comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ocłos in altari boni oꝑis. flã¬
ma caritaris accendit. Scien¬
dũ uͦ est. qͦd plerũq ideo pati¬
entes uidemur: qr retribuere
mala ñ possumꝰ. Sed qͥ iccirco
malũ non retribuit. qr nequa¬
quã ualet. ꝓculdubio ut pre¬
liximꝰ patiens ñ est: qr patien¬
tia ñ in ostensione inquirit᷑.
s in corde. ꝑ impatientie autẽ
uicium. ipla uirtutũ nutrye doe¬
trina dissipat᷑. Scriptum uamiq¬
est. Doctrina uiri ꝑ patientiam
noscitur. Tanto ergo quilq muiꝰ
ostenditur doctus: quanto nmiꝰ
conuineit᷑ patiens. Neq enĩ potest
ueracit bona dicende impendere:
si uiueudo nesciat equantmit
uanto enĩ eulmine uirtus
patientie. polleat: rursũ¬
salomon indicat dicens. Melior
est patiens uiro forti. & qͥ dũa¬
tur animo suo expugnatore ur¬
bium. Mior ẽ ergo uictoria. ur¬
bes expugnare. qr extra sunt q̃¬
uincuntur: maius autẽ ẽ quod
ꝑ patientiam uincitur. qr ipse
a se animꝰ suꝑat᷑: & semetipsũ
sibimetipsi subicit. quando pa

Expanded text:
i operis flamma charitatis incendit. 5. Sciendum vero quod plerumque ideo patientes esse videmur, quia retribuere mala non possumus. Sed qui idcirco malum non retribuit quia nequaquam valet, procul dubio, ut praediximus, patiens non est, quia patientia non in ostensione inquiritur, sed in corde. Per impatientiae autem vitium ipsa virtutum nutrix doctrina dissipatt: Doctrina viri per patientiam noscitur . Tanto ergo quisque minus ostenditur doctus, quanto minus ostenditur patiens. Neque enim potest veraciter bona docendo impendere, si vivendo nescit aequanimiter uanto culmine virtus patientiae polleat, Salomon indicat, dicens: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium . Minor est victoria urbes expugnare, quia extra sunt quper patientiam vincitur, quia ipse a se animus superatur, et semetipsum sibimetipsi subjicit, quando eum
Abbreviated transcription (Latin):
lix iste. Et zebedei filii. id ẽ iacob
occubuit: & tam̃ qued uterq ca¬
licem biberet audiuuit. Ioħes nãq¬
finiuit. s tamen martyr extitit.:
qr passionẽ quã non suscepit in

Expanded text:
lix iste. Et Zebedei filii, id est Iacobus occubuit, et tamen, quod uterque calicem biberet, audivit. Iohannes namqfinivit, sed tamen martir extitit, quia passionem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nis libet. Deforme conspicit᷑ qͥcqͥd
de terrene rei placebat specie:
qr sole p̃ciose margarite elaritaᷤᷤ
fulget in mente. De cuius dilec¬
tione. recte ꝑ salomonẽ dicitur.
fortis ẽ ut mors dilectio: qr uide¬
licet sic̃ mors corpus interunit. sie
ab amore rerũ corporalium. et̃ne
uite caritas occidit. Nam quẽ ꝑ¬
fecte. absorbuerit: ad terrena
foris desideria uelut insensibilẽ
in mente. Prectus namq animꝰ
matos reges & p̃sides ducta ẽ.
feriente robustior: iudicante

Expanded text:
 deforme conspicitur quidquid de terrenae rei placebat specie, quia sola pretiosae margaritae claritas fulget in mente. De cujus dilectione recte per Salomonem dicitur: Fortis est ut mors dilectio , quia videlicet sicut mors corpus interimit, sic ab amore rerum corporalium aeternae vitae charitas occidit. Nam quem perfecte absorbuerit, ad terrena foris desideria velut insensibilem in mente. Erectus namque in vimatos reges et praesides ducta stetit, feriente robustior, judicante
Abbreviated transcription (Latin):
ui autẽ spẽ iter nr̃m quasi qui¬
dan latrunculi obsident. Dep̃¬
dari enĩ desiderat: qͥ thesaurũ
publice. in uia portat. Hoc autẽ
dico. non ut ꝓximi oꝑa nr̃a non
uideant. cum scriptum sit. ut ui¬
ꝑ hoc quod agimꝰ. laudes exte¬
rius non queramꝰ. Sic autẽ sit
opus in publico. quatinꝰ iitentio
maneat in occulto. ut & de bo¬
no oꝑe ꝑximis p̃beamꝰ exẽplũ.
.& iamien ꝑ intentionẽ qua deo
soli placere contendimꝰ. semꝑ op¬
temus secretum. Thesaurus aut̃
celeste ẽ desiderium: ager uͦ in
quo thesaurus abscondit᷑. disci¬
plina studii cȩlestis ẽ. Quẽ. ꝓtec¬
to agrũ uenditis om̃ib cõparat.
qͥ uoluptatib carnis reniriciais.
cuncta sua terrena desideria. ꝑ
discipliuã cęlestis custodie cal¬
catꝰ ut nil ĩam qͦd caro blandit᷑
libeat̃. nil qͦd carnalem uitam
trucidat. sp̃s ꝑhorrescat..Rx.
Pyrsum celeste regnũ negocia¬
tori homini simile dicitur.
qui bonas margaritas querit.

Expanded text:
 iter nostrum, quasi quidam latrunculi, obsident. Depraedari ergo desiderat, qui thesaurum publice in via portat. Hoc autem dico, non ut proximi opera nostra non videant, cum scriptum sit: Vir hoc quod agimus, laudes exterius non quaeramus, et sic sit opus in publico, ut tamen intentio maneat in occulto, ut et de bono opere proximis praebeamus exemplum, et tamen per intentionem, qua Deo soli placere quaerimus, semper optemus secretum. Thesaurus autem coeleste est desiderium, ager vero in quo thesaurus absconditur disciplina studii coelestis. Quem profecto agrum venditis omnibus comparat, qui, voluptatibus carnis renuntians, cuncta sua terrena desideria per disciplinae coelestis custodiam calcat, ut nihil jam quod caro blanditur libeat, nihil quod carnalem vitam trucidat spiritus perhorrescat. 2. Rursum coeleste regnum negotiatori homini simile dicitur, qui bonas margaritas quaerit,
Abbreviated transcription (Latin):
dit uniuersa quȩ habet: & emit
agrum illũ. Qua in re hoc quoq
notandu est. quod inuentꝰ thesau¬
rus absconditur ut seruet᷑. quia
studium celestis desiderii a malig¬
nis spiritib custodire. non suffi¬
cit. qui hoc ab humanis laudib
non absiondit. Le.uiii.¬

Expanded text:
mit agrum illum. Qua in re hoc quoque notandum est, quod inventus thesaurus absconditur, ut reservetur, quia studium coelestis desiderii a malignis spiritibus custodire non sufficit, qui hoc ab humanis laudibus non abscondit.
Abbreviated transcription (Latin):
no: mͥ autẽ qui pͥncipũ decreta
custodio. ista frustra ꝓsequeris
Lucia respondit. Tu principũ tu¬
meum timeo Tu illos offendere
non uis. & ego dm meum offen¬
dere ñ quero. Tu illis placere de¬
concupisco. Ergo facito quod tibi
chasius dixit. Patrimonium tu¬
um cũ corruptorib tuis expendi¬
ti. & ideo quasi meretrix loque¬
ris. Lucia dixit. Patͥmonium me¬
um tuto loco constitui: corrupto¬
res uͦ nec mentis nec corporis mei
aliquando suscepi. Pischasius dix
mala. Suadetis enĩ animas homi¬

Expanded text:
no . mihi autem qui principium| decreta custodio . ista frustra prosequeris. Lucia di| xit. Tu principueo timeo . tu illos offendere non| uis. Ego deum offendere caueo. tu illis placire deconcupisco . tu ergo fac quod| tibi scis casius dixit patrimonium tuum cum cor| ruptoribus tuis . stirpasti . et ideo quasi meretrix lo| queris. Lucia dixit . patrimonium meum tuto loco| constitui corruptores autem nec mentis mei nec| corporis mei aliquando suscipi. Pascasius dixitmala sua| detis enim animas homi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuersa quȩ habet. & emnt agrũ
terrenis rebus simile dicit᷑.
ut ex his que animꝰ nouit. surgat
exempio uisibilium. se ad iuisibi¬
lia mens rapiat. & ꝑ ea que usu
didicit. quasi confricatꝰ incaies¬
cacꝰ ut ꝑ hoc od seit notum dili

Expanded text:
ersa quae habet, et emit agrum terrenis rebus simile dicitur, ut ex his quae animus novit surgat exemplo visibilium, se ad invisibilia rapiat, et per ea quae usu didicit quasi confricatus incalescat, ut per hoc quod scit n
Abbreviated transcription (Latin):
is anteponunt. .Le .ui.¬
aschasius dixit. Cessabunt uer¬
ba: cũ fuerit uentũ ad uer¬
bera. Lucia dixit. Dei uerba ces
ancilla sum. & ideo dixi uerba dĩ¬

Expanded text:
is ante| ponunt. Pascasius dixit . cessabunt uerba cum| fuerit praeuentum ad uerbera. Lucia dixit Verba| dei cessancilla dei sum . et ideo dixi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbant᷑. & qui in cunctis de¬
linquimꝰ. in cunctis ferimur:
Dugnabit ꝓ ẽo orbis terraꝵ. co¬
a inseulatos. Omĩa uãq que
usum uite accepimꝰ: ad usum

Expanded text:
tur; et qui in cunctis deliquimus, in cunctis ferimur, pugnabit pro eo orbis terrarum contra insensatos . Omnia namque quae ad usum vitae ac
Abbreviated transcription (Latin):
cie. qͥd hoc cet qi distractionem
repentinã predioꝵ & gẽmarum
audisset. Cui nutrix caute con¬
fiuxit. Sponsa tua inuenit pos¬
sessionem in uenalib: quȩ nulle
prestat. Hanc gͦ in tuo nomine
cupiens comparare. uidetur ali¬
quanta distrahere. Credidit stul¬
mũ ab indagine reuocans. etia
ipse cepit auctor eẽ uendentium.
At ubi pene omĩa distracta didi¬
in iudicio paschasii consularis.
dicens sponsam suam xp̃ianissi¬
mã contra leges uiuere augustoꝵ.
ripiens: cepit ad sacrificia demo¬
num inuitare. Cui beata lucia ait.
Sacrificium mundũ & immacłatũ¬
uiduas & orphanos intribulati¬
one eoꝵ. Ego ꝑ istos tres annos
nichil aliud egi. nͥ lacrificaui dõ
uIIIIO.iam qr uichil suꝑ est qͦd sacͥ¬
ticem memetipsam offero in sacͥ
ficium sũmo deo hostiam uiuen¬
tem: & qͦd ipli placet de hostia sua

Expanded text:
ciae . quid hoc essit . quod distractionem repenti| nam praediorum et gemmarum audisset. Cui haec nu| trex cauta confin\c/xit sponsa tua inuenit possessionem| in uenalibus . quę praestet| Hanc in tuo nomine cupiens conparare . uidetur aliquan| ta distrahere credit stulmum ab indignatione reuocans . etiam ipsi coepit| auctor esse uendentium ad ubi uniuersa paene distra| cta didiin iudi| cio. Pascasi consolaris dicens . sponsam suam christia| nissimam . contra legis uiuere. Augustorum ripiens . coepit ad sacrificia demonum| inuitare. Cui beata lucia. Ait sacrificium unum| et inmaculatuuidu| as et orfanos in tribulatione eorum. Ergo per istos tres | annus . nihil aliut igi nisi sacrificaui deo uiuo . iam quia| nihil superest quod sacrifice me ipsam offero in sacri| ficium deo . hostiam uiuentem quod ipsi placit de hostia| sua
Abbreviated transcription (Latin):
In t̾ra dat᷑ sp̃ẽ ut diligatur. ꝓpri¬
mus: e cȩlo dat᷑ sp̃c. ut diligat᷑ ds.
Sic̃ gͦ una ẽ caritas & duo p̾cepta.
ita unus ẽ sp̃c ee duo data. pͥus a
consistente dño in terra. post¬
modũ in celo: qr in ꝓxcimi amo¬
re discit. qualit̾ ꝑueniri debe¬

Expanded text:
tus, ut diligatur proximus, coelo datur, ut diligatur Deus. Sicut ergo una est charitas et duo praecepta, ita unus spiritus et duo data. Prius a consistente Domino in terra, postmodum in coelo, quia in proximi amore discitur, qualiter perveniri debe
Abbreviated transcription (Latin):
ym ꝑ uniuersam ꝓ¬
uinciam sicilie beatiᷤ¬
ꝑgere festiuitatis grã inuitante.
cuius mater euthicia ꝑ annos
quatuor fluxu languinis fatiga
ta. nullo poterat medicoꝵ reme¬
dio liberari. Igit᷑. lum ꝓcełioniᷤ
mysteria agerent᷑. hec euglii lec
hec lectio recitat᷑ : dixit scã luci¬
a matrisue. Si credis mater hiˢ
ruisse ut semꝑ in p̃senti habeat
eum ꝓ cuiꝰ nomine passa ẽ. Con¬
tinge gͦ sepulchrũ eius credeis.¬

Expanded text:
 uniuersam prouinciam . beatispergire festiuitates gratia inuitante. Cum matre| euthicia+ per annos quattuor fluxu sanguinis patie| batur+ . nullo poterat medicorum remedio liberare. Igitur| dum processiones misteria agerentur. Haec euangelii lec| m haec lectio recitatur . dixit sancta| lucia matre suae. Si credis mater his ruisse . ut sem| per in praesenti habiat eum pro cuius nomini passa est| Continge ergo sepulchrum eius credens
Abbreviated transcription (Latin):
turba abiceffisset. ꝓltrauert se
& filia: & ceperunt cũ lacrimis
Nterea dũ orationis ꝓlixitaᷤ ten¬
ditur. somnũ lucia uirgo arri¬
puit: uideus in somnio beatam
bagatham in medio angłoꝵ gẽ¬
prestare continuo: nam & mna¬
tri tue fides tua subuenit: et
ecce saluata ẽ. E sicut ꝑ me ca¬
ꝙ ait matri sue .Si. iter mea. ec¬
ce salua facta es. Per ipsam te
dep̃cor. que te saluauit suis de
corporis mei posteritate fructũ
mortalitatis inquirere: s oĩa
corruptionis mee mortalẽ ho¬

Expanded text:
us abscessissit . pros| trauerunt se et filia . et coeperunt lacrimis nterea dum orationis prolexitas tenditur . somnum| Lucia uirgo arripuit. Et uidens in somnio beatam| Agathen in medio. Angelorum gempraestare con| tinuo. Nam et matri tuae. Fides tua subueniet et| ecce saluata est. Et sicut per me ca. +ait matre suae| Mater mea ecce salua facta es . per ipsam te depraecor| que te saluauit suis ora de corporis mei posterita| te fructum mortalitatis inquirere  corruptionis meae. Auctorem ho
Abbreviated transcription (Latin):
eius nec finis. nec initrũ aspicit᷑.
Recte gͦ sudariũ capitis in uolu¬
tum inuentum est. qr cellitudõ
diuinitatis nec cepit ẽẽ. nec desi¬
nit: nec per initium nascitur.
nec termino coangustat᷑. Bene
autem additur in unũ locuni:
qr in scissuris mentium ds ñ
habitat. Ds̃ qͥppe in unitate
merentur: qui se ab inuicẽ
ꝑ sectaꝵ scandala ñ diuidunt.
S qr solet ꝑ sudarium laboran¬
tium sudor detergi. potest etiã
sudarĩ nomine exprimi labor
dei. qui in se quidem quietus¬
semꝑ atq in cõmutabilis ꝑmance.
sed tamen laborere. se denunti¬
at. cũ duras hominũ prauita¬
tes portat. Unde & ꝑ propħam¬
ieremiam dicit᷑. Laboraui susti¬
nens. Ds̃ aut̾e apparuit incar¬
ne : laborauit ex nr̃a infirmita¬
te. Qũe labor̾e passionis eiꝰ dum
increduli uiderunt: eum uene¬
rari noluer̃t. Quẽ enĩ udebant
carne mortalẽ: dedignatisunt
credere immortalem ẽẽ diuini¬

Expanded text:
itur. Recte ergo sudarium capitis involutum inventum est, quia celsitudo divinitatis nec coepit esse, nec desinit; nec per initium nascitur, nec termino coangustatur. 4. Bene autem additur: In unum locum, quia in scissura mentium Deus non est. Deus quippe in unitate merentur, qui se ab invicem per sectarum scandala non dividunt. Sed quia solet per sudarium laborantium sudor detergi, potest etiam sudarii nomine exprimi labor Dei, qui in se quidem semper quietus atque incommutabilis permanet, sed tamen laborare se denuntiat cum duras hominum pravitates portat. Unde et per prophetam dicit: Laboravi sustinens . Deus autem apparuit in carne, laboravit ex nostra infirmitate. Quem laborem passionis ejus dum increduli viderunt, eum venerari noluerunt. Quem enim videbant carne mortalem, dedignati sunt credere immortalem esse divini
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. lidit linteamina posita.
& sudarium qd̾ fuerat suꝑ ca¬
put eiꝰ: non cũ linteaminibus
positum. sed separatim inuo¬
lutum in uno loco.
darium capitis dñi eum lin¬
teaminib non inuenitur in mo¬
numento: nisi qr atestante

Expanded text:
ina posita, et sudarium quod fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in uno Al., darium capitis Domini cum linteaminibus non invenitur in monumento, nisi quia attestante
Abbreviated transcription (Latin):
tione. ꝓhibuit. Ulox namq ip¬
sa. clamoris uirtute succũbit.
& qr a multis audiri non ualeo:
loqui fateor inter multoseru¬
besco. S hanc in me uerecundi¬
am.c. ipse rep̃hendo. Ed enĩ:
Num quid si multis prodẽe ne¬
queo: nec paucis curabo: & si ex
messe manipulos multos por¬
tare non possum: numqͥdnã
debeo ad aream uacuus redire:
Quamuis enim quantos debeo fer¬
re non ualeo: certe. uel paucos.
certe uel duos. certe uelunũ fe¬
ram. Habet namq ipsa infirmi¬
tatis intentio mercedis suȩ cer¬
titudinẽ: qr suꝑnus arbit᷑ nr.
ce si pondus considerat in re¬
tributione. tamen uires pen¬
sat inpondere. Lectio scĩ eu̾ge¬
lũ quam modo frẽs audistis.
ualde in suꝑficie hystorica ẽ
aꝑta. sed eius nobis sunt mys¬
teria sub breuitate reqͥrenda.
Maria magdalene. cum adhuc
tenebrȩ ẽẽnt uenit ad monu¬
mentum. Iuxta hystoriã no¬
tatur hora: iuxta intellectũ
uero mysticũ. reqͥrentis signa¬
tur intelligentia. Alaria enĩ

Expanded text:
tione loqui prohibuit. Vox namque ipsa a clamoris virtute succumbit; et quia a multis audiri non valeo, loqui, fateor, inter multos erubesco. Sed hanc in me verecundiam et ipse reprehendo. Quid enim? Nunquid si multis prodesse nequeo, nec paucis curabo? Et si ex messe portare manipulos multos non possum, nunquidnam debeo ad aream vacuus redire? Quamvis enim quantos debeo ferre non valeo, certe vel paucos, certe vel duos, certe vel unum feram. Habet namque ipsa infirmitatis intentio mercedis suae certitudinem, quia supernus arbiter noster, etsi pondus considerat in retributione, tamen vires pensat in pondere. 2. Lectio sancti Evangelii quam modo, fratres, audistis valde in superficie historica est aperta, sed ejus nobis sunt mysteria sub brevitate requirenda. Maria Magdalene, cum adhuc tenebrae essent, venit ad monumentum. Juxta historiam notatur hora, juxta intellectum vero mysticum requirentis signatur intelligentia. Maria etenim
Abbreviated transcription (Latin):
ad eau. Omiã que fuert̃ pa¬
triftui defuncti ante nouem
annos. in contaminata custodieis:
ampliaui potius quã minui in
patrimonio. Mea uero omĩa que.
sunt. uł ẽẽ possunt. ipsa melius
to. Lucia dixit. Audi mater consi¬
lium meum. Non satis deo carus
dm̃: hoc illi da qͦd poteras tuuti.
Moriens enĩ. nichil poteris tecum¬
deferre. E quod das. ideo das. qr
ticum ferre non p̃uales. Hiuens
ergo & salutẽ tui corporis teneis

Expanded text:
a| ait omnia quae sunt patris tui defuncti . ante nouem| annos incontamenanter custodiens . ampliaui potius| quam minui in patrimonium . mea uiro omnia quae| sunt uel esse possunt ipsa+ melius to. Lucia dixit. Audi mater consilium meum | Non satis deo carus deum hoc illi| da quod poteras tu uti . moriens enim nihil potest| uti. Et quod das . ideo das . quia tecum ferre non prae| uales . uiuens ergo et salutem tui corporis tenens
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s sp̃c inerat ad fidẽ: s tamen
manifesta datione. non nͥ post
resurrectionẽ datus est. Unde
głificatus. Unde etiã ꝑ moysen
dicit᷑. Suxert̃ melde petra. &
oleum de firma petra. Neq enĩ
qͥcqm tale iuxta hystoriã legi¬
tur: si tota testamenti ueteris
series recenseat᷑. Husquam de
petra meł: nusqmͣ oleũ ille po¬
płs suxit. S qr iuxta pauli uocẽ
petra erat. xp̃c. mel de petra
suxert̃: qͥ eiusoem redemptoris
nr̃i facta &e miracła uiderunt.
Uleum uero de firma petrasuxe¬
runt: qr effusione scĩ sp̃e post
resurrectiõem eiꝰ ungi meruer̃t¬

Expanded text:
ctus inerat ad fidem, sed tamen manifesta datione non nisi post resurrectionem datus est. Unde uerat glorificatus . Unde etiam per Moysen dicitur: Suxerunt mel de petra, et oleum de firma petra . Neque enim quidquam tale juxta historiam legitur, si tota Testamenti Veteris series recenseatur. Nusquam de petra mel, nusquam oleum ille populus suxit. Sed quia juxta Pauli vocem: Petra erat Christus , mel de petra suxerunt, qui ejusdem Redemptoris nostri facta et miracula viderunt. Oleum vero de firma petra suxerunt, quia effusione sancti Spiritus post resurrectionem ejus ungi meruer
Abbreviated transcription (Latin):
rima lectionis huius rii pͣpͥ.¬
eugłicȩ questio animum
pulsat: quomodo post resurrec¬
tionem corpus dñicum uerum
fuit. qd̾ clausis ianuis ad discipłos
ingredi potuit. S sciendũ nobis
est. qd̃ diuina oꝑatio si ratione

Expanded text:
rima lectionis hujus evangelicae quaestio animum pulsat, quomodo post resurrectionem corpus dominicum verum fuit, quod clausis januis ad discipulos ingredi potuit. Sed sciendum nobis est quod divi
Abbreviated transcription (Latin):
muni uia. & si non cõmuni et
parisensu. gentilitas cũ syna¬
goga decucurrit. Uenit syna¬
gogapͥor ad monumentũ. seo
minime intrauit: qr legis qui¬
dem mandata ꝑcepit. ꝓpħias
de incarnatione ac passione
dñica audiuit: sed creoere in
mortuũ noluit. Uidit enim io¬
ħes posita linteamina. non ta¬
men intrount: qr uidelicet
synagoga. & scripturȩ sacrȩ
sacramenta cognouit. & tam̃
ad fidem passionis dñicȩ cre¬
dendo intrare distulit. Quẽ
ẽe despexit: dm̃ carne morta¬
lem factum credere noluit. Ob
gͦ est: nisi qr citius cucurrit:
&e tamen antei monumentũ
uacua stetit: Uenit autem ly¬
mon petrus sequens eum. &. in¬
trouut in monumentũ: quia se¬
cuta posterior ȩeccłia gentium.
mediatorẽ. dei ce hominũ homi

Expanded text:
muni via, etsi non pari et muni via, etsi non pari et communi sensu, gentilitas cum Synagoga cucurrit. 3. Venit Synagoga prior ad monumentum, sed minime intravit, quia legis quidem mandata percepit, prophetias de incarnatione ac passione Dominica audivit, sed credere in mortuum noluit. Vidit enim Joannes posita linteamina, non tamen introivit, quia videlicet Synagoga et Scripturae sacrae sacramenta cognovit, et taad fidem passionis Dominicae credendo intrare distulit: quem esse despexit, Deum carne mortalem factum credere noluit. Quid ergo est, nisi quia et citius cucurrit, et tamen ante monumentum vacua stetit? Venit autem Simon Petrus subsequens eum, et introivit in monumentum. Quia secuta posterior Ecclesia Gentium, mediatorem Dei et hominum, homi
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Adhuc gͦ erant tenebrȩ.
cũ uenit ad monumentum.
Tueurrit gͦ citius: discipłis
nuntiauit. S illi pre ceteris
cucurrerunt. qui pre ceteris
amauerunt: uidelicet petrus
&e iołis. Turrebant duo simul:
sed ioħs precucurrit citius pe¬
tro. llenit prior ad monumen¬
tum: sed ingredi non p̃sump¬
sit. llenit uero posterior pe¬
uid fr̃es: quid cursus iste
significat: Nũqͥdnam hȩc
tam subtilis eũgłistȩ descrip¬
tio a mysteriis uacare creden¬
da est: M inue. Neq enim
se ioħ̃s ce preisse & non intrasse
diceret: si in ipsa sua trepidati¬
one mysteriũ defuisse: credi¬
designatur: Nec mirũ ẽẽ uide¬
atur. qd̾ ꝑ iuniorẽ synagoga.
ꝑ semorẽ uero ȩccłia signari ꝑ¬
hibet᷑: qr &e si ad dei cultũ pͥor
ẽ synagoga quam ȩccłia genti¬
um. ad usum tamen scłi prior
ẽ multitudo gentium quam
sẏnagoga. paulo attestante.
qui ant. Qͥa non pͥus qd̾ spiri¬
tale est: seo qd̃ ammale. Per
pore. usq ad occasũ. pari & com¬

Expanded text:
go erant tenebrae cum venit ad monumentum. Cucurrit citius, discipulisque nuntiavit. Sed illi prae caeteris cucurrerunt, qui prae caeteris amaverunt, videlicet Petrus et Joannes. Currebant autem duo simul, sed Joannes praecucurrit citius Petro, et venit prior ad monumentum, sed ingredi non praesumpsit. Venit vero posterior Pefratres, quid cursus iste significat? Nunquid haec tam subtilis evangelistae descriptio a mysteriis vacare credenda est? Minime. Neque enim se Joannes et praeisse et non intrasse diceret, si in ipsa sua trepidatione mysterium defuisse credi Nec mirum esse videatur quod per juniorem Synagoga, per seniorem vero Ecclesia signati perhibetur, quia etsi ad Dei cultum prior est Synagoga quam Ecclesia gentium, ad usum tamen saeculi prior est multitudo gentium quam Synagoga, Paulo attestante, qui ait: Quia non prius quod spiritale est, sed quod animale . Per pore usque ad occasum, pari et com
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nichil. Extendite fr̃es corda
ur̃a: adiuuate pauꝑtatẽ ser¬
monis nr̃i. Quod dicere potu¬
ero audite: qͦd ñ potuero. co¬
gitate. Qͥs comp̃hendet uer¬
bũ manens. omĩa terba nr̃a
sonant & transeunt. Qͥs cõphen¬
dit uerbũ manens. nͥ qͥ in ip¬
so manet:Uis comp̃hende uer¬
bũ manens: Noli sequi flumen
carnis. Caro quippe ista fluuiꝰ
ẽ: non enim manet. Le .iii.¬
amquã de fonte quodã secre
& apparet in flumine: s rur¬
sus latet in mari. Contẽpnamꝰ
fluuium istum manantem:
currentẽ. desinentẽ. Contemp¬
namꝰ om̃ĩs caro fenũ. & om̃is
honor carnis sicut flos feni.
fenũ aruit : flos decidit. Uisma¬
nere. Uerbũ autẽ dñi manet

Expanded text:
ensibile. Extendite corda vestra, adjuvate paupertatem sermonis nostri. Quod dicere potuero, audite: quod non potuero, cogitate. Quis comprehendat Verbum manens? Omnia verba nostra sonant et transeunt. Quis comprehendat Verbum manens, nisi qui in ipso manet? Vis comprehendere Verbum manens? Noli sequi flumen carnis. Caro quippe ista fluvius est: non enim manet. Tanquam de fonte quodam secrett apparet in flumine: sed rursus latet in mari. Contemnamus fluvium istum manantem, currentem, desinentem, contemnamus. Omnis caro fenum, et omnis honor carnis sicut flos feni. Fenum aruit, flos decidit. Vis manere? Verbum autem Domini manet
Abbreviated transcription (Latin):
des. aut in feraᷤᷤ. aux in porten¬
ta transformant: Nũqͥd non
omẽm excedit insaniam: cum
decorem uultus humani di
specialiter manib in omẽm
pulchritudinẽ figuratũ. squa¬
lore sordium. & adulter ina fe¬
ditate detur pant: quomͦ ñ
sanũ sapientib patet ibi ni
chil messe sanitatis. ubi im¬
pia. ubi inhonesta. inuersaq
omĩa & faciunt & locuntur.
non audientes clamantẽ cot¬
tidie in eccła beatũ dauid
ꝙ dicentem. filii hominũ us¬
queqͣ graui corde: utqͥd di¬
ligitis uanitatẽ. & queritis
mendacium: graue utiq eo¬
rũ cor c̃. atq om̃i impietate
dep̃ssũ. qͥ ꝑ sacrilegos iocos
diuinis monitis illudentes ua¬
na diligunt & falsa sectant᷑.
& post omĩa ad offensionis
plenitudinẽ. dies ipsos annũ
nouum uocant: quãquã ñ
inconuenient sedm se nouũ
appellent annũ: quĩ nefan¬
das ferias honestate defalsata.
turpitudo & ꝑuersitas iino¬
natur. Nouum uocant annũ.

Expanded text:
des, aut in feras, aut in portendes, aut in feras, aut in portenta transformant? Nunquid non omnem excedit insaniam, cum decorem vultus humani Dei specialiter manibus in omnem pulchritudinem figuratum, squallore sordium et adulterina foeditate deturpant? Quomodo non sunum sapientibus patet, nihil ibi inesse sanitatis, ubi impia, ubi inhonesta, universaque omnia et faciunt et loquuntur; non audientes clamantem quotidie in Ecclesia beatum David et dicentem: Filii hominum, usquequo gravi corde; ut quid diligitis vanitatem et quaeritis mendacium ? Grave utique eorum cor est, atque omni impietate depressum, qui per sacrilegos jocos divinis monitis illudentes et vana diligunt, et falsa sectantur; et post omnia, ad offensionis plenitudinem, dies ipsos annum novum vocant. Quanquam non inconvenienter secundum se novum appellant annum, quoniam per nefandas ferias pro honestate falsa turpitudo et per versitas innovantur. Novum vocant annum,
Abbreviated transcription (Latin):
atq animã uuln̾abit: & opti¬
ma itineris ꝑicłosũ nimis in¬
curreter rorem. Et ñ respex̃
inquit in uanitates . x insani¬
as falsas. Quomͦ beatus dauid
falsaᷤᷤ insanias dicit: cũ uerein¬
saniant. qͥ abiecto retrorsum
timore dei. ad demonũ respici¬
unt uanitates: Sed uir fidelis
ꝓprie uaturã impie falsitatis
exp̃ssit. qr insana sunt omĩa
quecũq diaboli fallente men¬
datio. dei in se ñ habent ueri¬
tatẽ: & illoꝵ grauior atq ĩ¬
medic abilis languor ẽ. qui su¬
ꝑstitionũ furore & ludoꝵ sua¬
uitate decepti. sub specie sani¬
tatis insaniunt.Lc. iii.¬
n non omĩa que a mnistri
demonũ illis agunt᷑ dieb
falia iunt & insana. cũ uir ui¬
rium suaꝵ igore oblito. totũ
se frangit in feminã: tantoq
illud ambitu atq arte agit.
quasi peniteat illũ ẽẽ quod
uir est. Nũqͥd ñ uniuersa ibi
falsa sunt & insana: cũ se ad̾o
formati homines. aut in pecu¬

Expanded text:
atque animam, vulnerabit, et optiatque animam, vulnerabit, et optimi itineris periculosum incurret errorem. Et non respexit, inquit, in vanitates et insanias falsas. Quomodo beatus David falsas insanias dicit; cum vere insaniant, qui abjecto retrorsum timore Dei, ad daemonum respiciunt vanitates? Sed vir fidelis proprie naturam impiae falsitatis expressit: quia insana sunt omnia quaecunque, diaboli fallente mendacio, Dei in se non habent virtutem. Et illorum gravior atque immedicabilis languor est, qui superstitionum furore et ludorum suavitate decepti, sub specie sanitatis insaniunt. An non omnia quae a ministris daemonum illis aguntur diebus falsa sunt et insana, cum vir, virium suarum vigore mollito, totum se frangit in feminam, tantoque illud ambitu atque arte agit, quasi poeniteat illum esse, quod vir est? Nunquid non universa ibi falsa sunt et insana, cum se a Deo formati homines, aut in pecu
Abbreviated transcription (Latin):
uentio xp̃i ad belial: qui aũ
consensus templo di cũ x doł:¬
tium uel ẽ templũ di
uel ẽẽ. desidat. sollicite catieat
ne mortua ac uana sectando
desinens ẽẽ templũ di. fiat ha¬
bitatio tenebraꝵ: fiat demo¬
nis monum̃tum. Ait głosissimꝰ
ꝓpħaꝵ. dauid. Beatus uir cuiꝰ
est nom̃ dñi spes eiꝰ: & ñ respe¬
xit in uanitates & insaniasfal¬
sã. Itaq qͥ sperat in dm̃. ac to¬
to corde in eius głam luminũ
suoꝵ defigit aspectũ. ad insa¬
nissimas uanitates consecra¬
tos semel deo ñ debet ocłos
retoͥquere: qr ut ait dñs. ne¬
mo mittens manũ ad aratrũ
& respiciens retro. aptus ẽ reg¬
no dei. Omĩs arͣans si retro res¬
piciat. aut tortuosũ & inuti¬
lem faciet sulcũ: aut arantũ
boum suoꝵ uestigia uuln̾a¬
bit. Ita & qui directo trami¬
te ac spirituali uomere uicia
mundana ꝑsulcans incedit
ad dĩ regnum. si aspectũ suũ
ad impia & uana conuerte¬
rit. & iuges suos hoc ẽ corpus

Expanded text:
ventio Christi ad Beliat? Qui autem ventio Christi ad Beliat? Qui autem consensus templo Dei cum idotium vel est templum Dei, vel esse desiderat, sollicite caveat, ne mortua et vana sectando, desinens esse templum Dei, fiat habitatio tenebrarum, fiat daemonis monumentum. Ait gloriosissimus propheta David: Beatus vir cujus est nomen Domini spes ipsius, et non respexit in vanitates et insanias falsas . Itaque qui sperat in Deum, ac toto corde in ejus gloriam luminum suorum defigit aspectum; ad densissimas vanitates consecratos semel non debet oculos retorquere; quia, ut ait Dominus: Nemo mittens manum ad aratrum, et respiciens retro aptus est regno Dei . Omnis enim arans, si retro respiciat. aut tortuosum, aut inutilem faciet sulcum, aut 46 arantum boum suorum vestigia vulnerabit. Ita et qui directo tramite ac spirituali vomere vitia mundana persulcans incedit ad Dei regnum, si aspectum suum ad impia et vana converterit, et juges suos, hoc est corpus
Abbreviated transcription (Latin):
uus. Ignosce gͦ mͥ. oͦd audeam
cũ sponsa dñi mei fabulari. &
tamen indica mͥ quomͦ potu¬
erit ꝑ te dei filius generari.
Audite frẽs. audite mariam no¬
b̾cum loquentẽ. carne absen
quomͦ impregnata sit a condi¬
tore. Fram inquit maria indo¬
mo mea puella iudea: ex semi¬
ne dauid regis generata. Adul¬
ta facta sum & desponsata con¬
niente adulterio. s intcedente.
spũ scõ. Desponsata sũ homini
iudeo: & placui homini deo.
Desponsauit homo iudeus:. & a¬

Expanded text:
vus: ignosce ergo mihi, quod audeam vus: ignosce ergo mihi, quod audeam cum sponsa Domini mei confabulari; et tamen indica mihi quomodo potuerit Dei Filius per te generari. Audite, fratres, audite Mariam nobiscum loquentem; carne absentquomodo impraegnata sit a Creatore. Eram, inquit Maria, in domo mea, puella Judaea, ex semine David regis generata: adulta facta sum, et desponsata sum conniente adulterio, sed intercedente Spiritu sancto. Desponsata sum homini Judaeo, et placui homini Deo: desponsavit m
Abbreviated transcription (Latin):
ad suos crucifixores. ad discipu¬
natus de uentre meo. matrem
dimisit intactam. Adimpleuit
uentrem meum diuinitate. ñ
Exiuit de meo uentre gyganteo
occursu maguificꝰ: & uent̃ m̃s
non ẽ pudore uacuatus. Nec in
conceptione inuenta sũ sine pu¬
dore: nec in parturitione in¬
uenta sũ cũ dolore.  iii.
mira & laudabilis inter fe¬
minas. in qua ab angło sa
lutat᷑ uirginitas. sola impreg¬
natã. nec uiciata. exonerata.
nec uacuata: qr sic es ab angło
salutata. Aue maria grã ple¬
na: dñs tecũ. felix umbilicus
castitatis: quẽ amplexus non
tetigit maritalis. Considero con¬
ceptum tuum beata uirgo. et
expauesco: intueor partũ tuum
& contremisco. Adoro filium tu
dici. mater dei: & sponsa filii di.
Quod rogo. indica michi: s tam̃
colloquenti tecũ ignosee mͥ. Ig¬
nosce: inquã mͥ. quod audeam
seruus atq utinam uł bonus.
ꝙñ etiam inutilis & malus ser¬
uus: & ideo malus seruus. qr ñ
tecum cũ tremore loquor ut ser¬

Expanded text:
st ad discipunatus de ventre meo, me matrem dimisit intactam, adimplevit ventrem meum divinitate, et exivit de ventre meo, giganteo cursu magnificus, et venter meus non est pudore evacuatus, nec in conceptione inventa sum sine pudore, nec in parturitione inventa sum cum dolore. O mira et laudabilis inter feminas, in qua ab angelo est salutata virginitas, sola impraegnata nec vitiata, exonerata nec evacuata; quia sic est ab angelo salutata, Ave, inquit, gratia plena, Dominus tecum! Felix umbilicus castitatis, quem amplexus non tetigit maritalis! Considero conceptum tuum, beata Virgo, et expavesco; intueor partum tuum, et contremisco; adoro Filium tuudici nurus Domini, et sponsa Filii Dei? Quod rogo, indica mihi; sed tamen colloquenti tecum ignosce mihi: ignosce, inquam, mihi, quod audeam servus, atque utinam vel bonus, et non etiam inutilis et malus servus, et ideo malus servus, quia non tecum cum tremore loquor ut ser
Abbreviated transcription (Latin):
est. qr uere ẽ. hoc ẽ incõmuta¬
bilis ẽ. modo nos admonuit ȩ¬
ugłicũ capitulũ Magnũ. diui¬
numq secretum. Hoc enĩ pͥn¬
cipium eugłii sc̃s ioħes eructa¬
uit qr de pectore xp̃i bibit. Re¬
cordamini: nam & lectũ ẽ no¬
ħes eugłicta in sinu dñi discũ¬
bebat. Quod aꝑte. exponere uo¬
lens ait. supͣ pectus dñi. ut in¬
telligeremꝰ quid dixerit in si¬
nu dñi. Ille enĩ qui supͣ pectꝰ
bebat: Non putemꝰ fr̃es: s po¬
tem᷑. Modo enm & nos audi

Expanded text:
t, quia vere est, hoc est, incommutabilis est. Modo nos admonuit evangelicum capitulum, magnum divinumque secretum. Hoc enim principium Evangelii sanctus Joannes ructuavit, quia de pectore Domini bibit. Recordamini enim, et lectum est voes evangelista in sinu Domini discumbebat. Quod aperte exponere volens, ait, Super pectus Domini : ut intelligeremus quid dixerit, in sinu Domini. Ille enim qui super pectus bebat? Non putemus, sed potemus: modo enim et nos audi
Abbreviated transcription (Latin):
saginã dnĩci pectoris eructu¬
quod ante erat: In pͥncipio erat
uerbũ. Si factũ eẽt uerbũ . ñ ẽ
enum factum. ꝑ qͦd facta sunt
uerbũ. scriptura diceret. in pͥn¬
cipio fecit d̃s uerbũ: quomͦ
dixit in genesi. in pͥncipio fe¬
cit d̃s celum & t̾ram. Non enĩ
in pͥncipio fecit ds uerbũ: qr
in principio erat uerbũ. hoc

Expanded text:
nici pectoris eructquid ante erat? In principio erat Verbum. Si factum esset Verbum: non est enim factum per quod facta sunt Verbum, Scriptura diceret, In principio fecit Deus Verbum; quomodo dixit in Genesi, In principio fecit Deus coelum et terram . Non ergo in principio fecit Deus Verbum: quia, In principio erat Ver
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥd est clausa erit in et̃num:
nͥ qr erit maria uirgo ante
partũ. uirgo in partu. uirgo¬
post partum: dicat gͦ maria.
Porta facta sũ celi: ianua facta
sũ filio di. Illi facta sũ ianua
clausa. qͥ post resurrectionem¬

Expanded text:
Et quid est, Clausa erit in aeternum, nisi quia erit Maria virgo ante cognoscet eam? Et quid est, Dompost partum? Dicat ergo Maria: Porta facta sum coeli, janua facta sum Filio Dei: illi facta sum janua clausa, qui pos suam resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
ditur uidex ferox. tortor eru¬
entꝰ. martyr inuictus. In cuiiꝰ
corpore penis uariis exarato.
iam tormenta defecerant:et
adhuc mẽbra durabant. Tot
conuicta miracłis ꝑsistebat im¬
pietas: tot uexata sipliciis.
non cedebat infirmetas. ag¬
noscat᷑ ergo oꝑata cdarunisas.
Quando uͦ corruptibis pultris n¬
tra tam unmania tormenta du¬
raret: nisi in co xp̃c habitaret.
In his om̃ib ille ẽ agnoscendꝰ. uie
glorificandꝰ. ille laudandꝰ: qui
& in pͥma uocatione dedit fidẽ
& sũma passione uirtutẽ. Uul¬
tis nosse. qr utrũq donacũ est:

Expanded text:
ditur iudex ferox, tortor cruentus, martyr inuictus. in cuius corpore poenis uariis exarato iam tormenta defecerant et adhuc membra durabant. tot conuicta miraculis persistebat impietas, tot uexata suppliciis non cedebat infirmitas. cognoscatur ergo operata diuinitas. quomodo enim corruptibilis puluis contra tam inmania tormenta duraret, nisi in eo Christus habitaret? in his enim omnibus ille agnoscendus, ille glorificandus, ille laudandus est, qui et in prima uocatione dedit fidem et in postrema passione uirtutem. uultis nosse, quia utrumque donatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
debent᷑ pͥmogenita. Si genue¬
rit homo filiũ contumacẽ &. ꝓ¬
t̃uum qͥ ñ audiat patͥlant ma¬
tris imꝑiũ. & coercitͥ obedire
contẽpserit. app̃hendent eũ &
ducent ad seniores ciuitatis il¬
lius & ad portã iudicii: dicentq
ad eos. Filius ñr iste. ꝓteruus
& contumax ẽ. monita nr̃a audi¬
re contẽpnit. comessatiomibus
uacat ce luxuriȩ:. atq conuiuiis:
lapidib eũ obruet popłs eun¬
tatis & morietur: ut aufera

Expanded text:
debentur primogenita si genuedebentur primogenita si genuerit homo filium contumacem et protervum qui non audiat patris aut matris imperium et coercitus oboedire contempserit adprehendent eum et ducent ad seniores civitatis illius et ad portam iudiad eos: Filius noster iste protervus et contumax est, monita nostra audire contemnit, comessationibus vacat et luxuriae atque conviviis: lapidibus obruet eum populus civitatis et morietur, et au
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ tuus in manu tua capti¬
uosq duxeris. &e uideris ir
numero captiuoꝵ mulierem
pulchram & adamaueris eã.
uoluerisq habere uxorem:
introduces in domum tuam:
Quȩ radet cesariem ce circũ¬
cidet ungues. & deponet ues¬
tem in qua capta est: sedensq
in domo tua. flebit patrem ce
matrem suam uno mense ce
postea intrabis ad eam. dor-¬
nuiesq cum iłia &e erit tͥ uxor.
Sin autem postea non sederit¬
in animo tuo. dimictes eam li¬
berã nec uendere. poteris pecu¬
nia. nec oppͥmere ꝑ potentiã:
quia humiliasti eã. Le. ii.
ihabuerit homo uxores
duas unam dilectam & alterã
odiosã. genuertq ex ea libero ᷤ
ce fuerit filius odiosȩ pͥmoge¬
nitus. uolueritq substantiam
inter filios suos diuidere: ñ pote¬
rit filiũ dilectȩ facere pͥmoge¬
nitũ. & preferre filio odiosȩ:
s filiũ odiosȩ agnoscet pͥmoge¬
nitũ. dabitq ei de his quȩ habu¬
erit cuncta dupplicia. Iste est
enĩ pͥncipiũ liberoꝵ eiꝰ: ce huic

Expanded text:
tivosque duxeris et videris in numero captivorum mulierem pulchram et adamaveris eam voluerisque habere uxorem introduces in domum tuam quae radet caesariem et circumcidet ungues et deponet vestem in qua capta est sedensque in domo tua flebit patrem et matrem suam uno mense et postea intrabis ad eam dormiesque cum illa et erit uxor tua sin autem postea non sederit animo tuo dimittes eam liberam nec vendere poteris pecunia nec opprimere per potentiam quia humiliasti eam si habuerit homo uxores duas unam dilectam et alteram odiosam genuerintque ex eo liberos et fuerit filius odiosae primogenitus volueritque substantiam inter filios suos dividere non poterit filium dilectae facere primogenitum et praeferre filio odiosae sed filium odiosae agnoscet primogenitum dabitque ei de his quae habuerit cuncta duplicia iste est enim principium liberorum eius et huic
Abbreviated transcription (Latin):
nunc baptiratus: Tune nos ge¬
nuit ad uitam: nẽ regenerat
ad salutẽ. Tunc suscepit adam¬
ꝑditum: nunc abluit peccatorẽ.
Uenit gͦ ad baptismũ sicut scͥp¬
tum est. S qͥd ablueret qͥ erat
mundus: utiq ut mundus ab¬
lueret immundos. Illũ gͦ cur¬
rentes aque tunc infundebans:
s peccata nr̃a secũ portabant.
De illo gutte baptismatis fluebans.
s nr̃a in guttis crimina deflu¬
ebant. O miscłia sumul & poten¬
tia dei. Necdũ eramꝰ in mundo:
et iam abluebam᷑ in baptismo.
Mundati in illo sumꝰ. antequã na¬
ti. Nam ipsa fuit baptismatis
ratio: ut aque que nos purga¬
ture erant. ab illo ante purga

Expanded text:
nunc baptizatus, tunc nos genunc baptizatus, tunc nos genuit ad uitam, nunc regenerauit ad salutem. tunc Adam suscepit perditum, nunc abluit peccatorem. uenit ergo ad baptismum, sicut scriptum est. sed quid ablueret, qui erat mundus? utiqlueret immundos. Illum ergo currentes aquae tunc infundebant; sed peccata nostra secum portabant. De illo guttae baptismatis fluebant; sed nostra in guttis crimina defluebant. O misericordia simul et potentia Dei! Necdum eramus in mundo, et jam abluebamur in baptismo; mundati in illo sumus antequam nati. Nam ipsa fuit baptismatis ratio, ut aquae quae purgaturae nos erant, ab illo ante purga
Abbreviated transcription (Latin):
donec illũ inuenire meream᷑.
Bucatũ nob̃ p̃beat uelut stella
cebi lux fidei Hec nob̾ illu oste¬
dat. ñ iam in p̾sepi uagi. entẽ.
s in sũma celi arce dominan¬
tẽ. nec in matris gremio. sed
in patͥs solio adorandũ. nec ul¬
terius in humilitate iudican¬
dũ. s ad iudicium cũ maiesta¬
te. uenturum. Sit quasi triũ
confusione: conrumcta: it mi¬
is sine separitione distincła.
substantis. Quinũ añ ad celesto
nature ordinẽ ꝑtinet. in patre
et filio & sp̃u scõ ita confitenda
ẽ una diuinitas. ut nec singła¬
ris putetur in trinitate ꝑso¬
na. nec triplex in unitate sub¬
stantia. s ita assignet᷑ plurali¬
tas unitati. ne subtrahat᷑ equa¬
litas trinitati. Et licet intro¬
mittat᷑ in una deitate nume¬
rositas: ñ est tam̃ recipienda
diuersitas. Ita gͦ fidelium cor¬
dib disponendus ẽ d̃i cultus:
ut ñ admittat᷑ uel in unitate
sepa ratio. uel in tͥnitate ꝑmix
natalis diem. Tunc natus ẽ dñs:

Expanded text:
donec illum inuenire mereamur. ducatum nobis praebeat uelut stella caeli lux fidei. haec illum nobis ostendat non iam in praesepio uagientem, sed in summa caeli arce dominantem, non in matris gremio, sed in patris solio adorandum, nec ulterius in humilitate iudicandum, sed ad iudicium cum maiestate uenturum. sit quasi trium confusione coniuncta, trinitas sine separatione distincta. substantiae. quantum autem ad caelestis naturae ordinem pertinet, in patre et filio et spiritu sancto ita confitenda est una diuinitas, ut nec singularis putetur in trinitate persona nec triplex in unitate substantia, sed ita adsignetur pluralitas unitati, ne subtrahatur aequalitas trinitati, et, licet intromittatur in una diuinitate numerositas, non sit tamen recipienda diuersitas. ita ergo fidelium cordibus disponendus est dei cultus, ut non admittatur uel in unitate separatio uel in trinitate permixtio. natalis dies. tunc dominus natus est,
Abbreviated transcription (Latin):
seribas atq doctores qͦd sacra
de. ortu xp̃i p̃nunciauerat
scriptura didicerunt. ut ge¬
ardentiores fide expeterent.
quẽ & stelle claritas. & pro¬
phetie manifestabat aucto¬
ritas. Prolato autẽ diuino
oraculo ꝑ responsa pontifi¬
cũ. et declarata sp̃e uoce qua
dicit. ꝙ tu belleem iude ñ¬
es minima inter pͥncipes iu¬
da. ex te enĩ exiet dux qui
regat popłm meum ifrael.
quam facile & quã conseqͤis
fuit ut hebreoꝵ ꝓceres cre¬
clerent qͦd docebant. S ap¬
paret illos carnaliter cum
herode sapuisse. & regnum
xp̃i cõmune cũ huiꝰ mundi
potestatib estimasse : ut et
isti temporalẽ sperarent
ducẽ. & terrenum metue¬
ret ille consortẽ. Le.uii.¬

Expanded text:
scribas atque doctores, quod sacra scribas atque doctores, quod sacra de ortu Christi praenuntiaverat Scriptura, didicerunt; ut geardentiori fide expeterent quem et stellae claritas et prophetiae manifestabat auctoritas. Prolato autem divino oraculo per responsa pontificum, et declarata spiritus voce, quae dicit: Et tu, Bethleem, es minima inter principes Juda: ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel : quam facile et quam consequens fuit ut Hebraeorum proceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet illos carnaliter cum Herode sapuisse, et regnum Christi commune cum hujus mundi potestatibus aestimasse: ut et isti temporalem sperarent ducem, et terrenum metueret ille consortem. Su
Abbreviated transcription (Latin):
paruit: & intuentium ani¬
mos ita admiratione. sui
splendoris impleuit. ut sibi¬
nequaquã crederent negle¬
gendũ. qd tanto nunciaba¬
tur inditio. Preerat autem
sicut res docuit. huic mira¬
culo gr̃a dei: & cũ xp̃i na¬
tiuitatẽ nec ipsa adhuc to¬
ta bethleem didicisset iam
illam credituris gentib in¬
ferebat: et qͦd nondũ pote¬
rat humano eloquio disse¬
ri. celo faciebat eugl̃iz ante.
nus ut cognoscibilis genti¬
b fieret natiuitas saluato¬
ris. ad intellegendũ tameu
miracłm signi potuert ma¬
gi etiã de antiquis balaã
prenunciationib cõmone¬
ri. scientes olim eẽ predic¬
tũ & celebri memoria dif¬
famatũ. Orietur stella exia¬
cob. et exurget homo ex is¬
rael: & dominabit᷑ gentiũ.
Tres itaq uiri fulgore. inso¬
liti syderis diuinitꝰ incita¬
ti preuium micantis lumi¬
nis cursũ sequunt᷑. existi¬
mantes se significatũ pue¬
rũ ihero solymis in siuitate
hec opinio fefellisset. ꝑ iudeoꝵ

Expanded text:
paruit, et intuentium aniparuit, et intuentium animos ita admiratione sui splendoris implevit, ut nequaquam sibi crederent negligendum, quod tanto nuntiabatur indicio. Praeerat autem, sicut res docuit, huic miraculo gratia Dei; et cum Christi nativitatem nec ipsa adhuc Bethleem tota didicisset, jam illam credituris gentibus inferebat: et quod nondum poterat humano eloquio disseri, coelo faciebat evangelizante conus, ut agnoscibilis gentibus fieret nativitas Salvatoris, ad intelligendum tamen miraculum signi potuerunt magi etiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri, scientes olim esse praedictum et celebri memoria diffamatum: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel, et dominabitur gentium . Tres itaque viri, fulgore insoliti sideris divinitus incitati, praevium micantis luminis cursum sequuntur, existimantes se significatum puerum Jerosolymis in civitate haec opinio fefellisset, per Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ nrãm gesta sunt cele¬
brare: uocante nos ad hauc
deuotionẽ ipsa recurrentiũ
tempoꝵ lege: que nobis post¬
illũ diem in quo coeternus pa¬
tri filius dei. natus ex uirgine
est. breui interuallo epyphanie
intulit festũ. ex apparitione
oñi consecratũ: in quo fidei
ꝓuidentia constituit: ut dũ
sollempni ueneratione colit᷑
adorata in exordiis suis salua¬
toris infantia. ꝑ ipsa origina¬
lia docum̃ta ueri in ipso ho¬
minis orta natura. Hoc enĩ
enũ qͦd iustificat impios. ħ
est quod ex peccatorib facit
iustos. si in uno eodemq do
nitas. deitas qua ante oĩa
scła in forma dei ȩqualis ẽ
patri: humanitas qua no¬
ussimis dieb in forma ser¬
uili unitus ẽ homini. Ad ro¬
borandã ergo hanc fidẽ que
contra om̃s premuniebat᷑
errores ex magna ẽ factũ
duum pietate consilii: ut
gens in longinqua orienta
esset regnaturꝰ accipet. No¬
ua etenim claritas apud
magos stelle. illustrioris ap¬

Expanded text:
salutem nostram gesta sunt celesalutem nostram gesta sunt celebrare: vocante nos ad hanc devotionem ipsa recurrentium temporum lege, quae nobis post diem in quo coaeternus Patri Filius Dei natus ex Virgine est, brevi intervallo Epiphaniae intulit festum, ex apparitione Domini consecratum. In quo fidei divina constituit, ut dum solemni veneratione recolitur adorata in exordiis suis Salvatoris infantia, per ipsa originalia documenta minis orta natura. 123 Hoc enim est quod justificat impios, hoc est quod ex peccatoribus facit sanctos, si in uno eodemque Donitas: Deitas, qua ante omnia saecula in forma Dei aequalis est Patri; humanitas, qua novissimis diebus in forma servi unitus est homini. Ad roborandam ergo hanc fidem, quae contra omnes praemuniebatur errores, ex magna gestum est divini pietate consilii, ut gens in longinqua Orientalnem Israel esset regnaturus, acciperet. Nova etenim claritas apud magos stellae illustrioris ap
Abbreviated transcription (Latin):
seripturaꝵ testimonia nasce¬
retur. hoc responder unt de
ꝓphetico eloquio. qͦd indica¬
bat stella de celo: que utiq
poterat magos iherosoly¬
mis p̃termissis usq ad uina¬
bula pueri sicut postmodũ
fecit sua significatione ꝑdu¬
cerex nͥ ad confutandã iude¬
oꝵ duriciam ꝑtrauisset: ut
etiam ñ solũ dũctu syderis. s
ipsoꝵ ꝓfessione innotesceret
natiuitas saluatoris. Iam gͦ
ad eruditionẽ gentium ꝓphe¬
ticus sermo transibat. & pre¬
nunciatũ antiquis oracuł
xp̃m. alienigenaꝵ corda disce¬
bant. cũ iudeoꝵ infidelitas
ueritatẽ ore ꝓferret: & men¬
dacium corde retineret. No¬
luert enĩ agnoscere ocłis qͣm
de sacris indicabant libris:
ut quẽ ñ adorabant in infan¬
tie infirmitate humilem. post¬
ea crucifigerent in uirtutũ
sublimitate fulgentẽ. Sermo¬
rationabile dilelectissimi ire¬
re pietatis. obsequium ẽ. ir
dieb quib diuine misccłie
Sopera ꝓtestant᷑. toto corde gau¬
dere. & honorifice ea que ad

Expanded text:
Scripturarum testimonium nasceretur , hoc responderunt de prophetico eloquio, 116 quod indicabat stella de coelo. Quae utique poterat magos Jerosolymis praetermissis usque ad cunabula pueri, sicut postmodum fecit, sua significatione perducere; nisi ad confutandam Judaeorum duritiam pertinuisset, ut non solum ductu siderisprofessione innotesceret nativitas Salvatoris. Jam ergo ad eruditionem gentium propheticus sermo transibat, et praenuntiatum antiquis oraculis Christum alienigenarum corda discebant: cum Judaeorum infidelitas veritatem ore proferret, et mendacium corde retineret. Noluerunt enim agnoscere oculis quem de sacris indicaverant libris: ut quem non adorabant in infantiae infirmitate humilem, postea crucifigerent in virtutum sublimitate fulgentem. rationabile, dilectissimi, verae pietatis obsequium est, in diebus qui divinae misericordiae opera protestantur, toto corde gaudere et honorifice ea quae ad