comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rticipẽ: in oratione posito. ⁊ta mhi somnus obrepsit. ut nec uigilans aꝑte.
aptauens. integre uiderẽ aꝑtis oculis mecum duos inuenes. uestib
manib orantes. Nullam quidem egritudinẽ patiens. loqui cũ eis po
tionẽ. uerba ꝓferre non sinebat. Pene autẽ eugilanti mihis uisio eoꝵ.¬
culis meis elapsa est. Unde factum ẽ utrogarem dĩ misericordiã.
si ludificatio demonum essor absceder&. si uero non ess& plenius ap
uero nocte defecto ieiuniis corpore non dormienti sed stupenti cũ
adã milii apparuere ꝑsona. quę. similis ess& beato paulo apło. cuius uul
i. me pictura docuerat. intantum. ut ipse mecum. illis tacentib
queretur dicens. Isti sunt. qui monita mea sequti. respuentes p̃dia
nichilq carnale concupiscentes: in medio hac mediolanensium urbes ꝑdecẽ
annos indĩ seruitio ꝑdurantes: ad hoc ꝑtingere meruerunt: ut martyre¬
dixit mili. Ad caput eorum libellum scriptum repperies inquõ & ortꝰ aefi¬

Expanded text:
 in oratione positum ita me somnus oppressit, ut nec vigilans aperte, nec dormiens integre, viderem apertis oculis mecum duos juvenes ephebos vextensis orantes. Nullam quidem gravedinem patiens, loqui cum eis nongationem verbum proferre non sineret. Plene autem evigilanti visio eorum ab oculis meis elapsa est. 3. Factum est proinde ut rogarem Domini misericordiam, ut si ludificatio daemonum esset, abscederet: si vero esset veritas, plenius appvero nocte, defecto jejuniis corpore, non dormienti, sed stupenti, cum quadam mihi tertia apparuere persona, quae similis erat beato Paulo apostolo, cujus me vultum pictura docuerat, in tantum ut ipse mecum, illis tacentibus, loqueretur dicens: Isti sunt qui monita mea secuti, praedia et divitinihilque carnale concupiscentes, in media hac Mediolanensi urbe per decem annos in Dei servitio perdurantes, ad hoc pertingere meruerunt, ut Chrrerem, dixit mihi: Ad caput eorum libellum scriptum invenies, in quo et ortus e
Abbreviated transcription (Latin):
snb qued non celandum acceperit. Vnde && psalmt graphus uates canit. Ius¬
euam tuã. non abscondi in corde meo ueritatẽ tuam & salutare tuũ. dixi
icelaui misericordiã tuã. & ueritatẽ tuã in concilio multo. Et pro hoc oꝑe
esi uicisitudinẽ postulans adõ adiecit. Tu autẽ dñe. ne longe facias miseri¬
rdiam tuã. ame: quasi dicer&. sĩcut & ego feci misericordiam alios inue¬
re: ita & ipse non patiaris longe fieri miscdias tuas ame Aperiamus ergo
r ista p̃misimus: & ur̃os animos. qui pie de do sentitis & creditis: de inuenti¬
e scõrũ corporũ. ad letitiã inuitemus Indieb itaq sc̃ẽ transacte quadra¬

Expanded text:
mnibus, quod ipse non celandum acceperit. Unde Psalmographus vates canit: Justitiam tuam non abscondi in corde meo: veritatem tuam ordiam tuam in concilio multorum . Et pro hoc opere quasi vicissitudinem a Deo postulans adjecit: Tu autem, Domine, ne elonges misericordiam tuam a me . Quasi diceret Deo: sicut ego feci alios misericordiam invenire, ita et ipse non patiaris longe fieri misericordias tuas a me. Aperiamus ergo cur ista praemisimus, et vestros animos qui pie de Domino sentitis et creditis, de inventione sanctorum corporum ad laetitiam invitemus. 2. In diebus itaque transactae nuper
Abbreviated transcription (Latin):
agens penitentiã. quod ex pauissor Quem spiculator feriens. xp̃i martyrẽ fecit
Statimq sc̃s uitalis. corpus martyris rapiens. intra rauennensium urbẽ sepeliuit. cũ
quantũ phoc. quod xp̃ianus essor detectus: Tunc ministri rapientes eũ. incon¬
spectu eius adduxert̃. & uidens eum paulinus. ait adͥ eum: Quo modo. ita nale¬
ficiis deceptus es. uitalis: ut non sacrifices diis. Cui ille respondit: Non sacriio

Expanded text:
agens poenitentiam quod expavisset. Quem spiculator feriens, Christi martyrem fecit. agens poenitentiam quod expavisset. Quem spiculator feriens, Christi martyrem fecit. Statimque sanctus Vitalis corpus martyris rapiens, intra Ravennensium urbem sepelivit cum omni  hoc quod christianus esset detectus. 9. Tunc ministri ejus rapientes eum in conspectu ejus adduxerunt. Et videns eum Paulinus, ait ad eum: Quomodo maleficiis deceptus es, Vitalis, ut non sacrifices diis? Cui ille respondit: Non sacrifico
Abbreviated transcription (Latin):
leria dicti sunt: quos. uno ortir geminos genuerunt. & unũ geruauo
alterũm uero ꝓtasium uocauerunt: Quorum pat uitalis. miles. cum fuisset es¬
arte medicus. natione ligur: Iunc iussit eum paulinus. inconspectu suo torqua
dicens. Saerifica ursicine. diis in mortalib Ille autẽ respondit: Non sacrifca
quod eum mutare non poss& a constantia sua post nimia tormenta iussit eum
capitalem subire sententiã. Locus autẽ. ubi decollabantur xp̃iani. hoc habebat ũ¬
cabulum: ut diceret᷑ ad palmam. Arbor enim autique palmȩ. illic erat. Igitur u
dixximus. post nimia torm̃ta dum decollandus sc̃s ursicitius. ueniss& ad paliũ
ex pauit. Et dum uelloc male euadere : exclamauit ses uitalis dicens : Noli no
ursicine medice. qui alios curare consueuisti. te ipsum. tortis et̃nę iaculo uula¬
rare. & qui. perpassiones nimias. uenisti ad palmã: noli perdere coronã tibi adño p̃¬
paratam. Audietis hȩc ursicinus. genu posuit. & spiculatorẽ. ut ferir& horiatus

Expanded text:
 dicti: quos uno ortu geminos genuere, et unum Protasium, alterum Gervasium vocaverunt. 7. Quorum pater Vitalis miles conarte medicus, natione Ligur. Tunc jussit eum Paulinus in conspectu suo torqueri, dicens: Sacrifica, Ursicine, diis immortalibus. Ille autem respondens, dixit aquod eum mutare non posset a constantia sua, post nimia tormenta, jussit eum capitalem subire sententiam. Locus autem ille, ubi decollabantur christiani, hoc habebat vocabulum, ut diceretur, ad Palmam. Arbor enim antiqua Palmae illic erat. 8. Igitur cum, ut diximus, post nimia tormenta decollandus venisset sanctus Ursicinus ad Palmam, expavit: et dum vellet male evadere, exclamavit S. Vitalis dicens: Noli, noli, Ursicine medice, qui alios curare consuevisti, te ipsum aeternae mortis jaculo vulnerare; et qui per passiones nimias venisti ad palmam, coronam noli perdere a Domino praeparatam. Audiens haec sanctus Ursicinus, genu posuit, et spiculatorem, ut feriret, hortatus;
Abbreviated transcription (Latin):
cali non idola manufacta: Hoc audiens quidã ex satellitib neronis nomine
pelius: relationẽ ad eum detulit. quod p̃dictus natarius aduersus deos quos
atissimi imperatores adorar ent. xpianã religionem auderor asserere. & ꝑ
ersis puntias turbas hominũ sua p̃dicatione conuertere: Cumq nero
uis modi litteras accepisset: misit dentonẽ eomitẽ eũ militib ad ꝑquiren
dec trinam eius conuenerant: & infantẽ celsum nomune. lapides porri¬

Expanded text:
coli . non idola manufacta.| Audiens quidam ex satellitibus neronis . nomine| cornelius . relationem ad eum detulit quod prae| dictus Nazarius aduersus deos quos sacratissimi impera| tores adorarent christianam religionem auderet adhibere . | et per diuersas prouincias turbas hominum sua praedi| catione conuerteret. Cumque nero huiuscemodi litteras| accepisset . misit dentonem comitem cum militibus ad| perquirendoctrinam eius conuenerant . et infantem . Celsum| nomine . lapides porr
Abbreviated transcription (Latin):
inperatori quod conuentus fier& indomo praxedis. llittens itaq te¬
nut multos. interquos &iam simmetrium prb̃m cum aliis uiginti du¬
ob quossine interrogatione puniri p̃cepit in eodem titulo. Quorum
le sub die septimo kł iunii. Qua de re afflictione constricta beata prax¬
edis: ingemuit & arauit ad dñm ut transira ex hoc mundo. Cuius
quatuor post martyrium scõrum supradictorum & coronam: migra¬

Expanded text:
imperatori quod conventus fieret in titulo Praxedis, misit et tenuit Symmetrium presbyterum, cum aliis viginti duobus, quos sine interrogatione gladio puniri praecepit in eodem titulo, quorum lae sub die VII Kal. Julii. Tunc afflictione constricta beata Praxedis ingemuit, et oravit ad Dominum ut transiret ex hoc mundo, cujus runt. Post martyrium s
Abbreviated transcription (Latin):
ti potuit nec teneri: s quendã de diabolo ꝑ assũptũ hominẽ
tͥumphũ cum in ligno materiã carnis imponens eum sine siu
uria ꝑ hoĩem suꝑauit: qui hominẽ cũ dei iniuria egerat ins
nũ. fixus in ligno ẽ. Hȩc deo fuit assum̃di hominẽ p̃cipue ns
uł uoluntas: ut peccatũ ab homine contͣctũ. ꝑ hominẽ tollet
et ab illo fides resurrectionis inciꝑet. qũe pͥmũ resurgere debi

Expanded text:
ti potuit, nec teneri: sed quemdam de diabolo per assumptum hominem egit triumphum, cum in ligno victoriam carnis imponens, eum sine sui injuria per hominem superavit, qui hominem cum Dei injuria egerat in caverat, fixus in ligno est. Atque haec Deo fuit assumendi hominem praecipua ratio vel voluntas, ut peccatum ab homine contractum per hominem tolleretur, et ab illo fides resurrectionis inciperet, quem primum resurgere debuisse
Abbreviated transcription (Latin):
& antiquũ patrẽ. om̃i cũ ueneratione conlaudat: Qualit̾̃ autẽ. sub donit¬
tiano xp̃ianoꝵ ꝑsecutore. ꝑ martyrui głam ꝑ transiuit ad superos: passioni¬
eius rei gestȩ uobis uolum̃ in notuit: Nos utẽ: ex ingenii in becillitate
& segni scientia. ñ tã temere. quã felici p̃sũptione. ob amorẽ & reuerentiã
tumus: scientes hoc. qr si uobis aliqͥd seruitutis inpendimus: ur̃is nos
reor. ut int̾ tanti patroni sacerdoris & martyris sollẽpnitatẽ. beatoꝵ obiã
rustici & eleutheru memoria. recitent᷑: ut ubi uno die ꝓ xp̃o subierunt mar¬
trriũ : ibi in die eoꝵ martyriisit ueneratio dignitatis : Nãq cũ om̃iũ sc̃oꝵ¬

Expanded text:
eratione collaudat. X. Qualiter autem sub Domitiano Christianorum persecutore per martyrii gloriam transivit ad superos, passionis ejus vobis lumen innotuit. Nos autem ex ingenii imbecillitate et segni scientia, non tam temere quam felici praesumptione, ob amorem et reverentiam tuimus, scientes hoc quia si quid vobis servitutis impendimus, vestris nos hoc reor, ut inter tanti patroni sacerdotis et martyris solemnitatem beatorum etiam Rustici et Eleutherii memoria recitetur, ut ubi uno die pro Christo subierunt martyrium, ibi in die eorum martyrii sit veneratione digna festivitas. Namque c
Abbreviated transcription (Latin):
conserto diademate: coronarunt : De quoꝵ p̃sidio. dilectissimi fr̃s. nobis.
ad exẽplũ patientiȩ. & confirmationis fidĩ. p̃paratis animis eoꝵ in ꝗͥtũ
possumus imitem̾ exẽpla. & ibi sequant᷑ merita gregis. ubi prȩcessit
fortitudo pastoꝵ: Nã illud nobis fr̃s bm̃i. magnopere uidendũ ÷:
ut cũ p̃sentib martrrũ festiuitatib honoram : futuris ualeamus scĩs
colla felitia : t̾rarũ eos pͥncipes ꝓnis ad orant ceruicib: Quanta eos illu
ergo putatis. int̃ angłoꝵ & archangłoꝵ choros gła sublimari: quando hic
felici deuotione
intimare curauimus: scientes qr hab&: quã uis

Expanded text:
conserto diademate coronarunt. De quorum praesidio, dilectissimi fratres, nostris conserto diademate coronarunt. De quorum praesidio, dilectissimi fratres, nostris ad exemplum patientiae et confirmationis fidei praeparatis animis, eorum, in quantum possumus, imitemur exempla, ut illuc perveniant merita gregis quo praecepit fortitudo pastorum. Nam illud nobis, fratres charissimi, magnopere providendum est ut cum praesentibus martyrum festivitatibus honoramur, futuris valeamus sanctis colla felicia, terrarum eos principes pronis adorant cervicibus. Quanta eos illic ergo putatis inter angelorum et archangelorum choros gloria sublimari, quando hic felici devotione intimare curavimus, scientes quod habet quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
gloriandũ : ques grã dĩ. in tantũ. apicẽ. int̾ omĩa eccłȩ m̃bra ꝓuexit.
ut cosixp̃ie gr̃a: ii eleceio pareli. l& iab̃or similes. & finis feciss& ȩͥquales A
resplenduit Et quȩ eras mat̾ erroris : facta es filia ueritatis: Isa st̃ sc̃i
uis enĩ multis aucta uictorisius regni tui. t̾ra mariq distenderis.: minus
tam̃ ÷. qđ tibi bellicus labor contilit: quã qđ xp̃iana pax. ꝑ horc p̃ciosoꝵ
martyrũ ora subegit: Nãque. ignorans tuȩ dignitatis auctorẽ. cũ cȩteris
dominari gentib uideris: magnis nẽpe subacta seruiebas errorib
Nã quanto tenatius. eras ꝑ diabolũ uincta : tanto es ꝑ eoꝵ passiones mi¬
rabilius absoluta: Felx . tu gallia : quȩ tantos ac tales meriusti suscipere
sacerdotes: Felix.tu. parisius : cuius glebȩ meruerunt tantoꝵ martrrũ
cruore rigari: Ecce triũ martyrũ gła polles. ecce rutilantib agmi-¬
nib eoꝵ.te. beata p̾mia ambuerunt : & quasi multarũ honore gẽmarũ

Expanded text:
 Dei in tantum apicem inter omnia Ecclesiae membra provexit, ut eos Christi gratia et electio pares, et labor similes et finis fecisset aequales. XI. resplenduit, et quae eras mater erroris, facta es filia veritatis. Isti sunt sanvis enim multis aucta victoriis jus regni tui terrae marique distenderis, minus tamen est quod tibi bellicus labor contulit quam quod christiana pax per horum pretiosorum martyrum ora subegit. Namque ignorans tuae dignitatis auctorem, cum caeteris dominari gentibus videreris, magnis nempe subacta serviebas erroribus. Nam quanto tenacius eras per diabolum vincta, tantum es per eorum passiones mirabilius absoluta. Felix es, Gallia, quae tantos ac tales meruisti suscipere sacerdotes. Felix es, Parisius, cujus glebae meruerunt tantorum martyrum cruore rigari. Ecce trium martyrum gloria polles; ecce rutilantibus agminibus eorum te beata praemia ambierunt, et quasi ex multarum honore gemmarum
Abbreviated transcription (Latin):
curius dr̃: hȩc urbs. maris t̾rȩq. suluarũ & montiũ flumnũ o urectarũ
opulenta: p̃ cȩteris urbib greciȩ. nobilissima floruit: Et quȩ tunc caputi
ur bib ceteris p̃ferebat: modo gentiũ impetu opp̃ssa. ꝙ int̾ cepta depͥmt̾
Apollo dicitus : apollinis cuiusdã nobilissimi athenensuĩ pͥncipis ꝓsapia
dirniatus: cuius. pat incholaus. uir magni ingemi. laterarũ studio pollei
cuus e inditus argolice artis magister: cuius filius apollo. dũ inter
phylosophoꝵ scolas. clarus habebat᷑. & autethicas bibliothecas reuoluebat.
dũ deditus erat phylosophiȩ: & uanis suꝑstitionib : audiuit paulũ apłm.
noua. & in audita antea dogmata. p̃dicantẽ: Qui dũ ei resistere non
ualebat: inuenit uerã ẽẽ doc trinã. quã paulus apud athenas edocuit:
relinquenssuanas suꝑstitiones gentiũ. ꝓuolutus pedib apłi dep̃catus ÷.

Expanded text:
curius dicitur. Haec urbs maris terraeque, silvarum et montium, fluminum et virctorum curius dicitur. Haec urbs maris terraeque, silvarum et montium, fluminum et virctorum opulentia prae caeteris urbibus Graecis nobilissima floruit; et quae tunc caput urbibus caeteris praeferebatur modo gentium impetu oppressa et intercepta deprimitur. VI. Apollo dictus est ab Apollinis cujusdam nobilissimi Atheniensium principis prosapia derivatus, cujus pater Nicolaus, vir magni ingenii, litterarum studio pollens civis et inclytus Argolicae artis magister. Cujus filius Apollo dum inter philosophorum scholas clarus haberetur, et authenticas bibliothecas revolveret, dumque deditus esset philosophiae et vanis superstitionibus, audivit Paulum apostolum nova et inaudita antea dogmata praedicantem. Qui dum ei resistere non valeret, invenit veram esse doctrinam, quam Paulus apud Athenas edocuit. Relinquens ergo vanas superstitiones gentium, provolutus pedibus Apostoli, deprecatus est
Abbreviated transcription (Latin):
contra chiũ. ubi terebintus mirȩ magnitudinis iuerat: & ubi fauni
agrestis hominis simulachrũ. chorus a pastorib dieb constiatis colebat:
Tertia regio urbs athenȩ x. quȩ respicit portũ neptimi. uhi simula chrũ
dianȩ & neptuni egei colebant : quẽ locũ. possedon. pagani appellant:
Creti cũ. neptinũ. possedon dicunt: Quarta regio atheniensis urbis ÷. ubi
idolũ martis. & herculis simulaclrũ ponebat᷑. quȩ s in colle tritoniȩ.
mons in medio urbis positus : ubi concursus torius una renascente ueniel
ad colendũ scilic& martẽ . & herculẽ: quos deos fortissimos ad orabant: quẽ
iocũ greci. ariopagiũ uocant: Arss. enĩ grece. mars. latine dr̃: Quinta
regio ÷ urłis athemensis. quȩ respient ad portã scheã : ubi idolũ & simulachto
mercurii positũ ÷: qͥ locus ermipigus nominat᷑. Ermis enĩ grece: mer¬

Expanded text:
contra Chium, ubi terebintus mirae magnitudinis inerat, et ubi fauni contra Chium, ubi terebintus mirae magnitudinis inerat, et ubi fauni agrestes homines a pastoribus, diebus constitutis, colebantur. Tertia regio urbis est Athenarum, quae respicit portum Neptuni, ubi simulacrum Dianae et Neptuni Aegaei colebant. Quem locum Popedon pagani appellant; Graeci enim Neptunum Popedon dicunt. Quarta regio Atheniensis urbis est, ubi idolum Martis et Herculis simulacrum ponebantur, quae est in colle Tritoniae: mons in medio urbis positus, ubi concursus totius populi, luna renascente, veniebat ad colendum scilicet Martem et Herculem, quos deos fortissimos adorabant; quem locum Graeci Ariopagium vocant: Aris enim Graece, Mars Latine dicitur. Quinta regio urbis Atheniensis est quae respicit ad portam Sichaeam, ubi idolum et simulacrum Mercurii positum est, qui locus Ermipagos nominatur; Ermis enim Graece Mer
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporib apud athenas claruerunt. qͥd de illis scirẽ. uł quali ꝓsapid athe¬
niensiũ quaq de stirpe. orti st̃. uobis luculentius expͥmerẽ : qđ ita scđm
montuosa. tonici maris faucib int̾clusa : egeo pelago sinistra parte conti g
urbs inclita .&. antiqua: t̾rarũ fertilitate opulenta: faminis & eloquentiȩ
nutrix phylosophoꝵ & sapientiũ genitrix: artiũ uariarũ. & diuitiarũ
oprĩentia. p̃ cȩteris urbib pollebat: hȩc posita ⁊̃ in attica ꝓruntia. ubi
cicrops. & menander. reges gentiũ claruerunt: ubi appollo & hypoeras. &
aristõtilis nati st̃ qͥ toto orbe in ipsis tẽꝑib sapientiȩ florib fulserunt:
In hoc magnopere tẽpore. cicrops. & menander reges. simulacroꝵ cultores
regionib disꝑtita describit᷑: Prima regio ÷ quȩ egeũ mare respicit. mons
suꝑ eminens urbi : ubi saturni. & priapi. aurea simulachra. uariis celantur
inlusionib: : quã regionẽ. chronopagiũ. greci nuncupant: Chronos. & enĩ.

Expanded text:
temporibus apud Athenas claruerunt, ut quod de illis scirem vel quali prosapia Atheniensium, quaque de stirpe orti sint, vobis luculentius exprimerem. Quod ita secundum montuosa, Ionici maris faucibus interclusa, Aegaeo pelago sinistra parte contracta, urbs inclyta et antiqua, terrarum fertilitate opulenta fuit, et eloquentiae nutrix philosophorum et sapientium genitrix, artiumque variarum et divitiarum opulentia prae caeteris urbibus pollebat. Haec posita est in Attica provincia, ubi Cecrops et Minander reges gentium claruerunt; ubi Apollo, et Hippocras, et Aristoteles nati sunt, qui toto orbe in ipsis temporibus sapientiae floribus fulserunt. In hoc tempore Cecrops et Minander reges, simulacrorum cultoreregionibus dispertita describitur. Prima regio est quae Aegaeum mare respicit, mons supereminens urbi, ubi Saturni et Priapi aurea simulacra variis celantur illusionibus, quam regionem Chronopagium Graeci nuncupant; Chronon etenim
Abbreviated transcription (Latin):
conũtit ad fidẽ: Hunc & iã beatissimũ uirũ. scĩ sp̃s ardore suecensũ. eũin
cruce. mundi dñs. iudeoꝵ manib pender& ad focus. & sol sui dñi mortĩ
expauescens. lucissuȩ radios. in tetrȩ: noctis mutarae horrorẽ. & mundi
climata. tenebrarũ nox texissae : dixisse ferunt: Hȩo nox. quã nr̃is oculis
descendisse mirani : totius mundi salutẽ. ad uenisse monstrauit: Ouere
scm uatẽ. ouere diuina luce ꝑfusũ : qͥ sic erat beata iã sorte p̃electus.
ut qͥ nec dũ sacro erat fonte renatus. paganis adhuc uiscerib tanti ualer&
misterii eẽ refertor: Nã cũ tot donoꝵ grã p̃pollerain doc trinȩ elo-¬
quentia .&. scripturarũ florib ꝑ omĩa fulsit: Greci nẽpe. eũ tres libros
mirificos sripsisse referunt. unũ qͥ dr̃ antihereseos. hoc ÷ contra om̃es her¬

Expanded text:
convertit ad fidem. IX. Hunc etiam beatissimum virum sancti Spiritus ardore succensum, cum in convertit ad fidem. IX. Hunc etiam beatissimum virum sancti Spiritus ardore succensum, cum in cruce mundi Dominus Judaeorum manibus penderet affixus, et sol sui Domini mortem expavescens, lucis suae radios in tetrae noctis mutaret horrorem, et mundi climata tenebrarum nocte texisset, dixisse ferunt: Haec nox, quam nostris oculis novam descendisse miramur, totius mundi salutem advenisse monstravit. O vere sanctum vatem! o vere divina perfusum luce, qui sic erat beata jam sorte praeelectus, ut qui necdum sacro erat fonte renatus, paganus adhuc membris, tanti valeret mysterii esse relator. Nam cum tot donorum gratia praepolleret, in doctrinae eloquentia, et scripturarum floribus per omnia fulsit. Graeci nempe eum tres libros mirificos scripsisse referunt. Unum qui dicitur Antihaereseos, hoc est, contra omnes hae
Abbreviated transcription (Latin):
baptismum salutis accipias . ab om̃ĩb absolui possis nexib delictox Mox as
qͥ lum̃ receperat. obedientiȩ pede. uerba iubentis impleuit. & ad dionisium
ꝓperaus. pauli ei ũba ꝑ ordinẽ nuntiauit: Sed dilectus iã dñi dionisius. ut gcũ
respexit firmis luminib palpitantẽ : hs eũ u̾bis ad locutus ÷ dicens: Tune es
ille quẽ cȩcũ natũ cuncti cognouerunt effines: Cui ille respondit: Ego
paulus qͥ te ad se uenire mandauit. inuocata ihũ xp̃i & magistri sui uirtuet.
sannatis michi lum̃ indulsit: Qui ꝓtinus surgens. ad beati ꝓperat in andata
moruta pauli: Quid diutius morer . Confestĩ credidit : & sacri baptismats
unda respersus. ab negatis errorib paganoꝵ. eiusse tradidit magisterus
imbuendũ: Ac deinde paulo iubente. xp̃i euuangłm p̃ilicauit. qͥ de thesa¬
ionica reuertens. ad uiã salutis. maximã partẽ ꝓuintiȩ & ciuitatis illius.¬

Expanded text:
baptismum salutis accipiens, ab omnibus absolvi possis nexibus delictorum. Mox is baptismum salutis accipiens, ab omnibus absolvi possis nexibus delictorum. Mox is qui lumen receperat obedientiae pede verba jubentis implevit, et ad Dionysium properans, Pauli ei verba per ordinem nuntiavit. Sed electus jam Domini Dionysius ut caecum respexit firmis luminibus incedentem, his eum verbis allocutus est dicens: Tune es ille quem caecum natum cuncti cognoverunt affines? Cui ille respondit: Ego Paulus qui tibi ad se venire mandavit, invocata Jesu Christi magistri sui virtute, sanitatis mihi lumen indulsit. Tunc protinus surgens ad beati properat mandati monita Pauli. Quid diutius moror? Confestim credidit, et sacri baptismatis unda respersus, abnegatis erroribus paganorum, ejus se tradidit magisteriis imbuendum; ac deinde ipso Paulo jubente Christi Evangelium praedicavit. Qui de Thessalonica convertens
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ eẽ: dionisius uera doctrinã & dogna salutis audiens. & nichil eẽ
idola qͥb seruiebat. & demonia magis quã deos eẽ recognoscens. spm̃ scm̃
& uerba uitȩ in pauli doc trina euident̃ sentiens. diuina grã instigatus
ad paulũ. cͤonũtens. expetiuit ab eo. ut ꝓ illo diuinã miscd̾i ã dep̃caret᷑: ut
eius discipulus eẽ mereret᷑: Cũq die altero it̃ ager& paulus: cecus qͥdã
oculoꝵ luce pͥuatus. paulis. postulat uirtute sanari Mox ergo sc̃s apłł.¬
dñi & magistri sui ihũ xp̃i imitator effectus. erucẽ eius. diu clausis oculis inpo¬
suit. dicens: Xp̃c. uidelic& dñs & magister nr̃. qͥ oculis lutũ inposuit cȩciaa
& lum̃ ilico accipere meruit: ipse tiuis oculis. potentię suę lum̃ restituat:
Mirũ in modũ. & lum̃ accipere meruit absq oculis natus: & his eũ uerbis
ad te me misit  ut memor sponsionis tuȩ. Ad eũ uenire ñ pigriteris. ut

Expanded text:
filium esse, Dionysius veram doctrinam et dogma salutis accipiens, et nihil esse idola quibus serviebat ac daemonia magis quam deos esse recognoscens, Spiritum quoque sanctum et verba vitae in Pauli doctrina evidenter sentiens, divina gratia instigatus, ad Paulum conversus, expetivit ab eo, ut pro illo divinam misericordiam deprecaretur, ut ejus discipulus esse mereretur. Cumque die altero iter ageret Paulus, caecus quidam oculorum luce privatus, Pauli se postulat virtute sanari. Mox ergo sanctus apoDomini et magistri sui Jesu Christi imitator effectus, crucem ejus diu clausis oculis imposuit dicens: Christus videlicet Dominus et magister noster, qui oculis lutum imposuit caeci nati, et lumen illico accipere meruit, ipse tuis oculis potentia sua lumen restituat. Tum mirum in modum lumen accipere meruit oculis caecus natus, quem his verbis ad te me misit, ut memor sponsionis tuae ad eum venire non pigriteris, quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
dissa beatũ dionisiũ : int̾rogare cepit qͥd coler&: aut qͥb miminib:
in tã spatioso & uenerabisi loco inseruiebat: Cui ait dionisius: Deos qͦs
coluerunt patres nr̃i. quoꝵ uirtute & sollertia.mat̾ t̾ra continet᷑ : hos
colimus. & ad oramus: Aras. mars. & hercules. mercurius & priãpus. suo
altaria. & simulachra falsoꝵ dõx. ꝑlustrar& : int̾ alteras aras. reperit altare
Quia adhuc ñ ÷ ipse ds̃ demonstratus int̾ eos. sed ÷ in cognitus nobis: &
uenturo scło futurus: Et ipse x ds̃ qͥ regnaturus ÷ in cęlo & int̾ra: &
regnũ ipsius ñ accipia. finẽ: Et int̾rogans eos paulus. ait: Quid uobis

Expanded text:
disset, beatum Dionysium interrogare coepit quid coleret aut quibus numinibus in tam spatioso et venerabili loco inserviret. Cui ait Dionysius: Deos, quos coluerunt patres nostri, quorum virtute et solertia mater terra continetur, hos colimus, et adoramus aras, quae Martis et Herculis, Mercurii et Priapi nomine et altaria et simulacra falsorum deorum perlustraret, inter alias aras reperit altare dicens: Adhuc non est ipse deus demonstratus inter deos: sed est incognitus nobis, et venturo saeculo futurus; et ipse est Deus qui regnaturus est in coelo et in terra, et regnum ipsius non accipiet finem. Interrogans iterum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
munimina: interius tamen. in pectore selus refulgebant muic¬
tissinia arma fidei scilic& galea: iusticiȩ torax ⁊ n expugnabilis d¬
peus equitatis. gladiusq uerbi dĩ. qui mentis illius secreta mia
ac penetrabili acie acuendo illustrauerat : Quodam itaq temp&
ꝑacta expeditione in regali seruitio. cum inpatriã redire tꝙ̃¬
taret accidit ei iter agere ꝑ loca quȩ franci campaniã uocant.
quia sunt ibi prolixa telluris interstitia. frondib minimȩ den.¬
sata nec saltib nemorosa Cumq quodamt die ab uinere diuer¬
ticulũ eũ siuis peter&. ut gentaculum sunieret. et equorum
famem pastione solita releuar& : deuertit ad quendam fontẽ.
qui puras atq. ꝑspicuas emanabat aquas: Qui socus optat¬
Asboni habilis uisus ẽ tam sibi quã animob suis quia in eiane atiam
erdurim di aminaic umq ut cibos caperent una consedissent: ho¬

Expanded text:
munimina, interius tamen refulgebant invicmunimina, interius tamen refulgebant invictissima arma, fidei scilicet galea, iusticiae torax inexpugnabilis, equitatis clipeus gladiusque verbi Dei, qui mentis illius secreta mira ac penetrabili acie acuendo inlustraverat. 4. Quodam itaque tempore, peracta expeditione in regali servitio, cum in patriam regredi temptaret, accidit ei iter agere per loca, quae Franci Campaniam vocant, quia sunt ibi prolixa telluris interstitia, frondibus minime densata nec saltibus nemorosa. Cumque quodam die ab itinere diverticulum cum suis peteret, ut gentaculum sumeret et equorum famem pastione solita relevaret, devenit ad quendam fontem, qui puras atque perspicuas emanabat aquas. Qui locus obtatactioni habilis visus est tam sibi quam animalibus eius, quia inerant etiam ibi herbarum gramina. Cumque, ut cibos caperent, una consedissent, ho
Abbreviated transcription (Latin):
ra telons̃ lucris pecunias augere. Ita & icbeatissimus acđo dilectis
gengulfus. ceteris uirtutum insignib ornatus: ne otio torperet as
aut canum sagacitate aut cassium nodis conabatur in retrre: ca
tempestate. regnum franeoꝵ. pipinus strenue gub̃nabat: cni uirss
galib insigniretur fascib maior domus ideo cognonuinabatur. qua
qui inpalatio adherebant. & ꝑ prouintias uira dabant cum eiusc¬
silio agebant quȩ agenda erant & regni gubernacula administraba
ic beatissimum hunc de quo loquimur benoUI FUm interfortisit
exercitus sui deputabat: quia erat acer ingenio atq animo. forti
rei indicium. patefecit eius armatura: quȩ hodieq conseruatit
in ecclesia eius in honore et nomine consecrata: quam sacratisit
eius illustrat p̃sentia ubi habentur reposita. galea lorica & gade¬
us enuis. & brachialia: Qui licoe exteruis talium uideretur habere

Expanded text:
nei lucris pecunias augere. Ita et hic beatissimus ac Deo dilectus nei lucris pecunias augere. Ita et hic beatissimus ac Deo dilectus Gangulfus, cęteris virtutum insigniis ornatus, ne ociositate torperaut canum sagacitate capere aut cassium nodis nitebatur inretire. 3. Ea tempestate regnum Francorum Pippinus strenue gubernabat; cui hic sregalibus insigniretur fascibus, maior domus ideo cognominabatur, quia, qui palatio adherebant et per provincias iura dabant, cum eius consilio agebant, quae agenda erant, et regni gubernacula administrabant. Hic beatissimum hunc, de quo loquimur, Gangulfum inter fortissimos exercitus sui deputabat, quia erat acer animo, fortis viribus, strrei indicium facit insignis eius armatura, quae hodieque conservatur in ecclesia eius in honore et nomine dedicata, quam sacratissima eius inlustrat praesentia; ubi habentur reposita galea, lorica, gladius eius et brachialia. Qui licet exterius talium videretur habere armorum
Abbreviated transcription (Latin):
it oculere. ut abillis qui bonis parati sunt mindere. inercia quadã
aceretur torpere. U enationi p̃terea solitus erat oꝑam dare: quia p̃¬
lia illius quib inmorari p̃cet̾is consueuerat. siluarum opacitate desi¬
sata erauit. Aiuersoq ferarã genere exuberabatł: quod hodieq de mon¬
strat locus. quo saeri eius somatis exuiȩ habentur recondite. silius
nemorosus. Si quem igitur mou&e cur tantis ac talis uir impendi
lboris sui. itbis sepissime uoluisso occupationib expendere sciat .i
certo qua sunt quedam negotia quȩ laͥnmmo simplici exerecat adigus.
nullatenus sine peccato exerceri possunt sĩcut legimus ari euanglo be
spretis iam seculi actib abiurataq mundi gła piscationi insudasenui¬
thieum uero post electionẽ numquam inthelonsi lucris resedisse. us
est enum sicut beatus gregorius dicit. uictum ꝑpiscationem querqu¬

Expanded text:
it occulere, ut ab illis, qui bonis parati sunt invidere, inertia quadam it occulere, ut ab illis, qui bonis parati sunt invidere, inertia quadam animi diceretur torpere. Venationi praeterea solitus erat operam dare, quia praedia illius, quibus inmorari prae ceteris consueverat, silvarum opacitate densata erant diversoque ferarum genere exuberabant; quod hodieque demonstrat locus, quo sacri eius somatis exuviae habentur reconditae, silvis nemorosus. Si quem igitur movet, cur tantus ac talis vir inpendium laboris sui in his sepissime voluisset occupationibus expendere, sciat pro certo, quia sunt quaedam negotia, quae, si animo simplici exerceantur, nullnullatenus sine peccato exerceri possunt, sicut legimus in euangelio, bspretis iam saeculi actibus abiurataque mundi gloria, piscationi insudasse, Matheum vero post electionem suam numquam in thelonei negotiis resedisse. Aliud est enim, sicut beatus Gregorius dicit, victum per piscationem quaer
Abbreviated transcription (Latin):
qudut er dori intesse piorum conuentibr ac fauos duuni elone. nbr¬
ũ a suscipiens catholicas ruminare sententios etor uemts enemoris
men normȩ escłasticȩ fitienti indesment̃ epotabat pectore  erudi
onis ate⁊ udicra inblommus aerareligosa spestaeula uelati biatri
pa respuens. obscenas uitare strdebat᷑ itiuenum confabulationes
orauimi puritatem suis solent illecebris deturpareAt euangebee ad¬
ponitionis nen furdus anditoraserpentine prudentiam astutie reti¬
teis. commnbirie simplicitatis mansuetudinem non amittebat
pres ut p̃chiorum amplitudo. quoꝵ latitudine pollebat. &patrinouar
trisis ditioni eius cessit: quantum circa egenos aapsilis aifpeniator. ex
culus fuit ceco. & pes claudo: ostiumq eius iuatori patuit: Dehino eum
aecursis adholescentiȩ metis in robur. iuirilis euasiss& etatis genere c̃simi¬
len sortitur nocorẽ: Quam idͥcirco occultus arbiter. ut remur ꝑmisit
nnoceniis ꝓbaretiur simplicitas: Qui ita uirtutam suarũ merita stuchꝰ¬

Expanded text:
suescebat crebris interesse piorum conventibus et, favos divini eloquii ab eorum ore suscipiens, catholicas ruminare sententias et in ventrem memoriae tamen normae ecclesiasticae sitienti indesinenter epotabat pectore. Erudiehonestate. Ludicra nihilominus inreligiosorum spectacula veluti baratri profunda respuens, obscenas vitare studebat iuvenum confabulationes, quae animi puritatem solent suis illecebris deturpare, atque euangelicae admonitionis non surdus auditor, serpentinae prudentiam astutiae retinens, columbinae simplicitatis mansuetudinem non amittebat. Moxque ut praediorum amplitudo, qua nimium pollebat, et patrimonii census ditioni eius cessit, quantum circa egenos dapsilis dispensator exticulus fuit ceco et pes claudo, ostiumque eius viatori patuit. 2. Dehinc, decursis adolescentiae metis, cum robur virilis evasisset aetatis, genere consimilem sortitur uxorem. Qunnocentis probaretur simplicitas, qua ita virtutum suarum merita studu
Abbreviated transcription (Latin):
louata in eculeo. clamabat dicens: Modo cȩpi uidere auctorẽ meũ x̃m
go non negabo amatorẽ meũ. qui ꝓpt̃ me felle cibatus est: aceto potatus
s̃pinis coronatus & cruci ẽ adfixus. Post hȩc deposita ẽ. & p̃cipitata in
cloacã: Sc̃s autẽ nichomedis prb̃t inspeculis positus. occulte lib̾auit corpͥ
& ꝑ noctem ꝑduxit inbiroto. ad casellam suam septimo miliario aburbe

Expanded text:
levata in equuleum clamabat, dicens: Modo coepi videre amatorem meum, Ego non negabo amatorem meum Christum, qui propter me felle cibatus, et aceto potatus, spinis coronatus, et crucifixus est. Post haec deposita est, et praecipitata in cloacam. Sanctus autem Nicomedes presbyter in speculis positus, occulte levavit eam, et per noctem in birote perduxit ad casellam suam, septimo ab urbe
Abbreviated transcription (Latin):
sante bono miracula nil sunt. quȩ faciunt plerumaq mali. ẜt ipseͥ
apłos docuit. ut a signa & nuracula sed mansuetudinẽ discerent un
litatem dicens. discite ame quia mitis sum & hamilis corde. Quaps
pore positus miracula gessit non legimus. Nec enim ideo impar cet̾is s

Expanded text:
sante bono, miracula nil sunt, Quae faciunt plerumque mali, et ipse Dsante bono, miracula nil sunt, Quae faciunt plerumque mali, et ipse Dominus apostolos docuit, ut a se non signa et miracula, sed mansuetudinem discerent et humilitatem, inquiens: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Quapropter pore positus gesserit, non
Abbreviated transcription (Latin):
ata ait. Sic operatur uirtutes GenU I FUs. quomodo anus m̃s. Sta
ut hec uox nefanda aguture illius exut: aparte obstrusa corporis¬
nuis obscenus produt. Illum diẽ quo hec acta sunt mos xpĩanus uo¬
re sextam feriam consueuit. Taliq postea subracuit opprobrio. ut
Nuius rei fama adeo ꝑ totius regni diuulgata ẽ confinia. ut p̃fatꝰ rex pe
ꝑ eadẽ loca transitum faciens aliquos de suis sciscitandi causa direxre
omĩa hȩc ꝑcunc tarentur utrum uera essent anfalsa Quod ueritiis
nixũ cõplantes regi & ꝓcerib quȩ auditu &uisu cõpererant intino
fideliter studuerunt. Nec ociose p̃tertuttendũ est quib signa a nus¬
la intantum grata sunt ut nihil putent dõ placere nisi quod eorũ el¬
tio cõmendauerit. cum ille potius bonȩ uitȩ meritum quã siguorũ a¬
poralium requirat effectum. Ut etum ait euangelicus pocta meriaoe¬

Expanded text:
chata, sic ait: 'Sic operatur virtutes Gangulfus, quomodo anus meus'. Statim chata, sic ait: 'Sic operatur virtutes Gangulfus, quomodo anus meus'. Statim ut haec vox nefanda ab ore exiit, a parte obstrusa corporis obscenus sonus prodiit. Illum diem, quo haec acta sunt, mos christianus feriam sextam vocitare consuevit. Talique postea subiacuit obprobrio, ut verita. Cuius rei fama adeo per totius regni divulgata est confinia, ut praefatus rex Pippinus, per eadem loca transitum faciens, aliquos sciscitandi causa direxerit, qui hoc percunctarent, utrum verum esset; quod veritate subnixum comprobantes, regi et proceribus, quae visu et auditu compererant, intimare fideliter studuerunt. 14. Nec ociose praetermittendum, esse, quibus signa et miracula in tantum grata sunt, ut nihil putent Deo placere, nisi quod eorum exhibitio commendaverit, cum ille potius bonae vitae meritum quam signorum corporalium requirat effectum; ut enim ait euangelicus poeta: Merito ces
Abbreviated transcription (Latin):
itum imminere. Sed postquam tripudio ineptȩ letitiȩ sibim& appla¬
unt: ut uentrẽ purgar& secessum petut latrinarum. Moxq ut diuer¬
tum petut nature debitum ꝑsoluere: instar iude ꝓditoris & arru hersi¬
his quorum alt̃ humanitatẽ xp̃i extinquere. alter inseparabilem trini¬
is unitatem isus est defendere: diffusa sunt iuscera eius. & sicut erat
uus sensu sic uacuus quoq uentre remansit. sicq infelix negato sibi spa
penitendi incloacam descendit inferiu. Illa uero impudens muler
erere.Nam dĩ famulo uam uniuerse carnis ingresso: ꝑ loca quib saeri
poris uehebatur gleba multa ineffabilis dĩ pietas largiebatur ꝑ meritũ¬
n parua plebis conuenir& frequentia. ꝑnix currens ad dominã hec¬
tulit. Domni GeN OU I fi corpus in antro tumulatum sepulchri ma
na cunctis imꝑtitur gaudia sanitatis At illa furiali amentia deba¬

Expanded text:
ritum inminere. Nam postquam tripudio ineptae laeticiae sibimet applaritum inminere. Nam postquam tripudio ineptae laeticiae sibimet applauserunt, ut ventrem purgaret, secessum petiit latrinarum; moxque ut diversorium petiit, naturae debitum persolvere, ad instar Iudae proditoris et Arrii heresiarchis, quorum alter humanitatem Christi extinguere, alter inseparabilem Trinitatis unitatem nisus est dividere, diffusa sunt viscera eius, et sicut erat vacuus sensu, sic vacuus quoque ventre remansit, sicque infelix, negato sibi spatio poenitendi, in cloacam descendit inferni. 13. Illa vero inpudens femina cui inserere. Nam Dei famulo viam universae carnis ingresso, per loca, quibus corporis sacri vehebatur gleba, multa ineffabilis Dei pietas largiebatur per meritum eiun parva plebis conveniret intulit: 'Domni Gangulfi corpus in antro tumulandum sepulchri maxima inpertitur cunctis gaudia sanitatis'. At illa, furiali amentia deba
Abbreviated transcription (Latin):
a quẽ locum sc̃s d̃i antequam uita deceder& tanta se beniuolentia &
piate ꝓfudit. ut eũ summa dilectione sẽꝑ incoler&: & om̃em p̃diorum
rum possessiorem inibi delegar&. ut necessarios reditus habere possecł
ꝑ inibi deseruirent. Et quia nefas erat mundanis tenebris lucernã ob¬
bi sideream: & ips& ꝑse ueritas ciuitatẽ supra montẽ positã ñ posse
condi ꝓtestata est: ad cõnunẽ onũum utilitatẽ atq ꝓfectum placu
diuinȩ potentiȩ hunc scm suum uirtutũ exibutione cunctis inuo¬
Cere ac diuulgari. ut quẽ apud se glorificauerat in eglo apud homi
magnificar& in mundo. Qualis int̾ea scĩ ꝑsequutorib ultio sub¬
uita sit: non ẽ in congruum huic narrationi inserere : Prefatus
odibilem mulierem concito ꝑuolauit discursu. quasi maximũ nunc¬
urus gaudium de admissi sceleris contagione nesciens repentinum sibi¬

Expanded text:
Circa quem locum sanctus Dei, antequam vita decederet, tanta se benivolentia et Circa quem locum sanctus Dei, antequam vita decederet, tanta se benivolentia et largitate profudit, ut eum summa dilectione semper incoleret et omnem praediorum suorum possessionem inibi delegaret, ut necessarios reditus habere possent, qui ibi deservirent. Et quia nefas erat mundanis tenebris lucernam obnubi sydeream, et ipsa per se Veritas civitatem super montem positam non posse abscondi protestata est, ad communem omnium utilitatem atque profectum placuit divinae potentiae hunc sanctum suum virtutum exhibitione cunctis innotescere ac divulgari, ut, quem apud se glorificaverat in caelo, apud homines magnificaret in mundo. 12. Qualis interea sancti persecutoris ultio subsecuta sit, non est incongruum huic narrationi inserere. Praefatus odibilem mulierem concito pervolavit discursu, quasi maximum nuntiaturus gaudium de admissi sceleris contagione, nesciens, sibi repentinum inte
Abbreviated transcription (Latin):
talitate. Due uero amitȩ eius uiulle trudis atq uuillegissa quȩ conto¬
te in loco possessionis eius superius nominato uarennas. sc̃imoniȩ a
castitatis studus in seruiebant. cẽꝑto beati uiri obitu sũptis secum as¬
corum orditub: atq adunata religiosi apparatus frequentia comias
nihilominus non modica plebis caterua ubi positum erat corpus eis
exanime ꝓperare maturauerunt. Sicq inde eleuatã eum storopo¬
ria accereostata cumq diuinorum ymnorum melodia: ed p̃sena¬
ad p̃fatum locum miraculis coruscantib dhoruscanrib deportasũ
est. Sepultumq est corpus ipsius abipsis ancillis dĩ in sua ipsius ba¬
silica in honore principis apłorum petri dedicata quas gemina in
ersum disꝑtiebat affectio. qm quidẽ illiletandũ esse nouerant. sibi do¬
dum. illius congaudendum glorificationi. suȩ ingemiscendum desolatiou

Expanded text:
rtalitate. 11. Duae vero amitae eius Willegossa atque Willedrudis, quae, constirtalitate. 11. Duae vero amitae eius Willegossa atque Willedrudis, quae, constitutae in loco possessionis eius superius nominato Varennas, sanctimoniae atque castitatis studiis inserviebant, comperto beati viri obitu, sumptis secum clericorum ordinibus atque adunata religiosi apparatus frequentia, comitante nihilominus non modica plebis caterva, ubi positum erat eius corpus exanime, properare maturaverunt. Sicque inde levatum cura stauroforia ac cereostata cumque divinorum ymnorum melodia ad praefatum locum, miraculis coruscantibus, deportatum est, sepultusque est ab ipsis Dei ancillis in sua ipsius basilica, in honore principis apostolorum Petri dedicata; quas gemina in ersum dispescebat affectio, quoniam quidem illo letandum esse noverant, sibi dolendum, illius congaudendum glorificationi, suae ingemiscendum desolationi.
Abbreviated transcription (Latin):
liuss& tamen aliud accidit. quia dũ uir beatus ictum ferientis in partis
declinare studuit : mucronis summitas in coxã eius delapsa graue uili
inflixit. At ille ꝑfanus nibil moratus ꝑpetrato facinore gladium mani
piciens. concitiis ne dep̾henderetur exit. & prepete cursu somipedẽ a s¬
detis ꝑniciter aufugit. GeNOUIRUS itaq dĩ famulus aliqt̃ dieb posta
suꝑ uixit. moxq ut ultimum sibiãq in ninere urtȩ terminũ seuss
exitũ suũ dñici corporis & sanguitus sacram̃tis muniuit. Consuimmato
uiriliter p̃sentis eui curriculo felici & iam dudum exoptato transitu m¬
grauit ad dñm. Iuncq ut uere fatear mori desut. & uiuere cepit exut
mundi tenebris. uestitus claritate celesti. Nunc adsistit uultui di omip¬
tentis accipiens de manu eius stolam candidam animȩ dico incorrupta¬
nẽ . &. indefectiuam beatitudinem. Prestolatur autẽ stolam dupliceme

Expanded text:
maluisset, tamen aliud accidit, quia, dum vir beatus ictum ferientis in partem maluisset, tamen aliud accidit, quia, dum vir beatus ictum ferientis in partem declinare studuit, mucronis summitas in coxam eius delapsa grave vulnus inflixit. At ille profanus nihil moratus, perpetrato facinore, gladium manu proiciens, concitus, ne deprehenderetur, exiit, et praepeti cursu sonipedem ascendens, perneciter aufugit. 10. Gangulfus itaque Dei famulus aliquot diebus postea supervixit. Moxque ut ultimum sibi iam iamque inminere vitae terminum sensit, exitum suum domiviriliter praesentis aevi circulo, felici et iam dudum exoptato transitu migravit ad Dominum: tuncque, ut vere fatear, mori desiit et vivere coepit; exutus mundi tenebris, caelesti est claritate vestitus. Nunc adsistit vultui omnipotentis Dei, accipiens de manu eius stolam candidam, animae dico incorruptionem et indefectivam beatitudinem; praestolatur autem stolam duplicem, cum,
Abbreviated transcription (Latin):
cuũ p̃cermittens. Aulier interim illa infelix sibi c̃cessam
to uiro possessionem adiens iam quasi libera utens potestate
n illo detestando clerieo infanda ꝑpetrare scelera ñ omisit
Uerentes itaq neforte. telo iracundiȩ succensus beatus Gengulfus repenta
ambos int̃itu necar& : om̃i conamine ceperunt cõmuusei ut quoquo
ei necem inferrent. Tunc ille clericus furia mentis agitatꝰ ađo aheue
& diaboli uas effectus: loca in quib famulus di morabatur om̃is ior
inpatiens efferata m̃te ad gredi nititur & quia optime secreta ilit
domicilui nouerat. nullĩq erat abditum quod cognitioni eius non pi¬
teret : latenter studuit operiri tempus quo famulorum deessent q¬
quia: & horã qua strato iacentem soninoq pressum inuenire qui¬
s& ut ei clanculo mortem inferens liber aufugeret. Quod ita et &¬

Expanded text:
vacuum praetermittens. 9. Mulier interim illa infelix, sibi concessam a vacuum praetermittens. 9. Mulier interim illa infelix, sibi concessam a beato viro possessionem adiens, iam quasi libera utens potestate, cum illo detestando clerico infanda perpetrare luxuriae scelera non omisit. Verentes itaque, ne forte, zelo iracundiae succensus, beatus Gangulfus repentino ambos interitu necaret, omni conamine coeperunt comminisci, ut quo modo ei necem inferrent. Tunc ille clericus, furia mentis agitatus, a Deo alienus et diaboli vas effectus, loca, quibus idem famulus Dei inmorabatur, omnis morae inpaciens, efferata mente aggredi nititur. Et quia obtime secreta illius domicilia noverat nullumque erat abditum, quod cognitioni eius non pateret, latenter studuit opperiri tempus, quo famulorum deessent obsequia, et horam, qua strato iacentem somnoque pressum invenire quivisset, ut ei clanculum mortem inferens liber aufugeret. Quod ita et con
Abbreviated transcription (Latin):
uu sui luit. Cerneres illam quodam mod̾o om̃ib mẽbris obriguisse
manifesta di ostensione dep̃hensa: inhil aliud quã iuminentẽ int̾i
aibulasses om̃ia tecũ seculi discrimina ꝑferre. quecumq prosꝑa ł
uersa contigissent: collato tecum robore sustinere.simul patienter
uere simul patienter mori. Ergo quia his te scelerib in uoluere non
ullitate uidicat om̃ia illius te reseruandam uidicio censeo. Et si¬
udem fructus dignos penitentiȩ egeris. indulgentiã ab illo conseqͥ
tue ꝑuersitatis diabolo gehennalib cremaberis incendus. Illud
iq quod tibi indotẽ sponsalio uire dedi ut uiuere possĩs habeto
decet᷑o numquã meo frueris aspectu: Dictoꝵ itaq finẽ faciens
ensis uehiculis p̃elia ꝓoul nnde posita in aualensi t̃ritorio petut
taitis & miseri cordie operib uacans. nullũq a solita bonitate tẽ

Expanded text:
ndacii sui luit. Cerneres, illam prae stupore quodammodo omnibus membris obriguisse, ndacii sui luit. Cerneres, illam prae stupore quodammodo omnibus membris obriguisse, et manifesta Dei ostentatione deprehensa, nihil aliud quam inminentem si in lege Dei ambulasses, omnia tecum saeculi discrimina perferre; quaecumque ad versa contigissent, quaecumque prospera, collato tecum robore sustinere, simul pacienter vivere, simul delectabiliter mori. Ergo, quia his te sceleribus involvere non quillitate iudicat omnia, illius te reservandam iudicio censeo. Et siquidem fructus dignos poenitentiae egeris, ab illo consequituae perversitatis diabolo gehennalibus cremaberis incendiis. Illud denique, quod tibi in dotem sponsalicio iure dedi, ut vivere possis, habeto; nam de cetero numquam meo frueris aspectu'. Dictorum itaque finem faciensensisque vehiculis, praedia procul posita in Avalensi territorio petiit, pietatis et misericordiae operibus vacans nullumque a solita bonitate tempus
Abbreviated transcription (Latin):
qtt̃ mumiem redait calorferuidus In mitte igitur manũ. &lapillũ sine
pstatione abstrahe ini rmo eius positum. Ds̃ uero qui abseonditorum ẽ
gutor qui scit om̃ia antequam fiant si ita ẽ ut asseris nullã patiet᷑ ut
feras calumniam. Sin autẽ falsitatis nebula tua man& obuelata
uerba inertiȩ deputans sicut &c cet̾a: sine ambiguitate manum in
inaqua non ẽ cunc tata aloxq ut lapillum tangens manũ ad
retraxit: statim manifesta di uirtute uideres ome tergus manꝰ
brachi quattum de eounda tetigit retrocedere. ut in sum mitate
ptorum pendentẽ cutẽ cerneres nudata carne Oquicumq ista
miraris: Adtende quantum humana suꝑnis distent uidicus Ille fi
demuis cuncta cłi iudicio potestatiq cõmisit. illa uanitati subiacens
iẽ indo minime ponens qui cuncta ꝑspicit penas p̃sũptionis &. m̃¬

Expanded text:
ventem nimium facit calor fervidus! Inmitte igitur manum et lapillum sine ventem nimium facit calor fervidus! Inmitte igitur manum et lapillum sine cunctatione abstrahe in imo eius positum. Deus vero, qui absconditorum est cognitor, qui scit omnia, antequam fiant, si ita est, ut asseris, nullam pacietur ut sufferas calumniam; sin autem falsitatis nebula tua manet obvelata Illa, viri Dei verba inertiae deputans, sicut et cetera, sine ambiguitate manum inicere in aquam non est cunctata; moxque ut lapillum tangens manum ad se retraxit, statim manifesta Dei virtute videres omne tergus manus et brachii, quantum de eo unda tetigit, retrocedere, ita ut in summitate digitorum pendens, carnem cerneres nudatam cute. 8. O quicumque ista miraris, adtende, quantum humana a supernis distant iudiciis! Ille fide plenus cuncta Dei iudicio potestatique commisit; illa vanitati subiacens et spem in Deo minime ponens, qui cuncta conspicit, poenas praesumptionis et me