comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si qui pecunam reddidit.
non soluit grãm: manetq gr̃ȩ
debitor: et si iam nonsit pecu.¬
me : cur grãm referendo putemꝰ
posse uacuari. cuius relatio ac¬
cepte magis ẽ testimoniũ quã
solute : Bono itaq exẽplo im¬
buitur xp̃ianus: ut ñ contẽptuᷤ
iurȩ naturȩ . grãm eiꝰ requirat.
Si enim cõmune ẽ om̃ib etiã
pecorib reclamare : cui genus
ꝓfessionis excelsius ẽ. studium
quoq debet eẽ uirtutis uberius.
ut diligat etiã non amantes.
Nam et si non nulla merita di¬
ligendi usum amoris excludant
non tam̃ uirtutis excluserint.
Sicut enim ineo qui te diligit
pudet grãm non referre. et
gre amore referende. amor
tibi eius in olescit quẽ antea ñ
amabas. ita etiã meo qui non
amabat debes amare urtutem
Ut dum uirtutẽ amas: incipias
eum amare quẽ non amabas:
cum rara et caduca remuneratio
sit amantis: sempit̃na urtutis.
Quid autem tammirũ. quã ꝑ¬
cutienti maxillam prebere al¬

Expanded text:
nam si qui pecuniam reddidit, nam si qui pecuniam reddidit, non solvit gratiam, manetque debitor gratiae, etsi jam non sit pecuniae: cur gratiam referendo putamus posse vacuari, cujus relatio acceptae magis est testimonium, quam absolutae?. 75. Bono itaque exemplo imbuitur christianus; ut non contentus jure naturae, gratiam ejus requirat. Si enim commune est omnibus, etiam peccatoribus, redamare: cui genus professionis excelsius, studium quoque debet esse virtutis uberius, ut diligat etiam non amantes. Nam etsi nulla merita diligendi usum amoris excludant, non tamen virtutis excluserint. Sicut enim in eo qui te diligit, pudet gratiam non referre; et gratiae amore referendae amor tibi ejus inolescit quem antea non amabas: ita etiam in eo qui non amat, debes amare virtutem; ut dum virtutem amas, incipias eum amare quem non amas: cum rara et caduca remuneratio sit amantis, sempiterna virtutis. 76. Quid autem tam mirum, quam percutienti maxillam praebere al
Abbreviated transcription (Latin):
et legem post benedictions eu¬
angelicȩ terga reiecerit. Lex ui¬
cissitudinem imꝑat ultionis:
euangłm immicitus caritatem.
benignitatem odis. uota ma-¬
ledictis. subsidia ꝑsequentib.
patientiam esurientib. et gr̃am
remunerationis imꝑtit. Quan¬
to athleta ꝑfectior. qui ñ serait
iniuriam. Et ne uideatur dñs
legem dissoluere. in beneficus
uicem seruat: quam neglegit
in iuriis. Sed tam̃ dicendo. ꝓ¬
ut uultis ut faciant uobis ho¬
mines. facite illis similit̃. uiciꝰ¬
situdo ipsa cumulatior est.
quando uotis actus ȩquatur
Nescit enm uirtus mensurã
gr̃e. nec contenta referre qđ
acceꝑit. uult cumulare quod
sũpserit. Ne inferior sit bene¬
ficio. licet equetur officio. Non
enim cumulo tantũ. sed ordine
et tẽpore beneficia pensantim¬
cum inbeneficio pari prior sit
qui prior cȩpit. Beneficus enĩ
est. qui grãm cęꝑit. debitor ꝗ
retulerit. aliud itaq benefi¬
cium ẽ benefien pͥncipatus.

Expanded text:
et legem post benedictionis euet legem post benedictionis euangelicae terga reiecerit. lex uicissitudinem imperat ultionis, euangelium inimicitiis caritatem, benignitatem odiis, uota maledictis, subsidia persequentibus, patientiam esurientibus et gratiam remunerationis inpertit. quanto athleta perfectior, qui non sentit iniuriam! Et ne uideatur dominus legem dissoluere, in beneficiis uicem seruat, quam neglegit in iniuriis. sed tamen dicendo: prout uultis ut faciant uobis homines facite illis similiter uicissitudo ipsa cumulatior est, quando uotis actus aequatur. nescit enim uirtus mensuram gratiae nec contenta ...., referre quod acceperit uult cumulare quod sumserit, ne inferior sit beneficio, licet aequetur officio. non enim cumulo tantum, sed ordine et tecum in beneficio pari prior sit, qui prior coepit; beneficus enim est qui gratiam coeperit, debitor qui retulerit. Aliud itaque beneficium est beneficii principatus;
Abbreviated transcription (Latin):
gressus. ad benedictionũ locũ
seruis uenit. ut ppłos diumis
miraculis laboratos. ultra
legis tramitem. uirtutũ ꝓgre¬
di uestigiis edoceret. Tuerit
cauendum illic: ubi ad huc
infirme plebis corda nuitabãt.
Hic tube clangore excitanda
uirtus fuit. Docet hoc libri huiꝰ
quȩ inp̃mus et que in ꝓcessus
sermonis aꝑitur oratio. Illic:
qui infirmi sunt adhuc quodã
legis lactẽ potantur. et idõ per
legis tramitem ducuntur ad
grãm. audiunt quȩ legis sunt.
ut ultra legẽ legem sequendo
procedant. Hic ȩccła fundatior.
non lacte imbuitur. sed cibo ue¬
scitur. Cib enim ualidior est
karitas.Demiq inter tria ma¬
xima. spẽ. fidem. Raritatem.
maior ẽ karitas. Ordinatur
igitur caritas. cum dicit᷑ : dili¬
gite inimicos urõs: ut cõpleat᷑
illud eccłȩ. quod ante iã dictũ
est. Ordinate in caritatẽ me.
Ordinatur enim caritas. cum
caritatis precepta formantur.
Uide quam ab altiorib cȩꝑit:

Expanded text:
gressus ad benedictionum locum gressus ad benedictionum locum serius uenit, ut populos diuinorum miraculis roboratos ultra legis tramitem uirtutum progredi uestigiis edoceret. fuerit cauendum illic, ubi adhuc infirmae plebis corda nutabant; hic tubae clangore excitanda uirtus fuit. docet hoc libri huius quae in prohemiis et quae in processu sermonis aperitur oratio. illic qui infirmi sunt adhuc quodam legis lacte potantur et ideo per legis tramitem ducuntur ad gratiam — audiunt quae legis sunt, ut ultra legem legem sequendo procedant — hic ecclesia fundatior non lacte inbuitur, sed cibo uescitur; cibus enim ualidior est caritas. denique inter tria maxima, spem fidem caritatem, maior est caritas. ordinatur igitur caritas, cum dicitur: diligite inimicos uestros, ut conpleatur illud ecclesiae, quod ante iam dictum est: ordinate in me caritatem; ordinatur enim caritas, cum caritatis praecepta formantur. uide quam ab altioribus coeperit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ gressi: thes auros inutiles ẽ¬
diderunt. Nonne tibi indetur
hereticus aliquis. cum audis eũ
de gñatione dm̃ iuxta usum
scłi disputantem: diues in uerb.
pauꝑ inuirib : Qui putat se m
hoc tp̃r locupletes habere diui¬
tias : sed infuturo egestatẽ suȩ
fidĩ recognoscet. cibũꝙ ꝑfidie
quem presenti ȩtate ructauerit.
ȩterno fidei cõmacerat᷑ ieiumo:
causam tanti sciet supplicui. Eritq
tẽpus. ut risus suos lugeant. ꝗ
dicta nr̃a nunc rident. Quib
benedicitur. Ue cũ bene uobis
dixerint om̃s homines . Nonne
tibi indetur his dicere. qui dudũ
in armnensi concilio ꝑfide pre¬
uaricationis auctores. dum im¬
ꝑatoris grãm secuntur. dĩ gr̃ãm
perdiderunt : Qui cũ placere
potentib aucupantur. maledicto
perpetuo se subdidere . Ergo
etiam acriminb att peccatiᷤ
futurorum suppliciorũ denũ¬
tiatione deterruit. Qui non
otiose plurimorum factorum
celestium enumeratione pro¬

Expanded text:
supergressi thesauros inutiles cosupergressi thesauros inutiles condiderunt. nonne tibi uidetur haereticus aliqui, cum audis eum de generatione domini iuxta usum saeculi disputantem, diues in uerbis, pauper in uiribus? qui putat se in hoc tempore locupletes habere diuitias, sed in futuro egestatem suae fidei recognoscet cibumque perfidiae, quem praesenti aetate eructuauerit, aeterno fidei conmaceratus ieiunio causam tanti sciet esse supplicii. eritque tempus, ut risus suos lugeant qui dicta nostra nunc rident. quibus bene dicitur: uae cum bene uobis dixerint omnes homines! nonne tibi uidetur his dicere qui dudum in Ariminensi concilio perfidae praeuaricationis auctores, dum imperatoris gratiam secuntur, dei gratiam perdiderunt? qui cum placere potentibus aucupantur, maledicto se perpetuo subdidere. Ergo setiam a criminibus atque peccatis futurorum suppliciorum denuntiatione deterruit, qui non otiose plurimorum factorum caelestium enumeratione pro
Abbreviated transcription (Latin):
gitur affectu. nec repagulis im¬
pendentis egestatis inhibetu
mopẽq se non putat. qui habet
quod nature satis ẽ. ita hic cri¬
minosior diues: qui uel de eo
referre grãm dõ debuit quod
accepit. nec censum ad cõmu¬
nẽ usum datum sine usu abdere:
defossisq: terre in cubare thesauri.
Non census igit᷑. sed affectus in
crimine ẽ. Et quã qũa tota etate
custodie miserabilis sollicitas
auara mens tendat excubias:
quo nulla poena grauior ẽ suc¬
cessorum profutura compendus
anxio timore seruare. tam̃ qm̃
auaritiȩ studia. et desideria con¬
gerendi.inam quadam uolup¬
tate pascuntur. qui consolatio.¬
nem uite p̃sentis habuerunt.
remunerationem ꝑpetuȩ ꝑdide¬
runt. Possumꝰ hic tam̃ duntẽ
intellegere ppłm iudeorũ. uł
ereticos. uel scismaticos. uel cer¬
te mundi philosophos: qui ub̃¬
tate uerborum. et quadã ambi¬
tiosa facundia patrimomi de¬
lectati . simplicitatem uere fidi

Expanded text:
gitur adfectu nec repagulis ingitur adfectu nec repagulis inpendentis egestatis inhibetur inopemque se non putat qui habet quod naturae satis est, ita hic criminosior diues, qui uel de eo referre gratiam deo debuit quod accepit nec censum ad conmunem usum datum sine usu abdere defossisque terrae incubare thesauris. non census igitur, sed adfectus in crimine est. et quamquam tota aetate custodiae miserabilis sollicitas auara mens tendat excubias, quo nulla poena grauior est, successorum profutura conpendiis anxio timore seruare, tamen quoniam auaritiae studia et desideria congerendi inani quadam uoluptate pascuntur, qui consolationem uitae praesentis habuerunt remunerationem perpetuae perdiderunt. possumus hic tamen diuitem intellegere populum Iudaeorum uel haereticos uel te mundi philosophos, qui ubertate uerborum et quodam ambitiosae facundiae patrimonio delectati simplicitatem uerae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
umã sequaris. Demq ut scias c̃¬
sumationem eẽ fortitudines
passionum: scđm hȩc inquit
faciebant ꝓpħis patreseorũ.
Quia ꝓpħas iudei usq admor.¬
tem corporis ꝑsecutisunt. Est
etiam fortitudins iram uincere.
in dignationem cohibere. ac
ꝑhoc fortitudo annnũ iuxta
corpusq confirmat. Nec per¬
uel dolore.quib uelut prains
interpretib plerũq ꝑcellim᷑.
Ergo tẽꝑantia. cordis habet
ammiiꝙ munditiam: iustitia
suetudinem fortitudo. Uȩ uob̃
duntib. qui habetis consola¬
tionem ur̃am. Licet inpetunia¬
riis copus multa sint lenocima
delictorum: pleraq tam̃ sunt
etiam in centiua uirtutũ. Quã¬
quam uirtus subsidia non requi¬
rat. et cõmendatior sit colla¬
tio pauꝑis. quã diuitis lib̾alitaᷤᷤ.
tamen non eos qui habeant di¬
uitias. sed eos qui uti nesciant¬
his sententia cȩlestis auctorita¬
te condẽnat.Nam ut ille pauꝑ
laudabilior. qui prompto lar¬

Expanded text:
vinam sequaris. Denique ut scias covinam sequaris. Denique ut scias consummationem esse fortitudinis passionem: Secundum haec, inquit, faciebant prophetis patres eorum; quia prophetas Judaei usque ad mortem corporis persecuti sunt. Est etiam fortitudinis iram vincere, indignationemque cohibere; ac per hoc fortitudo animum juxta corpusque confirmat, nec pervel dolore; quibus velut pravis interpretibus plerumque percellimur. 68. Ergo temperantia cordis habet animique munditiam, justitia suetudinem fortitudo. Uae uobis diuitibus, qui habetis consolationem uestram! licet in pecuniariis copiis multa sint lenocinia delictorum, pleraque tamen sunt etiam incentiua uirtutum. quamquam uirtus subsidia non requirat et conmendatior sit conlatio pauperis quam diuitis liberalitas, tamen non eos qui habeant diuitias, sed eos qui uti his nesciant sententiae caelestis auctoritate condemnat. nam ut ille pauper laudabilior, qui promto lar
Abbreviated transcription (Latin):
ti qui esurumt. et sitiunt iustitiã.
Qui enim esurit: esurienti com¬
patitur: cõpatiendo largitum.
largiendo fit iustus. quia iusti¬¬
tia eius manet in ȩternum. VUñ
in matheo sitm et famẽ in tel¬
legimus sp̃alem: quia cib iusti¬
tiȩ desideratur aut potus. Quȩ
uirtus quasi materia qued am
uirtutum ẽ : ut iustus ȩqualem
se inferiorib prestet: dolum
excludat. ueritatem requirat.
Beati qui nunc fletis: quiari.¬
debitis.Habes prudentiam:
cuius ẽ flere occidua: et ea quȩ
ȩterna sunt querere. Iugere
scłaria: quȩ se ipsa cõpugnãt.
dm̃ pacis in quirere. Qui stulta
mundi elegit: ut confundat
sapientes. Et qui ea quȩ ñ sunt
destruat: ut que sunt possit ad¬
ipisci. Beati eritis cũ uos odermt
homines. Habes fortitudinem:
sed eam quȩ ñ odium mereatur
excrimine.sed ꝑsecutionem po¬
tiatur exfide. Sic emm ad pas.¬
sionis ꝑuenitur coronã. si gra-¬
tiam hominum neglgͥgas: di¬

Expanded text:
ti qui esuriunt et sitiunt; ti qui esuriunt et sitiunt; qui .\\ enim esurit esurienti conpatitur, conpatiendo largitur, largiendo fit iustus, quia iustitia eius manet in aeternum. unde in Matthaeo sitim et famem intellegimus spiritalem, qua cibus iustitiae desideratur aut potus, quia uirtus quasi materia quaedam uirtutum est, ut iustus aequalem se inferioribus praestet, dolum excludat, ueritatem requirat. beati qui nunc fletis, quia ridebitis. habes prudentiam, cuius est flere occidua et ea quae aeterna sunt quaerere, lugere saecularia, quae se ipsa conpugnent, deum pacis inquirere, qui stulta mundi elegit, ut confundat sapientes et qui ea quae non sunt destruat, ut quae sunt possit adipisci. beati eritis, cum uos oderint homines. habes fortitused eam quae non odium mercatur ex crimine; sed persecutionem patiatur ex fide; sic enim ad passionis pervenitur coronam, si gratiam hominum negligas, di
Abbreviated transcription (Latin):
nonẽ. Qui flet non superbit.
sedmitis ẽ et pacatus. Qui lu¬
get. humiliatur . Qui iustus ẽ.
non negat. quod scit ad usum oĩb
cõmumter datum. Qui miseret᷑.
largitur de suo.Qui suum donat.
non querit alienum. nec dolum
ꝓximo struit. Connexe igitur si¬
bi sunt. contenateq uirtutes: ut
quiunã habet plures habere ui¬
deatur. Et scĩs una cõpetit uirtꝰ.:
sed eius quȩ fuerit uberior: ub̃uiᷤ
est premium.Quanta hospita¬
litas in abraham. quanta humili¬¬
tas: quanta scĩtas: ut frĩs filium
abhoste seruaret.Et quanta ab¬
stinentia: ut ichil depreda que¬
reret. Sed quia fide prestitit: fi¬
dei pre ceteris meruit pͥncipatũ
Ergo unicuiq plura prenna.
quia plurima incentiua uirtutũ.
Sed quod inaliquo merito co¬
piosius: hoc etiam in prȩnno
redundantius.Beati ergo pau¬¬
peres sp̃u. habes tẽꝑantiã : que¬
te apeccato abstinet: scłm cal¬
cat. illecebrosa non querit. Bea¬

Expanded text:
non est, qui flet non superbit, non est, qui flet non superbit, sed mitis est et pacatus, qui luget humiliatur, qui iustus est non negat quod scit ad usum omnibus communiter . datum, qui miseretur largitur de suo, qui suum donat non quaerit alienum nec dolum proximo struit. conexae igitur sibi sunt concatenataeque uirtutes, ut qui unam habet plures habere uideatur, et sanctis una conpetit uirtus, sed eius quae fuerit uberior uberius est praemium. quanta hospitalitas in Abraham, quanta humilitas, quanta sanctitas, ut fratris filium ab hoste seruaret, et quanta abstinentia, ut nihil de praeda quaereret! sed quia fide praestitit, fidei prae ceteris meruit principatum. ergo unicuique plura praemia, quia plura incentiua uirtutum, sed quod in aliquo merito copiosius hoc etiam in praemio redundantius. beati ergo pauperes spiritu. habes temperantiam, quae a peccato abstinet, saeculum calcat, inlecebrosa non quaerit. bea
Abbreviated transcription (Latin):
te. Ille enim cui dicitur. terra
es et interrã ibis: non possidet
terrã suam. Non emm potest
possessor ẽẽ : qui ñ capit fructũ¬
suum. ab solutus igitur ꝑ dm̃cã
crucem. sitam̃ intrauigum dm̃
fueris muentus. consolationem
impsa possessione reꝑies. Con¬
solationem sequitur delectatio.
Delectationem. diuina miseratio.
Quem autẽ dñs miserat᷑: et uocat
Qui uocatur : uidet uocantem.
Qui autẽ dnm inderit: in ius di¬
umȩ gn̾ationis assumitur . Tunc
demum quasi filius dĩ. cȩlestis
regm duitus delectatur. Ille gͥ
incipit. hic repletur. Nam et int
hoc scłm multi mimꝑio roma¬
no sunt: sed maiorem imperu
grãm. qui ꝓpiores imꝑatori
sunt consecuntur. Nunc dica¬
mus. quem admodum in. imͬ
benedictiomb: sc̃s lucas bene¬
dictiones octo sit cõplexus. Et
quidem scimꝰ uirtutes ẽẽ quat.¬
tuor cardinales : Tẽꝑantiam. iu-¬
stitiam. prudentiam. fortitudi¬
nem. Qui pauꝑ ẽ sp̃u: auarus

Expanded text:
te. ille enim cui dicitur: terra te. ille enim cui dicitur: terra es et in terram ibis non possidet terram suam; non enim potest esse possessor qui non capit fructum. absolutus igitur per dominicam crucem, si tamen intra iugum domini fueris inuentus, consolationem in ipsa possessione repperies. consolationem sequitur delectatio, delectationem diuina miseratio. quem autem miseratur dominus et uocat. qui uocatur uidet uocantem, qui deum uiderit in ius diuinae generationis adsumitur. tunc demum quasi dei filius caelestis regni diuitiis delectatur. ille igitur incipit, hic repletur. nam et intra hoc saeculum multi in imperio Romano sunt, sed maiorem imperii gratiam qui propiores imperatori sunt consequuntur. Nunc dicamus quemadmodum in quattuor benedictionibus sanctus Lucas benedictiones sit octo conplexus. et quidem scimus uirtutes esse quattuor cardinales, temperantiam iustitiam prudentiam fortitudinem. qui pauper est spiritu auarus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatur aduersis. ut cũ legitime
certauerit: coronetur. Hos ꝗdã
gradus uolunt ẽẽ uirtutũ. ꝑ
quos ab ultimis ad superiora
possimꝰ ascendere. Demq sic̃
increm̃ta sunt uirtutum: ita
etiam increm̃ta sunt p̃mioꝵ.
Plus est enm dĩ ẽẽ filium.
quam possidere terrã. et con¬
solationem mereri. Sed quia
mium incipientib atꝙ per¬
fecus ẽ :Neforte mystice do¬
cemur. quia est primũ regnũ
cȩlorũ illud apłicũ: dissolui.
et cũ xp̃o eẽ. Habes primũ re¬
gnum. quando scĩ rapiuntur
Multi enim dormientium
surgent: isti iuitã ȩternã. illi
in opprobrium. Primum ergo
regnum cȩlorum scĩs ꝓmissum
est. in absolutione corporis
Scdm regnũ cȩlorũ est. post
resurrectionem ẽẽ cũ xp̃o. Cũ
fueris in regno cȩlorũ. tunc ꝓ¬
cessus ẽ mansionum . Et si unũ
regnum. diuersa tam̃ merita
sunt in regno cȩlorum. Post
resurrectionem terram tuam ĩ¬
cipies possidere. ab solut᷑ amor¬

Expanded text:
probatur aduersis, ut cum legitime probatur aduersis, ut cum legitime certauerit coronetur. hos quidam gradus uolunt esse uirtutum, per quos ab ultimis ad superiora possimus ascendere. denique sicut incrementa uirtutum ita etiam incrementa sunt praemiorum; plus est enim dei esse filium quam possidere terram et consolationem mereri, sed quia mium incipientibus atque perfectis est? ne forte mystice docemur quia est primum regnum caelorum illud apostolicum: dis so 1 ui et cum Christo esse? habes primum regnum, quando sancti rapiuntur multi enim dormientium surgent, isti in uitam aeternam, illi in obprobrium. primum ergo regnum caelorum sanctis propositum est in absolutione corporis, secundum regnum caelorum est post resurrectionem esse cum Christo. cum fueris in regno caelorum, tunc processus est mansionum. etsi unum regnum, diuersa tamen merita sunt in regno caelorum. post resurrectionem terram tuam incipies possidere absolutus a mor
Abbreviated transcription (Latin):
ut moreretur. ꝓnobis. Et tu dic.
de om̃ib quȩ retribuit tibi. Ca¬
licem salutaris accipiam: et
nom̃ dm̃ inuocabo. Hoc est paᷤᷤ¬
sionem. Unde etiã illis qui ad
dexteram uel ad simstram sede
cupiebant ait. Potestis bibere¬
calicem. quem ego bibiturꝰ sum:
Usꝙ ad finem te ducit: usq
ad martyrium ꝓsequitur. et
constituit beatitudinũ palmã.
Uide igitur ordinem . O portet
te pauperem fieri sp̃u. Humilitaᷤ
enim sp̃s: diuitiȩ uirtutũ sunt.
Nisi pauꝑ fueris: mitis ẽẽ non
poteris.Qui mitis est potest lu-¬
gere presentia. Oui inferiora
luget : potest desiderare melio¬
ra. Qui suꝑiora querit: inferio¬
ra deuitat : ut et ipse asuꝑiorib
adiuuetur. Qui miseretur: cor
suum mundat. Quid est enim
emundare animum: nisi sordẽ
mentis abolere : Elemosina
enim amorte liberabat. Pati.¬
entia uero: ꝑfectio. ẽ caritatis.
Qui autem patitur ꝑsecutioneᷤ.
mnultimo certamine constitutꝰ.

Expanded text:
ut moreretur pro nobis, et tu dic ut moreretur pro nobis, et tu dic de omnibus quae retribuit tibi: calicem salutaris accipiam et nomen domini inuocabo, hoc est passionem. unde etiam illis, qui ad dextram uel sinistram sedere cupiebant, ait: potestis calicem bibere, quem ego bibiturus sum? usque ad finem te ducit, usque ad martyrium prosequitur et constituit beatitudinum palmam. Uide igitur ordinem. oportet te pauperem fieri spiritu; humilitas enim spiritus diuitiae uirtutum sunt. nisi pauper mens, mitis esse non poteris. qui mitis est potest lugere praesentia, qui inferiora luget potest desiderare meliora, qui superiora quaerit inferiora deuitat, ut et ipse a superioribus adiuuetur, qui miseretur cor suum mundat. quid est enim mundare animum nisi sordem mortis abolere? elemosyna enim a morte liberat, patientia uero perfectio est caritatis. qui autem patitur persecutionem in ultimo certamine constitutus
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc. beati in quit misericordes:
Unde dictũ est. Disꝑsit. dedit
pauꝑib: iustitia eius manet
defert. mercedem amittit: m¬
si mundo corde misereatur.
Nam si iactantiã querat: nul¬
lus ẽ fructus. Emunda igitur
interiora tuȩ mentis. Et si di-¬
ligenter pectoris tui secreta mũ¬
daueris. cõpatere his qui im¬
pugnantur. et intellege quan¬
ti hominũ: quanti fr̃m tuoꝵs
auxilium tuum querant. Sed
nisitu prius interiora tua ua-¬
cuȩ feceris aborm labe peccati.
ne dissensiones contentionesq
ex affectu tuo ꝓdeant: non pote
aluis ferre medicinã. Ate igit᷑
pacẽ incipe: ut cumfueris ip̃se
pacificus. pacẽ aliis feras. Quomͦ
enimpotes aliorũ corda mun¬
dare:nisi tuum ante munda¬
ueris: Profuisti igitur alnis:
tulisti auxilium plurib. festina.
contende ad finem. Multi cũ
eẽnt exitus uite: unus dño cõ-¬
petebat. Nam quod erat natum
scđm carnem: oportebat scđm
carnem mori. Elegit passionẽ.

Expanded text:
hos beati inquit misericordes; hos beati inquit misericordes; unde dictum est: dispersit, dedit pauperibus, iustitia eius manet defert mercedem amittit, nisi mundo corde misereatur; nam si iactantiam quaerat, nullus est fructus. emunda igitur interiora tuae mentis et, si diligenter pectoris tui secreta mundaueris, conpatere his qui inpugnantur et intellege quanti hominum. quanti fratrum tuorum auxilium tuum quaerant. sed nisi tu prius interiora tua uacuefeceris ab omni labe peccati, ne dissensiones contentionesque ex adfectu tuo prodeant, non potes aliis ferre medicinam. a te igitur pacem incipe, ut, cum fueris ipse pacificus, pacem aliis feras. quomodo enim potes aliorum corda mundare, nisi tua ante mundaueris? profuisti igitur aliis, tulisti auxilium pluribus: festina, contende ad finem. multi cum essent exitus uitae, unus domino conpetebat; nam quod natum erat secundum carnem oportebat secundum carnem et mori. elegit passionem,
Abbreviated transcription (Latin):
Idõ dicit apłs. Ismitatores mei
estote. Uult nos delictorũ me¬
minisse nr̃orũ. Paulus non ha¬
bebat ꝙ lugeret. ex quo ĩ xp̃m
credidit. et tam̃ priora deflebat.
dicens. Quia ñ sum dignus uoca.¬
dĩ. Ile igitur peccator añ fidẽ.
nos uero adhuc peccamꝰ post
fidem. Qui peccator ẽ defleat.
se. et arguat se: ut fiat iustus.
Iustus enm accusator ẽ si.¬
Ordinem igitur ꝑsequamu:
quia scriptum ẽ. Ordinate in
me caritatem. Deposui peccatũ.
tẽꝑaui mores: delicta defleui.
Esurire incipio. et sitire iusti¬
tiam.Eger enim cum ingraui
morbo est non esurit. quia egͥ¬
tudinis dolor excludit famem.
Sed que ista fames iustitię:
Qui sunt isti panes. quos esurit
iustus: Neforte panes illi de
quib dictum ẽ. uiuens fui. et¬
enim senui. et ñuidi iustũ dere¬
lictum: nec sem̃ eius querens
panem. Qui esurit: utiq uiriũ
querit augm̃tũ. quod autem
maius uirtutis incrementum:
quam norma ustitie: post

Expanded text:
ideo dicit apostolus: imitatores mei ideo dicit apostolus: imitatores mei estote. uult nos delictorum meminisse nostrorum. Paulus non habebat quod lugeret, ex quo in Christum credidit, et tamen priora deflebat dicens quia non sum dignusuocadei. ille igitur peccator ante fidem, nos uero adhuc peccamus post fidem. qui peccator est defleat se et arguat se, ut fiat iustus; iustus enim accusatorest sui.ordinem igitur persequamur, quia scriptum est: ordinate in me caritatem. deposui peccatum, temperaui mores, delicta defleui, esurire incipio et esurire iustitiam; aeger enim cum in graui morbo est, non esurit, quia aegritudinis dolor excludit famem. sed quae ista famis iustitiae? qui sunt isti panes, quos esurit iustus? ne forte panes illi, de quibus dictum est: iuuenis fui et senui, et non uidi iustum derelictum nec semen eius quaerens panem? qui esurit utique uinum quaerit augmentum. quod autem maius uirtutis incrementum quam norma iustitiae? Post
Abbreviated transcription (Latin):
humilis corde. Depone igitin
quȩ imꝓba sunt. egeto uitus
scđm bonam pauꝑtatẽ. Mitiq
affectũ tuum. ut ñ irascaris.
aut certe iratꝰ non peccaueris.
uixta hoc quod scriptum est.
Ira scimini : et nolite peccare.
Preclarũ est enim. motum tẽ.¬
perare consilio. Nec minoris i¬
tutis ducitur cohibere iracun.¬
diam. indignationẽq cõpesit
quam om̃ino non ira sci. cũ ple¬
rũꝙ illud lentius. hoc fortius
ȩstimetur. Cum hoc feceris. me¬
mento quia peccator es: et lug
nedictio ẽ peccata deflentis. qu
trinitas ẽ quȩ peccata condona
Ablue igitur te lacrimis tiuis.
lauate fletib. Si tu ipse te fle¬
ueris. alius te non flebit. Nan
si saul deflesset peccata sua. sa.¬
muel eum non fleuisset. Habet
umisquisq quos fleat mortuos
suos. Mortui sumꝰ quando pee¬
camꝰ. quando implem᷑ ossibus
mortuorum. Mortuus ẽ sermo
malus. qui exiit exore. Exiit en
de sepulchro malo.Sepulchiũ
autem patens ẽ guttur eorum.

Expanded text:
humilis corde. depone igitur humilis corde. depone igitur quae inproba sunt, egeto uitiis secundum bonam paupertatem, mitiga adfectum tuum, ut non irascaris aut certe iratus ne peccaueris iuxta quod scriptum est: irascimini et nolite peccare. praeclarum est enim motum temperare consilio nec minoris uirtutis ducitur cohibere iracundiam indignationemque conpescere quam omnino non irasci, cum plerumque illud lentius, hoc fortius aestimetur. cum hoc feceris, memento quia peccator es et lugetnedictio est peccata deflentis, quia trinitas est quae peccata condonat. ablue igitur te lacrimis tuis, laua fletibus. si tu ipse te fleueris, alius te non flebit; nam si Saul deflesset peccata sua, Samuhel eum non defleuisset. habet unusquisque quos fleat mortuos suos. mortui sumus, quando peccamus, quando inplemur ossibus mortuorum. mortuus est sermo malus, qui exit ex ore. exit enim de sepulchro malo; sepulchrum enim patens est guttur eorum.
Abbreviated transcription (Latin):
simus dĩ uidere mysterium.
Beati inquit pauꝑes. Non om̃s
beati pauꝑes. Pauꝑtas emm.
inedia ẽ. Possunt emm et boni
et mali eẽ pauꝑes. N isi forte
ille intelligendus pauꝑ beat᷑:
quem ꝓpħa de scripsit dicens.
Quia melior ẽ pauꝑ iustus.
quam diues mendax. Beatuᷤ
pauꝑ qui clamauit: et dñs
exaudiuit eum. Pauꝑ acri¬
mine. pauꝑ auitus: pauper
in quo mundi princeps richil
inuenit. Pauꝑ. illius emulus
pauꝑis. qui cum diues esset.
ꝓpter nos pauꝑ factus est.
Unde plene matħs aperuit
dicens . Beati pauꝑes sp̃u. Pa-¬
uꝑ enim sp̃u. non in flaturr:
non extollitur mente carnis
suȩ. Prima ergo ista benedic¬
tio ẽ. Cum deposuero om̃e pec¬
catũ. et exuero omnem mali.¬
tiam: et simplicitate contectuᷤᷤ
fuero. inops malorũ: suꝑ ẽ.
ut mores meos temperẽ. ꝗd.
nisi fuero mitis atq mansuetꝰ:
Nam qui sequitur uiã rectam:
sequitur utiq illum qui ait.
Discite ame. quia mitis sum et

Expanded text:
simus dei uidere mysterium. simus dei uidere mysterium. Beati inquit pauperes. non omnes beati pauperes; paupertas enim media est. possunt et boni esse et mali pauperes, nisi forte ille intellegendus pauper beatus, quem propheta descripsit dicens quia melior pauper iustus quam diues mendax. beatus pauper qui clamauit, et dominus exaudiuit eum, pauper a crimine, pauper a uitiis, pauper in quo mundi princeps nihil inuenit, pauper illius aemulus pauperis, qui cum diues esset, propter nos pauper factus est. unde plene Matthaeus aperuit dicens: beati pauperes spiritu; pauper enim spiritu non inflatur, non extollitur mente carnis suae. prima ergo ista benedictio est, cum deposuero omne peccatum et exuero omnem malitiam et simplicitate contentus fuero, inops malorum. superest ut mores meos temperem. quidularibus, nisi fuero mitis atque mansuetus? nam qui sequitur uiam rectam - sequitur utique illum qui ait: discite a me quia mitis sum et
Abbreviated transcription (Latin):
benedictio : beati inquit mites.
Tertia beati qui lugent. Quarta:
beati qui esuriunt. Quinta beati
misericordes. Sexta : beati mũ¬
do corde. Septima: beati paci¬
fici. Et bene septima: qm̃ eo die
ab omib mundi oꝑib requi¬
euit ds̃. Dies enim quietis et pa-¬
cis ẽ. Octaua : beati qui ꝑsetutio¬
nem patiuntur ꝓpter iustitiã
Uem dñe iħu: doce nos ordinẽ
beatitudinũ tuarũ. Neq enam
sine ordine dixisti: primo bea
tes: et tertio beatos qui lugent
Etiam si cognosco aliquid: tam̃
exparte cognosco. Si enĩ pauluᷤ
exparte cognouit : quantũ ego
possum cognoscere. qui paulo
quantum uita: tantũ etiam
uerbo inferior sum: Uita em̃
uerbum exigit : et ad quirit.
Sermo autem sine uita: non
dĩ sermo. Quanto me sapienti¬
lationib. ñ extollitur: egosi quȩ
reuelationes mͥ c̃tingerent.głarer.
Sed tñ potest ds̃ de lapidib hões
suscitare. et uerbum proferre
de clausis. uocẽ elicere de mu-¬

Expanded text:
benedictio: beati inquit mites. benedictio: beati inquit mites. tertia: beati qui lugent. quarta: beati qui esuriunt. quinta: beati misericordes. sexta: beati mundo corde. septima: beati pacifici. et bene septima, quoniam eo die ab omnibus mundi operibus requieuit deus; dies enim quietis et pacis est. octaua: beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam. ueni, domine Iesu, doce nos ordinem beatitudinum tuarum; neque enim sine ordine dixisti primo beattes et tertio beatos qui lugent. etiamsi cognosco aliquid, tamen ex parte cognosco. si enim Paulus ex parte cognouit, quantum ego possum cognoscere, qui Paulo quantum uita tantum etiam uerbo inferior sum? uita enim uerbum exigit et adquirit, sermo autem sine uita non dei sermo. quanto me sapientilationibus non extollitur, ego, si quae reuelationes mihi contingerent, gloriarer. sed tamen potest deus de lapidibus homines suscitare et uerbum proferre de clausis, uocem elicere de mu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa. Aꝑi ostuum uerbo dĩ. Ner¬
bum dĩ : clauis tui oris ẽ. Clauis
scientiȩ: oris tui clauis ẽ: qua la¬
xatis silentii catenis: imꝑiiȩ
claustra reserantur. Beati pau-
beatitudines sc̃s lucas dm̃cas po¬
suit: octo uero sc̃s̃ matħs. Sed in
illis octo : iste quattuor sunt: et
mistis quattuor. ille octo. Hic
enim quattuor. uelut uirtutes
amplexatus est cartdinales. Inilliᷤ
ille octo: mysticum numerum
reserauit. ꝓ octaua enm: multi
scribuntur psalm. et mandatũ
accipis: octo illis partẽ dare for¬
tasse benedictionib. Sicut etum
spei nr̃e octaua ꝑfectio: ita octa.¬
ua sũma uirtutũ est. Sed prius
que sunt ampliora uideamꝰ. Bea.
głista posuit. Ordine enim pͥma
est. et parens quedã gñatioq
uirtutũ: quia qui contẽpserit
scłaria: ipse merebitur sẽpit̾na
Nec quisquam potest meritũ
regni cȩlestis adipisci: ꝗ mun¬
di cupiditate possesses : emer¬
gendi ñ habet facultatẽ. Scd̃ã

Expanded text:
propheta: aperi os tuum uerbo dei. uerpropheta: aperi os tuum uerbo dei. uerbum dei clauis tui oris est; clauis scientiae oris tui clauis est, qua laxatis silentii catenis inperitiae claustra reserantur. Beati paupebeatitudines sanctus Lucas dominicas posuit, octo uero sanctus Matthaeus. sed in istis octo illae quattuor sunt et in his quattuor illae octo. hic enim quattuor uelut uirtutes amplexus est cardinales, ille in illis octo mysticum numerum reserauit. pro octaua enim multi scribuntur psalmi, et mandatum accipis octo illis partem dare fortasse benedictionibus; sicut enim spei nostrae octaua perfectio est, ita octaua summa uirtutum est. sed prius quae sunt ampliora uideamus. beatgelista posuit ordine enim prima est et parens quaedam generatioque uirtutum, quia qui contemserit saecularia ipse merebitur sempiterna; nec potest quisquam meritum regni caelestis adipisci, qui mundi cupiditate possessus emergendi non habet facultatem. secunda
Abbreviated transcription (Latin):
alibidine reuocat: in iuriame¬
citatis auertit. Aduulnera ña
descendit: ut usu quodã et copi
suȩ nature.cõpotes nos faciat
eẽ cȩlestes.Sanabat hos quidem.
sed minferiorib relinquebat.
Uidens autem turbas ut legisi
ascendit inmontem. Et cumst¬
disset: accesserunt ad eũ discipłia
Euangłizaturus enm et benet¬
ctionum dethesauris diuimitatie
ꝓmpturus oracula: incipit esse
sublinor. hic autem et simhu¬
mili stabat : tamen oculos ele-¬
uauit. Sic emm etiam cũ lazay
suscitaret : infremuit sp̃ũ. Sic etĩ
caput eleuauit: cum mulieri ad¬
ultere peccata donaret. Quidẽ
enim leuare oculos: nisi int̾ius
scilicet sapientiȩ et scientiȩ dein
clusis aditis tẽpli sui ora reseraut
Ergo et tu aꝑi ostuum: sed ut pi
aperiatur implora. Si enm pa¬
ulus in aꝑtione oris sui implo¬
rat auxilium. multomagis im¬
plorare te conuenit. Ostendit
etiam tibi clauem scientiȩ: qua
ostuum aꝑire debeas: dicens

Expanded text:
a libidine reuocat, iniuriam caea libidine reuocat, iniuriam caecitatis auertit, ad uulnera nostra descendit, ut usu quodam et copia sui naturae conpotes nos faciat esse caelestis. et sanabat hos quidem, sed in inferioribus relinquebat. uidens autem turbas, ut legisti, ascendit in montem. et cum sedisset, ascenderunt ad eum discipuli eius. euangelizaturus enim et benedictionum de thesauro diuinitatis promturus oracula incipit esse sublimior. hic autem etsi in humili stabat, tamen oculos eleuauit. sic enim etiam, cum Lazarum suscitaret, infremuit spiritu, sic etiam caput leuauit, cum mulieri adulterae peccata donaret. quid est enim leuare oculos nisi interius scilicet sapientiae et scientiae dei, reclusis adytis templi sui ora reserauit. ergo et tu aperi os tuum, sed prius ut aperiatur inplora. si enim Paulus in apertionem oris sui inplorat auxilium, multo magis inplorare te conuenit. ostendit etiam tibi clauem scientiae, qua os aperire tuum debeas, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
nec aduersarius minister in¬
firmat. Quanta moralitas dm̃
qui periclitari magis apud noᷤᷤ
iudicium suum quam effectũ
maluit. Susceꝑat emm hoĩs
fragilitatem: et idõ nec has
partes recusauit infirmitatis
humanȩ. Uoluit deseri: uolu¬
it prodi: uoluit ab apło suo
tradi. ut tuasocio desertus.
asocio ꝓditus: moderate feraᷤ
tuum errasse iudiciũ : perisse
beneficium¬
T DESCENDIT INQUit cũ
illis: et stetit in loco cam.
pestri. Aduerte omĩa diligen¬
ter: quomͦ et cum apłis ascen¬
dat. et descendat ad turbas.
Quomͦ erim turba. insi in hu¬
mili xp̃m uideret: Non sequido
ad excelsa. non ascendit ad sub¬
limia. Demq ubi descendit. i¬
uenit infirmos. In excelsis enm
infirmi eẽ non possunt. Sic eũ
matħs docet. minferiorib dt¬
biles eẽ sanatos. Prius enim unꝰ¬
quisꝙ sanatus est: ut paulatim
unrtutib ꝓcedentib: ascenden
posset admontem . Et idõ unĩ¬
quẽq imnferiorib sanat. hoci

Expanded text:
nec aduersarius minister innec aduersarius minister infirmat! quanta moralitas domini, qui periclitari magis aput nos iudicium suum quam adfectum maluit! susceperat enim hominis fragilitatem et ideo nec has partes recusauit infirmitatis humanae. uoluit deseri, uoluit prodi. uoluit ab apostolo suo tradi, ut tu a socio desertus, a socio proditus moderate feras tuum errasse iudicium, perisse beneficiumt descendit inquit cum illis et stetit in loco pede plano. aduerte omnia diligenter, quomodo et cum apostolis ascendat et descendat ad turbas; quomodo enim turba nisi in humili Christum uideret? non sequitur ad excelsa, non ascendit ad sublimia. denique ubi descendit, inuenit infirmos; in excelsis enim infirmi esse non possunt. sic etiam Matthaeus docet in inferioribus debiles esse sanatos; prius enim unusquisque sanatus est, ut paulatim uirtutibus procedentibus ascendere posset ad montem. et ideo unumquemque in inferioribus sanat, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
erat inquit ꝑ noctans moratiõe
dĩ. Species tibi xp̃iane datun.
forma prescribitur: quã debea
emulari. ꝗd enĩte ꝓsalute tua fa
cere ẽuenit: cũius aliꝗͥ officiũpie¬
oraũ pͥus.⁊solus oraũ: Nec usquã
consilium: humana uota nõ
capiunt. Nec quisquam int̃i¬
orum potest ẽẽ xp̃o particips
Ne. Uis scire quiam non sibi
orauerit : Nocauit inquit di¬
scipłos suos. et elegit.xiicĩ.
exipsis: quos ad ꝓpagandũ
auxiliũ salutis humanȩ per
terrarũ orbem satores fidei
destinaret.Simul ad uerte
cȩleste consilium. Non sapien¬
tes aliquos. non diuites: non
nobiles sed piscatores: et pu¬
blicanos quos dirigeret elegit.
Netraduxisse prudentia: ne
redemisse duntiis. ne poten¬
tie nobilitatisq auctoritate .¬
traxisse aliquos ad suã gr̃ãm
uideretur: ut ueritaͬs ratio. ñ
disputations gr̃a preualeret.
Eligitur et uidas. ñ ꝑ impru¬
dentiam : sed per ꝓuidentiã.
Quanta ẽ enm ueritas: quã

Expanded text:
erat inquit pernoctans in oratione erat inquit pernoctans in oratione dei. species tibi datur, forma praescribitur quam debeas aemulari. quid enim te pro salute tua faccere conuenit, cum uis aliquod officium pieorauit prius et solus orauit? nec umquam consilium humana uota non capiunt, nec quisquam interiorum potest esse particeps Christo. uis scire quam mihi, non sibi orauerit? uocauit inquit discipulos suos et elegit duodecim ex ipsis, quos ad propagandum auxilium salutis humanae per terrarum orbem satores fidei destinaret. simul aduerte caeleste consilium; non sapientes aliquos, non diuites, non nobiles, sed piscatores et publicanos quos dirigeret elegit, ne traduxisse prudentia, ne redemisse diuitiis, ne potentiae nobilitatisque auctoritate traxisse aliquos ad suam gratiam uiderentur, ut ueritatis ratio, non disputationis gratia praeualeret. eligitur et Iudas, non per inprudentiam, sed per prouidentiam. quanta est ueritas, quam
Abbreviated transcription (Latin):
sed factis sublimiorib. mhunc
montẽ ascendas. Sequere xp̃m:
ut ipse mons ẽẽ possis. Monteᷤ
enim incirtuitu eius. Quere in
euangłio. et inuenies solos cũ
dño montem ascendisse discipu¬
los.Orat ergo dñs: non ut ꝓse
obsecret. sed ut ꝓme impetret.
Nam et si onña posuerit pater
in potestate filii: filius tamen
ut formã hominis impleret
obsecrandum patrẽ putat esse
ꝓnobis: quia ad uocatus ẽ nr̃.
Noli insidiatrices aꝑire aures.
ut putes filium quasi in firmũ
rogare. Rogare ut impetret.
quod implere ñ possit. pote¬
statis auctor: obedientiȩ ma¬
gister. adp̃cepta uirtutis suo
nos informat exẽplo.aduoca¬
tum inquit habemꝰ apud pa¬
trem. Si aduocatus ẽ: debet
ꝓmeis interuemre peccatis.
Non ergo quasi infirmꝰ: sed
quasi pius obsetrat. Uis scire.
qm̃ om̃a quȩ uelit possit : Et
aduocatus: et iudex ẽ. In al¬
tero pietatis officium: in al¬
tero insigne ẽ potestatis . Et

Expanded text:
sed factis sublimioribus in hunc sed factis sublimioribus in hunc montem ascendas. sequere Christum, ut ipse esse mons possis; montes enim in circuitu eius. quaere in euangelio: inuenies solos cum domino montem ascendisse discipulos. orat ergo dominus non ut pro se obsecret, sed ut pro me inpetret; nam etsi omnia posuerit pater in potestate fili, filius tamen ut formam hominis inpleret, obsecrandum patrem putat esse pro nobis, quia aduocatus est noster. noli insidiatrices aperire aures, ut putes filium quasi infirmum rogare, rogare ut inpetret quod inplere non possit potestatis auctor. oboedientiae magister ad praecepta uirtutis suo nos informat exemplo. aduocatum inquit habemus aput patrem. si aduocatus est, debet pro meis interuenire peccatis. non ergo quasi infirmus, sed quasi pius obsecrat. uis scire quam omnia quae uelit possit? et aduocatus et iudex est. in altero pietatis officium, in altero insigne est potestatis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ feras: eripias in uirie. quẽ
uides in iuste contumeliȩ subia¬
cere. Extende ad dm̃ ꝓpeccats
tius. Sic manus extenditur. sic
sanatur. Sic ieroboã manum
cum ydolis sacrificaret: cont᷑xi
et rursum cum dm̃ rogaret: ex¬
tendit.
Actũ est autem inillis dieb.
exut in montem orare : et erat
ꝑnoctans moratione dĩ. Non
Est enim oratio. quȩ peccatum
facit. Sed qui bene orat. aterre¬
nis ad suꝑiora ꝓgrediens: uer¬
tice cure sublimis. ascendit ad¬
montem. At ille non ascendit
ad montem. qui de scłi diuitus.
aut de honore sollicitus ẽ. Non
ascendit in montem : qui fundi
ius optat alienꝗ. ascendit ille.
qui dm̃ querit. ascendit ille. ꝗ
cursus sui dm̃ca ad iumenta de¬
poscit. Om̃s magni. om̃s subli¬
mes: montẽ ascendunt. Non em̃
cuicũꝙ ꝓph̃a dicit. Ascende
inmontem excelsum qui euan¬
głizas syon. exalta infortitudi¬
ne uocem tuam. qui euanglizas
ierłm . Non uestigus corporalib.

Expanded text:
dium feras, eripias iniuriae quem dium feras, eripias iniuriae quem uides iniustae contumeliae subiacere, extende ad deum pro peccatis tuis. sic manus extesanatur. Sic Hieroboam manum, cum idolis sacrificaret, contraxit: et rursus cum Deum rogaret, extendit . Factum est autem in illis diebus, exiit in montem orare, et erat pernoctans in orations Dei. . 41. Non est enim oratio quae peccatum facit, sed qui bene orat, a terrenis ad superiora progrediens, verticem curiae sublimis ascendit. At ille non ascendit in montem, qui de saeculi divitiis, aut de honore sollicitus est: non ascendit in montem, qui fundi jus optat alieni. Ascendit ille qui Deum quaerit, ascendit ille qui cursus sui Dposcit. omnes magni, omnes sublimes montem ascendunt; non enim cuicumque propheta dicit: ascende in montem excelsum qui euangelizas Sion, exalta in uirtute uocem tuam qui euangelizas Hierusalem. non uestigiis corporalibus,
Abbreviated transcription (Latin):
totum homnem saluũ facere
disposuerat. ꝑsingula m̃bra
currebat: ut uere diceret. Mi¬
chi irascimim: qui totũ hoĩem
saluum feci in sabbato. Itaq
hoc loco manum illam quam
extendit adam: et interdicte a¬
boris poma decerpsit: sucis bo¬
norum factorum salutarib im¬
gabat. Ut quȩ crimine arruera.
bonis oꝑib sanaretur. In quo
iudeos redargunt xp̃s. qui mal
inter pretationib legis p̃cepta
uiolarent. estimantes sabbatũ
etiam abonis oꝑib feriandim
cum lex in presentib formam
prefigurauerit futurorũ. in ꝗo
utiq malorum ferię future su
non bonorum. Nam licet scłana
oꝑa conquiescant: non otiosis
tamen bom oꝑis actus ẽ in da
laude requiescere. audisti igitur
dñi uerba dicentis. Extende mi¬
num tuam. Cõmunis ista gene¬
ralisq medicina ẽ. Et tu quipi¬
tas manum te habere sanã: cau
ne auaritia: caue ne sacrilegio
contrahatur . Extende sepus
eam: extende ad illum pauꝑẽ
qui te obsecrat: extende ut pro¬

Expanded text:
totum hominem saluum facere totum hominem saluum facere disposuerat per singula membra currebat, ut uere diceret: mihi irascimini, qui totum hominem saluum feci in sabbato? itaque hoc loco manum illam, quam extendit Adam et interdictae arboris poma decerpsit, sucis bonorum factorum salutaribus inrigauit, ut quae crimine aruerat bonis operibus sanaretur. in quo Iudaeos redarguit- Christus, qui malis interpretationibus legis praecepta uiolarent, aestimantes sabbato etiam a bonis operibus feriandum, cum lex in praesentibus formam praefigurauerit futurorum, in quibus utique malorum feriae futurae sunt. non bonorum. nam licet saecularia opera conquiescant, non otiosus tamen boni operis actus est in dei laude requiescere. audisti igitur domini uerba dicentis: extende manum tuam. communis ista generalisque medicina est. et tu qui putas manum habere te sanam, caue ne auaritia, caue ne sacrilegio contrahatur. extende saepius eam, extende ad illum pauperem qui te obsecrat, extende ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
daind hospitio suȩ mentis re¬
ligiosi excluderent sacerdoteᷤ.
Nec solum inhuiuscemodi do¬
mo uatis reꝑturus docet᷑ xp̃s
hospitium: sed etiam ꝑfigu-¬
et arma sũpturus. Nam qui
xp̃m recipit hospitio: in telli¬
gibilem illum goliam spoli¬
at suis telis. Quid uero eunden¬
tius: quam quod in abimelech
domo quinq panes petit đđ.
unum accipit : De monstran¬
te typo. quod ñ iam quinꝙ
libris. sed xp̃i corpore cibus
fidelib pararetur : ut xp̃i cor¬
pus assumeret. nequis de fide¬
lib esuriret. Nec do echa figu¬¬
ra uacat. qui erat custos mu¬
lorum: eo quod nemo alius.
msi infructuosi gregis custos.
iude typum proditoris im¬
pleret.Iam illud ꝙ ꝓ daud re¬
ceptione. omnem abimelech
domum. preter abiathar pͥn¬
cipem tunc sacerdotẽm. saul
ꝑsecutus ẽ ostendit ꝓphetia
nobis . quod nemo possit no¬
cere uero principi sacerdotum
qui solus ẽ xp̃s.Hinc ad alia
ꝓgreditur dñs iħs. Nam qui

Expanded text:
Dauid hospitio suae mentis reDauid hospitio suae mentis religiosi excluderent sacerdotes. nec solum in cuiusque domo uatis repperturus docetur Christus hospitium, sed etiam per figuet arma sumturus; nam qui Christum recipit hospitio intellegibilem illum Golian spoliat suis telis. quid uero euidentius quam quod in Abimelech domo quinque panes petiit Dauid, unum accepit demonstrante typo quod iam non quinque libris. sed Christi corpore cibus fidelibus pararetur, ut Christus corpus adsumeret, ne quis de fidelibus esuriret? nec Doec figura uacat, qui erat custos mulorum, eo quod nemo alius nisi infructuosi gregis custos Iudae typum proditoris inpleret. iam illud quod Dauid receptione omnem Abimelech domum praeter Abiathar principem tunc temporis sacerdotum Saul persecutus est ostendit prophetia nobis quod nemo possit nocere uero principi sacerdotum, qui solus est Christus. Hinc ad alia progreditur dominus Iesus. nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
siue quia om̃s filu ȩccłȩ sacerdo¬
tes sunt. Unguim᷑ enim in sacer.¬
dotium scm̃. offerentes nos me¬
tipsos dõ hostias sp̃ales. Legigͥ
ĩa suꝑfluit doctrinaxͥ: nec lege soluit
sed implet. ꝗa nec sabbatũ soluit sed
implet.Si enĩsabbatũ propter
homines factũ ẽ : utilitas autẽ
hominum postulabat esurientẽ hõem.
qui diu fuerat terrȩ fructib
abdicatus. ueteris famis uitare
ieiuma: non utiq lex soluitur.
sed impletur. Quomͦ igit᷑ dño
ad crimen obicitur : ꝙ in seruo
ꝓcrimine non tenetur: Quid
autem euidentius hac figura.
quȩ ꝑtotã currit hystoriam:
Intrauit dauid in domũ abi¬
melech sacerdotis . sed nec pe¬
riculo mortis ꝓposito osprtẽ
recusat: net declinat exulem.
scĩ ammus sacerdous. Tanta
hospitalitatis ẽ gr̃a: ut libent̃
innos aliena pericula trans.¬
feramꝰ. Uerum hoc mhisto¬
ria morale: in mysterio ꝓpħi¬
cum ẽ. quod nec sũpto ꝓfut᷑e
morts exitio: uesum illum

Expanded text:
siue quia omnes filii ecclesiae sacerdosiue quia omnes filii ecclesiae sacerdotes sunt? unguimur enim in sacerdotium sanctum offerentes nosmet ipsos deo hostias spiritales. legi igitur iam superfluit doctrina Christi nec legem soluit, sed inplet, quia nec sabbatum soluit. si enim sabbatum propter hominem factum est, utilitas autem hominis postulabat esurientem hominem, qui diu fuerat terrae fructibus abdicatus, ueteris famis uitare ieiunia, non utique lex soluitur, sed inpletur. quomodo igitur domino ad crimen obicitur, quod in seruo pro crimine non -tenetur? quid autem . euidentius hac figura, quae per totam currit historiam? intrauit Dauid in domum Abimelech sacerdotis; sed nec periculo mortis proposito hospitem recusat, declinat exulem sancti animus sacerdotis. tanta hospitalitatis est gratia, ut libenter in nos aliena pericula transferamus. Uerum hoc in historia morale, in mysterio propheticum est, quod nec praesumto futurae mortis exitio uerum illum
Abbreviated transcription (Latin):
destinatione consilii. et scđm in
sanctione decreti. Bene aut̃ dñs
in lege typum futuri.hoc quoꝙ
demonstrat loco: et defensores
legis arguit. nescire quȩ legis sũt
Exemplum afferens: quod dđ
cum esuriret ipse cum socus suis:
intrauit indomum dĩ: et paneᷤ
ꝓpositionis sũpsit et manduca.¬
uit. et dedit his qui erant cũ ip
so. Magnum et uere exẽplum
ꝓpħicum. quo primũ non in.¬
ama legis. sed solida utilitatis
nobis sequenda ꝓduntur. Dem
quia dauid cum socus fugiens
afacie regis saul.hic p̃figuratus
in lege xp̃s est. qui cũ apostolis
pricipem mundi latẽret. Quo¬
modo autẽ ille obseruator legiꝰ
atq defensor. panes et ipse man
ducauit. et dedit his qui erant
secum. quos non licebat man¬
ducare insi tantũmodo sacer.¬
dotib: insi ut ꝑ illam demon¬
straret figuram: sacerdotalem
cibum ad usum transiturũ esse
ppłorum: Siue quod õsuitã
sacerdotalem debemꝰ initari.¬

Expanded text:
aedestinatione consilii, et secundum in aedestinatione consilii, et secundum in sanctione decreti. 32. Bene autem Dominus in Lege typum futuri hoc quoque demonstrat loco, et defensores Legis arguit nescire quae Legis sunt, exemplum afferens quod David, cum esuriret ipse cum sociis, intravit in domum Dei, et panes propositionis 1364 sumpsit, et manducavit, et dedit iis qui cum ipso erant . Magnum et vere exemplum Propheticum, quo primum non inania Legis, sed solida utilitanobis sequenda produntur, deinde quia Dauid cum sociis fugiens a facie regis Saul hic praefiguratus in lege Christus est, qui cum apostolis principem mundi lateret. quomodo autem ille obseruator legis atque dducavit, et dedit his qui erant secum, quos non licebat edere nisi tantummodo sacerdotibus, nisi ut per illam demonstraret figuram sacecibum ad usum transiturum esse populorum, sive quod omnes vitam sacerdotalem debemus i