comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tu aut̃e idem ipse es: insinuandũ est eis.
mutationẽ istam sacram̃toꝵ testamenti ⁊¬
ueteris et noui. etiam p̾dictam fuisse ꝓ¬
płncis uocib. Ita enim uidebunt si pote¬
runt. id quod in tempore nouũ est. ñ ẽẽ
nouũ apud eũ qͥ condidit tempora. & si¬
ne tempore habet omĩa: quȩ suis qͥbq
temporib ꝓ eoꝵ uarietate. distribuit.
Nam et in illo psalmo unde cõmemo¬
raui aliquid quo demonstrarem dm̃¬
paulo post legitur ex ꝑsona xp̃i. Non
congregabo conuenticula eoꝵ de san¬
guinib. hoc ẽ pecorum uictimis: quib¬
prius congregabant᷑ conuenticula iu¬
deoꝵ. & alibi dicit. Non accipiam de
manu tua uitulos: neq de gregib tuis
uenient dicit dominus. et confirmabo
suꝑ domũ iacob testam̃tum nouum.
non sicut testam̃tum quod disposui pa¬
trib eoꝵ: cũ eduxi eos de terra egyp¬
ti. Et alia multa sunt de hac re testi
monia. qͥb: hoc dm̃ facturum eẽ p̃dic¬

Expanded text:
tu autem idem ipse es, insinuandum est eis tu autem idem ipse es, insinuandum est eis mutationem istam sacramentorum testamenti ueteris et noui etiam praedictam fuisse propheticis uocibus. ita enim uidebunt, si poterunt, id, quod in tempore nouum est, non esse nouum apud eum, qui condidit tempora et sine tempore habet omnia, quae suis quibusque temporibus pro eorum uarietate distribuit. nam et in illo psalmo, unde commemoraui aliquid, quo demonstrarem paulo post legitur ex persona Christi: Non congregabo conuenticula eorum de sanguinibus, hoc est pecorum uictimis, quibprius congregabantur conventicula Judaeorum: et alibi dicit, Non accipiam de manu tua vitulos, neque de gregibus tuis venient, dicit Dominus, et confirmabo super domum Jacob testamentum novum, non sicut testamentum quod disposui patribus eorum, cum eduxi eos de terra Aegypti . Et alia mumonia, quibus hoc deum facturum esse praedic
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlebratione atq functione. ñ deo s nob̃
utilia pietatis exercentur officia. Nimis
autẽ longum ẽ conuenient̃ disputare
de uarietate signoꝵ: quȩ cũ ad res diui¬
nas ꝑtinent. sacramenta appellant᷑. Sic̃
autẽ non ideo mutabilis d̾s. qr mane ali¬
ud. aliud uesꝑe. illud hoc m̃se. illud alio.
non hoc isto anno qd̃ illo: ita ñ id̾o mu¬
tabił ds. qr uniu̾si scłi pͥore uolumine
aliud. aliud posteriore. sibi uissit offerri:
quo conuenienter significationes ad doc¬
trinã religionis salub̃rimã ꝑtinentes.
ꝑ mutabilia tempora. sine ulla sui mu¬
tatione disponeret. Nam ut nouerint
qͦs hȩc mouent iam hoc fuisse in ratiõe
diuina. nec cũ ista nõua constituerent᷑
subito pͥora displicuisse uelut mutabili
uoluntate. s iam hoc fixum & statutum
fuisse in ipsa sapientia dei. cui de maio¬
rib etiam rerum mutationib eadẽ scͥp¬
tura dicit. mutabis ea et mutabuntur.

Expanded text:
celebratione atque functione non deo sed nobis celebratione atque functione non deo sed nobis utilia pietatis exercentur officia. Nimis autem longum est conuenienter disputare de uarietate signorum, quae cum ad res diuinas pertinent, sacramenta appellantur. sicut autem non ideo mutabilis deus, quia mane aliud aliud uespere, illud hoc mense illud alio, non hoc isto anno quod illo, ita non ideo mutabilis deus, quia uniuersi saeculi priore uolumine aliud aliud posteriore sibi iussit offerri, quo conuenienter significationes ad doctrinam religionis saluberrimam pertinentes per mutabilia tempora sine ulla sui mutatione disponeret. nam ut nouerint, quos haec mouent, iam hoc fuisse in ratione diuina nec, cum ista noua constituerentur, subito priora displicuisse uelut mutabili uoluntate, sed iam hoc fixum et statutum fuisse in ipsa sapientia dei, cui de maioribus etiam rerum mutationibus eadem scriptura dicit: Mutabis ea et mutabuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ particule sunt quȩ suis qͥbq tẽ¬
porib apta sunt. uelut magnũ carm̃
cuiusdam ineffabilis modulatoris excur¬
rat: atq inde transeant in ȩternam con¬
templationẽ speciei qͥ dm̃ rite colunt:
etiam cũ tempus ẽ fidei. Falluntur aut̃
qui existimant hȩc dm̃ iubere causa suȩ
utilitatis uel uoluptatis. et merito mo¬
uentur cur d̾s ista mutauerit. quasi de¬
lectatione mutabili: aliud sibi iubens
offerri illo pͥus tp̃r. aliud isto. Non aũ
ita ẽ. Nichil ds iubet quod sibi ꝓsit:
s illi cui ub&. Ideo uerus ẽ dñs. qui seruo
non indiget: et quo seruus indiget. In ea
quippe scriptura quod uetus dicitur testa¬
mentũ. et eo tempore dictum ẽ quo adhuc
illa offerebant᷑ sacrificia: quȩ hoc tempo¬
cioꝵ egebat ds. nec cuiusquã eget umꝗͣ:
s rerum diuinitus imꝑtitaꝵ. uel imbu¬
endo uirtutib animo. uel ȩternȩ saluti
adipiscendȩ quȩdam signa sunt. quoꝵ

Expanded text:
cuius parti. culae sunt, quae suis quibusque temcuius parti. culae sunt, quae suis quibusque temporibus apta sunt, uelut magnum carmen cuiusdam ineffabilis modulatoris excurrat atque inde transeant in aeternam contemplationem speciei, qui deum rite colunt, etiam cum tempus est fidei. Falluntur autem, qui existimant haec deum iubere causa suae utilitatis uel uoluptatis et merito mouentur, cur deus ista mutauerit quasi delectatione mutabili aliud sibi iubens offerri illo prius tempore aliud isto. non autem ita est. nihil deus iubet, quod sibi prosit sed illi, cui iubet. ideo uerus est dominus, qui seruo non indiget et quo seruus indiget, in ea quippe scriptura, quod uetus dicitur testamentum et eo tempore dictum est, quo adhuc illa offerebantur sacrificia, quae hoc tempociorum egebat deus nec cuiusquam eget umquam, sed rerum diuinitus impertitarum uel inbuendo uirtutibus animo uel aeternae saluti adipiscendae quaedam signa sunt, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
s quando facit. Hȩc questio quã late pa¬
teat. ꝓfecto uidet : quisquis pulchri aptiq
distantiam sparsam quodammͦ in uniu̾si¬
tate rerum ualet neq neglegit intueri.
Pulchrum enim ꝑ seipsum considatur.
atq laudatur: cui turpe ac deforme ẽ¬
trarium ẽ. Aptum uͦ cui ex aduerso ẽ
ineptum. quasi religatum pendet aliun¬
de: nec ex semetipso. s ex eo cui conectit᷑
iudicatur. Nimirũ etiam decens atq
indecens: uel hoc idem ẽ. uel ꝑinde ha¬
betur. Age nc̃ ea quȩ dicimus refer ad
illud unde agitur. Aptum fuit priscis
temporib sacrificium quod p̃ceꝑat ds:
nunc uͦ non ita ẽ. Aliud enim precepit
quod huic tempori aptum ẽẽt. qui mul¬
tomagis quã homo nouit quod cuiq
tempori accõmodare adhibeatur: qͥd
quando imꝑtiat: addat: auferat: detra¬
hat: augeat: minuat: uelut immuta¬
bilis. mutabilium sicut creator ita mo¬
dator: donec uniuersi scłi pulcͥtudo

Expanded text:
sed quando facit. Haec quaestio quam late pased quando facit. Haec quaestio quam late pateat, profecta uidet, quisquis pulchri aptique distantiam sparsam quodam modo in uniuersitate rerum ualet neque neglegit intueri. pulchrum enim per se ipsum consideratur atque laudatur, cui turpe ac deforme contrarium est. aptum uero, cui ex aduerso est ineptum, quasi religatum pendet aliunde nec ex semet ipso sed ex eo, cui conectitur, iudicatur; nimirum . etiam decens atque indecens uel hoc idem est uel perinde habetur. age nunc ea, quae diximus, refer ad illud, unde agitur. aptum fuit primis temporibus sacrificium, quod praeceperat deus, nunc uero non ita est. aliud enim praecepit, quod huic tempori aptum esset, qui multo magis quam homo nouit, quid cuique tempori accommodate adhibeatur, quid quando impertiat, addat, auferat, detrahat, augeat minuatue inmutabilis mutabilium sicut creator ita moderator, donec uniuersi saeculi pulchritudo,
Abbreviated transcription (Latin):
dere. s nescio qua illicita potentia.
putarent. Unde cum eẽt a qͥb pot̾at
stupentib int̾rogatus. aꝑuit quod ñ
intellexerant: uideł illi iam ȩtati non
hoc se fuisse iussurum. Tantum gͥ ualet
ratione atq artib non mutatis: quid
scđm eas sit ꝓ tempoꝵ uarietate mu¬
semel recte factum. nullatenꝰ esse mu¬
tandũ. Mutata quippe temporis cau¬
sa. qd̾ recte ante factum fuerat. ita
mutari uera ratio plerumq flagitat:
ut cũ ipsi dicant recte ñ fieri si mu¬
tetur. contra ueritas clamet. recte ñ
fieri nͥ mutetur. Qͥa utrumq tc̃ erit
rectum: si erit ꝓ tempoꝵ diu̾sitate.
diuersum. Iuod enĩ in diu̾sitate ꝑso¬
naꝵ uno tp̃r accide potest ut huic liceat
aliquid impune facere illi non liceat.
non quod dissimilis res sit. s quod is qui
facit ita ab una eademq ꝑsona diuersis
temporib tunc oportet aliquid fieri. tẽñ
oportet: non quod sui dissimilis sit qͥ facit.

Expanded text:
dere sed nescio qua inlicita potentia dere sed nescio qua inlicita potentia putarent. unde cum esset a quibus poterat stupentibus interrogatus, aperuit, quod non intellexerant, uidelicet illi iam aetati non hoc se fuisse iussurum. tantum igitur ualet ratione atque artibus non mutatis, quid secundum eas sit pro temporum uarietate musemel recte factum nullatenus esse mutandum. mutata quippe temporis causa, quod recte ante factum fuerat, ita mutari uera ratio plerumque flagitat, ut, cum ipsi dicant recte non fieri, si mutetur, contra ueritas clamet recte non fieri, nisi mutetur, quia utrumque tunc erit rectum, si erit pro temporum diuersitate diuersum. quod enim in diuersitate personarum uno tempore accidere potest, ut huic liceat\' aliquid \'impune facere, illi non liceat, non quod dissimilis res sit, sed quod is, qui facit\', ita ab una eademque persona diuersis temporibus tunc oportet aliquid fieri, tunc non oportet, non quod sui dissimilis sit, qui facit,
Abbreviated transcription (Latin):
senectus morte. finit᷑. Hȩc omĩa mutatͤ.
nec mutat᷑ diuinȩ ꝓuidentiȩ ratio:
qua fit ut ista mutentur. Non aũ opi¬
nor. cum agricola ȩstate. aliud iusserit
quã iusserat hyeme. ratio mutat᷑ agri¬
culture: et cum mane surgit qͥ nocte
quiescebat. uitȩ consilium non muta¬
uit. Aliud magister adolescenti quam
puero solebat. imposuit. Doct̾na gͥ conᷤᷤ¬
tans: mutato p̃cepto. non mutata mu¬
tauit. Magnꝰ ille nr̃oꝵ tempoꝵ medi¬
cus uindicianꝰ. consultus a quodam: do¬
lori adhiberi iussit. quod in tempore
congruere uidebatur. Adhibito: sani¬
tas consecuta est. Deinde post annos
aliquot. eadem rursus corporis causa
cõmota: hocidem ille putauit adhibe¬
ndũ. uertit in peius. Miratꝰ recurrit
ad medicum: indicat factum. At ille
ut erat acerrimꝰ : ita respondit. Ideo
male acceptus es. qr non ego iussi: ut
om̃s qui audissent parumq hominẽ
nossent. non eum arte medicinalifi¬

Expanded text:
senectus morte finitur. haec omnia mutantur senectus morte finitur. haec omnia mutantur nec mutatur diuinae prouidentiae ratio, qua fit, ut ista mutentur. non autem, opinor, cum agricola aestate aliud iusserit, quam iusserat hieme, ratio mutatur agriculturae. et cum mane surgit, qui nocte quiescebat, uitae consilium non mutauit. aliud magister adulescenti, quam puero solebat, inposuit; doctrina igitur constans mutato praecepto non mutata mutauit. Magnus ille nostrorum temporum medicus Vindicianus consultus a quodam dolori eius adhiberi iussit, quod in tempore congruere uidebatur; adhibitum sanitas consecuta est. deinde post aliquot annos eadem rursus corporis causa commota hoc idem ille putauit adhibendum; uertit in peius. miratus recurrit ad medicum, indicat factum; at ille, ut erat acerrimus, ita respondit: deo male acceptus es, quia non ego iussi\', ut omnes, qui audissent parumque hominem nossent, non eum arte medicinali fi
Abbreviated transcription (Latin):
qui et ueteris testamenti d̾s ẽẽ firma¬
tur: spretis ueterib sacrificiis. delecta¬
tus sit nouis. Nichil enim corrigipos¬
se asserunt. nͥ quod ante non recte
factum ꝓbaretur: uel qđ semel factũ
Recte enim facta: dicunt mutari nisi
iniuste non posse. Hȩc uerba ex litt̾is
tuis in has meas transtuli: quib si
respondere copiose uelim. tempus
me citius quã exempla defecerint:
quib rerum ipsa natura & oꝑa hu¬
mana certa racione ꝓ tempoꝵ opor¬
tunitate mutentur: nec tamen eadẽ
ratio sit mutabilis qua ista mutant᷑.
Unde pauca cõmemorem: ut ex his ex¬
citata quodãmodo iam ꝑ plura simi¬
lia uigil currat intentio. Nonne hy¬
emi ȩstas. addito sensim calore succe¬
dit: Nonne diurnis. tempora noct᷑¬
na uertuntur: quotiens nr̃e uarianͤ
etates. Adolescentiae puericia ñ redi¬
tura cȩdit: iuuentus adolescentiȩ ñ
mansura succedit: finieus iuuentutẽ.

Expanded text:
qui et veteris Testamenti Deus esse firmaqui et veteris Testamenti Deus esse firmatur, spretis veteribus sacrificiis, delectatus sit novis. Nihil enim corrigi posse asserunt, nisi quod ante non recte factum probaretur; vel quod semel recte Recte enim facta dicunt mutari nisi injuste non posse. Haec verba ex litteris tuis in has meas transtuli. Quibus si respondere copiose velim, tempus me citius quam exempla defecerint, quibmana certa ratione pro temporum opportunitate mutentur nec tamen eadem ratio sit mutabilis, qua ista mutantur. unde pauca commemorem, ut ex his excitata quodam modo iam per plura similia uigil currat intentio. nonne hiemi aestas addito sensim calore succedit? nonne diurnis tempora nocturna uertuntur? quotiens nostrae uariantur aetates! adulescentiae pueritia non reditura cedit, iuuentus adulescentiae non mansura succedit, finiens iuuentutem
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimo uolusiano:. non amplius ꝗͣ
ad illud quod inquirendum putauit.
respondendum fuit. Ad ea uͦ quȩ mͥ ꝑ
tractanda atq soluenda epła tua ip̃¬
se misisti. siue. ab illo siue etiam ab aliis
uel suggerant᷑. uel ingerant᷑. ad te po¬
tius ꝓ uirib nr̃is ꝑtractata & soluta
mitti debuerunt: non sic quẽadmodũ
de his agendum ẽ libroꝵ negotio. sed
quẽadmodũ potest epłari sat ẽẽ col¬
loquio: ut si tibi uisum fuerit. qͥ eoꝵ
motus cottidianis disputationib exꝑi¬
ris: et illis legantur hȩ litterȩ. At si
auriculis eoꝵ minus fidei pietate pre¬
cultis. sermo iste non sufficit. prius
inter nos quod eis putas sufficere ꝑ¬
agatur: tum demũ ad illos qd ꝑac¬
tum fuerit ꝑferat᷑. Multa enim sunt
a quib sensus eoꝵ si adhuc abhorret
et resilit. uel uberiori uel subtiliori
uel certe auctoritate cui resistere in
dignũ putent: ꝑsuaderi aliquando
forsitan possit. Ergo in epła tua po¬
siusti moueri quosdam. cur hic deus

Expanded text:
dilectissimo Yolusiano non amplius quam ad illud, quod inquirendum putauit, respondendum fuit. ad ea uero, quae mihi pertractanda atque soluenda in epistula tua ipse misisti, siue ab illo siue etiam ab aliis uel suggerantur uel ingerantur, ad te potius pro uiribus nostris pertractata et soluta mitti debuerunt non sic, quem ad modum de his agendum est librorum negotio, sed quem ad modum potis est epistulari sat esse conloquio, ut, si tibi uisum fuerit, qui eorum motus cotidianis disputationibus experiris, et illis legantur hae litterae. at si auriculis eorum minus fidei pietate praecultis sermo iste non sufficit, prius inter nos, quod eis putas sufficere, peragatur, tum demum ad illos, quod peractum fuerit, perferatur. multa enim sunt, a quibus sensus eorum si adhuc abhorret et resilit, uel uberiore uel subtiliore ratione uel certe auctoritate, cui residignum putent, persuaderi aliquando forsitan possint. 2. Ergo in epistola tua posuisti, moveri quosdam, cur hic Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
di uix ad liquidum possit: cur hic ds qͥ
et ueteris testam̃ti d̃s ẽẽ firmatur. sp̃tis
ueterib sacrificiis. delectatꝰ est nouis.
Nichil enim corrigi posse. asserebat. nͥ
quod ante factum non recte: ꝓbaretur:
uel qd semel recte factum sit immutari
nullatenus debuisse. Recte enĩ facta
dicebat mutari nͥ iniuste non posse:
maxime qr ista uarietas. inconstantie
dm̃ possit arguere. Tum deinde quod
eius predicatio atq doctrina. rei publi¬
cȩ morib nulla ex parte conueniat: ut¬
pote sicuti a multis dr. cuiꝰ hoc constet
preceptum. ut nulli malum ꝓ malo red¬
dere debeamꝰ. et ꝑcutienti aliam pre¬
be maxillam. et pallium dare tunicã¬

Expanded text:
di uix ad liquidum possit, cur hic deus, qui di uix ad liquidum possit, cur hic deus, qui et ueteris testamenti deus esse firmatur, spretis ueteribus sacrificiis delectatus sit nouis. nihil enim corrigi posse adserebat, nisi quod ante factum non recte probaretur, uel, quod semel recte factum sit, inmutari nullatenus debuisse. recte enim facta dicebat mutari nisi iniuste non posse, maxime quia ista uanitas inconstantiae deum possit arguere, tum deinde quod eius praedicatio atque doctrina rei publicae moribus nulla ex parte conueniat, utpote sicuti a multis dicitur, cuius hoc constat esse praeceptum, ut nulli malum pro malo reddere debeamus et percutienti aliam praebe
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e potest insinuasset. ambiguum.
S tam̃ satis sicut etiam ipse ꝓbare dig¬
naberis. culto accuratoq sermone. ꝙ
romane eloquentie nitore ꝑspicuo: a¬
liqua sibi exolui impendio postulauit.
sationẽ dñice incarnationis infamant.
S tam̃ etiam ego in hac parte qua plu¬
rimis qͥcqͥd scripseris ꝓfuturũ ẽẽ confi¬
do p̃cator accesserim. ut ad ea respondẽ
alii homines facere potuerunt. fecisse uł¬
gessisse mentiuntur. Apollonium siqͥdẽ
suum nob et apuleium aliosq magice
artis homines in medium ꝓferunt: quoꝵ
iiaiora contendunt extitisse miracła.
Ipse. autẽ uir illustris suꝑius memoratꝰ.
multa eẽ dixit p̃sentib aliquantis. ꝗͣ
huic possent iungi non immerito quȩs¬
tioni: si ut ante dixi non ab eiꝰ partib
epłaris considerata breuitas fuisset. Qͤ
tamen licet scrib̃e noluerit: tacere ñ
passus ẽ. Dicebat enĩ quod et si sibi hodie
incarnationis dnĩcȩ ratio reddetur. red¬

Expanded text:
habere potest, insinuasset ambiguum. habere potest, insinuasset ambiguum. sed tamen satis, sicut etiam ipse probare dignaberis, culto accuratoque sermone et Romanae eloquentiae nitore perspicuo aliqua sibi exolui impendio postulauit. sationem dominicae incarnationis infamant. sed tamen etiam ego in hac parte, quia plurimis, quicquid rescripseris, profuturum esse confido, precator accesserim, ut ad ea uigilantiualii homines facere potuerunt, fecisse gessisse mentiuntur. Apollonium siquidem suum nobis et Apuleium, aliosque magicae artis homines in medium proferunt, quorum majora contendunt extitisse miracula. 2. Ipse autem uir inlustris superius memoratus multas esse dixit praesentibus aliquantis, quae huic possint iungi non inmerito, quaestiones, sicut ante dixi, si non ab eius partibus epistularis considerata breuitas fuisset. quae tamen licet scribere noluerit, tacere non passus est. dicebat enim, quod, etsi sibi hodie incarnationis dominicae ratio redderetur, red
Abbreviated transcription (Latin):
uenerabili & omĩb mͥ offici¬
is unice ꝑcolendo. patri au¬
gustino: marcellinus. Wir il¬
lustris uolusianꝰ. beatitudinis tue mͥ
litteras legit : immo me quidem co¬
gente plurib legit: quȩ scilicet oi̾a
que a te dicuntur uere miranda. us¬
quequaq miratus sum. Sermonis enĩ
diuini grã humiliter tumens: facile
ut placeret emeruit. Hinc enĩ pluri¬
mũ placuit qͥ hoĩs gressus aliquanto
titubantes. boni ꝓpositi exhortatione
statuere et firmare contendis. Est
enĩ nob̃cum eadem cottidiana ꝓ ui¬
rib nr̃is. et ꝓ ingenii pauꝑtate dis¬
putatio. Scẽ siquidem matris eiꝰ p̾ca¬
tione compulsus. cura mͥ est eum fre¬
quentius salutandi: licet uicem in hac
parte redde etiam ipse dignet᷑. Accep¬
ta autẽ uenerabilitatis tuȩ epła. hõ
qui a ueri di stabilitate multoꝵ quoꝵ
in hac urbe copia ẽ ꝑsuasione reuo¬
tur. ita motus est: ut si quantũ ipse
confirmat litteraꝵ ꝓlixitatẽ minime
formidasset. omẽ beatitudini tue qd̃

Expanded text:
VENERABILI ET OMNIBUS MIHI OFFICIIS UNICE PERCOLENDO PATRI AUGUSTINO MARCELLINUS. Vir inlustris Volusianus beatitudinis tuae mihi litteras legit, immo me quidem cogente pluribus legit, quae, licet omnia, quae a te dicuntur, uere miranda sint, usque quaque miratus sum. sermonis enim diuini gratia humiliter tumens facile, ut placeret, emeruit. hinc enim plurimum placuit, quod hominis gressus aliquanto titubantes boni propositi exhortatione statuere et firmare contendis. est enim nobis cum eodem cotidiana pro uiribus nostris et pro ingenii paupertate disputatio, sanctae si quidem matris eius precatione compulsus cura mihi est eum frequentius salutandi, licet uicem in hac parte reddere etiam ipse dignatur. accepta autem uenerabilitatis tuae epistula homo, qui a uerae fidei stabilitate multorum, quorum in hac urbe copia est, persuasione reuocatur, ita motus est, ut, si, quantum ipse confirmat, litterarum prolixitatem minime formidasset, omne beatitudini tuae, quod
Abbreviated transcription (Latin):
mitate uirtutum: s impunitate ui¬
cioꝵ. Non aũ sicut regi homini uel
cuilibet pͥncipi ciuitatis: ita etiam
deo qͥcqͥd a multis peccatur. mnultũ :.
nib ꝑ hominem xp̃m. imꝑtita autẽ
ꝑ dm̃ deiq filium eundem ipsũ xp̃m.
non deserit eos qui ex fide eius ui¬
uunt. eumq pie colunt. siue mala
huiꝰ uitȩ patient̃ fortiterq exꝑiant᷑.
siue bonis eiꝰ misericordit ac temꝑan
turi in ciuitate suꝑna atq diuina:
ubi iam ñ sit moleste toleranda ca¬
lamitas. nec laboriose frenanda cu¬
piditas: s sola sine ulla difficultate
et ꝑfecta lib̾tate retinenda di ⁊ ꝓxi¬
mi caritas. Incolumẽ feliciorẽq te mi¬
sericordissima di omĩpotentia tueat᷑:
dñe illustris & merito insignis ac p̃s¬
tantissime fili. Scĩssimã et in xp̃o dig¬
nissime honorandam matrem. cuiꝰ ꝓ¬
ds te p̃ces exaudiat: ꝓ meritis urĩs offi¬
ciossime saluto. Sc̃s frat̃ et coepiscopꝰ

Expanded text:
mitate uirtutum sed impunitate uimitate uirtutum sed impunitate uitiorum. non autem sicut regi homini uel cuilibet principi ciuitatis ita etiam deo, quicquid a multis peccatur, inultum estnibus per hominem Christum impertita autem per deum deique filium eundem ipsum Christum non deserit eos, qui ex eius fide uiuunt eumque pie colunt, siue mala huius uitae patienter fortiterque experiantur siue bonis eius misericorditer ac temperantturi in ciuitate superna atque diuina, ubi iam non sit moleste toleranda calamitas nec laboriose frenanda cupiditas sed sola sine ulla difficultate et cum perfecta libertate retinenda dei et proximi caritas. incolumem felicioremque te misericordissima dei omnipotentia tueatur, domine inlustris et merito insignis ac praestantissime fili. sanctam et in Christo dignissime honorandam matrem, cuius pro te preces deus exaudiat, pro meritis uestris officiosissime saluto. sanctus frater et coepiscopus
Abbreviated transcription (Latin):
qui uel errando eam nescit ẽẽ salub̃¬
rimã. uel odit egrotando medicinã.
uides quã ꝓlixam ȩpłam fecerim. Si
quid gͦ te mouet. atq inter nos ꝑtrac¬
tari tanti habes. non tͥ faciat angus
modus: qr optime nosti quã grandes
eas ueteres habuerint. cum aliquid a¬
gerent quod explicare breuiter non
ualerent. & si auctoꝵ ad alias litteras
ꝑtinentium mos ẽẽt alius: nr̃oꝵ nob̃
in hac re dignius imit tanda p̃beret᷑
auctoritas. Inspice itaq modum ȩpłaꝵ
eloquia tractauerunt: et non te pi¬
geat uel multa quȩrenda ꝓponere
si multa ꝑmouent: uel aliquando di¬
utius uersari quod quęris: ut quan¬
tum fieri ꝑ tales quales nos sumus
potest. non remaneat dubitationis
nubilum quod obstet lumini uerita¬
tis. Scio enim excellentiam tuam qͦ¬
rundam ꝑpeti obstinatissimas con¬
tradictiones: qui ꝓpt̾ea putant uel
putari uolunt xp̃ianam doctrinã
utilitati non conuenire rei publice.
qr nolunt stare rem publicam. fir¬

Expanded text:
qui uel errando eam nescit esse saluberrimam uel odit aegrotando medicinam. Vides, quam prolixam epistulam fecerim. si quid ergo te mouet atque inter nos pertractari tanti habes, non tibi faciat angustmodus, quia et optime nosti, quam grandes eas ueteres habuerint, cum aliquid agerent, quod explicare breuiter non ualerent. et si auctorum ad alias litteras pertinentium mos esset alius, nostrorum nobis in hac re dignius imitanda praeberetur auctoritas. inspice itaque modum epistueloquia tractauerunt, et non te pigeat uel multa quaerenda proponere, si multa permouent, uel ali-, quanto diutius uersare, quod quaeris, ut, quantum fieri per tales, quales sumus, potest, non remaneat dubitationis nubilum, quod obstet lumini ueritatis. Scio enim excellentiam tuam quorundam perpeti obstinatissimas contradictiones, qui propterea putant uel putari uolunt Christianam doctrinam utilitati non conuenire rei publicae, quia nolunt stare rem publicam fir
Abbreviated transcription (Latin):
re uoluerit. ire debere spacio itineris
duplicato: quȩ omĩa rei publice morib
asserit eẽ contraria. Nam quis tolli sibi
ab hoste aliquid patiatur: uel romanȩ
ꝓuinciȩ dep̃datori non mala uelit belli
iure rependere: et cetera quȩ dici ad
reliqua posse intelligit uenerabilitas
tua. Hȩc ergo ipsi posse adiungi ȩstimo
questioni: in tantum ut ꝑ xpͣianos pͥn¬
cipes xp̃ianam religionẽ in axima ex par¬
te seruantes. tanta etiam si ipse de hac
parte taceat. rei publicȩ mala euenisse
manifestum sit. Unde sicut beatitudo tu¬
a mecũ dignatur agnoscere. ad hȩc oĩa
qm̃ multoꝵ manib sine dubio tradet᷑.
scĩtatis tuȩ desidata responsio. plenius de¬
bet et elubratius solutionis splendor osten¬
di: maxime qr cũ ista gererentur. eximiꝰ
hypponiensis regionis possessor ⁊ dñs p̃¬
sens aderat. qͥ sanctitatem tuã sub iro¬
niȩ adulatione laudaret: & sibi cum de
his quereret. minime satisfactum esse

Expanded text:
re uoluerit, ire debere spatio itineris duplicato, quae omnia rei publicae moribus adserit esse contraria. nam quis tolli sibi ab hoste aliquid patiatur uel Romanae prouinciae depraedatori non mala uelit belli iure reponere? et cetera, quae dici ad reliqua posse intellegit uenerabilitas tua. haec ergo omnia ipsi posse iungi aestimat quaestioni in tantum, ut per Christianos principes Christianam religionem maxima ex parte seruantes tanta, etiam si ipse de hac parte taceat, rei publicae mala euenisse manifestum sit. Unde, sicut beatitudo tua mecum dignatur agnoscere, ad haec omnia, quoniam multorum manibus sine dubio tradetur sanctitatis tuae desiderata responsio, plenus debet et elucubratus solutionis splendor ostendi, maxime quia, cum ista gererentur, eximius Hipponiensis regionis possessor et dominus praesens aderat, qui et sanctitatem tuam sub ironiae adulatione laudaret et sibi, cum de his quaereret, minime satis factum esse
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ ꝑ mandatũ fieri supͣmodũ. hoc
alibi. lex subintͣuit ut abundaret de¬
lic̾tũ. Ubi aũ abundauit delictũ suꝑa
bundauit gr̃a. Et̃ alibi cũ suꝑuis de dis¬
putatione gr̃e loque̾t᷑ qd̃ ipsa iustifi¬
cet. uelut int̾rogans ait. Qͥd gͦ lex: Atq
huic int̾rogationi cõtinuo respondit.
reuaricationis gr̃a posita ẽ donec ueni

Expanded text:
dum, hoc alibi: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, sup era bunda uit gratia. et alibi, cum superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: praeuaricationis gratia posita e
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq plantatũ fuerit. cito consurgit
in arbusculã. absq ullis calamoꝵ ⁊
astilũ amminiculis. quib ⁊ eucurbi¬
ce ÷ hedere indigent: suo trunco se
sustinens. Hoc gͦ u̾bum de u̾bo edisse¬
rens. si eĩceioñ transferre uoluissem
nullus intelligeret. Si cucurbitam.
id dicerẽ qd̾ in hebraico ñ habetur.
Hederã posui: ut ceteris int̾pretib
consentirem. Sin aũ iudei ur̃i ut ip¬
se asseris malicia uł imꝑitia hoc
dixert̃ ẽẽ in uoluminib hebreorũ
qd̾ in grecis ⁊ latinis codicib contine¬
tur. manifestũ ẽ eos aut hebreas
litteras ignorare. aut irridendos ey¬
curbitarios uoluisse mͣtiri. Peto in fi¬
ne epłs ut quiescentẽ sene̾̃ olimq
ueteranũ militare nͣ cogas: & rur¬
sũ de uita ꝑiclitari. Tu qui iuuenis
es. ⁊ in pontificali culmine constitu¬
tus. doceto ppłos: ⁊ nouis affrice fru¬
gib romana tecta locupleta. Michi
sufficit cũ auditore ⁊ lecꝰtore pauꝑ¬

Expanded text:
cumque plantatum fuerit, cito consurgit cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis calamorum et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae indigent, suo trunco se sustinens. hoc ergo uerbum de uerbo edisserens si ciceion transferre uoluissem, nullus intellegeret, si cucurbitam, id dicerem, quod in Hebraico non habetur; hederam posui, ut ceteris interpretibus consentirem.. sin autem Iudaei uestri, ut ipse adseris, malitia uel inperitia hoc dixerunt esse in uoluminibus Hebraeorum, quod in Graecis et Latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare aut ad inridendos cucurbitarios noluisse mentiri. peto in fine epistulae, ut quiescentem senem olimque ueteranum militare non cogas et rursum de uita periclitari. tu, qui iuuenis es et in pontificali culmine constitutus, doceto populos et nouis Africae frugibus Romana tecta locupleta. mihi sufficit cum auditore ac lectore pauper
Abbreviated transcription (Latin):
lut mͣdositateͣ corrig̾e: uolens post
magnũ ꝑiculũ ñ reman̾e sine. ple¬
be. Unde etiã nob̾ udet᷑ aliqnͣ te qͦ
in ñnullis falli potuisse. Dicis me in
iona ꝓpħa male qͥddã intͣpͣtatum.
⁊ seditione ppłi cõclamante ꝓpter
uniꝰ u̾bi dissonantiã. epm̃ pene sacer¬
dotiũ ꝑdidisse : ⁊ qͥd sit illud qd̾ ma¬
le intͣp̃tatus sim subtrahis. auferes
mͥ occasionẽ defensionis me: ne qͥe¬
qͥd dixeris me respondente. solua¬
tur: nͥ forte ut ante annos plu¬
rimos cucurbita uenit in mediũ
asserente illiꝰ temporis cor nelio e
asinio pollione hederã me ꝓ cu¬
curbita transtulisse. Suꝑ qua re
in cõm̃tario ionȩ ꝓpħe plenius
respondimꝰ. hoc ncͣ tantũ dixis¬
se contenti. qd in eo loco uͥ sep¬
tuaginta intͣpretes eueurbitam.
⁊ aquilã eũ reliquis hederam
braico uolumine c̾iceioñ. scrip¬
tũ sit. ꝙͣ uulgo siri c̃iceiam̃ uo¬
cant. Est aũ genꝰ uirgulti. lata
hñtis folia. in modũ pampiaii

Expanded text:
st magnum periculum non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse\'. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respon. dente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me hederam pro cucurbita transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo loco, ubi septuaginta interpretes cucurbitam et Aquila cum reliquis hederam braeo uolumine ciceion scriptum habet, quam uulgo Syri ciceiam uocant; est autem genus uirgulti lata habens folia in modum pampini
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. iocundant aĩam nr̃am. Ita ẽ. qr
ita ꝓmissum ẽ. Ita erit qd̾ restat. sic̃
ꝓmissũ ẽ. Obsecramus te ꝑ eũ qͥ tibi
ista donauit. ⁊ ppłm eui seruis. Ac ꝑ
te bñdictione ꝑfudit. ut iubeas sin¬
gulis quos uolueris sermones eoꝵ cõ¬
scriptos ⁊ emĩdatos mitti nob̾. Nam
& ego qđ iussisti nͣ negligo. ⁊ de ti¬
conii septẽ regulis uł clauib sicut
sepe. iã scripsi cognosc̾e qͥd tͥ udea

Expanded text:
nostro iucundant animam nostram. ita est, quia nostro iucundant animam nostram. ita est, quia ita promissum est; ita erit. quod restat, sicut promissum est. obsecramus te per eum, qui tibi ista donauit et populum, cui seruis, hac per te benedictione perfudit, ut iubeas singulos, quos uolueris, sermones eorum conscriptos et emendatos mitti nobis. nam et ego, quod iussisti, non neglego et de Tychonii septem regulis uel clauibus, sicut saepe iam scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideant gaudeant. glorificent pa¬
trem qui in cęlis ẽ. Talib delecteris in
año. ut ipse te ꝓ eis orantẽ dignetur
eraudire: quẽ tͦu ꝑ eos loquente non
dedignaris audire:. Esatur. ambulet᷑.
currat᷑ in uia dñi. bñdicãtur pusilli
cũ magnis. iocundati in his qͥ dicunt
eis. in domũ dñi ibimus. Precedant. illi.
sequant᷑ isti: imitatores facꝰti eoꝵ sic̃
tus in tolerantia cũ salute ꝑseueran¬
di usq in finẽ. Nec sinat dñs tẽptari
supͣ quã possumꝰ ferre. s faciat eũ tẽp¬
tatione &̃ exitum ut possimꝰ sustin̾e.
Orate. ꝓ nob̃̾ dignir exaudiri. sũ tanto
quippe sacrificio acceditis ad dm̃ since¬
rissimȩ dilectionis ⁊ laudis eiꝰ in oꝑib
ur̃is. Orate ut etiã nob̃ hȩc liceant.
qnͣ nouit ille quẽ oratis. cũ quanto
nr̃o gaudio uob̃ liceant. Hȩc st̃ͣ uota
nra hec multitudines solatioꝵ sodm
multitudine̾ doloꝵ nr̃oꝵ in corde

Expanded text:
us, uideant, gaudeant, glorificent paus, uideant, gaudeant, glorificent patrem, qui in caelis est; talibus delecteris in domino, ipse te pro eis orantem dignetur exaudire, quem tu per eos loquentem non dedignaris audire; eatur, ambuletur, curratur in uia domini; benedicantur pusilli cum magnis iucundati in his, qui dicunt eis: In domum domini ibimus; praecedant illi et sequantur isti imitatores facti eorum sicut tus in tolerantia cum salute perseuerandi usque in finem nec sinat dominus temptari supra, quam possumus ferre, sed faciat, cum temptatione etiam exitum ut possimus sustinere. Orate pro nobis digni exaudiri; cum tanto quippe sacrificio acceditis ad deum sincerissimae dilectionis et laudis eius in operibus uestris. orate, ut etiam nobis haec luceant, quoniam nouit ille, quem oratis, cum quanto nostro gaudio uobis luceant. haec sunt uota nostra, haec multitudines solatiorum secundum multitudinem dolorum nostrorum in. corde
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo ⁊ uenerabilit̾
suscipiendo sincerissimeq km̃o
pius ⁊ augustinus in dño salutẽ. Im¬
pletũ ẽ gaudio os nr̃m. ⁊ lingua nr̃a
exultatione nuntiantib litteris tuis
scam cogitationẽ tuã aduuante dño
qui eam inspirauit. ⁊ ad effecꝰtũ ẽẽ ꝑ¬
pͣcipue de sermone pͣbroꝵ. qui te pͣ¬
sente ppło infundit᷑. ꝑ quoꝵ lingͣs
clamat caritas tua maiore uoce in
cordib hominũ. quã illi in aurib. Doͣ
gras. Nã quid meliꝰ & animo geramꝰ.
⁊ ore ꝓmamus. ⁊ calamo expͥmamus.
quã do gr̃as: Hoc nec dici breuus
nec audiri letiꝰ. nec intelligi gran¬
dius. nec agi fructuosius potest.
Dõ grãs. qui te ⁊ tã fideli pectore
ditauit. erga filios tuos: ⁊ id qđ in
intimo animȩ habebas. quo huma¬
nus oculus ñ penetrat eduxit in
lucẽ: donando tibi. ut ñ solũ be¬
ne uelles. ueruetiã in quibus¬
posset apparere qd̃ uelles. Ita plane
fit fiat. luceant hȩc oꝑa coram hõĩb¬

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO ET VENERABILITER SUSCIPIENDO SIN- CERISSIMEQVE CARIPIUS ET AUGUSTINUS 1N DOMINO SALUTEM.. Impletum est gaudio os nostrum et lingua nostra exultatione nuntiantibus litteris tuis sanctam cogitationem tuam adiuuante domino, qui eam inspirauit, ad effectum esse p et praecipue de sermone presbyterorum, qui te praesente populo infunditur. per quorum linguas clamat caritas tua maiore uoce in cordibus hominum quam illi in auribus. deo gratias. nam quid melius et animo geramus et ore promamus et calamo exprimamus quam \'deo gratias? hoc nec dici breuius nec audiri laetius nec intellegi grandius nec agi fructuosius potest. deo gratias, qui te et tam fideli pectore ditauit erga filios tuos et id, quod in intimo animae habebas, quo humanus oculus non penetrat, eduxit in lucem donando tibi, non solum ut bene uelles, uerum etiam in quibusposset apparere, quod uelles. ita plane fiat, fiat. luceant haec opera coram hominib
Abbreviated transcription (Latin):
te futurarũ tẽ iã uenientiũ atq p̃¬
pͣsentiũ ut in illoꝵ iudȩoꝵ uocatio¬
ne qͦs p̾sentia carnis dnĩ ⁊ apłica
tempora sic inuenerant. oiͣs illa de¬
tio cõsũmaret᷑ umbrarũ. Hocq ei
suffecisse ad cõm̃datione ut ñ tãꝙͣ
detestanda ⁊ simił idolatriȩ uitare¬
tur: ultra uͦ nͣ hab̾et ꝓgressũ. ne pn¬
taret᷑ necessaria tãquã uł ab illa
salus ẽe̾t. uł sine illa ee̾ ñ posset. qd
putauert heretici. Qui dũ uoltͣ ⁊ ui¬

Expanded text:
te futurarum, tunc iam uenientium atque prte futurarum, tunc iam uenientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum uocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra uero non haberet progressum, ne putaretur necessaria, tamquam uel ab illa salus esset uel sine illa esse non posset, quod putauerunt heretici, qui, dum uolu
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ qd tñ acceptabile sit ei. qͥ hoc non
simulate s congruenti societate atq
obseruantia fecerit: tñ nicħ inde
legimꝰ in canonicis libris. p̃ceptũ ẽẽ
xpianis. Suantomagis illd̃ malũ di¬
cere nͣ audeo qd dm̃ p̃cepisse ipsa
xpiana fide negare ñ possũ qua di¬
dici. nͣ eo me iustificari. s gra dĩ ꝑ¬
iħm xp̃m dñm nr̃m Dico gͦ circũ¬
cisionẽ pͣputii. ⁊ ortera huiꝰmodi pͥ¬
ori ppło ꝑ testamentũ qd̵ uetus drͣ.
ri. quib aduenientib remansisse u¬
rio facienda. quasi adhuc expectan¬
dũ ẽẽt. ut ueniret fidĩ reuelatio. qu
his significabat᷑ eẽ uentura: s qͣmus
gentib imponenda ñ eẽnt. nͣ tam̃ sic¬
debuisse auferri. a cõsuetudine. iu¬
dȩoꝵ tãquã destestanda atq damnã¬
da. sensim ꝓinde atq paulatim. fer¬
uente sane pͣdicatione grͣȩ xp̃i. qui
sola nossent credentes se iustificari
saluosq fieri. ñ illis umbris rerũ an¬

Expanded text:
mus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non mus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non simulate, sed congruenti societate atque obseruantia fecerit ? et tamen nihil inde legimus in canonicis libris praeceptum esse Christianis. quanto magis illud malum dicere non audeo, quod deum praecepisse ipsa Christiana fide negare non possum, qua didici non eo me iustificari, sed gratia rum! Dico ergo circumcisionem praeputii et cetera huius modi priori populo per testamentum, quod uetus dicitur, ri. quibus aduenientibus remansisse iecessario facienda, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamdebuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda. sensim proinde atque paulatim feruente sane praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se iustificari saluosque fieri, non illis umbris rerum an
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ petri ⁊ pauli. putata ẽ decen¬
Yter
induci: quid ego apud te timeã no¬
men philosophoꝵ qui ñ ꝓpt̾ea uani
sunt qr omĩa falsa dicunt᷑. s qr &
mur. nec tnͣ mala. qr diuinitꝰ pͣcepta
stͣ. tẽporib ꝑsonisq congruentia: cr̃
me adiuuet etiã ꝓpħica sententia
qua dic̃ ds̃ se illi ppło dedisse pͣcep¬
mines boni fiant. aut sine illis bo¬
ni nͣ fiant. Uellẽ me doceret benig¬
na sinceritas tua. utrũ simulate qͥs¬
quã sc̃s orientalis cũ romã uenerit
ieiunot sabbo: excepto illo die pas¬
chalis uigilig. Qd̃ si malũ eeͣ dixeri¬
niꝰ. ñ solũ romanã excłiam. s etiam
multas ei uicinas ⁊ aliqͣntas remoti¬
ores damnabimꝰ : uͥ mos idem tenet᷑¬
⁊ manet. Si aũ ñ ieuinare sabb̃o ma¬
lũ putauerimꝰ. tot eccłias orientis
⁊ multo maiorẽ orbis xp̃iani partẽ
qua temeritate criminabim᷑ Pla¬
cet ne tͥ ut mediũ quiddã ẽẽ dica¬

Expanded text:
tionem Petri et Pauli putata est decentionem Petri et Pauli putata est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen philosophorum, qui non propterea uani sunt, quia omnia falsa dicunt, sed quia et mur —, nec tamen mala, quia diuinitus praecepta sunt tempori personisque congruentia, cum me adiuuet etiam prophetica sententia, qua dicit deus se illi populo dedisse praecepmines boni fiant aut sine illis boni non fiant. uellem me doceret benigna sinceritas tua, utrum simulate quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ieiunet sabbato excepto illo die paschalis uigiliae. quod si malum esse dixerimus, non solum Romanam ecclesiam, sed 30 etiam multa ei uicina et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem tenetur et manet. si autem non ieiunare sabbato malum puta-B uerimus, tot ecclesias orientis et multo maiorem orbis Christiani partem qua temeritate criminabimur! placetne tibi, ut medium quiddam essedica
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ faceret qd in timotheo fecerat.
Qd̃ ea lib̾tate fac̾e̾ poterat. qua osten¬
deret illa sacram̃ta. nec tãquã neces¬
saria debe appeti. nec tã quã sacrile:¬
ga deb̾e damnari. S cauendũ ẽ uidl̃c
in hac disputatione: ne. sic̃ philosophi
quȩdã facta hoĩm media dicamꝰ in¬
ter rectefacꝰtũ ⁊ peccatũ quȩ neq in
recꝰtefactis. neq in pecc̾is numerent᷑.
⁊ urgeam᷑ eoqd obseruare legis cerimo¬
nias ñ potest ee̾ indifferens. s aut bo¬
nũ aut malũ: ut si bonũ dixerimꝰ. ea
nos qͦ obseruare cogam᷑. Si aũ malũ.
ñ uere s simulate ab apłis obserua¬
tas eẽ credamꝰ. Ego uͦ apłis ñ tã ex¬
emplũ philosophoꝵ timeo. qñ ⁊ illi in
sua disputatione ueri aliqͥd dicunt.
ꝙͣ forensuũ aduocatoꝵ. qñ in aliena¬
rũ causarũ actione mentiunt᷑. Q
similitudo. si in ipsa expositione: eplȩ
ad galatas ad confirmandã simula¬

Expanded text:
ut non faceret, quod in Timotheo fecerat, ut non faceret, quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere ; poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tamquam sacrilega debere damnari. Sed cauendum est uidelicet in hac disputatione, ne sicut philosophi quaedam facta hominum media dicamter recte factum et peccatum, quae neque in recte factis, neque in peccatis numerentur; et urgeamur eo quod observare Legis cerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum aut malum, ut, si bonum dixerimus, eas nos quoque obseruare cogamur, si autem malum, non uere, sed simulate ab apostolis obseruatas esse credamus. ego uero apostolis non tam exemplum philosophorum timeo, quando et illi in sua disputatione ueri aliquid dicunt, quam forensium aduocatorum, quando in alienarum causarum actione mentiuntur. quorum similitudo si in ipsa expositione epistulae ad Galatas ad confirmandam simula
Abbreviated transcription (Latin):
cebat s eiꝰ simulationẽ qͣ gentes iuda¬
qr sic illa oĩa simulatorie gerebant᷑.
circũcisione. p̃pucii atq aliis obserua¬
tionibꝰ umibrȩ futuroꝵ putabant ere¬
dentes saluos ẽẽ ñ posse. Ergo ⁊ timo¬
theũ ꝓpt̾ea circũcidit. ne iudȩis ⁊ ma¬
xime cognationi eiꝰ matͣne sic uideren¬
tur qui ex gentib in xp̃m crediderant.
detestari eireũeisionẽ. sic̃ idolatria de¬
testanda ẽ: cũ illã ds̃ fieri p̾ceꝑit. hanc
sathanas ꝑsuaserit. Et titũ ꝓptea ñ cir¬
eũcidit. ne occasionẽ daret qui sine cir
significat ubi ait. S neq titus qͥ mec̃
erat cũ eẽt grecus cõpulsus ẽ circũci¬
di: ꝓpt̃ subintroductos auͭ falses fr̃es
qui subintroierant ꝑscrutari lib̾tatẽ
nr̃am. ut nos in seruitutẽ redigereñ.
Qͥb nec ad horã cessimꝰ subiectioni: ut
ueritas eugłii ꝑmaneat ad uos. Elic
apparet quid eos captare intellexit:

Expanded text:
cebat, sed ejus simulationem qua gentes cogecebat, sed ejus simulationem qua gentes cogesic illa omnia simulatorie gerebantur, uationibus umbrae futurorum putabant credentes saluos esse non posse. Ergo et Timotheum propterea circumcidit, ne Iudaeis et maxime cognationi eius maternae sic uiderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, sicut idolatria detestanda est, cum illam deus fieri praeceperit, hanc satanas persuaserit; et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sinesignificat, ubi ait: sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset Graecus, conpulsus est circumcidi, propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram, ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uos. hic apparet, quid eos captare intellexerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tunc iudȩos iudaizare. ꝓhiberet: quã¬
uis etiã ipsos iã docꝰtrina xp̃iana non
cogeret. ẜ inde si pꝰ hoc apłoꝵ decretũ
petrus habuit illã in antiochia simu¬
lationẽ qua gentes cogeret iudairare.
qm̃ nec ipse cogebat᷑. quãuis ꝓptͣ comẽ¬
danda eloquia dĩ qͣ uideis sunt credita
ñ ꝓhibebat᷑: quid mirũ si constringebat
te illud ierosolimitanũ conciliũ petaꝰ
fecit. nec sic mirũ eͣ qđ eũ uolebat
paulus ñ timide obteg̾e. s fidelit᷑ asse¬
rere. qͦd eũ parit᷑ sentire iã nou̾at. si¬
ue qͦd cũ eo cõtulerat eugłm. siue qd̵
in cornelii centurionis uocatione. õe di¬
uinitꝰ eũ de hac re. admonitũ acceꝑat.
siue. qd anteꝗͣ. illi qͦs timuerat uenis¬
sent antiochiã cũ gentib eũ uesci ui¬
derat. Neq enĩ negamꝰ in hac sententia
fuisse iã petrũ: in qua ⁊ paulus fuit.
Non itaq tcͣ eũ qd in ea re uerũ eẽt do

Expanded text:
tunc Iudaeos iudaizare prohiberet, quamtunc Iudaeos iudaizare prohiberet, quamuis etiam ipsos iam doctrina Christiana non cogeret. proinde, si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat te illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum e
Abbreviated transcription (Latin):
posse. Nloc enĩ contendebant antiochi¬
g qui ex circũcisione crediderant. coͣ¬
tra quos paulus ꝑseuerant᷑ acriterq
confligit. Ipsũ uͦ paulũ ñ ad hoc id
egisse qđ uł timotheũ circũcidit. ł
cenchris uotũ ꝑsoluit. uł ierosolimis
a ia cobo admonitus cũ eis qͥ uoue¬
rant legitima illa celebranda susce¬
pit. ut putari uideret᷑ ꝑ ea sacra¬
mͣta etiã xp̃ianã salutẽ dari. s ne
illa. q̃ pͥorib ut congruebat tẽporibꝰ
in umbris rerũ futurarũ ds̃ fieri uis¬
serat. tãquã idolia gentiliũ damna¬
re crederet᷑. Lloc ẽ enĩ i acob ait. au¬

Expanded text:
posse. hoc enim contendebant Antiochiposse. hoc enim contendebant Antiochiae, qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quo
Abbreviated transcription (Latin):
qd facere debet. recte utiq facit:
⁊ idõ falsũ de illo dicit. qu dicit euͣ
ñ recte fecisse. qd̃ eũ nouit face̾ de¬
biusse. Si aũ uerũ scripsit. paulus:
uerũ ẽ qd̾ petrꝰ ñ recꝰte in gredie¬
bat᷑ ad u̾itatẽ eugłii. Id gͦ faciebat.
qd̾ facere ñ debebat. Et si tale aliqͥd
paulus ipse iã fecerat. correctũ po¬
tiꝰ etiã ipsũ credã coapłi sui correc¬
tionẽ ñ potusse negligere: ꝙͣ men¬
dacit᷑ aliqͥd in sua epła posuisse.⁊
epła qualibet. Quantomagis in illa
in qua p̃locutus ait quȩ aũ seribo
uob̾ eoce corã dõ qr ñ m̃tior: Ego qͥ¬
dẽ illud petrũ sic egisse credo: ut ge̾¬
tes cogeret iudaizare. Hoc enĩ lego
scripsisse paulũ : quẽ mentitũ ee non
credo. Et idõ ñ recꝰte agebat ħ petaꝰ
Erat enĩ contra eugłii ueritatẽ. ut pu¬
tarent qui credebant in xp̃m. sine. il¬
lis ueterib sacram̃tis saluos se eẽ nõ

Expanded text:
quod facere debet, recte utique facit quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid in sua epistula posuisse, et epistula qualibet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non