comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rari atq purgari. sed eterna globi pe
na summa di necessitate daminari
S inquis ꝓpt̾ea credidi quȩ non m osten¬
dit: qr duas naturas boni scił & ma¬
li mͥ in hoc ipso mundo euidenter
ostendit. At hoc ipsũ est infelix un¬
de decepta es. qr sicut in illa scͥptura
euanglica. ita in hoc mundo nichil
mali putare potuisti nisi quo tuus
carnalis sensus offensus est. sicut ser¬
pentẽ. ignẽ. uenenũ. & similia: nec
aliqͥd boni nisi qd̃ eund̾e tuũ carna¬
lem sensũ aliqua iocunditate ꝑmulsit.
sicut sapoꝵ locunditas. & odoꝵ sua¬
uitas. & lucis huius aspectus: & si qͥd
aliud. uł aurib uł oculis tuis. uł nari¬
b. uł palato similit̃ forte blanditũ est.
At si uniu̾sam creaturã ita bus aspi¬
ceres ut auctori d̾o tribueres. quasi
legens magnũ quend̾a librũ naturȩ
rerũ. atq ita siqͥd ibi te offenderet
causam te tãquã hoĩem latere posse
tutus crederes. quã in oꝑib di quic¬

Expanded text:
rari atque purgari, sed rari atque purgari, sed na summa dei necessitate damnari ? Sed, inquis, propterea credidi, quae non mihi ostendit, quia duas naturas, boni scilicet et mali, mihi in hoc ipso mundo euidenter ostendit. at hoc ipsum est, infelix, unde decepta es, quia sicut in illa scriptura euangelica, ita in hoc mundo nihil mali putare potuisti, nisi quo tuus carnalis sensus offensus est, sicut serpentem, ignem, uenenum et similia, nec aliquid boni, nisi quod eundem tuum carnalem sensum aliqua iucunditate permulsit, sicut saporum iucunditas et odorum suauitas et lucis huius aspectus et si quid aliud uel auribus uel oculis tuis uel naribus uel palato similiter forte blanditum At si universam creaturam ita prius aspiceres, ut auctori Deo tribueres, quasi legens magnum quemdam librum naturae rerum; atque ita si quid ibi te offenderet, causam te tanquam hominem latere posse potius crederes, quam in operibus Dei quid
Abbreviated transcription (Latin):
furiosissimȩ sudidisti. ut id̾o hec om̃ia cre¬
deres. qr in illius conscͥpta st̃ lib̾ris quib mi¬
serabili errore credendu esse censuisti cum
tibi nulla demonstrent᷑ cur ñ potius
eu angłice auctoritati tam fundatȩ. tam
stabilitȩ: canca głia diffamatȩ.atq ab apo¬
stoloꝵ tẽporib u̾sq ad nr̃a tẽpora ꝑ suc
cessiones certissimas cõmendatȩ non te
subdis ut credas. ut uiuas. ut discas etiam
om̃ia illa quȩ te offendunt. ex uana & ꝑ¬
uersa opinione te offendere. potiusq ẽ¬
se uerũ. naturã incõmutabilem d̾i aliquid
mortalis assũpsisse creaturȩ in qua in com¬
mutabilis ꝑmianens. non fallacit̾ sed ue¬
facit̃ faceret atq pateret᷑ quicqͥd eande
creaturã facere ac pati ꝓ generi
humani unde sũpta erat. salute
congrueret. quã uiolabilem & corrup¬
tibilem eredere d̾i naturã nec inqui¬
natã atq oppressam. totã posse libe¬

Expanded text:
furiosissimae subdidisti, ut ideo haec omnia crefuriosissimae subdidisti, ut ideo haec omnia crederes, quia in illis conscripta sunt libris, quibus miserabili errore credendum esse censuisti, cum tibi nulla demonstrentur, cur non potius euangelicae auctoritati tam fundatae, tam stabilitae, tanta gloria diffamatae atque ab apostolorum temporibus usque ad nostra temporacessiones certissimas commendatae, non te subdis, ut credas, ut videas, ut discas etiam omnia illa quae te offendunt, ex vana et perversa opinione te offendere: potiusque esse verum, naturam incommutabilem Dei aliquid mortalis assumpsisse creaturae, in qua incommutabiliter permanens, non fallaciter, sed veraciter faceret atque pateretur, quidquid eamdem creaturam facere ac pati, pro generis humani, unde sumpta erat, salute congrueret, quam violabilem et corruptibilem credere Dei naturam, nec inquinatam atque oppressam totam posse libe
Abbreviated transcription (Latin):
ut non auctoritati scͥpturarum subiciat᷑
ad fid̾e. sed sibi scͥpturas ipse subiciat: non ut
id̃o illi placeat aliqͥd qr hoc in sublimmi au¬
ctoritate scͥptum legitur: sed id̾o recte scͥp¬
tũ uideat᷑ qr hoc ilłi placuit. Quo te com¬
mittis anima misera. infirma. carnalib
nebulis inuoluta quo te cõmitis : Remo¬
ue gͦ auctoritat̃e. uideamus: remoue aucto¬
ricatẽ: redde rationẽ. Eone ratio tua ꝑdu¬
citur: ut nisi d̾i natura uiolabilis. corrup¬
tibilisq credat᷑. exitũ teatricũ longa illa fa¬
bula ur̃a reꝑire non possit. Postremo un¬
de scis octo esse terras. & decẽ cȩlos. qd̾ athlas
mundũ ferat. splenditenensq suspendat::¬
& innumerabilia talia : Unde scis hȩc:
Plane. inquis. manicheus me docuit. S in¬
felix credidisti:neq enĩ uidisti. Si gͦ ad
milia fabulosoꝵ fantasmatũ quib turpiter
grauidata es. ei te auctoritati ignotissimȩ &

Expanded text:
ut non auctoritati scripturarum subiciatur ut non auctoritati scripturarum subiciatur ad fidem, sed sibi scripturas ipse subiciat, non ut ideo illi placeat aliquid, quia hoc in sublimi auctoritate scriptum legitur, sed ideo recte scriptum uideatur, quia hoc illi placuit. quo te committis, anima misera, infirma, carnalibus nebulis inuoluta? quo te committis? remoue ergo auctoritatem, uideamus, remoue auctoritatem, redde rationem. eone ratio tua perducitur, ut nisi dei natura uiolabilis corruptibilisque credatur, exitum theatricum longa illa fabula uestra reperire non possit? postremo unde scis octo esse terras et decem caelos, quod Atlas mundum ferat splenditenensque suspendat et innumerabilia talia? unde scis haec? plane, inquis, Manichaeus me docuit. sed, infelix, credidisti; neque enim uidisti. si ergo ad milia fabulosorum phantasmatum, quibus turpiter grauidata es, te auctoritati ignotissimae et
Abbreviated transcription (Latin):
uos comꝑisse. quẽ ad modu hec scͥpta euan¬
głica ex quib non om̃ia uultis accipe. non
uos ea ratione compisse qr talia ibi sunt
quȩ xꝑi głiam decolorent: scilicet qr natus
ex uirgine ibi narratur.qr circũcisus. qr
ꝓ illo oblatt̃ sacrificiũ qd̾ tunc offerebat᷑
qr baptitatus. qr tẽptatus a diabolo est.
His aut̃ exceptis. & testimoniis ex uetere
testamento quȩ illis inserta st̃ litteris:⁊
cȩt̾a uos scd̃m id qd̾ faustus loquit᷑. fate¬
mini acciꝑe: & p̃cipue crucis eius mẏsti¬
c̃a fix ionẽ qua passionis animȩ ur̃ȩ uulne¬
ra demonstrunt᷑. Deinde inquit p̃cepta
salutaria eiꝰ & parabolas cunctũq sermo¬
nẽ deificũ: qui maxime duarũ prefereis
naturarũ discretionẽ. ipsius esse non ue¬
nit in dubiũ. Uidetis gͦ id uos agere ut
om̃is de medio scripturarũ auferatur
auctoritas. & suus cuiq animus auctor sit
qͥd in quaq scͥptura ꝓbet qͥd imꝓbet: id est

Expanded text:
uos conperisse, quemadmodum haec scripta euanuos conperisse, quemadmodum haec scripta euangelica, ex quibus non omnia uultis accipere, non uos ea ratione conperisse, quia talia ibi sunt, quae Christi gloriam decolorent, scilicet quia natus ex uirgine ibi narratur, quia circumcisus, quia pro illo oblatum sacrificium, quod tunc offerebatur, quia baptizatus, quia temptatus a diabolo est. His autem exceptis et testimoniis ex uetere testamento, qucaetera vos secundum id quod Faustus loquitur, fatemini accipere, et praecipue crucis ejus mysticam fixionem, qua passionis animae vestrae vulnera demonstrantur. Deinde, inquit, praecepta salutaria ejus, et parabolas, cunctumque sermonem deificum, qui maxime naturarum discretionem ipsius esse non uenit in dubium. uidetis ergo id uos agere, ut omnis de medio scripturarum auferatur auctoritas et suus cuique animus auctor sit, quid in quaque scriptura probet, quid inprobet, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
nec futurũ est hoc scis nisi cũ factum
fuerit qd̾ etiã ioħes dicit filii d̾i su¬
mus & nondu apparuit qͥd erimus.
scimus qr cũ alparuerit similes ei
erimꝰ qm uidebimꝰ eũ sicuti est: tunc
incroducence in om̃em u̾itatem sꝑu sc̃õ
cuius nunc pignus accepimꝰ. Qd̃ aut̃ di¬
ctum est. mundus eũ acciꝑe non potest.
de his utiq dictũ est qui solent inscripturis
mundi nomine appellari amatores mundi
uł impii uł carnales. De qualib dicit a¬
postolus. Animalis aut̃ homo. non ꝑcipit
tur. qͣndiu non possunt saꝑe amplius quã
st̃ ista corporea quȩ in hoc mundo sense¬
runt sicut nec uos aliud sãpitis. qui cũ
luc̃e istam solis & lunȩ miraremini. talia
uobis om̃ia diuina finxistis auctore illo uani¬
loquo quẽ decepti & deceptores paracly¬
tũ dicitis. ꝓinde nullomͣ ualentes osten¬
dere quomͦ sit ille paraclytus: non est un¬
de doceatis firmissima aliqua auctoritate

Expanded text:
nec futurum est hoc sanctis, nisi cum factum nec futurum est hoc sanctis, nisi cum factum fuerit, quod etiam Iohannes dicit: filii dei sumus, et nondum adparuit, quid erimus. scimus, quia, cum adparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est, tunc introducente in omnem ueritatem spiritu sancto, cuius nunc pignus accepimus. quod autem dictum est: mundus eum accipere non potest, de his utique dictum est, qui solent in scripturis mundi nomine appellari, amatores mundi uel inpii uel carnales, de qualibus dicit apostolus: animalis autem homo non percipitur, quamdiu non possunt sapere amplius quam sunt ista corporea, quae in hoc mundo senserunt; sicut nec uos aliud sapitis, qui, cum lucem istam solis et lunae miraremini, talia uobis omnia diuina finxistis auctore illo uaniloquo, quem decepti et deceptores paracletum dicitis. proinde nullo modo ualentes ostendere, quomodo sit ille paracletus, non est, unde doceatis firmissima aliqua auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
thematizari continuo dicͥit. hoc est
qd̾ scͥptum est. mundus eũ acciꝑe ñ
pocest. Unde gͦ ꝓbare poteritis qd auo¬
bis exigitur pꝰ araclẏtum e̾e illũ a quo
didicistis qd̾ euangłica scͥpta non sint
apłoꝵ ͥ qͣndo quide etiã nos ꝓhamus
iũu clarificato moxͣ uenit: Id̃o eñi
nondu erat datus: qr ĩc nondu fue¬
Itat clarificatus. bamus etiã ip¬
sum inducere in om̃em u̾itatem:
qr ñ intratur in u̾itatem nisi ꝑ
caritatẽ. Caritas aut̃ d̾i diffusa est
non dixisse paulũ cũ uenerit qd̃ ꝑ¬
fectum est: nisi de ꝑfectione illa quȩ
in ꝑceptione uitȩ ȩternȩ futura est.
Hoc enim cũ loqueret᷑: uidemꝰ enim
inquit nunc ꝑ speculũ in eniginate
tunc aut̃ facie ad faciem. Hicꝰ certe
tiisi aꝑte insanire uolueritis. fatemi¬
ni non uos uidere d̾m facie ad faciem
Non gͦ ad uos uenit illud qd̾ ꝑfectũ
est.Hoc enĩ modo plane qͥd de hac
re senserit satis apłs explicauit:

Expanded text:
themari, continuo dicat: hoc est, themari, continuo dicat: hoc est, quod scriptum est: mundus eum accipere non potest? Unde ergo probare poteritis, quod a uobis exigitur, paracletum esse illum, a quo didicistis, quod euangelica scripta son sunt apostolorum? quandoquidem etiam noIesu clarificato mox uenit. ideo enim nondum erat datus, quia Iesus nondum fuerat clarificatus. probamus etiam ipsum inducere in omnem ueritatem, quia non intratur in ueritatem nisi per caritatem; caritas autem dei diffusa est,non dixisse Paulum: cum uenerit quod perfectum est, nisi de perfectione illa, quae in perceptione uitae aeternae futura est. hoc enim cum loqueretur, uidemus enim, inquit, nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. hic certe nisi aperte insanire uolueritis, fatebimini non uos uidere deum facie ad faciem. non ergo ad uos uenit illud, quod perfectum est. hoc enim modo plane quid de hac re senserit, satis apostolus explicauit .
Abbreviated transcription (Latin):
esse cõpletum qd̾̃ de paraclyto dictũ
est: qd mundus eũ acciꝑe non po¬
test.Nonne ista st̃ quȩ etiã uos di¬
cere soletis. ipse uos inducet indu.¬
cũ uenerit qd̾ ꝑfectum est. qd̾ ex
parte est euacũabit᷑. &. mundus eũ
accie non potest.de ur̃o manicheo
esse pͣredictũ: Et quȩ tand̾e pote¬
rit heresis ex oriri sub̾ paraclytino¬
mine: quȩ non hȩc om̃ia uerisuni¬
lit̃ sibi audeat coaptare: Nũquid
enĩ est heresis quȩ non u̾itatem se
nominet. & qͣnto est suꝑbior tan¬
to se magis etiã ꝑfectam nominet
u̾itatem ut & in om̃em u̾itatem se
polliceat᷑ inducere. & doctrinã apło¬
rũ suo errori contrariã. quasi ꝑillã
uenerit qd̾ ꝑfectum est. euacuate
conetur: Et qm̃ tenet eccłia qđ̃ uehe¬
mentius apłs cõmendauit. si quis
uobis euangłizauerit p̃ter quã qd̃
accepistis. anachema sit: cũ cȩꝑit ali¬
ud annuntians ab uniu̾so orbe ana¬

Expanded text:
esse conpletum. quod de paracleto dictum esse conpletum. quod de paracleto dictum est, quod mundus eum accipere non potest. nonne ista sunt, quae etiam uos dicere soletis: ipse uos inducet incum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est, euacuabitur et: mundus eum accipere non potest, de uestro Manichaeo esse praedictum? et quae tandem poterit haeresis exoriri sub paracleti nomine, quae non haec omnia uerisimiliter sibi audeat coaptare ? numquid enim est haeresis, quae non ueritatem se nominet et quanto est superbior, tanto magis se etiam perfectam nominet ueritatem, ut et in omnem ueritatem se polliceatur inducere et doctrinam apostolorum suo errori contrariam, quasi per illam uenerit, quod perfectum est, euacuare conetur? et quoniam tenet ecclesia, quod uehementius apostolus commendauit, si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit', cum coeperit aliud adnuntians ab uniuerso orbe ana
Abbreviated transcription (Latin):
clarificato uau iam causa erat ut statim
daretur. Nam & cathafrige se ꝓmissum
paraclytũ suscepisse dixerunt & hinc ã
fide catholica deuiart̃: conantes ꝓhibe¬
re qd paulus concessit: & damnare scd̃as
nuptias quas ille ꝑmisit subhis libis
insidiantes qr scͥptum est de parachito
ipse uos inducet in om̃em u̾itatem qd
uidelicet & non om̃em u̾itatem pau¬
lus & cȩteri apłi docuissent: ad socũ
cathafrigarũ paraclẏto reseruas¬
sent. Ad hoc & illud traxert̃ qs pau¬
lus ait: ex parte enĩ scimus & ex par¬
te ꝓpħamus. Cum aut̃ uenerit qd̃
ꝑfectum est qd̾ ex parte est euacu¬
abit᷑: ut scił ex parte sciens & ꝓphetans
apłs dixerit qd̾ uult faclat ñ peccat si
nubat: & id̾o ꝑfectum parachiti frigie
hoc euacu auerit. Ad hec cũ eis dictũ
fuerit qd̾ sint ȩccłiȩ canto ante pmis¬
sȩ & toto orbe diffusȩ auctoritate dam¬
nati. respondent hinc etiã in se illus

Expanded text:
clarificato Iesu iam causa erat, ut statim clarificato Iesu iam causa erat, ut statim daretur. nam et Cataphrygae se promissum paracletum suscepisse dixerunfide catholica deviarunt, conantes prohibere quod Paulus concessit, et damnare secundas nuptias quas ille permisit; sub his verbis insidiantes, quia scriptum est de Paracleto, Ipse vos inducet in omnem veritatem: quasi videlicet non omnem veritatem Paulus et caeteri Apostoli docuissent, ac locum Cataphrygarum Paracleto reservassent. Ad hoc et illud traxerunt, quod Paulus ait, Ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte est, euacuabitur, ut scilicet ex parte sciens et prophetans apostolus dixerit: quod uult faciat; non peccat, si nubat, et ideo perfectum paracleti Phrygiae hoc euacuauerit. ad haec cum eis dictum fuerit, quod sint ecclesiae tanto ante promissae et toto orbe diffusae auctoritate damnati, respondent hinc etiam in se illud
Abbreviated transcription (Latin):
conuinceremini. Qua gͥ causa a uobis corrũ¬
pi non possent: hac causa a nemine potue¬
runt. Quisqͥs enĩ hoc pͥmitus ausus esset
multoꝵ codicũ uetustioꝵ collatione confu¬
taret᷑: maxime qr non una lingua sed mul¬
tis eade scriptura contineret᷑. lam etiã
nunc nonnullȩ codicĩt mendositates uł
de antiquiorib uł de lingua p̃cedente
emendant᷑. Ita gͦ aut cõgimini ueraces
illos codices confiteri. & continuo eu̾tent᷑
heresim ur̃amꝰ aut si fallaces eos dixerttis
eoꝵ auctoritate paraclytũ non poteritis
asserere: & uos euertitis heresim ur̃am. Huc
accedit qr ea dicta st̃ in ꝓmissione parachy¬
ti:ut in anic heũ post tam multos annos ue¬
nientẽ ab ista suspicione ꝓrsus excludaqͣ. Qͥa
enĩ post resurrectionẽ & ascensionẽ dñi
continuo uenturus erat sꝑc sc̃s: aꝑtissi
tus. Si hȩc itaq causa erat ut ñ daretur
qr nond̾ii erat głificatus it̃c: ꝓculdubio

Expanded text:
conuinceremini. qua igitur causa a uobis corrumconuinceremini. qua igitur causa a uobis corrumpi non possent, hac causa a nemine potuerunt. quisquis enim hoc primitus ausus esset, multorum codicum uetustiorum conlatione confutaretur, maxime quia non una lingua, sed multis eadem scriptura contineretur. nam etiam nunc nonnullae codicum mendositates uel de antiquioribus uel de lingua praecedente emendantur. ita ergo aut cogimini ueraces illos codices continuo, et continuo euertent haeresim uestram, aut si fallaces eos dixeritis, eorum auctoritate paracletum non poteritis adserere, et uos euertistis haeresim uestram. Huc accedit, quia ea dicta sunt in promissione paracleti, ut Manichaeum post tam multos annos uenientem ab ista suspicione prorsus excludant. quia enim post resurrectionem et ascensionem domini continuo uenturus erat spiritus sanctus, tus. si haec itaque causa erat, ut non daretur, quia nondum erat clarificatus Iesus, procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
& tunc ꝓducat ad testimoniũ: Si enim
qd̃ uultis ei credimꝰ. & qd̾ non uultis ei ñ
credimꝰ : iam non illi sed uobis credimus.
Si aut̃ uobis credere uellemꝰ: testem a uo¬
bis non exigeremꝰ. Deinde paraclytus sic est
ꝓmissus: ut diceret᷑ ipse uos inducet in om̃em
ueritat̃e. Quomͦ aut̃ uos ille inducet in u̾i¬
tatẽ: qui uos docet xꝑm e̾e fallacẽ: Huc
accedit qr si om̃ia quȩ de ꝓmissione para¬
clyti in euangłio leguntur talia esse de¬
monstraretis. ut non om̃ino nisi de mani¬
cheo ur̃o possent intelligi sicut ostendunt᷑
cib ꝓferretis qͦs dicitis infalsatos. hoc ipsũ illic
falsum & a corruptorib maiorib ur̃is imiassũ
esse diceremꝰ. qd̾ illic de manicheo sic scͥptum
legeretis ut de alio intelligere ñ possemus.
Qͥd faceretis dicite mͥ nisi clamaretis nullomͦ
uos potuisse falsare codices qui iam in manib
re cȩpissetis: uetustioꝵ exemplariũ u̾itate

Expanded text:
t tunc producat ad testimonium? si enim, t tunc producat ad testimonium? si enim, quod uultis, ei credimus, et quod non uultis, ei non credimus, iam non illi, sed uobis credimus. si autem uobis credere uellemus, testem a uobis non exigeremus. deinde paracletus sic est promissus, ut diceretur: ipse uos inducet in omnem ueritatem. quomodo uos autem ille inducet in ueritatem, qui uos docet Christum esse fallacem? huc accedit. quia si omnia, quae de promissione paracleti in euangelio leguntur, talia esse demonstraretis, ut non omnino nisi de Manichaeo uestro possent intellegi, sicut ostendunturcibus proferretis, quos dicitis infalsatos, hoc ipsum illic falsum et a corruptoribus maioribus uestris inmissum esse diceremus, quod illic de Manichaeo sic scriptum legeretis, ut et alio intellegere non possemus . quid faceretis, dicite mihi, nisi clamaretis nullo modo uos potuisse falsare codices, qui iam in manibusre coepissetis, uetustiorum exemplarium ueritate
Abbreviated transcription (Latin):
altera paganoꝵ est. qui dicunt apłos
xpi non recta docuise. Uosgͦ qd̾ dici¬
tis unde ostenilitis. scͥpturas illas nisi ab apłis
ministratas: Respondetis: qr multa st̃ in
eis & int̃ se & sibi contraria. Om̃ino falsis¬
simũ est. Uos non intelligitis. Nam qͥcquid
tale ꝓtulit faustus qd̾ ita uobis uideretur
ita non esse monstratũ est: & qͥcqͥd tale a
uobis ꝓlatũ fuerit hoc docebimꝰ. Qͥs autẽ
ferat lectorem uł auditorem scͥpturã tantȩ
auctoritatis facilius quã uitiũ suȩ tardita¬
tis audere culpare: Ad hoc dicitis uos pa¬
sed sub eoꝵ nominib ab aliis esse conscͥptas
Hoc saltẽ docete istũ ipsum paraclytum ẽe̾: a
Om̃ino istũ xꝑx nec ꝓmisit nec misit: & si¬
mul ostenditur qͣndo miserit quẽ ꝓmisit.
ris: Respondetis ex eu angłio uos ꝓbare.
Ex quo euangłio: Qd̃ nonͦ totũ ac̃cipitis.
qd̾ falsatũ eͥe uos dicitis: Qs gͦ testem su¬
um pͥus ipse dicat falsitate ẽe  corruptũ ÷¬

Expanded text:
altera paganorum est, qui dicunt apostolos Christi non recta docuisse. uos ergo quid dicitis? unde ostenditis scripturas illas non ab apostolis ministratas ? respondetis: quia multa sunt in eis et inter se et sibi contraria. omnino falsissimum est; uos non intellegitis. nam quicquid tale protulit Faustus, quod ita uobis uideretur, ita non esse monstratum est; et quicquid tale a uobis prolatum fuerit, hoc docebimus. quis autem ferat lectorem uel auditorem scripturam tantae auctoritatis facilius quam uitium suae tarditatis audere culpare? an hoc dicitis uos pased sub eorum nominibus ab aliis esse conscriptas ? hoc saltem docete istum ipsum paracletum esse, a qomnino istum Christus nec promisit nec misit; et simul ostenditur, quando miserit, quem promisiris? respondetis ex euangelio uos probare. ex quo euangelio ? quod non totum accipitis, quod falsatum esse uos dicitis. quis ergo testem suum prius ipse dicat falsitate esse corruptum e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑunt: ut hoc etiã signo ꝓmitteret
in linguis om̃ib hoc est in om̃ib gen¬
tib fu̾turã eccłiam quȩ illum sicut
patrẽ & filiũ uerissime p̃dicaret.
Uos gͦ iam dicite quare non accipia¬
tis om̃ia ex libris noui testamenti:

Expanded text:
perunt, ut hoc etiam signo promitteret perunt, ut hoc etiam signo promitteret in linguis omnibus, hoc est in omnibus gentibus futuram ecclesiam, quae illum sicut patrem et filium uerissime praedicaret. Uos ergo iam dicite, quare non accipiatis omnia ex libris noui testamenti:
Abbreviated transcription (Latin):
aliud se p̃ce pturam essẽ ꝓmilit. Nuu¬
la gͦ cõparatio est quã faustus obten¬
dit. ita uobis paraclẏtũ ex nouote¬
stamento qd̃ credatis elegisse. & quod
respuatis demonstrauisse: cũ ipso no¬
uo testamento fuerit ꝓpħatus sicut
nobis xꝑc fecit ex uetere quo similit̃
ꝓpħatus est. Hoc eñi aliqua ueri simi¬
li ratione diceret᷑: si e̾e̾t aliqͥd in ue¬
teris testamenti libris qd̾ nos dicere¬
mus non recte dictũ. non diuinitꝰ uis¬
sum. non ueracit̃ scͥptum. Nichil ho¬
rũ dicimꝰ sed accipimus om̃ia siue quȩ
obseruamꝰ ut recte uiuamꝰ: siue quȩ
non obseruamꝰ ut tam̃ & ipsa tunc
in ꝓpħia iussa & obseruata. nunc
iam coͣpleri uideamꝰ. De inde para¬
elytũ sicut ꝓmissum legimꝰ in his
libris quoꝵ non om̃ia uultis acciꝑe:
ita & missum legimꝰ in eo libro quem
nominare etiã formidatis. In actib
om̃ib locuti st̃ qui eũ pͥmitus acce¬

Expanded text:
aliud praecepturam esse promisit. Nulaliud praecepturam esse promisit. Nulla ergo conparatio est, quam Faustus obtendit, ita uobis paracletum ex nouo testamento, quod credatis, elegisse. et quod respuatis, demonstrauisse, cum ipse nouo testamento fuerit prophetatus, sicut nobis Christus fecit ex uetere, quo similiter prophetatus est. huc enim aliqua uerisimili ratione diceretur, si esset aliquid in ueteris testamenti libris, quod nos diceremus non recte dictum, non diuinitus iussum, non ueraciter scriptum. nihil horum dicimus, sed accipimus omnia, siue quae obseruamus, ut recte uiuamus, siue quae non obseruamus, ut tamen et ipsa tunc in prophetia iussa et obser- - uata nunc iam conpleri uideamus. deinde paracletum sicut promissum legimus in iis libris, quorum non omnia uultis accipere, ita et missum legimus in eo libro, quem nominare etiam formidatis. in actibusomnibus locuti sunt, qui eum primitus acce
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hoc qͥsqͥs illa tunc etiã oꝑe quo
ad significand̾u agi iubebãt᷑ non ob¬
serua̾bat. penas diuinitus constitu¬
Itas rectissimo iudicio ꝑsoluebat: sicut
Inunc siqͥs sacramenta noui testam̃ti
ꝓ tẽporis ratione distincta. fuerit au¬
sus sacrilega temeritate uiolareniẽ¬
admod̾u enĩ tunc iusti uiri qui ꝓ ilis
sacramentis nec mort̃e recusaueriuis
iure laudant᷑: ita nunc ꝓ istis mar¬
tẏres scĩ. Et sicut eger non debet re¬
p̃hendere medicinalem docꝰtrinã si
aliud illi hodie preceꝑit. aliud crasꝓ.
hibens etiã qd̾ ante preceꝑat. sic enĩ
se habebat sanandi eiꝰ corporis tatio.
ita genus humanũ ab adam usq ad
fine̾m scłi qͣndu corpus qd̾ corrum¬
pit᷑ aggrauat animã egrũ atq sau¬
ciũ non debet diuinã rep̃tendete me¬
dicinã: si in quibdam hoc id̾e. in qui¬
bidam uͦ aliud pͥus. aliud posterius
obseruand̾u esse p̃cepit: preserti qr

Expanded text:
Ac per hoc quisquis illa tunc etiam opera, quae Ac per hoc quisquis illa tunc etiam opera, quae ad significandum agi jubebantur, non observabat, poenas divinitus constitutas rectissimo judicio persolvebat, sicut nunc si quis sacramenta Novi Testamenti pro temporis ratione distincta fuerit ausus sacrilega temeritate violare. Quemadmodum enim tunc justi viri, qui pro illis sacramentis nec mortem recusaverunt, jure laudantur; ita nunc pro istis martyres sancti. Et sicut aeger non debet reprehendere medicinalem doctrinam, si aliud illi hodie praeceperit, aliud cras, prohibens etiam quod ante praeceperat; sic enim se habet sanandi ejus corporis ratio: ita genus humanum ab Adam usque in finem saeculi quamdiu corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam, aegrum atque saucium non debet diuinam reprehendere medicinam, si in quibusdam hoc idem, in quibusdam uero aliud prius, aliud posterius obseruandum esse praecepit, praesertim quia se
Abbreviated transcription (Latin):
uere peccata sunt quã ob causam conseꝑ¬
ta sint seruata magisq cõmendata scͥptu¬
rȩ ipsius ueneratione sufficienti iam ser¬
mone monstrauimus: nec non de male¬
dictã eiꝰ qui pendet in ligno. & eiꝰ qui ñ
suscitau̾it semen in isrł. iam pͥmum suo
loco respondimꝰ cũ hȩc ante dilueremꝰ obie¬
cta: & ꝓrsus om̃ia siue de quib singillatĩ
iam antiorib huius oꝑis partib disseru¬
imus: siue quȩ in isto cui respondemus
sermone suo faustus sumilia posuit.
una firmissima u̾itatis ratione de¬
fendimus: quã de scãrum scͥpturarũ
auctoritate ꝑcepimus. Quȩ cũꝙ scͥo¬
ta sunt in illis libris uet̾is cestamen¬
ti om̃ia uerissime atq utilissime ꝓ
ȩterna uita scͥpta esse laudamus
accipimꝰ approbamꝰ: sed quȩ in his
mandata corporali oꝑatione ñ obser¬
uamꝰ & rectissime tunc mandatam
telligimꝰ. & umbtã futuroꝵ eͥe̾ didic¬
mus & nunc iam impleri cognoscimꝰ

Expanded text:
uere peccata sunt, quam ob causam conscruere peccata sunt, quam ob causam conscripta sunt, seruata magisque commendata scripturae ipsius ueneratione sufficienti iam sermone monstrauimus; necnon de maledicto eius, qui pendet in ligno, et eius, qui non suscitauerit semen in Israhel, iam primum suo loco respondimus, cum haec ante dilueremus obiecta. et prorsus omnia, siue de quibus singillatim iam anterioribus huius operis partibus disseruimus. siue quae in isto, cui respondemus, sermone suo Faustus similia posuit, una firmissima ueritatis ratione defendimus, quam de sanctarum scripturarum auctoritate percepimus. quaecumque scta sunt in illis libris Veteris Testamenti, omnia verissime atque utilissime pro aeterna vita scripta esse laudamus, accipimus, approbamus: sed quae in his mandata corporali operatione non observamus, et rectissime tunc mandata intelligimus, et umbras futurorum esse didicimus, et nunc jam impleri cognoscimus.
Abbreviated transcription (Latin):
parietes unus ex circũcisione alter ex p̃pu¬
tio uenientes. quãuis in angulari lapide
concordarent. tam̃ suis quib dam ꝓprietati¬
b distinctius eminebant. At ubi eccłia genti¬
um talis effecta est ut in ea nullus israhelita
carnalis appareat.⁊ qͥs iam hoc xꝑianus ob ¶de¬
seruat ut turdos uł minutiores auiculas q̃ uet̾s¬
non attingat. nisi quarũ sanguis effu¬
sus est. aut leporem non edat si manu a cer nan¬
uice ꝑcussus nullo cruento uulnere occi Igress¬
sus est: Et qui forte adhuc pauci tangeitib.¬
re ista formidant ã cȩt̾is irrident᷑. ⁊ ita om̃i¬
um animos in hac re tenuit illa sententia
u̾itatis non qd̾ intrat in os ur̃m uos coin¬
quinat sed qd̾ exit : nullam cibi naturã
quã societas admittit: humana. sed quȩ
iniqͥtas cõmittit peccata condenans. Iamuͦ
de antiquoꝵ factis & quȩ stultis atq ine¬
ruditis uident᷑ peccata d̾u non sint & quȩ

Expanded text:
parietes, unus ex circumcisione, alter ex praepuparietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio uenientes, quamuis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant. at ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israhelita carnalis adpareat, quis iam hoc christianus obseruat, ut turdos uel minutiores auiculas non adtingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice percussus nullo cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a ceteris inridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: non quod intrat in os uestrum, uos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam, quam societas admittit humana, sed quae iniquitas committit peccata condemnans. Iam uero de antiquorum factis et quae stultis atque ineruditis uidentur peccata, dum non sunt, et quae
Abbreviated transcription (Latin):
luuiũ qd̾ iam qͥd significaret ostendimus:
rent gentes tantũ a fornicatione. & ab
immolatis & a sanguine: id est nec qͥcqͣm
ederent carnis cuius sanguis non esset
effusus. Qd̃ alii non sic intelligunt: sed a
sanguine p̃ceptum esse abstinendum.
neqͥs homicidio se contaminet. Hoc nunic
discutere longũ est & non necessarium:
qr & si hoc tunc apłi preceꝑunt ut ani¬
maliũ sanguine abstinerent xꝑiani.
ne p̃focatis carnib uescerent᷑.⁊ elegisse
mͥ uident᷑ ꝓ tẽpore rem facilem. &ͦ nequa¬
quã obseruantib onerosam. in qua cũ isra¬
helitis etiã gentes ꝓpter angularem illum
la pide duos in se condent̃e aliqͥd cõmuniter
obseruarent: simul & admonerent᷑ in ipsa
archa noe qͣndo d̾s hoc iussit ȩccłiam om̃i¬
um gentiũ fuisse figurat᷑a. cuius facti ꝓpħia
iam gentib ad fid̾e accedentib incipiebat
impleri: transacto illo tẽpore quo illi duo

Expanded text:
luuium — quod iam quid significaret ostendimus —luuium — quod iam quid significaret ostendimus —rent gentes tantum a fornicatione et ab inmolatis et a sanguine, id est ne quicquam ederent carnis, cuius sanguis non esset effusus. quod alii non sic intellegunt, sed a sanguine praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. hoc nunc discutere longum est et non necessarium, quia et si hoc tunc apostoli praeceperunt, ut animalium sanguine abstinerent christiani, ne praefocatis carnibus uescerentur, elegisse mihi uidentur pro tempore rem facilem et nequaquam obseruantibus onerosam, in qua cum Israhelitis etiam gentes propter angularem illum lapidem duos in se condentem aliquid communiter obseruarent, simul et admonerent in ipsa arca Noe. quando deus hoc iussit, ecclesiam omnium gentium fuisse figuratam, cuius facti prophetia iam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat inpleri. transacto uero illo tempore, quo illi duo
Abbreviated transcription (Latin):
mur. & hoc audite: & calumniis uanitatis
uerũ aliqͣndo p̃ponite. Cur eñĩ non ex¬
pediat immolaticio uesci xꝑiano: apłs di
cit. Nlolo uos inquit socios fieri demonioꝵ.
neq enĩ ipsam immolationẽ rep̃hendit qͣm
faciebant patres p̃figurantes sanguinẽ
sacrificii quo nos x ꝑtꝰ redemit: sed quȩ im¬
molant gentes demoniis in qͥt inmolagͥ
& non d̾o. Deinde adiecit qd dixi: nolo uos
socios fieri demonioꝵ. Nam si natura ip¬
sa immolaticiȩ carniseẽt immunda: utiq
& nesciente contaminaret. Neq enĩ eo mi¬
nus ipsa esset quominus ab sciente acciꝑe¬
tur : sed ꝓpter conscientiã ne demonibͣ
cõmunicasse uideat᷑. Morticinũ aut̃ pu¬
to qd̃ ad escam usus hõium ñ admisit.
eo qd̾ non occisoꝵ sed mortuoꝵ animali¬
um morbida caro est: nec apta ad salut̃ẽ
corporis cuius causa sumimus alimentũ
Elam qd̾ de effundendo sanguine antiqͥs
in figura p̃ceptum est. id est ip̃si noe post di¬

Expanded text:
mur, et hoc audite et calumniis uanitatis mur, et hoc audite et calumniis uanitatis uerum aliquando praeponite. cur enim non expediat inmolaticio uesci christiano, apostolus dicit: nolo uos, inquit, socios fieri daemoniorum. neque enim ipsam inmolationem reprehendit, quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit. sed quae inmolant gentes, daemoniis, inquit, inmolant et non deo. deinde adiecit, quod dixi: nolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa inmolaticiae carnis esset inmunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur. morticinum autem puto quod ad escam usus hominum non admisit, eo quod non occisorum, sed mortuorum animalium morbida caro est nec apta ad salutem corporis, cuius causa suminus alimentum. nam quod de effundendo sanguine antiquis in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post di
Abbreviated transcription (Latin):
depensa sin Pentecosten etiã id est a passio¬
tico ÷ͥ ne & resurrectione ãni qͥnquagesimũ¬
quin quagesimo die post celebrationẽ
ouis occisȩ moyses digito d̾i scͥptam
legẽ accepit in monce. Legite euan¬
latũ digitũ d̾i. Ea quippe anniu̾sarie
in eccłia celebrant᷑ quȩ insignit excel¬
lentia certis dieb facta st̃: ut eoꝵ ne¬
cessariã salubremq memoriã festi¬
uitas concelebrata custodiat. Si uul¬
tis gͦ nosse quare celebramꝰ pascha:
qr tunc ꝓ nobis immolatus est xꝑc.
Si uultis gͦ nosse quare non illud
ritu iudaico celebremus: qr illa e¬
rat uenturi p̃figuratio. hec imple¬
ti cõmemoratio. Futurũ aut̃ & pre¬
teritũ nec ipsis u̾bis nr̃is eo modo
enunciat᷑ : unde iam satis in hoc oꝑe
locuti sumus. Si aut̃ & hoc quȩr¬
tis cur ex om̃ib cibis a quib in
umbra futuroꝵ popłs est ille ꝓhi¬
bitus nos morticino & immolaticio non uesci¬

Expanded text:
ra sint. Pentecosten etiam, id est a passra sint. Pentecosten etiam, id est a passione et resurrectione domini quinquagesimuquinquagesimo die post celebrationem ouis occisae Moyses digito dei scriptam legem accepit in monte. legite euanlatum digitum dei. ea quippe anniuersarie in ecclesia celebrantur, quae insigniter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam festiuitas concelebrata custodiat. si uultis ergo nosse, quare celebramus pascha, quia tunc pro nobis inmolatus est Christus'. si uultis nosse, quare non illud ritu Iudaico celebremus quia illa erat uenturi ueri praefiguratio, haec conpleti commemoratio'. futurum autem et praeteritum nec ipsis uerbis nostris eodem modo enuntiatur; unde iam satis in hoc opere locuti sumus. Si autem et hoc quaeritis, cur ex omnibus cibis, a quibus in umbra futurorum populus est ille prohibitus, nos morticino et inmolaticio non uesci
Abbreviated transcription (Latin):
lebrari. nec qd̃ ita ut iudei ⁊ cele¬
bramꝰ insultat: cũ ouemi magis
nos habeamꝰ in re p̃sentis euangłii
ñ in umbra futuri. eiusq occisionẽ
cũ cotidie tum maxime anniu̾saria
sollemnitate ñ uenturã presignemꝰ
sed factam cõmemoremus : Id̾o sane¬
dies paschȩ sollemnitatis nr̃ȩ ad diẽ
celebrationis umbraticȩ iudeoꝵ non
occurrit: ut & dñicum diem quo xꝑc
resurrexit cõplecterem̃. Atimã u
qui rectȩ fid̾i xꝑiani st̃. non in fer-¬
mento uet̾is uit̾ȩ hoc est maliciȩ. sed
in ipsius fid̾i u̾itate & sinceritate cu¬
stodiunt: non septẽ dieb sed om̃i die
qd̾ significatũ est numero dierũ sep¬
tenario quo cotidie om̃is uoluit᷑ dies.
Qd̃ & si aliquantũ laboriosum est in
hoc scło qm̃ angusta & arta uia est
quȩ ducit ad uitã: merces tam̃ certa
seruat᷑. Nam ipse labor significatus
est illis pigridiis. qd̾ aliqͣnculũ subaona¬

Expanded text:
lebrari nec quod ita ut Iudaei celelebrari nec quod ita ut Iudaei celebramus insultat? cum autem magis nos habeamus in re praesentis euangelii, non in umbra futuri, eiusque occisionem cum cotidie tum maxime anniuersaria sollemnitate non uenturam praesignemus, sed factam commemoremus, iddies paschae sollemnitatis nostrae ad diem celebrationis umbraticae Iudaeorum non occurrit, ut et dominicum diem, quo Christus resurrexit, conplecteremur. azyma uero qui rectae fidei christiani sunt, non in fermento ueteris uitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei ueritate et sinceritate custodiunt, non septem diebus, sed omni die: quod significatum est numero dierum septenario, quo cotidie omnis uoluitur dies. quod etsi aliquantum laboriosum est in hoc saeculo, quoniam angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, merces tamen certa seruatur. nam ipse labor significatus est illis picridiis, quod aliquantulum subama
Abbreviated transcription (Latin):
eos increpans corrigit uolentes esse
pauli. Num qͥd paulus in qͥt ꝓ uobis
crucifixus est. aut in nomine pauli
baptirati estis: Tamquã diceret. de¬
functo fratri uos genui:xꝑiani uo¬
camini ñ pauliani. At uͦ qui electus
ab ȩccłia ministeriũ euangłirandi
renuerit: ab ipsa ȩccłia merito digne¬
q contemnit᷑. Hoc est eñĩ qd̾ in euis
facie iubet᷑ expuere: ñ sane sine signo
huius opꝓbrii ut calciamento pedis
unius exuat᷑: ne smm eoꝵ sorte qͥb ipse
apłs ait. & calciati pedes in p̃parati¬
onẽ euangłii pacis: & de quib cõme
morat ꝓpħa. quã speciosi pedes eoꝵ
qui annuntiant pace: qui annunti¬
ant bona. Qui enĩ sic euangłicam
fid̾e tenet ut & sibi ꝓsit & eccłie ꝓdes¬
se non renuat: bene intelligit᷑ utro¬
q pede calciatiis. Qui aut̃ sibi putat
qr credidit satis esse consultũ. curam
uͦ lucrandoꝵ refugit alioꝵ decalcia¬
ti illus non figuratũ significabit. sed

Expanded text:
eos increpans corrigit uolentes esse eos increpans corrigit uolentes esse Pauli: numquid Paulus, inquit, pro uobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? tamquam diceret: "defuncto fratri uos genui; christiani uocamini, non Pauliani." at uero qui electus ab ecclesia ministerium euangelizandi rennuerit, ab ipsa ecclesia merito digneque contemnitur. hoc est enim, quod in eius faciem iubetur expuere, non sane sine signo huius obprobrii, ut calciamento pedis unius exuatur, ne sit in eorum sorte, quibus ipse apostolus ait: et calciati pedes in praeparatione euangelii pacis, et de quibmorat propheta: quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona. qui enim sic euangelicam fidem tenet, ut et sibi prosit et ecclesiae prodesse non rennuat, bene intellegitur utroque pede calciatus. qui autem sibi putat quia credidit satis esse consultum, coram uero lucrandorum refugit aliorum, decalciati illius non figuratum significabit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
scłoꝵ obuenit. Cum gͦ tale aliqͥd legitur
in instrumento uet̾is testamenti quale a
nobis obseruari uł iussum ñ est in nouo te¬
stamento uł etiã ꝓhibitũ: qͥd significet
quȩrendu est non rep̃hendend̾ui qr eo
ipso qd̃ iam ñ obseruatur. ñ damnatum
sed impletũ ꝓbatur. Unde multa & sepe
lam diximuis. Uelut hoc ipsũ qd̾ modo
non intelligens faustus mandatis ue¬
teris testamenti ꝓ crimine obiecit. qd̾ uyo¬
rẽ fr̃ĩs ad hoc frater iussus est ducere. ut Pde uer¬
Tnon sibi sed illi sobolem suscitaret eiꝰq uo : pascha¬
caret nomine qd̾ inde nasceret᷑ ⁊⁊ qͥd ali¬
ud in figura p̃monstret. nisi qr unusqͥsq
euangłii p̃dicator ita debet in ȩccłia la¬
borare ut defuncto fr̃i hoc est xꝑo susci¬
det semen qui ꝓ nobis mortuus est. & qͦd
suscitatũ fuerit eiꝰ nomen accipiat. c¬
Deniq hoc implens apłs ñ iam carnalit̃
se cõmemorat genuisse succenset᷑ eis. & Ioea

Expanded text:
saeculorum obuenit. cum ergo tale aliquid legitur saeculorum obuenit. cum ergo tale aliquid legitur in instrumento ueteris testamenti,. quale a nobis obseruar uel iussum non est in nouo testamento uel etiam prohibitum, quid significet quaerendum est, non reprehendendum, quia eo ipso, quo iam nsed impletum probatur. unde multa iam et saepe diximus. Velut hoc ipsum, quod modo non intellegens Faustus mandatis ueteris testamenti pro crimine obiecit, quod uxorem fratris ad hoc frater iussus est ducere, ut non sibi, sed illi subolem suscitaret eiusque uocaret nomine quod indidem nasceretur, quid aliud in figura praemonstrat, nisi quia unusquisque euangelii praedicator ita debet in ecclesia laborare, ut defuncto fratri, hoc est Christo, suscitet semen, qui pro nobis mortuus est, et quod suscitetum fuerit eius nomen accipiat? denique hoc implens apostolus non iam carnaliter se commemorat genuisse, suscenset eis et
Abbreviated transcription (Latin):
ut eicerem eos de terra egyþti. Ecce qr et
hoc ꝓpħatũ est: ñ ꝑseueraturũ illud testa¬
mentũ. sed futurũ nouũ. Hic si obiectũ fue¬
rit non nos ꝑtinere ad domũ isrł & domũ
iuda: ex doctrina apłica nos defendimus.
qr semen abrahȩ xꝑm esse docet apłs. nobisq
ad corpus eiꝰ ꝑtinentib dicit. Ergo semen¬
abrahȩ estis Porro si quȩsitũ a nobis fuerit
cur illius testamenti auctoritate teneamꝰ
cuius ricũ non obseruamus: & ad hoc ex
litteris apłicis respondemꝰ. Ait enĩ apłs
Nemo gͦ uos iudicet in cibo. aut potu.
aut in parte diei festi. aut neomeniȩ.
aut sabbatorũ: qd̾ est umbra futurorum.
ta quippe & cur ea legi atq accipi opor¬
teat ostendit. id est ne ꝓpħiam extingua¬
mus qr in umbra facta sunt futuroꝵ ÷¬
iudicare uolueri qd̃ corporalit̃ lam non
obseruemꝰ: sicut alibi tale qͥddam dixit.
Hȩc in figura contingebant illis: scͥpta sunt
aut̃ ꝓꝓter correptionẽ nr̃am in qͦs finis

Expanded text:
de terra Aegypti. ecce quia et hoc prophetatum est, non perseueraturum illud testamentum, sed futurum nouum. hic si obiectum fuerit non nos pertinere ad domum Israhel et domum Iuda, ex doctrina apostolica nos defendimus, quia semen Abrahae Christum esse docet apostolus nobisque ad corpus eius pertinentibus dicit: ergo Abrahae semen estis. porro si quaesitum a nobis fuerit, cur illius testamenti auctoritatem teneamus, cuius ritum non obseruamus, et ad hoc ex litteris apostolicis respondemus. ait enim apostolus: nemo ergo uos iudicet in cibo et potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. ita quippe et cur ea legi atque accipi oporteat, ostendit, id est ne prophetiam extinguamus, quia in umbra facta sunt futurorumjudicare voluerint, quod corporaliter jam non observemus, sicut alibi tale quiddam dixit. haec in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter correptionem nostram, in quos finis
Abbreviated transcription (Latin):
actinet distet. Cum itaq a uobis quȩritur
quare non om̃ia in libris noui testamenti
accipitis. sed & in eis libris in quib approba
tis aliqua multa respuitis. rep̃henditis ac¬
cusatis: a corruptorib inserta ẽẽ conten¬
ditis. Nolite in eremplũ assumere distincti¬
one fidi uł obseruationis nr̃e: sed rationẽ red¬
dite presũptionis ur̃ȩ. A nobis enĩ si quȩta¬
tur cur ñ eo ritu colamꝰ d̾m quo coluerunt
hebrei patres tẽpore uet̾is testamenti: re¬
spondemꝰ aliud nobis d̾m p̃cepisse ꝑ patres
noui testamenti. neq hoc contra uetus te¬
stamentũ: cũ & in illo id sit ante p̃dictum.
Sic eñ hoc ipsum p̃nuntiatũ est ꝑ ꝓpħam.
Ecce dies ueniunt dicit dñs. & consũmabo
suꝑ domũ isrł & suꝑ domũ iuda testamen¬
tũ nouũ: non scd̾m testamentũ qd̾ dedi pa

Expanded text:
attinet, distet. Cum itaque a vobis quaeritur, attinet, distet. Cum itaque a vobis quaeritur, quare non omnia in libris Novi Testamenti accipitis, sed in eitis aliqua, multa respuitis, reprehenditis, accusatis, a corruptoribus inserta esse contenditis, nolite in exemplum adsumere distinctionem fidei uel obseruationis nostrae, sed rationem reddite praesumptionis uestrae. A nobis enim si quaeratur, cur non eo ritu colamus deum, quo coluerunt Hebraei patres tempore ueteris testamenti, respondemus aliud nobis deum praecepisse per patres noui testamenti neque hoc contra uetus testamentum. cum et in illo id sit ante praedictum. sic enim hoc ipsum praenuntiatum est per prophetam: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo super domum Israhel et super domum Iuda testamentum nouum, non secundum t
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ esse ñ uenit in dubiũ. Nichil
qͦ est iam cur me om̃ia credere
existi mes debere quȩ continent
eugłia: cũ tu ut sup̃ ostensum est.
testamenti uet̾is sũpremũ liquorem
uix sũmis ut aiunt. labris attingas.
Nos uetis testamenti scͥpturas
om̃s ut dignũ est. ueras diuinasq lau¬
damus: uos scͥpturas noui testamen¬
ti tamquã falsatas corruptasq cul¬
patis. slos ea quȩ nunc de libris ce¬
stamenti uet̾is non obseruamus. congru¬
enter tam̃ illo tẽpore atq illi popło fuisse
p̃cepta: nobisq in eisipsis quȩ ñ obseruamꝰ
significata quȩ intelligamus & sꝑitaliter
teneamus. non solum dicimꝰ. sed mn apłicis
quoq litteris ostendimꝰ &. docemus: uos aut̃
om̃ia quȩ in libris noui testamenti non ac¬
cipitis om̃ino rep̃henditis. nec a xꝑo. nec
ab apłis eiꝰ dicta uł conscͥpta asseueratis.
Hidetis gͦ quantũ inter nos & uos qd̾ ad rem

Expanded text:
ipsius esse non uenit in dubium. nihil ipsius esse non uenit in dubium. nihil ergo est iam, cur me omnia credere existimes debere, quae continent euangelia, cum tu. ut supra ostensum est, testamenti ueteris supremum liquorem uix summis, ut aiunt. labris adtingas. Nos ueteris testamenti scripturas omnes, ut dignum est, ueras diuinasque laudamus, uos scripturas noui testamenti tamquam falsatas corruptasque pulsatis. nos ea, quae nunc de libris testamenti ueteris non obseruamus, congruenter tamen illo tempore atque illi populo fuisse praecepta nobisque in eis ipsis, quae non obseruamus, significata, quae intellegamus et spiritaliter teneamus. non solum dicimus, sed in apostolicis quoque litteris ostendimus et docemus; uos autem omnia, quae in libris noui testamenti non accipitis, omnino reprehenditis nec a Christo nec ab apostolis eius dicta uel conscripta adseueratis. uidetis ergo, quantum inter nos et uos, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
ab re est si & nos de testanento nouo
sola accipientes ea quȩ in honorem et
laude filii maiestatis. uł ab ipso dicta
cõꝑimus uł ab eiꝰ apłis sed iam ꝑfe¬
ctis ac fidelib dissimulauimꝰ cȩtera. quȩ
aut simplicit tunc & ignorant a ru¬
dib dicta. aut oblique & maligne
ab inimicis obiecta. aut impruden¬
ter ab scͥptorib affirmata st̃ & poste¬
ris tradita : Dico aut̃ hex: ipsum
natũ ex femina turpit̃. circũcisum
iudaice. sacrificasse gentilit̃. baptiza¬
tũ humilit̃. cirtũductum a diabolo
ꝑ deserta. & ab eo temptatũ quãmi¬
serrime. His gͥ exceptis & siqͥd ei a
scͥptorib ex testamento uetere falsa
sub testificatione iniectũ est: credi¬
mus cȩt̾a. Pretea crucis eiꝰ mysticam
fixionẽ qua nr̃e animȩ passiones
monstrant᷑ uulnera: tum p̃cepta sa¬
lutaria. tum parabolas cunctumq
sermonẽ deificũ: qui maxime dua¬
rum p̃ferens naturarũ discretioñẽ.

Expanded text:
ab re est, si et nos de testamento nouo ab re est, si et nos de testamento nouo sola accipientes ea, quae in honorem et laudem filii maiestatis uel ab ipso dicta conperimus uel ab eius apostolis, sed iam perfectis ac fidelibus dissimulauimus cetera, quae aut simpliciter tunc et ignoranter a rudibus dicta aut oblique et maligne ab inimicis obiecta aut inprudenter ab scriptoribus adfirmata sunt et posteris tradita? dico autem hoc ipsum natum ex femina turpiter, circumcisum Iudaice sacrificasse gentiliter. baptizatum humiliter, circumductum a diabolo per deserta et ab eo temptatum quam miserrime. his igitur exceptis et si quid ei ab scriptoribus ex testamento uetere falsa sub testificatione iniectum est, credimus cetera, praeterea crucis eius mysticam fixionem, qua nostrae animae passionis monstrantur uulnera, tum praecepta salutaria eius, tum paraicum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretionem
Abbreviated transcription (Latin):
repudianda uͦ quã plurima: & nobis
paraclytus ex nouo testam̃to ꝓmis¬
sus ꝑinde docet qͥd acciꝑe ex ȩodem
debeamꝰ & qͥd repudiare. De qͦ ultro
ĩc cũ eum ꝓmitteret. dicit in eũqło
pse uos inducet in om̃em u̾itatem
& ipse uobis annuntiabit om̃ia &
cõmemorabit uos. Quaꝑꝑter liceat
tantũdem & nobis in testamento ro¬
uo ꝑ paraclytũ quantũ uobis in uete¬
re licere ostenditis ꝑ ĩm: nisi forte
pluris uobis testamentũ uidet᷑ filii
esse quã patris. si modo patͥs est. ut
cũ ex illo reꝑbentur tamulta. huius
solius nichii non debeat apꝓbariꝰ p̃¬
sertim qd̾ nec a xꝑo scͥpcumꝰ constat
ut diximus: nec ab eiꝰ apłis. Quapp¬
ter ut uos ex uetere testamento solas
admittitis ꝓpħias. & illa quȩ su ꝑius
diximus ciuilia. atq ad disciplinã
uitȩ cõmunis ꝑtinentia p̃cepta. suꝑse¬
distis uͦ ꝑicomen & sacrificia. & sabba¬
tũ. & obseruationes eiꝰ. & arimaꝰ. qͥd

Expanded text:
repudianda uero quam plurima, et nobis repudianda uero quam plurima, et nobis paracletus ex nouo testamento promissus perinde docet, quid accipere ex eodem debeamus et quid repudiare. de quo ultro Iesus cum eum promitteret, dicit in euangelio: ipse uos inducet in omnem ueritatem et ipse uobis adnuntiabit omnia et commemorabit uos. quapropter liceat tantundem et nobis in testamento nouo per paracletum, quantum uobis in uetere licere ostenditis per Iesum, nisi forte pluris uobis testamentum uidetur filii esse quam patris, si modo patris est, ut, cum ex illo reprobentur tam multa, huius solius nihil non debeat adprobari, praesertim quod uec a Christo scriptum constat, ut diximus, nec ab eius apostolis. Quapropter, ut uos ex uetere testamento solas admittitis prophetias et illa, quae superius diximus, ciuilia atque ad disciplinam uitae communis pertinentia praecepta, supersedistis uero peritomen et sacrificia et sabbatum et obseruationem eius et azyma, quid