comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
martiris cypriam se defendere molientes. Un.
libros scripsi de baptismo. In quib docui nchil sic
ualere ad refellendos donatistas. et ad eorum pror¬
sus ora claudenda: ne adu̾sus catholicam suum scis
ma defendant. quomodo licteras factumq cypͥan.
Ebicimq autem in his libris cominemoram eccliã
non hũtem maculam aut rugam. non sic accipiẽ¬
dum ẽ quasi iam sit. sed que preparatur ut sit quã¬
do.ipparebit etiam gloriosa. Nunc enim propter quas¬
dam ignorantias et infirmitates membrorum suo¬
rum ht̃ unde cotidie tota dicat. dinucte nobis debi¬
ta nr̃a. In quarto libro cum dicerem icem haptis¬
nn posse hr̃e passionem: non satis ĩdoneum posin
illius latronis exemplum. quia utrum non fuerit
baptizatus incertum ẽ. In libro septimo de uasis aureis
et argenteis in domo magna constitutis sensum
cypriam secutus. qui hec accipit in boms. in malis
Autem lignea et fictilia. ad illa referens quod dic¬

Expanded text:
martyris Cypriani se defendere molientes septem martyris Cypriani se defendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Vbicumque autem in his libris commemoraui ecclesiam non habentem. maculam aut rugam, non sic accipiendum. est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra. in quarto libro, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est. in libro septimo de uasis aureis et argenteis in domo magna constitutis sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis, in malis autem lignea et fictilia, ad illa referens quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
cere debin ne putaretur idem fuisse homo cum alt̾
fuerit quamus et ip̃e hoc uocaretur. Hoc opus sic in¬
cipit. Int̾ omnes diuinas auctoritates. xliii.¬
n trib libris contra epłam parmemam do¬
tamment bonos. et quemadmodum non contaun
nent disputatur propter ecclĩam toto orbe diffusa.
cui calimmnando scisma fecerunt. In quorum libro tercio
cum dissereretur quomodo sit accipiendum quod ait a¬
postolus: auferte malum ex uobis ip̃is. illud quod dixi
ut ex seip̃o quisq auferat malum : non sic ẽe intelli¬
gendum. sed sic potius ut homo malus auferatur ab
hominib bomis. quod fit ꝑ ecclĩasticam disciplinã
satis greca lingua idicat. Ubi smne ambiguitate
scriptum ẽ ut intelligatur hunc malum. non hoc
malum.quãius et scdm̃ istum intellectum respon¬
dermi parmemano. Hoc opus sic mapit. Multa qͥ¬
dẽ et alias adu̾sus donatistas. xliiii.¬
Contra donatistas auctoritate beatissimi ep̃i ⁊

Expanded text:
cere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter cere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit: Inter omnes diuinas auctoritates. n quibusdam libris contra epistulam Parmeniani, Dotaminent bonos et quemanent disputatur, propter Ecclesiam toto orbe diffusam, cui calumniando schisma fecerunt. In quorum libro tertio, cum dissereretur quomodo sit accipiendum quod ait Apostolus, Auferte malum ex vobis ipsis ; illud quod dixi, Ut ex seipso quisque auferat malum , non sic esse intelligendum, sed sic potius ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, satis graeca lingua indicat, ubi sine ambiguitate scriptum est, ut intelligatur, Hunc malum, non, Hoc malum, quamvis et secundum istum intellectum responderim Parmeniano. Hoc opus sic incipit: Multa quidem alias adversus Donatistas. Contra Donatistas auctoritate beatissimi episcopi et
Abbreviated transcription (Latin):
entem xpm̃ uel honorant uel honorare se fingunt.
et ideo nolunt euangelio credere. quia non abĩp̃o
illa conscripta sunt. sed ab enis discipulis. quos exi¬
stimant ei diuinitatem qua crederetur deus ÷ errore
tribuisse.In quo libro quod dixi ex abraham cepisse
gentem hebreorum ẽ quidem et hoc credibileut
hebrei uelut abrahei dicti eẽ iuideantur. sed ex illo
uerius intelliguntur appellati. qui uocabatur heber
tanquam hebrei. De qua re i libro sexdecimo de
ciuitate dei satis disserui. In 2ͦ. cum agerem de
duob patrib ioseph. ab altero dixi genitum. ab
altero adoptatum. sed dicendum fuit alteri adop¬
tatum. Defuncto enimi quod magis credendum
est. secundum legem fuerat adoptatus. qm̃ qui eũ
genuit eius miem frĩs defuncti comugem duxe¬
rat. Item ubi dixi lucas uero ãd ip̃m dauid ꝑ
nathan ascendit ꝑquem prophetam deus prc¬
catum illius expiauit᷑. ꝑ cuius nominis prophetam di¬

Expanded text:
entem Christum uel honorant uel honorare se fingunt entem Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discipulis, quos existimant ei diuinitatem, qua crederetur deus, errore tribuisse. In quo libro ex Abraham coepisse gentem Hebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum. defuncto enim, quod magis credendum est, secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam di
Abbreviated transcription (Latin):
latilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo
uelut expositio uerborum aplĩ ubi ait. omne pecca¬
tum quodcunq fecerit homo extra corpus ẽ. non
mchi satiffacit. nec sic puto intelligendum qd̾
dictum ẽ. qui autem forncatur in corpus propͥũ
peccat. tanquam ille hoc fuciat qui propter a di¬
piscenda ea que ꝑ corpus sentiuntur : ut in his
finem bom sui ponat aliquid agit. Hac enim lege
plura pct̃ã complectitur quam illa forncatio
que concubitu perpetrat᷑ illicito. de qua locutum
cum hoc diceret apostolum apparet. Hoc opus¬
excepta eplã que postmodum ad enis caput adiuncta est.
latim libros de tritate dictabam: scripsi et
alios labore contimo interponens eos illorum tem¬
poribus. in quib sunt libri quattuor de consensu
euangelistarum. proꝑter eos qui tanquam dissẽ¬
tientib calũmantur. Qrum pͥmus liber aduer¬
sus illos conscriptus ẽ. qui tanquam maxime sapi¬

Expanded text:
latilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo latilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo uelut expositio uerborum apostoli, ubi ait: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, non mihi satisfacit, nec sic puto intellegendum, quod dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, tamquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda ea, quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit. hoc enim longe plura peccata conplectitur quam illa fornicatio, quae concubitu perpetratur inlicito, de qua locutum, cum hoc diceret, apostolum apparet. Hoc opusexcepta epistula, quae postmodum ad eius caput 15 adiuncta est, latim libros de trinitate 20 dictabam, scripsi et alios labore continuo interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu euangelistarum propter eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapi
Abbreviated transcription (Latin):
et quid accidisset. et quid facere mea cogitatione
uoluissem. et quid frm caritate compellente fecisse.
In quoꝵ libro undecimo cum de corpore uisibili age¬
rem dixi. quo circa hic amare alienari ẽ. quod scdr̃
cum morem dictum ẽ quo aliquid sic amatur: ut eo
fruendo existimet beatum se eẽ. qui hoc amat. Nam
nõ ẽ alienari in laudem creatoris amare speciem
corporalem ut ip̃o creatore fruens quisq uere bs̃
sit. Itemq in eodem ubi dixi. nec auem quadrupe¬
dem memini quia non uidi.sed phantasiam ta¬
lem facillime intueor. dum alicui forme uolati¬
li qualem iidi adimugo alios duos pedes quales
itidem uidi: hec dicens non potin recolere uolati¬
lia quadrupedia.que lex cominemorat. Neq em̃
computat in pedib duo posterio: a crura quibus lo¬
custe saliunt quas dicit mundas. et ideo disceruit ab
mnundis talib uolatilibus que non salut illis
crurib sicut sunt scarabei. Ommia quippe hinoi uo¬

Expanded text:
et quid accidisset et quid facere mea cogitatione et quid accidisset et quid facere mea cogitatione uoluissem et quid fratrum conpellente caritate fecissem. In quorum libro undecimo, cum de corpore uisibili agerem, dixi: quocirca id amare alienari est. quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse, qui hoc amat; nam non est alienari in laudem creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque uere beatus sit. itemque in eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia non uidi, sed phantasiam tamen facillime intueor, dum alicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabei. omnia quippe huius modi uo
Abbreviated transcription (Latin):
dei et diabolus factus ẽ aliquid nocuit deo. sed sͥ.
nouit enim deus ordinare deserentes se aumias.
conuenientius diceretur: deserentes se sp̃s. qm̃ de
angelis agebat᷑. Hic liber sic incipit. Petisti me
si ꝑ aliquot annos. sed cum eoꝵ duodecimũ
nondũ ꝑfecissem. et eos diutius tenerem quam
possent sustinere qui uehementer illos hr̃e cu¬
piebant: subtracti sunt michi mimus emendati
quam deberent ac possent.quando eos edere uo¬
luissem. Qͦd postea quam comperi. quia talia
eorum apud nos exemplaria remanserant: sta¬
tueram eos iam ip̃e non edere sed hic hr̃e ut in alio ali¬
quo opusculo meo quid michi de his euenerit dicerẽ.
Uigentib tamen frĩb quia resistere non uadi.
emendaui eos quantum emendandos putam et
complem et edidi. adiungens eis a capite eplãm
quam scripsi aduenenabilem aurelium ep̃m car¬
thagimensis ecc̃e. quo tanquã prologo ex posin

Expanded text:
dei et diabolus factus est, aliquid nocuit deo, sed sibi; dei et diabolus factus est, aliquid nocuit deo, sed sibi; nouit enim deus ordinare deserentes se animas, conuenientius diceretur: deserentes se spiritus, quoniam de angelis agebatur. Hic liber sic incipit: Petisti me,si per aliquot annos. sed cum eorum duodecim non perfecissem et eos diutius tenerem, quam possent sustinere, qui uehementer eos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati, quam deberent ac possent, quando eos edere uoluissem. quod posteaquam conperi, quia et alia eorum apud nos exemplaria remanserant, statueram eos iam ipse non edere, sed sic habere, ut alio aliquo opusculo meo, quid mihi de his euenerit, dicerem. urguentibus tamen fratribus — quia resistere non eis ualui — emendaui eos, quantum emendandos putaui, et conpleui et edidi adiungens eis a capite epistulam, quam scripsi ad uenerabilem Aurelium, episcopum Carthaginiensis ecclesiae, quo tamquam prologo exposui
Abbreviated transcription (Latin):
ĩber cinus ẽ titulus annotationes ĩ iob. Ut ͫ¬
mens habendus sit an potius eoꝵ qui eas
sicut potuerunt uel uoluerunt redegerunt in unũ
corpus descriptas de frontib codicis: non facile
dixerim. Suaues enim paucissimis intelligenti¬
bus sunt. qui tamẽ ncc̃e ẽ offendantur multa nõ
intelligentes. quia nec ip̃a uerba que exponũt᷑
ita sunt descripta in multis locis: ut appareat quid
exponatur. Deinde breuitatem sentenciarum tã¬
ta secuta ẽ obscuritas. ut eam lector ferre iux possit.
Quem ncc̃e ẽ plurima non intellecta transire.
Postremo tam mendosum comperi opus ip̃m in
codicibus nr̃is. ut emendare non possem. nec edi¬
tum a me dici uellem. insi qr scio fr̃es ĩd hr̃e.
quorum studio non potuit denegari. Hic liber
sic incipit. Et opera magna erant ei suꝑ t̾ram.
rudibus. hoc ip̃o titulo prenotatus. In quoli¬
bro quod dixi: nec angelus qui cum spiritib alns
satellitib sins suꝑbiendo deseruit obedienciam

Expanded text:
iber cujus est titulus, Annotationes in Job, utrumeus habendus sit, an potius eorum qui eas, sicut potuerunt vel voluerunt, redegerunt in unum corpus descriptas de frontibus codicis, non facile dixerim. Suaves enim paucissimis intelligentibus sunt, qui tamen necesse est offendantur multa non intelligentes; quia nec ipsa verba quae exponuntur, ita descripta sunt in multis locis, ut appareat quid exponatur. Deinde brevitatem sententiarum tanta secuta est obscuritas, ut eam lector vix ferre possit, quem necesse est plurima non intellecta transire. Postremo tam mendosum comperi opus ipsum in codicibus nostris ut emendare non possem, nec editum a me dici vellem, nisi quia scio fratres id habere, quorum studio non potuit denegari. Hic liber sic incipit: Et opera magna erant ei super terrarudibus hoc ipso titulo praenotatus. In quo libro, ubi dixi: nec angelus, qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit oboedientiam
Abbreviated transcription (Latin):
ti tanq elaborati oꝑis quinto uolunime. ubi com¬
inemoram deformem maritum comugi sue ne de¬
formes pareret: proponere in concubitu formosã
solere picturã nomen hominnis qui hoc facere sole¬
bat: quasi certum posui cum sit incertum. quia
memoria me fefellit. Hoc autem soranuis auctor
medicine scripsit regem cipͥum facere solere.
led nomen enis proprium non expreslit. Hoc opꝰ
sic incipit. Contumelias tuas et uerba maledi
ca niliane.
non ad me ad quem scriptus ẽ postulasset.
ut aliquod opuscudum haberet meum. De suis
manib non recessurum. quod genus greci enthi¬
ridnun uocant.ubi satis diligẽt̾ mͥ iudeor eẽ cõ¬
plexus: quomodo sit colendus deus. quam sapien¬
ciam ẽẽ hominis utiq ueram diuina scriptura
defunt. Hic liber sic incipit. Dici nõ põt dilec
tissime fili laurenti quãtum tua eruditione
delecter.
cum interrogatus licteris fu̾issem utrum

Expanded text:
ti tamque elaborati operis quinto uolumine, ubi comti tamque elaborati operis quinto uolumine, ubi commemoraui deformem maritum coniugi suae, ne deformes pareret, proponere in concubitu formonsam solere picturam, nomen hominis, qui hoc facere solebat, quasi certum posui, cum sit incertum, quia memoria me fefellit. hoc autem Soranus, auctor medicinae, scripsit regem Cyprium facere solere, sed nomen eius proprium non posuit. Hoc opus sic incipit: Contumelias tuas et uerba maledica, Iuliane. cum a me, ad quem scriptus est, postulasset, ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum, quod genus Graeci ἐγχερίδιον uocant. ubi satis diligenter mihi uideor esse conplexus, quomodo sit colendus deus, quam sapientiam esse hominis utique ueram diuina scriptura definit. Hic liber sic intissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter. cum interrogatus litteris fuissem, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ecoliẽ bonifacium scripsi. quia cum in manus
eius uenissent ip̃e michi eas miserat. muemens
in illis calũmose interpositum nomen meum.
Hoc opus sic incipit. Noueram te quidem fama
quos supra commemoram uenerunt ⁊ i
decerpserat qui ea comiti ualerio miserat: nõ
omnia eo modo quo a uiliano dicta sunt. ad eũd
comitem scripta. sed nomulla eorum aliquan¬
tum fuisse mutata. Scripsi ergo sex libros
aduersus illos quatuor. sed in eorum duobus
pͥmis testimoniis scõrum qui fidem catholica
post aplõs defenderunt niliam imprudencia
redarguitur. qui tanquam mainicheorum dog¬
ma nobis obiciendum putauit. quia ex adã
trahi dicimus originale peccatum. quod ꝑ
lauachrum regenerationis non solum in ma¬
iorrbus uerum. etiam in ꝑuuilis soluitur. Qͣ¬
tum autem ip̃e iulianus quibusdam seritẽci¬
sius adiuuet manicheos. in primi libri mei ꝑte po¬
steriore monstram. Ceteri autem nr̃i quatuor red¬
dinitur illis singudis singuli. Uerum in huius tã¬

Expanded text:
esiae Bonifacium scripsi; quia cum in manus ejus venissent, ipse mihi eas miserat, inveniens in illis calumniose interpositum nomen meum. Hoc opus sic incipit: Noveram te quidem, fama quos supra commemoravi, venerunt etdecerpserat, qui ea comiti Valerio miserat, non omnia eo modo quo a Juliano dicta sunt, ad eumdem comitem scripta, sed nonnulla eorum aliquantum fuisse mutata. Scripsi ergo sex libros, adversus illos quatuor; sed meorum duo primi, testimoniis sanctorum qui fidem catholicam post Apostolos defenderunt, Juliani impudentiam redarguunt, qui tanquam Manichaeorum dogma nobis objiciendum putavit, quia ex Adam trahi dicimus originale peccatum, quod per lauacrum regenerationis non solum in maioribus uerum etiam in paruulis soluitur. quantum autem ipse Iulianus quibusdam sentis adiuuet Manicheos, in primi libri mei parte posteriore monstraui. ceteri autem nostri quattuor redduntur illis singulis singuli. uerum in huius tan
Abbreviated transcription (Latin):
lica magnum. aliquid aꝑuisse. sed uoluisse tantũ¬
modo eruere tibi si possem falsam opmationem
de beris xp̃iams: maliciose aut imꝑite nobis insi¬
nuata. et crigere ad magna quedam et duuna di¬
cenda. Quare hoc uolumen ita se se hẽat. placatio¬
re autẽ ammo tuo facto: ero fortassis in ceteris
promptior. Hec non ita dixi quasi nichil adu̾sus
mancheos adhuc scripsissem uel nichil de doctͥna
catholica mandassem licteris.cum tot suꝑius edi¬
ta uolimima de utraq re non me tacuisse testent᷑.
S in hoc libro ad illum scripto nondum mam¬
cheos refellere ceperam. et illas migas nondum
ĩuaseram. neq de ip̃a catholita magnum aliqiid
aperueram. quomam sperabam hoc mitio facto. ad¬
eun ip̃m me scripturum fuisse que hic nondum scͥpse¬
ram. Hic liber sic incipit. Si michi honorare umini

Expanded text:
lica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantumlica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de ueris Christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat. placatiore autem 15 animo tuo facto ero fortassis in ceteris promtior. haec non ita dixi, quasi nihil contra Manicheos adhuc scripsissem uel nihil de doctrina catholica mandassem litteris, cum tot superius edita uolumina de utraque re non me tacuisse testantur, sed in hoc libro ad illum scripto nondum Manicheos refellere coeperam et illas nugas nondum inuaseram neque de ipsa catholica magnum aliquid aperueram, quoeum ipsum me scripturum fuisse quae hic nondum scripseram. Hic liber sic incipit: Si mihi, Honorate, un
Abbreviated transcription (Latin):
tes libero arbitrio seu bene seu male. Nunc autem
aut sapientes aut stultos eẽ omnes homines dixi.
cos nolens intelligi qui iam rõne utuntur qua
discermnt᷑ a peccorib ut homines sint. sicut dixi¬
mus beatos ẽẽ omnes hommes uelle. Runquid eñi
in hac sentencia tam uera atq manifesta metua¬
mus ne intelligantur et ꝑuiii qui hoc ad huc uel¬
le non possunt: Alio lococum miracula cominemo¬
rassem que dominus rh̃s fecit cum hic ẽẽt in carne.
adiunxi dicens. cur inquiens ista modo non fiunt
atq respondi. quia non mouerent. si autem solita
cent mira non essent. Hoc autem dixi quia non tã¬
ta nec omma modo: non quia nulla funt etiam
modo. In fine autem libri. sed quomam sermo iste
nr̃ in quam multo processit longus quam puta¬
bam. Hic finem libro faciamus. In finem menu¬
ins uolo nondum me manicheos cepisse refellere.
et ilas nugas nondum iuasisse. neq de ip̃a catho¬

Expanded text:
tes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem tes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? Alio loco, cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster, inquam, multo processit longius, quam putabam, hic finem libro faciamus. in quo memineris uolo nondum me Manicheos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse -neque de ipsa catho
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sensib. et quod fide dignis credidimnus te¬
stibus dum tamen inter hec et illud quid distet
intelligamus. Item quod dixi nemim dubium
ẽ. omes homines aut stultos ẽẽ aut sapientes:
potest uideri eẽ contrarium illi. quod legitur in
libro zͦ de libero arbito quasi uero natura huma¬
na preter stulticiam et sapienciam nullam me¬
diam recipiat affectionẽ. Sed illud ibi dictum est
ubi de pͥmo homme querebatur: utrum sapiens
fuerit factus an stultus. an ne utrũ. qm̃ millo modo
stultum dicere poterannus qui sine intio factusẽ.
cum sit stulticia magnum ucim. et sapientẽ
quomodo diceremus qui potuit seduci non satis
apparebat. Ideoq ad compendium dicere uolui.
quasi uero natura humana preter atulticiam
et sapienciam nullam mediam recipiat affectionẽ.
Intuebar quippe etiam ꝑuudos. quos licet confiteam᷑
trahere origiale pectatum:tamen nec sapientes
nec stultos possumus propͥe dicere. mindum utẽ¬

Expanded text:
corporis sensibus et quod fide dignis credimus tecorporis sensibus et quod fide dignis credimus testibus, dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura humana praeter stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam t sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum uten
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dictum ẽ facie ad faciem : nichil ex hoc minꝰ
hẽant.non hic locus est disputando requirere.
Item quod dixi. nam scire magna et honesta uel
etiam diuma beatissimum ẽ: ad eandem beatitu¬
dinem referre debemnus. In hac enim urta quan¬
tuncunq inde sciatur: ñdum est beatissimum qm̃
incomparabiliter longe ẽ amplius quod inde ne¬
scitur. Et quod dixi multum interesse utrum ad
mentis certa rõne teneatur quod scire dicimus.
an fame uel licteris credendum posteris utiliter
commendetur. et paulopost: quod scimus igitur
debemus rõm. quod credimus auctoritati. non sic
accipiendum ẽ: ut in sermone usitatiore uerean
nos dicere scire quod idoneis testib credimus. ꝓ¬
prie quippe cum loquimur: id solum sciri dicimꝰ.
quod mentis firma ratione comprehendimus
cum uero loquimur uerbis consuetudim aptiori¬
bus sicut loquitur etiam scriptura diuina: non
dubi temus dicere scire nos. et quod ꝑcepimnus nr̃i

Expanded text:
sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et honesta uel etiam diuina . beatissimum est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, non sic accipiendum est, ut in sermone usitatiore uereamur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam scriptura diuina, non dubitemus dicere scire nos et quod percipimus nostri
Abbreviated transcription (Latin):
in eingiate. et nunc scio ex ꝑte: non cernitur
mente. Cernitur plane. sed beatissimos nondũ
facit. Illud enim beatissimos facit quod ait. tunc
autem facie ad faciem. et tunc cognoscam sicut
et cognitus sum. Qui hoc muenerunt: ip̃i di¬
cendi sunt in beatitudinis possessione consist̾e̾.
ad quam ducit una fidei quam tenemus. et quo
credendo cupius ꝑuenire. S qui nam sint
illi beatissum qui iam sunt in ea possessione quo
ducit hec uia: magna questio ẽ. Et angeli quidẽ
sancti quod ibi sint. mułla questio est. sed de scĩs
hominub iam defunctis utrum ip̃i saltem dicẽ¬
di sint iam in illa possessione consistere. meri¬
to queritur. Iam enu corpore quidem cor¬
ruptibili quo ammna aggrauatur exuti sunt.
sed adhuc expectant etiam ip̃i redemptionẽ
corporis sin. et caro eorum reqmescit in spe.
nondum in futura incorruptione darescit. sed u¬
trum ad contemplandam cordis oculis ueritatẽ

Expanded text:
in aenigmate et: nunc scio ex parte, ex parte non cernitur in aenigmate et: nunc scio ex parte, ex parte non cernitur mente; cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire. sed quinam sint illi beatissimi, qui iam sunt in ea possessione, quo ducit haec uia, magna quaestio est. et angeli quidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. sed de sanctis hominibus iam defunctis, utrum ipsi dicendi sint iam in illa possessione consistere, merito quaeritur. iam enim corpore quidem corruptibili, quo anima grauatur, exuti sunt, sed adhuc expectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. sed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
religione laudabiles. Una eorum qui iam iuene¬
runt. quos etiam beatissimos iudicari nc̃ce est ali¬
a corum qui studiosissime et rectissime inqͥrunt.
Priu ergo sunt iam in ipla possessione alteri ĩ
ina: qua tamen certissime ꝑuenitur. In his uer¬
bis meis si illi qui iam muen̾unt quos in ip̃a pos¬
sessione iam ẽẽ diximus: sic accipiant᷑ be atissimi
ut non in hacuita. sed mea quam sperannus et ad
quam ꝑ fidei inam biam tendimus sint: non hẽt
iste sensus errorem. Ip̃ĩ enim nidicandi sunt quod
querendum est. inuenisse qui iam ibi sunt: quo
nos querendo et credendo id ẽ uiam fidei tenendo
cupimus ꝑuenire. Si autem in hac inta putãt᷑¬
ẽẽ isti uel fuisse: id uerum ẽẽ non michi iuidetur.
non qr in hac uita nichil ueri omnino mueniri p̃t.
quod mente cernatur non fide credatur. sed quia tã¬
tum est quicquid est: ut non faciat beatissimos. Ne¬
q enim quod ait apoꝰ. uidemus nunc ꝑ speculum

Expanded text:
religione laudabiles, una eorum, qui iam inuenereligione laudabiles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissimos. neque enim quod ait apostolus: uidemus nunc per speculum
Abbreviated transcription (Latin):
si librum de utilitate credendi ad amicum me¬
uiii. quem deceptum a manicheis adhuc eo er¬
rore noueram detmeri et irridere incatholice fidei
discipima. quod iubentur homnes credere. non ãt
quid eẽt uerum certissima rõne docerentur. In hoc
libro dixi. In quibr tamen legis preceptis atq
mandatis quib nunc xpianos uti fas non est.
quale uel sabbatum ẽ. uel circuncisio. uel sacrifi¬
cia. et si quid huiõi est tanta mysteria continen¬
tur: ut onnuis pnis intelligat nichil ẽẽ ꝑintiosus
quam quicquid ibi ẽ.accipi ad licteram. id est ad u̾¬
bum. nichil autem salubrius quam spiritu re¬
uelari. Inde ẽ. lictera occidit. spũs autẽ uiuificat
Sed aliter ex posu uerba ista apostoli pauli: et
quantum michi uidetur. uel potius ĩp̃is reb ap¬
paret : multo conuementius in eo irbro qui in¬
scribitur de spũ ⁊ lictera. quãins non sit ⁊ senhꝰ¬
iste respuendus. Item dixi. Due sunt etiam ꝑsone in

Expanded text:
si libmm de utilitate credendi ad amicum mesi libmm de utilitate credendi ad amicum meum, quem deceptum a Manicheis adhuc eo errore noueram detineri et inridere in catholicae fidei disciplina, quod iuberentur homines credere, non autem, quid esset uerum, certissima ratione docerentur. In hoc libro dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huius modi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum, nihil autem salubrius quam spiritu reuelari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. sed aliter exposui uerba ista apostoli Pauli et, quantum mihi . uidetur uel potius ipsis rebus apparet, multo conuescribitur de spiritu et littera, quamuis non sit et iste sensus respuendus. Item dixi: duae sunt enim personae in
Abbreviated transcription (Latin):
ra. Ac ꝑ hoc si et in parentib et in filus fecunditas
felicitasq mansisset: usq ad certum scõrum nume¬
rum quem predestinauit deus nascerentur homĩes.
non parentib successuri morientib sed cum uiuẽ¬
tib regnaturi. Essent gͦ etiam iste cognationes
atq affinitates: si nullus delinqueret nullusq
moreretur. Item in alio loco ad unum deum tendẽ¬
tes inquam. et ei um religantes ammas nr̃as:
unde religio dicta creditur. omĩ suꝑstitione carea¬
mus. In his uerbis meis ratõ que reddicta est iide
sit dicta religio: plus michi placuit. Nam non me
fugit aliam nominis hunis originẽ exposuisse la¬
tim sẽmonis auctores. quod inde sit appellata reli¬
gio quod religitur. quod uerbum compositum ẽ
a legendo. id est eligendo. ut ita latinum indeatur
relĩgo sicut eligo. Hic liber sic incipit. Cum om̃is
ante bone ac beate uia .xiii.¬
am uero apud ypponen regiũ presbitͥ scrip¬

Expanded text:
ra: ac per hoc, si et in parentibus et in filiis fecunditas ra: ac per hoc, si et in parentibus et in filiis fecunditas felicitasque mansisset, usque ad certum sanctorum numerum, quem praedestinavit Deus, nascerentur homines non parentibus successuri morientibus, sed cum viventibus regnaturi. Essent ergo etiam istae cognationes atque affinitates, si nullus delinqueret, nullusque moreretur. 9. Item alio loco: Ad unum Deum tendentes, inquam, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus . In his verbis meis ratio quae reddita est, unde sit dicta religio, plus mihi placuit. Nam non me fugit aliam nominis hujus originem exposuisse latini sermonis auctores, quod inde sit appellata religio, quod religitur: quod verbum compositum est a legendo, id est eligendo, ut ita latinum videatur religo sicut eligo. Hic liber sic incipit: Cum omnis vitae bonae ac beatae via.am uero apud Hipponem Regium presbyter scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ris dictum ẽ. inde enm disputabatur non de bonis
actionib acq peccatis. Itemq alibi. sed ne sic qͥdẽ
inquam ab homine homo diligendus est. ut dili¬
guntur carnales frẽs uel filn. uel comuges. uel
quicunq cognati aut affines aut ciues. Nam et ista
dilectio temporalis ẽ.Non enim ullas tales necessi¬
tudines haberemus que nascendo et moriendo cõ¬
tingunt si natura nr̃a in preceptis et miagine dĩ
manens in istam corruptõem non relegaretur. Hũc
sensum prorsus improbo. quem iam et suꝑuis im¬
probaui. in pͥmo libro de genesi contra manicheos.
Ad hoc enim ducit ut credantur illi comuges pͥmi
non generaturi posteros homines insi peccassẽt.¬
tanquam necesse fuerit ut morituri gignerent᷑.
si de concubitu maris et femme gignerentur.
Nondum enmmi uideram fieri potiisse: ut non
morituri de non morituris nascerentur. si pectato
illo magno non mutaret᷑ indet̾ius humana natu¬

Expanded text:
ris dictum est; inde enim disputabatur, non de bonis ris dictum est; inde enim disputabatur, non de bonis actibus atque peccatis. itemque alibi: sed nec sic quidem, inquam, ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filii uel coniuges uel quique cognati aut adfines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis et imagine dei manens in istam corruptionem non relegaretur. hunc sensum prorsus inprobo, quem iam et superius inprobaui in primo libro de Genesi contra Manicheos. ad hoc enim ducit, ut credantur illi coniuges primi non generaturi posteros homines, nisi peccassetanquam necesse fuerit ut morituri gignerentur, si de concubitu maris et feminae gignerentur. Nondum enim videram fieri potuisse ut non morituri de non morituris nascerentur, si peccato illo magno non mutaretur in deterius humana natu
Abbreviated transcription (Latin):
nunc usq cum manus imponitur haptizatis sic acci¬
punt spm̃ sanctum ut loquantur iinguis ominum
gentium. aut nunc usq ad umbram transeuntiũ
predicatoꝵ xp̃i sanantur infirmm. et si qua talia
tunc facta sunt. que post ea cessasse manifestum
ẽ. Sed non sic accipiendum ẽ quod dixi. ut nunc
in rpi nomine fieri miracula milla credantur.
Nam ego ip̃e quando istum ip̃m scripsi librum. ad
mediolanensium corpora martirum in eadem cuu¬
tate cecũ illummatum fuisse iam noueram. et a¬
lia nõnulla. quadia tam multa etiam istis tem¬
porib siunt. ut nec omnia cognostere : nec ea que
cognoscimus enumerare possimus. Et alio loco iᵈ̾
quod dixi. sicut ait apoꝰ omnis ordo a deo ẽ. non eis¬
dem uerbis hoc dixit apostolus. quãius eadem uidea᷑
cẽ sentencia. Ait quippe ille. Que autem sunt or
dinata sunt. Et alibi.prorsus in quam nemo nos
fallat. quicquid recte intuperatur: in melioris cõ¬
paratione respintur. Hoc de substancus atq natu¬

Expanded text:
nunc usque, cum manus inponitur baptizatis, sic accipiunt spiritum sanctum, ut lo quantur linguis omnium gentium, aut nunc usque per umbram transeuntem praedicatorum Christi sanantur infirmi, et si qua talia tunc facta sunt, quae postea cessasse manifestum est. sed non sic accipiendum est, quod dixi,\'ut nunc in Christi nomine fieri miracula nulla credantur. nam ego ipse, quando istum ipsum scripsi librum, ad Mediolanensium corpora martyrum in eadem ciuitate caecum inluminatum fuisse iam noueram et alia nonnulla, qualia tam multa etiam istis temporibus fiunt, ut nec omnia cognoscere nec ea, quae cognoscimus, enumerare possimus. Et alio loco illud, quod dixi: sicut ait apostolus: omnis ordo a deo est, non eisdem uerbis hoc dixit apostolus, quamuis eadem uideatur esse sententia. ait quippe ille: quae autem sunt, a deo ordinata sunt. et alibi: prorsus, inquam, nemo nos fallat: quidquid recte uituperatur, in melioris conparatione respuitur. hoc de substantiis atque natu
Abbreviated transcription (Latin):
stenderem deum sumime bonum et miniutabilem
creatorem ẽẽ umniuͣmutabilium naturarum.
nec ullam ẽẽ naturam malam siue substanciã
enquantum natura ẽ atq substancia. aduersus
manicheos nr̃a inuigilarit intentio. isti tamẽ
duo libri aꝑtissime aduersus eos editi sunt in de¬
fensione ueteris legis quam uehementi studio
uesam erroris oppugnant. In pͥmo abeo quod scͥꝑ¬
tum ẽ in pͥncipio fecit deus celum et t̾ram don ͤ
septem ꝑ agantur dies ubi legitur deus requie¬
uisse in die septimo. In 2 ͦ. autem ab eo quod scͥp¬
tumẽ: hic liber creature celi et t̾re donec adam
et mulier eius dimissi sunt de paradiso. et custo
dia posita ẽ ligno ute. Deinde in fine libri errori
manicheoꝵ fidem catholice ueritatis opposin. quid
illi dicant et nos quid dicamus: brenater aꝑteq
complectens. Quod u̾o dixi. illud autem lumẽnĩ

Expanded text:
stenderem deum summe bonum et inmutabilem stenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimidia posita est ligno vitae. Deinde in fine libri, errori Manichaeorum fidem catholicae veritatis opposui; quid illi dicant, et nos quid dicamus, breviter aperteque complectens. 2. Quod vero dixi, Illud autem non
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a liberatur. Quam miseriam pelagiam nolũt
ex iusta dãnatione descendere. negantes origiale
peccatum. quanuis ignorancia et difficultas etiã¬
si essent hominis pͥmordia naturalia : nec sic cui¬
pandus sed laudandus deus esset sicut in eodem
libro 3ͦ disputauimus. Que disputatio contra
maicheos habenda est qui non accipiunt scriptu¬
ras sanctas ueteris instrumenti in quib peccatũ
originale narratur. et quicquid inde in licteris
apostolicis legitur: detestabili impudencia ñmis¬
sum fuisse contendunt a corruptorib scripturaꝵ.
tanquam non fu̾it ab aplĩs dictum. Contra pela¬
gianos autem hoc defendendum ẽ. qd̾ utraq scͥp¬
tura cominendat. quam se acciꝑe profitentur.
Hod opus sic incipit. Dic michi queso te utrũ ds̃
it auctor mali.ix.¬
am u̾o in affrica constitutus scripsi duos libͦs¬
de genesi contra manicheos. Quamus emm
Tuperiorib libris quicquid disputam unde o¬

Expanded text:
gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque scriptura commendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus sic incipit: Dic mihi, quaeso te, utrum deus non sit auctor mali.am uero in Africa constitutus scripsi duos librode Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde o
Abbreviated transcription (Latin):
pelagiana heresis extitisset. sic disputauimus ue¬
lut iam contra illos disputaremus. Cum enmi oĩa
bona dicerent᷑ ex deo. id est magna et media et
nimnia. in medus quidem bonis inuenitur liberũ
uoluntatis arbitͥum. quia et made illo uti possumꝰ.
sed tamen tale est. ut sine illo recte uiuere nequea¬
mus. Bonus autem usus enis iam uirtus ẽ que
in magnis reꝑitur bonis. quib male uti nullus pt̃.
Et quia omma bona sicut dictum ẽ et magna et
media et mimina exdeo sunt: sequitur ut ex deo sit
etiam bonus usus libere uoluntatis que uirtus ẽ et
in magnis mimerat᷑ boms. Deinde dictum est
ex qua miseria peccantib iustissime inflicta: li¬
beret dei gr̃a. quia sponte homo id ẽ libero arbi¬
trio cadere potuit. non etiam surgere. Ad quam
miseriam iuste dãnationis ꝑtinet ignorãcia et
difficultas. quas patitur omnis homo ab exordio
natuntatis sue. Rec abisto malo quisquã nͥ dei

Expanded text:
Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uePelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contra illos disputaremus. cum enim bona dicerentur ex deo, id est et magna et media et minima, in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna et media et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei
Abbreviated transcription (Latin):
bonus sit. siue non indendo qualis eẽ debeat. siue
uidendo et non ualendo eẽ qualem debere eẽ se udet.
Penam istam eẽ quis dubitet. Omnis autem pena
bigit: imusto aliquo dominante homimi imposita ẽ.
Porro quia de onmpotencia dei ⁊ iusticia dubitare
dementis ẽ: iusta hec pena ẽ. et pro peccato aliquo
penditur. Non enim quisquam inuistus dominator
aut subripere homimi potuit uel ignoranti deo. aut
extorquere mito tanquam inualidiori uel terrẽ¬
do uel conturbando. ut hominem nnusta pena cru¬
ciaret. Relinquitur gͦ. ut hec pena iusta de dãna¬
tione hominus beniat. Et alio loco. approbare inꝙͣ
falsa pro ueris: ut erret munctus. et resistente atq
torquente dolore carnalis unnculi non possit a libi¬
dinosis oꝑib temperare. non ẽ natura instituti hoĩs.
sed pena damnati. Cum autem de illa uoluntate
recte faciendi loquinnr. de illa scilicet in qua homo
factus est loquimur. Ecce tam longe antequam

Expanded text:
bonus sit, sive non videndo qualis esse debeat, sive bonus sit, sive non videndo qualis esse debeat, sive videndo et non valendo esse, qualem debere esse se videt: poenam istam esse quis dubitet? Omnis autem poena bigit; injusto aliquo dominante homini imposita est. Porro quia de omnipotentia Dei et justitia dubitare dementis est, justa haec poena est, et pro peccato aliquo penditur. Non enim quisquam injustus dominator, aut subripere hominem potuit velut ignoranti Deo, aut extorquere invito, tanquam invalidiori, vel terrendo vel confligendo, ut hominem injusta poena cruciaret. Relinquitur ergo ut haec poena justa de damnatione hominis veniat . Et alio loco: Approbare, inquam, falsa pro veris ut erret invitus, et resistente atque torquente dolore carnalis vinculi, non posse a libidinosis operibus temperare, non est natura instituti hominis, sed poena damnati. Cum autem de libera voluntate recte ffactus est, loquimur. Ecce tam . longe, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
caueri potest. Peccatur autẽ. caueri igit᷑ pot:
continuo secutus adnmnxi. Et tñ etiam ꝑ ignorãciã
facta quedam improbant᷑ et corrigenda iudicã
sicut in diuinis auctoritatib legimius. Ait enimi
apostolus. Misericordiam consecutus sum. quia
ignorãs feci. Ait et propheta. delicta nuentutis
et ignorancie mee ne memmeris. Sunt etiam
ncc̃itate facta improbanda ubi uult homo recte
facere et non põt. Nam unde sunt ille uoces.
nõ eĩ quod uolo facio bonum.sed quod odi malũ
adu̾santur ut non ea que uultis faciatis : S hec
onima hominum sunt. ex illa mortis dampnatiõe
uementium. Na si non ẽ ista pena hominis sed
natura. milla ista pectata sunt. Si enm non re¬
ceditur abeo modo quo naturaditer factus ẽ ita
ut melior ẽẽ non possit: ea que debet facit cum hec
facit. Si autem bonus homo ẽẽt aliter ẽẽt. Nũc
autẽ qr ita ẽ: non ẽ bonus nec ht̃ in potestate ut

Expanded text:
cauere potest? peccatur autem: caueri igitur pcauere potest? peccatur autem: caueri igitur pcontinuo secutus adjunxi: Et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam improbantur, et corrigenda judicantur, sicut in divinis auctoritatibus legimus. Ait enim Apostolus: Misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci ; ait et Propheta: Delicta juventutis et ignorantiae meae ne memineris . Sunt etiam necessitate facta improbanda, ubi vult homo recte facere, et non potest. Nam unde sunt illae voces: Non enim quod volo facio bonum, sed quod odi malum  invicem adversantur; ut non ea quae vultis faciatis ? Sed haec omnia hominum sunt, ex illa mortis damnatione venientium: nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. Si enim non receditur ab eo modo quo naturaliter factus est, ita ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. Si autem bonus homo esset, si aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus, nec habet in potestate ut
Abbreviated transcription (Latin):
medus et miminis. non solum bene sẽd etiam
male quisq uti potest. Et ideo uirtute nemo ma¬
le utitur. quia opus uirtutis ẽ bomis usus iftorũ.
quib etiam non bene uti possuus. Nemo autem
bene utendo male utitur. Quare abundancia
et magintudo honitatis dei non solum magna
sed etiam media et mimima bona cẽ prestitit. Ma¬
gis laudanda ẽ bonitas ens in magins quã in me¬
dus. et magis in medus quã in nmnius boms.
sed magis in omnibus quam si non omina tribu¬
isset. Et alio loco. tu tantum in quã pietatem ĩ¬
concussam tene. ut millum tibi bomim uel senciẽ¬
ti uel intelligenti. uel quo qͦmodo cogitanti occur¬
rat qd̾ non sit ex deo. Itemq alio loco dixi. sed qͦ¬
mam non sicut sponte homo ceciditita etam
sponte sirgere põt: porrectam nobis desuꝑ dex
amus. Et in libro 3ͦ cum dixissem illud quo et
pelagium de meis opusculis usum fuisse cõme¬
moram: quis em̃ peccat in eo quod millo modo

Expanded text:
mediis et minimis, non solum bene sed etiam mediis et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus; nemo autem bene utendo male utitur. quare abundantia et magnitudo bonitatis dei non solum magna sed etiam media et minima bona esse praestitit. magis laudanda est bonitas eius in magnis quam in mediis et magis in mediis quam in minimis his bonis, sed magis in omnibus, quam si non omnia tribuisset. et in alio loco: tu tantum, inquam, pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum uel sentienti uel intellegenti uel quoquo modo cogitanti occurrat, quod non sit ex deo. itemque alio loco dixi: sed quoniam non, sicut sponte homo cecidit, ita etiam sponte surgere potest, porrectam nobis desuper deamus. Et in libro tertio, cum dixissem illud, quod et Pelagium de meis opusculis usum fuisse commemoraui: quis enim peccat in eo, quod nullo modo