comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruire quod sicut ex uirgine itanihil
ex igne nascatur quam totam uani¬
tatem ab oleri & extingui utiq ab illo
oportuit quiẽ natus ex uirgine.
Quis enim ferat quod cumtantum hono¬
ris & quasi castitatis igni tribuerint.
aliquando uestam non erubescunt
&iam uenerem dicere ut uanescat
in ancillis eius honorata uirginitas :
sienim uesta uenus ẽ : quomod o eirite
uirgines aueneris operibus abstinen¬
do seruierunt : anueneres duae sunt :
una uirgo altera mulier: anpotius
tres: una uirginum quae &iam uesta
& alia coniugatarum alia mer& ricũ :
cui &iam phoenices donumdabant
deprostitutione filiarum ante quã
eas iungerent uiris : quae illarum est
matrona uulcani : non utiq. uirgo
qm̃ non hab& maritum. absit autem
ut mer&rix nefilio iunonis & co¬
operariomineruae facere uidea mur
in iuriam : ergo haec ad coniugatas in¬
tellegitur pertinere: sed eam nolumus
imitentur in eo quod secit illa cum
marte Rursus inquiunt ad fabulas

Expanded text:
seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, quo modo ei rite uirgines a Veneriis operibus abstinendo seruierunt? An Veneres duae sunt, una uirgo, altera mulier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugatarum, alia meretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam eas iungerent uiris. Quae illarum est matrona Vulcani? Non utique uirgo, quoniam habet maritum. Absit autem ut meretrix, ne filio Iunonis et cooperario Mineruae facere uideamur iniuriam. Ergo haec ad coniugatas intellegitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur. Ex tempore sic aelum est
ille & illa terra : cum facta sint utiq
caelum & terra : nam hoc quoq in li¬
brissuis habent eorum docti atq
sapientes. Neq defigmentis po&icis
sed dephilo sophorum libris auirgilio
dictum est Tum pater omp̃s fecun¬
dis imbribus a &herconiugis ingre¬
mium la&ae descendit idẽ in gremiũ
telluris aut terrae quia & hic ali¬
quas differentias uolunt eẽ atque
tellumonẽ putant . & hosomnes
deos habent suis nominibus appel¬
latos suis officiis distinctos suis
aris sacrisq ueneratos: eandem
terram &iam matrem deorum uocant.
ut lam po&ae tolerabiliora confingant
si secundum istorum non po&icos sed sa¬
crorum libros non solum luno soror
& coniunx sed &iam mater est iouis:
eandem terram cererem eandem &iã
uestam uolunt cumtamen saepius uestã
nonnisi ignem eẽ perhibeant pertinen¬
tem ad focos sine quibus ciuitas esse
non potest. &ideo illi uirgines solere

Expanded text:
dicuntur ex tempore, si caelum est dicuntur ex tempore, si caelum est ille et illa terra, cum facta sint utique caelum et terra? nam hoc quoque in libris suis habent eorum docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere
Abbreviated transcription (Latin):
lam totus in his quattuor uel tribus
elementis corporeus compl&us est
mundus minerua ubierit : quid
tenebit: quid implebit : simul enim
cum his. incapitolio constitut a est
cumista filia non sit amborum.
Aut si a&heris partem superiorem
mineruã tenere dicunt & hac occa¬
sione fingere po&as quod de iouis
capite nata sit curnonergo ipsa potius
deorum regina deputatur. quod sit
ioue superior : anquia in dignum erat
praeponere patrifiliam : Curnon
de ioue ipso erga saturnum iustitia
ista seruata ẽ : anquiauictus est :
ergopugnarunt. ab sit inquiunt fabu¬
larum ẽ ista garrulitas. Ecce fabulis
non credatur & de diis meliora senti¬
antur. cur ergo nondata ẽ patri
iouis. & si non sublimior aequalis cer¬
te sedes honoris : quia saturnus inqui¬
unt temporis longitudo est. Tempus
igitur colunt quisaturnum colunt.¬
& rex deorum luppiter insinuatur
natus extempore : quidenim indig¬
num dicitur cum iupiter & iunonati

Expanded text:
iam totus in his quattuor uel tribus iam totus in his quattuor uel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt; fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur et de dis meliora sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt, temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur natus ex tempore. Quid enim indignum dicitur, cum Iuppiter et Iuno nati
Abbreviated transcription (Latin):
uterq utrumq impl& & ambo isticon¬
iuges & induobus istis elementis & in sin¬
gulis simul sunt : Cur ergo a&herdatur
ioui aer iunoni : postremo ipsiduo satis
essentꝰ quid est quod mare neptuno tri¬
buitur terra plutoni : & neipsi quo que
sine coniugibus remanerent: ad ditur
neptuno salatia. plutoni proserpina.
Nam sicut inferiorem caeli partem id est
aerem inquiunt iuno ten&. Ita inferio¬
rem maris salatia. & terrae inferiorẽ
proserpina. Quaerunt quem ad mo¬
dum sarciant fabulas nec inueniunt.
sienim it aessent tria potius elementa
mundi eẽ non quattuor eorum u&e¬
res proderent ut singula deorum
coniugia diuiderentur singulis ele¬
mentis. Nunc uero omnimodo ad¬
firmauerunt aliud ẽẽ a&herem
aliud aerem a quauero siue superior
siue inferior utiq aquaẽ. putaquia
dis similis numquid nontantum ut aqua
non sit : & inferior terra. quid aliud
potest eẽ quam terra quanta lib&.
diuersitate distincta : De inde ecce

Expanded text:
uterque utrumque inplet, et ambo isti conuterque utrumque inplet, et ambo isti coniuges et in duobus istis elementis et in singulis simul sunt? Quur ergo aether datur Ioui, aer Iunoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et ne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem caeli partem, id est aerem, inquiunt, Iuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim haec ita essent, tria potius elementa mundi esse, non quattuor, eorum ueteres proderent, ut singula deorum coniugia diuiderentur singulis elementis. Nunc uero omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quantalibet diuersitate distincta? Deinde ecce
Abbreviated transcription (Latin):
rar& Nimirum ergo louis hoc opus
ẽ ipsum enim deorum omnium dearũq
regemuolunt hoc eius indicat scep¬
trum hoc in alto colle capitolium
Deisto deo quamuis a po& adictum conue¬
nientis sime praedicant iouis omnia
plena hunc uarro credit &iam abhis
coli qui unum deum solum sine simulacro
colunt. sed alio nomine nuncupari.
Quod siitaẽ curtam male tractatus ẽ
romae sicut quidem & inc&eris gentib
ut ei fier& simulacrum : quod ipsi&iã
uarroni itadisplic&. ut cum tantae
ciuitatis peruersa consu&udine
premer&ur nequaquam tam̃ dicere
& scribere dubitar& . quod hiqui po¬
pulis instituerunt simulacra & m&um
demsserunt & errorem ad diderunt:
quaedicatur soror & conux : qui a
iouem inquiunt in a&here accipimus
inaere iunonem. & haeo duo elem̃ta
coniuncta sunt. alterum superius
alterum inferius. Non est ergo ille
de quo dictum ẽ louis omnia plena si
aliquã partem impl& & iuno. An

Expanded text:
raret. Nimirum ergo Iouis hoc opus raret. Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem uolunt: hoc eius indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, quur tam male tractatus est Romae, sicut quidem et in ceteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut, cum tantae ciuitatis peruersa consuetudine premeretur, nequaquam tamen dicere et scribere dubitaret, quod hi, qui populis instituerunt simulacra, et metum demserunt et errorem addiderunt. quae dicatur \'soror et coniux\'? Quia Iouem, inquiunt, in aethere accipimus, in aere Iunonem, et haec duo elementa coniuncta sunt, alterum superius, alterum inferius. Non est -ergo ille, de quo dictum est \'louis omnia plena\', si aliquam partem inplet et Iuno. An
Abbreviated transcription (Latin):
non pud&. Haec autem paucissima
ideo dixi : ut intelleger&ur nullomo¬
do eos dicere dudere istanum ina
imperium constituisse auxisse con¬
seruasse romanũ quaelta suis quae¬
que adhibebantur officiis ut nihil uni¬
uersum uni alicui creder&ur . Quan¬
do ergo seg&ia curar& imperium cui
curam gerere simul & seg&ibus &
arboribus non licebat : quando dear¬
mis cunina cogitar& cuius praeposi¬
tura paruulorum cunas non ꝑmitte¬
batur excedere : quando nodatus ad¬
iuuar& inbello quinec ad folliculum
spicae sed tantum ad nodum geniculi
pertinebat : unumquisq domisuae
ponit ostiarium: & qui a homo est:¬
& omnino sufficit: tresdeos istiposuer̃
fortulum foribus. carneam cardini
limentinum limini. It a non poterat
forculus simul & cardinẽ limenque
seruare. Omissa igitur ista turba
minutorum deorum uel aliquantum
intermissa officium maiorum deorum
debemus inquirere quoroma tã magna
factaẽ ut tamdiu totgentibus impe¬

Expanded text:
non pudet. Haec autem paucissima non pudet. Haec autem paucissima ideo dixi, ut intelligeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperium constituisse, auxisse, conservasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil universum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cujus praepositura parvulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adjuvaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem limenque ur. Omissa igitur ista turba minutorum deorum uel aliquantum intermissa officium maiorum deorum debemus inquirere, quo Roma tam magna facta est, ut tam diu tot gentibus impe
Abbreviated transcription (Latin):
habere deam segitiam. cum uero lã
essent superterrã & seg&em facer en
deam segitiã frumentis uero collectis
atq reconditis ut tuto seruarentur
deamtutilinã prȩposuerunt cui ñ
sufficere uid&ur illa segetia quam¬
diu seges ab initus herbidis usq ad a¬
ristas aridas ꝑuenir&. nontamen
satis fuit hominib: deorum multitu¬
dinẽ amantibus ut anima misera
dae moniorum turbae prostituer &
unius dĩ uericastum dedignata c̃plexũ
rae fecer̃ ergo pro serpinã frum̃tis
germinantibus geniculis nodisque
culmorum deum nodatum in uolum̃tis
follicorũ decmbolutinã cumnfolliculi
patescunt. ut spica exeatdeã patelanã
cum seg&es nouis aristis aequantur.
qui au&eres a equare ostire dixert̃
deam ostilinã. florentibus frum̃tis
deam floram. lactescentibus deum lac¬
turnũ maturescentibus deam matatã.
cum runcantur idest a terra auferun¬
tur deam runcinam. Nec om̃a com¬
memoro qui a mepig& quod illos

Expanded text:
habere deam Seiam; cum uero iam habere deam Seiam; cum uero iam essent super terram et segetem facerent, deam Segetiam; frumentis uero collectis adque reconditis, ut tuto seruarentur, deam Tutilinam praeposuerunt. Cui non sufficere uideretur illa Segetia, quamdiu seges ab initiis herbidis usqristas aridas perveniret? Non tamen satis fuit hominibus deorum multitudinem amantibus, ut anima misera daemoniorum turbae prostitueretur, unius Dei veri castum dedignata complexum. Praefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus  c , geniculis nodisque culmorum deum Nodotum, involumentis folliculorum deam Volutinam; cum folliculi patescunt, ut spica exeat, deam Patelanam; cum segetes novis aristis aequantur, quia veteres aequare hostire dixerunt, deam Hostilinam; florentibus frumentis deam Floram, lactescentibus deum Lacturnum, maturescentibus deam Matutam; cum runcantur, id est a terra auferuntur, deam Runcinam. Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos
Abbreviated transcription (Latin):
extanta deorum turba quã romani
colebant quem potissimũ uel quos deos
credant illud imperium dilatasse
atq seruasse ineq enim in hoc tam
praeclaro opere &tantae plenissi¬
mo dignitatis audent aliquas par¬
tes. dea ecluacinae tribuere aut uo¬
lupiae. quaea uoluptate appellataẽ
aut lubentinae cuinom̃ ẽ a libidine
aut uagitano qui in fantum uagitib
praesid& aut cuninae quaecunas eorum
amministrat. Quando autempos sunt
uno loco librihuius cõmemorari omnia
nomina deorum & dearum quae illi
grandibus uoluminib: uix conprae¬
hendere potuerunt singulis rebus
propria disꝑtientes officia numinum
Nec agrorum munus uni alicui deo com¬
mittendum arbitratisunt. Sed rura
deae rusinae. iuga montium deo iuga¬
tino collib deã collatinam. uallibus
ualloniã praefecerunt. nec saltem
potuerunt unam segitiã talem in¬
uenire. cuise mel seg&es cõmenda¬
rent: sed sata frumenta quam diu
sub terra essent praepositam uoluer̃

Expanded text:
ex tanta deorum turba, quam Romani ex tanta deorum turba, quam Romani colebant, quem potissimum uel quos deos credant illud imperium dilatasse adque seruasse. Neque enim in hoc tam praeclaro opere et tantae plenissimo dignitatis audent aliquas partes deae Cluacinae tribuere aut V olupiae, quae a uoluptate appellata est, aut Lubentinae, cui nomen est a libidine, aut Vaticano, qui infantum uagitibus praesidet, aut Cuninae, quae cunas eorum administrat. Quando autem possunt uno loco libri huius commemorari omnia nomina deorum et dearum, quae illi grandibus uoluminibus uix conprehendere potuerunt singulis rebus propria dispertientes officia numinum? Nec agrorum munus uni alicui deo committendum arbitrati sunt, sed rura deae Rusinae, iuga montium deo Iugatino; collibus deam Collatinam, uallibus Valloniam praefecerunt. Nec saltem potuerunt unam Segetiam talem inuenire, cui semel segetes commendarent, sed sata frumenta, quamdiu sub terra essent, praepositam uoluerunt
Abbreviated transcription (Latin):
emigratio uel inpugna defectio : non¬
dum illis tẽporibus atq in illis terrarũ
partibus xp̃i nomen fuerat praedicatũ
quando illa regnaper ingentes belli¬
cas clades amissa atq trans lata sunt
Namsipo ust milleducentos. & quod¬
excurrit annos quando regnum assy¬
riis ab latumẽ. lam ibi xp̃iana religio
aliud regnum praedicar& & num
& deorum falsorum cultus sacrile¬
gos in hiber& quid aliud illius gentis
uani homines dicerent nisi regnum
quod tam diu conseruatum ẽ . nulla
alia causa nisi suis religionibus deser¬
tis & illa recepta perire potuisse :
inquauoce uanitatis quae poterat
eẽ. isti adtendant speculum suum
& similia conquerisiullus in eispudor
ẽ erubescant quã quã romanum
imperium ad flictum est potius
quã mutatum quod & aliis antexp̃i
nomen temporib: ei contigit. & ab
illa ẽ ad flictione recreatum quod
nec istis temporibus desperandum ẽ
quis enim dehac renouauit uolunta¬

Expanded text:
migratio, vel in pugna defectio, nonmigratio, vel in pugna defectio, nondum illis temporibus atque in illis terrarum partibus Christi nomen fuerat praedicatum, quando illa regna per ingentes bellicas clades amissa atque translata sunt. Nam si excurrit annos, quando regnum Assyriis ablatum est, si iam ibi Christiana religio aliud regnum praedicaret aeternum et deorum falsorum cultus sacrilegos inhiberet: quid aliud illius gentis uani homines dicerent, nisi regnum, quod tam diu conseruatum est, nulla alia causa nisi suis religionibus desertis et illa recepta perire potuisse? In qua uoce uanitatis, quae poterat esse, isti adtendant speculum suum, et similia conqueri, si ullus in eis pudor est, erubescant. Quamquam Romanum imperium adflictum est potius quam mutatum, quod et aliis ante Christi nomen temporibus ei contigit et ab illa est adflictione recreatum, quod nec istis temporibus desperandum est. Quis enim de hac re nouit uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
ciro inuitante & aliquid commodi¬
eis pollicente : quaegens non angustis
orientis finibus post alex andrima¬
cedonis regnũ magnum locis sedbre¬
uis simum tempore in suo regno ad huc
usq ꝑdurat : Hloc siitaẽ aut infideles
dii sunt quisuos deserunt & ad hostes
transeunt : quod nec homo fecit camillas
quando uictor & expugnator aduer¬
sissimae ciuitatis romã cuiuicerat sen¬
sit ingratã. quam tam̃ postea oblitus
in iuriae memor patriae agallis iterũ
liberauit : aut non ita fortessunt ut deos
eẽ fortes dec& qui possunt humanis
uel consilus uel uirib: uinci: dut sicum
inter se belligerant nondii ab hominib.
sed dii ab aliis diis forte uincuntur
qui sunt quarumq propriiciuitatum.
habent ergo & ipsi interse in imicitias
quas prosua quisq parte suscipiunt
Nonitaq deossuos debuit colereciuitas
magis quã alios aquib: ad iuuarentur
sui. Postremo quo quomodo sehabeat
deorum iste uel transitus uel fuga uel

Expanded text:
Cyro inuitante et aliquid commodiCyro inuitante et aliquid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed breuissimum tempore in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles di sunt, qui suos deserunt et ad hostes transeunt quod nec homo fecit Camillus, quando uictor et expugnator aduersissimae ciuitatis Romam, cui uicerat, sensit ingratam, quam tamen postea oblitus iniuriae, memor patriae, a Gallis iterum liberauit, aut non ita fortes sunt, ut deos esse fortes decet, qui possunt humanis uel consiliis uel uiribus uinci; aut si, cum inter se belligerant, non di ab hominibus, sed di ab aliis dis forte uincuntur, qui sunt quarumque proprii ciuitatum: habent ergo et ipsi inter se inimicitias, quas pro sua quisque parte suscipiunt. Non itaque deos suos debuit colere ciuitas magis quam alios, a quibus adiuuarentur sui. Postremo quoquo moddeorum iste vel transitus, vel fuga, vel
Abbreviated transcription (Latin):
riã persecuti sunt mille ducentos &
quad raginta annos ab anno primo
quoninus regnare coepit permansit
hoc regnũ donec trans ferr&ur ad
medos. inferre autem bella finitimis
& inc&era inde procedere ac populos
sibi non molestos sola regnicupiditate
conterere & subderequid aliud quã
grande latrociniũ nomin andum est :
sinullo deoram aduitorio tam agnum
hoc regnum & prolixum fuit. quare
diis romanis tribuitur romanũ regnũ
locis amplum temporibusq duiturnũ :
quaecumq enim causa ẽ illa: eadem ẽ
&iamista. Si aut̃ &illud deorum ad¬
iutorio tribuendum ẽẽ contendunt.
quaero quorum. Non enim aliae
gentes quas ninus domuit & subegit
alios tunccolebant deos. autsi proprios
habuer̃ assyrii quasi peritiores fa¬
bros imperii construendi atq seruan¬
di numquid nã mortui sunt quando
& ipsum imperium perdiderunt : aut
mercede non sibi reddita uel alia ma¬
iore promissa admedos transire ma¬
luerunt : atq inderursus ad persas

Expanded text:
riam persecuti sunt, mille ducentos et riam persecuti sunt, mille ducentos et quadraginta annos ab anno primo, quo Ninus regnare coepit, permansit hoc regnum, donec transferretur ad Medos. Inferre autem bella finitimis et in cetera inde procedere ac populos sibi non molestos sola regni cupiditate conterere et subdere, quid aliud quam grande latrocinium nominandum est? Si nullo deorum adjutorio tam magnum hoc regnum et prolixum fuit, quare diis Romanis tribuitur Romanum regnum locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque enim causa est illa, eadem est etiam ista. Si autem et illud deorum adjutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. Non enim aliae gentes, quas Ninus domuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros imperii construendi atque servandi, numquidnam mortui sunt, quando et ipsi imperium perdiderunt, aut mercede non sibi reddita uel alia maiore promissa ad Medos transire maluerunt, adque inde rursus ad Persas
Abbreviated transcription (Latin):
interbonos moderatio prouehebat.
populi nullis legibus tenebantur. fi
ferremoserat. intrasuã cuiq patriã
regna finiebantur. prius omnium
ninus rex assyriorum u& erẽ & quasi
habitum gentibus morẽ noua imperii
cupiditate mutauit. Hic primus intu¬
lit bella finitimis &rudes adhuo ad
resistendum populos ad terminos
usq libiae ꝑdomuit. Et paulo post
÷Ninus inquit magnitudinẽ quaesitae
dominationis continua possessione fir¬
÷ mauit. domitis igitur proximis cum
accessione uiriũ fortior ad alios
transir& & proxima quae uictoria¬
÷ instrumentum sequentis eã totius ori¬
÷entis populos subegit. Qualib& autẽ
fidererum uel iste uel trogus scripserit.
nam quaedã fuissementitos aliae fide¬
liores litterae ostendunt : Constat
tam̃ & inter alios scriptores regnum
assrriorum anino rege fuisse longe
lateq porrectũ. tamdiu autẽ ꝑseuera¬
uit ut romanum non dum sit eĩ a&atis
Nam sicut scribunt quichronicã histo¬

Expanded text:
inter bonos moderatio prouehebat. inter bonos moderatio prouehebat. Populi nullis legibus tenebantur arbferre mos erat; intra suam cuique patriam regna finiebantur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum ueterem et quasi auitum gentibus morem noua imperii cupiditate mutauit. Hic primus intulit bella finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos ad terminos usque Libyae perdomuit.\' Et paulo post: \'Ninus, inquit, magnitudinem quaesitae dominationis continua possessione firmauit. Domitis igitur proximis cum accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima quaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orientis populos subegit\'. Qualibet autem fide rerum uel iste uel Trogus scripserit nam quaedam illos fuisse mentitos aliae fideliores litterae ostendunt, constat tamen et inter alios scriptores regnum Assyriorum a Nino rege fuisse longe lateque porrectum. Tam diu autem perseuerauit, ut Romanum nondum sit eius aetatis. Nam sicut scribunt, qui chronicam histo
Abbreviated transcription (Latin):
datur paucis diebus uit ae suae cur¬
simraptimq transierunt actuum
suorum sarcinas baiuilantes : sin
uero &iam ipsa breuis simi tẽporis
beneficia deorum adiutorio tribu¬
enda sunt: non parum adiuti sunt illi
gladiatores seruilis conditionis uin¬
cula ruperunt. fuger̃ euasorunt.
exercitũ magnũ & fortissimum
collegerunt oboedientes regum
suorum consiliis &iussis multum
romae celsitudini m&uendi & aliquot
romanis imperatoribus in superabiles
multa coeperunt. potiti sunt uictoriis
plurimis usi uoluptatibus quib uoluer̃
quod sugges sit libidofecerunt . postre¬
mo donec uincerentur. quod difficillime
factiumest sublimes regnantesq uixer̃
grecam uel potius peregrinã trogum
pompeium secutus non latine tantum
sicut ille uerum &iam breuiter scrip¬
sit historiam opus librorum suorum
sic incipit. Principiorerum gentium
nationumq imperium penes regeserat.
quos ad fastigium huius maiestatis
non ambitio popularis sed spectata

Expanded text:
datur paucis diebus uitae suae curdatur paucis diebus uitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas baiulantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi temporis beneficia deorum adiutorio tribuenda sunt, non parum adiuti sunt illi gladiatores: seruilis condicionis uincla ruperunt, fugerunt, euaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, oboedientes regum suorum consiliis et iussis multum Romanae celsitudini metuendi et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt, potiti sunt uictoriis plurimis, usi uoluptatibus quibus uoluerunt, quod suggessit libido fecerunt, postremo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes regnantesque uixerunt. Graecam uel potius peregrinam Trogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam, opus librorum suorum sic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata
Abbreviated transcription (Latin):
cãpania deludo fugientes magnum
exercitum cõpararunt. tresduces
habuerunt italiam latissime & cru¬
delissime uastauerunt. Dicant quis
istos ds̃ ad iuuerit ut exparuo & con¬
temptibili latrocinio peruenirent ad
regnum tantis iam romanis uiribus
artibusq m&uendum. Anquia non
diu fuerunt ideo diuinitus negabant᷑
adiuti : quasi uero cuius lib& hominis
uita diuturnaẽ . Isto ergopacto neminẽ
dii adiuuant ad regnandũ qm̃ singuli
quiq cito moriuntur. nec beneficium
deput andum ẽ. quod exiguo tempore
in uno quoq homine acperhoc singilla¬
timutiq in omnibusuice uaporis eua¬
nescit quid enim inter est corumqui
subromulo deos coluerunt &olim sunt
mortui quod post eorum mortem ro¬
manũ tantũ creuit imperiũ cum illi
apud inferos causas suas agant utrũ
bonas anmalas adrem praesentem
non ꝑtin&. Hoc autẽ de omnibus
intellegendum ẽ quiperipsũ imperiũ
quamuis decedentibus succedentib:q.
mortalib: In longa spatia proten¬

Expanded text:
Campania de ludo fugientes magnum Campania de ludo fugientes magnum exercitum conpararunt, tres duces habuerunt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus adiuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio peruenirent ad regnum tantis iam Romanis uiribus arcibusque metuendum. An quia non diu fuerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? Quasi uero ipsa cuiuslibet hominis uita diuturna est. Isto ergo pacto neminem di adiuuant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur, nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine ac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euanescit. Quid enim interest eorum, qui sub Romulo deos coluerunmortui, quod post eorum mortem Romanum tantum crevit imperium? cum illi apud inferos causas suas agant: utrum bonas, an malas, ad rem praesentem non pertinet. Hoc autem de omnibus intellegendum est, qui per ipsum imperium quamuis decedentibus succedentibusque mortalibus in longa spatia proten
Abbreviated transcription (Latin):
ut & locateneat sedes constituat. ciui¬
tates occup&. populos subiug&. euiden¬
tius regninomen assumit. Quod ei
iam inmanifesto confert non dẽpta
cupiditas: sed addita inpunitas.
Eleganter enim & ueraciter alexan¬
dro illimagnoquidam conp̃hensus
pirata respondit: Nam cum idem rex
hominẽ interrogass& quid eiuid &ur
ut mare haber& infestum ille libera
contumacia. Quod tibi inquit ut orbẽ
terrarum. Sed quia idego exiguo
nauigio facio latro uocor quia tu
omitto quaerere quales romulus
congregauerit . qm̃ multũ eis consul¬
tum ẽ ut ex illa uitadato sibi consor¬
tio ciuitatis poenas debitas cogitare
desisterent. quarum m&us eos inma¬
iora facinora propellebat. ut de inceps
pacatiores essent reb. humanis. hoc
dico quod ipsum romanũ imperium
iammagnũ multis gentibus subiugatis
c&erisq terribile: a cerbe sensit gra¬
uiter timuit non paruone gotio de¬
uit andae ingentis cladis oppressit.
quando paucissimi gladiatores in

Expanded text:
ut et loca teneat sedes constituat, ciuiut et loca teneat sedes constituat, ciuitates occupet populos subiuget, euidentius regni nomen adsumit, quod ei iam in manifesto confert non demta cupiditas, sed addita inpunitas. Eleganter enim et ueraciter Alexandro illi Magno quidam conprehensus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogaret, quid ei uideretur, ut mare haberet infestum, ille libera contumacia: Quod tibi, inquit, ut orbem terrarum; sed quia id ego exiguo nauigio facio, latro uocor; quia tu omitto quaerere quales Romulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in
Abbreviated transcription (Latin):
agatur & postea percipiatur a&er¬
na : in hacergo terra regnũbonorũ
nontam illis prestatur quam rebus
humanis : Malorum uero regnũ
magis regnantibus noc&. qui suos
animos uastant scelerum maiore
licentia : his aũt qui eis seruiendo
subduntur non noc& nisi iniquitas
propria : nã iustis quicquid malorũ
ab iniquis dominis inrogatur. non
ẽ poena criminis sed uirtutis ex a¬
men proindebonus &iam siser¬
uiat liber ẽ malus aũt &iam si
regn& seruus est. Nec unius nec¬
hominis sed quodẽ grauius tot
dominorum quot uitiorum. dequib
uitus cum ager& scriptura diuina
a quo enĩ quis inquit deuictus est
huic & seruus ad dictus ẽ. Remota
itaq iustitia quid sunt regna nisi
magna latrocinia : quia & latro¬
cinia quid sunt nisi parua regna :
manus & ipsa hominum ẽ. imperio
principis regitur pacto soci&atis
astringitur. placiti lege praeda di¬
uiditur. Hoc malũ si intantũ ꝑdito¬
rum hominũ accessibus crescit.

Expanded text:
agatur et postea percipiatur aagatur et postea percipiatur ana. In hac ergo terra regnum bonorum non tam illis praestatur, quam rebus humanis: malorum vero regnum magis regnantibus nocet, qui suos animos vastant scelerum majore licentia; his autem, qui eis serviendo subduntur, non nocet nisi iniquitas propria. Nam justis quidquid malorum ab iniquis dominis irrogatur, non est poena criminis, sed virtutis examen. Proinde bonus etiam si serviat, liber est: malus autem etiamsi regnet, servus est; nec unius hominis, sed, quod est gravius, tot dominorum quot vitiorum. De quibus vitiis cum ageret Scriptura divina: A quo enim quis, inquit, devictus est, huic servus addictus est . Remota itaque jusmagna latrocinia? quia et latrocinia quid sunt nisi parua regna? Manus et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis adstringitur, placiti lege praeda diuiditur. Hoc malum si in tantum perditorum hominum accessibus crescit,
Abbreviated transcription (Latin):
atq illis augm̃tis curasquoq amarissi¬
mas aggerantem : mediocrem uero
illum refamiliari parua atq succino¬
ta sibi sufficientẽ carissimum suis
cum cognatis uicinis. amicis. dulcissima
pace gaudentem. Pi& ate religiosũ
benignũ mente sanum corpore uita
parcum moribus castum conscientia
securum : Nescio quis quã ita desipiat
ut audeat dubitare quem praeferat.
Vt ergo in his duobus hominibus : ita in
duabus familus. ita induobus populis
ita induobus regnis regula sequitur
aequitatis : quauigilanter adhibita.
sinra intentio corrigatur. facillime
uidemus ubi habit& uanitas &ubi
fãcilitas : Qua propter siuerus ds̃
colatur eiq sacris ueracibus & bonis
inoribus seruiatur : util eẽ ut boni
longe lateq diu regnent neq. hoc
tam ipsis quam illis utileẽ quib reg¬
nant : Namquantũ ad ipsos ꝑtin&
pi&as & probitas eorum quae mag¬
nadĩ dona sunt : Sufficit eis adue¬
ram felicitatẽ qua & istauitabene

Expanded text:
adque illis augmentis curas quoque amarissiadque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem uero illum re familiari parua adque succincta sibi sufficientem, carissimum suis, cum cognatis uicinis amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, uita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut ergo in his duobus hominibus, ita in duabus familiis, ita in duobus populis, ita in duobus regnis regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam ipsis quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, sufficit eis ad ueram felicitatem, qua et ista uita bene
Abbreviated transcription (Latin):
& in sanguine ciuili uel hostili tamen
hum ano cũ tenebro sotimore & cru¬
enta cupiditate uersantiũ ut uitrea
la&itia cõpar&ur fragilit̃ splendi¬
da cuitimeatur horribilius nere pen¬
te frangatur deimperii latitudine
acmagnitudine uelle gloriari
Hoc ut facilius diludic&ur . non uanes¬
camus in aniuento sitate iactati atq
obtundamꝰ intentionis aciem alti¬
sonis uocabulis rerũ cum audimus
populos regna prouintias. sed duos
constituamus homines nã singulus
quisq homo ut in sermone una littera
ia quasi elementum estciuitatis & reg¬
iniquant alib& terrarum occupatione
latissimi quorum duorum hominum
unum pauperẽ uel potius medio crem
alium praediuitẽ cogitemus. Sed diuitẽ
timoribus anxium maeroribus tabes¬
centem cupiditate flagrantẽ numquã
securum semꝑ inqui&um perp&uis
in imicitiarum contentionibus an he¬
lantem augentem sa nehis miseriis
patrimonium suum in inmensũ modũ

Expanded text:
et in sanguine ciuili uel hostili, tamen et in sanguine ciuili uel hostili, tamen humano cum tenebroso timore et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur horribilius ne repente frangatur, de imperii latitudine ac magnitudine uelle gloriari. Hoc ut facilius diiudicetur, non uanescamus inani uentositate iactati adque obtundamus intentionis aciem altisonis uocabulis rerum, cum audimus populos regna prouincias; sed duos constituamus homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominum unum pauperem uel potius mediocrem, alium praediuitem cogitemus; sed diuitem timoribus anxium, maeroribus tabescentem, cupiditate flagrantem, numquam securum, semper inquietum, perpetuis inimicitiarum contentionibus anhelantem, augentem sane his miseriis patrimonium suum in inmensum modum
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ incuius potestate sunt reg
naoma quãqi nihil eos adiuuerint
hi quos deosputant & potius quantũ
decipiendo & fallendo nocuerint :
Vnde nunc mihi uideo eẽ dicendũ &
magis de increm̃tis imperii romani:
Nã denoxia fallatia daemonum
quoscie lut deoscolebant quantum
maloram inuexerit moribus corũ.
in secundo maxime libro non pauca
lam dicta sunt. per om̃ saut̃ ab solutos
tres libros ubi oportunũ uisum est
Cõmendauimus &iam in ipsis bellicis
cuitantum honoris barbarid&uler
pra&erbellorũ morem bonis malisq
contulerit. quomodo qui facit solem
suum oriri superbonos &malos. &
pluit suꝑ iustos & in iustos. lamitaq
tudinẽ ac diuturnitatẽ imperii ro¬
mani illis dus audent tribuere quos
&iam ꝑturpium ludorũ obsequia &
ꝑturpium hominũ ministeria seho¬
neste coluisse contendunt : quam¬
re quae sit ratio quae prudentia.
cum hominũ felicitatẽ non possis osten¬
dere nisi semper in bellicis cladibus

Expanded text:
natus est, in cuius potestate sunt natus est, in cuius potestate sunt quamque nihil eos adjuverint hi quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc mihi video esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallaciquos uelut deos colebant, quantum malorum inuexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca iam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum uisum est, commendauimus, etiam in ipsis bellicis ti nomen, cui tantum honoris barbari detulerunt praeter bellorum morem, bonis malisque contulerit, quo modo qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. CAPUT tudinem ac diuturnitatem imperii Romani illis dis audent tribuere, quos etiam per turpium ludorum obsequia et per turpium hominum ministeria se honeste coluisse contendunt. Quamre, quae sit ratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis ostendere, semper in bellicis cladibus
Abbreviated transcription (Latin):
moribus terrarum ut uerbis eĩ utar
dissilus sehumum & interceptas ur¬
bes cũ populis dicit abruptis &iam
imbribus prorutas totas eẽ regiones :
Illas &iam quae prius fuerant cantinen¬
tes hospitibus atq aduenis fluctib
insulatas aliasq desidia maris pe¬
destri accessu ꝑuias factas uentis ac
procellis euersas cẽ ciuitates. incen¬
dia denubibus emicasse quib: orien¬
tis regiones conflagratae periert
& in occidentis plagis scaturrigines
quasdam acproluuiones easdẽ stra¬
ges dedisse. sic aethnȩ uerticibus
quondã effusis crateribus diuino IN¬
cendio ꝑdecliuia torrentis uice. flã¬
marum flumina cucurrisse : Si haec
atq hui modi quaehab& historia
unde possem colliger e uoluissem
quando finissem : quae illis temporib
euenerunt antequã xp̃inom̃ ulla
istorum uana & uerae saluti ꝑnicio¬
sa conprimer & promiseram &iam
me demonstraturum quos eorum
mores & quã obcausã ds̃uerus ad
augendum imperiũ adiuuare dig¬

Expanded text:
moribus terrarum, ut uerbis eius utar, moribus terrarum, ut uerbis eius utar, dissiluisse humum et interceptas urbes cum populis dicit; abruptis etiam imbribus prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae prius fuerant continentes, hospitibus adque aduenis fluctibus insulatas aliasque desidia maris pedestri accessu peruias factas; uentis ac procellis euersas esse ciuitates; incendia de nubibus emicasse, quibus Orientis regiones conflagratae perierunt, et in Occidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae saluti perniciosa conprimeret. Promiseram etiam me demonstraturum, quos eorum mores et quam ob causam Deus uerus ad augendum imperium adiuuare dig
Abbreviated transcription (Latin):
procul dubio nobis tribuerent si iam
uel illis clarer & nrã religio uelitaetis
a sacris sacrilegis prohiber& : Haec
insecundo & tertio libro satis quantum
ex istimo absoluimus : in scđo agentes
demalis morum quaemala uel sola uel
maxima deputanda sunt : Intertio
aut̃ dehis malis quae stulti solaperp&i
exhorrent . Corporis uidelic& exter¬
narumq rerum quae plerumq pati¬
untur &boni : Illauero mala non di¬
copatienter sed libenter habent quib:
ipsi fiunt mali : & quae paucadixi de sola
ipsaciuitate atq eius imperio nec in¬
de omã usq ad caesarem augustum
Quid si cõmemorare uoluissent & ex¬
aggerare illamala quae non sibi inui¬
cẽ homines faciunt. sicut sunt uasta¬
tiones euersionesq bellantium sed que¬
ex ipsius mundi elem̃tis terrenis acci¬
dunt reb: quae uno loco apuleius bre¬
uiter stringit in eo libello quem de
mundo scripsit terrena omã dicens
mutationes conuersiones & interi¬
tus habere : Namq immodicis tre¬

Expanded text:
nobis tribuerent, si iam uel illis clareret nostra religio uel ita eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec in secundo et tertio libro satis, quantum existimo, absoluimus, in secundo agentes de malis morum, quae mala uel sola uel maxima deputanda sunt, in tertio autem de his malis, quae stulti sola perpeti exhorrent, corporis uidelicet externarumque rerum, quae plerumque patiuntur et boni; illa uero mala non dico patienter, sed libenter habent, quibus ipsi fiunt mali. Et quam pauca dixi de sola ipsa ciuitate adque eius imperio! nec inde omnia usque ad Caesarem Augustum. Quid, si commemorare uoluissem et exaggerare illa mala, quae non sibi inuicem homines faciunt, sicut sunt uastationes euersionesque bellantum, sed ex ipsius mundi elementis terrenis accidunt rebus, quae uno loco Apuleius breuiter stringit in eo libello quem de mundo scripsit, terrena omnia dicens mutationes, conuersiones et interitus habere? Namque inmodicis tre
Abbreviated transcription (Latin):
magicis artibus seducti ad alienos
deos & adidola defluendo & pos¬
tremo xp̃m occidendo in eodem
regno & sinon spatiosiore tamen feli¬
ciore mansissent et nunc quod per
omnes fere terras gentesq disper¬
si sunt illius unius ueridĩ prouiden¬
tia est ut quod deorum usq quaq
simulacra arae lucitem pla euer¬
tuntur & sacrificia prohibentur.
de codicibus eorum prob&ur quem
ad modum hoc fuerit tanto tante
proph&atum. neforte cum legere¬
INuolumine sequenti uidendum est¬
& hicdandus huius prolixitatis
modus

Expanded text:
magicis artibus seducti ad alienos magicis artibus seducti ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo: in eodem regno etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc quod per omnes fere terras gentesque dispersi sunt, illius unius ueri Dei prouidentia est, ut, quod deorum falsorum usquequaque simulacra arae, luci templa euertuntur et sacrificia prohibentur, de codicibus eorum probetur, quem ad modum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legerein uolumine sequenti uidendum est, et hic dandus huius prolixitatis modus
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilibus liberauit. Nec lucinã¬
mulieres illae inuocauerunt. quando
carum partus ut miris modis multipli¬
carentur & gens illa incredibiliter
crescer& ab aegrptiorum persequen¬
tium & infantes omnes necare uolen
tium ipse seruauit. Sine de arumina
suxerunt si ne cunina incunis fueruNT.
sine educa & potina escam potumq
sumpserunt. sine totdiis puerilibus
Sine inuocatione neptuni mare tran¬
seuntibus diuisum patuit & sequen¬
teseorum inimicos fluctibus inse
redeuntibus obruit noc consecra¬
uerunt aliquam deam manniam
quando de caelo manna sumpseruat
Nequando sitientibus : a quam per¬
quidem nonuicerunt. Non eam
tamendeam sed dĩ suimunus habue¬
runt sine seg&ia segetes sine bubona
boues mella sine mellona poma si¬
ne pomona & prorsus omnia pro
quibus tantae falsorum deorum
turbae romani supplicandum̃ pu¬
tarunt ab uno uero dõ multo felicus
acceperunt. Et si non in eum peccas¬
sent impia curiositate . tam quam

Expanded text:
mirabilibus liberauit. Nec Lucinamirabilibus liberauit. Nec Lucinamulieres illae inuocauerunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes omnes necare uolentium manibus ipse seruauit. Sine dea Rumina suxerunt, sine Cunina in cunis fuerunt, sine Educa et Potina escam potumque sumserunt, sine tot dis puerilibus sine inuocatione Neptuni mare transeuntibus diuisum patuit et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecrauerunt aliquam deam Manniam, quando de caelo manna sumserunt; nec quando sitientibus aquam perquidem non uicerunt, non eam tamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia segetes sine Bubona boues, mella sine Mellona poma sine Pomona, et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum putarunt, ab uno uero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent, inpia curiositate tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
temporum occulto nobis notissimo sibr
Quitamen ordini temporum non subditꝰ
seruit sed eum ipse tam quam dñs regit
moderatorq disponit. felictatẽ uero¬
nondatnisibonis. Hanc enimpossunt
quaetamen plena heauita erit. ubi
na & bonis ab illo dantur &malis.
ne eius cultores adhuc in prouectu
animi paruuli haec ab eomuneraquasi
magnum aliquid concupiscant
Ethoc ẽ sacramentum u&eris testam̃ti
ubi occultum erat nouum. quod illic
promissa & dona terrena sunt IN¬
tellegentibus & tunc spiritalibus quã¬
uis nondum inmanifestatione praedi¬
cantibus & quaeillis temporalibus re¬
bus significar&ur a&ernitas & In
quibus dĩdonis es s& uera felicitas
Itaq ut cognoscerentur &iam illa
terrenabona quib solis inhiant
qui meliora cogitare non possunt
in ipsius unius dĩeẽ posita potestate
Non in multorum falsorum quoscolen¬
dos romani antea crediderunt:
populum suum in aegypto depau¬
cissimis multiplicauit & inde signis

Expanded text:
temporum occulto nobis, notissimo sibi; temporum occulto nobis, notissimo sibi; cui tamen ordini temporum non subditus seruit, sed eum ipse tamquam dominus regit moderatorqnon dat nisi bonis; hanc enim possuntquae tamen plena in ea vita erit, ubi na et bonis ab illo dantur et malis, ne eius cultores adhuc parvuli in provectu animi haec ab eo munera quasi magnum aliquid concupiscant. Et hoc est sacramentum veteris testamenti, ubi occultum erat novum, quod illic promissa et dona terrena sunt intelligentibus et tunc spiritalibus, quamvis nondum in manifestatione praedicantibus, et quae illis temporalibus rebus significaretur aeternitas, in quibus Dei donis esset vera felicitasItaque ut cognosceretur etiam illa terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicauit et inde signis
Abbreviated transcription (Latin):
magis ad po&as quã ad phrsicos fuis se
populos inclinatos. Etideo & sexum
& generationes deorum inaiores suos
id est u&eres credidis seromanos &
eorum constituisse coniugia: qđ utiq
non aliam obcausam factum uid&ur.
nisi quia hominũ uelut prudentium
& sapientium negotiũ fuit populum
inreligionibus fallere. & in eo ipso
non solum colere sedimitari &iam
daemones quibus maxim aẽ fallendi
cupiditas. sicut enim daemones nisieos
quos fallendo deceperint possidere
non possunt. sic & homines principes
non sane iusti sed daemonum similes
eaqua euanaeẽ nouerat religionis
nomine populis tamquamuera sua¬
debant. hoc modo eos ciuili soci&ati
uelut aptius alligantes quosimiliter
subditos possiderent : quis autom
infirmus & indoctus euader & simul
fallaces & principes ciuitatis & dae¬
auctor & dator. quia solus ẽ uerus ds̃
ipsed at regnaterrena . & bonis & malis.
Neq hoc temere & quasi fortuito quiads̃ ẽ
non fortuna. sed prorerum ordine ac

Expanded text:
ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos,. et ideo et sexum et generationes deorum maiores suos, id est ueteres credidisse Romanos et eorum constituisse coniugia. Quod utique non aliam ob causam factum uidetur, nisi quia hominum uelut prudentium et sapientium negotium fuit populum in religionibus fallere, et in eo ipso non solum colere sed imitari etiam daemones, quibus maxima est fallendi cupiditas. Sicut enim daemones nisi eos, quos fallendo deceperint, possidere non possunt, sic et homines principes, non sane iusti, sed daemonum similes, ea, quae uana esse nouerant, religionis nomine populis tamquam uera suadebant, hoc modo eos ciuili societati uelut aptius adligantes, quo similiter subditos possiderent. Quis autem infirmus et indoctus euaderet simul fallaces et principes ciuitatis et daeauctor et dator, quia solus est uerus Deus, ipse dat regna terrena et bonis et malis, neque hoc temere et quasi fortuito, quia Deus est, non fortuna, sed pro rerum ordine ac
Abbreviated transcription (Latin):
tate sua fecit. sed qm̃ eos romae natus
& educatus in diuinis robus inuenit :
& qm̃ infine primilibriquaede inceps
dicenda essent breuit̃ posuimꝰ & ex his
quaedam induob: consequentibus di¬
ximus expectationi legentium quȩ
restant reddenda cognoscimus:
dicturos aduersus eos quiromanae
rei publicae clades in regionẽ nram
referunt & cõmemoraturos quae¬
cumq & quantacũq occurrere potu¬
issent uel satis eẽ uiderent᷑ mala quae
illa ciuitas pertulit uel ad eius imperiũ
prouintiae pertinentes ante quam eorum

Expanded text:
tate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus tate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in diuinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae restant reddenda cognoscimus. dicturos aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, et commemoraturos quaecumque et quantacumque occurrere potuissent uel satis esse uiderentur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius imperium prouinciae pertinentes, anteq