comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idemq seruilis: taurus enĩ
iugo submittere colla ꝯsue¬
uit. Qui uͦ signo scorpii nas¬
citur uulnificus habebitur:
utpote similis illi. Qui autẽ
sub hora libre fuerit editus
iustus efficitur: ꝓpter equita¬
tẽ que seruat᷑ in trutina.
Qͥd his risibiliꝰ fieri poterit:
Aries gͥ ex quo genesim mu¬
tuaris hominib: duodecima
pars habetur celi. In quo si
sol ostiterit: etherea signa
tingit. Libra qͦq uel taurus:
duodecima portio est signiferi
circuli. Quomͦ ergo pͥncipales
inde causas asserendo uite
mortaliũ. de terrenis pecu¬
dib nascentium formas men¬
tes: Et dicis munificũ fore
arietinũ hominẽ ⁊ ñ qͥa moꝵ
euismodi pars illa celi ꝑfec¬
trix est: s qͥa natura talis ẽ
oius. Hortaris gͦ nos prelata
dignitate stellarũ: aut potiꝰ
suadere conaris. ꝑ bestias mu¬
tas accõmodare tͥ osensum
Qͦd si de animalib assumptas
moꝵ ꝓpͥetates habet polus ⁊
ip̃e qͦq subiacet necessitatib

Expanded text:
idemque servilis, taurus enim idemque servilis, taurus enim jugo submittere colla consuevit. Qui vero signo scorpii nascitur, vulnificus habebitur, ut pote similis illi; qui autem sub hora librae fuerit editus, justus efficitur; propter aequitatem quae servatur in trutina. Quod his risibilius fieri poterit? Aries igitur ex quo genesim mutuaris hominibus, duodecima pars coeli habetur; in quo si sol constiterit, aetherea signa contingit; libra quoque vel taurus duodecima portio est signiferi circuli. Quomodo ergo principales inde causas asserendo vitae mortalium, de terrenis pecudibus nascentium formas mentes, et dicis munificum fore arietinum hominem: non quia morum ejusmodi pars illa coeli perfectrix est, sed quia natura talis est ovis? Hortaris ergo nos praelata dignitate stellarum, aut potius suadere conaris, per bestias mutas accommodare tibi consensum. Quod si de animalibus assumptas morum proprietates habet polus, ipse quoque subjacet necessitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
netis fieri necessariũ esse con¬
firmant: ut agnoscat᷑ qualẽ
ambitũ gesserit aduersus er¬
raticas stellas ÷ uel quale int̾
se scema tenuerint. cũ nasce¬
ret᷑ infantulus. Nam si hora
sollicite ñ fuerit custodita:
otigeritq uel mõdicũ qͥd de
illa subtilissima ratiocinatio¬
ne mutari: ꝓrsus obseruatio
tota ꝯfunditur. Sunt quidẽ
risu digni qui huiꝰ inexplica¬
bilis discipline studiis uaca¬
uerunt: s multomagis illi
qͥ auidiꝰ in eos inhiant. tan¬
quã scientes aliqͥd. Itaq solent
euentꝰ & effigies qͦq p̃dicere
singuloꝵ⁊ declarantes illum
cpo capillo futurũ ce alactẽ
qm̃ in ariete posita ẽ eiꝰ hora
talis enĩ species est eius anima¬
lis: eritq magne potentie
qm̃ pͥncipalis est aries : p̃si¬
dalem qͦq futurũ & questuo¬
sum: qm̃ pecus istud sine mo¬
lestia depositã lanam facile
resurart ministrante natura.
Qui autẽ sub tauro creatus ẽ
tyrannicꝰ erit & laboriosus

Expanded text:
netis fieri, necessarium esse connetis fieri, necessarium esse confirmant: ut agnoscatur qualem habitum gesserit adversus erraticas stellas, vel quale inter se schema tenuerint, cum nasceretur infantulus. Nam si hora sollicite non fuerit custodita, contigeritque vel modicum quid de illa subtilissima ratione mutari: prorsus observatio tota confunditur. Sunt quidem risu digni qui hujus inexplicabilis disciplinae studiis vacaverunt: sed multo magis illi qui avidius in eos inhiant, tanquam scientes aliquid. 6. Itaque solent eventus, et effigies quoque praedicere singulorum, declarantes illum crispo capillo futurum et alacrem; quoniam in ariete posita est ejus hora, talis enim species est ejus animalis; eritque magnae potentiae, quoniam principalis est aries. Praesidalem quoque futurum, et quaestuosum, quoniam pecus istud sine molestia depositam lanam facile resumit ministrante natura. Qui autem sub tauro creatus est tyrannicus erit, et laboriosus,
Abbreviated transcription (Latin):
cas tͣnsisse momenta: Itaq
manifestatur editꝰ puer ma¬
thematico. Quarta dicumus
elapsa ẽẽ puncta ⁊ dũ medice
responsa reddunt᷑: Quod e¬
si ꝯtigerit extra fores cubicli
stare eum qui nascentis hor̃i
colligit ⁊ oportet uisitari lã¬
culum ut diligent̃ ꝙ sine ul¬
la intͬmissione calculari pis¬
sit cursus horarũ: siue diuit¬
ni fuerint siue nocturni. Es¬
torũ gͥ sexagesimoe⁊ numer
eo ip̃so tempore p̃terisse pu¬
tabitur: Nlecesse est enĩ uͣt
inueniat᷑ stella que ñ solum
in quota parte duodecimi spa¬
cii. s cẽ in quoto pũcto duode¬
ces diuise portionis assistat:
uel potiꝰ in quoto momento
sexagesimoꝵ repperiat᷑. in qͥb
diximꝰ decretoꝵ sortem fuisse
diuisam⁊ aut ut omnino ue¬
ritas requirat᷑: in qͦto eorum
sexagesimoꝵ ostento. que a pri¬
mis sunt sexagesimis reparata.
uerũ istam sic enucleatã. &
incõprehensibilem tẽꝑis inuen¬
dionẽ. in singrilis qͥbrsq pla¬

Expanded text:
cas transisse momenta. Itaque dum cas transisse momenta. Itaque dum manifestatur editus puer mathematico, quanta dicimus elapsa esse puncta, dum media responsa redduntur. Quod etsi contigerit extra fores cubiculi stare eum qui nascentis horam colligit, oportet visitari laterculum, ut diligenter, et sine ulla intermissione calculari possit cursus horarum, sive diurni fuerint, sive nocturni. Quantorum igitur sexagesimorum numerus, eo ipso tempore praeteriisse putabitur? Necesse est enim ut inveniatur stella, quae non solum in quota parte duodecimi spatii, sed etiam in quoto puncto duodecies divisae portionis assistit, vel potius in quoto momento sexagesimorum reperitur, in quibus diximus decretorum sortem fuisse divisam, aut ut omnino veritas inquiratur, in quoto eorum sexagesimorum ostento, quae a primis sunt sexagesimis reparata. Verum istam sic enucleatam, et incomprehensibilem temporis inventionem, in singulis quibusque pla
Abbreviated transcription (Latin):
qui natus est in hoc punc¬
to. rex erit gentiũ. pͥnceps¬
q populoꝵ. maximã po¬
tentiam. multasq diuici¬
as sortiturus ⁊ eũ autem
qui in illo momento cre¬
atus est mendicũ & uagũ
fore: cotidianiq uictus
causa diu̾sarũ ianuas obi¬
turũ. Ideo nãq circulum
qui signifer appellatur
in duodecim partib duui¬
dunt ⁊ qm̃ cũ sol per tri¬
grata dies egreditur: duo
uocitatur. Et rursus unũ¬
qͦdq membrũ partiũ trice¬
narũ ꝑ spacia duodena de¬
ducunt ⁊ qͦrũ singulas ite¬
rũ portiones in alia .lxͣ. dist̾¬
gies portiones enumerant.
Huiꝰmodi gͦ nascentiũ gene¬
sim disponentes: uideamus
si possunt hanc subtilitatẽ
sub tẽꝑis dimensione seruati
Mox enim qͦd infans ꝓcesse¬
rit ex utero speculari necesse
est obstetͥcẽ que dicat. puer
sit. an puella quod natũ est.
&e expectat uagitũ quo capiat
ꝑuili uiuentis indiciũ. Qn
ta dum hec agunt᷑ sexagies di¬

Expanded text:
qui natus est in hoc puncqui natus est in hoc puncto rex erit gentium princepsque populorum, maximam potentiam multasque divitias sortiturus; eum autem qui in illo momento creatus est, mendicum, et vagum fore, quotidianique victus causa, diversorum januas obiturum. Ideo namque circulum qui signifer appellatur in duodecim partibus dividunt; quoniam sol per triginta dies egreditur duoderabilis vocitatur. Et rursus unumquodque membrum partium tricenarum per spatia duodena deducunt: quorum singulas iterum portiones in alia sexaginta distrgies portiones enumerant. Hujusmodi ergo nascentium genesim disponentes, videamus si possunt hanc subtilitatem, sub temporis dimensione servare. Mox enim ut infans processerit ex utero, speculari necesse est obstetricem quae dicat puer sit an puella quod natum est, et exspectat vagitum quo capiat parvuli viventis indicium. Quanta vis dum haec aguntur, sexagies di
Abbreviated transcription (Latin):
qualitatẽ. s ad sortẽ uite tͣns¬
ferentes humane ꝓ ut sibi
uidetur exponunt ⁊dicentes
quorumdam discurrentium
syderũ cõplexionẽ. cũ ad illas
stellas que in zodiaco mouen¬
solere ꝑficere: rursusq si alt̾
habitꝰ illarũ fuerit. otraria
decreta cõꝑ onut. Deniq ñ
erit fortassis inutile:si aꝑien¬
de questionis gr̃a paulo su¬
ꝑiꝰ repetita serie narratio¬
nis exordiar. Dico autẽ non
meũ qͥd ꝓpͥum. s confutano¬
nis illoꝵ causa suis utar
elogiis ⁊ut ce hi qui errore
p̃uenti st̃. & remedia ꝯcep¬
te lesionis accipiant: ce cet̾i
munimen aliquod ne simi¬
lia patiant᷑ inueniant.
Reꝑtores genesiace gͥ ratio¬
nis diuturnitate temporis
exꝑti. quod eos de scemati¬
bus multa diffugiant.in
angustũ penitus tẽporis
redegere mensuram ÷ ut õ
minutissimo int̾uallo sic̃
dicit apłs in mom̃to. & in
puncto. magna sit inter
genesun genesimq distan¬
cia: asse rentes quod ille

Expanded text:
qualitatem, sed ad sortem vitae transqualitatem, sed ad sortem vitae transferentes humanae, prout sibi videtur, exponunt; dicentes quorumdam discurrentium siderum complexionem, cum ad illas stellas quae in zodiaco movensolere perficere; rursusque si alter habitus illarum fuerit, contraria decreta componit. De quibus non erit fortassis inutile, si aperiendae quaestionis gratia, paulo superius repetita serie narrationis exordiar. Dico autem non meum quid proprium, sed confutationis illorum causa, suis utar elogiis: ut et ii qui errore praeventi sunt, remedia conceptae laesionis accipiant, et caeteri munimen aliquod, ne similia patiantur, inveniant. Repertores igitur genesiacae rationis diuturnitate temporis experti, quod eos de schematibus multa diffugiant, in angustum penitus temporis redegere mensuram, ut etiam minutissimo intervallo, sicut dicit Apostolus: In momento, et in puncto , magna sit inter genesim genesimque distantia, asserentes quod ille
Abbreviated transcription (Latin):
nauigaturi intra portũ reti¬
nere classem: futura ꝑicula
p̃uidentes. Uiator itẽ cautꝰ
effectus ex celi tͥsticia: tͣnqͥlli¬
tastis tempꝰ expecteͬt. Agricul¬
tores qͦq seminib ce plantis
sollicitam diligentiã commo¬
dantes: ex memoratis instruc¬
li signis. oportunitatẽ ꝯgruã
p̃stolantur. Qd qͦd solutionis
etiã rerũ omniũ in sole luna¬
q ce stellis uisenda ꝓdigia dñs
predicauit dicens ÷ sol uerte¬
tur in sanguinẽ. & luna non
dabit lumen suum: Uerũ
hec indicia sunt muñdane
ꝯsũmationis. ut diximꝰ. Sed
illi qui ultra fossam saltꝰ su¬
os conantur extend̾e: ad ra¬
tionẽ genesis cursum ꝓposi¬
ti sermonis inflectunt. Ferunt
c̃ẽ uitara nr̃am : de motu pen¬
dere celestium. Spterea chal¬
dei notationes astroꝵ ad casꝰ
humanos asserunt ꝑtinere:
simplex ꝙ dc̃r̃a scͥpture quod
ait in signis. ñ ad mutatio¬
nẽ uidelicet aeris uel tẽpoꝵ

Expanded text:
navigaturi intra portum retinavigaturi intra portum retinere classem, futura pericula praevidentes; viator item cautus effectus ex coeli tristitia, tranquillitatis tempus exspectat; agricultores quoque seminibus et plantis sollicitam diligentiam commodantes, ex memoratis instructi signis opportunitatem congruam praestolantur. Quid, quod solutionis etiam rerum omnium in sole, lunaque et stellis, visenda prodigia Dominus praedicavit dicens: Sol vertetur in sanguinem, et luna non dabit lucem suam . Verum haec indicia sunt mundanae consummationis, ut diximus. 5. Sed illi qui ultra fossam saltus suos conantur extendere, ad rationem genesis cursum propositi sermonis inflectunt. Ferunt enim vitam nostram de motu pendere coelestium; propterea Chaldaei notationes astrorum ad casus humanos asserunt pertinere, simplexque dictum Scripturae quod ait in signis, non ad mutationem videlicet aeris vel temporum
Abbreviated transcription (Latin):
circũdederit area q̃ uocatur
nimirũ aquarũ multitudi¬
nem. aut uentoꝵ fremitꝰ fu¬
turos adnũciat. Uel cũ ui¬
si circa eũ fuerint discurim¬
tes hii qui solis otrarii no¬
minantur: ꝓfecto casus ali¬
quos etheruͣ tractus ĩmũe
portendunt. sicut ce uirge
ille que in yri discolore sũb
matutinis nubib ostendun¬
tur : uehementes pluuias
& procellas. aut aliqͣm om¬
nimodo ꝑturbationẽ celi sig¬
nificant. Plurima cẽ rndin
crescente uel senescente limna
qui huic scientie stũduerun
notasse dicunt᷑: asserentes
qd ether ꝓximꝰ. necessacio
ꝓ lune scematib qualitatib¬
q uertat᷑. Nam cũ fuerit
tercia luna. si gratilis & mini¬
me cornib obtunsis appare¬
at: serenitatẽ stabilem fit¬
mamq declarat. Sinautẽ
rubicunda. pinguis q corni¬
b habeat᷑: ymbres nuios
australemq iuolentiã imira¬
tur. hoꝵ gͥ obseruatio qͣntũ
cõmoditatis impendat hõib:
quis ignorat: Possunt enĩ

Expanded text:
circumdederit area quae vocatur, circumdederit area quae vocatur, nimirum aquarum multitudinem, aut ventorum fremitus futuros annuntiat, vel cum visi circa eum fuerint discurrentes, ii qui soles contrarii nominantur: profecto casus aliquos aetherei tractus imminere portendunt. Sicut et virgae illae quae in iridis colore sub matutinis nubibus ostenduntur, vehementes pluvias et procellas, aut aliquam omnimodo coeli perturbationem significant. Plurima etiam indicia crescente vel senescente luna, qui huic scientiae studuerunt notasse dicuntur: asserentesximus, necessario pro lunae schematibus qualitatibusque vertatur. Nam cum fuerit tertia, si gracilis et minime cornibus obtusis appareat, serenitatem stabilem firmamque declarat. Sin autem rubicunda, pinguisque cornibus habeatur, imbres nimios, australemque violentiam minatur. Horum igitur observatio quantum commoditatis impendat hominibus, quis ignorat? Possunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
fulgore.terramq ꝑlustrans.
Temporis autẽ mensurã: eqͣ¬
lit̾ cum sole partit᷑. Et sint
inquit in signis ce in tẽporibr:
& in dieb ce in annis. Neces¬
sarias gͥ humane uite. sicut
longior usus docet. signorũ
notationes & obseruationes
inuenies: si tam̃ non ampliꝰ
eas qͣm oportet inqͥras. Mul¬
ta enĩ suꝑfuturis imbrib
possumꝰ discere ⁊ plurima
Unum itaq ex demonstͣtioni¬
b habetur solis qͣd ostendit
nobis dñs: dicens futuram
tẽpestatẽ. cũ celũ ceperit ig¬
neo rubore tristari. Nebulis
enĩ subeuntib obfuscati ra¬
dii rittilo sanguineoq colore
cernuntur:aeris uidelicet
densitate talem speciẽ nr̃is
obtutib exhibente. Qui ne¬
dũ ui caloris expressus. ꝓri
exalantes subinde uapoiese
augnentis aquarũ magis
magisq crassatus: certissimã
tempestatẽ regionib in quib
fu̾it glomeratus intentat. si¬
militer q̃ fit qͣndo habet᷑ lu¬
na cͥcumflua ⁊ uł cũ solem

Expanded text:
fulgore, terramque perlustrans; fulgore, terramque perlustrans; temporis autem mensuram aequaliter cum sole partitur. 4. Et sint, inquit, in signis, et in temporibus, et in diebus, et in annis. Necessarias igitur humanae vitae, sicut longior usus docet, signorum notationes et observationes invenies, si tamen non amplius eas quam oportet inquiras. Multa enim super futuris imbribus possumus discere; plurima Unum itaque ex demonstrationibus habetur solum, quod ostendit nobis Dominus, dicens futuram tempestatem cum coelum coeperit igneo rubore tristari . Nebulis enim subeuntibus, obfuscati radii rutilo sanguineoque colore cernuntur; aeris videlicet densitate talem speciem nostris obtutibus exhibente, qui necdum vi caloris expressus, propter exhalantes subinde vapores, et augmentis aquarum magis magisque crassatus; certissimam tempestatem regionibus in quibus fuerit glomeratus intentat. Similiter etiam fit quando habetur luna circumflua, vel cum solem
Abbreviated transcription (Latin):
ligenda natura est qͣm mun¬
di obumbrato: Sic̃ enĩ luci¬
do die stantẽ quẽpiã sub an¬
rora solis. mox umbra comi¬
tat᷑: sic obumbrato aere qͥ
terre ꝓximꝰ est nox efficit᷑.
Et hoc est qͦd dicit: separauit
deus inter lucẽ & tenebras.
Nam fere semꝑ obscuritas.
refugit lucis aduentũ: qͥppe
quib ex pͥma generatio alie¬
natio inter se naturaliter
est aptata. Nunc autẽ solẽ
p̃cepit spacia diurna ꝑag̃e:
lunam uͦ cum orbem suum
cõꝑleuerit moderatͥcem noc¬
tis statuit: ꝓ certaq dim̃sio¬
ne inuicẽ sibi luminaria ista
succedunt. Nã sole ꝓcedente
luna si plena est. statĩ ducit᷑
ad occasum ÷ rursus ã cũ sol
cursui suo metas posuerit:
hec incipit exoriri. S si secun¬
dum alia scemata minime
spacio noctis lunare lumen
equiperat. ñ interest. ꝓposite
questionis ⁊ solum illũd no¬
bis asserentib quia qͣndo ꝑ¬
fecta est luna noctis optince
pͥncipatũ : ꝓpͥo superans astͣ

Expanded text:
ligenda natura est, quam munligenda natura est, quam mundi obumbratio? Sicut enim lucido die stantem quempiam sub aurora solis mox umbra comitatur, sic obumbrato aere qui terrae proximus est, nox efficitur, et hoc est quod dicit, Separavit Deus inter lucem et tenebras. Nam fere semper obscuritas refugit lucis adventum, quippe quibus ex prima generatione alienatio inter se naturaliter est aptata. Nunc autem solem praecepit spatia diurna peragere, lunam vero cum orbem suum compleverit, moderatricem noctis statuit: pro certaque dimensione invicem sibi luminaria ista succedunt. Nam sole procedente, luna si plena est, statim ducitur ad occasum. Rursus autem cum sol cursui suo metas posuerit, haec incipit exoriri. Sed si secundum alia schemata minime spatio noctis lunare lumen aequiparat, non interest propositae quaestionis, solum nobis illud asserentibus, quia quando perfecta est luna, noctis obtinet principatum, proprio superans astra
Abbreviated transcription (Latin):
cit autẽ cũ ab eo discesserit :
nã nec nobis hoc mõdo discu¬
tere ꝓpositum est: s qͥa ali¬
ud est euis corpꝰ aliud causa
natura solis intellige ⁊ qͥ ob
hoc tm̃ discrepare uidet᷑ a lu¬
na: qͦd hic quidem susceptã
serel insitamq sibi lucem
minime deponit ⁊ illa uͦ sepiꝰ
exuta. iterumq mduta lur̃:
facile poterit ex se cẽ que de
sole dc̃a sunt ꝯfirmare. Hec
gͦ luminaria statuta sirnt di¬
nat᷑a tunc ab alterna ꝯtrari¬
etate destitit. ut erga se irre¬
prehensibilit̾ haberent᷑. nul¬
laq cõmunitas tenebris pos¬
sit esse cũ luce. Qͦd enĩ ẽ um¬
bra int̾dui: hoc obscuritas ha¬
bet᷑ in nocte. Sic̃ omnis ũbra
de corporib lumini subiectis
emittitur ⁊ mane quidẽ ten¬
dens ad occasum. uesꝑe uer¬
gens ad orientẽ: meridianis
horis ad parcẽ septẽtrionis
inclinans. Nox qͦq ip̃a retror¬
sum lucis radiis reꝑcussa se¬
cẽdit ⁊ cuiꝰ quid aliud intel¬

Expanded text:
cit autem cum ab eo discesserit. cit autem cum ab eo discesserit. Nam nec nobis hoc modo discutere propositum est, sed quia aliud est ejus corpus, aliud causa ihi, et de natura solis intellige, qui ob hoc tantum discrepare videtur a luna; quod hic quidem susceptam semel insitamque sibi lucem minime deponit, illa vero saepius exuta, iterumque induta lumen, facile poterit ex se etiam quae de sole dicta sunt confirmare. Haec ergo luminaria statuta sunt dinaturam tunc ab alterna contrarietate destituit, ut erga se irreprehensibiliter haberentur, nullaque communitas tenebris esse possit cum luce. Quod enim est umbra interdiu, hoc obscuritas habetur in nocte. Et sic ut omnis umbra de corporibus lumini subjectis emit titur, mane quidem tendens ad occasum, vespere vergens ad Orientem, meridianis se horis ad partem Septentrionis inclinans, nox quoque ipsa, retrorsum lucis radiis repercussa secedit. Cujus quid aliud intel
Abbreviated transcription (Latin):
in uita otͣximꝰ. ratio quedã
nos secretior docet partiendã
illuminandos deputabitur
iustos: ardor autẽ ad creman¬
dos ꝓficiet peccatores. Licet
de lune qͦq passionib: facile
queamus fidem capere quesi¬
toꝵ. Decrescens enĩ ñ totomm¬
pore ꝓrsus expenditur ⁊ s m¬
sertam sibi lucẽ mͦ deponens
mͦ recipiens: ocretionis & di¬
minutionis ꝓpͥe quasdã nob̃
exhibet fantasias. Nam quia
senescente ea minime totum
corpꝰ eius expenditur: testiro¬
nio sunt que uident᷑. Licet eni
tͥ aere libero nebulosis q car¬
te uaporib spectare lunã defi¬
cientẽ. qͣñdo rotunda s chena
est: qͣndo glob euis ex eo late
qͦd denebrosum ẽ. tali orbe cͥ¬
cumscͥbitur qͣli cũ luce plena
est. Quẽ euident̾ integrũ. pes¬
fectũq ospiciens ea manites¬
tatum parte qua fulget. ñ
mͥ dicas quia lux eiꝰ aduen¬
ticia ñ est: qm̃ minuit᷑ qͥdem
qͣndo otra solem uertit᷑. cres¬

Expanded text:
in vita contraximus, ratio quaedam in vita contraximus, ratio quaedam nos secretior docet partiendam illuminandos deputabitur justos, ardor autem ad concremandos proficiet peccatores. Licet et de lunae quoque passionibus facile queamus fidem capere quaesitorum, decrescens enim, non toto corpore prorsus expenditur; sed insertam sibi lucem modo deponens, modo recipiens, concretionis et diminutionis propriae quasdam nobis exhibet fantasias. Nam quia senescente ea minime totum corpus ejus expenditur, testimonio sunt quae videntur: licet enim tibi aere libero nebulosisque carente vaporibus, spectare lunam deficientem, quando rotunda secundum schema est, quando globus ejus, ex eo latere quod tenebrosum est, tali orbe circumscribitur, quali cum luce plena est. Quem evidenter integrum perfectumque conspiciens, ea manifestatum parte qua fulget. Et non mihi dicas quia lux ejus adventitia est, quoniam minuitur quidem quando contra solem vertitur, cres
Abbreviated transcription (Latin):
iectũ lumini corpꝰ. Primo qͥa
que cõposita sunt in ouas
partes diuidunt᷑ ⁊ idest in
materiam receptͥcem: & in eã
que sͥ euenerit qualitatem.
Sicut gͦ aliud est candor na
cit ÷ sic illa que dc̃a st̃ dista¬
re a se quidẽ natura uden¬
tur: s creatoris uirtute
iuncta sunt. Et ñ mͥ dicas
impossibile est hec ab alter¬
utrũ separari: neq enim
ego separationẽ luminis a
solano corpore. cõprehensi¬
bilem mͥ. tibiq ⁊firmo: s
quia nobis opinatione sola
diuisibilis estimatur. Plane
nutu ꝯditoris: possunt bec
nat᷑a sua facile seiungi. De¬
niq nobis impossibile penitꝰ
ẽ ardorẽ a splendore discer¬
nere ⁊s d̃s uolens famulũ
suũ mirifica uisione ꝯuert̾e.
sic apposuit rubo flammã
ut solam uim claritudinis
eiꝰ deposita torriditate mon¬
straret: sic̃ ce psalmꝰ testatiur
dicens. Uox dñi int̾cidentis
flaminã ignis. Unde &̃ in
retributionib delictoꝵ que

Expanded text:
jectum lumini corpus, primo quia jectum lumini corpus, primo quia quae composita sunt, in duas partes dividuntur id est, in materiam receptricem, et in eam quae sibi evenerit qualitatem. Sicut ergo aliud est naturalis cit: sic illa quae dicta sunt distare a se quidem natura videntur, sed Creatoris virtute conjuncta sunt. Et non mihi dicas impossibile est haec ab alterutrum separari; neque enim ego separationem luminis a solano corpore comprehensibilem mihi tibique confirmo, sed quia nobis opinatione sola divisibilis aestimatur. Plane nutu Conditoris possunt haec a natura sua facile sejungi. Denique nobis impossibile penitus est ardorem solis a splendore discernere, sed Deus volens famulum suum mirifica visione convertere, sic apposuit rubo flammam, ut solam vim claritudinis ejus, deposita torriditate, monstraret. Sicut et psalmus testatur dicens: Vox Domini intercidentis flammam ignis . Unde etiam in retributionibus delictorum quae
Abbreviated transcription (Latin):
modo ꝑ naturã sufficienter
qͦd uoluit declarauit. ꝓ illu¬
minatione enĩ luminaria
noĩat: qͦd utiq ñ repugnat
his que de luce predc̃a sunt.
Tunc enĩ natura luminis ẽ
ꝑducta ⁊ nẽ autẽ solanũ cor¬
pus effectura ẽ: qͦ suꝑfert᷑
illud pͥmogenitũ lum̃. Sic̃
erĩ aliud est ignis. aliud lu¬
cerna: quoꝵ unũ illustran¬
di iuim possidet. aliud mini¬
strandi causa luminis.his
qui euis radigent ẽ forma¬
tum: sic & mundissime illi
& sincerissime luci. ꝓ uehi¬
culis quibrdam luminaria
ista subiecta sunt. Licet apłs
qͦsclam luminaria mundi
nominet. S alia ẽ uera lux
mundi. ex cuiꝰ tranfusione
lustrati scĩ: luminaria fie¬
bant aĩab his qͥs u̾itatẽ do¬
centes de tenebris eas igno¬
rantie liberabant. Sic &e sol
iste uisibilis: illo pͥncipali
fulgore flammatꝰ elucet.
Et nulli uidebat᷑ incredibi¬
le qͦd diximus: aliud eẽ lu¬
minis splendorẽ. aluid sub¬

Expanded text:
omodo per naturam sufficienter omodo per naturam sufficienter quod voluit, declaravit: pro illuminatione enim luminaria nominat, quod utique non repugnat his quae de luce praedicta sunt. Tunc enim natura luminis est producta; nunc autem solanum corpus effectum est, quo superfertur illud primogenitum lumen. Sicut enim aliud est ignis, aliud lucerna, quorum unum illustrandi vim possidet, aliud ministrandi causa luminis, his qui ejus indigent est formatum; sic et mundissimae illi et sincerissimae luci pro vehiculis quibusdam luminaria ista subjecta sunt, licet Apostolus quosdam luminaria mundi nominat. Sed alia est vera lux mundi, ex cujus transfusione lustrati sancti, luminaria fiebant animabus his, quas veritatem docentes, de tenebris eas ignorantiae liberabant. Sic et sol iste visibilis illo principali fulgore flammatus elucet. 3. Et nulli videatur incredibile, quod diximus aliud esse luminis splendorem, aliud sub
Abbreviated transcription (Latin):
minauerat. & uariis planta¬
tũ gñib habundabat: solã
ni dũ erat &e lumna : ne pͥncipẽ
iudelicet patrẽq luminis eum
uocarent: uł auctorẽ e terra
nascentiũ. qͥ deũ nesciunt opi¬
narent᷑. ꝓpterea quarto die
dix̃. fiant luminaria: & fecto
deus duo luminaria. Qͥs p̃ce¬
pit. qͥs obsecutꝰ est: Non oside¬
ras in his duplicationẽ ꝑsona¬
rũ: Uq gͥ dogna deitatis
mistica ratione ꝯsertũ ẽ hysto¬
rie: causaq p̃sto ẽ creañdoꝵ
luminarioꝵ ad illustrandã
t̾ram. Qͦ mͦ gͦ si lux anteces¬
secat: nc̃ ad illuminationẽ
sol dicit᷑ ostitutꝰ: Primo qͥdẽ
sermonis nr̃i simplicitas nł¬
lũ tͥ risum moueat. si facun¬
die nr̃e ñ affectamꝰ eleganti¬
am: nͨ cõpositiones seqͥmur
dausularum. Non enĩ ꝯsueui¬
miꝰ uerboꝵ instructuras. uel
eufoniam ꝓnunciationis exco¬
lere: s honestã significatio¬
nem nominũ uͥq ducimꝰ ꝑre¬
ponendam. Aouerte itaq qͦ¬

Expanded text:
minaverat et variis plantaminaverat et variis plantarum generibus abundabat: sol autem necdum erat et luna, ne principem videlicet patremque luminis eum vocarent, vel auctorem e terra nascentium, qui Deum nesciunt, opinarentur. Propterea quarto die dixit: Fiant luminaria, et fecit Deus duo luminaria. Quis praecepit? Quis obsecutus est? Num consideras in his duplicationem personarum? ubique igitur dogma Deitatis mystica narratione consertum est historiae, causaque praesto est creandorum luminariorum ad illustrandam terram. Quomodo ergo si lux antecesserat, nunc ad illuminationem sol dicitur constitutus? Primo quidem sermonis nostri simplicitas nullum tibi risum moveat, si facundiae vestrae non affectamus elegantiam, nec compositiones sequimur clausularum. Non enim consuevimus verborum instructuras, vel euphoniam pronuntiationis excolere; sed honestam significationem nominum ubique ducimus praeponendam. Adverte itaque qu
Abbreviated transcription (Latin):
do mensurã humane mentis
excẽdit ⁊ qͥs sempit̾noꝵ natu¬
ram sufficiet estimare: Si sol¬
iste corruptioni obnoxiꝰ. tam
bonꝰ & magnus est.mobilita¬
te uelox. discursib ordinatꝰ.
habens ꝯgruem amplitudiẽ.
qua statutã reb omnib meoi¬
ocritatẽ transgredi ñ queat.
decor autẽ nature uelut ocłs
qͥdam ꝑspicuus. ornamentũ
mundo ꝑhibet ⁊ si instabilis
est eius aspectio. qͣlis in pul¬
chritũdinle sol putabitur ẽ
iisticie : Si ceco iactura est
hc̃ non uisere ⁊ qͣntũ dispen¬
dium patitur peccator uera
luce fraudatus: Et dixit d̾o
fiant luminaria in firmaĩ¬
to celi. ad illummnandã ter¬
ram : & diuidant uit̾ diem
ce noctem. Celũ scilicet & t̾ra
p̃cesserat ⁊ lux suꝑ his iã fu¬
erat fabricata: dies a nocte
discretꝰ ÷ arida iam reuelata
erat: aqua ogcegata in stati¬
onẽ sibi deputatam: terra
sius erat fructib repleta. qͥ ꝑ¬
pe que tot herbarũ milia ger¬

Expanded text:
do mensuram humanae mentis do mensuram humanae mentis excedit, quis sempiternorum naturam sufficiat aestimare? Si corruptioni sol obnoxius, tam bonus et magnus est, mobilitate velox, discursibus ordinatus, habens congruam amplitudinem, qua statutam rebus omnibus mediocritatem transgredi non queat? Decor autem naturae velut oculus quidam perspicuus ornamentum mundo perhibet. Si insatiabilis est ejus aspectio, qualis in pulchritudine sol putabitur esse justitiae? Si caeco jactura est hunc non visere, quantum dispendium patitur peccator, vera luce fraudatus? 2. Et dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli ad illuminandam terram, et dividant inter diem et noctem. Coelum scilicet et terra praecesserant, lux super his jam fuerat fabricata, dies a nocte discretus, arida jam revelata erat, aqua congregata in stationem sibi deputatam, terra suis erat fructibus repleta; quippe quae tot herbarum millia ger
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmam hõis gñationẽ. ce mor¬
tem que nos subinde secuta
ẽ. quam peperit peccatum.
qͣdest pͥmogenitũ uetusti de¬
monis germen: ibi recognos¬
ces hominẽ nat᷑a quidem ter¬
renũ. s opus ẽẽ manuũ di¬
unarũ : ualitũdine multũ
pecorib deteriorẽ. s animan¬
tiũ inanimatoꝵq pͥncipem
osticutũ ⁊ instrumentis nat᷑a¬
lib imbecillum : s ad celum
ip̃m operationis elatũ. Si hec
dĩdicerimus. nos quidẽ ip̃os
recognoscemꝰ : deũ reminisce¬
mur ÷ dditorẽ adorabimꝰ ⁊ dño
seruiemus ⁊ patrẽ glificabimꝰ:
bñfactorẽ reuerebim᷑: auctorẽ
uite nr̃e p̃sentis ce future ñ
cessabimꝰ uenerari: qͥ ꝑ easqͣs
largitus ẽ nobis diuĩcias
cẽ earũ fidẽ quã ꝓmisit oste¬
tat: &e qͥ experimento p̃sentũ
illa qͦq que sperant᷑ affirmat
Si enĩ temporalia sunt eiue¬
modi: qͣlia sempiterna:si
uisibilia tam bona ⁊ qͣlia que
ñ uidentur: Si celi magnitu¬

Expanded text:
primam hominis generationem, et morprimam hominis generationem, et mortem quae nos subinde secuta est, quam peperit peccatum, quod est primogenitum vetusti daemonis germen; ibi recognoscis hominem, natura quidem terrenum, sed opus esse manuum divinarum; valetudine multum pecoribus deteriorem, sed animantium inanimatorumque principem constitutum; instrumentis naturalibus imbecillem, sed ad coelum ipsum ope rationis elatum. Si haec didicerimus, nos quidem ipsos recognoscemus, Deum reminiscemur, Conditorem adorabimus, Domino serviemus, patrem glorificabimus, benefactorem reverebimur, auctorem vitae nostrae praesentis et futurae non cessabimus venerardivitias, etiam earum fidem quas promisit ostentat, et qui experimento praesentium, illa quoque quae sperantur affirmat. Si enim temporalia sunt ejusmodi, qualia sempiterna? Si visibilia tam bona, qualia quae non videntur? Si coeli magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est maximarũ rerum
stũdiosissimos spectatorel: ñ
in exercitato animo questionib
intereẽ p̃sentib. Itaq si qͣndo
sub serenitate nocturna inef¬
fabilem syderũ pulchritudi
nẽ suspexisti: crẽdo te captũ¬
oditore quesisse ⁊ qͥs florib
enismodi celũ uariauerit:
ce qͦmͦ in his que cerm̃tur
maior delectatione ꝓbat᷑ huti¬
litas. Itẽꝙ si int̾lui sobria
mente discutiens ꝯsiderasti
diurna miracła ꝑ uisibiliũq
rationẽ eum qͥ habetur mnu¬
sibilis reputasti ⁊ om̃ino ꝓmptꝰ
ad audiendũ uenisti: dignũ
de demonstrans celebritate
honesti huiꝰ beatiq spectacłi
Qua propt̾ faciam qͦd solent
hiĩ qui urbiũ pereginos
manu cõprehensos ad desti¬
nata ꝑducunt: idest ut uos
ad occulta miracula maxi¬
me buiꝰ ciuitatis. utpote nes¬
cios introducã. In hac gͥ ur¬
be sita est antiqua patria
nr̃a: ex qua nos traduxit ho¬
micida diabolus suis sollici¬
tatos illecebris. Hic ospicies

Expanded text:
necesse est maximarum rerum necesse est maximarum rerum studiosissimos spectatores, non inexercitato animo, quaestionibus interesse praesentibus. Itaque si quando sub serenitate nocturna, ineffabilem siderum pulchritudinem desuspexisti, credo te captuconditore quaesisse, quis floribus ejusmodi coelum variaverit, et quomodo in iis quae cernuntur major delectatione probatur utilitas, itemque si interdiu, sobria mente discutiens, considerasti diurna miracula, per visibiliumque rationem, eum qui habetur invisibilis reputasti, omnino promptus ad audiendum venisti, dignum te demonstrans celebritate honesti hujus beatique spectaculi. Quapropter faciam quod solent hi qui urbium peregrinos, manu comprehensos, ad destinata perducunt, id est, ut vos ad occulta miracula maximae hujus civitatis, utpote nescios introducam. In hac igitur urbe sita est antiqua patria nostra, ex qua nos traduxit homicida diabolus, suis sollicitatos illecebris. Hic conspiciens
Abbreviated transcription (Latin):
Pit Sextus.
tbleticorũ cer¬
taminũ spec¬
tatores oportre
ualitudinis
esse dsortes ⁊ qͦd ab editorib
ludoꝵ lustraliũ facile ꝓbabi¬
tur: qui ꝯgregatos in stãdio
nũdato captte sedere p̃cipiũt⁊
ꝓpterea ut mͥ uĩdet᷑. ne non
solũ spectator intersit unus¬
quisꝙ: s cẽ particeps sudoris
existat. Ita usdelicet maximoꝵ
atq excellentiũ spectaculorũ
quesitorẽ. & sũme sapientie
atq ineffabilis auditorẽ ꝯue¬
nit afferre ꝓpͥas causas ad
dtẽplationem rei ꝓposite: me¬
cũq ꝑtiri laboris huiꝰ ut po¬
terit sociũ se magis arbitrans
astare qͣm uidicẽ ⁊ ne forte la¬
deat nos ueritatis inuentio: ce
mea culpa fiat cũ auditorib
cõmune dispendiũ. Quorsũ
hoc dixerĩ: qͥa uĩdelicet pro¬
posita nobis est disputatio
de mundi cõpositione ñ ex
scłari sapientia nacta pͥncipi¬
um ⁊ s ex qͥb famulũ suum
moysen dñs docuit: in specie
ñ ꝑ figurã locutꝰ ad eũ. Ergo

Expanded text:
 SEXTUS. 1. Athleticorum certaminum spectatores, oportet valetudinis esse consortes, quod ab editoribus ludorum lustralium facile probabitur, qui congregatos in stadio nudato capite sedere praecipiunt. Propterea, ut mihi videtur, ne non solum spectator intersit unusquisque, sed etiam particeps sudoris existat. Ita videlicet maximorum atque excellentium spectaculorum quaesitorem, et summae sapientiae atque ineffabilis auditorem convenit afferre proprias causas ad contemplationem rei propositae, mecumque partiri laboris onus, ut poterit, socium se magis arbitrans astare quam judicem: ne forte lateat nos veritatis inventio, et mea culpa fiat cum auditoribus commune dispendium. Quorsus haec dixerim? Quia videlicet proposita nobis est disputatio de mundi compositione, non ex saeculari sapientia nacta principium, sed ex quibus famulum suum Moysen Dominus docuit in specie, non per figuram locutus ad eum. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nuo uͥ deposuerit oua ndificat: &¬
suo partus corpore fouet. Nec salu¬
ti ꝓpͥe alliiuonẽ littoris ꝑtimescit:
s secura de dei gr̃a uentis se cõmit¬
dit ce fluctib. Darũ ẽ hoc. Aduin¬
gt totidem alios ad nutriendum
fetꝰ non latibulis aliqͥb abscondit
ant tectis. nec includit cau̾nis ⁊ s
fendit afrigore: s diuino fotu qͦ
magis cetera despiciat. tutiores fo¬
re existimat. Qͥs nr̃m paruulos
suos ñ uestimentis tegat: tectisq
abscondat: Qͥs ñ claudat eos sep¬
tis cubiculoꝵ: Qͥs ñ ita diligen¬
ter undiq fenestras obstruat:
ne qua possit aura uł leuit pene¬
trare: Merito qͦs tam sollicite in¬
diumꝰ ac fouemꝰ: exiimꝰ eos cle¬
mentie celestis inuolucro. Alchi
on uͦ qͦs nudos ꝓicit: eos diuino

Expanded text:
nuo, ubi deposuerit oua, nidificat et nuo, ubi deposuerit oua, nidificat et suo partus corpore fouet nec saluti propriae adluuione litoris pertimescit, sed secura de dei gratia uentis se committit et fluctibus. parum est hoc. adiungit totidem alios ad nutnendumnutriendum fetus non latibulis aliquibus abscondit aut tectis nec includit cauernis, sedfendit a frigore, sed diuino fotu, quo magis cetera despiciat, tutiores fore extimat. quis nostrum paruolos suos non uestimentis tegat, tectis abscondat, quis non claudat eos saeptis cubiculorum, quis non ita diligenter undique fenestras obstruat, ne qua possit aura uel leuiter penetrare? merito quos tam sollicite induimus ac fouemus, exuimus eos clementiae caelestis inuolucro, turmis uero quos nudos proicit eos diuino
Abbreviated transcription (Latin):
dultã habet. ut hos qͣtuordecĩ dies
nautici p̃sũpte serenitatis obserm̃.
qͦs & alchionidas uocant: qͥb nil¬
lis motꝰ ꝓcellose tẽpestatis horres¬
cant. Nonne uos passerib pluris
estis dñs ait. Si gͥ auis minuscłe
dtẽplatione. & insurgit mare. et
tepente compͥmit᷑ : atq aspero hi¬
emus int̾ ingruentes ꝓcellas tẽpes¬
tatesq uentoꝵ detergit celi nubi¬
la. fluctꝰꝙ cõponit. elementis om̃ib
sibito infusa tͣnqͥllitas: qͣntũ presu¬
mie debeas o homo ad unaginẽ di
factus agnoscis : si tñ auicłe istius
fidem. studio deuotionis imiteris.
Ila tẽpestatẽ uidens insurgere. se¬
ure uentos inter hiberni seua non
tenocat᷑ neq reflectit᷑: s impellit᷑.
Demq in littore sua oua ꝯstituit.
nͥ ea relabente fluctu madida adhͤ
harena susciprat: nec insurgentes
fluctus qͦs ĩmmurare atq adlabi
uideat reformidat. Et ne putes qͦd
ouoꝵ uideat᷑ habere. ⁊temptũ. oti¬

Expanded text:
dultam habet, ut hos quattuordecim dies dultam habet, ut hos quattuordecim dies nautici praesumptae serenitatis obseruent, quos et alcyonidas uocant, quibus nullos motus procellosae tempestatis horrescant. nonne uos passeribus pluris estis? dominus ait. si igitur auis minusculae contemplatione et insurgit mare et repente ut\' atque aspero hiemis inter graues procellas tempestatesque uentorum deterget caeli nubila fluctusque componit elementis omnibus subito infusa tranquillitas, quantum praesumere debeas, o homo, ad imaginem dei factus agnoscis, si tamen auiculae istius fidem studio deuotionis imitens. illa tempestates uidens insurgere, saeuire uentos inter hiberni saeua, non reuocatur neque reflectitur, sed inpellitur. denique in litore sua oua constituit, ubi ea relabente fluctu madida adhuc harena suscipiat, nec insurgentes fluctus, quos immurmurare atque adlabi uideat, reformidat. et ne putes quod ouorum uideatur habere contemptum, conti
Abbreviated transcription (Latin):
sant᷑ cũ qͥb possimꝰ em̾gere.¬
sermonem adoriam᷑. Ea ẽ amo ma¬
ritima que in littorib fetus suos
edere solet: ita ut in arenis oua
deponat. medio fere hiemis. Nã
id temporis fouendis habet depu¬
tatũ partub qͣndo max ime insur¬
git mare. littorib q uehem̃tioe
fluctus illidit᷑: qͦ magis repentine
placiditatis sollemnitate aius hꝰ
eluceret gr̃a. Namq uͥ undosũ fue¬
rit mare. positis ouis subito nuttes¬
cit: & om̃s cadunt uentoꝵ ꝓcelle:
flatusꝙ aurarũ mitescunt: ac pla¬
cidũ uentis stat mare donec oua
fouet alcione sua. Septẽ autẽ dis
fotus sunt. qͥb decursis educit pal¬
los: fetusq absoluit ilico. Alus ͥ
septem adingit dies qͥb enuitͥao
partus suos: donec incipiant ade¬
lesc̾e̾. Nec mireris tã exiguũ nitͥ¬
endi tempꝰ: cũ absolutio fetuum
.tam paucoꝵ dierũ sit. Tantã aut̃
grãm minuscła auis diinitꝰ in¬

Expanded text:
santur, cum quibus possumus emersantur, cum quibus possumus emersermonem adoriamur. ea est auis maritima, quae in litoribus fetus suos edere solet, ita ut in harenis oua deponat medio fere hiemis. nam id temporis fouendis habet deputatum partibus, quando maxime insurgit mare litoribusque uehementior in inliditur. quo magis repentinae placiditatis sollemnitate auis huius eluceret gratia. namque ubi undosum fuerit mare, positis ouis subito mitescit et omnes cadunt uentorum procellae Batusque aurarum quiescunt ac placidum uentis stat mare, donec oua fouet alcyone sua. septem autem dies fotus sunt, quibus decursis educit pullos fetusque abaoluitabsoluit. ilico alios quoque septem adiungit dies, quibus enutriat partus suos, donec incipiant adolescere. nec mireris tam exiguum nutriendi tempus, cum absolutio fetuum tam paucorum dierum sit. tantam autem gratiam minuscula auis diuinitus in
Abbreviated transcription (Latin):
inusitatꝰ in tali gñe scͥptionis ser¬
mo noster:canoris auib resonet
ac resultet.S ũn mͥ cignea car¬
mina:que cẽ sub gͣui mortis im¬
minentis t̾rore delectant: Unde
mͥ illos naturales modulos canti¬
lene: qͥb &̃ paludes sonore cantꝰ
edunt dulcissime suauitatis. Uñ
mͥ uoces psitati dulcedinẽꝙ me¬
rularũ: Utinã saltĩ luscima ca-¬
nat: q̃ dormientẽ de som noexci¬
tet. Ea enĩ auis significare solet
diei surgentis exoetũ: & effusiorẽ
diluculo deferre leticiã. Tñ si illaꝵ
suauitas deest: st̾ gem̃tes turtu¬
res &e rauce colũbe. Tñ ẽ cornix:
plena uoce pluiiã uocat. Unde
rurale auiarium sermone quo
possumꝰ. scientiam qͣm nos rusti¬
cani docuerunt ꝑseqͣmur. Et
qm̃ de aquatilib reptilib dixi¬
mus. arduũ ẽ ut subito ad aues
celi sermo nr̃ ascendat: & ideo
de his auib prius dicamꝰ que
cͥca aquas maris fluminũq uer¬

Expanded text:
inusitatus in tali genere scriptionis serinusitatus in tali genere scriptionis sermo noster canoris auibus I resonet ac resultet. sed unde mihi cygnea carmina, quae etiam sub graui mortis inminentis terrore delectant? unde mihi illos naturales modulos cantilenae, quibus etiam paludes sonorae cantus edunt dulcissimos suauitate ? unde mihi uoces sittaci dulcedinemque merularum? utinam hoc luscinia canat, quae dormientem de somno excitet; ea enim auis signare solet diei surgentis uersari et effusiorem diluculo deferre laetitiam. tamen si illorum suauitas deest, sunt gementes turtures et raucae columbae, tum etiam cornix plena uoce pluuiam uocat. unde rurale in sermone quo possumus, scientia quam nos rusticani docuerunt persequamur. Et quoniam de aquatilibus reptilibus diximus, arduum est ut subito ad aues caeli sermo noster ascendat. et ideo de his auibus prius dicamus, quae circa aquas maris fluminumque uer
Abbreviated transcription (Latin):
nũ sentire ñ possit: cũ tali ad ui¬
gilandũ gr̃a ꝓuocet᷑. Neq uͦ uile
putet᷑ qͦd potuit p̃teriri cũ sit t̾cia
pars in animantib creat᷑e. Tria
enĩ gña animantiũ ẽẽ ñ dubiũ
ẽ. Terrenũ. uolatile. aquatile. De¬
miq sic scͥptũ ẽ. Educant aqͤ rep¬
tilia animarũ uiuentiũ scd̾m ge¬
nus: &e uolatilia uolantia super
terrã secus firmamentũ celi se¬
cundũ genus. Reuocanꝰ ad suꝑio¬
ra sicut obluuosi iatores: qͥ cũ
in osulto p̃terierint. in sua reuer¬
tentes uestigia. incurie sue mul¬
tum repetiti itineris laborẽ sus¬
cipuint. Est tñ bonus uator qui
dispendiũ regressionis. reliqͥ in¬
neris cõpendiosa celeritate cõpen¬
sec. ut mͥ faciendũ arbitror: maxi¬
me cũ de auib sermo sit. que so¬
lent ocłos hominũ uolatu. ꝓpe¬
ratione ꝑstringere. Qͥd enĩ ꝯue¬
nit in his demorari: inqͥb celeri¬
tas placere osueuit: Aunis gͥ atq

Expanded text:
num sentire non possit, cum tali ad uinum sentire non possit, cum tali ad uigilandum gratia prouocetur. neque uero uile putetur, quod potuit praeteriri, cum sit tertia pars in animantibus creaturae. tria enim genera animantium esse non dubium est, terrenum uolatile aquatile. denique sic scriptum est: educant aquae reptilia animarum uiuentium secundum genus et uolatilia uolantia super terram secus firmamentum caeli secundum genus. Reuocanmr ad superiora sicut obliuiosi matores, qui cum inconsulto praeterierint, in sua reuei-tentes uestigia incuriae suae multam repetito itineris labore suscipiunt. est tamen etiam bonus uiator, qui dispendium regressionis reliqui itineris compendiosa celeritate compenset, ut mihi faciendum arbitror, maxime cum de auibus sermo sit, quae solent oculos hominum uolatu properatiore praestringere. quid enim conuenit in his demorari in quibus celeritas placere consueuit? auius igitur et
Abbreviated transcription (Latin):
centinũ excitande nob deuotõniᷤ
amiserã. Qs enĩ sensũ hominis
gerens ñ erubescait. sine psalmo¬
rũ celebritate diem claudere: cũ
ẽ minutissime aues sollemnide¬
uotone & dulci carmine ortus
dierũ ac noctiũ ꝓseqͣnt᷑ : Redeat
gͥ nob̃ uolaticꝰ sermo qͥ pene fu¬
erat elapsus ex oculis: & aqͥle mͦ
alta petens uolatꝰ suos obduxerat
nubib : nͥ qͥa oculos abluti aqua
dum de gͣgite leuamꝰ ad celũ. spe¬
culati uacuũ aerẽ uolatib ferri
ad necessitatẽ stili putauimꝰ esse
reuocandũ. Eritis nos iudices qͥ
estis aucupes uerbi: utrũ osultĩ
euolasset. an utilit̾ ur̃a in retia
sit relapsus. Nec uereor ne fastidi¬
um nobis obrepat in uolatilib
reqͥrendis. qͦd non obrepsit ingͣ¬
gitib ꝑscrutandis: aut aliqͥs no¬
bis in disputat̃one obdormiat. cũ
possit auiũ cantib excitari. S pro¬
fecto qͥ int̾ mutos pisces ugilau̾it
ñ dubito qͦd int̾ canoras aues som¬

Expanded text:
centiuum excitandae nobis deuotionis centiuum excitandae nobis deuotionis amiseram. qui enim sensum hominis gerens non erubescat sine psalmorum celebritate diem claudere, cum etiam minutissimae aues sollemni deuotione et dulci carmine ortus dierum ac noctium prosequantur? redeat igitur nobis uolaticus sermo, qui paene fuerat lapsus ex oculis et aquilae modo alta petens pondus suos obduxerat nubibus, nisi quia oculos abluti aqua dum de gurgite leuamus ad caelum, speculati uacuum aeris uolatibus ferri ad necessitatem stili putauimus esse reuocandum. eritis uos iudices, qui estis aucupes uerbi, utrum inundauerunt euolet an utiliter in uestra sit retia relapsus. nec uereor ne fastidium nobis obrepat in uolatibus requirendis, quod non obrepsit in gurgitibus perscrutandis, aut aliqui ex nobis in disputatione obdormiat, cum possit auium cantibus excitari. sed profecto qui inter mutos pisces uigilauerit non dubito quod inter canoras aues som
Abbreviated transcription (Latin):
tissimi necessaria de
nat᷑a auiũ disputa¬
tio. & sermo huius¬
modi a nob cũ ip̃is auibus
euolauerat. fit enĩ nat᷑a qͣdã
ut hii qui aliqͥd intuentur
uł dicendo exprim̾e uolũt
eoꝵ qͣlitatẽ. que uł intuen᷑
uł locunt᷑ assumãt. ut & cũ
celeri rapiamur aspectu: stiloq
aut tardiore utaituir. aut rapido.
Itaq cũ caueo ne mari dimnetsa
p̃tereant. & aqͥs operta me late¬
ant. effugit otñe uolatile: quia
dũ inclinatꝰ. imos aqͣrũ gurgi
scrutor. derios ñ respexi uolatie
nec umbra saltim penne me p̃pe¬
tis teclinauit. q̃ in aqͥs potuit re¬
luc̾ẽ. Uerũ uͥ omne negotiũ expe¬
ditũ putaui. ce absolutũ me ẽẽ
credidi. &e diem qͥntũ. osũmatum
arbitratꝰ sum. uenit in mentem¬
bitũ qͣi ꝑacto lete mun̾e. ethera
cantu mulcere ꝯsuerunt : qͣd ue¬
lut sollemnit̾ surgente & occiden¬
te die instaurare ꝯsuert̃: ut de
ta diurniq tẽporis laudes suo
referant coeatori. Magnũ gͥ in¬

Expanded text:
tissimi, necessaria de natura auium disputatio, et sermo huiusmodi nobis cum ipsis auibus euolauerat. suscitare enim natura quadam, ut ii qui aliquid intuentur uel dicendo exprimere uolunt eorum qualitatem quae uel intuentur uel loquuntur adsumant, ut et cum celeri rapiamur aspectu, stilo quoque aut tardiore utamur aut rapido. itaque cum caueo, ne mari demersa praetereant et aquis operta me lateant, ros omne uolatile, quia dum inclinatus imos aquarum gurgites scrutor, aerios non respexi uolatus, nec umbra saltem pinnae me praepetis lacrimae, quae in aquis potuit relucere. uerum ubi omne negotium expeditum putaui et absolutum esse me credidi et diem quintum consummatum arbitratus sum, uenit in mentembitum, quasi peracto laetae munere aethera cantu mulcere consuerunt. quod uelut sollemniter surgente et occidente die instaurare consuerunt, ut ta diurnique temporis laudes suo referant creatori. magnum igitur in
Abbreviated transcription (Latin):
Nam licet creaturam creatu¬
re minime comprehendamꝰ :
damenidip̃m qͦd tenuit̾ nr̃o
subicitur intellectui. tantũ
habet ad mirationis: ut etiã
uelocissima mens inferior ui¬
deatur his reb que in hoc
mundo habentur exigue: de¬
bitãq super om̃ib laudem

Expanded text:
Nam licet creaturae naturam minime comprehendamus, tamen idipsum quod tenuiter nostro subjicitur intellectui, tantum habet admirationis, ut etiam velocissima mens inferior videatur his rebus quae in hoc mundo habentur exiguae, debitamque super omnibus laudem
Abbreviated transcription (Latin):
tat oculis ortus obitus q sig¬
noꝵ. uidet ornamentum celi
miratur stellarũ orbes. fulgo¬
ces qͦ diuersos intelligit sin¬
guloꝵ ÷ qͣndo uesper surgat.
quando lucifer. cur ille ues¬
ꝑtinus. hic matutinus irradi¬
et. quos motus horion habeat.
quos luna defectus: quẽadmo¬
dum sol suos norit occasus: cir¬
cuitꝰ qͦ cursus sui sollemnita¬
te custodiat. Audiunt qͦ animã¬
tes cetere ⁊ s quids preter ho¬
minem audiendo cognoscit
secreta sapientie:Solus homo
ex om̃ib gñib que interris
sunt: auditu ce meditatione
prudentiam colligit. qui potest
dicere. Audiam quid loquat᷑
in me dñs deus. hoc est precio¬
sissimũ qͦd homo diuine uocis
fit organũ. & corporalib labiis
exprimit celeste oraculũ: sicut¬
est illud. Clama. Quid clama¬
bo: Om̃is caro fenũ. Accepit
quod diceret:& clamauit. Sibi
habeant prudentiã suam. qͥ
radio celi spacia t̾ratũꝙ des¬
scribunt: sͥ habeant incellectũ

Expanded text:
tat oculis ortus obitusque sigtat oculis ortus obitusque signorum, uidet ornamentum caeli, miratur stellarum orbes, fulgores quoque diuersos intellegit singulorum, quando uesperus surgat, quando lucifer, cur ille uespertinus, hic matutinus inradiet, quos motus Orion habeat, quos luna defectus, quemadmodum sol suos norit occasus, circuitus quoque cursus sui sollemnitate custodiat. audiunt quoque animantes ceterae, sed quis praeter hominem audiendo cognoscit? secreta sapientiae solus homo ex omnibus generibus quae in terris sunt auditu et meditatione et prudentia colligit, qui potest dicere: audiam quid loquetur in me dominus deus. hoc est pretiosissimum, quod homo diuinae uocis fit organum et corporalibus labiis exprimit caeleste oraculum, sicut illud est: clama. quid clamabo? omnis caro faenum. accepit quod diceret et clamauit. sibi habeant prudentiam suam qui radio caeli spatia terrarumque describunt, sibi habeant intellectum