comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnobis mortuus est. Multomagis¬
nunc iustificati in sanguine ipsius
salui erimus ab ira ꝑipsum. Iustifica
dinquit in sanguine ipsius. Iustifica¬
ti plane: in eo quod a peccatis om̃ibꝰ
bat peccatum occisus. Salui erimus ab
ira ꝑipsum. Ab ira utiq d̾i. que nicħ
aliud: quam iusta iundicta. Non ergo
sicut hominis animi ꝑturbatio: ita¬
est ira dei. S illius ira est cui dicit
alio loco sc̃a scͥptura. Tu autem dñe
cepit. etiam reconciliatio d̃ĩ quȩ rec¬
te intelligitur. nisi cum talis ira fini¬
tur. Nec mimici eramus deo. nisi
quemadmodũ iustitiȩ sunt ininica
peccata. Quibꝰ remissis tales immi¬
citie finiuntur & reconciliant᷑ iusto
quos ipse iustificat. Quos tam̃ etiam
iunicos utiq dilexit quandoquidẽ
cum adhuc immici essemus tradidit
eum. Recte gͦ apł̃s sequutus adiung̃.
Si enim cum munici essemus recon¬
ciliati sumus deo ꝑmortem filii eius
ꝑ quem facta est illa remissio pecca¬

Expanded text:
ortuus est. Multo magisortuus est. Multo magis justificati nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Justificati, inquit, in sanguine ipsius: justificati plane in eo quod a peccatis omnibusbat, occisus. Salvi ergo erimus ab ira per ipsum: ab ira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hominis, animi perturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domicepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utique dilexit: quandoquidem cum adhuc inimici essemus, tradidit eum. Recte ergo Apostolus secutus adjunxit, Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejusper quam facta est illa remissio pecca
Abbreviated transcription (Latin):
dei pro nobis mortuus est. Sccuris
esto accepturum te uitam ipsius. q
pignus habes mortem ipsius. Pros
enim mortuus est. Numqͥd ꝓuislde
us est ꝓte. Iustificatus es & descritl
Qui iustificat imptum. relinque
dis. quibus ad nos lib̾andos uti poss&e
omp̃s ipsa potissimum eligeret᷑ ut fi¬
erit. ubi nec diuinitate enis aliquid
minimtũ ẽ aut mutatum. & de hu¬
mnanitate suscepta. tantum bñficii
collatum est hominibꝰ. ut a di filio sẽ¬
ꝓr̃no eodemq hominis filio mors tẽ¬
palis indebita redderet᷑. qua eos a sẽ¬
ꝓitna morte debita lib̃aret. Peccata
nr̃a diabolus tenebat. & ꝑ illa nosme¬
rito adigebat in mortem. Dimisit ea
ille qui sua non habebat. & ab eo in¬
merito est ꝑductus ad mortem. Tan¬
ciualuit sanguis ille ut nemiiẽ xp̃o
indutum in et̃na morte debita deti¬
nere debuerit. qui xp̃m morte inde¬
bita uel ad tempus occidit. Cõmen¬
dat gͦ caritatẽ suam d̃s in nobis. qm̃
cum ad huc peccatores essemus xp̃c

Expanded text:
Dei pro nobis mortuus est; securus esto accepturum te vitam ipsius, qui pignus habes mortem ipsius. Pro quibus enim mortuus est? numquid pro justis? uus est pro te, justificatus es, et deseret te? Qui justificavit impium, relinquedis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immerito est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debuerit, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat ergo charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores essemus, C
Abbreviated transcription (Latin):
dentia multos diuersi erroris hereticos
eẽ ꝑmitat. ut cum insultant nob̃ &
int̾rogant nos ea que nescimus. ł sic
discutiamꝰ pigritiam ꝙ diumã scripturã
nosse cupiamꝰ. Propterca & apls dicit. O
portet multas hereses ẽẽ ut ꝓbati mani-¬
sesti fiant uit̾ uos. Hi enim d̾õ ꝓbati st̃
qui bñ possunt docere. s manifesti ho-
minib eẽ non possunt nͥ cum docent.
Docere autem nolunt. nͥ eos qui doceri qͥ¬
runt. S multi ad querendũ prigri st̃
nͥ ꝑ molestias & insultationes hereticorũ
quasi de somno excitent᷑. & imꝑitia sua
crubescant sibi. ꝙ de illa imꝑitia sua ꝑi¬
cditari se sentiant. Qui homines si bone
sunt fidei non cedunt hereticis. s quid
eis respondeant diligent̃ inquirunt. nͨ
cos deserit ds ut petentes accipiant &
querentes inuerant. & pulsantibus a
commnodi. & maxime głc principatusq
sin gra falsas ac nouas opiniones. ł gignit
ł sequitur. Ille autem qui huiusmodi ho¬
dam ueritatis ac pietatis illusus. Hon¬

Expanded text:
dentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut cum insultant nobis, et interrogant nos ea quae nescimus, vel sic excutiamus pigritiam, et divinas Scripturas nosse cupiamus. Propterea et Apostolus diciportet multas hereses esse, ut probati manifesti fiant inter nos. Hii enim deo probati sunt, / qui bene possunt docere, sed manifesti esse hominibus non possunt, nisi cum docent. Docere autem nolunt naerunt. Sed multi ad quaerendum pigri sunt, nisi per molestias et insultationes haereticorum quasi de somno excitentur, et de imperitia sua erubescant sibi, et de illa imperitia sua periclitari se sentiant. Qui homines si bonae sunt fidei, non cedunt haereticis, sed quid eis respondeant diligenter inquirunt. Nec eos deserit Deus, ut petentes accipiant, et quaerentes inveniant, et pulsantibus acommodi et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequitur, ille autem, qui huiusmodi hoadam veritatis ac pietatis illusus:
Abbreviated transcription (Latin):
udeat᷑. s illi sunt fructus facere uolũ
est. S ed merito potest mouere. quomͦ
huic sententie conueniat illud apłi uͥ
ait. nemo in sp̃ũ d̃i loquens dic̃ anathe¬
ma ih̃u. & nemo potest dicere dnm ihe¬
bentes sp̃m sc̃m possumꝰ dicere non in¬
traturos in regnũ celoꝵ si ꝑseuerauerit ex ł ad da¬
usq in finem. neq illos qui dicunt

Expanded text:
acere voluntst. 83. Sed merito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere, Domibentes Spiritum sanctum possumus dicere non intraturos in regnum coelorum, si perseveraverint usque in finem; neque illos qui dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
ne manifestatus est filius ilłi in hc̃
mundum missus est in plenitudine
temꝑis factus ex femina. Quia enĩ
in sapientia dĩ non poterat mundꝰ
cognoscere ꝑ sapientiã dm̃. qm̃ lux
lucet in tenebris & tenebrȩ eam ñ cõ¬
p̾henderunt. placuit do ꝑstultitiã
p̃dicationis saluos facere credentes.
ut uerbum caro fieret & habitaret
in nobis. Qm̃ uidei signa petunt.

Expanded text:
ne manifestatus est Filius Dei, in hunc mundum missus est, in plenitudine temporis, factus ex femina. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus cognoscere per sapientiam Deum; quoniam lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt: placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes ; ut Verbum caro fieret, et habitaret in nobi
Abbreviated transcription (Latin):
non suum s ssaus ẽc̃ non solum ut sit
uerumctiã ut non nisi ab illo bñ sit iͥ.
a quo habet ut sit. Et hoc d̃i p̃ceptũ¬
est & hoc p̃ceptum obedient̃ audire.
id est ut qui głatur in dño głetur: simi¬
liter ut cetera: donum d̃i est. Quod bo¬
num qui non habet non dubito dicere
alia quecumq habet inanit᷑ habet. Ci¬

Expanded text:
non suum, sed illius esse, non solum ut sit, sed etiam ut non nisi ab illo bene sit sibi, a quo habet ut sit; et qui in omnibuest; et hoc praeceptum obedienter audire, id est, ut qui gloriatur, in Domino glorietur , similiter ut caetera, Dei donum est. Quod donum qui non habet, non dubito dicere, alia quaecumque habet, inaniter habet.
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ quodãmͦ esse medioꝵ ia sha¬
bent ut eoꝵ pruis quod est reddnt
bona probonis habeant & boni e mo¬
dioerit boni & mediocrit᷑ mali. It̃ob
mnus hoc reprehendit. s non iusti
redidid̃itis bona ꝓbonis quam merile
habebitis : id est quid magnum faucde
Nonno & publicam hec facunt Ilaes¬

Expanded text:
hominum quodam modo esse mediorum, ita se hahominum quodam modo esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius, quod est reddere bona pro bonis, habeant et boni, et mediocriter boni, vel mediocriter mali. Ideo Dominus hoc non reprehendit, sed non vult in reddideritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facietis? «nonne et publicani hoc faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
Cunis uestigia secutus stephanus. flexo
genu de auit plapidantib dicens. Do¬
mine ne statuas illis hoc peccatum.
Ad quam rem preceptum ꝑtinet di¬
ligite inimicos ur̃os uñfacite. his qui
oderunt uos. & orate. ꝓ cis qui uos ꝑ¬
secuntur. Mala ꝓ malis. non esse red¬
denda paulus apłs dicit. Nulli malũ
ꝓ malo reddentes. & apl̃s petrus non
reddentes malum ꝓ malti ł maledis¬
tum ꝓ malcdicto. Unde & in psalmo
legitur. Si reddidit retribuentib mͥ
mala. Duoꝵ postiemoꝵ illud mtuis
ad nouem leprosos ꝑtinet. qui cũmun¬
dati essent a dño grãs non egerunt Ii¬
lud uͦ ultimum qͦnichil ẽ peuis ad hos
ꝑtinet de quib in psalmo dicit. Pro
eo ut diligerent me detrahebant m.
Dilectionõ quiippe debebant tamꝗͣ amñ
bñficiis. quam non solum minime red¬
debant. uerunctiã ꝓ illo bono mrroga¬
bant malum. Duo uͦ media quȩ chyem̃

Expanded text:
Cujus vestigia secutus sanctus Stephanus, fixo Cujus vestigia secutus sanctus Stephanus, fixo genu oravit pro lapidantibus, dicens: «Domine, ne statuas illis hoc delictum» . Ad quam rem praeceptum pertinet, «Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Mala pro malis non esse reddenda Paulus apostolus dicit, «Nulli malum pro malo reddentes» ; et apostolus Petrus, «Non reddentes malum pro malo, vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentibus mihi mala» . Duorum postremorum illud mitius ad novem leprosos pertinet, qui cum mundati essent a Domino, gratias non egerunt : illud vero ultimum quo nihil est pejus, ad hos pertinet, de quibus in isto psalmo legitur. «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi.» Dilectionem quippe debebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duo vero media quae diximus
Abbreviated transcription (Latin):
tabit᷑. P toinde cum apłs nos ammone¬
at ne simus alta sapientes s humilib
consentientes cogitet si potest in qͣntũ
supbiȩ precipitium ferat᷑ homo si non
conserit humili d̃o. & quam sit ꝑnitio¬
sum inpatient᷑ ferre hominem quod
uoluerit dñs ustus. si patient᷑ ꝑtulit
deus quod uoluit mumcus inustꝰ:¬
sunt in isto genere cifferentiȩ. que com¬
memoeate ammaducrti facillime pos¬
sunt. R eddere bona ꝓ malis. non rea¬
re bona ꝓbonis. readdere mala ꝓ malis.
Non readere bona ꝓ honis. s reddere.
mala ꝓbonis. Horũ duo prima bonoꝵ
sunt. & eorũ duoꝵ prius melius. P ostre¬
ma uo malorũ. & eoꝵ posternus dete¬
rnis. Duo media quodammꝰ meaioctiũ.
s eoo pruis ꝓpinquat bonis. posterius¬
posterus propinquat malis. Hec m
scrpturis sc̃is oportet attendere. Readi¬
dit bona ꝓ malis ipse dñs qui ustificat
impum. ae pendiens in cruce ayxit. Pat̃
ignoser ilis quia nesciunt quiꝰ facuint.

Expanded text:
tabitur . Proinde cum Apostolus nos admonetabitur . Proinde cum Apostolus nos admoneat, ne simus alta sapientes, sed humilibus consentientes ; cogitet, si potest, in quantum superbiae praecipitium feratur homo, si non consenserit humili Deo; et quam sit perniciosum impatienter hominem ferre quod voluerit Dominus justus, si patienter pertulit Deus quod voluit inimicus injustsunt in isto genere differentiae quae commemoratae animadverti facillime possunt: Reddere bona pro malis, non redre bona pro bonis, reddere mala pro malis; non reddere bona pro bonis, reddere mala pro bonis. Horum duo prima, bonorum sunt, et eorum duorum prius melius; postrema duo malorum, et eorum posterius deterius; duo media quodammodo mediorum, sed eorum prius propinquum bonis, posterius propinquum malis. Haec in Scripturis stificat impium» , et pendens in cruce dixit: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» .
Abbreviated transcription (Latin):
bone beatus esse interim spe: ut sis etrã
re cum pietati ꝑseuerantissime tribue¬
retur merces felicitatis ct̃nę. Hĩc enim¬
ausus sum hȩc ad te loqui: ut tibi sapi
est autem in p̃senti scło uerus ueri dei
ma pietas. abi sempit̾na selicitas. Hon
ostentet᷑ in lingua. ut simus scdm apłm
non alta sapientes. s humilib consen¬
tientes. Non ait conloquentes s con¬
sentientes. quod non fit ore. Sea tu
tem. intus amplecteris uanitatem. Er¬
go & in corde & more non habes uerita¬
tem. Quid tibi prodest uideri homini¬
bus humile esse quod dicis. si d̾s uidet
altum esse quod sapis: Certe si diumũ
auribꝰ insonaret oraculũ noli altũ di¬
cere. nec sic inmerito dampnareris.
altum in corde coram dño lociucrerefis.
Cumsi audias noli altum sapere s ti¬
peccatum estimes non habere. ac ꝑ hoc
quia non ius timere. nichil tibi aliuid
remanet quam tumere. Qui se exal¬
tat humiliabit᷑. & qui se humiliat exal¬

Expanded text:
bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseverantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapieest autem in praesenti saeculo uerus ueri dei ma pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ostentetur in lingua; ut simus secundum Apostolum, «non alta sapientes, sed humilibus consentientes» : non ait, colloquentes, sed, «consentientes;» quod non fit ore, sed corde. tem, intus amplecteris vanitatem. Ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, sed tipeccatum existimes non habere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud remanet quam tumere. 2. Et tat, humiliabitur; et qui se humiliat, exal
Abbreviated transcription (Latin):
iupba iactantia. Si beata uita est incru-¬
datibꝰ corꝑis. cur non in ea manet sapi¬
ins ut fruat᷑. Si autem miscria est: qͥd
dscero te nisi tẏpus impedit ne fatea¬
uir ne oret dm̃. ne iusto & miscl̃i sup¬
aucrtere.ł mitigare. ł ad ca toleranda
seutudie armare. uel ab eis omĩmodo
lloerart d & post hec uere beatam iutã
alie uitam istã tempalc̃ atq mortalẽ¬
portam deliclabilit quam tolerabilit᷑
llemus. e mala enis tune bono con¬
mus. Ad hoc nos exhortatꝰ apłs paulus
ait. Spe gaudentes. in tribulatione pau-¬
entes. Ostendit enim quare in tribula¬
tione patientes: p̃mittendo spe gauden¬
tes. ad hanc sꝑem exhortor: ꝑ ihm̃ xp̃m
latente maiestate diuinitatis. & carnis
infirmitate apparente. non solum ora¬
culo docuit sermonis. uerumetiã suȩ pas-¬
sionis & resurrectionis exemplo. In alte¬
ra enim qualia tolerare: in altera qua¬
lia debcamus spare monstrauit. Istam¬
ꝓmisit. Quare assuesce obsecro te uir

Expanded text:
superba jactantia! Si beata vita est in cruciatibus corporis, cur non in ea manet sapiens ut fruatur? si autem misera est, quid, obsecro te, nisi typhus impedit ne fateatur, ne oret Deum, ne justo et misericordi supauertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam spe uitam istam tempnon tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono conmus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione patientes\', praemittendo \'spe gaudentes. ad hanc spem exhortor per legum Chripse magister latente maiestate diuinitatis et carnis infirmitate apparente non solum sermonis oraculo docuit uerum etiam suae passionis et resun-ectionis exemplo; in altera enim, qualia tolerare, in altera, qualia debeamus sperare, monstrauit. promisit.
Abbreviated transcription (Latin):
hannes inter cetera quȩ locutus. ẽ. ad
cos qui uenerunt ut ab illo baptirart̃¬
tur. E go quidem uos baptrro aqua in
penitentiam. qui autem post me uen¬
turiis est fortior me est. cuius non sũ

Expanded text:
annes inter caetera, quae locutus est ad eos qui venerunt, ut ab illo baptizarentur: Ego quidem vos baptizo in aqua in poenitentiam: qui autem venturus est post m
Abbreviated transcription (Latin):
iustus diligit alienum. Cum enĩ nos
ad diligendos inimicos dñs hortaretur
exemplũ ꝓposuit patris nr̃i qui in cę¬
lis est qui facit solem suũ orrri suꝑ bo¬
nos & malos. & pluit suꝑ iustos & mniꝰ¬
tos. Numqͥd tam̃ iło ł temꝑalib cor¬
rcptionibꝰ ñ emendat. ł ꝑtinacit᷑ duros
in fine non cdampnat : Sic gͦ minnicus
diligat᷑ ut non displiccat dĩ iustitia. qͣ
punit᷑. & sic placcat iustitia qua puni-¬
tur: ut non de malo eius s de bono
iudice gaudeat᷑. Maliuolus uero animꝰ
contristat᷑. si eius inimicꝰ correptꝰ eua-¬
serit penam. & cum puniri eum uidz
iundicari se ita gaudet. ut non iusti¬
tia d̾̃i quem non diligit. s illius quẽ
odit miseria delectet᷑. & cum deo di¬
mitat udicium. ut plus noceat ds̃
quam ipse potest nocere. exoptat. &¬
cum dat cibum inimico esurienti po-¬
tumq sitienti: malitiose sapit quod scͥp¬
tum est. Hoc emm faciens carbones ig¬

Expanded text:
justus diligit, alienum. Cum enim nos justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ; numquid tamen ideo vel temporalibus correptionibus non emendat, vel pertinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut non displiceat Domini justitia qua punitur; et sic placeat justitia qua punitur, ut non de malo ejus, sed de bono judice gaudeatur. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ig
Abbreviated transcription (Latin):
e sus uelinit ã dño uindicati. un¬
le d sermunt᷑ mĩ quia uistui magis
cupit mimicũ suum corrigi quam puni¬
ri: Ꝙ cum in cum udet a dño uindica¬
ri non eius delectat᷑ pena. quia non cũ
odit. s diuma iustitia. quia dm̃ dili git
Deniq si in hoc scło in eum iundicat᷑.
ł ꝓ illo ctiam letat᷑ si corrigit᷑. ł certe ꝓ
aliis ut timcant imitari. ipse quoq
fit melior ñ supplicio illius odia sua
pascendo s errata emendando. Ac per
hoc de beniuolentia non de malitia ẽ
quod letat᷑ iustus cum uindictam &
manus suas lauat. id est oꝑa mundio¬
ra efficit in sanguine. Hoc est in exi¬
tio peccatoris sumens inde ñ mali ali¬
eni gaudium. s diuinȩ ammonitionis
exemplũ. Si autem in futuro scło ulti¬
mo di iudicio uindicat᷑: hoc ei placet
quod dõ. ne bñ sit malis. ne pioꝵ pre¬
miis etiam impii ꝑfruant᷑. quod utiq
iniustũ est & a regła ueritatis quam

Expanded text:
micis suis velint a Domino vindicari, unmicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uos ipsos uindicantes carissimi. s date
licum irȩ. Scriptum est enim. mͥ uin-¬
dictam. ego recribuam dicit dñs. Nec
ipse itaq precepit ut nolint iuindicari
s ut non seipsos undicantes dent locũ
urt di qͥdicit. michi umdictã. ego retͥbuã
Q dñs in eũgłio uiduam ꝓponit in eͦu¬
qllo. quȩ umndicari desidcrans. udicẽ
intpellat iniustũ. qui eam tandem ñ
Hoc autem dñs ꝓposuit. ut ostender&
multomagis dm̃ iustũ cito facturũ iudici-¬
um electoꝵ suoꝵ. qui ad illum clamant
die ac nocte. Inde est & ille sub ara d̾i
martrum clamor. ut dĩ iudicio iundi
entur. Uui est gͦ illud diligite inimicos
uĩos bñfacite his qui oderunt uos. & ora
alq̃ reddendum. non solum factũ malũ
ꝓfuo malo. s nec uotũ malum redden¬
i est ꝓfacto uel uoto malo. Reaclit au¬
en uotũ malum: qui etiã si ipse non¬
Muileat. tam̃ ut euis inincũ as̃ puni
spedat atq optat. Quappt̃ cuimn
Pbonio uistus & homo maluis de ini¬

Expanded text:
indicantes, charissimi, sed date locum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in  quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem alihoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei Diligite inimicos vestros, benefacite eis qui vos oderunt, et orate cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de ini
Abbreviated transcription (Latin):
detur tristitia ẽẽ cum dicit. concupist
& deficit anima mea in atria dñi. N
enim habet quod defiderat. Sea numꝙͥ
sine gaudio est . Quo gaudios Quad
ait apss. Spe gaudentes. Ibi ammiigu¬
aebit. modo ahuc spe. Ideoq qui spe
gaudent. quia certi sunt sunt sc aui¬
turos tolerant in torculari om̃s p̃ssura.
Propterea & ipse apłs cum diciset he
gaudentes. quasi his loqueret᷑ quir
In toreulari sunt. addidit statm. nu
bulatione patientes. In tribulatonen¬
quit patientes. Quid aeide: In el¬
ono tolerantes. Quid est toleranta:
quia cuifferimini. Oratis & disenel
dolerate. quid differimini: Tolatas
quod difert̃. quia cum ueneri noi

Expanded text:
e, cum dicit, «Concupiscit et deficit anima mea in atria Domini;» non enim habet quod desiderat: sed numquid sine gaudio est? Quo gaudio? Quod ait Apostolus: «Spe gaudentes.» Ibi jam re gaudebit, modo adhuc spe. Ideoque qui spe gaudent, quia certi sunt se accepturos, tolerant in torculari omnes pressuras. Propterea et ipse apostolus cum dixisset, «Spe gaudentes;» quasi his loqueretur, qui jam in torculari sunt, addidit statim: «In tribulatione patientes. In tribulatione,» inquit, «patientes:» quid deinde? «In oratione tolerantes» . Quid est, «tolerantes?» Quia differimini. Oratis et differimini; tolerate quod differimini: toleretur quod differtur; quia cum venerit, non
Abbreviated transcription (Latin):
latio quam ꝓ nominc. xp̃i credentes fu¬
erant perpessuri. tamen non abre. est
cund̾e sp̃m sc̃m etiam nomine ignis
significatum uideri. Propt̾ quod & in
aduentu euis dictum est. Hise sunt il¬
lis linguş duiisȩ uelit ignis. qui eĩ¬
sedit suꝑ unumquẽq illoꝵ. Hinc &

Expanded text:
ulatio, quam pro nomine Christi credentes fuerant perpessuri; tamen non ab re est, eumdem Spiritum sanctum etiam nomine ignis significatum videri. Propter quod et in adventu ejus dictum est: Visae sunt illis linguae divisae, velut ignis, qui et insedit s
Abbreviated transcription (Latin):
stis dictum qui manducatis panem
aoloris. Iste est labor fructuum panis
aoloris. Nisi enim manducaret᷑ ñ dice¬
cetuit panis. Nisi autem haberet aliqmͣ
suautatem panis iste. nemo illum man-¬
ducaret cum tanta iocunditate. Plorat
ingennitu qui orat. Dulciores sunt la¬
cunç orantium quam gaudia theatro¬
rum. & audi flamam desiderii. quia
manducat᷑ ipse panis de quibꝰ dicit qͥ
manducatis panem doloris. Alio loco
dicit amans iste cuius uocem in psal¬
mo plerumq agnoscimus. facte sunt
michi lacrimȩ meȩ panes die ac noc¬
iͥt linde factȩ sunt lacrimȩ panis.
Dum d̃i michi cotidie. uͥ est deus tuus

Expanded text:
st? «Qui manducatis panem doloris.» Iste est labor fructuum, panis doloris. Nisi enim manducaretur, non diceretur panis: nisi autem haberet aliquam suavitatem panis iste, nemo illum manducaret. Cum quanta suavitate plorat in gemitu, qui orat? Dulciores sunt lacrymae orantium, quam gaudia theatrorum. Et audi flammam desiderii, qua manducatur ipse panis, de quo hic dicit, «Qui manducatis panem doloris.» Alio loco dicit amans iste, cujus vocem in Psalmo plerumque agnoscimus: «Factae sunt mihi lacrymae meae panis die ac nocte.» Unde factae sunt lacrymae panis? «Dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuus
Abbreviated transcription (Latin):
cimens ule dicit. ne intres in uidiciũ
cum scruo tuo. Hnde dicit᷑ ppło conti¬
maci. Quid uultis mecum iudicio con¬
tendere ꝰ Cum cnim ręx iustus sederit.
in throno. auis glabitur castum se ha¬
bere cor. aut quis głabit᷑ mundum se
ese a peccatos Que igit᷑ spes ẽ nisi ex¬
altet misccłia iudicio ꝰ Sea erga illos
qui miscciam fecerunt ueracit᷑ dicen¬
do dimitte nobis debita nr̃a ficut & nos
dunittimꝰ. & sinc murmuratione dando.
hilarem enim datorem diligit ds. Sꝑi¬

Expanded text:
imens ille dicit: ne intres in iudicium cum seruo tuo. unde dicitur populo contumaci:quid uultis mecum iudicio contendere? cum enim rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se se a peccato? quae igitur spes est, nisi superexultet misericordia iudicio sed erga illos, qui misericordiam fecerunt ueraciter dicendo: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et sine murmuratione dando? hilarem enim datorem diligit deus
Abbreviated transcription (Latin):
ae. quousq dñc ñ uindicas sanguinẽ
ntm non est pretereundũ quẽ ad modũ
accipi oporteat. ne. ꝓpt̾ exaturandum
odiũ credant᷑ sc̃i desiderare iundictam
quod ab eoꝵ ꝑfectione longe ab est. s
tam̃ scriptum est. Letabit᷑ iustus cum

Expanded text:
 non vindicas sanguinem nostrum ? non est praetereundum quemadmodum accipi oporteat; ne propter exsaturandum odium credantur sancti desiderare vindictam, quod ab eorum perfectione longe abest. Et tamen scriptum est, « Laetabitur justus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
siatio. quia temꝑalit᷑ nos ad illum con¬
aeraimur. id est ex aliquo temꝑe ut cũ
llo mancamus in et̾num. & ipse ex qͦ¬
dam temꝑe uerbum carofactum est &
hantauit in nobss. Propterea igit᷑ cũ
blunuat᷑ in scripturis aut uarrat᷑ ali¬
quid de sapientia. siue dicente ipsa
luc cum de ila dicit᷑. filius nobis po¬
ant in cominutabilit᷑ uiuit. Sicut Itrintate.¬
astri cum sit in scipsa uita etiam
lobis st inta eum cius essicumur ut¬
cumq participes. ita cum in se ipsa sit
iustitia etiam nob̾ sit iustitia. cum ei co¬
herendo iuste uiuimꝰ. Et tantomagis
minus ue iusti sumus. quanto illi ma-¬
gis minusue coheremus. Unde scriptũ
est de unigenito filio d̾i. cum sit itaq
patris sapientia atꝙ ustitia. & sc̃ꝑ
in se ipsa sit. quod factus sit nobis
a deo sapientia. & iustitia & scĩficatio. &
redemptio ut quemad modũ scͥptũ est
suminus d̾s uera iustitia. ł ille uerus d̾̃s
summa nistitia. quam ꝓfecto esurire at¬

Expanded text:
catio , quia temporaliter nos ad eum convertimus, id est, ex aliquo tempore, ut cum illo maneamus in aeternum. Et ipse ex quodam tempore Verbum caro factum est, et habitavit ionuntiatur in Scripturis aut narratur aliquid de sapientia, sive dicente ipsa, sive cum de illa dicitur, Filius nobis poque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit uita, cum eius efficimur utcumque participes: ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus et tanto magis minusue iusti sumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. unde scriptum est de unigenito filio dei, cum sit utique patris sapientia atque iustitia et semper in se ipsa sit, quod factus sit nobis a deo sapientia et iustitia et sanctificatio et redemtio, ut, quemadmodum scriptum est, summus deus uera iustitia uel ille uerus deus summa iustitia, quam profecto esurire a
Abbreviated transcription (Latin):
neste que apta sunt humanis usibus
opabatur seut sese habent opi s
pls siue rusticanum aliciuos opi
gredi. siue in opisicum labrre ler¬
ri. Qui enum ait sine offensione es¬
hac causa reueri posset igiors. Sui
deos dixeruit patriardiȩ pecora pa¬
uerunt. Si grecos quos etiam pasi¬
nos dicimus. etiam philosophus is¬
tum sibi honorabiles sutdores habi¬
erunt. Si eccłiam di homo ilc uisꝰ
& ad testimoniũ comugalis sem ui
surȩ iurginitatis electus cui desina¬
nocentia & sine fraude homines
ꝑantur: bonum c̃. Nam p̃caiet he
& ipse apłs. ne quisquã ex necesitit
sustentande uite in mala oꝑa auau¬
tur. Qui furabat᷑ inquit iamnon si¬
retur. magis autem laboret manhỹ
bonum ut habeat unde tͥbuat cuo
pus ẽ. Hoc gͦ scire sufficit quia e
in ipso oꝑe corꝑali id quod bonume
oꝑari idẽ quib tempoꝵ spatis ne
ab euuangłirando impediret᷑ qus
possit comp̃hendere: Sane qua &

Expanded text:
neste quae apta sunt humanis usibus neste quae apta sunt humanis usibus operabatur; sicut sese habent opera etur apostolus siue rusticanum aliquod opus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione eshac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixerint, patriarchae pecora pauerunt; si Graecos, quos etiam paganos dicimus, etiam philosophos multum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis electus, cui desponsanocentia et sine fraude homines operantur, bonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quisquam ex necessitate sustentandae uitae in mala opera delabatur. qui furabatur, inquit, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia et in ipso opere corporali id quod bonum eoperari, id est quibus temporum spatiis, ne ab euangelizando inpediretur, quis possit conprehendere ? sane quia et
Abbreviated transcription (Latin):
tretur. quia uere debebat᷑. & quia no¬
luit non utiq mentitus est. Neq enum
dixit non sibi deberi. s deberi ostendit.¬
& debito se usumꝰ esse. nec omĩno uti
uelle ꝓfessus ẽ. eo ipso factus infirmis
quo potestate sua uti noluit tam miscd̃i
scilicet indutus affectu. ut cogitaret
quẽadmodũ secũ agi uellet si ce ipse ita
infirmaret᷑. ut posset de illis ꝑ quos sibi
pere. quasi mercimonioꝵ nundinas
istam sustentaret quod erat ipsũ opꝰ
& quando ei uacabat. & oꝑari & euugli¬
um p̃dicare ᷤ Cui respondeo. Puta me
nescire. Corꝑalit̾ tamen oꝑatũ eẽ. ꝙ in¬
de in carne uixisse. ñ utentem potesta¬
te quam dominꝰ apłis dederat. ut eugli¬
uni annuntians de egło iuueret ea que
supra dicta sunt sine dubitatione uilla¬
testant᷑. Unum scio quia nec furta
faciebat. nec effractor aut latro erat.
nec auriga aut uenator. nec histrio.
aut turpilucriis. s innocent aut ho¬

Expanded text:
tiretur, quia uere debebatur; et quia notiretur, quia uere debebatur; et quia noluit, non utique mentitus est. neque enim dixit non sibi deberi, sed deberi ostendit et debito se usum non esse nec omnino uti - uelle professus est, eo ipso factus infirmus, quo potestate sua uti noluit, tam misericordi scilicet indutus affectu, ut cogitaret quemadmodum secum agi uellet, si et ipse ita infirmaretur ut posset de illis, per quos sibi pere, quasi mercimoniorum nundinas istam sustentaret, quod erat ipsum opus et quando ei uacabat et operari et euangelium praedicare? cui respondeo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde in carne uixisse, non utentem potestate, quam dominus apostolis dederat, ut euangelium adnuntians de euangelio uiueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubitatione testanfaciebat, nec effractor aut latro erat, nec auriga, aut venator, aut histrio, nec turpilucrus: sed innocenter et ho
Abbreviated transcription (Latin):
runt. nec isti p̃putiati curumcisi sunt.
Sine lege autem gentes quȩ nondum
crediderunt quib tam̃ se apls congru¬
isse testatur ꝑ miscd̾cm compassionẽ.
ñ ꝑ uersipeslem simulationẽ. id est ut
eo modo subueniret & carnali iudeo ł
pagano quom sibi ipse si hoc eẽt subue¬
niri uoluisset portans utiq eoꝵ infir¬
mitatem in compassionis similitudine.
ñ fallens in mendacii fictione. sicut c̃¬
tinuo sequit᷑ & dicit. Tactus sum
infirmis infirmus. ut infirmos lucri¬
facerem. Hinc enim loauebatur cũ
etiam illa omĩa diceret. Sicut gͦ quod
factus est infirmis infirmus non erat
mendaciũ sic & cetera illa suꝑiꝰ. Quã
enim dicit infirmitatẽ suam erga in¬
firmos fuisse nisi compatiendi eis: in
tantum ut ne uideretur uenditor eu¬
głii. & uerbi dĩ cursum apud imꝑitos
in malam suspitionẽ decidens impedi¬
ret. nollet accipere quod ei iure dnĩco
debebat᷑: Quod si uellet non utiq men¬

Expanded text:
runt; et ideo et illi circumcisi sunt; runt; et ideo et illi circumcisi sunt; sine lege autem gentes, quae nondum crediderunt, quibus tamen se apostolus congruisse testatur per misericordem conpassionem, non per uersipellem simulationem, id est ut eo modo subueniret carnali iudaeo uel pagano, quo modo sibi ipse, si hoc esset, subueniri uoluisset: portans utique eorum infirmitatem in conpassionis similitudine, n fallens in mendacii fictione, sicut continuo sequitur et dicit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. hinc enim loquebatur, ut etiam illa omnia diceret. sicut ergo quod factus est infirmis infirmus, non erat mendacium, sic et cetera illa superius. quam enim dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse nisi conpatiendi eis in tantum, ut, ne uideretur uenditor euangelii et uerbi dei cursum apud inperitos in malam suspicionem decidens inpediret, nollet accipere, quod iure dominico debebatur? quod si uellet, non utique men
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. Scđ̃m gͦ hanc sententiã suam quadi¬
cit circumcisus quis uocatus ẽ ñ addu¬
cat p̃putium. in p̃putio quis uocatus ẽ
non cucumcidat᷑. facit illa quȩ ñ intelli¬
gentib & parum attendentib finxisse
putatus est. Iudeus enim erat & circ̃¬
cisus uocatus noluit adducere p̃putiũ:
id est uoluit ita uiuere acsi circum cis
non eẽt. Hoc enu iam in potestate
habebat & sub lege quidem non erat
& alia lex di: sicut ꝑditi manichei solent
dicere. Alioquin si cum illa fecit finris¬
se putandꝰ ẽ. finrit & paganum. & sacͥfi¬
cauit idolis. quia dic̃ factum se fuis¬
se his qui sine lege sunt quasi sine lege
quos utiq non nisi gentiles quos paga¬
nos dicimus uult intelligi. alud ẽ gͦ
ẽẽ sub lege. aliud in lege. aliud sine lege.
Sub lege carnales uidei. in lege spũales
& iudei &. xp̃iani. Unde illi seruauert̃
morem illũ patrium. s onera insolita
credentib gentib non imposuerunt. &

Expanded text:
est. secundum hanc ergo sententiam suam, qua diest. secundum hanc ergo sententiam suam, qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur, fecit illa, quae non intellegentibus et parum adtendentibus finxisse putatus est; iudaeus enim erat et circumcisus uocatus; noluit adducere, id est noluit ita uiuere, ac si circumcisus non esset. hoc enim iam in potestate habebat. et sub lege quidem non erat et alia lex dei, sicut perditi Manichaei solent dicere. alioquin si, cum illa fecit, finxisse putandus est, finxit et paganum et sacrificauit idolis, quia dicit factum se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege, quos utique nonnisi gentiles, quos paganos dicimus, uult intellegi. aliud ergo esse sub lege, aliud in lege, aliud sine lege. sub lege carnales iudaei; in lege spiritales et iudaei et christiani, unde illi seruauermorem illum patrium, sed onera insolita credentibus Gentibus non imposuerunt; et
Abbreviated transcription (Latin):
iigliũ. Idest ut non sit credentib
simptuosũ eugłium. ne putent ad ħ
sbi cugłirari ut id eugłistȩ quasi uen¬
lnc uideant᷑. & tamen redit ctiã atq
im ut ostendat qui sibi iure dm̃co
luat ꝙ ipse non faciat. Et non a
ns id faciebat. audiamus sequentia.
seruum feci ut plures lucrifacerẽ.
e factus sum uideis tamꝗͣ uideus ut
uideos lucrarer. his qui sub lege suit
alasi sub lege ec̃m cum ipse non essẽ
lib lege. ut cos qui sublege erant luc
aierem. his aui sine lege erant tamquã
lue lege cẽm cum sine lege di non eẽm
s in lege eẽm xp̃i ut lucͥfacerem eos qͥ
lue lege erant. Quod si non simu
landi uersutia faciebat s compatiendi
iisdia. icl est non quasi ut se fingeret
lileum sicut nonnulli putauerunt
Alla legitima uetera ierosolimis ob¬
li uaut. Fecit enim hoc sca̾m libe¬
ram & manifestã sententiã suam in q̃
dicit. Circumcisus quis uocatꝰ ẽ non
adducat p̃putium. id est non sic iuurat
co dicit. Circumcisio tua p̃putium facta

Expanded text:
euangelium, id est ut non sit credentibus sumptuosum euangelium, ne putent ad hoc sibi euangelizari, ut id euangelistae quasi uendere uideantur. et tamen redit etiam atque etiam, ut ostendat, quid sibi iure dominico liceat et ipse non faciat. ut non abns id faciebat, audiamus sequentia. seruum feci, ut plures lucrifacerem: et factus sum Iudaeis tamquam Iudaeus ut Iudaeos lucrarer his qui sub lege sunt quasi sub lege essem cum ipse non essem sub lege ut eos qui sub lege erant lucri facerem his qui sine lege erant tamquam sine lege essem cum sine lege Dei non essem sed in lege essem Christi ut lucri facerem eos qui sine lege eralandi uersutia faciebat, sed conpatiendi misericordia, id est non quasi ut se fingeret iudaeum, sicut nonnulli putauerunt, quia legitima uetera Hierosolymis obseruauit. fecit enim hoc secundum liberam et manifestam sententiam suam, in qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat, id est non sic uiuat, co dicit: circumcisio tua praeputium facta
Abbreviated transcription (Latin):
num uictũ de suis laborib transignd.
Audiel̃ at enim stabularius ad quc nl¬
neratus ille ꝑductus ẽ. si quid ampuꝰ
erogaueris in redeundo reddam tibi.
Amplnis gͦ crogabat apł̃s paulus qui
suis ut ip̃se testatur stipendiis milita¬
bat. In eugłio enim scͥptum ẽ. & fas¬
tum est deinceps & ipse it̃ faciebat ꝑ
ciuitatẽ & castellum predicans & rug̃i

Expanded text:
anum uictum de suis laboribus transigendo. anum uictum de suis laboribus transigendo. audierat enim stabularius, ad quem uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui suis, ut ipse testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum praedica
Abbreviated transcription (Latin):
mulierẽ. neq ducendi s circum ducen¬
di. Herumptam̃ alios int̾̃pretes ñ fefa
lit. ꝙ mulierẽ non uxorem int̾p̃tati st̃.
Quod quisquis putat non potuisse
ab apłis fieri. ut cum eis scẽ conuersa¬
tionis mulieres irent quacũq eugłiũ
predicai ent ut eais de sibostantia sane¬
cesarra piistiarent. cugiin alue¬
e loculos habebat quo mitert̃ ped¬
nia que conferebat᷑ utiq a boni: sar¬
lib coꝵ uictui necessata. Quos lbci¬
los uide ꝯmendauit. ut etiam sure a
euitare non possemꝰ tolerare in eula
disceremus. Ille emm en quȩ nicelin¬
tur sicutꝰ scriptum ẽ auftrelat. &e ni¬
lieres uoluit ut se ad p̃panda co mins¬
tranda necessaria sequerent᷑. ostaniens
quod euglistis & ministris ãi. tamqna
militib a plebib dĩ tamꝙͣ ꝓuinials
tur uti nollet sicut apłs paulus noli¬
it amplius impenderet eccłiȩ. non g¬
igendum stipendiũ debitum. s cotidu¬

Expanded text:
mulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducenmulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducendi\'. uerumtamen alios intt cmuliel\'em, non \'uxorem\' interpretati sunt.\' Quod quisquis putat non potuisse ab apostolis fieri, ut cum eis sanctae conuersationis mulieres circumirent, quacumque euangelium praedicabant, ut eis de sua substantia necessaria ministrarent, euangeliuet loculos habebat, quo mitteretur pecunia, quae conferebatur utique a bonis fidelibus eorum uictui necessaria: quos loculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et mulieres uoluit ut se ad praeparanda et ministranda necessaria sequerentur, ostendens, quid euangelistis et ministris dei tamquam militibus a plebibus dei tamquam tur, uti nollet, sicut Paulus apostolus noluit, amplius impenderet Ecclesiae, non exigendo stipendium debitum, sed cotidi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ih̃m dnm̃ nr̃m uidi: Nonne opꝰ
meum uos estis in dño ÷ Quo ꝓbato
ostendit sibi licere quod ceteris apłis id
est ut non oꝑet᷑ manib suis s ex eugłio
uiuat sicut dñs eis constituit. quod m
consequentib aꝑtissime demonstiauit.
Ad hoc enim & fideles mulieres haben¬
tes t̾renam substantiã ibant cum eis
& ministrabant eis de substantia sua.
ut nullius indigerent hoꝵ quȩ ad ne¬
cessaria uite hunis ꝑtinent. quod bea¬
tus paulus licere quidem sibi demon¬
strat sicut & ceteri apłi faciebant. sed
ea potestate uti se noluisse postea cõ¬
memorat. Hoc quid̾a non intelligẽ¬
tes. non sororem mulierẽ cum ille clice¬
ret numquid non habemus potestatẽ
sororẽ mulierẽ circumducendi. s lixorẽ
interpretati sunt. Fefellit eos uerbi greci
ambiguitas. quod & uxor & mulier codẽ
uerbo grece dicit᷑ quamꝗͣ hoc ita posu¬
erit apłs. ut falli non debuerint. quia
neq mulierem tantumm ait s sororẽ

Expanded text:
minum nostrum uidi? nonne opus meum uos estis in domino? quo probato ostendit sibi licere quod ceteris apostolis, id est. ut non operetur manibus suis, sed ex euangelio uiuat, sicut dominus constituit, quod in consequentibus apertissime demonstrauit; ad hoc enim et fideles mulieres habentes terrenam substantiam ibant cum eis et ministrabant eis de substantia sua, ut nullius indigerent horum, quae ad substantiam uitae huius pertinent. quod beatus Paulus licere quidem sibi demonstrat, sicut et ceteri apostoli faciebant, sed ea potestate se uti noluisse postea commemorat. hoc quidam non intellegentes non \'sororem mulierem\', cum ille diceret: numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi? sed 'uxorem\' interpretati sunt. fefellit eos uerbi graeci ambiguitas, quod et uxor et mulier eodem uerbo graece dicitur, quamquam hoc ita posuerit apostolus, ut falli non debuerint, quia neque "mulierem" tantummodo ait, sed \'sororem
Abbreviated transcription (Latin):
scđdm hominẽ hȩc dico: an & lex nonħ
dicit: Scrptum ẽ enim inlege moysi
INon alligabis os boui trituranti. Num¬
quid de bobus cura c̃ dco: an ꝓpt̃ nos
utiꝙ dicit: Nam ꝓpt̾ nos scͥpta sunt
Qm̃ debet in spe qui arat aiare. ꝙ qͥ
triturat in spye fiuctus ꝑcipicndi. Hi
uerbis satis indicat apł̃s paulus non
sibi aliquid usurpasse ultia debitũ coa¬
płos suos. quia non oꝑabant᷑ eorꝑalit̃
unde deberent huic uite necessaria:
s sicut dñs constituit ex eugłio uiuen¬
tes panem gratuitũ manducarent ab
cis quib gratuitã grãm predicabant.
Stipendiũ enim suũ tãꝗͣ milites acci¬
piebant. & de uincȩ ꝑ cos plantate fruc̃¬
tu. quod opus erat libere decerpebant.¬
& de gregis quem pascebant lacte pota¬
bant. & ex area quam triturabant ci¬

Expanded text:
secundum hominem haec dico? an et Lex haec non secundum hominem haec dico? an et Lex haec non dicit? Scriptum est enim in Lege Moysi, Non alligabis os bovi trituranti. Numquid de bobus cura est Deo? An propter nos hoc utique dicit? Nam propter nos ut debet in spe qui arat arare et triturans in spe participandi. his uerbis satis indicat apostolus Paulus non sibi aliquid usurpasse ultra debitum coapostolos suos, quia non operabantur corporaliter, unde haberent huic uitae necessaria, sed, sicut dominus constituit, ex euangelio uiuentes panem gratuitum manducarent ab eis, quibus gratuitam gratiam praedicabant. stipendium enim suum tamquam milites accipiebant et . de uineae per eos plantatae fructu, quod opus erat, libere decerpebant; et de gregis, quem pascebant, lacte potabant; et ex area quam triturabant, ci
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ȩxemplum. cui fidelissimȩ mulic¬
res talia necessaria de siuis facultatib
ministrabant: Ampliꝰ autem fecit apo¬
stolus paulus ut de coapłis suis docu¬
mentum adhiberet huius licentiȩ a
dño ꝑmisisse. Neq enim rep̃hendens
pere noluisse. quod ei licere acciꝑe. cete¬
roꝵ etiam commnilitonũ eius more ꝓ¬
baret᷑. Aut solus ego & barnabas ñ
om̃s cugłiste & ministri uerbi dei. ha-¬
bebant potestatem a dño acceptã ut
non oꝑarent᷑ manib suis s ex egło ui¬
uerent. oꝑantes tantũmͦ sp̃ualia in p̃¬
dicatione regni cęloꝵ & edificatione
plius impendentes ecdiȩ sicut in illiꝰ
locis uͥ eugłrrabant infirmis congrue¬
re uidicabant. & ideo ne coapło suoᷤ
rep̃hendisse uideret᷑. subiungit & di-¬
cit. Quis militat suis stipendiis um¬
quam. Quis plantat iuneam. & srus¬
tum eius noncdit. Quis pascit gregẽ¬
& de lacte eus ñ manducat ⁊ Numquid

Expanded text:
tatis exemplum, cui fidelissimae mulietatis exemplum, cui fidelissimae mulieres talia necessaria de suis facultatibus ministrabant? Amplius autem fecit apostolus Paulus, ut de coapostolis suis documentum adhiberet hujus licentiae a Domino permissae. Neque enim reprehendens pere noluisse, quod ei licere accipere caeterorum etiam commilitonum ejus more probaretur. An ego solus et Barnabas non omnes euangelistae et ministri uerbi dei habebant potestatem a domino acceptam, ut non operarentur manibus suis, sed ex euangelio uiuerent, operantes tantummodo spiritalia in praedicatione regni caelorum et aedificatione plius impendendo Ecclesiae, sicut in illis locis ubi evangelizabant, infirmis congruere judicabant. Et ideo, ne coapostolos suos reprehendisse videretur, subjungit et dii? Quis militat suis stipendiis unquam? quis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? quis pascit gregemt de lacte gregis non manducat? Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
ruertet᷑. In eadem autem domo ma¬
nete. edentes & bibentes quȩ apud illos
sunt. Dignus ẽ enim oꝑariꝰ mercede su¬
a. Hic apparet non cẽ illa ussa sed
ymissa. ut quisquis uti uellet eo ute¬
redur quod sibi liceret ex añi constitu¬
lone. Si quis autem uti nollet non ẽ¬
la uissum faceret s de suo iure cedet:¬
mscd̃ius & laboriosiꝰ conuersatꝰ in eu̾¬
¶la in quo & debitã mercedẽ nollet
acciꝑe. Alioquin contra iussũ añi fe¬
cit apł̃s. qui postea quam ostendit sibi
licere. statim subiecit. s tamen ego non
sum usus hac potestate. S ad ordinẽ
redeamus ac totum ipsum epłe locũ
diligent̾ consideremus. Numquid non
habemus licentiam inquit manducã¬
di & bibendi: Numquid non habemꝰ
licentiam sororem mulierẽ circũ ducen¬
diꝰ Quam licentiã dix̃. nͥ quam dedit
dñs eis quos ad p̃dicandũ regnũ cloꝵ
misit dicens ea quȩ ab ipsis sunt man¬
ducate. dignus ẽ oꝑarius mercede su¬
a. & sc ipsum ꝓponens ad eiusdẽ potes¬

Expanded text:
tetur. in eadem autem domo manete edentes et bibentes quae apud illos sunt; dignus enim est operarius mercede sua. hic adparet non esse illa iussa, sed permissa; ut quisquis uti uellet, eo uteretur, quod sibi liceret ex domini constitutione; si quis autem uti nollet, non contra iussum faceret, sed de suo iure dedius et laboriosius conuersatus in euangelio, in quo et debitam mercedem nollet accipere. alioquin contra iussum domini fecit apostolus, qui posteaquam ostendit sibi licere, statim subiecit: sed t a me n ego non sum usus hac potestate. Sed ad ordinem redeamus, ac totum ipsum Epistolae locum diligenter consideremus. Numquid, inquit, non habemus licentiam manducandi et bibendi? Numquid non habemus licentiam sororem mulierem circumducendi? Quam licentiam dixit, nisi quam Dominus dedit eis quos ad praedicandum regnum coelorum misit, dicens, Ea quae ab ipsis sunt manducate: dignus est enim operarius mercede sua; et se ipsum proponens ad ejusdem potes