comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noȩ significatas: Figurata est enĩ ꝓpbetia: ꝑ¬
tĩgens usq ad om̃s gentes: Nã in eo qđ ꝑtin¬
git. dicta est metretã sic̃ dic̃ apłs Accepimꝰ
mensurã ꝑtingendi usq ad uos Gentibꝰ enĩ
eugłirans hoc ait. m̃surã ꝑtingendi usq ad uos
tũ est post hȩc descendit capharnaũi

Expanded text:
, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos . Gentibus enim evangelizans, hoc ait, mensuram pertingendi usque ad vos. co, Post haec descend
Abbreviated transcription (Latin):
demꝰ qͥa factũ est Nos enĩ degentib uenimꝰ:
De gentib aut̃ non ueniremꝰ: nͥ ds̃ lapidib susci de¬
taret filios abrahȩ: Facti sumꝰ filii abrahȩ. imi¬
tando ꝑ fidẽ: non nascendo ꝑ carnẽ Sic̃ enĩ illi
de generando ex hereditati. sic nos imitando

Expanded text:
videmus quia factum esvidemus quia factum esDe gentibus autem non veniremus, nisi Deus de lapidibus suscitaret filios Habrahae. Facti sumus filii Habrahae imitando fidem, non nascendo per carnem. Sicut enim illi degenerando exhereditati, sic nos imitando
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ fugere abira futura : Facite gͦ inqͥt fructũ
dignũ penitentiȩ. id est humiles estote: Suꝑ¬
bis enĩ loquebat᷑. Unde aut̃ erant suꝑbi : de
genere carnis: ñ de fructu imitationis patris
abrahe: Quid eis ait Nolite dicere patrẽ
habemus habrahã Potens est enĩ ds̃. de lapi¬
dibus istis suscitare filios habrahe: lapides dicens
omĩs gentes. non ꝓpt̾ infirmitatẽ sic̃ lapis dictꝰ
est quẽ reꝓbauerunt edificantes: s ꝓpt̃ stolidy¬
tatẽ & duriciã stulticie: qͥa eis qͦs ad orabant.
similes facti erant: Ad orabant enĩ in sensata
simulacra: parit̾ in sensati Unde in psalmo
mines dm̃ ad orare qͥd audiunt: Ut sitis
filis patris ur̃i qui in cęlis est. q̃ui facit solẽ¬
suũ oriri suꝑbonos & malos & pluit suꝑ ustos
& in uistos: Qua ꝓpt̾ si ei fit homo similis quẽ
ad orat: quid est. potens ẽ ds̃ de lapidib istis sus¬
citare filios abrahȩ: Nos ipsos int̾rogemꝰ & ui

Expanded text:
 fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, pariter insensati. Unde insensati?mines Deum adorare, quid audiunt? Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui sole oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Quapropter si ei fit homo similis quem adorat; quid est, Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae? Nos ipsos interrogemus, et
Abbreviated transcription (Latin):
tia eiꝰ. quando modo audiuimꝰ psalins
S certe ut dixi. mͦ hoc cantauimꝰ: Surge deus
iudica t̾rã: qm̃ tu hereditabis in om̃ib gentib
Et ideo donatistȩ tanquã ꝓiecti de nuptiis. sic̃
ille homo qui non habebat uestẽ nuptialẽ. in¬
uitatꝰ est & uenit: s ꝓiectꝰ est de numero uoca¬
toꝵ: qͥa non habebat uestẽ ad sponsi glam: Qui
enĩ głam suã querit non xp̃i: non habetuestẽ
nuptialẽ: Non enĩ uolunt consonare uoci illiꝰ.
qui amicus erat sponsi. & ait: hic est qͥ bapti¬
tat: Nec in merito illi qͥ non habebat uestem
nuptialẽ: hoc ꝑ in crepationẽ obiectũ ẽ. qđ non
erat Amice qͥd huc uenisti: S sic̃ ille ob¬
mutuit: ita & isti Quid enĩ ꝓdest strepitꝰ oris.
muto corde : Nouer̃ qͥppe intus apud semet¬
ipsos: non se habere qđ dicant: Intus obmu¬
tuerunt: foris ꝑ strepunt: Audiunt uelint no¬
lnt etiã apud se cantari. surge ds̃ uidica t̃ram:
qm̃ tu hereditabis in om̃ĩb gentibus Et ñ cõ¬

Expanded text:
tia ejus; quando modo audivimus PsalmumSed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non com
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnta hẏdria. danel uidit lapidẽ p̃cisũ de mon¬
te sine manibus: & fregisse omĩa regna t̾rarũ.
& creuisse illũ lapidẽ. & factũ eẽ montẽ mag¬
nĩrita ut impleret uniu̾sam faciem t̾rȩ: Quid
aꝑciꝰ fr̃s mei: Qui lapis de monte p̃cidit᷑. ipse
est lapis quẽ reꝓbauerunt edificantes: hic certe
factus est in caput anguli: De quo monte p̃cidit᷑.¬
humano: qͥa sine ampbexu maritali de u̾gͥne
exortus est: Mons ille unde p̃cisus est: ñ impleue¬
rasuniu̾sam faciẽ t̃re Non enĩ tenuerat regnũ
orbem t̾rarũ cernimꝰ occupare: Iam ad sextã
etatẽ ꝑtinet ioħs baptista: quo nemo exsurrȩx̃

Expanded text:
quinta hydria, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aet
Abbreviated transcription (Latin):
tretas binas uel t̾nas: ql ad om̃s in quã gentes
ꝑtinet. ꝓphetia. mͦ cõmemorauimꝰ de monstra¬
tũ in adam: qui est forma futuri Quis aut̃
nesciat qđ de illo ortȩ sint om̃s gentes :⁊ & in eiꝰ
uocabuli. quatuor litteris. quatuor orbis t̾ra
rũ partes ꝑ grecas appellationes de monstran¬
tur: Si enĩ grece dicant᷑. oriens. occidens.
a qͥlo. meridies. sic̃ eas plerisq locis scã scriptu¬
ra cõmemorat: in capitib u̾boꝵ inuenis adam
icunt᷑ enĩ grece memorate. quatuor mundi par¬
tes: a natole. clysis. arctos. mesenbria: Ista qua¬
tuor nomina. si tanquã uersus quatuor. sub in¬
uicem scribas. in eoꝵ capitib adã legit᷑ Hoc in
noe ꝓp̃t̃ archã figuratũ est. in qua erant omĩa
animalia. quȩ significabant om̃s gentes: hoc
in abraham: cui aꝑcius dictũ est in semi¬
ne tuo benedicent᷑ om̃s gentes: Hoc in dauid:
de cuiꝰ psalmis ut alia omittã mͦ cantauimꝰ:

Expanded text:
tretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor litteris, quarum partes per Graecas appellationes demonstrantur. Si enim Graece dicantur oriens, occidens, aquilo, meridies, sicut plerisque locis sancta eos Scriptura commemorat, in capitibus verborum invenies Adam. Dicuntur enim Graece memoratae quatuor mundi partes; Anatole, disis, arctos, mezembria. Ista quatuor nomina si tanquam versus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã de singulis hydriis ꝓ tẽpore quȩdã cõme-¬
moremꝰ: In ipso exordio. adam & eua. parentes oĩ¬
um gentiũ erant: ñ tantũmͦ iudeoꝵ: Et qͥcquid
figurabat᷑ in adã de xp̃o: ad om̃s utiq gentes ꝑti¬
nebat: qͥb est salus in xp̃o Quid gͦ dicã potissimũ

Expanded text:
tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commetanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, quibus salus est in Christo. Quid ergo potissimu
Abbreviated transcription (Latin):
s intelligit᷑: in eo uͦ qđ dicunt᷑ uel t̾nȩ etiã expͥri¬
mit᷑ trinitas: Sed est & alius intellectꝰ non p̃ter¬
mittendus: & ipsũ dicã Eugat qͥsq qd placet.
nos qd̵ sugertrur non subtrahimꝰ: Mensa enĩ dnĩ
est non oportet ministrũ fraudare conuiuas. pre¬
sertim sic efurientes. ut apparet auiditas ur̃a ꝓ
phetia quȩ ab antiquis tẽporib dispensat᷑: ad sa¬
litẽ omĩũ gentiũ ꝑtinet: Ao solũ qͥlẽ popłm isrł
missus est moyses. & ei soli põpło ꝑ eũ lex data est.:
& ipsi ꝓpħe ex illo ppło fuerunt: & ipsa distributio
tẽpoꝵ scd̾m eundẽ popłm distincta est Unde &
hydriȩ dicunt᷑. scđ̾m purificationẽ iudeoꝵ S tam̃
benedicent᷑ om̃s gentes sic̃ ꝓmissũ est abrahe dicen¬
te dño. in semine tuo benedicent᷑ om̃s gentes: non¬
dũ aũt intelligebat᷑. qͥa nondũ aqua conu̾sa erat
in uiuinũ: Ergo omĩb gentib dispensabat᷑ ꝓphe¬

Expanded text:
 exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur prophe
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ dispensationiᷤ implebat. ut ꝑ liguib
figura orbis t̾rarũ. qͥa in ligno figendass
qd iã cõmemoraui dictũ est: in semine
dicent᷑ om̃s gentes: Et qͥs non uideat ol
bat figurã unicus eiꝰ. qui sibi ad sacrisi

Expanded text:
e dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erquod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium,
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ est Et ne qͥs istã magnitudinẽ sacram̃ti.
in singulis qͥbq hominib uxores habentibus.
intelligeret: ego aut̃ inqͥt dico in xp̃o & in eccła:
Qd̾ est hoc sacram̃tũ magnũ. erunt duo in carne.
una: Cũ de adã & eua. scriptura geneseos loque¬
retur. unde uentũ est ad hȩc u̾ba: ꝓpt̾ea relinquet
homo patrẽ & matrẽ. & ad herebit uxori sue.et

Expanded text:
num est ? Et ne quis magnitudinem istam sacramenti in singulis quibusque hominibus uxores habentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et in Ecclesia. Quod est hoc sacramentum magnum, Erunt duo in carne una? Cum de Adam et Eva Scriptura Geneseos loqueretur, unde ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae
Abbreviated transcription (Latin):
re possim: aut quasi aliud inueniri non possit:
Quomͦ aut̃ uilis est. quando omĩa quȩ dicunt᷑ non
ulia s cara dicunt᷑: Si gͦ quȩ non sunt uilia ca¬
ra sunt. qͥd est cariꝰ ipsa caritate: Sic aut̃ cõmen

Expanded text:
re possim, aut quasi aliud inveniri non possit: re possim, aut quasi aliud inveniri non possit: Quomodo autem vilis est, quando omnia quae dicuntur non vilia, chara dicuntur? Si ergo quae non sunt vilia, chara sunt; quid est charius ip
Abbreviated transcription (Latin):
iã sensũ auertere. qͥa dixit binas uł t̃nas Quia
aut filii tantũ mͦ sp̃s. s patris & filii tantũmͦ spẽ:¬
criptũ est enĩ: Siqͥs dilexerit mundũ: non est
sp̃s patris in illo: Item scriptũ est: Quisqͥs aũt¬
& patris & filii: Nominato itaq patre & filio.:
ĩ aũt nominat᷑ pat̾ & filiꝰ. tanquã duȩ metrete
nominant᷑:. Cũ aut̃ intelligit᷑ ibi & sp̃s sc̃s: tres
metrete: ideo non dictũ est capientes metretas. alię
binas. aliȩ t̾nas: s ipse sex hydriȩ capiebant metre¬
tetas binas uel t̾nas Tanquã diceret: Et quan¬
do dico binas. etiã spm̃ patris & filii cũ his in telli¬
gi uolo: Et quando dico t̃nas. ipsam trinitatẽ
manifestiꝰ enuntio: Quisqͥs itaq nominat patrẽ
& filiũ: oportet ut ibi intelligat tanquã carita¬
tẽ inuicẽ &̾patris & filii. qđ est sp̃s sc̃s: fortasis enĩ
discusse scripture qđ non sic dico ut hodie doce¬

Expanded text:
jam sensum avertere, quia dixit binas vel ternas: quia jam sensum avertere, quia dixit binas vel ternas: quia aut Filii tantummodo Spiritus; sed Patris et Filii Spiritus. Sscriptum est enim: Si quis dilexerit mundum, non est spiritus Patris in illo. Item scriptum est: qui autt ejus. Nominato itaque Patre et Filio,  autem nominatur Pater et Filius, tanquam duae metretae nominantur. cum autem ibi intelligitur Spiritus sanctus, tres metretae. Ideo non dictum est, capientes metretas aliae binas, aliae ternas: sed ipsae sex hydriae capiebant metretas binas vel ternas. Tanquam diceret, Et quando dico binas, etiam Spiritum Patris et Filii cum his intelligi volo: et quando dico ternas, ipsam Trinitatem manifestius enuntio. 8. Quisquis itaque nominat Patrem et Filium, oportet ibi intelligat tanquam charitatem invicem Patris et Filii, quod est Spiritus sanctus. Fortassis enim discussae Scripturae: quod non sic dico, ut hodie doce
Abbreviated transcription (Latin):
statũ xp̃m in lege & ꝓpħis sapiamꝰ: Ideo erant ibi
sex hydriȩ. quas iussit impleri aqua Sex gͦ ille
hydriȩ. sex etates significant: quib ñ defuit ꝓphtia.
lla aut̃ tẽpora. sex quasi articulis distributa. atq di¬
stincta. quasi uasa eẽnt in ania. nͥ axp̃o impleren¬
tur: Quid dixi tẽpora. quȩ in anit̃ currerent nͥ in
drie: S ut a qua inuinũ conu̾tat᷑. in illa tota ꝓphe¬
tia xp̃c intelligat᷑: Quid est gͦ capiebant metretas
binas uel ternas: Misteriũ nob̾ maximũ: locutio¬
ista cõm̃dat: Metretas enĩ dicit mensuras quasdã:
tanquã sidiceret urnas. anforas. uł siqͥd eiꝰ modi
lom̃ mensurȩ est metreta: & amensura accepit no¬
men ista mensura: Metron enĩ menstirã dicunt
greci: inde appellatȩ metrete: Capiebant gͦ me¬
tretas. binas uł ternas Quid dicinꝰ fr̃s: Si t̾nas
tantũ diceret. non curreret animꝰ nr̃ nͥ ad miste¬
riũ trinitatis: S forte nec sic debemꝰ in de cito

Expanded text:
stum in Lege et Prophetis sapiamus. Ideo erant ibi sex hydriae, quas jussit impleri aqua. Sex ergo illae hydriae, sex aetates significant, quibus non defuit prophetia. Illa ergo tempora sex, quasi articulis distributa atque distincta, quasi vasa essent inania, nisi a Christo implerentur. Quid dixi, tempora quae inaniter currerent, nisi driae: sed ut aqua in vinum convertatur, in illa tota prophetia Christus intelligatur. 7. Quid est ergo, Capiebant metretas binas vel ternas? Mysterium nobis maxime ista locutio commendat. Metretas enim dicit mensuras quasdam, tanquam si diceret urnas, amphoras, vel si quid hujusmodi. Nomen mensurae est metreta, et a mensura accepit nomen ista mensura. Μέτρον enim mensuram dicunt Graeci: inde appellatae metretae. Capiebant ergo metretas binas vel ternas. Quid dicimus, fratres? Si ternas tantum diceret, non curreret animus noster nisi ad mysterium Trinitatis. Sed forte nec sic debemus inde cito
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. & non ibi intelligat caritatẽ patris & filii: Quã
cũ habere ceperit: sp̃m scm habebit: Quã si non
habuerit: sine sp̃u scõ erit Et qͦmͦ corpus tuũ su¬
ne spũ qđ est anima tua si fuerit. mortuũ est:
sic anima tua sine spũ scõ. id est sine caritate si fue¬
rit. mortua deputabit᷑ Ergo metretas binas capie¬
bant hydriȩ: quia in om̃iũ tẽpoꝵ ꝓphetia. pater
& filiꝰ p̃dicat᷑ Sed ibi est & sp̃s sc̃s: ideoq ad iun¬

Expanded text:
ibi intelligat charitatem Patris et Filii? Quam cum habere coeperit, Spiritum sanctum habebit: quam si non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deputabitur. Ergo metretas binas capiebant hydriae, quia in omnium temporum prophetia Pater et Filius praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
s semetipsũ ex inaniuit formã serui accipiens:
Hoc ẽ enĩ. reliqͥt patrẽ: Non qͥaͥ de seruit & reces¬
sit apatre: s qͥa non in ea forma apparuit homi¬
nib. in qua equalis est patri: Quomͦ reliquit
matrẽ : relinquendo sinagogã iudeoꝵ de qua
scd̾m carnẽ natus est: & in herendo eccłȩ. quam
ex omĩb gentib congregauit: Ergo & pͥma hy¬
dria. habebat ꝓphetiã de xp̃o s quando ista quȩ
ioquor non p̃dicabant᷑ in popłis ad hue a qua
erat. in uinũ mutata nondũ erat &qͥd in

Expanded text:
it formam servi accipiens . Hoc est enim, reliquit patrem, non quia deseruit, et recessit a Patre, sed quia non in ea forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Quomodo reliquit matrem? Relinquendo Synagogam Judaeorum de qua secundum carnem natus est; et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et prima hydria habebat prophetiam de Christo: sed quando ista quae loquor non praedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata nondum erat. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓpinquũ castellũ : respondit ipse & ait O in¬
sensati & t ardi corde ad credendũ: suꝑ omĩa quȩ
loquuti st̃ ꝓpħȩ: Nonne hȩc omĩa oportebat
pati xep̃m. & in troire in claritatem suã: Et
fuit incipiens a moyse & om̃ib ꝓphetis: in terp̃¬
tans illis in omĩb scripturis quȩ de eo erant:
Itẽ alio loco. cũ manib etiã discipłoꝵ. palpari se

Expanded text:
ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O inad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et tardi corde ad credendum super omnia quae locuti sunt Prophetae! nonne haec omnia oportebat pati Christum, et introire in claritatem suam? Et fuit incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant. » Item alio loco, cum etiam palpari se
Abbreviated transcription (Latin):
bitantes de se ipso. quẽ secuti erant: Uiderunt
enĩ eũ mortuũ. & non sꝑauer̃ resurrecturũ. &
tota spes eoꝵ cõncidit: Unde ille latro laudatꝰ
ipso die meruit eẽ in paradiso: qͥa in cruce fixuᷤᷤ.
cunc confessus est xp̃m. quando de illo disci¬
płi dubitarunt: Ergo inuenit eos nittantes:
& quodã mͦ arguentes seipsos: qđ in illo redẽp¬
tionẽ sꝑauerant: Dolebant tam̃ eũ sine culpa oc¬
cisũ: qͥa nouerant in nocentẽ: Et hoc ipsi post
resurrectionẽ dixer̃t: cũ qͦscdlã eoꝵ. tristes inuenis¬
set in uia: Tu solus ꝑegrinꝰ es in ihrłm. & non
cognouisti quȩ facta st̃ in illa istis diebus: Ille
aut dixit eis: Quȩ: Illi aut̃ dixer̃: De iħ̾u na¬
tareno. qͥ fuit uir ꝓpħa. potens in factis & dictiᷤ
in conspectu dĩ & uniu̾si popłi: qͦmͦ hunc tradi¬
derunt sacerdotes & pͥncipes nr̃i indãpnationẽ
em agit hodie: ex qͦ hec facta st̃: Hȩc et alia cũ
dixisset unꝰ ex duob qͦs inuenit in uia. euntes

Expanded text:
e ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus peregrinaris in Jerusalem, et non cognovisti quae facta sunt in illa istis diebus? Ille autem dixit eis: Quae? Illi autem dixerunt: De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, quomodo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri in damnationem es agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes
Abbreviated transcription (Latin):
& fatuũ inuenies: Intellige ibi xp̃m: ñ solũ
sapit qd legis. s etiã in ebriat. mutans mentem
a corpore. ut p̃terita obliuiscens. in ea quȩ ante st̃
extendaris: Ergo ꝓphetia ab antiqͥs tẽporibus.¬
tẽporib ex quo ꝓrsus currit ordo nascentiũ in
genere humano. de xp̃o non tacuit: s occultũ
ibi erat: Ad huc enĩ aqua erat Unde ꝓbamꝰ qd̾
om̃ib tẽporib suꝑio̾b usq ad etatẽ qua dñs uenit.
ꝓphetia de illo non defuit: ipso dño dicente: Cũ

Expanded text:
et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unde probamus quod omnibus temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, ophetia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa illarũ nuptiarũ sponsus. ꝑ sonã dnĩ figurabat. ⁊¬
cui dictũ est seruasti uinũ bonũ usq ad huc: Bo¬
nũ enĩ uinũ xp̃c seruauit usq ad huc: id est eu¬
głiũ suũ: Iam enĩ incipiamꝰ ipsa facram̃toꝵ. o¬
ꝑta detegere: quantũ ille donat in cuiꝰ nomine
erat In aqua enĩ uinũ qͦdammͦ latet Nocet a¬
płs: qͥd intelligamꝰ in ista aqua Usq ad hodi¬
ernũ inqͥt diem quandui legitur mopses. id ipsũ
uelam̃ suꝑ cor eoꝵ positũ est. qđ non reuelatur: qͥa
in xp̃o euacuat᷑ Et cũ transierit inqͥt ad dñm.
auferet᷑ uelam̃: Uelam̃ dicit ad oꝑtionẽ ꝓpħetiȩ:
ut ñ intelligeretur: Tollit᷑ uelam̃: cũ transieris
ad dñm Sic tollit᷑ insipientia cũ transieris ad
dñm: & qđ a qua erat. uinũ tibi fit: Lege libros
om̃s ꝓpheticos non intellecto xp̃o: qͥd tam insipidũ

Expanded text:
quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, cui dictum est, Servasti vinum bonum usque adhuc. Bonum enim vinum Christus servavit usque adhuc, id est, Evangelium suum. 3. Jam enim incipiamus ipsa sacramentorum operta detegere, quantum ille donat in cujus nomine erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum positum est; quo Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum
Abbreviated transcription (Latin):
nubere: & dicentes qđ male eẽnt nuptie. et
qd diabolus cas fecisset: cũ idem dñs dicat in
eugłio. int̾rogatꝰ utrũ liceat homini dimittere
uxorẽ suã exqualibet causa. non licere. Excepta
causa fornicationis: In qua responsione si memi¬
nistis hoc ait: qđ ds̃ conunxit homo ñ separet
Et qui bene eruditi st̃ in fide catholica: nouerunt qd
ds̃ fecer tnuptias. & sic̃ conuintio adõ. ita diuor¬
tiũ adiabolo sit: S ꝓpt̾ea in causa fornicationis
licet uxorẽ dimittere: qͥa ipsa ẽẽ uxor pͥor noluit.
quȩ fidẽ coniugalẽ marito ñ seruauit: Nec ille
quȩ uirginitatẽ dõ uouent. quã qm ampliorem
gradũ honoris & scĩtatis in eccła teneant: sine nup¬
tiis st̃: Nam & ipse ꝑtinent ad nuptias cũ tota ȩccła:
inqͥb nuptiis sponsus est xp̃c Ac ꝑ hoc dñs in¬
uitatꝰ inuitatus uenit ad nuptias. ut coniugalis
castitas firmaret᷑. & ostenderet᷑ sacram̃tũ nuptiaꝵ:

Expanded text:
malum essent nuptiae, et quod diabolus eas fecisset: cum idem Dominus dicat in Evangelio, interrogatus utrum liceat homini dimittere uxorem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus nuptiis sponsus est Christus. Ac per hoc ergo Dominus invitatus venit ad nuptias, ut conjugalis castitas firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum:
Abbreviated transcription (Latin):
b ñ facilitate s assiduitate uiluer̃ Rara aut̃
quȩ facta st̃ ab eodẽ dño id esta u̾bo ꝓpt̾ nos in¬
carnato: maiorẽ stuporẽ hominib attulert̃ Nlon
qͥa maiora erant quã st̃ ea quȩ cotidie in creatu
su ꝑ agunt᷑. illa uͦ efficatiã potentiȩ tanqͣm p̃sen¬
tis exibuisse uident᷑ oculis hominũ: Diximꝰ sic̃
meministis. resurrexit unus mortiuis. õbstupue¬
runt homines: cũ cotidie nasci qͥ non erant ne¬
mo miretur: Sic aquã inuinũ conu̾sã qͥs non
miretur: cũ hoc annisomib ds̃ inuitibus
faciat: S qͥa omĩa ista que fecit qͥ¬
iħe. non solũ ualent ad exe
corda nr̃a miraculis: s etiã ade
ad eclifican¬
da in doctrina fidei: scrutari nos oportet qͥd
sibi ueliit illa omĩa. id est qͥd significent: hoꝵ
enĩ om̃iũ significationes: sic̃ recordamini in
hodiernũ distulimꝰ Quod aut̃ dñs in uitatꝰ
uenit ad nuptias: etiã excepta mistica signifi¬

Expanded text:
n facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae facta sunt ab eodem Domino, id est a Verbo propter nos incarnato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae quotidie in creatursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, obstupuerunt homines; cum quotidie nasci qui non erant, nemo miretur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus faciat? Sed quia omnia quae fecit us, non solum valent ad excitanda corda nostra miraculis, sed ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos oportet quid sibi velint illa omnia, id est, quid significent. Horum enim omnium significationes, sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 2. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, etiam excepta mystica signifi
Abbreviated transcription (Latin):
in ebriabat: Si enĩ uississet inde aqu
& sic ipse mitteret uinũ ex occultis crra
bus. unde fecit & panẽ quando saturar
milia: non enĩ qͥnq panes habebant.
miliũ hominũ saturitatẽ. aut salte e
panis erat: sic posset & effusa aqua uni

Expanded text:
inebriabat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde fecit et panem quando saturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim  quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vi
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ aut ñ habeã nichil sũ Et si distribuero omĩa
mea pauꝑib. & tradidero corpus meũ ut ardeam:
caritatẽ aut̃ non habeam. nichil mͥ ꝓdest Quan¬
ta est caritas gͦ quȩ si desit frustra babent᷑ cetera:
si ad sit habent᷑ omĩa: Tam̃ caritatẽ laudans apłs
paulus. copiosissime atq uberrime᷑ minꝰ de illa

Expanded text:
ribuero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest » . Quanta est ergo charitas, quae si desit, frustra habentur caetera; si adsit, recte habentur omnia? Tamen charitatem laudans apostolus Paulus copiosissime atque uberrime, minus de illa
Abbreviated transcription (Latin):
dsit dñs ds̃ nr̃. ut donet nob̾ reddere quosd
ꝓmisimus: Hesterno enĩ die si menunit scĩ¬
tas ur̃a. cũ tẽporis excluderem᷑ angustia ne sermo¬
nẽ in coatũ impleremꝰ: in hodiernũ diẽ distuilinꝰ᷑ut
ea quȩ in hoc facto euglicȩ lectionis misti. ce in sa

Expanded text:
s Deus noster, ut donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis m
Abbreviated transcription (Latin):
slsis. uenit hora. & iam uenit ut disꝑgamini
ꝯusquisq in ꝓpria. & me solũ relinquatis: s
nsidserunt uere. id est quomͦ credendũ est. in¬
slant tales quales eos dicit uerbis preteriti
mporeqͣsi iã. eeñt p̃nantians quales futuri
qt: accepto scilicet spũ scõ qui eos sic̃ ꝓmissũ
q doeret om̃ia. Quẽ prius quã acciperent:
amͦ seruauerunt eiꝰ sermonẽ qđ de illis quasi
nt dicit. qnͣdo primꝰ eoꝵ. ter eũ negauit. cã
it eiꝰ audisset. quid futurũ eẽt bomini. qui
siram hominibus negauisset: Dedit gͦ eis
ita sic̃ dixit quȩ dedit ei pater . s quando il¬

Expanded text:
Venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinquatis . Sed crediderunt vere, id est quomodo credendum est, innon erant tales, quales eos dicit verbis praeteriti temporis, quasi jam essent, praenuntians quales futuri essent, accepto scilicet Spiritu sancto, qui eos, sicut promissum est, doceret omnia. Quem priusquam acciperent quomodo servaverunt ejus sermonem, quod de illis qnt, dixit; quando primus eorum ter eum negavit , cum ex ore ejus audisset quid futurum esset homini qui eum coram hominibus negavisset ? Dedit ergo eis verba sicut dixit, quae dedit ei Pater: sed quando il
Abbreviated transcription (Latin):
alicũ eis erat utiq ficturus post ascensionem
ũ: & cũ tota eccła stia in hoc mundo usq in
nsũmationem scłi. Non ttaq recte intelli¬
quit᷑ de quib dixerit. cũ essem cũ eis ego ser¬
iubam eos: nͥ hii quos in se credentes seruare
uncepat. p̃sentia corporali. & quos relicturꝰ
bierat ab sentia corporali: ut eos cũ patre ser¬
uret p̃sentia spiritali. P ost uͦ ad uingit & ce¬
nos suos: ubi dicit. Non ꝓ his aut̃ rogo tan¬
n: s et ꝓ eis qui credituri st̃ in me ꝑ uerbũ eoꝵ¬

Expanded text:
tuali cum eis erat utique futurus post ascensionem tuali cum eis erat utique futurus post ascensionem suam, et cum tota Ecclesia sua in hoc mundo usque in consummationem saeculi . Non itaque recte intelliguntur de quibus dixerit, Cum essem cum eis, ego servabam illos, nisi hi quos in se credentes servare jam coeperat praesentia corporali, et quos relicturus fuerat absentia corporali, ut eos cum Patre servaret praesentia spirituali. Post vero adjungit et caeteros suos, ubi dicit: Non pro his autem rogo tantum, sed et pro his qui credituri sunt per verbum eo
Abbreviated transcription (Latin):
ql ateperunt et cognouerunt uere qr a te exii:
ꝓgesderunt q: tu me misisti. Quam qm & hec
m̃s de omĩbus futuris fidelib dici potueruñ.
hee ꝑfecta cũ ad huc essent futura: s ut de his
lis quos tunc habebat cliscipłis hec loqui intel¬
igatur. illud magis urget qđ paulopost ait:
isem cũ eis ego seruabã eos in nomine tuo:
uos dedisti mͥ custodiui: & nemo ex bis ꝑut nͥ
suis ꝑditionis. ut scriptura impleat᷑: uidam
iguficans qui tradidit eũ. Ex isto qͥppe duo¬
mario numero apłor: solus ꝑiit. Deinde
iungit: nc̃ aut̃ ad te uenio. Unde manife¬
si est. eũ de corporali sua dixisse p̃sentia. cũ
sm cũ eis ego seruabã eos: ueluti iam cũ
 ea p̃sentia ñ eẽt ⁊ eo modo enĩ significare
iluit ascensionẽ suã mox futurã: de qͣ dixit.
si uit̃ ad te uenio. Iturus utiq ad dexteram
paris unde uenturus ẽ uiuos & mortuos iu¬
luando p̾sentia itidem corporali. sodm fidei re¬
qlin sanamq doctrinã: nã p̃sentia spiri¬

Expanded text:
acceperunt et cognoverunt vere, quia a te exii, et crediderunt, quia tu me misisti. Quanquam et haec omnia de omnibus futuris fidelibus dici potuerunt specie perfecta, cum adhuc essent futura, sed ut de his solis quod tunc habebat discipulis haec loqui intelligatur, illud magis urget, quod paulo post ait: Cum essem cum eis, ego salvabam eos in nomine tuo. Quos dedisti mihi, custodivi; et nemo ex s perditionis, ut Scriptura impleatur; Judam significans qui tradidit eum: ex isto quippe duodenario numero Apostolorum solus periit. Deinde subjungit: Nunc autem ad te venio. Unde manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia, Cum essem cum eis, ego servabam eos, veluti jam cum eis ea praesentia non esset. Eo modo enim significare voluit ascensionem suam mox futuram, de qua dixit, Nunc autem ad te venio: iturus utique ad dexteram Patris; unde venturus est ad vivos et mortuos judicandos praesentia itidem corporali, secundum fidei regulam sanamque doctrinam: nam praesentia spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inde seꝑauit & se. qͣnͣdo dixit. tui erant¬
& ipsius filii parit̃ erant. Nunc aũt homo
idem ipse filius accepit eos qui ñ erant ipsi
quia &e formã serui accepit ds̃. id est que no
erant ipsius. S equit᷑ ac dicit. Et sermone
tuũ seruauerunt. Nunc cognouer̃ quia omĩa
quȩ dedisti mͥ abste sunt: id est cognouerut
qr abs te sum. Si anul enĩ pater dedit omĩ
cũ genuit qui baberet omĩa. Quia uerlum
quit que dedisti mͥ dedi eis: & ipsi acceperiãs
id est intellexerunt: atq tenuerunt. Uune
enĩ uerbũ accipitur: qnͣdo m̃te ꝑcipitur. Et
cognouerunt inqł uere qr a te exii: & credil¬
runt qr tu me misisti. Et hic sub audiendie¬
dũ est uere. Quod enĩ dixit cognouer̃ uere.
ex ponere uoluit ad iungendo & crediderunt.
Hoc itaq crediderunt uere: qđ cognoueruls
uere. Id eñ ẽ a te exii: quod est tu me milili se
gͦ dixisset cognouerunt uere: ne quisquil

Expanded text:
non inde separavit et se, quando dixit, Tui erant, quia etnon inde separavit et se, quando dixit, Tui erant, quia et ipsius Filii pariter erant. Nunc autem homo idem ipse Filius accepit eos qui non erant ipsius, quia et formam servi accepit Deus idem quae non erat ipsius. 6. Sequitur ac dicit, Et sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt: id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt: id est, intellexerunt atque tenuerunt. Tunc enim verbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt, inquit, vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti. Et hic subaudiendum est, vere: quod enim dixit, cognoverunt vere, exponere voluit adjungendo, et crediderunt. Hoc itaque crediderunt vere, quod cognoverunt vere: id enim est a te exivi, quod est, tu me misisti. Cum ergo dixisset, cognoverunt vere, ne quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
nisi tantundem ualere sentirent. Quid s̃ habt
uinquã potuit et̃nus omĩteneno: qo non siau
habuerit coet̾nus om̃itenes: Quod itad ata
mͥ eos dedisti i hominẽ se accepisse hane potas¬
tem ut eos haberet ostendit: qm̃ qui semꝑ oñi
fuit ñ semꝑ homo fuit. Quã obrẽ cũ par. pa
tribuisse uideatur. ut ab eo illos acceꝑit : qmñ
ex ipso est quicquid ẽ de quo est: etiã ipse sibi
hoc loco dicit. tui erant & mͥ eos dedisti: iam
suꝑius eisclem discipłis dixerat ego uos demus¬
do elegi. Conterat᷑ hic cogitatio carnalis ati
disꝑeat. De mundo sibi a patre dicit filiꝰ dats
homines÷ quib alio loco dicit. ego uos demun¬
do elegi cũ patre: id est ipse homo filius qͥ nin¬
do eos accepit a patre. Non enĩ pater ilos filio
dedisset: nisi elegisset. Ac ꝑ hoc filiꝰ sic̃ non
inde seꝑ auit patrẽ quando dixit. ego uos de
mundo elegi: qm̃ simul eos elegit & pater.: si

Expanded text:
nisi tantumdem valere sentirent. Quid ergo nisi tantumdem valere sentirent. Quid ergo unquam habere potuit aeternus omnitenens, quod non simul habuerit coaeternus omnitenens? Quod mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem, ut eos haberet, ostendit, quoniam qui super omnes fuit non semper homo fuit. Quamobrem cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit, quoniam ex ipso est quidquid est, de quo est, etiam ipse sibi hoc loco dicit: Tui erant, et mihi eos dedisti, jam superius eisdem discipulis dixerat: Ego vos de mundo elegi. Conteratur hic cogitatio carnalis, atque dispereat. De mundo sibi a Patre dicit Filius datos homines, quibus alio loco dicit: Ego vos de mundo elegi. Cum Patre idem ipse homo Filius de do eos accepit a Patre: non enim Pater illos Filio dedisset, nisi elegisset. Ac per hoc Filius sicut non inde separavit Patrem, quando dixit, Ego vos de mundo elegi, quoniam simul eos elegit et Pater: sic
Abbreviated transcription (Latin):
essent de mundo: s hoc regen eratio prestitit.¬
non generatio. Quid ẽ etiã qd sequit᷑. tui erant.
& mͥ eos dedisti: An aliqnͣdo erant patris. qͣn
do ñ erant unigeniti filii eiꝰ: & habuit aliqnͣdo
pãt aliqͥd sine filio. Absit. Ueruntam̃ habuit aliqͣn
aliqͥd ds̃ filius: qđ nondũ habuit idem ipse
homo filius: qr nondũ erat homo factus ex
matre: qnͣdo tam̃ habebat uniuersa cũ patre.
Qua ꝓpt̾ dixit: tui erant. Non se inde sepa¬
rauit filius ds̃. sine quo nichil umquã pater
habuit: s solet ei tribuere om̃e qđ potest: a¬
quo est ipse qui potest. A quo enĩ habet ut sit:
ab illo habet ut possit: & simul utrũq semꝑ
habuit: qr nũquã fuit & ñ potuit. Quo circa
quicquid potuit pat̾. semꝑ cũ illo filius potuit:
qm̃ ille qui nũquã ñ fuit. & nũquã ñ potuit:
nũquam sine patre fuit: nũquã sine illo pat̾
fuit. Ac ꝑ hoc sic̃ pat̾ eternus om̃ps: ita filius

Expanded text:
esset de mundo. Sesset de mundo. Snon generatio. Quid est etiam, quod sequitur: Tui erant, et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus? et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit; veruntamen habuit aliquando aliquid Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius, quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat universa cum Patre; quapropter dixit Tui erant. Non se inde separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; squo est ipse qui potest. A quo enim habet ut sit, ab illo habet ut possit; et simul utrumque semper habuit, quia nunquam fuit et non potuit. Quocirca quidquid potuit Pater, semper cum illo Filius potuit; quoniam ille qui nunquam fuit et non potuit, nunquam sine Patre fuit, nunquam sine illo Pater fuit. Ac per hoc sicut Pater aeternus omnipotens, ita Filius
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ. cęlo terraq conspicuũ : & ante quam
imbuerent᷑ in fide xp̃i. notus omĩbus gentib¬
ds̃. In hoc aut̃ qđ non ẽ in iuriis suis. & cum
diis falsis colendus: notus in uidea ds̃. In hoc
uero qđ pater est huiꝰ xp̃i. ꝑ quẽ tollit peccatum
mundi : hoc nom̃ eiꝰ prius occultũ omĩbus. nunc
manifestauit eis quos dedit ei pat̾ ipse de mundo.
Sed quomͦ manifestauit. si nondũ uenit hora de
qua suꝑius dixerat qđ ueniret hora. cũ iam ñ
palam annuntiabo. nͥ qr in ꝓuerbus ñ ẽ palams
Qđ aut̃ ñ in ꝓuerbiis occultat᷑. s uerbis mani¬
intelligendũ est ꝓ tempore futuro p̃teritũ positũ:
quẽ admodũ illud omĩa quecũq audiui a patre
meo nota feci uob̾: qđ nondũ fecerat. s loque¬
batur quasi fecisset. qđ immobilit̾ ẽẽ prefixũ
sciebat ut faceret. Quid ẽ aut̃ quos dedisti mͥ
de mundo: Dictũ est est enĩ de illis quod non

Expanded text:
mundum coelo terraque conspicuum, etiam antequam mundum coelo terraque conspicuum, etiam antequam imbuerentur in fide Christi, notus est omnibus gentibus. In hoc autem, quod non est injuriis suis et cum diis falsis colendus, notus in Judaea Deus. In hoc vero, quod Pater est hujus Christi, per quem tollit peccatum mundi , hoc nomen ejus prius occultum omnibus, nunc manifestavit eis quos dedit ei Pater ipse de mundo. Sed quomodo manifestavit, si nondum venit hora de qua superius dixerat quod veniret hora cum jam non palam annuntiabo, nisi quia in proverbiis non est palam? Quod autem non proverbiis occultatur, sed verbis maniintelligendum est pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset, quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. 5. Quid est autem, Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non
Abbreviated transcription (Latin):
donatur. Iam nc̃ gͦ uideamꝰ : quid de illis a qͥb
tẽ audiebatur. discipłis suis dicat. Manife¬
staui in qͥt nom̃ tuũ hominibꝰ: quos dedisti mͥ.
Non gͦ nouerant dĩ nom̃ cũ essent uidei :
Et ubi est qd legitur. notus in uidea ds̃. in
isrł magnũ nom̃ eius: Ergo manifestaui
nom̃ tuum hominibus istis quos dedisti mͥ de
mundo. qui me audiunt hȩc dicentẽ: non
illud nom̃ tuũ quo uocaris ds̃. s illud quo
uocaris pater m̃s : qd̾ nom̃ manifestari. sue
ipsius filii manifestatione ñ possit. Nã qđ ds̃¬
dicit᷑. etiã om̃ibus gentib ante quã in ep̃m
crederent: ñ omĩmodo eẽ potuit hoc nom̃ in¬
cognitũ. Hex ẽ enĩ uis uere diuinitatis: ut
creaturȩ rationali iam ratione utenti. non
omĩno acpenitus possit abscondi. Ex ceptis
enĩ paucis in quib natura nimiũ de prauata
est: uniuersũ genus humanũ. dm̃ mundi
huiꝰ fatetur auctorẽ. In hoc gͦ qđ fecit hunc

Expanded text:
donatur. Jam nunc ergo videamus quid de illis a quibus donatur. Jam nunc ergo videamus quid de illis a quibus tunc audiebatur discipulis suis dicat: Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? Et ubi est quod legitur, Notus in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus ? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem: non illud nomen tuum quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus; quod nomen manifestari sine ipsius Filii manifestatione non posset. Nam quoddicitur, etiam omnibus gentibus ante quam in Christum crederent, non omnimodo esse potuit hoc nomen incognitum. Haec est enim vis verae divinitatis, ut creaturae rationali jam ratione utenti non omnino ac penitus possit abscondi. Exceptis enim paucis, in quibus natura nimium depravata est, universum genus humanum Deum mundi hujus fatetur auctorem. In hoc ergo, quod fecit hunc
Abbreviated transcription (Latin):
larificet ter usq ad ilud qđ paulo post att. &
nẽ clarifica me tu pater a pud temet ipsum.
claritate quã habu ante quã mundus eẽt a¬
pud te. om̃s suos uolebat intelligi: quib notũ
faciendo patrẽ clarificat eũ. Cũ enĩ dixisset
ut filiꝰ tuus clarificet te: mox quẽad moctũ id
fieret demonstrauit dicens. Sicut dedisti ei
potestatẽ omĩs carnis: ut omẽ qđ dedisti ei
det eis uitã ȩt̾nã: Hȩc est aut̃ uita et̾na : ut cog-
xxp̃m. Non enĩ pot̃ coguttione hominũ clarificari
pater ii nͥ & ille cognoscatur ꝑ quẽ clarificat᷑.:
id est ꝑ quẽ plipłis in notescit. Hec ẽ glorifica¬
tio patris. quȩ ñ circa illos solos a postolos¬
facta ẽ: s cura om̃s homines fit. quib suis men¬
bris caput est. xp̃c. N eq enĩ de solis apłis po¬
test intelligi. sic̃ dedisti ei potestatẽ omĩs carniᷤᷤ.
ut om̃e qđ dedisti ei det eis uitã eternã: s utiq
de omĩbus quib in eũ credentib uita ȩterna

Expanded text:
ulo post ait, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te; omnes suos volebat intelligi, quibus notum faciendo Patrem, clarificat eum. Cum enim dixisset, ut Filius tuus clarificet te; mox quemadmodum id fieret, demonstravit dicens, Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternum: haec est autem vita . Non enim potest cognitione hominem clarificari Pater, nisi ille cognoscatur per quem clarificatur, id est populus innotescat, et haec est clarificatio Patris, quae non circa solos afacta est, sed circa omnes homines fit, quibus suis membris caput est Christus. Neque enim de solis Apostolis potest intelligi, Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ude omnibus quibus in eum credentibus vita aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
uos manseritis in tierbo meo: Ides manhni.¬
tis qͥa initiati estis: qͥa eẽ ibi cȩpistis Sine¬
seritis. hoc est infide quȩ in uob̃ credentbis
ẽẽ cepit: quo ꝑuenietis: Nide qualeuiul
quo ꝑ ducit: Amasti fundam̃tũ: culũs
de: & ex ista humilitate. aliã celsitud
re fides enĩ humilitatẽ habet ⁊ cogual
im mortalitas & ȩt̾nitas. ñ habet humles

Expanded text:
os manseritis in verbo meo. Ideo manseritis, quia initiati estis, quia esse ibi coepistis. Si manseritis, hoc ebus coepit; quo pervenietis? Vide quale initium, quo perducit. Amasti fundamentum, culmen attende, et ex ista humilitate aliam celsitudinem quaere. Fides enim humilitatem habet: cognitio et immortalitas et aeternitas non habe
Abbreviated transcription (Latin):
u difitio abimpertis contẽpnu fossar
a qandis : lapides quo qͦm̃ passim mttta
ntaris: inde surrexit quo ñ delectaris:
ñ aliquid uidet᷑ fides credentiũ: non ba-
uslatrã unde appendas: Audi gͦ quo ꝑue
ñ & uide quanta sit: sic̃ & ipse dñs alio
b dicit: Si babueritis fidem tanquã gra
asinipis. Quid humiliꝰ: qͥd uehementius:
las minttius: quid feruentius: Ergo & uos
it si minseritis in meo uerbo. in quo credidi¬
ls quo ꝑducemini : uere discipuli mei eri¬
n Et quid uob̃ ꝑdest: & cognoscetis uerita

Expanded text:
dificio ab imperitis contemni. Fossa fit grandis, lapides quoquo modo passim mittuntur; quod miraris, inde surrexit quo non delectaris. Parum aliquid videtur fides credentium, non habes stateram unde appendas. Audi ergo quo pe vide quanta sit: sicut et ipse Dominus alio loco dicit, Si habueritis fidem sicut granum sinapis . Quid humilius, quid vehementius? quid minutius, quid ferventius? Ergo et vos, ait, si manseritis in verbo meo, in quo credidistis, quo perducemini? Vere discipuli mei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis verita
Abbreviated transcription (Latin):
res una: ꝓpt̾ istũ gͦ cauendũ erroiẽ cu
dixisset dñs tẽ cognoscetis qͥa ego sĩ ax
ipse intelligeret᷑ pat̾ : continuo sabuit
Et a me ipso facio nichil: s sic̃ docut me
pater hec loquor: Iam gaudere uprat li¬
belliantis: erroris sui occasione oͥptas i¬
tĩut se. tanquã in obscuro extulit: san¬
tis sententiȩ luce confusus est Putall¬
ras eũ eẽ patrẽ. quia dixit ego sũ: iu
qͥa filius est Ame ipso facio nichil
est a meipso facio nichil: A me ipbis
sum Filius enĩ de patre est ds̃: pai
aũt non est de filio ds̃ Filius est ds̃ a
de lumine: pat̾ aut̃ lum̃ s ñ de lianiss¬

Expanded text:
ndum errorem cum dixisset Dominus, Tunc cognoscetis quia ego sum; ne ipse intelligeretur Pater, continuo subjunxit, Et a meipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Jam gaudere coeperat sabellianus, erroris sui occasione comperta: statim ut se tanquam in obscuro extulit, sequentis sententiae luce confusus est. Putaveras eum esse Patrem, quia dixit, Ego sum: audi quia Filius est, Et a meipso facio nihil. Quid est, A meipso facio nihil? A meipso non sum. Filius enim de Patre est Deus; Pater autem non est de Filio Deus: Filius est Deus de de lumine; Pater autem lumen
Abbreviated transcription (Latin):
is ueritatẽ: Quid enĩ: non illã cognouerant
quando dñs loquebat᷑: Si non cognouerunt:
quomͦ credider̃: non qr cognouer̃ credider̃.s ut
iognoscerent crecdiderert̃: Credimus enĩ ut
nguoscamꝰ: non cognoscimꝰ ut credamꝰ: Qđ
nĩ cognituri sumus. nec oculꝰ uid̃ nec auris
aidiuit: nec in cor hõis ascendit. Quid ẽ tnĩ
suis nisi credere qđ ñ uides : fides gͦ ẽ qđ ñ¬
sis priꝰ ad faciendã fidem ambulauit int̃¬
si Homo erat : humilis factus erat: ab hoĩb
indelit᷑ nec ab hominib cognoscebat᷑: a mul
inybabat᷑: a turba occidebat᷑: a paucis do
lit᷑ s tam̃ ab eis a quib dolebat᷑. nondum
uunt agnoscebat᷑: Totũ hoc quasi initiũ
ligit me mandata mea custodit: & qui dili¬
gt me diligetur a patre meo ⁊i & ego diligã
cĩ Sosencdlam meipsum illi. Quem qui
audiebant. utiq iam uidebant: eis tam̃ si dilige¬
bant. uidendũ se ꝓmittebat: Sic & hic: Cognos¬
cetis ueritatẽ: Quid enĩ: Quod dixisti non est

Expanded text:
nt, quando Dominus loquebatur? si non cognoverant, quomodo crediderunt? Non quia cognoverunt crediderunt, sed ut cognoscerent crediderunt. Credimus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quod enim cognituri sumus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides eminus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus erat; ab omnibus videbatur, nec ab omnibus cognoscebatur; a multis reprobabatur, a turba occidebatur, a paucis dotamen et ab eis a quibus dolebatur, nondum sicut erat agnoscebatur. Totum hoc quasi initium ligit me, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixis