comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non eos ui eius passioue legunus lusr¬
tos ab iopia ⁊ id est tanquam funon
alsolet languisse. Post cenam qulison
araelitus et eodem die crucisaulxe
uteriores. quomodo infirmatisuit
opia. cum in eis esset lux indesciens
Sed nunirum ocłos suos dixit ieusra
quȩ in suo corpore eui caput est imaa¬
riora et eminentiora et precipua als¬
bat. De quo corpore apłs ioquenst als
totum corpus ocłs: ubi auditus S tau
auditus ubi odoratus: Si fuissent ees
unum membrum⁊ ubi corpuse Nunca¬
tem multa mnembra. unum autem copis
Non potest clicere ocłs manibus opusies
non habeo. Et si chixerit manus quanor
sum ocłs. non sum de corpore: non ideo
non est de corpore: Quicd autem his uer
quibus non reuelauerat caro et sangus
sed pater eius qui in cęlis est. ut petrus
diceret. tu es xp̃c filius dĩ uiui. udentes
eum tradi. ac tanta ꝑpeti mala. quomã
non eum uidebant qualem uolebant.

Expanded text:
non eos in ejus passione legimus infirnon eos in ejus passione legimus infirmatos ab inopia, id est, tanquam fame, ut assolet, languisse: post coenam quippe suam traditus, et eodem die crucifixus est. Si interiores, quomodo infirmati sunt ab inopia, cum in eis esset lux indeficiens? Sed nimirum oculos suos dixit membra quae in suo corpore cui caput est ipse, clariora et eminentiora et praecipua diligebat. De quo corpore Apostolus loquens,totum corpus oculus, ubi auditus? si totum auditus, ubi odoratus? si fuissent omnia unum membrum, ubi corpus? Nunc autem multa membra, unum autem corpus. Non potest dicere oculus manibus, Opus vobis non habeo. Et si dixerit manus, Quia non sum oculus, non sum de corpore; num ideo non est de corpore?» Quid autem his verbquibus non revelaverat caro et sanguis, sed Pater ejus qui in coelis est, ut Petrus diceret, «Tu es Christus Filius Dei vivi» , videntes eum tradi, ac tanta perpeti mala; quoniam non eum videbant qualem volebant,
Abbreviated transcription (Latin):
cit notos quibus et ipse notus erat. quan¬
tum eum tunc nosse potuerunt: certe
uel actenus quod sciebant eum innocen¬
tem. etiamsi hominem tantummodo et
non dm̃ putabant: quamuis et bonos quos
ꝓbaret. notos dicere potuerit. sicut in alos
quos impbaret ignotos ⁊ quibus in fine dic¬
turus est non noui uos. Quod uero adiun¬
git. posuerunt me ab hominationem sibi:
possunt et illi quidem intelligi quos notos
suos dixit: quia et ipsi genus illius mortis
horrebant: sed melius intelligitur de his
de quibus suis ꝑsecutoribus suꝑius loque¬
utrum quia foris erant discipłi eius quan¬
do ipse intus iudicabatur: an potius non
egrediebar. altius dictum debemus acci¬
pe. id est in interioribus meis latebam:
non ostenclebam quis essem⁊ non ꝓpalabar.
non manifestabar. Et ideo sequitur.
euli tuei nfirmati sunt ab mopia.d.
quos enis oetos urtellecturi sinis. San
riones i carne in qua patielarst ein

Expanded text:
cit «notos,» quibus et ipse notus erat, quancit «notos,» quibus et ipse notus erat, quantum eum tunc nosse potuerunt; certe vel hactenus quod sciebant eum innocentem, etiamsi hominem tantummodo, non et Deum putabant. Quamvis et bonos quos probaret, «notos» dicere potuerit; sicut malos quos improbaret, ignotos, quibus in fine dicturus est, «Non novi vos» . Quod vero adjungit, «Posuerunt me abominationem sibi:» possunt et illi quidem intelligi quos notos suos dixit, quia et ipsi genus illius mortis horrebant; sed melius intelligitur de his de quibus suis persecutoribus superius loqueUtrum quia foris erant discipuli ejus, quando ipse intus judicabatur? an potius, «non egrediebar,» altius dictum debemus accipere, id est, in interioribus meis latebam, non ostendebam quis essem, non propalabar, non manifestabar? et idco sequitur: «Oculi mei infirmati sunt ab inopia.» Nam quos ejus oculos intellecturi sumus? Si exteriores in carne in qua patiebatur positos,
Abbreviated transcription (Latin):
lius transtulerunt. suꝑ me transierunt.
Ubi ergo utrumꝙ positum est et suspensi¬
ones et fluctus: non ibi potuerunt pom
ꝓ suspensionibus fluctus. Quȩ duo sle ex¬
postumus. ut suspensiones diceremus cõ¬
minationes: fluctus autem iam ipsas pas.¬
siones.. quȩ utraq iam ueniunt de iudi-¬
cio dei. Sed illic dictum est om̃s suꝑ me
transierunt: hic uero om̃s suꝑ me induxisti.¬
Iilic ergo et si quedam acciderunt. om̃ia
tamen mala quȩ illis uerbis intelligi uo¬
luit. suꝑ me transierunt inquit. hic uero
suꝑ me induxisti. Transeunt enun siue
quȩ non attingunt sicut suspensiones:
siue quȩ attingunt sicut fluctus. Cum
autem om̃s suspensiones non ait suꝑ me
transierunt. sed suꝑ me induxisti: om̃ia
quȩ impendebant euenisse significat.
Impendebant autem quamcliu in ꝓphia
futura imminebant: onũa que de illius
ꝑinus dictum esse notos meos: om̃s erunt.
Nam quem ille non nouerat: Sed eos di¬

Expanded text:
lius transtulerunt, «super me transierunt;» lius transtulerunt, «super me transierunt;» Ubi ergo utrumque positum est, et «suspensiones» et «fluctus,» non ibi potuerunt poni pro suspensionibus fluctus. Quae duo sic exposuimus, ut suspensiones diceremus comminationes, fluctus autem jam ipsas passiones: quae utraque veniunt de judicio Dei. Sed illic dictum est, «Omnes super me transierunt;» hic vero, «Omnes super me induxisti.Illic ergo etsi quaedam acciderunt; omnia tamen mala quae illis verbis intelligi voluit, «super me transierunt,» dixit: hic vero, «super me induxisti.» Transeunt enim, sive quae non attingunt, sicut suspensiones; sive quae attingunt, sicut fluctus. Cum autem, «Omnes suspensiones,» non ait, super me transierunt, sed «super me induxisti;» omnia quae impendebant evenisse significat: impendebant autem, quamdiu in prophetia futura imminebant, omnia quae de illius perimus dictum esse «notos meos,» omnes erunt: nam quem ille non noverat? Sed eos di
Abbreviated transcription (Latin):
est ergo in me confirmata est ira tua ⁊ niss
quemadiodum illi putauerunt qui
dnm̃ głȩ non cognouerunt: Apud eos
enim sic erat. quod ira dĩ non solum
commota. uerum etiam confirmata fu.¬
erit suꝑ eum quem usꝙ ad mortem. nec
qualemlibet mortem. sed quam pre ce¬
teris execrabilius habebant: id est usq
tum. Scriptum est enim. Maledictus om̃is
qui pependit in ligno. Et ideo cum eius
obedientiam usq ad extremam bumilita¬
tem commendare uellet: humiliauit inqͥd
semetipsum. factus obediens usꝙ ad mortem.
Quod cum parum uideretur adiecit. Mor¬
tem autem crucis. Propter hoc quantum
michi uidetur etiam in isto psalmo talis
uersus sequitur: et om̃s suspensiones tuas.
uel sicut quiclam sunt interpretati fluctus
tuios: aut sicut alii om̃s elationes tuas suꝑ
me ecduxisti. Scriptum est et in alio psal¬
mo. Oñis suspensiones tuȩ et fluctus tui
suꝑ me ingresi sunt: uel sicut quidam me¬

Expanded text:
ergo est, «In me confirmata est ira tua;» nisi ergo est, «In me confirmata est ira tua;» nisi quemadmodum illi putaverunt, qui Dominum gloriae non cognoverunt? Apud eos enim sic erat, quod ira Dei non solum commota, verum etiam confirmata fuerit super eum, quem usque ad mortem, nec quamlibet mortem, sed quam prae caeteris exsecrabilius habebant, id est, usqutum; scriptum est enim, Maledictus omnis qui pendet in ligno» . Et ideo cum ejus obedientiam usque ad extremam humilitatem commendare vellet, «Humiliavit,» inquit, «semetipsum, factus obediens usque ad mortem:» quod cum parum videretur, adjecit, «mortem autem crucis» . Propter hoc, quantum mihi videtur, etiam in isto psalmo talis versus sequitur: «Et omnes suspensiones tuas;» vel, sicut quidam sunt interpretati, «omnes fluctus tuos;» aut, sicut alii, «omnes elationes tuas super me induxisti.» Scriptum est et in alio psalmo, «Omnes suspensiones tuae, et fluctus tui super me ingressi sunt» : vel, sicut quidam me
Abbreviated transcription (Latin):
notis nestio utrum mors corporis hic in¬
aligencla sit: sed illa potius de qua serpp¬
a est qui selebant in tenebris et um.¬
da mortis. lux orta est eis . qui credendo
iucem et in uitam. ex tenebris et morte
npietatis educti sunt. Talem ergo illi qui
utielant quod faciebant dñm putauerunt.
pnter tales nesciendo posuerunt. qualibꝰ
imn grece positum est thymos: diuerse
nterpretati sunt nr̃i. Nam ubi greci codi¬
us habent orge: ibi iram latine dicere
nullus fere dubitauit interpres. Ubi au-
tem positum est thymos. pleriꝙ non pu¬
tuerunt iram esse dicendam: cum mag-¬
n auetores latinȩ eloquentiȩ de philoso.¬
phorum grecorum libris etiam hoc ire no.¬
mine uerterint in latinum. Neꝙ de hac
re diutius clisputandum est. Cui tamen
siet nos aliud nomen adhibere debemus:
tolerabilius indignationem dixerim qu̾a
furorem. furor quippe sicut se latinum ha.¬
bet eloquium: non solet esse sanorum. Quid

Expanded text:
mortis, nescio utrum mors corporis hic inmortis, nescio utrum mors corporis hic intelligenda sit: an illa potius de qua scriptum est, «Qui sedebant in tenebris et umbra mortis,» «lux orta est eis» ; quia credendo in lucem et in vitam, ex tenebris et morte impietatis educti sunt. Talem ergo illi qui nesciebant quid faciebant, Dominum putaverunt, et inter tales nesciendo posuerunt, qualibusenim graece positum est θυμὸς, diverse interpretati sunt nostri. Nam ubi graeci codices habent ὀργὴ, ibi iram latine dicere nullus fere dubitavit interpres; ubi autem θυμὸς positum est, plerique non putaverunt iram esse dicendam, cum magni auctores latinae eloquentiae de philosophorum graecorum libris etiam hoc irae nomine verterint in latinum: neque de hac re diutius disputandum est; cui tamen si et nos aliud nomen adhibere debemus, tolerabilius indignationem dixerim quam furorem. Furor quippe, sicut se latinum habet eloquium, non solet esse sanorum. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ie sine adiutorio putauerunt. foderunt
enim sicut in alio psalino dicit ante faciem
meam foueam: et inciderunt in eam. Mes
enim sic intelligencdum existimo. quam ut
id quod dictum est. et ipsi expulsi sunt de
manu tua. ad illos referatur dormientes
in sepulchro. quorum non meminit adhu:
cum siit in eis iusti. quorum licet non
meminerit adhuc ut resurgant. de his ta.¬
men dictum est. iustorum animȩ in manu
dĩ sunt. hoc est habitant in adiutoro altis¬
suni÷ et in ꝓtectione dei cȩ̨li commorant᷑.
Sed illi expulsi sunt de manu dei. qui d¬
minum xp̃m de manu eius expulsum es.
diderunt: quia eum uiter iniquos dpi
osis Sie enum est in greco. Quuicles aue
nacus ini fimus nsi ꝓfunelissima mise¬
en duanon sit ꝓfuncdior: Unde aubiclici¬
Q Eauixisti me de lacu miserie: in tene.
msmantes quando quoal faciebant nesci¬
ainit et ignorabant eum quem nemo
pacipum huius scli cognouit. Umbra enĩ

Expanded text:
me sine adjutorio esse putaverunt. «Foderunt» me sine adjutorio esse putaverunt. «Foderunt» enim, sicut dicit in alio psalmo, «ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam» . Melius enim sic intelligendum existimo, quam ut id quod dictum est, «Et ipsi expulsi sunt de manu tua,» ad illos referatur dormientes in sepulcro, quorum non meminit adhuc: cum sint in eis justi, quorum licet non meminerit adhuc ut resurgant; de his tamen dictum est, «Justorum animae in manu Dei sunt» , hoc est, habitant in adjutorio Altissimi, et in protectione Dei coeli commorantur . Sed illi expulsi sunt de manu Dei, qui Dominum Christum de manu ejus expulsum esse crediderunt, quia eum inter iniquos depuo. Quid est autem lacus infimus, nisi profundissima miseria, qua non sit profundior? Unde alibi dicitur, «Eduxisti me de lacu miseriae» . «In teexistimantes, quando quid faciebant nesciebant, et ignorabant eum quem nemo principum hujus saeculi cognovit . Umbra enim
Abbreviated transcription (Latin):
quorum non meministi adhuc: ubi est
dĩi xp̃i a ceteris mortuis animaduerten¬
da discretio. Nam et ipse uulneratus et
mortuus positus in sepulchro: sed illi qui
nesciebant quod faciebant. quis esset uti¬
ꝙ nescientes. similem illum putauerunt
aliis uulnere occisis. et dormientibus in
sepulchro: quorum ds̃ adhuc non me¬
tempus aduenit. Ideo namq mortuos
quia eugilaturos id est resurrecturos
uult intelligi. Sel hic uulneratus et dor-¬
miens in sepulchro. die tertio eiugilauit :
et factus est sicut passer singularis ndeto
obliuio cadit i dm̃. quia nulomsoco
tatur⁊ neq recordatio quia non oblus¬
tur. factus sum ergo ab eis nescientbis
quod faciebant. tanquam homo sue a¬
iutorio. eum essem irter mortuos lber
factus sum ab eis nescientibus quoc fari¬
ebant uelut uuluerati dormientes in
sepulchro Et ipsi expulsi sunt de mui¬
nu tua. id eit cͥum hȩc ab eis factus sum
ipsi expulsi sunt de manu tuas ipsi ab¬
adiutorio manus tuȩ priuati sunt. qu

Expanded text:
«quorum non meministi adhuc:» ubi est Domini Christi a caeteris mortuis animadvertenda discretio. Nam et ipse vulneratus est, et mortuus positus in sepulcro : sed illi qui nesciebant quid faciebant, quis esset utique nescientes, similem illum putaverunt aliis vulnere occisis et dormientibus in sepulcro, quorum Deus adhuc non meresurgendi advenit. Ideo namque mortuos quia evigilaturos, id est, resurrecturos vult intelligi. Sed hic vulneratus et dormiens in sepulcro, die tertio evigilavit, et factus est sicut passer singularis in tecto oblivio cadit in Deum, quia nullo modo mutatur; neque recordatio, quia non obliviscitur. «Factus sum» ergo, ab eis nescientibus quid faciebant, «tanquam homo sine adjutorio;» cum essem «inter mortuos liber:» factus sum ab eis nescientibus quod faciebant, «velut vulnerati dormientes in sepulcro. Et ipsi expulsi sunt de manu tua:» id est, cum haec ab eis factus sum, «ipsi expulsi sunt de manu tua;» ipsi adjutorio manus tuae privati sunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quia copia nr̃a ipse cds erit om̃ia in om̃ibꝰ:
nec laborabimus. quia nulla remanebit
infirmitas: nec exaltati humili abimur.
et conturbabimur.⁊ quia ibi nulla erit
aduersitas: nec iram dĩ uel transeuntem
sustinebimus: quia in eius benignitate ma¬
nentes manebimus: nec terrores eius nos
conturbabunt. quia ꝓmissa reddita nos
obiuabunt: nec territus longe fiet a nob̾
notus et amicus: ubi nullus erit qui time.¬

Expanded text:
quia copia nostra ipse Deus erit omnia in omnibus : quia copia nostra ipse Deus erit omnia in omnibus : nec laborabimus, quia nulla remanebit infirmitas: nec exaltati humiliabimur et conturbabimur, quia nulla ibi erit adversitas: nec iram Dei vel transeuntem sustinebimus, quia in ejus benignitate manente manebimus: nec terrores ejus nos conturbabunt, quia promissa reddita nos beabunt: nec territus longe fiet a nobis notus et amicus, ubi nullus erit qui time
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si non accidat prucdenter tumetur.
Et aliquando terrores ipsi ita conturbant
animum cogitantis circumpendentibꝰ
malis: ut sicut aqua undiꝙ circum flu.¬
ere uideantur⁊ et simul circunidare
metuentem. Et quia ȩcclȩ in hoc mun¬
do ꝑegrinanti ista non clesunt. dum
modo in his. modo in illis membris eius
usquequaq contingunt: idõ clixit tota die.
continuationem significans temporis :
donec finiatur hoc scłm. Et sepe amici
serunt: de quibus dicit apłs. Om̃s me de
reliquerunt: non illis imputetur. Sed
utquid hȩc om̃ia. nisi ut oratio huius scĩ
corporis mane id est post noctem infide¬
litatis. in luce fidei preueniat eumꝰ donec
ueniat salus illa in cuius nondum re.
sed iam spe salui facti sumus. eamq cum
patientia fideliter expectamus. ubi nec
nichil erit petendum. sed quicquid rec.¬
te petitum est obtinendume Nec faciem
suam auertet a nobis: quoniam uidebi¬
mus eum sicuti est: nec in opes erimus

Expanded text:
etiamsi non accidat, prudenter timetur. etiamsi non accidat, prudenter timetur. Et aliquando terrores ipsi ita conturbant animum cogitantis circumpendentibus malis, ut sicut aqua undique circumfluere videantur, et simul circumdare metuentem. Et quia Ecclesiae in hoc mundo peregrinanti ista non desunt, dum modo in his, modo in illis membris ejus usquequaque contingunt; ideo dixit, «tota die,» continuationem significans temporis, donec finiatur hoc saeculum. Et saepe amici serunt: de quibus dicit Apostolus, «Omnes me reliquerunt; non illis imputetur» . Sed utquid haec omnia, nisi ut oratio hujus sancti corporis mane, id est, post noctem infidelitatis in luce fidei praeveniat Deum, donec veniat salus illa, in cujus nondum re, sed jam spe salvi facti sumus, eamque cum patientia fideliter exspectamus ? Ubi nec nihil erit petendum, sed quidquid recte petitum est, obtinendum: nec faciem suam avertet a nobis, quoniam videbimus eum sicuti est : nec inopes erimus,
Abbreviated transcription (Latin):
utus. In me transierunt irȩ tuȩ: et ter¬
mes tus conturb auerunt me reum.¬
uderunt me sicut aqua tota diẽ: circũ¬
aderunt me simul. onge fecisti a me
umeum: et notos meos ã miseria. Contige.¬
nnt et contingunt om̃ia hȩc in membris
iporis xp̃i: et auertit ds̃ ab orantibus fa-¬
cium. non exaudiendo ad id quod uolunt.
quando sibi nesciunt non expedire quod
pant: et in ops est eccła: cum esurit et si¬
it peregrina. unde satietur in patria:
it in laboribus est a iuuentute sua. Id ip¬
sum enim corpus xp̃i: et in alio psalmo
dicit. Sepe expugnauerunt me aiuuen-¬
tuite mea. Et ael hoc exaltantur etiam
inisto scło quetlam membra eius: ut in eis
sit maior humilitas:⁊ et suꝑ ipsum corpus
idest uniuersitatem sc̃orum. atq fidelium
eui caput est. xp̃c. transeunt inȩ dĩ. Non
autem manent: quia non defideli sed de
infideli dictum est. ira dĩ manet suꝑ eum.
Et terrores dĩ conturbant infirmitatem
fidelium: quia om̃e quod accidere potest

Expanded text:
t terrores tui conturbaverunt me. Circumdederunt me sicut aqua tota die, circumdederunt me simul. Longe fecisti a me amicum , et notos meos a miseria.» Contigerunt et contingunt omnia haec in membris corporis Christi. Et avertit Deus ab orantibus faciem, non exaudiendo ad id quod volunt, quando sibi nesciunt non expedire quod petunt. Et inops est Ecclesia, cum esurit et sitit peregrina, unde satietur in patria. Et in laboribus est a juventute sua: ipsum enim corpus Christi et in alio psalmo dicit, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea» . Et ad hoc exaltantur etiam in saeculo isto quaedam membra ejus, ut in eis sit major humilitas. Et super ipsum corpus, id est unitatem sanctorum atque fidelium, cui caput est Christus, transeunt irae Dei; non autem manent: quia non de fideli, sed de infideli dictum est, «Ira Dei manet super eum» . Et terrores Dei conturbant infirmitatem fidelium; quia omne quod accidere potest,
Abbreviated transcription (Latin):
destinatis. qui sccłm ꝓpositum uocati sunt.
Unde ipsum corpus in alio psalmo dicit.
Dĩ meus misccłia eius preueniet me: ds̃ meus
demonstrauit michi inimicis meis. Ergo
fuimus et nos aliquando filii irȩ sicut et
ceteri : Sed ad te clamaui: ut saluus es¬
sem. Quis enim me discernit. ab alisfiliis
irȩ cum apłm audiam ingratos terribi¬
liter increpantem ac dicentem: quis
enim te discerint: Quid autem habes
quod non accepisti: Si autem accepi¬
sti: quid gloriaris quasi non accepis:

Expanded text:
aedestinatis, qui secundum propositum vocati sunt. aedestinatis, qui secundum propositum vocati sunt. Unde ipsum corpus in alio psalmo dicit: «Deus meus, misericordia ejus praeveniet me.» Deus meus demonstrabit mihi in inimicis meis . Ergo fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri ? Sed «ad te clamavi,» ut salvus essem. Quis enim me discernit ab aliis filiis irae, cum Apostolum audiam ingratos terribiliter increpantem, ac dicentem: «Quis enim te discernit? Quid autem habes, quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid glor
Abbreviated transcription (Latin):
tinuatur atq contexitur. Clamaui ad te
dñe inter passiones meas: tota die expan¬
di ad te manus meas. id est non clestiti. ad
glorificanclum te extendere oꝑa mea. Cur
ergo impii in me seuiunt: nisi quia mortu¬
is non facies mirabilia. id est non eis com¬
mouentur ad fidem: Nec medidici eos ex¬
suscitabunt ut confiteantur tibi. in quibus
occulta gr̃a tua non oꝑatur. qui trahuntur
ut creclant: quia nemo uenit ad me. nisi
quem tu attraxeris. Nam quis narrabit
in sepulchro misediam tuame id est animȩ
mortuȩ cuius mors iacet sub corporis pon.¬
dere: Et ueritatem tuam in ꝑditione:
hoc est tali morte nichil horum ualenti
credere atꝙ sentire: Nunquid enim in
tenebris huius mortis. hoc est in homine
qui te obliuiscente uitam et lumen amisit:
iustorum mortuorumt quid ex his agat ds̃
ad utilitatem corporis xp̃i quod est eccła:
ut in eis cdemonstretur quȩ sit clĩ gr̃a in p̃¬

Expanded text:
tinuatur atque contexitur: «Clamavi ad te, tinuatur atque contexitur: «Clamavi ad te, Domine,» inter passiones meas; «tota die expandi manus meas ad te:» id est, non destiti ad te glorificandum extendere opera mea. Cur ergo in me impii saeviunt, nisi quia mortuis non facies mirabilia? id est, non eis commoventur ad fidem, nec medici eos exsuscitabunt, ut confiteantur tibi, in quibus occulta gratia tua non operatur, qua trahantur ut credant; quia nemo venit ad me, nisi quem tu attraxeris. Nam «quis enarrabit in sepulcro misericordiam tuam;» id est, animae mortuae, cujus mors jacet sub corporis pondere? «et veritatem tuam in perditione;» hoc est, in tali morte nihil horum valenti credere atque sentire? «Numquid» enim «in tenebris» hujus mortis, hoc est, in homine qui te obliviscendo vitae lumen amisit, istorum mortuorum; quid ex his agat Deus ad utilitatem corporis Christi, quod est Ecclesia: ut in eis demonstretur quae sit Dei gratia in pr
Abbreviated transcription (Latin):
eunttatem amat scriptura coniungere:
uxme in psalmis. Quocl uero ait in ꝑcli¬
ane: alio uerbo repetiuit quod supra di¬
unt in sepulchro. Sic autem dictum est
nshulebro: ut intelligantur hi qui sunt in
pplbro. qui et suꝑius significati sunt nomi¬
ix mortuorum: ubi ait. nunquid mortius
teres mirabilia. Animȩ nanꝙ mortuiȩ cor-¬
pis sepulebrum est. unde dñs in eugłio tali¬
dis dicit. Similes estis sepulchris dealbatis:
me foris apparent hominibus spetiosat initus
ucro plena sunt ossibus mortuorum. et om̃i
hurcicia. Sic et uos a foris quidem paretis
hominibus iusti: intus autem pleni estis hy¬
pobril et iniquitate Nunquid cognos
tua in terra oblita: Quod est in tenebris:
hoc est in terra oblita. Infideles enim: signifi¬
cantur nomine tenebrarum. Hinc dicit
terra oblita homo est: qui oblitus est dm̃. Po¬
test nanque anima infidelis usꝙ ad tantas
tenebras ꝑuenire: ut dicat stultus in corde
suo. non est cis̃. Totus ergo iste sensus ita con¬

Expanded text:
et veritatem amat Scriptura conjungere, maxime in Psalmis. Quod vero ait, «in perditione,» alio verbo repetivit quod supra dixerat, «in sepulcro.» Sic autem dictum est, «in sepulcro,» ut intelligantur ii qui sunt in sepulcro, qui et superius significati sunt nomine mortuorum, ubi ait, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Animae namque mortuae corpus sepulcrum est. Unde Dominus in Evangelio talibus dicit: «Similes estis sepulquae a foris parent hominibus speciosa, intus autem plena sunt ossibus mortuorum et omni spurcitia. sic et uos a foris quidem paretis hominibus iusti, intus autem pleni estis hypocrisi et iniquitate . Augustinus tua in terra oblita?» Quod est, «in tenebris;» hoc est, «in terra oblita.» Infideles enim significantur nomine tenebrarum: hinc dicit  . Sic et terra oblita, homo est qui oblitus est Deum: potest namque anima infidelis usque ad tantas tenebras pervenire, ut dicat stultus in corde suo, «Non est Deus» . Totus ergo iste sensus ita con
Abbreviated transcription (Latin):
lebat: sed ipse eam uoluntate ponebat.
Qui etiam carnem suam tanquam solu¬
tum ab eis templum resuscitare poterat.
cum uolebat: quem passurum cum om̃s
deseruissent. solus non remansit: quia
pater eum non deseruit sicut ipse testa¬
tur. Ab in unicis camen pro quibus ora¬
uit. uescientibus quid faciebant. et dicen¬
tibus alios saluos fecit. se ipsum non po¬
test saluare. si filius dei est descendat de
cruce et credimus ei. saluum faciat eũ¬

Expanded text:
lebat, sed eam ipse voluntate ponebat ; lebat, sed eam ipse voluntate ponebat ; qui etiam carnem suam tanquam solutum ab eis templum, resuscitare poterat, cum volebat ; quem passurum cum omnes deseruissent, solus non remansit, quia Pater eum non deseruit, sicut ipse testatur : ab inimicis tamen pro quibus oravit nescientibus quid faciebant, et dicentibus, «Alios salvos fecit,» «seipsum non potest. Si filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei. Sal
Abbreviated transcription (Latin):
quid faciunt: etiam in isto psalmo deui.¬
ceps dicitur. SIeputatus sum cum des¬
cendentibus in lacum. utiꝙ a nescientibus
quid facerent: qui eum sic mori putaue¬
runt ut mnoriuntur homines ceteri. tan¬
quam necessitati subditum. atꝙ illa ne¬
cessitate deuictum. Lacum enim dixit:
uel miseriȩ uel uiferni ꝓfunditatem.
actus sum inquit sicut homo sine adiu¬
torio. inter mortuos liber. In his uerbis
maxime ꝑsona dñi apparet. Quis enim
alius inter mortuos liber: nisi in simili.¬
tudine carnis peccati. inter peccatores
solus sine peccato: Unde illis qui se insipi.¬
enter liberos putabant: om̃is inquit qui
facit peccatum seruus est peccati. Et
quia ꝑ eum qui non habebat peccatum
oportebat liberari a peccatis: si uos inquit
filius liberauerit. tunc uere liberi eritis.
Hic ergo inter mortuos liber qui in potes¬
tate habebat ponere animam suam. et
iterum sumere eam: a quo eam nemo tol¬

Expanded text:
quid faciunt» ; etiam in isto psalmo deinquid faciunt» ; etiam in isto psalmo deinceps dicitur, «Deputatus sum cum descendentibus in lacum:» utique a nescientibus quid facerent, qui eum sic mori putaverunt, ut moriuntur homines caeteri, tanquam necessitati subditum atque illa necessitate devictum. «Lacum» enim dixit, vel miseriae vel inferni profunditatem. 5. «Factus sum,» inquit, «sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber.» In his verbis maxime persona Domini apparet. Quis enim alius inter mortuos liber, nisi in similitudine carnis peccati inter peccatores solus sine peccato? Unde illis qui se insipienter liberos putabant, «Omnis,» ait, «qui facit peccacatum, servus est peccati.» Et quia per eum qui non habebat peccatum, oportebat liberari a peccatis: «Si vos,» inquit, «Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis» . Hic ergo «inter mortuos liber,» qui in potestate habebat ponere animam suam, et iterum sumere eam; a quo eam nemo tol
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate. sed miserationis uoluntate susce¬
pit: ut transsiguraret in se corpus suum
quod est eccła. cui caput esse dlignatus est
hoc est membra sua in scis ac fidelibus suis:
ut sicui eorum inter humanas temptatio.¬
nes contristari et cdolere contingeret. non
idõ se ab eius gr̃a putaret alienum: et non
esse ista peccata. sed humanę infirmitatis
indicia. tanquam uoci premissȩ concinens
chorusrita corpus eius ex ipso suo capite
addisceret. In hoc quippe corpore precipu.¬
um membrum apłm paulum legimus:
et audiuimus confitentem. talibus malis
repletam animam suam: cum dicit tristi.¬
ciam sibi esse magnam et continuum cdo¬
lorem cordi suo ꝓ fr̃ibus suis sełin carnem
qui sunt isrłitę. Pro quibus si contristatũ
dicinus et dñm cum eius passio ꝓpinqua¬
ret. in qua illi se immanissimo scelere fu.¬
erant obligaturi: non incongrue nos di
ce dixit pater ignosce illis quia neseiunt

Expanded text:
necessitate, sed miserationis voluntate suscenecessitate, sed miserationis voluntate suscepit, ut transfiguraret in se corpus suum, quod est Ecclesia, cui caput esse dignatus est, hoc est membra sua in sanctis et fidelibus suis: ut si cui eorum inter humanas tentationes contristari et dolere contingeret, non ideo se ab ejus gratia putaret alienum; et non esse ista peccata, sed humanae infirmitatis indicia, tanquam voci praemissae concinens chorus, ita corpus ejus ex ipso suo capite addisceret. In hoc quippe corpore praecipuum membrorum apostolum Paulum legimus et audimus confitentem talibus malis repletam animam suam, cum dicit tristitiam sibi esse magnam, et continuum dolorem cordi suo pro fratribus suis secundum carnem, qui sunt Israelitae . Pro quibus si contristatum dicamus et Dominum, cum ejus passio propinquaret, in qua illi se immanissimo scelere fuerant obligaturi, non incongrue nos dicce dixit, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt
Abbreviated transcription (Latin):
m actur corporis dolor. potest ene suer
rimna : quem ineuitabiliter imminentem
paudit tristicia qui solius animȩ dolor
biere ergo anima etiam non dolente
apne potest: dolere autem corpus sine
sima non potest. Cur itaq non dicamꝰ
ain humanis peccatis. secl tamen huinatus
nilis repletam fuisse animam xp̃i. de qͦ
mis est anima mea usꝙ ad mortem: Hȩc
stira preuidens ꝓpħa psalmi huiuscemo
a enscriptor inducens eum loquentem
qunam repleta est malis inquit anima
nta: et uita mea inferno approquauit.
sum ipsam om̃ino sententiam uerbis aliis
aplicauit: qua dictum est. tristis est anima
nea usꝙ ad mortem. Quod enim ait tris-¬
us est anima mea. hoc dictum est repleta
it malis anima mea: et quod sequitur
usꝙ ad mortem: hoc dictum est et uita
mea inferno appropinquauit. Hos autem
humanȩ infirmitatis affectus. sicut ipsam
carnem infirmitatis humanȩ. ac mortem
carnis humanȩ dñs iħs non conditionis

Expanded text:
qui dicitur corporis dolor, potest esse sine qui dicitur corporis dolor, potest esse sine anima, quem inevitabiliter imminentem praecedit tristitia, quae solius animae dolor est. Dolere ergo anima, etiam non dolentecorpore, potest; dolere autem corpus sine anima non potest. Cur itaque non dicamus non humanis peccatis, sed tamen humanis malis repletam fuisse animam Christi? De «Tristis est anima mea usque ad mortem» . Haec futura praevidens Propheta, psalmi hujusce conscriptor, indma mea, et vita mea in inferno appropinquavit.» Nam ipsam sententiam omnino verbis aliis explicavit, qua dictum est, «Tristis est anima mea usque ad mortem.» Quod enim ait, «Tristis est anima mea;» hoc dictum est, «Repleta est malis anima mea:» et quod sequitur, «usque ad mortem;» hoc dictum est, «et vita mea in inferno appropinquavit.» Hos autem humanae infirmitatis affectus, sicut ipsam carnem infirmitatis humanae, ac mortem carnis humanae Dominus Jesus, non conditionis
Abbreviated transcription (Latin):
lam ad precem meam. Orautds
formam serui. Sedm hanc enim et piss
est. Orauit autem et cum in letis rensag¬
ret. quod diei nomine: et cum i adues
quod noctis nomine significari arbtror
Ingressuᷤᷤ orationis in conspectu cĩ acur¬
tatio eius est: inelinatio auris di. msmn.¬
cors exauditio est. Nam membra talia
qualia nos habemus in corpore: non habt
dĩ. Est autem solita repetitio. Nam quod
est intret in conspectu tuo oratio meai
xp̃i dicere repletam malis cum illa pas¬
sionis afflictio. in carne ualuerit queqͥd
ualuit: Unde et ipse suos ad tolerantia
passionis accendens. et tanquam ad res.¬
ponlendum exhortans chorum suum:
nolite inquit tumere eos qui occidunt
corpus : animam autem non possunt ocei¬
dere. An occicli a ꝑsecutoribus animanon
potest: malis autem repleri potest: Lus
pduȩ homini adũatur miquitas. auimã
ql urs etam possumus dicere. se d forte
unious quibus anima suereamui uienus
suonse compatitur. Non enima uel aꝑse

Expanded text:
uam ad precem meam.» Oravit formam servi: secundum hanc enim et passus est. Oravit autem et cum in laetis rebus ageret, quod diei nomine; et cum in adversis, quod noctis nomine significari arbitror. Ingressus orationis in conspectu Dei, acceptatio ejus est; inclinatio auris Dei, misericors exauditio est: nam membra talia qualia nos habemus in corpore, non habet Deus. Est autem solita repetitio: nam quod est, «Intret in conspectu tuo oratio mea;» Christi repletam malis, cum illa passionis afflictio in carne valuerit, quidquid valuit? Unde et ipse suos ad tolerantiam passionis accendens, et tanquam ad respondendum exhortans chorum suum: «Nolite,» inquit, «timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere» . An occidi a persecutoribus anima non pae homini dominatur iniquitas, animam illam repletam possumus dicere; sed forte doloribus, quibus anima suae carni in ejus passione compatitur. Non enim vel ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
ea que hon surt. tanquam que siat ne
me oceultis uoearclo. et susetan ot ae
hendo.a denebris eduxisset.:et acsari
fidei ꝑcduxisset. Idõ sequitur. E
or atio mea preueniet de.Iam manri
ea quam nox inificdelitatis et teneore os¬
sierunt: quod mane ut miehi est ne
quidem tua preuenit me. Sedl qua nsa
illa clarificatio ubi illumin abuntur oca¬
ta tenebrarum. et manfestabunti. a¬
gitationes cordis: et laus erit ineuo
ade: nunc in ista uita. in ista ꝑeynars¬
ne. in hac luce fidei. quȩ in compantiont
tenebrarũ ĩficdelũ iã cdie ẽ. s ĩ cõparatione aeinatiit¬

Expanded text:
ea quae non sunt, tanquam quae sunt, me in occultis vocando, et suscitando, et trahendo, a tenebris eduxisset, et ad lumen fidei perduxisset. Ideo sequitur: «Et mane oratio mea praeveniet te.» Jam mane, posteaquam nox infidelitatis et tenebrae transierunt. Quod mane ut mihi esset, misericordia quidem tua praevenit me: sed quia restat illa clarificatio, ubi illuminabuntur occulta tenebrarum, et manifestabuntur cogitationes cordis, et laus erit unicuique a te ; nunc in ista vita, in ista peregrinatione, in hac luce fidei, quae in comparatione tenebrarum infidelium jam dies est, sed in comparatione diei
Abbreviated transcription (Latin):
Ut autem ista feruescat. ut exerceatur ai¬
tio: quid nobis quantum expediat. nilis
ut opinor uerbis explicare potest. Viffer¬
tur bonum quod in ȩternum dabitur:
et mala transitura crebrescunt. Ideo se.¬
quitur. Ut quid drr̃e repulisti orationi
meam : Hdc et in illis uerbis dietum est
ds̃ dĩ meus respice me. ut quid me dere.¬
liquisti. Causa cognoscenda ꝓposita est
non tanquam sine causa hoc faceret dei
culpata sapientia⁊ ita et hic. Utquid di̾e
repulisti orationem meam: Huius tamen
rei causa si diligenter aduertatur: iam
suꝑius indicata est. Ad hoc enim oratio
scõrum dilatione tanti beneficii et tribi.¬
lationeim aduersitate quasi repellitur
ut tanquam ignis flatu reꝑcussus inale¬

Expanded text:
Ut autem ista fervescat et exerceatur oratio, quod nobis quantum expediat, nullis, ut opinor, verbis explicari potest; differtur bonum quod in aeternum dabitur, et mala transitura crebrescunt. Ideo sequitur: «Utquid, Domine, repulisti orationem meam?» Hoc et in illis verbis dictum est, «Deus, Deus meus, respice in me; utquid me dereliquisti» ? Causa cognoscenda proposita est, non tanquam sine causa hoc faceret Dei culpata sapientia: ita et hic, «Utquid, Domine, repulisti orationem meam?» Hujus tamen rei causa si diligenter advertatur, jam superius indicata est: ad hoc enim oratio sanctorum dilatione tanti beneficii, et tribulationum adversitate quasi repellitur, ut tanquam ignis flatu repercussus infla
Abbreviated transcription (Latin):
premitait in cantu. succentor autem qui
sub sequenter canendo respondet: ita
in hoc cantico passionis precedentem
xp̃m. subsequitur chorus martyrum
in finem cęlestium coronatorum. Hoc
enim canitur filiis chore. id est pnitatoribꝰ
passionis xp̃i: quoniam in caluariȩ loco
crucifixus est xp̾c. quȩ illius hebrei no¬
minis interpretatio ꝑhibetur. id est chore.
Et hic est intellectus eman isrłitȩ: quo
in tituli istius ultimo positum est. Eman
quippe: interpretari dicitur frater eius.
est. qui sacramentum crucis eius intelli¬
gunt: et non solum de illa non erubes¬
cunt. uerum etiam in illa fideliter głan¬
tur.i non se de suis meritis excollentes.
sed eius gt ȩ non ingrati ut uueus osi
dici possit ecce uere isr lita m qubisan
nor est sieut ipsum isr ł seripdus s
lo fuisse cominenclat. Iam itia xeslus¬

Expanded text:
praemittit in cantu, succentor autem qui praemittit in cantu, succentor autem qui subsequenter canendo respondet: ita in hoc cantico passionis, praecedentem Christum subsequitur chorus martyrum in finem coelestium coronarum. Hoc enim canitur «filiis Core,» id est imitatoribus passionis Christi: quoniam in Calvariae loco crucifixus est Christus ; quae illius hebraei nominis interpretatio perhibetur, id est, Core. Et hic est «intellectus Aeman Israelitae»: quod in tituli hujus ultimo positum est. Aeman quippe interpretari dicitur, Frater ejus. est, qui sacramentum crucis ejus intelligunt, et non solum de illa non erubescunt, verum etiam in illa fideliter gloriantur, non se de suis meritis extollentes, sed ejus gratiae non ingrati; ut unicuique eorum dici possit, «Ecce vere Israelita, in quo dolus non est» : sicut ipsum Israel Scriptura sine dolo fuisse commendat . Jam itaqu
Abbreviated transcription (Latin):
tanta sit uarietas titulorum. qua possit
ostendi ita psalmos om̃s esse prenotatos.
qui sunt aliter atq aliter prenotati. ut
nullius titulus ualeat alicui alteri conue.¬
nire: ego eam fateor. cum multum cona¬
tus essem penetrare non potui. Et si qͥd
de hac re legi ab eis dictum. qui ante nos
ista tractarunt: non satisfecit expectati¬
oni siue tarcditati meȩ. In quo igitur
mysterio dietum michi uideatur. ꝓ choro
ad respondentum id est itt canenti pro
choro respondeatur: exponam. Dñ hio i
Hoc est respondere. Dicit etiam apłs
posuit: ita et nos debemus anumnas ꝓ fr̃i¬
bus ponere. Hoc est respondere. Chorus
autem concordiam significat: quȩ in cari¬
tate consistit. Quisquis ergo quasi emula¬
tor diñcȩ passionis tradiderit corpus su¬
um ut ardeat: si caritatem non habeat
non respondet in choro: et icleo nichil
nes latine dicere potuerunt. precentor
et succentor. precentor scilicet qui uocem

Expanded text:
tanta sit varietas titulorum, qua possit tanta sit varietas titulorum, qua possit ostendi ita Psalmos omnes esse praenotatos, qui sunt aliter atque aliter praenotati, ut nullius titulus valeat alicui alteri convenire; ego eam, fateor, cum multum conotus essem, penetrare non potui: et si quid de hac re legi ab eis dictum, qui ante nos ista tractarunt, non satisfecit exspectationi, sive tarditati meae. In quo igitur mysterio dictum mihi videatur, Pro choro ad respondendum, id est, ut canenti per chorum respondeatur, exponam. Domini hic: hoc est respondere. Dicit etiam apostposuit, ita et nos debemus animam pro fratribus ponere» : hoc est respondere. Chorus autem concordiam significat, quae in charitate consistit. Quisquis ergo quasi aemulator dominicae passionis tradiderit corpus suum ut ardeat, si charitatem non habeat, non respondet in choro; et ideo nihil nes latine dicere potuerunt, praecentor et succentor; praecentor scilicet qui vocem
Abbreviated transcription (Latin):
ni hiuus octogesumi et septimi
tlilus. habet aliquid quo nouũ
negotium disputaturi afferat:
nusquam enim aliorum psalmorum posi.¬
tam est quod hic legitur ꝓ melech ad res¬
pondendum. Nam de psalmo cantici et
cantico psalmi alias iam quid nobis uide.¬
retur diximus: et filiis chore usitatum
in titulis psalmorum sepissimeq tractatũ
est: quid sit in finem. Sed quod sequitur
ꝓ melech ad respondendum: hoc inusitatũ
habet titulus iste. Pro melech autem: lati¬
ne ꝓ choro dici potest. Melech enim uer¬
bo hebreo: chorus significatur. Quid est gͦ
pro choro ad respondendum: nisi forte ut
canenti chorus consonando respondeat:
Sicut non istum solum sed alios quoꝙ psal¬
mos credendum est esse cantatos: quam¬
uis alios titulos acceꝑint. Quod factum¬
esse existimo causa uarietatis: qua fasticdi.¬
um leuaretur. Non enim solus iste psalmus
dignus est habitus ubi responderet cho¬
rus: cum utiq non sit solus de dñi passi¬
one conscriptus. Aut si est alia causa cur

Expanded text:
i hujus octogesimi et septimi titulus habet aliquid quod novum negotium disputatori afferat. Nusquam enim aliorum psalmorum positum est quod hic legitur: «Pro melech ad respondendum.» Nam de Psalmo cantici et cantico psalmi alias jam quid nobis videretur diximus: et, «filiis Core,» usitatum in titulis psalmorum saepissimeque tractatum est, et quid sit, «in finem;» sed quod sequitur, «Pro melech ad respondendum,» hoc inusitatum habet iste titulus. «Pro melech» autem, latine pro choro dici potest: «melech» enim verbo Hebraeo chorus significatur. Quid est ergo, Pro choro ad respondendum; nisi forte ut canenti chorus consonando respondeat? Sicut non istum solum, sed alios quoque psalmos credendum est esse cantatos, quamvis alios titulos acceperint; quod factum existimo causa varietatis, qua fastidium levaretur. Non enim solus iste psalmus dignus est habitus, ubi responderet chorus, cum utique non sit solus de Domini passione conscriptus. Aut si est alia causa cur
Abbreviated transcription (Latin):
inuocabunt in quem non crediderunt:
Quomodo crelent quem non audierunt:
Quomodo autem audient sine predican.¬
te: Aut quomodo predicabunt nisi mit¬
tantur: Sicut scriptum est. Quam speti¬
osi pedes eorum qui adnuntiant pacem:
qui adnuntiant bona. Ipsi sunt medi¬
ei curantes a latronibus sauciatum:
sed dñs eum ꝑduxit ad stabulum: quia
ipsi sunt etiam oꝑantes in agro dñico:
nec tamen qui plantat est aliquid neq
qui rigat.: sed qui incrementum dat
dĩ. Ideo et ego ad drĩm clamaui: hoc
est dnm̃ ut saluus essem inuocaui. Quo¬
modo autem inuocarem nisi crederem:
Quomodo autem crederem nisi audirem:
Sed ut audita crecderem ipse me attra¬
xit: quia in occulto amore cordis non
quilibet medici. sed ipse excitauit. Nã
multi audierunt: quia in om̃em terram
exiit sonus eorum⁊ et in fines orbis terrȩ
uerba eorum. Sed non om̃ium est fides.
Nouit dñs qui sunt eius. Ae ꝑ hoc nec
credere potuissem nisi me cdi mscsia pn¬

Expanded text:
invocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, si non mittantur? sicut scriptum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona» ! Ipsi sunt medici curantes a latronibus sauciatum; sed Dominus eum perduxit ad stabulum : quia ipsi sunt etiam operantes in agro Dominico; nec tamen qui plantat est aliquid, aut qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Ideo et ego ad Dominum clamavi; hoc est, Dominum ut salvus essem invocavi. Quomodo autem invocarem, nisi crederem? quomodo crederem, nisi audirem? Sed ut audita crederem, ipse me attraxit; quia in occulto a morte cordis non quilibet medici, sed ipse excitavit. Nam multi audierunt; quia in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum : sed non omnium est fides ; et novit Dominus qui sunt ejus . Ac per hoc, nec credere potuissem, nisi me Dei mi
Abbreviated transcription (Latin):
Catholicus sum. Tenes patrem: offendis
matrem. Alius item dicit. Absit a me:
non consulo sortilogum: non quero arrep:¬
ticum: non quero diuinationes sagrile¬
gase non eo ad aclorancla demonia: xon
seruio lapidibus: secd tamen in parte don¬
ti sum. Quam tibi ꝓclest non offensus pate
qui offensam iunclicat matrem: Quid tibi¬
ꝓdest si dñm confiteris: dm̃ honoras⁊ ipsum
predicas: filium eius agnoscis: sedentem
ad dexteram confiteris: et blasphemas
ȩccłam eius: Non te corrigunt exempla
humani conuigii: Si haberes aliquem
patronum cui cotidie obsequereris: cuius
deres fidelia obsequiar si unum crimen
de eius coniuge diceres. nunquid clomum
eius intrares: Tenete ergo rm̃i. tenete
om̃s unanimiter dm̃ patrem: et matrem
ȩccłam. Natalicia scõrum cum sobrietate
celebrate: et imitemini eos qui precesserunt.
et gaudeant de uobis. qui orant ꝓ uobis ⁊
ut beneclictio du̾i in ęternum maneat

Expanded text:
catholicus sum. Tenens matrem, offendisti catholicus sum. Tenens matrem, offendisti patrem. Alius item dicit, Absit a me; non consulo sortilegum, non quaero arreptitium, non quaero divinationes sacrilegas, non eo ad adoranda daemonia, non servio lapidibus: sed tamen in parte Donati sum. Quid tibi prodest non offensus Pater, qui offensam vindicat matrem? quid prodest si Dominum confiteris, Deum honoras, ipsum praedicas, Filium ejus agnoscis, sedentem ad Patris dexteram confiteris; et blasphemas Ecclesiam ejus? Non te corrigunt exempla humani conjugii? Si haberes aliquem patronum, cui quotidie obsequereris, cujus deres fidelia obsequia; si unum crimen de ejus conjuge diceres, numquid domum ejus intrares? Tenete ergo, charissimi, tenete omnes unanimiter Deum patrem, et matrem Ecclesiam. Natalitia sanctorum cum sobrietate celebrate, ut imitemur eos qui praecesserunt et gaudeant de vobis qui orant pro vobis; ut «benedictio Domini in aeternum» maneat
Abbreviated transcription (Latin):
Et hos ne aberremus ab alis eius: ne acer¬
nenum de se debet spare axp̃ianus. Si
nlt ese firmus: uapore iateruo nutriat᷑.
Iua est enim gallina eolligens pullos suos:
a qua imꝑperatur illi eiuitati infideli ihe.¬
ãm Quotiens uolui colligere filios tuos
caquam gallina pullos suos sub alas suas:
e nolusti. Ecce relinquetur uobis domus
uis deserta. Hinc cdietum est. Posiusti mu¬
ationes eius formidinem. Quia ergo illi no.¬
herunt contegi sub alis gallinȩ huius: et
ile exemplum dederunt quod tunere de¬
xamus. a uolaticis spiritibus unmundis. que.¬
ratibus cotidie quod rapiant. iitra sub alas
gilinȩ huius diuinȩ sapientiȩ: quoni am
matrem. Illum sicut diu̾m: hanc sicut an¬
ellam eius: quia filii ancillȩ eius sumus.
ded matrimonium hoc: magna caritate
ompaginatur. Nemo offendit unum: et
ꝓmeretur alterum. Nemo dicat. ad idola
quidem uado: arrepticios et sortilogos con¬
sulo: sed tamen ȩccłam dei non relinquo.

Expanded text:
eat nos; ne aberremus ab alis ejus, ne accieat nos; ne aberremus ab alis ejus, ne acciNon enim de se debet sperare christianus: si vult esse firmus, vapore materno nutriatur. Illa est enim gallina colligens pullos suos, de qua improperatur illi civitati infideli Jerusalem: «Quoties volui colligere filios tuos tanquam gallina pullos suos sub alas suas, et noluisti? Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta» . Hinc dictum est, «Posuisti munitiones ejus formidinem.» Quia ergo illi noluerunt contegi sub alis gallinae hujus, et tale exemplum dederunt, quo timere debeamus a volaticis spiritibus immundis, quaerentibus quotidie quod rapiant; intremus sub alas gallinae hujus divinae Sapientiae, quoniam matrem; illum sicut dominum, hanc sicut ancillam ejus; quia filii ancillae ipsius sumus. Sed matrimonium hoc magna charitate compaginatur: nemo offendit unum, et promeretur alterum. Nemo dicat, Ad idola quidem vado, arreptitios et sortilegos consulo: sed tamen Dei Ecclesiam non relinquo;
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e ipsius. Nos enim gr̃as agunusa unduꝰ
nec reddlimus: nec refecimus. nec repentusi.
Gr̃as uerbis agimus: retinemus. Ipse gitis
saluos facit: ipse impietates nr̃as a tenbt.
ipse nos non eum querentes quesiuit: uut.¬
nit ⁊ redemit: liberauit a dĩatu diabolꝰ
et potestate demoniorum. Alligauit nos
fide mundandos: unde soluit illos iimus
qui non creclunt. et ideo muncdari non
possunt. Dicant qui remanserunt quie qua
remanebunt. Obiciant⁊ irrideant: ex ꝓbrit
non interitum: sed cominutationem ap̃i
tui. Non uident quia cum ista dicunt de¬
ficiunt: aut credendo aut moriendo. Ilos
ergo malecdictio temporalis est: benedietio
autem dñi in ȩternum. Et ad confirmandĩ
benedictionem ne quis tuneat: fiat. fiat.
Ista subscriptio est cautionis dĩ. Securi gͦ
de ꝓmissionibus eius: preterita credamus.¬
ut presentia cognoseamus: futura peni
gnnos auertat immieus a uias ut qͥui coli
ns tanquam pullos suos sub alis suis. Fo.¬

Expanded text:
ae ipsius Nos enim gratias agimus; non damus, nec reddimus, nec referimus, nec rependimus: gratias verbis agimus, re tenemus. Ipse nos gratis salvos fecit, ipse impietates nostras non attendit; ipse nos non eum quaerentes quaesivit, invenit, redemit, liberavit a dominatu diaboli et potestate daemoniorum: alligavit nos fide mundandos, unde solvit illos inimicos qui non credunt, et ideo mundari non possunt. Dicant qui remanserunt quotidie sque remanebunt: objiciant, irrideant, exprobrent, non interitum, sed «commutationem Christi tui.» Non vident quia cum ista dicunt, deficiunt aut credendo, aut moriendo? Illorum enim maledictio temporalis est; «benedictio» autem «Domini in aeternum.» Et ad confirmandam benedictionem, ne quis timeat: «fiat, fiat.» Ista subscriptio est cautionis Dei. Securi ergo de promissionibus ejus, praeterita credamus, praesentia cognoscamus, futura speremus. Non nos avertat inimicus a via, ut qui colligit nos tanquam pullos suos sub alis suis, fov
Abbreviated transcription (Latin):
quorum natalicia celebramus. Ipse ui¬
uet et non uidebit mortem: ipse eruit ani¬
mam suam de manu inferni: et nos ꝓpter
te mortificamur tota die: deputati sumus
uelut oues occisionis. Ubi siuit miscdiȩ tuȩ

Expanded text:
quorum natalitia celebramus. Ipse viquorum natalitia celebramus. Ipse vivet et non videbit mortem, ipse eruit animam suam de manibus inferni; et nos propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves o