comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficatoꝵ. Inuenimꝰ in alio psalmo dictũ. Intret in
conspectutuo: gemitꝰ cõpeditoꝵ. et in eoloeo dictũ.
ubi uox martirũ intelligebatur. Unde martires
cõpediti : nonne catenati potiꝰ quã cõpedici: Du¬
ctos enĩ scõs dei martires post iudices. ꝑ ꝓuinciam
circũ euntes. in catenã missos nouimꝰ: in cõpedes au¬
tẽ ñ nouimꝰ. Agnoscunt᷑ et cõpedes disciplinȩ dei:
et timores eiꝰ de qͦ dictũ ẽ. Initiũ sapientiȩ timor
dñi. Per hunc enĩ timorẽ ñ timuer̃ serui dei eos qͥ
corpᷤ dccidunt. animã autẽ ñ possunt occidere:
qi eũ timebant qͥ habet potestatẽ et animã et
corpꝰ occidere in gehenna ignis. Nisi enĩ cõpedibꝰ
timoris huiꝰ ligati essent martires: quando illa
omina dura et molesta sustinerent a ꝑsecucoribus
suis. cũ eis liberũ fuerit facere qđ cogebant᷑. et e¬
uadere qd patiebant᷑: Sed alligauerat eos deus
istis cõpedibꝰ. duris quidẽ et molestis ad tẽpꝰ. sed cole

Expanded text:
almo dictum, «Intret in conspectum tuum gemitus compeditorum» ; et in eo loco dictum, ubi vox martyrum intelligebatur. Unde martyres compediti? Nonne catenati potiusquam compediti? Ductos enim sanctos Dei martyres post judices, per provincias circumeuntes, in catenas novimus missos; in compedes autem non novimus. Agnoscuntur et compedes disciplinae Dei et timoris ejus, de quo dictum est: «Initium sapientiae timor Domini» . Per hunc enim timorem non timuerunt servi Dei eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere; quia eum timebant qui habet potestatem et corpus et animam occidere in gehennam ignis . Nisi enim compedibus timoris hujus ligati essent martyres, quando illa omnia dura et molesta sustinerent a persecutoribus suis, cum eis liberum fuerit facere quod cogebantur, et evadere quod patiebantur? Sed alligaverat eos Deus istis compedibus, duris quidem et molestis ad tempus, sed tole
Abbreviated transcription (Latin):
Quia gͦ respondit ei singularẽ numerũ: querimꝰ
suꝑiꝰ. et ñ inuenimꝰ nisi aut laudẽ eiꝰ aut ierłm.
Quando ei grãs agunt uocati ab ills. Ille enĩ uo¬
cat: nos respondemꝰ. Non uoce.: sed fide. Non lin-
laus respondet ei de te: qr sic uiuis ut ille ñ lau¬
det᷑ sed potiꝰ blasphemet᷑ ꝑte. Cũ autẽ sic uuimꝰ
ut ꝑ nos laudet᷑ ds̃: respondet eilaus eiꝰ de uoca-¬
ierłm. Et pͥma ierłm noluit audire: et dictũ ẽ ei.
Clamat et ñ respondetur. Quotiens uolin congre¬
gare filios cuos tanquã gallina pullos suos sub a¬
las suas: et noliusti. Non respondet᷑. Pluit desuꝑ.
et ꝓfructu spinȩ ꝓfecuntur. At uͦ illa ierłm de qͦ
dictũ ẽ. letare sterilis quȩ ñ paris. erũpe et clama¬

Expanded text:
Quia ergo «respondit ei,» singularem numerum quaerimus superius, et non invenimus, nisi aut laudem ejus, aut Jerusalem. Quando ei gratias agunt vocati ab illo. Ille enim vocat, nos respondemus; non voce, sed fide; non linguejus respondet ei de te; quia sic vivis, ut ille non laudetur, sed potius blasphemetur per te: cum autem sic vivimus, ut per nos laudetprima Jerusalem noluit audire, et dictum est ei: clamat, et non respondetur, «quoties volui congregare filios tuos, tanquam gallina pullos suos sub alas suas, et noluisti» ! Non respondetur: pluitur desuper, et pro fructu spinae proferuntur. At vero illa Jerusalem, de qua dictum est, «Laetare, st
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qͥ erant in
pressura et humilitate: ut ee̾t nr̃is tẽporibꝰ ec.¬
clesia in tantagła quã uidemꝰ. ut iam regna
que ꝑsequebantur ipsa seriuiant año. Respon¬
inquit. in ierłm. In conueniendo ppłos in unũ: et
regna ut seruiant dño. Respondit ei in iia forti-¬
tudinis suȩ. Quȩ illi respondit. aut qͥs illi respon¬
dit inuia fortitudinis suȩ: Queramꝰ gͦ pͥmo qͥs
respondit: et sic queramꝰ quȩ ẽ. uia fortitudinis
eiꝰ. Suꝑiora uerba indicant respondisse ei: aut
laudẽ eiꝰ aut ierłm. Supͣ enĩ dixerat: et laus eiꝰ
in ierłm. in conueniendo ppłos in unũ. et regna
ut seriuant dño. Respondit ei ñ possumꝰ dicere

Expanded text:
sunt qui erant in pressura et humilitate; ut esset nostris temporibus Ecclesia in tanta gloria, quam videmus, ut jam regna quae persequebantur, ipsa serviant Dondo populos in unum, et regna, ut serviant Domino. Respondit ei in via fortitudinis suae.» Quae illi respondit, aut quis illi respondit, in via fortitudinis suae? Quaeramus ergo primo quis respondit, et sic quaeremus quae sit via fortitudinis ejus. Superiora verba indicant respondisse ei, aut laudem ejus, aut Jerusalem: supra enim dixerat, «Et laus ejus in Jerusalem; in conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino. Respondit ei,» non possumus di
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃ nos pauꝑ fact᷑ ẽ cũ diues esset ut illiꝰ pauꝑtate¬
loquentia. Uidimꝰ enĩ ibi et nosipsos. si tamen ꝑ eius
grãm aliquid et nos. finita autẽ iã erant ũba gemitu.¬
ũ. et ceꝑant consolationũ: sed ea finiri hesterno die
ñ iã gementẽ pauꝑem. sed gaudentẽ. Ideo gau¬
dentẽ: quia sꝑantẽ. Ideo sꝑantẽ: quia ñ de se p̃su¬
mentẽ. Prenunciauit felicitatẽ rerũ humanarũ in

Expanded text:
nos pauper factus est, cum dives esset , eiqueloquentia. Vidimus enim ibi et nos ipsos; si tamen per ejus gratiam aliquid et nos. Finita autem jam erant verba gemituum, et coeperant consolationum; sed ea finiri hesterno die non jam gementem pauperem, sed gaudentem; ideo gaudentem, quia sperantem; ideo sperantem, quia non de se praesumentem. Praenuntiavit felicitate
Abbreviated transcription (Latin):
ricordias p̃destinatos suos: qr ñ uolentis neq curren-¬
tis. sed miserentis ẽ. dei. In conspectu om̃iũ qͥ ceꝑant
eos. Higͦ inimici diabolus et angeli eiꝰ captiuauert᷑
p̃destinatos in dei regnũ et głam: a redẽptore autẽ nr̃o
foras missi. qͥ dñari infidelibꝰ solebant intrinsecus. op
pugnant fideles extrinsecus. Sed oppugnant ñ expu¬
gnant eos: qͥ app̃hendunt turiẽ fortitudinis. a facie
iimici. Ut autẽ oppugnent: sentiunt in nob̾ eẽ. in¬
firmitatis reliquias ꝓpt̃ quas dicimꝰ dimitte nobis

Expanded text:
 «non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei» : «in conspectu omnium qui ceperant eos.» Hi ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant praedestinatos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant, non expugnant eos qui apprehendunt turrem fortitudinis a facie inimici . Ut autem oppugnent, sentiunt in nobis esse infirmitatis reliquias, propter quas dicimus, «Dimitte nobis
Abbreviated transcription (Latin):
et uide qͥd cantet᷑ in psalmo cuiꝰ. ẽ. titulus. qͣndo
domꝰ ȩdificabat᷑ post captiuitatẽ. Ibi enĩ dr̃ Canta¬
te dño canticũ nouũ. Et ne existimes ad iudȩoꝵ
t̾ra: cantate dño benedicite nomen eiꝰ: nunciate uł
potiꝰ bene nunciate. immo ut ipsũ ũbũ qđ in gre-
copositũ ẽ transferã: euangelirate diẽ ex die sa¬
lutare eiꝰ. Hinc enĩ euangłm nuncupatũ. ẽ.: in quo
annunciat᷑ dies ex die dñs xp̃s. lumen ex lumine.
filiꝰ ex patre: hoc ẽ. enĩ et salutare eiꝰ qr salutare dĩ¬

Expanded text:
est titulus, «Quando domus aedificabatur post captivitatem:» ibi enim dicitur, «Cantate Domino canticum novum.» Et ne existimes ad Judaeoruterra; cantate Domino, benedicite nomen ejus, annuntiate,» vel potius, «bene nuntiate,» imo ut ipsco positum est, transferam, «evangelizate diem ex die, salutare ejus.» Hinc enim Evangelium nuncupatum est, in quo annuntiatur dies ex die, Dominus Christus, lumen ex lumine, Filius ex Patre. Hoc enim est et «salutare ejus;» quia salutare D
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ ꝓgente. id ẽ ꝓ ouibꝰ quȩ ꝑierant domꝰ arł.
sed ut filios dei qͥerant disꝑsi congregaret in unls.
habebat eñ alias oues: quȩ ñ erant de illo ouuili. Istas
uniũsas istas oues et de isrłitis et de gentibꝰ diabolꝰ
et angeli eiꝰ captiuauerant. Expulso itaq ab eis diabo¬
li cdñatu. in conspectu malignoꝵ spĩiũ qͥ eas captiua¬
uerant: ut saluent᷑ et ꝑficiant᷑ in ęt̾nũ. uox earũ ẽ
de gentibꝰ. Non sic̃ ꝑ antixp̃m compleri existimant
patris sui. diẽ ex die salutare eiꝰ: de quo et hic dictũ
ẽ. iusita nos in salutari tuo. Et dicet om̃is iste po¬
pulus predestinatoꝵ de circũcisione et preputio.

Expanded text:
ierant domus Israel, «sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum» . Habebat enim alias oves quae non erant de illo ovili: istas universas oves, et de Israelitis, et de Gentibus, diabolus et ejus angeli captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli dominatu, in conspectu malignorum spirituum qui eas captivaverant, ut salventur et perficiantur in aeternum, vox earum est de Gentibus.» Non sicut per antichristum compleri existimant m in nomine Patris sui, «diem ex die, salutare ejus;» de quo et hic dictum est, «Visita nos in salutari tuo. Et dicet omnis populus:» iste populus praedestinatorum de circumcisione et praeputio,
Abbreviated transcription (Latin):
demoniis. a quibꝰ captiui tenebant᷑. ꝑficit sanitates.
ldeo et hic cũ dixisset. et dedit eos in miscdias in con¬
spectu omniũ qͥ ceꝑant eos: tanꝗ̃ eiectis demoniis
qͥ ceꝑant. sit oratio ut ꝑficiat sanitates. Saluos
am̃ nomini sc̃õ tuo: et glem᷑ in laude tua. Dein-¬
de breuit̃ subiecit ipsã laudẽ. Benedictꝰ dñs

Expanded text:
daemoniis, a quibus captivi tenebamur, perficit sanitates. Ideo et hic cum dixisset, «Et dedit eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos;» tanquam ejectis daemoniis qui ceperant, fit oratio ut perficiat sanitates. «Salvosamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua.» Deinde breviter subjecit ipsam laudem, «Benedictus Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
de qͥbꝰ dr̃. Beati qͥ habitant in domo tua: in scła
scłoꝵ laudabt̾ te. Ipsa ẽ t̾cia consũmatio corpo¬
ris xp̃i. eiectis demoniis. et ꝑfectis sanitatibꝰ usq
dio psalmi buiꝰ oratũ. ẽ. Memento nr̃i dñe in be-¬
neplacito ppłi tui. usita nos in salutari tuo ad
uidendũ in bonitate electoꝵ tuoꝵ. ad lecandũ in
letitia gentis tuȩ: ut lauderis cũ hereditate tua.
Non enĩ de gentibꝰ solas congregat oues quȩ ꝑierunt
domꝰ isrł: sed illas etiã quȩ ñ sunt de illo ouili ut
sit unꝰ grex ut dictũ ẽ. et unꝰ pastor. Iudei uͦ cõpu¬
tant ad suũ regnũ uisibile. istã ꝑtinere ꝓpheciam.
Quia spe inuisibiliũ bonoꝵ gaudere ñ norunt. in la¬
queos illiꝰ ruituri sunt. de qͦ dñs ait. Ego uem in no¬
mine patris mei et ñ suscepistis me: aliꝰ ueniet inno¬
mine suo. hunc suscipietis. De quo et apłs paulus
dic̃. qr reuelabitur homo peccati. filiꝰ interitꝰ: qui

Expanded text:
omo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» . Ipsa est tertia consummatio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usqdio psalmi hujus oratum est: «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo, ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua.» Non enim de Gentibus solas congregat oves quae perierunt domus Israel , sed etiam eas quae non sunt de illo ovili; ut sit grex unus, ut dictum est, et unus pastor. Judaei vero cum putant ad suum regnum visibile istam pertinere prophetiam, quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt; in laqueos illius ruituri sunt, de quo Dominus ait: «Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me; alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis» . De quo apostolus Paulus dicit, «Quia revelabitur homo peccati, filius interitus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
et in om̃i seductione his qui ꝑeunt ꝓ eo qđ dilectio¬
nẽ ueritatis ñ recepert̾ ut salui fierent: et ideo mit¬
tec illis ds̃ oꝑationẽ erroris ut credant mendacio.
et iudicent᷑ om̃s qͥ ñ erediderunt ueritati. ꝑ istũ refu¬
uelut in conspectu inimicoꝵ suoꝵ iusibiliũ qͥ eos
iusibilit̾ captiuauer̃. habiturisint uisibilẽ głam.
Sic credent mendacio. qr dilectionẽ ueritatis m̃iece¬
pert̾: ut ñ bona carnalia sed spr̃ialia coneupise¬
rent. Sic eñ a diabolo deceptisunt ut oc cidesens
xp̃m. qͣndo dixer̃ si dimictimꝰ eũ sic om̃s credent in
eũ: et uenient romani. et tollent nr̃ĩn locũ et genrt.

Expanded text:
e iniquitatis his qui pereunt pro eo, quod dilectionem ueritatis non receperunt, ut salui fierent. et ideo mittet illis deus operationem erroris, ut credant mendacio et iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sevelut in conspectu inimicorum suorum visibilium, qui eos visibiliter captivaverant, habituri sint visibilem gloriam. Sic credent mendacio, quia dilectionem veritatis non receperunt, ut non bona carnalia, sed spiritualia concupiscerent. Sic enim a diabolo decepti sunt, ut occiderent Christum, quando dixerunt, «Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent
Abbreviated transcription (Latin):
dñs et laudabilis ualde. t̾ribilis ẽ. suꝑ om̃s deos:
qm̃ om̃s di gentiũ demonia. Istigͦ inuici cũ rege
suo diabolo. captiuũ tenebant ppłm dei. De qua
captiuitate cũ redimim᷑. et pͥnceps huiꝰ mundimit-
uũ hominẽ faciens pacẽ: quã dies ex die uenienseuan.¬
gelii auit eis qͥ erant ꝓpe. et his qͥ erant longe. faciens¬

Expanded text:
nus et laudabilis valde, terribilis est super omnes deos: quoniam omnes dii Gentium daemonia» . Isti ergo inimici cum rege suo diabolo captivum tenebant populum Dei. De qua captivitate cum redimimur, et princeps hujus mundi mittvum hominem, faciens pacem, quam dies ex die veniens evangelizavit eis qui erant prope, et
Abbreviated transcription (Latin):
muratione ꝓhibentis. Et eleuauit manũ suã suꝑ
eos: ut ꝓsterneret eos in deserto. Et ut deiceret se¬
men eoꝵ in nationibꝰ et disꝑgeret eos in regionibꝰ. Hic
rit. eũq aliqͦ mͦ placauerit. secutꝰ adiunx̃. Et inici¬
atist̾ beelphegor: id.ẽ. idolo gentiũ consecrati. Et
manducauer̃ sacrificia mortuoꝵ. Et irritauert̃
eũ in adinuentionibꝰ s: et multiplicata ẽ. in eis runa.
Tanꝗͣ ad hoc distulerit qđ leuauerit manũ suꝑ eos ꝓ.¬
sternendos in deserto. et deiciendũ semen eoꝵ in na¬
tionibꝰ et disꝑgendos eos in regionibꝰ ut elati in reꝓbũ
sensũ. etiã illud admicterent in qͦ maiori crimine eui¬
denti iustitia punirent᷑: quẽ ad modũ dixit apłs.

Expanded text:
it manum suam super eos, ut prosterneret eos in deserto: et ut dejiceret semen eorum in nationibus, et dispergeret eos in regionibus.» 25rit, eumque aliquo modo placaverit, secutus adjunxit. «Et initiati sunt Beelphegor;» id est, idolo Gentium consecrati: «Et manducaverunt sacrificia» «mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina.» Tanquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia
Abbreviated transcription (Latin):
luert᷑. Et idẽ ipsi qui dixer̃ adinuentiones: alole¬
costudia posuer: Hoc cõmemorare uolui. ne quh¬
onẽ faceret nomen adinuentionis: in eare qtꝰ
ñ a secipsis excogitauerunt. sed alios imitatisus

Expanded text:
maluerunt: et iidem ipsi qui dixerunt adinventiones, alio lomaluerunt: et iidem ipsi qui dixerunt adinventiones, alio loco studia posuerunt. Hoc commemorare volui, ne quaestionem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis excogitaverunt, sed alios imitati s
Abbreviated transcription (Latin):
tant: et bonã in qua boni. Ipsi nãq interficiebant
animassuas immolando filios suos: et effundendo
sanguinẽ paruuloꝵ. a consensione illiꝰ sceleris ali.¬
enoꝵ. Unde dictũ ẽ: effuderunt sanguinẽ inno¬
centẽ. Figo int̾fecta ẽ tra insanguinibꝰ. Et conta¬
minata ẽ in oꝑibꝰ eoꝵ: cũ ipsi int̃fecti sint in anima.
et contaminati in oꝑibꝰ suis. Et fornicatisunt
in adinuentionibꝰ suis. Hasdicit adinuentiones:
hoc uerbũ ẽ. in codicibꝰ grecis. et hoc loco et suꝑiꝰ
ubi dictũ ẽ. irritauerunt eũ in adinuentionibꝰ
sius: cũ et illie et hic eas dicat adinuentiones. in
qͥbꝰ alios imitatist̾. Hon itaq sic dictas arbitremꝰ
adimuentiones. quasi ab ipsis institutas: nuillo in
alus precederte qđ imicarent᷑ exemplo. Unde ai
int̃p̃ces nr̃i ñ adinuentionis sed studia. aliuͦes.
fectiones uł affectationes. alii uoluntates dicorn

Expanded text:
tant, et bonam in qua boni? Ipsi namque interficiebant tant, et bonam in qua boni? Ipsi namque interficiebant animas suas immolando filios suos, et effundendo sanguinem parvulorum a consensione illius sceleris alienorum: unde dictum est, «Effuderunt sanguinem innocentem.» Ergo, «Interfecta est terra in sanguinibus, et contaminata est in operibus eorum,» cum ipsi interfecti sunt in anima, et contaminati in operibus suis. «Et fornicati sunt in adinventionibus suis.» Has dicit adinventiones, hoc verbum est in codicibus graecis et hoc loco, et superius, ubi dictum est, «Irritaverunt eum in adinventionibus suis;» cum et illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates dicere
Abbreviated transcription (Latin):
demoniis. Et effuderunt sanguinẽ in nocentẽ.
sanguinẽ filioꝵ suoꝵ et filiarũ suarũ: quas sacri-¬
ficauert̾ sculptilibꝰ chanaan. Immolasse filios suos
et filias suas demoniis et idolis ñ eos narrat illa
ꝓpħe qͥ hoc dicunt multis increpationũ suarũ lo-¬
cis. Habuisse uͦ istã consuetudinẽ gentes: nec eoꝵ
litterȩ tacuerunt. Sed qͥd ẽ qđ sequitꝰ. Et in-¬
terfectaẽ t̾ra in sanguinibꝰ: Putaremꝰ eñi scriptors
errorẽ. eũq diceremꝰ ꝓ eo quod ẽ infecta fecisse in¬
t̃fecta: nisi haberemꝰ beneficiũ dei qͥ scripturas
suas in multis linguis ee̾ uoluit: atq ita scriptũ¬
eẽ. int̾fecta ẽ tra in sanguinibꝰ inspectis greciscadi¬
cibꝰ uideremꝰ. Iuid ẽ gͦ int̾fecta ẽ tra. nisi hoc refe¬
rat᷑ ad homines qͥ habitabant in t̾ra tropica locu¬
tione. qua significat᷑ ꝑ id qđ continet id qđ conti¬
netur: Sic̃ dicimꝰ malã domũ in qua mali habi.¬

Expanded text:
sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat ue Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litterae tacuerunt. 31. Sed quid est quod sequitur? «Et interfecta est terra in sanguinibus.» Putaremus enim scriptoris errorem, eumque diceremus pro eo quod est «infecta,» fecisse «interfecta,» nisi haberemus beneficium Dei, qui Scripturas suas in multis linguis esse voluit; atque ita esse scriptum, «Interfecta est terra in sanguinibus.» inspectis graecis codicibus videremus. Quid est ergo, «Interfecta est terra,» nisi hoc referatur ad homines qui habitabant in terra, tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua mali habi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ ꝓ aliis ualeat apud dm̃. Securus enĩ moises
de iustitia dei qua eũ delere ñ posset: impetrauit
miscłiã ne illos qͦs iuste posset. deleret. Ita stecit
in confractione in conspectu eiꝰ. Ut auteret irã

Expanded text:
quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos quos juste posset, deleret. Ita stetit «in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram
Abbreviated transcription (Latin):
lstam głam suã id ẽ dm̃. mutauert̃ in similitudine
uituli comedentis fenũ: ut ab eo comederent᷑. a quo
lia: ipsa st̾ t̾ribilia. Nulla qͥppe admiratio ẽ. sine
qͥdã formidine: quãuis ista etiã hinc t̾ribilia dici
potuerint. qd adũsarios afflixer̃: et istis qͥd deb̾ent
oblitist̾ eũ qͥ saluos fecit eos faciens magnalia. et fe¬
cer̃ et adorauer̃ sculptile: hoc utiq tã immani
scelere et incredibili impietate. digni fuerant qui
ꝑirent. Dix̃ gͦ ut disꝑderet eos: Siñ moyses e¬¬
lectꝰ eiꝰ stecisset in confractione in conspectu eius
Non ita dix̃ stecisse in confractione quasi ut frange-¬
ret irã dei. sed in confractione id.ẽ. in plaga qua
erant illi feriendi: id.ẽ. obiecisse seipsũ ꝓ eis dicens
si dimittis illis peccatũ dimite. sin autẽ dele me
de libro tuo. Ubi demonstratũ ẽ int̾cessio scõrũ

Expanded text:
Istam «gloriam suam,» id est Deum, «mutaverunt in similitudine Istam «gloriam suam,» id est Deum, «mutaverunt in similitudine vituli comedentis fenum,» ut ab eo comederentur, a quo lia, ipsa sunt terribilia; nulla quippe admiratio est sine quadam formidine: quamvis ista etiam hinc terribilia dici potuerint, quod adversarios afflixerunt, et istis quid deberent obliti sunt eum qui salvos fecit eos, faciens magnalia, et fecerunt et adoraverunt sculptile, hoc utique tam immani scelere et incredibili impietate, digni fuerant qui perirent. «Dixit» ergo «ut disperderet eos; si non Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus.» Non ita dixit stetisse «in confractione,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,» id est, in plaga qua erant illi feriendi: id est, nisi objecisset seipsum pro eis, dicens, «Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
scismatis. Et exarsit ignis in sinagoga eoꝵ. fla¬
ma cõbussit peccatores. Non ẽ hoc nom̃ in scrip¬
turis usitatũ eoꝵ. qͥ licet iuste ac laudabilit̾ ui¬
uant: ñ st̃ sine peccato. Magis eñ sic̃ int̃est int̾
irridentes et irrisores int̾ murmurantes et mur-¬
muratores. int̾ scribentes et scriptores. et cȩtera simi¬
lia: ita scriptura peccatores appellare consuerat ual¬
de iniquos. et grandibꝰ peccatoꝵ sarcinis oneratos.
Et fecert̾ uitulũ in oreb: et adorauert̾ sculptile
Et mutauertꝰ głam suã : in similitudine uituli
comedentis fenũ Non ait in similitudirẽ sed insi¬
militudine. Tał ẽ locutio: qualis illa ubi ait. & cre-¬
dider̃ in ũbis eiꝰ. Elegant̃ sane ñ ait. et mutauert̾
głam dei. cũ hoc fecerint sic̃ etiã apłs loqͥt᷑: et ĩmu¬
tauer̃ głam incorruptibilis dei in similitudinem
imaginis corruptibilis hominis: sed głam suã dix̃.
Ds̃ enĩ erat gła eoꝵ: si eiꝰ sustinerent consiliũ. et ñ

Expanded text:
s. 18. Et exarsit ignis in synagoga eorum. flamma combussit peccatores.» Non est hoc nomen in Scripturis usitatum eorum, qui licet juste ac laudabiliter vivant, non sunt sine peccato. Magis enim sicut interest inter irridentes et irrisores, inter murmurantes et murmuratores, inter scribentes et scriptores, et caetera similia; ita Scriptura peccatores appellare consuevit valde iniquos et grandibus peccatorum sarcinis oneratos.in Horeb; et adoraverunt sculptile. Et mutaverunt gloriam suam in similitudine vituli comedentis fenum.» Non ait, in similitudinem, sed, «in similitudine.» Talis est locutio, qualis illa ubi ait, «Et crediderunt in verbis ejus.» Eleganter sane non ait, Et mutaverunt gloriam Dei, cum hoc fecerint; sictaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis» : sed «gloriam suam» dixit. Deus enim erat gloria eorum, si ejus sustinerent consilium, et non
Abbreviated transcription (Latin):
litteris. in ꝓpħicis autẽ serutando agnoscis et uetus
testam̃tũ in nouo reuelatũ. in uetere nouũ uelatũ
uides: recole quẽ dix̃ apłs paulus pͥncipẽ potestatis
aeris. qͥ oꝑat᷑ in filiis infidelitatis. Et illud ubi ait
de qͥbꝰdã. ut resipiscant a diaboli laqueis captiuati
huiꝰ mundi missus ẽ. foras: et ipsiꝰ itidẽ apłi dicentis.
qͥ eruit nos de potestate tenebrarũ. et transtulit
in regnũ filii claritatis suȩ. Hȩc atq huiꝰ modi ratio

Expanded text:
Litteris, in propheticis autem scrutando cognoscis, et Vetus Litteris, in propheticis autem scrutando cognoscis, et Vetus Testamentum in Novo revelatum, in Vetere Novum velatum vides; recole quem dixerit apostolus Paulus principem potestatis aeris, «qui operatur in filiis infidelitatis» , et illud ubi ait de quibusdam, «ut resipiscant de diaboli laqueis, captivati hujus mundi missus est foras» ; et ipsius itidem Apostoli dicentis, «Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii chari
Abbreviated transcription (Latin):
consilii sui secretissimi immutabitͭͥate disposuit. qͦ
sius quęq tẽporibꝰ agi. Ita et p̃sentia facit. et futã
iã fecit. Et ad hȩc qͥs idoncus: Audiamꝰ itaq scri.¬
pturã humilit̾ excelsa dicentẽ: cũ et paruulis nu¬
triendis sumenda porrigit. et maioribꝰ exercendis
ꝑserutanda ꝓponit. Et uidit cũ tribularentur:
cũ audiret orationẽ eoꝵ Et memor fuit testam̃¬
ti sui. Utiq testamenti ȩtĩ qđ dlisposuit ad abra¬
ham: ñ ueteris qđ abolet᷑. sed noui qđ etiã in uetere
abscondit᷑ Et penituit eũ scđm multitudinẽ mise¬
ricordiȩ suȩ. hoc fecit qđ disposuerat. sed contribu¬
latis et orantibꝰ se id concessurũ. ee p̃sciuerat: qr et
ipsa oratio eoꝵ cũ adhuc ñ ee̾t. sed futura eẽt: deũ
essent ñ uasa ire. sed uasa misccłiȩ. Ideo autẽ puto
pluralit̾ miscdias dictas in quas eos dedit: qr unꝰqͥsq

Expanded text:
consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutanda proponit. «Et vidit cum tribularentur, cum audiret orationem eosui:» utique testamenti aeterni «quod disposuit ad Abraham,» non veteris quod aboletur, sed novi quod etiam in vetere absconditur. «Et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae.» Hoc fecit quod disposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhuc non esset, sed futura esset, Deumessent non vasa irae, sed vasa misericordiae . Ideo autem puto pluraliter misericordias dictas, in quas eos dedit, quia unusqui
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ibꝰ Cuiꝰ societatẽ qͥsqͥs in hac ꝑegrinatione
fidelit̾ et flagrant̃ desiderauerit: assuescit pͥuatis
preferre cõmunia. ñ sua querendo sed quȩ iħu
xp̃i: ne sibi sapiens et sibi consulens. exacerbet
dm̃ consilio suo: sed sꝑans qđ ñ uidet. ñ festinet¬
uidet᷑ patient̾ expectans. eiꝰ in ꝓmissionibꝰ sequat᷑
consiliũ: cuiꝰ in tẽprationibꝰ precatur auxilium.
lta erit et humilis in confessionibꝰ suis: ne fiat simi¬
dit cũ tribularent᷑: cũ audiret orationẽ eoꝵ. E
mutaunit qđ eos ꝑditurus uidebat᷑. Et apud deũ
qͥdẽ disposita et fixa st̃ om̃ia. nec aliud facit quasi
confilio repentino qđ ñ ex ȩt̾nitate se facturũ esse
p̃seiuut: sed in creaturȩ tẽporalibꝰ motibꝰ quã guber¬
nat mirabilit̾ ipse. ñ tẽporalit̃ motꝰ quasi repenti¬
na uoluntate facere dr᷑ qđ ordinatis rerũ causis.

Expanded text:
in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione fideliter et flagranter desideraverit, assuescit privatis praeferre communia, non sua quaerendo, sed quae Jesu Christi: ne sibi sapiens et sibi consulens, exacerbet Deum consilio suo; sed sperans quod non videt, non festinetvidetur patienter exspectans, ejus in promissionibus sequatur consilium, cujus in tentationibus precatur auxilium. Ita erit et humilis in confessionibus suis, ne fiat dit cum tribularentur, cum audiret orationem eorum. Et mutavit quod eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem disposita et fixa sunt omnia; nec aliud facit quasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis
Abbreviated transcription (Latin):
e pocur: sed qͥdã irã posuert. qͥdã uͦ indigna¬
nẽ. qͥdã animũ int̃p̃tatist᷑. Qalibet autẽ heydi
cat᷑ ꝑturbatio ñ cadit in dm̃: sed de consuctud¬
ne trans latũ potentia uindicandi hoc nomen ae¬
cepit. Et ab hominat ẽ heredicatẽ sua Eacais¬
Ait eosin manꝰ gentiũ. et dñatist̾ eoꝵ qͥ oder̃ eos¬
Demiq sequit᷑. Sepe libiant eos. Ipsi autẽ exacer¬
bauert᷑ eũ in consiliosuo. hoc ẽ qđ suꝑiꝰ ait. ñ susti¬
nuerunt consiliũ eiꝰ. Pernitiosũ ẽ autẽ consilium
hominis. ipsi homini qͥ querit quȩ sua st. ñ quȩ
dei sunt. In cuiꝰ hereditate qđ ipse nob̾ ẽ. cũ ad
fruendũ se prebere dignat᷑. nullas patiem᷑ cũ scĩs
societatis angustias. dilectioni reiniẽ qͦsi pͥuate.
Gloriosissima qͥppe illa eiuitas adepta ꝓmissã here-¬
ditatẽ. in qua nullus moriet᷑. nullus oriet᷑: ñ habet
ciues qͥ singuli gaudeant siuis rebꝰ. qr erit ds̃ om̃ia

Expanded text:
 quidam vero indignationem, quidam animum interpretati sunt. Quodlibet autem horum dicatur, perturbatio non cadit in Deum; sed de consuetudine translatum, potentia vindicandi hoc nomen accepit. 33. «Et abominatus est haereditatem suam. Et tradidit eos in manus Gentium, et dominati sunt eoDenique sequitur: «Saepe liberavit eos.» 34. «Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo.» Hoc est quod superius ait, «Non sustinuerunt consilium ejus.» Perniciosum autem est consilium hominis ipsi homini, quo ea quaerit quae sua sunt, non quae Dei sunt . In cujus haereditate, quod ipse nobis est, cum ad fruendum se praebere dignatur, nullas patiemur cum sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae quasi privatae. Gloriosissima quippe illa civitas adepta promissam haereditatem, in qua nullus morietur, nullus orietur, non habebit cives qui singuli gaudeant suis rebus, quia Deus erit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
correptã qđ in eã t̾rã quo ppłm ipse ducebat. ñ
ẽ ꝑmissus intrare. Absit autẽ ut eũ credamꝰ aliena¬
tũ a regno grẽ dei. qđ significabat illa tra ꝓmissi¬
onis unde lac et mel defluere dicebat᷑. hoc ẽ enĩ
potiꝰ testamentũ ȩc̃nũ. qđ disposuit ad abrahã:
ñ sedm carnẽ patiẽ nr̃m sed scdm fidẽ. Illi autẽ

Expanded text:
correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno gratiae Dei, quod significabat illa terra promissionis, unde lac et mel defluere dicebatur. Hoc est enim potius testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, non secundum carnem patrem nostrum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ hic nescientes docet sed cõmemorat sciente.
Quȩ autẽ hic posita ẽ quassatio. hȩc suꝑiꝰ confra
ã ñ solũ quãdiu generatio. ẽ. sed usq insẽpit̾nũ:
qͥ cor serutat᷑: et nouit appendere qͣnta id factum
contradictionis: et uexatꝰ ẽ moyses ꝓpt̃ eos. quia
exacerbauer̃ sp̃m eiꝰ. Et distuxit in labussuis.
Qͥa ẽ distinxit: Quasi illud ñ posset ds̃ facere. qͥ
canta iã fecerat: ut aqua de pecra ꝓflueret. Dubi¬
tant̃ enĩ petrã uirga ꝑcussit: et ideo miraculum¬
hoc distinx̃ acȩteris miraculis. in qͥbꝰ ñ dubita¬
uerat. Hinc offendit: hinc audire meruit ut mo¬
reret᷑ ne int̾ret in t̾rã ꝓmissionis. Percurbatꝰ enim
murmure ppłi infidelis: ñ tenuit fiduciã qualẽ
debuit. Cui tamen ds̃ tanquã electo suo etiã pꝰ
mortẽ eiꝰ bonũ ꝑhibet testimoniũ: ut intelliga¬
mͦ etiã fidei eiꝰ citubationẽ hac sola pena fuisse

Expanded text:
quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. Quae autem hic posita est quassatio, haec superius confam, non solum quamdiu generatio est, sed «usque in sempiternum;» qui cor scrutatur, et novit appendere quanta id factum ionis, et vexatus est Moyses propter eos; quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis.» Quid est, «distinxit?» Quasi illud non posset Deus facere, qui tanta jam fecerat, ut aqua de petra proflueret. Dubitanter enim petram virga percussit, et ideo hoc miraculum distinxit a caeteris miraculis, in quibus non dubitaverat. Hinc offendit, hinc audire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq tantũ fuit et scelus eoꝵ qđ consecratist̾ idolo.
et comedert̾ sacrificia mortuoꝵ. id.ẽ qr mortuis
hominibꝰ tanꝗ̃ diis sacrificabant gentes. ut alit̃ se pla¬
cari ds̃ nollet. nisi qͦmꝰ eũ placauit finees sacerdos:
qͥ masculũ et feminã in cõplexu adulterino depre-¬
hensos. parit̾ int̾emit. Qđ si odio eoꝵ ñ dilectione
fecisset. et dũ eũ comederet ⁊elus domꝰ dei. ñ ei repu¬
taret᷑ ad iustitiã. Hoc enĩ facto. illũ ppłm cuiꝰ futurꝰ
erat maior interitꝰ. tanꝗͣ unũ hominẽ quasi uirga ꝑ-¬
cussit: ut animã eiꝰ saluaret a morte. Leuiorẽ qͥdẽ
reuelato testamento nouo dñs iħs xp̃s eẽ. uoluit
disciplinã: sed atrocior ẽ. cõminatio gehennȩ. quã
tunc in illis cõminationibꝰ dei ꝓtẽpoꝵ dispensatio
ne ñ legimꝰ. Multiplicata ẽ in eis runa: cũ ꝓsius gra-¬
uibꝰ peccatis grauit᷑ uastarent᷑. Et stecit finees et
placauit: & cessauit quassatio. Breuit̃ totũ dixit:

Expanded text:
Denique tantum fuit scelus eorum, quod consecrati sunt idolo, et comederunt sacrificia mortuorum id est, quia mortuis hominibus tanquam diis sacrificabant Gentes, ut aliter se placari Deus nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, qui masculum et feminam in complexu adulterino deprehensos pariter interemit . Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum comederet zelus domus Dei, non ei reputaretur ad justitiam. Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum hominem quasi virga percussit, ut animam ejus salvaret a morte. Leniorem quidem revelato Testamento Novo Dominus Christus esse voluit disciplinam; sed atrocior est comminatio gehennae, quam tunc ieis ruina,» cum pro suis gravibus peccatis graviter vastarentur. «Et stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio.» Breviter totum dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
ideo nenini confert̾ ȩtnã felicitatẽ qi ñ extingunt in¬
satiabilẽ cupiditatẽ. Qͥ enĩ biberit in qͥt ex hac aqua
serto hoc repetitũ ẽ in ina quoso. id ẽ. in loco sine aqͥ
ritatẽ in animã eoꝵ. Hec ideobeatos fecit: qr ñ erat
illa saturitas de qua dr̃ beati qͥ esuriunt et sitiunt
iusticiã: qm̃ ipsi saturabunt᷑. Itaq hoc loco animã
ñ sedm id qđ rationabilis ẽ. dixit. sed scđm id qđ
animans corpꝰ animal facit: ad cuiꝰ ammalis susten¬
tationẽ ꝑtinet cibꝰ et potꝰ scđm hoc qđ in euangelio
dr̾. Nonne anima plus ẽ. quã esca. et corpꝰ quã uesti¬
mentũ : tanꝗͣ ad animã ꝑtineat uesci. ad corpꝰ ue¬
stiri. Scd̃m hoc dr̾ apud esaiã. Quid ẽ. hoc qđ ieiu¬¬
nauimꝰ et ñ uidisti. defraudauimꝰ animas nr̃as et
nescisti: Et irritauert̾ moysen in castris: aaron
sc̃m dñi. Quã dicat irritationẽ. uł sic̃ ex pressuis
alii int̃p̃tatist̾ amaricationẽ: consequentia satis

Expanded text:
ideo nemini conferunt veram felicitatem, quia non exstinguunt insatiabilem cupiditatem: «Qui» enim «biberit,» inquit, «ex hac aqua,serto;» hoc repetitum est, «in inaquoso,» id est, in loco sine aquaritatem in animam eorum.» Nec ideo beatos fecit; quia non erat illa saturitas de qua dicitur: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Itaque hoc loco animam non secundum id quod rationalis est, dixit, sed secundum id quod animans corpus animal facit. Ad cujus animalis sustentationem pertinet cibus et potus, secundum hoc quod in Evangelio dicitur, «Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum» ? tanquam ad animam pertineat vesci, ad corpus vestiri. Secundum hoc dicitur apud Isaiam: «Quid est quod jejunavimus, et non vidisti; defraudavimus as. 16. Et irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini.» Quam dicat irritationem, vel, sicut expressius alii interpretati sunt, amaricationem, consequentia satis
Abbreviated transcription (Latin):
te ferret᷑: ut ei necesse esset pedes suos inde ꝓhibere.
quasi illuc euntes motibꝰ sius qđ nos facimꝰ qͣndo
ea quȩ ille ñ habuit ne uias malignas teneant de¬
sideria nr̃a p̾ua cohibemꝰ. Sic enĩ ũba dei possumꝰ
custodire: si pꝰ nr̃as malas concupiscentias ñ eamꝰ.
ut ad male concupita ꝑueniant. sed eas potiꝰ spũ
atq subũsos ꝑ malignas uias ꝑtrahant. Quidici.

Expanded text:
te ferretur, ut ei necesse esset pedes suos inde prohibere, te ferretur, ut ei necesse esset pedes suos inde prohibere, quasi illuc euntes motibus suis: quod nos facimus, quando ea quae ille non habuit, ne vias malignas teneant, desideria nostra prava cohibemus. Sic enim verba Dei possumus custodire, si post nostras malas concupiscentias non eamus , ut ad mala concupita perveniant; sed eas potius adveatque subversos per malignas vias pertrahant. 6.
Abbreviated transcription (Latin):
sũ mittit᷑: Quȩ autẽ ꝓcedunt de ore. de corde
exeunt: et ea coinqͥnant hominẽ. Adhuc et uos
sine intellectu estis et suꝑ illos seniores ñ intelli¬
gitis. Secl plane iã nẽ audito tali magistro ca¬
pite nr̃o: pocest unꝰ qͥsq nr̃m dicere. suꝑ senio¬
res intellexi. Nã etiã corpori congruit. qđ secutꝰ
acdiunx̃. qr mandata tua exqͥsiui. Mancdata tu
a ñ mandata hominũ mandata cua ñ mandata
senioꝵ: qͥ uolentes eẽ. legis doctores. ñ intelligunt
neq quȩ locunt᷑ neq de qͥbꝰ affirmant. Merito de
mandatis dei quȩ s̃ ex qͥrenda ut suꝑ seniores illos
intelligat᷑. responsũ ẽ. his qͥ eoꝵ auctoritatẽ uerita¬
ti p̃ferebant: et dictũ ẽ. Cur et uos transgredimini
mandatũ dei. ut traditiones ur̃as statuatis: Iã uͦ
Abom̃i iua mala ꝓhibui pedes meos: ut custodiã
ũba tua. Neq enĩ caput illud nr̃m ipse saluator
corporis in aliquã malignã uiã carnali eupidita¬

Expanded text:
titur; quae autem procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem» ? Adhuc et vos sine intellectu estis, et super illos seniores non intelligitis? Sed plane jam nunc audito tali magistro, capite nostro, potest unusquisque nostrum dicere, «Super seniores intellexi.» Nam etiam corpori congruit quod secutus adjunxit, «Quia mandata tua exquisivi. Mandata tua,» non mandata hominum: «mandata tua,» non mandata seniorum, qui volentes esse legis doctores, non intelligunt neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant . Merito de mandatis Dei, quae sunt exquirenda, ut super seniores illos intelligantur, responsum est iis qui eorum auctoritatem veritati praeferebant, et dictum est, «Cur et vos transgredimini mandatum Dei, ut traditiones vestras statuatis?» 5. «v«Ab omni via maligna prohibui pedes meos, ut custodiam verba tua.» Neque enim caput illud nostrum, ipse Salvator corporis, in aliquam malignam viam carnali cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
eee admonumꝰ laudabilẽ qͥtatis.¬
latitudinẽ: in qͣ nullas cũ mandata dei
facimꝰ paciam᷑ angustias. intelligendã
esse caritatẽ. łpt̃ qđ etiã in isto magno psalmo cũ
suꝑiꝰ dixisset latũ mandatũ tuũ ualde: in hoc
sequenti ũsu ostendit unde sit latũ dicens.
Quomͦ dilexi legẽ tuã dñe. Dilectio gͥ ẽ. latitu¬
domandati. Unde qͥppe fieri potest ut diligatur
qã ds̃ iubet diligi. et ipsa iussio ñ diligat᷑: Ipsa ẽ.
enĩlex. ota inqͥt die meditatio mea ẽ. Ecce qͦmͦ
eã dilexi. ut tota die meditatio mea esset: uł potiꝰ
sic̃ grecꝰ habet. totã diẽ ubi magis continuatio
medicantis ex pͥmit᷑. Id autẽ intelligit᷑ ꝑ om̃e tẽpꝰ:
qđ ẽ sẽꝑ. Tali expugnat᷑ dilectione cupiditas: quȩ

Expanded text:
epe admonuimus laudabilem latitudinem, in qua nullas, cum mandata Dei facimus, patiamur angustias, intelligendam esse charitatem. Propter quod etiam in magno isto psalmo cum superius dixisset, «Latum mandatum tuum valde;» in hoc sequenti versu ostendit unde sit latum, dicens: «Quomodo dilexi legem tuam, Domine!» Dilectio est igitur latitudo mandati. Unde quippe fieri potest ut diligatur qipd Deus jubet diligi, et ipsa jussio non diligatur? Ipsa est enim lex. «Tota,» inquit, «die meditatio mea est.» Ecce quomodo eam dilexi, ut tota die meditatio mea esset: vel potius, sicut graecus habet, «totam diem», ubi magis continuatio meditantis exprimitur. Id autem intelligitur per omne tempus, quod est semper. Tali expugnatur dilectione cupiditas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ .xii. remansit puer iħs in ierłm. et a queren¬
tibꝰ se pꝰ triduũ inuentꝰẽ illic in tẽplo sedens int̃
doctores audiens eos et int̾rogans: ubi stupebant
om̃s qͥ eũ audiebant suꝑ prudentia et responsis
eiꝰ. Nec immerito: qr ꝑ istã ꝓpħiã tanto ante dixx

Expanded text:
odecim, remansit puer Jesus in Jerusalem, et a parentibus suis post triduum inventus est illic in templo sedens inter doctores, audiens illos et interrogans; ubi stupebant omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus . Nec immerito, qui per istam prophetiam tanto ante
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ẽ. caput corporis uerũ etiã corpꝰ ipsũ et m̃bra eiꝰ
suꝑ semores illos intelligerent. quoꝵ tradicio de
lauandis manibꝰ ferebat᷑ conuocatis ad se turbis
dix̃ eis. Audite et intelligite. Tanꝗͣ diceret. Suꝑ
seniores illos et uos intelligite: ut etiã de uob̃ illa
ꝓpħia clareat. e̾ẽ. p̃missa. suꝑ seniores intellexi :
nec solũ capiti uerũ etiã corpori. ac sic uniuerso
xp̃o aptata conueniat. Non qđ intrat in os com¬
qͥnat hominẽ: sed qđ ꝓcedit de ore hoc comqͥnat
hominẽ. Hoc seniores illi ñ intelligebant: qͥ de la¬
uandis manibꝰ. sua uelut magna mandata tradi-¬
derant. Ipsa qͦq m̃bra capitis huiꝰ suꝑ seniores in¬
celligentis: ñdũ qđ ab eo dictũ ẽ incellexerant
Deniq pꝰ pauca respondens petrus: dix̃ ei. Fdissere
nob̾ parabolã istã. Ptabat adhuc parabolã esse:¬

Expanded text:
qui est caput corporis, verum etiam corpus ipsum et membra ejus qui est caput corporis, verum etiam corpus ipsum et membra ejus super seniores lavandis manibus ferebatur; convocatis ad se turbis dixit eis: «Audite, et intelligite.» Tanquam diceret: Super seniores illos et vos intelligite, ut etiam de vobis illa prophetia clareat esse praemissa, «Super seniores intellexi» nec solum capiti, verum etiam corpori, ac sic universo Christo aptata conveniat. «Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem.» Hoc seniores illi non intelligebant, qui de lavandis manibus sua velut magna mandata tradiderant. Ipsa quoque membra capitis hujus super seniores intelligentis, nondum quod ab eo dictum est intellexerant. Denique post pauca respondens Petrus dixit ei: «Edissere nobis parabolam istum.» Putabat adhuc esse
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ serores intellexi. Qđideo mͥ eo mͦ iepeci¬
cũ uidet᷑: ut nob̃ hȩc legencibꝰ illa eiꝰecas uenitet
in m̃tẽ. quȩ nob̾ innotuit ex euangłio: qua ȩtate
puerili int̃ ȩtates maiores hoc ẽ iunior int̾ semo¬
ressedebat: et suꝑ om̃s docentes se intelligebat.
Solent enĩ uinior et senor ad se inuicẽ dici sicut¬
minor et maior: et si neut̃ eoꝵ senili accessit aut
ꝓpinqͣuit ȩtati. Quanꝗ̃ et si exp̃ssũ nom̃ senioꝵ in
euangelio uelimꝰ inqͥrere. suꝑ quos incellex: inue-¬
nimꝰ qͣndo ei cdixer̃ scribȩ et pharisei. Quare disci¬
puli tui transgrediunt᷑ tracditionẽ senioꝵ : ñ eñ la-¬
uant manꝰ suas cũ panẽ marducant. Ecce obie-¬
cta ẽ ei transgressio traditionis semoꝵ. Sed qͥ suꝑ
seniores intellex̃ . qͥd eis responderit audiamꝰ. Qre
inqͥt et uos transgredimini mandatũ dei. ꝓpter
traditionẽ urãm: Deinde paulo pꝰ. ut ñ solũ ipse

Expanded text:
ideo mihi eo modo repetitum videtur, ut nobis haec legentibus illa aetas ejus veniret in mentem, quae nobis innotuit ex Evangelio, qua aetate puerili inter aetate majores, hoc est, junior inter seniores sedebat, et super omnes docentes se intelligebat. Solent enim junior et senior ad invicem dici minor et major, etsi neuter eorum senili accessit aut propinquavit aetati: quanquam si et expressum nomen seniorum in Evangelio velimus inquirere, supra quos intellexit, invenimus quando ei dixerunt Scribae et Pharisaei, «Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant.» Ecce objecta est ei transgressio traditionis seniorum. Sed qui super seniores intellexit, quid eis responderit, audiamus: «Quare,» inquit, «et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram?» Deinde paulo post, ut non solum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
xisset quȩ p̃cepit tͥ dñs illa cogita. ideo addidit
sẽꝑ: qr et custodienda ẽ obȩdientia ut ꝑcipiat᷑
sapientia. et ꝑcepta sapientia ñ ẽ. deserenda
corpꝰ: in eis qͥbꝰ mandata seruantibꝰ ꝓpt̃ ipsã cu¬
stodiã mandatoꝵ p̃bet᷑ ubior doctrina sapien-¬
tiȩ. Propt̃ea inqͥt odio habui omnẽ uiã iniqͥtatis.
Necesse. ẽ. enĩ ut oderit omnẽ inqͥtatẽ amor iu¬
stitiȩ: qͥ tanto maior ẽ. qͣnto magis eũ inflãmat
ãplioris dulcedo sapientiȩ: quȩ p̃bet᷑ ei qͥ obtẽ¬
ꝑat deo et a mandatis eiꝰ intelligit.

Expanded text:
eo addidit, «semper,» quia et custodienda est obedientia, ut percipiatur sapientia, et percepta sapientia non est deserenda corpus in eis, quibus mandata servantibus propter ipsam custodiam mandatorum praebetur uberior doctrina sapientiae, «Propterea,» inquit, «odio habui omnem viam iniquitatis.» Necesse est enim ut oderit omnem iniquitatem amor justitiae: qui tanto major est, quanto eum magis inflammat amplioris dulcedo sapientiae, quae praebetur ei qui obtemperat Deo, et a mandatis ejus intelligit.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ mel et fauũ orimeo. Hȩc ẽ illa suauitas quã
dñs dat. ut tra nr̃a det fructũ suũ: ut bonũ ue¬
rebene. id ẽ ñ mali carnalis formidine: sed boni
spũalis delectatione faciamꝰ Nonnulli sane codi-¬
ces ñ habent faũ: sed plures habent mel. fst autẽ
similis aꝑta doctrina sapientiȩ. fauus uͦ quȩ de
astrusioribꝰ sacram̃tis canꝗͣ de cellis ceres ore dis¬
serentis uelut mandencis expͥmit᷑: uerũ ori cordis
ficat incellexise a mandatis lei hoc ẽ qͣncũ mͥ
udet᷑ faciendo mandata dei ꝑuenisse se dic̃ ad
earũ rerũ intelligentiã: quȩ concupiuit scire.

Expanded text:
ri meo.» Haec est illa suavitas quam Dominus dat, ut terra nostra det fructum suum ; ut bonum vere bene, id est, non mali carnalis formidine, sed boni spiritualis delectatione faciamus. Nonnulli sane codices non habent; «favum,» sed plures habent. Melli est autem similis aperta doctrina sapientiae; favo vero, quae de abstrusioribus sacramentis, tanquam de cellis cereis, ore disserentis, velut mandentis, exprimitur: verum ori cordis,ficat intellexisse a mandatis Dei: hoc est, quantum mihi videtur, faciendo mandata Dei pervenisse se dicit ad earum rerum intelligentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
homines uult intelligi. ñ dm̃ patrẽ: de qͦ dic̃ ipse
filiꝰ. sic̃ docuit me pat̾ hȩc loqͦr. Qđ difficillime ex
ꝑsona ũbi intelligit᷑: nisi qͥs utcũq caꝑe ualeat.
id eẽ filiũ a patre doctũ eẽ. qđ genitũ. Ciui enĩ ñ
ẽ. aliud eẽ aliud doctũ ee. sed qđ illi ẽ. eẽ. hoc ẽ.
doctũ eẽ ꝓfecto a qͦ ei. ẽ. eẽ. ab illo simul ẽ. ei do¬
ctũ eẽ. Ex ꝑsona uͦ hominis ubi formã serui acce¬
pit faciliꝰ intelligit᷑ a patre cdidicisse quȩ dix: in qͥ
forma serui constitutũ maxime puerũ potuer eũ
homines maioris etatis docendũ putare. Sed ille
quẽ pat̃ docuit: suꝑ om̃s docentesse incellex. Quia
testimonia inqͥt tua meditatio mea ẽ. Ideo suꝑ om̃s

Expanded text:
omines vult intelligi, non Deum Patrem; de quo dicit ipse Filius, «Sicut docuit me Pater, haec loquor» . Quod difficillime ex persona Verbi intelligitur; nisi quis utcumque capere valeat id esse Filium a Patre doctum, quod genitum. Cui enim non est aliud esse, aliud doctum esse, sed quod illi est esse, hoc est doctum esse; profecto a quo ei est esse, ab illo simul ei est doctum esse. Ex persona vero hominis, ubi formam servi accepit , facilius intelligitur a Patre didicisse quae dixit: in qua forma servi constitutum, maxime puerum, potuerunt eum homines majoris aetatis docendum putare, sed ille quem Pater docuit, super omnes docentes se intellexit. «Quia testimonia,» inquit, «tua meditatio mea est.» Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
habeat humilitatẽ obȩdientiȩ. uelit ad altitudi.¬
nẽ sapientiȩ ꝑuenire: quã caꝑe ñ potest nisi or¬
dine uenerit. Audiat gͦ. Altiora te ne quesieris.
et fortiora te nescrutatꝰ fueris: sed quȩ p̃cepit tͥ
dñs illa cogita sẽꝑ. Sic homo ad occultoꝵ scienti

Expanded text:
habeat humilitatem obedientiae, velit ad altitudinem sapientiae pervenire, quam capere non potest, nisi ordine venerit. Audiat ergo: «Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi Dominus, illa cog