comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
requisitꝰ ab eodẽ augustino. usq ad quotã
generationẽ fideles debeant copulari:
gregoriꝰ dispensatorie sic rescripsit. Quȩ¬
dam terrena lex in romana re publica
ꝑmittit : ut siue fr̃ & soror. seu duoꝵ frũm
germanorũ uł duarũ sororũ filiꝰ & filia
misceant᷑. S exꝑimento didicimꝰ. ex tali
coniugio sobolem ñ posse succrescere. Unde¬
necesse ẽ ut iã tercia. uł quarta genera¬
tione. generatio fideliũ licenter sibi iun¬
modo debet abstinere. Uerũ post
multũ temporis a felice mesane sicilie pre¬
sule requisitꝰ. utrũ augustino scͥꝑsit. ut
angloꝵ quarta generatione contracta
matrimonia. minime soluerent᷑: humilli¬
mus pater gregoriꝰ inter cetera talem de¬
dit rationẽ. Qđ̃ scͥpsi augustino anglorũ
gentis ep̃o. alumno uidelicet ut recordatꝰ
es tuo. de sanguinis coniunctione: ipsi &
anglorũ genti que nuꝑ ad fidẽ uenerat.

Expanded text:
requisitus ab eodem Augustino usque ad quotam requisitus ab eodem Augustino usque ad quotam generationem fideles debeant copulari, Gregorius dispensatorie sic rescripsit: « Quaedam terrena lex in Romana republica permittit ut sive frater et soror, seu duorum fratrum germanorum, vel duarum sororum filius et filia misceantur. Sed experimento didicimus ex tali connecesse est ut jam tertia, vel quarta generatione generatio fidelium licenter sibi junmodo debet abstinere. » 38. Verum post multum temporis a Felice Messanae Siciliae praesule requisitus utrum Augustino scripsisset ut Anglorum quarta generatione contracta matrimonia minime solverentur, humillimus Pater Gregorius inter caetera talem reddidit rationem: « Quod scripsi Augustino, Anglorum gentis episcopo, alumno videlicet, ut recordatus es, tuo, de sanguinis conjunctione, ipsi et Anglorum genti, quae nuper ad fidem venerat,
Abbreviated transcription (Latin):
gallicanarũ eccłe a romana discordent. au¬
gustino requirenti: gregoriꝰ ait. Nouit tua
fraternitas romane eccłȩ consuetudinẽ:
in qua se meminit enutritã. Sed michi pla¬
cet. ut siue in romana siue in qualibet eccła
aliquid inuenisti. qđ plꝰ om̃ipotenti dõ pos¬
sit placere. sollicite eligas: & in angloꝵ eccła
quȩ adhuc noua ẽ ad fidẽ. institutione pre¬
cipua quȩ de multis ecclesiis colligere potu¬
isti infundas. Non enĩ ꝑ locis res. s ꝓ boniꝰ reb
loca amanda st̃. Ex singulis gͦ quibusq ex¬
clesiis. quȩ pia. quȩ religiosa. quȩ recta st̃
eligas : & hȩc quasi in uasculo collecta. apqđ
anglorũ mensã in consuetudinẽ uertas.
Interrogatꝰ etiã quomͦ ea quȩ fures de eccle¬
siis abstulerint. reddere debeant : mitis¬
simꝰ pater absit inquit ut eccła cũ aug¬
mento recipiat. qđ de terrenis reb uidet᷑
amittere : & lucra uana requirat. Sane

Expanded text:
Gallicana Ecclesia Romana discordet AuGallicana Ecclesia Romana discordet Augustino quaerenti Gregorius ait: « Novit tua fraternitas Romanae Ecclesiae consuetudinem, in qua se meminit enutritam. Sed mihi placet ut sive in Romana, sive in qualibet Ecclesia aliquid invenisti, quod plus omnipotenti Deo possit placere, sollicite eligas, et in Anglorum Ecclesia, quae adhuc nova est ad fidem, institutione praecipua quae de multis Ecclesiis colligere potuisti, infundas. Non enim pro locis res, sed pro bonis rebus loca amanda sunt. Ex singulis ergo quibusque Ecclesiis, quae pia, quae religiosa, quae recta sunt, eligas, et haec quasi in vasculo collecta, apud Anglorum mensam in consuetudinem vertas. » Interrogatus etiam quomodo ea quae fures de ecclesiis abstulerint reddere debeant, mitissimus Pater: « Absit, inquit, ut ecclesia cum augmento recipiat quod de terrenis rebus videtur amittere, et lucra vana requirere. » Sane
Abbreviated transcription (Latin):
ri meruisset. Precepit qͦq ut in anglorũ
gente idolorũ fana ñ destrueret: s sc̃ifi¬
catis aquis resꝑsa. in basilicas dedicaret.
& qr solebant saxones in sacrificio demo¬
num boues multos occidere. iussit ut die
illic reliquie ponerent᷑. tabernacła sibi cir¬
ca easdẽ eccłas quȩ ex fanis cõmutate st̃.
de ramis arborũ facerent: & religiosis con¬
uiuiis sollemnitates debitas celebrarent.
Et qr suꝑ quibusdã capitulis augustinꝰ eũ
interrogans. qualiter ep̃s cũ suis conuer¬
sari deberet clericis. requisiuit: doctor
humillimꝰ inter cet̾a sic rescͥpsit. Qa tua
fraternitas monasterii regulis erudita.
seorsum uiuere ñ debet a clericis sius: in
debet conuersationẽ instituere. quȩ in initio
nascentis ȩccłe fuit patrib nr̃is: in quibꝰ nul¬
lus eoꝵ ex his quȩ possidebant aliquid suũ
esse dicebat: s erant illis omĩa cõmunia. Cũ
una sit fides. cur suꝑ missarũ celebratione

Expanded text:
ri meruisset. Praecepit quoque ut in Anglorum ri meruisset. Praecepit quoque ut in Anglorum gente idolorum fana non destrueret, sed sanctificatis aquis respersa in basilicas dedicaret. Et quia solebant Saxones in sacrificio daemonum boves multos occidere, jussit tyrum, quorum illic reliquiae ponuntur, tabernacula sibi circa easdem ecclesias quae ex fanis commutatae sde ramis arborum facerent, et religiosis conviviis solemnitates debitas celebrarent. Et quia super quibusdam capitulis Augustinus eum interrogans, qualiter episcopus cum suis conversari deberet clericis, requisivit, doctor humillimus inter caetera sic rescripsit: « Quia tua fraternitas, monasterii regulis erudita, seorsum vivere non debet a clericis suis, in debet conversationem instituere, quae in initio nascentis Ecclesiae fuit patribus nostris, in quibus nullus eorum ex his quae possidebant aliquid suum esse dicebat, sed erant illis omnia communia. » Cum una sit fides, cur super missarum celebratione
Abbreviated transcription (Latin):
eratꝰ. in britanniã remeauit. Ilico ꝑ laurentiũ
presbiterũ & petrũ monachũ papȩ grego¬
rio conuersionẽ gentis anglorũ. seqz conse¬
cratũ innotuit: suggerens ut sibi mitte¬
ret plurimos uerbi ministros: eoqđ messẽ
quidẽ multã haberet. oꝑarios aũ paucos.
Quib relationibus gregoriꝰ in xp̃o letifi¬
catꝰ. misit augustino plurimos uerbi mini¬
stros: in quib precipui erant mellitꝰ. iustꝰ.
paulinus. & rufianꝰ: & ꝑ eos uniuersa que
ad cultũ erant eccłe necessaria. uasa uide¬
licet sacra. & uestimenta altariũ. ornamen¬
ta eccłastica. uestimenta clericalia: apłoꝵ.
tos. Misit ei & palliũ. iubens ut sub metro¬
poli sua cantuariȩ duodec̃i ep̃os ordinaret.
ad lundoniã & buracã singłos ep̃os mit¬
teret. qui sub se duodecĩ nichilominꝰ ep̃os
consecrantes. palliũ ab apłica sede ꝑcipe¬
rent: & post augustim obitũ ipse inter
eos pͥmꝰ haberi debusset. qui priꝰ consecra¬

Expanded text:
tium presbyterum, et Petrum monachum papae Gregorio conversionem gentis Anglorum, seque consecratum innotuit, suggerens ut sibi mitteret plurimos verbi ministros, eo quod messem quidem multam haberet, operarios autem paucos. 37. Quibus relationibus Gregorius in Christo laetificatus, misit Augustino plurimos verbi ministros, 56 in quibus praecipui erant Mellitus, Justus, Paulinus, et Rufinianus; et per eos universa quae ad cultum erant Ecclesiae necessaria, vasa videlicet sacra, et vestimenta altarium, ornamenta ecclesiastica, vestimenta clericalia, apostoltos. Misit ei et pallium, jubens ut sub metropoli sua Cantiae duodecim episcopos ordinaret, ad Londoniam et Eburacam singulos episcopos mitteret, qui sub se duodecim nihilominus episcopos consecrantes, pallium ab apostolica sede perciperent, et post Augustini obitum ipse inter eos primus haberi debuisset, qui prius consecra
Abbreviated transcription (Latin):
certe iuxta qđ dilectio tua preuiderit.
ut & ei qui conuertit᷑ onus releuet᷑: &
excłastica utilitas ñ graui dispendio pre¬
matur. Nec hoc inutiliter facimꝰ. si ꝑ le
fideliꝰ baptizant᷑. Aut ipsos gͦ aut filios eoꝵ
lucrabimur: & ideo ñ ẽ graue quicꝗͥd de

Expanded text:
certe juxta quod dilectio tua praevidet, certe juxta quod dilectio tua praevidet, ut et ei qui convertitur onus relevetur, et ecclesiastica utilitas non gravi dispendio prematur. Nec hoc inutiliter facimus, si pro lefidelius baptizantur. Aut ipsos ergo, aut filios eorum lucramur, et ideo non est grave quidquid de
Abbreviated transcription (Latin):
nationis inuentꝰ. ut ad dm̃ uenire mini¬
me consentiat: tanto pensionis onere
grauandus ẽ. ut ipsa exactionis suȩ pe¬
na compellat᷑ ad rectitudinẽ festinare.
Qđ cũ gregoriꝰ fructuose simulq salu¬
briter in sardine rusticos ꝓcessisse cognos¬
ceret: etiã in iudeos patrimoniorũ suorũ
rusticos. ñ dissimiliter ẽ conatꝰ extendere.
Unde cypriano diacono scͥbit dicens. Pue¬
nit ad me esse hebreos in ꝑossessionib nr̃is:
qui conuerti ad dm̃ nullatenꝰ uolunt.
S uidet᷑ michi ut ꝑ om̃s possessiones in
quib ipsi hebrei esse noscunt᷑. epłas tͣns¬
mit tere debeas eis. ex me specialit̃ ꝑmit
possessionis eiꝰ ex aliqua parte imminuet᷑.
Quod ita qͦq fieri uolo. ut si qͥs ex eis con¬
uersus fuerit. si solidũ ꝑensionẽ habet: tre¬
missis ei relaxari debeat. Si tres uł iiiͦiiͤ
unꝰ solidus relaxet᷑. Si qͥd ampliꝰ iã iuxta
eunde modũ debet relaxatio fieri: uel

Expanded text:
nationis inventus, ut ad Dominum venire mininationis inventus, ut ad Dominum venire minime consentiat, tanto pensionis onere gravandus est, ut ipsa exactionis suae poena compellatur ad rectitudinem festinare. » 48. Quod cum Gregorius fructuose simulque salubriter in Sardiniae rusticos processisse cognosceret, etiam in Judaeos patrimoniorum suorum rusticos non dissimiliter est conatus extendere. Unde Cypriano diacono scribit, dicens: « Pervenit ad me esse Hebraeos in possessionibus nostris, qui converti ad Deum nullatenus volunt. Sed videtur mihi ut per omnes possessiones in quibus ipsi Hebraei esse noscuntur epistolas transmittere debeas, eis ex me specialiter prompossessionis ejus ex aliqua parte imminuetur. Quod ita quoque fieri volo, ut si quis ex eis conversus fuerit, si solidi pensionem habet, tremissis ei relaxari debeat; si tres vel quatuor, unus solidus relaxetur. Si quid amplius, jam juxta eumdem modum debet relaxatio fieri, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ris. ex his qͦq uestimenta pauꝑũ cõꝑare
te uolumꝰ. uł sicut prefati sumꝰ ꝓueroᷤ:
qui in omĩpotentis di seruitio ꝑficiant.
Ss qr pagani st̃ qui illic inueniri possurt.
uolo ut cũ eis pres biter transmittatur.
ne quid egritudinis contingat in uia:
ut quos morituros conspexerit. debe
rusticos mitissimꝰ rector gregoriꝰ
in errore uetustatis adeo ꝑmanere con¬
doluit : ut ianuariũ caralitanũ ep̃m
pro negligentiis increpando. iiter cetera
scribat. Accidit aliud ualde lugendũ: qr
ipsos rusticos quos habet ȩccła nunc usq
in infidelitate remanere negligentia
fraternitatis ur̃ȩ ꝑmisit. & qͥd uos admo¬
neo ut ad dñm extraneos adducatis: qui
Unde necesse ẽ uos ꝑ omĩa in eoꝵ conuersi¬
onẽ uigilare. Nã si cuiuslibet ep̃i in sardi
nia insula paganũ rusticũ inuenire potu¬
ero : in eunde̾ ep̃m fortiter iundicabo. Iã
uero si rusticus tante fuerit ꝑfidiȩ & obsti¬

Expanded text:
ris, ex his quoque vestimenta pauperum comparare ris, ex his quoque vestimenta pauperum comparare te volumus; vel, sicut praefati sumus, pueros qui in omnipotentis Dei servitio proficiant. Sed quia pagani sunt, qui illic inveniri possunt, volo ut cum eis presbyter transmittatur, ne quid aegritudinis contingat in via, ut quos morituros conspexerit debeatrusticos mitissimus rector Gregorius in errore vetustatis adeo permanere condoluit, ut Januarium Caralitanum episcopum pro negligentiis increpando, inter caetera scribat: « Accidit aliud valde lugendum, quia ipsos rusticos, quos habet Ecclesia nunc usque in infidelitate remanere negligentia fraternitatis vestrae permisit. Et quid vos admoneo ut ad Dominum exUnde necesse est vos per omnia in eorum conversionem vigilare. Nam si cujuslibet episcopi in Sardinia insula paganum rusticum invenire potuero, in eodem episcopo fortiter vindicabo. Jam vero si rusticus tantae fuerit perfidiae et obsti
Abbreviated transcription (Latin):
usq beri ñ sum absolutꝰ. Notũ itaq factũ
ẽ om̃ib qr in hora qua diaconꝰ orationẽ
dix̃ sr̃ sepulchrũ : in ea hora absolutꝰ ẽ ab
ex communicatione. & liberata a damna¬
tione anima eiꝰ. Igitur gregoriꝰ ñ solũ
saxones in ꝓꝑriis sedib commanentes xp̃o
dño dedicauit: uerũ etiã pueros eoꝵ ꝑ ex
teras regiones diffusos suis preciis comꝑa¬
rans. annualiter ad cognitionẽ fidei de¬
ducebat. Unde candidũ presbiterũ com¬
liis gubernandũ. uolumꝰ ut dilectio tua
ex solidis qs acceꝑit. uestimenta pauꝑũ
uł pueros anglos. qui sint ab annis decẽ
& septẽ. uł decẽ & octo. ut in monasteri¬
is dati do ꝓficiant comparet: quatinꝰ
solidi galliarũ qui in terra nr̃a exꝑen¬
di ñ possunt. apq̃ locũ ꝓpriũ utiliter ex¬
pendant᷑. Si quid uero de ꝑecuniis redi¬
tuũ quȩ dicunt᷑ ab abbate reciꝑe potue¬

Expanded text:
usque heri non sum absolutus. Notum itaque factum usque heri non sum absolutus. Notum itaque factum est omnibus quia in hora qua diaconus orationem dixit super sepulcrum, in ea hora absolutus est ab excommunicatione, et liberata est a dominatione anima ejus. 46. Igitur Gregorius non solum Saxones in propriis sedibus commanentes Christo Domino dedicavit, verum etiam pueros eorum per exteras regiones diffusos, suis pretiis comparans annualiter, ad cognitionem fidei deducebat. Unde Candidum presbyterum comliis gubernandum, volumus ut dilectio tua ex solidis quos acceperit vestimenta pauperum, vel pueros Anglos, qui sunt ab annis decem et septem, vel decem et octo, ut in monasteriis dati Deo proficiant, comparet, quatenus solidi Galliarum, qui in terra nostra expendi non possunt, apud locum proprium utiliter expendantur. Si quid vero de pecuniis redituum, quae dicuntur ablatae, recipere potue
Abbreviated transcription (Latin):
Beatissimꝰ aũ gregoriꝰ discens hoc ab abba¬
te. segregauit eũ a cõmunione: tanꝗͣ eũ
qui soluerat regulã monasterii. Igitur post
modicũ temporis. moritur fẽ segregatꝰ ne¬
sciente papa. Post duos gͦ aut tres dies: ꝑgeis
abbas nuntiauit ei qr fu̾ requieuit. In hoc
itaq ñ mediocriter tristatꝰ ẽ: qr antequã
exiret de hac uita. ñ soluit eũ ab excõmu¬
nicationis epitimio. E sc̃bens orationẽ in
pictacio : dedit uni diaconorũ suoꝵ u¬
bens ei ire. & sr̾ fr̃em legere eã. Erat aũ
orõ soluens ab excõmunicatione de functũ.
Uadit gͦ cdiaconꝰ sicut preceptũ ei fuerat:
& suꝑ tumulũ fr̃is legit pictaciũ habens
orationẽ. & ipsa nocte iudit abbas frẽm
illũ defunctũ: & dicit ei. Non es mortuus
fr̃:Ille respondit. Etiã. & iterũ inter¬
rogauit eũ abbas. Ubi eras usq hodie:¬
Respondit fã. Uere dñe in custodia: et

Expanded text:
Beatissimus autem Gregorius discens hoc ab abbaBeatissimus autem Gregorius discens hoc ab abbate, segregavit eum a communione, tanquam eum qui solverat regulam monasterii. Igitur post modicum temporis moritur frater segregatus, nesciente papa. Post duos ergo aut tres dies pergens abbas nuntiavit ei quia frater requievit. In hoc itaque non mediocriter tristatus est, quia antequam exiret de hac vita, non solvit eum ab excommunicationis epitimio; et scribens orationem in pyctatio, dedit uni diaconorum suorum, jubens ei ire, et super fratrem legi eam. Erat autem oratio solvens ab excommunicatione defunctum. Vadit ergo diaconus, sicut praeceptum ei fuerat, et super tumulum fratris legit pyctatium, habens orationem. Et ipsa nocte vidit abbas fratrem illum defunctum, et dixit ei: Non es mortuus, frater? Ille respondit, etiam. Et iterum interrogavit eum abbas: Ubi eras usque hodieRespondit frater? Vere, domine, in custodia, et
Abbreviated transcription (Latin):
ichilominꝰ ex libro qui ã grecis limon đ̃r. ã
latinis uero intelligit᷑ campus uł pratũ:
preceptor ms inter alia toto orbe iã diffa¬
mata miracula. interpretatꝰ est michi scri¬
bens. Enarrauit nob̃ presbiter nomine ꝑe¬
trus de scõ gregorio paꝑa romano. Illinc eñĩ
erat reuerentissimꝰ hic ꝓb̃r. Is inquit effectꝰ
papa edificauit monasteriũ uirorũ magnũ:
& dedit mandatũ ut nullꝰ monachoꝵ ꝓpͥ¬
um aliquid haberet usq ad unũ obolum.
frrater gͦ de monasterio habebat frẽm se¬
cularẽ: & postulauit eũ dicens. Casulã ñ
habeo: s fac caritatẽ. eme michi. Dicit ei
scłaris fr̃. Ecce tria nummismata. Suscipi¬
ens compara qualis tibi placet. Acceptis itaq
monachꝰ trib nũmismatib: habebat ea
apd se. Aliꝰ aũ fr̃ uidens eũ habentẽ tria
nũmisinata : ꝑgens nuntiauit abbati. Ab¬
bas uero audiens: retulit beatissimo yape.

Expanded text:
ihilominus ex libro qui a Graecis λειμὼν dicitur, a ihilominus ex libro qui a Graecis λειμὼν dicitur, a Latinis vero intelligitur campus, vel pratum, praeceptor meus inter alia toto orbe jam diffamata miracula interpretatus est, mihi scribens: 61 Enarravit nobis presbyter, nomine Petrus, de sancto Gregorio papa Romano illinc enim erat reverendissimus hic presbyter: Is, inquit , effectus papa, aedificavit monasterium virorum magnum, et dedit mandatum ut nullus monachorum proprium aliquid haberet usque ad unum obolum. Frater ergo de monasterio habebat fratrem saecularem, et postulavit eum, dicens: Casulam non habeo, sed fac charitatem, eme mihi. Dicit ei saecularis frater: Ecce tria numismata suscipiens, compara, qualis tibi placet. Acceptis itaque monachus tribus numismatibus, habet ea apud se. Alius autem frater videns eum habentem tria numismata, pergens nuntiavit abbati. Abbas vero audiens, retulit beatissimo papae.
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. potuit clamasse uideri. Cui dñs tacen¬
ti labiis. quid clamas inquit ad meꝰ Nimirũ
qs ompc corda renesq scrutat᷑ : & frequent̃
ea misertꝰ concedit: que homo quãuis ut car¬
nalis desideret. tñ ꝑetere ñ presumit. Un
exaudiuit dñs: desideria cordis eoꝵ exau¬
diuit auris tua. & notandũ qr ñ legitur
gregorii precib traiani anima ab inferno
liberata & in paradyso reposita. qđ omĩno
incredibile uideret᷑. ppt̃ illd qđ scͥptũ ẽ nisi
quis renatꝰ fuerit ex aqua & sꝑu sc̃o. ñ in¬
trabit in regnũ cȩloꝵ: s simpliciter dr̃. ab
inferni solũmodo cruciatib liberata. Qđd̃
uidelicet potest uideri credibile. Q ipe cũ
ita ualeat anima & in inferno existere. &
inferm cruciatus ꝑ dĩ miscdiam ñ sentire:
sicuti unꝰ gehenne ignis ualet om̃s peccores
pariter detinere. s ꝑ di iusticiã cunctos
equaliter ñ ualet exurere. Nã uniuscuiusq
quantũ meruit culꝑa : iusto cdi uidicio tan¬
tum sentiet & penam.

Expanded text:
ceret, potuit clamasse videri, cui Dominus tacenti labiis: Quid clamas, inquit, ad me ? Nimirum Deus omnipotens corda renesque scrutatur, et frequenter ea misertus concedit, quae homo quamvis ut carnalis desideret, tamen petere nexaudivit Dominus, et desideria cordis eorum audivit auris tua . Et notandum quia non legitur Gregorii precibus Trajani anima ab inferno liberata, et in paradiso reposita, quod omnino incredibile videtur propter illud quod scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto non intrabit in regnum coelorum ; sed simpliciter dicitur, ab inferni solummodo cruciatibus liberata. Quod videlicet potest videri credibile quippe cum ita valeat anima in inferno existere, et inferni cruciatus per Dei misericordiam non sentire, sicuti unus gehennae ignis valet omnes peccatores pariter detinere, sic per Dei justitiam cunctos non valet aequaliter exurere. Nam uniuscujusque quantum meruit culpa, justo Dei judicio tantum sentietur et poena.
Abbreviated transcription (Latin):
eum ꝑlustrare totiꝰ regionis scͥpturã.
dens uni archimandritarũ porphi
sacros ad comp̃hensionẽ diuinorum
dogmatũ. Qđ consecutꝰ mansit ibi.
delectans meditationi diuinorũ ser¬

Expanded text:
et nostrae religionis scripturam. dens ad quemdam Archimandritarum, nomine libros ad perceptionem divinorum dogmatum. Et hoc percepto mansit illic, dans operam meditationi divinorum e
Abbreviated transcription (Latin):
uetustũ homiñe. & descendens in aquã orabat.
Descendens etiã sacerdos baptizauit eũ: &
ecce fulgur ignis uenit suꝑ eos: & columba
facti: głificauerunt dm̃. Baptizatꝰ uero ba¬
siliꝰ: exiit de aqua. Admirans quoq maxi¬

Expanded text:
emum descendens in aquam orabat, et accedens sacerdos baptizavit eum. Et ecce fulgur ignis praefulsit eis, et columba facti glorificaverunt Deum; baptizatus autem Basilius exivit ab aqua. Admirans autem Maxi
Abbreviated transcription (Latin):
perante gr̃a. ñ solũ licentiã predicandi. uerũ
etiã uictus & mansiones in ciuitate doru¬
uernensi. que erat regni eiꝰ metropolis. fa¬
cile impetrauit. Aa quã augustinꝰ cũ sociis
prelata cruce seu saluatoris imagine appro¬
pinquans: cecinit dicens. Deprecamur te
dñe in om̃i miscłia tua. ut auferat᷑ furor tu¬
us & ira tua a ciuitate ista & a domo sc̃a
tua : qm̃ peccauimꝰ. Predicantib aũ eis. &

Expanded text:
perante gratia, non solum licentiam praedicandi, verum perante gratia, non solum licentiam praedicandi, verum etiam victus et mansiones in civitate Dorovernensi, quae erat regni ejus metropolis, facile impetravit. Ad quam Augustinus cum sociis, praelata cruce, seu Salvatoris imagine, appropinquans cecinit, dicens: « Deprecamur te, Domine, in omni misericordia tua, ut auferatur furor tuus iraque tua a civitate ista, et a domo sancta tua, quoniam peccavimus. » Praedicantibus autem eis
Abbreviated transcription (Latin):
lingue deterreant: sed om̃i instantia om̃iq
feruore quȩ inchoastis do autore ꝑagite: sci¬
entes qđ laborẽ magnũ maior ȩt̃ne retribu¬
tionis gła consequetur. Remeanti aũ augustino
preposito ur̃o quẽ & abbatẽ uob̃ constitiumꝰ. in
om̃ib humiliter obedite: scientes hoc ur̃is am¬
mabus ꝑ om̃ia ꝓfuturũ. quicqͥd a uob̃ fuerit
in eiꝰ aminonitione completũ. Omꝑc ds sua uos¬
gr̃a ꝑtegat. & ur̃i laboris fructũ in ȩt̾na me
patria uidere concedat: quatinꝰ & si uobiscum
laborare nequeo. simul in gaudio retributionis
inueniar : qr laborare scilicet uolo. his exhorta¬
tionib augustinꝰ cũ fr̃ib roboratꝰ: ꝑ etherii
arelatensis uatis. ꝑ q alioꝵ ep̃orũ galliȩ. re¬
gum q quib eos pussimꝰ pater ꝓpriis litte¬
ris commendaret. hospitia. britanniã petiit.
Ad edilebertũ reg̃e cantuarioꝵ ueniens. cui coo¬

Expanded text:
linguae deterreant, sed omni instantia, omnique linguae deterreant, sed omni instantia, omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, peragite, scientes quod laborem magnum major aeternae retributionis gloria consequetur. Remeanti autem Augustino praeposito vestro, quem et abbatem vobis constituimus, in omnibus humiliter obedite, scientes vestris animabus per omnia profuturum quidquid a vobis fuerit in ejus admonitione completum. Omgat, et vestri laboris fructum in aeterna me patria videre concedat, quatenus et si vobiscum laborare nequeo, simul in gaudio retributionis inveniar, quia laborare scilicet volo. » 35. His exhortationibus Augustinus cum fratribus roboratus, per Aetherii Arelatensis vatis, perque aliorum episcoporum Galliae, regumque quibus eos piissimus Pater propriis litteris commendarat, hospitia, Britanniam petiit, et ad Edelbertum regem Cantuariorum veniens, Dei coo
Abbreviated transcription (Latin):
tificatus annũ intrauit. augustinũ cũ aliis
domus sue monasterii monachis. in britan¬
nias eugłizandi gr̃a destinauit. Qͥ suscep¬
te ꝑegrinationis post dies aliquot merti te¬
dio pregrauati: redire domũ potiꝰ ꝗͣ barba¬
ram. ferã. incredulã q gent̾e. citiꝰ nec lingũa
quidẽ intelligerent. decreuerunt. Nec mo¬
ra augustinũ quẽ eis ep̃m consecrandũ si ab
anglis exciꝑent᷑ indixerat. romã remittunt:
summũ presulẽ de precantes. ut tã laborio¬
sam. tã incertã. tã q ꝑicłosã ꝑegrinationẽ
sibi miꝑ impositã. remoueret: suos q reuer¬
ti ꝑmitteret. Quib ille rescͥpsit dicens.
itu xp̃i. Qa meliꝰ fuerat bona ñ inciꝑe. ꝗͣ ab his
quȩ cepta st̃ cogitatione retrorsũ redire: sũmo
studio dilectissimi filii oportet ut opus bonsi
qd̃ cepistis. auxiliante clño compleatis. Nec la¬
bor uos ergo itineris. nec maledicorũ hominũ

Expanded text:
tificatus annum intravit, Augustinum cum aliis tificatus annum intravit, Augustinum cum aliis domus suae monasterii monachis in Britanniam evangelizandi gratia destinavit. Qui susceptae peregrinationis, post dies aliquot, inerti taedio praegravati, redire domum potius quam barbaram, feram, incredulamque gentem, cujus ne linguam quidem intelligerent, adire decreverunt. Nec mora, Augustinum, quem eis episcopum consecrandum, si ab Anglis exciperentur, indixerat, Romam remittunt, summum praesulem deprecantes ut tam laboriosam, tam incertam, tamque periculosam peregrinationem sibi nuper impositam removeret, et ad suos reverti permittersti. Quia melius fuerat bona non incipere, quam ab his quae coepta sunt cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi Filii, oportet ut opus bonum quod coepistis, auxiliante Domino, compleatis. Nec labor vos ergo itineris, nec maledicorum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
atq custodes uł qui ad celebranda missarũ
sollemnia uenerant. rem uidebant. ingredi
miniie poterant: & suauitatẽ mirifici odo¬
ris trahebant. Die uero alia in ea lampades
sine lumine st̃ accense. Post paucos iterũ di¬
es cũ expletis missarũ sollemniis. extinctis lã¬
padib. custos ex eadem eccła egressus fuisset.
post paululũ intrauit: & lamꝑades quas ex¬
tiuxerat lucentes repperit. Quas negligen¬
ter extiuxisse se credidit: atq eas iã sollicitiꝰ
extinxit. Qui exiens eccłam clausit: s post
horarũ triũ spaciũ regressus. lucentes lam¬
pades quas extinxerat inuenit: ut uideli¬
cet ex ipso lumine aꝑte claresceret. qr ꝑ bea¬
tũ gregoriũ locꝰ ille de tenebs ad lucẽ uenisset.
ed cũ gregoriꝰ ꝓ conuertendis anglis saxo¬
nib quẽ admodũ in monachatu suo ppo¬
suerat. assidius cogitationũ fluctib urgeref᷑:
mox ubi ȩccłe statu composito. quartũ sui ꝑon¬

Expanded text:
atque custodes, vel hi qui ad celebranda missarum atque custodes, vel hi qui ad celebranda missarum solemnia venerant, et rem videbant, ingredi minime poterant, et suavitatem mirifici odoris trahebant. Die vero alia in ea lampades sine lumine sunt accensae. Post paucos iterum dies cum, expletis missarum solemniis, exstinctis lampadibus, custos ex eadem ecclesia egressus fuisset, post paululum intravit, et lampades quas exstinxerat lucentes reperit, quas negligenter exstinxisse se credidit, atque eas jam sollicitius exstinxit, qui exiens ecclesiam clausit. Sed post horarum trium spatium regressus, lucentes lampades quas exstinxerat invenit, ut videlicet ex ipso lumine aperte claresceret, quia per beatum Gregorium locus ille de tenebris ad lucem venisset. 33. Sed cum Gregorius pro convertendis Anglis Saxonibus, quemadmodum in monachatu suo proposuerat, assiduis cogitationum fluctibus urgeretur, mox ubi, Ecclesiae statu composito, quartum 55 sui pon
Abbreviated transcription (Latin):
ret. qr ueniente cũ reliquiis scoꝵ gregorio
de loco eodẽ immundus habitator exiret.
acta igitur missarũ celebratione. papa
cũ plebe recessit: sed adhuc nocte eade
magnꝰ in eiusde eccłe tectis strepitꝰ factꝰ
ẽ: acsi in ea aliquis errando discurreret.
Sequenti aũ nocte grauior sonitꝰ excreuit:
cũ subito tantus terror insonuit. ac si om¬
nis illa eccła a fundamentis suis fuisset
euersa. & ꝓtinꝰ recessit : ac nulla illic ul¬
teriꝰ inquietudo antiqui hostis apparu¬
it. Sed ꝑ terroris sonitũ quẽ fecit: in¬
notuit. a loco quẽ diu tenuerat. ꝑ inuo¬
cationẽ gregorii quã coactus exi bat.
Post paucos uero dies. in magna sere¬
nitate aeris suꝑ altare enascde ȩcc le nu¬
bes celitꝰ descendit. suo q illud uelamine ope¬
ruit: omnẽ q eccłam tanto terrore ac suaui¬
tate odoris impleuit: ut patentib ianuis
millꝰ illic presumeret intrare. & sacerdotes

Expanded text:
ret quia veniente cum reliquiis sanctorum Gregorio, ret quia veniente cum reliquiis sanctorum Gregorio, de loco eodem immundus habitator exiret. 32. Peracta igitur missarum celebratione, papa cum plebe recessit; sed adhuc nocte eadem magnus in ejusdem Ecclesiae tectis strepitus factus est, ac si in ea aliquis errando discurreret. Sequenti autem nocte gravior sonitus excrevit, cum subito tantus terror insonuit, ac si omnis ecclesia illa a fundamentis fuisset eversa, et protinus recessit, ac nulla illic ulterius inquietudo antiqui hostis apparuit; sed per terroris sonitum, quem fecit, innotuit a loco quem diu tenuerat quod per invocationem Gregorii coactus exibat. Post paucos vero dies in magna serenitate aeris super altare ejusdem ecclesiae nubes coelitus descendit, suoque illud velamine operuit, omnemque ecclesiam tanto terrore ac suavitate odoris implevit, ut, patentibus januis, nullus illic praesumeret intrare, et sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
toritatẽ papa largiente secutꝰ sum retrans¬
mitto. Preterea cũ arrianoꝵ basilica in
regione urbis huiꝰ que subura dr clausa
usq ad gregorii pontificatus tempora remas¬
sisset: placuit ei ut in fide catholica intro¬
ductis illic beati sebastiam & sc̃e agathe mar¬
magna popłi multitudine gregoriꝰ laudes
canendo ꝑueniens : basilicã prefatã ingres¬
sus ẽ. Cum qz uenerabilis pontifex iã missa¬
rum sollemnia celebraret. ac ꝓpt̃ eiuscdẽ lo¬
ci angustias. popłi se turba compͥmeret:
quidam ex his qui extra sacrariũ stabant.
porcũ subito inter suos ꝑedes huc illuc qz¬
discurrere senserunt. Quẽ dũ unusqͥsq
sentiret. & iuxta se stantib indicaret: ide
porcus eccłe iamias ꝑetiit. & om̃s ꝑ qͦs tran¬
siit. in admirationẽ conuertit: s uideri ñ
potuit. quãuis sentiri potuisset. Qđ iecir co
diuina pietas ostendit : ut cunctis patesce¬

Expanded text:
ctoritatem, papa largiente, secutus sum, transctoritatem, papa largiente, secutus sum, transmitto. 31. Praeterea cum Arianorum basilica in regione urbis hujus quae Suburra dicitur clausa usque ad Gregorii pontificatus tempora remansisset, placuit ei ut in fide catholica, introductis illuc beati Sebastiani et sanctae Agathae marmagna populi multitudine Gregorius laudes canendo perveniens, basilicam praefatam ingressus est; cumque venerabilis pontifex jam missarum solemnia celebraret, ac propter ejusdem loci angustias populi se turba comprimerent, quidam ex his qui extra sacrarium stabant, porcum subito inter suos pedes, huc et illuc discurrere senserunt. Quem dum unusquisque sentiret, et juxta se stantibus indicaret, idem porcus ecclesiae januas petiit, et omnes, per quos transiit, in admirationem convertit; sed videri nil potuit, quamvis sentiri potuisset. Quod idcirco divina pietas ostendit, ut cunctis patesce
Abbreviated transcription (Latin):
niuolentia ꝓuisoris: quẽ ad fidem traxe¬
rat omĩpotentis cognitio creatoris.
Iorũ dũ quendã pauꝑem in angustiis
andronarũ recessib a uespillionibus
inueniri mortuũ contigisset: estimans eum
stipis inopia perisse. ita ꝑ aliquot dies ut
dicitur a missarũ celebratione uacando tri¬
statꝰ ẽ : tanquã si eũ ppriis manib qđ dic¬
tu nefas ẽ ꝑemisset. Extat usq hodie in sa¬
cratissimo lateranensis palatii scrimio.
huiꝰ confectũ temporib charticiũ pre¬
grande uolumen: in quo communis sexis
cunctarũ etatũ ac ꝓfessionũ nomina. tã
tes. nec non longinquas maritimas urbeᷤᷤ
degentiũ. cũ sius cognominib temporib
& remunerationibus ex pressius conti¬
nent᷑. Quorum summã ne uidelicet fasti¬
ditus transiliar. ego transferre diffugio:
mei q lectoris ocłm ad illiꝰ uenerandi
scrinii plenitudine. cuiꝰ ipse pene in cunctis au¬

Expanded text:
nevolentia provisoris, quem ad fidem traxenevolentia provisoris, quem ad fidem traxerat omnipotentis cognitio Creatoris. 29. Horum dum quemdam pauperem in angustis andronarum recessibus a vespillionibus inveniri mortuum contigisset, aestimans eum stipis inopia periisse, ita per aliquot dies, ut dicitur, a missarum celebratione vacando, tristatus est, tanquam si eum propriis manibus, quod dictu nefas est, peremisset. 30. Exstat usque hodie in sacratissimo Lateranensis palatii scrinio hujus confectum temporibus chartaceum praegrande volumen, in quo communis sexus cunctarum aetatum ac professionum nomina tam s, necnon longinquas maritimas urbes degentium, 54 cum suis cognominibus, temporibus, et remunerationibus expressius continentur. Quorum summam, ne videlicet fastiditus transiliar, ego transferre diffugio, meique lectoris oculum ad illius venerandi scrinii plenitudinem, cujus ipse pene in cunctis au
Abbreviated transcription (Latin):
commertia primorib honorabiliter
offerebat: ita ut nicħ aliud quã cõmu¬
nia quȩdã horrea communis putaret᷑
eccła. Trib milibꝰ ancillis di quas gre¬
cimonastrias uocant. quindec̃i libras auri
pro lectisterniis dedit: eis q ꝓ cotidianis
stipendiis octoginta libras annualiter con¬
ferebat. De quib theoctistȩ patriciȩ seri¬
bens. barum inquit talis uita ẽ. atq in tm̃
lacrimis & abstinentia districta: ut cre¬
damus qr si ipse ñ essent. nullꝰ nr̃m ĩa ꝑ
tot annos in loco hoc subsistere inter lan¬
gobardorũ gladios potuisset. Cotidianis
quibusq diebus ꝑ om̃ium regionũ uncos.
uł compita : infirmis. seu qualibet cor¬
poris parte debilib. cocta stipendia per
constitutos ueredarios emittebat. uere¬
cundiorib uero antequã ipse cibũ cape¬
ret. a mensa sua bñdictionis apłicȩ ostia¬
tim dirigere curabat scutellã : ita ut ne¬
minẽ ꝓrsus exciꝑet misericordissimi be¬

Expanded text:
commercia primoribus honorabiliter commercia primoribus honorabiliter offerebat, ita ut nihil aliud quam communia quaedam horrea, communis putaretur Ecclesia. 27. Tribus millibus ancillis Dei, quas Graeci monastrias vocant, quindecim libras auri pro lectisterniis dedit, eisque pro quotidianis stipendiis octoginta libras annualiter conferebat. De quibus Theoctistae patriciae scribens: « Harum, inquit, talis vita est, atque in tantum lacrymis et abstinentia districta, ut credamus quia si ipsae non essent, nullus nostrum jam per tot annos in loco hoc subsistere inter Langobardorum gladios potuisset. » 28. Quotidianis quibusque diebus per omnium regionum vicos vel compita, infirmis seu qualibet corporis parte debilibus cocta stipendia per constitutos veredarios emittebat. Verecundioribus vero, antequam ipse cibum caperet, a mensa sua benedictionis apostolicae ostiatim dirigere curabat scutellam, ita ut neminem prorsus exciperet misericordissimi be
Abbreviated transcription (Latin):
nib ordinibꝰ eccłasticis uł palatinis. mona¬
steriis. ecclesiis. cimiteriis. diaconiis. xeno¬
dochiis urbanis uł suburbanis. quot soli
di quater in anno distribuerent᷑. pascha
tio q suo. ꝑ polypticũ quo hactenꝰ erogan¬
tur indixit. Extra quos pͥmo dominice
resurrectionis diluculo. in basilica quon¬
dam doctissimi pape uigilii. iuxta quã
consuetudinaliter habitabat. ad imꝑti¬
endũ pacis osculũ residens: cunctis ep̃is.
presbiteris. diaconib. aliisq anxio¬
maticis aureos erogabat. Natalitio ue
ꝑegrina nichilominꝰ uestim̃ta donabat.
m̃ib omĩno kalendis. pauꝑib gene¬
raliter easde speties que congere¬
bant᷑ ex reditib erogabat. & suo tem¬
pore frumentũ. suũ uinũ. suũ caseum.
suũ legiimen. suũ lardũ. sua manduca¬
bilia animalia. suos pisces. uł oleũ. pa¬
ter familias dñi. discretissime diuide¬
bat. Pigmenta uero alia q delicatiora

Expanded text:
nibus ordinibus ecclesiasticis, vel palatinis, monanibus ordinibus ecclesiasticis, vel palatinis, monasteriis, ecclesiis, coemeteriis, diaconiis, xenodochiis urbanis, vel suburbanis quot solidi singulis quater in anno distribuerentur, Pascha tioque suo, per polyptychum quo hactenus erogatur indixit. 25. Extra quos primo Dominicae resurrectionis diluculo in basilica quondam doctissimi papae Vigilii, juxta quam consuetudinaliter habitabat, ad impertiendum pacis osculum residens, cunctis episcopis, presbyteris, diaconibus, aliisque axiomaticis aureos erogabat. Natalitio verperegrina nihilominus vestimenta donabat. 26. Omnibus omnino Kalendis, pauperibus generaliter easdem species quae congerebantur ex reditibus erogabat: et suo tempore frumentum, suo vinum, suo caseum, suo legumen, suo lardum, suo manducabilia animalia, suo pisces vel oleum paterfamilias Domini discretissime dividebat. Pigmenta vero aliaque delicatiora
Abbreviated transcription (Latin):
sibi q hunc taliter dicentẽ audiuit. Ne
timeas neq formides. Ecce enĩ remisit
me dnĩs ut sim tibi custos quãdui fue¬
ris in isto mortali scło: quatinꝰ quãcũq
rem petieris. ꝑ me apd eũ fiducialiter
ualeas impetrare. Ilico gregoriꝰ in faciẽ
suã corruit dicens. Si ꝓpter pusillum
mee paruitatis munusculũ tanta mi¬
chi retribuit omĩpotentissimꝰ dñs. ut
& pontisic̃e me sc̃ȩ suȩ eccłȩ faceret.
& custodẽ michi suũ angłm deputaret: qnͣ¬
ta putẽ michi restituet. si in preceptis eiꝰ to¬
tis uirib ꝑmanens. plura studuero de pli¬
ribis erogare: Igitur incipiens tantũ lar¬
gior esse de collato temporali cõmodo. qnͣtũ
certior de recipiendo premio sempiterno.
cunctorũ patrimoniorũ predioꝵ q reditꝰ
ex gelasiano poliptico cuiꝰ nimirũ studio¬
sissimꝰ uidebat᷑ pedissequus aderauit: eoꝵ
pensionib in auro argentoq collatis om¬

Expanded text:
sibique hunc taliter dicentem audivit: « Ne sibique hunc taliter dicentem audivit: « Ne timeas, neque formides, ecce enim misit me Dominus, ut sim tibi custos, quandiu fueris in isto mortali saeculo, quatenus quamcunque rem petieris, per me apud eum fiducialiter valeas impetrare. » Illico Gregorius in faciem suam corruit, dicens: « Si propter pusillum meae parvitatis munusculum tanta mihi retribuit omnipotentissimus Dominus, ut et pontificem me sanctae suae Ecclesiae faceret, et custodem mihi suum angelum deputaret, quanta putem mihi restitui, si in praeceptis ejus totis viribus permanens, 53 plura studuero de pluribus erogare? » 24. Igitur incipiens tantum largior esse de collato temporali commodo, quantum certior de recipiendo praemio sempiterno, cunctorum patrimoniorum praediorumque reditus ex Gelasiano polyptyco, cujus nimirum studiosissimus videbatur pedissequus, adaeravit, eorumque pensionibus in auro argentoque collatis om
Abbreviated transcription (Latin):
ter ꝓdere dignaret᷑. Qͥ respondens dixit.¬
& cur interrogas de nomine meo qđ est
mirabile: Ueruntñ scito memoria re¬
cognoscens. ꝗi ego sum naufragus ille.
qui quondã ueni ad te. quando scribebas
in cella monasterii tui ad eliuũ scauri:
cui dedisti duodecĩ nummnismata & argen¬
teã scutellã quã tibi miserat cũ infusis
leguminib beata siliuia mater tua. Et
hoc tibi ꝓ certo sit cognitũ. qr ab illo die
quo michi hec hylari animo tribiusti. de¬
stinauit te dñs fieri presulẽ sc̃e sue eccłe.
pro qua & ꝓpriũ sangninẽ fudit: & esse
te successorem atq uicariũ apłoꝵ pͥnci¬
pis petri : cuiꝰ & uirtutẽ imitatus es.
cũ substantias offerentiũ diuideret.
prout cuiqz opus erat. Hec audiens
ille inquit. Qm̃ ego angłs eiꝰ sum: &
sum ab eo ad tuũ inquirendũ ꝓpositũ
destinatus. Tunc gregoriꝰ qr nondũ ma¬
nifeste uiderat angłm. prorsus ex yauit:

Expanded text:
ter prodere dignaretur. Qui respondens, dixit: « Etter prodere dignaretur. Qui respondens, dixit: « Et cur interrogas de nomine meo, quod est mirabile? Verumtamen scito, memoria recognoscens, quia ego sum naufragus ille qui quondam veni ad te, quando scribebas in cella monasterii tui ad clivum Scauri, cui dedisti duodecim numismata, et argenteam scutellam, quam tibi miserat cum infusis leguminibus beata Silvia mater tua. Et hoc tibi pro certo sit cognitum, quia ab illo die quo mihi haec hilari animo tribuisti, destinavit te Dominus fieri praesulem sanctae suae Ecclesiae, pro qua et proprium sanguinem fudit, et esse te successorem atque vicarium apostolorum principis Petri, cujus et virtutem imitatus es cum substantiam offerentium divideret, prout cuique opus erat. » Haec audiens ille inquit: « Quoniam ego angelus ejus sum, et tunc ab eo ad tuum inquirendum propositum destinatus. » Tunc Gregorius, quia nondum manifeste viderat angelum, prorsus expavit,
Abbreviated transcription (Latin):
eosq ad mensã pariter ordinauit. Dũ aũ
simul discumberent: intuens papa trede¬
cim numerauit. & accersito sacellario:
cur contra ussionẽ sũa terciũdecimũ inui¬
tare presumpserit. inquisiuit. Ille obstu¬
pefactus conuiuantes ꝑegrinos curiosius
numerauit: & duodec̃i solos inueniens.
ueluti securꝰ respondit. Crede michi hono¬
rabilis pater: ñ sunt nisi duodec̃i sicut iꝑ¬
se iussisti. Ergo dũ conuictis sepiꝰ duodecĩ
identidem numeraret. ac terciũ decimũ
quẽ solꝰ papa uidere poterat ñ uideret:
animaduertit sꝑitalis pater gregoriꝰ ui¬
rũ ppius discumbentẽ uultus crebro cos¬
uertere: & nunc adolescente. nunc ue¬
ro se uetulũ ueneranda quadã camine
simulare. finito conuuio. duodecĩ quidẽ abi¬
re ꝑmisit: terciũ decimũ uero manii suscipi¬
ens in cubiculũ suũ induxit : uehementer
adiurans. ut ei se nomen q suũ simplici¬

Expanded text:
eosque ad mensam pariter ordinavit. Dum autem eosque ad mensam pariter ordinavit. Dum autem simul discumberent, intuens papa, tredecim numeravit; et accersito sacellario, cur contra jussionem suam tertium decimum invitare praesumpserit inquisivit. Ille obstupefactus, convivantes peregrinos curiosius numeravit, et duodecim solos inveniens, veluti securus respondit: « Crede mihi, honorabilis Pater, non sunt nisi duodecim, sicut ipse jussisti. » Ergo dum convictus saepius duodecim identidem numeraret, ac tertium decimum quem solus papa videre poterat, non videret, animadvertit spiritualis Pater Gregorius virum propius discumbentem vultus crebro convertere, et nunc adolescentem, nunc vero vetulum veneranda quadam canitie simulare. Finito convivio, duodecim quidem abire permisit; tertium decimum vero manu suscipiens, in cubiculum suum induxit, vehementer adjurans ut ei se nomenque suum simplici
Abbreviated transcription (Latin):
qui in eo se pͥmũ existimat: ut bona que uide¬
rit discere conteminat.
ante hospitalitatis gregoriꝰ in ipso etiã
Opatriarchio ꝑmansit: ut exceptis his qͦs
tam ꝑ diuersas regiones. quã rome. quos q
langobardorũ ꝑfidiȩ gladios fugientes. eccła¬
stica stiꝑe miscđiter nutriebat. cotidie ad
mensam suã ꝑegrinos quoslibet inuitaret.
Inter quos die quadã unis accessit: in cuiꝰ
manib dum ipse ex humilitatis ministerio
aquã fundere uellet. conuersus urceũ acce¬
pit: sed repente eum in cuiꝰ manib aquã
fundere uoluerat ñ inuenit. Cum q hoc
factũ secũ ipse miraret᷑: eade nocte dñs
ei ꝑ uisionẽ dix̃. Ceteris diebꝰ me in membris
meis: hesterno aũ die me in memet ipso sus
lio qͦq tempore idem cepisti.¬
gregoriꝰ uixta consuetudinẽ suã prece¬
pit sacellario: ut duodecĩ ꝑegrinos ad pran¬
diũ inuitaret. Qui ꝑgens iussa compleuit:

Expanded text:
qui in eo se primum existimat, ut bona quae videqui in eo se primum existimat, ut bona quae viderit discere contemnat. » 22. Tantae hospitalitatis Gregorius in ipso etiam patriarchio permansit, ut exceptis his quos, tam per diversas regiones quam Romae quoque Langobardorum 52 perfidiae gladios fugientes, ecclesiastica stipe misericorditer nutriebat, ad mensam suam quotidie peregrinos quoslibet invitaret. Inter quos die quadam unus accessit, in cujus manibus dum ipse ex humilitatis ministerio aquam fundere vellet, conversus urceum accepit, sed repente eum in cujus manibus aquam fundere voluerat non invenit. Cumque hoc factum secum ipse miraretur, eadem nocte Dominus ei per visionem dixit: « Caeteris diebus me in membris meis, hesterno autem die me in memetipso suslio quoque tempore idem Gregorius, juxta consuetudinem suam, praecepit sacellario ut duodecim peregrinos ad prandium invitaret. Qui pergens jussa complevit,
Abbreviated transcription (Latin):
diceremꝰ : & ipsã traditionẽ quã redẽptor
nr composuit. suꝑ eiꝰ corpus & sanguinẽ ñ
diceremꝰ. Sed & dominica oratio apd gre¬
cos ab om̃i popło dr̃ : apđ nos uero a solo sa¬
cerdote cantat᷑. In quo gͦ grecorũ consuetudi¬
nes secuti sumꝰ : qui aut ueteres nr̃as repara¬
uimꝰ. aut nouas & utiles constitiuimus :
In quib tñ alios ñ ꝓbamur imitari. Ergo
ur̃a caritas cũ occasio dederit ut ad cata¬
nensem ciuitatẽ ꝑgat. uł in siracus ana
eccła eos quos credit aut intelligit. quia
de hac re murmurare potuer̃t. facta
collocutione doceat: & quasi alia ex occa¬
sione eos instruere ñ desistat. Nã de con¬
stantinopolitana eccła qđ dicunt : qͥs eã
dubitet sedi apłicȩ esse subiectã: Qqđ &
piissimꝰ domnꝰ imꝑator. & frater nĩ eius¬
dem ciuitatis ep̃s assidue ꝓficent᷑. Tñ si
quid boni uł ipsa uł altera eccła habet:
ego & minores mei quos ab illicitis phi¬
beo. in bono imitari paratꝰ sum. Stultꝰ ẽ enim

Expanded text:
 ipsam traditionem quam Redemptor noster composuit super ejus corpus et sanguinem non diceremus. Sed et Dominica oratio apud Graecos ab omni populo dicitur, apud nos vero a solo sacerdote cantatur. In quo ergo Graecorum consuetudines secuti sumus, qui aut veteres nostras reparavimus, aut novas et utiles constituimus, in quibus tamen alios non probamur imitari? Ergo vestra charitas, cum occasio dederit ut ad Catanensem civitatem pergat, vel in Syracusana Ecclesia, eos quos credit aut intelligit, quia de hac re murmurare potuerunt, facta collocutione, doceat, et quasi alia ex occasione eos instruere non desistat. Nam de Constantinopolitana Ecclesia quod dicunt, quis eam dubitet sedi apostolicae esse subjectam? Quod et piissimus dominus imperator, et frater noster ejusdem civitatis episcopus assidue profitentur; tamen si quid boni, vel ipsa, vel altera Ecclesia, habet, ego et minores meos, quos ab illicitis pbeo, in bono imitari paratus sum. Stultus est enim
Abbreviated transcription (Latin):
deri & audiri clariꝰ eugłicꝰ preco uale¬
ret consistens. oris sui diuinissimo glachio
& rectã fidẽ muniuit: & cunctas here¬
ses in sẏmbolo dissipauit. Qqđ uidelicet
sacre confessionis symbolũ ita se habet.
Credo in unũ dm̃ omipotentẽ: patrẽ

Expanded text:
deri et audiri clarius evangelicus praeco valederi et audiri clarius evangelicus praeco valeret, consistens, oris sui divinissimo gladio et rectam fidem munivit et cunctas haereses uno symbolo dissipavit. Quod videlicet sacrae confessionis symbolum ita se habet: Credo in unum Deum omnipotentem, Patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
erum qm̃ athlete xꝑi gregorii
uiriliter in gẏmnasio sc̃e ipsius
eccłe desudantis. prelato libello
thorosa membra descͥpta st̃:
qualiter in palestra qͦq conflixerit. asꝑi¬
rante dño ꝑferat᷑. Siquidẽ mox ut sũmũ
pontificiũ felicissime romane urbis xp̃o
mortalib consulente sortitus ẽ : suꝑsticio¬
sum uniuersalis uocabulũ. qđ ioħs con¬
stantinopolitanꝰ ep̃s insolenter sibi tunc
temporis usurpabat. more antecessorũ suo¬
rum pontificũ sub districtissime intermi¬
nationis sententia refutauit & pͥmꝰ oiũ
se in pͥncipio suars epłarũ seruũ seruore
di scribi satis humiliter definiuit: cunc¬
tis q suis successorib documentũ suȩ hu¬
militatis. tam in hoc quã in mediocribus
pontificalib indumentis. qđ uidelicet
hactenꝰ in sc̃a romana eccła conseruat᷑.
hereditariũ dereliquit. Deniq in specu
lo sc̃e uniuersalis eccłȩ uir totiꝰ humili¬
tatis & autoritatis orthodoxe. unde ui¬

Expanded text:
m athletae Christi Gregorii, viriliter in gymnasio sanctae ipsius Ecclesiae desudantis, praelato libello, torosa membra descripta sunt, qualiter in palaestra quoque conflixerit, aspirante Domino, proferatur. Si quidem mox ut summum pontificium felicissimae Romanae urbis, Christo mortalibus consulente, sortitus est, superstitiosum Universalis vocabulum, quod Joannes Constantinopolitanus episcopus insolenter sibi tunc temporis usurpabat, more antecessorum suorum pontificum, sub districtissimae interminationis sententia refutavit, et primus omnium se in principio epistolarum suarum servum servorum Dei scribi satis humiliter definivit, cunctisque suis successoribus documentum suae humilitatis tam in hoc quam in mediocribus pontificalibus indumentis, quod videlicet hactenus in sancta Romana Ecclesia conservatur, haereditarium reliquitla sanctae universalis Ecclesiae, vir totius humilitatis, auctoritatis, ac orthodoxiae, unde vi
Abbreviated transcription (Latin):
itur. constantinopolitanũ qͦq in quo eu¬
nomii & macedonii error conuincit᷑. effe¬
senũ etiã pͥmũ. in quo nestorii impietas
iudicat᷑. calcedonense uero in quo euticis di
beati cirilli fides reprehendit᷑ ausu demen¬
tie plata refutant᷑. Cuncłas uero quas
prefata ueneranda concilia ꝑsonas res

Expanded text:
itur, Constantinopolitanum quoque, in quo Euitur, Constantinopolitanum quoque, in quo Eunomii et Macedonii error convincitur, Effesinum etiam primum, in quo Nestorii impietas iudicatur, Calcedonense vero, in quo Euticetis Dibeati Cyrilli fides reprehenditur, ausu dementiae prolata, refutantur. Cunctas vero quas praefata veneranda concilia personas res