comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re facit. Lam suauit̾ enim omĩa ⁊ non suauia
disponit. ut omĩa quȩ contra eiꝰ uoluntatem
se erigunt. neq potent᷑ extinguat ut nicħ sint.
neq uiolent̾ compellat ut nicħ possint: s esse
sinens. ⁊ posse annuens currentia contͣ suam
uolurtatẽ manifeste ꝑmittit. ⁊ occulte con¬
illa contra ipsam sine ipsa uolunt. cũ aũ possc̃
quod uolt ab ipsa posit̃: cum uͦ faciunt quod pos
ut suauit̾ disponant᷑. ⁊i ꝑtingit usq ad eos sapĩa
forcit̾. ut ipsos ad siam dispositionẽ restringat:
⁊ disponit suauit̾. ne ipsos contra eoꝵ noluntatẽ
compellat. S ⁊ siqñ ext̾ius uiolentiã pratus uolun¬
tatibus cohibendis siue plecꝰtendis adibet. nũꝗͣ. tñ
suauitatẽ suȩ dispositionis deserit: qr inse tnͣquilla
ꝑmanens. ũn adu̾santiũ pacem male quietã turbat.¬
ĩn regnũ iusticiȩ suȩ solidiꝰ ad pacẽ componit. ꝓpt̾ea

Expanded text:
re facit. Tam suaviter enim omnia etiam non suavia re facit. Tam suaviter enim omnia etiam non suavia disponit, ut omnia quae contra ejus voluntatem se erigunt, neque potenter exstinguat, ut nihil sint neque violenter compellat, ut nihil possint; sed esse sinens et posse annuens, currentia contra suam voluntatem manifeste permittit, et occulte coni volunt illa contra ipsam, sine ipsa volunt; cum autem possunt quod volunt, ab ipsa possunt. Cum vero faciunt quod possut suaviter disponantur; et pertingit usque ad eos Sapientia fortiter, ut ipsos ad suam dispositionem restringat; et disponit suaviter, ne ipsos contra eorum voluntatem compellat. Sed et si quando exterius violentiam pravis voluntatibus adhibendis, sive plectendis adhibet; nunquam tamen suavitatem suae dispositionis deserit; quia in se tranquilla permanense solidius ad pacem componit. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
nem ingerit. hȩc lege mirabili secretaq dispositi¬
one ad decorem oꝑum suoꝵ conuertit. ex ñ pul¬
chro efficiens ut pulch errimum fiat qͦd pulchr̃u
ẽ: ⁊ quod bonum ꝑ se constat. ex eo qͥ bonũ non⁊
in consummatione bonitatis consurgat. Attin¬
git gͦ ã fine usq ad finẽ fortit᷑: ⁊ disponit om̃ia
suauiter. Nicħ excipitur a suauitate eiꝰ. Sĩa
disponit suauiter. Quȩ omĩa: Praua ⁊ recta
bona ⁊ mala: obnoxia ⁊ adu̾sa. Omĩa disponit
suauit᷑. Non solũ bona. s. mala. ñ solũ recta sed
praua. non solum obnoxia. s adu̾sa: omĩa disponit
suauiter. Qxam suauit̾: Uultis scire ꝗͣ suauit̾
disponit omĩa: Sine uolentia adu̾sa subicit:
sine tumultuatione praua dirigit: ⁊ in pacatis¬
simo regno suo quod iusticia intus denet. mala qͦ
& adu̾santium uitioꝵ motus sine coacꝰtione se¬
creto oidine sapientissimaq dispositione serui¬

Expanded text:
nem ingerit, haec lege mirabili secretaque dispositinem ingerit, haec lege mirabili secretaque dispositione ad decorem operum suorum convertit, ex non pulchro efficiens, ut pulcherrimum fiat quod pulchrum est, et quod bonum per se constat, ex eo quod bonum non est, in consummationem bonitatis consurgat. Attingit ergo a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Nihil excipitur a suavitate ejus. Omnia disponit suaviter. Quae omnia? Prava et recta, bona et mala, obnoxia et adversa, omnia disponit suaviter: non solum bona, sed etiam mala; non solum recta, sed etiam prava; non solum osuaviter. Quam suaviter? Vultis scire quam suaviter disponit omnia? Sine violentia adversa subjicit; sine tumultuatione prava dirigit, et in pacatissimo regno suo, quod justitia intus tenet, mala quoque et adversantium vitiorum motus, sine coactione secreto ordine sapientissimaque dispositione servi
Abbreviated transcription (Latin):
litiam iuincit. ⁊ stulticiam p̃cedit: qr adcingit a
fine usq ad finem. id ẽ ab ortu om̃is boul ut ma¬
litiam transcendat. ultͣ defecꝰtum ciuusdam
boni ut malitiã concludat. Inquo enim oñe
bonum aliqñ sine corruptione extitit. pͥor sapĩa
agnoscitur. in quo aut̃ &̃ bono quod corrumpit᷑
pꝰ corruptionem aliqͥd suꝑ est boni qͦd om̃ino corrum¬
pi non pot̾: post̾ior sap̃ia inuenitur. Uincit gͦ sup̃ia
inalitiam: qr attingit a fie in quo om̃e bonũ mi¬
tium accepit. usq ad finem in quo &̃ corruptũ
bonum pꝰ defectũ bomi maliquo bono eotsistit.
Attingit aut̃ afiue usq ad finẽ fortit̾. ut ipsam
malitiam potestate ad mensuram cohibeat.
⁊ ratione ad ordinẽ constringat: ne uł infinẽ
se porrigat totum ꝑimens corruptio. ł ad extre¬
ma se diffundat totũ deformans confusio. ꝓpt̾ea
gͦ fortit̾ ubiq ꝑtingit. subiciens malitiã dñat¬
oni suȩ: ⁊ quicquid illa corruptionis ad confusio¬

Expanded text:
litiam vincit, et stultitiam praecedit; quia attingit a fine usque ad finem, id est ab exortu omnis boni, ut malitiam transcendat ultra defectum cujusdam boni ut malitiam concludat. In quo enim omne bonum aliquando sine corruptione exstitit prior Sapientia agnoscitur. In quo autem etiam bono quod corrumpitur, post corruptionem aliquid superest boni, quod omnino corrumpi non potest, posterior Sapientia invenitur. Vincit ergo Sapientia malitiam; quia attingit a fine in quo omne bonum, initium accepit, usque ad finem, in quo etiam corruptum bonum post defectum boni in aliquo bono subsistit. Attingit autem a fine usque ad finem fortiter, ut ipsam malitiam potestate ad mensuram cohibeat, et ratione ad ordinem restringat, ne vel in finem se porrigat totum perimens corruptio, vel ad extrema se diffundat, totum deformans confusio. Propterea ergo fortiter ubique pertingit subjiciens malitiam dominationi suae: et quidquid illa corruptionis ad confusio
Abbreviated transcription (Latin):
sit homo siue in eo qui ħ dixit ⁊ talis fuit: siue in
his ꝓpt̾ quos dixit qͥ de se dirit. quos tales significare
uoluit. Uidete ꝓrsus quid sit homo. Qs itauora¬
bit ⁊ delitiis affluet ut ego: Qͥd głaris in malitia.
qui potens es in iniquitate: Sinemo potest qͦd
tu potes magnum ẽ. sibonum potes. Siuͦ amplius
inmalo potes: quid głaris: Malum enĩ posse. po¬
testas non ẽ: s infirmitas. Qͥs ita uorabit ⁊ deliti¬
is asfluet ut ego: Qͥs enim ẽ ait qui contradicat:
cum ds̃ hoc iubeat: Ds enim leticiam creauit:
uoluit ut qui ei placeret in ipsa iocundet᷑. Peccou
aut̾ oedit afflictionem ⁊ curã suꝑfluam. ut labo¬
ret & distendatur. ⁊ cong̃get ⁊ non possideat: s da¬
dat ei qui placet deo. Ergo bona bonis:⁊ mala malis
Unsiderate qnta ẽ ꝑu̾sitas ista. Mentita ẽ iniqͥ

Expanded text:
sit homo, sive in eo qui hoc dixit, et talis fuit, sive in sit homo, sive in eo qui hoc dixit, et talis fuit, sive in iis propter quos dixit, quod de se dixit: quos tales esse significare voluit. Videte prorsus quid sit homo. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? Si nemo potest quod tu potes, magnum est si bonum potest. Si vero amplius in malo potes, quid gloriaris? Malum enim posse potestas non est, sed infirmitas. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Quis enim est, ait, qui contradicat, cum Deus hoc jubeat? Deus enim laetitiam creavit, et voluit ut qui ei placent in ipsa jucundentur. Peccatori autem dedit afflictionem, et curam surperfluam, ut laboret, ut distendatur, et congreget, et non possideat, sed tradat ei qui placet Deo. Ergo bona bonis, et mala malis. Considerate quanta est perversitas ista. Mentita est iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
nunero uanitatum. Tales malio loco ꝓpħa in¬
crepat dicens. Ue. qui potentes estis ad bibendum
uinũ: ⁊ uiri fortes ad miscendam ebrietatem.
Suis itauoiabit ⁊ delitus affluet ut egos. Qualis
amator sap̃iȩ. Quantũ retroisum conu̾sus. ĩmo
quantũ auersus ⁊ ꝑu̾sus ab illo qui paulo añ lucẽ
sapĩȩ uidit: eamq tam ã stulticiȩ denebis tam
subtili consideratione diuisit dicens. Uidi qi tm̃
p̃cederet sapĩa stulticiam: quantũ differt lux
a tenebͥs. Uñ tam cito pessimatus ẽ sensus iste¬
putatis : An ꝓpt̾ se non dix̃. qͦd de se dioit: qr ama¬
tor sapientiȩ fuit. ⁊ hñ fuit qͦd dixit. s qͦsdam ta¬
les significare uoluit. ꝓpt̾ quos hoc dirit. qͦd de se
dixit. An& hoc dotum &̃ ipse scđm aliquid uere
simul in uno homine: ⁊ sensus carnis scđm ingeni¬
tam corruptionem. ⁊ pecc̃m qͥ habitat inse sua¬
iudicium ꝓbitatis. dilerit sapiãm:. Uidete tñ quid

Expanded text:
numero vanitatum. Tales in alio loco propheta innumero vanitatum. Tales in alio loco propheta increpat, dicens: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem . Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Qualis amator sapientiae? Quantum retrorsum conversus, imo quantum aversus et perversus ab illo, qui paulo ante lucem sapientiae vidit, eamque a stultitiae tenebris tam subtili consideratione divisit, dicens: Vidi quod tantum praecederet sapientia stultitiam, quantum differt lux a tenebatis? An propter se non dixit, quod de se dixit, quod amator sapientiae fuit: et hoc non fuit quod dixit; sed quosdam tales significare voluit: propter quos hoc dixit, quod de se dixit? An, et hoc totum etiam ipse secundum aliquid vere simul in uno homine, et sensus carnis secundum ingenitam corruptionem et peccatum, quod habitat in eo, suajudicium probitatis dilexit sapientiam? Videte tamen quid
Abbreviated transcription (Latin):
& inebriari: & concupiscentiȩ suȩ desideriis
effreni libertate. seruire. Si enimsic dixisset:
qualis esset sententia. ⁊ quid ẽ omino sic dix̃:¬
qa hoc signifcare uoluit in eo qͦ dixit.
Iłselius
ẽ manclucare ⁊ bibere
& osten¬
de laboribus suis: ⁊ hoc de manu dei ẽ. Dicunt
hoc homines: & ẽ hominũ genus qui hoc dicere
solent. Deuoremus ⁊ in.ebriemͣ. & bñfaciamus
nobis ex his quȩ dedit d̾s nobis. qr hoc de manu
dei ẽ: ⁊ hȩc ileo data st̃ ut bñ faciamꝰ nobis. Qt
hȩc enim omĩa facta st̃. nisi inusus hominum:
ut eis utantur homines. ⁊ bñ sit ipsis inhis quȩ
dedit ds ipsis: & hȩc dicendo excecant. ⁊ rapiunt᷑
sine mensura ⁊ puditicia in uoluptates suas. ut
applaucdant sibi. qm̃ hȩc omĩa ds ad utenclum
fecit: s nesciunt neq considerant. qr sids bona
omĩa aclusum fecit: ad prauos tñ ⁊ mordinatos
usus nicħ fecit. Qͥs ita uorabit. ⁊ delitiis affluet

Expanded text:
et inebriari, et concupiscentiae suae desideriis et inebriari, et concupiscentiae suae desideriis effreni libertate servire. Si enim sic dixisset, qualis esset sententia? Et quidem omnino sic dixia hoc significare voluit in eo quod dixit: Melius est manducare, et bibere, et ostenribus suis. Et hoc de manu Dei est. Dicunt hoc homines, et est hominum genus, qui hoc dicere solent: Devoremus, et inebriemur, et benefaciamus nobis ex iis quae Deus dedit nobis, quia hoc de manu Dei uare enim haec omnia facta sunt, nisi in usus hominum, ut eis utantur homines, et bene sit ipsis in iis quae dedit Deus ipsis? Et haec dicendo excaecantur, et rapiuntur sine mensura, et pudicitia in voluptates suas, ut applaudant sibi, quoniam haec omnia Deus ad utendum fecit; sed nesciunt neque considerant, quod etsi Deus bona omnia ad usum fecit, ad pravos tamen et inordinatos usus nihil fecit. Quis ita vorabit, et deliciis affluet
Abbreviated transcription (Latin):
rep̾hendunt. ut sira cõ¬
mendent.
Peant auari dicit uorax & ꝓdigus: ⁊ deuoiat & in¬
ebriatur. ⁊ distendit se. ⁊ replet usq ad suffoca¬
tionem. Q ꝓu̾bium illi ẽ semꝑ. pereant auari:
ce cõmendari se putat. qr talis non ẽ: ne. rep̃hen¬
sibilit̾ talis sit qualis es ł. Immo &̃ ꝓpt̾ea talis ee
qualis ẽ uideri uult. ne forte talis sit. quales ese
alios accusat. qualis ee ᷑ non uult: quasi uͦ medi¬
um aliquid non sit. uͥ fieri utrumq possit. ⁊¬
ne. talis sit quales e̾e alios accusat. ⁊ tñtalis nͥ
sit. qualem impudenti głatione se. ẽeᷤ exultat.
Melius comedere ⁊ bibere: ⁊ ostendere. animȩ
suȩ bona de laboribus suis. Quam pulchra uer¬
ba: manducare & bibere. Gs ẽ qui abhorreat cũ
audit manducare ⁊ bibere: aut contra modes¬
tiam siue puditiciam hic aliquid dic̾tũ pucet:
Sed latet imnpudens turpitudo: uelo puditiciȩ
tecta. Dicat gͦ manifeste: melius ẽ deuorare.

Expanded text:
reprehendunt, ut sua comreprehendunt, ut sua commendent. Pereant avari, dicit vorax et prodigus, et devorat, et inebriatur, et distendit se ac replet usque ad suffocationem. Et proverbium illi est semper: Pereant avari. Et commendari se putat, quia talis non est, ne reprehensibiliter talis sit, qualis est. Imo etiam propterea talis esse, qualis est, videri vult, ne forte talis sit quales esse alios accusat, qualis esse non vult, quasi vero medium aliquod non sit, ubi fieri utrumque possit; et ne talis sit, quales esse alios accusat, et tamen talis non sit, qualem impudenti gloriatione se esse exsultat. Melius est comedere, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis. Quam pulchra verba manducare, et bibere! Quis est qui obhorreat cum audit manducare et bibere, aut contra modestiam sive pudicitiam hic aliquid dictum putet? Sed latet impudens turpitudo velo pudicitiae tecta. Dicat ergo manifeste: Melius est devorare,
Abbreviated transcription (Latin):
magis certũ ht̃ aliud malum eẽ qͦd deserit.
Iam enim se in suo malo non solũ nulla rep̃hen¬
sione dignum existimat. uerum &̃ laudabilẽ
suspicatur: ⁊ cum malũ manifeste cõmittat.
non se malum facere uideri uult. s potius
malum deuitare: Non enim considerat uitiũ
declinando. inuitium se corruisse: ⁊ iccirco ne¬
quaqͣm id qͦd agit malũ. simstre notandum
putat. qr in eo quasi non tam facere ꝗͣ dec linare
malum iaborat. Unde. & hic qͦ cum uidisset eos
qui non ꝓfuturas sibi diuitias cum labore. ⁊ sol¬
licitudineͣ coͣng̃gant. neq his quȩ possident
utuntur. sedaliis pꝰ se possidenda. ⁊ utenda relin¬
quunt. miseros. ⁊ rep̃hensione dignoslit illorũ
deuitet stulticiam. libere. se in contrariã senten¬
tiam ꝓicit dicens. Nonne melius ẽ comedere
& bibere: ⁊ oftendere animȩ suȩ bona de labo¬
ribus suis: Una om̃ium
sententia e
qui ꝓcliues st̃ inuitiũ.

Expanded text:
magis certum habet aliud malum esse, quod deserit. magis certum habet aliud malum esse, quod deserit. Jam enim se in suo malo non solum nulla reprehensione dignum existimat, verum etiam laudabilem suspicatur et cum malum manifeste committat, non se malum facere videri vult, sed potius malum devitare. Non enim considerat vitium declinando in vitium se corruisse, et idcirco nequaquam id quod agit malum sinistre notandum putat; quia in eo quasi non tam facere quam declinare malum laborat. Unde, et hic quoque cum vidisset eos, qui non profuturas sibi divitias cum labore et sollicitudine avare congregant, neque his quae possident utuntur, sed aliis post se possidenda et utenda relinquunt, miseros et reprehensione dignos, ut illorum devitet stultitiam, libere se in contrariam sententiam projicit, dicens: Nonne melius est comedere, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis? Una omnium sententia est, qui proclives sunt in vitium.
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset: & ubiq uerũ constaret. Si uani st̃ labo¬
res ex quib laborantibus fructus non ꝓuenit:
gͦ euismodi labores omino p̾ponendi st̃: ⁊ laboran¬
dum potius in his uͥ certus ⁊ uerus laborantibꝰ
fructꝰ ꝓueniat. Nunc aut̾ hac ratione. uani¬
tas mutata ẽ non dimissa. & alia alii uanitas
successit: non omnis uanitas discessit᷑. Uana
sollicitudo rep̃hendit᷑: ut male secura mens
ꝑ torpoiẽ ⁊ otium & incontinentiam ad tuꝵ¬
pitudinem relaxetur. Sienim ille qui suꝑua¬
cuo laboie se diftendit. uere rep̃hensibilis
cernit᷑: cur ꝓpte̾a qui ad uoluptatẽ ⁊ inconti¬
nentiam se resoluit. placere putatur: S car¬
nalis animus difficile mediũ ueritatis inuenit:
&e ꝓpte̾a ñnumꝗͣ unũ uitium deserere sponte
acquiescit: qm̃ ꝑ id sibi uiam ad aliud qͦd magis
placet. aꝑiri cernit. E tanto audatius se in
contrarium tota intentione effundit: qnͣto

Expanded text:
fuisset, et ubique verum constaret. Si vani sunt labofuisset, et ubique verum constaret. Si vani sunt labores ex quibus laborantibus fructus non provenit, ergo ejusmodi labores omnino postponendi sunt, et laborandum potius in iis ubi et certus et verus laborantibus fructus proveniat. Nunc autem hac ratione vanitas mutata est, non dimissa, et alia alii vanitas successit, non omnis vanitas discessit. Vena sollicitudo reprehenditur, ut male secura mens per torporem, et otium, et incontinentiam ad turpitudinem relaxetur. Si enim ille, qui supervacuo labore se distendit, vere reprehensibilis cernitur, cur propterea, qui ad voluptatem et incontinentiam se resolvit placere putatur? Sed carnalis animus difficile medium veritatis invenit; et propterea nonnunquam unum vitium deserere sponte acquiescit, quoniam per id sibi viam ad aliud, quod magis placet aperiri cernit. Et tanto audacius se in contrarium tota intentione effundit, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
pena: Cuncti dies eiꝰ dolorib ⁊erumpnis pleni
st̃: nec ꝑ noctẽ mente requiescit. M ultũ miser
ẽ: qui nec illud tp̃s qͦd naturalit̾ quieti datum ẽ.
quietum habere pot̾. ꝑdiem labore attitur: per
noctem cura ⁊ sollicitudine. laboris cruciatur.
¶uem enim uigilantẽ distensio laboris.⁊ inquietudo
eragitat: dormientẽ qͦ animo ꝑimagines ⁊ fanta¬
sias insomnioꝵ gesta fatigat. Nullumgͦ tempꝰ
int̾mittit᷑ requiei: totum labori ⁊ dolori occupat᷑:
nichilutilitati ac saluti acquirit᷑.L hȩc uanitas ẽ.
tunc : Si hoc uanitasẽ. qͥd gͦfaciendum es t:
Nonne melius ẽ inquit cõmedere. ⁊ bibere: ⁊ osten¬
dere anime suȩ bona de laboubus suis: Si uani
sunt labores qui utilitatẽ non conferunt labo¬
rantibus: gͦ melius ẽ laborare. ⁊ fructũ capere
laborum suoꝵ. Natio manifesta uidet᷑: s mul¬
tam ht̃ deceptionẽ. Multo enĩ melius sic dic̾tũ

Expanded text:
poena? Cuncti dies ejus doloribus, et aerumnis pleni poena? Cuncti dies ejus doloribus, et aerumnis pleni sunt: nec per noctem mente requiescit. Multum miser est, qui nec illud tempus, quod naturaliter quieti datum est, quietum habere potest. Per diem labore atteritur, per noctem cura et sollicitudine laboris cruciatur. Quem enim vigilantem distensio laboris et inquietudo exagitat; dormientem quoque animo per imagines, et phantasias insomniorum ingesta fatigat. Nullum ergo tempus intermittitur requiei, totum dolori et labori occupatur, et nihil utilitati ac saluti acquiritur. Et hoc nonne vanitunc? Si hoc vanitas est, quid ergo faciendum est? Nonne melius est, inquit, comedere, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis? Si vani sunt labores qui utilitatem non conferunt laborantibus, ergo melius est laborare et fructum capere laborum suorum. Ratio manifesta videtur, sed multa habet exceptionem. Multo enim melius si dictum
Abbreviated transcription (Latin):
tione ueritatis laborare. ut in noticiam illorũ
ueniamus. qui u̾itatẽ nec ꝓpt̾ se susciꝑe uoluit:
neq in aliis sciunt apꝓbare. Hunismodi gͦ labo¬
rem fructus non sequit᷑: qr nec sibi ꝓfutura con¬
gregat. nec quib cong̃gata oerelinquit aliqua
uirtutis emulatione ad studium boni ꝓuocant᷑.
Si enim querenti labor ẽ. ⁊ accipienti utilitas ñ ẽ.
quid ꝓdest labor talis: Sed ⁊ malum magnum ẽ:
ut unde alius labore att̾itur. alius ociose ⁊ illici¬
te abutatur. Malũ enim ẽ magnum: qr ⁊ ille ma¬
lo suo colligit. ⁊ iste accipit in malũ suum. Opte̾a
uanitas ẽ hoc:⁊ malũ magnum. Qd enim ꝓͥdest
hommni de uniu̾so labore suo.⁊ afflictione sꝑc qua
sub sole cruciatus ẽ: Sinon aliud ꝓdest. nichil
ꝓdest: immo uͦ sinon ad aliud ꝓlest. multũ nocet:
qr penam magnam ht̃ eius inquisitio. s fructũ
inuentio non ht̃. Quȩ ẽ enim pena nusꝗͣ. eeͤᷤ sine

Expanded text:
tione veritatis laborare, ut in notitiam illorum tione veritatis laborare, ut in notitiam illorum veniamus, qui veritatem nec propter se suscipere volunt, neque in aliis sciunt approbare. Hujusmodi ergo laborem fructus non sequitur, quia nec sibi profutura congregat, nec quibus congregata derelinquit, aliqua virtutis aemulatione ad studium boni provocantur. Si enim quaerenti labor est, et accipienti utilitas non est, quid prodest labor talis? Sed et malum magnum est, ut unde alius labore atteritur, alius otiose et illicite abutatur. Malum enim est magnum, quia et ille malo suo colligit et iste accipit in malum suum. Propterea vanitas est hoc et malum magnum. Quid enim prodest homini de universo labore suo, et afflicole cruciatus est? Si non ad aliud prodest, nihil prodest; imo vero si non ad aliud prodest, multum nocet, quia poenam magnam habet ejus inquisitio, sed fructum inventio non habet. Quae est enim poena nunquam esse sine
Abbreviated transcription (Latin):
contigit salomoniꝰ qui insapt̃a ⁊ doctrina & solli¬
citudine laborans cong̃gauit diuitias ⁊ opes cumu¬
lauit. ⁊ tandem omĩa stulto heredi possidenda
reliquit. Neliquit enim stulticiam gni̾s sui filiũ
roboam. qui inpatͥnas opes succedens om̃ia dissipa¬
uit: regnumq pat̾num qͦd amplũ satis ⁊ magni¬
ficum susceꝑat. minoratione sensus ⁊ cordis fatui¬
tate. scissum turbatũ q reliquit. S ⁊ multi la¬
borant in sapĩa & doctrina ⁊ sollicitudine. cũ mag¬
no labore ⁊ studio secreta naturȩ ⁊ archana ue¬
ritatis rimantes. ⁊ inuenta memoriȩ posti̾tatis
ad cõmendenda studia uerbo parit̾ ⁊ scͥpto tͣnsmit¬
tentes: ac sepe otiosis quesita relinqũt: qr ñmuꝗͣ.
subsequentium negligentia hoc paratũ in usum
assumere respuit. qͥ prioꝵ sagax diligentra ñ sine
grandi labore ⁊ cura ac quisiuit. Hoc gͦ uanitas
est. ⁊ malum magnũ. Uanum ẽ iccirco in cogni¬

Expanded text:
contigit Salomoni, qui in sapientia, et doctrina, et sollicontigit Salomoni, qui in sapientia, et doctrina, et sollicitudine laborans congregavit divitias, et opes cumulavit, et tandem omnia stulto haeredi possidenda reliquit. Reliquit enim stultitiam generis sui filium Roboam, qui in paternas opes succedens, omnia dissipavit, regnumque paternum, quod amplum satis et magnificum susceperat, minoratione sensus et cordis saturitate scissum turbatumque dereliquit. Sed et multi laborant sapientia, et doctrina, et sollicitudine cum magno labore, et studio secreta naturae, et arcana veritatis rimantes, et inventa memoriae posteritatis ad commendanda studia sua verbo pariter, et scripto transmittentes, ac saepe otiosis quaesita relinquunt, quia nonnunquam subsequentium negligentia hoc paratum in usum assumere respuit quod priorum sagax diligentia non sine grandi labore, et cura acquisivit. Hoc ergo vanitas est, malum magnum. Vanum est idcirco in cogni
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitus fu. Inouissime de hoc cõmendans
iudiciũ suum. infert. Q ẽ qͥcꝗͣ tam uanum:
Ac si dicẽt. Nichil ego tam uanum uicdico. quead¬
modum cum alius auare cong̃gaus casso labore
atteritur: alius ⁊ ociose & luxuriose iuuens
in aliis laboribus oñatur. Multiplex enĩ uani¬
tas ẽ uͥ alius sine causa affligit᷑: alius illicite de¬
lectatur. Prima namq uanitas ẽ. non ꝓfut᷑ã
appetere: sccła. tͣnseuntia cong̃gare: t̾cia. nr̃o labo¬
re parta aliis ⁊ eis maxime quos quales futuri
sint nesciamus possidenda relinquere. Sienim
uana essent hȩc om̃ĩa. &̃ in nr̃os usus quesita &
retenta: qͥd erunt. ad stultoꝵ uoluptatẽ tͣnͣsmis¬
sa : Unde ait. cessami renuntiauitq cor meum
ultra laborare sub sole. Causam qͦ qr a labore
cessauit ingeminans:. subiungit dicens. Nam
cum alius laboret in sapĩa ⁊ doctrina & sollici¬
tudine: homini otioso quesita dimitait. Hoc ipsi

Expanded text:
sollicitus fui. Et novissime de hoc commendans sollicitus fui. Et novissime de hoc commendans judicium suum infert. Et est quidquam tam vanum? Ac si diceret: Nihil ego tam vanum judico, quemadmodum cum alius avare congregans casso labore atteritur, alius et otiose, et luxuriose vivens in alienis laboribus dominatur. Multiplex enim vanitas est, ubi alius sine causa affligitur, alius illicite delectatur. Prima namque vanitas est non profutura appetere; secunda transeuntia congregare; tertia nostro labore parta aliis, et eis maxime quos quales futuri sint, nesciamus possidenda relinquere. Si enim vana essent haec omnia, etiam in nostros usus quaesita et retenta, quid erunt ad stultorum voluptatem transmissa? Unde ait: Cessavi, renuntiavitque cor meum ultra laborare sub sole. Causam quoque quare a labore cessaverit ingeminans subjungit, dicens: Nam cum alius laboret in sapientia, et doctrina, et sollicitudine, homini otioso quaesita dimittit. Hoc ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
uariis oolorib affligunt. ⁊ sepe multo labore
quesita. sine utilitate possidentiũ ad malos a
bonis. ⁊ asiuis ad alienos tͣnseunt. Qod iste con¬
siderans. non solum quȩ mala uicdent᷑ huiꝰ uitȩ
s ea qͦ quȩ spem boni p̃tendunt re aut̾ uera ma¬
la st̃. uniu̾sa ad unã pardem constituens similiq
estimatione adiidicans unã de cunctis senten¬
tiam dat dicens. Uidens mala eeᷤᷤ uniu̾sa sub sole
⁊ cuncta uanitatẽ ⁊ afflictionem sp̃o rursus
detestatus sum omnẽ industriã meam I ne
forte putares eum illã hic industriam detesta¬
ri qua maiorẽ sapiȩ dedit oꝑam. ⁊ ñ illã potius
qua in eoꝵ occupatione quȩ sub sole uana sunt
distendebatur: mox quam industriam detestandã
estimet. exponit oicens. Q quȩ sub sole ftudio¬
sissime laboraui: subaudit᷑ oetestatus sum. Con
quẽ ignoro utrũ sapiens anstultus futurꝰ sit:
⁊ dñabit᷑ in laboribus meis quib desudaui et

Expanded text:
variis doloribus affligunt, et saepe multo labore variis doloribus affligunt, et saepe multo labore quaesita sine utilitate possidentium ad malos a bonis et a suis ad alienos transeunt. Quod iste considerans non solum, quae mala videntur hujus vita, sed ea quoque quae speciem boni praetendunt, re autem vera mala sunt, universa ad unam partem constituens, similique aestimatione adjudicans unam de cunctis sententiam dat, dicens: Videns mala esse universa sub sole, et cuncta vanitatem, et afflictionem spiritus, rursus detestatus sum omnem industriam meam. Et ne forte putares eum illam hic industriam detestari qua majorem sapientiae dedit operam, et non illam potius qua eorum occupatione, quae sub sole vana sunt, distendebatur: mox quam industriam detestandam existimet, exponit dicens: Et quae qua sub sole studiosissime laboravi. Subauditur detestatus sum. Contquem ignoro, utrum sapiens an stultus futurus sit: et dominabitur in laboribus meis quibus desudavi, et
Abbreviated transcription (Latin):
penam ꝑcipiet. Hoc ẽ gͦ ꝓ quo uanũ non ẽ stulti¬
ciam deuitare. ⁊ maiorem sapĩȩ dare oꝑam: qr
cum p̃mium retͥbutionis ꝑcipit᷑. quantꝰ sit iusti
laboris fructus manifestatur. Habet tñ iustũ
qͦddam tediũ hȩc ipsa nr̃e mortalitatis consicda¬
tio: qr dignum est ut hõ qd tnsitorium uidet ⁊ pͥ¬
usꝗͣ finiatur despiciat: ⁊ ꝑ eo adipiscendo quod diu
stare non potest. inani se. labore non affligat. Pꝓt̃
hoc rursum deeadem pari mortalitatis conditi¬
one sententiam ingeminat dicens. Moritur doctꝰ
similit̾ ut indoctus: ⁊ iccirco teduit me uitȩ meȩ.
Merito siquidẽ talis uita in tedium uenit: quȩ to¬
ta confusioni obnoxia. neq: in bonis suis dum ftare
dignis secernit. Bona siquidẽ eiꝰ sine discretione
ad indignos parit̾ ut ad dignos ꝑueniunt: ⁊ mala il¬
lius bonos simul ⁊ malos parili sorte ⁊ eodẽ ꝓuen¬
tu affligunt. Unde ⁊ bona qͦ uitȩ huuis iustis
in despectum iure ueniunt: quȩ ⁊ꝑse laborantes

Expanded text:
stultitiam devitare, et majorem sapientiae dare operam; quia, cum praemium retributionis percipitur, quantus sit justi laboris fructus manifestatur. Habet tamen justum quoddam taedium, haec ipsa nostrae mortalitatis consideratio; quia dignum est ut homo quod transitorium videt uam finiatur despiciat? et pro eo adipiscendo, quod diu stare non potest, inani se labore non affligat. Propter hoc rursum de eadem pari mortalitatis conditione sententiam ingeminat, dicens: Moritur doctus similiter ut indoctus: et idcirco taeduit me vitae meae. Merito siquidem talis vita in taedium venit, quae tota confusioni obnoxia, neque in bonis suis dum stare dignis secernit. Bona siquidem ejus sine discretione ad indignos pariter ut ad dignos perveniunt, et mala illius bonos simul et malos parili sorte et eodem proventu affligunt. Unde, et bona quoque vitae hujus justis in despectum jure veniunt: quae et pro se laborantes
Abbreviated transcription (Latin):
muncdanaꝵ: Stẽptis om̃ibꝰ ad contẽplandam
sap̃iam se tnͣstulit diceis. Transiui ad contem¬
plandam sapientiam:erroresq: ⁊ stulticiam.
Deinde consicłans qr uera sapĩa hominis alia ñ¬
ẽ. quã uera bona querere. ⁊ amare quȩ sursu
sunt. uͥ rex nr̃ ẽ. qui nos iccirco p̃cessit illuc as¬
cendens. ut quo sequeremur ostenderet:Atten¬
dens qͦ qͣ. difficile sit mentẽ terrenis delecta¬
tionibus assuetam ad desidia et̾noꝵ erigere:
adiunxit ⁊ ait. Qͥdest homo. ut sequi possit
regem factorẽ suum: Uidens tñ qd corda quȩ
ad delectationes carnales se mergunt. a lumine
uitatis tenebrescunt: quasi diffinitiuam boni
maliq sententiam declit dicers. Elidi qr tm̃ p̃cedẽt

Expanded text:
mundanarum, contemptis omnibus ad contemplandam mundanarum, contemptis omnibus ad contemplandam sapientiam se transtulit, dicens: Transivi ad contemplandam sapientiam, erroresque et stultitiam. Deinde considerans quod vera sapiest, quam vera bona quaerere, et amare quae sursum sunt, ubi rex noster est: qui nos idcirco praecessit, illuc ascendens, ut quo sequeremur ostenderet. Attendens quoque quam difficile mentem terrenis delectationibus assuetam ad desideria aeternorum erigere, adjunxit et ait: Quid est homo, ut sequi possit regem factorem suum? Vides tamen quod corda, quae ad delectationes carnales se mergunt, a lumine veritatis tenebrescunt, quasi definitivam boni malique sententiam dedit, dicens: Vidi quod t
Abbreviated transcription (Latin):
uideant. uident enim quȩ: st̃ in finibꝰ terrȩ : s
q siue in his quȩ: uident. siue in hisquȩ ñ uide&.
ueritatẽ non uideant. Uisibilia enim tm̃ ꝑ
intentionem ⁊ desicłium uident: ⁊ inuisi bi¬
lia non uident. Et in his quȩ uident putat
bonum ee᷑ qͦͦd non ẽ: ⁊ in his quȩ non uiclent
nesciunt bonum ee  qͦd est. Itaᷤnusꝗͣ. u̾itatẽ
uident: ⁊ iõ indenebͥs ambulant &̃ in his q̃¬
non iudent. Excecauit enim corda eoꝵ de¬
lectatio carnis ⁊ illecebra uoluptatũ. ut u̾i¬
tatem ñ iuideant: qr mens falsa dulcedine
inebriata. dum hoc solum qͦd in p̃senti dul¬
ce ⁊ iocundũ uidet᷑ cogitat: nec reminisci
potest qͣnta dulcedo sit eoꝵ bonoꝵ ã quibus
au̾sione sua corruit. nec ꝓuidere qnͣta sit a¬
maritudo maloꝵ suꝑuenientium ad quã
semꝑ p̃cipitationis suȩ ruina festinat. Lno¬
ta. quomͦ se consequitur sententia ueritatis.
Suꝑius namq iste considata uanitate rerũ

Expanded text:
finibus terrae, sed quod sive in his quae vident, sive in his quae non vident, veritatem non videant. Visibilia enim tamen per intentionem et desiderium vident, et invisibilia non vident. Et in his quae vident, putant bonum esse, quod non est; et in his quae non vident, nesciunt, bonum esse, quod est. Itaque nusquam veritatem vident, et ideo in tenebris ambulant etiam in his, quae vident. Excaecavit enim corda eorum delectatio carnis et illececebra voluptatum, ut veritatem non videant. Quia mens falsa dulcedine inebriata dum hoc solum, quod in praesenti dulce et jucundum videtur, cogitat, nec reminisci potest quanta dulcedo sit eorum bonorum a quibus aversione sua corruit, nec providere quanta sit amaritudo malorum supervenientium, ad quam semper praecipitationis suae ruina festinat. Et nota quomodo se consequitur sententia veritatis. Superius namque iste considerata vanitate rerum
Abbreviated transcription (Latin):
studium utͥusq cõmendans: nouissime adiun¬
xit ⁊ ait. Sapientis ocłi in capite eius: stultꝰ aũ
in tenebͥs ambulat. Quappt̾ ad sũmã recurrat
sententiam: ⁊ dicat. Difticile quide ẽ hominẽ
mortalem ad contemplatioem suꝑnȩ sap̃iȩ cor
desideriis terrenis pssum erigere: s tñq sapĩa

Expanded text:
usque commendans novissime adjunxit, et ait: Sapientis oculi in capite ejus stultus autem in tenebris ambulat. Quapropter ad summam recurrat sententia, et dicat: Difficile quidem est hominem mortalem ad contemplationem supernae sapientiae cor desideriis terrenis pressum erigere; sed tamen quia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentẽ non uident: ⁊ illud bonum ñ possunt
agnoscere. cuius p̃sentiam nulla ualent au̾si¬
one declinare: Qare hoc. nͥqr stulticia exce¬
cauit ocłos eoꝵͥ qm̃ infinib terrȩ illos defixe¬
runt. statuentes apud se ocłos suos declinare
in terram: Sed ne forte contrarium qͥ putet
commemoratum ẽ ocłi stultoꝵ in finibus terri
ee᷑ ꝑhibentur. Uidet᷑ enim quasi utrumq affir¬
matum q̃ uideant ⁊ non uideant. cum utrũq
tñ uerum simul e̾e̾ non possit. ꝗ uideant ⁊ ñ ui¬
deant. Nam qͥ dirit stultus in tenebͥs ambulat:
udetur omĩno dixisse qd stultus non uideat.
& rursum qͥ dixit. ocłi stultoꝵ infinib terrȩ: ui¬
detur dixisse q̃ aliquid uideant. uł ea quȩ st in¬

Expanded text:
praesentem non vident, et illud bonum non possunt praesentem non vident, et illud bonum non possunt agnoscere, cujus praesentiam nulla valent aversione declinare? Quare hoc? nisi quia stultitia excaecavit oculos eorum: quam in finibus terrae illos defixerunt, statuentes apud se oculos suos declinare in terram. Sed ne forte contrarium quis putet commemoratum est, oculi stultorum in finibus terrae esse perhibentur. Videtur enim quasi utrumque affirmatum, quod videant et non videant, cum utrumque tamen verum simul esse possit, quod videant et non videant. Nam qui dixit: Stultus in tenebris ambulat, videtur omnino dixisse quod stultus non videat. Et rursum qui dixit: Oculi stultorum in finibus terrae, videtur dixisse, quod aliquid videant,
Abbreviated transcription (Latin):
s ipsi a luce deficiunt. qm̃ tenebrȩ fuint: qr tene¬
brȩ non st̃ lux. nec illuminant᷑ a luce ut luceatt.
Tamen ipsa lux lucet &̃ intenebͥs. s tenebrȩ eam
non comp̃hendunt. ut eam inse suscipiant.
⁊ participes eius fiant: qm̃ tenebrȩ luci cõmu¬
nicare non possunt. Iste gͦ sunt tenebre in qͥb
ambulant stulti qͥ terrena sapitnt: ⁊ non in¬
telligentes honorẽ suum comparati st̃ iumen¬
tis insipientib. ⁊ similes facti st̃ illis. Namqr
more iumentor sola terrena appetunt: ⁊ cȩles¬
tia nullo mentis affectu requirunt: ita tan¬
dem carnis delecꝰtatione cecantur. ⁊ uolupta¬
tum il lecebris sopuntur. ut nec cogitare ualears
a quibus bonis ceciderint. neq ad quȩ mala
sint ꝑuenturi ꝓspice. Qͥd gͥ isti nͥ intenebͥs am¬
bulant: qui ita praua delectatione cecati sunt.
ut nec uera bona possint cognoscere: nec uera mala
puidere: Quas tenebras intus patiunt᷑ qui lucẽ

Expanded text:
sed ipsi a luce deficiunt, quando tenebrae fiunt; quia tenesed ipsi a luce deficiunt, quando tenebrae fiunt; quia tenebrae non sunt lux, nec illuminantur a luce ut luceant. Tamen ipsa lux lucet etiam in tenebris, sed tenebrae eam non comprehendunt , ut eam in se suscipiant, et participes ejus fiant, quoniam tenebrae luci communicare non possunt. Istae ergo sunt tenebrae in quibus ambulant stulti: qui terrena sapiunt et non intelligentes honorem suum, comparati sunt jumentis insipientibus et similes facti sunt illis . Nam quia more jumentorum sola terrena appetunt, et coelestia nullo mentis affectu requirunt; ita tandem carnis delectatione caecantur, et voluptatum illecebris sopiuntur, ut nec cogitare valcant a quibus bonis ceciderint, neque ad quae mala sint perventuri prospicere. Quid igitur isti, nisi in tenebris ambulant, qui ita prava delectatione caecati sunt, ut nec vera bona possint cognoscere, nec vera mala praevidere? Quas tenebras intus patiuntur qui lucem
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a abscondita ẽ cum xͦ in deo. Nam uͥ mortui
sumꝰ. ibi saꝑe non debemꝰ: s ibi saꝑe debemꝰ uͥ uitã
habemus. Si mortui sumꝰ suꝑ terrã: quomͦ sapimꝰ
suꝑ terram:: Qͥs enim mortiis sentit: Ibi itaq
sentire debemꝰ uͥ utam habemus: ibi saꝑe: uͥ uita
sedens. Qͥd ẽ saꝑe: Amare. ipsum ẽ sapere. Amor
enim ipse sapor ẽ: ⁊ dilectio ipsa sapĩa ẽ. Amarȩ itaq
quȩ sursum st̃. hoc ẽ saꝑe ea quȩ sursum st̃: qr
ipsa dilectio illuc trahit. uͥ ẽ qđ diligit᷑ ⁊ ht int̾um
saporem suũ quo reficit᷑. donec ꝑueniat᷑ ad id qͦd
diligituR. Qͥa gͦ qͦd ꝑ sapiãm diligit᷑ sur sum ẽ.
sum trahit. ⁊ concupiscentia deorsum. quasi di¬
uisio ẽ tenebrarum ã luce:⁊ queinde corda de¬
orsum descendunt. a luce deficiunt: quȩ uͦ ascen¬
dunt. in luce st̃. Qͥ enim ad uanitatẽ descendt̃.
a u̾itate defic̾iunt: ⁊ qͥa.u̾itate oeficiunt. defici¬
unt a luce. qr u̾itas lux ẽ. Ꝙ non deficit ipsa lux.

Expanded text:
a abscondita est cum Christo in Deo . Nam ubi mortui sumus, ibi sapere non debemus; sed ibi sapere debemus, ubi vitam habemus. Si mortui sumus super terram, quomodo sapimus super terram? Quis enim mortuus sentit? Ibi itaque sentire debemus, ubi vitam habemus; ibi sapere, ubi vita sedens. Quid est sapere? amare ipsum, est sapere. Amor enim ipse sapor est, et dilectio ipsa sapientia est. Amare itaque quae sursum sunt, hoc est sapere ea, quae sursum sunt; quia ipsa dilectio illuc trahit, ubi est quod diligitur: et habet interim saporem suum quo reficitur, donec perveniatur ad id quod diligitur. Quia ergo quod per sapientiam diligitur, sursum est; sum trahit, et concupiscentia deorsum, quasi divisio est tenebrarum a luce: et quae corda deorsum descendunt a luce deficiunt; quae vero ascendunt in luce sunt. Qui enim ad vanitatem descendunt, a veritate deficiunt, et qui a veritate deficiunt, deficiunt a luce; quia veritas lux est. Et non deficit ipsa lux,
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ ds. Ego inquit. pͥncipiũ qui ⁊ loquor uobis. Hoc
enim pͥncipiũ. ipsum ẽ cap̃ nr̃m: ad quod sapiens
ocłos suos ererit. ñc̃ ad illum intendendo ꝑ fidẽ:
ut pꝰmodũ in illud ocłos suos habere possit. illud
contem plando ꝑ spe̾m. Ad hoc pͥncipium ⁊ ad cap̃
istud ut ocłos leuemꝰ scͥptura nos aminonet diceis
Si consurreristis cum xͦ quȩ sursum st̃ sapite.

Expanded text:
s: Ego, inquit, principium, qui et loquor vobis . Hoc enim principium ipsum est caput nostrum: ad quod sapiens oculos suos erexit, nunc ad illum intendendo per fidem, ut postmodum in illud oculos suos habere possit, illud contemplando per speciem. Ad hoc principium et ad caput istud, ut oculos levemus Scriptura nos admonet, dicens: Si con
Abbreviated transcription (Latin):
hñt infinib terrȩ: Tantummꝰ enim pͥmo ᷤ fines
terrȩ intuent᷑ circa t̾ram. uͥ terra ipsa finituꝵ:
ñ ultͣ alium finẽ uͥ isti fines finiunt᷑. Intendius
ad fines desidii sui: non ad fines iudicii sui
Ad delectationem carnis suȩ. ⁊ ad uoluptatũ
suaꝵ. illecebras ocłos aꝑiunt: ⁊ qͥd ultͣ pea fu¬
turum sit ñ attendt̃. Ideo stulti st̃. qͥ in media
ura finem faciunt. uͥ ñ ÷ finis: ⁊ ñ ꝓspiciunt fi¬
nem uͥ ẽ finis. Cor stultoꝵ uͥ letici̾a ẽ: ⁊ cor sapi¬
dieb uitȩ tuȩ memorare nouissima tua: et
in ęt̾nũ non peccabis. ꝓpt̾ea stulti peccare ñ
timent. qr ad solam respiciunt peccati delec¬
tationẽ : ñ aut̃ ꝓspiciunt quȩ deiñ seqͥt᷑ delec¬

Expanded text:
habent in finibus terrae. Tantummodo enim primos fines habent in finibus terrae. Tantummodo enim primos fines terrae intuentur circa terram, ubi terra ipsa finitur; non ultra alium finem, ubi isti fines finiuntur. Intendunt ad fines desiderii sui, non ad fines judicii sui. Ad delectationem carnis suae, et ad voluptatum suarum illecebras oculos aperiunt, et quid ultra postea futurum sit non attendunt. Ideo stulti sunt qui in media via finem faciunt, ubi non est finis: et non prospiciunt finem ubi est finis. Cor stultorum ubi laetitia est et cor sapidiebus vitae tuae, memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis . Propterea stulti peccare non timent, quia ad solam respiciunt peccati delectationem, non autem respiciunt quae deinde sequitur, delec
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ad mortem. pꝰ mort̾ẽ ad dampnationẽ: Unꝰqͥͦsq
ait scͥptura tẽptat᷑ a ꝓpͥa concupiscentia abstractꝰ ⁊
illec̾tus. Concupiscentia enĩ cum conceꝑit. parit
peccatum: pecc̃m aũ cum consuminatũ fui̾t
gena̾t mortem. Concepit dolor̃e: ⁊ peperit mni¬
quitatem. Conu̾tet᷑ dolor eius incaput eiꝰ: ⁊ in
uerticem ipsiꝰ in iqͥtas eiꝰ descendet. Itaq carna¬
lium uoluptatũ delec̾tationes fines terrȩ sunt:
n delectationes quidẽ carnis sequit᷑ mors carnis.
mortem uͦ carnis sequit᷑ ultio dampnatioĩs. Igitur
fines terre unum finẽ hñt. mort̾e. quo excipiun¬
tur ⁊ consumunt᷑: mors aut̃ finẽ ht dapnati¬
onem quo excipit᷑ ⁊ consuminat᷑. Delec̾tationes
enim carnales morte consumunt᷑. ut ampliꝰ ñ
sint: mors uͦ carnis dãpnatiõe consũmat᷑. ut sẽꝑ
sit. Istos fines stulti considare nolunt: qui oc los

Expanded text:
itatem ad mortem, post mortem ad damnationem. Unusquisque, itatem ad mortem, post mortem ad damnationem. Unusquisque, ait Scriptura, tentatur a propria concupiscentia abstractus, et illectus. Concupiscentia enim, cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum consummatum fuerit, generat mortem . Concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Convertetur dolor in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet . Itaque carnalium voluptatum delectationes fines terrae sunt, et delectationes quidem carnis sequitur mors carnis. Mortem vero carnis sequitur ultio damnationis. Igitur fines terrae unum finem habent mortem quo excipiuntur, et consumuntur; mors autem finem habet damnationem, quo excipitur et consummatur. Delectationes enim carnales morte consumuntur, ut amplius non sint; mors vero carnis damnatione consummatur, ut semper sit. Istos fines stulti considerare nolunt, qui oculos
Abbreviated transcription (Latin):
lestia. sigo terrena fines st̃ terrȩ. ⁊ cȩlestia fine cęh
qi t̾ra usq ad terrena ⁊ ñ ultͣ. ⁊ cȩlũ usq ad cȩlestia
⁊ ñ ultia. Terra ꝑ concupiscentiam tendit se usq
ad terrena: ⁊ cęlum ꝑ sapĩam tendit se usq ad cȩ¬
⁊ sp̃c adu̾sus carnem. Sꝑc enim concupiscit sursũ:
⁊ caro concupiscit deorsũ: ⁊ ĩo in contrariũ alq̾ utrũq
se tendit: Iutrumq cũ ꝑuenit qͦ tendit ibi finẽ
facit: ⁊ ñ ultͣ se tendit. Ergo fines terrȩ t̾rena st̃.
quo terra carnis ꝑ desidium carnale tenditor.
⁊ ñt quidẽ t̾ra nr̃a alium finẽ iudicii: s desiderii
alium finẽ non ht̃. Huc usq ꝑ desidrum tenditir:
s. ꝓ uidiciũ ult̃ ducet᷑. ꝑdesidiũ quide concupis¬
centia tendit᷑ ad t̾rena: s ꝑuidiciũ pꝰ t̾rena int̾rã
ducit᷑. pꝰ t̾ram ad gehennam. Pconcupiscentiam
ad uoluptatẽ: pꝰ uoluptatẽ ad iniquitatẽ : pꝰ iniqͥ¬

Expanded text:
fines coeli; quia terra usque ad terrena et non ultra, et coelum usque ad coelestia et non ultra. Terra per concupiscentiam tendit se usque ad terrena, et coelum per sapientiam tendit se usque ad coes adversus carnem . Spiritus enim concupiscit sursum et caro concupiscit deorsum: et ideo in contrarium alteri utrumque se tendit. Et utrumque cum pervenerit quo tendit, ibi finem facit et non ultra se tendit. Ergo fines terrae terrena sunt, quo terra carnis per desiderium carnale tenditur. Et habet quidem terra nostra alium finem, judicii, sed desiderii alium finem non habet. Hucusque per desiderium tenditur, sed per judicium ultra ducitur. Per desiderium quidem concupiscentia tenditur ad terrena; sed per judicium post terrena in terram ducitur post terram ad gehennam. Per concupiscentiam ad voluptatem, post voluptatem ad iniquitatem, post iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
re quȩ intus it̃ supra st̃. que foris st̃ subtus st̃.
Quȩ st̃ intꝰ ⁊ quȩ st̃ foris: Inuisibilia intꝰ st̃. uisi¬
bilia foris st̃. Er̃go imusibilia supͣ st. uisibilia
subtus. Inuisi bilia supͣ clũ nr̃m: iusidilia sub
Ergo supra terrã. terra nr̃a. & qͥd dicam: Nonne ⁊
supͣ cȩlum ẽ terra nr̃a:. Nonne illuc portauit
eam. ⁊ il lic collocauit eam sumptã de nobqͥ eam sũp¬
st ꝓuobis. Ergo sup̃cȩliun ẽ terra nr̃a. facta
erat pͥmum ꝑ nat᷑am supͣ t̾ram terra nr̃a. pꝰ̾ea uit
ꝑculpã interram ⁊ sub t̾ram terra nr̃a: s nẽ ꝑgrãq¬

Expanded text:
tus sunt supra sunt, quae foris sunt subtus sunt. Quae sunt intus, et quae sunt foris? Invisibilia intus sunt, visibilia foris sunt. Ergo invisibilia supra sunt, visibilia subtus; et invisibilia supra coelum nostrum, invisibilia sub Ergo supra terram terra nostra. Et quid dicam? Nonne et supra coelum est terra nostra? Nonne illuc portavit eam, et illic collocavit eam sumptam de nobis, qui eam sumpsit pro nobis? Ergo supra coelum est terra nostra. Facta erat primum per naturam supra terram terra nostra, postea ivit per culpam in terram, et sub terram, terra nostra; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ua ẽ : ⁊ eñ cȩ̨lum eiꝰ interra eiꝰ. qd ẽ cȩlum in terra:
anima in corpore. Anima cȩlum: corpꝰ terra. Aĩa
incorpore: cȩlũ in t̾ra. Itn semꝑ cȩlũ sursum:
terra deoisum. Nam sic̃ cȩlum ħ terra sua loco
excelsius ẽ: ita cęlũ il lud t̾ra sua nat᷑a sublimuis ÷.¬
Opt̾ea in munclo maiore quȩ int̾ra st̃ subt̾ra st̃.¬

Expanded text:
rra? Anima in corpore. Anima coelum, corpus terra. Anima in corpore; coelum in terra. Et tamen semper coelum sursum, terra deorsum. Nam, sicut coelum hoc terra suo loco excelsius est, ita coelum illud terra sua natura sublimius. Propterea in mundo majore, quae in terra sunt, sub ter
Abbreviated transcription (Latin):
malitiam in his quȩ corrupta st̃. quo malitia ñ
p̃cedit. Non enini malitia sapĩam p̃cede̾ pot̾. ut
uel ante illiꝰ exortum pͥor inueniat᷑. uel pꝰ illuis
defectũ posterior:. qr ⁊ pͥus corruptione inueni¬
tur. qͥ aliqũ corruptionẽ admisit. ⁊ posteriꝰ cor¬

Expanded text:
malitiam in iis, quae corrupta sunt, quo malitia non malitiam in iis, quae corrupta sunt, quo malitia non praecedit. Non enim malitia Sapientiam praecedere potest, ut vel ante illius exortum prior inveniatur, vel post illius defectum, posterior quia et prius corruptione invenitur, q
Abbreviated transcription (Latin):
pateretur quȩ eã non fecit sapĩa. Nonenun ma¬
litiam sapĩa fecit. s in eo qͦd fecit malitiam esse
ꝑmisit: ut collata malitiȩ sapĩa iunceret: ⁊ cõ¬
ꝑata pulcrior appareret. Confert enim se ⁊ cõ¬
metitur sapĩa malitie in oꝑibus sius: ⁊ uincit
eam utrimq ut attuigat a fine usq ad finem¬
fortit̾: qr sapĩam malitia ad defecꝰtum currens
non euadit. s sapĩa malitiam ad ꝓuectum surgeis
transcendit. Iõ enim malitia ad defectũ currẽts
sapientiam non euadit: q non potest malitia ip
quod sap̃ia potuit creare. Ut gͦ malitia compare¬
tur. nicħ ꝑ malitiam ad non esse deduci potest.
quod a sapĩa esse uon acceꝑit: ut aut̃ malitia suꝑe¬
tur. non totum quod ã sap̃ia factum ẽ malitia
corrumpit. Currit gͦ sapĩa ut attingat a fine
usq ad finem. tnͣscendens malitiam mnincorrup¬
tis bonis quo malitia non accedit: ⁊ consequens

Expanded text:
pateretur, quae eam non fecit, Sapientia. Non enim Sapateretur, quae eam non fecit, Sapientia. Non enim Sapientia malitiam fecit; sed in eo quod fecit, malitiam esse permisit, ut collata malitiae Sapientia vinceret, et comparata pulchrior appareret. Confert enim se, et commetitur Sapientia malitiae in operibus suis, et vincit eam utrinque, ut attingat a fine usque ad finem; quia Sapientiam malitia ad defectum currens non evadit, sed Sapientia malitiam ad provectum surgens transcendit. Ideo enim malitia ad defectum currens Sapientiam non evadit, quia non potest malitia ipsquod Sapientia potuit creare. Ut ergo malitia comparetur, nihil per malitiam ad non esse deduci potest, quod a Sapientia esse non acceperit; ut autem malitia superetur non totum quod a sapientia factum est, malitia corrumpit. Currit ergo sapientia, ut attingat a fine usque ad finem transcendens malitiam in incorruptis bonis, quo malitia non accedit: et consequens
Abbreviated transcription (Latin):
deret glificandis. At tingit gͦ sap̃ia a fine usq
ad finẽ fortit̾: ⁊ disponit omĩa suauit̾. finẽ eni
utriusq comp̃hendit. ⁊ boni udelicae qͦd ẽ in ip̃a.
& mali parit̾ qͦd in ipsa non ẽ. s in eo qͦd ẽ ex ipsa
defluit ab ipsa. nec tñ om̃ino sine ipsa: qr qͦd natura
non gignit ex suo. cohercet potestade insuo. Malu
enuim ꝓpriam sedem non ħt: s natura ꝑegrinũ asuc¬
mnalieno commoratur. ut constet qͥ non ẽ in suo:
qr si bona ñ eent in quib mala e̾eͤnt. mala omĩno
corruptio. ⁊ om̃e qͦd corrumpit᷑ bonum. alud ẽ
ã quo deficit. aluid in quo consistit. ⁊ in quo con¬
sistit bonum ẽ. qͦd deficit aut̃ a qͦ deficit bono ma¬
lum ẽ: defectus a bono alibi omino eeᷤ non potest.
nisi in eo quod constat in aliquo bono. Igit᷑ si
nullu. bonum eet. nullu om̃ino malum esset:
qi non esset uͥeeͤ posset malitia. si non eam in suo

Expanded text:
deret glorificandis. Attingit ergo sapientia a fine usque deret glorificandis. Attingit ergo sapientia a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Finem enim utriusque comprehendit, et boni videlicet quod est in ipsa; et mali pariter, quod in ipsa non est. Sed in eo quod est ex ipsa defluit ab ipsa, nec tamen omnino sine ipsa, quia quod natura non gignit ex suo, coercet potestate in suo. Malum enim propriam sedem non habet, sed natura pern alieno commoratur, ut constet quod non est in suo; quia si bona non essent in quibus mala essent, mala omnino corruptio, et omne quod corrumpitur bonum, aliud est a quo deficit, aliud in quo consistit. Et in quo consistit bonum est, quod deficit autem a quo deficit a bono, malum est: defectus a bono alibi omnino esse non potest, nisi in eo, quod constat in aliquo bono. Igitur si nullum bonum esset, nullum omnino malum esset; quia non esset ubi esse posset malitiam, si non eam in suo