comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& tidiculus cris: aut si consitehetis interfectos ingratis
obtinebimus & unigenitos primogtnitos appellari Ex
ostenderci fraires domini euuangliis nominari. ut ibi
Sece m̃r guis & fratres stabant foris q̃rentes loꝗ cũ eo.
Et alibi. Post haec astendit capharnaum ipse & mr̃ tius
& fratres cius. Et ibi. Dixerunt eigo ad cum frattes ipsius:
Transi hinc & uade in iudeã. ut et uidrant discipulit
opera tua q̃ facis. Nemo tnim in occulto aliquid faciens
querit ipẽ in palam esse. Si haec facis. manifesta tripsũ huic¬
mundo. lohanne desupet inferente. neq enim tͥunc fres
eius credebant in eum. Itẽ marcus atq matheus: Et do¬
cbat tos in synagoga torum in priã suaita ut stupetẽt
& dicerent. Unde hu̾ic haec omnis sapientia & uirtutes :
Nonne hic est fabri filius: nonne matertius dicitua
maria. Et ftattes tius latobus & iosiph & symon&

Expanded text:
et ridiculus eris: aut si confiteberis interfectos, ingratis et ridiculus eris: aut si confiteberis interfectos, ingratis obtinebimus, et unigenitos primogenitos appellari. 11ostendere, fratres Domini in Evangeliis nominari, ut ibi: Ecce mater ejus et fratres ejus stabant foris, quaerentes loqui cum eo . Et alibi: Post haec descendit Capharnaum, ipse et mater ejus, et fratres ejus . Et ibi: Dixerunt ergo fratres ejus ad eum: Transi hinc, et vade in Judaeam, ut et discipuli tui videant opera tua quae facis. Nemo enim aliquid in occulto faciens, quaerit ipse in palam esse. Si haec facis, manifesta teipsum mundo . Joanne desuper inferente: Neque enim fratres ejus tunc credebant in eum . Item Marcus et Matthaeus: Et docebat eos in synagoga eorum in patria sua, ita ut stuperent, et dicerent: Unde huic omnis haec sapientia et virtutes? Nonne hic est fabri filius? nonne mater ejus dicitur Maria, et fratres ejus Jacobus et Joseph, et Simon et
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt: non debuit lege primogeniti teneri quia de
sequentib ignorabat. S si tenetur lege primogeniti ẽ
lle quem frattes cacteri non secuntur: colligitur p̾mo¬
genitum eum uocari qui uuluam apperiat. & antt
quem nullus sit. non eum quem fratet postgenitꝰ s¬
sequatur. Moyses scribit in exodo: ł actum est autem
circa mediam noctem & dominus percussit omne
primogenitum in terta aegipti a primogenito phatadis
qui sedebat super thronum usq ad primogenitũ capti¬
uae quac est ad lacum. & om̃e primogenitũ petoris.
Responde mihi qui ab extermin atoreꝰ tunt facrunt
interempti: En mogeniti an & unigeniti fuerĩt: Si p̾mo¬
geĩti tm̃ illi uocantur qui frattes hnt ergo ab internitioni
liberati sunt u̾nigeniti.Si autem & unigeniti caesi sũt
contra sententiamꝰ factum est: ut inter primogenitos &
unigeniti morerentur. Aut unigenitos liherabis a poena

Expanded text:
faciunt, non debuit lege primogeniti teneri, qui de faciunt, non debuit lege primogeniti teneri, qui de sequentibus ignorabat. Sed quia tenetur lege primogeniti, etiam ille quem 216 fratres caeteri non sequuntur: colligitur eum primogenitum vocari, qui vulvam aperiat et ante quem nullus sit, non eum quem frater post genitus subsequatur. Moyses scribit in Exodo: Factum est autem circa mediam noctem et, Dominus percussit omne primogenitum in terra Aegypti, a primogenito Pharaonis, qui sedebat super thronum ejus, usque ad primogenitum captivae, quae est ad lacum, et omne primogenitum pecoris . Responde mihi, Qui tunc ab exterminatore fuerant interempti, primogeniti fuerunt an et unigeniti? Si primogeniti tantum illi vocantur, qui fratres habent, ergo ab internecione unigeniti liberati sunt. Si autem ut unigeniti caesi sunt, contra sententiam factum est, et inter primogenitos et unigeniti morerentur. Aut unigenitos liberabis a poena,
Abbreviated transcription (Latin):
mundis tedimam dans prętium saterdoti.Possum respon¬
dere & dicere: quid me in unius mensis stringis attitło:
Quid primogenitum uocas i quem an fres sequantur i¬
ꝯnoro: Expecta donit nascatur secundus.Nihil debeo
sacerdoti nisi & ille fuerit procitatus pet quem is ꝗ ante
tatus est incipit esst ptimggeniuis. Nonne mun ipĩ a¬
pices loquentur & me stultifiȩ tedarquent tum dustũ¬
esse prirhtgenitum qui aperiat uuiluam non ꝗ hẽat et
frẽs. Deinde interrogo de iohannt quem constat᷑ esse u¬
tugenitum: an primegenitus fuerit. Utrum nam ͭ ipse se¬
cundum legem pro toto ei legi fuerit obnoxius: ambigi
non potest. Cette de saluatore scriptura sic loquitur. Cu
expleti essent dies purgationis corum secundum legem
selundum quod dictum est in lege domini pat turtu¬
rum aut duos pullos colum barum. Si haec lex tantũ
ad primogenitos pertinet. Primogenitum aut̃ sequẽtes

Expanded text:
mundis, redimam: dans pretium sacerdoti. Possum responmundis, redimam: dans pretium sacerdoti. Possum respondere, et dicere. Quid me in unius mensis stringis articulo? Quid primogenitum vocas, quem an fratres sequantur, ignoro? Exspecta donec nascatur secundus. Nihil debeo sacerdoti, nisi et ille fuerit procreatus, per quem is qui ante natus est, incipiat esse primogenitus. Nonne mihi ipsi apices loquentur, et me stultitiae redarguent, eum esse dictum primogenitum, qui aperiat vulvam, non qui habeat et fratres? Denique interrogo de Joanne, quem constat esse unigenitum, an et primogenitus fuerit? Utrumne et ipse secundum Legem, pro toto ei legi fuerit obnoxius? Ambigi non potest. Certe de Salvatore Scriptura sic loquitur: Cum expleti essent dies purgationis eorum, secundum Legem secundum quod dictum est in Lege Domini, par turturum, aut duos pullos columbarum . Si haec lex tantum ad primogenitos pertinet, primogenitum autem sequentes
Abbreviated transcription (Latin):
nitus est primogenitus: non omnis primogenitus &
unigenitus.Primogenitum esse non post quem & alius
sed antequẽ nullus. Omne inquit dominus: aatori qđ
aperit uuluam ab omni carne quat offetur. domino ab
homint usq ad pecus ubi erunt. tantum modo prȩciis
tediment primogrenita hominum et primoggenita petoꝵ
mimũdotũ. Definiuit sermo dei quid sit p̾rimogenitũ.
orne inquit quod aperit uuluam. Alioquin si non ẽ
primogenitus nisi is tantum quem sequuntur: frater.
tam du sactedotib primogenita non debentut: qm̃¬
dui & alia fuerint procreata. ne fortt partu postra nõ
sequente unigenitus sit & non primogenitus. Redẽpti
inquit cius trit ah uno mẽse. estimatio quinq sicli. &
primogenita uitulorũ et primogenita ouium.: & prim¬
genita captearum non redimes sancta enim sutit. Co¬
git me sermo dei ut omne masculinum quod apecit
uuluam si de mundis animalibo sit deo uoueam. si de ĩ¬

Expanded text:
nitus est primogenitus: non omnis primogenitus est nitus est primogenitus: non omnis primogenitus est unigenitus. Primogenitus est, non tantum post quem et alii: sed ante quem nullus. Omne, 215 inquit Dominus ad Aaron, quod aperit vulvam, ab omni carne quae offertur Domino, ab homine usque ad pecus, tibi erunt: tantummodo pretiis redimant primogenita hominum, et primogenita pecorum immundorum . Definivit sermo Dei, quid sit primogenitum, Omne, inquit, quod aperit vulvam. Alioqui si non est primogenitus, nisi is tantum, quem sequuntur fratres, tamdiu sacerdotibus primogenita non debentur quamdiu et alia fuerint procreata; ne forte partu postea non sequente, unigenitus sit, et non primogenitus. Redemptio, inquit, ejus erit ab uno mense, aestimatio quinque siclorumprimogenita vitulorum, et primogenita ovium, et primogenita caprarum non redimes, quia sancta sunt . Cogit me sermo Dei, ut omne quod aperit vulvam, si de mundis animalibus sit, Deo voveam; si de im
Abbreviated transcription (Latin):
sit ut hoc de mrẽ saluatoris & uito itisto sit eristiman¬
dum. Nulla ibi obstetria nulla muliertularum sedulitas
inteocessit. ipsa pannis inuoluit infantem. ipã & mater
& obstutrix. Et collocauit inquit tum in presepio: quia ñ
erat locus in diuersorio. Quae sententia & apocriforũ
deliramenta conuincit: Dum maria ipã pannis ĩnolirit
infantem & heluidii expleri non patiuit uoluptatem
dum in diuersorio locus non fuit nuptiarũ. Uttũ quia
rat anteqm̃ conuenirent & non cognouit tam donet
ordo procedat. Uult enim alios quoq filios matiam pro¬
aitasse. & ex eo quod scriptum est. Ascendit aũi ioseph et¬
in cuutatem daud ut profiterctur cum maria irxore sũ
pregnante:Factum est autem cum ibi essent impleti sut
dies ut pareret & pepetit filium primogenitũ: Nitit᷑ ap¬
probate primogenitum non posse dicinisi eum qui hãt
solus sit filius. Nos autem ita deffinimus. Omnis unige¬

Expanded text:
sit, ut hoc de matre Salvatoris et viro justo sit aestimansit, ut hoc de matre Salvatoris et viro justo sit aestimandum. Nulla ibi obstetrix: nulla muliercularum sedulitas intercessit. Ipsa pannis involvit infantem, ipsa et mater et obstetrix fuit. Et collocavit eum, inquit, in praesepio, quia non erat ei locus in diversorio . Quae sententia et apocryphorum deliramenta convincit, dum Maria ipsa pannis involvit infantem; et Helvidii expleri non patitur voluptatem, dum in diversorio locus non fuit nuptiarum. 9. Helvidiurat, Antequam convenirent, et Non cognovit eam, donec ordo procedat. Vult enim alios quoque filios Mariam procreasse; et ex eo quod scriptum est: Ascendit autem Joseph in civitatem David, ut profiteretur cum Maria uxore sua praegnante. Factum est autem cum ibi essent, impleti sunt dies, ut pareret, et peperit filium suum primogenitum : nititur approbare primogenitum non posse dici, nisi eum qui habeasolus sit filius. 10. Hieronymus. --Nos autem ita definimus: Omnis unige
Abbreviated transcription (Latin):
plius ausus eam Stingere sicut de thamat dixit & uida:
Aut defuerunt matheo uerba: quibus id quod uolebat¬
intelligi posset effari: Non cognouit inquit eam donec
es: iam nunc tua mẽte supetaberis.Nolo mihi inter partũ
& coitum tempus inuersttas. Nolo dicas muliet quȩcũq cõ¬
ceperit & peꝑerit masculum immunda erit septem dirh
sccundum dies secessionis purgationis sua immũda eit
& octauo die circuntidet carnem ptaeputii eiis et tri¬
ginta tribus dicho sedebit in sanguine puto. & omne scm̃
Ron tanget & teliqua: Statim eam inuadat ioseph: sta¬
t̃ audiat per hietemiam:Equi insanientes in socminas fa¬
cti sut mihi: unus quisq ad uxorẽ proximi sui hĩnicht
Alioquin quomõ stait poittit: non conouit tam done
peperit filtum:Si purgationis tempus expectat.Si quad¬
ginta rursum diebo tanto tꝑe dilatata libido diffectur:
incipiant nuptiae ne tuuangelista mentitus sit. Sed ab¬

Expanded text:
plius ausus contingere eam : sicut de Thamar dixit et Juda? plius ausus contingere eam : sicut de Thamar dixit et Juda? Aut defuerunt Matthaeo verba quibus id quod intelligi volebat, posset effari? Non cognovit, inquit, eam donec es, jam nunc tua mente superaberis. Nolo mihi aliquod inter partum et coitum tempus interseras. 214 Nolo dicas: Mulier quaecumque concepit et peperit masculum, immunda erit septem diebus, secundum dies secessionis et purgationis suae immundata erit: et octavo die circumcidet carnem praeputii ejus, et triginta tribus diebus sedebit in sanguine puro, et omne sanctum non tanget, et reliqua . Statim eam invadat Joseph: statim audiat per Jeremiam: Equi insanientes in feminas facti sunt mihi, unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebat . Alioqui quomodo stare poterit, Non cognovit eam, donec peperit filium: si post purgationis tempus exspectat: si quadraginta rursum diebus tanto tempore dilata libido differtur? incipiant nuptiae, ne Evangelista mentitus sit. Sed ab
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo laudes milittat concinisse caelestis. Gloria in
eaxcdsis dio& in terra patx hominib bone uoluntatis.
Qui symeonem uistum inter amplexus paruuli uide¬
pħitissam. magos. stellam: herodem: angelos uiderat. qui
inqm̃ miracula tanta cognouerat: dei tcmplum spũs sct̃
sedem. domini mim̃ auedihat attingere: Et certe mariad.¬
luc̾as pater illius & mr̃ ad mirantes super his quae dice¬
bantur de co.licet tu mira imprudentia haec in graecis
todicih falsata contendas: quae non solum omnes pent
grarciȩ tractatores in suis uoluminib teliquerunt᷑. Std
honnulli quoq elatinis ita ut in gractis habetut assũ¬
pserũt. nec necesse est nunt de exemplariorũ uarictate
tractate: cum omne & ueteris & nouae stripturae instru¬
mentum in latinum sermonem exinde trattum sit. &¬
Apud me nugȩ sunt & argumentatio superflua & dis¬
putatio magis curiosa qm̃ ueta. Nunquid non potuit
scriptura dicere: & accepit uxorem suam & non fuit am¬

Expanded text:
oncinuisse coelestis: Gloria in excelsis Deo, et super terram pax hominibus bonae voluntatis: qui Simeonem justum inter amplexus parvuli videphetissam, Magos, stellam, Herodem, Angelos viderat; qui, inquam, miracula tanta cognoverat, Dei templum, Spiritus sancti sedem, Domini sui matrem audebat attingere? Et certe Maria cLucas, pater illius, et mater admirantes super his, quae dicebantur de eo. Licet tu mira impudentia haec in Graecis codicibus falsata contendas, quae non solum omnes pene Graeciae Tractatores in suis voluminibus reliquerunt; sed nonnulli quoque e Latinis, ita ut in Graecis habetur, assumpserint. Nec necesse est nunc de exemplariorum varietate tractare, cum omne et veteris et novae Scripturae instrumentum in Latinum sermonem exinde translatum sit, et apud me nugae sunt. et argumentationes superfluae, et disputatio magis curiosa, quam vera. Numquid non potuit Scriptura dicere: Et accepit uxorem suam, et non fuit am
Abbreviated transcription (Latin):
gis fuiꝰsset admonitus. Et audebant inquiunt uir dti¬
iustus in utto auditns filium de utoris coitu cigitate
Pulchte. qui ergo somnio tantum credidit ui uto nt
non auderet astingere: I postqm̃ pastorum uoct cogno¬

Expanded text:
gis fuisset admonitus? Et audebat, inquit, vir jusgis fuisset admonitus? Et audebat, inquit, vir justus, Dei in utero audiens filium, de uxoris coitu cogitare? Pulchre. Qui ergo somnio tantum credidit, ut uxorem non 213 auderet attingere: is postquam pastorum voce cogno
Abbreviated transcription (Latin):
uero nostrat intelligentiat dereliqui. Si enimꝰ ad hucit¬
centi tem pote uuititibo his qui iuderant moysen sepultꝵ
euis potuit ugnorari. mulio magis tot seculis practertũ¬
tibus. Iurta quod & illud intelligitur de iostph euuã¬
gelistam id uidicasse de quo scandalum portrat moue¬
si non eam cognitam esstꝰ uito suo usq ad pattum. ut ml¬
to magis intelligeremus cognitam non fuisse post par¬
tumia qua tunc st abstinuit uim adhuc de usione po¬
tiut fluctuare. Ad sũmã illud requito quart st abstin¬
tat ioscph usq ad pattus diem. Respondebit urq quia
angdum audierit dicenum: Quod tnum in ta natũ est
de spititu sancto est ad quod nos inserimis Et certe
audicrat. Iosepħ fili dauid ne tuntas acciprre maniã
coniugem niam Prohibitum ei fucta nt ditelinquit n¬
uroremꝰ adulttram existimatet. nunquid ⁊ a congslux
conuigis sepatatus fuerat cũ utiq nt sepa ratetur ma¬

Expanded text:
vero nostrae intelligentiae derelinqui. Si enim adhuc rvero nostrae intelligentiae derelinqui. Si enim adhuc recenti tempore, viventibus his qui viderant Moysen, sepulcrum ejus potuit ignorari, multo magis tot saeculis praetereuntibus. Juxta quod et illud intelligitur de Joseph, Evangelistam id indicasse, de quo scandalum poterat moveri, non eam cognitam esse a vito suo usque ad partum, ut multo magis intelligeremus cognitam non fuisse post partum, a qua tunc se abstinuit, cum adhuc de visione poterat fluctuare. 8. Ad summam, illud requiro, quare se abstinuerit Joseph usque ad partus diem. Respondebit utique, quia Angelum audierit dicentem: Quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est . Ad quod nos inferimus, et certe audierat, Joseph, fili David, ne timeas accipere Mariam uxorem tuam . Prohibitum ei fuerat, ne relinqueret, ne adulteram existimaret uxorem. Numquid et a congressu conjugis separatus fuerat, cum utique ne separaretur ma
Abbreviated transcription (Latin):
ditm liem in sine deutronomq̃. Et defunitus est moy¬
sts sttuus domini in ierra moab ptr uerhũ domini &
sepelitrint in gechiptope domum phogot. & temo scit
sepulchrum euis usq in diem istũ. Cer̾te heditinus di¬
es illius temporis estimandus est. quo ipã hystoria cõ
texta est. Suie moysen dicere uolueris auctorẽ pentha¬
truci suit hesdram eusdem instauratorẽ operis nõ ee¬
cuso. nunt hoc queriuir ut id qued dictum est usq in
dum istum ad illam testratur attatem qua libti editi¬
siuc cõse̾ꝑti sunt. Doctat igitur post illam dit tot iam
annoru usq ad nos uoluminib exactis aut idola q̃
sub terebinto condua futrant reptita. aut moysi tumłm
muestigatum quia obnixe asserit post & donet a usq
isse mnuptre quod tam du non fui quam dui usq com¬
pleretur ⁊ donet. quin potius animaduertat scriptura
lanctat ⁊ nobiscum in quo haesitat intelligat ea de
quib posset ambigi si non fussẽt sccipta signari. cartã

Expanded text:
mii: Et defunctus est Moyses servus Domini in terra Moab per verbum Domini, et sepelierunt eum in Geth, prope domum Phegor, et nemo scit sepulcrum ejus usque in diem istum . Certe hodiernus dies illius temporis aestimandus est, quo historia ipsa contexta est, sive Moysen dicere volueris auctorem Pentateuchi, sive Ezram ejusdem instauratorem operis, non recuso. Nunc hoc quaeritur, an id quod dictum est, usque in diem istum, ad illam referatur aetatem, qua libri editisive conscripti sunt. Doceat igitur post illam diem tot jam annorum usque ad nos voluminibus exactis, aut idola, quae sub terebintho condita fuerant, reperta, aut Moysi tumulum investigatum, quia obnixe asserit, post donec et usque, esse incipere, quod tamdiu non fuit quamdiu usque compleretur et donec. Quin potius animadvertat Scripturae sanctae idioma, et nobiscum, in quo haesitabat, intelligat ea, de quibus posset ambigi, si non fuissent scripta, signari, caetera
Abbreviated transcription (Latin):
est crucem qui postea sedete iubenir a dextris. Quid sibi¬
uult hoc quod ait oportet enĩ eũ regnate donet ponat os̃
mimicos sub pedib cius. Nunquid tam dui regnatutus
est dominus donet inimiti incipiant esse subꝰ pedibus
euis & postqm̃ illi sub pedib fuerint regnare desistet:
cum utiq tunc magis regnate incipiat cum inimici ce¬
pccĩt elle sub pedibꝰ: Dauid quoq in quarto graduũ psꝰ
Sicut oruli ancillȩ̨ in manib domine suac. ita oculi
nt̃i ad dominum deum nrm̃ donee misereatur nostri
Etgo tam dui propheta oculos habebit ad dominum
quam dui misericordiam impetret: Post impetratã mise¬
ricordiam otulos torquebit ad terras. qui in alio loco
dicit. Oculi mei defecerunt in salutare tuũ & in uer¬
exempla congertit. & om̃em lacescentis procacitatem testi¬
moniorum nube etlare. uerum adhuc pauca subͥiciam
ut his similia ip̃t sibi lector inueniat. Loquitir in gent¬

Expanded text:
est crucem, qui postea sedere jubeest crucem, qui postea sedere jubevult hoc quod ait: Oportet enim illum regnare donec ponat omnes tunc quando in duodecim soliis judicaturi sunt duodecim tribusest Dominus, donec incipiant inimici sub pedibus ejus esse, et postquam illi sub pedibus fuerint, regnare desistet? cum utique tunc magis regnare incipiat. Donec de in manibus dominae suae, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri . Ergo tamdiu Propheta oculos habebit ad Dominum, quamdiu misericordiam impetret, et post impetratam misericordiam, oculos torquebit in terram? Qui in alio loco dicit: Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in verexempla congerere, et omnem lacessentis procacitatem, testimoniorum nube celare; verum adhuc pauca subjiciam, ut his similia ipse sibi lector inveniat. 7. Loquitur in Gene
Abbreviated transcription (Latin):
certum tempus significet. quo completo fiat id quod usq
ad illud tempus qđ scc̃iptum est non ficbat. uelut in pñt
& non cognoscebat eam donec peperu filium. Appatet in¬
quit cognitam esse post partum: cuius cognitionem fili
gerit de scripturis exempla qm̃ plurima more andabatas
gladium in tenebris uentilans & linguat sonum ad con¬
fodienda sui tantum corporis membra concutiens. Ad qđ¬
nos breuiter respondemus: & cognoscebat. &usq sermonẽ¬
hunc in scripturis sanctis duplicit intelligi: Et dcto ꝗde
qued scriptum est. Cognoscebat/ ad cortum quiq nõ tẽ
referendum ipẽ disseruit: nullo dubitante quĩ ad sciãm
saepe referatur ut ibi rem ansit purt ihũs in hierłm:. & nõ
cognouerũt patentes rus. Nunc illud est ostendendum:
didetit regnum deo & pt̃i. cum destruterit omem̃ prin¬
cipatum & omnem potestatẽ & uirtutẽ Oportet enim il
Esto de homit ditũ sit non negamus de eo qui pallus

Expanded text:
certum tempus significet: quo completo fiat id, quod usque certum tempus significet: quo completo fiat id, quod usque ad illud temporis quod praescriptum est, non fiebat, velut in praesenti: Et non cognoscebat eam, donec peperit filium. Apparet, inquit, cognitam esse post partum, cujus cognitionem filiigerit de Scripturis exempla quamplurima, more Andabatarum gladium in tenebris ventilans, et linguae sonum ad confodienda sui tantum corporis membra concutiens. 6. nos breviter respondemus, et cognoscebat, et usque, sermonem, in Scripturis sanctis, dupliciter intelligi. Et de eo quidem quod scriptum est, cognoscebat, ad coitum esse referendum, ipse disseruit: nullo dubitante, quin ad scientiam saepe referatur, ut ibi: Remansit puer Jesus in Jerusalem, et non cognoverunt parentes ejus. Nunc illud est ostendendum, loquitur in Propheta: Ego sum, ego sum, et donec senescatis ego sum . Numquid postquam illi senuerint, Deus esse desEsto, de homine dictum sit, non negamus de eo qui passus
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq argumentantur. non illudentium uox est. Euuã¬
gelistac prem̃ dicũt: prem̃ matia confitetur. non quo ut
fidebat. Sed iam satis docendumagis qm̃ respondendi sti¬
dio disputatum est cur ioseph paterꝰ domini cur maria
appellata sit coniunx. in quo & hoc breuiter continetur
Sut ftatres tius quidam esse dicantur. Utrum quia suum
locum huic questuincula reseruamus: & ad reliqua fc¬
llinat otatio: nunc illud est disserendum: Quomodo sc̃¬
ptuta ditat. Exurgens autem ioseph a somno. fecit situt
praecepit ei angelus domini & accepit utoẽ suam. & nͭ
cognoscebat eamꝰ donet peperit filium. & uocauit nomen en
hiesum. In quo primo aduersarius superfluo labort desu¬
dat: cogno stenili uerbum ad coitum magis qm̃ ad sciam̃¬
esse referendum quasi hoc quisqm̃ negautrit. & cas ine¬
ptias quas redarguit aliqñ prudens quispiam potuerit su¬
spicari. Drindr uuit docere quod donec suc usq adu̾biũ

Expanded text:
plerique argumentantur, non illudentium vox est. Evanplerique argumentantur, non illudentium vox est. Evangelistae patrem Joseph dicunt: patrem Maria confitetur. Non quod ufidebat. Sed jam satis docendi magis, quam respondendi studio disputatum est, cur Joseph pater Domini, cur Maria appellata sit conjux: in quo et hoc breviter continetur, cur fratres ejus quidam esse dicantur. 5. Helvidius. --Verum quia suum locum huic quaestiunculae reservamus, et ad reliqua festinat oratio: nunc illud est disserendum, quomodo Scriptura dicat: Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei Angelus Domini, et accepit uxorem suam, et non cognoscebat eam, donec peperit filium, et vocavit nomen ejus Jesum . In quo primum adversarius superfluo labore desudat, cognoscendi verbum ad coitum magis, quam ad scientiam referendum: quasi hoc quisquam negaverit, et eas ineptias quas redarguit, aliquando prudens quispiam potuerit suspicari. Deinde vult docere, quod donec, sive usque, adverbium,
Abbreviated transcription (Latin):
cisq ad modum si quos:ab his audisse possũ
estimare omnes hicsum filium estimabana iosepħ: intm̃
ut etiam euuangelistȩ ospinionem uulgi txprimentes
quae uera historiae lex est. prem̃ eum digerint saluato¬
tio. ut ibi. Et uenit in spiritu in templum.haud dubium
quin Simton. Et cum inducerent puerum hiesum patẽ¬
tes eiusiut facerent de illo secundum consurtudinem
legis. & alibi. Et erant pater illius & mr̃ ad mirantes suꝑ
hiiꝰ quae dicebantur de illo:Et rursum. Et ibant parẽtes
cius pet annum in hierusalem in solenni die pasche: ac
deinde. Et completis diebus cum reuerterentur temã su
puer hicsus in hicrusalem & non cognouerũt parentes e
Ipsa quoq maria quae ad gabrielem respondetat dicens:
Quomodo trit hoc quia uirum non cognoui: Quid de io¬
seph loquitur asculta. Fili quid fecisti nobis sic: Ecce pater
tuus & ego dolentes querebamus te. Nom hic iudcorumiut

Expanded text:
cisque admodum, si quos ab his audisse possumus cisque admodum, si quos ab his audisse possumus aestimare, omnes Jesum filium aestimabant Joseph: intantum, ut etiam Evangelistae opinionem vulgi exprimentes, quae vera historiae lex est, patrem cum dixerint Salvatoris, ut ibi, Et venit in spiritu in Templum haud dubium quin Simeon et cum inducerent parentes ejus puerum Jesum, ut facerent de illo secundum consuetudinem legis . Et alibi: Et erant pater illius et mater admirantes super his quae dicebantur de eo . Et rursum: Et ibant parentes ejus per annum in Jerusalem in solemni die Paschae . Ac deinde: Et completis diebus cum reverterentur, remansit puer Jesus in Jerusalem, et non cognoverunt parentes ejus . Ipsa quoque Maria quae ad Gabrielem responderat, dicens, Quomodo erit hoc, quia virum non cognovi, quid de Joseph loquitur, ausculta: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego, dolentes quaerebamus te . Non hic Judaeorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uud in campo & uim satiens dormierit cum ta. moriat
autem fuctit adoliscentula desponsata uiro. & inuent¬
tit cam homo in ciuitate & dormierit cumta. edut¬
us uttuq ante portam cuutatis illius. & lapidabũt᷑
lapidibus & morientur. Adolelcentula quidem quia
cipiat tam. Si attẽ cͥui sccupulus cominouet quart at¬
sponsata & non potius sine sponso sue ut scriptura appł¬
lat marito uirgo conceperit. Sciat triplitem fuisse cõri
Priõ ut per genealogiam lostph cuius maria cognata erat
origo quoq mariat monstraretur. Secundo ne uixta legt̃¬
moysi adulttra lapidaretur a populo. lertio ut ad argipt̃
fugiens haberet solatium custodis potius qm̃ mariti:ꝗ
enim in tempore illo ctedidisset uirgini de scõ spiritu eam¬
concepisse uenisse angelum gabrirs dei suisse matrem
tula: Aduersũ quos in alio loco competentius dissetem
Deniq excepto ioseph & helis abeth & hat ipsa maria pau¬

Expanded text:
viro in campo, et vim faciens dormierit cum ea, morte mviro in campo, et vim faciens dormierit cum ea, morte mautem fuerit adolescentula desponsata viro, et invenerit homo eam in civitate, et dormierit cum ea, educetis utrumque ad portas civitatis illius, et lapidabuntur lapidibus, et morientur. Adolescentula quidem, quia cipiat eam . Si cui autem scrupulus commovetur, quare desponsata, et non potius sine sponso, sive ut Scriptura appellat marito, virgo conceperit, sciat triplicem fuisse rationem. Primo, ut per genealogiam Joseph, cujus Maria cognata erat, origo quoque Mariae monstraretur. 209 Secundo, ne juxta legMoysi ut adultera lapidaretur a populo. Tertio, ut ad Aegyptum fugiens haberet solatium, custodis potius quam mariti. Quis enim in tempore illo credidisset Virgini de sancto eam Spiritu concepisse; venisse angelum Gabriel, Dei detulisse mandatum; THULA? Adversus quos in alio loco competentius disseremus. Denique excepto Joseph, et Elisabeth, et ipsa Maria, pau
Abbreviated transcription (Latin):
lista prius qm̃ conuenirent prot imũ nuptiarũ telnpꝰ
ostendit. & in eo iam fiusle te̾m. ut quȩ prus sponsa fue¬
rat esse uxor incipetet. quasi dixerit. anteqm̃ ostula
plexusq misceret: anit qm̃ tem agerent nuptiarũ. inurn¬
ta est in utero habens. Inuenta autẽ a nullo alio nisi a io¬
sephi qui sponse uttrum tum entem penc iam licentia mari¬
tali & curiosis oculis deprchendit. Non tamen sequit
ui puribus documus taemplis tum cum maria cor¬
uemisse post partum. cuius conurniendi desiderũ uirri
concptione sublatum est. Quod aut in somnus dicitut
ad ioseph: nc timtas accipert mariam conugem tuam.
sicut precepit ci augdus domini: & accepit matiã utorẽ
suam. nullum dibit mouere quasi ex co quod utorꝰ ap¬
pellata eͥst sponsa esse desierit. cum hant esse sccipturai
diuiniat nouerimus. ut sponsas appellet utorto. sicut in
consequentib deutrononiq exemplis testimoniis apptõ¬
bartir. Si quis in quit murnerit turginem desponsatam

Expanded text:
t: priusquam convenirent, proximum nuptiarum tempus ostendit, et in eo jam rem fuisse ut, quae prius sponsa fuerat, esse uxor inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent; antequam rem agerent nuptiarum, inventa est habens in utero. Inventa est autem a nullo alio, nisi a Joseph, qui sponsae uterum tumentem pene jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docuimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus conveniendi desiderium, uteri conceptione sublatum est. Quod autem in somnis dicitur ad Joseph: Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam. sicut praecepit ei Angelus Domini, et accepit uxorem suam, nullum movere debet, quasi ex eo quod uxor est appellata, sponsa esse desierit: cum hanc esse Scripturae divinae consuetudinem noverimus, ut sponsas appellet uxores. Sicut in sequentibus Deuteronomii testimoniis approbatur: Si quis, inquit, invenerit virginem desponsatam
Abbreviated transcription (Latin):
est. quia interp̃tabar illud apostoli dictũ. Nolite fraudare inui¬
cem. nisi forte ex consensu ad tempiis ut uacetis orationi. Pau¬
lus apostolus dicit quando coimus cũ uxoribus nos orare nõ
posse. Petrus ad continentiã cohortatur.ne impediant᷑ or̃o nes
nr̃ȩ. Quod hoc quȩso peccatũ meũ est: quid cõmerni: quid
deliqui: Si turbidȩ et nebulosȩ aquȩ fluũt: nõ est alnei cul¬
pa sed fontis. An idcirco arguor q de meo ausus sum adiicere:
quale illud bonũ est quod corpus christi accipere nõ permittit:
Ad hac breuiter respõdebo. Quid est maius: ora re: an christi corpus
acciꝑe: Utiq corpis christi. Si per coitũ quod minus est impedit᷑:
multo magis quod maius est. Diximus in eodem uolumine:¬

Expanded text:
est, quia interpretabar illud apostoli dictum: nolite frau d are inuiest, quia interpretabar illud apostoli dictum: nolite frau d are inuicem nisi forte ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi. Paulus apostolus dicit, quando coimus cum uxoribus, nos orare non posse; Petrus ad continentiam co-hortatur, ne inpediantur orationes nostrae: quod hic, quaeso, peccatum meum est? quid commerui? quid deliqui? si turbidae et nebulosae aquae fluunt, non est aluei culpa, sed fontis. an idcirco arguor, quod de meo sum ausus adicere: quale illud bonum est, quod corpus Christi accipere non permittit? ad hoc breuiter respondebo: quid est maius: orare an Christi corpus accipere? utique corpus Christi. si per coitum, quod minus est, inpeditur, multo magis, quod maius est. diximus in eodem uolumine
Abbreviated transcription (Latin):
corpus christi. Deinde nuptias dicit: quasi necessitatis
sarcinam declinandam. & difsinitionem esse ciudẽtis¬
sime struitutis. & multa alia quae in trib libellis de u¬
ginib latissime prosetutus est. Ex quib uniuersis pespi¬
cuum est:me nihil noui de uirginibus nuptus q dixis¬
se. sed maiorum in omnib secutum esse sentent̾iam. tam
huiuis uidelicet quam reliquoꝵ. qui de erclesiasticis do¬
ꝯmatibus disputarunt. qu̾oꝵ emulari excopto negłiam
potius qm̃ aliorũ obscurã diligẽtiã. Tument ergo ñ me
mariti: quare dixerim: Oro it. qualc. illud bonum est.
quod orare prohibet: quod corpis christi accipere nõ ꝑmittit.
Quando impleo officiũ mariti: nõ impleo continẽtis. Iubet idem
apostolus in alio ut semper oremus.Si semper orandũ est: nũꝗd
cõuigio seruiendũ: Quoniã quotienscũq uxori debitũ reddo:
orare nõ possum. Hoc quare dixerim quare dixerim perspicuũ

Expanded text:
corpus Christi. deinde nuptias dicit et quasi necessitatis corpus Christi. deinde nuptias dicit et quasi necessitatis sarcinam declinandam et definitionem esse euidentissimae seruitutis et multa alia, quae in tribus libellis de uirginibus latissime prosecutus est. Ex quibus uniuersis perspicuum est me nihil noui de uirginibus nuptisque dixisse: sed maiorum in omnibus secutum esse sententiam, tam huius uidelicet quam reliquorum, qui de ecclesiasticis dogmatibus disputarunt; quorum aemulari exopto neglegentiam potius, quam aliorum obscuram diligentiam. tument contra me mariti, quare dixerim: oro te. quale illud bonum est, quod orare prohibet, quod corpus Christi accipere non permittit? quando inpleo mariti officium, non inpleo continentis. iubet idem apostolus in alio loco, ut semper oremus. si semper orandum est, numquam ergo coniugio seruiendum, quoniam, quotienscumque uxori debitum reddo, orare non possum. hoc quare dixerim, perspicuum
Abbreviated transcription (Latin):
culpa uitanda: sed quasi necessitatiꝰ sarcina delinãda ẽ
lex enim astrĩgit uxorẽ ut in laborib & tristĩa filios ge¬
neret. Su̾sio eus ad uirũ sit ut ei ipse domiẽtur. Etgo la¬
botib & dolotibo in generatione filioꝵ addicitur nupta
non iudua. et dominatui uiti subdiuir copulata nõ u̾go
post pusillum.Si igitur bonum conuiguim seruitus malũ
quid ẽ qñ neq̃ ant seinuitẽ scĩficareꝰ sed perdere. Unisa
quae nos de uirginitate at nuptiis lato seͬrmone diffudi¬
mus: ille breui artauit compendio:in paucis młta ꝯprchẽ¬
dens. Uirginitas ab co persuasio ꝯtinenuar:nupuat in
torib ad minora descendens: uirgmib brauium suꝑnȩ uo¬
cationis ostendit. nuptas ne in uia deficiant: consolatur.
Alios laudat. alios non despicit. Con uigia ordeo: uirgini¬
tatẽ xpi corpori comparat. & puto multo minorem distã¬¬
tiam eͥsse inter frumẽtũ & ordeum. qmͣ inter ordeum &

Expanded text:
culpa uitanda, sed quasi necessitatis sarcina declinanda. culpa uitanda, sed quasi necessitatis sarcina declinanda. lex enim adstrinxit uxorem, ut in laboribus et tristitia filios generet et conuersio eius ad uirum sit, quod ei ipse dominetur. ergo laboribus et doloribus in geuerationefiliorum addicitur nupta, non uidua, et dominatui uiri sola subditur copulata, non uirgpost pauxillulum: siigiturbonum coniugium seruitus, malum quid est, quando nequeunt se inuicem sanctificare, sed perdere? uniuersa, quae nos de uirginitate ac nuptiis lato sermone diffudimus, ille breui artauit conpendio in paucis multa conprehendens. uirginitas ab eo persuasio continentiae, joribus ad minora descendens, virginibus bravium supernae vocationis ostendit, nuptas ne in via deficiant, consolatur. Alios laudat, alios non despicit. Conjugitatem Christi corpori conparat. et puto multo minorem distantiam inter frumentum esse et hordeum, quam inter hordeum et
Abbreviated transcription (Latin):
uirgines non petmanserĩt ad cõꝑationt̃ putissimt & tu
naglice castitatis: & iplius domini nr̃i hiesu chiristi ct̃
pollitos. Quod si cui aspetum & teprehensiont dignũ uid̾
tantã nos inter uirginitatẽ & nuptias fecisse distantiã.
quãta inter frumentum & ordeum est. legat sancti am¬
brosii de uidus librum. & inutnii illum int̾ tacta qua
de uirginitate & nuptis disputauit: etiam hoc dixule
Neq uaꝰ coniugium aplu pͥtactulit. ut studia integritat᷑
extingueret. stͦd a conunentat ptrsuasione intipiens: ad¬
in continenuat remelia descendit Et cum brauiũ st̃nc
uocauonis fortib demonstrasset: defice tamen in uia ne¬
minem passus est. ita applaudens prioribo ut non despi¬
cetet & sequente. Didicerat enim & irt̃ quia dominus
hiesus alis panem ordeaccum: ne in uia deficetẽt dedit
aliis corpus suum ut ad regnum suũ contenderent de¬
mõstrauit. Et in ꝯsequẽtib. Non trgo copula tuptiał q̃fi

Expanded text:
rint, ad conparationem purissimae et angelicae castitatis et ipsius domini nostri Iesu Christi esse pollutos. quodsi cui asperum et reprehensione dignum uidetur tantam nos inter uirginitatem et nuptias fecisse distantiam, quanta inter frumentum et hordeum est, legat sancti Ambrosii de uiduis librum et inueniet illum inter cetera, quae de uirginitate et nuptiis disputauit, etiam ista dixisse: neque ita coniugium apostolus praetulit, ut studia integritatis extingueret, sed a continentiae persuasioneincipiens adincontinentiae remedia descendit et, cum brauium supernae uocationis fortibus demonstrasset, deficere tameninuianeminem passus est ita plaudens prioribus, ut non despiceret et sequentes. didicerat enim et ipse, quia dominus Iesus aliis panem hordeacium, ne in uia deficerent, aliis corpus suum, ut ad regnum contenderent, demonstrauit; et in consequentibus: non ergo copula nuptialis quasi
Abbreviated transcription (Latin):
accusem: quasi si quis dixerit. Anceqiñ in portu prãderẽ
ad affricam nauigaui non possit stare sentẽtia: nisi &
in portu qñq prandendum sit. Aut si uelimus ditere
Paulus apłus anteqm ad hispaniam pergeret. tomae in
uincula comectus est. Aut cẽte illud: heluiduis anqm̃
poenitentiam ageret morte praeuentus est: Statim aut
paulo post uincula ad hispaniam sit eundum: aui helui¬
dio piña agenda post mortẽ cũ scriptura dicat in inft̾io
autem quis confitebitur tibi. Aut non sit potuis intelli¬
gendum ꝙ ante praepositĩo  licet saepe et consequẽtia
nec necesse sit ut cogitata fiant: cum idco alsud int̾uent

Expanded text:
accusem? Quasi, si quis dixerit, Antequam in portu pranderem, accusem? Quasi, si quis dixerit, Antequam in portu pranderem, ad Aphricam navigavi: non possit stare sententia, nisi in eo portu prandendum quoque sit. Aut si velimus dicere, Paulus apostolus antequam ad Hispanias pergeret, Romae in vincula conjectus est. Aut certe illud: Helvidius antequam poenitentiam ageret, morte praeventus est: statim aut Paulo post vincula ad Hispanias sit eundum: aut Helvidio poenitentia agenda post mortem; cum Scriptura dicat: In inferno autem quis confitebitur tibi ? Ac non potius sit intelligendum, quod, ante, praepositio, licet saepe consequentiam inur, ostendat. Unde nec necesse sit ut cogitata fiant, cum aliud ideo int
Abbreviated transcription (Latin):
tis cuuanglista dixisset prius qm̃ conuenirent: quia
nemo de non pransuro ilicit anitqm̃ pranderet. Dcind
a domino uxorem appellatam atq coniunctam. Audia¬
mus nunc quid scriptura pronũtiet. Exurgens inquit
io seph a somno fecit sicut ei pͥraecepit angelus domni.
&accepit uxorem suam & non cognouit eam donec pe
pecit filium. Curramus per singula. & impietatẽ iisdẽ
quibus ingressa est uestigiis persequentes inter se pͥugñ¬
tra uetha dixisse doctamus. Desponsatam confitetur &
statim uxorem uult esst: quam confessus est desponsa¬
tam. Rursũq quam utorem nominat dicit non ob ali¬
ud desponsatam: nisi qñq nupturã. et ne parum hoc ar¬
bittemur: habes inquit desponsatam non commendatã
id est nedum uxorem. ncdum maritali iunculo copu¬
latam. In eo uero quod ait. neq enim de non conuẽtu¬
ris ciangelista dicisset: prius qm̃ conuenirent. ꝗa ne¬
mo de non pransuto duit anitim̃ pranderet. doleam
ne an rideam: nescio. imperitiae arquaman temetuss

Expanded text:
ta dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet. Deinde ab Angelo uxorem appellatam et conjunctam. Audiamus nunc quid Scriptura pronuntiet: Exsurgens, inquit, Joseph a somno, fecit sicut praeceperat ei Angelus Domini: et accepitperit. --Curramus per singula, et impietatem iisdem, quibus ingressa est, vestigiis persequentes, pugnantia inter se dixisse doceamus. Desponsatam confitetur: et statim uxorem vult esse quam confessus est sponsam. Rursum quam uxorem nominat, dicit non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Et ne parum hoc arbitremur: « Habes, inquit, desponsatam, et non commendatam, id est, necdum uxorem, necdum maritali vinculo copulatam. In eo vero quod ait, Neque enim de non conventuris Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro ne, an rideam, nescio: imperitiae arguam, an temeritatis
Abbreviated transcription (Latin):
iuipta. Non tampum thetoriti desuleramus cloquii. nõ
dialiticoꝵ tendiculas: nͨ arisloiilis spmeta cõquirimus.
Ipsa scriptutarum uerba ponenda sitni. Ipsis quib aduer¬
sum nos usus est testimoniis teuincatur. ut intelligat
se & legere & non intelliget potuisse quae scripta sunt

Expanded text:
nupta. Non campum rhetorici desideramus eloquii, non nupta. Non campum rhetorici desideramus eloquii, non Dialecticorum tendiculas, nec Aristotelis spineta conquirimus: ipsa Scripturarum verba ponenda sunt: ipsis quibus adversum nos usus est testimoniis, revincatur, ut intelligat, se et legere potuisse quae scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
UPERROGATUS AER¬
iribus ut aduersus libellum cuiusdam heliũ¬
dii tesponderem facere distuli. non quo disti¬
cile fuerit hominem rusticanum & uia pͥmis
quoq imbutum lũs super ueri asertione conuinatt pca
ne respondendi dignus fieret qui uincititur. Huc accede¬
bat ꝗ uod homo turbulentus & solus in unuierso mudo
signum arburatur: Accepta matetia disputandi amplis
ini peret blasphmart. & quasi de sublim PloM tompl
mouebantur liustiori fine cesserunt:.iam ad radice in¬
frues tuost arboris euuangeli securis est admouetda. &
cum in fecunditait foliorum tradenda flammis. ut d¬
scat aliquando rcticere qui nuqm̃ didicit loqui. iguur
tem suo sensu oͥrt mͥco destnulat. Inuocandus dominus
hiesus.ut sacri uenitis hospitium cuius decem menlib
inhabitator ftut: ab omnibi concubitus suspitione turat
Ipse quoq dius pater est imprecandus: ut mrcm filii siu uirginẽ
ostendat fuisse post partum. quac fut mater antequã

Expanded text:
uper rogatus a fratribus, ut adversus libellum cujusdam Helvidii responderem, facere distuli: non quod difficile fuerit, hominem rusticanum, et vix primis quoque imbutum litteris, super veri assertione convincere; sed ne respondendo dignus fieret, qui vinceretur. Huc accedebat quod homo turbulentus, et solus in universo mundo signum arbitratur accepta materia disputandi, amplius inciperet blasphemare, et quasi de sublimi loco in tomovebantur, justiori fine cessarunt, jam ad radices infructuosae arboris Evangelii securis est admovenda , et cum infecunditate foliorum tradenda flammis, ut discat aliquando 206 reticere, qui numquam didicit loqui. 2. Igitur tem suo sensu, ore meo defendat. Invocandus est Dominus Jesus, ut sacri ventris hospitium, cujus decem mensibus inhabitator fuit, ab omni concubitus suspicione tueatur. Ipse quoque Deus Pater est imprecandus, ut matrem Filii sui, virginem ostendat fuisse post partum, quae fuit mater antequam
Abbreviated transcription (Latin):
tos amputatos.Hatc filia in chtisto carissima inculco: & ett¬
brus repeto:ut posteciorum ohlita:in ptiora te eatendas:ha¬
bẽs tui ordinis quas sequatis: iudith dt hebrata hystoria: &
annam filiam phanuelis de euuangelii claritate.qua dieb
& noctibus uers abãtur intemplo. & otõnibus atq: ieunus
thesaurum pudicitia conseruabãt.Unde & altera in typo
ecdesiae dyabolum capite truncauit:Altera saluatorẽ mũdi pri¬
ma suscepit: sacramentorum conscia fututorum. Illud in cal¬
ce sermonis quaeso.ut breuitatem libelli: uel de materiae ste¬
rilitate:sed de pudoris magnitudine exumes actidisse. dũ
uereor ignotis me diu ingerere. auribus: e occultum iu¬

Expanded text:
os amputatos? haec, filia in Christo carissima, inculco et creos amputatos? haec, filia in Christo carissima, inculco et crebrius repeto, ut posteriorum oblita in priora te extendas habens tui ordinis, quas sequaris, Iudith de Hebraea historia et Annam, filiam Phanuelis, de euangelii claritate, quae diebus et noctibus uersabantur in templo et orationibus atque ieiuniis thesaurum pudicitiae conseruabant. unde et altera in typo ecclesiae diabolum capite truncauit, altera saluatorem mundi prima suscepit sacramentorum conscia futurorum. illud in calce sermonis quaeso, ut breuitatem libelli non de inopia eloquii uel de materiae sterilitate, sed de pudoris magnitudine aestimes accidisse, dum uereor ignotis me diu ingerere auribus et occultum le
Abbreviated transcription (Latin):
non potest continere uel non uult: maritum potuis accipi¬
at quam dyabolum. Pulchta nunirum & appetenda tes quã
sathane cominemorationt suscipitur. Fornicata est quondã e
hierusalem: & diuaticauu pedes suos omni transturti. In
egipto primum de uirginata est. & ibi fracte sunt mãmat
euis. Cunq ad drseita uenissit. & morarum moysi ducto¬
tis impaeuno: quasi estu libidinis furibunda dixissit:
isti sunt di tui istael: qui te eduxerunt de terra acgipti:
acccpu praccipta no bona. & uistificationes pessimas in
quibus non uiurret. sed puniretur. Quid ergo mirum. si
& lasciientibus uiduis de quib in alio locoꝰ apostolus di¬
atrat: cum luauriat fuerint in chto nubere uolunt. hñtes
damnationem: quia primam fidem irtuam fectrunt cõceo¬
su bigamiat prarcepra non bona & uistisitatiomes pessimas.
ita secundum indulgens maritum & tertuim: & si libetet uĩ¬
cesimum:ut scient sibi non iam maruos datos:qmͣ aduliȩ.¬

Expanded text:
non potest continere uel non uult, maritum potius accipinon potest continere uel non uult, maritum potius accipiat quam diabolum. Pulchra nimirum et adpetenda res, quae satanae conparatione suscipitur. fornicata est quondam et Hierusalem et diuaricauit pedes suos omni transeunti. in Aegypto primum deuirginata est et ibi fractae sunt mammae eius. cumque ad deserta uenisset et morarum Moysi ductoris inpatiens quasi oestro libidinis furibunda dixisset: isti sunt dii tui, Israhel, qui te eduxerunt de terra Aegypti, accepit praecepta non bona et iustificationes pessimas, in quibus non uiueret, sed puniretur. quid ergo mirum, si et lasciuientibus uiduis uiduis, de quibus in alio loco apostolus dixerat: cum luxuriatae fuerint in Christo, nubere uolunt habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt, concessit digamiae praecepta non bona et iustificationes pessimas ita secundum indulgens maritum et tertium et, si liberet, uicesimum, ut scirent sibi non tam uiros datos quam adulter
Abbreviated transcription (Latin):
stoliꝰmelius est nutere quam uri. Tolle quod peuis esturi.
& per sc bonum non erit nubere. Procul hereticorum calum¬
niȩ. Scnus honorabiles nuptias. & cubilt immatulatum
Etiam de patadiso eapulsus adam: unam utorẽ habuit
Primus lamech maledictus & sanguinatuis. Edt cain
stipt descendens. unam costam duusit in duas. et planta¬
rium digamiȩ protinus diluuii poena sub uertit. Unde il¬
lud apo stoli: quod fornicationis metu indulgere compel¬
litur: scribens ad tymotheum. Uolo adolescentulas nultre
filios procteare. matresfamilias esse. nullam ditet ocrasionẽ
dare aduersatio detractionis causa. Et cur indulserit statim
subiecit lam enim quaedam declinauerũt post sathanar
Fa quo intelligimus illum non stanumo coronam: sed iac¬
tibus manumꝰ porrigere. Uide qualia sine secunda matti¬
monia: quae lupanaribus prarferuntur. quia declinaurẽ
quedam post sathanam. Ideo adolescentula uidua qua se

Expanded text:
stoli: melius est nubere quam uri. tolle, quod peius est, uri, stoli: melius est nubere quam uri. tolle, quod peius est, uri, et per se bonum non erit nubere. procul hereticorum calumniae: \'scimus honorabiles nuptias et cubile inmaculatum\'. etiam de paradiso expulsus Adam unam uxorem habuit. primus Lamech maledictus et sanguinarius et de Cain stirpe descendens unam in duas diuisit costam et plantarium digamiae protinus diluuii poena subuertit. unde illud apostoli, quod fornicationis metu iudulgere conpellitur scribens ad Timotheum: uolo adulescentulas nubere, filios procreare, matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario detractionis causa. cur indulserit, statim subiecit: iam enim quaedam declinauerunt post satanan. ex quo intellegimus illum non stantibus coronam, sed iacentibus manum porrigere. uide, qualia sint secunda matrimonia, quae lupanaribus praeferuntur, quia declinauerunt quaedam post satanan. ideo adulescentula uidua, quae se