comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum quẽ misistis km̃i
filii timasi & lacobe int̾missis pau¬
lulũ q̃imanib erant. cursim qͥde
s ñ medioeri intentione ꝑ legi: & ui¬
di hominẽ zelo ardentissimo accen¬
sum adu̾sus eos. qui cũ in suis pec¬
catis humana uoluntatẽ debeant
accusare: naturã potiꝰ accusantes
hominũ. ꝑ illã se exeusare conant᷑.
Nimis exarsit adu̾sus hanc pestilen¬
dã: quã etiã litterarũ scłarium
au tores grauit̾ arguert̾ exclamai¬
tes. Falso querit᷑ de nat᷑a sua genꝰ
humanũ. Hanc prsus etiã iste sen¬
tentiã quantis potuit ingenii uiri¬
bus aggerauit. Uerũ tũ timeo ne
consequent̾ aꝑit aduingens. Finis
enĩ legis xꝑe ad iusticiam om̃iere¬
denti. Hanc itaq iusticiã d̃i ñ in p̃¬
utiliter legis uelut pedagogi ti¬
mor ducit. constitutã ẽẽ qui intel¬
ligit: ipse intelligit quare sit xꝑi
impiꝰ: eui credenti in eũ qui iusti¬
ficat impiũ deputat᷑ fides ad iusti¬
ciã. Om̃s eñi peccauert̃ & egent gła

Expanded text:
ibrum quem misistis, carissimi filii Timasi et Iacobe, intermissis paululum, quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi et uidi hominem zelo ardentissimo accensum aduersus eos, qui cum in suis peccatis humanam uoluntatem debcant accusare. naturam potius accusantes hominum per illam st excusare conantur. nimis exarsit aduersus hanc pestilentiam. quam etiam litterarum saccularium auctores grauiter arguerunt exclamantes: falso queritur de natura sua genus humanum. hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii uiribus aggorauit. uerum tamen timeo nc consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in prutiliter legis uelut paedagogi timor ducit. constitutam esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit Christiaimpius, cui credenti in cum qui iustificat impium deputatur fides ad iustiam.omnes enim peccauerunt et egent gloria
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a sine qua nec infantes nec etatẽ
grandes salui fieri posst̾. ñ meritis
ꝑ sanguinem ipsiꝰ. Unde hi quiñ
ꝑ illam liberant᷑ siue qr audire ñ¬
dum potuert̾. siuie qr obedire nolue¬
runt. siue etiã cũ ꝑ etatẽ audire
possent lauachrũ regenerationis
qdđ acciꝑe possent ꝑ qd salui fierent
ñ aeceꝑunt. uiste utiq damnant᷑:
qr sine peccõ ñ sunt uł qđ origina¬
liter traxert̾: uł qđ malis morib
addidert̃. Om̃s enĩ peccauert̾ siue
etsi om̃ib debitũ damnationis sup¬
pliciũ redderet᷑: ñ iniuste ꝓcul du¬
bio redderet᷑. Qui gͦ inde ꝑ gr̃am¬

Expanded text:
r gratia Christi, sine qua nec infantes nec aetate grandes salui fieri possunt, non meritiper sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue et si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde
Abbreviated transcription (Latin):
quos p̃sciit & p̃destinauit & uo¬
cauit & iustificauit & głificauit:
Quis gͥ usq adeo dem̃tissime insani¬
at. ut ñ agat ineffabiles gr̃as mise¬
ricordiȩ dĩ quos uoluit lib̾antis:
qui recte nullo mͦ posset culpare
iusticiã uniu̾sos om̃ino damnantis:
Hoc siscđm script᷑as sapiamꝰ: ñco¬
gimͣ contra xꝑiana gr̃am dispu¬
tare: & ea dicere quib demonstra¬
re conem᷑ naturã humanã neq in
par uulis medico egere qr sana est:
& inmaiorib sibi ipsam ad iusti¬
ciam si uelit posse suffic̾e. Acute
qͥppe uident᷑ hȩc dici: s in sapien¬
tia u̾bi qua euacuat᷑ eruxxꝑi.
Non ẽ ista sapientia de sursum descen

Expanded text:
quos praescivit et praedestinavit, et vocavit, et justificavit, et glorificavit . Quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae, quos voluit, liberantis, qui recte nullo modo possent culpare justitiam, universos omnino damnantis: Hoc si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra christianam gratiam disputare et ea dicere, quibus demonstrare conemur naturam humanam neque in paruulis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad iustitiam, si uelit, posse sufficere. acute quippe uidentur haec dici, sed in sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi, non est ista sap
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe hõis primitꝰ inculpata &si¬
ne ullo uitio ereata ẽ. Natura uͦ
ista hõĩs qua unꝰquisq ex adã na¬
scit᷑ lam medico indiget: qr sana ñ
est. Omĩa qͥdem bona quȩ ht̃ infor¬
matione. uita. sensib. mente: a
sũmo do habet creatore & artifioe
suo: uitiũ uͦ qđ ista nat᷑alia bona
contenebrat & infirmat. ut illu¬
minatione & euratione opꝰ habe¬
at. ñ ab inculpabili artifice con¬
tractum ẽ: s exoriginali peccõqͥ
s cõmissum ẽ lib̾o arbitrio: ac per
hoc nat᷑a pȩnał aduindictam iustis¬
simã ꝑtinet. Si enĩ iam sumꝰ inxpo
noua creat᷑a : tñeramꝰ nat᷑a filiii¬
rȩ sicut & cet̾i. Us̃ aut̃ quidiuest̃

Expanded text:
rimitus inculpata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusquisque que ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione,, uita. sensibus, menti, a summo deo habet creatore et artifice suo. uitium uero, quod ista naturalia bona contenebrat et infirmat, ut inluminatione et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. ac per hoc natura poenalis ad uindictam iustissimam pertinet. si enim iam sumus in Christo noua creatura, tamen eramus natura filii irae sicut e t ceteri; deus au
Abbreviated transcription (Latin):
minis naturã contra di
gr̃am qua iustificat᷑ im¬
piꝰ & qua xꝑiani sumus.
quanta potui argumentõne defen¬
dis. Librũ gͦ quo huic respondi de¬
fendens grãm ñ contra naturã. s ꝑ
quã natura lib̾at᷑ & regit᷑: de natura
& gr̃a nuncupaui. In quo u̾ba q̃d̃a
q̃uelut sẏxti romani ep̃i & mr̃is pe¬
lagiꝰ posuit. ita defendi tamquã re
uera eiusde sixti essent: id enĩ pu¬
tauerã S postea legi sixti philoso
sic incipit. Librũ quẽ misistis.

Expanded text:
minis naturam contra dei gratiam, qua iustificatur inpius et qua Christiani sumus, quanta potuit argumentatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, De natura et gratia nuncupaui. in quo uerba quaedam, quae uelut Xysti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita defendi, tamquam re uerba eiusdem Xysti essent — id enim putaueram —, sed postea legi Sexti philosopsic incipit: Librum, quem misistis.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa uͦ fides discernt ab infideli fi
quisqͥs audet dicere. habeo ex me
ipso fidem. ñ gͦ accepi: ꝓfecto con¬
tradicit huic aꝑtissime ueritati:
ñ qr credere uł ñeredere ñ est inar¬
bitrio uoluntatis humane: s ine¬
lectis p̃parat᷑ uoluntas a dño. Ido
audiunt uerbũ ueritatis: s alii
credt̃: alii contradicunt. Uołt
isti credere: nolunt aut̃ illi: Qs
hoc ignoret: Quis hoc neget:
S cũ aliis p̃paret᷑. aliis ñ preparet᷑
uoluntas a dño: discernendũ est
utiq qͥd eueniat de miscd̃ia eiꝰ.

Expanded text:
ipsa vero fides discernit ab infideli fidipsa vero fides discernit ab infideli fidquisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino . Ideo audiunt verbum veritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino, discutiendum est utique quid veniat de
Abbreviated transcription (Latin):
contrarũi est. quã dde suis meritis
sic quẽq głari. tamquã ipse s ea
bonis & malis. Sit ergo gr̃a natͣe
attributa qua sumꝰ animantia
rationalia discernim᷑q a pecorib:
sit etiã gr̃a nat᷑e attributa qua in
ipsis hõib a deformib pulchri.
uł ingeniosi discernuntur a tardis.
ac siqͥd eiꝰ modi ẽ. S ñ se ille quẽ¬
flabat. nec adu̾sus homine alterũ
de aliquo nat᷑ali munere qđ in esse
posset & pessimo: s aliqđ bonũ qͥ
ꝑtineret ad uit̾a bonã sibi ñdo tri¬
buens inflabat᷑. q̃n audire meruit.
qͥs enĩ te discernit. qͥd aut̃e habes
qđ ñ accepisti. Ut eni sit natͣe fi¬
dem posse habere: nũqͥd &̃ habe¬
re: Non eñĩ omniũ ẽ fides: cũ fi¬
dem posse habere sit omniũ. Non
aut̾ ait apłs. qͥd aut̃ potes habe¬
re qd ñ accepisti ut posses habere :
s ait. qͥd autẽ habes qđ ñ accepi¬
sti. Puide posse habere fide sicut
bis data ẽ possibilitas habendi fi¬
dem. ñ discernit ab hoĩe hominem.:

Expanded text:
contrarium est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, queflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apostolus, Quid autem potes habere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem, sicut bis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem:
Abbreviated transcription (Latin):
cibiles di. Om̃is qui audit a pa¬
tre & didicit: uenit ad me.
Qd ÷ omis qui audiuit a patre
&e didicit uenit ad me. nisi nul¬
lus ẽ qui audiat apatre & dis¬
eat. & ñ ueniat ad me: Si eñĩ
om̃is qui auduit a patre & di-¬
dicit uenit : ꝓfecto omĩs qui ñ
uenit ñ audiuit a patre nec di¬
dicit. Nã si audisset & didicisset:
ueniret. Neq enĩ ullus audi¬
uit & didicit & ñ uenit: s om̃ĩs
ut ait ueritas qui audiuit apa¬
tre & didicit. uenit. Ualde re¬
mota ẽ a sensib carnis hȩc scola
inqua pater audit᷑ & docet ut
ueniat᷑ ad filiũ. Ibi ẽ & ipse filiꝰ:

Expanded text:
s Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nisi, Nullus est qui audiat a Patre et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit a Patre et didicit, venit; profecto omnis qui non venit, non audivit a Patre, nec didicit: nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
dem ñ ex uobis. s di donũ est etiã
fides. Non ex oꝑib inquit: ne for¬
te quis extollat᷑. Solet enĩ dici.
ido eredere meruit qr uir honꝰ e¬
rat & antequã crederet. Qđ
de cornelio dici potest. euiꝰ aece
& orabat. Nãq quomͦ inuoea¬
bat in que ñ crediderat: S si pos¬
set sine fide xꝑi ẽe saluꝰ : ñ ad eũ
edificandũ mitteret᷑ architectus
apłs petrus: quãuis nisi dñs ȩdi¬
ficauerit domũ inuanũ labora¬
uert̾ qui edificant eã. & dicit᷑.
nobis fides ẽ anobis: cetera a
dño adoꝑa iusticiȩ ꝑtinentia:
quasi ad edificiũ ñ ꝑtineat fides.
quasi ad edificiũ inquã ñ ꝑtine¬
at fundamentũ. Qđ sim pri¬
mis & maxime ꝑtinet: in uanũ
laborat p̃dicando edificans fi¬
dem: nͥ eam dñs miserando intus
magister & dñs cũ dixisset q̃ supͣ
memoraui. hoc ẽ opus d̃i ut ere¬
datis in eũ quẽ misit ille: in eo

Expanded text:
fidem, non ex vobis, sed Dei donum est etiam fides. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici potest, cujus acceet orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non crediderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum aedificandum mitteretur architectus apostolus Petrus: quamvis nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam . Et dicitur nobis, « Fides est a nobis, caetera a Domino ad opera justitiae pertinentia: » quasi ad aedificium non pertineat fides; quasi ad aedificium, inquam, non pertineat fundamentum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando intus Magister et Dominus, cum dixisset quae supra memoravi, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit il
Abbreviated transcription (Latin):
darent. & rectribueret᷑ illis. ꝑni
chilo saluos fecit eos. Ceteris aut̃t
qui excecati st̃. sieut ibi ñ tacitũ
est. in retributione factũ ẽ. Uniu̾¬
uestigabiles st̃ aut̃ uie ipsiꝰ. In

Expanded text:
darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est. Univevestigabiles sunt autem viae ejus . In
Abbreviated transcription (Latin):
& hanc ut oꝑem᷑ iubet. Dixert e¬
nĩ ad eũ uidei. Qͥd faciemꝰ ut oꝑe¬
mur opꝰ di: Respondit ir̃e: &̃
dixit illis. Hoc est opꝰ d̃i : ut ert¬
datis in eum quẽ misit ille. Sie
gͦ distinguit apłs ab oꝑib fidem
quẽadmodũ in duob regnis he-¬
breoꝵ distinguit᷑ uidas ab isrł
eũ & ipse iudas sit isrt̃. Ex fidt
autẽ icdo dicit iustificari homine ũ¬

Expanded text:
t operemur jubet. Dixerunt enim ad cum Judaei: Quid faciemus, ut operemur opus Dei? Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari homine
Abbreviated transcription (Latin):
uia eorum ante faciem meã. et
effudi iram meã suꝑ eos. & disꝑsi
illos int̾ nationes. & uentilaui e¬
os in regiones: scdm uias eoꝵ &
scđm peccata eorum iudicaui eos:
facile ẽ inquã hoc intelligere de
illa domo isrł de qua dicit apłs:
uidete isrł scdm carnẽ: quia hȩc
om̃ia carnalis populus isrł et̾
fecit & passus est. Alia enĩ que
secuntur eidem intelliguntur

Expanded text:
uia eorum ante faciem meam. et uia eorum ante faciem meam. et effudi iram meam super eos et dispersi illos inter nationes et uentilaui eos in regiones, secundum uias eorum et secundum peccata eorum iudicaui eos - facile est, inquam, hoc intellegere de illa domo Israhel, de qua dicit apostolus: uidete Israhel secundum carnem, quia haec omnia carnalis populus Israhel et fecit et passus est. alia etiam quae secunt
Abbreviated transcription (Latin):
hec pars ẽ: uł sicut iste appellat
generi. cuiꝰ hec species est. Unde
et in notitiam uulgi uerba ista
transierunt. ut etiã idiote intel¬
ligant quid specialit̾. quid ge-¬
neralit̾ in quocunq p̾cepto im¬
periali sit constitutũ. Fit hoc
etiã de hominib. sicut ea que
de salomone dicuntur excedũt
eius modũ : & potiꝰ ad xp̃m uł
eccłiam ciuꝰ ille mis. pars est re¬
lata clarescit. Nec species sem¬
ꝑ exceditur i sepe enim talia
dicuntur: quȩ tił ei quoq uel
ei fortasse tantũmꝰ aꝑtissime con-¬
gruant. S cũ a specie transitur
ad genus. quasi adhuc de specie
loquente scripturaᷤ. ibi iugilare
debet lectoris intentio: ne querat
in specie. qđ in genere potest meli¬
us & certius inuenire. Facile est
quippe illud qđ ait ꝓpheta ieze¬
chiel. domꝰ isrł habitauit in t̾ra.
et polluerunt illã in uia sua &
in idolis suis & peccatis suis ⁊ scđm
iminunditiã menstruate facta ẽ

Expanded text:
haec pars est, uel, sicuti iste appellat, haec pars est, uel, sicuti iste appellat, generi, cuius haec species. unde et in notitiam uulgi uerba ista uenerunt, ut etiam idiotae intellegant, quid specialiter, quid generaliter in quocumque praecepto imperiali sit. constitutum. fit hoc etiam de hominibus; sicut ea quae de Salomone dicuntur excedunt eius modum et potius ad Christum uel ecclesiam, cuius ille pars est, relata clarescunt. nec species semper exceditur. saepe enim talia dicuntur, quae uel ei quoque uel ei fortasse tantummodo apertissime congruant: sed cum ab specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente scriptura, ibi uigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere potest melius et certius inuenire. facile est quippe illud quod ait propheta Ezechihel: domus Israhel habitauit in terra, et polluerunt illam in uia sua et in idolis suis et peccatis suis; secundum immunditiam menstruatae facta est
Abbreviated transcription (Latin):
eam uocat. uolens intelligi speciem.
partẽ: genus aut̃. totũ. cuiꝰ ea pars
est quã nuncupat speciem: sic̃ una¬
queq ciuitas pars ẽ utiq uniu̾sita¬
tis gentiũ. Hanc ille uocat speciem
genus aut̃ om̃s gentes. Neq hic ea
disserendi subtilitas adhibenda
est. que a dialecticis traditur: qui
int̾ partẽ & speciem quid int̾sit
acitissime disputant. Eadem rati¬
o est: si non de una quaq ciuitate.
s de una quaq ꝓiuntia uł gente
uł regno. tale aliquid in diuinis
reꝑiatur eloquiis. Non solũ enim
uerbigrã de ierłm uł de aliqua
gentium ciuitate siue tyro siue
babilonia. siue alia qualibet dr̃
aliquid in scripturis scĩs qđ mo¬
dum eiꝰ excedat & conuenrat po¬
tius om̃ib gentib ⁊ uerum
etiam de iudea. de egypto. de assy¬
ria. & quacunq alia gente in qua
sunt plurime ciuitates. non tam̃
totus orbis s pars eius est. dici¬
tur qđ transeat eius modũ et
congruat potius uniu̾so euius

Expanded text:
eam uocat, uolens intellegi speciem eam uocat, uolens intellegi speciem partem, genus autem totum, cuius ea pars est, quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque ciuitas pars est utique uniuersitatis gentium. hanc ille uocat speciem, genus autem omnes gentes. neque hic es discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur, qui inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant eadem ratio est, si non de unaquaque ciuitate, sed de unaquaque prouincia uel gente uel regione tale aliquid in diuinis reperitur eloquiis. non solum enim uerbi gratia de Hierusalem uel de aliqua gentium ciuitate, sine Tyro sine Babylonia siue alia qualibet dicitur aliquid in scripturis sanctis, quod modum eius excedat et conueniat potius omnibus gentibus, uerum etiam de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, non tamen totus. orbis, sed pars eius est, dicitur quod transeat eius modum et congruat potius uniuerso, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
non sit a dõ : nec attendit apłm dicen¬
tem. pax fr̃ib & caritas cũ fide a dõ
exꝑtꝰ hanc heresim que nr̃o tẽpore
eam defenderemꝰ exereuit ⁊ & scd̃m
id qł ait apłs. oportet hereses esse
ut ꝓbati manifesti fiant in uobis.
multo uigilantiores diligentioresq
reddidit. ut adu̾teremꝰ in scͥpturis
sc̃is qd istũ tychoniũ minꝰ atdentũ.
minꝰq sine hoste sollicitũ fugit. et̾iã
ipsam scilicet fidem donũ esse illue.
qui eiꝰ mensurã unicuiq partitur.
Ex qua scientia quibdã dictum ẽ.
Uobis donatũ est ꝓ xp̃o non solum
ut crecdatis in eum: uerum etiam
ut patiamini ꝓ eo. Unde quis dubi¬
det utrunq esse dĩ donũ⁊ qui fide¬
liter atq intelligent̾ audit utrunq
donatũ: Plura st̃ & alia testimonia
quib id ostenditur. S hoc nunc ñ
agimus. Auibi aut̃ atq alibi sepissi¬
me ista egimꝰ. Quarta tychonii re
gula ẽ de specie & genere. Sic enim

Expanded text:
non sit a deo, nec attendit apostolum dicennon sit a deo, nec attendit apostolum dicentem: pax fratribus et caritas cum fide a deo expertus hanc haeresim, quae nostro tempore eam defenderemus, exercuit; et secundum id quod ait apostolus: oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis, multo uigilantiores diligentioresque reddidit, ut aduerteremus in scripturis sanctis quod istum Tyconium minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui eius mensuram unicuique partitur. ex qua sententia quibusdam dictum est: uobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, uerum etiam ut patiamini pro eo. unde quis dubitet utrumque esse dei donum, qui fideliter atque intellegenter audit utrumque donatum? plura sunt et alia testimonia, quibus id ostenditur, sed hoc nunc non agimus, alibi autem atque alibi saepissime ista egimus. Quarta Tyconii ista regula est "do specie et genere". sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
mala ꝑmixta ẽ dicit Ipsi aut̃ conuer¬
si st̃ retro. quãuis alii iam significen¬
tur his uerbif: S qm̃ nunc in uno
sunt. tamqͣm de ipsis loquit᷑ de qui¬
bus loquebat᷑: non tam̃ semꝑ in uno
erunt. Ipse ẽ quippe ille seruus com¬
memoratꝰ in eugłio: cuiꝰ dñs cum ue¬
nerit diuidet eũ: & partẽ eiꝰ ponet
c̃ũ hẏpocritis. Tercia regula ẽ de ꝓ¬
missis & lege. que alio modo dici po¬
test. de sp̃u & littera: sicut eam nos
appellauimꝰ. cũ de hac re librũ scͥbe¬
remꝰ. Potest etiã sic dici. de gr̃a et
mandato. Hec aut̃ magis mͥ uidetur
magna questio: quã regula. que sol¬
uendis questionib adhibenda est.
Hec ẽ. quã non intelligentes pelagi¬
ani: uł condidert̃ suã heresum. uel
auxert̃. Laborauit in ea dissoluen¬
da tyconius bene: s ñ plene. Dispu¬
tans eñĩ de fide & oꝑib. oꝑa nobis
dixit a do dari merito fidei ⁊ ipsam
uero fidem sic esse a nobis. ut nobis

Expanded text:
mala permixta est, dicit: ipsi autem conuermala permixta est, dicit: ipsi autem conuersi sunt retro, quamuis alii iam significentur his uerbis. sed quoniam nunc in uno sunt, tamquam de ipsis loquitur de quibus loquebatur. non tamen semper in uno erunt: ipse est quippe ille seruus commemoratus in euangelio, cuius dominus, cum uenerit, diuidet eum et partem eius cum hypocritis ponet. Tertia regula est "de promissis et lege". quae alio modo dici potest "de spiritu et littera", sicut eam nos appellauimus, cum de hac re librum scriberemus. potest etiam sic dici: "de gratia\' et mandato". haec autem magis mihi uidetur magna quaestio quam regula, quae soluendis quaestionibus adhibenda est. haec est, quam non intellegentes Pelagiani uel condiderunt suam haeresem uel auxerunt. laborauit in ea disserenda Tyconius bene, sed non plene. disputans enim de fide et operibus opera nobis dixit a deo dari merito fidei, ipsam uero fidem sic esse a nobis, ut nobis
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑmixta ecclĩa. Que regula lecto¬
quando scͥptura cũ ad alios iam lo¬
quatur tamqͣm ad eos ipsos ad qͦs
loquebatur uidetur loqui. uł de
ipsis cũ de aliis iam loquatur. tam¬
quã unũ sit utrorunq corpꝰ. ꝓpter
temporariã commixtionẽ & cõmu¬
nionem sacram̃toꝵ. Ad hoc ꝑtinet
in cantico canticoꝵ fusca sum et¬
speciosa: ut tabernacula cedar. spe¬
ciosa sum ut pellis salomonis. Non
enim ait fusca fui ut tabernacula ce¬
dar. & speciosa sum ut pellis salo¬
monis: s utrunq esse se dixit ꝓpt̾
temporalẽ unitatem intra una retia
pisciũ bonoꝵ & malorum. Taberna¬
cula enĩ cedar ad ismahelem perti
nent: quia ñ erit heres cũ filio libe¬
re. Itaq cũ de bona parte ds dicat.
ducã cecos in uiam quã non nouert.
et semitas quas ñ nouerunt calcabt̃
et faciã illis tenebras in luc̃ẽ. & praua
in directum. hec uerba faciã & non
de relinqͣm eos: mox de alia parte qͦ

Expanded text:
"de permixta ecclesia". quae regula intellecto"de permixta ecclesia". quae regula intellectoquando scriptura, cum ad alios iam loquatur, tamquam ad eos ipsos ad quos loquebatur uidetur loqui, uel de ipsis, cum de aliis iam loquatur, tamquam unum sit utrorum. que corpus propter temporariam commixtionem et communionem sacramentorum. ad hoc pertinet in Cantico canticospeciosa, ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis .» Non enim ait: «Fusca fui, ut tabernacula Cedar, et speciosa sum ut pelles Salomonis,» sed utrumque esse se dixit propter temporalem unitatem intra unum rete piscium bonorum et malorum. Tabernacula enim nent, qui non erit heres cum filie liberae. itaque cum de bona parte dicat deus: ducam caecos in uiam, quam non nouerunt, et semitas, quas non nouerunt, calcabunt, et faciam illis tenebras in lucem et praua in directum. haec uerba faciam et non derelinquam eos, mox de alia parte, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uiter ostendã. Prima de dño et
eius corpore ẽ: in qua scientes ali¬
intimari ⁊ neq enim frustra di¬
ctum est fidelib. g abrahȩ semen
estis. cum sit unum semen abrahe
capite ad corpꝰ. uł a corpore transit᷑
ad caput. & tam̃ non recedit᷑ ab
una eademq ꝑsona. Una enĩ ꝑso¬
na loquitur dicens. Sicut sponso
imposuit mͥ mitr̃a: & sicut sponsã
ornauit me ornam̃to. Et tam̃ quid
horum duoꝵ capiti. quid corpori.
id est quid xp̃o. quid eccłie conueni¬
at: utiq intelligendũ est. Seda ẽ cle
dñi corpore biꝑtito: qd quidem ita
non debuit appellare. Non enĩ re
uera dñi corpus ẽ: qđ cum illo non
erit in eternũ. S dicendum fuit
de dñi corpore uero atq ꝑmixto. aut
uero atq simulato. uł quid aliud ⁊
quia non solum in eternũ. uerum
etiam nunc hypocrite ñ cum illo
esse dicendi sunt: quãuis in eius e̾ẽ¬
uideantur eccłia. Unde poterat ista
regula & sic appellari: ut diceret᷑

Expanded text:
IANA In. Prima "de domino et IANA In. Prima "de domino et eius corpore" est. in qua scientes aliintimari — neque enim frustra dictum est fidelibus: ergo Abrahae semen estis, cum sit unum semen Abrahaecapite ad corpus uel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. una enim persona loquitur dicens: sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornauit me ornamento, et tamen quid horum duorum capiti, quid corpori, id est quid Christo, quid ecclesiae conueniat, utique intellegendum est. Secunda est "de domini corpore bipertito". quod quidem non ita debuit appellare; non enim re uera domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit: "de domini corpore uero atque permixto" aut" uero atque simulato" uel quid aliud, quia non solum in aeternum uerum etiam nunc hypocritae non cum illo esse dicendi sunt, quamuis in eius uideantur esse ecclesia. unde poterat ista regula et sic appellari, ut dice retur:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ⁊ clausa queq patefient. & ob¬
scura dilucidabuntur: ut quis ꝓ¬
phetie immensam siluã ꝑ ambulanᷤ.
his regulis quodãmͦ lucis tramitib
deductꝰ. ab errore defendat᷑. Hic si
dixisset. sunt enĩ quedã regule
mistice que nonnullos legis recessuᷤ
optinent. aut certe. que legis ma¬
gnos recessus optinent. non aut̃
qđ ait uniuerse legis recessus:
neq dixisset. elausa queq patefi¬
ent. s clausa multa patefient. ue¬
rum dixisset: ne tam elaborato
atq utili operi suo plusquã res
postulat dando. in spem falsã
lectorem eius cognitoremq misis¬
set. Qđ ideo dicendũ putaui. ut
liber ipse & legatur a studiosis
quia plurimũ adiuuat ad scri¬
pturas intelligendas: & non de
illo speretur tantũ quantũ non
habet. Caute sane legendus est
non solum ꝓpter quedã in quib
ut homo errauit: s maxime ꝓpter
illa que sicut donatista hereticus
loquitur. Quid aut̃ doceant uel
admoneant iste septẽ regule: bre¬

Expanded text:
fuerit; clausa quaeque patefient, et obscura dilucidabuntur; ut quis prophetiae immensam silvam perambulans, his regulis quodammodo lucis tramitibus deductus ab errore defendatur. Hic si dixisset, Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae nonnullos Legis recessus obtinent, aut certe, quae Legis magnos recessus obtinent; non autem quod ait, universae Legis recessus: neque dixisset, Clausa quaeque patefient, sed, clausa multa patefient; verum dixisset, nec tam elaborato atque utili operi suo plusquam res ipsa postulat dando, in spem falsam lectorem ejus cognitoremque misisset. Quod ideo dicendum putavi, ut liber ipse et legatur a studiosis, quia plurimum adjuvat ad Scripturas intelligendas, et non de illo speretur tantum quantum non habet. Caute sane legendus est, non solum propter quaedam in quibus ut homo erravit; sed maxime propter illa quae sicut donatista haereticus loquitur. Quid autem doceant vel admoneant istae septem regulae, bre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter quos fecimꝰ. hinc ab eis rep̃hen¬
di parati sumꝰ. dum tñ etsi multo di¬
utiꝰ quã uellent. etsi cũ fastidio aett¬
dio intelligentiũ fateant᷑ nos fecist
qđ fecimꝰ. id est etiã initiũ fidi sieut
continentiã. patientiã. iusticiã. pie¬
tatem. & cet̾a de quib cũ his nulla
contentio est. donũ di esse docuisse.
Hic gͦ sit huiꝰ uolumins terminꝰ: ne
offendat uniꝰ nimia longitudo.

Expanded text:
propter quos fecimus; hinc ab eis reprehenpropter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelligentium, fateantur nos fecisse quod fecimus, id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, patientiam, justitiam, pietatem, et caetera, de quibus cum his nulla contentio est, donum Dei esse docuisse. Hic ergo sit hujus voluminis terminus, ne offendat unius nimia longitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
dudũ potuimꝰ ꝑsuadere q̃ uolumꝰ:¬
&̾e adhuc tambonis ingeniis sic loqͥ¬
mur quasi obtirasis. quib & qđ
nuniũ est ñ est satis. S dent ueniã.
Noua eñi questio ad hoc nos cõpulit:
qr cũ inpriorib opuscłis nr̃is sa¬
tis idoneis testimoniis egissemꝰ. do¬
nũ di ẽẽ. etiam fidem. inuentũ est
qđ contradiceret᷑ ad hoc ualere illa
testimonia. ut ostendant donũ di
ẽe incrementũ fidi: in itiũ uͦfidei
quo in cꝑm primitꝰ credit᷑ ab hõĩe
ipso ẽẽ. nec esse donũ di:. s hoc ex ige¬
re dm̃ : ut eũ id p̃cesserit. cetera tam¬
quã hoc merito consequant᷑ qͦđ des
dona ft̃: nec ullũ eoꝵ dari gratis.
eũ meis di gr̃a quȩ ñ nisi gratutta t
predicet᷑. Q đ uidetis quã sit absit¬
dum. ꝓpter qđ institimꝰ quantum
potumꝰ. ut etiã ipsum initiũ fiͥi
donũ d̃i esse ostenderemꝰ. Qaͣ sit
diutiꝰ fecimꝰ quã forsitan uellent hi

Expanded text:
dudum potuimus persuadere quae volumusdudum potuimus persuadere quae volumus, et adhuc tam bonis ingeniis sic loquimur quasi obtusis, quibus et quod nimium est non est satis. Sed dent veniam; nova enim quaestio ad hoc nos compulit. Quia cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis egissemus, donum Dei esse etiam fidem: inventum est quod contradiceretur, ad hoc valere illa testimonia, ut ostendant Dei donum esse incrementum fidei; initium vero fidei quo in Christum primitus creditur, ab homine ipso esse, nec esse donum Dei, sed hoc exigere Deum, ut cum id praecesserit, caetera tanquam hoc merito consequantur quae Dei dona sunt; nec ullum eorum dari gratis, cum in eis Dei gratia, quae non nisi gratuita est, praedicetur. Quod videtis quam sit absurdum; propter quod institimus, quantum potuimus, ut etiam ipsum initium fidei donum Dei esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi
Abbreviated transcription (Latin):
fiat dñs ñr nobiseũ sicut erat eum
patrib nr̃is. ñ derelinquat nos nec
auertat nos a se. Inelinat corda nr̃a
ad se. ut eamꝰ in om̃ib uiis eiꝰ. Uelda¬
bo eis eor cognoseendi me. & aures au¬
dientes. Hel dabo eis cor aliud. et
sꝑm nouu dabo eis. Audiant etiã il¬
lud. Sꝑm meũ dabo in uobis. & fa¬
ciam ut in iustificationib meis am¬
buletis. & iudicia mea obseruetis &
faciatis. Audiant. a dño dirigunt᷑
gressꝰ uiri. Mortalis aut̾ quomͦ in¬
telliget uias suas: Audiant. Om̃is
iir uidet᷑ sibimet ipsi iustus : diri¬
git aut̃ corda dñs. Audiant. Cre¬
didert̃ quotqͦt erant ordinati in ui¬
tam eternã. Audiant hȩc & alia q̃¬
eũq ñ dixi: quib ostendit᷑ ds ad
regnũ etiam cęloꝵ & ad uita ȩter¬
nam parare & conuertere hominũ
uoluntates. Cogitate aut̃e quale
sit ut eredamꝰ ad constituenda re¬
gna terrena hominũ uoluntates
oꝑari dm̃: & ad capessendũ regnũ
cȩloꝵ. homines oꝑari uoluntates

Expanded text:
Fiat Dominus noster nobiscum, sicut erat cum patribus nostris: non derelinquat nos, nec avertat nos a se; inclinet corda nostra ad se, ut eamus in omnibus viis ejus ; vel. Dabo eis cor cognoscendi me, et aures audientes ; vel, Dabo eis cor aliud, et spiritum novum dabo eis . Audiant etiam illud, Spiritum meum dabo in vobis, et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis : audiant, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quomodo intelligit vias suas ? audiant, Omnis vir videtur sibimetipsi justus; dirigit autem corda Dominus : audiant, Crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam . Audiant haec, et alia quaecumque non dixi, quibus ostenditur Deus ad regnum etiam coelorum et ad vitam aeternam parare et convertere hominum voluntates. Cogitate autem quale sit, ut credamus ad constituenda regna terrena hominum voluntates operari Deum, et ad capessendum regnum coelorum homines operari voluntates
Abbreviated transcription (Latin):
chil dicere. & tñ contradicere: Ni¬
si forte cur eis hoc uisum sit rationẽ
uobis aliquã reddiderint: quã uos
in litteris ur̃is tacere maluistis. S q̃
illa possit ẽẽ ignoro. Anforte quia
ostendimꝰ hoc dm̃ egisse in cordib ho¬
minũ. & ad hoc ꝑduxisse quoꝵ ei
placuit uoluntates. ut rex constitue¬
ret᷑ siue saul suit daid. Icl̃o hec ex¬
empla causȩ huic conuenire ñ putatt.
q̃m ñ hoc est tẽporaliter regnare in
terrena facienda dm̃ melinare. ad re¬
gnũ uͦ celeste obtinendũ dm̃ ñ melina¬
re quoꝵ uoluerit uoluntates: s pu¬
to ꝓpter regnũ celoꝵ. ñ ꝓpter regnũ
terrenũ esse dictum. Inelina eor me

Expanded text:
hil dicere, et tamen contradicere? nisi forte cur eis hoc visum sit, rationem vobis aliquam reddiderunt, quam vos in litteris vestris tacere maluistis. Sed quae illa esse possit ignoro. An forte quia ostendimus hoc Deum egisse in cordibus hominum, et ad hoc perduxisse quorum ei placuit voluntates, ut rex constitueretur Saül sive David; ideo haec exempla causae huic convenire non putant, quoniam non hoc est temporaliter regnare in terrena facienda Deum inclinare, ad regnum vero coeleste obtinendum Deum non inclinare quorum voluerit voluntates? Sed puto propter regnum coelorum, non propter regnum terrenum
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc tꝑs tam multos fuisse atoꝑ
et᷑ miramur : & tñ ab initio gn̾is
humam alias occultiꝰ alias eiu¬
dentiꝰ sieut congruere tꝑib diui¬
nitus uisum ẽ. nec ꝓpħari desti¬
tit. nec qui in eũ crederent de fu¬
in aliis gentib antequã uenisset
in carne. Cũ enĩ ĩmulli cõmemo¬
rant᷑ in scĩs hebraicis libris ĩa ex
tꝑe abrahȩ nec de stirpe carnis eiꝰ.
nec expopło isrł nec aduenticia
societate in popło isrł. qui t̃n hu¬
ius saeram̃ti participes fuert̾: cur
ñ credamꝰ etiã in ceteris hãc atq
illac gentib alias alios fuisse.¬
quãus eos cõmemoratos mn eisde
auctoritatib ñ legamꝰ: Ita salus
religionis huiꝰ ꝑ quã solam uerã
salus uera ueraciter ꝓmittit᷑. nul¬
li uinquã defuit qui dignꝰ fuit.
& eui defuit dignus ñfuit. & ab
exordio ꝓpagationis humanȩ uis¬
q ad finem: quibusdã ad p̃inũ.
quibusdã ad iudiciũ predicat᷑.
e ꝑ hoc & quib ꝯm̃ino annuntia¬

Expanded text:
ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuin aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibquamvis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? Ita salus religionis hujus, per quam solam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit qui dignus fuit; et cui defuit, dignus non fuit. Et ab exordio propagationis humanae usque in finem, quibusdam ad praemium, quibusdam ad judicium praedicatur. Ac per hoc et quibus omnino annuntia
Abbreviated transcription (Latin):
uersus manicheos est qui hoc non
sentunt. s aduersus eos qui hoc sen¬
tiunt cum suscipienda esset atq sol¬
uenda. ꝑtractare atq enodare tunc
nolui ⁊ ne librum multo qͣm uellem
facerem longiorem.cum uiderem
etiam si hoc concedẽtur tam̃ debe¬
re manicheos iam posse conuinci:
introducentes insanissimo errore
naturam mali ȩt̾no bono coet̾nam.
Ido gͦ dixi quod interim incertum
est. ñ quod ego inde dubitarem:
s quod int̾ me ⁊ illos quos ita saꝑe
inueneram ñdum esset ista questi¬
o dissoluta: quã tam̃ in aliis longe
posteriorib libris meis de genesi
ad litt̾am scdm scͥpturas scãs quan¬
ta potui manifestatione dissolui.
Alio loco. ꝓpt̾ea inqͣm corporea di

Expanded text:
uersus . Manicheos, qui hoc non uersus . Manicheos, qui hoc non sentiunt, sed aduersus alios, qui hoc sentiunt, suscipienda esset atque soluenda, pertractare atque enodare tunc nolui, ne librum multo, quam uellem, facerem longiorem, cum uiderem, etiamsi hoc concederetur, tamen debere Manicheos . ac iam posse conuinci introducentes insanissimo errore naturam mali aeterno bono coaeternam. ideo ergo dixi: quod interim incertum est, non quod ego inde dubitarem, sed quod inter me et illos, quos ita sapere inueneram, nondum esset ista quaestio dissoluta. quod tamen in aliis longe posterioribus libris meis de Genesi ad litteram secundum scripturas sanctas quanta potui manifestatione dissolui. Alio loco: propterea, inquam, corporea di
Abbreviated transcription (Latin):
esse aut istas sũme bonas. De his eñi
disputationẽ usq ad hunc locum ꝑ
duxi ubi dixi: etiam si sunt anime
quod interim incertũ est. corporeis
officiis ñ peccato s natura dedite. et¬
cet̾a. Queri potest gͦ cur dixerim
quod interim incertũ est: cũ pror¬
sus dubitare ñ debuerĩ non esse ta
les animas. S hoc ido dixi quia ex¬
ꝑtus sum qui dicerent diabolũ et
angłos eius bonos esse ingenere
suo ⁊ et in ea natura in qua eoscre¬
auit ds ordine ꝓprio tales quales
sunt: s nob̾ malum esse si illiciam
et seducam᷑ ab eis. Si aut̃ caueamꝰ
eos atq iuncamus decorum atq
głosum: et hoc qui dieunt uiden¬
tur sibi ut id ꝓbent. de scpturis
adhibere idonea testimonia. uel
illud qͦd scriptũ est in libro iob
cum diabolus descͥberetur. hoc ẽ
initium figmenti dñi quod fecit.
ad iludendũ ab angłis siuis: uel il¬
lud in psalmo centesimo t̾eio. ira¬
co hic qũe finxisti ad illudendũ
ei. Quam questionem que ñ ad¬

Expanded text:
esse aut istas summum bonum — de his enim disputationem usque ad hunc loculum perduxi, ubi dixi: quod interim incertum est — corporeis officiis non peccato, sed natura deditaec. Quaeri ergo potest, cur, dixerim quod interim incertum est, cum prorsus dubitare non debuerim, nles animas. sed hoc ideo dixi,. quia expertus sum, qui dicerent diabolum et angelos eius bonos esse in genere suo et in ea natura, in qua eos creauit deus ordine proprio tales, quales sunt, sed nobis malum esse, si inliciamur et seducamur ab eis, si autem caueamus. eos atque uincamus, decorum atque gloriosum. et hoc qui dicunt, uidentur sibi, ut id probent, de scripturis adhibere idonea testimonia uel illud, quod scriptum est in libro Iob, cum diabolus describeretur: hoc est initium figmenti domini, quod. fecit ad inludendum ab angelis suis, uel illud in Psalmo centesimo tertio: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei. quam quaestionem, quae non ad
Abbreviated transcription (Latin):
faciant q̃ ubent᷑. aut negligant
Reonsequens putant ut qr pre¬
uarieator ido dicit᷑ ñ obedisse
qr noluit : fidelis quoq ñ dubi¬
pari q moĩto animũ uel ad
uitia uł aduirtutes mouere:
quẽ bona appetentẽ gr̃a di foue¬
at. mala sectantẽ damnatio iu¬
sta suscipiat. Cũ q inter hȩc in¬
numerabiliũ illis multitudo
obicit᷑ paruuloꝵ. qui utiq ex¬
cepto originali peccato sub quo
om̃s hoĩes similiter inpͥmi hoĩs
damnatione nascunt᷑. nullas
addhuc habentes uoluntates. nul¬
las ꝓprias actiones. ñ sine cłi ui
dicio secernunt᷑. ut ante disere¬
tionẽ bomi & mali de usu uite
istꝰ auferendi. alii ꝑ regenera¬
tione inter celestis regni assu¬
mant᷑ heredes. alii sine bapti¬
sino inter mortis ꝑpetuȩ transe¬
ant debitores: tales aiunt ꝑdi.
tales q saluari quales fut᷑o s il¬
los in annis maiorib si ad acti¬
uã seruarent᷑ etate. scientia diui¬
na p̃uderit. Nee consiclant

Expanded text:
faciant, quae iubentur, aut neglegant. faciant, quae iubentur, aut neglegant. et consequens putant, ut, quia praeuaricator ideo dicitur non oboedisse, quia noluit, fidelis quoque non dubiparique momento animum se uel ad uitia uel ad uirtutes mouere, quem bona adpetentem gratia dei foueat, mala sectantem damnatio iusta suscipiat. Cumque inter haec innumerabilium illis multitudo obicitnr paruulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas adhuc habentes uoluntates, nullas proprias actiones non sine iudicio dei secernuntur, ut ante discretionem boni ac mali de usu uitae istius auferendi alii per regenerationem inter caelestis regni adsumantur heredes alii sine baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores, tales aiunt perdi talesque saluari. quales futuros illos in annis maioribus, si ad actiuam seruarentur aetatem, scientia diuina praeuiderit. nec considerant
Abbreviated transcription (Latin):
re. ꝑnaturalem scilicet faculta¬
tem petendo. querendo. pul¬
sando: ut ido accipiat. ido in¬
ueniat. ido introeat. q bono
nat᷑s bene usus. ad istam gr̃ãm
saluantem initialis gr̃ȩ ope me¬
ruerit ꝑuenire. ꝓpositũ autẽ
uocantis gr̃e in hoc om̃ino defi¬
niunt. qđ d̃s constituerit nul¬
lum in regnũ suũ nͥ ꝑ sacram̃tum
regenerationis assumere. & ad
hoc salutis donũ om̃s hoĩes uni¬
uersaliter siue ꝑ nat᷑alem. siue ꝑ
seriptam legẽ. siue ꝑ euangłicã
p̃dicatione uocari: ut & qui uo¬
luerint fiant filii di. & inexcu¬
sabiles sint qͥ fideles eẽ noluerit:
qr iusticia dĩ in eo sit ut qui ñ
crediderint ꝑeant: bonitas in
eo appareat si neminẽ repellat
a uita. s in differenter uniu̾¬
sos uelit saluos fieri & in agni¬
tioñẽ ueritatis uenire. Iã hic
ꝓfert̾ testimonia quib diuina¬
rũ seript᷑aꝵ eohortatio ad obe¬
ddiendũ incitat hominũ uolun¬
tates: qui ex libero arbitrio aut

Expanded text:
re, per naturalem scilicet facultatem, petendo, quaerendo, pulsando: ut ideo accipiat, ideo inveniat, ideo introeat, quia bono naturae bene usus, ad istam salvantem gratiam, initialis gratiae ope meruerit pervenire. Propositum autem vocantis gratiae in hoc omnino definiunt, quod Deus constituerit nullum in regnum suum, nisi per Sacramentum regenerationis assumere, et ad hoc salutis donum omnes homines universaliter, sive per naturalem, sive per scriptam legem siue per euangelicam praedicationem uocari. ut et, qui uoluerint. fiant filii dei et inexcusabiles sint, qui fideles esse noluerint, quia iustitia dei in eo sit, ut. qui non crediderint. pereant. bonitas in eo appareat, si neminem repellat a uita, sed indifferenter uniuersos uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. iam hic proferunt testimonia, quibus diuinarum scripturarum cohortatio ad oboediendum incitat hominum uoluntates, qui ex libero arbitrio aut
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi quo concludant᷑ astriumꝰ
romanis seribentis admanifesta¬
tionẽ diuinȩ gr̃s p̃ueni¬
entis electoꝵ merita ꝓse¬
runt᷑ : a nullo uinquã ȩccłasticoꝵ
ita c̾e̾ intellecta ut ñe sentiun᷑.
affirmant. Cũ q ut ipsi ea expo
mus nichil se ꝓfitent᷑ inuenisse
qđ placeat: & de eis taceri exigunt
dit. ut fidem nr̃am edificationi
audientiũ contrariã ẽẽ definiari
ac sic etiãsi uera sit. ñ ꝓmendã:
& nullo ꝑicło q̃ intelligi neque¬
ant. contieeant᷑. Quidã uͦ hoꝵ
in tantũ a pelagianis semitis ñde¬
rita humana cogant᷑. ne si me¬
ritis reddit᷑. frustra gr̃a nominet᷑.
ad conditionẽ. hanc uelint uniꝰ¬
cuiꝰꝙ hominis ꝑtinere. in qua
nehil priꝰ merente qr nec exi¬
tentẽ. liberi arbitrii & rationa¬
lem gr̃e ereaturis instituat: ut

Expanded text:
ipsi. quo concludantur, adstruiipsi. quo concludantur, adstruiRomanis scribentis ad manifestationem diuinae gratiae praeuenientis electorum merita proferuntur, a nullo umquam ecclesiasticorum ita esse intellecta, ut nunc sentiuntur, adfirmant. cumque, ut ipsi ea exponmus, nihil se profitentur inuenisse, quod placeat, et de his taceri exigunt,dit, ut fidem nostram aedificationi audientium contrariam esse definiant ac sic, etiam si uera sit, non promendaet nullo periculo, quae intellegi nequeant, conticeantur. Quidam uero horum in tantum a Pelagianis semitis non derita humana, cogantur, ne, si meritis redditur, frustra gratia nominetur, ad condicionem hanc uelint uniuscuiusque hominis pertinere, in qua eum nihil prius merentem quia nec existentem liberi arbitrii et rational
Abbreviated transcription (Latin):
erga eos quã definiuit accidere:
& sub incerta spe eursũ ñ posse ẽt̃
constantẽ. cũ si aliuid habeat p̃¬
destinantis electio: cassa sit ni¬
tentis intentio. Remoueri utiq
omñe industriã tolliq uirtutes
si di constitutio humanas p̃ue¬
niat uoluntates: & sub hõc p̃de¬
stinationis nõie fatalem quandã
induci necessitat̃e. aut diuersarũ
nat᷑az dici dm̃ conditorẽ. si ne¬
mo aliud possit esse ꝙͣ. factus sit:
tq breuiꝰ ac planiꝰ qd opinant᷑ ex¬
ponã. quieꝗd in libro hoc ex
contradicentiũ sensu sc̃itas tua sibi
opposuit. qͥcꝗͥ etiã in libris con¬
tra uilianũ ab ipso sub hac que¬
stione obiectum potentissime de¬
bellasti: hoc totũ ab istis sẽis in¬
tentiosissime conclamat᷑. Deu
contra eos seripta beatitudins
tuȩ ualidissimis & innumeris te¬
stimonus diuinax seript̃aꝵ in¬
structa ꝓferimꝰ. Ae sedđm forma
disputationũ tuarũ aliqͥd etiã

Expanded text:
erga eos quam Deus definivit, accidere: erga eos quam Deus definivit, accidere: et sub incerta spe cursum non posse esse constantem; cum si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit annitentis intentio. Removeri itaque omnem industriam, tollique virtutes, si Dei constitutio humanas praeveniat voluntates: et sub hoc praedestinationis nomine, fatalem quamdam induci necessitatem; aut diversarum naturarum dici Dominum conditorem, si nemo aliud possit esse quam factus est. Utque brevius ac plenius quod opinantur exponam, quidquid in libro hoc ex contradicentium sensu sanctitas tua sibi opposuit, quidquid etiam in libris contra Julianum ab ipso sub hac quaestione objectum potentissime debellasti, hoc totum ab istis sanctis intentiosissime conclamatur. Et cum contra eos scripta beatitudinis tuae validissimis et innumeris testimoniis divinarum Scripturarum instructa proferimus ac secundum formam disputationum tuarum aliquid etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am sit adiuuanda. mansuri st̾.
prescisse ante mundi constitutionẽ
dm̃. & eos p̃destinasse in regnũ su¬
um quos gratis uocatos. dignos
fut᷑os electione & de hac uita bo¬
no fine excessuros ẽẽ preuiderit:
ido q omñe hominẽ ad credendũ
& ad oꝑandũ diuinis institutio¬
nib admoneri. ut de apprehen¬
denda uita et̾na nemo desꝑet.
cũ uoluntariȩ deuotioni remu¬
neratio sit parata. Hoc aut̃ẽ ꝓ¬
positum
uoeationis cli quto uł
ante
mundi initiũ. uel
in ipsa
conclitione generis
humani eligendoꝵ. & retciencdo¬
rũ dicit᷑ facta discretior. ut scđłm
qd placuit ereatori alii uasa ho¬
noris. alii uasa contumeliȩ sint
ereati: & lapsis enra resurgendi
adimere. & sc̃ĩs oecasionẽ tepo¬
ris afferre: eo qđ ui utraꝙ par¬
te suꝑfluus sit labor. si neq re¬
iectus ulla industria possit in¬
trare. neq electus ulla negli¬
gentia possit excidere. Quoqͦ
enĩ modo se egerint ñ posse aliud

Expanded text:
gratiam sit juvanda, mansuri sunt, gratiam sit juvanda, mansuri sunt, praescisse ante mundi constitutionem Deum, et eos praedestinasse in regnum suum, quos gratis vocatos, dignos futuros electione, et de hac vita bono fine excessuros esse praeviderit. Ideoque omnem hominem ad credendum et ad sperandum divinis institutionibus admoneri, ut de apprehendenda vita aeterna nemo desperet, cum voluntariae devotioni remuneratio sit parata. Hoc autem propositum vocationis Dei, quo vel ante mundi initium, vel in ipsa conditione generis humani, eligendorum et rejiciendorum dicitur facta discretio, ut, secundum quod placuit Creatori, alii vasa honoris, alii vasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere, et sanctis occasionem teporis afferre: eo quod in utraque parte superfluus labor sit, si neque rejectus ulla industria possit intrare, neque electus ulla negligentia possit excidere. Quoquo enim modo se egerint, non posse aliud