comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m potestatem suam iam cominendare. unde
et discipłos cępit eligere: a flumine seilicet ior¬
dane. ubi suꝑ baptitato dñõ cum descenderet
sp̃s sẽs. sonuit uox de cęlo: hic est filius meus di¬
lectus. Hinc ergo doctrina eius incipiens. et ma¬
gisterii celestis auctoritas. dilatatur usꝙ ad ter¬
minos oibis terrȩ: cum predicatur euglium
regni in uniuerso orbe in testimonium om̃ibus gen
ethiepes: et ininici eius terram lingent. Per ethi¬
opes a parte totum om̃s gentes significat: eam
eligens gentem quam potissimum nominaret.
quȩ in finibus terrȩ est. Coram illo procident
dictum est: adorabunt eum. Et quia scismata
futura erant ꝑ diuersa terrarum loca. que in¬
uiderent ecclȩ catholicȩ toto orbe terrarum
diffuse: eadem porro scismata ꝑ hominum no¬
mina se fuerant diuisura. et homines amando
quibus auctoribus scissa sunt. głȩ xp̃i quȩ ꝑ
om̃s terras est inimicatura: idõ cum dixisset

Expanded text:
Christum potestatem suam jam commendare, unde Christum potestatem suam jam commendare, unde et discipulos coepit eligere; a flumine scilicet Jordane, ubi super baptizatum Dominum cum descenderet Spiritus sanctus, sonuit vox de coelo: Hic est Filius meus dilectus . Hinc ergo doctrina ejus incipiens et magisterii coelestis auctoritas, dilatatur usque ad terminos orbis terrae, cum praedicatur Evangelium regni in universo orbe, in testimonium omniAethiopes, et inimici ejus terram lingent. Per Aethiopes, a parte totum, omnes gentes significavit; eam eligens gentem, quam potissimum nominaret, quae in finibus terrae est. Coram illo procident, dictum est, adorabunt eum. Et quia schismata futura erant per diversa terrarum loca, quae inviderent Ecclesiae catholicae toto terrarum orbe diffusae; eadem porro schismata per hominum nomina se fuerant divisura, et, homines amando quibus auctoribus scissa sunt, gloriae Christi, quae per omnes terras est, inimicatura: ideo cum dixisset,
Abbreviated transcription (Latin):
nens ante lunam. quo postea extolleretur et
utiq clixerat orietur in diebus eius iusticia et
abundantia pacis. donec extollatur luna. Si
eccła hic recte significatur uocabulo lunȩ: con¬
sequenter ostendit quam late eandem ȩccłam fue¬
rat diffusurus cum adiecit. et dñ abitur a mariusꝙ
ad mare. Mari quippe magno cingitur terra qui
uocatur occeanus: de quo influit quiddam exi¬
guum in medio terrarum et facit ista maria no¬
ta nobis que nauigiis frequentantur. Rroinde a
mariusq ad mare aquolibet fine terrȩ usꝙ ad
quemlibet finem cdñaturum dixit: euius nom̃
et potestas toto orbe fuerat predicanda. multũ¬
q ualitura. Quod ne aliter posset intelligi a ma¬
ri usq ad mare: continuo subiecit. Et a flumi¬
ne usꝙ ad terminos orbis terrȩ. Quod ergo ait
usꝙ ad terminos orbis terrȩ: hoc ante dixerat.
a mariusq ad mare. Quod uero nunc ait a
flumine: eiudenter expressit inde uoluisse

Expanded text:
nens ante lunam, quo postea extolleretur et nens ante lunam, quo postea extolleretur et utique dixerat: Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec extollatur luna. Si Ecclesia hic recte significatur vocabulo lunae, consequenter ostendit quam late eamdem Ecclesiam fuerat diffusurus, cum adjecit: Et dominabitur a mari usque ad mare. Mari quippe magno cingitur terra, qui vocatur Oceanus; de quo influit quiddam exiguum in medio terrarum, et facit ista maria nota nobis, quae navigiis frequentantur. Proinde, a mari usque ad mare, a quolibet fine terrae, usque ad quemlibet finem dominaturum dixit, cujus nomen et potestas toto orbe fuerant praedicanda, multumque valitura. Quod ne aliter posset intelligi, a mari usque ad mare; continuo subjecit, et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Quod ergo ait, usque ad terminos orbis terrae; hoc ante dixerat, a mari usque ad mare. Quod vero nunc ait, a flumine; evidenter expressit inde voluisse
Abbreviated transcription (Latin):
inst: fortassis enim hoc intelligi uoluit ne ul¬
tmsit mortalitas: quando nouissima inimica
distutur mors. ut pacis abundantia usꝙ ad hoc
luiatur: ne quicl resistat felicitati peccatorum
sisirmitate mortalitatis. quod erit in illo scło
alicia et abunclantia pacis. donec morte om̃i¬
ndeuieta atꝙ destructa: omis mortalitas absu¬
nutur. Sin uero uocabulo lunȩ non mortalitas
uinspquam nunc transit ȩccła. sed ipsa om̃ino
pula si gnificata est quȩ ꝑmaneat in ȩternum
Due mottalitate uberata: ita dietum accipi¬
endum est. orietur in diebus eius iusticia et abum¬
dantia pacis donec extollatur luna÷ tanquam
diceretur. orietur in diebus eius iusticia. quę
contradictionem ac rebellationem carnis uitat.
et fiat pax in tantum crescens et abundans. do¬
resurrectionis cum illo regnatura qui eam in
hac gła primogenitus a mortuis antecessit. ut
sederet ad dexteram patris. ita cum sole ꝑma-¬

Expanded text:
non sit? Fortassis enim hoc intelligi voluit, ne ulnon sit? Fortassis enim hoc intelligi voluit, ne ulterius sit mortalitas, quando novissima inimica destruetur mors : ut pacis abundantia usque ad hoc perducatur, ne quid resistat felicitati beatorum ex infirmitate mortalitatis; quod erit in illo saeculo, justitia et abundantia pacis: donec morte omnino devicta atque destructa, omnis mortalitas absumatur. Sin vero vocabulo lunae, non mortalitas carnis per quam nunc transit Ecclesia, sed ipsa omnino Ecclesia significata est, quae permaneat in aeternum, ab hac mortalitate liberata; ita dictum accipiendum est, Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec extollatur luna, tanquam diceretur: Orietur in diebus ejus justitia, quae contradictionem ac rebellationem carnis vincat, et fiet pax in tantum crescens et abundans, doer gloriam resurrectionis cum illo regnatura, qui eam in hac gloria primogenitus a mortuis antecessit, ut sederet ad dexteram Patris ; ita cum sole perma
Abbreviated transcription (Latin):
o to uel quia expoliancla fuerat a uetorita
ietins sicut ouis expoliatur uelleres uel
mi auiehitu eandem pluuiam detinebat.
mblebat prepittio prȩgicari. id est incir
aͥ quod dietum est tollatur: alii interpreta
uit uiseratur. ali uero extollatur unum uerbũ
geumꝰ scut unicuiꝙ uisum est. transferentes quod
dtist t qui dixerunt auferatur: non usꝙ adeo
sbrant. Collatur enim magis habet consuetu¬
a tadiei ut auferatur et non sit: quam ita ut
enseieuetur. Auferatur uero prorsus aliter
ilii non potest nisi ut ꝑclatur: hoc est ut ñ
s Etollatur autem nichil nisi ut altius eleuet᷑.
ludi quidem cum in malo ponitur suꝑbiam so¬
utsiqnificare: sicuti est in tua sapientia noli ex¬
tl. In bono autem ad honorem ꝑtinet ampliorẽ:
atum aliquici eleuatur. sicuti est in noctibus ex.¬
atemanus uras in scã. et beneclicite dñm. Hic
tiosi auferatur dictum intellexerimus: quad
nt donec auferatur luna: nisi efficiatur ut

Expanded text:
quia exspolianda fuerat auctoritate doctrinae, sicut ovis exspoliatur vellere; vel quia in abdito eamdem pluviam detinebat, quam nolebat praeputio praedicari, id est, incirluna. Id quod dictum est, tollatur, alii interpretati sunt, auferatur: alii vero, extollatur; unum verbum graecum sicut unicuique visum est, transferentes, quod tollatur, et qui dixerunt, auferatur, non usque adeo dissonant. Tollatur enim magis habet consuetudo ita dici, ut auferatur et non sit, quam ita ut altius elevetur; auferatur vero prorsus aliter intelligi non potest, nisi ut perdatur, hoc est, ut non sit: extollatur autem nihil nisi ut altius elevetur. Quod quidem cum in malo ponitur, superbiam solet significare; sicuti est: In tua sapientia noli extolli . In bono autem ad honorem pertinet ampliorem, velut cum aliquid elevatur; sicuti est: In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Dominum . Hic ergo si auferatur dictum intellexerimus, quid erit donec auferatur luna, nisi efficiatur ut
Abbreviated transcription (Latin):
entius intelligi. suscipiant montes pacem ppło:
ut pacem intelligamus in reconciliatione qua
dõ reconciliamur: montes eam quippe suscipi¬
ant a ppło eius. Hoc apłs ita testatur. Netera
transierunt: ecce facta sunt noria. Om̃ĩa aut̃e

Expanded text:
entissime intelligi, Suscipiant montes pacem populo, entissime intelligi, Suscipiant montes pacem populo, ut pacem intelligamus in reconciliatione qua Deo reconciliamur: montes quippe eam suscipiunt populo ejus. Hoc Apostolus ita testatur: Vetera transierunt; ecce facta sunt no
Abbreviated transcription (Latin):
subsequantur. ut eis xp̃m ante ponant: ne ma¬
lorum montium quoniam uidentur excelle.¬
re uana auctoritate seducti. se axp̃i unitate
dirumpant: idõ dictum est suscipiant mon¬
tes pacem ppło. Dicunt quidem imitatores
mei estote sicut et ego xpi: sed rursus dicant.
Hicet si nos aut angłs de cȩlo uobis annuntia¬
uerit preter quam accepistis: anathema sit.
Dicant etiam. Nunquid paulus ꝓ uobis cru¬
cifixus est. aut in nomine pauli baptuati estis:
Ita suscipiant pacem ppło dĩ. idest pauꝑibus
dĩ: non illis sed cum illis regnare cupientes.
Illi quoꝙ non clicant ego sum pauli. ego autẽ
apollo. ego uero cephȩ: sed om̃s dicant ego
sum xp̃i. Hȩc est iusticia non ante ponere ser¬
uos dnõ nec coequare: ita leuare ocłos in mon¬
tes unde ueniat auxilium sibi. ut tamen auxi¬
lium suum non sꝑent a montibus.⁊ sed a dño
qui fecit celum et terram. Potest et sic conueni¬

Expanded text:
subsequantur, ut eis Christum anteponant; ne masubsequantur, ut eis Christum anteponant; ne malorum montium, quoniam videntur excellere, vana auctoritate seducti, se a Christi unitate disrumpant. Ideo dictum est: Suscipiant montes pacem populo. Dicant quidem: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Sed rursus dicant: Licet si nos, aut angelus de coelo vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis. anathema sit . Dicant etiam: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Ita suscipiant pacem populo Dei, id est, pauperibus Dei; non illis, sed cum illis regnare cupientes. Illi quoque non dicant, Ego sum Pauli, ego sum Apollo, ego vero Cephae; sed omnes dicant: Ego sum Christi . Haec est justitia: non anteponere servos Domino, nec aequare; ita levare oculos in montes unde veniat auxilium sibi, ut tamen auxilium suum non sperent a montibus, sed a Domino qui fecit coelum et terram . 6. Potest et sic conveni
Abbreviated transcription (Latin):
huius scli seruitute. Excellenti enimigͦ sc̃ĩtate
eminentes in eccla montes sunt: qui idonei sunt
et alios docere sic loquendo ut fideliter instruan.¬
tur⁊ sic uiuendo ut salubriter imitentur. Col¬
ies autem sunt: illorum excellentiam. sua obe¬
dientia subsequentes. Quare ergo montes pa¬
cem: et colles iusticiam: An forte niebil inter.¬
esset etiam si ita diceretur: suscipiant montes iu¬
sticiam ppło. et colles pacem: Utrisꝙ enim iusti¬
cia et utrisq pax necessaria est: et si fieri potest
ut alio nomine pax appellata sit ipsa iusticia.
Hec est enim uera pax: non qualem iniusti int̃
se faciunt. An potius cum distinetione non con¬
tempnenda intelligendum est quod ait mori¬
tes pacem et colles iusticiam: Excellentes qͥp¬
pe in eccła paci debent iugilanti intentione con¬
sulere: ne ꝓpter suos honores suꝑbe agendo se.¬
scismata faciant. unitatis compage dirupta.
Colles autem ita eos imitando et obediendo

Expanded text:
hujus saeculi servitute. Excellenti ergo sanctitate hujus saeculi servitute. Excellenti ergo sanctitate eminentes in Ecclesia, montes sunt; qui idonei sunt et alios docere , sic loquendo ut fideliter instruantur, sic vivendo ut salubriter imitentur: colles autem sunt illorum excellentiam sua obedientia subsequentes. Quare ergo montes pacem, et colles justitiam? An forte nihil interesset, etiamsi ita diceretur: Suscipiant montes justitiam populo, et colles pacem? Utrisque enim justitia, et utrisque pax necessaria est: et fieri potest ut alio nomine pax ap pellata sit ipsa justitia; haec est enim vera pax, non qualem injusti inter se faciunt. An potius cum distinctione non contemnenda intelligendum est quod ait, Montes pacem, et colles justitiam? Excellentes quippe in Ecclesia, paci debent vigilanti intentione consulere; ne propter suos honores superbe agendo schismata faciant, unitatis compage disrupta. Colles autem ita eos imitando et obediendo
Abbreviated transcription (Latin):
docet ꝓprie se appellasse uidicium quod ꝓ iusticia
poni solet: il est quod in male iudicando intel¬
ligi non potest. Ubi enim dñs dicit nolite uicli¬
care ꝑsonaliter. sed rectum uidicium iudicate:
ostencdit esse posse prauum uidicium: cum dicit
rectum udicium iudicate. Deniꝙ illud uetat:
hoc precipit. Cum uero sine ulla adiectione
dicit iudicium: continuo iustum iuit intelli¬
gi. sicut est quod ait. relinquitis grauiora legis
miscłiam et iucdicium: et illud quod iheremias
dicit: faciens diuitias suas non cum iudicio.
Non ait faciens diuitias suas prauo uel iniusto
iudicio: uel non cum iudicio recto aut iusto: sed
non cum iudicio. udicium non appellans nisi
ressunt: colles minores. Nimirum ergo hii sunt:
quos alius habet psalmus pusillos cum magnis.
Isti quippe montes exultauerunt sicut arietes:
et isti colles sicut agni ouium. sicut in exitu
isrt de egypto: id est in ppło dĩ liberatione ab

Expanded text:
docet proprie se appellare judicium quod pro justitia docet proprie se appellare judicium quod pro justitia poni solet, id est, quod in male judicando intelligi non potest. Ubi enim Dominus dicit, Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate , ostendit esse posse pravum judicium, cum dicit, Rectum judicium judicate: denique illud vetat; hoc praecipit. Cum vero sine ulla adjectione dicit judicium, continuo justum vult intelligi; sicut est quod ait Relinquitis graviora Legis, misericordiam, et judicium . Et illud quod Jeremias dicit: Faciens divitias suas non cum judicio . Non ait, Faciens divitias suas pravo injustove judicio, vel non cum judicio recto aut justo; sed, non cum judicio: judicium non appellans, nisi res sunt, colles minores. Nimirum ergo hi sunt quos alius habet psalmus: Pusillos cum magnis. Isti quippe montes exsultaverunt sicut arietes, et isti colles sicut agni ovium, in exitu Israel ex Aegypto , id est in populi Dei liberatione ab
Abbreviated transcription (Latin):
lut humiles secl suꝑbi. Ueniet ergo ille iuclica
ppł̃m dĩ in iusticia: et pauꝑes dĩ in udicio:
eio udicio discernet a diuitibus eorum pauꝑ
ssose secl quos pauꝑtate sua fecit diuites suos.
limat ei quippe ppłs pauꝑ. Iudica me ds̃ et
Iame causam meam de gente non scã. Quod
dam mutato uerborum orcline cum prius lixi¬
E. ds udicium tuum regi cda. et iusticiam tuã
eregis: prius ponens uidicium. deinde iusti.¬
lins urius iusticiam posuit deinde iudicium
leois. Iucdiecare ppl̃m cuum in iusticia: et pau¬
ꝑes tuos iniudicio: ostendit se magis iudicium
appellasse iusticiam. nichil interesse demonstrans.
quo orcline ponatur cum idem significat. Solet
enim clici iudicium prauum quod inuistum est:
iusticiam uero iniquam uel iniustam dicere non
solemus. Si enim praua et iniusta erit: nec iusti¬
cia iam dicenda est. Proinde ponendo iudicium
atq iusticiȩ nomine repetendo. uel ponendo ius¬
ticiam et eam iudicii nomine repetendo. satis e¬

Expanded text:
es, sed superbi. Veniet vero ille judicare populum Dei in justitia, et pauperes Dei in judicio: et eo judicio discernet a divitibus eorum pauperes suos; sed quos paupertate sua fecit divites suos. Clamat ei quippe populus pauper: Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta . 4. Quod autem mutato verborum ordine, cum prius dixisset, Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis, prius ponens judicium, deinde justitiam; prius justitiam posuit, deinde judicium, dicens, Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio; magis ostendit judicium se appellasse justitiam, nihil interesse demonstrans quo ordine ponatur, cum idem significet. Solet enim dici judicium pravum quod injustum est; justitiam vero iniquam vel injustam dicere non solemus. Si enim prava, et injusta erit; nec justitia jam dicenda est. Proinde ponendo judicium, atque justitiae nomine repetendo; vel ponendo justitiam, et eam judicii nomine repetendo, satis e
Abbreviated transcription (Latin):
candum ppłm tuum. Quod autem ait prs
ppłm tuum: hoc ait posterius paupestuos a
quod ait prius in iusticia: hoc posterus uis
dicio: more illo repetitionis. ubi sane demis
ppłm dĩ pauꝑem esse debere: idest nonsipdo
sed humilem. Beati enim paupes spĩ qul
gnas illas terrenas diuitias amisiset. Uuad
idõ comiemorandum putaui: quonasie
di quod bene uiuunt. Et relo̾ iam nec
aiuist: quantacumꝙ bona oꝑa facere ui¬
orilt. De suo quippe habere se pritant.: Et glan
isi non accepint. Duites sui: non paupes
hidundantes sibi: non egentes dõ. Secl ait

Expanded text:
candum populum tuum. Quod autem ait prius, candum populum tuum. Quod autem ait prius, populum tuum; hoc ait posterius, pauperes tuos: et quod ait prius, in justitia; hoc posterius, in judicio; more illo repetitionis. Ubi sane demonstrat populum Dei pauperem esse debere, id est, non superbum, sed humilem. Beati enim pauperes spirituit, et antequam magnas illas terrenas divitias amisisset. Quod ideo commemorandum putavi, quoniam sunt  quod bene vivunt; et ideo jam nec bene vivunt, quantacumque bona opera facere videantur. De suo quippe habere se putant, et gloriantur quasi non acceperint : divites sui, non pauperes Dei; abundantes sibi, non egentes Deo. Sed ait
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium tuum regi da. Qui rexetiam filius
regis est: quia et dĩ pater utiq rex est. Ita scrip.¬
tum est: quod rex fecit nuptias filio suo. More
autem scripturȩ idem repetitur. Nam quod
dixit udicium tuum: hoc altercint ns
regis: sicut est illud. Qui habitat in eriin
Et quod dictum est głam dĩ: repeatumus.¬
nes multum eloquia diuina commendas
siue eadem uerba. siue aliis uerbis eadienda¬
tia repetatur. et maxime reppiuntur inida
tuum in tua iusticia: et pauꝑes tuos inndin
Rex pater regi filio ad quam rem dedit udit
suum et iusticiam suam satis ostenclitur cumno¬
cit: iudicare ppłm tuum in iusticiandestad
dicandum ppłmtuum. Calis locutio est qa
salomonem. Prouerbia salomonis fli daus
scire sapientiam et clisciplinam. Hoc es ꝓuez
salomonis ad sciendam sapientiam et diept¬
nam: ita udicium tuum regi da. Iudicut
ppłm tuum: idest iudicium tuum da adiudi¬

Expanded text:
judicium tuum regi da. Qui rex etiam filius judicium tuum regi da. Qui rex etiam filius est regis, quia et Deus Pater utique rex est. Ita scriptum est, quod rex fecit nuptias filio suo . More autem Scripturae idem repetitur. Nam quod dixit, judicium tuum; hoc aliter dixit:dixit, filio regis; sicut est illud. Qui habitat in coeliset quod dictum est, gloriam Dei; repetitunes multum eloquia divina commendant, sive per eadem, sive aliis verbis eadem sententia repetatur: et maxime tales repetitionetuum in justitia, et pauperes tuos in judicio. Rex Pater regi Filio ad quam rem dedit judicium suum et justitiam suam satis ostenditur, cum dicit, Judicare populum tuum in justitia, id est, ad judicandum populum tuum. Talis locutio est apud Salomonem: Proverbia Salomonis, filii David, scire sapientiam et disciplinam ; hoc est, Proverbia Salomonis, ad sciendam sapientiam et disciplinam. Ita, judicium tuum da, judicare populum tuum; id est, judicium tuum da, ad judi
Abbreviated transcription (Latin):
relinquo uobis. Et multis aliis testimoniis: dñs
xp̃c pacificus esse monstratur. Non scđm pacẽ
quam nouit et querit hic mundus: sed illam pa¬
cem de qua dicitur apud ꝓpħam. Dabo eis solati¬
um uerum: pacem suꝑ pacem. Cui scilicet paci
reconciliationis: additur pax immortalitatis.
INam post om̃ia reddita quȩ ꝓmisit dĩ: nouissi¬
mam pacem nos expectare debere qua cum dõ
uiuamus in eternum: idem ꝓpħ̃a ostendit ubi ait.
Dnẽ ds̃ noster pacem da nobis: om̃ia enim dedisti
nobis. Pax erit plane illa ꝑfecta: quando noiussi¬
ma mimica destruetur mors. Et in quo erit hoc
nisi in pacifico illo reconciliatore nr̃o: Sicut enĩ
in adam om̃s moriuntur: sic et in xp̃o om̃s uiui¬
ficabuntur. Quoniam ergo inuenimus uerum
salomonem. hoc est uerum pacificum: quid de¬
ide pͥsilmus ipse de illo doceat attendamus.
dicit ipse. Pater non iudicat quenꝗͣ:
sed omie iudicium dedit filio. Hoc est ergo: ds̃

Expanded text:
relinquo vobis. His, et aliis multis testimoniis Dominus relinquo vobis. His, et aliis multis testimoniis Dominus Christus pacificus esse monsquam novit et quaerit hic mundus; sed illam pacem de qua dicitur apud prophetam, Dabo eis solatium verum, pacem super pacem ; cum scilicet paci reconciliationis additur pax immortalitatis. Nam post omnia reddita quae promisit Deus, novissimam pacem nos exspectare debere, qua cum Deo vivamus in aeternum, idem propheta ostendit, ubi ait: Domine, Deus noster, pacem da nobis; omnia enim dedisti nobis . Pax erit plane illa perfecta, quando novissima inimica destruetur mors. Et in quo erit hoc, nisi in pacifico illo reconciliatore nostro? Sicut enim in Adam omnes moriuntur; sic et in Christo omnes vivificabuntur . Quoniam ergo invenimus verum Salomonem, hoc est verum pacificum; quid deinde psalmus ipse de illo doceat attendamus. dicit, Pater non judicat quemquam; sed omne judicium dedit Filio : hoc est ergo, Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
psalii huus titulus prenotatur: sed hȩc in eo
dicuntur quȩ non possunt illi salomoni regiis¬
rł scdm carnem. iuxta illa quȩ de illo scã serip¬
tura loquitur conuenires dño autem xp̃o aptis¬
sime possunt. Unde intelligitur etiam ipsum
uocabulum salomonis ad siguratam significati¬
onem adhibitum: ut in eo xp̃c accipiatur. Sa¬
lomon quippe: interpretatur pacificus. e ꝑhoc
tale uocabulum illi uerissime atꝙ optime con¬
gruit: ꝑ quem mediatorem ex inimiciciis ac
cepta remissione peccatorum reconcili amur
dõ. Et enim cum immici essemus: reconciliati
sumus dõ ꝑ mortem filii eius. Idem ipse est ille
pacificus qui fecit utraq unum: et medium
parietem maceriȩ soluens inimicicias in carne
sua. legem manclatorum decretis euacuans:
ut duos nos conderet inse: in unum nouum ho¬
minem faciens pacem. Ipse enim ueniens eugłi¬
tauit pacem his qui longe. et his qui ꝓpe. Ipse
in eugłio dicit. Pacem meam do uobis: pacem

Expanded text:
psalmi hujus titulus praenotatur; sed haec in eo dicuntur, quae non possint illi Salomoni regi Israel secundum carnem, juxta ea quae de illo sancta Scriptura loquitur, convenire: Domino autem Christo aptissime possunt. Unde intelligitur etiam ipsum vocabulum Salomonis ad figuratam significationem adhibitum, ut in eo Christus accipiatur. Salomon quippe interpretatur Pacificus; ac per tale vocabulum illi verissime atque optime congruit, cepta remissione peccatorum reconciliamur Deo. Etenim , cum inimici essemus reconciliati sumus Deo per mortem filii ejus, idem ipse est, ille pacificus, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua, legemque mandatorum decretis evacuans, ut duos conderet in se: in unum novum hominem faciens pacem. Et veniens evangelizavit pacem his, qui longe, et pacem his, qui prope. Ipse in Evangelio dicit : pacem meam do vobis, pacem
Abbreviated transcription (Latin):
qꝑe cd̃ licunt. Nos autem non spm̃ huius
mrsi accepimus. secl spm̃ qui ex clõ est: ut sci¬
inis quȩ a dõ donata sunt nobis. Nam cum
tnistopsalmo ꝓpter suscepti hominis sacram̃¬
in quo uerbum caro factum est dicatur patri
ussiciam: secl a semetipsis eam se habere conficdt̃.
Innantes di iusticiam. et suam uolentes consti

Expanded text:
Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Nam cum et in isto psalmo, propter suscepti hominis sacramentum quo Verbum caro factum est , dicatur Deo justitiam, sed a semetipsis eam habere confidunt. Ignorantes enim Dei justitiam, et
Abbreviated transcription (Latin):
in ap̃o mundum reconcilians abi. non tuus
illis delicta eorumeet ponens in nobis uerro
reconciliationis. In quibus nissin marars
suscipiunt pacem ppło eius: Quo eiralos
pacis subsequenter a diungunt: atꝙ dicut¬

Expanded text:
isto, mundum reconcilians sibi; non reputans illis delicta eorum, et ponens in nobis verbum reconciliationis. In quibus, nisi in montibus qui suscipiunt pacem populo ejus? Quocirca legati pacis subsequenter adjungunt, et dicu
Abbreviated transcription (Latin):
atit in semine eius ¶Iñs gentes magnifica¬
uotiumi. Canquam exponenclo repetitum est.
adsipni dictum est. Quia enim beneclicentur
samagnificabunt eum. Non ipsi faciendo ut
apusst. qui ꝑse ipsum magnus est: secd lauclan
aemagnum fatencio. Sic erum magnificamꝰ
ãi retiam dicimus scĩficetur nomentuum. qͦs¬
ait miaibilia solus. Consideratis om̃ibris supra
NImpletur enim quod adillam sterilem clictũ
ine maiestatis eius in ȩternum: et in scłm seli.
ludaliul latini interpretes dicerent: qui non
psuit clicere in ȩternum et in eternum ȩterni:
lusenm alud dictum sit in ȩternum et aliud
ilłmita sonat: setl grecus habet stoneonã cestõ¬

Expanded text:
tur in semine » . « Omnes gentes magnificabunt eum. » Tanquam exponendo repetitum est quod supra dictum est. Quia enim benedicentur in eo, magnificabunt eum: non ipsi faciendo ut magnus sit, qui per seipsum magnus est; sed laudando et magnum fatendo. Sic enim magnificamus Deum; sic etiam dicimus: Sanctificetur nomen tuum facit mirabilia solus. Consideratis omnibus supra s Israel. Impletur enim quod ad illam sterilem dictum nomen gloriae ejus in aeternum, et in saeculum saeculi. Quid aliud latini interpretes dicerent, qui non possent dicere, in aeternum, et in aeternum aeterni? Quasi enim aliud dictum sit, in aeternum, et aliud in saeculum, ita sonat: sed graecus habet,
Abbreviated transcription (Latin):
peccata confitentes. et egentes gła et gã ꝙt
eos rex ille filius regis liberaret a potente.
quippe est potens ille qui suꝑius calumpnatat
dictus: quem potentem ad homines fibisibeͥa¬
dos et incaptiuitate retinendos non uitis enus
fecit: sed humana peccata. Idem ipse et sortises
dictus: ideo et hic potens. Sed qui bumiliaut
calumpniatorem. et intrauit in domumfrtd.
ut eo alligato uasa eius diriꝑet: hic liberaut q¬
num apotente. et pauꝑem cui nonerat aditi
Non enim hoc efficere potuit: uel cuiusquam
uitus. uel quisquam homo iustus. uel aliqus
angls. Cum uero nullus esset adiutor: ppse as
quidnam xp̃o qui eruit egenum a potente p¬
cata placuerunt: Absit. Sed parcet ipse ul¬
pi et pauꝑi: ⁊dest peccata dimitat huml ã
non de sius mertts confidenti. aut desiantã¬
te salutem sꝑanti: sed indigenti grã saluatal
sui. Cum enim addidit. Et animas papdl

Expanded text:
peccata confitentes, et egentes gloria et gratia Dei, ut peccata confitentes, et egentes gloria et gratia Dei, ut eos rex ille, filius Regis, liberet a potente. Idem quippe est potens, ille qui superius calumniator est dictus: quem potentem ad homines sibi subdendos et in captivitate retinendos non virtus ejus fecit, sed humana peccata. Idem ipse et fortis est dictus; ideo et hic potens. Sed qui humiliavit calumniatorem, et intravit in domum fortis, ut eo alligato vasa ejus diriperet , hic liberavit egenum a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Non enim hoc efficere potuit vel cujusquam virtus, vel quisquam homo justus, vel aliquis Angelus. Cum ergo nullus esset adjutor, ipse advmquidnam Christo qui eruit egenum a potente, peccata placuerunt? Absit: sed, Parcet ipse inopi et pauperi; id est, peccata dimittet humili, et non de suis meritis confidenti, aut de sua virtute salutem speranti, sed indigenti gratia Salvatoris sui. Cum autem addidit, Et animas pauperum
Abbreviated transcription (Latin):
runt: reges arabum et saba dona adducent.
It adorabunt eum om̃s reges terrȩ: om̃s gentes
seruient ei. Hoc iam non expositorem: sed con¬
templatorem desiderat. Immo non solum le¬
tantium fidelium. sed etiam infidelium gen¬
tium infertur aspectibus: nisi quod fortasse
querendum est quid dictum sit dona addu¬
cent. Ea quippe adduci solent: quȩ ambula¬
re non possunt. Nunquidnam ergo de unmo¬
lancdis uictimis dici potuit Aosit ut talis oui¬
atur in diebus eius iusticia. Sedista conaa
adducenda predicta sunt: homines maa
dentur significare quos in societatemeden
regum adducit auccoritas: quamuis roeos
psequentes dona ad duxerint. non siatid
ro exponeret causas curei tantus honor ait¬
retur a regibus. ei ꝙ seruiretur ab om̃ibus e¬
bus. uomam liberauit ĩquit egenun apt¬
ter et p̾auꝑem cui nonerat adiutor Istegnis
et pauꝑ: ppłs est credentium in eum. In hoeps
sunt etiam reges adorantes eum. Norenna
ni esse declignantur et pauꝑes: ⁊dest bumilit

Expanded text:
ges Arabum et Saba dona adducent. Et adorabunt eum omnes reges terrae; omnes gentes servient ei. Hoc jam non expositorem, sed contemplatorem desiderat; imo non solum laetantium fidelium, sed etiam infidelium gementium infertur aspectibus: nisi fortasse quaerendum est quid dictum sit, dona adducent. Ea quippe adduci solent, quae ambulare possunt. Numquidnam ergo de immolandis victimis dici potuit? Absit ut talis oriatur in diebus ejus justitia. Sed ista dona quae adducenda praedicta sunt, homines mihi videntur significare, quos in societatem Ecclesiae Christi regum adducit auctoritas; quamvis reges etiam persequentes dona adduxerint, non scientes quid ro exponeret causas cur ei tantus honor deferretur a regibus, eique serviretur ab omnibus gentibus: Quia liberavit, inquit, egenum a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Iste egenus et pauper, populus est credentium in eum. In hoc populo sunt etiam reges adorantes eum. Non enim egeni esse dedignantur et pauperes, id est humiliter
Abbreviated transcription (Latin):
meclitabitur die ac nocte. Uult pati¬
enter ferre om̃ia: non descendat cle
cȩlo: et in lege eius meclitabitur die
ac nocte. Ergo in cęlo cor eius. Si incȩ¬
lo cor eius: om̃s iniquitates quȩ fiunt
in terra ad tempus. om̃s felicitates ma¬
lorum hominum. om̃s labores iustorum.
meditanti die ac nocte legem dĩ nul-¬
li sunt: et patienter tolerat om̃ia. et
erit eruditus beatus a dõ. Et quomo¬
do in firmamento cęli : Quia lex fir¬
gunt diem et noetem: uoluunt anas
et tempora: et tanta mala fuint inq
ra. illis quetem in cȩlo habentibis lus
ereo est quod nos locet dẽ: Iam aden¬
nds psalmum

Expanded text:
meditabitur die ac nocte.» Vult patimeditabitur die ac nocte.» Vult patienter ferre omnia? Non descendat de coelo, et in lege ejus meditetur die ac nocte. Ergo in coelo cor ejus: si in coelo cor ejus, omnes iniquitates quae fiunt in terra ad tempus, omnes felicitates malorum hominum, omnes labores justorum meditanti die ac nocte legem Dei, nulli sunt; et patienter tolerat omnia, et erit beatus eruditus a Deo. Et quomodo in firmamento coeli? Quia lex firtinguunt diem et noctem, volvunt annos et tempora; et tanta mala fiunt in terra, illis quietem in coelo habentibus. Quid est ergo quod nos docet Deus? Jam aus Psalmum
Abbreviated transcription (Latin):
no commemorauimus. Sed qui hodie
tenebre sunt: si uelint in erastino lux
erunt. Qui tenebras bas ingressi sunt.
si uelint. lux esse iam possunt. Aꝑte enĩ
apłs ne quis putaret naturales esse ini
quitates quȩ mutari non possunt: dicit.
bulate. Lux inquit in dño: non in uo¬
bis. Cor ergo in libro. Si cor in libro: cor
in firmamento cęli. Si ibi est cor. inde
luceat: et non mouetur iniquitatibii
subterpositis. Non quia ibi est in cȩło
ꝑ carnem: sed quia ibi est ꝑ conuersat¬
onem: scđm quod dictum est. nr̃a au¬
tem conuersatio in cęlis est. Non potes
cogitare illam ciuitatem: quia nondũ
uides. Uis cogitare cęlum: librum dĩ
cogita. Audi psalmum. Et in lege eiꝰ
meditabitur die ac nocte. Et ibi beatus
dictus est. qui non abiit in consilio im¬
piorum: et in uia peccatorum non ste.¬
tit: et in cathectra pestilentiȩ non se-¬
dit: sed in lege dñi fuit uoluntas eius.
Uide luminare in ⁊cȩlo. Et in lege eiꝰ

Expanded text:
die commemoravimus. Sed qui hodie die commemoravimus. Sed qui hodie tenebrae sunt, si velint, cras lux erunt: qui tenebrae huc ingressi sunt, si velint, jam lux esse possunt. Aperte enim Apostolus, ne quis putaret naturales esse iniquitates, quae mutari non possunt: «Fuistibulate» . «Lux,» inquit, «in Domino:» non in vobis. Cor ergo in libro: si cor in libro, cor in firmamento coeli. Si ibi est cor, inde luceat, et non movebitur iniquitatibus subterpositis: non quia ibi est in coelo per carnem, sed quia ibi est per conversationem, secundum quod dictum est, «Nostra autem conversatio in coelis est.» Non potes cogitare illam civitatem, quia nondum vides. Vis cogitare coelum? Librum Dei cogita. Audi psalmum: «Et in lege ejus meditabitur die ac nocte.» Et ibi «beatus» dictus est «qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit; sed in lege Domini fuit voluntas ejus» . Vide luminare in coelo: «Et in lege ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum est: auferetur quod ex parte
est. Num enim in illa ciuitate iherłm
ubi angłi uiuunt. unde nos modo ꝑe-¬
grinamur. et ꝑegrinatio nr̃a gemit.
gemit autem si scimus quia ꝑegrinam᷑.
nam ocdit ualde patriam. qui putat
sibi bene esse cum ꝑegrinatur.:i nunqͥ
in illa ciuitate ubi sunt angłi. euglium
legitur aut apłs: Herbo dĩ pascuntur.
Quod uerbum dĩ ut sonaret nobis ad
tempus: uerbum caro factum est. et ba¬
bitauit in nobis. Secl tamen ipsa lex quȩ
scripta est: firmamentum nobis est. Ibi si
sit cor nr̃m: non conuellitur iniquitati¬
bus bominum. Dietum est ergo: extendit
cȩlum sicut pellem. Cum autem transe.¬
unt tempora necessitatis librorum: quid
dictum est: Celum plicabitur ut liber.
Qui ergo sursum habet cor: ipsum cor.
ipsius luminare est. In cęlo fulgebit.:
nec uincitur tenebris. Infra enim sunt
tenebrȩ. Tenebrȩ autem iniquitas. non
in commutabiles tenebrȩ. Iam et hester.

Expanded text:
perfectum est, auferetur quod ex parte perfectum est, auferetur quod ex parte est» . Non enim in illa civitate Jerusalem, ubi Angeli vivunt, unde nos modo peregrinamur, et peregrinatio nostra gemit; gemit autem, si scimus quia peregrinamur; nam odit valde patriam, qui putat sibi bene esse cum peregrinatur: numquid in illa civitate ubi sunt Angeli, Evangelium legitur, aut Apostolus? Verbo Dei pascuntur: quod Verbum Dei, ut sonaret nobis ad tempus, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Sed tamen ipsa Lex, quae scripta est, firmamentum nobis est: ibi si sit cor nostrum, non convellitur iniquitatibus hominum. Dictum est ergo, «Extendit coelum sicut pellem.» Cum autem transeunt tempora necessitatis librorum, quid dictum est? «Coelum plicabitur ut liber» . Qui ergo sursum habet cor, ipsum cor ipsius luminare est: in coelo fulget, nec vincitur tenebris. Infra enim sunt tenebrae: tenebrae autem iniquitas; non incommutabiles tenebrae. Jam et hesterno
Abbreviated transcription (Latin):
a. Non curat tamen ista uerba hominũ:
li quȩ in cȩlo est. Sed quid est in cȩlor
firmamento cęli est. Cuius ergo cor in
simamento libri dĩ est: ista non curat.
ssiguram liber legis: ideo quodam loco
ncitur. Exxtendens cęlum sicut pellem.
si extenclitur sicut pellis. tanquam li¬
uer est extentus: ut legatur. Transacto
auitem tempore quo legitur. ꝓpterea enĩ
legitur lex quia nonclum uenius ad
illam sapientiam quȩ implet corda et
mentes intuentium: et non opus erit
it aliquid ibi nobis legatur. quia in eo
quod nobis legitur. sillabȩ sonant et
transeunt: illa lux ueritatis non prete.¬
nt. sed fixa ꝑmanens inebriat corla
uidentium: quomo do clictum est. ine-¬
briabuntur ab ubertate domus tuȩ. et
torrente leliciarum tuarum potabis
inquit tuo uidebimus lumen. Modo gͦ
lectio necessaria est: quani diu ex parte
cognoscimus. et ex parte ꝓpħamus. sicut
dicit apłs. Cum autem uenerit quod

Expanded text:
. Non curat tamen ista verba hominum . Non curat tamen ista verba hominum illa quae in coelo est. Sed quid est, In coelo? In firmamento coeli est. Cujus ergo cor in firmamento libri Dei est, ista non curat. ntelligitur per figuram Liber Legis. Ideo quodam loco dicitur, «Extendit coelum sicut pellem» . Si extenditur sicut pellis, tanquam liber est extentus, ut legatur. Transacto autem tempore non legitur. Propterea enim legitur Lex, quia nondum venimus ad illam Sapientiam quae implet corda et mentes intuentium: et non opus erit ut aliquid ibi nobis legatur. Quia in eo quod nobis legitur, syllabae sonant et transeunt: illa lux veritatis non praeterit, sed fixa permanens inebriat corda videntium; quomodo dictum est, «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente deliciarum» «tuarum potabis inquit, «tuo videbimus lumen» . Modo ergo lectio necessaria est, quamdiu «ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus,» sicut dicit Apostolus: «cum autem venerit quod
Abbreviated transcription (Latin):
iam ducdum dixi quia illa stella mereu¬
rii est. et illa stella saturni est. et illa
stella iouis est: conuitia fiunt stellis.
Quil illis cum audiunt tanta conutus
Nunquiel mouentur ⁊ aut non exercent
cursus suos: Sic et homo qui in natill
qisa et cortuosa habet uerbum eli. sieut
sonnare est fulgens in seło. Quanti qui
uidentur honorare solem: de illo men¬
uitis. Qui dicunt cxp̃e est sol: mentiun¬
qu de sole. Nouit sol clnm̃ suum esse xp̃im:
pereatorem suum. Et si in dignari potesta
crbius indignatur contra falso hono¬
uitem: quam contra contumeliosum.
Rnio enim bono: maior contumelia est
nuria ñ. Quanta falsa de ipsis lumina¬
nbus quidam dicunt: ferunt si tolerant
tnon mouentur. Quare e Quia in cȩlo
int. Cȩlum autem quid est: Nee hoc
petermittamus. Quȩclam le luna men¬
tuntur homines. quando uident obscu.¬
uri lunam÷ iet dicunt. malefici illam
aponunt: cum certis temporibus defe¬
tum suum habeat. secłm dispositionem¬

Expanded text:
jam dudum dixi, quia illa stella Mercujam dudum dixi, quia illa stella Mercurii est, et illa stella Saturni est, et illa stella Jovis est, convicia fiunt stellis. Quid? illae cum audiunt tanta convicia, numquid moventur, aut non exercent cursus suos? Sic et homo qui in natione perversa et tortuosa habet verbum Dei, sicut luminare est fulgens in coelo. Quanti qui sibi videntur honorare solem, de illo mentiuntur? Qui dicunt, Christus est sol, mentiuntur de sole. Novit sol Dominum suum esse Christum et Creatorem suum. Et si indignari potest, acerbius indignatur contra falso honorantem, quam contra contumeliosum. Servo enim bono major contumelia est injuria Domini. Quanta falsa de ipsis luminaribus quidam dicunt? Et ferunt, tolerant, et non moventur. Quare? Quia in coelo sunt. Coelum autem quid est? Nec hoc praetermittamus: quanta mentiuntur homines, quando vident obscurari lunam, et dicunt, Malefici illam deponunt? cum certis temporibus defectum suum habeat secundum Dei dispositionem
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur tanta mala nec deiuant de-¬
frustra auiliant et responcleant sr e
se habere cor: si imitentur eumm qua
sunt in suꝑnis. et de suꝑuis cogiur si¬
cut dictum est. ubi est thesaurus cu
ibi est et cor tuum: de ipsis eogitation¬
bus suꝑpnorum fiunt patientes. Et qui¬
quid in terra commnittitur sic non curt
donec pagant itinera sua÷ quemacinoeti
non curant luminaria cęli quomodo
exerceant dies et noctes: quamius can¬
ta mala uicdeant fieri suꝑ terram.ded
facile est forte ut quomodo feruit uuisti
fiunt: sic ferunt et quȩ in ipsos fuint.
Non enim ꝓpterea debent ferre et tole¬
rare quia in alios fiunt: et si in se fuint
non ꝑdere debent tolerantiam. Nam
qui ꝑdidit tolerantiam: cecidit de celo
Qui autem fixum cor habet in cȩlo: ter¬
ra ipsius laborat in terra. Quanta et de
ipsis luminaribus fingunt homines:
et patienter ferunt: Quomodo iusti pi¬
tienter debent ferre om̃s etiam de se
falsas criminationes: Hoc ipsum quol

Expanded text:
tuntur tanta mala, nec deviant detuntur tanta mala, nec deviant defrustra audiant et respondeant sursum se habere cor, si imitentur eum qui asunt in supernis, et de supernis cogitant, sicut dictum est, «Ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum» ; de ipsis cogitationibus supernorum patientes fiunt; et quidquid in terra committitur, sic non curant, donec peragant itinera sua, quemadmodum non curant luminaria coeli, nisi quomodo exerceant dies et noctes, quamvis tanta mala videant fieri super terram. Sed facile est forte, ut ferant justi fiunt, sic ferant et quae in ipsos fiunt. Non enim propterea debent ferre et tolerare, quia in alios fiunt: et si in se fiant, non debent perdere tolerantiam. Nam qui perdiderit tolerantiam, cecidit de coelo: qui autem fixum habet cor in coelo, terra ipsius laborat in terra. Quanta et de ipsis luminaribus fingunt homines, et patienter ferunt? Quo modo justi patienter debent ferre omnes etiam de se falsas criminationes. Hoc ipsum quod
Abbreviated transcription (Latin):
çreaturȩ: et adora artificem creaturȩ
quid iste sol quem et minutissima anima¬
lia nobiscum uident: Sel de quo dic-¬
tum est: erat lumen uerum quod illu¬
minat om̃em hominem uenientem in
hunc muncdum. Nam lux ista non solum
hominem illuminat. sed et uimenta et
peccora: et omnia animalia. Quod au¬
tem illuminat om̃em hominem. in cor-¬
de illuminat: ubi intellectum solum
habet. Intelligat ergo caritas ur̃a qui¬
bus dixit apłs. in natione tortuosa et ꝑ.¬
uersa: id est inter iniquos quibus appa-¬
retis sicut luminaria in mundo: uerbũ
uitę habentes. Quodam modo ammo¬
nuit nos et istum psalmum intelligere:
et prenoscere titulum ipsius. Cales enĩ
scĩ in quibus est uerbum uitȩ de conuer¬
satione quam habent in cęlo: despiciunt
om̃ia iniqua. quȩ fiunt in terra. Et quo.¬
modo luminaria in cęlo ꝑ diem et noc¬
tem ꝓcecdunt: ꝑagunt itinera suas
cursus suos certos habent: et cominit¬

Expanded text:
creaturae, et adora artificem creaturae. creaturae, et adora artificem creaturae. us : numquid iste sol quem et minutissima animalia nobiscum vident? Sed de quo dictum est: «Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum» . Nam lux ista non hominem solum illuminat, sed et jumenta et pecora et omnia animalia: quod autem illuminat omnem hominem, in corde illuminat, ubi intellectum solum habet. 5. Intelligat ergo Charitas Vestra, quibus dixit Apostolus, «In natione tortuosa et perversa,» id est, inter iniquos, «in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae habentes:» quodam modo admonuit nos et istum psalmum intelligere, et praenoscere titulum ipsius. Tales enim sancti in quibus est verbum vitae, de conversatione quam habent in coelo, despiciunt omnia iniqua quae fiunt in terra: et quomodo luminaria in coelo per diem et per noctem procedunt, peragunt itinera sua, cursus suos certos habent, et commit
Abbreviated transcription (Latin):
luminaria cęli. quia inde aliqua simili¬
tudo ducta est ad significationem sẽorum.
prius hoc explicemus in nomine xp̃i. qũa
non sit consequens ut ꝓpterea tibi iudeat᷑
adorancdus sol. aut luna. aut stellȩ. aut
cȩlum. quia aliqua de illis similitudo duc¬
ta est. qua signific arentur sc̃i ⁊ quia mul¬
ta sunt de quibus clucta est similitudo ad
significandos scõs: quȩ non adorantur. Si
enum quicquid est unde sumilitudo duci¬
tur ad seõs. adorandum tibi putas. adora
montes et colles: quia dietum est montes
exultauerunt uelut a rietes ⁊ et colles ue¬
lut agni ouium. Tu de scĩs clicis: ego
de ipso xp̃o dico. Adora leonem: quia
dictum est uicit leo de tribu iuda. Ad¬
ora petram: quia dictum est. petra au¬
tem erat xp̃c. Si autem non adoras in
xp̃o ista terrena quamius de illis simili¬
tudo quȩdam data est ad significandos
sc̃õs: de quacumꝙ creatura data fuerit
similitudo. tu intellige similitudinem

Expanded text:
luminaria coeli, quia inde aliqua simililuminaria coeli, quia inde aliqua similitudo ducta est ad significationem sanctorum; prius hoc explicemus in nomine Christi, quam non sit consequens, ut propterea tibi videatur adorandus sol, aut luna, aut stellae, aut coelum, quia aliqua de illis similitudo ducta est, qua significarentur sancti; quia multa sunt de quibus ducta est similitudo ad significandos sanctos, quae non adorantur. Si enim quidquid est unde similitudo ducitur ad sanctos, adorandum tibi putas; adora montes et colles, quia dictum est: «Montes exsultaverunt velut arietes, et colles velut agni ovium» . Tu de sanctis dicis, ego de ipso Christo dico. Adora leonem, quia dictum est, «Vicit leo de tribu Juda» : adora petram, quia dictum est, «Petra autem erat Christus» . Si autem non adoras in Christo ista terrena, quamvis de illis similitudo quaedam data est; ad significandos sanctos de quacumque creatura ducta fuerit similitudo, tu intellige similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
inuenimus firmamentum quod appella-¬
uit dĩ cęlum. Tertio die quid sit factũ:
inuenimus spetiem terrȩ. et maris segre-¬
gationem: et ut om̃is congregatio a quarũ
uocaretur inareꝰ et arida uocaretur ter¬
solem in potestatem cliei: lunam et stellas
in potestatem noctis. Hoc quarto die fecit.
Quid sibi ergo uult quod de quarto clie
accepit psalmus titulum: In quo psalmo
docetur patientia. aduersus felicitates
malorum: et labores bonorum. Habes pau¬
lum apłm. dicentem seĩs fidelibus: robo¬
ratis in xp̃o. Om̃ia facite sine murmura¬
tione. et disceptatione: ut sitis in repre¬
hensibiles et suiceres: immaculati filii dĩ.
in medio nationis tortuosȩ et puersȩ. in
quibus appareatis sicut luminaria in
mundo: uerbum uitȩ habentes. Simili¬
tudo de luminaribus data est ad sc̃õs:
ut sine murmuratione sint in natione
tortuosa et ꝑuersa. Sed ne quisquam
ꝓpterea putet colenda esse et adoranda

Expanded text:
invenimus firmamentum, quod appellainvenimus firmamentum, quod appellavit Deus coelum: tertio die quid sit factum; invenimus speciem terrae et maris, et segregationem, ut omnis congregatio aquarum vocaretur mare, te arida vocaretur tersolem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis : hoc quarto die fecit. Quid sibi ergo vult quod de quarto die accepit Psalmus titulum; in quo psalmo docetur patientia adversus felicitates malorum, et labores bonorum? Habes Paulum apostolum dicentem sanctis fidelibus roboratis in Christo: «Omnia facite sine murmuratione et disceptatione; ut sitis irreprehensibiles, et sinceres, immaculati filii Dei in medio nationis tortuosae et perversae, in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae habentes» . Similitudo de luminaribus data est ad sanctos, ut sine murmuratione sint in natione tortuosa et perversa. 4. Sed ne quisquam propterea putet colenda esse et adoranda
Abbreviated transcription (Latin):
non aspexerant ut uiderent quia ibi erant
it illa sydera ante quam nascerentur: de¬
apti crediderunt: et concepta est opinnio
uantatis. Hanc opinionem erroris diabolus
infirmauit: & p̃c euertit. Nos ergo secłm̃n
mo loquimur quarta sabbatorum: quar¬
ns dies intelligitur a die dñico. Attenclat
tiꝙ caritas ur̃a: quid sibi uelit iste titulus.
he grande mysterium et reuera occultũ.
llam pleraꝙ ipsius psalmi manifeste sonant.
t manifeste mouent: et cito intelliguntur.
sic autem titulus quod fatendum est. ha¬
ut non parum obscuritatis: sed acderit
au̾sł serenabit nubilum. et uidebitis psal¬
num: et ex fronte psalii cognoscetis eum.
n fronte enim habet psalmus iste. psalmꝰ
isi cdlauid: quarta sabbatorum. In limine
it titulus: in postibus fyxus est̾. Uolunt ho¬
mines titulum cognoscere: et sic domum
ntrare. Recolamus ergo scripturam scãm
in genesi. primo clie quid sit factum: in¬
uenmus lucem. Secło die quid sit faccũ:

Expanded text:
non aspexerant, ut viderent quia ibi erant non aspexerant, ut viderent quia ibi erant et illa sidera antequam nascerentur, decepti crediderunt; et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris diabolus confirmavit, Christus evertit. Nos ergo secundum quod loquimur, «quarta sabbatorum» quartus dies intelligitur a die dominico. Attendat itaque Charitas vestra quid sibi velit iste titulus: hic grande mysterium, et revera occultum. Nam pleraque ipsius Psalmi manifeste sonant, et manifeste movent, et cito intelliguntur; hic autem titulus, quod fatendum est, habet non parum obscuritatis: sed aderit Dominus, serenabit nubilum, et videbitis Psalmum, et ex fronte Psalmi cognoscetis eum. In fronte enim habet psalmus iste, «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum.» In limine est titulus, in postibus fixus est. Volunt homines titulum cognoscere, et sic domum intrare. Recolamus ergo Scripturam sanctam in Genesi, primo die quid sit factum; invenimus lucem: secundo die quid sit factum;