comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habe cura huius in fantulȩ quia te concupiuit. & tibi sẽ conimendaut
Et conuersa. filiȩ suȩ ait. Ds̃ qui fundauit immobiles montes. ipsetẽ in suoti¬
more confirm&. Et cum hȩc dixissae tra didit tã diaconiss&e. & flens pectusq
suos tundens ita recessit Amonasterio. Sic omis congregatio . cũ ea lamentabat᷑
Altera uero die. ad sumens dia conissa in fantẽ eufpasiam. introduxit inorato¬
rium. & facta oratione suꝑ eam. induit eam uestimento monachali. & ȩxton¬
pantium. qui inea coepisti bonũ opus ꝑ fice hoc inpace. & dona ei ut ambul&
scđm mandata tua. & inueniat sidutiam in conspectu tuo semper. Tunc &
mater eius cũ lacrimis orans eufrasiȩ dixit. Amas hac scema uestirifilia.
Cui eufrasia cũ gaudio dixit. Uaq mater quia sicut agnoui Adomina dia
mosuo dignam. Et hȩc dicen & orans ꝓfilia. uale dixit dia conissae atque
sororib. & oscularꝰ filiam suã egressa est. Et circuibat scđm morẽ preben¬

Expanded text:
habe curam huic infantulae quia te con| cupiuit . et tibi se conmendauit. et conuersa filiae suae ait deus| qui fundauit inmobeles montes . ipse te in suo timore confirmet.| Et cum haec dixisset . tradedit eam diaconissae et flens pectus| que suo tundens. Ita recessit a monasterio sic omnes congregatio| cum ea lamentabatur. Altera uero die adsumens diaconissa| infantem eufraxiam introduxit in oraturium et facta oratio| ne super eam . induit eam uestimento monachali . et extenmine dominantium qui in ea coepisti bonum opus | perfece hoc in pace et dona ei ut ambulet secundum mandata| tua et inueniat fiduciam in conspectu tuo semper. Tunc et mater eius cum la| crimis orans eufraxiae dixit Amas h\a/nc escemam uestire filia. Cui eufra| xia cum gaudio dixit. Vtique mater quia sicut \a/gnoui a domina diamo suo dignam et haec dicens et orans pro filia| ualedixit diaconissae atque sororibus et osculans filiam suam| egressa est . et circumibat secundum morem praeben
Abbreviated transcription (Latin):
conuersa addia conissã ait. Vere & ego me deuoueo xp̃o. & ulterius cum
domina mea matre Non uado. Dicit ei diaconissa. Filia non habes possis
dormure. Nec enĩ potes hic manere. Puella ait. ubiuos dormitis & ego. Et cum
poterant eam euelli amonasterio. Num ergo crebris dieb: mater eius & dia¬
conissa blandiebantur ei . ut ꝑ suader&ur exire de monasterio & nonpote
rant. Nouissime uero dixit dia conissa puellae. Siuis hic manere. litteras
Dixit ergo diaconissa matrieius. Domina mea matrona. diitte puellã
hic uideo enĩ quia gr̃a di inluxit eam. & iustitia patris eius & honestas

Expanded text:
conuersa ad diaconissam| ait uere et ego me deuoueo christo et ulterius . cum conuersa ad diaconissam| ait uere et ego me deuoueo christo et ulterius . cum domina mea matre| non uado. Dicit ei diaconissa filia non habis ubi dormire. Nec enim| potis hic manere. Puella ait ubi uos dormitis et ego . et cum|poterant eam euelle a monaste| rio. Dum ergo crebris diebus mater eius et diaconissa blande| bantur ei ut persuaderetur . exire de monasterio . et non pote| rant nouissime uero . dixit diaconissa puellę si uis hic Dixit ergo abbatissa matri ejus: Domina mea matrona, dimitte hanc puellam hic; video enim quia gratia Dei illuxit in ea; et justitia patris, et honestas
Abbreviated transcription (Latin):
mea ulterius non egrediebar de istoloco. Cui diaconissa ait. interim nosplus
amas aut sponsumtuũ: Puella e dixit. Neq illum noui. Neq ipse menouit.
uos aute noui & uos amo. Verumitamen uos quẽ amatis. me an illum.
Libenter audiens uerba puellȩ diaconĩssa. quia cum e&. paruula talia loque¬
r&ur. necdũ eni septẽ annos cõpleuerat. cum dia conissa eitalia uerba loqueret᷑
Ingemiscens autẽ mater eius. & flens amare. ait puellae. Uenifilia. eamus
addomũ quia uespera est. Puella respondit. Ego hic manebo cũ donadia co¬
pissa. Ait dia conissa puellȩ. Uade domina. uade addomũ tuã. nonpotes
hic manere. Nec quis quam potest hic manere. nisi sẽ deuonerit xp̃o. Cui pu¬
ella respondit. Et ubi. ẽ xp̃c Tunc dia conissa gratanter imaginem do¬
minica eiostendit. Pergens autẽ rufrasia. osculata . ẽ. figuram dominica. &¬

Expanded text:
mea ulterius| non egrediebar de isto loco. Cui diaconissa ait interim nos| plus mea ulterius| non egrediebar de isto loco. Cui diaconissa ait interim nos| plus amas aut sponsum tuum . puella dixit neque illum| noui neque ille me nouit. Vos autem noui . et uos amo.| Verumtamen uos quem amatis me aut illum libenter| Audiens uerba puellae diaconissa quae cum esset paruola| talia loquebatur. Necdum enim septem annus conpleuerat| et cum diaconissa talia uerba loqueretur. Ingemiscens autem| mater eius et flens amare . ait puelle ueni filia eamus ad| domum quia iam uesperest. Puella respondit . ego hic mane| bo cum domina diaconissa. Ait diaconissa puellae| Vade domina uade ad domum tuam non potes hic| manere. Nec enim quisquam potest hic manere nisi se deuo| uere christo. Cui puella respondit . et ubi est christus . tunc diaconis| sa gratenter imaginem dominica ei ostendit. Pergens autem| eufraxia osculata est figuram domini et
Abbreviated transcription (Latin):
antigoni. Cuidia conissa respondit. Domina mi senatrix Ancillȩ tuȩ pon
egent deheredib: neq pecumias concupiscunt. Propterea nãq cuncta relique¬
runt. in hoc scło. ut a&ernis bonis frui mereantur. & ideo nihil possĩdere
uolumus. Necelesti regno fraudemur. Sed ne tẽ contristẽ ira ut sine fructu
dimittamus. paucũ oleum & candelas & thrmiama moratoriũ confer. &
erit hoc uobis promercede iustitiȩ. Et his oblatis. rogabat eufrasia dia co¬
nissa & om̃s sorores. ut orarent ꝓ antigono. & filia eiꝰ eufrasia. Vna uer
dierũ. dixit dia conissa infantulȩ eufrasiȩ cũ l&itia. Domina mi eufrasia
diligis monasteriũ nr̃m. & om̃s sorores. : Illa respondit &iam domina
diligo uos. Iterũ ait dia conissa cũ ioco. Si nos diligis. esto pobiscum. in
pra scema. Cui infantula respondit. Uere si pion contrista retur mates

Expanded text:
antigonis. Cui diaconissa respondit Do| mina mi sinatrix ancillae tuae non antigonis. Cui diaconissa respondit Do| mina mi sinatrix ancillae tuae non aegent heredibus neque pecu| nias concupiscunt propterea namque cuncta reliquerunt in hoc| saeculo ut aeternis bonis frui mereantur. Et ideo nihil posse| dere uolumus ne caelesti regno fraudemur. Sed nec te contris| temur aut sine fructu demittamus . pauco oleo et acandelas| et thymiamam in oraturio confererit . erit hoc uobis pro merce| de iustitiae et his oblatis rogabat . eufraxia diaconissam et| omnes sorores . ut orarent pro antigono et filia eius eufraxia.| Vna uero dierum dixit diaconissa infantolae eufraxia cum| laetitia domina mi eufraxia diligis monasterium nostrum et omnes| sorores Illa respondit etiam domina diligo uos Iterum ait diaconissa| cum ioco si nos diligis esto nobiscum in nostra scema . cui infan| tula respondit uere si non contristabatur mater
Abbreviated transcription (Latin):
earũ excilicio usq deorsum. ut tegerent extremitatẽ pedũ. quantũ poterat
ima quȩq earum tantũ &iam laborabat. utdum aliquã earũ aliquando con¬
tigiss& infirmari. Nullũ eifomentum aut adiutoriũ opus medicine conferers sed
quasi benedictionẽ maximã ado suscipiebat infirmitatẽ. & tolerabat irlan¬
guorib: donec uisitatio dominica prȩuenir&. Nulla earũ ianuã excedebat.
Erat autẽ & ianitrix ꝑ quã responsa omĩa gerebantur. multȩq sanitates ibi
fiebant. Eufasia siquidem diligens conciliũ scarum mulierũ ꝓpter mira¬
bilem conuersationẽ earum. sepius adillud ꝑgebat monasteriũ. offerens thi¬
miama & cereos. Vna si quidẽ dierũ rogabat dia conissam. & priores monaste¬
rii. dicens. Paruam benedictionẽ uolo prebere inmonasterium urm. reditus
auri libras .xxͦ. aut .xxx. ut or& is pro ista orphana & memoria patris eius

Expanded text:
earum ex cilicio usque deursum optegentes extremitatum pedum| Quantum poterat earum ex cilicio usque deursum optegentes extremitatum pedum| Quantum poterat unaquaeque earum tantum etiam loborabat| et dum aliqua earum aliquando contingerit infirmari Nullum| ei fomentum aut adiutorium opus medicinae conferens Sed| quasi benedictionem maximam a deo suscipiebat infirmitatem| et tollerabat in languoribus donec uisitatio ei dominica| praeueniret . nulla earum ianua excidebat. Erat autem| et ianitris per quam responsa omnia gerebantur . multaequae| sanitates ibi fiebant. Eufraxia siquidem diligens . concilium| sanctarum mulierum propter mirabilem conuersationem earum. Saepi| us ad ipsum pergebat monasterium offerens thymiamam et ci| reos. Vna siquidem dierum rogauit diaconissam prioris monas| terii dicens. Paruam benedictionem uolo praebere in monasterio| uestro redditus auri libras XX. aut XXX et oretis pro ista orfana et| memoria patris eius
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesus ac scũariis mimera offerens. circuibat monasteria uirorũ & muli¬
erum. multasq pecunias erogabat. Eterat iima ciuitate monasteriũ¬
mines predicabant. In illo nãq monasterio nemo gustabat uinũ. aut oleũ
aut uuas uel sicus. aut pomum. Nulla earũ aliquid eius modi bonoꝵ
ubertatũ quȩ d&x erix nascunt᷑ edebant. Quȩdã autẽ tarũ ab infanua
ab renuntiantes scłm. dicebant᷑ neq ipsam spoeiem pomorũ se uidere.
post tres dies edebant. Nulla earũ. pedes suas aliquando lauit aqua. Debalneo
Autẽ audientes. confusionẽ & obꝓbriȩ nuditatis mnridentes. & iam & ab homi¬
nationẽ corporum diuidicabant: ut ec auditu earũ hoc uenire paciebantur.
Stratũ habebant interrrꝰ. una quȩq earũ cilicium paruulũ unius cubiti latitudne
& trum longitudine. ubi paululũ irequiescebant. Erant autẽ & induminta

Expanded text:
ecclesiis ac sanctuariis munera offerens . circui| bat monasteria uirorum ac muliecclesiis ac sanctuariis munera offerens . circui| bat monasteria uirorum ac mulierum multasqmenes praedicabant. In illo namque monasterio nimo gus| tabat uinum aut oleum aut uuas aut figum aut pumum| Nulla earum aliquid eiusmodi bonorum ubertatum que de terrena| nascuntur aedebant. Quaedam autem earum ab infan| cia abrenunciantes saeculum dicebant neque ipsam spe| ciem pumorum se nosse post tres dies aedibant. Nulla earum pedes| suos aliquando aqua lauit. De balneo autem audientes con| fusionem et propriae nuditatis . inridentes etiam et abuminatio| ne corporum deiudicabant ut nec auditu earum hoc euenere| patiebantur. Stratum habebant in terra. Vnaquaeque earum| cilicium paruolum unius cubiti latetudine et trium longitu| dine ubi paulolum requiescebant. Erant autem et indumenta|
Abbreviated transcription (Latin):
imperio. maxime ꝓpter sincerissimũ meum amicũ antigonum. Audiepꝰ
hȩc augusta Nimia confusione perterrita. immutato uultu. ac silapis ꝑduas
fere horas sine uoce ꝑmansit. Et facta .ẽ. magna tristitia. inter principẽ
& augustam ꝓpter tufraxiam antigoni coniuge̾:Agnouit autẽ hȩc eufra
sia quia magna tristitia propter eam fuiss& inter principẽ & augusta effecta.
omino uultus eius a missus ẽ tristis quasiusq ad mortẽ. De ciuitate Abscedere
uolens. & deflens ac ingemiscens ait filiȩ suȩ. Venifilia. eamus in aegyp¬
tum habemus illic copiosam substantiã. ut uisitemus patris tui possessiones.
seu meas. omĩa enim tua sunt filia. Tunc ad sumens silia suam nesciente
sua crebro predia uisitabat. Proficiens autẽ minteriorẽ thebaidem cũ acto
ribus suis & dispensatorib: suis. cura impendens suaruã rerum. & illic uacars

Expanded text:
imperio maxime propter sincirissimum meum amicum antigonum| Audiens imperio maxime propter sincirissimum meum amicum antigonum| Audiens haec augusta a nimia confusione perterrita inmuta| tu uultu acsi lapis per duas fere horas sine uoce permansit.| et facta est magna tristicia inter principem et augustam prop| ter eufraxiam antigonis co\n/iugem. Agnouit autem haec eufra| xia quia magna tristicia propter eam fuisset inter impera| torem et augustam effecta omnino uultus eius amissus est . tris| tis quasi usque ad mortem de ciuitate abscidere uolens . et deflens| ac ingemiscens ait filiae suae. Veni filia eamus in aegyptum . ha| bemus illic . cupiosam substanciam ut uisitemus patris tui pos| sessiones . seu meas . omnia enim tua sunt filia. Tunc adsumens fili| am suam nesciente sua crebro praediam ui| sitabat . proficiens autem in interiorem thebaidem cum acto| ribus suis . et despensatoribus suis . curam inpendens suarum rerum| et illic uacans
Abbreviated transcription (Latin):
conuersationis: urat nuc agitis. Illȩ uero deformatȩ descendentes
ienuretiauerunt augustae. quȩ gesta sunt. Cognoscens aute impe
rator qđ actum fuerat. grauiter increpauit augustam suꝑ hat rẽ. dicens
ei. Uere augusta. extranea rem atua conuersatione fecisti. Haec¬
sunt opera xp̃iana. augustȩ sic ꝓmisistidõ pie regnare. sic recordaris antigono
qui nobis semꝑ utilia persuasit. Alienam rem̃ nr̃o imperio celebrasti. ut
muliere̾ immo puellari a& ate constituta. quȩ pene solũmodo uno anno
coniunxit uiro suo. & mox ex consensu ꝓpter cȩleste regnũ se separauerunt.
A cõmuni thoro & ut rursus ad mundi desideria redire cõpellas. nontimes
dm̃ hanc miquitatẽ cohortari. Quisnã audiens nonderidebit imperium
prm: Quis satis faciat hominibus quia non ꝑmeas insidias. hoc actum ẽ:
Insensatã & in congruã rem fecisti. quod nec oportuit ut mmeo audir& ur

Expanded text:
conuersationis| uestrae nunc agitis. illae uero deformatae discendentes conuersationis| uestrae nunc agitis. illae uero deformatae discendentes renun| ciauerunt augustae quae gesta sunt. Cognoscens autem impe| rator . quod actum fuerat grauiter increpauit agustam . et di| xit ei uere agusta extraneam rem a tua conuersatione fecisti.| Haecsunt opera christiana augustae sic promisisti deo pie regnare.| sic recordaris anticono qui nobis semper utilia persuasit Alienam| rem nostro imperio celebrasti ut mulierem immo et puellare| aetate constitutam quae paene solomodo uno anno conuixit| uero suo et mox ex consensu propter caelestem regnum se separa| uerunt . a communi toro. Et tu . rursus ad mundi desideria redire| conpellis et non times deum . hanc iniquitate cohortare quisnam| audiens non deredebit nostrum imperium Quis satisfaciat homi| nibus . quia non per meas insidias hoc actum est. Insinsatam et| incongruam rem fecisti . quod nec oportuit ut in meo audiretur|
Abbreviated transcription (Latin):
na. uocesq immiserunt haec audientes. Post paucũ uero tempus. quiescente
aliquantulũ luctu. imperator ꝑ sud̃ dens uxori Antigoni. ut suam filiã despon
sar& cuidam senatori ditissimo.Et factũ est ut puellȩ mater arras susi¬
per&. & susceptis arris puellȩ eufrasiȩa& as expectabatur. Erat eni infan
tula. plusminus annoꝵ quinq quan do suscepit arras. Post aliquantulum
uero tẽporis. cogitauit quidã sena Atoꝵ ut uxorẽ antigoni sibi creder& co¬
pulare & ꝑ preces matronarũmulierũ per¬
suasit duguste. ut sine
notitia principis mitter&. & eufrasiȩ con¬
iugi huiuscemodi
uerba pronutiar&. Quȩ cum audiss&. fleuit amare.
tribus quȩ fuerant desti natȩ. Ve uobis infuturo scło. quȩ mihi talia
sua dois & concurri tis aduersus mulierẽ pie uiuere festinantem
secundum dĩpre ceptum. Recedite A me quia extranea optra

Expanded text:
na et uoces inmiserunt . audien| tes haec. Post paucum uero tempus quiescentem| na et uoces inmiserunt . audien| tes haec. Post paucum uero tempus quiescentem| aliquantulum luctum . Imperator persuadens uxo| ri antigoni ut suam filiam eufraxiam disponsaret .| cuidam senatori ditissimo. Et factum est ut puel| lae mater arras susciperet et susceptis arris puellae| Eufraxiae aetas expectabatur. Erat enim infan| tula plus minus annorum .V. quando suscipit arras.| Post aliquantolum uero temporis . cogitauit qui| dam senatorum ut uxorem antigoni sibi crederet| copulare et per praeces matronarum . persuasit .| augustae ut sine noticia principis . mitterit .| Et eufraxiae huiuscemodi uerba pronunciaret. Quae cum| audisset fleuit amare eribus quae fuerant desti| natae. Ve uobis in futuro saeculo . quae mihi talia suadetis .| et concurritis aduersus mulierem pie uiuere festinantem secundum | dei praeceptum . recidite a me quia extranea opera
Abbreviated transcription (Latin):
annũ. postquam se suȩ separauit uxori. & uitã suam pie disponens. cõpl&o dnno
defsunctus est. Fleuitq eum imperator pariter & augusta. tamquã exeorũ ꝓprio
genere. & uirũ iustum ac religiosum. Compatiebantur & enim eufrasiae. non
solum tamquã ꝓpriae consanguineȩ. sed quia erat & ate iuuencula. Duobus
Namq aniis & tribus mensib: uixit cũ uiro suo & imũ annum ex consensu alte¬
rutrum abstinentes. sicut sr̃i inuicẽ conuixerunt. Igitur sepulto antigono im¬
perator & augusta. multũ consolabantur eufrasiam. Illa uero assumens ꝓpriã
filiã dedit eam mmanũ principis & augustȩ. & prostrata ad pedes eorũ cum
clamore & gemitu magno dixit . In manus dĩ & uras commenda orphanam
hanc. Memoriã ergo habentes antigoni quia ur̃ fuit. suscipite ram atq tue¬
mini & estote ei in loco patris & matris. Multa siquidem lacrimarũ flumi¬

Expanded text:
annum postquam se suae seperauit| uxori et uitam suam pie desponens conplere anno annum postquam se suae seperauit| uxori et uitam suam pie desponens conplere anno defunc| tus . est. Fleuitque eum imperator pariter et augusta| tamquam ex \e/orum proprio genere et uirum iustum| ac relegiosum. Con\pa/tiebatur etenim eufraxie non| solum tamquam propri\ae/ consanguiniae sed quia erat| aetate iuuenula . duobus namque annis et tribus| mensibus uixit cum uiro suo . et unum annum ex consen| sum ab alterutrum abstenentes sicut fratres inuicem| conuixerunt. Igitur sepulto antigono imperator et au| gusta multum consolabantur . eufraxiam. Illa uero| adsumens propriam filiam dedit eam in manus princi| pis et augustae et prostrata ad pedis e\o/rum cum cla| more et magno gemitu dixit . in manus dei et uestras| conmendo orfanam hanc memoriam ergo habentes .| antigoni quia uester fuit suscipiti eam atque tuemi| ni et estote ei in loco patris et matris . multas siquidem| lacrimarum flumi
Abbreviated transcription (Latin):
pandere non presupsi. quia uere ip̃.se fecisti principiũ. & iube me ut loquar
Cuidixit antigo¬
nus. Domina mi dic pro ut uelis. Euthasia dix̃.
Nosti domine
meus. quia antẽ tantas generationes apłs protesta¬
tur dicens. tempꝰ breue . ẽ: dec& ero & qui habent uxores tamquam
Non habentes sint. & gaudentes indiuitus tam quã non gaudentes &
mentes tamquã non possidentes. Decidit E enĩ scema huius scłi ad
quã utilitatt̃ nobis erunt hȩ pecimiȩ. & tan &ta abundantia pos¬
sessionũ. Nihil horum cum quo lib& descendere  potent in infer¬
num. Cum bono ergo consilio sestma &iam multa dare
pauperib ut non inueniatur illud consilium quod tractasti infnictu¬
osum. Audiens hȩc antigonus. glorificauit dm̃. Cum igitur ad eptus
suiss& optimam conuersationẽ. & multa pauperib erogass&. unum solũ uiuers

Expanded text:
pandere non praesumpsi .| quia uere ipsi fecisti principium iube me ut loquar.| pandere non praesumpsi .| quia uere ipsi fecisti principium iube me ut loquar.| Cui dixit antiquonus domina dic inquit prout uellis| eufraxia. Nosti domine meus quia ante tantas generaci| ones apostolus protestatur dicens . tempus breue est.| De cetero ut et qui habent uxores sint tamquam non| habentes et gaudentes in diuicias tamquam non| gaudentes . et ementes tamquam non possedentes. Decedit enim escema huius saeculi ad quam utilita| tem nobis erunt haec pecunia et tanta habundantia| possessionum. Nihil horum cum quolibet discendere| poterit in infernum. Cum bono ergo consilio festina ergo mul| tum dare pauperibus ut non inueniatur . illud consilium| quod tractasti . infructuosuum Audiens haec antigo| us glorificauit deum. Cum igitur . adeptus fuisset opti| mam conuersacionem et multa pauperibus erogasset| unum solum uiuens
Abbreviated transcription (Latin):
huius sȩculi. uanitas tẽporalis. inoctuaginta namq Annis ommne tempus im
pl&ur. & sunt timentib dñ diuitiȩ in cȩlo reconditȩ minfmita scła. & pri¬
uamus nosipsos ab illis diuituis mundanis cogitationib obligati. & infallatia
posiai temporali diuitiarũ. dies nrõs frustra consumimus: nihil animarum
utilitatẽ ad quirentes. Audiens hȩc eufrasia. dixit antigono. Et quid iube
domine meus. ut faciamus: Cuidixit antigonus. Vnam filiam habemꝰ
perdm̃. sufficiat nobis & nequa quam conueniamus ulterius in infelicitate
& miseria si̧culari. Audiens hȩc eu  frasia. & consurgens extendit manus
suas incelum & in gemiscens dixit  antigono. Benedictus dñs. qui dignũ
te fecit in suo timore. & ad cog nitionẽ ueritatis. Uere domine meus.
sepius supplicaui dm̃. ut in lumi n ar& cortuũ prohac causa. sedhoc tib

Expanded text:
huius saeculi tem| poribus In octugenta namque annis omnes tempus im| huius saeculi tem| poribus In octugenta namque annis omnes tempus im| pletur et sunt timentibus deum diuiciae in caelo recondi| tae in infinita saecula et priuamur nos ipsos ab illis| diuiciis mundanis . cogitacionibus oblicati et in falla| cia positi temporalia diuiciarum dies nostros frustra| consumimus nihil animarum . utilitatem adquirentes.| Audiens haec eufraxia dixit antigono et quid iubes .| domine meus ut faciamus. Cui dixit antigonus unam| filiam habemus per deum suffiat nobis et nequaquam| conueneamus ulterius in infilicitatem et miseriam| secularem. Audiens haec eufraxia et consurgens . ex| tendit manus suas . in caelo et ingemiscens dixit anti| gono benedictus deus qui dignum te fecit in suo timore| et ad cognicionem ueritatis adduxit. Vere domine meus| sepius supplicaui deum ut inluminaret cor tuum pro| haec causa sed hoc tibi
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens insermone simul& opere. & bona semꝑ pricipis uidens. ut pie ro¬
manȩ rei puplice negotia gubernar&. Erat autẽ & compassibilis homo
cunctis egentibus necessaria prebens. diligebatq eum imperator. non solum
tam quã parentem & senatorẽ. sed & iam uelut xp̃̾ianum & pium. & semꝑ con¬
silia eiutilia conferentem. Erat autẽ & locuples uehementer. itaut regia
erat eufrasia. mulier religiosa & timens dm̃. stmꝑ uacans ecclesus & offeretꝰ¬
precescum lacrimis dõ. Hȩc multos inopes fecit idoneos. multasq oblationes in ecle¬
sis ac sanctuariis offerebat. Ualde & iam diligens imperatorẽ pariterq augusta.
precipue quod exeorum genere nec non & morib: erat composita & honesta ualde
& religiosa. Generata est autẽ ab his filia. quã uocauerunt nomine matris
FVFRASIA. Cumq haberent hanc filiam. una ex diebus dixit antigonus coniuo
suȩ eufrasiȩ. Nosti domina mi eufrasia. quia nihil .ẽ. ista uita uel diuitiȩ

Expanded text:
sapiens in sermonae . simul| et opere et bona semper principi suadens ut pie romana rei| publice negucia gobernaret. Erat . autem et compas| sibilis homo cunctis egentibus necessaria praebens. Dili gebatque eum princeps imperator . non solum tamquam .| parentem et senatorem sed eciam . uelut christianum et pium .| et semper consilia ei utilia conferentem. Erat autem et| locoplex uehementer ita ut regia e eufraxia mulier relegiosa et ti| mens deum . semper uacans ecclesiis et offerepraeces cum la| crimis deo. Haec multos in opes fecit . idoneos multasque| oblationes in eclesiis ac sanctuariis . offerebat . ualde eam| diligens imperator pariterquae agusta praecipue| quod ex eorum genere nec non et moribus . erat conposita et hones| ta ualde et relegiosa. Generata est . autem his filia quem| uocauerunt . nomine matris . eufraxia. Cumque haberent| hanc filiam unam ex diebus dixit antigonus coniugae| suae eufraxiae . nosti domina mi eufraxia Quia nihil| est ista uita uel diuiciae uanitas
Abbreviated transcription (Latin):
re debito scm̃ corpus illius sepulture traderetur. Dũ aut̃ congregati ad essent. & uidissent
tã stupendũ miraculũ. glorificabant dm̃ qui&iã infemineo sexu fragili tanta miracula
operatur. Quidã aut̃ fr̃ unũ habens oculũ. osculatus est uultũ eiuscũ lacrimis. statimq
ut eã teagit. oculus ei restitutus est. Et uidentes om̃s fr̃s qui aderant hoc quod factũ est
benedixerunt dm̃. grãs agentes ei cuius sunt oña quȩ bona sunt: Multũq confortati.
& edificati. sepelierunt eã in monumento patrũ. Pater uero eiꝰ oma quȩ habuit mȩda
partẽ substantiȩ suȩ ibidẽ offerens. in eadẽ cella demorat̃. ẽ: ineadẽ phisiata dor
dñm. uxta filiã suã sepelier̃ eũ. glorificans dm̃ abbas cũ omĩ congregatione

Expanded text:
re debito sanctum corpus illius sepulturae traderetur. Dum autem congregati adessent, et vidissent re debito sanctum corpus illius sepulturae traderetur. Dum autem congregati adessent, et vidissent tam stupendum miraculum glorificabant Deum, qui etiam in femineo sexu fragili tanta miracula operatur. Quidam autem frater unum habens oculum, osculatus est vultum ejus cum lacrymis, statimque ut eam tetigit, oculus ei restitutus est. Et videntes omnes fratres qui aderant hoc quod factum est, benedixerunt Deum, gratias agentes ei cujus sunt omnia quae bona sunt. Multumque confortati et aedificati, sepelierunt eam in monumento patrum. Pater vero ejus omnia quae habuit, inpartem substantiae suae ibidem offerens in eadem cella ibidem demoratus est, in eodem psiathio dormDominum: juxta filiam suam sepelierunt eum glorificans Deum abbas cum omni 368 congregatio
Abbreviated transcription (Latin):
Quid habes dñe mi pafnuti : Aĩt aut̃ pafnutius. Dimitte me ut hic moriar. uidi
enĩ mirabilia hodie. Surgens aut̃ inruit infaciem eiꝰ. multitudinẽ lacrimarũ in¬
fundens. clamabat dicens. Heu me filia dulcissima. quare ante non manifestasti
mihi. ut ego quoq tetũ morerer spontanea uoluntate : Uem. quo modo latiusti:
Quo modo ꝑtransisti insidias aduersariorũ. & nequitias spĩtales tenebrarũ uitȩ huius.
factus est. & currens nuntiauit omã abbati: Ueniens aut̃ abbas cecidit suꝑ eã. & euilans
dicebat. Eufrosina sponsa xp̃i & filia scõrũ ne obliuiscaris conseruorũ tuorũ & huius mona¬
sterii. sed ora ꝓ nobis ad dnm̃ ihm̃ xp̃m. ut faciat nos uiriliter certando ꝑuenire ad portum
salutis. & portionẽ habere secũ & cũ scis suis. Et iussit ut c̃gregarent᷑ om̃s fr̃s. at cũ hono¬

Expanded text:
Quid habes, domine mi Paphnuti? Ait autem Paphnutius: Dimitte me ut hic moriar, vidi Quid habes, domine mi Paphnuti? Ait autem Paphnutius: Dimitte me ut hic moriar, vidi enim mirabilia hodie. Surgens autem irruit in faciem ejus, multitudinem lacrymarum infundens, clamabat dicens: Heu me! filia mea dulcissima, quare ante non manifestasti mihi ut ego quoque tecum morerer spontanea voluntate? Vae mihi! quomodo latuisti? quomodo pertransisti insidias adversariorum, et nequitias spirituales tenebrarum vitae hujusefactus est, et currens nuntiavit omnia abbati. Veniens autem abbas cecidit super eam, et ejulans dicebat: Euphrosyna spensa Christi, et filia sanctorum, ne obliviscaris conservorum tuorum et hujus monasterii, sed ora pro nobis ad Dominum Jesum Christum, ut faciat nos viriliter certando pervenire ad portum salutis, et portionem habere secum et cum sanctis suis. Et jussit ut congregarentur omnes fratres, ut cum hono
Abbreviated transcription (Latin):
& dix̃ adeũ. Quia omp̃s ds̃ bene disposuit meã miseriã. & adimpleuit de¬
sideriũ meũ. qđ ad finẽ usq uirilit̃ certando ꝑduxi. ñ mea uirtute. sed eiꝰ ad¬
iutorio qui me custodiuit ab insidns inimici. Peracto cursu. suꝑ .ẽ. mͥ corona
iustitiȩ. Nolo autẽ te iã. eẽ. sollicitũ ꝓsilia tua eufrosina. ego enĩ sũ illa misera.
& tues pater m̃s pafnutius. Ecceͣnu distime & satis factũ est tibi. sed nemo hocseiat. &
non permittas ab alio corpus meũ nudari& lauari. sed atem& aipso hoc facias. Etquia
promisi abbati habere multas possessiones & si potuissẽ  sustinere & ꝑdurare in loco
isto addueerẽeas hic. Imple ergo qđ ꝓmisi. qͥ a uenerabilis est locusiste & dra ꝓme :
& uidissa quia ob dormiuit. cõmota sunt uiscera eiꝰ.ceciditq interrã. & facstus est
uelut mortuus. Ad currens aut̃ agapitus. uiditq quia defunctus eẽt. ⁊ maragdus

Expanded text:
et dixit ad eum: Quia omnipotens Deus bene disposuit meam miseriam, et adimplevit deet dixit ad eum: Quia omnipotens Deus bene disposuit meam miseriam, et adimplevit desiderium meum, quod ad finem usque viriliter certando perduxi, non mea virtute, sed ejus adjutorio, qui me custodivit ab insidiis inimici: peracto cursu superest mihi corona justitiae. Nolo autem te jam esse sollicitum pro filia tua Euphrosyna, ego enim sum illa misera, et tu es pater meus. Ecce jam vidisti, et satisfactum est tibi, sed nemo hoc sciat, et non permittas ab alio corpus meum nudari et lavari, sed a temetipso hoc facias. Et quia promisi abbati nabere multas possessiones, et si potuissem sustinere et perdurare in loco isto, adducerem eas hic. imple ergo quod promisi, quia venerabilis est locus iste, et ora pro me. et vidisset quia obdormivit, commota sunt viscera ejus, ceciditque in terram, et factus est velut mortuus. Accurrens autem Agapitus, videns quoque quia defunctus esset Smaragdus,
Abbreviated transcription (Latin):
meã. nihil mihi deea reuelatũ . ẽ. qđ die noctuq orabã ꝓea. nec similẽ illius in¬
ueni. d& in & me in cõparabilis dolor. Quid sperẽ amodo. ubi consolationẽ inue¬
niã : iã descendã iugens in infernũ. Uidens autẽ eũ ⁊ maregdus uehem̃t᷑ plo¬
rantẽ . & nullã c̃solationẽ recipientẽ. ait ad eũ. Quid t̾baris & tem& ipsũ int̾ficis.
Nũ qͥd inualida .ẽ. manus dni. aut dõ quicquã . ẽ. difficile : Iãponesinẽ tristitiȩ.
Recordare quomodo patriarchȩ ia cob manifestauerit ds̃ ioseph. quẽ quasi
mortuũ lugebat. Sed obsecro tẽ. ut ꝑ tres dies me non deseras. neq derelinquas.
Hȩsitans autẽ pafnutius intir sem& ipsũ ꝑtriduũ dicens. forsitan ei ds̃ reuelaue¬
rit deme. Tertio autẽ die . dixit ad ⁊ martegdũ. Ex pectani sic̃ rogasti domine
mi frater. & non discessi alicubi ꝑtres continuos dies. Cognoscens autẽ ⁊ ma
ragdus qui & eufrosina quia instabat dies dormitionis eius. uocauit pasnutiũ

Expanded text:
meam, nihil mihi de ea revelatum est, quod die nocteque orabam, nec similem illius inveni, detinet me incomparabilis dolor. Quid sperem amodo? ubi consolationem inveniam? jam descendam lugens in infernum. Videns autem eum Smaragdus vehementer ploranteNunquid invalida est manus Domini, aut quidquam est Deo difficile? Jam pone finem tristitiae. Recordare quomodo patriarchae Jacob manifestaverit Deus Joseph, quem quasi mortuum lugebat . Sed obsecro te ut per tres dies me non deseras neque derelinquas. Haesitans autem Paphnutius intra semetipsum per triduum, dicens: Forsitan ei Deus revelaverit de me. Tertio autem die dixit ad Smaragdum: Exspectavi sicut rogasti, domine mi frater, et non discessi alicubi per tres continuos dies. CAP. XIV.--Cognoscens autem Smaragdus, qui et Euphrosyna, quia instabat dies dormitionis ejus, vocavit Paphnutium,
Abbreviated transcription (Latin):
uir ura inalexaroria nomint Patnutius Honorabilis ooñs
& custodiens mandata dĩ. Hic accepit coniugẽ dignã generis sui. & ipsam
honestis morib plenã. sed sterilis non pariebat: Uir autẽ rius nimis fluctuan
eo qđ non haburt& cui om̃s facultates dimitter&. ut post obitũ suũ bene & c̃grur
suã substantiã gubernar&. Indigentib non cessabat ministrere nocte & die

Expanded text:
uit vir in Alexandria nomine Paphnutius, honorabilis omnibus, et custodiens mandata Dei. Hic accepit conjugem dignam generis sui, et ipsam honestis moribus plenam, sed sterilis non pariebat. Vir autem ejus nimis fluctuans, eo quod non haberet cui omnes facultates dimitteret, ut post obitum suum bene et congrue suam substantiam gubernaret, indigentibus non cessabat ministr
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ annorũ .xii. mateseiꝰ migrauit de hoc scło. Remansit autẽ pater eius erudiens
eã litteris & lectionib: ceteraq huius mundi sapientia. Puella uero tantũ excipi¬
ens disciplinã. ita ut miraretur pater illius prudentiã. Opinio autẽ eiꝰ ꝑ agrauit
totã ciuitatẽ. seu & desapientia eiꝰ & dedoctrina. & quia erat pulchra nimis. & cõ¬
posita uultu & animo: Multos autẽ ex citauit ad accipiendũ eã filuis suis & multis
decertantib cũ patre eiꝰ ꝑuenire ad finẽ non poterant. sed tam̃ ipse dicebat. dñi uolin¬
tas fiat. Unus aut̃ exuperans om̃s in honore & diuitus. accessiuit patr̃e illius. postu¬
labat abeo. ut dar& filiã eiꝰ filio suo in matri monio & concessit. Post multũ uoro tẽ¬

Expanded text:
autem annorum duodecim, mater ejus migravit de hoc saeculo. Remansit autem pater ejus, erudiens autem annorum duodecim, mater ejus migravit de hoc saeculo. Remansit autem pater ejus, erudiens eam litteris et lectionibus, caeteraque hujus mundi sapientia. Puella vero tantam excipiens disciplinam, ita ut miraretur pater illius prudentiam. Opinio autem ejus peragravit totam civitatem, et de sapientia ejus et de doctrina, et quia erat pulchra nimis, et composita vultu et animo. Multos autem excitavit ad accipiendum eam filiis suis, et multis decertantibus cum patre ejus, pervenire ad finem non poterant, sed tamen ipse dicebat: Domini voluntas fiat. Unus autem exsuperans omnes in honore et divitiis, accersivit patrem illius, et postulabat ab eo ut daret filiam ejus filio suo in matrimonio, et concessit. CAP. IV.--Post
Abbreviated transcription (Latin):
filium. Multã &aam pecuniã erogans pauperib: & in oratoriis. poscens adim¬
plere desideriũ suũ. Similiter autẽ & uir eius circuiens querebat inuenre
aliquẽ hominẽ dignũ dõ. qui poss& precibus suis effectũ desiderueius per¬
ficere. Et ita per ambulauit in monasterio. in quo eiusdẽ monasteru patre
magnũ dicebant apud dm̃. Illicq ingressus. & multã pecuniã offerens. multa
temporis. indicauit abbati causã desideriisui. Qui cõpatiens illi. postulauit
a dño dariilli fructũ uentris & amborũ orationib: ex audiens ds̃. largitur unicã
filiã. Uidens autẽ pafnutius abbatis conuersationẽ. nũ quã amonasterio recedebi
Vnde & coniugẽ suã introduxit. ut benediceretur ab abbate & afr̃ib. Tollens atẽ
in fantulã alacte. & facta annorũ .xiͦi. baptizata est. in posueruntq illi nom̃ eufrosinã.
Gaudebant autẽ super illã parentes eius. quia erat accepta dõ & pulchra facie fact¬

Expanded text:
ipsa etiam pecuniam erogans pauperibus et in oratotoriis, poscens adimplere desiderium suum. Similiter autem et vir ejus circuiens quaerebat invenire aliquem hominem dignum Deo, qui posset precibus suis effectum desiderii ejus perficere. Et ita perambulavit in monasterio, in quo ejusdem monasterii patrem magnum dicebant apud Deum. Illicque ingressus, et multam pecuniam offerens, multam ultum vero temporis indicavit abbati causam desiderii sui: qui compatiens illi, postulavit a Domino dari illi fructum ventris; et amborum orationes exaudiens Deus, largitur unicam filiam. Videns autem Paphnutius abbatis conversationem, nunquam a monasterio recedebat. Unde et conjugem suam introduxit, ut benediceretur ab abbate et a fratribus. Tollens autem infantulam a lacte, et facta annorum septem baptizata est, imposueruntque illi nomen Euphrosynam. Gaudebant autem super illam parentes ejus, quia erat accepta Deo, et pulchra facie. C
Abbreviated transcription (Latin):
mutatione sui hab& mutabilia disponere. sine diuersitate sui diuersa agere.
sine cogitationũ uicissitudine dissimilia formare. Qui & ubiq est &
exterior. Superior est regendo . inferior portando. interior resplendendo.
exterior cirtũdando. Intra cuius iudicu om ni potentiã cuncta coartantur.
nec cepit esse nec desinit. & nec per inicium nascitur. nec termino co angustat᷑
sedeam minime ualemus intueri. Quis enĩ digne loqui potest. quo modo
Quod est pater. hoc genuit : Ds̃ dm̃ Lux lucẽ. In mensus inmensũ. In com¬
prehensibilis. in cõprehensibilẽ : Omnipotens omnipotentem. unum secum.
& coeternũ sibi. Quinatus expatre sine tempore. ex matre nasci dignatus est
intẽpore: & adelectri similitudinẽ unus in utraque & exutraque natura.
& ds̃ permansit cumpatre. & ad redẽptionẽ nram factus est homo mortalis dematre¬

Expanded text:
mutatione sui habet mutabilia disponere, sine diversitate sui diversa agere, sine cogitationum vicissitudine dissimilia formare. Qui et ubique est,exterior Deus, superior est regendo, inferior portando, interior replendo, exterior circumdando. Intra cujus judicii omnipotentiam cuncta coarctantur,nec coepit esse nec desinit, et nec per initium nascitur nec termino coangustatur. sed eam minime valemus intueri. Quis etenim digne loqui potest quomodo quod est Pater hoc genuit: Deus Deum, lux lucem, immensus immensum, incomprehensibilis incomprehensibilem, omnipotens omnipotentem, unum secum, et coaeternum, sibi coaequalem. Qui natus ex Patre sine tempore, ex matre nasci dignatus est in tempore, et ad electri similitudinem, unus in utraque et ex utraque natura; et Deus permansit cum Patre, et ad redemptionem nostram factus est homo mortalis de matre
Abbreviated transcription (Latin):
ad debatis. quodhugꝰ archi ep̃s noster ipse
hoc iusserat ut me diocritas mea. prȩfatã uitam
quasi apertius acluculentius uobis deber&
onscribere Cuius iussionibus inquantum
ualemus contra dicere non debemus
Et duplex ex inde nos causa hortatur : dũ & ura
me delectat caritas. et ille qui est sum mus pon¬
tifex hoc fieri iub& Et idõ nos ita calamum
temperauimus: ut sermo breuis et admodum
planus. simplitioribus fratribus intellegentiã
auger& : et nec nimis in doctus et rusticus ess&.
ne studiosis preber& fastidium¬

Expanded text:
ipsum addebatis, quod 'Hugus archiepiscopus noster ipse ipsum addebatis, quod 'Hugus archiepiscopus noster ipse hoc iusserat, ut mediocritas mea praefatam vitam quasi apertius ac luculentius vobis deberet conscribere; cuius iussionibus, in quantum valemus, contradicere non debemus. Et duplex exinde nos causa hortatur, dum et vestra me delectat caritas et ille qui est summus pontifex hoc fieri iubet. Et ideo nos ita calamum temperavimus, ut sermo brevis et admodum planus simplicioribus fratribus intellegentiam augeret et nec nimis indoctus et rusticus esset, ne studiosis praeberet fastidium
Abbreviated transcription (Latin):
MMIHO MEO SẼ PER
PROPRIO ETIN SOIUONI
caritatis uinculo retinendo. domno & patri theodino
abbati & omni sancte congregationi urę quȩ
uobiscum dñõ deseruit et subregulari cura ui uere
gaud& amicus uester propros & omnium
xpi colarum seruus perpetuam uobis in xpõ
optat salutem. In primis quasi pro uolutus
uestris uestigiis. humili prece deposco: ut ad¬
sistentes uos sacris altaribus quisedulas &
dignas dõ cotidie soluitis preces: me & si in¬
dignũ famulum uestrum in alta memoria cor¬
dis uestri semper dignemini habere
Decetero uero ut scitis cum ante plares dies in
urõ coenobio positi uobis cum ut conuerat
loqui cupis sem: ur̃a tunc fraternitas. nram par ui¬
tatem summa cum humilitate postulabat ut
uitam patroni uestribeati VUA LARIEI succincto
& compto sermone ȩderem. quam ante aliquos
annos uenerendus uir RAGINBΕRTUS abbas
sum mo quidem studio sednimis prolixo & sim¬
plici sermone dictauerat Sed & hoc mihi

Expanded text:
MINO MEO SEMPER PROPRIO ET INSOLUBILI CARITATIS VINCULO RETINENDO DOMNO ET PATRI THEODINO ABBATI ET OMNI SANCTAE CONGREGATIONI VESTRAE, QUAE VOBISCUM DOMINO DESERVIT ET SUB REGULARI CURA VIVERE GAUDET, AMICUS VESTER PROPRIUS ET OMNIUM CHRISTICOLARUM SERVUS PERPETUAM VOBIS IN CHRISTO OPTAT SALUTEM. Inprimis quasi provolutus vestris vestigiis humili prece deposco, ut adsistentes vos sacris altaribus, qui sedulas et dignas Deo cotidie solvitis preces, me etsi indignum famulum vestrum in alta memoria cordis vestri semper dignemini habere. De cetero vero, ut scitis, cum ante plures dies in vestro coenobio positi, vobiscum, ut convenerat, loqui cupissem, vestra tunc fraternitas nostram parvitatem summa cum humilitate postulabat, ut vitam patroni vestri beati Walarici succincto et compto sermone ederem, quam ante aliquos annos venerandus vir Raginbertus abbas summo quidem studio, sed nimis prolixo et simplici sermone dictaverat. Sed et hoc mihi
Abbreviated transcription (Latin):
nutu genitoris sui. non solum ut diximus
noticiam litterarum: sed & paruo interual¬
lo totum parauerat psalterium
Ex inde coepit ecclesiam frequentare
Etdum ibi acie mentis choros psallentiũ
intender& magis ac magis igne timoris
dĩ accendebatur . & conpunctione cordis
amplius roborabatur. De quo igne dñs
dicit Ignem ueni mittere interram.
quẽ uolo ut ardeat Sed & illud quod
quidam ait Etferiunt sommos fulgura
montes Deinde exardescente in animo
eius calore fidei in maius audiuit non
longe abesse quoddã monas teriũ nomine
autumo. ubi quidaem auunculi sui. sub¬
ouERo cum prȩfatus pater suus. ut

Expanded text:
nutu genitoris sui non solum, ut diximus, nutu genitoris sui non solum, ut diximus, notitiam litterarum, sed et parvo intervallo totum paraverat psalterium. Exinde coepit ecclesiam frequentare, et dum ibi acie mentis choros psallentium intenderet, magis ac magis igne timoris Dei accendebatur et compunctione cordis amplius roborabatur, de quo igne Dominus dicit: Ignem reni mittere in terram; quem volo, ut ardeat; sed et illud quod quidam ait: Et feriunt summos fulgura montes. 2. Deinde, exardescente in animo eius calore fidei in maius, audivit non longe abesse quoddam monasterium nomine Autumo, ubi quidem avunculi sui subvero cum praefatus pater suus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
me diocris quidem genere: sed nobilissimus fide
Huius beatiuiri infantia diuina ut erat in spi¬
ratione afflata : ut post modum euentus rerũ
ipsarum̃q uirtutum eius. fama edocuit. sacris
quidem & monasticis ad nõ erudieba tur
disciplinis Ham cum ess& in aluernica re¬
gione ortus & adhuc puerulus. sedmente tam̃
gran deuus ouiculas patris sui ibidem per
pascua lacta circumagens. & ꝑ amoena
uirecta eas conseruansa audiuit in locis
uicinorum propinquis: qualiter nobilium
paruulorum mos est̃ doctoribus instruere
scolas. Exintali desi deno prouocatus
tabellam sibi fatiens cum summa ueneratione
humiliq prȩce a preceptore infantium depo¬
poscit ut sibi alfabetum scriber&: etnoticiã
lit terarum insinu ar&. Quoita citius ꝑacto
ut postulauerat: laetus ualde ad opus sibi
in iunctum a quo dis cesserat reme auit
Sed cum hȩc agerentur: res admiranda atq
memoria digna euenit. Cum predicti
patrissui gregem seruar& in agris: assidua
meditatione diuino fultus auxilio absq

Expanded text:
mediocris quidem genere, sed nobilissimus fide, Huius beati viri infantia, divina ut erat inspiratione afflata, ut postmodum eventus rerum ipsarumque virtutum eius fama edocuit, sacris quidem et monasticis a Domino erudiebatur disciplinis. Nam cum esset in Alvernica regione ortus et adhuc puerulus, sed mente tamen grandevus, oviculas patris sui ibidem per pascua laeta circumagens et per amoena virecta eas conservans, audivit in locis vicinorum propinquis, qualiter nobilium parvulorum mos est doctoribus instruere scolas. Exin tali desiderio provocatus, tabellam sibi faciens, cum summa veneratione humilique prece a praeceptore infantium depoposcit, ut sibi alfabetum scriberet et notitiam litterarum insinuaret. Quo ita citius peracto, ut postulaverat, laetus valde ad opus sibi iniunctum a quo discesserat remeavit. Sed cum haec agerentur, res admiranda atque memoriae digna evenit. Cum predicti patris sui gregem servaret in agris, assidua meditatione divino fultus auxilio absque
Abbreviated transcription (Latin):
SUS.
accedens inuerticem montis adquandam arbo¬
rem: quȩ undiq uepribus erat circum specta.
ubi uirdõ plenus furtiuas illas & dignas
dõ orationes quas sepe diximus solebat remo¬
tus exercere
Cumq ibi coram illo aliqui

Expanded text:
sus, accedens in verticem montis ad quandam arborem, quae undique vepribus erat circumsepta, ubi vir Deo plenus furtivas illas et dignas Deo orationes, quas saepe diximus, solebat remotus exercere, cumque ibi coram illo aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
famulus xp̃i & presbiter. Historiam gentis anglorũ
aecclesiasticam quam nuꝑ edideram. libentissime tibi
desideranti rex & prius ad legendũ ac probandũ trans¬
misi. & nunc ad trans scribendũ ac plenius ex tempore
meditaturũ retrans mitto : Satisq studium tuȩ sin¬
ceritatis amplector. quo non solum audiendis scriptu¬
re scae uerbis aurem sedulus ac commodas. uerũ etiam
noscendis priorũ gestis siue dictis & maximę nrãe gen¬
tis uirorũ in lustrium curam uigilanter impendis.
Siue enim historia debonis bona referat. ad imitandũ
bonũ auditor sollicitus instigatur. seu mala comme¬
moret deprauis. nihil ominus religiosus ac pius alidi¬
tor siue lector. de uitando quod noxiũ est ac ꝑuersun
ipse sollertius ad exequenda ea quae bona aedõ digna
esse cognouerit accenditur. Quod ipsum cu quoque
uigilantissi me deprebendens. historiam memoratam
innotitiam tibi simul & eis quibus te regendis diuina
prefecit auctonitas. ob generalis curam salutis latiut

Expanded text:
FAMULUS CHRISTI ET PRESBYTER. Historiam gentis Anglorum ecclesiasticam quam nuper edideram, libentissime tibi desideranti, rex, et prius ad legendum ac probandum transmisi, et nunc ad transcribendum ac plenius ex tempore meditandum retransmitto; satisque studium tuae sinceritatis amplector, quo non solum audiendis Scripturae sanctae verbis aurem sedulus accommodas, verum etiam noscendis priorum gestis sive dictis et maxime nostrae gentis virorum illustrium, curam vigilanter impendis. Sive enim historia de bonis bona referat, ad imitandum bonum auditor sollicitus instigatur; seu mala commemoret de pravis, nihilominus religiosus ac pius auditor sive lector devitando quod noxium est ac perversum, ipse sollertius ad exsequenda ea quae bona ac Deo digna esse cognoverit accenditur. Quod ipsum tu quoque vigilantissime deprehendens, Historiam memoratam in notitiam tibi simulque eis quibus te regendis divina praefecit auctoritas, ob generalis curam salutis latius
Abbreviated transcription (Latin):
tamulus xp̃i & presbiter. Historiam gentis anglor
aecclesiasticam quam nuꝑ edideram. libentissime t
desideranti rex & prius ad legendũ ac probandũ tra¬
misi. & nunc ad trans scribendũ ac plenius ex temps
meditaturũ retrans mitto: Satisq studium tuȩ si¬
ceritatis amplector. quo non solum audiendis scrip¬
rȩ scaẽ uerbis aurem sedulus ac commodas. uerũ etia
noscendis priorũ gestis siue dictis & maximȩ nrãe ꝗ¬
tis uirorũ inlustrium curam uigilanter impendis
Siue enim historia debonis bona referat. ad imitan
bonũ auditor sollicitus instigatur. seu mala comm¬
moret deprauis. nihil ominus religiosus ac pius ali¬
tor siue lector. de uitando quod noxiũ est ac ꝑuersin
ipse sollertius ad exequenda ea quae bona acdõ dig
esse cognouerit accenditur. Quod ipsum c quoqu
uigilantissi me deprehendens. historiam memorata
in notitiam tibi simul & eis quibus te regendis diui
prefecit auctoritas. ob generalis curam salutis lat

Expanded text:
AMULUS CHRISTI ET PRESBYTER. Historiam gentis Anglorum ecclesiasticam quam nuper edideram, libentissime tibi desideranti, rex, et prius ad legendum ac probandum transmisi, et nunc ad transcribendum ac plenius ex tempore meditandum retransmitto; satisque studium tuae sinceritatis amplector, quo non solum audiendis Scripturae sanctae verbis aurem sedulus accommodas, verum etiam noscendis priorum gestis sive dictis et maxime nostrae gentis virorum illustrium, curam vigilanter impendis. Sive enim historia de bonis bona referat, ad imitandum bonum auditor sollicitus instigatur; seu mala commemoret de pravis, nihilominus religiosus ac pius auditor sive lector devitando quod noxium est ac perversum, ipse sollertius ad exsequenda ea quae bona ac Deo digna esse cognoverit accenditur. Quod ipsum tu quoque vigilantissime deprehendens, Historiam memoratam in notitiam tibi simulque eis quibus te regendis divina praefecit auctoritas, ob generalis curam salutis latius
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis appelabatur augustus. Hoc facto. nihil de constantio cogitans iudices ab illo fac¬
tos honoribus mulcebat. & ad illius inuidiã literes ꝓferebat. quib ostender& eum
ꝓpt̃ bellũ contrit magnentiũ gestum. initaliã barbaros induxisse. Repente uerore¬

Expanded text:
ab eis appellatur Augustus. Hoc facto, nihil de Constantio cogitans, judices ab illo facab eis appellatur Augustus. Hoc facto, nihil de Constantio cogitans, judices ab illo factos honoribus mulcebat; et ad illius invidiam litteras proferebat, quibus ostenderet eum propter bellum contra Magnentium gestum, in Italia