comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gebatur sollempnitas
quelam precipua. et
frater aliquis qũe ꝓ
secreta culpa ab altaris sacri
cõmunione susspencderat no¬
tari timens et ruboreni non
sustinens: ad manum eiꝰ cũ
ceteris nimium presũptuosꝰ
accessit. Intuitus autem eũ:
qm̃ causa latens erat repelle
hominem noluit. s intimo
corde orabat tłm: ut de tanta
presumptione meliꝰ aliquid
ordinaret. Itaq sumens ħ̃o
eucaristiam nõ poterat acl
interiora tra̾itere: et ilui ml¬
tumq conatus. cũ nullo mͦ p̃-¬
ualeret anaius. et tremebũ¬
dus clausam ore seruabat.
Expleta deniq hora oratio¬
nis sexta. patrem sc̃m traxit
in ꝑtem. cuiꝰ pedibus aduo¬
lutus. cum multis ei lacͥmiᷤᷤ
quod paciebat᷑ aperuit: et
aperto ore ipãm qͦ euchãsti¬
am ostenclebat. Increpans
autẽ eum cõfitentem ab-¬
soluit: et eo iubente sine di-¬
ficultate recepit dominica
sacramenta.
N minimis eciam rebus
magna per eum nouimꝰ
cõtigisse. Uenerat aliqñ

Expanded text:
gebatur solemnitas gebatur solemnitas quaedam praecipua, et frater aliquis, quem pro secreta culpa ab altaris sacri communione suspenderat, notari timens, et ruborem non sustinens, ad manum ejus cum caeteris nimium praesumptuosus accessit. Intuitus autem eum, quoniam causa latens erat, repellere hominem noluit, sed intimo corde orabat Deum ut de tanta praesumptione melius aliquid ordinaret. Itaque sumens homo Eucharistiam non poterat ad interiora trajicere, et diu multumque conatus, cum nullo modo praevaleret, anxius et tremebundus clausam ore servabat. Expleta denique hora orationis sexta, Patrem sanctum traxit in partem: cujus pedibus advolutus, cum multis ei lacrymis quod patiebatur aperuit, et aperto ore ipsam quoque Eucharistiam ostendebat. Increpans autem eum, confitentem absolvit, et ex eo sine difficultate recepit dominica Sacramenta. 52. In minimis etiam rebus magna per eum novimus contigisse. Venerat aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
rater robertus euꝰdẽ
scĩ uiri monachus.
et sccl̃m carnem pro¬
pinqus: in adolescenstia sua
quoꝵdam ꝑsirasione deceptꝰ.
cluniacum sese cõtulerat.
Nenerabilis autem pater
postea quam aliquãtliu cdis-¬
simulauit: eunclem fratͤm
statuit ꝑ epłam reuocare.
Quo dictante uenerabilis
guillelmꝰ reuallis postea
monasterii primꝰ abbas. in
menbrana scribens eanclẽ
expiebat epłam. Erant
autem ambo pariter sub
iliuo seclenres. Ad dictãctũ
quippe secretius septa mona.¬
sterii egressi fuerant. Subi.¬
to autem inopmatus ymb̃
erupit. et is qui scribebat
sicut ip̃o referente cditicimꝰ.
cartam reponere uoluit.
dd quem pater sanctꝰ opuᷤ
meas. Scupsit gͦ epłam ĩ
mectio ymbre sine ymbre.
Cum enim uncliq plueret
cartam expositam uirtus o¬
peruit caritatis: et q̃ icta¬
bat epłam scetulam quoq
pariter cõseruabat .&. hec qͥ¬
dem epła obtam grancde mi-¬
raculumim codice epłaꝵ euiᷤ.
a fratrib non inmerito pͥma
est ordinata.¬

Expanded text:
rater Robertus, ejusdem sancti Viri monachus et secundum carnem propinquus, in adolescentia sua quorumdam persuasione deceptus, Cluniacum sese contulerat. Venerabilis autem Pater posteaquam aliquandiu dissimulavit, eumdem fratrem statuit per epistolam revocare. Quo dictante, venerabilis Guillelmus, Rievallis postea monasterii primus abbas, in membrana scribens eamdem excipiebat epistolam. Erant autem ambo pariter sub dio sedentes: ad dictandum quippe secretius septa monasterii egressi fuerant. Subito autem inopinatus imber erupit: et is qui scribebat sicut ipso referente didicimus chartam reponere voluit. Ad quem Pater sanctus: « Omeas. » Scripsit ergo epistolam in medio imbre sine imbre. Cum enim undique plueret, chartam expositam virtus operuit charitatis, et quae dictabat epistolam, schedulam quoque pariter conservabat. Et haec quidem epistola ob tam grande miraculum, in codice epistolarum ejus a fratribus non immerito prima est ordinata. 51. A
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi parit̾. et qui suꝑueni¬
ebat pauꝑes alacriter su¬
stentabantur.
irum pauperem nõ
longe a monasterio
habitantẽ: uyor adul¬
tera maleficiis cruciabat. Si¬
cut enim ei in ira et in furo¬
re fuerat cõminata egerat:
ꝑ malignas incantationes.
ut miser homo cõsũptis
carnib. nec posset mori nͤ
uiuere ꝑmitteretur. Sepuiᷤᷤ
cleniq et uocis usum et sen¬
sum omnem corꝑis amit¬
tebat: iterumq reclibat ñ
ad uitam. s ad mortem ꝓ¬
lixiorem ciideliter reuoca-¬
tus. Adducit᷑ tandem ho-¬
mo ad uirum cłi in mona¬
sterio clemorantem: et ei tͣ¬
gedia miserabilis explica¬
bilis. Qui uehement̾ in¬
dignans antiqui hostis
duos e fratrib ante scm
altare hominẽ deportari.
ubiq suꝑposito capiti eius
uascło eucaristiam cõtinẽ¬
te. in ipsius sacramenti u̾¬
tute a lesione xp̃iani iubet
demonem prohiberi. Factũ
est ut precepit et miserum
hominem post tantos cru-¬
ciatus. fides ꝑfecta reddi-¬

Expanded text:
ipsi pariter, et qui superveniipsi pariter, et qui superveniebant pauperes, alacriter sustentabantur. Virum pauperem non longe a monasterio habitantem uxor adultera maleficiis cruciabat. Sicut enim ei in ira et furore fuerat comminata, egerat per malignas incantationes, ut miser homo consumptis carnibus nec posset mori, nec vivere sineretur. Saepius denique et vocis usum, et sensum omnem corporis amittebat; iterumque redibat non ad vitam, sed ad mortem prolixiorem crudeliter revocatus. Adducitur tandem homo ad Virum Dei in monasterio demorantem, et ei tragoedia miserabilis explicatur: qui vehementer indignans, antiqui hostis duos e fratribus, ante sanctum altare hominem deportari, ibique superposito capiti ejus vasculo Eucharistiam continente, in ipsius Sacramenti virtute, a laesione Christiani jubet daemonem prohiberi. Factum est ut praecepit; et miserum hominem, post tantos cruciatus, fides perfecta pe
Abbreviated transcription (Latin):
rum quem pro sua sc̃itate
specian reuerebatur affec¬
tu. repletus est zelo et ait.
Quid facimꝰ: Famꝰ oremus.
Ut aũt ingressus oratoriũ
genuit flent: precłes uir ĩ¬
ter manus tenentiũ obilor-¬
miuit. Qui sequenti clie do¬
minica de manu eiuis sacͣ¬
menta suscipiens. ꝑfectam
adeptus est sospitatem. ut
regno gallie. et finiti¬
mis regionibz fames
inualuit. sernoꝵ aũt suorũ
horrea benectictio am̃ cumu¬
lauit. Siquidem usq ad
annum illum. nũquã eis
laboris sui annona suffete¬
rat. Sed et tune quoq post
messem collectam diligent̾
omnib supputatis. iuix usq
ad pasca sibi eam posse suf¬
ficere estuabat. Cum aũt
emere uellent fũtus sũptꝰ
non iuenerunt quoil lon¬
ge carius solito uenderet᷑.
Itaq ab ipso tempore qua¬
dragesimali pauperũ ad e-¬
os maxima multitudo cõ¬
fluxit. Quib erogantes fule¬
liter quod habebant dño
beneclicente: ex moctica il¬
la annona. usq acl messẽ

Expanded text:
rum, quem pro sua sanctitate rum, quem pro sua sanctitate speciali venerabatur affectu, repletus est zelo, et ait: « Quid facimus? Eamus, oremus. » Ut autem ingressus oratorium genua flexit, praedictus vir inter manus tenentium obdormivit: qui sequenti die Dominica, de manu ejus Sacramenta suscipiens, perfectam adeptus est sospitatem, ut regno Galliae et finitimis regionibus fames invaluit: servorum autem suorum horrea Domini benedictio cumulavit. Siquidem usque ad annum illum nunquam eis laboris sui annona suffecerat. Sed et tunc quoque post messem collectam, diligenter omnibus supputatis, vix usque ad Pascha sibi eam posse sufficere aestimabant. Cum autem emere vellent, sumptus non invenerunt, quod longe carius solito venderetur. Itaque ipso tempore quadragesimali, pauperum ad eos maxima multitudo confluxit; quibus erogantes fideliter quod habebant, Domino benedicente, ex modica illa annona usque ad messem
Abbreviated transcription (Latin):
liigubu. et habitu mise¬
rabili: significans nõ ad
uotum sibi cuncta succe¬
clere. Interro gatus autem
quid sibi esset: uii. lacerã¬
dum sese tractitum quere¬
batur. Ad quod uerbum
cõtinuo inpulsus est. et
quasi precipitanter explꝰ.¬
sus a facie uuri dei. Qui
ingemiscens post tergũ
eius clamauit. Precipio¬
t̾ inquit in nomine clñi
ut qualit̾ tetum agatur.
innotescas. Et cõuersus ad¬
orationem pro eo et obla¬
tionem hostie salutaris. a¬
liquos eciam fratrum quo¬
rum ampliorem nouerat
sanctitatem eidem similit̃
subuenire monebat. Nec uͦ
destint donec post aliquot
clies sicut p̃ceperat. ꝑ aliã
reuelationem cognita eius
liberatione meruit cõsolari.
ir reuerentissimus
humbertꝰ igniacẽsi.
postea cenobii ectifi¬
cator. et primus pater ĩ cla¬
raualle tam acriter morbo
epilempsie laborabat: ut
septies corruens una clie de
colligatus in lectulo ten̾et᷑.
Adueniens aũt uenerabił
abbas. et sic inueniens ui-¬

Expanded text:
lugubri et habitu miselugubri et habitu miserabili, significans non ad votum sibi cuncta succedere. Interrogatus autem ab eo quid sibi esset, quatuor dilaceratis sese traditum querebatur. Ad quod verbum continuo impulsus est, et quasi praecipitanter expulsus a facie Viri Dei. Qui gravius ingemiscens, post tergum ejus clamavit: « Praecipio, inquit, tibi in nomine Domini, ut qualiter tecum agatur innotescas. » Et coorationem pro eo, et oblationem hostiae salutaris, aliquos etiam fratrum, quorum ampliorem noverat sanctitatem, eidem similiter subvenire monebat. Nec vero destitit, donec post paucos dies, sicut praeceperat, per aliam revelationem cognita ejus liberatione, meruit consolari. 48. Vir reverendissimus Humbertus, Igniacensis postea coenobii aedificator et primus pater, in Clara-Valle tam acriter morbo epilepsiae laborabat, ut septies corruens una die, demm colligatus in lectulo teneretur. Adveniens autem venerabilis Abbas, et sic inveniens vi
Abbreviated transcription (Latin):
statim serenitatem reuertꝰ.
uultu deinceps placistissi¬
mo exspirauit. Noluit
autẽ cdñs sollicitum abb̃is
animũ huiꝰ rei cognitione
fraulari. Siquidem post a¬
liquot dies idem galaricus
apparens ei in uisu noctis.
cum om̃ia erga se prospera
esse sciscitanti responderet:
et in magna sese gratulare¬
tur felicitate locatum. De¬
mum interrogatus est. qͥd¬
nam sibi uoluit tam acer¬
ba illa in morte tanquam
repentina cõmotio. Dicebat
aũt quoil ea hora luo sp̃c
nequam. uelut in puteum
horrende profuncditatis eũ
p̃cipitare parassent: unde
territus ita cõtremuit. seil
beato petro accelerante e¬
reptus nichil sentiit dem¬
ceps lesionis. Aungũ esset
cuncta narrare que super
hiis qui ex hac uita ctisces¬
quod ob fratrum cõmoniti-
quiclam bone intentionis
secl durioris erga ceteros
fratres cõuersationis et mi¬
nus cõpaciens quam tlebe¬
ret. in monasterio defunctꝰ
est. Post pancos aũt clies
uiro di apparunt uultu

Expanded text:
statim serenitatem reversus, statim serenitatem reversus, vultu deinceps placidissimo exspiravit. Noluit autem Dominus sollicitum Abbatis animum hujus rei cognitione fraudari: siquidem post aliquot dies idem Galdricus apparens ei in visu noctis, cum omnia erga se prospera esse sciscitanti responderet, et in magna sese gratularetur felicitate locatum; demum interrogatus est, quidnam sibi voluit tam acerba illa in morte, tamque repentina commotio. Dicebat autem, quod ea hora duo spiritus nequam velut in puteum horrendae profunditatis eum praecipitare parassent, unde territus ita contremuit: sed beato Petro accurrente ereptus, nihil sensit deinceps laesionis. 38. Longum esset cuncta narrare, quae super his qui ex hac vita discesquod ob fratrum commonitionquidam bonae intentionis, sed durioris erga caeteros fratres conversationis, et minus compatiens quam deberet, in monasterio defunctus est. Post paucos autem dies Viro Dei apparuit vultu
Abbreviated transcription (Latin):
eret quocl acquieuerit tan¬
gere hominem tanta siqͥtlẽ
cantate pro eo sollicitus erat.
cicdit ut auunculus
eius Galdricꝰ. qui et
ipse zelo simili eius man¬
suetudinem sicut p̃dpamꝰ
diis increpationib obru¬
ebat. grauissimis febribuᷤ
laboraret. Demum ingra.¬
uescente morbo ipsa tlolo¬
ris magnitudine superatꝰ.
abbẽm humili obsecratio¬
ne cõpellat. ut sui misere¬
atur et opem sibi ferat qͣm
leniter breuit̾q cõmemo.¬
rans. crebras suꝑ huiꝰ mo¬
di obuirgationes. et ĩponẽs
ei ne forte hec cliceret tem¬
tans eum: ꝑsistenti tamẽ
absceclere uibet. Nec mora
ad imꝑiũ eius reliquit eũ
febuis. exꝑtum in semet ip̃o
quol in ceteris arguebat¬
W. is quidem galctricꝰ cũ ĩ
clara ualle aliquantos iã
ꝑageret annos: feruens sp̃u
et totius boni emulator ex
hac luce migrauit: qui añ
unam fere horam mortis
turbatus ad momentum et
toto corpore terribilĩt motuᷤᷤ
infremuit: sed ad pristiña

Expanded text:
eret, quod acquieverit taneret, quod acquieverit tangere hominem: tanta siquidem charitate pro eo sollicitus erat. cidit ut avunculus ejus Galdricus, qui et ipse zelo simili ejus mansuetudinem, sicut praediximus, duris increpationibus obruebat, gravissimis febribus laboraret. Demum ingravescente morbo, ipsa doloris magnitudine superatus, Abbatem humili obsecratione compellat ut sui misereatur, et opem sibi ferat quamleniter breviterque commemorans crebras super hujusmodi objurgationes ipsius, et opponens ei, ne forte haec diceret tentans eum, persistenti tandemabscedere jubet. Nec mora, ad imperium ejus reliquit eum febris, expertum in semetipso quod in caeteris arguebat. Idem quoque Galdricus cum in Clara-Valle aliquantos jam perageret annos, fervens spiritu, et totius boni aemulator, ex hac luce migravit: qui ante unam fere horam mortis turbatus ad momentum, et toto coinfremuit: sed ad pristinam
Abbreviated transcription (Latin):
neq enim ꝑtebant uerbis
duriorib exagitantes tene
a anichilantes: M̾. hominẽ
mansuetissimũ nichilq
cõtraddicentem. frequenter
usq ad lacrimas imꝓperiis
et opprobriis affligentes.
Narrare solet uenerabilis e¬
piscopus liungonensis Gode¬
fridus. sc̃i uiri et ꝓpinqus san¬
guine et in cõuersatione so¬
cuis: et ex tunc ꝑ om̃ia indi-¬
uiduus comes. primo mira¬
culo quol ꝑ manũ eius fie¬
ri uidit p̾lictum germanũ
eius affuisse guulonẽ.E¬
rat enum eis transitus per
castium nantonis in territo¬
rio senonensi. et iuuenis qui¬
dam cuiꝰ pedem fistula occu¬
pauerat. p̃dicti patris tactũ
et benetictionem cũ multa
supplicatione petebat. Sig¬
nans aũt̃ statim cõualuit.
et post paucissimos clies re¬
gressi ꝑ idem opiclum sanũ
eum atq incolumem in¬
uenerunt. Ceterum sepe clie¬
tus beati uiri frater. ne ip̃o
quidem poterat cõpesci mi-¬
raculo quo minus increpa¬
ret eum. et p̃sũptionis argu¬

Expanded text:
Neque enim parcebant, verbis Neque enim parcebant, verbis durioribus exagitantes tenera annihilantes, et hominem mansuetissimum, nihilque contradicentem, frequenter usque ad lacrymas improperiis et opprobriis affligentes. Narrare solet venerabilis episcopus Lingonensis Godefridus, sancti Viri et propinquus sanguine, et conversione socius, et extunc per omnia individuus comes, primo miraculo quod per manus ejus fieri vidit, praedictum germanum ejus adfuisse Guidonem. Erat enim eis transitus per Castrum-Nantonis in territorio Senonum, et juvenis quidam, cujus pedem fistula occupaverat, praedicti Patris tactum et benedictionem cum multa supplicatione petebat. Signatus autem statim convaluit, et post paucissimos dies regressi per idem oppidum, sanum eum atque incolumem invenerunt. Caeterum saepe dictus beati Viri frater ne ipso quidem poterat compesci miraculo, quominus increparet eum, et praesumptionis argu
Abbreviated transcription (Latin):
tis et obuiam habuit mu¬
lierem paruulum filiũ in
manib deportantem quẽ
delonge ae atulerat afl e¬
um. ab utero matris manũ
habentem audam. et bra-¬
chium totum. Motus aũt¬
et lacrimis matris et preci-¬
bus: uissit puerũ deponi.
Factaq oratione cõtinuo
signans puerum et brachi-¬
um et manũ euis: dixͣ mu¬
lieri ut uocaret filium suũ.
uocauit illa infantẽ: et ille
accurrit. et utroq brachio
amplexatus matr̃e suam.
sanus factus est ex ea hora.
rant aut̃ huiꝰ beati
uiri fratres. et filu spi¬
titales mirantes suꝑ
hiis que aucliebant et ui¬
debant de eo. Nec tam̃ more
carnaliũ in głam eleuabã¬
tur humanam: s iuueni¬
li euis etati et noue adhuc
cõuersationi spũali sollicitu¬
dine metuebant. In quo
nimirũ zelo galaritꝰ auũ¬
culus euis. et guito primo¬
genitus fratrum ceteris añ¬
ibant. ut ipsos tanquam ge¬
minos quosdam stimulos
carnis sue ne gr̃arum mag¬
nitudo eum extolleret accẽ¬
pisse diuinitus iuderetur:

Expanded text:
tis, et obviam habuit mulierem parvulum filium in brachiis deportantem, quem de longe attulerat ad eum, ab utero matris habentem manum aridam, et brachium tortum. Motus autem lacrymis matris et precibus, jussit puerum deponi; factaque oratione continuo signans puerum, et brachium et manum ejus, dixit mulieri ut vocaret filium suum. Vocavit illa infantem, et ille accurrit, et utroque brachio amplexatus matrem suam, sanus factus est ex ea hora. 45. Erant autem hujus beati viri fratres et filii spirituales mirantes super his quae audiebant et videbant de eo. Nec tamen more carnalium in gloriam elevabantur humanam, sed juvenili ejus aetati, et novae adhuc conversationi, spirituali sollicitudine metuebant. In quo nimirum zelo Galdricus avunculus ejus, et Guido primogenitus fratrum, caeteros anteibant: ut ipsos tanquam geminos quosdam stimulos carnis suae, ne gratiarum mangnitudo eum extolleret, accepisse divinitus videretur.
Abbreviated transcription (Latin):
obedientissime patus pre-¬
cepto retiit ad propria: mu¬
tata repente scłm om̃ipo¬
tentiam dextere excelsi.
stupebant omnes adoles¬
centulam nobilem delica¬
tam subita mutatione in
abitu. et uictu in mectio
seculi uitam cliicere here¬
miticam. instare uigilus et
ieiuniisz et cõtinuis oratio-¬
nib. et ab om̃i scło prorsuᷤ
se facere alienam.Bienni¬
o postea sic iuxit cũ uiro
suo: illo sane sccło maxĩme
anno.dante deo honorẽ.
nec temerare ulterius p̃¬
sumente templũ spiritus
scĩ. Qui eciam tanle m uir¬
tute eius ꝑseuerantie uictꝰ
liberam q a se cimittens
upxta ritum eccñe faculta¬
tenrei cõcessit seruiencti de¬
o. cui se probauit. Illa uero
optata libertate potita. mo¬
nasterium uiletum cuius¬
cum sc̃ĩmonialib inibi d̾o
seruientib. reliqum uite¬

Expanded text:
obedientissime parens praeobedientissime parens praecepto, rediit ad propria, mutata repente secundum omnipotentiam dexterae Excelsi. Stupebant omnes adolescentulam nobilem, delicatam, subita mutatione in habitu et victu, in medio saeculi vitam ducere eremiticam: instare vigiliis et jejuniis, et continuis orationibus, et ab omni saeculo prorsus se facere alienam. Biennio postea sic vixit cum viro suo, illo sane, secundo maxime anno, dante Deo honorem, nec temerare ulterius praesumente templum Spiritus sancti. Qui etiam tandem virtute ejus perseverantiae victus, liberamque a se dimittens, juxta ritum Ecclesiae, facultatem ei concessit serviendi Deo cui se probavit. Illa vero optata libertate potita, monasterium Julleium adienctimonialibus inibi Deo servientibus reliquum vit
Abbreviated transcription (Latin):
esset cũ comitatu suꝑbo et
apparatu: ille detestans.et ex¬
ecrans eam tanquã rete di¬
aboli ad capiendas animas.
nullatenus aquiescere uo¬
luit exlre ad nuilendũ eam.
Quod audiens illa cõfusa
et cõpuncta uehementer.
cũ nullus ei fratrum suoꝵ
occurrere cdignaretur⁊cum
cus inuolutum argueretur:
tota in lacrimis resoluta. et
si peccatrix sum inquit pro
talib xp̃c mortuus est. Qͥa
enim peccatux sumacirco cõ¬
silium et colloquium bono¬
rum requiro: et si despicit
frater meus cainem meã.
non despitiat seruus dei a¬
nimam meam. Ueniat p̃¬
cipiat: quicquid preceperit
parata sum. Hanc gͦ pro¬
missionem tenens: exiit ad
eam cũ fratrib suis frater
eius. Et quia eam separare.
a uiro suo non poterat. pͥ¬
mo uerbo omñe ei muntłi
gloriam in cultu uestium.
et in omnib scłi ponpis.
et curiositatib intersuxit:¬
et formam uite matris sue
in qua multo tempore upx¬
it. cum uiro ei inclixit. et sic
eam a se dimisit. Illa uero

Expanded text:
sset cum comitatu superbo et apparatu, ille detestans et exsecrans eam tanquam rete diaboli ad capiendas animas, nullatenus acquievit exire ad videndum eam. Quod audiens illa, confusa, et compuncta vehementer, cum ei nullus fratrum suorum occurrere dignaretur, cumcus involutum argueretur, tota in lacrymas resoluta: « Et si peccatrix sum, » inquit, « pro talibus Christus mortuus est. Quia enim peccatrix sum, idcirco consilium et colloquium bonorum requiro. Et si despicit frater meus carnem meam, ne despiciat servus Dei animam meam. Veniat, praecipiat: quidquid praeceperit, facere parata sum. » Hanc ergo promissionem tenens, exiit ad eam cum fratribus suis frater ejus. Et quia eam separare a viro non poterat, primo verbo omnem ei mundi gloriam in cultu vestium, et in omnibus saeculi pompis et curiositatibus interdixit; formam vitae matris suae, in qua multo tempore vixit cum viro, ei indixit, et sic eam a se dimisit. Illa vero
Abbreviated transcription (Latin):
re se qͦq promittebat: nͨ post
mortem eis aliqñ defutiuũ.
ꝓpensius aũt ꝙͣ noster q̃ at
exprim̾e sermo rogans obse¬
cransq per multas lacͥmas
timorem cłi. et sacre puuitats
ac totius ꝑfectionis amorem
animis conabatur. S et mo¬
nebat et cũ latͥmis obtesta¬
batur: ut si quid forte uirtu¬
tis aut exemplo nobis aliqũ
cõmendasset. aut uerbo sde¬
mularem᷑ id fortit̾ ten̾emꝰ
et proficeremꝰ in eo aliis qͥdẽ
uerbis. s eodem sp̃u illuil a¬
postolicũ loquens. Rogamꝰ
detis magis. atq utinã tam
efficacit̾ ꝑsuaserit. ꝙͣ affectuo¬
se suasit.
eiꝰ siquis nosse deside-¬
rat: extat epła quã
ad amicum quendam paucis¬
sinis ilieb. añ sacram a nobis
ꝓfectionem suam ip̃e dictauit.
Quã nimirũ huic nr̃e natra¬
tioni duximꝰ inserendam: qd̃
uidelicet et si aliena qͦ de ip̃o
amplius tam̃ nos ipsius m̾ba
delectent.

Expanded text:
re, se quoque promittebat nec post re, se quoque promittebat nec post mortem aliquando defuturum. Propensius autem, quam noster queat exprimere sermo, rogans obsecransque per multas lacrymas, timorem Dei, et sacrae puritatis, ac totius perfectionis amorem animis conabatur. Sed et monebat, et cum lacrymis obtestabatur, ut si quid forte virtutis, aut exemplo nobis aliquando commendasset aut verbo, id aemularemur, id firmiter teneremus, et proficeremus in eo; aliis quidem verbis, sed eodem spiritu illud apostolicum loquens: Rogamusabundetis magis . Atque utinam tam efficaciter persuaserit quam affectuose suasit. ejus si quis nosse desiderat, exstat epistola, quam ad amicum quemdam paucissimis diebus ante sacram a nobis profectionem suam ipse dictavit: quam nimirum huic nostrae narrationi duximus inserendam, quod videlicet etsi aliena quoque de ipso, amplius tamen nos ipsius de se verba delectent.
Abbreviated transcription (Latin):
tam uehementer horrebat
animꝰ. minꝰ facile ꝑ suade¬
batur ut crełet. p̃sert̃ĩ cũ¬
et ipse cõpaciens filiis eius
mocti suppumeret. Cete rum
factis quodam mͦ clamans.
oꝑa cõsũmaui que destit mͥ
pater ut facerem: magis ac
magis actus omittere. affͨ.¬
tus retrahere: et sacrorum
funib desiderioꝵ sedula ĩ¬
tentione p̃iactis. uicino iam
littori herere firmiꝰ. et com¬
modius applicare. Deniq tũ
uenerabilis antistes sectis
lingõnice Godefudus. de qͥ¬
busdam eum sollicitaret
agendis. et minꝰ apponere
animũ miraretur: ne mi¬
reris inquit ego enĩ iam
nõ sũ de hoc mundo.
sanctus cõpassio
sibi filios miserabilit̾ admo¬
dũ tabescemtes et arestẽteᷤᷤ
p̃ timore et expectatione:
lationis grauissime et lam̃¬
tabilis orbitatis aulcissimis
eos cõsolationib refouebat.
Et monens eos in tuto aliui¬
ne clemencie sinirspei ficłi
q anchoram ꝑ in cõuulsibi¬
lem caritatem firmiꝰ ractica¬

Expanded text:
tam vehementer horrebat tam vehementer horrebat animus, minus facile persuadebatur ut crederet, praesertim cuet ipse compatiens filiis ejusmodi verba supprimeret. Caeterum factis quodammodo clamans, « Opera consummavi, quae dedit mihi Pater ut facerem, » magis ac magis actus omittere, affectus retrahere, et sacrorum funibus desideriorum sedula intentione praejactis, vicino jam littori haerere firmius, et commodius applicare. Denique cum venerabilis antistes sedis Lingonicae Godefridus de quibusdam eum sollicitaret agendis, et minus apponere animum miraretur: « Ne mireris, inquit, ego enim jam non sum de hoc mundo. sanctus, compassionsibi fratres, et filios miserabiliter admodum tabescentes et arescentes prae timore et exspectatione lationis gravissimae et lamentabilis orbitatis dulcissimis eos consolationibus refovebat: et monens eos in tuto divinae clementiae sinu spei fideique suae anchoram per inconvulsibilem charitatem firmius radica
Abbreviated transcription (Latin):
finis beatus: et hic labor
ultimꝰ fuit. In hoc oꝑe non
minus ⁊ utili qũa ddifficili:
nͨ minꝰ desperate ꝙͣ necessa¬
ne pacis labores tuos głose
cõpleuit. qui magnifice sẽꝑ
honestauit te in laboribus
tuis. te in suo nomine et no¬
men suum in te glorificans:
t expleta metentiũ
reoncibratione. et pro¬
uintie illi pace resdita. pat
sauctꝰ ad monasterium reaiit.
graui admetũ iamiãq defi¬
cientis languore corporis oc¬
cupatus. in tanta animi su¬
auitate et dulcedine sp̃ce co
tidie propinquabat ad exitũ:
ac si in portu nauigans pau¬
latim uela deponeret. Fuidñt
p̃teuta hyeme egrotarem nõ
nobis uobis esse quod adhuc
timeretis estate ꝓrima ĩmi¬
nere me mͥ credere huius
corꝑis alissolutõem: Ad quã
euident ꝓprio difficimꝰ exꝑi¬
mento. quod de scĩs apłis
ewangłia sacra testantur.
quod dũ suam eis p̃iiceret
dñs passionenrerat u̾bum
absconditũ ab eis ẽt capere
nõ ualebant. Nimirũ qd̾

Expanded text:
finis beatus, et hic labor finis beatus, et hic labor ultimus fuit. In hoc opere non minus utili quam difficili, nec minus desperatae, quam necessariae pacis, labores tuos gloriose complevit, qui magnifice semper honestavit te in laboribus tuis, te in suo nomine, et nomen suum in te glorificans, t expleta Metensium reconciliatione, et provinciae illi pace reddita, Abbas sanctus ad monasterium rediit, gravi admodum jam jamque deficientis incommodo corporis occupatus, in tanta animi suavitate, et dulcedine spiritus quotidie propinquabat ad exitum, ac si in portu navigans paulatim vela deponeret. Evidentepraeterita hieme aegrotarem, non vobis esse quod adhuc timeretis: aestate proxima imminere me mihi credere hujus corporis dissolutionem. » At quam evidenter proprio didicimus experimento, quod de sanctis Apostolis Evangelia sacra testantur, 1154 quod dum suam illis praediceret Dominus passionem, erat verbum absconditum ab eis, et capere non valebant. Nimirum quod
Abbreviated transcription (Latin):
tiam celebris fama uulga.¬
ret ĩpositũ plaustro eũdẽ
puerũ fratres predicti ce¬
nobii adduxerunt ad eũ:
rogantes ut solita pietate
misero sub ueniret. Acqͥenit
ĩposuit manus. orauit: et
eadem hora sanũ redilidit
Deniq sicut ab eiusclem lo¬
ci abbe. nuꝑ accepimꝰ usq
hoclie fratrũ pecora. icdẽ pu.¬
er ĩcolumis seqͥtur et custo.¬
dit. et siqͥs stire clesiderat
lter eciam claudus
in eiusdẽ monasteni
uicuna degens. eodem tẽꝑe
ad p̃dicti pat̾s stĩ bñdictio¬
nem sa natus est: et gressũ
rẽcepit.
loco cui nomen est sũ¬
derulla: ĩ dem uir ti
seminam cecã illumi nauit
sub oculis płimoꝵ. qui de tota
cõfluxeiant regione. Ceterũ
nimis aifficibe: aut om̃iinocliᷤᷤ
ĩpossibile foret: itieris illius
magualia uniuersa cõplecti.
S neq ꝓpositi nostri est eius¬
moili modo ꝓsequi signa: et
narrandis uitutũ oꝑib o¬
peram dare. Hic enim uia¬
rum tuarũ pãt̾ dulcissime

Expanded text:
ciam celebris fama vulgaciam celebris fama vulgaret; impositum plaustro eumdem puerum fratres praedicti coenobii adduxerunt ad eum, rogantes ut solita pietate misero subveniret. Acquievit, imposuit manus, oravit, et eadem hora sanum reddidit, Denique, sicut ab ejusdem loci abbate nuper accepimus, usque hodie fratrum pecora idem puer incolumis sequitui et custodit; et si quis desiderat Alter etiam claudus, in ejusdem monasterii vicinia degens, eodem tempore ad praedicti Patris sancti benedictionem sanatus est, et gressum recepit. loco cui nomen est Gundervilla, idem vir Dei feminam caecam illuminavit sub oculis plurimorum, qui de tota confluxerant regione. Caeterum nimis difficile, aut omnimodis impossibile foret, itineris illius magnalia universa complecti. Sed neque propositi nostri est ejusmodi modo prosequi signa, et narrandis virtutum operibus operam dare. Hic enim viarum tuarum, Pater dulcissime,
Abbreviated transcription (Latin):
nus ĩbat quam attulerãt
in grabato.
sella. dum ob intollerabi
tur. unus ex hiis qui cu¬
ram clesiderabant cecus
cdamabat in lutore obsecnͣs
ille iam ꝑtransiret.auctiẽs
homo nauigantem post e¬
piscatorẽ. cdiffibulatã ptoti-¬
nus clamidem quaerat.
oꝑtus porrigens dabat illi:
ut in nauicłam reciperet᷑.
factum est et ut ꝑuenit
ad scm̃ upxta sue fidei mag.¬
nitudinem magna ueloci¬
tate sub manu eius iusu
recepto miratꝰ clamabat
uiclere se colles: uicle hõi¬
nes. iudere arbores et cete¬
ra uniuersa.
aucis ab eoclẽ loco
miliariis distat
dicti nomine uocant:ubi
puer claulus. et a rembus
infra prorsus om̃i m̃brorũ
destitutꝰ. officio solis ad mo¬
uenctum manib utebat᷑
et renibz pedes emortuos.¬
hens. Quẽ ex burgunaie
ꝑtib pat̾ aduectũ ante an.¬
nos .iiii. ibi teliquerat. et
ex tũc fratrũ elemosinis
alebat᷑. Itaq cum beatiui.¬
quas deus operabatur ĩ
ipso. ꝑ omẽm circa prouin¬

Expanded text:
is ibat, quam attulerant is ibat, quam attulerant in grabato. sella, dum ob intolerabiltur, unus ex his qui curari desiderabant, caecus clamabat in littore, obsecrans ille jam pertransiret, audiens homo navigantem post episcatorem, diffibulatam protinus chlamydem, qua erat opertus, porrigens dabat illi, ut in navicula reciperetur. Factum est: et ut pervenit ad Sanctum, juxta suae fidei magnitudinem magna velocitate sub manu ejus visu recepto, miratus clamabat videre se colles, videre homines, videre arbores, et caetera universa. 7. Paucis ab eodem loco milliariis distat dicti nomine vocant; ubi puer claudus, et a renibus infra omni prorsus membrorum destitutus officio, solis ad movendum manibus utebatur et renibus, pedes emortuohens: quem ex Burgundiae partibus pater advectum ante annos quatuor ibi reliquerat, et extunc fratrum eleemosynis alebatur. Itaque cum beati PaDominus operabatur in ipso, per omnem circa provin
Abbreviated transcription (Latin):
fraties et inponentes inna.¬
uicłam a terra moitice sub¬
duxerunt. Cumq accectũ-¬
tes ad se principes ut ceꝑat
pro pace rogaret:suspiran¬
tes clicebant. Oportet nos
libenter audire eum. quem
ut ipsi cernmꝰ d̾s cliligit
et exaudit: et audito eo mł¬
ta facere. pro quo tanta fecit
ĩ ocłis nostus. Quib ille ut
semꝑ cautus erat cõpetent
huiꝰmoi głam declinare: ñ
racło et in similio¬
portunitate: ipsa
etiam chie metentiũ animos
d̾s inclinauit ad pacem. In
urgebat. Grauit aut̃ urebat
llos uulnꝰ acceptum qͥbus
enĩ ualide satis reponere
cogitauerant secus ꝙͣ uellẽt
remittere cogebantur. In
ip̃a hora oblata est ei muli¬
er paralitica de cuutate eadẽz
cui manus imponẽs. dig
dere eitenenctumq ep̃o tra-¬
dere ꝓpterastantr et sub eo¬
dem uelamine debilia tan¬
gere menbra. Expleta aũt
oratione et bñclictõe data
erexit illã: om̃ibq miran¬
tib ꝑ mectiũ illoꝵ incolu-¬

Expanded text:
fratres, et imponentes in nafratres, et imponentes in naviculam a terra modice subduxerunt. Cumque accedentes ad se principes, ut coeperat, pro pace rogaret, suspirantes dicebant: « Oportet nos libenter eum audire quem, ut ipsi cernimus, Deus diligit et exaudit: et audito eo multa facere, pro quo tanta faciat Deus in oculis nostris. » Quibus ille ut semper cautus erat competenter hujusmodi gloriam declinare. raculo et in simili opportunitate, ipsa etiam die Metensium animos Dominus inclinavit 1153 ad pacem. Ingurgebat. Graviter autem urebat illos vulnus acceptum: quibus enim valide satis reponere cogitaverant, secus quam vellent, remittere cogebantur. In ipsa hora oblata est ei mulier paralytica, de civitate eadem: cui manus imponens, et odere ei, tenendumque episcopo tradere prope astanti, et sub eodem velamine debilia tangere membra. Expleta autem oratione et benedictione data, erexit illam: omnibusque mirantibus, per medium illorum incolum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ manũ setui sui ibidẽ p̃sti¬
tit dñs sanitates: celeberiima
fuit cuiusdã turatio mulie¬
ris. Hec ab amus octo pessi¬
ma egͥtudine laborabat ue¬
hementi tremore: et ualidis
motib uniu̾sa parit̾ m̃bra
cõcutiens. C ũ aut̃ iuderet᷑
grauiorib ortis difficultatib
ꝓpe modũ exridisse spes paciᷤ
dño clisponente uenit mu¬
lier ita tremens. nͨ minꝰ hor¬
ribił ꝙͣ miserabilis: et om̃s
pantͥ ad spectacłm cõuene¬
iunt. Oante deniq tłi fa¬
mło. sub ocłis om̃iũ paula¬
tim cõtussione sedata ꝑfec¬
tam ad epta est ꝓtinꝰ sospita¬
tem. Que res ĩ tantã ãmira.¬
tionem eciam tlurissimos qͦs¬
q ꝑmouit: ut ꝑcutientes p᷑¬
tora sua ꝑ horam fere dimi¬
diam cũ lacͥmis acclana¬
rẽt. Tantꝰ deniq factꝰ ĩpetꝰ
et cõcursus procidentium
et deoscłantus uiu sc̃ cł̾i sacͤ
uestigia. ut ꝓpe motlũ oppͥ-¬
meret᷑: donec tollentes eũ

Expanded text:
per manum servi sui ibidem praestiper manum servi sui ibidem praestitit Dominus sanitates, celeberrima fuit cujusdam curatio mulieris. Haec ab annis octo pessima aegritudine laborabat, vehementi tremore et validis motibus universa pariter membra concutiens. Cum autem videretur gravioribus ortis difficultatibus propemodum excidisse spes pacis, Domino disponente venit mulier ita tremens, nec minus horribilis quam miserabilis, et omnes pariter ad spectaculum convenerunt. Orante denique Dei Famulo, sub oculis omnium paulatim concussione sedata, perfectam adepta est protinus sospitatem. Quae res in tantam admirationem etiam durissimos quosque permovit, ut percutientes pectora sua, per horam fere dimidiam cum lacrymis acclamarent. Tantus denique factus est impetus et concursus procidentium et deosculantium Viri Dei sacra vestigia, ut propemodum comprimeretur, donec tollentes eum
Abbreviated transcription (Latin):
ticum inchoans uobiscum
parit̾ ad finem usq cõpleui.
Iam mecdiũ noctis transie¬
rat: cũ uir sanctus de p̃cłc̃oꝵ
penitudine puncipũ lega-¬
tione suscepta. iocuntle sa¬
tis cõuersus ad nos: Agnos¬
cite ait ꝓmisse uobis canẽ¬
oe głe et cantici pacis p̃ꝑati¬
onem. Iterũ qͥ partib cõuo¬
catis ꝑ dies aliquot de pace
tractatum est. et ob maximaᷤᷤ¬
clifficultates occurtentes utũ¬
q sepus desperatum nͥ qd̃
omnes iam cõso la bat᷑ que
om̃ib ĩnotuerat abb̃is scĩ
tam certa de reformanda
pace promissio. Nec ip̃a
chilatio profuit huis p̃ser¬
tim qui uariis incõmoctis
enĩ cõcursus erat ut mul
ne clesꝑabilit̾ ĩpeclirent:
donͨ q̃sita tanclem in me¬
dio flumine onsula par¬
tis utͥusq pͥmarii in naui¬
culis accesserunt. Ubi cõ-¬
positis om̃ib scłm qdͥ fi¬
delis arbiter diffiniuit.
datis sibi inuicẽ ilextris.
sũt in ostulo pacis.
rster omnes sane quas

Expanded text:
ticum inchoans, vobiscum ticum inchoans, vobiscum pariter ad finem usque complevi. » Jam medium noctis transierat, cum Vir sanctus de praedictorum poenitudine principum legatione suscepta, jucunde satis conversus ad suos. « Agnoscite, ait, promissae nobis canendae Gloriae et cantici pacis praeparationem. » Interim ergo partibus convocatis, per dies aliquot de pace tractatum est, et ob maximadifficultates occurrentes utrinque saepius desperatum, nisi quod omnes jam consolabatur, quae omnibus innotuerat, Abbatis sancti tam certa de reformanda pace promissio. Nec parum ipsa dilatio profuit, his praesertim qui variis incommodis lenim concursus erat, ut mulne desperabiliter impedirent: donec quaesita tandem in medio flumine insula, partis utriusque primarii in naviculis accesserunt; ubi compositis omnibus secundum quod fidelis arbiter definivit, datis sibi invicem dextris sunt in osculo pacis, 5. Inter omnes sane quas
Abbreviated transcription (Latin):
uideretur. Accidit aũt cũ
in p̃dicti moselle fluiui luto¬
re. residentib huic inide parti¬
bus. mechiator fidelis rogaret
que ail pacem erant: ut pars
hostium strage ferotior. et hu
agitati furiis discesserunt.
uirũ dł̃i in salutatũ solam
uͦ ceteris om̃ib relinquenteᷤ
desꝑationem pacis. Nec sa-¬
ne ex cõtemptu aliquo. sed
ex metu reu̾entie eius ini¬
ere fugam. siquidem uere
teret: ininꝰ cõsiderantes qͥd
bine soluebat᷑. sola utr̃q
mettitabant᷑ arma. sola
imbant cõsilia malig¬
nandi cũ uir sc̃s eos qͥse¬
cum uenerant cõsolatus
fratres ne turbemini inqͥt:
licet enĩ ꝑ multas lifficul¬
tates om̃ino tam̃ pax clesi¬
derata ꝓueniet. Quib eciã
unde id noscet᷑ ĩnotuit di-¬
soporem. missam celebrare
sollempnem. Cumiq expleta
paulominꝰ orõne pͥma recor¬
darer angelicũ ex more can¬
ticum idest Gła in excelsis
d̾o. p̃ceclere debuisse erubui:
et qd̾ oblitus omiseram can¬

Expanded text:
videretur. 79. Accidit autem, cum videretur. 79. Accidit autem, cum in Mosellae fluvii littore residentibus hinc inde partibus mediator fidelis rogaret quae ad pacem erant, ut pars hostium strage ferocior, quod eagitati furiis discesserunt, Virum Dei insalutatum, solam vero caeteris omnibus relinquentes desperationem pacis. Nec sane ex contemptu aliquo, sed ex motu reverentiae ejus iniere fugam: siquidem verebteret; minus considerantes quid rbine solvebatur, sola utrinque meditabantur arma, sola inibant consilia malignandi, cum Vir sanctus eos qui secum venerant consolatus fratres: « Ne turbemini, inquit; licet enim per multas difficultates, omnino tamen pax desiderata proveniet. » Quibus etiam unde id nosset innotuit, disoporem Missam celebrare solemnem. Cumque, expleta paulo minus oratione prima, recordarer angelicum ex more canticum, id est Gloria in excelsis Deo, praecedere debuisse, erubui, et quod oblitus omiseram can
Abbreviated transcription (Latin):
erat instium̃to: ex paucisañ
tlieb egritudinẽ corꝑis eiꝰ
aliquatenꝰ releuarat. Quib
dieb cũ ad luteras uenera¬
bilis hugonis ostiensis ep̃i
rescberet: ait. uerũ est quod
audistis. Infirmatꝰ sum usq
ad mortem. s inteñ ut sen¬
tio reuocatus ad mortem.
atq hoc ut me sentio nõ
diu. Nitam qͥppe mortalem
mortẽ magis reputans qͣm
ad uitam reuocans se sentiebat.
cũ ab exitu renocaretur: licet
p̃sentiens haut diutiꝰ diffe̾n¬
dum. Et hoc quidem sepuis
erga eum ꝓuidentia diuina
disposuit: in cuiꝰ manuerat
placita ei u᷑manui illiꝰ. ut qͦa¬
ens eum grandis aliqua ne.¬
cessitas euocaret: iuncente
omĩa animo iures corporis
nõ deessent mirantib qui
uidebant eum. et robustos
homunes in tolerantra suꝑa¬
uelut inse rediens multipli-¬
cib ĩłumitatib laboiabat:
ut uir uiue̾t feriatus. qui
occupatus cleficere nestiebat.
Cui in opere nouissuno tã
ut ex laborib uires capere

Expanded text:
erat instrumento, ex paucis ante erat instrumento, ex paucis ante diebus aegritudinem corporis ejus aliquatenus relevarat. Quibus diebus cum ad litteras venerabilis Hugonis Ostiensis episcopi rescriberet, ait: « Verum est quod audistis. Infirmatus sum usque ad mortem, sed interim, ut sentio, revocatus ad mortem, atque hoc, ut me sentio, non diu . » Vitam quippe mortalem mortem magis quam ad mortem revocatum se sentiebat, cum ab exitu revocaretur, licet sentiens haud diutius differen. Quod quidem saepius erga eum providentia divina disposuit, in cujus manu erat placita anima illius: ut quoties eum grandis aliqua necessitas evocaret, vincente omnia animo, vires corporis non deessent, mirantibus qui videbant eum, etiam robustos homines in tolerantia supera negotiis, velut in se rediens, multiplicibus infirmitatibus laborabat, ut vix viveret feriatus, qui occupatus deficere nesciebat. Cui in hoc opere novissimo tam  gratia, ut ex laboribus vires capere
Abbreviated transcription (Latin):
montis sic enĩ eum appellãt.
et moselle amnis angusti¬
as. ac mutuo sese ĩpetu col¬
lidentes una hora sicut di-¬
cebatur plus quã duo milra
corruerũt: quidam glactiis
tiucidate płes amne subm̾¬
si. Nehem̃ti gͥ indignatio¬
ne cõcepta. nobilis illa ciui¬
tas totis ad ultionẽ uirib
parabatur: cũ e regione ad¬
uersarios qͦ et fortiores p̃da
copiosa. et audatiores fecis¬
set euentꝰ. Imminebat tonꝰ
prouintiẽ certa uastatio.
sum uenerabilis eoꝵ metro¬
politanus hilliiꝰ archiep̃s tͤ¬
ue̾nsis dignã gerens suorũ
sollicitudinem filioꝵ unicũ
in tanta necessitate refugi
um petiit et expetiit uirũ
cli. Neniens gͦ claram uallẽ
ipsius atq om̃iũ fratrũ uesti¬
giis tota humilitate prostratꝰ.
rogabat et obsecrabat. ut se
dignaretur tantis obpon̾e
malis: qͥb alt̾ nemo motł̃u
sicut semꝑ fidelis serui durex¬
erat uias. et in p̃cipuis qͥb¬
q causis. aptissimo usus fu¬

Expanded text:
Montis sic enim eum appellant Montis sic enim eum appellant et Mosellae amnis angustias, ac mutuo sese impetu collidentes, una hora, sicut dicebatur, plus quam duo millia corruerunt, quidam gladiis trucidati, plures amne submersi. Vehementi igitur indignatione concepta, nobilis illa civitas totis ad ultionem viribus parabatur, cum e regione adversarios quoque et fortiores praeda copiosa, et audaciores fecisset eventus. Imminebat totius provinciae certa vastatio, cum venerabilis eorum metropolitanus Illinus archiepiset dignam gerens suorum sollicitudinem filiorum, unicum in tanta necessitate petiit refugium, et expetiit Virum Dei. Veniens ergo Claram-Vallem, ipsius atque omnium fratrum vestigiis tota humilitate prostratus, rogabat et obsecrabat, ut se tantis dignaretur opponere malis, quibus alter nemo posse sicut semper fidelis servi sui direxerat vias, et in praecipuis quibusque causis aptissimo usus fu
Abbreviated transcription (Latin):
repperit. marginẽ arcipit exit
intrepidus: illesus euactit.
expleto negocio redit inco-¬
lumis. et ficleli promissore
sicut ipse ꝓmisit inuento
multiplices ei grãs agit:
ad sacrum cuiꝰ tumulum
tã deuotꝰ hoctieq ꝑsistit. quã
tertus est eius sese m̾tis ue¬
lut de tumło. et qͥlem satis
horribili reuocatũ. Sed nõ
est nobis suꝑ hoc declamãdũ.
Alii antiqua miracła cõfe¬
rant. nͨ minꝰ hũc mirabi¬
lit̾ ꝙͣ beati bñdicti puerũ
placiclũ nec minori asserãt
a pericło liberatum. quin
etiã si uidet᷑ quẽ astͥcͥtꝰ glaci.¬
e redclichit fluuiꝰ ei cõparẽt¬
si cenobio. licet lectulo decu¬
bans cursũ uite uiuli̾t cõ-¬
sũmaret: grauis ad moctũ
plaga metensi ppło suꝑuenit.
Egressienĩ in multituame
graui aduersoͥs uicinos prĩ¬
cipes a quib pret̾ morẽ la-¬
cessitam se esse tanta ciuitas
indignabatur: tradtiti sunt
multi in manꝰ paucissimoꝵ.
Condusi deniq int̾ fugidi¬

Expanded text:
reperit, marginem arripit, exit reperit, marginem arripit, exit intrepidus, illaesus evadit, expleto negotio redit incolumis, et fideli promissione, sicut ipse promisit, inventa, multiplices gratias agit: ad sacrum cujus tumulum tam devotus hodieque persistit, quam certus est ejus sese meritis, velut de tumulo, et quidem satis horribili, revocatum. Sed non est nobis super hoc declamandum. Alii antiqua miracula conferant: nec minus hunc mirabiliter, quam beati Benedicti puerum Placidum, nec minori asserent a periculo liberatum; qui etiam, si viderent quem astrictus glacie reddidit fluvius, ei comparsi coenobio, licet lectulo decubans, cursum vitae viriliter consummaret, gravis admodum plaga Metensi populo supervenit. Egressi enim in multitudine gravi adversus vicinos principes, a quibus praetermorem lacessitam se esse tanta civitas indignabatur, traditi sunt multi in manus paucissimorum. Conclusi denique inter Frigidi-
Abbreviated transcription (Latin):
hac uita migraret: et ab.¬
sens ip̃e bñilictionis ext¬
me participio fraudaret᷑.
At ille bñticẽs et et aiceus
ne timeas. et incolumis re¬
uertens. et me qͦz sicut clesi¬
deras hic inuemies cõsola.¬
tum illũ emisit. Profectꝰ
idem frater: in t̾ritorio ar¬
tum. glacie fluuiũ ꝑtr̃asibat.
Cum subito fracta glacie
sub pedib muli quo ueheba¬
tur corruit: et sub glacie ue¬
hemens illũ uuda trahebat.
Quid faceret mersus slumi¬
neꝰ glacie clausus: Recor-¬
datus est patris sancti: rocor¬
datus est promissionis eius
q̃ iais esse nõ potuit. Con¬
tinuo siquidem ut hodieq
fatetur: patrem scm sibi ui¬
sus sentire p̃sentẽ. tanta sua¬
uitate ꝑfusus est: ut nͨ ĩpe¬
tum aminis nec molestiam
fugoris nͨ spirandi difficulta¬
tem: nec ullum deniq aut
ĩcõmoilũ sentiret aut metũ
Nec mora cõtra fluminis ĩpe¬
tum sine suo conatu dliuina
uirtute reductus ad ip̃m per
quod ante ceculerat. foram̃ se

Expanded text:
hac vita migraret, et abhac vita migraret, et absens ipse benedictionis extremae participio fraudaretur. At ille benedicens ei, et dicens, « Ne timeas, et incolumis reverteris, et me quoque sicut desideras, invenies; » consolatum illum emisit. Profectus idem frater, in territorio Artum glacie fluvium pertransibat. Tum subito fracta glacie sub pedibus muli, quo vehebatur, corruit, et sub glaciem vehemens illum unda trahebat. Quid faceret mersus flumine, glacie clausus? Recordatus est Patris sui, recordatus est promissionis ejus, quae inanis esse non potuit. Continuo siquidem, ut hodie quoque fatetur, Patrem sanctum sibi visus est habere praesentem: tantaque suavitate perfusus est, ut nec impetum amnis, nec molestiam frigoris, nec spirandi difficultatem, nec ullum denique incommodum sentiret aut metum. Nec mora, contra fluminis impetum sine suo conatu divina virtute reductus, ad ipsum, per quod ante ceciderat, foramen se
Abbreviated transcription (Latin):
bus meditan sacrũ aliqͥd
aut dictare: Orare affectuo¬
suis: fratres stuctiosrus ex¬
hortani. In oblatione hosti¬
e salutaris quã usq ad de-¬
fectũ ultimũ iux aliqũ in¬
termisit. artus sibi iux co¬
herentes. iugore spuitus
sustentabat: semet ipsũ
part̾ offerens hostiã accep¬
tabilem d̾o. ĩ odorẽ srauita¬
tis. Quo tẽpore ad auũcłm
suũ anaream militẽ tẽpli.
qui et ipse iherosolumtane
habebatur: epłam scribẽs
it̾ cetera ait. Ego enim
delibor: nͨ puto me longũ
facere super terram.
tit. ut fratiũ aliquis ĩ
remotos germanie ꝑtes.
pro quibdam mitteret᷑
agenis .&. missus est
frater henricꝰ monachꝰ.
quẽ añ sex annos decõ¬
stantiensis liocesis ꝑtibus:
cũ płib aliis idem pater
sanctꝰ ad dipxerat. Hic gͦ
dũ mitt̾et᷑ longioris itne¬
ris pericła timens. nimirũ
hyemps erat. illud tam̃
maxime uerebat᷑. ne cõtĩ¬
geret ut ulem pat̾ sanctꝰ
prius ꝙͣ ipse rediret ab

Expanded text:
bus meditari sacrum aliquid bus meditari sacrum aliquid aut dictare, orare affectuosius, fratres studiosius exhortari. In oblatione Hostiae salutaris, quam usque ad defectum ultimum vix aliquando intermisit, artus sibi vix cohaerentes vigore spiritus sustentabat, semetipsum pariter offerens acceptabilem hostiam Deo in odorem suavitatis. Quo tempore ad avunculum suum Andream militem Templi, qui et regionis Jerosolymitanae habebatur, epistolam scribens inter caetera ait: « Ego enim delibor, nec puto me longum facere super terram tit, ut fratrum aliquis in remotas Germaniae partes pro quibusdam mitteretur agendis. Et missus est frater Henricus monachus, quem ante sex annos de Constantiensis dioecesis partibus cum pluribus aliis idem pater sanctus adduxerat. Hic ergo dum mitteretur, longioris itineris pericula timens nimirum hiems erat, illud tamen maxime verebatur, ne contingeret, ut idem pater sanctus, priusquam ipse rediret, ab
Abbreviated transcription (Latin):
dlñs ac sudo-
res dilecto
suo bernar¬
do clareual¬
sensi atbati dui desideratũ
preciose mortis sompnum
dare clisponeret: et ficlelẽ
seruũ in requiem intͦlut̾e.
suam. cepit magis acmag̃
ꝓuitus in ip̃m proficere
spuitꝰ. caro insirma defic̾e̾.
Cognoscens enĩ uir sanctꝰ
ꝓpe esse iam brauium so¬
lito currebat a lacͥmis: et
terrestris sue habitationis
lissolutionem sentiens in¬
minere. uotis ubenoribus
aspirabat ad habitationẽ
ex leo. lomũ nõ manu fac¬
tam eternã in celis. In cu¬
ius purissimo pectore sacͥ
sese desicderii flamma nõ
capiens crebus erũpebat
inditiis et ignitũ eloquiũ
uehement feruoris int̾ni
uehem̃tiam declarabat:
sicut in scĩs antmalib per
proph̾am int̾ cetera descri¬
buntur. et sintille quasi
aspectus eris candentis:
Corpus lectulo decubans.
uariis exterebat᷑ incõmottiᷤᷤ.
animꝰ tam̃ nichilominuᷤᷤ
liber et potens. que cł̾i erãt
exerrebatur inuictus. non
cessans in metliis qͦ dolori¬

Expanded text:
s ac sudores Dominus dilecto suo Bernardo Clarae-Vallensi abbati diu desideratum pretiosae mortis somnum dare disponeret, et fidelem servum in requiem introducere suam; coepit magis ac magis promptus in ipso proficere spiritus, et caro infirma deficere. Cognoscens enim Vir sanctus prope esse jam bravium, solito currebat alacrius, et terrestris suae habitationis dissolutionem sentiens imminere, votis uberioribus aspirabat ad habitationem ex Deo, domum non manufactam, aeternam in coelis. In cujus purissimo pectore sacri sese desiderii flamma non capiens, crebris erumpebat indiciis, et ignitum eloquium vehementer fervoris interni vehementiam declarabat, sicut in sanctis animalibus per prophetam inter caetera describuntur scintillae quasi aspectus aeris candentis . Corpus lectulo decubans variis exercebatur incommodis: animus tamen nihilominus liber et potens, quae Dei erant exercebat invictus, non cessans in mediis quoque dolori