comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ut recederes ac̃uentu pacis uł repausationis: Dicmͥ quare
infugã c̃uersus es anteq fiera pugua: Quare ꝓiecisti armatua.
anteꝗ̃ uideres hostẽ t repugnantẽ : Quomͦꝰ uulueratus es uec ilã
emissa sagitta: Quid faciã infelicissiua quȩ c̃iuuctasũ uupio:
tion ÷̃ in concessũ ut uocarer uxor in artyris. sedut dicerer uxor
transgressoris. Ad horã fuit exultatio mea. & ecce ꝑscła erit obpbriũnieũ.
effugi martyriũ. Ueni aut̃ ꝓpterea qi instat tẽpus questionis nr̃e.: ut scias¬
sic̃ p̃misi p̃sens fias At illa nꝰ eredens ulde inqͥt qͦ mͦ me seducit trausgressor
scoe qͦmꝰ m̃tit᷑ alt̾ iudas. Recede ame homo. Nã ante ine ipsã int̾ficiã. ꝗ
ł sotier. Cũq beatissumus in artyr de. zelo piȩ c̃iuigis letus sermonib suis
ut inmimero coronatoꝵ adrianus inueniret᷑. Cũ adhuc essent inuia: dix̃
beatus ad rianus. Soror inea. dicꝰ qͦmͦ ordinasti substantiã tuã. Cui illa. noli

Expanded text:
duxit aut recideres| a conuentu pacis uel repausationes. Dic mihi| quare in fugam conuersus es antequam fieret| pugna . quare proiecisti arma tua. Antequemissa sagitta? Quid faciam infelicissima, quae conjuncta sum impio? Non est mihi concessum ut vocarer uxor martyris, sed ut dicerer conjux transgressoris. Ad horam fuit exsultatio mea, et ecce per saecula erit opprobrium meum. effugi martyrium. Veni autem propterea, quia instat tempus quaestionis nostrae, ut sicut promisi praesens fias. At illa non credens: Vide, inquit, quomodo me seducit transgressor? Ecce quomodo mentitur alter Judas? Recedas a me, homo; nam ante me ipsam interficiam, quam tibi socier. Cumque beatissimus martyr de zelo piae conjugis laetus, sermonibus suiut in numero coronatorum Adrianus inveniretur. Cumque adhuc essent in via, dixit beatus Adrianus: Soror mea, dic quomodo ordinasti substantiam tuam? Cui illa: Noli,
Abbreviated transcription (Latin):
cula: Cũq ferret᷑ puer:int̾ ãplexus mat̾nos amim̃ã cęlo reddidit: Per¬
ueniensq mat̾ ad locũ ubi sc̃oꝵ eorꝑa cremabant᷑: suꝑiecit ossa ipsius
suꝑ ossa martynũ: ut morte & iã & sepultura. martyrib sotiarent᷑: Cõ¬
busta st̃ igit᷑ corꝑa eos & infliuuũ piecta : sed duuna dispensatione.

Expanded text:
plexus maternos animam coelo reddidit. Perplexus maternos animam coelo reddidit. Perveniensque mulier ad locum ubi sanctorum corpora cremabantur, superjecit ossa ipsius super ossa martyrum, ut morte etiam et sepultura martyribus sociaretur. Combusta sunt igitur corpora eorum, et in fluvium projecta. Sed divina dispensatione
Abbreviated transcription (Latin):
ualerius: chudion: Sacerdons ꝑriscus cuthitius : Sniaragdus: ꝑhilocimonȩ̃tius: mi¬
callus Lisi machus: dõnus: t heophilus: eithitius : xantius: aggius: leontuas: ystaus:
cauis: Gorgonius: candidus: Quo& unus meliron. nomine. cũ ess& om̃iũ ȩtate
iunior & crurib fractis ad huc suꝑ uiuera. : timens beatissima mat̾ eius
quȩ martyrib ad stabat. ne in crutiatib deficer&r. iurili animo horta¬
bat᷑ eũ dicens: fili modicũ sustine: ecce xp̃c ad ianuã stat adiuuans te:
Cũq sc̃oꝵ corꝑa birotis id ÷ plaustrissuꝑ posita ferrent ad incendendũ
ministri diaboli: uideus pia mat̾ solũ filiũ relictũ.quẽ ministri ad hoc
reliquerunt. qr sperabant qđ possent eius animũ culturis demonũ incli¬
narssi uiuera : tollenseũ suꝑ humeros suos. urili gressu sequebat᷑ uehi¬

Expanded text:
Valerius, Chudion, Sacerdon, Priscus, Euthicius, Smaragdus, Philocimon, Aetius, MiValerius, Chudion, Sacerdon, Priscus, Euthicius, Smaragdus, Philocimon, Aetius, MicallCaius, Gorgonius, Candidus. Quorum unus Meliton nomine cum esset omnium aetate junior, et cruribus fractis adhuc superviveret, timens beatissima mater ejus, quae martyribus adstabat, ne in cruciatibus deficeret, virili animo hortabatur eum, dicens: Fili, modicum sustine; ecce Christus ad januam stat adjuvans te. Cumque sanctorum corpora birotis, id est plaustris, superposita ferrent ad incendendum ministri diaboli, videns pia mater solum filium relictum, quem ministri ad hoc reliquerant, quia sperabant ejus animum posse culturis daemonum inclinari si viveret, tollens eu
Abbreviated transcription (Latin):
post uncula & carceres creberrimos post eẽsas lapidib facies missi st̃
calorẽ: statĩ resolurus. reddidit sp̃m Qđ uidentes cęteri. in laudes
om̃ipotentis dĩ scõ spũ c̃fortati. eruperunt: & circahorã t̃tiã noc tis resplen¬
duit uelut sollum̃ feruens suꝑ eos: & glaties dissoluta ÷: Porro qͥeos custe¬
diebaut. sõno grauabant᷑. clauicularnus tantũ solus uigilabat: Qui audiens
eos orantes. ⁊iderisq tantã lucẽ atq glatiẽ solutã. respitiens unde ortũ
iux ipsa habera : uidit siꝑꝑ sc̃õs coronas descendentes numero xxxuiii
ceciderat: Cũq uere fidelẽ eũ cõpissent: eisdẽ om̃ib tractis adlitus u¬
culis crura eoꝵ c̃fregerunt : atq ita crurifragio. martyriũ confũniauet:
alexander: ioħs: claudus: athanasius: ualens: helianus: meliton: helicius:
achatius: iubianus: heliꝰs. theudolus : cyrillus: flauius. Seuerianus: cyrion:

Expanded text:
post vincula et carceres creberrimos, post caesas lapidibus facies, missi sunt calorem, statim resolutus reddidit spiritum. Quod videntes caeteri, in laudes omnipotentis Dei, sancto Spiritu confortati, eruperunt. Et circa horam tertiam noctis resplenduit velut sol lumen fervens super eos, et glacies dissoluta est. Porro qui eos custodiebant, somno gravabantur, clavicularius tantum solus vigilabat. Qui audiens eos orantes, vidensque tantam lucem, atque glaciem solutam, respiciens unde ortum lux ipsa haberet, vidit super sanctos coronas descendentes numero trigintaceciderat. Cumque vere fidelem eum comperissent, eosdem omnes tractos ad littus, baculis crura eorum confregerunt, atque ita crurifragio martyrium consummaverunt. Alexander, Joannes, Claudius, Athanasius, Valens, Helianus, Melion, Beditas, Achacius, Jubianus, Helius, Theodolus, Cyrillus, Flavius, Severianus, Cirion,
Abbreviated transcription (Latin):
reuoc& te ullũs intuitus rerũ uelut ũbra transeuntiũ ñ affines. ñ pa¬
rentũ genutus ñ pulchritudo ipsa corꝑis tui. exsera seduc toꝵ adulation
mcoꝵ ñ te t̾reant species tormĩtoꝵ. hoꝵ qͥ tecũ st̃ martyrũ c̃stantiã
& patientiã aspice. hos solos intende. Hȩxc postq głosissima femina ꝓse¬
serui xp̃i ẽfortate hunc adrianũ beatissimis monitis urĩs. & lucrificate
amnã eꝰ xp̃o. Uossitis ei ptres: ꝑ uos nascut᷑ et̃ne inte: Ad quã beatꝰ
adrianus dñ. Perge nunc soror mea indomntuã : & cũ agnouero
fieri int̾rogationẽ nr̃a accersiã adte :ut uideas finẽ rei. Post aliqđ
dies cũ iã questio imminera. beatus adrianus dato p̃tio custodib &.
datis fide iussorib : ꝑrexit ad domũ suã uocare beatã nataliã. Cũq
ꝑgera: uidit eũ qͥdã qͥbiene illũ nouerat. & p̃currens addomũ¬

Expanded text:
revocet te ullus intuitus rerum velut umbra transeuntium, non affines, non parevocet te ullus intuitus rerum velut umbra transeuntium, non affines, non parentum gemitus, non pulchritudo ipsa corporis tui, exsecra seductorum adulationes amicorum; non te terreant species tormentorum. Horum qui tecum sunt martyrum constantiam et patientiam aspice, his solis intende. Haec postquam gloriosissima femina proset, servi Christi, confortate hunc Adrianum beatissimis monitis, et lucrifaciten Christo: vos sitis ei patres, per vos nascatur aeternae vitae. Ad quam beatus Adrianus dixit: Perge nunc, soror mea, in domum tuam, et cum agnovero fieri interrogationem nostram, accersam te, ut videas finem rei. Post aliquot dies cum quaestio immineret, beatus Adrianus dato pretio custodibus, et datis fidejussoribus, perrexit ad domum suam vocare beatam Nataliam. Cumque pergeret, vidit eum q
Abbreviated transcription (Latin):
nomina sc̃o& marterũ: euocato adse. dix̃ ei : Insanis ad riane : Nũ qͥd
& tuiuis tãmale ꝑire: : Adriamis respondit: Nõ insanio: s de multa
in sama. ad sanã iñtẽ reũtor: Cũq ꝑseuerant᷑. quȩ st̃ fidĩ & ueritatis
ꝓsequeret᷑ furore repletus maximiamis. iussit eũ ferro uinctũ cũ
& fama cęlerit᷑ currente ꝑdidicit uxor illius natilia cuncta quȩ circa
aarianũ maritũ ꝑuenerant & gaudio plena: qr erat mulier. xp̃ianis sima
cucurrit ad carcerẽ ꝓcidensq ad pedes uiri siu osculabat᷑ uincula eius
dicens ili. Becitus es dñe m̃s adriane: qr iuuonusti diuitias quas tͥ nõ
duntias quas inuenies intẽꝑe necessitatis: ubi de pęnis dãpuatoꝵ neminẽ
qͥs ꝗ liberabit ñ pat̃ filiũ. ñ mat̾ filiã. ñ diuitie transcuntes. ñ nullũ
seruoꝵ ãbitio & patrinomi ãplitudo. ad extrenũ nec amicus amicũ.

Expanded text:
nomina sanctorum martyrum, evocato ad se dixit ei: Insanis, Adriane? nunquid nomina sanctorum martyrum, evocato ad se dixit ei: Insanis, Adriane? nunquid et tu vis tam male perire? Adrianus respondit: non insanio, sed de multa insania ad sanam mentem revertor. Cumque perseveranter quae sunt fidei et veritatis prosequeretur, furore repletus Maximianus, jussit eum ferro vinctum cum inti octo. Et fama celeriter currente, didicit uxor illius Natalia cuncta quae circa Adrianum maritum provenerant. Et gaudio plena, quia erat mulier Christianissima, cucurrit ad carcerem, procidensque ad pedes viri sui osculabatur vincula ejus, dicens illi: Beatus es, domine meus Adriane, quia invenisti divitias, quas tibi non divitias, quas invenies in tempore necessitatis, ubi de poenis damnatorum neminem quisquam liberabit: non pater filium, non mater filiam, non divitiae transeuntes, non ulla servorum ambitio et patrimonii amplitudo, ad extremum nec amicus amicum.
Abbreviated transcription (Latin):
Oraximianis cũ grauissime ꝑsequeret᷑ ip̃ianos apuid nicno orediao
oblati st̃ ei qͥdã ĩpiani fide ac religione insignissimi: Quos ille post¬
ct Queritatis c̃fessionẽ. extensos. lig̃nis & nerius crudis cȩdi
iussit: Iac deinde lapidib ora ipsoꝵ c̃tundi: uinguasq eoꝵ p̾aidere:
Hec om̃ad ceruens adrianus qͥ erat pͥor offitii: dixit ad eos: ad iuro uos
ur̃a quã exspectatis ꝓhis torm̃tis: Uident᷑ enĩ mͥ magna & mirifica eẽ:
Cui irtres uenerandiꝰ martyres dixerunt: Exspectamus qđ nec oculus
udit. iec auris audiuit. nec in cor hominis ascendit. in ęnarrabile
bonũ : qđ p̃parauit ds̃ his qͥ diligunt eũ: Audiens hec adrianus. statĩ
exiliens stetit in medio eoꝵ: & dix̃ his ꝗͥ gerebant exceptoris ꝯffitiũ:
nnotate c̃fessionẽ m eã cũ his sc̃is & adiethis dĩ: qr & ego xp̃ianus sũ :
Post ñ multũ spatiũ cũ au dissae maxinuanus nom̃ eius recitart utter

Expanded text:
aximianus cum gravissime persequeretur Christianos, apud Antiochiam oblati sunt ei quidam Christiani, fide ac religione insignissimi, quos ille post veritatis confessionem extensos lignis et nervis crudis caedi jussit, ac deinde lapidibus ora ipsorum contundi, et linguas eorum praecidi. Haec omnia cernens Adrianus, qui erat prior officii, dixit ad eos: Adjuro vos pvestra, quam exspectatis pro his tormentis? videtur enim mihi magna et mirifica esse. Cui viginti tres martyres dixerunt: Exspectamus quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, inenarrabile bonum, quod praeparavit Deus his qui diligunt eum . Audiens haec Adrianus, statim exsiliens stetit in medio eorum, et dixit his qui gerebant exceptoris officium: Annotate confessionem meam cum his sanctis et athletis Dei: quia et ego Christianus sum. Post non multum spatium, cum audisset Maximianus nomen ejus recitari inter
Abbreviated transcription (Latin):
epõs suã albstinere p̃sentiã: eũ ergo tenuerunt . &. ut in talb consueni
petentib. magnoq studio & clamore flagitauitl: ub ertĩ eo fieritẽ¬
non nullis qͥdẽ lacrimas eius ut nobis ipse retulit. tunc suꝑbe int᷑¬
p̃tantib : & tanquã eũ consolantib ac dicentib: quia & locus presbiterii
lica ipse maiori dignus ess&e ꝓpinquar&. tam̃ episcopatui: cũ ille
hono dĩ ut nobis retulit. maiore consideratione intelliger&. &
genier&. quã multa & magna suȩ uitę ꝑicula. de regimine &
gubernatione ecłe inpendere. & iã hinc ꝓuenire sperar& : atq idõ
fler&. Eoꝵ ergo ut uoluerunt cõpletũ ÷ desideriũ. Factusq prbt.

Expanded text:
episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetepiscopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetpetentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flentenonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac provenire spectaret, atque ideo fleret. Et eorum, ut voluerunt, completum est desid
Abbreviated transcription (Latin):
uberari animã cupiens ab huius uitȩ periculis morteq ęt̃m aa
memoratã ultro atq confestĩ uenit ciuitatẽ: & hominẽ insũ uo¬
cutus frequentius atq ex hortatus ÷ quantũ ds̃ donauit. ut qđ dõ
uouerat reddidis&. Ac se illi de die in diẽ fac turũ pꝯilacibatur.
nec tañi in eius tunc hoc impleuit p̾sentia. Sed uacuũ utiq &
in ane esse ñ potuit : qđ ꝑtale uas mundũ. & in honore utile
dño ad om̃e opiis bonũ paratũ. in om̃i ioco diuna gerebat ꝓru¬
scis episcopatũ gerebat. Qui cũ flagitante exelastica necessitare. de
puudendo & ordinando prbo ciiutati. plebẽ dĩ alloqueret᷑ & exhor¬
tarct᷑ iã scientes catholici sc̃ĩ auGuetioi ꝓrositũ & doc trinã manu
iniecta qmn & idẽ in popło securus & ignarus. qͥd fururũ ess&. ad staluat.
solebat autẽ iaicus ut dicebat nobis. ab eis tantũ ȩccłis quȩ ñ ha cresi

Expanded text:
liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni loco divina gerebat prosanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent
Abbreviated transcription (Latin):
adherebant. dõ uiuebat ieiuniis & orationib bonis oꝑib uacans.¬
atq in lege dñi meditans die ac noc te. Et de his quȩ sibi di
cogitantĩ atq oranti intellecta reuelabat: & p̃sentes & absentes
sormonib: ac libris docebat. Contigit forte eodẽ tẽpore ut
suscepto eius ꝓposito seruiendi dõ. amplius quã de carnis nepotib
ꝑcepta gr̃a eũ aluis ciuib & amcis siuis dõ parit᷑ seruientib. ad
africã & ꝓpͥã domũ agrosq remeare. Ad quos ueniens. & in qͥb:
constitutus ferme triennio. & a se iã alienatis aliis. cũ his qͥ eidẽ¬
qͥdã ex his quos dicunit agentes in reb. apud ipponẽ regiũ constiutꝰ.
bene ip̃iamus dm̃q tinẽns. cõꝑta eius bona fama atq̃. doc trina.
desicerar& atq optar& eũ uidere : ꝓmittens se posse num di huius
om̃s contẽpnere eupiditates atq inlecebras: si aliꝗdo ex eius ore ũb
&ĩ audire meriuss&. Qđ cũ adse fideli fiussos. relatione delatũ

Expanded text:
adhaerebant, Deo vivebat, jejuniis, orationibus, bonisque operibus, in lege Domini meditans die ac nocte. Et de iis quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Contigit forte eodem tempore, utsuscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibuscepta gratia cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio, et à se jam alienatis curis saequos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium constitutus, bene christianus, Deumque timens, comperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promittens se posse mundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum,
Abbreviated transcription (Latin):
eũ poruit absoluere de unculis illis : Ñ mͥ ẽtingat ut ab soluat᷑.
neꝵ do separet᷑ asc̃is illis. Et cũ puer domesticus suꝑueniens ad firmara
eũ dimissũ : suspicata illa qđ martẏriũ refugissae. c̃ tristata flebat
amarissime. Et cũ iã uidere adrianũ inciꝑae: piecit quȩ erant in
manib & accurrens clausit ostiũ donius clamans & diceus. Longe
effitiat᷑ ame hic qͥ corruit & m̃titus ÷ dño dõ suo. riloquatur
mͥ nec audiã luguã. quȩ dolose. egit in c̃speetu factoris sui. Et

Expanded text:
eum absolvere de vinculis illis? Non mihi contingat, ut absolvatur, nequando separetur a sanctis illis et cum puer domesticus superveniens affirmaret eum dimissum, suspicata illa, quod martyrium refugisset, contristata flebat amarissime. Et cum jam videre Adrianum inciperet, projecit quae erant in manibus, et accurrens clausit ostium domus, clamans et dicens: Longe efficiatur a me hic qui corruit, et mentitus est Domino Deo suo. Non loquatur mihi, nec audiam linguam, quae dolose
Abbreviated transcription (Latin):
rissimus fuit: Nã in qͦdã loco ruris angusti. cũ resposcer& eccłaui
ẽstrui rupes quedã uicimi montis ex p̾arte orientis obiecta: ex alia
uͦ p̃t̃fiuens fumius spatiũ quantũ eccsȩ sufficera denegabat: Et cĩ
alius om̃ino ñ essa locus ad ẽstruendã eccłan: ille fide p̃lenus ꝑ noe¬
tasse in oratione dr̃: Cũq plena fide ac deuotione dñm deposcent
ad lucẽ coeuntib popłis inuenta ÷ rupes in portiuia secessisse taxtã
ꝗͥ tũ spatii adc̃dendł quȩrebat᷑ ȩccłam. Scce hoc ÷ nuraculũ eui¬

Expanded text:
icitur. Iterum quodam loco ruris angusti, cum res posceret ecclesiam construi, rupes quaedam vicini montis ex parte Orientis objecta ex alia vero praeterfluens fluvius, spatium quantum ecclesiae sufficeret denegabat. Et cum alius omnino non esset locus ad construendam ecclesiam, ille fide plenus pernoctasse in oratione dicitur. Cumque pla luce coeuntibus populis, inventa est rupes importuna secessisse tantum, quantum spatii ad condendum querebatur ecc
Abbreviated transcription (Latin):
cursu uelotiore refugiens. ac̃spectu suꝑno uissa discedere. abyssis su
reddit᷑: & arentẽ cãpũ germanis iã c̃cordib dereli qͥt. sed &. in ho¬
diernũ frugũ ferax eẽ ar̃. Exꝑlicit ꝑ assio ẜt ati poriarialãs.

Expanded text:
cursu velociore refugiens, a conspectu superno jussa discedere, abyssis suis cursu velociore refugiens, a conspectu superno jussa discedere, abyssis suis redditur: et arentem campum germanis jam concordibus derelinquit. Sed et in hodiernum frugum ferax e
Abbreviated transcription (Latin):
poriti regionib sitũ. piscib copiosũ: ex quoꝵ captura p̃diuites
reditus dñis p̃stabant᷑: Ista possessio duob fr̃ĩb sorte hereditatis
obuenerat. Sed pecunȩ cupiditas. que pene om̃iũ corda mortaliũ
suꝑat. & iã frat̃nã necessitudinẽ uiolauit : cedes ac bella mouebant᷑.
gregorius : uid& p̃lia & mortes uiroꝵ: fureiitesq germanos : Cũq
honore aduentus sui. utreq partes paululũ siluissent: nolite inqͥt
ofilioli rationabiles animas ꝓmutis animantib uolare : frat̾nã pacẽ
questus cupiditate dissoluere : dĩ leges& naturę parit̾ iura teme¬
rare: & una. ineũ ad orãstagni exicialis accedite: Ego iã uos ꝑuirtutẽ
dñi om̃i certãmine cruentę c̾tentionus absoluã Et cũ hec dixissa.
in c̃spectu omĩũ uirgã quã tenebat in manu ad pͥmas littoris undas
defigit : & ipse positis genib palmas tetendit ad cȩlũ : atq dnĩn
supplicat Simulut orandi finẽ fecit: statĩ se unda sub ducens. &

Expanded text:
onti regionibus situm, piscibus copiosum, ex quorum captura praedivites redditus dominis praestabantur. Ista possessio duobus fratribus sorte haereditatis obvenerat, sed pecuniae cupiditas, quae pene omnium corda mortalium superat, etiam fraternam necessitudinem violavit. CaedGregorius videt praelia et mortes virorum, furentesque germanos. Cumque honore adventus sui utraeque partes paulum siluissent, Nolite, inquit, o filioli, rationabiles animas pro mutis animantibus violare, fraternam pacem quaestus cupiditate dissolvere, Dei leges et naturae pariter jura temerare: et una mecum ad oram stagni exitialis accedite, et ego jam vos per virtutem Domini ab omni certamine cruentae contentionis absolvam. Et cum haec dixisset, in conspectu omnium virgam quam tenebat in manu ad primas littoris undas defigit, et ipse positis genibus palmas tetendit ad coelum, atque Dominum supplicat. Simul ut orandi finem fecit, statim se unda subducens, et
Abbreviated transcription (Latin):
manicheoꝵ apud kartaginẽ. adolescens fuerat errore seductus: &
dõ suspensior cȩteris aderat. ne qͥd uł ꝓ ipsa uł contra ipsã heresim
diceretur. Et p̾uenit dĩ liberatoris clem̃tia sui sacerdotis cor per¬
tractantis. ut contra illũ errorẽ incidissa. & legis soluerentur
cius ex animo pulsa ÷. Protinusq in fide catholica confirmatus :¬
ꝓfitiendo in religione eiusdẽ amoris ardore renatus ÷. Qui ꝓpin-

Expanded text:
Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel pro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur ejus ex animo pulsa est; protinusque ipse in fide catholica confirmatus, proficiendi in religione eidem amoris ardor innatus
Abbreviated transcription (Latin):
iã ꝑceperat: & fr̃nas p̾ces posceiis de his quȩ accipere cupiebat. Sa¬
cram̃tũ igit᷑ regis. in angłica auctoritate platũ ÷. bonũ ÷ abscondere.
opera autẽ dñi reuelarẽ & confiteri honorificũ e s ⁊¬
larib quoq litteris eruditus ad prime : om̃ib uidelica
isciplinis imbutus. quas liberales uocant. Nam & grãmaticã
prius in sua ciuitate tasgasto uidelica. & rethoricã in africȩ
capite Barthagine postea docuit: consequenti &iã tẽpore. trans
mare in urbe roma. & apud mediolanuꝰ : ubi tunc imperatoris
ualentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. Inqua urbe
tunc episcopatũ administrabat acceptissimus dõ: & in optimis
uiris p̃clarissimus sacerdos aorosius. Huiũs interea uerbi dĩ p̃di¬
catoris. frequentissimis in eccła disputationib ad sistens in populo¬
beatus aUOUSTINU : intendebat supensus atq adfixus. Uerũ aliꝗ do

Expanded text:
jam perceperat; et fraternas preces poscens, de iis quae accipere cupiebat. Sajam perceperat; et fraternas preces poscens, de iis quae accipere cupiebat. Sacramentum igitur regis, ut angelica auctoritate prolatum est, bonum est abscondere: opera autem Domini revelare et confiteri, honorificum eslaribus litteris eruditus apprime, omnibus videlicet disciplinis imbutus, quas liberales vocant. Nam et grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
minimus. fide ñ ficta. qua dño dominantiũ om̃ibq bonis
seruiendũ & placendũ ÷ fidelib : de p̃dicti uenerabilis uiri
& exortu .&. ꝓeursu & de uitȩ fine. quȩ ꝑ eũ didici& ex p¬
tussũ quã plurimis annis eius inherens caritati: ut dñs don auerit
eeplicandũ suscipio. Uires sũmã quęso maiestatẽ : quo nimnus
Inuusmodi ame. arreptũ it̃ gerã & ꝑagã: ut nec patris lummũ
offendã ueritatẽ: nec bonoꝵ eccłȩ filioꝵ ulla ex parte uideor¬
fraudare cariatẽ. Nec adtingã ea omĩa insinuare : quȩ idẽ
beatissimus aUGUTINUS insuis confessionũ libris desemae ipso
qualis ante ꝑceptã grãm fuerit. qualisq. iã sũpta iuiuera. desig¬
nauit. Hoc autẽ facere uoluit. ut ait apłs: ne de se qͥsquã hõninũ
sed sui diũ de ꝓpͥa uberatione ac munere quęrens ex his uidelicae quȩ

Expanded text:
minimus, fide non ficta, qua Domino dominantium omnibusque bonis minimus, fide non ficta, qua Domino dominantium omnibusque bonis serviendum et placendum est fidelibus, de praedicti venerabilis viri et exortu, et procursu, et debito fine, quae per eum didici, et expertus sum, quam plurimis annis ejus inhaerens charitati, ut Dominus donaverit, explicandum suscepi. Verum summam quaeso majestatem, quo munus hujusmodi a me arreptum ita geram et peragam, ut nec Patris luminum offendam veritatem, nec bonorum Ecclesiae filiorum ulla ex parte fraudare videar charitatem. Nec attingam ea omnia insinuare, quae idem beatissimus Augustinus in suis Confessionum libris de semetipso, qualis ante perceptam gratiam fuerit, qualisque jam sumpta viveret, designavit. Hoc enim facere voluit, ut ait Apostolus, ne de se quisquam hominum sed sui Domini, de propria liberatione ac munere quaerens, ex iis videlicet quae
Abbreviated transcription (Latin):
nspirante rerum om̃iũ fac tore. & gubernatore dõ: mei uiemor
propositi. quo ꝑ grãm saluatoris om̃ipotenti ac diuinȩ truiati
per fidẽ seruire decreii. & antea in uita laicoꝵ: & nunc in
offitio ep̃oꝵ studens. ex qualicũq. accepto ingenio & sermone
edificationi ꝓdesse sc̃e ac uere xp̃i dñi catholicȩ ecclesiȩ
de uita & morib p̾destinati &̃ suo tẽpore p̾sentati. sacerdotis
optimi auouerini. quȩ in eodẽ uidi. ab eoq audiui. minime
uolo reticere. Ia enĩ &iã ante nos factitatũ fuisse. ac religio¬
sissimis sc̃ȩ matris excłe catholicȩ uiris legimus & cõperimus.
qui diuino afflati sp̾ũ sermone ꝓprio atq. stilo & auribus. &
ocidis scire uolentiũ dicendo & scribendo similia. studiosorũ
notitiȩ intulerunt : quales quantiq uiri sc̃i ex comniuni
añica gr̃a. in rebus humanis & uiuere & usq in finẽ obitus
ꝑseuerare merueri nt. Idcirco ipse quoq dispensatoꝵ om̃ium

Expanded text:
nspirante rerum omnium factore et gubernatore Deo, mei memor propositi, quo per gratiam Salvatoris omnipotenti ac divinae per fidem Trinitati servire decrevi, et antea in vita laicorum, et nunc in officio episcoporum, studens ex qualicumque accepto ingenio et sermone aedificationi prodesse sanctae ac verae Christi Domini catholicae Ecclesiae, de vita et moribus praedestinati, et suo tempore praesentati sacerdotis optimi Augustini, quae in eodem vidi, ab eoque audivi, minime reticere debeo. Id enim etiam ante nos factitatum fuisse a religiosissimis sanctae matris Ecclesiae catholicae viris legimus et comperimus, qui divino afflati Spiritu, sermone proprio atque stilo, et auribus et oculis scire volentium, dicendo et scribendo similia studiosorum notitiae intulerunt, quales quantique viri ex communi Domini gratia in rebus humanis, et vivere, et usque in finem obitus perseverare meruerunt. Idcirco ipse quoque dispensatorum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
c̃s theodorus marter. tẽꝑib maximiani & maximini imꝑatoꝵ passus:
Quicũ essa miles & uere: xp̃iamus ad ductus ÷ ad brincã p̃positum
legionis. a quo dilatione accepta ut sententiã fidĩ mutar&. cũ ii¬
& ungulis ferreis latera eius rasa st̃ : quo usq coste ipsius nud arent᷑:
Deinde dic tauit sententiã dicens: ⁊ heodox ñ optẽperantẽ p̃ceptis
in inctissimoꝵ imꝑatoꝵ potentiȩq dõx: iubeo igni tradi Igit᷑ be¬
martyr signaculo erucis munitus. manib post tgũ ligatis in focos
ppellit᷑. & circũ spitiens uid& in tͥba lacrimantẽ clẽonicũ. qͥcũ eo
Tyro adduct s fuerat & exclamans dixit Cleonice. exspecto te:
festina a. sequere ine Et cũ iã flãmarũ globis undiq uallaret᷑:
beatus martyr orationẽ fudit. laud ans & glorificans patrẽ & filiũ¬
autẽ mulier eusebia nomine: collegit corpus ipsius: & sindone
munda inuoluens transtulit in possessionẽ suã in locũ qͥ appellat᷑

Expanded text:
cti Theodori martyris, temporibus Maximiani et Maximini imporatorum. Qui cum esset miles, et vere Christianus, adductus est ad Brincam praepositum legionis, a quo dilatione accepta ut sententia irrevocabiet ungulis ferreis latera ejus rasa, quousque costae ipsius nudarentur. Deinde dictavit sententiam, dicens: Theodorum non obtemperantem praeceptis invictissimorummartyr signaculo crucis munitus, manibus post tergum ligatis, in focos propellitur. Et prospiciens videt in turba lacrymantem Cleonicum, qui cum eo tyro adductus fuerat. Et exclamans dixit: Cleonice, exspecto te; festina, et sequere me. Et cum jam flammarum globis undique vallaretur beatus martyr, orationem fudit, laudans et glorificans Patrem, et Filiuautem mulier Eusebia nomine, collegit corpus ejus, et sindone munda involvens transtulit in possessionem suam, in locum appellatum
Abbreviated transcription (Latin):
nichilominus dexterã. hȩc ÷ inqͥt &iã dextera eius. hȩc ÷ & sinistra: hȩo
autẽ quã isti offerunt manus undesit. uos reqͥrite: Tuno ueliit nox quedĩ¬
erũ qr ñ iudicandi sed oppͥmendi hominis ciusa c̃ciliũ gerebat᷑. fragor
om̃iũ repente attollit᷑: magũ ẽẽ athanasiũ & deciꝑe intuentiũ
oculos conclamat᷑ : nec debere ullõmͦ ultra talẽ honunẽ uiuere: Facto
inpetu in eũ. discerpe manib parant : Sed archelaus. qͥ cũ ceteris ex
p̃cepto imꝑatoris c̃cilio p̃sidebat. ereptũ eũ ediscerpentiũ manib ꝑ oc¬
cultos exitus eduxit: ac fuge qua solũ possit salutẽ monuit sõnĩdare:
Conciliũ tam̃ rursũ c̾ueniens. tanq si nichil omino dep̾hensũ fuiss&: ut
confessũ de intentatis crimunib athanasiũ c̃ dẽpnat & gesta utDiaua
modũ ficta ꝑ orbẽ t̾rȩ mittentes. ad sceleriꝰ sui consensũ. imꝑatore o¬

Expanded text:
nihilominus dexteram: Haec est, inquit, etiam dextera ejus, haec est et sinistra. Haec nihilominus dexteram: Haec est, inquit, etiam dextera ejus, haec est et sinistra. Haec autem, quam isti offerunt, manus unde sit, vos requirite. Tunc Al. Tum veVerum, quia non judicandi, 246 sed opprimendi hominis caussa concilium gerebatur, fragor omnium repente attollitur, magum esse Athanasium, et decipere intuentium oculos, conclamatur, nec debere ullo modo ultra talem hominem vivere: factoque impetu, suis eum discerpere manibus parant. Sed Archelaus, qui cum caeteris ex praecepto Imperatoris concilio praesidebat, ereptum eum de Al. ex discerpentium manibus, per occultos exitus eduxit, ac fugae qua solum posset salutem monuit commendare. Concilium tamen rursum conveniens, tanquam si nihil omnino deprehensum fuisset, ut confessum de intentatis criminibus Athanasium condemnat. Et gesta in hunc modum ficta per orbem terrae mittentes, ad sceleris sui consensum, Imperatore co
Abbreviated transcription (Latin):
quomꝰ fuiss& aptata calũpra: qm̃ uidicundi libertas. pęnes accusat b̾reserat :
Sinc transit᷑ ad aliud crim̃ : Profert᷑ faciinus selis in anditũ: hoc ÷̃ inqͥunt:
ibi nemo possit uerboꝵ p̾stigiis decipi Restitulis agit᷑ uerbis cessantibi :
brachiũ te hoc aiunt. athanasi accusã excist̃i Hȩc ÷ arsenidextera: quĩtu
qͣmͦ uł ad quosusus excideris. indicato: Tũ ille qͥs eiũ inqͥt ur̃m arsenium
nouerat : ut hanc ipsius eẽ dexterã cognoscatis : Exsurrexerunt aliꝗͥti qͥ
se dicerent optime scisse arsenũ. in qͥb ñ nulli erant absq escientia fae¬
tionis: Orat de hinc auidicib athanasius. ut homine suũ quẽ negoriũ
deposcera iubeant introduci Cũq introductus ess& arserus. eleutto
eius uultu. athauasius c̃cilio & iudicib ait: Fic ÷ arsenius: & alleuans eius

Expanded text:
quomodo fuisset aptata calumnia, quoniam judicandi libertas penes accusatores erat. quomodo fuisset aptata calumnia, quoniam judicandi libertas penes accusatores erat. Hinc transitur ad aliud crimen. Profertur facinus seculis inauditum. Hoc est, inquiunt, ubi nemo possit verborum praestigiis decipi, res oculis agitur, verbis cessantibus: Brachium hoc te, aiunt, Athanasi, accusat excisum. Haec est Arsenii dextera, quam tu quomodo, vel ad quos usus excideris, indicato. Tum ille: Quis enim, inquit, vestrum Arsenium noverat, ut hanc ipsius esse dexteram cognoscatis. Exsurrexerunt aliquanti, qui se dicerent optime scisse Arsenium, in quibus nonnulli erant absque conscientia factionis. Orat dehinc a judicibus Athanasius, ut hominem suum, quem negocium deposceret, jubeant introduci. Cumque introductus esset Arsenius, elevato ejus vultu, Athanasius concilio et judicibus ait: Hic est Arsenius. Et allevans ejus
Abbreviated transcription (Latin):
pectũ : te inquã ñ patg sedere in c̃cilio malignantiũ . &. cũ iniqua
gercutib introire. I etaq manu eleuans eũ demedio eoꝵ. ac de
singulis instruens: ꝑpetua de hinc athanasio cõmunione sociauit
Sed interĩ causa dr̃: Prima introducit᷑ accusatio mulieris euiusdã quȩ
se dicerx iliqdo hospitio athanasiũ recepisse:& ab eo noc tu nichil suspi¬
cintẽ uim corruptionis ẽẽ ꝑpessã: Introduci adhȩc iubet᷑ athanasius: In
finẽ fecissa se tacente. ipse ad ea quȩ dixerat res fil pondera: Cumq
uilier ea quȩ edocta fuerat ꝑorass& : timothexis c̃uersus ad eã uere inqͥt
inulier egt manst apud te aliꝗdo: aut iuĩ tͥ ut asseris feci᷑ lunc illa ut
cisti: tuin illo loco c̃maculasti castitatẽ meã : simul& c̃uersa ad iudices.
obtestarifidẽ dĩ cepit. uera se. dicere: Gũ om̃s ridiculosus pudor habere
pmissi sunt udices. habere: de muliere questionẽ: unde hȩc uł ꝑ quosaut

Expanded text:
e in concilio malignantium, et cum iniqua gerentibus introire. Injectaque manu elevans eum de medio eorum, ac de singulis instruens, perpetua dehinc Athanasio communione sociavit. Sed interim caussa dicitur. Prima introducitur accusatio mulieris cujusdam, quae se diceret aliquando hospitio Athanasium recepisse Al. suscepisse, et ab eo noctu nihil suspicantem, vim corruptionis esse perpessam. Introduci ad haec jubetur Athanasius: ingfinem fecisset, se tacente, ipse ad ea quae dixerat responderet. Cumque mulier ea quae edocta fuerat, perorasset, Timotheus conversus 245 ad eam: Vere, inquit, mulier, ego mansi apud te aliquando, aut vim tibi, ut asseris, feci? Tunc illa ut cisti, tu in illo loco commaculasti castitatem meam. Simul et conversa ad judices, obtestari fidem Dei coepit, vera se dicere. Tum omnes ridiculosus pudor habere permissi sunt judices habere de muliere quaestionem, unde haec, vel per quos, aut
Abbreviated transcription (Latin):
habera. edocint: Iile domi eẽ hominẽ : nec in notescere cuiquã de eius
extiterat. uerũp nini siplicitate nichil de sacerdotũ soclere suspicant
cũ sedisse cũ cet̾is quos factionis macula sociarat mediũ c̃sessũ adire ñ

Expanded text:
haberet, edocuit. Ille domi esse hominem, nec innotescere cuiquam de ejus haberet, edocuit. Ille domi esse hominem, nec innotescere cuiquam de ejus extiterat, verum pro nimia simplicitate nihil de sacerdotum scelere suspicantem, consedisse cum caeteris quos factionis macula sociaverat, medium consessum adire non
Abbreviated transcription (Latin):
grediunt᷑ expouere usq qͦ humani corpis brachiũ. loculo delatũ inꝑꝑitori
ostendunt: qđ ab athanasio excisũ magioe artis grã. de arsern cuius dã
corpe. ẽfirmabat᷑ Sed& alia quã pluruna criminosa simiul & flagitiosa
depnari : Idq apud tyrũ misso ex latere suo unt ex comitib sius. ad i¬
circũfert᷑. inuidie horror ñ solũ religiosas. s & uiles animas ꝑuadit Hic
arsenius cuius brachiũ dicebat᷑ excisur̃ lector aliꝗdo athauasu fuerat.
& ob culpã correptionis ueritus. frequentis sese sub traxerat: Cuius late¬
bras oportunas sibi huius ceniodi cõm̃tũ flagitiosi homines ratiiuitio
qͥd in suo nomine criminis intentare t᷑ athanasio: & siue eũ ipsa huma.¬
nitatis contẽplatio siue diuind ꝑpulit ꝓuidentia: clã ꝑ noctis silentia
enadens claustris enauigauit tyrũ: & pridie quã causę dicende ad ess&
ultmus dies athanasio sẽse arsenius obtulit: utq. se rerũ gestarũ series

Expanded text:
grediuntur exponere, usquequo humani corporis brachium loculo delatum Imperatori ostendunt: quod ab Athanasio excisum magicae artis gratia de Arsenii cujusdam corpore confirmabant. Sed et alia quam plurima criminosa simul et flagitiosa demnari. Idque apud Tyrum misso e latere suo uno ex Comitibus, adnicircumfertur: invidia et horror non solum religiosas, sed et viles animas pervadit. Arsenius, cujus brachium dicebatur excisum, Lector aliquando Athanasii fuerat, et ob culpam correptionem veritus, frequentiae sese subtraxerat. Cujus latebras opportunas sibi ad hujuscemodi commentum flagitiosi hominem rati, initio quid suo nomine criminis in intentaretur Athanasio. Et sive eum ipsa humanitatis contemplatio, sivi divina perpulit providentia, clam per noctis silentia evadens claustris, enavigavit Tyrum, et pridie quam caussae dicendae adesset ultimus dies, Athanasio sese Arsenius obtulit, utque se rerum gestarum series
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ ant̃ Nł daꝵ die decẽbriũ. Ad quoꝵ uenerandã memoriã eũ mub
benefitia ds̃ p̃star&: ẽtigit ut ad diẽ natalis eox infinita popłi
multitudo concurrerat. Hac aut̃ ñtiatũ ÷ imꝑatori. Qui ussit
ut in introitu cryptȩ paries ledaret᷑. Ac sic factũ ÷. ut om̃s
erat diodorus prbt. & diaconus marinianus. & plurimi clericoꝵ am̃¬

Expanded text:
alendarum Decembrium. Ad quorum venerandam memoriam cum multa beneficia Deus praestaret, contigit ut ad diem natalis eorum infinita populi multitudo concurreret. Hoc nuntiatur imperatori, qui jussit ut in introitu cryptae paries levaretur. Ac sic factum est, ut omnerat Diodorus presbyter, et diaconus Maximianus, et plurimi clericorum
Abbreviated transcription (Latin):
nomen audierat. cum repente
aurora rubente orientẽ orsus
intendens uid& eminus trans
fluiuolum qui crientio uocat᷑
uirum splendidũ uirgã manu
tenentem. basilice locũ metiri.
ceu quondã ie rechiel secus flu¬
enta babylonis corpore positus
in sp̃u uenit ad terrã isri. ubi
in usionib đi tẽplum dni manu
hominus uidit metiri. Quodile
ceruens reuelante sp̃u uisimõ
cognouit angelicam. Intelle xii
ig̾itur uirdi beatum uedastũ
ilsue annuente xp̃o transferenou¬

Expanded text:
or videretur; cum repente, aurora rubente, orientem versus intendens, videt eminus trans fluviolum qui Trientio vocatur, virum splendidum, virgam in manu tenentem, basilicae locum metiri; ceu quondam Ezechiel, secus fluenta Babylonis corpore positus, in spiritu venit ad terram Israel, ubi in visionibus Dei templum Domini manu hominis vidit metiri. Quod ille cernens, revelante spiritu, visionem cognovit angelicam. Intellexit igitur vir Dei beatum Vedastum illuc, annuente Christo, transferendu
Abbreviated transcription (Latin):
ut efficeretur obtinuit beati
aut berti. Stpentibus autẽ
qui aderant uario e uentu
miraculi. beatũ corpus ad
locum usq ab angło de signa¬
tum honofice transtulerunt.
Quo in locͦu uenerabilis e p̃s
monasterium construxit.
et exreb. sui episcopii inusũ
famulantium prorerum opor¬
tunitate donauit. ubi iuxta
congruam rerum falcultatem
fratres in obsequio diuinicultũ

Expanded text:
ut efficeretur obtinuit beati ut efficeretur obtinuit beati Autberti. Stupentibus autem qui aderant vario eventu miraculi, beatum corpus ad locum ab angelo designatum honorifice transtulerunt. Quo in loco venerabilis episcopus monasterium construxit, et ex rebus sui episcopii in usum famulantium pro rerum opportunitate donavit, ubi, juxta congruam rerum facultatem, fratres in obsequia divini cultus
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum paratis crucib et cere¬
is tomigenis sollempnis
pompi ornatibus cũ magna
plebis exultacione som cor¬
pus ad locum di sirnatum
ns ferre ceperunt
ranseuntes autem prȩ¬
tctum fluuiolum cum
iam sub urbanos fines con¬
tingerent et heatus audo ma¬
rus scĩ aut berti uestigia pe¬
de temptim ꝓsequetur sta¬
tim superne operationis in
apertt daretur intelligi
quanti essent meriti ex isqui
portaretur. it is quem portan¬
do imitaretur Nam depul¬
sa longe cycitatis nocte
statim oculorum lumen
ria beati aut berti eułacon¬
structa a prȩsentib ad huo
cernitur. intestimonium
prȩsentis mirouli d quia
÷ nerandus ir audomariis
parui pendebat lumen car¬
nalium oculorum qui lumen
certe oiuium desiderabat su¬
pernorum ilico prȩdib candemi
qua ultro neus ferebat reinuretrauit ceritateo
Qua inexibitione miraculi non
lacit irtus operantis .s. super¬
est querert meritum operatȩ
subtilius speculantibus dubiũ
tibiis meritis scĩ ue dasti fides

Expanded text:
unt, paratisque crucibus, et cereis et omnigenis solemnis pompae ornatibus, cum magna plebis exsultatione sanctum corpus ad locum destinatum transferre coeperunt. Transeuntes autem praedictum fluviolum, cum jam sub urbanos fines contingerent, et beatus Audomarus sancti Autberti vestigia pedetentim prosequeretur, statim supernae operationis in aperte daretur intelligi quanti essent meriti, et is qui portabatur, et is qui portando sequebatur. Nam, depulsa longae caecitatis nocte, statim oculorum lumen riam beati Autberti ecclesia constructa a praesentibus adhuc cernitur in testimonium praesentis miraculi. Sed quia venerandus vir Audomarus parvi-pendebat lumen carnalium oculorum, qui lumen certe civium desiderabat supernorum, illico precibus eamdem quam ultroneus ferebat rursus impetravit caecitatem. Qua exhibitione miraculi non latet virtus operantis, sed superest quaerere meritum optatae subtilius speculantibus dubium tibus meritis sancti Vedasti, fides
Abbreviated transcription (Latin):
Ieatiis itaq pontifex
tali reuelatione certio
factus beitii audom¬
rum qui ea tempestate i¬
uanensis urbis gregemp
uigili cura regebat. adi
sollempne translationis
officium inuitandũ stim
Qui lic& senio pressus &¬
debilior factus. in becil¬
oris tamen corporis u¬
to non formidabat lab¬
ren quanto beati antbor¬
n indato satis facere gaude¬
R difficultate iginr cor¬
prrs superibat caritas mintis
miret et quid sibi diuinitus
sut ostensum referra congra¬
ailibatur iisioni. &e se frater¬
ne sedulitatis studio obȩdi¬
ratir accingunt lam uero
etimari non potest quanta
confluentis populi turba
radie ad ipsum locum conue¬
nerat. clerus uidelic& & u¬
triusq sexus non ignobile
uulgus Parato itaꝗ ferb
& omib que necessaria
undebantur detecto sepul¬
cbro. et imposita antipho¬
na cum magna reueren¬
tia scm thesaurum sustu¬

Expanded text:
eatus igitur pontifex, tali revelatione certior factus, beatum Audomarum, qui ea tempestate Tarvanensis urbis gregem cura pervigili regebat, ad tam solemne translationis officium invitandum aestimavit. Qui, licet senio pressus et amisdebilior factus, imbecillioris tamen corporis tantum non formidabat laborem, quantum beati Autberti mandato satisfacere gaudebat. Difficultatem igitur corporis superabat charitas mentis, gereret, et quid sibi divinitus esset ostensum referret, congratulabatur visioni, et se fraternae sedulitatis studio obedienter accinxit. Jam vero aestimari non potest quanta confluentis populi turba eo die ad eum locum convenerit, clerus videlicet et utriusque sexus non ignobile vulgus. Parato igitur feretro et omnibus quae necessaria videbantur, detecto sepulcro, et imposita antiphona, cum magna reverentia sanctum thesaurum sustu
Abbreviated transcription (Latin):
decliuautes. spretis rerũ
possessionb soli condi¬
tori. toto cordę adhese¬
runt.
ed quia signũ de
celo querentes adũo
signũ ione audierĩ.
qui tamen sigitͦ ioue
amortuis resur gentͥ non
crędiderunte ꝑ reuoca¬
tũ hominẽ. quasi deuen¬
tre ceti infernalis pen¬
sanda sunt merita be¬
aci pontificis : racnaq
ine celesia beaie marie.
quȩ intra mũros cauie¬
racę sedis est coristeua¬
ca puer quidã nobilis
prosapis ileuilla or ius
quȩ ab inclis uallis. nom ace¬
pit uacabulo landelinus. quẽ
parentes. fonte baptis matis
animarum. disciplinis saeris ĩ¬
buendum. beato aUTerto
tradiderunt. Qui lie& ad huc
tenere ętatis. infirmitate de¬
tentus p̃tendebat morib que¬
dam signa future sc̃ĩtatis
quã obrẽ. antiquus humani
generis inimicus. qui. abini¬
tio bonis etib resistere con¬
contra hune. se intẽptatione
erent quatini. peato uiro.¬

Expanded text:
declinantes, spretis rerum declinantes, spretis rerum possessionibus, soli Conditori toto corde adhaeserunt. V. Sed quia signum de coelo quaerentes a Domino, signum Jonae audierunt; qui tamen signum Jonae a mortuis resurgentis non crediderunt per revocatum hominem quasi de ventre ceti infernalis, pensanda sunt merita beati pontificis. Erat namque in ecclesia Beatae Mariae, quae intra muros Cameracae sedis est constructa, puer quidam, nobilis prosapiae, in villa ortus quae ab incolis Vallis nomen accepit, vocabulo Landelinus, quem parentes, fonte baptismatis animarum disciplinis sacris imbuendum, beato Autberto tradiderunt. Qui, licet adhuc tenerae aetatis infirmitate detentus, praetendebat moribus quaedam signa futurae sanctitatis. Quamobrem anti quus humani generis inimicus, qui ab initio bonis actibus resistere concontra hunc in tentatione se rexit, quatenus et
Abbreviated transcription (Latin):
ficiti ademulacione
uirtutũ. quã ostenhio
corporanũ miracu¬
corda olim. adinuisi¬
biliũ fidẽ ꝑ traheban¬
t̃. dũ ꝑ hoc quod mi¬
rũ foris agebat. hoc
quod intus operabatur
senitiret Nunc aute
uita & non sigia que¬
renda. quia opeiarte
dõ inimerositas fideliũ.
ex creuit Sed neforae
qui lib& hoc beatũ
Autbertũ indigere
arhitret᷑ ut a dexreusan¬
dã signorũ inopiani.
nos dquita poens. qua
de mirgraculis loqua¬
inur: certe p̃ter. illa.
quę ut iactancia uita¬
r&. occultauit. ueq. iui
honunũ noticiam.
passus est ꝑ uenire:
multa quidẽ sunt.
que hominibo iutio¬
potuẽrunt: ex quib
etimtari poteli. quan¬
ta illa fuerant. que teste
nullo solus exercuit.
ra dicat. gła patris. est
filius sapiens ex fidelibo
auditorib sufficere po¬
terant de iuro di. ađ in¬
signe uitutũ. quȩ ipse
punitatores suos. egisse
uidet᷑. qui hoc. ab ipso.
sibi acceperunt. quod sig¬
nis & muraculis enituert.
quod inundi glãin cal¬
cances carnis il lecebras

Expanded text:
 aemulationem virtutum quam ostensio corporalium miracucorda olim ad invisibilium finem pertrahebant, dum, per hoc quod mirum foris agebatur, hoc quod intus operabatur sentiretur. Nunc autem vita, et non signa quaerenda sunt, quia operante Deo numerositas fidelium excrevit. Sed ne forte quilibet hoc beatum Autbertum indigere arbitretur ut, ad excusandam signorum inopiam, nos de vita potius quam de miraculis loquamur, certe praeter illa quae, ut jactantiam vitaret, occultavit, neque in hominum notitiam passus est pervenire. Multa quidem sunt quae hominibus innopotuerunt; ex quibus aestimari potest quanta illa fuerint quae, teste nullo, solus exercuit. ra dicat: Gloria patris est filius sapiens , ea fidelibus auditoribus sufficere poterant de viro Dei ad insigne virtutis, quae per imitatores suos egisse videtur, quia hoc ab ipso sibi acceperunt quod signis et miraculis enituerunt, quod mundi gloriam calcantes, et carnis illecebras
Abbreviated transcription (Latin):
berti quo tempore
carne resoluta suꝑ nam
noticiam non ꝑuenit. non¬
nullis resistentib causis. quȩ¬
maxinã uirtutũ eius partem
a nr̃a memoria sustulerunt

Expanded text:
vero, quo tempore carne soluta, supernam notitiam non pervenit, nonnullis obsistentibus causis qumaximam virtutum ejus partem a nostra memoria sustulerunt
Abbreviated transcription (Latin):
iui adudicendas mentes supli¬
en rrbana sapienttum conuen¬
icula urtans ulus solitudines de¬
uiisx. Sed uir ani auertens
suetestione inaidia potius quant
ratione cõpositam non est iquit.
ir̃n homene indisenssum iudi¬
care. neq om̃i sp̃ui credere
denee ꝓbetursi ex đo sit: Mit

Expanded text:
ui ad seducendas mentes srbana sapientium conventicula vitans, in has solitudines convenisset. Sed vir Domini advertens suggestionem invidia potius quam ratione compositam: « Non est, inquit, nostrum, hominem indiscussum judicare, neque omni spiritui credere, donec probetur si ex Deo sit. »