comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse dñs loculos habebat quo mittebant᷑
necessaria. & possidebantur nũmi ꝓpt̾ usus
eoꝵ qui cũ illo erant & eius. Non enim cum
esurire ꝓpter te ne tu esurias in illo. qui pau
per factus ÷ cumdiues eẽt: ut illius pauper¬
tate nos ditaremur. habuit enim loculoᷤ.
& dictum ÷ de quibusdam feminis religiosis
qͦd ambulabant qua ibant pedes eiꝰ eugłizan¬
tis. & ministrabant ei de substantia sua. No¬
minantur illȩ mulieres in eugło. ubi erat
quedam &iam uxor curȩ cuiusdam ꝓcuratoriᷤ
herodis. Uide quȩ fiebant. Euturus erat paulꝰ.
nichil tale aliquando quęrens. & omĩa ꝓuintia¬
libus donans. Sed quia multi infirmi ista
quȩsituri erant: magis infirmorum ꝑsonam
suscepit xp̃s. Sublimius paulus. nunquid &
xp̃o : Sublimius xp̃s. quia misericordius. Qũ
uideret enim paulum ista non eẽ quęsiturũ:
prȩuidit nedamnaret quesiturum. & prebuit
ex emplum infirmo. Quomͦ cum uideret

Expanded text:
Ipse Dominus loculos habebat, quo mittebantur Ipse Dominus loculos habebat, quo mittebantur necessaria, et possidebantur nummi propter usus eorum qui cum illo erant et ejus: non enim cum esurire propter te, ne tu esurias in illo, per factus est, cum dives esset, ut ipsius paupertate nos et dictum est de quibusdam feminis religiosis, quod ambulabant qua ibant pedes ejus evangelizantes, et ministrabant ei de substantia sua. Nominantur illae mulieres in Evangelio, ubi erat quaedam etiam uxor cujusdam Chuzae procuratoris Herodis . Vide quae fiebant. Futurus erat Paulus nihil tale aliquando quaerens, et omnia provincialibus donans. Sed quia multi infirmi ista quaesituri erant, magis infirmorum personam suscepit Christus. Sublimius Paulus, numquid et Christo! Sublimius Christus, quia misericordius. Cum enim videret Paulum ista non esse quaesiturum, providit ne damnaret quaesiturum, et praebuit exemplum infirmo: quomodo cum videret
Abbreviated transcription (Latin):
petentibus non enĩ ab eis inhibuit ds̃ elemosi¬
nas cum xp̃s de ipsis dicat. quando facis epulũ
conuoca claudos. cȩcos. debiles ñ habentes
unde tͥ reddant. retribuetur aut̃ tͥ in re¬
surrectione nstorum. uoca & ipsos pasce
& ipsos. Epulare cum illi epulantur. delecta¬
re cum illi saginantur. Illi enim pane tuo.
tu iusticia dĩ. Nemo uobis dicat preceptũ
est axp̃o. ut seruo dĩ detur. mendico non
detur. Absit ꝓrsus. Impius ista loquitur.
da illi. sed multo magis illi. Ile enimpetit.
& in uoce petentis agnoscis cui des. Ille aut̃
quanto minus petit: tanto magis uigilan¬
dum tibi ÷ ut prȩ occupes petiturum.
aut forte modo non petiturum. & aliqͣndo
damnaturum. Itaq curiosi estote ad ista
fr̃s mei. & inuenietis multoꝵ dĩ seruoꝵ
indigentiam. tantum ut uelitis inuenire.
Sed quia de lectat uos excusatio qua uultis
dicere nesciebamus. ꝓpterea non inuenitis.

Expanded text:
petentibus; non enim ab eis inhibuit Deus eleemosypetentibus; non enim ab eis inhibuit Deus eleemosynas, cum Christus de ipsis dicat, «Quando facis epulum, convoca caecos, claudos, debiles, non habentes unde tibi reddant; retribuetur autem tibi in resurrectione justorum» : voca et ipsos, pasce et ipsos; epulare, cum illi epulantur; delectare, cum illi saginantur; illi enim pane tuo, tu justitia Dei. Nemo vobis dicat: Praeceptum est a Christo ut servo Dei detur, mendico non detur. Absit; prorsus impius ista loquitur. Da illi, sed multo magis illi. Ille enim petit, t in voce petentis agnoscis cui des: ille autem quanto minus petit, tanto magis tibi vigilandum est ut praeoccupes petiturum; aut forte modo non petiturum, et aliquando damnaturum. Itaque curiosi estote ad ista, fratres mei; invenietis multorum Dei servorum indigentiam, tantum ut velitis invenire. Sed quia delectat vos excusatio qua vultis dicere, Nesciebamus; propterea non invenitis. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
quia scriptum est. om̃i petenti te da. Deisto
quid scriptum ÷: Beatus qui intelligit suꝑ
egenun & pauꝑem. Quȩre cui des. Beatus
enim qui intelligit suꝑ egenum & pauꝑem.
qui p̃ occupat uocem petituri. Si sic iN¬
ter uos indigent milites xp̃i ut etiam pe-¬
tant : uidete ne uos iudicent. antequam pe¬
tant. Quomͦ inquis quȩro : Esto curiosus.
esto ꝓuidus. ꝓspice. attende unde quisq
uiuat. unde se transigat. unde habeat. Non
reprehenditur ista curiositas tua. Terra
eris. ꝓducens fęnum iumentis. & herbam
seruituti hominum. Curiosus esto. & in¬
tellige suꝑ egenum & pauperem. Alius ad
te uenit ut petat. alium tu prȩueni ne
petat. Sicut enim de illo qui te quęrit
dictum ÷ om̃i petenti te da: sic de illoquẽ
tu debes quęrere dictũ ÷ sudet elemosina in
manu tua donec inuenias iustum cui eam
tradas. Qum enĩ dandum sit & istis pauꝑib

Expanded text:
quia scriptum est, «Omni petenti te, da» . De isto quia scriptum est, «Omni petenti te, da» . De isto quid scriptum est? «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem» . Quaere cui des: «Beatus» enim «qui intelligit super egenum et pauperem,» qui praeoccupat vocem petituri. Si sic inter vos indigent milites Christi, ut etiam petant; videte ne vos judicent, antequam petant. Quomodo, inquis, quaero? Esto curiosus, esto providus; prospice, attende unde quisque vivat, unde se transigat, unde habeat: non reprehendetur ista curiositas tua; terra eris «producens fenum jumentis, et herbam servituti hominum.» Curiosus esto, et intellige super egenum et pauperem. Alius ad te venit, ut petat; alium tu praeveni, ne petat. Sicut enim de illo qui te quaerit dictum est, «Omni petenti te, da;» sic de illo quem tu debes quaerere dictum est, Sudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui eam tradas. Cum enim dandum sit et istis pauperibus
Abbreviated transcription (Latin):
Quia qui suscipit iustum in nomine iusti.
mercedem iusti accipiet. Et qui suscipit
ꝓpħam in nomine ꝓpłiȩ: mercedem pro¬
pħȩ accipiet. Et qui dederit calicem
aquȩ frigidȩ uni ex his minimis tantũ
in nomine discpłi: amen dico uob̾ non
perdet mercedem suam. Quam merce-¬
dem non ꝑdet : Recipient uos intab̾nacula
eterna. Quis ñ festinet : Quis ñ alacrius cur¬
rat s Siterra estis. riganiini de fructu oꝑũ
dĩ. Nedicatis. Non ÷ cum quib faciamus.
Predicatores nr̃i. iumenta triturantia. homi¬
nes seruientes. non indigent nr̃i. Quȩre tam̃.
nequis indigeat. Postremo & qui ñ indiget
inueniat inte qđ uelit accipere. Accipitꝰ
enim bonam uoluntatem. cum tu accipias
pacem. Et si enim non quęrit datum. sedre¬
quirit fructum. Quȩre tamen nequis indi¬
geat. & noli dicere. Sipetierit: dabo. Expectasᷤ
gͦ ut petat: Dic pascis bouem dĩ. quomodo
transeuntem mendicum. Illi petenti tedas.

Expanded text:
Quia «qui suscipit justum in nomine justi, Quia «qui suscipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet: et qui suscipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet: et qui dederit calicem aquae frigidae uni ex his minimis, tantum in nomine discipuli; amen dico vobis, non perdet mercedem suam» . Quam mercedem non perdet? Recipient vos in tabernacula aeterna. Quis non festinet? qui non alacrius currat? Si terra estis, rigamini de fructu operum Dei: ne dicatis, Non sunt cum quibus faciamus; praedicatores nostri, jumenta triturantia, homines servientes non indigent nostri. Quaere tamen, ne quis indigeat: postremo, et qui non indiget, inveniat in te quod nolit accipere. Accipit enim bonam voluntatem, cum tu accipias pacem: etsi enim non quaerit datum, sed requirit fructum . Quaere tamen, ne quis indigeat; et noli dicere: Si petierit, dabo. Exspectas ergo ut petat? Sic pascis bovem Dei, quomodo transeuntem mendicum? Illi petenti das,
Abbreviated transcription (Latin):
ait : Quomͦ illos reuocauit ad humilitatem.
iam querentes altitudinem : Potestis bibere.
calicem. quen ego bibiturus sum : Et illi & iã
in hoc superbi. Fossumus. Quomͦ petrus. tecũ
usq ad mortem. fortis uir donec femina diceret.¬
& iste cum illis erat: sic & isti. Possumꝰ. Potestis:
Possumꝰ. Et ille. Calicem quidem meum bibetiᷤᷤ.
Et simodo non potestis: bibetis. Quomͦ petro.
superbi estis. Idõ dixi. non ÷ meum dare uob̾.
Sed forte dicerent erimus humiles. Non
gͦ eritis uos. Ego uob̾ dixi. Hon dixi ñ dabo
humilib sed ñ dabo superbis. Qui autem
ex suꝑbo fit humilis: non erit qui erat.
Ergo predicatores uerbi. & ium̃ta & serui
sunt. Pro ducat terra si irrigata ÷ fenũ
iumentis. & herbam seruituti hominum.
ipse ÷ enim fructus. ut possit fieri qđ dictũ
inquit uos intab̾nacula ȩterna. Ubi erunt
ipsi: illuc uos recipiant. Quare hoc :

Expanded text:
ait? quomodo illos revocavit ad humilitatem, ait? quomodo illos revocavit ad humilitatem, jam quaerentes altitudinem? «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum?» Et illi, etiam in hoc superbi: «Possumus.» Quomodo Petrus: «Tecum usque ad mortem.» Fortis vir, donec femina diceret: «Et iste cum illis erat» . Sic et isti: «Possumus. Potestis? Possumus.» Et ille, «Calicem quidem meum bibetis,» etsi modo non potestis, «bibetis:» quomodo Petro, superbi estis; ideo dixi, «Non est meum dare vobis.» Sed forte dicerent, Erimus humiles. Non ergo eritis vos: ego, «Vobis» dixi. Non dixi, Non dabo humilibus: sed, non dabo superbis. Qui autem rex superbo fit humilis, non erit qui erat. 10. Ergo praedicatores verbi, et jumenta et servi sunt. Producat terra, si irrigata est, «fenum jumentis, et herbam servituti hominum.» Ipse est enim fructus, ut possit fieri quod dictuinquit, «in tabernacula aeterna:» ubi erunt ipsi, illuc vos recipiant. Quare hoc?
Abbreviated transcription (Latin):
liberum fecit. dicite hoc nob̃. quia uerum
dicetis. Audi illum alio loco. Nos autem
seruos ur̃os ꝑ iħm. Bene diligite seruos ur̃os.
sed indño ur̃o. Prestet nobis ut bene seruiamꝰ.
nam uelimus. nolimus. serui sumus. At tam̃
si uolentes sumus: non aecessitate sed caritate
seruimus. Quodam mͦ quasi suꝑbia seruorũ
stomachata uidebatur. cum diceret dñs. erit
ur̃ seruus qui uoluerit in uob̾ maior esse.
Iam enim filii zebedi sedes altissi mas reqͥre¬
bant unus uolebat sedere ad dexteram. alt̾
ad sinistram dicentes ꝑ matrẽ qđ ipsi cupieb ant
Dñs non illis sedes inuidit. sed conuallem priꝰ
plorationis ostendit. quasi diceret. Iuuc uultiᷤᷤ
uenire. ubi sum ego: Uenite qua ego. Quid ÷ uenite
qua ego: .ẜ. humilitatem. Ego de sublimitate
descendi & humiliatus ascendo. uos in terra in¬
ueni. & ante uultis uolare quam pasci : Prius
nutrimini. educamini. ferte nidum. Quid eni

Expanded text:
liberum fecit. Dicite hoc nobis, quia verum liberum fecit. Dicite hoc nobis, quia verum dicitis. Audi illum alio loco: «Nos autem servos vestros per Jesum» . Bene diligite servos vestros, sed in Domino vestro. Praestet nobis ut bene serviamus. Nam velimus, nolimus, servi su mus: et tamen si volentes sumus, non necessitate, sed charitate servimus. Quodammodo enim quasi superbia servorum stomachata videbatur, cum diceret Dominus: «Erit vester servus qui voluerit inter vos major esse.» Jam enim filii Zebedaei sedes altissimas quaerebant: unus volebat sedere ad dexteram, alter ad sinistram, dicentes per matrem quod ipsi cupiebant. Dominus non illis sedes invidit, sed convallem prius plorationis ostendit, quasi diceret, Illuc vultis venire, ubi sum ego? venite qua ego. Quid est, venite qua ego? Per humilitatem. Ego de sublimi descendi, et humiliatus ascendo: vos in terra inveni, et ante vultis volare quam pasci; prius nutrimini, educamini, ferte nidum. Quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ enim dixit supͣ fenum: postea herbam
nominauit. Qd autem dixerat ium̃tis: ser¬
uituti hominum dixit. Ergo seruituti &
non liberati. Ubi gͦ ẽ. uos in lib̾tatem uocati
estis : Sed audi eundem ipsum. Cum enim
liber sim ex om̃ib: om̃ium me seruum feci.
ut plures lucrifaciam. Et quibus dixit in
lib̾tatem uocati estis. quid ad iunxit: Tantũ
nelibertatem in occasionem detis carnis. sed
percaritatem seruiteͥuicem. Quos lib̾os
fecerat seruos fecit. non conditione sed tam̃
xp̃i redemptione. non necessitate sed caritate.
ꝑcaritatem inquit seruite inuicem. sed inxp̃o.
Seruite ait inuicem non populis. non carnalib
non infirmis. Bene xp̃o seruis: si seruis qͥb
xp̃s seruiuit. Nonne de illo dictum est bene
seruientem plurimis : ꝓpħa legitur. de nul¬
lo nisi de xp̃o accipi solet. Audiamus tam̃
Seruum meum te fecit. quite suo sangume

Expanded text:
Quod enim dixit supra «fenum,» postea «herbam» Quod enim dixit supra «fenum,» postea «herbam» nominavit; quod autem dixerat «jumentis,» hoc «servituti hominum» dixit. Ergo servituti, et non libertati. Ubi ergo est, «Vos in libertatem vocati estis?» Sed audi eumdem ipsum: «Cum enim liber sim ex omnibus, omnium servum me feci, ut plures lucrifacerem» . Et quibus dixit, «In libertatem vocati estis?» et quid adjunxit? «Tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem» . Quos liberos fecerat, servos fecit; non conditione, sed tamen Christi redemptione; non necessitate, sed charitate: «Per charitatem,» inquit, «servite invicem.» Sed Christo servimus invicem, ait; non populis, non carnalibus, non infirmis. Bene Christo servis, si servis quibus Christus servivit. Nonne de illo dictum est: «Bene servientem plurimis?» Propheta legitur: de nullo nisi de Christo accipi solet. Audiamus tamen Servum meum te fecit, qui te suo sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
donauit. non debes alteri. Alioquin ñ eris
irrigata terra quȩ ꝓducit foenum ium̃tiᷤ.
Defructu oꝑum tuorum inquit satiabitur
terra. ꝓducens fenum iumentis. Tu nolieẽ
sterilis. ꝓ duc foenum iumentis. Si nolunt
iumenta foenum tuum: non te tamen
sterilem mueniant. Accipis sp̃ualia. redde
carnalia. Debita sunt militi. militi reddes
Pro uncialis xp̃i es. Quis militat suisstipen
diis umquam: Quis plantat uineam. &
de fructu eiꝰ non edit : Quis pascit gregem.
& de lacte gregis non percipit : Non ideo dico¬
etiam prouinciali donaret annonam. sed tam̃
reddat prouincialis annonã. Ut autẽ hinc
dicam potius quia iumenta sunt: boui tri¬
turanti os non infrenab̾. Pro ducens in quit
fenum iumentis. & quasi hoc exponens addi¬
dit. Et herbam seruituti hominum. Ne ñ
intelligeres qđ dictum ÷. ꝓducens fenum
iumentis: repetitione exposuit qđ premisit.

Expanded text:
 alius tibi donavit, non debes alteri; alioquin non eris  alius tibi donavit, non debes alteri; alioquin non eris irrigata terra quae producit fenum jumentis. «De fructu operum tuorum,» inquit, «satiatibur terra: producens fenum jumentis.» Tu noli esse sterilis, produc fenum jumentis: si nolunt jumenta fenum tuum, non te tamen sterilem inveniant. Accipis spiritualia, redde carnalia: debita sunt militi, militi reddis; provincialis Christi es. «Quis militat suis stidiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? hinc enietiam provinciali donaret annonam: sed tamen reddat provincialis annonam. Ut autem hinc dicam potius; jumenta sunt: «Bovi trituranti os non infrenabis. Producens,» inquit, «fenum jumentis;» et quasi hoc exponens adjecit, «Et herbam servituti hominum:» ne non intelligeres quod dictum est, «Producens fenum jumentis,» repetitione exposuit quod praemisit.
Abbreviated transcription (Latin):
uobis manducate. ne illi dicerent. improbi
erimus ad mensas alienas cum indigebimus.
uis nos ita eẽ. frontosos: non inquit. Non est
illa donatio eorum sed ur̃a merces. Sed cuiꝰ
rei merces: Quid dant : quid accipiunt :.
Dant sp̃ualia. accipiunt carnalia. Dant aurũ.
accipiunt f̾ęnum. Om̃is enĩ caro fęnum. &
claritas carnis ut flos feni. Omĩa tẽporalia
quȩ tibi suꝑfluunt & redundant: foenum
iumentorum ÷. Quare : Quia carnalia sunt.
Audi quorum iumentoꝵ sit foenũ. Sinos uob̃
sp̃ualia seminauimus. magnum ÷ si ur̃a car-¬
nalia metamus : Hoc apłs dixit. Talis an¬
nuntiator tam laboriosus. tam impiger. tã
exercitatus ut ipsum foenum donaret t̾rȩ.
ego inquit nullius horum usus sum. Osten¬
dit sibi deberi & non accepit. nec condẽnauit
eos qui acceperunt qđ debebatur. Condẽ¬
nandi enim erant exigentes indebita. ñ
accipientes mercedem suam. Ille tamen &

Expanded text:
vobis, manducate;» ne illi dicerent, Improbi vobis, manducate;» ne illi dicerent, Improbi erimus ad mensas alienas cum indigebimus, vis nos ita esse frontosos? Non, inquit, non est illa donatio eorum, sed vestra merces. Cujus rei merces? Quid dant? quid accipiunt? Dant spiritualia, accipiunt carnalia; dant aurum, accipiunt fenum. «Omnis enim caro fenum, et claritas carnis ut flos feni» . Omnia temporalia quae tibi superfluunt et redundant, fenum jumentorum est. Quare? Quia carnalia sunt. Audi quorum jumentorum sit fenum. «Si nos vobis spiritualia, seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus?» Hoc Apostolus dixit, talis annuntiator tam laboriosus, tam impiger, tam exercitatus, ut ipsum fenum donaret terrae. «Ego,» inquit, «nullius horum usus sum.» Ostendit sibi deberi, et non accepit; nec condemnavit eos qui acceperunt quod debebatur. Condemnandi enim erant exigentes indebita, non accipientes mercedem suam: ille tamen et
Abbreviated transcription (Latin):
moꝑib suis. sed qui głatur. in dño głetur.
Grã tua satiatur cum satiatur. Nondicat
meritis suis datam gr̃am fuisse. Si gr̃a
dicitur: gratis datur. Si oꝑib redditur:
merces reddit᷑. Gratis gͦ accipe. quia impiꝰ
iustificaris. Defructu oꝑum tuoꝵ satiabit᷑
herbaco SeRUΙTOTI hoMIoM. Uerum ÷
uideo. agnosco creaturam: ꝓducit terra fenũ
iumentis & herbam seruituti hominum. Sed
uideo & alia iumenta dñi. quȩ significantur
cum dr̃. boui trituranti os non infrenabis.
Dicit enim ipsum iuinentum. Numquid de
bobus pertinet addm̃: Propter nos ergo scri¬
ptura dicit. Quomͦ gͦ producit terra fenũ
iumentis: Quia dñs constituit. ut qui eugłm
annuntiant. de eugło uiuant. Misit prȩdica¬
tores & ait illis. Om̃a quȩ ab ipsis apponunt᷑
uob̾. manducate. Dignus ẽ enim oꝑarius mer¬
cede sua. Cum enim dixisset. quȩ apponunt᷑

Expanded text:
in operibus suis; sed qui gloriatur, in Domino glorietur . in operibus suis; sed qui gloriatur, in Domino glorietur . Gratia tua satiatur, cum satiatur: non dicat meritis suis datam gratiam fuisse. Si gratia dicitur, gratis datur: si operibus redditur, merces redditur . Gratis ergo accipe, quia impius justificaris. «De fructu operum tuorum satiabitur herbam servituti hominum.» Verum est, video, agnosco creaturam: producit terra fenum jumentis, et herbam servituti hominum. Sed video et alia jumenta Domini, quae significantur, cum dicitur, «Bovi trituranti os non infrenabis:» dicit enim ipsum jumentum, «Numquid de bobus pertinet ad Deum?» Propter nos ergo Scriptura dicit. Quomodo ergo producit terra fenum jumentis? Quia «Dominus constituit ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant.» Misit praedicatores, et ait illis: «Omnia quae ab ipsis apponuntur vobis, manducate;» «dignus est enim operarius mercede sua» . Cum enim dixisset, «Quae apponuntur
Abbreviated transcription (Latin):
testis. Excessimus enim om̃a ista carnalia.
uos ad huc carnales estis. Dõ gͦ m̃te excessimꝰ.
& qͦd uidemus cum mente excedimus: effari
non possumus. Ibi enim audiuit in effabilia
uerba quȩ nonlicet hominibus loqui. Ouid
gͦ in quiunt illi carnales. illi lepores: Nos
non rigabimur : Ad nos nichil ꝑueniet e
Et quomodo emittit fontes in conuallibus :
Et qͦmͦ inmedio montium ꝑtransibunt aquȩ :
Adhoc gͦ ꝑtinet. siue temꝑantes sumꝰ uobis.
xp̃i compellit nos. Tu particeps uerbi. & si
hodie sp̃ualis. heri carnalis. ad carnales de¬
dignaris descendere. cum ipsum uerbum
caro factum sit. & habitaret nnobis:
Benedicamus gͦ dñm. & laudemus eum qui
rigat montes de suꝑiorib suis. In de ueniet
rigatio ad terram. in de enim & humilia
satiabuntur. Sequitur enim. e fRuc to
operom ⁊ oorum satiaeitor ⁊erua. Quid
÷ defructu oꝑum tuoꝵ : Nemo głietur

Expanded text:
testis: excessimus enim omnia ista carnalia, testis: excessimus enim omnia ista carnalia, vos adhuc carnales estis. Deo ergo mente excessimus; et quod videmus cum mente excedimus, effari non possumus: ibi enim «audivit ineffabilia verba, quae non licet homini loqui» . Quid ergo, inquiunt illi carnales, illi lepores, nos non irrigabimur? ad nos nihil perveniet? Et quomodo emittit fontes in convallibus? et quomodo in medio montium pertransibunt aquae? Ad hoc ergo pertinet, «Sive temperantes sumus vobis.» uit, «Christi compellit nos» . Tu particeps Verbi, etsi hodie spiritualis, heri carnalis, ad carnales dedignaris descendere, cum ipsum Verbum caro factum sit, ut habitaret in vobis . 8. Benedicamus ergo Dominum, et laudemus eum qui rigat montes de superioribus suis. Inde veniet irrigatio ad terram, inde et humilia satiabuntur: sequitur enim, «De fructu operum tuorum satiabitur terra.» Quid est, «De fructu operum tuorum?» Nemo glorietur
Abbreviated transcription (Latin):
uisum uidebat. desuꝑiorib rigabatur.
Paulus apłs dicit gentib Si circũcidamini:
xp̃s uobis nichil ꝓderit. Dicit hoc paulus
tanquam mons. inde nos dicimus sonan¬
tes depetra. Riget dñs ipsam petram de
superioribus suis. Nam cum ad hue ista petͣ
eẽt in infidelitate asꝑa: uolens eam rigare.
desuꝑioribus suis. ut fiueret aqua in con¬
ualle: clamauit. Saule saule quid me per¬
sequeris : Non ei legit ꝓpħam. non ei legit
alterum apłm. Om̃ia enim ista contẽneret
mons magnus. Rigauit illum desuperiorib
suis. Et statim rigatus & manare iamuo¬
lens: dñe ait. quid me iubes facere : Accipe
montem illum uł petram. unde possis dare
uocem tuam. Accipe illum & uide rigari
desuperioribus. & effluere in inferioribus.
Audi hoc & in uno loco. Siue enim mente
excessimus dõ. siue temꝑantes sumꝰ uobis.
Oͦd ait mente excessimus. uos capere non po¬

Expanded text:
visum videbat, de superioribus rigabatur. visum videbat, de superioribus rigabatur. Paulus apostolus dicit Gentibus: «Si circumcidamini, stus vobis nihil proderit» . Dicit hoc Paulus, tanquam mons: inde nos dicimus, sonantes de petra. Riget Dominus ipsam petram de superioribus suis. Nam cum ista petra adhuc esset in infidelitate aspera, volens eam rigare de superioribus suis ut flueret aqua in convalle, clamavit: «Saule, Saule quid me persequeris?» Non ei legit prophetam, non ei legit alterum apostolum; omnia enim ista contemneret mons magnus: rigavit illum de superioribus suis; et statim rigatus et manare jam volens: «Domine,» ait, «quid me jubes facere» ? Accipe illum montem vel petram, unde possis dare vocem tuam; accipe illum, et vide rigari de superioribus, et effluere in inferioribus. Audi hoc et in uno loco: «Sive,» inquit, «mente excessimus Deo, sivi temperantes sumus vobis.» Quod ait, «mente excessimus;» vos capere non po
Abbreviated transcription (Latin):
uocem suam. Audiantur qui apetra audi¬
unt. audiantur quia & in illis multis petris
petra auditur. Petra enim erat xp̃s. Audi¬
antur gͦ libenter. de medio petrarum dan-¬
tes uocem suam. Nichil suauius tali uoce
alitum. Ille sonant. & petrȩ resonant. Sonant
illȩ. disputant spũ ales. Resonant petrȩ. te¬
stimonia respondent scripture. Ecce uide
uolatilia. demedio petrarum dant uocen
suam. Habitant enim in montib. Ipsi mon¬
tes & ille petrȩ. unde habent uocem : Ut
enim irrigemur scripturis: confugimus
ad apłm Paulooa. Ille unde habet: Con¬
fugimus adisaiam. Isaias unde : Audi
unde. Rigans montes desuꝑiorib suis.
Modo si ad nos uenerit gentilis homo in¬
circunicisus crediturus xp̃o: damus ei ba¬
ptismum. nec reuocamus ad illa oꝑa legis.
Et si nos interroget iudeus quare ita faciamꝰ.
sonamus de petra. Dicimus. hoc fecit paulꝰ.¬
uocem nr̃am. Illa autem petra. ipse petrꝰ.
mons magnus. quando orabat & illum

Expanded text:
vocem suam.» Audiantur qui a petra audivocem suam.» Audiantur qui a petra audiunt: audiantur, quia et in illis multis petris petra auditur: «Petra enim erat Christus» . Audiantur ergo libenter, de medio petrarum dantes vocem suam, Nihil suavius tali voce alitum. Illae sonant, et petrae resonant: sonant illae, disputant spirituales; resonant petrae, testimonia respondent Scripturae. Ecce inde volatilia de medio petrarum dant vocem suam; habitant enim in montibus. tes et illae petrae unde habent vocem? Ut enim rigemur Scripturis, confugimus ad apostolum Paulum. Ille unde habet? Confugimus ad Isaiam. Isaias unde? Audi unde: «Rigans montes de superioribus suis.» Modo si ad nos venerit homo gentilis incircumcisus, crediturus Christo, damus ei Baptismum, nec revocamus ad illa opera Legis. Et si nos interroget Judaeus quare ita faciamus, sonamus de petra, dicimus, Hoc fecit Petrus, hoc fecit Paulvocem nostram. Illa autem petra, ipse Petrus mons magnus, quando orabat et illum
Abbreviated transcription (Latin):
in apłis. in ꝓpħis. Illic in habitent tales
aues. quia in montib petras inueniunt.
firmamenta quȩdam prȩceptorum. Sicut
enim una illa petra xp̃s uerbum dĩ: sic
multa uerba dĩ. multe petrȩ. & iste petrȩ
in montibus. Uides aues ibi habitantes. Suꝑ
illos uolatilia cęli in habitabunt. Sed noli
putare quia ista uolatilia cęli auctoritatẽ
suam sequuntur. Uide quid dicat psalmus.
Demedio petrarum dabunt uocem suam.
Modo si dicam uobis credite. hoc enim dixit
cicero. hoc dixit plato. hoc dixit phitagoras:
quis ur̃m non irridebit me : Ero enim auis.
quȩ non de petra emitto uocem meam. Qiuid
michi unus quisq ur̃m debet dicere : Quid
debet dicere ille qui sic instructus est siqͥs
uobis euangłizauerit prȩter quam qͦd acce¬
pistis. anathema sit: Quid mͥ dicis de platone.
& decicerone. & de uirgilio: Habes ante te
petras montium. demedio petrarum nuchi
dauocem tuam Demedio petrarum dabunt

Expanded text:
in Apostolis, in Prophetis: illic inhabitent tales in Apostolis, in Prophetis: illic inhabitent tales aves, quia in montibus petras inveniunt, firmamenta quaedam praeceptorum. Sicut enim una illa petra, Christus Verbum Dei; sic multa verba Dei, multae petrae, et istae petrae in montibus. Vide aves ibi habitantes: «Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» 6. Sed noli putare quia ista volatilia coeli auctoritatem suam sequuntur; vide quid dicat Psalmus: «De medio petrarum dabunt vocem suam.» Modo si dicam vobis, Credite, hoc enim dixit Cicero, hoc dixit Plato, hoc dixit Pythagoras; quis vestrum non irridebit me? Ero enim avis, quae non de petra emitto vocem meam. Quid mihi unusquisque vestrum debet dicere? quid debet dicere ille qui sic instructus est? «Si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Quid mihi dicis de Platone, et de Cicerone, et de Virgilio? Habes ante te petras montium, de medio petrarum mihi da vocem tuam. «De medio petrarum dabunt
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet caminus & addexteram ponetur.
Sine camino diuidi non poterit. Sed sica¬
minum pati non uult: ꝑgat inturturem
& columbam. Qui potest capere capiat.
Si autem non sic erit & ediuificauerit super
fundamentum ligna. fenum. stipulam.
id÷ amores scłares fundamento fidei suȩ
super edificauerit. tamen si infundam̃to
sit xp̃s. ut primum locum ipse habeat
incorde. & ei nichil om̃ino ante ponatur:
portantur & tales. tolerantur & tales.
ueniet caminus. incendet ligna. fenum.
stipulam. Ipse autẽ inquit saluus erit.
sic tamen quasi per ignem. Hoc aget
caminus. Alios insinistrã separabit. alios
in dexteram quodam mͦ eliquabit. Aues
autem non diuisit. Sed aues iudeant. si
aues tales sunt quȩ super montes illos
inhabitent. non debent sequi altitudinẽ
cordis sui. de qualib dicitur. posuerunt
in cęlum ossuum. Neuentis tollantur in
montib requiescant. habent auctorita¬
tem scõrum. requiescant in montibus.

Expanded text:
veniet caminus, et ad dextram poni veniet caminus, et ad dextram poni sine camino non poterit. Sed si caminum pati non vult, pergat in turturem et columbam. Qui potest capere, capiat. Si autem non sic erit, et «aedificaverit super fundamentum ligna, fenum, stipulam,» id est, amores saeculares fundamento fidei suae superaedificaverit; tamen si in fundamento sit Christus, ut primum locum ipse habeat in corde, et ei nihil omnino anteponatur; portantur et tales, tolerantur et tales: veniet caminus, incendet ligna, fenum, stipulam: «Ipse autem,» inquit, «salvus erit, sic tamen quasi per ignem» . Hoc aget caminus; alios in sinistram separabit, alios in dextram quodammodo eliquabit. «Aves autem non divisit.» Sed aves videant, si aves tales sunt quae super montes illos inhabitent; non debent sequi altitudinem cordis sui, de qualibus dicitur: «Posuerunt in coelum os suum» . Ne a ventis tollantur, in montibus requiescant. Habent auctoritatem sanctorum, requiescant in montibus,
Abbreviated transcription (Latin):
diuisa erant. &iam caminus. Si inter media
transut caminus: alia indexteram. alia in
sinistram separauit. Sunt gͦ quidam carna¬
les. & tamen eccłȩ gremio continentur uiuen¬
tes seđm quendam modum suum. quibus time¬
mus ne seducantur ab hereticis. Quam diu
enim carnales sunt. diuisibiles sunt. Aues
quippe non diuisit. Carnales diuiduntur.
Non potui loqui uobis quasi sp̃ualib sed quasi
carnalibus. Et quomͦ ꝓbatur quia carnaleᷤᷤ
diuiduntur : Adiungit. Cum enim dicit
unus quisq ur̃m. egosum pauli. ego autem
apollo ego uͦ cephȩ. nonne carnales estis. &
scđm hominem anibulatis: Rogo uos fr̃s.
audite & ꝓficite. excutite uos deloco car¬
nali ꝑgite inturturem & columbam. aueᷤ
enim non diuisit. Sed quicunq talis ꝑ man¬
serit & scłm quendam modum uitȩ aptũ
carnalibus non uixerit. & de gremio eccłȩ
non recesserit. & non fuerit seductus ab
hereticis. ut ex contraria parte diuidatur:

Expanded text:
divisa erant, etiam caminus . Si inter media divisa erant, etiam caminus . Si inter media transiit caminus, alia in dextram, alia in sinistram separavit. Sunt ergo quidam carnales, et tamen Ecclesiae gremio continentur, viventes secundum quemdam modum suum, quibus timemus ne seducantur ab haereticis: quamdiu enim carnales sunt, divisibiles sunt. «Aves» quippe «non divisit;» carnales dividuntur. «Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus.» Et quomodo probatur quia carnales dividuntur? Adjungit: «Cum enim dicit unusquisque vestrum, Ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae; nonne carnalis estis, et secundum hominem ambulatis?» Rogo vos, fratres, audite, et proficite; excutite vos de loco carnali, pergite in turturem et columbam: «Aves» enim «non divisit.» Sed quicumque talis permanserit, et secundum quemdam modum vitae aptum carnalibus, et de gremio Ecclesiae non recesserit, et non fuerit seductus ab haereticis, ut ex contraria parte dividatur;
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus. qͦd aries non diuidatur: Nonne
Porro autem siplebes ipse non diuiderentur.
id ÷ si uacca non diuideretur. si capra non
diuide retur: erubuissent fortasse illi in
diuisionibus suis. & ad compagem remeas¬
sent. Diuiduntur duces. diuiduntur & ple¬
bes ut cȩcus cȩcum sequatur. & simul in
foueam cadant. Ponuntur aduersus in uicẽ.
Aues autem non diuisit. Sp̃ualis non habent
diuisionem. non cogitant scismata. Pax est
in eis. custodiunt eam in ceteris quantum
possunt. ubi in aliis deficiunt: in se tenent.
Sierit ibi inquit filius pacis: requiescet suꝑ
eum paꝵ ur̃a. Si quo minus: aduos reuertẽt᷑.
Non÷ filius pacis. diuidi uoluit. reuertetur
adte pax tua. quia aues ñ diuisit. Ueniet¬
& caminus. Nam consedit ibi abraham usq
aduesꝑam. & uenit magnus terror diei iudicii
Uesꝑa enim illa finis scłiꝰ. & caminus ille ueni¬
ens dies iudicii. Diuisit inter media illaquȩ

Expanded text:
dicimus, quod aries non dividatur? Nonne dicimus, quod aries non dividatur? Nonne eresum? Porro autem si plebes ipsae non dividerentur, id est, si vacca non divideretur, si capra non divideretur; erubuissent fortasse illi in divisionibus suis, et ad compagem remeassent. Dividuntur duces, dividuntur et plebes, ut caecus caecum sequatur, et simul in foveam cadant : ponuntur adversus invicem. «Aves autem non divisit.» Spirituales non habent divisionem, non cogitant schismata: pax est in eis, custodiunt eam in caeteris quantum possunt; ubi in aliis deficiunt, in se tenent. «Si erit ibi,» inquit, «filius pacis, requiescet super eum pax vestra; si quo minus, ad vos revertetur» . Non est filius pacis, dividi voluit, revertetur ad te pax tua; quia aves non divisit. Veniet et caminus: nam consedit ibi Abraham usque ad vesperam, et venit magnus terror diei judicii. Vespera enim illa finis est saeculi; et caminus ille, veniens dies judicii. Divisit inter media illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
carne factum :. Et subiecit scriptura. Aueᷤ
autem nondiuisit. Deinde dr̃ trimus aries.
trima uacca trima capra. de auium etate
tacetur. Unde gͦ. nisi quia significantur in
auibus quidam spuales quoꝵ ȩtas temporaliᷤᷤ
ꝓpterea tacetur quia ȩterna meditantur.
& trans grediuntur de siderio & intellectu
omĩa temporalia spũales uiri qui de om̃ib
iudicant & anemine iudicantur : Itaq
ipsi soli non diuiduntur in hereses & scismata.
In ariete. intelliguntur prȩpositi. Ducunt
enim greges. Inuacca. intelliguntur plebs¬
uideoꝵ. habuit enĩ iugũ legis. sub qͦ labora¬
bat. In capra. intelligitur eccła degentib
Quibusdam enim lib̾is saltib insultabat.¬
& amaro pascebatur oleastro. Trima sunt
dicta hec aninalia. quia tertio tempore
gr̃a reuelata ÷. Nam pͥmum fuit ante legẽ
seđm ex quo lex data est. tertium qͦd minc
est ex quo regnum cȩlorũ p̃dicat᷑. Qd ergo

Expanded text:
carne factum est: et subjecit Scriptura, «Aves carne factum est: et subjecit Scriptura, «Aves autem non divisit.» Deinde dicitur trimus aries, trima vacca, trima capra: de avium aetate tacetur. Unde, rogo vos, nisi quia significantur in avibus quidam spirituales, quorum aetas temporalis propterea tacetur, quia aeterna meditantur, et transgrediuntur desiderio et intellectu omnia temporalia? Spirituales viri qui de omnibus judicant, et a nemine judicantur : itaque ipsi soli non dividuntur in haereses et schismata. In ariete intelliguntur praepositi; ducunt enim greges: in vacca plebs intelligitur Judaeorum; habuit enim jugum Legis, sub quo laborabat: in capra inteligitur Ecclesia de Gentibus; quibusdam enim liberis saltibus insultabat, et amaro pascebatur oleastro. Trima sunt dicta haec animalia, quia tertio tempore gratia revelata est. Nam primum fuit ante Legem; secundum, ex quo Lex data est; tertium, quod nunc est, ex quo regnum coelorum praedicatur. Quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ montes gͦ uolatilia cęli inhabitabunt.
Uidemus aues istas in habitare suꝑ montes.
Sed multe earum habitant in campis. multȩ
in conuallibus. multȩ innemorib. multe in
hortis. non om̃s suꝑ montes. Sunt quȩdã
uolatilia. quȩ non habitant nisi suꝑ monteᷤ
Sp̃uales quasdam animas significat hoc nom̃.
Uolatilia. sp̃ualia corda sunt. Aere libero
ꝑfruuntur. gaudent serenitate cęli auesistȩ
Sed tamen pastus earum inmontib. illic in¬
habitabunt. Nostis montes. iam tractati
sunt. Montes ꝓpħȩ. montes apłi. montes
om̃s predicatores ueritatis. Quicumq uult
eẽ spũalis. ibi in habitet noñ in corde suo
tes aliquid spuale. Non frustra dictum:
mistico accepit tria animalia. arietem tri-¬
mum. uaccam trimam. capram trimam.
& turturem & columbam. Diuisus ÷ aries.
& aduersus inuicem partes constitutȩ.
Diuisa capra nichi lominus aduersus sẽ partes¬
constitutȩ. Diuisa uacca. sic &iam de ipsius

Expanded text:
Super montes ergo volatilia coeli inhabitabunt. Super montes ergo volatilia coeli inhabitabunt. Videmus aves istas habitare super montes: sed multae earum habitant in campis, multae in convallibus, multae in nemoribus, multae in hortis, non omnes super montes. Sunt quaedam volatilia quae non habitant nisi super montes. Spirituales quasdam animas significat hoc nomen: volatilia, spiritualia corda sunt, quae aere libero perfruuntur. Gaudent serenitate coeli aves istae: sed tamen pastus earum in montibus; illic inhabitabunt. Nostis montes; jam tractati sunt. Montes Prophetae, montes Apostoli, montes omnes praedicatores veritatis. Quicumque vult esse spiritualis, ibi inhabitet: non in corde suo tes aliquid spirituale. Non frustra dictum emystico accepit tria animalia; arietem trimum, vaccam trimam, capram trimam, et turturem, et columbam. Divisus est aries, et adversus invicem partes constitutae; divisa capra, nihilominus adversus se partesconstitutae; divisa vacca, sic etiam de ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationis disungi coniugia: si talis est
inquiunt causa cum uxore. non expedit ducere
Et dñs. Nonom̃s capiunt uerbum hoc Nam
uerum dicitis quia sitalis ÷ causa cũ uxore.
non expedit ducere. Sed nunquid soli ona¬
gri bibituri sunt : Non om̃s capiunt uerbũ
hoc. multi non capiunt. Et qui sunt qui
capiunt : Suscipiunt onagri insitim suã.
Quid ÷ suscipiunt onagri insitim suam : Qui
textione sua psalmus. Suꝑ illos uolatilia
cęli in habitabunt. Suꝑ quos: Super onagros.
an potius suꝑ montes : Illuc enim sensus
iste dirigitur. Inter medium montium ꝑ¬
transibunt aquȩ. potabunt om̃s bestiȩ siluȩ.
suscipiunt onagri insitim suam. suꝑ illos
uolatilia cęli inhabitabunt. Congruentiꝰ
intelligimus suꝑ montes. quia hoc ÷ & iam
huic simile creaturę. Suꝑ montes possunt
habitare uolatilia non super onagros. Tam̃
hoc intelligeremus: si necessitas cõgeret.

Expanded text:
fornicationis disjungi conjugia: «Si talis est,» fornicationis disjungi conjugia: «Si talis est,» inquiunt, «causa cum uxore, non expedit ducere.» Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum hoc» . Nam verum dicitis, quia si talis est causa cum uxore, non expedit ducere; sed numquid soli onagri bibituri sunt? Non omnes capiunt verbum hoc, multi non capiunt. Et qui sunt qui capiunt? «Suscipient onagri in sitim suam.» Quid est, «Suscipient onagri in sitim suam? Qui ptextione sua Psalmus: «Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» Super quos? super onagros, an potius super montes? Illinc enim sensus iste dirigitur: «Inter medium montium pertransibunt aquae; potabunt omnes bestiae silvae; suscipient onagri in sitim suam: super illos volatilia coeli inhabitabunt.» Congruentius intelligimus super montes, quia hoc est etiam huic simile creaturae. Super montes possunt habitare volatilia, super onagros non: hoc intelligeremus, si necessitas cogeret.
Abbreviated transcription (Latin):
maiores: quia suscipiunt onagri insitim suã
Bibat minor qđ dictum ÷. Uiri diligite uxoreᷤ
ur̃as. sicut & xp̃s dilexit ȩccłam. mulieres
uiris suis subdite sint. Bibant minores.
Dictum ÷ dño. silicet dimittere uxorem ͤ om̃i
excausa. Prohibuit dñs. & dixit ñ lice̾re.
Nonscitis inquit quia ds̃ abinitio maseulum
& feminam fecit: Qđ ds̃ coniunxit: homo
non separet. De inde addidit. Qui dimiserit
uxorem suam excepta causa fornicationis:
facit eam moechari. & si aliam duxerit:
mȩchatur. Confirmauit compedem. Hoc
expedit colligato. Prius ageret ne ligaret᷑.
Alligatus es uxori. nequesieris solutionem.
Solutus es ab uxore. nequesieris uxorem.
Sed ñ es onager . non es solutus abuxore.
habes ibi qͦd & lepus bibas. Et si acceꝑis uxorẽ.
non peccasti. Discipłi autem cum audirent
dictum adño. non licere ullomͦ p̾tercausã

Expanded text:
majores, quia «suscipient onagri in sitim suam.» majores, quia «suscipient onagri in sitim suam.» Bibant minores quod dictum est: «Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam. Mulieres viris suis subditae sint» . Bibant minores. Dictum est autem Domino: «Si licet dimittere uxorem ex omni causa?» Prohibuit Dominus, et dixit non licere. «Non scitis,» inquit, «quia Deus ab initio masculum et feminam fecit? Quod Deus conjunxit, homo non separet.» Deinde addidit: «Qui dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et si aliam duxerit, moechatur .» Confirmavit compedem: hoc expedit colligato; prius ageret ne ligaretur. «Alligatus es uxori? ne quaesieris solutionem. Solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem» . Si nondum es onager, et solutus ab uxore, habes ibi quod et lepus bibas: et si acceperis uxorem, non peccasti. Discipuli autem cum audirent dictum a Domino, non licere ullo modo praeter causam
Abbreviated transcription (Latin):
sed quisq insitim suam. Non dicit aqua lepori
sufficio. & repellit onagrum. Neq hoc dicit
Onager accedat. lepus si accesserit rapietur. Tam
fideliter & temperate fiuit: ut sic onagrum
satiet. ne leporem terreat. Sonat strepitus
uocis tulliane. cicero legitur. aliquis liber
ẽ dialogus eiꝰ ÷ siue ipsius. siue platonis. siue
cuius cunq talium. Audiunt imperiti. in¬
firmi. minoris cordis. Quis audet illuc aspirare:
Strepitus aquȩ & forte turbatȩ. certe tamen
tam rapaciter fluentis. ut animal timidum
non audeat accedere & bibere. Cui sonuit
in principio fecit deus cęlũ & terram. & non
ausus est bib̾e: Cui sonet psalmus. &dicat.
multum ÷ adme : Ecce mͦ qđ sonat psalmꝰ.
certe occulta sunt mysteria. tam̃ ita sonat.
ut & pueros audire delectet. & imꝑiti accedant
adbibendum. & satiati ructent inpsallendo.
Bibunt gͦ minores bestiȩ & maiores sedeapaciꝰ

Expanded text:
sed quisque «in sitim suam.» Non dicit aqua, Lepori sed quisque «in sitim suam.» Non dicit aqua, Lepori sufficio, et repellit onagrum: neque hoc dicit, Onager accedat, lepus si accesserit, rapietur. Tam fideliter et temperate fluit, ut sic onagrum satiet, ne leporem terreat. Sonat strepitus vocis Tullianae, Cicero legitur, aliquis liber est, dialogus ejus est, sive ipsius, sive Platonis, seu cujuscumque talium: audiunt imperiti, infirmi minoris cordis; quis audet illuc aspirare? Strepitus aquae, et forte turbatae; certe tamen tam rapaciter fluentis, ut animal timidum non audeat accedere et bibere. Cui sonuit, «In principio fecit Deus coelum et terram» , et non ausus est bibere? Cui sonat Psalmus et dicat: Multum est ad me? Ecce modo quod sonat Psalmus, certe occulta sunt mysteria; tamen ita sonat, ut et pueros audire delectet, et imperiti accedant ad bibendum, et satiati ructent in psallendo. Bibunt ergo minores bestiae et majores; sed capacius
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑegrinatione: ne siti inuia deficiamus.
Potabunt om̃s bestiȩ siluȩ. Inde uenistis
de silua collecti estis. Et quali silua: Nullus
hominum ibi transibat. quia nullus pro¬
pheta illuc missus erat. Sed ad archam
construendam concisa sunt ligna de siluis.
Inde ligna. inde bestiȩ. inde uenistis. Ergo
bibite. Potabunt om̃s bestiȩ siluę suscipiun
onagri insitim suam. Onagros. magnas quas¬
dam bestias dicit. Quis enim nesciat onagroᷤᷤ
dici agrestes asinos: Magnos gͦ quosdam dicit
indomitos. Nullum enim habebant gente ᷤ
iugum legis. Uiuebant multȩ gentes morib
suis. superba iactantia uagantes tanquam
in deserto. Et om̃s quidem bestiȩ ita sed
onagri positi sunt ad significationem magni¬
tudinis. Potabunt & ipsi insitim suam.
Pluunt enim illȩ aquȩ. Inde bibit lepus. inde
onager. Lepus paruus & onager magnus.
lepus timidus & onager ferus. ut̾q inde bibit.

Expanded text:
in peregrinatione, ne siti in via deficiamus. in peregrinatione, ne siti in via deficiamus. «Potabunt omnes bestiae silvae.» Inde venistis, de silva collecti estis. Et quali silva? Nullus hominum ibi transibat, quia nullus propheta illuc missus erat. Sed ad arcam construendam concisa sunt ligna de silvis: inde ligna, inde bestiae, inde venistis. Ergo bibite. «Potabunt omnes bestiae silvae.» 4. «Suscipient onagri in sitim suam.» Onagros magnas quasdam bestias dicit. Quis enim nesciat onagros dici agrestes asinos? Magnos ergo quosdam dicit indomitos. Nullum enim habebant Gentes jugum Legis; vivebant multae gentes moribus suis, superba jactantia vagantes, tanquam in deserto. Et omnes quidem bestiae ita, sed onagri positi sunt ad significationem magnitudinis. Potabunt et ipsi in sitim suam; fluunt enim et illis aquae. Inde bibit lepus, inde onager: lepus parvus, et onager magnus; lepus timidus, et onager ferus; uterque inde bibit,
Abbreviated transcription (Latin):
tate. unde ut iam pͥdem diximꝰ. nemo exit
amicus. & quo nemo intrat inimicus: aliqͥs
codex ibi nob̾ legendus ÷ aut tractandus ser¬
mo quem admodũ uob mͦ tractatur. Ideo mͦ
tractatur: ut ibi teneatur. Idõ mͦ per sillabas
diuiditur: ut ibi totus atq in teger contẽplet᷑.
tractatorem. Quomͦ gͦ: Sicut in pͥncipio
erat uerbum. & uerbum erat apud dm̃i. &
ds̃ erat uerbum. Non enim sic ad nos uenit
ut inde discederet quia in hoc mundo erat
& mundus per eum factus ÷. Tale uerbum
contemplaturi sumus. Apparebit enim deus
finita uia sicut speramus & optamus & stude-¬
mus. ad patriam uenerimus. Ibi contẽplabim᷑
qͦd semper laudabimus nec illud deficiet qđ
nob̾ presto ÷ nec nos quifruimur. Nec fastidi&
templatio erit. Et quis de illa digne dicit
isto tempore. cum inter montes fluunt aquȩ:
Interim gͦ fluant aquȩ inter montes & per¬
transeant. Cum ꝑtranseunt aquȩ bibitur

Expanded text:
tate, unde, ut jampridem diximus, nemo exit tate, unde, ut jampridem diximus, nemo exit amicus, et quo nemo intrat inimicus; quod codex ibi nobis legendus est, aut tractandus sermo, quemadmodum vobis modo tractatur. Ideo modo tractatur, ut ibi teneatur; ideo modo per syllabas dividitur, ut ibi totus atque integer contempletur.tractatorem. Quomodo ergo? Sicut «in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Non enim sic ad nos venit, ut inde discederet; quia «in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est» . Tale verbum contemplaturi sumus. «Apparebit» enim «Deus finita via, sicut speramus, et optamus, et studemus, ad patriam venerimus, ibi contemplabimur quod semper laudabimus: nec illud deficiet quod nobis praesto est, nec nos qui fruimur; nec fastidiettemplatio erit. Et quis de illa digne dicit isto tempore, cum inter montes fluunt aquae? Interim ergo fluant aquae inter montes, et pertranseant: cum pertranseunt aquae, bibitur
Abbreviated transcription (Latin):
nis. bestiȩ siluȩ bibunt. Oñs enim erant in archa
om̃s indisco. om̃s mactat & manducat. Pexnꝰ.
quia pe̾ros petra. petra eccła. Quid ÷ macta¬
re & manducare: Occidere in eis qđ erant.
& in sua uiscera assumere. Dissuaststi pagano
sacrilegia: occidisti qđ erat. Dato sacram̃to
xp̃i. in corporasti eccłȩ. manducasti. Ipse
gͦ bestiȩ potant istas aquas ꝑ transeuntes tam̃
non manentes sed pertranseuntes. Om̃is enĩ
doctrina quȩ toto isto tempore dispensatur.
transit. Inde dicit apłs. Et scientia destruet᷑
& prophetia euacuabitur. Ouare euacua¬
buntur ista: Ex parte enim scimus. & ex
parte ꝓphetamus. Cum autem uenerit
qđ perfectũ ÷ : qđ exparte ÷ euacuabitur.
Nisi forte putat caritas ur̃a. quia i illa eiui¬
tate cui dr̃. collauda ierłm dnm. lauda dm̃¬
tuum syon. qm̃ confirmauit uectes portarũ
tuarum. iam confirmatis uectib & clausa ciui¬

Expanded text:
nis, omnes bestiae silvae bibunt. Omnes enim erant in arca, nis, omnes bestiae silvae bibunt. Omnes enim erant in arca, omnes in disco, omnes mactat et manducat Petrus; quia Petrus petra, petra Ecclesia. Quid est mactare et manducare? Occidere in eis quod erant, et in sua viscera assumere. Dissuasisti pagano sacrilegia, occidisti quod erat; dato sacramento Christi incorporasti Ecclesiae, manducasti. 3. Ipsae ergo bestiae potant istas aquas, pertranseuntes tamen: non manentes, sed pertranseuntes. Omnis enim doctrina quae toto isto tempore dispensatur, transit. Inde dicit Apostolus: «Et scientia destruetur, et prophetia evacuabitur.» Quare ista evacuabuntur? «Ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus: cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evacuabitur» . Nisi forte putat Charitas Vestra quia in illa civitate cui dicitur, «Collauda, Jerusalem, Domtuum, Sion; quoniam confirmavit vectes portarum tuarum» , jam confirmatis vectibus et clausa civi
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrabatur ter de cęlo sũmissus. Discus
qui quattuor lineis continebatur: orbis terrarũ
erat inquattuor partib Has quattuor parteᷤᷤ
sepe scriptura cõmemorat. orientem & occiden¬
tem. aquilonem & mneridiem. Idõ quia totus
orbis terrarum ꝑ eugłm uocabatur: quattuor
eugła conseripta sunt. Ter autem sũmissum
narius &iam numerus discipulorum. Non enĩ
frustra duodecim habere uoluit. & ita numerꝰ
ille sacratus ÷: ut in locum unius qui ceciderat.
non possit nisi alter ordinari. Quare duodecĩ
apł̃i : Quia enim quattuor sunt orbis partes.
& totus orbis in eugło uocabatur. unde quattuor
eugłia conscripta sunt. & totus orbis in nomine
trinitatis uocatur ut congregetur in ȩccła:
quattuor ter ducta. duodecim fiunt. Ergo
non miremur si de illis aquis intermedium
montium ꝑtranseuntib in illa doctrina apłica
fluente in medio ꝓpter concordiam cõmumio¬

Expanded text:
demonstrabatur ter de coelo submissus . Discus demonstrabatur ter de coelo submissus . Discus qui quatuor lineis continebatur, orbis terrarum erat in quatuor partibus. Has quatuor partes saepe Scriptura commemorat, orientem et occidentem, aquilonem et meridiem. Ideo quia totus orbis per Evangelium vocabatur, quatuor Evangelia conscripta sunt. Ter autem submissum narius etiam numerus discipulorum. Non enim frustra duodecim habere voluit; et ita numerus ille sacratus est, ut in locum unius qui ceciderat, non posset nisi alter ordinari. Quare duodecim Apostoli? Quia enim quatuor sunt orbis partes, et totus orbis in Evangelio vocabatur, unde quatuor Evangelia conscripta sunt, et totus orbis in nomine Trinitatis vocatur, ut congregetur Ecclesia: quatuor ter ducta, duodecim fiunt. Ergo non miremur si de illis aquis inter medium montium pertranseuntibus, in illa doctrina apostolica fluente in medio propter concordiam communio