comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
it corpus moriturum. s corpus mor¬
tuum est. Adhuc habet uitã utiq
corpus nr̃m. & tamen comꝑatũ cor¬
ꝑi illi quod futurum est. qualia suit
angłorum corꝑa. inuenitur corpus ho¬
minis mortuum. quamuis adhuc ha¬
pareat non tantum sp̃s s etiam corpis
mortem ꝓpter peccatum meruisse ge¬

Expanded text:
it: "corpus moriturum est" sed: corpus mortuum est. adhuc habet uitam utique corpus nostrum; et tamen comparatum corpori illi, quod futurum est qualia sunt angelorum corpora, inuenitur corpus hominis mortuum, quamuis adhuc hapareat, non tantum spiritus, sed etiam corporis mortem propter peccatum meruisse ge
Abbreviated transcription (Latin):
unum in cõmutabile reuertet᷑. refor¬
mata ꝑ sapientiam non formata. s
ꝑ quam formant᷑ uniuersa. frueturꝙ
fit homo sꝑalis om̃ia iudicans. ut ipse
a nemine uidicet᷑. diligens anm̃ dm̃
suum in toto corde & in tota annna¬
& in tota mente. & diligens ꝓximum
suum non carnalit̾ s tamꝗͣ se ipsum.
Sẜ̃ autem sꝑalit̃ diligit. qui ex toto
quod in eo uuuit dm̃ diligit. In hise
mortem corꝑalem quam debemus pͥmo
peccato. temꝑe atq ordine suo hoc corpꝰ
restituat᷑ pristinȩ stabilitati. quam ñ p
se habebit s ꝑ animam stabilitã in deo.
Que rirsus non ꝑse stabilit᷑ s ꝑ dm̃ qͦ¬

Expanded text:
unum incommutabile revertetur, reforunum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formatam, sed per quam formantur universa, frueturquefit homo spiritualis omnia judicans, ut ipse a nemine judicetur , diligens Dominum Deum suum in toto corde suo, in tota anima, in tota mente, et diligens proximum suum non carnaliter, sed tanquam seipsum. Se autem spiritualiter diligit, qui ex toto, quod in eo vivit, Deum diligit. In his mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bu o lendmus undes s e spes li fati
dedus cst uni legit᷑ si autem pas eius
qui suscitauit ihm̃ a mortuis habitat ĩ
uobis. & sp̃s filii ubi legitur. qui autem
spm̃ xp̃i non habet hic non est euis.
patris & filii. De quo uno sp̃u scͥptũ est
batirati sumus. siue uidei siue greci si¬
ue serui siie liberi. & om̃s unum spm
potauimus. & alio loco. Unum corpus
nius eiusdemꝙ substantiȩ. ẽ. quando qͥ¬
dem non de aliqua materia. uel de ni¬
de nichilo s inde unde ꝓcedit: Uita Ea
um. inelmat᷑ ad nichilum. & ista est
nequitia. Hoc pacto autem uita car¬
nalis. & terrena efficitur. & obhoc etiã
caro & terra nominat᷑ & quamdiu i¬
ta est regnum dei non possidebtt: Si
autem dum in hoc stadio uitȩ huma¬
nę anima degit. uincat eas quas aduer¬
sum se nutrunt cupiditates. fruendo
mortalib & ad eas uincendas gr̃a dei se
adiuuari credat mente illi seruiens
minũ & bona uoluntate. sine dubitatione
IIi. reꝑabit᷑. & a multis mutabilibus ad

Expanded text:
 Patris dictus est, ubi legitur, Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Christum a mortuis, habitat in vobis; et Spiritus Filii, ubi legitur, Qui autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus . Patris et Filii: de quo uno Spiritu scriptum est, baptizati sumus, sive Judaei, sive Graeci, sive servi, sive liberi, et omnes unum spiritum potavimus ; et alio loco: Unum corpus,nius ejusdemque substantiae est? quandoquidem non de aliqua materia, vel de nide nihilo sed inde est unde procedit. Item um, inclinatur ad nihilum, et ista est nequitia. Hoc facto autem vita carnalis et terrena efficitur, et ob hoc etiam caro et terra nominatur, et quamdiu ita est, regnum Dei non possidebit, autem dum in hoc stadio vitae humanae anima degit, vincat eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
in mensa dñi positum ẽ. Misteriũ ur̃m
accipitis ad ia quod estis. amen res-¬
pondetis. & respondendo subscribitis.
menbrum corꝑis .xͥ. ut uerum sit am̃.
Quare gͦ in pane & Nichil hic de nr̃o
afferamꝰ. ipsum apł̃m item audiamus
gͦ de isto sacramento
loqueret᷑. ait. Unus panis. unũ cor¬
pris multi sumus. Intelligite & gau¬
dete. Unitas. pietas. ueritas. caritas.
unus panis. imum eorpus multi simꝰ.
Recolite enim quia panis non fit de uno

Expanded text:
in mensa domini positum est, mysterium vestrum accipitis et ad id, quod estis, 'amen' respondetis / et respondendo subscribitis. membrum corporis Christi, ut verum sit Amen. Quare ergo in pane? Nihil hic de nostro asseramus, ipsum Apostolum item audiamus. Cum ergo de isto sacramento loqueretur, ait: Unus panis, unum corpus multi sumus. Intelligite, et gaudete. Unitas, pietas, veritas, caritas, unus panis, unum corpus multi sumus . Recolite enim quia panis non fit de uno
Abbreviated transcription (Latin):
silio ꝓpriis temꝑib biona celestia das
sermo sapientiȩ tamꝗͣ luminare maiꝰ.
ꝓpt̾ eos qui ꝑspicue ueritatis luce delec̃¬
tant᷑ & tamꝙͣ in pͥncipia diei. alii autẽ
luminare minus. alli fides. alii donatio.
curationũ. alii oꝑationes untutum. alii
ꝓpħia. alii diudicatio sp̃uum. alteri gene¬
ra linguarum. & hec om̃ĩa tamꝗͣ stellȩ

Expanded text:
silio, propriis temporibus bona coelestia das sermo sapientiae, tanquam luminare majus, propter eos qui perspicuae veritatis luce delectantur, tanquam in principio diei; alii autem  tanquam luminare minus; alii fides, alii donatio curationum, alii operationes virtutum, alii prophetia, alii judicatio spirituum, alteri genera lingua
Abbreviated transcription (Latin):
taq postea quam eos docuit. quid eẽt
diligere ꝓximum tamꝗͣ se ipsũ infu¬
so etiam etiam sp̃u sc̃õ quem decet di¬
eb completis pꝰ ascensionem suã desu¬
ꝑ ut ꝓmiserat misit. non defuerurt
tales undicte quamins multo rarnus
quam in ueteri testam̃to. Ibi emn ex
maiore parte seruientes timore p̾me¬
bantur. hic autem maxime dilectione
libi nutriebant᷑. Nam & uerbis petͥ¬
apli ammas & uxor cuis sic̃ in aclibus
apłoꝵ legimꝰ. ex amines ecciderunt
nec resuscitati sunt s sepulti. &
sihinc libro heretici qui aduersant᷑
ueteri testamento nolunt credere
paulum apłm quem nobiscum legt̃
intucantur dicentẽ de quodam pec¬
catore. Quem tradidi sathanȩ in ĩ¬
teritũ carnis ut anima salua sit.
& si uolunt hic mortem intelligere
fortasse enim intelligendum ẽ quam¬
libet undictam ꝑ sathanam sactã.
ab apło fateant᷑. quod eum ñ odio s

Expanded text:
taque posteaquam eos docuit quid esset taque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem diebus completis post ascensionem suam desuper, ut promiserat, misit , non defuerunt tales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebantur; hic autem maxime dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis anias et uxor ejus, sicut in Actibus stolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt, sed sepulti . Et si huic libro haeretici, qui adversantur et Veteri Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt intueantur, dicentem de quodam peccatore: Quem tradidi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per Satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eam odio
Abbreviated transcription (Latin):
dit & alios ut disccrent ñ blasphema¬
re. Magni & sc̃i uiri qui iam opti¬
me scirent mortem istã quȩ animã
dissoluit a corꝑe non cẽ formidandã
scdm̃ coꝵ tam̃ aminũ qui illam time¬
rent nonnulla peccata punierunt¬
morte quo & inuentibꝰ utilis metus ĩ¬
cuterctur. & illis qui morte punieban¬
tur non ipsa mors noceret. s peccatũ
quod augeri posset si iuerent. non
temere iudicabant quib tale uidici¬
um donauerat ds̃. Inde ẽ. quod heli¬
as multos morte affecit. & ppria ma-
nu & igne diumitus impetrato. cũ
& alii multi magni & diuum uiri eodẽ
sp̃u consulendis reb humanis ñ teme¬
re fecerint. De quo helia cum exemplũ
dedissent discipłi dño cominemorantes.
quid ab eo factum sit ut etiam ip̃si
dare potestatem petendi de cȩlo ignẽ
ad consum̃dos cos qui sibi hospitium
non p̃berent rep̃hendit in eis dñs ñ
animaduertens eos non amore correc̃¬
tionis s odio desideiare uindictam. I¬

Expanded text:
dit et alios, ut discerent non blasphemadit et alios, ut discerent non blasphemaet sancti viri, qui jam optime scirent mortem istam quae animam dissolvit a corpore, non esse formidandam, secundum eorum tamen animum qui illam timerent, nonnulla peccata morte punierunt, quod et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri posset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato : quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu consulendi rebus humanis non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo ignem ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent; reprehendit in eis Dominus animadvertens eos non amore correctionem, sed odio desiderare vindictam. I
Abbreviated transcription (Latin):
Quod crudele moyses mandaiit aut er ł ꝯtra¬
lans & uni uͦ dõ subditum cupiens. pꝰ¬
ia quam cognouit ad fabricandum
e colendum idolum defluxisse. men-¬
temq impudicã ꝓstituisse demonib
in paucos eoꝵ iundicans gladio quos
ũs ipsc quem offenderant alto & se¬
creto iudicio feriendos uoluisset infer-¬
io: ꝙ inp̃senti salubrit terruit & dis-¬
cplinam in posterum sanxit: Nam
tum nulla crudelitate s magna dilei-¬
tione fccisse quod fecit. quis ñ in uer-¬
bis cius agnoscat orantis ꝓpeccatis ppłi
& dicentis: Si dimittis illis peccatũ
dimitte. sinautem dele me de libro tu
O. Comꝑans gͦ unusquisq pie pru¬
dens ilam cedem. & hanc precem uid¬
psecto uidet ꝓfecto aꝑtissime. uidet
qlantum mnalũ sit animȩ ꝑ simula¬
enra denionum fornicari. quando sic
seuit qui sic amat. Sic plant & apls
ñ crudelit s amabilit tradidit homi¬
nem sathanȩ in interitum carnis. ut
sp̃s saluus sit in die dñi ihũ. Tradi¬

Expanded text:
Quid crudele Moyses aut mandavit aut et uni vero Deo subditum cupiens, posteaquam cognovit ad fabricandum et colendum idolum defluxisse, mentemque impudicam prostituisse daemonibus, in paucos eorum vindicans gladio, quos Deus ipse, quem offenderant, alto et secreto judicio feriendos voluisset mox feriri, et in praesenti salubriter terruit, et disciplinam in posterum sanxit? Nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non in verbis ejus agnoscat, orantis pro peccato eorum, et dicentis: Si dimittis illis peccatum, dimitte: sin autem, dele me do ? Comparans ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem, videt profecto apertissime, videt quantum malum sit animae per simulacra daemonum fornicari, quando sic saevit qui sic amat. Sic plane et Apostolus, non crudeliter, sed amabiliter tradidit hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini Jesu . Tradi
Abbreviated transcription (Latin):
satem uocati estis. quid adiunx̃: Tan¬
dum ne lib̾tatẽ in occasionẽ carnis de¬
ds. s ꝑ cartate seruite iniuecm. Quos
est bñ seruientem plurimis : In ꝓpħa le¬
gitur. De nullo nisi de xͦ accipi solet. Au¬
diamus tamen ꝓprie & in euglio uocem
maior ẽẽ erit ur̃ seruus. Seruum me tͥ fe¬
cit qui te suo sanguine liberum fecit. Dis¬
ctte ex nobis quia uerum discitis. Audi il¬
lum alio loco. Nos autem seruos ur̃os
ꝑ ih̃m. Bene diligite seruos ur̃os s in do¬
udeus. ut uideos lucraret. his qui sub le-¬
sine lege ec̃m. cum sine lege dĩ non es¬

Expanded text:
ti estis?» et quid adjunxit? «Tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem» . Quos est: «Bene servientem plurimis?» Propheta legitur: de nullo nisi de Christo accipi solet. Audiamus tamen proprie et in Evangelio vocem major» «esse, erit vester servus.» Servum meum te fecit, qui te suo sanguine liberum fecit. Dicite hoc nobis, quia verum dicitis. Audi illum alio loco: «Nos autem servos vestros per Jesum» . Bene diligite servos vestros, sed in DoIudaeus, ut Iudaeos lucrarer: his qui sub lesine lege essem — cum sine lege dei non es
Abbreviated transcription (Latin):
es iumentis. Tu noli esse sterilis
produc fenum iumentis. Si nolunt iu-¬
menta fenum tuum. non te tam̃ sterilẽ
inuieniant. accipis sp̃ualia. redde car¬
nalia. Debita sunt militi. redde ꝓuintiał¬
fuerem. Producens inquit fenum e¬
iumentis. & quasi hoc exponens adie¬
ett. ꝙ herbam serui tuti hominũ. Ne ñ
intellegeret᷑ quod dictum ẽ. ꝓducens fe¬
num umentis: repetitione exposuit qd̃
ĩmisit. Quod enim dix̃ supra fenum. pꝰ¬
ea herbam nominauit. Quod autẽ dix¬
erat iumentis: hoc seruituti hominũ. Dix̃
gͦ seruituti. & non libertati. Ubi est uos
in libertatẽ uocati estis Sed audi eundẽ
apłm. Cum enim liber sim ex om̃ib om̃i¬
un me seruum feci. ut plures lucrifaciã
E quib dixit in libertatẽ uocati estisꝰ.

Expanded text:
 jumentis.» Tu noli esse sterilis, produc fenum jumentis: si nolunt jumenta fenum tuum, non te tamen sterilem inveniant. Accipis spiritualia, redde carnalia: debita sunt militi, militi reddis; provincia. Producens,» inquit, «fenum jumentis;» et quasi hoc exponens adjecit, «Et herbam servituti hominum:» ne non intelligeres quod dictum est, «Producens fenum jumentis,» repetitione exposuit quod praemisit. Quod enim dixit supra «fenum,» postea «herbam» nominavit; quod autem dixerat «jumentis,» hoc «servituti hominum» dixit. Ergo servituti, et non libertati. Ubi ergo est, «Vos in libertatem vocati estis?» Sed audi eumdem ipsum: «Cum enim liber sim ex omnibus, omnium servum me feci, ut plures lucrifacerem» . Et quibus dixit, «In libertatem vocati estis?»
Abbreviated transcription (Latin):
in aliquo delicto. uos qui sp̃ales estis
instruite huiusmodi in spu lenitatis in-¬
tendens te ipsum ne & tu tempteris. Ui¬
de fi non dirit fiere sicut ille ut illum
iucrifacias. Non utiq ut ipsum delictũ
fallacit᷑ ageret. aut id se ahere simulare
s ut in alterius delicto quid etiam sibi
acadere possit attenderet: atq alteri tãꝙͣ
sibi ab altero uellet miscditer subueni¬
ret. hoc non mentientis astu s compa¬
tientis affectui. sic uideo. sic gentili. sic cu¬
libet homini. paulus in errore ł peccato
aliquo constituto non simulando qd̾ ñ e¬
in s compatiendo. quia ẽe potuisset tãꝗͣ
qu sc hominẽ cogitaret. om̃ib om̃ia factꝰ
nus ei cuius infirmitatẽ portare uolumꝰ¬
quod ab illo nobis uellemꝰ exhiberi. si
fote nos in ea essemus. & ip̃se non eẽt.
Ad hoc ꝑtinet quod ipse apłs ait. Om̃i
ẽ potuisse. unde cupiebat alterũ libera¬
Il compatiendo enim potius id agebat.
lon mentiendo sicut quidam suspicant᷑.

Expanded text:
uo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu sed compatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed compatiendo. quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus mus illi cujus infirmitatem portare volumquod ab illo nobis vellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus, et ipse non esset. Ad hoc pertinet quod ipse Apostolus ait, esse potuisse, unde cupiebat alium liberare. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur,
Abbreviated transcription (Latin):
iam dictum ẽ ñ potestis duobꝰ anĩs sau¬
re. Urgo simplici corde tantũm᷑ ꝓpt n
num d̃ĩ debemus oꝑari bonum ad ons
non autẽ in hac oꝑatione ł solam ł cũ
regno di mercedem temꝑaliũ cogitaro.¬

Expanded text:
jam dictum est, Non potestis duobus dominis servire. Ergo simplici corde tantummodo propter regnum Dei debemus operari bonum ad omnes; non autem in hac operatione, vel solam, vel cum regno Dei mercedem, temporalium cogitar
Abbreviated transcription (Latin):
Hde apłs dix̃. talis annuntiator. tam
ancriosus. tam impiger. tam exercitatꝰ.
it id ipsum donaret t̾re. Ego inquit
nulluis hoꝵ usus sum. Ostendit sibi de¬
beri. & non accepit. nec condempnauit
qui aceperunt quod debebat᷑. Condẽp¬
nandi enum erant exigentes indebita ñ
accipientes merce dem suã. Ille tamen &
ipsam mercedẽ donauit. Non quia tibi a¬
lus donauit. tu non debes alteri: Alioqͥn
non arif urigata terra. quȩ ꝓducit fenũ¬

Expanded text:
s dixit, talis annuntiator tam laboriosus, tam impiger, tam exercitatus, ut ipsum fenum donaret terrae. «Ego,» inquit, «nullius horum usus sum.» Ostendit sibi deberi, et non accepit; nec condemnavit eos qui acceperunt quod debebatur. Condemnandi enim erant exigentes indebita, non accipientes mercedem suam: ille tamen et ipsam mercedem suam donavit. Non quia alius tibi donavit, non debes alteri; alioquin non eris irrigata terra quae producit fenu
Abbreviated transcription (Latin):
astu s compatientis affectu. id est non
om̃iia mala hominũ fallacit̾ agendo .s
alioꝵ om̃ium malis hominũ tamqua
si sua eeñt miscłis medicinã diligen¬
die ꝓcurando. Cũ itasilla testam̃ti u¬
teris sacramenta etiam sibi agendam¬
nue recusabat non miscditer fallebat.
do. illa usq ad certi temꝑis dispensat¬
onem iussa eẽ commendans. a sacriligs
sacris gentium distinguebat. Tunc al¬
tem non m̾tientis astũ s compatienis
affectu. uideis tamꝗ̃. iudeus fichat. ql¬
do eos ab illo errore quo uel in xp̃m en
dere nolebant. ł ꝑ uetera sacerdotia su¬
a cerimoniarũq obseruationes se a
peccatis posse mundari fieriq si¬
uos cxistimabant. sic liberari cupis¬
bat. tamꝗͣ ipse illo errore tenertas
diligens utiq ꝓeimũ tamꝗͣ so pll

Expanded text:
astu, sed compatientis affectu; id est, non astu, sed compatientis affectu; id est, non omnia mala hominum fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus, tanquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando.I Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis- astu, sed conpatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caerimoniarumque obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore. teneretur; diligens utique proximum tamquam se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
atura dĩ bona ẽ: & nichil ẽ abiciendum
quod cum gr̃arũ actione ꝑcipit᷑. Ergͦ
ꝙ si paulo non solum uͦ uerũctiam dis¬
pensatori maxime fidei: nec solũ cogni-¬
tori uerumetiã doctori ueritatis om-¬
nis utiq in cibis creatura dĩ non simu-¬
late s uere bona erat. cur igit᷑ nichił
simulate suscipiendo sacroꝵ cerimonia¬
rum sentiends ac docendo talls ue
gentilis factus est gentu eniono¬
Cur oleastro inserto scruaut aiseis¬
tionis ueracem fidẽ. & natiais ram
nec extra s in arbore consititas. nla
quod dispensatoriũ simuilationis iilan
obtendit ⁊ Cur factus tamꝙ̃ geutilis
gentib quod sentit docet quod dicet
ud claudit in pectore.a
promit in uerbis. in factis.
scͥpturis: Sed absit. hoc saꝑe.
trisq enim debebat caritatem de cor-¬
de puro & conscientia bona. ꝙ fidt ñ
ficta. Ac ꝑ hoc om̃ib omĩa factus c̃.
ut om̃s lucrifaceret non mentientis

Expanded text:
atura dei bona est et nihil abiciendum, atura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caeremoniaerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non pota Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, ud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
fectu. ñ hoc ĩo dixi quod miscdit᷑ illa si¬
mulauerit. s quia sic ea non simulauit
quȩ faciebat similia uideis. quẽ admodũ
nec illa quȩ faciebat similia gentibꝰ quȩ
tu quoq commemorasti. atq in eo me
quod non ingrate fateor adiuiusti. Cũ
enim abs te quesissem in epła mea qͦmͦ
quia fallacit̾ suscepit sacramenta udeo¬
rum. ꝙ cum gentib tamꝗͣ gentilis factꝰ
sit nec tamen susceꝑit fallacit̾ sacͥficia
gentiũ. tu respondisti in eo factũ gentib
tamꝗͣ gentilem quod p̃putium receperit.
quod indifferent̾̃ ꝑmiserit. uesci cibis
quos dampnant uider. Uhi gͦ quero utrũ
& hoc simulate fecerit. Quod si absur¬
dissimũ atq falsissimũ ẽ. sic gͦ & illa in
quib iudeoꝵ consuetudini congruebat
libertate prudenti non necessitate serui¬
li. aut quod est indignius dispensatione
fallaci potius quanfideli. Fidelib enim
& his qui cognoueruit ueritatẽ sicut
ipse testatur nͥ forte & hic fallit. om̃is cre-¬

Expanded text:
eque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis cre
Abbreviated transcription (Latin):
ista queritis illinc auertamini. aut ne
duos fines constituatis. ut & regnũ di
ꝓpt̃ se appetatis & ista necessaria. sed
hec potus ꝓpt̾ illaid. ita uobis non dee¬
runt. quia duobꝰ dñĩs seriure ñ potestis.
Duob̾ autem dñis seruirs conat᷑. quia &e
regnum di ꝓ magno bono appeat Ø

Expanded text:
ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria; sed haec potius propter illud: ita vobis non deerunt. Quia duobus dominis servire non potestis. Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Dei pro magno bono appetit, et
Abbreviated transcription (Latin):
rem in qua coheredis sortẽ meruit fideli¬
ter dispensare participib suis. Sed nc̃
ubi ait si autẽ inuitus dispensatio mͥ
credita ẽ: talem dispensatorẽ intelligi
uoluit qui alienum dispensat unde
ip̃se nichil accipiat. Hoc ẽ gͦ pͥmum¬
querere cibum & deinde regnũ di. hoc
pͥore loco ponere illud posteriore. Si
autem id̾o queramus cibum ut habea¬
mus regnum dĩ. faciamus quod dictũ
est querite pͥmũ regnũ dĩ & iustitiam
iustitiam d̾i ia est hoc p̃ponentib cete¬
ris reb ut ꝓpt̾ hoc cetera queramꝰ ñ
debet subẽẽ sollicitudo. ne illa desint
quȩ huic uite ꝓpt̾ regnum dĩ sunt ne-¬
cessaria. Dĩx enin suꝑuis. Scit pater
ur̃ quia hoꝵ om̃ium indigetis. & id̾o
cum dixisset querite pͥmũ regnum ce
iustitiã di: ñ dixit deinde ista querite
quamius sint necessaria s ait. Hec õia
apponent᷑ uobis id est consequent si illa
queratis sine ullo ur̃o impedim̃to. ne cũ

Expanded text:
rem in qua cohaeredis sortem meruit, fidelirem in qua cohaeredis sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est; talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil accipiat. 55. Ergo qud est, hoc priore loco ponere, illud posteriore. Si autem ideo quaeramus cibum, ut habeamus regnum Dei, facimus quod dictum est, Quaerite primum regnum Dei et justitiam justitiam Dei, id est, hoc praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. Dixit enim superius, Scit Pater vester quod horum omnium indigetis. Et ideo cum dixisset, Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, non dixit, Deinde ista quaerite; quamvis sint necessaria: sed ait, haec omnia apponentur vobis, id est consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro impedimento: ne cum
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ debet eugłirare: scilicet ut in ipso
eugłio. & regno di ponat mercedẽ ita
enim potest non coactus eugłirare.s
uolens. Si enim uolens inquit hoc
facio mercedẽ habeo: si autẽ inuitus
dispensatio mͥ credita ẽ. a est si co-¬
actus iopia harum rerũ quȩ temꝑa¬
li uite sunt necessarie p̃dico eugłium
alii ꝑ me habebunt mercedẽ cugłii. qͥ
eugliũ ipsũ me p̃dicante diligent. Ego
autem ñ habeo. quia ñ ipsum euglium
diligo. s eius p̃cium in illis temꝑalibus
constitutũ qd nefas ẽ fieri. ut ñ tam quã
filius ministret quisq eugłium s tamquã
seruuꝰ cui dispensatio credita est: ut tam¬
ꝗͣ alienũ eragans nichil inde ipse capiat.
p̃ter cibaria quȩ non participatione reg¬
ni s ad sustentandũ miserȩ seruitutis
dantur extrinsecꝰ. quamꝗ̃ alio loco & dis¬
pensatorem se dicit. ꝑ otest enm & ser-¬
uus in filioꝵ numero adoptatus candẽ

Expanded text:
modo debet evangelizare? Scilicet ut in ipso modo debet evangelizare? Scilicet ut in ipso Evangelio et in regno Dei ponat mercedem: ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est : id est, si coactus inopia carum rerum, quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligent; ego autem non habebo, quia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus constitutum. Quod nefas est fieri, ut non tanquam filius ministret quisque Evangelium, sed tanquam servus cui dispensatio credita est; ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse accipiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam alio loco et dispensatorem se dicat. Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam
Abbreviated transcription (Latin):
templo oꝑant᷑. quȩ de templo sunt
edunt. Qui altario deseruiunt cũ
altario partipant᷑. Sic & dñs ordina¬
uit his qui cugłium annuntiant de
eugłio uiuere. ego autem nulliꝰ hoꝵ
usus sum. Hinc ostendit ꝑmissũ
ẽe ñ iussum. Alioquin contra p̃cep¬
tum dñi fecisse tenebit᷑. Demnde seqͥt̃
& dicit. Hon autem scͥpsi hec ut
ita fiant in me. B onum ẽ mͥ magis
mori. quam ut głam meã quisꝗ̃ ina-¬
nem faciat. H oc dix̃. quia iam sta¬
tuerat. ꝓpt̾ quosdam occasionẽ que¬
rentes. manib suis uictũ transigere.
id est si ꝓpterea eugłirauero ut ad illa
ꝑueniam. & finẽ eugłii in cibo & po¬
tu & uestitu collocauero. S ed quare
non ẽ ei gła : Necessitas enim inqͥt
mͥ incumbit. Ia est ut ido eugłirem
quia unde uiuã ñ habeo. aut ut adqͥ¬
ram temꝑałe fructũ de p̾dicatione
et̾noꝵ. Sic enim iam necessitas erit in
inquit si non eugłirauero. Sed quo¬

Expanded text:
templo operantur, quae de templo sunt templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deserviunt, altario compartiuntur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horum usus sum. » Hinc ostendit permissum esse, non jussum; alioquin contra praeceptum Domini fecisse tenebitur. Deinde sequitur, et dicit: « Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Bonum est mihi magis mori, quam gloriam meam quisquam inanem faciat. » Hoc dixit, quia jam statuerat, propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis victum transigere. id est, si propterea evangelizavero, ut ad illa perveniam, et finem Evangelii in cibo et potu et vestitu collocavero. Sed quare non est ei gloria? Necessitas enim, inquit, mihi incumbit; id est, ut ideo evangelizem, quia unde vivam non habeo, aut ut acquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum: sic enim jam necessitas erit in inquit, si non evangelizavero. Sed quo
Abbreviated transcription (Latin):
idͥco manducare ut eugłiremꝰ. Nam
eugłium quam cibũ. & erit iam bo¬
num nr̃m in manducando. necessari¬
um autem in eugłirando. Quod etiã
apłs ꝓhibet cum dicit licere sibi quid̾e
um annuntiant de eugłio iuuant.
id est de eugłio habeant ea que hiuc
uite sunt necessaria s tam̃ se ñ ẽẽ ab u¬
sum hac potestate. Erant enim multi
qui occasionẽ habere cupiebant adqui-¬
iendi & uendendi cuglm: quib eam
uolens amputare. apls. manib sius uc̃¬
tum suũ tolerauit. De his enim alio
loco dicit. Ut amputẽ occasionẽ his qͥ
querunt occasionẽ. quãꝗͣ etiam sicut
tet sinem eugłirandi. s magis ipsiꝰ
uedus sui finem in eugłio collocaret
ia est ut suꝑus dixi. ñ ideo eugłrra¬
let̃ ut puemret ad cibũ. & si qua st̃
alia necessaria: s ideo ista sumeret
ut illud impleret. ne non uolens s
necessitate eugłiraret. Hoc enim im¬
ꝓbat cum dicit. escitis qm̃ qui in

Expanded text:
ideo manducare ut evangelizemus. Nam ideo manducare ut evangelizemus. Nam Evangelium quam cibum; et erit jam bonum nostrum in manducando, necessarium autem in evangelizando. Quod etiam Apostolus prohibet, cum dicit licere sibi quidem, et um annuntiant, de Evangelio vivant, id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria; sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi qui occasionem habere cupiebant acquirendi et vendendi Evangelium, quibus cam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quanquam etiam si, ut ret finem evangelizandi, sed magis ipsius victus sui finem in Evangelio collocaret: id est, ut superius dixi, non ideo evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatum malarũ labe mundanꝰ
& eius nomine consecram᷑. Ipse ensl
fons nr̃e beatituamis. ipse om̃is ape-¬
tionis est funis. Hunc eligentes. ł p¬
ut ꝑueniendo quiescamꝰ. Id̃o beas ql
in monte cessarium auod sumendũ ẽ has sas¬
tia declarauit. cum ait. Querite pri¬
mum regnum dĩ & iustitiam eiꝰ. & hec
omĩa adicient̃ uobis. Regnum gͦ & us¬
ha d̃ĩ bonum nr̃m. ẽ. & hoc appetendũ
& ibi fins constituendus ꝓpt̃ qđ om̃i¬
a faciamus. quec̃q facimus. Sed quia
in hac uita militamꝰ ut ad illud regnũ
ꝑuenre possimꝰ. quȩ uita sine his ne.¬
cessariis agi ñ potest. apponent᷑ inquit ħ
pͥmum querite. Cum enim dix̃ illud pͥ¬
mũ significaiit quia hoc posteriꝰ que-¬
rendum ẽ ñ temꝑe s dignitate. Illud
tamꝙ̃ bonum nr̃m. hoc tamꝗͣ necess ari¬
um nr̃m. Necessariũ autem ꝓpt̾ illud
bonum. Neq enim uerbi gr̃a ideo debe¬
mus cuuangłirare ut manducemꝰ. s

Expanded text:
cupiditatum malarum labe mundamur cupiditatum malarum labe mundamur et eius nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis adpetitionis est finis. Hunc eligentes uel put perueniendo quiescamus, ideo beati, et necessarium quod sumendum est, hac sententia declaravit, cum ait: Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis. Regnum ergo et justitia Dei, bonum nostrum est, et hoc appetendum, et ibi finis constituendus, propter quod omnia faciamus quaecunque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest, apponentur haec vobam primum quaerite. Cum enim dixit illud primum, significavit quia hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignitate. Illud tanquam bonum nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum, necesarium autem propter illud bonum. Neque enim, verbi gratia, ideo debemus evangelizare ut manducemus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
illis immortalib ac beatis & nos mo¬
tria grece dicitur. siuie in quibissq sai¬
mentis siue in nobis ipsis debemus. hꝰ
enum templũ simul om̃s & singłi tem¬
pla sumus. quia & om̃ium concoedian
& siugłos inhabitare dignat᷑. ñ in oni¬
b quam in singłis maior. qm̃ ne mo¬
le distendit᷑ nec participatione mni¬
itur. Cum ad illum sursum ẽ euis ẽ
altare cor nostrũ. eus uingenito eum
sacerdote placamꝰ. ei cruentas uictimnsꝰ
cedimus. quando usq ad sanguinem
ꝓ euis ueritate certamus. eum suaus¬
simo adolemus incenso. cum in cus
conspectu pio scõq amore flagramis
ei dona eius in nob nosq ip̃sos uouen
& reddimꝰ ei bñficioꝵ eus sollempnta¬
tib festis & dieb statutis dicamꝰ. si¬
cramusq memoriam. ne uolumine tẽ¬
poꝵ ingrata suhrepat obluuo. e sã¬
ficamus hostiam humilitatis & laudis
in ara cordis igne feruidã caritadis.
ad hunc uidendũ sicut uideri potert
eiq coherendum ab om̃i peccatoꝵ &

Expanded text:
illis inmortalibus ac beatis et nobis moXatpeia Graece dicitur, siue in quibusque sacramentis siue in nobis ipsis debemus. Huius enim templum simul omnes et singuli templa sumus, quia et omnium concordiam et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus quam in singulis maior, quoniam nec mole distenditur nec partitione minuitur. Cum ad illum sursum est, eius est altare cor nostrum; eum Unigenito eius sacerdote placamus; ei cruentas uictimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro eius ueritate certamus: eum suauissimo adolemus incenso, cum in eius conspectum pio sanctoque amore flagramus: ei dona eius in nobis quoque ipsos uouemus et reddimus; ei beneficiorum eius sollemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne uolumine temporum ingrata subrepat obliuio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne feruidam caritatis. Ad hunc uidendum, sicut uideri poterit, eique cohaerendum ab omni peccatorum et
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc totum dix ñ ut fallacit̃ sc finge¬
ret esse quod non erat. s ut miscłiter¬
eis ita subueniendũ ẽẽ sentiret. ac si ipse
in eodem errore laboraret. non scilicet m̃
tisntis astu. s compatientis affectu. Sic̃
firmus ut infirmos lucrifacerẽ. ut seqͣns
conclusio om̃ib omĩa factus sum ut os
lucrifacerẽ. ad hoc referenda intelligat᷑.
ut cuuisq infirmitatẽ tamꝗͣ in scipso
miseratus apparcat. Non enim & cum
diceret quis infirmat᷑ & ego non infir-¬
mor infirmitatẽ alterus simulasse po¬
tius quã doluisse uolebat intelligi. fac¬

Expanded text:
hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? sicutfirmus, ut infirmos lucrifacerem, ut sequens conclusio: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infirmitatem tamquam in se ipso miseratus appareat. non enim et cum diceret: quis infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem alterius simulasse potius quam condoluisse uolebat intellegi.
Abbreviated transcription (Latin):
ut iudeos lucͥfacerẽ & cetera. compas¬
sione scilicet miscł̾ie non simulatione
fallatiȩ. fĩt cnim tamꝗͣ egrotꝰ qui mini¬
strat egroto. ñ cum se febres habere m̃¬
tit᷑. s cum animo condolentis cogitat
quemadmodũ seruiri uellet. si ip̃se egͦ¬

Expanded text:
onpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegr
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptura. Modo gͦ ꝓducit t̾ra fenum u¬
mentis. quia dñs constituit ut quie¬
uugłium annuntiant de euugl̃io ni¬
uant. Misit p̃dicatores & ait ilis. Om
quȩ ab ipsis apponunt᷑ uobis. mandu¬
cate. Dignus ẽ enim oꝑarius mercido
sua. Cum enim dixisset que apponi¬
tur uobis manducate. ne illi dicerat
ita ẽc frontosos ⁊ Non inquit. Nons
illa donatio illoꝵ s nr̃a merces. Sil¬
cur eic̃ merces. Quid dant: Quid a¬
cipiunt: Dant spũalia. accipiunt es¬
nalia. Dant aurum. ꝙ accipiunt fe¬
num. Om̃is enim caro fenũ. ꝙ li¬
ritas carnis ut flos fem. Oñu uil¬
ꝑalia que tͥ suꝑfliunt. ꝙ redundis¬

Expanded text:
cit. Quomodo ergo producit terra fenum jumentis? Quia «Dominus constituit ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant.» Misit praedicatores, et ait illis: «Omnia quae ab ipsis apponuntur vobis, manducate;» «dignus est enim operarius mercede sua» . Cum enim dixisset, «Quae apponuntur vobis, manducate;» ne illi dicerentita esse frontosos? Non, inquit, non est illa donatio eorum, sed vestra merces. Cujus rei merces? Quid dant? quid accipiunt? Dant spiritualia, accipiunt carnalia; dant aurum, accipiunt fenum. «Omnis enim caro fenum, et claritas carnis ut flos feni» . Omnia temporalia quae tibi superfluunt et redund
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͦ ad gentes missi sunt paulus
& barnabas ut ęccłiȩ gentium quȩ
hoc uon fecerant ministrarent oratio¬
ne ipsoꝵ eis qui hoc fecerant: & ic
dome & achaie communionem ali

Expanded text:
Sic ergo ad Gentes missi sunt Paulus et Barnabas, ut Ecclesiae Gentium quae hoc non fecerant, ministrarent, hortatione ipsorum, eis qui hoc fecerant: sicutdoniae et Achaiae comm
Abbreviated transcription (Latin):
De huius domo non accipit uitulos neq
de gregib eius hẏrcos. Iste inmolat deo
sacrificiũ laudis. non scđ̃m ordinem aã¬
ron. s scđ̾m ordinẽ milchisedech. Quod
a uideis respondentib xp̃m filium ẽẽ dd̃
quod solum de illo carnalit̾ nouerant qͦ¬
mͦ eum dauid in sp̃u dixerit dñm. Tc̃ e¬
dium. dixit dñs dño meo. sede a dextris
meis. donec ponam inimicos tuos sca¬
bellum pedum tuoꝵ. Ibi quippe & hoc
bit eum. tu es sacerdos in eternũ scđm
ordinem melchi sedech. Nouerunt qui
legunt quid ꝓtulerit melchisedehe. qnͣ-¬
do bñdirit abraham. Ꝙ si iam sunt
participes eius uident tale sacrificiũ nc̃
offerri d̾o toto oebe t̾rarum. Dei autem u¬
ratio increduloꝵ increpatio. E quod de¬
um non penitebit significatio. ẽ. quia h
sacerdocium non mutabit. Mutauit
quippe sacerdotiũ scđ̾m ordinẽ aaron.
a quo distinguit᷑ ille isrł scd̃m carnẽ qͥ seruiebat in umbris sacͥfi¬

Expanded text:
enim domo non accipit vitulos, neque de gregibus ejus hircos. Iste immolat Deo sacrificium laudis, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedec. Quod a Judaeis respondentibus Christum filium esse David, quod solum de illo carnaliter noverant, quomodo eum David in Spiritu dixerit Dominum. Tunc edium: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Ibi quippe bit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benedixit Abraham : et si jam sunt participes ejus, vident tale sacrificium nunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quippe sacerdotium secundum ordinem Aaron. a quo distinguitur ille Israel secundum carnem, qui serviebat in umbris sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħ̾a ur̃ potuit nosse quia ocłos habent
& non uident. & ego nescio quia illud si¬
mulachrũ nec animã habet nec uidet¬
im ocłis. nec audit aurib.
Non gͦ illud colo. s adoro qđ uideo. & ser¬
ino ei quem non uideo. Quis ẽ iste⁊ Nu¬
men quoddam inquit inusibile quod pre¬
sidet illi simulachro. Hoc modo rediden¬
do rationem de simulachris siuis. diserti si¬
bi uident᷑ quia non colunt idola. & coluit
demonia. Ip̃se hoc dixit apł̃s. Scimus qͥa
nichil est idolum. s que immolant gen¬
tes demoniis unmolant & non d̃o. Dixit.
Nolo uos fieri socios demonioꝵ. Non ergo
hinc se excusent. quia quasi idolis insen¬
satis dediti non sunt. demonis magis. de¬
aiti sunt. quod est ꝑiclosiuis. Nlam si tan¬
tum idola colerent ficut eos non aduiua¬
rent ita illis nichil nocerent. Si autem
semꝑ te ueluit possidere. semꝑ te talem fait¬
re qualem possinit sccum trahere. Est enĩ

Expanded text:
Propheta vester potuit nosse quia oculos habent Propheta vester potuit nosse quia oculos habent et non vident , et ego nescio quia illud simulacrum nec animam habet, nec videt oculis, nec audit auribus: non ego illud colo; sed adoro quod video, et servio ei quem non video. Quis est iste? Numen quoddam, inquit, invisibile quod praesidet illi simulacro. Hoc modo reddendo rationem de simulacris suis, diserti sibi videntur, quia non colunt idola, et colunt daemonia. nihil est idolum, sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo:» dixit, «Nolo vos fieri socios daemoniorum.» Non ergo hinc se excusent, quia quasi idolis insensatis dediti non sunt; daemoniis magis dediti sunt, quod est periculosius. Nam si tantum idola colerent, sicut eos non adjuvarent, ita illis nihil nocerent; si autem semper te velint possidere, semper talem facere, qualem possint secum trahere. Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
ciret. Uade ostende te sacerdoti. & offer
munus quod p̃cepit moyses in testimoni¬
um illis. Nondum enim dederat ꝓfacrifi
eitauerat sui corꝑis templũ. nec de illo tẽ¬
plo ciciens eos qui boues & columbas uen¬
debant diceret. domus mea domus ora-¬
donis uocabitur: uos autẽ fecistis illam
quod uni uero debet᷑ do. quo eius altare
solus. xͦ impleuit in uictimis corpu̾m in¬
uitata demonia sibi arrogant᷑ exposcuit.
unde dicit apl̃s quȩ mimolant gentes
demoniis immolant & non deo. non qđ
offerebatur culpans. s quia illis offerebat᷑.
Hebrei autem in uictimis peccoꝵ quas
offerebant dõ multis & uariis modis sic̃
re tanta dignum erat ꝓpħiam celebrabait
futurȩ uictimȩ quam xͦ obtulit. Unde
celebrant sacroscã oblatione & participati-¬
one corꝑis & sanguinis .xͥ. Exislit nescio
ait. Non ego illum lapidẽ colo. nec illud si¬
mulachrũ quod. ẽ. sine sensu. Non enim

Expanded text:
ceret: Vade, ostende te sacerdoti, et offer ceret: Vade, ostende te sacerdoti, et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis . Nondum enim dederat pro sacri, nondum suscitaverat sui corporis templum. Nec de illo templo ejiciens eos qui boves et columbas vendebant, diceret: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis illam quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuit, in uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unde celebrant sacrosancta oblatione, et participatione corporis et sanguinis Christi. Exstitit nescio ait: Non ego illum lapidem colo, nec illud simulacrum quod est sine sensu; non enim
Abbreviated transcription (Latin):
qs am⁊ Q ua unus panis. imum coꝵꝰ
nulti sumus. Om̃s enim de uno pane
paiticipam̃. & ꝓpt̾ hoc subunxit: uidete
stł sed̃m carnẽ. Nonne qui de facrifi¬
cis manducant socii sunt altaris. Ut
inteligerent ita se iam socios ẽẽ corꝑis
quia cum hoc diceret ab idolatria ꝓhi¬
bebat. unde locus iste sermonis eius sic̃
comemoraui sumpsit exordium ne pu-¬
tareut ideo non ẽẽ curandum. si de sacͥ¬
ficis ederent idoloꝵ. quia idolum nicħ
ĩ existimantes sibi hec uelut suꝑflua. ñ
nocere. confirmauit quidem & ipse ni¬
dͥnl ẽẽ idolum. nec ido se ista phibere qr
bolis ĩmolant᷑ que non habent sensum.
s quia qui immolant inquit id est ido¬
loꝵ cultores demoniis & non dõ immo¬
lant. Nolo uos socios demonioꝵ fieri. Is¬
tum sensum ueritas ipsa declarat. quia
in templo cui seriuebat carnalit̾ isrł ñ
utiq idolum colebatur. Nam si sacrifici-
d̾o tamꝗͣ idoloꝵ sacrificia dampnarent᷑.
ꝙ tamꝗͣ demoniis immolata. nullo mͦ

Expanded text:
st? Quia unus panis, unum corpus multi sumus; omnes enim de uno paneticipamus . Et propter hoc subjunxit, Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis manducant, socii sunt altaris? Ut intelligerent ita se jam socios esse corporiquia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus, sicut commemoravi, sumpsit exordium: ne putarent ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non habent sensum; sed quia quae immolant, inquit, id est, idolorum cultores, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Istum sensum veritas ipsa declarat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique idolum colebatur. Nam si sacrificia Deo, tanquam idolorum sacrificia damnarentur, vel tanquam daemoniis immolata, nullo mod
Abbreviated transcription (Latin):
ab sciente acciperet᷑. s ꝓpt̾ conscientiam
ne demoniis cominunicasse uideat᷑ Su
ꝑstitiosũ est quicquid institutũ ẽ ab ho¬
minib ad facienda & colenda idola ꝑti¬
nens. ł ad colendams am̃ creaturã partẽ ue
ullam creaturȩ. uel ad consultationes &
pacta quedam significationũ cum demo¬
nib placita atq federata. qualia sunt mo¬
limina magicarũ artium. aruspicũ. & ar-¬
gurum. libri. Ad hoc genus ꝑtinent õs
etiam ligature atq remedia. quȩ medi-¬
coꝵ quoq disciplina condempnat. siue
in precantationib. siue in quibusd̾a n¬
tis quas caracteres uocant: siue in qui

Expanded text:
ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam ne daemonibus communicasse videatustitiosum est quicquid institutum est ab hominibus ad facienda et colenda idola pertinens, vel ad colendam sicut Deum creaturam, partemve ullam creaturae, vel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem gurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in qui
Abbreviated transcription (Latin):
& quid: Qua ruent : Non quib in eter¬
niumn dñent᷑. s cum quib inet̾ium damp¬
nent᷑. quomͦ solet maliuolus latro nomi¬
nare innocentẽ. Numquid si fuerit uiuuꝰ
incensus minus ardet si duo ardeant. nu¬
nus morit᷑ si duo moriant᷑. Pena illa non
minit᷑. s maliuolentia pascit᷑. Mecũ mo¬
ritur. non se minus morriturũ dicit. sed
solatium habet malum alterius. Talis. c̃.
diabolus. seducere uult illos qui cum illo
fallere. non enim nominat apud illum in¬
nocentem. uera crimina uolens habere qͦ
obiciat peccata ꝑsuadet. Nolo autẽ uos¬
socios fieri demonioꝵ. Cur non expedi¬
at immolatione uesci xp̃iano apłs ait.¬
Neq enim ipsam immolationẽ rep̃hendit
quam faciebant patres
presigurantes sanguinẽ sacrificii: quo nos
xp̃c redemit. s que numolant gentes de¬
Nam si natura ipsa immolatitie carnis
eẽt immunda utiq & nescientẽ contami¬
naret. neq enim co minꝰ ipsa cẽt. qͦ minꝰ

Expanded text:
id quaerunt? Non quibus in aeternum dominentur, sed cum quibus in aeternum damnentur; quomodo solet malevolus latro nominare innocentem. Numquid si fuerit vivus incensus, minus ardet, si duo ardeant? minus moritur, si duo moriantur? Poena illi non minuitur, sed malevolentia pascitur. Mecum moriatur, non se minus moriturum dicens, sed solatium habet malum alterius. Talis est diabolus; seducere vult illos qui cum illo udicem Deum non enim nominat apud illum innocentem, vera crimina volens habere quae objiciat, peccata socios fieri daemoniorum. Cur non expediat immolatio vesci Christiano, ApostNeque enim ipsam immolationem reprehendit quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii quo nos Christus redemit, sed quae immolant gentes. Daefieri daemoniorum. Nam si natura ipsa immolatitiae carnis esset immunda, utique et nescientem contaminaret. Neque enim eo minus ipsa esset quominus