comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sociata. Hȩc reqͥes illiꝰ sicut ipse ꝓmit¬
tit in scłm scłi: elegit eã in habitatio¬
nẽ sibi: eo qͦd apud eã sit. & si nondũ
iusio. certe expectatio uerȩ pacis.
illiꝰ utiq de qua dicit᷑. Pax dĩ quȩ exu¬
ꝑat omnẽ intellectũ. Uerũ hoc suum
bonũ & si desuꝑ accepit. in ur̃o tam̃
beneplacito facere cupit. ĩmo se fac̾e
confidit: sciens uos sapientis ñ igno¬
rare sententiã: qͦd filiꝰ sapiens utiq
sit głia patͥs. Rogat aut̃ pat̾nitatem
urãm. rogamꝰ & nos cũ illo & ꝓ illo:
quatinꝰ de p̾benda sua qͦd ipse suis
creditorib constituit ĩmobilit̾ stare
faciatis : ne in aliqͦ fr̃audator qͦd absit
debiti. & p̾uaricator pacti inueniat᷑:
& ita munꝰ contriti cordis qͦl offert
cotidie ñ recipiat᷑: dũ frat̾ qͥspiã habet
aliqͥd adu̾sus eũ. Precat᷑ deinde. ut
domꝰ quã ipse matri suȩ in t̾ra ȩccłiȩ
construxit: cũ t̾ra quã ibi delegauit
eide matri qͣndiu uixerit concedat᷑.

Expanded text:
ut ipse promittit, in saeculum saeculi: elegit eam in habitationem sibi; quod apud eam sit, etsi nondum visio, certe exspectatio verae pacis, illius utique de qua dicitur: Pax 65 Dei, quae exsuperat omnem sensum . Verum hoc suum bonum, etsi desuper accepit, in vestro tamen beneplacito hoc facere cupit, imo se fecisse confidit, sciens vos Sapientis non ignorare sententiam: quod filius utique sapiens sit gloria patris . Rogat autem paternitatem vestram, rogamus et nos cum illo et pro illo, quatenus de praebenda sua quod ipse suis creditoribus constituit, immobiliter stare faciatis; ne in aliquo fraudator quod absit! debiti, et praevaricator pacti inveniatur; et ita munus contriti cordis, quod offert quotidie, non recipiatur, dum frater quispiam habet aliquid adversus eum. Precatur deinde ut domus quam ipse matri suae in terra Ecclesiae construxit, cum terra quam ibi delegavit, eidem matri, quamdiu vixerit, concedatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficisci ierosolimã. c̾opendiũ tuȩ inue¬
nit: & cito ꝑuenit qͦ uolebat. Transfre¬
tauit in breui hoc mare magnũ ꝙ spa¬
ciosũ: & ꝓsꝑe nauigans attigit ĩa litꝰ
optatũ: atq ad portũ tandẽ salutis
applicuit. Stantes st̃ iam pedes eiꝰ m
atriis ierłm : & quẽ audierat in effrata.
inuento in campis siluȩ. libent̾ adorat
in loco ubi steter̃t pedes eiꝰ. Ingressus
ẽ scãm ciuitatẽ: sortitus ẽ cũ illis he¬
reditatẽ: quib merito dicit᷑. Iam non

Expanded text:
proficisci Jerosolymam, compendium viae inveproficisci Jerosolymam, compendium viae invenit, et cito pervenit quo volebat. Transfretavit in brevi hoc mare magnum et spatiosum, et prospere navigans attigit jam littus optatum, atque ad portum tandem salutis applicuit. Stantes sunt jam pedes ejus in atriis Jerusalem; et quem audierat in Ephrata, inventum in campis silvae libenter adorat in loco ubi steterunt pedes ejus. Ingressus est sanctam civitatem, sortitus est cum illis haereditatem, quibus m
Abbreviated transcription (Latin):
noui labilẽ memoriã. ne tantã in fr̃e
qͥ hȩc loquit᷑ suspicer falsitatẽ: hoc me
certissime scire confido. & uos indubi¬
tant̾ credere uolo: nemini me suꝑ nõie
ur̃o rep̃hensionis aliqͣndo uł accusatio¬
nis uerba fecisse uł iniunxisse. Absit
hȩc a nr̃a pusillitate temeritas: ut con¬
tra ep̃os & absentes loqui quȩ ad nos nͣ
attinent audeamꝰ. p̃sertĩ quȩ ñ ꝓba¬
uimꝰ. Deinde qͦd nr̃i noticiã dignant̃
expetitis. gratant̾ accipimꝰ: ab undantiꝰ
nos & innotescere uob. & uos noscere cu¬
pientes. Qua iã sane fiducia p̾stantiȩ
ur̃ȩ supplicamꝰ. ĩmo ur̃am fident̾ cõmo¬
nemꝰ beniuolentiã: de loco illo quem
sub tutela ur̃a ur̃o ut auint hortatu.
frat̾ reuerendꝰ & coabbas ñr dñs gͣuido
de trib fontib constriiere suscepit.
In illo nob̃ quantũ nos curatis ostendi¬
te: & qͥcqͥd ei feceritis: nob factũ repu¬
in xep̃o ꝗͣ in scło. Philippus ũr uolens

Expanded text:
novi, labilem memoriam, ne tantam in fratre novi, labilem memoriam, ne tantam in fratre qui haec loquitur, suspicer falsitatem: hoc me certissime scire confido, et vos indubitanter credere volo, nemini me super nomine vestro reprehensionis aliquando vel accusationis verba fecisse, vel injunxisse. Absit haec a nostra pusillitate temeritas, ut contra episcopos, et absentes, loqui quae ad nos non attinent, audeamus, praesertim quae non probavimus! Deinde quod nostri notitiam dignanter expetitis, gratanter accipimus, abundantius nos et innotescere vobis, et vos noscere cupientes. Qua jam sane fiducia Praestantiae vestrae supplicamus, imo vestram fidenter commonemus benevolentiam, de loco illo quem sub tutela vestra, vestro, ut aiunt, hortatu, frater reverendus et coabbas noster domnus Guido de Tribus-Fontibus construere suscepit. In illo nobis quantum nos curatis, ostendite; et quidquid ei feceritis, nobis factum repu1. Philippus vester, volens
Abbreviated transcription (Latin):
ualle. sał. & orat̾. Hȩc muliercła
quã ecce iã multis annis. multis & ꝑ¬
plexis peccatoꝵ nodis sathanas alli-¬
gauit. suꝑ statu salutis suȩ. nr̃e par-¬
uitatis consiliũ expetiit. & tale acce¬
pit: ut post multũ uidelicet ac dui¬
turnũ erratũ. ad ꝓprii pastoris sinũ
ꝓfuga ouicula fident̾ recurreret:
qui utiq eo citiꝰ ac sollicitiꝰ inopi fer¬
ret opem: quo se certiꝰ scit atq distri¬
ctius de sibi cõmissa agno qui ꝓ ipsa
mortuus ẽ redditurũ rationẽ. Nr̃m
fuit deuiantẽ corrigere: ur̃m sit pec¬
catricẽ ñ despicere: ĩmo penitentem
susciꝑe. & si uera ẽ suȩ quã nob expo¬
suit infelicitatis hẏstoria. aut uiro
suo pͥori si adhuc uiuit reconciliare:
aut si ille noluerit: sicut hanc innu¬
ptã. sic illum cogere absq uxore
uꝑ his quȩ a nob̃ ur̃ȩ excellentiȩ
placuit seiscitari: aut nos fallimͦ:
aut ille qͥ ea uob̃ retulit fallit. Siqͥd
tam̃ fuit. suspectã qͥppe habeo meã quã

Expanded text:
utem et orationem. Haec muliercula, quam ecce jam multis annis, multis et perplexis peccatorum nodis Satanas alligavit, super statu salutis suae, nostrae parvitatis consilium expetiit: et tale accepit, ut post multum videlicet ac diuturnum erratum, ad proprii pastoris sinum profuga ovicula fidenter recurreret: qui utique eo citius ac sollicitius inopi ferret opem, quo se certius scit atque districtius de sibi commissa, Agno qui pro ipsa mortuus est, redditurum rationem. Nostrum fuit deviantem corrigere; vestrum sit peccatricem non despicere, imo poenitentem suscipere: et si vera est suae, quam nobis exposuit, infelicitatis historia; aut viro suo priori, si adhuc vivit, reconciliare; aut, si ille noluerit, sicut hanc innuptam, sic illum cogere absque uxore  his quae a nobis vestrae excellentiae placuit sciscitari, aut nos fallimur, aut ille qui ea vobis retulit, fallit. Si quid tamen fuit suspectam quippe habeo meam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
& huiꝰ modi negocia peccatores & mm¬
ꝑiti susciꝑiemꝰ : qͥ ipsi qͦq sicut & cet̾i
hominũ qͦtiens grauior aliqua causa
int̾ nos oborit᷑. quã ꝑ nos diffinire
aut nescimꝰ aut nequimꝰ. aut ñ aude¬
mus. ep̃ali ut dignũ ẽ señtentiȩ reser¬
uamꝰ: & nͥ sũmi pͥus sac̾dotis uł udi¬
cio uł consilio confirmati. securi ñ
rat. congrua penitentiȩ medicina: ne
nos deo illi inspirante mundũ relin¬
quere ꝑsuasimꝰ: si tam̃ homo senex
& pauꝑ in aliqͦ se recipi intra diocesiꝰ
ur̃am scõꝵ conuentu. ur̃o obtinere
potuerit int̾uentu. Plenũ uos dierũ
suscipiat dies una. illa melior in a¬
triis dñi suꝑ milia: sce ac uen̾abilis

Expanded text:
hujusmodi negotia, peccatores et imperiti suscipiemus, qui ipsi quoque, sicut et caeteri hominum, quoties gravior aliqua causa inter nos oboritur, quam per nos definire aut nescimus, aut nequimus, aut non audemus; episcopali, ut dignum est, sententiae reservamus: et nisi summi prius Sacerdotis vel judicio vel consilio confirmati, securi nonrat, congrua poenitentiae medicina: ne nos Deo illi inspirante mundum relinquere persuasimus: si tamen homo senex et pauper in aliquo se recipi intra dioecesim vestram sanctorum conventu, vestro obtinere potuerit interventu. Plenum vos dierum suscipiat dies una illa melior in atriis Domini super millia, sancte ac venerabilis
Abbreviated transcription (Latin):
catores ob aĩȩ suȩ consiliũ ur̃a ut ipse
ꝑhibuit dirigere curauit dignatio:
nichil ad p̃sens sanius consulere inG
ꝓmptu habuimꝰ qͣm ut ad sinũ pat̾¬
nȩ pietatis rediret: & ex ore sac̾dotis
legẽ reqͥreret. Nos enĩ nr̃ȩ paruitatis
& officii mensurã attendentes. nec nos
ultra nos extendentes. dare peniten¬
tiã maxime in cͥmĩñalib nulli homi¬
nũ p̾sumere õino solemꝰ: nͥ solis qͦs
in nr̃am curã suscepimꝰ. Qua nanq

Expanded text:
catores ob animae suae consilium vestra, ut ipse perhibuit, dirigere curavit dignatio - nihil ad praesens sanius consulere in promptu habuimus, quam ut ad sinum paternae pietatis rediret, et ex ore sacerdotis legem requireret. Nos enim nostrae parvitatis et officii mensuram attendentes, nec nos ultra nos extendentes, dare poenitentiam, maxime in criminalibus, nulli hominum praesumere omnino solemus, nisi solis, quos in nostram cu
Abbreviated transcription (Latin):
gationi. Nã si sapiens & ꝓbata es: re¬
ligio certe quȩ illo in loco nouit̾ in¬
nouata ñc ubiq laudat᷑. multũ tua
discessione infamabit᷑. & infirmabit᷑.
ut timẽmꝰ. Dicet᷑ qͥppe qͦd bona cũ sis:
bonũ ordinẽ nequaꝗͣ. desereres. Qͦd
ñ ferens. queris ubi uiuere liceat
ut libet. & merito. Nã ante ordinis
emendationẽ: nunqͣm ut arunt̾ inde
locuta es. Atubi religio creuit: sc̃ior
subito facta. feruore repentino cogi¬
tare cepisti de heremo. Agnosco filia
agnosco. utinã & tu mecũ agnoscas
serpentinũ uirus: fraudulenti dolũ:
uersipellis astutiã. In nemore lupus
habitat. Si sola ouicula umbras nemõ¬
ris penẽtras: predã ius ẽe lupo.S audi
me filia: fidele audi consiliũ. Siue pec¬
catrix siue sc̃a sis: noli te separare a
grege: neqͣndo rapiat & ñ sit qͥ eripĩ¬
at. Sc̃a es: stude tuo exẽplo tuȩ socias
adqͥrere sc̃itatis. Peccatrix es: noli ad¬

Expanded text:
egationi. Nam si sapiens et probata es, reegationi. Nam si sapiens et probata es, religio certe quae illo in loco noviter innovata nunc ubique laudatur, multum tua discessione infamabitur et infirmabitur, ut timemus. Dicetur quippe quod, bona cum sis, bonum ordinem nequaquam desereres. Quod non ferens, quaeris ubi vivere liceat ut libet. Et merito. Nam ante Ordinis emendationem nunquam, ut aiunt, inde locuta es; at ubi religio crevit, sanctior subito facta, fervore repentino cogitare coepisti de eremo. Agnosco, filia, agnosco, ut nam et tu mecum agnoscas, serpentinum virus, fraudulenti dolum, versipellis astutiam. In nemore lupus habitat. 125 Si sola ovicula umbras nemoris penetras, praeda vis esse lupo. Sed audi me, filia, fidele audi consilium. Sive peccatrix, sive sancta sis, noli te separare a grege; nequando rapiat, et non sit qui eripiat. Sancta es? stude tuo exemplo tuae socias acquirere sanctitatis. Peccatrix es? noli ad
Abbreviated transcription (Latin):
Nã uolenti ꝑperã agere: & desertũ
abundantiã habet. & nemus umbrã.
& silentiũ solitũdo. Malũ qͥppe qͦd ne¬
mo uidet: nemo arguit. Ubi autẽ ñ
timet̃ rep̃hensor. securiꝰ accedit̃ tẽp¬
tator: licentiꝰ ꝑpetrat᷑ iniqͥtas. In con¬
uentu uͦ bona siqua facis: nemo ꝓhĩ¬
bet. Malũ aut̃ facere si uis: ñ licet.
Alax &enĩ a plurib cõꝑitur. arguit᷑.
emendat᷑ : sicut e contrario bonũ cum
iudent. om̃s mirant᷑. uenerant᷑. imi¬
tant᷑. Uides gͦ filia qͦd & tua merita
maior in conuentu głia sequit᷑. & citior
culpas correctio: qͣndo ibi st̃ & quib
de bonis exẽplũ p̃beas: & quas de malis
offendas. Deniq ut ex illa iã eugłica
partitione omnẽ tͥ auferã tui excusa¬
tionẽ erroris: aut de fatius uirginib
una es. si tam̃ uirgo es: aut de pruden¬
tib.Si de fatuis: congregatio tibi ne¬
cessaria ẽ.Si de prudentib: tu cong̾¬

Expanded text:
Nam volenti perperam agere, et desertum Nam volenti perperam agere, et desertum abundantiam habet, et nemus umbram, et silentium solitudo. Malum quippe quod nemo videt, nemo arguit. Ubi autem non timetur reprehensor, securius accedit tentator, licentius perpetratur iniquitas. In conventu vero bona si qua facis, nemo prohibet: malum autem facere si vis, non licet. Mox etenim a pluribus comperitur, arguitur, emendatur:nt, omnes mirantur, venerantur, imitantur. Vides ergo, filia, quod et tua merita immanior in conventu gloria sequitur, et citior culparum correctio: quando ibi sunt, et quibus de bonis exemplum praebeas, et quas de malis offendas. 2. Denique ut ex illa evangelica partitione omnem tibi auferam tui excusationem erroris, aut de fatuis virginibus una es si tamen virgo es, aut de prudentibus . Si de fatuis, congregatio tibi necessaria est: si de prudentibus, tu congr
Abbreviated transcription (Latin):
te quasi asꝑioris uitȩ desiderio:
tuũ monasteriũ uelle deserere.
Quã rem dissuadentib tͥ atq om̃imõ¬
dis ꝓhibentib spuali matri tuȩ. siue
sororib eũ adqͥescere nolles. placuisse
tandẽ nr̃m suꝑ hoc consiliũ eligere:
ut qͥcqͥa ego laudauerĩ: id tͥ credas
expedire. Debueras qͥdem doctiorem
ad hoc c̃onsiliũ eligere. Qͥa tam̃ sic tͥ
uisũ ẽ: qͥd hinc mͥ rectiꝰ uideat᷑ ñ celo.
Hoc itaq tuũ desideriũ ex qͦ cognitũ
habui. eogitans atq recogi̾tans qͦ qͥdẽ
spu conceꝑis: facile iudicare ñ audeo.
Potes nãq in hac re zelũ di habere.
ut ex cusabilis sit tua intent̾io: s qͦmͦ
scãm scientiã tua talis uoluntas imple¬
at᷑: oĩno ñ uideo. Cur inqͥs: slon ẽ saꝑe
ut opulentiã. ut urbis frequentiã. ut
pinguia fugiã & delicias: Anñ mea mͥ
pudicitia tutior erit in heremo: ubi
in pace cũ paucis aut sola conu̾sans.
soli placeã cui me ꝓbaui: sequaqͣm.

Expanded text:
te, quasi asperioris vitae desiderio, tuum monasterium velle deserere. Quam rem dissuadentibus tibi atque omnimodis prohibentibus spirituali matri tuae, sive sororibus, cum acquiescere nolles, placuisse tandem nostrum super hoc consilium eligere: ut quidquid ego laudaverim, id tibi credas expedire. Debueras quidem doctiorem ad hoc consilium eligere: quia tamen sic tibi visum est, quod hinc mihi rectius videtur, non celo. Hoc itaque tuum desiderium ex quo cognitum habui, cogitans atque recogitans quo quidem spiritu conceperis, facile judicare non audeo. Potes namque in hac re zelum Dei habere, ut excusabilis sit tua intentio; sed quomodo secundum scientiam tua talis voluntas impleatur, omnino non video. Cur, inquis? non est sapere, ut opulentiam, ut urbis frequentiam, ut pinguia fugiam et delicias? annon mea mihi pudicitia tutior erit in eremo, ubi in pace cum paucis, aut sola conversans, soli placeam cui me probavi? Nequaquam.
Abbreviated transcription (Latin):
affecerit & me in obsequiũ tuȩ dilec¬
tionis. Tu gͦ uidẽris quomͦ me tecũ re¬
tinueris: ego ut uerũ fatear nusqͣm
abs te absq te recedo. Hȩc tͥ interĩ de
iua breuit̾ in transitu scribere uo¬
liu: sperans me maiori ocio maiora

Expanded text:
affecerit et me in obsequium tuae dilecaffecerit et me in obsequium tuae dilectionis. Tu ergo videris quomodo me tecum retinueris: ego, ut verum fatear, nusquam abs te absque te recedo. Haec tibi interim de via breviter in transitu scribere volui; sperans me majori otio majora
Abbreviated transcription (Latin):
mili xp̃i ancillȩ: B. abbas clarȩ¬
uallis. piũ sc̃ȩ dilectionis affectum.
Utinã sicut cartã nc̃ p̃sentẽ: ita & meã
tͥ mentẽ expandere possẽ. O si legere
posses in corde meo: qͦd ibi de amore
tuo. suo digito ds seribere dignatus ẽ.
Certe agnosceres. qͣm nulla lingua uł
penna sufficiat expͥmere: qͦd in intimis
mͥ medullis dei sp̃s impͥmere potuit.
E ñc qͥdem p̃sens sũ spu sic̃et corpõre
absens: s nec mͥ nec tͥ ẽ unde apparẽa.
Est tam̃ penes te: unde possis de me ut¬
cũq conicere. &si nondũ cognoscere qͦd
dico. Intra gͦ cor̃ tuũ. & inspice meũ:
& uł tantũ mͥ tribue amoris erga te.
quantũ tͥ erga me inesse sentis: ne si
nos qͥdem minꝰ. te uͦ ampliꝰ amare p̃¬
sũpseris: eo te nob̃ p̃ferre puteris:
qͦ & uincere nos caritate putaue̾ris.
Ceterũ tuȩ modestiȩ ẽ potiꝰ id sentire
de nob̾: ut qͥ te affẽcit ita me dilig̾e
& eligere ad cõnsiliũ tuȩ salutis: eque

Expanded text:
isti ancillae, BERNARDUS abbas Clarae-Vallis, pium sanctae dilectionis affectum. Utinam sicut chartam nunc praesentem, ita et meam tibi mentem expandere possem! O si legere posses in corde meo, quod ibi de amore tuo, suo digito Deus scribere dignatus est! certe agnosceres quam nulla lingua vel penna sufficiat exprimere quod in intimis mihi medullis Dei spiritus imprimere potuit. Et nunc quidem praesens sum spiritu, licet corpore absens; sed nec mihi, nec tibi est unde appaream. Est tamen penes te unde possis de me utcunque conjicere, etsi nondum cognoscere, quod dico. Intra ergo cor tuum, et inspice meum; et vel tantum mihi tribue amoris erga te, quantum tibi erga me inesse sentis: ne, si nos quidem minus, te vero amplius amare praesumpseris, eo te nobis praeferre puteris, quo et vincere nos charitate putaveris. Caeterum tuae modestiae est id potius sentire de nobis, ut qui te affecit ita me diligere et eligere ad consilium tuae salutis, aeque
Abbreviated transcription (Latin):
cesse fuit: liberalit̾ exhibustis. Passa¬
giũ transeuntib: & siqͦd ẽ aliud iuris
ur̃i debitũ. mercant̾ib libent̾ dimisi¬
stis. De quib om̃ib sine dubio merces
ur̃a multa ẽ in cęlis: si tam̃ uerũ ẽẽ
credimꝰ qͦd dñs in eugłio ꝓmittit. Qͣn¬
diu fecistis uni de minimis meis hoc:
mͥ fecistis. S qͥd est qͦd ministros ur̃os
quȩ uos donastis. exigẽre rursũ ꝑmit¬
titis : Dignũ ẽ uob̃ & honorificũ. ut
qͦd uob̃ ꝓ salũte animãꝵ ur̃aꝵ placuit
donãre: nemo ur̃oꝵ repetere audẽat.
ur̃o a uob̾ sepe recepimꝰ. eque adhuc
ut habeãmꝰ utrĩq ur̃m cõplacet: iu¬
bete ita firmit̾ & inconcusse tenẽri:
ri. Aliõqͥn ñ reniumꝰ dñi nr̃i sequi ex¬
emplũ: qui ꝓ se ñ dedignatꝰ ẽ soluere
censũ: parati & nos libent̾ quȩ st̃ ce¬
saris cesari reddere: & uectigal cui
uectigal. & tribũtũ cui tribũtũ: p̃ser¬
tim qi iuxta apłm ñ tã debẽmꝰ reqͥ¬

Expanded text:
cesse fuit, liberaliter exhibuistis. Passagium transeuntibus, et si quod est aliud juris vestri debitum, mercantibus libenter dimisistis. De quibus omnibus sine dubio merces vestra multa est in coelis, si tamen verum esse credimus quod Dominus in Evangelio promittit: Quandiu fecistis uni ex minimis meis, hoc mihi fecistis . Sed quid est quod ministros vestros, quae vos donastis, exigere rursum permititis? dignum est vobis et honorificum, ut quod vobis pro salute animarum vestrarum placuit donare, nemo vestrorum repetere audeat. vestro a vobis saepe recepimus, aeque adhuc ut habeamus, utrique vestrum complacet; jubete ita firmiter et inconcusse teneri, qri. Alioquin non renuimus Domini nostri sequi exemplum, qui pro se non dedignatus est solvere censum , parati et nos libenter quae sunt Caesaris Caesari reddere, et vectigal cui vectigal, et tributum cui tributum : praesertim quia juxta Apostolum non tam debemus req
Abbreviated transcription (Latin):
in abundantiã rerũ. ediũ. & amicoꝵ:
in terrã deniq fert̾ilẽ. & locũ amẽnȩ
habitatiõnis. Letos itaq & in pace re¬
liquimꝰ: leti nos & in pace reu̾si sumꝰ:
pret̃ qͦd ego paueis dieb s ñ parum
febre redeuntẽ ita ut mori timẽrẽ. ag¬
grauãtus fui. S rursũ dõ miserante
cito conualiu: ita ut ñc fortiõrẽ saniõ¬
rẽq me sentiã post uiã ꝑactã: quã
ringiȩ .B. abbas de claraualle
sic suis ad inuicẽ caris ac castis
delectari amplexib: ut solus amor
xp̃i suꝑet in ambob. Eac quo cepimꝰ
mittere ꝓ nr̃a necessitãte in terrã ur̃am:
multã semꝑ inuenimꝰ in ocłis ur̃ȩ digna¬

Expanded text:
 rerum, aedium et amicorum; in terram denique fertilem, et locum amoenae habitationis. Laetos itaque et in pace reliquimus, laeti nos et in pace reversi sumus; praeter quod ego paucis diebus, sed non parum, febre redeunte, ita ut mori timerem, aggravatus fui. Sed rursum, Deo miserante, cito convalui, ita ut nunc fortiorem sanioremque me sentiam post viam peractam, quam RNARDUS abbas de Clara-Valle, sic suis ad invicem charis et castis delectari amplexibus, ut solus amor Christi superet in ambobus. Ex quo coepimus mittere pro nostra necessitate in terram vestram, multam semper in
Abbreviated transcription (Latin):
iror tuȩ deuotiõnis studiũ: exuiii¬
tuȩ ergã nos dilectiõnis affectũ:
O bona dña: qͥd tͥ & nob̃: Unde
tͥ tanta sollicitũdo de nob̾: Si filii. si
nepõtes. si uł aliqua extrema ꝓpinqͥ¬
tãtis linẽa tͥ iũncti essẽmꝰ: tua crebra
beneficĩa. frequentes salutatiõnes.
innumẽra denĩq tui amõris insignĩa
quȩ cotidie exꝑĩm᷑ ñ tã nob̃ miranda
uiderent᷑: qͣm ex debito suscipienda.
lute int̾rõgat: Qͥs inꝗͣ. ñ dico sollicitꝰ. s uł
memor nr̃i ẽ in scło: amĩcis. ꝓpinquis.
uicĩnis nr̃is facti sumꝰ tanꝗͣ. uas ꝑditũ:
sola nos obliuisci ñ potes. Inquĩris de
esse & statũ sanitãtis nr̃ȩ : de uia quã
nuꝑ egĩmꝰ: de monachis qͦs ad alium
locũ transtulimꝰ. De quib pͥmũ breuit

Expanded text:
iror tuae devotionis studium, tuae erga nos dilectionis affectum. O bona domina, quid tibi et nobis? unde tanta tibi sollicitudo de nobis? Si filii, si nepotes, si vel aliqua extrema propinquitatis linea tibi juncti essemus, tua crebra beneficia, frequentes salutationes, innumera denique tui amoris insignia, quae quotidie experimur, non tam nobis miranda viderentur, quam ex debito suscipienda. lute interrogat? quis, inquam, non dico sollicitus, sed vel memor nostri est in saeculo? Amicis, propinquis, vicinis nostris facti sumus tanquam vas perditum: sola nos oblivisci non potes. Inquiris de esse et statu sanitatis nostrae, de via quam nuper egimus, de monachis, quos ad alium locum transtulimus. De quibus b
Abbreviated transcription (Latin):
ecẽpi delicias cordis mei: exuii.¬
pacẽ tui. Letus sũ qi tu leta nun¬
ciãris: meq admodũ aĩo recddit
incolumẽ tua innotescens alacritas.
hȩc nimirũ leticia nil habet de car¬
ne & sañguine: cũ humilis ex subli¬
mi. ex ingenu̾a ignobilis. pauꝑ ex
diuite niuas: fr̃is. filii. patͥȩ q destitu¬
ta solatio. Sine dubio gͦ qͦd in te alacͥ¬
tãtis natũ ẽ: de sp̃u scõ ẽ. Quippe iam¬
dudũ a timore di concipiens parturi¬
sti tandẽ sp̃m̃ salutis: foras utiq mit¬
tente caritatẽ timõrẽ. O qͣm libentius
ista p̃sens colloquerer: qͣm scribo ab¬
sens. Crede mͥ irascor occupationib
quib frequent̾ impediri uideor ne te
uideã: & delector occasionib quib uł¬

Expanded text:
cepi delicias cordis mei, pacem tui. Laetus sum, quia tu laeta nuntiaris; meque admodum animo reddit incolumem tua innotescens alacritas. Haec nimirum laetitia nil habet de carne et sanguine, cum humilis ex sublimi, ex ingenua ignobilis, pauper ex divite vivas: fratris, filii, patriaeque destituta solatio. Sine dubio ergo quod in te alacritatis natum est, de Spiritu sancto est. Quippe jamdudum a timore Dei concipiens, parturisti tandem spiritum salutis, foras utique mittente charitate timorem. O quam libentius ista praesens colloquerer, quam scribo absens! Crede mihi, irascor occupationibus, quibus frequenter impediri videor ne te videam: et delector occasionibus, quib
Abbreviated transcription (Latin):
nec meã meticulosã industriã. nec tuã
piã prudentiã in hac parte ꝓdesse mͥ:
iã queso noli celare quȩ cirra te agunt᷑.
ne unde te mͥ parcere putas. magis
affligas. Opuscula mea quȩ̃ habes. da

Expanded text:
nec meam meticulosam industriam, nec tuam nec meam meticulosam industriam, nec tuam piam prudentiam in hac parte prodesse mihi, jam, quaeso, noli celare quae circa te aguntur, ne unde te mihi parcere putas, magis affligas. Opuscula mea quae habes, da
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑabam km̃e aliquod me ꝑceptu¬
rũ meȩ ꝓ te sollicitudinis reme¬
diũ: si tua te ñ indicante nesci¬
re incõmoda. Unde & in alia epła me¬
mini me ad te sic int̾ cetera scͥpsisse.
Esi inqͣm mͥ piũ ẽ nullas tuas angu¬
stias dissimulare: tͥ tam̃ durũ ẽ sic
affecto cunctas indicare. S ecce unde
meas mͥ curas credidi leuigari: inde
fateor ampliꝰ grauari me sentio. Nã
ante qͥdem sola quȩ te innotescente
ꝑceperã: aut dolebã aut metuebam.
Nunc aut̃ qͥd unqͣm mali euenire
potest: qͦd ego ñ metuã: Immo iuxta
tuũ oiuidiũ. qͣndo ego ñ timiũ graui¬
ora ꝑicula ueris. Eo qͥppe suspectus
om̃ia qͦ incertus de om̃ib: uerã sepe
de falsis tristiciã contrahere cogor. Meis
siqͥdem quã semel affecerit caritas:
sui iuris ẽẽ ñ sinit᷑. Metuit qͦd nescit:
dolet qͦd ñ oportet: sollicitat᷑ plusqͣm
uoluerit & unde noluerit: cõpatitur
nolens. miseret᷑ inuita. & qi uides fili

Expanded text:
arissime, aliquod me percepturum meae pro te sollicitudinis remedium, si tua te non indicante nescirem incommoda. Unde et alia in epistola memini me ad te sic inter caetera scripsisse: « Et si, inquam, mihi pium est nullas tuas angustias dissimulare, tibi tamen durum est sic affecto cunctas indicare . » Sed ecce unde meas mihi curas credidi levigari, inde fateor amplius gravari me sentio. Nam ante quidem sola quae te innotescente perceperam, aut dolebam, aut metuebam; nunc autem quid unquam mali evenire potest, quod ego non metuam? Imo juxta tuum Ovidium . Quando ego non timui graviora pericula veris? eo quippe suspectus omnia, quo incertus de omnibus, veram saepe de falsis tristitiam contrahere cogor. Mens siquidem quam semel affecerit charitas, sui juris esse non sinitur. Metuit quod nescit, dolet quod non oportet, sollicitatur plus quam voluerit, et unde noluerit, compatitur nolens, miseretur invita. Et quia vides, fili,
Abbreviated transcription (Latin):
debes. ĩmo qͦd iã olim fecisse debueras:
nã olim iã uoue̾ras. S sp̃s qͥ sicut ubi
uult itã & qͣndo uult spĩrat: necdũ
spiraue̾rat. & iccireo forsitan qͦd huc¬
usq egisti: ex eusatiõnẽ habet. Cetẽ¬
rũ si flãmantẽ sp̃m qͦ ñc recałuit si¬
ne dubio cor tuũ intra te. & in medi¬
tatiõnib tuis exardescentẽ ignẽ diuĩ¬
nũ iã extingui ꝑmiseris: qͥd restat.
nͥ ut te illi seruandã noueris igni qͥ
ñ possit extingui: S extinguat potꝰ
idem sp̃s in te concupiscentias carnã¬
les: ne forte ab his p̃focato qͦd absit
nuꝑ concepto sc̃o desiderio in fla̾mas
contingat incidere gehennãles. ad¬

Expanded text:
debes, imo quod jam olim fecisse debueras: debes, imo quod jam olim fecisse debueras: nam olim jam voveras. Sed Spiritus, qui, sicut ubi vult, ita et quando vult, spirat, necdum spiraverat. Et idcirco forsitan quod hucusque egisti, excusationem habet. Caeterum si flammantem spiritum, quo nunc recaluit sine dubio cor tuum intra te, et in meditationibus tuis exardescentem ignem divinum jam exstingui permiseris, quid restat, nisi ut te illi servandam noveris igni qui non possit exstingui? Sed exstinguat potius idem Spiritus in te concupiscentias carnales, ne forte ab his praefocato quod absit! nuper concepto sancto desiderio, in flammas contingat incidere gehennales.
Abbreviated transcription (Latin):
tui: qͥ in dño morĩunt᷑. Ex hoc iã nec
uotũ tuũ irritũ: nec cassã ꝓfessionẽ
causabim᷑. Ex hoc iã nec corporis inte¬
gritas anĩmi corruptiõne infirmabi¬
tur: nec morũ praiũtate uͥginitãtis
titulus obscurabit᷑. Eax hoc iã nec fal¬
sũ nom̃: nec uacuũ uelam̃ portãbis.
Ut qͥd enĩ hactenꝰ nonña & scĩmonia¬
lis uocata es. quȩ sub sc̃itãtis nominib
tam ñ scẽ conu̾sãta es: Cur uelũ in ca¬
pĩte mentiebat᷑ rẽuerentiã: & sub uelo
petulans ocłs exhibebat impudentiã:
Caput siqͥdem gerebas uelatũ: s elãtũ.
Sub signo uerecundiȩ: sermo resonã¬
bat inuerecundꝰ. Risus ĩmoderatior::
incessus lasciuior: uestĩtus ornatĩor.
Wimplatȩ magis hec qͣm uelatȩ con¬
gruerent.S ecce iã uete̾ra xp̃o aue¬
tore transier̃t. & noua fieri incipĩ¬
unt om̃ia: dũ cultũ exteriorẽ inte¬
riore cõmutas: & magis uitã quã
uestẽ appẽtis habẽre ornãtã. Facis qͦd

Expanded text:
. Ex hoc jam nec votum tuum irritum, nec cassam professionem causabimur: ex hoc jam nec corporis integritas animi corruptione infirmabitur, nec morum pravitate virginitatis titulus obscurabitur: ex hoc jam nec falsum nomen, nec vacuum velamen portabis. Utquid enim hactenus nonna et sanctimonialis vocitata es, quae sub sanctitatis nomine, non tamen sancte conversata es? Cur velum in capite mentiebatur reverentiam, et sub velo petulans oculus exhibebat impudentiam? Caput siquidem gerebas velatum, sed elatum: sub signo verecundiae sermo resonabat inverecundus. Risus immoderatior, incessus lascivior, vestitus ornatior, wimplatae magis quam velatae congruerent. Sed ecce jam vetera Christo auctore transierunt, et nova fieri, incipiunt omnia, dum cultum exteriorem interiore commutas, et magis vitam quam vestem appetis habere ornatam. Facis 124 quod
Abbreviated transcription (Latin):
te: in felicẽ lib̾tatẽ respĩras. De morte
deniq transis ad ułtã. Siqͥdem usq mͦ
tua ñ dei uoluntate. tua uiuens ñ cĩ
lege: uiuens mortua eras. Uiuens
mundo. mortua deo: siue ut ueriꝰ lo.¬
quar. nec mundo uiuens nec dõ. Holeis
qͥppe sub habitu & noĩe religiõnis in¬
star uniꝰ de scło conu̾sari: sola dm a
te uoluntate reppuleras. Non aut̃ ualeis
qͦd stulte uolẽbas: ñ tu qͥdem mundũ.
s te mundꝰ rep̃pule̾rat. Dm̃ gͦ repelleis
& a scło repulsa: int̾ duas ut dicit᷑ sel¬
las corrueras. Nec deo itãq uiuẽbas
qr nolebas: nec scło qi ñ potẽras. Alt̾i
quide uolens. alteri inuĩta: s tamen
utrĩq mortũa. Sic debet contingere

Expanded text:
te in felicem libertatem respiras; de morte te in felicem libertatem respiras; de morte denique transis ad vitam: siquidem usquemodo tua non Dei voluntate, tua vivens non Dei lege, vivens mortua eras; vivens mundo, mortua Deo; sive, ut verius loquar, nec mundo vivens, nec Deo. Volens quippe sub habitu et nomine religionis instar unius de saeculo conversari, sola Deum a te voluntate repuleras: non autem valens quod stulte volebas, non tu quidem mundum, sed te mundus repulerat. Deum ergo repellens, et a saeculo repulsa, inter duas, ut dicitur, sellas corrueras. Nec Deo itaque vivebas, quia nolebas; nec saeculo, quia non poteras: alteri quidem volens, alteri invita; sed tamen utrique mortua, Sic debet contingere
Abbreviated transcription (Latin):
impetus letificat ciuitãtẽ di. E reue¬
ra illud uerũ & solũ ẽ gaudiũ. qͦd
ñ de creatũra s de creatore concipit᷑:
& qͦd cũ possederis nemo tollet a te.
Cui cõparãta om̃is aliunde iocunditas
meror est. om̃is suauitas dolor ẽ: om̃e
dulce amarũ: om̃e decorũ fȩdũ: om̃e
postremo qͦdeũq aliud delectare pos¬
sit molestũ. Deniq tu mͥ testis es. in
hac re. Te ipsã int̾rõga: qi tu tͥ fami¬
liariꝰ credes. Nunqͥd ñ hoc ipsũ cla¬
fragilẽ & sexũ uince̾res & ȩtãtẽ: sic
spectabilẽ & formã & generositãtem
contemneres: nͥ cuncta quȩ sensib
ratiõne uilescerent. quȩ te interius
& confortant ut uincas. & deleẽtant
ut p̃feras: Nec ĩmerito. Aodica. tͣn¬
sitoria. t̾rẽna st̃. quȩ despicis. Maxi¬
ma. ȩt̾na. cȩlestia st̃. quȩ appetis. Plus
dicã: & uerũ dicã. Tenebras deseris:
& lucẽ ingrederis. De ꝓfundo fluctirõ:
emergis ad portũ. De misera seruitu¬

Expanded text:
etus laetificat civitate Dei. Et revera illud verum et solum est gaudium, quod non de creatura, sed de Creatore concipitur; et quod cum possederis, nemo tollet a te: cui comparata omnis aliunde jucunditas, moeror est; omnis suavitas dolor est; omne dulce, amarum; omne decorum, foedum; omne postremo quodcunque aliud delectare possit, molestum. Denique tu mihi testis es in hac re: te ipsam interroga, quia tu tibi familiarius credes. Nunquid non hoc ipsum clafragilem et sexum vinceres et aetatem; sic spectabilem et formam et generositatem contemneres, nisi cuncta quae corporis ratione vilescerent, quae te interius et confortant ut vincas et delectant ut praeferas? 2. Nec immerito. Modica, transitoria, terrena sunt quae despicis; maxima, aeterna, coelestia sunt quae appetis. Plus dicam, et verum dicam: tenebras deseris, et lucem ingrederis. De profundo fluctuum emergis ad portum; de misera servitu
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc ita se habeant: quȩnã iam erit
festruȩ ratiõ conceptionis: Quo pacto
aut festus habebit᷑ qͥ minime sc̃s ẽ:
libent̃ głiosa hoc honore carebit: quo
uł peccatũ honorari. uł falsa induci
uidet᷑ sc̃itas. Alioqͥn nulla ei ratione
placebit contra eccłiȩ ritũ p̃sumpta
nouitas. mat̾ temẽritatis: soror suꝑsti¬
tionis: filia leuitatis. Nã si sic uidebat᷑.
consulenda erat pͥus apłicȩ sedis aucto¬
ritas: & ñ ita pcipitant̾ atq in consul¬
te paucoꝵ sequenda simplicitas imꝑitoꝵ.
& ante qͥdem apud aliqͦs errorẽ cõperã:
s dissimulabã. parcens deuotioni quȩ
de simplici corde & amore turginis ue¬
niebat. Uerũ apud sapientes. atq in
famosa nobiliq eccłia. ꝙ euiꝰ specialit̾
filiꝰ su̾ suꝑsticione dep̃hensa: nescio an
sine graui offensa etiã ur̃i omniũ dis¬
simulare potuerĩ. Quȩ aut̾ dixi: absq
p̃iudicio sañe dicta sint saniꝰ sapientis.

Expanded text:
haec ita se habeant, quaenam jam erit haec ita se habeant, quaenam jam erit festivae ratio Conceptionis? Quo pacto,aut festus habebitur, qui minime sanctus est? Libenter gloriosa hoc honore carebit, quo vel peccatum honorari, vel falsa induci videtur sanctitas. Alioquin nulla ei ratione placebit contra Ecclesiae ritum praesumpta novitas, mater temeritatis, soror superstitionis, filia levitatis. Nam si sic videbatur, consulenda erat prius apostolicae Sedis auctoritas, et non ita praecipitanter atque inconsulte paucorum sequenda simplicitas imperitorum. Et ante quidem apud aliquos errorem compereram: sed dissimulabam, parcens devotioni, quae de simplici corde et 172 amore Virginis veniebat. Verum apud sapientes, atque in famosa nobilique Ecclesia, et cujus specialiter filius sum, superstitione deprehensa; nescio an sine gravi offensa etiam vestri omnium dissimulare potuerim. Quae autem dixi, absque praejudicio sane dicta sint sanius sapientis.
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ hoc uirginẽ honorare: s uir¬
ginis hõnori detrahere. Si gͥ ante
conceptũ sui scĩficari minime potu¬
it. qͣm ñ erat: s nec in ipso qͥdem con¬
ceptu ꝓpt̾ peccatũ qͦd inerat: restat
ut post conceptũ in utero iã existens
sc̃ificationẽ accepisse credat᷑: quȩ ex¬
cluso peccato scãm fẽcerit natiuitatẽ.:
ñ tam̃ & conceptionẽ. Quã obrem & si
quib uł paucis filioꝵ hominũ datũ ẽ
cũ sc̃itate nasci. ñ tam̃ ꝙ concipi: ut
uni sane seruaret᷑ sc̃i p̃rõgatiua con¬
ceptus. qͥ om̃s scĩficaret: solusq absq
peccato ueniens purgationẽ facerete
peccatoꝵ. Solus itãq dñs ũc de spũ¬
sc̃o conceptꝰ : qr solus & ante conceptũ
sc̃s. Quo excepto. decet̾o uniu̾sos res¬
picit ex adam natos qͦd unꝰ humiliter
de semet ipso ac ueracit̾ confitet᷑: in
iniqͥtatib inqͥens cõnceptus sũ: & in
peccatis concepit me mat̾ mea. Cum:

Expanded text:
Non est hoc Virginem honorare, sNon est hoc Virginem honorare, sed honori detrahere. Si igitur ante conceptum sui sanctificari minime potuit, quoniam non erat; sed nec in ipso quidem conceptu, propter peccatum quod inerat: restat ut post conceptum in utero jam existens, sanctificationem accepisse credatur, quae excluso peccato sanctam fecerit nativitatem, non tamen et conceptionem. 8. Quamobrem etsi quibus vel paucis filiorum hominum datum est cum sanctitate nasci; non tamen et concipi: ut uni sane servaretur sancti praerogativa conceptus, qui omnes sanctificaret, solusque absque peccato veniens, purgationem faceret peccatorum. Solus itaque Dominus Jesucto conceptus, quia solus et ante conceptum sanctus. Quo excepto, de caetero universos respicit ex Adam natos, quod unus humiliter de semetipso ac veraciter confitetur: In iniquitatibus, inquiens, conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea . 9. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
in utero dicit᷑. ut sẽs sequeret᷑ s ortus:
S ñ ualtut᷑ ante sca eẽ: qͣm ẽe. Siqͥdem
ñ erat anteqͣm conciꝑet᷑. an forte int̾
amplexus maritales sc̃itas se ipsi con¬
ceptioni ĩmiscuit: ut simul ꝙ sc̃ificata
fuerit ꝙ̃ concepta: Ne hoc qͥdem admit¬
tit ratio. Quomꝰ nãq aut sc̃itas absq
sp̃u scificante. aut sc̃o spĩi societas cũ
peccãto fuit: aut certe peccatũ quomͦ
ñ fuit. ubi libido ñ defuit: Nisi quis
forte dicat de sp̃u sc̃o eã & ñ de uiro
conceptã fuisse. S id hactenꝰ inauditũ.
Lego deniq sp̃m sc̃m ĩn eã ñ cũ ea ue
in te. S si licet loqui qͦd eccłia sentit.
& uerũ ipsa sentit: dico głosam de sp̃u
seo coñcepisse. ñ aut̃ ꝙ conceptã fuisse:÷
dico peꝑisse uirginẽ. ñ tam̃ & partam
a uirgine. Alioqͥn ubi erit p̃rogatiua
matris dñi. qua singłarit̾ credit᷑ exul¬
tare & munere ꝓlis & integͥtate car¬
nis: si tantundẽ dederis & matri ipsiꝰ:

Expanded text:
et ortus? Sed non valuit ante sancta esse, quam esse: siquidem non erat antequam conciperetur. An forte inter amplexus maritales sanctitas se ipsi conceptioni immiscuit, ut simul et sanctificata fuerit, et concepta? Nec hoc quidem admittit ratio. Quomodo namque aut sanctitas absque Spiritu sanctificante, aut sancto Spiritui societas cum peccato fuit? aut certe peccatum quomodo non fuit, ubi libido non defuit? Nisi forte quis dicat de Spiritu sancto eam, et non de viro conceptam fuisse: sed id hactenus inauditum. Len te . Et si licet loqui quod Ecclesia sentit, et verum ipsa sentit: dico gloriosam de Spiritu sancto concepisse, non autem et conceptam fuisse; dico peperisse virginem, non tamen et partam a virgine. Alioquin ubi erit praerogativa Matris Domini, qua singulariter creditur exsultare et munere prolis, et integritate carnis, si tantumdem dederis et matri ipsius?
Abbreviated transcription (Latin):
let. Necdũ ad ur̃a manũ extendit.ͤ
necdũ ciuitatẽ ur̃am ingressus ẽ: nec¬
dũ ꝓrsus se intromisit de aliqͦ÷ qͣmqͣm
inuitatio eleri & ppłi. & oppssoꝵ afflic¬
tio. & uota bonoꝵ. id ab eo uehem̃tissi¬
me flagitarint. Quȩ cũ ita sint: opus
ẽ ut uidetis matũratione consilii: non
derit: multoꝵ religiosoꝵ adu̾sum uos
qͦd ñ expedit. deuota ñc uob̃ cordda
turbabitis: & regalib ur̃is ipsis quȩ
ad ȩccłam ꝑtinent. ñ paruũ ut uere

Expanded text:
let. Necdum ad vestra manum extendit, let. Necdum ad vestra manum extendit, necdum civitatem vestram ingressus est: necdum prorsus se intromisit de aliquo, quanquam invitatio cleri et populi, et oppressorum afflictio, et vota bonorum id ab eo vehementissime flagitarint. Quae cum ita sint, opus est, ut videtis, maturatione consilii, non derit: multorum religiosorum adversum vos quod non expedit devota vobis nunc corda turbabitis, et regalibus vestris ipsis, quae ad Ecclesiam pertinent, non parvum, ut verem
Abbreviated transcription (Latin):
expectamꝰ iocundiora. Non obliuiscet᷑
misereri ds̃: nẽc continebit in ira sua
misedias suas. Non contristabit ꝑ illũ
& de illo ȩccłiã suã: ꝑ quẽ & de qͦ in tan¬
tis iã letificauit. Quẽ suo munere con¬
tulit. sua longanimitate seruabit: et
siqͥd alit̾ sapitis. & hoc ipsũ uob̃ reuela¬
bit: & erudiet corde in sapientia. Hoc
optanꝰ: hoc oramꝰ die ae nocte. Hoc sen
ueritas hec in nob̃: t̾i ĩminuet᷑ honor
regis. regni utilitas ꝑ nos. Gr̃as autẽ
agimꝰ ur̃ȩ clem̃tiȩ ꝓ benigno responso:
qͦd a ur̃a dignatione meruimꝰ. Uerũ¬
tam̃ dilatio t̾ret nos: qͥ uidemꝰ terrã
datã predȩ & direptioni. Terrã ur̃a ẽ:
& in hoc plane cognoscimꝰ & dolemꝰ de-¬
decus regni ur̃i: qͦd uos iure abhorre¬
re mandastis: si ñ fu̾it qͥ defendat. Nã
in qͦ alio regia maiestas recte in eo qͦd
factũ ẽ ĩminuta dicat᷑: ẽ lectio rite ce¬
lebrata ẽ: electus fidelis ẽ. Non autẽ

Expanded text:
exspectamus jucundiora. Non obliviscetur exspectamus jucundiora. Non obliviscetur misereri Deus, nec continebit in ira sua misericordias suas. Non contristabit per illum et de illo Ecclesiam suam, per quem et de quo in tantis jam laetificavit. Quem suo munere contulit, sua longanimitate servabit: et si quid aliter sapitis, et hoc ipsum vobis revelabit, et erudiet corde in sapientia. Hoc optamus, hoc oramus die ac nocte. Hoc sentveritas haec in nobis, non imminuetur honor Regis, regni utilitas per nos. 3. Gratias autem agimus vestrae Clementiae pro benigno responso, quod a vestra dignatione meruimus. Verumtamen dilatio terret nos, qui videmus terram datam praedae et direptioni. Terra vestra est: et in hoc plane cognoscimus et dolemus dedecus regni vestri, quod vos jure abhorrere mandastis, si non fuerit qui defendat. Nam in quo alio regia majestas recte in eo quod factum est, imminuta dicatur? Electio rite celebrata est, electus fidelis est. Non autem
Abbreviated transcription (Latin):
nec possibile ẽ. S nec regi. Siqͥdem t̾ri¬
bilis ẽ: etiã ap̃ud reges t̾rȩ. Horrendũ
ẽ incidere in manꝰ dĩ iuiuentis: etiã tͥ
o rexx. O qͣm molestis aurib audiemꝰ
contraria: tã bonis pͥncipiis ur̃is. O qͣm
amarior ȩccłiȩ meror post tanta p̃liba¬
ta gaudia: si frustrari qͦd absit conti¬
gerit tã iocunda spe singłaris clipei
sui. ur̃ȩ indolis : sicut hactenꝰ ẽ exꝑta.
heu corruit uirgo rem̃sis ȩccłia: ñ est
qͥ subleuet eã. Corruit & lingonensis:
ñ ẽ qͥ porrigat manũ. Auertat diuina
clem̃tia a corde & consilio ur̃o suꝑ do¬
lorẽ nr̃m adicere: cumulare tristiciã
suꝑ̃ tristiciã. Quis mͥ tribuat mori. ne
uideã regẽ bonȩ opinionis. s spei meli¬
oris. conari d̃i consilio obuiare: irrita¬
re adu̾sus semet ipsũ su̾mi iudicis irã:
pedes patͥs orphanoꝵ madefacere lacri-¬
mis afflictoꝵ: pulsare cȩlos clamorib

Expanded text:
nec possibile est, sed nec Regi. Siquidem terrinec possibile est, sed nec Regi. Siquidem terribilis est etiam apud reges terrae . Horrendum est incidere in manus Dei viventis , etiam tibi, o Rex. O quam molestis auribus audimus contraria tam bonis principiis vestris! o quam amarior Ecclesiae moeror post tanta praelibata gaudia, si frustrari quod absit! contigerit tam jucunda spe singularis clypei sui vestrae indolis, sicut hactenus est experta! Heu corruit virgo Remensis Ecclesia; non est qui sublevet eam: corruit et Lingonensis; non est qui porrigat manum. Avertat divina clementia a corde et consilio vestro super dolorem nostrum adjicere, cumulare tristitiam super tristitiam. Quis mihi tribuat mori, ne videam Regem bonae opinionis, sed spei melioris, conari Dei consilio obviare, irritare adversus semetipsum summi Judicis iram, pedes Patris orphanorum madefacere lacrymis afflictorum, pulsare coelos clamoribus
Abbreviated transcription (Latin):
tates ꝓut uult subseruire copellit. Qͣn¬
do enĩ ego ꝑiculũ qͦd mͥ timui. illi ȩque
ñ metuerẽ : quẽ diligo tanꝗͣ me ipsũ:
Quando ego illoꝵ consortũ̃ ñ horrerẽ.
qͥ alligant onerã grauia & ĩportabilia.
& ĩponunt humeris hominũ: digito
aut̃ suo nolunt ea mouere: factũ est
tam̃ qͦd factũ ẽ: contra uos nichil: contͣ
me plurimũ. Michi baculus imbecilli
ereptũ ẽ: mͥ abseisũ dextrũ brachiu̾̃
meũ. Om̃ĩa excelsa ista & fluctꝰ isti:
suꝑ me transier̃t. In me transierunt
irȩ. Michi euadendi nulla ex parte
patet uia. Unde onera fugio: inde &
subeo muitus & ingratus. Durum mͥ
sentio: contra stimulũ calcitrare. Tole¬
rabiliꝰ fortasse spontaneo: qͣm nolenti
& renitenti fuisset. Nam siqͥd uirium
iie ẽ nonre ial faciliꝰ neis q̃ alienis
humeris exercerẽ: s adqͥesc̃o alit̾ dis¬
ponenti: eũ quo utiq aut iudicio aut
uirib contendere. nec cautũ mͥ õino

Expanded text:
pellit. Quando enim ego periculum, quod mihi timui, illi aeque non metuerem, quem diligo tanquam me ipsum! Quando ego illorum consortium non horrerem, qui alligant onera gravia et importabilia, et imponunt humeris hominum, digito autem suo nolunt ea movere! Factum est tamen quod factum est: contra vos nihil, contra mereptum est, mihi abscissum dextrum brachium meum. Omnia excelsa ista et fluctus isti super me transierunt. In me transierunt irae: mihi evadendi nulla ex parte patet via. Unde onera fugio, inde et subeo invitus et ingratus. Durum mihi sentio contra stimulum calcitrare. Tolerabilius fortasse spontaneo, quam nolenti et renuenti fuisset. Nam si quid virium in me est, nonne id facilius meis, quam alienis humeris exercerem? 2. Sed acquiesco aliter disponenti, cum quo utique aut judicio, aut viribus contendere, nec cautum mihi omnino,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ p̃cessisset: nec iste eẽt qͥ honorat᷑. Qͥd
si aliꝰ ꝓpt̾ eandẽ causã. etiã utriq pa¬
renti eiꝰ festos honores asserat deferen¬
dos: S & de auis ꝙ̃ ꝓauis id ipsũ posset
ꝓ simili causa qͥlibet flagitare: & sic
tenderet᷑ in infinitũ: ꝙ festoꝵ ñ esset
numẽrus. Patriȩ ẽ ñ exilii frequentia
hȩc gãudioꝵ: & numerositas festuita¬
tũ eiues decet ñ ex̃ules. S ꝓfert᷑ scͥptũ
suꝑnȩ ut aiunt reuelationis: quasi &
qͥuis ñ queat scriptũ ȩque ꝓducere:
in qͦ uirgo uideat᷑ id ipsũ mandare &
de parentib suis uixta dñi mandatũ
dicentis. Honora patrẽ tuũ & matrẽ
tuã. Ipse mͥ facile ꝑsuadeo scͥptis talib
ñ moueri: quib nec ratio suppeditare:
nec certa inuenit᷑ fauere auctoritas.
Nã qͥd conseq̃uentiȩ habet. ut q̃m scm̃¬

Expanded text:
cessisset, nec iste esset qui honoratur. Quid si alius, propter eamdem causam, etiam utrique parenti ejus festos honores asserat deferendos? Sed de avis et proavis idipsum posset pro simili causa quilibet flagitare: et sic tenderetur in infinitum, et festorum non esset numerus. Patriae est, non exsilii frequentia haec gaudiorum: et numerositas festivitatum cives decet, non exsules. Sed profertur scriptum supernae, ut aiunt, revelationis: quasi et quivis non queat scriptum aeque producere, in quo Virgo videatur idipsum mandare et de parentibus suis, juxta Domini mandatum, dicentis, Honora patrem tuum et matrem tuam . Ipse mihi facile persuadeo scriptis talibus non moveri, quibus nec ratio suppeditare, nec certa invenitur favere auctoritas. Nam quid consequentiae habet, ut quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
tiont uniu̾se t̾rȩ uotuia celebritate
suscipiens. Ego puto qͦd & copiosior sc̃i¬
ficationis benedictio in eã descenderit:
quȩ ipsius ñ solũ scĩficãret ortũ. s ꝙ
uitã ab om̃i deinceps peccato eustodi¬
ret ĩmunẽ: qͦd nemini alteri in nãtis
qͥdem mulierũ credit᷑ ẽe donatũ. De¬
cuit nimirũ reginã uirginũ singłaris
pͥuilegio sẽitatis absq om̃i peecato dii¬
cere uitã: quȩ dũ peccati mortisq pa-

Expanded text:
tione universae terrae votiva celebritate tione universae terrae votiva celebritate suscipiens. Ego puto, quod et copiosior sanctificationis benedictio in eam descenderit, quae ipsius non solum sanctificaret ortum, sed et vitam ab omni deinceps peccato custodiret immunem: quod nemini alteri in natis quidem mulierum creditur esse donatum. Decuit nimirum Reginam virginum singularis privilegio sanctitatis, absque omni peccato ducere vitam: quae dum peccat
Abbreviated transcription (Latin):
&si mori in ut̾o contigisset. cũ hac pleni¬
tudine sp̃s penas luiturũ damnationis:
durũ ẽ. Minime tam̃ ausim hine qͥppiã
mea sententia diffinire. S qͥeqͥd de hoc
sit: merito ȩccłia quȩ ceteroꝵ ñ natiuita¬
tẽ. s mortẽ sc̃oꝵ iudicat ꝙ p̃dicat p̃ciosã:
singłari quadã exceptione festis p̃fert
gaudiis. uenerat᷑ q illiꝰ natalẽ: de quo
nuntiante angło singłarit̾ legit. E mul¬
ti in natiuitate eiꝰ gaudeb̃t. Cur enĩ non
sit illiꝰ ex̃itus sẽs. ac ꝓinde festruus & le¬
tus: qͥ potuit exultare & in utero: Qͦ d
ttaq uł paucis mor̃taliũ constat fuisse
collatũ: fas certe ñ ẽ suspicari tante
uirgini ẽe negatũ: ꝑ quã om̃is morta¬
litas emersit ad uitã. Fuit ꝓculdubio
& mat̾ dñi ante scã qͣm nata: nec fallit᷑
õmo sc̃a eccłia sc̃m reputans ipsũ nati¬
uitatis eiꝰ diẽ: ꝙ om̃i anno cũ exulta¬

Expanded text:
et, si mori in utero contigisset cum hac pleniet, si mori in utero contigisset cum hac plenitudine spiritus, poenas luiturum damnationis? Durum est. Minime tamen ausim hinc quidpiam mea sententia definire. Sed quidquid de hoc sit, merito Ecclesia, quae caeterorum non nativitatem, sed mortem sanctorum judicat et praedicat pretiosam, singulari quadam exceptione festis praefert gaudiis, veneraturque illius natalem, de quo nuntiante angelo singulariter legit: Et multi in nativitate ejus gaudebunt . Cur enim non sit illius exitus sanctus, ac proinde festivus et laetus, qui potuit exsultare et in utero? 5. Quod itaque vel paucis mortalium constat fuisse collatum, fas certe non est suspicari tantae Virgini esse negatum, per quam omnis mortalitas emersit ad vitam. Fuit procul dubio et Mater Domini ante sancta, quam nata: nec fallitur omnino sancta Ecclesia, sanctum reputans ipsum Nativitatis ejus diem, et omnia anno cum exsulta