comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N qͥd̾ẽ lib̃i arbitͥi. s diuinȩ gr̃ȩ in ipso siue de ipso. Pma creatio.
scda reformatio. t̾cia ẽ c̾su̾macio. Pmo nãq in xp̃o creati. in lib̃¬
in de c̃sũmãdi in statũ et̾nitatis. Siqͥdẽ qd̾ ñ erat in illo crar
oportuit qͥ erat: ꝑformã reformari deformẽ. m̃bͣ ñ ꝑfici uͥcũ
capite. Qd̾ utiq tunc cõplebit᷑. cũ om̃s occurremꝰ in uirũ ꝑfec¬
tũ. in m̾surã etatis plenitudinis xp̃i. qͣndo apparente. xp̃o
ri habeat de nob̃. siuie ñ in nob̾. ñ aũ a nob̾. creatio uͦ facta sit
⁊ sine nob̃. sola quȩ nob̾cũ qͦdãmͦ fit. ꝓpt̾ uoluntariũ ẽsen

Expanded text:
n quidem liberi arbitrii, sed divinae gratiae, in ipso sive de ipso. Prima est creatio, secunda reformatio, tertia consummatio. Primo namque, in Christo creati in libeinde consummandi in statum aeternitatis. Siquidem quod non erat, in illo creari oportuit qui erat; per formam reformari deformem; membra non perfici nisi cum capite. Quod utique tunc complebitur, cum omnes occurremus in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi : quando apparente Christo ummatio fieri habeat de nobis, sive etiam in nobis, non autem a nobis; creatio vero facta sit et sine nobis: sola, quae nobiscum quodammodo fi
Abbreviated transcription (Latin):
sine qͣ fit qd̾ fit. qͥd mereri potest: Quid illa ꝯtra quã fit¬
qd̾ fit nͥ iram: Quid ⁊ cũ qͣ fit nͥ gr̃amꝰ In pͥma itaq nul¬
la. in sequenti mala. ĩ ultuna bonia merita ꝯqͥrunt᷑. Nec
enĩ peccudes cũ ꝑ eas bonũ aut malũ qd̾cũq fit bom qͥp¬
piã merent᷑. aut mali. ñ habent quippe unde bono malo¬
ue c̃sentiant. Multo autẽ minꝰ lapides. cũ nec sentiant.
et̾um diabolus ł homo malus cũ ugeant ⁊ iugilent. ra¬
one iã quidẽ merent᷑ s ñ nͥ penã. ꝓ eo qd̾ a bonoꝰ dissentiãt
Paulus aũ qͥ uolens eugłidat. ne si mͦnuitus. dispensatio tam̃

Expanded text:
sine qua fit quod fit, quid mereri potest? quid illa contra quam fit, nisi iram? quid et cum qua fit, nisi gratiam? In prima itaque nulla, in sequenti mala, in ultima bona merita conquiruntur. Nec enim pecudes, 621 cum per eas bonum aut malum quodcunque fit, boni quidpiam merentur, aut mali. Non habent quippe unde bono malove consentiant. Multo autem minus lapides; cum nec sentiant. Caeterum diabolus, vel homo malus, cum vigeant et vigilent ratione, jam quidem merentur, sed nonnisi poenam, pro eo quod a bono dissentiant. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
yfecto sine nob̃. scdm nobcũ. t̾ciũ ꝑnos facit. Siqd̾e inmittẽ¬
do bonã cogitationẽ nos p̃uenit. inmutando ⁊̃ malã uolunta¬
tẽ.sibi ꝑ c̃sensũ iungit minisfͣndo ⁊ consensui facultatẽ ł faci¬
litatẽ. foris ꝑ aꝑtũ opꝰ nr̃m int̾nꝰ opifex in notescit. Sane p
nos p̃uenire neqͣꝗͣ. possumꝰ. Qaũ bonũ neminẽ inuenit. ne¬
minem saluat ꝗ ñ p̃uenit. A deo gͦ sine dubio nr̃ȩ fit salutis
exordiũ. nec ꝑ nos utiq nec nobiscũ Uerũ c̃sensus ⁊ opꝰ ⁊ si ñ ex
nob̾. ñ iã tam̃ sine nob̃. Nec pͥmũ itaq in qͦ qͥppe nos nil facimꝰ.
nec ultimũ qd ⁊ plerũq extorquet aut timor in utilis. aut
simulatio dãpnabilis. s tam̃ mediũ nob̃ reputat᷑ in meritũ. So¬
la nẽpe int̾cdũ bona uoluntas sufficit: cet̾a ñ ꝓsunt si sola de¬
fuerit. N ꝓsunt dixerĩ. s agenti. ñ cernẽti. Ualet itaq ĩtẽtio

Expanded text:
Siquidem immittendo bonam cogitationem, nos praevenit; immutando etiam malam voluntatem, sibi per consensum jungit: ministrando et consensui facultatem, foris per apertum opus nostrum internus opifex innotescit. Sane ipsi nos praevenire nequaquam possumus. Qui autem bonum neminem invenit, neminem salvat quem non praevenit. A Deo ergo sine dubio nostrae fit salutis exordium, nec per nos utique, nec nobiscum. Verum consensus, et opus, etsi non ex nobis, non jam tamen sine nobis. Neque primum itaque, in quo quippe nos nil facimus; nec ultimum, quod et plerumque extorquet aut timor inutilis, aut simulatio damnabilis; sed tantum medium nobis reputatur in meritum. Sola nempe interdum bona voluntas sufficit: caetera non prosunt, si sola defuerit. Non prosunt dixerim, sed agenti, non cernenti. Valet itaque intentio
Abbreviated transcription (Latin):
dd̾. ñ ẽ qͥ faciat bonũ. ñ ẽ usq ad unũ. illũ uidelicet unũ. de
meritores ex his. Ad que tam̃ ẽdenda merita. dignat᷑ sibi
adhihere crat᷑arũ minist̾ia. ñ qͥb egeat. s qͥb ꝑ hoc ł de qͥb¬
aliqͣndo ꝑ creat᷑am sine ipsa. aliqͣndo ꝑcreat᷑am ꝯtra ipsam
aliqͣndo ꝑ creat᷑am cũ ipsa. Multa ꝓfecto fiunt hõib salu
angłos: s qm̃ muitos. id̾o cont᷑ ipsos. Nam dũ nocere cupi¬
entes iuuant. quantũ aliis ualet utilis actio. tantũ ipsis
nocet ꝑuersa intentio. Forro ꝑ qͦs ⁊ cũ quib oꝑat᷑ d̾s. boni
Qui enĩ bono qd̾ oꝑe cõplent. uoluntate c̃sentiunt. opꝰ om̃oꝰ qd̾
ꝑ eos ds̃ explicat. ipsis cõmunicat. Uñ paulus cũ bona plurima
qua ꝑ eũ ds̃ fecerat enarrassꝰ. ñ aũ ego ait. s gr̃a d̾i mecũ. s¬
tuit dicere ꝑ me. s qr minꝰ erat maluit dicere mecũ. p̃su¬
mens se ñ solũ oꝑis e̾e̾ ministrũ ꝑ effectũ. s ⁊ oꝑantis qͦdã¬

Expanded text:
bonum, non est usque ad unum , illum videlicet unum de meritores ex his. Ad quae tamen condenda merita dignatur sibi adhibere creaturarum ministeria, non quibus egeat, sed quibus per hoc, vel de qaliquando per creaturam sine ipsa, aliquando per creaturam contra ipsam, aliquando per creaturam cum ipsa. Multa profecto fiunt hominibus saangelos; sed quoniam invitos, ideo contra ipsos. Nam, dum nocere cupientes juvant, quantum aliis valet utilis actio, tantum ipsis nocet perversa intentio. Porro per quos et cum quibus operatur Deus, boni Qui enim bono, quod opere complent, voluntate consentiunt, opus omnino quod per eos Deus explicat, ipsis communicat. Unde Paulus, cum bona plurima, quae Deus per ipsum fecerat, enarrasset: Non autem ego, ait, sed gratia Dei mecum . Potuit dicere: Per me, sed quia minus erat, maluit dicere, mecum: praesumens se non solum operis esse ministrum per effectum; sed et operantis quodam
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃tate õplaciti ĩ hoc scło neqͣꝗͣ qͥd dicemꝰ. uͥ uix suf¬
ficit diei malicia sua. uͥ oĩs creat᷑a ingemiscit ⁊ par¬
turit usq ad huc. uanitati nimirum subiecta ñ
uolens. uͥ uita hominis tẽptatio ẽ suꝑ t̾rã. uͥ uiri
qͦq spũales qͥ pͥmitias sp̃c iã acceper̃t ingesmisẽt ⁊ ip¬

Expanded text:
libertate complaciti in hoc saeculo nequam quid dicemus? ubi vix sufficit diei malitia sua; ubi omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subjecta non volens ; ubi vita hominis tentatio est super terram : ubi viri quoque spirituales, qui primitias sp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsentiẽtes. sic ñ excusant. s dãpnãt ꝯsentiẽtes. ut nec salꝰ nec
dãpnatio ulla ratioẽ fine p̃cedenti c̃sensu uoluntario possit
hab̾i. ne q forte ex parte p̃scbi uideat᷑ uoluntati arbitͥi. Quã¬
obrẽ id qd̾ in creat᷑a dicit᷑ libũ arbitͥũ. aut iꝰte ꝓfecto dãpna¬
tͣ. dũ ei ad peccatũ nulla ui p̃uidicet᷑ extͥnseca. aut miscdit̃
saluat᷑. cui adiꝰticiã nulla sufficit sua. Sane inhis oĩb cogite
lector originalis peccati ꝓrsus excipi rationẽ De cet̾o libo arbi¬
tͥo. nec extͣ ipsũ queratur dãpnationis causa. qd̾ iã ñ dãpnat

Expanded text:
consentientes: sic non excusant, sed damnant consentientes, ut nec salus, nec consentientes: sic non excusant, sed damnant consentientes, ut nec salus, nec damnatio ulla ratione sine praecedenti consensu voluntario possit haberi; ne qua forte ex parte praescribi videatur libertati arbitrii. CAobrem id quod in creatura dicitur liberum arbitrium, aut juste profecto damnatur, dum ei ad peccatum nulla vi praejudicetur extrinseca: aut misericorditer salvatur, cui ad justitiam nulla virtus sufficit sua. Sane in his omnibus cogitet lector 620 originalis peccati prorsus excipi rationem. De caetero, libero arbitrio nec extra ipsum quaeratur damnationis causa, quod jam non damnat
Abbreviated transcription (Latin):
medium quendã locũ. id qd̾ dicit᷑ in homine lib̾ũ arbitͥi
idẽ humana uoluntas.⁊ tãꝗͣ. in deuexo lat̾e montis ad¬
modũ ardiu. int̾ utrũq pendens. ita in appetitu infir¬
mat᷑ ꝑ carnẽ. ut nͥ sedulo sp̃c adiuuet infirmitatẽ eiꝰ ꝑ
gr̃am. ñ solũ ñ ualeat iꝰticie. q̃ ẽ iuxta ꝓphetã sic̃ monte̾s
cłi ascendendo de uirtutẽ in uirtutem app̃hend̾e culm̃.
s ⁊̃ de uitio sẽꝑ in uitiũ suo ipsꝰ pond̾e deuoluta. ruat ĩ p̃cepꝰ.
p̃gͣuata nimirũ ñ solũ lege peccati originalit᷑ m̃bͥs insit
uerũ ⁊ c̃suetudine t̾renȩ in habitationis usualit̾ affectioni¬
b molita. Qd̃ humanȩ uoluntatis uidelic utrũq gͣuam̃
umo breuit̾ u̾sicło scͥpt᷑a cõmemorat dicẽs. Corpꝰ qd̾ coru̾pit᷑¬
aggͣuat aĩam. ⁊ t̾rena ĩhabitatio depͥmit sensũ multa cog¬
tãtẽ. Et hec duo huiꝰ mortalitatiᷤᷤ mala sic̃ ñ nocent s exercẽt᷑. ñ

Expanded text:
m quemdam locum id quod dicitur in homine liberum arbitrium, id est, humana voluntas: et tanquam in devexo latere montis admodum ardui inter utrumque pendens, ita in  al. ita appetitu infirmatur per carnem, ut nisi sedulo spiritus adjuvet infirmitatem ejus per gratiam, non solum non valeat justitiae, quae est juxta prophetam sicut montes Dei , ascendendo de virtute in virtutem, apprehendere culmen: sed etiam de vitio semper in vitium suo ipsius pondere devoluta ruat in praeceps; praegravata nimirum non solum lege peccati originaliter membris insita, verum et consuetudine terrenae inhabitationis usualiter affectionibus inolita. Quod humanae voluntatis videlicet utrumque gravamen uno breviter versiculo Scriptlta cogitantem . Et haec duo hujus mortalitatis mala, sicut non nocent, sed exercent non
Abbreviated transcription (Latin):
Uelle plane c̃uincim᷑ qd̾ ñ fieret si nollemꝰ. Est gͦ cõpulsio que¬
dã ⁊̃ actiua. s ñ habet excusationẽ. cũ sit ⁊ uoluntaria. Co¬
uolebat nimis gładiũ uitare ferientis. atq illa talis uols̃¬
tas intꝰ p̃sidens. os aꝑiebat. ñ gladiꝰ qͥ foris apparebat. Porro
talẽ illam e̾e̾ uoluntatẽ conuincebat gladius ñ cogebat.
psa gͥ se inculpã: ñ gladiꝰ ĩpellebat. Deniq inqͥb sana erat¬
illa uoluntas. occidiꝰ poterant. flecti nequibant. hoc ẽ qd eiꝰ
p̃dictũ fuerat. facient in uos quecũq uoluerĩt. S in m̃b
ñ corda. Non uos facietis quȩ uoluerĩt. s ipsi facient. uo.
patiemini.Nẽbͣ cruciabuñt. uoluntatẽ ñ mutabunt. Se¬
uient in carneaĩȩ aũ ñ habebunt qͥd faciant. Sit licet cor¬
pꝰ patientis. in potestate torquentis. s uoluntas ẽ liba. Infir¬

Expanded text:
Velle plane convincimur, quod non fieret, si nollemus. Est ergo compulsio quaeVelle plane convincimur, quod non fieret, si nollemus. Est ergo compulsio quaedam etiam activa: sed non habet excusationem, cum sit et voluntaria. CoVolebat nimis  al. nimirum gladium vitare ferientis; atque illa talis voluntas intus praesidens os aperiebat, non gladius qui foris apparebat. Porro talem esse illam voluntatem convincebat gladius, non cogebat. Ipsa igitur se in culpam, non gladius impellebat. Denique in quibus sana erat voluntas, occidi poterant, flecti nequibant. Hoc est quod eis praedictum fuerat, Facient in vos quaecunque voluerint ; sed in membra, non corda. Non vos facietis quae voluerint: sed ipsi facient, vos patiemini. Membra cruciabunt, sed voluntatem non mutabunt: saevient in carnem, animae autem non habebunt quid faciant. Sit licet patientis corpus in potestate torquentis, sed voluntas est libera. Infir
Abbreviated transcription (Latin):
luntas cõpulit. cõpulsus ẽ qr uoluit. ĩmo ñ cõpulsus ẽ
s c̃sensit. ⁊ ñ alienȩ potentiȩ. s ꝓpͥȩ uoluntati. illi utiq qͣ
mortẽ oĩmodis euade uoluit. Alioqͥn qͣndo uox muliercłs
lingã sacͤm ĩ uerba formare nefanda ualuiss. si ñ lingue
dña uoluntas abiiuss. Deniq cũ se a sui pꝰmodũ ĩm̾o illo
ẽꝑauit amore. ⁊ xp̃m cepit ut debuit toto corde. tota aĩa.
tota uirtute. diligere. nullis iã penis ł minis. ualuit extor
tiꝰ audact accõmodans ueritati. obedire inqͥd oportet do ma
ti aliqͥd. aut agere cont᷑ ꝓpͥã cogim᷑ uoluntatẽ. Quaꝵ passi¬
ua qͥdẽ. sic enĩ pͥor illa recte nominat᷑. potest nonnũ ꝙͣ fie¬
ri absq consensu uoluntario patientis. s actiua nũꝙqͣ.ł
inde malũ qd̾ fit in nos siue de nob̃. ẽ ĩputandũ nob̃. si tam̃
inuitis. cet̾um qd̾ fit ⁊ a nob̃. iã ñ sine culꝑa ẽ uoluntatis.

Expanded text:
it, compulsus est quia voluit: imo non compulsus est, sed consensit, et non alienae potentiae, sed propriae voluntati, illi utique, qua mortem omnimodis evadere voluit. Alioquin quando vox mulierculae linguam sacram in verba formare nefanda valuisset, si non linguae domina voluntas annuisset? Denique cum se a sui postmodum nimio illo temperavit amore, et Christum coepit, ut debuit, toto corde, tota anima, tota virtute diligere; jam nullis valuit minis 619 vel poenis extorqtius audacter accommodans veritati. Obedire inquit, oportet Deo ti aliquid, aut agere contra propriam cogimur voluntatem. Quarum passiva quidem sic enim prior illa recte nominatur potest nonnunquam fieri absque consensu voluntario patientis, sed activa nunquam. Proinde malum quod fit in nos, sive de nobis, non est imputandum nobis, si tamen invitis. Caeterum quod fit a nobis, jam non sine culpa est voluntatis.
Abbreviated transcription (Latin):
tare tam̃. Cõpulsũ inꝗͣ ñ qͥdẽ rͣeced̾e ab amore di. ced̾e tam̃
aliqͣntulũ amore sui. Qd gͦ : forte dissoluta ẽ tota assertio si¬
ꝑior. de lib̃tate uoluntatis. qr nimirũ inuenta ẽ cogi potui¬
se uoluntas: Est plane: s si cogi ab illo potuit. ꝙͣ a seipsa. Qd̾
si sese ipsa coegit. cõpulsa ⁊ cõpellens. uͥ amittere ibi ⁊ reci¬
ꝑe uisa ẽ libͣtatẽ. Uim qͥppe ꝙͣ. ipsa sibi intulit. a se ꝑtu¬
litPorro qd̾ a se uoluntas ꝑtulit. ex uoluntate fuit. Od
ex uoluntate fuit. iã ñ ex necessitate. s uoluntariũ fuit.

Expanded text:
tare tamen: compulsum, inquam, non quidem recedere ab amore Dei; cedere tamen aliquantulum amore sui. 39. Quid ergo? forte dissoluta est tota superior assertio de libertate voluntatis, quia nimirum inventa est cogi potuisse voluntas? Est plane: sed si cogi ab alio potuit quam a se ipsa. Quod si sese ipsa coegit, compulsa, et compellens; ubi amittere ibi et recipere visa est libertatem. Vim quippe, quam ipsa sibi intulit, a se pertulit. Porro quod a se voluntas pertulit, ex voluntate fuit. Quod ex voluntate fuit, jam non ex necessitate, sed volunt
Abbreviated transcription (Latin):
mo cõpulsus ẽ qd̾ nolebat: ñ tamen uelle aliuul. ꝙͣ uole¬
bat. Lingua mota ẽ ꝯtͣ uoluntatẽ: s nũqͥd ⁊ mutata uo¬
luntas: Ad enĩ uolebat: Prorsus qd̾ erat. xꝑi e̾e̾ discipłs.
Qd loquebat᷑  . Non noui hominẽ. Cur ita : Mortẽ uolebat
euadere. S qͥd istud cͥminis fuit. uas apłi tenemꝰ uolũ¬
tatesꝰ unã qͣ uoluit ñ mori penitus inculpabilẽ. alt̾am

Expanded text:
mo compulsus est quod nolebat: non tamen velle aliud quam volemo compulsus est quod nolebat: non tamen velle aliud quam volebat. Lingua mota est contra voluntatem: sed nunquid et mutata voluntas? Quid enim volebat? Prorsus quod erat, Christi esse discipulus. Quid loquebatur? Non novi hominem . Cur ita? Mortem evadere volebat. Sed quid istud criminis fuit? Duas apostoli tenemus voluntates: unam, qua voluit non mor
Abbreviated transcription (Latin):
tisue fidẽ uerbotenꝰ negare cõpulsi sunt. ne forte iux¬
ta hanc assertionẽ aut culpa ñ fuerit. qd̃ uel uoce nega¬
uerint. aut cogi in culpam ⁊ uoluntas potuerit. ut
uellet uidelicet homo qd̾ eum ⁊ nolle constiterit. ⁊ ꝑ
ierit lib̃um arbit᷑ũ. Qd̾ qr ĩpossibile ẽrat. uelle qͥipe ⁊
nolle idẽ eodẽ tẽꝑe ñ potãt. querit᷑ unde malũ neqͣqͣ¬
uolentib malũ debuit ĩputari. Neq enĩ tale ẽ hoc qͣle ori¬
ginale peccatũ. qͦ ñ solũ ñ consentiens. uerũ plerũq ⁊ nes¬
ciens alia ratioẽ ꝯstringit᷑. nec dũ renatꝰ baptismate. Exẽ¬
plicausa ueniat in medũ apłs petrus. Ip̃se qͥipe uisus
ẽ negare ueritatẽ: ꝯtra ꝓpͥam uoluntatẽ. Siqͥdẽ aut
negare aut mori necẽe erat. Mori timens. negauit. Nega¬
re nolebat s magis mori nolebat. ltaq inuitus qͥdẽ. s ne¬
gauit tam̃ ne moreret᷑. Qd̾ si lingua ⁊ ñ uoluntate loqͥ ho¬

Expanded text:
timore fidem verbo tenus negare compulsi sunt: 618 ne forte juxta hanc assertionem, aut culpa non fuerit, quod vel voce negaverunt; aut cogi in culpam et voluntas potuerit, ut vellet videlicet homo quod eum et nolle constiterit; et sic perierit liberum arbitrium. Quod quia impossibile erat velle quippe et nolle idem eodem tempore nari. Neque enim tale est hoc, quale originale peccatum: quo non solum non consentiens, verum plerumque et nesciens, alia ratione constringitur necdum renatus baptismate. Exempli causa, veniat in medium Petrus apostolus: ipse quippe visus est negare Veritatem contra propriam voluntatem; siquidem aut negare, aut mori necesse erat. Mori timens negavit. Negare nolebat, sed magis nolebat mori. Itaque invitus quidem: sed negavit tamen, ne moreretur. Quod si lingua, et non voluntate loqui ho
Abbreviated transcription (Latin):
aĩam. Et peccauit gͦ ⁊ ñ absq ꝯsensu ꝓpͥe uoluntatis. in¬
firmȩ qͥdẽ ⁊ miserȩ. s plane libȩ. Pec̾cauit autẽ. ñ sꝑnen¬
do aut odiendo. xp̃m: s se nimis amande. hec in hunc ꝑu̾er¬
sũ amorẽ sui. uoluntatẽ metus ille subitꝰ cõpulit: s e̾eᷤ con¬
uicit. lã tunc ꝓculdubio tał erat. s nesciebat qͣndo ab illo
cui latere nił pot̾ãt audiuit. Priꝰꝗͣ gallus cantet. ter me

Expanded text:
n absque consensu propriae voluntatis, infirmae quidem et miserae, sed plane liberae. Peccavit autem, non spernendo aut odiendo Christum, sed se nimis amando. Nec in hunc perversum amorem sui, voluntatem metus ille subitus compulit; sed esse convicit. Jam tunc procul dubio talis erat, sed nesciebat, cum ab illo quem latere
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate. aut mala fieret ⁊ iꝰte dãpnaret᷑. aut hona mane
salutẽ. s qd eã nullatenꝰ sine sua uoluntate c̾sequeret᷑ ¶ Nemo
quippe saluat᷑ inuitꝰ. Nã qd̾ legit᷑ in eugłio nemo uenit
ad me nͥ pat̾ ñs traxerit eũ. itẽ in alio loco cõpelle int᷑re
nicħ ĩpedit: qr ꝓfecto quantoscũq tͣhere ł cõpellere uide¬
at᷑ ad salutẽ benignꝰ pat̾ qͥ om̃s uult saluos fieri. nullũ ta¬
m̃ iudicat saluteᷤ dignũ . ꝙͦ. ante ñ ꝓbau̾it uoluntariũ.
hoc qͥppe intendit. c̾terret aut ꝑcutit. ut faciat uoluntario.
iiiͦ. Nec enĩ cecꝰ aut fessus ꝯtͥstat᷑ cũ tħitꝰ᷑. Et paulus ad manꝰ

Expanded text:
voluntate, aut mala fieret, et juste damnaretur; aut bona manersalutem; sed quod eam nullatenus sine sua voluntate consequeretur. Nemo quippe salvatur invitus. Nam quod legitur in Evangelio: Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum ; item in alio loco: Compelle intrare ; nihil impedit: quia profecto quantoscunque trahere, vel compellere videatur ad salutem benignus Pater, qui omnes vult salvos fieri ; nullum tamen judicat salute dignum, quem ante non probaverit voluntarium. Hoc quippe intendit, cum terret aut percutit, ut faciat voluntarios, imur: nec enim caecus aut fessus contristatur cum trahitur. Et Paulus ad manus
Abbreviated transcription (Latin):
posst̃ cogere uoluntatẽ: ⁊ p̃riꝑe lib̾tatẽ. at uͦ qͣntislib qͥs intꝰ
forisue tẽptationib urgeat᷑. lib̾a ꝓfec̾to sẽꝑ qͣntũ ad arbitͥũ
spectat. uoluntas erit. lib̃e qͥppeᷤ de suo nicħominꝰ c̾sensu u¬
dicabit. Quantũ aũ ꝑtinet ad ꝯsiliũ fuie cõplacitũ. carnis in¬
terĩ ꝯcupiscentia. uitȩq miseria reluctante. minꝰ qͥdẽ se li¬
łã sentit. s ꝓrsus ñ malã. dũ malo ñ ꝯsentit. Deniq paulus
qͥ captiuũ se in legẽ peccati tͣbi ꝯquerit᷑. haud dubiũ qͥn ex
minꝰ plena lib̃tate ꝯsilii c̃sensũ tam̃ sanũ. atq in bono qͦq iã

Expanded text:
ntislibet quis intus forisve tentationibus urgeatur, libera profecto semper, quantum ad arbitrium spectat, voluntas erit: libere quippe de suo nihilo minus consensu judicabit. Quantum autem pertinet ad consilium, sive complacitum, carnis interim concupiscentia, vitaeque miseria reluctante, minus quidem se liberam sentit: sed prorsus non malam, dum malo non consentit. Denique Paulus, qui captivum se in legem peccati trahi conqueritur, haud dubium quin ex minus plena libertate consilii: consensum tamen sanum, atque in bono quoque jam
Abbreviated transcription (Latin):
Alioqͥn nec d̾s̃. nec scĩ angłi cũ ita sint boni. ut ñ posłint e̾e̾ ⁊¬
mali. nec p̃uaricatores itẽ angłi cũ ita sint mali. ut iã ñ ua¬
eant e̾e̾ boni. lib̃i arbitrii ee dicent᷑. S ⁊ nos illud post re¬
surrectionẽ amissuri sumꝰ. quando utiq in separabilit̾ alii
bonis. alii malis amixti fueriꝰ Cet̾ũ nec ds̃ caret lib̃o arbitͥo
nec diabolus: qm̃ qd ille e̾e̾ non potest malus. ñ infirma fac̃
necessitas. s firma in bono uoluntas.⁊ uoluntaria firmita
qd̃q his ñ ualet in bonũ respirare. ñ aliena fac̃ uiolenta op¬
p̾sio. s sua ipsiꝰ in malo obstinata uoluntas. ac uoluntaria ob¬
stinatio. Nunc gͥ ex eo potiꝰ libũ dr̃ arbitͥũ. qd̾ siue in bone

Expanded text:
Alioquin nec Deus, nec angeli sancti, cum ita sint boni, ut non possint esse mali; nec praevaricatores item angeli, cum ita sint mali, ut jam non valeant esse boni; liberi arbitrii esse dicentur. Sed et nos illud post resurrectionem amissuri sumus, quando utique inseparabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimus. Caeterum nec Deus caret libero arbitrio, nec diabolus: quoniam quod ille esse non potest malus, non infirma facit necessitas, sed firma in bono voluntas, et voluntaria firmitas: quodque is non valet in bonum respirare, non aliena facit violenta oppressio, sed sua ipsius in malo obstinata voluntas, ac voluntaria obstinatio. Nunc igitur ex eo potius liberum arbitrium dicitur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
iecte creatȩ tantũ officiali aministͣtiõe. s substantiali qͣdã¬
uͥq p̾senti fortitudine. qͣ utiq uniu̾sa potentissime mouer
ordinat. ãminist᷑t. Et oĩa hȩc nulla sui cogit᷑ facere necessita¬
teꝰ nec enĩ aliqͣ in his laborat difficultate. s disponit oĩa sua¬
uit̾ placida uoluntate. Uel certe attingit afine usq ad finc̃.
hoc ẽ ab ortu creat᷑ȩ. usq ad finẽ destinatũ a creatore. siue
in ꝗͤ urget nat᷑a. siue ꝗͤ accelerat causa. siue concedit grã.
lttingit fortit̾. dũ nil hoꝵ euenit. qd̾ ñ ꝓ ut uult potẽ
p̃ordinet ꝓuidentia. Sic gͦ ⁊ lib̃ũ arbit᷑ũ suo conet᷑ p̃ e̾e̾¬
corꝑi. ut pͦ ẽ sapientia orbiꝰ attingens ⁊ ipsũ a fine usq ad
sinẽ fortit̾. ĩꝑans scilicꝰ singłis sensib ⁊ artub tã potẽt̾.
qͣtinꝰ ñ sinat regnare peccatũ in suo mortali corꝑe. nec

Expanded text:
jectae creaturae tantum officiali administratione: sed substantiali quajectae creaturae tantum officiali administratione: sed substantiali quaue praesenti fortitudine, qua utique universa potentissime movet, ordinat, administrat. Et haec omnia nulla sui cogitur facere necessitate. Nec enim aliqua in his laborat difficultate: sed disponit omnia suaviter placida voluntate. Vel certe attingit a fine usque ad finem, hoc est ab ortu creaturae usque ad finem destinatum a Creatore: sive in quem urget natura, sive quem accelerat causa, sive quem concedit gratia. Attingit fortiter, dum nihil horum evenit, quod non, prout vult, potenti praeordinet providentia. 34. Sic ergo et liberum arbitrius et ipsum a fine usque ad finem fortiter; imperans scilicet singulis sensibus et artubus tam potenter, quatenus non sinat regnare peccatum in suo mortali corpore, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ingruebat ꝗͣ d̾i filio. qͥ cũ sit splendor ⁊ figura substantis
patris. portans uerbo uniuersa. ex utͦq facile munitꝰ ap̾¬
paruit. ⁊ unde reformaret deformẽ. ⁊ undͤ debilẽ ꝯforta¬
ret. dũ ⁊ de splendore fugans tenebras peccatoꝵ. redderet
sapientẽ. ⁊ ex uirtute uerbi. ꝯtra tirannidẽ demonũ
potentẽ efficeret Uenit gͦ ipsa forma cui ꝯformandr̃ erat
libũ arbitͥũ. qr ut pͥstinã reciꝑet formã. ex illa era refor¬
mandỹ. ex qͣ fuerat ⁊ formatr̃. forma aũ sapientia ẽ. Cõfor
matio. ut faciat imago in corꝑe. qd̾ forma facit in orbe. Porro
illa autingit a fine uiq ad finẽ fortit̾ ⁊ disponit oĩa suauit̃.
Attingit asine usq ad finẽ. hoc ẽ a sũmo cęlo usq ad inferie
partes t̾rȩ. a maximo angło. usq ad minimũ u̾micłm. Attĩ¬
git aũ fortit̃. ñ qͥdẽ mobili discursiõe. ł locali diffusiõe. łsyb¬

Expanded text:
congruebat quam Dei Filio, qui cum sit splendor et figura substantiae congruebat quam Dei Filio, qui cum sit splendor et figura substantiae Patris, portans verbo universa, ex utroque facile munitus apparuit, et unde reformaret deformem, et unde debilem confortaret, dum et de splendore figurae fugans tenebras peccatorum, redderet sapientem, et ex virtute Verbi contra tyrannidem daemonum potentem efficeret? Venit ergo ipsa forma, cui reformandum erat liberum arbitrium, quia ut pristinam reciperet formam, ex illa erat reformandum ex qumatio, ut faciat imago in corpor, quod forma facit in orbe. Porro illa attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Attingit a fine usque ad finem, hoc est a summo coelo usque ad inferiores partes terrae, a maximo angelo usque ad minimum vermiculum. Attingit autem fortiter, non quidem mobili discursione, vel locali diffusione, vel sub
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ iuuit in flamina. tãdi ꝯstat inmalicia ꝑsiste̾ uoluntatẽ
ltaq de similitudine q̃ in c̃silii ⁊ itẽ ꝯplaciti lib̾tate ꝯtinet᷑. apud
inferos penitꝰ nicħ ẽ. nee ee̾ potest imagine tam̃ ⁊̃ illic ꝑ libr̃
arbitͥũ ĩmobili ꝑmanente. S neq in hoc scło eq̃ inueniri us¬
piã poss similitudo. s adhuc hic fȩda ⁊ deformis iacuiss imago.
si ñ ergłica illa mulier lucernã accend̾et. idẽst sapientia in
carne appareret. euert̾et domũ iudelici uicioꝵ dragiã
suã reqͥreret quã ꝑdiderat. hoc ẽ imaginẽ suã. quȩ natiuo
spoliata decore. sub pelle peccati sordens. tãꝙͣ in pul̾e lati¬
tabat. uiuentã t̾geret. ⁊ tolleret de regione dissimilitudinis
pͥstinãq in speciẽ reformatã. similẽ faceret illã in gła sc̃oꝵ.
ĩmo sibi ipsi ꝑ oĩa redderet quandoq c̃formẽ. cũ illud¬

Expanded text:
pus vivi: in flamma, tamdiu constat in malitia persistere voluntatem. pus vivi: in flamma, tamdiu constat in malitia persistere voluntatem. Itaque de similitudine, quae in consilii, et item complaciti libertate continetur, apud iarbitrium immobili permanente. Sed neque in hoc saeculo aeque inveniri uspiam posset similitudo, sed adhuc foeda, et deformis jacuisset imago, si non evangelica illa mulier lucernam accenderet, sapientia in carne appareret, everteretque domum, videlicet vitiorum drachmam suam requireret, quam perdiderat, hoc est, imaginem suam, quae a nativo spoliata decore sub pelle peccati sordens tanquam in pulvere latitabat, inventam tergeret, et tolleret de regione dissimilitudinis ristinamque in speciem reformatam similem faceret in gloriam Sanctorum, imo sibi ipsi per omnia redderet quandoque conformem, cum ill
Abbreviated transcription (Latin):
in torm̃tis posit actũ itare peccati delectet᷑. Uerũtam̃ si
uolũtas mala ⁊̃ in torm̃tis ꝑdurat.: qͥd ponderis habet oꝑi̾
abnegatio. ut ideo saꝑe qͥs pucet᷑. qd̾ iã in mediis flãmis
ueret: Certe ut᷑ cet̃ã omittã nollent oĩno puniri. lustũ
ẽ aũ pimiriꝰ qͥ punienda gesserunt. Nolunt gͦ qd̾ iꝰtũ ẽ.
cõꝑbant uoluntatẽ: łcũ pec̾care. ł cũ ĩpune peccasse libi
Qb gͦ peccare libuit. ꝗͣdu licuit ⁊ cũ iã uñ posst̃. multũ
manere uolunt qđ peccauert̃. qͥd in hoc uere sapiẽtiȩ.
qͥd bone uoluntatis apparetS esto. Penitet eos pegasse
Nũ qͥd ñ tam̃ si optio detur. malint adhuc peccare. ꝗͦ susti¬
nere peccati  Et tam̃ illud iniquũ ẽ. hoc iustũ. Quando
uͦ uoluntas bona. magis qd̾ iniquũ. ꝗͣ qd̾ iustũ ẽ eligeret:
Cet̾um ñ uere penitent. qͥ ñ tã dolent ses uixisse. ꝙͣ. hoc ipsũ
iã ñ posse. Deniq foris ostendit᷑. qͥd intus agat᷑. Nam quãdui cor¬

Expanded text:
in tormentis positus actum iterare peccati delectetur. Verumtamen si voluntas etiam in tormentis mala perdurat, quid ponderis habet operis abnegatio, ut ideo sapere quis putetur, quod jam in mediis flammis is voluntas perseveret? Certe, ut caetera omittam, nollent omnino puniri. Justum est autem puniri, qui punienda gesserunt. Nolunt igitur quod justucomprobant voluntatem, vel cum peccare, vel cum impune peccasse libet. Quibus ergo peccare libuit quamdiu licuit; et cum jam non possunt, inultum manere volunt quod peccaverunt: quid in hoc sapientiae verae, quid bonae voluntatis apparet? Sed esto, poenitet eos peccasse: nunquid non tamen, si optio detur, malint adhuc peccare, quam poenam sustinere peccati? Et tamen illud iniquum est, hoc justum. Quando vero voluntas bona magis quod iniquum, quam quod justum est eligeret? Caeterum non vere poenitent, qui non tam dolent se sibi vixisse, quam hoc ipsum jam non posse. Denique foris ostenditur quid intus agatur. Nam quamdiu cor
Abbreviated transcription (Latin):
cata.⁊ beatꝰ iuir cui ñ ĩꝑutabit dñs peccatũ. Diuine g si¬
militudinis sũmũ gͣdũ. sũmi angłi tenent. nos insimum.
adã tenuit mediũ. Porro demones nullũ. Suꝑnis nẽpe spi¬
ritib datũ ẽ sine peccato ⁊ miseria ꝑdurare.ade aũ absq
tam̃ ñ ced̾e.Cet̾ũ diabolus ⁊ m̃bͣ eiꝰ. sic̃ nũꝗͣ uolunt reluc¬
tari peccato. sic nũꝗͣ. possunt penã declinare peccati ¶ Cũ
gͦ due iste lib̃tates. ꝯsilii scilicet atq cõplaciti. ꝑ qͦs racion.¬
li creat᷑ȩ uera sapientia ⁊ potentia ministͣtur. ita d̾o ꝓ ut
uult dispensante qͥbq ꝓ causis. locis. tẽꝑib. uarientilrꝰ qͣti¬
nꝰ in t̾ris modice. in cęłestib plenariȩ. mediocrit̾ in parady¬
so. aputd inferos nullatenꝰ habeant᷑. Lib̃tas uͦ arbitrii de ip̃
imaginu deputat᷑. Et qͥdẽ apud inferes qd̾ ut᷑q lib̃tas ꝑierit.
ille scilicet q̃ ad similitudinẽ ꝑtinere dicunt᷑ script᷑aꝵ tes

Expanded text:
et: Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum . Divinae ergo similitudinis summum gradum summi angeli tenent, nos infimum: Adam tenuit medium, porro daemones nullum. Supernis nempe spiritibus datum est sine peccato et miseria perdurare: Adae autem absque tantum non cedere. Caeterum diabolus et membra ejus, sicut nunquam volunt reluctari peccato, sic nunquam possunt poenam declinare peccati. 30. Cum ergo istae duae libertates, consilii scilicet atque complaciti, per quas rationali creaturae vera sapientia et potentia ministratur, ita Deo, prout vult, dispensante, quibusque pro causis, locis, temporibus, varientur, quatenus in terris modice, in coelestibus plenarie, mediocriter in paradiso, apud inferos 615 nullatenus habeantur; libertas vero arbitrii de ipsoimagini deputantur. Et quidem apud inferos, quod utraque libertas perierit, illae scilicet quae ad similit
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ de e̾e̾ lib̃ũ cõplacitũ. ñ lib̾ũ ꝑisse arbitͥũ. Sigͦ lib̃ũ arbi¬
tũ. ita u̾q seqͥtur uoluntatẽ. ut nͥ illa penitꝰ non ẽẽ desinat.¬
isto careat: uoluntas uͦ sic̃ in bono. ita ⁊̃ in malo eque ꝑdu¬
rat. eq ꝓfecto ⁊ lib̾ũ arbitͥũ. tã in malo ꝙͣ. in bono integrũ
ꝑseuerat. Et qͦmͦ uoluntas ⁊̃ posita in miseria ñ desit
ee uoluntas. s dicit᷑ ⁊ ẽ misera uoluntas. sic̃ ⁊ beata uolũtaᷤᷤ
ita nec libũ arbitͥũ destruere. siue qͦntũ in se ẽ aliqͤtenus

Expanded text:
sibi deesse liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo liberum arbisibi deesse liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo liberum arbitrium ita uluntas vero sicut in bono, ita etiam in malo aeque perdurat: aeque profecto et liberum arbitrium tam in malo, quam in bono integrum perseverat. Et quomodo voluntas etiam posita in miseria non desinit esse voluntas, sed dicitur, et est misera voluntas, sicut et beata voluntas: ita nec liberum arbit
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ etiã post peccatũ libũ arbitͥũ. ⁊ si miserũ. tam̃ integrĩ.
⁊ qd̾ ꝑ se homo ñ sufficit excutere a peccato. siue miseria
t̃ libi arbitͥi signat destructionẽ. s duarũ reliqͣrũ lib̃i¬
tũ pͥuationẽ. Neq eĩ ad lib̾ũ arbitũ quantũ uise ẽ ꝑture
aut aliꝗͣdo ꝑtinuit posse ł saꝑe. s tam̃ uellei nec potentẽ
facit creat᷑a nec sapientẽ. s tantũ uolentẽ. Non gͦ n potens
aut sapiens. s tantũ si uolens e̾e̾ desierit. libu̾ arbitͥũ am¬
sisse putanda erit. U̾ enĩ ñ ẽ uoluntas: nec lib̾tas. Non dico
fi uelle bonũ. s si uelle oĩno ereata᷑ desierit. fatẽdũ si ne
ꝯtͣflictiõe uͥ ñ iã ex uoluntate bonitas. s ex toto ipsa uolũ¬
tas perit. ⁊̃ lib̾ũ deꝑire arbitͥũ. Qd̾ si uelle bonũ tantr̃ ñ
poterit: signũ ẽ qd ei desit lib̃u ñ arbitͥũ s ꝯsiliũ. Siaũ ñ
qͥde uelle. ħ ad id qd̾ iã uult bonũ ei posse defuerit. nou̾it

Expanded text:
 etiam post peccatum, liberum arbitrium; etsi miserum, tamen integrum. Et quod se per se homo non sufficit excutere a peccato sive miseria, non liberi arbitrii signat destructionem. sed duarum reliquarum libertatum privationem. Neque enim ad liberum arbitrium, quantum in se eaut aliquando pertinuit posse vel sapere, sed tantum velle, nec potentem facit creaturam, nec sapientem, sed tantum volentem. Non ergo si potens, aut sapiens, sed si volens esse desierit, liberum arbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico, si velle bonum, sed si velle omnino creatura desierit, fatendum sine contradictione, ubi jam non ex voluntate bonitas, sed ipsa ex toto voluntas perit, etiam liberum deperire arbitrium. Quod si velle bonum tamen non poterit, signum est, quod ei desit liberum non arbitrium, sed consilium. Si autem non quidem velle, sed ad id quod jam vult bonum, ei posse defuerit, noverit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã tam̃ amittere ñ potiuit. E ꝓpͥã qͦppe uoluntatẽ ser¬
catũ factꝰ debitor mortis. qͦmͦ iã retinere ualebat lib̾tatẽ.
cõplaciti ͦ Se tͥb gͦ lib̾tatib qͦs acceꝑat. abutendo illa q̃
dr arbitrii reliqͥs sese pͥuauit. In eo aũ abusus ẽ. qd̃
testimoniũ script᷑e dicentis. homo cũ in honore e̾e̾t
ñ intellexit. cõꝑatꝰ ẽ uim̃tis insipientib ⁊ similis factꝰ
ẽ illis. Soli int̾ ammantia datũ ẽ homini potuisse pec¬
care. ob p̃rogatiuã lib̃i arbitrii.Datũ ẽ aũ ñ ut ꝑinde
peccaret. s ut głosior appareret. si non peccaret cũ peccare poss.
Sd nãq głosiꝰ ei ẽe̾̃ poterat. ꝙͣ. si de ipso diceret᷑ qd̾ script᷑a ꝑ¬
hibet dicens. quis ẽ hic ⁊ laudabimꝰ eũ : Uñ ita laudandus
fecit enĩ mirabilia in uita sua. Qye: Qui potuit in qͥd tͣnsgre

Expanded text:
ipsam tamen amittere non potuit. Per propriam quippe voluntatem seripsam tamen amittere non potuit. Per propriam quippe voluntatem sercatum factus debitor mortis, quomodo iam retinere ualebat libertatem complaciti? -- De tribus ergo libertatibus, quas acceperat, abutendo illa, quae dicitur arbitrii, reliquis sese priuauit. In eo autem abusus est, quod, cum testimonium Scripturae dicentis: Homo cum in honore esset, non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Soli inter animantia datum est homini posse peccare, ob praerogativam liberi arbitrii. Datum est autem, non ut proinde peccaret, sed ut gloriosior appareret si non peccaret, cum peccare posset. Quid namque gloriosius ei esse poterat, quam si de ipso diceretur quod Scriptura perhibet, dicens: Quis est hic, et laudabimus eum? Unde ita laudandus? Fecit enim mirabilia in vita sua. Quae? Qui potuit transgre
Abbreviated transcription (Latin):
q libũ ei ĩuit. ħ ec aliunde ꝓfecto lib̾ũ. nͥ ex lib̾tate arbitrii.
de qͣutiq uerat ei possibisitas peccandi. Nec fuit tam̃ culpa
dantis. s abutentis. qr ipsã uidelics facultatẽ ẽuertit in usũ
peccandi .ꝙͣ acceꝑat ad gĩam ñ peccandi. Nã ⁊ si peccauit ex post
qd̾ accepit. ñ tantũ qr potuit. s q uoluit. Nec enĩ p̃uaricante
uitio uoluntatis. Lapsus tam̃ ex uoluntate. ñ ȩquȩ ex uolun¬
tate resurgere. ũ lib̾ũ ñ habet. q⁊sidatũ fu̾it uoluntati
posse stare ne caderet. ñ tam̃ resurg̾e si caderet. Non enĩ tã
facile qͥs ualet exire de fouea. ꝗͣ facile in eã labi. Cecidit sola
uoluntate homo in foueã peccati. s ñ ex uoluntate sufficit ⁊
posse resurgere.cũ iã ⁊ si uelit ñ possit ñ peccare. Quid gͦ:
Periit libũ arbitriũ. qm̃ ñ potest ñ peccare: Neqͣꝗͣ. d libum¬

Expanded text:
a liberum ei fuit, nec aliunde profecto liberum, nisi ex libertate arbitrii, de qua utique inerat ei possibilitas peccandi. Nec fuit tamen culpa dantis, sed abutentis, qui ipsam videlicet facultatem convertit in usum peccandi, quam acceperat ad gloriam non peccandi. Nam, etsi peccavit ex posse quod accepit, non tamen quia potuit, sed quia voluit. Nec enim praevaricante vitio voluntatis. Lapsus tamen ex voluntate non aeque ex voluntate resurgere jam liberum habet: quia, etsi datum fuit voluntati posse stare ne caderet, non tamen resurgere si caderet. Non enim tam facile quis valet exire de fovea, quam facile in eam labi. Cecidit sola voluntate homo in foveam peccati: sed non ex voluntate sufficit ei posse resurgere, cum jam, etiamsi velit, non possit non peccare. Quid ergo? Periit liberum arbitrium, quoniam non potest non peccare? Nequaquam. Sed lib
Abbreviated transcription (Latin):
creatori ꝑfecte subiecta sit. Absit aũ ut ipsi sui ipsiꝰ ꝑfect¬
onẽ.d̾o aũ tantũ creationẽ tͥbuamꝰ. cũ longe minirũ meliꝰ
sit eͥẽ ꝑ fectã ꝙͣ factã. ⁊ dictu ipso nefas uideat᷑. d̾o qd̾ minꝰ.
nob̾ qd̵ excellentiꝰ sit attͥbuere. Sentiens deniq apłs qͥd
ex nata ẽẽt. qͥd ex gr̃a expec̾tas aiebat. Uelle adiacet mͥ ꝑ
fic̾e ñ inuenio. Sciebat ꝓfec̾to uelle quidẽ sͨ in ee̾ exlib̾o¬

Expanded text:
fectionem, Deo autem tantum creationem tribuamus; cum longe nimirum melius sit esse perfectam, quam factam: et dictu ipso nefas videatur, Deo quod minus, nobis quod excellentius sit attribuere. Sentiens denique Apostolus quid ex natura esset, quid ex gratia exspectaret, aiebat: 611 Velle adjacet mihi, perficere non invenio
Abbreviated transcription (Latin):
posse qd̃ ẽ eiꝰdẽ ĩ bono confirmatios sorro ꝑfecta cõu̾sio ẽ
ad bonũ. ut nil libeat nͥ qd deceat. ł liceat. ꝑfecta in bon
ꝯfirmatio. ut nil desit iã qd libeat. Qũ demũ ꝑfecta erit
uoluntaꝰ. cũ plene fuerit bona .⁊ bene plena. hab⁊ siqͥd̾e
duplex in se bonũ ab initio sui. unũ qͥd̾e generale ex sola er¬
atione. qd a bono scilior d̾o ñ potuit creari nͥ bona. scd̾m
qd̃ uidit ds̃ cuncta q̃ fecerat. ⁊ erant ualde bona. alt̾um
speciale ex lib̾tate arbitͥ. in qͣ ad imaginẽ utiq ipsiꝰ qͥ crea
in uniu̾sitate. melior in suo genere. optima ex sui ordinatiõe.
Eautẽ ordinatio oĩmoda c̃uersio uoluntatis ad dm̃. ⁊ ex tota
se uoluntaria deuotaq subiectio. huic uͦ tã ꝑfec̾te iꝰticiȩ
debet᷑. ĩmo iungit᷑ głe plenitudo. qo sic se comitant᷑ duo ista.
absq ꝑfecta iꝰticia. Merito deniq talis iꝰticia non erit sine gi¬

Expanded text:
posse, quod est ejusdem in bono confirmatio. Porro perfecta conversio est ad bonum, confirmatio, ut nil desit jam quod libeat. Tunc demum perfecta erit voluntas, cum plene fuerit bona, et bene plena. Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum quidem generale ex sola creatione, quod a bono scilicet Deo non potuit creari nisi bona, secundum quod vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ; alterum speciale ex libertate arbitrii, in qua ad imaginem utique ipsius qui creavit, in universitate, melior in suo genere, optima in sui ordinatione. Est autem ordinatio, omnimoda conversio voluntatis ad Deum, et ex tota se voluntaria devotaque subjectio. Huic vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur gloriae plenitudo: quia sic se comitantur duo ista, absque perfecta justitia. Merito denique talis justitia non erit sine g
Abbreviated transcription (Latin):
cipant. totiens istã ñ sentiunt. Itaq in hac uita so¬
li ꝯtẽplatiui. posst̃ ut cũq frui lib̃tate cõplaciti.
⁊ hoc ex parte. ⁊ parte satis modica. uiceq rarissima.
ñ modica Cetũ lib̃tas arbitrii. ut supͣ liqͥdo appa¬
ruit. cunctis parit̃ ratiõe utentib ꝯuenit. ñ mi¬
nor ꝙͣ. tũ in se ẽ in malis ꝙͣ in bonis. tã plena in hoc¬

Expanded text:
cipant, toties istam non sentiunt. Itaque in hac vita socipant, toties istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi possunt utcunque frui libertate complaciti: et hoc ex parte, et parte satis modica, viceque rarissima. non modica. Caeterum libertas arbitrii, ut supra liquido apparuit, cunctis pariter ratione utentibus convenit; non minor, quantum in se est, in malis
Abbreviated transcription (Latin):
panẽ ñ curabis. T olle sitĩ. ⁊ lĩpidissimũ fontẽ ac si
paludẽ respicies Similit̾ u̾brã ñ querit nͥ estuãs.
solem ñ eurat. nͥ abgens. siue caligans. Aliogͥa nicħ
ahoꝵ libebit. si ñ p̃cesserit urgens necessitas. Que si ꝑ
meissim sͥ gͣuia leuiaq succedunt. minoꝵ exꝑientia
aliqͣ miseriȩ uidet᷑ int̾polatio. ut cũ aliqͣndo post
exꝑta plura gͣuissima. in minꝰ forte molesta euadi¬
t᷑. felicitas putetꝰ. sAn tam̃ fatendũ ẽ eos qui ꝑ excessũ
ꝯtẽplationis rapti. qͦndoq in sp̃u. qͣntulũcũq de suꝑ¬
nȩ felicitatis dulcedine degustare sufficiũt. tociens de
libos a miseria. quotiens sic ęxcedunt.Hi plane qd̾
citi lib̃tate fruunt᷑. qͥ cũ maxia optimã partẽ ele
gerunt. q̃ ñ auferet᷑ ab eis. Q enĩ iã tenent qd̾ au¬
ferendũ ñ ẽ: exꝑiunt᷑ utiq qd futurũ ẽ. S qd̾ fu¬
t᷑um ẽ felicitas ẽ. Porro felicitas ⁊ miseria: eodẽ tẽꝑe

Expanded text:
panem non curabis; tolle sitim, et limpidissimum fontem, ac si paludem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi aestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non praecesserit urgens necessitas. Quae si pvicissim sibi gravia leviaque succedunt, minorum experientia, aliqua miseriae videtur interpolatio; ut cum aliquando, post experta plura gravissima, in minus forte molesta evaditur, felicitas putetur. 15. Attamen fatendum est eos, qui per excessum contemplationis rapti quandoque in spiritu, quantulumcunque de supernae felicitatis dulcedine degustare sufficiunt, toties esse liberos a miseria, quoties sic excedunt. Hi plane quod citi libertate fruuntur, qui cum Marinim jam tenent quod auferendum non est, experiuntur utique quod futurum est. Sed quod futurum est felicitas est: porro felicitas et miseria eodem tempore
Abbreviated transcription (Latin):
to. qd hec ipsa tam̃ lib̾tas tãdiu qͦdãmͦ captiua te¬
net᷑. ꝙͣdiu illã duȩ aliȩ lib̃tates mimme aut mi¬
nꝰ plene comitant᷑. nec aliunde nr̃ ille defectꝰ ue¬
nit. de qͦ apłi. ut ñ quecũq uultis ait illa facia¬
tis. Uelle siqͥd̾e in ẽ nob̃ ex lib̾o arbit̾o.ñ ⁊̃ posse
qđ uolumꝰ. Non dico uelle bonũ aut uelle ma

Expanded text:
ipsa tamen libertas tamdiu quodammodo captiva tenetur, quamdiu illam duae aliae libertates minime, aut minus plene comitantur; nec aliunde noster ille defectus venit, de quo Apostolus: Ut non quaecumque vultis, ait, illa faciatis . Velle siquidem 610 mest nobis ex libero arbitrio, non etiam posse quod volumus. Non dico velle bonum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
qͣire conatꝰ ad bonũ. ⁊ cassi st̃ si ã gr̾a ñ adiuuẽt᷑ ⁊ nulli. si ñ ex¬
citẽt᷑. Cet̾ũ in malũ dicẽte scͥpt᷑a ꝓni st̃ sensus ⁊ cogitationes ho¬
minis. Finde ñ ei ã se ut dictũ ẽ. s de sursũ potiꝰ a patre lumi¬
nũ. descẽd̾e merita putẽt᷑. si tam̃ int̾ data optima ⁊ dona ꝑ¬
fecta. ipsa merito ꝑ q̃ salus et̃na ꝯqͥrit᷑ deputent᷑. Ds nãq ante
scła rex nr̃ cũ oꝑatꝰ ẽ salutẽ ĩ medio t̾re dona sua q̃ dedit
hõib in merita diuisit ⁊ p̃mia. ut ⁊ p̃sentia ꝑ libã possessic¬
nẽ nr̃a ĩt̾im fierent merita. ⁊ fut᷑a ꝑ gͣtuitã sponsionẽ expecta¬
remꝰ. ĩmo expeteremꝰ ut debita Utͦq paulus cõmemorans ha¬
betis ĩqͥd fructũ ur̃m in sc̃ificationẽ finẽ uͦ uitã et̾nã.ltẽ.⁊ no¬

Expanded text:
li, si non excitentur. Caeterum in malum, dicente Scriptura, Proni sunt sensus et cogitationes hominis . Proinde non ei a se, ut dictum est, sed desursum potius a Patre luminum descendere merita putentur: si tamen inter data optima et dona perfecta, ipsa merito per quae salus aeterna conquiritur, merita depute dona sua quae dedit hominibus, in merita divisit et praemia: ut et praesentia per liberam possessionem nostra interim fierent merita, et futura per gratuitam sponsionem exspectaremus, imo expeteremus ut debita. Utraque Paulus commemorans: Habetis, inquit, fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aetern
Abbreviated transcription (Latin):
inꝗͣ lib̃um nr̃oirelinqͥt᷑ cõplacito. uͥ totũ occupa¬
re uidet᷑ miseria. Neq̃ enĩ ł innocentia seu iꝰticia
qͦadinddũ a peccato ita ⁊̃ a miseria tuta ẽẽ poter̃t¬
bic. uͥ iustꝰ exclamat. Infelix ego homo qͥs me lib̃abu
de corꝑe mortis huiꝰ . Et itẽ. facte s̃ mͥ lacͥme meȩ
panes die ac nocte. Uͥ noctes diesq in merore ꝯtinu¬
antur: nullũ ꝓfecto tẽꝑis spatiũ. cõplacito uacuum
si magis ꝑsecutionẽ patiunt᷑. qm̃ iudiciũ a domo
di incipit. Qd̾ ⁊ p̃cepit. a meis inquiens incipite.
parte. frui potest cõplacito. cauere miseriã: Absit.
Nã qͥ letant᷑ cũ male fecerint. ⁊ exultant in reb pessimiᷤ.
tale ẽ qd̾ faciunt. qͣle cũ rident frenetici. Hulla ue¬
rior miseria. ꝗͣ falsa leticia. Deniq in tantũ mise¬
ria ẽ qd̾ uidet᷑ felicitas in hoc scło. ut sapiens dicat.
Meliꝰ est ire ad domũ luctꝰ. ꝙͣ. ad domũ ꝯuiuis Est qͥdẽ

Expanded text:
nostro relinquitur complacito, ubi totum occupare videtur miseria? neque enim vel innocentia seu justitia; quemadmodum a peccato, ita etiam a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et item: Factae sunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Ubi noctes diesque in moerore continuantur, nullum profecto temporis spatium complacito vacuum si magis persecutionem patiuntur ; quoniam judicium a domo Dei incipit. Quod et praecipit: A meis, inquiens, incipite aliqua interim ex parte frui potest complacito, cavere miseriam. Absit. Nam qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, tale est quod faciunt, quale cum rident frenetici. Nulla autem verior miseria, quam falsa laetitia. Denique in tantum miseria est, quod videtur felicitas in hoc saeculo, ut Sapiens dicat: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii . Est quidem
Abbreviated transcription (Latin):
estimo repetẽdũ. In reb mat̾ĩalib ñ ẽ id uita qd̃ sens
ñ sensus qd̾ appetitꝰ. nec ille qd ꝯsensus. Qd̃ ex singłoꝵ
diffinitionib clariꝰ elucebit. Est enĩ in qͦlibet corpo¬
re uita. int̾nꝰ ac nat᷑alis motꝰ. uigens tantũ intͥnsecꝰ.
Sensus uͦ uitalis in corꝑe motus. uigilans ⁊ extͥnsecus.
Appentꝰ aũ nat᷑alis uis in animante. mouẽdis auide
sensib attͥbuta. Uerum ꝯsensus: nutus ẽ uoluntatis spon¬
taneꝰ. Uel certe qd̾ suꝑiꝰ dixisse me memini. habitꝰ animi
lib sui. Porro uoluniaᷤ ĩ motus rationalis: ⁊ sensui p̃si¬
dens ⁊ appetituii. Habet sane qͦcũq se uoluerit rationẽ¬

Expanded text:
id vita, quod sensus; non sensus, quod appetitus; nec ille, quod consensus. Quod ex singulorum definitionibus clarius elucebit. Est enim in quolibet corpore vita, internus ac naturalis motus, vigens tantum intrinsecus. Sensus vero, vitalis in corpore motus, vigens et extrinsecus. Appetitus autem naturalis, vis in animante, movendis avide sensibus attributa. Verum consensus, nutus est voluntatis spontaneus, vel certe quod superius dixisse me memini habitus animi, liber sui. Porro voluntas est motus rationalis, et sensui praesidens, et appetitui. Habet sane, quocunque se volverit, se
Abbreviated transcription (Latin):
ł deficit. Porro ipsũ ut e̾e̾t. creans grã fecit: ut
ꝓficiat. saluans gr̃a facit. ut deficiat᷑. ipsũ deicit.
ltaq lib̾ũ arbitͥum nos facit uolentes. gr̃a beni
uolos. Ex ipso nob̃ ẽ uelle: ex ipsa bonum uelle.
Quẽ admodũ namq aliuid ẽ tunere simplicit᷑. ali
dm̃. timere qͥppe ⁊ amare sĩplicit̾ qͥd̾e plata.
affectiones. eũ addicam̃to aũ uirtutes significãt

Expanded text:
 deficit. Porro ipsum, ut esset, creans gratia fecit; ut proficiat, salvans gratia facit; ut deficiat, ipsum se dejecit. Itaque liberum arbitrium nos facit volentes, gratia bene volentes. Ex ipso nobis est velle, ex ipsa bonum velle. Quemadmodum namque aliud est timere simpliciter, aliuDeum timere quippe et amare simpliciter quidem prolatae affectiones, cum additamento autem virtutes signific
Abbreviated transcription (Latin):
uidebimꝰ. hoc aũ indubitant̃ sciendũ utͣmq plenã
ac ꝑfectã. ꝑfectis ine̾e̾ aĩab carne solutis. cũ deo pari¬
nec dum corpora receperunt. de ẽ qͥdẽ d̾ gła. s nicħ
ꝓrsus inẽ de miserias uerũ lib̾tas a necessitate. eq̃
⁊ in different̃ d̾o uniu̾seq tã malę ꝙͣ bonȩ rationa¬
li ꝯuenit creat᷑e. Nec peccato nec miseria amutit᷑ ĩ
minuit᷑: nec maior iniꝰto ẽ ꝙͣ in peccatore. nec plenior
in bono libum hominẽ facit qͦ uoluntariꝰ efficit᷑. ñ
in uitus ꝑtͤhit᷑. sic sponte deuolir tꝰ in malũ. in ma¬
lo nicħominꝰ tã libũ ꝗͣ spontaneũ ꝯstituit. sua utiq
uoluntate ductũ ñ aliunde coactũ ut malus sit. Et sĩ
diabolus ȩque libe in malũ ⁊ corruit ⁊ ꝑsistit᷑. suo
utiq uoluntario nutu. ñ alieno ĩpulsu. Manet gͦ

Expanded text:
is. 9. Hoc autem indubitanter sciendum, utramque plenam atque perfectam perfectis inesse animabus carne solutis, cum Deo parinecdum corpora receperunt, deest quidem de gloria; sed nihil prorsus inest de miseria. Verum libertas a necessitate aeque et indifferenter Deo, universaeque tam malae, quam bonae rationali convenit creaturae. Nec peccato, nec miseria amittitur, vel minuitur; nec major in justo est, quam in peccatore, nec plenior in bono liberum hominem facit, quo voluntarius efficitur, non invitus pertrahitur: sic sponte devolutus in malum, in malo nihilominus tam liberum, quam spontaneum constituit, sua utique voluntate ductum, non aliunde coactum ut malus sit. Et sicudiabolus aeque libere in malum et corruit, et persistit, suo utique voluntario nutu, non alieno impulsu. Manet ergo