comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xerat habundantiꝰ om̃ib illis la¬
boraui: mox subrunxit. Non añ ego:
s gr̃a di mecũ. Non enĩ ipe solus: sed
gr̃a cłi aduitꝰ. laborauit. Que ange¬
lis om̃ib pͥmis qͦ hominib parit̃
bñ creatis. ꝓposita ab alia repulsa:
ab alio lib̾tate arbitrii suscepta est.
S uitii proprii erat. qd̾ paratum
sͥ auctoris adiutoriũ: ille refutauit.
Qd̃ aũt is cohesit: et ex ꝓpria ꝓdit
uoluntate.⁊ primo ex datoris largi¬
tate. Qd̃ eñi bñficiis porrexit. hicgͣ¬
tant recepit.: ingͣtus ille neglexit.
lib̾tas enim arbitrii semꝑ ꝑse tor¬
pet: atq sopita iacet. nͥ cũ gr̃ad̃i ad¬
ueniens: excitat insufficientẽ. Ipsa
alios flagitus implicitos. ꝓut illis
dignũ ẽ sibi derelinquit. Alios aũ
qͣm digna est ip̃a uisitare disponit.
id inhoĩe actura: ut qui ꝑ se nulliꝰ
est potens bons. iam id libere efficere
possit: nisi deesse gr̃e ip̃e malit. Qppe
quotiens id gr̃e placetait se cuipiam

Expanded text:
xerat: Abundantius illis laboravi, mox subjunxit, non autem ego, sed gratia Dei mecum . Non enim ipse solus, sed gratia Dei adjutus laboravit: quae angelis omnibus, primis quoque hominibus pariter bene creatis proposita, ab alio repulsa, ab alio libertate arbitrii suscepta est; sed vitii proprii erat, quod paratum sibi auctoris adjutorium, ille refutavit: quod autem is cohaesit, et ex propria prodiit voluntate, et primo ex datoris largitate. Quod enim beneficus porrexit, hic gratanter accepit, ingratus ille neglexit: libertas enim arbitrii semper per se torpet, atque sopita jacet, nisi cum gratia Dei adveniens excitat insufficientem. Ipsa alios flagitiis implicitos, prout illis dignum est, sibi derelinquit; alios autem, quoniam digna est ipsa, visitare disponit, id in homine actura, ut qui per se nullius est potens boni, jam id libere efficere possit, nisi deesse gratiae ipse malit. Quippe quoties gratiae 205 id placet ut se cuipiam
Abbreviated transcription (Latin):
uolo efficere neq̃o. S uoluntas q̃
ex gr̃a di inspirat᷑. tante uirtutis
est: ut nũqͣm absq effectu sit: nͥ
obnixe gr̃as agens: ꝓmoueri petens.
Quare si in malitia adhuc degens: bñ
uelle saltem desidat. bñ uelle petat.
Si aũt iabene uult: ad effectũ ꝓꝑans.
de malicia exire contendat. ex quo: pec¬
cata dimiserit: mox ueniã postula¬
t᷑us. Qua a iudice pio absq difficul¬
tate accepta: iam tempꝰ est scãm ui¬
tam sc̃ĩtatisq p̃mũ exposscere. Et
rectus ordo hic est. Neq enim dum
malus es: ueniam sꝑare potes: aut
an ueniã qd̃ iustoꝵ est: recte expe¬
ctes. Iniquitatũ gͦ deꝓfundis cla
confidimus. ꝑueniã aũ. sꝑabit
suit: non nich tñ ẽẽ hominis.
otandũ aũt qd̾ cũ omñe uo¬
luntatẽ bonã sermonẽ qͦq
purũ: insuꝑ autẽ ⁊ castã oꝑationẽ.

Expanded text:
volo efficere nequeo. Sed voluntas quae ex gratia Dei inspiratur, tantae virtutis est, ut nunquam absque effectu sit, nisobnixe gratias agens, promoveri petens. Quare si in malitia degens adhuc, bene velle saltem desideret, bene velle petat. Si autem jam bene vult, ad effectum properans de malitia exire contendat; ex quo peccata dimiserit mox veniam postulaturus; qua a judice pio absque difficultate accepta, jam tempus est sanctam vitam sanctitatisque praemium exposcere. Et rectus ordo hic est. Neque enim dum malus es veniam sperare potes, aut ante veniam, quod justorum est, recte exspectes. Iniquitatum ergo de profundis clamconfidimus, per veniam autem sperabit sint, nonnihil esse hominis. Notandum autem quod cum omnem voluntatem bonam, sermonem quoque pur
Abbreviated transcription (Latin):
Ap̃c utiq liberabit. s illum qui ꝑse¬
uerauit pulsans: clamansq libera
nos a malo. In quoaut uno: aut
qd̃ nequiꝰ ẽ multo quida a do innol¬
nunt᷑: ut non exeant. nec exire cu¬
piant. Aut ñdũ aut qd̃ pessimum
ẽ: nũqͣm emendari curantes. Pessimi
bomines cũ descendint in ꝓfundũ
uicioꝵ: contempñt exire. De hꝰmͦi
nulla suꝑ ẽ spes: nisi forte respectꝰ d̃i
uoluntatẽ infundat: ut aut melio¬
res fieri desid̾ent: aut desid̾are saltem
concupiscant Iuxta illud. Concu¬
piuit anima mea desiderare iustifica¬
tonestuas. Inẽ tñ cinq nat᷑e bñficio.
huiꝰcemod uoluntas. qͣqͦdãmͦ. qd̃¬

Expanded text:
utique liberabit, sed illum qui perseveraverit pulsans clamansque: Libera nos a malo . In quo aut uno, aut quod nequius, est multo, quidam adeo involvuntur, ut non exeant, nec exire cupiant: aut nondum, aut, quod pessimum est, nunquam emendari curantes. Pessimi homines cum descenderint in profundum vitiorum, contemnunt exire . De hujusmodi nulla superest spes, nisi forte respectus Dei voluntatem infundat, ut aut meliores fieri desiderent, aut desiderare saltem concupiscant, juxta illud: Concupivit anima mea desiderare justificationes . Inest unicuique naturae beneficio hujuscemodi voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
interim dari puto. si qͣ odit et deserit.
Appropinquat eñĩ dõ. ⁊ appropinqͣ¬
bit ei. S cũ modicũ ferm̃tũ tota mas¬
sam corrumpat. ferm̃tũ aũt sit pec¬
catũ: massa uero bene gesta. quomͦ
simul cũ peccõ bñ gesta ingerit: S
cum ferm̃ti deficit a credo: deficit
⁊ corruptio. Sic qͦ cum amor pec¬
cali abigit᷑. feletiam uenenandi
bona forte ꝓpulsat᷑. Nemo tã in faci¬
norib que odit: torpeat. ne morte
preuentus an ꝑeat: qͣm scelera sua
que non satis odit deponat. Nainsi
ꝑfecte odisset: utiq quasi sub pede
calcata tͥumphasset. Nunc autem
rodit ⁊ diligit. Diligit. illectus sen¬
sualitate. Ratione aũt ꝯsultꝰ:et
qd̃ male agit. ⁊ qd̾ male diligit õ¬
dit. Nec sic quidem uigo seruitu¬
tis depressus: ceruicem expedire na¬
let. Sentit eñi legem in m̃bris suis
repugnantẽ legi mentis sue: et

Expanded text:
interim dari puto, si quae odit et deserit: interim dari puto, si quae odit et deserit: appropinquat enim Deo et appropinquabit ei . Sed, cum modicum fermentum totam massam corrumpat , fermentum autem sit peccatum, massa vero bene gesta; quomodo simul cum peccato bene gesta 204 ingerit? Sed cum fermenti deficit acredo, deficit et corruptio. Sic quoque cum amor peccati abigitur, fel etiam venenandi bona forte propulsatur. Nemo tamen in facinoribus quae odit torpeat, ne morte praeventus ante pereat quam scelera sua, quae non satis odit, deponat: nam si perfecte odisset, utique quasi sub pede calcata triumphasset. Nunc autem et odit et diligit: diligit illectus sensualitate, ratione autem consultus et quod male agit, et quod male diligit, odit. Nec sic quidem jugo servitutis oppressus cervicem expedire valet, sentit enim legem in membris suis rep
Abbreviated transcription (Latin):
ritate: qui sͥ displicet. bonꝰq fieri
saragit. Uñ qm̃ quibdam carita¬
tis preuentus est: primitiis: pͥmi
digna caritare meliora atq n̾o¬
ra suꝑaddat bona. Nlam ubi nich̾
caritatis adest: qd̃ contingit. quo¬
tiens scient̃ una macula amatur:
ibi nicħ boni uiuentis atq ualen¬
tis esse pot̾. S iuxta caritatis au¬
gmenta: augentur. ⁊ oꝑum mĩta.
Quisqͥs aũt inte sue sordes ad pu¬
rũ eiunc̾e ꝯtendit. si ñ statum oĩ¬
mode se exonerare pot̃: ꝑtẽ deponẽ
prodest. ut feda scelerũ sartina par¬
ticulatim saltẽ diminuat᷑. sicq
tandẽ adnullet᷑. Sic̃ enĩ illi quim
quinam̃ta sua partim odit. et
dimitit. q̃m ex alia ꝑte ample¬
xatur exañactis ueniam ñ estrmno
dandam. qͣmͣiis non nichilis ꝓficiat.
qui dum culp̃a statuit: penams non
extendit: tta illi qui sibi totꝰ displi¬
cet conat᷑q meliorari. qͣmuis non
id cito possit qd̃ optat: at t̃n ueniam

Expanded text:
ritate qui sibi displicet bonusque fieri ritate qui sibi displicet bonusque fieri satagit. Unde quoniam quibusdam charitatis praeventus est primitiis, primidigna charitate meliora atque veriora superaddat bona. Nam ubi nihil charitatis adest, quod contingit quoties scienter una macula amatur, ibi nihil boni viventis atque valentis esse potest, sed juxta charitatis augmenta augentur et operum merita. Quisquis autem vitae suae sordes ad purum evincere contendit, si non statim omnimode se exonerare potest, partem deponere prodest, ut foeda scelerum sarcina particulatim saltem diminuatur, sicque tandem annulletur. Sicut enim ille qui inquinamenta sua partimodit et dimittit, quoniam ex alia parte amplexatur, ex ante actis veniam non aestimo dandam, quamvis nonnihil is proficiat qui dum culpam statuit, poenam sibi non extendit; ita illi, qui sibi totus displicet, conaturque meliorari, quamvis non idcirco possit quod optat, attamen veniam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcquid boni agit. mormũ reddit.
Quippe hec mala arbor ẽ: que non
potest fructus bonos facere. Illa
tur: iam mala arbor nonẽ: qm̃
malum germensuum detestat᷑.
bona ñdum ẽ. qm̃ licet inuita:
malo germine onerat᷑. Medium
gͥ tenens. statum qd̃ ẽ: execrabile
putat. qd̃ non ẽ ardent̃ optat. s ua¬
litudine morb tardat᷑. Que gͦ m
terim recte quodam agunt᷑: ea ag̃n¬
ti nec penam. nec p̃miũ ingerunł.
Id t̃n m̾ito sue dignitatis: nͥa ꝓ
posito defecerint: certa rõne ad¬
quirunt: ut uiciis deuictis. ea
tand̃ optineas: un mercedẽ sꝑes.
S qu premiis ẽ indignꝰ. adhuc
a caritate est alienꝰ. Qui aũt cartta¬
tem non b̃t: nich̾ illi prodesse pot̃.
Qui gͦ turꝑit muit. qͣmuis intͦrsũ
doleat: caritate que non agit ꝑꝑam
pͥuatꝰ. quomͦ illi ñ dico in aliis. ĩmo
et sp̃nalib conseq̃ndis ꝑꝑgesta bene
cedet: S non om̃ino alienat᷑ a ca¬

Expanded text:
quidquid boni agit, mortuum reddit: quidquid boni agit, mortuum reddit: quippe haec mala arbor est, quae non potest fructus bonos facere . Illatur, jam mala arbor non est quoniam malum germen suum detestatur; bona nondum est quoniam, licet invita, malo germine oneratur. Medium ergo tenens statum, quod est, exsecrabile putat; quod non est, ardenter optat; sed valetudine morbi tardatur. Quae ergo interim recte quodammodo aguntur, ea agenti nec poenam nec praemium ingerunt, id tamen merito suae dignitatis, nisi a proposito defecerint, certa ratione acquirunt ut vitiis devictis, ea tandem obtineas unde mercedem speres. Sed qui praemiis est indignus, adhuc a charitate est alienus; qui autem charitatem non habet, nihil illi prodesse potest . Qui ergo turpiter vivit, quamvis introrsum doleat, charitate quae non agit perperam privatus, quomodo illi, non dico in aliis, imo et spiritualibus consequendis propter gesta bene cedet? Sed non omnino alienatur a cha
Abbreviated transcription (Latin):
Petat gͦ assidue. petat deuote. Ad
oꝑa miscłie refugiat. disciplina
apprehendat. Et qui dedit ut exire
ardeat: dabit tandem ut exeat. Hõ
gͦ malus: s uolens fieri bonꝰ. ꝓpter
quedam lua ĩmo ⁊ d bona respicit᷑
a dõ: et liberat᷑ a malo. Ds eñs bona
hoc in scło largit᷑ aut t̾rena: que
abundantiꝰ comingunt ꝑditis. aut
alt̾a: iit̃ que ẽ timor gehenne. qͥb
peccator ꝯu̾tat᷑ a ma sua pͣua: aut
t̃cia. quib uir iam iustus dignus
fiat corona. Prima dant᷑: ut inide
ui t̾ra uiuat᷑. Scda: supplicatiões
⁊ q̃dam uia sunt. ut ad illa que
remimabilia sunt ꝑtingat᷑ hmi¬
Quamius enim ñdum bonꝰ sit. is a qͦ
fuint: tñ id̾õ fac̃ ut ꝑminora bonis
maiorib atq retͥbuendis. locus pre¬
paretur:⁊sic bonus fiat. Qui enim
ñdum macłam suã edit. manultq
inea uel ad tempꝰ detineri: i ñdum
bona agit uiuentia. S q̃m uitiũ
amat. un interim exire non curat:

Expanded text:
Petat ergo assidue, petat devote, ad Petat ergo assidue, petat devote, ad opera misericordiae refugiat, disciplinam apprehendat, et qui dedit ut exire ardeat, dabit tandem ut exeat. Homo ergo malus, sed volens fieri bonus, propter quaedam sua, imo et Dei bona, respicitur a Deo et liberatur a malo: Deus enim bona hoc in saeculo largitur, aut terrena quae abundantius contingunt perditis; aut altera, inter quae est timor gehennae, quibus peccator commutatur a via sua prava; aut tertia quibus vir jam justus dignus fiat corona. Prima dantur ut inde in terra vivatur, secunda supplicationes, et quaedam via sunt, ut ad illa quae remunerabilia sunt pertingatquamvis enim nondum bonus fit is a quo fiunt, tamen ideo fecit ut per minora, bonis majoribus atque retribuendis locus praeparetur; et sic bonus fiat. Qui enim nondum maculam suam odit, mavultque in ea vel ad tempus detineri, is nondum bona agit viventia. Sed quoniam vitium amat unde interim exire non curat,
Abbreviated transcription (Latin):
tur cor. Mater gͦ eccł̃ia suũ imitata
factorẽ. recte cor prauũ accusat: opꝰ
malũ flagellat. Est aut̾e malũ opꝰ
malaq uita: uͥ uncdiq sͥ miser com¬
placeat. Hic si qͣ bñ agit: parum
aut nicħ ꝓficit. Est aĩtt alt̾. qui ni¬
chilominus inqͥnat᷑a degit uitam.
S rõne consulta: anxiat᷑ ex sorde. de¬
siderat bñfacere. Consueti tn dulce¬
dine mali reuocatꝰ: qd̃ bñ cupit. im¬
plere nequit. Calice gͦ babilonis
potus: dum inextͥcabili scl̃i buiꝰ tem¬
pestate iactat᷑. licet qͦdam mͦ portum
optet: naufragio tñheret. In huiꝰ
eni mente bine dͥ inuicem reprignans
uoluntates. bona una: mala altera.
S mala uincit: et bonagemit. Cla¬
met gͦ ad illũ qui solus exaudit. in
abscondito tempestatis. Ad dñm
cum tͥbuletur clamet: ⁊ exaudiet᷑.
Dicat. miserere mei dñe. qm̃ infir¬
mus sũ: sana me dñe. Sententia
saluatoris ẽ: om̃is qui petit accipit.

Expanded text:
tur cor . Mater ergo Ecclesia suum imitata tur cor . Mater ergo Ecclesia suum imitata factorem, recte cor pravum accusat, opus malum flagellat. Est autem malum opus, malaque vita, ubi undique sibi miser complaceat. Hic si quae bene agit, parum aut nihil proficit. Est autem alter qui nihilominus 203 inquinatam degit vitam, sed ratione consulta, anxiatur ex sorde, desiderat benefacere, consueti tamen dulcedine mali revocatus, quod bene cupit, implere nequit. Calice ergo Babylonis potus, dum inextricabili saeculi hujus tempestate jactatur, licet quodammodo portum optet, naufragio tamen haeret. In hujus enim mente sibi invicem repugnant voluntates, bona una, mala altera, sed mala vincit et bona gemit: clamet ergo ad illum qui solus exaudit in abscondito tempestatis. Ad Dominum cum tribuletur, clamet et exaudietur, dicat: Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum; sana me, Domine . Sententia Salvatoris est: Omnis qui petit accipit .
Abbreviated transcription (Latin):
ui humani gnis culatis.¬
mimiçus suis cũ satellib dum
omnib insidias parat: gẽma fedi¬
tate maculat. prius cogitationis:
pꝰ ea actionis. Nam nͥ mens pecca¬
ret: lex concupiscentiã ñ prohib̾e̾t.
Si sola peccaret: ñ furtũ. ñ homici¬
diũ. ñ ceta ꝓhibet. Suffecisset eñi
solam ꝓhibuisse concupiscentiã. S
dices. Qd̃ extͥnsecus fit: ꝓhibet᷑. non
quidem qd̃ aut alt̾m a praua uolũ¬
tate sit pecc̃m. aut ex ip̃o. int̾ior fedi¬
tas sumat increm̃tũ: uerũ nequis
id uelit qd̃ sine culpa uelle ñ possit.
excessus filioꝵ actuales: si inculpa
ũ sunt: tam dura animaduersione
castigat. ip̃am uͦ uoluntatẽ q̃ sola rea
est. aut nulla. aut nimis facil satis¬
factione ꝯdonat: Ergo si male uis:
nocens es. Si male uolens. opus suꝑ¬
addis malum: nocentior es. Uñ pͥm
parentes p̾uaricari uolentes: mal
facti sunt. Preuaricantes: morte ce¬
sisunt. Nimirũ ante ruina exalta¬

Expanded text:
Qui humani generis inQui humani generis inimicus suis cum satellitibus, dum omnibus insidias parat, gemina foeditate maculat, prius cogitationis, postea actionis. Nam nisi mens peccaret, lex concupiscentiam non prohiberet: si sola peccaret, non furtum, non homicidium, non caetera prohiberet; suffecisset enim solam prohibuisse concupiscentiam. Sed dices quod extrinsecus fit, prohibetur, non quidem quod aut alterum a prava voluntate sit peccatum, aut ex ipso interior foeditas sumat incrementum; verum ne quis id velit quod sine culpa velle non possit. excessus filiorum actuales, si in culpa non sunt, tam dura animadversione castigat, ipsam vero voluntatem, quae sola rea est; aut nulla, aut nimis facili satisfactione condonat? Ergo si male vis, nocens es; si male volens opus superaddis malum, nocentior es. Unde primi parentes praevaricari volentes, mali facti sunt; praevaricantes morte caesi sunt. Nimirum ante ruinam exalta
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror. debilitari: qͣntũ con¬
firmatam angeri. Ut qͥ minor
est in regno celorum. ip̃m pͥnci¬
pem demonũ uisione di sublima¬
tus tͣnscendit. Et sic facłũ est ut
is qui sep̃ferendũ arbitrabat᷑.
aut fortasse beneficio creationis
u̾e p̾ferebatur et maximis: irre¬
ꝑabilit̃ pessudatꝰ subsidat et
minimis. Unde in eccde eachiele
ita ad illum sermo dirigit᷑. Eleuatũ
est cor tuũ in decore tuo ꝑdidisti sapi¬
entiã in decore tuo. Quasi diceret.
Qm̃ ex decore elationẽ suscepisti: ex
decore sap̃iam ꝑdidisti. Alii uͦ diabo¬
lum neqͣqͣm tante excellentie extitis¬
se credunt. Nimirũ statim a uitate
se auertit ꝓpͥa potestate delectatus.
Beate gͦ uite dulcedinẽ ñ gustauit
qua ñ acceptam fastidiuit. s uolen¬
do acciꝑe amisit. Sui gͦ casus p̾sci¬
us eẽ ñ potuit. quia sap̃ia pietatis
est fructus. Continuo aũt cecidit
lum similitudinis ⁊c̃. quedã in eũ
pła in corpus eius conueniunt.

Expanded text:
arbitror debilitari, quantum conarbitror debilitari, quantum confirmatam augeri: ut qui minor est in regno coelorum, ipsum principem daemonum, visione Dei sublimatus transcendat: et sic factum est ut is qui se praeferendum arbitratur, aut fortasse beneficio creationis vere praeferebatur; et maximis irreparabiliter, pessundatus subsidat et minimis. Unde in eodem Ezechiele ita ad illum sermo dirigitur: Elevatum est cor tuum in decore tuo, perdidisti sapientiam in decore tuo . Quasi diceret: Quoniam ex decore elationem suscepisti, ex decore sapientiam perdidisti. Alii vero diabolum nequaquam tantae excellentiae exstitisse credunt, nimirum statim a veritate se avertit, propria potestate delectatus. Beatae ergo vitae dulcedinem non gustavit, quam non acceptam fastidivit, sed nolendo accipere amisit. Sui ergo casus praescius esse non potuit, quia sapientia, pietatis est fructus. Continuo autem ceciditlum similitudinis , etc., quaedam in eum, plura in corpus ejus conveniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nas ⁊̃ clum erat bonus ceteris mn
suo ordine p̃minebat: Aut si rmnꝰ
ordo disparitate gaudet m̾itorũ
quom est unus: S sepe que u¬
niꝰ ordinis sunt: equasͥ non sutł.
Et que ordine noscurt᷑ infi̾ora:
m̃ito ñnumqͣm comꝓbant᷑ excel¬
aiu̾̃t pares. ĩmo ñ paucos. ⁊ ma¬
iores ut et pares ⁊ maiores ꝑsti¬
tint: nec sit maximꝰ qͥ corruit.
se preferre: maximũ se existumnauit.
qui et deo se contulit. Magnus uti¬
q fuit. s plas de se qͣm eẽt sensit.
Magnis gͦ corruit: ne de magnitu¬
dine tua glorieris. Ne assensũ pra¬
uo prebeas consilio. qui suꝑbo con¬
senserunt: cũ suꝑbo corruerunt.
aduersario: pͥncipem demonioꝵ
creauerunt. Quib omnib q̃m
nocendi hominib una est ꝓter¬
uitas. illi qui meo plus ualet o¬
bedire: una quoq est uoluntas.
Nimirum tanto quisq in malo
efficatius debachatur: qͣnto alios
uirtute creationis tͣnsgreditur.
S natam sp̃num tantũ uiciaia

Expanded text:
nas etiam dum erat bonus, caeteris 202 in nas etiam dum erat bonus, caeteris 202 in suo ordine praeeminebat? aut si unus ordo disparitate gaudet meritorum, quomodo est unus? Sed saepe quae unius ordinis sunt, aequa sibi non sunt. Et quae ordine noscuntur inferiora, merito nonnunquam comprobantur excelaverit pares, imo non paucos et majores, ut et pares et majores perstiterint, nec sit maximus qui corruit. se praeferre, maximum se existimavit qui et Deo se contulit; magnus utique fuit, sed plus de se quam esset, sensit. Magnus ergo corruit, ne de magnitudine tua glorieris, ne assensum pravo praebeas consilio. Qui superbo consenserunt, cum superbo corruerunt; adversario, principem daemoniorum creaverunt. Quibus omnibus quoniam nocendi hominibus una est protervitas, illi qui in eo plus valet, obedire, una quoque est voluntas; nimirum tanto quisquis in malo efficacius debacchatur, quanto alios virtute creationis transgreditur. Sed naturam spirituum tantum vitiatam
Abbreviated transcription (Latin):
qm uixta nouem angłoꝵ
ordines nouemq demonũ arbi¬
tramur: multitudines quarum
nõia a nominib scõrum ñ discre¬
dine princeps demonioꝵ intelli¬
getur:Utiq aut sũmꝰ: aut uit
sũmos potuis angelos uidet᷑ ple¬
risq creatus. Ad eum quippe il¬
lud ꝑtinet. tu signacłm similitu¬
dinis. plenus sap̃ia. ꝑfectus de¬
core. Et pꝰ pauca: eadem scripta
subiunxit. Omnis lapisprecio
Quid artem hoc est. nͥ ꝗ cũ sint
nouem angłorum ordines. oĩs
ordo illum ornabat. qui om̃ib
bñficio creationis p̃latus: qͣt
quis gẽmis. ita ip̃e nouẽ rutila¬
bat ordinib: Sic gͦ quẽadmod̾
asseuerant cõplures gradus ip¬
quisitio est. intra seraphin com¬
prehenditur. nisi quia apuo
rub extentus. Ubi non semel
pruiceps huiꝰmund. cherubap¬
pellatur. Uñ rectiꝰ intͣ cherubin
computabit᷑: nͥ forte sit ordine
serapħ int̃pretatione cherub. S
si cuiusq ordinis ꝑsonas paritas
adinuicem cocquat. quom satha¬

Expanded text:
m juxta novem angelorum ordines, novem quoque daemonum arbitramur multitudines, quarum nomina a nominibus sanctorum non discredine princeps daemoniorum intelligetur? Utique aut summus, aut inter summos potius angelos videtur plerisque creatus; ad eum quippe illud pertinet: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore . Et post pauca, eadem Scriptura subjunxit: Omnis lapis pretioQuid autem hoc est, nisi quod cum sint novem angelorum ordines, omnis ordo illum ornabat, qui omnibus beneficio creationis praelatus, quasi quis gemmis, ita ipse novem rutilabat ordinibus. Si ergo, quemadmodum asseverant complures, gradus ipra inquisitio est, intra seraphim comprehenditur; nisi quia apud rub extentus: ubi non semel princeps hujus mundi cherub appellatur. Unde rectius juxta cherub computabitur. Nisi forte sit ordine seraph, interpretatione cherub. Sed si cujusque ordinis personas paritas ad invicem coaequat, quomodo Sata
Abbreviated transcription (Latin):
aut obsint: non cͣaro ꝯtingit
d̾oẽ. Qiuisqͥs autẽ id agit ut hõ
adiuuet᷑ aut corꝑalit uexetur:
minist̃ łi ẽ. cuiꝰ etiã assur uͥga
furoris est. Huic uirge ad tem¬
pus parcit. ĩmo ⁊ i multis bñ
facit̃. Utrũq in tantũ ꝯfert. in
qͣnͣtũ expedit cesioni. Qua exac¬
ta: uirgam frangit. igni fom̃¬
ta datuͣs. Nñ romanos ꝑditiõi
certissime obuoxios captiuan¬
dis t̃niudeis reseruatos: ysaias
sub propħica caligine insinu¬
at multa magnaq bñficia
in usus ministii acõmoda ad̾o
suscepisse. Apd̾̃ eund̾e qͦͣ uͥgã
furoris sui assur in iuideos dñs
armat muniens fortitudine
⁊ intelligentia. Ip̃e t̃n ñ sic e¬
stimat uerũ iurib ꝓpͥis ascri¬
bens: multatis pͥus ineo uide

Expanded text:
tingit. Deo est. Quisquis autem id agit, ut homo adjuvetur, aut corporaliter vexetur, minister Dei est, cujus etiam Assur virga furoris est . Huic virgae ad tempus parcit, imo et in multis bene facit, utrumque in tantum confert in quantum expedit caesioni: qua exacta, virgam frangit, igni fomenta daturus. Unde Romanos perditioni certissime obnoxios, captivandis tamen Judaeis reservatos, Isaias sub prophetica caligine insinuat, multa magnaque beneficia in usus ministerii accommoda a Deo suscepisse. Apud eumdem quoque, virgam furoris sui Assur in Judaeos Dominus armat, muniens fortitudine et intelligentia . Ipse tamen non sic aestimat, verum viribus propriis ascribens, multatis in e
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am ꝓpħe regi dd̾ in fuderit.
Qd̃ si spũale beneficrum: non
quidem ꝑ ministrũ uerũ aliq̃n
ꝑse maiestas adoranda largit᷑
credi qͦ põt nec absurde et̾nam
ꝑse liberalitatẽ. corꝑalia ñnũ¬
qͣm conferre bñficia. Ip̃a enuim
celos extendit. t̾ram celis inclu¬
sit aridam qͦ occean curũ fluo
ciuxit. Incarnata tandĩm de¬
clarando quid esset: dũ hoĩes
intus ⁊ extͣ curat. ñ pauca sue
ꝯtulit argum̃ta maiestatis.
Angłoꝵ gͦ studio bonoꝵ atq
maloꝵ bona acq mala hõib

Expanded text:
ae regi David infuderit. Quod si spirituale beneficium, non quidem per ministrum, verum aliquando per se majestas adoranda largitur, credi quoque potest, nec absurde, aeternam per se liberalitatem, corporalia nonnunquam conferre beneficia, ipsa enim coelos extendit, terram coelis inclusit, aridam quoque Oceani circumfluo cinxit: incarnata tandem declarando quid esset, dum homines intus et extra curat, non pauca suae contulit argumenta majestatis. Angelorum ergo studio bonorum atque, malorum, bona atque mala hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o affutura. Quid seraphin.
eraphin sicut inbono
bona.ita in malo mala:
feruere arbitror. Pa forte incen¬
cdioꝵ ministra sunt rancoris
qͦ ⁊ ire inuidie atq libidinis.
Qe cũ .ix. ordines siuie in bono
siue in malo his studiis uide¬
antur deseriuire. Pot̃ enum ut
aliis qͦ modis ⁊ boni ꝓsuit. et
mali obsint. Nam cum tͦs qͥb
solis ꝓpͥa ꝯceduntur nõia:. cõ¬
muni officio putent᷑ archan
negotiis deputati. Demones
qͦ tot tamq uariis modis tẽp¬
tant. ut temptationũ gn̾a
.ix. includere distinctionib
aut nimis difficile: aut oĩo
sit impossibile: De hõium
um adiuuamme ⁊ delusione.
gͦ nouemsint orclines. qͥd
ꝓhibet ex officiis notiorib sũp¬
sisse uocabula Nichilominus
tñ: qͦt aliis modis homines aut
adiuuantur: aut deludunt᷑
totidem fere modis: aut adiua¬
re aut deludere. Fere clico: qm u¬
nusquisq temptat᷑ a ꝯcupis¬
centia sua. Et sicut homini ex
se nocetur sp̃ualtt̃. curñ ⁊̃ cor¬

Expanded text:
o ad futura. Quid seraphim? Seraphim sicut in bono bene, ita in malo male fervere arbitror. Ea forte incendiorum ministra sunt, rancoris quoque et irae, invidiae, atque libidinis. Et cum novem ordines sive in bono, sive in malo his studiis videantur deservire; potest etiam ut aliis quoque modis et boni prosint, et mali obsint. Nam cum tres quibus solis propria conceduntur nomina, communi officio putentur archan quibusdam negotiis deputari: daemones quoque tot tamque variis modis tentant, ut tentationum genera novem includere distinctionibus aut nimis difficile, aut omnino sit impossibile. CAPUT um adjuvamine et delusione. Cum ergo novem sint ordines, quid prohibet ex officiis notioribus sumpsisse vocabula? nihilominus tamen, quot aliis modis homines aut adjuvantur, aut deluduntur, totidem fere modis aut adjuvare, aut deludere? Fere dico, quoniam unusquisque tentatur a concupiscentia sua . Et sicut homini ex se nocetur spiritualiter, cur no
Abbreviated transcription (Latin):
ficiant: Uñ cũ crucifig̾ent ꝑ¬
fidi saluatore licet añ s ñ iã.
diabolũ habebant aduitorem.
Que aũ sñ diabolica suggesti.¬
one ab hominib ꝑuerse fuits:
sñ demonũ noticia int̾cłu con¬
tingunt. Sicut enĩ sẽꝑ cogi¬
tatus ignorant. nͥ cũsignise¬
os conitiunt: ita ⁊ actus aliq̃n
ñ comprehendunt. Tunc uide¬
licet: q̃n absentes ad alia int̃n¬
clunt. Nñ qd̃ uiro desponsata
erat uirgo: deceptis uͥgineũ
celauit partũ. Dauid oculum
ꝓph̾ie non ut alii ꝑfiguras. aut
angłica administratione: s im¬
trinsecus a sp̃u illustratus sus¬
cepit dicens. Audiam quid lo¬
quat᷑ in me dñs d̾s. Atq in li¬
bro regum ita legit᷑. Directus ẽ

Expanded text:
figerent perfidi Salvatorem, licet ante, sed non jam, diabolum habebant adjutorem? Quae autem sine diabolica suggestione ab hominibus perverse fiunt, sine daemonum notitia interdum 201 contingunt. Sicut enim semper cogitatus ignorant, nisi cum signis eos conjiciunt, ita et actus aliquando non comprehendunt, tunc videlicet, quando absentes ad alia intendunt. Unde quod viro desponsata erat Virgo, deceptis virgineum celavit partum. David oculum prophetiae non ut alii per figuras, aut angelica administratione, sed intrinsecus aspectu illustratus suscepit, dicens: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus ; atque in libro Regum ita legitur: Directus est
Abbreviated transcription (Latin):
ingerunt: conturbaris. Respi¬
ra paululum. memor esto dei.
q̃m conuigiim ex do est. ⁊ cura
familie contra dm̃ non est. Qui
eni ñ h̃t curam suoꝵ ⁊ maxime
domesticoꝵ: amisit fidẽ. ⁊ infi¬
deli det̾ior est. Qr̃ ne frustͣ cre¬
dicl̃is: curam impende tius. nͥ
forte aut tua cura non eguerĩt:

Expanded text:
ingerunt, 233 conturbaris, respiingerunt, 233 conturbaris, respira paululum: memor esto Dei, quoniam conjugium ex Deo est, et cura familiae contra Deum non est: Qui enim non habet curam suorum et maxime domesticorum, amisit fidem, et infideli deterior est . Quare, ne frustra credideris, curam impende tuis, nisi forte aut tua cura non eguerint
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑosus: in lecto quiescat. ca¬
stitatemq conatu toto custodi¬
at. Castitas enim et in scło pre¬
ciosa: et exutis ascl̃o ꝑnecessa¬
ria. Tales eñi nec formcatores
esse possunt: ne gramiꝰ ꝑeant
nec conuiges: ne aut cͣr uotũ
faciant cũ ꝯnigio. arit conira
connigiũ: cum uoto. Conubi¬
um eñi scłaria ad negotia tra¬
hit. s illa ꝓpositũ uoti int̃di¬
cit. Nñ dñicum consiliũ illud:
suus esse ꝑfectus uade ⁊ uende
omniaque habes: et da panꝑi¬
b. neqͣqͣm ad coniugatos diri¬
capiat. slamq hii neq possuñ
sua relinquere: neq ꝑꝑ regnũ
cłi secastrare. Alligatus es u¬
xori: noli querere solutionem.
Qm añt uxorem ñ debes dimit¬
tere: nec re tua potis carere.
Ex necessitate gͦ disus es. Nlimirũ
ñ te totum impendere potes deo:¬
qm̃ ex parte alligatus es mundo.
Ad te ip̃m amma tua conturba¬
ta est: ꝑꝑea menior esto cdĩ. de t̃ra
iordanis. Uidens erumpnas qͣs
tͥ cura coniugii et labor mundi

Expanded text:
osus in lecto quiescat, castitatemque conatu toto custodiat. Castitas enim in saeculo pretiosa, et exutis a saeculo pernecessaria; tales enim nec fornicatores esse possunt ne gravius pereant; nec conjuges, ne aut contra votum faciant cum conjugio, aut contra conjugium cum voto. Connubium enim ad saecularia negotia trahit, sed illa propositum voti interdicit. Unde Dominicum consilium illud: Si vis esse perfectus, vade et vende omnia quae habes et da pauperibus ; nequaquam ad conjugatos diricapiat . Namque ii neque possunt sua relinquere, neque propter regnum Dei se castrare. Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem ; quoniam autem uxorem non debes dimittere, nec re tua poteris carere. Ex necessitate ergo divisus es. Nimirum non te potes totum impendere Deo, quoniam ex parte alligatus es mundo. Ad te ipsum anima tua conturbata est, propterea memor esto Dei de terra Jordanis ; videns aerumnas quas tibi cura conjugii et labor mundi
Abbreviated transcription (Latin):
negligentiã mor mortis.
tem ẽẽ.⁊̃ cum actum noxium
non parit. Qm̃ quisquis indi¬
ligentius se habens cõmituit
un scandalum qͣnͣtũ inse est
orit᷑ licet in actu non oriatur:
is m̾ito reus conuincit᷑. Mortu¬
um pͥmũ suscitat ih̾s in pͥuato:
⁊ sine difficultate. Sccsm in
porta .i. inpublico: qͣntulacũq
cũmora. qͣi aliqͣcũ difficultate.
Tertiũ: multis astantib. mag¬
na cũ mora: magna ꝙͦ qͣidif¬
ficultate: de sepulcro rediui
uocat. Loca obseruat dñs. mo

Expanded text:
negligentiam mortem esse etiam cum actum noxium non parit; quoniam quisquis intelligentius se habens committit unde scandalum quantum in se est oritur, licet in actu non oriatur, is merito reus convincitur. Mortuum primum suscitat Jesus in privato et sine difficultate: secundum in porta, id est in publico, quantulacunque cum mora, quasi aliqua cum difficultate. Tertium multis astantibus magna cum mora, magna quoque quasi difficultate, de sepulcro redivivum vocat. 170 Loca observat Dominus mo
Abbreviated transcription (Latin):
llo aũt int̾fecto. quot dies elec
la uenia ministris antix sꝑetur.
et quom repentinꝰ eis suꝑueniet
int̾itus.⁊ quis. ⁊ qd̃ putat᷑ ignem
uidicis: udicem precedẽ. et qͦmͦ¬
cet: postqͣm apparuerit. ⁊ defluen
erunt ignis ⁊ aqua. ⁊ deauib ꝑi¬
turis. ⁊ qͣntũ ignis ascendet. ⁊ de
suꝑiorib celis. ⁊ q̃r orb̾sit mu¬
tabilis. ⁊ cuꝰmutatioñe eiꝰ ĩmu

Expanded text:
llo autem interfecto, quot dies electulla venia ministris Antichristi speretur, et quomodo repentinus eis superveniat interitus, et quis: et quod putatur ignem judicis, judicem praecedere, et qcet, postquam apparuerit, et de fluenterunt ignis et aqua, et de avibus perituris, et quantum ignis ascendet, et de superioribus coelis, et quare orbis sit mutab
Abbreviated transcription (Latin):
ta enim sunt que nec studio¬
sis occurrunt. quib indigan¬
dis animũ occupare suꝑfluũ
est. Quod si qn aĩo ꝑuagante
quisqͥo qua de re ꝯtinge q̃at:
fu̾it premeditatꝰ: nicħ t̾n ui¬
deris quare id euent᷑um crede
debeat. nũ id qͦ opus est refor¬
muidans inania quedã: ⁊ qͣi
somma captabit: Sin autẽ
illũo qd̾ agendũ estimat. hꝰ¬
mͦi cernit. qͣr scandalũ ĩn fu¬
tum timeat. ĩmo tim̾e debeat.
na non incurrat. Ne eni alt̃
scandalietur. ip̃e bñ facere de¬

Expanded text:
ta enim sunt quae nec studiosis occurrunt, quibus indagandis animum occupare superfluum est. Quod si quando animo pervagante, quis, quid, qua de re contingere queat, fuerit praemeditatus, nihil tamen videns quare id eventurum credere debeat, num id quo opus est reformidans, inania quaedam quasi somnia captabit? sin autem illud quod agendum aestimat hujusmodi cernit, quare scandalum in futurum timeat, imo timere debeat,  salutis damna non incurrat, ne enim alter scandalizetur ipse benefacere de
Abbreviated transcription (Latin):
fiat tͣnsitus ad ꝯtinentiã: quid
fiet.⁊ qd̃ molendinũ inhabitan¬
tes: lectum subire possunt. et
qd̾ de neutͦ ad agrum est transe¬
undũ. nͥ eccl̃ia uocante. et quane¬
cessitate sublimatus ad pͥuatũ
tͣnseat. Et de ħ qd̾̃ drͦ: duo in agͦ.
duo in lecto. duo in molendino.
tiua uita. ⁊ qͥd acto: qͥd ꝯtem¬
platio faciat. ⁊ qd̃ rachel ⁊lẏa. ma¬
ria. ⁊ martha. has significant ui¬
tas. ⁊ qd̃ historia harum mulier̃.

Expanded text:
fiat transitus ad continentiam, quid fiet? et quod molendinum inhabitantes, lectum subire possunt; et quod de neutro ad agrum est transeudum, nisi Ecclesia vocante, et qua necessitate sublimatus ad privatum transeat. Et de hoc quod dicitur: Duo in agro, duo in lecto, duo in molendino, tiva vita, et quid actio, quid contemplatio faciat; et quod Rachel et Lia, Maria et Martha has significant vitas, et quod historia harum mulier
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ soli intendit .sͥ. Esse tñ potest
ĩmo ñ nũqͣm est: ut priuatꝰ mul¬
ta deilotione preditus maioris
m̃iti fiat: eo qui in potestate ꝯsti¬
tuctis: infimum bñ regentiũ
optinet locum. facilius tñ est
et sepuis fit: ut qui bñ regat:
bñ recto melior sit. sicut qui bñ

Expanded text:
m soli intendit sibi. Esse tamen potest, imo nonnunquam est, ut privatus multa devotione praeditus majoris meriti fiat eo qui in potestate constitutus infimum bene regentium obtinet locum. Facilius tamen 234 est et saepius fit, ut qui bene regit, bene recto melior sit, sicut qui b
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾lotes qui per exorcis¬
mi grãm demones ei cẽ
norunt. solent dr̃e paci¬
entes ñ alit uałe curari:
nͥ qͣnt saꝑe possunt õe qd̾
ab ĩmundis spirctibus.
uisu. auditu. gustu. tac¬
tu. uel alio quolibet ho¬
sensu. uigilantes. dormi.¬
entes ue pertulerint:con¬
fitendo patenter expo
os uocant: infando mi

Expanded text:
sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones ejicere norunt, solent dicere, patientes non aliter valere curari nisi quantum sapere possunt omne quod ab immundis spiritibus visu, auditu, gustu, tactu, et alio quolibet cosensu, vigilantes dormientesve pertulerint, confitendo patenter exponli Dusios vocant, infando mi
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ curũcisionis qm̃ uet̾i homini pro¬
ponitur: in morte dñi t̾minatur.
Baptisma autem sicut nouo hõi
destinatũ: finita cͥcrncisione pro¬
prium optinet locum. Nñ dñspꝰ
resurrectionẽ discipłis ait. Cuntes
gͦ docete om̃s gñtes. baptirantes eos

Expanded text:
go circumcisionis, quoniam veteri homini proponitur, in morte Domini terminatur, baptisma autem sicut novo homini destinatum, finita circumcisione proprium obtinet locum, unde Dominus post resurrectionem discipulis ait: Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes
Abbreviated transcription (Latin):
Cur baptismꝰ sit institutus.¬
ed si ex fide iustitia habet᷑.
ac ꝑ hoc remissio pecc̃oꝵ:
qͥd̃ opus est aqua lauari: laua¬
crum ip̃m quomͦ in remissionẽ
pecc̃õꝵ ꝑcipitur: Opus est la¬
uacro: q̃m dñs ita instituit. In¬
stitus ita oportuit ut suꝑbia re¬
tunderetur. dum rõnalis homo m¬
sensibili se humiliaret elemento.
Uñ iordanis qui baptismi figuram
gerit: descensum de suꝑbia desig
saria est confessio. uͥ officio ministͦ¬
rum ligamentis mortis .i. torpore
peccati absoluitur: ita post fidem
qua mors ꝓpellit᷑ succedit baptisma.
ut uita uegetenur. Et quom tp̃r
dampuationem: cõpunctio uͦqͣm
caritas parit atq satisfactio qͣm
importat compunctio eadem oꝑit
ne exigant᷑ ultra ad peña: ita ho¬
mini perrata remitut fides nedãp¬
netur. baptismus nepumiatur.
Qd̃ fides facit: baptismus ostñdit.
fides peccata delet. baptismus de¬
qd̃ a pena pecc̃i soluit. ⁊ absolu¬
tum insinuat. ⁊ uitam ex fide

Expanded text:
Cur baptismus sit institutus. Sed si ex fide justitia habetur, ac per hoc remissio peccatorum, quid opus est aqua lavari; lavacrum ipsum quomodo in remissionem peccatorum percipitur? Opus est lavacro, quoniam Dominus ita instituit. Institui ita oportuit, ut superbia retunderetur, dum rationalis homo insensibili se humiliaret elemento. Unde Jordanis, qui baptismi figuram gerit, descensum de superbia desisaria est confessio, ubi officio ministrorum ligamentis mortis, id est, corpore peccati absolvitur; ita post fidem qua mors propellitur, succedit baptisma, ut vita vegetetur. Et quomodo qudamnationem; compunctio vero, quam charitas parit, atque satisfactio, quam importat compunctio, eadem operit, ne exigantur ultra ad poenam; ita homini peccata remittit fides, ne damnetur; baptismus, ne puniatur. Quod fides facit, baptismus ostendit; fides peccata delet, baptismus dequod a poena peccati solvit, et absolutum insinuat, et vitam ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
aqua sufficit: sine inuocatione
trinitatis. Uñ dñs mandauit bap¬
tuari omnes gentes in nomine
patris ⁊ filii ⁊ sp̃s sc̃ĩ. Baptirari
.i. lauaritrina mersione. sic̃ tri¬
nitatis inuocatione. Tam̃ lauacrũ
inuocatione iͥnitatis dicandum:
auctore scriptura nouimꝰ tͥuam
uero mersione usu ratione susci¬
pimus. Uerum baptisma nega¬
mus: si tͥnitatis desit inuocatio.¬
⁊ ñ negemus: tam ⁊ sitͥna fu̾it
mersio. Inuocationem tͥntratis
necesse est adeẽ. tͥuam mersionẽ
minime decet abesse. Absq eo
qd̃ necessarium est̾. baptismus
Negligentia autem: culpam h̃t.
olus lauantis ⁊ loti ꝑu̾sitas bapt̃o

Expanded text:
aqua sufficit sine invocatione aqua sufficit sine invocatione Trinitatis; unde Dominus mandavit baptizari omnes gentes: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Baptizari, id est lavacri trina mersione, sicut Trinitatis invocatione. Tantum lavacrum invocatione Trinitatis dicendum, auctore Scriptura novimus; trinam vero mersionem usu et ratione suscipimus. Verum baptisma negamus, si Trinitatis desit invocatio; et non negemus, tametsi trina defuerit mersio. Invocationem Trinitatis necesse est adesse, trinam mersionem minime decet abesse. Absque eo quod necessarium est, baptismus negligentia autem culpam habet. CAPUT XV. Lavantis et loti perversitas bapt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidem niuificat: in baptismo grͣ
uitia confortat. in confirmatione
ad bñ agendum aptat. fides more
penitentie suscitat. baptismꝰ: mo¬
re confessionis sanat. ꝯfirmatio:
more satisfactionis uegetat. Pri¬
mo. post mortẽ uiuũ. scdo: post
languorem sanũ. tercio: post sa¬
lute robustũ. Qui gͦ ex sanguini
b .i. parentib nati sunt ad culpã:
denuo inaqua ꝑ sp̃m ex dleo renas¬
cunt᷑ ad uitam. Nascunt᷑ ueters
.i. filii ire. renascunt᷑ nou .i. filii
dei. Regen̾atio tam̃ inchoata fi¬
de: aqua promouetur. cumulan¬
da confirmatione. S si aduentu
sp̃s scĩ remissio peccatorũ ip̃a demĩn
regeneratio ⁊̃ añ lauachrũ opti¬
netur. qͥd est quod lauachro sp̃a¬
liter ascribitur. S q̃nc̃ũq hec
accidant. qm̃ accicłe baptismꝰ signat:
m̾̃ito ad baptisium ꝑtin̾e iudi¬
cant᷑. Baptisma aũ ñ aliũ liquore
aliud ue elementum recipit: p̃ter
aqũa auctore dño qui ait. Nisi
quis renatus fu̾it ex aqua ⁊ .c̃. Neq

Expanded text:
per fidem vivificat, in baptismo contra vitia confortat, in confirmatione ad bene agendum aptat. Fides more poenitentiae suscitat, baptismus more confessionis sanat, confirmatio more satisfactionis vegetat. Primo, post mortem vivum; secundo, post languorem sanum; tertio, post salutem robustum. Qui ergo ex sanguinibus, id est parentibus nati sunt ad culpam, denuo in aqua per Spiritum ex Deo renascuntur ad vitam: nascuntur veteres, id est filii irae, renascuntur novi, id est filii Dei. Regeneratio tamen inchoata fide, aqua promovetur, cumulanda confirmatione. Sed si adventu Spiritus sancti remissio 154 peccatorum, ipsa demum regeneratio etiam ante lavacrum obtinetur; quid est quod lavacro specialiter ascribitur? Sed quandocunque haec accidant, quoniam accidere baptismus signat, merito ad baptismum pertinere judicantur. Baptisma autem non alium liquorem, aliudve elementum recipit, praeter aquam, auctore Domino, qui ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, etc. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
nem uniu̾sale de baptismo
secretum saiftiens: pꝰ resurrõnem
baptismo propriũ tradit locum.
tismo: prius dicit. docete omnes
gentes. Post̃ paucis uerbis qͥd
sit opus baptismo: comp̃hñdit
bona uita requirtt᷑: tercio gradu
subiung̃. docentes eos seruare
omna quecumq mandau uo¬
bis. Uerum ne tm̃ opus diffidũ¬
tiam pareret infirmis: certitudie
promissorum incertuudinem ful¬
cit utubantium inquiens. Ecce ego
uobiscum sum usq ad consũma¬
tionem seculi. S ut auctoritas ba-¬
ptismi pꝰresurrõnem pruatĩ in¬
iuncta claresceret:ante resurrõem
sacͣm̃tum lauacͥ coram dño publi¬
ce celebrat᷑. Nichil gͥ mirum siqͥd
tisma añ sũptũ. ñ pꝰ modũ erati¬
t̾andum. Quippe nicb̃ minꝰ pꝰ re
ma tanqͣm ꝓpositũ adultis: ac¬
tualia ⁊̃ contra peccata: pret̾ita
tam̃: sumit᷑ remedio. in tantum
fortasse: ut nullã expiationis
gr̃a requirant penã: pꝰ lauacrũ.
Curũcisio uͦ tanqͣm pueris abla¬
ta: solum originalem excusat

Expanded text:
nem, universale de baptismo decretum sanciens, post resurrectionem baptismo proprium tradit locum. tismo, prius dicit, Docete omnes gentes . Post, paucis verbis, quid sit opus baptismo, comprehendit,bona vita requiritur, tertio gradu subjungitur: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis. 160 Verum ne tantum opus diffidentiam pareret infirmis, certitudine promissorum incertitudinem fulcit titubantium, inquiens: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . Sed ut auctoritas baptismi post resurrectionem privatim injuncta claresceret, ante resurrectionem sacramentum lavacri coram Domino publice celebratur. Nihil igitur mirum, si quid tisma ante sumptum non postmodum erat iterandum, quippe nihil minus post ma tanquam propositum adultis actualia etiam contra peccata praeterita tantum sumitur remedio, in tantum fortasse ut nullam expiationis gratia requirant poenam post lavacrum. Circumcisio vero tanquam pueris oblata solum originalem excusat
Abbreviated transcription (Latin):
in archa mansionem suscepit.
Uñ noe ÷ non cum uxore in ar¬
cham introiit.nec uxcẽe archa
regens cognouit. Quid ẽ gͦ qd̃¬
gen̾ale decretum est.ñne teme¬
rario ansu quisqͣm castimoni¬
am amplectit᷑: Cur ip̃e dixit¬
⁊ non fecit: Qui testimonium
continennie sue ponens:ait.
Uolo omnes esse: sicut ego sũ.
Quom uult omnes esse castos.
si quẽq mandat suam hr̃e:
S ne de eccłia continentium
ordo apłico deꝑeat decreto: intel¬
ligamus apłm ut quisq hãt
suam ñ precepisse s consuluis¬
se. nec consilium hoc ꝓposuisse
cuiq simpliciter: s cuiq cui
opus sit: ⁊ liceat conuigio ca¬
uere fornicationem. Ut enum
hii quib diuma lex conubrũ
tollit: semoueant᷑: ñ ait: con¬
cubinam s uxorem suã unus¬
quisq hãt. Nt autẽ hii qui
continere ualent: potius conti

Expanded text:
in arca mensionem suscepit. Unde Noe non cum uxore in arcam introiit, nec uxorem, arcam regens cognovit. Quid est generale decretum est, nonne temerario ausu quisquam castimoniam amplectitur? cur ipse dixit et non fecit, qui testimonium continentiae suae ponens ait: Volo omnes esse sicut ego sum? Quomodo vult omnes esse castos si quemque mandat suam habere? Sed ne de Ecclesia continentium ordo apostolico depereat decreto, intelligamus Apostolum, ut quisque habeat suam non praecepisse, sed consuluisse; nec consilium hoc proposuisse cuique simpliciter; sed cuique cui opus sit, liceat conjugio cavere fornicationem. Ut enim ii quibus divina lex connubium tollit semoveantur, non ait, concubinam, sed uxorem suam unusquisque habeat. Ut autem ii qui continere valent potius conti
Abbreviated transcription (Latin):
et sp̃usc̃õ non intrabit in regnũ
celorum: intelligamꝰ qd liti̾a oc¬
cidit. sp̃s aũt uruificat. Nonne
dns ih̾s cuius her uerba sunt non
renatus ex aqua in celum intͣuit:
Ip̃e enĩ non suo s ioħ̃is baptismo

Expanded text:
et Spiritu sancto, non intrabit in regnam et Spiritu sancto, non intrabit in regnam coelorum , intelligamus quod littera occidit, spiritus autem vivificat . Nonne Dominus Jesus, cujus haec verba sunt, non renatus ex aqua in coelum intravit? Ipse enim non suo, sed Joannis baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidem comitat᷑ iustitia: atq
salus. Ex martyrio quoq ẽ salus.
uͥ non antecessit baptismus. S dices.
martyres insanguine suo bapti¬
rari. quid si igne cremant᷑. aut ali¬
ter absq sanguine uiolent̃ mori¬
unt᷑: Num: in igne atq uiolentia
ip̃i quoq baprirant᷑: Dñs tͣdidit.
⁊ ecclia ꝯsueuit ex aqua et sp̃u.
tͥna mersione tͥnitatisq inuoca¬
tione baptisma celebrari. Quomͦ
gͥ baptisma asseris uͥ nec aqͣ nec
mersio. nec tͥnitatis ẽ inuocanio:
Qd̃ si quos negare ñ potes głifi¬
catos. ⁊ non tñ audes dicere ina¬
qua baptiratos: uice baptismi
iudicas mariyrium ꝑuilisse. cur
mireris si fides quoq uicẽ baptis¬
mi optineat. cum alauacro non
uoluntas s nec̃itas excludit: Si
erum martyrium qd̃ uires sumit
ex fide complet locum baptismi:
cur non etiã fides: Cumgͦ ñnul¬
li ꝑ martyrium ⁊ fortasse aliqͥ
ꝑ fidem non renati ex aqͣ intnt
in regnum celoꝵ: cum audimꝰ
nisi quis renatus fu̾it ex aqua

Expanded text:
 fidem comitatur justitia atque salus; ex martyrio quoque est salus, ubi non antecessit baptismus. Sed dices: Martyres in sanguine suo baptizari, quid si igne cremantur, aut aliter absque sanguine violenter moriuntur? Num in igne atque violentia ipsi quoque baptizantur? Dominus tradidit et Ecclesia consuevit ex aqua et spiritu, trina mersione, Trinitatisque invocatione baptisma celebrari. Quomodo igitur baptisma asseris, ubi nec aqua, nec immersio, nec Trinitatis est invocatio? Quod si quos negare non potes glorificatos, et non tamen audes dicere in aqua baptizatos, vice 153 baptismi judicas martyrium pertulisse, cur mireris si fides quoque vicem baptismi obtineat, cum a lavacro non voluntas, sed necessitas excludit? Si enim martyrium quod vires sumit ex fide, complet locum baptismi, cur non etiam fides? Cum ergo nonnulli per martyrium, et fortasse aliqui per fidem non renati ex aqua intrant in regnum coelorum, cum audimus: Nisi quis renatus fuerit ex aqua
Abbreviated transcription (Latin):
caritati. quia d̃m amat
⁊ proximũ: reminiscendo se of¬
¶fendisse utrũq necario t̃m̃ com¬
missa deflet. et deflenda cauer: qͣn¬
tum amat. Ac ꝑhoc: remissionẽ
pecc̃orum amando impetͣt: q̃m ca¬
ritas oꝑit multitudinem peccõrũ.
nat. Nam qui non diligit frẽm:
manet in morte. Qntomag̃ qui
non diligit dm̃. Quippe quã du
quis est talis q̃m manet in mor¬
te: non meret᷑ reminiscere .i. ueniã
peccati obtuie. Tantarũ añuiriũ
ẽẽ fidem dñs insinuat. dum dicit
mulieri. fides tua te saluam fecit.
Item. Scł̾m fidem ur̃am fiat uob̾:
qd̃ duob cecis dixit. Et alibi. Omu¬
lier magna est fides tua. fiat tͥ sic̃
ius. Non id meret᷑ fides ociosa : q̃
est demonũ: s diligens que ẽ sc̃oꝵ.
fides gͦ complet uoluntatẽ. optinet
salutẽ. Corde enim credit᷑ ad ustit¬
am. atq id̾̃o ad salutem. fides gͦ sal¬
uat. ⁊̃ quem baptismus non lauat
Uñ loq̃nte petro. cecidit sp̃s sõs suꝑ
om̃s qui audiebant u̾bum. et ob¬

Expanded text:
aritati quia Deum amat et proximum, reminiscendo se offendisse utrumque, necessario tantum commissa deflet, et deflenda cavet quantum amat, ac per hoc remissionem peccatorum amando impetrat, quoniam Charitas operit multitudinem peccatorum ; nat: nam qui non diligit fratrem manet in morte ; quanto magis qui non diligit Deum! quippe quandiu quis est talis, quoniam manet in morte, non meretur reviviscere, id est, veniam peccati obtinere. Tantarum autem virium esse fidem Dominus insinuat, dum dicit mulieri: Fides tua te salvam fecit . Item: Secundum fidem vestram fiat vobis , quod duobus caecis dixit. Et alibi: O mulier, magna est fides tua, fiat tibi sicut vis . Non id meretur fides otiosa quae est daemonum, sed diligens quae est sanctorum. Fides ergo complet voluntatem, obtinet salutem: Corde enim creditur ad justitiam , atque ideo ad salutem. Fides ergo salvat etiam quem baptismus non lavat. Unde: Loquente Petro, cecidit Spiritus super omnes qui audiebant verbum, et ob