comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na s numina malas quanto enĩ sapienti
creditur ñ romã adistam cladem ñ fuisse
uenturã nͥ pͥus illi ꝑissent. s illos potiꝰ olim
fuisse ꝑituros nisi eos quantũ potiuss ro¬
ma seruasset. Nam quis ñ cum aq̃terit uide.¬
at quanta sit uanitate p̃sumptũ. ñ posse uin¬
ci subdefensorib uͣtisce ideo ꝑisse quia custo¬
des ꝑdidit deos cum uł sola es̃ potuerit cau¬
sa ꝑeundi custo des habere uoluisse ꝑituros:
Non itaq cũm dediis uictis illa conscribe¬
rentur atq canerent᷑ poetas libebat m̃tiri.
s cordatos homines cogebat ueritas confi¬
teri. Uerum ista oportunius alio loco dili¬
gent᷑ cupioseq tractanda sunt. Nunc quod
institueram de ingratis hominib dicere. pa¬
rumnꝑ explicẽ utꝰ possum. qui ea mala ꝓ
blasphenantes xp̃o imputant: qđ autem
nantur attende. & eas linguas adũsus eius
uorem dem̃tia sacrilege ꝓteruitatis exer-¬

Expanded text:
na, sed nomina mala? Quanto enim sapientius na, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, nisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma seruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uideat quanta sit uanitate praesumtum non posse uinci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere uoluisse perituros? Non itaque, cum de dis uictis illa conscriberentur adque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod institueram de ingratis hominibus dicere, parumper expediam ut possum, qui ea mala, qblasphemantes Christo inputant; quod autem nantur adtendere et eas linguas aduersus eius nomen dementia sacrilegae peruersitatis exerc
Abbreviated transcription (Latin):
hune gͦ uirgiliu nempe ui  indncitur
infesta troianis cole uertorũꝑuiet
tyrrenum nauigat equit aliue nacaliã
portuns uictosq penates It ne atis perati
triotis romam. e unceret᷑ prua nts cẽ¬
menllae debuerant s he iuno decebas
ueluc uata milier quid̾ loqueret᷑ igno¬
rans. Suid aeneis ipse pius creiti appel¬
latuse nontie tra narrat: ẜ inthus ostria¬
des arcis phebiq sidos. facra matir
uicti sandos paruũ ⁊ nepoce in ipse crant.
ursuq am̃s ad limina tendit. Nonne dõs
tpsos quos uictos nondubitat. dicere. sibi po¬
cuis qͣm se illis ꝑhibet comm̃datos. cum ei
dicitur: sacra suosq tibi commñdat troia pe¬
nates si gͥ uirgilius tales dõ & uictos dicit. &
ut uł uict quo qͦmͦ euaderent homini com¬
mendatos: quȩ dem̃tia ẽ. existimare his tu¬
torib romam sapient̾ fuisse cominissam.
& nͥ eos amisiss non potuisse uastari:. Immo.
uͦ uictos dõs tanqͣm p̃sides ac defensores co¬
lere quidẽ aluid q̃mꝰ tenere ñ nuiminabo¬

Expanded text:
hunc ergo Vergilium nempe Iuno inducitur infesta Troianis Aeolo uentorum regi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiam portans uictosque penates. Itane istis penatibus uictis Romam, ne uinceretur. prudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bo
Abbreviated transcription (Latin):
guenda nouit & negligit. deuitans eorũ offen
iabent ałiam causã boni. quare temporalib
ligantur malis. qualẽ habuit iob: ut sibi
se himaniis animꝰ sit ꝓbatus &e cognitus.
iquania iurdute pietatis gratis dm̃ diligat.
Qiiliecte consideratis atq ꝑspectis. attende
Serm quia diligentib dm̃ omnia cooꝑant᷑
in bonim. Amiserunt om̃ia quȩ habebant.
Iun qͥd fidem : nunquid pietatẽ: Nunqͥd
interioris hominis bona. qui ẽ ante dm̃
diuess he sunt opes xp̃ianorũ: quib o¬
pulentꝰ dicebat apłs. Et aut̃ questꝰ magnꝰ.
p̃iecas cum susficientia. Nichil enim int̾uli

Expanded text:
guenda nouit et neglegit, deuitans eorum offensguenda nouit et neglegit, deuitans eorum offenshabent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratis Deum diligat.ecte consideratis adque perspectis adtende Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat apostolus: Est autem quaestus magnus p
Abbreviated transcription (Latin):
sidatione quam suã famam ac salutẽ uident
eẽ. necessariam utilitati erudiendorũ homiũ.
s ea potiꝰ infirmitate qua ddelectat lingua
blandi ens &e humanis dies & ieformidatur
uuligi uidiciũ. & eimis excruclatio uł ꝑ emp¬
ti moc ẽ ꝓpt̃̾ quendam cupiditatis iuncła ñ
ꝓpt̾ officia caritatis. Non nuchi itaq uidet᷑
hec parua eẽ causa quare cum malis flagel¬
lentur & boni quando dõ plac̾et ꝑditorum
mores etiam t̾ꝑaluim pęnarũ afflictione
punire. Fagellant᷑ enim simul. ñ quia si¬
mul agunt malam uitã. s quia simuba¬
mant temꝑalem uicam: ñ quidẽ equaut̃.
s cm̃ simul: quã boni contempeie debe¬
donec uiuunt semꝑ incertũ ẽ. utrũ
oliitalem sint in meliꝰ mutaturi. Qua in re
ito moriet sanguinem autẽ eiꝰ de manu spe¬
culatoris inquiram. Ad hoc enim specłatores
hocẽ popłorũ p̃positi constituti sunt inecłiis:
uecessitate coniungit᷑ multa monenda ul ar¬

Expanded text:
sideratione, qua suam famam ac salutem uident sideratione, qua suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et reformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam temporalium poenarum adflictione punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul agunt malam uitam, sed quia simul amant temporalem uitam, non quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni contemnere debedonec uiuunt semper incertum est utrum uoluntatem sint in melius mutaturi. Qua in re cato morietur, sanguinem autem eius de manu speculatoris requiram. Ad hoc enim speculatores, hoc est populorum praepositi, constituti sunt in ecclesiis, necessitate coniungitur, multa monenda uel ar
Abbreviated transcription (Latin):
p̃se gerunt. Nonsolum quippe infirnuores ui¬
tam ducentes conuigalẽ. filios habentes uł ha¬
bere querentes. domos ac familias possidentes
quos apłs in eccłiis alloquitur. docens & mo¬
nens que madmodum uiuere debeant &
uxores cum maritis. & mariti cum uxorib q
& filii cum parentib. & parentes cum fuiis
& serui cum dominis. & dñi cum seruis
ta temꝑalia multa t̾rena libent̃ adipiscit¬
& moleste a mittunt. ꝓpt̾ quȩ ñ audent ot¬
fende homines. quorum sibi uita con¬
natissima & sceleratissima displicet uerur
etiam hi qui suꝑiorem uitȩ gradum toueno
nec conuigalib uncłis irretiti sunt & ui
paruo ac tegim̃to utunt᷑. plerũq suę fan
ac saluti. dũ insidias atq impetus mlot
timent. ab eorum rep̃hensione sese bss¬
nent. Et quanuis non intaneũs
corriꝑe. cum fortasse possint aliquos prripi¬
endo corrigere. ne si non potuerur sua salus
ac fama inꝑicłm exiciumq ꝑuenias nec ea con¬

Expanded text:
se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes, domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa temporalia, multa terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent offendere homines, quorum sibi uita contaminatissima et consceleratissima displicet; uerum etiam hi, qui superiorem uitae gradum tenent nec coniugalibus uinculis inretiti sunt et uictu . paruo ac tegimento utuntur, plerumque, suae famae ac saluti dum insidias adque impetus malorum timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, et quamuis non in tantum corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea con
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ fouendos amplectit᷑ bonos: sicut seue¬
ritas dĩ. puniendos corripit malos. Placuit
quippe diuinȩ ꝓuidentie p̃parare inposte.¬
rum bona uistis quib ñ fruerent᷑ iniusti.
alaimpiis quib ñ excruciabuntur
bora. Ita R temꝑalia bona & mala utrisq
uoluat  mmunia: ut nec bona cupi¬
auis apreta tur que mali quoq habere

Expanded text:
i fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Plquippe divine providentie preparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala impiis, quibus non excercitabuntur boni. Ista vero temporalia bona et mala utrisque voluit esse communia, ut nec bona cupidius appetantur, que mali quoque habere
Abbreviated transcription (Latin):
andi ulli nec a crudelib hostib ab.¬
cẽrent᷑: hoc xp̃i nomini. hoc xp̃iano tem¬
ri tribuendum. quisquis non iudet. cȩcꝰ.
Hacissimas & seuissimas m̃tes ille t̾ruit.
frenauit ille mirabilit̾ temꝑauit. quiꝑ¬

Expanded text:
captivandi ulli nec a crudelibus hostibus abdcaptivandi ulli nec a crudelibus hostibus abducerentur; hoc Christi nomini, hoc christiano tempori tribuendum quisquis non videt, caecus; ulentissimas et saevissimas mentes ille terruit, ille frenavit, ille mirabiliter temperavit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas more bellorum. nec uspe
sor. a simulachrorum dep̃d cione le absti¬
nuisse lauclatur. Nam cum ei soreba sinꝑ¬
Pa pta fuerant sueri inberet: continentiam
suam etiã io canelo condutit. Quesiuit enĩ
IIIꝰ S essent Ec cum ex non sebum mul¬
ligandia uerimi eciam tenuneiarentur
aurta telinquamꝰ inquit tarentinis dõs
iratos. Cum gͥ nec illiꝰ fletũ. necͥ uius risum.
nec illiꝰ castam̃ miscđiam. nec huiꝰ facetam
continentiã. romanarũ rerum gestarum
scriptores tacere potuerint: quando p̃t¬
mitteret᷑ si aliquib hominib i honorem
cuiꝰpiam dõrum suors sic nꝑissent. ut
in uoqͣm templo cedẽ uł capiuitatẽ sieri
uta recenssima ronsana clade con
ꝑmas fecit hoc cons:etudo bellorum. Qđ
faciemanitas barbara cam mitis apparuit.
art atulissime basilice implende popło cui
ectits cligerentur. & decernerent᷑. ubi nemo
eriret᷑ unde nemo raꝑetur. quo libandinui.
amiserantib hostib ducerent᷑. unde

Expanded text:
ciuitas more bellorum, nec uspiasor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba sugcapta fuerant, fieri iuberet, continentiam suam ecuius modi essent, et cum ei non solum multa grandia, uerum etiam renuntiarentur armata, <relinquamus>, inquit <Tarentinis deos i1\'at08. Cum igitur nec illius fletum nec huius risum, nec illius c:Rtam misericordiam nec huius facetam continentiam Romanarum rerum gestarum scriptores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut in quoquam templsta recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum. Quofacie immanitas barbara tam mitis apparuit, ut amplissimae basilicae implendae populo cui parceretur, eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi a miserantibus hostibus ducerentur, unde
Abbreviated transcription (Latin):
q delerunt: pea confug entem ad
ut. quia mineruã ꝑdidit. Quid enĩ
pꝑsa minerua ꝑdicłat. ut ꝑiret : an for
stodes suose Hoc sane uerum ẽ. Illis
Uentemptis. potuit auferri. Neq
En ries asimula chro. s simulachrõ¬

Expanded text:
 uerunt, postea confugientem ad  Troia periit, quia Mineruam perdidit. Quid enim prius ipsa Minerua perdiderat, ut periret? an forte custodes suos? Hoc sane uerum est; illis quippe interemtis potuit auferri. Neque enim homines a simulacro, sed simulacr
Abbreviated transcription (Latin):
seinebat inimicus. ibi accipiebat limitem
trucidatoris furor. Illo ducebant᷑ a miseran¬
tib hostib quib etiam extͣ ipsa loca peꝑ¬
cerant ne in eos incurrerent qui similem
miscđ̾iam ñ habebant. Qui tm̃ etiã ipsi ali¬
bi truces atq hostili more seuientes. postea¬
quam ad loca illa uemebar ⁊
uandi cupiditas frangebat᷑. Sic tuaser
quid recte saꝑent. illa quȩ abhi
mores bellis emendare atq contere

Expanded text:
saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant,uandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt quid recte saperent, illa, que ab homores bellis emendare atque contere
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbȩ quoq animȩ sp̃s inflatus affectat
amatꝰq sibi in laudib dici. Parcere subiec¬
tis. & debellare suꝑbos. Unde etiam de t̾̃re¬
na ciuitate. quȩ cum dominari appetit.
& si popłi seruiant ipsa ei dominandi libi¬
do dominatur ñ ẽ p̃tereundũ silentio qͥe¬
quid dicere suscepti huiꝰ oꝑis ratio postu¬
inimici: adũsus quos defendenda ẽ. dĩ ci-¬
uitas. Quorũ tam̃ multi correcto impieta¬
tis errore. ciues in ea fiunt satis idonei.
multi uero in eam tantis exardescunt ignt¬
b odiorũ. tamq manifestis beneficiis re-¬
demptoris eiꝰ ingrati sunt. ut hodie contra
eum linguas non mouerent. nͥ ferrũ hosti¬
le fugientes isacratis eiꝰ locis deqͥ iutam̃
suꝑbiunt inuenirent. Annũ etiã illi romã
ni xp̃i nomini infesti sunt quib ꝓptere
xp̃m barbari peꝑcerunt: Testant᷑ hȩc mar¬
tyrum loca &e basilicȩ apłorum: quȩ in
illa uastatione urb ad se confugientes su¬
os alienosq receꝑunt. Hucusq cruentus

Expanded text:
e quoque animae spiritus inflatus affectat, amatque sibi in laudibus dici, Parcere subjectis, et debellare superbos Unde etiam de terrena civitate, quae cum dominari appetit, etsi populi serviant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti hujus operis ratio postuinimici, aduersus quos defendenda est Dei ciuitas, quorum tamen multi correcto inpietatis errore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. An non etiam illi Romani Christi nomini infesti sunt, quibus propter Christum barbari pepercerunt? Testantur hoc martyrum loca et basilicae apostolorum, quae in illa uastatione Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Huc usque cruentus
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓcaeit᷑ insult̾aro seruis xp̃i. sunin teis
plurmi qui Ium ingsitum clacdemq
non euasissent. niss seruos xp̃i ie et̃ fin sis¬
issirba insmia eitis nomini᷑ existunt cor
e nom̃ ore uł fubdolo confuger
conseripta sunt. uł ante conditã romam.
uł ab eiꝰ exortu & imꝑio. Legant or ꝓfe¬
rant. sic ab alienigenis aliquã cãptam eẽ
ciuitatem: ut hostes qui ceꝑant parcerent
eis quos ad dõrũ suorũ templa confugis.¬
se comꝑerant. aut aliquẽ ducem barba¬
rum p̃cepisse. ut irrupto oꝑido nullus fe¬
ruet᷑ qui in illo uł illo templo fuiss inuer
is corteniere sacian effigiem manibꝰq
truemts iuraineas aasdiue concingere int
no cm̃ quoo siquitut uerũ e ꝗ illo flu
acttro stblipsanfarri spes quis aum.¬

Expanded text:
eis plurimi qui illum interitum clademque non evasissent, nisi servos Christi se esse finxisiissima insania ejus nomini resistunt cordquod nomen ore vel subdolo confugerunt, conscripta sunt uel ante conditam Romam uel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captam esse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerent eis, quos ad deorum suorum templa confugisse compererant, aut aliquem ducem barbarorum praecepisse, ut inrupto oppido nullus feriretur, qui in illo uel illo templo fuisset inuenarcis Corripuere sacram effigiem manibusque cruentis Virgineas ausi diuae contingere uittas? Nec tamen quod sequitur uerum est: Ex illo fluere ac retro subl
Abbreviated transcription (Latin):
eiatem dei siue in hoc tempor cursu
int̃ impios ꝑegrinatur ex fide uuens
Lin illa stabilitate sedis ȩt̾nȩ qua nune
expecꝰtat pacuentiam qͦ adusq iusticia cõ¬
ũtat᷑ in uidiciũ demceps adeptura per
excellentiam uictoria ultima & pace ꝑfe¬
one debito defendere adũsus eos qui condi¬
tori eiꝰ dõs suos p̃ferunt fili Rm̃e marcel¬
line suscepi. Mlagnum. opꝰ & arduum: s ds̃
aduitor nr̃ ẽ. Nam scio quib uirib opꝰsit.
ut ꝑsuadetur suꝑb̃. quanta sit uirtus humi.¬
litatis qua fit ut om̃ia t̾rena cacumina
temꝑali mobilitate nutantia. ñ humano
usurpata fastu s duuna gr̃a. donata celsi¬
tudo transcendat. Rex enim & conditor
cuutatis huiꝰ de qua loqui institumꝰ. in
scriptura popłi sui sententiam diuine
legis aꝑuit: qua dictum ẽ Suꝑb ds̃ resistit.¬

Expanded text:
atem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perfe promissione debito defendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
putant qui ei successit e echias quẽ quidem con¬
stat optinium et piissimũ regem romuli regnasse
temꝑib. In ea uͦ ebrei p̃opłi parte quȩ appellabat᷑
lam erithͣeã uacicinatam ferunt: Sibillas autẽ
uarro ꝓdit plures fuisse ñ unam: Hȩc sane eri¬
chiea quedam de xp̃o manifesta conscripsit :
qđ etiam nos in latina lingua ũsib mase latinis
ẽt ñ stantib legimꝰ: ꝑ nescio cuiꝰ int̃p̃cis imꝑiti¬
am̃ sicut pꝰ cognouimꝰ: Nam uirclarissimus flac¬
cianus qui etiã ꝓconsul fuit. homo facillue fa¬
cundiȩ multeq doctrinȩ cumide xp̃o colloque¬¬
remꝰ: g̃cum nob̾ codicẽ ꝓculit carmina dicens¬
eẽ. sibille erithire. ubi ostendit quodam loco uer

Expanded text:
putant, qui ei successit Ezechias, quem quidem conputant, qui ei successit Ezechias, quem quidem constat optimum et piissimum regem Romuli regnasse temporibus. In ea vero Hebraici populi parte quae appellabatur lam Erythraeam vaticinatam ferunt. Sibyllas autem Varro prodidit plures fuisse, non unam. Haec sane ErySibylla quaedam de Christo manifesta conscripsit: quod etiam nos prius in latina lingua versibus male latinis et non stantibus legimus, per nescio cujus interpretis imperitiam, sicut post cognovimus. Nam vir clarissimus Flaccianus, qui etiam proconsul fuit, homo facillimae facundiae, multaeque doctrinae, cum de Christo colloqueremur, graecum nobis codicem protulit, carmina esse dicens Sibyllae Erythraeae, ubi ostendit quodam loco
Abbreviated transcription (Latin):
et fortes et armis gentes exercitatȩ quȩ ñ facis
cedent et quas opuseẽt. ingentib ꝑidis exlasta¬
tione utrimq ñ parua atq horrendo ly ore
suꝑari Nam quando regnũ assiriore totam
peneasiam subuigauit: litet bellando si factũ
ñ cam̃ multum asꝑis et difficillib bellis fier
maximum atq uniũsale diluuiũm: cum maitha
noe oc̾to soli homines euaserunt. anni ñ multo an¬
plius qͣm mille transierant quando ninꝰ asiam
totam excepta india subiugauit: Roma uͦ tot
gentes orientis et occidentis quas imꝑio romano sub¬
ditas cernimus ñ ea sceleritate acfacilitate ꝑdomu¬
ie qm paulatim crescendo robustas eas et bellicosas
quaqua ũsum cdilatabat᷑ inuenit: Temꝑe ͥ quo
roma condita ẽ: popłs isrł habebat int̾ra ꝓnussi¬
onis annos septingentos decem et occo: Exquib
uiginti et septem ꝑtinent ꝑtinent adiesu naue:
erat inuidea cuiꝰ nom̃ erat achat. uł sicut alii com¬

Expanded text:
et fortes, et armis gentes exercitatae, quae non facile et fortes, et armis gentes exercitatae, quae non facile cederent, et quas opus esset ingentibus periculis et vastatione utrimque non parva atque horrendo labore superari. Nam quando regnum Assyriorum totam pene Asiam subjugavit, licet bellando sit factum, non tamen multum asperis et difficilibus bellis fieri maximum atque universale diluvium, cum in arca Noe octo soli homines evaserunt, anni non multo amplius quam mille transierant, quando Ninus Asiam totam, excepta India, subjugavit. Roma vero tot gentes et Orientis et Occidentis, quas imperio Romano subditas cernimus, non ea celeritate ac facilitate perdomuit; quoniam paulatim crescendo robustas eas et bellicosas, quaquaversum dilatabatur, invenit. Tempore igitur quo Roma condita est, populus Israel habebat in terra promissionis annos septingentos decem et octo. Ex quibus viginti septem pertinent ad Jesum Nave, erat in Juda, cujus nomen erat Achaz, vel, sicut alii com
Abbreviated transcription (Latin):
non de sint quid icant. cum expositi uagientes
iacerent anescio. qua pͥmum meretrice fuisse
collectos: et pͥmas eiꝰ suxisse mamillas. meretrices
autem lupas uocabant: Unde eciam nunc tur¬
pia loca earum lupanaria nuncupant᷑. et eos
pꝰea ad faustulum ꝑuenisse pastorem atq ab eiꝰ
acca uxore nutritos Quamqͣm si ad arguenda̾m
hominem regeni. quieos in aquã ꝓici crudelit̃
uisserat eis infancib ꝑ quos canta ciuitas conden¬
da fuerat deaqua diuinitꝰ lib̾atis ꝑlactantẽ ferã
ds uoluit subuenue quid mirũ ẽ: Amulto suc¬
cessit in reguum latiare fr̃ eiꝰ numitor auus romu¬
li cuiꝰ numitoris. pͥmo anno condita ẽ . roma acꝑ
hoc cum suo de inceps id est romulo nepote reg¬
uelut altera babilon. et uł pͥoris filia babilonis.
ꝑ quam dõ placuit orbem de bellare t̾rarum. et
inunam societatem rei publicȩ legumiq ꝑ ductũ
longe laceq pacare: Erant enim iampopłi uabͣ

Expanded text:
non desint qui dicant, cum expositi uagientes non desint qui dicant, cum expositi uagientes iacerent, a nescio qua primum meretrice fuisse collectos et primas eius suxisse mamillas meretrices autem lupas uocabant, unde etiam nunc turpia loca earum lupanaria nuncupantur, et eos postea ad Faustulum peruenisse pastorem adque ab eius Acca uxore nutritos. Quamquam si ad arguendum hominem regem, qui eos in aquam proici crudeliter iusserat, eis infantibus, per quos tanta ciuitas condenda fuerat, de aqua diuinitus liberatis per lactantem feram Deus uoluit subuenire, quid mirum est? Amulio successit in regnum Latiare frater eius Numitor, auus Romuli, cuius Numitoris primo anno condita est Roma; ac per hoc cum suo deinceps, id est Romulo, nepote regvelut altera Babylon, et velut prioris filia Babylonis, per quam Deo placuit orbem debellare terrarum, et in unam societatem reipublicae legumque perductum longe lateque pacare. Erant enim jam populi validi
Abbreviated transcription (Latin):
istum autem et illum reges reꝑiunt᷑ duo: quorũ
pͥmus ẽ. ut eum uirgiliano ũ su eloquar ꝓximꝰ
ille ꝓcax troianȩ gła gentis: Cuiꝰ temꝑe quia iam
quodam mͦ roma parturiebat᷑. illud om̃us
regnorum maximum assirium. finẽ tancȩ du¬
turnitatis accepit: Ad medos quippe trans lagu
e.pꝰ umos ferme mille trecentos quinq ut etiam
beli quininum genuit. et illic paruo contentꝰ
imꝑio pͥmus rex fuit temꝑa compurent᷑: ꝓcax
autem regnauit ante anuilium: Porro amuliꝰ
fr̃is sui numitoris filim. ream nomine quȩ ecũ
ilia uocabat᷑. romuþimatrẽ uestalem uirginem
fecerat quam ugłint de marce geminos conce¬
pisse istos moꝙͥ stuprum eiꝰ honorantes. uł excu¬
santes. et adhbentes argum̃tum qđ infantes
expositos lipa nutriuerit: Hoc enim genus
bestiȩ ad parcem existimant ꝑtinere: ut uideli¬
cet ideo lipa credat᷑ ad mouisse ubera paruuł.
quia fuos dñi sui marcis agnorut : Quamuis

Expanded text:
istum autem et illum reges reperiuntur duo, quorum istum autem et illum reges reperiuntur duo, quorum primus est, ut eum Vergiliano uersu eloquar: Proximus ille Procas, Troianae gloria gentis. Cuius tempore quia iam quodam modo Roma parturiebatur, illud omnium regnorum maximum Assyrium finem tantae diuturnitatis accepit. Ad Medos quippe translatum est post annos ferme mille trecentos quinque, ut etiam Beli, qui Ninum genuit et illic paruo contentus imperio primus rex fuit. tempora conputentur. Procas autem regnauit ante Amulium. Porro Amulius fratris sui Numitoris filiam, Rheam nomine, quae etiam Ilia uocabatur, Romuli matrem, Vestalem uirginem fecerat, quam uolunt de Marte geminos concepisse, isto modo stuprum eius honorantes uel excusantes, et adhibentes argumentum, quod infantes expositos lupa nutriuerit. Hoc enim genus bestiae ad Martem existimant pertinere, ut uidelicet ideo lupa credatur admouisse ubera paruulis, quia filios domini sui Martis agnouit; quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
rum fuit qui templum nobilissimũ illud dĩ hiero¬
solimitarum condidit: cuiꝰ temꝑe apud latinos
condica ẽ. alba. ex quo deinceps ñ latinorum. s alba¬
norum reges appellari. in eodem tam̃ latio ceꝑunt:
Salo moni successit filitis eiꝰ roboam: subqͦ in duo
regna poyłs ille diuisus ẽ. et single partes. suos
singłos reges habere cȩꝑunt: Latium pꝰ eneam¬
quem din fecerant. undecim reges habuit. quoꝵ
nullus ds̃ factusẽ. Auentinus autem qui duo¬
decimoloco eneam sequitur: cumeẽt ꝓstratꝰ in
bello et sepultꝰ in eo monte qui etiam nunc eiꝰ no¬
mine nuncupat᷑ dõrum talium quales sibi fa¬
ciebant numero ẽ. additus: Alii sane noluerunt
eum in p̃lio scribere ̾cisum: s ñ comparuisse di¬
xerunt nec exeiꝰ uocabulo appellatum montẽ. s ex
aduentu auium dictũ auentinum: Post hunc ñ ÷
ds̃ factꝰ in latio: nͥ romulus conditor romȩ Int̃

Expanded text:
rum fuit, qui templum illud nobilissimum Dei Hierorum fuit, qui templum illud nobilissimum Dei Hierosolymitanum condidit. Cuius tempore aput Latinos condita est Alba, ex qua deinceps non Latinorum, sed Albanorum reges appellari, in eodem tamen Latio, coeperunt. Salomoni successit filius eius Roboam, sub quo in duo regna populus ille diuisus est, et singulae partes suos singulos reges habere cquem deum fecerunt, undecim reges habuit, quorum nullus deus factus est. Auentinus autem, qui duodecimo loco Aenean sequitur, cum esset prostratus in bello et sepultus in eo monte, qui etiam nunc eius nomine nuncupatur, deorum talium, quales sibi faciebant, numero est additus. Alii sane noluerunt eum in proelio scribere occisum, sed non conparuisse dixerunt; nec ex eius uocabulo appellatum montem, sed ex aduentu auium dictum Auentinum. Post hunc non est deus factus in Latio nisi Romulus conditor Romae. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
orum autẽ uicesimo et nono oneo. et melancho athe¬
niensiũ sexto decimo. uidice autẽ hebreorum heli
sacerdote: regnum siciniorũ consumptũ ẽ. qđ ꝑ
annos nongentos quinquaginta et nouem tradit᷑
regnantib: usrłitarum regnũ finito temꝑe uidi¬
cum: Asaule rege sumpsit exordium: qͦ temꝑe
fuit ꝓpħa samuhel Ab illo gͥ cemꝑe hi reges latinoꝵ
eẽ. ceꝑunt: quos cognominabant filiuios Nbeo qͥppe
qui filius eneȩ pͥmus dictus ẽ. siluius. ceceris subse¬
cutis. et ꝓpͥa nomina imponebant᷑ et hoccñ defuic
cognom̃tum: sicut longe postea cęsares cognominati
sunt. qui successerunt cesari augusto Rȩꝓbato aute.
saule nequisqͣm eiꝰ ex styrpe regnaret ooq defuncto:
dauid successit in regnũ pꝰ annos a sauł imꝑio qua¬
daginta Tunc athenienses habere deinde reges pꝰ
codri intericũ destiterunt. et magistratꝰ haberecȩ¬

Expanded text:
orum autem uicensimo et nono Oneo et Melantho Atheorum autem uicensimo et nono Oneo et Melantho Atheniensium sexto decimo, iudice autem Hebraeorum Heli sacerdote regnum Sicyoniorum consumtum est, quod per annos nongentos quinquaginta et nouem traditur regnantibus Israelitarum regnum finito tempore iudicum a Saule rege sumsit exordium, quo tempore fuit propheta Samuel. Ab illo igitur tempore hi reges Latinorum esse coeperunt, quos cognominabant Siluios; ab eo quippe, qui filius Aeneae primus dictus est Siluius, ceteris subsecutis et propria nomina inponebantur et hoc non defuit cognomentum; sicut longe postea Caesares cognominati sunt, qui successerunt Caesari Augusto. Reprobato autem Saule, ne quisquam ex eius stirpe regnaret, eoque defuncto Dauid successit in regnum post annos a Saulis imperio quadraginta. Tunc Athenienses habere deinde reges post Codri interitum destiterunt et magistratus habere coep
Abbreviated transcription (Latin):
cum inirabilit̃ forcis ẽ. putatꝰ ẽ. hercules S eneã
qm̃ quando mortuus ẽ. ñ comparuit: dm̃sibi
fecerunt latini: Sabini etiam regẽ suum pͥniũ :¬
sancũ. siue ut aliqui appellant scm eculerunt
indõs: ꝑidem tempꝰ codriis rexachenien siũ pe.¬
loponensib eiꝰdem hostib cuutatis se int̾ficien¬
dũ ignotus obiecit: Et faccumẽ Hoc mͦ enim
p̃dicant patriam libasse: Responsum enimac¬
ceꝑant pelo ponens tum demũ se suꝑat᷑os. si
eorum regẽ occidissent: fefellit gͦ eos habitu
pauꝑis apparendo. et in suam necem ꝑiuriũ ꝓuo¬
cando Unde ait uirgiliꝰ et uirgia codri: Et hunc
achenienses camqͣm dm̃ sacrificiorũ honore coluert̃:
quarto latinorum rege si liuo eneȩ filio. ñ decreusa
de qua fuit ascamꝰ quit̾tius ibi regnauit. s de lauinia
latini filia. quam pꝰturnũ eneas dr̃ habuisse: Assiri¬

Expanded text:
cum mirabiliter fortis esset, putatus est Hercules. Sed Aeneam, cum mirabiliter fortis esset, putatus est Hercules. Sed Aeneam, quoniam quando mortuus est, non comparuit, deum sibi fecerunt Latini. Sabini etiam regem suum primum Sancum, sive ut aliqui appellant Sanctum, retulerunt in deos. Per idem tempus Codrus rex Atheniensium Peloponnensibus eiusdem hostibus ciuitatis se interficiendum ignotus obiecit; et factum est. Hoc modo eum praedicant patriam liberasse. Responsum enim acceperant Peloponnenses tum demum se superaturos, si eorum regem non occidissent. Fefellit ergo eos habitu pauperis apparendo et in suam necem per iurgium prouocando. Unde ait Vergilius: Et iurgia Codri. Et hunc Athenienses tamquam deum sacrificiorum honore coluerunt. Quarto Latinorum rege Siluio Aeneae filio, non de Creusa, de qua fuit Ascanius, qui tertius ibi regnauit, sed de Lauinia Latini filia, quem postumum Aeneas dicitur habuisse, Assyri
Abbreviated transcription (Latin):
templo aquam rostris afferunt et asꝑgunt. qđq
blandiunt᷑ gcigenis atq alienigenas ꝑsequunt᷑: mi¬
randum non ẽ. fieri demonum instincui. quorum
intẽ. ꝑsuadere dm̃ factũ ẽẽ. diomedem. ad decipi¬
endos homines. ut falsos dõs cũ ueri dĩ inuiria
multos colant et hominib mortius qui nec qui
uiuerent uere uixerunt. templis. altarib sacrifi¬
ciis. sacercdotib. quȩ om̃ia cum recta sunt. ñ nͥ uni
dõ uiuo et uer debent᷑ inseruiant:UIIIl.
Io ⁊ fmeone pꝰ captã troiam atq delecam:
ȩneas cum uiginti nauib quib porta.¬
bantur reliquiȩ troianorum initaliam uenit.
regnante ibi latino. et apudathenienses innestheo
apud sicinios polifide. apudassirios autane. apud
hebreos autem uidex ab donfuit: Mortuo autẽ
latino regnauit eneas trib annis eisdẽ insupͣdic.¬
tis locis manentib regib nͥ qđ siciniorum iam
pelaguserat. et hebreorum uidex samson Qui

Expanded text:
templum aquam rostris afferunt et aspergunt, quod templum aquam rostris afferunt et aspergunt, quod blandiuntur Graecigenis, alienigenas persequuntur, mirandum non est fieri daemonum instinctu; quorum interest, persuadere deum factum esse Diomedem, ad decipiendos homines, ut falsos deos cum veri Dei injuria multos colant, et hominibus mortuis, qui nec cum viverent, vere vixerunt, templis, altaribus, sacrificiis, sacerdotibus quae omnia cum recta sunt, nonnisi uni Deo vivo et vero debentur inserviant.mpore post captam Trojam atque deletam, Aeneas cum viginti navibus, quibus portabantur reliquiae Trojanorum, in Italiam venit, regnante ibi Latino, et apud Athenienses Menestheo, apud Sicyonios Polyphide, apud Assyrios Tautane; apud Hebraeos autem Judex Labdon fuit. Mortuo autem Latino regnavit Aeneas tribus annis, eisdem in supradictis locis manentibus regibus, nisi quod Sicyoniorum jam Pelasgus erat, et Hebraeorum Judex Samson: qui
Abbreviated transcription (Latin):
tos ꝓ inde qđ homines dicunt᷑ mandatumq ẽ. lit¬
tĩs. adiis uł petuis demonib arradib ulupos sołe
conuerci. et qđ carminib cure socios mutauit ulixit
scđm istũ modum mͥ uidet᷑ fieri potuissequecdixi:
si cam̃ faccumẽ. Diomedes autem uolucres. quando
quidem genus earum ꝑ successionẽ ꝓpaginis du¬
rare ꝑhibet᷑ nõmutatis hominib factas. s subtrac¬
tis credo fuisse subpositas. sic̃ cerua ꝓiphigenia. re-¬
gis agamennonis filia: Neq enun demonib uidi¬
ciodĩ ꝑmissis huiꝰ modĩ p̃stigia difficilia eẽ. potut¬
runt. s quia illa uirgo pꝰea uiua reꝑta ẽ. suppositã
ꝓilla eẽ. ceruam facile cognitum ẽ Socii lͦi diomed̾
quia nusqͣm subito comparuerunt et postea nullo
loco apparuerunt: ꝑdentib eos ultorib angłis
mał in eas auesquȩ ꝓ illis sunt occulte exaliis locis
ubiẽ. hoc genus auium ad ea loca ꝑdiictȩ acrepente
subpositȩ. credunt᷑ eẽ. conũsi Qđ autem diomedis

Expanded text:
mandatumque est litteris ab dis uel potius daemonibus Arcadibus in lupos solere conuerti, et quod Carminibus Circe socios mutauit Ulixi, secundum istum modum mihi uidetur fieri potuisse, quem dixi, si tamen factum est. Diomedeas autem uolucres, quando quidem genus earum per successionem propaginis durare perhibetur, non mutatis hominibus factas, sed subtractis credo fuisse subpositas, sicut cerua pro Iphigenia, regis Agamemnonis filia. Neque enim daemonibus iudicio Dei permissis huius modi praestigiae difficiles esse potuerunt; sed quia illa uirgo postea uiua reperta est, subpositam pro illa esse ceruam faciquia nusquam subito comparuerunt, et postea nullo loco apparuerunt, perdentibus eos ultoribus angelis malis, in eas aves quae pro illis sunt occulte ex aliis locis, ubi est hoc genus avium, ad ea loca perductae ac repente suppositae, creduntur esse conversi. Quod autem Diomedis in
Abbreviated transcription (Latin):
ademonib. ũt illudant᷑ a demonib: Partim uera
onerum corꝑa: partim iuuentorũ falsa cernenti¬
b: Nlam quidam nomine p̃stantius pacri suo con¬
tigisse indicabat: ut uenenum illud ꝑcaseũ indomo
sua sumeret et iaceret in lecto suo quasi dormiens. qui
tam̃ nullo mͦ poterat excitari: Post aliquot autẽ dies
eum uelut euigilasse dicebat: et quasi sonnia narras¬
se quȩ passus ẽ. caballũ se scilicet factũ. et annonam
se comꝑtum ẽ Quȩ tam̃ ei sua somnia uidebant᷑:
Indicauit et alius sedomui sue ꝑ noctem anteqͣm
requiesceret uidisse uenientẽ ad se philosophum
quẽdam sibi notissunum : sibiq exposuis se ñnul¬
Et cum ab eodem philosopho quesitũ fuiss curin
lomo eiꝰ fecerat. qđ indomo sua petenti negauerat.
Iginẽ fancasticam exhibitume. uigilanti. qđ
alt edit in sonnis: Hec adnos. ñ quib cumq qua¬
lib ensere putaremꝰ indignum. s eis referentib ꝑ¬

Expanded text:
a daemonibus, ut inludatur hominibus, partim uera onerum corpora, partim iumentorum falsa cernentibus. Nam quidam nomine Praestantius patri suo contigisse indicabat, ut uenenum illud per caseum in domo sua sumeret et iaceret in lecto suo quasi dormiens, qui tamen nullo modo poterat excitari. Post aliquot autem dies eum uelut euigilasse dicebat et quasi somnia narrasse quae passus est, caballum se scilicet factum annonam se conpertum est; quae tamen ei sua somnia uidebantur. Indicauit et alius se domi suae per noctem, antequam requiesceret, uidisse uenientem ad se philosophum quendam sibi notissimum sibique exposuisse nonnul Et cum ab eodem philosopho quaesitum fuisset, quur in domo eius fecerit, quod in domo sua petenti negauerat: imaginem phantasticam exhibitum est uigilanti, quod alter uidit in somnis. Haec ad nos non quibuscumque, qualibus credere putaremus indignum
Abbreviated transcription (Latin):
pocuit existimare nec uilem: Hunc enim eum eẽ.
credidiit. quẽ summũ putauit dm̃ Postre mo ip¬
seẽ. dĩ: quẽ doctissimꝰ pby losophorum qͣmuis xp̃i¬
anorum accerrimus mimicꝰ etiã ꝑ eorũorada qͦs¬

Expanded text:
potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse credidit, quem summum putauit deum. Postremo ipse est Deus, quem doctissimus philosophorum, quamuis Christianorum acerrimus inimicus, etiam per eorum
Abbreviated transcription (Latin):
uł. impulentissime contentiosus: S ut taceam
quales sint quos sacrificiis colebant: in lege ueri
cdĩ scriptumẽ Sacrificans diiseradicabit᷑ nͥ dño
cantum: Necbonis gͥ nec mał diis sacrificari uo¬
luit: quihoccum canta comminatione p̃cepit:¬
S responderi potest Quis iste dĩ ẽ. aut unde
dignus ꝓbatur cui deberent obtemꝑare romani.
ut nullum dõrum p̃t̃ ꝙsum colerent sacrificiis:
magne cȩcitatis aadhuc querere quis iste sit ds̃.
Ipse ẽ. ds̃ aquo responsum acfepit abraham in
seminituo benedicentur om̃s gentes Qđ in xp̃ofie¬
in qui sedm carnemdeillo semine exortus ẽ Iclem
ipsi qui remansetunt huius nominis mimuci no¬
lint uelintq cognoscunt: Ipseẽ. dĩcuiꝰ sp̃s diuinus
suꝑiorib posui Ipse ẽ. ds̃ quem uarro doctissuus
romanorum iouem putat : quamius nesciens quid
loquatur Qđ tam̃ ideo com memorandum pu¬
taui: qm̃ uir tantȩ scientiȩ. nec nullum istũ dm̃

Expanded text:
uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrificari uoluit, qui hoc cum tanta comminatione praecepit responderi potest: \'Quis iste Deus est aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis ?\' Magnae caecitatis est, adhuc quaerere, quis iste sit Deus.Ipse est Deus, a quo responsum accepit Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Quod in Christo fieri, qui secundum carnem de illo semine exortus est, idem ipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cognoscunt. Ipse est Deus, cuius diuinus superioribus posui. Ipse est Deus, quem Varro doctissimus Romanorum Iouem putat, quamuis nesciens quid loquatur; quod tamen ideo commemorandum putaui, quoniam uir tantae scientiae nec nullum istum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
utilitate quiddicam ciꝰ etiã communone sociatꝰ
cetus homin̾uni siut sese habet uta definitio popłs
nuncupat᷑. Quamus enim sidiligent᷑ attendas nec
utiitassit ulla uiuentium. qui iuuunt unpie sicut.
uitut om̃is qui ñ seruit dõ seriurq demonib canto
mag̃ impus quanto magis uibicum sint immundissi¬
mi sp̃s tamqͣm diis sacrificari uolunt: tam̃ qđ
de uiris consensu dixitnus satis eẽ. arbitror unde
appareat ꝑhanc definitionem ñeẽ. popłi cuius
res publica eẽ. dicatur in quo iusticia ñ est Si
enm dicunt non spiritib unmundis s bonis
diis atq sc̃ĩs insua re publica seruisse romanos.
numquid eadem totiens repetenda sunt quȩ
iam sacis immo ultra qͣm satis ẽ. diximus: Quids
enimadhunc locum ꝑ suꝑiores huiꝰ oꝑis libros ꝑue¬
nit quid dubitare adhuc possit mał & impuris
demonib seruisse romanos. nͥ uł nimium stolidꝰ

Expanded text:
utilitate quid dicam, cuius etiam communione sociatus utilitate quid dicam, cuius etiam communione sociatus coetus hominum, sicut sese habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamuis enim, si diligenter adtendas, nec utilitas sit ulla uiuentium, qui uiuunt inpie, sicut uiuit omnis, qui non seruit Deo seruitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum sint inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus
Abbreviated transcription (Latin):
cum recte fit. idẽ. cũ imꝓbis aufertur inuirtarum
licentia et domiti melus se habebunt. quia indonici
deceriꝰ habuerunt. subditumq ẽ. ut ista ratio fir¬
ratio libidini ocetisq uitiosis anum partib lane
hoc exemplo sacis edoctũ ẽ quib dam ec̃ utilemset¬
uitutem: et do quidem ut seruiat᷑ utile eẽ om̃ib Ser¬
uiensautem dõ animꝰ recce imꝑat corꝑi: inq ipso
anio racio dõ dño subdita recte imꝑat libidim
uicũsq cȩteis Iua ꝓpt̾ ubi homo dõ ñ seruit.
quidineo putandũ eẽ iusticiȩ quando quidẽ dõñ
seruiens. nullo mͦ potest uiste animus corꝑiaut
humana ratio uitiis imꝑaret Et sim homine tał
nonẽ. ulla iusticia: ꝓcul dubio n hõminum. eȩtu.
qui ex hominib talibꝰ constat Nonenimẽ. hicille
uiris consensus: qui hominum multitudinẽ po-¬
płm facit. cuiꝰ res dicitir eẽ res publica: Namde

Expanded text:
cum recte fit, id est cum inprobis aufertur iniuriarum cum recte fit, id est cum inprobis aufertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, quia indomiti deterius se habuerunt; subditumque est, ut ista ratio firratio libidini ceterisque uitiosis animi partibus?\' Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse utilem seruitutem, et Deo quidem ut seruiatur utile esse omnibus. Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non seruit, quid in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo non seruiens nullo modo potest iuste animus corpori aut humana ratio uitiis imperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia. procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo iuris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cuius res dicitur esse res publica. Nam de
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq distribuit Quȩ gͥ iusticia ẽ hominisquem
ipsum hominemdõ uͦ collit. et immundiᷤᷤ demonibꝰ
subdit: hocrinee: sua cuiq distribueree Anqui
fundum aufert eius i quo emptus ẽ. et trachies qui
nichil habet in eo uiris iniustus est: et qui seipsum
auseit dominanti b a quo factͦ ẽ. et malignisseruit
spiritib uistusest: Disputat᷑ certe acerrune atq for¬
tissime mneisdem ipsis derepublica libris adũ sus
ininsticiam ꝓisticia Et qm̃ cum pͥus ageretur ꝓin
iusticiȩ pacib contra iusticiam. et diceretur nͥ ꝑ i
iustiaciam rẽpublicam stare augeriq ñ posse. hoc
ueluti ualidissimum positũ erat iniustum ẽe ut
homines hominib dominantib seruiant Iuã
cam̃ in uistician nͥ sequat᷑ imꝑiosa ciuitas cuiꝰẽ.
magna res publica ñ eamposse ꝓuincus imꝑaree
Responsumẽ. a parce iusticiȩ ideo iustũ eẽ. qđ talibꝰ
hominib sit utił seruitꝰ. et ꝓucilitate eorum fieri

Expanded text:
ominis, quae ipsum hominem Deo uero tollit et inmundis daemonibus subdit? Hocine est sua cuique distribuere? An qui fundum aufert eius, a quo emtus est, et tradit ei, qui nihil habet in eo iuris, iniustus est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo, a quo factus est, et malignis seruit spiritibutissime in eisdem ipsis de re publica libris aduersus iniustitiam pro iustitia. Et quoniam, cum prius ageretur pro iniustitiae partibus contra iustitiam et diceretur nisi per iniustitiam rem publicam stare augerique non posse, hoc ueluti ualidissimum positum erat, iniustum esse, ut homines hominibus dominantibus seruiant; quam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa ciuitas, cuius est magna res publica, non eam posse prouinciis imperare: responsum est a parte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis seruitus, et pro utilitate eorum fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
sidõ animus et ratio ipsa ñ seruit. sicut sibiẽẽ. serui¬
endum ipse ds̃ p̃cipit. nullo modo corpori uitiisq
recte imꝑat: Nam qualis corporis atq uitiorum
potest eẽ mł dña ueri dĩ nescia. nec eiꝰ imꝑiosubiut¬
gata

Expanded text:
si Deo animus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruisi Deo animus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruiendum ipse Deus praecepit, nullo modo corpori uitiisque recte imperat. Nam qualis corporis adque uitiorum potest esse mens domina ueri Dei nescia nec eius imperio subiugata
Abbreviated transcription (Latin):
ria de qua inp̃cedentib libris multa posuimꝰͦ:
Nec ideo tam̃ uł ipsum ñ eẽ. popłm uł eiꝰ remdixe¬
rit. noneẽ. rempublicam: quã dui manet quałcũq
rationalis multitudinis cȩtus. terum quas diligit
concordi communione sociatus Qđ aucem deisto
popło et de istare publica dixi hoc de atheniensiũ.
uł quorum cũq gc̃orum. hoc de egiptiorum. hoc
de illa pͥore babilonia assiriorum. quando in reb
publicis suis imꝑia uł parua uł magna tenuerun.
et de alia cumq aliarũ gentium incelligar dixisse
atq sensisse: Generalit̾ ciuitas quippe ciuitas imꝑi¬
orum cui nonĩꝑat ds̃. obediesti sibi ut sacrificium
non offerat nͥ tantum mͦ sibi et ꝑhocinilla et animꝰ
corpori ratioq uiciis recte ac fidelit̃ imꝑet: caret
iusticiȩ ueritatem Quam libet enimuideatur¬
animus corpori et ratio uiciis lauclabilit̾ imꝑare:

Expanded text:
ria: de qua in praecedentibus libris multa posuimus. ria: de qua in praecedentibus libris multa posuimus. Nec ideo tamen vel ipsum non esse populum, vel ejus rem dixerim non esse rem publicam, quamdiu manet qualiscumque rationalis multitudinis coetus, rerum quas diligit concordi communione sociatus. Quod autem de isto populo et de ista re publica dixi, hoc de Atheniensium uel quorumcumque Graecorum, hoc de Aegyptiorum, hoc de illa priore Babylone Assyriorum, quando in rebus publicis suis imperia uel parua uel magna tenuerunt, et de alia quacumque aliarum gentium intellegar dixisse adque sensisse. Generaliter quippe ciuitas inpiorum, cui non imperat Deus oboedienti sibi, ut sacrificium non offerat nisi tantummodo sibi, et per hoc in illa et animus corpori ratioque uitiis recte ac fideliter imperet, caret iustitiae ueritate. CAanimus corpori et ratio uitiis laudabiliter imperare,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat ex ficle quȩ oꝑatur ꝑdilectionem quahonio
diligit dm̃. sicut diligendus ẽ. ds̃. et ꝓximum sicut
seipsum. Ubi gͦ non ẽ. ista usticia: ꝓfecto ñ est
coetus hominum iuris consensu et utilicatis com¬
munione sociat᷑ Qđ si nonẽ: utiq popłs ñ est
Si uera ẽ. hȩc popłi definicio: gͦ nec respublicaẽ:
quia respublica ñ ẽ. ubi ipse popłs ñ ẽ Si autem
popłs non istos alio diffiniat᷑ mͦ. uelut sidicat᷑ po¬
płs ẽ. cetus multitudinis rationał rerum quas dili¬
git. concordi cõmunione sociatus: ꝓfecto ut uideatur
et eorum quȩ diligit concordi cominunione sociatꝰ ẽ
non absurde popłs nuncupat᷑: Tanto utiq melior:
quanto in meliorib. Iantoq deterior: quanto ẽ. inde¬
ceriorib concors Scdm istam definitionẽ nr̃am. ro¬
seque̾tib popłs ille dilexerit. et quib morib ad
cruentissimas sediciones. atq inde ad socialia atq
ciuilia bella ꝑueniens. ipsam concordiãquȩ salusẽ.

Expanded text:
o diligit Deum, sicut diligendus est Deus, et proximum sicut semet ipsum, — ubi ergo non est ista iustitia, profecto non est coetus hominum iuris consensu et utilitatis communione . sociatus. Quod si non est, utique populus non est si uera est haec populi definitio. Ergo nec res publica est, quia res populi non est, ubi ipse populus populus non isto, sed alio definiatur modo, uelut si dicatur: Topulus est coetus multitudinis rationalis rerum quas diligit concordi communione sociatus\', profecto, ut uideaturet eorum quae diligit concordi communione sociatus est, non absurde populus nuncupatur; tanto utique melior, quanto in melioribus, tantoque deterior, quanto est in deterioribus concors. Secundum istam definitionem nostram Rosequentibus populus ille dilexerit, et quibus moribus ad cruentissimas seditiones, atque inde ad socialia atque civilia bella perveniens, ipsam concordiam, quae salus q
Abbreviated transcription (Latin):
cumq multitudinis quȩ popłi nomine dignlinẽ
Acꝑ hoc sirespublica resest popłi. et popłs non est
qui consensu ñ sociatus e. uiris. non est autemius ubi
nulla iusticia ẽ: ꝓculdubio colligit᷑ ubi iusticia n

Expanded text:
iscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est. iscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est. Ac per hoc, si res publica res est populi et populus non est, qui consensu non sociatus est iuris, non est autem ius, ubi nulla iustitia est: procul dubio colligitur, ubi iustitia n