comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illȩ malȩ utentes patre. hoc ẽ. male utentes
lege: generauert̃ moabitas. ꝑ qͦs significan:¬
t᷑ oꝑa mala. Inde tribulatio ȩccłiȩ. inde olla
lla succensa abaquilone. Unde nͥ apartib
diaboli. qͥ dixit ponã sedẽ meũ adaquilonẽ:
ribulationes gͦ maxime ñ oriunt᷑ adũsus¬
ecclĩam: ñ abeis qui lege male utunt᷑. Quid
habundantiã scandaloꝵ. ñ erit ꝑseueratu¬
ra usq infinẽ: Nlonne uida illȩ rex illiꝰ p̃dixit
hoc ei: Nlonne ait illi qm̃ habundauit ini¬
qͥtas. refrigesc& caritas multoꝵ: Olla bulli¬
ente: caritas refrigescit. Quare ñ potiꝰ ocaritas.
& tu cont᷑ ollam feruescis: An ignoras tͥ eẽ. dictũ
cũ de illa abundantia scandaloꝵ rextuuis
loqueret᷑. qui ꝑseuerauerit usq infinẽ hic
saluus erit: ꝑseuera gͦ usq infinẽ. contͣ ollã
scandaloꝵ: ard& olla iniquitatis. s maior ẽ.
flãma caritatis. Noli uinci: pseueri usq in

Expanded text:
male illae utentes patre, hoc est male utentes male illae utentes patre, hoc est male utentes lege, generaverunt Moabitas; per quos significantur opera mala. Inde tribulatio Ecclesiae, inde olla itur: Olla succensa ab aquilone . Unde nisi a partibus diaboli qui dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem ? Tribulationes ergo maximae non oriuntur adutuntur. Quid abundantiam scandalorum, non erit perseveratura usque in finem? Nonne Juda rex illius praedixit hoc ei? Nonne ait illi: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum ? Olla bulliente charitas refrigescit. Quare non potius, o charitas, et tu contra ollam fervescis? An ignoras tibi esse dictum, cum de illa abundantia scandalorum rex tuus loqueretur: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit? Persevera ergo usque in finem contra ollam scandalorum. Ardet olla iniquitatis, sed major est flamma charitatis. Noli vinci; persevera usque in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdrmnes. qͥa p̃cessit ꝑtribulationes ꝑangustias
ꝓ obprobria: Septa erat iua: sed anteꝗͣ tran¬
sine. Postea quã transiit: sequere. lampatae
iua: illiꝰ transitu Singularis ego sũinqt s
qͦusq transeat. Snigulare ẽ. granũ: s. quo¬
usq transeat. Cũ transierit: sequit᷑ fruccsi
catio. Iuda rexm̃s. Frgo qͥa uida rexmis: mo¬
ab olla spei meȩ. Aloab intelligit᷑ ingentir.
Nata c̃ enĩ istagens depecato. nataẽ. gens de
filiabꝰ lotb quȩ cũ patte i nebriato concubu¬
ert̾: male utentes patre. Mellꝰ erat ut steriles rema¬
nerent: quã sic matres fierent. Erat autẽ ulla
figura quȩdã ꝓpt̃ eos: qͥ male utunt᷑ lege.
Holite attendere qͥa lex in latina lingua femi¬
nini generis ẽ: ingreca masculini ẽ. S siue
sit feminini generis inloquendo. siue mascu¬
lini: ñp̃scribit ueritati loquutio. lex enĩ ma
oꝑa bona cũ qͥsq lege bene utit᷑. sic nascunt᷑
oꝑa mala: cũqͥsq lege male utit᷑. łroinde

Expanded text:
Per tribulationes, per angustias, per opprobria. Septa erat via, sed antequam transiret: posteaquam transiit, sequere; jam patet via illius transitu. Singularis ego sum, inquit, sed quousque transeam : singulare granum, sed quoadusque transeat; cum transierit, sJuda rex meus. Ergo quia Juda rex meus: Moab olla spei meae. Moab intelligitur in Gentibus. Nata est enim ista gens de peccato, nata est ista gens de filiabus Lot quae cum patre inebriato concubuerunt, male utentes patre . Melius erat ut steriles remanerent, quam sic matres fierent. Erat autem illa figura quaedam eorum qui male utuntur lege. Nolite enim attendere quia lex in latina lingua feminini generis est; in graeca masculini est: sed sive sit feminini generis in loquendo, sive masculini, non praescribit veritati locutio. Lex enim magopera bona, cum quisque lege bene utitur: sic nascuntur opera mala, cum lege quisque male utitur. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram quã ꝓmisisti plebem tuam. induxsti
hoctunc ñ facies. Non egredieris ds̃ inuirtu.¬
tib nr̃is: sed intꝰ operaberis. Quid ẽ. ñ egre¬
dieris: Non apparebis. Certe enĩ qͣndo cathe¬
nati martẏies ducebant᷑ qͣndo includebant᷑
carcere. qͣndo ludibrio habendi ꝓducebant᷑
qͣndo bestus subigebant᷑. qͣndo ꝑcutiebant᷑
ferro. qͣndo igne cremabant᷑. nonne contẽpne¬
Quomͦ eis dulcẽ faciebat sp̃ẽ uite ȩt̃nȩ: quomͦ
ñ deserebat corda eoꝵ : Ubi homo habitabat
insilentio: Bene sibonꝰ: male simaltis. Nuqͥd
gͦ quia ñ egrediebat᷑ initrtutib eoꝵ. iden
deserebat: Nonne magis ñ egrediendo iniul¬
tutib eoꝵ deduxit ȩccłiam usq miduma.
deduxit ȩccłiam usq in cuitatẽ cirtustatis¬

Expanded text:
terram quam promisisti, plebem tuam induxisti. terram quam promisisti, plebem tuam induxisti. Hoc tunc non facies; non egredieris, Deus, in virtutibus nostris, sed intus operaberis. Quid est, non egredieris? Non apparebis. Certe enim quando catenati martyres ducebantur, quando includebantur in carcere, quando ludibrio habendi producebantur, quando bestiis subrigebantur quando percutiebantur ferro, quando igne cremabantur, nonne contemnequomodo eis dulcem faciebat spem vitae aeternae? quomodo non deserebat corda eorum, ubi homo habitabat in silentio, bene si bonus, male si malus? Numquid ergo quia non egrediebatur in virtutibus eorum, ideo deserebat? Nonne magis non egrediendo in virtutibus eorum, deduxit Ecclesiam usque ad Idumaeam, deduxit Ecclesiam usque in civitatem cir
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicta ẽ. rota idẽ. orbis trarũ. Qiuis deduc&
me incuutatẽ curũstantie. qͥs deduc& me usq
inidumeã: Id ÷ ut regnem etiam int̾rens.
ut mne uenerent᷑ etiã qui de me ñsunt: qui
& ñ egredieris ds̃ inuirtutib nr̃is. Norne
tu nos deduces qui reppulisti nos: s quare
reppulisti nos: Quia destruxisti nos. Quare
destruxisti nos: Quia iratꝰ es & misertꝰ es nob̾.
Tu gͦ deduces qͥ repprilisti. qui ñ egredieris ds̃
inuntitib nr̃is: tu deduces nos. Quid ẽ. non
egredieris inuirtutib nr̃is: seuiturꝰ ẽ mun¬
dus: conculcaturꝰ ẽ. nos. Mundꝰ futitrꝰ ẽ. acer¬
uus testimonii. effuso sanguine martyrum
& dicturi st̃ pagani seuientes: Ubi ẽ. ds eoꝵ:
unc ñ egredieris ds̃ iniurtutib nr̃is. Non
cont᷑ eos apparebis: ñ ostendes potentiã tuã
qͥlem ostendisti in clauid: in moyse. iihesu
naue. qͣndo eoꝵ foratudini gentes cesserunt.¬
& strage facta magnaq reddita uastitate in

Expanded text:
ota, id est orbis terrarum. Quis deducet me in civitatem circumstantiae? Quis deducet me usque in Idumaeam? id est, ut regnem etiam terrenis, ut me venerentur etiam qui de me non sunt, qui et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Nonne tu nos deduces qui nos repulisti? Sed quare repulisti nos? Quia destruxisti nos. Quare destruxisti nos? Quia iratus es, et misertus es nostri. Tu ergo deduces qui repulisti, qui non egredieris Deus in virtutibus nostris, tu deduces. Quid est, non egredieris in virtutibus nostris? Saeviturus est mundus, conculcaturus est nos mundus, futurus est acervus testimonii effuso martyrum sanguine, et dicturi sunt Pagani saevientes: Ubi est Deus eorum ? Tunc non egredieris, Deus, in virtutibus nostris: non contra eos apparebis; non ostendes potentiam tuam, qualem ostendisti in David, in Moyse, in Jesu Nave, quando eorum fortitudini Gentes cesserunt, et strage facta, magnaque reddita vastitate, in
Abbreviated transcription (Latin):
Tugͦ ds̃ qui ñ egredieris inuntutib nr̃is: Da
nob̾ auxiliũ detribulatione & uana salus
hominis. Eant nc̃ qͥsalutẽ ñhabent. & optant
salutẽ cẽꝑalem siuis. quȩ ẽ. uana uetustas. Da
nob̃ auxilium. Inde da. unde putabaris de.¬
serere: inde subueni. Indeo faciemꝰ uirtu
tẽ: & ipse adnichilũ deduc& municos nr̃os.
Non faciamꝰ uirtutẽ ingladio. ñ ineqͥs. ñ inilo¬
ricis. ñ inscutis. ñ in potentatii exercitꝰ. non
foris. S ubi : intꝰ. ubi latemꝰ. Ubi intꝰ Indõ
faciemꝰ uirtutẽ. & quasi abiecti. & qͣsi conculca¬
ti. Quasi nulliꝰ momenti homines erimꝰ: s ipsȩ
adnichilũ deduc& inimicos nros. Deniq faccũ
ẽ.hoc: de inimicis nr̃is. Conculcati st̃ marti¬
res patiendo. ꝑferendo uisq infinẽ ꝑ seueran¬
do. indõ fecert̾ uirtutẽ. fecit & ipsȩ qđ seqͥt᷑.
dnichilũ deduc& inunicos eoꝵ. Ubi funt mͦ mni

Expanded text:
us, qui non egredieris in virtutibus nostris, Da nobis auxilium de tribulatione; et vana salus hominis. Eant nunc qui salem non habent, et optent salutem temporalem suis, quae est vana vetustas. Da nobis auxilium: inde da unde putabaris deserere, inde subveni. Da nobis autem, et ipse ad nihilum deducet inimicos nostros. Non faciemus virtutem in gladio, non in equis, non in loricis, non in scutis, non in potentatu exercitus; non foris. Sed ubi? Intus, ubi latemus. Ubi intus? In Deo faciemus virtutem: et quasi abjecti, et quasi conculcati, quasi nullius momenti homines erimus, sed ipse ad nihilum deducet inimicos nostros. Denique factum est hoc de inimicis nostris. Conculcati sunt martyres: patiendo, perferendo, usque in finem perseverando, in Deo fecerunt virtutem. Fecit et ipse quod sequitur: ad nihilum
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ habete inter uos. Frgo m̾s es galaał S ga¬
laad id ÷ aceruus testimonii: imagna tribu¬
latione eiudent̃ factꝰ ẽ. Tunc ignominiosa
ȩccłia. erat in hominib. tunc obpbriũ illi uduę
obiectabat᷑: quia xp̃i erat. qͥa signũ crucis in
fronte portabat. Nondũ erat honor: crimen
erat tunc. Qnͣdo gͦ non honoe sed frim̃ erat.
tunc factꝰ ẽ. aceruus testimonii. & ꝑ aceruũ testi¬
monii dilatata ẽ. caritas xp̃i. & ꝑ dilationẽ
caritatis xp̃i: occupate sunt gentes. Sequit᷑
Et ms̃ ẽ. manasses: qđ int̃pretat᷑ oblitꝰ. Niric
enĩ dictũ erat confusionẽ imꝑpetuũ obliuisce¬
ris. & ignominie uiduitatis tuȩ iam ñ eris ne¬
mor. Trat gͦ confusio eccłiȩ aliqͣndo: quã mͦ
oblitaẽ. Confusionis enĩ & ignominie uidu¬
itatis suȩ. iam ñ ẽ. memor. Qnͣdo enĩ erat qdĩ
confusio int̾ homines: aceruus testimonũ factꝰ
erat. mͦ iam nemo meminit illiꝰ confusionis.
Qndo ignominia erat. eẽ. xp̃ianũ: iã nemo¬

Expanded text:
os . Ergo, Meus est Galaad: sed Galaad, id est acervus testimonii, in magna tribulatione evidenter factus est. Tunc ignominiosa Ecclesia erat in hominibus, tunc opprobrium illi viduae objectabatur, quia Christi erat, quia signum crucis in fronte portabat: nondum erat honor; crimen erat tunc. Quando ergo non honor, sed crimen erat, tunc factus est acervus testimonii; et per acervum testimonii dilatata est charitas Christi; et per dilatationem charitatis Christi occupatae sunt gentes. Sequitur, Et meus est Manasses: quod interpretatur Oblitus. Huic enim dictum erat: Confusionem in perpetuum oblivisceris, et ignominiae viduitatis tuae non eris memor . Erat ergo confusio Ecclesiae aliquando, quam modo oblita est: confusionis enim et ignominiae viduitatis suae jam non est memor. Quando enim quaedam erat confusio inter homines, acervus testimonii factus erat. Modo jam nemo vel meminit illius confusionis, quando ignominia erat esse chri
Abbreviated transcription (Latin):
ciruibunt ciuitatẽ. sircũstantiȩ enũ ciuitas:
gentiũ currũfusio ẽ. Quȩ circũ fusio gentium
inmedio habebat unã gentẽ iudeoꝵ colentẽ
unũ dm̃. cȩtera circũ fusio gentiũ idolis suppli¬
cabat. demonib seriuiebat. Et misticę uocata
ẽ. ciuitas cnrrũstantie. qͥa undiq gentes se

Expanded text:
circumibunt civitatem. Circumstantiae enim civitas, Gentium circumfusio est; quae circumfusio Gentium in medio habebat unam gentem Judaeorum, colentem unum Deum: caetera circumfusio Gentium idolis supplicabat, daemonibus serviebat. Et mystice vocata est civitas circumsta
Abbreviated transcription (Latin):
fructificatio inresurreccione. Et effrẽ forti¬
tudo capitis mei. Pendebat: & contẽpne¬
bat᷑. Granũ erat: intꝰ habens uires trabendi
p se omĩa. Quomodo in granui seminũ nu¬
meri latentrum int̾ra iactũ nescio qͥd appa¬
re ocłis. sedius conũtens inse matheriam.
& ꝓferens fructũ absconditaẽ: sic inxp̃i cru-¬
ce abscondita erat uinrtꝰ. apparebat infirmitas.
Omagnũ granũ. Certe infirmꝰ ẽ. pendens. cer¬
te ante iltũ caput ples illa agitabat. certe
nẽ eiꝰ. Qd infirmũ ẽ. dĩ. fortiꝰẽ. hominibꝰ
Merito tanta fructificatio consequuta ẽ. Ha

Expanded text:
fructificatio in resurrectione. Et Ephraem fortitudo capitis mei. Pendebat et contemnebatur: granum erat intus, habebat vires trahendi post se omnia . Quomodo in grano numeri seminum latent; abjectum nescio quid apparet oculis, sed vis convertens in se materiam et proferens fructum abscondita est: sic in Christi cruce abscondita erat virtus; apparebat infirmitas. O magnum granum! Certe infirmus est pendens, certe ante illum caput plebs illa agitavit, certe nem ejus: Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . Merito tanta fructificatio consecuta est: haec
Abbreviated transcription (Latin):
& si nescis inqͦ agit᷑. In radice res ẽ: nũdũ infructu.
tꝰ est : Si haberes aliquẽ grauẽ amicũ & sapi¬
entẽ qͦm diceres: Illȩ loquiitꝰ c̃ faciat necesse
ẽ. qđ loquitꝰ ẽ Uir grauis ẽ: ñ leuitate utit᷑.
ñ facile desentia dimouet᷑: Qa ꝓmisit fixũ ẽ.
s cam̃ homo ẽ. qui aliqͣndo qđ ꝓmittt fa¬
cere uult & ñ potest. Tu de dño ñ timeas. qr

Expanded text:
si nescis in quo agitur. In radice res est, nondum in fructu.si nescis in quo agitur. In radice res est, nondum in fructu.tus est? Si haberes aliquem gravem amicum et sapientem, quomodo diceres? Ille locutus est haec, fiat necesse est quod locutus est: vir gravis est, non levitate utitur, non facile de sententia dimovetur, quod promisit fixum est. Sed tamen homo est, qui aliquando quod promisit facere vult, et non pot
Abbreviated transcription (Latin):
Ionũbis delictoꝵ meoꝵ clamo ꝑdiem ut ñ exau.¬
dias: & nocte ut ñ exaudias. & ñ ad insipientiã
mͥ: s utiq ad cõmunitionẽ ad dendo saporem
deualle salmarũ: ut intribulatione nouerim
qͥd petam. Peto autẽ uitã ȩcñã gͦ exaudi me: qͥa
dexterã tuam peto. Intelligat gͦ caritas urã.
fidelẽ omnẽ habentẽ in corde uerbũ dĩcũ timo¬
re: timentem iudiciũ futurũ. uiuentẽ ꝓbabi¬
autẽ ȩt̾nã semꝑ exaudiri. Quis autẽ sanitatẽ
ñ petat cũ egrotat: Et tam̃ forte adhuc egiota¬
re illi utile ẽ. Pot̃ fieri ut hinc ñ exaudiaris. ñ
tam̃ exaudiaris aduoluntatẽ: ut exaudiaris adutilitatẽ.
t uͦ cũ illud petis ut d& tibi uitã gc̃nã deus: ut
d& tibi regnũ cęloꝵ ds̃. ut d& tibi ad dexterã
filiĩ siustare. cũ uenent iudicare tram. securꝰ esto
accipies simͦ ñ accipis. Nlon ertĩ iã uenit tẽp
ut accipias. Exaudiris: & nescis. Qd petis agit᷑¬

Expanded text:
diem, ut non exaudias, et nocte, ut non exaudias, et non ad insipientiam mihi ; sed utique ad commonitionem, addendo saporem de valle salinarum, ut in tribulatione noverim quid petam: peto autem vitam aeternam ergo exaudi me, quia dexteram tuam peto. Intelligat ergo Charitas Vestra omnem fidelem habentem in corde verbum Dei, cum timore timentem judicium futurum, viventem probabiautem aeternam semper exaudiri. Quis enim sanitatem non petat, cum aegrotat? Et tamen forte adhuc aegrotare ei utile est. Potest fieri ut hinc non exaudiaris: non tamen exaudiris ad voluntatem, ut exaudiaris ad utilitatem. At vero cum illud petis, ut det tibi vitam aeternam Deus, ut det tibi regnum coelorum Deus, ut det tibi ad dexteram Filii sui stare, cum venerit judicare terram; securus esto; accipies, si modo non accipis: non enim jam venit tempus ut accipias. Exaudiris, et nescis: quod petis agitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
sortisegos. mathematicos consulunt. Om̃s.
isti. idumei. t̾rem. Et tam̃ om̃s isti adorant
axp̃m. subcalciam̃to ipsiꝰ sunt. Iam usq inidu¬
meam: eitendit calciamentũ situm. Michi
allophili subditi sunt. Allophili qͥd sunt
A lienigene ñ ꝑtinentes ad genꝰ mec̃. Subditi sunt.
qͥa multi adorant. xp̃m & ñ sunt regnaturi
cũ xp̃o. Nlichi allophili subditi st̃. Quis de¬

Expanded text:
sortilegos, mathematicos consulunt: omnes isti Idumaei, terreni; et tamen omnes isti adorant Christum, sub calceamento ipsius sunt; jam usque in Idumaeam extendit calceamentum suum. Mihi Allophyli subditi sunt. Allophyli, qui sunt? Alienigenae, non pertinentes ad genus meum. Subditi sunt, quia multi adorant Christum, et non sunt regnaturi cum Christo. Mihi Allophyli subditi sunt. 12.
Abbreviated transcription (Latin):
significat: diuido gentes. Quid ÷ diuido:
Non enĩ ẽ. om̃ũ fides. Quid ÷ diuido: aliicre¬
dent: alĩ ñ credent. S tam̃ ñ timeant qui
credunt: int̾ illos qui ñ credunt. Diuisi sunt
enĩ nunc fide: p ea diuident᷑ miudicio. Oues
addexterã. hedi ad sinistrã. Ecce inuenimꝰ: quẽ¬
admodũ eccłia diuidat siccimã: qͦmͦ diuidat
humeros. Scd̾m nominis int̃pretationẽ diui¬
dunt᷑ humeri ut alios grauent peccata sua:
alii tollant sarcinã xp̃i. Humeros enĩ pigs
querebat: cũ dicers. iugũ eni meũ leueẽ &e sar¬
cina mea leuis ẽ. Alia sarcina p̃mitte: ap̃i autẽ
xp̃i autẽ sarcina pennas hab&. Iam & auisi
pennas detrabas qłi honꝰ tollis. & qͦ magis honꝰ
abstulisti: comagis intr̃a remanebit. Quã ex¬
honerare uoluisti: iac&. ñ uolat. qͥa tutulisti

Expanded text:
significat. Divido Gentes. Quid est, divido? Non enim omnium est fides . Quid est divido? Alii credent, alii non credent: sed tamen non timeant qui credunt, inter illos qui non credunt. Divisi sunt enim nunc fide; postea dividentur in judicio, oves ad dexteram, haedi ad sinistram . Ecce invenimus quemadmodum Ecclesia dividat Sichimam. Quomodo dividit humeros, secundum nominis interpretationem? Dividuntur humeri, ut alios gravent peccata sua, alii tollant sarcinam Christi. Humeros enim pios quaerebat, cum diceret: Jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis sti sarcina pennas habet. Nam et avi si pennas detrahas, quasi onus tollis; et quo magis onus abstulisti, eo magis in terra remanebit. Quam exonerare voluist
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. in iudicio Aitꝰ ẽ. excentꝰ adhuc in cõmina¬
tione ẽ. nũdũ inp̃sentatione. Et udete qͥ d
sit in arru. Nonne sagnta: inpͥora emittenda ẽ :
Neriuus tam̃ retro tendit᷑. incontrario: quã illa
mittenda ẽ. Ec qͣnto plus erit extensio eiꝰ retror¬
sũ: tanto maiore impetu illa currit inpͥora.
Quid ÷ qđ dixi: quanto magis differt᷑ iudicit̃:
tanto maiore impetu uenturũ ẽ. Etgo & de
tẽꝑalib tribulationib gras dnõ agamꝰ. qi
dedit plebi sue significationẽ ut fugiant
afaciȩ arcus. ut exercitati fideles eiꝰ tribula¬
tionib tẽꝑalib digni sant euadere dãpna-¬
tionẽ ignis ȩt̃ui. quȩ inuentura ẽ. om̃is qͥ ista
tui: saluũ fac dextera tua & exatidi me. Dexte¬
ra tua dnẽ saluũme fac. Ita saluũ me fac: ut
addexterã stem. Saluũ me fac dextera tua: &¬
exaudi me. Nonsalutẽ tẽꝑalem peto dehac

Expanded text:
est in judicio? Arcus est extentus; adhuc in comminaest in judicio? Arcus est extentus; adhuc in comminatione est, nondum in praesentatione. Et videte quid sit in arcu. Nonne sagitta in priora mittenda est? Nervus tamen retro tenditur in contrarium qua illa mittenda est; et quanto plus ierit ejus extensio retrorsum, tanto majore impetu illa currit in priora. Quid est quod dixi? Quanto magis differtur judicium, tanto majore impetu venturum est. Ergo et de temporalibus tribulationibus gratias Deo agamus, quia dedit plebi suae significationem, ut fugiant a facie arcus: ut exercitati fideles ejus in tribulationibus temporalibus, digni sint evadere damnationem ignis aeterni, quae inventura etui. Salvum me fac dextera tua, et exaudi me. Dextera tua, Domine, salvum me fac: ita salvum me fac, ut ad dexteram stem. Salvum me fac dextera tua: non salutem temporalem peto; de hac
Abbreviated transcription (Latin):
illas ꝑseuerare usq infinẽ. Dehis gͦ cũ loque¬
ret᷑ has significans. qͥd subiungit: O sten¬
disti plebi tuȩ dura. Iamplebi tuȩ. iã tribu¬
tariȩ. p uictoriã dauid: ostendisti plebituȩ
dura. In quibꝰ: Inꝑsequutionib quas ꝑtulit
exccłia xp̃i. qͣndo tantꝰ martyrũ sanguis effa¬
susẽ: Ostendisti plebi tuȩ dura. Potastinos
uino stimulationis. Quid ÷ stanulationis:
ñ ꝑemptionis. Non enĩ erat ꝑemptio ꝑdens: sed
Quare hocͤ Dedisti metuentib te significationẽ:
ut fugiant afacie artus. ꝑ tribulationes inqͥt
tẽꝑales. significasti tuis: fugere ab ira ignis
iudictũ adomo dei. Et exhortans martyres
rent᷑. ne in his gͦ duris deficerent: alloquit᷑
Et si miciũ a nob̾. quał finis erit cis qui ñ credunł̃ A¬
dĩ ȩuangłio: ⁊csi uistꝰ uix saluabit᷑. pecca¬
tor & impiꝰ ubi parebunt: Quid gͦ futurũ

Expanded text:
illas perseverare usque in finem. De his ergo cum loqueillas perseverare usque in finem. De his ergo cum loqueretur, has significans, quid subjungit? Ostendisti plebi tuae dura: jam plebi tuae, factae tributariae post victoriam David. Ostendisti plebi tuae dura. In quibus? In persecutionibus quas pertulit Ecclesia Christi, quando tantus martyrum sanguis effusus est. Ostendisti plebi tuae dura: potasti nos vino stimulationis. Quid est, stimulationis? Non peremptionis. Non enim erat peremptio perdens, sed  6. vers. 6. Quare hoc? Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Per tribulationes, inquit, temporales, significasti tuis fugere ab ira ignis incipiat a domo Dei. Et exhortans martyres rentur; ne in his ergo duris deficerent, eos alloquitur et si initium a nobis, qualis finis erit eis qui non credunt Dei Evangelio? et si justus vix salvus erit, peccator et impius ubi parebunt ? Quid ergo futurum
Abbreviated transcription (Latin):
bata ẽ. tr̃a: Conscientia peccatoꝵ. Qno mꝰ
qͦ fuginꝰ qudo ille gladiꝰ uibratꝰ ẽ : Agite peniten¬
tiam. achpinqͣuit enĩ regnũ cȩloꝵ. Cõmousti
t̾rã & contͣbasti eam. Sana contritiones eiꝰ qm̃¬
cõmota ẽ. Non digna sanari: si mota non est.
S loqueris. p̃dicas. miraris de deouenturũ iudi¬
ciũ ñ taces p̃ceptũ dĩ mones. abhis reb ñ qͥ escił.
Et qui audit si ñ tin&. siñ mouet᷑. ñ ẽ. dignꝰ sana¬
ri. Audit aliꝰ. mouet᷑. stimulat᷑. petꝰ tundit. la¬
crimas fundit. sana contritiones eiꝰ. qm̃ motꝰ ẽ.
to homine in meliꝰ. facta luce eisqͥ tenebiȩ fuer̃:
sequit᷑ qđ alibi scriptũ ẽ. fili accedens adserui¬
tutẽ dei. sta in iusticia & timore: & prepara
animã tuã adtẽptationẽ. Prior labor ut dis¬
pliceas cibi. ut peccata expugnes: ut muteris
in meliꝰ. Scd̾s labor: ꝓ eo qđ mutatꝰ es ferre
tẽptationes & tribulationes huiꝰ scłi. & inter

Expanded text:
bata est terra? Conscientia peccatorum. Quo imus? quo fugimus, quando ille gladius vibratus est: Agite poenitentiam; appropinquavit enim regnum coelorum ? Commovisti terram, et conturbasti eam. Sana contritiones ejus, quoniam mota est. Non digna est sanari, si mota non est: sed loqueris, praedicas, minaris de Deo, venturum judicium non taces, praeceptum Dei mones, ab his rebus non quiescis; et qui audit, si non timet, si non movetur, non est dignus sanari. Audit alius; movetur, stimulatur, pectus tundit, lacrymas fundit: Sana contritiones ejus, quoniam motato homine in melius, facta luce eis qui tenebrae fuerunt, sequitur quod alibi scriptum est: Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem . Prior labor ut displiceas tibi, ut peccata expugnes, ut muteris in melius: secundus labor, pro eo quod mutatus es, ferre tribulationes et tentationes hujus saeculi, et inter
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ds̃. Consequent̃ ista cereueniunt: lecabor
& diuidã ficcimã. & conuallẽ tab̃nacłoꝵ
dimetiar. Siccima humeri int̾pretant᷑.
Scd̃m hẏstoriã uͦ: iacob rediens a labã socero
suo cũ om̃ibꝰ suis. abscondit idola insiccima
quȩ habebat de syria ubi dui ꝑegrinatꝰ est.
Iandẽ aliqͣndo inde ueniebat. Tab̃nacula
autẽ fecit ibi ꝓpt̃ oues suas & arm̃ta: & appel¬
lauit locũ illũ tab̃nacła. Et hȩc diuitlam

Expanded text:
est Deus, consequenter ista eveniunt: Laetabor, et dividam Sichimam, et convallem tabernaculorum dimetiar. Sichima Humeri interpretantur. Secundum historiam vero, Jacob rediens a Laban socero suo cum omnibus suis, abscondit idola in Sichima quae habebat de Syria, ubi diu peregrinatus, tandem aliquando inde veniebat . Tabernacula autem fecit ibi propter oves suas et armenta, et appellavit locum illum Tabernacula . Et haec divi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ succendit. qͥ debellauit. & ñ nulli
quib hȩc fecit ut ꝑcuterent᷑ ut repellerent᷑
qui malierant: & rursus utuificarent᷑ & re¬
dirent ut boni eẽnt: Istã qͥdẽ stragẽ. fecit
gerebat illȩ homo. fecit ista. dedit hancstra¬
gẽ gladio suo: & igne suo. Flam utrũq attu¬
lit un hunc mundũ. Et ignẽ ueni mutere
in mundũ habeͤm ȩuangłio: & gladiũ ueni
mittere int̾ram. habes in ęuangłio Actulit
ignẽ unde succenderet᷑ mesopotantia syriş:
& siria sobal. Attulit gladium unde ꝑcutent᷑
t̃. Dicant gͦ mutati in meliꝰ. mutati intituli
inscriptionẽ. mutati indoctrinã ipsi daitid.
Dicant. D̾s reppulisti nos & destruxisti nos: uratꝰ
es & miseitꝰ es nob̃. Destruxisti nos: ut edifi¬
cares nos. Destruxisti male edificatos. destru¬
xisti uanã uetustatẽ. ut sit ȩdificatio in noitũ
hominẽ ȩdificatio mansura mȩt̃nũ. Merito irat᷑.
es: & misertꝰ es nob̾. Non misereris: nͥ irasceris. Deftru¬

Expanded text:
qui succendit, qui debellavit; et non illi quibus haec fecit, ut percuterentur et repellerentur qui mali erant, et rursus vivificarentur et redirent ut boni essent? Istam quidem stragem fecit gerebat ille homo; fecit ista, dedit hanc stragem gladio suo et igne suo: nam utrumque attulit in hunc mundum. Et, Ignem veni mittere in mundum , habes in Evangelio et, Gladium veni mittere in terram , habes in Evangelio. Attulit ignem unde succenderetur Mesopotamia Syriae, et Syria Sobal; attulit gladium unde percuteretur tur. Dicant ergo mutati in melius, mutati in tituli inscriptionem, immutati in doctrinam ipsi David; dicant: Deus repulisti nos, et destruxisti nos: iratus es, et misertus es nostri. Destruxisti nos, ut aedificares nos; destruxisti nos male aedificatos, destruxisti vanam vetustatem, ut sit aedificatio in novum hominem, aedificatio mansura in aeternum. Merito iratus es, et misertus es nostri. Non miserereris, n
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scriptũ ÷. ds̃ mortẽ ñ fecit. nec letat᷑ iN¬
ꝑditione uiuorũ. Creauit enĩ ds̃ ut eẽnt
omĩa: & sanabiles fecit nationes orbis tr̃arũ.
do illã defluxerunt. & inmortẽ irruerunt :¬
sit enĩ ppłs a dño habere regẽ & datꝰ ẽ. saul:
tanꝗͣ illi dati eẽnt. in manis suas. qui ma¬
nib & uerbis accersierunt mortẽ. Et figu¬
rata ÷ in saule: ipsa mors. Ideo psalmꝰ ille
septimꝰ decimꝰ. sic hab& titulũ. Indie qua
liberauit eum dñs de manui om̃tũ in imico¬
rum eiꝰ: & de manu saul. Oxit primo om̃s

Expanded text:
sicut scriptum est, Deus mortem non fecit, nec lsicut scriptum est, Deus mortem non fecit, nec lperditione vivorum. Creavit enim Deus ut essent omnia, et sanabiles fecit nationes orbis terrarum. do illam defluxerunt, et in mortem irruerunt, asit enim populus a Domino habere regem, et datus est Saül, tanquam dati essent illi in manus suas, qui manibus et verbis accersierunt mortem, et figurata est in ipso Saüle ipsa mors. Ideo psalmus ille septimus decimus sic habet titulum: In die qua liberavit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de man
Abbreviated transcription (Latin):
malũ insaul: regnũ bonũ in dauid. Mors
nisaul: uita in dauid. Et enĩ nos ñ ꝑse-¬
quit᷑ nͥ mors: dequa infine triumpha¬
bimꝰ dicentes. U̾bi ẽ. mors contentio tua:
ubi ẽ mors aculeus tuus: Quid ÷ hoc qđ
dico. non nos ꝑsequit᷑ nͥ mors: Quia nisi
morta les. eẽmꝰ: ñ. eẽt. qđ nobis facer& ini¬
micus. Nũqͥd enĩ angłis qͥcquã facit:
Frgo eciam ipsa mors aqua maxime ha¬
bemꝰ ꝑsequitionẽ. cuiꝰ finit᷑ infine conten¬
tio: cũ resurręximꝰ amortuis. sicut finita
ẽ. in capite nrr̃o. sic finiet᷑ & in nobis. si iusti
fuerimꝰ inuenti. Nã mortuus illȩ: mortis
interfector fuit. Et magis millo mors mor¬
tua ẽ: ꝙ ipse in morte. Deniq etiam ipsũ
nom̃ si attendamꝰ: nonẽ sine misterio. Nã
saul int̾pretat᷑ peticio: hoc ÷ appeticio.
Quidenĩ chubitare debemꝰ nos nobis fecisse
mortem istame Apeccato enĩ hominis: nata ÷
mors. Merito ergo ipse sibi homo adpetunt
mortem: & ideo peticio nomen ÷ mortis. Nlam

Expanded text:
malum in Saül, regnum bonum in David: mors in Saül, et vita in David. Etenim nos non persequitur nisi mors, de qua in fine triumphabimus, dicentes: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Quid est quod dico, non nos persequitur nisi mors? Quia nisi mortales essemus, non esset quod nobis faceret inimicus. Numquid enim Angelis quidquam facit? Ergo etiam ipsa mors, a qua maxime habemus persecutionem, cujus finitur in fine contentio cum resurrexerimus a mortuis, sicut finita est in capite nostro, sic finietur et in nobis, si justi fuerimus inventi. Nam mortuus ille mortis interfector fuit, et magis in illo mors mortua est, quam ipse in morte. 2. Denique etiam nomen ipsum si attendamus, non est sine mysterio. Nam Saül interpretatur Petitio, hoc est appetitio. Quid enim dubitare debemus nos nobis fecisse mortem istam? A peccato enim hominis nata est mors. Merito ergo ipse sibi homo appetivit mortem, et ideo petitio nomen est mortis. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
hominem hy pocritã ꝓpt̃ ꝑuersitatẽ ppłi. Cũ
p̾figurabat. regnũ salutis et̃ne : & quẽ ds̃
elegerat ꝑmansurũ insemine suo: Quan:
scđm carnẽ. Cũ gͦ dd ds̃ elegiss&. et p̃ele¬
giss& et pre destinass& ad regiũ: noluit
& ipsum dd̃ ante regnũ tenere. quã pri¬
mo aꝑsequentib lib̾ar&: ut ctiam in hoc
ipso p̃figitrar& nos id ÷ corpus eiꝰ: cuiꝰ corpis
caput xp̃c. forro enĩ si ipsũ capd̾ nr̃msie
orsum accepit. nͥ ꝑtribulationis iiam:
quid audent mẽbra sꝑare capite suo ma¬
gisse posse. cẽ. felicia: Si patrẽ familias
beeltebub uocauerunt: qͣntomagis dome¬

Expanded text:
hominem hypocritam, propter perversitatem populi : cum praefigurabat regnum salutis aeternae, et quem Deus elegerat permansurum in semine suo; quandosecundum carnem . Cum ergo David Deus elegisset, et praeelegisset, et praedestinasset ad regnum, noluit et ipsum David ante regnum tenere, quam primo a persequentibus liberaret; ut etiam in hoc ipso figuraret nos, id est corpus ejus, cujus corporis caput Christus . Porro enim si ipsum caput nostrum sine orsum accepit, nisi per tribulationis viam; quid audent membra sperare, capite suo magis se posse esse felicia? Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt, quanto magis dome
Abbreviated transcription (Latin):
ach imelech: & fortasse qđ ñ absurde sentimꝰ
ꝓpt̃ fimilitudinẽ nominis et iniꝰ silla be
differentiũ uł pociꝰ umiꝰ littere. uariati funt
tituli. Incodicib tam̃ psalmoꝵ cũ inspice¬
remꝰ: magis abimelech quã achimelech m-¬
uenimꝰ. Et qm̃ in alio loco habes euidentis¬
simũ psalmũ ñ dissimilitudinẽ nominis.
s ꝓrsꝰ diuersũ nomen insinuantẽ. Quando¬
quidẽ dauid ante regẽ achis ñ ante regem
abimelech inmittauit faciem suam: & di¬
misit eũ & abiit. Titulus autẽ psalmi: sic scrip¬
tus ẽ. Quando ĩmutauit uultũ sitũ: corã
abimelech: Ipsa magis mutatio nominis.
inmisteriũ fecit intentos. ne tanꝗͣ res hystorie
ꝑsequaris. & sacrata uela contẽpnas. Discussũ
nom̃ in psalmo illo qd ẽ. abimelec: inuenit᷑
int̾pretari. patris mei regnũ. Quomͦ autem
patris sui regnũ dimisit dauid & abiit. nͥ qͦmͦ¬

Expanded text:
de sentimus propter similitudinem nominis, et unius syllabae differentiam, vel potius unius litterae, variati sunt tituli. In codicibus tamen Psalmorum cum inspiceremus, magis Abimelech quam Achimelech invenimus. Et quoniam in alio loco habes evidentissimum psalmum, non dissimilitudinem nominis, sed prorsus diversum nomen insinuantem; quandoquidem David ante regem Achis, non ante regem Abimelech immutavit faciem suam, et dimisit eum, et abiit: titulus autem Psalmi sic scriptus est, Quando immutavit vultum suum coram Abimelech : ipsa magis mutatio nominis in mysterium facit intentos, ne tanquam res historiae persequaris, et sacrata vela contemnas. Discussum nomen in psalmo illo, quod est Abimelech, invenitur interpretatum, Patris mei regnum. Quomodo autem patris sui regnum dimisit Da
Abbreviated transcription (Latin):
salmus
breuis est. dequo loquendũ sus¬
cepimꝰ caritati uestre
sed titulum hab& aliqͣntulum
nego eiosum. Pacienter gͦ sustinete
nos: donec illum enodemꝰ ut possu.¬
qnꝰ qͣntũ adiuuerit dĩs. Neq enĩ
ꝓassim p̃tereunda sunt hȩc: Quan¬
eoquidem placuit fr̃ib nontan.¬
cũ aure & corde sed ꝙstilo excipi¬
enda quȩ dicimꝰ: ut non audito¬
rem tantũ. sed & lectorem etiam
cogitare debeamꝰ. Nata est qui¬
dem occasio psalmo huic ex re qua.¬
dam gesta: quã uobis ctiam feci¬
mͦ recitare de libro regnorum.
Satil erĩ rex ñ adꝑmanendum
electꝰ adño. sed scdm ppłĩ cor du¬
rũ & malũ. dat᷑ adeorũ correp¬
tionẽ non adutilitatẽ: scd̾m
allam̃ sententiam scripturarũ

Expanded text:
salmus brevis est, de quo loquendum suscepimus Charitati Vestrae: sed titulum habet aliquantulum negotiosum. Patienter ergo sustinete nos, donec illum enodemus, ut possumus, quantum adjuverit Dominus. Neque enim passim praetereunda sunt haec; quandoquidem placuit fratribus, non tantum aure et corde, sed et stylo excipienda quae dicimus: ut non auditorem tantum, sed et lectorem etiam cogitare debeamus. Nata est quidem occasio psalmo huic ex re quadam gesta, quam vobis etiam fecimus recitari de libro Regnorum. Saül enim rex non ad permanendum electus a Domino, sed secundum populi cor durum et malum datus ad eorum correptionem, non ad utilitatem , secundum ill
Abbreviated transcription (Latin):
se suscitare. uincłis meis. Quid enĩ dũ om̃imͦ
& scribe suꝑ cathedrã moysi sederunt. Que
dicunt facite. quȩ autẽ faciunt facere nolite.
Dicunt enĩ & ñ faciunt. Que dicunt: ꝑtineã
ad dauid. Quȩ faciunt: ꝑtinent ad doech.
Per illos me audite: illos unitari nolite. Ista
duo genera hominũ: funt mͦ int̾ra. De
his duob generib homintũ: cantat psal¬

Expanded text:
se suscitare vinculis meis. Quid enim dum omni mose suscitare vinculis meis. Quid enim dum omni moet Scribae super cathedram Moysi sederunt. Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Quae dicunt, pertinent ad David; quae autem faciunt, pertinent ad Doech. Per illos me audite, illos imitari nolite. Ista duo genera hominum sunt hodie in terra. De his duobus generibus hominum cantat psal
Abbreviated transcription (Latin):
ciues utriꝰq regii ꝑmisti sunt. Corp regni
terreni. & corp regni cȩlestis: cõmixtũ ÷ Reg¬
nũ celestȩ gemit int̾ ciuies regni t̃ren. & aliqͣn¬
do. nam & hoc tacendũ non ẽ quodam mͦ
regnũ t̾renũ. angariat ciues regni cęlorum :
Et regnũ cȩleste: angariat ciuies terreni. Uttũ¬
q uob̃ descriptura dĩ demonstramꝰ. Damel
& tres ptieri in babilonia p̃positi sunt nego cĩs
regis. losepħ in egipto scł̾s arege positꝰ ẽ. ad¬
ministrare tem publicam: A equa re publi
lica angariam qͦdam mͦ faciebat ioseph. sic̃ illi tres
pueri. fic̃ damel. Manifestũ ÷ gͦ qđ ufurpat sibi
dantes: regnũ cȩloꝵ p̃dicabant: Sua quȩre¬
bant. & xp̃m annuntiabant. Et ut noueris
qł & ipsi ad op: regni celoꝵ tanqͣ mercenna¬
rii assũpti funt: apłs gaudens de illis dicit.
Sunt qui ꝑ inuidiam &̃ contẽptionẽ xp̃m an¬
nuntiant ñ caste. existimantes tribulationẽ

Expanded text:
cives utriusque regni permixti sunt: corpus regni cives utriusque regni permixti sunt: corpus regni terreni, et corpus regni coelestis commixtum est. Regnum coeleste gemit inter cives regni terreni, et aliquando nam et hoc tacendum non est quodammodo regnum terrenum angariat cives regni coelorum, et regnum coeleste angariat cives regni terreni. Utrumque vobis de Scriptura Dei demonstrabimus. Daniel et tres pueri in Babylonia praepositi sunt negotiis regis : Joseph in Aegypto secundus a rege positus est administrare rempublicam , de qua republicalica angariam quodammodo faciebat Joseph, sicut illi tres pueri, sicut Daniel. Manifestum est ergo quod usurparat sibi derantes regnum coelorum praedicabant; sua quaerebant, et Christum annuntiabant? Et ut noveritis quod et ipsi ad opus regni coelorum, tanquam mercenarii assumpti sunt, Apostolus gaudens de illis dicit: Sunt qui per invidiam et contentionem Christum annuntiant non caste, existimantes tribulationem
Abbreviated transcription (Latin):
& sacerdotis: tanꝗͣ unꝰ homo ẽ. Due ꝑsone:
s tam̃ unũ genꝰ hõminũ. Proide unisto
tẽꝑe & in isto scło. uideamꝰ hȩc duo genera:
ut ꝑtineat adutilitatẽ nrãm. uł qđ cantamꝰ
uł qđ cantari audimꝰ. Modo uideamꝰ do¬
ech: mͦ uideamꝰ corp regis & sac̃dotis: modo
uideamꝰ corp hominũ aduersꝰ regẽ & sacer¬
dotẽ. Primo nomina ipsa attendite: quã
mystica fint. Doech: int̾pretat᷑ motꝰ. Idu¬
meus: int̾pretat᷑ trenꝰ. lam uidete quale ge¬
nꝰ hominũ signific&e: doech iste motꝰ. Non
gͦ ꝑseuerans in ȩtmu: sedemigrandus t̃renus.
Quid expectas de homine t̾retlo. aliqͦs fructꝰ
cȩlestes: Homo erit in ȩc̃nũ. Est ergo regnũ
t̾ręnũ ut breuit̃ dicã & cito insinuẽ hodie
in isto scło. uibi ẽ. & regnũ celestȩ. Peregrinos
hab& ciues suos utrũq regnũ: Regnũ t̾re¬
nũ. & regnũ cȩleste. Regnũ eradicandũ: &
regnũ iȩt̾nũ plantandũ. Aodo in hoc scło:

Expanded text:
 homo et duae personae, sed tamen unum genus hominum. Proinde in isto tempore, et in isto saeculo videamus haec duo genera, ut pertineat ad utilitatem nostram, vel quod cantamus, vel quod cantari audimus. Modo videamus Doech, modo videamus corpus regis et sacerdotis, modo videamus corpus hominum adversus regem et sacerdotem. 4. Primo nomina ipsa attendite quam mystica sint. Doech interpretatur Motus: Idumaeus interpretatur Terrenus. Jam videte quale genus hominum significet Doech iste motus: non ergo perseverans in aeternum, sed emigrandus. Terrenus: quid exspectatis de homine terreno aliquos fructus? Coelestis homo erit in aeternum. Est ergo regnum terrenum, ut breviter dicam et cito insinuem, hodie in isto saeculo, ubi est et regnum coeleste. Peregrinos habet cives suos utrumque regnum, regnum terrenum et regnum coeleste, regnum eradicandum et regnum in aeternum plantandum.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eẽt uxor regis: uentũ ẽ. adꝑicłm dep̃candi
ꝓ ciuib suis. Et cũ addm̃ orar& corã deo ubi
mentiri ñ poss&: moratione sua it ita sibi
fuisse illa ornam̃ta regalia fic̃ pannũ menstrui¬
atȩ. Nongͦ desperemꝰ de ciuib regnicȩloꝵ. qͣn¬
do eos uidemꝰ aliqͣ gerere. babiloniȩ negocia:
aliqͥd trenũ inre publica t̾rena. Nec rursus
aliqͣndo in cathedra moysi dequib dr̃ quȩ
dicunt facite. quȩ autẽ factunt facere nolite.
Dicunt enĩ & ñ faciunt. Illi int̾renis reb leuant.
cor incetũ: isti incęlestib uerbis trahunt cor
int̾ram. Ueni& aut̃ tẽpꝰ uentilabri. qͣndo
seat in aceruũ paleȩ conburendũ. ne una
stipula transeat ad massam in horreo recon¬
dendam. Quandui gͦ nunc ꝑmixtũ ÷ audi¬
amꝰ hinc uocẽ nrãm idẽ. ciuiũ regni celorũ.

Expanded text:
cum esset uxor regis, ventum est ad periculum deprecandi pro civibus suis; et cum oraret coram Deo, ubi mentiri non posset, in oratione sua dixit, ita sibi fuisse illa ornamenta regalia sicut pannum menstruatae . Non ergo desperemus de civibus regni coelorum, quando eos videmus aliqua gerere Babyloniae negotia, aliquid terrenum in republica terrena: nec rursus aliquando in cathedra Moysi, de quibus dicitur, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt. Illi in terrenis rebus levant cor in coelum, isti in coelestibus verbis trahunt cor in terra. Veniet autem tempus ventilabri, quandoseat in acervum paleae comburendum, ne una stipula transeat ad massam in horreo recondendam . Quamdiu ergo nunc permixtum est, audiamus hinc vocem nostram, id est c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓditꝰ morti ꝗͣ significat saul. Nlon ÷ autem
occifus sic̃ nec ysaac: cũ & ipse passionẽ dñi
figurar&. Nec tam̃ sine sanguine figura trans¬
acta ÷: ułibi illiꝰ arietis: uł hic abimelech
sac̃dotis. Neq enĩ occidi oportuit eos qͦs tunc
resurgere ñ oportebat: sedeoꝵ uitã amortis
pericło liberare. Qerũtam̃ effusi sanguinis
lib̾atio: refurrectionẽ potiꝰ significabat. quȩ
hoc mͦ mnillis figurabat᷑: qr uera dño serua¬
bat᷑ refurrectio. Plura hinc dici possent. si il¬
larũ rerũ gestarũ in hoc sermone suscepissemꝰ
tractanda mysteria. Nunc audiamꝰ iã ista
duo genera hominũ. Quando qͥdẽ de titulo
isto. & si oꝑosiꝰ et fortasse loqͣciꝰ. tam̃ ut dñs coꝵ¬
cessit exitũ ẽ. Duo genera hominũ : attendite.
Unũ laborantium: alterũ eoꝵ int̾ qͦs laborat᷑
Unũ det̾ra: alterũ de celo cogitantiũ. Qnũ
inꝓfundũ cormittentiũ: alterũ cor ungłis
coniungentiũ. Unũ sꝑantiũ de tr̃enis qͥbus

Expanded text:
ficat Saül. Non est autem occisus, sicut nec Isaac, cum et ipse passionem Domini figuraret; nec tamen sine sanguine figura transacta est, vel ibi illius arietis , vel hic Achimelech sacerdotis. Neque enim occidi oportuit eos, quos tunc resurgere non oportebat: sed eorum vitam a mortis periculo, verumtamen effuso sanguine, liberans Jesus resurrectionem potius significabat, quae hoc modo in illis figurabatur, quia vero Domino servabatur. Plura hinc dici possent, si illarum rerum gestarum in hoc sermone suscepissemus tractanda mysteria. 6. Nunc jam audiamus ista duo genera hominum, quandoquidem de titulo isto, etsi operosius et fortasse loquacius, tamen ut Dominus concessit, exitum est. Duo genera hominum attendite: unum laborantium, alterum eorum inter quos laboratur; unum de terra, alterum de coelo cogitantium; unum in profundum cor mittentium, alterum cor Angelis conjungentium; unum sperantium de terrenis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
quales fert arbor mala: Occidit iste doech
manu sua tubente rege sacerdotẽ & om̃s eiꝰ:
deinde debellata ÷ ciuitas etiam: sacerdotũ
Inuenimꝰ gͦ doech istũ inunicũ regi dđ̃: & sac̃¬
doti abimelech. Unꝰ homo÷ doech. s genꝰ

Expanded text:
quales fert arbor mala? occidit Doech iste quales fert arbor mala? occidit Doech iste manu sua, jubente rege, sacerdotem et omnes ejus: deinde debellata est civitas etiam sacerdotum . Invenimus ergo Doech istum inimicum regi David et sacerdoti Achimelech. Unus homo est Doech, sed ge
Abbreviated transcription (Latin):
git dd ubi tutũ putauit. eẽ. Locũ: transi¬
ens ꝑsacerdotẽ quendã abimelech. accepit
abeo panes. N bi figurauit etiam ꝑsonam
ñ tantũ regis: sed & sacerdotis : quia man¬
ducauit panes ꝓpositionis: qͦs sicut dic̃ dĩs
tȩuangłio. ñ licebat manducare nisi solis
sacerdotib. Postea cepit eũ querere saul:
& iratꝰ ÷ suis. qđ nemo eum fibi uellet pro¬
dere. hoc lectũ ÷ mͦ in lectione regnorũ.
Erat autẽ ibi doech qͥdam. qͣndo uenerat.
ille ad abimelech sacerdotẽ pͥnceps pastoꝵ
saul: idumcus. Qui cũ adẽẽt. qͣndo saus
irascebat᷑ suis. qđ nullus illi uell& ꝓdere
đd̃ : ꝓdidit eum ubi uidiss&. Misit conti¬
nuo sauł exibuit sacerdotẽ: & oms eiꝰ.: &
uissit occidi. Nemo ausus ẽ. hominũ regiꝰ
saul. nec iubente rege mittere manũ insacer¬
dotes dñi: sed illȩ qui ꝓdiderat ficut uidas
Qui apposito suo ñ recessit: & usq infinẽ ꝑseue¬
rauit de illa radice fructꝰ ferre. Quales. nͥ

Expanded text:
git David ubi tutum putavit: transiens per sacerdotem quemdam Achimelech, accepit ab eo panes. Ubi figuravit etiam personam, non tantum regis, sed et sacerdotis: quia manducavit panes propositionis, quos, sicut dicit Dominus in Evangelio, non licebat manducare nisi solis sacerdotibus . Postea coepit eum quaerere Saül, et iratus est suis quod nemo eum sibi vellet prodere. Hoc modo lectum est in libro Regnorum. Erat autem ibi Doech quidam, quando venerat ille ad Achimelech sacerdotem, princeps pastorum Saül, Idumaeus. Qui cum adesset quando Saül irascebatur suis, quod nullus illi vellet prodere David, prodidit ubi eum vidisset. Misit continuo Saül, exhibuit sacerdotem et omnes ejus, et jussit occidi. Nemo ausus est hominum regis Saül, nec jubente rege, mittere manum in sacerdotes Domini: sed ille qui prodiderat, sicut Judas, qui a proposito suo non recessit, et usque in finem perseveravit de illa radice fructus ferre, quales, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
detransũso. undecũq plenꝰ ẽ. itindꝰ: exempla
ñ cessant. Loqͦr tibi. in estate grana quȩ colligas:
ñ desint. Attende ad formicã opiger: collige
dũ potes. rems te colligere ñ sin&: s manducare
ne forte admittunt᷑ a deos qui eos consolentitr.
Remansit formica incauerna uideat si coslegit
onẽ petit hȩc tor: ut benedicat nos ds̾: bene¬
dictione quã seruat amicis sius. quã sotis bomis
dat. nȩ ꝓmagno appetas qđ & mali accipint
qr bonꝰẽ. as. facit illa. qui solem suum oriri¬

Expanded text:
de transverso, undecumque plenus est mundus, exempla de transverso, undecumque plenus est mundus, exempla non cessant: loquor tibi in aestate, grana quae colligas non desunt: attende ad formicam, o piger ; collige sed manducare nec forte admittuntur ad eos qui eos consolentur. Remansit formica in caverna; videat si collegit onem petit haec vox, U benedicat nos Deus? Benedictionem quam servat amicis suis, quam solis bonis dat. Ne pro magno appetas quod et mali accipiunt: quia bonus est Deus, facit illa, qui solem suum
Abbreviated transcription (Latin):
re adeum quẽ non nouit. Uid& illũ passum
dãpnũ. aut humiliatũ. aut orbitate ꝑcuissũ.
Quid credis: Istȩ aliquid malifecit. ut hoc illi con¬
tingene. Tale cor habeant. talem animũ mimi¬
ci mei. Ignoras o homo. uere tutibi minricꝰ es: qͥ
ꝑ estatẽ tibi ñ colligis qđ iste collegit. Modo intꝰ
formica comedit labores ȩstatis. s eam colligentẽ
uidere tu poteras. manducantẽ uidere ñ potes.
ere dignatꝰ ẽ. infirmitatẽ & humilitatẽ nram
qͣntũ capimꝰ ꝓmodulo nrõ diximꝰ. quare dat
ds omĩa ista ꝑmixta bonis & malis. & quare
auferat & bonis & malis. Dedit tibi: ñ extolla¬
ris. Abstulit tibi: ñ fiangaris. Times ne aufe.
rat: potest auferre & malo. Meliꝰ gͦ bonꝰ qđ dĩ:
amittis: s dm̃ tenes. Sic gͦ & illȩ maltis: ipsum
hortam᷑. Passurꝰ es dãpiũ. Cinsñ passitrꝰ est
orbitatẽ: Aliquis casus irruit: aliqͣcalamitas

Expanded text:
re ad eum quem non novit. Vides illum passum re ad eum quem non novit. Vides illum passum damnum, aut humiliatum, aut orbitate percussum: quid credis? Iste aliquid mali fecit, ut hoc illi contingeret. Tale cor habeant, talem animum inimici mei. Ignoras, o homo; vere tu tibi inimicus es, qui per aestatem tibi non colligis quod iste collegit. Modo intus formica comedit labores aestatis: sed eam colligentem videre poteras; manducantem videre non potes. ere dignatus est infirmitatem et humilitatem nostram, quantum capimus pro modulo nostro, diximus, quare det Deus omnia ista permixta et bonis et malis, et quare auferat et bonis et malis. Dedit tibi; non extollaris: abstulit tibi; non frangaris. Times ne auferat; bono potest auferre et malo: melius ergo bonus quod Dei est amittis, sed Deum tenes. Sic ergo et ille malus; ipsum hortamur: Passurus es damnum; quis non passurus est orbitatem? aliquis casus irruet, aliqua calamitas
Abbreviated transcription (Latin):
astate collegit: & intris in secieto suo uibi neno
uid&e estuus laborib recreat᷑. Quando sibi fta
colligebat astate: uidebant om̃s. Cum his pasa¬
tur hremȩ: nullus uid &. Quid÷ hoc: Nidẽ
formicã dĩ. Surgit cotidiȩ. currit ad exłiam
dĩ: orat. audit lectionẽ. hymnti cartat. ru¬
tat. recondit intꝰ grana collecta de arra. ha
ipsa quȩ mͦ dictint᷑ qui prudent̃ audiunt
hec agunt. & ab om̃ib uident᷑ ꝓcedere ad a̧di¬
am redire de ectĩa. audire sermonẽ. audire
lectionẽ. inuentre librũ. aꝑire & legere. Omũ
ista iudent᷑ cũ fiunt. fo̾rmica illa ẽ. conterns
iter portans & recondens inconspeccti cernendl¬
U enit hẏtms aliqͣndo. Cu enĩ ñ uenit: de
dãpnũ. accidit orbitas. Ceceri miserar
ut miserũ. qui ñ norunt quid intꝰ habese
confatus ẽ : Mecit᷑ ex se. cõꝑatur exuiribꝰ sus. &
ideo fallit᷑: qͥa mensurã qua se mett᷑ uult affer¬

Expanded text:
aestate collegit; et intus in secreto suo, ubi nemo aestate collegit; et intus in secreto suo, ubi nemo videt, aestivis laboribus recreatur. Quando sibi ista colligebat aestate, videbant omnes: cum his pascitur hieme, nullus videt. Quid est hoc? Vide formicam Dei: surgit quotidie, currit ad ecclesium Dei, orat, audit lectionem, hymnum cantat, rutat, recondit intus grana collecta de area. Haec ipsa quae modo dicuntur qui prudenter audiunt, hoc agunt, et ab omnibus videntur procedere ad ecclesiam, redire de ecclesia, audire sermonem, audire lectionem, invenire librum, aperire et legere: omnia ista videntur, cum fiunt. Formica illa est conterens iter, portans et recondens in conspectu cernentium. Venit hiems aliquando; cui enim non venit? Accidit damnum, accidit orbitas: caeteri miserantur forte ut miserum, qui non norunt quid intus habeatconfectus est! Metitur ex se, compatitur ex viribus suis, et ideo fallitur; quia mensuram qua se metitur, vult affer