comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i codices. ẽfitent᷑ traditores. & dõdimnit¬
tunt᷑. Non int̾rogant᷑ imocentes. & ab ho¬
minib temerariis dãpnant᷑. Pbat᷑ uite¬
teger certis indiciis. qͥ int̾ dãpnatos ab¬
sentes multo uebementius cet̾is crui
ĩꝑator Iue tẽacta sint legistis. que nẽ
agunt᷑ uidetis. Si de ilis iuialiq̃ dubita¬
tis: ista iã cernite. Certe ñ cartis ueteri¬
b ñ arciuis publicis. ñ gestis forensib
aut eccłasticis agamus. maior liber ñr
orbis t̾rarũ ẽ. In eo lego cõpletũ. qđ inlibro
di lego ꝓmissum. Pñs inqͥt dixit ad me fi¬
lius meus estu: ego hodie genui te. Postula
ame ⁊ dabo tͥ gentes heditatẽ tuã. & pos¬
sessionẽ tuã tͥminos t̾rȩ. Huic hereditati
qͥ ñ cõmunicat. qͦsubet libros teneat. exhe¬
redatũ se eẽ cognoscat. Hãc h̾editatẽ qͥsqͥs
expugnat. alienũ se ẽẽ a familia di satisĩ¬
dicat. Certe de tͣditione diuinoꝵ libroꝵ u̾¬

Expanded text:
sancti codices, confitentur traditores et deo dimitsancti codices, confitentur traditores et deo dimittuntur; non interrogantur innocentes et ab hominibus temerariis damnantur; probatur integer certis iudiciis, qui inter damnatos absentes multo uehementius ceteris crimimperator. quae tunc acta sint, legistis; quae nunc agantur, uidetis. si de illis in alique dubitatis, ista iam cernite. certe non chartis ueteribus, non archiuis publicis, non gestis forensibus aut ecclesiasticis agamus. maior liber noster orbis terrarum est;in eo lego completum, quod in libro dei lego promissum: Dominus. inquit, dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. huic hereditati qui non communicat, quoslibet libros teneat, exheredatum se esse cognoscat; hanc hereditatem quisquis expugnat, alienum se esse a familia dei satis indicat. certe de traditione diuinorum librorum ue
Abbreviated transcription (Latin):
ue in aurẽ. siue pała. sic̃ libitũ fuerit. Q uo¬
cũq enĩ oculos uerteritis. occurret qđ
dico. uł potuis qdđ taceo. Neq hinc istosqͦs
ibi diligitis aceusamꝰ. ñ enĩ nobis displicẽt
qr tolerant malos. s qi in tolerabiliter
mali sunt. ꝓpt̾ scisma. ꝓpt̾ altare eontͣ
altare. ꝓpt̾ seꝑacionẽ ab hereditate.xp̃i.
toto orbe diffusa. sic̃ tanto ante ꝓmissa
ẽ iuiolatã pacẽ. concissã unitatẽ. iterata
baptisinata. ex sufflata sacram̃ta. que
in sceleratis quoq hominib sc̃a sunt:
plangimꝰ & lugemus. Que si pariupen¬
dunt. intuantur ex empla quib demon¬
stratũ ẽ qͣnti hec penderit d̾s. Qui fecer̃t
idołu usitata gladii i ote ꝑempti st̃. qͥ
uͦ scisma facere uoluert̃. hiatu t̾rȩ pͥn¬
cipes deuorati. & turba c̃sentiens igne
consũpta ẽ. Du̾sitate pęnarũ. diu̾sitas ag¬
noscit᷑ meritoꝵ. Tradunt᷑ in ꝑsecutione

Expanded text:
ue in aurem siue palam, sicut libitum fuerit. quoue in aurem siue palam, sicut libitum fuerit. quocumque enim oculos uerteritis, occurret, quod dico uel potius quod taceo. neque hinc istos, quos ibi diligitis, accusamus. non enim nobis displicent, quia tolerant malos, sed quia intolerabiliter mali sunt propter schisma. propter altare contra altare, propter separationem ab hereditate Christi toto orbe diffusa, sicut tanto ante promissa est. uiolatam pacem, conscissam unitatem, iterata baptismata, exsufflata sacramenta, quae in sceleratis quoque hominibus sancta sunt, plangimus et lugemus. quae si parui pendunt, intueantur exempla, quibus demonstratum est, quanti haec penderit deus. qui fecerunt idolum, usitata gladii morte perempti sunt; qui uero schisma facere uoluerunt, hiatu terrae principes deuorati et turba consentiens igne consumpta est. diuersitate poenarum diuersitas agnoscitur meritorum. Traduntur in persecutione
Abbreviated transcription (Latin):
iuncło pacis. Attendant etiã pꝰ dñi ad¬
uentũ. ubi multo plura huiꝰ tolerantiȩ
ꝑ totũ orbem inueniremꝰ exempla. si
omĩa scribi & ĩ auctoritate redigi potu¬
issent. Tam̃ hec ipsa que habenius adu̾ti¬
te. Tolerat ipse dñs uidã diabołu furẽ.
& uenditorẽ suũ. sinit acciꝑe int̾ inno¬
centes discipulos qͦd fideles nouert̃ p̃¬
ctũ nr̃m. Tolerant apłi psendo apłos &¬
paulo ante cõmemoraui. diuina uoce lau¬
dat᷑. sub angeli nomine p̃positus eccłȩ. qͦd cũ
odisset malos. eos tam̃ temptatos & inuen¬
tos ꝓ nomine dñi tolerauit. Ad suminã se
ipsos int̾rogent. Nonne tolerant᷑ ab eis ce¬
des & incendia circ ũ cellionũ. ueneratores
p̃cipitatoꝵ ultro cadauerũ. & sub incredi¬
bilib malis unius optati. ꝑ tot annos totius
affricȩ gemitus: Parco iã dicere singula¬
rũ ꝑ affricã regionũ &. eiuitatũ & fundoꝵ.
tirannicas potestates ꝙ publica latrocini¬
a. Melius enĩ uobis hes uos ipsi dicitis. si¬

Expanded text:
inculo pacis . Attendant etiam post Domini adventum, ubi multo plura hujus tolerantiae per totum orbem inveniremus exempla, si omnia scribi et in auctoritatem redigi potuissent, tamen haec ipsa quae habemus advertite. Tolerat ipse Dominus Judam, diabolum, furem et venditorem suum: sinit accipere inter innocentes discipulos, quod fideles noverunt pretium nostrum. Tolerant Apostoli pseudoapostopaulo ante commemoraui, diuina uoce laudatur sub angeli nomine praepositus ecclesiae, quod, cum odisset malos, eos tamen temptatos et inuentos pro nomine domini tolerauit. Ad summam se ipsos interrogent. nonne tolerantur ab eis caedes et incendia Circumcellionum, ueneratores praecipitatorum ultro cadauerum et sub incredibilibus malis unius Optati per tot annos totius Africae gemitus? parco iam dicere singularum per Africam regionum et ciuitatum et fundorum tyrannicas potestates et publica latrocinia. melius enim uobis haec uos ipsi dicitis si
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. magicis artib inferna querentẽ.
occisũ undicat. xp̃m etiã dñi ꝓpt̾ ue¬
ñande unctionis sacram̃tũ appellat.
Tolerat samuel nefandos filios heli ꝑ¬
usos filios suos. qͦs ppłs qr tolerare no¬
luit. diuina ueritate accusatus ẽ. diui¬
na seueritate correptus ẽ. Tolerat de¬
niq ip̃m ppłm suꝑbũ contẽptorẽ dei.
Tolerat ysaias. in qͦs tã multa ueracri¬
mina iaculat᷑. Tolerat ierenuas. a qͥb:
tanta ꝑpetit᷑. Tolerat zacharias phari¬
seos & seribas. qͣles illo temꝑe scriptu¬
ra testat᷑. Scio me multos p̃termisisse.
legant qͥ uolunt. legant qͥ possunt elo¬
quia cȩlestia. Inuenient omnes di scẽs
seruos & amicos semꝑ habuisse se qͦs in
suo ppło tolerarent. cum quib tam̃ illius
tẽꝑis sacram̃ta cõmunicantes. ñ sołu ñ
inqͥnabant᷑. s etiã laudabilit̾ sustinebãt.

Expanded text:
tem, magicis artibus inferna quaerentem, tem, magicis artibus inferna quaerentem, occisum uindicat, christum etiam domini ndae unctionis appellat; tolerat Samuhel nefandos filios Heli, peruersos filios suos, quos populus quia tolerare noluit, diuina ueritate accusatus, diuina seueritate correptus est; tolerat denique ipsum populum superbum contemptorem dei; tolerat Esaias, in quos tam multa uera crimina iaculatur; tolerat Hieremias, a quibus tanta perpetitur; tolerat. Zacharias Pharisaeos et scribas, quales illo tempore fuisse scriptura testatur. scio me multos praetermisisse; legant, qui uolunt, legant, qui possunt, eloquia caelestia, inuenient omnes sanctos dei seruos et amicos semper habuisse, quos in suo populo tolerarent, cum quibus tamen illius temporis sacramenta communicantes non solum non inquinabantur, sed etiam laudabiliter sus
Abbreviated transcription (Latin):
esto itaq unde excideris. &age peniten¬
tiã. & pͥma oꝑa fac. Sin aũ uenio tibi.
& mouebo candelabrũ tuũ de loco suo.
nͥ penitentiã egeris. Hoc suꝑiorib an¬
gelis dici ñ potest. qui ꝑpetuã retinent
caritatem: unde qui defecert̃ & lapsist̃.
diabolus ẽ & angłi eiꝰ. Ergo primã ca¬
faciat priora oꝑa sua. U obiciunt᷑ no¬
bis crimina maloꝵ hominũ ñ nr̃a. s
aliena. & ipsa partim in cognita: que
si etiã uera & p̾sentia uderemꝰ. & ri¬
zaniis ꝓpt̾ frum̃ta parcentes ꝓuni¬
tate toleraremꝰ: ñ sołu nulla rep̃hen¬
sione. s eniã ñ parua laude nos dignoᷤ
diceret. quicũq scripturas sacras ñ cor¬
de surdus audiret. Tolerat aaron multi¬
tudinẽ idołu exigentem. & fabricantẽ.
&. ad oratitem. łolerat moyses aduersis
dm tot milia murmurantia. & toties¬
offendieula offendentia sc m̃ nom̃ eius.
Tolerat dauid saulem ꝑsecutorem su¬
ui. sceleratis morib celestia deseren¬

Expanded text:
tentiam et prima opera fac; sin autem, uenio tibi et mouebo candelabrum tuum de loco suo, nisi paenitentiam egeris. hoc superioribus angelis dici non potest, qui perpetuam retinent caritatem, unde qui defecerunt et lapsi sunt, diabolus est et angeli eius. ergo primam cafaciat priora opera sua. et obiciuntur nobis crimina malorum hominum, non nostra sed aliena et ipsa partim incognita. quae si etiam uera et praesentia uideremus et zizaniis propter frumenta parcentes pro unitate toleraremus, non solum nulla reprehensione sed etiam non parua laude nos dignos diceret, quicumque scripturas sanctas non corde surdus audiret. Tolerat Aaron multitudinem idolum exigentem et fablicantem et adorantem; tolerat Moyses aduersus deum tot milia murmurantia et totiens offendentia sanctum nomen eius; tolerat Dauid Saulem persecutorem suum sceleratis moribus caelestia deseren
Abbreviated transcription (Latin):
pantes. eos petisse a constantino tõ ĩꝑato¬
re idices epõs. qͥ de suis questionib que
in affrica ex orte. pacis iuncłm dirimebat.
arbitrio medio iudicarent. Qd postea qͣm
factum ẽ. p̃sente ceciliano & illis qͥ aduer¬
sus eũ nauigauerant. iudicante melci¬
ade tẽ romanȩ urbis ep̃o cũ collegis su¬
is. qͦs ad p̃ces donatistarũ miserat imꝑa¬
tor. nichil in ceciliano ꝓbari potiusse. ac

Expanded text:
pantes, eos petisse a Constantino tunc imperatopantes, eos petisse a Constantino tunc imperatore iudices episcopos, qui de suis quaestionibus, quae in Africa exortae pacis uinculum dirimebant, arbitro medio iudicarent. quod postea quam factum est, praesente Caeciliano et illis, qui aduersus eum nauigauerant, iudicante Melchiade tunc Romanae urbis episcopo cum collegis suis, quos ad preces Donatistarum miserat imperator, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
inuidiosius & cruminosius uentilata ẽ.
Que cũ eẽnt cuncta ꝑlecta: respondimꝰ
ñ ẽẽ mirandu. si homines qui tẽ illud scis¬
ma fecert̃. ñ sine c̃fectione gestoꝵ eos ĩ
qͦs fuerant ab emulis & ꝑditis concitati.
ab sentes causa incognita temeredãp¬
nandos eẽ putauert̃. Nos aũ alia habe
re gesta ȩccłastica. in quib scđus tigisi¬
tanus qͥ tc̃ agebat innumidia pͥmatum.
p̃sentes & confessos traditores reliqͥt deo
iudicandos. et eos in episcopalib sedib
sic̃ erant manere ꝑmisit. quoꝵ nomina
in t̾ dãpnatores ceciliani numerant᷑. cũ
etiã secundus ipse concilii eiusdem pͥn¬
cipatũ teneret. ubi absentes quasitra¬
ditores ꝑ eoꝵ sententias dãpnauit. quib
p̃sentib & confessis ignouit. Deinde di¬
ximꝰ aliquanto post maiorini ordinatio¬
nẽ quẽ contͣ cecilianũ nefario scelere
leuauert̃. erigentes altare contra altare.
et unctatẽ xp̃i discordiis furialib dissi¬

Expanded text:
inuidiosius et criminosius uentilata est. inuidiosius et criminosius uentilata est. quae cum essent cuncta perlecta, respondimus non esse mirandum, si homines, qui tunc illud schisma fecerunt, non sine confectione gestorum eos, in quos fuerant ab aemulis et perditis concitati, absentes causa incognita temere damnandos esse putauerunt; nos autem habere alia gesta ecclesiastica, in quibus Secundus Tigisitanus, qui tunc agebat in Numidia primatum, praesentes et confessos traditores reliquit deo iudicandos et eos in episcopalibus sedibus, sicuti erant, manere permisit, quorum nomina inter damnatores Caeciliani numerantur, cum etiam Secundus ipse concilii eiusdem principatum teneret, ubi. absentes quasi traditores per eorum sententias damnauit, quibus praesentibus et confessis ignouit. Deinde diximus aliquanto post Maiorini ordinationem, quem contra Caecilianum nefario scelere leuauerunt erigentes altare contra altare et unitatem Christi discordiis furialibus dissi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Hec prelocutus sũ. ne quis me existimet
ĩpuddentius uobis quã prudentius scripta
misisse. & hoc mͦ uobiscũ de negotio ani¬
me ure. aliqͥd agere uoluisse. q nr̃ȩ cõ¬
munionis ñ estis:. eũ tam̃ si de negotio
fundi. aut alicuiꝰ pecumariȩ litis diri¬
mende uob̾ aliquid scriberem. nemofor¬
tasse rep̃henderet᷑. Usq adeo carus ẽ hic
mundꝰ hominib. ut sibimetipsis uilue¬
rint. Erit gͥ mͥ ad defensionẽ testis. hec
ȩpła in uidicio dĩ. qͥ nouit quo animo fece¬
rim: & qͥ dixit. beati pacifici. qr ipsi filii
qi uocabunt᷑. Ergo ut meminisse digna¬
mini. cũ eẽmus in ur̃a ciuitate. & ñ nul¬
la uobiscũ de cõmunione. xp̃i anȩ unita¬
tis ageremus. ꝓlata st̃ a partib ur̃is gesta
quedam. qͥb recitatum ẽ qđ septuaginta
ferme ep̃i cecilianũ qͦndã nr̃e cõmumo¬
nis ep̃m carthaginensis eccłȩ cũ suis colle¬
gis & ordinatorib dãpnauert̃: ubi etiam
felicis autũnitani causa mult o p̃ceteriᷤᷤ

Expanded text:
us sum, ne quis me existimet inpudentius uobis quam prudentius scripta misisse et hoc modo uobiscum de negotio animae uestrae aliquid agere uoluisse, quia nostrae communionis non estis, cum tamen. si de negotio fundi aut alicuius pecuniariae litis dirimendae uobis aliquid scriberem, nemo fortasse reprehenderet. usque adeo carus est hic mundus hominibus et sibimet ipsi uiluerunt. erit igitur mihi ad defensionem testis haec epistula in iudicio dei, qui nouit, quo animo fecerim, et qui dixit: Beati pacifici, quia ipsi filii dei uocabuntur. Ergo, ut meminisse dignamini, cum essemus in uestra ciuitate et nonnulla uobiscum de communione Christianae unitatis ageremus, prolata sunt a partibus uestris gesta quaedam, quibus recitatum est, quod septuaginta ferme episcopi Caecilianum quondam nostrae communionis episcopum Carthaginiensis ecclesiae cum suis collegis et ordinatoribus damnauerunt. ubi etiam Felicis Aptungitani causa multo prae ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
r̃t. S ne dicatis eccłam nr̃am catholi¬
cã s macharianã sic̃ eã apellatis uos:
nosse debes qđ facillume potest in illis
omnib partib unde istas t̾ras eugłm
nom̃ macharii. Nr̃a aũ que donati pars
dr. nec uos negare potestis. & om̃ib no¬
tũ ẽ ubicũq est ur̃a cõmunio. Pignare
gͦ rescribere nob̾. ut scianꝰ qͦmͦ fieri pos
ẽ enĩ hec ostend̾e. Nlã nob̾ sufficit ad cau¬
sã nr̃am qͦd cõpleri ꝓphetiã & scriptu¬
ras sc̃ãs ꝑ orbẽ t̾rarum uidemꝰ. Hoc aũ
ego augustinꝰ dictani. qr ołi uolui loqui
inde tecũ. Uidet᷑ enĩ mͥ. uł ꝓpt̾ ipsã uici¬
nitatẽ posse nos ꝑ litt̾as de hac recollo¬
qui. sine aliqͦ tumultu. adiuuante do
quantũ ipsa necessitas postulat. Expł.

Expanded text:
tis, non vocari Ecclesiam nostram catholicam, sed Macarianam, sicuti eam vos appellatis; nosse debes, quod facillime potest, in illis omnibus partibus, unde istas terras Evangnomen Macarii. Vestra autem quia Donati pars dicitur, nec vos negare potestis, et omnibus notum est, ubicumque est uestra communio. dignare ergo rescribere nobis, ut sciamus, quo modo fieri possest enim haec ostendere; nam nobis sufficit ad causam nostram, quod compleri prophetiam et scripturas sanctas per orbem terrarum uidemus. hoc autem ego Augustinus dictaui, quia olim uolo loqui inde tecum; uidetur enim mihi uel propter ipsam uicinitatem posse nos per litteras de hac re conloqui sine aliquo tumultu adiuuante deo, quantum ipsa necessitas postulat. L.
Abbreviated transcription (Latin):
men eis siue noluert. siue ut magis cre¬
ait᷑ nequiuert. Ubi irob̾ satis uisum ẽ
ĩpleuisse nos officiũ caritatis. quã ñ so¬
ritate. in inuicẽ &. in om̃s. Monet etã
piendo ᷤᷤ diu̾sa sencientes. ne forte inqͥt

Expanded text:
men eis siue noluerunt siue, ut magis cremen eis siue noluerunt siue, ut magis creditur, nequiuerunt. ubi nobis satis uisum est impleuisse nos officium caritatis, quam non soritate in inuicem et in omnes. monet etiam piendos diuersa sentientes: Ne fo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuersã nulla ꝑtinaci amimositate de¬
fendunt. p̃sertĩ quã ñ audatia p̾sumpti¬
onis suȩ peperert̃. s a seductis atq in er¬
rorẽ lapsis parentib acceꝑunt. querunt
aũ cauta sollicitudine ueritatẽ. corrigi
parati cũ inuenerint: nequaqͣm st̃ int̾
hereticos deputandi. Tales gͥ uos nͥ eẽ
crederẽ. nullas fortasse uob̃ litt̾as mitte¬
rẽ: quãquã & ip̃m hereticũ quãlibet odi¬
osa suꝑbia tumidũ. & ꝑuicatia malȩ con¬
tentionis insanũ. sic̃ uitandu monemss
ne ufirmos & paruulos fallat: ita ñ ab nu¬
imꝰ quib cũq modis possimus corrigendu.
Unde factũ ẽ ut etiã ad ñ nullos donatis¬
tarũ primarios scriberemꝰ: ñ cõmunica¬
torias litt̾as quas iã ołi. ꝓpt̾ suã ꝑuersita¬
tẽ ab unitate catholica que toto orbe
diffusa ẽ ñ accipunt. s tales pͥuatas qͣli¬
b nob̾ uti etiã ad paganos licet. quas illi
.& si aliquando legerunt. respondere ta¬

Expanded text:
sam nulla pertinaci animositate defendunt, praesertim quam non audacia praesumptionis suae pepererunt, sed a seductis atque in errorem lapsis parentibus acceperunt, quaerunt autem cauta sollicitudine ueritatem corrigi parati, cum inuenerint, nequaquam sunt inter haereticos deputandi. tales ergo uos nisi esse crederem, nullas fortasse uobis litteras mitterem, quamquam et ipsum haereticum quamlibet odiosa superbia tumidum et peruicacia malae contentionis insanum sicut uitandum monemus, ne infirmos et paruulos fallat, ita non abnuimus, quibuscumque modis possumus, corrigendum. unde factum est, ut etiam ad nonnullos Donatistarum primarios scriberemus non communicatorias litteras, quas iam olim propter suam peruersitatem ab unitate catholica, quae toto orbe diffusa est, non accipiunt, sed tales priuatas, qualibus nobis uti etiam ad paganos licet. quas illi etsi aliquando legerunt, respondere ta
Abbreviated transcription (Latin):
se s gr̃a di eũ eoͥ sic̃ ipse testat᷑. Quid
aũ eiudentius apparere potest quã cũ
uitatũ inuenimus : Ad romanos. Ad co¬
rinthios. Ad galathas. Ad ephesios. ad phi¬
lipenses. Ad tesalonicenses. Ad colosen¬
ses. scribit. Iohannes etiã scribit ad sep¬
tem eccłas quas cõmemorat in illis parti¬
b constitutas: in qͥb etiã uniuersas eccłas
septenario numero intelligimus cõmen¬
dari. ephesum. smirnã. sardos. phila del¬
phiam. laodiciã. perganũ. thiatiram.
Quib omnib eccłis nos hodie cõmuni¬
care manifestũ ẽ. sic̃ manifestũ ẽ uos is¬
tis ȩccłis ñ cõmunicare. Iuerimꝰ gͦ ut no¬
b̾ respondere ñ graueris. quã causam for¬
te noueris qua factum ẽ ut xp̃c amitte¬
ret hereditatẽ suã ꝑ orbem terrarũ dif¬
fusam. & subito in solis afris. nec ipsis om¬
nib remaneret. Q enĩ eccła catholica ẽ
etiã in affrica. qr ꝑ om̃s terras eã ds ẽẽ
uoluit & p̃dixit. Pars aũ ur̃a que dona

Expanded text:
quid autem euidentius apparere potest, quam cum uitatum inuenimus? ad Romanos, ad Corinthios, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses, ad Colossenses scribit; Iohannes etiam scribit ad septem ecclesias, quas commemorat in illis partibus constitutas, in quibus etiam uniuersis ecclesiam septenario numero intellegimus commendari, Ephesum, Smyrnam, Sardis, Philadelphiam, Laodiciam, Pergamum, Thyatiram. quibus omnibus ecclesiis nos hodie communicare manifestum est, sicut manifestum est uos istis ecclesiis non communicare. Quaerimus ergo, ut nobis respondere non graueris, quam causam forte noueris, qua factum est, ut Christus amitteret hereditatem suam per orbem terrarum diffusam et subito in solis Afris nec ipsis omnibus remaneret. etenim ecclesia catholica est etiam in Africa, quia per omnes terras eam deus esse uoluit et p
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c dic̃. eugłim suũ in omnib gentib
futurũ. Ẽ t apłs paulus ante quãm ser¬
mo di in affricã ꝑuenisset. in ipso capi¬
te ȩpłȩ quã scribit adromanos. ꝑ quẽ acce¬
pimus inqͥt grãm & apłatũ ad obedien¬
dłu fidei in om̃ib gentib ꝓ noĩe euis.
Deinde ipse ab ierłm in circuitu ꝑ to

Expanded text:
 dicit euangelium suum in omnibus gentibus futurum et apostolus Paulus, antequam sermo dei in Africam peruenisset, in ipso capite epistulae, quam scribit ad Romanos: Per quem accepimus, inquit, gratiam et apostolatum ad obaudiendum fidei in omnibus gentibus pro nomine eius. de
Abbreviated transcription (Latin):
lia clericos dignos putamꝰ. in quoꝵ nune.¬
ro sumꝰ. cũ aliqͣndo etiã bonꝰ monachus
uix bonũ clericũ faciat. si assit ei suffici¬
ens c̃tinentia. & tam̃ desit ĩstructio ne¬
cessaria. aut ꝑsonȩ regularis integritaᷤ.
S de istis credo arbitrata sit beatitudo
tua. qͦd nr̃a uoluntate. ut suis potiꝰ con¬
regionalib utiles eẽnt de monasterio re¬
cessisse: s falsũ ẽ. Sponte abiert: sponte
de seruert᷑. nob̃ qͣntũ potuimꝰ ꝓ eoꝵ sa¬
lute renitentib. Et de donato qͥde qͥa
iã factũ ẽ ut ante qͣm de hac re aliqͥd in
concilio statueremus ordinaret᷑. si forte
ab suꝑbiȩ ꝑuersitate correctus ẽ. quod
uult faciat pruddentia tua. De fr̃e uͦeiꝰ
etiã ipse donatꝰ abcessit. cũ ĩtelligas qͥd
sentiã. nescio qͥd respondeã. Contͣdice¬
re tam̃ prudentiȩ tuȩ. honori caritatiq
ñ audeo. & sane spero id te facturũ. qͦd

Expanded text:
lia clericos dignos putamus, in quorum numelia clericos dignos putamus, in quorum numero sumus, cum aliquando etiam bonus monachus uix bonum clericum faciat, si adsit ei sufficiens continentia et tamen desit instructio necessaria aut personae regularis integritas. Sed de istis, credo, arbitrata sit beatitudo tua, quod nostra uoluntate, ut suis potius conregionalibus utiles essent, de monasterio recessissent. sed falsum est; sponte abierunt. sponte deseruerunt nobis, quantum potuimus. pro eorum salute renitentibus. et de Donato quidem, quia iam factum est, ut, antequam de hac re aliquid in concilio statueremus. ordinaretur, si forte a superbiae peruersitate correctus est, quod uult, faciat prudentia tua. de fratre ueroetiam ipse Donatus abscessit, cum intellegas, quid sentiam, nescio, quid respondeam. contradicere tamen prudentiae tuae, honori caritatique non audeo et sane spero id te facturum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
õ beatissimo & debita .c.uiii.¬
obseruantia uen̾abili sincerit̾q
carissimo fr̃i ꝙ c̃sacerdoti papȩ
tuȩ uen̾abilitatis ex qͦ ab inuicẽ corꝑali¬
t digressi sumus accepi. nẽ uͦ legi ȩpłam
benignitatis tue de donato ꝙ fr̃e eius. ꝙ
qͥd responderẽ diu fluctuaui. S tam̃ etiã
atq etiã cogitanti. qͥd sit utile saluri
ã dandã serius dĩ. ut se facilius putent
eligi ad aliqͥd meliꝰ. si facti fuerint dete¬
riores. & ipsis enĩ facilis lapsus & ordins
clericoꝵ. fit indignissima ĩ iuria: si deser¬
tores monasterioꝵ ad miliciã clericatus
eligant᷑. eũ ex his qͥ m monasterio ꝑma¬
nent. ñ tam̃ nͥ ꝓbatiores atq meliores ĩ cle¬
rũ assumere soleamꝰ. nͥ forte sic̃ uulgares di¬
cunt. malus coraula. bonꝰ siphoniacus ẽ.
ita ide ipsi uulgares de nob̾ iocabunt᷑. di¬
centes malus monachusꝰ. bonꝰ clericus est.
Nunis dolendu si ad tã rumosã suꝑbiam
monachos subrigamꝰ: &. tã graui contume¬

Expanded text:
O BEATISSIMO ET DEBITA OBSERVANTIA VENERABILI SINCERITERQVE CARISSIMO FRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE Atuae uenerabilitatis, ex quo ab inuicem corporaliter digressi sumus, accepi. nunc uero legi epistulam benignitatis tuae de Donato et fratre eius et, quid responderem, diu fluctuaui. sed tamen etiam atque etiam cogitanti, quid sit utile saluti iam dandam seruis dei, ut facilius se putent eligi ad aliquid melius, si facti fuerint deteriores. et ipsis enim facilis lapsus et ordini clericorum fit indignissima iniuria, si desertores monasteriorum ad militiam clericatus eliguntur, cum ex his, qui in monasterio permanent, non tamen nisi probatiores atque meliores in clerum adsumere soleamus, nisi forte, sicut uulgares dicunt \'malus choraula bonus symphoniacus est\\ ita idem ipsi uulgares de nobis iocabuntur dicentes malus monachus bonus clericus est\'. nimis dolendum, si ad tam ruinosam superbiam monachos subrigimus et tam graui contume
Abbreviated transcription (Latin):
gasse. xp̃ianũ fore. si ilła saluã uideret.
factũ ẽ. At ille qͦd uouerat dissimulabat
ex soluere. S ad huc inanus excelsa. Nlam
repentina cecitate suffundit᷑. statĩq
uenit in m̃tem unde illud eẽt. Exclama¬
uit c̃fitens. atq iterũ uouit se recepto
lumine: ĩpleturũ eẽ qđ uouerat. Rece¬
pit. ĩpleuit. & ad huc m anus excelsa.
Symbołu ñ tenuerat. aut fortasse tene
recusauerat. & se ñ potuisse excusane¬
rat. Ds uid̾at. Iã tam̃ post festa omnia
receptionis suȩ. ĩ paralisyn soluit᷑ mul¬
bi dictũ eẽ accidisse. qͦd symbołu ñ red
diderit. Post ilła c̃fessionẽ reddunt᷑ of¬
ficia m̃broꝵ omniũ nͥ lingue solius. se
tam̃ didicisse symbołu. ideoq menioria
iã tenere. nichilominꝰ ĩ eadẽ tẽptatione
litt̾is fassus ẽ. Omnis ẽ ab eo deleta nu¬
gacitas: que ut scis multũ decolo rabat
naturałe qͣndã eiꝰ benignitatẽ. eũq ĩ¬

Expanded text:
gasse Christianum fore, si illam saluam uideret. gasse Christianum fore, si illam saluam uideret. factum est. at ille. quod uouerat, dissexsolvere: sed adhuc manus excelsa. Nam repentina caecitate suffunditur: statimque venit in mentem unde illud esset; exclamavit confitens, atque iterum vovit, se recepto lumine impleturum esse quod voverat. Recepit, implevit: et adhuc manus excelsa. Symbolum non tenuerat, aut fortasse tenere recusaverat, et se non potuisse excusaverat: Deus viderat. Jam tum post festa omnia receptionis suae in paralysim solvitur mulbi dictum esse accidisse, quod symbolum non rediderit. post illam confessionem redduntur officia membrorum omnium nisi linguae solius. se tamen didicisse symbolum ideoque memoria iam tenere nihilo minus in eadem temptatione litteris fassus est et omnis est ab eo deleta nugacitas, quae, ut scis. multum dedecorabat naturalem quandam eius benignitatem eumque in
Abbreviated transcription (Latin):
us ystinꝰ. alipio seni. fr̃ paulus hic
Sẽ incolumis. Apportat negotioꝵ
⁊suoꝵ scd̾as curas: p̾stabit dñs ut eriã ip¬
se ultimȩ sint. Aultũ uos salutat. & nar¬
rat gaudia de gabiniano: qđ ab illa cau¬
s etiã fideł sit ualde bonus. ꝑ pascha pri¬
me baptizatus. ĩ corde atq ĩ ore habens
grãm qͣm ꝑcepit. Iuantũ eũ desiderẽ
qͣndio explicabo: S nosti ut eũ diligam.
Architeater etiã dioscorus xp̃ianꝰ fidelis
ẽ. simul grãm c̃secutus ẽ. Audi etiã quẽ
admot̾u. Neq enĩ ceruicula illa uł lingua
nͥ aliqͦ ꝓligio domarent᷑. filia eiꝰ in qͣ uni¬
ca ad quiescebat egrotabat. & usq ad totã
desꝑationẽ salutis tẽꝑalis. eode ipso patre
renuntiante ꝑuenit. Dicit᷑ cͦ & constat.
cũ mͥ hoc & aute fr̃is pauli reditũ comes
ꝑegrinus uir laudabilis & bene: xp̃ianꝰ
qui cũ eis eod̾e tp̃re baptizatus ẽ indi¬
carit. dicit᷑ gͦ ille senex tande c̃uersus

Expanded text:
USTINUS, ALYPIO seni. Frater Paulus hic est incolumis, apportat negotiorum suorum secundas curas; praestabit Dominus ut etiam ipsae ultimae sint. Multum vos salutat, et narrat gaudia de Gabiniano, quod ab illa sua caused etiam fidelis sit ualde bonus per pascha proxime baptizatus in corde atque in ore habens gratiam, quam percepit. quantum eum desiderem, quando explicabo? sed nosti, ut eum diligam. rchiater etiam Dioscorus Christianus fidelis est simul gratiam consecutus. audi etiam quem ad modum; neque enim ceruicula illa uel lingua nisi aliquo prodigio domarentur. filia eius, in qua unica adquiescebat, aegrotabat et usque ad totam desperationem salutis temporalis eodem ipso patre renuntiante peruenit. dicitur ergo — et constat, cum mihi hoc et ante fratris Pauli reditum comes Peregrinus, uir laudabilis et bene Christianus, qui cum eis eodem tempore baptizatus est, indicaret —, dicitur ergo ille senex tandem conuersu
Abbreviated transcription (Latin):
so qͦs diligo. arguo & castigo. Non
occidi desido. nec carcere pleno squalore
retrudi. sola sufficit ammonitio. Poterit
enĩ si ei diuinitꝰ concedit᷑ tempꝰ pęniten¬
tiȩ c̃donari: qͥ dñi tempłu ausus ẽ iuiola¬
re. Sit gͦ ipse qͥ fecit. sui arbit̾ uoti. fãs
enĩ ñ ẽ. ut reus ep̃i suggestionib occi¬
dat᷑. qͥ uenie si penituerit reseruatur.
Nã si in barbaroꝵ errorib uelimꝰ condig¬
nã exercere uindictã. paucos reꝑiemꝰ.

Expanded text:
os diligo, arguo et castigo, non occidi desidero, nec carcere pleno squalore retrudi. Sola sufficit admonitio. Poterit enim, si ei divinitus concedatur tempus poenitentiae, condonari, qui Domini templum ausus est violare. Sit ergo ipse, qui fecit, sui arbiter voti: fas enim non est ut reus episcopi suggestionibus occidatur, qui veniae, si poenituerit, reservatur. Nam si in Barbarorum erroribus velimus, ut condecet, exercere vindictam, paucos repe
Abbreviated transcription (Latin):
&ẜ in qua uoluerit specie. ut apud eũ inte¬
gra maneat eius inuisibilis incõmutabilis¬
q natura. Desiderium aũ ueraciter pioꝵ
quo uidere dm̃ cupiunt. & inhianter i¬
ardescunt. ñ ut opinor ineam speciem con¬
tuendam flagrat. qua ut uult apparet
flaminã sc̃s moyses fidelis famulus eius
ostendit. ubi ait deo. eũ quo ut amicus fa
cie ad faciem loquebatur. Si inueni grãm
ante te. ostende mͥ te metip̃m. Quid ergo:
Ille ñ erat ipse: Si ñ ee̾t ipse. ñ ei diceret᷑
ostende michi te met ipm. s ostende mͥ dm̃.
A. tam̃ si eiꝰ nat᷑am sub̃amq conspiceret:
multo minus diceret oftende mͥ temet ip̃m.
Ipse gͦ erat in ea specie qua apparere uolue¬
rat: ñ aũ ipse apparebat in natura ꝓpria
quã moyses uidere cupiebat. Ea quippe
promittitur scĩs malia uita. Hnde quod

Expanded text:
, in qua uoluerit specie, ut apud eum inte, in qua uoluerit specie, ut apud eum integra maneat eius inuisibilis incommutabilisque natura. desiderium autem ueraciter piorum, quo uidere deum cupiunt et inhianter ardescunt, non, opinor, in eam speciem contuendam flagrat, qua, ut uult, apparetflammam sanctus Moyses, fidelis famulus eius, ostencie ad faciem loquebatur: Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum . Quid ergo? ille non erat ipse? Si non esset ipse, non ei diceret, ostende mihi temetipsum; sed, Ostende mihi Deum: et tamen si ejus naturam substantiamque conspiceret, multo minus diceret, ostende mihi temetipsum. Ipse ergo erat in ea specie qua apparere voluerat; non autem ipse apparebat in natura propria, quam Moyses videre cupiebat. Ea quippe promittitur sanctis in alia vita. Unde quod
Abbreviated transcription (Latin):
filio dei ex utero uirginis tribuunt. nec
uolunt credere qͥd et anitea fuerit. Sed
quia uidebat alios. id est arrianos. ꝑniciostꝰ
in sidiantes: quoꝵ ꝓculdubio error astruit.
si patris natura iniusibilis. filii uͦ uisibilis cre¬
ditur: utriusq unã pariterq inuisibilem
asseruit naturam. adiungens etiã sp̃c sc̃i.
qͦd breuiter quidem s admirabilit̾ intima¬
si tam̃ ẽ scĩ sp̃c uisio. easpecie uideri quam
uoluntas elegerit. ñ natura formauerit.
Poruit dicere ñ natura monstrauerit. s
maluit dicere formauerit: ne ipsã speciem
inqua ds elegit apparere. de sua natura
formare putaretur. & ex hoc utiq conuince¬
ret᷑ conuertibilis esse mutabilisq substan¬
tia. qͦd ipsȩ ds̃ a fide pioꝵ misericors & be¬
nignus auerterit. Inuisibilis ẽ gͥnatura
ds. ñ tantũ pater. s & ipsa trinitas unus
ds. Et quia ñ tantũ inusibilis. uerũ etiam
in cõmutabilis. sic apparet quib uoluerit¬

Expanded text:
filio dei ex utero uirginis tribuunt nec filio dei ex utero uirginis tribuunt nec uolunt credere,I, quod et antea fuerit. sed quia uidebat alios, id est Arrianos perniciosius insidiantes, quorum procul dubio error adstruitur, si patris natura inuisibilis, filii uero uisibilis creditur, utriusque unam pariterque inuisibilem adseruit esse naturam adiungens etiam spiritus sancti. quod breuiter quidem sed admirabiliter intimast sancti spiritus uisio, ea specie uideri, quam uoluntas elegerit, non natura formauerit\\ potuit dicere \'non natura monstrauerit\', sed maluit dicere formauerit>, ne ipsam speciem, in qua deus elegit apparere, de sua natura formare putaretur et ex hoc utique conuinceretur conuertibilis esse mutabilisque substantia, quod ipse deus a fide piorum misericors et benignus auerterit! Inuisibilis est igitur natura deus non tantum pater sed et ipsa trinitas, unus deus, et quia non tantum inuisibilis uerum etiam incommutabilis, sic apparet, quibus uoluerit
Abbreviated transcription (Latin):
nos inomnem plenitudinẽ dei micdĩa sua
implere dignetur: ut uideri possit a nobis.
Si hec uerba intelligis. quid restat qd̃ am
plius ame requiratur: cũ iã illa que dif¬
ficilis uidebatur solita ut questio: Iisere¬
tũ ẽ quippe quomͦ dictum sit. dm̃ nemo
uidit unquã. ⁊ quomͦ dm̃ iusti antiqui
uideri nt. si illud ꝓpterea dictũ ẽ qm̃ ds̾¬
natura ẽ inuisibilis. Illi aũ ideo uiderunt
qui cũq dm̃ uiderunt. qr cui uoluerit si¬
cut uoluerit apparet. ea specie qͣm uo¬
luntas elegerit. exiã latente natura.
Nã si patres quando dm̃ uidert̃ ipsa illis
natura eius apparuit. quãuis si noluisset
utiq ñ apparuiss. Quomͦ dm̃ nemo uidit
unquã. cum eo uolente ipsa eiꝰ a tot pa¬
trib natura conspecta sit: Q uod si dr̃
filius a patrib iusus. ut de d̾o patre dic¬
nuĩ accipiatur. quod eũ nemo unquam
uiderit. ñ quidem amisit occasionem
ambrosius. ut hinc quosdam hereticos re¬
dargueret: idẽ fotin anos. qͥ principium

Expanded text:
nos in omnem plenitudinem dei misericordia sua inplere dignetur, ut uideri possiSi haec uerba intellegis, quid restat, quod a me amplius requiratur, cum iam illa, quae difficilis uidebatur, soluta sit quaestio? discretum est quippe, quo modo dictum sit: Deum nemo uidit umquam, et quo modo deum iusti antiqui uiderint, si illud propterea dictum esnatura est inuisibilis, illi autem ideo uiderunt, quicumque deum uiderunt. quia, cui uoluerit, sicut uoluerit, apparet ea specie, quam uoluntas elegerit, etiam latente natura. nam si, patres quando deum uiderunt, ipsa illis natura eius apparuit, quamuis, si noluisset, utique non apparuisset, quo modo deum nemo uidit umquam, cum eo uolente ipsa eius a tot patribus natura conspecta sit? quod si dicitur filius a patribus uisus. ut de deo patre dictum accipiatur, quod eum nemo umquam uiderit, non quidem amisit occasionem Ambrosius, ut hinc\' quosdam haereticos redargueret, id est Photinianos, qui principium
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ fides tua. quãuis eã esse inte credam.
eum eã ñ uideam corpore quod nec potes:
nec mente quod tu potes. sicut ego meã
quã tu ñ potes. Nemo enĩ seit quid aga
neminem scire qͥd agatur in homine. nͥ
sp̃c hominis qͥ in ip̃o ẽ. scdm̃ qͦd uidemꝰ
multis noti sumus. Si gͦ iã ista distincta
st̃: ueniã ad causam. Scimus posse dm̃
uideri. qm̃ scriptũ ẽ. beati mundo corde.
q ipsi dm̃ uidebunt. Anforte ñ debui di
nec mente sicut ipsam in nob̃ qua credi¬
mus fidem. s tantũ qr scriptũ ẽ in ea
seriptura cuius fideles sumus. quod ue¬
rũ sit minime dubitamus. Apłs tam̃
quia cũ apparuerit similes ei erimꝰ. qm̃ ui¬
debimus eum sicuti ẽ. Ecce sedicit scire
dendo nouerat. Recte itaq diximus. sci¬
mꝰ posse dm̃ uideri. quãuis eũ ñ uiderimꝰ
s diuinȩ auctoritati que scĩs libris conti¬
netur crediderimus Iuid ẽ gͦ qͦd eadem

Expanded text:
meae fides tua, quamuis eam esse in te credam, meae fides tua, quamuis eam esse in te credam, cum eam non uideam corpore, quod\' nec tu potes, nec mente, quod tu potes, sicut ego meam, quam tu non potes. nemo enim scit, quid aganeminem scire, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, secundum quod uidemus multis noti sumus. Si ergo iam ista distincta sunt, ueniamus ad causam. scimus posse deum uideri, quoniam scriptum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. an forte non debui dicnec mente sicut ipsam in nobis, qua id credimus, fidem, sed tantum quia scriptum est in ea scriptura, cuius fideles sumus, quod uerum sit minime dubitamus? apostolus quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est. ecce scire se dendo cognoverat. Recte itaque diximus, scimus posse Deum videri, quamvis eum non viderimus, sed divinae auctoritati, quae sanctis libris continetur, crediderimus: quid est ergo quod eadem
Abbreviated transcription (Latin):
li uidert̃ homines qui tc̃ fuert̃. Nã qui
uidert̃ uiuentem xp̃m. quem uiderant
morientem. ipsam tam̃ resurrectionẽ cũ
fieret ñ uiderunt. s eã certissime credi¬
derunt: uidendo ⁊ tangendo uiuum.
quem nouerant mortuum. Nos totum
credimꝰ. & quod resurrexit: & qd̾ ab ho¬
minib tẽ uisus ẽ & contrectatus sit.ꝙ
qͦd nẽ iuiuat incelis. nec iam moriat᷑. ꝙ
mors ei ultra ñ dñetur. Les aũ ipsa nec
corporis nr̃i sensib ad est. sicut adẽ hoc cȩ¬
lum q. terram. nec nr̃ȩ mentis obtutib:
sieut ad est fides ipsa qua hoc credimus.
S iã satis ut puto. in ista mea p̃loquutio¬
ne recognouisti. qͥd sit uidere uł mente
uł corpore. &. quod ab eis diftet credere.
Quod quidem fit mente & iudet᷑ men
S tamen quod eadem fide creditur: ab ẽ
ꝙ ab aspectu corporis nr̃i. sicut ab est corpꝰ
in quo xp̃c resurrexit. ꝙ ab aspectu ñ¬
tis alterius. sicut abẽ ab aspecti mentis

Expanded text:
li uiderunt homines, qui tunc fuerunt; nam qui li uiderunt homines, qui tunc fuerunt; nam qui uiderunt uiuentem Christum, quem uiderant morientem, ipsam tamen resurrectionem, cum fieret, non uiderunt, sed eam certissime crediderunt uidendo et tangendo uiuum, quem nouerant mortuum. nos totum credimus, et quod resurrexerit et quod ab hominibus tunc uisus et contrectatus sit et quod nunc uiuat in caelis nec iam moriatur et mors ei ultra non dominetur. res autem ipsa nec corporis nostri sensibus adest, sicut adest hoc caelum et terra, nec nostrae mentis obtutibus, sicut adest fides ipsa, qua hoc credimus. Sed iam satis, ut puto, ista mea praelocutione recognouisti, quid sit uidere uel mente uel corpore et quid ab eis distet; credere. quod quidem fit mente et uidetur mespicua est. sed tamen, quod eadem fide creditur, abest et ab aspectu corporis nostri, sicut abest corpus, in quo Christus resurrexit, et ab aspectu mentis u alterius, sicut abest ab aspectu mentis
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi ñ potest qͥcqͥd factũ corporaliter dicit᷑.
siue credatur. siue ñ credat᷑. S ut puto distin¬
gius qͣmͦ uideat fidem suã qua credit. & qͦmͦ
uideat illam resurrectionis imaginem in ani¬
mo suo factam. qͣm sihoc audit uidet etiã qui
ñ credit. Nec gͦ omnia uidet partun corpore.
partĩ mente Uoluntatẽ uͦ eiꝰ aquo audit ut
credat. & ipsam xp̃i resurrectionem ñ uidet
s credit. et tamen eã uidere dicit᷑. quodam
mentis obtutu. magis scdm testimonioꝵ fi¬
dem. quã rerũ p̃sentiãrũ creditarũ. Illa enĩ
que uidet assunt sensib. uel animi uel cor¬
poris. Que aũ credit. ab sunt a sensib ꝙ ani¬
mi q corporis. quãuis uoluntas eius aquo
audit ut credat. ñ pͣterita. s maneat in lo¬
quente: quã inse ipso idem ipse quiloquit᷑
uidet. Ille uͦ qͥ audit. ñ eã uidet s creddit.
Resurrextio aũ xp̃i p̃terita ẽ: quã nec il¬

Expanded text:
intellegi non potest, quicquid factum corporaliter dicitur, intellegi non potest, quicquid factum corporaliter dicitur, sine credatur siue non credatur. Sed, ut puto, distinguis, quo modo uideat fidem suam, qua credit, et quo modo uideat illam resurrectionis imaginem in animo suo factam, quam, si hoc audit, uidet, etiam qui non credit. Haec ergo omnia uidet partim corpore partim mente. uoluntatem uero eius, a quo audit, ut credat, et ipsam Christi resurrectionem non uidet, sed credit ; et tamen eam uidere dicitur quodam mentis obtutu magis secundum testimoniorum fidem quam rerum praesentia creditarum. illa enim, quae uidet, adsunt sensibus uel animi uel corporis; quae autem credit, absunt a sensibus et animi et corporis, quamuis uoluntas eius, a quo audit, ut credat, non sit praeterita, sed maneat in loquente. quam in se ipso idem ipse, qui loquitur, uidet; ille uero, qui audit, non eam uidet, sed credit. resurrectio autem Christi praeterita est, quam nec il
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Inquem modo ñ uidentes creditis.
Et ipse dũs. beati qͥ ñ uidert̃ & credide¬
r̃t̃. Cũ itaq dicitur homini crede xp̃m
resurrexisse a mortus. si credit attende
quid uideat. attende qͥd credat. ꝙ utrũ¬
q discerne. Uidet hominem cuius audit uo¬
cem. et ipsa uox in uisis corporalib deputat᷑.
Sem ea que sup̃ diximus. hec duo sunt testiᷤ
et testimoniũ. quoꝵ ad oculos unũ. ad aures
alterũ ꝑtinet. S hunc testem fortasse alioꝵ
testimonio rum auctoritate confirmat. diui¬
narũ scilicet scripturarũ. uel quoꝵlibet ali¬
orũ quib ẽ motus ad fidem. Scripture ad
uisum ꝑtinẽt corporis oculoꝵ si eas legit. uel
aurium si audiuit. Uidet añt animo quicqͥd
figutis litterarũ sonisue significari intelle¬
xit. Uidet ipsam fiddem suã: qua se credere
sine cunctacione respondit. Niddet cogitacio¬
nem qua cogitat quid ei possit prodesse qͦd
credit. Widet uoluntatem. qua accessit adre

Expanded text:
dicit: In quem modo non uidentes creditis, dicit: In quem modo non uidentes creditis, et ipse dominus: Beati, qui non uiderunt et crediderunt. Cum itaque dicitur homini: \'Crede Christum resurrexisse a mortuis\', si credit, adtende, quid uideat, adtende, quid credat, et utrumque discerne. uidet hominem, cuius audit uocem, et ipsa uox in uisis corporalibus deputatur secundum ea, quae supra diximus. haec duo sunt, testis et testimonium, quorum ad oculos unum, ad aures alterum pertinet sed hunc testem fortasse aliorum testimoniorum auctoritate confirmat, diuinarum scilicet scripturarum uel quorumlibet aliorum, quibus est motus ad fidem. scripturae ad uisa pertinent corporis: oculorum, si eas legit, uel aurium, si audiuit. uidet autem animo. quicquid figuris litterarum sonisue significari intellexit; uidet ipsam fidem suam, qua se credere sine cunctatione respondet; uidet cogitationem, qua cogitat, quid ei possit prodesse, quod credit; uidet uoluntatem, qua accessit ad su
Abbreviated transcription (Latin):
Constat gͥ nr̃a scientia ex uisis reb &. cre¬
ditis: s in his que uidimus uel uidenns
nos ipsi testes sumꝰ. inhis aũ que credimꝰ
aliis testib mouemn᷑ ad fidem. cũ earum
rerũ quas nec uidisse nos recolimꝰ. nec
uidemus. dant᷑ signa uel in uocib. uel ĩ
lit teris. uel in quib q documentis: quibus
uisis ñ uisa credantur. Non aũ immertto
scire nos dicimꝰ. ñ solũ ea que uidimus aut
uidemꝰ: uerũ &. illa que idoneis ad quam¬
cũq rem cõmoti testimoniis uel testibus
credunus. Porro si seire ñ in congruent̾
dicin etiã illud qͦd certissime credimꝰ.
hinc factũ ẽ ut etiã recte credita. et si
ñ assint sensib nr̃is: uidere m̃te dicam.
Scientia quippe menti tribuitur: siue
ꝑ corporis sensus. siue ꝑ ip̃m animũ aliqͥd
perceptũ cognitũq retineat. Et fides ip¬
sa mente utiq uidetur: quãuis hoc fide
credat᷑ qͦd ñ uidet᷑. Unde & apłs petrus

Expanded text:
Constat igitur nostra scientia ex uisis rebus et creConstat igitur nostra scientia ex uisis rebus et creditis. sed in his, quae uidimus uel uidemus, nos ipsi testes sumus, in his autem, quae credimus, aliis testibus mouemur ad fidem, cum earum rerum, quas nec uidisse nos recolimus nec uidemus, dantur signa uel in uocibus uel in litteris uel in quibusque documentis, quibus uisis non uisa credantur. non autem inmerito scire nos dicimus non solum ea, quae uidimus aut\' uidemus, uerum et illa, quae idoneis ad quamque rem commoti testimoniis uel testibus credimus. porro si scire non incongruenter dicimur etiam illud, quod certissimum credimus, hinc factum est, ut etiam recte credita, etsi non adsint sensibus nostris, uidere mente dicamur. scientia quippe menti tribuitur, siue per corporis sensus siue per ipsum animum aliquid perceptum cognitumque retineat, et fides ipsa mente utique uidetur, quamuis hoc fide credatur, quod non uidetur. unde et apostolus Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
sensib nr̃is. si uidetur idoneũ quod eis¬
testimoniũ perhibetur. Nidentur aũ que
presto sunt. Unde ⁊ p̃sentia nominant᷑.
uel animi uł corporis sensib Nã cũ sint
quinq corporis sensus. cernendi. audien¬
di. olfandi. gustandi. tangendi. uisus qui¬
dem mneis precipue oculis ad tribuendus ẽ.
Uerũtam̃ hoc uerbo ut imͣ ⁊ in ceteris. leq
enĩ tantũ dicimꝰ uide quid luceat: s etiam¬
uide quid sonet. uide quid oleat. uide qͥd
sapiat. uide qͥd caleat. Nec quia dixi ea¬
credi que ab sunt a sensib nr̃is. sic accipi¬
antur ut inter illa deputent᷑: que aliquan¬
do uidimus. & nos uidisse retinemus.
certiq sumus: qͣuis tẽ ñ presto st̃t cũ re¬
coluntur a nob̾. Neq enĩ inter credita.
s uit uisa deputantur: &. ideo ñ st̃ nota
st̃ ñ qr fidem habuimus aliis testib. s qr
nos uidisse sine dubio recordam᷑. ⁊ scinꝰ.

Expanded text:
sensibus nostris, si uidetur idoneusensibus nostris, si uidetur idoneutestimonium perhibetur. Videntur autem quae praesto sunt, unde et praesentia nominantur vel animi vel corporis sensibus. Nam cum sint quinque corporis sensus, cernendi, audiendi, olfaciendi, gustandi, tangendi; visus quidem in eis praecipue oculis attributus est, verumtamen hoc verbo utimur et in caeteris. Non enim tantum dicimus, Vide quid luceat; suide quid sonet, uide quid oleat, uide quid sapiat, uide qcredi, quae absunt a sensibus nostris, sic accipiatur, ut inter illa deputentur, quae aliquando uidimus et nos uidisse retinemus certique sumus, quamuis tunc non praesto sint, cum recoluntur a nobis; neque enim inter - credita sed inter uisa deputantur et ideo nota sunt, non quia fidem habuimus aliis testibus, sed quia nos uidisse sine dubio recordamur et scimus.\'.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. profecto illa p̃structio nunus labebat.
qd̾ int̾ credere & aliqͥd p̃sens mente con¬
spicere. ne omnimodo unũ atq idem pu¬
taretur. parũ clara fuerat eloquutione
discretũ. Iuid gͦ dicimus: Nũ satis est
ut inter credere ꝙ. uidere hoc distare di¬
camus. quia p̃sentia uident᷑. credunt᷑ ab¬
sentia: Plane forsitan satis ẽ sip̃sentia il¬
la hoc loco intelligamus dic̾ta. que presto
sunt sensib siue animi siue corporis: un¬
de etiã ducto uorabulo p̃sentia nomi¬
nantur. Sic enĩ hanclucem eorporis sen¬
sus. sic ꝙ meã uoluntatem plane uideo:
qr presto ẽ animi mei seusib atq intus mͥ
presens ẽ. Si qͥs uͦ mͥ indicet uoluntatem
suã. cuis os ⁊uox mͥ p̃sens ẽ : tam̃ qͥa ipsa
uoluntas quã mͥ indicat latet sensũ corpo¬
ris & anuri meiꝰ credo ñ uideo. Aut si eum
mentiri existimo. ñ credo. & si forte ut di¬
cit itasit. Credunt᷑ gͦ illa que absunt a

Expanded text:
est, profecto illa praestructio minus habebat, est, profecto illa praestructio minus habebat, quod inter credere et aliquid praesens mente conspicere, ne omni modo unum atque idem putaretur, parum clara fuerat elocutione discretum. Quid ergo dicemus ? num satis est, ut inter aidere et credere hoc distare dicamus, quia praesentia uidentur, creduntur absentia? plane forsitan satis est, si praesentia illa hoc loco intellegamus dicta, quae praesto sunt sensibus siue animi sine corporis, unde etiam ducto uocabulo praesentia nominantur. sic enim hanc lucem corporis sensu, sic et meam uoluntatem plane uideo, quia praesto est animi mei sensibus atque intus mihi praesens est. si quis uero mihi indicet uoluntatem suam, cuius os et uox mihi praesens est, tamen, quia ipsa uoluntas, quam mihi indicat, latet sensum corporis et animi mei, credo, non uideo aut, si eum mentiri existimo, non credo, etsi forte, ut dicit, ita sit. creduntur ergo illa, quae absunt a
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. hoc solũ eẽ mente conrueri. ¶d̾
suta ẽ fallitur ista nr̃a superior p̃locu¬
tio. in qͣ distinximus aliud ẽẽ aliquid
sentire per corpꝰ. sicut incęlo solem. ⁊
in terra montem. arborẽ. eorpusue
quodlibet. & aliud mentis intuitu rem ni¬
chilominus eudentem. sicut nr̃a uolun¬
tas a nobisieripsis intus aspicitur eũ ali¬
quid uolumus. uel cogitacio cum cogi¬
tamuis. uel memoria cum recordam᷑. uł
tale aliquid in animo sine corpore. aliua
aũ credere quod incorporis mentisue ẽ¬
spectum nec adest. nec affuisse recolitur.
sieut sine parentib creatum adan. et
natum ex uirgine passumq resurrexisse
xp̃m. Nec enim etiã corporaliter facta
sunt. & uideri per corpus si tẽ adessemꝰ.
utiq potuerunt: nc̃ aut̃ ñ assunt. sicut
adest ista lux que oculis cernit᷑. aut uolũ¬
tas qua nẽ aliquid uolumus que mente
conspiectur: S qr hec distinctio falsa ñ

Expanded text:
ditur, hoc solum esse mente contueri. quod ditur, hoc solum esse mente contueri. quod si ita est, fallitur ista nostra praelocutio, in qua distinximus aliud esse aliquid sentire per corpus sicut in caelo solem et in terra montem, arborem corpusue quodlibet et aliud mentis intuitu rem nihilo minus euidentem, sicut nostra uoluntas a nobismet ipsis intus aspicitur, cum aliquid uolumus, uel cogitatio, cum cogitamus, uel memoria, cum recordamur, uel tale aliquid in animo sine corpore, aliud autem credere, quod in corporis mentisue conspectu nec adest nec adfuisse recolitur sicut sine parentibus creatum Adam et natum ex uirgine passumque resurrexisse Christum. haec enim etiam - corporaliter facta sunt et uideri per corpus, si tunc adessemus, utique potuerunt, nunc autem non adsunt, sicut adest ista lux, quae oculis cernitur, aut uoluntas, qua nunc aliquid uolumus, quae mente conspicitur. sed quia haec distinctio falsa non