comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut & hi qui uidentur aliquid
habere rationis. & illi qui sim¬
plici fide contenti sunt. deonu¬
bente disꝑeant. Et implentur
montes eius uulneratorũ & occi¬
soꝵ: & ñ solum montes qui ad
impietatis uerticem ꝑuenerunt.
s colles quoq hoc ẽ inferiores
discipłi montis seyr. & ualles
quȩ inima dep̃sse sunt. siuetor¬
rentes qui turbidas habent aqͥs
& hinc inde collectas uenientes¬
pos qui medii int̾ colles & ualles
sunt. hi om̃s int̾fecti eadent gla¬
dio dñi. & extentȩ manus eiꝰ atq
ꝑcucientis. ut redigantur insoli¬
tudines sempit̃nas: & si quȩ erant
ciuitates hoc ẽ conciliabula ma¬
lȩ habitationis. & ipsȩ disꝑeant.¬
& desinant in malam partem
habere consensum. & diuidant᷑
linguȩ eoꝵ ne turrem blaspbe¬
miȩ contra dm̃ possint ex true¬
re: & redacti insolitudinẽ atq
desertum cognoscant qd̃ ipse
sit dñs. Nec fufficit monti seyr
p̃teritus sermo uarrauit.s hoc
quoq ꝑsuꝑbiam locutus ẽ. Duȩ

Expanded text:
t hi qui videntur aliquid habere rationis; et illi qui simplici fide contenti sunt, Deo jubente, dispereant. Et implentur montes ejus vulneratorum et occisorum. Et non solum montes, qui ad impietatis verticem pervenerunt: sed colles quoque, hoc est, inferiores discipuli montis Seir, et valles quae in ima depressae sunt, sive torrentes, qui turbidas habent aquas, et hinc inde collectas, venientespos, qui medii inter colles et valles sunt. Hi omnes interfecti cadent gladio Domini, et extentae manus ejus, atque percutientis, ut redigantur in solitudines sempiternas; et si quae erant civitates, hoc est, conciliabula malae habitationis, et ipsae dispereant, et desinant in malam partem habere consensum, et dividantur linguae eorum , ne turrem blasphemiae contra Deum possint exstruere; et redactae in solitudinem atque desertum, cognoscant quod ipse sit Dominus. Nec sufficit monti Seir aeteritus sermo narravit: sed hoc quoque per superbiam locutus est: Duae
Abbreviated transcription (Latin):
natũ. siue plantationẽ pacis:
quȩ loquitur in euangłio. ego
sum uitis uera. Et ñ erunt ultͣ
imininuti fame int̾ra. Ergo fa¬
mes int̾renis ẽ. fames autẽ au¬
diendi sermonẽ dĩ: quȩ subpas¬
tore bono. & germine nomina¬
to. atq om̃im sermone celebra¬
to. & plantatione pacis. neqͣqͣm
erit in t̾ra. Neq amplius opp-¬
briis gentium subiacebunt. ut
sit dñs qd̾ et supͣ quoq dixeãt.
s cũ additam̃to. quod diis oĩũ
ineuangłio ad apłos. ecce ego
uobiscũ sum cunctis diebusq
ad consũmationẽ scłi. Cũ aut̃e
fuerit ipse dñs d̾s eoꝵ. tc̃ & ipsi
erunt popłs eiꝰ. ñ quilibet. sed
qui meruerint appellari domꝰ
isrł ac neputaremus uniu̾sa quȩ
dicta sunt adpastores & oues. Hẏr.¬
cosq & arietes ꝑtinere. soluit eñig

Expanded text:
ntationem pacis, quae loquitur in Evangelio: « Ego sum vitis vera . » « Et non erunt ultra imminuti fame in terra. » Ergo fames in terrenis est: fames autem audiendi sermonem Dei, quae sub pastore bono et germine nominato atque omnium sermone celebrato et plantatione pacis, nequaquam erit in terra, neque amplius opprobriis gentium subjacebunt, ut sit Dominus, quod et supra quoque dixerat, sed cum additamento, quod Dominus omnium go vobiscum sum cunctis diebus, usque ad consummationem saeculi . Cum autem fuerit ipse Dominus Deus eorum, tunc et ipsi erunt populus ejus, non quilibet, sed qui meruerint appellari domus Israel. Ac ne putaremus universa quae dicta sunt, ad pastores, et oves hircosque et arietes pertinere, so
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ego ad te mons seyr. & exten¬
dam manũ meã suꝑte: & dabo
te desolatum atq desertum. Ur¬
bes tuas demoliar. siue murbib
tuis faciam solitudinẽ. & tu des
eo quod fueris mimicus sempitnꝰ.
& concluseris filios isrł in manꝰ
isrł fraudulent̃ in manu gladii.
uitemꝑe afflictionis eoꝵ intem¬
ꝑe iniquitatis extremȩ. Propt̃ea
tradam te. siue qm insanguine
peccasti. & sanguis te ꝑsequetur.:
& cum sanguie oderis sanguis
ꝑsequetur te. Et dabomontem
seyr desolatũ & desertum. & au¬
feram de eo euntem & redeuntẽ.
plebo montes eiꝰ occisoꝵ suoꝵ.
siue uulneratoꝵ. In collibus

Expanded text:
Ecce ego ad te, mons Seir, et extendam manum meam super te, et dabo te desolatum, atque desertum. Urbes tuas demoliar sive in urbibus tuis faciam solitudinem: et tu deeo quod fueris inimicus sempiternus, et concluseris filios Israel in manIsrael fraudulenter in manu gladii, in tempore afflictionis eorum, in tempore iniquitatis extremae. Propterea tradam te sive quoniam in sanguine peccasti et sanguis te persequetur: et cum sanguinem oderis, sanguis persequetur te. Et dabo montem Seir desolatum et desertum, et auferam de eo euntem et redeuntem plebo montes ejus occisorum suorum sive vulneratorum:
Abbreviated transcription (Latin):
accipit om̃e iudiciũ apatre. Ecce
inquit ipse ego iudico ĩterpecus
pingue & macilentũ.siue inter
forte & infirmũ. Fortes eñĩ laterib
& humeris sius impingunt atq
collidunt infirma pecora. & corm¬
bus uentilant:nescientes in lege
taurũ cornipeta debere puniri.
Impingebant autẽ laterib & cor¬
mbus uentilabant: donec disꝑ-¬
gerent & eicerent oues foras.Suꝑ¬
bia eñi maiorum & p̃positorum
iniquitate. frequent̃ pellunt᷑ ec-¬
clesia. ut disꝑgant᷑ a dño quos ipse
saluauit. s ñ dimittet eos ultra
dñs inrapinã. & iudicabit inter
pecus & pecus: non int̃ noĩa dig¬
uitatũ quibtument p̃positi. s int
hoĩem & hoĩem. iuxta id qd ut̃q
seruus ẽ dm̃. Tẽ suscitabit pasto¬
rem unũ qui dic̃ in euangłio.
ego sũ pastor bonus. seruũ suũ
dauid. scdm id qd formã serui ẽ¬
dignatus assumere:qui dauid
interp̃tat᷑ fortis manu. Ipse pas¬
cet eas. & dñs erit eis in dm̃. uel

Expanded text:
accepit omne judicium a Patre. Ecce, accepit omne judicium a Patre. Ecce, inquit, ipse ego judico inter pecus pingue et macilentum, sive inter forte et infirmum. Fortes enim lateribus, et humeris suis impingunt atque collidunt infirma pecora, et cornibus ventilant, nescientes in lege taurum cornupetam debere puniri . Impingebant autem lateribus, et cornibus ventilabant, donec dispergerent, et ejicerent oves foras. Superbia enim majorum, et praepositorum iniquitate, frequenter pelluntur de Ecclesia: ut dispergantur a Domino, quos ipse salvavit. Sed non dimittet eos ultra Dominus in rapinam, et judicabit inter pecus et pecus: non inter nomina dignitatum, quibus tument praepositi; sed inter hominem et hominem, juxta id quod uterque servus est Drem unum, qui dicit in Evangelio: « Ego sum pastor bonus , » servum suum David secundum id, quod formam servi dignatus est assumere. Qui David interpretatur fortis manu. Ipse pascet eos, et Dominus erit eis in Deum; vel
Abbreviated transcription (Latin):
uescebamin: S insuꝑ reliquias
pascuarũ uestraꝵ conculcabatis pe¬
dib: & cum aquã eloquioꝵ di puris¬
simã biberetis. reliquas aquas pe¬
dib turbabatis. ut popłs nĩs con¬
culcatas a uob̃ pascuas. & turbidas
aquas manducaret & biberet: et
uro uitio qd ꝑse bonum erat corrup¬
tum uolatumq susciꝑet. Qd̃ & om̃s
quidem heretici faciunt. ut car¬
pant eloquia scͥpturarũ. & qͣntũ in
se ẽ maculent: s & eccłastici uiri qͥ
doginatũ ñ custodiunt ueritatẽ.
s desuo corde confingunt. magis¬
tramq habent p̃sumptionẽ suam.
simili errore retinentur: qͥ cũ popło
ꝑsuaserint uera ẽẽ quȩ fingunt.¬
& intheatralem modũ plausus con¬
citauerint & clamores. ĩ memores
sunt imꝑitie suȩ: & ad ducto suꝑci¬
lio libratisq sermonib atq trittina¬
tis. magistroꝵ sibi assumunt au¬
toritatẽ. Uideamꝰ gͥ qd sit iudiciũ
int̃ pecus & pecus: & quo iudicio
iudicet eos bonꝰ pastor & uerus. qͥ

Expanded text:
 reliquias pascuarum vestrarum conculcabatis pedibus. Et cum aquam eloquiorum Dei purissimam biberetis, reliquas aquas pedibus turbabatis, ut populus meus conculcatas a vobis pascuas et turbidas aquas manducaret, et biberet, et vestro vitio, quod per se bonum erat, corruptum violatumque susciperent. Quod et omnes quidem haeretici faciunt, ut carpant eloquia Scripturarum, et quantum in se est, maculent. Sed et ecclesiastici viri, qui dogmatum non custodiunt veritatem, sed de suo corde confingunt, magistramque habent praesumptionem suam, simili errore retinentur. Qui cum populo persuaserint vera esse quae fingunt, et in theatralem modum plausus concitaverint et clamores, immemores fiunt imperitiae suae, et adducto supercilio, libratisque sermonibus, atque trutinatis, magistrorum sibi assumunt auctoritatem. Videamus igitur, quod sit judicium inter pecus et pecus: et quo judicio judicet eos bonus pastor et verus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
fit dñi. Quia ista & ista fecistis qͦ
supͣ exposui. & que scdõ enume¬
rat. ecce ego ipse ad pastores uem¬
am. & requirã gregem meum de
manu eoꝵ quib expedit ut mola
asinaria alligetur adcollum. qͣm
ut minimum scandalirent de
popło meo: & hȩc erit eoꝵ pȩnauł
maxima. ut ultra non pascant
gregem ineũ. ne sub occasione
ouium se ipsos pascant & opes con¬
gregent. & lib̾abo popłm meũ
de ore eoꝵ. Requirã inquit dema¬
nu: & lib̾abo de ore. quo auidis
faucib deuorant᷑. Cũ aut̃ẽ requi¬
sierit oues. uisitat eas qͣsi egrotan¬
tes atq macilentas. & pastoꝵ ne¬
gligentia dissipatas: & lib̾abit de
omnib locis indie nubis & cali¬
ginis. dequa loquit᷑ & iohel. Ao¬
est dies dñi: & ꝓpe ẽ dies tenebra¬
rũ & caliginis. dies nubis & ne¬
bulȩ. Tc̃ educunt᷑ de t̾ris. ut in¬

Expanded text:
fit Domini, quia ista, et ista fecistis, quae fit Domini, quia ista, et ista fecistis, quae supra exposui, et quae secundo enumerat: Ecce ego ipse ad pastores veniam, et requiram gregem meum de manu eorum, quibus expedit, ut mola asinaria alligetur ad collum , quam ut minimum scandalizent de populo meo. Et haec erit eorum poena vel maxima, ut ultra non pascant gregem meum: ne sub occasione 411 ovium seipsos pascant, et opes congregent: Et liberabo populum meum de ore eorum. Requiram, inquit, de manu, et liberabo de ore, quod avidis faucibus devoratur. Cum autem requisierit oves, visitat eas quasi aegrotantes atque macilentas, et pastorum negligentia dissipatas: et liberabit de omnibus locis in die nubis, et caliginis, de qua loquitur et Joel: Adest dies Domini, et prope est dies tenebrarum et caliginis, et dies nubis, et nebulae . T
Abbreviated transcription (Latin):
net. eoꝵ uidelicet qui oꝑib de¬
corant nominis dignitatẽ. & ꝓ
humilitate assumunt suꝑbiã.
ut honorem seputent consecu¬
tos non onus: & quoscumq in
eccłia uiderint p̃potentes & dei
habere sermonẽ opprimere ni
tis labore. & disꝑsus ẽ popłs dei
uł uiciis uł errore heretico. eo
quod ñ eẽt pastor bonus qui
poneret animã suã ꝑouib suis.
s om̃s mercennarii qui lucra
tantum de gregib consid̾ant.
et cum lupum uiderint fugi¬
unt: quoꝵ negligentia grex dm̃
deuoratur abestiis agri. deqͥb
scriptum ẽ. posiusti tenebras &
facta ẽ nox. in ipsa ꝑtͣnͣsibunt
om̃s bestiȩ agri. catuli leonum
errant incunctis montib. qui
eleuantur contra scientiam der:
& inuniu̾so colle excelso qui ꝑ
hereticam suꝑbiã. eccłasticam
despiciunt simplicitatẽ. Et suꝑ
omnẽ faciem t̾re disꝑguntur:
treua non cęlestia requirentes.
Et non erat qui requireret. necqͥ
reduceret: quia deliciis occupati
Unde & ad malos pastores sermo

Expanded text:
net, eorum videlicet, qui operibus dedecorant nominis dignitatem, et pro humilitate assumunt superbiam, ut honorem se putent consecutos, non onus: et quoscumque in Ecclesia viderint praepotentes, et Dei habere sermonem, opprimere nittis labore. Et dispersus est populus Dei, vel vitiis, vel errore haereticorum: eo quod non esset pastor bonus, qui poneret animam suam pro ovibus: sed omnes mercenarii, qui lucra tantum de gregibus considerant, et cum lupum viderint, fugiunt. Quorum negligentia, grex Domini devoratur a bestiis agri, de quibus scriptum est: Posuisti tenebras, et facta est nox: in ipsa pertransibunt omnes bestiae agri, catuli leonum errant in cunctis montibus, qui elevantur contra scientiam Dei, et universo colle excelso, qui per haereticam superbiam, Ecclesiasticam despiciunt simplicitatem. Et super omnem faciem terrae disperguntur; terrena, non coelestia requirentes. Et non erat qui requireret, nec qui reduceret: quia deliciis occupati,Unde ad malos pastores sermo
Abbreviated transcription (Latin):
deuoretur a bestiis: & pascet oues
suas iniudicio. sciens cui oui quȩ
pascua debeantur. Diu̾se eñĩsunt
mansiones apud patrẽ: & ñ iudicat
pat̾ quẽ qͣm s om̃e iudicium dedit
filio. Hec adu̾sum pastores locutꝰ
ẽsũc loquitur adoues id ẽ ad ppłm.
& adutͥusq pecoris gregem. id ẽ oui

Expanded text:
voretur a bestiis. Et pascet oves voretur a bestiis. Et pascet oves suas in judicio, sciens cui ovi quae pascua debeantur. Diversae enim sunt mansiones apud Patrem . Et: Non judicat Pater quemquam: sed omne judicium deditem adversum pastores locutus est: nunc loquitur ad oves, id est, ad populum: et ad utriusque pecoris gregem, id est, ovium
Abbreviated transcription (Latin):
& dicent. Dĩis pascit me & nichil
in deeritin loco pascuȩ ibi me collo¬
cauit. Suꝑ a quas refectionis edu¬
cauit me: & pascentur inpascius
pinguissimis suꝑ montes isrł. Et
infinita ꝓmissio spesq beatitudi¬
nis: qͣndo ipse dĩis pollicetur diceis.
Ego pascã oues meas. & nequaqͣ. eas
cõmittã malis pastorib & ego eas
accubare faciam dic̃ diĩs d̾s. ut re¬
quiescant insinib abrahã. ysaac
& iacob. Tc̃ quod ꝑierat ingentiũ
popłis requiret᷑: & quod errauerat
inhereticoꝵ ꝑsuasione reducetur:
& qd confractum fuerat alligabit᷑:
& qd̾ contritum atq infirmum con¬
solidabitur: ut impleat᷑ qd̾ scͥptũ
ẽ. Qͥ sanat infirmitates eoꝵ: & alli¬
gat contritiones eoꝵ. Cor eñi contͥ¬
tum. & humiliatum ds ñ sꝑnit.
Unde & sanctus loquitur. Sana
me dñe: qm̃ conturbata sunt ossa
mea. Et intricesimo septimo psal¬
mo penitens. ñ ẽ in qͥt pax ossib
meis a facie peccatoꝵ meoꝵ. Et qd̃
pingue ait & forte custodiam. ne

Expanded text:
t me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibi me collocavit: Super aquas refectionis educavit me . Et pascentur in pascuis pinguissimis super montes Israel. Est infinita promissio, spesque beatitudinis, quando ipse Dominus pollicetur dicens: Ego pascam oves meas; et nequaquam eas committam malis pastoribus, et ego eas accubare faciam, dicit Dominus Deus, ut requiescant in sinu Abraham, Isaac et Jacob. Tunc quod perierat in gentium populis, requiretur: et quod erraverat in haereticorum persuasione, reducetur: et quod confractum fuerat, alligabitur: et quod contritum, atque infirmum, consolidabitur; ut impleatur quod scriptum est: Qui sanat infirmitates eorum, et alligat contritiones eorum . Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit . Unde et sanctus loquitur: Sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea . Et in tricesimo septimo Psalmo poenitens: Non est, inquit, pax ossibus meis a facie peccatorum meorum: et quod pingue, ait, et forte, custodiam: ne
Abbreviated transcription (Latin):
.x. mense .u. mensis transmigrati¬
onis siue captiuitatis iechonie. &
qui cũ eo capti fuerant. usq ad .xx.
urbis edificatȩ templum ex truit᷑.
et incredibilia eccłiȩ sacram̃ta
pandunt᷑. nullus uimedio annus
nullũq tempus ẽ positum. sed
ad illos: ut intelligere debeamus
diu̾sis dicta temꝑib. & tam̃ certa
int̃ se spatia temꝑũ non habere.
Adpastores autẽ i srł sermo dirigit᷑.
quos uel reges & pͥncipes. scͥbas &
phariseos ac magistros iudaici po¬
puli debemus acciꝑe. uł certe in

Expanded text:
 mense, quinta mensis transmigrationis sive captivitatis Jechoniae, et qui cum eo capti fuerant usque ad vicesurbis aedificatae templum exstruitur et incredibilia ecclesiae sacramenta panduntur, nullus in medio annus nullumque tempus est positum, sed ad illos, ut intelligere debeamus diversis dicta temporibus, et tamen certa inter se spatia temporum non habere. Ad pastores autem Israel sermo dirigitur, quos vel reges et principes, scribas et Pharisaeos ac magistros Judaici populi debemus accipere. Vel certe in
Abbreviated transcription (Latin):
ignominiã suam: Tẽ ꝑsecutorib
ut̾fectis. & pace ȩccłiȩ reddita. mou¬
ri germinabt̃ arbores suas & ex¬
tendent ramos uuasq afferent
calcandas inp̃lo dñi. de quib mu¬
sta funduntur que inebriant cre¬
dentium popłos. & expͥmitur ui¬
nũ qd̃ letificat corhominis: ut
om̃is fructus inontiũ dequib con

Expanded text:
am suam? Tunc persecutoribus interfectis, et pace Ecclesiae reddita, monri, germinabunt arbores suas, et extendent ramos, uvasque afferent calcandas in praelo Domini, de quibus musta funduntur, quae inebrient credentium 424 populos, et exprimitur vinum quod laetificat cor hominis : ut omnis fructu
Abbreviated transcription (Latin):
tant in deserto securi dormient
insaltib. & ponã eas incircuitu
collis mei benedictionẽ. & dedu¬
cam siue dabo ymbrem intemꝑe
.suo. pluuie benedictionis erunt.
Et dabit lignum agri siue ligna
campoꝵ dabunt fructũ suũ. &
t̃ra dabit germen suũ siue fortitu¬
dinẽ: & erunt siue habitabunt

Expanded text:
tant in deserto securi dormient in saltibus. Et ponam eos in circuitu collis mei benedictionem, et deducam sive dabo imbrem in tempore suo, pluviae benedictionis erunt. Et dabit lignum agri sive dabunt ligna camporum fructum suum, et terra dabit germen suum sive fortitudinem: et erunt sive hab
Abbreviated transcription (Latin):
cit dñs d̾s. Ecce ego iudico inter
pecus & pecus arietũ & hyrcorũ.
Nonne satis uob erat pascuã bonã
depascie Insuꝑ & reliquias pascu¬
arum ur̃arũ conculcabatis pedi¬
bus ur̃is: & cum purissimã aquã
biberetis. reliquã pedib ur̃is tur¬
babatis: & oues meȩ his que concul
cata pedib ur̃is fuerant pascebanͣ.
& que pedes ur̃i t᷑bauerant hȩc
bibebant. Ppt̃ea hec dic̃ dñsds ad
eos. Ecce ego ipse iudico int̾ pecus
pingue & macilentũ. siue inter
ribus & humeris ur̃is ĩpingebatis
& cornib ur̃is uentilabatis omĩa
infirma pecora. donec disꝑgeren¬
tur foras. Saluabo gregem meĩ
& ñ erit ultra in rapinam: & iudi¬
cabo inter pecus & pecus. siue int
arietem & arietem: & suscitabo sr̃
eas siue eos pastorẽ unũ qui pascat
eas siue eos. seruum meũ dauid.
Ipse pascet eas siue eos: & ipse erit
eis inpastorem. Ego autẽ dñs ero
eis in dm̃n: & seruiis meus dauid.
pͥnceps inmedio eoꝵ. Ego dñs locu

Expanded text:
cit dominus deus: ecce ego iudico inter pecus et pecus, arietem et meum. nonne satis uobis erat pascuam bonam depasci? insuper et reliquias pascuarum uestrarum conculcastis pedibus uestris, et cum purissimam aquam biberetis, reliquam pedibus uestris turbcata pedibus vestris fuerant pascebantur et quae pedes vestri turbaverant haec bibebant propterea haec dicit Dominus Deus ad eos ecce ego ipse iudico inter pecus pingue et macilentum pro eo ribus et umeris iet cornibus vestris ventilabatis omnia infirma pecora, donec dispergerentur foras. Salvabo gregem meum, 408 et non erit ultra in rapinam, et judicabo inter pecus et pecus sive inter arietem et arietem. Et suscitabo super eas Vueas sive eos, servum meum David: ipse pascet eas sive eos: et ipse erit eis in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum, et servus meus David princeps in medio eorum. Ego Dominus lo
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds ũr dicit dñs đs. Sepe
comonui editionẽ me utramq
miscere. ut libroꝵ uitarem mag¬
uitudine: in his dum taxat quȩ
non multum a se intranslatione
discordant. Post captam ierłm
postqm annuntiauit inbabylo¬
ne qui fugerat. locutus ẽ de his
qui habitabant inirumosis ieru¬
salem. & dein adeos qui incapti¬
uitate positi inchilominꝰ ꝑseue

Expanded text:
ster, dicit Dominus Deus. Saepe commonui editionem me utramque miscere, ut librorum vitem magnitudinem, in his dumtaxat, quae non multum a se in translatione discordant. Post captam Jerusalem, postquam annuntiavit in Babylone qui fugerat, locutus est de his qui habitabant in ruinosis Jerusalem, et deinde ad eos qui in captivitate positi, nihilom
Abbreviated transcription (Latin):
Ndecimus imieze¬
chielem explana¬
tionum liber in
extrema sui parte
contra gog & magog uaticim¬
um continebit.:usq adexordiũ
ciuitatis in monte posite & tem¬
pli in ea siti ueniet ierłm. Que
si adiuuante dño & sua myst̾na
disserente. potuero ad cal cem
usq ꝑducere: diu mͥerit multũ¬
q dubitandũ utrũ adspiritalem
templum debeam mittere manũ.
an aꝑte ignorantiã confiteri: pre¬
sertim cũ & apud iudeos. & apud
nos suꝑ int̃pretatione eiꝰ grande
sçilentium sit: aliis infuturo tẽ¬
pore extruendum ẽẽ censentibus.
to scientib sp̃alia ẽẽ que dicunt᷑.
& tam̃ ipsa sp̃alia quomͦ disseri
debeant. nescientib. Et int̾im
ut p̃sentis oꝑis cura nos teneat.¬
& scias o uirgo xp̃i eustochium
monebo. quod uir nr̃e ȩtatis
haud ignobilis adimꝑatorem
scͥbens suꝑ hac natione dixerit.
gog iste gothus ẽ: cui qua rati¬
one possint omĩa quȩ in eascͥp¬
ta sunt coaptari. ñ ẽ meũ s eoꝵ
qui hoc putant disserere. Expli¬

Expanded text:
ndecimus in Ezechielem explanationum liber in extrema sui parte contra Gog et Magog vaticinium continebit, et usque ad exordium civitatis in monte positae, et templi in ea siti veniet. Quem si, adjuvante Domino, et sua mysteria disserente, potuero ad calcem usque perducere, diu mihi erit multumque dubitandum, utrum ad spiritale templum debeam mittere manus, an aperte ignorantiam confiteri: praesertim cum et apud Judaeos, et apud nos super interpretatione ejus grande silentium sit: aliis in futuro tempore exstruendum esse censentibus: to, scientibus spiritualia esse quae dicuntur, et tamen ipsa spiritualia, quomodo disseri debeant, nescientibus. Et interim, ut praesentis operis cura nos teneat, scias, o virgo Christi Eustochium,moneo, quod vir nostrae aetatis haud ignobilis, ad Imperatorem scribens, super hac natione dixerit: Gog iste, Gothus est; cui qua ratione possint omnia quae in ea scripta sunt coaptari, non est meum, sed eorum qui hoc putant, disserere. E
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Sic uisitabo oues meas: & lib̾a¬
bo eas de om̃ib locis inquib disꝑ¬
se fuerant. indie nubis & caliginis.
Et educam eas siue eos de popłis siue
gentib. & congregabo eas siue eos
det̾ris siue regionib & inducam eas
siue eos int̾ram suam: & pascam
eas siue eos inmontib isrł. inriuis
& incunctis sedib t̾rȩ. In pascius

Expanded text:
tabo oves meas, et liberabo eas de omnibus locis, in quibus dispersae fuerant in die nubis et caliginis. Et educam eas sive eos de populis sive de gentibus, et congregabo eas sive eos de terris sive regionibus, et inducam eas sive eos in terram suam, et pascam eas sive eos in montibus Israel, in rivis et in cunctis sedibus terrae. In p
Abbreviated transcription (Latin):
ue obsedit filios isrł dolo. inma¬
nu gladii. Ex quo intelligimus.
quicumq gladium arripuerit
contra filios di. & dolose aliquid
egerit & obsederit eos. habere in
inanu gladii montem seyr. in
temꝑe iinquitatis extremȩ: qͣndo
dies pessimi sunt & mundus in
maligno positus ẽ. & multiplica¬
ta iniquitate refrigescit caritas
multoꝵ. E st aute & aliud pecca¬
tum montis seyr: ut qm̃n o derit
sanguinem iustoꝵ quem singu¬
lis ꝑsecutionib cupiebat effun¬
di. ab ipso sanguine sustineat ꝑ¬
secutionem. Unde & sub altari
scõꝵ auimȩ clamitant: & ultio¬
nem a dño sui sanguinis depre¬
cantur. Et auferuntur demon¬
te seyr. euntes & redeuntes. id ẽ
omĩs habitator. siue homines &
iumenta qui saluantur in ȩccła.¬

Expanded text:
ve obsedit filios Israel dolo in mave obsedit filios Israel dolo in manu gladii. Ex quo intelligimus, quod quicumque gladium arripuerit contra filios Dei, et dolose aliquid egerit, et obsederit eos, tradatur in manus gladii, sicut mons Seir in tempore iniquitatis extremae, quando dies pessimi sunt, et mundus in maligno positus est , et multiplicata iniquitate, refrigescit charitas multorum. Est autem et aliud peccatum montis Seir: ut quoniam oderat sanguinem justorum, quem singulis persecutionibus cupiebat effundere, ab ipso sanguine sustineat persecutionem. Unde et sub altari sanctorum animae clamitant, et ultionem a Domino sui sanguinis deprecantur . Et auferuntur de monte Seir, euntes et redeuntes, id est, omnis habitator, sive homines et jumenta quae salvantur in E
Abbreviated transcription (Latin):
plicit habitabat domũ. & ñ erat
uenator sic̃ gygas nemroth: iccir¬
colenis appellatur & nitidus.
Uideamus gͦ qͥd dici p̃cipiat deus
auͥmontẽ. sie contra mont̾ẽ seyr.
Ecce ego ad ce mons seyr. Non mit¬
tam angłos. nec aliis utar mini¬
stris. s ipse ad te ueniam. & exten-¬
dam manum meã suꝑte. ut ha¬
bitum ꝑcucientis assumã. & da¬
bo te desolatum atq desertum :
ut qui male habitabaris. & pluri¬
mos habebas impietatis tuȩ soci-
res: nunc desolatus cũ urbibus
tuis. quas & ieremias destruere
iubetur atq suffodere ut bouas
ꝓeis ex truat ciuitates. in eo ꝓfici¬
as ut scias quod ego sim dñs: quẽ
ante solitudinẽ tui nosse ñ pote¬
ras. Omĩs autẽ causa peccati: qd̃
fueris immicus sempit̃nus. Uñ
dic̃ & psalmus. irascimini & noli¬
te peccare: ut cito conciliemur in¬
imici s. & odia caritate mutemnꝰ.
S non talis mons seyr: qui suꝑ in¬
imicitias sempit̾nas conclusit si¬

Expanded text:
pliciter habitabat domi, et non erat pliciter habitabat domi, et non erat venator, sicut gigas Nemrod: idcirco levis appellatur et nitidus. Videamus ergo quid dici praecipiat Deus ad montem, sive contra montem Seir. Ecce ego ad te, mons Seir, non mittam Angelos, nec aliis utar ministris, sed ipse ad te veniam, et extendam manum meam super te, et habitum percutientis assumam, et dabo te desolatum atque desertum, ut qui male habitabaris, et plurimos habebas impietatis tuae sociosres: nunc desolatus cum urbibus tuis, quas et Jeremias destruere jubetur atque suffodere , ut bonas pro eis exstruat civitates, in eo proficies, ut scias quod ego sim Dominus, quem ante solitudinem tui nosse non poteras. Omnis autem causa peccati est, quod fueris inimicus sempiternus. Unde dicit et psalmus: Irascimini, et nolite peccare , ut cito conciliemur inimicis, et odia charitate mutemus. Sed non talis mons Seir, qui super inimicitias sempiternas conclusit, si
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis s anmi: dequa dicit &
apłs. Nos autẽ om̃s reuelata facie
głam dñi contemplantes. Mons
autẽ seyr qui int̃pretat᷑ hyspidꝰ
& pilolus. contraria fortitudo
accipienda ẽ: quȩ p̃sidebat genti
filioꝵ esau. & se contra popłm
uida id ẽ confessionis & uerȩ fi¬
dei erexerat. Qd̃ si prudens lector
opposuerit quomͦ iisto loco seyr
hoc ẽ hispidus & pilosus intelliga¬
tur in malam parcem. cũ helyas
qͦ uir pilosus dictus sit. breuit̃
respondebo de esau scͥptum ẽẽ qd̾
rufus suerit & quasi pellis hyspidꝰ:
de helya uero quod uir tantum
pilosus. In esau qui sanguinarius
& cruentus pelli hẏspide comꝑat᷑.
mortalium oꝑum. & ipsius mortis
indicium ẽ: in helya uirilitatis
augmentũ. Quã obrem & habita¬
tio eiꝰ insolitudine. & conu̾sationis
aust̾itas ñ solum uirũ s & uirũ
forc ssimum deinonstrabat. Porro
iacob qui supplantauerat esau.
& pͥmogenita eiꝰ acceꝑat. quia sim¬

Expanded text:
corporis, sed animi, de qua dicit et corporis, sed animi, de qua dicit et Apostolus: Nos autem omnes revelata facie, gloriam Domini contemplantes . Mons autem Seir, qui interpretatur hispidus et pilosus, contraria fortitudo accipienda est, quae praesidebat genti filiorum Esau, et se contra populum Juda, id est, confessionis et verae fidei erexerat. Quod si prudens lector opposuerit, quomodo in isto loco Seir, hoc est, hispidus et pilosus, intelligatur in malam partem, cum Elias quoque vir pilosus dictus sit : breviter respondebo, de Esau scriptum esse, quod rufus fuerit, et quasi pellis hispidus : de Elia vero quod vir tantum pilosus. In Esau qui sanguinarius et cruentus, pelli hispidae 417 comparatur, mortalium operum, et ipsius mortis indicium est, in Elia virilitatis argumentum. Quatio ejus in solitudine et conversationis austeritas, non solum virum, sed et virum fortissimum demonstrabat. Porro Jacob qui supplantaverat Esau, et primogenita ejus acceperat , quia sim
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod dixerit duȩ gentes & due
regiones mee sunt. uł ydumeoꝵ
& locutus ẽ demontib ifrł diceis.
deserti nob̃ dati sunt ad deuoran¬
dium. ñ considerans qđ hec contͣ
dĩn blasphemia redundaret.
Unde sequitur. Letante uniu̾sa
t̾ra: insolitudine te redigam.
Et ẽsensus. Cũ om̃is t̃ra iudea
manebis insolitudine sempit̃na.
Qd̃q infertur. sicuti gamsus es
suꝑ hereditate domus isrł eo qd̾
fuerit dissipata sic faciani tͥ. in
lxx. ñ habetur: s fubasteri̾cis de
theodotionis editione additũ ẽ.
Omĩs aũi ira dei illue ꝓficit con¬
tra montem seyr. ut cũ fuerit
dissipatus & ipse & uniu̾sa ydu¬
mea. cognoscant qd̃ ipse sit dñs.
Hec iuxta hẏstoriam & sensum
magis quã u̾ba cursim dixerim:
tͣnsibo adãnag̃õgeñ. & studio
breuitatis pauca ꝑstͥngam. Po¬
ne inqͥt siue conu̾te faciem tuã
adu̾sum montẽ seyr: & significan¬
ter ait. conu̾te. abalia ꝓpħia ad
aliam ꝓpħiam: faciem autẽ non

Expanded text:
eo quod dixerit, « Duae gentes et duae eo quod dixerit, « Duae gentes et duae regiones meae sunt, » vel de montibus Israel, dicens: Deserti nobis dati sunt ad devorandum, non considerans quod haec contra Deum blasphemia redundaret. Unde sequitur: Laetante universa terra, in solitudinem te redigam. Et est sensus: cum omnis terra Judamanebis in solitudine sempiterna: Quodque infertur: Sicuti gavisus es super haereditate domus Israel, eo quod fuerit dissipata, sic faciam tibi, in LXX non habetur, sed sub asteriscis de Theodotionis editione additum est. Omnis autem ira Dei illuc proficit contra montem Seir, ut cum fuerit dissipatus, et ipse, et universa Idumaea cognoscant, quia ipec juxta historiam, et sensum magis quam verba cursim dixerim. Transibo ad anagogen, et studio brevitatis pauca perstringam. Pone, inquit, sive converte faciem tuam adversum montem Seir. Et significanter ait, converte, ab alia prophetia ad aliam prophetiam. Faciem autem non
Abbreviated transcription (Latin):
& factus ẽ sermo dñi ad me dices.
S quia obhumanam fragilitatẽ
& uitȩ huius necessitates int̃dũ
recedebat ab eis: ꝓptea ioħs bap
nũquã recederet. Alioquin &
ad moysen loquit᷑ ds. Auferam
de sp̃u qui inte ẽ:quẽ utiq non
haberet. nisi ad eum a dño des¬
cendisset. Omĩs aute istius capi¬
tuli ꝓpħia ẽ contra mont̾e seyr.
filioꝵ uidelicet esau & edom. qͥ
greca & nr̃a lin gua appellant᷑¬
y dumei: eo qd̾ in temꝑe necessi¬
tatis & angustiȩ qͣndo uidas ca¬
piebatur ababyloniis insultaue¬
rint eis. & eiecto popło iudeoꝵ. sͥ
putauerint t̾ram traditam ad
possidendũ: & ñ solum susceꝑint
suos. filios uidelicet iacob frĩs
sui. s ꝑsecuti sint. & concluserint
inmanus gladii. Uñ manifestius
int̃pretatus ẽ syminachus. San¬
guinem tuũ odisti: & sanguis
ipse capiendus sit. & redigendus
ad solitudines sempit̃nas. & rerũ
fine cognoscat. ẽẽ iudicem dm̃:

Expanded text:
Et factus est sermo Domini ad me dicens. Et factus est sermo Domini ad me dicens. Sed quia ob humanam fragilitatem, et vitae hujus necessitates, interdum recedebat ab eis, propterea Joannes Baptnnumquam recederet. Alioquin et ad Moysen loquitur Deus: Auferam de spiritu qui est in te : quem utique non haberet, nisi ad eum a Domino descendisset. Omnis autem istius capituli prophetia est contra montem Seir, filiorum videlicet Esau et Edom, qui Graeca et nostra lingua appellantur Idumaei, eo quod tempore necessitatis et angustiae, quando Judas capiebatur a Babyloniis, insultaverint eis, et ejecto populo Judaeorum, sibi putaverint terram traditam ad possidendum, et non solum non susceperintsuos, filios videlicet Jacob fratris sui, sed persecuti sint et concluserint in manus gladii. Unde manifestius interpretatus est Symmachus: « Sanguinem tuum odisti, et sanguis ipse capiendus sit, et redigendus ad solitudines sempiternas, et rerum fine, cognoscat esse judicem Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
tibus: intfecti gladio cadent. In
solitudines sempit̾nas tradam
te. & ciuitates tuȩ ñ habitabunt᷑.
duȩ t̾rȩ siue regiones meȩ erunt.
& hereditate possidebo eas. cum
dñs ẽẽt ibi. Propt̃ea uiuo ego dic̃
dñs d̾s. quia faciam iuxta iram
siue ininicitiam tũa. & scđm
zelum tuũ quem fecisti odio
habens eos. & notus efficiar tͥ cũ
arum tuaꝵ que locutꝰ es.siue
quia locutus es. de montib isrł
dicens. deserti nob̃ datisunt ad
deuorandũ: & insurrexistis suꝑ¬
me ore ur̃o. siue magnifice locu¬
tus es suꝑme ore tuo. & derogas¬
tis adu̾sum me. siue uociferati
estis contra me. Uerba ur̃a ego
audiui. Hȩc dic̃ dñs d̾s. Lecante
uniu̾sa t̾ra. insolitudinẽ te redi¬
gam. Sicuti gauisus es suꝑ here¬
ditate domꝰ isrł eo quod fuerit
dissipata. sic faciam tͥ dissipatꝰ¬
additum ẽ. & consum̃tur. Inhe¬
braico non habetur. Si semꝑ
pectore eoꝵ haberet hospitium:
nũquã crebro iezechiel poneret.

Expanded text:
tibus interfecti gladio cadent. In solitudines sempiternas tradam te, et civitates tuae non habitabuntur: et scduae terrae sive regiones meae erunt, et haereditate possidebo eas, cum Dominus esset ibi. Propterea vivo ego, dicit Dominus Deus: quia faciam juxta iram sive inimicitiam tuam: et secundum zelum tuum, quem fecisti, odio habens eos, et notus efficiar tibi Varum tuarum quae locutus es, sive quia locutus es de montibus Israel, dicens, deserti nobis dati sunt ad devorandum, et insurrexistis me ore vestro sive magnifice locutus es super me ore tuo: et derogastis adversum me sive vociferati estis contra me verba vestra: ego audivi haec dicit Dominus Deus laetante universa terra in solitudinem te redigam sicuti gavisus es super hereditatem domus Israhel eo quod fuerit dissipata sic faciam tibi dissipatadditum est, et consumentur, in Hebraico non habetur. Si sempepectore eorum haberet hospitium, numquam tam crebro Ezechiel poneret:
Abbreviated transcription (Latin):
Propħa: & dices pastorib. Hȩc dic̃
dñs ds̃. Ue pastoribus isrł qui
pascebant semet ipsos. siue opas¬
tores isrł: nũquid pascunt pasto¬
res semet ipsos: Nonne greges
pascunt᷑ a pastorib: Siue nomie
oues pascunt pastores: Lac come¬
debatis & lanis oꝑiebamim. &
quod crassum erat occidebatis:
gregem autẽ meũ ñ pascebatis
quod infirmum fuit ñ solidastis

Expanded text:
storibus: Haec dicit Dominus Deus: Vae pastoribus Israel qui pascebant semetipsos. Sive: O pastores Israel, numquid pascunt pastores semetipsos? Nonne greges pascuntur a pastoribus? Sive nonne oves pascunt pastores? Lac comedebatis, et lanis operiebamini, et quod crassum erat occidebatis: gregem autem meum non pascebatis. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
dispsa: sic faciam tͥ. Letante enim
omĩb conu̾sis ad seruitutẽ dĩ. tu
dissipatus erisshyspide. mons pilo¬
se. & omis ydumea oꝑa uidelicet
t̃rena. & cruori & sangiim dedi¬
ta: ut tunc cognoscas qd̃ ipse sim
dñs. qui alibi sum locutus. egosũ¬

Expanded text:
enim omnibus conversis ad servitutem Dei, tu dissipatus eris, mons hispide, mons pilose, et omnis Idumaea, opera videlicet terrena, et cruori et sanguini dedita, ut tunc cognoscas quod ipse sim Dominus, qui alibi sum locutus: Ego su
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa ligna siluarũ. cathalogum etiã
hendere. Quȩ quia umꝰ uoluminis ñ
patit᷑ angustia. alterã partem eiꝰ qͥnto
uolumim reseruamꝰ: prudentissum
lectoris sollicitudinem p̃monentes. ut
sciat quid nobis in hoc explanandũ.
& quid sibi legendum sit. Explicit

Expanded text:
omnia ligna silvarum, catalogum etiam ehendere. Quem quia unius voluminis non patitur angustia, alteram partem ejus quinto volumini reservamus: prudentissimi lectoris sollicitudinem praemonentes, ut sciat quid nobis in hoc explanandum, et quid sibi legendum sit. Et fact
Abbreviated transcription (Latin):
ellem si fieri posset eu¬
stochium explanatio¬
nes in ierechiel ꝑsin¬
gulos libros ꝓpriis
cexere ꝓphetiis. & qd̃
uaticinatione coniunctum ẽ neqͣꝗͣ
expositione diuidere. ut facilior esset
cursus dictantis pariter & legentis.
longumq &iminsum interp̃tationis
iter certis spatiis separare: & quasi titu¬
lis & indicib. & ut ꝓpͥus loquar argu¬
mentis ostendere quid libri singuli
continerent. S quid faciam cum aliȩ
ꝓphetiȩ breues sint. aliȩ longȩ: ut se¬
pe necessitate cogamur. & plures in
unum librũ coartare. & unã inmul¬
tos diuideree Inde & nunc contra ꝓ¬
phetas & ꝓphetidas ad seniores qͦq
popłi isrł. & ad t̾ram suꝑ quã inducuis
quatuor plagȩ pessimȩ. & de lignouitis
quod cũ fuerit abscisum inutile ẽ int̾
omĩa ligna siluarũ cathalogum etiã
hendere. Quȩ quia umꝰ uoluminis ñ
patit᷑ angustia. alterã partem eiꝰ qͥnto
uolumini reseruamꝰ: prudentissimi
lectoris sollicitudinem p̃monentes. ut

Expanded text:
ellem, si fieri posset, Eustochium, explanationes in Ezechielem per singulos libros propriis texere prophetiis, et quod vaticinatione conjunctum est, nequaquam expositione dividere: ut facilior esset cursus dictantis pariter et legentis; longumque et immensum interpretationis iter certis spatiis separare, ut quasi titulis et indicibus, et, ut proprius loquar, argumentis ostenderem quid libri singuli continerent. Sed quid faciam, cum aliae prophetiae breves sint, aliae longae: ut saepe necessitate cogamur et plures in unum librum coarctare, et unam in multos dividere? Unde et nunc contra prophetas et prophetias, ad seniores quoque populi Israel et ad terram super quam inducuntur quatuor plagae pessimae, et de ligno vitis, quod cum fuerit abscisum, inutile est inter omnia ligna silvarum, catalogum etiam ehendere. Quem quia unius voluminis non patitur angustia, alteram partem ejus quinto volumini reservamus: prudentissimi lectoris sollicitudinem praemonentes, ut
Abbreviated transcription (Latin):
la plantaria. & uxta
sabulas poetarum
scylla mortua neqͣꝗͣ.
me scyllei seuirent canes. qui latͣre
on cessant: & hereticis di ꝑcussis ma

Expanded text:
la plantaria, et juxta fabulas poetarum, Scylla mortua, nequaquam in me Scyllaei saevirent canes, qui latrare non cessant: et haereticis Dei percussis ma
Abbreviated transcription (Latin):
ds. Noc quod nos posuimꝰ. qui ꝓ¬
phetant. & dices ꝓphetantib de cor¬
de suo. omisere .lxx. & ꝓ eo quod non
habet᷑ in hebreo addiderunt. & pro¬
phetabis & dices ad eos. Est autẽ ser¬
mo contra pseudo ꝓpħas. qui decipi¬
ebant popłm: & contra di mandatum
aliud ꝓpħabant. Nec quempiã moue¬
at. quod ꝓpħȩ appellent᷑. Hanc eñi
habet sc̃a scͥptura consuetudinẽ. ut
unũ quẽq uaticinationis suȩ. & ser¬
monis ꝓpħam nuncupet: sic̃ ꝓpħȩ
poetã grecum ꝓpħam uocat. Dixit
Et in osee legimꝰ. Sic̃ ꝓpħa insaniens:
eo tempore isrlitico ppło dicebat᷑. hoc
quoꝵ pͥncipes ex suo corde confingãt.
qui autẽ abeis seducti sunt. aliorũ m̃¬
daciis ac quiescant. Ue ꝓpħis insi¬
pientib. qui secunt᷑ sp̃m suũ: & nicħ
uident. Lxxͦ. Ue his qui ꝓphetant
de corde suo. & omino non uident. Re

Expanded text:
Deus. Hoc quod nos posuimus: Qui prophetant, et dices prophetantibus de corde suo, omisere LXX, et pro eo quod non habetur in Hebraeo, addiderunt, et prophetabis, et dices ad eos. Est autem sermo contra pseudoprophetas, qui decipiebant populum, et, contra Dei mandata, aliud prophetabant. Nec quempiam moveat, quod prophetae appellantur: hanc enim habet sancta Scriptura consuetudinem, ut unumquemque vaticinationis suae et sermonis prophetam nuncupet: sicut prophpoetam Graecum prophetam vocat: Dixit Et in Osee legimus: Sicut propheta insaniens eo tempore Israelitico populo dicebatur, hoc quorum principes ex suo corde confingant; qui autem ab eis seducti sunt, aliorum mendaciis acquiescant. Vae prophetis insipientibus, qui sequuntur spiritum suum, et nihil vident. LXX: Vae his qui prophetant de
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ iuxta numerũ cȩloꝵ militiã
ut sol & luna & astra cetera q̃ abraham
numerare ñ potuit illi numerata sint.
& seruiant officio delegato : dũ eundẽ
celi cursũ sol uno anno lucifer uesꝑq
biennio. luna singłis explet m̃sib: oms̃¬
q stelle certis temporib ꝑagrant. & q̃¬
dam ex his uocant᷑ errantes: atq inequa¬
les earum motus ocłis ñ mente conspicimꝰ:
nec tam intelligimꝰ ꝗͣ miram᷑. Magnitu¬
do enĩ fortitudinis dĩ: suo facit ordine
cuncta seruire. Sue iuxta septuaginta
a multitudine głe & potentia uirtutis
eius. nichil eum latere potest: s omni¬
um uias rationesq eursus creatoris ma¬
iestas cognoscit. Er plicit liber undecimꝰ¬

Expanded text:
autem juxta numerum coelorum militiam: ut et sol, et luna, et astra caetera, quae Abraham numerare non potuit, illi numerata sint, et serviant officio delegato : dum eumdem coeli cursum sol uno anno, lucifer vesperque biennio, luna singulis explet mensibus, omnesque stellae certis temporibus peragunt, et quaedam ex iis vocantur errantes, atque inaequales earum motus oculis, non mente conspicimus, nec tam intelligimus, quam miramur. Magnitudo enim fortitudinis Dei suo facit ordine cuncta servire. Sive juxta Septuaginta a multitudine gloriae et potentiae virtutis ejus, nihil eum latere potest: sed omnium vias rationesque et cursus Creatoris majestate cognoscit. LIBER DUODECIM
Abbreviated transcription (Latin):
Ite ad oues ꝑditas domꝰ isrł Deniq se¬
quitur. Om̃s gentes congregate sunt
simul & collecte sunt tribus: id est
cũ popło qui credidit ex iudeis: ut
duplex uocatio fit circumcisionis ⁊
p̃pucii. Qͦd autẽ dicitur. educ. ad
filium sermo ẽ : siue uixta lxx. pat̾
de filio loquitur. qͦd eduxerit popu
lũ cȩcũ. ⁊ surdũ. ⁊ gentib copularit.¬
⁊ fecerit ex eis muttos eccłiȩ pͥncipes.
Miraturq ꝓpħa qͦd nullus in gen
sermonũ sit & patrator ⁊ puer eiꝰ
ac seruus quẽ elegit. hauddubium
quin xp̃m significet. cui ⁊ supͣ dicit.
Magnum tͥ est uocari te puerũ me¬
um & hȩc omĩa fient. ut ueritas
mundo p̃dicetur: ut sciant ⁊ credañ.
⁊ intelligant. quorũ mens pͥus
bruta erat ⁊ insensibilis. qͦd p̃ter

Expanded text:
Ite ad oves perditas domus Israel . Denique sequitur: Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus, id est, cum populo qui credidit ex Judaeis, ut duplex vocatio sit, circumcisionis et praeputii. Quod autem dicitur, Educ, ad Filium sermo est. Sive, juxta LXX, Pater de Filio loquitur, quod eduxerit populum suum caecum et surdum, et gentibus copularit, et fecerit ex eis multos Ecclesiae principes. Miraturque propheta quod nullus in gentsermonum sit, et patrator, et puer ejus ac servus quem elegit. Haud dubium quin Christum significet, cui et supra dicit: Magnum tibi est vocari te puerum meum. Et haec omnia fient, ut veritas mundo praedicetur, et sciant, et credant, et intelligant, quorum mens prius bruta erat et insensibilis, quod prae
Abbreviated transcription (Latin):
dñe: ut mnunctũ in isaiã opus. te o¬
rante. ⁊ xp̃o miserante ꝑficiã. Iam
em̃ t̃eius decimꝰ explanationũ lib̃̾
cuditur: qͥ necdũ ꝑuenit ad calcem.
Et interim donec misericors ⁊ mise¬
rator dñs. patiens & multarũ mise¬
rationũ. reddat pͥstinã sanitatẽ. Hãc
p̃fatiunculã tumultuario sermone
dictaui ut q̃ habent᷑ in scedulis. de¬
scribant᷑. ⁊ plena em̃datio lectoris

Expanded text:
Domine ? ut injunctum in Isaiam opus, te oDomine ? ut injunctum in Isaiam opus, te orante, et Christo miserante perficiam. Jam enim tertius decimus Explanationum liber cuditur, qui necdum pervenit miserator Dominus, patiens et multarum miserationum , reddat pristinam sanitatem, hanc Praefatiunculam tumultuario sermone dictavi; ut quae habentur, in schedulis describantur; et plena emendatio lectoris
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝓ diu̾sitate meritorẜ. unꝰ ds. ideq
ulti casus oppͥmunt na¬
uigantes. Si uehem̃tior
flauerit uentus: tẽpestas
formidini ẽ. Si aura moderatior.
sũma iacentis elem̃ti t̃ga crispaue¬
rit: pyratarũ insidias ꝑtimescunt.
atq ita fit. ut fragili animȩ ligno
credite aut metuant ꝑiculũ aut
sustineant. Quors utrũq alt̾o gͣuiꝰ
timueris sustinere. hoc mͥ in ysaie
pelago nauiganti. accide uideo. Dũ
enĩ in offenso cursu uela tendunt᷑.¬
& securis nautarũ manib sulcans
equoris campos carina dilabit᷑. subi¬
tus languoris turbo consurgens. tan¬
tis undarũ molib. & collisors int̃ se
fluctuũ fragore resonante paui-¬
da amicors corda ꝑt̾ruit: ut dicere
cogerent᷑. magist̾ saluos uos fac. ꝑimꝰ.
Quã obrẽ eustochiũ in toto orbe t̃ra¬
rum unicũ nobslitatis & uirginita¬
tis exemplũ. ñ fileat pupilla ocłi tui ͤ
clamaq in corde abbapat̃: ⁊ cũ psal¬
mista loquere. exurge. ut qͥd dormis

Expanded text:
meritorum unus Deus idemque ulti casus opprimunt navigantes. Si vehementior flaverit ventus, tempestas formidini est. Si aura moderatior summa jacentis elementi terga crispaverit, piratarum insidias pertimescunt. Atque ita fit, ut fragili animae ligno creditae, aut metuant periculum, aut sustineant: quorum utrumque altero gravius timueris sustinere. Hoc mihi in Isaiae pelago naviganti accidere video; dum enim inoffenso cursu vela tenduntur, et securis naturarum manibus, sulcans aequoris campos carina delabitur, subitus languoris turbo consurgens, tantis undarum molibus et collisorum inter se fluctuum fragore resonante, pavida amicorum corda perterruit, ut dicere cogerentur: Magister, salvos nos fac, perimus . Quamobrem, Eustochium, in toto orbe terrarum unicum nobilitatis et virginitatis exemplum, non sileat pupilla oculi tui; clamaque in corde: Abba pater . Et cum Psalmista loquere: Exsurge, ut quid dormis,
Abbreviated transcription (Latin):
ne cobusta ẽ: nec hominis manu fi¬
eri diuina maiestas. Pleniꝰq suꝑ ir¬
risione idolors ꝓpħicus sermo co¬
texit᷑. Quȩ facilis intelligentie ft̃.
nec laciniosã. ĩmo suꝑfluã exposi¬
tionẽ desidant. Suꝑ quo ⁊ flaccus
scribit in satyra: deridens sy mula¬
chra gentiũ. Olim truncꝰ erã ficul¬
nꝰ inutile lignũi cũ faber incertus.
scannũ faceret ne pͥapũ. maluit ẽẽ
de ydolis dictum ẽ potest referri
& ad hereseon pͥncipes: qui simula¬
artifici corde cõponunt: & uene¬
rantur ea q̃ a se sciunt ẽe simula¬
ta. Nec sufficit eis error ꝓpus. ñ sim¬
plices quosq eors adoratione de¬
ceꝑint. Qͥ questũ putant ẽe pieta¬
t̃e. ⁊ deuorant domos uiduarũ. abi
tentesq uulgi imꝑitia. ita arte di¬
alectica. quasi ascia. terebro. ⁊ lima.
⁊ runcina formant dm̃ suũ: ⁊ cu¬
dunt malleo. atq mnauirant sermo¬
nis rethorici uenustate: quors ds

Expanded text:
ne consumpta est, nec hominis manu fine consumpta est, nec hominis manu fieri divina majestas, pleniusque super irrisione idolorum propheticus sermo contexitur, quae facilis intelligentiae sunt, nec laciniosam imo superfluam expositionem desiderant. Super quo et Flaccus scribit in satyderidens simulacra gentilium Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum, Cum faber, incertus scamnum faceretne Priapum, Maluit esse  idolis dictum est, potest referri et ad haereseorum principes, qui simulaartifici corde componunt et venerantur ea quae a se sciunt esse simulata, nec sufficit eis error proprius, nisi simplices quosque eorum ab oratione deceperunt, et qui quaestum putant esse pietatem, et devoranttentesque vulgi imperitia, ita arte dialectica, quasi ascia, terebro et lima et runcina, formant dogma suum, et cudunt malleo atque inaurant sermonis rhetorici venustate, quorum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
confundunt artifices suos. Qs
enim possit hoc crede. qͦd ascia. lima.
& terebro. malleoq formet᷑ d̾s ut¬
uł in prunis simulachra fundant᷑.
uł norma. runcina. & angularib
circinoq in deos repente consurgars
p̃sertim cũ fame & siti artificis ar¬
tis uilitas demonstret᷑. fit enĩ lig¬
nea statua humanã expͥmens spe¬
ciem: & qͣnto pulchrior fuerit. tan¬
to ds̃ putatur augustior ponitq
in fano. & et̃no claudit᷑ carcere. quȩ
longo tẽpore creuit in saltib & ꝓ ua¬
rietate arbor. cedrus ⁊ ilea. ⁊ quercꝰ.
uł pinꝰ fuit. Mirũq in modũ secmenta
II eiꝰ atq rasurȩ mittunt᷑ in focum.
ut calefaciant artificẽ di ⁊ coquant
diu̾sa pulm̃ta: Pars autẽ altera for¬
mat᷑ in dm̃. ut oꝑe cõpleto adoret
illã factor suus. ⁊̃ oꝑis sui imp̃cetur
auxiliũ. Nec intelligit uł recogitat.
immo nec carnis nec m̃tis aspicit o¬
culis. qͦd ñ possit ẽẽ d̾s. cuiꝰ parsig¬

Expanded text:
confundunt artifices suos. Quis confundunt artifices suos. Quis enim possit hoc credere quod a sua lima et terebro malleoque formetur deus, vel in prunis simulacra fundantur, vel norma runcina, et angularibus circinoque in deos repente consurgant, praesertimque cum fame et siti artificis artis vilitas demonstretur: fit enim lignea statua humanam exprimens speciem, et quanto pulchrior fuerit, tanto deus putatur augustior, poniturque in fano, et aeterno clauditur carcere, quae longo tempore crevit in saltibus, et pro varietate arborum cedrus, et ilex et quercus vel pinus fuit, mirumque in modum segmenta ejus atque rasurae mittuntur in focum ut calefaciant artificem dei, et coquant diversa pulmenta; pars autem altera formatur in deum ut opere completo adoret illam factor suus, et operis sui imprecetur auxilium, nec intelligit vel recogitat, imo nec carnis nec mentis aspicit oculis, quod non possit esse deus cujus pars ig