comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cedit ꝑatior deleri. ꝓipsis quam ipsas¬
sciens apud misericordem patrẽ se i
agere. Qui qm̃ nullomͦ deleret ipsũ
etiam illis parceret. ppt̾ ipsum. Si
ñ moyses electus eius stetisset in con¬
fractione in conspectu eius. Non ita
dixit stetisse in confractione. quaisi
ut frangeret iram dĩ: s in confucͥi¬
one idest in plaga. qua erant illi
cens. Si dimittis illis peccatum dimi¬
te. sin autem dele me de libro tuo.
Ubi demonstratum est intercessio sõ-¬
rum quantum ꝓ aliis ualeat apid
am̃. Securus enim moyses de nal¬
tia di qua eum delere non posscol
petrauit miscdiam. ne illos quos ul¬
te posset deleret. Ita stetit in consia¬
tione in conspectu eus. ut aueitine
iram euis ne cuisꝑderet cos. Illesͦ¬

Expanded text:
ercedit, paratior deleri ercedit, paratior deleri sciens apud misericordiam se id agere, quae quoniam nullo modo deleret ipsum, etiam illis parceret propter ipsum. Sed non Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus.» Non ita dixit stetisse «in confractione,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,» id est, in plaga qua erant illi cens, «Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos quos juste posset, deleret. Ita stetit «in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, ne disperderet eos.
Abbreviated transcription (Latin):
testamenta cur dixit ad isrłitas preci¬
pue ꝑtinere. nsi quia & uetus testa¬
mentum illis est datum. & nouum
in uetere figuratum. & legis consti¬
siones nͥ de xp̃o  Quod breuit alio lo¬
co dec̃minat. cum de xp̃o loquitur di¬
cens. Quotqͦt cnim sunt ꝓmissiones di
in illo etiam. Dicit michi ppłi isrłitaꝵ Extct̃ plxi
esse legis constitutionem. Dicit etiam.
denti. Dicit etiam de xp̃o loquens.
Quotqt enim sunt ꝓmissiones dei. in
illo etiam. E tu michi dicis ifraelitas
restat nisi ut eligam utrum manic̾e¬
o credam fabulam uanam & longã
contra paulum narranti. an paulo p̃-¬
monenti. si quis uobis euuangłrza¬
uerit preter quam quod eũgłiraui¬
mus uobis anathema sit: Sicgͥ¬
peꝑcit illi genti ut non accendere:
omẽm iram suam. ad cam pentus
eradicand̾a atq fimendam. Qđ iiͥ
bis eius & intercessione ꝓ peccatis u¬
lorum moysi serui eius euidenter ap¬
paret: ubi dicit ds̃. Deleam cos & fa¬
ciam te in gentem magnam. Ille int¬

Expanded text:
testamenta cur dixit ad Israhelitas praecipue pertinere, nisi quia et uetus testamentum illis est datum et nouum in uetere figuratum? legis autem constisiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo loquitur dicens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse legis constitutionem; dicit etiam: omni credenti; dicit etiam de Christo loquens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema sit? Hicpercit illi genti, ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi ejus evidenter apparet, ubi Deus dicit, Deleam eos, et faciam te in gentem magnam : ille int
Abbreviated transcription (Latin):
nondum nati fussent aut aliquid e¬
gissent bonum aut malũ. ut scdm̃
electionem ꝓpositũ d̃i maneret. ñ ex o-¬
Quando enim dictũ ẽ in ysaac uo¬
cabitur tibi semen ꝑtinens utiq sem̃
ad cuntatem d̾̃i. seꝑatum: inde aliud
semen abrahe quod erat in ancille fi-¬
lio. & quod futurum erat in filiis ce¬
thurȩ. Sed adhuc erat ambiguum
de duob geminis fitiis ysaac ad utrũq
an ad unum corũ illa bñdictio ꝑtinerae
& si ad unum. quisnã esset illorũ. Qd̃
tunc dcclaratum ẽ cum ppħice a patͤ
gratuite d̃i ꝑtinacissima aduersentur
insania. Signant filium hominis in qͣli¬
bet etate querert & saluum facere quod
ꝑierat. nec de inscrutabilib iudiciis eiꝰ
audeant uidicare cur in una cademq cau¬
sa suꝑ alium ueniat miscdia eius suꝑ ali¬
um mancat ira cuis. Quicnim sunt isti
qui respondeant deo. quando quidẽ ilit
becce habenti geminos ex uno concus¬
tu ysaac patris nr̃i. cum illi nondumn¬
ti niebil eguisent boni uel mali. ut selm

Expanded text:
nondum nati fuissent aut aliquod egissent bonum aut malum, ut secundum electionem propositum Dei maneret . QuoQuando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre gratuitae Dei pertinacissima adversentur insania. Sciant al. sinant filium hominis in qualibet aetate quaerere et salvum facere quod perierat; nec de inscrutabilibus judiciis ejus audeant judicare, cur in una eademque causa super alium veniat misericordia ejus, super alium maneat ira ejus. Qui enim sunt isti qui respondeant Deo, quandoquidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati, nihil egissent boni vel mali, ut secun
Abbreviated transcription (Latin):
t& Debita redditur pena dampnato.inde¬
bita grã lib̾ato. ut nec ille se inlignum
querat᷑. nec dignum se iste głetur. ubi u
na cademq massa dampnationis &
ossensionis inuoluit. ut liberatus de ñ
liberato discat quod etiam sibi supplicu
conueniret insi gr̃a subueniret. Si ant̃
gr̃a utiq nullis meritis reddita. s gra-¬
tuita bonitate donata. Sed iniustum ẽ
inquiunt in una cademq mala causa.
hunc lib̾ari: illum puniri. Nempe gͦ
ustum est utrumq puniri. Quis hoc
dum nobis non redditum cernimus:
quod in dampnatione similium etiam
nobis debitum fuisse cognoscimꝰ. Si enim
utriq lib̾arent᷑. lateret quid peccato ꝑ
iustitiam deberetur. si nemo. quiꝰ gratu
largireturꝰ. Ut gͦ in hac difficillima q̃s¬
stione uerbis potius utamur apł̃i. uo¬
lens d̃s ostendere iram & demonstrart
potentiam suam. attulit in multa pa¬
tientia uasa irȩ quȩ ꝑfecta sunt in ꝑ¬
ditionem. & ut notas faceret duitas
głe suȩ in uasa miscdiȩ. cui non padilb

Expanded text:
 debita reddatur poena damnato, indebita gratia liberato; ut nec ille se indignum queratur, nec dignum se iste glorietur; atquna eademque massa damnationis et offensionis inuoluit. ut liberatus de non liberato discat. quod etiam sibi supplicium conueniret, nisi gratia subueniret; si autem gratia, utique nullis meritis reddita sed gratuita bonitate donata. Sed iniustum est°, inquiunt, cin una eademque mala causa hunc liberari, illum puniri\'. nempe ergo iustum est utrumque puniri. quis hoc dum nobis non redditum cernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisse cognoscimus. si enim utrique liberarentur, lateret, quid peccato per iustitiam debeatur; si nemo, quid gratia largiretur. ut ergo in hac difficillima quaestione uerbis potius utamur apostoli. uolens deus. ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irerditionem, et ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae. cui non potest
Abbreviated transcription (Latin):
sint. D s̃ meus demonstrauit michi
in inimicis meis. Quid ait e Quantam
circa me exhibuerit miscdiam in mimi¬
cis meis michi demonstrauit. Relictis
comparet se collectus. & repulsis clectus.
Comparet se uasis irȩ uas miscdiȩ. & ui¬
deat quia ex una massa fecit d̃s aliud
uas in honorem aliud in contumeliam.
Quid est gͦ demonstrauit michi mimi¬
cis meis : Si enim uolens d̾s os¬
tendere iram & demonstrare
potentiam suam. attulit in multa pati¬
entia uasa uȩ quȩ ꝑfecta sunt in per¬
ditionem. Q̾ ꝓpt̃ quid hoc: ut notas
faceret diuitias suas in uasa miscłiȩ.
ceret diuitias suas in uasa miscdĩȩ rec̃¬
tissime dictum est miscdia eus preue¬
met me. D̾s meus demonstrauit michi
inuncis meis. idest quantã circa me ha¬
buit miscdĩam in illis michi demonstra¬
uit. circa quos non habuit. nisi enim
debitor suspendatur. minus agit grãs
ci debitum relaxatur. Apud illũ
humiliat ꝙ hunc exaltat. Hunc hu¬
miliat potestate. illum exaltat miscdia¬

Expanded text:
 Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis. Quid ait? Quantam circa me exhibuerit misericordiam, in inimicis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: comparet se vasis irae vas misericordiae; et videat quia ex una massa fecit Deus aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Quid est, demonstravit mihi in inimicis meis? Si enim Deus volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, et propter quid hoc? Ut notas faceret divitias suas in vasa misericordceret divitias suas in vasa misericordiae, rectissime dictum est, Misericordia ejus praeveniet me. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantam circa me habuit misericordiam, in illis mihi demonstravit circa quos non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minus agit gratias cui debitum relaxatur. Deus meus humiliat, et hunc exaltat : hunc humiliat potestate, illum exaltat miseri
Abbreviated transcription (Latin):
firmandum ut non facile uxor dimitta¬
tur solam causam fonicationis excepit
Ceteras autem uinuersas molestias si
que forte extiterint: iubet ꝓfide conu¬
gali & ꝓ castitate fortiter sustineri. ꝙ
mechum dicit eum uirũ qui eã adux
erit quȩ non soluta est a uiro. Cui rt¬
i apls paulus testimoniũ ostendit qui
tamaui obscruandum dicit. quam diui
uir eiꝰ uuit. Illo autem mortuo: dat
ersicut & in nonnullis monitis s precep¬
tum dñi iubentis ostendit cum ait. E¬
is autem qui in comugio sunt precipi¬
o non ego s dñs: mulierẽ a uiro non
disceilere. Quod si discesserit manere
rimuptam aut uiro suo reconciliari. &
iur uxorem ne dimittat. Credo simili
forma. ut si dimiscrit non ducat aliã:
aut reconciliet᷑ uxori. fieri enim potest
ut dimittat uxorem causa fornicationis.
si nec subere illi concedit᷑ uiro uiuo suo¬
a quo recessit. neq huic alteram ducert
uiua uxore quam dimisit. multominis
fas est illicita cum quibuslibet stupra

Expanded text:
firmandum ut non facile uxor dimittatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate fortiter sustineri; et moechum diciterit, quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat , sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem qui sunt in conjugio praecipio, non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere; quod si discesseinnuptam, aut viro suo reconciliari. Et vir uxorem ne dimittat. » Credo simili forma, ut si dimiserit, non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimitteret uxorem causa fornicationis, si nec a quo recessit, nec huic alteram ducere viva uxore quam dimisit, multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq ineccłia loquunt᷑ herentes ue¬
ritate ueritatem ꝑ quam facta sunt
omĩa. ueritatem uerbum caro factum
& habitare inno bis ueritatem xͫ
natum de d̃o. unum de uno. unigeni¬
tum & coet̾num ueritatem accepta
forma serui. natum ex maria uirgine.
passum. crucifixum. resingentem. as¬
cendentem uͥq ueritatem. ꝙ quam ꝓpr¬
uulus caꝑt non potest. uerstatem &
in pane & in lacte. in pane maguos
in lacte paruuloꝵ. idemqͥppe pans
ut lac fiat ꝑ carnem traicitur. am ai¬
tem huic ueritati contradicunt & in
sua uanitate decepti decipiunt. r an: it
tedium afferentes aurib non cibum
mentib. Necessaria purgatio mentiꝰ¬
nr̃e. qua illud inessabile ieffabiliter
uideri possit. qua nondum p̃diti fide
nutrimur. & ꝑ quedam tolerabiliora
ut ad illud capiendum apti. ꝙ habiles c̃¬
ficiamur itinera ducimur. Unde ꝙ a

Expanded text:
denique in ecclesia locuntur haerentes ueitati ueritatem, per quam facta sunt omnia, ueritatem uerbum carnem factum et habitare in nobis; ueritatem Christum natum de deo, unum de uno, unigenitum et coaeternum; ueritatem accepta forma serui natum ex uirgine Maria, passum, crucifixum, resurgentem, ascendentem; ubique ueritatem, et quam petate capere non potest; ueritatem et in pane et in lacte, in pane magnorum, in lacte paruulorum. idem quippe panis ut lac fiat per carnem traicitur. qui autem huic ueritati contradicunt et in sua uanitate decepti decipiunt, ranae sunt taedium offerentes auribus, non cibum mentibus. nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles efficiamur, itinera ducimur. Unde A
Abbreviated transcription (Latin):
consenserunt iniquitati. His &
talib testimoniis diuinoꝵ eloqͥoꝵ.
que omĩa cominemorare nimis
longum ẽ: satis quantũ existimo
mamfestatur oꝑari dm̃ in cordib
hominũ ad inclinandas eorum
uoluntates. quocũq uoluerit.
siue ad bona ꝓ sua misccd̃ia. siue
ad mala pro meritis eorum. Iudicio
itaq suo aliquando aꝑto. aliqͦndo
occulto: semꝑ autẽ uisto. fixum
enim debet ẽẽ. & unmobile in corde
ur̃o: quia non ẽ. iniquitas apud
dm̃. Ac ꝑ hoc quando legitis. in lit¬
teris ueritatis a dõ seducti homines. Ex tract¬
aut optundi uel obdurari corda

Expanded text:
consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uolusive ad bona pro sua misericordia, sive ad mala pro meritis eorum, judicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper tamen justo. Fixum enim debet esse et immobile in corde vestro quia « non est iniquitas apud Deum . » Ac per hoc quando legitis in litteris veritatis a Deo seduci homines, aut obtundi vel obdurari corda
Abbreviated transcription (Latin):
nemo sentit nisi qui uoluerit uere isse
xp̃ianus. Imminentib gͦ sibi talib sil¬
gitur & claudicat. offert consolatioris
alligamentũ. aliga quod fracluĩ c̃. Di
N. Nonhoc ame audis apl̃s dicit. quie¬
tam dicit. An nultis exꝑim̃tum ens ac¬

Expanded text:
nemo sentit, nisi qui voluerit esse vere nemo sentit, nisi qui voluerit esse vere christianus: imminentibus ergo sibi aliquitur et claudicant. Affer consolationis alligamentum, alliga quod fractum est: dic, re. Non hoc a me audis, Apostolus dicit: qui etiam dicit, An vultis experimentum ejus ac
Abbreviated transcription (Latin):
fidem qua credimꝰ fideles sumꝰ d̃o. S¬
cundũ illam uͦ qua fit quod ꝓmitat᷑ et¬
am d̃s ipse fidelis. c̃. nobis. Hoc enindi¬
cit apłs fidelis ds qui non uos punitat
temptari. suꝑ id quod potestis. H efu¬
turis temptationib deficiat infirmꝰ
nec falsa spe decipiendꝰ ẽ. nec tũore fran¬
gendꝰ. Dic ei. Prepara animã tuan ad
temptationẽ. & forte incipit labi. con¬
tremiscere: nolle accedere. Habes alis.
fidelis d̾s qui non uos sinat temptan si¬
pra quam potestis ferre. Ilud enim pr¬
mittere & p̃dicere futuras passiones i¬
firmum curare ẽ. Timenti autẽ nimũ
& ex hoc det̾rito cum polliceris misesũ
potest. fractum conligare ẽ. Sunt eni
qui cum audierint uenturas tribulatis¬
nes armant se magis. & quasi potũ siuiꝰ
sitiunt. Paruam eium sibi putant sila¬
um medicinã. s querunt & marqͥñ
głam. Sunt autẽ alii qui auditis fiuuis
& necessario uenientib temptationib
quas ꝓprie oportet uenirc ap̃rano quas

Expanded text:
fedem, qua credimus, fideles sumus deo; secundum illam uero, qua fit quod promittitur, etiam deus ipse fidelis est nobis. hoc enim dicit apostolus: fidelis deus, qui non uos permittat temptari super id quod potestis. deturis tentationibus deficiat infirmus, nec falsa spe decipiendus est, nec terrore frangendus. Dices ei: Praepara animam tuam ad tentationem, et forte incipit labi, contremiscere, nolle accedere. Habes et aliud: Fidelis Deus qui non vos sinet tentari supra quam potestis ferre . Illud enim promittere, et praedicare futuras passiones, infirmum confirmare est. Timenti autem nimium, et ex hoc deterrito, cum polliceris misericoquam ferre potest, fractum colligare est. Sunt enim qui cum audierint venturas tribulationes, armant se magis, et quasi potum suum sitiunt: parvam enim sibi putant fidelium medicinam, sed quaerunt et martyrum gloriam. Sunt autem alii qui auditis futuris et necessario venientibus tentationibus, quas proprie oportet venire christiano; quas
Abbreviated transcription (Latin):
habet. humana temptatio. ẽ. Ninus
autem amando sententiã suã ł inui-¬
dendo melioribꝰ. usq ad p̃cidende com¬
munionis. & condendi scimatis ł here¬
sis sacrilegium ꝑuenire diabolica pre¬
sumptio. ẽ. In nullo autem alit̾ sapere
quam se res habet. angłica ꝑfectio est.
Quia utiq homines sumus. s spe an

Expanded text:
habet humana temptatio est. nimis habet humana temptatio est. nimis autem amando sententiam suam uel inuidendo melioribus usque ad praecidendae communionis et condendi schismatis uel haeresis sacrilegium peruenire diabolica praesumptio est. in nullo autem aliter sapere quam se res habet angelica perfectio est. quia itaque homines sumus, sed spe angeli
Abbreviated transcription (Latin):
suis peccatis puniendos aut ꝓ dĩ miscd̃ĩa
ꝓbandos & exercendos. & int̾ ẽ plurimũ
in qualem quisq temptationẽ incidat.
Non enim in talem inicidit uidas qui
uendidit dñm in qualem incidit petrꝰ
cum territus dñm negauit. Sunt enim
humane temptationes credo cum hoino
quisq animo scd̃m humanã tamen fra¬
gilitatẽ in aliquo consilio labit᷑. aut irri¬
tat᷑ in frẽm studio corrigendi paulo tam̃
ampluis quam ap̃iana tranquillitas pos¬
tulat. de quib apłs dicit. temptatio
uos non app̾hendat nisi humana. cum
idem dicat. fidelis est qui uos non sinat
temptari supra quam potestis ferre. sed
ostendit non id nobis orandum ẽẽ ut
non temptem᷑. s ne in temptationẽ in¬
ducam᷑. Inducim᷑ enim si tales inciderint
quas ferre non possumus. Sed cũ tẽp¬
tationes ꝑicłose in quas inferri atq ĩ¬
duci ꝑnitiosũ ẽ aut ꝓsꝑis rebꝰ temꝑalibꝰ
aut aduersis oriant᷑. nemo frangit᷑ ad¬
mus: unde aliud sapere quam res se

Expanded text:
suis peccatis puniendos, aut pro Dei misericordia probandos et exercendos; et interest plurimum in qualem quisque tentationem incidat. Non enim in talem incidit Judas qui vendidit Dominum, in qualem incidit Petrus cum territus Dominum negavit. Sunt etiam humanae tentationes, credo cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem, in aliquo consilio labitur, aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius quam Christiana tranquillitas postulat; de quibus Apostolus dicit: Tentatio vos non apprehendat nisi humana, cum idem dicat: Fidelis Deus, qui vos non sinat tentari supra quam potestis ferre, sed ostendit non id nobis orandum esse ut non tentemur, sed ne in tentationem inducamur; inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus: sed cum tentationes periculosae in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus aut adversis oriantur, nemo frangitur admus, unde aliquid aliter sapere quam se res
Abbreviated transcription (Latin):
głi diaboli. Id̃o dicit apłs. Temptatio
uos non apprehendat: nisi humana.
Humanũ ẽ gͦ aliquid alit̃ sapere. Pp¬
terea dicit alio loco. Quotquot gͦ ꝑfec¬
ti hoc sapiamus. & si quid alit̾ sapitis
hoc quoq uobis ds reuelauit. Quibꝰ
autem reuelat cum uoluerit. siue in
hac uita siue post hanc uitã nͥ ambu¬
lantib in uiam pacis. & in nullã pre¬
uobis ds reuelabit. ne putarent pret
uiam pacis quod alit̾ sapiebant sibi pos¬
se reudari. continuo addidit. U etimpti¬
men in quod puenimꝰ. ineo ambisoũ¬

Expanded text:
m diaboli. ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuelat cum uoluerit siue in hac uita siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia pacis et in nullam praeuobis deus reuelabit, ne putarent praeter uiam pacis quod aliter sapiebant sibi posse reuelari, continuo addidit: uerumtamen in quod peruenimus in eo ambu
Abbreviated transcription (Latin):
senectus ueteris hominis cum totum
genus humanũ tamꝗͣ unum hominẽ
constitueris. sexta etate signat᷑ qua do¬
minus uenit. Siuit enim etates sex¬
etiami in homine uno. infantia. pueritia.
adolescentia. iuuentꝰ. grauitas. & senee¬
tus. Prima igit᷑ generis humani etasc̃
ab adam usq ad noe. Scda a noe usq¬
ad abraham. Qui articłi euidentissim¬
sunt & nouissimi. Tercia ab abraham
usq ad daud. Sic enim matheus eugli¬
sta partit᷑. Quarta a dauid usq ad tranꝰ¬
inigrationẽ babilonis. Quinta a trans¬
nigrationc inbabylomã usq ad aduen¬
tum dñi. Sexta ab aduentu dñi usq ad
finem scł̃i sꝑauda c̃. qua exterior homo
tamꝗ senectute corrũpitur. qui etiã uetꝰ
dicitur & interior renouatur de die
in diem. Inde requies sempit̾na c̃ que
significat᷑ sabbato. Huic rei congruit
quod homo sexto die factus ẽ. ad magi¬
nẽ & similitudinẽ dĩ. taq qui se ex¬
etiam a ꝑiitiosa elatione reprumit qd

Expanded text:
senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constituerimus, sexta aetate significatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sexetiam in uno homine, infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, senectus. Prima igitur humani generis ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo auteenim a perniciosa elatione reprimit quo
Abbreviated transcription (Latin):
stantiȩ. quia & ds̃ & homo ẽ. nec tam̃
d̾s pars huius ꝑsonȩ dici potest. Alio¬
quin dĩ filius ds ante quã susciꝑet for¬
mam serui non erat totus. & creuit cũ
homo diuinitati euis accessit. Quod si
in una ꝑsona absurdissime dicit᷑. quia
pars rei ullius cẽ non potest ds̃. qnͣto
magis pars ituntans esse non potest¬
quicumq nnius in trib. Demde ubi a-¬
it apłs qui adheret dño unus sp̃s est.
numquid hunis unius pars est dñs: Si
enim hoc dicimus quid aliud dicere de¬
prehendim᷑. nͥ quod augeat᷑ adherente
homine. & recedente minuat᷑. In trin¬
tate igit᷑ que d̾s ẽ. & pat̃ ds ẽ. & filius

Expanded text:
Nec tamen Deus pars hujus personae dici potest: alioquin Filius Dei Deus antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona absurdissime dicitur, quia pars rei ullius esse non potest Deus; quanto magis pars Trinitatis esse non potestquicumque unus in tribus? Deinde ubi ait Apostolus, Qui adhaeret Domino, unus spiritus est; ; numquid hujus unius pars est Dominus? Si enim hoc dicimus, quid aliud dicere deprehendimur, nisi quod augeatur adhaerente homine, et recedente minuatur? In Trinitate igitur quae Deus est, et Pa
Abbreviated transcription (Latin):
lrinre nollemis. si quod dictum est
lño deo tuo soli seruies sic acciꝑemꝰ
anq̃ de solo patre & non de ipsa tri¬
liare sit dictum. Uos autm cum que¬
ritur auobis quem credatis ẽẽ de quo
respondetis. as pater est. Itemq cum
queritur de quo dño dõ dictum sit do¬
minum dm̃ tuum adorabis & illi soli
seruies. rursus respondetis. de dõ patre
dnm̃n dm̃: Item si pater est cui uni do-¬
mino dõ ac soli seruiendũ ẽ. quomodo
nobtemꝑatis huic p̃cepto qui tamquã
Idño do seruitis & .xͦ. Neq enim illi so¬
li seruit. qui seruit & huic. Scd̃m autẽ
mus. profecto cum ei soli ca seruitute
d̾s pat̾ pars est dĩ: absit. Tres enim
hii tres quia unius substantiȩ sunt.
unum sunt & summe unum st̃. ubi
nulla naturarũ. nulla est diuersitas
uoluntatum. Si autem natura unũ
ninu eent & consensione non eẽnt: ñ summe
imum eeñt. Si uͦ natura dispares eeñt
unum non eeñt. Hii gͦ tres quia unũ
sunt ꝓpter meffabiłe̾ comunctionẽ d̃i-¬

Expanded text:
ervire nolimus, si quod dictum est, Domino Deo tuo soli servies, sic acceperimus, tanquam de solo Patre, et non de ipsa Trinitate sit dictum. Vos autem, cum quaeritur a vobis, quem credatis esse de quo respondetis, Deus Pater est. Itemque cum quaeritur de quo Domino Deo dictum sit, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; rursus respondetis, De Deo Patre. se Dominum Deum? Item si Pater est, cui uni Domino Deo ac soli serviendum est; quomodo obtemperatis huic praecepto, qui tanquam Domino Deo servitis et Christo? Neque enim illi soli servit, qui servit et huic. Secundum fidem mus, profecto cum ei soli ea quae Deus Pater est pars Dei; absit. Tres enim tus sanctus, et hi tres, quia unius substantiae sunt, unum sunt, et summe unum snulla naturarum, nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent, et consensione non essent, non summe unum essent. Si vero natura dispares essent, unum non essent. Hi ergo tres, quia unum sunt propter ineffabilem conjunctionem dei
Abbreviated transcription (Latin):
filium hominis ut omis qui erede
in eum non ꝑereat s habeat inta tiua
gyptus autem qm̃ int̃pretat᷑ iflictio
maginẽ ponitur hunis scł̃i. a quo su¬
lit᷑ recedendum ẽ: ne simus ugũ dueci¬
tes cum insidelib. Sic enim quisꝙ ire¬
rłm cȩlestis fit cuns idoneus cum pͥmo
huic scło renuntiauerit. quemadinadũ
ille ppłs in terram promissionis induci
non potuit nisi prius ab egypto rtrede¬
ret. Sed sicut ille non inde discessit nͥ
ra nouissima cotidianis ȩccłiȩ acͥibis
in uno quoq credente complet᷑. Andit
apłm doctorẽ gentium docentẽ ein¬

Expanded text:
filium hominis, ut omnis qui credit filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat nitagyptus autem, quoniam interpretatur Afflictio, magine ponitur hujus saeculi; a quo spiritualiter recedendum est, ne simus jugum ducentes cum infidelibus . Sic enim quisque Jerusalem coelestis fit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit; quemadmodum ille populus in terram promissionis duci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nira novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem et in
Abbreviated transcription (Latin):
.xͦ tamꝗͣ panis uiuus qui de cęlo descendit
quo uere qui uescunt᷑ spualit̃ inuuit:
Nam illi ueterẽ figurã carnalit̾ accipi¬
entes. mortui sunt. Sed cum dicit apłs
eundem cibũ sp̃ualem manducauert̃
ostendit & illud spũalit̃ intelligi in xͦ. sic̃
ꝙ potũ cur spũalem dixisset aperuit
cum subunxit. Petra autẽ erat .xͦ. Qo
aꝑto cuncta fulserunt. Cur gͦ ñ & nu¬
bes ate xp̃c: Golumpna quia rectus
ꝙ firmus. & fulciens infirmitatẽ nrãm
ꝑ noctem lucens ꝑ noͣctẽ non lucens. ut
qui non uident uideant. & qui uideit
cecifiant. Rubet & mare rubrũ. Bap
p̃terita. ducit᷑ ppłs ꝑ desertum. Bapti¬
rati om̃s. nondum ꝑfruentes ꝓmissa
patria. s quod ñ uident sꝑando & ꝑ pa-
tientiam expectando tamꝗͣ in deserto
sunt. & illic laboriose & ꝑicłose temp¬
tationes ne reueitant᷑ corde in egỹptũ
te sanantur quod uerbis ipsius aitie
clarat᷑. sicut exaltauit inquit morsa
serpentẽ in heremo. sic oportet ꝑr aar

Expanded text:
am panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cuncta fulserunt. cur ergo non et nubes Christus et columna, quia rectus et firmus et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? praeterita. Ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et per patientiam expectando tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae et periculosae temptationes, ne reuertantur corde in Aegyptum. te sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari
Abbreviated transcription (Latin):
uiui. Hoc testimonium ꝓpħicũ de
liter est in filiis abrahȩ. ac ꝑhoc recte
dicitur filiis ifrł̃. ꝓpterca sequitur & di¬
cit. & congregabunt᷑ filii uidȩ & filii
isrł in idipsum. & ponent sibi princi¬
patum unum. & ascendant a terra.
Hoc si adhuc uelimus exponere: elo¬
quii ꝓpħici eloquii obtundetur sapor¬
Recolatur tamen lapis ille angularis
& duo parietes umis ex iudeis alter
ex gentib. ille nomine filioꝵ iuda eide
tentes. & ascendentes agnoscant᷑ a t̾ra.
rit numerus filiorum ifrł tanquam
arena maris. reliquie saluȩ fient. ller
bum enim consummans & breuians
in cquitate. quia uerbum breuiatũ
hoc infructuosi rami ut insereret᷑ ole¬
aster gentium ideo ꝑire potuit radix

Expanded text:
uiui. Hoc testimonium propheticum de liter est in filiis Abrahae ac per hoc recte dicitur Israel, propterea sequitur et dicit: Et congregabuntur filii Iuda et filii Israel in id ipsum, et ponent sibi principatum unum et adscenlodent a terra. Hoc si adhuc uelimus exponere, eloquii prophetici obtundetur saporRecolatur tamen lapis ille angularis et duo parietes, unus ex Iudaeis, alter ex gentibus; ille nomine filiorum Iuda, istentes et adscendentes agnoscantur i5 a terra. rit numerus filiorum Israel tamquam arena maris, reliquiae salvae fient. Vebum enim consummans et breuians in aequitatem. quia uerbum breuiatum hoc infructuosi rami, ut insereretur oleaster Gentium, ideo perire potuit radix
Abbreviated transcription (Latin):
pientia uerbi qua euacuatur crux
xp̃i. Non est ista sapientia de sursũ
descendens. Multo ardentiore zelo
nos oportet accendi. ne euacuet᷑ crux
xp̃i. Euacuatur autem si aliquo mͦ
pret̃ illius sacramentum. ad iustiti¬
am uitamq et̃nam ꝑueniri posse
dicat᷑. Perdam sapientiam sapienti¬
um. & prudentiã prudentiũ reꝓba¬
bo. Non enim suam in eis ꝑdit &
reꝓbat quam ipse donauit. s quã
sibi arrogant qui non habent ipsiꝰ.
Unde cominemorato isto ꝓpħico tes¬
timonio. sequitur & dicit apł̃s. Ibisi¬
piens ubi scriba. ubi conquisitor hii
scł̃i. nonne stultam fecit ds sapiemũ¬

Expanded text:
pientia verbi, qua evacuatur crux pientia verbi, qua evacuatur crux Christi, nec est ista sapientia desursum et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse t: Perdam sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo. Non enim suam in eis perdit et reprobat, quam ipse donauit, sed quam sibi adrogant, qui non habent ipsius. Unde commemorato isto prophetico testimonio sequitur et dicit apostolus: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor huius saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapie
Abbreviated transcription (Latin):
precedentib sc̃ĩs. Nec p̃sumam inquã
in sapientia uerbi ne euacuctur crux
xp̃i. s scripturarum auctoritate contẽp¬
tus simplicitati potius studeo quam
tumori. S melius inquis ratione quis
quam testimoniis edocet᷑. Quid gͦ. Qm
rationem afferre potes. si partum p̃di¬
ces uirginis. si redditos ocłos non neges
cecis. si sepultos redisse ostendas amor¬
tuis. Si gͦ hoꝵ & incomp̃hensibilis ra¬
tio & ueritas prompta est: faciluis in
negotiis fidei testimoniis creditur qͣm
ratio inuestigatu R.
crbum enim crucis ꝑeuntib qͥdẽ
stultitia est. his autem qui saluisi¬
unt id est nobis d̃i untus est. Scrip-¬
tum est enim. Perdam sapientiam sa-¬
reprobabo. Si scđ̾m scͥpturas sapimꝰ.
non cogimur contra xpianam gram dĩ¬
putare & ca dicere quib demonstrare
conemur naturam humanam. neq
in paruulis medico indigere. quia
sana est & in maiorib sibi ipsam ai
iustitiam si uelit posse sufficere. Acu¬
te quippe uidentur hȩc dici. s in sa-¬

Expanded text:
am in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi : sed Scripturarum auctoritate contentus, simplicitati obedire potius studeo quam tumori. Sed melius, inquis, ratione quis quam testimoniis edocetur. Quid ergo? quam rationem afferre potes, si partum praedicas virginis, si redditos oculos non negas caecis, si sepultos redisse ostendis a mortuis? Si ergo horum et incomprehensibilis ratio, et veritas prompta est; facilius in negotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio vestigatur.erbum enim crucis pereuntibus quidem stultitia est, his autem qui salvi fiunt, id est nobis, virtus Dei est. Scriptum est enim: Perdam sapientiam saIV. Si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra Christianam gratiam disputare, et ea dicere quibus demonstrare conemur naturam humanam, neque in parvulis medico indigere, quia sana est, et in majoribus sibi ipsam ad justitiam, si velit, posse sufficere. Acute quippe videntur haec dici, sed in sa
Abbreviated transcription (Latin):
euis rci nomine quam significat nuncu¬
pan. sicut scͥtun. Septem spice. septem
anni sunt. Non enim dix septẽ annos sig¬
nificant. & septem boues septem anni
sunt. & multa hiuiusmodi. Hinc est qdͤ
dictum est. petra erat.xͦ. Non enim dix̃
dent᷑ quod̾amͦ earum rerum quas signi¬
ficant sustinere ꝑsonas. sicut dictũ ẽ ab a-¬
dictum est significabat utiq. xp̃m. Sed¬

Expanded text:
us rei nomine quam significat nuncupari; sicut scriptum est: septem spicae septem anni sunt; non enim dixit: septem annos significant, et: septem boues septem anni sunt et multa huius modi. hinc est quod dictum est: petra erat Christus; non enim dixit: dentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere personas; sicut dictum est ab apdictum est, significabat utique Chris
Abbreviated transcription (Latin):
in plurib coꝵ. erant gͦ ibi aliqui in qͥbꝰ
bñplacitũ ẽ dõ. & cum eeñt omĩa com¬
munia sacramenta non cõmunis erat
om̃ib gr̃a quȩ sacram̃toruirtus ẽ sicut
& nunc reuelata iam fide quȩ tunc ue-¬
labat᷑ om̃ib in nomine patris ꝙ filii &

Expanded text:
in omnibus, » erant ergo ibi aliqui in quibus beneplacitum est Deo; et cum essent omnia communia sacramenta, non communis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est. Sicut et nunc jam revelata fide quae tunc velabatur, omnibus in n
Abbreviated transcription (Latin):
ta menbra habemus. om̃ia autẽ mo¬
bra non cosdem actus habent: ita
multi unum corpus sumus i xp̃o.
singl̃ autem alter alterius menbra
habentes dona diuersa scdđ̃m grã
que data est nobis. Hoc est sacii¬
cium xp̃ianoꝵ. multi unum cupis
in xp̃o. quod etiam sacramento a¬
taris fidelib noto frequentat cuł̃i.
ubi ei demonstratur. ut in ea aui¬
tione quam offert ipsa osferat. Il¬

Expanded text:
ta membra habemus, omnia autem meta membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent: ita multi unum corpus sumus in Christo; singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam, quae data est nobis. Hoc est sacrificium Christianorum: multi unum corpus in Christo. Quod etiam sacramento altaris fidelibus noto frequentat ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re, quam offert, ipsa offerat
Abbreviated transcription (Latin):
num est. profecto efficit᷑. ut tota ipsa
redempta ciuitas. hoc est congregatio
societasꝙ scõꝵ umuersale sacrificium
offerat᷑ deo ꝑsacer dotem magnum.
qui etiam scipsum in passione obtu¬
lit ꝓnobis. ut tanti capitis ccpus es¬
semus scãm foemam serui. Hanc e¬
nim obtulit in hane oblatus est quuia
scđ̃m hanc mediator est: in hac sa¬
cerdos in hac sacrificium. Cum itug
nos hortatus esset apłs. ut gxhibeanꝰ
corꝑa nr̃a hostiam uiuam. scãm deo
placentem. rationabile obsecuium
nr̃m. & ut non conformem᷑ huic sclo
s reformemur in nouitate mentis
nr̃e ad ꝓbandum que sit uoluntas
di. quod bonum & bñplacitum ꝙ
ꝑfectum. quod totum sacrisiciũ no
ipsi sumus. dico enim inquit ꝑga
tiam d̃i que data est mͥ om̃ibꝰ quist̃
in uobis non plus saꝑe quam opor
tet saꝑc. s sapere ad temꝑantiam. sic̃
unicuiq ãs partitus est mensuram
fidei. Sicut enim in uno corꝑe mil¬

Expanded text:
num est: profecto efficitur, ut tota ipsa num est: profecto efficitur, ut tota ipsa redemta ciuitas, hoc est congregatio societasque sanctorum, uniuersale sacrificium offeratur Deo per sacerdotem magnum, qui etiam se ipsum obtulit in passione pro nobis, ut tanti capitis corpus essemus, secundum formam serui. Hanc enim obtulit, in hac oblatus est, quia secundum hanc mediator est, in hac sacerdos, in hac sacrificium est. Cum itaque nos hortatus esset apostolus, ut exhibeamus corpora nostra hostiam uiuam, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium nostrum, et non conformemur huic saeculo, sed reformemur in nouitate mentis nostrae: ad probandum quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum, quod totum sacrificium nos ipsi sumus: Dico enim, inquit, per gratiam Dei, quae data est mihi, omnibus, qui sunt in utet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Sicut enim in uno corpore mul
Abbreviated transcription (Latin):
deo placentemi. rationabile obsequiũ
urm̃. Si gͦ corpus quo inferiore tam¬
quam famulo uel tamꝗͣ instrumento
utit᷑ amia. cum eius bonus & rectꝰ
usus ad dm̃ refert᷑. sacrificium est:
quantomagis amma ipsa cum se re¬
fert ad dm̃ ut igne amoris eus accen¬
sa forman concupiscentiȩ scłaris a¬
mittat. eiq tamquam incominuta¬
bili forme subdita reformet᷑. hinc ei
placens quod ex pulchrttudine eius¬
acceꝑit. fit sacrificium: quod idem a¬
płs consequent̃ ad uigens. & nolite
inquit conformari huic scło. s reforma¬
mini in nouitate mentis uĩe. ad ꝓban¬
dum uos. quȩ sit uoluntas dĩ. quod
bonumi. & bñplacitum & ꝑfectum.
Cum igit᷑ uera sacrificia oꝑa sint mi¬
scdi̾e siue in nos ipsos siuie in proxi¬
mos quȩ referunt᷑ ad dm̃. oꝑa uero
miscdiȩ non ob altud siant. nisi ut a
miseria liberemur. ac ꝑ hoc ut beati si¬
mus quod non fit: insi ilo bono de qͦ
dictum est . mͥ autem adherere deo bo¬

Expanded text:
Deo placentem, rationabile obsequium Deo placentem, rationabile obsequium uestrum. Si ergo corpus, quo inferiore tamquam famulo uel tamquam instrumento utitur anima, cum eius bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est: quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum. ut igne amoris eius accensa formam concupiscentiae saecularis amittat eique tamquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex eius pulchritudine acceperit, fit sacrificium! Quod idem apostolus consequenter adiungens: Et nolite, inquit, conformari huic saeculo; sed reformamini in nouitate mentis uestrae ad probandum uos quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum. Cum igitur uera sacrificia opera sint misericordiae siue in nos ipsos siue in proximos, quae referuntur ad Deum, opera uero misericordiae non ob aliud fiant, nisi ut a miseria liberemur ac per hoc ut beati simus quod non fit nisi bono illo, de quo dictum est: Mihi autem adhaerere Deo bo
Abbreviated transcription (Latin):
ta. U erum sacrificium est om̃e opus
quod agitur. ut sc̃a societate inherramꝰ
deo. relatum scilicet ad illum sinem bo¬
ni. quo ueracit᷑ beati esse possimus.
Unde & ipsa misccłia qua homini sub¬
uenit᷑ si non ꝓpt̾ dm̃ fit. non est sacri¬
sicium. & si erim ab homine sit uel of¬
fertur. tamen sacrificium res diuma. ẽ.
ita ut hoc quoq uocabulo. id latmi ue¬
teres appellauerint. Unde ipse homo
di nomine consecratus ꝙ d̾o uotus in
qauantum mundo morit᷑. ut deo iuuat
sacrisicium est. Nam ꝙ hoc add unsedi¬
am ꝑtinet quam quisq in se ipsum
facit. Propterea scriptum est. Misere¬
ic aminȩ tuȩ placens deo. Corpus e¬
tiam nr̃m cum tempantia castigamꝰ.
si hoc quemadmodum debemus ꝓpt̃
am̃ facimus. ut non exhibeamus m̃¬
bra nr̃a arma imquitatis peccato. s
arma iustitiȩ deo: sacrificium est
A auos ex hortans apłs ait. Obsecꝰ¬
itaq fĩs ꝑmiscd̾iam di ut exbibea¬
tis corꝑa ur̃a hostiam uiuam. scãm.

Expanded text:
 uerum sacrificium est omne opus, quod agitur ut sancta societate inhaereamus Deo, relatum scilicet ad illum finem boni, quo ueraciter beati esse possimus. Unde et ipsa misericordia, qua homini subuenitur, si non propter Deum fit, non est sacrificium. Etsi enim ab homine fit uel offertur, tamen sacrificium res diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus et Deo deuotus, in quantum mundo moritur ut Deo uiuat, sacrificium est. Nam et hoc ad misericordiam pertinet, quam quisque in se ipsum facit. Propterea scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo. Corpus etiam nostrum cum temperantia castigamus, si hoc, quem ad modum debemus, propter Deum facimus, ut non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, sed arma iustitiae Deo, sacrificium est. Ad quod exhortans apostolus ait: Obsec ut exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, sanctam,
Abbreviated transcription (Latin):
basii. Dis tamen cum in qo sint io¬
mueria aue comdiat in quindnt tu
qui pectant. de cuius sapientia dicit᷑.
A tangit autem om̃ĩa ꝓpter suam mun-¬
ditiam. & nichil inquinatum in ea in¬
ea ieurrit. Oportet enim ut sicut dm̃
incorruptibilem & incommutabilem: ita
consequent̃ ctiam incomquinabilẽ cre¬
damus. Quia uͦ & munma bona hoc ẽ
terrena atq mortalia ipse fecit. illo a¬
płi loco fine dubitatione intelligitur:
ubi loquens de menbris carnis nr̃e. qͥa
si glorisicat᷑ unum menbrum congau¬
corpus. ci cui decrat maiorem honorem
dans ut non essent scissure in corpore
s idem ipsum. ut ꝓiuicem sollicita suit

Expanded text:
a. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaucorpus, ei cui deerat maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint
Abbreviated transcription (Latin):
pium ad quod recurrimus. & frim
quam scquim᷑. & gram qua reconcilla¬
mur. unum quo auctore conart simꝰ
& similitudinem cius ꝑ quam ad unsa¬
tem reformamur. & pacem qua uinca
adheremus. am̃ qui dixit fiat. a ii
bum ꝑ quod factum est om̃e. que
substantialit᷑ & naturalit᷑ factum e
& donum benignitatis cuis qua pl¬
cuit ꝙ reconciliatum est auctori su.
ut non interiret quicquid abco pa
uerbum factum est. unum dm̃ qus
creat ore uiuimꝰ. ꝑ quem refornal
sapient᷑ uiuimus. quem diliganess
quo fruentes beate unumus. uinus
oña ipsi głi in scla sc̃o añ .s
dam summa res cominunisq om̃ibꝰ
fruentibꝰ ea. si tamen & res & ñ rerũ
om̃ium causa si tam̃ & causa. None¬
ium facile nomen quod tantȩ excellc̃¬
uȩ comicmat inueniri potest. nisi qd̃
meliuis ita dicit᷑. trinitas hȩc. unus ds̃
ex quo om̃ia. ꝑ quem om̃ia. in quo om̃a.
horũ ds: & simul om̃s unus ds̃. Q sin¬
gis quibusq hoꝵ plena substantia.

Expanded text:
 principium ad quod recurrimus, formam  principium ad quod recurrimus, formam quam sequimur, gratiam qua reconciliamur, unum quo auctore conditi sumus, et similitudinem ejus, per quam ad unitatem reformamur, et pacem qua unitati adhaeremus: Deum qui dixit, Fiat ; et Verbum per quod factum est omne quod substantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum omnia, ipsi gloria in saecula sdam summa res communisque omnibus fruentibus ea, si tamen res, et non rerum omnium causa; si tamen et causa. non enim facile nomen, quod tantae excellentiae conueniat, inueniri potest, nisi quod melius ita dicitur trinitas haec unus deus, ex horum deus et simul omnes unus deus et singulus quisque horum plena substantia
Abbreviated transcription (Latin):
stificati. Agamis ̾o gr̃as. ne rema¬
nos religio uni om̃ipotenti deo. qui
a int̾ mentem nrãm qua ilum in¬
telligimus patrem & ueritatẽ id est
lucem interiorẽ. ꝑ quam illum unal¬
ligimus. nulla int̃posita est creatura
Quare ipsam quoq ueritatem nula
ex parte dissimilem. in ip̃so & cum ipso
ueneremur. quȩ forma est om̃ium qͥ
ab illo facta sunt & ad unum nituntur
formam facta cẽ omia: quȩ sola implh
quod appetunt omĩa. Quȩ tamen
om̃ia iussi fierent a patce ꝑfilium ne¬
q suis finib salua ceñt: nisi d̃s sĩme¬
bonus esset. Qui & nulli naturȩ qͥ
ab ipso bona c̃ẽ posset inuidit. & in
bono ip̃so alia quantum uellent. alua
quantum possent ut manerent de¬
dit. Quare ipsum donum dei cum
patre & filio eque in commutabilo
colere & tenere nos conuenit unus
substantiȩ trinitatem: unum dm̃ aqͦ
sumꝰ. ꝑ quem sumus. in quo sumus. a
quo discessimis. cui dissimiles facti su

Expanded text:
stificati: agamus Deo grastificati: agamus Deo granoa inter mentem nostram, qua illum intelligimus Patrem, et veritatem, id est lucem interiorem, per quam eum intelligimus, nulla interposita creatura est. Quare ipsam quoque veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso et cum ipso veneremur, quae forma est omnium quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur.formam facta esse omnia, quae sola implet, quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe esset, qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse possent, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent, dedit. Quare ipsum donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit, uniusque substantiae Trinitatem unum Deum a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus; a quo discessimus, cui dissimiles facti sum
Abbreviated transcription (Latin):
apło. Quis enim cognouit sensum do¬
mini. aut quis consiliarius cius fuit.
aut quis prior dedit illi & retribue¬
tur ei. Ilo gͦ modo possumus exigere
dnm̃ dm̃ nr̃m. ut dicamus. Redde
quod ꝓmisti. quia fccimus quod ius¬
sisti. & hoc tu fecisti: qui laborantes
cum dicit aut quis prior dedit el¬
li & retribuet᷑ ei: Sed ecce quando
dedisti. quando qui aliquid dares ñ
eras ͥ Quid gͦ fecit ds̃ quando prede¬
stinauit qui non erat: Quid ait apo-¬
stolus: Qui uocat ca que non sunt.
tamꝗͣ ca quȩ sunt. Si iam esses non
p̃destmareris. nisi aduersus esscs ñ uo¬
careris. nisi impius esses non iustifica¬
reris. nisi terrenus & abiectus esses. ñ
glorificareris. Quis gͦ prior dedit illi
& retribuetur ei: Qm̃ exipso & per
ipsum. & in ppso sunt omĩa. Quid gͦ
readimus: Ipsi gla quia non eramus
quando sumus p̃destinati. quia auer¬
si eramus quando sumus uocati. qͥa
peccatores eramus quando sumus ui¬

Expanded text:
Apostolo, Quis enim cognovit sensum DoApostolo, Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? Illo ergo modo possumus exigere Dominum nostrum, ut dicamus: Redde quod promisisti, quia fecimus quod jussisti: et hoc tu fecisti, quia laborantescum dicit, Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Sed ecce quando dedisti, quando qui aliquid dares, non eras? Quid ergo fecit Deus, quando praedestinavit qui non erat? Quod ait Apostolus: Qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt . Si jam esses, non praedestinareris; nisi aversus esses, non vocareris; nisi impius esses, non justificareris, nisi terrenus et abjectus esses, non glorificareris. Quis ergo prior dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quid ergo reddimus? Ipsi gloria . Quia non eramus, quando sumus praedestinati; quia aversi eramus, quando sumus vocati; quia peccatores eramus, quando sumus ju