comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tat̾em fecerat: ꝓinde remoueat᷑ hic error. qui
coniectura fassa ita uult astruere scripturaꝵ
nr̃arũ fidem ut alibi destruat: Prors cancus
etianiłnc̃ dies fuit. quantꝰ et nuncẽ. quẽ iu¬
ginti et quatuor hore duiturno carriło
noct᷑nodurrido det̾minant: Tantꝰ m̃sis qͣntꝰ
et nc̃ ẽ. quem luna cepta et finita condudit :
Tantꝰ anniꝰ quantꝰ ec nunc ẽ. quẽ duodecim
m̃ses lunares. ad ditis ꝓpt̾ cursũ solarẽ qͥnq
dieb et quadrante consũ matit Quanti anni
sexcentesimi uitȩ noe seds erat m̃siseiꝰ quȩ
m̃sis uicesimus & septimꝰ dies. quando cȩpit
tes pluuie memorant᷑ Quidies ñbinas ac
pa ulo ampluis horas habebant: s uicenas
et quaternas die noctuoq transactas. Ac ꝑ
hoc tamnultos annos uixerunt illi antiqͥ
usq ampliꝰ qͣm ñ gentos: quantos pꝰea uixit
et dolor: Illa uͦ numerorũ uarietas quȩ int̾

Expanded text:
tatem ferat? Proinde removeatur hic error, qui tatem ferat? Proinde removeatur hic error, qui conjectura falsa ita vult astruere Scripturarum nostrarum fidem, ut alibi destruat. Prorsus tantus etiam tunc dies fuit, quantus et nunc est, quem viginti et quatuor horae diurno curriculo nocturnoque determinant: tantus mensis, quantus et nunc est, quem luna coepta et finita concludit: tantus annus, quantus et nunc est, quem duodecim menses lunares, additis propter cursum solarem quinque diebus et quadrante, consummant: quanti anni sexcentesimi vitae Noe secundus erat mensis ejusque mensis vicesimus et septimus dies, quando coepit tes pluuiae memorantur, qui dies non binas ac paulo amplius horas habebant, sed uicenas et quaternas die noctuque transactas. Ac per hoc tam magnos annos uixerunt illi antiqui usque amplius quam nongentos, quantos postea uixit et dolor. Illa uero numerorum uarietas, quae inter
Abbreviated transcription (Latin):
uita ꝓlixissima cmputato Sexcentissimo. tẽpe
anno in uite ioe: scriptilẽ. factũ eẽ dilauium:
Curgͦ ibi legit᷑ et aquadiluuii factaã suꝑ t̃ram
sexcen. simo anuo. inuita noe. scdim̃sis septi¬
m t uicesima die m̃sis. si annꝰ ille minimꝰ
uales decem faciunt unũ nr̃m. criginta sex
dies habet: Tantillus quippeannꝰ. si antiquoꝵs
more boc nomen accepit: aut ñ habebat m̃ses
aut m̃sis eiꝰe. crifluũ. ut habeat duo decim es:¬
e& anifine diliuiũ ita legit᷑. et sedit arca isi
pe septimo. septima et uicesima die nisis:
aꝑ montes ararat A qua autem minuebat.:
usq ad indecimum m̃sem: In undecimo autẽ
qiles nt̃ habemꝰ. Al enses autem illicridua¬
N uigintiet. uiidies habere ñ ꝑterant: Aut
si pars tricesima tridui tunc appellabatur
dies. ut omĩa ꝓportione minuant᷑: gͦ nec toto
quatriduo nt̃o factumest illud tam grande di¬
luuium qđ memorat᷑ factum quadraginta di¬
eb et noctibꝰ Quishanc absurditatẽ et uani¬

Expanded text:
conputatos. Sescentensimo nempe anno uitae Noe scriptum est factum esse diluuium. Quur ergo ibi legitur : Et aqua diluuii facta est super terram sescentensimo anno in uita Noe, secundi mensis, septima et uicensima mensis, si annus ille minimus, quales decem faciunt unum \'nostrum, triginta sex habebat dies? Tantillus quippe annus, si antiquo more hoc nomen accepit, aut non habet menses, aut mensis eius est triduum, ut habeat duodecim menpostea in fine diluuii ita legitur: Et sedit arca in mense septimo, septima et uicensima mensis, super montes Ararat. Aqua autem minuebatur usque ad undecimum mensem; in undecimo autem quales nunc habemus. Menses quippe illi triduani, viginti et septem dies habere non poterant. Aut si pars tricesima tridui tunc appellabatur dies, ut omnia proportione minuantur; ergo nec toto quatriduo nostro factum est illud tam grande diluvium, quod memoratur factum quadraginta diebus et noctibus. Quis hanc absurditatem et vani
Abbreviated transcription (Latin):
diluuo delerent᷑: Nec frustra credit᷑ sic factũ
eẽ. diluuiũ: iam ñ inuencis int̾ra qui ñ erant
digni tali morte defungi. qͣ in impios uindicatũ :
Non qͦ quicqͣm bonis quandoq morituris tale ge¬
nꝰ mortis faciat aliqͥd qđ eis possit obeẽ. pꝰ mortem:
Uerũtam̃ nullꝰ eorũ diluuio mortuus ẽ: qͦs de se¬
mine sedh ꝓpagatos scã scriptura commemoras:
Sic autem duunitꝰ diluuii causa narrat᷑ Uidens
inquit dominꝰ dĩqͥa multiplicatȩ st̃ malitiȩ homuũ
suꝑ t̾ram. et om̃ss qͥ dogitat in corde suo dil igeͭ
suꝑ maligna om̃s dies. et cogita uit dĩ qͥa fol
hominẽ suꝑ t̾ram. et recogitaui. et dixit d Deleã
hominẽ quẽ feci a facie tiȩ ab homine us: ad pecꝰ.
et a reptilib usq ad uolatile cȩli. quia catꝰ sum
mutandarũ rerũ ẽ immutabił ratio Neq enĩ
sic ut hominẽ: ita dm̃ ciuꝰq facti pgnitet cuiꝰ ẽ.

Expanded text:
diluuio delerentur. Nec frustra creditur sic factum diluuio delerentur. Nec frustra creditur sic factum esse diluuium, iam non inuentis in terra qui non erant digni tali morte defungi, qua in inpios uindicatum est; non quo quic- ■ quam bonis quandoque morituris tale genus mortis faciat aliquid, quod eis possit obesse post mortem; uerum tamen nullus eorum diluuio mortuus est, quos de semine Seth propagatos sancta scriptura commemorat. Sic autem diuinitus diluuii causa narratur: Videns, inquit, Dominus Deus, quia multiplicatae sunt malitiae hominum super terram, et omnis quisque cogitat in corde suo diligenter super maligna omnes dies, et cogitauit Deus, quia fecit hominem super terram, et recogitauit, et dixit Deus: Deleam hominem, quem feci, a facie terrae, ab homine usque ad pecus et a reptilibus usque ad uolatilia caeli, quia iratus sum, mutandarum rerum est immutabilis ratio. neque enim sicut hominem ita deum cuiusquam facti sai paenitet, cuius est
Abbreviated transcription (Latin):
aliis ꝓpha comm̃dansait: Ibi fueruntgigante silli
nominatiqͥ abinitio fuerunt statuosi: scientes ꝓ¬
lium Non hoselegit dñs. nec uiam scientiȩ dedit
ilł: s int̾iert᷑ quia ñ habuer sapientiã ꝑeit̃ ꝓpt̃¬
inconsid̾antiam: Qđautẽ dixit dĩ erun dieseorũ
centum iuguiti anni. ñ sic accipiendũ eqͣsi p̃nun¬
tiatum sit pꝰ hȩc homines centũ uiginti innosui¬
uendo ñtit sgredi. cũ et pꝰdiluuiũ ecũ qͥngen¬
tosexcessisse inueniamꝰ: s intelligendiẽ. hoc dm̃
dixisse cumcirra finẽ qͥngentorũ annoũ eẽt noe
idẽ. quinqua dringentos octoginta uite annorũ
ageret qͦs more suo script᷑a qͥngentos aocat. nomi¬
ne tociꝰ maximam partẽ plerũq significans Sex¬
centesimo qͥꝓpe anno uitȩ noe. scđo m̃se: faccũ ẽ
diluiuũ Ac sicentum uiginti anni p̃dicti sunt
futuri uite hominum ꝑ iturorũ quibꝰ transaccis

Expanded text:
alius propheta commendans ait: Ibi fuerunt gigantes illi alius propheta commendans ait: Ibi fuerunt gigantes illi nominati, qui ab initio fuerunt staturosi, scientes proelium. Non hos elegit Dominus, nec uiam scientiae dedit illis; sed interierunt, quia non habuerunt sapientiam, pinti anni. Quod autem dixit Deus, Erunt dies eorum centum viginti anni , non sic accipiendum est, quasi praenuntiatum sit, post haec homines centum viginti annos vivendo non transgredi, cum et post diluvium etiam quingentos excessisse inveniamus. Sed intelligendum est hoc Deum dixisse, cum circa finem quingentorum annorum esset Noe, id est, quadringentos octoginta vitae annos ageret, quos more suo Scriptura quingentos vocat, nomine totius maximam partem plerumque significans: sexcentesimo quippe anno vitae Noe, secundo mense factum est diluvium ; ac sic centum viginti anni praedicti sunt futuri uitae hominum periturorum, quibus transactis
Abbreviated transcription (Latin):
dentib uidicant᷑ ñ ipsiꝰ cẽ. credenda sic̃ multa sub
apłorũ ab hereticis ꝓferunt᷑ quȩ om̃ia nomina
apocriforũ ab auccoritate canonica diligenti
examinacione remota sunt: Igit᷑ scđm script᷑as
canonicas hebrea satq xp̃ianas. mulcos gigan¬
tesante diluuiũ fuisse ñ dubiũ ẽ. et hosfuisse
cuies t̾rigenȩ societacis hominum: Dĩ aut̃ filios
qͥ seđm carnẽ de sedh ꝓpagati sunt: in hanc so¬
cietatẽ deserca iusticia declinasse lec miran¬
dum ẽ. qđ etiã de ipsis gigantes nasci pocuert:
Neq enim om̃s gigantes s magis multi utiq
tea cirare placuit ecdiari ut eciã hiȩ ostendent᷑
ñ solum pulchritudines. uerũ etiã magnitudines
et fortitu dine scorpum non magiipendentes et
sapienti. qui spitalib atq immortalib longe me¬
liorib atq firmiorib e bonorũ ꝓpͥis. ñ bonorũ
malorũq cominunibꝰ beatificat᷑ bonis: Quãtem

Expanded text:
dentibus iudicantur non ipsius esse credenda; sicut multa sub dentibus iudicantur non ipsius esse credenda; sicut multa sub apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica, diligenti examinatione remota sunt. Igitur secundum Scripturas canonicas hebraeas atque christianas, multos gigantes ante diluvium fuisse, non dubium est, et hos fuisse cives terrigenae societatis hominum; Dei autem filios, qui secundum carnem de Seth propagati sunt, in hanc societatem deserta justitia declinasse. Nec mirandum est, quod etiam de ipsis gigantes nasci potuerunt. Neque enim omnes gigantes, sed magis multi utique rea creare placuit Creatori, ut etiam hinc ostenderetur non solum pulchritudines, verum etiam et magnitudines et fortitudines corporum non magnipendendas esse sapienti, qui spiritualibus atque immortalibus longe melioribus atque firmioribus et bonorum propriis, non bonorum malorumque communibus beatificatur bonis. Quam rem
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupant᷑: eoqđ earum occulta origo ñ elaruit
patrib aqͥb usq ad nos auctoritas ueratium scri¬
pturarum. certissima et notissima successione ꝑ¬
uenit: Inhis autem apocrifis. et sunuenit᷑ aliqͣ ueni¬
tas: tam̃ ꝓpt̾ multa falsa nulla ẽ canonica auctori¬
tas: Scripsisse quidem ñ nulla diuina illũ enoc sep¬
timũ ab adã negare ñ possumꝰ: cũ hoc in epła ca¬
nonica uidas apłs dicat: s ñ frustra ñ st̃ in eo
canone scripturarũ qui seruabat᷑ intemplo.
hebrei popłi. succed entiũ diligentia sacerdo¬
cum. nͥ quia obantiqͥtatem susceptȩ fidei uidi¬
cati sunt. nec utrũ hȩc eẽnt. q̃ ille scripsiss poterat
inueniri. ñtalibꝰ ꝓferentib qui ea ꝑ seriem succes¬
sionis repꝑirent᷑ uite seruasse Uñ illa q̃ sub eiꝰno¬
mine ꝓferunt᷑ et continent istas degigantibꝰ fa-¬
bulas qđ ñ habuerint homines patres. recte apru¬

Expanded text:
nuncupantur, eo quod earum occulta origo non claruit nuncupantur, eo quod earum occulta origo non claruit patribus, a quibus usque ad nos auctoritas ueracium scripturarum certissima et notissima successione peruenit. In his autem apocryphis etsi inuenitur aliqua ueritas, tamen propter multa falsa nulla est canonica auctoritas. Scripsisse quidem nonnulla diuine illum Enoch, septimum ab Adam, negare non possumus, cum hoc in epistula canonica ludas apostolus dicat. Sed non frustra non sunt in eo canone scripturarum, qui seruabatur in templo Hebraei populi succedentium diligentia sacerdotum, nisi quia ob antiquitatem suspectae fidei iudicata sunt, nec utrum haec essent, quae ille scripsisset, poterat inueniri, non talibus proferentibus, qui ea per seriem successionis reperirentur rite seruasse. Unde illa, quae sub eius nomine proferuntur et continent istas de gigantibus fabulas, quod non habuerint homines patres, recte a pru
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: Dp̃s quippe dĩfuerant facci angłi dĩ.
et filii dĩ S declinando ad inferiora: dicunt᷑
homines nomine naturȩ ñ grẽ: Dicunt᷑ ce caro
desercores sp̃s. et deserendo deserci et septuagin¬
ta quidem intp̃tes. et angłosdĩ dixet᷑ istoset. si¬
lios dĩ. qđ qͥdem ñ om̃s codices habent Naqͥda
iudei cȩc̃is anteponunt: ñ angłos dĩ nec filiosdĩ.
s filios dõrum int̾p̃tatꝰ ẽ Utrumq autẽ uerumẽ:
Nam ae filiidĩerant: sub qͦpatre. suoꝵ patrũ eciã
fr̃s erant: Et filii dõrum. qm̃ dusgeniti erant cũ
quibꝰ et ipsi diierant: Iuxta illud psalmi : Ego dixi
dii estis: et filii excelsi om̃s Merito enĩ credunt᷑
septuaginta intp̃tes accepisse ꝓpħicũ sp̃m: ut¬
qͣm int̾p̃tabat᷑ dicerent neq hoc diuinitꝰ dictũ ẽ.
dubitaret᷑ quamuis hoc in hebreo eẽ ꝑhibeat᷑ am¬
biguum. ut et filii dĩ et filii dõrũ possit intp̃tari
Omittamꝰ gͥ earũ scripturaꝵ fabulas. quȩ apocrifȩ

Expanded text:
u Dei quippe fuerant facti angeli Dei et filii Dei, sed declinando ad inferiora dicuntur homines nomine naturae, non gratiae; dicuntur et caro, desertores spiritus et deserendo deserti. Et septuaginta quidem interpretes et angelos Dei dixerunt istos et filios Dei; quod quidem non omnes codices habent, nam quidam Judaei caeteris anteponunt, non angelos Dei, nec filios Dei, sed filios deorum interpretatus est. Utrumque autem verum est. Nam et filii Dei erant, sub quo patre suorum patrum etiam fratres erant; et filii deorum, quoniam a diis geniti erant, cum quibus et ipsi dii erant, juxta illud Psalmi: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Merito enim creduntur Septuaginta interpretes accepisse propheticum spirituquod interpretabantur dicerent, neque hoc diuinitus dictum esse dubitaretur. Quamuis hoc in Hebraeo esse perhibeatur ambiguum, ut et filii Dei et filii deorum posset interpretari. Omittamus igitur earum scripturarum fabulas, quae apocryphae
Abbreviated transcription (Latin):
na ẽ enĩ scõrum citas: quamius hic pariat
ciues in quibꝰ ꝑegrinatur. donec regni eiꝰ tem¬
pꝰ adueniat. cum congregatura ẽ. om̃s in suis
corporib resurgentes. quando eis ꝓmissum
dabitur regnum. ubi cum suo pͥncipe rege
scłorũ sine ullo cemꝑis fine regnabunt:
ꝓpħica ei significandȩ potiꝰ qͣm p̃sentanꝰte
seruiuit int̾ris: quo eam tempore demon.¬
strari oportebat Et dicta ẽ. etiã ipsa cuutas
scã merito significantis imaginis: ñ exp̃ssȩ
sicut futura ẽ. ueritatis De hac imagine
seruiente. ec de illa quã significat lib̃a cuu¬
tate. sic apłs ad galathas loquit᷑ Dicite mͥ
inquit: Sublege uolentes eẽ. legem non au¬
distis: Scriptum ẽ. enim: qđ abraham duos
filios habuit: Unum de ancilla et unũ de
libera: S ille qui de ancilla: scđm carnẽ natꝰ
est: Qui autem de liba: ꝑ reꝓmissionẽ. dona¬
quȩ sunt ꝑ allegoriam: Hȩc enum sunt duo

Expanded text:
erna est enim sanctorum ciuitas, quamuis hic pariat erna est enim sanctorum ciuitas, quamuis hic pariat ciues, in quibus peregrinatur, donec regni eius tempus adueniat, cum congregatura est omnes in suis corporibus resurgentes, quando eis promis sum dabitur regnum, ubi cum suo principe rege saeculorum sine ullo temporis fine regnabunt. prophetica ei significandae potius quam praesentandae seruiuit in terris, quo eam tempore demonstrari oportebat, et dicta est etiam ipsa ciuitas sancta merito significantis imaginis, non expressae, sicut futura est, ueritatis. De hac imagine seruiente et de illa, quam significat, libera ciuitate sic apostolus ad Galatas loquitur: Dicite mihi, inquit, sub lege uolentes edistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera: sed ille qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem: quae sunt in allegoria. Haec e
Abbreviated transcription (Latin):
Namquantũ ad ipsũ attinet: exeadem mas¬
sa orit᷑. quȩ originalit̃ ẽ. tota dampnata S
tamquã figulus ds̃. hanc enim similitudineni
non impudent̃. s prudent̃ introducit apłs:
ex eadem massa fecit aliuduas in bonorem.
aluid incontumeliam: Priꝰ autem faccum ẽ.
uas in contumeliam. postea uͦ alterũ in hono-¬
rem: quia et in ipso uno sicut iam dixihomi¬
ne pͥusẽ. rȩꝓbum unde necesse ẽ. incipianiꝰ.
et ubi non ẽ. necesse ut remaneamꝰ: Posteriꝰ uͦ
ꝓbum quo ꝑficientes ueniamꝰ : et quo ꝑueni:¬
entes maneamꝰ: unde non quidẽ om̃is homo
malus erit bonus: nemo tam̃ bonꝰ erit qui ñ
erit malus S quantum quisq citiꝰ mutat᷑ in
melius: hoc in se facit nominari qđ app̃hen¬
lit celeriꝰ et pꝰteriore cȩꝑit uocabulum: Priꝰ
scriptũ ẽ. itaq de cam qđ condidit ciuitatẽ:
abel antẽ tamqͣm ꝑegrinus ñ condidit: Suꝑ¬

Expanded text:
Nam quantum ad ipsum adtinet, ex eadem masNam quantum ad ipsum adtinet, ex eadem massa oritur, quae originaliter est tota damnata; sed tamquam figulus Deus hanc enim similitudinem non inpudenter, sed prudenter introducit apostolus ex eadem massa fecit aliud uas in honorem, aliud in contumeliam. Prius autem factum est uas in contumeliam, post uero alterum in honorem, quia et in ipso uno, sicut iam dixi, homine prius est reprobum, unde necesse est incipiamus et ubi non est necesse ut remaneamus, posterius uero probum, quo proficientes ueniamus et quo peruenientes maneamus. Proinde non quidem omnis homo malus erit bonus, nemo tamen erit bonus qui non erat malus; sed quanto quisque citius mutatur in melius, hoc in se facit nominari quod adprehendit celerius, et posteriore cooperit uocabulum prius. Scriptum est itaque de Cain, quod condiderit ciuitatem; Abel antem tamquam peregrinus non condidit. Sup
Abbreviated transcription (Latin):
S iste finisẽ. earum: de quo pꝰ loquendumẽ.:
Nunc autẽ qm̃ de exortu earũ siue in angłis
quorum numerus ignorabat᷑ a nob̾. siue in du¬
detur earũ aggrediendus excursus. exquo illi
duo generare ceꝑunt. donec homines genera¬
cedunt morientes succecluntq nascentes: ista¬
ris humani parentib. ꝑtinens ad hominum
ciuitatem: posterior ahel ad ciuitatem dĩ:
Sicut enim inuno homuine qđ dixit apłs exꝑi¬
mur. quia ñ pͥmum qđ sꝑitale ẽ s qđ animale
postea sꝑitale. unde unus quisq qm̃ exadam¬
nata ꝓpagine exoritur. pͥmosit neoẽsse ẽ. ex
nascendo ꝓfecerit eẽ. non pocerit bonus et
spiritał. sic in uniũso genere humano cum
pͥmum duȩ istȩ cȩꝑunt nascendo acq morien¬
do ꝓcurrere ciuitates pͥoꝵẽ. natꝰ ciuis huius
scłi. posteriꝰ autẽ isto ꝑ egruus in scło. et ꝑci¬
nens ad ciuitatẽ dĩ gr̃a p̃destinatꝰ. ad grãn

Expanded text:
Sed iste finis est earum, de quo post loquendum est. Sed iste finis est earum, de quo post loquendum est. Nunc autem quoniam de exortu earum siue in angelis, quorum numerus ignoratur a nobis, siue in dudetur earum adgrediendus excursus, ex quo illi duo generare coeperunt, donec homines generacedunt morientes succeduntque nascentes, istaris humani parentibus, pertinens ad hominum ciuitatem, posterior Abel, ad ciuitatem Dei. Sicut enim in uno homine, quod dixit apostolus, experimur, quia non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale unde unusquisque, quoniam ex damnata propagine exoritur, primo sit necesse est ex renascendo profecerit, post erit bonus et spiritalis: sic in uniuerso genere humano, cum primum duae istae coeperunt nascendo adque moriendo procurrere ciuitates, prior est natus ciuis huius saeculi, posterius autem isto peregrinus in saeculo et pertinens ad ciuitatem Dei, gratia praedestinatus gratia
Abbreviated transcription (Latin):
eEEUcitats paradisi uł de
ipso paradiso & de uica ibi
pͥmorum hominum eorũq
peccato atq supplicio: multi
multa senserunt. multa dixerunt. multalit¬
teris mandauerunt: Nos quoq scđm script᷑as
scas. uł qd meis legimꝰ uł qđ ex eis incelligere
potiumus: earum congruentes a uetorttacenẽ
eil reb in supiorib libris carimꝰ Enucleatius
autem si sta querant᷑ multipces atq inulais¬
quȩ possunt requurre otiosi et scrupulom
ratiores ad int̾rogandum: qͣm capatiores ad in¬
telligendum nos oporcet immorari Arbitror
tam̃ satis nos iam secisse magnis et difficillimis
questionib deutio uł de fine mundi ut ani¬
me uł ipsius generis humani: qđ induo ge¬
nera distribuimus: Unum eorũ qui scđm homi¬
nem: aluerum eorum qui scđm dm̃ uuunt:
Quas etiam mistice appellamꝰ ciuuitates duas.
hocẽ. duas societates hominum: quarũ ẽ una
que p̃destinata ẽ. in ȩt̾num regnare cum do
altera et̃num suppliciũ subdite cum diabolo

Expanded text:
elicitate paradisi, vel de ipso paradiso, et de vita ibi primorum hominum, eorumque peccato atque supplicio, multi multa senserunt, multa dixerunt, multa litteris mandaverunt. Nos quoque secundum Scripturas sanctas uel quod in eis legimus uel quod ex eis intellegere potuimus earum congruentes auctoritati de his rebus in superioribus libris diximus. Enucleatius autem si ista quaerantur, multiplices adque multiquae possunt requirere otiosi et scrupulosi, paratiores ad interrogandum quam capaciores ad intellegendum, nos oporteat inmorari. Arbitror tamen satis nos iam fecisse magnis et difficillimis quaestionibus de initio uel mundi uel animae uel ipsius generis humani, quod in duo genera distribuimus, unum eorum, qui secundum hominem, alterum eorum, qui secundum Deum uiuunt; quas etiam mystice appellamus ciuitates duas, hoc est duas societates hominum, quarum est una quae praedestinata est in aeternum regnare cum Deo, altera aeternum supplicium subire cum diabolo.
Abbreviated transcription (Latin):
inquid natꝰ ẽ. filius: et nominaũ nom̃ illiꝰ enos
hic sꝑauit inuocare nom̃ dñidĩ Nempe da¬
mat attestatio ueritatis: In spe gͥ uiuit homo.
filius resurrectionis: Inspeuiuit qͣm dui pegri¬
nat᷑ ista ciuitas dĩ: quȩ gignit᷑ ex fide resurrec¬
tionis xp̃i Ex duobꝰ namq illiꝰ hominibꝰ abel
rectio: mors xp̃i et uita eiꝰ ex mortuis figurat᷑:
Ex qua fide gignit᷑ hicciuitas dr̃. idẽ. homo qui
spaut iocare nom̃ dnũdĩ. Spe euim saluu facti

Expanded text:
inquit, natus est filius, et nominauit nomen eius Enos; hic sperauit inuocare nomen Domini Dei. Nempe clamat adtestatio ueritatis. In spe igitur uiuit homo filius resurrectionis; in spe uiuit, quamdiu peregrinatur hic, ciuitas Dei, quae gignitur ex fide resurrectionis Christi. Ex duobus namque illis hominibus, Abel, rectio, mors Christi et vita ejus ex mortuis figuratur. Ex qua fide gignitur hic civitas Dei, id est homo, qui speravit invocare nomen Domini Dei. Spe enim salvi facti
Abbreviated transcription (Latin):
qñꝑ illos tresuiros iterũ ꝓmissus ẽ: dubitans in
gaudio: Quãuis exꝓbante angło qđ risus ille etiã¬
si gaudii fuit. tam̃ plene fidei ñ fuit: pꝰ ab eodẽ
angło infide etiã confirmata ẽ. Ex hoc gͦ puer
nom̃ accepit: Nam qđ risus ille. ñ ad ridendũ obꝓ¬
brium s ad celebrandum gaudiũ ꝑtinebat:
nato isaac et eo nomine uocato sara monstrauit:
Ait qͥppe Risum mͥ fecit dĩ Quicumq enim
audierit: congaudebit mͥ S pꝰ aliquantũ cempꝰ.
ancilla de domo eicitur cũ filio suo. et duo illa

Expanded text:
 illos tres uiros iterum promissus est, dubitans in gaudio; quamuis exprobrante angelo, quod risus ille, etiamsi gaudii fuit, tamen plenae fidei non fuit, post ab eodem angelo in fide etiam confirmata est. Ex hoc ergo puer nomen accepit. Nam quod risus ille non ad inridendum obprobrium, sed ad celebrandum gaudium pertinebat, nato Isaac et eo nomine uocato Sarra monstrauit; ait quippe: Risum mihi fecit Dominus; quicumque enim audierit, congaudebit mihi. Sed post aliquantulum tempus ancilla de domo eicitur cum filio suo, et duo illa
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ẽ. ec fut᷑umẽ. scđm imitationẽ fidei coto or¬
be t̾rarũ iom̃ib gentib e Qđsem̃ incompara¬
tione multicudinis impiorũ ꝓfecto in paucisẽ.
quãuis et ipsi pauci faciant innumerabilẽ mul¬
titudinẽ suam. quȩ significata ẽ. scđm yꝑbolen
ꝑarenam t̾rȩ: Sane ista multitudo quȩ ꝓmit¬
tit᷑ ab rahȩ: ñdõ ẽ. innumerabił. s hominib.
Dõ aucẽ. nec arena tĩȩ ẽ. innumerabił:  inde¬

Expanded text:
est, secundum imitationem fidei, toto orbe terrarum in omnibus gentibus? Quod semen, in comparatione multitudinis impiorum, profecto in paucis est. quamvis et ipsi pauci faciant innumerabilem multitudinem suam, quae significata est secundum hyperbolen per arenam terrae. Sane ista multitudo quae promittitur Abrahae, non Deo est innumerabilis, sed hominibus: Deo autem nec arena terrae.
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ. Et exiuit iacob aputeo urationis: et
ꝓfectus ẽ. in charra &e deuenit in locum. et dormi¬
uit ibi. occidat enim sol Et sumpsit exlapidib
loci. et posuit ad caput suum: et dormiuit in loco
illo et somniauit Et ecce scala stabilita suꝑ tĩam.
cuiꝰ caput ꝑtingebat ad celum: et angłidĩ ascende¬
bant et descendebant ꝑ illam. et dñs ind̾mbebat
suꝑ illam et dixit: Ego sum ds̃ abrahã patristui.
et dsisaac Molitimere: T̃ram in qͣtudormis suꝑeã:
tibi aabo illam et semini tuo: Eterit sem̃ tium̃.
Qarena cre et cdilatabit᷑ suꝑ mare. se maanicum.
et mnaquilonẽ et adorientem Ecbetiedicent᷑ inicer

Expanded text:
scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et profectus est in Charran et deuenit in locum et dormiuit ibi; occiderat enim sol; et sumsit ex lapidibus loci et posuit ad caput suum et dormiuit in loco illo et somniauit. Et ecce scala stabilita super terram, cuius caput pertingebat ad caelum; et angeli. Dei ascendebant et descendebant per illam, et Dominus incumbebat super illam et dixit: Ego sum Deus Abraham patris tui et Deus Isaac, noli timere; terram, in qua tu dormis super eam, tibi dabo illam et semini tuo; et erit semen tuum sicut harena terrae, et dilatabitur supra mare et in Africum et in aquilonem et ad orientem; et benedic
Abbreviated transcription (Latin):
matris cue Dsautem m̃s benedicat ce et augeat
ce. et multiplicec te. eceris in cong̃gationes gentiũ:
et dec tͥ benedictionẽ abrahȩ pacris tui tͥ et semi¬
ni cuo pꝰte ut heresfias t̾re incolatꝰ tui. quã dedit
ds̃ abraham Hic iam intelligimꝰ segregatum sem̃
iacobabalio semine isaac: qđ faccumẽ. ꝑesau
Quando eium dictum ẽ. insaac uocabit᷑ tibi sem̃:
ꝑtinens utiq sem̃ ad ciuitatẽ dĩ. separatũ inde
aliud sem̃ ab rahȩ qđ erat in ancille filio. et qͦ futu¬
rum erat in filiis cechiuȩ Sed adhuc erat ambi¬
guum de duob geminis filiis isaãc: anad ucrũq
an adunũ eorum illa benedictio ꝑtineret: & si
ad unum: quisnã eẽt. illorum: Qđ nunc declaratũ ẽ.
cum ꝓpħicȩ apatre benedicit᷑ iacob. et dr̃ ei Et eris
in cong̾gationes getium. et det tͥ benedictionem
abraham patristui Pgens itaq in me sopota¬
miam iacob in somnis acepit oracłm de quo ita

Expanded text:
matris tuae. Deus autem meus benedicat te et augmatris tuae. Deus autem meus benedicat te et augte; et eris in congregationes gentium; et det tibi benedictionem Abraham patris tui, tibi et semini tuo post te, ut heres fias terrae incolatus tui, quam dedit Deus Abraham. Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semine Isaac, quod factum est per Esau. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur Iacob et dicitur ei: Et eris in congregationes gentium, et det tibi benedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque in Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de quo sic
Abbreviated transcription (Latin):
Alirat᷑ et quisnam ille sit ꝑctintat᷑ nec tam̃ deceptũ
magno sacram̃to deuitat inclignationem con¬
firmat benedictionẽ: Quis gͦ inquit uenatꝰ ẽ.
mͥ uenationem ec intulit mͥ. et manducaui ab
om̃ib pͥusqͣm uenires. et benedixi eum. et bene¬
dictꝰ sit: Quis ñ hic maledictionẽ potiꝰ ex pectaret
irati si hec ñ suꝑna inspiratione s t̾reno more ge¬
rerent᷑: Ores gestas: s ꝓphetice gestas int̾ra s ẽ
cȩlitꝰ ꝑ homines S duitiꝰ sidiscutiant᷑ singła can¬
tis fecunda misteriis: multa sunt implenda uo¬
lumina S hiuc oꝑi modus mođate imponendꝰ.
nos in alia festinare compellit Mictit᷑ iacob apa
rentib in me sopotamiam: ut ubi clucat uxorẽ:
Patris mittentis: hec ũba sunt: Non accrpies uxo¬
rem defiliab cͥananeorum: s surgens uade in
me sopotamiam indomũ batuel patris matris
tuȩ et sume ł in de uxorem de filiabꝰ laban fr̃is

Expanded text:
miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem. Quis ergo, inquit, uenatus est mihi uenationem et intulit mihi, et manducaui ab omnibus, antequam tu uenires? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophetice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic operi modus moderate inponendus nos in alia festinare conpellit. CAPUT rentibus in Mesopotamiam, ut ibi ducat uxorem. Patris mittentis uerba haec sunt: Non accipies uxorem ex filiabus Chananaeorum; surgens fuge in Mesopotamiam in domum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus. Laban, fratris
Abbreviated transcription (Latin):
rit te: benedictꝰ: Benediccio gͥ iacob: p̃dicatio xp̃i¬
ẽ. in om̃ib gentib Hoc fit. hoc agit᷑ lex et ꝓpħa
citur uelut anesciente qͥa ipse nescit᷑ Odore no¬
minis xp̃i: sic̃ ager mundus implet᷑: Eiꝰẽ. benedic¬
tio. de rore çeli: hocẽ. de ũborum pluuia diuinoꝵ
Et de ub̃tate trȩ: hoc ẽ conggatione popłorum
Ei seruiunt gentes: ipsum ad orant pͥncipes ipse ẽ
dñs fr̃is sui: quia popłs eiꝰ dominat᷑ uidȩis Ipsum
adorant filii patris eiꝰ: hocẽ. filii abrahe scđm si¬
dem: quia et ipse filiꝰ ẽ abrabȩ scd̾m carnem Ipsũ
quamuis errantium s tam̃ legẽ ꝓpħasq cantan¬
tium benedicit᷑ ide ueracit dicit᷑. et alius benedici
putat᷑ quia ab eis erantib expectat᷑: Ecce benedic¬
tionẽ ꝓmissam: repente maiore frẽ ueniente expa¬
uescit isaac et alium se ꝓalio benedixisse cognoscit

Expanded text:
rit te, benedictus. Benedictio igitur Iacob praedicatio est Chririt te, benedictus. Benedictio igitur Iacob praedicatio est Christi in omnibus gentibus. Hoc fit, hoc agitur. Lex et prophetia citur, uelut a nesciente, quia ipsa nescitur. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum; Ei seruiunt gentes, ipsum adorant principes; ipse est dominus fratris sui, quia populus eius dominatur Iudaeis; ipsum adorant filii patris eius, hoc est filii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrahae secundum carnem; ipsum quamuis errantium, sed tamen legem prophetasque cantantium benedicitur, id est ueraciter dicitur; et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit;
Abbreviated transcription (Latin):
benedixit minorẽ. ꝓ frẽ maiore qui erat pilosꝰ
se pat̾nis manib supponentẽ edinis sibi pelli¬
cłis. coaptatis uelut aliena peccata portantem
tura Et erat esau homo sciens uenari ag̃stis: ia¬
cob autẽ simplex homo habitans domũ. Hoc
nr̃m quidã int̃p̃tati sunt sine dolo Siu autẽ
sine dolo. siue simplex. sue potus sine fictione
dicatur: qđ ẽ. grece aplaustos quis ẽ in ista ꝑcipi¬
enda benedictione dolus hominis sine dolo: qͣs
ẽ. dolus simplicis: Quȩ fictio ñ m̃tientis nͥ ꝓfun-¬
dum misteriũ ueritatis: Ipsa autẽ benediccio qͣlẽ
Ecce inquit odor filii mei: sic̃odor agri pleni quẽ
benedix̃ dñs Et dẽst dĩ derore cȩli et de ubtare
t̃rȩ. ec multitudinẽ frum̃ti. et uini et olei: et ser¬
uent tͥ gentes. et adorent te tribꝰ et pͥncipes et
fiere dñffr̃is tui. et adorabunt ce filii patriscui
Qui maledixeritte: sit malediciꝰ Q qui benedixe¬

Expanded text:
benedicit minorem, pro fratre maiore, qui erat pilosus, benedicit minorem, pro fratre maiore, qui erat pilosus, se paternis manibus subponentem, haedinis sibi pelliculis coaptatis uelut aliena peccata portantem. tura: Et erat Esau homo sciens uenari, agrestis; Iacob autem homo simplex, habitans domum. Hoc nostri quidam interpretati sunt <sine dolo\'. Siue autem \'sine dolo\' siue \'simplex\' siue potius \'sine fictione dicatur, quod est Graece acXaato<;: quis est in ista percipienda benedictione dolus hominis sine dolo? Quis est dolus simplicis, quae fictio non mentientis, nisi profundum mysterium ueritatis? Ipsa autem benedictio qualis est? Ecce, inquit, odor filii mei tamquam odor agri pleni, quem benedixit Dominus. Et det tibi Deus de rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et uini, et seruiant tibi gentes et adorent te principes et fiere dominus fratris tui et adorabunt te filii patris tui. Qui maledixerit te, maledictus; et qui benedixe
Abbreviated transcription (Latin):
coniugi p̃ferat᷑ melior cam̃ ẽ. homo fidelis con¬
uigatꝰ qͣm continens infideł S infideł homo
ñ solum minus laudandꝰ uerũ etiam maxime
detestandis ẽ Constituamꝰ ambos bonos eciam
si ꝓ fecto meliorem coniugatꝰ fidelissimꝰ. et obe¬
dientissimꝰ dõ: qͣm continens minoris fidei mi¬
norisq oboedientie Siuero paria sunt cȩt̾a
continentẽ conuigato p̃ferre qͥs ambigat: duo¬
gͥ isaãc filii esau et iacob parit̃ crescunt: Prima¬
tus maioris cransfundit᷑ in minorẽ ex pacto &
placito int̾ illos: eo qđ lenticłam quẽ cibum
minor parauerat. maior in modatus concupiũ.
eoq p̃cio ꝓͥmogenita sua fr̃i uiratione int̾posi¬
ta uendidit. Ubi didicimꝰ inuescendo ñ cibi
genere s auiditate in modesta. quẽq culpandaĩ
Senescit isaãc eiꝰq ocłis p̃senectam uisus aufert᷑
Uult benedicere filium maiorẽ: et ꝓ illo nescieas

Expanded text:
coniugio praeferatur, melior est tamen homo fidelis conconiugio praeferatur, melior est tamen homo fidelis coniugatus quam continens infidelis. Sed infidelis homo non solum minus laudandus, uerum etiam maxime detestandus est. Constituamus ambos bonos; etiam sic profecto melior est coniugatus fidelissimus et oboedientissimus Deo quam continens minoris fidei minorisque oboedientiae. Si uero paria sint cetera, continentem coniugato praeferre quis ambigat?  Isaac filii Esau et Iacob pariter crescunt. Primatus maioris transfunditur in minorem ex pacto et placito inter illos, eo quod lenticulam, quem cibum minor parauerat, maior inmoderatius concupiuit, eoque pretio primogenita sua fratri iuratione interposita uendidit. Ubi discimus in uescendo non cibi genere, sed auiditate inmodesta quemque culpandum. Senescit Isaac eiusque oculis per senectam uisus aufertur. Vult benedicere filium maiorem et pro illo nesciens
Abbreviated transcription (Latin):
quia iste nullam feminã p̃t̃ unã conuigem noue¬
rat: Erat eium ꝓculdubio pat̃nȩ fidei et obȩdi-¬
entiȩ merita pociora. in tantũ ut ꝓpt̃ illũ dicat
dĩ huic se facere bona quȩ fecit Benedicent᷑ in¬
meas et legitima mea Et alio rursus oracło Ego
sum inquit ds̃ abrahã patristui Noli cimere
Tecum enĩ sumr: et benedixite. et multiplicabo
semen tuum ꝓpt̾ abrahã patrem cuũ Ut in¬
celligamus qͣm caste abraham fecerit: qđ om̃ib
impudicis et nequitiȩ suȩ de scripturis scĩs patro¬
cinra requirentibꝰ uidet᷑ fecisse libidine Deinde
ut etiam hoc nouerimꝰ ñ ex bonis singłis int̃ se
homines comparare. s in unoqͦq considemꝰ uni¬
ñsa fieri enim potest ut habeat aliquid inuta
et morib quispiam qͦ suꝑat alium: idq sit lon¬
ge p̃stabiliꝰ qͣm ẽ. illud unde ab alio p̃ferat᷑.
Ac ꝑ hoc sano ueroq uidicio cum cantinentia

Expanded text:
quia iste nullam feminam praeter unam coniugem nouequia iste nullam feminam praeter unam coniugem nouerat. Erant enim procul dubio paternae fidei et oboedientiae merita potiora, in tantum, ut propter illum dicat Deus huic se facere bona quae facit. Benedicentur, inicationes meas et legitima mea; et alio rursus oraculo: Ego sum, inquit, Deus Abraham patris tui, noli timere; tecum enim sum et benedixi te et multiplicabo semen tuum propter Abraham patrem tuum; ut intellegamus quam caste Abraham fecerit, quod hominibus inpudicis et nequitiae suae de scripturis sanctis patrocinia requirentibus uidetur fecisse libidine; deinde ut etiam hoc nouerimus, non ex bonis singulis inter se homines conparare, sed in uno quoque consideremus uniuersa. Fieri enim potest, ut habeat aliquid in uita et moribus quispiam, quo superat alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, unde ab alio superatur. Ac per hoc sano ueroque iudicio, cum continentia
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ: Abiit autẽ isaãc ad abimelech regẽ philisti¬
norũ. in gerara Appatiuit autẽ illi dñs: et dix̃.
Noli descendere in egipcũ: habita autẽ int̾ra
quã tibi dixero. et incole in t̾rahac. et ero tecũ
et benedicam te: Tibi enim et semini tuo dabo
t̃ramhanc: et statuã uiram̃tum meũ qđ uiraui
abrabę patrituo et multiplicabosem̃ cuũ tam¬
quã stellascęli & dabo seminituo om̃em t̾ram¬
meam. et custodiuit p̃cepta mea. et mandata
mea. et ustificationes meas. et legitima mea
Iste patriarcha nec uxorem habuit aliam nec
aliquam concubinã s posteritate duorũ gemi¬
norũ ex uno concubitu ꝓcreatorũ contentꝰ fuit:
Timuit sane etiam ipse ꝑ iłm p̃ulchritudine
conuigis cũ habitaret int̾alienos: fecitq qđ pat̃
ut eam sorore m diceret cacerec uxorẽ Erã enun
ei ꝓpinqua pat̃no et mat̾no sanguine: S etiã
ipsa ab alienis cognito qđ uxoreẽt mansit in¬
tacta Nec ideo tam̃ istun patri eiꝰ p̃ferre debemꝰ:

Expanded text:
ch regem Philistinorum in Gerara. Apparuit autem illi Dominus, et dixit: Noli descendere in Aegyptum: habita autem in terra quam tibi dixero, et incole in terra hac; et ero tecum, et benedicam te. Tibi enim et semini tuo dabo omnem terram hanc: et statuam juramentum meum quod juravi Abrahae patri tuo; et multiplicabo semen tuum tanquam stellas coeli, et dabo semini tuo omnemmeam et custodiuit praecepta mea et mandata mea et iustificationes meas et legitima mea. Iste patriarcha nec uxorem habuit aliam nec aliquam concubinam, sed posteritate duorum geminorum ex uno concubitu procreatorum contentus fuit. Timuit sane etiam ipse periculum de pulchritudine coniugis, cum habitaret inter alienos, fecitque quod pater, ut eam sororem diceret, taceret uxorem; erat enim ei propinqua et paterno et materno sanguine; sed etiam ipsa ab alienis, cognito quod uxor esset, mansit intacta. Nec ideo tamen istum patri eius praeferre debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
tionum ex abrahã sumpsit exordiũ. qui etiã
pat̾ gentiũ constitutꝰ ẽ quando mutatũ nom̃
accepit Ance hunc gͦ uelut pueritia fuit huiꝰ
generis popłi dĩ. a noe usq ad ipsum abrahã: Et
ideo pͥma in lingua inuenta ẽ. ide. hebrea Apue¬
ritianamq incipit homo loqui. pꝰinfanciã quȩ
huic appellata ẽ qđ fari ñ potest Quam ꝓfecco
etatem pͥmam demergit obliuio: sic̃ ȩtas pͥma¬
generis humani ẽ. deleca diluuio Quotꝰ enim
quisq ẽ. quisuam recordat᷑ infantiã: Quam¬
obrem in isto ꝓcursu ciuitatis dĩ sic̃ suꝑior unã
eamdẽq pͥmam ita duas tates. scd̾am et cc̃iã
lib iste contineat: Inqua t̃ciam ꝓpt̃ uacam tri-¬
mam. capͣm crimã. et arietem trimum. et im¬
positũ ẽ. legis uigum Et appariut abundan¬
tia peccatorum: et regni t̃reni surrexit exor-¬
dium Ubiñ defuerunt sꝑitales: quorum in
turture et columba figiuat̾e. sacramentum:¬

Expanded text:
tionum ex Abraham sumsit exordium; qui etiam tionum ex Abraham sumsit exordium; qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Ante hunc ergo uelut pueritia fuit huius generis populi Dei a Noe usque ad ipsum Abraham; et ideo in lingua inuenta est, id est Hebraea. A pueritia namque homo incipit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Quam profecto aetatem pgeneris humani est deleta diluvio. Quotus enim quisque est, qui suam recordetur infantiam? Quamobrem in isto procursu civitatis Dei, sicut superior unam eamdemque primam, ita duas aetates secundam et tertiam liber iste contineat, in qua tertia propter vaccam trimam, capram trimam, et arietem trimum , impositum est Legis jugum, et apparuit abundantia peccatorum, et regni terreni surrexit exordium, ubi non defuerunt spirituales, quorum in turture et columba figuratum est sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
s iħ c cuietiam nom̃dõ p̃cipiente mutatum fo¬
erat ut ie sus uocaret᷑ popłm int̾rã ꝓmissionis
induxit: Temꝑib autẽ uidicium sicut se habebant
et peccata popłi et miscđia dĩ altnauerunt ꝓsꝑa.
et adũsabellorum: Inde uentũ ẽ. ad regum tem¬
ꝑa: quorũ pͥmus regnauit saul Quo rȩꝓbato. et
bellica clade ꝓstrato. eiꝰq stirpe reiecta. ne inde
reges orirent᷑: dauid successit in regnũ. cuiꝰ maxi¬
me xp̃s dictꝰẽ. filiꝰ. inquo articłs qͥdam factusẽ.
exordium quodã modo uiuentutis popłi dĩ
Cuiꝰ generis quȩclã uelut adolescentia ducebat᷑
ab ipso ab raham usq ad hunc dauid Neq
enu frustra matheus euangłista sic genera¬
tiones commemorauit: ut hoc pͥmum int̃ual¬
lun quattuor decĩ generationibꝰ comm̃daret.
ab abrahã scilicet usq ad dau id: Ab ad olescentia
quippe incipit homosgenerare: ꝓptea genera.¬

Expanded text:
sed Iesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum fused Iesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum fuerat ut Iesus uocaretur, populum in terram promissionis induxit. Temporibus autem iudicum, sicut se habebant et peccata populi et misericordia Dei, alternauerunt prospera et aduersa bellorum. Inde uentum est ad regum tempora, quorum primus regnauit Saul; cui reprobato et bellica clade prostrato eiusque stirpe reiecta, ne inde reges orerentur, Dauid successit in regnum, cuius maxime Christus dictus est filius. In quo articulus quidam factus est et exordium quodam modo iuuen- tutis populi Dei; cuius generis quaedam uelut adulescentia ducebatur ab ipso Abraham usque ad hunc Dauid. Neque enim frustra Matthaeus euangelista sic generationes commemorauit, ut hoc primum interuallum quattuordecim gene- Tationibus commendaret, ab Abraham scilicet usque ad Dauid. Ab adulescentia quippe incipit homo posse generare; propterea genera
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s quinquagesimo die uenirec de cȩlo sp̃ssc̃s.
nem nr̃am in pͥmis p̃figurati facti memoriam
reuocaret. quia et legis illȩ tabulȩ. diguto dĩ
scripcȩ referunt᷑. De functo moyse: popłm
rexit iesus naue. et int̾ram reꝓmissionisintro¬
duxit. eamq popło dĩ diuisit: Abhis duob
mirabilit̃ dulcib bella etiam ꝓsꝑruna ac mi¬
mirabilit̃ gesta sunt. dõ contestante ñ tam ꝓpt̃
merita hebrei popłi. qͣm ꝓpt̾ peccata eorum quȩ
debellabant᷑ gentium illas eis ꝓuenisse uictorias
Post istos duces uidices fuerunt iam int̾rapmis.¬
sionis popło collo cato: ut inciꝑet interun reddi
abrahȩ pͥma ꝓmissio de gente una. ide hebrea.
et tra chanaam Nondumde om̃ibꝰ gentib et
toto orbe trarum qđ xp̃i aduentꝰ in carne. et ñ
ueteris legisobseruatione: s euangłii fuerat
imꝑletura Cuiꝰ rei p̃siguratio facta e qđ ñ mo¬
yses qui legem popło acceꝑat in monte sina.

Expanded text:
Christus, quinquagensimo die ueniret de caelo Spiritus sChristus, quinquagensimo die ueniret de caelo Spiritus snem nostram in primi praefigurati facti memoriam reuocaret, quia et legis illae tabulae digito Dei scriptae referuntur. Defuncto Moyse populum rexit Iesus Naue et in terram promissionis introduxit eamque populo diuisit. Ab his duobus mirabilibus ducibus bella etiam prosperrime ac mirabiliter gesta sunt, Deo contestante non tam propter merita Hebraei populi quam propter peccata earum, quae debellabantur, gentium illas eis prouenisse uictorias. Post istos duces iudices fuerunt, iam in terra promissionis populo conlocato, ut inciperet interim reddi Abrahae prima promissio de gente una, id est Hebraea, et terra Chanaan, nondum de omnibus gentibus et toto orbe terrarum; quod Christi aduentus in carne et non ueteris legis obseruationes, sed euangelii fides fuerat inpletura. Cuius rei praefiguratio facta est, quod non Moyses, qui legem populo acceperat in monte Sina,
Abbreviated transcription (Latin):
et cinomia. mors peccorum. ulcera. grando. locu¬
sta. tenebix. mors pͥmogenitorũ: Ad extremũ
ifrahelitas: quos plagis tot cantisq ꝑfracti. tan¬
dem aliquando dimiserant egiptu: in mariru¬
bro dum ꝑsecunt᷑ extincti sunt: Illis quippe
abeuntib dunsum mare uiã fecit Hosautem in-¬
sequentes: in se rediens unda subm̃sit: Dande ꝑ
tab̾ naeł in testimonii nuncupatum ẽ Ubids̃ sa¬
crificiis futura p̃nunciantibꝰ colebat᷑ cum scilicet
iam data fuisset lex in monte multum cribilit̃.
Aitestabat᷑ enim euidentissima mirabilibꝰ signis
uocibꝰq diuinitas Qđ factum ẽ. mox ut exitũ
ẽ. de egipco. et indeserco popłseẽ cȩpit: quinqͣ¬
gesimo die pꝰ celebratum pascha ꝑouis in mola¬
rum ad patrẽ Pascha autẽ hebrea lingua tran¬
i sitꝰ int̾p̃tatur: ut cum iã reuelaret᷑ testam̃tum
nouum. pꝰea qͣm pascha nr̃m immolaret᷑ ẽ.

Expanded text:
 cynomyia, mors pecorum, ulcera, grando, lucu cynomyia, mors pecorum, ulcera, grando, lucusta, tenebrae, mors primogenitorum. Ad extremum Israelitas, quos plagis tot tantisque perfracti tandem aliquando dimiserant, Aegyptii in mari Rubro dum persequuntur extincti sunt. Illis quippe abeuntibus diuisum mare uiam fecit; hos autem insequentes in se rediens unda submersit. Deinde tabernaculum testimonii nuncupatum est, ubi Deus sacrificiis futura praenuntiantibus colebatur, cum scilicet iam data lex fuisset in monte multum terribiliter; adtestabatur enim euidentissima mirabilibus signis uocibusque diuinitas. Quod factum est, mox ut exitum est de Aegypto et in deserto populus esse coepit, quinquagensimo die post celebratum Pascha per ouis immolarum ad Patrem Pascha quippe Hebraea lingua transitus interpretatur, ut iam cum reuelaretur testamentum nouum, postea quam Pascha nostrum immolatus est
Abbreviated transcription (Latin):
gentium: Defuncto iacob. defuncto etiã ioseph
t̾ra egipti. in modũ incredibilẽ illa gens creuit:
etiam tantis actrita ꝑsecutionib ut quodam tem¬
ꝑe popli illius nati masculi necarent᷑ cci miran¬
tes egiptios nimua p̾płi illius increm̃ta trerent:
Cunc moy ses subtractus furto trucidatoribꝰ par¬
ulorum: ad domũ regiam ingentia ꝑeum dõ
sparante ꝑuenit nutritꝰq et adoptatꝰ a filia
Paraonis. qđ nom̃ in egipto om̃ium regum
suit in tantum ꝑuenit uirũ. ut ipse illam gentẽ
mirabilit̾ multiplicatã. ex durissimõ et gͣuissimo
qđ ibi ferebat uigo seruitutis extraheret. immo
peum dĩ qui hoc ꝓmiserat ab rahȩ. Priꝰ qͥppe ex¬
ide fugiens. qđ cum isrłitam defendet. ȩgiptͥũ
idat et t̃ritꝰ suerat : pꝰea diuinitꝰ missus in po¬
Eatẽ sp̃s dĩ. suꝑauit pharaonis resistentes ma
Tunc peum ȩgiptuis in latȩ sunt decem
nemorabiles plage: cũ dimitere popłm dĩ
nollent: Aqua in sanguinẽ ũsa: rane. scinifes.¬

Expanded text:
erito. Defuncto Iacob, defuncto etiam Ioseph terra Aegypti, in modum incredibilem illa gens creuit, etiam tantis adtrita persecutionibus, ut quodam tempore nati masculi necarentur, cum mirantes Aegyptios nimia populi illius incrementa terrerent. Tunc Moyses subtractus furto trucidatoribus paruulorum ad domum regiam, ingentia per eum Deo praeparante, peruenit nutritusque et adoptatus a filia Pharaonis quod nomen in Aegypto omnium regum fuit in tantum prouenit uirum, ut ipse illam gentem mirabiliter multiplicatam ex durissimo et grauissimo, quod ibi ferebat, iugo seruitutis extraheret, immo per eum Deus, qui hoc promiserat Abrahae. Prius quippe exinde fugiens, quod, cum Israelitam defenderet, Aegyptum occiderat et territus fuerat, postea diuinitus missus in potestate spiritus Dei superauit Pharaonis resistentes magos. Tunc per eum Aegyptiis inlatae sunt decem memorabiles plagae, cum dimittere populum Dei nollent, aqua in sanguinem uersa, rana et sciniphes,
Abbreviated transcription (Latin):
tui et ꝙt̾a: ñ qͥa hoc sequit᷑ in sermone libri hocetiã
rerum gestarum temꝑe seqͥ existimandũ ẽ Erit qͥppe
siita ẽ. in solubilił questio: Post hȩc enim ũbadĩ
q̃ ad abraham faeta sunt: scripta sic loquit᷑ Exit
abraham quẽad modum locutꝰ ẽ. ei dĩ: et abiit cũ
eo loth Abraham autem erat quinq ec septuagi¬
ta annorũ: cũ exisset de carra: Quomͦ potest hoc
eẽ. uerũ. si pꝰ mortẽ patris sui exiit de carra: Cũ enĩ
thara eẽt septuaguita annorũ sic̃ supͣ intimatũ ẽ.
genuit abrahani: Cui numero additis septuagin¬
ta quinq annis quos agebat abraham qñ egressẽ.
de carra. fiunt annicentum quadragintau Tot¬
gͥ annorũ erat thara: qñ exiit abraham de illa me¬
sopotamiae ciuitate Agebat enim annũ ȩcatissuȩ
septuagesimũ qͥntum Ar ꝑ hoc pat̾ eiꝰ qui eum
septuagesimo anno suo genuerat: agebat ut di¬

Expanded text:
tui, et caetera; non quia hoc sequitur in sermone libri, hoc etiam in tui, et caetera; non quia hoc sequitur in sermone libri, hoc etiam in rerum gestarum tempore sequi existimandum est. Erit quippe, si ita est, insolubilis quaestio. Post haec enim verba Dei, quae ad Abraham facta sunt, Scriptura sic loquitur: Et exiit Abram, quemadmodum locutus et quinque et septuaginta annorum, cum exiit ex Charra . Quomodo potest hoc verum esse, si post mortem patris sui exiit de Charra? Cum enim esset Thara septuaginta annorum, sicut supra intimatum est, genuit Abraham: cui numero additis septuaginta quinque annis, quos agebat Abraham, quando egressus est de Charra, fiunt anni centum quadraginta  annorum erat Thara, quando exiit Abraham de illa Mesopotamiae ciuitate; agebat enim annum aetatis suae septuagensimum quintum, ac per hoc pater eius, qui eum septuagensimo anno suo genuerat, agebat, ut di