comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indicauit. aduingens. Sic̃ dauid
putauert̃ se habere uasa cantici.
bibentes in phialis uinũ: & opti¬
mo unguento delibuti. Tria hec
melius ꝓnuntiant᷑: si suspensis
duob priorib m̃bris circuitu ter¬
tio finiant᷑. Iam uͦ qđ his om̃ib ad¬
dicitur. & nichil patiebant᷑ suꝑ
contritione ioseph. siuie continu¬
atĩ dicatur ut unũ sit m̃brũ. siue
decentius suspendat᷑: & nichil pa¬
tiebant᷑. & post hanc distinctionẽ
inferatur. suꝑ contritione ioseph.
atq sit bim̃bris cireuitus ⁊ miro
decore non dictũ est. nichil patie¬
bant᷑ suꝑ contritione fr̃ĩs. s positꝰ
est ꝓ fr̃e ioseph: ut quicunq frat̃
ꝓprio significaret᷑ eius nomine
cuiꝰ ex fr̃ib fama p̾clara ẽ uł in ma-¬
lis que pendit. uł in bonis que re¬
pendit. Iste certe tropus uͥ ioseph
quẽcunq frẽm facit intelligi: ne¬
scio utrũ illa quã didicimus et
dociumꝰ arte tradat᷑. Quã sit tam̃
pulcher & quẽadmodũ afficiat

Expanded text:
adiungens, Sicut David putaverunt se habere vasa cantici, bibentes in phialis vinum, et optimo unguento delibuti. Tria haec melius pronunciantur, si suspensis duobus prioribus membris circumitus tertio finiatur. Iam vero quid his omnibus adiicitur? Et nihil patiebantur super contritione Ioseph, sive continuatim dicatur, ut unum sit membrum, sive decentius suspendatur, Et nihil patiebantur, et post hanc distinctionem inferatur Super contritione Ioseph, atque sit bimembris circumitus: miro decore non dictum est, Nihil patiebantur super contritione fratris; sed positus est pro fratre Ioseph, ut quicunque frater proprio significaretur eius nomine, cuivis ex fratribus fama praeclara est, vel in malis quae pendit, vel in bonis quae rependit. Iste certe Tropus, ubi Ioseph quemcunque fratrem facit intelligi, nescio utrum illa quam didicimus et docuimus arte tradatur. Quam sit tamen pulcher, et quemadmodum afficiat
Abbreviated transcription (Latin):
curat quid bene sonet: s quid
bene indicet atq intimet. quod
ostendere intendit. Unde ait qͥ¬
dam cũ de tali genere elocutio¬
nis ageret: esse in ea quandã di-
detrahit ornatũ. ut sordes ñ con¬
trahat. Quãius in bonis docto¬
rib tanta docendi cura sit uel
esse debeat. ut uerbũ qđ nisi
obscurum sit uł ambiguũ lati¬
num esse ñ potest. uulgi autẽ
more sic dicitur ut ambiguitas
obseuritasq uitetur : non sic di
catur ut a doctis. s potius ut
ab indoctis dici solet. Si enĩ non
piguit dicere int̾pretes nr̃os. ñ¬
ad rem ꝑtinere ut eo loco plu¬
ralit̾ enuntiaret᷑ hoc nomen.
qd in latina lingua tantũmͦ
singularit᷑ dicitur ⁊ cur pieta¬
tis doctorem pigeat imꝑeri¬
tis loquentẽ ossum potiꝰ quã os
dicere. ne ista sillaba ñ ab eo qd̃
sunt ossa. s ab eo qđ sunt ora
intelligatur: ubi uafre aures de

Expanded text:
curat quid bene sonet, sed quid curat quid bene sonet, sed quid bene indicet atque intimet quod ostendere intendit. Unde ait quidam, cum de tali genere locutionis ageret, esse in ea quamdam dilidetrahit ornatum, ut sordes non contrahat. Quamvis in bonis doctoribus tanta docendi cura sit, vel esse debeat, ut verbum quod nisi obscurum sit vel ambiguum, latinum esse non potest, vulgi autem more sic dicitur ut ambiguitas obscuritasqucatur, ut a doctis, sed potius ut ab indoctis dici solet. Si enim non piguit dicere interpretes nostad rem raliter enuntiaretur hoc nomen, quod in latina lingua tantummodo singulariter dicitur; cur pietatis doctorem pigeat imperitis loquentem, ossum potius quam os dicere, ne ista syllaba non ab eo quod sunt ossa, sed ab eo quod sunt ora intelligatur, ubi Afrae aures de
Abbreviated transcription (Latin):
care atq ostendere uolumꝰ diffi¬
eultate ac subtilitate. ñ in nr̃a lo¬
cutione sit causa: quo minꝰ tardiꝰ¬
ue qđ dicimꝰ possit intelligi. Sunt
enĩ quȩdã que ui sua ñ intelli¬
gunt᷑. aut uix intelligunt᷑ quan¬
planissime dicentis uersent᷑ elo¬
quio ⁊ que in populi audientiã¬
uł raro si aliquid urget: uł num¬
quã omnino mittenda st̃. In libriᷤᷤ
aut̃ quȩ ita scribunt᷑ ut ipsi sibi
quodãmͦ lectorem teneant: cum
b legere. Et in aliquoꝵ collocu¬
tionib non ẽ hoc officiũ dese¬
rendũ. ut uera quãuis ad in-¬
iam ꝑcspimꝰ. cũ quantocunq la-¬
bore disputationis ad alioꝵ
intelligentiã ꝑducamꝰ ⁊ si
tenet auditorem uł collocutorẽ
discendi cupiditas. nec mentis capa¬
citas desit. que quoquomͦ intima¬
ta possit accipere: ñ curande illo
qui docet quanta eloquentia do
ceat. s quanta euidentia. Cuius
do negligit uerba cultiora ⁊ nec

Expanded text:
care atque ostendere volumus difficare atque ostendere volumus difficultate ac subtilitate, non in nostra locutione sit causa quo minus tardiusve quae dicimus possint intelligi. Sunt enim quaedam, quae aut non intelliguntur, aut vix intelligunplanissime dicentis versentur eloquio, quae in populi audientiavel raro, si aliquid urget, vel nunquam omnino mittenda sunt. In libris autem, qui ita scribuntur ut ipsi sibi quodammodo lectorem teneant cum bus legere, et in aliquorum collocutionibus, non est hoc officium deserendum, ut vera, quamvis dijam percepimus, cum quantocumque labore disputationis ad aliorum intelligentiam perducamus, si tenet auditorem vel collocutorem discendi cupiditas, nec mentis capacitas desit, quae quoquo modo intimata possit accipere; non curante illo qui docet, quanta eloquentia doceat, sed quanta evidentia. CAPUT do negligit verba cultiora, nec
Abbreviated transcription (Latin):
gruebat. S nos & si de litteris
eoꝵ que sine difficultate intelli¬
gunt᷑ non nulla sumimꝰ el ocutio¬
nis exempla: nequaqͣm tam̃ pu¬
tare debemꝰ imitandos nobis eos
esse in his que ad exercendas & eli¬
mancdas quodãm᷑ m̃tes legentiũ.
et ad rũpenda fastidia atq acu-¬
enda studia discere uolentiũ. ce¬
landos quoq siue ut ad pietatẽ
conu̾tant᷑ siue ut a mysteriis seclu¬
dantur animos impioꝵ: utili
ac salubri obscuritate dixerunt.
Sic quippe illi locuti st̃: ut poste¬
riores qui eos recte intelligerent
et exponerent: alteram grãm. dis¬
sparem quidem: ueruntam̃ subse¬
quentẽ in di eccłia reꝑirent. Non
gͦ expositores eoꝵ ita loqui debent.
tamqͣm se ipsi exponendos simili
aucłoritate ꝓponant ⁊ s in om̃ib
sermonib suis primitꝰ ac maxime¬
ut intelligant᷑ elaborent: ea quan¬
tũ possunt ꝑspicuitate dicendi.
ut aut multũ tardus sit qui non
intelligit: aut in rerũ quas expli¬

Expanded text:
. Sed nos etsi de litteris eorum, quae sine difficultate intelliguntur nonnulla sumimus elocutionis exempla; nequaquam tamen putare debemus imitandos eos nobis esse in iis quae ad exercendas et elimandas quodammodo mentes legentium, et ad rumpenda fastidia atque acuenda studia discere volentium, celandos quoque, sive ut ad pietatem convertantur, sive ut a mysteriis secludantur, animos impiorum, utili ac salubri obscuritate dixerunt. Sic quippe illi locuti sunt, ut posteriores qui eos recte intelligerent et exponerent, alteram gratiam, disparem quidem, verumtamen subsequentem in Dei Ecclesia reperirent. Non ergo expositores eorum ita loqui debent, tanquam se ipsi exponendos simili auctoritate proponant; sed in omnibus sermonibus suis primitut intelligantur elaborent, ea quantum possunt perspicuitate dicendi, ut aut multum tardus sit qui non intelligit, aut in rerum quas expli
Abbreviated transcription (Latin):
in cordib maloꝵ ꝓmeritis eorũ. qͦꝵ
maliciã ñ ipsefecit᷑: s aut originalit᷑
tracta ẽ ab adam. aut creuit ꝑ ꝓpͥã
uoluntate : qd mirũ est si ꝑsꝑm sẽm¬
oꝑat᷑ in cordib electorũ suorũ bo¬
na : qui oꝑatus ẽ ut ipsa corda es¬
sent ex malis bona: S suspicent᷑ ho¬
mines quelibet merita bona. q̃ pu¬
tant p̃cedere ut iustificent᷑ ꝑ d̃i gra¬
tiã: ñ intelligentes cũ hoc dicunt
nicħ aliud quã negare se gr̃am. Sed̾
picent᷑ͥ de paruulis certe pelagia¬
ni qͥdrespondeant ñ inueniunt: qͦꝵ
nec uoluntas ulla ẽ in accipienda
gra. cuiꝰ uoluntatis meritũ p̃cessis¬
se dieant: & insuꝑ eos etiã eũfletu
reluctari uidemꝰ qñbaptizant᷑. & di¬
uina sacram̃ta ꝑcipiunt. Qđ eis

Expanded text:
in cordibus malorum pro meritis eorum quorum in cordibus malorum pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam aut creuit per propriam uoluntatem: quid mirum est, si per satur in cordibus electorum suorum bona qui operatus est, ut ipsa corda essent ex malis bona? Sed suspicentur homines quaelibet opera bona, quae putant praecedere, ut iustificentur per dei gratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari uidemus, quando baptizantur et diuina sacramenta percipiunt, quod eis
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ erroris ut credant mñdacio :
ut iudicent᷑ om̃s qui ñ crediderunt
ueritati. s consensert̃ iniquitati.
is & talib testimoniis diuino¬
rũ eloquioꝵ q̃ omĩa cõmemo¬
rare nimis longũ est: satis quan¬
tum existimo manifestat᷑ oꝑari ds
in cordib hominũ ad inclinandas
eorũ uoluntates quocũq uoluerit.
siue adbona ꝓsua misedia. siue ad̃
mala ꝓmeritis eoꝵ: iudicio utiq
suo aliq̃n aꝑto aliq̃n occulto: semꝑ
aut iusto. Fĩxũ eñĩ debet ẽt & im¬
litteris u̾itatis a do seduci homines
aut obtundi uł obdurari corda eoꝵ:
nolite dubitare p̃cessisse mala meri¬
ta coꝵ ut iuste ista paterent᷑: ne
incurratis mn illd̃ ꝓuerbiũ salomonis.
nsipientia uiri uiolat uiã suã: dm̃
aut̾ causat᷑ in cordesuo. Gr̃a ueroñ
gr̃a iam ñ est gr̃a : qr ido gr̃a uoca¬
tur qͥa gratis dat᷑. Si aute potens
ẽ siue ꝑangł̃os uł bonos uł malos.
siue quocũq mod̾o alio oꝑari etiam

Expanded text:
acio, ut iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et imlitteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratis datur. si autem potens est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alio modo operari etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpopło suo. quẽ rex ubicũq inre¬
gno eiꝰ esset iusserat trucidari.
rauit addm. Cogebat eñieã ma¬
gna necessitas : ut preter iussũ re¬
gis & p̃ter ordinẽ suũ ad illũ au¬
deret intrare. & uidete qͥdscripĩa
dicat. Et intuitꝰ est eã tamquam
taurus impetu in dignationis sur
& timuit regina: & conu̾sus ẽ color.
eiꝰ ꝑdissolutioñe: & iuclinauit se su
Ncaput delicat⁊ sut q̃ p̃cedebat eã:
& conuitit qs & transtulit indigna¬
ꝓuerbis salomonis. Sicut impetus
aque. siccor regis in manuđi: quo¬
eũq uoluerit declinabit ill̃. Sin
psalmo centesimo quarto legit᷑ dictum
de egyptiis qͥd eis fecerit ds. & conu̾¬
tit cor eoꝵ ut odissent popłm eiꝰ: &
dolum facerent inseruos eiꝰ. In litt̾is
enã apłicis. uidete q̃ seripta st̃ inepła
pauli apłi adromanos. Ept̾ea tradidit

Expanded text:
pro populo suo, quem rex, ubicumque in repro populo suo, quem rex, ubicumque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . Et videte quid Scriptura dicat: Et intuitus est eam tanquam taurus impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam: et convertit Deus, et transtulit indignaProuerbiis Salomonis: sicut impetus aquae, sic cor regis in manu dei; quocumque uoluerit, declinabit illud. et in psalmo CIIII legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit deus: et conuertit cor eorum, ut odissent populum eius, ut dolum facerent in seruos eius. in litteris etiam apostolicis uidete quae scripta sunt. in epistula Pauli apostoli ad Romanos: propterea tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
celo & int̾ra omĩa quȩcũq uoluit
Legimꝰ quid dixerit ioas rex isrł: nit¬
tens nuntiũ ad amasiam regrm uo¬
lentem pugnart eũ illo. Nam pꝰ at¬
qua dixit. Nc̃ sede indomo tua.
Qͥđ ꝓuocas inte malũ: ut cadas tus
iuida tecũ: Deinde script᷑a subumn¬
xit. & ñ audiuit amasias: q̃m a c̃
erat ut traderet᷑ in manꝰ eiꝰ: qm̃qut¬
sierat dos edom. Ecce ds idolatrie
pecem̃ uolens uindicare. hoc oꝑatꝰ
est incorde eiꝰ. eui utiq iuiste irase¬
bat᷑ : ut admonitionẽ salubremũ
audiret: s ea contempta iret inbel¬
lum: ubi cũ suo exercitu caderet.
er iezechielem ꝓpħam dicit ds. &
ꝓpħa si errauerit & locutus fuerit:
ego dñs seduxi ꝓpħam illũ: & exten¬
dam manũ meam suꝑ eũ : & exter¬
minabo eũ de medio popłi merisrł
n libro hester seriptũ est quȩ muli¬
er ex popło isrł in t̾ra captiuitatis
facta erat uxor alienigene regisas¬
sueri: gͦ meiꝰ libro scriptũ est. qqͥ
cũ haberet necessitatẽ int̾ueniendi

Expanded text:
a omnia quaecunque voluit Legimus quid dixerit Joas, rex Israel, mittens nuntium ad Amaziam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: « Nunc sede in domo tua. Quid provocas in te malum, et cades tu et Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et locutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel . In libro Esther scriptum est, quae mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriptum est, quod cum haberet necessitatem interveniendi
Abbreviated transcription (Latin):
& tñ sua uoliuitate uenert̃. Agit
eni omp̃s in cordib hominũ etiã
motũ uoluntatis eorũ: ut ꝑ eos a¬
gat qđ ꝑeos agere ipse uoluit: qui
om̃ino inruste aliqͥd uelle ñ nouit.
Quid ẽ qd̃ homodidixit ad amasiã
regem. ñ ueniat tecũ exercitꝰ isrł.
ñ est enĩ dñs cũ isrł. om̃ib filiis ef¬

Expanded text:
untate venerunt. Agit enim Omnipotens in cordibus hominum etiam motum voluntatis eorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amessiam regem, Non veniat tecum exercitus Israel, non est enim Dominus cum Israel, omnibus filiis Ep
Abbreviated transcription (Latin):
Iosoam filiꝰ salomonis respuit eoz¬
Isilium salubre semiorũ qđ ei de¬
dderant ne cũ popło dura ageret:
& uerbis coeuoꝵ suorũ potiꝰ acqui¬
euit: respondendo minacit᷑ quib
leuiter debuit. Unde hoc nͥ ꝓpria
uoluntate: S hinc ab eo recessert̃
decem tribus isrł: & aliũ regem sibi
constituert ieroboam. ut irati dei
uoluntas fieret: qdđ etiã futurũ ẽẽ
p̃dixerat. Qͥ d eni seript᷑a dicit:
Q ñ audiuit rexplebem: qm̃erat con¬
uersio ad dñm. ut statueret u̾bum
surũ qã locutus ẽ in manu ahiȩ sy¬
lonite de itroboa filio nabath.
Nempe sic factum ẽ & illud ꝑhõis
uosuntatem: ut conu̾sio esset a dño
Legite libros paraly pomenon: & in¬
uenietis in sedo libro seriptũ. & su¬
listiim & arabum quifinitimi e¬
rant ethiopib: & ascendert̾ in ter¬
ram uida & dissipauert̃ eam: &
re hosteseis t̾ris uastandis: quasta¬
li pęna iudicat dignas. Numqͥd t̃n
phylistiim & arabes in terrã iuda
dissipandam sua uoluntate uenert̃ :

Expanded text:
oboam, filius Salomonis, respuit consilium salubre seniorum quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit . Unde hoc nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? « Non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Achiae Selonitae de Jeroboam filio Nabath . Nempe sic factum est illud per hominis voluntatem, ut tamen conversio esset a Domino. Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: Et sulistiim et Arabum qui finitimi erant Aethiopibus, et ascenderunt in terram Juda, et dissipaverunt eam, et re hostes eis terris vastandis quas tali poena judicat dignas. Nunquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ stulti & nos aliq̃n & increduli.
errantes & seruientes desideriis & uo¬
luptatib uariis. in malicia & in¬
iudia agentes. abominabiles. in¬
uiẽe odio habentes. Qͥd istis tam
malis meritis nͥpęna utiq debeba¬
tur: G do reddente bona ꝓ ma
tur : factum ẽ qđ deinde subiun¬
xit & dicit. Qũ aut̃ berignitas
& humanitas illuxit saluatoris nr̃¬

Expanded text:
nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro mtur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris n
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a eiꝰ in me liacua ñ fuit: s plus
illis omĩb laboraui. Hoc eñĩ li¬
berũ arbitriũ hõis exhortat᷑ & in
aliis quib dicit. Rogamꝰ ne inua¬
euũ grãmdi suscipiatis. Utqͥdeñ
eos rogat si grãm sic susceꝑunt it
ꝓpriam ꝑderent uoluntatem: Ta¬
men ne ipsa uoluntas sine gr̃a dei
putet᷑ boni aliqͥd ꝑosse: contuuis
eũ dixisset. gr̃a eiꝰ mme uacua ñ
fuit s plus om̃ib laboraui: sub¬
uinxit atq ait. Non aut̃ ego secd
grã d̃i mecũ: id ÷ ñ solus s gr̃a dei
mecũ. Ac ꝑ hoc nec gr̃a d̃i sola nec
ipse solus: s gr̃a dĩ cũ illo. Ut aut̃
de celo uocaret᷑ & tam magna efi¬
cacissima uocatione conuerterct᷑
gr̃a d̃i erat sola: qr mcrita eiꝰ erant
magna s mala. Deniq & alibidi¬
eit ad timotħm. Collabora euan¬
głio scdm uirtutẽ d̃i saluos nosfa¬
cientis &e uocantis uocatione sua

Expanded text:
fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si grpropriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset: Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi, subjunxit atque ait: Non autem ego, sed gratia Dei mecum : id est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos facienti
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ mentiũ nouit. si quesieris
eũ inueniet᷑ tibi. & si dimiseris eũ
repellet te in ꝑpetuũ: declarat
uoluntatis arbitriũ. S illi in eo
ponunt meritũ hõis qđ dictum
rant quantũ posst̾ ostendere gr̃am
di scdm merita nr̃a dari: hoc ẽ
grãm ñ esse gr̃am. Quib eñĩ scdm
meritũ reddit᷑ ñ imputat᷑ merces

Expanded text:
tionem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur tibi; et si dimiseris eum, repellet te in perpetuum ; declarat voluntatis arbitrium. Sed illi in eo ponunt meritum hominis, quod dictum rant, quantum possunt, ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari; hoc est, gratiam non esse gratiam. Quibus enim secundum meritum redditur, non imputatur merces
Abbreviated transcription (Latin):
liqueritis eũ dexelinquet uos: ma¬
nifestat quid̾e liberũ uoluntatis
arbitrtũ. S illi qui dictnt grãm
i sedm merita nr̃a dari. ista testi¬
monia sie accipunt: ut dicant
eiꝰ aut̃ gr̃am sedm hoc meritũ da¬
ri. ut sit ipse nobiscũ. Ttem meri¬

Expanded text:
nquet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant s autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscu
Abbreviated transcription (Latin):
conturbatꝰ. Ido necessariũ ẽ hõi
ut grã dĩ ñ solũ iustificet᷑ unpiꝰ. id
ẽ ex impio fiat iustꝰ cũ reddunt᷑ ei
bona ꝓmalis: s etiã eũ ĩa fuerit in
stificatus ex fide ambulet cũ illo gr̃a:
& incũbat suꝑ ipsam ne cadat. ꝓp̃t hoc
bens suꝑfratruelem suũ: Dealba¬
ta ẽ eñi: que ꝑse ipsam alba ẽe ñ
pot̾. & ã quo dealbata ẽ. nͥ ab illo
quiꝑ ꝓpħam dicit: si fuerint pec
albata ẽ nichil boni merebat᷑: iam
uͦ alba facta bñ ambulat: s si suꝑ
eũ ã quo dealbata ẽ ꝑseueranter
ineũbit dealbata: dixit discipłis
suis. Sine me nicħ potestis facere.
Ergo redeamꝰ ad apłm paulũ quẽ
certe inuenimꝰ sine ullis meritis
honis. immo cũ multis meritis ma¬
lis di grãm consecutũ: reddentis
bona ꝑmalis. Uideamꝰ qͥddicat
sua iam ꝓpinquante passione: seri¬
bens ad timotħm. Ego eñĩ iã ĩmo¬
lor inquit: & tp̃s resolutionis meȩ

Expanded text:
conturbatus . Ideo necessarium est homini, conturbatus . Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint pecca est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter uper quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor
Abbreviated transcription (Latin):
lib testimoniis diuinis ꝓbat᷑ grãm
Qi ñ sedłm merita nr̃a ddari: quando¬
quide ñ solũ nullis bonis. uerũ etiã
multis meritis malis p̃cedentib ui¬
S plane cũdata fuerit incipiunt
esse etiã merita nr̃a bona: ꝑ illã tñ.
Nãsise illa subtraxerit eadit hõ. ñ
erectus s p̃cipitatus lib̾o arbitrio.
Quappt̾ nec qñ ceꝑit hõ habere me¬
rita bona sibidebet tribuere illa
s do: eui dr inpsalmo. Adrutor
m̃s esto ne derelinquas me. Dicen¬
do ne derelinquas me: ostendit qr
si derelictus fuerit nicħ boni ualet
ipse ꝑse. Uñ &e ille ait. Ego dixi in
abundantia mea: ñ mouebor ine¬
ternũ. Putauerat eñĩ suũ fuisse bo¬
nũ: qr ei sic abundabat ut ñmoueret᷑.
S ut ostenderet᷑ illi cuꝰ bonũ esset
illud de quo tamqu̾a suo ceꝑat gła¬
ri: paululũ gr̃a deserente admoni¬
tus dicit. Dñe inuoluntate tua p̃¬
stitisti decori meo uirtutẽ. Au̾ti
sti faciem tuã a me: & factus sum

Expanded text:
libus testimoniis divinis probatur, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: quandoquidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus viSed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ: qdđ diceret grãm d̃i sedm
merita nr̃a dari. Qd sic alienũ est
a catholiea doctrina & mimicũ gr̃e
matiz asset: ipse inde anathemati¬
⁊ atus exisset. S fallaciter eũ ana¬
thematrz asse posteriores eiꝰ indicant
libri: in quib om̃ino nichil aliud de¬
fendit quã grãm d̃i scđ̾m merita nr̃a
ddari. T̃ alia ergo de ser ipt᷑is colligt̃
quale ẽ hoc unũ qđ paulo ante dixi.
conũtimini adme & conu̾tar aduos:
ut sełm meritũ conu̾sionis nr̃e ad
dm̃ det᷑ gr̃a eiꝰ. inqua adnos &̃ ipse¬

Expanded text:
ctum est, quod diceret, gratiam Dei secundum ctum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica doctrina et inimicum gramasset , ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua ad
Abbreviated transcription (Latin):
dentiꝰ quã di ostendit᷑ gr̃ã: ubi qđ
orat᷑ accipit᷑: Si eñĩ dixisset salua¬
tor nr̃. iugilate ne intretis intem¬
ꝑtationẽ: admoniusse tantũmͦ ui¬
deret᷑ hõĩs uoluntatẽ. Cũ uͦ addi¬
dit. & orate: ostendit dm̃ adiuua¬
re ne intret᷑ in tẽptatioñe. Dictũ ẽ libero
arbitrio. fili noli deficeri a discipli¬
na dñi : & dñs dicit. ego rogaui ꝓ
te petre ne deficiat fides tua. Ho¬
mo gͦ gr̃a iuuat᷑ : ne sine causa eiꝰ¬
uos: unũ hoꝵ uidet᷑ esse nr̃e uo¬
luntatis. id ÷ ut conu̾tam᷑ ad eũ:
alterũ uͦ ipsiꝰ gr̃e. id est ut etiam
ipse conuertatur ad nos. Ubi pos¬
sunt putare pelagiam suã obti¬
nere sententiam: qua dic̃t grãm
di seđm merita nr̃a dari. Qđ qui¬
dem inoriente hoc ẽ inꝑiuntia
palestina inqua ẽ cruit᷑as ierłm.
cũ ipse pelagiꝰ ab ep̃is audiret᷑:
affirmare ñ ausus est. Nã inter
cet̾a q̃ illi obiecta st̃ & hoc obie¬

Expanded text:
dentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod dentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini : et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Homo ergo gratia juvatur, ne sine causa vos : unum horum videtur esse nostrae voluntatis, id est, ut convertamur ad eum; alterum vero ipsius gratiae, id est, ut etiam ipse convertatur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc obje
Abbreviated transcription (Latin):
erit lex nͥiurtꝰ pecc̃i. Auget᷑ eñĩ ꝯeupi¬
scentia & maiores uires accipit lege ꝓhibente
le ipse doctor gentiũ. Aculeus aut̃
mortis ẽ pecc̃m: uirtus uͦ pecc̃i lex.
Ecce unde dicit homo. uolo legisser¬
uare mandatũ: s uirtite concupi¬
seentie mee uincor. & cũ uoluntas
eiꝰ conuenit᷑ & d̃r. noli uinci a ma¬
lo: qͥd ei ꝓdest nͥ gr̃a succurrente
continuo subiecit. Gras aut̃ dõ:
qͥdat nobis iuctoriã ꝑ dñm nr̃m
itum xꝑm. Ergo & uictor ia qua
peccatum uincit᷑: nichil ẽ aliud
quã donũ di in isto certamine ad¬
iuuantis liberũ arbitriũ. Ept̃
Ergo unusqͥsq contra suã concupisen¬
tiam dimieans. oret ne intret intẽpta¬
tionẽ: id est ne sit ab illa abstractus
& illectus. Non aut̃ intrat in tẽpta¬
tionẽ: si uoluntate bona uincat con¬
cupiscentiã malam. Nec tñ suffieit
arbitriũ uoluntatis humane: nͥ ã
año uictoria concedat᷑ oranti ne in¬
tret in tẽptationẽ. Quid ũ eiu¬

Expanded text:
erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibentle ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente continuo subjecit, Gratias autem Deo, qui dat nobis victoriam per Dominumtum . Ergo et victoria qua peccatum vincitur, nihil aliud est quam donum Dei, in isto certamine adjuvantis liberum arbitrium. 9. Pr. Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evi
Abbreviated transcription (Latin):
concubitꝰ querit᷑ suo sermone cõm̃¬
monstrauit scribens ad corinthios.
& admonens conuiges ne se inuicem
fraudent. Quos cũ admonuisset:
adiecit. Dellem aut̃ om̃s homi¬
nes ẽẽ sicut me ipsũ: qr utiq ipse
ab om̃i eoncubitu continebat. Et
continuo subuunxit. S unꝰquisq
ꝓpriũ donũ habet a dõ: aliꝰ sic a¬
liꝰ aut̾ sic. Numqͥd tam multa q̃
p̃cipiunt᷑ in lege di ne fornicatio¬
nes & adult̾ia cõmittant᷑. indicat
aliud quã liberũ arbitrium:
Leq enĩ preciꝑent᷑: nͥ hõ haberet
ꝓpriã uoluntatem qua diuinis
preceptis obediret. & tñ donum
di ẽ: sine quo seruari castitatis
p̃cepta ñ posst̾. Uñ ait ille inli.¬
bro sapĩȩ. Cũ scirem qr nemo ẽe
potest continens nͥ ds det: & hoc pp¬
sum erat sap̃ia scire cuiꝰ esset hocao¬
nũ. Ut aut̃ ista ñ seruent᷑ casticdis
sc̃a mandata: unusqͥsq tẽptat᷑ a
eupiscentia sua abstractus & illet
Abi sidixit uolo seruare s uincor a

Expanded text:
itus quaeritur, sermone suo commemonstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a
Abbreviated transcription (Latin):
nec dicunt exhortationef suas impi¬
diri p̃dicatione p̃destinatioms de
hoc est p̃dicatione de his donis nꝰ fi¬
turis p̃scientiȩ di: sic uideant nee
ad fidem nec ad ꝑseuerantiã ime¬
diri exhortationes suas si &e ipsi qd
uerum ẽ esse didona ea q p̃cognita
id̃ ÷ ad donandum p̃destinata esst
dicant᷑: s impediri potiꝰ atq sub¬
uerti hac p̃destinationis p̃dicatione

Expanded text:
nec dicunt exhortationes suas impenec dicunt exhortationes suas impediri praedicatione praedestinationis Dei, hoc est, praedicatione de his donis ejus futuris praescientiae Dei: sic videant nec ad fidem nec ad perseverantiam impediri exhortationes suas, si et ipsa, quod verum est, esse Dei dona, eaque praecognita, id est, ad donandum praedestinata esse dicantur; sed impediri potius atque subverti hac praedestinationis praedicatione
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ castum fut᷑um p̃destinauit.
quãuis id incertũ habeat ñ id̃o ñ
agit ut castussit. qm̃ didono se
audit fut᷑um esse qđ erit: unmo
etiã gandet eiꝰ caritas. nec inflat᷑
tamquã id ñ acceꝑit. Non solum
gͦ predicatione predestinãtionis
dici potest. S hi qui solũ initium
fidi & usq infinẽ ꝑseuerantiã. sie
in nr̃a constituunt potestate ut di
dona ẽẽ ñ putent. neq ad hec ha¬
benda atq retinenda dm̃ opari
nr̃as cogitationes & uoluntates. ce¬
tera uͦ ipsum dare concedt cũ ab il¬
lo impetret eredentis fides: eur ad
ipsa cetera exhortatioñe moꝵ q
nec ipsa dicunt predestinata : Er¬
go nec dant᷑ a d̾o : aut ea se dat᷑um
esse nesciuit. Qd si &dant᷑ & ea se
dat᷑um esse p̃seruit: ꝓfecto p̃desti¬
nauit. Sicut gͦ ipsi quoq hor
tant᷑ ad castitatem. caritatẽ. pie¬
tatem. & cetera q̃ di dona ẽe confi¬
tent᷑. ea q ab eo esse p̃cognita ae ꝑ
hoc p̃destinata negare ñ possunt.

Expanded text:
quem castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum esse quod erit; imo etiam gaudet ejus charitas; nec inflatur , tanquam id non acceperit. Non solum ergo praedicatione praedestinationis dici potest. Sed ii qui solum initium fidei et usque in finem perseverantiam sic in nostra constituunt potestate, ut Dei dona esse non putent, neque ad haec habenda atque retinenda Deum operari nostras cogitationes et voluntates, caetera vero ipsum dare concedunt, cum ab illo impetrantur credentis fide; cur ad ipsa caetera exhortationem, eorumqnec ipsa dicunt praedestinata? Ergo nec dantur a Deo, aut ea se daturum esse nescivit. Quod si et dantur, et ea se daturum esse praescivit; profecto praedestinavit. Sicut ergo ipsi  charitatem, pietatem, et caetera quae Dei dona esse confitentur, eaque ab illo esse praecognita, ac per hoc praedestinata negare non possunt;
Abbreviated transcription (Latin):
tatem dura & heretica ꝑu̾sitate con¬
tendant. S hȩc inquiunt ut a dõ
dent᷑ nobis fides impetrat : q̃ mei¬
pit a nobis. Quã fidem & acciꝑe¬
& habere & pneausq infuĩe ꝑmanere :
tamquã id ñ adño accipiamꝰ. nr̃m
et̃ contendt̃. Hic ꝑeul dubio contra¬
dicit᷑ apło dicenti. Qͥd eñi habes
qđ ñ accepistiͤ Contradicit᷑ & mr̃i
ostenderimꝰ & initiũi fidi & usq infi-¬
nẽ ꝑseuerantiã d̃idona ẽẽ. nec illa
sua fut᷑a dona & q̃ danda essent &
quib danda eẽnt dm̃ ñ prescire po¬
tuisse. ac ꝑhoc p̃destinatos ab illo ẽẽ
quos liberat & coronat: responden¬
dum putant p̃destinationis defini¬
tionẽ utilitati p̃dicationis aduer¬
sam. eo qđ audita nemo possit cor¬
reptionis stimulis excitari.

Expanded text:
itatem dura et haeretica perversitate contendant. « Sed haec, » inquiunt, « ut a Deo dentur nobis, fides impetrat, quae incipit a nobis: » quam fidem et incipere habere, et in ea usque in finem permanere, tanquam id non a Domino accipiamus, nostrum esse contendunt. Hic procul dubio contradicitur Apostolo dicenti, Quid enim habes quod non accepisti ? Contradicitur et martyri ostenderimus, et initium fidei, et usque in finem perseverantiam, Dei dona esse; nec ulla sua futura dona, et quae danda essent, et quibus danda essent, Deum non praescire potuisse; ac per hoc praedestinatos ab illo esse, quos liberat et coronat: respondendum putant, « praedestinationis definitionem utilitati praedicationis adversam, eo quod hac audita, nemo possit correptionis stimulis excitari.
Abbreviated transcription (Latin):
& dabit᷑ ei. Seriptũ est in ꝑuerbi¬
is salomonis. qm̃ dñs dat sapienti¬
am. & de continentia legit᷑ in li¬
bro sapientiȩ. cuiꝰ auctoritatt u¬
si st̾ magni & docti uiri. qui longi
ante nos eloquia diuina tractart̃.
bi gͦ legit᷑. Cum seirẽ qr nemo eͣt
potest continens nd̾s det. & hoc
ipsum erat sapientia seire euido

Expanded text:
 dabitur ei . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis, Quoniam Dominus dat sapientiam . Et de continentia legitur in libro Sapientiae, cujus auctoritate usi sunt magni et docti viri, qui longe ante nos eloquia divina tractarunt: ibi ergo legitur, Cum scirem quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scir
Abbreviated transcription (Latin):
ipse cecilianũ cum accusatorib eiꝰ
auditũ comꝑit uinocentẽ: uͥ eos ex¬
ꝑtus ÷ in eius criminib calũ niosos. Qui
ordo tempor ꝑ consules declaratꝰ. multo
uehementiꝰ in ea causa calũ nias dona¬
tistaꝵ conuicit. penitꝰq subu̾tit: qd̾
alibi ostendimꝰ. N ic liber sic incipit.
cripsi etiam libꝵ int̃ cȩt̾a contͣ dona¬
tistas nõ b̾uissimũ. sic̃ antea s gͣn¬
dem multo uehementiꝰ : in quo appa¬
ret quemadmodũ eoꝵ adu̾sus ȩccłam
catholicã impiũ ac suꝑbissimũ errorẽ
sola funditꝰ maximianistaꝵ causa
subu̾tat: qd̾ scisma factum ÷ ex ip̃a
parte donat. Hic liber sic incipit.
quo contͣ donatistas uehement̃ ex̾¬
cebam᷑ ⁊ contͣ pelagianos exerceri
iam cȩꝑamꝰ: amicꝰ quid̾a meꝰ misit
mͥ quinq a carthagine questiones.
⁊ rogauit ut eas illi scͥbendo expo¬
nerẽ. Quȩ sunt. qͥd sib uelit uox
illa dñi. d̾s d̾s meus ut qͥd me dere¬

Expanded text:
ipse Caecilianum cum accusatoribus eius ipse Caecilianum cum accusatoribus eius auditum comperit innocentem, ubi eos expertus est in eius criminibus calumniosos. qui ordo temporum per consules declaratus multo uehementius in ea causa calumnias Donatistarum conuincit penitusque subuertit, quod alibi ostendimus. Hic liber sic incipit: Scripsi etiam librum inter cetera contra Donatistas non breuissimum, sicut antea, sed grandem multo diligentius; in quo apparet, quemadmodum eorum aduersus ecclesiam catholicam inpium ac superbissimum errorem sola funditus Maximianistarum causa subuertat, quod scisma factum est ex ipsa parte Donati. Hic liber sic incipit: quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox illa: deus, deus meus, ut quid me dere
Abbreviated transcription (Latin):
diligentiori de hac re inqͥsitioni. Aut
enĩ nõ morient᷑: aut de ista uita in
mortẽ. et de morte in gc̃nam uitam
cełima cõmutatione. tangͣ in ictu o¬
culi tͣnseundo. mortẽ nõ sentient.
Hoc opus sic incipit. Q uãuis in me¬
amicꝰ quid̾a meus a nescio qͦ donatilx¬
sta p̃sbit̾o accepit: uidicante qd̾ peti¬
lianꝰ ep̃c eoꝵ constantinensis eũ scͥpse¬
rit. hunc ad me ille attulit. ac uehe
spondi. eund̾e titulũ habere uolui:
hoc est de unico baptismo. In qͦ libͦ
illud qd dixi constantirũ imꝑato¬
rem donatistis crunmantib ordi¬
natorẽ ceciliani felicem aptugenen¬
sem. nõ negasse accusationis locum
ꝙͣuis eos in cecilianũ fictis crimini¬
bus calir̃ niosos fuiss exꝑtus: in or¬
dine tꝑ̃m postea consid̾atũ alit̾ in¬
uentũ est. Nam pͥus memoratꝰ un¬
ꝑator causam fęlicis fecit audiri ã
ꝓconsule. uͥ legit᷑ absolutꝰ.: ⁊ postea

Expanded text:
diligentiori de hac re inquisitioni. aut diligentiori de hac re inquisitioni. aut enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima commutatione tamquam in ictu oculi transeundo mortem non sentient. Hoc opus sic incipit: Quamuis in meamicus quidasta presbytero accepit, indicante quod Petilianus episcopus eorum Constantinensis eum scripserit. Hunc ad me ille attulit, ac vehemspondi, eumdem titulum habere volui, hoc est, de Unico Baptismo. In quo libro illud quod dixi, Constantinum imrem .Donatistis criminantibus ordinatorem Caeciliani Felicem Aptugnensem non negasse accusationis locum, quamuis eos in Caecilianum fictis criminibus calumniosos fuisset expertus, in ordine temporum postea consideratum aliter inuentum est. nam prius memoratus imperator causam Felicis fecit audiri a proconsule, ubi legitur absolutus, et postea
Abbreviated transcription (Latin):
seruet mandata iusticie. ut ñ sit
ei necessariũ ꝓ suis pecẽis orandodi¬
cere dimitte nob̾ debita nr̃a contͣ
que om̃a sentientes illi. nouã he¬
resem condid̾unt. In his au libͥs ta¬
cenda ad huc arbitratꝰ sum nomĩa
eor. sic eos faciluis posse corrigi sꝑ¬
ans. Inmo ꝙ̃ in t̾cio libro qui est
epła. s in libris habita ꝓpt̃ duos
quib eam connectendã putaui.
pelagii ipsius nom̃ ñ sine aliqua
laude posui. quia uita eiꝰ a multis
p̃dicabat᷑: ⁊ eius illa redargui q̃
in sius scͥptis. nõ ex ꝑsona sua po¬
suit. s qͥd ab aliis diceret᷑ exposuit.
quȩ tam̃ pꝰea iam ħeticꝰ ꝑtinacis¬
sima animositate defendit. Celeᷤᷤ¬
stuis u discipusꝰ eiꝰ iam ꝓpt̾ tales
assertiones ap̃ carthaginẽ in epi¬
scopali iudicio ubi ego nõ int̃fui. ex¬
cõmimicationẽ meruerat. In scd̾o libͦ
largiet᷑. ut mortẽ repentina cõmu¬
tatione nõ sentiant : seruans locũ

Expanded text:
seruat mandata iustitiae, ut non sit seruat mandata iustitiae, ut non sit ei necessarium pro suis peccatis orando dicere: dimitte nobis debita nostra. contra quae omnia sentientes illi nouam heresem condiderunt. in his autem • libris tangenda adhuc arbitratus sum nomina eorum sic eos facilius posse corrigi sperans, immo etiam in tertio libro, quae est epistula, sed in libris habita propter duos, quibus eam conectendam putaui, Pelagi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quia uita eius a multis praedicabatur, et eius illa redargui, quae in suis scriptis non ex persona sua posuit, sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animositate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat. In secundo libro largietur, ut mortem repentina commutatione non sentiant, . seruans locum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ ⁊ grãm. Uñ itẽ dicit. Scunͦ
quia diligentib dm om̃a cooꝑant᷑
in bonũ. his qui scdm ꝓpositũ uoca¬
ti sunt scĩ. de qua uocation& ait.
ut dignos uos habeat uocatione
sua scã H ie liber post epłam quȩ
pͥmod̾u a eapite addita ÷ sic incip̃.
Mouet qͦsdam ⁊ requirunt. Exposi¬
tio epłe iacobi ad xͦii tͥb. Cap̃ Lxiii.¬
De pecc̃oꝵ m̾itis ⁊ remissiõe ⁊ de baptisino¬
enit pariuiloe ad marcellinũ lib̾.iii. Cap̃ lix¬
etrã necessitas que me cogeret adu̾
sus nouã pelagianã hesem sc̾bẽ: con
tra quã pͥus cum opꝰ erat ñ scriptis
s sermonib ⁊ collocutionib agebamꝰ:
ut qͥsq nr̃m poterat aut debebat.
Missis gͦ mͥ a earthagine q̃stiombus
eoꝵ quas reseribendo dissoluerem.
scripsi pͥmũ tres libros. quoꝵ titulꝰ
est de peccõꝵ meritis ⁊ remissione:¬
paruuloꝵ. ꝓpt̾ originale pecẽm.⁊
de gr̃a d̾i qua iustificam᷑. hoc ÷ iusti
efficim᷑. ꝙͣuis in hac uita nemo ita

Expanded text:
 dicit: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua sancta. Hic postmodum a capite addita est, sic incipit: Movit quosdam et requiritur. Expositio Epistolae Jacobi ad XII tribus. Hic litionem epistulae Iacobi, quam retractans aduerti annotationes potius expositorum quorundam eius locorum in librum redactas fratrum diligentia. qui eas tra quam, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et conlocutionibus agebamus, ut quisque nostrum poterat aut debebat. missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum, quas rescribendo dissoluerem, scripsi primum tres libros, quorum titulus est: de peccatorum meritis et remissioneparuulorum propter originale peccatum, et de gratia, qua iustificamur, hoc est iusti efficimur, quamuis in hac uita nemo ita
Abbreviated transcription (Latin):
dens. pruisqͣm exerat ꝓferentem
linguã. ad dm leuet animã sitien¬
tem: ut ructet qđ biberit. uł qđ
impleuerit funcdat. Cum enĩ de
una quaq re que scđ̾m fidẽ dele¬
ctationẽq tractanda st̃. multa sint
que dicant᷑. & multi modi quib
dicant᷑ ab eis qui hec sciunt: quis
nouit quid ad p̾sens tempꝰ uł nob̾
dicere uł ꝑ nos expediat audiri.
nisi qͥ corda omniũ uidet: Et qͥs
facit. ut qđ oportet & quẽ admo¬
dum oportet dicat᷑ a nobis ⁊ nisi
in cuiꝰ manu st̃ & nos & sermo¬
nes nr̃i : Ac ꝑ hoc discat quidem
om̃ia que docenda sunt. qui et
nosse uult & docere: facultatẽq
dicendi ut decet uirũ eccłiasticũ
comparet: Ad horã uͦ ipsius dictio¬
nis. illud potius bone menti cogi¬
det conuenire qđ dñs ait: nolite
cogitare quomͦ aut quid loqua¬
mini: dabitur enĩ uob̃ in illa ho

Expanded text:
dens, priusquam exerat proferentem linguam, ad Deum levet animam sitientem, ut ructet quod biberit, vel quod impleverit fundat. Cum enim de unaquaque re, quae secundum fidem dilectionemque tractanda sunt, multa sint quae dicantur, et multi modi quibus dicantur ab eis qui haec sciunt; quis novit quid ad praesens tempus, vel nobis dicere, vel per nos expediat audiri, nisi qui corda omnium videt? et quis facit ut quod oportet, et quemadmodum oportet, dicatur a nobis, nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri ? Ac per hoc, discat quidem omnia quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere; facultatemque dicendi, ut decet virum ecclesiasticum, comparet: ad horam vero ipsius dictionis, illud potius bonae menti cogitet convenire quod Dominus ait, Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; dabitur enim vobis in illa h
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥncipio huiꝰ oꝑis ait. Quo motꝰ
oraculo gedeon. cũ audisset qđ
deficientib licet popłoꝵ milib
in uno uiro dñs plebẽ suã ab hosti¬
b liberaret: optulit hedũ capra¬
rũ. Cuiꝰ carnẽ scdm p̾cepta an¬
geli & arima supra petrã posuit:
et ea iure ꝑfudit. Que simulut
uirge cacumine quã gerebat
angłs di contigit: de petra ignis
erupit᷑: atq ita sacrificiũ qđ of¬
ferebatur absumptũ ẽ. Quo in¬
dicio declaratũ uidet᷑. qđ petra
illa tẏpũ habuerit corporis xp̃i:
qr scͥptũ ẽ. Bibebant de consequet¬
ti petra. Petra aut̃ erat xp̃c. Qđ¬

Expanded text:
in principio hujus operis, ait: « Commotus in principio hujus operis, ait: « Commotus oraculo Gedeon , cum audisset quod deficientibus licet populorum millibus, in uno viro Dominus plebem suam ab hostibus liberaret, obtulit haedum caprarum, cujus carnem secundum praeceptum angeli, et azyma supra petram posuit, et ea jure perfudit: quae simul ut virgae cacumine, quam gerebat, angelus Dei contigit, de petra ignis erupit, atque ita sacrificium quod offerebatur absumptum est . Quo indicio declaratum videtur, quod petra illa typum habuerit corporis Christi; quia scriptum est, « Bibebant de consequenti petra, petra autem erat C
Abbreviated transcription (Latin):
medio filio denotata ẽ. amaiore
necesse ñ est exequi : cũ satis sit hoc
solũ complecti. qđ noe tẏpũ futu¬
re ueritatis ostendens. ñ aquã i¬
s uinũ biberit: & sic imaginem
dñice passionis expresserit qͥtem
in sacerclote melchisecdech dñici¬
sacram̃ti p̾figuratũ uidemꝰ myste¬
riũ: scdm qđ scͥptura diuina te¬
statur & dicit. Et melchisedech
rex salem ꝓtulit panẽ & uinũ
Fuit aut̃ sacerdos di summi: & be¬
nedixit abraham. Qd̃ aut̃ melchi¬
sedech tẏpũ xp̃i portaret: declarat
de: tu es sacerdos in eternũ scdm or¬
dinẽ melchisedech. Hec & alia que¬
modũ seruant. Qđ facile ẽ ex plo¬
rare legentib. Sc̃s quoq ambrosiꝰ
cũ agat rem magnã de sp̃u scõ ut
eũ patri & filio demonstret equa¬
lem: sũmisso tam̃ dicendi genere
utitur: qm̃ ressuscepta ñ ornam̃ta
uerboꝵ. aut ad flectendos animos
cõmonitionis affectũ. s rerũ docu¬
menta desiderat. Ergo int̾ cec̃a

Expanded text:
medio filio denotata est sed et fmedio filio denotata est sed et fnecesse non est exsequi, cum satis sit hoc solum conplecti quod Noe typum futurae ueritatis ostendens non aquam sed uinum biberit et sic imaginem dominicae passionis expresserit. Item in sacerSacramentum praefiguratum videmus, secundum quod Scriptura divina testatur, et dicit: « Et Melchisedech rex Salem protulit panem et uinum. fuit autem sacerdos Dei summi et, benedixit Abraham. quod autem Melchisedech typum Christi portaret declarat te. tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. qui ordo umodum servant, quod facile est explorare legentibus. 46. Sanctus quoque Ambrosius cum agat rem magnam de Spiritu sancto, ut eum Patri et Filio demonstret aequalem, submisso tamen dicendi gutitur, quoniam res suscepta, non ornamenta verborum, aut ad flectendos animos commotiones affectuum, sed rerum documenta desiderat. Ergo inter caetera