comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i angłi malos homines tor¬
queant: ñ nunqͣm script᷑a
dicit. ⁊ crebro forte uariisq
modis contingit. Non tam̃
cogit rato. ut quotiens uel
quoqͦmͦ ꝑcutiatur hõ id opor¬
teat fieri extrinsecus: aut
ab angło aut abhomine.
Potest enim homo aut na¬
tural morbo aut casu illa¬
to illam tabescere. aliis qͦq
modis absq ministri officio

Expanded text:
cti angeli malos homines torquant, nonnunquam Scriptura dicit, et crebro forte variisque modis contingit. Non tamen cogit ratio ut quoties, vel quoquo modo percutiatur homo, id oporteat fieri extrinsecus, aut ab angelo, aut ab homine. Potest enim homo aut naturali morbo, aut casu illato tabescere, aliis quoque modis absque ministri officio
Abbreviated transcription (Latin):
postea hominem ꝑire non sinit.
qnͣdam post se sui credibile est
dereliquisse radicem. un reoꝵ
conscientia puncta atq repun¬
nec sua de radice caritas ꝑ grãm
pullulans inquietũ refouerit.
Quisquis gͦ caritatis assecitus
est firmitatem. licet abea ple¬
rũq dissiliat. qm̃ ad eandem
semꝑ resilit:alienꝰ non ẽ. Qppe
suꝑ firmam petram fundatus.
nec afflatu uentorum: nec ab
incursu fluminũ: deiciet᷑. Im¬
pellit᷑ quidem ꝑsepe ⁊ uento tẽp¬
tat̾onũ: ⁊ flumine oblectam̃toꝵ
ut utubet. s nũqͣm mouet᷑ ut
corruat. Qm̃ porte inferi ñ p̃ua¬
lebunt aduersus eã. Ualent
quidem in multis: ut nr̃am
recognoscamus fragilitatem.
s non preualent: ut di ma¬
gnificemus bonitat̾e. Preuale¬
rent: si qui cecidit non resurꝰ¬
geret. De huiꝰmodi caritate:ta

Expanded text:
postea hominem perire non sinit, quamdam post se sui credibile est deliquisse radicem, unde reorum conscientia puncta atque repunnec sua de radice charitas per gratiam pullulans inquietum refoverit. Quisquis ergo charitatis assecutus est firmitatem, licet ab ea plerumque dissiliat, quoniam ad eamdem semper resilit, alienus non est; quippe super firmam petram fundatus, nec afflatu ventorum, nec ab incursu fluminum dejicietur: impellitur quidem persaepe, et vento tentationum, et flumine oblectamentorum, ut titubet, sed nunquam movetur ut corruat, quoniam portae inferi non praevalebunt adversus eam . Valent quidem in multis ut nostram recognoscamus fragilitatem, sed non praevalent ut Dei magnificemus bonitatem. Praevalerent, si qui cecidit non resurgeret. De hujusmodi charitate ita
Abbreviated transcription (Latin):
memoria uidebant᷑ stilo signaui.
Om̃is scriptura scd̃m ꝓprĩam int̾p̃tationem expo¬
sita.⁊ clariꝰ elucescit : & ad intel ligendam se faciliorem
legentibus pandit accessum. MUlti uirtudem scripturau
non intelligentes. expositionib ꝑegͥnis decorem ac pulcͥtudi¬
nem earum obnubilant: ⁊ cum occulta reserare debue¬
rint. etiam manifesta obscurant. Michi uͦ simili culpȩ
subiacere iudent᷑ qui in sacra scͥptura misticam indel¬
ligentiam & allegoriaꝵ ꝓfunditatẽ ut inquirendam. ꝑti¬

Expanded text:
lo signavi. Omnis Scriptura secundum propriam interpretationem exposita, et clarius elucescit, et ad intelligendam se faciliorem legentibus pandit accessum. Multi virtutem Scripturarum non intelligentes, expositionibus peregrinis decorem ac pulchritudinem earum obnubilant; et cum occulta reserare debuerint, etiam manifesta obscurant. Mihi vero simili culpae subjacere videntur, vel qui in sacra Scriptura mysticam intelligentiam et allegoria
Abbreviated transcription (Latin):
cendu erat: cum hoc tm̃ nobis magnum sit nich dixisse
qͦd dicendum non erat. Get̾i sciendum ẽ hc̃ libr̃e
nouũ quoddam expositioĩs gͣdaꝰ requirere: qcũ dotꝰ ad
cõmonendos affec tꝰ cordis humani intendat: sepiꝰ i eo qͣsi
colloquendo ꝗͣ exponendo sermone formare oportet. Unedle
immorarr ut ipsa locutiõis incuscatio ualicdꝰ tangat &
efficatius penetret cor audientis Qͥ alit̾ hanc sc̃pturam
tractare uoluerit. &̃ si cominode intelligentiȩ:audien.¬
tium seruit: um tamem ꝓpͥetatẽ q non retinens. minus¬
tamen fortassis ꝓficit adedificationem.. Ee plic̃ lib̾

Expanded text:
cendum erat, cum hoc tantum nobis magnum sit nihil dixisse, cendum erat, cum hoc tantum nobis magnum sit nihil dixisse, quod dicendum non erat. Caeterum sciendum est hunc librum novum quoddam expositionis genus requirere; quia cum totus ad commovendos affectus cordis humani intendat, saepius in eo quasi colloquendo quam exponendo sermonem formare oportet. Unde neimmorari, ut ipsa locutionis inculcatio validius tangat et efficacius penetret cor audientis. Qui aliter hanc Scripturam tractare voluerit, etiamsi commode intelligentiae audientium servit, vim tamen proprietatemque non retinens, minus fortassis proficit ad aedificationem. HOMILIA I
Abbreviated transcription (Latin):
bilem cum ęxccꝑit. nonsinat uitͣ transire in aliud qͦd ipsa
non est. Undẽ gͦ tͥ fluere: Quere diligenter ⁊ cogita.
Ieq artifex tuus neq materia tua hoc tͥ fecit: quia illa
stando inȩt̾num ⁊ inte seruat qd ipsa ẽ: ille te ad ȩt̾nitatẽ
faciendo. & amplius dedit qm ipsa ẽ. Vnde gͥ tibi hoc. nisi
uitio tuo ex qͦ tͥ ñc̃ pęna ẽ ut reu̾taris in ilła. cui hoc ex gr̃a
datum erat ut stares semꝑ suꝑillam: Igitur tu transis.
& terra stat intestimonium contͣ te: ut mortalẽ arguens.
⁊ morientem excipiens. prius te coniuncat ꝗͣ puniat. ꝓpte.¬
rea terra inet̾num stat. Generatio p̃t̾it ⁊ gn̾atio aduenit:
terra autem inȩt̾nũ stat. Hoc scđdm paruitat̾e uł exigui¬
tatem sensus nr̃i diximꝰ in exordium libri salomonis qͥ eccłis¬
tes dicit᷑. neq̃ꝗ̃ p̃sumentes nos dixisse qͦd potissimum di.¬

Expanded text:
bilem cum exceperit, non sinat ultra transire in aliud quod ipsa bilem cum exceperit, non sinat ultra transire in aliud quod ipsa non est. Unde ergo tibi fluere? Quaere diligenter, et cogita. Neque artifex tuus neque materia tua hoc tibi fecit; quia, et illa stando in aeternum, et in te servat, quod ipsa est, et ille te ad aeternitatem faciendo, et amplius dedit, quam ipsa est. Unde igitur tibi hoc nisi vitio tuo ex quo tibi nunc poena est, ut revertaris in illam, cui hoc ex gratia datum erat, ut stares semper supra illam? Igitur tu transis, et terra stat in testimonium contra te, ut mortalem arguens, et morientem excipiens, prius te convincat quam puniat. Propterea terra in aeternum stat. Generatio praeterit, et generatio advenit; terra autem in aeternum stat. Haec secundum parvitatem vel exiguitatem sensus nostri diximus in exordium libri Salomonis, qui Ecclesiastes dicitur, nequaquam praesumentes nos dixisse, quod potissimum di
Abbreviated transcription (Latin):
fectu corruptiõis aliud ẽ. s ex puec tu sublimationis. Qem.¬
adinodũ ⁊ in de aliud effecta ẽ & aliud futura ẽ ꝗͣ nataẽ:
sed sublimatiõe. non corruptione. Rcum in quibusdam
sit: non transit tñ quod terra ẽ. qͦd in hoc ⁊ illo idem est.
Ergo terra intra naturȩ suȩ gremium moueri ht.⁊ oꝑa.¬
riht̃ de illo qͦd est. hoc qͦdiẽ : extra ter minoᷤ nature suȩ
transira non h̃t de eo qd ẽ mnid qͦd non ẽ: ⁊ ic circo terra
in ȩtnũ stat in eo qͦd est. Quare gͥ ⁊ tu nonstecisti in eo
qd factus es suꝑ terramͥ sicut & terrastat in eo qͦd facta ẽ:
Quare degenerasti ut non saitem imiteris materiã tuam
que in tm̃ se uelinte seruat quod ẽ. ut ⁊ tucũ terrafac.¬
tus fueris non possis aliudeẽ ꝗͣ terra ẽ: Isq adillam de.¬
fluis uitio tuo: uttͣ ꝓgredi non ꝑmit teris natura sua.
Eccc quantum custodit quod est: ut ⁊ te fluentẽ & insta.¬

Expanded text:
fectu corruptionis aliud est, sed ex provectu sublimationis. Quemfectu corruptionis aliud est, sed ex provectu sublimationis. Quemadmodum et in te aliud effecta est, et aliud futura est, quam nata est; sed sublimatione, non corruptione. Et cum in quibusdam sit, non transit tamen quod terra est, quod in hoc et illo idem est. Ergo terra intra naturae suae gremium moveri had est, hoc quod est: extra terminos naturae suae transire non habet de eo quod est in id, quod non est: et idcirco, terra in aeternum stat in eo quod non est. Quare igitur, et tu non stetisti in eo, quod factus es super terram, sicut et terra stat in eo, quod facta est? Quare degenerasti, ut non saltem imiteris materiam tuam, quae in tantum servat quod est, ut et tu cum terra factus fueris, non possis aliud esse quam terra est? Usque ad illam defluis vitio tuo; ultra progredi non permitteris natura ejus. Ecce quantum custodit quod est, ut et te fluentem et insta
Abbreviated transcription (Latin):
nitas immortalis nec uitium gignit nec recipit. Sed for¬
te materia culpanda sit: quȩ talis erat. de qͣ aliud fier:
non poterat. Terra enim erat materia: ⁊ exiuit uastes.¬
teum. Qd: Mirum hoc est: Hoc gͦ tu dicens respice
debueras. quia siuas testeum es. gͦ de molli luto in des.¬
tam solidatus es. Sgleba tua si naturã non habuit fir.¬
mitatis. habuit tñ naturam confirmationis. Sinon
habuit ut hoc eẽt ex natura:habuit tñ ex natura
ut hocesse posset ex gr̃a. Ergo materia tua nichil tͥ nocu.¬
it: que & hoc integrum conseruat quod natura contulit.
& qͦd gr̃a dedit. ipsa non minuit. Nam terra in et̾nũ
stat. Quid est stat ꝑseuerat in eo qd̾ facta ẽ. seruat
naturam suã. conditionẽ suam non deserit: qd accepit
hoc retinet incorruptum. Terra facta ẽ.⁊ terra ꝑma.¬
net᷑: numqͣm aliud est ꝗͣ qd est: & cum aliud ẽ. non ex de¬

Expanded text:
nitas immortalis nec vitium gignit, nec vitium recipit. Sed fornitas immortalis nec vitium gignit, nec vitium recipit. Sed forte materia culpanda sit, quae talis erat de qua aliud fieri non poterat. Terra enim erat materia, et exivit vas testeum. Quid? Mirum hoc est. Hoc ergo tu dicens respicere debueras, quia, si vas testeum es, ergo de molli luto in testam solidatus es, et gleba tua, si naturam non habuit firmitatis, habuit tamen naturam confirmationis. Si non habuit ut hoc esset ex natura, habuit tamen ex natura ut hoc esse posset ex gratia. Ergo materia tua nihil tibi nocuit quae et hoc integrum conservat quod natura contulit, et quod gratia dedit, ipsa non minuit. Nam terra in aeternum stat. Quid est stat? Perseverat in eo quod facta est; servat naturam suam; conditionem suam non deserit; quod accepit, hoc retinet incorruptum. Terra facta est, et terra permanet, nunquam aliud est quam quod est. Et cum aliud est, non ex de
Abbreviated transcription (Latin):
Stat ñ solum leuamen miseriȩ tuȩ: s stat intestimoniũ
& pęnam culpȩ tuȩ Cerrastat:⁊ tu suꝑ terramstas.
Stabilis ipsa ẽ quȩ portat: & tu corrius qui portaris. Qua.¬
de terra es. Quare gͦ non stasinȩ t̾num: Nymquid
tu infirmior factus es terra illa de qua sumptꝰ es: Qdgͦ
oꝑata ẽ manus artificis si non ꝓuexit opꝰ suum in melius:
Ergoscientia non erat apd̾ ipsumꝰ aut infirmus iniuentꝰ ẽ
ut in manib eiꝰ bona illa materia det̾ior efficeret᷑: Absit
Immo uͦ multo meliorem te fecit. ꝗ̃ illud fuerat unde
te fecit: qͥa terram fecerat stabiłe. te aut̾ de terra fecit
immortalem. Ergo meliorẽ te fecit: ꝗͣ fuerat unde te
fecit. Non gͦ ex artifice ꝓcessit corruptio tua: qͥtanta
potestate ⁊ tali bonitat᷑e te fecit. ut nichil posset ã ꝑfec¬
to minus. nic hil ab oꝑtimo uellet deterius. Itaq optimꝰ
artifex plasia bonũ fecit: cuiꝰ ȩt̾na incorruptio ⁊ bo:¬

Expanded text:
Stat non solum ad levamen miseriae tuae, sed stat in testimonium et poenam culpae tuae. Terra stat, et tu super terram stas. Stabilis ipsa est quae portet, et tu corruis qui portaris. Quaet de terra es. Quare ergo non stas in aeternum? Nunquid tu infirmior factus es terra illa de qua sumptus es? Quid ergo operata est manus artificis si non provexit opus suum in melius? Ergo scientia non erat apud ipsum, aut infirmus inventus est, ut in manibus ejus bona illa materia deterior efficeretur? Absit! Imo vero multo meliorem te fecit, quam illud fuerat unde te fecit; quia terram fecerat stabilem, te autem de terra fecit immortalem. Ergo meliorem te fecit, quam fuerat unde te fecit. Non ergo ex artifice processit corruptio tui, qui tanta potestate et tali bonitate te fecit, ut nihil posset a perfecto minus, nihil ab optimo vellet deterius. Itaque optimus artifex plasma bonum fecit, cujus aeterna incorruptio et bo
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilitatem ꝑtranseunt: ⁊ morientes in terrã rede¬
unt ꝑcarnis corruptionem. Ergo stat ad consolationem
tuam: Immo uͦ ad confusionẽ tuam stat. Quomͦ : uide
qualis stat. qualisportat. & qualesportat: ⁊ de qͦli portat.
Qalis gͦ portat : Audiqualis. Maledicta terrain oꝑe tuo :¬
spinas ⁊ tribulos germinabit tͥ. quales autẽ portat:
Rursus audi. Maledictus essuꝑ terram. & de qͣli portat:
Insudore uultꝰ cui uesceris pane tuo:. ⁊ cõmedes herbat̾rȩ
Ergo maledic ta maledic tos portat: & tñportat. Sedun¬
deportat : Habet aliquid ad consolatiõem tuam: ⁊ ali¬
quid ad penã tuam. Quod ad consolatiõem tuam ẽ. cũ
labore tuo: qͦd adpȩnam tuam ẽ. ꝑ iabore tuum. Habet
pañe: ht̃ ⁊ spinas. Panem cũ labore tuo. ad consolatiõem
tuam: spinas ꝑ labore tuum ad pęnãtuam. Insudore iuuil¬
tus tui uesceris pane tuo: hoc ad consolatione tuam cũ
labore tuo. Cum oꝑatꝰ fueris terram. non dabit tibi

Expanded text:
mutabilitatem et morientes in terram redeunt, per carnis corruptionem. Ergo stat ad consolationem tui; imo vero ad confusionem tui stat. Quomodo? Vide qualis stat, qualis portaQualis ergo portat? Audi qualis: Maledicta terra in opere tuo spinas et tribulos germinabit tibi . Quales autem portat? Rursus audi: Maledictus es super terram . Et de quali portat: In sudore vultus tui vesceris pane tuo; et comedes herbas terrae? Ergo maledicta maledictos portat. Et tamen portat. Sed unde portat, habet aliquid ad consolationem tui et aliquid ad poenam tuam. Quod ad consolationem tui, est cum labore tuo; quod ad poenam tuam, est per laborem tuum. Habet panem, habet et spinas. Panem cum labore tuo ad consolationem tui; spinas per laborem tuum, ad poenam tuam. In sudore vultus tui vesceris pane tuo: hoc ad consolationem tui cum labore tuo. Cum operatus fueris, terra non dabit tibi
Abbreviated transcription (Latin):
Qa hbet amplꝰ nõde uiuinso labore suo qͦ laborat subsele
Tercio loco ilta uanitatẽ q̃ coꝵꝑio: huimanis ꝑmortnutnte
inest subdit dicens. Generitio p̃tit. ⁊ gnatio adusenit is
scdin has tres distinc tioes tocã qͦq sequeutis oꝑis seriem
uitres partes diuidit: singlis singlas tͥbuens portiones.
In pͥma parte cuĩ initiũ est. orit᷑ soi ⁊ occidit: disputat de
ulantate iuitabilitatis. In scda parte q̃sic incipit. ego

Expanded text:
de universo labore suo quo laborat sub sole? Tertio loco illam vanitatem, quae corporibus humanis per mortalitatem inest, subdit dicens: Generatio praeterit, et generatio advenit. Et secundum has tres distinctiones, totam quoque sequentis operis seriem in tres partes dividit, singulis singulas tribuens portiones. In prima parte cujus initium est: Oritur sol, et occidit, disputat de vanitate mutabilitatis. In secunda parte, quae sic incipit: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
defluit. ⁊ m̃te ꝑinigͥtaten: s altm siũ ẽ exipso:. atterũ sium.
cont̃ ipsum: & totũ in ipso. Hec tria genera uanitatũ moẜ
ubiq int̾b qr tum illud genꝰ uaitaitis qͥđ mentib prais
ince̾ diximꝰ arguens: Sosit hoc culpe obngeium. ⁊ pene
debitum ostenclens. Uanitatẽ q̃ rebiis conditis ꝑmut. a¬
litatem in est. pͥmũ ꝓponit. Vanitas ura oĩ iir. dendẽ¬

Expanded text:
o, alterum suum contra ipsum, et totum in ipso. Haec tria genera vanitatum mox ubique in tribus quartum illud genus vanitatis, quod mentibus pravis inesse diximus, arguens, et solum hoc culpae obnoxium, et poenae debitum ostendens. Vanitatem, quae rebus conditis per mutabilitatem inest, primum proponit. Vanitas vanitatum, e
Abbreviated transcription (Latin):
tib glari uelit: qd uauius ee potest: q̃s enim niuane glet᷑:
ampluis se cetis oueratũ esse: Hoc ꝓfecto diuitiȩ. Hoc dig.¬
nitates sius possessorib solum conferunt: nt qͦ meis plꝰaliis
acciꝑe uident᷑ uide plus aliis onerati inueniant᷑: quos
certe ꝓeiscłe ac qͥrendis ut conseruandis. plꝰ semꝑul̾ labore
atterunt. ł cura affligunt. Sed inhis om̃ib uanitas
magnaẽ: ⁊ cura suꝑflua. Uanitas mortalit tis in duobiᷤ
constat: in pena uidelicoe q̃ atterit. ⁊ in pena que dissoluit.

Expanded text:
tibus gloriari velit, quid vanius esse potest? Quis enim non vane glorietur tibus gloriari velit, quid vanius esse potest? Quis enim non vane glorietur amplius se caeteris oneratum esse? Hoc profecto divitiae, hoc dignitates suis possessoribus solum conferunt, ut quod in eis plus aliis accipere videntur, inde plus aliis onerati inveniantur; quos certe pro eisdem acquirendis vel conservandis plus semper vel labore atterunt vel cura affligunt. Sed in his omnibus vanitas magna est, et cura superflua. Vanitas mortalitatis, quae in duobus constat, in poena videli
Abbreviated transcription (Latin):
turũ est : ad instantia dissoluit᷑. ad consistentia hebetat᷑:
⁊ ad omẽm terũ uicissitudinem siue t̾stia siue leta fuerint.
in constanti mentis fluctuatiõe uariat᷑. Hoc aut̃ ꝗͣ ua.
nũ sit considate. Certe oĩs creatura talis ẽ homini qͥlis¬
ħõ ipse ẽ sibi: ut al his q̃ foris it nec bona mens ledi possit:
nec mala uiuari. Igit᷑ hȩc cĩa nec ad malũ bono. nec ad¬
bonum malo eeͣ possunt: nͥ quantũ iꝑse animiꝰ ułista aspnan.¬
do ꝓficit. ł deficit ꝑuse imando. aut me tuendo uane. Uͥita
gͣ uauitas ẽ. hec qͣsi alicusꝰ sint mornenti siue ad danda siue ad
salutẽ toliendam tanta sollicitudine ac curiositate ꝓspicere:
& camqͥb uera sal constat int̾iora bona. aut nͥ at tendere
aut dissimulare: Ud de concupiscentia carius dicam .ꝗͣ sit
adnisu defendere: cum nemosit qͥ possit eam a corruptione
custodire: Nam suꝑbia uite siue de diuitis siue dignita.¬

Expanded text:
turum est; ad instantia dissolvitur, ad consistentia hebetatur, turum est; ad instantia dissolvitur, ad consistentia hebetatur, et ad omnem rerum vicissitudinem, sive tristia sive laeta fuerint, inconstanti mentis fluctuatione variatur. Hoc autem quam vanum sit, considerate. Certe omnis creatura talis est homini, qualis ipse est illi, ut ab iis, quae foris sunt, nec bona mens laedi possit, nec mala juvari. Igitur haec omnia nec ad malum bono, nec adbonum malo esse possunt, nisi quantum ipse animus vel ista aspernando proficit, vel deficit perverse amando, aut metuendo vane. Quanta ergo vanitas est, haec quasi alicujus sint momenti, sive ad dandam, sive ad tollendam salutem tanta sollicitudine ac curiositate prospicere, et ea in quibus vera salus constat interiora bona aut non attendere aut dissimulare? Quid de concupiscentia carnis dicam? Quam siadnisu defendere, cum nemo sit qui possit eam a corruptione custodire? Nam superbia vitae, sive de divitiis, sive dignita
Abbreviated transcription (Latin):
sint. id q st̃. ẜptea tamuanũ ẽ in his q̃ bona uident᷑ spem
ponere: qm g̃ mala putaut᷑ formidare. Qͥđ enĩ facit con.¬
cupiscentia ocłoꝵ : Hidete quid facit: ⁊ inuenietis qnta¬
oꝑt lateat uanitas palliata sub hoc uelo. fallaces uͦ rerũ
fucos & iubricos captat aspectꝰ. Oblita sui foras funditur.
totam securiositati dedens circuit oĩa. lustrat unuu̾sa:
si qua forte noua. siqua insolita. siqͥ imr occur rant: qͥd s̃
illa uł illa uolunt: quã habeant spem singła. uł quã p̃ten.¬
temeraria. ꝓcax. instabit. petulans. impatiens. ⁊ lubrica:
sepe uana spe exultans. sepe mani timore trepidans. nussa
int̾ius radicẽ habens. s semꝑ suspecta adext̾iores rerũ
pendens motꝰ. Ante ꝑicłm nutat. ante discrimentrepi.¬
dat: oẽ qđ euenire pot̾ mutramq partẽ. siue bonũ siue
mału sit metuens& cupiens utrũq uane sola suspicione
declinat. Utitur more impations. expectans uidẽ qͦd fu¬

Expanded text:
terea tam vanum est in iis quae bona videntur spem ponere, quam ea quae mala putantur formidare. Quid enim facit concupiscentia oculorum? Videte quid facit, et invenietis quanta lateat vanitas palliata sub hoc velo. Fallaces rerum fucos, et lubricos captat aspectus. Oblita sui foras funditur, ac totam se curiositati dedens circuit omnia, lustrat universa, si qua forte nova, si qua insolita, si qua mira occurrant, quid sibi illa vel illa velint, quam habeant speciem singula, vel quam praetentemeraria, procax, instabilis, petulans, impatiens et lubrica; saepe vana spe exsultans, saepe inani timore trepidans, nullam interius radicem habens, sed semper suspecta ad exteriores rerum pendens motus. Ante periculum nutat, ante discrimen trepidat; omne quod evenire potest in utramque partem, sive bonum sive malum, sit metuens, et cupiens utrumque vane sola suspicione declinat. Uritur more impatientis, exspectans videre quod fu
Abbreviated transcription (Latin):
audidores suos informare consueuerant᷑ pͥmũ ethicã. demd
phisicam: postremo theologiã ꝓponentes instruendis. His ad
uꝑiendã dicendoꝵ indelligentiam p̃missis. ñc ad ipsam libri
seriem accedamꝰ. Maderia salomonis in hoc oꝑe sunt omĩa
uanitati subiecta: id ÷ caduca ⁊ dansitoria. Indendio ẽ. mun¬
di ꝯtẽptũ ꝑsuadere. Issodus tractandi ẽ talis Ostendit

Expanded text:
auditores suos informare consueverant, primum ethicam, deinde auditores suos informare consueverant, primum ethicam, deinde physicam, postremo theologiam proponentes instruendis. His ad aperiendam dicendorum intelligentiam praemissis, nunc ad ipsam libri seriem accedamus. Materia Salomonis in hoc opere, sunt omnia vanitati subjecta, id est caduca et transitoria. Intentio est mundi contemptum persuadere.
Abbreviated transcription (Latin):
Uilectꝰ. & coeleth qͦd g̃ce ȩccfastes. latine contionator
uut᷑: ⁊ salomonqͦd sonat pacificum. Porro ecctastes uel
contionator dici potest. qui ȩccłam siue contionẽ id ẽ mul:¬
titudinẽ ppłi instruit: sicut ipse fecisse in hoc libro ma
nifeste monstratur. Dilectũ autẽ a dno salomonem. &
pace magna in regno suo ꝑfruitũ uiq ad nouissima tẽpa
uitȩ suȩ. quando pactũ ⁊ iegẽ dñi p̃uaricatꝰ ẽ manifeste
regũ pandit historia. Itaq scdm tria uocabula. tria
eũq crebra ammonitione ad uitia declinanda. ⁊ ad con.¬
sectandas iurtutes exhortatur. In scdo ꝓuectũ ⁊ ma¬
turȩ etatis uirum admonet: ne qͥcqm̃ in mundi rebus¬
putet ee  ꝑpetuum. Ad extremũ uͦ ĩa cõsuminatũ. & calca.¬
to scto expeditum: in candico candicoꝵ sponsiuingit amplexib
Haut longe sane ab hoc genere tractatiõis. &̃ gentiliũ philosophi

Expanded text:
dilectus, et Coeleth, quod Graece Ecclesiastes, Latine concionator dilectus, et Coeleth, quod Graece Ecclesiastes, Latine concionator dicitur, et Salomon, quod sonat pacificum. Porro Ecclesiastes, vel concionator dici potest: qui Ecclesiam sive concionem, id est multitudinem populi instruit, sicut ipse in hoc libro fecisse manifeste monstratur. Dilectum autem a Domino Salomonem, et pace magna in regno suo perfruitum usque ad novissima tempora vitae suae, quando pactum et legem Domini praevaricatus est, manifeste regnum pandit historia. Itaque secundum tria vocabula tria ceumque crebra admonitione ad vitia declinanda, et ad consectandas virtutes exhortatur. In secundo provectum, et maturae aetatis virum admonet, ne quidquam in mundi rebuperpetuum. Ad extremum vero jam consummatum, et calcato saeculo expeditum in Canticis canticorum sponsi jungit amplexibus. Haud longe sane ab hoc genere tractationis etiam gentilium philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis: & parit᷑ ꝑsona cõmendat᷑. auc toris.
Nam in eo qd̾ dictum ẽ uerba. mul¬
tiplex disputatio signat᷑. & ad diu̾sas
deduc ta sententias. Qͥ a enim in hoc
libro multoꝵ mores. studia. ⁊ opera
describunt᷑. ꝓpterea necesse ẽ loquen.¬
tem. multoꝵ noces assumere: multoꝵ
opiniones in suo sermone exp̾mere: ut uaieat mnultoꝵ
ꝑsonas. cũ ipse tam̃ non nͥ unꝰ sit qͥ loquit᷑ in su. ꝑsona p̃sen.¬
tare. Nam circa finẽ libri multis locutũse: ⁊ inse multos
fuis se testat᷑ dicens. finem loquendiom̃s parit̾ audiamꝰ:
dm̃ tune & mandata eiꝰ obserua: hoc ẽ oĩs homo. Hoc ẽ etiam
cur se in hoc oꝑe eccfastem nominari uoluit: quia uidelicet
sermo eiꝰ hic non adunũ aliquem sp̃alit̾ .s. ad totã eccłam id ÷
contionem. siue multitudinem ppłi dirigit᷑: & inuitorũ
morib expͥmendis simul & informandis. eiꝰ in hoc libro¬

Expanded text:
operis, et pariter persona commendatur auctoris. operis, et pariter persona commendatur auctoris. Nam in eo, quod dictum est, verba; multiplex disputatio signatur, et ad diversas deducta sententias. Quia enim in hoc libro multorum mores, studia, et opera describuntur: propterea necesse est loquentem multorum voces assumere, multorum opiniones in suo sermone exprimere, ut valeat multorum personas cum ipse tamen nonnisi unus sit, qui loquitur in sua persona praesentare. Nam circa finem libri multis locutum se, et in se multos fuisse testatur, dicens: Finem loquendi omnes pariter audiamus. Deum time, et mandata ejus observa: hoc est omnis homo. Hoc est etiam cur se in hoc opere Ecclesiasten nominari voluit; quia videlicet sermo ejus hic non ad unum aliquem specialiter, sed ad totam Ecclesiam, id est concionem, sive multitudinem populi dirigitur, et multorum moribus exprimendis simul, et informandis ejus in hoc libro
Abbreviated transcription (Latin):
ad rerũ mundanarũ ꝯtemptũ manifesta rationũ ueri¬
tate atq ex̾ortatione eiudenti cõmoneat. Neq hoc tam̃
nego multa huic narrationi mistica interserta quȩ ꝓpͥam
explanationẽ requirant : pcipue in consequentib: sicut
semꝑ in ꝓcursu narratioĩs scđm contemplationis in crem¬
tum magis ac magis spĩlia attingit. ⁊ a iusibilib sustollit
Sed aliud ẽ qͦ tota seͥbentis intentio. totaq uarratiõĩs series
ducitur. ad tendere: atq aluid quęda ex accidenti inistice
dicta & sp̃alit̾ intelligenda. ñ negligent̾ p̃tereunda putare.
Nunc itaq narrationis suꝑficiem q̃ tanta eloquii ac sen.¬
tentiarum uenustate pollet explanandã suscipimus:
ut ea quę scͥpta ñc̃ legitis. hac qualicũq iucubratiuncula
iter ad uitel sigentiam p̃bente. amodo ñ solum uob scͥpta
sed a uobis intellecta gudeatis. Incipit liber pͥmus.
breuit̾ ⁊ qualitas expͥmit᷑ sequentis

Expanded text:
ad rerum mundanarum contemptum manifesta rationum veriad rerum mundanarum contemptum manifesta rationum veritate atque exhortatione evidenti commoveat. Neque hoc tamen nego, multa huic narrationi mystica incerta, quae propriam explanationem requirant . praecipue in consequentibus, sicut semper in procursu narrationis secundum contemplationis incrementum magis ac magis spiritualia attingit, et a visibilibus sustollitur. Sed aliud est, quo tota scribentis intentio totaque narrationis series ducitur attendere; atque aliud quaedam ex accidenti mystice dicta, et spiritualiter intelligenda non negligenter praetereunda putare. Nunc itaque narrationis superficiem, quae tanta eloquii ac sententiarum venustate pollet explanandam suscipimus, ut ea, quae scripta nunc legitis hac qualicunque lucubratiuncula, iter ad intelligentiam praebente amodo non solum vobis scripta, sed a vobis intellecta gaudeatis. HOMILIA PRIMA. breviter, et qualitas exprimitur sequentis
Abbreviated transcription (Latin):
Uȩ de libro salomonis qui ȩccłastes
nẽ ꝑstringens qr quȩdã ibi digna
memoria uidebant᷑ stilo signaui.
Om̃is scriptura scd̾m ꝓprĩãm int̾p̃tationem expo¬
sita. ⁊ clariꝰ elucescit: & ad indelligendam se faciliorem
legentibus pandit accessum. Mlti uirtudem scripturaꝵ
non intelsigentes. expositionib ꝑegͥnis decorem ac pulcͥ tudi¬
nem earum obnubilant: ⁊ cum occulta reserare debue¬
rint. etiam manifesta obscurut. Michi uͦ simili culpȩ
subiacere iudent᷑ : qui in sacra scͥptura misticam indel.¬
ligentiam & aisegoriaꝵ ꝓfunditatẽ ut inquirendam ꝑdi¬
nacit̾ negant ribi est: ut apponenda suꝑsticiose contendt̃
ubi non est. Quapropt̾ in hoc oꝑe non multũ ego labo¬
raudum estimo tropologiis siue misticis allegorarũ
sensib ꝑ totã dĩitaxat narrationis eiꝰ seriem ꝑgͥrendis.
p̃cipue cum ipse auctor hic ñ tam morib inftruendis.
uel misteruis enarrandis intendat: quã ut cor humanũ

Expanded text:
uae de libro Salomonis, qui Ecclesiastnunc perstringens quia, quaedam ibi digna memoria videbantur stylo signavi. Omnis Scriptura secundum propriam interpretationem exposita, et clarius elucescit, et ad intelligendam se faciliorem legentibus pandit accessum. Multi virtutem Scripturarum non intelligentes, expositionibus peregrinis decorem ac pulchritudinem earum obnubilant; et cum occulta reserare debuerint, etiam manifesta obscurant. Mihi vero simili culpae subjacere videntur, vel qui in sacra Scriptura mysticam intelligentiam et anaciter negant, ubi est; vel apponendam superstitiose contendunt, ubi non est. Quapropter in hoc opere non multum ego laborandum existimo tropologiis, sive mysticis allegoriarum sensibus per totam duntaxat narrationis ejus seriem perquirendis: praecipue cum ipse auctor hic non tam motibus instruendis, vel mysteriis enarrandis intendat, quam in cor humanum
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi uanę st̾. ꝗͥa sota formam habent. eeͥntiã uonhñt: hicua.¬
Illic uane st̾ ꝗͥa sine ueritate spe̾m opponunt: hic uane st̃
ꝗͥa statũ p̃tenãt. & transeunt. Sic st̾ oĩa ciduca ⁊ tran.¬
sitoria faisi & fillentia᷑ qͥ auana diligunt. ⁊ inuanitate
confidunt: ⁊ peo nͥ solii uam. s uanit. is ipsa ex uanitate
facti deficiunt. Clanitas cupiditatis in tͥb constat: in
concupiscentia scilicoe ocłoꝵ. in concupiscentia carniᷤ. &
inssuꝑbia uitȩ. In õibꝰ eñ istis uanitas ẽ : quia oĩa q̃ adcir.¬

Expanded text:
Ibi vanae sunt, quia solam formam habent, essentiam non habent. Hic vaIbi vanae sunt, quia solam formam habent, essentiam non habent. Hic vaIllic vanae sunt, quia sine veritate speciem opponunt. Hic vanae sunt, quia statum praetendunt et transeunt. Sic sunt omnia caduca et transitoria, falsa et fallentia: qui vana diligunt, et in vanitate confidunt, et pro eo non solum vani, sed vanitas ipsa ex vanitate facti deficiunt. Vanitas cupiditatis in tribus constat, in concupiscentia scilicet oculorum, in concupiscentia carnis et in superbia vitae. In omnibus enim istis vanitas est. Quia o
Abbreviated transcription (Latin):
litatis. pena peccati. Uanitas enĩ cupiditatis. uiuanitate
mutabilitatis arguit᷑᷑ in uauitate mortalitatis punit᷑:
qͥa sic̃ dicit te silmista. hõ cum in honore esset. nͥ uitellexit.
sed cõꝑatꝰ ẽ iumentis insipientib & siit factꝰ est illis.
Nisi enĩ pͥus ipse ꝑ mordinatam concupiscentiã carnis ad eaq̃
sũt iumentoꝵ se inclinasset: nequaꝗͣ. ꝑ mort ilitatem carnis
uũtis similis factꝰ fuisset. Nc̃ aut̃ quia ꝑ desideriũ mentis
mutabilib inniti cepit: ipse qͦq in eo qd̾ fuerat stabit ee᷑ nͥ
potuit. Possumꝰ adhuc alia diuisiõe alias uanitates distin.¬
guere: ut idipsũ qͦ multiplicius exponit᷑. tanto euidentuis
scđa curiositatis: t̾cia mortalitatis: qr ta iniqͥtatis. Hani.¬
tas imuitabilitatis duob modis in reb considat᷑: siue qͥa ma.¬
nes sunt. siue qͥa tiansitorie sunt. In ilio uanc st̃ qn ostenat̃
qđ non habent : inisto uane st̃. qͥa nͥ ꝑmanent in eo qͦd habeNs

Expanded text:
litatis, poena peccati. Vanitas ergo cupiditatis in vanitate mutabilitatis arguitur. In vanitate mortalitatis punitur. Quia sicut dicit Psalmista: Homo cum in honore esset non intellexit; sed comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Nisi enim prius ipse per inordinatam concupiscentiam carnis ad ea quae sunt jumentorum se inclinasset, nequaquam per mortalitatem carnis jumentis similis factus fuisset. Nunc autem, quia per desiderium mentis mutabilibus inniti coepit, ipse quoque in eo quod fuerat, stabilis esse non potuit. Possumus adhuc alia divisione has vanitates distinguere, ut idipsum quo multiplicius exponitur tanto evidentius secunda curiositatis; tertia mortalitatis; quarta iniquitatis. Vanitas mutabilitatis duobus modis in rebus consideratur: sive quia inanes sunt; sive quia transitoriae sunt. In illo vanae sunt, quia ostendunt, quod non habent; in isto vanae sunt, quia non permanent in eo quod habent.
Abbreviated transcription (Latin):
morituris ꝑ incrementaȩtatis susciꝑet augmentũ. non
pateret᷑ defec tum. Hanc dignitatẽ homo ꝑ peccatũ p̃ua¬
ricatiõis ꝑdidit: qñ immort alitatis stola exutꝰ. ⁊ ad suȩ
originis conditionẽ relapsus. ex sententia creatoris andi¬
uit: tra es & in t̾rã ibis. Huic gͦ uanitati q̃ cet̾is nat᷑a ẽ.

Expanded text:
morituris per incrementa aetatis susciperet augmentum, non morituris per incrementa aetatis susciperet augmentum, non pateretur defectum. Hanc dignitatem homo per peccatum praevaricationis perdidit, quando immortalitatis stola exutus, et ad suae originis conditionem relapsus, ex sententia Creatoris audivit: Terra es, et in terram ibis . Huic ergo vanitati quae caeteris nata est
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sitatis puicͥtudo constat. inaiorq cõmodo eiꝰ instabi.¬
ltas dispensat᷑: qͥ a in eo & fastidiũ rerũ uarietate mentib
humanis tollit᷑: ⁊ decor ut dictũ est uniu̾sitatis augetur.
ꝑficit᷑. ex ipsa sua mutabilitate ampliori decore adornatur:
Porro illa uanitas quȩ mentib prauis dñat᷑. ceteris tan¬
to deformior existit: quanto a sp̾ali substantia muta
atq ꝑu̾sa demonstraitur. Penat aut̾ uanitas q̃ est in corꝑib̾
peccati hoc habet. ut esgitioni rerũ temꝑalit̾ transeun.¬
tium subiaceat. qͥpus in creatiõe sua sup õium uisibiliũ
conditionem stare acceꝑat. Conditio qͥlpe rerũ transe.¬
untixim ẽ: ut om̃ia orta occidant. ⁊ aucta senescant.
Natura aut̾ hoĩs de corruptibili qͥde materia sũpta. sꝑ
grãm supͣ corruptiõem eleuata. & cont̃ corruptionem
confirmata. hoc in dono acceꝑat. ut ortũ qͥde cũ ceteris
hab̾et. occasum aut̾ non haberet: ⁊ in nascituris s non

Expanded text:
itudo constat, majorique commodo ejus instabilitas dispensatur; quia in eo et fastidium rerum varietate mentibus humanis tollitur, et decor, ut dictum est, universitatis augetur. formas diversas perficitur, ex ipsa sua mutabilitate ampliori decore adornatur, Porro illa vanitas, quae mentibus pravis dominatur, caeteris tanto deformior existit, quantum a spirituali substantia mutabatque perversa demonstratur. Poenalis autem vanitas, quae est in corporibus peccati hoc habet, ut conditioni rerum temporaliter transeuntium subjaceat, qui prius in creatione sui supra omnium visibilium conditionem stare acceperat. Conditio quippe rerum transeuntium est, ut omnia orta occidant, et aucta senescant. Natura autem hominis de corruptibilis quidem materia sumpta, sed per gratiam supra corruptionem elevata, et contra corruptionem confirmata: hoc in dono acceperat, ut ortum quidem cum caeteris haberet, occasum autem non haberet; et in nascituris, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
cidit & strepit᷑ sopit᷑. atq ulia flaminaꝵ spicula ẽ medio
sublata tolluntur: seuusq ille ⁊ uorax ignis cunctis sibi
subiectis. & amiea quađa similitudine concorꝑitis inalta
se pace silentio q cõponit: quia ĩa non inuenit nec diu̾sũ
aliqͥd p̃t̾ se. nec adu̾sum contͣse. Pmũ gͦ uisus ẽ ignis cũ
flamina ⁊ fumo: deinde ignis cũ fłama sine fumo: postremo
ignis purꝰ sine fłama & fumo. Sic nimirũ caruale cor qͣsi
lignũi uiride & necđi ab humore carnat concupiscentie
exficcatum. si quaudo aliqm diuint timoris seu dilec tionis
sc̃intilta conceꝑit. pͥmũ qͥdẽ praaus desidetiis reluc tantib
passionũ & ꝑturbationum fumꝰ exort᷑: deide roborat.
mente cũ fłama amoris ⁊ ualidiꝰ ardere & clariꝰ splendes.

Expanded text:
cidit, et strepitus sopitur, atque illa flammarum spicula e medio cidit, et strepitus sopitur, atque illa flammarum spicula e medio sublata tolluntur, saevusque ille, et vorax ignis cunctis sibi subjectis, et amica quadam similitudine concorporatis, in alta se pace silentioque componit; quia jam non invenit nec diversum aliquid praeter se, nec adversum contra se. Primum ergo visus est ignis cum flamma, et fumo, deinde ignis cum flamma sive fumo, postremo ignis purus sine flamma, et fumo. Sic nimirum carnale cor quasi lignum viride, et necdum ab humore carnalis concupiscentiae exsiccatum, si quando aliquam divini timoris seu dilectionis scintillam conceperit, primum quidem pravis desideriis reluctantibus passionum et perturbationum fumus exoritur; deinde roborata mente cum flamma amoris, et validius ardere et clarius splendere
Abbreviated transcription (Latin):
Uelud ignis in ligno uiridi pͥmo qͥde difficile app̃hendit: sed
cũ flatu uehementiore excitatꝰ fuerit. & acrius in subiec.¬
tam materiã exardescere ceperit. tẽ magnos qͦsqa fumose
caliginis globos exurgere. ⁊ ipsam adhuc modicȩ scurtilla¬
tioĩs flammã rariꝰ int̾lucentẽ obuoluere uidemꝰ: donec tan¬
dem paulatim crescente incendio. uapore om̃i ex hausto
& caligine disiecta splendor serenꝰ appareat. Tnc uictrix
flamina in omnẽ crepitantis rogi congeriem discurrens.
libere dñat᷑. subiectãq materiam circumuolitans. ac molli
at tactu ꝑstringens lãbendo exurit ac penetrat: nec prius
quiescit qm intuna penetrando succendens. totũ qͦdammͦ
traxerit inse qd inuenit p̃ter se. Postꝗͣ aut̃ẽ incendio id
qͥd exurendũ ẽ concrematũ a sua qͦđam natura totũ in ignis
similitudinem ꝓpͥetatemq transierit. t̃c om̃is fragor de¬

Expanded text:
velut ignis in ligno viridi primo quidem difficile apprehendit, sed velut ignis in ligno viridi primo quidem difficile apprehendit, sed cum flatu vehementiori excitatus fuerit, et acrius in subjectam materiam exardescere coeperit, tunc magnos quosdam fumosae caliginis globos exsurgere, et ipsam adhuc modicae scintillationis flammam rarius interlucentem obvolvere videmus, donec tandem paulatim crescente incendio vapore omni exhausto, et caligine disjecta, splendor serenus appareat. Tunc victrix flamma, in omnem crepitantis rogi congeriem discurrens, libere dominatur, subjectamque materiam circumvolitans, ac molli attactu perstringens lambendo exurit ac penetrat; nec prius quiescit, quam intima penetrando succedens totum quodammodo traxerit in se, quod invenit praeter se. Postquam autem incendio id quod exurendum est concrematum a sua quodammodo natura totum in ignis similitudinem proprietatemque transierit, tunc omnis fragor de
Abbreviated transcription (Latin):
nitens: uel serutans penetrare occuldtum. Condẽplatio
ẽ ꝑspicax & liber animi contuitꝰ in res ꝑspiciendas us.¬
quequaq diffusus. Int̾ meditationẽ ⁊ ꝯtẽplationem
hoc interesse uidet᷑. qđ meditatio semꝑ ẽ de reb ab iutel.¬
admulta uł &̃ aduniu̾sa comp̃hendenda diffunditur.
Meditatio itaq ẽ quȩdã uis mentis. curiosa. & sagax obscura
inuestigare. ⁊ pplexa euoluere. Contemplatio ẽ uiua.¬
citas illa intelligentiȩ: quȩ cuncta inpalam habens
manifesta uisione comp̃hendit. Lita qͦdãmͦ id qͦd medi¬
tatio querit: ꝯtẽplatio possidet. Contemplatiõis aut̃
contẽpladiõe creatoris. In ꝓuerbiis salomon quasi medi.¬
tando incessit: in ȩccłatt̾e. id pͥmũ gradũ contemplatiõis
ascendit: incanticis canticoꝵ ad sup̃mum se transtulit.
In meditatione qͣsi q̃da lucta ẽ ignorantiȩ cũ scientia: et
lumen ueritatis quodamͦ in media caligine erroris emnicat.

Expanded text:
nitens, vel scrutans penetrare occultum. Contemplatio nitens, vel scrutans penetrare occultum. Contemplatio est perspicax, et liber animi contuitus in res perspiciendas usquequaque diffusus. Inter meditationem et contemplationem hoc interesse videtur. Quod meditatio semper est de rebus ab intelad multa, vel etiam ad universa comprehendenda diffunditur. Meditatio itaque est quaedam vis mentis curiosa; et sagax nitens obscura investigare, et perplexa evolvere. Contemplatio est vivacitas illa intelligentiae quae cuncta in palam habens, manifesta visione comprehendit. Et ita quodammodo id quod meditatio quaerit, contemplatio possidet. Contemplationis autem contemplatione Creatoris. In Proverbiis Salomon quasi meditando incessit. In Ecclesiaste ad primum gradum contemplationis ascendit. In Canticis canticorum ad supremum se transtulit. In meditatione quasi quaedam lucta est ignorantiae cum scientia, et lumen veritatis quodammodo in media caligine erroris emicat,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ curiositatis. In hisq̃ in hominub factast̃. nauitas mor¬
talitatis ⁊ omĩa uanitas. Ide his qͥde ladꝰ pꝰmodu disseremꝰ.
si pͥꝰ q̃ dicenda sunt tractaueriius de ipso ꝯtẽplatioĩs genere:
inqͦ mens speculantis subleuata tam ñ noua & tam miranda
de humani statꝰ conditiõe ut uide potuit uel enarrare.
& oĩa uanitas uͥ autẽ putatis. mens erat huiꝰ hoĩs cũ hec
diceret.: Honio erat : s. suꝑͣ hoĩem erat: qͥa nͥ hoĩem exced̾et.
omẽm hominẽ mendacem ec ñ uideret. Poterea de conside.¬
ratione huiꝰ. ꝯsidatio priꝰ nob habeuda ẽ & ditinguenda
sunt genera speculationum sp̃ualium. Tres st̃ anune
rationat uisiões: cogitatio. mneditatio. ꝯtẽplatio. Cogitatio
ẽ cum mens notiõe rerũ tnͣsitorie tangit᷑: cum ipsa res
sua imagine animo subito p̃sentatur. uł ꝑsensum ing̃di¬
eus. uel ã memoria exurgens. Meditatio ẽ assidua ac sa¬
gax retractatio cognitioĩs aliqd uel inuolutũ explicare

Expanded text:
 facta sunt, vanitas mortalitatis et omnia vanitas. Et de his quidem latius postmodum disseremus, si prius quae dicenda sunt, tractaverimus, de ipso contemplationis genere. In quo mens speculantis sublevata, tam nova, et tam miranda de humani status conditione, vel videre potuit, vel enarrare. , etc. Ubi autem putatis mens erat hujus hominis cum haec diceret? Homo erat, sed supra hominem erat. Quia nisi hominem excederet, omnem hominem mendacem esse non videret. Propterea de consideratione hujus consideratio prius nobis habenda est, et distinguenda sunt genera speculationum spiritualium. Tres sunt animae rationalis visiones, cogitatio, meditatio, contemplatio. Cogitatio est, cum mens notione rerum transitorie tangitur cum ipsa res, sua imagine animo subito praesentatur, vel per sensum ingrediens, vel a memoria exsurgens. Meditatio est assidua et sagax retractatio cogitationis, aliquid, vel involutum explicare
Abbreviated transcription (Latin):
mur. textũ qͦq eiꝰ legentib manfectꝰ qpimꝰ. Deuanicte
enim rerum temporalium tota eiꝰ narratio contexta ẽ. Tria
igitur sunt genera uanitatium. quas liber iste sp̃alit̾ ꝓsequit᷑.
inquib omñe uanitatem ꝯplectitur: & om̃ia que sub sole fiut
his subiacere testatur. Pina ẽ uanitas mutabilit.itis: q̃ om̃ib
reb caducis inest ꝑconditionem. Scđa ẽ uanitas curiosita.¬
tis. siue cupidit. itis: q̃mentibus hominum in est ꝑrerũ tran.¬
scuntium ⁊ uanarũ in ordinatam dilectionem. Tercia ẽ uani¬
tas mortalitatis: q̃ corꝑib humanis i est ꝑ penalit. idem.

Expanded text:
mur; textum quoque ejus legentibus manifestius aperimus. De vanitate mur; textum quoque ejus legentibus manifestius aperimus. De vanitate enim rerum temporalium tota ejus narratio contexta est. Tria igitur sunt genera vanitatum, quas liber iste specialiter prosequitur, in quibus omnem vanitatem complectitur: et omnia, quae sub sole fiunt, his subjacere testarebus caducis inest per conditionem. Secunda est vanitas curiositatis vel cupiditatis, quae mentibus hominum inest per rerum transientium et vanarum inordinatam dilectionem. Tertia est vanitas mortalitatis, quae corporibus humanis inest per poenalitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
insolita claritate ꝑfundit. In hane gͥ iste supͣonina cadu
quasi stupore nouȩ huiꝰ atq inselite uisiõis t̾ritꝰ exc lamainst.
Qanitas uanitatũ ua .ii. ⁊ oĩa u. uniu̾sitat̾ẽ er̃ intuebatur.
& totã uanitati subiec tã eiꝰq uanitatẽ om̃iui a uanitatũ
uanitat̃e. id ÷ omẽm uaiatatem in se continentem. quasi
genꝰ oĩum generum. eo ꝗd̾ oĩ.i ii. se rerũ geuera contineat.
appellauit. Oĩa eñi uanitas. & ex õĩb uniu̾sitas: ⁊ uniusa itan¬
tas. Ninc aut̾ qua de ipso contẽpiatiõis genere. qͦ ista mens
humana de homine siue de huinanis ꝑspsc̃e potii ⁊̃: quantũ
ad p̃sens uidebat᷑ iam diximꝰ. ad ppositum reu̾tem᷑: & conse.¬
quenter gn̾a uanit. itũ õium quas ipsa contẽplatiõe illu.¬
minatꝰ reb caducis inecᷤ dep̃hendit. distinguemꝰ: ꝗͥl in co
qđ ipsam oꝑis tociꝰ materiã pͥmũ dilucide explicare niti¬

Expanded text:
insolita claritate perfundit. In hanc igitur iste supra omnia caduca insolita claritate perfundit. In hanc igitur iste supra omnia caduca quasi stupore novae hujus atque insolitae visionis territus exclamavit: Vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Universita vanitati subjectam, ejusque vanitatem, omnium vanitatum vanitatem, id est omnem vanitatem in se continentem, quasi genus omnium generum eo quod omnia in se rerum genera contineat appellavit. Omnia enim vanitas, et ex omnibus universitas, et universa vanitas. Nunc autem, quia de ipso contemplationis genere quo ista mens humana de homine, sive de humanis perspicere potuit, quantum ad praesens videbatur, jam diximus. Ad propositum revertemur, et consequenter genera vanitatum omnium quas ipsa contemplatione illuminatus, rebus caducis inesse deprehendit, distinguemus; quia in eo quod ipsam operis totius materiam primum dilucide explicare niti
Abbreviated transcription (Latin):
pacatissimũ regͥescit. Pmũ gͦ qͥa int̾ ꝑicła temptationum
consiliũ q̃rit᷑. qͣsi in meditatiõe fumiꝰ cum fłama est.
Sẽo quia mente pura cor ad ꝯtẽplationẽ ueritatis diffim.¬
dit᷑: quasi in principio ꝯtẽplatiõis fłama sine fumo est.
Tercio qͥ a ia inuenta ueritate. ⁊ ꝑfecta caritate nich ultra
qͦd unicum ẽ quęrit᷑: insolo amoris igne sũma tranqͥllitate
& felicitate sua intra repausatur. Tc̃ corde toto inignẽ
amoris conu̾so. uere d̾s oĩa iom̃b eeᷤ sentit᷑ cũ cã intima
pͥma ẽ meditatio: scd̃a speculatio t̾eia contemꝑ latio.
Inmeditatione mentẽ pia deuotiõe succensã ꝑtͣbatio passio.¬
num carnasiũ importune exurgensobrubilat. in specuia
Igitur in meditatione ẽ sollicitudo: inspeculatiõe admiratio:
in contẽplatiõe dulcedo. Solet tam̃ &̃ speculatio ipsa sꝑitat.
magna animũ iocunditate reficere: dum pꝰ luctã tẽptatio.¬
num & caliginẽ erroris. subito insperata pace cõponit: et

Expanded text:
pacatissimum requiescit. Primum ergo, quia inter pericula tentationum consilium quaeritur, quasi in meditatione fumus cum flamma est. Secundo quia mente pura cor ad contemplationem veritatis diffunditur, quasi in principio contemplationis flamma sine fumo est. Tertio, quia jam inventa veritate et perfecta charitate, nihil ultra id quod unicum est, quaeritur; in solo amoris igne, summa tranquillitate et felicitate suaviter repulsatur. Tunc corde toto in ignem amoris converso, vere Deus omnia in omnibus esse sentitur, cum tam intima Prima est meditatio; secunda, speculatio; tertia, contemplatio. In meditatione, mentem pia devotione succensam perturbatio passionum carnalium importune exsurgens obnubilat. In speculatIgitur in meditatione est sollicitudo; in speculatione, admiratio; in contemplatione, dulcedo. Solet tamen etiam speculatio ipsa spiritalis, magna animum jucunditate reficere, dum post luctam tentationum, et caliginem erroris, subito insperata pace componit, et
Abbreviated transcription (Latin):
erroresq ⁊ stulticiam: potest hȩc tota series sub una con
p̃hendi: ut totum hoc in corde suo dixisse indelligat᷑.
scilic& qd̃ magnus effectꝰ sit. ⁊ qd̾ omnes quiañ eum fuer̃t
contemplata sit. multaq didicerit. ⁊ qd̃ coi suum dedit
ut sciret prudentiam atq doctrinam eridiesq ⁊ stulti¬
ciam: ⁊ qd̾ pꝰ hȩc omĩa cum ita locutꝰ ee̾t in corde suo:⁊ se
extulisset de inuestigatione ⁊ considatione tantarũ
rerum. tandẽ resipiscens agnou̾it hanc qͦ gladioñe uañ.¬

Expanded text:
errores et stultitiam. Potest haec tota series sub una continuatione comprehendi, ut totum hoc in corde suo dixisse intelligatur scilicet quod magnus effectus sit; et quod omnes qui ante eum fuerunt contemplata sit multaque didicerit; et quod cor suum dederit ut sciret prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam; et quod post haec omnia cum ita locutus esset in corde suo, et se extulisset de investigatione et consideratione tantarum rerum; tandem resipiscens agnoverit hanc quoque gloriationem van
Abbreviated transcription (Latin):
cessi sapĩa om̃s qͥ fuerunt añ me iniherłm. ꝓptea gͦ tu¬
iniherłm: Ne mireris inquit: sepe suꝑbia singłaritate
mag̾ gaudet qm cõꝑatione. Neq enim semꝑ atden¬
dere curat elatio quales illi sint qͦs incõꝑatione p̃cedit:
qr hoc sołu ñnumꝗͣ illi ad exaltatiõem habundat. qd̾ int̾ oẽs¬
sum illis me suꝑiorem in sapientia considerans. qm̃li¬
cet nec pluruni nec magni illi fuerint añ me qͥb factꝰ
sum ꝯꝑatione p̃cipiuis. uidi tñ multos pꝰme uenire
posse sapientes in iherłm. qͥb fierem exemplo sapien¬
tiȩ pͥmus. Qd gͦ me sapĩa p̃tuli in comꝑatione. p̃ceden¬
tium. ac ħ qͦq spectabat qd̾ gł̃abar eremplo p̃cipuo in

Expanded text:
Praecessi sapientia omnes qui fuerant ante me in Hierusalem. Praecessi sapientia omnes qui fuerant ante me in Hierusalem. m? Ne mireris, inquit. Saepe superbia singularitate magis gaudet quam comparatione. Neque enim semper attendere curat elatio quales illi sint, quos in comparatione praecedit; quia hoc solum nonnunquam illi ad exaltationem abundat, quod inte gloriatus sum illis me superiorem in sapientia considerans; quoniam licet nec plurimi, nec magni illi fuerunt ante me, quibus factus sum comparatione praecipuus: vidi tamen multos post me venire posse sapientes in Hierusalem quibus fierem exemplo sapientiae primus. Quod ergo me sapientia praetuli in comparatione praecedentium: ad hoc quoque spectabat quod gloriabar exe