comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um : ã mulcitudine fructꝰ uocatum. Panici¬
um dictũ: quod multis in regionib ex eo pa¬
nis uice homines sustentent᷑ : quasi pane ui¬
ciũ. Pistum a pasto. Sisamum grecũ est nom̃.
Farrago ã farre dicta. Est enim herba ordea¬
cia adhuc uiridis. necdum granis ad maturi¬
tatem turgentib. Spicã de maturis frugibꝰ
abusiue dicimꝰ. iam ꝓprie spicaest: cũ ꝑ cul:¬
mi folliculum. id est extremum tumorẽ aristȩ
adhuc tenues in modum spiculi eminent Aris¬
ta appellata: quod ipsa pͥꝰ arescat. Culmꝰ ÷ ipse
calamus spice qui ã radicib nascit᷑. Et dictꝰ
culmus. quasi calamꝰ. folliculum est teca frum̃¬
ti in qua granum seruat᷑ interiꝰ Hec suꝑ spi¬
cam uallo instructa munimen p̾tendit: ne aui¬
um minoꝵ morsib spica suis fructib exuat᷑.
aut uestigiis ꝓteratur. Stipulȩ sunt folia seu
uaginȩ quib culmꝰ ambit᷑ atq fulcit᷑. ne pon¬

Expanded text:
um a multitudine fructus vocatum. Panicium a multitudine fructus vocatum. Panicium dictum quod multis in regionibus ex eo panis vice homines sustententur, quasi panivicium. Pistum a pasto. Sisamum Graecum nomen est. Farrago a farre dicta: est enim herba hordeacea adhuc viridis, necdum granis ad maturitatem turgentibus. Spicam de maturis frugibus abusive dicimus; nam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est extremum tumorem, aristae adhuc tenues in modum spiculi eminent. Arista appellata quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus spicae qui a radicibus nascitur: et dictus culmus quasi calamus. Folliculum est theca frumenti in qua granum servatur interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus spica suis fructibus exuatur aut vestigiis proteratur. Stipulae sunt foliae seu vaginae, quibus culmus ambitur atque fulcitur ne pon
Abbreviated transcription (Latin):
triticum ideo nuncupatũ: quia satum. post
tres menses colligit᷑ ⁊sam uͥ ꝓpter aquã. aliã¬
ue causam matura satio omissa est: p̃sidiũ
ab hoc pecit᷑. Alicã grecum nom̃ est. Alicas¬
trum sinle est alicȩ: pondere & bonitate
precipua. Ordeũ dictum qͦđ ꝓre ceceris ge¬
nerib frumenti antea fut aridum: uel qͦd
spica eius ordines habeat. hoꝵ tͥa genera.¬
sex ordines habeat. Quod qͥtam cauterinũ
appellant: qm̃ animalia icliꝰ qͣm triticũ
pascit. & homines salubrius. qͣm malum¬
triticũ. Alterũ disticum: eo qd̾ duos ordiues
habeat. Hunc pleriq calaticũ uocant. Terci¬
um t̾mense: quia cum cogit necessitas. uerno
seminat᷑. & cęleriter colligit᷑. S candula ã di¬
uisione uocata. Duplex est enim: scandit᷑q
id est diuidit᷑. Sentenum appellatũ : eo quod
in plerisq locis iactus seminis eiꝰ in increm̃¬
tum frugis centesimũ renascat᷑. Hinc & mili¬

Expanded text:
triticum ideo nuncupatum quia satum post triticum ideo nuncupatum quia satum post tres menses colligitur; nam ubi propter aquam aliave causa matura satio omissa est, praesidium ab hoc petitur. Alica Graecum nomen est. Alicastrum simile est alicae, pondere et bonitate praecipua. Hordeum dictum quod prae ceteris generibus frumenti ante fiat aridum, vel quod spica eius ordines habeat. Hosex ordines habeant, quod quidam canterinum appellant, quia animalia melius quam triticum pascit et homines salubrius qtriticum. Alterum distichon, eo quod duos ordines habeat; hunc plerique Galaticum vocant. Tertium trimestre, quia, cum cogit necessitas, verno seminatur et celeriter colligitur. Scandula a divisione vocata; duplex est enim scanditurque, id est dividitur. Centenum appellatum eo quod in plerisque locis iactus seminis eius in incrementum frugis centesimum renascatur. Hinc et mili
Abbreviated transcription (Latin):
uti frugib in grecia. & habere segetes:
trauslatis aliunde seminibꝰ. Nuiꝰ meminit
uit aratro. pͥma dedit fruges. alim̃taq mi¬
cia terris. frumenta sunt ꝓͥe quȩ aristaᷤ ha¬
bent ⁊ fruges autẽ reliqua. frumenta aut̃
uel fruges: a frumendo. hoc est a uescendo
dicte. iam frumen drͣ sumina pars gulȩ
Primiciȩ ꝓpriȩ sunt : quȩ frugib prec̃pin¬
tur. Triticum uel a tritura dictũ. quod pu¬
rissimum horreo condat᷑: uel quia granꝰ
eius conmolit᷑ & teritur. Far cdicit᷑ eo quod
mnitio frangeret᷑. Apud antiquos enĩ molaꝵ
usus nonctum erat: s frumentũ in pila mis¬
sum frangebant: & hoc erat genꝰ molendi
Adoreum tritici genꝰ: qͦd idem uulgo semen
dicit᷑. Ador qͦnitam appellatũ ab edencdo.
quia eo pͥmo usi sunt homines: siue qͥa in
sacrificio ipsius generis panis ad aras offe¬
rebatur. Inde & admea sacrificia dicuntur.
Siligo genus tritici. a selecto dictum. ilam in¬
ter panes species eiꝰ precipua est. Trimense

Expanded text:
frugibus in Graecia et habere segetes translatis aliunde seminibus. Huius meminivit aratro, prima dedit fruges alimentaque mitia terris. Frumenta sunt proprie quae aristas habent, fruges autem reliqua. Frumenta autem vel fruges a frumendo, hoc est a vescendo, dictae; nam frumen dicitur summa pars gulae. Primitiae proprie sunt quae frugibus praecerpuntur. Triticum vel a tritura dictum, quo purissimum horreo condeatur, vel quia granum eius conmolitur et teritur. Far dicitur eo quod initio frangeretur; apud antiquos enim molarum usus nondum erat, sed frumentum in pila missum frangebant; et hoc erat genus molendi. Adoreum tritici genus, quod idem vulgo semen dicitur. Ador quondam appellatum ab edendo, quia eo primo usi sunt homines, sive quia in sacrificio ipsius generis panis ad aras offerebatur. Unde et adorea sacrificia dicuntur. Siligo genus tritici a selecto dictum; nam in pane species eius praecipua est. Trimestre
Abbreviated transcription (Latin):
ctunt. Ideo & ñ nulli quinq partes oratioĩs
quod nobis uocabulo suo res notas effi¬
ciat: Nisi enim nom̃ sc̃ieris: cognitio rerũ
ꝑit. Ppͥa noĩa dicta: quia specialia sunt:
untus enim tantũ ꝑsonam significant. Spe¬
cies ꝓprioꝵ nominũ quatuor sunt: p̾nonien.
nomen. cognomen. agnomen. Prenomen dic¬
tum. eo quod nomini preponatur: ut luciꝰ
quintꝰ. Nomen uocatum. quia notat genus:
ut cornelius. Cornelii enim om̃s in eo genere¬
dicunt᷑. Cognomen. quia coniungit᷑ noĩ:
ut scipio. Agnomen uero quasi accidens no¬
men: ut metellus creticꝰ: quia cretã subegit.
Extrinsecus enim uenit agnom̃: ab aliqua ra-¬
nomini cognitionis causa suꝑ adiciatur:
siue quod cũ nomine est. Appellatiua noĩa
inde uocant᷑. quia cõmunia sunt: & in mul¬
toꝵ significatione consistunt. Hȩc in tͥgͣm¬

Expanded text:
dunt. Ideo et nonnulli quinque partes dunt. Ideo et nonnulli quinque partes quod nobis vocabulo suo res notas efficiat. Nisi enim nomen scieris, cognitio rerum perit. Propria nomina dicta quia specialia sunt. Unius enim tantum personam significant. Species propriorum nominum quattuor sunt: praenomen, nomen, cognomen, agnomen. Praenomen dictum eo, quod nomini praeponitur, ut 'Lucius', 'Quintus'. Nomen vocatum, quia notat genus, ut 'Cornelius'. Cornelii enim omnes in eo genere. Cognomen, quia nomini coniungitur, ut 'Scipio'. Agnomen vero quasi accedens nomen, ut 'Metellus Creticus', quia Cretam subegit. Extrinsecus enim venit agnomen ab aliqua ranomini cognitionis causa superadiciatur, sive quod cum nomine est. Appellativa nomina inde vocantur, quia communia sunt et in multorum significatione consistunt. Haec in
Abbreviated transcription (Latin):
& clicere. Est autem oratio contextꝰ uerboꝵ.
cum sensu. Contextus aut̃ sine sensu ñ est
oratio: quia non . ẽ oris ratio. Oratio autem
plena est sensu uoce & littera. Diuisiones
aut̃ grammatice artis ã quibusdã triguita
cdinumerantur: id est partes orationis octo
uox articulata. littera. sillaba. pedes. accentꝰ.
positurȩ. notȩ. Orchographia. aualogia: ȩthy¬
mologia glosȩ. differentiȩ. barbarissii. so¬
loecismi: uicia mechaplasmi. scẽmata. tropi.
Deinde donatus ocꝰto diffiniuit. Sed omnes
ad illa cuo pͥncipalia reuertunt᷑. id est ad
nomen & uerbũ: quȩ significant ꝑ sonam
& ac̾tum. Reliquȩ appendices sunt: & ex
his trahunt originem. Nam ꝓnomen ex
nomine nascitur. cuiꝰ officiõ fungitur.
ut orator ille Aduerbium de noĩe nascitur:¬
ut docte docꝰtus. Participiũ de nomine &
uerbo: ut lego legens. Coniuinctio uero & p̃¬
positio. uel interiectio in complexu istarũ ca¬

Expanded text:
et dicere. Est autem oratio contextus verborum et dicere. Est autem oratio contextus verborum cum sensu. Contextus autem sine sensu non est oratio, quia non est oris ratio. Oratio autem plena est, sensu, voce et littera. 4. Divisiones autem Grammaticae artis a quibusdam triginta dinumerantur, id est: partes orationis octo, vox articulata, littera, syllaba, pedes, accentus, positurae, notae, orthographia, analogia, etymologia, glossae, differentiae, barbarismi, soloecismi, vitia, metaplasmi, schemata, tropi, Deinde Donatus octo diffinivit, sed omnes ad illa duo principalia revertuntur, id est ad nomen et verbum que significant personam et actum: relique appendices sunt, et ex his originem trahunt. Nam pro nomen ex nomine nascitur, cuius officio fungitur, ut orator ille. Adverbium de nominut 'doctus, docte'. Participium de nomine et verbo, ut 'lego, legens'. Coniunctio vero et praepositio vel interiectio in conplexu istarum ca
Abbreviated transcription (Latin):
ras autem partim ex placito. partim ex sono lit¬
terarum formauerunt: utputa .i. & .o. quarũ
unius sicut exilis somis. ita tenus uirgula. al¬
teriꝰ pinguis sonꝰ. sicut & plena figura. Potes¬
tatem aut̃ natura dedit: uoluntas ordinem.
a pedibus: & in cacumine littere apponat᷑.
E Et enim linea iacens suꝑ litteram equaliter
ducta: figuras aut̃ qͦ tota littera scribitur.
tia rec̾te loquendi: & origo & fundam̃tum
uberalium litterarũ. Hȩc indisciplinis post
litteras cõmunes inuenta est: ut iam qͥ didi¬
cerant licteras. ꝑ eam recte loquendi ratio¬
nem sciant. Grammatica aut̃ alitteris no¬
m̃ accepit. Graminata enim greci litteras uo¬
caut. Ars uero dicta est: qͦd artis preceptis re
gulis q consistat. Alii dicunt ã grecis hoc trac¬
tum esse uocabulum. ap̃otes aretes: id est a
uirtute: quam scientiam uocauerunt. Oratio
dicta est. quasi oris ratio. Nam orare est loqͥ

Expanded text:
ras autem partim ex placito, partim ex sono litras autem partim ex placito, partim ex sono litterarum formaverunt: ut puta I et O, quarum uni sicut exilis sonus, ita tenuis virgula, alterius pinguis sonus, sicut et plena figura. Potestatem autem natura dedit, voluntas ordinem ea pedibus, et in cacumine litterae adponatur. Est enim linea iacens super litteram aequaliter ducta. Figura autem, qua tota littera scribitur. recte loquendi, et origo et fundamentum liberalium litterarum. Haec in disciplinis post litteras communes inventa est, ut iam qui didicerant litteras per eam recte loquendi rationem sciant. Grammatica autem a litteris nomen accepit. Γράμματα enim Graeci litteras vocant. Ars vero dicta est, quod aa Graecis hoc tractum esse vocabulum ἀπὸ τῆς ἀρετῆς, id est, a virtute, quam scientiam vocaverunt. 3. Oratio dicta quasi oris ratio; nam orare est loqui,
Abbreviated transcription (Latin):
bebant: unde & duplex uocat᷑: quia ꝓ .e.
& s. ponitur. Unde & ex eisctem litteris com¬
positum nomen habet. A grecis aut̃ duas
literas mutuauit latinitas.y.⁊. ꝓpter no¬
nuna scilicet greca. & apud romanos hȩ usq
ad augusti tempꝰ non scribebant᷑. s ꝓ .⁊. du¬
as sł ponebant: ut ilarissat ꝓ ilaritat.ꝓ.y.
uero .i. scribebant. Unicuiq autem littere
tria accidunt : nom̃. qͦmodo uocetur: fi¬
gura quo caractere signetur: potestas.
quȩ uocalis. quȩ consonans habeatur: A
quibusdam & ordo adicitur. id est quȩ p̾ce¬
dit. & quȩ sequitur: ut .a. prior sit. subse¬
quens .b. A. autem in omnib gentibus.
ideo prior est litterarũ : ꝓ eo quod ipsa pͥor
nascentibus uocem aꝑiat. Nomina autem
litterarũ gentes ex sono ꝓpͥe linguȩ dede¬
runt ⁊ notatis horis. sonis. atq discretis.
am postqͣm eas animaduerterunt: & no¬
mina illis & figuras imposuerunt. figu¬

Expanded text:
bebant, unde et duplex vocatur, quia pro C bebant, unde et duplex vocatur, quia pro C et S ponitur, unde et ex eisdem litteris conpositum nomen habet. A Graecis autem duas litteras mutuavit Latinitas, Y et Z, propter nomina scilicet Graeca, et haec apud Romanos usque ad Augusti tempus non scribebantur, sed pro Z duas S ponebant, ut 'hilarissat'; pro Y vero I scribebant. Unicuique autem litterae tria accidunt: nomen, quomodo vocetur; figura, quo caractere signetur; potestas, quae vocalis, quae consonans habeatur. A quibusdam et ordo adicitur, id est quae praecedit, quae sequitur, ut A prior sit, subsequens B. A autem in omnibus gentibus ideo prior est litterarum, pro eo quod ipsa prior nascentibus vocem aperiat. Nomina autem litterarum gentes ex sono propriae linguae dederunt notatis oris sonis atque discretis. Nam postquam eas animadverterunt, et nomina illis et figuras inposuerunt: figu
Abbreviated transcription (Latin):
minant᷑. illa ratione scilicet uel qͦd ab. ẽ uo¬
cali incipiunt. & in mutũ sonum desinuis.
ut sunt consonantes: uel quod a suo so¬
no incipiunt. & in uocalem . ẽ. desinunt.
ratione adiecta postea est. Unde & a plerisq
aspiratio putatur esse. ñ litcera. quȩ ꝓin¬
de aspirationis nota dicit᷑. qͥa uocem eleuat.
Aspiratio enĩ est sonus uberiꝰ eleuatꝰ. Cuius
contraria est ꝓsodia: sonus equaliter flexꝰ¬
.R litteram salustiꝰ ludi magister pͥmus lati¬
nis adiecit: ut in sono discrimen faceret
duarum litterarum. e&.q. Quȩ ideo suꝑua¬
cua dicitur: quia exceptis Ralendis suꝑ¬
flua iudicatur. ꝑ .e. enim uniuersa expͥmi¬
mus Q litteram nec greci resonant. nec
hebrei. Exceptis enim satinis hanc nulla
alia lingua habet. Hec prius non erat. yn
ad augusti tempora ñcdum apud latinos erat
Et digne hoc tempore quo xp̃i nomen in no¬
tuit quod ꝑ eam quȩ crucis signum figu¬

Expanded text:
minantur illa ratione, scilicet vel quod ab E vominantur illa ratione, scilicet vel quod ab E vocali incipiunt et in mutum sonum desinunt, ut sunt consonantes, vel quod a suo sono incipiunt et in vocalem E desinunt, ratione adiecta postea est. Unde et a plerisque aspiratio putatur esse, non littera, quae proinde aspirationis nota dicitur, quia vocem elevat. Aspiratio enim est sonus uberius elatus, cuius contraria est prosodia, sonus aequaliter flexus. K litteram Salvius ludimagister primus Latinis adiecit, ut in sono discrimen faceret duarum litterarum C et Q; quae ideo supervacua dicitur, quia exceptis 'Kalendis' superflua iudicatur: per C enim universa exprimimus. Q litteram nec Graeci resonant, nec Hebraei. Exceptis enim Latinis hanc nulla alia lingua habet. Haec prius non erat. Undad Augusti tempus nondum apud Latinos erat, et digne hoc tempore, quo Christi nomen innotuit, quod per eam, quae crucis signum figu
Abbreviated transcription (Latin):
tibus habetur: ut troia. Geminat᷑ enim
ibi sonus eius. ¶. quoq littera ꝓinde inter¬
dum nichil est. quia alicubi nec uocał. nec
consonans est: ut quis. Uocalis enim ñ est:
quia .i. sequit᷑. Consonans ñ est: qͥa. q p̾cedit.
Ideoq quando nec uocalis. nec consonans est:
sine cdubio nichil est. Cactem & cłygammon
a grecis uocatur: qͦndo sibimet aliisq uo¬
calibus iungit᷑. Quȩ ideo cygammon dicit᷑
quia duplex est instar .f. litterȩ. quȩ dupli¬
cem gaminã habet. ad cuiꝰ similitudinem
orunctas uocales dygammon appellari grã¬
matici uoluerunt: ut uotum. umõo. Inter
semiuocales autem quȩdam liqͥdȩ dicunt᷑:
ꝓpterea quia interdum in una sillaba postpo¬
site aliis consonantibus deficiunt. & ã metro
exeludunt᷑. Ex quibꝰ duȩ apud latinos li¬
quescunt .l. & .r: ut fragor. flatus. Relique
.m. & .i. apud grecos liquescunt. ut muesteꝰ.
scriptura constabat ⁊ unde & legitimȩ no

Expanded text:
tibus habetur, ut 'Troia'. Geminatur enim tibus habetur, ut 'Troia'. Geminatur enim ibi sonus eius. V quoque littera proinde interdum nihil est, quia alicubi nec vocalis nec consonans est, ut quis. Vocalis enim non est, quia I sequitur; consonans non est, quia Q praecedit. Ideoque quando nec vocalis, nec consonans est, sine dubio nihil est. Eadem et digammon a Graecis vocatur, quando sibimet aliisque vocalibus iungitur: quae ideo digammon dicitur, quia duplex est instar F litterae, quae duplicem Gammam habet, ad cuius similitudinem coniunctas vocales digammon appellari grammatici voluerunt, ut 'votum', 'virgo'. Inter semivocales autem quaedam liquidae dicuntur propterea, quia interdum in una syllaba postposite aliis consonantibus, deficiunt et a metro excluduntur. Ex quibus due, apud Latinos liquescunt l et r ut flatus, fragor. Relique m et n apud Grecos liquescunt, ut Mnesteus. scri
Abbreviated transcription (Latin):
mutis. Semiuocales dictȩ: eo quod quidtã
semis de uocalibus habeant: Ab .ẽ. quippe
uocali incipiunt: & desinunt in naturalem
eis extremitm uocalis detraxeris sonum:
inclusum litterȩ murm᷑ sonabit: ut .b.e.d
de cȩtere. Uocales autem & semicailes & mu¬
tes. ã ueteribus sonas & semisonas. & insonas
dictas. Inter uocales autẽ .i. & .ii. apud grã¬
maticos uarias habent significationes. Nam
moda uocales sunt. mͦ semiuocales: mͦ medie
surit. Uocales ideo sunt: quia solȩ posite
sillabas faciunt: & aliis consonantibꝰ ꝯum¬
gunt᷑ Consonantes ideo habent᷑: quia int̃¬
dtum habent post se uocales in eisdem sil¬
qm̃ naturaliter solȩ mediũ sonum habent.
ut ilus unus. coniunctȩ aliis pinguiꝰ sonant¬
ut ianus uanꝰ. Solȩ enim aliter sonant: ali¬
ter uincꝰtȩ. Tuero ꝓpterea interdum du¬
plex dicitur: quia quotienscumq inter
duas uocales inuenitur. ꝓ duabus consonan¬

Expanded text:
mutis. Semivocales dictas eo, quod quiddam mutis. Semivocales dictas eo, quod quiddam semis de vocalibus habeant. Ab E quippe vocali incipiunt, et desinunt in naturalem eis extremum vocalis detraxeris sonum, inclusum litterae murmur sonabit ut B, G, D et ceterae. Vocales autem et semivocales et mutas a veteribus sonas et semisonas et insonas dictas. Inter vocales autem I et U apud Grammaticos varias habent significationes. Nam modo vocales sunt, modo semivocales, modo mediae sunt. Vocales ideo sunt, quia solae positae syllabas faciunt et aliis consonantibunt. Consonantes ideo habentur, quia interdum habent post se vocales in eisdem sylquia naturaliter sole medium sonum habent, ut illius, unius; coniuncte aliis pinguiut 'Ianus', 'vanus'. Solae enim aliter sonant, aliter iunctae. I vero propterea interdum duplex dicitur, quia quotienscumque inter duas vocales invenitur, pro duabus consonan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. ⁊ quȩ & in figura crucem significat. &
in numero decem demonstrat. De litteris
nimpha pͥma ytalis tradidit. Carmentis
autem dicta : quia carminibꝰ futura cane¬
bat. Cȩcerum ꝓprie uocata nicostratȩ.
Q. uttere autẽ aut communes sunt: aut libe
rales. Communes dictȩ ⁊ quia multi eis in
cõmune utuntur. ut inscribere ⁊ lgere.
Uiberales : quia eas tantum illi nouerunt. qui
libros conscribunt: recteq loquendi dictan¬
di que rationem nouerunt. litterarũ cdu¬
plex est modus. Diuiduntur enim pͥncipa¬
liter ui duas partes: in uocales & consonaute.
Uocales sunt: quȩ directo hiatu faucium
sine collisione uarię mittunt᷑. Ꝙ dicte uo¬
cales. quod ꝑ se uocem impleant. & ꝑ se sil¬
labam faciant: nullamherente consonante
Tonsonantes sunt: quȩ diuerso motu lingue
uel impressione labroꝵ efficiunt᷑. Et uoca¬
tȩ consonantes. quia ꝑse ñ sonant : s uinc¬
te uocalibus consonant. h e in duabus par¬
tĩbus diuiduntur⁊ in semiuocalibus & in

Expanded text:
 quae et figura crucem significat et in numero decem demonstrat. De litteris nympha prima Italis tradidit. Carmentis autem dicta, quia carminibus futura canebat. Ceterum proprie vocata est Nicostrate. Litterae autem aut commrales. Communes dictae, quia multi eas in commune utuntur, ut scribere et legere. Liberales, quia eas tantum illi noverunt, qui libros conscribunt recteque loquendi dictandique rationem noverunt. Litterarum duplex modus est: dividuntur enim principaliter in duas partes, in vocales et consonantes. Vocales sunt quae directo hiatu faucium sine ulla conlisione varie emittuntur. Et dictae vocales, quod per se vocem inpleant, et per se syllabam faciant nulla adhaerente consonante. Consonantes sunt, quae diverso motu linguae vel inpressione labrorum efficiuntur. Et vocatae consonantes quia per se non sonant, sed iunctis vocalibus consonant. Haec in duabus partibus dividuntur: in semivocalibus et in
Abbreviated transcription (Latin):
no & feminino. & neut᷑. & cõmuni. & omin.
Numerus uocatur: quia ꝑ eum uł singu¬
laria. uel pluralia noĩa ostendunt᷑. Eigu¬
ra⁊ quia uel simplicia. uł composita sunt.
quia ꝑ eum aliquem nominamꝰ: ut hic magis¬
ter. Genttiuus. quiaꝑ eum gemis cuiꝰtumq
querimꝰ. ut huius magistri filius: uł qͦd rem
eum aliquem accusamꝰ: ut accuso hunc
magistrũ. Uocatiuus. quia ꝑ eum aliquem
uocamꝰ: ut o magister. Ablatiuus. quia ꝑ
eum nos aliquid auferre cuiqͣm significamꝰ:¬
ut aufer a magistro. Exaptota nomina dic¬
ta. eo quod ꝑ sex casus uarietates habeant:
ut est unus. Pentaptota. quod tantũ in qͥn¬
q casibus uariantur: ut doctus. Letrapto¬
ta. quod tantũ in quatuor casibus declinan¬
tur: ut lateris. Triptota quod tantum in
tribus: ut templũ. Biptota. quod tantũ
in duobus: ut iupiter. Monoptota quod
uno casu tantũ utuntur. ut frugi. De ꝓno

Expanded text:
no, et feminino, neutro, et communi, et omni. 30. no, et feminino, neutro, et communi, et omni. 30. Numerus vocatus, quia per eum, vel singularia, vel pluralia nomina ostenduntur. Figura, quia, vel simplicia, vel composita sunt. 31. quia per eum aliquid nominamus, ut hic magister. Genitivus, quia per eum genus cujuscunque quaerimus, ut hujus magistri filius; vel quod rem eum aliquem accusamus, ut accuso hunc magistrum. Vocativus, quia per eum aliquem vocamus, ut o magister. Ablativus, quia per eum nos auferre aliquid cuiquam significamut 'aufer a magistro'. Hexaptota nomina dicta eo, quod per sex casus varietates habent, ut est 'unus'. Pentaptota, quod tantum in quinque casibus variantur, ut 'doctus'. Tetraptota, quod tantum in quattuor casibus declintur, ut 'lateris'. Triptota, quod tantum in tribus, ut 'templum'. Diptota, quod tantum in duobus, ut 'Iuppiter'. Monoptota, quod uno tantum casu utuntur, ut frugi. De pro
Abbreviated transcription (Latin):
rius cõparatione alterum prefert. Quius
& suꝑlatruus. Positiuus dictus. quia pͥmus po¬
nitur in cõparationis gradu ut doctus.
Comparatiuus ab eo qͦd comparatiuus po¬
sitiuo prefertur illi ut doctior Pius enim
nouit qͣm doctus. Suꝑlatiuus. eo qͦd cõpa¬
ratiuo suꝑferat᷑. ut doctissimꝰ. Plus enĩ scit
qͣmͣ doctior Genera dictasiuit. quod gene¬
rent: ut masculinũ. & femininũ. Cȩtera no¬
mina ñ sunt genera: sed hoc nominũ ratio
& auc̃toritas uoluit. Neutrum dictum. qͥa
nec hoc est. nec illud id est nec masculinũ. nec
femininũ. Commune dictum. quia duobus
generibus nomen unũ cõmunicat: ut luc
& hȩc canis. Cui contrariũ est epychenon:
quia utrumq sexum sub uno genere enun¬
ciat: ut hic piscis. Est enim incerti sexus.
quod nec uatura. nec oculis discernitur:
s sensus tantum ꝑitia. Omne genus dictũ.
quia cunc̾tis generibus seruit. masculi¬

Expanded text:
rius conparatione alterum praefert. Cuius rius conparatione alterum praefert. Cuius et superlativus. Positivus dictus, quia primus ponitur in comparationis gradu, ut doctus. Comparativus ab eo, quod comparatus positivo, praefertur illi, ut doctior: plus enim novit quam doctus. Superlativus, eo quod comparativo superferatur, ut doctissimus: plus enim sciquam doctior. Genera dicta sunt quod generent, ut masculinum et femininum. Cetera nomina non sunt genera, sed hoc nominum ratio et auctoritas voluit. Neutrum dictum quia nec hoc est nec illud, id est nec masculinum nec femininum. Commune dictum quia duobus generibus nomen unum communicat, ut 'hic' et 'haec canis'. Cui contrarium est epicoenon, quia utrumqtiat, ut hic piscis. Est enim incerti sexus, quod nec natura, nec oculis discernitur, sed sensus tantum peritia. Omne genus dictum, quia cunctis generibus servit: masculi
Abbreviated transcription (Latin):
maioribus ducantur. Thetica id est possessi¬
ua ã possessione dicunt᷑: ut euandriꝰ ensis.
Epitheta quȩ latine adiectiua. uel suꝑpo¬
sita appellantur ⁊ eo quod ad implendã
sui significationem nominibꝰ adiciant᷑.
ut magnus. doctus: adicis ea ꝑsonis. ut mag¬
nus phylosophus. doctus homo: & plenus est
sensus. Ac̾tualia ab ac̾tu descentunt: ut
cdux. rector cursor nugͥx orator. Gentis. a gen¬
te ueniunt: ut grecꝰ. ronianus. Patriȩ. apa¬
tria descendunt: ut atheniensis thebanus.
Toci a loco: ut suburbanꝰ. Uerbalia dicunt᷑.
quȩ a uerbo nascunt᷑: ut lector. Participa¬
lia: quia sic sonant sic̃ participia: ut clemeis
Uerbi similia a uer. bi similitudine dicta.
ut contemplator. Nam & uerbũ est imꝑati¬
ui modi futuri temporis. & nomen. qͥa cõpa¬
rationem recipit. he omnes species a nominũ
appellatione cdescendunt. Scd̃a pars nominis.
comparatio. Comparatio dicta. quia ex alte¬

Expanded text:
maioribus ducantur. Ctetica, id est possessimaioribus ducantur. Ctetica, id est possessiva, a possessione, ut 'Evandrius ensis'. Epitheta, quae Latine adiectiva vel superposita appellantur, eo quod ad inplendam sui significationem nominibus adiciantur, ut 'magnus', 'doctus'. Adicis ea personis, ut 'magnus philosophus', 'doctus homo', et plenus est sensus. Actualia ab actu descendunt, ut 'dux', 'rex', 'cursor', 'nutrix', 'orator'. Gentis a gente veniunt, ut 'Graecus', 'Romanus'. Patriae a patria descendunt, ut 'Atheniensis', 'Thebanus'. Loci a loco, ut 'suburbanus'. Verbialia dicuntur, quia de verbo nascuntur, ut 'lector'. Participalia, quae sic sonant sicut participia, ut 'legens'. Verbis similia, a verbi similitudine dicta, ut 'contemplator'. Nam et verbum est imperativi modi, futuri temporis, et nomen, quia conparationem recipit. Haec omnes species a nominum appellatione descendunt. Secunda pars nominis conparatio. Conparatio dicta quia ex alte
Abbreviated transcription (Latin):
ta: quia ex parte greca sunt. ex partę latina.
cos. alexandros. menandros. apud nos. alexan¬
der menander. Dicta autẽ notha quemad
modũ nothꝰ quisqͥs de dispari genere nascit᷑.
Synõnima dicit᷑ hoc est plurmnonia: eo qͦd sit
in pluribus nominibꝰ significatio una: ut
terra humꝰ tellus. Idem enim sunt omnia.
Homonima hoc est uninomia: eo qͥd sit in
uno noĩe significatio plurima. ut tumulus:
nunc mons breuis. nunc tumens tellus nũc
sepulchrũ. Est enim inuno noĩe significa¬
tio diuersa. Relatiua dicta eo qͦd ad aliam
se habetia. a contraria significatione dicta
sunt: ut dexter. Dici enim dexter ñ potest:
nisi sinister fuerit. Porro qualitatis noĩa
ex eo dicta. quia ꝑ ea qualis quisq sit osten¬
ditur: ut sapiens. formosus. diues. Quanti¬
tatis. quia ã mensura trabunt᷑: ut longꝰ
breuis. Patronomica dicunt᷑. eo qͦd trahan¬
tur a patribus: ut tytides. tydei filiꝰ aeni¬
des. enẽe filius. qͣmuis & ainatribꝰ. et ã

Expanded text:
ta quia ex parte Graeca sunt, ex parte Latina. Ecos 'Alexandros', 'Menandros'; apud nos 'Alexander', 'Menander'. Dicta autem notha, quemadmodum nothus dicitur quisquis de dispari genere nascitur. Synonyma, hoc est plurinomia, eo quod sit in pluribus nominibus significatio una, ut 'terra', 'humus', 'tellus'. Idem enim sunt omnia. Homonyma, hoc est uninomia, eo quod sit in uno nomine significatio plurima, ut 'tumulus', nunc mons brevis, nunc tumens tellus, nunc sepulchrum. Est enim in uno nomine significatio diversa. Relativa dicta eo, quod ad aliam se habentia, a contraria significatione dicta sunt, ut 'dexter'. Dici enim dexter non potest, nisi sinister fuerit. Porro qualitatis nomina ex eo dicta, quia per ea qualis quisque sit ostenditur, ut 'sapiens', 'formosus', 'dives'. Quantitatis, quia a mensura trahantur, ut 'longus', 'brevis'. Patronymica dicuntur eo, quod trahuntur a patribus, ut 'Tydides' Tydei filius, 'Aeneius' Aeneae filius, quamvis et a matribus et a
Abbreviated transcription (Latin):
quas uero duas summã ⁊ ultimam sͥ uen¬
dicat xp̃c. lpse enim pͥncipiũ ipse & finis
dicens: ego sum alpha & uͥs. Concurrentibꝰ
enim in se inuicem alpha adls. usq deuol¬
uit᷑ & rursum. ss. ad alpha replicatur:
ut ostencder et in se cdñs & inicii decursum
ad finem. & finis decursum ad micium.
Omines auten litterȩ apud grecos. & uerba
componunt: & numeros faciunt. Nam
alpha littera apud eos uocatur in nu
meris unu. Ubi autem scribunt becha. uo¬
catur duor ubi autem scribunt gamma. uo¬
catur in numeris ipsoꝵ. tria: ubi scribunt
deltha. uocatur in numeris ipsoꝵ quatu¬
or: & sic omnes littere apud eos numtros ha¬
bent. Latini autem numeros ad litteras non
computant. sed sola uerba componunt: ex-¬

Expanded text:
quas vero duas, summam, et ultimam sibi vinquas vero duas, summam, et ultimam sibi vindicat Christus. Ipse enim principium, ipse finis, dicens: Ego sum alpha et ω: concurrentibus enim in se invicem alpha ad ω usque devolvitur, et rursus ω ad alpha replicatur: ut ostenderet in se Dominus, et initii decursum ad finem, et finis decursum ad initium. 10. Omnes autem litterae apud Graecos et verba componunt et numeros faciunt. Nam alpha littera apud eos vocatur imeris unum. Ubi autem scribunt Beta, vocatur duo; ubi scribunt Gamma, vocatur in numeris ipsorum tres; ubi scribunt Delta, vocatur in numeris ipsorum quattuor; et sic omnes litterae apud eos numeros habent. Latini autem numeros ad litteras non conputant, sed sola verba componunt, ex
Abbreviated transcription (Latin):
symonides muiles tres alias addidit. ⁊̃ .ꝙ..
.y. litteram phithagoras samius ad exemplũ
uitȩ humanȩ pͥmus formauit. Cuius uir¬
gula subterior primã ȩtatem significat.
incertam qͥppe & quȩ adhuc seꝰ nec uiciis.
nec uirtutib dedit: biuium autẽ quod
suꝑ est ab adolescentia incipit. cuiꝰ dextra
pars ardua est. s adbeatam uitã tendens:
sinistra facilior sed ad labem interitumq
dectucens. De qua sic ꝑsius ait. Est tibi
qua samiꝰ deduxit littera ramos: surgen¬
tem dextro monstrauit limite callem.
.y. pͥma quȩ humanã uitam significat.
bant ad eoꝵ noĩa quos supplicio afficiebant:
mortẽ. Unde & habet ꝑ mediũ telum: id÷
mortis signũ. De qua quidem ait. O mul¬
tum ante alias infelix littera theta. Cercia
De qua cdic̃tum est in erechiele ꝑ angelum.
Transi ꝑ mectiam iherłm: & signa tat in fron¬
tibus uiroꝵ gementiũ & dolentium. Reli¬

Expanded text:
Simonides Melicus tres alias adjecit: Θ, Ψ, Ξ Simonides Melicus tres alias adjecit: Θ, Ψ, Ξ 7. Υ litteram Pythagorvitae humanae primus formavit; cuius virgula subterior primam aetatem significat, incertam quippe et quae adhuc se nec vitiis nec virtutibus dedit. Bivium autem, quod superest, ab adolescentia incipit; cujus dextera pars ardua est, sed ad beatam vitam tendens; sinistra facilior, sed ad labem, interitumque deducens. De qua sic Persius ait: Et tibi quae Samios deduxit littera ramos, Surgentem dextro monstravit limite callem. ima Υ, quae humanam vitam significat, bant ad eorum nomina quos supplicio afficiebant. morte. Unde, et habet per medium telum, id est, mortis signum. De qua quidam sic ait: O multum ante alias infelix littera theta! 9. Tertde qua dictum est, in Ezechiele, angelo: Transi per mediam Jerusalem, et signa thau in frontes virorum gementium, et dolentium. Reli
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾tum est aleph. Beinde ex simili emuntia¬
tione apud grecis tractum est alpha: inde
apud latinos a. Translator enĩ ex simili sono
alterius linguȩ litceram condidit. ut nos¬
se posimꝰ linguam hebraicam omnrũ litte¬
rarum & linguarũ: ẽe. matrem. Sed hebrei
uigiti & duobus elementis litterarũ secđ̃m
ueteris testimonis libros utunt᷑. greciuero
ingiti & quatuar. Latini enim ĩter utͣmꝙ
linguam ꝓgrechientes. uiginti & tria elem̃¬
ta habent ħ ebreoꝵ litteras a lege cepissẽ ꝑ
dant⁊ solis caracteribus discrepant. Egyꝑ¬
tioꝵ litteras. ysis regina inachi filia de gre¬
cia ueniens in egyptum repꝑit: & egrptiis
tradidit. Apud egyptios autem alias habuis¬
se litteras sacerctotes: alias uulgus. Sacer¬
colore libroꝵ capita seribunt᷑: qua ab ipsis
utterȩ mnicium habuerunt. Cathimꝰ filius
agenoris grecas litteras a phȩnĩce in greciã
troiano bello tres adiecit: i .x.ei. Post qͣm

Expanded text:
dictum est aleph, deinde ex simili enuntiadictum est aleph, deinde ex simili enuntiatione apud Graecos tractum est alpha, inde apud Latinos A. Translator enim ex simili sono alterius linguae litteram condidit, ut nosse possimus linguam Hebraicam omnium linguarum et litterarum esse matrem. Sed Hebraei viginti duo elementa litterarum secundum Veteris Testamenti libros utuntur; Graeci vero viginti quattuor. Latini enim inter utramque linguam progredientes viginti tria elementa habent. Hebraeorum litteras a Lege coepisse per dant, solis characteribus discrepant. Aegyptiorum litteras Isis regina, Inachis filia, de Graecia veniens in Aegyptum, repperit et Aegyptiis tradidit. Apud Aegyptios autem alias habuisse litteras sacerdotes, alias vulgus; sacercolore librorum capita scribuntur, 5 quia ab ipsis litterae initium habuerunt. Cadmus Agenoris filius Graecas litteras a Phoenice in Graeciam Trojano bello tres adjecit: η, χ, ω. Post quem
Abbreviated transcription (Latin):
Quarta arithinetica. quȩ continet numero¬
rum causas. & diuisiones. Quinta musi-¬
ca: quȩ in carminibus. cantibꝰq ꝯsistit.
Sexta geometria: quȩ mensuras terrȩ.¬
cduneusionesq complectit᷑. Septima astro¬
nomia ⁊ quȩ continet legem astroꝵ. De
littere cõmunes existunt:. quas librarii
& calculatores sequunt᷑. Quarum discipłi¬
na tielut quȩdam grammati& artis infan¬
tia est. Ynde & eam uarro litterationẽ uo¬
cat. Littere autem funt indices rerũ. sig¬
nauerboꝵ⁊ quibus tanta uis est. ut nob̾
dicta absentiũ sine uoce loquant᷑. ¶sus
Nam ne obliuioni fugiant: litteris alligan¬
tui in tanta ent̃ rerum uarietate nec dici
auchiencto poterant omnia: nec memoria
contineri. Littere aut̃ dictȩ. quasi legitere:
quod iter legentibꝰ prestent. uel qͦd in legen¬
do iterent᷑. litterȩ latinȩ & grece ab hebre¬
is uicdent᷑ exortȩ. Apud illos enim pͥmum

Expanded text:
Quarta, arithmetica, quae continet numeroQuarta, arithmetica, quae continet numerorum causas, et divisiones. Quinta, musica, quae in carminibus cantibusque consistit. Sexta, 3 Geometria, quae mensuras dimensionesque complectitur. Septima, astronomia, quae continet legem astrorum. Cae communes existunt quas librarii et calculatores sequuntna velut quaedam grammaticae artis infantia est; unde et eam Varro litterationem vocat. Litterae autem sunt indices rerum, signa verborum, quibus tanta vis est, ut nobis dicta absentium sine voce loquantur. VerNam ne oblivione fugiant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate nec disci audiendo poterant omnia, nec memoria contineri. Litterae autem dictae quasi legiterae, quod iter legentibus praestent, vel quod in legendo iterentur. Litterae Latinae et Graecae ab Hebraeis videntur exortae. Apud illos enim prius
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina & arce.
is ciꝑlina ã discendo no¬
men accepit. Unde & sci¬
entia dici potest. Nam̃
scire dictum adiscere:
quia nemo nr̃mscit. nͥqͥ
discit. Aliter dicta disciplina: quia discit᷑
plene. Ars uero dicta est: quod artis pre¬
ceptis regulisq consistat. Alii dicunt a gre¬
cis hoc traditum ẽẽ uocabulũ. apõt es a
rẽtes. id est a uirtute: quã scientiam uoca¬
uerunt. Iuter artem & disciplinã. plato &
aristotiles hanc differentiã esse uoluerunt:
dicentes artẽ ẽẽ in his quȩ se aliter habere
possunt. Disciplina uero est. quȩ de his agit
na erit. Quando aliquid ueri similẽ. atq¬
opinabile tractatur. nomen artis habebit.
graminatica. id est loquendi pericia Sccl̃a
rechiouca: quȩ ꝓpter nitorem & copiã eloqͤn¬
tiȩ suȩ maxime in ciuilib quȩstionib ne¬
cessaria existimatur: Tercia dialectica cog¬
nomento logica: quȩ legitimis disputatio¬
iubꝰ & subtilissimis uera secernit ã falsis.

Expanded text:
disciplina et arte. Disciplina a discendo nomen accepit: unde et scientia dici potest. Nam scire dictum a discere, quia nemo nostrum scit, nisi qui discit. Aliter dicta disciplina, quia discitur plena. Ars vero dicta est, quod artis praeceptis regulisque consistat. Alii dicunt a Graecis hoc tἀρετῆς, id est a virtute, quam scientiam vocaverunt. Inter artem et disciplinam Plato et Aristoteles hanc differentiam esse voluerunt, dicentes artem esse in his quae se et aliter habere possunt; disciplina vero est, quae de his agit na erit: quando aliquid verisimile atqopinabile tractatur, nomen artis habebit. grammatica, id est, loquendi peritia. Secunda, rhetorica, quae propter nitorem et copiam eloquentiae suae maxime in civilibus quaestionibus necessaria existimatur. Tertia, dialectica cognomento logica, quae disputationibus subtilissimis vera secernit a falsis. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
quibus corporalia dicta: quia uel uident᷑.
Diminutiua quia minuunt sensum: ut gͤ¬
culus. scolasticulus. Sono dimmutiua⁊ quia
sic sonant quasi diminutiua. Sed intellec¬
tu pͥncipalia sunt: ut tabula fabula. Tota
greca: quia ex toto greco decliant᷑. ut calis¬
to. Sic enim & grecus & latinꝰ dicit. Tota lati
Grecus dicit odisseos: latmꝰ ulixes. Mectiadic¬
na: quia ex toto in lati ⁊ num uertuntur¬

Expanded text:
quibus corporalia dicta, quia vel videntur,Diminutiva, quia minuunt sensum, ut 'Graeculus', 'scholasticulus'. Sono diminutiva, quia sic sonant sicut diminutiva, sed intellectu principalia sunt, ut 'tabula', 'fabula'. Tota Graeca, quia ex toto Graece declinantur, ut 'Callisto'. Sic enim et Graecus et Latinus dicit. Tota Latimons, fons. 8. Derivativa, eo quod ex alio nomine deducuntur, ut a MONTE mo
Abbreviated transcription (Latin):
quia crassa est foliis aquam ex parte suꝑan¬
tibus. Ulua & tipus herbȩ quȩ circa fontes¬
& in paludes: stagnisq nascunt᷑. Ex quibꝰ ul¬
ua id est alga mollis: & quodammͦ fungꝰ
dicta ab uligine. Tipus uero quȩ se ab
aqua inflat. Unde ȩciam ambiciosaꝵ. & sibi
placentium hominũ tumor: tipꝰ dicit᷑. Carre
herba acuta & clurissima: sparto siilis. De
frutex uirgosus sine foliis: ab asꝑitate
uocatus. Uolumina enĩ funium quȩ ex eo fi¬
uut. asꝑa sunt. Gramen a situ potus dictã.
quod płimis agroꝵ sit: unde & eum greci
agrestem uocauerunt. licet omĩs herba gͣ¬
meu uocetur. ab eo quod germinet᷑: sicut
robur omnis ligni cutis & species. ab eo qd
sit firmissima. filix ã singularitate folii
dicta. Deniq ex una uirgula ã latitudine
cubitali una scissa folia gignunt᷑: res un¬
plicata. uelut pinna abena. lolium. ⁊ia¬
uia. quã poetȩ semꝑ infelix loliũ dicunt:

Expanded text:
quia crassa est, foliis aquam ex parte superanquia crassa est, foliis aquam ex parte superantibus. Ulva et typhus herbae quae circa fontes et paludes stagnisque nascuntur. Ex quibus ulva, id est alga mollis et quodammodo fungus, dicta ab uligine. Typhus vero, quae se ab aqua inflat. Unde etiam ambitiosorum et sibi placentum hominum tumor typhus dicitur. Carex herba acuta et durissima, sparto similis. Defrutex virgosus sine foliis, ab asperitate vocatus. Volumina enim funium, quae ex eo fiunt, aspera sunt. Gramen a situ potius dictum, quod plurimis agrorum sit: unde et eum Graeci ἄγρωστιν vocaverunt. Licet omnis herba gramen vocetur, ab eo quod germinetur; sicut robur omnis ligni cutis et species, ab eo quod sit firmissima. Filix a singularitate folii dicta. Denique ex una virgula altitudine cubitali una scissa folia gignitur, res inplicata velut pinna. Avena. Lolium. Zizania, quam poetae semper infelix lolium dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Eit autem caule molle⁊ foliis colian¬
dri similibꝰ. Mascitur iuxta muros eruitatũ
Flosios quẽ latini uerbascũ uocant. qͣrum
altera est masculus albidiorib foliis. atq angͦ¬
tioribus:. altera femina foliis latiorib atq
iigris. Ferula uocata ã medulla. Nam illam
uarro tradit esse ferule medullã: quã ap̃o¬
delou greci uocant. Nonnulli a feriendo fe¬
rulam dicunt. Hac enim pueri & puelle ua¬
pulare solent. Huiꝰ sucus galbanũ est. Lapi¬
rum dictũ: quod igni & cereis est aptum¬
Pẏron enim greci ignem dicunt. Iuncꝰ: eo qͦd
uinctis radicib hereat. Scirpꝰ ã qͦ segeces te¬
gunt᷑ sine nodo. De qua ennius. Querunt in
scirpo qd̾ soliti dicere nodũ. Et in ꝓuerbio:
Qui uumicꝰ est: etiam in scirpo nodũ querit.
Fucus genꝰ herbe est: cde qua tinguit᷑ uestis
D icta: quia mentit᷑ alienũ colorem. Unde &
sit ab algore aquȩ. uel quod alliget pedes.

Expanded text:
accepit. Est autem caule molle, foliis corianaccepit. Est autem caule molle, foliis coriandri similibus. Nascitur juxta muros civitatum. 94. Phlomos, quam Latini verbascum vocant; quarum altera est masculus, albidioribus foliis atque angustioribus, altera femina, foliis latioribus atque nigris. Ferula vocata a medulla: nam illam Varro tradit esse ferulae medullam, quam ἀσφόδελον Graeci vocant. Nonnulli a feriendo ferulam dicunt. Ad hanc enim pueri et puellae vapulare solent: huius sucus galbanum est. Papyrum dictum quod igni et cereis est aptum; πῦρ enim Graeci ignem dicunt. Iuncus eo quod iunctis radicibus haereat. Scirpus, quo segetes teguntur, sine nodo; de qua Ennius Sat. 70: Quaerunt in scirpo, quod soliti dicere, nodum. Et in proverbio: 'Qui inimicus est, etiam in scirpo nodum quaerit.' Fucus genus herbae est de qua tinguitur vestis, dicta quia mentitur alienum colorem. Unde etsit ab algore aquae; vel quod alliget pedes,
Abbreviated transcription (Latin):
sit radix eiꝰ uolubilis. & rotunda. Stoeras in
insulis stoecadib nascit᷑ unde & nuncupa¬
tur. Cyclaminos grece dicta. ã quodã qui
bȩ inuenit: siue qͦd habeat radicem rotun¬
dam. Greci enim eycla rocundũ uocant su¬
ius radix aut sucus si uino fuerit admxx¬
tus: ebrios facit. Nascitur in locis siluosis.
& agͥs. Ampelos leucȩ siue brionia. quã la¬
tini uitem albam uocant: uł ã qualitate
coloris. uel qd̃ eiꝰ radix contͥta & corpori infri¬
cata. teneriorem. & candidiorẽ cutẽ reddit.
Nam & sucus bacarũ eius lacuberib siceis
eademq labrusca folia ederȩ similia. in
omnib maior qͣm uitis alba bacas similit̃
habens: quȩ in maturitate nigrescunt:.
unde & uocabulum sumpsit. Uiticella herba
ã latinis appellata: quod sicut uitis qͥcqͥd ꝓe¬
inum habuerit. apphendat. Corimbis quos
anulos appellamꝰ. Dubtalmon florem habet
croceũ. oculo similem: unde & ã grecis nom̃

Expanded text:
sit radix eius volubilis et rotunda. Stoechas in sit radix eius volubilis et rotunda. Stoechas in insulis Stoechadibus nascitur; unde et nuncupatur. Cyclaminos Grbae invenit sive quod habeat radicem rotundam. Graeci enim κύκλον rotundum vocant. Cujus radix, aut succus, si vino fuerit admistus, ebrios facit. Nascitur in silvosis locis, et agris. 90. Ampelos leuce, sive bryonia, quam Latini vitem albam vocant, vel a qualitate coloris vel quod eius radix contrita et corpori infricata teneriorem et candidiorem cutem reddat. Nam et sucus bacarum eius lac uberibus siccis eademque labrusca: folia hederae similia; in omnibus maior quam vitis alba: bacas similiter habens, quae in maturitate nigrescunt, unde et vocabulum sumpsit. Viticella herba a Latinis appellata quod sicut vitis quidquid proximum hannulos appellamus. 93. Buphthalmos florem habet croceum oculo similem. Unde a Graecis nomen
Abbreviated transcription (Latin):
Porcilaca⁊ ros marmũ quã latini ab effec¬
tu herbam salutarẽ uocant folia fencu¬
li similia. atq asꝑa. & rotatim terre ꝓstra
maioris uirtutis. & ueheniens in cõlore.
Senicularis herba substernit᷑ ob sempionũ
ium refellendam. Gladiolus. quod sit foli¬
is gladii similis. tyrso cubitali. floribꝰ pur¬
purcis. Nerbascum araricũ: radix uitis
albȩ. Calamites lappa. lappago. lapella. ue¬
latini ã colore albuciũ uocant. Scilla. quod
nocens sit: de qua suꝑstitio gentiliũ dicit.
quod si uttegra ad limen suspendat᷑: omĩa
mala fugat. samnuĩpecos ã grecis dicta qd
terre adhereat: & odoiem pim faciat. hanc
latini cucurbitularẽ uocant: qͦd ex parte
odorem cucurbitȩ referat. Stafisagria nas¬
citur locis anienis Splenos dicta. qđ sple¬
nem auferat: siue scolopendios qͦd folia ip¬
sius scolopendro animali sint similia. Nasci¬
tur inhumidis petͥs. uoluus appellatus. qd̾

Expanded text:
Portulaca Rosmarinum, quam Latini ab effecPortulaca Rosmarinum, quam Latini ab effectu herbam salutarem vocant: folia fenuculi similia atque aspera et rotatim terrae prostmaioris virtutis et vehemens in calore. Genicularis herba substernitur ob scorpionum vim repellendam. Gladiolus, quod sit foliis gladii similibus, thyrso cubitali, floribus purpureis. Verbascum. Agaricum, radix vitis albae. Calamites. Lappa genus herbae. Lappago. Lapella. Beelus, quam Latini a colore albucium vocant. Scilla, quod nocens sit; de qua superstitio gentilium dicit quod, si integra ad limen suspendatur, omnia mala fugat. Chamaepitys a Graecis dicta quod terrae adhaereat et odorem pini habeat. Hanc Latini cucurbitularem vocant, quod ex parte odorem cucurbitae referat. Staphysagria nascitur in locis amoenis. Asplenos dicta quod splenem auferat; sive scolopendrios, eo quod folia ipsius scolopendro animali sint similia. Nascitur in humidis petris. Volvus appellatus quod
Abbreviated transcription (Latin):
licinia faciat. Eadem & lucubros: qͦd lu¬
cem faciat umb̾s. Pyretroñ grecẽ dicta: qͦd
habeat radicem incendiosam atq coac̃uan¬
tem. Altea malua agrestis: siue malue¬
uiscus. S altea qđ in altum surgit. Euiscus:
quia glutinosa est. Origanon qd̾ latine co¬
lona interp̃tat᷑: ꝓpter quod infusa coloret
uinũ. Tytimalũ uocabulum sumpsit: qͦd
comam folioꝵ ad radium solis circũ actam
ꝯuertat. Nam greci solem. tytan uocant:
mallonem. comã. Ex quo confectũ est: ut
titimalum diceret᷑. Nuiꝰ species septem: di¬
uersis in locis nascentes. Strignos quȩ la¬
tine herba salutaris uocat᷑. ꝓpter qͦd do¬
lorem capitis. & stomachi incendiũ mitigat.
Qadem oͣ lupina: ꝓpt̾ semen eiꝰ uuȩ sumile.
Poligonos quã latini herbam sanguinariã
uocant: qͦd missa in uarib sanguinẽ mo¬
ueat. Ambrosia: qͦm latini apium siluati
Apiago: quod flos eiꝰ apes maxime appeciñ.

Expanded text:
lychnia facit. Eadem et lucubros, quod lulychnia facit. Eadem et lucubros, quod lucem praebeat umbris. Pyrethron Graece dicta quod habeat radicem incendiosam atque coacervantem. Althaea malva agrestis, sive malvaviscus; sed althaea, quod in altum surgit, viscus, quia glutinosa est. Origanum, quod Latine colena interpretatur, propter quod infusum coloret vinum. Titimallum vocabulum sumpsit, quod comam foliorum ad radium solis circumacta convertat. Nam Graeci solem τιτᾶνα vocant, μαλλὸν comam; ex quo confectum est ut titimallum diceretur. Huius species septem diversis in locis nascentes. Strychnos, quae Latine herba salutaris vocatur, propter quod dolorum capitis et stomachi incendium mitigat. Idem et uva lupina, propter semen eius uvae simile. Polygonos, quam Latini herbam sanguinariam vocant, quod missa in naribus sanguinem moveat. Ambrosia, quam Latini apium silvaticApiago, quod flores eius apes maxime appetunt.
Abbreviated transcription (Latin):
creat. uel quod capilloꝵ fluores oobercet.
uel quod sit uirgulis nigͥs. lenibus. cũ splen¬
dore quasi capilli. Nascitur in aquosis lo¬
cis. Rubia dicta. quod radix eiꝰ sit rubra.
Unde & colorare lauas ꝑhibetur. Ancusa
cuiꝰ radix contrita digitos inficit. Est enĩ
colore sanguineo. Unde eciã pictorib ad
purpurã effigiendam usui est. Cameleon
quȩ latine uiscarago uocat᷑. eo qͥ ct iuscã
gignat. in quo herent aues: quȩ ꝓpria uo¬
liuitate descendunt ad escam. sicũta ꝓpt̃
quod in tyrso geniculato nodos habeat
occultos. sicut canna: ut dicit᷑ fossa cȩca.
quȩ occulta est. Hȩc potui data interficit
Hanic in carcere socrates bibit: & exspira
dira cicũtȩ. Hȩc dum hominib uenenũ sit:
capellas efficit pingues. Trifolion quã greci
trifillum uocant:. quod sit foliis trinis ꝑ
singulas adnatationes. lomos quã latini
herbam lucernarẽ uocant : ab eo quod al

Expanded text:
creat, vel quod capillorum fluores coercet, creat, vel quod capillorum fluores coercet, vel quod sit virgulis nigris lenibus cum splendore quasi capilli. Nascitur in aquosis locis. Rubia dicta quod radix eius sit rubra, unde et colorare lanas perhibetur. Anchusa, cuius radix contrita digitos inficit: est enim colore sanguineo, unde etiam pictoribus ad purpuram efficiendam usui est. Chamaeleon, quae Latine viscarago vocatur eo quod viscum gignat; in quo haerent aves, quae propria voluntate descendunt ad escam. Cicuta, propter quod in thyrso geniculato nodos habeat occultos, ut canna; sicut dicitur fossa caeca, quae occulta est. Haec potui data interficit: hanc in carcere Socrates bibit et expiravidira cicutae. Haec dum hominibus venenum sit, capellas efficit pingues. Trifolion, quam Graeci τρίφυλλον vocant, quod sit foliis trinis per singulas adunationes. Phlomos, quam Latini herbam lucernarem vocant, ab eo quod ad