comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͥppeuobili comiti flandrie. phi¬
lippo germano suo & amicis su¬
is magnatib t̾re scͥpto ia & u̾bo disse¬
de regna suo tanquã ꝓditorem suũ
fugisse. Unde & q̃si longa manꝰ regia:
TA nga ꝑicła regiã manũ fugientis.
Et icleo oĩa plena suspieionib: & secu¬
illis partib ꝓdi metuerat. erat. eo qd̾
dño rege angloꝵ ꝓcurante maths fr̃ co¬
nitis flandr ensis. phylippi tunc bo¬
lonie comes. cũ albissa quadã filia
stephi. filia qͦncła regis anglor. matͥ¬
scłis detestandũ ꝯtͣxerat: archip̃sule
tuuc regis cancellario. ꝓpt̾ facti euor¬
mitatẽ ꝯtͣclicente: & qͦad potuit recla¬
maute. Uncle & comes bolonie extẽ
ꝑfecto odio oderat eũ. Erat qͥdem sic:

Expanded text:
ex quippe nobili comiti Flandriae Philippo germano suo et amicis suis magnatibus terrae scripto jam et verbo dissede regno suo tanquam proditorem suum fugisse: unde et quam longa manus regia, tam longa pericula regiam manum fugientis, et ideo omnia plena suspicionibus et secuillis partibus prodi metuerat erat, eo quod domino regi Anglorum procurante Matthaeus frater comitis Flandrensis Philippi, tunc Boloniae comes cum abbatissa quadam filia Stephani quondam regis Anglorum matrsaeculis detestandum contraxerat, archipraesule tunc regis cancellario propter facti enormitatem contradicente, et quoad potuit reclamante; unde et comes Roloniae extunc perfecto eum odio oderat. Erat quidem sic:
Abbreviated transcription (Latin):
accessit unꝰ nr̃m ad archip̾sułe̾ hodie ĩqͥ¬
ens de pace eccłie tͣctatũ ẽ in mtͣio:. & edo
qd̾ solum per tuum martyruim. ee¬
clia ꝯsecut᷑a sit pacẽ. Aechip̃sul uͦ ad
loquentẽ se retorquens: breuit̾ sic Uti¬
nã inqͥt. uł meo sanguine liberaret᷑.¬
adem uͦ nocte post decantatũ noc¬
turnũ. pleriq de eruditis nris ꝯ¬
uener̾t: archip̃sulem alloquentessie.
Dñe inqͥunt intende nobis. Necesse e¬
nim ẽ. & ecclĩe cłi & nobis qͥ secuti sumꝰ
te: ut uideamꝰ qͦmodo caute aubule¬
mꝰ: intelligentes que sit uoluntas di

Expanded text:
accessit unus nostrum ad archipraesulem: « Hodie, inquiaccessit unus nostrum ad archipraesulem: « Hodie, inquiens, de pace Ecclesiae tractatum est in Martyrio et credo quod solum per tuum martyrium Ecclesia consecutura sit pacem. » Archipraesul vero ad loquentem sibi se retorquens breviter sic: « Utinam, inquit, vel meo sanguine liberaretadem vero nocte post decantatum nocturnum, plerique de eruditis nostris convenerunt archipraesulem alloquentes sic: « Domine, inquiunt, intende nobis, necesse enim est, et Ecclesiae Dei et nobis qui secuti sumus te, ut videamus quomodo caute ambulemus, intel
Abbreviated transcription (Latin):
uir multa exꝑtꝰ: in pͥmo auditu sicut¬
& alii in suspicionẽ incidit. Et ex his qͦͤ
caute & oꝑte ĩterloquebat᷑: uideri iã
poterat fut᷑oꝵ sibi p̃sagꝰ. Nec responsũ
suũ ad ꝯsiliũ distulit: s mox absolute
& p̃cise respondit. se in p̃sentiarũ cum
rege pacẽ ñ facturũ uͥ ad apłici uiri ꝯsi¬
liũ: dato uicdł in signũ pacis. pacis os¬
cło. Et responsum sic absolutũ: cũ noc¬
te que iã umminebat. colloqͥũ dirimit
Cũ regib tñ gͣndis ua restaret acdhue:
mantue que aparisius duodecim leu¬
gis t̾re. distat. ipsoꝵ ĩparatis hospieis.
Rex uͦ angloꝵ tota die fatigat᷑. cui ess
ad hue noctis restabat iter: int̾ itinerã¬
dũ archip̃suli sepe & sepiꝰ malecticebat:
recolens in uia & repetens labores uex¬
ationes & teclia. que iã ꝑ eũ sustinue
Iosi regũ recessu. intempla. Urat¬
riũ domum que templum noĩatur
ꝓpe extͣparisiꝰ in quahopitati erauꝰ:
ꝯfestim nos receꝑimꝰ. Ia ipso uͦ recessu

Expanded text:
ir multa expertus, in primo auditu sicut et alii in suspicionem mox incidit. Et ex his quae caute et operte interloquebatur videri jam poterat futurorum sibi praesagus. Nec responsum suum ad consilium distulit, sed mox absolute et praecise respondet se in praesentiarum cum rege pacem non facturum, nisi ad apostolici viri consilium, dato videlicet in signum pacis osculo. Et responsum sic absolutum cum nocte quae jam imminebat colloquium diremit, cum regibus tamen grandis via restaret adhuc, Mantuae, quae a Parisiis duodecim leugis terrae distat, ipsorum praeparatis hospitiis. Rex vero Anglorum tota die fatigatus, cui et adhuc noctis restabat iter, inter itinerandum archipraesuli saepe et saepius maledicebat, recolens in via et repetens labores, vexationes et taedia quae jam per eum sustinuerat. Nos in regum recessu in templariorum domum quae Templum nominatur prope extra Parisios, in qua hospitati eramus, confestim nos recepimus. In ipso vero recessu
Abbreviated transcription (Latin):
firma mundi elegit ut ꝯfundat for¬
tia. Et ne iã ad p̾terita recurramus
exempla: uides clñe in p̃sentiarum
pusillũ h̾e gregem tuũ nos uidelicet
qͥsecuti sumꝰ te qͦs ut sequerem ted̾i
uocatione uocasti: ñ qͥdem nobiles. ñ
potentes:s ignobilia mundi. & ꝯtẽp¬
tibilia. Et m̃ ut solus ipse uictor p̃di¬
cet᷑. te cluce te rectore. uincit cleus per
hos. ita ut iuctori sũma deuotione
cantare clebeamꝰ all. reuersionis.
Mox & enum quasi reu̾si censeri pos¬
sumus: cũ nobis arege tanto apotes¬
tate tanta que priꝰ in ꝯtͣriũ iuraue¬
rat. pax publice clat᷑. & in cdulgetur
reu̾sio. Etiã siꝑ nosstaret. qͦminus
reu̾teret᷑m: ũ obid tñ minꝰ in causa no¬

Expanded text:
firma mundi elegit ut confundat forfirma mundi elegit ut confundat fortia. Et ne ad jam praeterita recurramus exempla, vides, domine, in praesentiarum pusillum hunc gregem tuum nos videlicet qui secuti sumus te, quos ut sequeremur te Dei vocatione vocasti, non quidem nobiles, non potentes, sed ignobilia mundi et contemptibilia. Et tamen ut solus ipse victor praedicetur, te duce, te rectore, vincit Deus per hos, ita ut victoris summa devotione cantare debeamus Alleluia reversionis. Mox etenim quasi reversi censeri possumus, cum nobis a rege tanto, a potestate tanta quae prius in contrarium juraverat, pax publice datur et indulgetur reversio; etiam si per nos staret quo minus reverteremur, non ob id minus in causa no
Abbreviated transcription (Latin):
Nec eiuum tanta & mundo tãclara.
& tam głosa potestas: tanti doli pos¬
s esse uł insidiarũ ulla latebra. A tã¬
ta altitudine longe semotũ:tã dolo¬
se simulationis latibulũ. Uñ & ere¬
dibile minime qd moliat᷑ qͥcquam
p̃sertun adu̾sum te. sac̃dotem & pa¬
trem suũ in deo & ꝓpt̾ dm. seu etiam
aduersũ nos merme hominũ genus:
p̃sertim ab ipsomet publice pace et
rit. am ꝓtͣhas aut ꝓerastines: ssin
forma pacis oblata. mat᷑e ꝯfident̃. &
absq om̃i ꝯseientie serupulo reuer¬
tam᷑: illũ sũma gr̃arũ actione ꝓseqͣn
tesꝰ i cuiꝰ fortitudine reu̾tem᷑. Iurauit
siqͥde rex publice corã multis pontifi¬
cib & principibus regni: regnante
ipso. nunqͣm te reu̾surũ. Nunc uͦ ipse
est iͥ pacem offert: securitatẽ spondet᷑.
malas ꝯsuetudines damnat:bonas
ꝓbat. Qd̃ reuera acl̃o factum est:
cuiꝰ infirmũ. etiã regib fortiꝰ est. Qui
ut solus fortis appareret nundo: in¬

Expanded text:
Nec enim tanta et mundo tam clara Nec enim tanta et mundo tam clara et tam gloriosa potestas tanti doli posset esse vel insidiarum ulla latebra. A tanta altitudine longe semotum tam dolosae simulationis latibulum, unde et credibile minime quod moliatur quidquam, praesertim adversum te sacerdotem priorem suum in Deo, et propter Deum, seu etiam adversum nos, inerme hominum genus, praesertim ab ipsomet publice pace et rit, amodo protrahas aut procrastines, sed in forma pacis oblata mature confidenter et absque omni conscientiae scrupulo revertamur, illum summa gratiarum actione tes in cujus fortitudine revertemur. Juravit siquidem rex publice coram multis pontificibus et principibus regni, regnante ipso nunquam te reversurum. Nunc vero ipse est qui pacem offert, securitatem spondet, malas consuetudines damnat, bonas probat. Quod revera a Domino factum est cujus infirmum etiam regibus fortius est. Qui ut solus fortis appareret mundo, in
Abbreviated transcription (Latin):
des in orbem & uehem̃ti afflati spũ
in hostes irruentes: ñ quesierunt
similit̾. Non ad t̾reni pulueris uno
flatu facile disꝑgendi anheles osclm:
uec metuas gladiũ. Eccłiam tuã potꝰ
ñ sub oscło. s sub gladio si necesse sie:
& si nuctatã. & spoliatã. & si ꝯuulsam
& euulsam. ñ recuses: s maritali⁊ elo.
cũ debita affectione & deuotione sus¬
cipias. Nonte que forte iã tͥ p̃parant᷑
dolosoꝵ retiacła retͣhant: ñ mine re¬
uocent: ñ gladii metꝰ emolliat: ũ de¬
niq etiã ultimũ mortis te retardet
dentiã audeas p̾sens. qͣ ausus es ab¬
sens: ut cũ ꝓphetico sarcło fortit᷑ & ui¬
rilit̾ euellas. destruas. disꝑdas & dis¬
sipes: que ui orto clñi ꝑ absentiam
tuã male iã excreuert. Uerũ qd̃ sup
tetigimꝰ de causa metꝰ. & ꝑicłis si for¬
de t̾ram ingrederem᷑: neqͣquã ideo
dicun. qd̃ de tanto rege nostro & tã
illustri suspicem si siustri qͥppiam

Expanded text:
tes in orbem et vehementi afflati Spiritu tes in orbem et vehementi afflati Spiritu in hostes irruentes non quaesierunt similiter. Non ad terreni pulveris uno flatu facile dispergendi anheles osculum, nec metuas gladium. Ecclesiam tuam potius, non sub osculo sed sub gladio, si necesse sic etsi nudatam, et spoliatam, etsi convulsam et evulsam, non recuses, sed maritali zelo cum debita affectione et devotione suscipias. Non te, quae forte jam tibi tenduntur dolosorum retiacula, retrahant, non minae revocent, non gladii metus emolliat, non denique etiam ultimum mortis te retardet dentiam audeas praesens qua ausus es absens, ut cum prophetico sarculo fortiter et viriliter evellas, destruas, disperdas, et dissipes, quae in horto Domini per absentiam tuam male jam excreverunt. Verum quod supra tetigimus de causa metus et periculis si forte terram ingrederemur, nequaquam ideo dicimus quod de tanto rege nostro et tam illustri suspicemur sinistri quidpiam.
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate una: fugite in aliã. Oceur¬
rendi uͦ tẽpꝰ. cũ eccłĩa ꝑiclitat᷑. De qͦ
& scͥpt᷑a. Occurrit inqͥt tanquã leo:
ꝯtemnit pauorẽ:nec cedit gladiis.
Sic & magister priꝰ ꝑsportã fugit s
postea occurrit. Cui cũ ꝓpħa suũ p̃di¬
xiss excessum. uirũ inqͥens cuiꝰ hec
rona ẽ. sic alligari oportet: repondit
mox. Ego inqͥt ñ solũ alligari. s & mo¬
ei uado in irlm: nec facio animam
meã p̃ciosiorem quã me Etqͥdem
piꝰ magist᷑ magistoꝵ pastor pastoꝵ
forma. & exemplar: pͥmo dũ ad hue
infans & tenellus in egyptũ fugit:
s adultꝰ postea fortis & robustui oc¬
eͣcit. Uñ qͥ priꝰ siuis qͤsi tenellis & in
lacte mat̾s ad huc dixerat cũ uos ꝑse¬
cuti fuerint in ciuitate una fugite
in aliã:. postea sicut oꝑe sic ce sermo¬
ne suos iã robustos docuit ut occur¬
rerent. Ecce inquiens mitto uos: sic̃
oues in mecdio lupoꝵ. Ite Illi gͥ eun¬

Expanded text:
civitate, fugite in aliam ; occurcivitate, fugite in aliam ; occurrendi vero tempus cum Ecclesia periclitatur; de quo et Scriptura: Occurrit, inquit, tanquam leo, contemnit pavorem nec cedit gladiis . Sic et magister prius per sportam fugit, sed postea occurrit. Cui cum propheta suum praedixisset excessum: Virum, inquiens, cujus haec zona est sic alligari oportet , respondit mox: Ego, inquit, non solum alligari, sed et mori vado in Jerusalem, nec facio animam meam pretiosiorem quam me . Et quidem prius Magister magistrorum Pastor, pastorum, forma et exemplar; primo dum adhuc infans et tenellus in Aegyptum fugit, sed adultus postea fortis et robustus occurrit. Unde qui prius suis quasi tenellis et in lacte matris adhuc dixerat: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam , postea sicut opere sic et sermone suos jam robustos docuit ut occurrerent: Ecce, inquiens, mitto vos sicut oves in medio luporum: Ite . Illi igitur eun
Abbreviated transcription (Latin):
usq certe absentie & exilii nr̃i eausa iu¬
stissimã Uerũ ne in cõmuni ꝑicło hoc
& gen̾alictiscͥmine. nec absentia. nec
exilii causa iusta. pot̾it esse uł excusa¬
bilis: s reuera dam nabilis. & damna¬
bili clamnabiliorꝰp̃sertim cũ ꝑsona¬
lis ob quã fugisti cesset ꝑsecutio: rege
eccłiam tuam tͥ in om̃i securitate et
pace publice offerente. qͥcqͥd disponat
ipse qͥcqͥd moliat᷑ interiꝰ. Cessat gͥ nẽ
ea que p̾cessit. ꝑsecutio ꝑsonalis: cui
ut iam ostenclunus generalis sue¬
cessit. inqua bonꝰ pastor tenet᷑ ñ seab¬
sentare ũ fugere: s ex adu̾so ascende¬
re se opponere. & int̾ gladios etiã nu¬
dos & exertos se ingerere: & ita sine¬
cesse fuerit ammã suã ꝓ ouib suispo¬
nere Uñ & uiro saẽclotali sicut tẽpꝰ
fugiendi. ita & tempꝰ ẽ occͣrendi. su¬
ge tempꝰ. cũ ꝑsona querit᷑: iuxta qd̾
dñs. Si uos inqͥt ꝑsecuti fuerint in

Expanded text:
usque certe absentiae et exsilii vestri causa juusque certe absentiae et exsilii vestri causa justissima; verum nunc in communi periculo hoc et generali discrimine nec absentia nec exsilii causa justa poterit esse vel excusabilis, sed revera damnabilis et damnabili damnabilior. Praesertim cum personalis, ob quam fugisti, cessit nunc persecutio, rege ecclesiam tuam tibi in omni securitate et pace publice offerente, quidquid disponat ipse, quidquid moliatur interius. Cessat igitur nunc ea quae praecessit persecutio personalis, cui ut jam ostendimus generalis successit, in qua bonus pastor tenetur non se absentare, non fugere, sed ex adverso ascendere, se opponere et inter gladios etiam nudos et exertos se ingerere, et ita si necesse fuerit, animam suam pro ovibus suis ponere. Unde et viro sacerdotali sicut tempus fugiendi ita et tempus est occurrendi, fugae tempus cum persona quaeritur, juxta quod Dominus: Si vos, inquit, persecuti fuerin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa redacta in uias planas. Unde et
negatũ oscłm. Igit si ppt̾ sołu uegatũ
oscłm. debeat sac̾iod suam uł deser̾e
uł recusare eccłiam alias reu̾surus. ad
ipsam. & ꝑsecutiones. & exilia patidũ¬
taxat ꝓpt̾ hoe: uos uideritis. nobis mni¬
nume uidet᷑ sic. p̃sertim cũ ex sacer¬
qͥ doceant: ñ st̃ qͥ sacͣmenta in dei ec¬
clia celebrent. Uñ & iuxta planctũ
ꝓphete. grex ille cluicus. ñ inuenien᷑
pascua abit absꝙ fortitudine añ fa¬
ciem subsequentis: tanquã grex abs¬
ꝙ pastore. oues errantes in in uio. & ñ
in uia. Nec est enĩ qͥ ext̾reat. qͥ luposar¬
oeat ab ouili: s fiunt indefec̾tũ pasto.¬
rum aulici satellites. eccłiarũ custo¬
des. Et bona eccłiarũ instituta. ad
subsidia pauꝑũ. ꝯu̾tunt᷑ in fiscum.
Et ita ex absentia tua. gͣde un eccłia.
& in spũalib & in tẽporalib detrim̃tũ:
euorme cdamnũ: & cõmune ꝑicl̾m. Huc¬

Expanded text:
pera redacta in vias planas. Unde et pera redacta in vias planas. Unde et negatum osculum. Igitur si propter solum negatum osculum debeat sacerdos suam vel deserere vel recusare Ecclesiam, alias reversurus ad ipsam et persecutiones et exsilia pati duntaxat propter hoc, vos videritis, nobis minime videtur. Praesertim cum ex sacerqui doceant, non sunt qui sacramenta in Dei Ecclesia celebrent: verum et juxta planctum prophetae grex ille Dominicus non inveniens pascua, abit absque fortitudine ante faciem subsequentis, tanquam grex absque pastore, oves errantes in invio et non in via. Nec est enim qui exterreat, qui lupos arceat ab ovili, sed fiunt in defectum pastorum aulici satellites ecclesiarum custodes. Et bona ecclesiarum instituta ad subsidia pauperum convertuntur in fiscum. Et ita ex absentia tua grande in Ecclesia et in spiritualibus et in temporalibus detrimentum, enorme damnum et commune periculum. Huc
Abbreviated transcription (Latin):
agumꝰ clarific̾ate in cdies. Et uos iti¬
dem mundo clarificauit: mũdo sic̃
claros ita & caros reddens. & accep¬
tos in tantũ ut nec nobis qͥ secuti fu¬
mus te. nec eiectis ꝓpter nos. qͥcquã
defuerit. Uerũ in hesterno colloqͥo
uideamꝰ diligent̃ & discutiamꝰ qͥd
ꝓcesserit. Ut uobis uidet᷑ int̾ nos et
regẽ.heri omĩa fuerunt cõplacata
omĩaplana p̃ter quã qd̃ in solo paci̾
oscło. ñ dato. pax stetit. Hoc solum ñ
datũ: pacis queusq: ad huc bene ꝓces¬
serat. fuit obstaclm̃. Unde ꝓfecto liqͤt
hoc solum qd̾ eccł̃ie & nrãm impedi¬
uit pacẽ: illud dũtaxat nẽ esse nr̃i
exilii causam. Et ita qͥ priꝰ ꝓpt̃ solã&
manifestissimam iusticie causam
sustinuimꝰ: nc̃ ꝓpt̾ solũ negatũ oscłm
exulamꝰ. Nec enim ꝯsuetudines ulle.
bone seu male. aut dei honor tacitus
uł exp̃ssus: exilii nr̃i nẽ causa est.Si¬
quidem abheri omĩa cõplanata: as¬

Expanded text:
agimus, clarificante in dies: et nos itiagimus, clarificante in dies: et nos itidem mundo clarificavit, mundo sicut claros ita et charos reddens et acceptos interim, ut nec nobis qui secuti te nec ejectis propter nos quidquam defuerit. Verum in hesterno colloquio videamus diligenter et discutiamus quid processerit. Ut nobis videtur inter nos et regem heri omnia fuerunt complacata, plana omnia praeter quam quod in solo pacis osculo non dato pax stetit. Hoc solum non datum pacis, quae usque ad hoc bene processerat, fuit obstaculum. Unde profecto liquet hoc solum, quod Ecclesiae et nostram impedivit pacem, illud duntaxat nunc esse nostri exsilii causam: et ita qui prius propter solam et manifestissimam justitiae causam sustinuimus, nunc propter solum negatum osculum exsulamus. Nec enim consuetudines ullae, bonae seu malae, aut Dei honor tacitus, vel expressus, exsilii nostri nunc causa est; siquidem ab heri omnia complanata et as
Abbreviated transcription (Latin):
annus ꝑegͥnationis nr̃e ẽ: & toto tp̃r
hoc multa & regũ & pͥncipũ secuti sumꝰ
colloqͥa seꝑ qͣlibet oportunitate data:
pacẽ inqͥrentes & ꝑsequentes eam. uerũ
uec dũ ꝯsequentes eam. nec ꝓficientes
adhuic: eausam tñ nrãm fauente dño
sores. & subuersores reportamus.
Et qͤ uos ꝯsolant᷑ in omĩb: pauꝑta¬
tis & ꝑegͥnationis nr̃e ueritas & iusti¬
cia comites indiuidui sunt. Qum
potiꝰ causa nr̃a tanquã lux oriens.
in dies. magis ac magis claruit: ip¬
soꝵ etiã testimonio inimicoꝵ illu¬
strata. Que etiã in ꝓrimo illo que
hesternũ p̃cessit colloquio. ut tu ꝯ¬
solando tuos sapientes ecdoeriisti a
den elarificata est: ut ñ solum nunc
iustificet᷑ a filiis suis s & sab alieniso
qͥ uexitatis nr̃e lucẽ extinguere msi
ft᷑ Et itahucusq: magnifice fecit d̾s
nobiscũ . Cõprehendit enĩ mundũ
in astutia sua:ipso uellet nollet mũ¬
dus ꝑ mundũ ipsũ eccł̃ie negotiũ qd̃

Expanded text:
egrinationis nostrae est. Et toto tempore hoc multa et regum et principum secuti sumus colloquia, semper qualibet opportunitate data pacem inquirentes et persequentes eam, Verum necdum consequentes eam nec proficientes adhuc, causam tamen nostram favente Domino sores et subversores reportamus. Et quae nos consolantur in omnibus, paupertatis et peregrinationis nostrae veritas et justitia comites individui sunt. Quin potius causa nostra, tanquam lux oriens, in dies mundo magis ac magis claruit, ipsorum etiam testimonio inimicorum illustrata quae etiam in proximo illo quod hesternum praecessit colloquio, ut tu consolando tuos sapientes edocuisti, a Deo clarificata est, ut non solum nunc justificetur a filiis suis, sed et ab alienis, qui veritatis nostrae lucem exstinguere nisi sunt. Et ita hucusque magnifice fecit Deus nobiscum. Comprehendit enim mundum in astutia sua, ipso vellet nollet mundus per mundum ipsum Ecclesiae negotium, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ad apłicũ mandatũ regem ꝓpace
nrã sepe & sepiꝰ conuenerunt. Et nͥ
interueniret pax: censurã eccłiasticã.
& sibi. & t̾re sue. imminere in breui in¬
ferrebant:apłico uiro p̃cipiente sie
adieientes. nec minis. nec blandituᷤ
nec aliqͥb u̾boꝵ ambagib seu tergiũ¬
sationib ullis censurã hanc nͥ solum
data pace aut adumi posse aut suspen¬
di: apłici uiri animo obfirmato nune
sic addentes etiã se nullatenꝰ audere
a romano pontifice. statutũ t̾minum
p̃terire: qͥn mandatã sibi cohercionẽ
exequerent᷑: nͥ pax infra interueniret.

Expanded text:
ad apostolicum mandatum regem pro pace nostra saepe et saepius convenerunt, et nisi interveniret pax, censuram ecclesiasticam et sibi et terrae suae imminere in brevi inferebant, apostolico viro praecipiente sic. Adjicientes nec minis, nec blanditiis, nec aliquibus verborum ambagibus seu tergiversationibus ullius censuram hanc, nisi solum data pace, aut adimi posse aut suspendi, apostolici viri animo obfirmato nunc sic: addentes etiam se nullatenus audere a Romano pontifice statutum terminum praeterire, quin mandatam sibi coercitionem exsequerentur nisi pax interveniret.
Abbreviated transcription (Latin):
mitto uos: sicut oues in medio lupoꝵ.
Uñ & sicut benedictionẽ aplicam: sie
& absolutionẽ seͥptam qͥcqͥtl ipsi
int̾ram ing̃sso accideret. a uiro apłi¬
co optinere tunc meruit. Hec gͥ apłi
pimꝰ. misccłiam & iudiciũ cantante

Expanded text:
medio luporum . Unde et sicut benedictionem apostolicam, sic et absolutionem scriptam, quidquid ipsi in terram ingresso accideret, a viro apostolico obtinere tunc meruit. Haec igitur pimus, misecicordiam et judicium cantante
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ ułtiꝰ mortis eiꝰ exaggerare modũ.
solũ hic tetigisse sufficiat: obid solum.
ut uir dei ꝓpħa uer̾ uaticinii sui fine
cõꝓbet᷑. Et certe plura de actib huius
henrici nr̃i & si etas tenera strenuus
nͥ qͥa ꝗͣ describendã suscepim̃. lex hysto¬
salutantes .. ptum hystorie iter
reuertam᷑.
Iechip̃̾sul itaq sciens tandem ꝓcerto
coronationem factã sie: ꝑnuntios nrõs
qͦs supͣdiximꝰ in articlõ fuisse romane
ꝓfectionis. cũ in pͥmis audirent᷑. hec qͦtenꝰ
pax nr̃a ꝓcesserit. & in qͥb finib steterit.

Expanded text:
nc ulterius mortis ejus exagitare modum: nc ulterius mortis ejus exagitare modum: solum hic tetigisse sufficiat, ob id solum ut vir Dei propheta verus vaticinii sui fine comprobetur. Et certe plura de actibus hujus Henrici nostri, etsi nisi quia quam scribendam suscepimus lex histosalutantes ad coeptum historiae iter revertamur. Archipraesul itaque sciens tandem pro certo coronationem factam sic, per nuntios nostros quos supra diximus in articulo fuisse Romanae profectionis, cum in primis audirentur haec, quatenus pax nostra processerit et in quibus finibus steterit
Abbreviated transcription (Latin):
quasi adormitante aliqͦ casu cõpo¬
sitũ. quẽ etiã uigilanter uigilans ñ
cõponeret: utpote qͥ u̾sificandi. nec
etiã subscolari disciplina artẽ atti¬
giss uł in modico. Hoc aũ scio. qͥa ũ¬
sum auditũ sie: in ẽstino retulit dis¬
cipło qui scͥpsit hec Et gemebundus
archip̃sul locutꝰ: discipło qͥ seͥpsit hec.
Et uere in morte henriei ꝓhdolor.
ce nũ dolor: archip̃sul uatiemii sui
& in gaufridi morte dũ adhuc hane
hystoriã scriberem: archip̃sulis uati¬
ciniũ ad impletũ post henriei mor¬
tẽ. qͥnto sextone anno ante patrẽ. mortu¬
osicut hoc & illo. Et qd̾ accedit miracło.
uaticiniũ plus cõmendans: mors tulit
una duos. Uere una mors: qͥa eadem
mortis species. ambob fr̃ib his. uior¬
bo dissint̾ico int̾emptis. Beneqͥdem
qͥuto ue anno. agaufridi morte: pater
ipse mortuus est Qualit̾ uͦ me tacente.
nouit eccłia & mundꝰ p̃dicat. Nee gͥ ꝑgo¬

Expanded text:
quasi a dormitante aliquo casu compoquasi a dormitante aliquo casu compositum, quem etiam vigilanter vigilans non componeret, utpote qui versificandi nec etiam sub scholari disciplina artem attigisset, vel in modico. Hoc autem scio quod versum auditum sic in crastino retulit discipulo qui scripsit haec; et gemebundus archipraesul locutus discipulo qui scripsit haec. Et vere in morte Henrici, proh dolor! et unde dolor, archipraesul vaticinii sui  in Gaufridi morte, dum adhuc hanc historiam scriberem, archipraesulis vaticinium adimpletum post Henrici mortem quinto sextove anno ante patrem mortuo, sicut hoc, et illo. Et quod accedit miraculo, vaticinium plus commendans: « Mors tulit una duos, » vere una mors, quia eadem mortis spes ambobus fratribus his, morbo dysenterico interemptis, bene quidem quintove anno a Gaufridi morte, pater ipse mortuus est. Qualiter vero, me tacente, novit Ecclesia et mundus praedicat. Nec ig
Abbreviated transcription (Latin):
de dño rege angloꝵ. cle eiꝰ magnitudi¬
& latis potentatib cogitatio subit. Su
ꝑhis diutiꝰ cogitans & p̃sertim de fili¬
is & int̾ filios potissimũ. de pͥmogent¬
to ipsiꝰ henrico. quẽ p̃cetsteris dilige¬
bat: & deqͦdã alioꝵ. Inc̃stino tñ sicut
referebat. se ꝓcerto scire nesciẽbat:
de quo alioꝵ cogitass tunc. ancde ri¬
chardo post henricũ. defu̾ctũ regis ñc
herede. & comite pictauoꝵ: ande gau¬
frido britannie comite. Cũ gͦ de rege
patre. & cle filiis cogitaret sie: deside¬
rabat se scire qͥd futurũ de his. & qͣ¬
lis cirea hos cdispositio altissimi. Et
cũ aliquamdiu cogitaret sic deside¬
rans: int̾ cogitandũ cepit quasi dor¬
mitare. Et ecce facta est ad eũ uox:
ꝑ ipsã uocẽ u̾su qͦdã exametros exp̃s¬
so. Uersus autẽ hic erat. Mors tulit u¬
ua duos. tulit alt̾a s male patrẽ. Ec¬
ce u̾sus. Nec arbitret᷑ quis u̾sũ hunc

Expanded text:
de domino rege Anglorum, de ejus magnitudide domino rege Anglorum, de ejus magnitudiet latis potentatibus, cogitatio subit. Super his diutius cogitans, et praesertim de filiis et inter filios potissimum de primogenito ipsius Henrico quem prae caeteris diligebat, et de quodam aliorum; in crastino tamen, sicut referebat, se pro certo scire nesciebat de quo aliorum cogitasset tunc, an de Ricardo post Henricum defunctum regis nunc haerede et comite Pictavorum, an de Gaufrido nunc Britanniae comite. Cum ergo de rege patre et de filiis cogitaret sic, desiderabat se scire, quid futurum de his et quales circa hos dispositiones Altissimi. Et cum aliquandiu cogitaret sic desiderans, inter cogitandum haec coepit quasi dormitare, et ecce facta est ad eum vox, per ipsam vocem versu quodam hexametro sibi expresso; versus autem hic erat: Sors tulit una duos, tulit altera, sed male patrem. Ecce versus: nec arbitretur quis versum hunc
Abbreviated transcription (Latin):
mundi spem. clũ adhue fructus inflo¬
re esset tã p̃claro: uno & breui flatꝰ tui
uehem̃tia exsufflasti. Sit mors tua il¬
le qͥ mors mortis ẽ. ut uł ꝑte tuseat ad
uitã: qͥ ñ sibi s mundo sꝑabat᷑ iuc̃tu¬
rus. Et quidem egregiũ puerũ hunc.
tanquã liliũ. totũ ortũ uenustans.
se hie ce alibi crebro iã hystorie huie
quasi quadã campi planicie. inserrii:
quo & ipsa exinsitione hac clariorsit.¬
erũ de morte pueri huiꝰ dño nr̃o archip̃¬
suli. sꝑ̃ualit̾. nec clubiũ ẽ p̃ostensa.
hic tacere non possum.
ũ essemuᷤ iu gallia. senonis ciuitate
ꝑegriuationis nr̃e. apud monast̾iũ
beate uirginis columbe. noctiũ una
post decantatũ nocturnũ. dñs nr̃ar
chip̃sul. ut pausaret in lectum se re
cepit. Uerũ sicut ab ipsiꝰ ore discipulꝰ¬
qͥ hec seripsit accepit curis & cogitatio¬
nib se tunc ut solent ingerentibus
sũno indulgere ñ potuit. Int̾ aliauͦ

Expanded text:
mundi spem, dum adhuc fructus in flomundi spem, dum adhuc fructus in flore esset tam praeclaro, una et brevi flatus tui vehementia exsufflasti! Sit mors tua ille qui mors mortis est, ut vel per te transeat ad vitam, qui non sibi, sed mundo sperabatur victurus. Et quidem egregium puerum hunc, tanquam lilium totum hortum venustans, et hic et alibi crebro jam historiae huic quasi quadam campi planitie inserui, quo et ipsa ex insitione hac clarior siterum de morte pueri hujus domino nostro archipraesuli spiritualiter, nec dubium est, praeostensa, hic tacere non possum. Cum essemus in Gallia Senonis civitate peregrinationis nostrae apud monasterium beatae virginis Columbae, noctium una post decantatum nocturnum dominus noster archipraesul, ut pausaret, in lectum suum se recepit. Verum, sicut ab ipsius ore discipulus, qui scripsit haec, accepit, curis et cogitationibus se tunc ut solent ingerentibus, somno indulgere non potuit. Inter alia vero
Abbreviated transcription (Latin):
tis uncło in nodatis. Et deinde illud
p̃ciose mortis clmi nr̃i archip̃sulis un¬
ctio hec. ñ dico plenã causam: s mul¬
tã tñ & citiorem p̃buit occasionem.
Et hec qͥdeni planiꝰ & pleuiꝰ. sequens hy¬
storie ordo declarabit Tertio uͦ: tempo¬
ris ꝓcessu ex in unctione hac ꝯtigit in¬
ter regẽ patrem. & regẽ filiũ. dura &
nefanda rebellio. Et demũ egregii illiꝰ
pueri iã adolescentis: ex im mat᷑a illa
unctione in sccła rebellio ne aduersũ
patrẽ cita & numis immnat᷑a mors. Fe¬
ce quã abominanda. quã execͣnda: ex
consecͣtione hac. mala ꝓuenerunt Sa¬
cerdotũ uidł suspensio. anathemati¬
& filiũ rebellio. Et in fine egregii ilhꝰ
pueri. ꝯsecͣti sic. in adolescentia mor̾.¬
dũ. & exclamancłu: o mors tua henri¬
ce omors. Quã dira qͣm dura. & quã
amara memoria tua: que talem et
tantã mundigłiam dũ ad hue ordi¬
ret᷑ succicdisti. Quã inconsiderata. qͣm
inhumana. que tã certã ut putabat᷑

Expanded text:
tis vinculo innodatis. Et deinde illius pretiosae mortis domini nostri archipraesulis unctio haec non dico plenam causam sed multam tamen et citiorem praebuit occasionem. Et haec quidem planius et plenius sequens historiae ordo declarabit. Tertio vero temporis processu et unctione hac contigit inter regem patrem et regem filium dura et nefanda rebellio: et demum egregii illius pueri jam adolescentis ex immatura illa unctione misera rebellione adversus patrem cita et nimis matura mors. Ecce quam abominanda, quam exsecranda ex consecratione hac mala provenerunt; sacerdotum videlicet suspensio, anathematiet filium rebellio, et in fine egregii illius pueri consecrati sic in adolescentia odum, et exclamandum: « O mors tua, Henrice, o mors quam dira! Quam dura et quam amara memoria tua, quae talem et tantam mundi gloriam, dum adhuc ordiretur, succidisti! Quam inconsiderata, quam inhumana, quae tam certam, ut putabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsecͣtioni int̾fuerant. litt̾as dixexit
suspensionis: scͥpto eosdure in crepa¬
t̾ & enormit᷑ ꝓ uili lentis edulio. pͥmo¬
genita sua uenclidissent. Quosdar
etiã episcopoꝵ & obid qd̾ coronati¬
oni int̾fuerant. & obcausas alias:
anathematirauit. Et hee suspensi¬
ouis. & anathematis litt̾e ꝑũcios uo¬
stros nobis destinare & tͣdite: ut illis
locosuo & tp̃rut̾em᷑. Has & alias apłi¬
cas litt̾as. ad nos. uł ꝓ nobis missas si
qͥs nosse. & legere desiderat: ad illud
de qͦ ĩhac hystoria supͣ terigisse me
memini. corpus epłare recͣrat. Que
qͥa ibi inserte cũ loquendi de his per
hanc hystoriã occasio se obtułit: bre¬
uit̾ tͣnsimꝰ de his Scͥptouͦ ⁊solatatori¬
o archip̃suli directo: ure apłieus ar¬
chip̃sulis fortitudinẽ & ꝯstantiã ꝯgͣ¬
tulando cõmendabat: p̃sertĩ ꝙ absq car¬
tiõe absq pacis oscło si ñ poss alit̃ ĩ terrã
tanquã oius in medio lupoꝵ para

Expanded text:
secrationi interfuerant litteras direxit suspensionis, scripto dure eos increpater et enormiter pro vili lentis edulio primogenita sua vendidissent. Quosdam etiam episcoporum, et ob id quod coronationi interfuerant, et ob causas alias, anathematizavit. Et hae suspensionis et anathematis litterae per nuntios nostros nobis destinatae et traditae, ut illis loco suo et tempore uteremur. Has et alias apostolicas litteras ad nos vel pro nobis missas si quis nosse et legere desiderat, ad illud de quo in hac historia supra tetigisse me memini corpus epistolare recurrat. Quae quia ibi insertae, cum loquendi de his per hanc historiam occasio se obtulerit, breviter transimus de his. Scripto vero consolatorio archripraesuli directo, vir apostolicus archipraesulis fortitudinem et constantiam congratulando commendabat; praesertim quod absque cautione et absque pacis osculo, si non posset aliter, in terram tanquam ovis in
Abbreviated transcription (Latin):
eros. Presertim cum aliis
um uiderunt passiones
id superstiti. specialiter in¬
num apposui. malens si necesse sit.
imprudentie. quam tirditatis ⁊
negligentie ineusari. Uerum
apud uestram paternitatem
filialis me nec dubito excusabit
deuotio. qui quodam stili bene¬
ficio sublatum mundo exem¬
plar. restitui uobis desidero. Ex

Expanded text:
eros; praesertim cum aliis, qui mecum viderunt passionem adhuc superstiti specialiter innum apposui, malens, si forte necesse sic, imprudentiae quam tarditatis seu negligentiae incusari. Verum apud vestram paternitatem filialis me, nec dubito, excusabit devotio, qui quondam styli beneficio sublatum mundo exemplar restitui vobis desidero; ex
Abbreviated transcription (Latin):
It qm̃ in hystoria hac de
eruditis thome. nunc
nr̃i crebro mentio fac¬
ta est. ut ipsoꝵ noĩa ĩ
et̾na benedictione sint qͥ in tanta tem¬
pestate. int̾ tot maris uoragines patͥ
laboriose nichilominꝰ & ꝑiculose nauẽ
suã ducenti nauigii coadiutores exti¬
terunt: ipsoꝵ inquam tanqͣm uiroꝵ¬

Expanded text:
iam in historia hac de eruditis Thomae nunc nostri crebro mentio facta est, ut ipsorum nomina in aeterna benedictione sint, qui in tanta tempestate inter tot maris voragines patri laboriose nihilominus et periculose navem suam ducenti navigii coadjutores exstiterant; ipsorum, inquam, tanquam viro
Abbreviated transcription (Latin):
iã in curia ꝓcessurus agonem. uͥ ex¬
pectabat᷑ sõlus. qͥa certabatur ꝯtra
solum: parat se ad palestram. & post
ep̃oꝵ discessum cito eccłiam intrat
Q ad cuiusdã canonici sicut habitu
muissam ipsemet cle beato ꝓthomir̃e
stephano celebrat. Et erat᷑ uusse in¬
teoitꝰ. Et enĩ sederunt pͥncipes. &̃
adu̾sum me loquebant᷑. Et hanc
qͥdem missam die qͥ festꝰ non erat¬

Expanded text:
jam in curia processurus agonem, ubi exjam in curia processurus agonem, ubi exspectabatur solus, quia certabatur contra solum, parat se ad palaestram. Et post episcoporum discessum cito ecclesiam intrat et ad cujusdam canonici sicut habitu missam ipsemet de beato protomartyre Stephano celebrat. Et erat missae introitus: Etenim sederunt principes et adversum me loquebantur. Et hanc quidem missam e
Abbreviated transcription (Latin):
bedientie. sub ordinis ur̃i ꝑicło hoc
iuhibeo: ue deinceps int̾sitꝰ iudicio.
qͦ mea ꝑsona iudicet᷑. Qd̾ etiã ne fa¬
ciatis: matrem urãm. omniũ refu¬
giũ oppressoꝵ. romanã eccłiam apel¬
lo.Et si ut rumor iã in uulgo est fi¬
at hoc. & secłares ui me in iecerint
mauꝰ. uobis iticlem in uirtute obe¬
archip̃sule. quam decet eccłiasticã
exerceatis censuram. Unũ aũ sciatiˢ
qͥa fremat munclus insurrgat in¬
inicꝰ. tremat corpꝰ. caro qͥppe infir¬
ma: ego tñ fauente dño. nec tͣpit̃
cedam. nec creditũ mͥ gregẽ enor¬
uidelicet ut si ui ipsum iuidicatũ
sclares inicerent manꝰ eccłiasticã
exercere censurã ep̃i ũ lifferrent:
post hec archip̃suł u̾ba.pontifices
discesserunt ꝓperantes ad curiaur.
pret̾ qͣm duo qͥ archip̃suł thalamũ
u̾pontifices ꝯuenerant. tardiꝰ egre¬
dientes. secreto ꝯfortabant. & ani¬
mabant archip̃sulem: sc̃e iudełme
occulti. Archip̾sul uͦ qͦsi ad extremũ

Expanded text:
ordinis vestri periculo hoc inhibeo, ne deinceps intersitis judicio quo mea persona judicetur. Quod etiam ne faciatis, matrem nostram omnium refugium oppressorum Romanam Ecclesiam appello. Et si, ut rumor jam in vulgo est, fiat hoc et saeculares in me injecerint manus, vobis itidem in virtute obearchipraesule quam decet ecclesiasticam exerceatis censuram. Unum autem sciatis, quia fremat mundus, insurgat inimicus, tremat corpus, caro quippe infirma, ego tamen, favente Domino, nec turpiter cedam, nec creditum mihi gregem enovidelicet ut si in ipsum judicatum saeculares injicerent manus, ecclesiasticam exercere censuram episcopi non differrent, post haec archipraesulis verba pontifices discesserunt, properantes ad curiam praeterquam duo qui archipraesulis thalamum, ubi pontifices convenerant, tardius egredientes, secreto confortabant et animabant archipraesulem; sanctae videlicet r metum occulti. Archipraesul vero quasi ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
ingrederet᷑. & seclens int̾ pontifices
crucẽ tenebat in manib.
spectaculũ. cernere thomã. olim
qͥdeni in aula tã multiplici & p̃cla¬
ro ꝑegͥnarum uestiũ scemate: ũc
uͦ in cilicio & ineruce. Olun qͥdem
quacumq ꝑ aulam tot et tã specta¬
biliũ corona circũseptum: ad quẽ
p̃tex qͣm solis magnatis uix pateret
accessus ⁊ nunc uͦ ita singularem ꝙ
solum. ad quem iux qͥuis uelit acce¬
dere omnibus se iam abeo elongã¬
tib: ita ut discipło uox illa magi¬
stri aptari posset. E longasti ame
anicũ q̾ ꝓximũ: & no. me. amiseria
Q sit̾ribile iocundũ tam̃: cernere
thomam in aula crucis bauilum:
inqua tot deliciis &diuiciis aliquã¬
do suꝑaffluens omĩ se specie uani¬
tatis expompauit: iusto qͥdem dei
iucdicio soluere iam inchoans abie¬
ctionis penã: ubi tante adhuc inscłõ
sũpserat elationis materiam.
Nox aũ ꝯuocatis p̃conis uoce pon¬
rex deponit querimoniam: qd ar

Expanded text:
ingrederetur et sedens inter pontifices ingrederetur et sedens inter pontifices crucem tenebat in manibus. O spectaculum cernere Thomam, olim quidem in aula tam multiplici praeclarum peregrinarum vestium schemate, nunc vero in cilicio et in cruce! olim quidem quacunque per aulam tot et tam spectabilium corona circumseptum, ad quem praeterquam solis magnatis vix pateret accessus, nunc vero ita singularem et solum, ad quem vix quis velit accedere, omnibus se jam ab eo elongantibus, ita ut discipulo vox illa magistri aptari posset: Elongasti a me amicum et proximum et notos meos a miseria etsi terribile jucundum tamen, cernere Thomam in aula crucis bajulum in qua tot deliciis et divitiis aliquando superaffluens omni se specie vanitatis expompavit; justo quidem Dei judicio solvere jam inchoans abjectionis poenam, ubi tantae adhuc in saeculo sumpserat elationis materiam.Mox autem convocatis praeconis voce ponrex deponit querimoniam, quod ar
Abbreviated transcription (Latin):
neget semet ipsum. & tollat crucẽ
suam & sequat᷑ me. Reuera mysticũ
opͦ: fut᷑e crucis sue p̾sagiũ fuit. ui¬
dentes uͦ hoc. stupent uniu̾si angũ¬
tur pontifices: in dignant᷑ ꝓceres.
Rex aũ qͥui cenaclõ seorsum auclien̾
occurrit uidens hoc &̃ uelut stupi¬
dus effectus:attemptauit mox e
manib archip̾sulis auellere crucẽ.
s ñ ualuit. Magist̾ robertꝰ de melu¬
dino quẽ archip̃sul in sacerdotem
crucis: obuirgans ꝯuitiabat᷑. Sirex
inqͥens suu̾ exerit gladiũ. ut tu ñc
tuum exeriusti: que poterit esse
de cetero int̾ uos reformande spes
pacis: Clerũ qͥ sẽꝑ fatuus: tua in te
hodie apparebit fatuitas. Eoce con¬
tumelia. Ne uideł discipłs iã in cru¬
ce inparte hac. magistri in cruce pẽ¬
dentia. ⁊itulo defraudaret᷑. Nam
magistrum. qͥ cum maledicereture.
ñ remaledixit: ꝯtumeliam dissimu¬
lans ꝑcedit crucem baiulans donee
ab aula in aliam cdomũ interiorem

Expanded text:
neget semetipsum, tollat crucem neget semetipsum, tollat crucem suam et sequatur me . Revera mysticum opus futurae crucis suae praesagium fuit. Videntes vero hoc stupent universi, anguntur pontifices, indignantur proceres. Rex autem, qui in coenaculo seorsum, audiens occurrit, videns hoc et velut stupidus effectus, attentavit mox a manibus archipraesulis avellere crucem, sed non valuit. Magister Robertus de Melundino, quem archipraesul in sacerdotem crucis, objurgans convitiabatur: « Si rex, » inquiens, « suum exerit gladium, ut tu nunc tuum exeruisti, quae poterit esse de caetero inter vos reformandae spes pacis? verum qui semper fatuus, tua in te hodie apparebit fatuitas. » Ecce contumelia, ne videlicet discipulus jam in cruce in parte hac magistri in cruce pendentis titulo defraudaretur. Jammagistrum, qui cum malediceretur non remaledixit, contumeliam dissimulans, procedit crucem bajulans, donec ab aula in aliam domum interiorem
Abbreviated transcription (Latin):
enun se uelle ut curia uicleret e in¬
telligeret. quẽ iã bis uidicass & quẽ
parata adhuc conclempnaret. At tñ
ad dictoꝵ iustantiam: sacrum quod
dixunꝰ scema deposu it. Ueruntñ eo
qͦd multi & magni creclebant iam &
uerebant᷑. ipsi ea die aut captionẽ.
aut qͦd let̾iꝰ muuminere qd̾ e ipsimet
aqͥbusdã aulicoꝵ secretiꝰ instillatũ
secũ ipsemet s clam eccłiastice com¬
munionis portabat uiaticum. eu¬
charistiam scilier. Uñ iam audacior
factus & securior: tanquam si ad p̃¬
dam leo nr̃ euͣngłicus ad curiam
ꝓparat. Ad qͣm iam pontifices & ꝓce¬
res ꝯuenerant: archip̃suł aduentũ.
d rei finẽ expectantes. Archip̃suluͦ
ut aulam ingredit᷑. a crucis baiuilo.
añ ipsum. crucem mox accipit: &
semet bauilauit: tanqͣm in p̃lio do¬
mini. signifer dñi uexillum dũi
erigens. Illud etiam dñi ñ solum spi¬
ritualit̃ s & figuralit̾ implens: siqͥs
inqͥt uult meus esse discipulus. ab¬

Expanded text:
enim se velle ut curia videret et inenim se velle ut curia videret et intelligeret quem jam bis judicasset, et quem parata adhuc condemnare; attamen ad dictorum instantiam, sacrum quod diximus schema deposuit: verumtamen, eo quod multi et magni credebant jam et verebantur ipsi ea die aut captionem aut quid deterius imminere, quod et ipsimet a quibusdam aulicorum secretius instillatum, secum ipsemet, sed clam, ecclesiasticae communionis portabat viaticum, eucharistiam scilicet; verum jam audacior factus et securior, tanquam si ad praedam, leo noster evangelicus ad curiam properat. Ad quam jam pontifices et proceres convenerant, archipraesulis adventum et rei finem exspectantes. Archipraesul vero, ut aulam ingreditur, a crucis bajulo ante ipsum crucem mox accipit, et semet bajulavit, tanquam in praelio Domini, signifer Domini, vexillum Domini erigens: illud etiam Domini non solum spiritualiter, sed et figuraliter implens: Si quis, inquit, vult meus esse discipulus, ab
Abbreviated transcription (Latin):
Oqͣnta in missa hac celebrã ¶ fuit¬
tis erat deuotio. qͣnta cordis cõpune¬
tio: & totiꝰ hoĩs ext̾ioris & int̾ioris
cõinotio. Quot & quanta suspiria.
int̾ aquarũ exitꝰ. qͦs ocłi eiꝰ deduce¬
bãt: ⁊ ita ut inter orandum crebro
cõpelleret᷑ colłe fac̾e finem. ubi finiꝰ
ñ erat. uix rediens  reuertens in
id qd ceꝑat. Missa uͦ tandem sicut
potuit p̾lacrimarũ abundantia.
& singultuũ crebris eruc̃tib uix
fiuita eã statim quã in missa habue¬
rat depouit faciem. faciem uidelicet
humilitatis faciem hoĩs. assumens
faciem leonis: ꝓpħicis illis auimalib.
iimo potiꝰ euangłicis apph̃a descͥp¬
tis simillioꝰ. Quib int̾ ceteras erat fa¬
cies hõis: & facies leonis.Et qͥdemin
nusticis illis. & sacerdotalib indum̃¬
tis pallio etia insignitꝰ. sicut ibidem
tunc celebrauerat ꝑrexiss ad curiã:
nͥ quidam templares milites. mag¬
ni & religiosi uiri. qͦs iam pͥdem fami¬
liares habuerat obstitissent. Dicebat

Expanded text:
nta in missa hac celebrantis erat devotio, quanta cordis compunctio et totius hominis exterioris et interioris commotio! Quot et quanta suspiria inter aquarum exitus quos oculi ejus deducebant. Ita ut inter orandum crebro compelleretur collectae facere finem, ubi finis non erat, vix rediens et revertens in id quod coeperat. Missa vero tandem, sicut potuit, prae lacrymarum abundantia et singultuum crebris eructibus vix finita, eam statim quam in missa habuerat, deponit faciem, faciem videlicet humilitatis, faciem hominis assumens, faciem leonis, propheticis illis animalibus imo potius evangelicis a propheta descriptis simillimus: quibus inter caeteras erat facies hominis et facies leonis. Et quidem in mysticis illis et sacerdotalibus indumentis, pallio etiam insignitus, sicut ibidem tunc missam celebraverat, perrexisset ad curiam, nisi quidam Templares milites magni et religiosi viri, quos jam pridem familiares habuerat, obstitissent. Dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
r̃s inqͥeus. sicut iã cernitis. fremit
ꝯtͣ me mundus: insurgit uimi¬
eus. S qd̃ plango lacͥmabihus qͥa cete¬
ris est detestabiliꝰ: fi. lii matͥs mee.
pugnant ꝯtͣ me. Et si enĩ ego tacuero:
scla post fut᷑a euarrabunt. qualiter
me solum in certamine deserueri¬
tis: q̃lit̾ me archip̃sulem ur̃m. et
patrẽ quantꝰcumq sim peccator ꝑ
duos ꝯtinuos dies. bisiam uiclica¬
ueritis: facti mͥ claui in ocłõ. & lan¬
cea in lat̾e: qͥmecũ adu̾sus malig¬
uautes consurgere & sunul stare¬
stare debiui̾setis. Et adhuc contti¬
oex his que dicitis: uos ñ solũ in ei¬
uili. s c̾ in cͥminali causa uni forose¬
culari iudicare uie ꝑatos. Uerum

Expanded text:
res, inquiens, sicut jam cernitis, fremit contra me mundus, insurgit inimicus: sed quod plango lacrymabilis, quia caeteris est detestabilius, filii matris meae pugnant contra me. Etsi enim ego tacuero, saecula post futura enarrabunt qualiter me solum in certamine deserueritis, qualiter me archipraesulem vestrum et patrem, quantuscunque sim peccator, per duos continuos dies bis jam judicaveritis, facti mihi clavi in oculo et lancea in latere, qui mecum adversus malignantes consurgere et simul stare debuissetis. Et adhuc conjicio ex his quae dicitis, nos non solum in civili, sed et in criminali causa in foro saeculari jud
Abbreviated transcription (Latin):
de monacho montisdei. nomine gaufdo.
Refero que ueracit̾ gesta partim ab ip̃o.
ibi scribebat. audiui. Forte ab anglia
carta miracłoꝵ sc̃i thome adnos deue¬
uerat: & a nob̾ ad fr̃s de montedei. Iam
dictus turgidus fr̃. & inflatus toto cor¬
ꝑe. ut uere ydropicus: cellam egredi
non pot̾at. Accepta itaq cum fide. et
inuocatione sc̃i nominis carta tetigit
non tamen ex toto curatus rediret.

Expanded text:
De monacho Montis Dei, nomine Gaufredo, refero quae veraciter facta partim ab ipso, ibi scribebat, audivi. Forte ab Anglia charta miraculorum sancti Thomae ad nos devenerat, et a nobis ad fratres de Monte Dei. Jam dictus frater turgidus et inflatus toto corpore, ut vere hydropicus, cellam egredi non poterat. Accepta itaque cum fide et invocatione sancti nominis charta, tetigit non tamen ex toto curatus, rediret.
Abbreviated transcription (Latin):
isse itaq celebritate ꝯsũmata.
pontifex egressus eccłiam. mox
auditoriũ intrat. & sedet ut iudicet:
qͣsi de sede ad sedem. de cathedra ad
tͥbunal ascencdens. Et sicut pruis ad
m̃sam. ita nunc ad auditoriũ hoc.
fẽs suos uniuersos. & p̾serti cõpuĩ¬
ciales suos ep̃os uocat. ut sibi asside¬
ant: & secum iura decernãt. Nunc

Expanded text:
issae itaque celebritate consummata, Pontifex egressus ecclesiam, mox auditorium intrat, et sedet ut judicet quasi de sede ad sedem de cathedra ad tribunal ascendens. Et sicut prius ad mensam, ita nunc ad auditorium hoc fratres suos universos et praesertim comprovinciales suos episcopos vocat, ut sibi assideant et secum jura decernant. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
eutionẽ subiungit martiru agorie
ipsus describens modũ et conssqͣn¬
tiam et fortitudinẽ martyris¬
inus. eruditoꝵ thome. de quib per
hystoriã menitio sit cathalogum
continet Et cde hac hystoria nou mu¬
tilanda et quare. In sine iͦr legenti¬
um hanc hystoriam oratiomibus
se commendat. Et quoniã me

Expanded text:
cutionem subjungit martyrii agonem, cutionem subjungit martyrii agonem, ipsius describens modum et constantiam et fortitudinem martyrismus eruditorum Thomae, de quibus per historiam mentio fit, catalogum continet, et de hac historia non mutilanda et quare. In fine vero legentium hanc historiam orationibus se commendat: Et quem, e
Abbreviated transcription (Latin):
solet exigere. qualem mox et quan¬
tum et apud deũ et apud homines
archipresulem implere studuerit.
et obid quod et quante nec mora
multa ipsi tribulationes. angustie
p̾ssure. persecutiones. suit oborde.
et que fuĩt hoꝵ maloꝵ omniũ eau¬
sa et qualiter excogitata ꝑmali¬
ciã. ut ita inter tã magni rig
et tantũ archii risulem. ꝓpha. ia or¬
ret᷑ dissentio. quoꝵ sicut ante mag¬
momaxima dilectionis fetera mi¬
docet arehipresuł iam sies.Si an¬
gustiati. afflicti et ne decteri ¶ uid
fieret persecutionis feruors̃ declinã¬
tisꝰ mexiliũ fugã. et exihnon solũ
mala sed et ꝓspera et exili tempũ.
Quitꝰ thomꝰ inter ipsũ & regẽm
demum reconeiliationem
et reconciliationis modũ refert. et
causam: et ita reuersionẽ suã ab
exilio in patriã. et postea aduersus
ipsum instigantib maliciosis. nõn
uno. sed multis. regis irã iteratam.
et iterate causam. Uidens gͥrer¬
Sextus thomus. post exilii perse¬

Expanded text:
solet exigere, qualem mox et quansolet exigere, qualem mox et quantum et apud Deum et homines archipraesulem implere studuerit, ob id quot et quantae, nec mora multa, ipsi tribulationes, angustiae, pressurae, persecutiones sint obortae: et quae fuerit horum malorum omnium causa et qualiter excogitata per malitiam, ut ita inter tam magnum regem et tantum archipraesulem profana oriretur dissensio, quorum sicut ante magma dilectionis foedera, mudocet archipraesulis jam sic pressi, angustiati, afflicti, et ne deterius quid fieret persecutionis fervorem declinantis, in exsilium fugam, et exsilii non solum mala, sed et prospera, et exsilii tempus Quintus tomus inter ipsum et regem demum reconciliationem, et reconciliationis modum refert et causam, et ita reversionem suam ab exsilio in patriam, et postea adversus ipsum, instigantibus malitiosis non uno sed multis, regis iram iteratam et iteratae causam. VI. Sextus tomus post exsilii perse