comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sius adiunxit etiam de iudicio: profecto
demonstrans usq ad iudicium in quo de ꝑ¬
secutorib eius est futura undicta. ipsam qͦ
in terris futuram. Si aut̃ quẽquã mouet
cur querat. quod cum discipuli quererent.
magister respondit. non est ur̃m scire tem¬
porã que pater posuit in sua potestate: our
non credamus isto loco psalmi huius esse pro¬
pħatum hoc ipsum illos fuisse quesituros.
et ȩccłie uocem que hic tanto ante predic¬
ta est. illoꝵ interrogatione completam: Quod¬
aut̃ sequitur narrauerunt michi unqui
delectationes s non ita ut lex tua dñeꝵ eas
sic transferre uoluerunt interpretes nr̃i qͣs
greci adulescias uocant: quod usq adeo uno
uerbo nequaquani dici latine potest. ut ali¬
qui delectationes. aliqui fabulationes eas dice¬
rent: ut non in merito accipiatur eẽ quidẽ
illas exercitationes. s in sermone cum qua¬
dam delectatione. Has uero habent in diũ¬

Expanded text:
suis, adjunxit etiam de judicio, profecto suis, adjunxit etiam de judicio, profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecutoribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi hujus esse prophetatum hoc ipsum illos fuisse quaesituros, et Ecclesiae vocem, quae hic tanto ante praedicta est, illorum interrogatione completam? autem sequitur, «Narraverunt mihi» «iniqui delectationes; sed non sicut lex tua, Domine:» eas sic transferre voluerunt interpretes nostri, quas Graeci ἀδολεσχίας vocant, quod usque adeo uno verbo nequaquam dici latine potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes, sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in dive
Abbreviated transcription (Latin):
sum canquam in pruna: iustificationes tuas
non sum oblitus. Nimirum enim ꝑ utrem.
carnem mortis huius. ꝑ pruiuam uero cȩles¬
te beneficium uultintelligi: quo carnis con¬
cupiscentiȩ uelut frigore cohibente torpes¬
cunt: et fit hinc ut iustificationes dĩ de me¬
moria non labantur. dum non cogitatur
aliunde: qm̃ fit quod ait apłs. carnis pro¬
uidentiam ne feceritis in concupiscenti is
Idõ cum dixisset qm̃ factus sum. tanquam
uter in prumna. subiecit iustificatio ẽstuas ñ sũ oblitꝰ:
hẽ. idoñsũ oblitus qm̃ talis factus sum. Feruor
enim cupiditatis obtorpuit: ut ferueret me¬
ꝑatur patientia donee fr̃m eoꝵ numerus
impleatur. De dieb ergo sius interrogat cor¬
pus xp̃i: qui futuri sunt in hoc scło. Et ne
quisquã putarte añhic ęccłiam non futuram
quam finis scłi uenerit: et aliquid temporis
futurum in hoc scło quo eccłia iam nõ sit
in terris: ꝓpterea cum quesisset de diebus

Expanded text:
sum tanquam uter in pruina; justificationes tuas sum tanquam uter in pruina; justificationes tuas non sum oblitus.» Nimirum enim per utrem carnem mortis hujus, per pruinam vero coeleste beneficium vult intelligi, quo carnis concupiscentiae velut frigore cohibente torpescunt; et fit hinc ut justificationes Dei de memoria non labantur, dum non cogitatur aliunde; quoniam fit quod ait Apostolus, «Carnis providentiam ne feceritis in concupiscentiis» . Ideo cum dixisset, «Quoniam factus sum tanquam uter in pruina;» subjecit, «Justificationes tuas non sum obliteo non sum oblitus, quoniam talis factus sum. Fervor enim cupiditatis obtorpuit, ut ferveret meperatur patientia donec fratrum eorum numerus impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. Et ne quisquam putaret ante hic Ecclesiam non futuram, quam finis saeculi venerit, et aliquid temporis futurum in hoc saeculo, quo Ecclesia jam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus
Abbreviated transcription (Latin):
ocłi mei in eloquium tuum : dicentes. Qũã¬
do consolaberis me : Ecce rursus in ocłis s
utiq interiorib laudabilis et felix ille de¬
fectus: non ueniens ex infirmitate anui.
s ex fortitudine desiderii in ꝓmissum dĩ:
hoc ent ait in eloquium tuum. Qu̾modo
aut̃ tales ocłi dicunt quando consolaberis
me. insi cum tali intentione et exultatioẽ
oratur et gemitur: Lingua enim loqui nõ
ocłi solentꝰ. s ocłoꝵ quodamiodo uot est
desiderium orationis. Uerum in eo quod ait
quando consolaberis me: tanquã orasse per¬
petim ostendit. Unde est etiam illud Et
tu dñe quo usq: Quod aut idõ fit ut dul¬
cior ueniat dilatata iocunditas: aut iste sen¬
sus est desiderantium. cum in spatio tempo¬
ris etiam quod subuenienti breue est. longũ
est amanti. Nouit aut̃ dñs quid quando
faciat: qui in mensura et numero et pond̾e
frigesount. Proptęr hoc sequitur. Qm̃ factus

Expanded text:
«oculi mei in eloquium tuum, dicentes, Quan«oculi mei in eloquium tuum, dicentes, Quando consolaberis me?» Ecce rursus in oculis, sed utique interioribus, laudabilis et felix ille defectus, non veniens ex infirmitate animi, sed ex fortitudine desiderii in promissum Dei: hoc enim ait, «in eloquium tuum.» Quomodo autem tales oculi dicunt, «Quando consolaberis me?» nisi cum tali intentione et exspectatione oratur et gemitur? Lingua enim loqui, non oculi solent: sed oculorum quodammodo vox est desiderium orationis. Verum in eo quod ait, «Quando consolaberis me?» tanquam moras se perpeti ostendit. Unde est etiam illud, «Et tu, Domine, quousque» ? Quod aut ideo fit ut dulcior veniat dilata jucunditas, aut iste sensus est desiderantium, cum spatium temporis, etiam quod subvenienti breve est, longum est amanti. Novit autem Dominus quid quando faciat, qui in mensura et numero et ponderefrigescunt: propter hoc sequitur, «Quoniam factus
Abbreviated transcription (Latin):
michi dñs in illa die iustus udex. Non solũ
aut̃ michi: s et om̃ib qui diligunt manifes¬
tationem eius. Hoc itaq desiderium de quo
nunc aguius. de dilectione consurgit mani¬
festationis etus: de qua item dicit. Cum ap̃c
ante uirginis partum sc̃os habueruit. qui
desiderarent inearnationis eius aduentum:
ista uero tẽpora ex quo ascendit in eg̨lum
scõs habent. qui desiderent eius manifestatio¬
nem ad iuuos et mortuos uidicandos. Neq hoc
eccłie desiderium ab uucio usq in finem scłi
requieuit aliquantum. nisi quandu hic
cum discipłis in carnem uersatus est: ut to¬
eius corporis xp̃i in hac uita gementis conue¬
nienter intelligatur. defecit in salutare tuũ
anima mea. et in uerbũ tuũ sꝑaui hoc est
inꝓmissum quem spes facit: ut ꝑ patientiã
expectetur quod a credentib non udettir.
Etiam hic grecus illud uerbũ ht̃. quod qui¬
dam nr̃i interpretes suꝑsꝑaui transferre
maluerunt: quia ꝓculdubio plus futurum

Expanded text:
ie justus judex; non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt manifestationem ejus» . Hoc itaque desiderium de quo nunc agimus, de dilectione consurgit manifestationis ejus; de qua item dicit: «Cum Chriante Virginis partum, sanctos habuerunt qui desiderarent incarnationis ejus adventum: ista vero tempora ex quo ascendit in coelum, sanctos habent qui desiderent ejus manifestationem ad vivos et mortuos judicandos. Neque hoc Ecclesiae desiderium ab initio usque in finem saeculi requievit aliquantum, nisi quamdiu hic cum discipulis in carne versatus est, ut totius corporis Christi in hac vita gementis vox convenienter intelligatur, «Defecit in salutare tuum anima mea, et in verbum tuum speravi:» hoc est in promissum; quae spes facit ut per patientiam exspectetur quod a credentibus non videtur . Etiam hic graecus illud verbum habet, quod quidam nostri interpretes «supersperavi» transferre maluerunt; quia procul dubio plus futurum
Abbreviated transcription (Latin):
quisq tp̃r hic uixerunt: uiuunt. uicturi sũt.
desiderant xp̃m. teste scĩssimo sene symeone:
qui cum eum infantem accepisset in manus
dixit. Nunc dimittis seruum tuum dñe scd̾m
uerbum tuum in pace: q̃ uiderunt ocłi mei
salutare tuum. Acceꝑat enim responsum diu¬
num: non se gustaturum mortem donec uide¬
ret xp̃m dñi. Quale aut̃ desiderium fuit
in isto sene: tale fuisse credendum est in om̃i¬
b suꝑioꝵ tempoꝵ sc̃ĩs. Unde et ipse dñs disci¬
płis ait. Multi ꝓpħȩ et reges uoluerunt iude¬
re que uos uidetis et non uiderunt: et au¬
dire que auditis et non audierunt: ut ipsoꝵ
etiam uoxr hoc loco agnoscatur. defecit in sa¬
lutare tuum anima mea. Neo tunc ergo qui¬
euit hoc desiderium scoꝵ: nec nune quiescit
in xp̃i corpore quod est eccłia usq ad termi¬
num scłi. donec ueniat desideratus cimctis

Expanded text:
quique tempore hic vixerunt, vivunt, victuri sunt, quique tempore hic vixerunt, vivunt, victuri sunt, desiderans Christum? Teste sanctissimo sene Simeone, qui cum eum infantem accepisset in manus, dixit, «Nunc dimittis, Domine, servum tuum, secundum verbum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum.» Acceperat enim responsum divinum, non se gustaturum mortem, nisi vid Domini . Quale autem desiderium fuit in isto sene, tale fuisse credendum est in omnibus superiorum temporum sanctis. Unde et ipse Dominus discipulis ait, «Multi prophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» : ut ipsorum etiam vox hoc loco agnoscatur, «Defecit in salutare tuum anima mea.» Nec tunc ergo quievit hoc desiderium sanctorum, nec nunc quiescit in Christi corpore quod est Ecclesia, usque ad terminum saeculi, donec veniat
Abbreviated transcription (Latin):
dõ istam magni huiꝰ
psalmi partem con¬
siderandam ex ponendamq suscepimus : ub
bilis. Nam cum sint inter se duo ista contiara
ꝓficere et deficere: usitacius ꝓfectus in bono
accipitur. defectus in malo: quando non ad¬
ditur uł subintelligitur inquid ꝓficiatur ut
deficiatur. Cum uero additur:ꝰ potest et ma¬
lum eẽ. ꝓficere. bonumq deficere. Aperte
quippe dicit apłs. Prophanas aut̃ uerborum
nouitates euita. Multum enim ꝓficient ad
impietatem. Ait et de quibdam: ꝓficient u
peius. Ita et defectus a bono in malum malus ẽ:
amalo in bonum bonus est. Dono quippe defec¬
tu dictum est: desiderat et deficit anima mea
in atria dñi. Sic et hic non ait defecit a saluta
Bonus ergo est iste defectus. Indicat ergo deside¬
rium boni nondum quidem adepti s auidis¬
sime ac uehementissime concupiti. S quis hoc
dicit nisi genus electum. regale sacerdotium:
gens sc̃a. popłs adquisitionis : Ab origine gn̾is
humani usq ad huuis scłi finem. in eis qui suo

Expanded text:
o, istam magni hujus psalmi partem considerandam exponendamque suscepimus, ubi dbilis. Nam cum sint inter se duo ista contraria, proficere et deficere; usitatius profectus in bono accipitur, defectus in malo, quando non additur vel subintelligitur in quid proficiatur vel deficiatur: cum vero additur, potest et malum esse proficere, bonumque deficere. Aperte quippe dixit Apostolus, «Profanas autem verborum novitates evita: multum enim proficient ad impietatem» : ait et de quibusdam, «Proficient in pejus» . Ita et defectus a bono in malum malus est, a malo in bonum bonus est. Bono quippe defectu dictum est, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» . Sic et hic non ait, Defecit a salutarBonus est ergo iste defectus: indicat enim desiderium boni, nondum quidem adepti, sed avidissime ac vehementissime concupiti. Sed quis hoc dicit nisi genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis humani usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo
Abbreviated transcription (Latin):
Scđ̾m miscđiam tuam iuiufica me. et custo¬
dibo testimonia oris tui: que grecus hab&
martiria: quod tacendum non fuit ꝑpter
dulcissimum mr̃m nomen: qui procul
dubio quando tanta ꝑsequentium crude¬
litas seuiebat ut ęccłia paulominus consũ¬
maretur in terra. nullo modo dĩ martiria
custodirent nisi fieret eis quod hic oratum
garent uitam : et negando uitam amitterẽt
uitam. Ac sic qui ꝓ uita ueritatem deserere
noluerunt: in oriendo ꝓueritate uixerũt.¬

Expanded text:
 inquit, «tuam vivifica me, et custodiam testimonia oris tui:» quae graecus habet, «Martyria.» Quod tacendum non fuit, propter dulcissimum martyrum nomen, qui procul dubio quando tanta persequentium crudelitas saeviebat, ut Ecclesia paulo minus consummaretur in terra, nullo modo Dei martyria custodirent, nisi fieret eis quod hic oratum garent vitam, et negando vitam, amitterent vitam: ac sic qui pro vita veritatem deserere noluerunt, moriendo pro veritate vixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe dĩ etiam de parentib fit. ipso creante. illis
generantib: Qm̃ si oꝑatoria dĩ potentia reb
subtrahatur. intereunt: nec aliquid omĩno siue
de mundi elementis. siue de genitorib. siue
de seminib nascitur. si ea non oꝑetur ds̃. Prop¬
ter quod ait ꝓpħȩ iherenue: priusquã te for¬
marem in utero noui te. S nunquid sine
intellectu fecit hominem ds̃. siue primũ siue
unum quemq nascentium: ut nunc ei dicat.
manus tuȩ fecerunt me et plasmauerunt me
da michi intellectum: Nonne ipsi naturȩ̨
humanȩ intellectus est inclitus: ut eo discer¬
natur a pecore: An sic est deformata peccan¬
do: ut etiam hoc in ea reformãdũ sit: Rropt̃ qd̾¬

Expanded text:
pere Dei etiam de parentibus fit, ipso creante, illlis pere Dei etiam de parentibus fit, ipso creante, illlis generantibus? Quoniam si operatoria Dei potentia rebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnino sive de mundi elementis, sive de genitoribus, sive de seminibus nascitur, si ea non operetur Deus. Propter quod ait prophetae Jeremiae, «Priusquam te formarem in utero, novi te» . Sed numquie unumquemque nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea reformandum sit? Propter q
Abbreviated transcription (Latin):
tius dicunt eẽ quã fictam. quia non est corpuss
sp̃s: quasi nõ scriptum sit qui finxit sp̃m homi¬
nis in ipso. Ueruntñ quando utrumq hoc uer¬
bum de homine in loco uno ponitur: et utrũ¬
q hominis.I. et anima et corpus diuinitus
conditum non negatur : non ineleganter dis¬
tribuuntur singulis singula  ut anima facta
corpus aut̃ fictum intelligatur. siue formatũ.
siue plasmatum. Nam quidam interpretes
noluerunt dicere finxerunt. s plasmauerunt
me: magis diligentes minus latine declinare
in greco quam dicere fixerunt: quod ali¬
quando etiam de simulatione dici solet. S utrũ¬
ꝙ hoc sod̃m adam dictum est: ex quo cum sint
om̃s homines ꝓpagati: quis hominum quando
ile factus est etiam se factum non potest dicere:
orignus seminisq ratione : dn etiam scdm hoc
recte dici potuit manus tuę fecerunt me et
plasmauerunt me : quod unusquisq non sine o¬

Expanded text:
tius dicunt esse quam fictam, quia non est corpus, sed tius dicunt esse quam fictam, quia non est corpus, sed spiritus; quasi non scriptum sit, «Qui finxit spiritum hominis in ipso» . Verumtamen quando utrumque hoc verbum de homine in loco uno ponitur, et utrumque hominis, id est, et anima et corpus divinitus conditum non negatur; non ineleganter distribuuntur singulis singula, ut anima facta, corpus autem fictum intelligatur, sive formatum, sive plasmatum. Nam quidam interpretes noluerunt dicere, «finxerunt me;» sed, «plasmaverunt me:» magis diligentes minus latine declinare de graeco, quam dicere «finxerunt,» quod aliquando etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factus est, etiam se factum non potest dicere originis seminisque ratione? An etiam secundum hoc recte dici potuit, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me,» quoniam unusquisque non sine o
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiam dĩ: quod utrumq unus dictus est
xp̃o: qui etiam intelligitur brachium dñi: ubi
legitur. et brachium dñi cui reuelatum est:
apłs. Omia hec oꝑatur unus atq idem sp̃s. Prop¬
et filio sp̃s oꝑatur. Liberum est igitur quomͦ
intelligantur manus dĩ: dum tamen nec ea
que facit manib uerbo facere negetur: nec
ea que facit uerbo. manib facere nõ putetur.
Hec ꝑpt̾ manus formam corꝑis. aut alia manus
sinistra. alia dext̾ra: nec ꝑpter uerbum sonus
oris. aut motus animi transitorius opanti deo
ineẽ credatur. Nec defuerunt qui duo ista uer¬
ba. fecerunt me et finxerunt me. sic distin¬
guerent. ut animam dm̃ fecisse. corpus aut̃
finxisse dicerent: quia de anima dixit ds̃
omẽm flatum ego feci: de corꝑe aut̃ legitur. et
furxit ds̃ hominem de puluere terrę: tanquã
fiat quidem om̃e quod fuigitur. non tamen fu¬
guatur om̃e quodfit. Et ideo anmiã factam po¬

Expanded text:
sapientiam Dei, quod utrumque unus dictus est sapientiam Dei, quod utrumque unus dictus est Christus : qui etiam intelligitur brachium Domini, ubi legitur, «Et brachium Domini cui revelatum est» Apostolus, «Omnia haec operatur unus atque idem Spiritus» . Propet Filio Spiritus operetur. Liberum est igitur quomodo intelligantur manus Dei: dum tamen nec ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operanti Deo inesse credatur. 2. Nec defuerunt qui duo ista verba, «fecerunt me, et finxerunt me,» sic distinguerent, ut animam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corpore autem legitur, «Et finxit Deus hominem pulverem de terra» : tanquam fiat quidem omne quod fingitur, non tamen fingatur omne quod fit. Et ideo animam factam po
Abbreviated transcription (Latin):
UANDO SCUS
hominem focit ex pul¬
uere et animauit flatu:
non ibi cominemoratũ
est quod eum manib
fecerit. Cur itaq quib¬
dam usum fuerit uerbo dñi fecisse cetera.
hominem uero uelut aliquid precipuum
fecisse manib sius non uideo: nisi forte quia
expuluere formatum legitur hominiis corpꝰ
non potuisse fieri uisi manib arbitrantur.⁊
nec attendunt quod in euangłio de uerbo
dĩ seriptum sit. om̃ia per ipsum facta sunt:.
nec posse constare si non ꝑ uerbum factũ
est. etiam corpus hominum. S adhibent.
testunonium de hoc psalmo: et dicunt.
ecce ubi aꝑtissiine clamat homo. manus tue
fecerunt me et finaerunt me: quasi nõ etiã
aꝑte dictum sit. iudebo cȩlos oꝑa digitoꝵ tio.¬
tuarim sunt cęli: multoq aꝑtius. et aridam
terram manus eius finxerunt. Manusergo
dĩ sunt: potestas dĩ. Aut si pluralis numerus
eos mouet. quia non dictum est manus tua.
s manus tuȩ: accipiant manus dĩ uirtutẽ et

Expanded text:
uando Deus hominem fecit ex pulvere, et animavit flatu, non ibi commemoratum est quod manibus fecerit. Cur itaque quibusdam visum fuerit verbo Deum fecisse caetera, hominem vero velut aliquid praecipuum fecisse manibus suis, non video: nisi forte quia ex pulvere formatum legitur hominis corpus ; non potuisse fieri nisi manibus arbitrantur; nec attenDei scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt , non posse constare, si non per Verbum factum est etiam corpus humanum. Sed adhibent testimonium psalmi, et dicunt: Ecce ubi apertissime clamat homo: Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; quasi non etiam aperte dictum sit: Videbo coelos, opera digitorum tuotuarum sunt coeli» ; multoque apertius, «Et aridam terram manus ejus finxerunt» . Manus ergo Dei sunt potestas Dei. Aut si pluralis numerus eos movet, quia non dictum est, manus tua, sed, «manus tuae;» accipiant manus Dei, virtutem et
Abbreviated transcription (Latin):
auit eandem domum. aut hominem qui
fenestiam fecit in domo: aut ipse illi uissit
ut faceret. aut adiuuit ipse facientem:
aut aliquid egit ut aꝑie̾tur qua lumen su¬
um infunderet. Ds aut̃ et hominis men¬
tem rationalem. atq intellectualem fecit:
quo posset caꝑe lumen eus. Et angłmn
talem fecit qui oꝑari posset aliquid unde
ad capiendum lum̾en dĩ mens adiuuaretur
humana: et eandem sic adiuuat mentem
ut angłicam recipiat oꝑationem: et eam
sic illuminat de se ipso. ut non solum illa q̃
a ueritate monstrantur. s ipsam quoq per¬
ficiendo ꝓspiciat ueritatem. S qm̃ res quid̃
necessarias quantum existimo. tamen ꝓlixa
disputatione tractauimus: dilatis sequentib
psalmi huius uersib. sermonem istum isto
fine claudamus¬

Expanded text:
avit eamdem domum, aut hominem qui avit eamdem domum, aut hominem qui fenestram fecit in domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit ut aperiretur qua suum lumen infunderet: Deus autem et hominis mentem rationalem atque intellectualem fecit, qua posset capere lumen ejus; et angelum talem fecit, qui operari posset aliquid unde ad capiendum lumen Dei mens adjuvaretur humana; et eamdem sic adjuvat mentem, ut angelicam recipiat operationem; et eam sic illuminat de seipso, ut non solum illa quae a veritate monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspiciat veritatem. Sed quoniam res quidem necessarias, quantum existimo, tamen prolixa disputatione tractavimus, dilatis sequentibus psalmi hujus versibus, sermonem istum isto fine claudamus
Abbreviated transcription (Latin):
angłm ut faceret: eo loco ubi ait ppħa. Et
factum est cum uiderem ego daniel uisum.
et querebam intellectum: et ecce stecit in
conspectu meo ut uisus uiri. Et audnu
uoceni uri inter ubal: et uocauit et diax̃.¬
U lai: fac intelligere illum iusionem. Et
ibi in greco uerbum hoc est quod et hic:
id est sinetisiori. ds̃ itaq ꝑseipsum quia
lux est illuminat pias mentes: ut ea que
diuna dicuntur uł ostenduntur intelligat᷑.
S si ad hoc ministro utitur angło: potest qui¬
deni aliquid agere angłs in mentem homi¬
nis ut capiat lucem dei: ot ꝑ hanc intelli¬
gat. S ita dr̃ intellectum dare homini: et
quasi ut ita dicam intellectuare hominẽ.
quemadmodum quisquam dr̃ lucem dare
domui. uł illuminare domum ciu fenestrã
facit: cum ea non sua luce penetret et
illustret. s tantuminodo aditum quo pe¬
netretur atq illustretur aꝑiat. S nec sol
qui ꝑ fenestram illustrat domum. ipse cre¬

Expanded text:
angelo ut faceret, eo loco ubi ait Propheta, «Et angelo ut faceret, eo loco ubi ait Propheta, «Et factum est, cum viderem ego Daniel visum, et quaerebam intellectum, et ecce stetit in conspectu meo ut visus viri, et audivi vocem viri inter Ubal, et vocavit, et dixit, Fac intelligere illum visionem» : et ibi in graeco verbum hoc est quod et hic, id est συνέτισον. Deus itaque per seipsum, quia lux est , illuminat pias mentes, ut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis, ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, quemadmodum quisquam dicitur lucem dare domui, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec sol qui per fenestram illustrat domum, ipse cre
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo complexus est. da michi intellectum
quod est sinetisoni. quod latino uno uer¬
bo dici non potest: tanquam si non posset
latine dici sana me. et diceretur da michi
sanitatem: sicut hic dietum est da michi
intellectum. aut sanum me fac. Sic enim
hic dici potest intolligentem me fac: quod
quidem potuit et angłs facere. Nam dixit
daniheli ueni intellectum tibi dare ⁊ et hoc
uerbum est in greco quod etiam hic est
sinetissese: tanquam si diceret latinus sanita¬
tem dare tibi. quod grecus dixisset sanare
te. Non enum circum loqueretur latinus
interpres dicendo intellectum tibi dare:
si quemadmodum dici potest a sanitate
sanare te. ita dici posset ab intellectu intel¬
lectuare te: s si potest. hoc et angłs faceret.
Q uid est quod iste hoca dõ sibi poscit ut fã¬
ciat s An quia ds̃ angło uisserat ut faceret.
Ita uero: nam xp̃c intelligitur hoc uifsisse

Expanded text:
verbo complexus est, «Da mihi intellectum,» verbo complexus est, «Da mihi intellectum,» quod est συνέτισον, quod latine uno verbo dici non potest: tanquam si non posset latine dici, sana me; et diceretur, da mihi sanitatem, sicut hic dictum est, «Da mihi intellectum;» aut, sanum me fac, sicut etiam hic dici potest, intelligentem me fac. Quod quidem potuit et angelus facere; nam dixit Danieli, «Veni intellectum dare tibi» : et hoc verbum est in graeco, quod etiam hic est, συνετίσαι σε; tanquam si diceret latinus, sanitatem dare tibi, quod graecus dixisset, sanare te. Non enim circumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et angelus facere, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An quia Deus angelo jusserat ut faceret? Ita vero: nam Christus intelligitur hoc jussisse
Abbreviated transcription (Latin):
et eaden ipsa ut magis magisq intelligant᷑.
in ipso intellectu ꝓficit mens. S hoc non
fit ꝓpriss tanquam naturalib iurib s dõ
adiuuante atq donante : sicut medicina fit
non natura. ut uiciatus ocłs ium cernendi
recipiat. Qui ergo dicit dõ da michi intellec¬
tum ut discam mandata tua. non omĩmodo
expers eius est uelut pecus: nec ita quãius
homo ut in eoꝵ numero deputandus sit qui
ambulant in uanitate mentis sue: obscura¬
ti intelligñtia. alienati a uia dĩ. Nam si talis
eẽt : nec hoc diceret. Non aut̃ parui est
intellectus: nosse a quo poscendus est intellec¬
tus. Et cogitandum est quanto suit altius
intelligenda diuina mandata: quando ad
ea discenda sibi adhuc dari intellectum pe¬
tit qui iam sic intelligit: et qui eloquia dĩ
se custodisse ante iam dixcit. Quod aut̃ int̾¬
pretati sunt nr̃i da nuchi intellectum. bre¬
uius dixit grecus sinetisoninẽ : quia uno

Expanded text:
et eadem ipsa ut magis magisque intelligantur, et eadem ipsa ut magis magisque intelligantur, in ipso intellectu proficit mens. Sed hoc non fit propriis tanquam naturalibus viribus, sed Deo adjuvante atque donante; sicut medicina fit, non natura, ut vitiatus oculus vim cernendi recipiat. Qui ergo dicit Deo, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua,» non omnimodo expers ejus est, velut pecus; nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero deputandus sit, qui «ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei.» Nam si talis esset, nec hoc diceret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo poscendus sit intellectus. Et cogitandum est quanto sint altius intelligenda divina mandata; quando ad ea discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam sic intelligit, et qui eloquia Dei se custodisse ante jam dixit. 4. Quod autem interpretati sunt nostri, «Da mihi» «intellectum;» brevius dixit graecus, συνέτισόν με: quia uno
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ iouitate m̃tis ur̃e. de hisaũ qui huiꝰ regeneratiõis cõsortes
ñ erunt : hoc inquit dico et testificor in dĩo ut
non ambuletis sicut et gentes ambulant in ua¬
nitate mentis sue: obsourati intelligentia. alie¬
nati a uia dei ꝑ ignorantiam que est in illis ꝓ¬
ter cecitatem cordis eoꝵ. Propter hosigitur in¬
teriores ocłos quoꝵ cecitas non intelligere: ut
aꝑiantur et magis magisq serenentur. fide
mundentur corda. Quamius enim nisi aliqͥd
intelligat nemo possit credere in dm̃. tam̃
ipsa fide qua credit sanatur ut intelligat
ampliora. Alia sunt enum que nisi intelligã¬
tur non credimus : et alia funt que nisi cre¬
damus non intelligimus. Nam cum fides sit
lingam ipsam quam loquitur non intelligit:
S nisꝰ essent rursus aliqua que intelligere non
possumus nisi ante credamus: ꝓpħa non dice¬
ret. iusi eredideritis non intelligetis. Proficit
engo nr intellectus ad intelligenda que cradat.
et sides ꝓficit ad credenda que intelligat.

Expanded text:
s vestri» : de his autem qui hujus regenerationis consortes non erant, «Hoc» inquit, «dico et testificor in Domino, ut non jam ambuletis sicut et Gentes ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei per ignorantiam, quae est in illis propter caecitatem cordis eorum» . Propter hos igitur interiores oculos, quorum caecitas est non intelligere, ut aperiantur, et magis magisque serenentur, fide corda mundantur . Quamvis enim, nisi aliquid intelligat, nemo possit credere in Deum; tamen ipsa fide qua credit, sanatur, ut intelligat ampliora. Alia sunt enim quae nisi intelligamus, non credimus; et alia sunt quae nisi credamus, non intelligimus. Nam cum fides sit linguam ipsam quam loquitur non intelligit? Sed nisi essent rursus aliqua quae intelligere non possumus, nisi ante credamus, propheta non diceret, «Nisi credideritis, non intelligetis» . Proficit ergo noster intellectus ad intelligenda quae credat, et fides proficit ad credenda quae intelligat;
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ qd̃ cȩlebramus. significamus quod ñdũ tenemus:
ꝓpterea illud tempus in ieuini is et orationib exer¬
cemus: hoc uero tẽpus relaxatis ieumi is in laudib
agimus. hoc ẽ. eñi alleluia qd̾ cantamꝰ: quod latine
int̾pretatur ut nostis laudate dñm. Ideo illud tẽpꝰ
ante resurrectionẽ. hoc tempus post resurrectionẽ
dm̃ ẽ. quo tempore significat᷑ uita futura quã nõdũ
tenomꝰ: quia qd̾ significamꝰ post resurrectionẽ añi.¬

Expanded text:
autem quod celebramus, significamus quod nondum tenemus. autem quod celebramus, significamus quod nondum tenemus. Propterea illud tempus in jejuniis et orationibus exercemus; hoc vero tempus relaxatis jejuniis in laudibus agimus. Hoc est enim, «Alleluia,» quod cantamus; quod latine interpretatur, ut nostis, Laudate Dominum. Ideo illud tempus ante resurrectionem, hoc tempus post resurrectionem Domini est. Quo tempore significatur vita futura, quam nondum tenemus; quia quod significam
Abbreviated transcription (Latin):
in laude dĩ eẽ debet: quia ex¬
laus dĩ erit. Et nemo potest
idoneus fieri future uitȩ. qui
nõ se ad illã modo exercuerit.
Nodo gͦ laudamꝰ dm̃ : s et ro¬
gamꝰ am̃. Laus nr̃a leticiã ht̃: oratio gemitũ. Promus¬
sũ est eñ nob̃ aliquid: qd̾ nõ dũ habeinus. Et quia ue¬
raa ẽ. qui ꝓmisit. in spe gaudemꝰ: quia tam̃ nõdũ
habomus in desiderio gemimꝰ. Bonũ ẽ nos̃ ꝑseuerare
in desiderio: donec ueniat qd̾ ꝓmissũ ẽ. et transeat
gemitꝰ : succedat sola laudatio. Propt̃ hec duo tẽpora qͥrũ¬
huius uitȩ: alterũ qd tũc erit in securitate et exil¬
tacione ꝑpetua : instituta ẽ. nob̾ etiam celebratio
duoꝵ tẽpoꝵ ante pascha. et post pascha. Iilud qd̵ ẽ.
ante pascha: significat tribulatione in qua modo
sumus. Quod uero nuc agimus post pascha: signifi¬
cat beatitudinẽ in qua postea erunus. Ante pascha
ergo quod cȩlebramꝰ. hoc et agunus: post pascha

Expanded text:
in laude Dei esse debet: quia exlaus Dei erit; et nemo potest idoneus fieri futurae vitae, qui non se ad illam modo exercuerit. Modo ergo laudamus Deum: sed et rogamus Deum. Laus nostra laetitiam habet, oratio gemitum. Promissum est enim nobis aliquid quod nondum habemus; et quia verax est qui promisit, in spe gaudemus: quia tamen nondum habemus, in desiderio gemimus. Bonum est nobis perseverare in desiderio donec veniat quod promissum est, et transeat gemitus, succedat sola laudatio. Propter haec duo tempora hujus vitae, alterum quod tunc erit in securitate et exsultatione perpetua, instituta est nobis etiam celebratio duorum temporum, ante Pascha, et post Pascha. Illud quod est ante Pascha, significat tribulationem in qua modo sumus: quod vero nunc agimus post Pascha, significat beatitudinem in qua postea erimus. Ante Pascha ergo quod celebramus, hoc et agimus: post Pascha
Abbreviated transcription (Latin):
iubet. & mala fuit̃. Cũ ibi sedet axp̃o: qͥd potest iub̾e
nisi bona: Cũ possidet diabolus: quid potest iubere
nisi mala: In tuo aut̃ arbitrio dẽ eẽ uoluit. cui pa¬
res locũ: dõ an diabolo. Cũ paraueris quod posside¬
bit: ipse imꝑabit. Ergo fr̃s nõ tantũ ad sonũ attendi¬
te: cũ laudatis dm̃ toti laudate. Cantet uoa. cantet¬
et uita. cantent facta: et si ẽ. adhuc gemitꝰ tribula
tio. tẽptacio. sꝑate transitura omña: et illũ uenturũ
diẽ quo sine defectu laudabiinꝰ. Ecce iste psalmus qm̃
manifestus ẽ: currendus ẽ. nobis. Distribuit em̃ un¬
uersã creatuiã. laudantẽ dm̃: et canquã hortatur
ut laudet. quasi inuenerit tacentẽ.

Expanded text:
jubet, mala fiunt. Cum ibi sedet Christus, quid potest jubere, jubet, mala fiunt. Cum ibi sedet Christus, quid potest jubere, nisi bona? Cum possidet diabolus, quid potest jubere, nisi mala? In tuo autem arbitrio Deus esse voluit, cui pares locum, Deo, an diabolo: cum paraveris, qui possidebit, ipse imperabit. Ergo, fratres, non tantum ad sonum attendite: cum laudatis Deum, toti laudate; cantet vox, cantet vita, cantent facta. Etsi est tio, tribulatio; spera transitoria omnia, et illum venturum diem in quo sine defectu laudabimus. manifestus est, currendus est nobis. Distribuit enim universam creaturam laudantem Deum, et tanquam hortatur ut laudet, quasi invenerit tacentem.
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ laudare: quando a iusticia. et ab eo quod ili place¬
declinas. Ha si a uita bona nũquã declinas : lingua
tua tacet. uta tua clamat: et auresdĩ ad cortuũ.
Quomꝰ enĩ aures nr̃ȩ ad uoces nr̃as: sic aures di ad cogita.¬
ciones nr̃as. Nõ potest aut̃ fieri ut habeat mala facta:
qui habet bonas cogitationes. facta eñi de cogitacione
ꝓcediit. Nec quisquã potest aliquid facere. autꝰ aliqͥd
faciendũ m̃bra mouere: nisi primo ꝓcesserit iussio
cogitationis. Quomͦ de interiore palacio quicquid
iusserit imꝑator ꝑ imꝑiũ romanũ emanat quicqͥd
uidetis agi ꝑ ꝓunioras: qu̾atus motꝰ fit ad unã iussio¬
nẽ imꝑatoris intus sedentis. mouet solũ ille labia cũ
loquitur: et mouet᷑ om̃is ꝓuincia cũ fit quod loquit᷑.
sic et in imo quoq hoꝵ intus ẽ. imꝑ ator in corde:
Fbonus bona uibet. et bona fiunt: si malus mala

Expanded text:
 laudare Deum, quando a justitia, et ab eo quod illi place laudare Deum, quando a justitia, et ab eo quod illi placedeclinas. Nam si a vita bona nunquam declines; lingua tua tacet, vita tua clamat; et aures Dei ad cor tuum. Quomodo enim aures nostrae ad voces nostras, sic aures Dei ad cogitationes nostras. Non potest autem fieri ut habeat mala facta, qui habet bonas cogitationes. Facta enim de cogitatione procedunt; nec quisquam potest aliquid facere, aut ad aliquid faciendum membra movere, nisi primo praecesserit jussio cogitationis: quomodo de interiori palatio, quidquid jusserit Imperator, per imperium Romanum emanat, quidquid videtis agi per provincias. Quantus motus fit ad unam jussionem Imperatoris intus sedentis? Movet solum ille labia, cum loquitur; et movetur omnis provincia, cum fit quod loquitur. Sic et in unoquoque hominum intus est imperator, in corde sedet: si bonus bona jubet, bona fiunt; si malus mala
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ utrũq figuratũ ẽ: utrũq demõstratũ ẽ. Pastio
dñi ostendit nob̾ uitã p̃sentis necessitatis qua opor¬
tet et laborare et tribulari. et ad eatremũ mori: re¬
surrectio uero et clarificatio dĩi ostẽdit nob uitã
quã accepturi sumus. cũ uenerit retribuere digna
dignis. mala malis. bona bonis. Etꝰ quidẽ modo ma.
dic̾e pot erut̃: ipsã uero uitã que tũc erit in ea
ueritate que nc̃ significat᷑ obtinere nõ possut: quia
noluerut̃ meditari antequã uenerit. tonere quod
uenturũ erat nõ poterit. Nunc gͦ fr̃s exhortamur
ipse tibi. Cũ se om̃s ex hortant᷑: om̃s faciut̃ qd̾ hortant᷑.
S laudate de totis uotis: id ẽ. ut ñ solũ lingua. et uoa
ur̃a laudet dm̃: s et conscientia ur̃a. uita ur̃a. facta ur̃a.
Et enĩ laudamus modo in eccła: quando congregainur.
Cũ quisq discedit ad ꝓpria: quasi cessat laudare dm̃. Nõ
cesset bene iuuere: et semꝑ laudat dm̃. Tunc desinis¬

Expanded text:
 figuratum est, utrumque demonstratum est. Passio Domini ostendit nobis vitam praesentis necessitatis, quia oportet et laborare et tribulari, et ad extremum mori: resurrectio vero et clarificatio Domini ostendit nobis vitam, quam accepturi sumus cum venerit retribuere digna dignis, mala dicere poterunt; ipsam vero vitam, quae tunc erit in ea veritate quae nunc significatur, obtinere non possunt; quia noluerunt meditari, antequam veniret, et tenere quod venturum erat. 2. Nunc ergo, fratres, exhortamur ipse tibi: cum se omnes exhortantur, omnes faciunt quod hortantur. Sed laudate de totis vobis; id est, ut non sola lingua et vox vestra laudet Deum, sed et conscientia vestra, vita vestra, facta vestra. Etenim laudamus modo in ecclesia quando congregamur; cum quisque discedit ad propria, quasi cessat laudare Deum. Non cesset bene vivere, et semper laudat Deum. Tunc desinis
Abbreviated transcription (Latin):
scłarib causis raro nos querunt. et uidiciis
nr̃is facillime adquiescunt: nec nos conterut
litigando.s obtemꝑando potius consolantur.
Certe ꝓpter eos qui et inter se ꝑtinaciter agũt.
et quando bonos premunt nr̃a iudicata
contẽpnunt. faciuntq nobis ꝑire tempora
reb eroganda diumis: certe inquam ꝓpter
istos et nobis liceat exclamare in hac uoce
corporis a p̃i: declinate a me maligni. et scru¬
uelut ab ocłis cordis sui muscas irruentes
abegit: redit ad eum cui dicebat. ad uitor
meus et susceptor meus es tu. in uerbum
tuum sꝑaui: precemq continuans. suscipe
me inquit scđm eloquium tuum et uiuã:
et ne confundas me ab excpectatione mea.
Qui iam dixerat susceptor meus: poscit ma¬
gis magisq suscipi: et ad illud ꝓpter qd̾
tolerat tam multa molesta ꝑduci: uerius
ibi se quam in istis humanarum rerum
somiuis fidens eẽ ucturum. Sic enun de

Expanded text:
saecularibus causis raro nos quaerunt, et judiciis saecularibus causis raro nos quaerunt, et judiciis nostris facillime acquiescunt; nec nos conterunt litigando, sed obtemperando potius consolantur. Certe propter eos qui et inter se pertinaciter agunt, et quando bonos premunt, nostra judicata contemnunt; faciuntque nobis perire tempora rebus eroganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis liceat exclamare in hac voce corporis Christi, «Declinate a me, maligni, et scruvelut ab oculis cordis sui muscas irruentes abegit, redit ad eum cui dicebat «Adjutor meus et susceptor meus es tu; in verbum tuum speravi;» precemque continuans, «Suscipe me,» inquit, «secundum eloquium tuum, et vivam; et ne confundas me ab exspectatione mea.» Qui jam dixerat, «Susceptor meus,» poscit magis magisque suscipi, et ad illud propter quod tolerat tam multa molesta, perduci; verius ibi se, quam in istis humanarum rerum somniis fidens esse victurum. Sic enim de
Abbreviated transcription (Latin):
damus efflagitant: aut certe infirmos pre¬
munt. et causas suas ad nos deferre compellt̾
quib dicere non audemus. Dic homo quis
me constituit uidicem aut diuisorem in ter
uos: Constituit enum talib causis eccłiasticos
apłs cognitores. in foro ꝓhibens uirgare xp̃i¬
anos: nec illis quidem qui non aliena rapiunt.
s sua cupide repetunt. Dicimus aut̃ ab om̃i
cupiditate: constituentes eis ante ocłos homi¬
nem oui diccum ẽ stulte hac nocte auferet᷑
a te anima tua. que preparasti ciuus erunt:
quia et quando dicimus non recedunt nec
declinant a nobis: s instant. urgent. precã¬
tur. tumultuantur: eatorquent ut ipsis poti¬
us ad ista que diligunt quam scrutandis dĩ
mandatis que diligimus occupemur. O quãto
tedio turbarum turbulentarum. et quanto
desiderio diuinoꝵ eloquioꝵ dictum ẽ. decli¬
nate a me maligni : et scrutabor mandata dĩ
mei. Ignoscant obedientes fideles qui pro suis

Expanded text:
damus, efflagitant; aut certe infirmos predamus, efflagitant; aut certe infirmos premunt, et causas suas ad nos deferre compellunt: quibus dicere non audemus, «Dic, homo, quis me constituit judicem aut divisorem inter vos» ? Constituit enim talibus causis ecclesiasticos Apostolus cognitores, in foro prohibens jurgare Christianos . Ne illis quidem qui non aliena rapiunt, sed sua cupide repetunt, dicimus, Cavete ab omni cupiditate, constituentes eis ante oculos hominem cui dictum est, «Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua; quae praeparasti cujus erunt» ? quia et quando dicimus, non recedunt nec declinant a nobis; sed instant, urgent, precantur, tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius ad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligimus occupemur. O quanto taedio turbarum turbulentarum, et quanto desiderio divinorum eloquiorum dictum est, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei!» Ignoscant obedientes fideles qui pro suis
Abbreviated transcription (Latin):
huius locus de quo in uolun¬
tate dĩ disputat᷑i sumus. sic
incipit: iniquos odio habui.
et legem tuam dileci. Nõ
ait iniquos odio habui. et ius¬
tos dilexi: aut iniquitatem odio habui. et
legen tuam dilexi. S cum dixisset iniquos
odio habui: exposuit quare. addendo et le¬
gem tuam dilexi ÷ ut demonstraret non se in
hominib iniquis odisse naturam qua homi¬
nes sunt: s iniquitatem qua legi quam diligit
enda: susceptor ad mala euadenda. Quod aut̃
adiungit in uerbum tuum suꝑsꝑaui: tanquã
uersus qui sequitur. declinate a me maligni:
et scrutabor mandata dĩ mei: Hon enim ait
teꝙ nouerit. malignos a se declinare deside¬
rat: eosq etiam compellendo a se abigit. Nã
maligni exercent ad facienda mandata. a
serutandis aut̃ auocant: non solum cum ꝑse¬
cuntur aut litigare nobiseum uolunt. uerũ
etiam cũ obsecuntur et honorant: et tameni
sius uiciosis et negotiosis cupiditatib adiuuã¬
dis ut occupemur. et eis nr̃a tempora impẽ¬

Expanded text:
hujus locus de quo in voluntate Dei disputaturi sumus, sic incipit: «Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi.» Non ait, Iniquos odio habui, et justos dilexi; aut, Iniquitatem odio habui, et legem tuam dilexi: sed cum dixisset, «Iniquos odio habui,» exposuit quare, addendo, «et legem tuam dilexi,» ut demonstraret, non se in hominibus iniquis odisse naturam, qua homines sunt; sed iniquitatem, qua legi quam diligit,enda; «susceptor,» ad mala evadenda. Quod autem adjungit, «In verbum tuum supersperavi,» tanquam Sed quid sibi vult versus qui sequitur: «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei?» Non enim ait, nterque noverit, malignos a se declinare desiderat, eosque etiam compellendo a se abigit. Nam maligni exercent ad facienda mandata, a scrutandis autem avocant; non solum cum persequuntur, aut litigare nobiscum volunt; verum etiam cum obsequuntur et honorant, et tamen suis vitiosis et negotiosis cupiditatibus adjuvandis ut occupemur, et eis nostra tempora impen
Abbreviated transcription (Latin):
etiam excusantib. Ubi aut̃ felix est. qui
in cogitatione miser est: Aut quomodo
ibi non miser est. qui ad nichilum redac¬
tus est : Magna quippe est sterilitas: iniqui¬
tas. Merito dictum est. Confundantur im¬
qui facientes uane. id est inaniter: tanquam

Expanded text:
etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Propter quam largius accipiendam
sum fuerit in silentio. si non ius confun¬
di ab exxpectatione tua non intermittas
meditari iustificationes meas: sentiens
istam meditationem plerumq animȩ lan¬
gorib impediri. ad uiua me inquit et
saluus ero: et meditabor in iustificatioĩb
ligentius udetur expressum. ad nichilum
dedux isti om̃s discedentes a iustificationi¬
b tuis: quia iniusta cogitatio eoꝵ. Ideo gͦ
clamauit adiuua me et saluus ero. et me¬
ditabor in iustificationib tuis semꝑ: quia
innichilum redigit ds̃ om̃s discedentes
a iustificationib suis. Quare aut̃ discedũt.
Quia imusta est inquit cogitatio eoꝵ. Ubi
acceditur: ibi disceditur. Omĩa oꝑa uł ma¬
la uł bona: a cogitatione ꝓcedunt. In co¬
gitatione quisq innocens: in cogitatione
reus est. Propter quod scriptum est : co¬
gitatio scã obseruabit te. Et alibi legit᷑.
Iit cogitationib impi interrogatio erit.
Et apłs ait: cogitationib a cousantib. aut

Expanded text:
nobis . Propter quem largius accipiendum sum fuerit in silentio, Non vis confundi ab exspectatione tua? non intermittas meditari justificationes meas: sentiens istam meditationem plerumque animae languoribus impediri, «Adjuva me,» inquit, «et salvus ero; et meditabor in justificationibus ligentius videtur expressum, «Ad nihilum deduxisti omnes discendentes a justificationibus tuis; quia injusta cogitatio eorum.» Ideo ergo clamavit: «Adjuva me et salvus ero, et meditabor in justificationibus tuis semper;» quia in nihilum redigit Deus omnes discedentes a justificationibus suis. Quare autem discedunt? «Quia injusta est,» inquit, «cogitatio eorum.» Ibi acceditur, ibi disceditur. Omnia opera, vel mala, vel bona, a cogitatione procedunt: in cogitatione quisque innocens, in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interrogatio erit» : et Apostolus: «Cogitationibus,» ait, «accusantibus aut
Abbreviated transcription (Latin):
ui: onĩs peccatores terrȩ. Multis enim mo¬
dis nr̃i interpretati sunt unum uerbum
ista sententia: et si aduiuauerit dñs. opi¬
suis disputatione alia penetranda est. Nã
et quod additum est ꝓpterea dilexi testimo¬
nia tua semꝑ: multo amplius eam ꝓfundam
facit. Dicit enim apłs. Lexx iram oꝑatur. Iis¬
uisq dicti rationem reddens: ubi enim nõ
est lex inquit nec preuaricatio: ita ostendes
ñ õs ẽẽ p̃uaricatores. Nõ eñĩ õs hñt legẽ. Nõ aũ os ha¬
bere legem: alio loco euidentius ait. Qui sine
lege peccauerunt: sine lege peribunt. Quid
sibi ergo uult preuaricatores deputaui om̃s
peccatores terrȩ : S hic questionem ꝓposuis¬
se suffecerit. alio si ds̃ donauerit sermone trac¬
tandam: ne huuis ꝓlixcitas eam cogat angis¬
tius explicari: quamꝰ ut bene possit quod expli¬
catur intelligi¬

Expanded text:
s enim modis nostri interpretati sunt unum verbum illa sententia, et si adjuverit Dominus, operosius disputatione alia penetranda est. Nam et quod additum est: «Propterea dilexi testimonia tua semper,» multo amplius eam profundam facit. Dicit enim Apostolus: «Lex iram operatur,» hujusque dicti rationem reddens: «Ubi enim non est lex,» inquit, «nec praevaricatio» ; ita ostendens non omnes esse praevaricatores. Non enim omnes habent legem. Non autem omnes habere legem, alio loco evidentius ait: «Qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt» . Quid sibi ergo vult: «Praevaricatores deputavi omnes peccatores terrae?» Sed hic quaestionem proposuisse suffecerit, alio, si Deus donaverit, sermone tractandam, ne hujus prolixitas eam cogat angustius explicari, quam ut bene possit quod explicatur intellig
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est: erunt duo in carne una. Unde et
ipse in euangłio dicit: de hac ipsa re. Igit᷑ ĩa ñ
sunt duo: s una caro. Hec noua non sunt nob̃.
Sepe audita sũt. ẜ ꝑ occasiones necesse est comine¬
morentur. Primo quia ipse scripturȩ quas trac.¬
tamus ita sibi sunt innecce. ut multa in multis
repetantur: et utile est. Cura enim mundi spi¬
nas habet: et offõcat semina. Oportet sepiis co
memorari: quod cogit mundus obliuisci. palimi
OANE clamaui ad te

Expanded text:
dictum est: «Erunt duo in carne una» . Unde et dictum est: «Erunt duo in carne una» . Unde et ipse in Evangelio dicit de hac ipsa re: «Jam igitur non sunt duo, sed una caro» . Haec nova non sunt; a vobis semper audita sunt: sed per occasiones necesse est commemorentur, primo quia ipsae Scripturae quas tractamus, ita sibi sunt innexae, ut multa in multis repetantur; et utile est. Cura enim mundi spinas habet, et offocat semina; oportet saepius a Domino commemorari quod cogit mundus oblivisci. 4. ne, clamavi ad te