comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parebit uita enus. Tunc enim et ip̃a cum illo aꝑ¬
parebit in gloria. propter quã glam dictum est
ecclĩa gloriosa. Item quod dñs dicit. petite et accipie¬
tis. querite et inuemietis. pulsate et aꝑietur uobis:
oꝑose quidem tria ista quid interse differant expo¬
nendum putam.sed longe melius ad instantissimã
petitionem omina referuntur. Hoc quippe often¬
dit. ubi eodem uerbo cuncta conclusit dicens. quãto
magis pr̃ ur̃ qui in celis ẽ dabit bona petentib se.
Non enim dixit petentib et querentib et pulsan¬
tib. Hoc opus sic incipit. Sermonem quẽ locutus
millimi uulgi. et om̃o imꝑitorum atq idio¬
tarum noticiam ꝑuenire. et eoꝵ quantũ fieri
ꝑ nos posset iherere memorie: psalmum qui eis
cantaretur ꝑ latinas licteras feci. sẽd usq ad irãm¬
u. tales aũt abecedarios appellant.tres uero ultimas
omisi. sed pro eis nouissimum quasi epuogum ad¬

Expanded text:
paruerit, uita eius; tunc enim et ipsa cum illo apparuerit, uita eius; tunc enim et ipsa cum illo apparebit in gloria; propter quam gloriam dicta est esia gloriosa. item quod dominus ait: petite et accipietis, quaerite et inuenietis, pulsate et aperietur uobis, operose quidem, tria ista quid inter se differant, exponendum putaui; sed longe melius ad instantissimam petitionem omnia referentur. hoc quippe ostendit, ubi eodem uerbo cuncta conclusit dicens: quanto magis pater uester, qui in caelis est, dabit bona petentibus se; non enim dixit: petentibus,. quaerentibus et pulsantibus. _Hoc opus sic incipit: Sermonem, quem locutusmillimi uulgi et omnino inperitorum atque idiotarum notitiam peruenire et eorum, quantum fieri per nos posset, inhaerere memoriae, psalmum, qui eis cantaretur, per latinas litteras feci, sed usque ad V litteram, quales abecedarias appellant. tres uero ultimas omisi, sed pro eis nouissimum quasi epilogum ad
Abbreviated transcription (Latin):
xi nullius fere conscĩa dm̃ põt odisse : non udeo fu¬
isse dicendum. Multi enni sunt de quib scriptum ẽ.
suꝑbia eorum qui oderunt te. Alio loco in eo quod di¬
xĩ obhoc dixisse dominum sufficit diei malicia sua:
quia cibos sumere urgebit ip̃a nc̃citas. quam prop¬
terea maliciam noĩatam arbitror:. quia penalis
ẽ nobis. ꝑtinet enim ad hanc fragilitatem quã
peccandõ merumnus. nõ actendi etiã pͥmis hoĩb
data fuisse in ꝑadiso corꝑis almienta. antequã
istam mortis penam peccando meruissent. Sic
enim erant mimortales ĩ corpore nondũ spũa¬
li sed ammali. ut tamẽ in eiusmodi mimortalita¬
te alimentis corporalib uterentur. Item quod di¬
xi quam sͥ elegit deus gloriosam eccli̾am nõ hñ¬
tem maculam neq rugam: nõ ideo dixi quia
nunc ex omni ꝑte iam talis fit. quãius ad hoc e¬
lecta non dubitetur ut talis sit quando xp̃s ap¬

Expanded text:
xi: nullius enim 15 fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuxi: nullius enim 15 fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuisse dicendum. multi enim sunt, de quibus dictum est: superbia eorum, qui oderunt te. Alio loco in eo, quod dixi: ob hoc dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; pertinet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non adtendi etiam primis hominibus data fuisse in paradiso corporis alimenta, antequam istam mortis poenam peccando meruissent. sic enim erant inmortales in corpore nondum spiritali, sed animali, ut tamen in huius modi inmortalitate alimentis corporalibus uterentur. item quod dixi: quam sibi elegit deus gloriosam ecclesiam non habentem maculam neque rugam, non ideo dixi, quia nunc ex omni parte iam talis est, quamuis ad hoc electa non dubitetur, ut talis sit, quando Christus ap
Abbreviated transcription (Latin):
quod quidem non confirmaui qm̃ hoc putare me dixi . s
tamen addendum fuit: si in hac tam scelerata men¬
tis ꝓuersitate finerit hanc uitam. quoniam de qͣ¬
cum̃q pessimo in hac uita constituto nõ ẽ utiq despe¬
randum. nec pro illo impatient̾ oratur de quo nõ
desperatur.In 2ͦ. item libio. nulli inquam licebit ig¬
norare dei regnum. cum eius uingenitus non solũ
intelligibiliter. sed etiam iusibiliter in homine do¬
ramico decelo uenerit iudicatum unios et mortuos.
S non uideo utrum recte dicatur homo dmincus
qui ẽ mediator dei et hominum homo xp̃us ihs̃.¬
cum sit utiq domims. Dominicus aũt homo: qui¬
sie enis sancta familia non potest dici. Et hoc qͥe̾
Ut dicerem apud quosdam legitractores catholitos
diumnorum eloquioꝵ. sed ubicunq hoc dixi: dixissẽ
me nollem. Postea quippe uidi non ẽẽ dicendum.
quãuis nõmulla possit rõne defendi. Item quod di¬

Expanded text:
quod quidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed quod quidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed tamen addendum fuit: si in hac tam scelerata mentis peruersitate finierit hanc uitam, quoniam de quocumque pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo inpatienter oratur, de quo non desperatur. In secundo item libro: nulli, inquam, licebit ignorare dei regnum, quum eius unigenitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo dominicus, qui est mediator dei et hominum, homo Christus Iesus cum sit utique dominus: dominicus autem homo quis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod di
Abbreviated transcription (Latin):
suos exaudit dicentes. dimcte nobis debita nr̃a. cum
ꝑdat omnem qui fornicatur ab eo. sed qua tenus in¬
telligenda atq liitanda sit hec formcatio: et utrũ
ctiam propter hanc liceat dunctere uxorem. late¬
brosissima questioẽ. Licere tamen propter istam
q̃ in stupris cõmictitur milla questio est. Et ubi di¬
xi hoc ꝑmissum eẽ non iussum: non actendi aliã
scripturam dicentem. qui tenet adulteram. stultꝰ
et impius ẽ. Nec sane dixerim adulteram fuisse
deputandã illam mulierẽ etiam postea quam
auduut a donio: nec ego te condẽnabo. uade deĩ¬
ceps iam noli peccare. si hoc obedient᷑ audiut. Alio
loco peccatum fr̃is ad mortem de quo dicit iohẽs
apoꝰ. non pro illo dico ut roget: ita defmiui ut di¬
ce̾rem. peccatum frĩs ad mortem puto ẽẽ : cum post
pugnat fraternitatem. et aduersus ip̃am grã m
quã reconciliatus ẽ deo inuidencie facib agitatur

Expanded text:
suos exaudit dicentes: dimitte nobis debita nostra, quum suos exaudit dicentes: dimitte nobis debita nostra, quum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed quatenus intellegenda atque limitanda est haec fornicatio et utrum etiam propter hanc liceat dimittere uxorem, latebrosissima . quaestio est. licere tamen propter istam, quae in stupris committitur, nulla quaestio est. et ubi dixi hoc permissum esse, non iussum, non adtendi aliam scripturam dicentem: qui tenet adulteram, stultus et inpius est. nec sane dixerim adulteram fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audiuit a domino: nec ego te damnabo; uade, deinc-eps iam noli peccare, si hoc oboedienter audiuit. Alio loco peccatum fratris ad mortem, de quo dicit Iohannes apostolus: non pro illo dico ut roget, ita definiui, ut dicerem: peccatum fratris ad mortem puto esse, cum post sti quisque obpugnat fraternitatem et aduersus ipsam gratiam, qua reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur.
Abbreviated transcription (Latin):
mimicos lucrandos Negno dei. et oderimius ĩ propinquis.
si impediunt a regno dei. Item de precepto quo ꝓhrbe¬
tur uxor dimicti nͥ pp̃ forncationem. Hic quidem
scrupulosissime disputam. S quam uellet dñs ĩ¬
telligi foricationem propter quam liceat dimict̾e̾
uxorem: utrum eam que damnatur in stupris. An
illam de qua dr̃: ꝑdidisti omnem qui fornicat᷑ abste.
in qua utiq et ista ẽ neq enim non forncatur a
domino qui tollens membra xp̃i facit ea membra
meretricis. etiam atq ⁊̾ cogitandum ẽ atq reqͥren¬
dum. Nec uolo in re tanta tã qr ad dignoscendum
difficili putare lectorem istam sͥ nr̃am disputacõe
debere sufficere. sed legat et alia siue nr̃a que postea
scripta sunt. siue aliorum melius considerata atq
tractata. uel ip̃e postea sͥ que hic merito mouere
possunt: iugilantiore atq intelligentiore mente
discutiat. Non qr ome peccatum fornicatio lit.
neq enim omiem peccantẽ deus ꝑdit qui cotidie scõs

Expanded text:
imicos lucrandos regno Dei, et oderimus in propinquis, si impediunt a regno Dei. 6. Item de praecepto quo prohibetur uxor dimitti, nisi propter fornicationem, hic quidem scrupulosissime disputavi . Sed quam velit Dominus intelligi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem; utrum eam quae damnatur in stupris, an illam de qua dicitur, Perdidisti omnem qui fornicatur abs te , in qua utique et ista est neque enim non fornicatur a Domino, qui tollens membra Christi, facit ea membra meretricis; etiam atque etiam cogitandum est atque requirendum. Nec volo in re tanta tamque ad dignoscendum difficili putare lectorem, istam sibi nostram disputationem debere sufficere: sed legat et alia, sive nostra quae postea scritractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possunt, uigilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gͦ non uolentis neq currentis sed miserentis dei.
cẽ quod bene operamur. omnino uerissimun est.
sed parum de ip̃a uocatione disserui: que fit scd̃
propositum dei. Ron enim omnium qui uocant᷑
talis ẽ. sed tantum electorum Itaq quod paulopost
dixi. ficut enim in his quos elegit deus non opera
sed fides nichoat meritum: ut ꝑ mumis dei be¬
ne operentur. sic in his quos dampnat infide¬
litas et impietas ichoat pene meritum. ut
ꝑ ipãm penam etiam male operentur. uerissiẽ
dixi. sed fidei meritum etiam ip̃m ẽẽ dommi
dei nec putam querendum ẽẽ nec dixi. Et alio
loco. cunis enim miseretur in quam facit eum bene o¬
perari. et quem obdurat relinquit eum ut male o
tribuitur. ⁊ ista obduratio precedenti impietati. O
quidem uerum ẽ. sed adhuc querendum erat utrum
m̃ia ideo tantum modo fiat in homine. quia fidelis ẽ.
an etiam facta fuerit ut fidelis cẽt. Legminis enim

Expanded text:
est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elegit deus, non opera, sed fides incoat meritum, ut per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male optribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utrammisericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legimus enim
Abbreviated transcription (Latin):
omnia in omuib ac deinde subiunxi. quod ergo
credimus nr̃m ẽ. quod autẽ bonum opera mur
dicerem. si iam scirem etiam ipãm fidem int̾
dei munera reperiri. que dantur in eodem spũ. Utrũq
tas sed sicut scriptum ẽ caritas cum fide a deo pr̃e
⁊ domimo nr̃o ihũ xp̃o. Et quod paulopost dixi. no¬
strum emm ẽ credere ẽ et uelle illius autem da¬
re credentib et uolentib facultatem bene operandi
ꝑ sp̃m scm̃ per quem caritas diffunditur m cordi¬
b nr̃is: uerum ẽ quidem. sed ea dem regula et u¬
trunq ip̃nis ẽ. quia ip̃e preparat uoluntatem.
ł utrunq nr̃m.qr non fit nͥ uolentibus nobis.
ac ꝑ hoc quod etiam postea dixi: quia neq uelle
possumus iisi uocemur. et cum post uocationem
uoluerimus non sufficit uoluntas nr̃a et cursus
nr̃ insi deus et iuires currentib prebeat et ꝑdu¬
cat quo uocat. ac deinde subunxi: manifestum

Expanded text:
omnia in omnibus, ac deinde subiunxi: quod ergo omnia in omnibus, ac deinde subiunxi: quod ergo credimus, nostrum est, quod autem bene operamur, cere non deberem, si iam scirem etiam ipsam fidem inter dei munera reperiri, quae dantur in eodem spiritu. utrumtas, sed, sicut scriptum est, caritas cum fide a deo patre et domino nostro Iesu Christo. Et quod paulo post dixi: nostrum est enim credere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene operandi per spiritum sanctum, per quem caritas diffunditur in cordibus nostris, uerum est quidem, sed ea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sint in nobis : potest quisq scũs iam sub gr̃a po¬
situs dic̾e̾ ista oĩa q̃ hic eẽ dixi u̾ba hoĩs Sid̾ sub gr̃a posii
s sub iege. quod hic ostend̾e longũ ẽ. ⁊ ubi ostenderĩ
dictũ ẽ Itẽq disputãs qͥd aeg̾it ds̃ ĩ ñd̾ nato auui dixͭ serunt
eẽ maiorem. et quid in eodem maiore similiter nõ¬
dum nato reprobauerit. de quib pp̃ hoc cominemo¬
ratur quãnis longe postea prolatum propheticum
testimonum. iacob dilexi.esau autem odio habui.
Ad hoc ꝑduxi ratiocinationem ut dicerem. non gͦ
eternam intam consequeretur. Nonduni diligentiꝰ
quesmeram nec adhuc inueneram qualis sit electio
grẽ de qua idem dicit apoꝰ. reliquie ꝑ electionem
grẽ salue facte sunt. que utiq non ẽ gr̃a : si eani
merita ulla precedunt. ne iam quod datur non se¬
cundum grãm sed secundum debitum reddatur
potius meritis quam donetur. Proinde quod con¬

Expanded text:
tamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia potamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia positus dicere ista omnia, quae esse dixi uerba hominis nondum sub gratia positi, sed sub lege. quod hic ostendere longum est et ubi id ostendi dictum est. Item quod disputans, quid elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergaeternam uitam consequeretur, nondum diligentius quaesiueram nec adhuc inueneram, qualis sit electio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meritis quam donetur. proinde quod con
Abbreviated transcription (Latin):
sum et demde cetera usq ad eum locum dicit. miser
ego homo quis me liberabit de corpore mortis huius:
describi adhuc sub lege nondum sub gr̃a constitutũ.
bene facere uolentẽ. sed uictum concupĩa carms ma¬
le facientem. a cuiꝰ concupĩe dominatu non liberat
diffusa caritas in cordib nr̃is: Unicit caris con¬
cupĩas ne consenciamus eis ad malefaciendum. sed
potius bona faciannis. Unde quidem iam eu̾titur
heresis pelagiana. que uuãt nõ ex deo nobis sed er
nobis cẽ caritatem qua bene ac pie uiuimus. Sed in
illis libris quos aduersus eos edidimius etiam spũalis
hominis iamq sub gr̃a constituti melius intelligi
gunt sancti non ei consentientes ad malum: ut tñ¬
enis motib quib repugnantib resistunt non ca¬
reant in hacuita. non eos autem aro habebunt in
illa ubi absorbebitur mors in unctoria. propter hanc
itaq concupĩam motusq ip̃os quib ita resistitur ut

Expanded text:
sum; et deinde caetera usque ad eum locum, ubi dicit, Miser sum; et deinde caetera usque ad eum locum, ubi dicit, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? describi adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutum, bene facere uolentem, sed uictum concupiscentia carnis male facientem. a cuius concupiscentiae dominatu non liberat diffusa caritas in cordibus nostris uincit carnis concupiscentias, ne consentiamus eis ad male faciendum, sed potius bona faciamus. unde quidem iam euertitur heresis Pelagiana, quae uult non ex deo nobis, sed ex nobis esse caritatem, qua bene ac pie uiuimus. sed in illis libris, quos aduersus eos edidimus, etiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti melius intellegi gunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
apli eplã legeretur. et quedam int̾rogabar a fr̃ib.
Quib cum sicut poteram responderem: uoluerunt
potius que dicebam quam sine licteris fundi. ubi
cum eis obtemperarẽ: liber unus accessit suꝑiorib
opuscudis meis. In quo libro. quod autẽ ait inquam
scimus quia lex spũalis ẽ ego autẽ carnalis sum: satis
oñdit non posse impleri legem insi abspũadib quales
facit gr̃a dei. Quod utiq non exꝑlona aplĩ accipi¬
uolin qui iam spũalis erat. sed hominis sub lege posi¬
ti nondum sub gr̃a. Sic enimi pͥus hec uerba sapie¬
bam.que postea lectis quibusdam diumorum trac¬
tatorib eloquioꝵ: quoꝵ me moueret auctoritas. cõ¬
sideram diligentius et uidi etiam de ip̃o apłõ posse
intelligi quod ait. scimus qm̃ lex spũalis ẽ. ego ãt
carnalis sum. Quod in eis libris quos scripsi iiꝑ
isto gͦ. libro et hoc quod dictum ẽ: ego autẽ carnalis

Expanded text:
Apostoli Epistola legeretur, et quaedam interrogabar a fratribus: Apostoli Epistola legeretur, et quaedam interrogabar a fratribus: quibus cum, sicut poteram, responderem, voluerunt scribi potius quae dicebam, quam sine litteris fundi. Ubi cum eis obtemperarem, liber unus accessit superioribus opusculis meis. In quo libro: Quod autem ait, inquam, « Scimus quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum; » satis ostendit non posse impleri Legem, nisi a spiritualibus, quales facit gruolui, qui iam spiritalis erat, sed hominis sub lege positi, nondum sub gratia. sic enim prius haec uerba sapiebam, quae postea lectis quibusdam diuinorum tractatoribus eloquiorum, quorum me moueret auctoritas, consideraui diligentius et uintelligi quod ait, Scimus quoniam Lex spiritualis est; ego autem carnalis sum: quod in eis libris quos contra Pelagisto ergo libro et hoc quod dictum est, Ego autem carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
facite arborem enis malam: et fructum eꝰ malum.
Qͦd non ẽ contra grãm dei quam p̾dicamus. In po¬
testate quippe ẽ hominis mutare in melius uoluntatẽ.
sed ea potestas milla est insi a deo detur: de quo dictũ
ẽ. dedit eis potestatẽ filios dei fieri. Cum enm sit ĩ
potestate quod cum uolumus facimns : inchil tã in
potestate quã ip̃a uoluntas ẽ. sed preparat᷑ uoluntas
a domino. Eo gͦ modo dat potestatẽ. Sic intelli¬
gendum ẽ quod dixi. postea in nr̃a potestate eẽ.
ut uel iseri bomtati dei uł excidi enis seueritate
mereantur. quia in potestate nr̃a nõ ẽ. insi quod nr̃am
sequitur uoluntatem. Que cum fortis ⁊ potens pre¬
paratur a domino. facile fit opus pietatis. etiam qd̾
difficile atq impossibile fuit.hic liber sic incipit. de
eo quod scriptum ẽ in pͥncipio fecit deus celum et t̾¬
sum pb̃r̃ adhuc eẽm contigitut apud cartha¬
ginẽ inter nos qui simul eramus ad romanos

Expanded text:
facite arborem malam et fructum eius malum. facite arborem malam et fructum eius malum. quod non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est quippe hominis mutare in melius uoluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. cum enim hoc sit in potestate, quod, cum uolumus, facimus, nihil tam in potestate quam ipsa uoluntas est. sed praeparatur uoluntas a domino. eo modo ergo dat potestatem. sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia in potestate nostra non est, nisi quod nostra assequimur uoluntate, quae cum fortis et potens praeparatur a domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque inpossibile fuit. Hic liber sic incipit: De eo, quod scriptum: in principio deus fecit caelum et tesbyter adhuc essem, contigit ut apud Carthaginem inter nos qui simul eramus, ad Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
minus conliderate dictum ẽ. Et alios enim quosaĩ
modos sine dubio pretermisimus. sicut dr̃ filius gehẽ¬
ne. uel filius ad optiuus. que utiq nec secundum na¬
turam. nec secundum doctrinam. nec secundum ni¬
tationem dicuntur. quoꝵ tͥum modoꝵ tanquã soli
sint exempla reddidimus secundum naturã sicut
iidei filn abrahe. secundum doctnam sicut filios suos.
quos euangelium docuit a poꝰ uocat. scdm̃ mitacioẽi
sicut filn abrahe nos sumus cuiꝰ iitamur fidem.
¶ͦd autem dixi. cum induerit incorruptionem.
et iimortalitatem: iam non caro et sanguis erit.
secundum corruptionem carnalem dictum ẽ carnẽ
non futuram. non scdm substanciam. secundũ
quam domini corpus etiam post rrͦnẽ caro appel¬
lata ẽ. Alio loco. nisi quisq in quã uoluutatem imu¬
tauerit: bonum operari non potest. quod in nr̃a
potestate eẽ positum alio loco docet ubi ait. Aut fa¬
cite arborem bonam: et fructum ens bomm. aut

Expanded text:
minus considerate dictum est. et alios enim quosdam minus considerate dictum est. et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modorum, tamquam sola sint, exempla reddidimus: secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sicut filios suos quos euangelium docuit apostolus uocat, secundum imitationem, sicut filii Abrahae nos sumus, cuius imitamur fidem. quod autem dixi: cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, senon futuram, non secundum substantiam, secundum quam Domini corpus etiam post resurrectionem caro appellata est . 4. Alio loco , Nisi quisque, inquam, voluntatem mutaverit, bonum operari non potest, quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: « Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut
Abbreviated transcription (Latin):
moue enangelico in monte dominus dicit. Audistis
qr dictum ẽ antiquis hoc. ego autẽ dico uobis.si ich
terib libris. Deide regnum celorum illi populo
fuisse ꝓmissum non legnnus in his que promissa
sunt lege data ꝑ moisen ni monte syna. quod ꝓprie
uetus dr̃ testamentum. quod prefiguratum dicit
apoꝰ ꝑ ancillam sare et filium enis. s ibi figuratũ
et nonũ ꝑ ip̃am saram et filumi enis. Promde
figure discutiant᷑. om̃ia rbi prophetata reꝑuntur
que sunt presentata uel expectant᷑ presentãda
ꝑ xp̃m. Ueruntamen propter quedam precepta non
t̃igurata. sed propͥa que non in uetere sed in nouo in¬
uemuntur: cantius et moderatius diceretur pene nul¬
la quam milla hic eẽ que non sint et illic. quãius il¬
lic sint duo illa precepta de dilectione dei et ꝓxum
quo rectissime omma et legitima et prophetita
et euangelica et aplĩca referuntur. Item quod dixi
trib modis in scripturis scĩs filioꝵ nomen accipit᷑.

Expanded text:
mone Evangelico in monte Dominus dicit, Audistis quia dictum est antiquis hoc? Ego autem dico vobis hoc: siteribus libris? Deinde, regnum caelorum illi populo fuisse promissum, non legimus in his quae promissa sunt lege data per Moysen, in monte Sina, quod proprie dicitur Vetus testamentum, quod praefiguratum dicit Apostolus per ancillam Sarae, et filium eius. Sed ibi figuratum est et Novum, per ipsam Saram et filium eius. Proinde si figurae discutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur, quae sunt praesentata, vel expectantur praesentanda per Christum. Veruntamen propter quaedam praecepta non figurata, sed propria, quae non in uetere, sed in nouo inueniuntur, cautius et modestius diceretur paene nulla quam nulla hic esse, quae non sint et illic, quamuis illic sint duo illa praecepta de dilectione dei et proximi, quo rectissime omnia et legitima et prophetica et euangelica et apostolica referuntur. Item quod dixi: tribus modis in scripturis filiorum nomen accipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
loco ip̃e dominus ait. Dicunt enm ⁊ non faciunt.
Ilud etiam melius intelleximus postea quod scrip¬
tum ẽ: quia qui irascitur frĩ suo. Codices enim
greci non hñt sine causa. sicut hic positum ẽ quã¬
ius idem ip̃e sit sensus Allud enini diximus intuend̃.
causa. Item quod dixi hoc et de pr̃ẽ et de mr̃e et ceteris
uinculis sangumis intelligendum ẽ: ut in eis odermiꝰ.
quod genus humanum nascendo et moriendo sortitũ
ẽ. ita sonat quasi non esset̃ future iste necessitudines.
si nullo nature hiumane precedente peccato nemo mo¬
reretur quem sensum iam suꝑius improbaui. Essent
enim profecto cognationes et affuitates etiam si o¬
riginali millo existente peccato sine morte cresceret
et multiplicaretur genus humanum. Ac ꝑ hoc alit̾
soluenda questio ẽ. cur doninius preceꝑit diligendos

Expanded text:
loco ipse Dominus ait: Dicunt enim, et non faciunt . loco ipse Dominus ait: Dicunt enim, et non faciunt . Illud etiam melius intelleximus postea quod scriptum est: Qui irascitur fratri suo . Codices enim graeci non habent, sine causa, sicut hic positum est; quamvis idem ipse sit sensus. Illud enim diximus intuendum, . Item quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intellegendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur, quem sensum iam superius inprobaui. essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. ac per hoc aliter soluenda quaestio est, cur dominus praeceperit diligendos
Abbreviated transcription (Latin):
telligi. nisi uehementẽ ꝑfectionis expressionem.
ubi merito queritur utrum ista perfectio sic possit in¬
telligi: ut tamẽ uerum sit neminem iam utentẽ
uolintatis arbitrio hic uiuere sme peccato. a quo ẽĩ
datis ẽ etiam quod nbemur dicere. dnincte nobis¬
debita nr̃a sicut ⁊ nos dimictimus debitorib nr̃is.
quam or̃onem usq in finem seculi tota dicit eccłã
Omina gͦmandata facta deputantur. quando
quicquid non fit ignoscitur. Sane quod ait dñs
mis. et docuerit sic. et cetera. uisq ad eum locum ubi
ait. insi abundauerit iusticia ur̃a plusquã scribarum
et phariseoꝵ. non intrabitis in regnum celorum: mł
to melius et conuementius exposui. in alns posterio¬
⁊ib sermonib meis. quod etiam hic retexere longũ
ẽ. Ad huc autem iste rbi ꝑducitur sensus. ut eoꝵ sit
iusticia maior quam scribarum et phariseorum qͥ
dicunt et faciunt. De scribis quippe et phariseis alio

Expanded text:
tellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. tellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim datis est etiam, quod iubemur dicere: dimitte debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, quam orationem usque in finem saeculi tota dicit ecclesia. omnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur. Sane quod ait dominstis minimis et docuerit sic et cetera usque ad eum locum, ubi ait: nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non lto melius et convenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. Ad hoc autem iste ibi perducitur sensus , ut eorum sit justitia major, quam Scribarum et Pharisaeorum, qui dicunt et faciunt. De Scribis quippe et Pharisaeis alio
Abbreviated transcription (Latin):
cipiendum ẽ non ut in aplĩs hio uiuentib nullũ
carnis motum arbitremur spiũi repugnasse. sed
hactenus hic ista posse compleri: quatenus in ape¬
stolis credimius ẽẽ completa. ea mensura scilicet
ꝑfectionis humane: quanta in hac potest eẽ ꝑ¬
fectio. Non enimi dictum ẽ ista in hac uita com¬
mus. ut ita compleantur sicut in illis completa
sunt. id est quadam ꝑfectione cuiꝰ capax ẽ ista
uita. non sicut complenda sunt illa que speramͦ
pace plenissima. quando dicetur ubi ẽ mors con
tentio tua. Alio loco quod int̾posin testimonum:
non enim ad mensuram dat deus sp̃m. nondum ĩ¬
tellexeram de xp̃o proprie uerius accipi. Alns qͥppe
hominib nͥ ad mensuram daretur sp̃s non duplũ
peteret heliseꝰ quam fuit in helya. Item quod scͥpͥ¬
tum ẽ. iota unũ. et unꝰ apex nõ transiet a lege donͤ
oĩa fiãt: cum ex ponerem dixi nichil posse aliud in¬

Expanded text:
cipiendum est, non ut in Apostolis hic viventibus nullum cipiendum est, non ut in Apostolis hic viventibus nullum carnis motum arbitremur spiritui repugnasse; sed hactenus hic ista posse compleri, quatenus in Apostolis credimus esse completa, ea mensura scilicet perfectionis humanae, quanta in hac vita potest esse perfectio. Non enim dictum est, Ista in hac vita commus, ut ita compleantur sicut in illis completa sunt, id est quadam perfectione, cujus capax est ista vita, non sicut complenda sunt illa quam speramus pace plenisstentio tua? Alio loco quod interposui testimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intellexeram ae Christo proprie uerius accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse in
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃ mathm. duo uolumina scripsi. In quorũ
priore pp̃ id quod scriptum est. bĩ pacifici qm̃ ip̃i¬
filu dei uocabuntur. sapiencia in quam congruit pacifi
rõnem rebellis est. sed cuncta obtemperant spiũ̃ ho¬
minis. cum et ip̃e obtemperat deo quod mercto mouet
quomodo dixerim. Non enim cuiquam ꝓuenire ĩ
hac inta potest. ut lex repugnans legi mentis õmo
non sit in membris. quando quidem etiã si ei sic re¬
sisteret spũs homnus: ut in nullum enis laberetur
assensum. non ideo tamen illa non repugnaret. Hoc
gͦ quod dictum ẽ millũ eẽ motũ aduersus rõnem re¬
bellem: recte accipi põt. id nunc agentib pacificis do¬
minando concupiscencus carinis. Ut ad istam pacem
plenissima quandoq uematur. Promide quod alio
loco cum eandem sentenciam euangelicam repeteus
dixissem: Beati pacifici quomam ip̃i filu dei uocabũt᷑.
adiunxi dicens. et ista quidem in hac inta compleri
possunt. sicut completa eẽ in aplĩs credimus. sic ac¬

Expanded text:
dum Matthaeum, duo volumina scripsi. In quorum primo propter id quod scriptum est, « Beati pacifici, quonifilii Dei vocabuntur » ; Sapientia, inquam, congruit pacificdversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperet Deo . Quod merito movet quomodo dixerim. Non enim cuiquam provenire in hac vita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris. Quando quidem etiam si ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum ejus laberetur assensum; non ideo tamen illa non repugnaret. Hoc ergo quod dictum est, Nullum esse motum adversus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis, domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque veniatur. 2. Proinde quod alio loco, cum eamdem sententiam evangelicam repetens dixissem, Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur ; adjunxi dicens, Et ista quidem in hac vita compleri possunt, sicut completa esse in Apostolis credimus : sic ac
Abbreviated transcription (Latin):
et enis illa redargui que in sis scriptis non ex
ꝑsona sua posuit. sed quid abalus diceretur expo¬
suit. que tñ postea iam hereticus pertiuacissima a¬
nmositate defendit. Celestius uero discipulus enis
iam propter tales assertiones apud carthaginem
in episcopali iuditio ubi ego non int̾fu excõicatio¬
nem meruerat. In 2ͦ libro quodam loco hoc quibus¬
busdam inquam in fine lãgietur. ut mortem re¬
pentina cõmutatione non senciant seruans locũ
diligentiori de hac re inquisitiom. Aut enim nõ
morientur. Aut de ista uita in mortem. et de mor¬
te in eternam uitam celerrina cõmutatione
tanquam in ictu oculi transenndo. mortem non
sentirent. hoc opus lic incipit. Quãnis in medus
et magius curarum estibus. lx.

Expanded text:
et eius illa redargui, quae in suis scriptis non ex et eius illa redargui, quae in suis scriptis non ex persona sua posuit, sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animositate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat. In secundo libro quodam loco: hoc quibusdam, inquam, etiam in fine largietur, ut mortem repentina commutatione non sentiant, seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. ant enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima commutatione tamquam in ictu oculi transeundo mortem non sentient. Hoc opus sic incipit: Quamuis in mediis et magnis curarum aestibus.
Abbreviated transcription (Latin):
nouam pelagianam heresem scribere. contra
quam pͥus cum opus erat non scriptis. sed sermom¬
bus et collocutionib agebamus. ut quisq nr̃m po¬
terat aut debebat. Missis ergo michi a cartagine q̃o¬
nib eorum quas rescribendo dissoluerem: scripsi pͥ¬
mum tres libros quoꝵ titius est de peccatorum me¬
ritis et remissione. ubi maxime disputatur de
baptismate paruulorum propter origiuale pectatum.
⁊ de gracia dei qua iustifitamur. hoc ẽ usti effionnur.
quamus in hac uita nemo ita seruet mandata ui¬
sticie: ut non sit ei necessarium pro suis delictis orã¬
do dicere. dimicte nobis debita nr̃a. contra quã oĩa
sentientes illi nouam heresemcondiderunt. In his
Autem libris tacenda adhuc arbitratus sum nõia
eorum: sic eos facilius posse corrigi sperans.
nuimo etiam in tercio libro que est eplã sed: in
libris hĩta propt̾ duos quibus eam conectandã
putam: pelagn ip̃ius nomen non sine adiqua
laude posin. quia uita enus a multis predicabatur

Expanded text:
us Pelagianam heresem scribere, contra quam, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et conlocutionibus agebamu., ut quisque nostrum poterat aut debebat. missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum, quas rescribendo dissoluerem, scripsi primum tres libros, quorum titulus est De peccatorum meritis et remissione. Vbi maxime disputatur de baptismate paruulorum propter originale peccatum et de gratia, qua iustificamur, hoc est iusti efficimur, quamuis in hac uita nemo ita seruat mandata iustitiae, ut non sit ei necessarium pro suis peccatis orando dicere: dimitte nobis debita nostra. contra quae omnia sentientes illi nouam heresem condiderunt. in his autem libris tangenda adhuc arbitratus sum nomina eorum sic eos facilius posse corrigi sperans, immo etiam in tertio libro, quae est epistula, sed in libris habita propter duos, quibus eam conectendam putaui, Pelagi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quia uita eius a multis praedicabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
demeritum donatistarum ep̃m. qui in collatiõe¬
nincuntur uel uicti ẽẽ monstrantur: commoda
breuitate complectitur. Hic liber sic incipit. Si
uel nunt fr̃ emerite. lxxiii.

Expanded text:
d Emeritum, Donatistarum episcopum, qui in conlatiouincantur uel uicti esse monstrantur, commoda breuitate conplectitur. Hic liber sic incipit: Si uel nunc, frater Emerite. CAPVT LXXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
cobi. quam retractans aduerti annotationes
potius expoĩtoꝵ quorundam enis locoꝵ in librum re¬
dactas. frm̃ diligencia qui eas in frontib codicis eẽ
noluerunt. Adiuuant ergo aliquid insi quod ip̃am e¬
plãm quam legebamus quando ista dictaui non di¬
ligenter ex greco habebamus interpretatam. Hic
liber sic nicipit. Duodecim tribubus que st̾ in disꝑsione
salutem. lix¬

Expanded text:
cobi, quam retractans aduerti annotationes cobi, quam retractans aduerti annotationes potius expositorum quorundam eius locorum in librum redactas fratrum diligentia. qui eas in frontibus codicis esse noluerunt. adiuuant ergo aliquid, nisi quod ipsam epistulam, quam legebamus, quando ista dictaui, non diligenter ex graeco habebamus interpretatam. Hic liber sic incipit: Duodecim tribubus, quae sunt in dispersione, salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
distinctione.quarta de eo quod scriptum est: in qua mẽ¬
sura mensi fueritis remetietur uobis. quinta de filio
dei secundum salomonem. sexta de iona propheta.
In quarum secunda quod dixi salus religionis huiꝰ
ꝑ quam solam ueram salus uera ueraciterq pro¬
mictitur: nulli unꝙͣ defuit qui dignus fuit. et cui
defuit dignus non fuit. non ita dixi. tanquam ex
meritis siuis quisq dignus fuerit. sed quẽ admo¬
dũ: Ait apostolus non ex oꝑib sed ex uocante dictũ
cẽ. maior seruiet inmori. quam uocationem ad dei
propositum asserit ꝑtinere. Unde dicit non secun¬
dum opera nr̃a. sed secundum suum propositum
et grãm. et unde item dicit. Scimus qm̃ diligẽ¬
tib deum omina cooperantur in homini. his qui se¬
cundum propositum uocatisunt. de qua uocatione
ait. ut dignos uos habeat uocatione sua sancta. Hic
Liber post epistolam que postinodum a capi¬
te addita est. sic incipit. Mouet quoldam et
nter opuscula mea reperi expõnem eplẽ ia¬

Expanded text:
distinctione, quarta de eo, quod scriptum est: in qua mensura mensi fueritis, remetietur uobis, quinta de filio dei secundum Salomonem, sexta de Iona propheta. In quarum secunda quod dixi: salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et cui defuit, dignus non fuit, non ita dixi, tamquam ex meritis suis quisque dignus fuerit, sed quemadmodum ait apostolus non ex operibus, sed ex uocante dictum esse: maior seruiet minori, quam uocationem ad dei propositum asserit pertinere. unde dicit: non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam; unde item dicit: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua sancta. Hic liber post epistulam, quae postmodum a capite addita est, sic incipit: Mouet quosdam, etnter opuscula mea repperi expositionem epistulae Ia
Abbreviated transcription (Latin):
uel quantum mali eorum auderet impunitas.
uel quantum eis in melius mutandis conferre
posset diligencia discipline. hoc opus lic incipit.

Expanded text:
uel quantum mali eorum auderet inpunitas uel quantum eis in melius mutandis conferre posset diligentia disciplinae. Hoc opus sic incipit
Abbreviated transcription (Latin):
cadem genera locutionum ubi sentencie patent.
ut etiam ubi latent cognitio ip̃a sucturrat. easq
intentiomi legentis aperiat. Huius oꝑis titulus ẽ.
locutiones de genesi. atq ita de singulis libris. Qd̾
antem in primo libro posin : scriptum eẽ. et fecit
noc omma uerba quecunq precepit illi dominus.
sic fecit. camq locutionem dixi eẽ. similem ei quod ĩ
condicõne creature postea quam dicitur et sic est factũ:
additur et fecit deus. non omĩmodo simile hoc eidem
inichi udetur. Demq ibi etiam sensus latet. hic sola
locutio est. Hoc opus sic incipit. Locutiones scriptu¬
rarum.lx

Expanded text:
eadem genera locutionum, ubi sententiae patent, eadem genera locutionum, ubi sententiae patent, ut etiam, ubi latent, cognitio ipsa succurrat easque intentioni praesentes aperiat. huius operis titulus est: locutiones de Genesi, atque ita de singulis libris. Quod autem in primo libro posui scriptum esse: et fecit Noe omnia uerba, quae praecepit illi dominus, sic fecit, eamque locutionem dixi esse similem ei, quod in condicione creaturae, posteaquam dicitur: et sic est factum, additur: et fecit deus, non omni modo simile hoc eidem mihi uidetur. denique ibi etiam sensus latet, hic sola locutio est. Hoc opus sic incipit: Locutiones scripturarum.
Abbreviated transcription (Latin):
et lex in menbris repugnans legi mentis. quo malo li¬
bidinis bene utitur ad filios procreandos pudicicia cõ¬
nigalis. Ut autem duo libri eeñt: pͥmus uenit in
niliam pelagiam manus. et scripsit aduersus eũ
ualerio misit. ille u̾o ad nos. que cum accepissem :
alio libro ad eadem ip̃a respondi. Huius operis primꝰ
liber sic incipit. Heretici nom. Dalectissime fili ua¬
leri. Secundus autem sic. Inter milicie tue curas.
diuinarum scripturarum idẽ moysi quinq
et uno thũ naue. et altero iudicum feci. notatis locu¬
tionibus singulorum que niius usitate sunt lingue
nir̃. quas parum aduertendo sensum querunt qui le¬
gunt diumorum eloquiorum. cum sit locutionis ge¬
nus. et non nnquam excul punt aliquid quod a ue¬
ritate quidem non abhorreat. non tamen hoc sen¬
sisse auctor a quo id scriptum est inuenitur. sed gene¬
re locutionis hoc dixisse credibilius apparet. Multa
autem in licteris sacris obscura cognito locutionis
genere dilucescent. propter quod cognoscenda sunt

Expanded text:
et lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus eum  et comiti Valerio misit, ille uero ad nos. quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi. Huius operis primus liber sic incipit: Heretici noui, dilectissime fili Valeri, secundus autem sic: Inter militiae tuae curasdiuinarum scripturarum, id est Moysi quinque et uno Iesu Naue et altero Iudicum, feci notatis locutionibus singulorum, quae minus usitatae sunt linguae nostrae, quas parum aduertendo sensum quaerunt, qui legunt, diuinorum eloquiorum, cum sit locutionis genus, et nonnumquam exculpunt aliquid, quod a ueritate quidem non abhorreat, non tamen id sensisse auctor, a quo id scriptum est, inuenitur, sed genere locutionis hoc dixisse credibilius apparet. multa autem in scripturis sanctis obscura cognito locutionis genere dilucescunt. propter quod cognoscenda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cutus. sed secundum istam quam supra memora¬
in.Hic liber sic incipit. lectis opuscilis que ad te
niꝑ elaboraui fili carissime marcell me. hemi.
nterea missi sunt michi a quibusdam fr̃ibus la¬
icis quidem sed diumnorum eloquiorum studio¬
sis scripta nõnilla. que ita distinguerent abonis
autem posse ꝑuenire suaderetur ad eternam uitã
quibus respondens librum scripsi. cuius nomen
ẽ de fide et operib. In quo disputam non solũ
quemadmodum iuuere debrant gracia xp̃i rege

Expanded text:
cutus, sed secundum istam, quam supra memoracutus, sed secundum istam, quam supra memoraui. Hic liber sic incipit: Lectis opusculis, quae ad te nuper elaboraui, fili carissime Marcelline. CAPVT T OPERIBVS LIBER VNVS. Interea missa sunt mihi a quibusdam fratribus laicis quidem, sed diuinorum eloquiorum studiosis scripta nonnulla, quae ita distinguerent a bonisautem posse perueniri suaderetur ad aeternam uitam. quibus respondens librum scripsi, cuius nomen est: de fide et operibus. in quo disputaui. non solum quemadmodum uiuere debeant gratia Christi reg
Abbreviated transcription (Latin):
fieri posse ut sit homo sine peccato. si uoluntas eꝰ
mon desit.ope adiuuante diuina. quãius nemo tã
ꝑfecte iusticie in hac uta uel fuerit uel sit uel
futurus sit. Quesuut enim quomodo dixerim
posse fieri: cuis rei desit exemplum. Propter
banc enis inquisitionem scripsi librum cuins est
titulus despiritu ⁊ lictera. ꝑtractans aplĩcã
sentenciam ubi ait dictera octidit spũs autem
uiuificat. In quo libro quantum deus ãdiut:
ficatur impius. Cum autem agerem de obserui¬
tionib ndeorum a quibusdam escis secudum
ueterem legem abstinentium. dixi quarundã
escarum cernnonie. quod nomen nõ est in usu
sanctarum licterarum. Ideo tamen michi congru¬
ens usumest. quod a carendo appellatas ẽẽ. cerimo¬
mas quasi carimonias memoria tenebam. eo qd̾
obseruantes careant his reb quib se abstment.
Qͦd si ẽ origo alia hius nomiis que aborret a
uera religione: secundum hanc ego non sum lo¬

Expanded text:
fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit uel sit uel futurus sit. quaesiuit enim, quomodo dixerim posse fieri, cuius rei desit exemplum. propter hanc eius inquisitionem scripsi librum, cuius est titulus: de spiritu et littera, pertractans apostolicam sententiam, ubi ait: littera occidit, spiritus autem ui-uificat. In quo libro, quantum deus adiuuit,ficatur inpius. cum autem agerem de obseruationibus Iudaeorum a quibusdam escis secundum ueterem legem abstinentium, dixi: quarundam escarum ceremoniae. quod nomen non est in usu sanctarum litterarum, ideo tamen mihi congruens uisum est, quod a carendo appellatas ceremonias quasi carimonias memoria tenebam eo, quod obseruantes careant his rebus, a quibus se abstinent. quod si est origo huius nominis, quae abhorret a uera religione, secundum hanc ego non sum lo
Abbreviated transcription (Latin):
tudo et profundum. Et que sint quinqz uirgies
stulte. que ue sapientes. et que suit tenebre exte¬
riores. Et quomodo intelligendum sit. uerbum
caro factum ẽ. Ego autem in tuens supradictã
heresim nouam uuncam grẽ dei. sextam michi
pposin queltionem de grã testamenti nom de qua
disputans interposita expõne psalmi uicesimi pͥmi
in cuius capite scriptum est: quod dominus clama¬
int in cruce. quod ille amicus in pͥmis michi propo¬
suit exponendum. omia illa quinq dissolui. nõ
hoc ordine quo erant proposita. sed sicut michi dis¬
serenti de gracia noui testamenti: tanquam suie
locis congruenter occurrere potuerunt. Hic lib̾
sic incipit. Qͥnq michi proposiusti tractãdas
questiones. hom.¬
d̾ quem scripseram tres libros quoꝵ titulus ẽ.
de peccatoꝵ meritis et remissione. ubi dili¬
genter etiam disputat᷑ de baptismo ꝑuulorũ.
Rescripsit michi se fuille ꝑmotum. quod dixerĩ

Expanded text:
tudo, et profundum . Et quae sint quinque virgines tudo, et profundum . Et quae sint quinque virgines stultae, quaeve sapientes . Et quae sint tenebrae exteriores . Et quomodo intelligendum sit, Verbum caro factum est . Ego autem intuens supra dictam haeresim novam inimicam gratiae Dei, sextam mihi proposui quaestionem de Gratia Testamenti Novi. De qua disputans, interposita expositione psalmi vigesimi primi, in cujus capite scriptum est quod Dominus exclamavit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum; omnia illa quinque dissolvi : non hoc ordine quo erant proposita; sed sicut mihi disserenti de gratia Novi Testamenti, tanquam suis locis congruenter occurrere potuerunt. Hic liber sic incipit: Quinque mihi proposuisti tractandas quaestiones. d quem scripseram tres libros, quomm titulus est: de peccatorum meritis et remissione, ubi diligenter disputatur etiam de baptismo paruulorum, rescripsit mihi se fuisse permotum, quod dixerim
Abbreviated transcription (Latin):
donatistarum c̾unicit penitusq subuertit quod
alibi ostendimus. Hic liber sic incipit. Respond̾e
cripsi etiam librum contra donatistas nõ
breuissimum sicut antea sed grandem mł¬
oͣ diligentius. in quo apparet quẽadinodum eo¬
um aduersus eccliãm catholicam impium. ac.
superbissimum errorem solum funditus maxi¬
miamstarum causa sub uertat. quod scisma fac¬
tum ẽ ex ip̃a parte donati. Hic liber sic incipit. Mui¬
ta iam diximus. młta iã scripsimus. Ixn.¬
o ip̃o tempore quo contra donatistas uehe¬
menter ex̾cebamur. et contra pelagianos
exceri iam ceperamus. Aunicus quidam misit nͥ
quinq a carthagine questiones. et rogauit ut eas
illi scribendo exponerem. que sunt quid sͥ uelit uox
illa domini. Deus meus.deus ut quid me dereliqͥsti.
Et quid sit quod ait apostolus. ut in caritate ra¬
dicati et fundati preualeatis com prehendere cũ
omnib sanctis que sit latitudo et longitudo. Alti¬

Expanded text:
Donatistarum convincit, penitusque subvertit: quod Donatistarum convincit, penitusque subvertit: quod alibi ostendimus . Hic liber sic incipit: Respondere brum inter cetera contra Donatistas non breuissimum, sicut antea, sed grandem multo diligentius; in quo apparet, quemadmodum eorum aduersus ecclesiam catholicam inpium ac superbissimum errorem sola funditus Maximianistarum causa subuertat, quod scisma factum est ex ipsa parte Donati. Hic liber sic incipit: Multa iam diximus, multa iam scripsimus. o ipso tempore quo contra Donatistas vehementer exercebamur, et contra Pelagianos exerceri jam coeperamus, amicus quidam mihi misit quinque a Carthagine quaestiones, et rogavit ut eas illi scribendo exponerem; quae sunt: Quid sibi velit vox illa Domini, Deus meus, Deus meus, utquid me dereliquisti? Et quid sit quod ait Apostolus, Ut in charitate radicati et fundati, praevaleatis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, et longitudo, et alti