comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illa moles que in inferiori par¬
te spissior atq grossior erat.
in suꝑiori uͦ rarior & leuior atq
subtilior existebat. De qͣ rario¬
ri substantia ꝑutant quidam
fuisse aquas quȩ suꝑ firmam̃¬
tũ ẽẽ dicunt᷑. Talis enĩ fuit
mundi facies in pͥncipio: priꝰꝗͣ
reciꝑet formã uł dispositionẽ.
Ostenso qͣlis fuit mundi facieᷤᷤ in
ipso pͥmordio: incipit ꝓseqͥ oꝑin
.ui. dierũ distinctionẽ. Nunc
suꝑest ut dispositionẽ illã qͣli¬
ter ꝑfecta sit ordine ꝓsequam᷑c
Sex dieb sicut docet scriptura
genesis distinxit ds & in for¬
mas redegit ꝓprias cuncta quȩ
simul mat̾ialit̃ fecerat: ꝑfecit¬
q opꝰ suũ die sexto: & sic die .iiii.
nouã creaturã fac̾e. Sex enim
dieb sex rerũ genera distinxit:
nichilq postea fecit quod in
aliqͦ illoꝵ ñ contineat᷑. Oꝑatꝰ ẽ
tam̃ postea sic̃ ueritaᷤ in eugłio

Expanded text:
illa moles, quae in inferiori parte spissior atque grossior erat, in superiori vero, rarior ac lenior atque subtilior existebat; de qua rariori substantia putant quidam fuisse aquas, quae super firmamentum esse dicuntur. Talis fuit mundi facies in principio, priusquam reciperet formam vel dispositionem. 7. Ostenso qualis fuit mundi facies in ipso primordio, incipit prosequi operum sex dierum distinctionem. Nunc superest ut dispositionem illam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus, sicut docet Scriptura Genesis, distinxit Deus, et in formas redegit proprias, cuncta quae simul materialiter fecerat. Perfecitque opus suum die sexto; et sic deinde novam creaturam facere. Sex enim diebus sex rerum genera distinxit, nihilque postea fecit, quod in aliquo illorum non contineatur: operatus est tamen postea, sicut Veritas in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ ꝓpͥe aliquis hoꝵ triũ cari¬
tas nuncupari debet. qͥs aptiͨ
substantia & aliud caritas.
s sub̾a ipsa sit caritas. & cari¬
tas ipsa sit substantia. siue in
patre siue in filio siue in sp̃u¬

Expanded text:
Si ergo proprie aliquis horum trium charitas nuncupari debet, quis aptiusubstantia, et aliud charitas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in sp
Abbreviated transcription (Latin):
soliꝰ. s amboꝵ: & ideo cõmunẽ¬
qua inuicẽ se diligt̃ ꝑat̾ & filiꝰ
nob̾ insinuat caritatẽ. Ioħes
aũ in epła canonica ait. D̃s ea
sermo. & ñ parua pars q̃stionis
decisa: s qr dix̃ ds caritas ẽ. ii¬
certũ ẽ & ideo querendũ utrũ
ds pat̾ sit caritas an filiꝰ. an
sp̃s sc̃s. an ds ipsa tͥnitas:

Expanded text:
ideo communequa invicem se diligunt Pater et Filius, nobis insinuat charitatem. Joannes autem in Epistola Canonica ait: Deus chsermo, et non parva pars quaestionis decissa; sed quia dixit, Deus charitas est, incertum est et ideo quaerendum, utrum Deus Pater sit charitas, an Filius, an Spiritus sanctus, an Deus ipsa Trinitas,
Abbreviated transcription (Latin):
tres uł qͥd tria. de ee̾ntia querit᷑
qr ñ inuenit᷑ qͥd illi tres sint nisi
ẽentia. ꝑ hoc uolentes nos induc̾e
ut nõie ꝑsonȩ eentiã intelliga¬
mus cũ respondemꝰ tres personas:
ita dicimꝰ. Indubitabilit᷑ uerũ ẽ
qr ñ inuenit᷑ unũ aliqͥã qͦd illi
tres sint. nisi ee̾ntia. Unũ enĩ st̃

Expanded text:
tres vel tria, de essentia quaeritur, tres vel tria, de essentia quaeritur, quia non invenitur quid illi tres sint nisi essentia; per hoc volentes nos inducere ut nomine personae essentiam intelligamus, cum respondemus tres personas; ita dicimus. Indubilabiliter verum est, quia non invenitur unum aliquid quod illi tres sint, nisi essentia. Unum eni
Abbreviated transcription (Latin):
scił tres entes: ꝓ qͦ greci dicunt
tres ẏpostases. Ostend u̾ba aug̃. con¬
uenire huic sententie. E hic sen¬
sus adiuuat᷑ ex u̾bis aug̃ p̃missi
si interiꝰ intelligant᷑. Quia enim
tur tres ꝑsone. id÷ tres subsisten¬
tiȩ. tres entes. Non enĩ posst̾ dici
tres subsistentiȩ uł entes: nisi sin
tres ꝑsone id÷ subsistentiȩ ł sub¬
sistentes: ut sicut e̾entia que est
eis cõmunis. uere ac ꝓprie est: ita
illi tres uere ac ꝓprie subsistentie¬
uł entes intelligant᷑. Ideoq aug̃.
causas dictoꝵ discernens: dicit
tres ꝑsonas e̾ẽ unã ẽentiam. uel
tia. ne aliud intelligat᷑ ibi esse
ꝑsona. aliud ẽentia. Tres enim
ꝑsone id ÷ subsistentiȩ una sunt
ẽentia & uniꝰ eẽntiȩ: ñ aũ sunt
una ꝑsona uł uniꝰ ꝑsone. licet
ꝑsona scdm substantiã aliqͣndo
picat᷑. Nlam si hoc diceret᷑: confu¬
sio fieret in ꝑsonis. O biectioni illoꝵ
respondet qͥ nitunt᷑ ꝓbare ꝑsonaᷤᷤ
scd̃m e̾entiã accipi. cũ respondemꝰ

Expanded text:
icet tres entes; pro quo Graeci dicunt tres hypostases. 6. Ostendit verba Augustini convenire huic sententiae. Et hic sensus adjuvatur ex verbis Aug. praemissis, si interius intelligantur. Quia enim tur tres personae, tres substantiae, tres entes. Non enim possunt dici tres substantiae vetres personae, id est subsistentiae, vel subsistentes, ut sicut essentia quae est in eis communis vere ac proprie est, ita illi tres vere ac vel entes intelligantur. Ideoque Aug., causas dictorum discernens, dicit tres personas esse unam essentiam vel tia; ne aliud intelligatur ibi esse persona, aliud essentia; tres enim personae, id est, substantiae una sunt essentia et unius essentiae, non autem sunt una persona vel unius personae; licet persona secundum substantiam dicatur aliquando; nam si hoc diceretur, confusio fieret in personis. 7. Objectioni illorum hic respondet, qua nituntur probare personas secundum essentiam accipi, quia respondemus
Abbreviated transcription (Latin):
scdm substantiã dr. & ẽentiam
significat: sicut supͣ ostendit
ẽ ꝑsona. Quadã tam̃ necessitate
ut supͣ dixit aug̃. trans latum ẽ
hoc nom̃ ut pluralit diceret᷑ tres
tria: ubi ñ significat eentiã. id est

Expanded text:
m substantiam dicitur, et essentiam significat, sicut supra ostendit est persona. Quadam tamen necessitate, ut supra dixit Aug., translatum est hoc nomen, ut pluraliter diceretur tres tria; ubi non sign
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas ait. ego & pat̾ unũ sumꝰ.
Uerũtam̃ cũ querit᷑ qͥd tres uel
qͥd tria. ñ de e̾e̾ntia querit᷑: nec
ibi quid. ad eẽntiã refert᷑. S cũ
fides catholica tres ẽẽ ꝓfiteret᷑.¬
sicut ioħes in epła canonica ait.

Expanded text:
 10: Ego et Pater unum sumus. Verumtamen cum quaeritur quid tres vel quid tria, non de essentia quaeritur, nec ibi quid ad essentiam refertur. Sed cum fides catholica tres esse profiteretsicut Joannes in Epistola 1 canonica, c.
Abbreviated transcription (Latin):
tiã facimꝰ. Eo enĩ modo ibi acci¬
pit᷑ distinctio. quo discretio. Et
congrue dicit᷑ ibi ẽẽ discretio
uł distinctio: ñ diu̾sitas uł diui¬
sio siue separatio. Un ambr̾. in¬
pͥmo libro de trinit̾. Non ẽ iꝑse
pat̾ qui filiꝰ: s int̾ patrẽ & filiũ
id significari uidet᷑ qͦd significa¬
tur cũ dr tres ꝑsone: ut sicut
dici ñ potest pat̾ est tres ꝑsone.

Expanded text:
tiam facimus. Eodem enim modo ibi accipitur discretio, quo distinctio. Et congrue dicitur ibi esse discretio vel distinctio, non diversitas, vel divisio sive separatio; unde Ambr., in lib. 1 de Trin.: Non est ipse Pater qui Filius, sed inter Patrem et Filium id significari videtur quod significatur cum dicitur, tres personae; ut sicut non potest dici Pater est tres personae,
Abbreviated transcription (Latin):
etudinẽ oportet intelligi. Sic
enĩ illi dicunt tres substantiaᷤᷤ
unã eẽntiã. id ÷ tres ypostases
unã usyam: quẽ admodũ nos di¬
cimꝰ tres ꝑsonas unã eentiã uł
lent sicut dicunt tres sub̃as tͤs
ẏpostases. possent dic̾e tres ꝑsonã
tria ꝓsopa. Illud aũ maluerunt¬
suȩ consuetudinẽ aptiꝰ dicitur.

Expanded text:
rum oportet intelligi. Sic enim illi dicunt tres substantias unam essentiam, id est, tres hypostases unam usiam, quemadmodum nos dicimus tres personas unam essentiam vel lent, sicut dicunt tres substantias, tres hypostases, possent dicere tres personas tria prosopa. Illud autem malueruntsuae consuetudinem aptius diceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s: si uesse ꝑsonã omnino conue¬
niunt. id÷ si ꝑsona ẽentiȩ tantũ
intelligentiã facit: Ideo nobis
uidet᷑ alit̾ hoc posse dici congru¬
entiꝰ iuxta catholicoꝵ doctoꝵ au¬
toritates. Qđ hoc nom̃ ꝑsona. tͥpli¬
cit̾ in tͥnitate accipit᷑. & ẽ utił &¬

Expanded text:
s, si in esse personam omnino conveniunt, id est, si persona essentiae tantum intelligentiam facit? Ideo nobis videtur aliter hoc posse dici congruentius juxta catholicorum doctorum auctoritates. 5. Quod hoc nomen persona tripliciter in Trinitate accipitur; et
Abbreviated transcription (Latin):
tres ꝑsonas quia cõmune est eis
id qͦd est ꝑsona: ut sit talis intel
id est tres st̃ quoꝵ quisq ẽ ꝑsona
idest e̾entia. S qͦm iuxta hanç
intelligentiã dicet᷑. alia ẽ ꝑsona

Expanded text:
tres personas, quia commune est eis id quod est persona, ut sit talis intellid est, tres sunt quorum quisque est persona, id est, essentia. Sed quomodo juxta hanc intell
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ dicit ẽẽ singularẽ. & tͥnita¬
tẽ multiplicẽ & numerabilem:
s ad hoc dicimꝰ qr singularẽ acci¬
pit sicut & alii accipiunt unũ
multiplicẽ uͦ & numerabilem
sicut alii dicunt trinũ. Qͥa signi

Expanded text:
e singularem, et Trinitas multiplicem et numerabilem. Sed ad hoc dicimus, quia singularem accepit sicut et alii accipiunt unum; multiplicem vero et numerabilem, sicut alii dicunt trinum. DISTI
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ illa. Qͦmͦ dr in ꝑsonis distin¬
ctio uł ꝑsone distincte. Cũ aut̃
stinctio ẽ in ꝑsonis. confusionẽ
atq ꝑmixtionẽ excludimꝰ: &
hanc non eẽ illã significamus.
Cũq addimꝰ. distincte st̃ ꝑsonȩ

Expanded text:
sonis distinctio, vel personae distinctae. Cum autem stinctio est in personis, confusionem atque permixtionem excludimus, et hanc non esse illam significamus. Cumque addimus. Distinctae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ in his locutionib ꝑsone uo¬
cabulum e̾e̾ntiȩ intelligentiam
facit. plures e̾ẽntias confiteri ui¬
demͣ: & ita plures deos. Si uͦ een¬
tiȩ significationẽ ibi non tenet.
alia ẽ huiꝰ nominis ratio cũ dr¬

Expanded text:
Si enim in his locutionibus personae vocabulum essentiae intelligentiam facit, plures essentias confiteri videmus, et ita plures Deos. Si vero essentiae significationem ibi non tenet, alia est hujus nominis ratio cum d
Abbreviated transcription (Latin):
singularitatẽ atq solitudinem
excludimꝰ. non diu̾sitatẽ ł mul¬
tiplicitatẽ ibi ponimꝰ: quasi di¬
ceret᷑ sine solitudine ac singu¬
laritate ꝑsonas confitem᷑. Unde
hył in .iiͦii. libro de triñ. sic ait.
Dixit d̾s. faciamꝰ hominẽ ad inia¬
ginẽ & similitud̾. nr̃am. Quero
nc̃ an solũ dm sibi locutũ existi¬
mes: an hc̃ sermonẽ eiꝰ intelligaᷤᷤ
ad alterũ extitisse. Si solũ fuisse
dicis. ipsiꝰ uoce argueris: dicentiᷤ
faciamꝰ. & nr̃am. Sustulit enim
singularitatis ac solitudinis in¬
telligentia. ꝓfessio consortii: qͥa
aliqͦd consortiũ e̾e̾ non potest
ipsi solitario: neq solitudo soli¬
tarii recipit faciamꝰ : nec alieno
a se diceret nr̃am. Et tende lec̾¬
tor his u̾bis: & uide qr nomine
consortii pluralitatẽ significa¬
uit: ꝓfessio uͦ consortii est ꝓfes¬
sio pluralitatis quã ꝓfessus est
dicens faciamꝰ. & nr̃am. Pluralit̃
enĩ utrũq dr. S hac ꝓfessione

Expanded text:
singularitatem atque solitudinem excludimus, nec diversitatem nec multiplicitatem ibi ponimus, quasi diceretur: Sine solitudine ac singularitate personas confitemur. Unde Hilarius in lib. 4 de Trin. sic ait: Dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram. Quaero nunc an solum Deum sibi locutum existimes, an hunc sermonem ejus intelligas ad alterum extitisse. Si solum fuisse dicis, ipsius voce argueris, dicentis: Faciamus, et nostram. Sustulit enim singularitatis ac solitudinis intelligentiam professio consortii, quia aliquod consortium esse non potest ipsi solitario, neque solitudo solitarii recipit faciamus; nec alieno a se diceret, nostram. Attende, lector, his verbis. et vide quia nomine consortii pluralitatem significavit; professio ergo consortii, est professio pluralitatis; quam professus est dicens: Faciamus et nostram, pluraliter enim utrumque dicitur. Sed hac professione
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitatẽ excludit: & ideo. ñ qͦd
singularitatis s qͦd unitatis ẽ
p̃dicat᷑. Ecce ex p̃dictis ostendit᷑
qđ nec singularis nec diu̾sus nec
unicꝰ uel solitariꝰ confitendus ẽ
d̾s: qr singularitas uł solitudo.
ꝑsonarũ pluralitatẽ excludit.
& diu̾sitas unitatẽ ee̾ntiȩ tollit:
diu̾sitas inducit separationem
diuinitatis: singłaritas amit¬
tit distinctionẽ tͥnitatis. Ideo
trẽ filiũ q confundens: nͥ iuxta
arrianos patrẽ filiũꝙ secernep.
Pat̾ enĩ & filiꝰ distinctionẽ hñt
separationẽ uͦ non hñt. Itẽ in
eodẽ. Pater & filiꝰ diuinitãte
unũ st̃: nec est ibi substantiȩ
differentia. nec ulla diu̾sitas.
Alioqͥn. quomͦ unũ dm dicimꝰ:
Diu̾sitas enĩ plures facit. Con¬
stat gͦ ex p̃dictis. qr in tͥnitate
inuenit᷑ lictũ tres diu̾se ꝑsone¬
diuersas dicit distinctas:
Qđ ñ deb& dici d̾s multiplex.xcii.
t sicut in tͥnitate ñ ẽ diu̾si¬
tas. ita nec multiplicitas:

Expanded text:
Trinitatem excludit: et ideo non quod singularitatis, sed quod unitatis est praedicatur. Ecce ex praedictis ostenditur quia nec singularis, nec diversus nec unicus vel solitarius confitendus est Deus, quia singularitas vel solitudo personarum pluralitatem excludit, et diversitas unitatem essentiae tollit. Diversitas inducit separationem divinitatis, singularitas adimit distinctionem Trinitatis. Ideo trem Filiumque confundens; nec, juxta Arianos, Patrem Filiumque secernens. Pater enim et Filius distinctionem habent, separationem vero non habent. Item in eodem: Pater et Filius divinitate sunt unum, nec est ibi substantiae differentia, nec ulla diversitas; alioquin quomodo unum Deum dicimus? diversitas enim plures facit. Constat ergo ex praedictis quia in Trinitate invenitur dictum, tres diversae peversas dicit distinctas. 10. Quod non debet dici Deus multiplex. t sicut in Trinitate non est diversitas, ita nec multiplicitas:
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis intendimꝰ ut dictoꝵ intelli¬
gentiã capiamꝰ: magis uidet᷑ hoꝵ
u̾boꝵ usus intͦductꝰ ratione re¬
mouendi atq excludendi a sim¬
plicitate ditatis quȩ ibi non st̃.
ditͣ: nec numeri qͣntitas in diui¬
nitate ponit᷑. tanꝗͣ diceret᷑. ds ẽ
nec multi st̃ uł plures dii. Unde
unũ dicimꝰ dm. unitas excludit
numerũ deoꝵ: nec qͣntitatẽ in
unꝰ est pat̃ uł unꝰ est filius. &¬

Expanded text:
ut dictorum intelligentiam capiamus, magis videtur horum verborum usus introductus ratione removendi atque excludendi a simplicitate deitatis quae ibi non sunt, ditur, nec numeri quantitas in divinitate ponitur: tanquam diceretur: Deus est, nec multi sunt vel plures dii. Unde um dicimus Deum, unitas excludit numerum deorum, nec quantitatem in unus est Pater, unus est Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
ctio ꝑsonarũ. pluralitas ꝑsonarỹ
tnitas ꝑsonarũ. & huiꝰmodi. Ui¬
dem᷑ enĩ hȩc dicentes. numeroꝵ
qͣntitates. & rerũ multitudinẽ
uł multiplicitatẽ in do ponere.
Qͥd gͦ ibi ista significent: ipso de
qͦ loquim᷑ aꝑiente insinuare cu¬
remꝰ. Qđ mag̾ ea dñr ad excluden

Expanded text:
ctio personarum, pluralitas personarum, trinitas personarum, et hujusmodi. Videmur enim hoc dicentes, numerorum quantitates, et rerum multitudinem vel multiplicitatem in Deo ponere. Quid ergo ista ibi significent, ipso de quo loquimur aperiente, insinuare curemus. 2. Magis illa dicuntur ad excluden
Abbreviated transcription (Latin):
filio. ꝑ nature unitã similitudi¬
nẽ. Unũ sunt enĩ natꝰ & generais:
unũ st̃. neq unꝰ. Non itaq solita¬
rius filiꝰ est: nec singularis. nec
dispar. Itẽ in eodẽ. Sicut in ꝑatͣ¬
& filio credere duos deos imꝑiũ
est: ita patrẽ & filiũ singłarem
dm p̃dicare. sacrilegũ ẽ. Nichil
in his nouu̾. nichil diu̾sũ. nichil
alienũ: nichil separabile ẽ. De
hoc etiã aug̃. in libro q̃stionũ

Expanded text:
 naturae unitam similitudinem. Unum sunt enim natus et generans; unum sunt, neque unus. Non itaque solitarius Filius est, nec singularis, nec dispar. Item in eodem: Sicut in Patre et Filio credere duos deos impium est, ita Patrem et Filium singularem Deum praedicare, sacrilegum est. Nihil in his novum, nihil diversum, nihil alienum, nihil separabile est. De hoc etiam A
Abbreviated transcription (Latin):
am sufficient̾ ut puto ostensũ
est q̃ necessitate dicamꝰ tres ꝑso¬
nas. & quare ñ similit̾ tres deos
uł e̾entias: quia scił in alt̾o obui¬
at script᷑a. in alt̾o diu̾sitatis intel¬
ligentia: quia ibi nulla penitꝰ ẽ
diu̾sitas sicut nec singłaritas uł
ig flumana inopia querens quid̃
dic̾et tria. dixit tres ꝑsonas uł
substantias: quib nominib ñ
diu̾sitatẽ intelligi uoluit. sed
singłaritatẽ noluit: ut ñ solum
ibi unitas intelligat᷑ ex eo qͦd dr

Expanded text:
cienter, ut puto, ostensum est qua necessitate dicamus tres personas, et quare non similiter tres deos vel essentias; quia scilicet in altero obviat Scriptura, in altero diversitatis intelligentia, quia ibi nulla penitus est diversitas, sicut nec singularitas vel Aug.: Humana inopia quaerens, quid diceret tria? dixit tres personas vel substantias. Quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit, ut non solum ibi unitas intelligatur, ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
sub̃am dicimꝰ e̾entiam. siue natu¬
rã: ꝑsonas aũ dicimꝰ sicut illi di¬
cunt substantias. id÷ ypostases.
Si gͦ nos ita dicimꝰ ꝑsonas. ut illi
accipiunt substantias. uł yposta¬
ses: alit̾ gͦ nos accipimꝰ personaᷤ¬

Expanded text:
substantiam dicimus essentiam sive naturam. Personas autem dicimus sicut illi dicunt substantias, id est, hypostases. Sic ergo nos ita accipimus personas, ut illi accipiunt substantias, vel hypostases; a
Abbreviated transcription (Latin):
ostendi qd ibi nomine personȩ
necessitate diximꝰ tres ꝑsonas. ut
ostenderemꝰ querentib qͥd tres
uł quid tria. Cũ gͦ querit᷑ quid
tres uł qͥd tria: conuemienter re¬
spondet᷑ cum dr tres ꝑsonȩ. At cũ
querit᷑ quid̃ tres uł quid tria. ꝑ

Expanded text:
ostendi quod ibi nomine personae necessitate dicimus tres personas, ut responderemus quaerentibus quid tres vel quid tria. Cum ergo quaeritur quid tres vel quid tria, convenienter respondetur cum dicitur, tres personae. At cum quaeritur q
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ filius & sp̃s sc̃s sunt tres ꝑso¬
nȩ: qͥd nomine ꝑsone significamꝰ:
An eentiam: Hoc enĩ uidet᷑ si
supͣposita u̾ba aug̃. diligenter
atrendas. Supͣ enĩ dixit qͦd ideo
tres ꝑsonas dicimꝰ. quia id quod
ꝑsona ẽ. commune ẽ trib: & itẽ

Expanded text:
t Filius et Spiritus sanctus sunt tres personae, quid nomine personae significamus? an essentiam? hoc enim videtur, si supra posita verba Aug. diligenter scrutemur. Supra enim dixit quod ideo tres personas dicimus, quia id quod persona est commune est tr
Abbreviated transcription (Latin):
Cur ñ dicimꝰ tres eentias. ut tres
questio: quã aug̃. consequent̃¬
ita ñ contͣdicit : Et si dicis qđ
ꝓpt̾ unitatẽ tͥnitatis ñ dicunt᷑
tres e̾entiȩ s una e̾entia: quero
cur ñ ꝓꝑter eandẽ unitatem
tͥnitatis dicat᷑ una ꝑsona. & ñ
tres ꝑsone. Ut enĩ est illis com¬
mune nom̃ eẽntiȩ. ita ut sin¬
gulus quisq dicat᷑ eẽntia: sic illiꝰ
cõmune ẽ ꝑsone uocabulũ. Qd
gͥ restat:  Ut fateam᷑ loquendi
necessitate a grecis & latinis par¬
ta hec uocabula adu̾sus insidias
& errores hereticoꝵ. Cũq conare¬
tur humana inopia. loquendo
ꝓferre ad hominũ sensus qͦd in
secretario mentis de do tenet.
siue ꝑ piã fidẽ siue ꝑ qualẽcũq
intelligentiã: timuit dic̾e tres
e̾e̾ntias. ne intelligeret᷑ in illa
sũma equalitate ulla diu̾sitas.

Expanded text:
cur non dicimus tres essentias, ut tres quaestio, quam August. consequentita non contradicit? At si dicis quod propter unitatem Trinitatis non dicuntur tres essentiae, sed una essentia, quaero cur non propter eamdem unitatem Trinitatis dicantur una persona, et non tres personae. Ut enim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, sic illis commune est personae vocabulum. Quid igitur restat, nisi ut fateamur loquendi necessitate a Graecis et Latinis parta haec vocabula adversus insidias vel errores haereticorum? Cumque conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus quod in secretario mentis de Deo tenet, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas.
Abbreviated transcription (Latin):
autore ñ fit hõ deterior. Nonẽ
gͥ ds autor rerũ qͥb fit homo
det̾ior. At st̾ alique res ut dictũ
ipse sunt. Ideo q seript᷑a in plu¬
rib contestat᷑ locis dm̃ non ẽẽ

Expanded text:
auctore non fit homo deterior. Non est ergo Deus auctor rerum quibus homo deterior fit. At sunt aliquae res, ut dictum ipsae sunt. Ideoque Scriptura in pluribus contestatur locis, Deum non e
Abbreviated transcription (Latin):
naturas. & bonas actiones suie
malas. Aꝑiens enĩ qͦm intelli¬
gendũ sit quiddã in libro de
uera relig̾. ab eo traditũ: ait.
hoc de substantiis atq naturis
dictũ ẽ: inde enĩ disputabat᷑.
ñ de bonis actionib atq pecc̃is.
Aꝑte hic uidet᷑ diuidere int̾ na¬
turas sire sub̃as: & actiones siue
pecc̃a. Ideo q asserunt prefati

Expanded text:
 bonas actiones sive malas. Aperiens enim quomodo intelligendum sit quiddam in lib. de vera Religione ab eo traditum, ait: Hoc de substantiis atque naturis dictum est. Inde enim disputabatur, non de bonis actionibus atque peccatis. Aperte hic videtur dividere inter naturas sive substantias, et actiones sive pecca
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus. Ex qͦ colligit᷑ res aliqͦ
eẽ que ado nonst̾: eisq hoĩes
malisunt. Qd nichilominꝰ &
ipsi concedunt: innitentes u̾biͦ
de ip̃sis reb quib hoĩes mali
st̃ non de hõib hoc ẽẽ intelli¬
gendũ. Sunt gͦ aliquȩ res. qͥb
homines mali ft̃. Ĩ aũ qͦ homo

Expanded text:
i sunt. Ex quo colligitur res aliquas esse quae a Deo non sunt, eisque homines mali sunt. Quod nihilominus et ipsi concedunt, innitentes verbisde ipsis rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus hoc esse intelligendum. Sunt ergo aliquae res quibus homin
Abbreviated transcription (Latin):
hecẽm. qͦd dicit᷑ ẽẽ nichil. ñ quia
ñ sit actio ł uoluntas mala quȩ
aliquid̃ ẽ. s qr a uero ẽẽ separat
homines & ad malũ trahit. & sic
ad ñ esse deducit. Q enĩ a sũmi
boni participatione recedunt.
qͦd solũ uere ac ꝓpͥe est: merito

Expanded text:
peccatum quod dicitur esse nihil; non quia non sit actio vel voluntas mala, quae aliquid est, sed quia a vero esse separat homines, et ad malum trahit; et sic ad non esse deducit. Qui enim a summi boni participatione recedunt, quod solum vere ac proprie est, merito
Abbreviated transcription (Latin):
tenent᷑. atq autoritatũ testimo¬
niis & ronib eorunde tͣditionẽ
nos: quosdã uͦ in qͣntũcmnordina¬
te fiunt. pecc̃a ẽe. Addunt qͦq
qͣsdã nontm e̾e̾ntia s etiã genẽ
bonos ẽẽ : ut refic̾e esurientem
bonos dicunt. qͦs ñsolũ e̾e̾ntia ł
genꝰ. s etiã causa & finis cõm̃dat.
ut st̃ illi qͥ ex bona uoluntate
Iplurimi longe alit̾ de pecc̃o
&e de actu sentientes. Assert enĩ
uoluntatẽ malã & actũ malũ
pecc̃a ẽẽ: & nulla rõne bona. nee
scđm aliquã rõnem ex do autore

Expanded text:
enentur; atque auctoritatum testimoniis et rationibus eorumdem traditionem nos, quosdam vero in quantum inordinate fiunt, peccata esse. Addunt quoque quosdam non tantum essentia, sed etiam genere, bonos esse, ut reficere esurientem,bonos dicunt, quos non solum essentia vel genus, sed etiam causa et finis, commendat: ut sunt illi qui ex bona voluntate i plurimi longe aliter de peccato et de actu sentientes: asserunt enim voluntatem malam et actum malum peccata esse, et nulla ratione bona, nec secundum aliquam rationem
Abbreviated transcription (Latin):
uig̃ Oĩs ꝑtͣbatio. passio: oĩs cupiditaᷤ ꝑtͣba-¬
tio. Oĩs gͥ cupiditaᷤᷤ passio. Dĩs uͭ pas¬
sio cũ ẽ in nob: ip̾a passione patimͣ.
Dĩs gͥ cupiditaᷤᷤ eũ ẽ in nob̾. ipsa cupi¬
ditate patimͣ: ⁊ ĩqͣntũ cupiditaᷤ ẽ
patim. Om̃is aũ passio in quan¬
tũ ipsa patimͣ ñ ẽ pecẽm: ita
& de timore. Non enĩ ꝯsequenᷤ
ẽ. ut si patimͣ timorẽ ideo ñ sit
pecẽm: qr multa st̃ pecc̃a quȩ
patim᷑. s ñ inqͣntũ patim eis

Expanded text:
assio; omnis cupiditas, perturbatio. Omnis ergo cupiditas, passio. Omnis vero passio cum est in nobis, ipsa passione patimur. Omnis ergo cupiditas cum est in nobis, ipsa cupiditate patimur; et in quantum cupiditas est, patimur ea. Omnis autem passio in quantum ipsa patimur, non est peccatum; ita et de timore. Non enim consequens est ut si patimur timorem, ideo non sit peccatum, quia multa sunt peccata quae patimur, sed non in
Abbreviated transcription (Latin):
impossibile aliqͥd homini a cdo
ẽẽ preceptũ: & mandata ddei
ñ a singłis s ab om̃ib in com¬
mune posse seruari. E paulo
post. E tã illos errare dicimꝰ qͥ
cũ manicheo dicuii hominẽ
pecẽm uitare ñ posse: qͣ illos qͥ
cũ iouiniano asser̃t hominẽ
ñ posse peccare. Ecce ier̾. dieit
errorẽ esse siqͥs dicat hominẽ
uitare pecẽm ñ posse: qui aũ
dic̃ quedã necessitate fieri. dic̃¬
quedã non posse uitari. Cũ aũ

Expanded text:
impossibile aliquid homini a Deo esse praeceptum, et mandata Dei non a singulis, sed ab omnibus in commune posse servari. Et paulo post: Et tam illos errare dicimus, qui cum Manichaeo dicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare. Ecce Hieronymus dicit errorem esse, si quis dicat hominem vitare peccatum non posse, qui autem dicit quaedam necessitate fieri, quaedam dicit non posse vitari. C
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tultis faciatis. S hec omĩa
ex illa mortis damnatione suntͥ.
Nã si ñ ẽ ista pena hõis. s natura:
nulla ista pecẽa st̃. Si enĩ non re¬
cedit᷑ ab eo: qmͦ naturalit̾ factꝰ
ẽ homos Cum hec facit: ea utiq
facit quȩ debet. Si añ homo. q
ita ẽ non ẽ boñ. nec ht̃ in ꝑote¬
state uit sit bonꝰ. siue ñ iudendo
qualis ẽẽ debeat siue uidendo
& ñ ualendo ẽẽ qualem se esse
debere uidet: penã esse istã qͥs
iniusto aliqͦ dominante homim
ĩposita ẽ. Porro qr de oĩpotentia
dei & iusticia dubitare dem̃tis
est: iusta ẽ hec pena. & ꝓ pecc̃o
aliq̃ impendit᷑. Non emꝰ quisqͣ
iniuste dominans aut surripe
hominẽ potuit uelut ignoran¬
ti cło. aut extorquere inuito
tanꝗͣ inualidiori: ut hominẽ
iniusta pena cruciaret. Relin¬
quit᷑ gͦ. ut hec pena iusta de
damnatione hõĩs ueniat. His
atq aliis plurib testimoniis
docet᷑ quedã eẽ pecc̃a & penas

Expanded text:
quae vultis faciatis, sed haec omnia ex illa mortis damnatione sunt. Nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. Si enim non receditur ab eo modo quo naturaliter factus est homocum haec facit, ea utique facit quae debet. Si autem homo, quia ita est, non est bonus, nec habet in potestate ut sit bonus, sive non videndo qualis esse debeat, sive videndo et non valendo esse qualem se esse debere videt, poenam istam esse quis iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est aliquo impenditur. Non enim quisquam injuste dominans aut surripere hominem potuit velut ignoranti Deo, aut extorquere invito tanquam invalidiori, ut hominem injusta poena cruciaret. Relinquitur ergo ut haec poena justa de damnatione hominis veniat. His atque aliis pluribus testimoniis docetur quaedam esse peccata et poenas
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ etiã ipsa ꝑeccm ẽ. Indicio
enĩ iustissimi cłi. tͣditi st̃ ut ait¬
sine alio modo explicabili ł in ex¬
plicabili in passioneᷤᷤ ignominie.
ut cͥmina cͥminib uindicarent᷑
& supplicia peccantiũ ñ tantũ
sint torm̃ta. s etiã uicioꝵ incre¬

Expanded text:
 tamen ipsa peccatum est. Judicio enim justissimo Dei traditi suntsive alio modo explicabili, vel inexplicabili. In passiones ignominiae, ut crimina criminibus vindicarentur, et supplicia peccantium non tamen sint tormenta, s
Abbreviated transcription (Latin):
S eũ ait cͥmina cͥminib uindi¬
cari: uidet᷑ insinilare ea ipsa
quȩ peccata st̃ ee̾ntialit̾ esse
penas pecẽi. ld÷ punitioneᷤ per¬
cati. Ad hoc añ inqͥunt illi. hȩc
& similia dicta ẽẽ scdm rõnem
p̃dictã: & ideo intelligenda fo¬
re scdm p̃missã ex positionem
Intelligentia enĩ dictoꝵ: ex can¬
sis ẽ assum̃da dicendi. Utrum¬

Expanded text:
Sed cum ait crimina criminibus vindicari, videtur insinuare ea ipsa quae peccata sunt, essentialiter esse poenas peccati, id est, punitiones peccati. Ad hoc autem inquiunt illi haec et similia dicta esse secundum rationem praedictam: et ideo intelligenda fore secundum praemissam expositionem. Intelligentia enim dictorum ex causis est assumenda dicendi.
Abbreviated transcription (Latin):
dr ut p̾missũ ẽ. quia ꝑ pecẽm
ilico ut peccat hõ. fit in hoĩe
illa corruptio. quȩ tam̃ fit do
autore. Illa enĩ pena siue passio
quȩ ẽ boni corruptio: a do est.
Illius tñ ut sic dicã. mat̾ia &
causa ẽ pecẽm: qͦd a do non ẽ.

Expanded text:
 ut praemissum est, quia per peccatum, illico ut peccat homo, fit in homine illa corruptio, quae tamen fit Deo auctore. Illa enim poena sive passio, quae est boni corruptio, a Deo est. Illius tamen, ut sic dicam, materia et causa est peccatum, quod a Deo non est.
Abbreviated transcription (Latin):
ũ faciac. addidit reliqͣ. Iuxta
uͦ p̃dictã intelligentia: peccata
pecc̃a sint que delectant. suñ
tñ passiones nat᷑e ñ nominande.
qr ꝑ ea corrũpit᷑ natura. Qđ ñ¬

Expanded text:
 faciat, addidit reliqua. Juxta vero praedictam intelligentiam peccata peccata sint quae delectant, sunt tamen passiones naturae non nominandae, quia per ea corrumpitur natura. 3. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
sic e̾e̾ pecẽa: ut sint etiam
pene pecc̃oꝵ. Uñ arig̾. suꝑ illũ
locũ ꝑsalmi. lyii. suꝑcecidit ig¬
nis & ñ uider̃ solẽ: ait. Ignis
telligit᷑. Istas penas pauci udẽ.¬
& ideo eas maxime cõmemorat
rat multa que pecc̃a st̃ & pena
peccati. Int̃ primũ enĩ p̾ecc̃m
apostasie. & ultimã penã igil
et̃ni: media quȩ st̃. & pecc̃a st̃
& pene peccati. Gregoriꝰ quosi
suꝑ iezechielẽ ait. Contẽnenti
qͥ ñ nult penitere ponat ds õf¬
fendicłm: uͥ scił grauiꝰ ĩpingat.
Decẽm enĩ qͦd ꝑ penitentiã citiꝰ
ñ delet᷑. aut pecem ẽ & causa

Expanded text:
t etiam poenae peccatorum. Unde Aug., super illum locum ps. 57: Supercecidit ignis, et non viderunt solem, ait: Ignis telligitur. Istas poenas pauci vident; ideo eas maxime commemorat rat multa quae peccata sunt, et poena peccati. Inter primum enim peccatum apostasiae et ultimam poenam ignis aeterni, media quae sunt, et peccata sunt, et poena peccati. Gregor. quoque super Ezech. ait: Contemnenti qui non vult poenitere ponit Deus offendiculum, ut scilicet gravius impingat. Peccatum enim quod per poenitentiam citius non deletur, aut pec
Abbreviated transcription (Latin):
ang̃ & ipse locꝰ ñ ẽ. Locis tam̃ dei
abusiue dr templũ di. ñ qđ eo
ꝯtineat᷑ s qđ ei p̃sens sit. & inha¬
eo longe fit qr ab eiꝰ similitudi¬
ne recedit: tantoq longiꝰ. qͣnto
fit dissimilior. Illa aũ ut ait
la parte possit ẽẽ dissimiliꝰ patͥ. cꝰ
participatione similia sunt
quȩcũq d̾o similia st̃: & illa

Expanded text:
ipse locus non est. Locus tamen Dei abusive dicitur templum Dei, non quod eo contineatur, sed quod ei praesens sit et inhaeo longe fit, quod ab ejus similitudine recedit; et tanto longius, quanto fit dissimilior. Illa autem, ut Ala parte patri possit esse dissimilis; cujus participatione similia sunt, quaecumque Deo similia sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
et & seducet gentes. qͦd erit
nouissimo tẽpore antixp̃i. q̃n
erit tanta tͥbulatio ut etiã si
fieri potest moueantur electi.
Quẽ ibi religatũ dicunt ab eo
tempore qͦ temptauit xp̃m in
deserto uł in passione: & uictͦ
ẽ ab eo. Ipsũ putant primũ
in inferno religatũ. Alii autẽ

Expanded text:
tes : quod erit in novissimo tempore Antichristi, quando erit tanta tribulatio, ut etiam si fieri potest, moveantur electi . Quem ibi religatum dicunt ab eo tempore quo tentavit Christum in deserto. vel in passione; et victus est ab eo. Ipsum putant primum in inferno religatum te
Abbreviated transcription (Latin):
& homo. Ideo qͥbusdã uidet᷑ qdđ
etiã adam ambierit ẽẽ sicut dds
ñ tam̃ credid̾it id̃ fieri posse. &
ideo falsũ eẽ qd diabolus ꝓmit¬
tebat cognouit: & lic& diuinita¬
tis ȩqualitatẽ concupierit. non
tam̃ adeo exarsit nec tanta est
affectꝰ ambitione ficut mulier
& ideo magis illud ambiendo
supbiuit. Uirũ aĩi aliqua forte
ambitionis subreptio mouit: s
ideo dictũ eẽ qd adam illud uo¬
luerit. qr mulier de eo sumpta
illud uoluit: Sicut in quiunt
peccatũ dr ꝑ unũ bomine ni
intrasse in mundũ id ẽ in hu¬
manã naturã. cũ tam̃ mulier
an uirũ peccau̾it. qr ꝑ mulierẽ
intͣuit de uiro factã. Hel potiꝰ
ideo ꝑ hominẽ dr intrasse. ꝙ
etiã peccante muliere si iur ñ
peccasset. humanũ genꝰ mini¬
me peccatis corruptũ periret.
Minus gͦ peccarut uir qͣ mulier.

Expanded text:
e. Ideo quibusdam videtur quod etiam Adam ambierit esse sicut Deus, non tamen crediderit id fieri posse; et ideo falsum esse quod diabolus promittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, et ideo magis illud ambiendo superbivit. Virum autem aliqua forte ambitionis surreptio movit; sed ideo dictum esse quod Adam illud voluerit, quia mulier de eo sumpta illud voluit: sicut si, inquiunt, peccatum dicitur per unum hominem intrasse in mundum, id est, humanam naturam, cum tamen mulier ante virum peccaverit, quia per mulierem intraverit de viro factam. Vel potius ideo per hominem dicitur intrasse, quia etiam peccante muliere si vir non peccasset, humanum genus minime peccatis corruptum periret. Minus ergo peccavit vir quam mulier.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ gerit᷑ ignorantia infirmita¬
te. industria: & grauiꝰ ẽ. infir¬
mitate peccare quã ignorantia.
grauiꝰq industria ꝗͣ infirmi¬
tate. Eua aũ uidet᷑ ex ignoran¬
tia peccare. qr seducta fuit: adã
uͦ ex industria: qr ñ fuit sedu¬
qł licet eua in hoc ꝑ ignoran¬
tiã deliquerit qđ putauit uerỹ
eẽ qͦd diabolus suadebat: ñ tn
in hoc quin nou̾it illud d̃i ẽẽ
mandatũ. & peccatũ ẽẽ contra
agere: & ideo excusari a pecc̃o
ꝑ ignorantiã ñ potuit. De igno¬
st enĩ ignorantia q̃ cxxix.
excusat peccantẽ: & est ig¬
norantia talis quȩ ñ excusat.
Est aũ ignorantia uincibilis:
& ignorantia inuincibił. Excu
nolunt cũ possint. quȩ ñ excu¬
sat. quia & ipsa peccatũ est: &

Expanded text:
ilicet ignorantia, infirmitate, industria. Et gravius infirmitate peccare quam ignorantia, graviusque industria quam infirmitate. Eva autem videtur ex ignorantia peccasse, quia seducta fuit. Adam vero ex industria, quia non fuit seduquia, licet Eva in hoc per ignorantiam deliquerit, quod putavit verum esse quod diabolus suadebat, non tamen in hoc quin noverit illud Dei esse mandatum, et peccatum esse contra agere. Et ideo excusari a peccato per ignorantiam non potuit. 9. Quod ignoEst enim ignorantia quae exexcusat peccantem, et ignorantia talis, quae non excusat. Est praeterea ignorantia vincibilis, et ignorantia invincibilis. Excusnolunt, cum possint; quae non excusat, quae est peccatum: et
Abbreviated transcription (Latin):
peccaui. Suꝑbia enĩ ht̃ confu¬
sionis deformitatẽ: ñ confessio¬
nis humilitatẽ. Nec etiã muli¬
er confitet᷑ peccatũ. s refert
in alterũ. dicens serpens dece¬
pit me & comedi: impari sexu
s pari fastu. Ecce hic dic̃ aug̃.
quia parẽ fastũ habuit muli¬
er cũ uiro. Darit̃ gͦ suꝑbieruũs.
& parit̾ peccauert̃. S hoc ita
det̾minari potest. ut dicamꝰ
cusatione peccati. & etiã in
esu ligni uetiti. s disparẽ & in
muliere multo maiorẽ in eo qc̃
credidit & uoluit ẽẽ sic̃ d̾s. qt̃ ñ
uir. Ueruntam̃ & de uiro legit
Qͣ uoluit ẽẽ sic̃ d̾s: dic̃ enĩ aug. sĩ
Rapuit adam & eua p̃sumens
ut diabolus de diuinitate: rap
felicitatẽ. Itẽ suꝑ illũ locũ. ddeus
qͥs similis tͥ. Qui ꝑ se uult ẽẽ ut
d̃s. ꝑuerse uult ẽẽ similis deo:
ut diabolus qͥ noluit sub eo ẽo
& hõ qui ut seruus noluit tene¬
ri p̃cepto. s uoluit ut nullo sibi
dominante ẽẽt quasi ̃s. Itẽ suꝑ¬

Expanded text:
peccavi. Superbia enim habet confusionis deformitatem, non confessionis humilitatem. Nec etiam mulier confitetur peccatum, sed refert in alterum, dicens: Serpens decepit me, et comedi; impari sexu, sed pari fastu. Ecce hic dicit Aug. quia parem fastum habuit mulier cum viro; pariter ergo superbierunt, et pariter peccaverunt. §. Sed hoc ita determinari potest, ut dicamus cusatione peccati, et etiam in esu ligni vetiti; sed disparem, et in muliere multo majorem, in eo quod credidit et voluit esse sicut Deus, quod non vir. Verumtamen et de viro legitur quod voluitRapuit Adam et Eva praesumentes ut diabolus de divinitate; rapere felicitatem. Idem super illum locum: Deus, quis similis tibi: Qui per se erse vult esse similis Deo, ut diabolus qui noluit sub eo esse et homo qui ut servus noluit teneri praecepto, sed voluit ut nullo sibi dominante esset quasi Deu
Abbreviated transcription (Latin):
qualis a do creat᷑: creatur enĩ
a do innocens & sine uicio: &
nunꝗͣ talis ẽ. Ad qd dici pot̾.
qr ñ omnino talis ẽ. qualẽ eã
ds fecit. Ds̃ enĩ eã bonã fecit
& bonitatẽ ei sñ corruptione
indidit: & dr illa naturalis
bonitas. quã in creatione a
Oditore suscepit. Quã bonitatẽ¬
ꝑ pecẽm penitꝰ ñ amisit. s mciatẽ
habuit: quã d̾s t̾n sine uicio
fecit. Si enĩ res bona ñ ee̾t aĩa.
in ea malũ e̾ẽ nequiret: cum ñ
possit malũ e̾ẽ nisi in bono. ut
post dicet᷑. Non gͥ omnino taliˢ
ẽ anima quał a do est creata:
sic̃ quis pollutas hñs manꝰ non
tale habuit pomũ quale ego
dedi mundis manib. ego enim
llud qͦꝙ ñ incongrue cc .xi.¬
queri solet. utrũ om̃s animȩ
ex creatione ȩquales sint: an
aliȩ aliis excellentiores. Plurib
ñ irrationabilit̾ uidet᷑ qđ ex
ipsa creatione aliȩ aliis excellañ
in nat᷑alib donis. ut in ee̾ntia
alia aliis sit subtilior. & ad in¬

Expanded text:
qualis a Deo creatur. Creatur enim a Deo innocens, et sine vitio; et nunquam talis est. Ad quod dici potest, quia non omnino talis est qualem eam Deus fecit. Deus enim bonam eam fecit, et bonitatem ei sine corruptione indidit. Et dicitur illa naturalis bonitas, quam in creatione a conditore suscepit; quam bonitate peccatum penitus non amisit, sed vitiatam habuit; quam Deus tamen sine vitio fecit. Si enim res bona non esset anima, in ea malum esse nequiret, cum non possit malum esse nisi in bono, ut post dicetur. Non ergo omnino talis est anima, qualis a Deo creata. Sicut quis pollutas habens manus, non tale habuit pomum quale ego dedi mundis manibus. Ego enim Illud quoque non incongrue quaeri solet, utrum omnes animae ex creatione aequales sint, an aliae aliis excellentiores. Pluribus non irrationabiliter videtur quod ex ipsa creatione aliae aliis excellant in naturalibus donis, ut in essentia alia aliis sit subtilior, et ad in
Abbreviated transcription (Latin):
in se mali st̃. ita ut ñ possint et
nisi peccata. etiãsi bonã habeañ
causã: & quidã in se boni. it a
ut &si malã habeant causã ñ
tam̃ boni ẽẽ desinant: qͦd testi¬
monio auigustini ꝯfirmant. qͥ
dicit bonũ aliqñ non bñ fieri.
Qd enĩ quis inuitꝰ ł necessitate¬

Expanded text:
in se mali sint, ita ut non possint esse in se mali sint, ita ut non possint esse nisi peccata, etiam si bonam habeant causam; et quidam in se boni, ita ut etsi malam habeant causam, non tamen boni esse desinant. Quod testimonio Augustini confirmant, qui dicit bonum aliquando non bene fieri. Quod enim quis invitus
Abbreviated transcription (Latin):
na añ fidẽ. Ita enĩ m uident᷑
ẽẽ ut magnȩ uires & cursus
celerrimꝰ pret̾ uiã: quia ubi
fides ñ erat. bonũ opꝰ ñ erat.
Bonũ enĩ opꝰ intentio facit: in¬
tentionẽ fides dirigit. Non
ualde attendas qͥd hõ faciat.
s quid cũ facit attendat: quo
lacertos optimȩ gub̃nationis
dirigat. His testimoniis insinu¬
ari uidet᷑ ex affectu & fine ee
bona oꝑa uel mala: quib ꝯso¬
Non pot̾ arbor bona fructꝰ ma¬
los fac̾e: neq arbor mala fructꝰ
bonos. Nomine arboris ñ nat᷑a
humane m̃tis. s uoluntas in¬
telligit᷑. quȩ si mala fuerit.
ñ bona s mala oꝑa facit: si uͦ
bona fu̾it: bona ñ mala fac̃ oꝑa
ex affectu & fine sint bona uł
qͥ dicunt om̃s ẽẽ actus inddiffen¬
tes. ut nec boni nec mali per se
sint. s ex intentione bona bonꝰ
& ex mala malus sit om̃is aetꝰ
cd̾m qͦs quislibet actus potest c̃e
bonꝰ: si bona intentione geratur.
Aliis aũ uidet᷑ qđ quid̃a actus

Expanded text:
ua ante fidem. Ita enim videntur mihi esse ut magnae vires, et cursus celerrimus praeter viam; quia ubi ipsa fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit attendat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. His testimoniis insinuari videtur ex affectu et fine opera bona esse vel mala. Quibus consoNon potest arbor bona fructus malos facere, neque arbor mala fructus bonos facere. Nomine arboris non natura humanae mentis, sed voluntas intelligitur; quae si mala fuerit, non bona, sed mala opera facit; si vero bona fuerit, bona, non mala opera ex affectu et fine sint bona vel qui dicunt omnes actus esse indifferentes, ut nec boni nec mali per se sint, sed ex intentione bona bonus, et ex mala malus sit omnis actus. Secundum quos quilibet actus potest esse bonus, si bona intentione geratur. Aliis autem videtur quod quidam actus
Abbreviated transcription (Latin):
facit illud qͦd bonũ ẽ. Facit gͦ
qͦd bonũ ẽ intentione ñ bona
Ideo asserunt illi quedã opera
ẽẽ talia. quȩ sic bona st̃ quod
mala ẽẽ ñ possunt qͦeũq mo¬
do fiant: sicut e conu̾so quedã
sic mala st̃ ut ñ possint esse
bona. quacũq ex causa fiant.
Alia aũ eẽ opera que ex fine ł ex
causa bona st̃. uł mala: add illa
referunt sc̃oꝵ testimonia. qͥb ex
affectu łitentione iudicium
oꝑm pensari dicunt. Triꝑtitã

Expanded text:
Facit ergo quod bonum est intentione non bona. Ideo asserunt illi quaedam opera esse talia, quae sic bona sunt, quod mala esse non possunt, quocumque modo fiant; sicut e converso, quaedam sic sunt mala, ut non possint esse bona, quacumque ex causa fiant. Alia autem esse opera quae ex fine vel causa bona sunt vel mala, et ad illa referunt sanctorum testimonia, quibus ex affectu vel intentione judicium operum pensari d
Abbreviated transcription (Latin):
illã eũ qua fit homo de morte
liberet᷑: Testam̃to enĩ uera
eur ñ supprimimꝰ: & falsa sũb¬
ponimꝰ: ne hereditates habe¬
ant qͥ nichil boni agunt. s
hi potiꝰ qͥ indigentes adruiañ:
Cur ñ fiant illa mala ꝓpt̾ hec
bona si ꝓpt̾ hec bona nec illa
st̃ malas Cur ñ ab ĩmundis
meretrieib que ditant stu¬
pratores rapiat diuitias uir
bonꝰ. ut indigentib ea largi¬
atur: eũ nullũ malũ sit ma
lũ si ꝓ bono fiat: Quis hoc
dicat nͥ qui res humanas
mores q conat᷑ & leges subu̾¬
tere : Qd enĩ facinus ñ dicat᷑
recte posse fieri. nec impune
tm̃ uerũ etiã gloriose ut in
eo ñ timeat᷑ suꝑpliciũ s sꝑe¬
retͣ & ꝑremiñ. si semel conces¬
fiat s quare fiat querendũ¬
ut quȩcũq ꝓ bonis fuint

Expanded text:
illam cum qua fit, homo de morte illam cum qua fit, homo de morte liberetur? Testamenta etiam vera cur non supprimimus, et falsa supponimus, ne haereditates habeant qui nihil boni agunt, sed hi potius quilindigentes adjuvant? Cur non fiant illa mala propter haec bona, si propter haec bona nec illa sunt mala? Cur non ab immundis meretricibus quas ditant stupratores, rapiat divitias vir bonus, ut indigentibus eas largiatur, cum nullum malum malum sit si pro bono fiat? Quis hoc dicat, nisi qui res humanas moresque conatur et leges subvertere? Quod enim facinus non dicatur recte fieri posse, nec impune tantum, verum etiam gloriose, ut in eo non timeatur supplicium, sed speretur et praemium; si semel consenfiat, sed quare fiat esse quaerendumut quaecumque pro bonis fiant
Abbreviated transcription (Latin):
g̃ Interest aũ plurimũ inqͥt. quia
causa. qͦ fine. qua intentione
qͥc̃ fiat. S ea quȩ constat esse
pecc̃a nullo bone cause obten¬
tu. nullo qͣsi bono fine. nulla
uelut bona intentione facien¬
da st̃. Ea qͥppe oꝑa hominũ si
causas habuerint bonas uel
malas. nc sunt bona uc̃ mala
que ñ st̃ ꝑ se ipsa peccata. sicut
causa generandi si ea fiqͥe fiat
ut gignant᷑ regenandi. Hec
rursus mala st̃ si malas hñt
causas: uelut si iactantiȩ causa
pascit᷑ parꝑ. aut lascuuie causa
eũ uxore concũbit᷑. aut filii
generant᷑ ñ ut deo s ut diabo¬
lo nutriant᷑. Cñ uͦ opera ipsa
ee. uł peecata ñ eẽ. uel qͦd est
absurdiꝰ iusta pecc̃a e̾ẽ: Qͥs
dicat. furemͣ diuitib ut habe¬
amꝰ qđ demꝰ pauꝑib aut fal¬
sa testimonia ꝓferamꝰ. ñ u̾n
innocentes ledant᷑. s potius
saluent᷑  Duo enĩ bona hec
fiunt : ut inops alat᷑. & inno¬
cens ñ puniat᷑. Aut qͥs dicat
adulteriũ ee̾ faciendũ: ut ꝑ

Expanded text:
 Interest quidem plurimum, qua causa, quo fine, qua intentione quid fiat; sed ea, quae constat esse peccata, nullo bonae causae obtentu, nullo quasi bono fine, nulla uelut bona intentione facienda sunt. ea quippe opera hominum, sicut causas habuerint bonas seu malas, nunc sunt bona, nunc mala, quae non sunt per se ipsa peccata: sicut causa geut gignantur regenerandi. Haec rursus mala sunt, si malas habeant causas: velut si jactantiae causa pascitur pauper, aut lasciviae causa cum uxore concumbitur, aut filii generentur non ut Deo, sed ut diabolo nutriantur. Cum vero opera ipsa vel peccata non esse; vel, quod est absurdius, justa peccata esse? Quis dicat: Furemur divitibus, ut habeamus quid demus pauperibus; aut: Falsa testimonia proferamus, non ut inde innocentes laedantur, sed potius salventur? Duo enim bona hic sunt: ut inops alatur, et innocens non puniatur. Aut quis dicat adulterium esse faciendum, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ: s ea potestas nulla ẽ nisi
a ̃o detur. de qͦ dictũ ẽ. Dedit
eis potestatẽ filios cdi fieri. Cũ
enĩ hoc sit in potestate qđ cũ
uolumꝰ facimꝰ: nichil tam in

Expanded text:
potestas nulla est nisi à Deo detur, de quo dictum est: Dedit eis potestatem filios Dei fieri . Cum enim hoc sit in potestate quod, cum volumus, facimus, nihil tam in
Abbreviated transcription (Latin):
i aũ querit᷑ utrũ post crea¬
tionẽ conu̾sis. aliqͥd collatũ sit
ꝑ qͦd conu̾terent᷑. id ÷ dilig̾ent
d̃m: dicimꝰ qr est eis collata gr̃a
cooperans. sine qͣ ñ potest ꝓfic̃e
rationalis creatura. ad meritũ
uitȩ. Cadere enĩ potest ꝑ se: s
ꝓficere ñ potest sine gr̃a adiu¬
uante. Qua gr̃a indigebañ angłi

Expanded text:
post creationem conversis aliquid collatum sit per quod converterentur, id est, diligerent Deum, dicimus quia est eis collata gratia cooperans, sine qua non potest proficere rationalis creatura ad meritum vitae. Cadere enim potest per se; sed proficere non potest sine gratia adjuvante. 4. Qua gratia indigebat ang
Abbreviated transcription (Latin):
ideo dixit ne fides ipsa suꝑba sit:
ne dicat sibi. Si ex fide iustificati:
qͦͣm gratis: Qd enĩ fides meretur.
cur ñ potiꝰ redãit᷑ qͣm donatur.
Non dicat ista h̃o fidelis: quia cũ
dixerit habeo fidẽ ut merear
iustificationẽ: respondet᷑ ei Qã
h̃s qͦd non accepisti: Fides enim
qua iustificatꝰ es gratiꝰ t̃ data ẽ.

Expanded text:
ideo dixit, ne fides ipsa superba sit, ne dicat sibi: Si ex fide justificati, quomodo gratis? Quod enim fides meretur, cur non potius redditur quam donatur? Non dicat homo ista fidelis, quia cum dixerit: Habeo fidem ut merear justificationem, respondetur ei: Quid habes, quod non accepisti Fides enim qua justificatus e
Abbreviated transcription (Latin):
& recte uiuit᷑. Uoluntas uͦ ipsa
nisi d̃i gr̃a liberet᷑ a seruitute qͣ
peccati serua facta ẽ. & ut uicia
suꝑet adiuuet᷑. recte pieq uiui
a mortalib ñ potest: & hoc b̃nfi¬
ciũ quo liberat᷑ nisi eã p̃ueniret.

Expanded text:
as vero ipsa nisi Dei gratia liberetur a servitute qua peccati serva est, et ut vitia superet adjuvetur, recte pieque vivi a mortalibus non potest: et hoc beneficium quo liberatur nisi eam praeveniret,
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso st̃ omnia: unũ esse supͣ
diximꝰ. Cũ dicit ꝑ ipsũ esse oĩa
ñ negauit in ipso ẽẽ omĩa. Can¬
dẽ uim habent omnia hec. scił
intelligit᷑. Ecce hs̃ quia ex eade
intelligentia script᷑a dic̃ omnia¬
eẽ in ipso & ꝑ ipsũ: & ex ipso uel
cũ ipso. Cum gͦ ex ea ratione oĩa

Expanded text:
 omnia unum esse supra diximus. Cum dicit per ipsum esse omnia, non negavit in ipso esse omnia. Eamdem vim habent omnia haec, scilintelligitur. Ecce habes, quia ex eadem intelligentia Scriptura dicit esse omnia in ipso, et per ipsum, et ex ipso, et cum ipso. Cum ergo ex eadem rat