comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
our uos Nute lorderecta sunteepa
anquam̃ in cõmutabili regule: potest
serd rectum qđ mse fuit prauũ corbo
somis taut eor cũ illo sit &ꝑhoc rectũ
mer possit: accedit᷑ adeum ñ pede s fide¬
sseo dretiam mepła ad hebreos. deilla
psa generatione praua & amaricante.
Hon ꝓfuit sermo auditus illis ñcontẽui¬
patis fidei eoꝵ qui obauhierunt. Uolun¬
fas qͥ que ÷ incorde recto: paratur adño
side p̾cedente qua accenditur ad dm̃
rectum: ut cor fiat rectũ. Quȩ fides
magis magisq dirigit᷑: tanta magis
undet qđ ñ uidebat. & ualet qđ ñ ualebat.
hoc non fecerat symon: cui petrus
apłs dixit. Non÷ tibi pars neq sorsm
hac fide. Cor eñi tuũ non ÷ rectũ cũdõ.
lbi eñi ostendit. qr ñ potest rectum
.eẽ. sine dõ. ut incipiant homines ñ
tanquã serui sublege ambulare metu¬
entes: s in lege tanquã filii uolentes.
in qua illi ambulare noluerunt. & sub
illa rei remansert̃. hanc eñi uolun¬

Expanded text:
o enim corde, recta sunt opera: tanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possititur etiam in Epistola ad Hebraeos de illa ipsa generatione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt . Voluntas igitur quae est in corde recto, paratur a Domino, fide praecedente, qua acceditur ad Deum rectum, ut cor fiat rectum. Quae fides,magis magisque dirigitur, tanto magis videt quod non videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui Petrus apostolus dixit: Non est tibi pars neque sors in hac fide; cor enim tuum non est rectum cum Deo . Ibi enim ostendit quia non potest esse rectum sine Deo, ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim volun
Abbreviated transcription (Latin):
redimendo quen ad modum abel achain.
rectis manib dextera tetigit effrem
ad sinistram constitutũ. eumq p̾posuit
mana̾se addexteram c̃stituto. quem si¬
nistra ipse tangebat. Nam scđm carnẽ
filii effrem. int̾endentes & mittentes
areꝰ conuersi sunt in die belli. Quid st as

Expanded text:
redimendo, quemadmodum Abel a Cain ,redimendo, quemadmodum Abel a Cain ,rectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constituto, quem sinistra ipse tangebat. Nam secundum carnem filii Ephraem intendentes et mittentes arcus, conversi sunt in die belli. 10. vers
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersam illam generationẽ amaricantẽ
intelligi uoluit. locutio ÷ apłe totũ signi¬
ficans. &ideo fortasse electa ÷ ista pars
exqua ille populus totꝰ significaretur. qr
de his potissimum boni aliquid expectan¬
dum fuit. qr exillo nati sunt quem ne¬
potem suum iacob quamuis apatre eiꝰ
tanquam minorẽ ad sinistrã constitutũ.
manu tam̃ dextera benedixit. eũq maiori
fri archana benedictione p̃posuit. Ut
qđ ita hoc loco trib illa culpat᷑. nec
apparuisse in ea qđ illa benedictio ꝓmit¬
tebat ostenditur : satis intelligamus. qđ
etiam tc̃ ex uerbis patriarchȩ iacob lon¬
ge aliud figurabatur. quam prudentia
c̃arnis expectat. Figurabatur eni qđ
futuri eeñt nouissimi qͥerant pͥmi. &
esau congemino suo s tam̃ pͥus nato
ipse iacob̃. Sic phares & ipse c̃geminũ
suum qͥprius manũ exutero miserat
& cȩperat nasci. etiam nascendo p̃¬
factorum parabolȩ p̃cessert̃: sic popło

Expanded text:
universam illam generationem amaricantem universam illam generationem amaricantem intelligi voluit, locutio est a parte totum significans. Et ideo fortasse electa est ista pars, ex qua ille populus totus significaretur, quia de his potissimum boni aliquid exspectandum fuit; quia ex illo nati sunt, quem nepotem suum Jacob, quamvis a patre ejus tanquam minorem ad sinistram constitutum, manu tamen dextera benedixit, eumque majori fratri arcana benedictione praeposuit ; ut quod ita hoc loco tribus illa culpatur, nec apparuisse in ea quod illa benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod etiam tunc ex verbis patriarchae Jacob longe aliud figurabatur, quam prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod futuri essent novissimi qui erant primi, et Esau congemino suo, sed tamen prius nato, ipse Jacob ; sic Phares et ipse congeminum suum, qui prius manum ex utero miserat, et coeperat nasci, etiam nascendo prfactorum parabolae praecesserunt, sic populo
Abbreviated transcription (Latin):
& oꝑari ꝓbona uoluntate. Nam qͥd ÷ aliud
tendere arcum & mittere. & conuerti in die
belli nͥ attendere & ꝓmittere indie auditi-¬
onis. & deserere indie temptationis. armis qͣsi
pludere & ad horã certaminis nolle pugnare c
Qđ sane ait tendentes & mittentes arcus.
cũ dicere debuisse uideatur. tendentes arcus
&mittentes sagittas. non eñi arcus mittitur.
s ab areu aliquid mittitur: aut illa
locutio ÷ dequa suꝑiꝰ disseruimꝰ ubi dictũ
÷. suscitauit testimoniũ. qr suscitauit aliqͥd
testimonio ita & hic mittentes arcꝰ. qr mi¬
serunt aliqͥd arcub: aut obscurꝰ ordo uer¬
boruni ÷ cump̃t᷑ missione uerbi. qđ etiã
tacitũ subaudiendũ ÷. ut iste ordo sit filii
effrẽ tendentes arcus & mittentes & sub¬
audiatur sagittas. plenꝰq sit sensus ten-¬
dentes arcus. & mittentes sagittas. Quia
eo qđ dix̾ tendentes. sub audire potiꝰ arcũ
quamuis dictum non fuerit. Nonnulli sane
subaudiamꝰ sagittas. Sđ uͦ ꝑfilios effrem

Expanded text:
 pro bona voluntate . Nam quid est aliud tendere arcum, et mittere, et converti in die belli, nisi attendere et promittere in die auditionis, et deserere in die tentationis; armis quasi proludere, et ad horam certaminis nolle pugnare? Quod sane ait, tendentes et mittentes arcus; cum debuisse dicere videatur, tendentes arcus, et mittentes sagittas; non enim arcus mittitur, sed ab arcu aliquid mittitur: aut illa locutio est de qua superius disseruimus, ubi dictum est, Suscitavit Testimonium, quia suscitavit aliquid Testimonioid arcubus: aut obscurus ordo verborum est, cum praetermissione verbi, quod etiam tacitum subaudiendum est, ut iste ordo sit, Filii Ephraem intendentes arcus, et mittentes, et subaudiatur, Sagittas; pleniusque sit, Tendentes arcus, et mittentes sagittas: quia eo quod dixit, Tendentes, subaudire potius, Arcum, quamvis dictum non fuerit. Nonnulli sane subaudiamus Sagittas. Quod vero per filios Ephraem
Abbreviated transcription (Latin):
his precaneꝵ unt ab he et uon ere¬
srcesuisł inuanite dies eoꝵ cũ possent
screderent dies inueritate sine defectu
hab̾e apud eũ eui dictũ ÷ &anni tale
n deficient. Defecert᷑ gͦ inuanitate dieᷤ
corit et anti eonueo cooo festinatiore.
Sestinatur quippe tota uita mortaliũ.

Expanded text:
unt adhuc, et non crefecerunt in vanitate dies eorum: » cum possent, si crederent, dies in veritate sine defectu habere apud eum cui dictum est: Anni tui non deficient . Defecerunt ergo in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinatione. Festinatur quippe tota vita mortali
Abbreviated transcription (Latin):
tio praua et amaricans. Generatio
Ouȩ cor NONDIREXΙT SΥΩM ΕT N ΕS
creditos cym po sp̃s eius. hȩcuer¬
ba indicant duos qͦdam mͦ popłos. al¬
terum aduetꝰ. alterũ ad nouum te¬
stam̃tũ ꝑtinentẽ. Nam qđ ait. quanta
mandauit patrib nr̃is. nota facere
ea filiis suis: mandata eos accepisse
dixit nota facere ea filiis suis ñtam̃ eos
nio uisse aut fecisse. s alhore accepinno
uosr atreog ioscat generatio alt̃a. qđ illa non

Expanded text:
tio prava et amaricans; generatio quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. » Haec verba indicant duos quodammodo populos; alterum ad Vetus, alterum ad Novum Testamentum pertinentem: nam quod ait, Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, mandata eos accepisse dixit, nota facere ea filiis suis, non tamen eos agnovisse aut fecisse; sed ad hoc acceperunt ipsi, ut cognoscat generat
Abbreviated transcription (Latin):
Testimoniũ ÷ gͥ inquantũ aliqͥd ꝓbat.
lex aut̃ in quantũ iubet: cũsit unaea¬
demq res. Quo circa sicut lapis x pͥc.
s credentib in caput anguli. ñ creden¬
tib autẽ lapis offensionis & petra scan¬
dali: ita testimoniũ ÷ legis eis qͥlego
ñ legitime utunt᷑. testimoniũ ÷ quo
conuincantur puniendi peccatores hs
uͦ qͥ ea legitime utunt᷑. testimoniũ ÷ qͦ
demonstrat᷑ adquẽ lib̾andi c̃fugere de¬
bent peccatores. Ineiꝰ eñi grã ÷ iustitu
dĩ. testimoniũ habens alege & ꝓpħis.
qua iustificatur impiꝰ. Quã quidam

Expanded text:
Testimonium est igitur, in quantum aliquid probat; Lex autem, in quantum jubet; cum sit una eademque res. Quocirca sicut lapis Christus; sed credentibus in caput anguli , non credentibus autem lapis offensionis et petra scandali; ita Testimonium Legis eis qui Lege non legitime utuntur. Testimonium est quo convincantur puniendi peccatores; his vero qui ea legitime utuntur, Testimonium est quo demonstratur ad quem liberandi confugere debent peccatores. In ejus enim gratia est justitia Dei, testimonium habens a Lege et Prophetis, qua justificatur im
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs qͥs gͥ xp̃o adheret: totũ bonũ qđ etiã
in litteris legis ñ intelligit habet. qͥsqͥs
Suscitauit gͦ testimoniũ in iaoob & legẽ
posuit inisrł. More suo repetit. Nã qđ ÷
suscitauit testimoniũ: hoc ÷ legẽ posuit.
Et qđ ÷ iniacob hoc ÷ in isrł. Nũ sicut ista
duo nomina sunt hominis uniꝰ. ita lex
& testimoniũ duo sunt nomina reiuniꝰ.
Int̾ ÷ aliqͥd ait qͥspiã int̾ suscitauit & po¬
s eadẽ duo nomina diuersis causis uni
homini sunt imposita. lacob ꝓpt̾ sup¬
plantationẽ qm̃ nascentis tenuit plan¬
tã fr̃is. isrł aut̃ ꝓpt̾ uisionẽ dĩ. Sic aliud
est suscitauit alud posuit. Namsuset¬
uit testimoniũ: quantũ existimo diltu
÷ qͦd illo aliqͥd suscitatũ ÷ Sine leqteñ
ait apłs. peccatũ mortuũ ÷ Egoqlẽ¬

Expanded text:
sto adhaeret, totum bonum quod etiam in litteris Legis non intelligit, habet; quisquSuscitavit ergo Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. More suo repetit. Nam quod est, Suscitavit Testimonium; hoc est, Legem posuit: et quod est, in Jacob; hoc est, in Israel. Nam sicut ista duo nomina sunt hominis unius, ita Lex, et Testimonium duo sunt nomina rei unius. Interest aliquid, ait quispiam, inter suscitavit et pohomines, sed eadem duo nomina diversis causis uni homini sunt imposita; Jacob propter supplantationem, quoniam nascentis tenuit plantam fratris; Israel autem propter visionem Dei . Sic aliud est, suscitavit, aliud posuit. Nam, suscitavit Testimonium, quantum existimo, dictum est, quod illo aliquid suscitatum est. Sine Lege enim, ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
salubrius amat᷑ : ET SUSCITAUIT TeSTIMO¬
nim iniacos. et leGem pOsuit IISRAUL
hoc ÷ initiũ deqͦ supͣ dictũ ÷. eloqar ꝓpositi¬
ones abinitio. In itiũ gͦ uetꝰ testam̃tũ. finis
nouũ. Imor enĩ p̃ualet in lege. & mitiũ
funditur caritas incordib nr̃is ꝑspm sc̃m¬
qͥdatꝰ ÷ nob̾. & c̃ sũmata caritas foras initait
timorẽ: qm̃ nc̃ sine lege iustitia dĩ mani¬
festata ÷. S qm̃ testimoniũ habet
iniacob & lege̾ posuit misrł. Nã & illud
qđ tã insigni & pleno tantis significati¬
onib oꝑe tab̾naculũ constitutum est:
tab̾naculũ testimonii nominat᷑ in quo
erat uelam̃ c̃tra archã legis. sic̃ uelam̃
ctͣfaciẽ ministri legis: qr in illa dispensa¬
tione parabolȩ & ꝓpositiones erant. ła
quippe quȩ p̃dicabant᷑ & siebant: ue¬
latis significationib c̃debant᷑. & ñ reuelatĩ
manifestationib cernebant᷑. Cũ autem
transierit ad xp̃m ait apłs: auferet᷑ ułam̃.¬

Expanded text:
Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. Hoc est initium de quo supra dictum est, Eloquar propositiones ab initio. Initium est ergo Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in Lege: et initium funditur charitas in cordibus nost nobis ; et consummata charitas foras mittit timorem , quoniam nunc sine Lege justitia Dei manifestata est. Sed quoniam testimonium habet Jacob, et Legem posuit in Israel. Nam et illud quod tam insigni et pleno tantis significationibus opere tabernaculum constitutum est, tabernaculum Testimonii nominatur , in quo erat velamen contra arcam Legis, sicut velamen contra faciem ministri Legis; quia in illa dispensatione parabolae et propositiones erant. Ea quippe quae praedicabantur et fiebant, velatis significationibus condebantur, et non revelatis manifestationibus cernebantur. Cum autem transieris ad
Abbreviated transcription (Latin):
& cognouimꝰ ea. & patres nr̃i narrauert᷑
audi filia & uide. Audita enĩ sunt inue-¬
teri testam̃to. quȩ cognoscunt᷑ innouo.
Audita cũ ꝓpħarentur: cognita cũ im¬
plerentur. Ubi ꝓmissio reddit᷑: non
fraudatur auditio. Et patres nr̃i moyse

Expanded text:
 cognovimus ea, et patres nostri narraverunt Audi, filia, et vide . Audita enim sunt in Veteri Testamento quae cognoscuntur in Novo; audita cum prophetarentur, cognita cum implerentur. Ubi promissio redditur, non fraudatur auditio. Et patres nostri, Moyse
Abbreviated transcription (Latin):
corporale & tẽporale c̃uertit᷑: ut corporalib
& tẽporalib signis. siue ad oculos siue ad
aures ꝑtinentib quantũ caꝑe homines
possunt. suã facitit in notes cere uoluntatẽ.
Sieñi angłs uti potest & hęre. aere. nube.
igne. & ałia qualibet natura. uł specie
scorporali. & homo uultu. lingua. mani.
calamo. litteris aliisue significantib reb.
ad suȩ m̃tis in dicanda secreta. pꝰremo cũ
homo sit. nuntios homines mittit. & dicit
alii uade & uadit. & alii ueni & uenit. &
seruo suo fac hoc & facit: quanto maiore
& efficaciore potestate ds̃. cuiꝰ dominio uni¬
uersa subiecta sunt & ipso angło & homine
utit᷑ ut qđ ei placet annuntiet: Quãuis
itaq iã hõ dicat. qͣnta audiuimꝰ & cogno¬
uimus ea & patres nr̃i narrauert̃ nob̾:
tam̃ tanquam dĩ uerba. ñ tanquã hu

Expanded text:
corporale et temporale convertitur, ut corporalibus corporale et temporale convertitur, ut corporalibus et temporalibus signis, sive ad oculos sive ad aurepossunt, suam faciat innotescere voluntatem. Si enim angelus uti potest aethere, aere, nube, igne, et alia qualibet natura vel specie corporali; et homo vultu, lingua, manu, calamo, litteris, aliisve significantibus rebus ad suae mentis indicanda secreta; postremo cum homo sit, nuntios homines mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo suo, Fac hoc, et facit : quanto majore et efficaciore potestate Deus, cui Domino universa subjecta sunt, et ipso angelo et homine utitur, ut quod ei placet annuntiet! Quamvis itaque jam homo dicat, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis; tamen tanq
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i edamus panẽ. & pęnã definitionis
antiq̃ ñ corporis tantũ: s & cordis la-¬
bore pendamꝰ. Dicat gͦ & audiamꝰ para¬
bolas & ꝓpositiones. Ouanta ausibiooꝰ
igi es coononimꝰ ea etpatres NriaN
NUNTIAVERUNT NOBIS. Dñs suꝑiꝰ loqͦbat᷑.
Nã cuiꝰ alteriꝰ uerba credenda sunt at ten¬
dite popłs m̃s legem meam : Quid ÷ gͦ
qđ ñc repente homo loqͥt᷑ : Iã eni homi¬
nis uerba sunt quanta audiuimꝰ & ço¬
gnouimꝰ ea. & patres nr̃i narrauert nob̃.
Nimirũ ds̃ iam ex hominis ministerio
locuturus. sicut ait apłs. an uultis ex-¬
ꝑim̃tum acciꝑe enis qui mine loqͥtur
xp̾c: exꝑsona sua pͥmũ uerba fieriuo¬
luit. ne uerba eiꝰ loquens homo. contẽ¬
neretur ut hõ. Ita eñi se se habent locuti¬
ones dĩ. quȩ nob̾ insinuant᷑ ꝑsensũ cor-¬
poris nr̃i. freaturã subdita oꝑe inuisibili
creator mouet. ñ eiꝰ substantia in aliquid

Expanded text:
nostri edamus panem ; et poenam definitionis nostri edamus panem ; et poenam definitionis antiquae, non corporis tantum, sed et cordis labore pendamus. Dicat ergo, et audiamus parabolas et propositiones et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Dominus superius loquebatur. Nam cujus alterius verba credenda sunt, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod nunc repente homo loquitur? Jam enim hominis verba sunt, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Nimirum jam Deus ex hominis ministerio locuturus, sicut ait Apostolus, An vultis experimentum accipere ejus qui in me loquiturpersona sua primum verba fieri voluit, ne verba ejus loquens homo, contemneretur ut homo. Ita enim se habent locutiones Dei, quae nobis insinuantur per sensum corporis nostri. Creaturam subditam opere invisibili Creator movet; non ejus substantia in aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
uiũn sunt atroces in cõparatione penarũ
quas significant nichil sunt Quas autẽ
qatuꝰ exstimare possumꝰ parabolas & preo¬
pafteui ntur. At tendamꝰ gͦ lege dei poplꝰ
esarinelinemus aure nam in uerba oris
intio dicat. satis apparet inc̃sequentib
honeñi ex qͦ factũ ÷ celũ & t̾ra. uł exquo
ceatũ: in pͥmo homine genꝰ humanum.
s eq popłi congregatio quȩ adducta÷
exeipto: ut sensus ꝑtineat ad asaph. qđ
interptatur c̃gregans uł ẽgregatio. Sed
utinã qͥdix̃ aꝑiam inparabolis osmeum
eti in tellectũ nr̃m meas aꝑire dignet᷑.
Siem sicut ossuũ aꝑuit in parabolis. ita
apiret etiã ipsas parabolas & sicut eloqͥt᷑
ꝓpositiones. ita eloqueret᷑ & earũ expo¬
Stiones:n hic estuaremꝰ. Nẽ uͦ ita obtecta
&clausa sunt om̃ia: ut etiam si adaliqͥd
ipso adiuuante unde salubrit pascamur
puenire possimus. insudore tam̃ uultus

Expanded text:
cum tam sint atroces, in comparatione poenarum cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Quas autemquantum existimare possumus, parabolas et proreferuntur. Attendamus ergo legem Dei, populus ejus, et inclinemus aurem nostram in verba orisinitio dicat, satis apparet in consequentibus. Non enim ex quo factum est coelum et terra, vel ex quo creatum est in primo homine genus humanum; sed ex quo populi congregatio quae adducta est ex Aegypto: ut sensus pertineat ad Asaph, quod interpretatur Congregatio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os meum, etiam intellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicut os suum aperuit in parabolis, ita aperiret etiam ipsas parabolas; et sicut eloquitur propositiones, ita eloqueretur et earum expositiones; non hic aestuaremus: nunc vero ita obtecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad aliquid ipso adjuvante, unde salubriter pascamur pervenire possimus, in sudore tamen vultus
Abbreviated transcription (Latin):
Nob̃̾ gͦ potiꝰ ista cantata sunt: unde in hoc
psalmo intͣcȩtera dictũ ÷ Ut cognoscat
generatio altera. filii qͥ nascentur & exir¬
gent. Porro si ille interitꝰ a serpentibus.
& ab exterminatore illa ꝑditio. & gladu
trucidatio. figurȩ fuerunt. sic̃ euident᷑
dicit apłs. cũ ilła om̃ia c̃tigisse manifestũ
sit. ñ enĩ ait infigurã dicebant᷑. uł infigu¬
rã scripta sunt. s infigurã inqͥt c̾tinge¬
bant illis : quanto maiore diligentiã pie¬
tatis cauendȩ sunt pęnȩ. quarũ figure
illȩ fuert̃ : Pcul dubio qͥppe. sicut m bo¬
nis reb mu̾lto ampliꝰ honũ ÷ in eo qͦd ꝑ
figurã significat᷑ quã in ipsa figura. ita
& inmalis longe utiq peiora sunt quȩ
significant᷑ figuris. cũ tanta mala sint
etiam significantes figurȩ. Nã sic̃ t̾raila¬
onissionis qͦille popus lucebat᷑ uncopauai¬
ponsiorgni celorũ nichil ⁊ qͦ popul xp̃ianꝰ¬
Aurie ntã & pene ille quȩ figure fuerenar

Expanded text:
Nobis ergo potius ista cantata sunt. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coeloruur: ita et poenae illae quae figurae fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uram in uerba oris mei : ñ tanqͣm iudes
s potiꝰ tanquã nob̾ uel certe tã etiab
bene placitũ ÷ dõ c̃tinuo subiecit ꝓstua
enĩ st indeserto. Deinde adiunxit. hec
aut̃ figurȩ nr̃ȩ factȩ sunt. ut ñsimus
c̃cupiscentes mala. sic̾ & illi c̃cupierunt.

Expanded text:
ram in verba oris mei, non tanquam Judaeis, sed potius tanquam nobis, vel certe tam etiam beneplacitum est Deo; continuo subjecit, « Prostrati enim sunt in deserto: » deinde adjunxit, « Haec autem figurae nostrae factae sunt, ut non simus concupiscentes mala, sicut et illi concupieru
Abbreviated transcription (Latin):
siccitate magis fidelit̾ dõ supplices esse
aubuerant: ut qui satietatẽ donauerat
faucibus ȩqͥtatẽ donaret & moribus.
Adeum qͥppe fidelis anina clamat. Oculi
aliud temptando. Deniq sequitur. Et de¬
traxert̃ oroõ et oixeñt. Nũquid poterit
SIt petrao ΕTXERMt AQUΕ eT
TORRENTES INUNOAUERUNT. NUNQUIO
et panem poterit pare. aut pararce
corqsam popło suo: Non credentes gͦ
petuer̃t escas animab suis. Nonsic ap̃ts
iacobus escam mentis prȩcipit postulari:
s acredentib eam peti ad monet. nͣ
a temptantibus atq de trahentib dõ.
Siquis aut ur̃m inqͥt indiget sapien¬
tia: postulet adõ quidat om̃ib afflu¬
enter & ñ imꝓperat : & dabit᷑ ei so ostu¬
let aut̃ infide. nchil hȩsitans. liane fidẽ¬

Expanded text:
siccitate magis fideliter Deo supplices esse siccitate magis fideliter Deo supplices esse debuerant, ut qui satietatem donaverat faucibus, aequitatem donaret et moribus. Ad eum quippe fidelis anima clamat, Oculi aliud tentando. Denique sequitur: « Et detraxerunt de Deo, et dixerunt: Numquid poterit sit petram, et fluxerunt aquae, et torrentes inundaverunt, numquid et panem poterit dare, aut parare mensam populo suo? » Non credentes ergo petierunt escas animabus suis. Non sic apostolus Jacobus escam mentis praecipit postulari; sed a credentibus eam peti admonet, non a tentantibus atque detrahentibus Deo: Si quis autem vestrum, inquit, indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei: postulet aut
Abbreviated transcription (Latin):
tio scłi tanquã ignis. & lucebit iustis.
& ardebit iniustiꝰs. QUI PIRUpT ioe¬
serto petrã. et adaouauit eos sicot
uI A BysSO oulta. et eoUXIT Aguam
oepetra. et eouxit tanouã Eluana
aꝗuas: potest utiq sitienti fidei do
significabat infundere. de sp̃uali seqͣnti
riq s si tit̃. ueniat adme. Dui biberit de
aqua quam ego dabo. flumina aque
uius fuent deuentre eiꝰ hoe eñi dicebat
huut meuangelio legitur despũ quẽ
accepturi erant credentes meũ. Aadquẽ
uelust uirga lagnũ passionis accessit: ut
emanar et credentib gr̃a. Et tam̃ illitan¬
quam generatio praua d& amaricanis
noncredere. Nã hoc ÷ peccatũ deqͦar¬
guit sp̃s mundũ. sicut dñs dicit. depec¬
cato quidem qr ñ credidert̃ inme: et¬
expressius. nec aliud quam siccitatẽ
significat. Utrũ in alia heremi siccitate
anpotiꝰ in sua. qr licet bibissent depetra.
ñuentres s m̃tes aridas habebant. nulla
uirentes fecunditate iustitiȩ: Inqua

Expanded text:
tio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, tio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis. Qui disrupit in deserto petram, et adaquavit eos sicut in abysso multa; et eduxit aquam de petra, et deduxit tanquam flumina aquas, potest utique sitienti fidei donsignificabat, infundere de spirituali sequente Si quis sitit, veniat ad me; et, Qui biberit de aqua quam ego dabo, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus. Hoc enim dicebat, sicut in Evangelio legitur, de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emanaret credentibus gratia. quam generatio prava et amaricans, non credere. Nam hoc est peccatum de quo arguit Spiritus mundum, sicut Dominus dicit: De peccato quidem, quia non crediderunt inexpressius, nec aliud quam siccitatem significat. Utrum in illa eremi siccitate, an potios in sua? Quia licet bibissent de petra, non ventres, sed mentes aridas habebant, nulla virentes fecunditate justitiae. In qua
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt misrłitas uł mala & impss¬
meo sp̃ẽ nr̃am ponamꝰ nec ipsilus esons
ratio praua & a maricans Terra tah en¬
pti infigura intelligenda ÷ huius siꝰ
Capus taphneos: planities ÷ manattin
miles. Nã mandatũ humile intptatuib
taphnis. In hoc gͦ scło hunulitatisinn¬
da. quasi fuisset in clusa: potest ꝑsuan
gr̃am cohib̾e fluida & labentia concu¬
piscentiarũ carnaliũ. cũ fidelit huiesdo
renuntiatur. ut tanquã inimicis pecui¬
tis omibus ꝑdeletis: fideliũ populus ꝑ
sacram̃tũ baptismatis traiciatur. Qł
DEDUxΙt rOS INΠUBE DiΡΙ. et totaua¬
te iii illuminatione ionis: potestet̃a
spũ aliter dirigere itinera. si adeũ da¬
met fides itinera mea dirige seđm
uerbum tuũ. deqͦ & alibi dr̃. ipse eñi
rectos faciet cursus tuos. & itinera
sacram̃tũ manifestatũ ÷ in carqe uelit
innube. Iniudicio uͦ tanquã int̾rore
nocturno: qr tc̃ erit magna tribula¬

Expanded text:
facta sunt in Israelitas, vel mala, facta sunt in Israelitas, vel mala, eo spem nostram ponamus, nec ipsius gratiae simus neratio prava et amaricans. Terra itaque Aegypti in figura intelligenda est hujus saeculi. Campus Thaneos planities est mandati humilis. Nam Mandatum humile interpretatur Thanis. In hoc ergo saeculo humilitatis manda tanquam fuisset inclusa, potest per suam gratiam cohibere fluida et labentia concupiscentiarum carnalium, cum huic saeculo renuntiatur, ut, tanquam inimicis, peccatis omnibus perdeletis, fidelium populus per sacramentum Baptismatis trajiciatur. Qui deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, potest etiam spiritualiter dirigere itinera, si ad eum clamet fides: Itinera mea dirige secundum verbum tuum . De quo alibi dicitur, Ipse enim rectos faciet cursus tuos, et itinera sacramentum manifestatum est in carne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribula
Abbreviated transcription (Latin):
ficiorum dĩ & mirabiliũ eiꝰ que ostendit
eis. corã patrib eoꝵ quȩ fecit mirabilia
in terra egipti. in cãpo taphneos. Et in¬
cipit eadem mirabilia cõmemorando
retexere. Quȩ si parabole sunt & ꝓpositi¬
bemus auferre abeo qđ psalmꝰ ipse mn.¬
tendit ostendere. hunc. eẽ. fructum
omniũ quȩ dicuntur. & quare ad moniti
sumus hȩc intentissime audire dõ di¬
cente. attendite populus m̃s legẽ ineã.
inclinate aurẽ urãm in uerba oris mei:
ut ponamꝰ in dõ sp̃em nr̃am. & ñ obli¬
uiscamur oꝑum dĩ. & mandata eius
exquiramꝰ: nefiamꝰ sicut illi patres.
generatio praua & a maricans. genera¬
tio quȩ cor ñ direxit suũ. & ñ ÷ credit᷑
cum dõ sp̃s eiꝰ. Ad hoc gͦ omĩa referenda
sunt. Ac ꝑ hoc qͥcqͥd figurata actione
ista significant: ita fieri possunt sp̃ualit̃
in homine. uł gr̃a dĩ sibona sunt uł iu¬
dicio di si mala sunt: sicut illa bona

Expanded text:
ficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit ficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Thaneos. Et incipit eadem mirabilia commemorando retexere. Quae si parabolae sunt et propositibemus auferre ab eo quod psalmus ipse intendit ostendere, hunc esse fructum omnium quae dicuntur, et quare admoniti sumus haec intentissime audire, Deo dicente, Attendite, populus meus, legem meam; inclinate aurem vestram in verba oris mei; ut ponamus in Deo spem nostram, et non obliviscamur operum Dei, et mandata ejus exquiramus; ne fiamus, sicut illi patres, generatio prava et amaricans; generatio quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Ad hoc ergo omnia referenda sunt, ac per hoc quidquid figurata actione ista significant, ita fieri possunt spiritualiter in homine; vel gratia Dei, si bona sunt; vel judicio Dei, si mala sunt: sicut illa bona
Abbreviated transcription (Latin):
egipti in cãpo taphneos. Ubi dicit
ostendisse dm̃ istis mirabilia coram
patrib eorum. An forte spu p̾sentes
erant. qr de ipsis dñs in euangelio ard
om̃s enim illi uiuutit: An acco modatiꝰ
accipimus patres moẏsen &aaron
aliosq senores qui cõmemorantur
in eadem scriptura eciã spm accepisse
unde acceꝑat & moy ses ut eum ad¬
iuuarent ad eundem populũ regendũ
ac ferendũ: Cur enim non appellarent᷑
patres : Nonsicut ds̃ patͣ unus ÷ qui
regenerat sp̃u suo. quos facit filios ad
ȩternã hereditatẽ: s honoris gr̃aꝓpt̾
etate̾ curãq pietatis sicut pausus senior
dicit. ñ ut confundã uos hec scribo.
s ut filios meos km̃os moneo cũ sciret
utiq ad ño dictũ. ne uob dicatis patre̾
humani deloquendi c̃suetudine tolle¬
retur: s ne grã dĩ qua inȩtͣnã uitam
regeneramur. naturȩ uł potestati uł
etiam scĩtati cuiusquã hominis tribue¬

Expanded text:
Aegypti, in campo Thaneos: ubi dicit Aegypti, in campo Thaneos: ubi dicit ostendisse Deum istis mirabilia coram patribus eorum. An forte spiritu praesentes erant, quia de ipsis Dominus in Evangelio ait: Omnes enim illi vivunt ? An accommodatius accipimus patres, Moysen, et Aaron, aliosque seniores qui commemorantur in eadem Scriptura etiam spiritum accepisse, unde acceperat et Moyses, ut eum adjuvarent ad eumdem populum regendum ac ferendum ? Cur enim non appellarentur patres? Non sicut Deus Pater unus est qui regenerat Spiritu suo quos facit filios ad aeternam haereditatem; sed honoris gratia, propter aetatem curamque pietatis: sicut Paulus senior dicit, Non ut confundam vos, haec scribo; sed ut filios meos charissimos moneo; cum sciret utique a Domino dictum, Ne vobis dicatis patrem humani de loquendi consuetudine tolleretur; sed ne gratia Dei qua in aeternam vitam regeneramur, naturae, vel potestati, vel etiam sanctitati cujusquam hominis tribue
Abbreviated transcription (Latin):
oue ostendit eis coraoo pataeisi
eonc ore fecit conrarilia. Quid sit
hoc . n: questio negligenda. De ipsis patrib
paulo ante dicebat. qđ fuit generatio
praua & amaricans. Nefiant̾ inquit
sicut patres eoꝵ generatio praua &
amaricans. grneratio quȩ ñ direxit cor
suum. & cecera quȩ adhue de ipsa gene¬
ratione dicuntur. Cuiꝰ imitationem
eo modo cauendũ p̃cepit alteri. gene¬
rationi ut ponant indeo spẽ suã &ñ
obliuiscantur oꝑũ dĩ & mandata eius
exquirant. dequib iã satis qđ uisum :
aser uimꝰ. Quid sibi gͦ uult cũ de ipsa
generationẽ praua loquatur. qđ obliti
Sunt beneficioꝵ dĩ. & mirabiliũ eius
quȩ ostendit eis. qđ ad didit & dicit.
corã patrib eoꝵ quȩ fecit mirabilia:
Quib patrib cum isti ipsi sint patreᷤ
quoꝵ non uult. ẽẽ. posteros similes
Si illos acceꝑimꝰ exquib isti nati erant.
uelut ab raħam. i saac. & iacob ĩa olim
dormierant quando mirabilia deus
ostendit inegipto. Sequitur eñi ĩ tra

Expanded text:
e ostendit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quid sit hoc, non est quaestio negligenda. De ipsis patribus paulo ante dicebat quod fuisset generatio prava et amaricans. Ne fiant, inquit, sicut patres eorum, generatio prava et amaricans; generatio quae non direxit cor suum, et caetera quae adhuc de ipsa generatione dicuntur, cujus imitationem eo modo cavendam praecipit alteri generationi, ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant: de quibus jam satis quod visum est disseruimus. Quid sibi ergo vult, cum de ipsa generatione prava loquatur quomodo obliti sunt beneficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, quod addidit et dicit: Coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quibus patribus, cum isti ipsi sint patres, quorum non vult esse posteros similes? Si illos acceperimus ex quibus isti nati erant, velut Abraham, Isaac et Jacob; jam olim dormierant, quando mirabilia Deus ostendit in Aegypto. Sequitur enim, In terra
Abbreviated transcription (Latin):
de illa dictũ ÷. ñ est creditꝰ cũ dõ sp̃s eiꝰ. Multo
enim hoc exp̃ssius dictũ ÷ ad significandam
gr̃am dĩ. quȩ ñ solũ oꝑatur remissionẽ pecca-¬
torum. s etiani co oꝑantẽ sibi faciat homi¬
nis sp̃m inoꝑe bonorũ factorũ: quã sidiceret.

Expanded text:
de illa dictum est: Non est creditus cum Deo spiritus ejus. Multo de illa dictum est: Non est creditus cum Deo spiritus ejus. Multo enim hoc expressius dictum est, ad significandam gratiam Dei, quae non solum operatur remissionem peccatorum, sed etiam cooperantem sibi facit hominis sp
Abbreviated transcription (Latin):
qunit filas suis ut ponant indõ spẽ suã. Eca
ino s⁊̃ suam uuistitiam iusti uolunt ẽstituere:
sciclant ad dm̃ uiam suam & spant ineũ
atesse faciat. Et ñ obliuis cant᷑ oꝑum dei.
Qagn ficando selicet & iactando oꝑa sua tan¬
quam ipsi faciant. eũ dsꝰ sit qͥoꝑatur meis
cato ⁊ tanandata eꝰ exqͥrant. Cum iã ea didi¬
cerint: qͣmͦ ex qͥrant ÷ Quanta enim inquid
mandauit patribus nr̃is nota facere ea filiis
sus ut cognoscat generatio altera. Quid cogno¬
sut : Utiq manclata: quȩ mandauit. Quomͦ
S adhuc ex qͥrant nͥ qr ponendo indõ spẽ suã.
dc̃ mancdata eiꝰ exqͥrant. ut ab eis illo adiuuante
copleant᷑ : Nefiant sicut patres eorũ generatio
praua & amaricans. generatio quȩ non direxit
cor suum. Et dicit quare: continuo subiun-¬
habebat fidem. quȩ impetrat qͦd lex imperat.
fit nͥcredendo in eum. qͥ iustificat impiũ. Quã
fidem ñ generatio praua & amaricans: & ideo

Expanded text:
. Ita enim non suam justitiam justi volunt constituere, sed revelant ad Deum viam suam, et sperant in eum, ut ipse faciat . Et non obliviscantur operum Dei: magnificando scilicet et jactando opera sua, tanquam ipsi faciant; cum Deus sit qui operatur in eis tate . Et mandata ejus exquirant. Cum jam ea didicerint, quomodo exquirant? Quanta enim, inquit, mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, ut cognoscat generatio altera. Quid cognoscat? Utique mandata quae mandavit. Quomodo ergo adhuc exquirant, nisi quia ponendo in Deo spem suam, tunc mandata ejus exquirant, ut ab eis illo adjuvante compleantur? Ne fiant, sicut patres eorum, generatio prava et amaricans; generatio quae non direxit cor suum. Et dicit quare, continuo subjun, quia non habebat fidem, quae impetrat quod Lex imperat. fit, nisi credendo in eum qui justificat impium . Quam fidem non habuit generatio prava et amaricans; et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
÷ quam credere dõ. Nam & homini cuilibet
plerunq credendũ est: quãuis in eum ñ sit
credendum. hoc ÷ gͦ credere in dm̃: credendo
adhexere adbene cooꝑandũ bona oꝑanti
dõ qr sine me inqͥt. nichil potestis facere
quid aut̃ plus hinc apł̃s dicere potuit. qͣm
qđ ait. qͥ autẽ adheret dño unus sp̃s ÷:¬
Alioqͥn lex illa testimoniũ ÷ qͦdam netur
ñ quo ab soluat᷑ reus. Littera ÷ enim minax
cuiꝰ exemplũ cauendũ ÷. ideo praua & mnaricans
fuit: q ñ ÷ creditꝰ cũ dõ sp̃s eiꝰ. Quia & si aliqͣ
credidit dõ: ñ tam̃ credidit in dm̃. ñ exfide

Expanded text:
est quam credere Deo. Nam et homini cuilibet plerumque credendum est, quamvis in eum non sit credendum. Hoc est ergo credere in Deum, credendo adhaerere ad bene cooperandum bona operanti Deo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere . Quid autem plus hinc Apostolus dicere potuit, quam quod ait: Qui autem adhaeret Domino, unus spAlioquin lex illa testimonium est quo damnetur, non quo absolvatur reus. Littera enim est minacujus exemplum cavendum est, ideo prava et amaricans fuit, quia non est creditus cum Deo spiritus ejus: quia etsi aliqua credidit Deo, non tamen credidit in Deum; non ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
bant aut̃ desp̃uali sequenti eos petra.
Petra aut̃ erat xp̃c. Idem itaq inmysterio
cib & potꝰ illoꝵ. qui nr̃ S significatione
idem ñ specie. Quia idem ip̃se xp̃e illis
inpetra figuratꝰ. nob in carne manife¬

Expanded text:
bant enim de spirituali consequente eos petra; petra autem erat Christus. » Idem itaque in mysterio cibus et potus illorum qui noster; sed significatione idem, non specie; quia idem ipse Christus illis in petra figuratus, nobis in carne manife
Abbreviated transcription (Latin):
¶ALMUS ISTE RA
CONTIN E T: quȩ inue¬
acta narrant᷑. Recen¬
tior aut̃ & posterior
popłs admonet᷑: ut
caueat nesit ingratꝰ bene¬
ficiis dĩ. eiusq inse ꝓuocet iracundiã.
tuius obȩdienter & fidelit̾ debet su¬
scipe gram. Nefi aat inqͥt sicͥ patre eori¬

Expanded text:
almus iste ea continet quae in veacta narrantur: recentior autem et posterior populus admonetur ut caveat ne sit ingratus beneficiis Dei, ejusque in se provocet iracundiam cujus obedienter et fideliter debet suscipere gra
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia. Qđ enĩ infundit᷑: concauo humi¬
litatis excipit᷑. eminentia tumoris ex¬
pellit᷑. Unde alio loco. in clina in qͥt aurẽ
tuã. & excipe uerba intellectꝰ. Satiͦitaq
ad moniti sumꝰ iã. istũ psalmũ huiꝰ in¬
tellectꝰ asaph. qͥa genituo casu intitulo
asapħ dictũ ÷ s ipsi asaph: qđ greco articulo
apparet. & in qͥb dã latinis codicibus
inuenit᷑. Uerba igit᷑ ista intellectꝰ sunt.
id ÷ intelligentiȩ sunt: quȩ data ÷ ipsi asaph.
popłi dĩ. unde nequaqͣm nos alienare
gis pecorũ. c̃uocatio uͦ magis hominum
oportet. immo gr̃as in effabiles age re :
qđ sumꝰ oues manuũ eiꝰ. quas p̾uidebat
cũ diceret. Habeo alias oues. quȩ ñsunt
de hoc ouili. oportet me & ipsas addu¬

Expanded text:
superbia. Quod enim infunditur, concavo humisuperbia. Quod enim infunditur, concavo humilitatis excipitur, eminentia tumoris expellitur. Unde alio loco: Inclina, inquit, aurem tuam, et excipe verba intellectus . Satis itaque admoniti sumus etiam istum psalmum hujus intellectus Asaph quia genitivo casu in titulo Asaph dictum est; sed, ipsi Asaph: quod graeco articulo apparet, et in quibusdam latinis codicibus invenitur. Verba igitur ista intellectus sunt, id est, intelligentiae sunt quae data est ipsi Asaph; populi Dei, unde nequaquam nos alienare gis pecorum, convocatio vero magis hominum oportet, imo gratias ineffabiles agere, quod sumus oves manuum ejus, quas praevidebat cum diceret, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa cõmunia sacram̃ta: ñ cõmunis
uelabat᷑. om̃ib in nomine patris & filii
& sp̃s sc̃i baptizatis cõmune ÷ lauacrũ
regenerationis: s ipsa gr̃a cuꝰ ipsa suq̃
sacram̃ta: qua m̃bra corporis xp̃i cũ suo
capite regnatura sunt. ñ cõmunis : om̃ib.
Nam & heretici habent eundẽ baptisinũ.
& falsi fr̃s in cõmunione catholici nomi¬
nis. Ergo & hic recte dr̃. s ñ inom̃ib illis
beneplacitũ ÷ dõ. Neq tc̃ tam̃. neq ñe infru¬
ctuosa ÷ uox dicentis. Attendite popłs m̃s
legẽ meã. Quȩ locutio nota ÷ in om̃ib lit¬
teris. qͦd ñ ait attende. s attendite. Exmul¬
tis eñi popłꝰ c̃stat: qͥb multis qͦd seqͥt᷑ plu¬
ralit̾ dr̃. Iiclinate aurẽ uR̃am inuerea
oRis mei. Qđ ÷ attendite: hoc ÷ inclinate
aurẽ ur̃am. Et qđ ibi ait lege̾ meã: hoc
ait in uerba oris mei. Ille nanq pie at¬
tendit legẽ dĩ. & uerba oris eiꝰ: cuiꝰ aure̾
inclinat humilitas. ñ cuiꝰ ceruice̾ erigit

Expanded text:
ia omnia sacramenta, non communis velabatur, omnibus in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptizatis commune est lavacrum regenerationis; sed ipsa gratia cujus ipsa sunt Sacramenta, qua membra corporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haeretici habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in communione catholici nominis. Ergo et hic recte dicitur: Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo. 3. Neque tunc tamen, neque nunc infructuosa est vox dicentis: Attendite, populus meus, legem meam. Quae locutio nota est in omnibus litteris, quod non ait, Attende; sed, Attendite. Ex multis enim populus constat; quibus multis quod sequitur pluraliter dicitur: Inclinate aurem vestram in verba oris mei. Quod est, Attendite; hoc est, Inclinate aurem vestram: et quod illic ait, legem meam; hoc ait hic, verba oris mei. Ille namque pie attendit legem Dei et verba oris ejus, cujus aurem inclinat humilitas; non cujus erigit cervicem
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpositiones tͣsitorie legat : Quis ñ
his auditis uigilantia m̃tis intendat.
ut ad earũ fructũ intelligendo ꝑueniat:
leoe meã. Quem hic credamꝰ
loqͥ nͥ dm̃: Ipse enĩ legẽ dedit
popło suo. quẽ lib̾atũ exegipto
congregauit. Ouȩ c̃gregatio
ꝓprie sy nagoga nuncͦupat᷑.¬
T quod interpretatur asapħ. Utrũ gͦ ita
dictũ ÷ intellectus a saph. qđ ipse asaph
intellexerit. anfigurate intelligendũ
qđ eadem sẏnagoga hoc ÷ idemꝰ popłs
intellexerit cui dicit᷑. attendite popłs
ꝑpropħam increpat dicens. isrł autem
me non cognouit. & popłs me ñ intellex̃:
S ꝓfecto erant etiam in illo popło.
qͥ intelligerent habentes fidẽ quȩ
fide fuert̃. qui eius inxp̃o futurã reue¬
lationẽ p̃uidere & p̃nuntiare potuert̃:
cũ & illa uetera sacram̃ta significantia
fuerint futurorũ. Ansoli ꝓpħȩ habebant
hanc fidem. ñ poplꝰ: Inmo uero etiã
qͥprophas fideliter audiebant. eadem

Expanded text:
proposisitiones transitorie legat? quis non proposisitiones transitorie legat? quis non his auditis vigilantia mentis intendat, ut ad earum fructum intelligendo perveniat? legem meam. Quem hic credamus loqui nisi Deum? Ipse enim legem dedit populo suo, quem liberatum ex Aegypto congregavit, quae congregatio proprie Synagoga nuncupatur, quod interpretatur Asaph. Utrum ergo ita dictum est, Intellectus Asaph, quod ipse Asaph intellexerit; an figurate intelligendum, quod eadem Synagoga, hoc est, idem populus intellexerit, cui dicitur, Attendite, populus prophetam increpat, dicens: Israel autem me non agnovit, et populus meus non intellexit ? Sed profecto erant etiam in illo populo qui intelligerent, habentes fidem quae fide fuerunt, qui ejus in Christo futuram revelationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum et illa vetera sacramenta, significantia fuerint futurorum. An soli Prophetae habebant hanc fidem, non et populus? Imo vero etiam qui Prophetas fideliter audiebant, eadem
Abbreviated transcription (Latin):
hecutilitas hnc ubrimꝰ fructꝰ. S cũ om̃ia
udeant᷑ ꝑspicua & aꝑta dici atꝙ narrari:
bͥatꝰ mouet atq mtentos facit titulꝰ
UHeq eñi frustra inscribit᷑ intellectꝰ
asaph nqr fortasse ñ qđ suꝑficies sonat.
s nteriꝰ aliqͥd intelligentem quer̃t ista
sectorẽ. Deinde narraturꝰ & cõmemora¬
turꝰ hȩc om̃ia quȩ uident᷑ auditore
quã expositore potiꝰ indigere: apiam
iqͥt in parabolis osmeũ. eloꝗar ꝓposite¬
ones abinitio. Quis ñ hic de sõno excitet᷑:
quis audeat uelut manifestas legendo
ꝓcurrere parabolas & ꝓpositiones. quȩ
hominib suis indicant altiꝰ sẽꝑ scru¬
tari aportere : Parabola qͥppe alicuiꝰ
rei similitudinẽ p̃se gerit. Qđ̾ licet
sit uocabulũ grecũ: iã tam̃ ꝓlatino
usurpat᷑. Et notũ ÷ qđ parabolȩ que
dicunt᷑ rerũ similitudines: reb deqͥb
agit᷑ cõparant᷑. Propositiones autem
tiones sunt habentes aliqͥd qđ dispu¬
tatione soluendũ sit. Quis gͦ parabolaᷤᷤ

Expanded text:
ilitas, hic uberrimus fructus. Sed cum omnia videantur perspicua et aperta dici atque narrari, primitus movet atque intentos facit titulus ejus. Neque enim frustra inscribitur, Intellectus Asaph; nisi quia fortasse non quod superficies sonat, sed interius aliquid intelligentem quaerunt ista lectorem. Deinde narraturus et commemoraturus haec omnia, quae videntur auditore quam expositore potius indigere, Aperiam, inquit, in parabolis os meum, eloquar propositiones ab initio. Quis non hic de somno excitetur? Quis audeat velut manifestas legendo percurrere parabolas et propositiones, quae nominibus suis indicant altius se perscrutari oportere? Parabola quippe alicujus rei similitudinem prae se gerit; quod licet sit vocabulum graecum, jam tamen pro latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines rebus de quibus agitur comparantur. Propositiones autem tiones sunt, habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Quis ergo parabolas et
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͦs incircuitu: quasi undiq finitꝰ
intelligit᷑. Porro si uerũ dictũ ÷ ado¬
& dedo magnitudinis eiꝰ ñ ÷ finis. qͥ
remanent qui sunt incircũitu eius.
muno loco crueifigi. exuno loco re¬
surgere. ex uno loco incȩlũ ascendere:
Iliꝰ hoc fecit incircũitu eiꝰ gentesst.
Sibi remaneret. ubi ista fecit: ñ esset
nagnꝰ & tribilis in om̃s qͥ incircũitũ
ident. Quia uͦ ibi sic p̾dicauit ut
inde sui nominis mitteret pͣdicatoreᷤ
ꝑom̃s gentes. toto orbe t̾rarũ faciendo
miracula ꝑseruos suos: factꝰ ÷ magnꝰ
& t̾ribilis in om̃s qͥ incircuitu eiꝰ sunt.

Expanded text:
aliquos in circuitu, quasi undique finitus intelligitur. Porro si verum dictum est de Deo, Magnitudinis ejus non est finis, qui remanent qui sint in circuitu ejus? in uno loco crucifigi, ex uno loco resurgere, ex uno loco ad coelum ascendere? Ubi hoc fecit, in circuitu ejus gentes sunt. Si ibi remaneret, ubi ista fecit, non esset magnus et terribilis in omnes qui in circuitu ejus sunt. Quia vero ibi sic praedicavit, ut inde sui nominis mitteret praedicatores per omnes gentes, toto orbe terrarum faciendo miracula per servos suos, factus est magnus et terribil
Abbreviated transcription (Latin):
a facie tua qͦ fugiã . Et uidentes ñ se habere
qͦ fugiant ab om̃ipotente. c̃ uersi fugiunt
ad om̃ipotentẽ. Et eos qui odert̃ eũ fugabo.
Uniuersȩ uiȩ dñi miscdia & ueritas. Mem̃toti
quantũ potestis. quã sepe nob̾ cõm̃dent᷑ duo
hȩc. ut reddamꝰ illa dõ. Sic̃ eñi ipse exhiouit
nob̾ miscdiam ut deleret peccata nr̃a &
ueritatẽ ut impleret ꝓmissa sua: sie & nos
ambulantes in uia eiꝰ. debemꝰ ei reddere mi¬
sericordiã & ueritatẽ. Miscłiã ut miseroꝵ
miseream ueritatẽ ut ñ iniq uidicemus
Nontͥ tollat ueritas miscdiã. nec miscdiam¬
pediat ueritatẽ. Si eñi ꝑ miscđiam iudica¬
ueris c̾tra ueritatẽ. aut quasi rigida ueri¬

Expanded text:
a facie tua quo fugiam» ? Et videntes non se habere a facie tua quo fugiam» ? Et videntes non se habere quo fugiant ab Omnipotente, conversi fugiunt ad Omnipotentem. «Et eos qui oderunt eum, fugabo.Universae viae Domini misericordia et veritas. Mementote, quantum potestis, quam saepe nobis commendentur duo haec, ut reddamus illa Deo. Sicut enim ipse exhibuit nobis misericordiam, ut deleret peccata nostra; et veritatem, ut impleret promissa sua: sic et nos ambulantes in via ejus, debemus ei reddere misericordiam et veritatem; misericordiam, ut miserorum misereamur; veritatem, ut non inique judicemus. Non tibi tollat veritas misericordiam, nec misericordia impediat veritatem: si enim per misericordiam judicaveris contra
Abbreviated transcription (Latin):
forma serui suscepta ÷ & factus : obȩ¬
diens usq ad mortẽ. mortẽ aut̃ crucis.¬
Non proficiet ionicus in eo. Seuit qͥdem
inimicꝰ s ñ ꝓficiet in eo. Solet qͥdem
nocere. s non nocebit. Quid ÷ gͦ quod
affliget : Exercebit ñ nocebit. ꝑderit
seuiendo. qr in quos seuit coronabunt᷑
uincendo. Quid enĩ uincit᷑. si nichil c̃tra
dimicamꝰ : Inimicꝰ gͦ faciet qđ suũ ÷ s ñ¬
eiꝰ afacie illiꝰ. Concidunt᷑ ac̃spiratione siu e
qđ credunt c̃cidunt᷑. Paulati eni eredunt
Tanquã cõminuto capite uituli. uenient i
potũ popłi dĩ. Cõminuit enĩ caput uituli
moyses. sparsit in aqua. & dedit bibere filis
isrł. Cõminuunt᷑ om̃s in fideles credunt ii¬
lati. & apopło dĩ bibunt᷑ & in corpꝰ xpi tra¬
iciunt᷑. Et c̃cidã inimicos eiꝰ afacie illiꝰ ẽ ieo
eͥ oderi eom sycabo NeNoceani. S fugatorĩ
istoꝵ forte aliqͥ dicunt. Quo ibo aspũ tuo &

Expanded text:
forma servi suscepta est, et factus est obeforma servi suscepta est, et factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucisNon proficiet inimicus in eo.» Saevit quidem inimicus, sed non proficiet in eo: solet quidem nocere, sed non nocebit. Quid est ergo quod affliget? Exercebit, non nocebit: proderit saeviendo, quia in quos saevit, coronabuntur vincendo. Quid enim vincitur, si nihil contra dimicamus? Inimicus ergo faciet quod suum est; s facie illius.» Conciduntur a conspiratione sua, et quod credunt conciduntur. Paulatim enim credunt; tanquam comminuto capite vituli, venient in potum populi Dei. Comminuit enim caput vituli Moyses, sparsit in aqua, et dedit bibere filiis Israel . Comminuuntur omnes infideles, credunt paulatim; et a populo Dei bibuntur, in corpus Christi trajiciuntur. «Et concidam inimicos ejus a facie illius; et eos qui oderunt eum, fugabo:» ne noceant. Sed fugatorum istorum forte aliqui dicunt: «Quo ibo a spiritu tuo? et