comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cosmoᷤᷤ. ut supͣ dictũ est. ex sua
S diu̾sitate concordantia. ꝙ ꝑ
concord̾e diu̾sitatẽ facientia
pulcherrunã. ordinis sui unita¬
tem. De digestione etiã ista frimꝰ
ascendens lenis ⁊ suauis. mollit̾
tangit cerebrum. ⁊ uentͥculos eiꝰ
oppͥmit. intantũ ut oũĩs acti¬
ones eius sopiat.hic ÷ somnꝰ.
In quo cessantib om̃ib anime
iurtutib. sola uiget uirtꝰ na¬
turał. quȩ tunc tanto inten¬
siuis oꝑatur. quanto ei tota
uacat natura. Anina uͦ init̾iꝰ
requiscens. exclusis om̃ibus
sensuũ officiis: reuoluit penes
se p̾terita. p̾sentia ⁊ futura:
D hec sunt somnia. Cũ uͦ itͣii.
hi humores creant᷑ in epate
et formant᷑. ñ tñ uiiusqͥsq
in ꝓpͥam formã seceruit᷑: sed
scd̃m formã ipsius epatis quȩ
sangunea apparet. confuse om̃s
subsanguinei apparent: et unũ¬
qd̃q ad nutͥendum ⁊ regendum
totũ corpꝰ. ꝑ suas uias uenarimi
scił ⁊ arceriarum dispensantur.
hoc mͦ generati. Primũ eibi in

Expanded text:
cosmos, ut supra dictum est; ex sua sibi diversitate concordantia, et per concordem diversitatem facientia pulcherrimam ordinis sui unitatem. De digestione etiam ista fumus ascendens lenis et suavis, molliter tangit cerebrum, et ventriculos ejus opprimit, in tantum ut omnes ejus actiones sopiat: hic est somnus. In quo, cessantibus omnibus animae virtutibus, sola viget virtus naturalis, quae tunc tanto intentius operatur, quanto tota ei vacat natura. Anima vero interius requiescens, exclusis omnibus sensuum officiis, revolvit penes se praeterita, praesentia et futura: et haec sunt somnia. Cum vero quatuor hi humores creantur in epate et formantur, non tamen unusquisque in propriam formam secernitur, sed secundum formam ipsius epatis, quae sanguinea apparet, confuse omnes subsanguinei apparent; et unumquodque ad nutriendum et regendum totum corpus, per suas vias, venarum scilicet et arteriarum, dispensantur, hoc modo generati. Primum cibi in
Abbreviated transcription (Latin):
struant᷑ a contrariis. s cali¬
da temꝑent᷑ a frigidis. frigi¬
da a calidis. sic q de reliqs:
bona fit complexio: et con¬
sentiente natura. fit eucͣsia
bona scilicet temꝑantia
qͣtuor qualitatũ. Reb enĩ
nat᷑alib in temꝑam̃to ma¬
nentib. impossibłe ẽ huma¬
nũ corpꝰ ab aliquo morbo in¬
festari: si est. ut dictũ est.
eueraticũ .i. bone cõplexioniꝰ
His aũ distemꝑatis: necesse
est alt̾ari corpꝰ. S de his aliã
Nunc uidendũ unde ipsi qͣ¬
tuor humores nascunt᷑ ł nutͥ¬
unt᷑. Omĩs cibus undecũq
sumat᷑: sicut supͣ de corꝑe
animali demonstratũ est.
ex qͣtuor constat elemĩtis. S
qͣm multiplicit̾ ⁊ dissimilit̾
in eis que uesci possunt. na

Expanded text:
struantur a contrariis, sed calistruantur a contrariis, sed calida temperentur a frigidis, frigida a calidis, sicque de reliquis, bona fit complexio, et consentiente natura fit eucrasia, bona scilicet temperantia quatuor qualitatum. Rebus enim naturalibus in temperamento manentibus, impossibile est humanum corpus ab aliquo morbo infestari; si est, ut dictum est, eucraticum, id est bonae complexionis. His autem distemperatis, necesse est alterari corpus. Sed de his alias. Nunc videndum unde ipsi quatuor humores nascuntur vel nutriuntur. Omnis cibus undecunque sumatur, sicut supra de corpore animali demonstratum est, ex quatuor constat elementis. Sed quam multipliciter et dissimiliter in eis quae vesci possunt
Abbreviated transcription (Latin):
ten. si corpꝰ animale ex uno
constaret elem̃to: nũqͣm do¬
leret : quia nͥ esset unde do¬
leret unũ existens. S t̾ra
lutificata. efficit᷑ aqua.
aqua densata ⁊ calefacta
et euaporata. fit aer: Aer
condensatus ⁊ collectus. effi¬
cit᷑ aqua: et sic de reliquis:
et hoc mͦ fit corruptio. Ex
pore animali creant᷑ humoreᷤ.
elem̾ta mundo. sic isti corꝑi
animali. iutȩ ⁊ incolumita¬
tis mat̾iam ⁊ ordinẽ admi¬
nistͣntes: si suo mͦ ⁊ ordiue
suo dispensent᷑. ⁊ ñ uicio uł
incuria corrumpant᷑. Alioqͥn
sic̃ aqua mutatur in t̾rã
densata. ⁊ t̾ra in aqͣm lu¬
tificata: sic ipsi humores
cum in se inuicẽ uł ab inui¬
cem corrũpunt᷑. corrũpunt
⁊ destruunt corpꝰ suũ qd̾
iuuificare ⁊ ordinare de¬
buerant. Itaq in corꝑe
antmali sua ꝓpͥa ÷ cõplexio
bina et naturał in ipso ele¬
m̃toꝵ coniunctio: quȩ si eqͣt
est et bene composita. ut ꝯ¬
traria ñ impugnent᷑ uł de¬

Expanded text:
tem, si corpus animale ex uno tem, si corpus animale ex uno constaret elemento, nunquam doleret; quia non esset unde doleret, unum existens. Sed terra lutificata efficitur aqua; aqua rarefacta et calefacta et evaporata, fit aer; condensatus et collectus aer efficitur aqua; et sic de reliquis; et hoc modo fit corruptio. Ex  in corpore animali creantur humores, elementa mundo, sic et isti corpori animali vitae et incolumitatis materiam et ordinem administrantes: si suo modo et ordine suo dispensentur, et non vitio vel incuria corrumpantur. Alioquin sicut aqua mutatur in terram densata, et terra in aquam lutificata; sic ipsi humores, cum in se invicem vel ab invicem corrumpuntur, currumpunt et destruunt corpus suum, quod vivificare et ordinare debuerant. Itaque in corpore animali sua propria est complexio prima et naturalis in ipso elementorum conjunctio; quae si aequalis est et bene composita ut contraria non impugnentur vel de
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ legis ũ mea eẽ: s ex parte
philosophoꝵ. uł phisicoꝵ. ex
parte uͦ eccłasti. xoꝵ doctorũ
nec tantũ eoꝵ sensa. s ipsa eoꝵ
sicut ab eis edita sunt dicta
uł scͥpta. quȩ excerpta ex eoꝵ
libris hic in unũ congessi. In¬
one corpꝰ animale poris.¬
cetͣformatũ est: id ẽ ex
quatuor compositũ. Aliud est
enĩ tetͣformatũ: alia sunt ex
qͥb constat. Ex quib cõstat.
quatuor sunt elem̃ta. Unũ¬
qd̾q aũ elem̃toꝵ: una tantũ
contentũ est qualitate. Ignis
caliditate: aer humiditate:
aqua frigiditate : terra sicci¬
tate. S ignis qr mobił est. ex
motu assumit siccitatẽ: et est
calidus ⁊ siccus. Aer quia
sub igne est. ab eo sumit
qd̾ ꝓpͥum habet ⁊ natu¬
rale .i. caliditatẽ : et est ca¬
lidus ab igne. humidꝰ a
se ipso. Aqua ponit᷑ sub
aere : et ideo humiditatẽ
ab eo sumit : frigida a se¬
ipsa. Terra sub aqua.÷: id̾o
frigida ab ipsa: sicca aĩi in se¬
ipsa est. Itaq scd̾m ypocra¬

Expanded text:
rte philosophorum vel physicorum, ex parte vero ecclesiasticorum doctorum, nec tantum eorum sensa, sed ipsa eorum, sicut ab eis edita sunt, dicta vel scripta, quae excerpta ex eorum libris hic in unum congessi. LIBOmne corpus animale terrformatum est, id est ex quatuor compositum. Aliud est enim terra formatum, alia sunt ex quibus constat. Ex quibus constat, quatuor sunt elementa. Unumquodque autem elementorum una tantum contentum est qualitate. Ignis caliditate, aer humiditate, aqua frigiditate, terra siccitate. Sed ignis, quia mobilis est, ex motu assumit siccitatem et est calidus et siccus. Aer, quia sub igne est, ab eo sumit quod proprium habet et naturale, id est caliditatem; et est calidus ab igne, humidus a seipso. Aqua ponitur sub aere, et ideo humiditatem ab eo sumit, frigida a seipsa. Terra sub aqua est, ideo frigida ab ipsa, sicca autem in seipsa est. Itaque secundum Hippocra
Abbreviated transcription (Latin):
penȩ retribuatur tp̃rali¬
bus meritis reatus uł iusti¬
cie. Ad qd respondendum
est. quia d̾s non tꝑ̃alsm
actionẽ. s ꝑpetuam boni
uł mali remunerat uel
damnat uoluntatẽ: quȩ
si in et̾num uiueret. in
et̃num in suo ꝓposito ꝑ¬
maneret. ideoq iuste ȩter¬
nitatẽ retributionis. eter

Expanded text:
poralibus meritis, recatus vel justitiae? Ad quod respondendum est, quia Deus non temporalem actionem sed perpetuam boni vel mali remunerat vel damnat voluntatem, quae si in aeternum viveret, in aeternum in suo proposito maneret, ideoque juste aeternitatem retributionis aeter
Abbreviated transcription (Latin):
fructu reciꝑemus: quia
ꝓ certo nisi ita eẽt. ad fid̾e
nitatem:. et ita dũ tante
securitatis torpore. nõ ex¬
ercerent᷑ ad bonũ. future
gle xp̃i maius amitterent
lucrũ. Uñ etiam deus ade
miscd̾iter ꝓhibuit lignũ
uite dicens. uidete ne for¬
te sumat᷑ de ligno uite.
quia si ille qui in anima ꝑi¬
erat ꝑ lignũ mobedientiȩ.
iuueret etiam in earne e¬
t̃naliter ꝑ concessũ lignũ
uitȩ ex toto ꝑisset. dũ in¬
carne et̾naliter uiuens.
et in anima peccando et̃¬
nalit̾ moriens. incurabił
esset ut demones: uł etiã
post hanc uitam cum car¬
ne uicturi et̃naliter mali
homines. ¶ali etiã in cor¬
pore uit̾a eterña habebunt:
quã tam̃ mag̃ notẽ¬

Expanded text:
fructu reciperemus; quia fructu reciperemus; quia pro certo nisi ita esset, ad fidem rnitatem; et ita dum tantae securitatis torpore non exercerentur ad bonum, futurae gloriae Christi majus omitterent lucrum. Unde etiam Deus Adae misericorditer prohibuit lignum vitae, dicens: Videte ne forte sumat de ligno vitae. Quia si ille qui in anima perierat per lignum inobedientiae, viveret etiam in carne aeternaliter per concessum lignum vitae, ex toto periisset; dum carne aeternaliter vivens, et in anima peccando aeternaliter moriens, incurabilis esset ut daemones, vel etiam post hanc vitam cum carne victuri aeternaliter ut mali homines. Mali enim etiam in corpore vitam aeternam habebunt, quam tamen mag
Abbreviated transcription (Latin):
mortis molestiã. et sic sa¬
nanda ꝑ grãm: ut inte¬
rim in regno mortis a¬
maritudo passionum &
laboꝵ. ꝑeccata ex̃coquenꝰ
purgaret: et ita gr̃a ce¬
lestis uirtutũ germina
quo liberius eo ub̃ius
userens. nos uite et̾ne
reformaret. ꝓPter pecca¬
toꝵ gͥ ixcoctionẽ et pur¬
gationem. ñ erat inte¬
rim mors tpr̃ał auferen¬
da. s et̾na: ne aut ĩnum¬
di eg impiri. requiẽ
obtineremus illicitam
aut imbelles. et ĩmeriti
iusticiȩ reciꝑemus merce¬
dem nobis indebitã. Non
enim ẽẽt diuine diseretio¬
nis ȩquitati condignum.
ut uł sociata sibi pũsorũ
ĩmundicia. suam fuscaret
puritatẽ: uł ĩmeritoꝵ ig¬
nauiam remunerans. nul¬
lo magis mertto homini
quã lapidi tante sue głe
largiretur dignitatem. Ne
itaq peccati obstinatiõe
ineurabiles fieremus: ma¬
gna sua gr̃a mortẽ non ab¬
stulit temꝑalem. ne ue
ternũ moreremur. uitã
et̾nam distulit. ut maio¬
ri eam merito. maioriq

Expanded text:
mortis molestiam, et sic samortis molestiam, et sic sananda per gratiam, ut interim in regno mortis amaritudo passionum et laborum, peccata excoquens, purgaret, et ita gratia coelestis virtutum germina, quo liberius eo uberius inserens, nos vitae aeternae reformaret. Propter peccatorum igitur excoctionem et purgationem non erat interim mors temporalis auferenda, sed aeterna, ne aut immundi et impuri requiem obtineremus illicitam, aut imbelles et immeriti, justitiae reciperemus mercedem nobis indebitam. Non enim esset divinae discretionis aequitati condignum, ut vel sociata sibi perversorum immunditia suam fuscaret puritatem, vel immeritorum ignavium remunerans, nullo magis merito homini quam lapidi tantae suae gloriae largiretur dignitatem. Ne itaque peccati obstinatione incurabiles fieremus, magna sua gratia mortem non abstulit temporalem ne in aeternum moreremur; vitam aeternam distulit, ut majori etiam merito, majorique
Abbreviated transcription (Latin):
statim ȩt̾ualiter uiuat: sed
ut aĩam quȩ priris in ad̾a
mortua fuit qͣm corpus.
ꝑ unitatem tanti sacram̃¬
ti resuscitatã astruat: ut
scił recto ordine ipsa quȩ
peccando a d̃o qui uita et̃¬
na est diuisa pruis fuit
mortua: ꝑ cõmunionem
tanti sacram̃ti it̾m coniũ¬
cta d̾o et unita. credatur
et sit pͥus rediuuia. Quia
enĩ peccando adam a deo
diuisus est: ideo d̾s post¬
modũ in morte corꝑali
diuiduũ eum fecit a se¬
ipso: ut in corꝑis et aĩe
diuisione cognosceret.
quia ipsa eius anima dõ
qui uera uita est. ñ ad¬
hesisset. Quia gͥ mors
exterior. mortis intrin¬
sece tam erat figura
quuam pena ideo q
hinc terrendo.
hinc monendo. erat quȩdã
ipsius culpe medicna: si
ds̃ pͥus abstulisset penã
medicinalem qͣm culpã
mortiferã: ineurabiles
nos redd̾et : quia ablata
pena. mag̃ condelectare¬
mur culpȩ: et ita culpa
uigente et obstante. nul¬
lus diuinȩ relinqueret᷑
locus gr̃ȩ. Cum gͥ culpa
mors sit anime. int̾un

Expanded text:
statim aeternaliter vivat, sed ut animam quae prius in Adam mortua fuit quam corpus, per unitatem tanti sacramenti resuscitatam astruat, ut scilicet recto ordine, ipsa quae peccando a Deo, qui vita aeterna est, divisa, prius fuit mortua, per communionem tanti sacramenti, iterum conjuncta Deo et unita credatur, et sit sicut prius rediviva. Quia enim peccando Adam a Deo divisus est, ideo Deus postmodum in morte corporali, dividuum eum facit a seipso, ut in corporis et animae divisione cognosceret, quia ipse ejus anima, Deo qui vera est vita, non adhaesisset. Quia igitur mos exterior, mortis intrinsecae tam erat figura quam poena, ideoque hinc terrendo, hinc monendo erat quaedam ipsius culpae medicina. Si Deus prius abstulisset poenam medicinalem, quam culpam mortiferam, incurabiles non redderet, quia ablata poena magis condelectaremur culpae, et ita culpa vigente et obstante, nullus divinae relinqueretur locus gratiae. Cum igitur culpa mors sit animae, interim
Abbreviated transcription (Latin):
tã auspieans: unã tm̃ ob culpã.
qr natũ ẽ. Heu dem̃tiã existimai¬
tũi ab his mitiis ad suꝑbiã ho-¬
minẽ egenitũ. Dẽm̃ pͥma robo¬
ris spes. primũq tẽporis munꝰ.
quadrupedi eũ similẽ ꝯstituit
Et qñ hõis suecedit incessus: Qñ
uox ⁊ lingͣ in t̾iba format᷑. Qñ ei¬
bi ꝑceptio: Qñ du palpitantis
u̾ticis firmitas: Aooe qd̃ p̾t oĩa
aĩalia solus miser hõ nicħ ꝑse
sciat nͥ plorare: s magna̾ matrẽ

Expanded text:
lpam, quia natum est. Heu dementiam existimantium ab his initiis ad superbiam hominem genitum! Deinde prima roboris spes, primumque temporis munus, quadrupedi eum similem constituit. Et quando hominis succedit incessus? Quando vox et lingua in verba formatur? Quando cibi perceptio? Quando diu palpitantis verticis firmitas? Adde quod praeter omnia animalia solus miser homo nihil per se sciat, nisi plorare: sed magno matr
Abbreviated transcription (Latin):
Solus quippe ĩ õib antiqͥs ł re¬
centib historisᷤ natꝰ ẽe ridenꝰ leg̾̃r¬
⁊ oroastes inuentor magicȩ artiᷤ.
uideł ut in fausto ortu ⁊ innat᷑a.¬
li appareret notabił. qͥ nat᷑arũ
cõmuniũ infaustis artib futurꝰ
erat ĩpugnator. Dem̃ miserũ
hominẽ ut ĩ carcerẽ se datũ intel¬
ligat. statĩ uincła excipunt.⁊
om̃iũ m̃broꝵ nexus: pt̃ solũ ocło¬
rũ ⁊ oris officiũ qd liberũ ꝑmit¬
tit᷑ ad lacrimas tm̃ ⁊ uagitꝰ. Et

Expanded text:
ibus antiquis vel recentibus historiis natus esse ridens legitur, Zoroastres, inventor magicae artis: videlicet ut infausto ortu et innaturali appareret notabilis, qui naturarum communium infaustis artibus futurus erat impugnator. Deinde miserum hominem, ut in carcerem se datum intelligat, statim vincula excipiunt, et omnium membrorum nexus: praeter solum oculorum et oris officium, quod liberum permittitur a
Abbreviated transcription (Latin):
locũ tenet ext̾iorẽ: sol. luna ⁊
ipsa quȩ intͣ nos st̃ subtiliori
suȩ nat᷑e inusibłitate. etiam
supͣ nos st̃ sublimiori excellen¬
tiȩ dignitate. et extͣ qͦ ĩmensi¬
tate maiestatis. S astissima
st hec egentia utiq et diligen¬
tiori disputatione. ⁊ doctiori
disputatore.⁊ oꝑe ꝓlixiori. Ego
enim putau̾am modum in his
tͣctandis epłarem nequaquã
excessum iri: s sermoᷝ uideo
ꝓcessit in longuis quam sꝑas̃¬
ui. Pinde uos si placet librum
si placet. epłam nominate: nã
ego sie i paucis siue in mul¬
tis. ur̃e debui qd̾ et studui sa¬
tisfacere uolutati. funt de¬

Expanded text:
sol, luna, et ipsa, quae intra nos sunt subtiliori suae naturae invisibilitate, etiam supra nos sunt sublimiori excellentiae dignitate, et extra quoque immensitate majestatis. Sed altissima sunt haec, egentia utique et diligentiori disputatione, et doctiori disputatore, et opere prolixiori. Ego enim putaveram modum in his tractandis epistolarum nequaquam excessum iri: sed sermo, ut video, processit in longius quam speravi. Proinde vos, si placet, Librum: si placet, Epistolam nominate; nam ego sive in paucis, sive in multis, vestrae debui quod et studui satisfacere voluntati.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ cum dño: ipse soluit apłs cũ
alibi dicit. ex parte cognoscimꝰ
et ex parte ꝓpħamꝰ. In quantũ
qͥppe cognoscimꝰ tanqͣm p̾sentia
contẽplantes. iam cũ dño sumꝰ:
ni quantũ adhuc tanꝙͣ de fut᷑is

Expanded text:
e cum Domino; ipse solvit Apostolus, cum alibi dicit, Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. In quantum quippe cognoscimus, tanquam praesentia contemplantes, jam cum Domino sumus. In quantum adhuc tanquam de futuris
Abbreviated transcription (Latin):
centis in eugłio. Nemo mittens
manũ suã ad aratrũ. ⁊ respicienᷤᷤ
ret᷑. aptꝰ÷ regno diͦ. Prescͥbat
ꝓinde stabłitatis pactũ om̃i dem¬
ceps remisso descensui. contenti¬
oso discessui. uago ⁊ curioso diseꝰ¬
ni: et obedientiȩ ꝙ̃ scd̾m regłam
fit. Nara si ħ ibide̾ ꝓ imꝓbitate
nimirũ atq irreligiositate coha-¬
bitantiũ obtine̾ forte neqͥu̾int.
duce spũ lib̾tatis tͣnsire indubi¬
tant᷑ suadeo ad locũ aliũ. ubi ñ
impͤdiat᷑ hõ redde̾ d̾o uota sua.¬

Expanded text:
io: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Praescribat proinde stabilitatis pactum omni deinceps remisso descensui, contentioso discessui, vago et curioso discurni, et obedientiae quae secundum Regulam fit. Nam si haec ibidem, pro improbitate nimirum atque irreligiositate cohabitantium, obtineri forte nequiverint; duce spiritu libertatis transire indubitanter suadeo ad locum alium, ubi non impediatur homo reddere Deo vota sua
Abbreviated transcription (Latin):
in libris eade facile ipsi reꝑire
sulã homini. qui adu̾sus quẽpiã
cõmotus fuerit. s ñ adeo ut led̾e
eũ uelit. ad eo tam̃ ut libenter
accipiat. si qͦ mͦ aliunde eũ ledi
contig̾it. sit ne iudł tucũ ita cõ¬
moto acced̾e̾ ad altare: an se sub¬
tͣhere int̾im debeat donec com¬
pescat᷑ illa cõmotio. Nũquã m
cis sacrificiũ. cũ ira ⁊ discepta
tione continge̾ sacram̃tũ. in qͦ
d̾s indubitant est : mundũ re¬
concilians .sͥ. Certe ñ recipit᷑
ad altare : nisi añ placato fr̃ẽ.
quẽ me forte lesisse menuinero:
quanto minꝰ si me ipsũ ñ pacau̾o¬

Expanded text:
in libris eadem ipsi facile reperire in libris eadem ipsi facile reperire sulam homini, qui adversus quempiam commotus fuerit; sed non adeo ut eum laedere ipse velit, adeo tamen ut libenter accipiat, si quo modo aliunde laedi contigerit: sitne videlicet tutum ita commoto accedere ad altare, an se subtrahere interim debeat, donec compescatur commotio. Nunquam mihi ere sacrificium; cum ira et discepttum, in quo Deus indubitanter est mundum reconcilians sibi. Certe non recipitur ad altare, nisi ante placato fratre, quem me forte laesisse meminero: quanto minus si me ipsum non paca
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o non dubitet᷑: corã hominib tñ
aut uix aut nullatenꝰ conuincat᷑.
Uenit nẽ qͦ in mentẽ sapientis e¬
logiũ: occasionẽ querit. qui uult
recedẽ ab amico. Quonã mͦ uos
irregłarẽ dicitis electionẽ: q̃ cas¬
sari regłarit ñ potest. aut rep¬
potest: mͥ infectũ est. S dicitis.
Et̃ quis obediat scient̃ indigno:
⁊ si ñ manifesto: Fr̃s ñne legistis
cathedrã moysi sed̾unt scribe
⁊ pharisei. quȩ dñt facite. scd̃m¬
ob nocturnã illusionẽ: accipite
breue ꝯsiliũ. Iuxta ritũ sui lo¬
ci quẽq face̾ consulo de huius¬
modi. quȩ diu̾sis modis in diu̾
sis monastiis certũ est obserua¬
¶ri. De his qui in diu̾sis monast̃¬
us ꝓfitent᷑. qd pene oblitꝰ fue¬
ram. puto satis ẽẽ responsum
suꝑiꝰ. cũ de loci stablitate dispu¬
tatũ ẽ. ⁊ ñ est necẽẽ ut repetã.
¶Pret̾mitto et aliqͣ de canonibus.
refert qui monachi sumꝰ : tũ qr

Expanded text:
Deo non dubitetur, coram hominibus tamen, Deo non dubitetur, coram hominibus tamen, aut vix, aut nullatenus convincatur. Venit nunc quoque in mentem Sapientis elogium: Occasionem quaerit, qui 522 vult recedere ab amico . Quonam modo vos irregularem dicitis electionem, quae cassari regulariter non valet aut reppotest, mihi infectum est. Sed dicitis: Et quis obediat scienter indigno, etsi non manifesto? Fratres, nonne legistis cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei: quis ob nocturnam illusionem, accipite breve consilium. Juxta ritum sui loci quemque facere consulo de hujusmodi, quae diversis modis diversis in monasteriis certum est observari. De his qui in pluribus monasteriis profitentur quod pene oblitus fueram puto satis esse responsum superius, cum de loci stabilitate disputatum est, et non est necesse ut repetam. Praetermitto et aliqua de canonibus refert qui monachi sumus; tum quia
Abbreviated transcription (Latin):
exped̾ nub̾e. Magnȩ reu̾a angu¬
stiȩ. Si tenuerit exosã: nicħ one¬
rosius. Si dimiserit inuitã: iucħ
constͥngit᷑ qui nec deser̾e ualet
locũ ne frangat uotũ: nec ma¬
nere in loco. ne eum rancore
huie Ut discedat. Si licet ꝑꝑ¬
ꝓfessionẽ. Ut stet Iꝑ rancorem
ñ exped̾. Duo mͥ eque in ꝯuenien¬
tia. eque ꝑiclosa ꝓponitis: ut
qͥc qd respond̾o: uob̾ minune
ꝓsit. Queritis nempe quid e
duob monacho tutiꝰ sit. resid̾e̾
in ꝓpͥo monast̾io sub irregłarit᷑
electo cum rancore: an ad qͥetiꝰ
uiuendũ alias migͣre. Qd̃ qͥd̾e
haud secus accipio: qͣmi si reqͥ
cendio. an p̾cipitio. Re uera
uãq et urit᷑ qui in odio mant̃.
et qͥ frangit ꝓpositũ. in p̃ceps
ruit. S uos me in hac difficulta¬
te ꝯsilii. facile expeditis. Deinde ꝯ
do subiungitis. Presertĩ si electio¬
nis irregłaritas. ad eo inuoluta sit
et intorta: ut licet de ea coram

Expanded text:
expedit nubere . Magnae revera anguexpedit nubere . Magnae revera angustiae. Si tenuerit exosam, nihil onerosius: si dimiserit invitam, nihilconstringitur qui nec deserere valet locum, ne frangat votum; nec manere in loco, ne cum rancore huic? Ut discedat? Non licet fessionem. Ut stet? Propter rancorem non expedit. Duo mihi aeque inconvenientia, aeque periculosa proponitis, ut quidquid respondero, vobis minime prosit. Quaeritis nempe qui de duobus monacho tutius sit, residere in proprio monasterio sub irregulariter electo cum rancore, an ad quietius vivendum alio migrare. Quod quidem haud secus accipio, quam si requicendio, an praecipitio. Revera namque et uritur qui in odio manet; et qui frangit propositum, in praeceps ruit. Sed vos me in hac difficultate consilii facile expeditis, cum deinddo subjungitis: praesertim si electionis irregularitas adeo involuta sit et intorta, ut licet de ea coram
Abbreviated transcription (Latin):
ari p̃eamini. añ abbis mutatio.
monast̾ium stiũ mutare uolen¬
tib monachis in aliquo patͦci¬
net᷑. hoc ẽ si in morte uł in depo¬
sione p̾lati. plus aliqͥd lib̾tatis
subditis relaxat᷑ : quo utiq licentiꝰ
possuit eo articulo tꝑis nugͣre qͦ
qͣndo ex more fit in oratorio. de
abbis uita ñ sumit t̾minũ. sed
de p̾sentia testimoniũ. ꝓfitenti
itaq modꝰ sit sua uita: ñ aliena.
attendat deniq quid inde le-¬
gislator ipse ñ solum senserit.
a d̾o se sciat damnandũ quẽ
irridet. Itẽ dicit qd̾ nec sui iã
corꝑis nouitius habiturꝰ sit po
monast̾io usq ad mortẽ. Saluiᷤᷤ
gͥ exceptionib quas suꝑior dis¬
putatio ꝑstrixit. de eet̾o nul
la occasione monacho  locũ eiuu
licet. suo dũtaxat arbitͥo. Alio
dicitis. Qͥd si ñ potest nͥ cũ ran¬
core ꝓpetuo animi ibid̾e̾ man̾e̾.
mabilẽ abbĩs electionẽ. Subit
conugii lege docenti discipłi dño
respond̾unt. Si ita ẽ in qͥunt: ñ

Expanded text:
ari precamini, an abbatis mutatio monasterium suum mutare volentibus monachis in aliquo patrocinetur; hoc est, si in morte vel depositione praelati plus aliquid libertatis subditis relaxetur, quo utique licentius possint eo articulo temporis migrare quo onis quando ex more fit in oratorio, de abbatis vita non sumit terminum, sed de praesentia testimonium. Profitenti itaque modus sit sua vita, non aliena. Attendat denique quid inde Legislator ipse non solum senserit, a Deo se sciat damnandum quem irridet . » Item dicit, quod nec sui jam corporis Novitius habiturus sit pomonasterio usque ad mortem . » Salvis igitur exceptionibus, quas superior disputatio perstrinxit, de caetero nulla liceat occasione monacho locum, cui re; suo duntaxat arbitrio. Alioqdicitis: Quid si non potest nisi cum rancore perpetuo animi, ibidem manere, mabilem abbatis electionem? Subit conjugii lege docenti discipuli Domino responderunt: Si ita est inquiunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
in ceł. mirantes maxime scm̃
augustinũ dixisse suꝑ hoc. ñ
celos istos uisibiles ⁊ corꝑeos o¬
port̾e intelligi. ne merces nr̃a
in reb mobilib. uisibilibq¬
ẽẽ intelligenda: de quib nesci¬
tis ut dicitis. quid uł suspicart
debeatis. S si atrenditis qd
legistis regnũ d̾i int᷑ uos est.
& habitare xp̃m ꝑ fidẽ in cor¬
dib ur̃is. tanqͣm utiq regem
in regno suo. et.ñ st̃ ꝯdigne pas¬
siones huiꝰ tꝑ̃is ad fut᷑am głam
q̃ reuelabit᷑ in nob̾. ñ quidẽ q̃
reuelabit᷑ nob̃. uelut aliqͥd ext̾iꝰ.¬
s in nob̃. quasi uitꝰ iam manens
s ñdũ apparens: Ꝙ itẽ. Om̃is
gła eius filie regis abintꝰ. E.t.
ascendet hõ ad cor altũ. S &
ascensiones in corde suo disposu
celũ mͥ sedes est. Si hec inqͣm¬
et his similia ñ pauca in scͥptis
adu̾titis: ꝑfecto studebitis ad
inqͥrendũ regnũ dĩ ⁊ iusticiã
eiꝰ. intͣre potius ad uos. qͣm exi

Expanded text:
in coelis: mirantes maxime sanctum in coelis: mirantes maxime sanctum Augustinum dixisse super hoc, non coelos istos visibiles et corporeos oportere intelligi, ne merces nostra in rebus mobilibus volubilibesse intelligenda, de quibus nescitis, ut dicitis, quid vel suspicari debeatis. Sed si attenditis quod legistis, Regnum Dei intra vos est ; et, Habitare Christum per fidem in cordibus vestris tanquam utique regem in regno suo; et, Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis , non quidem quae revelabitsed in nobis, quasi intus jam manens, sed nondum, apparens: et item, Omnis gloria ejus filiae regis ab intus ; et, Ascendet homo ad cor altum ; sed et ascensiones in corde suo disposuiCoelum mihi sedes est : si haec, inquam, hisque similia non pauca in Scripturis advertitis, profecto studebitis ad requirendum regnum Dei et justitiam ejus, intrare potius ad vo
Abbreviated transcription (Latin):
dicit idem aplr. Spe enĩ salui fa¬
cti sumꝰ. Spe itaq iam in celesti¬
b habitamꝰ: cũ ad huc re ipsa
mino inħeamꝰ: illud uiuifican¬
do⁊ sentiendo: illũ credendo ⁊
Deniꝙ uͥ est thesaurꝰ tuus ibi
est et cor tuũ. It. Si d̾m amans
aĩa ex ipso iuuit. uti corpus ex
ipsa : qͦ pacto queso p̃sentior eẽ
contendit᷑. uͥ dat. qͣm unde ac¬
cipit uitã : fons siquidẽ uitȩ
caritas est: nec uiue̾ anunã
dix̾im. q̃ de illo ñ hauserit.
haurire porro q̃mͦ potest: nͥ
fuerit p̃sens ipsi fonti. qui cari¬
tas est. que d̾s est: Psens gͥ dõ
est. qui d̾m amat: in quantũ
amat. In quo enĩ nunꝰ amat
absens ꝓfecto est. In eo autẽ
minus d̾m amare conuineit᷑:
qd̃ carnis adhuc necessitatib
occupat᷑. Illa uͦeirca corpꝰ oceu¬
patio. qͥd est nisi a dõ queda
absentatio: Nabsentatio qͥd.
nr̃a nimirũ ⁊ intentio p̃pedit᷑
erumnis: et curis caritas fati¬
tis qͥd sentiendum arbitrer
ecce enĩ merces ur̃a multa est

Expanded text:
dicit apostolus: spe enim salvi facti sumus . Spe itaque jam in coelestibus habitamus, cum adhuc re ipsa mino inhaereamus; illud vivificando et sensificando, illum credendo et Denique ubi est thesaurus tuus ibi est et cor tuum . Item si Deum amans anima ex ipso vivit, uti corpus ex ipsa; quo pacto, quaeso, praesentior esse contenditur ubi dat, quam unde accipit vitam? Fons siquidem vitae charitas est: nec vivere animam dixerim, quae de illo non hauserit. Haurire porro quomodo potest, nisi fuerit praesens ipsi fonti, qui charitas est, quae Deus est? Praesens igitur Deo est qui Deum amat, in quantum amat. In quo enim minus amat, absens profecto est. In eo autem minus Deum amare convincitur, quod carnis adhuc necessitatibus occupatur. Illa vero circa corpus occupatio quid est, nisi a Deo quaedam absentatio? et absentatio quid, nostra nimirum et intentio praepeditur aerumnis, et curis charitas fatitis, quid sentiendum arbitrer Ecce enim merces vestra multa est
Abbreviated transcription (Latin):
ertur celebre apud
grecos delphiei apol¬
linis responsũ. Homo
seito te ipsum. Hoc
Qui enũ ñ inimorat᷑ in eis que
sua sunt. ꝑ sapientiȩ contẽplati¬
onẽ: eg̃ditur necessario in alie¬
na ꝑ curiositatis uanitatẽ. Qpͣꝑ
cum om̃i homini qui capax
est rationis. uix suus sufficiat
sensus. nͥ aduitus a gr̃a ut seiat
conferat. nͥ ex hoc qd̾ ipse est.
ascendat ad eum a quo ipse ẽ.
et qui est suꝑ ipsimm: miserrune
errat et desipit qui extͣ se in
alienis intellectũ suũ disꝑgit:
eui nat᷑a mimo ai tor nature
d̾s. tantũ intͣ se indix̃ oꝑationiᷤᷤ
negociũ. Ut gͥ miero cõmon

Expanded text:
ertur celebre apud Graecos Delphici Apollinis responsum: « Homo, scito teipsum. » Ho» Qui enim non immoratur in eis quae sua sunt, per sapientiae contemplationem, ingreditur necessario in aliena per curiositatis vanitatem. Quapropter cum omni homini qui capax est rationis, vix suus sufficiat sensus, nisi adjutus a gratia, ut sciat conferat, nisi ex hoc quod ipse est, ascendat ad eum a quo ipse est, et qui est super ipsum: miserrime errat et desipit, qui extra se in alienis intellectum suum dispergit, cui natura, imo auctor naturae Deus, tantum intra se indixit operationis negotium. U
Abbreviated transcription (Latin):
putasti melius secutꝰ es consciãm.
qͣm si ui pͥori loco ⁊ bono contͣ con¬
scientiã ꝑmauerͤs: qͣmꝙͣ secure so
posses si sane hinic eaudẽ tuã ip¬
siuis ꝯsciãm redde securã posses.
Quappt̾ qd̾ de manducante ⁊ ñ
mauducante deceruit apłs. usur¬
pemꝰ ⁊ nos in nr̃e huiꝰ disputati¬
unclẽ conclusione. ut ⁊ qui ꝓͥpa
impelleute ꝯscĩa. suũ deserit
locũ. ne suũ qd̃ putat deserat
uotũ. ñ deserentẽ ñ sꝑuat: ⁊ qͥ
secura conscĩa fr̃nim scandalum ti¬
mens ft̃s ñ deserit: deserentẽ non
iudicet. Et de his me accipite sane

Expanded text:
putasti melius, secutus es conscientiam, putasti melius, secutus es conscientiam, quam si in priori bono et loco contra conscientiam permaneres, quanquam secure id posses: si sane hinc eamdem tuam ipsius conscientiam reddere securam posses. 51. Quapropter quod de manducante, et non manducante decernit Apostolus , usurpemus et nos in nostrae hujus disputatiunculae conclusione, ut et qui propria impellente conscientia suum deserit locum, ne suum quod putat deserat votum; non deserentem non spernat: et qui secura conscientia fraternum scandalum timens, fratres non deserit; deserentem non judicet. Et de his me accipite sane
Abbreviated transcription (Latin):
allici: ⁊ ꝓfessione ligari. Deniq
remordente ut assolet conscĩa.
incipiat denuo de rupta stabłi¬
tate causari: gn̾ałẽ suꝑ huiꝰmodi
scrupłõ consolatoriã ꝓfert senten¬
tiã dicens. Ubiq eñ uni do ser¬
uit᷑ : uni regi militat᷑. Porro de
de ꝑegͥno: ne uicinitas int̾ mona¬
st̾ia. fomes scandali. rixe mat̾ia
assensu. Qd̃ totiens quide exꝑi¬
mͦ: quotiens tał uspiã monacho¬
rũ susceptio plane ñ nͥ contra
decretũ regłare p̾sumit᷑. Qd̾ si¬
pulsau̾it recordatio scandali
qd̃ ex discessu deliquerit. pru¬
dent̾ adu̾tat qui hoc cogitat:
scandalũ scandalo ñ bñ emĩdari.
Quał deniq em̾datio erit: si
ut aliis scandalũ tollas. alioᷤ scã¬
biliꝰ scandalũ illud sit ⁊ uenia¬
liuis. qd factũ est intentione
ꝓficiendi in meliꝰ : quã qd̾ face̾
cogitas ad det̾ius apostatando.
S et ante qͦ licet ñ sine scanda¬
lo tutiꝰ tuã sine dubio ad id qd̾

Expanded text:
allici, professione ligari. « Deniqallici, professione ligari. « Deniqremordente, ut assolet, conscientia, incipiat denuo de rupta stabilitate causari; generalem super hujusmodi scrupulo consolatoriam profert sententiam, dicens: Ubique enim uni Deo servitur, uni Regi militatur. Porro de de peregrino: ne vicinitas inter monasteria fomes scandali, rixae materia assensu. Quod toties equidem experimur, quoties talis uspiam monachorum susceptio plane non nisi contra decretum regulare praesumitur. 520 pulsaverit recordatio scandali, quod ex discessu deliquerit: prudenter advertat qui hoc cogitat, scandalum scandalo non bene emendari. Qualis denique emendatio erit, si ut aliis scandalum tollas, alios scanbilius scandalum illud sit, et venialius, quod factum est intentione proficiendi in melius, quam quod facere cogitas ad deterius apostatando. Sed et ante quoque, licet non sine scandalo, tutius tuam sine dubio ad id quod
Abbreviated transcription (Latin):
exẽpla. Exceptis ꝓiide cisfeiensib
et qui illox force ritu. ñ tam uiue̾
scd̾m regłam qͣm ipsã ex integͦ. pu¬
re ad litt̾am uti se sane ꝓfessos eẽ
putant. tene̾ curant: de cȩt̾o ne¬
minẽ obedient̃ degentẽ. regłaris
moueat sollẽnis ꝙ ꝓfessio: in qua
ñ fit de tota regła ꝓmissiomn his
dũtaxat monastiis. in quib ordo
⁊ disciplina seruat᷑ cum bonis con¬
suecudinib. Salua gͥ cuiq sua
manet in cȩnobiis bñ ordinatis
ꝓfessio : tantũ si sana fuerit ⁊ in¬
centio. Cet̾m qui in quietꝰ ẽ. ⁊
ita cred̾e ñ potest. s mag̃ cre¬
dens ⁊ cedens stimulanti ꝯsciẽ
exit. ⁊ querit uͥ soluat. qd̃ suo
sulo : si tam̃ ad remotũ ignotũ q
monast̾iũ migͣuerit. Curita.
ẽum ꝓpt̾ pauli sententiã. qua
beatũ manifeste ꝓñciat. qui se
ipsũ ñ uidicat. in eo qd ꝓbat: tũ
ex nr̃i auctoritate magistͥ. qͥ ta¬
lem ⁊ suscipi iubet ⁊ retin̾i: in¬
uentũ qͦ bonũ ⁊ utilẽ suasione

Expanded text:
Exceptis proinde Cisterciensibus, et qui illorum forte ritu non tam vivere secundum Regulam, quam ipsam ex integro pure ad litteram uti se sane professos esse putant tenere curant: de caetero neminem obedienter degentem regularis moveat solemnisque professio, in qua non fit de tota Regula promissio, in his duntaxat monasteriis, in quibus ordo et disciplina servatur cum bonis consuetudinibus. Salva igitur cuique sua manet in coenobiis bene ordinatis professio, tantum si sana fuerit et intentio. Caeterum qui inquietus est, et ita credere non potest; sed magis credens et cedens stimulanti conscientiae exit, et quaerit ubi solvat quod suo isulo, si tamen ad remotum ignotumque monasterium migraverit. Cur ita? Tum propter Pauli sententiam, qua beatum manifeste pronuntiat, qui se ipsum non judicat in eo quod probat : tum ex nostri auctoritate magistri, qui talem et suscipi jubet, et retineri; inventum quoque bonum et utilem suasione
Abbreviated transcription (Latin):
pcis qͣntũ obedientia ualet.
tantũ gͣuet mobedientia: ut
u̾bi gr̃a ł abrahã de ĩmolando
filio. ł ille nescio qͥs de filio itid̾
furni incendiis exponendo. tau¬
tũ diuine indignationis ⁊ anm
adu̾sionis m̾ito incurrissent. si
necessariũ: s ñ ÷ tta. Enĩuͦ ꝯstat
ĩnulla nec fieri sine gła. et
posse ñ fieri sine culpa: iõq si
fiant. digna ẽẽ p̾miis : ñ tñ
suppliciis si ñ fiant. Nam ⁊ tan
g̾e mulierẽ. m̾iti est ñ medioe̾s:
⁊ nulliꝰ tam̃ delicti ꝓpͥam am¬
plecti ꝯuigẽ. Istmꝰodi st̃: que¬
qui potest caꝑe capiat. & rursũ
quedã ꝑ contͣriũ neglecta quidẽ
ptorẽ : et a. ctorẽ ñ głificant. Ca¬
lia st̃ quec̃q diuinitꝰ lege publi¬
ca ĩponunt᷑ hõib  sine quib nec
saluari queunt. Hinc illud apud
gentilẽ. Non feci furtũ: ñ pasces in
cruce coruos. Q in eugłio. Si dili¬
gitis eos qui uos diligt: qͣm m̾ce¬
dem habebitissi salutau̾ttis

Expanded text:
dientia valet, tantum gravet inobedientia: ut verbi gratia, vel Abraham de immolando filio , vel ille nescio quis de filio itidem furni incendiis exponendo , tantum divinae indignationis et ultionis merito incurrissent, si necessarium: sed non est ita. Enimvero constat nonnulla nec fieri sine gloria, et posse non fieri sine culpa; ideoque si fiant, digna esse praemiis, non tamen suppliciis si non fiant. Nam et non tangere mulierem, meriti est non mediocris; et nullius tamen delicti propriam amplecti Qui potest capere, capiat . 43. Et rursum quaedam per contrarium, neglecta quidem ptorem, et auctorem non glorificant. Talia sunt quaecumque divinitus lege publica imponuntur hominibus, sine quibus nec salvari queunt. Hinc illud apud gentilem: Non feci furtum. Non pasces in cruce corvos. Et in Evangelico: Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? et si salutaveritis
Abbreviated transcription (Latin):
Ipiꝰ cum in ꝑfundũ malorum¬
huiꝰmodi ẽ: cau̾e̾ ꝓfecto malũ
nec uult. etiã si possit: nec si
uelit seit. Quãobrem hunc
oculũ in suꝑiori diuisione.
illo alt̾o censui ñ ĩmerito pe¬
iorẽ: ñ quia malignior sit:
s quia ꝑicłosior. Ignorantia
qͥppe securiorẽ: securitaᷤ se¬
gniorẽ facit. ñ nequiorem.
Est tn ex hoc ꝓcul dubio de¬
terior: qd̾ ille solum habet
malũ. malã intentionẽ: iste
⁊ falsam consid̾ationẽ. Ille.
uno caret de duob bonis.
bono zelo. iste et u̾o iudicio. Lx
hoc itaq pessimo ocło qͥ neutrũ
bonũ ht̃. ⁊ itẽ ex illo optimo qui
neut᷑ caret. sciendũ est t̾utatem
disseruisse : aut teneb̾s obuolui
totũ corpꝰ : aut luce ꝑfundi. llã
reliqui duo quoꝵ neut̾ utrũq
aut bonũ ht̃ aut malũ. ⁊ si ex
parte possunt : ñ tam̃ toti suffi¬
ciunt uł lucẽ dare. uł tenebͣs

Expanded text:
 in profundum malorumhujusmodi est, cavere profecto malum nec vult, etiam si possit; nec si velit, scit. Quamobrem hunc oculum in superiori divisione illo altero censui non immerito pejorem, non quia malignior sit, sed quia periculosior. Ignorantia quippe securiorem, securitas segniorem facit, non nequiorem. Est tamen ex hoc procul dubio deterior, quod ille solum habet malum, malam intentionem; iste et falsam considerationem. Ille uno caret e duobus bonis, bono zelo; iste et vero judicio. Ex hoc itaque pessimo oculo, qui neutrum bonum habet, et item ex illo optimo qui neutro caret, sentiendum est Veritatem disseruisse, aut tenebris obvolvi totum corpus, aut luce perfundi. Nam reliqui duo, quorum neuter utrumque aut bonum habet, aut malum; etsi ex parte possunt, non tamen toti sufficiunt vel lucem dare, vel tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nego difficultatẽ tantȩ in¬
ẽẽ ꝑfectioni: s cũ ipsa corde
imꝑfecto p̾sumit᷑. Porro imꝑ¬
fecti cordis et infirme ꝓrsus
uoluntatis indiciũ est: statu¬
ta senioꝵ studiosiꝰ discutere:
herere ad singła quȩ iniun¬
gunt᷑ : exig̾e̾ de quibq rati¬
onẽ: et male suspicari de om̃i
mandato cuiꝰ causa latuerit.:
nec unqͣm libent̾ obedire: nͥ
cũ audire contig̾it. qd forte
libuerit : aut qd ñ alit̾ lice̾
seu expedire monstͣuerit uł
aꝑta ratio. uł indubitata
au toritas. Delicata satis. im¬
mo nimis molesta est huius¬
modi obedientia. Non plane
auris obedire. Istiꝰmodi gͦ carna¬
lem aĩam ñ mͦ p̃mi. s eciã oppͥ¬
mi pond̾e̾ p̾sũptę ꝑfectionis.
necẽẽ est : qr ñ potest portare

Expanded text:
non nego difficultatem tantae inesse perfectioni: sed cum ipsa corde imperfecto praesumitur. Porro imperfecti cordis, et infirmae prorsus voluntatis indicium est, statuta seniorum studiosius discutere, haerere ad singula quae injunguntur, exigere de quibusque rationem, et male suspicari de omni praecepto, cujus causa latuerit; nec unquam libenter obedire, nisi cum audire contigerit quod forte libuerit, aut quod non aliter licere seu expedire monstraverit vel aperta ratio, vel indubitata auctoritas. Delicata satis, imo nimis molesta est hujuscemodi obedientia. Non plane auris obedire. Istiusmodi ergo carnalem animam non modo premi, sed etiam opprimi pondere praesumptae perfectionis necesse est:
Abbreviated transcription (Latin):
uat aiãm : ñ corpꝰ simplicit᷑.
s corpꝰ qd̾ corrumpit᷑: ut cor¬
ruptio corꝑis oñi sit. ñ nat᷑a.
Unde ⁊ qui uitͣ semet ipsos inge¬
miset: redẽptionẽ expectant cor¬
poris sui. ñ amissionẽ. Merito ꝓm̃¬
de gͣuati corꝑis necessitate ñ socie
exiliũ finiat᷑: et q̃ ex parte iam
cepit cȩlestis habitatio ꝑficiat᷑.¬

Expanded text:
 simpliciter, sed corpus quod corrumpitur; ut corruptio corporis oneri sit, non natura. Unde et qui intra semetipsos ingemiscunt, redemptionem exspectant corporis sui , non amissionem. Merito proinde gravati corporis necessitate, non societexsilium finiatur; et quae ex parte jam coepit, coelestis habitatio perficiat
Abbreviated transcription (Latin):
sine sui abb̾is id usurpare asseu¬
su. Qmobrẽ. Primo ꝓpt̃ scan¬
dalum ipsor qͦs deserit. deinde
qr certa ꝓ dubiis relinque̾. tu¬
tũ ñ est. forsitan enĩ hoc tenere
potest: illud ñ pot̾it. Tercio. su¬
spectã habeo leuitatẽ : qͣ id sepe
exꝑti iam nolumꝰ : uno ꝓpe mo¬
m̃to id ipsũ ⁊ cupientes ⁊ respu¬
entes : tam leuĩt qͣm irrõnabi¬
lit̾. Quales utiq ñ paucos fre¬
quent̾ exꝑimͦ : qͥ una uix hora
in una uoluntate ꝑdurantes:
aura leuitatis ĩpulsi. uagi ⁊ sta¬
biles. hac illac q uelut ebrii nu¬
iudiciũ. ĩmo sine iudicio fluc¬
t̾uantes. ⁊ cumultuantes. tot
de se consilia p̾sumunt. qt loca
reuisunt: semꝑ qd ñ hñc cupi¬
entes : et qd̾ hñt fastidientes.

Expanded text:
si non sane id abbatis sui usurparit assensi non sane id abbatis sui usurparit assensu. Quamobrem? Primo propter scandalum ipsorum quos deserit. Deinde quia certa pro dubiis relinquere tutum non est; forsitan enim haec tenere potest, illud non poterit. Tertio suspectam habeo levitatem, qua id saepe experti jam nolumus, uno prope momento idipsum et cupientes, et respuentes, tam leviter quam et irrationabiliter. Quales utique non paucos frequenter experimur, quia una vix hora in una voluntate durantes, aura levitatis impulsi, vagi et instabiles hac et illac velut ebrii nujudicium, imo sine judicio fluctuantes et tumultuantes, tot de se consilia praesumunt, quot loca revisunt: semper quod non habent cupientes, et quod habent fastidientes.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑu̾teris. Sane de religiosis ac bñ
ordinatis monastus. nullꝰ ꝓfessoꝵ
meo consilio. ne arcioris quide
desid̾io uite : sine licentia sui se¬
nioris eg̃dit᷑. Eg̃ssus tam̃ si me¬
liꝰ inuen̾it.⁊ eleg̾it: meo nicħo¬
minꝰ consilio ñ reg̃dit᷑ ad inferiꝰ
bonũ qd reliq̃rat ⁊ contẽpserat
ꝓ meliori : p̾sertĩ si illd̾ meliꝰ ta¬
le fuerit . qd̾ eiꝰ pͥmȩ ꝓfessioni
congruere uideat᷑. Ipse nempe
uidit. qua ratione qua ue in¬
tentione altiora seu artiora p̃¬
sũpserit. nan ad inferiora siue ad
retuissiora me consulente ne qͣqͣm
apostatabit. si ñ tam̾ loci pͥoris ui¬
cinia reuocet᷑: qr de noto mona¬
stio. nec retin̾i qͥs regłarit᷑ potest
nec recipi sine consensu abb̾is sui
huiꝰ sententiȩ rõnẽ. Forte uult
aliqͥs de cluniacensib institu¬
tis. ad erst̾ciensiũ sese stͥngere
pauꝑtatẽ: eligens p̾ ilł nimir̾
consuecudinib mag̾ regłe pu¬
ritatẽ. Si me ꝯsulit ñ consulo

Expanded text:
teris. 45. Sane de religiosis ac bene ordinatis monasteriis nullus professorum meo consilio, ne arctioris quidem vitae desiderio, sine licentia sui senioris egredietur. Egressus tamen, si melius inventerit et elegerit, meo nihilominus jam consilio non regrediatur ad inferius bprae meliori: praesertim si illud melius tale fuerit, quod ejus primae professioni congruere videatur. Ipse nempe viderit, qua ratione, quave intentione altiora seu arctiora praesumpserit: nam ad inferiora jam vel remissiora, me consulente, nequaquam apostatabit: si non tamen loci prioris vicinia revocetur, quia de noto monasterio nec retineri quis regulariter potest, nec recipi sine consensu abbatis suihujus sententiae rationem. 46. Forte vult aliquis de Cluniacensibus institutis ad Cistercipaupertatem, eligens prae illis nimirum consuetudinibus magis Regulae puritatem. Si me consulit, non consulo,
Abbreviated transcription (Latin):
conuigii legi uotũ qͦdammͦ subici¬
at ꝯtinentiȩ: ira ut in libro de
uirginitate asserere udeat᷑. nec
celibis quidẽ uitȩ ꝓpositũ copulȩ
posse p̃seribẽ ꝯiugali. quo minus
indissoluble maneat etiã qd̾ a con¬
tinentib fallente diabło. fracto
sc̾itatis uoto. initũ fuerit matͥmo¬
niũ. S ad bȩc nil ad p̃sens certiꝰ
bͣuius q respondendũ occurit. nͥ
qd̾ ita scĩ antistites sapuer̃t. recte¬
ne. ipsi ud̾int. Nam ego in sensib
actib q illustͥum patrũ cautus
ꝓfecto sum ñ aliud estimare: ꝙͣ¬

Expanded text:
conjugii legi votum quodammodo subjiciat continentiae; ita ut in libro de Virginitate asserere videatur, nec caelibis quidem vitae propositum copulae posse praescribere conjugali, quominus indissolubile maneat, etiam quod a continentibus, fallente diabolo, fracto sanctitatis voto, initum fuerit matrimonium. Et ad haec nihil ad praesens certius breviusque respondendum occurrit, nisi quod ita sancti antistites sapuerunt: rectene? ipsi viderint. Nam ego in sensibus actibusque illustrium Patrum cautus profecto sum omnino non aliud aestimare,
Abbreviated transcription (Latin):
pure uixta regłam ꝯu̾sari.
ꝓfecto etiã t̾e. Et quanã inqͥes
conscientia habitare sustineã extͣ
domũ meã pͥorẽ. quȩ me de scło
fugientẽ excepit. iniciauit ad bo¬
nũ. signauit in salutẽ: molestus
frĩb. inobediens seniori. stabli¬
tatis insuꝑ p̾uaricans pactũ. et
pͥmã irritã faciens fidẽ. Uerũtũ

Expanded text:
pure juxta Regulam conversari. Profecto etiam tunc: Et quanam, inquies, conscientia habitare sustineam extra domum meam priorem, quae me de saeculo fugientem excepit, initiavit ad bonum, signavit in salutem; molestus fratribus, inobediens seniori, stabilitatis insuper praevaricans pactum, et primam irritam faciens fidem? Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
biumꝰ face̾ fecimꝰ. Ac si dicat. Si
solis contenti estis p̃ceptis. ⁊ tͣdi¬
tionib imposite legis. ⁊ ñ sponte
etiã ꝑfectionis uos consiliis ⁊ sua¬
sionib mancipatis: lib̾i qͥdẽ estis
nã. Quenã gͥ necessitas cogit noᷤ¬
parere in singuł quȩ iniuncta
fueruit. ⁊ formidare ultionẽ de
difficiliorib quidẽ agendis obedi¬
dio gͣtior. quã gͣuior p̾uaricatio
iudicet᷑ : et in faciliorib minꝰq
ou̾osis: contẽptus dãnabilior. quã
actus laudabłior estimet᷑. Iã⁊¬
si de hoc satis ẽ. udeamꝰ qtͣłnꝰ etiã¬
sit tenenda etiã ipsa que in ꝓ¬
fessione firmari solet laͦci stabi¬
litas : et quib si qͥb tñ ex cau¬
sis rumꝑe eã liceat cuiquã uł
expediat. hinc siquid̾e du¬
bitare uos dicitis. Ad. qd̾ it̾m
nc̃ securus respond̃tm. a bono
qd̾ semel quis uou̾it descendͬe
ñ lice̾:⁊ ad hoc mutare locum
quẽ sͥ qͥsq eleg̾it. ⁊ cui se sua
uoluntate ⁊ uoce fu mauerit.

Expanded text:
imus, fecimus. Ac si dicat: Si solis contenti estis praeceptis et traditionibus impositae legis, et non sponte etiam perfectionis vos consiliis et suasionibus mancipatis; liberi quidem estis nam. Quaenam ergo nos necessitas cogit parem in singulis, quae injuncta fuerint, et formidare udifficilioribus quidem agendis obeditio gratior, quam gravior praevaricatio judicetur: et in facilioribus minusque onerosis contemptus damnabilior, quam actus laudabilior aestimetur. CAsi de hoc satis est, videamus quatenus etiam tenenda sit ipsa, quae in professione firmari solet, loci stabilitas, et quibus si quibus tamen ex causis rumpere illam vel liceat cuiquam, vel expediat. Et hinc siquidem dubitare vos dicitis. Ad quod interim nunc securus responderim, a bono quod semel quis voverit, descendere non licere: et ad hoc mutare locum, quem sibi quisque delegerit, et cui se sua voluntate et voce firmaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
iiat. Quare: Non est qͥppe
simplex oculus ille: qui ex
uidicio u̾itatis totũ corpꝰ luci¬
dũ reddat . qualẽ ꝓfecto su¬
ꝑuis diffinuumꝰ. Neq enĩ ex
toto ad huc tenebre desunt: uͥ
ignorantia u̾itatis luẽ obscurat
culꝰ utrũq malũ. is uͦ muime i¬
trũq hãt bonũ : nonne rõ uidet᷑
exige̾. ut plus ille noceat. qͣm ꝓsit
ute: Neq enĩ consequens ẽ. ut tan¬
cũ ualeat in bonũ. boñ unũ: qͣntũ
duo mala in malũ unũ. S quidẽ
laude dignã dix̾un. uł solam in¬
tentionẽ piam. nec plane ꝯdigna
renun̾atione fraudabit᷑ in oꝑe qͦ
ñ bono. ipsa bona uoluitas : at tñ
sine malo quocũq ñ erit decepta
simplicitas. Cur inquis: Ilũqͥd ñ
ex fide. ꝓͥrsus ex fide. s falsa: ł
certe potius ñ ex fide : quia fides
falsa fides ñ÷. Deniq de fide u̾a
ũ falsa. puto dixisse apłm. Om̃e
qd̾ ñ est ex fide: peccm̃ ẽ. Non au̾
ex fide u̾a bonũ credit᷑ : qd malũ:

Expanded text:
inveniat. Quare? Non est quippe simplex oculus ille, qui ex judicio Veritatis totum corpus lucidum reddat, qualem profecto superius definivimus. Neque enim ex toto adhuc tenebrae desunt, ubi ignorantia veritatis lucem obscurat culus utrumque malum, is vero minime utrumque habeat bonum; nonne ratio videtur exigere, ut plus ille noceat, quam prosit iste? Neque enim consequens est, ut tantum valeat in bonum bonum unum, quantum duo mala in malum. Et quidem laude dignam dixerim vel solam intentionem piam: nec plane condigna remuneratione fraudabitur in opere quoque non bono ipsa bona voluntas. Attamen sine malo quocumque non erit decepta simplicitas. Cur inquis? nunquid non ex fide? Prorsus ex fide, sed falsa; vel certe potius non ex fide, quia fides falsa, fides non est. Denique de fide vera, non falsa puto dixisse Apostolum: Omne quod non est ex fide, peccatum est . Non autem ex fide vera bonum creditur quod malum est: