comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N pago qͦ engolis cepit.¬
mensi loco cui nom̃ est
castelare: post oblationẽ hostie
salutans astantib uen̾abilib
ep̃cis. Lamberto engolismensi.
et ferardo lemouicensi ꝓuer
ex matus utero claudum et mã-¬
cum cuiꝰ inmoũ pile cubiti
cum genib umbilico peles
aũt natib adhesissent. d̾i fa¬
mulo offerebant. At ille singu¬
la m̃b̃ra elito prius signo cru¬
cis attractans mira facilitate
extendit protinꝰ et sanauit.
Aphendens deniq manum
eius erexit illum ẽt dimisit
libere gractientẽ. Populꝰ aũt̃
pro tantis niminũ uirtutib.
magnis uocib d̾m collanda¬
uicensi. in uico quẽ
signa ꝑ eum płima claruert̃.
Nndiq enĩ cõfluebant qui
in cõmotis uariis laborabãt:
et uirtꝰ erat dnĩ ad sanand̾
ess. Noi uit̾ ceteros puer fe.¬
re decẽnis cecꝰ ex utero ma.¬
tris sue. coram om̃i ppło obla.¬
tus est uiro tłi: qui indigi¬
tos suos expuens et liniẽs
oculos eius. breuẽ fecit ora¬
tionem: ẽt in nomine xp̃i

Expanded text:
n pago quoque Engolismensi, loco cui nomen est Castellare, post oblationem hostiae salutaris, astantibus venerabilibus episcopis, Lamberto Engolismensi, et Gerardo Lemovicensi, puerum ex matris utero claudum et mancum, cujus in modum pilae cubiti cum genibus umbilico, pedes autem natibus adhaesissent, Dei Famulo offerebant. At ille singula membra, edito prius signo crucis, attrectans, mira facilitate extendit protinus et sanavit. Apprehendens denique manum ejus erexit illum, et dimisit libere gradientem. Populus autem pro tantis nimirum virtutibus, magnis vocibus Dominum collaudvicensi, in vico quem signa per eum plurima claruerunt. Undique enim confluebant qui incommodis variis laborabant, et virtus erat Domini ad sanandum eos. Ubi inter caeteros puer ferme decennis, caecus ex utero matris suae, coram omni populo oblatus est Viro Dei. Qui in digitos suos exspuens, et liniens oculos ejus, brevem fecit orationem, et in nomine Christi
Abbreviated transcription (Latin):
manũ adhuc inualidam tan¬
quã diuinitꝰ seruatam sibi
pat̾ sanctꝰ bñdicendo sana¬
uit: ut scõꝵ ĩnotesceret parti¬
ceps esse uirtutis.
aturciũ dicit᷑ cuiitas
aqͥtanie. ꝑ quã uiro
cłi ipso tẽꝑe transitꝰ
fuit. Ibi pret̾ alia bñficia q̃

Expanded text:
manum adhuc invalidam, tanmanum adhuc invalidam, tanquam divinitus servatam sibi, Pater sanctus benedicendo sanavit, ut sanctorum innotesceret particeps esse virtutis. Caturcium dicitur civitas Aquitaniae, per quam Viro Dei ipso tempore transitus fuit. Ib
Abbreviated transcription (Latin):
nasteriis udimꝰ et cogno¬
uimꝰ. ut audiens fratrum
animalia mori iit̾ilũ eciam
nõ rogatus: s ipse prior ãmo¬
nens illos eodem remestio
subueniret.
audũ ilicitur locꝰ
quidam cariacen.¬
siũ monachorum.
ubi uir sc̃s cũ aliqñ ꝑnocta.¬
ret exibitũ sibi iuuenẽ clau¬
tlum orõne et bñdictione
sanauit: ita ut post clies pau¬
cissimos ꝑ ennlem locum re¬
dleunti. incolumis et deuotꝰ
astaret.
N eislem ꝑtib uico cui no-¬
men aliorriũ: mulierem
freneticam ppłs obtulit tnͣ¬
seunti cui manꝰ ĩponens.
et orans. sanã ilmusit et
abiit. Hanc in eocde uico.
cessitas traxit. uirtꝰ est
pua uinle folium
sic enĩ clicit᷑ castrũ
t̾aitorii tholosani.
quod ut superiore libro me-¬
minimꝰ. aliqũ pat̾ sc̃s intro¬
iens multis ibidem uirtutib
claruit: puer mancus et clau¬
dus ex utero matris sue. ad cꝰ¬
dam memoriam martyris
utriusq pectis et alt̾iꝰ manus.
receꝑat sanitatẽ. Huiꝰ alterã

Expanded text:
nasteriis vidimus et cognonasteriis vidimus et cognovimus, ut audiens fratrum animalia mori, interdum etiam non rogatus, sed ipse prior admonens eos eodem remedio subveniret. Gaudum dicitur locus quidam Caziacensium monachorum, ubi Vir sanctus cum aliquando pernoctaret, exhibitum sibi juvenem claudum oratione et benedictione sanavit, ita ut post dies paucissimos per eumdem locum redeunti incolumis et devotus astaret. In eisdem partibus, vico cui nomen Algorrium, mulierem phreneticam populus obtulit transeunti: cui manus imponens et orans, sanam dimisit, et abiit. Hanc in eodem vico pnecessitas traxit, virtus est Apud Viride-Folium sic enim dicitur castrum territorii Tolosani, quod, ut superiore libro meminimus , aliquando Pater sanctus introiens, multis ibidem virtutibus claruit puer mancus et claudus ex utero matris suae, ad cujusdam memoriam martyris, utriusque pedis et alterius manus receperat sospitatem. Hujus alteram
Abbreviated transcription (Latin):
peruit oculoz ac uelut de gͣ¬
in sop̃no eiugilans. cirtũstan¬
tes fratres et sua plurimaĩt
uincła mirabatur u̾etunde
satis qͥdnã sibi uellent hec: uł
qͥd accidiss interrogans. Ex
ea gͥ hora pͥstinã sanitatem
mentis et corporis ꝑ beati
patris menta scã recepit.: ñ il
penitus qd̃ in illo tam graui
casu fecent aut locutꝰ fuerit.
recordatꝰ. Hec q̃dem a nobis
de testimonio u̾ reue̾ntissimi
hescili danoꝵ archiep̃i. ex ocra-¬
sione panis a di homine bñ¬
dicti nõ sine quacłã anticipati¬
one sunt ilicta. De cetero iam
ex ordine teliqua proseqͣm᷑.
mentis. tam freqũẽt
eius bñdictio profuit. ut mo¬
nasterii sui celłarium dure
aliqũ increparit. quodd sibi
non indicans mori anima¬
lia ꝑmisisset: iuide fuerant¬
xp̃i pauperes sustentandi.
De hĩc ut solitus erat bñclix.¬
it sal. et animalib iuissit ap¬
poni: ac protinꝰ lues orta ces¬
sauit. Quod in aliis qͦ mo¬

Expanded text:
peruit oculos, ac velut de grperuit oculos, ac velut de gravi somno evigilans, circumstantes fratres et sua plurimum vincula mirabatur, verecunde satis quidnam sibi vellent haec, vel quid accidisset, interrogans. Ex ea igitur hora pristinam sanitatem mentis et corporis per beati Patris merita sancta recepit, nil penitus quod in illo tam gravi casu fecerit aut locutus fuerit, recordatus. Haec quidem a nobis de testimonio viri reverendissimi Eskili Danorum archiepiscopi ex occasione panis a Dei Homine benedicti, non sine quadam anticipatione sunt dicta. De caetero jam ex ordine reliqua prosequamurmentis tam frequenter ejus benedictio profuit, ut monasterii sui cellerarium dure aliquando increparit, quod sibi non indicans, mori animalia permisisset, unde fuerant pauperes sustentandi. Dehinc ut solitus erat, benedixit sal, et animalibus jussit apponi, et protinus lues orta cessavit. Quod in aliis quoque mo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuasit. Elamabat qͥ horrenctᷤ
uocib miserabilis: et iux mł¬
toꝵ manib tenebat᷑. Demum
cũ maximo quudem labore abs¬
portatus. et in loco religatus:
tam sua quã astantiũ menbra
dentib appetens duissime nex¬
abatur. Nec ulla quã prius nos¬
cet lingua: s noua quadam qͣ
nͨ astantiũ quisꝙͣ nouerat.
loquebat᷑. & cũ nichil quod
diceret intelligerent. tam lib̾e.
tam̃ et sine offendicło nõ in¬
cõcinnas eum aucliebant ecle̾
uoces: ut inubitant̾ creclerẽt
qd̾ lingua aliqua loqueretur
Post aliqͣntas gͥ horas cum
uehem̃ter cõfusi fratres qͥd
ag̾e̾ possent anxie cogitarẽt.
dño inspurante cõcipiens. sacra
et barba. et dentem unũ dĩ
ut fcm̃ est: germanica lingua
ꝑos illius cepit horrenctis uo¬
cib nequã spuitꝰ extlamare:
Tollite. tollite. Amouete beruar
rosus factꝰ es beinarle: quam
retur. factum est breue silen-¬
tium: et subito frat̾ udem do-¬
mino miserante purgatus a¬

Expanded text:
pervasit. Clamabat igitur horrendis pervasit. Clamabat igitur horrendis vocibus miserabilis hom manibus tenebatur. Demum cum maximo quidem labore asportatus, et in lectulo religatus, tam sua quam astantium membra dentibus appetens, dirissime vexabatur. Nec illa quam prius nosset lingua, sed nova quadam, quam nec astantium quisquam noverat, loquebatur. Et cum nihil quod diceret intelligerent, tam libere tamen et sine offendiculo non inconcinnas eum audiebant edere voces, ut indubitanter crederent quod lingua aliqua loqueretur. Post aliquantas igitur horas, cum vehementer confusi fratres quid agere possent anxie cogitarent, Domino inspirante concipiens, sacra et barba, et dentem unum beatut factum est, Germanica lingua per os ejus coepit horrendis vocibus nequam spiritus exclamare: « Tollite, tollite, amovete Bernardrosus factus es, Bernarde! quam eretur, factum est breve silentium, et subito frater idem Domino miserante purgatus, a
Abbreviated transcription (Latin):
steriũ. Nbi et cũ maxima
corstis cõpuñctione renũti¬
ans scło ꝑ dies aliqͦt ĩ humi¬
li et fidelissima cõfessione
ꝑsistens: magis ac magis
eadem egrituine laborabat
Qua demũ inualescente exitũ
sibi ĩmin̾e cognoscens abbatiᷤᷤ
et fratium p̃sentiam miro
amplectebatur affectu. mira
eos deuotione monebat: ut
spuitualia arma corrperent
egressuram ꝓtinꝰ animã sibi
cõmenilatã. efficacit᷑ ꝓtectu¬
ri. et exibituri fidelit̾ necessa¬
rium. prorsus int̾ inminen-¬
tium hostium crudelissima
tela cõductum. Cuiq in hꝰ¬
modi supplicatione diuinis
lam sacͣmentis munitꝰ. et de
dñi miseratione piissima p̃
tis relinquẽs fidutiã exspiras¬
set: offeraͤbant fratres pro
cõmendatione anime eius
quã deuotissime poterant.
lib̾atione anime. ꝙͣ ex multis
stieb irreꝑabilit̾ sese occupas¬
se credebat. uam magña cõci¬
piens et eantlẽ promtitente
do crudelit̾ nimis exerrens:
unũ e fratͥb repentino furore

Expanded text:
. Ubi et cum maxima cordis compunctione renuntians saeculo, per dies aliquot in humili et fidelissima confessione persistens, magis ac magis eadem aegritudine laborabat. Qua demum invalescente exitum sibi imminere cognoscens, abbatis et fratrum praesentiam miro amplectebatur affectu, mira eos devotione monebat, ut spiritualia arma corriperent, egressuram protinus animam sibi commendatam efficaciter protecturi, et exhibituri fideliter necessarium prorsus inter imminentium hostium crudelissima tela conductum. Cumque in hujusmodi supplicatione divinis jam Sacramentis munitus, et de Domini miseratione piissima devtis relinquens fiduciam exspirasset, offerebant fratres pro commendatione animae ejus, quam devotissime poterant, liberatione animae, quam ex multis diebus irreparabiliter sese occupasse credebat, iram magnam concipiens, et eamdem, permittente Deo, crudeliter satis exercens, unum e fratribus repentino furore
Abbreviated transcription (Latin):
suo clareuallensi ce nobio cõ¬
stitutus et solita intentione
d̾m p̃cabat᷑. Contigit autem
hora pauꝑem quendam. et
uere pauperem spĩl:in cella
hospitum mori. C uiꝰ animã
cum uocib canoris in celũ
deferri pater sc̃s aucliuit. et
int̾rogatis mane fr̃ib qͥ af¬
fuerant illam fuisse horam
obitus eius cõperit. qua p̃dc̃as
aucdierat in sublune tenden¬
tium uoces.

Expanded text:
suo Clarae-Vallensi coenobio constitutus, et solita intentione Dominum deprecabatur. Contigit autem eadem hora pauperem quemdam, et vere pauperem spiritu, in cella hospitum mori, cujus animam cum vocibus canoris in coelum deferri Pater sanctus audivit: et interrogatis mane fratribus, qui adfuerant, illam fuisse horam obitus ejus comperit, qua praedictas audierat in sublime tendentium voces.
Abbreviated transcription (Latin):
sit: upxta tlesiderium corais
sui ii claraualle beatam
celo animam reddidisset of¬
ferens pro eius transitu ue¬
nerabilis abbas hostiam sa¬
lutarem. głam eiꝰ dnõ reue¬
lante cognouit.: et eodem in¬
spirante sacͥficio iam exple¬
to formam mutauit oratio¬
nis. et collectam intulit. q̃
ad scõꝵ pontificum celebui¬
tates: nõ ad cõm̃datione.
defunctoꝵ ꝑtinet ita dicens.
D̾ qui beatũ malachiam
pontificẽ sc̃oꝵ tuoꝵ m̾itis coe-¬

Expanded text:
sit, juxta desiderium cordis sui in Clara-Valle beatam coelo animam reddidisset; offerens pro ejus transitu venerabilis Abbas hostiam salutarem, gloriam ejus Domino revelante cognovit, et eodem inspirante, sacrificio jam expleto, formam mutavit orationis, et collectam intulit, quae ad sanctorum pontificum celebritates, non ad commendationes defunctorum pertinet, ita dicens: « Deus, qui beatum Malachiam pontificem sanctorum tuorum meritis coae
Abbreviated transcription (Latin):
occasione festinans. quãuis
hoc specialem erganos cani¬
tatem id plurimum deside.¬
rasse noscatur: Multa qͥclẽ
in itinere ipso impedim̃ta
sustinuit: nec transfretare
permissus est. donec appro¬
pinquaret tempus cõsump¬
mationis eius. et terminus
qui non poterat preteriri.
Quem quudem multis ad
nos ꝑuenientem laborib.
tanquam angelum lei pro
reuerentia sanctitatis sue¬
sue suscepimus. s et nos ip̃e
pro sua mansuetuctine et hu¬
militate. altius racticata lõ¬
ge supra quam mereremur
deuoto suscipiebat affectu.
pautos deinle apua nos cti¬
es fecit in intolumitate su¬
a. dum socios prestolaret᷑
qui clispersi in anglia fuerãt.
cũ regis illius uana suspitio
di hominem impestiret¬
Iamq omnib ad eum col¬
lectis. ad romanam pro qͣ

Expanded text:
occasione festinans, quamvis occasione festinans, quamvis ob specialem erga nos charitatem id plurimum desiderasse noscatur. Multa quidem in itinere ipso impedimenta sustinuit, nec transfretare permissus est, donec appropinquaret tempus consummationis ejus, et terminus qui non poterat praeteriri. Quem quidem multis ad nos pervenientem laboribus, tanquam angelum Dei pro reverentia sanctitatis suae suscepimus: sed et nos ipse pro sua mansuetudine et humilitate altius radicata, longe supra quam mereremur, devoto suscipiebat affectu. Paucos deinde apud nos dies fecit in incolumitate sua, dum socios praestolaretur, qui dispersi in Anglia fuerant, cum regis illius vana suspicio Dei hominem impediretJamque omnibus ad eum collectis, ad Romanam, pro q
Abbreviated transcription (Latin):
De celo uobis
hodie dilectissimi co-¬
piosa quedam est be¬
nedictio destinata. et fidelit̾
cam non clistribui. uobis qui¬
dem dampnosum esset. mi¬
chi uͦ periculosum cui nimitũ
hec dispensatio iudletur esse
cõmissa. Timeo nainq clamꝑ¬
num ur̃m. timeo dampnati¬
onem urãm: Si forte clicatur:
pariuuili pecierunt panem.
et nõ fuit qui porrigeret il¬
lis. Scio enim quam necessa¬
ua uobis sit e celo ueniens
cõsolatio. quos cõstat illeceb̾s
carnalib et oblectamentis
secularib uiriliter abrenũ¬
tiasse. Nemo sane benefiti
i celestis esse. et suꝑno clubi¬
tet cõcilio diffinitum. ut e¬
piscopus malachias initer nos
oblormiret: et desideratã ha-¬
beret iter nos sepulturam.
Cum enim nec folium qͥtlem
arboris. sine liuino nutu ca-¬
dat in terram. quis tam he¬
bes ut non euilenter in hu¬
uis beati uiu aduentu et mͣs¬
situ magnum prorsus tõsili¬
um supeine pietatis aduertit
A finib terre terram hic po¬
siturus aduenit. Alia qͥlem

Expanded text:
De coelo vobis hodie, dilectissimi, copiosa quaedam est benedictio destinata: et fideliter eam non distribui, vobis quidem damnosum esset; mihi vero periculosum, cui nimirum haec dispensatio videtur esse commissa. Timeo itaque damnum vestrum, timeo damnationem meam, si forte dicatur: Parvuli petierunt panem, et non fuit qui porrigeret illis . Scio enim quam necessaria vobis sit e coelo veniens consolatio, quos constat illecebris carnalibus et oblectamentis saecularibus viriliter abrenuntiasse. Nemo sane beneficii esse coelestis, et superno dubitet consilio definitum, ut episcopus Malachias hodie inter vos obdormiret, et desideratam inter vos haberet sepulturam. Cum enim nec folium quidem arboris sine divino nutu cadat in terram; quis tam hebes, ut non evidenter in hujus beati viri adventu et transitu magnum prorsus consilium supernae pietatis advertat? A finibus terrae, terram hic positurus advenit, alia quidem
Abbreviated transcription (Latin):
rante. et sermone cõfirmã.¬
te sequentib signis. S qnͣ.¬
tis et quam multiplicib
signis: Quanta ł num̾a¬
re ne dum narrare diffi¬
cile foret slain et eodem
tempore scribi ceꝑant: s
ip̃a demũ scriptorem nu̾o¬
sitas scubentloꝵ et maten¬
a suꝑauit auctorẽ. Nimir̃
cũ aliqñ una clie uiginti
seu eciam plures ab incõ-¬
modis uariis sanarentur:
nec facile ab hui̾octi ai-¬
es ulla uacaret. Deniq plu.
i tactum et orationem. ex
ip̃is eciam matrũ ut̾is cetoᷤᷤ
iudere.claudos ambulare
aridos cõualescere surdos
fecit auaire et mutos
loqui: mirabiliꝰ restituen¬
te gr̃a quod minꝰ p̃stitum
fuerat a natura. Nec tam̃
ex illa ꝓfectione orientał
eccłia liberari: s celestis
Quod si placuit deo tali
occasione płimoꝵ quidẽ
erip̾e. s nõ orientalium
corꝑa a paganis. occiden¬
taliũ animas a peccatis qͥs
auleat illi aic̾e quid fecisti
sic: Aut quis recte sapiens

Expanded text:
rante, et sermonem confirmanrante, et sermonem confirmante sequentibus signis. Sed quantis, et quam multiplicibus signis? Quanta vel numerare, nedum narrare difficile foret. Nam et eodem tempore scribi coeperant, sed ipsa demum scriptorem numerositas scribendorum, et materia superavit auctorem: nimirum cum aliquando una die viginti, seu etiam plures ab incommodis variis sanarentur, nec facile ab hujusmodi dies ulla vacaret. Denique plurei tactum et orationem, ex ipsis etiam matrum uteris caecos videre, claudos ambulare; aridos convalescere, surdos fecit audire, et mutos loqui; mirabilius restituente gratia, quod minus praestitum fuerat a natura. 10. Nec tamen ex illa profectione orientalis Ecclesia liberari, sed coelestis Quod si placuit Deo tali occasione plurimorum eripere, si non Orientalium corpora a paganis, Occidentalium animas a peccatis; quis audeat dicere illi, Quid fecisti sic? Aut quis recte sapiens,
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat quo pleniꝰ intellerat.
que ministus xp̃i reueren¬
tia deberetur.
ec tacendum qd̃ ex
predicatio ne
ttineris iero sili¬
mitami graue contra eum
quorũdam hominũ uł sim¬
plicitas uel malignitas scan¬
dalum sũpsit: cũ t̾stior seq̃¬
retur effectus. Quod tamẽ
uerbum dic̾e possumꝰ ab eo
quidem inicium non sump¬
sisse. Cum enĩ multoꝵ iã
animos ꝑmouisset audita
necessitas a rege francorum.
semel et iterum propter hoc
expeclitus apostolicis eciam
quieuit suꝑ hoc loqui: uł
cõsiliũ dare donec ipsius tã-¬
dem sũmi pontificis gen̾a-¬
lem eplãm iussus est ab eo.
tanquam romane eccł̃ie si-¬
gua exponere ppłis atq pñ¬
cipib. Cuius epłe tenor fu-¬
it. ut in penitentiam et re-¬
missionem peccatoꝵ iter ar-¬
uperẽt: aut lib̾aturi frat᷑s
aut suas pro illis aĩmas po-¬
situri. Hec et hu¬
dum potuis id quod pociꝰ
fuit. Euiclent̾ enĩ u̾bun
hoc precticauit dño coope.¬

Expanded text:
ferebat, quo plenius intellexerat, ferebat, quo plenius intellexerat, quae ministris Christi reverentia deberetur. ec tacendum quod ex praedicatione itineris Jerosolymitani grave contra eum quorumdam hominum vel simplicitas, vel malignitas scandalum sumpsit, cum tristior sequeretur effectus: quod tamen verbum dicere possumus ab eo quidem initium non sumpsisse. Cum enim multorum jam animos permovisset audita necessitas, a rege Francorum semel et iterum propter hoc expetitus, apostolicis etiam quievit super hoc loqui, vel consilium dare, donec per ipsius tandem summi Pontificis generalem epistolam jussus ab eo est tanquam Romanae Ecclesiae lingua exponere populis atque principibus: cujus epistolae tenor fuit, ut in poenitentiam et remissionem peccatorum iter arriperent, aut liberaturi fratres, aut suas pro illis animas posituri. Haec et hudum potius id quod potius fuit. Evidenter enim verbum hoc praedicavit, Domino coope
Abbreviated transcription (Latin):
p̃latione. Nec enĩ cõtumaci¬
ter unquam rennuit: sz fre¬
quenter et ad maximos elec¬
tus honores prudenter egit
diuina sibi cooperante grã.
ne aliqũ cogeretur. Moyses
quidem sc̃s pontificiũ cessit
ñm non ab opere euuange¬
liste necessitas aliqua: s ab
honore solo sola humilicas
reuocauit. Merito proiide
apud d̾m et homines op¬
tinuit grãm singłarẽ: qui
nõ modo sine sũptu. uerum¬
salutis euuangłiũ posuit.
et ppło dł̃i semꝑ prodesse stu¬
duit nũꝙͣ̃ preesse sustinuit
Raro tam̃ nec uͥ ad loca ꝓxi¬
ma ut p̃dicaret exiuit: sed
quociens eum necessitas a¬
liqua traheret. seminabat
suꝑ omnes aquas puplice
et priuatim anũtians uer¬
bum ci. Quod tam̃ ip̃m ex
mandato sũmi pontificis
actitabat: ad nutũ qͦ p̃su¬
lum ceterorũ. ubicũq eorũ
aliquem cõtigisset adilesse.
Nimium quanto magnꝰ erat.
humilians se in om̃ib: eo
magis sacerdotib om̃ib de¬

Expanded text:
praelatione. Nec enim contumacipraelatione. Nec enim contumaciter unquam renuit, sed frequenter et ad maximos electus honores, prudenter egit, divina sibi cooperante gratia, ne aliquando cogeretur. Moyses quidem sanctus cessit nostrum non ab opere evangelistae necessitas aliqua, sed ab honore solo sola humilitas revocavit. Merito proinde apud Deum et homines obtinuit gratiam singularem, qui non modo sine sumptu temsalutis Evangelium posuit; et populo Dei semper prodesse studuit, nunquam praeesse sustinuit. Raro tamen, nisi forte ad loca proxima, ut praedicaret exivit. Sed quoties eum necessitas aliqua traheret, seminabat super omnes aquas, publice et privatim annuntians verbum Dei. Quod tamen ipsum ex mandato summi Pontificis actitabat; ad nutum quoque praesulum caeterorum, ubicumque eorum aliquem contigisset adesse. Nimirum quanto magnus erat, humilians se in omnibus, eo magis sacerdotibus de
Abbreviated transcription (Latin):
nia quidem recipere acqui-¬
euit. Deniq uelut alter da¬
uid ꝓcessurus ad bellum.
bellica arna sibi grauiora
causatus est. ut pote quib
multos suo presertim tẽꝑe
cern̾e̾t p̃grauari. et in sim¬
plicitate sua głosius p̃dica
bat tͥumphabat. Tantam
enim grãm uirtꝰ ei diuina
cõtulerat. ut licet abiectus
esse elegisset in domo drube.
quam alii qͥlibet in sublune
et illustraret eccłiam. uelut
de sub mocdi ie humilitati.
quam ceteri iper candelabͣ
cõstituti. Nimirũ quo humi¬
lior eo semꝑ utilior fuit po¬
pulo cłi. in om̃i ioctͥna salu¬
locum ten̾e doctoris. Seatuᷤ
plane qui sicut ipse de qͦdã
scõꝵ ait legem clilexit: et ca.¬
thedram non affectauit. G
feliciꝰ siquidem in uirtutũ
cathera secłe meruit: dũ
noluit p̃siclere in cathectuᷤᷤ
dignitatum. Deniq sicut
iustus et fortis in p̃dicati¬
one euuanghica laborauit.
Sicut prudens et temperãs.
cauit sibi semꝑ ab eccl̃iastica

Expanded text:
nia quidem recipere acquinia quidem recipere acquievit. Denique velut alter David, processurus ad bellum, bellica arma sibi graviora causatus est , quibus multos suo praesertim tempore cerneret praegravari: et in simplicitate sua gloriosius triumphabat. Tantam enim gratiam virtus ei divina contulerat, ut licet abjectus esse elegisset in domo Dei, ubquam alii quilibet in sublime us illustraret Ecclesiam velut de sub modio humilitatis suae, quam caeteri super candelabra constituti. Nimirum quo humilior, eo semper utilior fuit populo Dei in omni doctrina salulocum tenere doctoris. Beatus plane, qui, sicut ipse de quodam sanctorum ait, « legem dilexit, et cathedram non affectavit. » Quam felicius siquidem in virtutum cathedra sedere meruit, dum noluit praesidere in cathedris dignitatum: Denique sicut justus et fortis in praedicatione evangelica laboravit, sicut prudens et temperans cavit sibi semper ab ecclesiastica
Abbreviated transcription (Latin):
nilebatur: et uerboꝵ eius
magis sentire iurtutẽ. Cuiꝰ
rei certa probatio. tonsio pec¬
toꝵ erat. et effusio lacrima¬
rum. utebatur sane scrip¬
turis. tam libere cõmodeq.
ut non tam sequi illas quã
p̃ceslere uileret᷑ et iucere
ipse quo uellet auctorẽ eaꝵ
ducem spm̃ seq̃ñs. Quem ni¬
mirum ut in medio eccl̃ie
aperiret os eius. sic ĩpleuerat
d̾s spũ sapientie et intellec¬
tus. ut sccłm quod in libro Iob
legitur: profunda fluui orũ
scrutaretur. et absconclita
proferret in lucem. Namet
cõfessus est aliquociens sibi
mestitanti. uł oranti sacm
omnem uelut sub se posiã:
et expositam sibi apparuisse
scupturam. Ceterũ ꝙͣ gratis
enuangeli zauerit: quis
digne precticet. quis aigne
miretur: Munꝰ fore creclidit.
nullas sibi ab auctoribus
transitorias petere faculta¬
tes: nͥ oblatas sepus refuta¬
ret eccłiasticas ilignitates.
Parũ illi fuit nlła q̃re̾ sti¬
pendia militantẽ: ne insig¬

Expanded text:
videbatur, et verborum ejus videbatur, et verborum ejus magis sentire virtutem: cujus rei certa probatio tunsio pectorum erat, et effusio lacrymarum. Utebatur sane Scripturis tam libere commodeque, ut non tam sequi illas, quam praecedere crederetur, et ducere ipse quo vellet, auctorem earum ducem Spiritum sequens. Quem nimirum ut in medio Ecclesiae aperiret os ejus, sic impleverat Deus spiritu sapientiae et intellectus, ut secundum quod in libro Job legitur, profunda quoque fluviorum scrutaretur, et abscondita proferret in lucem . Nam et confessus est aliquando, sibi meditanti vel oranti sacram omnem, velut sub se positam et expositam, apparuisse Scripturam. 8. Caeterum quam gratis evangelizaverit, quis digne praedicet? quis digne miretur? Minus fore credidit, nullas sibi ab auditoribus transitorias petere facultates, nisi oblatas saepius refutaret ecclesiasticas dignitates. Parum illi fuit nulla quaerere stipendia militantem: ne insig
Abbreviated transcription (Latin):
placabilem. et ꝑsuafibilem
quãq eruditam linguam
declerit ei cleus: ut sciret
quem et q̃n deberet pro-¬
ferre sermonem: qͥb uide¬
licet cõsolatio uł obsecrati.¬
o. quib exhortatio cõgru¬
eret uł increpatio. nosse
poterunt aliquatenꝰ qui
ipsuis legi̾nt scripta. et si
longe minus ab eis. qͥ u̾ba¬
oris eius sepuis audierũt.
Si quidem aiffusa erat qͣ¬
cia in labiis eiꝰ: et ignitũ
ter. ut nõ posset ne ipsius
totã illam dulcectinem.
totũ retinere feruorem.
Mel et lac sub lingua eius.¬
et nichilominꝰ s in ore eius
ignea lex: uixta illiul canti¬
ti canticoꝵ. Sicut uitta toc¬
cinea labia tua: et eloquiũ
tuũ aulce. Inde erat quod
germanitis etam ppłis loq̃s.
miro aucdiebatur affectu.
et ex sermone eius quem
intelligere: utpote alteruiᷤᷤ
lingue homines nõ ualebãt.
magis quã ex ꝑitissimi cu-¬
uislibet post eũ loquentis
interp̃tis. intellecta locutio¬
ne edificari illoꝵ deuotio

Expanded text:
placabilem et persuasibilem, placabilem et persuasibilem, quamque eruditam linguam dederit ei Deus, ut sciret quem et quando deberet proferre sermonem, quibus videlicet consolatio vel obsecratio, quibus exhortatio congrueret vel increpatio, nosse poterunt aliquatenus qui ipsius legerint scripta, etsi longe minus ab eis qui verba ejus saepius audierunt. Siquidem diffusa erat gratia in labiis ejus, et ignitum nter, ut non posset ne ipsius totam illam dulcedinem, totum retinere fervorem. Mel et lac sub lingua ejus; nihilominus in ore ejus ignea lex, juxta illud Cantici canticorum: Sicut vitta coccinea labia tua, et eloquium tuum dulce . Inde erat quod Germanicis etiam populis loquens miro audiebatur affectu, et ex sermone ejus quem intelligere, utpote alterius linguae homines, non valebant, magis quam ex peritissimi cujuslibet post eum loquentis interpretis intellecta locutione, aedificari illorum devotio
Abbreviated transcription (Latin):
dicationis segregauerat il¬
lum: ex utero matris sue Ser¬
mo eius quociens oportuna
inuemebatur occasio: ad
quascũq ꝑsonas de edificati.¬
one animarũ: pro ut tam̃
singłoꝵ intelligentiã mores
et studia nouerat. quib cũ¬
q cõgruens auclitorib ha
bebatur. Sic rusticanis ple¬
bib loquebatur. ac si semꝑ
in uire nutritus: sic ceteus
si omnem inuestigandis e¬
orũ oꝑib. operam inpenais¬
sec. Nitteratus apud erudi.¬
tos: apiul simplices simplex.
apud sp̃uales uiros ꝑfectio¬
tus. et sapientie asfluens.
documentis om̃ibz se coap¬
tabat: om̃s cupiens lucͥ fa¬
cere xp̃o. Cautꝰ erat artifi¬
ciosissime obseruare. quod
ad papam eugenium scri¬
bens: de sui cordis plenitu¬
dine eructauit. Nuge si ĩ¬
cidant int̾ctũ inquit feren.¬
rende. Interuenienlum
caute et prudent̃ nugacita.¬
ti: prorũpendlum sane inse¬
riũ quid quod nõ mͦ utilit
s et libenter audiant: ut
suꝑsedeant ociosis. Quam uͦ

Expanded text:
aedicationis segregaverat ilaedicationis segregaverat illum ex utero matris suae. Sermo ei, quoties opportuna inveniebatur occasio, ad quascumque personas de aedificatione animarum, prout tamen singulorum intelligentiam, mores et studia noverat, quibusque congruens auditoribus erat. Sic rusticanis plebibus loquebatur, ac si semper in rure nutritus: sic caeteris si omnem investigandis eorum operibus operam impendisset. Litteratus apud eruditos, apud simplices simplex, apud spirituales viros perfectionis et sapientiae affluens documentis; omnibus se coaptabat, omnes cupiens lucrifacere Christo. Cautus erat artificiosissime observare quod ad papam Eugenium scribens, de sui cordis plenitudine eructavit. « Nugae si incidant interdum, inquit, ferennunquam. Interveniendum caute et prudenter nugacitati. Prorumpendum sane in serium quid, quod non modo utiliter, sed et libenter audiant, ut supersedeant otiosis. » 7. Quam vero
Abbreviated transcription (Latin):
dum clamidis decurtate
et pileo simili utebatur.
Inter tantos langores cor.¬
poris et labores. nulli s ũ¬
quam uti pellib acqͥescẽs.
In uestib pauꝑtas ei sẽ¬
per placuit: sordes nũꝙ̃
Nlimirũ animi fore maĩceᷤ¬
aiebat: aut negligentis aut
inanĩt apud se glantis. aut
foris glãm affectantis huma.¬
nam. Incessus eiꝰ et habitꝰ.
om̃is motlestus et cliscipli-¬
natus. p̃ferens humilita¬
tem: reclolens pietatem:
exibens grãm: exigens re-¬
uerentiam: solo uisu letifi-¬
cans. et edificans intuentes.
De nsu dicimꝰ qd̃ exore eius
frequenter audiuimꝰ dum
cachinnos religiosoꝵ homi¬
num mraret᷑. nõ meminis¬
se se a pͥmis annis sue cõu̾¬
tionis aliqñ sic risisse ut ñ
potius ad ridenaũ. quã ad
reprimendum sibi uĩ fac̾e
oporteret: et risui suo sti-¬
mulum magis adhib̾e quã
frenum.
ocem illi in inuali¬
do corpore ualidam
saus intelligibilẽ¬
q cõtulerat. qui in opus p̃¬

Expanded text:
dum chlamydis decurtatae, dum chlamydis decurtatae, et pileo simili utebatur, inter tantos languores corporis et labores nullis unquam uti pellibus acquiescens. In vestibus ei paupertas semper placuit, sordes nunquam. Nimirum animi fore indiceaiebat, aut negligentis, aut inaniter apud se gloriantis, aut gloriolam foris affectantis humanam. Incessus ejus 1119 et habitus omnis modestus et disciplinatus, praeferens humilitatem, redolens pietatem, exhibens gratiam, exigens reverentiam, solo visu laetificans et aedificans intuentes. De risu dicimus quod ex ore ejus frequenter audivimus, dum cachinnos religiosorum hominum miraretur, « non meminisse se a primis annis suae conversionis aliquando sic risisse, ut non potius ad ridendum, quam ad reprimendum sibi vim facere oporteret; et risui suo stimulum magis adhibere, quam frenum. ocem illi in invalido corpore validam satis intelligibilemque contulerat, qui in opus pr
Abbreviated transcription (Latin):
s a quodam monacho clu-¬
niacenci auuntło suo. et ĩ
sua nicinia demoranti fue.¬
rat cõmocdatum: et erat si¬
cut sibi stern̾e ille solebat.
Nuod uerbum sepe dictus
prior audiens. ineo potissimũ
mirabatur: quoa sic ille d̾i
famulus foris oculos cirtũ¬
cidisset. intꝰ animũ occupas¬
set: ut quod ipse pͥmo offñ¬
derat uisu. hoc ille tanti iti¬
ners spacio nõ uidisset. nͨ¬
cum eciam lausanensẽ. totiꝰ
ciei itinere ꝑgens. penitꝰ eñ
non uiait. aut se uid̾e nõ
uait. C um enĩ uesꝑe fac-¬
tii loquerentur: int̾rogabat
eos ubi ille lacus esset: et
mirati sunt uinu̾si. Desile¬
rauerat tam̃ ab initio.it
om̃imotis subtrahere se ne-¬
gotiis: et nusꝙͣ egreti s in
monasterio resiłe. Qu̾a et
postmoaũ ex ilefectu corꝑis.
occasionẽ iuenisse se repu.¬
tans oportimam aliqñ statu¬
it. et aliquãdtiu tenuit. do¬
nec illum exire coegit ne
sui ordinis iussio: quib ꝑ
nicam. laneo panno ĩ mo¬

Expanded text:
sed a quodam monacho Clused a quodam monacho Cluniacensi avunculo suo, et in sua vicinia demorante, fuerat commodatum; et erat sicut sibi sternere ille solebat. Quod verbum saepe dictus Prior audiens, in eo potissimum mirabatur, quod sic ille Dei famulus foris oculos circumcidisset, intus animum occupasset, ut quod ipse primo offenderat visu, hoc ille tanti itineris spatio non vidisset. cum etiam Lausanensem totius diei itinere pergens, penitus eum non vidit, aut se videre non vidit. Cum enim vespere faclloquerentur, interrogabat eos, ubi ille lacus esset: et mirati sunt universi. 5. Desideraverat tamen ab initio omni modo subtrahere se negotiis, et nusquam egredi, sed in monasterio residere. Quod et postmodum ex defectu corporis occasionem invenisse se reputans opportunam, aliquando statuit, et aliquandiu tenuit, donec illum exire coegit necsui Ordinis jussio, quibus nicam, laneo panno in mo
Abbreviated transcription (Latin):
saba de salomone testat᷑.
quam fama uulgasset.in¬
uenisse gratulabant᷑. Car.¬
tusie qͦ a uiro reu̾entissi¬
mo guigone priore. et a
ceteris fratrib eodem affec.
stolam prius nouerant.
talem inuenerũt presen.¬
tem. Ceterum cum in re-¬
liquis om̃ib edificarent᷑
unum fuit quotl p̃dictum
pͥorem cartusiensem anqͣte¬
nus mouit. stertura uide.¬
licet animalis. cui icle ur
uenerabilis in sidebat: mi¬
nus negilecta. nunꝰ p̃ferẽs
pauꝑtatẽ. Nec silentio p̾ssit
emulator uirtutis. quod
mente cõcepit: s locutꝰ uni
e fratrib aliquatenꝰ super
hoc mouen sese cõfessus ẽ
et mirari. Cumq ille ad
patrem scm quod auclie¬
rat rettulissetz non minꝰ
ipse miratus. qualis illa
esset stertura que re ꝓar.
quod ita scilicet a clara¬
ualle cartusiam usq ue¬
nisset: et nũquam eam ui
ttisset. nũꝙͣ cõsiclerasset: et
usq in horam illam qualis
esset omĩno nesciret. neq
enĩ suũ erat animal illud.

Expanded text:
Saba de Salomone testatur Saba de Salomone testatur quam fama vulgasset, invenisse gratulabatur. 4. Cartusiae quoque a viro reverendissimo Guigone Priore, et a caeteris fratribus eodem affectustolam prius noverant, talem invenerunt et praesentem. Caeterum cum in reliquis omnibus aedificarentur, unum fuit, quod praedictum Priorem Cartusiensem aliquatenus movit, stratura videlicet animalis, cui idem Vir venerabilis insidebat, minus neglecta, minus praeferens paupertatem. Nec silentio pressit aemulator virtutis quod mente conceperat: sed locutus uni e fratribus, aliquatenus super hoc moveri sese confessus est et mirari. Cumque ille ad Patrem sanctum quod audierat retulisset; non minus ipse miratus, quale illud esset stramentum quaerebat, quod ita scilicet a Clara-Valle Cartusiam usque venisset, ut nunquam illud vidisset, nunquam considerasset, et usque in horam illam quale esset, omnino nesciret. Neque enim suum erat animal illud,
Abbreviated transcription (Latin):
depoposceret. tota facilitate
animũ colligens. interiori
quailam quã ubiq ipse cir-
cũ ferebat sibi solituline
fruebatur: nil prorsus aten¬
dens quod sonaret uł appa-¬
reret exteruis¬
um iam tłi famuluᷤ.
annos aliquot incla¬
ra ualle ꝑegisset:
subiit animũ eius. ut scm̃
hugonẽ grannopolitanum
ep̃m. et cartusienses fratͤs
deuotionis grã uisitaret. Nõe
p̃dictus ep̃c tam gratanter
et tã reu̾ent̾ suscepit cliui-¬
nam intelligens in eiusdẽ
hospitis uisitatione p̃sen¬
Sc̃tate cõspicuũ coram se
procilentem uehementer
expauit: Et ipse qͦ ꝑit cor¬
ruens ante eum. ita demũ
susceptus in oscło pacis. hu¬
nulitatem suã tanti uiri
ueneratione cõfusam. nõ
sine graui gemitu causa¬
batur. In cuiꝰ pectore sin¬
głarem optinuit exeo te¬
pore locum ⁊ut fierent le¬
inceps luo illi filii splen-¬
doris. cor unũ et anima u.¬
na. et se inuicem fruerẽt᷑
in xp̃o. Sicut enĩ regina

Expanded text:
deposceret, tota facilitate deposceret, tota facilitate 1118 animum colligens, interiori quadam, quam ubique ipse sibi circumferebat, solitudine fruebatur, nihil prorsus attendens quod sonaret vel appareret exterium jam Dei Famulus annos aliquot in Clara-Valle peregisset, subiit animum ejus, ut sanctum Hugonem Gratianopolitanum episcopum, et Cartusienses fratres devotionis gratia visitaret: quem praedictus episcopus tam gratanter et tam reverenter suscepit, divinam intelligens in ejusdem hospitis visitatione praesensanctitate conspicuum, coram se procidentem, vehementer expavit: et ipse quoque pariter corruens ante eum, ita demum susceptus in osculo pacis, humilitatem suam tanti viri veneratione confusam non sine gravi gemitu causabatur. In cujus pectore singularem obtinuit ex eo tempore locum, ut fierent deinceps duo illi filii splendoris cor unum et anima una, et se invicem fruerentur in Christo. Sicut enim regina
Abbreviated transcription (Latin):
i propinabatur. uix aliquan.¬
do iuderetur minꝰ plenum
a mensa reportari. Mmꝰ qui¬
demstare poterat s erat se.¬
dens pene iugiter et raussi¬
me mouebatur. quociens re¬
trahere se negociis poterat
aut orans aut legens. aut
stribens. aut insistens floctͥ¬
ne. et fratrum eclificationi
aut in sacra mectitatione ꝑ¬
sistens In quo nimirum stu¬
clio sp̃nali optinuerat gr̃ãm
singłarem. ut non tectiũ in
illo. nõ clifficultatem aliqñ
sustin̾et. libere secum ha¬
bitans. et deambulans in
latitudine corslis sui. et ibi-¬
dem exibens xp̃o ut mou̾e̾
alios ip̃e solebat cenaculũ
grande stratũ. Omĩs ei ad
mestitandũ hora bre¬
uis. locus om̃is cõgruus
erat. frequent̃ tam̃ licet
affectus aiuino urgente me¬
tu ĩmo regente spuitu stu.¬
atium hoc lucͥs uberioribus
postponebat. doctus quer̾e
non quotl sibi erat utile s
quol mułtis. Alioquin in qͦ¬
libet cetu hominũ uł tumł¬
tu nisi intentionem eiꝰ cã

Expanded text:
i propinabatur, vix aliquani propinabatur, vix aliquando videretur minus plenum a mansula reportari. Minus quidem stare poterat, sed erat sedens pene jugiter, et rarissime movebatur. Quoties subtrahere se negotiis poterat, aut orans, aut legens, aut scribens; aut insistens doctrinae, et fratrum aedificationi; aut in sacra meditatione persistens. In quo nimirum studio spirituali obtinuerat gratiam singularem, ut non taedium in illo, non difficultatem aliquam sustineret: libere secum habitans, et deambulans in latitudine cordis sui, et ibidem exhibens Christo ut monere alios ipse solebat coenaculum grande stratum. Omnis ei ad meditandum hora brevis, locus omnis congruus erat. Frequenter tamen, licet affectus, divino urgente metu, imo regente spiritu, studium hoc lucris uberioribus postponebat; doctus quaerere non quod sibi erat utile, sed quod multis. Alioquin in quolibet coetu hominum vel tumultu, nisi ejus intentionem causa
Abbreviated transcription (Latin):
ciens pia sibi ministrantiũ
fraude deceptus: liquores
pro aliis alios sũpsit Nã
et oleum sibi ꝑ ertorem ali¬
quando ꝓpinatum bibit :
et penitus ignorauit. Nec
niens quidam labra eius mi.¬
raretur inuncta. Cib eius
buccella panis in aliqua ca.¬
lida penitus emoliti cũ sor¬
dicus ille quidem s nõ mo¬
sticam eius ꝑtem crudam
reicere stomachus. ne quail.¬
li foret in cibo uoluptas qũe
sumere ꝑiculum sũptũ. ten̾e
dolor. reicere miseua. Sic ni¬
mium fideli seruo upxta de¬
sidenũ cordis sui cispensa¬
tio suꝑna prouiderat: ut nͦ
fructus ei deesset abstinenti¬
e singularis. et ocliosam sẽꝑ
ãmirationem declinaret
sub umbra necessitatis. De
bis ipse alicebat dece mona¬
chum qñ sum̾e oporteret. sic
gustare illucd: ne exinanisse
calicem notaretur. Quod sic
ipse seruabat. quociens sibi
uinũ paciebatur apponi.
ut nõ mͦ post unum potũ
s post totum qualecũq pran¬
diũ suũ uasculum in quo e¬

Expanded text:
oties pia sibi ministrantium oties pia sibi ministrantium fraude deceptus, liquores pro aliis alios sumpsit? Nam et oleum sibi per errorem aliquando propinatum bibit, et penitus ignoravit. Nec eniens quidam labia ejus miraretur inuncta. Cibus ejus buccella panis, in aqua calida penitus emolliti, cum exidicus ille quidem: sed non modicam ejus partem crudam rejiciebat stomachus, ne qua illi foret in cibo voluptas, quem sumere periculum, sumptum tenere dolor, rejicere miseria. Sic nimirum fideli servo, juxta desiderium cordis sui, dispensatio superna providerat, ut nec fructus ei deesset abstinentiae singularis, et odiosam semper admirationem declinaret sub umbra necessitatis. De bis ipse dicebat, decere monachum, quando sumere oporteret, sic gustare illud, ne exinanisse calicem notaretur. Quod sic ipse servabat, quoties sibi vinum patiebatur apponi, ut non modo post unum potum, sed post totum qualecunque prandium, suum vasculum, in quo e
Abbreviated transcription (Latin):
ceteroꝵ. At ꝑsequebatur gła
fugitantem: sicut e regione
captantes sese alios fugere
cõsueuit. Prouerbium illud
in ore ei frequenter: semꝑ
in corde: qui hoc facit quod
nemo mirant᷑ omnes. Qro
nimnum intuitu uitã gle¬
regulam¬
ramq cõmunem ampliꝰ
emulabat᷑. nil in suis actib
yferens obseruantie singu¬
lans. Ob hoc deniq et caiciũ
quod plnib annis occulte
gestauerat ponere maluit.
quam ut ferre sciretur. minꝰ
illum latere uelle cõtestans
qui cũ ceteris eiusdem ꝓfes¬
sionis sibi cõmunia nõ secta¬
tur. In ip̃is tam̃ cõmumbus
erat illi singłaus purtas:
et deuotio nõ cõmunis. Ai¬
chil necligens. et minima
queq̃ cũ studio et intentio.¬
ne tractabat: ex ꝓpͥa siqͥlẽ
experientia iliffinire solitꝰ
sapientẽ. cui queq̃ res sapi¬
unt pro ut sunt. Apͥmiᷤᷤ
fere anus sic euasit iliere¬
bras gule: ut ipam qͦ sa¬
porum aiscretionem ex
magna parte ꝑdilerit. Qͦ¬

Expanded text:
caeterorum. At prosequebatur gloria caeterorum. At prosequebatur gloria fugientem, sicut e regione captantes sese alios fugere consuevit. Proverbium illud in ore ei frequenter, semper in corde: « Qui hoc facit quod nemo, mirantur omnes. » Quo nimirum intuitu vitam regulamque communem amplius aemulabatur, nil in suis actibus praeferens observantiae singularis. Ob hoc denique et cilicium, quod pluribus annis occulte gestaverat, ponere maluit, quam ut ferre sciretur; minus illum latere velle contestans, cui cum caeteris ejusdem professionis sibi communia non sectatur. In ipsis tamen communibus erat illi singularis puritas, et devotio non communis. Nihil negligens, et minima quaeque cum studio et intentione tractabat. Ex propria siquidem experientia definire solitus sapientem, cui quaeque res sapiunt prout sunt. 2. A primis fere annis sic evasit illecebras gulae, ut ipsam quoque saporum discretionem ex magna parte perdiderit. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
hominis pulcritudo: ut e¬
uidentib quibusdam indi¬
ciis foras erũperet: et de
cumło interne puritatis
et gr̃e copiose ꝑfusus homo
qͦ exterior uideretur. Corpꝰ
omne tenuissimũ et sine
camib erat: ipsa etiã sub¬
tilissima cutis. in genis mo¬
dice iubens. Illo nimi rum
quicq̃d caloris merat natu¬
ralis: assidua mectitatio. et
stuctiũ cõpunctionis attͣre¬
rat. Cesaries ex flauo colo¬
rabatur et canctido. barba
sb̃rufa. circa finem uite e.¬
ius respersa canis. Statu¬
ra mectiocritatis hones¬
te. longitudii tam̃ uicini¬
or apparebat. Alias autẽ
tesaurꝰ iste in uase ficti.¬
lierat: cõtuto penitꝰ et
undiq cõquassato. Labora.¬
bat siquidem caro eiꝰ mul¬
tiplicib infirmitatum inco¬
mois: ut meis urtus a¬
nime ꝑficeret᷑. Eꝑarum ꝑi¬
culzosior quidem in meatu
artissimi guituris nil peni¬
tus siccum. uix solitũ aliqͥd
admutentis: molestier erat
um fugere ammirationem:
et tanquam unũ sese agere

Expanded text:
hominis pulchritudo, ut ehominis pulchritudo, ut evidentibus quibusdam indiciis foras erumperet, et de cumulo internae puritatis et gratiae copiosae perfusus homo quoque exterior videretur. Corpus omne tenuissimum, et sine carnibus erat; ipsa quoque subtilissima cutis in genis modice rubens. In illo nimirum quidquid caloris inerat naturalis, assidua meditatio et studium compunctionis attraxerat. Caesaries ex flavo colorabatur et candido. Barba subrufa, circa finem vitae ejus respersa canis. Statura mediocritatis honestae, longitudini tamen vicinior apparebat. Alias autem thesaurus iste in vase fictili erat, contrito penitus et undique conquassato. Laborabat siquidem caro ejus multiplicibus infirmitatum incommodis, ut in eis virtus animi perficeretur. Quarum periculosior quidem in meatu arctissimi gutturis, nil penitus siccum, vix solidum aliquid admittentis: molestior erat um fugere admirationem, et tanquam unum sese agere
Abbreviated transcription (Latin):
Nnumens quilem sig.¬
nis atq miraculis. ut or¬
bis cõꝑit uniuersus fide¬
lem famulum d̾s ber¬
narclum clareuallensẽ
glificauit abb̃̾em. et sicut
głosus semꝑ in sanetis
suis et in sua iuabrlis.
est maiestate. Ceterum
sicut malachiam sc̃m idem
ipse cõmendat: primum
maximũq miratulũ quod
exibuit ipse fuit. Serenus
uultu. modestus habitu:
Cirtũspectus in uerbis. In
opere timoratus. In sacra
metitatione assidiuis. in
oratione deuotus et sicut a.¬
lios ipse monebat. crebrasi.¬
quidem experientia ꝑsuasꝰ
de om̃i re magis fidens orati.¬
oni: quam industrie ꝓprie
uł labori. Magnanimꝰ ĩ fide
Longanimis in spe: ꝑfectus
quam in ocio ociosus. Iocũdꝰ¬
mñt obprobria. Int̾ obsequia
uerecunlus. Suauis mori
le sibi fecerat deus: et speci¬
ali p̃uentum benedictione
corpus aptauerat. Appare
fulgebat nõ terrena utiꝙ
sed celestis: in ocłis angl̾ica
quelam puntas. et colũbi¬
na simplicitas ractiabat.
Tanta erat interioris eius

Expanded text:
nnumeris quidem signis atque miraculis, ut Orbis comperit universus, fidelem famulum suum Bernardum Clarae-Vallensem Deus glorificavit abbatem, sicut gloriosus semper in sanctis suis, et in sua mirabilis est majestate. Caeterum, sicut Malachiam sanctum idem ipse commendat, primum maximumque miraculum, quod exhibuit, ipse fuit. Serenus vultu, modestus habitu, circumspectus in verbis, in opere timoratus, in sacra meditatione assiduus, in oratione devotus, et sicut alios ipse monebat, crebra siquidem experientia persuasus de omni re magis fidens orationi, quam industriae propriae vel labori. Magnanimus in fide, longanimis in spe, profususquam in otio otiosus. Jucundus ad opprobria, ad obsequia verecundus. Suavis morible sibi fecerat Deus, et speciali praeventum benedictione corpus aptaverat. Apparebfulgebat, non terrena utique, sed coelestis: in oculis 1117 angelica quaedam puritas, et columbina simplicitas radiabat. Tanta erat interioris ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ea cõfessus est. loq̃bat᷑ ĩ cor¬
de suo fidelis seruꝰ ad dnm:
tã fidutialit̾ tam fideliter
aticẽs. Qoia expectas dñe d̾s:
Gen̾atẽ ħ signa querit. An¬
oquin minus apud eos nr̃s
proficimꝰ uerbis: ñͥ abs te
fuerint cõfirmata seqñtib
signis. Eadem hora exiliit
paluicꝰ de grabato. et accre
secutꝰ et cõsecutꝰ est eum sacͣ
uestigia deuotione qua debu¬
it amplexatꝰ. Cui subito ꝓ¬
cetlenti obiuans ex cõcano¬
nicis unꝰ expauit. et exclama¬
uit. siquidem fantasma pu¬
tabat. Quando enĩ eũ de lec¬
tulo crederet surge̾ potuis¬
se: egressam magis a corꝑe
eius animã fantastice sibi
apparuisse arbitratꝰ aufugit.
sed ipsa demũ tam ei ꝙͣ cete¬
ris reiuertas fidem fecit.
Egredit᷑ exinde sermõit̾ fr̃es¬

Expanded text:
tea confessus est, loquebatur in cortea confessus est, loquebatur in corde suo fidelis Servus ad Dominum tam fiducialiter, quam fideliter, dicens: Quid exspectas, Domine Deus? Generatio haec signa quaerit. Alioquin minus apud eos nostris proficimus verbis, nisi abs te fuerint confirmata sequentibus signis. » Eadem hora exiliit paralyticus de grabato, et accurrens secutus et consecutus est eum, sacra vestigia devotione qua debuit amplexatus: cui subito procedenti obvians ex concanonicis unus expavit et exclamavit, siquidem phantasma putabat. Quando enim de lectulo eum crederet surgere potuisse? Egressam magis a corpore ejus animam phantastice sibi apparuisse arbitratus aufugit. Sed ipsa demum tam ei, quam caeteris, rei veritas fidem fecit. Egreditur exinde sermo inter fr
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ panes: sicut ubiq fi¬
ebat cłi famło offerebant.
Qs ille eleuata manis et sig.¬
no cuicis estito in cłi nom̃ie
beneticens. in hoc inqͥt scie¬
tis uera esse que a nobis:
falsa q̃ ab hereticis suadent᷑.
Si infi̾rmi ur̃i gustatis pani¬
bus istis ad epti fuerint so¬
spitatem. Timens autem
uen̾abilis ep̃s carnotensiũ:
magnꝰ ille gaufridus siqͥẽ
p̃sens erat. et ꝓrimꝰ uiro di
Si bona inquit ficle sũpsert̃:
sanabunt᷑. Cui pat̾ sc̃s de
diũ uirtute nil hesitans. ñ
hoc ego dpxerim ait. s uere
qͥ gustautn̾t sanabuntur
ut ꝑicle ueros nos. et ue¬
races c̾i nũtios esse cognoscãt.
Tam ingens multitudo lang¬
guentiũ gustato eodem pane
cõualuit: ut ꝑ totam ꝓuin¬
tiam uerbum hoc diuulgare
mgrediens. ob cõcͤsus intole¬
rabiles declinau̾i̾t. et innu
ĩ partib tholosa
iusdam cłici curatio fuit
hoc in omo regłariũ cleri¬
taq miserum: et data bñ¬
dutione egreiliens sicut ptꝰ¬

Expanded text:
dicendum panes, sicut ubique fidicendum panes, sicut ubique fiebat, Dei Famulo offerebant. Quos ille elevata manu et signo Crucis edito in Dei nomine benedicens: « In hoc, » inquit, scietis vera esse quae a nobis, falsa quae ab haereticis suadentur, si infirmi vestri gustatis panibus istis adepti fuerint sospitatem. » Timens autem venerabilis episcopus Carnotensium magnus ille Gaufridus siquidem praesens erat, et proximus Viro Dei; « Si bona, » inquit, « fide sumpserint, sanabuntur. » Cui Pater sanctus de Domini virtute nil haesitans: Non hoc ego dixerim, » ait, « sed vere qui gustaverint, sanabuntur: ut proinde veros nos et veraces Dei nuntios esse cognoscant. » Tam ingens multitudo languentium gustato eodem pane convaluit, ut per totam provinciam verbum hoc divulgaretloca regrediens ob concursus intolerabiles declinaverit, et timuein urbe Tolosa jusdam clerici curatio fuit. Hunc in domo regularium cleritaque miserum, et data benedictione egrediens, sicut pos