex eisdem tribus monasteriis, ad Dei famulum Benedictum venerunt, dicentes: Laboriosum nobis est propter aquam quotidie usque ad lacum des
Abbreviated transcription (Latin):
uaga t̾rena aliqua & transitoria a¬
gebat. Cumq ab abbate suo sepiꝰ
ammonitus. ad uirũ cħ ductus ẽ.¬
qui ipse quoq eius stulticiam ue¬
hementer increpauit. & ad mona
sterium reuersus. uix duob dieb
uiri di ammonitionẽ denuit. Nã
die tercio ad usum ꝓpriũ reuersꝰ
uagari tempore orationis cepit.
Quod cum seruo d̃ ab eodẽ mona¬
sterii patre quem constituerat nun¬
ciatũ fuisset: dixit. Ego uenio eũ¬
q ꝑ memet ipsum emendo. Cũq
uir d̃ uenisset in eodẽ monasterio
& constituta hora expleta psalmo¬
dia sese fratres in orationẽ dedissent:
aspexit quod eundem monachũ qͥ¬
manere in oratione ñ poterat. quidã
niger puerulus ꝑ uestimti fimbrĩã
foras trahebat. Tunc eidem patri
monasterii pompeiano nomine.&
mauro dĩ famulo secreto dixit. Nũ¬
quid ñ aspicitis quis ẽ qui istum
monachum foras trahit: Qui re¬
spondentes dixerunt. Non. Quib
ait. Oremiis ut uos etiam uideatiᷤ

Expanded text:
vaga terrena aliqua et transitoria avaga terrena aliqua et transitoria agebat. Cumque ab abbate suo saepn uno autem ex eis monasteriis quae circumquaque construxerat, quidam monachus erat qui ad orationem stare non poterat: sed mox ut erium reversus, vix duobus diebus viri Dei admonitionem tenuit: nam die tertia ad usum proprium reversus, vagari tempore orationis coepit. Quod cum servo Dei ab eodem monasterii Patre quem constituerat, nuntiatum fuisset, dixit: Ego venio, eumque per memetipsum emendo. Cumque vir Dei venisset ad idem monasterium, et constituta hora, expleta psalmodia sese fratres in orationem dedissent, aspexit quod eumdem monachum qui in oratione manere non poterat, quidam niger puerulus per vestimenti fimbriam foras traheret. Tunc eidem Patri monasterii Pompeiano nomine, et Mauro Dei famulo secreto dixit: Nunquid non aspicitis quis est qui istum monachum foras trahit? Qui respondentes dixerunt: Non. Quibus ait: Oremus ut vos etiam videatis
Abbreviated transcription (Latin):
q succresceret. multi ab eo in eodẽ
loco ad omnipotentis di sunt ser¬
uitium congregati. ita ut illic du¬
odecim monasteria cũ om̃ipodentiᷤᷤ
iħu xp̃i dñi opitulatione constru¬
eret. in quib statutis patrib duo¬
denos monachos deputauit. Pau¬
cos uero secum retinuit: quos adhuc
in sua presentia aptius erudiri
iudicauit. Cepere etiam tc̃ ad eũ
romane urbis nobiles & religiosi
concurrere. suosq ei filios om̃ipo¬
tenti dño nutriendos dare. Tunc
quoq bone spei suas soboles euituiᷤᷤ
maurũ. tertullus uero patricius
placidũ tradidit. Equib maurꝰ
iuuenior cum bonis polleret mo¬
ribus. magistri adiutor cepit exis¬
tere. Placidus uero puerulus ad¬
huc indoles annos gerebat. Lui¬
n uno autem ex eis monasteriis
que circumquaq construxerat. qͥ¬
dam monachus erat qui ad orati¬
onem stare ñ poterat. Sed mox ut
se fr̃s ad studiũ orationis inclinas¬
sent. ipse egrediebatur foras. & ĩnte

Expanded text:
ue succresceret, multi ab eo in eodem ue succresceret, multi ab eo in eodem loco ad omnipotentis Dei sunt servitium congregati: ita ut illic duodecim monasteria cum omnipotentis Jesu Christi Domini opitulatione construeret, in quibus statutis Patribus duodenos monachos deputavit; paucos vero secum retinuit, quos adhuc in sua praesentia aptius erudiri judicavit. Coepere etiam tunc ad eum Romanae urbis nobiles et religiosi concurrere suosque ei filios omnipotenti Deo nutriendos dare. Tunc quoque bonae spei suas soboles, Equitius Maurus, Tertullus vero patricius Placidum tradidit; e quibus Maurus junior cum bonis polleret moribus, magistri adjutor coepit existere; Placidus vero puerilis adhuc indolis gerebat n uno autem ex eis monasteriis quae circumquaque construxerat, quidam monachus erat qui ad orationem stare non poterat: sed mox ut se fratres ad studium orationis inclinassent, ipse egrediebatur foras, et mente
Abbreviated transcription (Latin):
conspicerent illicita ñ licere. & se
dolerent assueta relinquere. durũq
eẽt quod in mente ueteri cogeban¬
tur noua meditari. sicut prauis
morib semꝑ ẽ grauis uita bonoꝵ
tractare de eius aliquid morte co¬
nati sunt. Qui inito consilio uene¬
num uino miscuerunt. Et cum
uas uitreũ in quo ille pestifer po¬
tus habebat᷑ recumbenti patri ex
quod longius tenebat᷑ eodẽ signo
rupit. Sicq confractum ẽ. ac si
in illo uase mortis pro cruce la¬
pidem dedisset: intellexit ꝓtinuᷤ
uir di quia potum mortis habu¬
erat. quod portare ñ potuit signũ
uitȩ. Atq ilico surrexit. & uultu
placido.mente tranquilla. conuo¬
catos fratres allocutus ẽ dicens.
Misereatur ur̃i fr̃s omnipotens
đs. Quare in me facere ista uolu¬
istis: Numquid non prius dixi¬
hec habere minime potestis. Tunc
ad locum dilecte solitudinis rediit.¬
& solus in suꝑni spectatoris ocłis
eadem solitudine signis uirtutib¬

Expanded text:
conspicerent illicita non licere, et se conspicerent illicita non licere, et se dolerent assueta relinquere, durumque esset quod in mente veteri cogebantur nova meditari, sicut pravis moribus semper gravis est vita bonorum, tractare de ejus morte aliqui conati sunt, qui inito consilio venenum vino miscuerunt. Et cum vas vitreum, in quo ille pestifer potus habebatur, recumbenti Patri, ex  quod longius tenebatur, eodem signo rupit: sicque confractum est, ac si in illo vase mortis, pro cruce lapidem dedisset. Intellexit protinus vir Dei, quia potum mortis habuerat, quod portare non potuit signum vitae: atque illico surrexit, et vultu placido, mente tranquilla convocatos fratres allocutus est, dicens: Misereatur vestri, fratres, omnipotens Deus; quare in me facere ista voluistis? Nuhac me habere minime potestis. Tuncque ad locum dilectae solitudinis rediit, et solus in superni spectatoris oculis eadem solitudine virtutibus signisq
Abbreviated transcription (Latin):
Recedente igitur temptatione uir
d̃ĩ quasi spinis erutis exculta t̾ra
de untutũ segete feracius fructũ
dedit. P reconio itaq eximie conũ¬
sationis celebre nom̃ eiꝰ habebat᷑.
Non longe autẽ monasteriũ fuit
cuius congregationis pat̾ defunc¬
tus ẽ. omnisq ex illo congregatio
ad eundem uenerabilẽ benedictũ
uenit. & magnis precib ut eis p̃¬
ẽẽ deberet petiit. Qui diu negan¬
do distulit. siuisq illoꝵq fr̃m mo¬
rib conuienire ñ posse p̃dixit. s uictꝰ
quandoq precib assensum dedit.
ũq in eodẽ monasterio.
regularis uite custodiam teneret:
nulliq ut priꝰ ꝑ actus illicitos in
dexteram leuamq parit̃ deflectere
a conuersationis itinere liceret. suᷤ¬
cepti fr̃s insane seiuentes. semet ip¬
sos pͥus accusare cȩꝑunt. quia hc̃
sibi pẽe poposcerant. quoꝵ scilicet
tortitudo in norma eiꝰ rectitudi¬
nis offendebat. Cumq sibi sub eo

Expanded text:
Recedente igitur tentatione, vir Recedente igitur tentatione, vir Dei quasi spinis erutis exculta terra de virtutum segete feracius fructus dedit. Praeconio itaque eximiae conversationis celebre nomen ejus habebatur. Non longe autem monasterium fuit, cujus congregationis Pater defunctus est, omnisque ex illo congregatio ad eumdem venerabilem Benedictum venit, et magnis precibus ut eis praeesse deberet, petiit. Qui diu negando distulit, suis illorumsse praedixit: sed victus quandoque precibus assensum dedit. Cumque in eodem monasterio regularis vitae custodiam teneret, nullique ut prius per actus illicitos in dexteram laevamque partem deflectere a conversationis itinere liceret; suscepti fratres insane saevientes semetipsos prius accusare coeperunt, quia hunc sibi praeesse poposcerant: quorum scilicet tortitudo in norma ejus rectitudinis offendebat. Cumque sibi sub eo
Abbreviated transcription (Latin):
ad semet ipsum reuersus ẽ: atq ur¬
ticarum & uepriũ iuxta densa suc¬
crescere frutecta conspiciens. exutꝰ
indumento nudũ se in illis spi¬
narum aculeis & urticarũ incen¬
diis piecit. Ibiq dui uolutatus to¬
to ex eis corpore uulneratus exiit.
Et ꝑcutis uulnera eduxit a corpore
uulnus mentis: quia uoluptatẽ
trarit in ddolorem. Cumq bene pe¬
naliter arderet foris extinxit quod
illicite ardebat intus. Uicit itaq pec¬
catum: quia mutauit incendium.
Ee quo uidelicet tempore sicut post
discipłis ipse ꝑhibebat. ita in illo
ẽ temptatio uoluptatis edomita.
ut tale in se aliquid minime senti¬
ret. Ceꝑunt postmodũ multi iam
mundum relinquere atq ad eius
magisterium festinare. Liber qͥppe
ã temptationis uicio: iure iã factꝰ
ẽ uitutum magister. Unde & per
moysen precipit᷑. ut leuite auiginti
quinq annis & supra ministrare
dibeant. Ab anno uero quinqua¬
gesimo. custodes uasorum fiant.

Expanded text:
ad semetipsum reversus est, atque urad semetipsum reversus est, atque urticarum et veprium juxta densa succrescere fruteta conspiciens, exutus indumento nudum se in illis spinarum aculeis et urticarum incendiis projecit: ibique diu volutatus, toto ex eis corpore vulneratus exiit, et per cutis vulnera eduxit a corpore vulnus mentis; quia voluptatem traxit in dolorem. Cumque bene poenaliter foris arderet, exstinxit quod intus illicite ardebat. Vicit itaque peccatum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tempore, sicut post discipulis ipse perhibebat, ita in eo est tentatio voluptatis edomita, ut tale aliquid in se minime sentiret. Coeperunt postmodum multi jam mundum relinquere, atque ad ejus magisterium festinare. Liber quippe a tentationis vitio, jure jam factus est virtutum magister. Unde et per Moysen praecipitur , ut levitae a viginti quinque annis et supra ministrare debeant: ab anno vero quinquagesimo custodes vasorum fiant.
Abbreviated transcription (Latin):
odem quoq tempore hunc in
specu latitantem etiam pastores
inuenerunt. Quem dum uestitum
pellib int̾ frutecta cernerent. ab¬
quam bestiam eẽ credidert̃. S cog¬
noscentes dĩ famulũ. eoꝵ multi ad
pietatis gr̃am a bestiali m̃te mutad
sunt. Nomen itaq eius ꝑ uicina
loca cunctis innotuit. factumq ẽ ut
ex illo iam tempore a multis freq̃n¬
tari cepisset. Qui cum ei deferrent
cibos corporis. ab eius ore in suo per¬
tore alimenta referebant uite. Da
dam uero die dum solus eẽt temp
circa eius faciem uolitare cepit: eiꝰ¬
q uultui importune insistere. ita
ut capi manu posset. si hanc uir
sc̃s tenere uoluisset. Sed signo cru¬
cis edito: recessit auis. Tanta autẽ
carnis temptatio aue recedente se¬
cuta ẽ: quantam uir sc̃s numquã¬
fuerat exꝑtus. Quandam namq¬
feminam aliquando uiderat. quã
reduxit. Tantoq igne seruiħ ani¬
mum in specie illius accendit. ut
remum uoluptate uictus delibera¬
ret. Cum subito suꝑna gr̃a respectꝰ

Expanded text:
odem quoque tempore hunc in specu latitantem etiam pastores invenerunt: quem dum vestitum pellibus inter fruteta cernerent, aliquam bestiam esse crediderunt: sed cognoscentes Dei famulum, eorum multi ad pietatis gratiam a bestiali mente mutati sunt. Nomen itaque ejus per vicina loca innotuit cunctis: factumque est ut ex illo jam tempore a multis frequentari coepisset, qui cum ei cibum afferrent corporis, ab ejus ore in suo pectore alimenta referebant vitae. CAdam vero die dum solus esset beatcirca ejus faciem volitare coepit, ejusque vultui importune insistere, ita ut capi manu posset, si hanc vir sanctus tenere voluisset; sed signo crucis edito recessit avis, tanta autem carnis tentatio avi eadem recedente secuta est, quantam vir sanctufuerat expertus. Quamdam namque aliquando feminam viderat, quam reduxit: tantoque igne servi Dei animum in specie illius accendit, ut remum voluptate victus deliberaret. Cum subito superna gratia respectus
Abbreviated transcription (Latin):
ut que dũm uirgo erat paritura.
precursorem quoꝙ dm̃. de ami ac
diu sterili parente cegnosceret esse

Expanded text:
ut quae Dominum virgo erat paritura, praecursorem quoque Domini de anu ac diu sterili parente cognosceret esse
Abbreviated transcription (Latin):
mei mortalitatis ur̃ȩ m̃tis ocłos figi¬
te: uenienti uos iudici ꝑ flecus co¬
tidie & lamenta preparate. cũ
certa mors maneat om̃ib noli¬
te de temporalis uitȩ ꝓuidentia
incerta cogitare. Terrenarũ rerũ
uos cura ñ aggrauet. quantis¬
libet enim auri & argenti molib
circumdat᷑. quib libet preciosis
uestib induatur caro: quid est
quam caro: Holite ergo attendere
quid habetis: sed quid estis. uul
tis scire quid estis: Propħa in

Expanded text:
talitatis vestrae mentis oculos figite: venienti vos judici per fletus quotidie et lamenta praeparate; cum certa mors maneat omnibus, nolite de temporalis vitae providentia incerta cogitare: terrenarum rerum vos cura non aggravet; quantislibet enim auri et argenti molibus circumdetur, quibuslibet pretiosis vestibus induatur caro, quid est aliud quam caro: nolite ergo attendere quid habetis, sed quid estis. Vultis autem audire quid estis: propheta in
Abbreviated transcription (Latin):
d excutiendã uero m̃tis nr̃e
desidiam. etiã exteriora dampna
ꝑ similitudinẽ ad mediũ dedu¬
cunt᷑. ut ꝑ hȩc animus ad suã
custodiam suscitet᷑. Nam dicit᷑.
Hoc autem scitote quia si sciret
pat̾familias qua hora fur ueni

Expanded text:
d excutiendam vero mentis nostrae d excutiendam vero mentis nostrae desidiam, etiam eper similitudinem deducuntur, ut per haec animus ad suam custodiam suscitetur. Nam dicitur: Hoc autem scitote. Quoniam si sciret paterfamilias, qua hora fur veni
Abbreviated transcription (Latin):
sit dei pietas duriciam nrãm. ñ
ẽ iam quid homo excusationis in¬
citur & expectat: contempni se ui¬
det & reuocat. Iniuriã de contẽp¬
tu suo suscipit. & tam̃ quandoq
reuertentib etiam p̾mia ꝓmittĩ.
Sed nemo hanc eius longanimi¬
tatem negligat. quia tanto diste¬
tiorem iusticiam iudicio exiget
quanto longiorẽ patientiã ante iu¬
diciũ prerogauit. Hinc etenĩ pau¬
lus dicit. Ignoras qm̃ benignitaᷤᷤ
d̃i ad penitentiã te adducit: Se
cundum duriciã aut̃ tuã. & cor
impenitens thesaurizas tibi irã
in die ire & reuelationis iusti u¬
dicii dĩ. Hinc psalmista ait. Ds̃
rus quippe longanimem p̾misit
iustum: ut quem uides peccata
delinquentiũ du patient̾ ferre.
scias hunc quandoq etiã distͣcte
iudicare. Hinc ꝑ quendam sapi¬
entem dicitur. Altissimus enĩ ẽ
redditor dicitur. qui peccata ho¬
minũ & patit᷑ & reddet. Nã quoᷤᷤ
diu ut conuertant᷑ tolerat: ñ con¬
uersos durius dampnat. ł iin.¬

Expanded text:
sit Dei pietas duritiam nostram. Non est jam quid homo excusationis incitur, et exspectat; contemni se videt, et revocat; injuriam de contemptu suo suscipit, et tamen quandoque revertentibus etiam praemia promittit. Sed nemo hanc ejus longanimitatem negligat, quia tanto districtiorem justitiam in judicio exiget, quanto longiorem patientiam ante judicium praerogavit. Hinc etenim Paulus dicit: Ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? Tu autem secundum duritiam tuam et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei . Hinc Psalmista ait: Deusrus quippe longanimem, praemisit justum, ut quem vides peccata delinquentium diu patienter ferre, scias hunc etiam quandoque districte judicare. Hinc per quemdam sapientem dicitur: Altissimus enim estredditor dicitur, quia peccata hominum et patitur et reddit. Nam quos diu, ut convertantur, tolerat, non conversos durius damnat. A
Abbreviated transcription (Latin):
missa similitudine nr̃i ex horta¬
tio subinfertur cum dicit᷑. Et uoᷤ
estote parati. quia qua hora ñ
putatis filius hominis ueniet.
Nesciente enim patresamilias¬
fur domũ ꝑfodit: quia dũ a sui
custodia sp̃s dormit: impuisa mor
ueniens carnis nĩe habitaculum
irrũpit: & eũ quem dñm domꝰ
inuenerit dormientẽ necat. qͥ a
uidet. hunc mors ad suppliciũ
nescientẽ rapit. furi autẽ resiste¬
ret. si uigilaret: quia aduentũ
iudicis qui occultat animã rapit.
precauens ei penitendo occurre¬
ret. ne impenitens piret. ł u.¬
oram uero ultimã dñs nr̃ ic
circo nobis uoluit ẽẽ incognitã.
ut semꝑ possit ẽẽ suspecta. ut dũ¬

Expanded text:
exhortatio subinfertur, cum dicitur: Et vos estote parati, quia qua hora non putatis, filius hominis veniet. Nesciente autem patrefamiliasfur domum perfodit, quia dum a sui custodia spiritus dormit, improvisa mors veniens nostrae carnis habitaculum irrumpit, et eum quem Dominus domus invenerit dormientem necavidet, hunc mors ad supplicium nescientem rapit. Furi autem resisteret, si vigilaret, quia adventum judicis qui occulte animam rapit praecavens, ei poenitendo occurreret, ne impoenitens periret. Horam vero ultimam Dominus noster idcirco nobis voluit esse incognitam, ut semp
Abbreviated transcription (Latin):
crimauit. ex diuinitate quod p̃¬
ergo reb duplicem in se naturã
monstrauit. Et ideo substantie
utriusq mediator ẽ: quia dum
submisit celestia. exaltauit huma¬
na. fecit summam eẽ de diuersita¬
te concordiam. ut in eo una utͣq
fieret. qui in se utrumq retinet

Expanded text:
crymavit; ex Divinitate quod prcrymavit; ex Divinitate quod prergo rebus duplicem in se naturam monstravit, et ideo substantiae utriusque mediator est: quia dum submisit coelestia, exaltavit humana: fecit summam ex diversitate concordiam, ut in eo una utraque fieret, qui in se utrumque retinet
Abbreviated transcription (Latin):
mani generis ꝓ nob̾ ds assumpsit.
si ipsi nos alienos a xp̃o ñ facimꝰ.
iam in xp̃o sumus. Agnoscamus
ergo redemptorẽ omniũ nr̃m. ag¬
noscamus salutem nr̃am. Omneᷤᷤ
ti fuerunt. & ideo bene ait apłs
formam tantummꝰ serui eum as¬
sumpsisse. quia homo quidẽ uerꝰ.
sed humanis uitiis ñ coinqͥnatꝰ.
formam tantũmodo habuit serui
ñ conscientiam. quia licet habue¬
rit speciem hominis non tamen
conscientiam peccatoris. Qͥa sicut
apłs dicit. quia cum in forma d̃i
esset. formam serui accepit & ha¬
bitu inuentus ẽ ut homo. Habi¬
tu utiq homo. sed podentia ds.
quia si seruus in forma. sed dñs
in natura. foris ostendens infir¬
mitatem. intus possidens patris
maiestatem. foris humilis corpo¬
re. intus pollens diuinitate. De
strauit: in passionib hominẽ.
in uirtutib d̾m. Esuriit enim.
sed esurientes multiplicatis ꝑ
benedictionem panib pauit. Qd
esuriuit carnis fuit. quod pa¬
buit. Ex homine fuit quod la¬

Expanded text:
mani generis pro nobis Deus assumpsit. 407 Si ipsi nos alienos a Christo non faciamus, jam in Christo sumus. Agnoscamus ergo redemptionem nostram, agnoscamus salutem nostram. Ipse torum fuerunt, et ideo bene ait Apostolus formam tamtummodo servi assumpsisse, quia homo quidem verus, sed humanis vitiis non coinquinatus, formam tantum habuit servi, non conscientiam: quia licet habuerit speciem 408 hominis, non tamenoris: quia, sicut Apostolus dicit, Cum in forma Dei esset, formam servi accepit, et habitu inventus est ut homo . Habitu homo, sed potentia Deus, quasi servus in forma, sed Dominus in natura: foris ostendens matris infirmitatem, intus possidens Patris majestatem; foris humilis corpore, intus pollens Divinitate. CAPstravit, in passionibus hominem, in virtutibus Deum. Esurivit enim, sed esurientes multiplicatis per benedictionem panibus pavit. Quod esurivit, caro fuit; quod paus. Ex homine fuit quod la
Abbreviated transcription (Latin):
ost nunciatum ꝑ angłm par¬
tum. cepit uerbi formari conceptio
Colligitur in homine ds. & eum
sustinet uenter cui paruus fuerat
mundus. & intra uirginei corpo¬
ris spacium. pro nobis incarnat᷑
maiestas. fecunda uiscera. uerbo.
oꝑe tenduntur. Completisq m̃
sibus. uenter celestem hominem
fudit. natum dñm angelicus

Expanded text:
onuntiato per angelum partu coepit Verbum formari, conceptione colligitur in homine Deus, et eum sustinet venter cui parvus fuerat mundus, et intra breve virginei corporis spatium pro nobis est incarnata majestas; fecunda viscera Verbo auctore tenduntur; completisque novem mensibus venter coelestem hominem fudit: natum Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
nato licet herode ioseph timore
archela filii eius in iudeam ubi
metropolim habebat ire formi¬
dans. monente angło in naza¬
rech galilee secedit: ultima pre¬
sentis eccłe tempora designat. qͣn¬
do pro ea que nunc ẽ uniuersali
gentis illius cecitate qua xp̃ia¬
nos in quantum ualet. ꝑsequi
non desistit. acrior in quibdam
antixp̃i ꝑsecutio insurget.

Expanded text:
nato licet Herode Joseph timore Archelai filii ejus in Judaeam, ubi metropolim habebat, ire formidans, monente angelo in Nazareth Galilaeae secedit, ultima praesentis Ecclesiae tempora designat, quando pro ea quae nunc est universali gentis illius caecitate, qua Christianos in quantum valet persequi non desistit, acrior in quibusdam Antichristi persecutio consurget.
Abbreviated transcription (Latin):
uod occisis prodño pue¬
ris herodes ñ longe post
obiit. & ioseph mõnente¬
angło dñm cum matre ad t̾ram
isrł reduxit. significat om̃s ꝑse¬
quutiones que contra eccłam e¬
rant mouende. ipsoꝵ ꝑsequuto¬
rum morte uindicandas. eisdẽq
multatis ꝑsecutorib. pacem eccłe
denuo reddendam. & scõs qui la¬
tuerant ad sua loca fuisse reuer¬
porib facte. in iudea specialiter
acciꝑe. quando inualescente i¬
pene omnes expulsi de ꝓuincia.
& in gentib predicaturi sunt.
longe lateq disꝑsi. Sicq factũ
est. ut gentilitas que ꝑ egyptũ
figuratur: peccatis ante tenebro¬
sa. lumen uerbi ꝑciꝑet. Hoc est
enim puerum iħm & matrem
eius ꝑ ioseph in egyptũ transfer¬
ri. fidem scilicet dominice in¬
carnationis & eccłe societatem
ꝑ doctores scõs gentib cõmitq.

Expanded text:
uod occisis pro Domino pueris Herodes non longe post obiit, et Joseph monenteangelo Dominum cum matre ad terram Israel reduxit, significat omnes persecutiones quae contra Ecclesiam erant movendae ipsorum persecutorum morte vindicandas, eisdemque mulctatis persecutoribus pacem Ecclesiae denuo reddendam, et sanctos qui latuerant ad sua loca fuisse reverporibus factae in Judaea, specialiter accipere, quando invalescente ipene omnes expulsi de provincia, et in gentibus praedicaturi sunt longe lateque dispersi. Sicque factum est ut gentilitas quae per Aegyptum figuratur, peccatis ante tenebrosa lumen verbi perciperet. Hoc est enim puerum Jesum et matrem ejus per Joseph in Aegyptum transferri, fidem scilicet Dominicae incarnationis et Ecclesiae societatem per doctores sanctos gentibus committi.
Abbreviated transcription (Latin):
iimortalẽ mortalis. incorporalis¬
in terra concluditur corporali. d̃s¬
ex patre. homo ex matre. Deus ex
ditate. corporeus ex carne: ds an
initia. homo inter extrema. Qui
in principio creauit ꝑ maiestatẽ.
uenit saluare ꝑ carnem. Creatio
hominũ prima. potentia fuit:
saluatio scda pietas. Motus pie¬
tate. motus affectu ds. uolute ut
nobis redderet miscd̃ia. quicquid
abstulerat offensa. Descendit ergo
ille: ut nos ascenderemus. Celestia
subinisit: ut ad celestia subleua¬
ex muliere. factus sub lege. Sed
nemo cum mulierem audit ma¬
trem dñi. de nominis offensione
moueatur. Uirgo concepit ex sp̃u
scõ. sed mulier nominatur ex scxu.
stolus mulierem nuncupauit. ut
omes in pardu uirginis omni¬
potentiam cognoscerent diuini¬
tatis: appellatione mulieris. nom̃¬
autẽ dñs nr̃ ex carne quidẽ: sed ñ
ex corruptione carnali. Natus est¬
ut homo. sed ñ genitus ut homo.

Expanded text:
immortalem: incorporalisimmortalem: incorporalis terra concluditur, corporalis ex Patre, homo de matre; Deus ex deitate, corporeus ex carne; et ideinitia, homo inter extrema, qui in principio creavit per majestatem, hodie venit salvare per carnem. Creatio hominum, prima potentia fuit; salvatio, secunda pietas. Benignitatis motus affectu Dominus voluit ut nobis redderet misericordia quidquid abstulerat offensa. Descendit ergo ille ut nos ascenderemus, coelestia submisit ut terrestria sublevaex muliere, factus sub lege . Sed nemo cum mulierem audit matrem Domini, de nominis offensione moveatur. Virgo concepit ex Spiritu sancto, sed mulier nominatur ex sexu. stolus autem mulierem nuncupavit: ut omnes in partu Virginis omnipotentiam agnoscerent Divinitatis; in appellatione autem mulieris, nomus noster ex carne quidem, sed non ex corruptione carnali; natus ut homo, sed non genitus ut homo.
Abbreviated transcription (Latin):
sterium. Primus homo de terra
Hic ex deo & maRia qui de cȩlo.
ille de terra & sp̃u qui de cȩlo. Ut̃q
tamen de uirgine. & sine coitus ꝑ¬
mixtione. Hic ex incorrupta. ille
mine nec uomere fuerat sauciata.
nec imbre. ꝑ pͥmum uita amissa.
ꝑ scđm reddita. Primus acceptã
ꝑdidit gr̃am. scd̾s cum uita tri¬
buit gr̃ãm. Primus suasu uir¬
ginis cecidit: scđs partu uirgi¬
nis quod iacebat erexit. Primuᷤ
peccando mortis penam ꝓtulit.
scd̃s patiendo indulgentiã con¬
tulit. Primus ꝓ culpa de para¬
dyso eiectus. scd̃s pro gła mun-¬
di cruci affixus. Ergo malũ ꝑ fe¬
minam. immo ꝑ feminam bonũ.
quia ꝑ euam si cecidimus: per
mariam stamus. Peuam ꝓstra¬
t. erecti ꝑ mariam. Peuam ser¬
uituti addicti. ꝑ mariam liberi
effecti. Fua nobis sustulit diutur
bor nobis nuditatẽ ostendit. uesti¬
uit arbor indulgentiȩ foliis.¬
rium. o conclusam ꝑfidis & ma¬
nifestam fidelib disciplinã. Im¬
mortalis mortalẽ edificat. Parit

Expanded text:
serium. Primus homo de terra hic ex Deo et Maria, qui de terra; ille de terra et Spiritu, qui de coelo est. Uterque tamen ex virgine, et sine coitus permixtione est: hic ex incorrupta, ille mine, nec vomere fuerat sauciata nec imbre. Per primum vita amissa, per secundum reddita. Primus acceptam perdidit gratiam, secundus cum vita tribuit gratiam: primus suasu virginis cecidit, secundus partu virginis, quod jacebat, erexit: primus peccando mortis poenam protulit, secundus patiendo indulgentiam contulit: primus pro culpa de paradiso ejectus, secundus pro gloria cruci mundo affixus. 2. Ergo malum per feminam, immo per feminam bonum; quia per Evam cecidimus, per Mariam stamus: per Evam prostrati, erecti per Mariam: per Evam servituti addicti, per Mariam liberi effecti. Eva nobis sustulit diuturnbor nobis nuditatem ostendit, arbor indulgentiae foliisrium, o conclusam perfidis, et manifestam fidelibus disciplinam! Immortalis mortalem aedificat, parit
Abbreviated transcription (Latin):
predicationem enoch & helie a
ꝑfidia conuersuri. ceceris ad in¬
stinctum antixp̃i tota intentio¬
ne contra fidem dimicantib. &¬
rareth galilee quo dñs transfert᷑.
partem gentis eiusdem que tc̃
temporis fidem xp̃i ẽ susceptura
designat. Unde bene galilea per¬
petrata transmnigratio. nazareth¬
flos aut uirgultum eius inter¬
pretatur. quia nimirũ scã eccła
quo ardentiore desiderio ab his
que in terris uidet. ad celestia ꝓ¬
merenda transmigrat. eo maiore
spiritalium abundat flore ac
germine uirtutum. Sequit᷑. Et¬

Expanded text:
praedicationem Enoch et Eliae a perfidia conversis, sed caeteris ad instinctum Antichristi tota intentione contra fidem dimicantibus. zareth Galilaeae, quo Dominus transfertur, partem gentis ejusdem quae tunc temporis fidem Christi est susceptura, designat. Unde bene Galilaea perpetrata transmflos, aut virgultum ejus, interpretatur. Quia nimirum sancta Ecclesia quo ardentiore desiderio ab his quae in terris videt ad coelestia promerenda transmigrat, eo majore spiritalium abundat flore ac germine virtutum. CAPUT