comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re qmͣ breuit̃ necessarium putõ. Esti¬
mant igit᷑ bonitatẽ affectũ talẽ quẽ¬
dam ẽẽ quo bñfieri omĩbr debeat.
etiã si indignus sit is cui bñficiũ dat᷑.
nec bene consequi mereatur. S ut mͥ
uidetur non recte tali usi sunt diffin¬
tione. putantes ñ bene fieri huic cui
austerũ ⁊ triste aliquid infertur. Iu¬
sticiam uͦ putarint affectũ ẽẽ talera.
qui unicuiq pro ut meret᷑ retribu¬
at. s et in hoc ipm̃ rursũ diffinitio¬
nis sue sensum non recte in cerp̃tant᷑.
putant eni quia qir inscus est. masis
mala faciat.bonis bon i. idest sicdm
sensum ipõrũ iustus malis ñ uidea¬
tur bene uelle. s uelut odic quoda fer¬
ri aduersum eos. ⁊ colligunt sicubi
forte in scripturis ueteris testam̃ti
mueniunt hystoriam referentẽ. uer¬
bi causa de diliuu penis & eorũ qͥ in
eo extincti referunt᷑. itł cũ sodoma & go¬
moera ignei sulphureiq ymbris ua¬
statione populant᷑. ł cũ in deserto ꝓ

Expanded text:
ro breviter necessarium puto. Existimant igitur bonitatem affectum talem quemdam esse, quod bene fieri omnibus debeat etiamsi indignus sit is cui beneficium datur, nec bene consequi mereatur: sed, ut mihi videtur, non recte usi sunt tali definitione, putantes non fieri bene huic cui austerum vel triste aliquid infertur. Justitiam vero putarunt affectum esse talem qui unicuique prout meretur retribuat. Sed et in hoc rursum definitionis suæ sensum non recte interpretantur. Putant enim quia quod justum est malis mala faciat, bonis bona; id est, ut secundum sensum ipsorum justus malis non videatur bene velle, sed velut odio quodam ferri adversus eos: et colligunt sicubi forte in Scripturis veteris Testamenti inveniunt historiam referentem, verbi gratia de diluvii pœnis, et eorum qui in eo extincti referuntur, vel cum Sodoma et Gomorra ignei sulphureique imbris vastatione depopulantur, vel cum in deserto pro
Abbreviated transcription (Latin):
punire.quia nec bonũ sine iusto. nec
iustum sine bono dignitatẽ diine
potest indicare nature. Addemus a¬
dhuc etiã hec uersutus eorũ compel¬
uos non est bonus. ita neq iniustus
erit malus & rursũ sicut bonus ñ est
ustus ita & malus ñ erit muuftus.
Qd̃ aũ non uidetur absurdũ. ut d̾o
quidẽ bono contrarus sit malus.
deo aũ iusto quẽ inferiorẽ bono dict̃.
contrarius nemo sit. Non enĩ sieut
sathanas est qui malus dicit᷑. ita ẽ
aliquis alius qui dicatur iniustus.
Quid ergo est reascendamꝰ ea q̃ asoen¬
dimus. non potuerunt dicere quia
malus ñ etiã inustus sit. & inustꝰ
malus. qd̾ si in istis contrariis indis¬
sociabilit̃ inheret. ł malo inrusticia
uł iniusticie malũ sine dubio & bo¬
nus iadissociabilis erit iusto. & iu¬
stus bono. ut sicut unã eandẽ ꝙ
nequitiã malitie ⁊ imusticie dicimꝰ.
ita &e bonitatis ac iusticie uirtutẽ
unã eandẽ q teneamus. S iterũ

Expanded text:
punire: quia nec bonum sine justo, nec punire: quia nec bonum sine justo, nec justum sine bono dignitatem divinæ potest indicare naturæ. Addemus adhuc etiam hoc versutiis eorum compeljustus apud vos non est bonus, ita neque injustus erit malus: et rursum, sicut bonus non est justus, ita et malus non erit injustus. Cui autem non videtur absurdum ut Deo quidem bono contrarius sit malus, Deo autem justo quem inferiorem bono dicunt, contrarius nemo sit? Non enim sicut Satanas est qui malus dicitur, ita est alius aliquis qui dicatur injustus. Quid ergo est? Rescindamus ea quæ defendimus. Non enim poterunt dicere quia malus non etiam injustus sit, et injustus malus. Quod si in istis contrariis indissociabiliter inhæret vel malo injustitia, vel injustitia malum, sine dubio et bonus indissociabilis erit justo, et justus bono: ut sicut unam eamdemque nequitiam malitiæ et injustitiæ dicimus, ita bonitatis ac justitiæ virtutem una
Abbreviated transcription (Latin):
pectaret dei patientia in dieb noe cũ
fabricaretur archa. in qua pauci idest
octo anime salue facte sunt ꝑ aquã.
qd̾ & nos simili forma uc̃ baptisma
facit. De sodoma aũ ⁊ gomorra dicant
nobis si credunt creatceis dei prophe¬
tieas uoces. eius scilicet qui refertur
suꝑ eos ignis ⁊ sulphuris igne plius¬
se. quid de illis dicit ierechiel propha:
Restituetur inquit sodoma in anti¬
quũ. Qd̃ autẽ affligens eos qͥ pena
digni sunt. ñ ꝑro bono affligit qͥ etiã
ad chaldeã dicit. habes carbones ig¬
nis sede suꝑ eos. ipi erunt t̾ adito¬
rio. S &e dẽ his qui in deserto cectde¬
runt. audiant quid in septuagesi¬
mo psalmo qui asaph suꝑscribit᷑.
referat᷑ Ait enĩ. Cũ occideret eos tẽ
exquirebant eũ. ñ dixit quia aliis
interfectis alii requirebant eũ s ait qͥa
bii qui occidebantur talis erat eorũ in¬
teritus ut mortificati requirerent eũ.
Ex quib omĩb constat unũ eundẽq
& bñfacere cum iusticia et cũ bonitate

Expanded text:
in diebus Noë» cum fabricaretur arca, in qua pauci, id est octo animæ salvæ factæ sunt per aquam, quod et vos simili forma nunc baptisma salvos facit.» De Sodoma autem et Gomorra dicant nobis si credunt creatoris Dei esse propheticas voces, ejus scilicet qui refertur super eos ignis et sulphuris imbrem pluisse: quid dicit de ipsis Ezechiel propheta? «Restituetur, inquit, Sodoma in antiquum.» Quid autem affligens eos qui pœna digni sunt, non pro bono affligit? Qui etiam ad Chaldæam dicit: «Habes carbones ignis,» sede super eos, ipsi erunt tibi adjutorio.» Sed et de his qui in deserto ceciderunt, audiant quid in Lxxvii Psalmo, qui Asaph superscribitur, referatur: ait enim: «Cum occideret eos, tunc exquirebant eum ".» Non dicit, quià aliis interfectis alii requirebant eum, sed ait quia eorum qui occidebantur talis erat interitus, ut mortificati requirerent Deum. Ex quibus omnibus constat unum eumdemque et benefacere cum justitia, et cum bonitate
Abbreviated transcription (Latin):
one diuina natura. intuitis q ni¬
chilominus creaturis eus usibili¬
b : fide quoq. inuisibilib contẽpla¬
tis. quia non omĩa uł ocłis uidere
potest humana fragilitas. uł rati¬
one complecti: pro eo qd̃ omiũ rati¬
onabilium infirmius & fragilius
stantiora enĩ sunt ea q̃ uł in celo
ł suꝑ celos habeanturꝰ suꝑẽ ut ha

Expanded text:
one, divina natura, intuitisque nione, divina natura, intuitisque nihilominus creaturis ejus visibilibus, fide quoque invisibilibus contemplatis, quia non omnia vel oculis videre potest humana fragilitas, vel ratione complecti, pro eo quod omnium rationabilium infirmius et fragilius stantiora enim sunt illa quæ vel in cœlo vel super cœlos habentur: superest ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
ad patrẽ dicit. pater iuste. & mundꝰ
de non cognouit. & ne forte dicant
quia etiã mundi creatorẽ ꝓ assump¬
tione carnis patrẽ uocabat ⁊ ipm̃ ui¬
stsi nominauit. exeludunt᷑ ab eo ser¬
mone qui statim prosequitur. Ait e¬
nĩ et mundus te ñ cognouit. secun¬
dum ipõs enĩ bonũ solũ deũ mundꝰ
ignorat. Nam conditorẽ suũ uerissi¬
me recognoscit. dño ip̃o dicente qͥa
mundus qd̃ suũ est diligit. Aꝑte ergo
is quem putant bonũ deũ. iñstus
eẽ in euuangelus dicit᷑. Ex otio sane
licebit plura testimonia congregare.
sicubi in nouo testam̃to pat̾ dni nr̃i
uiũ xp̃i iustus appellat᷑. etiã in ue¬
teri testam̃to celi ac terre creator bo¬
nus dicitur. ut plurib testimonus
conuicti heretici. aliqñ forte erubes
nos de incarnatione dni &
saluatoris nr̃i. quomodo uł homo¬
factus est. ꝓ uirib igitur nrĩs ꝑ exi¬
guis. considerata ex oꝑm suorũ ma¬
gis qm ex nr̃i sensus contemplati¬

Expanded text:
ad Patrem dicit: «Pater juste, et mundus te non cognovit.» Ne forte dicant quia etiam mundi creatorem pro assumptione carnis Patrem vocabat, et ipsum justum nominabat, excluduntur ab eo sermone qui statim sequitur: ait enim: Et mundus te non cognovit.» Secundum ipsos enim solum Deum bonum mundus ignorat. Nam conditorem suum verissime recognoscit, Domino ipso dicente, quia mundus quod suum est diligit. Aperte ergo ille quem putant bonum Deum, justus esse in Evangeliis dicitur. Ex otio sane licebit plura testimonia congregare, sicubi in novo Testamento Pater Dominiisti justus appellatur, et etiam in veteri Testamento cœli et terræ creator bonus dicitur, ut pluribus testimoniis convicti hæretici aliquando forte erubescnos de Incarnatione Domini et Salvatoris nostri, quomodo factus. Pro viribus igitur nostris perexiguis considerata ex operum suorum magis quam ex nostri sensus contemplati
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ bonus qm̃ in scłm miscłia eius.
et in lam̃tationib ieremie scriptũ ẽ.
bonus deus his qui sustinent eum.
animaͣ q̃ requirit eũ. Sic̃ ergo bonꝰ ĩ
ueteri testam̃to frequent̃ dr᷑ deus.
ita etiã iustus in euiigłus appellat᷑¬

Expanded text:
quoniam in sæculum misericordia ejus.» Et in lamentationibus Hieremiæ scriptum est: «Bonus Dominus his qui sustinent eum, animæ» quærenti eum.» Sicut ergo bonus in veteri Testamento frequenter dicitur Deus, ita etiam justus in Evangeliis appellat
Abbreviated transcription (Latin):
& prudentiã & pietatẽ. & om̃e qd̃ uł
dici bonũ uł intelligi potest. Similit̾
autẽ & malum hominẽ dixit. qui si ne
dubio eẽt & iniustus & imꝑurus &
impius. & omĩa q̃ ꝑ partes hominẽ ma¬
lũ deformant. Sicut enĩ sine his neqͥ¬
tiis nemo aliquẽ malũ hominẽ putat
nec ẽẽ malus potest. ita ce sine illis
uirtutib certũ est qd̾ nemo eẽ putabr᷑
bonus. Suꝑest eis ad hec etiã illud
qd̾ uelut proprie sibi datũ scutũ pu
propriũ uocabulũ ꝑatris xp̃i. qui tñ
alius sit a creatore omĩum d̾o cui crea¬
tori bonitatis nullam dederit appel¬
lationẽ. uideamus ergo si in ueteri
testam̃to deus propharũ & mundi cre¬
ator ac legis lator ñ dicitur bonus.

Expanded text:
rudentiam et pietatem et omne quod vel dici bonum vel intelligi potest. Similiter etiam et malum hominem dixit, qui sine dubio esset injustus et impurus et impius et omnia quæ per partes hominem malum deformant: sicut enim sine his nequitiis nemo aliquem malum hominem putat, nec esse malus potest; ita et sine illis virtutibus certum est quod nemo putabitur esse bonus. Superest eis adhuc etiam illud, quod velut proprie sibi datum scutum putproprium vocabulum Patris Christi, qui tamen alius sit a creatore omnium Deo, cui creatori bonitatis nullam dederit appellationem. Videamus ergo si in veteri Testamento Deus Prophetarum et mundi creator ac legislator non dicitur bonus.
Abbreviated transcription (Latin):
mus intalibr. ut ita sentiamus sicrit
intelligere de do dignũ est. De quib se¬
cundum paruitatẽ sensus nr̃i cũ sed̾i
psalmi exponeremus illũ uersiculũ
in quo ait. tẽ loquet᷑ ad eos in ira sua.
⁊ in furore suo conturbabit eos. pro¬
ut potimus qualit hoc intelligi de
dam qd̃ principes istius heresis
diuisionẽ quandã fecisse sibi uident᷑.
qua dixeri nt aliud eẽ iustũ Aliud
bonũ. & hac diuisione etiã in diuini

Expanded text:
mus in talibus, ut ita sentiamus sicut mus in talibus, ut ita sentiamus sicut intelligere de Deo dignum est. De quibus secundum parvitatem sensus nostri cum secundi psalmi exponeremus illum versiculum in quo ait: «Tunc loquetur ad» eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos,» prout potuimus, qualiter hoc intelligi debdam quod principes istius hæresis divisionem quamdam fecisse sibi videntur, qua dixerunt aliud esse justum, aliud bonum; et hac
Abbreviated transcription (Latin):
illa q̃ dicunt᷑. in ueteri testam̃to.
qd̃ uł irascit᷑ deus uł penitet. ⁊ si qͣ
alia huntani affectus passio desig¬
nat᷑. materiã sibi ad confutandos
nos preberi putant. affirmantes¬
dm penitus impassibilẽ atq his
omib carentẽ affectib sentiendũ. o¬
stendendũ est eis etiã in euugłicis
parabolis haberi similia cũ dr᷑. qͥa
is qui plantauit uineã & locauit
eã colonis. qui coloni missos ad se
seruos interemerunt. ad ultimũ etia
filiũ ad se missũ occiderunt. iratꝰ dr᷑
abstulisse uineã abeis. ⁊ malos co¬
lonos male ꝑditũ dedisse. & iuneã
aliis cõlonis tradidisse. qͥ redderent
ei fructũ in tempore suo. S et illos
ciues qui profecto patrifamilias acciꝑe
sibi regnum. legatos miserunt post eum.
dicentes nolumus eũ regnare suꝑ nos.
impetrato regno regressus paterfami¬
lias & iratus. interfici corã se iuber. &
ira dei legimus ñ scd̃m litterã q̃ dnͣr
aduertimus. s spãlem intellectũ reqͥri¬

Expanded text:
illa quæ dicuntur in veteri Testamento, quod irascitur Deus vel pœnitet, vel si qua alia humani affectus passio designatur, materiam sibi ad confutandos nos præberi putant, affirmantes penitus impassibilem Deum, atque his omnibus carentem affectibus sentiendum: ostendendum est eis etiam in Evangelicis parabolis haberi similia cum dicit, quia is qui plantavit vineam et locavit eam colonis, qui coloni missos ad se servos interemerunt, ad ultimum etiam filium ad se missum occiderunt, iratus dicitur abstulisse vineam ab eis, et malos colonos male perditum dedisse, et vineam colonis aliis tradidisse qui redderent ei fructum in tempore suo. Sed et illos cives qui, profecto patrefamilias accipere sibi regnum, legatos miserunt post eum dicentes: «Nolumus eum regnare super nos, impetrato regno regressus paterfamilias et iratus interfici coram se jubet, etira Dei legimus, non secundum litteram quæ dicuntur advertimus, sed spiritualem intellectum requiri
Abbreviated transcription (Latin):
S & prefacio ip̃ã epłe eius ad roma¬
nos nonne hec eadem his qui intelli¬
gere pauli litteris norunt. diligenter
enĩ. Paulus seruus uiũ xꝑ̃i uocatꝰ a¬
postolus segregatus in euugłiũ d̾i. qd̾

Expanded text:
Sed et præfatio ipsa Epistolæ ejus ad RomaSed et præfatio ipsa Epistolæ ejus ad Romanos nonne hæc eadem his qui intelligere Pauli litteras norunt, diligenter enim: «Paulus servus Jesu Christi vocatus Apostolus, segregatus in
Abbreviated transcription (Latin):
sententie sensum nrm sine dubio ad
creatoris dirigunt fidẽ. & affectũ eiꝰ
inserunt his qui hec pie de eo fidelitq
didicerint. sicut ce ip̃ẽ saluator cũ
interrogatus eẽt qd̃ mandatũ maius
istis duob mandatis. omĩs lex pen¬
det & propħe. Quomodo ergo ei quẽ
erudicbat atq indiscipulatũ produ¬
cebat. hoc mandatũ ante omia mã¬
data cominendat. ꝑ qd̾ sine dubro in
dm̃. legis eius conciliaret᷑ affectus.
eo qd̃ ipĩs his uerbis hec fuerant a le¬
ge predicta: S concedat᷑ cont᷑ bas
om̃s eudentislimas appellationes¬
tor. diliges dñm dm̃ trũ ex toto corde
tuo. & reliqua que dicta sunt & quom
si lex & prophe creatoris sunt. sicut
dicunt idest alterius dei pret̾ eum quẽ
ait bonũ. consequent̃ dictum uidebit᷑
id qd̾ addidit legẽ & prophas in his
duob pendere mandatis. quomodo
ꝑurã. dilucide ostendit quia ñ ad ali
intelligi nisi eos de quib ipẽ dicit.
hebrei sunt & ego. isrłite sunt & ego:

Expanded text:
entissime sine dubio ad Creatoris dirigunt fidem, et affectum ejus inserunt his qui hæc pie de eo fideliterque didicerunt: sicut et ipse Salvator cum interrogatus esset quod mandatum esset istis duobus mandatis tota Lex pendet et Pro‫עphetæ.» Quomodo ergo ei quem erudiebat atque in discipulatum producebat, hoc mandatum ante omnia mandata commendat, per quod sine dubio in Deum Legis ejus conciliaretur affectus, eo quod ipsis his verbis hæc fuerant Lege prædicata? Sed concedatur contra has omnes evidentissimas apptor: «Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo,» et reliqua quæ dicta sunt. Et quomodo si Lex et Prophetæ Creatoris sunt sicut dicunt, id est alterius dei præter eum quem ait bonum, consequenter dictum videbitur id quod addidit, Legem et Prophetas in his duobus pendere mandatis? Quomodo pura,» dilucide ostendit quia non ad aliintelligi, nisi eos de quibus ipse dicit: «Hebræi sunt, et ego: Israëlitæ sunt, et ego??»
Abbreviated transcription (Latin):
is ꝑ ordinẽ
pro ut potumius breuit᷑ dige¬
stis consequens est secundũ id qd̃ ex
initio proposuimus confutare etiã eos
responsa legis dabar ui prophas mit¬
debat. qui est deus patrũ abraham.
ysaac & iacob. Oportet enim primo
in hac nos fidei ratione firmari. Con¬
siderandũ est ergo illud qd̃ frequen¬

Expanded text:
 ordinem prout potuimus breviter digestis, consequens est secundum quod ex initio proposuimus, confutare etiam eos i Moysi responsa Legis dabat, vel Prophetas mittebat, qui est Deus patrum Abraham, Isaac et Jacob. Oportet enim primum in hac nos fidei ratione firmari. Considerandum ergo est illud quod frequen
Abbreviated transcription (Latin):
porũ res est. qd̃ utiq nec patri nec
filio nec spũi sc̃o inter se inuicẽ cõpe¬
tenter aptabitur. Natura enĩ trini¬
tatis mõdũ uisionis excedit. his q̃
in corpore sunt idest omĩb reliqͥs
creaturis qualitatẽ int̃ se inuicẽ
uisionis indulgens. Incorporee uͦ
nature & principalit̾ interlectuali
nich il aliud conuenit nisi nosse ł
nosei. sic̃ & saluator ip̃e pronunti¬
at dicens q nemo nouit filiũ nisi
pater. neq patrẽ quis nouit nisi

Expanded text:
porum res est: quod utique nec Patri nec porum res est: quod utique nec Patri nec Filio, nec Spiritui sancto inter se invicem competenter aptabitur. Natura enim Trinitatis modum visionis excedit, his quæ in corpore sunt, id est omnibus. reliquis creaturis, qualitatem inter se invicem visionis indulgens; incorpereæ vero naturæ, et principaliter intellectuali, nihil aliud convenit nisi nosse vel nosci, sicut et Salvator ipse pronuntiat dicens, quia «nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut eũ quẽ deũ dicunt factũ ẽẽ fate¬
antur. qd̃ utiq nec iporũ nec nr̃a ra¬
tio ammittit. S dicent inuisibilis
est deus. Et quid agetis. si inuisibilẽ
eum dicitis ꝑ naturã. neq saluatori
s ꝓ intelligendo sentitur: qui enĩ in¬
teillexerit filiũ intellexit patre: Hoc
lib intuens s uisu cordis ⁊ sensu m̾¬
tis intelligens & hoc ex parte aliqͣ.
Manifestum est enĩ quia faciẽ inqͥt
meã non uidebis is scilicet qui moy¬
si responsa prebebat. s posteriora mea.
q̃ utiq cũ eo sunt intelligenda sacͣ¬
m̃to quo intelligi conuenit dicta
diuina. abiectis profecto illis ⁊ sp̃ciᷤ
fensisse arbitret᷑. qd̃ diximus quia
nec saluatori uisibilis est pater.
consideret quali distinctione aduer¬
sum hereticos agentes utim̃. Dirimꝰ
cnĩ qd̾ aliud sit udere & uideri. ꝙ ali¬
ud nosse ⁊ nosci. uł cognoscere atoi
cognosci. Igitur uidere & uideri cor¬

Expanded text:
ut eum quem Deum dicunt, factum esse fateut eum quem Deum dicunt, factum esse fateantur quod utique nec ipsorum nec nostra ratio admittit. Sed dicent: Invisibilis est Deus. Et quid agetis? Si invisibilem eum esse dicitis per naturam, neque Salvatori sed pro intelligendo sentitur. Qui enim intellexerit Filium, intelliget et Patrem. Hoc eum intuens, sed visu cordis ac sensu mentis intelligens, et hoc ex parte aliqua. Manifestum enim est quia faciem, inquit, meam non videbis scilicet qui Moysi responsa præbebat, sed posteriora mea.» Quæ utique cum eo sunt intelligenda sacramento, quo intelligi convenit dicta divina, abjectis profecto illis et spretiium aliquid sensisse arbitretur, quod diximus quia nec Salvatori visibilis est Pater: consideret quali distinctione adversus hæreticos agentes utimur. Diximus enim quod aliud sit videre et videri, et aliud nosse et nosci, vel cognoscere atque cognosci. Igitur videre et videri cor
Abbreviated transcription (Latin):
atorẽ dm̃. uisibilẽ ẽẽ an inuisibile
dicant. Et siquidẽ dixerint quia uisi¬
bilis est. pret̾ hoc qd̃ contra scripture
sententiam uenire arguent᷑ q̃ dicit
de saluatore quia imago est inuisi¬
bilis d̾i. primogenitꝰ omĩs creature.
incurrent etiã in illud absurdũ qd̃
dm̃ corporeũ ẽẽ dicant. Non enĩ alit̃
uideri quid potest. nisi ꝑ habitũ &
magnitudinẽ & colorẽ q̃ sunt specia¬
lia corporũ. Et si corpus ẽẽ pronunti¬
et᷑ deus. qm̃ omẽ corpus ex materia
est. mueniet᷑ & ds̃ ẽẽ ex materia. Qd̃
si ex materia sit. matia aũ sine du¬
bio corruptibilis est. eric ergo iã lcdm
illos corruptibilis ds. Rursum quoq:
interrogabimus eos: materia facta ẽ
aut ingenita. idest interfecta: & siqui¬
dem dixerint quia infecta est. idest in¬
genita: requiremus ab eis. si materie
pars quidẽ astera deus. pars autẽ
mundus est. Si uͦ responderint de ma¬
teria quia facta est. sine dubio conseq̃t᷑

Expanded text:
orem Deum, visibilem an invisibilem dicant esse. Et siquidem dixerint quia visibilis est, præter hoc quod contra Scripturæ sententiam venire arguentur, quæ dicit de Salvatore, quia «imago est invisibilis Dei, primogenitus omnis creaturæ,» incurrent etiam in illud absurdum, quod Deum corporeum esse dicant. Non enim aliter videri quid potest nisi per habitum, et magnitudinem, et colorem, quæ sunt specialia corporum. Et si corpus esse pronuntietur Deus, quoniam omne corpus ex materia est, invenietur et Deus esse ex materia: quod si ex materia sit, materia autem sine dubio corruptibilis est: erit ergo jam secundum illos corruptibilis Deus. Rursum quoque interrogabimus eos. Materia facta est an ingenita, id est infecta? Et si quidem dixerint quia infecta est, id est ingenita, requiremus ab eis si materiæ pars quidem alia Deus, alia autem pars mundus est. Si vero responderint de materia quia facta est, sine dubio consequetur
Abbreviated transcription (Latin):
de templo eiciens eos qui uendebant
bones ⁊ oues & columbas. effundens
quoq m̃sas nummulariorũ ⁊ dicens.
tollite ista hinc. & nolite facere domũ
patris mei domũ negotiationis. pa¬
trẽ sine dubio dicebat eũ cuiꝰ nomi¬

Expanded text:
e templo ejiciens eos qui vendebant e templo ejiciens eos qui vendebant oves, et boves, et columbas; effundens quoque mensas nummulariorum, et dicens: «Tollite ista hinc, et nolite facere domum Patris mei» domum negotiationis,» Patrem suum sine dubio dicebat eum cujus nomi
Abbreviated transcription (Latin):
ud indicat nisi qd̃ auctoritas ueterib
a saluatore ⁊ ab eius discipulis ad¬
hibet᷑. S ce illud qd̾ ad benignitatẽ
prouocans discipulos suos saluator
dicit. estote ꝑfecti sic̾ & pat̾ ur̃ cele¬
stis ꝑfectus est qui solẽ suñ oriri
iubet suꝑ bonos ⁊ malos & pluit suꝑ
uistos & miuistos. cuius etiã exigne in¬
telligentie uiro euidentissimũ suggerit
intellectum. qd̃ ñ aliũ ad mutandũ
proponit discipulis suis deum. nisi
factorem oeli & ymbriũ p̃bitorẽ. Qd̃ aũ
dicit quia orantes oportet dicere pater
nr̃ qui es in celis: quid aliud uidetur
ostendere nisi dm̃ in meliorib m̃di.
idest creature sue partib requirendũ:
S & qd̾̃ de iuram̃tis optima q̃dã sta¬
tuta definiens ait. non oportere ui¬
rare neq ꝑ celum quia sedes est d̾i.
neq ꝑ terrã quia scabellũ est pedũ eiꝰ
nonne aꝑtissime uidet᷑ prophicis uo¬
cib consonare quib drͣ. celũ mͥ sedes.
terra aũ scabellum pedũ meorũ: Si ⁊

Expanded text:
ud indicat nisi quod auctoritas veteribus a Salvatore et ab ejus discipulis adhibetur. Sed et illud quod ad benignitatem provocans discipulos Salvator dicit: «Estote perfecti sicut et Pater vester cœlestis perfectus est, qui solem suum oriri jubet super bonos et malos, et plis etiam exiguæ intelligentiæ viro evidentissimum suggerit intellectum, quod non alium ad imitandum proponit discipulis suis Deum, nisi factorem cœli, et imbrium præbitorem. Quod autem dicit quia orantes oporteat dicere: «Pater» noster qui es in cœlis,» quid aliud videtur ostendere, nisi Deum in melioribus mundi, id est creaturæ suæ partibus requirendum? Sed et quod de juramentis optima quædam instituta definiens ait «non oportere jurare, neque per cœlum, quia sedes est Dei; neque per terram, quia scabellum est pedum ejus;» nonne a sedes, terra autem scabellum pedum meorum?» Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
nã.qmͣ dñs d̾s tuus dabit tibi. ẜ q̃
lent int̾dũ huius heresis assertores
ꝑ deceptiosa q̃dam sophismata simpli¬
tiorũ quorũq corda decipere. Absurdũ
ñ puto si etiã ea q̃ in assertionib suis
proferre solent proponentes. subrep¬
tionẽ eorũ ac m̃dacia confutemꝰ. Auus
igitur. scriptũ est: dm̃ nemo uidit
iunqmͣ. Ille aũ deus quẽ moyses p̃¬
dicat & ab ip̃o moyse uisus est. ⁊ ante

Expanded text:
nam quam Dominus» Deus tuus dabit tibi.» Per quæ lent interdum hujus hæresis assertores per deceptiosa quædam sophismata simpliciorum quorumque corda decipere, absurdum non puto si etiam ea quæ in assertionibus suis proferre solent, proponentes subreptionem eorum ac mendacia confutemus. Aiunt igitur: Scriptum est: «Deum nemo vidit unquam:» ille autem Deus quem Moyses prædicat, et ab ipso M
Abbreviated transcription (Latin):
S & illud qd̾ ait. Non obturabis os
boui trituranti. Numquid de bobus
cura est do an proꝑt̃ nos utiq dicit
Propt̃ nos enĩ scriptũ est. qm̃ in spe
debet qui arat arare. & qui triturat
sub spe ꝑcipiendi. In quo euidenter
ostendit. quia qui legẽ dedit d̾s. prop¬
t̃ nos idest propt̃ apłos dicit. ñ ob¬
turabis os bomi trituranti. cti cura e¬
predicabant. In alus quoq promissio¬
nẽ legis amplectens paulus ipẽ ita
ait.honora patre ⁊ matre qd̃ est mac¬

Expanded text:
 illud quod ait: «Non obturabis os bovi trituranti: numquid de bobus cura est Deo? An propter nos utique dicit? Propter nos enim scriptum est, quia in» spe debet qui arat arare, et qui triturat sub spe fructus percipiendi.» In quo evidenter ostendit quia qui Legem dedit Deus, propter nos, id est propter Apostolos dicit: «Non obturabis os bovi trituranti:» cui cura epræ dicabant. In aliis quoque promissionem Legis amplectens Paulus ipse, ita ait: «Honora patrem tuum et ma
Abbreviated transcription (Latin):
intelligat᷑. dũ et̾ni st̃ ⁊ hi qͥ eiꝰ heneficia
conseunt᷑. S siõ ꝑcipiende lucipiende luciᷤ
diu̾sitas seruata ẽ in exemplis cũ ł obtusior
ł duitior obtutꝰ designatꝰ ẽ intuentis: ita
q̃ de patris ⁊ filii ⁊ sp̃s sc̃ĩ participatione
seruanda ẽ ꝓ intentione sensꝰ ł m̃te capa¬
citate diu̾sitas. Alioqͥn. ꝯsid̾emꝰ si non ĩ
umpiũ uid̾etur ut mens q̃ dei capax ẽ sub¬
stantialẽ recipiat int̾itũ. tanꝗͣ hoc ipsũ
qd̾ intellig̾e d̾m pot̾ ⁊ sentire ñ ei suffic̾e
possit ad ꝑꝑetuitatẽ. maxime cũ ⁊̃ si per
negligentiã decidat mens ne pure ⁊ inte¬
gre in se reciꝑiat dm̃. semꝑ tñ habeat in se
uelut semina q̃dã reparandi ac reuocan¬
di melioris intellectus cũ ad imaginẽ ⁊
siłitudinẽ d̾i qͥ creauit eũ int̾ior hõ qui⁊¬

Expanded text:
erni sunt hi qui ejus beneficia consequuntur. Sed sicut percipiendæ lucis diversitas servata est in exemplis, cum vel obtusior vel acutior obtutus designatus est intuentis: ita etiam de Patris et Filii et sancti Spiritus participatione servanda est pro intensione sensus vel mentis capacitate diversitas. Alioquin consideremus, si non etiam impium videtur ut mens quæ Dei capax est, substantialem recipiat interitum: tanquam hoc ipsum quod intelligere Deum potest et sentire, non ei sufficere possit ad perpetuitatem, maxime cum, etiamsi per negligentiam decidat mens ne pure et integre in se recipiat Deum, semper tamen habeat in se velut semina quædam reparandi ac renovandi melioris intellectus, cum ad imaginem et similitudinem Dei qui creavit eu
Abbreviated transcription (Latin):
poreã. ꝗͣ qualitates. Si enĩ duritia &
mollicies: calidũ ⁊ frigidũ. humidũ⁊ ari¬
dũ. qualitas ẽ: his aut̃ ⁊ cet̾is huiꝰmi am¬
putatis nicħ aliud intelligit᷑ subiacere:
uadehunt᷑ qualitates esse om̃ia. Uñ & hi
qͥ hec asserunt asseu̾are conati ft̃: ut q̃m
om̃s qͥ mat̾iã infectã dñt. qualitates a cͥo
factas ẽẽ confitent᷑. Inueniat᷑ ꝑ ħ ⁊̃ scdm
psos nec mat̾ia eẽ infecta. siq̃dẽ q̃litates
facta ẽẽ ꝓnuntiant᷑. Hi uͦ qͥ subiacenti cuidã
mat̾ie additas extrinsecꝰ qͣlitates uolunt
ostend̾e: huiꝰcem᷑i utunt᷑ exemplis. Uerbi
gr̃a. Paulus sñ dubio aut tacet aut loquit᷑
aut uigilat aut dormit: uł certe qͦ corꝑis
habitu osistit. aut enĩ sedet aut stat aut
iacet. ħ enĩ st̃ hõib accidentia. sñ qͥb nũꝗͣ
fere inueniunt᷑. nec tñ sensꝰ nr̃ de eo mani

Expanded text:
im duritia et mollities, calidum et frigidum, humidum et aridum qualitas est, his autem vel cæteris hujusmodi amputatis nihil aliud intelligitur subjacere, videbuntur qualitates esse omnia. Unde et hi qui hæc asserunt, asseverare conati sunt, ut quoniam omnes qui materiam infectam dicunt, qualitates a Deo factas esse confitentur, ipsos nec materia esse infecta: siquidem qualitates facta esse pronuntiantur. Hi vero qui subjacenti cuidam materiæ additas extrinsecus qualitates volunt ostendere, hujuscemodi utuntur exemplis; verbi gratia: Paulus sine dubio aut tacet aut loquitur, aut vigilat aut dormit, vel certo quodam corporis habitu consistit; aut enim sedet, aut stat, aut jacet. Hæc enim sunt hominibus accidentia, sine quibus nunquam fere inveniuntur. Nec tamen sensus noster
Abbreviated transcription (Latin):
ocłs equalit̾ de luce particiꝑat. Et rursũ
oĩs auditꝰ uocẽ ł sonũ recipit: & ideo oĩs
sinceri auditꝰ. unꝰqͥsq ł otiꝰ audit ł tardiꝰ.
Transeamꝰ gͦ ab his sensibilib exemplis.
ad intellectualiũ. otemplationẽ. Omnis
mens q̃ de intellectuali luce participat.
cũ oĩ m̃te q̃ simili modo de intellectuali
luce particiꝑat. uniꝰ sñ dubio debet esse
nat᷑e. Si gͦ celestes uͥtutes intellectualis
cationi participant. participiũ sumuñ.
⁊ hũana aĩa eiꝰdẽ lucis ⁊ sap̃ie participũ

Expanded text:
t rursum: omnis auditus vocem vel sonum recipit, et ideo omnis sinceri auditus unusquisque velocius audit, vel tardius. Transeamus ergo ab his sensibilibus exemplis ad intellectualium contemplationem. Omnis mens quæ de intellectuali luce participat, cum omni mente quæ simili modo de intellectuali luce participat, unius sine dubio debet esse naturæ. Si ergo cœlestes virtutes intellectualis cationi participant, participium sumunt, et humanæ animæ ejusdem lucis et sapientiæ participium
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eas posse extͥnsecꝰ num̾ari. s inhis qͥ¬
iuiri appellant᷑ ⁊̃ ipsas cõp̃hendi. Precipu¬
ad isrłitica bella ꝓcede̾. qͥ posst̃ adu̾sũ illoᷤ
hostes inimicos q bellare. qͦs sedenti a
dextͥs suis filio subicit pat̾. ut destruat
omnẽ pͥncipatũ ac potestatẽ. ut ꝑhos mili¬
tũ suoꝵ num̃os qͥ do militantes ñ se un¬
plicant negotiis scłarib adu̾sarii regna
subu̾tat. a quib scuta fidi circũ ferant᷑.
⁊ sap̃ie tela uibrent᷑. & in qͥb spei ⁊ salutᷤ
galea choruscet. ac lorica caritatis deo
plenũ muniat pectꝰ. Tales qͥda mͥ uident᷑

Expanded text:
non eas posse extrinsecus numerari, sed in his qunon eas posse extrinsecus numerari, sed in his qui viri appellantur etiam eas comprehendi. Præcipuad Israëlitica bella procedere, qui possunt adversus illos hostes inimicosque bellare quos sedenti a dextris suis Filio subjicit Pater, ut destruat omnem principatum ac potestatem: ut per hos militum suorum numeros qui Deo militantes non se implicant negotiis sæcularibus, adversarii regna subvertat; a quibus scuta fidei circumferantur, et sapientiæ tela vibrentur, etiam in quibus spei et salutis galea coruscet, ac lorica claritatis Deo plenum muniat pectus. Tales quidem mihi videntur
Abbreviated transcription (Latin):
qr uere sic̃ scͥptũ ẽ umbrã inse formã ꝙ
celestiũ otinent. Manifeste enĩ paulus
ait de illis qr umbre ⁊ exemplari deser¬
uiunt celestiũ. In hac eade lege nichilo¬
minꝰ ꝯtinet᷑ ⁊̃ quib legib quib q insti¬
tutionib int̾ra sc̃a uiuendũ sit : s ⁊ com
minatiões posite st̃ his qͥ p̃uaricati fu̾int
legẽ. nͦñ ⁊ his qͥ purificõne indigebant
diusa purificõnũ gen̾a uelut qͥfreq̃ntius
ee̾nt polluendi tͣdunt᷑. ut ꝑ hec tandem
ad illã unã purificõnẽ ueniant post quã
pollui ult᷑ ñ licet. S & ad numerũ ppłs
ip̃e deducit᷑. licet ñ õs. Pueriles nãq aĩe
ndũ tempꝰ hñt exdiuino p̃cepto num̾ari.
s ne ille qͥdẽ aĩe que ñ posst̃ fieri alterius
caput. s ipse subiecte it̃ aliis uelut capitĩ
qͣsimulieres noĩauit. q̃ utiq ñ adducuiͭ
ad nũm illũ qͥ a deo p̃cipit᷑. s ili soli nũ¬
merant᷑ qͥ uiri appellant᷑. qͦ scił ostendet᷑

Expanded text:
 vere, sicut scriptum est, umbram in se formamque cœlestium continent. Manifeste enim Paulus ait de illis, quia «umbræ et exemplari deserviunt cœlestium.» In hac eadem Lege etiam nihilominus continetur, quibus legibus quibusque institutionibus inminationes positæ sunt his qui prævaricati fuerint Legem: necnon et his qui purificatione indigebant, diversa purificationum genera, velut qui frequentius essent polluendi, traduntur, ut per hæc tandem ad illam unam purificationem veniant post quam pollui ultra non licet. Sed et ad numerum populus ipse deducitur, licet non omnes: pueriles namque animæ nondum tempus habent ex divino præcepto numerari: sed ne illæ quidem animæ quæ non possunt fieri alterius caput, sed ipsæ subditæ sunt aliis velut capiti; quas mulieres nominavit, quæ utique non adducuntur in numerum illum qui a Deo præcipitur: sed illi soli numerantur qui viri appellantur, quo scilicet ostenderetur
Abbreviated transcription (Latin):
le ẽ similẽ fieri deo. S hoc ñ tã iꝑsoꝵ inuen¬
tũ qꝗͣ ex diunis scͥpturis ab eis sũptũ puto.
hnaq indicat moyses añ õs. cũ pͥmã condi¬
tionẽ hõis enarrat dicens. Et dĩx ds. Faci¬
amꝰ hõiẽ ad imaginẽ ⁊ sisitudinẽ nr̃am. Tc̃
dẽn addit. Et fes̃ as hõiẽ. ad unaginẽ dĩ fẽt̃¬

Expanded text:
similem fieri Deo. Sed hoc non tam ipsorum inventum, quam ex divinis libris ab eis assumptum puto. Hoc namque indicat Moyses ante omnes, cum primam conditionem hominis enarrat dicens: «Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram.» Tunc deinde addit: «Et fecit Deus» hominem, ad
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥrat aliqͥs si possumꝰ ⁊̃ de seript᷑is occa¬
sionẽ aliquã intelligentie huiꝰ accipere.
Uidet᷑ mͥ tale aliqͥd sigc̃ari in psalmis. cũ
ꝑspicatiore discutiens. ⁊ mat̾iã sensu solo
ac r̃one a qͣlitatib diuidens: si imꝑfectũ
dei sensisse qͦd utiq adiectis qͣlitatib in¬
telligit᷑ consũmatũ. S ⁊ in libro suo enoch
ita ait. Ambulaui usq ad imꝑfectũ. Qͦd¬
⁊ iꝑsũ puto eẽ posse siłr intelligi. qd̾ scił
ambulau̾it mens ꝓpħe ꝑscrutans ⁊ disse¬

Expanded text:
i possumus etiam de Scripturis occasionem aliquam intelligentiæ hujus accipere. Videtur mihi tale aliquid significari in Psalmis, cum perspicaciore discutiens, et materiam sensu solo ac ratione a qualitatibus dividens, imperfectum Dei sensisse, quod utique adjectis qualitatibus intelligitur consummatum. Sed in libro suo Enoch ita ait: «Ambulavi usque ad imperfectum,» quod ipsum puto posse similiter intelligi, quod scilicet ambulaverit mens p
Abbreviated transcription (Latin):
mens ꝓficiens a paruis ad maiora Et a
uisibilib ad inuisibilia ꝑuenire ad intel¬
lectũ ꝑfectiorẽ. Est enĩ in corpore posita.
⁊ necessario a sensibilib q̃ sunt corporea
center dictũ uideat᷑ insensibilia ẽe que
intellectualia st̃: utemͦ exemplo senten¬
tie salomonis dicentis. Sensũ ꝙͦ diuinũ
inuenies. In qͦ ostendit ñ corporali sensu
s alio quodã quẽ diuinũ nõiat ea que
intellectualia st̃ reqͥrenda. Hoc aũ sensu
diximꝰ rõnabilib ÷ & ħ sensu audienda ft̃
ista q̃ loquim᷑. ⁊ ꝯsid̾anda que scͥbimus.
sã diuina natura ⁊̃ taciti que intͣ nos

Expanded text:
mens proficiens a parvis ad majora, et a visibilibus ad invisibilia, pervenire ad intellectum perfectiorem. Est enim in corpore posita, et ex ipsis sensibilibus quæ sunt corporea center dictum insensibilia esse quæ intellectualia sunt, utemur exemplo sententiæ Salomonis dicentis: «Sensum quoque divinum» invenies. In quo ostendit non corporali sensu, sed alio quodam quem divinum nominat, ea quæ intellectualia sunt, requirenda. Hoc autem sensu diximus, rationabilibus; et hoc sensu audienda sunt ista quæ loquimur, et consideranda quæ scribimus. Nam divina natura, etiam taciti quæ intra nos
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͥs uͦ audet subalẽ corruptionẽ dare ei
qͥ sccłm imaginẽ ⁊ siłitudinẽ di factꝰ est:
ut ego puto ⁊̃ in ipsũ filiũ dĩ causã imꝑi¬
etatis extendit. Imago nãq dei ⁊̃ ipse ap¬
pellatꝰ ẽ inscͥpturis. Aut certe accuset qͥ
hec ita uult scͥpture autoritatẽ. q̃ dicit
ad imaginẽ dei factũ ẽẽ hõiem. in quo ⁊
manifeste diuine imaginis cognoscunt᷑
indicia. ñ ꝑ effigĩe corꝑis q̃ corrumpit᷑:
s ꝑ aĩ prudentiã. ꝑ iusticiã. ꝑ moderatio¬
nem. ꝑ uirtutẽ. ꝑ sap̃iam. ꝑ disciplinã.

Expanded text:
is vero audet substantialem corruptionem dare ei qui secundum imaginem et similitudinem Dei factus est, ut ego puto, etiam in ipsum Filium Dei causam impietatis extendit: imago namque Dei etiam ipse appellatus est in Scripturis. Aut certe accuset, qui hæc ita vult, Scripturæ auctoritatem, quæ dicit ad imaginem Dei factum esse hominem: in quo et manifeste divinæ imaginis cognoscuntur indicia, non per effigiem corporis quæ corrumpitur, sed per animi prudentiam, per justitiam, per moderation
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ scͥptũ ħ modo. son enĩ in qͥt deerat õiꝑo¬
tenti manui tue̾ q̃ creau̾at mundũ ex in for¬
mi mat̾ia ĩmitt̾e eis młtitudinem ur soꝵ
ł feroces leones. Quãplurimi sane putant
rerũ ipsã mat̾iam sig̃cari in eo qͦd in pͥncipio
genesis scͥptũ ẽ a moyse. in pͥncipio fecit d̾s
celũ ⁊ t̾rã. t̾ra aut̃ erat inuisibił ⁊ incõposi¬
ta. Inuisibilẽ nãq & incõpositã t̾rã non

Expanded text:
nimus hoc modo: «Non» enim, inquit, deerat omnipotenti manui tuæ quæ creaverat mundum ex informi materia, immittere eis multitudinem ursorum, vel feroces leones?» Quamplurimi sane putant rerum ipsam materiam significari in eo quod in principio Genesis scriptum est a Moyse: «In principio fecit Deus» cœlum et terram, terra autem erat invisibilis et incomposita.» In
Abbreviated transcription (Latin):
ritas aouita. ł aꝑatre diuisa sit. ł int᷑
corꝑis illiꝰ cohercita ⁊ circũscriꝑta breui¬
tatẽ. nec usꝙͣ ꝑ̃t̾ea putetur operata. s
int̃ utrũq autẽ. ꝑietatis debet esse con¬
fessio ut neq aliqͥd deitatis inxp̃o de¬
fuisse credatur. ⁊ nulla penitꝰ a pat̾na
substantia que ubiq est facta putetur
eẽ diusio. T̃ale nãꝙ aliqͥd ⁊̃ baꝑtista
ioħes indicat. cum corporalit̾ absente
ĩu dicebat ad turbaᷤᷤ. Mediꝰ aut̃ urm
stat quẽ uos nescitis. qͥ postme uenit

Expanded text:
ita, vel a Patre divulsa sit, vel intra corporis illius coercita et circumscripta brevitatem, nec usquam praeterea putetur operata. Sed inter utrumque tanta pietatis debet esse confessio, ut neque aliquid deitatis in Christo defuisse credatur, et nulla penitus a paterna substantia, quae ubique est, facta putetur divisio. Tale namque aliquid etiam Baptista Joannes indicat, cum corporaliter absente Jesu dicebat ad turbas, Medius vestrum stat quem vos nescitis, qui post me venit
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o contͣriũ ñ uideri: si ⁊̃ de ĩmortalitate
rõnabiliũ nat᷑ar ꝗͣ possumꝰ breuit̾ reꝑeta¬
mꝰ. Om̃is qͥ particiꝑat alicuiꝰ. cũ eo qͥ eidẽ
⁊ ideo õs ocłi qͥ de luce particiꝑant unius
nat᷑e st̃. S licet oĩs ocłs de luce participet.¬

Expanded text:
itate rationabilium naturarum quam possumus breviter repetamus. Omnis qui participat alicujus cum eo qui ejusdem et ideo omnes oculi qui de luce participant unius naturæ sunt: sed licet omnis de luce participet
Abbreviated transcription (Latin):
Ille ego origenes docꝰtor uerissimũs olim:
Quot legio missos mittit in arma uirõ. ꝯ¬
Hulla meos unꝗͣ tetigit blãsphemia sensꝰ.
Seci probꝰ atq iugri tutus ab hoste fui.
Sola michi casũ ꝑiarchon uerba dedere.
Bĩs me coniectum undiq tela premunt.

Expanded text:
Ille Origenes ego, doctor verissimus olim, PQuot legio missos ducit in arma viros. Nulla meos unquam tetigit blasphemia sensus. Sed vigil et prudens, tutus ab hoste fui. Sola mihi casum Periarchon dicta dederunt, His me conjectum impia tela premunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nabiles nat᷑e q̃ indigent indum̃to corꝑeo.
semꝑ gͦ erit nat᷑a corꝑea cuiꝰ indum̃tis
uti ñecẽe ẽ r̾onabileo creat᷑as nisi siqͥs
putat posse se ullis assertionib ostend̾e
qd̃ possit nat᷑a ro̾nabił absq ullo corpore
uitã deg̾e. uł ꝗͣ difficile sit ł pene imꝑosi¬

Expanded text:
nabiles naturæ quæ indigent indumento corporeo: semper ergo erit natura corporea cujus indumentis uti necesse est rationabiles creaturas: nisi quis putet posse se ullis assertionibus ostendere quod possit natura rationabilis absque ullo corpore vitam degere. Sed quam difficile sit, e
Abbreviated transcription (Latin):
strui sane nouissimꝰ inimicꝰ ita intelligend̾
ẽ. ut ñ substantia eiꝰ q̃ a deo fc̃a ẽ ꝑeat. s uic
ꝓpositũ ⁊ uoluntas inimica q̃ ñ a cło s ab
ipso ꝓcessit int̾eat. Destruet᷑ gͦ. ñ ut ñsit
s ut inimicꝰ ⁊ mors ñ sit. Nichil eni õiꝑoten¬
ti impossibile ẽ. nec insanabile ẽ aliquid
factori suo. Proꝑt̾ea enĩ fecit oĩa ut essent.¬
ĩmut̃onẽ quidẽ uarietatẽq recipient: ita¬

Expanded text:
issimus inimicus ita intelligendus est, non ut substantia ejus quæ a Deo facta est pereat, sed ut propositum et voluntas inimica, quæ non a Deo, sed ab ipso processit, intereat. Destruetur ergo non ut non sit, sed ut inimicus non sit et mors. Nihil enim omnipotenti impossibile est, nec insanabile est aliquid factori suo: propterea enim fecit omnia ut essentimmutatione
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aderat filiꝰ dĩ. Lequi tñ nos existimet
ꝑħ illud affirmare qͥ pars aliqͣ deitatis
filii dĩ fu̾it in xp̃o. reliqͣ uͦ pars alibi uł
ubiq. qͦt illi sentire posst̃ qͥ naturã sub̾e
incorꝑoree atq inuisibił ignorant. im¬
possibile nãq ẽ de incorporeo partẽ dici¬
aut diuisionẽ aliquã fieri. s in õĩb ⁊ ꝑ¬

Expanded text:
 aderat Filius Dei. Ne quis tamen nos existimet per hoc illud affirmare, quod pars aliqua deitatis Filii Dei fuerit in Christo, reliqua pars alibi vel ubique: quod illi sentire possunt, qui naturam substantiae incorporeae atque invisibilis ignorant. Impossibile namque est de incorporeo divisionem aliquam fieri. Sed in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
participib siis. Oleo gͦ letitie ungit᷑
cũ u̾bo dei ĩmaculata fed̾atione oiuncta ẽ.
⁊ ꝑ ħ sola õĩũ aĩaꝵ pecc̃i incapax fuit. qr
filii di bñ & plene capax fuit. Ideoq et
unũ cũ ipso ẽ. atq eiꝰ uocabuł nuncuꝑat᷑¬

Expanded text:
Oleo ergo lætitiæ ungitur, cum Verbo Dei immaculata fœderatione conjuncta est, et per hoc sola omnium animarum peccati incapax fuit, quia Filii Dei bene et plene capax fuit: ideoque et unum cum ipso est, atque ejus vocabulis nuncupat
Abbreviated transcription (Latin):
aerẽ. aquã. t̾rã: q̃ mutari in semetipsa in¬
uicẽ ac resolui aliud in aliud elem̃tũ mu¬
tua quadã osanguinitate docuimꝰ. S ⁊ cũ
nis exist̾e ł humorẽ seminis nat᷑ał ĩ carnẽ
solidã ossa q conu̾ti. q̃ oĩa docum̃to ft̃ qd̾¬

Expanded text:
aërem, aquam, terramque mutari in semetipsa invicem ac resolvi aliud in aliud elementum mutua quadam consanguinitate docuimus: sed et cnis existere, vel humorem seminis naturalis in carnem solidam ossaque converti. Quæ omnia documento sunt q
Abbreviated transcription (Latin):
in his q̃ in celis st̃: Absurdũ nãq ẽdice
qr in ꝑetͦ quidẽ & in ꝑaulo erat xp̃o. in
my chaele uͦ archangło ⁊ in gabriele non
erat: ex qͦ manifeste dep̃hendit᷑ qr diui¬
nitas filii dĩ ñ in loco aliqͦ dcludebaturͥ
alioqͥn in ipso tm̃ fuiss ⁊ in alt̾o ñ fuiss
s scd̾m incorꝑoree nat᷑e maiestatẽ cum a
nullo loco ꝯcludat᷑. ĩ nullo rursũ deesse
intelligit᷑. Uerũ illa sola differentia in¬
telligenda ẽ. qd̾ ⁊ si sit in du̾sis sic dixmꝰ
inpetro ł paulo ł mychaele ł gabriele.¬
& ut ita dixerĩ aꝑtiꝰ ẽ in archangelis ꝗͣ
in aliis scĩs uiris. Qͦd ex eo manifestũ ẽ
qr cũ ad summã ꝑfectionẽ uen̾int sc̃ĩ quiꝙ¬
dnͣr siłes angłis effici ł equales scdm eugli¬
toꝵ. his gͥ nob de tͥnitatis rõne breuit̾ re¬
ꝑxtitis: conseq̃ns ẽ ⁊̃ illud admonere. qd

Expanded text:
lis sunt? Absurdum namque est dicere, quia in Petro quidem et in Paulo erat Christus, in Michaële vero archangelo et in Gabriele non erat. Ex quo manifeste deprehenditur, quia divinitas Filii Dei non in loco aliquo concludebatur; alioquin in ipso tantum fuisset, et in alio non fuisset sed secundum incorporeæ naturæ majestatem cum a nullo loco concludatur, in nullo rursum deesse intelligitur. Verum illa sola differentia intelligenda est, quod etiamsi sit in diversis, sicut diximus, in Petro, vel Paulo, vel Michaële, vel Gabrieleet, ut ita dixerim, apertius in Archangelis est, quam in aliis sanctis viris. Quod ex eo manifestum est, quia cum ad summam perfectionem pervenerint sancti qui similes effici vel aequales, secundum evangelitorum. His igitur nobis de Trinitatis fide breviter repetitis, consequens est etiam illud pariter ad
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑorib dr positũ inscͥpturis canonicis
nusꝗͤ usq ad p̾sens inuendmꝰ. Illud enĩ qͦd
am dicens de eis qͥ in suꝑꝑliciis ostituti ft̃.
mat̾iã posuit ꝓ ꝑecc̃is. S & sicubi in alio loo
scriptũ farte mat̾ie nom̃ ẽ. nusꝗͣ ut ego
arbitror de hoc qͦ nc̃ querimꝰ sigc̃are inueni

Expanded text:
cis nusquam usque ad præsens invenimus. Illud enim quod am, dicens de eis qui in suppliciis constituti sunt, materiam posuit pro peccatis. Sed et sicubi in alio loco scriptum forte materiæ nomen est, nusquam, ut ego arbitror, hoc de quo nunc quærimus signi
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte magis illud indicare uideat᷑. qͥ sic̃
in deut̾onomio euidentior ⁊ manifestior
legis latio declarat᷑ ꝗͣ in his q̃ pͥmo scͥꝑtast̃.
ita ⁊ ab eo aduentu saluatoris quẽ inhu-¬
militate cõpleuit cũ serui formã susceꝑit

Expanded text:
ne forte magis illud indicare videatur, quod sicut in Deuteronomio evidentior et manifestior legislatio declaratur quam in his quæ primo scripta sunt, ita et ab eo adventu Salvatoris quem in humilitate complevit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ isrłis nom̃ sigc̾at int̾p̃tatũ. Iãuͦ conse¬
quens ẽ ut scłm ħ aptari debeat ⁊ int̾p̃ tari
illud qd decẽ plagis egyptꝰ u̾berat᷑ ut dei
ppłm ꝑmittat exire. uł ea q̃ in deserto cũ
ppło gerunt᷑. uł qd̾ ex collatione omĩs ppłi
tab̾nacłm ostruit᷑. ł indum̃ntũ sac̾dotale

Expanded text:
enim Israëlis nomen significat interpretatum. Jam vero consequens est ut secundum hæc aptari debeat et interpretari illud quod decem plagis Ægyptus verberatur ut Dei populum permittat exire, vel ea quæ in deserto cum populo geruntur, vel quod ex collatione omnis populi tabernaculum construitur, vel indum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd nũꝗͣ ueterescet. Hoc itaq mͦ in osum¬
matione ac restitutione õiũ fieri ꝑutandꝰ
ẽ. ut paulatĩ ꝓficientes ⁊ ascendentes.
modo ⁊̃ ordine ꝑueniant pͥmo ad t̾rã illã
⁊ eruditionẽ q̃ in ea ẽ. in qua ad meliora
⁊ illa qͥb iã addi nichilpot̃ instituta p̃ꝑa¬
ĩ eis tã du usq quo eos ⁊̃ patͥ subiciat qͥ
subdidit ei oĩa. id÷ ut cũ capaces di effecti
fu̾int. sit eis cłs oĩa inõib. Tunc gͦ oseq̃n¬
ter ñ nat᷑a corporea illũ sũmũ ⁊ cui addi
nichil possit recipiet statũ. Hactenꝰ nobis
cussa. arbitrio legentis relinqͥmꝰ ex utͦꝙ
qͦd meliꝰ iudicau̾it eligendũ. Sos uͦ in his
finẽ libri t̾cii facimꝰ: finit liber tercius.

Expanded text:
quod nunquam veterascet. IX. Hoc itaque modo in consummatione ac restitutione omnium fieri putandum est, ut paulatim proficientes, et ascendentes modo et ordine perveniant primo ad terram illam, et eruditionem quæ in ea est, in qua ad meliora, et illa quibus jam addi nihil potest, instituta præpain eis tamdiu usquequo eos etiam Patri subjiciat qui sibi subdidit omnia, id est ut cum capaces Dei effecti fuerint, sit eis Deus omnia in omnibus. Tunc ergo consequenter etiam natura corporea illum summum, et cui addi jam nihil possit, recipiet statum. Hactenus nobiscussa, arbitrio legentis relinquimus, ex utroque quod melius judicaverit eligendum. Nos vero in his finem libri tertii faciamus. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
ste uͦ due nat᷑e diu̾sas sui reciꝑiunt ꝑmu¬
tationes. ut illa quidẽ inuisibił que ⁊ r̃o¬
nalis ẽ. animo ꝓposito ꝙ utat᷑. pro eo qd
in bonis. aliq̃n in ꝯtͣriis inuenit᷑: hec uͦ
nat᷑a corꝑorea sub̃alẽ recipiat ꝑmutõnẽ.
un ⁊ ad õe qͦdcũq moliri ł fabricari ł retra
ctare uoluerit artifex õiũ ds̃. mat̾ie huiꝰ
ht̃ in oĩb famulatũ. ut in qͣscũꝙ uult
formas ł sp̾es ꝓut rerũ m̾ita deposcunt
naturã corꝑoreã tͣnsmutet ⁊ tͣnsferat. qͦd
oĩs qͣlitas corꝑis illa sola erit q̃ in illa i¬
initio libri sui moyses scͥbit dicens. In pͥnci¬

Expanded text:
ecipiunt permutationes. Illa quidem invisibilis, quæ rationabilis est, animo propositoque mutatur pro eo quod in bonis, aliquando in contrariis invenitur. Hæc vero natura corporea substantialem recipit permutationem: unde et ad omne quod mrtifex omnium Deus, materiæ hujus habet in omnibus famulatum, ut in quascumque vult formas vel species, prout rerum merita deposcunt, naturam corpoream transmutet et transferat. Quod omnis qualitas corporis illa sola erit quæ in illa iinitio libri sui Moyses scribit dicens: «In princi
Abbreviated transcription (Latin):
uerit aliqͣntulũ ex his q̃ querunt᷑. iterũ
usdet alia q̃ q̃renda st̃. Qd̃ si & ad ipsa ꝑue¬
nerit. multo it̾m plura ex illis q̃ requiri
debeant ꝑuidebit. Pxopt̾ qͦd & sapientissi¬
mꝰ salomon naturã rerũ ꝑ sap̃iam otuens.
ait: Dixi. sapiens efficiar. & ipsa sapientia
longe facta ẽ a me. longe płqͣ era. ⁊ altitudi¬
ne ꝓfundã qͥs inueniet : S & ysaias scien
rerũ initia a nat᷑a mortali inueniri r̃iposse.
s ne abhis qͥdẽ naturis q̃ quãuis diuiniores

Expanded text:
nerit quædam ex his quæ quæruntur, iterum videt alia quæ quærenda sunt. Quod etsi ad ipsa pervenerit, multo iterum plura ex illis quæ requiri debeant pervidebit. Propter quod et sapientissimus Salomon naturam rerum per sapientiam intuens, ait: «Dixi, Sapiens efficiar, et ipsa sapientia longe facta est a» me, longe plus quam erat: et altitudinem profundam quis inveniet? Sed et Esaias sciens rerum initia a natura mortali inveniri non posse, sed ne ab his quidem naturis quæ quamvis diviniores