comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& uiuoꝵ presentaret ospectibus : si tamen
animam ꝓpħȩ fuisse credamꝰ & ñ aliguam
fantasmatieam illusionem sathane fallacia
factam. Prudenciꝰ quoq de mercurio sic
ait. Traditur extinctas sumpto modera¬
mine uirgȩ. in lucem reuocasse animas
coticia leti : ast alios dampnasse neci. &
post paululum adiecit. Murmure nam
magico tenues exire figuras. atq sepulcra¬
les scite incantare fauillas. uitat idem ali¬
os spoliare alios. ars noxia nouit. De

Expanded text:
et vivorum praesentaret conspectibus, si tamen et vivorum praesentaret conspectibus, si tamen animam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam illusionem Satanae fallacia factam? 8. Prudentius quoque de Mercurio sic ait: Traditur exstinctas, sumptae moderamine virgae, In lucem revocasse animas . . . . Ast alias damnasse neci . . . . Et post paululum adjecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, Atque sepulc ales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quȩ dicuntur oracussa & ngromantia.
Nec mirum de magoꝵ p̾stigiis. quoꝵ in
tanto ꝓdiere maleficioꝵ artes ⁊ ut etiã
moysiꝰ simillimis signis resisterent: uer¬
tentes uirgas in dracones. aquas in san
gunem. Fertur & quȩdam maga famo¬
sissima circȩ. quȩ socios ulixis mutauit
in bestias. Legitur & de sacrificio quod ar¬
cades deo suo liceo immolabat ⁊ ex qͦ quicũq
sumerent. in bestiarum formas ꝯuertebant᷑.
Hinc apparet non ẽẽ in toto cdubium. quod
nobilis ille poeta scripsit de quadam femi¬
na: quȩ magicis artibus excellebat. Hec¬
inquit se carminibꝰ ꝓmittit soluere men-¬
tes quas uelit. ast aliis duras immittere
curas: sistere aquam fluuiis. & uertere
sẏdera retro. nocturnosq sciet manes. mu¬
gire uidebis sub pedibus terram:. & descen¬
dere montibus ornos. Quid plura: Si cre¬
dere fas est de phitonissa. ut ꝓphetȩ samu¬
elis animam de inferni abditis reuocaret.

Expanded text:
ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum in tantum prodiere maleficiorum artes ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in draguinem. 370 5. Fertur et quaedam maga famosissima Circe, quae socios Ulyssis mutavit in bestias. Legitur et de sacrificio, quod Arcades deo suo Lycaeo immolabant, ex quo quicunque sumerent, in bestiarum formas convertebantur. 6. Hinc apparet, non esse in totum dubium quod nobilis ille poeta scripsit de quadam femina quae magicis artibus excellebat: Haec se carminibus promittit solvere mentes, Quas velit, ast aliis duras immittere curas; Sistere aquam fluviis, et vertere sidera retro; Nocturnosque ciet manes, mugire videbis Sub pedibus terram, et descendere montibus ornos. 7. Quid plura, si credere fas est, de Pythonissa, ut prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocaret,
Abbreviated transcription (Latin):
bunea. Quarum omniũ carmina efferunt᷑:
in quibus deo de & de xp̃o & gentibꝰ mul¬
ta scripsisse manifestissime comꝓbantur.
Celebrior autẽ inter cȩteras ac nobilior erit᷑ͤa
perhibetur. De magis.
Iagoꝵ primus ⁊ oroastres rex bactria¬
noꝵ fuit : quem uinus rex assirioꝵ p̾lio
interfecit. De quo aristotiles : quod uici¬
es centum milia uersuũ ab ipso conłita
inctiis uoluminũ eius declarentur. hanc
artem multa post secula democrit᷑ am¬
pliauit: quando ͤ yppocrates medicine
disciplina effloruit. Apud assirios autẽ
magicȩ artes copiose sunt. testante lu-¬
cano. Quis noscere fibra facta queat. qͥs
ꝓdat aues. quis fulgura celi seruet: et
assirios scrutetur sidera cura: Itaq hȩc
uanitas magicarum artiũ ex traditione
angłoꝵ maloꝵ in toto terrarũ orbe̾ plu¬
rimis seculis ualuit: ꝑ quandam scientiã
futuroꝵ & infernoꝵ & uocationes eoꝵ in¬
uenta sunt aruspicia augurationes. &

Expanded text:
bunea. Quarum omnium carmina efferuntur, bunea. Quarum omnium carmina efferuntur, in quibus de Deo et de Christo et gentibus multa scripsisse manifestissime conprobantur. Celebrior autem inter ceteras ac nobilior Erythraea perhibetur. De magis . Magorum primus Zoroastres rex Bactrianorum, quem Ninus rex Assyriorum proelio interfecit: de quo Aristoteles scribit quod vicies centum milia versuum ab ipso condita indiciis voluminum eius declarentur. Hanc artem multa post saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testante Lucano 6, 427: Quis noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quandam scientiam futurorum et infernorum et vocationes eorum inventa sunt aruspicia, augurationes, et
Abbreviated transcription (Latin):
Decem autem sibille ã doctissimis auctoribꝰ
fuisse tractunt᷑. Quarum pͥma de ꝑsis fu¬
it. sccła de lybia. tercia delphyca in templo
delphi apollinis genita : quȩ ante troiana
bella uaticinata est: cuius plurimos uer¬
sus oꝑi suo omerus inseruit. Quarta ci¬
meria in ytalia. quinta eritrea nomine
erofila. in babylone orta: que grecis iliũ
petentib. uaticinata est ꝑituram ẽẽ tro¬
iam. & omerum mendacia scripturũ.
Dicta autem eritr̾ea: quia in eadem insu¬
ia eius sunt inuenta carmina. Sexta samia.¬
quȩ saemonotȩ dicta est ã samo insula: unde
fuit cognominata. Septima cumana noĩe
alinatea ⁊ quȩ nouem libros atculit tarqui¬
nio pͥsco in quib erant decreta romana con¬
autem cumana. a ciuitate cumas quȩ est
in campania: cuiꝰ sepulchrum in sicilia ad¬
huc manet. Octaua ellesponcia in agro tro¬
iano nata: que scribit᷑ solonis & ciri fuis¬
se temporib. Nona frigia: quȩ uaticina¬
ta est ancire. Decima tiburtim nomine al¬

Expanded text:
ctissimis auctoribus fuisse traduntur. Quarum prima de Persis fuit; secunda Libyssa; tertia Delphica in templo Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia; quinta Erythraea nomine Herophila in Babylone orta, quae Graecis Ilium petentibus vaticinata est perituram esse Troiam, et Homerum mendacia scripturum. Dicta autem Erythraea, quia in eadem insula eius inventa sunt carmina. Sexta Samia,quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cumana, nomine Amalthea, quae novem libros adtulit Tarquinio Prisco, in quibus erant decreta Romana conautem Cumana a civitate Cumas, quae est in Campania, cuius sepulchrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hellespontia in agro Troiano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibus; nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae, decima Tiburtina, nomine Al
Abbreviated transcription (Latin):
cõmixtione odorem creasse. Unde nunc op¬
tima ungenta amatacena dicunt᷑. Sunt au¬
tem ex genere floꝵ. Item alia quȩ aͥ mate¬
ria suȩ qualitatis dicunt᷑: ut rosaceum a
ta siuit. quȩ ex una tantũ specie existunt:
unde & su nominis referunt oclorem: ut
anatuium. Est enum sincerum ex oleo ⁊ ane¬
to tantum. Composita autem sunt: quȩ
plurimis admixtis fiunt. Unde & nominis
sui octorem ñ habent: quia oꝑtinentibꝰ

Expanded text:
commistione odorem creasse. Unde nunc opcommistione odorem creasse. Unde nunc optima unguenta Amaracina dicuntur, sunt autem ex genere florum. 9. Item alia quae a materiae suae qualitate dicuntur, ut rosaceum a ta sunt, quae ex una tantum specie existunt, unde et sui nominis referunt odoratum, ut Anethinum; est enim sincerum ex oleo et anetho tantum. Composita autem sunt, quae pluribus admistis fiunt; unde et nominis sui odorem non habent; quia obtinentibus
Abbreviated transcription (Latin):
gris hominibꝰ ꝑhanc disciplinã factd le¬
gunt᷑: sicut de dauid legitur. qui ab spi¬
ritu in mundo saulem arte modulationis
eripuit: Asclepiades quoq mecticꝰ frene¬
ticum quencdã ꝑ symphoniã pͥstinȩ sanita¬
ti resticuit. Postremo & astronomiã no¬
tam habebit: ꝑ qua contemplet᷑ rationẽ
astroꝵ. & mutationes tempoꝵ. Nam sicut
ait quidã medicoꝵ ÷ cum ipsoꝵ qualita¬
tib & nr̃a corpora mutant᷑. Hinc est qͦd
medicina sccda phylosophia dr. Utraq
enĩ disciplina: totum hominẽ sibi uendi¬
cat. Nam sicut ꝑ illam aĩa: ita ꝑhanc cor¬
tur a loco: ut telinum. suiꝰ iulius cesar
meminit dicens. Corpusꝙ suaui telmo un¬
gimꝰ. Hoc ꝯficiebat᷑ in insula telõ: quȩ est
una ex cycladibus. Sunt & quȩdã ab inuen¬
toꝵ noĩet ut amarecenum. Nam quidam
tradunt regium quenda puerum amara¬
cum noĩe cum plura ungentoꝵ genera fe¬
rentem casu ꝓlapsum eẽ & maiorem ex

Expanded text:
gris hominibus 189 per hanc disciplinam facta legris hominibus 189 per hanc disciplinam facta leguntur, sicut de David legitur, quia a spiritu immundo Saulem arte modulationis eripuit. Asclepiades quoque medicus phreneticum quemdam per symphoniam pristinae sanitati restituit. 4. Postremo et astronomiam notam habebit, per quam contempletur rationem astrorum, et mutationem temporum, nam sicut ait quidam medicorum, cum ipsorum qualitatibus et nostra corpora commutantur. Hinc est quod medicina, secunda philosophia dicitur; utraque enim disciplina totum hominem vendicat sibi. Nam sicut per illam anima, ita per hanc cortur a locis, ut telinum, cuius Iulius Caesar meminit, dicens: Corpusque suavi telino unguimus. Hoc conficiebatur in insula Telo, quae est una ex Cycladibus. Sunt et quaedam ab inventorum nomine, ut amaracinum. Nam quidam tradunt regium quendacum nomine, complura unguentorum genera ferentem casu prolapsum esse, et majorem ex
Abbreviated transcription (Latin):
tu balanus capillis. Oleum est purũ: nul¬
liq rei admixtum. U ngentum uero
est omne quod ex communi oleo ꝯfectũ
aliarum specierum cõmixtione auget᷑:
odoris iocunditatem sumens. & longiꝰ re¬
dolens.
ueritur qͥ
quibꝰdam quare inter cȩteras liberales
disciplinas medicinȩ ars ñ contineat᷑: ꝓp¬
terea quia illȩ singulares continent cau¬
sas : ista uero omnium. Nam & gramaticã
intelligendo exponere possit quȩ legit.
Sumliter & rethoricam: ut ueracib argu¬
uentis ualeat definire quȩ tractat. Nec
ñ & dialectitã ꝓpter infirmitatum cau¬
sas ratione adhibita ꝑserutandas ates
curanctas. Sic & arichineticam ꝓpter nume¬
rum horarum in asscessionibꝰ & ꝑiodis chexũ.
Non aliter & geometriam: ꝓpter qualitates
regionũ. & situs locoꝵ: in quibꝰ doceat qͥd
cuiq obseruare oporteat. Porro musica illi¬
incognita ñ erit. Nam multa sunt quȩ e¬

Expanded text:
9, 4: Et Pressa tuis balanus capillis. Oleum est purum nul9, 4: Et Pressa tuis balanus capillis. Oleum est purum nullique rei admixtum. Unguentum vero est omne quod ex communi oleo confectum aliarum specierum conmixtione augetur, odoris iucunditatem sumens et longius redolens.eritur a quibusdam quare inter ceteras liberales disciplinas Medicinae ars non contineatur. Propterea, quia illae singulares continent causas, ista vero omnium. Nam et Grammaticam vel exponere possit quae legit. Similiter et Rhetoricam, ut veracibus argumentnon et dialecticam propter infirmitatum causas ratione adhibita perscrutandas atque curandas. Sic et arithmeticam propter numerum horarum in accessionibus et periodis dierum. 3. Non aliter et geometriam propter qualitates regionum et locorum situs in quibus doceat quid quis observare debeat. Porro musica incognita illi non erit, nam multa sunt quae in ae
Abbreviated transcription (Latin):
impiliꝰ & pilo agunt᷑. quasi piligmenta. Est
enim pila uas concauum. & medicoꝵ aptũ
usui: in quo ꝓpͥe typsane fieri. & pigmenta
concidi solent: uarro aut̃ refert pilumniũ
quendã in ytalia fuisse: qui pissendis p̾fuit
aruis. Unde & pilumni & pistores. Ab hoc
igitur pilum & pilam inuentã quibꝰ far pi¬
secur: & ex enis nomne ita appellata. Pi¬
lum aut̃ est unde contunditur. qͥcqͥd in
pila mictit᷑ Mortarium. quod ibi iam se
mina in puluerẽ redacta & mortua condi¬
antur. Citicula est in qua circumducta
colliria resoluunt᷑ : erit enim lenis. Nam
asꝑa frangi potius qͣm resolui collirium¬
lt ab aere. Tymiama lingua greca uocat᷑.
quod sit odorabile. Nam tĩmum dr flos: qͥ
dum offertur. Thretraidos formulȩ incen¬
si in longitudinẽ porrectȩ: quȩ fiunt ex
quatuor pigmentis. Quatuor enim grece
censum quod ex pressura manat dictum
est obtritum. nrobalanũ: quia fit ex

Expanded text:
in pila et pilo aguntur, quasi piligmenta. Est in pila et pilo aguntur, quasi piligmenta. Est enim pila vas concavum et medicorum aptum usui, in quo proprie ptisanae fieri et pigmenta concidi solent. Varro autem refert Pilumnium quendam in Italia fuisse, qui pinsendis praefuit arvis, unde et pilumni et pistores. Ab hoc igitur pilum et pilam inventam, quibus far pinsitur, et ex eius nomine ita appellata. Pilum autem est unde contunditur quidquid in pila mittitur. Mortarium, mina in pulverem redacta et mortua, condiantur. Citicula est in qua circunducta collitia resolvuntur, erit enim lenis; nam aspera frangi potius quam resolvi collyriumus ab aere. Thymiama lingua Graeca vocatur, quod sit odorabile. Nam thymum dicitur flosdum offertur. Tetraidos formulae incensi in longitudinem porrectae, quae fiunt ex quattuor pigmentis. Quattuor enim Graece censum quod ex pressura manat, dictum est obtritum. Mirobalanum, quia fit ex
Abbreviated transcription (Latin):
forismus est sermo breuis: integrũ sen¬
sum ꝓpositȩ rei scribens. Prognostica
preuisio egritudinum: uocata a p̾noscendo.
Oportet enim medicũ & preterita agnoscere.
& presentia scire: & futura p̾uidere. Bina¬
media. potestas herbarũ: id est uis & possi¬
bilitas. Nam in herbarum cura uis ipsa di¬
namis dr a Unde & dinamedia nuncupa¬
tur ÷ ubi earum mecdicinȩ scribunt᷑. Buta¬
nicum łr herbarum: qͦd ibi herbȩ notent᷑.¬
nchiridion De instrumentis medicoꝵ.
rima contineat ferram̃ta. Cyron enĩ grece
manus uocatur. P leotomũ ab inscisione
uocatum. Nam inscisio. grece comũ dicit᷑.
Similaria. Angistrũ. Spatomelȩ Guua gͦ
aͥ latinis a similitudine cucurbite a suspi¬
rio uentosa uocat᷑. Deniq animata spiritu
ꝑ igniculum. dehinc preciso corpori suꝑpo¬
sita : omne qͦd intra cutem uł alti ȩstuat.
siue humorẽ. siue sanguinẽ. euocat in suꝑ¬
ficiem clisterẽ. P ila a pissencdis seminibꝰ:
id est terendis. Hinc & pigmenta: eo quod

Expanded text:
forismus est sermo brevis, integrum sensum propositae rei scribens. Prognostica praevisio aegritudinum, vocata a praenoscendo. Oportet enim medicum et praeterita agnoscere, et praesentia scire, et futura praevidere. Dinamidia, potestas herbarum, id est vis et possibilitas. Nam in herbarum cura vis ipsa δύναμις dicitur; unde et dinamidia nuncupatur, ubi eorum medicinae scribuntur. Butanicum herbarum dicitur quod ibi herbae notentur. De instrumentis medicorumrima contineat ferramenta; χείρ enim Graece manus vocatur. Phlebotomum ab incisione vocatum; nam incisio Graece τομὴ dicitur. Similaria. Angistrum. Spatomele. Guva, quae a Latinis a similitudine cucurbita, a suspirio ventosa vocatur. Denique animata spiritu per igniculum, dehinc praeciso corpori superposita omne, quod intra cutem vel altius aestuat, sive humorem, sive sanguinem, evocat in superficiem. Clistere. Pila a pisendis seminibus, id est terendis. Hinc et pigmenta, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
faciendũ est. semꝑ materia nuncupatur.
Pinde etiam poete siluã nominauert̃. Nec
incongrue: quia materiȩ siluarũ sunt. Gr̾e¬
ciautem elementa yccoyria nuncupant: eo
quod sibi societatis concordia & cõmunione
quadam conueniant. Namsic ea inter se
naturali quadã ratione nucta dicunt᷑:¬
ut modo originem ab igne repetentes usq
ad terram. mͦ ã terrausq ad ignem. ut ig¬
nis quidem in aere desinat. aer in aqua
densetur. aqua ui terram crassescat rur¬
susq terra diluat᷑ in aqͣm: aqua rarescat
in aera. aer in ignem extenuet᷑ Quappt̃
omuia elementa  omnibꝰ uieͣsse: s unum¬
qͦdq eoꝵ ex eo quod ampliꝰ habet accepis¬
se uocabulũ. Sunt autẽ diuina ꝓuiden¬
cia ꝓpriis animantib distributa. Nam
cȩlum angłis. aerem uolucribꝰ. mare pis¬
cibus: terram hominib ceterisq animan¬
tibus ereator ipse ipse impleuit. De celo.
elum uocatũ: eo quod tanqͣm celatũ

Expanded text:
faciendum est, semper materia nuncupatur. faciendum est, semper materia nuncupatur. Proinde et eam poetae silvam nominaverunt. Nec incongrue, quia materiae silvarum sunt. 109 2. Graeci autem elementa στοιχεῖα nuncupant eo quod sibi societatis concordia et communione quadam conveniant, nam sic ea inter se naturali quadam ratione juncta dicuntur, modo originem ab igne repetentes usque ad terram, modo a terra usque ad ignem, ut ignis quidem in aera desinat, aer in aquam densetur, aqua in terram crassescat, rursusque terra diluatur in aquam, aqua rarescat in aerem, aer in ignem extenuetur. 3. Quapropter omnia elementa omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo quod amplius habet accepisse vocabulum. Sunt autem divina Providentia propriis animantibus dicoelum angelis, aerem volucribus, mare piscibus, terram hominibus, ecclesiasque animantibus Creator ipse implevit. CAPUT III. De coelo. Coelum dictum eo quod, tanquam coelatum
Abbreviated transcription (Latin):
admittunt diuisionẽ. quousq ꝑuenias ad
tantũ temporis punctũ. & qͣnctam moũiti
stillam. ut ꝑ nullam morulã ꝓduci possit:¬
& ideo iam diuidi ñ potest. Hec est athomꝰ
temporis. In numeris: ut puta octo diui¬
dunt᷑ in quatuor. rursus quatuor in du¬
os:. deinde duo in unũ. Unus aut̃ atho¬
mus est: quia insecabilis ẽ Sic & littera
Nam orationem diuidis in uerbũ. uerbum in
syllabas: syllabam in litteras. Littera pars
minima athomꝰ est: nec diuidi potest. A¬
thomꝰ ergo est. quod diuidi ñ podest: ut
in geometria punctus. Nam thomus diui¬
.sio dicit᷑ grece: athomus indiuisio. Le eleñtis.
Ileñ greci rerũ quancłã pͥmam materiã
Detint nullo ꝓrsus mͦ formatã. ẜ om¬
uiũ corporaliũ formarum capacẽ: ex qua
uisibilia hec elementa formata sunt. Und̃
& ex eius diriuatione uocabulũ acceꝑuił
Hanc ylen latini materiã appellauerunt:
ideo quia omne informe uncde aliquid

Expanded text:
admittunt divisionem, quousque venias ad admittunt divisionem, quousque venias ad tantum temporis punctum et quandam momenti stillam, ut per nullam morulam produci possit; et ideo iam dividi non potest. Haec est atomus temporis. In numeris, ut puta octo dividuntur in quattuor, rursus quattuor in duo, deinde duo in unum. Unus autem atomus est, Nam orationem dividis in verba, verba in syllabas, syllabam in litteras. Littera pars minima atomus est, nec dividi potest. Atomus ergo est, quod dividi non potest, ut in geometria punctus. Nam tomus divisio dicitur Graece, atomus indivisio. Nam quantum len Graeci rerum quamdam primam materiam dicunt, nullo prorsus modo formatam, sed omnium corporalium formarum capacem, ex qua visibilia haec elementa formata sunt; unde, et ex ejus derivatione vocabulum acceperunt. Hanc hylen Latini materiam appellaverunt, ideo quia omne informe, unde aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
sophi uocant quasdã in mundo corpoꝵ
partes. tam imnutissimas: ut nec uisui pa¬
teant. nec thomen. id est sectionem recipi¬
ant. Unde & athomi dictisunt. Hi ꝑ ma¬
ne totius mundi in requietis motib uolu¬
tari. & huc. atq illuc ferri dicunt᷑: sicut
tenuissumi pulueres qͥ infusis ꝑ fenestras
radiis solis uident᷑. ex his arhores & herbaᷤ.
& fruges omnes oriri: ex his ignem & a¬
qͦm. & uniu̾sa gigni. atq constare qͥdam
phylosophi gentiũ ꝑutauerunt. Sunt au¬
tem athomi. aut in corpore. aut in tempore.
aut in numero. In corpore. ut lapis. Di¬
uidis eũ in partes. & partes ipsas diuidis
in grana. ueluti sunt harenȩ ⁊ rursũq
ipsa harene grana diuide in minutissi¬
mũ puluerem. donec si possis ꝑuenias ad
aliquã minuciam. qͣ ians ñsit quȩ diuidi
aut secari possit. Hȩc est athomꝰ in corporibꝰ.
In tempore uero sic intelligit᷑ athomꝰ. An¬
nũ uerbi gr̃a diuidis in menses. menses u
dies. dies in horas. Adhuc partes horarũ

Expanded text:
sophi vocant quasdam in mundo corporum partes tam minutissimas ut nec visui pateant nec τομήν, id est sectionem, recipiant; unde et ἄτομοι dicti sunt. Hi per inane totius mundi inrequietis motibus volitare et huc atque illuc ferri dicuntur, sicut tenuissimi pulveres qui infusi per fenestras radiis solis videntur. Ex his arbores et herbas et fruges omnes oriri, ex his ignem et aquam et universa gigni atque constare quidam philosophi gentium putaverunt. Sunt autem atomi aut in corpore, aut in tempore, aut in numero. In corpore, ut lapis. Dividis eum in partes et partes ipsas dividis in grana, veluti sunt harenae; rursumque ipsa harenae grana divide in minutissimum pulverem, donec, si possis, pervenias ad aliquam minutiam, quae iam non sit quae dividi vel secari possit. Haec est atomus in corporibus. In tempore vero sic intellegitur atomus. Annum, verbi gratia, dividis in menses, menses in dies, dies in horas; adhuc partes horarum
Abbreviated transcription (Latin):
plicitumq uirib suꝑaret. Que armatu¬
ra pugnabat neptuno tͥclentis causa. De se
rium dictus. Gẽstabat enim cuspidẽ
& massam plumbeã. quȩ aduersarii iacłm
impecdiret: ut auteqͣm ille feriret rete iste
exsuꝑaret. Hec armatura sacrata erat util¬
cano. Ignis enĩ aquã semꝑ insequit᷑. ideoq
cum retiario componebat᷑ ÷ quia ignis & a
ur ludo homines. inuiecto laqueo impeclitos
ꝯsecutos q ꝓstrare: amictosq umbone
ira erat: ut ultro citoq tela obiectarent.
Erat enim uaria eoꝵ pugna: & spectanti¬
bus gratior qͣm reliqua. uelẽces enim
nuncupatos. siue a uolttatione: siue a
Lemissas bestias uiuenes exciꝑe. pugna¬
re aduerstis eas: ultroneo fune certare

Expanded text:
plicitumque viribus superaret. Quae armatuplicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Neptuno tridentis causa. CAPUT rium dictus. Gestabat enim 408 cuspidem, et massam plumbeam, quae adversarii jaculum impediret, ut antequam ille feriret reti, iste exsuperaret. Haec armatura sacrata erat Vulcano. Ignis enim semper aquam insequitur, ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et an ludo homines injecto laqueo impeditos, consecutosque prosternere amictos umbone  1. Velitum pugna erat, ut ultro citroque tela objectarent. Erat autem eorum varia pugna, et spectantibus gratior quam reliqua. Velites autem nuncupati, sive a volitatione, sive a emissas bestias juvenes excipere, et pugnare adversus eas, ultroneo funere certare
Abbreviated transcription (Latin):
est spectaculi: ubi pugnant gladia¬
tores. Et incte ludum glactiatoriũ dictum. qͥd
in eo niuenes usum armoꝵ diuerso motu ꝯdis¬
cant:. & mͦ inter se aut gladiis. aut pugnis cer¬
tantes. mͦ contra bestias incectentes. ubi ñ octio.
s p̃mio illecti subeunt ferale certam̃. Amphy
uͦ ex medio amphytheatro est: semicirculi figu¬
cdiatoꝵ plura. Quoꝵ primꝰ luctus equestri¬
um. Dũo enim eqͥtes p̃cecdentib priꝰ signis mi¬
litaribus. unꝰ ã porta orientis. ab occidentis
alter ꝓceclebant i equis albis. cũ aureis ga¬
leis: minorib & habiliorib armis. Sicq atro¬
ci ꝑseuerautia ꝓ uirtute sua uuebant pugnã
dimicantes. quo usq alter in alteriꝰ morte ꝓsi¬
liret: ut haberet qui caderet casum. głam
qui ꝑimeret. Que armatura pugnabat mar
ab armature genere in glacliatorio lu¬
do contra alterũ pugnantem occulte fere¬
bat rece. qͦd iaculum appellat᷑ᷤ. ut aduer¬
sariũ ui se cuspicde insequente oꝑiret imi¬

Expanded text:
est spectaculi, ubi pugnant gladiatores; et inde ludus gladiatorius dictus, quod in eo iuvenes usum armorum diverso motu condiscant et modo inter se, aut gladiis aut pugnis certantes, modo contra bestias incedentes, ubi non odio sed premio illecti, subeunt ferale certamen. Amphivero ex medio amphadiatorum plura, quorum primus ludus equestrium. Duo enim equites praecedentibus prius signis militaribus, unus a parte orientis, alter ab occidentis procedebant in equis albis cum aureis galeis minoribus et habilioribus armis; sicque atroci perseverantia pro virtute sua iniebant pugnam, dimicantes quousque alter in alterius morte prosiliret, ut haqui perimeret. Quae armatura pugnabat Martab armaturae genere, in gladiatorio ludo contra alterum pugnantem occulte ferebat rete quod jaculum appellatur, ut adversarium cuspide insequente operiret, im
Abbreviated transcription (Latin):
enim latrocinia figurȩ sceleratoꝵ mutant᷑.
& siue magicis cantib. siue herbarum ue¬
neficio totis corporib in feras transeunt:
Siquicdem & ꝑ naturã pleraq mutationem
recipiunt. & corrupta in diuersas species
transformant᷑⁊ sicut de urtuloꝵ carnibus
putridis apes. sicut de equis scaraber de
mulis locuste. de cancris scorpiones. Quidiꝰ
pio exibit: caudaq minabttur unca. Expli

Expanded text:
enim latrocinia figurae sceleratorum mutantur, et sive magicis cantibus, sive herbarum veneficio totis corporibus in feras transeunt. Siquidem et per naturam pleraque mutationem recipiunt, et corrupta in diversas species transformantur; sicut de vitulorum carnibus putridis apes, sicut de equis scarabaei, de mulis locustae, de cancris scorpiones. Ovidiuspio exibit, caudaque minabitur unca. Li
Abbreviated transcription (Latin):
ut & trinitas sit. & unus dñs deus sit. Fides
apud grecos de trinitate hoc modo est: una
usya. Ac si dicat una natura: aut una es¬
sentia. Tres ypostasis: quod resonat in lati¬
num uel tres ꝑsonas. uel tres substantias.
Nam latinitas ꝓprie nondicit de deo uisi
essentiam. Substantia uero ñ ꝓprie dicit᷑.
secł abusiue⁊ quoniam uere substantia a

Expanded text:
ut et Trinitas sit, et unus Dominus Deus sit. Fides ut et Trinitas sit, et unus Dominus Deus sit. Fides apud Graecos de Trinitate hoc modo est: Una οὐσία, ac si dicat una natura, aut una essentia, tres hypostases, quod resonat in Latinum, vel tres personas, vel tres substantias. Nam Latinitas proprie non dicit de Deo nisi essentiam: substantiam vero non proprie dicit, sed abusive, quoniam vere substantia a
Abbreviated transcription (Latin):
spiritus sc̃s. relatiue dicuntur: quia ad se
inuicem referunt᷑. Nam pater non se ad se
ipsum. sedad filium relatiue dicit᷑: quia est
ei filius. Sic et filius relatiue dei dicitur:
quia est ei pater. Sic & sp̃c sanctus :. quia est
patris filiiq spiritus. His enim appellatio¬
nibus hoc significatur. quod ad se̾ inuicem
referuntur: non ipsa substantia qua unum
sunt. Pinde trinitas in relatiuis ꝑsonarum
nominibus est. Deitas nontriplicatur. s in
singłaritate est: quia si triplicat᷑. deoꝵ ui
ctucimꝰ pluralitatem. Nomen autem cdeoꝵ
in angelis & scĩs hominib ideo pluraliter
dicitur: ꝓpter quod non sint merito ȩqͣles.
De quib psalmus. Ego dixi dii estis. de pa¬
tre autem & filio & spiritu scõ ꝓpter unam
& equalem diuinitatem. ñ nomen deoꝵ. sed
dei esse ostenditur sicut ait apłs. nobis tam̃
unus deus : uel sicut uoce diuina dicitur.
Audi isrł dñs deus tuus ds̃ unus est: scilicet

Expanded text:
Spiritus sanctus, relative dicuntur, quia ad se Spiritus sanctus, relative dicuntur, quia ad se invicem referuntur. Nam Pater non ad se ipsum, sed ad Filium relative dicitur, quia est ei filius: sic et Filius relative dicitur, quia est ei pater: sic et Spiritus sanctus, quia est Patris Filiique spiritus. His enim appellationibus hoc significatur, quod ad se invicem referuntur, non ipsa subssunt, proinde Trinitas in relativis personarum nominibus est. Deitas non triplicatur, sed in singularitate est, quia si triplicatur, deorum inducimus pluralitatem. Nomen autem deorum in angelis et sanctis hominibus ideo pluraliter dicitur, propter quod non sint merito aequales, de quibus Psalmus, Ego dixi: Dii estis : de Patre autem et Filio et Spiritu sancto, propter unam et aequalem divinitatem, non nomen deorum, sed Dei esse ostenditur, sicut ait Apostolus: Nobis tamen unus Deus ; vel sicut voce divina dicitur: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est , scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s. trinitas & unitas. Idem enĩ unum: idẽ
& tria. In natura unum: inꝑsonis tria.
Unum ꝓpter maiestatis cõmunionem: tria
ꝓpter ꝑsonarum ꝓprietatẽ:. Nam alius pater
alius filius: alius sp̃c sanctus. Sed alius qui¬
dem. ñ aliud: quia pariter simplex. parit̾q
incõmutabile bonum. & coȩternũ. Pater
ingenitus. Filius solus de patre est natus:
ideo solus łr genitus. Spiritus sancꝰtus
solus de patre & filio ꝓcedit: icdeo solus am¬
boꝵ nuncupatur spiritus. In hac trinita¬
de alia appellatiua nomina. alia ꝓpͥa sunt.
Propria sunt essentialia : ut deus. dñs. om¬
nipotens mmnutabilis. inmoitalis. Et incde
ꝓpria. quia ipsam substantiam significat.
qua unum sunt. Appellatiua uero. pater.
& filius. & spiritus sanctus: ingenitus. &
genitus. & ꝓcecdens. Tadem & relatiua:
quia ad se inuicem referuntur. Cum enĩ
dicitur deus. essentia est: quia ad se ipsũ
dicit᷑ Cum uero dicitur. pater & allius &¬

Expanded text:
sanctus, Trinisanctus, Triniet tria. In natura, unum, in personis tria. Unum propter majestatis communionem, tria propter personarum proprietatem. Nam alius Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus, sed alius, non quidem aliud: quia pariter simplex, pariterque incommutabile bonum et coaeternum. Pater ingenitus. Filius solus de Patre est natus; ideo solus dicitur genitus. Spiritus sanctus solus de Patre et Filio procedit; ideo solus amborum nuncupatur spiritus. In hac Trinitate alia appellativa nomina, alia propria sunt. Propria sunt essentialia, ut Deus, Dominus, Omnipotens, Inmutabilis, Inmortalis. Et inde propria, quia ipsam substantiam significant qua unum sunt. Appellativa vero Pater et Filius et Spiritus sanctus, Ingenitus et Genitus et Procedens. Eadem et relativa, quia ad se invicem referuntur. Cum enim dicitur Deus, essentia est, quia ad se ipsum dicitur. Cum vero dicitur Pater et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenti: aliud aqua qͦ significat spiri¬
tum dei. Aqua enim sacramenti uisibilis
est: aqua spiritus sancti inuisibilis est.
Ista abluit corpus & significat qͦd fit in
aĩa: ꝑ illum autem spiritum sc̃m ipsa aĩa
mundatur atq sagmatur. Spiritus sanctus
cut oleum naturali pondere suꝑfertur omĩ
liquori. ita in pͥncipio suꝑferebatur sp̃c sc̃s aqͥs.
Unde & dñs oleo exultationis hoc est spiritu
inquit unctionem quam accepistis ab eo
ꝑmaneat in uobis. & necesse ñ habetis. ut
aliquis doceat uos: sed sicut unctio eius do¬
cet uos de omnib Ipse est enim sp̃c sanctus
unctio inuisibilis. De eadem trinitate.
rinitas appellatur. quod fiat totum unũ
ex quibusdam tribꝰ. quasi triunitas: ut me¬
moria. & intelligentia & uoluntas: in quib
mens habet inse quandam ymaginem di¬
uinȩ trinitatis. Nam dum tria sint. unum
sunt: quia & singła in se manent. & omnia
in omnib. Pater igitur & filius & spiritus

Expanded text:
sacramenti, aliud aqua quae significat Spirisacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenti visibilis est, aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat quod fit in anima: per illum autem Spiritum sanctum ipsa anima mundatur et saginatur. Spiritus sanctus cut oleum naturali pondere superfertur omni liquori, ita in principio superferebatur Spiritus sanctus aquis. Unde et Dominus oleo exultationis, hoc est Spiritu inquit, 'unctionem quam accepistis ab eo, permaneat in vobis; et necesse non habetis ut aliquis doceat vos: sed sicut unctio eius docet vos de omni re.' Ipse est enim Spiritus sanctus unctio invisibilis. § 4 De trinitate. Trinitas appellata ex quibusdam tribus, quasi Triunitas, ut memoria, intelligentia et voluntas, in quibus mens habet in se quamdam imaginem divinae Trinitatis. Nam dum tria sint, unum sunt, quia et singula in se manent, et omnia in omnibus. 2. Pater igitur, et Filius, et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ignis apparuit. qui & insedit suꝑ unum¬
quemq eoꝵ. ꝓpterea audem diuersarum
linguarum gr̃am apostolis dedit: ut ido¬
nei efficerentur fidelium eruditione po¬
płoꝵ. Quod uero supra singłos sedisse memo¬
ratur id causȩ est. ut intelligatur ꝑ plu¬
res ñ fuisse diuisꝰ. sed mansisse in singłis
totus : sicut fere ignibus mos est. Hanc enĩ
habet naturam ignis accensus: ut quanti
ad eum qͣnti ad crinem purpurei splendo¬
ris aspexerint. tantis uisum suȩ lucis mn¬
ꝑtiat. tantis ministeriũ sui muneris tri¬
buat: & ipse nichilominus in sua integͥca¬
te. ꝑmaneat. Sp̃c sanctus nomine aque
appellatur. in eugłio dño clamante & di
ceute. Si quis sitit: ueniat ad me & bibat.
Qui credit in me: flumina aquȩ uiuȩ flu¬
ent de uentre eius. Eugłista autem ex¬
posuit unde diceret. Secutus enim ait.
Hoc enim dicebat de sp̃u : quem accepturi
erant credentes in eum. Sed aliud est aqua

Expanded text:
ut ignis apparuit, qui et insedit super unumut ignis apparuit, qui et insedit super unumquemque eorum. Propterea autem diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditioni populorum. Quod vero supra singulos sedisse memoratur, id causa est, ut intellegatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. Hanc enim habet naturam ignis accensus, ut quanti ad eum, quanti ad 'crinem purpurei splendoris' aspexerint, tantis visum suae lucis inpertiat, tantis ministerium sui muneris tribuat, et ipse nihilominus in sua integritate permaneat. Spiritus sanctus nomine aquae appellatur in Evangelio, Domino clamante et diuis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus . Evangelista autem exposuit unde diceret; secutus enim ait: Hoc enim dicebat de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Sed aliud est aqua
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis. cum sit & pater. & filius uniuersali¬
ter caritas. Spiritus sc̃s digitus dei eẽ inli¬
bris eugłii aꝑtissime declaratur. Cum enim
demonia. Unde & digito dei lex scripta est:
data chie quinquagesimo ab occisione agni.
Et die quinquagesimo uenit spiritus sc̃s ã
dei dicitur: ut eius oꝑatoria uirtus cumpa¬
tre & filio significetur. Inde & paulus dic̃¬
Hec autem omĩa oꝑatur unus atq icdem sp̃c.
diuidens singłis ꝓut uult. Sicut autẽ ꝑ
baptismum uixꝑo morimur & renascimur:
ita spu signamur. quod est digitus der &
spiritale signaculum. S pirccus sc̃s iccir¬
co in columbȩ speciem uenisse seribitur:
ut natura eius ꝑ auem simplicitatis & in no¬
inquit simplices sicut columbȩ. Hec enim
auis corporaliter ipso felle caret : habens
tantum innocentiã & amorem. Spiritꝰ sc̃s
inde nomine ignis appellatur: ꝓ eo quod
in apłoꝵ actibus ꝑ diuisionem linguarum

Expanded text:
Caritatis, cum sit et Pater et Filius universaliCaritatis, cum sit et Pater et Filius universaliter caritas. Spiritus sanctus Digitus Dei esse in libris Evangelii apertissime declaratur. Cum enim daemonia.' Unde et digito Dei scripta est lex, data die quinquagesimo ab occisione agni, et die quinquagesimo venit Spiritus sanctus  digitus Dei dicitur, ut eius operatoria virtus cum Patre et Filio significetur. Unde et Paulus aiec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult.' Sicut autem per baptismum in Christo morimur et renascimur, ita Spiritu signamur, quod est digitus Dei et spiritale signaculum. Spiritus sanctus idcirco in columbae specie venisse scribitur, ut natura eius per avem simplicitatis et innoinquit, 'simplices sicut columbae.' Haec enim avis corporaliter ipso felle caret, habens tantum innocentiam et amorem. Spiritus sanctus inde nomine ignis appellatur, pro eo quod in Apostolorum Actibus per divisionem linguarum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. In tantum autem cdontim est: in qͣntũ
datur eis qui ꝑ eum diligunt deum: Apud
se autem deus est: apud nos uero donum. ẽ:
sed sempiterne spiritus sanc̾tus donum. ẽ:
distribuens singulis ꝓ ut uult gr̃arum
dona. Nam & ꝓphecias quibus uult imꝑtit:
& peccata quibus uult dimittit. Nam pec¬
cata sine sp̃u sancto non donant᷑. Spiritus
uel quia naturaliter eos a quib ꝓcectit con¬
iungit. & se unum cum ais esse ostendit: uel qͥa¬
in nobis id agit ut in deo maneamꝰ. & ipse in nob̾.
Unde & in donis dei nichil maius est caritate:
& nullum est maiꝰ donum cdei qͣm spiritꝰ sc̃s.
Ipse est & gratia. Quȩ quia ñ meritis nrͣis.
s uoluntate diuina gratis datur: inde gr̃a
nuncupatur. Sicut autem unuicum deiuerbũ
ꝓprie uocamꝰ nomine sapientiȩ. cum sit uniũ¬
saliter & spiritus sc̃s. & pater. ipse sapientia:¬
ita & sp̃c sanctus ꝓprie nuncupat᷑ uocabulo

Expanded text:
tur. In tantum autem donum Dei est, in quantum tur. In tantum autem donum Dei est, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est. Apud nos autem donum est. Sed sempiterne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis, prout vult, gratiarum dona. Nam et prophetias quibus vult impertit, et peccata quibus volet dimittit. Nam peccata sine Spiritu sancto non donantur. CAPUT LXvel quia naturaliter eos a quibus procedit conjungit, et se unum cum in nobis id agit ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil maius est caritate, et nullum est maius donum Dei quam Spiritus sanctus. Ipse est et gratia, quae, quia non meritis nostris, sed voluntate divina gratis datur, inde gratia nuncupatur. Sicut autem unicum Dei Verbum proprie vocamus nomine Sapientiae, cum sit universaliter Spiritus sita Spiritus sanctus proprie nuncupatur vocabulo
Abbreviated transcription (Latin):
stet animabus. quȩ gaudium temporale a¬
mittunt. Alii paraclitum latine oratorem:
uel aduocatum interpretant᷑. Ipse enum
sp̃c sanctus dicit. ipse docet. ꝑ ipsum dat᷑
sermosapientiȩ: ab ipso sc̃a scriptura inspi¬
rata est. Ideo sp̃e sanctus septiformis nun¬
cupatur. ꝓpter dona quȩ de unitatis
euis plenitudine particulatim quiq ut
digni sunt consequi ꝓmerentur. lp̃se enĩ
sp̃c sapientiȩ & intellectus. sp̃e consilii
sp̃c timoris dñi. Spiritus autem pͥnci¬
palis in psalmo quinquagesimo legit᷑.
Ubi quia tercio sp̃e repecitur: ñ nulli tri¬
nitatem intellexerunt indeo. quia scriptũ
est. Deus spiritus est. Quod enim non est
corpus. & tamen est: uidetur restare ut spc
sit. Intelligunt ergo ibi ñ nulli trinitatem
significari in sp̃u principali patrem. in sp̃u
tur. Adando enim donum est nuncupatũ.
lum dedisse spiritum sc̃m: quo credentes
impleci linguis omniũ gentium loqueban¬

Expanded text:
stet animabus, qui gaudium temporale astet animabus, qui gaudium temporale amittunt. Alii Paracletum dicunt Latine oratorem vel advocatum interpretantur. Ipse enim Spiritus sanctus dicit; ipse docet; per ipsum datur sermo sapientiae; ab ipso sancta Scriptura inspirata est. Spiritus sanctus ideo septiformis nuncupatur, propter dona quae de unitatis eius plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, consequi promerentur. Ipse enim Spiritus sapientiae et intellectus: Spiritus consilii principalis. Spiritus autem principalis in Psalmo quinquagesimo legitur; ubi quia tertio spiritus repetitur, nonnulli Trinitatem intellexerunt, ideo quia scriptum est: Deus spiritus est . Quod enim non est corpus, et tamen est, videtur restare ut spiritus sit. Intelligunt ergo ibi nonnulli Trinitatem significari; in spiritu principali Patrem, in spiritu tur. A dando enim donum est nuncupatum. lum, dedisse Spiritum sanctum, quo credentes impleti linguis omnium gentium loqueban
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑagenda oꝑa trinitatis indesinent̾ ꝓcedit.
hoc autem interest inter nascentem filium.
& ꝓcedentem sꝑm sanctum: quod filius ex
uno nascit᷑. spiritus sc̃s ex utroq ꝓcedit.
& ideo dicit apłs. Qui autem sp̃m xꝑ̃i non ha¬
bet⁊ hic non est eius. Spiritus sanctus ex
opere etiam & angłs intelligitur. Dic̾tum
tine nuncius interpretat᷑. Unde & duo
angłi apparuerunt loth. in quibus dñs
singłariter appellatur⁊ quos intelligimꝰ
filium & sp̃m sanctum. Nam pater numqͣm
legitur missus. Spͣc sanctus quod dr paracli¬
tus: a consolatione dicitur. Paraclysis enim¬
grecȩ: latine ꝯsolatio appellatur. Ap̃c enim
eum apłis lugentibus misit : postqͣm ab eoꝵ
oculis ipse in celum ascendit. Consolator enĩ
tristibus rtctit᷑ sodm illam eiusdem dñi
tur. Ipse etram dixit. Tunc lugebunt filii
sponsi: cum ab cis ablatus suerit sponsus.
Item paraclitus: ꝓ eo quod ꝯsolationem pre¬

Expanded text:
peragenda Trinitatis opera indesinenter procedit. 8. peragenda Trinitatis opera indesinenter procedit. 8. Hoc autem interest inter nascentem Filium et procedentem Spiritum sanctum, quod Filius ex uno nascitur; Spiritus sanctus ex utroque procedit, et ideo dicit Apostolus: Qui autem Spiritum Christi non habet, hic nopere etiam et angelus intellegitur. Dictum tine nuntius interpretatur. Unde et duo angeli apparuerunt Loth, in quibus Dominus singulariter appellatur, quos intellegimus Filium et Spiritum sanctum, nam Pater numquam legitur missus. Spiritus sanctus, quod dicitur Paracletus, a consolatione dicitur; παράκλησις enim Latine consolatio appellatur. Christus enim eum Apostolis lugentibus misit, postquam ab eorum oculis ipse in caelum ascendit. Consolator enim tristibus mittitur, secundum illam eiusdem Dominur.' Ipse etiam dixitMatth. 9, 15: 'Tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus.' Item Paracletus, pro eo quod consolationem prae
Abbreviated transcription (Latin):
quid:. s scdm id quod aliqͣm naturam sig¬
iificat. Omnis enim incorporea natura sp̃c
in scripturis sacris appellatur. Unde non
tantum patͥ & filio & sp̃ui scõ: sed omni ra¬
tionali creature & animȩ hoc uocabulum
congruit. Ideo igitur sp̃c dei sc̃s uocatur
quia patris & filii sanctitas est. Nam cum
sit & pater spiritꝰ. & filius sp̃c. & pater sc̃s.
& filius sanctus: ꝓprie tamen ip̃se uocat᷑
spiritus sanctꝰ. tãmqͣm scĩtas coessentialis
ñ dicitur genitus ⁊ ne duo in trmitate
filii suspicentur. Ideo ñ predicatur inge¬
uitus: ne duo patres in ipsa trinitate
credantur.. Pcedens autem dr testimonio
dm̃ diceutis. Multa adhue habeo quȩ
uobis loquar: s ñ potestis illa modo audire.
Ueniet autem sp̃c ueritatis qui a patre ꝓcedit.
& de meo accipiet⁊. ille uobis indicabit oĩa.
Hic autem s̃ solum natura ꝓcedit. s semꝑ ad

Expanded text:
quid, sed secundum id quod aliquam naturam sigquid, sed secundum id quod aliquam naturam significat. 4. Omnis enim incorporea natura spiritus in Scripturis sacris appellatur. Unde non tantum Patri et Filio et Spiritui sancto, sed omni rationali creaturae, et animae hoc vocabulum congruit. 5. Ideo igitur spiritus Dei sanctus vocatur, quia Patris et Filii sanctitas est. Nam cum sit et Pater Spiritus, et Filius spiritus, et Pater sanctus et Filius sanctus, proprie tamen ipse vocatur Spiritus sanctus, tanquam sanctitas coessentialis ctus ideo non dicitur genitus, ne duo in Trinitate Filii suspicentur. Ideo non praedicatur ingenitus, ne duo Patres in ipsa Trinitate credantur. 7. Procedens autem dicitur, testimonio Domini dicentis: Multa adhuc habeo, vobis loquar, sed non potestis illa modo audire. Veniet autem Spiritus veritatis, qui a Patre procedit, et de meo accipiet, 307 ille vobis indicabit omnia . Hic autem non solum natura procedit, sed semper ad
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ut ad se inuicem ꝑsone referantur.
uolunt noĩa esse nature atq substantie:
& faciunt errorem in fide: Sic autem dei
filio coniuncta est humana natura: ut ex
duabus substantiis fieret humana scilicet¬
crucem:. sed ꝓpter unitatem ꝑsonẽ. & ds̃
dicit᷑ ꝑtulisse. Hinc est quod scribitur. Si
ñ ex uirtute diuinitatis. s ex infirmitate
humanitatis : ñ ex suȩ naturȩ ꝑmansione.
sed. ex nr̃a susceptione. De spu scõ
piritus sc̃s ideo predicat᷑ deus : quia ex
patre filioq ꝓcedit. & substantiam eius
habet. Neq enim aliud a patre ꝓcedere po¬
⁊uit. qͣm quod ipse est pat̾re. Sp̃c sanctus
autem dictus. scłm ił quod ad aliquid re¬
fertur spirans. & inspirans utiq sp̃u inspi¬
rans est: & ex eo appellatus spiritus sc̃s.
ꝓprio autẽ modo quodam dr̃ spiritus sc̃s:¬
eoꝵ sp̃c sit. Nam & hoc nomen quod spiritꝰ
clicitur. ñ semꝑ sccłm id qͦd refertur ad ali¬

Expanded text:
sunt ut ad se invicem personae referantur, sunt ut ad se invicem personae referantur, volunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. 48. Sic autem Dei Filio conjuncta est humana nduabus substantiis fieret una pecrucem, sed propter unitatem personae et Deus dicitur pertulisse. Hinc est quod scribitur 1 Cnon ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate humanitatis: non ex suae naturae permansione, sed ex nostra susceptione. De spiritu sancto . Spiritus sanctus ideo praedicatur Deus, quia ex Patre Filioque procedit, et substantiam eius habet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit quam quod ipse est Pater. Spiritus autem dictus secundum id quod ad aliquid refertur spiratus; et spirans utique spiritu inspirans est, et ex eo appellatus Spiritus est. Proprio autem modo quodam dicitur Spiritus ss sit. 3. Nam et hoc nomen, quod Spiritus dicitur, non semper secundum id quod refertur ad ali
Abbreviated transcription (Latin):
& leo ꝓ regno & fortitudine: serpens ꝓ morte
& sapientia. Idem & uermis: qͥa resurrexit.
Aquila: ꝓpter quod post resurrectianẽ ad
astra remeauit. Nec mirum si uilibus sig¬
nificationibꝰ figuretur:. qui usq ad nrarũ
passionum. seu carnis contumelias descendis¬
se cognoscitur. Qcum sit deipatris coeternꝰ
ante secła filius. post qͣm uenit plenitudo
temporis. ꝓpter salutem nrͣam formã serui
accepit : & factus est hominis. filiꝰ. Inde quȩ
ctam cde illo in scripturis scdm formã dey.
quȩdam scdm formam serui dicunt᷑. Quox
exempli grͣa. duo quȩdam cõmemorantur:
ut singła ad singła referant᷑. Scd̃m formã¬
enim enim di: de se ipso dixit. Ego & pater
unum sumꝰ. Scłm formã serui: qm̃ pat̃
maior me est. Homines autem minꝰ intelli¬
gentes. qͥd ꝓ quo dicatur. ea quȩ ꝓpter
formam serui dicta sunt. uolunt transfer¬
re ad formam dei ÷. & rursus ea quȩ dicta

Expanded text:
; leo pro regno et fortitudine; serpens pro morte ; leo pro regno et fortitudine; serpens pro morte et sapientia. Idem et vermis, quia resurrexit; aquila, pro eo quod post resurrectionem ad astra remeavit. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur, qui dum sit Dei Patris coaeternus ante saecula Filius, postquam venit plenitudo temporis, propter salutem nostram formam servi accepit, et factus est Filius Scripturis secundum formam Dei, quaedam secundum formam servi dicuntur. Quorum, exempli gratia, duo quaedam commemorantur, ut singula ad singula referantur. Secundum formam enim Dei de seipso dixit: Ego et Pater unum sumus; secundum formam servi: Quoniam Pater major me est. 47. Homines autem minus intelligentes quid pro quo dicatur, ea quae propter formam servi dicta sunt volunt transferre ad formam Dei: et rursus ea quae dicta
Abbreviated transcription (Latin):
Narareus uero a loco. Narareus ã merito id
est scs̃. siue mundus: quia peccatũ non
fecit. Siquidem & de aliis inferioribus
rebus nominũ species ad se trahit xp̃c
ut facilius intelligatur. Bicitur enĩ pa¬
nis: quia caro. uitis: quia sanguine ipsius
redempti sumꝰ. Flos. quia electus. Uia quia
ꝑ ipsum ad dm̃ imus. Ostium: quia ꝑ ipsũ
ad dm̃ ingredim᷑. Nons. quia fortis. Petra
quia firmitas est credentiũ. Lapis angłaris:
uel quia duos parietes ẽ diuerso. id est cde
circumcisione & preputio uenientes in unã
fabricam ȩccłiȩ iungit. uł quod pacem in
se angłis & homimibꝰ facit. Lapis offensio¬
nis: quia ueniens offenderunt in eum
increduli homines. & factus est petrascan¬
firma est: uel qͥa suꝑ eum catholica ęccłia con¬
ouis ꝓpter patientiã. aries ꝓpter pͥncipatũ.
hedus ꝓpter similitudinem caruis peccati:
& uitulus ꝓ eo qͦd ꝓ nobis est immolatus.¬

Expanded text:
Nazarenus vero a loco. Nazareus a merito, id Nazarenus vero a loco. Nazareus a merito, id est sanctus sive mundus, quia peccatum non fecit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominum species ad se trahit Christus, ut facilius intellegatur. Dicitur enim Panis, quia caro. Vitis, quia sanguine ipsius redempti sumus. Flos, quia electus. Via, quia per ipsum ad Deum imus. Ostium, quia per ipsum ad Deum ingredimur. Mons, quia fortis. Petra, quia firmitas est credentium. Lapis angularis, vel quia duos parietes e diverso, id est de circumcisione et praeputio, venientes in unam fabricam Ecclesiae iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia veniens humilis offenderunt in eum increduli homines, et factus est petra scanfirmissima est, vel quia super eum catholica Ecclesia coninem; aries, propter principatum; haedus, propter similitudinem carnis peccati; et vitulus, pro eo quod pro nobis est immolatus