comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tñtibus pociatur. Que aliqu¬
seipam parit: uix tandem qui¬
dem. Quia ꝑrarũ ẽ in pͥncipio
erat uerbum.⁊ uerbum erat
apud dm̃ ⁊ deus erat uerbũ:
⁊ quicquit de hac repie sapiẽ
terq dr̃: ꝙͣ sine fantasmate car¬
ualis cogitatiõis:⁊ salubriter uł
ex parte capiatur. Elio quoq:
sensu liam ⁊ rachel uictorinus
nur⁊ ceteri in similitudine ec¬
clesie uł sinagoge interp̃tati ft̃.
Liam euim maiorem natu. sina¬
goge tenuisse existimant tipũ:
quia prior d̃i genuit popłm.
Et quidem ocłis legitur graui¬
da: quia lex ꝑ moysen data co
⁊ postmotum fecunda: similitu¬
do ẽ eccł̃ie. Iumor: quia tp̃r po¬
sterior. Pulchra: quia corpore.
⁊ sp̃u scã. Oculi eius decori: qͥa
euͣngłium ꝑspicere meruerunt.
Que etiam tam dui sterilis fuit:
quousq sinagoga popłm gene¬
rauit. Cur autera iacob prathel
seruit: ⁊ supponitur ei lia maior:
nisi quia dñs ut eccl̃iam assume¬
ret. prius sinagogam sibi con¬

Expanded text:
itentibus potiatur: quae aliquitentibus potiatur: quae aliquse ipsam parit, uix tandem quidem, quia perrarum est, ut "in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum" et quicquid terque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter vel ex parte capiatur. 30. Alio quoque sensu Liam et Rachel Victorinus martyr, et caeteri in similitudine Ecclesiae vel Synagogae interpretati sunt. Liam enim majorem natu Synagogae tenuisse existimant typum, quia prior Dei genuit populum. Et quidem et oculis legitur gravida, quia lex per Moysen data cooet postmodum fecunda, similitudo est Ecclesiae. Junior, quia tempore posterior. Pulchra, quia corpore et spiritu sancta. Oculi ejus decori, quia Evangelium prospicere meruerunt. Quae etiam tandiu sterilis fuit, quousque Synagoga populum generabat. 32. Cur autem Jacob pro Rachel servivit, et supponitur ei Lia major, nisi quia Dominus, ut Ecclesiam assumeret, prius sibi Synagogam con
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm diligis. uis conferre bonã
opinionẽ: Noli fugere officio¬
sum laborẽ. Hec in eccł̃ia geri
quisqͥs aduerterit: ceruit ⁊ exꝑi¬
tur in exemplis. qͦt intelligamꝰ
in libris. Quis ñ uideat hoc
geri toto orbe terrarũ. uenire
hoĩes ab oꝑib scł̃i. ⁊ ire in ocii
usum cognoscũde ⁊ contẽplan¬
de ueritatis. tanqͣ. in ample¬
xui rachel. ⁊ excipi ex tͣnsuerso
ad eccłiasticam necessitatẽ: atq
ordinari in labore.tanquam
lia dicñte ad me intrabis: Qui
bus istud mysterium di dispen¬
santib ut in nocte huius scłi
filios gũent fider: laudatur
a populis etiam illa uita cuiꝰ
amore conuersi spem scł̃i reliqͦ¬
runt: & ex cuius professione.
ad miscd̃iam regñde plebis
assumpti sunt. Id enim agũt
in om̃ib laborib suis. ut illa
professio ex qua se conuerterũt:
quia tales rectores populis de¬
głificetur: tanqͣm iacob ñ recu¬
sante noctem lie. ut rachel po¬
mis suaue olentibr: ⁊ clare n¬

Expanded text:
quam diligis vis conferre bonam quam diligis vis conferre bonam opinionem, noli fugere officiosum laborem. Haec in Ecclesia geri quisquis adverterit, cernit et experitur in exemplis, quod intelligamus in libris. Quis non videat hoc geri toto orbe terrarum, venire homines ab operibus saeculi, et ire in otii usum cognoscendae et contemplandae veritatis tanquam in amplexu Rachel, et excipi de transverso ad ecclesiasticam necessitatem, atque ordinari in labore tanquam Lia dicbus caste mysterium dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo se conuerterant, quia tales rectores populis deificetur, tamquam Iacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaueolentibus et clare n
Abbreviated transcription (Latin):
stndere. Ita gͦ dc̃m est. parũ est
tibi. qd̃ accepisti iurũ meum.
insuꝑ ⁊ mandragoras filii mei
ius accipere: ac si dretur. Pa¬
rum ẽ quod hoĩes ad laborẽ
rerum gerendarũ necessarios.
in ocio detinet uita studiosoꝵ.
insuꝑ ⁊ popularem głam requi¬
rit. Sroinde ut eam iuste compa¬
ret imꝑtit rachel uirum sorori
sue illa nocte: ut scił qui uirtu¬
te laboriosa reginum popłorũ
accomodati sunt. etiam si scien¬
tie uacare diligerent. susciperẽt
exꝑientiã temptationum. cura¬
rumq sarcinam ꝓ utilitate cõ¬
muni: ne ip̃a doctrina sapientie
cui uacare studuerant blasphe.¬
metur: neq adipiscatur ab im¬
peritiorib popłis existimatio¬
nẽ bonã. qd̃ illa poma sigc̃ant:
⁊ quod necessariũ est. ad exhor¬
tationẽ discñtium. Sed plane
ut hanc curam suscipiant: ui
occurrit ei lia: eumq: detinens
ait. Ad me intrabis: conduxi
enum de. ꝓ mandragoris filiĩ
mei. ẽamquã dret. D octrine

Expanded text:
uolunt. ita ergo dictum est: parum est uolunt. ita ergo dictum est: parum est tibi, quod accepisinsuper et mandragoras filii mei vis accipere, ac si diceretur: Parum est quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet vita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit. Proinde, ut eam juste comparet, impertit Rachel virum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui virtute laboriosa regimini populorum accommodati sunt, etiam si scientiae vacare diligerent, suscipiant experientiam tentationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui vacare statuerant, blasphemetur; neque adipiscatur ab imperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. Sed plane ut hanc curam suscipiant viri  agro, occurrit ei Lia, eumque detinens ait: Ad me intrabis, conduxi enim te pro mandragoris filii mei. Tanquam diceret: Doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
diti. studioq flagͣntes. qmͣus
idonei regñdi popłis ẽẽ possit̾ tñ¬
euitant ꝓpter turbulentas oc¬
cupationes exite:sed in doctͥne
ocio. toto pectore. tanqͣm iaspe¬
ciose rachel ferunt᷑ amplexib.
Et quia bonum ẽ. ut etiam
hec uita latius innotescens.
popłarẽ głam mereatur inui¬
stum ẽ autẽ ut eam conseqͣnt᷑.
si amatorẽ suũ. admunstnͣdis
eccłiasticis curis aptũ ⁊ ioone¬
um in ocio detinet: nec gub̃na¬
tionẽ cõmunis utilitatis im¬
petit. ꝓpterea lia sorori sue di¬
cit. Sarum ẽ tibi qd̾ uirũ meũ
accepisti: insuꝑ ⁊ mandrago¬
ras filii mei uis acciꝑeꝰ Per u¬
num iurũ sig̃cans eos om̃s.
qui cum sint agñdi uirtute ha¬
biles. ⁊ digni. quibr regimen ec¬
clesie cõuuttatur. ad dis pensan¬
dumn fidei sacram̃tum: illi ac¬
cñsi studio doctͥne. atq indaga¬
de ⁊ contemplande sapientie.
se ab om̃ib actionum mole¬
stiis remouere. atq in ocio dis¬

Expanded text:
aediti studioque flagrantes quamuis aediti studioque flagrantes quamuis idonei regendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio dis
Abbreviated transcription (Latin):
opinioĩs. Nec ad istam glłam
popularem primi ꝑueniunt.
qui sunt in eccł̃ia: nisi quic̃q
in actionũ periculis :⁊ labore
uersantut. Propterea liefiliuꝰ
mala mandragorica inuenit.
exiens in agrum: idz honeste
ambulans ad eos quiforis sut̃.
Doctͥna uͦ illa sapientiȩ. que a
uulgi strepitu remotissima. in
contemplatiõe ueritatis. dulci
delectatiõe defigitur: hanc popu¬
larem głam. qͣntu lumcũq non
assequeretur. nisi ꝑ eos qui in
mediis turbis agendo ac sudas
mines.ꝑ quos multitudinis
ad ministrat᷑ utilitas:⁊ quoꝵ
auctoritas popłis cara est testi¬
moniũ ꝑhibent etiam uite ꝓpt̾
studiũ conquirende ⁊ contemplã¬
de ueritatis ociose quodãmo¬
do mala mandragoriea ꝑ liã
uenunt ad rachel. Ad ip̃am.
uͦ liam ꝑ filium pͥmogenitũ
id÷ ꝑ honorem fecunditatis eiꝰ.
inquo ẽ om̃is fructus laborio¬
se. atq inter certamina tẽpta¬
tionum ꝑiclitantis actionis.
Quam pleriq bono ingeno p̃¬

Expanded text:
opinionis. nec ad istam gloriam opinionis. nec ad istam gloriam popularem primi perueniunt eorum, qui sunt in ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur nisi per eos, qui in mediis turbis agendo ac suadenmines, per quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium perhibent etiam uitae propter studium conquirendae et contemplandae ueritatis otiosae, quodam modo mala mandragorica per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero Liam per filium primogenitum, id est per honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio pr
Abbreviated transcription (Latin):
Qui predicas non furandũ fura¬
ris: Ueruntam̃ ut etiam per
hanc conditionalem uxorẽ li¬
bera ip̃a uxor iacob laborans
filios heredes regni suscipiat.
ideo dñs dicit. Que dñt facite:
Uude apłs. Siue inquit ex oc¬
casione. siue ex ueritate xp̃c an¬
nuncietur. in hoc gaudeo. sed ⁊
gaudebo: tanqͣm ut ancilla pa¬
rieus. de prole numerosiore leta¬
tur. E st uͦ quidam liȩ fetus ex
bñficio. Rachel exit ut cum ui¬
ro suo debita nocte concumbat:
sed acceptis a filio lie mandra¬
goricis malis: cum sorore cuba¬
re ꝑmitrit. Quid enim de man¬
dragora dicendum ẽꝰ Promde
rem comperi pulchram ⁊ suaue
olentẽ: saporẽ autẽ insĩpidum.
Et ideo in illo mandragorico
pomo:. figurari intelligo famã
bonam popularẽ. Uude dicit
apłs. O portet etiam testimoni¬
um hre bonũ: ab hiis qui foris
sunt. Qui licet parũ sapiant:
reddunt tam̃ plerunq labori
eorũ ꝑ quos sibi consulitur:
splendorẽ laudis:⁊ odorẽ bone

Expanded text:
Qui praedicas non esse furandum, furaQui praedicas non esse furandum, furaris . Verumtamen ut etiam per hanc conditionalem uxorem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite, Unde Apostolus: Sive, inquit, ex occasione, sive ex veritate Christus annuntietur, in hoc gaudeo, sed et gaudebo . Tanquam ut ancilla pariens de prole numerosiori laetatur. Est vero quidam Liae fetus ex beneficio Rachel. Rachel exit, ut cum viro suo debita nocte concubito, si acceptis a filio Liae mandragoricis malis cum sorore cubari permittit. Quid enim de mandragora dicendum est? Proinde rem comperi pulchram et suave olentem, saporem autem insipidum; et ideo in illo mandragorico pomo figurari intelligo famam bonam popularem. Unde dicit Apostolus: Oportet etiam testimonium habere bonum ab his, qui foris sunt , qui licet parum reddunt tamen plerumque labori eorum, per quos sibi consulitur, et splendorem laudis et odorem bonae
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ necessitatib consulitur: qͣm
ad illam unde diuinũ aliquid
dr̃. hic dolor figͣatꝰ uidet᷑ in eo qͦd
scͥptum ẽ: ⁊ zelauit rachel soro¬
rem suam: ꝓm̃ quia purus in
carne editis. exprimi ũ potest:
eligit doctrina sapientie per
elegit rachel ex iuro suo ⁊ ex an¬
cilla suscipere filios. qͣm sine fi¬
liis om̃ino remanere. Bala qͥppe
ancilla rachel̃ interpretatur in¬
ueterata. De ueteri quippe uita.
carnalib sensib dedita. corporee
excitantur imagines: etiam cũ
aliquid de spũali ⁊ incommuta¬
bili sub̃a dumnitatis auditur.
Suscep̃ ⁊ lia de ancilla sua fili¬
os: amore habñdi numerosiorẽ
prolem accensa. Inuenimus aũ
zelpham eius ancillam: inter
pretari os hiaus. Quappter
hec ancilla illos figurat. quoꝵ
in p̾dicatione fidei euͣnglice os
hiat aicor non hiat. De qualibꝰ
scriptum ẽ. Populus hic labiis
me honorat:. cor autẽ eorũ longe
ẽa me. Et de qualib apłs dicit.

Expanded text:
eorum necessitatibus consulitur, quam eorum necessitatibus consulitur, quam ad illam unde divinum aliquid discitur. 15. Hic dolor figuratus videtur in eo quod scriptum est: Et zelavit Rachel sororem suam. Proinde quia purus intcarne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per elegit Rachel ex viro suo et ancilla suscipere filios, quam sine filiis omnino manere. 327 16. Bala quippe, ancilla Rachel, interpretatur inveterata. De veteri quippe vita carnalibus sensibus dedita corporeae concitantur imagines, etiam cum aliquid de spirituali et incommutabili substantia divinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios, amore habendi numerosiorem prolem accensa. 17. Invenimus autem Zelpham ejus ancillam intpretari os hians; quapropter haec ancilla illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os hiat, et cor non hiat. De qualibus scriptum est: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Et de quibus Apostolus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
sam. certe ꝓꝓter filios diligat᷑.
Labores enuim iustorum maxi¬
nũ fructum hñt. in eis quos
reguo d̃i generant: inter mul¬
tas tẽptatioẽs:⁊ tribulatioẽs
quos sunt in laboribus abun
dantius. in plagis supra mo¬
dum. in mortib sepius. Prop¬
ter quos hũt foris pugnas.
intus timores: gaudium ⁊ co¬
rouam suam uocant. N ascũ¬
tur aut̃ eis facilius filii. atq
copiosius: ex illo sermone fidĩ.
quo p̾dicant xp̃m crucifixũ.
Rachel aut̃ clara aspectu.
m̃te excedit deo: ⁊ uidet inpͥn¬
cipio uerbum deum. apud q̃m.
Et uult parere ⁊ ñ potest:qͥa
gñationem eiꝰ quis enarrabit.
I heoq cũ contemplandi ocia
appetit. ut diuinitatẽ in effa¬
bilem cernat: uacare uult ab
om̃i officio:⁊ ideosterilis: qͥa
in uariis pressuris ñ subuenit.
S: quia ⁊ ip̃a interdum ꝓcre¬
andi caritate muardescit. uult
enim docere qd̃ nouit: uidet so¬
dantẽ: ⁊ dolet potius currere
homines ad eam uirtutẽ. qua

Expanded text:
sam, certe propter filios diligatur. sam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maiimum fructum habet in eos quos regno dei generant inter multas temtationes et tribulationes quos sunt in ldantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habet foris pugnas, intus timores, quosque gaudium et coronam suam vocant. Nascuntur autem eis facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum. Rachel autem clara aspectu mente excedit Deo, et videt in principio Verbum Deum apud Deum, et vult parere, et non potest, quia Generationem ejus quis enarrabit? Ideoque contemplandi otia appetit, ut divinitatem ineffabilem cernat. 14. Vacare vult ab omni negotio, et ideo sterilis, quia in variis pressuris non subvenit. Sed quia et ipsa interdum procreandi charitate inardescit, vult enim docere quod novit, videt sodantem, et dolet potius currere homines ad eam virtutem qua
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis: ac si ei dicatur. Seru
alios septem annos ꝓpterta¬
chelͥ ut sis pauꝑ spũ. mitis
lugens. esuxiens. sitiensq iusti¬
ciam. mnisericors mundicors. pa¬
cificus. Uellet enim homo si fie¬
ri posset sine ulla tolerantia la¬
boris. que in agñdo patiendoq
amplectñda ẽ. statim ad pulchs
ꝯtemplatiõis delitias ꝑuenire:
s hoc ñ potest in t̾ra moriẽtiũ.
hoc enum uidetur sig̃care: qd̃
dcm̃ est ad iacob. Non ÷ moris
in hoc loco. ut minor hãtur
prius ꝗͣ. maior. quia ñ absurde
maior appellatur. qui tp̃r pͥor
ẽ. Prior est aut̃ in hõis erubiti¬
one. labor boni oꝑis: qm reqͥes
contemplatioĩs. Ad unum gͦ
tenclendum ẽ. sed ꝓꝓter hoc mł¬
ta ferñda sunt. Itaq due sunt
sunt filie remissiõis peccorum:
hoc ÷ dealbatĩois qtͦ est laban:
uerumtũ una amatur. aliato¬
lerat᷑. S quȩ tolerat᷑. ip̃a priꝰ. sube¬
ruiᷤ fecundat᷑ ut si ñ ꝓpt̾ seip¬

Expanded text:
praeceptis, ac si ei dicatur. Servi praeceptis, ac si ei dicatur. Servi alios septem annos propter Rachel, ut sis pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque justitiam, misericors, mundi cordis, pacificus . Vellet enim homo, si fieri possit, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae contemplationis delicias pervenire, sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior; quia non absurde maior appeest. Prior est autem in hominis eruditione labor boni operis, quam requies contemplationis. Ad unum ergo contendendum, sed propter hoc multa referenda sunt. Itaque duae sunt sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerum tamen una amatur, alia toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ip
Abbreviated transcription (Latin):
S tamen sibi nocte suppõitã
in usus gn̾andi amplexus:
fecũditatẽ eiꝰ exꝑtꝰ ẽ. Dñs enĩ eam
ut ad rachel ꝑueniret᷑ tolerari fẽcbem̃
Iͦ unusquisq utilis dei seruus.
sub dealbatiõis pecc̃orum suoꝵ
gr̃a constitutus: quid aliud
auians in sua conuersatione
meditatur. nisi doctriã sapĩe
Quam pleriq se ꝑcepturos pu¬
tant. statim ut se in septem
p̃ceptis legis exerciuint: que
suint de dilectione proximi. ne
ciuqͣm noceatur: id honora
patrem tuũ ⁊ matrem. ñ me¬
chaberis ñ occides. ñ furaberiᷤ.
ñ falsum testunoniũ dices. noi
cõcupisceꝰ uxorẽ proximi tui: iñ
ocupices rẽpx̃i tui. Quibꝰ obs̃uatiᷤ
pꝰtea qͣ. hõi ꝓ concupita delectatiõe
doctrine. ꝑ temptatiões uarias.
quasi ꝑ huius scłi noctem. tole¬
rantia laboris in heserit: uelut
ꝓ rachel lia inopinata coniũ¬
gitur: & hanc sustinet ut ad
illam ꝑueniat. siꝑseueranter
amnat: acceptis septem aliis

Expanded text:
Sed tamen sibi nocte suppositam Sed tamen sibi nocte suppositam in usum generandi amplexus, fecunditatem ejus expertus est. Dominus enim eam, ut ad Rachel perveniretur, tolerari fecit. 8.vero unusquisque utilis Dei servus, sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus, quid aliud amans in conversatione sua meditatur, nisi doctrinam sapientiae? Quam plerique se percepturos putant, statim ut se in septem praeceptis legis exercuerunt, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam noceatur, id est: Honora patrem tuum et matrem tuam, Non moechaberis, Non occides, Non furaberis, Non falsum testimonium diceconcupisces rem proximi tui, non concupisces uxorem proximi tui . Quibus observatis postea quam homini pro concupita delectatione doctrinae per tentationes varias, quasi per hujus saeculi noctem tolerantiam laboris adhaeserit, velut pro Rachel Lia inopinata conjungitur; et hanc sustinet, ut ad illam perveniat, si perseveranter amat, acceptis septem aliis
Abbreviated transcription (Latin):
Ad utilitatẽ eorum quib con¬
sulere uolumus: ip̃a ẽ lia pͥor
uxor iacob. ac per hoc infirmiᷤ
ocłis fuissi cõmemorat᷑. Cogi¬
tationes enim mortaliũ timide:
⁊ incerte ꝓuidentie nr̃e. Spes
uͦ eterne contemplatiõis dei:
hñs certam intelligñtiam ue¬
ritatis. ip̃a est rachel: un etiã
dr̃ bona facie ⁊ pulchra specie.
Hanc enim amat om̃is pie
studiosus: ⁊ ꝓꝑter hauc seruit
gr̃e dĩ : quia pecc̃a nr̃a si fu̾int
sicut fenicium. tanqͥ. iux de¬
albabuntur. Laban quippe
interpretatur. dealbatio: cui
seruit iacob ꝓpter rachel. Neq
enim se quisq conũtit sub
gr̃a remissionis pecc̃orum. ser¬
iure iusticie: nisi ut quiete iui¬
uat in uerbo: ex quo uidetur
pͥncipium quod est deus. Er¬
go ꝓꝑter rachel: ñ ꝓpter liam ser¬
uitur. Nam quis tandem a¬
mau̾it in oꝑib iusticie. laborẽ
actionũ atq passionũ : Quis
eam uitam ꝓpter seip̃am ex¬
petierit. sicut iacob liam:

Expanded text:
ad utilitatem eorum quibus conad utilitatem eorum quibus consulere volumus. Ipsa est Lia prior uxor Jacob, ac per hoc infirma oculis fuisse commemoratur. Cogitationes enim eorum mortalium timidae et incertae providentiae nostrae; spes vero aeternae contemplationis Dei, habens certam intelligentiam veritatis. Ipsa est Rachel, unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. Hanc enim amat omnis pie studiosus, et propter hanc servit gratiae Dei, quia peccata nostra et si fuerint sicut Phoenicium, tanquam nix dealbabuntur . Laban quippe interpretatur dealbatio, cui servit Jacob propter Rachel. Neque enim se quisque convertit sub gratia remissionis peccatorum servire justitiae, nisi ut quiete vivat in verbo, ex quo videtur principium quod Deus est. Ergo propter Rachel, non propter Liam, servitur. Nam quis tandem amaverit in operibus justitiae laborem actionum atque passionum; quis eam vitam propter se ipsam expetierit, sicut nec Jacob Lian,
Abbreviated transcription (Latin):
gitur iacob ꝑgens mesopota¬
miam: accepit uxores duas:
filias labaufrĩs rebecte. Hoc ẽ
pmo liam: secundo rachel. In de
sibi accẽꝑ̃ lie ancillam. nomine
zelpham: & ancillam rachel
balam. E x quib quatuor ge¬
nuit duodecim filios. & unã
filiam. Delia scił geñ ruben.
simeon. leui. uidã . ysacharͤza¬
bulon. D e rachel aut̃. ioseph.
⁊ beniami. De bala ancilla
racheł.dan ⁊ neptalim. Dezel¬
pha ancilla lie: gad ⁊ aser:
Hii sunt duodecim filii istł.
Nunc autẽ quid rerum figu¬
rauerint .iiii. uxores iacob.
quas habebat abraham: duo
testam̃ta intelligere. Sed ibi
in una ⁊ in una. facilus ap
filius exheredatur: hic uero
ancillarũ filii simul cum fili
is liberarũ. terram repmissiõis
accipiunt. Tnde hic procul
quo inlibertate uocati sumꝰ.
existiment᷑ ꝑtinere: ñ tamen
frustra due sunt. nisi quia
due uite nobis in xp̃i corpore
p̃dicantur: una temporalis.
qͣ laboramus. alia eterna in
uite. inqua uiumus ex fide.

Expanded text:
gitur Jacob, pergens Mesopotamiam, accepit uxores duas, filias Laban fratris Rebeccae. Hoc est, primo Liam, secundo Rachel. Inde sibi accepit Liae ancillam nomine Zelpham, et ancillam Rachel Balam. Ex quibus quatuor genuit duodecim filios, et unam filiam. De Lia scilicet genuit Ruben, Simeon, Levi, Judam, Issachar, Zabulon. De Rachel autem Joseph, et Benjamin. De Bala, ancilla Rachel, Dan et Nephthalim. De Zelpha, ancilla Liae, Gad et Aser. 324 2. Hi sunt duodecim filii Israel. Nunc autem quid rerum figuraverint quatuor uxores Jacob, quas habebat Abraham duo Testamenta intelligere; sed ibi in una et in una facilius appfilius exhaeredatur, hic vero ancillarum fis liberarum terram promissionis accipiunt. Unde hic procul quo in libertatem vocati sumus, existimentur pertinere; non tamen frustra duae sunt, nisi quia duae vitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, qua laboramus; alia aeterna, invitae, in qua vivimus ex fide,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ posuit sub capite suo lapidẽ
maguum:i dormiens uidit sca¬
lam subnicã uinitñtẽ celo: &
angłos dĩ ascũdutes ⁊ descen¬
õntes: hoc uiso euigilauit:
unxito: lapidẽ dicens. ere¬
hic domus di est: & porta celi.
Et hiis dictis: discessit. Son¬
nus iste iacob: mors suie pas¬
sio xp̃i est. Lapis ad caput eiꝰ.
qui uounnatim quodamm
dictus ẽ: etiam unctus xp̃c sig¬
nificatur. Caput enim uiri:x
unctione appellari: Somus
aut̃ dei: quia ibi natus ẽ xp̃c
iu bethleem. Porta uͦ celi: quia
ibi in terram xꝑc descñdit. &¬
iñ iterũ ad celum conscendit.
Erectio autẽ lapidis: resurrec¬
tio xp̃i est. Porro scala xp̃c est:
qui dicit. Ego sum uia. PeR
hanc ascũdebant ⁊ descende

Expanded text:
et posuit sub capite suo lapidem magnum. Et dormiens vidit scalam subnixam, innitentem coelo, et angelos Dei ascendentes et descendentes. Hoc viso, evigilavit, unxitque lapidehic domus Dei est et porta coeli; et his dictis, discessit. Somnus iste Jacob mors sive passio est Christi. Lapis ad caput ejus, qui nominatim quodammodo dictus est, etiam unctus Christus significatur. Caput enim viri Chunctione appellari? Domus autem Dei, quia ibi natus est Christus in Bethlehem. Porta vero coeli, quia ibi in terram descendit, ibi iterum ad coelum conscendit. Erectio autem lapidis resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via . Per hanc ascendebant ange
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sam creaturain. ut eum
iueniãt in pͥncipio uerbum¬
d̃m apud d̃m̃ ꝑ quem fc̃a sunt
omĩa. D escũdentes aut̃. ut eũ
inueniant factum ex muliere
factum sub lege: ut eos qui
sub lege erant redimeret. In
illa enim scala. aterra usq ad
celum. a carue usq: ad spm. qͥa
i illa caruales proficiendo.
uelut ascñdñdo sp̃uales fiunt.
Ad quos lacte nutriendos.
etiam ip̃i spũales descridunt
quodamm: cum eis ñ possunt
loqui quasi sp̃ualibus. sed qua¬
si carnalibus. Ipse ẽ sursum
a capite suo. ip̃e deorsum in
corpore suo. quod ÷ eccl̃ia. Ip̃m
gͦ scalam intelligimus: quia
ip̃e dĩx ego sum uia. Ad ip̃m
gͦ ascñditur. ut in excelsis intel¬
ligatur: & ad ip̃m descenditur.
ut ui membris suis paruulus
nutriatur. Et ꝑ ipsum solum
se erigunt. ut sublimiter se ex¬
pectent. Per ip̃m se etiam hu
miliant. ut eum sublimiter
ac temꝑanter annuncient.
P ost hanic uisionẽ. inde iacob
guraliter ꝑ oues. iustorũ popłi
sig̃cabantur: sicut illd̃ quod

Expanded text:
eum inveniant. In principio verbum apud Deum, per quem facta sunt omnia . Descendentes autem ut eum inveniant, Factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . In illa enim scala a terra usque in coelum, e carne usque ad spiritum, quia in illa carnales proficiendo, velut ascendendo spiritales, fiunt, ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodammodo; cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus : ipse est sursum in capite suo, ipse deorsum in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur; et per illum solum se erigunt, ut sublimiter exspectent. Per ipsum etiam se humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Post hanc visionem inde Jacob guraliter per oves, justorum populi significantur, sicut illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
pietatẽ: quintũ allidit forni¬
mit falsitatẽ: nonum adulterii
cogitationẽ. decimũ mundi cu¬
piditatẽ. Intex hec igitur om̃ia
decẽ p̾cepta. solum ibi qͦt desab¬
bato positum ẽ: figurate obser¬
uandum p̾cipitur. Quam fign¬
ram nos intłłigendam: ñ etiã
ꝑ ociũ corporale celebndã su̾ceptin᷑.
Reliqua tũ ibi p̾cepta ꝓprie
p̃cepta sunt: que sine ulla figu¬
ratione significata obseruant᷑
nichil mystite sigc̃ant: s sic inclłi¬
guntur ut sonant. Et notand̾
quia sic decem plagis ꝑtutiun¬
tur egyptis. sic decem preceptis
conscribunt᷑ tabule: quib re¬
gantur populi di. ut demontͤ
Uur aut̃ in duab tabulis
Iscripta ẽ lex. nisi ꝓpter du¬
o testam̃ta sigcanda: aut ꝓꝑter¬

Expanded text:
itatem, sextum allidit fornimit falsitatem, nonum adulterii cogitationem, decimum mundi cupiditatem. 16. Inter haec igitur omnia decem praecepta solum ibi quod de Sabbato positum est figurate observandum praecipitur. Quam 382 figuram nos intelligendam, non etiam per otium corporale celebrandam, suscepimus. Reliqua tamen ibi praecepta proprie praecepta sunt, quae sine ulla figurata significatione observantur. Nihil enim mystice significant, sed sic intelliguntur ut sonant. Et notandum quia sicut decem plagis percutiuntur Aegyptii, sic decem praeceptis conscribuntur tabulae, quibus regantur populi Dei. CAPUT Cur autem in duabus tabulis scripta est lex, nisi aut propter duo Testamenta significanda, aut pr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓph̃es hec enim in singulis
tabulis explicata sunt. In uua
enim tria precepta sunt: ad d̃i
ꝑtinentia caritatẽ. In alia uͦ
septem: ꝑtinentia ad proximi

Expanded text:
 Haec enim in singulis tabulis explicata sunt. In una enim tria praecepta ad Dei pertinentia charitatem, in alia vero, septem pertinentia ad proximi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: cui immunditia aliqua uł
suꝑstitio ñ sit ad mycta. de securi ex
llud aut̃ quid sig̃cat qͦd dñs ꝑ man
moysen p̃cepit dicens. si qui
abierit cum amico suo simpli¬
citer insiluam. ad ligna cebẽ¬
da.:i lignum securis fugerit.
manum. ferrumq: lapsum de
manubrio amicum eius ꝑcus¬
serit ⁊ occiderit: hic ad unam
supͣdictarum urbiũ fugiet :
uiuet:ne forte ꝓxumus eius.
cuius effusus ẽ sanguis. dolo¬
ris stimulo persequatur:⁊ ap¬
phendat eum:⁊ percutiat
aiãm eius. Ad siluam quip¬
pe cum amico imꝰ: quotiens
ad intuenda subdͥitorũ deliẽ¬
ta conuertimur. Et simplicit

Expanded text:
est cui immunditia aliqua vel est cui immunditia aliqua vel superstitio non sit admixta. CAPUT Xllud autem quid significat quod Dominus per Moysen praecepit dicens: Si quis abierit cum amico suo simpliciter in silvam ad ligna caedenda, et lignum securis fugerit manum, ferrumque lapsum de manubrio amicum ejus percusserit et occiderit, hic ad unam supra dictarum urbium fugiet et vivet, ne forte proximus ejus cujus effusus est sanguis, doloris stimulo persequatur, et apprehendat eum, et percutiat animam ejus. Ad silvam quippe cum amico imus, quoties ad intuenda subditorum delicta convertimur: et simplicit
Abbreviated transcription (Latin):
uacri unda purificata ꝯiũgit᷑
infidelitatẽ mortua dñr hũerit.
ut neq: sensib neq actib im¬
mundum aliquid aut mortu¬
um gerat. Qd̃ uͦ post triginta
iubet eam duci uxorem. consue¬
te quippe femine sanguinis
purgationẽ post mensem hre
solent: post purgationẽ gͦ pecc̃o¬
rum anuna effecta munda
purgata ab immunditia sua.
fides opusq sig̃cantur. SeR
fidem gͥ tͥuitatis atq: opus
legis recte sociatur. quecunq
amima uiro isrłite corpori scil̃
xp̃i: adherens illi sine macła.
sinceritate fidei :⁊ actuũ purifa¬
te. Alii putauerunt hanc mu¬
lierẽ captiuam decoram specie.
rationabilem aliquã disciplinã
sigcare: que sapienter docta in¬
uenitur apud gñtiles. Hanc gͥ
a nob reꝑsam. oportet primum
de ea auferre. ⁊ resecare omnem
suꝑsticionis eius immunditiã.
⁊ sic eam instudio ueritatis as¬
sumere. Nichil eium mundum
hũt discipline gñtiliũ: quia
nulla apud infideles sapientia

Expanded text:
vacri unda purificata conjungitvacri unda purificata conjungitinfidelitatem mortua dicuntur habuerit, ut neque sensibus, neque actibus immundum aliquid aut mortuum gerat. 5. Quod vero post triginta dies jubet eam duci uxorem, feminae quippe sanguinis purgationem post mensem habere solent. Post purgationem ergo peccatorum, anima jam effecta munda et purgata ab immunditia sua sfides opusque significatur. Per fidem ergo Trinitatis atque opus legis recte sociatur quaecunque anima viro Israelitae, corpori scilicet Christi, adhaerens illi sine macula, sinceritate fidei et actuum puritate. Alii putaverunt hanc mulierem captivam, decoram specie, rationabilem aliquam disciplinam significare, quae sapienter dicta invenitur apud gentiles. 7. Haec ergo a nobis reperta, oportet primum de ea auferre et resecare omnem superstitionis ejus immunditiam, et sic eam in studio veritatis assumere. Nihil enim mundum habent disciplinae gentilium, quia nulla apud infideles sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
i inquit exieris ad bellũ
cͣe inimicos tuos. ⁊ uideris
mulierẽ decoram specie ⁊⁊ concu¬
brib ⁊ sedebit in domo lugẽs
patrẽ suum. ⁊ matrem suam
i domũ paternam: & post tri¬
ginta dies erit tibi uxor. Di¬
cant uider. quom apud eos ista
seruentur. Quid cause quid
rationis ẽ. decaluari mulierẽ
&e ungulas eius abscidi: Her¬
bi gr̃a ponamus quod si ita
muen̾it eam is qui dicitur in¬
uenisse. at neq: ut neq: capil¬
los neꝙ: ungulas hãt: quid
hũit quod secundum legem
demere uideretur: Nobis uͦ
quib militia sp̃ualis ẽ.:⁊ ar̃¬
ma ñ carualia. s potñtia dõ:
ta ẽ ingñtili conuersatione in¬
uenerimus:i sociare eam uolue¬
rimus corpori xp̃i: depõito y¬
dolatrie cultu. induitur lugu
deploratq patrem ⁊ matrẽ hoc
ẽ omnem memoriam mundi.
eiusq carnales illecebras. Dem̃
om̃e pecc̃m infidelitatis eius.
qd̃ mortuum ⁊ inane ẽ abra¬
datur. Hoc enim sunt capilli
capitis. ⁊ ungule mulieris:

Expanded text:
i, inquit, exieris ad bellum contra inimicos tuos, et videris mulierem decoram specie, et concuentis: et sedebit in domo lugens patrem suum et matrem suam et domum paternam suam, et post triginta dies erit tibi uxor. Dicant Judaei quomodo apud eos ista serventur. Quid causae, quid rationis est, decalvare mulierem, et ungulas ejus abscindi. Verbi causa ponamus quod si ita invenerit eam is qui dicitur invenisse, ut neque capillos neque ungulas habeat, quid habuit quod secundum legem demere videretur? Nobis vero quibus militia spiritalis est, et arma non carnalia, sed potenti a Deo, si ta est, in gentili conversatione invenimus, et sociari illam voluerimus corpori Christi, deposito idololatrideploretque patrem et matrem, id est, omnem memoriam mundi, ejusque carnales illecebras; demum omne peccatum infidelitatis ejus, quod mortuum et inane est, abradatur hoc enim sunt capilli capitis, et ungulae mulieris,
Abbreviated transcription (Latin):
icesuma sexta mansio est
in asmona. que latine fe¬
stinationẽ sonat: scił ut post¬
quam dulces fructus laboris
sumpserunus. ñ suus quie¬
te contenti ⁊ ocio: s rursum ab
ult̾iora ꝓperantes. obliuiscam᷑
p̃teritorum. ⁊ infutura nos ex¬
tendamus.

Expanded text:
icesima sexta mansio est in Hesmona, quae Latine festinationem sonat. Scilicet, ut postquam dulces fructus laboris sumpserimus, non simus quiete contenti et otio, sed rursum ad ulteriora properantes, obliviscamur praeteritorum, et in futura nos extendamus.
Abbreviated transcription (Latin):
pus illud sig̃care quod fuit sub
deorsum dirupit. om̃ia illa que
antea erant occulta. ꝑ dñi passi¬
onẽ. ad scãm fidẽ sunt reuelata:
dicũte apło. nob̃ autẽ reuelau̾
scrutatur. etiã que sunt altadi
uẽ tab̃naculr. iuxta quod sc̃p¬
tũ ẽ: aurum. argntum. es. lapi¬
des p̾ciosi. Eunc p̾terea bẏssum.
coccum. iacuictũ:⁊ purpuram:
pelles etiã arietum rubricata
i pelles iacinctinas. sed ⁊ ligna
imputribilia: pilos quoq capra¬
rũ. ad constructionẽ tab̃nacłi:
s ⁊ quiquid incultũ ⁊ ad uestes
scãs. necessarium erat. uiri. cũ

Expanded text:
pus illud significare quod fuit sub pus illud significare quod fuit sub deorsum dirupit, omnia illa quae antea erant occulta, per Domini passionem ad nostram fidem sunt revelata, dicente Apostolo: Nobis autem revelavit scrutatur, et ea quae sunt alta Dei nem tabernaculi, juxta quod scriptum est: Aurum, argentum, aes, lapides pretiosi. Tum praeterea byssum, coccum, hyacinthum, et purpuram, pelles arietum rubricatas, et pelles hyacinthinas, sed et ligna imputribilia, pilos quoque caprarum ad constructionem tabernaculi. 2. Sed et quidquid in cultum et ad vestes sanctas necessarium er
Abbreviated transcription (Latin):
uod uͦ in medio tab̃nacłi ue. l¬
lum exc̃uditur. ⁊ ext̾ior par
ab int̾iore separatur: illud sig¬
inficat qd̃ nuc populis eccł̃ie.¬
ea que ꝓmissa sunt uł oppansa.
liceat. Sic enim ⁊ apłs ait. Nũc
uidemus ꝑ specłm ⁊ in enigina¬
te: tunc autẽ facie ad faciẽ. ¶ mͣ¬
diu gͦ in hoc mundo sumus.
tainquam ꝑspeculum ueritatẽ
uidemus: põiti quasi in sc̃a.
semel tm̃modo intratur. Ad celũ
quippe ẽ transeundũ: ubi ÷ ꝓpi¬
ciatoriũ. ⁊ cherubin. ubi ⁊ mun¬
dis corde. apparere poterit deus.
In qua tamen conuersatione cõ¬
stituti. ñ sine adiutorio sp̃c sc̃i
consistimus. Habemus enum ex
uno sp̃c sc̃i fonte. septem lucerna.
que illuminent populum eccł̃ie:
id septemplicẽ dñi gr̃am. missã
in uniu̾so orbe terrarũ: que po¬
pulos eccłie. fulgore sc̃ĩ sp̃c. di¬
uersa karisiatum claritate
illustrat. Potest quidem hoc
oppansum uelum. qd̃ partẽ ta¬
bernaculi interioris occultabat.
ne ꝓspicetntur illic reposita: tẽ¬

Expanded text:
uod vero in medio tabernaculi velum extenditur, et exterior pars ab interiore separatur, illud significat, quod nunc populis Ecclesiae, quae promissa sunt, velut oppansa, liceat. Sic enim et Apostolus ait: Nunc videmus per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quandiu igitur in hoc mundo sumus, tanquam per speculum veritatem videmus, positi quasi in sanctasemel tquippe est transeundum, ubi est propitiatorium et cherubin, ubi et mundis corde apparere poIn qua tamen conversatione costituti non sine adjutorio Spiritus sancti consistimus. Habemus enim ex uno Spiritus sancti fonte septem lucernas, quae illuminent populum Ecclesiae, id est, septemplicem Domini gratiam missam in universum orbem terrarum, quae populos Ecclesiae fulgore Spiritus sancti diversa charismatum claritate illustrat. 3. Potest quidem hoc oppansum velum, quod partem tabernaculi interioris occultabat, ne prospicerentur illuc reposita, tem
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta credantur. Uñ ⁊ iustus le¬
tatur. ⁊ dicit. In corde meo ab¬
scondi eloquia tua: ut ñ peccẽ
tibi. Porro ꝑ dextralia: oꝑa bona
⁊ dextra rõmemoraut᷑. ꝑuas au¬
reũ. in donaria dñi separatũ:
duunitatis intlłigñtia accipt᷑.
Que tanto ab inferiorum amo¬
re disuingitur: qͣnto ad sola que
et̾na sunt amanda subleuatur
Porro ꝑ iacintũ spes celestiũ pre¬
miorum offũditur. Ser purpu¬
ram. cruor at tolerantia passio¬
nũ: amore regni perpetui exhi¬
bita declarat᷑: sͦer bis tinctũ coccũ
caritas demonstrat᷑. qͦ pro ꝑfec¬
tione sui. bis tinguitur: quia d̃i
⁊ proxun dilectione decoratur.
ꝑbissum immaculata carius
incorruptio: ⁊ splendidissimus

Expanded text:
menta credantur. Unde et justus laementa credantur. Unde et justus laetatur, et dicit: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Porro per dextr dextera commemorantur. Per vas aureum, in donaria Domini separatum, divinitatis intelligentia accipitur. Quae tanto ab infirmorum amore disjungitur, quanto ad ea sola quae terrena sunt a mandato sublevatur. Porro per hyacinthum spes coelestium praemiorum ostenditur; per purpuram cruor ac tolerantia passionum, amore regni perpetui exhibita declaratur. Per bis tinctum coccum charitas demonstratur, quae perfectione sui bis tingitur, qui a Dei et proximi dilectione decoratur. Per byssum immaculata carnis incorruptio et splendidissimus
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃e uas aureum. ui donaria
dm̃i separatum ẽ. Siquis hũit
iacintum.purpuram coccũbis
tinctũ: byss um ⁊ pilos capraꝵ
figura itaq prioris tab̾naculi:
br ornatur eccł̃ia. Fides eius
auro cõparatur. Sermo predi¬
catiõis. argũto. Quod uͦ que
in ornam̃to. siue in tab̾naculo
uecessaria sunt. uiri cum mulie
rib p̃bũt: hoc sig̃cat. quia intͣ
eccł̃iam uirtutes fortũi que ꝑui
ros expͥmuntur: i exigua oꝑa
infirmorum. que ꝑ mulieres in¬
timantur: om̃ia locum inueni¬
unt:i ad usum sc̃e edificatioĩs
accipiuntur. Collatio u ip̃sa ñ
fit uecessitate. s sponte: quia fi¬
des spontanea ẽ. Nam ꝑ armil¬
las que lacertos astͥngunt. p̃po¬
sitorũ ualde laborantiũ. opera
demonstͣnͣtur. ꝑmaures. subdito¬
rum. obedientia expͥmit᷑. Per
anulum: signaculum secretorũ
ostũditur. Uñ ⁊ quedam minuᷤ
intlłigũtib occultantes. quasi
sub signaculo recondunt docto¬
res: ne indiguis quibq: dĩ sacra¬

Expanded text:
donaria Domini separatum. Si quis habuit hyacinthum, purpuram, coccum bis tinctum, byssum, et pilos caprarum . Figura itaque prioris tabernaculi bus ornatur Ecclesia. Fides ejus auro comparatur, sermo praedicationis argento. Quod vero in ornamento, sive tabernaculo necessaria sunt, viri cum mulcat, quia intra Ecclesiam virtutes fortium, quae per viros exprimuntur, exigua opera infirmorum, quae per mulieres intimantur, omnia locum inveniunt, quia ad usus sanctae aedificationis accipiuntur. Collatio vero ipsa non fit necessitate, sed sponte, quia fides spontanea est. Nam per armillas, quae lacertos astringunt, praepositorum valde laborantium opera demonstrantur. Per inaures subditorum obedientia exprimitur. Per annulos signaculum secretorum ostenditur. Unde et quaedam minus intelligentium occultantes quasi sub signaculo recondunt doctores, ne indignis quibusque Dei sacra
Abbreviated transcription (Latin):
calciam̃torũ tamdui sine labe
durauit: potest sigc̃are uicortu¬
ptibilitatem corporum. uͥ ea qͥ cor¬
ruptibilia sunt. sine corruptio¬
uixta altare di. nec planteᷤ ui.¬
necous interra. Dicitur quippe.
ne nemus plantet᷑ in templo.
Nemus frondentes arbores ⁊
infructuose sunt: solũmodo
ad delectationẽ uisus plautate.
Tales sunt ⁊ gentiles: qru ra¬
tionẽ suam uerborũ decore cõ
ponunt: ⁊ ñ conũtunt se a uiciis
s delectant: atq istiusmi seduc¬
tione persuadent. Nos aut̃ scd̾m
ñ plantamus. si circa dñicam
fidem nichħ in uerbis infructuo¬
sum. nichil audientie scl̃aris
illecebro sum componimus: s
sola puritate ueritatis scienti¬
am predicationis tenemus.
Hoc nemus in p̾dicatione sapi¬
entie plantare uitabat apłs:
cum dicebat. Loquimur non
in doctis sapientie uerbis hu

Expanded text:
calceamentorum tandiu sine labe calceamentorum tandiu sine labe duravit, potest figurare futuram incorruptibilitatem corporum, ubi ea quae corruptibilia sunt sine corruptiouxta altare Dei, nec facies nemus in terra. Interdicitur quippe ne nemus complantetur in templo. Nemus frondentes arbores et infructuosae sunt, solum ad delectationem visus plantatae. Tales sunt et gentiles, qui rationem suam verborum decore cponunt, et non convertunt se a vitiis, sed delectant atque istiusmodi seductione persuadent. Nos autem secunnon plantamus, si circa dominicam fidem nihil in verbis infructuosum, nihil audientiae saecularis illecebrosum componimus, sed sola puritate veritatis scientia praedicationis tenemus. Hoc nemus in praedicatione sapientiae plantare vitabat Apostolus cum dicebat: Loquimur non in doctis humanae sapientiae verbis,
Abbreviated transcription (Latin):
uber deuteronomii:
repeticio ẽ precedenti¬
um quatuor librorũ.
legis. Nam dum illi in se ꝓꝑtias
continent causas. iste tam̃ repli¬
cat om̃iun. Habet aut̃ ⁊ ip̃e ꝓpͥa
umumera sacram̃ta:. ex quibus
parua ꝓ ecertitio lectoris studiu
memorare. Deuteronomiũ aũ
notandum est. quid indicet qd̾
in decem dieb idem deriterono¬
mium a moyse scribitur. nisi¬
sum. in euͣngłio ꝑ tͣus gressionẽ
decalogi mandatorum: De xlas¬
uid aut̃ sig̃cauerunt .xl. ni¬
anur: quib laboriose ꝑac¬
tis filii isił ad repmissionis ter¬
ram tͣnsierunt: Per hos quip
tempus sig̾iatur. in quo uniũsa
acł̃ia sub laborib ⁊ piculosis
temptationib sperando qͦd ñ
uidet ꝑ patientiã: quousq: ad
ꝓmissa eterne felicitatis ꝑueniat
eius quod ÷ eccłia. necẽe est tẽp¬
tationes laboresq patiatur
i hoc scło: quoadusq: ueniat
illd̃ tempus. ubi post temptati¬
ones suscipiat ⁊solationes.
manserunt. nullaq: uecustate
corrupta sunt:⁊ morticina pelł

Expanded text:
Liber Deuteronomii repetitio est praecedentium quatuor librorum legis. Nam dum illi in se proprias contineant causas, iste tamen replicat omnium. Habet autem et ipse propria innumera sacramenta, e quibus pauca pro exercitio lectoris studui memoranda. 2. Deuteronomium autem notandum est quid indicet quod undecim diebus idem Deuteronomium a Moyse scribitur; sisum in Evangelio per transgressionem Decalogi mandatorum. CAuid autem significaverint XL anni, quibus laboriose peractis filii Israel ad repromissionis terram transierunt. Per hos quippe tempus significatur, in quo vivit Ecclesia sub laboribus et periculosis tentationibus, sperando quae non videt per patientiam, quousqne ad promissam aeternae felicitatis perveniat ejus, quod est Ecclesia, necesse est tentationes laboresque patiatur in hoc saeculo, quoadusque veniat illud tempus ubi post tentationes suscipiat consolationes. in eremo nulla vetustate corrupta est, et morticina pellis
Abbreviated transcription (Latin):
noui hoĩes renascantur. Q d̾ aũ
moyses lauat: legis indiciũ est.
Dreceptis enim di lauandi su¬
mus. Et cum parati ad indu¬
mentum xp̃i. tunicas pelliceas
deposuerimus: tunc induemur
ueste linea. nichil inse sordis
hñte. s tota candida: ut de
baptismo confurgñtes. cinga¬
mus lumbos in ueritate. ⁊ to¬
ta pͥstinorum pecc̃orum turpitu¬
do celetur̃. Unde ⁊ dd̃ dicit. Se¬
ati quorum remisse sunt inqui

Expanded text:
novi homines renascantur. Quod autem novi homines renascantur. Quod autem Moyses lavat, legis indicium est: praeceptis enim Dei lavandi sumus, et cum parati ad indumentum Christi tunicas deposuerimus, tunc induemur veste linea, nihil in sese mortis habente, sed tota candida: ut de baptismo consurgentes, cingamus lumbos in veritate, et tota pristinorum peccatorum turpitudo celetur. Unde et David: Beati quorum remissae sunt iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
tardius ad suꝑnar tendit.
Lippus uͦ est. cuius ingenũ
ad cognitionẽ u̾itatis emicat:
s hoc carnalit̾ uiuendo obscu¬
rat. Albuginẽ quoq: habet in
oculo: qui arrogantia sapien¬
tie seu iusticie cecatur. Iugem
uͦ ht scabiem: cui carnis petu¬
lantra sine cessatione dñatur.
Impetiginẽ quoq ħt incorpore:
qui auaritia uastatur in mente.
Que nisi in paruo compescatur.
nimirum sine mensura dilatat᷑
Londerosus uͦ est: qui ⁊ si turpi¬
tudinẽ ñ exercet in opere: ab hac
deramnme grauatur in mente.
Talis nec scã ingredi. nec nom̃
antistitis pot̾it possidere: quia
⁊ t̾renis grauatur desideriis:
expers ẽ scientie ueritatis. De ablutione¬
rec̾ea quid sit illud. qͦd iuxͣ
p̾ceptum dĩ moyses lauisse
aaron i filios eius legitur: Iã
tunc purgationẽ mundi ⁊ reꝵ
omnium sc̃ĩtatem. baptisimi sacͣ¬
m̃ta signabant. Non accipiũt
uestes: nisi lotis prius sordib.
Nec ordinant᷑ ad sacra: uisi in xͦ

Expanded text:
tardius ad superna intendit. tardius ad superna intendit. Lippus vero est, cujus ingenium ad cognitionem veritatis emicat; sed hoc carnaliter vivendo obscurat. Albuginem quoque habet in oculo, qui arrogantia sapientiae seu justitiae caecatur. Jugem vero habet scabiem, cui carnis petulantia sine cessatione dominatur. Impetiginem quoque habet in corpore, qui avaritia vastatur in mente: quae nisi in parvo compescatur, nimirum sine mensura dilatatur. Ponderosus vero est, qui si turpitudinem non exercet opere, sed ab deramine gravatur in mente. Talis nec sancta ingredi, nec nomen antistitis poterit possidere: quia et terrenis gravatur desideriis, et exspers est scientiae veritatis. CAPUTrea quid sit illud, quod juxta praeceptum Dei Moyses lavisse Aaron, et filios ejus legitur: jam tunc purgationem mundi et rerum omnium sanctitatem baptismi sacramento significabant. Non accipiunt vestes, nisi prius lotis sordibus; nec ordinantur ad sacra, nisi in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
nter hec etiam iubetur ip De his ĩ¬
sis sacerdotib ur nulla debilisa:¬
te segnes sint. Nec cecus. nec clauz¬
dus. uł paruo aut gͣndi. uł tor¬
to uaso uec fracto pede aut ma¬
nu. nec gibbus. nec lippus nec al¬
bugiẽ hñs in oculo. nec iug̃
scabiẽ nec impetiginẽ in corpon:
uec ponderosus. Que omĩa refe¬
runtur ad anime uiciũ. Alores
nantur. Nam cecus sacerdos ẽ.
qui scͥpture scientiam ñ intellig̃:
& quo gressumdoctrine uł oꝑis
porrigat ꝑ ignorautiã nescit.
De talib scriptũ est. Speculato¬
res eiꝰ. ceci om̃s. Claudus ẽ. qui
quidem rtłłigit. quod docere
debet: s: tũ precepta que docet ñ
implet. Paruo aut̃ naso ẽ: qui
ad tenendain m̃suram discretio¬
nis idoneus ñ est. G randi ⁊ tor¬
to naso ẽ: furibundus: minax
cum superba arrogantia. uł im¬
moderata discretione. Fracto aũ
pede uł manu ẽ:. quiam quam
docet. pergere ñ studet. Oibbus
quoq: sacerdos ẽ: quem terrene
cupiditatis pondus depͥmit ꝙ

Expanded text:
nter haec etiam jubetur ipsis sacerdotibus ut nulla debilitate insignes sint, ne caecus, ne claudus, vel parvo aut grandi, vel torto naso, ne fracto pede aut manu, nec gibbosus, ne lippus, ne albuginem habens in oculo, ne jugem scabiem, ne impetiginem in corpore, ne ponderosus: quae omnia referuntur ad animae vitium. Mores natur. Nam caecus sacerdos est, qui Scripturam scientiae non intelligit, et quo gressum doctrinae vel operis porrigat, per ignorantiam nescit. De talibus scriptum est: Speculatores ejus caeci omnes. Claudus est, qui quidem intelligit quod docere debet, sed tamen praecepta quae docet, non implet. Parvo autem naso est, qui ad tenendam mensuram discretionis idoneus non est. Grandi et torto naso est, furibundus et minax, cum superbiae arrogantia, vel immoderata discretione. Fracto autem pede vel manu est, qui viam Dei quam docet, pergere non studet. Gibbosus quoque sacerdos est, qui terrenae cupiditatis pondus deprimit, et