comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc ẽ ꝗd̾ sigͥficabat illa mixtum pedũ
q̃ nunꝙͣ comungi põt. Nã siẽ testa nopͤ
ferro coniungi ita romam tpr̃plus ꝙͣ ci¬
uil belli conungi ul uñ nullateñ potue¬
runt. Uñ lucanus in pͥmo.
¶Diurditur ferro regnũ ppłiq potentis
Qmare q̃ t̾ris q̃ totum possidet orbẽ
Nõ cepit fortuna duos. Cesarẽ .s. ⁊ põpe

Expanded text:
Et hoc est quod significat illa mixtura pedum, que nunquam coniungi potest. Nam sicut testa non potest ferro coniungi, ita Romani tempore plus quam civilis belli coniungi vel uniri nullatenus potuerunt. Unde Lucanus in primo: Dividitur ferro regnum, populique potentis, Que mare, que terras, que totum possidet orbem, Non cepit fortuna duos, – Cesarem scilice
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Et se nonfosse cancor lomiuieta
la reu̾entia de le sõme chiaui
checu tenesti ne lauita lieta
Io userei parole ancor piu graui
che laur̃a auaritia ilmondo accrista
calcando i buomi ⁊ solleuando i praui.
In hoc notabili admonet nos ħic autor ꝙ
licet symoniaeã ꝑfidiã decestari ⁊ tanꝙͣ
decestandam fugere debeamus. nichoꝰ ꝑp
lum a ꝑuint atq claudunt ip̃os płatos
sustinere debemus nõ ꝑꝑ ip̃os qr digͥ sũt¬
morte ẜ ꝑꝑclaues quib ⁊̃ in mal prelatis
reu̾eri debemꝰ. uñ habetur iniure de excõi¬
catõe q̃ iurtute clauium fulminat ꝙ siũ
sit iusta sine iniusta timenda ẽ.¬

Expanded text:
 Et se non fosse c'ancor lo mi vieta la reverentia de le somme chiavi che tu tenesti ne la vita lieta, io userei parole ancor più gravi; chè la vostra avaritia il mondo attrista, calcando i buoni et sollevando i pravi. In hoc notabili admonet nos hic autor, quod licet symoniacam perfidiam detestari et tanquam detestandam fugere debeamus, nichilominlum aperiunt atque claudunt, ipsos prelatos sustinere debemus; non propter ipsopter claves, quibus etiam in malis prelatis revereri debemus. Unde habetur in iure, de excomunicatione que virtute clavium fulminatur, quod sive sit iusta sive iniusta, timenda e
Abbreviated transcription (Latin):
Che uoler cio udire e bassa uollia.
Dum hõ delectat᷑ audire ista infima siẽ
sunt altercatoes mulierũ ⁊ clamores n¬
stieos uulgi. ostedit se hẽ infiniũ appetitũ.
Iõ Uantes in hoc notabili rep̃henditur a
mag̾ro. Et sic patet.xxx cantus prime
Incipit xxxi eantus Prime cantice coẽdie.

Expanded text:
chè voler ciò udire è bassa vollia». Dum homo delectatur audire ista infima, sicut sunt altercationes mulierum et clamores rusticos vulgi, ostendit se habere infimum appetitum. Ideo Dantes in hoc notabili reprehenditur a magistro. Et sic patet XXX cantus prime INCIPIT XXXI CANTUS PRIME CANTICE COMEDIE.
Abbreviated transcription (Latin):
ne agnina oblatum fuisse dicunt aguꝰ
autem locutus est ei dicens. Caue ne me
comedas quia ĩ me uenenum habeo. Et
tñ post plures annos ueneno uitan fi¬
muit. ¶ Propter seisma igͥ quod semiã¬
uit inmundo. ꝓpter quod filii agar a xͥa¬
nitate sunt diuisi macumech amento ⁊¬
usq ad anum diuisus mista nona bul¬
gia ponitur abautore. Ideo ip̃e macumet
ait in subsequentib ad autorem.
Uedi come scoppiato e macometto. ⁊ loꝗt̃
cumeth se ꝑpenam ⁊ ꝑnomen manife¬
stauit autori ostendit sibi magistrũ sur̃
cuius dectrina ⁊ consilio m illo scismate
tniumphauit. Uicens.
Dinanci ame senua piangendo ali
fesso dalmento infin su salciuffecto.
Iste enim aly fuit magr machinech/ qui
quomõcunq axp̃ĩanis dicatur clencus
ali. De quo autor in lictera duo poĩt ¶

Expanded text:
ne agnina oblatum fuisse dicunt, agnus ne agnina oblatum fuisse dicunt, agnus autem locutus est ei dicens: «Cave ne me comedas, quia in me venenum habeo». Et tamen post plures annos veneno vitam finivit. Propter scisma igitur quod seminavit in mundo, propter quod filii Agar a Christianitate sunt divisi, Macumeth a mento usque ad anum divisus in ista nona bulgia ponitur ab autore. Ideo ipse Macumet ait in subsequentibus ad autorem: «Vedi come scoppiato è Macometto!» et loquitur cumeth se per penam et per nomen manifestavit autori, ostendit sibi magistrum suum, cuius doctrina et consilio in illo scismate triumphavit, dicens: Dinanzi a me sen va piangendo Alì, fesso dal mento infin sus'al ciuffetto. Iste enim Aly fuit magister Machumeth qui quomodocunque a Christianis dicatur clericus Alì. De quo autor in lictera duo ponit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alia legis mandata ꝓmisit deus ut as¬
senunt paradisum .i. ortum delitiarum
aquis precer fluentibus inigatum. Iqro
sedes habebunt ꝑpetuas/ nẽc frigore a̧irt
estu aliquo affligentur. Omĩbus ciboꝵ
nescentur gembus. Quicquid appetient
stati inuenient coram se. uestimentis
sencis induentur. ⁊ speciosis uinrimibus
coniungentur. In delitiis omib accuba¬
bunt quibus angeli more picernanz
cum uasis aurris ⁊ antenteis ministra¬
bunt. Hũc pseudo prophetam.s. Ma¬
cumeth sarraceni tenebris inuoluti spi¬
ncum prophetie suꝑ omnes ꝓpħas habr¬
isse affumant. Et decem angelos sibi fa¬
uentes ⁊ ipm̃ custodientes cum habere
predicant. Aiunt quoq ip̃i miẜrum sã¬
raceni ꝙ añ ꝙͣ deus celum ⁊ terramere¬
asset nomen macumeth in conspectu dei
astabat/ ⁊ nisi ipse macumeth futurus i¬
fuisset nec celum nec terram nec padisuᷤᷤ
unquam fuisset ¶ Uenenum ĩ suꝑ in car¬

Expanded text:
et alia legis mandata promisit Deus ut aset alia legis mandata promisit Deus ut asserunt paradisum, idest ortum delitiarum, aquis preter fluentibus irrigatum; in quo sedes habebunt perpetuas, nec frigore aut estu aliquo affligentur; omnibus ciborum vescentur generibus. Quicquid appetierunt statim invenient coram se; vestimentis sericis induentur, et speciosis virginibus coniungentur. In delitiis omnibus accubabunt, quibus angeli more pincernarum cum vasis aureis et argenteis ministrabunt. Hunc pseudo prophetam, scilicet Macumeth, Sarraceni tenebris involuti spiritum prophetie super omnes prophetas habuisse affirmant; et decem angelos sibi faventes et ipsum custodientes eum habere predicant. Aiunt quoque ipsi miserrimi Sarraceni quod antequam Deus celum et terram creasset, nomen Macumeth in conspectu Dei astabat, et nisi ipse Macumeth futurus fuisset, nec celum nec terram nec paradisum unquam fuisset. Venenum insuper sibi in car
Abbreviated transcription (Latin):
eius ⁊ abraham ⁊ ismaeli locum oratio¬
nis fuisse. ¶ Quatuor uxores legutimas.
ipĩs habere licet ⁊ quãlibet tertio repudi¬
are ⁊ rursus recipere ita tñ ut quaterna¬
num numerũ non transcendant. Macu¬
meth aũt dixit sibi a domino angelo ga¬
briele nuntiante fuisse concessum ꝙ ad
aliorum uxores posset accedere ut uiros
iuntuosoo ⁊ ꝓpħas in illo populo genera¬
ret. ¶Quidam aut̃ samicenus unã pul¬
cram uxorem habebat quam macumeth
intime diligebat. quam quia macumeth
loquentem inuenit ip̃ama se eiecit. Quã
macumethircipiens ipãm inter suas uxo¬
res alias manere mandauit. Timens uͦ
ex hoc munnur populi cartam sibi de ce¬
lo delatam ꝯfinxit inqua continebatur
ꝙ quilibet samacenus posset alienamu¬
xorema suo uiro repudiatam prosua re¬
ciꝑe ⁊ tenere. Quod sarraceni usq hodie
ꝓ lege obẜuant. Auino autem semꝑ ab̾¬
stinere iubentur.¶ Seruantibus uero hec

Expanded text:
eius et Abraham et Ismaeli locum oratioeius et Abraham et Ismaeli locum orationis fuisse. Quatuor uxores legitimas ipsis habere licet, et quamlibet tertio repudiare et rursus recipere, ita tamen ut quaternarium numerum non transcendant. Macumeth autem dixit sibi a domino angelo Gabriele nuntiante fuisse concessum quod ad aliorum uxores posset accedere, ut viros virtuosos et prophetas in illo populo generaret. Quidam autem Sarracenus unam pulcram uxorem habebat quam Macumeth intime diligebat, quam quia Macumeth loquentem invenit, ipsam a se eiecit. Quam Macumeth recipiens, ipsam inter suas uxores alias manere mandavit. Timens vero ex hoc murmur populi, cartam sibi de celo delatam confinxit, in qua continebatur quod quilibet Sarracenus posset alienam uxorem a suo viro repudiatam pro sua recipere et tenere. Quod Sarraceni usque hodie pro lege observant. A vino autem semper abstinere iubentur. Servantibus vero hec
Abbreviated transcription (Latin):
conueniunt quia credunt unum solũ de
ipãs uolare fecit. S uenenum ĩmiscuit
quia xp̃m non u̾e passum nec uere resur¬
rexisse dixit. ¶Multas etiam leges pro¬
mulgauit quaꝵ multas de mosayca le¬
ge accepit. Sepe nanq saraceni se layãt
⁊ maxime cumorare debent. Uerenda eĩ
sua manus brachia faciem ⁊ os cromĩa
membra corporis abluunt ur mundius
orent. Orantes aũt unum confitent deuz
qui nullum equalem ul similẽ habeat.
In anno quoq integrum m̃sem ieuinãt.
Iciunantes aut̃ noctumo tp̃re comedunt
diumo u̾o iciunant. Sextam feriã solen¬
nicant sic̃ uidei salbbatum ⁊ xp̃ĩani diez
dominicam uenerantur. Et hoc quia to¬
ta gens arabum añ machumech uenẽm
adorabant. Hinc ẽ ꝙusq hodie diem ue¬
neris uenerant ¶ Semel autem ꝑsĩgulos
annos cã recogintionis ad domum dei q̃
est in mecha ire precipiunt. Quam domũ
dicunt a dam construxisse om̃ibusq filii

Expanded text:
conveniunt, quia credunt unum solum Deuconveniunt, quia credunt unum solum Deuipsas volare fecit. Sed venenum immiscuit, quia Christum non vere passum nec vere resurrexisse dixit. Multas etiam leges promulgavit, quarum multas de mosayca lege accepit. Sepe nanque Sarraceni se lavant, et maxime cum orare debent. Verenda enim sua manus, brachia, faciem, et os et omnia membra corporis abluunt, ut mundius orent. Orantes autem unum confitentur Deum, qui nullum equalem vel similem habeat. In anno quoque integrum mensem ieiunant; ieiunantes autem nocturno tempore comedunt, diurno vero ieiunant. Sextam feriam solennizant, sicut Iudei sabbatum et Christiani diem dominicam venerantur. Et hoc quia tota gens Arabum ante Machumeth Venerem adorabant; hinc est quod usque hodie diem Veneris venerantur. Semel autem per singulos annos, causa recognitionis, ad domum Dei qui est in Meccha ire precipiuntur; quam domum dicunt Adam construxisse, omnibusque filiis
Abbreviated transcription (Latin):
predicante ista columba sicut iste elericꝰ
ordinauerat suꝑ populum est emissa q̃
circunuolans sup humerum machumet
qui erit inppło mox descendit ⁊ iuxta i¬
morem suum rostrum in aurem illius ĩ¬
fixit. Unde populus ludifieatus spintũ
sanctum esse credidit ⁊ sibi tanꝙͣ uero dei
nunctio obediuit intantam ꝙ ip̃e machy¬
meth una cum ipĩs sarracenis regnum ꝑ¬
sidis acorientalis impii usq ad alexãdri¬
am inuaserunt. Ma cumech igitur ma¬
gistrum suum in secreto deinceps occulte te
loqueretur fingebat propriasq leges con¬
dens ip̃ãs aspĩtu sancto qui in spetie co¬
lumbe que sepe uidente populo suꝑ cumro¬
labat se recepisse mentiebatur. inquibuᷤ
cireunciduntur camesqz porcinas non co¬
medunt. Quius rei rationem cumuellet
machumech populo assignare dixit ꝙ ex
fimo cameli porcus post diluuium fuerit
ꝓcreatus. Et ideo tanquam ĩmundꝰ amũ¬
do populo ẽ uitandus. ¶Cum xp̃ĩanis ãt

Expanded text:
predicante, ista columba sicut iste clericus predicante, ista columba sicut iste clericus ordinaverat super populum est emissa. Que circumvolans super humerum Machumet, qui erat in populo, mox descendit, et iuxta morem suum rostrum in aurem illius infixit. Unde populus ludificatus Spiritum Sanctum esse credidit, et sibi tanquam vero Dei nunctio obedivit, intantum quod ipse Machumeth una cum ipsis Saracenis regnum Persidis ac orientalis imperii usque ad Alexandriam invaserunt. Macumeth igitur magistrum suum in secreto deinceps occulte tenloqueretur fingebat, propriasque leges condens ipsas a Spiritu Sancto, qui in spetie columbe que sepe, vidente populo, super eum volabat, se recepisse mentiebatur; in quibus circunciduntur, carnesque porcinas non comedunt. Cuius rei rationem cum vellet Machumeth populo assignare, dixit quod ex fimo cameli porcus post diluvium fuerit procreatus; et ideo, tanquam immundus, a mundo populo est vitandus. Cum Christianis autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃i autem se nobilitare uolentes dicunt¬
sana uxore abraham. Ideo se sanaceno
appellant. ¶Quĩdam eĩ clericus ualde
sapiens ⁊ famosus.uelut alii dicunt ꝗ¬
os quidam archidia conus anthyocenꝰ cũ ĩ
curia romana honorem quẽ cupiebat as¬
sequi nonualeret inambiam est ꝓfectus.
Ibiq sua predicatione ⁊ simulata sancti¬
tate innumerabiles populos ad se trax̃.
monacus quendam samicenum puerum
machumeth nomine educauit. Quẽ ad
suos mores trahens ipm̃ de nouo ⁊ ueteri
testamento instruxit. Et quandam colũ¬
bam candidam ita nuitriuit ꝙ nisi marre
macumeth/ cibum nullatenus capiebat.
populisq predicãs aiebat ꝙ natus eiit
inter ip̃os quidam summus ypħa in cu¬
ius nomine gens ip̃a saluan debebat. Et
ꝙ deus sibi reuelauerat ꝙ inquadam sra
predicatione populo adunato ipiti ꝓphe¬
tam ꝑ descensum sp̃o sancti inspetie colũ¬
be manifestaret. Sieq factum est ut illo

Expanded text:
Ipsi autem, se nobilitare volenteIpsi autem, se nobilitare volenteSarra, uxore Abraham; ideo se Sarracenos appellant. Quidam enim clericus valde sapiens et famosus, vel ut alii dicunt quios quidam archidiaconus Anthyocenus, cum in curia Romana honorem quem cupiebat assequi non valeret, in Arabiam est profectus; ibique sua predicatione et simulata sanctitate innumerabiles populos ad se traxit. monacus, quendam Sarracenum puerum, Machumeth nomine, educavit; quem ad suos mores trahens, ipsum de Novo et Veteri Testamento instruxit. Et quandam columbam candidam ita nutrivit, quod nisi in aure Macumeth cibum nullatenus capiebat. Populisque predicans aiebat quod natus erat inter ipsos quidam summus propheta, in cuius nomine gens ipsa salvari debebat; et quod Deus sibi revelaverat quod in quadam sua predicatione populo adunato ipsum prophetam per descensum Spiritus Sancti in spetie columbe manifestaret. Sicque factum est ut, illo
Abbreviated transcription (Latin):
la curata pareua el tristo sacco
che merda fa diquel che sitrangugia.
Hic incipit descismaticis exemplanter ꝑ¬
tractare. Et primo facit mentionem de
machumech qui magnam diuisionemse¬
minauit inmundo.Scisma enim tantu
ualet quantum diuisio. Ip̃e enim macu¬
meth magnam diuisionemfecit ĩmundo
quando cantam gentem que sarracenice
uiuit ab utero ecclesie seꝑauit. Et quia
uterum uiolauir ecclesie i deo diuisus ĩ
uentre a mento usq ad anum hie poĩtu
ab autore. Sed quia ystoriã ip̃ius machy¬
mech multi ignorare ꝓbantur i deo ip̃a
hic clucidare proposui: Imꝑante enim
eraclito quidam saracenus de arabia fal¬
sus ꝓpheta ⁊ grandis magus agarenos
siue ismaelitas seu sarracenos insuã see¬
tam ⁊ heresim tasiter congregauit. Nam
tabus specialiter nominibus nominan¬
tur.s. agareni ab agar famula a brahan
de qua nati sunt ismaelite ab ysmaele fi¬
lio abrahe quem de agar genuit abrahã

Expanded text:
la curata pareva e 'l tristo sacco la curata pareva e 'l tristo sacco che merda fa di quel che si trangugia. Hic incipit de scismaticis exemplariter pertractare. Et primo facit mentionem de Machumeth, qui magnam divisionem seminavit in mundo. Scisma enim tantum valet quantum <divisio>. Ipse enim Macumeth magnam divisionem fecit in mundo quando tantam gentem que sarracenice vivit ab utero Ecclesie separavit. Et quia uterum violavit Ecclesie, ideo divisus in ventre a mento usque ad anum hic ponitur ab autore. Sed quia ystoriam ipsius Machumeth multi ignorare probantur, ideo ipsam hic elucidare proposui. Imperante enim Eraclito, quidam Saracenus de Arabia, falsus propheta et grandis magus, Agarenos sive Ismaelitas seu Sarracenos in suam sectam et heresim taliter congregavit. Nam tribus spetialiter nominibus nominantur, scilicet Agareni ab Agar, famula Abraham, de quo nati sunt, Ismaelite ab Ysmaele, filio Abrahe, quem de Agar genuit Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
damibiponens illas manus saenlegas
colore quantum potuit niueo resareiuit.
Que ut prius in nigredinem sunt mutu¬
te.¶ Frater aũt eius quando uenit ad mõ¬
tem intestamento suis hr̃dibus sic precep̃.
Relinquo uos bonorũ meorũ heredes hoc
in delicet pacto ut me insepulcro proditõis
me ponere nullatenus debeatis. Si u̾o ibi
sepultus fuero ex nune mea hereditate uoᷤᷤ
priuo. Et istud restamentum om̃s alii de
dicta domo postea sunt secuti.
comundun cosi non si ꝑtugia
rotto dalmento infin oue sitrulla.
Licterã sic construe. Iam ueges qñ perdit
tympanum siue axem collateralem non
sie perforatur uel apentur sicut ego uidi a¬
ptum unum amento usq ad amim. Ista
tria nomina .s. ueggia. adecule ⁊ lulla pͥ¬
mum est uocabulum lombardorum. reli¬
qua u̾o duo sunt florentinorum. Ueggia
.i. ueges. Mecule est illa axis que est in
medio fundi uegetis. Lulla uero ẽ axis i¬
collateralis q̃ formam medie lunc habet.

Expanded text:
dam ibi ponens, illas manus sacrilegas dam ibi ponens, illas manus sacrilegas colore quantum potuit niveo resarcivit. Que ut prius in nigredinem sunt mutate. Frater autem eius, quando venit ad mortem, in testamento suis heredibus sic precepit: Relinquo vos bonorum meorum heredes, hoc videlicet pacto, ut me in sepulcro proditoris me ponere nullatenus debeatis. Si vero ibi sepultus fuero, ex nunc mea hereditate vos privo. Et ustud testamentum omnis alii de dicta domo postea sunt secuti. com'i' vid'un, così non si pertugia, rotto dal mento infin ove si trulla. Licteram sic construe: Iam veges, quando perdit tympanum sive axem collateralem, non sic perforatur vel aperitur sicut ego vidi apertum unum a mento usque ad anum. Ista tria nomina, scilicet veggia, mezzule et lulla, primum est vocabulum Lombardorum, reliqua vero duo sunt Florentinorum. Veggia, idest veges; mezzule est illa axis que est in medio fundi vegetis; lulla vero est axis collateralis, que formam medie lune habet.
Abbreviated transcription (Latin):
noue de urbe. ubi omnes frangepani ex
con suetu dine tumulantur. Uxor u̾o sua
supra illud sepulcrum fecit pingi uirgiẽ
gloriosam suum filium in gremio bauilã¬
tem ⁊ ad pedem ip̃ius uirginis fecit etiam
pingustum ꝑditorem genibus flexis et
manibus iunctis aduirginem eleuatis.
in qua pictura statu apparuit unum
signum mirabiliter tremebundum. nã
ille manus scelerate que talem iuuenẽ
inmanus karoli posuerunt statim ĩ sua
pictum effecte sunt ingerrime siẽ carbo.
Q uxor illius ꝓditoris audiens statĩ
pro pictore misit ut illas manus iteruz
dealbaret. Quas cum pietor colore suꝑ¬
posito dealbasset statim in pristinam ni¬
gredinem sunt reuerse. Uxor aũt dolenᷤ
ac etiamuerecundans iterum ⁊ iterum
ipãs manus dealban mandauit. Que
semꝑ incandem ni gredinemu̾ tebantur.
Adultimum aũt pĩctor illas manus ã¬
putauit colores ⁊ calcem usq ad mui pa¬
netem extrahendo/ ⁊ de nouo calcem cãdi¬

Expanded text:
Nove de Urbe, ubi omnes Frangepani ex Nove de Urbe, ubi omnes Frangepani ex consuetudine tumulantur. Uxor vero sua supra illud sepulcrum fecit pingi Virginem gloriosam suum filium in gremio baiulantem, et ad pedem ipsius Virginis fecit etiam pingi istum proditorem, genibus flexis et manibus iunctis ad Virginem elevatis; in qua pictura statim apparuit unum signum mirabiliter tremebundum. Nam ille manus scelerate que talem iuvenem in manus Karoli posuerunt statim in sua pictura effecte sunt nigerrime sicut carbo. Quod uxor illius proditoris audiens, statim pro pictore misit ut illas manus iterum dealbaret. Quas cum pictor colore superposito dealbasset, statim in pristinam nigredinem sunt reverse. Uxor autem dolens ac etiam verecundans, iterum et iterum ipsas manus dealbari mandavit; que semper in eandem nigredinem vertebantur. Ad ultimum autem pictor illas manus amputavit, colores et calcem usque ad muri parietem extrahendo, et de novo calcem candi
Abbreviated transcription (Latin):
uno despinolis de Ianua uinculauit.
Quos omnes post annum decapitari
mandauit. Quorũ cõpora iacent nea¬
polim apud locum nr̃m ordinis de cãme¬
lo. Et sie patet quomõ carolus uiẽ Cor¬
nidinum nõ arms sed astutia senis alã¬
di ut dictum est. Iõ dr̃ intextu.
Et la datalliacoco
oue sançarme uinsel uecchio alardo.
S quia mentionem fecimus deisto ꝓdi¬
tore romano deo remunerationes quaᷤᷤ
exinde habuit hic breuiter explicemus:
adortuo itaq cornidino immo potius un¬
molato ille proditor de frangepanis qui
totum suum sanguinem maculauit ad
karolum remunerationẽ suisceleris expe¬
ctans accessit. Quẽ karolus insignum
derisionis comitem sine comitatu effecit.
Ille aũt uerecundia ductus incastro de a¬
scuri quia nemo ip̃m uidere uolebat uilit
se inclusit. Germanus aũt suus ꝑmedi¬
um castri unum murum fecit ne uiderẽt
sui oculi proditorem. Mortuo aũt illo pro¬
ditore fuit sepultus apud ecc̃am scẽ maĩe

Expanded text:
uno de Spinolis de Ianua vinculavit. uno de Spinolis de Ianua vinculavit. Quos omnes post annum decapitari mandavit; quorum corpora iacent Neapolim apud locum nostrum ordinis de Carmelo. Et sic patet quomodo Carolus vicit Corradinum, non armis sed astutia senis Alardi, ut dictum est. Ideo dicitur in textu: et là da Tagliacozzo ove sanz'arme vinse 'l vecchio Alardo; Sed quia mentionem fecimus de isto proditore romano, ideo remunerationes quas exinde habuit hic breviter explicemus. Mortuo itaque Corradino, immo potius immolato, ille proditor de Frangepanis, qui totum suum sanguinem maculavit, ad Karolum remunerationem sui sceleris expectans accessit. Quem Karolus in signum derisionis comitem sine comitatu effecit. Ille autem verecundia ductus in castro de Asturi, quia nemo ipsum videre volebat, viliter se inclusit. Germanus autem suus per medium castri unum murum fecit, ne viderent sui oculi proditorem. Mortuo autem illo proditore, fuit sepultus apud ecclesiam Sancte Marie
Abbreviated transcription (Latin):
me uolo. Etro enim sum corradinus qui
sicut deus uoluit de bello licet debellatꝰ
euasi. In tuis itaq manibus me cõmit¬
to. Ille autẽ illum recipiens dolose ⁊ cal¬
li de sic respondit. Domune mi uenisti ad
ẜuum tuum ⁊ ego te recipio tãquã domi¬
num meũ. Noli igitur timere ⁊ nec ĩ ali¬
quo contristeris quia licet sis akarolo de¬
bellatꝰ ex quo tua maiestas diuina ꝑtegẽ¬
te gr̃a uiuit illesa. adhuc pot̾imus exer¬
citum instaurare ⁊ contra inunicos feli¬
citer triumphare. Et his dictis ipm̃ in
quandam camaram introduxit.⁊ ibi fe¬
cit cum occulte manere. Accipiensq unỹ
nuntium ip̃m cum suis licteris ad kaoͣ¬
lum destinauit significans sibi quomõ
ad suum beneplacitum corndinũ habe¬
bat atq tenebat. Quod karolus auidi¬
ens cummagna letitia cordis/ quingẽ¬
tos gallos mĩlites ꝑcorradino trãsmi¬
sit. Quem cum huisset statim una cũ
duce austrie comite gerardo de Pisis ⁊

Expanded text:
me volo. Ego enim sum Corradinus, qui me volo. Ego enim sum Corradinus, qui sicut Deus voluit de bello, licet debellatus, evasi. In tuis itaque manibus me committo». Ille autem illum recipiens dolose et callide sic respondit: «Domine mi, venisti ad servum tuum et ego te recipio tanquam dominum meum. Noli igitur timere et nec in aliquo contristeris, quia licet sis a Karolo debellatus, ex quo tua maiestas divina protegente gratia vivit illesa, adhuc poterimus exercitum instaurare et contra inimicos feliciter triumphare». Et his dictis, ipsum in quandam camaram introduxit, et ibi fecit eum occulte manere. Accipiensque unum nuntium ipsum cum suis licteris ad Karolum destinavit, significans sibi quomodo ad suum beneplacitum Corradinum habebat atque tenebat. Quod Karolus audiens, cum magna letitia cordis quingentos Gallos milites pro Corradino transmisit. Quem cum habuisset, statim una cum duce Austrie, comite Gerardo de Pisis et
Abbreviated transcription (Latin):
lia colligenda dispersi/ nos unti contra
ip̃os disꝑsos audacter ⁊ uiriliter insur¬
gemus. Quod cum omnia que ip̃e alar¬
dus prourderat euenissent. corradinus
akarolo debellatus fugaminiir ⁊ ad qd¬
dam castrum quod uocãtur asturi deueĩt.
Intrans aũt dictum oppidum corridinus
ad quendam qui tenebat hospitium ĩtroi¬
uit/ ⁊ ait ad eumi. Qͥs est ĩ hor oppido ma¬
ior homo. Cui ille. Ista terra ẽ subpotesta¬
te et dominio duoꝵ fratrum nobilium ro¬
manorũ. Uidelicet Iohannis .⁊ Iacobi de
frangepanis. Ad quem corndinus. Duc
me rogo ad unum istorum. Ille autem
continuo duxit illum ad Iacobum. Quẽ
cum uidisset cornidinus ait ad eum. Do¬
mine egouenio de cxercitu corradini ⁊ ha¬
beo in secreto aliqua uobis loqui. Quem
ille apprehendens incameram suã dux̃.
Cui corradinuo. Iacobe ego scio te nobilẽ
inter om̃s esse romanos ideo tibitanꝙͣ
fideli principi romani imꝑii manifestaẽ

Expanded text:
lia colligenda dispersi, nos uniti contra lia colligenda dispersi, nos uniti contra ipsos dispersos audacter et viriliter insurgemus». Quod cum omnia que ipse Alardus providerat evenissent, Corradinus a Karolo debellatus fugam iniit et ad quoddam castrum quod vocatur Asturi devenit. Intrans autem dictum oppidum, Corradinus ad quendam qui tenebat hospitium introivit et ait ad eum: «Quis est in hoc oppido maior homo?» Cui ille: «Ista terra est sub potestate et dominio duorum fratrum nobilium Romanorum, videlicet Iohannis et Iacobi de Frangepanis». Ad quem Corradinus: «Duc me, rogo, ad unum istorum». Ille autem continuo duxit illum ad Iacobum. Quem cum vidisset, Corradinus ait ad eum: «Domine, ego venio de exercitu Corradini et habeo in secreto aliqua vobis loqui». Quem ille apprehendens, in cameram suam duxit. Cui Corradinus; «Iacobe, ego scio te nobilem inter omnes esse Romanos, ideo tibi tanquam fideli principi Romani imperii manifestare
Abbreviated transcription (Latin):
alardus uictoriam reportauit. Sed ut isti
belli notitia habeatur ip̃am hie breuiter
⁊ suecinte ponemus. Corradinus enĩ dũ
eẽt in imꝑatorem electus cum multitudiẽ
militum copiosa ytaliam intrauit ⁊ uo¬
lens prius cum inimicis certare ꝙͣ corõaz
acciꝑet / in apuliã contra karolum puqͣty¬
nis accessit. Karolus aũt obiuam sͥ ue¬
nit/ ⁊ uidens potentiam corradim ad bel¬
lum procedere dubitabat. Cui alardus a¬
it. Noli timere sed fac id quod tibi dixẽo
⁊ benetibi ent. Elige quidem unum mili¬
tentui habitus ⁊ stature ⁊ indue eum ar¬
mis tuis ⁊ ipm tanꝙͣ regem cum tota gẽ¬
te tua mite contra theotonicos pugͣturus
Nos aũt duo post talem montem cũ ꝗn¬
gentis misitibus stabimus latitantes.
Corntdinus autem dum uidebit se eẽ po¬
tentiorem tua gente contra tuos indisci¬
plinate ꝓcedet ⁊ dumtua gens aduersa¬
nis tenra dabit ⁊ cheotonĩci erunt ad spo¬

Expanded text:
Alardus, victoriam reportavit. Sed ut istius Alardus, victoriam reportavit. Sed ut istius belli notitia habeatur, ipsam hic breviter et succinte ponemus. Corradinus enim dum esset in imperatorem electus, cum multitudine militum copiosa Ytaliam intravit, et volens prius cum inimicis certare quam coronam acciperet, in Apuliam contra Karolum pugnaturus accessit. Karolus autem obviam sibi venit, et videns potentiam Corradini, ad bellum procedere dubitabat. Cui Alardus ait: «Noli timere, sed fac id quod tibi dixero et bene tibi erit. Elige quidem unum militem tui habitus et stature et indue eum armis tuis, et ipsum tanquam regem cum tota gente tua mitte contra Theotonicos pugnaturum. Nos autem duo post talem montem cum quingentis militibus stabimus latitantes. Corradinus autem, dum videbit se esse potentiorem tua gente, contra tuos indisciplinate procedet; et dum tua gens adversariis terga dabit et Theotonici erunt ad spo
Abbreviated transcription (Latin):
lum fuit inter robertum qui scardum ⁊
apulos de quo dicit autor.
Conq̃lla che senti di colpi doglie
ꝑ contastare a roberto qui scardo. Iste ro¬
bertus quiscardus fuĩt unus ualens ba¬
ro de flandria qui cum militia bellicosa a¬
pulie regnum intrauit ⁊ ip̃m dimicando
ꝑdomuit non tũ sine magna strage cõtra¬
dicentium apuloꝵ. ¶ Gertiũ bellum fyit
inter manfredum sicilie ⁊ apulie regem
⁊ carolum olim comitẽ andegauensem.
Pugnarunt ambo prope beneuentum in
loco enim qui dicit ciperanum. inquo bel¬
lo suum regem apuli dumiẜunt ⁊ karolo
adhesenuit. Uñ ipe Manfredus fuit cum
multitudine sui exercitus trucidatus. Iõ
ait autor intextu.
Et laltra il cui ossame ancor saccollie
aceꝑan ladoue fu bugiardo
ciascun ꝑuglese. ¶Quartu bellum fuit q̃
in apulia in loco qui dicitur talliacoço int̾
regem corradum ⁊ karolum ancedictum.
Inquo bello dictus karolus nõ armis s
astutia unius suimilitis qui uocabatur

Expanded text:
lum fuit inter Robertum Guiscardum et lum fuit inter Robertum Guiscardum et Apulos, de quo dicit autor: con quella che sentì di colpi doglie per contastare a Roberto Guiscardo; Iste Robertus Guiscardus fuit unus valens baro de Flandria, qui cum militia bellicosa Apulie regnum intravit, et ipsum dimicando perdomuit, non tamen sine magna strage contradicentium Apulorum. Tertium bellum fuit inter Manfredum, Sicilie et Apulie regem, et Carolum, olim comitem Andegavensem. Pugnarunt ambo prope Beneventum, in loco enim qui dicitur Ciperanum, in quo bello suum regem Apuli dimiserunt et Karolo adheserunt. Unde ipse Manfredus fuit cum multitudine sui exercitus trucidatus. Ideo ait autor in textu: Et l'altra il cui ossame ancor s'accollie a Ceperan, là dove fu bugiardo ciascun Puglese, Quartum bellum fuit etiam in Apulia, in loco qui dicitur Talliacozzo, inter regem Corradum et Karolum antedictum. In quo bello dictus Karolus non armis, sed astutia unius sui militis, qui vocabatur
Abbreviated transcription (Latin):
dammensura librarũ.s. quadraginta qua¬
tuor ut dic̃ ysidorus.xui libro ethunolog.
Idaireo ait autor intextũ.
Come liuo serue chenoncrra. Bene di¬
at non erra. quia ueridicus scriptor fuit.
ut pater in suis decadis. Seripsit enĩ uendi¬
cõ stilo omnia magnalia romanorũ abur¬
be condita usq ad tempora su a ꝑ decẽ deca¬
das. et quidam dicunt duodecĩ. Est autẽ
decada uolumen cõtinens decẽ libros. Fu¬
it autẽ istetitus linius de arpino ut suꝑ¬
ius dictum est. Et fuit tante autoritati
⁊ tanta ystoriali eloquentia adornatus
ꝙ a remotis partib mundi ad ip̃m uidẽ¬
dum ⁊ audiendum multi magnates ⁊ i
nobiles concurrerant. Un beatus Ierom¬
mus inylogo galcato sie ait. Ad titum
liuium cloquentie fonte manãtem de y¬
spamarum galliarumq finib quosdas
nobiles romam uenisse legimus. ⁊ quos
ad contemplatõem sui roma nõ trax̃ uni
hominis fama ꝑduxit. ¶ Secundũ bel¬

Expanded text:
dam mensura librarum, scilicet quadraginta quadam mensura librarum, scilicet quadraginta quatuor, ut dicit Ysidorus, XVI libro Ethimologiarum. Idcirco ait autor in textu: come Livio scrive, che non erra, Bene dicit <non erra>, quia veridicus scriptor fuit, ut patet in suis Decadis. Scripsit enim veridico stilo omnia magnalia Romanorum, ab urbe condita usque ad tempora sua per decem decadas, et quidam dicunt duodecim. Est autem decada volumen continens decem libros. Fuit autem iste Titus Livius de Arpino, ut superius dictum est; et fuit tante autoritatis et tanta ystoriali eloquentia adornatus, quod a remotis partibus mundi ad ipsum videndum et audiendum multi magnates et nobiles concurrerunt. Unde beatus Ieronimus, in prologo galeato, sic ait: Ad Titum Livium eloquentie fonte manantem de yspaniarum galliarumque finibus quosdam nobiles Romam venisse legimus, et quos ad contemplationem sui Roma non traxit, unius hominis fama produxit. Secundum bel
Abbreviated transcription (Latin):
ut prius te romani uenisse sentiant ꝙͣ
audiant te uenturum. Tunc anibal ait
ad maharbalem. Consilio opus est. Cui
maharbal: Non omnia nimirũ dii tibide¬
derunt. Uincere scis anibal. uctoria uti ne¬
scis. Ip̃a die qua anibal habuit uictoriã
de romanis quieuit altera u̾o die ad spoli¬
a legenda ꝯsurgit. Quidã romani interi
mortuos reꝑti sunt uiui qui crurib ãpu¬
tutis capita penorum manib detinebant
⁊ eorum sãguinem manibz ore lambebãt.
Quidam autẽ romanus inuentus est/ qui
habens brachia amputata uni numide
nasum ⁊ aures dentib detrũcabat ¶Coł¬
lectis aũt spoliis anbal insignum iueto¬
re misit cartaginẽ om̃s anulos aureos ⁊
argenteos quos indigitis romanorũ in ue¬
nit. Fuerunt autẽ istĩ anuli tres modii cũ
dimidio .i. tres cophyni ⁊ dunidium. Nõ
enun accipitur hic modius ꝓmodio ꝗ hẽ¬
tur in tuscia. qui est ingintiquatuor sexta¬
norũ frumenti. sed promodio qui est que¬

Expanded text:
ut prius te Romani venisse sentiant quam ut prius te Romani venisse sentiant quam audiant te venturum». Tunc Anibal ait ad Maharbalem: «Consilio opus est». Cui Maharbal: «Non omnia nimirum dii tibi dederunt. Vincere scis Anibal; victoria uti nescis». Ipsa die qua Anibal habuit victoriam de Romanis quievit, altera vero die ad spolia legenda consurgit. Quidam Romani inter mortuos reperti sunt vivi, qui cruribus amputatis, capita Penorum manibus detinebant, et eorum sanguinem manibus ore lambebant. Quidam autem Romanus inventus est, qui habens brachia amputata uni Numide nasum et aures dentibus detruncabat. Collectis autem spoliis, Anibal in signum victorie misit Cartaginem omnes anulos aureos et argenteos quos in digitis Romanorum invenit. Fuerunt autem isti anuli tres modii cum dimidio, idest tres cophyni et dimidium. Non enim accipitur hic modius pro modio qui habetur in Tuscia, qui est vigintiquatuor sextariorum frumenti, sed pro modio qui est que
Abbreviated transcription (Latin):
fuit a quodam milite lentulo romano uo¬
catus. Paule emili lentulus inquit quẽ
unum in sontem culpe cladis hodierne di¬
ei respicere dii deberent cape hunc equum
dum tibi uinum aliquid suꝑest. Comes
itaq ego te tollere possum ac ꝓtegere/ ne
hanc pugnam romanis funestam carta¬
giensibus u̾o claram uelis facere tua i¬
morte. Ad quem ꝯsul. Lentule uade ro¬
mam annuntia publice patribus utur¬
bem romanam muniant acprius quam
hostis uictor adueniat presidiis fumẽt
ip̃am. Priuatĩq fabio maxuo dicas
preceptorumeius me memorem extitisse
sed ipã die qua pugnatum est/ uarro te¬
nebat impium.meq in consulto ꝓcessit
ad bellum. Et hio dietis recedente lentu¬
lo supueniẽtib penio interfectus ẽ ip̃e
uano.¶Pacta ista uictoria apud cannaᷤᷤ
Maharbał prefectus equitum ambalis
ait ad ipm. sine ulla mora perge romã.
die quinto in capitolio epulabeno. Tolle
moram. ascerde equuni euola romani

Expanded text:
fuit a quodam milite Lentulo Romano vofuit a quodam milite Lentulo Romano vocatus. «Paule Emili», Lentulus inquit, «quem unum insontem culpe cladis hodierne dici respicere dii deberent, cape hunc equum dum tibi virium aliquid superest. Comes itaque ego te tollere possum ac protegere, ne hanc pugnam Romanis funestam, Cartaginensibus vero claram, velis facere tua morte». Ad quem consul: «Lentule, vade Romam, annuntia publice patribus ut urbem Romanam muniant, ac prius quam hostis victor adveniat, presidiis firment ipsam. Privatimque Sabio maximo dicas preceptorum eius me memorem extitisse, sed ipsa die qua pugnatum est Verro tenebat imperium, meque inconsulto processit ad bellum». Et his dictis, recedente Lentulo supervenientibus Penis interfectus est ipse Varro. Peracta ista victoria apud Cannas, Maharbal prefectus equitum Anibalis ait ad ipsum: «Sine ulla mora perge Romam; die quinto in Capitolio epulaberis. Tolle moram, ascende equum, evola Romam;
Abbreviated transcription (Latin):
codem bello punico libro.xͦ. Inter alia uͦ
diuersa bella que dictus ambal habuit
cum romanis fuit illud fomosum bellũ
ꝙ cum cisdem ꝯẜuit apud cannas. Quod
quidẽ bellum ut seribit liuius de codemi
bello punico libro ẜo hoc ordine factumest.
Castrametante nempe anibale mapulia a¬
pud cannas duo ꝯsules romani Paulus e¬
misius ⁊ uarro terrentius ꝯtra anibalem
cum multitudine maxima romanorũ exe¬
unt pugnaturi. Romani stabant uersi
inmeridie.peni u̾o.i. cartaguienses insep¬
tentrione. Bellium contradicente paulos
cipit a uarrone. Uentus uultumus orit
puluerẽ leuat ⁊ mora ⁊ oculos ꝓieit roã¬
noꝵ. Fit pugna ualida int̾ romanos et
penos. De romanis occiduntur xl milia pe¬
dites. ⁊ duomilia septingenti milites. Ca¬
pti uo sunt duomilia peditum ⁊ trecenti
equites. Uarro cum quinquaginta equi¬
tibus fugit cannas. Paulus u̾o emilius
alter ꝯsul dumuulneratus sederet in saxo

Expanded text:
eodem Bello Punico, libro X. Inter alia vero eodem Bello Punico, libro X. Inter alia vero diversa bella que dictus Anibal habuit cum Romanis, fuit illud famosum bellum quod cum eisdem conseruit apud Cannas. Quod quidem bellum, ut scribit Livius de eodem Bello Punico, libro secundo, hoc ordine factum est: castrametante nempe Anibale in Apulia apud Cannas, duo consules romani, Paulus Emilius et Varro Terrentius, contra Anibalem cum multitudine maxima Romanorum exeunt pugnaturi. Romani stabant versi in meridie; Peni vero, idest Cartaginenses, in septentrione. Bellum contradicente Paulo, incipitur a Varrone. Ventus vulturnus oritur, pulverem levat, et in ora et oculos proicit Romanorum. Fit pugna valida inter Romanos et Penos. De Romanis occiduntur XI milia pedites, et duo milia septingenti milites. Capti vero sunt duo milia peditum et trecenti equites. Varro cum quinquaginta equitibus fugit Cannas. Paulus vero Emilius, alter consul, dum vulneratus sederet in saxo,
Abbreviated transcription (Latin):
saniitib ⁊ lucanis. Et ista p̃lia tangiti
autor intextu. Ibi.
Se saunassancor tutta la gente
chegia insula fortunata terra
dipullia fu del susangue dolente
Pliromani. Uere tota illa gens suꝑius
nominaça de suo sanguine ꝑ romanos fu¬
so atq dileco fuit dolens.¶ Postquam u̾o
autor generalia prelia que fuerunt inter
apulos et romanos sub quadam geneni¬
litate tetigit sieco pede subsequenter ad
spalia sie descendit. Uicens.
Et ꝑ lalunga guenti
che dela nella fe si alte spollie
come liuio soriue chenonerra. Et tãgit
hic quatuor diu̾sa prelia que sunt ista.
Primum nanq fuit inter romanos ⁊ cã¬
tagienses. Cartaginenses enim duce
anibale ytaliam intrauerunt. Fuerũt
aũt. Lxxx milia pedites. ⁊ ingintimilia
equites sicut serbit liuius de ẜo bello ⁊¬
punico libro primo. Et fecit querram in
dicta ytalia dictus anibal pannos sedecĩ
cum romanis. ut senbit idem liuius de

Expanded text:
Sannitibus, et Lucanis. Et ista prelia tangit Sannitibus, et Lucanis. Et ista prelia tangit autor in textu, ibi: S'e' s'aunassche già, in su la fortunata terra di Puglia, fu del suo sangue dolente per li Romani Vere tota illa gens superius nominata de suo sanguine per Romanos fuso atque dileto fuit dolens. Postquam vero autor generalia prelia que fuerunt inter Apulos et Romanos sub quadam generalitate tetigit, sicco pede subsequenter ad specialia sic descendit, dicens: et per la lunga guerra che de l'anella fè sì alte spollie, come Livio scrive, che non erra, Et tangit hic quatuor diversa prelia que sunt ista: Primum nanque fuit inter Romanos et Cartaginenses; Cartaginenses enim, duce Anibale, Ytaliam intraverunt. Fuerunt autem LXXX milia pedites et viginti milia equites, sicut scribit Livius De Secundo Bello Punico, libro primo. Et fecit guerram in dicta Ytalia dictus Anibal per annos sedecim cum Romanis, ut scribit idem Livius de
Abbreviated transcription (Latin):
morando que ĩ apulia facta sunt a prin¬
cipio quasi urbis rome usq ad tempora
quasi nr̃a ¶Secundo concludit dicens
ꝙ si omnes isse gentes que indictio pre¬
liis ceciderunt adunarentur munũ. et
quilibet suum membrum ostendererun
ꝑforatum alius detruncatum. illa talia
uulnem atqz plagenil quasi eent respec¬
tuuulnerum ⁊ plagarum quas inista ⁊¬
bulgia nona uidit ¶Prelia aũt predicta
sunt ista. Inapulia enimpugnarint pͦ
romani cum multis ppłis bellicosis ⁊ ma¬
xime sicut senbit titus liuius in pͥma sua
decada cuinequis. sãnitib ⁊ lucanis. Fu¬
erunt enimiste tres gentes mirabiliter bel¬
licose quas omnes romani diusis preliis
debellarunt. ⁊ tandem ip̃arum ciuitates
⁊ sp̃aliter sannii propter uerecundiam ꝙͣ
romani apud fuiras caudinas ab ipĩs sã¬
nitib receꝑunt fundituo deleuerant. ceci¬
dit aũt̃ indictis bellis multitudo maxĩa
romanorum. sed multo plures de dictis eꝗ

Expanded text:
morando, que in Apulia facta sunt a prinmorando, que in Apulia facta sunt a principio quasi urbis Rome usque ad tempora quasi nostra. Secundo, concludit dicens quod si omnes ille gentes que in dictis preliis ceciderunt adunarentur in unum, et quilibet suum membrum ostenderet, unus perforatum, alius detruncatum, illa talia vulnera atque plage nil quasi essent respectu vulnerum et plagarum quas in ista bulgia nona vidit. Prelia autem predicta sunt ista: In Apulia enim pugnarunt primo Romani cum multis populis bellicosis, et maxime, sicut scribit Titus Livius in prima sua decada, cum Equis, Sannitibus, et Lucanis; fuerunt enim iste tres gentes mirabiliter bellicose, quas omnes Romani diversis preliis debellarunt; et tandem ipsarum civitates et specialiter Sannii, propter verecundiam quam Romani apud furcas caudinas ab ipsis Sannitibus receperunt, funditus deleverunt. Cecidit autem in dictis bellis multitudo maxime Romanorum, sed multo plures de dictis Equis,
Abbreviated transcription (French):
dolore ⁊ gemitu sororum meleagri ꝯside¬
rans insufficientiam lingue piter atq
mentis ait.
Nõ mͥsi centũ deuo ora sonãtia liquio
Ingeniũq capax totũq elicona dedisset.
Tnstia ꝑsequerermiẜaꝵ uota sororum.
Mens etiam nõ põt omnia queuidet deci¬
lus retinere. Ideo subsequitur intextu.
Se saunassancor tuita la gente
chegia msu la fortunata term
diꝑullia fu del susangue dolente
Pliromani ⁊ per la lungha quenu
che delanella fe si alte spoglie
come liuio senue che non em
Conq̃lla chesenţi dicolpidoglie
ꝑcontastare amberto quiscardo
⁊ laltra il eui ossame a cor saccollie
Aceꝑan la doue fu bugiardo
ciascu pulliese ⁊ la datalliacoço
oue sã z arme iiseluecchio alardo
Et qual forato sumẽbro ⁊ qualmoço
mostrasse dacquar sarebbe nulla
ilmodo dela nona bolgia soço.
In hio.xx. rithimis autor duo facit. ¶ S
inducit omnia famosa bella ⁊ prelia me¬

Expanded text:
dolore et gemita sororum Meleagri, considedolore et gemita sororum Meleagri, considerans insufficientiam lingue pariter atque mentis ait: Non michi si centum deus ora sonantia linguis ingeniumque capax totumque Elicona dedisset, tristia prosequerer miserarum vota sororum. Mens etiam non potest omnia, que videt oculus, retinere. vv. 4-21 Ideo subsequitur in textu: S'e' s'aunass'ancor tutta la gente che già, in su la fortunata terra di Pullia, fu del su' sangue dolente per li Romani et per la lungha guerra che de l'anella fè sì alte spoglie, come Livio scrive, che non erra, con quella che sentì di colpi doglie per contastare a Ruberto Guiscardo; et l'altra il cua Ceperan, là dove fu bugiardo ciascun Pulliese, et là da Talliacozzo, ove sanz'arme vinse 'l vecchio Alardo; et qual forato su' membro et qual mozzo mostrasse, d'aequar sarebbe nulla il modo de la nona bolgia sozzo. In his XV rithimis autor duo facit: Primo, inducit omnia famosa bella et prelia, me
Abbreviated transcription (Latin):
hiporia mai pur cõparole sciolte
dicer del sãgue ⁊ dele piaghe apiẽo
chiora uidi ⁊ c̾.Uolens autor de
non abulgia in qua sunt scismatiei ꝑtrinc¬
tare dicit ꝙ nullus homo posset cum uer¬
bis simplicibus uel solutis ad plenum de
plagis que uidit ⁊ sanguine ꝑtractare.
Et ista impossibilitas oritur ex duobus.
¶Primum est nouitas ⁊ diu̾sitas pene qua
ita sunt diuersis plagis ⁊ uulneribus sci¬
smatiei lacerati ꝙ nullus posset ad ple¬
num illa ueraciter enamire. Ideo ait.
Quis posset un quam enarrare ad ple¬
num deplagis ⁊ sanguine quas ⁊ quẽ
ego nune uidi. Quasi dicatanulluo ¶S¬
cundum est insufficientia lingue ⁊ mẽ¬
tis. Nam in linqua multotiens est defec¬
tus narrandi. qr uocabula sepe sepius fa¬
cts ⁊ oꝑibz nõ respondent. Unde multo¬
tiens homo dicit. Ego non possem ubis
exprimere mala ⁊ scelera que hie fecit.
Uel lamencationes ⁊ suspira q̃ audiui.
Uide ouidius uuͦi metħ. ubi loquitur de

Expanded text:
hi poria mai pur con parole sciolte dicer del sangue e de le piaghe a pieno ch'i' ora vidi, etc. Volens autor de nona bulgia, in qua sunt scismatici, pertractare, dicit quod nullus homo posset cum verbis simplicibus vel solutis ad plenum de plagis que vidit et sanguine pertractare. Et ista impossibilitas oritur ex duobus: Primum est novitas et diversitas pene qua ita sunt diversis plagis et vulneribus scismatici lacerati, quod nullus posset ad plenum illa veraciter enarrare. Ideo ait: Quis posset unquam enarrare ad plenum de plagis et sanguine quas et quem ego nunc vidi? Quasi dicat <nullus>. Scundum est insufficientia lingue et mentis. Nam in lingua multotiens est defectus narrandi, quia vocabula sepe sepius factis et operibus non respondent. Unde multotiens homo dicit: Ego non possem verbis exprimere mala et scelera que hic fecit, vel lamentationes et suspiria que audivi. Unde Ovidius, VIII Meth., ubi loquitur de
Abbreviated transcription (Latin):
lia comestibilia s̃. Si uero nõ st̃ comesti¬
bilia s equitabilia d eis imponi ne un
ꝙͣ sr ipã ascendant. Si aut sunt aĩalia de¬
lectabilia ad tenendum ĩ gremio ul bra¬
chiis d eis ĩungi ut nunꝙͣ talia aiałia
tangant. qr sẽꝑ debent tale facinus de¬
testan.¬

Expanded text:
lia comestibilia sunt. Si vero non sunt comestilia comestibilia sunt. Si vero non sunt comestibilia, sed equitabilia, debet eis imponi ne unquam super ipsa ascendant. Si autem sunt animalia delectabilia ad tenendum in gremio vel brachiis, debet eis iniungi ut nunquam talia animalia tangant, quia semper debent tale facinus detesta
Abbreviated transcription (Latin):
sterilis qr inmare salsum ꝯu̾sa. Poma ⁊̃
q̃ nascunt᷑ ĩ arborib cͥcũpositis añꝙͣ suit
matura st̃ coloris uiridis. Maturata uo
si aꝑias. fauillas intus inueĩes. Et ista
pena stilitatis inflicta fuit ꝯͣ ubertatẽ
t̾re. qua abusi sunt sodomite. Execħ.xiͦ.
poraliũ qua utebant᷑ ⁊ otiũ in qͦ uiuebãt.
ipõs adtam ignomimosum deduxeñt
pec̃m. Et deista pena dant u̾sus.
¶Quã male peccauit sodomita runa ꝓbaũ.
ꝙͣ humana. qr utraq lex ip̃os ꝯdẽnat ad
mortẽ. ¶ ex e diuina ꝑ moysen ait. leui¬
tici .xxͦ. Qͥ coierit cum masculo morte
moriat᷑. Lex uo humana spũ scõ inspira¬
ta ⁊ pora principum ꝓmulgata huieui¬
tio exardescẽtentes iubet igne cremari.
statuta ẽ adeo codẽ libro ⁊ eodẽ caͦ. Qui
cũ ium̃to ⁊ pecore coierint morte moriã¬
t̃. Pecꝰ quoq occidite. Mulier q̃ subcuby
ut abusu ⁊ esu taliũ cĩaliũ abstineãt to¬
to tp̃r uite sue cũ quib peccauer̃t si aĩa¬

Expanded text:
 in mare salsum conversa. Poma etiam que nascuntur in arboribus circumpositis, antequam sint matura, sunt coloris viridis; maturata vero si aperias, favillas intus invenies. Et ista pena sterilitatis inflicta fuit contra ubertatem terre qua abusi sunt sodomite. Exechielis poralium qua utebantur, et otium in quo vivebant, ipsos ad tam ignominiosum deduxerunt peccatum. Et de ista pena dantur versus: Quam male peccavit sodomita ruina probavquam humana, quia utraque lex ipsos condemnat ad mortem. Lex enim divina per Moysen ait, Levitici XX: Qui coierit cum masculo, morte moriatur. Lex vero humana, spiritu sancto inspirata et per ora principum promulgata, huic vitio exardescentes iubet igne cremari. statuta est a Deo eodem libro et eodem capitulo: Qui cum iumento et pecore coierint, morte moriantur; pecus quoque occidite. Mulier que subcubuut ab usu et esu talium animalium abstineant toto tempore vite sue cum quibus peccaverunt, si anima
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres intantam uesamamerant u̾se
ꝙ srgresse uins abutebant᷑. Hoĩes ⁊ exãse¬
nint in alterutiũ coeuntes. ¶ So ꝑsubuer¬
siõem pentapoł.i.u. ciuitatũ. uͥ nc̃ ẽ mare
mortuũ. aqͣ fetẽs ⁊ sulphurea ¶Prea ꝑuu¬
li ibi puniti sunt q⁊̃ uniꝰ diei in decestatõe
ħ pẽci. Et ĩ hor miẜicordit ꝓuisũ ẽ eis ne di¬
utiꝰ uiuẽtes maioripene obligarẽt pat̾no¬
ꝵ sceleꝵ fcĩ imitatores. Et nõ quatuor pe¬
nas ĩista pena quads regnum sodomoꝵ
submersit. ¶Ppena fuit sulphur ꝯͣ feto¬
rẽ istius pec̃i. ¶ Sa pena fuit ignis ꝯtͣar
dorem. Nepͦ Iob. xuiii. Asꝑgatur in tab¬
naculo eiuis sulphur. De ẜo. eccͥ. A. Uĩdc̃a¬
siructio ꝯ̃ prauũ exemplum. Añ beatꝰ
Tadeus apłs incanonica sua. Ft̃i sũt exͦ

Expanded text:
mulieres in tantam vesaniam erant verse quod supergresse viris abutebantur; homines etiam exarserunt in alterutrum coeuntes. Secundo per subversionem pentapolis, idest V civitatum, ubi nunc est mare mortuum, aqua fetens et sulphurea. Preterea parvuli ibi puniti sunt, etiam unius diei in detestationem huius peccati. Et in hoc misericorditer provisum est eis ne diutius viventes maiori pene obligarentur paternorum scelerorum facti imitatores. Et nota quatuor penas in ista pena qua Deus regnum sodomorum submersit: prima pena fuit sulphur, contra fetorem istius peccati; secunda pena fuit ignis, contra ardorem. De primo Iob XVIII: Aspergatur in tabernaculo eius sulphur. De secundo, Ecstructio contra pravum exemplum. Unde beatus Tadeus apostolus in canonica sua: Facti sunt exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
na.s. int̾ mare tyrenum ⁊ adriaticum.
Maretyrenũ ẽ mare pisa⁊. Mare uoͣ
adriaticũ ẽ mare ancone. Uñ lucanus
Mons int̾ geminas medi se põrigitũda.
Inferni suꝑiq maris collesq coereet
Hinctyrena uado frangentes eqͦra pise
Illinc dalmaticis obnoxia fluctib ancon.
Diuidit ãtistemons apeninꝰ ytaliam a
pãnonia ⁊ duat usꝙ incalabriã. Fuit ãt
antiquitus ꝯiũctꝰ sicilie. ẜ mare diuisit
illum. Uñ ait autorĩ incantica ẜa cãtu.¬

Expanded text:
 inter mare Tyrenum et Adriaticum. Mare Tyrenum est mare Pisarum; mare vero Adriaticum est mare Ancone. Unde Lucanus Mons inter geminas medius se porrigit undas Inferni superique maris, collesque coercet Hinc Tyrena vado frangentes equora Pise, Illinc Dalmaticis obnoxia fluctibus Ancon. Dividit autem iste mons Apeninus Ytaliam a Pannonia, et durat usque in Calabriam. Fuit autem antiquitus coniunctus Sicilie, sed mare divisit illum. Unde ait autor infra, in cant