comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in terrã. Oñs dedit dñs abstulit. sicut
dño placuit ita factumẽ sit nomen dñi
benedictũ ut bonus seruus magnas fa¬
cultates haber& ipsã sui dnĩ uoluntatem
cui pedis e c̃mente ditescer& nec contris¬
tar& eis rebus uiuens relictis quascito
fuerat moriens relicturus. Illi autẽ
infirmiores qui terrenis his bonis quãuis
ea non prȩponerent xp̃o. aliquantula
tam̃ cupiditate cohaerebant quantũ hȩc
amando peccauerint ꝑdendo senserunt
Tantũ quippedoluer̃ quantũ sedoloribus
inseruerant. sicut apłm dixis se supra cõ¬
memoraui. Oportebat enĩ uteis adde¬
r&ur &iam experim̃torum disciplina
aquib tam diu fuerat neglecta uerborũ
Nã cũ dixit apłs quiuolunt diuites fieri.
incidunt intẽptationẽ & c&era. Profecco
indiuitiis cupiditatẽ rep̃hendit non facul¬
tatẽ quã p̃cepit alibidicens. Precipediui¬
tib huiusmundi non suꝑbe sapore neq

Expanded text:
in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo, aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum quippe doluerunt, quantum se doloribus inseruerant, sicut apostolum dixisse supra commemoraui. Oportebat enim ut eis adderetur etiam experimentorum disciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque
Abbreviated transcription (Latin):
omã quaehabebant. nũquid fidẽ nũ ꝗd
pi&atẽ numquid interioris hominis
bona qui ẽ ante dm̃diues: hae sunt opes
xp̃ianorum quib: opulentus dicebatapłs
ł st aũt quaestus magnus pi&as cũ sufficien¬
tia nihil enĩ intulimus in huncmundum
sed nec duferre aliquid possumus Ha¬
Sbentes aut̃ uictum & tegum̃tũ hiscontenti
sumus nã quiuo lunt diuites fieri. incidutꝰ
Cintẽptationẽ & laqueũ & desideriamulta.
stulta & noxia quȩ mergunt homines in in¬
teritũ & ꝑditionẽ. Radix enĩ ẽ omniũ malo¬
rũ auaritia quã quidã ad p&entos a fide¬
ꝑerrauer̃ & in seruer doloribus multis.
Quibusergo terrenaediuitiȩ illauastatione
perierunt sicas sic habebant quẽ ad modũ
abisto foris paupere intus diuite audierant
id ẽ simundo utebantur tãquã nonuten¬
tes potuer̃ dicere quod ille grauiter tẽp¬
tatus & minime superatus . Nudus ex ii
deutero matris meae nudus reuertar

Expanded text:
omnia quae habebant Numquid fidem? numquid omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus. Habentes autem uictum et tegumentum his contenti sumus. Nam qui uolunt diu ites fieri, incidunt in tentationem et laqueum et desideria multa stulta et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim est omnium malorum auaritiaeruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar
Abbreviated transcription (Latin):
perproph&amdicitur . Ille quidẽ in suo
peccato mori&ur sanguinẽ aũt eius dema¬
nu speculatoris inquirã . Ad hoc enĩ specu¬
latores hoc ẽpopulorum p̃positi constitutis
in ecclesiis ut non parcant obiurgando¬
peccata. Nec ideo tamen ab huius modiculpa
penitus alienus est . quilic& p̃positus non
sit in eis tamen quibus uitae huius neces¬
sitate conuingitur multamonenda uel
arguenda nouit & neglegit. Deuitans
eorũ offensiones propt̃ illa quib: in hacuita
non uĩ debitis utitur. sed plusquã debuit
delectatur. Deinde habent aliã causam
boniquare tẽporalibus ad fligantur
malis qualẽ habuit iob Vt sibi ipse huma¬
nus animus sit probatus & cognitus quanta
recte consideratis atq perspectis. ad¬
tende utrum aliquid mali acciderit fidelib
&pus quodeis non inbonũ uerter &ur
Nisi forteputandumẽ apostolicã illã uacare
sententiã ubiait scimusquia diligentibus
uo dm̃ omã cooperantur inbonũ IAmiser̃

Expanded text:
per prophetam dicitur: Ille e quidem in suo per prophetam dicitur: Ille e quidem in suo peccato morietur, sanguinem autem eius de manu speculatoris requiram. Ad hoc enim speculatores, hoc est populorum praepositi, constituti sunt in ecclesiis, ut non parcant obiurgandopeccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praepositus non sit, in eis tamen, quibus uitae huius necessitate coniungitur, multa monenda uel arguenda nouit et neglegit, deuitans eorum offensiones propter illa quibus in hac uita non indebitis utitur, sed plus quam debuit delectatur. Deinde habent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta recte consideratis adque perspectis adtende utrum aliquid mali acciderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum uerteretur, nisi forte putandum est apostolicam illam uacare sententiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt
Abbreviated transcription (Latin):
tione quasuã famã acsalutem uident eẽ
neces sariã utilitati erudiendorum ho¬
minũ sed ea potius infirmitate quadelec¬
tat. linguablandiens & humanus dies
łtreformidatur uulgiiudiciũ & carnis ex¬
cruciatio uel ꝑemptio. hoc ẽ propt̃ quȩdã
cupiditati s uincula non propt̃ officia cari¬
tatis. Non mihi itaq uid&ur haec parua
eẽ causa quare cũ malis flagellantur &
boni qu ando dõplac& ꝑditos mores &iam
tẽporaliũ poenarũ afflictione punire.
Flagellantur enĩ simul. nonquia simul a¬
gunt malãuitã. sed quia simul amant
tẽporalemuitam. non quidẽ aequaliter
sed tam̃simul quã boni contemnere
deberent. ut illi correpti atq correcti
consequerentur a&ernã. Ad quã conse¬
quendã sinollent eẽ sotii ferrentur &
diligerentur inimici: quiad onec uiuunt
semꝑ incertum ẽ utrum uoluntatẽ sint in
melius mutaturi. Quainre non utiq parẽ
sed longe grauiorẽ habent causã quibus

Expanded text:
tione, qua suam famam ac salutem uident esse tione, qua suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et reformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam temporalium poenarum adflictione punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul agunt malam uitam, sed quia simul amant temporalem uitam, non quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni contemnere deberent, ut illi correpti adque correcti consequerentur aeternam, ad quam consequendam si nollent esse socii, ferrentur et diligerentur inimici, quia donec uiuunt semper incertum est utrum uoluntatem sint in melius mutaturi. Qua in re non utique parem, sed longe grauiorem habent causam, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
quaerentes domos ac stmilias possidentes
quos apłs in ecclesiis adloquitur docens
& monens quẽ ad modũ ui uere debeant.
&uxores cũ maritis & mariti cũ uxorib¬
& filii cũ parentibus & parentes cũfiluis¬
& serui cumdominis. & domini cum seruis
multatẽ poralia multa terrena libent̃
adipiscuntur & moleste amittunt ꝓpter
quae non audent offenderehomines quo¬
rũ sibiuita contaminatissima & conscele¬
ratissima displic& : Verum & iamhiqui
superiorẽ uitae gradũ tenent nec coniu¬
galibus uinculis inr&iti sunt & uictu
paruo actegim̃to utuntur plerũq suae
sese abstinent. Et quãuis non intantũ eos
m&uant ut adsimilia ꝓp&randa quibus¬
lib& eorũ terroribus atq in probitatibus
cedant ea ipsa tamen quaecum eis ñ ꝑp&ranT
nolunt plerũq corripere cum fortasse
possint aliquos corpiendo corrigere Nesi
non potuer int sua salus acfama inpericulũ
exitiumq perueniat. Nec ea considera¬

Expanded text:
quaerentes, domos ac familias possidentes, quaerentes, domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiueruxores cum uiris, uiri cum uxoribus, filii cum parentibus, parentes cum filiis, serui cum dominis, domini cum seruismulta temporalia, multa terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent offendere homines, quorum sibi vita contaminatissima et consceleratissima displicet: verum etiam hi, qui superiorem vitae gradum tenent, nec conjugalibus vinculis irretiti sunt, et victu parvo ac tegumento utuntur, plerumque suae sese abstinent, et quamuis non in tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terroribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea considera
Abbreviated transcription (Latin):
minimepuniantur : iure i stãuitãquando
diuinitus ad fliguntur cũ eis amarã sentiunt
cui amando dulcedinem peccantibus eis
amari ẽẽ noluer̃. Namsi propterea
quisq obuirgandis & corripiendis male
agentibus parcit quia oportunius tẽpus
inquirit. uel eisdem ipsis m&uit ned &erio¬
res ex hoc efficiantur uel adbonãuitam
&piã erudiendos impediant alios infirmos
& premant atq a uertant afide non uid&᷑
eẽ cupiditatis occasio sed consiliũ caritatis.
Illud ẽcul pabile quodhi qui dissimiliter
uiuunt & amalorũ factis abhorrent.
parcunt tam̃ peccatis alienis quaed edo¬
cere aut obiurgare deberent: Dũ eorũ
offensiones cauent. nesibi noceant in his
rebus quib: licite boni atq in nocenter
utuntur. sed cupidius quam oportebat
eosqui in hoc mundo peregrinantur.
& spem supernae patriae prȩsegerunt.
non solũ quippe infirmiores uitãducen¬
tes coniugalẽ filios habentes uel habere

Expanded text:
minime puniantur, iure istam uitam, quando minime puniantur, iure istam uitam, quando diuinitus adfliguntur cum eis, amaram sentiunt, cuius amando dulcedinem peccantibus eis amari esse noluerunt. Nam si propterea quisque obiurgandis et corripiendis male agentibus parcit, quia opportunius tempus inquirit uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos t premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter uiuunt et a malorum factis abhorrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dum eorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur, sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc mundo peregrinantur et spem supernae patriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere
Abbreviated transcription (Latin):
facile reperitur quieo sdẽ ipsos propter
quorum horrendã suꝑbiam luxuriãq
&auaritiam atq execrabiles iniquitates
& impi& ates ds̃ sicut minando prȩdixit
conterit terras. sic habeat ut habendi sunT
sic cũ eisuiuat ut cumtalibus ẽ uiuendum:
Splerumq enĩ ab eis docendis ad monendis
aliquando &iam obiurgandis. & corripi¬
endis male dissimulatur. uel cũ laboris
pig& uelcumõs eorum uerecundamur
offendere. uelcum eorũ inimicitias deui¬
tamus nempediant & noceant in istis tem¬
poralibus rebus siue quas adipisci adhuc
app&it nr̃a cupiditas siuequas amittere
formidat infirmitas. Ita ut quãuis bonis
malorũ uit a displiceat &ideo cumeis non
incidant in illam dãnationẽ quae post
hancuitam talibus prȩpar&ur . tamen
qui a propterea peccatis eorũdã nabilibus
parcunt dumeos insuis lic& leuibus &ue¬
nialibus i &uunt iure cũ eis tẽporaliter
flagellantur : Quumuis in a&ernum

Expanded text:
facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam luxuriamque et auaritiam adque execrabiles iniquitates et inpietates Deus, sicut minando praedixit, conterit terras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundamur offendere, uel cum inimicitias deuitamus, ne inpediant et noceant in istis temporalibus rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra cupiditas, siue quas amittere formidat infirmitas, ita ut, quamuis bonis malorum uita displiceat et ideo cum eis non incidant in illam damnationem, quae post hanc uitam talibus praeparatur, tamen, quia propterea peccatis eorum damnabilibus parcunt, dum eos in suis licet leuibus et ueniabilibus, metuunt, iure cum eis temporaliter flagellantur, quamuis in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
atq blasphemant. boni aut̃ p̃cantur & lau¬
dant. Tantum inter ẽ non qualial sed qua¬
lia sed qualis quisq patiatur nam parimotu
exagitatũ & exhalat horribilit̃ caenum
dũ & suauiter flagrat unguentũ  Quidigitur¬
in illarerum uastitate xp̃iani passi sunt quod
non eis magis fideliter ista considerantibus
ad prouectum ualer& : Primo quod ipsa
peccata quib. ds̃ indignatus impleuit tantis
calamitatibus mundũ humilit̃ cogitantes
quã uis longe ab sint a facinorosis flagitiosis
atq impiis tam̃ nonusq ad eo sea delictis de¬
putant alienos. ut nec tẽporalia proeismala
perp&i seiudicent dignos. Excepto enim
quodunusquisq quã lib& laud abiliter
uiuenscedit in quibusdã carnali concupis¬
centiae & si non facinorum inmanitatem
& gurgitẽ flagitiorũ atq impi&atis
Sabominationẽ ad aliqua tam̃ peccata
uel rara. uel tanto crebriora quanto
minora. Hoc ergo excepto quis tandem

Expanded text:
adque blasphemant, boni autem precantur et lauadque blasphemant, boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter caenum et suauiter fragrat unguentum. in illa rerum uastitate Christiani passi sunt, quod non eis magis fideliter ista considerantibus ad prouectum ualeret? Primum quod ipsa peccata, quibus Deus indignatus inpleuit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamuis longe absint a facinerosis flagitiosis adque inpiis. tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se iudicent dignos. Excepto enim quod unusquisque quamlibet laudabiliter uiuens cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum inmanitatem et gurgitem flagitiorum adque inpietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata uel rara uel tanto crebriora, quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem
Abbreviated transcription (Latin):
prouidentia creder&ur. Similiter in rebus
secundis sinon eas ds quibusdã p&entibus
euidentissima largitate conceder&. non
ad eum ista ꝑtinere diceremus. Itẽq siomnib:
ea sp&entibus dar& . non nisi propt̃ talia
p̃mia seruiendũ illi eẽ arbitraremur. nec
pios nos facer & talis seruitus sed potius cu¬
pidos & auaros. Haec cumita sint quicũq
boni & maliparit afflicti sunt. non ideo¬
ipsi distincti non sunt quia distinctum none st
quod utriq perpessi sunt. Man& enĩ dissimili¬
tudo passorũ &iam in similitudine passionum
& lic& sub eodem tormento non est idem uirtus
Quitium. Nã sicut subuno igne aurũ rutilat
palea fumat & subeadem tribula stipulae
cõminuuntur. frum̃ta purgantur. Nec ideo
cumoleo amurca confunditur . quia eodem
prelipondere exprimitur : Ita una eadẽq
uis inruens bonos probat. purificat eliquat
malos dãpnat. uastat exterminat :unde
in eadem ad flictione malidm̃ d&estantur.

Expanded text:
prouidentia crederetur. Similiter in rebus prouidentia crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus euidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus; itemque si omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia praemia seruiendum illi esse arbitraremur, nec pios nos faceret talis seruitus, sed potius cupidos et auaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter adflicti sunt, non ideoipsi distincti non sunt, quia distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum, et licet sub eodem tormento non est idem uirtus et uitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat palea fumat, et sub eadem tribula stipulae comminuuntur frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem praeli pondere exprimitur: ita una eademque uis inruens bonos probat purificat eliquat, malos damnat uastat exterminat. Unde in eadem adflictione mali Deum detestantur
Abbreviated transcription (Latin):
cordia dĩ fouendos amplectitur bonos. sicut
sae uerita sdĩ puniendos corripit malos
ꝓlacuit quippe diuinae prouidentiae prae¬
parare in posterum bona iustis. quibus non
fruerentur iniusti & mala impiis quibus
non excruciabunturboni: Is tauero tẽpo¬
ralia bona & mala utrisq uoluit ẽẽ cõmunia
ut nec bona cupidius a sp&antur quaemali
quoq habere cernuntur nec malaturpiter
euitentur quibus &boniplerũq afficiuNt᷑
Inter est aut̃ plurimũ qualis sit usus uel earũ
rerum quae prosperae uel earumq dicuntur
aduersae. Nãbonus tẽporalibus necbonis
extollitur nec malis frangitur. Malus
aut̃ ideo huiuscemodi infelicitate punitur
quia felicitate corrũpitur . Ostendit tam̃
ds̃ sae pe &iam in his distribuendis euidenti¬
us operationẽ suã. Nam sinunc omne peccatũ
manifesta plecter & poena nihil ultimo iudi¬
cio seruari putar&. Rursus sinullũ peccatũ¬
nunc punir & aꝑte diuinitas. nulla eẽ diuina

Expanded text:
cordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut cordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit tamen Deus saepe etiam in his distribuendis euidentius operationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo iudicio seruari; putaretur; rursus si nullum nunc peccatum puniret aperta diuinitas, nulla esse diuina
Abbreviated transcription (Latin):
prudens quis quã hoc feritati input& bar¬
barorum. Truculentissimas & saeuissimas
mentes ille terruit. ille frenauit. ille
mirabiliter temperauit. qui ꝑproph&am
tanto antedixit. Visitabo inuirga ini¬
quitates eorũ & in flagellis peccatacorũ.
miseri cordiam aũt meã nondisꝑgam ab eis
EDic& aliquis. Cur ergo ista diuina miseri¬
cordia &iam adimpios ingratosq ꝑuenit
Curputamꝰ nisiquia eam ille p̃buit qui coti¬
diefacit oriri solemsuũ suꝑbonos & malos
& pluit superiustos & iniustos quamuis
enĩ quidam eorum ista cogitantes paeni¬
tendo ab impi&ate secorrigant: quidam
uero sicut apłsdicit Diuitias bonitatis
& longanimitatisdĩ contemnentes scđm
duritias cordissui &cor inpoenitens.
thes aurorant sibiirã indie irae & reue¬
lationis iusti iudicudĩ quiredd&unicuiq
scđmoperacius : Tam̃ patientiadĩ ad
paenitentiam inuitatmalos. sicut flagellũ
dĩ ad patientiã erudit bonos. itemq miseri¬

Expanded text:
prudens quisquam hoc feritati inputet barprudens quisquam hoc feritati inputet barbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis peccata eorum; misericordiam autem meam non disDicet aliquis: \'Quur ergo ista diuina misericordia etiam ad inpios ingratosque peruenit?\' Quur putamus, nisi quia eam ille praebuit, qui cottidie facit oriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? Quamuis enim quidam eorum ista cogitantes paenitendo ab inpietate se corrigant, quidam uero, sicut apostolus dicit, diuitias bonitatis et longanimitatis Dei contemnentes secundum duritiam cordis sui et cor inpaeniterae et reuelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque miseri
Abbreviated transcription (Latin):
nechuius fac&am continentiã romanarum
rerum gestarum scriptores tacere potueriđ:
quando p̃ter mitter&ur. sialiquib. hominib:
in honor ẽ cuiuspiam deorum suorũ sic peper¬
cissent ut inquo quã templo caedẽ uel capti¬
uitatẽ fieri prohiberent ¶ Guicqui dergo
uastationis trucidationis de p̃dationis.
concremationis afflictationis iista recen¬
tissima romanaclade cõmissumẽ fecithoe
consu&udo bellorũ. Quod autẽ nouomore
factum est quod inusitata rerumfacie im¬
manitas barbara. tãmitis apparuit. ut
amplissimae basilicae implendae populo
cui parcer&ur eligerentur & decerner&᷑
ubi nemoferir&ur unde nemoraper&ur.:
Quoliberandi multi amiserantibus hostibus
ducerentur unde captiuandiulli. nec a
crudelibus hostibus abducerentur
Hoc xp̃i nomini hoc xp̃iano tempori tribu¬
endum quisquis nonuid& caetus . quisꝗs
uid& nec laudat ingratus quisquis lau¬
danti reluctatur in sanus est absit. ut

Expanded text:
nec huius facetam continentiam Romanarum nec huius facetam continentiam Romanarum rerum gestarum scriptores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut in quoquam templo caedem uel captiuitatem fieri prohiberent? Cuastationis trucidationis depraedationis concremationis adflictionis in ista recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum; quod autem nouo more factum est, quod inusitata rerum facie inmanitas barbara tam mitis apparuit, ut amplissimae basilicae inplendae populo cui parceretur eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi a miserantibus hostibus ducerentur, unde captiuandi ulli nec a crudelibus hostibus abducerentur: hoc Christi nomini, hoc Christiano tempori tribuendum quisquis non uidet, caecus, quisquis uidet nec laudat, ingratus, quisquis laudanti reluctatur, insanus est. Absit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sua s illi lacrimas effudisse. cessit & curã
pudicitiae &iam in hoste seruandae
Namprius quam oppidum uictor iussiss&
inuadi constituit edict one quiscorpus
liberum uiolar& ł uersa ẽ tamen ciuitas
morebellorum. necuspiam legitur ab im¬
peratore tam casto atquementi fuisse
praeceptũ ut quisquis adillud uel illud
templũ fugiss& haber&ur in laesus. quod
utiq nullo modo prȩterir&ur quando
nec eius fl&us nec quod edixerat propu¬
dicitia minime uiolanda potuit taceri:
fabius tarentinae urbis euersor asimula¬
crorum de p̃datione seabstinuis se laudatur
Namcũ eiscriba suggessiss& quid esignis deoꝵ
quae multa capta fuerant fieri iuber&. con¬
tinentiã suã &iam iocando condiuit: quae¬
siuit enĩ cuius modiessent. &cũ ei non solum
multa grandia uerum &iam renuntiarent᷑
armata. relinquamus inquit. tarentinis Ie¬
deosiratos Cum igitur nec illius fl&um
nec huius risũ nec illius castã miseri cordiã

Expanded text:
suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorum, nec uspiam legitur ab imperatore tam casto adque clementi fuisse praeceptum, ut quisquis ad illud uel illud templum fugisset haberetur inlaesus. Quod utique nullo modo praeteriretur, quando nec eius fletus nec quod edixerat pro pudicitia minime uiolanda potuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis euersor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri iuberet, continentiam suam etiam iocando condiuit. Quaesiuit enim cuius modi essent, et cum ei non solum multa grandia, uerum etiam renuntiarentur armata, <relinquamus>, inquit <Tarentinis deos i1\'at08. Cum igitur nec illius fletum nec huius risum, nec illius c:Rtam misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
nobilis simis senatoribus & romanis ciuibus
romanatempla m&uebant. Sed hi uidelic&
perditi & patriae parricdae : Quidergo
&nusquã uictis indeorũ suorum sedibus pe¬
ꝑcer̃ noster sermo discurrat : Romanos ip¬
sos uideamus ipsos inquã recolamus. respicia¬
musq romanos dequorum p̃cipua laudedic¬
tumẽ Parcere subiectis & debellare suꝑbos
& qđ accepta iniuria ignoscore quã persequi
malebant quando tottantasq urbes. ut
latedominarentur. expugnatascaptasq
euerterunt. legatur nobis quae templa ex¬
cipere solebant ut ad ea quis quis confugiss&
liberar&ur. dnilli faciebant & scriptor es
earundẽ rerum gestarũ istar&icebant.
Itauero quiea quae laudarent maximerequi¬
rebant. ista praeclarissima scđm ipsos pi&a¬
tis indicia pra&erirent : Egregius romani
nominis marcus marcellus. qui srracusas
urbẽ ornatissimamcepit. refertur eam
prius fleuis seruiturã & ante ẽ ĩ sangiunem

Expanded text:
nobilissimis senatoribus et Romanis ciuibus, nobilissimis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uidelicet perditi et patriae parricidae. et nusquam uictis in deorum suorum sedibus pepercerunt, noster sermo discurrat? Romanos ipsos uideamus, ipsos, inquam, recolamus respiciamusque Romanos, de quorum praecipua laude dictum est: \' Parcere subiectis et debellare superbos, et quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant: quando tot tantasque urbes, ut late dominarentur, expugnatas captasque euerterunt, legatur nobis quae templa excipere solebant, ut ad ea quisquis confugisset liberaretur. An illi faciebant et scriptores earundem rerum gestarum ista reticebant? Ita uero, qui ea quae laudarent maxime requirebant, ista praeclarissima secundum ipsos pietatis indicia praeterirent? Egregius Romani nominis Marcus Marcellus. qui Syracusas urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
berandi amiserantib ducebantur. postre¬
mo illud iunonis tẽplũ sibielegerat a uaritia
& suꝑbia leuiũ grecorum istas xp̃iba silicas
misericordia & humilitas &iã inmanium
barbarorũ Nisi forte graeci quidẽ in illa
sua uictoria tẽplisdeorũ cõmuniũ peperte¬
runt atq illo confugientes miseros. uictosq
troianos ferir e uelcaptiuarenon ausi sunt
sed uirgilius po&arũ moreilla m̃titus est
Immoueromorẽ hostiũ ciuitates euerten¬
scribit sallustius nobilitate ueritatis
his toricus sententia sua quã de coniuratis in se¬
natuhabuit. cõmemorare non pr&er miotit:
Rapiuirgines pueros diuelli. liberosa parentũ
conplexumatres familiarũ patiquae uicto¬
ribus conlibuiss&. Fana atq domosspoliari
caedem incondia fieri postremo armis cada¬
Hic si fana tacuis s& deorum sedibus solere¬
hostes parcere putaremus & haec non ab ali¬
enigenis hostibus sed acat ilina & sociis eius

Expanded text:
berandi a miserantibus ducebantur: postreberandi a miserantibus ducebantur: postremo illud Iunonis templum sibi elegerat auaritia et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostium ciuitates euertenscribit Sallustius, nobilitatae ueritatis historicus, sententia sua, quam de coniuratis in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi uirgines pueros, diuelli liberos a parentum conplexu, matres familiarum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adque domos spoliari, caedem incendia fieri: postremo armis cadaHic si fana tacuisshostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis eius,
Abbreviated transcription (Latin):
deorũ suorũ munire non potuit ciuessuos ab
ignibus ferroq grecorũ eosdem ipsos deos
colentium Quin&iam iunonis asylocustodos
lectiphoenix & dirus ulixes praedam ad¬
seruabant hucundiq troia gaza incensis
crepta adrtis mensaeq deorum crateresq
auro solidi captiuaq uestis congeritur.
ꝓueri & pauidae longo ordine matresstant
circum Flectus ẽ uidelic& locus tantae
deae sacratus non unde captiuos non licer&
ducere sed ubi captiuos liber& includere
Compara nunc asylum illud noncuius lib&
dĩ gregalis ueld&urba plebis. sed iouis
ipsius sororis & coniugis & regina e omniũ
deorum cũ memoriis nr̃orum apostolorũ
Illuciicensis tẽplis & diis erepta spoliapor¬
tabantur nondonanda uictis. sed diui¬
denda uictoribus. Huc aut̃ & quod alibi
ad ea lo ca ꝑtinere cõꝑtumẽ cum honore
&obsequio religio sissimo reportatum est
Ibi amissa hic seruata libertas . Ibi clausa.
hic int̃dicta captiuitas. Ibi possidendi ado¬
minantibus hostibus p̃mebantur. huc li¬

Expanded text:
tuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis et coniugis et reginae omnium deorum cum memoriis nostrorum apostolorum. Illuc incensis templis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc li
Abbreviated transcription (Latin):
Hermes ipsedequo nuncagitur in eodem
ipsolibro ubiquasi futura p̃nuntiando
deplorans. ait. Tunc terra ista sanctis¬
sima sedes delubrorum atq templorũ
sepuldrorum erit mortuorũ que
plenissima : deos aegrpti homines mor¬
tuos essetestatur: Cũ enĩ dixiss&
proauossuos multũ errantes circ adeorũ
rationẽ incredolos & non anim ad uer¬
tentes adcultũ religionẽq diuinam
Inuenisse artem qua efficerent deos
cuiinuentȩ inquit adiunxer̃ uirtutẽ
demundi natura conuenientẽ eamq
miscentes : qm̃ anima facere non po¬

Expanded text:
Hermes ipse, de quo nunc agitur, in eodem Hermes ipse, de quo nunc agitur, in eodem ipsodeplorans ait, Tunc terra ista sanctissima sedes delubrorum atque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima; deos Aegypti, homines mortuos esse testatur. Cum enim dixisset proavos suos multum errantes circa deorum rationem, incredulos et non animadvertentes ad cultum religionemque divinam, invenisse artem qua efficerent deos; Cui inventae, inquit, adjunxerunt virtutem de mundi natura convenientem, eamque miscentes
Abbreviated transcription (Latin):
essent mortui ponendi quã interra.
Et utiq quanto plus uoluer&ur tẽporis
& dierũ tanto malor es s& numerus
sepuldrorũ propt̃ maiorẽ numerum¬
mortuorum. Sed hoc uid&ur dolere
quod memoriae mardrũ nr̃orum
tẽplis eorum de lubris que succederent
ut uide lic& quihaec legunt animo
a nobis a uerso atq peruerso putent
a paganis cultos fuissedeos intemplis
a nobis autem colimortuos in sepulchris
Tanta enim homines ipucaecitate
in montes quodam modo offendunt.
res queo culos suos ferientes nodunt
uidere ut non adtendant iomnibus
litteris paganorũ. aut non inueniri
autuix in ueniri deos. qui non homines
fuerint mortuis quediuini honores
delati sunt. Omitto qđ uarro dicit
om̃s ab eis mortuos existimari in anes
deos & probat perea sacraque omnibus
feremortuis exhibentur. ubi & ludos
cõmemorat funebres tã quã hoc sit
maximũ diuinitatis indicium qđ non
soleant ludinisi numinibus celebrari.

Expanded text:
essent mortui ponendi quam in terra; essent mortui ponendi quam in terra; et utique, quanto plus uolueretur temporis et dierum, tanto maior esset numerus sepulcrorum propter maiorem numerummortuorum. Sed hoc uidetur dolere, quod memoriae martyrum nostrorum templis eorum delubrisque succederent. ut uidelicet, qui haec legunt animo a nobis auerso adque peruerso, putent a paganis cultos fuisse deos in templis, a nobis autem coli mortuos in sepulcris. Tanta enim homines inpii caecitate in montes quodam modo offendunt resque oculos suos ferientes nolunt uidere. ut non adtendant in omnibus litteris paganorum aut non inueniri aut uix inueniri deos, qui non homines fuerint mortuisque diuini honores delati sint. Omitto, quod Varro dicit omnes ab eis mortuos existimari manes deos et probat per ea sacra, quae omnibus fere mortuis exhibentur, ubi et ludos commemorat funebres, tamquam hoc sit maximum diuinitatis indicium, quod non soleant ludi nisi numinibus celebrari.
Abbreviated transcription (Latin):
dinem quacum illis sumus &cũ illis
uiuimus &cũ illis dm̃ quẽ colunt climus
& sieos carnalibus oculis uidere non
possumus in quantũ autẽ dissimilitu¬
dine uoluntatis & fragilitate in firmi¬
tatis miseri sumus in tantũ ab eis longe
sumus uitȩ merito non corporis loco
Non enim quia interra conditione car¬
nis habitamus. sed si inmunditia cordis
terrena sapimus. non eis iungimur.
Cum uero sanamur. ut quales ipsi sunt
simus fideillis interim propinquam
si ab illonos fieribeatos aquo & ipsi
facti sunt &iam ipsis fauentibus cre
aegrptius cũ doler& tẽpusesseuentu¬
rum quo illa auferrentur exegrpto
quae fat&ur amultum errantibus &
incredulis &acultudiuinae religi¬
onis auersis esseinstituta. dit inter
c&era: iu. Tunc terra ista sanctissima
sed es de lubrorum atq tẽplorũ sepul¬
chrorum erit mortuorũq plenissima
Quasi uero si illa non auferrentur
nonessent homines morituri. autalibi

Expanded text:
dinem, qua cum illis sumus, et cum illis dinem, qua cum illis sumus, et cum illis vivimus, et cum illis Deum quem colunt colimus, etsi eos carnalibus oculis videre non possumus; in quantum autem dissimilitudine uoluntatis et fragilitate infirmitatis miseri sumus, in tantum ab eis longe sumus uitae merito, non corporis loco. Non enim quia in terra condicione carnis habitamus, sed si inmunditia cordis terrena sapimus, non eis iungimur. Cum uero sanamur, ut quales ipsi sunt simus; fide illis interim propinquamus, si ab illo nos fieri beatos, a quo et ipsi facti sunt, etiam ipsis fauentibus crediste Aegyptius, cum doleret tempus esse uenturum, quo illa auferrentur ex Aegypto, quae fatetur a multum errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta, ait inter cetera: Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima; quasi uero, si illa non auferrentur, non essent homines morituri, aut alibi
Abbreviated transcription (Latin):
simulacris ab eis hominibus qui hac
arte fecerunt deos cum aberrarent
auersiq essent acultu & religione
diuina non sunt internuntii nec in¬
t̃pr&es inter homines & deos & propt̃
suos pessimos acturpissimos mores
& qđ homines quã uiserrantes & incre¬
duili & auersi acultu acreligionedi uina
tameneis sine dubio meliores sunt quos
deos ipsi arte fecerunt : restat ut quod
possunt tãquam dȩ mones possint
uel quasi beneficia prȩstando magis
nocentes quia magis decipientes. uel
aperte malefaciendo nec tam̃ qđ lib&
horum nisiquando permittunturalta
& secr& adĩ prouidentia. non autem
tã quã medii interhomines & deos
ꝑ amititiã deorũ multũ apud homines
ualeant. hi enĩ diisbonis quos scõs an¬
nationes siue principatus si ue potestates
amicies se omnino non poss̃ aquibus
tã longe absunt animiaffectione
quã longe absunt a uirtutib. uitia &
adbeniuolentiam seubeneficientiã

Expanded text:
simulacris, ab eis hominibus, qui hac simulacris, ab eis hominibus, qui hac arte fecerunt deos, cum aberrarent auersique essent a cultu et religione diuina, non sunt internuntii nec interpretes inter homines et deos et propter suos pessimos ac turpissimos moros, et quod homines, quamuis errantes et increduli et auersi a cultu ac religione diuina, tamen eis sine dubio meliores sunt, quos deos ipsi arte fecerunt; restat, ut, quod possunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidentia, non autem tamquam medii inter homines et deos per amicitiam deorum multum aput homines ualeant. Hi enim dis bonis, quos sanctos annationes siue principatus siue potestates, amici esse omnino non possunt, a quibus tam longe absunt animi affectione, quam longe absunt a uirtutibus uitia et ad benevolentiam seu beneficentiam
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt dii. Deo sergo tales talium deos
arte factos atalibus cum appellas s&
hermes id est idolis daemones ꝑ artem
nescio quam cupiditatũ suarum uin¬
culis in ligatos cũ appellar & factos ab ho¬
minibus deos non tamen eis dedit quod
platonicus apuleius. Vnde lam satis
diximus & quã sit in conueniens ab surdũq
monstrauimus. ut ipsiessent interp̃tes
& intercessores interdeos quos fecit
ds̃ & homines quosidemfecitds̃ h ino
afferentes uota. indemunera referentes
nimis stultum est crederedeos quos fecer̃
homines plusualere apud deos quos
fecit ds̃ quã ualent ipsi homines quosidem
ipse fecit ds̃ de monquippe simula cro
arte impia conligatur ab homine factus ẽdsͣ¬
sed tali homini no nomni homini. qua¬
lis estergo istedeus quem non facer&
homo nisierrans & incredulus & auer¬
sus duerodo : porro sidaemones qui
coluntur in templis perartem nescio
quã imaginibus inditi hocest ui sibilib

Expanded text:
non sunt di. Deos ergo tales, talium deos, non sunt di. Deos ergo tales, talium deos, arte factos a talibus, cum appellasset Hermes, id est idolis daemones per artem nescio quam cupiditatum suarum uinculis inligatos cum appellaret factos ab hominibus deos, non tamen eis dedit, quod Platonicus Apuleius unde iam satis diximus et quam sit inconueniens absurdumque monstrauimus, ut ipsi essent interpretes et intercessores inter deos, quos fecit Deus, et homines, quos idem fecit Deus; hinc adferentes uota, inde munera referentes. Nimis enim stultum est credere deos, quos fecerunt homines, plus ualere aput deos, quos fecit Deus, quam ualent ipsi homines, quos idem ipse fecit Deus. Daemon quippe simulacro arte inpia conligatus ab homine factus est deused tali homini, non omni homini. Qualis est ergo iste deus, quem non faceret homo nisi errans et incredulus et auersus a uero Deo? Porro si daemones, qui coluntur in templis, per artem nescio quam imaginibus inditi, hoc est uisibilibus
Abbreviated transcription (Latin):
auferr&ur cultus idolorum & in
eos quicolerent dominatiodaemo¬
niorum malo spiritu instigatus sẽꝑ
uolebat istam captiuitatẽmanere
quatran sacta psalmus canit dedifi¬
caridomum inomniterra. p̃nunti¬
abat illahermes dolendo praenun¬
tiabat haec proph&a gaudendo.
et quia sp̃s uictor est qui haec ꝑscõs
proph&as canebat. &iam hermes
ipseea qua enolebat & dolebat auferri
non a prudentibus & fidelibus & religi¬
osis sed aberrantibus & incredulis. &
acultu diuine religionis auersis esse
instituta miris modiscoaccus est confi¬
teri quiquamuis eos appell& deos
tamencumdicit a talibus hominibus
factos quales esse utiq non debemus
uelit nolit ostendit colendos non ẽe
ab eis quitales non sunt quales fuer̃
a quibus facti sunt hoc esta prudentib
ipsos homines qui cos fecer̃. sibi m&
importasse ut eos haberent deos. qui
nonerantdii. uerum est quippeillud
proph&icũ si faci& homodeos. et ceipsi

Expanded text:
auferretur cultus idolorum et in auferretur cultus idolorum et in eos, qui colerent, dominatio daemoniorum, malo spiritu instigatus semper uolebat istam captiuitatem manere, qua transacta psalmus canit aedificari domum in omni terra. Praenuntiabat illa Hermes dolendo; praenuntiabat haec propheta gaudendo. Et quia Spiritus uictor est, qui haec per sanctos prophetas canebat, etiam Hermes ipse ea, quae nolebat et dolebat auferri, non a prudentibus et fidelibus et religiosis, sed ab errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta miris modis coactus est confiteri. Qui quamuis eos appellet deos, tamen cum dicit a talibus hominibus factos, quales esse utique non debemus, uelit nolit, ostendit colendos non esse ab eis, qui tales non sunt, quales fuerunt a quibus facti sunt, hoc est a prudentibuipsos homines, qui eos fecerunt, sibimet inportasse, ut eos haberent deos, qui non erant di. Verum est quippe illud propheticum: Si faciet homo deos, et ecce ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
& quicquid tale de materiis lic&
affabre effigiatis tamen uita sensuq
carentibus dicendum fuit. Sed in¬
mundi sp̃s ei sdem simulacris arte
illa nefaria conligatacultorũ suorum
animas in suam soci& atem redigendo
miserabiliter captiuauerant: unde
dicita postolus scimus quia nihil est
idolum sed quae lm molant gentes
daemoniis immolant & nondõ. Nolo
uos socios fieri daemoniorũ. Post
hancergo captiuitatẽ quahomines
amalignis dae monibus tenebantur
dĩ domus ȩdificatur in omni terra.
Vnde titulum ille psalmus accepit
ubidicitur. Cantated ño canticũ nouũ
cantatednõ omnis terra. canta tedño
benedicite nomen eius benenuntiate
diem exdie salutare eius. annun¬
tiate ingentibus gloriam eius. in
omnibus populis mirabilia eius
Qm̃ magnus dñs & laudabilis nimis
terribilis est superomnes deos
quia omnes dugentium daemonia.
dñs dutem caelos fecit. Quiergo
doluit uenturum fuis se tẽpus quo

Expanded text:
et quidquid tale de materiis licet et quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit. Sed inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria conligati cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captiuauerant. Unde dicit apostolus: Scimus quia nihil est idolum; sed quae immolant gentes, daemoniis immolant, et non Deo; nolo uos socios fieri daemoniorum. Post hanc ergo captiuitatem, qua homines a malignis daemonibus tenebantur, Dei domus aedificatur in omni terra; unde titulum ille psalmus accepit, ubi dicitur: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Cantate Domino. benedicite nomen eius, bene nuntiate diem ex die salutare eius. Adnuntiate in gentibus gloriam eius, in omnibus populis mirabilia eius; quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis, terribilis est super omnes deos. Quia omnes di gentium daemonia, dominus autem caelos fecit. Qui ergo doluit uenturum fuisse tempus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
erroris abstulit uia ueritatis. quod in¬
stituit incredulitas abstulit fides. quod
instituit acultu diuinȩ religionis auer¬
sio abstulit adunum uerum dm̃ scm̃q
conuersio Nec insola egypto quã solã
in isto plangit daemonum & sp̃s sed
inomni terra quaecantatdño canticũ
nouum sicutuere sacre&uere pro¬
ph&icae litterȩ prȩnuntiarunt ubi
scriptum est cantated nõ canticum
nouum cantated nõ omnis terra.
Titulus quippe p̃salmihuius est
quando domus aedificabatur post
captiuitatem. Aedificatur enĩdomus
dño ciuita sdĩ quac est scã ecdesia in
omniterra post cam captiuitatem
qua illos homines de quibus credentib
indm̃ tamquam lapidibus uiuis domus
Raedificatur captos daemonia posside
soci&atem colendo traducebatur.
societatẽdico non idolorum stolidorũ
seduersutorum daemoniorũ Nam
quid sunt idola nisi qđ eadem scriptura
dicit. oculos habent & non uident:

Expanded text:
erroris, abstulit uia ueritatis; quod inerroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum sanctumque conuersio; nec in sola Aegypto, quam solam in isto plangit daemonum spiritus. sed in omni terra, quae cantat Domino canticum nouum, sicut uere sacrae et uere propheticae litterae praenuntiarunt, ubi scriptum est: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Titulus quippe psalmi huius est: Quando domus aedificabatur post captiuitatem. Aedificatur enim domus Domino ciuitas Dei, quae est sancta ecclesia, in omni terra post eam captiuitatem, qua illos homines, de quibus credentibus in Deum tamquam lapidibus uiuis domus aedificatur, captos daemonia possidebsocietatem colendo traducebatur; societatem dico, non idolorum stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem scriptura dicit: Oculos habent, et non uidebunt,
Abbreviated transcription (Latin):
si ea quaedõ digna sunt crederent:
sianimum aduerterent adcultũ religi¬
onemq diuinam: & tamen si causas
artis huius nos diceremus multum
errorem hominum & incredulitatem
& animi errantis atq in fidelis adiuina
religione a uersionem : utcũq ferenda
ess& inpudentia resistentium ueritati.
cum uero idem ipse qui potestatem huius
artis superomnia c& eramiratur in
homine qua illideos facere concessum est
& dol& uenturum esse tempus quohaec
omnia deorum figmenta ab hominib
instituta &iam logibus iubeantur
auferri : confit&urtamenatq expri¬
mit causas quare a dista ꝑuentum sit
dicens proauos suos multo errore & in¬
credulitate animum non aduertendo
adcultũ religionẽq diuinã inuenisse
hancartem qua facerent deos nos quid
oport& dicere uelquid potius agere:
nisiquantas possumus gratias dño dõ nr̃o
qui haec contrariis causis quã instituta sunt
abstulit. Nam quod instituit multitudo

Expanded text:
si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si animum aduerterent ad cultum religionemque diuinam; et tamen si causas artis huius nos diceremus multum errorem hominum et incredulitatem et animi errantis adque infidelis a diuina religione auersionem, utcumque ferenda esset inpudentia resistentium ueritati. Cum uero idem ipse, qui potestatem huius artis super omnia cetera miratur in homine, qua illi deos facere concessum est, et dolet uenturum esse tempus, quo haec omnia deorum figmenta ab hominibus instituta etiam legibus iubeantur auferri, confitetur tamen adque exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, dicens proauos suos multo errore et incredulitate et animum non aduertendo ad cultum religionemque diuinam inuenisse hanc artem, qua facerent deos: nos quid oportet dicere, uel potius quid agere nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostro, qui haec contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ multus error & incredulitas & acultu
acreligionediuina auersio animi in¬
uenit ut homo arte facer& deos. hoc
dol& uirsa pienstamquam religionẽ
diuinã uenturo certotẽpore auferri
uidesinon & diuinamaiorum suorum
errorem pr&eritum prodere & ui
diabolica poenam daemonum futuram
dolere compellitur. sienim proauieorũ
multũ errando circadeorum rationem
incredulitate & auersione animiacultu
a creligionediuina inuenerunt artem
qua efficerent deos : quid mirũ sihaec
ars d&estanda quicquid fecit auersa
areligione diuina aufertur religione
diuina : cum ueritas emendaterrorem
fides redarguit incredulitatẽ conuersio
corrigit auersionem : si enĩ tacitis
causis dixiss& proauossuos inuenis seartẽ
qua facerent deos nostrum fuit utique
siquid rectum piumq saperemus ad ten¬
dere uiderenequaquam illos adhanc
artem peruenturos fuisse quahomo
deos facit si a ueritate non aberrarent

Expanded text:
quod multus error et incredulitas et a cultu quod multus error et incredulitas et a cultu ac religione diuina auersio animi inuenit, ut homo arte faceret deos, hoc dolet uir sapiens tamquam religionem diuinam uenturo certo tempore auferri. Vide si non et ui diuina maiorum suorum errorem praeteritum prodere, et ui diabolica poenam daemonum futuram dolere conpellitur. Si enim proaui eorum multum errando circa deorum rationem incredulitate et auersione animi a cultu ac religione diuina inuenerunt artem, qua efficerent deos: quid mirum, si, haec ars detestanda quidquid fecit auersa a religione diuina, aufertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, fides redarguit incredulitatem, conuersio corrigit auersionem? Si enim tacitis causis dixisset proauos suos inuenisse artem. qua facerent deos: nostrum fuit utique, si quid rectum piumque saperemus, adtendere et uidere nequaquam illos ad hanc artem peruenturos fuisse, qua homo deos facit, si a ueritate non aberrarent,