comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ais ad om̃i molestia. ab om̃ĩ temptatione. ab
am̃ postremo captiuitate: et non inueniebas.
lud cdicam: Nenit ad te qui tibi ostenderet uiã:
uit ad te ipsa uia: et constitutus es in ea nullis
dis meritis precedentibus: quoniam utiꝙ erra¬
. Eudlest ex quo ingressus es: Iam registe. iã
ille qui uiam docuit te. dimitait te. Non inqͥt.
Dociusti me ex iuuentute mea. Et usꝙy nunc
annuntiabo mirabilia tua. Mirabile est enum qͦa
adhuc facis: ut regas me qui in uia posiusti me.
Et hec sunt mirabilia tua. Quȩ sunt putas mi¬
rabilia tua: Quid mirabilius inter mirabilia dĩ:
quam mortuos suscitare: Nunquid nam inquis¬
ego mortuus sum: Si mortuus non esses. non tibi
diceretur surge qui dormis et exurge a mortuis.
et illuminabit te xp̃c. Mortui sunt om̃s inficleles.
Om̃s iniqui corpore uiuunt: sel eorde extineti st̃.
Qui autem suscitat mortuum sedm corpus: red¬
dit eum luci huic uiclende. et huic aeri ducen¬

Expanded text:
etus ab omni molestia, ab omni tentatione, ab etus ab omni molestia, ab omni tentatione, ab omni postremo captivitate; et non inveniebas. Quid dicam? Venit ad te qui tibi ostenderet viam? Venit ad te ipsa via, et constitutus es in ea nullis tuis meritis praecedentibus, quoniam utique errabas. Quid, ex quo ingressus es, jam regis te? jam ille qui viam docuit te, dimittit te? Non, inquit: Docuisti me ex juventute mea; et usque nunc annuntiabo mirabilia tua. Mirabile est enim quod adhuc facis, ut regas me, qui in via posuisti me; et haec sunt mirabilia tua. Quae sunt, putas, mirabilia Dei? Quid mirabilius inter Dei mirabilia, quam mortuos suscitare? Numquidnam ego mortu Surge qui dormis, et exsurge a mortuis; et illuminabit te Christus . Mortui sunt omnes infideles, omnes iniqui; corpore vivunt, sed corde exstincti sunt. Qui autem suscitat mortuum secundum corpus, reddit eum luci huic videndae, et huic aeri ducen
Abbreviated transcription (Latin):
sifatis ate teereatus qui ereat isi nefor¬
etitins In ipia enim prima conuersione tua
asisi quocdante conuersionem ustus non fui
uudit caritas: ut renouatus in norium homi¬
ini sre cdiuntaxat noncium re. Didicisti quod
el tu boni precesserat: et gr̃a clĩ conuersus es
aañ Iam forte ex quo conuersus es habebis ali¬
astium: et de uiribus tuis presumere debes
nte. Oyus erat: ut uiam ostencleres. Sufficit:
afiteus ut deducamte: Tu autem si suꝑbis:
dit. sufficit. ambulabo. Dimitderis: et ꝑ infirmi¬
tm terum aberrabis. Bonum erat tibi ut declu¬
intte: qui prius in uia collocauit te. Seterũ
nslet ipse ducat: rursus errabis. Dic ergo illi.
atiua. Quod autem in uiam ingressus es. iuuen¬
asest ipsa renouabitur ad initium fidei. Antea
nmambulabas ꝑuias tuas uagabundus: errãs
psluosa. ꝑ asꝑa. laceratus om̃ibus membris: pa¬
dium querebas. hoc est stabilitatem quandam
sꝰ ui. ubi cliceres bene est. et securus diceres qui¬

Expanded text:
a te, recreatus qui creatus, reforjuventutem? In ipsa enim prima conversione tua didicisti quod ante conversionem justus non fuissuccederet charitas; et renovatus in novum hominem spe duntaxat, nondum re, didicisti quod nihil tui boni praecesserat, et gratia Dei conversus es ad Deum. Jam forte ex quo conversus es, habebis aliquid tuum, et de viribus tuis praesumere debes? mitte; opus erat ut viam ostenderes, sufficit, Ne forte vis ut deducam te? Tu autem si superbis: Absit, sufficit, ambulabo viam. Dimitteris, et per infirmitatem iterum aberrabis. Bonum erat tibi ut deduceret te, qui prius in via collocavit te. Caeterum nisi et ipse ducat, rursus errabis: dic illi ergo, tua . Quod autem viam ingressus es, juventus est, ipsa renovatio, et initium fidei. Antea enim ambulabas per vias tuas vagabundus; errans per silvosa, per aspera, laceratus omnibus membris: patriam quaerebas, hoc est stabilitatem quamdam spiritus tui, ubi diceres, Bene est; et securus diceres, qui
Abbreviated transcription (Latin):
detur: non est spes. Quocd enuim uidet qus au
spat: Si autem quoed non uidemus srimi
patientiam expectamus. Reducti ergo siml
rum de abypsis terrȩ spe. Quare terums bui
iam xp̃c precesserat. Sed quia resurgemis im
modo enim spe uiuimus: modo sccłm fidemai¬
bulamus reducti. Reducti sumus de abistatt.
credendo in eum qui ante nos resurrexitabads¬
sis terrȩ. Resuscitata est anima nr̃a ab inquta
inficlelitatis: et facta est in nobis quasi prinan
surrectio ꝑ fidem. Sed si sola erit: ubi est quas
mortuum est ꝓpter peccatum: sp̃s autem uuit
ꝓpter iusticiam : Si autem qui suscitauit xp̃n¬

Expanded text:
detur non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Reducti ergo sumus iterum ab abyssis spe. Quare iterum? Quia jam Christus praecesserat. Sed quia resurgemus in re: modo enim spe vivimus, modo secundum fidem ambulamus: reducti sumus ab abyssis terrae, credendo in eum qui ante nos resurrexit ab abyssis terrae; resuscitata est anima nostra ab iniquitate infidelitatis, et facta est in nobis quasi prima resurrectio per fidem. Sed si sola erit, ubi est quod mortuum est propter peccatum; spiritus vita est propter justitiam. Si autem qui suscitavit
Abbreviated transcription (Latin):
gas. Non enim non tangendo moriturus es sle¬
quid qui hȩc ꝓhibuit. alia subtraxit: Nomit
paradisus fructuosis plenus arboribus: Qui
tibi deest: Hoc nolo tangas: hine nolo gustsi i¬
num est: sed obedientia melior est. Promde u
tetigeris: nunquil arbor illa malumertit n
riarise Sed in obedientia te subicit morti qul
ꝓbibita tetigisti. Ideo arbor ila appellata est ad¬
tia dinoscendi boni et mali. Non quia unba
lia quasi poma pendebant: sed quiequid ist
arbor illa cuiuslibet pomi. euius libet fucil
esset. ideo sic uocata est: quia homo qu nalt
bonum a malo discernere ꝑ preceptum. de¬
turus erat ꝑ exꝑimentum: ut tangendoual
inueniret supplicium. Quare tetigit fĩai
rat in paradiso. constituto in medaopals
medisq delitiis. eui magne deltais eaets¬

Expanded text:
angas. Non enim non tangendo moriturus es. Numangas. Non enim non tangendo moriturus es. Numquid qui hinc prohibuit, alia subtraxit? Nonne est paradisus fructuosis plenus arboribus? Quid tibi deest? Hoc nolo tangas; hinc nolo gustes. Bonum est, sed obedientia melior est. Proinde cum tetigeris, numquid arbor illa malum erit, ut moriaris? Sed inobedientia te subjecit morti, quia prohibita tetigisti. Ideo arbor illa appellata est scientiae dignoscendi boni et mali , non quia inde talia quasi poma pendebant; sed quidquid esset arbor illa, cujuslibet pomi, cujuslibet fructus esset, ideo sic vocata est, quia homo qui nollet bonum a malo discernere per praeceptum, discreturus erat per experimentum; ut tangendo vetitum, inveniret supplicium. Quare autem tetigit,deerat in paradiso constituto, in media opulentia, mediisque deliciis; cui magnae deliciae
Abbreviated transcription (Latin):
tunc iubentis disce consilium. Bona est arbor:
nolo tangas. Quare: Quia dñs sum: et seruus
es. Hec est tota causa. Si parua est. detdgua
esse seruus: Quid autem cibi expecit. msqu
dño: Quomodo eris sub dño: nisi fuetis aos
ceptos Porro sic ex pedit tibi esse suo dio ed
precepto. Quid tibi iussurus erat ds̃ dig
enim querit abste. Offer miebi sacrisicuma
turus est tibi. Nonne ipse fecit onĩat inqu
et te fecit: Obsequere michi. diecurus est a
ue ad lectum cum requieseo: siue ad mensas
me reficio: siue ad balueas eum lauo. Quat
nullo abs te indiget dsr niebil tibi debut uut
Si autem debuit aliquid iubere. ut ce quolta
ex pedit sentires esse sub dnõ: ab aliqua reptiao¬
Il ꝓpter tuam obedientiam. Non potuit d fts
nisi cum ꝓhibuit ab ea re quȩ non erat mulis
Sola ibi obeclientia tenet palmam: solaibiu
obedientia inuenit penam. Bonum est. nabit¬

Expanded text:
tunc jubentis disce consilium. Bona est arbor: tunc jubentis disce consilium. Bona est arbor: nolo tangas. Quare? Quia Dominus sum, et servus es. Haec tota causa est. Si parva est, dedignaris esse servus? Quid autem tibno? Quomodo eris sub Domino, nisi fueris sub praecepto? Porro si expedit tibi esse sub Domino, et sub praecepto, quid tibi jussurus erat Deus? Aliquid enim quaerit abs te? Offer mihi sacrificium, dicturus est tibi? Nonne ipse fecit omnia, in quibus et te fecit? Obsequere mihi, dicturus est tibi; sive ad lectum, cum requiesco; sive ad mensam, cum me reficio; sive ad balneas, cum lavo? Quia ergo nullo abs te indiget Deus, nihil tibi debuit jubere? Si autem debuit aliquid jubere, ut te, quod tibi expedit, sentires esse sub Domino, ab aliqua re prohibensed propter tuam obedientiam. Non potuit Deus pnisi cum prohibuit ab ea re quae non erat mala. Sola ibi obedientia tenet palmam; sola ibi inobedientia invenit poenam. Bonum est; nolo t
Abbreviated transcription (Latin):
stodit imaginem et similitudinem ad quam fac¬
tus est. Porro autem si ꝑuerse uoluerit imitari dm̃.
ut quomodo dĩ non habet a quo formetur. non
habet a quo regatur. sic ipse uelit sua potestate
uti. ut quomodo dĩ. nullo formante. nullo regen¬
te uiuat. Quid restat fr̃s: nisi ut recedens ab eius
calore torpescat: recedens a ueritate uanescat .
recedens ab eo quod sumine atq in cominutabilit̃
est. in deterius mutatus deficiat. Hoc diabolus
fecit. Imitari dm̃ uoluit: sed ꝑuerse. Non esse sub
illius potestate: setl habere contra illum potestatẽ.
Nhomo autem positus sub precepto: audiuit a dño
dõ. Noli tangere. Quid: Har arborem. Quid
est enim illa arbor: Si bona: quare non tango:
Si mala est. quid facit in paradiso: Prorsus idõ
est in paradiso quia bona est: sed nolo tangas.
Quare non tango: Quia obedientem te uolo: non
contradicentem seruum. Ad hoc serue: sed no¬
limale serue. Serue audi prius dñi iussum: et

Expanded text:
stodit similitudinem et imaginem ad quam facstodit similitudinem et imaginem ad quam factus est. Porro autem si perverse voluerit imitari Deum, ut quomodo Deus non habet a quo formetur, non habet a quo regatur, sic ipse velit sua potestate uti, ut quomodo Deus, nullo formante, nullo regente vivat; quid restat, fratres, nisi ut recedens ab ejus calore torpescat, recedens a veritate vanescat, recedens ab eo quod summe atque incommutabiliter est, in deterius mutatus deficiat. 7. Hoc diabolus fecit: imitari Deum voluit, sed perverse; non esse sub illius potestate, sed habere contra illum potestatem. Homo autem positus sub praecepto, audivit a Domino Deo, Noli tangere. Quid? Hanc arborem . Quid est enim illa arbor? Si bona est, quare non tango? si mala est, quid facit in paradiso? Prorsus ideo est in paradiso, quia bona est; sed nolo tangas. Quare non tango? Quia obedientem te volo, non contradicentem. Servi ad hoc, serve; sed noli male, serve. Serve, audi prius Domini jussum, et
Abbreviated transcription (Latin):
et subsidium senectutis. Nlunquid idõ creauit
hȩc om̃ia ds̃: a quibus senex adiuuaretur:
Nouit ergo ds̃ quod ereat: et quale sit ꝑ eiuisbo¬
nitatem. et quale futurum ꝑ ꝓpriam uolunta¬
tem sit. Nouit dĩ: et ordinauit om̃ĩa. Ut autem
sit homo aliquid: conuertit se ad illum a quo cre-¬
atus est. Recedendo enim frigescit: accedendo fer¬
uescit. Recetlendo tenebrescit: accedenclo elareseit.
A quo enu habet ut sit: apud illum habet ut bene
optime seruabatur: factus suȩ potestatis. ꝓfectus
est in regionem longinquam. Hesit principi ma¬
lo: porcos pauit. Fame correptus est: qui saturitate
suꝑbus abscesserat. Ergo quisquis ita uult similis
esse dõ. ut ad illum stet. fortitudinem ꝙ suam sicut
scriptum est ad illum custocliat. non ab illo recedat.
ei coherendo signetur tanquam ex anulo cera. illi
affixus habeat imaginem eius. faciens quod clictũ
est: michi autem aclherere dõ bonum est. uere cu¬

Expanded text:
et ad subsidium senectutis. Numquid ideo creavit et ad subsidium senectutis. Numquid ideo creavit haec omnia Deus, a quibus senex adjuvaretur? Novit ergo Deus quod creat, et quale sit per ejus bonitatem, et quale futurum sit per propriam voluntatem; novit Deus et ordinavit omnia. Ut autem homo sit aliquid, convertit se ad illum a quo creatus est. Recedendo enim frigescit; accedendo fervescit: recedendo tenebrescit; accedendo clarescit. A quo enim habet ut sit, apud illum habet ut ei beoptime servabatur, factus suae potestatis, profectus est in regionem longinquam, haesit principi malo, porcos pavit; fame correctus est qui saturitate superbus abscesserat . Ergo quisquis ita vult esse similis Deo, ut ad illum stet, fortitudinemque suam, sicut scriptum est, ad illum custodiat , non ab illo recedat: ei cohaerendo signetur tanquam ex annulo cera, illi affixus habeat imaginem ejus, faciens quod dictum est, Mihi adhaerere Deo bonum est ; vere cu
Abbreviated transcription (Latin):
nos posuit hȩc uobis dicere: quod ipse dabit uo¬
bis etiam posse et intelligere. Ds̃ nullo indiget
bono: et ipse est summum bonum: et ab ipso est
om̃e bonum. Ut ergo boni simus: dõ indigemus.
Ut uonus sit dĩ: nobis non incliget. Nec nobis tan¬
tum: sed usq ad altissima quȩ fecit magnalia.
Nec ipsis cȩlestibus. nec suꝑcȩlestibus. nec suꝑ cȩlũ
celi quod dicitur indiget dĩ: ut aut melior sit.
aut potentior. aut beatior. Quid enim esset qͥe¬
quid aliues est. nisi ille fecisset: Quo ergo eget
abste. qui erat ante te: Et tam potens erat. ut
ceum tu non esses faceret te: non quomodo paren¬
tes faciunt filios ꝑ quandam concupiscentiam
carnalem generant potius quam creant. Ilis
enim generantibus: ds̃ ereat. Namsi ita creasa
quicd tua mulier paritura est: Quid dicam: Tu
dic. Ipsa dicat: quȩ quod portat ignorat. Gene Al¬
rant tamen homines filios: et ad solatium suũ

Expanded text:
nos posuit haec vobis dicere, dabit vonos posuit haec vobis dicere, dabit vobis etiam posse et intelligere. Deus nullo indiget bono, et ipse est summum bonum, et ab ipso est omne bonum. Ut ergo boni simus, Deo indigemus: ut bonus sit Deus, nobis non indiget, nec nobis tantum, sed usque ad altissima quae fecit magnalia, nec ipsis coelestibus, nec supercoelestibus, nec coelo coeli quod dicitur, indiget Deus, ut aut melior sit, aut potentior, aut beatior. Quid enim esset quidquid aliud est, nisi ipse fecisset? Quo ergo eget abs te qui erat ante te, et tam potens erat, ut cum tu non esses, faceret te? Numquid quomodo parentes faciunt filios? Per quamdam concupiscentiam carnalem generant, potius quam creant; istis enim generantibus, Deus creat. Nam si tu ita creas, dic quid tua mulier paritura est. Quid dicam, Tu dic? ipsa dicat, quae quod portat ignorat. Generant tamen homines filios, et ad solatium suum,
Abbreviated transcription (Latin):
alte. quia cecidi abste. Et unde abste cecidi:
linquero esse puerse similis tibi. Quid enim dĩ :
Ront acd similituclinem suam nos uocat: Notine
pe ut qui dicit. diligite inimicos uros: orate ꝓ eis
diuos psecuntur: bene facite eis qui uos oderunt:
Hec dicens ad similitudinem dĩ nos hortatur.
Qui solem suum oriri facit suꝑ bonos et malos: et
pluit suꝑ iustos et in iistos. Qui ergo bene uult
mimico suo: dõ similis est. Nec ista suꝑbia: sed
obeclientia est. Quare: Quia ad unaginem dĩ
facti sumus. faciamus inquit hominem ad ima¬
ginem et similitudinem nr̃am. Non ergo aliqͥd
alienum est: si imaginem dĩ cenemus in nobis.
Ntinam eam ꝑ suꝑbiam non amittamus. Sed
quid est ꝑsuꝑbiam: Uelle esse siummilis cõ. Quid
putamus ut exclamaret captuuse Dñe quis si¬
milistuis Quȩ est ista similituclo ꝑuersa: udi¬
te et intelligite si potestis. Credimus autem qui

Expanded text:
ad te, quia cecidi abs te. Et unde abs te cecidi? ad te, quia cecidi abs te. Et unde abs te cecidi? Cum quaero esse perverse similis tibi. Quid enim? Deus nonne ad suam similitudinem nos vocat? Nonne ipse est qui dicit: Diligite inimicos vestros; orate pro eis qui vos persequuntur; benefacite eis qui vos oderunt? Haec dicens, ad similitudinem Dei nos hortatur. Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Qui ergo bene vult inimico suo, Deo similis est: nec ista superbia, sed obedientia est. Quare? Quia ad imaginem Dei facti sumus: Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Non ergo aliquid alienum est, si imaginem Dei tenemus in nobis: utinam eam per superbiam non amittamus! Sed quid est, per superbiam velle esse similem Deo? quid putamus, ut exclamaret captivus: Domine, quis similis tibi? quae est ista perversa similitudo? Audite, et intelligite, si potestis: credimus autem quia ipse qui
Abbreviated transcription (Latin):
uu quatis sunt cȩli. In altis angli sunt. sedesa
ubiias principatus. potestates: Tibi debent
paslint. tibi debent quocl uiuunt⁊ tibi debent
psinste uiuunt: tibi debent quod bene uiuunt.
seti i duiam et iusticiam tuam usquequo: Usꝙ
altsima quȩ fecisti magnalia. Ne putes homi
ansum ꝑtinere ad grãm cdĩ. Quid erat angis
nt quam fieret: Quicd est angłs: si deserat qui
euut. E rgo potentiam tuam et iusticiam tuam
bi altissima quȩ fecisti magnalia: et homo se
stolit: et ut ꝑtineat acl primam captiuitatem
idisrpentem suggerentem. gustate et eritis sicut
U homines sicut clii. ¶Is quis similis tibie Non
uihssor non in inferno: non in terra: non in cȩlo:
ñu enuntu fecisti. Quid contendit opus cum
insce: Dsꝰ quis similis tibi: Ego autem ait adam
nsit et in aclam om̃is homo: cum uolo esse ꝑuer
bsimlis tibit ecce quid factus sum. ut de captiuita
maste clamarem: Cui bene erat sub rege bono.
eauus factus sum sub meo secluctore: et clamo

Expanded text:
 coeli sunt; in altis Angeli sunt, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates: tibi debent quod sunt, tibi debent quod vivunt, tibi debent quod juste vivunt, tibi debent quod beate vivunt, Potentiam tuam et justitiam tuam, usquequo? Usque in altissima quae fecisti magnalia. Ne putes hominem solum pertinere ad gratiam Dei. Quid erat Angelus antequam fieret? quid est Angelus, si deserat quiiam tuam et justitiam tuam, usque in altissima quae fecisti magnalia. 6. Et homo se extollit! et ut pertineat ad primam captivitatem, audit serpentem suggerentem: Gustate, et eritis sicut dii ! Homines sicut dii! Deus, quis similis tibi? Non in abysso, non in inferno, non in terra, non in coelo; omnia enim tu fecisti. Quid contendit opus cum artifice? Deus, quis similis tibi? Ego autem, ait Adam miser, et in Adam omnis homo, cum volo esse perverse similis tibi, ecce quid factus sum, ut de captivitate ad te clamem: cui bene erat sub rege bono, captivus factus sum sub meo seductore; et clamo
Abbreviated transcription (Latin):
postea saltem obtemꝑet preceptis medici: ut sur¬
gat qui noluit credere medico non egrotanti.
Nam et sanis bonus medicus et fidelis dat pre¬
ceptum: ne sit illis necessarius. Non est enu
sanis necessarius medicus: sed male habentibꝰ.
Boni autem amici medici qui nolunt uendere
artem suam: et plus gaudent ad sanos quam
ad egrotos.i dant quedam precepta sanis quę
obserieruando in egritudinem non cadant.
Porro autem illi qui precepta contempserint
et in egritudine inciderint: supplicant medi¬
co. Quem contempserunt sani: rogant egroti.
Utinam salutem rogent: ne ꝑ febrem mente
ꝑdita medicum cedant. Audistis modo cum
eugłium legeretur: quemadmodum in illos
dicta sit parabola. Mentis sane erant qui di¬
xerunt. hic est heres. uenite occidamus eum¬
eiderunt filium: et patrem occisi date

Expanded text:
postea saltem obtemperet praeceptis medici ut surpostea saltem obtemperet praeceptis medici ut surgat, qui noluit credere medico ut non aegrotaret. Nam et sano bonus et fidelis medicus dat praeceptum, ne sit illi necessarius. Non est enim sanis necessarius medicus, sed male habentibus . Boni autem amici medici, qui nolunt vendere artem suam, et plus gaudent ad sanos quam ad aegrotos, dant quaedam praecepta sanis, quae observando in aegritudinem non cadant. Porro autem illi si praecepta contempserint, et in aegritudinem inciderint, supplicant medico: quem contempserunt sani, rogant aegroti. Utinam saltem rogent! ne per febrem mente perdita et medicum caedant. Audistis modo, cum Evangelium legeretur, quemadmodum in illos dicta sit parabola. Mentis sanae erant qui dixerunt: Hic est haeres; venite, occidamus eumoccideru
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatem nr̃am. Unde enim redempti: si ñ
antea captiui: Propter eam captiuitatem exp̃s¬
sius ab apło insinuatam: ex epła eius uerba que.¬
dam commemorantes. insinuabiius et repeti¬
mus. Ui deo aliam legem in membris meis repu¬
gnantem legi mentis meȩ: et captiuum me du¬
centem in lege peccati quȩ est in membris meis.
Ipsa est captiuitas nr̃a prima: qua concupiscit
aduersus spm̃ caro. Uenit autem hoc de pena
peccati: ut homo aduersus se ipsum diuidere¬
tur: quia uni subditus esse noluit. Nichil enĩ
tam expedit animȩ: quam obedire. Et si ex¬
pecdit obedire animȩ. in seruo ut obediat dño.
in filio ut obediat patri. in uxore ut obediat
uiro: quanto magis in homine ut obediat deo:
Expertus ergo malum adam. Omĩs autem ho¬
mo adam: sicut in his qui crediderunt. om̃is
homo xp̃c quia membra sunt xp̃i. Expertus
ergo malum quod non debuit exꝑiri: si crede.¬
ret dicenti. noli tangere. Exꝑtus ergo malum

Expanded text:
captivitatem nostram. Unde enim redempti, si non captivitatem nostram. Unde enim redempti, si non antea captivi? Et eam captivitatem expressius ab Apostolo insinuatam ex Epistola ejus, verba quaedam commemorantes, insinuavimus, et repetimus: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in leIpsa est prima captivitas nostra, qua concupiscit adversus spiritum caro . Venit autem hoc de poena peccati, ut homo adversus seipsum divideretur, qui uni subditus esse noluit. Nihil enim tam expedit animae quam obedire. Et si expedit animae obedire in servo ut obediat domino, in filio ut obediat patri, in uxore ut obediat viro; quanto magis in homine ut obediat Deo? Expertus ergo malum Adam: omnis autem homo Adam; sicut in his qui crediderunt omnis homo Christus, quia membra sunt Christi: expertus ergo malum quod non debuit experiri, si crederet dicenti, Noli tangere ; expertus ergo malum,
Abbreviated transcription (Latin):
uimus. uel fatigati recdeamus: nec rediri nisi per
gr̃am potest. Grã gratis clata est. Nam nisi gratis
esset: grã non esset. Porro autem si ꝓpterea gr̃a est
quia gratis est: nichil tuum precessit ut accipes.
Nam si aliqua tua bona oꝑa precesserunt. pre¬
cium accepisti non gratis. Precium autem quod
nobis debebatur: supplicium est. Quod ergo libe¬
ramur: non nr̃is meritis. sed illius gra est. Illum
ergolaudemus: illi totum quod sumus. et quod
salu efficimur debeamus. Ad quod conelusit
cum multa dixisset dicens: dnẽ memorabor u¬
sticiȩ tuȩ solius. Ad istum uersum: conclusa est
hesterna tractatio. Primi autem captiui: id est
ptinentes ad primum hominem. Propter boc enĩ
captiui ꝓpter primum hominem in quo om̃s mo
rimur: quia non prius quod sp̃ale est. sed quod
animale: postea quod sp̃ale. Propter primum¬
hominem primi captiui: ꝓpter sedm hominem
scd̃o redempti. Nam et ipsa redemptio: clamat

Expanded text:
uimus, vel fatigati redeamus. Nec rediri nisi per uimus, vel fatigati redeamus. Nec rediri nisi per gratiam potest. Gratia gratis data est: nam nisi gratis esset, gratia non esset. Porro autem, si propterea gratia est, quia gratis est, nihil tuum praecessit, ut acciperes. Nam si aliqua bona opera tua praecesserunt, pretium accepisti, non gratis: pretium autem quod nobis debebatur, supplicium est. Quod ergo liberamur, non nostris meritis, sed illius gratia est. Illum ergo laudemus; illi totum quod sumus, et quod salvi efficimur, debeamus. Ad quod conclusit, cum multa dixisset, dicens: Domine, memorabor justitiae tuae solius. Ad istum versum conclusa est hesterna tractactio. Primi ergo captivi, id est, pertinentes ad primum hominem: propter hoc enim captivi, propter primum hominem in quo omnes morimur, quia non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea quod sphominem primi captivi: propter secundum hominem secundi redempti. Nam et ipsa redemptio clamat
Abbreviated transcription (Latin):
saliu facti sumus. nullis nr̃is meritis pre¬
cedentibus. nisi quibus supplicium debe¬
tyꝰ isto commendari psalmo hesterno die in¬
finire nequiuimus. extremam partem eius in hodier¬
num diem distulimus: ꝓmittentes nos in nomine
diũ debitum soluturos. Quocd soluendi quoniam
tempus est: adestote animo tanquam agro fercili.
ubi et semen multiplicetis: et pluuiȩ ingrati non
sitis. Commendaiumus hesterno die titulum eius:
timancdum qui heri absentes fuerunt. breuiter cõ¬
memoramus: quod recolant qui audierunt. audi
dab. Quocd nomen interpretatur dñi spontaneus:
qm̃ spontaneus hoc est bona. pura. sincera. et ꝑfec¬
ta uoluntater non ficto corde dño seruiendum est.
Quod etiam illud indicat. ubi clictum est: uolun¬
tarie sacrificabo tibi. filiis huius id est filiis obedi¬
entiȩ cantatur psalmus: et his qui prmi captiui
ducti sunt. ut agnoscatur hic gemitus noster: ut
sufficiat cdiei malicia sua. Iam enim si suꝑbi deser¬

Expanded text:
salvi facti sumus, nullis nostris meritis praecedentibus. nisi quibus supplicium debebatur, isto commendari psalmo, hesterna die infinire nequivimus, extremam ejus partem in hodiernam diem distulimus, promittentes in nomine Domini nos debitum soluturos. Quod solvendi quoniam tempus est, adestote animo, tanquam agro fertili, ubi et semen multiplicetis, et pluviae ingrati non sitis. Commendavimus hesterno die titulum ejus; timandum qui heri absentes fuerunt, breviter commemoramus quod recolant qui audierunt, audia; quod nomen interpretatur Domini Spontaneus: quoniam spontanea, hoc est bona, pura, sincera et perfecta voluntate, non ficto corde Domino serviendum est; quod etiam illud indicat ubi dictum est, Voluntarie sacrificabo tibi . Filiis hujus, id est, filiis obedientiae cantatur Psalmus, et his qui primi captivi ducti sunt, ut agnoscatur hic gemitus noster, et sufficiat diei malitia sua . Jam enim, si superbi deser
Abbreviated transcription (Latin):
Osfenderunnt in illum et conquasat sit
niet suꝑ illos: et conteret eos. Sed nontas
qui cantat in psalmo et clicit. introibomi
tentiam dĩi: non meam setd dm̃. Dnẽ nte¬
rabor iusticiȩ tuȩ solius. Nullam mem e¬
quicquid boni habeo. Quic quil aiteni
habeo: mali habeo. Non meritis supplicia
iusticiȩ memorari debeo: Considerans enin
uitam preteritam meam: uideo quid mietict¬
bebatur: et quid acceꝑim ꝓ eo quod michi abe¬
batur. Debebatur pena: sed data est gr̃a. Deti¬
tur gehenna: clata est uita ȩterna. Di datul
me ex iuuentute mea. Ex ipso untio fidems
qua me innouasti: dociuisti me niebil inmes
cessisse. unde michi dicerem debert quodam¬
sti. Quis enim conueratur ad dm̃: nist abui¬
quitate: Quis redinitur: nisi a captiunati
tit ad desertorem: Imꝑator enum ds. dista¬
autem diabolus. Preceptum dedit in pito
fraudem suggessit desertor. Nbi auescue e
preceptionem et deceptionem: Oliaiiea
abolus quam ds̃: Melior qui defecit. duei

Expanded text:
Offenderunt in illum, et conquassati sunt: veniet super eos, et conteret eos. Sed non ita iste qui cantat in Psalmo, et dicit: Introibo in potentiam Domini; non meam, sed Domini. Domine, memorabor justitiae tuae solius. Nullam meam aquidquid boni habeo; quidquid autem mali habeo, a me habeo. Non meritis supplicium justitiae memorari debeo. Considerans enim vitam praeteritam meam, video quid mihi debebatur, et quid acceperim pro eo quod mihi debebatur. Debebatur poena; reddita est gratia: debebatur gehenna; data est vita aeterna. Deus, docuisti me ex juventute mea. Ex ipso initio fidei meae, qua me innovasti, docuisti me nihil in me praecessisse, unde mihi dicerem deberi quod dedisti. Quis enim convertitur ad Deum, nisi ab iniquitate? quis redimitur, nisi a captivitateecit ad desertorem? Imperator enim Deus, desertor diabolus: praeceptum dedit imperator, fraudem suggessit desertor . Ubi aures tuae inter praeceptionem et deceptionem? Meliorne diabolus quam Deus? melior qui defecit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum mortuum est et resurrexit: sed in uerbo
caro mortua est. et resurrexit. Ibi mortuus est xp̃c:
ubi es tu moriturus. Et ibi resurrexit xpc̃: ubi es
tu resurrecturus. Exemplo suo docuit: quid non
timeres. quid sꝑares. Timebas mortem: mortuus
est. Despabas resurrectionem: resurrexit. Sed di¬
cis michi. Ille surrexit: nunquid ego: Sed resur¬
rexit in eo quod ꝓte acceꝑit exte. Ergo natura
tua in illo precessit te: et quod sumptum est a te
ascendit ante te. Ibi ergo et tu ascendisti. Ascen¬
dit ergo ille prior. et in illo nos: quia caro illa de
genere humano. Ergo et illo resurgente: reducti

Expanded text:
Verbum mortuum est, et resurrexit; sed in Verbo Verbum mortuum est, et resurrexit; sed in Verbo caro mortua est, et resurrexit. Ibi mortuus est Christus, ubi es tu moriturus; et ibi resurrexit Christus, ubi es tu resurrecturus. Exemplo suo docuit quid non timeres, quid sperares. Timebas mortem; mortuus est: desperabas resurrectionem; resurrexit. Sed dicis mihi: Ille resurrexit; numquid ego? Sed resurrexit in eo quod pro te accepit ex te. Ergo natura tua in illo praecessit te; et quod sumptum est ex te, ascendit ante te: ibi ergo et tu ascendisti. Ascendit ergo ille prior, et in illo nos; quia caro illa de genere humano. Ergo et illo resurgente, reducti
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictum uerbum: Quod uerbum: Ne forte
sonat et transit: uerbum ds̃ apud dm̃: Nerbrun
per quod facta sunt omĩa. Quid ꝓpterte: Et
uerbum caro factum est: et habitauit in nobis.
Qui filio suo non peꝑcit. sed ꝓ nobis om̃ibus tra-¬
didit illum. Quomodo non et cum illo om̃ia nob
donauit: Ecce quid. quis. ꝓpter quem. filius dĩ
caro ꝓpter peccatorem: ꝓpter iniquum: ꝓpter de¬
sertorem: ꝓpter suꝑbum: ꝓpter ꝑuersum dĩ sui uni¬
tatorem: factus ille quod tii filius hominis: ut nos
gine. Unde maria uirgo: Exadam. Ergo ex illo
primo captiuo: et caro in xp̃o de massa captiuitatis.
Ut quid: Hoc ad exemplum suscepit a te: in quo
moreretur ꝓte. Suscepit a te quod offerret ꝓte:
quo exemplo docerette. Quid doceret te : Quia
resurrecturus es. Unde enim crederes: nisi exem¬
plum carnis precederet assumptȩ de massa carnis
tuȩ : Ergo in illo primo resurreximus: quia et
xp̃c cum resurrexit. nos resurreximus. Non enĩ

Expanded text:
quod dictum est, Verbum? Quod Verbum? ne forte quod dictum est, Verbum? Quod Verbum? ne forte sonat et transit? Verbum Deus apud Deum; Verbum per quod facta sunt omnia. Quid propter te? Et Verbum caroFilio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum; quomodo non et cum illo omnia nobis donavit ? Ecce quid, quis, propter quem. Filius Dei caro propter peccatorem, propter iniquum, propter desertorem, propter superbum, propter perversum Dei sui imitatorem! Factus ille quod tu, filius hominis, ut nos gine . Unde Maria virgo? Ex Adam. Ergo ex illo primo captivo; et caro in Christo de massa captivitatis. Utquid hoc? Ad exemplum. Suscepit a te in quo moreretur pro te; suscepit a te quod offerret pro te, quo exemplo doceret te. Quid doceret te? Quia resurrecturus es. Unde enim crederes, nisi exemplum carnis praecederet assumptae de massa mortis tuae? Ergo in illo primo resurreximus; quia et Christus cum resurrexit, nos resurreximus. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
quis poterit soluere geminatum: Iam ipsum ite¬
rum geminatio est: et rursus positum iterum.
Adsit ille a quo grã÷ ad sit et brachium quod
annuntiamus generationi omi suꝑuenturȩ:
adsit ipse: et tanquam clauo erucis suȩ clausũ
sacramentum aꝑiat. Neꝙ enim frustra illo eru¬
cifixo uelum templi medium scissum est: nisi
quia ꝑillius passionem om̃ium mysteriorum
secreta patuerunt. Acdsit ergo ipse: transeunti¬
bus adeum auferatur uelamen: dicat nobis
pbȩ premissa est. ostendisti michi tribulationes
multas et in alas: et conuersus iuuificasti me.
et de abyssis terrȩ iterum reduxistime: En hoc
primum positum est iterum. Uideamus quid
hoc sit: et inueniemus quare alterum iterum¬
erat in principio apud dm̃. Omĩa ꝑ ipsum fae¬
ta sunt: et sine ipso factum est niehil. Grancle¬
hoc: magnum hoc. Tu quid captiue: Ubi iaces:
In carne. sub morte. Quis ergo ille: Quistu: Et
quid ille postea: Propterquem: Quis ille: nisi

Expanded text:
quis poterit solvere geminatum? Jam ipsum itequis poterit solvere geminatum? Jam ipsum iterum geminatio est, et rursum positum est iterum. Adsit ille a quo gratia: adsit et brachium quod annuntiamus omni generationi superventurae: adsit ipse, et tanquam clave crucis suae clausum sacramentum aperiat. Neque enim frustra, illo crucifixo, velum templi medium scissum est , nisi quia per ipsius passionem omnium mysteriorum secreta patuerunt. Adsit ergo ipse transeuntibus ad eum; auferatur velamen : dicat nobisare talis vox Prophetae praemissa est: Ostendisti mihi tribulationes multas et malas; et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. En hoc primum positum est iterum: videamus quid hoc sit, et inveniemus quare alterum iterumerat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Grandehoc! magnum hoc! Tu quid, captive? ubi jaces? In carne, sub morte. Quis ergo ille? quis tu? et quid ille postea? Propter quem? Quis ille, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
hu: Iterum cecicdisti ab altitudine o homo:
incipium in obediens suꝑbe aduersus dm̃.¬
Mdsti. ficcum est in te om̃is qui se exaltat
uin luabitur. fiat in te. om̃is qui se humili¬
at exaltabitur. Redi de ꝓfuncio. Redeo inquit
redeo: agnosco. Dt̃ quis similis tibi: Ostencdisti
michi tribulationes multas et malas: et conuer¬
sus uiuificasti. et de abyssis terrȩ iterum redu¬
xisti me. Intelligimus: audio. Reduxisti enĩ
ꝓfunditate peccati. Sed quare iterum: Quan¬
do iam factum erat: Sequamur: ne forte pos¬
teriora psalmi ipsius exponant nobis quod hic
nondum intelligimus. quid dixerit iterum.
Ergo aucliamus quantas ostendisti michi
tribulationes multas et malas: et conuersus
uiuficasti me. et de abyssis terrȩ iterum redu
xistime. Quid deinde: ¶ Nuttipucasti iuisticiã
tuam: et conuersus consolatus es me: et de ab yssis
terrȩ iterum recduxisti me. Ecce alterum iterum.
Si hoc iterum soluere laboramus semel positum:

Expanded text:
hoc, iterum? Cecidisti ab altitudine, o homo, hoc, iterum? Cecidisti ab altitudine, o homo, mancipium inobediens, superbe adversus Dsti! Factum est in te, Omnis qui se exaltat, humiliabitur: fiat in te, Omnis qui se humiliat, exaltabitur . Redi de profundo. Redeo, inquit; redeo, agnosco: Deus, quis similis tibi? Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas! Et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Intelligimus, audio. Reduxisti enim bmersione peccati. Sed quare, iterum? Quando jam factum erat? Sequamur, ne forte posteriora psalmi ipsius exponant nobis, quod hic nondum intelligimus, quid dixerit iterum. Ergo audiamus: Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas! et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iteMultiplicasti justitiam tuam; et conversus consolatus es me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Ecce alterum iterum. Si hoc iterum solvere laboramus semel positum,
Abbreviated transcription (Latin):
a sc ie soluit preceptum. exeuist a ceriu
a tiu eñatione sub tuo precepto. uere ium
lcm: ses homo in honore positus non intelle
Semparatus est iumentis insensatis: et si¬
asfacius est illis. Iam de similitudine ium̃
im puerse esse similis dõ tuo: qui factus eras
u mignem dñ tui. Bene tibi uelles ut esset:
tena ab ilobono. Prorsus dicit tibi ds̃. Si re¬
a same et bene tibi est: ego non sum bonum
num. Srounde sulle bonus. et sumine bonus. et
arsesbibonus. et nullo alieno bono bonus. et
stnrm suminum bonum: recedendo inde qͥd
eis ni malus: Item si ipse est beatitudo nr̃ã:
qulent recedenti nisi miseriat Redi ergo
ps mseriam: et dic. Dñe quis similis tibi:
luntas ostencdisti michi tribulationes multas
tmalas. Sed clisciplinȩ fuit admonitio: non
itio. Denq gras agens quid dicit. Et con¬
usuis uiuificasti me: et de abyssis terrȩ iterum
nuxitime. Quando enim antea: Quid est

Expanded text:
 ecce solvit praeceptum, excussit a cervice Sub tua dominatione, sub tuo praecepto vere similis eram: sed homo in honore positus non intellexit; comparatus est jumentis insensatis, et similis factus est illis . Jam de similitudine jumentorum enim perverse esse similis Domino tuo, qui factus eras ad imaginem Domini tui. Bene tibi velles ut esset recedenti ab illo bono? Prorsus dicit tibi Deus: Si recedis a me, et bene est tibi, ego non sum bonum tuum. Proinde si ille bonus, et summe bonus, et de se sibi bonus, et nullo alieno bono bonus, et ipse nostrum summum bonum; recedendo inde, quid eris, nisi malus? Item, si ipse est beatitudo nostra, quid erit recedenti, nisi miseria? Redi ergo post miseriam, et dic: Domine, quis similis tibi? Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas! 9. Sed disciplina fuit; admonitio, non desertio. Denique gratias agens quid dicit? Et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Quando enim antea? quid est
Abbreviated transcription (Latin):
lo post hoc ipsum repetens ait. Uerba q
ego locutus sum uobis sp̃i et uita sunt: a
sunt quidam ex uobis qui non credunt
Deiude interponit euglista. Serebat enm
ab initio iħs qui essent creclentes: et qus
traditurus esset eum. Et secutus atꝙip
sius dñi uerba adiungens ait. Et dicebat.
Propterea dixi uobis quia nemo potest
uenire ad me: nisi fuerit ei datum apa¬
tre meo. Supra clixerat. sed sunt quidĩ
ex uobis qui non credunt: et tanquam
huius rei causam exponens. ꝓpterea mq¬
me nisi fuerit ei latum a patre meꝰ
castidieret etiam ipsam faciem o neuiues
tre morte sui corcdis ania reuiuis
ain nobis a dõ. Quantum libet ergo¬
ꝑa ercellentes uerbi predicatores. et
eats etiam ꝑ muiracula suasores. tan¬
quer m agni mediei agant eum hormini
ss mottui sunt. et tua gr̃a non reuire¬
t ininquid mortius facies murabilia.
mecdici exsuscitabunt. et bi quos ex¬
isctibunt conficebuntur tibi:ꝰ Hȩc enun

Expanded text:
lo post apertius hoc ipsum repetens, ait, «Verba quae lo post apertius hoc ipsum repetens, ait, «Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt; sed sunt quidam ex vobis qui non credunt.» Deiab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus eum esset:» et secutus atque ipsius Domini verba conjungens, ait, «Et dicebat, Propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo» . Supra dixerat, «Sed sunt quidam ex vobis qui non credunt;» et tanquam hujus rei causam exponens, «Propterea me, nisi fuerit ei datum a Patre meo:» ut ostenderet etiam ipsam fidem qua credit, et ex morte sui cordis anima reviviscit, dari nobis a Deo. Quantumlibet ergo excellentes verbi praedicatores, et veritatis etiam per miracula suasores, tanquam magni medici, agant cum hominibus; si mortui sunt et tua gratia non revixerunt, «Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici exsuscitabunt, et» hi quos exsuscitabunt
Abbreviated transcription (Latin):
ita sit gigas gigantium magnorum scili¬
cet et fortissimorum. qui in eius ȩcła spiri.¬
tali robore excellunt. sicuti est mons mon¬
uuani. qlitua edie illo seriptum est ent mi
uissimis temporibus manifestus urnt us
parttus ui cacuiine montium scot ar
magni et fortes etiam mehici ⁊ olenr
Unde dicit apł̃s paulus. Si quo mos
immolare potero carnem meaunu
saluos faciam aliquos ex ilis. Sed e
tales medici. quamuis nonde sio u
quia nec medici corporis curant &e sio
tamen quantum libet ꝑfidele mimstrs¬
um opitulentur saluti uiuentes eirare
possunt. uon mortuos excitare. le qui
dictum est. Nunquid mortuis fiues
mirabilia: Nimis enim oceulta ci gͥa
est: quia hominum mentes quodanm
reuiuiseunt: ut possint a quibus libet
euis ministris precepta sanitatis audire.
Quam gr̃am comienclat in euglio di¬
cens. Nemo potest uenire ad me: nisi p¬
ter qui misit me traxerit eum. Et pau¬

Expanded text:
ita sit gigas gigantum, magnorum sciliita sit gigas gigantum, magnorum scilicet et fortissimorum, qui in ejus Ecclesia spirituali robore excellunt; sicuti est mons montium, quia de illo scriptum est, «Erit in novissimis temporibus manifestus mons Domini, paratus in cacumine montium» ; sicutmagni et fortes etiam medici vocentur. Unde dicit apostolus Paulus: «Si quo modo aemulari potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum:» et pau
Abbreviated transcription (Latin):
exsuscitabiuitur homines ut consite.¬
antur tibi: in hebreo quidem aliter
se habere firmatur. Non enim meclici
sed gigantes esse ꝑhibentur. Uerum sep¬
tuaginta interpretes quorum auctoritas
tanta est. ut non immerito ꝓpter mirabi¬
lem consonantiam. diuino sp̃u interpre¬
tati esse credantur: de uocis similitudi¬
ne qua in hebrea lingua gigantes et me-¬
dici pene eodem modo sonant: ut exi¬
gua differentia distinguantur. non erro¬
re sed potius occasione. quomodo isto lo¬
co accipiendi essent gigantes significare
uoluerunt. Si enim suꝑbos. gigant̾ui nomine
insinuatos intelligamus. de quibus dicit
apłs. ubi sapiens. ubi scriba. ubi conquisi¬
tor huius seli: non fuit congruum eosdem
medicos noncuparia uelut ꝑ artem sapi.¬
entiȩ suȩ ꝓmittentes animarum salutem:
contra quos dicitur. dñi est salus. Si au¬
tes. quia et de ipso dũo dictum est exul¬
tauit ut gigas ad currendam uiam. qͦl

Expanded text:
exsuscitabuntur homines, ut confiteexsuscitabuntur homines, ut confiteantur tibi. In hebraeo quidem aliter se habere firmatur; non enim medici, sed gigantes esse perhibentur: verum Septuaginta interpretes, quorum auctoritas tanta est, ut non immerito propter mirabilem consonantiam divino Spiritu interpretati esse credantur; de vocis similitudine, qua in hebraea lingua gigantes et medici pene eodem modo sonant, et exigua differentia distinguuntur, non errore, sed potius occasione, quomodo isto loco accipiendi essent gigantes, significare voluerunt. Si enim superbos gigantum nomine insinuatos intelligamus, de quibus dicit Apostolus, «Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi» ? non fuit incongruum eosdem medicos nuncupari, velut per artem sapientiae suae promittentes animarum salutem: contra quos dicitur, «Domini est salus» . Si autes, quia et de ipso Domino dictum est, «Exsultavit ut gigas ad currendam viam» ; quod
Abbreviated transcription (Latin):
reuixerunt. Et quod dñs penetrauit
inferna. atꝙ inde mortis uictor ascen¬
dit: magnum mortuis miraculum fao¬
tum est. Significat ergo isto uerbo quod
ait. nunquid mortuis facies mirabilia:
homines corde ita mortuos. ut eos ad ui¬
tam fidei. tanta xp̃i mirabilia non mo¬
uerent. Neꝙ enim ꝓpterea dixit non
eis fieri mirabilia. non quia non ea ui¬
dent: sed quia non eis ꝓsunt. Nam sicut
hic ait tota die expandi manus meas
ad te. quia om̃ia oꝑa sua non nisi ad
uoluntatem referat patris. sepissime
contestans ideo se uenisse. ut uoluntatẽ¬
patris impleret: ita quia eadem oꝑa etiã
infidelis ppłs uidit. alius ꝓpħa dicit: to.¬
ta die expandi inauus meas ad ppłm non
credentem et contradicentem. Ipsi sunt
mortui quibus non sunt facta inirabilia:
non quod ea non uiderunt: sed quod
ꝑ ea non reuixerunt. Quod autem sequi¬
tur. aut mecdici ex suscitabunt et confite¬
buntur tibi: id est quia non a medicis

Expanded text:
revixerunt : et quod Dominus penetravit revixerunt : et quod Dominus penetravit inferna, atque inde mortis victor ascendit, magnum mortuis miraculum factum est. Significat ergo isto verbo quo ait, «Numquid mortuis facies mirabilia,» homines corde ita mortuos, ut eos ad vitam fidei tanta Christi mirabilia non moverent. Neque enim propterea dixit non eis fieri mirabilia, quia non ea vident; sed quia non eis prosunt. Nam sicut hic ait, «Tota die expandi manus meas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voluntatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatePatris impleret : ita, quia eadem opera etiam infidelis populus vidit, alius propheta dicit, «Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem» . Ipsi sunt mortui, quibus non sunt facta mirabilia; non quod ea non viderunt, sed quod per ea non revixerunt. Quod autem sequitur, «Aut medici exsuscitabunt, et confitebuntur tibi?» id est, quia non a medicis
Abbreviated transcription (Latin):
idõ totum ꝓ parte non insolenter accipit᷑.
quia non ait totis tribus diebus. et totis
tibus noctibus. Unus quippe medius clies
fuit totus dies: duorum autem partes.
primi ultima. ultumi prima. Si autem
non crucem suam in hac ꝓpħia psalmi
significauit his uerbis. sed orationem qua
eum ex forma serui fudisse dõ patri euglio
teste clidicimus. ubi et eum longe ante
passionem. et sub die passionis. et in ipsa
cruce orasse meminimus: nusquam hoc
eum tota ctie fecisse legimus. Proinde
conuenienter ꝑ extentas manus tota die.
continuationem bonorum oꝑum intelli¬
gere possumꝰ a quorum nunquam in
natis in ȩternam salutem. non autem
om̃ibus hominibus: nec ipsis iiter quos
facta sunt. eius bona oꝑa ꝓfuerunt: idõ
consequenter adiecit. unquid mor¬
tuis facies mirabilia: Hoc enim si de his
dictum putauerimus. quorum caro exa¬
nimis facta est: magna mira bilia facta
sunt mortius cum quidam eorum etiam

Expanded text:
; ideo totum pro parte non insolenter accipitur, ; ideo totum pro parte non insolenter accipitur, quia non ait, Totis tribus diebus et totis tribus noctibus: unus quippe medius fuit totus dies, duorum autem partes; primi ultima, ultimi prima. Si autem non crucem suam in hac prophetia Psalmi significavit his verbis, sed orationem, quam eum ex forma servi fudisse Deo Patri, Evangelio teste, didicimus, ubi eum et longe ante passionem, et sub die passionis, et in ipsa cruce orasse meminimus; nusquam hoc eum toto die fecisse legimus. Proinde convenienter per extentas manus tota die continuationem bonorum operum intelligere possumus, a quorum nunquam intnatis ad aeternam salutem, non autem omnibus hominibus, nec ipsis inter quos facta sunt, ejus bona opera profuerunt; ideo consequenter adjecit: «Numquid mortuis facies mirabilia?» Hoc enim si de his dictum putaverimus, quorum caro exanimis facta est; magna mirabilia facta sunt mortuis, cum quidam eorum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Sasericis patibulum intellexerimus:
uonocio intellecturi sumus tota diee
hiquid tota die pependit in ligno: cum
aiox adtotum diem ꝑtineat: Si autẽ
Reloco diem uoluit intelligi qui precer
uetem dies appellari solet: etiam talis
de quando crucifixus est. iam pars pri¬
ui et non parua transierat. Si autem
psut quod in latino eloquio non nisi tẽ¬
pissignificare solet ⁊ quamuis in greco
unitasit. semꝑ quippe in alia lingua
aistemunino genere dicitur: et ideo nr̃os
interpretari puto: artius questio colli¬
gaitur. Quomodo enim non toto tem¬
pi: sic nec salatem uno die toto. manꝰ
utendit in cruce. Porro si totum ꝓ par¬
⁊ accipiendum esse dicamus. qui a isto
genere locutionis uti etiam sca scriptura
ionstieuit: non michi occurrit exemplũ.
ttum pro parte etiam tunc posse accipi
quando ipsum uerbum additur et dici-¬
cur totum. Nam et in eo quod dixit dñs
in eugłio. sic erit et filius hominis in cor-¬
de terre tribus diebus et tribus noctibus:

Expanded text:
meas, crucis patibulum intellexerimus, quomodo intellecturi sumus: Tota die? quid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva transierat. Si autem minino posuit, quod in latino eloquio nonnisi tempus significare solet: quamvis in graeco non ita sit; semper quippe in ea lingua dies feminino genere dicitur, et ideo nostros sic interpretari puto, arctius quaestio colligabitur. Quomodo enim toto tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit; non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo quod dixit Dominus in Evangelio, «Sic erit et Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus»