comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suã odio habuit Nsa uelle adiacet mͥ. ꝑficere aut̃ bonũ non
inuenio Utr̃iq uelle adiacet & a carne ⁊ a m̃te: s neutrum
ꝑficere uiuenit: quandiu uoluntatẽ m̃tis ad consensũ mali
trabere ñ pot̾ carnis concupis centia: nec pot̾ efficere uolun¬
tas mñtis ut omĩno concupiscentia ñ sit Unde sequit᷑. Non¬
peccatũ Q uia enĩ cũ bene uolo qd̾ uult lex & ego uolo:
inuenio gͥ mͥbene uolemi facere. legẽ ẽẽ bonũ: qr p̃cipiendo
mittit me ad bonũ: s. ꝑficere ñ inuenio. q uelle mͥ adiacet:
ꝓe mͥẽ: in corpore meo habitat peccatũ: domesticus iniicus.
Om̃is qͥ ꝓficit recta intentione. ꝓficions recedit ab om̃i peccato:
& tanto fit inde longinqͥor: qnͣto iusticiȩ & ꝑfectioni fit ꝓpinqͥ¬
or qr & ipsa concupiscentia quȩ ẽ peccatũ habitans in carue
nrã. & si manet adhuc in mẽbris mortalib minuit᷑ tam̃ ñ desi¬

Expanded text:
suam odio habuit . « Nam velle adjacet mihi: perficere autem bonum non suam odio habuit . « Nam velle adjacet mihi: perficere autem bonum non invenio. » Utrique velle adjacet, et a carne, et a mente; sed neutrum perficere invenit, quandiu voluntatem mentis ad consensum mali trahere non potest carnis concupiscentia, nec potest efficere voluntas mentis, ut omnino concupiscentia non sit. Unde sequitur: Vpeccatum. » Quia enim cum bene volo, quod vult lex et ego volo: invenio igitur mihi bene volenti facere legem esse bonam, quia praecipiendo mittit me ad bonum, sed perficere non invenio, quia velle mihi adjacet, prope mihi est, in corpore meo habitat peccatum, domesticus inimicus. Omnis qui proficit recta intentione, proficiens recedit ab omni peccato, et tanto fit inde longinquior, quanto justitiae et perfectioni fit propinquior, quia et ipsa concupiscentia quae est peccatum habitans in carne nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui tamen non desi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: s. ñ ei consentiendo uiuit ex fide qͥ inuoc at đm. pugnats¬
cont᷑ peccatũ. Nã ut ñ sit adẽ uelle: s iacet. idẽ inpotens est
sine auxilio gr̃ȩ. cũ & ipsũ uelle. sit opꝰ gr̃ȩ. Idcirco addit:
ꝑficere autẽ bonũ ñ inuenio In eo enĩ qđ ñ consentit. bonũ
facit: in eo qd̾ odit concupiscentiã suã bonũ facit. ꝑficere
tam̃ bonũ ñ inuenit. Qđtc̃ inueniet. quando concupiscentia
quȩ nc̃ habitat in mẽbris nr̃is nulla erit Nunc autẽ uitiũ
carnis in rebona. ñ ẽ bonũ: qđ cũ ẽẽ destiterit. caro erit:
siã uitiata. ł uitiosa ñ erit Quã tam̃ ad nr̃am ꝑtinere na¬
turã. idem doctor ostendit dicens. Scio q ñ habitat in me.
qd̾ ut exponeret addidit: hoc ẽ in carne meabonũ. Se itaq
dicit carnẽ suã : ñ gͦ ipsa ẽ inimica Nã & quando eiꝰ uitio
resistit᷑: ipsa amat᷑. qr ipsa curat᷑. Alemo enĩ unquã carnẽ

Expanded text:
tum; sed non ei consentiendo uiuit ex fide, quia inuocat deum, utcontra peccatum. Nam ut non sit, adest velle, sed jacet, id est impotens est sine auxilio gratiae, cum et ipsum velle sit opus gratiae. Idcirco addit. « Perficere autem bonum non invenio. » In eo enim quod non consentit, bonum facit; in eo quod odit concupiscentiam suam bonum facit; perficere tamen bonum non invenit. Quod tunc inveniet, quando concupiscentia quae nunc habitat in membris nostris, nulla erit. Nunc autem vitium carnis in re bona non est bonum; quod cum esse destiterit, caro erit, sed jam vitiata vel vitiosa non erit. Quam tamen ad nostram pertinere naturam, idem doctor ostendit dicens: « Scio, quia non habitat in me; quod ut exponeret, addidit. « Hoc est in carne mea, bonum. » Se itaque dicit carnem suam: non ergo ipsa est inimica. Nam et quando ejus vitio r
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã captiuantẽ se in legẽ peccati. quȩ ẽ ñ quȩ fuit in miẽbris eius
Potuisset etiã dicere de corpore mortali Qͥd sibi uult corpꝰ mortis
huius. Primoꝵ enĩ hominũ corpora. ante peccatũ licet anma¬
lia. ñdũ sꝑitualia. ñ tam̃ talia erant. quȩ necesse c̾ẽt miori: qđ ea
die factũ ẽ. qua lignũ contͣ uetitũ tettĩer̃t. Ita illi homines ani¬
malia quide corpora gerentes. s ñ moritura nͥ peccassent. accep¬
tura autẽ angłicã formã. cȩlestẽq qualitatẽ. mar ut p̃ceptũ trans¬
gressi st̃. eoꝵ mẽbris uelut aliqͣ egritudo lȩtał. mors ipsa con-¬
cepta ẽ: mutauitq illã qualitatẽ. qua corpori sic dnabant᷑. ut ñ
dicerent. uideo aliã legẽ in mẽbris meis repugnantẽ legi mñtis

Expanded text:
sed etiam captivantem se in legem peccati, quae est, non quae fuit, in membris ejus. sed etiam captivantem se in legem peccati, quae est, non quae fuit, in membris ejus. Potuisset etiam dicere de corpore mortali. Quid sibi vult corpus mortis hujus? Primorum enim hominum corpora ante peccatum licet animalia, nondum spiritualia, non tamen talia erant, quae necesse esset mori: quod ea die factum est qua lignum contra vetitum tetigerunt. Ita illis homines animalia quidem corpora gerentes, stura autem angelicam formam caelestemque qualitatem, mox ubi praeceptum transgressi sunt, eorum membris uelut aliqua aegritudo letalis mors ipsa concepta est mutauitque illam qualitatem, qua corpori sic dominabantur, ut non dicerent: uideo aliam leg
Abbreviated transcription (Latin):
Qdẽ qđ postulat: Si resolutionẽ corporis: ñ longe ẽ: Propt̃ hoc
tã ꝓfundꝰ gemitꝰ apłi: Absit: De corpore enĩ mortis huiꝰ nͣ omĩs lib̾at᷑.
qͥfinit hanc uitã: s qͥ dignus ẽ acciꝑe illã uitã Non postulat li¬
berari de substantia corporis quȩ bona ẽ: s de uitiis carnalibus.
unde ñ lib̾at᷑ homo etiã moriens nͥ ꝑ gratiã saluatoris: Nã a cor¬
pore mors separat: s contracta ex illo uitia coherent. quib ius¬
ta pena debet᷑ : quã etiã in inferno diuesille inuenit. Non enĩ
petit tantũ ut ꝑ indulgentiã sit de p̾teritis impunitꝰ: s ut etiã
de cetero sit ad ñ peccandũ fortis & ualidus. Condelectat᷑ enĩ
legidi. s uidet aliã legẽ in mẽbris suis Uidet ẽẽ. ñ recolit fuisse.
pͣsentib urget᷑. ñ prȩterita reminiscit᷑ nec tantũ uidet repugnantẽ.

Expanded text:
d postulat? Si resolutionem corporis, non longe est. Propter hoc d postulat? Si resolutionem corporis, non longe est. Propter hoc tam profundus gemitus Apostoli? Absit! De corpore enim mortis hujus non omnis liberatur, qui finit hanc vitam, sed qui dignus est accipere illam vitam. Non postulat liberari de substantia corporis, quae bona est, sed de vitiis carnalibus, unde non liberatur homo etiam moriens, nisi per gratiam Salvatoris. Nam a corpore mors separat, sed contracta ex illo vitia cohaerent, quibus justa poena debetur, quam etiam in inferno dives ille invenit. Non enim petit tantum, ut per indulgentiam, sit de praeteritis impunitus, sed ut etiam de caetero sit ad non peccandum fortis et validus. Condelectatur enim legi Dei, sed videt aliam legem in membris suis. Videt esse, non recolit fuisse, praesentibus urgetur, non praeterita reminiscitur, nec tantum videt repugnantem,
Abbreviated transcription (Latin):
Dideo aũ aliã legẽ in mẽbris meis repugnant̾ẽ legi mͣtismeȩ
ẽ quȩ remansit infirmitas: Ex hac parte sentit captiuitaten:
ubi ñ ẽ impleta iusticia: Nã ubi condelectat᷑ legi di : ñ captuuis
s legis amicus ẽ: & id̃o liber. qr amicus. Qͥa gͦ ex eo qđ restat:¬
nans legi m̃tis. quã pͥmi homines in mẽbris conceptȩ mortis
nat: ut quẽadmodũ de peccato factũ ẽ suppliciũ: sic de sup¬
plicio fiat meritũ.: Hȩc lex ẽ. quȩ captiuũ me ducit. C aptiuũ.
s ex parte : captiuũ s ex carne Nã mens repugnat. & conde¬
lectat᷑ legi di. nec consentit peccato titillanti. suggerenti.
blandienti: qm̃ habet alias interius delectationes suas: de¬
lectationib carnis nulla ex parte conferendas: E st gͦ in me
quidda mortuũ: & qͥdd̃a uiuũ. Mens ñ consentit. s mors
contendit: Sed sic̃ qđ uiuit in me ẽ: sic ẽ in me etiã quod

Expanded text:
Video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae: Video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae: i, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restatnat legi mentis, in membris conceptae mortis nat, ut quemadmodum de peccato factum est supplicium, sic de supplicio fiat meritum. Haec lex est, quae captivum me ducit: captivum, sed ex parte; captivum, sed ex carne. Nam mens repugnat, et condelectatur legi Dei, nec consentit peccato titillanti, suggerenti, blandienti quoniam habet alias interius delectationes suas delectationibus carnis nulla ex parte conferendas. Est ergo in me quiddam mortuum. Mens non consentit, sed mors contendit. Sed sicut quod vivit in me est, sic est in me etiam quod
Abbreviated transcription (Latin):
nitis meȩ: & captiuantẽ me in lege̾ peccati. ꝗͣ ẽ in mẽbris meis
Nonqͥd eñi qr deleta ẽ in baptismo tota iniqͥtas: uulla remanꝰ¬
sit infirmitas: Si nulla remansisset: sine peccato hic iiuere¬
mꝰ. Sed ex qua parte lib̾ati sumꝰ. liberi sumus. & do seruinus.
ex qua parte adhuc serui sumꝰ. seruimꝰ legi peccati: Condelec¬
tor in qͥt legi di: scãm int̾iorẽ hoĩnẽ: Eece unde liberi: unde¬
delectamꝰ lege di Libertas eni delectat: Nã quãdiutunore facis qd̾
iustũ ẽ. ñ te ds̃ delectat Quãdui te ñ delectat. adhuc seriuis
facis delectet. & liber es. Noli timere penã: s ama iusticiã. Non¬
dũ potes amare iusticiã  uel time pęnã. ut ꝑuenias ad aman¬
dã iusticiã. Ergo ille iã ex parte suꝑiore liberũ se sentiebut. un¬
de dicebat: Condelector legi dĩ. scđm interiorẽ hominẽ delec¬
tat me lex: delectat qđ uibet ipsalex: delectat ipsa iusticia

Expanded text:
ntis meae, et captivantem me in legem peccati, quae est in membris meis. » Nunquid enim quia deleta est in baptismo tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si nulla remansisset, sine peccato hic viveremus. Sed ex qua parte liberati sumus, liberi sumus et Deo servimus, ex qua parte adhuc servi sumus, servimus legi peccati. « Condelector, inquit, legi Dei secundum interiorem hominem. » Ecce unde liberi, indeectamur lege Dei. Libertas enim delectat. Nam quandiu timore facis quod justum est, non te Deus delectat. Quandiu te non delectat, adhuc servus facis; delectet et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? vel time poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. Ergo ille jam ex parte superiore liberum se sentiebat, unde dicebat: « Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. » Delectat me lex, delectat quod jubet ipsa lex, delectat ipsa justitia. «
Abbreviated transcription (Latin):
p̾iuricatio mala: nͥ ipsalex eẽt bona Si em̃ ñ bona ẽẽt: ñ eẽt malũ.
p̾uaricarimalã: qr uͦ malũ ẽ eã p̾uaricari: ergo bonaẽ: Qd tã
tas mea: s. laudat lege̾ uoluntas mea Nolo ein qđ ago: & ineo
qđ nolo. legi consentio: & si contͣ legẽ sũ. in eo qđ ago: uoluntas
enĩ mea ẽ. quȩ ⁊ legis. ñ concupiscere: qđ cũ ñ aga. apꝓbe tamen¬

Expanded text:
ricatio mala, nisi ipsa lex esset bona. Si enim non bona esset, non esset malum praevaricari malam. Quia vero malum est eam praevaricari: ergo bona est. Quid tam tas mea: sed laudat legem voluntas mea. Nolo enim quod ago, et in eo quod nolo, legi consentio: et si contra legem sum, in eo quod ago. Voluntas enim mea est, quae et legis, non concupiscere; q
Abbreviated transcription (Latin):
accepto a te p̃cio suo. gr̃ȩ tuȩ se redimit miser homo uenundat
sub peccato Redditusq gr̃ẽ. statĩ pugnã inuenit: patit᷑q. qđ
pugnã intrantib ꝑiculosũ eẽ solet. tenebras ignorantie. Ea eñi¬

Expanded text:
accepto a te pretio suo, gratiae tuae se redimit miser homo venundatus accepto a te pretio suo, gratiae tuae se redimit miser homo venundatus sub peccato. Redditusque gratiae statim pugnam invenit patiturque, quod pugnam intrantibus periculosum esse solet, tenebras ignorantiae. VE
Abbreviated transcription (Latin):
fons d auid. patens in ablutionẽ menstruate Pacientiã habe
in nob̾ dne sni quos tinti facere digiatus es. ut nos redemperris uute
ciosi. Qui tam̃ lauans omia ñ inquinat᷑ : imino qͣnto plura abluit.
tanto efficit᷑ salubrior: dũ plus dilig̾ cui plus dimittit᷑. Paree dne.
& utinã homines sibi parcant ne nimis sordida hic destrant: idẽ
ue sordidinitis huc ueniant. Sufficiens tam̃ eͥ p̃eiũ tuũ. omines
redimere : sufficiens fons tuus om̃ia abluere: Na & reis sangin¬
nis tui p̃cu sui. ingratiã tuã peccantib & reuertentiuꝰ ⁊ ploranti¬
u. corã te. benignissine indulgere nosti: reddens tam gr̃e reũ.
legi puniendũ: ut sicut solet oculũ ꝓ ocło.dentẽ ꝓ dente. sic ab
eo erigat sanguinẽ ꝓ sanguine : deleclationes puas peccati. san¬
guineo penitentiȩ sudore exsudent. sanguiueis cordis lacrimis
erplorent. Quas tam̃ cdũ ñ habeat. nͥ grã tua sub nunistrante.

Expanded text:
fons David patens in ablutionem menstruatae. Patientiam habe fons David patens in ablutionem menstruatae. Patientiam habe in nobis, Domine Jesu, quos tanti facere dignatus es, ut nos redempturus, non etiosi. Qui tamen lavans omnia non inquinatur, imo quanto plura abluit, tanto efficitur salubrior, dum plus diligit, cui plus dimittitur. Parce, Domine, et utinam homines sibi parcant, ne nimis sordida huc deferant, id est, ne sordidi nimis huc veniant. Sufficiens tamen est pretium tuum omnes redimere, sufficiens fons tuus omnia abluere. Nam et reis sanguinis tui pretii sui in gratiam tuam peccantibus, et revertentibus, et plorantibus coram te, benignissime indulgere nosti, reddens tamen gratiae reum legi puniendum, ut sicut solet oculum pro oculo, dentem pro dente, sic ab eo exigat sanguinem pro sanguine, ut delectationes pravas peccati sanguineo poenitentiae sudore exsudent, sanguineis cordis lacrymis explorent. Quas tamen cum non habeat, nisi gratia tua subministrante:
Abbreviated transcription (Latin):
adoptionẽ filioꝵ ex pectantes. redemptionẽ corpons nr̃i Scio me
p̃cio maguo redemptũ s corpꝰ meũ ñdũ a corruptione sua est
exemptũ: & ido corruptibile adhuc & mortale. spem redemptio¬
nis suȩ ñdũ ẽ adeptũ: Vnde & nos om̃s qͥ qualescũq pͥmicias fp̃s
accepimꝰ in nob ipsis cotidie ingemiscimꝰ: scientes nos redemp¬
tos: s a seruili carnis coͣtditione ñdũ exemptos Propt̾ qđ ad
redeuiptorẽ nr̃m anxuis cotidie p̾cib clamamꝰ. Redime me dne
& mniserere mei Redimis enĩ uos dne. cũ imples in nob̾ opꝰ redẽp¬
tionis tuȩ. Dederas enĩ homini delectationẽ & gaudiũ de te: quȩ
dedit miser. ut haberet ea de se.: & morti traditꝰ & corruptioni
neutrũ optinuit. nec de te. nec de se: Tu uͦ dedisti te inseruitu¬
tẽ ut redimeres ei lib̾tatẽ: Dedisti te in contumeliã: ut redi¬
meres ei głam Omniũ bonoꝵ hoꝵ p̃ciũ sanguis tuus ẽ. Ipse ẽ

Expanded text:
exspectantes, redemptionem corporis nostri. » Scio me pretio magno redemptum, sed corpus meum nondum a corruptione sua est exemptum; et ideo corruptibile adhuc et mortale, spem redemptionis suae nondum est adeptum. Unde et nos omnes, qui qualescunque primitias Spiritus accepimus, in nobis ipsis quotidie ingemiscimus; scientes nos redemptos, sed a servili carnis conditione nondum exemptos. Propter quod ad Redemptorem nostrum anxiis quotidie precibus clamamus: « Redime me, Domine et miserere mei . » Redimis enim nos, Domine, cum imples in nobis opus redemptionis tuae. Dederas enim homini dilectionem et gaudere de te, quae dedit miser, ut haberet ea de se, et morti traditus et corruptioni neutrum obtinuit, nec de te, nec de se. Tu vero dedisti te in servitutem, ut redimeres ei libertatem. Dedisti te in contumeliam, ut redimeres ei gloriam. Omnium bonorum horum pretium sanguis tuus est. Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
& nos oꝑamꝰ  si autẽ ñ obedimꝰ. ñ nos oꝑam᷑ illud. s qđ habi¬
tat in nob̾ peccatũ Si autẽ nulla desidia illicita haberemꝰ: nec
nos. nec peccatũ aliqͥd mali oꝑaret᷑ in nobis: Mlotũ uͦ illiciti desi¬
derii cui ñ obediendo ñ id nos oꝑam. ido & nos agere dicimͦ: qm̃¬
ẽ reatꝰ in baptisino dimissus ẽ. cũ oñib quȩ obediendo illi fecimꝰ
nec ulterius nob̾ obeẽt. si nullis eiꝰ desiderus obedientiã ulterius

Expanded text:
amur, si autem non obedimus, non nos operamur illud, sed quod habitat in nobis peccatum. Si autem nulla desideria illicita haberemus, nec nos, nec peccatum aliquid mali operaretur in nobis. Motum vero illiciti desiderii, cui non obediendo non id nos operamur, ideo et nos agere dicimur, quoest, reatus in baptismo dimissus est, cum omnibus quae obediendo illi fecimus, nec ulterius nobis obesset, si nullis ejus desideriis obedientiam ulterius
Abbreviated transcription (Latin):
oblectat᷑  ubi turpitudiue nulla in quinet᷑ & ueritatis sereni¬
tate purget᷑. scilicet qnͣdo delectat lex di. & sic delectat. ut om̃is
lasciuȩ delectationes uincant᷑. Hoc autẽ ñ fit statĩ cũ uenit
homo ad gratiã: s concupiscentia tanto fit in ꝓficiente len
legitime utens lege. ex phibitione aucto desidio dultius factũ ẽ.
& id̃o fefellit me fallarx enĩ dulcedo ẽ. quã plures atq maiores
penarũ amaritudines seguunt᷑. Quia gͦ ab hominib ñdum

Expanded text:
oblectatur, ubi turpitudine nulla inquinetur, et veritatis serenioblectatur, ubi turpitudine nulla inquinetur, et veritatis serenitate purgetur, scilicet quando delectat lex Dei, et sic delectat, ut omnes lascivae delectationes vincantur. Hoc autem non fit statim cum venit homo ad gratiam, sed concupiscentia tanto fit in proficiente lentlegitime utens lege, ex prohibitione aucto desiderio dulcius factum est, et ideo fefellit me. Fallax enim dulcedo est, quam plures, atque majores poenarum amaritudines sequuntur. Quia ergo ab hominibus n
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ autẽ a nascentib trabit᷑. tanquã mortuũ sit latet: donec re¬
pugnans iusticie malũ eiꝰ ꝓhibitione sentiat᷑. Eũ enĩ aliud ubet̾
atq ꝓlut᷑ aliud delectat atq dnat᷑. peccatũ quod amodo in nor¬
cia nati hominis reuiuiscit. qđ in noticia pͥmi facti hominis ali¬
quando uixerat: Reuix̃: hoc ẽ sentiri cepit: cepit rebellare. cepit
tuũ me cognoui. uel q reatꝰ pͥuaricationis certũ mortis suppliciũ
cõminabat᷑ : quȩ ignorabã cũ concupiscentias meas sequerer
sine coguitione. qr sine cohibitione. & inuentũ ẽ mͥ mandatum
ñ solũ peccatũ fit sicut pͥus: s etiã asciente ⁊ p̾uaricante peceat᷑
Bene autẽ mandatũ ẽ ad uitã. ñ concupiscere Sola enĩ uera
uita ẽ: ñ concupiscere Ouita dulcis: & dultior quã uoluptas
concupiscentie Felix anima: quȩ huius modi delectationibus

Expanded text:
Cum autem a nascentibus trahitur, tanquam mortuum sit, latet, donec reCum autem a nascentibus trahitur, tanquam mortuum sit, latet, donec repugnans justitiae malum ejus prohibitione sentiatur. Cum enim aliud jubetur atque probatur, aliud delectat atque dominatur; peccatum quodammodo in notitia nati hominis revixit, quod in notitia primi facti hominis aliquando vixerat. Revixit, hoc est sentiri coepit: coepit rebellare, coepittuum me cognovi, vel quia reatus praevaricationis certum mortis supplicium comminabatur: quae ignorabam, cum concupiscentias meas sequerer sine cognitione, quia sine cohibitione. VERS. 10.-- « Et inventum non solum peccatum fit sicut prius, sed etiam a sciente et praevaricante peccatur. Bene autem mandatum est ad vitam, non concupiscere. Sola enim vera vita est non concupiscere. O vita dulcis et dulcior quam voluptas concupiscentiae. Felix anima, quae hujusmodi delectationibus
Abbreviated transcription (Latin):
in posteriorsb dicit. q fallit peccatũ ꝑ mandatũ. & ꝑ illud occi
dit. Unde & sequit᷑. Occasione autẽ accepta. peccatũ ꝑ mandatũ
oꝑatũ ẽ in me ominẽ concupiscentiã. Erat enĩ & ante peccatũ con
Que te ducebat obicib muillis: obruit te obieib ruptis. Mmor
erat quando tuã mouelut libidinẽ : omĩs ẽ quando transcendit
pisces: Sine lege eni. peccatũ mortuũ erat. id: latebat. n appare¬
bat: omnino tanquã sepultũ erat. in quibusda ignorantie sue
tenebris. Ego autẽ uiuebã sine lege aliquando: idẽ nulla ex pec¬
cato morte terrebar: qr ñ appurebat cũ lex ñ eeͥt Utuebã id: une¬
re mͥ uidelur: Sed cũ uenisset mandatũ: peccatũ reuirn. Eminuit.
apparuit: ñ tam̃ uixit. s reuixit. Uixerat enĩ aliquando in para¬
chyso. quando contͣ datũ p̾ceptũ satis apparelut adiussum

Expanded text:
in posterioribusoraret. « Ignorantias meas ne memineris . » Bona ergo lex quae praecipit, in posterioribusoraret. « Ignorantias meas ne memineris . » Bona ergo lex quae praecipit, « Non concupisces; » sed ubi Spiritus non adjuvat, inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est diffundens charitatem in cordibus quae te ducebat obicibus nullis, obruit te obicibus ruptis. Concupiscentia tua minor erat quando tuam movebat libidinem; omnis est, quando transcendit pisces . » Sine lege enim peccatum mortuum erat, id est latebat, non apparebat, omnino tanquam sepultum erat in quibusdam ignorantiae suae tenebris. « Ego autem vivebam sine lege aliquando, » id est nulla ex peccato morte terrebar, quia non apparebat, cum lex non esset. Vivebam, id est vivere mihi videbar. « Sed cum venisset mandatum, peccatum revixit. » Eminuit, apparuit; non tamen vixit, sed revixit. Vixerat enim aliquando in paradiso, quando contra datum praeceptum, satis apparebat admissum.
Abbreviated transcription (Latin):
nulla lege. ꝓhiberet᷑ . Ido concupiscentiã. quiddã qͦ cuncta com¬
plexus ẽ elegit apłs: tãquã hȩc eẽt uox legis. ab onuĩ peccato ꝓ¬
hibentis: Non concupisces: qđ quicũq implet mandatũ: nul¬
lũ omnino facit peccatũ: Neq enĩ ullũ peccatũ: nͥ concupis¬
cendo conmittĩ Accm̃t tam̃ homini aliquando peccatĩ: qd quasi
nec facit nee cõmittt. qi in peceato illo nil coneupisertͦ. sec pu
potentia. s ignorantiã incidit᷑: Nbi tam̃ si peccatũ ñ eet. pplcan¬
oraret. Ignorantias meas ne memineris Bona gͥ lex quȩ p̾cipit
ĩ coneupisces: sed ubi sꝑs ñ adiuuat. inspirans ꝓ concupiscentia
mala concupiscentiã uonã. hoc ẽ diffundens liaritatẽ in cordib
nris: ꝓfecto lex quaus bona. auget ꝓhibendo desidiũ mialun.
lescio enĩ q̃ m̃ qd concupiseit᷑ dultius sit cũ uetat᷑ &e hoc ẽ qđ

Expanded text:
nulla lege prohiberetur. Ideo concupiscentiam, quiddam quo cuncta comnulla lege prohiberetur. Ideo concupiscentiam, quiddam quo cuncta complexus est, elegit Apostolus, tanquam haec esset vox legis ab omni peccato prohibentis, « Non concupisces. » Quod quicunque implet mandatum nullum omnino facit peccatum. Neque enim ullum peccatum, nisi concupiscendo committitur. Accidit tamen homini aliquando peccatum: quod quasi nec facit, nec committit, quia in peccato nil concupiscitur, sed per impotentiam, vel ignorantiam indicitur. Ubi tamoraret. « Ignorantias meas ne memineris . » Bona ergo lex quae praecipit, « Non concupisces; » sed ubi Spiritus non adjuvat, inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est diffundens charitatem in cordibus nostris, profecto lex quamvis bona, auget prohibendo desiderium malum. Nescio enim quomodo quod concupiscitur dulcius fit cum vetatur; et hoc est quod
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s autẽ uiuificat. In uetustate lnterȩ ꝑ timorẽ seruit᷑: in nouita¬
te sp̃s ꝑ amorẽ : ubi serui filii efficiunt᷑. Ut autẽ tales serui. iã ser¬
ui nͣ simꝰ: qͥ filii sumꝰ gr̃e. dnni hoc facere scimꝰ. Qd̾ seruus ille nes¬
dlã concupiscentiã nesciebã nͥlex diceret. ñ concupisces Silex
ñ ẽ peccatũ. s insinuatrix tantũ peccati : nichilominꝰ in his uerb̾
rep̃hendit᷑: Animã quippe humanã. quasi de ignorantia securã:
uinci nͣ posset. sine grã di. peccatorẽ ipsa reatus sollicitudo ad
ꝑcipienda grãm conuerteret: Non gͦ ꝑ legẽ culpa ẽ insita. sed
coguita: nec eã lex tulit. s: tam̃ a qͦ tolleret᷑ ostendit Consequens
autẽ erat. ut qm̃ ñdũ accepta grã concupiscentiȩ resisti ñ po¬
terat. augeret᷑ etiã : qr maiores uires habet concupiscentia. cri¬
mine p̃uaricationis adiuncto. cũ etiã contra legẽ facit. quã si

Expanded text:
s autem vivificat. In vetustate litterae per timorem servitur, in novitate spiritus per amorem, ubi servi filii efficiuntur. Ut autem tales servi jam servi non simus, qui filii sumus gratiae, Dominum hoc facere scimus. Quod servus ille nesNam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: Non concupisces. » Si lex non est peccatum, sed insinuatrix tantum peccati, nihilominus in his verbis reprehenditur. Animam quippe humanam quasi de ignorantia securam, vinci non posset, sine gratia Dei, peccatorem ipsa reatus sollicitudo ad percipiendam gratiam converteret. Non ergo per legem culpa est insita, sed cognita, nec eam lex tulit, sed tamen a quo tolleretur ostendit. Consequens autem erat, ut quoniam nondum accepta gratiam concupiscentiae resisti non poterat, augeretur etiam, quia majores habet vires concupiscentia, crimine praevaricationis adjuncto, cum etiam contra legem facit, quam si
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ñ dirisset beatus apłs. quando uideres çomoueri concupiscen¬
tiã in mẽbris tius. cui tam̃ tu ñ consentires: forsitans desꝑares
de te & diceres: Si ad dm ꝑtinerẽ: ñ sic mouerer Uide apłm
pugnare: & noli desꝑare Non inqͥt qd̾ uolo ago: q nolo con¬
cupiscere. & concupisco Hȩc enĩ ẽ pestis illa generał ab adam
& ineuitabile contagiũ. Fecit enĩ in para dẏso cont᷑ interdictũ
factũ puniendũ. & inuenit inseipso motũ pudendũ: qr aꝑti
sunt ocłi eoꝵ. ad aliqͥd qđ ñ quã senserant. qđ ñquã in motu
corporis sui expauerant: Aꝑti sunt ocłi eoꝵ ñ ad uidendũ. s ad
intuendũ: unde & curauerunt tegendũ. Inde trahit᷑ origina¬
le peccatũ. qđ nemo effugit: inde caro concupiscit aduersu
tans in corpore omĩs hominis. de ipso peccato nati: peccatũ
qdđ facit omẽ peccatũ Odit gͦ concupiscentiã ratio. ñ uult eã
filius gr̃ȩ : delectat᷑ concupiscere caro. uult etiã implere qđ¬

Expanded text:
 dixisset beatus Apostolus, quando videres commoveri concupiscentiam in membris tuis, cui tamen tu non consentires; forsitan desperares de te et diceres: Si ad Deum pertinerem, non sic moverer. Vide Apostolum pugnare, et noli desperare. « Non inquit, quod volo, ago, » quia nolo concupiscere, et concupisco. Haec enim est pestis illa generalis ab Adam, et inevitabile contagium. Fecit enim in paradiso contra interdictum factum puniendum, et invenit in se ipso motum pudendum, quia aperti sunt oculi eorum ad aliquid quod nunquam senserant, quod nunquam in motu corporis sui expaverant. Aperti sunt oculi eorum, non ad videndum, sed ad intuendum: unde et curaverunt tegendum. Inde trahitur originale peccatum; quod nemo effugit; inde caro concupiscit adversustans in corpore omnis hominis de ipso peccato nati, peccatum quod facit omne peccatum. Odit ergo concupiscentiam ratio, non vult eam filius gratiae; delectat
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ possũ: Uendidi me cũ dedi peccati consensionẽ.: & accepi
mortẽ Sed iterũ do fidẽ: & accipio iusticiã. ab eo qͥ dedit & fidẽ.
fide sanguinis sui. quẽ diabolus iniuste fudit: uiqͦ me iustisi

Expanded text:
re non possum. Vendidi me, cum dedi peccato consensionem, et accepi re non possum. Vendidi me, cum dedi peccato consensionem, et accepi mortem. Sed iterum do fidem, et accipio justitiam ab eo qui dedit et fidem, fidem sanguinis sui, quem diab
Abbreviated transcription (Latin):
nał sũ. quasi qͥ ñdũ sp̃ituale corpꝰ habebat: sicut posset dice¬
re mortalis sũ. qͥ utiq adhuc in mortali corpore degebat: Sic
&de aliis quȩ hic dicunt᷑ intelligendũ ẽ. quȩ cũ in ꝑsona ut
dictũ ẽ sp̃itualiũ dicant᷑. sp̃itualib uident᷑ ñ conuenire: quȩ
in locis suis melius disserent᷑. Scimꝰ inqͥt qi lex spiritał ẽ. Utiꝙ
dato karitas: Seruo peccati. libertas uera. liberto iusticiȩ.
seruitus libera. qr uoluntaria: Lex gͦ sꝑituał ẽ: ego autem
Ioptinu
Qđ ꝑfecte obtinebo. cũtotꝰ de carne eriero. cũ ip̃s spũiale copꝰ indu¬
ero: &iã ex nulla parte mei. ero carnał. s ex utraq mei partespi¬
tuał ero: Ueñdatꝰ sub peccato: Quis te o paule uendidit: o homo
inqͥt. hõ sũ. Hono seipsũ uendidit: ut sub peccato seruus sit
Me ipsũ uendidi: qͥ consensi seductori: Uende me potui: redime¬

Expanded text:
nalis sum; » quasi nondum spirituale corpus habebat: sicut posset dicenalis sum; » quasi nondum spirituale corpus habebat: sicut posset dicere, mortalis sum, qui utique adhuc in mortali corpore degebat. Sic et de aliis quae hic dicuntur, intelligendum est: quae cum in persona, ut dictum est, spiritualium dicantur, spiritualibus videntur non convenire; quae in locis suis melius disserentur. « Scimus, » inquit, « quia dato charitas; servo peccati libertas vera, liberto justitiae servit libera, quia voluntaria. « Lex ergo spiritualis est: ego autem,obtinui. Quod perfecte obtinebo, cum totus de carne exiero; cum spiritus spirituale corpus induero: et jam nulla parte mei ero carnalis; sed ex utraque mei parte spiritualis ero. « Venundatus sub peccato. » Quis te, o Paule, vendidit? O homo, inquit, homo sum. Homo seipsum vendidit, ut sub peccato servus sit, ille ipsum vendidi, qui consensi seductori. Vendere me potui; redime
Abbreviated transcription (Latin):
de qua dicit apłs Si sp̃s eius qͥ suscitauit ib̾m a mortuis habitat in
uob̾ uuuficabit & mortalia corpora uiͣa. ꝓpt̾ in habitantẽ sp̃m eiꝰ
m uobis: Tunc enĩ uiuificatis mortalib corporib nr̃is. ñ solũ ad pec¬
candũ consensio nulla erit. s nec ipsa cui consentiat᷑ carnis con¬
cupiscentia remanebit: quã sꝑitui resistentẽ ñ habere in carne
mortali ille tantũ homo potuit. qͥ solus ñ ꝑ ipsã ad homines uenit.
Erit enĩ corpꝰ sꝑituale. & quisqͥs ibi erit ex toto se id: ex utraq
parte qͣ constat sꝑituał homo erit: quando sp̃ituale etiã eorpꝰ
erit: Neq enĩ absurdũ ẽ. ut sit in illa uita etiã caro sp̃itualis.
si potuit ẽẽ in hac uita in his qͥ adhuc carnalia sapiunt ipse etiã
sp̃s carnał. Hȩc sunt quarta hominis di: quȩ hic sc̃ificatione
sps inchoant᷑ & in illa beata ȩternȩ beatitudinis parte ꝑficiunt᷑
Sic gͣdicit hic apłs. & quilibet cũ eo sp̃itualis: ego autẽ car¬

Expanded text:
t Jesum a mortuis, habitat in vobis, vivificabit et mortalia corpora vestra, propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis . » Tunc enim vivificatis mortalibus corporibus nostris, non solum ad peccandum consensio nulla erit, sed nec ipsa cui consentiatur, carnis concupiscentia remanebit: quam spiritui resistentem non habere in carne mortali ille tantum homo potuit, qui solus non per ipsam ad homines venit. Erit enim corpus spirituale, et quisquis ibi erit, ex toto se id est, ex utraque parte qua constat, spiritualis homo erit: quando spirituale etiam corpus erit. Neque enim absurdum est, ut sit in illa vita etiam caro spiritualis: si potuit esse in hac vita in his qui adhuc carnalia sapiunt, ipse etiam spiritus carnalis. Haec sunt quarta hominis Dei quae hic sanctificatione Spiritus inchoantur, et in illa beata aeternae beatitudinis parte perficiuntur. Sic ergo dicit hic Apostolus, et quilibet cum eo spiritualis; « Ego autem car
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ puto qd ago ad explenda libidinis satietatẽ. uel malũ
eẽ ñ dubito. & tam̃ ago ꝑcecã libidiuẽ. uel uolentis & nolentis
inme ipso ñ satis aduerto contrarietatẽ: Absit autẽ ut intelligit᷑
sericors & fuerit crudeł. pius & fuerit impius cũ dicit ñ qd̾ uolo
ago. Sed uolo inqͥt ñ concupiscere. & concupisco Lex eiũ dix̃ non
concupisces Homo legẽ audiuit. uitiũ agnou̾. bellũ indix̾. capti¬
uitatẽ inuenit. Ñ onĩs homines p̃ter apłm. s apłs cũ omib qr hõ.¬

Expanded text:
bonum puto quod ago, ad explendam libidinis satietatem; vel malum esse non dubito, et tamen ago per caecam libidinem; vel volentis et nolentis in meipso non satis adverto contrarietatem. Absit autem ut intelligatursericors, et fuerit crudelis; pius, et fuerit impius; cum dicit, « non quod volo ago. » Sed volo, inquit, non concupiscere, et concupisco; lex enim dixit, « Non concupisces. » Homo legem audivit, vitium agnovit, bellum indixit, captivitatem invenit. Non omnes homines praeter Apos
Abbreviated transcription (Latin):
fundente sꝑm karitatis qͦ ñ sit molesta. ĩmo suauis & iocunda ius¬
ticia: Omĩ autẽ circũstantia lectionis huiꝰ diligent̾ inspecta. rec¬

Expanded text:
fundente spiritum charitatis, quo non sit molesta, imo suavis et jucunda jusfundente spiritum charitatis, quo non sit molesta, imo suavis et jucunda justitia. Omni autem circumstantia lectionis hujus diligenter inspecta, rec
Abbreviated transcription (Latin):
lex ñ ẽ: nec p̃uaricatio Et inuentũ ẽ mͥ mandatũ qđ erat in
uitã. Qͥd enĩ tã ꝑtinens ad uitã quã ñ concupisces: Hoc ese
in mortẽ: Peccatũ enĩ occasione accepta ꝑ mandatũ fefellit
me: & ꝑ illud occidit Concupiscentiã terruit ñ extinarit: fe¬
cit timorẽ pęnȩ. ñ amorẽ iusticiȩ Qͥd gͦ quid dubitamꝰ ad
hoc datã ẽẽ legẽ. ut inueniret se homo: Quando enĩ dđs non
ꝓhibebat a malo: latebat se homo: Uires suas languidas ñ
inuenit: nͥ quando legẽ ꝓhibitionis accepit Scimꝰ inquit¬
qr lex sp̃itał ẽ : ego autẽ carnał sũ uenundatꝰ sub peccato.
Qđ enĩ operor ignoro Nenĩ qđ uolo hoc ago: s qd̾ odi illud
facio Satis ostendit᷑ ui his uenbis. ñ posse impleri legẽ. nͥ insꝑitu
milior. id÷ quantomagis in sp̃itualem surgit affectũ. tantomag̃
eã implet: qr tantomagis ea delectat᷑. grã donante peccata. & in¬

Expanded text:
aricatio. « Et inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam : » quid enim tam pertinens ad vitam, quam non concupisces? « hoc esse in mortem. » Peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Concupiscentiam terruit, non exstinxit: fecit timorem poenae; non amorem justitiae. Quid ergo? Quid dubitamus ad hoc datam esse legem, ut inveniret se homo? Quando enim Deus non prohibebat a malo, latebat se homo. Vires suas languidas non invenit, nisi quando legem prohibitionis accepit. VERS. a lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato. Quod enim operor ignoro. Non enim quod volo, hoc ago: sed quod odi, illud facio. » Satis ostenditur in his verbis non posse impleri legem, nisi in spimilior, id est, quanto magis in spiritualem surgit affectum, tanto magis eam implet: quia tanto magis ea delectatur gratia donante peccata, et in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ictib aspis radioꝵ reuerberati in densiores tenebras pel¬
lunt᷑: Sic anima quȩ ꝑ caritatẽ sꝑs salua facta ẽ. ñ iusticie
mortua dicit᷑: sed illa quę reatui ⁊ p̃uaricatiomi subiacet.
quã lex ꝑlitterã faciebat. quandu gr̃a defuit: Qđ gͦ bonũẽ

Expanded text:
sunt, ictibus asperis radiorum reverberati in densiores tenebras pelsunt, ictibus asperis radiorum reverberati in densiores tenebras pelluntur: sic anima quae per charitatem spiritus salva facta est, non justitiae mortua dicitur, sed illa quae reatui et praevaricationi subjacet, quam lex per litteram faciebat, quandiu gratia defui
Abbreviated transcription (Latin):
quide scã. & mandatũ scm̃. & iustũ ⁊ bonũ. Iubenda enĩ lex iu¬
bet: & ꝓhibenda ꝓhibet. Et in male utente uitiũ ẽ̾: non in
mandato qđ bonũ ẽ: qi lex bona ẽ. siqͥs ea legitime utatur:
Alale aute utit᷑ lege: qͥ ñ se subdit do pia humilitate: ut per
gratiã lex possit impleri: Paulo ante apłs legẽ defenderat aeri¬
mine: ue u debito eã p̾como atollit: Ibi enĩ. lex inqͥt pecciresi
bom̃i. Recipe gͦ mandatũ: seito eẽ arma tua: ñ quib te occi¬
dat .s. quib a te occidat᷑ inimicus. si humił fueris. sic̃ paruus
aauid. Si autẽ magnꝰ sic̃ goliad& suꝑb fueris: armis tuis ocei¬
deris. Goliaddin seuto ⁊ lancea. pharao in currib & inequis
tuautẽ in nomine dni. Lex gͦ. siue obsit inanib gr̃a. siue ꝓsit¬
ocłis noceat: siue sanos demulceat:. Pinde qd̃ ẽ sanitas ocłis ad
uidendũ sole: hoc ẽ gra m̃tib ad implendã legẽ Qx sicut ocłi¬

Expanded text:
quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum et bonum. » Jubenda enim lex jubet, et prohibenda prohibet. Et in male utente vitium est, non in mandato, quod bonum est, quia lex bona est, si quis ea legitime utatur. Male autem utitur lege, qui non se subdit Deo pia humilitate, ut per gratiam lex possit impleri. Paulo ante Apostolus legem defenderat a crimine; nunc vero debito eam praeconio attollit. Ibi enim, « Lex, » inquit, « peccatum bonum. » Recipe ergo mandatum, scito esse arma tua, non quibus te occidat, sed quibus a te occidatur inimicus, si humilis fueris, sicut parvus David. Si autem magnus Goliath et superbus fueris, armis tuis occideris. Goliath in scuto et lancea, Pharao in curribus et in equis, tu autem in nomine Domini. Lex ergo sive obsit inanibus gratia, sive oculis noceat, siue sanos mulceat. proinde quod est oculis sanitas ad uidendum solem, hoc est gratia mentibus ad inplendam legem.
Abbreviated transcription (Latin):
es: iterũ sꝑs tuus in terrã relabit᷑: ꝙi ñ eũ dedisti illi. a qͦ suspen¬
dat᷑: qui ñ se continet. nͥ contineat᷑:. Noli spem ponere uite .s.
in eo qͥ fect te. Ipie uita tua ẽ: uitȩ tuȩ fruditicas: quicao
in qua detinelamͣ. ita ut seruiamꝰ in nouitate sps. & ñ in uetustate lnt̾e.
Lex moris ẽ. lntera occidens: a qua liberant᷑ qͥ peccato moriunt᷑. Lex.
littera tantũ ẽ legentib qđ testam̃ti ueteris ẽ.: ñ ꝑcaritatẽ implentib
qd̾ testam̃ti noui ẽ: Nec ẽ ad iutrix legentiũ: s testis peccantiũ: a¬

Expanded text:
est, iterum spiritus tuus in terram relabitur, quia non eum dedisti illi, a quo suspenest, iterum spiritus tuus in terram relabitur, quia non eum dedisti illi, a quo suspendatur, qui non se continet nisi contineatur. Noli spem ponere in te, sed in eo qui fecit te. Ipse vita tua est, vitae tuae fructificas quidquid in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vestutate litterae. » Lex mortis est littera occidens, a qua liberantur, qui peccato moriuntur. Lex littera tantum est legentibus, quod Testamenti Veteris est; non per charitatem implentibus, quod Testamenti Novi est. Nec est ad
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fructificenis in oꝑib inortus mortuo.s. in fractib uite do.
dsã &lex tale qͥd adumbralut: p̃cipiens ut mulier pͥmo iuro
eti: & fusertet sem̃ fr̃i suo qđ ille suscitare ñ potuit Erat᷑ enim
uidet᷑ liticre. fecundior sp̃ituał intellectus Seqͥt᷑: Cũ em̃essemꝰ¬
ui carne passiones peccato quȩ ꝑ legẽ st̃ oꝑulunt᷑ in mẽbris ur̃is
ut fruelisicarent morti Cũ essemꝰ in carne. idẽ in concupiscentus
carnis uersarem. & ibi totã spem nr̃am poneremꝰ. Passionies
peccatoꝵ que ꝑ legẽ erant aucte ñ sublate. lex eñ psunte olise
peccatiorẽ fecit pͥuaricatorẽ. q dm ñ habuit adiutore. opabant
in mẽbris nr̃is. ut fructificarent morti. Uicit enĩte o homo concu¬
piscentia tua: ꝙ in malo loco. hoc ẽ in carne te inuenit. Migra
de carne: in carne uiuens noli e̾e̾ in carne. in sꝑu esto: Q uid
ẽ in sꝑu esto : In do sp̃e pone Nã si sp̃e posueris in eo spia qͦ horo

Expanded text:
n fructificetis in operibus mortuis mortuo, sed in fructibus vitae Deo. Nam et lex tale quid adumbrabat, praecipiens ut mulier primo viro cti, et suscitet semen fratri suo, quod ille suscitare non potuit. Frater enim videtur litterae fecundior spiritualis intellectus. Sequitur: VERSin carne, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructificarent morti. » Cum essemus in carne, id est in concupiscentiis carnis versaremur, et ibi totam spem nostram poneremus, passiones peccatorum quae per legem erant auctae, non sublatae, lex enim praesumentem de se peccatorem fecit in membris nostris, ut fructificarent morti. Vicit enim te, o homo, concupiscentia tua, quia in malo loco, hoc est in carne te invenit. Migra de carne, in carne vivens noli esse, in carne in spiritu esto. Quid est in spiritu esto? In Deo spem pone. Nam si spem posueris in eo spiritu, quo homo
Abbreviated transcription (Latin):
morit᷑ peccato: morit᷑ etia legi peccati Peccatũ autẽ hic intelligen¬
dũ ẽ. qđ accessit ꝑlegẽ: qd̾ peccatũ supͣ modũ dicit eẽ: qm̃i eũ

Expanded text:
moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Peccatum autem hic intelligenmoritur peccato, moritur etiam legi peccati. Peccatum autem hic intelligendum est quod accessit per legem, quod peccatum supra modum dicit esse,
Abbreviated transcription (Latin):
S ut & iudeos & gentes compleclat᷑ hȩc similitudo: subtilius
alui eã discutientes aduerterunt iria in hac similitudine. &¬
iria in re similitudinis. quȩ ꝑsimilitudinẽ quęrit᷑: que ad
explananda ipsã similitudinẽ ñ inconuenient̃ aptantur.
Tria enĩ sunt in similitudine. oulieꝵ.uir. &ler. eũ muli¬
exr iuiro subiugat᷑ ꝑ uinculũ legis: Sic se habet similitudo.
In resimilitudinis similit̃ tria sunt. homo. peccatũ. & lex.
qr tandi sub lege ẽ homo. quandiu uiuit peccato: quead¬
modũ mulier tãdiu ẽ sub lege uiri. quandiu uiuit uir:
Cũ autẽ in hac similitudine tria quȩdã inueniamꝰ. mulierẽ.
uirũ. & legẽ. in re uͦ similitudinis tria. animã peccatũ. &
legẽ peccati. hoc solũ hic diuersũ ẽ qđ in sumlitudine
ur moritur. ut nudies soluat᷑ a loge uiri: porro in re
similitudinis ipsa anima morit᷑ peccato: ut nubat xꝑo. Cũ autẽ

Expanded text:
Sed ut et Judaeos et gentes complectatur haec similitudo, subtilius Sed ut et Judaeos et gentes complectatur haec similitudo, subtilius alii eam discutientes, adverterunt tria in hac similitudine; tria in re similitudinis, quae per similitudinem quaeritur; quae ad explanandam ipsam similitudinem non inconvenienter aptantur. Tria enim sunt in similitudine, mulier, vir, et lex; cum mulier viro subjugatur per vinculum legis. Sic se habet similitudo. In re similitudinis similiter tria sunt, homo, peccatum, et lex, quia tandiu sub lege est homo, quandiu vivit peccato, quemadmodum mulier tandiu est sub lege viri, quandiu vivit vir. Cum autem in hac similitudine tria quaedam inveniamus, mulierem, virum, et legem; in re vero similitudinis tria, animam, peccatum, et legem peccati, hoc solum hic diversum est, quod in similitudine vir moritur, ut mulier solvatur a lege viri; porro in re similitudinis ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
alio uno. Si autẽ mortuus fuerit uir eiꝰ. lib̾ata ẽ a lege uiri.
ut ñ sit adulta. sifuerit cũ alio uiro Qđ diuerse a diuer¬
sis intelligit᷑ Alii mulierẽ sub uiro. hominẽ interp̃tantur
sub lege: ꝙ sicut mulier si uiuente uiro alteri adheserit adultera
udicabit᷑. mortuo uͦ uiro soluta ẽ a lege uiri. & eui uult nubere
habet potestatẽ: sic uiuente id÷ statũ suũ lege habente. homo le¬
gi subditus. fas ñ habet legis iugo collũ subducere: Si autẽ de¬
cidendo a statu suo lex mortua fuerit. liberũ habet alii se legi
ad aptare. hoc de lege moysi. & pͦpło cireũcisionis facillimũ
intellectu ẽ: & nicluil omnino habens questionis: ꝓ pħa enun
ad interitũ: & cantari cepit canticũ nouũ: & p̃dicari manda¬
tũ uouũ. & noua fieri omĩa. Statĩq electio ex iudeis ȩccła fac¬
ta ẽ. sponsa noua agni. sine macula & ruga. & nouo sponso
adhesit. relicto mortuo uiro pͥore sine ulla nota adulter i

Expanded text:
s fuerit vir ejus, liberata est a lege viri, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. » Quod diverse a diversis intelligitur. Alii mulierem sub viro hominem interpretantur sub lege, quia sicut mulier si vivente viro alteri adhaeserit, adultera judicabitur, mortuo vero viro soluta est a lege viri, et cui vult nubere habet potestatem; sic vivente, id est statum suum lege habente, homo legi subditus fas non habet legis jugo collum subducere; si autem decidendo a statu suo lex mortua fuerit, liberum habet alii se legi adaptare. Hoc de lege Moysi et populo circumcisionis facillimum intellectu est, et nihil omnino habens quaestionis. Propheta enim ad interitum et cantari coepit canticum novum, et praedicari mandatum novum, et nova fieri omnia. Statimque electio ex Judaeis Ecclesia facta est, Sponsa nova Agni sine macula et ruga et novo Sponso adhaesit, relicto mortuo viro priore, sine ulla nota adulterii.
Abbreviated transcription (Latin):
catũ ẽ mors: Iã dudũ autẽ dixerat. sine lege peccatũ mor¬
tuũ ẽ: ubi dixeramꝰ ꝙ mortuũ dix̾ absconditũ. e. latet ñ
apparet: Modo uidete: quã uere ita dictũ sit Peccatum
inquit ut appareat peccatũ: Nondix̃ ut sit. qi erat & qnͣ¬
do ñ apparebat peccatũ. Qͥa ẽ ut appareat peccatum:¬
Quia concupiscentiã nesciebã. nͥ lex diceret. ñ concupisces: Nͥ ait
concupiscentiã ñ habebã : sed concupiscentiã nesciebã Sic etiã
hic ñ ait ut sit peccatũ. s ut appareat peccatũ. ꝑ bonũ ꝑatũ ẽ¬

Expanded text:
catum est mors. Jamdudum autem dixerat , « sine lege peccatum mortuum est, » ubi dixeramus, quia mortuum dixit, absconditum, est; latet, non apparet. Modo videte, quam vere ita dictum sit: « Peccatum, » inquit, « ut appareat peccatum. » Non dixit, ut sit, quia erat, et quando non apparebat peccatum. Quid est, ut appareat peccatumQuia « concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret; Non concupisces. » Non ait, concupiscentiam non habebam; sed, concupiscentiam nesciebam. Sic etiam hic non ait, ut sit peccatum, sed « ut appareat peccatum; per bonum mihi o
Abbreviated transcription (Latin):
sub lege s sub gr̃a ita littera cũ sꝑu & lex cũ gr̃a. iã ñ eo mͦ
littera & lex appellat᷑. sic̃ ꝑ se ipsã. cũ occidit habundante
delicto: Ita enĩ lex. & uirtus peccati dicta ẽ. cũ auget eus
noxiã delectationẽ. ꝑ seuerã ꝓhibitionẽ: nec tam̃ etiã sic mala
ẽ : sed peccatũ ut appareat peccatũ. ꝑbonũ oꝑatũ ẽ mortem:
Ita multa quibusdã st̃ nacria: quãuis ñ sint mala. Hec igitur
sponsa rꝑi.iã mortua legi id ÷ peccato. qđ legis ꝓhibitione fit
habundantius. cũ lex sine gra iubet ñ uiuat: tali gͦ lege mortua.
ut sit alterius qͥ ex mortuis resurrexit. discernit ista sine le¬
gis iniuria: ne sacrilegiũ cõmittat in eiꝰ auctorẽ. fadem

Expanded text:
ttera cum spiritu, et lex cum gratia, jam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per se ipsam cum occidit abundante delicto. Ita enim lex et virtus peccati dicta est , cum auget ejus noxiam delectationem, per severam prohibitionem. Nec tamen etiam sic mala est: sed pecIta multa quibusdam sunt noxia; quamvis non sint mala. Hsponsa Christi, iam mortua legi, id est peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia iubet, non iuuat. tali ergo legi mortua, ut sit alterius, qui ex mortuis resurrexit, discernit ista sine legis iniuria, ne sacrilegium committat in eius auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
peccator: aut peccatũ ꝑ mandatũ Iste erant pussiones. ñ
passiones si delectationes. quȩ ꝑlegẽ auctȩ oꝑubant᷑ in mẽ¬
bris. ut fructũ ferrent morti : sub quib tãquã sub uiro do¬
minante tenebat᷑ anima. ante quã ueniret grã ꝑfide. His
autẽ passionib morit᷑. qͥ iã seruit ñite legi đi: quãuis ipsȩ
passiones ñdũ mortuȩ sint. quandu carne seruit᷑. legi pecca¬
ti. Restat enĩ ad huc aliqͥd ei qͥ ẽ sub gr̃a. qđ eũ ñ uincat s
erudiat: ñ captiuũ ducat s exerceat donec mortificet᷑ totũ.
qd̾ consuetudine praua roboratũ ẽ. Uera sponsa aꝑi intellig̾
qͥd distet uit̾ litterã & sꝑm. quȩ duo.dicunt᷑ alio mͦ. lex ⁊ grã.

Expanded text:
 mandatum. Istae erant passiones, non passiones tunc, sed delectationes, quae per legem auctae operabantur in membris, ut fructum ferrent morti, sub quibus tanquam sub viro dominante tenebatur anima, antequam veniret gratia per fidem. His autem passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei, quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quandiu carne servitur legi peccati. Restat enim adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, sed erudiat, non captivum ducat, sed exerceat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum est. Vera Sponsa Christi intelligit quid distet inter litter
Abbreviated transcription (Latin):
iã imitans eũ cui seruiebat in euangłio filii eiꝰ. cuiꝰ miscdia plena
ẽ terra. & tam̃ singillatĩ fingit corda singuloꝵ. & intellig̾ omnia
oꝑa eoꝵ: fomã morał doctrinȩ euidentius ad sumit. imperitꝰ
nr sermone. & si ñ scientia: in qua singuloꝵ conscientias conue¬
niat: & qͥd in eis lea quȩlibet. qͥd gr̃a operet᷑. qͥd fides. qͥd littera:

Expanded text:
jam imitans eum cui serviebat in Evangelio filii ejus, cujus misericordia plena jam imitans eum cui serviebat in Evangelio filii ejus, cujus misericordia plena est terra, et tamen sigillatim fingit corda singulorum, et intelligit omnia opera eorum; formam moralis doctrinae evidentius assumit, imperitus noster sermone, etsi non scientia, in qua singulorum conscientias conveniat; et quid in eis lex quaelibet, quid gratia operetur, quid fides, quid littera,