comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De uinea enĩ sodomorũ uinea eorũ: & ꝓ¬
pago eorũ de gomorra. Uua eorũ uua
fellis: botrus amaritudinis eis. furor
drachonũ uinũ eorũ: & furor aspidũ
insanabilis Ue qui consurgitis mane¬

Expanded text:
de uinea enim Sodomorum uinum eorum, et propago eorum ex Gomorra. uua eorum uua fellis, botrus amaritudinis in ipsis. furor draconum uinum eorum et furor aspidum insanabilis
Abbreviated transcription (Latin):
bre tribulationis. Celũ enĩ aspicere ñ
audebimnꝰ cuiꝰ habitatorẽ offendimꝰ: &
lux nr̃a quã semꝑ habebamꝰ in do. tͥbu¬
lationũ caligine obscurata ẽ. Iegi in
cuiꝰdã cõm̃tariis. hoc qđ dr. leuabit sig¬
nũ in nationib ꝓeul & sibilabit ad eũ
de finib t̾re. de uocatione gentiũ de

Expanded text:
icere non audebimus, cujus habitatorem offendimus: et lux nostra quam semper habebamus in Deo, tribulationum caligine obscurata est. Legi in cujusdam Commentariis, hoc quod dicitur: Levabit signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, de vocatione gentium d
Abbreviated transcription (Latin):
ticorũ domꝰ gͣndes & pulchre sint: q̃ cũ
iudicii tempꝰ aduen̾it. nullũ habitato¬
rẽ habeant. Om̃is enĩ pompa structu¬
raq u̾borũ. & argum̃ta dialectica. redi¬
gent᷑ ad nichilũ. Ꝙ quia iuxta apłm
paulũ ñ solum dĩ edificatio sumꝰ. s & a¬
gricultura. quã imitantes heretici suf¬
fodiunt᷑ & eradicant᷑ ab hieremia idcir
co decẽ iugera uinearũ. sie ubi decẽ iu¬
ga boum oꝑantur facient batũ unũ:
& triginta modii sem̃tis facient ephi.
ut de denario num̾o qͥ in seͥpturis scĩs
mysticus atq ꝑfectus ẽ. & de tricena¬
rio in qͦ ꝓpħauit hiezechiel. & dñs bap¬
tizatus ẽ. redigant᷑ ad ephĩ: qͥ ad cõpa¬
rationẽ multiplicis num̃a unlone con¬
stringit᷑. Q d autẽ edificatio & agricul¬
tura referat᷑ ad intelligntiã sp̃ualem.
etiã alio loco paulꝰ apłs docet: funda¬
tos & radicatos in caritate. credentes
ẽẽ contestans. Unde & eccłiastes ñ solũ
sibi edificauit domos: s plantauit ui¬

Expanded text:
domus grandes et pulchrae sint, quae cum judicii tempus advenerit, nullum habitatorem habeant. Omnis enim pompa structuraque verborum, et argumenta dialectica redigentur ad nihili. Et quia juxta apostolum Paulum non solum Dei aedificatio sumus, sed et agricultura, quam imitantes haeretici suffodiuntur et eradicantur ab Jeremia: idcirco ubi decem jugera vinearum, sive ubi decem juga boum operantur, facient batum unum, et triginta modii sementis facient ephi , ut de denario numero, qui in Scripturis sanctis mysticus atque perfectus est: et de tricenario, in quo prophetavit Ezechiel , et Dominus baptizatus est , redigantur ad ephi, qui ad comparationem multiplicis numeri, unione constringitur. Quod autem aedificatio et agricultura referatur ad intelligentiam spiritalem, etiam alio loco Paulus apostolus docet , fundatos et radicatos in charitate credentes esse contestans. Unde et Ecclesiastes , non solum sibi aedificavit domos, sed plantavit vi
Abbreviated transcription (Latin):
spine. Ohabitatores hierłm. & uiri tribꝰ
iude. ut iudicaretis int̾ me & uineã meã¬
p̃cepirat int̾rogaui ut diceretis. qͥd debu¬
erim facere qđ ñ fecerim. & quia iuxta
euglicam parabolã ñ uultis responde
qđ sciscitor: ego mͥ respondebo ipse pro
uobis. indicans qͥd facturus sim. Qm̃
feci uinee meȩ cuncta q̃ debui. & ꝓuuis
acculit labruscas. auferã uniu̾sa que
dedam. Tollã angłorũ auxilia de qͥb
in psalmis scͥptum ẽ. circũdat angelus
dm̃i in circuitu tim̃tiũ eũ & lib̾abit eos:
& inimicis gentib subiacebit. eritq de¬
serta. Et ñ putabit᷑ in et̾num nec fodie¬
t᷑ ut redigat᷑ in uepres. & ascendant¬

Expanded text:
pra, o habitatores Jerusalem, et viri tribus pra, o habitatores Jerusalem, et viri tribus Judae, ut judicaretis inter me et vineam meam, et interrogavi, ut diceretis quid debuerim facere quod non fecerim. Et quia juxta Evangelicam parabolam non vultis respondere quod sciscitor, ego mihi respondebo ipse pro vobis, indicans quid facturus sim: Quoniam feci vineae meae cuncta quae debui, et pro uvis attulit labruscas, auferam universa quae dederam. Tollam angelorum auxilia, de quibus in psalmis scriptum est: Circumdat Angelus Domini in circuitu timentium eum, et liberabit eos et inimicis gentibus subjacebit. Eritque deserta, et non putabitur in aeternum, nec fodietur, ut redigatur in vepres. Tollit
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾rogat᷑ qͣsi de uinea: ut contͣ se ipse
respondeat. Hunc locũ in eugłio pleniꝰ
saluator exequit᷑: & qđ hic p̃termissum
ẽ scͥbas & phariseos interrogat. In ysaia
enĩ nicħ dictum ẽ de agricolis. nec quȩ
passuri st̃ indicat᷑: s tantũ de unea
sermo ẽ. Ibi aut̃e qͣsi alia sit uinea. &
alii agricole. sic de popło loquit᷑. & ma¬
gistris. ut malos male ꝑdat. & uineã
aliis agͥcolis locet significans apłos
& eos qui apłis successuri st̃. Neo uero
tautologia ẽ ut pleriq estimant in
eo qđ ait: an qđ expectaui ut faceret
uuas & fecit labruscas. Supra enĩ
apud se tacitus loquit᷑. hic autẽ qđ
cogitauerat alios interrogat. Et nẽ
ostendã uobis. qͥd ego faciã uineȩ meȩ.
Auferã sep̃e eiꝰ & erit in diceptionem.
Diruã maceriã eiꝰ & erit in coneulea¬
tionẽ: & ponã eã desertã. Non putãbi¬
tur & ñ fodiet᷑: & ascendent uepres et

Expanded text:
interrogatur quasi de vinea, ut contra se ipse interrogatur quasi de vinea, ut contra se ipse respondeat. Hunc locum in Evangelio plenius Salvator exequitur , et quod hic praetermissum est, Scribas et Pharisaeos interrogat. In Isaia enim nihil dictum est de agricolis, nec quae passuri sint indicatur; sed tantum de vinea sermo est: ibi autem quasi alia sit vinea et alii agricolae, sic de populo loquitur et magistris, ut malos male perdat, et vineam aliis agricolis locet; significans apostolos et eos qui apostolis successuri sunt. Nec vero ταυτολογία est, ut plerique aestimant in eo quod ait: An quod exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas? Supra enim apud se tacitus loquitur, hic autem quod cogitaverat, alios interrogat. Et nunc ostendam vobis quid ego faciam vineae meae: Auferam sepem ejus, et erit in direptionem: diruam maceriam ejus, et erit in conculcationem. Et ponam eam desertam; non putabitur, et non fodietur: et asc
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ: & ñ fecerim ei: an qđ expectaui
ut fac̾et uuas & fecit labruscas. Feci
inquit uniu̾sa q̃ debuii. Plantau uineã in
loco ub̃rimo: circũdedi maceria᷑ elegi
lapides: & flagella eiꝰ hastilib ealamisq
subrexi. Uitis quoq ipsa ũ fuit una de
firmissimã turrim in qͣ fruges reconde¬
rem: & de qua insidiantes frugib besti¬
as contẽplarer. Struxi toreular: ut in
eodẽ potissimũ loco p̃mereut᷑ uuȩ. & ui¬
nũ funde̾nt. Qͥa hec gͥ feci q̃ facere de¬
bui t respondeant mͥ habitatores hierłm
& uide. ĩmo iudicent int̃ me & uineã
meã: qͥd ẽ qđ facere debui. & ñ fecerio
& illis tacentib sibi ipse respondit. Hͥ
forte in hoc erraui. qđ ꝓ labore meo
expectaui ut uuas faceret ñ labrus¬
cas: qͣs inculta ac deserta uinea affer¬
re consueuit. Tale qͥd & Nathan ꝓpħa
ad dauid missus loquit᷑. & int̾rogat
eũ ꝑ parabolã: ut dũ de alio iudicãt.
de se ꝑmat sententiã. Ergo & hie popłs

Expanded text:
meae et non fecerim ei? An quod exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas? Feci, inquit, universa quae debui, plantavi vineam in loco uberrimo, circumdedi maceriam, elegi lapides, et flagella ejus hastilibus calamisque subrexi: vitis quoque ipsa non fuit una de firmissimam turrim, in qua fruges reconderem, et de qua insidiantes frugibus bestias contemplarer. Exstruxi torcular, ut in eodem potissimum loco premerentur uvae, et vinum funderent. Quia haec igitur feci, quae facere debui, respondeme et vineam meam, quid est quod facere debui, et non fecerim? Et illis tacentibus, sibi ipse respondet: Nisi forte in hoc erravi, quod pro labore meo exspectavi, ut uvas faceret, non labruscas, quas inculta ac deserta vinea afferre consuevit. Tale quid et Nathan Propheta ad David missus loquitur , et interrogat eum per parabolam, ut dum de alio judicat, de se promat sententiam. Ergo et hic populus
Abbreviated transcription (Latin):
litate gͦ nimia q̃ sequit᷑ captiuitatẽ.
dec̃e iugera uinearũ facient batũ id
ẽ tres amphoras & xxͣx. modii seminis
id ẽ chorus. faciet ephi: qđ lxx .iiͦ. m̃¬
suras int̃pretati sc̃. id ẽ tres modios.
Batus autẽ in liquidis specieb dr̃.
& ephi siue epha eiꝰdẽ m̃sure m aridis:
sic̃ in hierechiel iuxta hebraicũ leginsꝰ
Ephi iustũ. & batus uistus erit uobis.
Ephi & batus equalia. & uniꝰ mensure
erunt: ut capiat decimã parte choriba¬
tus: & decimã partẽ chori ephi Iuxta
m̃suram chori. erit equa libratio eorũ.¬

Expanded text:
litate ergo nimia quae sequitur captivitatem, decem jugera vinearum facient batum, id est, tres amphoras: et triginta modii seminis, id est, corus, faciet ephi, quod LXX tres mensuras interpretati sunt, id est, tres modios. Batus autem in liquidis speciebus dicitur, et ephi, sive epha ejusdem mensurae in aridis. Sicut in Ezechiel juxta Hebraicum legimus: Ephi jusoephi et batus aequalia et unius mensurae erunt ut capiat decimam partem chori batus et decimam partem chori oephi iuxta mensuram chori erit aequa libratio eoru
Abbreviated transcription (Latin):
nas: s ꝓsterilitatẽ ariditatis suȩ preca¬
rent᷑ eũ qͥ potest ymbres p̃bere uirtutũ.
Unde & in leuitico loquitur ad eos. Ponã
celũ uob̾ ferreũ. & t̾ram ȩneã & in deu¬
tõnomio. Erit celũ desuꝑ caput tuum
ȩneũ. & tra subt̾ ferrea. & rursũ. Dabit
dñs pluuiã t̾re tue. & cinis de cęlo des

Expanded text:
 sterilitate et ariditate sua precarentur eum, qui potest imbres praebere virtutum. Unde et in Levitico loquitur ad eos: Ponam coelum vobis ferreum, et terram aeneam . Et in Deuteronomio: Erit coelum super caput tuam aeneum, et terra subter te ferrea . Et rursum, Dabit Dominus pluviam terrae tuae. Et, Cinis
Abbreviated transcription (Latin):
ant sp̃uales cibos. neq xp̃i tunicã in¬
tegrã reseruau̾int: aliis & alimoniã. &
uestim̃ta ꝓmittunt. & pleni uulnerib
medicos ẽẽ se iactant. nec seruant illud
moy saicũ. Prouide aliũ quẽ mittas.
aliudq mandatũ. Ne q̃ras iũdex fi-¬
eri: ne forte ñ possis auferre iniqͥta.¬
tes. Solꝰ iħo om̃s languores sanat &
infirmitates: de quo scͥptum ẽ. Qͥ sa¬
nat contritos corde: & alligat contͥ¬
das concidit. quia lingue eorũ & ad.

Expanded text:
ant spirituales cibos, neque Christi tunicam inant spirituales cibos, neque Christi tunicam integram reservarint, aliis et alimoniam et vestimenta promittunt, et pleni vulneribus, medicos esse se jactant; nec servant illud Mosaicum: Provide alium quem mittas: aliudque mandatum: Ne quaeras judex fieri: ne forte non possis auferre iniquitates . Solus Jesus omnes languores sanat, et infirmitates, de quo scriptum est: Qui sanat contritos corde, et alligat contrda c
Abbreviated transcription (Latin):
Pro medico s yminachꝰ. & lxx. tͣnstule¬
liget uulnera. & ꝓuideat sanitati Res¬
pondebit. in hebreo ñ habet᷑. s de lxx.
additum ẽ. In hebreo enĩ his q̃ supͣ scͥpta st̃
iungit᷑: in die illa dicet ñ sũ medicus. &
reliqua. Is autẽ dicit. qͥ pnceps fuerit
electus: & sic̃ popłs eũ quẽ cõparatione
sui locupletiorẽ intelligit. pͥncip̃e hab̾e
desidat: sic qͥ eligit᷑ ꝯsidans pauꝑtatẽ
& imbecillitatẽ suã indignũ se ẽẽ dela¬
to honore testat᷑: nec posse mederi uiciis
id ẽ curare languentes. esurientib cy¬
bũ tribuere. uestire nudos. qͥ ipse se su¬
stentare uix ualeat. Ergo ñ statĩ multi¬
tudinis ac qui escamꝰ iudicio: s electi in
pͥncipatũ. nouerimꝰ m̃ surã nr̃am: & hu¬
miliemͣ᷑ sub potenti manu di. quia dñs
suꝑbis resistens. humilib dat grãm.
Qͣnti panẽ ñ habentes &̃ uestuntum:
cũ ipsi esuriant & nudi sint. nec habe.¬

Expanded text:
Pro medico, Symmachus et LXX transtulePro medico, Symmachus et LXX transtuleliget vulnera, et provideat sanitati: Respondebit, in Hebraeo non habetur, sed de LXX additum est. In Hebraeo enim his quae supra scripta sunt jungitur: In illa die dicet, non sum medicus, et reliqua. Is autem dicet, qui princeps fuerit electus. Et sicut populus qui eum quem, comparatione sui locupletiorem intelligit, principem habere desiderat, sic qui eligitur considerans paupertatem, et imbecillitatem suam, indignum se esse delato honore testatur, nec posse mederi vitiis, id est, curare languentes, esurientibus cibum tribuere, vestire nudos, qui ipse se sustentare vix valeat. Ergo non statim multitudinis acquiescamus judicio, sed electi in principatum, noverimus mensuram nostram, et humiliemur sub potenti manu Dei: quia Deus superbis resistens, humilibus dat gratiam . Quanti panem non habentes, et vestimentum, cum ipsi esuriant et nudi sint, nec habe
Abbreviated transcription (Latin):
App̃hendet enĩ uir frẽm suũ. dome¬
sticũ patͥs sui. Uestim̃tum tͥ ẽ: pͥnceps
esto ñr: ruina autẽ hec sub manu tua.
Pro runa symmachꝰ & theodotio
infirmitatẽ transtulert̃. lxxcibũ. Sig¬
nificat autẽ raritate hominũ & ma¬
xime rerũ omĩum penuriã: qđ qͥ cibũ
& uestim̃tũ habuerit. potens &ͥ dĩues.
& inclẏtus ẽẽ credat᷑. Qđ autẽ ait iuxta
hebraicũ. ruina hec sub manu tua:
hc̃ sensũ habet. Miseria mea & cala¬
mitas. tuo sustentet᷑ & ꝓtegat᷑ auxilio.
& hoc considandũ. qđ si singłi sibi e¬
ligunt pͥncipes singłos: in pͥncĩpũ
electione seditio fit. dũ alii alios pͥn¬
cipatu dignos putant. nec dieunt
ad eos. possessiones tuȩ & diuĩtiȩ. & re¬
ditus sustentare nos poterunt. s infir¬
mitas ista siue eẏbꝰ m̃s ex tuo sanabit᷑.¬
& pendebit arbitrio. Et respondebit
in die illa dicens. Non sũ medicus: &
indomo mea ñ ẽ panis neq uestim̃tũ.
nolite constituere me pͥncipẽ popłi

Expanded text:
Apprehendet enim vir fratrem suum, domesticum patris sui. Vestimentum tibi est, princeps esto noster: ruina autem haec sub manu tua. Pro ruina, Symmachus et Theodotio infirmitatem transtulerunt, LXX cibum. Significat autem raritatem hominum, et maxime rerum omnium penuriam, quod qui cibum, et vestimentum habuerit, potens, et dives, 55 et inclytus esse credatur. Quod autem ait juxta Hebraicum: Ruina autem haec sub manu tua, hunc sensum habet: Miseria nostra et calamitas tuo substentetur et protegatur auxilio. Et hoc considerandum quod singuli sibi eligant principes singulos, et in principum electione seditio sit, dum alii alios principatu dignos putant. Nec dicunt ad eos, possessiones tuae, et divitiae, et reditus sustentare nos poterunt, sed infirmitas ista, sive cibus meus, ex tuo sanabitur et pendebit arbitrio. Et respondebit in die illa, dicens, non sum medicus, et in domo mea non est panis, neque vestimentum; nolite constituere me principem populi.
Abbreviated transcription (Latin):
tes tenebras lucẽ. & lucẽ tenebras: ponen¬
tes amarũ in dulce & dulce in amarũ
Eiꝰdẽ cͥminis ẽ bonũ. lucẽq & dulce
conͣtͣriis uocare nominib: cuiꝰ malũ te¬
nebras. & amarũ uocabulis appellare
uirtutũ. Hoc contͣ eos qͥ peccatũ ñ pu¬
tant si bono detrahant. & ñ estimant
ẽẽ delictũ. si laudant malũ. Ponunt
autẽ iudei bonũ malũ. & luc̃e tenebͣs.
& dulce amarũ. suscipientes barraban
latrocinii & seditionis auetorẽ: & cru¬
cifigentes iħm. qͥ ñ uen̾at nͥ ad oues ꝑ¬
ditas domꝰ isrł. ut saluaret qđ ꝑierat.¬

Expanded text:
 lucem tenebras: ponentes amarum in dulce, et dulce in amarum. Ejusdem criminis est, bonum, lucem, et dulce, contrariis vocare nominibus, cujus, malum, tenebras, et amarum vocabulis appellare virtutum. Hoc contra eos qui peccatum non putant, si bono detrahant, et non aestimant esse delictum, si laudent malum. Ponunt autem Judaei bonum malum, et lucem tenebras, et dulce amarum, suscipientes Barabbam latrocinii et seditionis auctorem, et crucifigentes Jesum, qui non venerat nisi ad oves perditas dom
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ ciuitas cuiꝰ rex iuuenis: & pͥncipes
tui mane comedunt. Peata t̾ra. ẽuiꝰ
rex filiꝰ ingenuors. Talis fuit rex iui¬
uenis Roboã filiꝰ salomonis: qͥ secũtus
cepit imꝑium. & quia habebat sapien¬
tiam: ꝓpterea ñ ẽ appellatus iuuenis.
Erat enĩ in eo latitudo cordis & amplitu¬
do sapientie: qͣnta harena ẽ in maris li¬
torib. Unde & apłs scͥbit ad tymotheũ.
semo ad olescentiã tuã contẽpñat. Q
enĩ etate iuuenis ẽ: maturitate senex
ẽ. & danihel iuxta theodotionẽ ante¬
qũa iudicaret appellatus ẽ puer: pꝰ¬
Ihereiniȩ quoq qui ad mittentẽ se dñm
loqui quia iuuenis sum: respondit
dñs. Ne dicãs qͥa uiuenis sũ. Priꝰ enĩ qͣm
formareris in ut̾o noui te. & anceqmͣ
exires de uulua matͥs tue scĩficaui te:
& ꝓpħam in gentib constitui te. Ob hane
beri ab apło. ut accipiant maritos. et
matres familiȩ sint. & educent libos su¬
os: quia multȩ retro abier̃t pꝰ sathanan.

Expanded text:
 civitas, cujus rex juvenis, et principes tui mane comedunt. Beata terra, cujus rex filius ingenuorum . Talis fuit rex juvenis Roboam filius Salomonis, qui secutus cepit imperium, et quia habebat sapientiam, propterea non est appellatus juvenis. Erat enim in eo latitudo cordis, et amplitudo sapientiae quanta arena est in maris littoribus. Unde et Apostolus scribit ad Timotheum, Nemo adolescentiam tuam contemnat . Qui enim aetate juvenis est, maturitate senex est. Et Daniel juxta Theodotionem antequam judicaret, appellatus est puer . PoJeremiae quoque, qui ad mittentem se Dominloqui, quia juvenis sum , respondit Dominus, Ne dicas, quia juvenis sum; prius enim quam formareris in utero, novi te, et antequam exires de vulva matris tuae, sanctificavi te, et prophetam in gentibus constitui te. Ob hanc beri ab Apostolo , ut accipiant maritos, et matresfamiliae sint, et educent liberos suos, quia multae retro abierunt post Satanam.
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ dilecto meo. in cornu. filio oler
Hoc iuxta hebraicũ theodotio & aqͥla
tͣnstulerunt. Symmachꝰ autẽ more
suo manifestiꝰ: uinea facta ẽ dilẽcto
meo in cornu. in medio oliuarũ. Porro
lxx. sensũ magis qͣm uerbũ in t̃preta¬
ti st̃. Uinea facta ẽ dilecto in cornu.
pinguiꝰ. si ñ montana q̃q atq deser¬
ta. s omnẽ illiꝰ latitudinẽ consides
a riuo egypti usq ad flum̃ magnũ

Expanded text:
facta est dilecto meo in cornu filio olei. Hoc juxta Hebraicum Theodotio et Aquila transtulerunt: Symmachus autem more suo manifestius: Vinea facta est dilecto meo in cornu in medio olivarum. Porro LXX sensum magis quam verbum interpretati sunt: Vinea facta est dilecto meo in cornu, pinguius, si non montana quaeque atque deserta, sed omnem illius latitudinem consideres, a rivo Aegypti usque ad flum
Abbreviated transcription (Latin):
te. & ꝓsternent te. & filios tuos. &
rursũ. Quotiens uolui congregare
filios tuos sic̃ gallina congregat pul¬
los sub alas suas: & noliusti. Ecce di¬
nittet᷑ uob̃. domꝰ ur̃a deserta. Cui
simile ẽ hoc qđ ñc in isto carmine
dicit᷑: dimittã uineã meã. Qđ autem
xp̃c dicat᷑ dilectus atq Rarissimꝰ. quẽ

Expanded text:
sternent te, et filios tuos . Et rursum: Quoties volui congregare filios tuos, sicut gallina congregat pullos sub alas suas, et noluisti? Ecce dimittetur vobis domus vestra deserta : cui simile est hoc quod nunc in isto carmine dicitur: Dimittam vineam meam. Quod autem Christus dicatur dilectus atque charissimus, quem
Abbreviated transcription (Latin):
noua creatura ẽ: de qua alibi legimus.
Uet̾a tͣnsierunt: & ecce facta st̃ omĩ a
noua. Pro quo lxx tħistulerunt. E ue¬
niet & erit omĩs locus montis syon.
& omĩa q̃ in circuitu eiꝰ st̃. ꝓteget nubes
ꝑ diẽ. & lum̃ ignis fłamantis in nocte.
Quis autẽ ueniet: nͥ ille de qͦ scͥptum
ẽ. ueniet ex syon qͥ lib̾et: De quo alius
ꝓpħa cõmemorat. Adhuc paululũ. mo¬
dicũ. qͥ uenturus ẽ ueniet. & ñ tarda¬
bit. Cũ ille ueu̾it: reddet᷑ popło felici¬
tas pͥstina. qũa aliqͣndo habuere in
heremo. p̃cedente eos dño ꝑ diem in co¬
lũna nubis. & ꝑ noctẽ in columna ig¬
nis: ut nec in ꝓsꝑis nec in adu̾sis ali¬
qͣndo turbentur. Qđ & in psalmo dr̃.
ꝑ diẽ sol ñ uret te. neq luna ꝑ nõctẽ.
fumꝰ autẽ in hoc loco ñ errorẽ & igno

Expanded text:
nova creatura est, de qua alibi legimus: nova creatura est, de qua alibi legimus: Vetera transierunt: ecce facta sunt omnia nova . Pro quo LXX transtulerunt: Et veniet, et erit omnis locus montis Sion, et omnia quae in circuitu ejus sunt, proteget nubes per diem, et lumen ignis flammantis in nocte. Quis autem veniet nisi ille, de quo scriptum est: Veniet ex Sion qui liberet . Et de quo alius propheta commemorat: Adhuc paululum modicum, qui venturus est veniet, et non tardabit . Cum ille venerit, reddetur populo felicitas pristina, quam aliquando habuere in eremo; praecedente Domino eos per diem in columna nubis, et per noctem in columna ignis : ut nec in prosperis, nec in adversis aliquando turbentur. Quod et in psalmo dicitur: Per diem sol non uret te, neque luna per noctem . Fumus autem in hoc loco non errore
Abbreviated transcription (Latin):
saluabunt᷑ reliqͥe de isrł. qͣndo in bap¬
tismate saluatoris eis fuerint peccãta
dimissa: & ille sanguis ablitus quẽ suꝑ
se errans popłs imp̃catus ẽ: sanguis eiꝰ
suꝑ nos & suꝑ filios nr̃os. Unde supͣ legi¬
m Cũ extenditis manꝰ ñ exaudiã uos:
manꝰ ẽnĩ ur̃ȩ sanguine plene ft̃. & p̾ea
eos ad penitent̾iã ꝓuocans infert. La¬
uamini. mundi estote. & nota qđ sor¬
des filia rũ sẏon lauerit spũ iudicii: san
Qa eñi leue ẽ lauat᷑: qđ grauiꝰ exurit᷑.
De quo iudicii spũ & sp̃u combustionis
iohes baptista in eugłio loq̃batur E go
uos baptito in aqua qͥ autẽ pꝰ me ue̾uit
ipse uos bapticabit in sp̃u scõ & ĩgni.
Ex quo discimꝰ qđ homo tantũ a quam
tribuat : dñs autẽ sp̃m scm̃. q̃uo et
sordes abluunt᷑. & sanguinis peccata
purgant᷑. Et creabit᷑ dñs suꝑ omnẽ
locũ montis syon. & ubi inuocatus ẽ:
nubẽ ꝑ diem. & fumũ. & splendor̃e ig¬
nis flammantis in nocte. IN xp̃o en̾ĩ

Expanded text:
salvabuntur reliquiae de Israel, quando in baptismate Salvatoris eis fuerint peccata dimissa, et ille sanguis ablutus, quem super se errans populus imprecatus est: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Unde supra legimus: Cum extenderitis manus, non exaudiam vos: manus enim vestrae sanguine plenae sunt . Et postea eos ad poenitentiam provocans infert: Lavamini, mundi estote. Et nota quod sordes filiarum Sion laverit spiritu judicii, sangQuod enim leve est, lavatur: quod gravius, exuritur. De quo judicii spiritu, et spiritu combustionis Joannes Baptista iqua, qui autem post me venit, ipse vos baptizabit in Spiritu Sancto, et igni . Ex quo discimus, quod homo tantum aquam tribuat: Deus autem Spiritum sanctum, quo et sordes abluuntur, et sanguinis peccata purgantur. Et creabit Dominus super omnem locum montis Sion, et ubi invocatus est, nubem per diem, et fumum et splendorem ignis flammantis in nocte. In Christo enim
Abbreviated transcription (Latin):
to. & in psalmo legimꝰ. S ic̃ unguentũ
in capite. qđ descendit in barbã bar¬
bã aaron. Que omĩa licet lxx int̃¬
p̃tes. a qͥla & Syminachꝰ ac theodotio
diu̾sis modis int̾pretent᷑. nos ut potui¬
mꝰ uł de hebreo. uł de ipsorũ tͣns latione
teriumꝰ. Nec uolumꝰ diutiꝰ in singłis ĩ¬
morarr ne friuola sit expositio. & prci¬
denti lectori fastidiũ faciat. Et muta¬
toria. & pallia. & linteamina. P Ro lin¬
teamine.lxx. ꝑspicua laconica int̾pre¬
tati st̃: uolentes tenuissimas significa¬
re uestes. quib lacedemoniorũ qͥ fueit
ad bella ꝓmptissimi & austerioris ui¬
te. corpora tegebant᷑: qͣm qͣm la conica
nec hebraicũ habeat. nec ullꝰ aliꝰ int̃p̾tũ.
Mutatoria autẽ & pallia. q̃ significã¬
tius Sẏmmachꝰ tͣnstulit. añabolõio: orna¬
m̃ta st̃ uestiũ muliebriũ. quib hume
xca anagogen illa st̃. de quib dr̃: ibt̃ de
uirtute in uirtutẽ. & linteamina: ut

Expanded text:
nto et in psalmo legimus: Sicut unguentum nto et in psalmo legimus: Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbaAaron . Quae omnia licet LXX Interpretes, Aquila, et Symmachus, ac Theodolio diversis modis interpretentur, nos ut potuimus vel de Hebraeo, vel de ipsorum translatione texuimus: nec volumus diutius in singulis immorari, 62 ne frivola sit expositio, et prudenti lectori fastidium faciat. Et mutatoria, et pallia, et linteamina. Pro linteamina, LXX perspicua laconica, interpretati sunt: volentes tenuissimas significare vestes, quibus Lacedaemoniorum, qui fuerunt ad bella promptissimi, et austerioris vitae, corpora tegebantur: quamquam Laconica, nec Hebraicum habeat, nec ullus alius interpretum. Mutatoria autem et pallia, quae significantius Symmachus transtulit ἀναβολαια, ornamenta sunt vestium muliebrium, xta anagogen illa sunt, de quibus dicitur: Ibunt de virtute in virtutem . Et linteamina, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in lunȩ similitudinẽ bullulas depen¬
dentes. qͣs nos ad ecelie ornam̃ta tͣns¬
ferimꝰ . q̃ illuminat᷑ sole iustitie. Torques
strant. & monilia. q̃ uno sermone omĩa
ornam̃ta significant. & armillarũ. bo¬
na oꝑa: qͣles rebecea accepit in sponsa¬
lib. & mitras : capitis ornam̃ta. Et¬
discͥminalia: ut udiciũ habeat singlo¬
rum. Et periscelide̾s: quib nr̃ gressus
ornat᷑: & audimꝰ pes tuus ñ offendet.¬
&. Eruet pedes meos a lapsu. Et mu¬
renulas. q̃ auri atq argenti texunt᷑
in aures: ne audiamꝰ iudiciũ sanguinis.
s dñi u̾ba dicentis. qͥ habet aures au¬
diendi audiat. E anulos: qͥb signam᷑
ad dñi militĩa. qũẽ ds signauit pat̃.
Un de dr̃ ad pͥncip̃e tyri. Tu es signa¬
culũ similitudinis. filiꝰ quoq ꝓdig̾
cũ stola recepit anulũ & calciam̃ta.
& gẽmas in fronte pendentes: qͥb nr̃a
ora decorant᷑. De cuiꝰ capitis ornam̃¬

Expanded text:
in lunae similitudinem bullulas depenin lunae similitudinem bullulas dependentes, quas nos ad Ecclesiae ornamenta transferimus, quae illuminatur sole justitiae. Torques strant. Et monilia, quae uno sermone omnia ornamenta significant: et armillarum bona opera; quales Rebecca accepit in sponsalibus : et mitras, capitis ornamenta, discriminalia, ut judicium habeat singulorum: et periscelidas, quibus noster gressus ornatur, ut audiamus: Pes tuus non offendet ; et: Eruet pedes meos a lapsu ; et murenulas, quae auri atque argenti texuntur inaures, ne audiamus judicium sanguinis, sed Domini verba dicentis: Qui habet aures audiendi audiat : et annulos, quibus signad Domini militiam, quem Deus signavit Pater ; unde dicitur ad principem Tyri: Tu es signaculum similitudinis . Filius quoque prodigus cum stola recepit annulum et calceamenta et gemmas in fronte pendentes, quibus nostra ora decorantur; de cujus capitis orname
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝑididit. luxerintq porte eiꝰ. & ip¬
sa desolata concidit. om̃sq bellatores eiꝰ
perierint in p̃lio. in tantũ ut multe
mulieres unũ uirũ habere uix possint.
t̃e oriet᷑ germ̃ nominis xp̃iani. & t̾ra
dabit fructũ suũ: & exultatio erit his
qͥ de isrł saluati fuerint. De quib & su¬
pradictum ẽ. Nisi dñs sabaoth reliqͥsset
nob̾ sem̃ quasi sodoma eẽmꝰ. & similes go

Expanded text:
uerint luxerintque portae ejus, et ipsa desolata conciderit, omnesque bellatores ejus perierint in praelio, in tantum ut multae mulieres unum virum habere vix possint: tunc orietur germen nominis christiani, et terra dabit fructum suum: et exultatio erit his qui de Israel salvati fuerint, de quibus et supra dictum est: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, qua
Abbreviated transcription (Latin):
& in hoc eodẽ ꝓpħa. uinea dñi sabaoth
locauit dñs agͥcolis pessimis: qͥ missũ
ad se patͥs familias filiũ in t̾fecer̃t.
Rapina ait pauꝑis in domib ur̃is.
Pauperẽ uł simplicit̾ accipe qͥ indi¬
get elemosina: uł certe paupere spũ.
de quo scͥptum ẽ. Beatus qͥ intelligit
suꝑ egenũ & pauperẽ. & paulꝰ apłs.
tantũ inquit ut paupũ memores
simꝰ. Qđq sequitur. Qͣre atteritis po-¬
pulũ meũ. & facies pauꝑum cõmolitis.
siue confunditis: manifeste ad pͥncipes
dr̃ iudeorum. Sed ͤ ad nr̃os pͥncipes
referri potest. siatterant subiectã sibi
plebem. & pauꝑes delinquentes publice
arguant atq confundant: diuitib aut̃
maiora peccantib ne muttũ quidẽ fa¬
cere audeant. & rapina pauꝑum in do¬
mib eorũ ẽ. qͣndo repleut thesauros su¬
os. & ȩceliȩ opib abutunt᷑ in delicias:
publicasq stipes q̃ ad sustentationẽ
pauꝑum datȩ st̃. uł sibi reseruant. uł
ꝓpinquis distribuunt: & alienã inopiã

Expanded text:
 in hoc eodem propheta: Vinea Domini sabaoth, locavit Dominus agricolis pessimis, qui missum ad se patrisfamilias filium iuterfecerunt . Rapina, ait, pauperis in domibus vestris. Pauperem vel simpliciter accipe, qui indiget eleemosyna: vel certe pauperem spiritu, de quo scriptum est: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem . Et Paulus Apostolus: Tantum, inquit, uessemus . Quodque sequitur: Quare atteritis populum meum, et facies pauperum commollitis, sive confunditis, manifeste ad principes dicitur Judaeorum. Sed et ad nostros principes referri potest, si atterant subjectam sibi plebem, et pauperes delinquentes publice arguant atque confundant, divitibus autem pejora peccantibus ne mu quidem facere audeant. Et rapina pauperum in domibus eorum est, quando replent thesauros suos, et Ecclesiae opibus abutuntur in delicias, publicasque stipes, quae ad sustentationem pauperum datae sunt, vel sibi reservant, vel propinquis distribuunt, et alienam inopiam,
Abbreviated transcription (Latin):
in libro ihesu ꝑ singłas tribꝰ ponunt᷑ no¬
mina ciuitatũ: & postea descͥbunt᷑ uille
atq castella. & filiȩ nuncupantur:
Alii scd̾m tropologiã. mulieres ãnimas
arbitrant᷑. Que si extento collo ambu¬
lauerint. & se erexerint insuꝑbiã. &
ñ uirilẽ duritiã. s dissolutionẽ secta¬
de fuerint feminarũ: corripientur ã¬
sermone ꝓphico. & omĩa ꝑdent orna¬
m̃ta uirtutũ. q̃ sub lunulis. torquib¬
q & monilibatq armillis. mitris.
& discͥminalib. & cęt̾is huius cemodi
deseͥbunt᷑. Abutendũ ẽ hoc testimonio.
& adu̾sum eccłie feminas q̃ ambulant
collo ertento. & nutib loquunt᷑ ocło¬
rũ. & plauidunt tã manib qͣm pedib:
& ut cõposito incedant gradu. ñ natu¬
rã sequunt᷑ ducẽ. s hystriones redimuns
p̃ceptores: Decaluabit dñs u̾tic̃e fi¬
liarũ syon. & cͥñẽ earũ nudabit: & ꝓ
ornatu erit ignominia. Hoc & nobis
accidet quorum peccata celant᷑: eũ im

Expanded text:
esu per singulas tribus ponuntur nomina civitatum , et postea describuntur villae atque castella, et filiae nuncupantur. Alii secundum tropologiam, mulieres animas arbitrantur, quae si extento collo ambulaverint, et se erexerint in superbiam, et non virilem duritiam, sed dissolutionem sectatae fuerint feminarum, corripiantur asermone prophetico, et omnia perdant ornamenta virtutum, quae sub lunulis torquibusque et monilibus atque armillis, mitris et discriminalibus caeterisque hujusmodi, describuntur. Abutendum est hoc testimonio et adversum Ecclesiae feminas, quae ambulant collo extento, et nutibus loquuntur oculorum, et plaudunt tam manibus quam pedibus, et ut composito incedant gradu, non naturam sequuntur ducem, sed histriones redimunt praeceptores. Decalvabit Dominus verticem filiarum Sion, et crinem earum nudabit, et pro ornatu erit ignominia. Hoc et nobis accidet quorum peccata celantur, cum im
Abbreviated transcription (Latin):
b ocłorũ. ibant & plaudebant. ambu¬
labant. & pedib suis cõposito gradu in¬
cedebant. Supͣ & popłin & principes
tam ꝓpha qͣm dñs corripuerat. Nẽ ad
mulieres de quib pͥus dixerat. & muli¬
eres dominate st̃ eiꝰ ꝓpħicus sermo con¬
u̾titur: ne se alienas arbitrarent᷑ a cͥmine.
ob quarũ delicias atq luxuriã dẽpasti
st̃ ex actores uineã dñi& rapina pauꝑis
in domib eorum.ẽ. & atrruert̃ popłm eiꝰ.¬

Expanded text:
bulabant, et pedibus suis composito gradu incedebant. Supra et populum et principes tam propheta quam Dominus corripuerat; nunc ad mulieres de quibus prius dixerat: Et mulieres dominatae sunt eis, propheticus sermo convertitur, ne se alienas arbitrentur a crimine, ob quarum delicias atque luxuriam depasti sunt exactores vineam Domini: et rapina pauperis in domibus eorum est, et attriverunt pop
Abbreviated transcription (Latin):
b suꝑbiam gestier̃t: putantes suȩ ẽẽ
potentie quod habebant. & ñ dñi gr̃ȩ.
Et acus & specula. & Syndones. & uit¬
tas. & theristra. Habent acus muli¬
eres. quib ornatorũ cͥniũ cõpago retine¬
t᷑: ne laxiꝰ fluant. & in sparsos dissipen¬
t᷑ capillos. Habent & specula. quib co¬
sid̾ant uultũ suũ: & siqͥd deesse uiđint.
addut ornatui. Habent syndones :
q̃ uocant᷑ amictoria. & uittas. qͥb cͥnes
ligant᷑. qͣs appellant tãiniãs. Habent

Expanded text:
ntes suae esse potentiae quod habebant, et non Domini gratiae. Et acus, et specula, et sindones, et vittas, et theristra. Habent acus mulieres, quibus ornatorum crinium compago retinetur, ne laxius fluant, et in sparsos dissipentur capillos. Habent et specula, quibus considerant vultum suum, et si quid deesse viderint, addunt ornatui. Habent sindones, quae vocantur amictoria: et vittas, quibus crines ligantur, quas appellant ταινίας. Habent
Abbreviated transcription (Latin):
descendentẽ & manentem in eo: ipse ẽ. In
zacharia quoq legimꝰ suꝑ lapĩdẽ unum
septẽ ocłos: & in uno aureo candelabro
UII. luceruas. & uii. suffusoria. & duas o¬
liuas ex utraq parte lampadis firma ra¬
dice fundatas. Qđ autẽ gr̃a sp̃c scĩ cun

Expanded text:
descendentem et manentem in eo, ipse est . In Zacharia quoque legimus super lapidem unum septem oculos, et in uno aureo candelabro septem lucernas, et septem suffusoria, ac duas olivas ex utraque parte lampadis, firma radice fundatas . Quod autem gratia san
Abbreviated transcription (Latin):
homines int̾fecit. Unde & dñs loqͥtur
ad audientes: & uos si ñ egeritis pe-¬
nitentiã. similit̾ ꝑ ibitis. In conseq̃n¬
tib quoq lecturi sumꝰ. qđ dñs in ui¬
nea sua ȩdificau̾it turrim. & fecit tor¬
cular & maceriam circũ dedit. Sed hec
omĩa destructa sint atq uastata: quia ua¬
no suꝑbiȩ suꝑcilio intumuerint. Muri
quoq ex truunt᷑ excelsi. ne eito ciuitas
destruat᷑. ne hostib pateat. Qui circũ¬
dant᷑ eccłiȩ a sapientissimis uiris & oĩ
ratione firmantur: ne qđ dogrna ꝑuer¬
sum p̃ualeat ad u̾itatẽ De istiꝰ modi mu¬
ris ds loquitur ad hierlm. Ecce suꝑ ma¬
nꝰ meas depixi muros tuos: & in conspe¬
ctu meo st̃ semꝑ. Sin autẽ hi qͥ pͥus in¬
pugnauerant eccłiam cognita u̾itate tͣn¬
sierint ad fidẽ. & pugnau̾int ꝓ ea quã
ante impugnau̾ant: te̾ illud implebit᷑ ci
to. Edificabis ab his quib destructa er̃as.

Expanded text:
homines interfecit. Unde et Dominus loquitur homines interfecit. Unde et Dominus loquitur ad audientes: Et vos si non egeritis poenitentiam, similiter peribitis . In consequentibus quoque lecturi sumus, quod Dominus in vinea sua aedificaverit turrim, et fecerit torcular, et maceriam circumdederit, sed haec omnia destructa sint atque vastata, quia vano superbiae supercilio intumuerint . Muri quoque exstruuntur excelsi, ne cito civitas destruatur, ne hostibus pateat, quia circumdantur Ecclesiae sapientissimis viris, et omni ratione firmantur, ne quod dogma perversum praevaleat veritati. De istiusmodi muris Deus loquitur ad Jerusalem: Ecce super manus meas depinxi muros tuos, et in conspectu meo sunt semper . Sin autem hi qui prius impugnaverant Ecclesiam, cognita veritate, transierint ad fidem, et pugnaverint pro ea, quam ante impugnaverant, tunc illud implebitur: 41 Cito aedificaberis ab his, a quibus destructa eras .
Abbreviated transcription (Latin):
cularia. ꝓ quib octauus. & octogesimꝰ.¬
& lxxx.iii. psalmꝰ habent titulosꝰ isti se
curis & uiciis scłi dem̾gentes q̃ in euglio
spiue int̃pretant᷑. blasphemiarũ stimulos
obtuleit. Puto autẽ meliꝰ ẽẽ busim la¬
bruscas qͣm spinas intelligi ut ceptȩ
tͣnslationis similitudo seruet᷑. Unde &
saluator dicit in eugłio. N unqͥd colli

Expanded text:
cularia, pro quibus octavus et octogesimucularia, pro quibus octavus et octogesimus tertius psalmus habent titulos, isti se curis et vitiis saeculi demergentes, quae in Evangelio spinae interpretantur, blasphemiarum stimulos obtulerunt. Puto autem melius esse, Busim labruscas, quam spinas intelligi, ut coeptae translationis similitudo servetur. Unde et Salvator dicit in Evangelio:
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet in media ciuitate & toreular
struxit ui ea. Q đ quidã altare signifi¬
care putant. Sic̃ enĩ ad torcular om̃s u¬
ue cõportant᷑ atq calcant᷑. ut ex eis ex pͥ¬
mat᷑ uinũ sic altare om̃is popłi suscip¬
fructus. & ĩ molatas hostias deuorat᷑ iu
bit escas. Tuncta q̃ dicunt᷑ de uinea pos¬
sumꝰ & ad animȩ humanȩ referre statũ:
q̃ a do plantata in bonũ ñ uuas at̃tule¬
rit s labruscas: & postea sit tradita be
stiis conculcanda. nec diuinũ imbr̃e sus¬
ceꝑit doctrinarũ. qͥa p̃terita dona con¬
tẽpserit. Et expectaui ut facet uuas:
& fecit labruscas. Pro labruscis quas
nos u̾timꝰ. in hebreo scriptũ ẽ bũsim. qd
aqͥla int̃p̃tatus ẽ SapRias. id ẽ fructus
pessimos. Sẏminachꝰ acean. hoc ẽ imꝑfe¬
ctos: lxx. & theodotio spinas: quib iudĩ
dñm coronauer̃t. Illo enĩ expectante ut
uindemiȩ tẽpore deferrent uuas ad tor¬

Expanded text:
videlicet in media civitate: et torcular videlicet in media civitate: et torcular exstruxit in ea, quod quidam altare significari putant. Sicut enim ad torcular omnes uvae comportantur atque calcantur, ut ex eis exprimatur vinufructus, et immolatas hostias devorat juxtbit escas . Cuncta, quae dicuntur de vinea, possunt et ad animae humanae referri statum, quae a Deo plantata in bonum, non uvam attulerit, sed labruscas, stiis conculcanda, nec divinum imbrem susceperit doctrinarum: quia praeterita dona contempserit. Et exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas. Pro labruscis, quas nos vertimus, in Hebraeo scriptum est BUSIM  : quod Aquila interpretatus est, σαπρίας, id est, fructus pessimos: Symmachus ἀτελῆ, hoc est, imperfectos: LXX et Theodotio spinas: quibus Judaei Dominum coronaverunt. Illo enim exspectante, ut vindemiae tempore deferrent 70 uvas ad tor
Abbreviated transcription (Latin):
strant. Hebrei hc̃ locũ ita edisserunt.
Uinea xp̃o plantata ẽ. in cornũ: id ẽ
in forti loco atq sublimi. qui appella¬
tur filiꝰ olei. uł qđ indigeat di miscdia
ut eiꝰ sustentet᷑ auxilio: uł qđ cunctis
gentib clarũ dĩ notitiȩ lum̃ p̃buerit.
Et sepsit eã & lapides elegit ex illa.
& plautauit uineã sorech. & edifica¬
uit turrĩ in medio eiꝰ. & torcular ex tro¬
xit in ea Per metaphorã ut pͥus di¬
ximꝰ uinee. describit popłm iudeorũ
quẽ sepsit angłorũ auxilio: & lapĩdes
elegit ex eo. uł idola. uł omĩa q̃ di cul¬
tum pot̾ant impedire. & planta uit
eã uineã sorech. Quã solꝰ sẏmmachus
electã int̃pretatus ẽ: ñ u̾bũ ẽ uerbo
ut mͥ uidet᷑ ex pͥmens. s sensũ qui te¬
net᷑ in u̾bo. Aunt enĩ hebrei sorech
genꝰ eẽ uitis optimȩ: qđ ub̃es fructꝰ
faciat atq ꝑpetuos. Beniq sorech a qͥbꝰ¬
cherrimos fructus uert̾e possumꝰ. Edifi¬
canit quoq turrĩ in medio eiꝰ. tem̃plũ

Expanded text:
strant . Hebraei hunc locum ita edisserunt: Vinea Christo plantata est in cornu, id est, in forti loco atque sublimi, qui appellatur filius olei, vel quod indigeat Dei misericordia, et ejus sustentetur auxilio: vel quod cunctis gentibus clados elegit ex illa, et plantavit vineam Sorec, et aedificavit turrim in medio ejus, et torcular exstruxit in ea. Per metaphoram, ut prius diximus, vineae, describit populum Judaeorum, quem sepsit Angelorum auxilio. Et lapides elegit ex eo, vel idola, vel omnia quae Dei cultum poterant impedire. Et plantavit eam vineam Sorec, quam solus Symmachus electam interpretatus est, non verbum e verbo, ut mihi videtur, exprimens, sed sensum qui tenetur in verbo. Aiunt entimae, quod uberes fructus faciat atque perpetuos. Denique Sorec a quibucherrimos fructus vertere possumus. Aedificavit quoque turrim in medio ejus, templum
Abbreviated transcription (Latin):
in isto loco bãmã ap̃ hebreos ñ excelsus
dr̃. s excelsũ  id ẽ ipsa altitudo atq sub¬
limitas. quasi si de aliqͦ dicamꝰ. Non
ẽ diuinus s diuinatio. ñ est rucis s fons:
ã ẽ homo. s ipsa humanitas. Origenes.
hẽ locũ ita int̾p̃tatus ẽ. Qͥa singula¬
rit̾ de uno homine dr̃ referri potẽst
& ad dñm saluatorẽ iubente ꝓpħa ut
quiescant ab eo qͥ in magno aliquo re¬
putatus ẽ. licet in p̃sentiarũ uideat᷑
ut homo: & spiram̃ hab̾e in narib sic̃
& cet̾i spirant homines. Explicit liber
uiito in ys aiam pͥmo uolu¬
mine. qđ ut potui ñ ut uolui¬

Expanded text:
in isto loco BAMA apud Hebraeos non excelsus dicitur, sed excelsum, id est, ipsa altitudo atque sublimitas: quasi si de aliquo dicamus, non est divinus, sed divinatio: non est rivus, sed fons: non est homo, sed ipsa humanitas. Origenes hunc locum ita interpretatus est: Quia singulariter de uno homine det ad Dominum Salvatorem: jubente Propheta, ut quiescant ab eo qui in magno aliquo reputatus est; licet impraesentiarum videatur ut homo, et spiramen habere in naribus, sicut et caeteri spirant homines. LIBER nito in Isaiam primo volumine, quod ut potui
Abbreviated transcription (Latin):
dito tab̃naculi sui. in petra exalta uit
me. Suꝑ quã fundata ȩccłia nulla
tẽpestate concutit᷑: nullo turbine
uentisq subu̾titur. Plurimi uideoꝵ
& hȩc & uniu̾sa quib ista sociata st̃
suꝑ babylonia captiuitate & reditu
in ierłm sub torobabel & exra intel¬

Expanded text:
dito tabernaculi sui: in petra exaltavit me : super quam fundata Ecclesia nulla tempestate concutitur, nullo turbine ventisque subvertitur. Plurimi Judaeorum et haec et universa, quibus ista sociata sunt, super Babylonia captivitate et reditu in Jerusalem sub Zorobabel et Ezra e
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilẽ consilia riũ tͣnstuler̃t. Int̾
cet̾as gr̃as etiã hoc dñs auferet a ui¬
dea ut nullũ habeant consiliariũ s
faciant cuncta absq consilio. & greci
poetȩ laudabilis illa & ãmiranda sen¬
tentia ẽ. pͥmũ ẽẽ beatũ qͥ ꝑse sapiat:
scđm qͥ sapientẽ audiat: qui autem
utroq careat.hunc inutilẽ ẽẽ tã sibi
qͣm om̃ib. Unde & illud in nr̃is libris
legimꝰ. Amici sint tͥ plurimi: consiliariꝰ
autẽ unꝰ de mille. & it̾um. Cũ consilio
omĩa age: & dabit tͥ ꝓuidentia amͦmi¬
rabilem consiliariũ. Senat᷑ quoq a con

Expanded text:
nstulerunt. Inter caeteras gratias etiam hoc Dominus auferet a Judaea, ut nullum habeant consiliarium: sed faciant cuncta absque consilio. Et Graeci poetae laudabilis illa et admiranda sententia est: « Primum esse beatum, qui per se sapiat; secundum, qui sapientem audiat. » Qui autem utroque careat, hunc inutilem esse, tam sibi, quam omnibus. Unde et illud in nostris libris legimus: Amici tibi sint plurimi, consiliarius autem unus de mille . Et iterum: Cum consilio omnia age : et dabit tibi prudentia admirabilem cons
Abbreviated transcription (Latin):
s de neptali quoq & patre tyrio geñatus
sit: qͥ habuit matrẽ uidũa. qͥa pͥorem uirũ
ꝑdidat. & multo plures st̃ filii desertȩ ma¬
gis qͣm eiꝰ q̃ habet uirũ. S & in paralypo¬
menon libro legimꝰ uallẽ artificũ. Sara¬
ias autẽ genuit ioab. patre uallis arcifi¬
cũ. Ibi quippe artifices erant. Qͥ ꝓpterea
habitare dicunt᷑ in tiaue. qđ ñ eos infla¬
bat scientia: s humilẽ atq mansuetũ seq̃¬

Expanded text:
sed de Nephthali quoque, et patre Tyrio generatus sed de Nephthali quoque, et patre Tyrio generatus sit, qui habuit matrem viduam; quia priorem virum perdiderat . Et multo plures sunt filii desertae, magis quam ejus quae habet virum . Sed et in Paralipomenon libro legimus vallem artificum: Saraias autem genuit Joab patrem vallis artificum: ibi quippe artifices erant . Qui propterea habitare dicuntur in valle, quia non eos inflabat scientia, sed humilem atque mansuetum seq
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ poterit habe consiliũ qđ ꝓpͥe se¬
morũ est.Et sapientẽ architectũ.
Pro quo aquila tͣnstulit sapientissimũ
artificũ: ut ostendet eos plures qͦndã
habuisse artifices. Qualis & ille fuit
beselehel filiꝰ uri. filii ur de tribu uida:
que impleuit d̾s sp̃u sapientie & intel¬
ligentiȩ ac disciplinȩ: ut in om̃i oꝑe eẽt
s et in ȩre & cet̾is q̃ moyses enumerat.Oͥ
edificauit tabnaculũ di. Illis gͦ ꝑdntib
architectos: omĩs edificandi grã tͣns la¬
& hieremias architectus erat: qͥ ñ solũ
eradicabat. & suffodiebat. & ꝑdebat: s
głio filiꝰ fabri suggillat᷑ qͥ uniu̾sa condi¬
đit. In regũ qͦq uolumine legimꝰ qđ
miserit rex salomon. & tulerit hyr̃ã
tyrũi filiũ mulieris uiduȩ. qͥ erat de
tribu neptalym. & habebat patre ty¬
riũ artific̃e eris. ingressusq ẽ ad regẽ.
& fecit omĩa oꝑa regi salomoni. In qͦ typꝰ
ẽedificandȩ eccłiȩ. qđ ñ solũ de tribu uida.

Expanded text:
quomodo poterit habere consilium, quod proprie seniorum est? Et sapientem architectum. Pro quo Aquila transtulit sapientissimum artificum, ut ostenderet eos plures quondam habuisse artifices: qualis et ille fuit Beseleel filius Uri, filii Ur de tribu Juda, quem implevit Deus spiritu sapientiae, et intelligentiae, ac disciplinae, ut in omni opere sed et in aere, et caeteris quae Moses enumerat, qui aedificavit Tabernaculum Dei . Illis ergo perdentibus architectos, omnis aedificandi gratia translatum posui . Et Jeremias architectus erat, qui non solum eradicabat, et suffodiebat, et perdebat, sed ngelio filius fabri sugillatur, qui universa condiderit . In Regum quoque volumine legimus, quod miserit rex Salomon, et tulerit Hyram Tyrium, filium mulieris viduae, qui erat de tribu Nephthali, et habebat patrem Tyrium, artificem aeris. Ingressusque est ad regem, et fecit omnia opera regi Salomoni: in quo typus est aedificandae Ecclesiae, quae non solum de tribu Juda,
Abbreviated transcription (Latin):
nou̾at. Unde & iudei nolentes dñm ẽẽ
ꝑfectũ nec pͥncipẽ quinqͦgenari ũ. dĩ¬
cunt ad eũ. Quinqͣgita annos nec̃¬
dũ habes: & abrahã uidisti: & ille sci¬
ens se ẽẽ ñ solũ penitentiũ pͥncipẽ sed
& iustorũ: respondit. Anteqͣm abrahã
eẽt. ego sũ. Qđ aut̃e dñs pͥnceps sit
qͥnqua genariꝰ. ex una festiuitate intẽl¬
ligere possumꝰ de qua ait. Dñs ẽ sabbi
filiꝰ hominis. Qđ si sabbati: & Kalenda¬
rũ. Si Ralendarũ: & paschȩ idẽ arimo¬

Expanded text:
at. Unde et Judaei, nolentes Dominum esse perfectum, nec principem quinquagenarium, dicunt ad eum: Quinquaginta annos necdum habes, et Abraham vidisti ? Et ille sciens se esse non solum poenitentium principem, sed et justorum respondit: Antequam Abraham esset, ego sum . Quod autem Dominus Princeps sit Quinquagenarius, ex una festivitate intelligere possumus, de qua ait: Dominus est Sabbathi, filius hominis . Quod si Sabbathi, et Kalendaru
Abbreviated transcription (Latin):
& usq ad finẽ mundi ꝑseuerabit uasti-¬
tas iudeorũ. Possumꝰ autẽ heo tropolo.¬
gice de peccatorib acciꝑe. qui de scĩta¬
te pͥstina corruerunt: pꝰqũã contͣriis fu¬
erint traditi potestatib. qͦđ omĩa eorũ bo¬
suecendant᷑. & suit pabulũ bestiarum. De
quib & in alio loco septum ẽ. Ne tradas
bestiis animã confitentẽ tͥ. Derelinquet᷑
filia syon sic̃ umbraculũ inuinea. & sic̃

Expanded text:
et usque ad finem mundi perseverabit vastitas Judaeorum. Possumus autem haec tropologice de peccatoribus accipere, qui de sanctitate pristina corruerunt, postquam contrariis fuerint traditi potestatibus: quod omnia eorum bosuccendantur; et sint pabulum bestiarum, de quibus et in alio loco scriptum est: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi . Derelinquetur filia Sion si
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ suꝑbum & excelsũ. & suꝑ omnẽ ar¬
iungunt᷑. In diẽ in qͥt illa in qua exal¬
tabit᷑ dñs solus. hoc ẽ in die ultionis
dnĩcȩ: excelsi quiq & arrogantes. atq
sublimes. captiuitati & gladio subia¬
cebunt. Methaphoricos autẽ sermo de
magnis ẽ atq pͥncipib qđ qͣntomagis

Expanded text:
bum et excelsum, et super omnem arjunguntur. In die, inquit, illa in qua exaltabitur Dominus solus, hoc est, in die ultionis Dominicae, excelsi quique et arrogantes atque sublimes captivitati et gladio subjacebunt. Μεταφορικῶς autem sermo de magnis est atque principibus: quod quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
& futurũ tempꝰ significat. Unde aqͥla
& theodotio quasi de futuro dicunt.
Mirat᷑ autẽ ꝓphetico spũ qđ cuutas q̃
quondã fidelis fuit uł fideliũ recepta¬
culũ. subito facta sit meretrix. Qđ qͥdẽ
& in ysaie temporib intelligi potest: s
plentꝰ refertur ad passionẽ xp̃i. qͣndo om̃s
declinauert̃. simul inutiles facti sunt:
& qua qͣm in hebraieo ñ habeat᷑ syon. ta

Expanded text:
et futurum tempus significat. Unde et Aquila et futurum tempus significat. Unde et Aquila et Theodotio quasi de futuro dicunt. Miratur autem Prophetico spiritu, quod civitas quae quondam fidelis fuit, vel fidelium receptaculum, subito facta sit meretrix. Quod quidem et in Isaiae temporibus intelligi potest: sed plenius refertur ad passionem Christi, quando omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt . Et quamquam in Hebraico non habeatur S