comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in libro quem de trinitate scripsit. quem ce
paya eugenius tranferrifecit ait Commu¬
nia et uniũsalia p̃dicant᷑ de subiectis si
bi particuiarib. Commune gͥ substantia
est: particulare. ut ypostasis idẽ ꝑsona. Par¬
ticulare autemd̾̃r. ñ qm̃ partem nature ha-¬
bet: s particulare num̃o. aut athomum. idẽ.
stases. Itemineotem. Substantia significat
communionẽ ce circumplectiuam speciem.
homo ydeon idest similium sp̃e. ypostaseon
idest ꝑsonarum. Ut puta d̃s homo ypostasis
autem indiuiduum demonstrat. scił. patrẽ
dĩ. Ecce apte dicit substantiam ẽẽ uniũsale.
ẏpostasim uͦ: particulare. et qd̃ d̃s ẽ. species
ut homo. ce qd̃ pat̃ ce filius ce sp̃c sc̃s. sunt in¬
diuidua. sicut petrus. paulus. &e qd̃ numero
differunt que. p̃misse sententie augusti
penitus contradicere uidentur. Quidgͦ dice¬
mus ad hec: hoc utiq dicere U̾ba aug̃tini¬
que augꝰ. tradidit suꝑus. sine omni hesitatio¬
ne tenenda est. Qd̃ sane possunt intelligi

Expanded text:
, in libro quem de Trin. scripsit, quem et papa Eugenius transferri fecit, ait: Communia et universalia praedicantur de subjectis sibi ipsis particularibus. Commune ergo substantia est, particulare vero hypostasis, id est, persona. Particulare autem dicitur, non quod partem naturae habet, sed particulare numero, ut atomus, id est, stases. Item lib. 3, c. 4: Substantia significat communem et circumplectivam speciem homoideon, id est, similium specie; hypostaseon, id est, personarum, ut puta Deus, homo; hypostasis autem individuum demonstrat, id est, Patredi. Ecce aperte dicit substantiam esse universale, hypostasim vero particulare; et quod Deus est species ut homo, et quod Pater et Filius et Spiritus sanctus sunt individua, sicut Petrus et Paulus, eo quod numero differunt; quae praemissae sententiae Aug. penitus contradicere videntur. Quid ergo dicimus ad haec? Hoc utique dicere quae Aug. tradidit superius, sine omni haesitatione tenenda sunt. 14. Quod sane possunt intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
redictis uͦ adiciendum ẽ. quod tͥbus
modis agitur penitñtia: ante bap¬
tismum. scilicet de priorib peccatis. Post
baptismum: de grauiorib que post com¬
mittunt᷑. Est etiam penitentia uenialiũ
cotidiana: que etiam humilium ẽ. & ꝑfec¬
torum. Unde ausꝰ. Tres sunt actiones pe¬
nitentie: quas mecũ ur̃a eruditio recogno¬
donec ꝑ baptismum omnium p̃tĩtorũ¬
fiat ablutio peccatoꝵ: quia nullus sue
uoluntatis arbiter. nisi peniteat eũ ue¬
teris uite nouam inchoare pot̃aqua
paruuli st̃ immunes cum baptizantur.
quia ñdum possunt uti lib̃o arbitrio:
quib tam̃ ad remissionẽ originalis pec¬
cati prodest eorum fides. aquib offerunt᷑.
Aitera ẽ actio penitentie post daptismum:
q̃ fit ꝓ uiis peccatis que legis decalogus
continet. agunt g̃ homines penitentiã
ante baptismum de peccatis prioilbus:
ita tam̃ ut etiam baptizentur. Sic̃ petiꝰ
Agunt etiam penitentiam: si post bap¬
tismum ita peccauerint. ut excommuni¬

Expanded text:
edictis vero adjiciendum est quod tribus modis agitur poenitentia: ante Baptismum, scilicet, de prioribus peccatis; post Baptismum, de gravioribus quae post committuntur. Est etiam poenitentia venialium quotidiana, quae etiam humilium est, et perfec. 3 . V. Pars. Tres sunt actiones poenitentiae, quas mecum vestra eruditio recognodonec per Baptismum omnium praeteritorum ablutio fiat peccatorum; quia nullus suae voluntatis arbiter, nisi poeniteat eum veteris vitae, novam inchoare potest; a qua parvuli sunt immunes cum baptizantur, quia nondum possunt uti libero arbitrio, quibus tamen ad remissionem originalis peccati prodest eorum fides a quibus offeruntur. Altera est actio poenitentiae post Baptismum, quae fit pro illis peccatis quae legis Decalogus continet. Agunt ergo homines poenitentiam ante Baptismum de peccatis prioribus, ita tamen ut etiam baptizentur; sicut PetruAgunt etiam poenitentiam, si post Baptismum ita peccaverunt, ut excommuni
Abbreviated transcription (Latin):
lii quoq auctoritatimni. aucte¬
tuntur qui assert̃ diuinitatẽ inmorte
recessisse ab homine: scd̃m carnẽ. ait enimata¬
nasius. Maledictꝰ qui totum hominẽ que as¬
sumpsit di filiꝰ. denuo assũptũ uł ub̃atũ t̾ia
die amortiuis resurrexisse ñ consitet᷑ fiat fiãt
Si inquiunt denuo assumptꝰ ẽ. homo in
resurrectione. quem assumpserat inincarna.¬
tione: Deposuit gͦ eum inmorte seꝑatagͦ fuit
diuinitas in morte: ab humanitate. quibꝰ res-¬
pondemus. quod siinhis ũbis assũptio talis
intelligatur q̃ sit scdm unionem ñ carn̾e tm̃
s totum hominem idẽ. animam ce carnẽ. de¬
nuo sͥ uniuit inresurrectione: quia ñ simpli

Expanded text:
lii quoque auctoritati untur, qui asserunt divinitatem in morte recessisse ab homine secundum carnem. Ait enim Athanasius: Maledictus qui totum hominem quem assumpsit Dei Filius, denuo assumptum, tertia die a mortuis resurrexisse non confitetur. Fiat, fiat. Si, inquiunt, denuo assumptus est homo in resurrectione, quem assumpserat in incarnatione; deposuit ergo eum in morte; separata ergo fuit divinitas in morte ab humanitate. Quibus respondemus quod si in his verbis assumptio talis intelligatur quae fit secundum unionem, non carnem tantum, sed totum hominem, id est, animam et carnem denuo sibi uni
Abbreviated transcription (Latin):
uidam tam̃ de sensu suo glo¬
riantes: d̃i potentiam sub m̃sura coartare
conati sunt. Cum enim dñt huc usq pot̾ d̾s ce
ñ amplius: quid hoc ẽ aliud. quam eiꝰ potentiã
q̃ infinitaẽ. concludẽ & restringẽ ad m̃suram:
Aiunt enim. ñ pot̃ ds aliud facẽ quam fac̃ nec
melius facẽ id qd̃ fac̃. nec aliquid p̃t̾mitẽ de his
que facit. Istamq suam opinioñe uerissimilibus
argum̃tis causisq comm̃ticiis. necñ &e sacrarum
auctoritatum testimoniis munire conantur di¬
centes. Nõn pot̃ ds facẽ. nisi qd̃ bonũ ẽ. & iustũ

Expanded text:
uidam tamen de suo sensu gloriantes, Dei potentiam sub mensura coarctare conati sunt. Cum enim dicunt: Hucusque potest Deus, et non amplius, quid hoc est aliud quam ejus potentiam quae infinita est, concludere et restringere ad mensuram. Aiunt enim: Non potest Deus aliud facere quam facit, nec melius facere id quod facit, nec aliquid praetermittere de his quae facit. Istamque primam suam opinionem verisimilibus argumentis, causisque commentitiis, necnon et sacrarum auctoritatum testimoniis munire conantur dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
Licet gͦ ratio sit penes eum. qua alia facit. ala
dimittit: pot̾ tam̃ scdm eandem rationem &
dimittere que facit. & facẽ q̃ dimittit. Ipsi aũ
addunt. Ratio est eum facere que fac̃. c ñ aua:
& ñ potest facẽ. nisi quod ratio ẽ eum facere: &
ita ñ pot̾̃ facẽ nisi qd̃ facit. Item ratio ẽ. eũ dimie¬
tere qd̾ dimutit. & ñ pot̃ ñ dimutere. qd̾ ratio ẽ
eum dunit̾e: &e ita non pot̾ ñ dimutere qd̃ di-¬
mittit. Et ad hoc dicimus ambiguas locuti
est sensus. Si autem intelligas. eum ñ posse alia
rationabilia ce bona facẽ. insiea que uult &e fac̃.
faisus ẽ. intellectus. Item aliud adiungunt di
facturum se p̃sciuit facit. nͨ facit aliquid qd̾ ñ
p̃sciuit. Qd̃ si p̃ter scientiam eiꝰ aliquid fieri im¬
possibile est: omne quod p̃scitum ẽ. fieri neceẽ
questio de p̃scientia. facile det̾minari pot̃. ꝑ ea
que suꝑiꝰ dicta sunt: cum de p̃scientia ageret᷑.

Expanded text:
licet ergo ratio sit penes eum, qua alia facit, et alia licet ergo ratio sit penes eum, qua alia facit, et alia dimittit, potest tamen secundum eamdem rationem et dimittere quae facit, et facere quae dimittit. Ipsi etiam addunt: Ratio est eum facere quae facit, et non alia; et non potest facere nisi quod ratio est eum facere, et ita non pottere quae dimittit, et non potest non dimittere quod ratio est eum dimittere, et ita non potest non dimittere quod dimittit. Et ad hoc dicimus locutiones ambigest sensus. Si autem intelligas eum non posse facere alia rationabilia et bona, nisi ea quae vult et facit, falsus est infacturum se praescivit facit, nec facit aliquid quod non praescivit. Quod si praeter praescientiam ejus aliquid fieri impossibquaestio de praescientia facile determinari potest per ea quae superius dicta sunt, cum de praescientia ageretur.
Abbreviated transcription (Latin):
dimittit. nisi obtima ce rationabili causa. licet
nobis occulta sit: scd̾m quam oportet eum facẽ
ce dimittere que facit ułduni. At. Ratio emn
penes eum ẽ qua illa facit & ilia dimitire que
ratio et̾̃na ẽ. & semꝑ manens: pt̃ quam ñ pot̃
aliquid facẽ uł dimittẽ. Iuagͦ manente:
ñ pot̃ quod facit dimittẽ. nec qd̃ dimittit fa¬
cerez & ita non pot̃ face̾: nisi quod facit. Et ad
hoc respondemus: ambiguitatẽ locutionis
det̾minantes. Cum emm dr ratio uł causa op¬
tima penes dm̃ est qua fac̃ cuncta que facit.
ce dimittit ea q̃ dimittit: uerum quide ẽ quia
in eo uoluntas equissima ẽ & rectissima. qua
saĩet dimittit que uult: contra quã facẽ non
pot̾. nec pret̾ eam facẽ pot̃. Nec utiꝙ contra
eam facẽt. nec p̃ter eam. si que facit dimitãt.
uł que dimitit facẽt s eadem manente rati¬
one ce causa aua potuit facẽ or ista dimittere

Expanded text:
dimittit, nisi optima et rationabili causa, licet dimittit, nisi optima et rationabili causa, licet nobis occulta sit; secundum quam oportet eum facere ac dimittere quae facit vel dimittit. Ratio enim penes eum est, qua illa facit et illa dimittit; quae ratio aeterna est et semper manens, praeter quam non potest aliquid facere vel dimittere. Illa ergo manente non potest quod facit dimittere, nec quod dimittit facere; et ita non potest facere nisi quod facit. Et ad hoc respondemus, ambiguitatem locutionis determinantes. Cum enim dicitur: Ratio vel causa optima penes Deum est, qua facit cuncta quae facit, et dimittit ea quae dimittit, verum quidem est, quia in eo voluntas est aequissima et rectissima, qua facit et dimittit quae vult, contra quam facere non potest, nec praeter eam facere potest. Nec utique contra eam faceret, nec praeter eam si ea quae facit dimitteret, vel quae dimittit faceret; sed, eadem manente ratione et causa, alia potuit facere, et ista dimittere;
Abbreviated transcription (Latin):
debet dimitere qđ̃ dimitat ne faciat: aut ñ de-¬
bet. Si ñ debet ñ tecte dimittit. Siui debet dimit-¬
t̾e. gͦ ñ debet facẽ. Si aũ ñ debet. si decet. nͨ oportet
eũ facẽ e siñ decet nͨ oportet eũ facẽ: gͦ ñ pot̃ fa¬
cẽ: ñ gͦ pot̃ facẽ ñ qd̾ fac̃ nec pot̾ ulud dimitere
qd̾ fac̃ quin faciat: quia debet illud facẽ: oe qd̃
debet facẽ. ñ pot̾ ilud dimiitere. S ut mͥ uide¬
tur. hoc u̾bum debet. uenenum habet. Multi¬
plicem enim &e inuolutam continet intelligen¬
tiam: nec dõ ꝓprie competit quiñ ẽ. debitor nob̃:
nͥ forte ex ꝓmisso. Nos uͦ ei debitores sumus ex cõ¬
misso. Ut autem uenenum euacuetur: distin¬
gue u̾bi sensus. Non pot̾̃ ds facẽ ñͥ quod debet.
idest nͥ quod uult: & faisum est. Sic enim potest
ipse dicidebere aliquid: quia ualt illud. Si
ilud quod si facẽt ei bene conueniret: uerum ẽ
Aditiunt quoq illi dicentes. Nicħ facit aut

Expanded text:
debet dimittere quod dimittit ne faciat, aut non dedebet dimittere quod dimittit ne faciat, aut non debet: si non debet, non recte dimittit; si vero debet dimittere, ergo non debet facere. Si autem non debet nec decet, non oportet eum facere: et sicere; non ergo potest facere nisi quod facit, nec potest illud dimittere quod facit quin faciat, quia debet illud facere: et quod debet facere, non potest illud dimittere. Sed ut mihi videtur, hoc verbum debet, venenum habet. Multiplicem enim et involutam continet intelligentiam; nec Deo proprie competit, qui non est debitor nobis, nisi forte ex promisso; nos vero ei debitores sumus ex commisso. Ut autem venenum evacuetur, distingue verbi sensum: Non potest Deus facere nisi quod debet, id est, nisi quod vult, falsum est, sic enim potest ipse dici debere aliquid, quia vult illud. Si illud quod, si faceret, ei bene conveniret, verum est. Addunt quoque illi dicentes: Nihil facit aut
Abbreviated transcription (Latin):
idest nͥ quod uoluntas sua usta uult: falsumdi¬
cis. Iusticia enim di ipsiꝰ equissima uoluntas
accipitur. qualit̃ accipit auoꝰ: uia u̾ba dñ inge
se dixit: qd̃ sinedubio potãt ꝑ potentiam s ñ
potãt ꝑuisticiam. quasi ꝓotãt quidem s ñ uo¬
lebat & uia uoluntas iusta erat. Siũ ꝑ hec ũba
intelligis. eumñ posse facẽ nͥ uiud. qd̾ si fieret
iusticie eius conueniret: uerũ dicis. Similiter
distingue illud ñ pot̃ facẽ quod iusticia eiꝰ exig̃
ut ñ faciat᷑ idẽ. ñ pot̾ facẽ id quod ipse quiẽ sum¬
ma iusticia ñ uult facẽ: falsumẽ. Si autẽ his
u̾bis intelligas eum ñ posse facẽ id quod iusticie
ce alia dicentes. Non potest d̾s facẽ nͥ quod de¬
bet. Non autem debet facere: nisi quod facit.Si
enum debet alia facere: ñ gͦ facit omne quod de¬
bet. Si uͦ facit omne quod debet. nec pot̾ facẽ iͥ
qd̾ debet: ñ gͦ pot̃ facẽ nisi quod facit. Item aut

Expanded text:
id est, nisi quod voluntas sua justa vult, falsum diid est, nisi quod voluntas sua justa vult, falsum dicis. Justitia enim ipsius Dei aequissima voluntas accipitur: qualiter accipit Aug. illa verba Domini in se dixit, quod sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per justitiam; quasi poterat quidem, sed non volebat, et illa voluntas justa erat. Si vero per haec verba intelligis eum non posse facere nisi illud quod si fieret, justitiae ejus conveniret, verum dicis. Similiter distingue illud: Non potest facere quod sua justitia exigit ut non faciat, id est, non potest facere id quod ipse, qui est summa justitia, non vult facere, falsum est. Si autem his verbis intelligas eum non posse facere id quodet alia dicentes: Non potest Deus facere nisi quod debet; non autem debet facere nisi quod facit: si enim debet alia facere, non ergo facit omne quod debet; si vero facit omne quod debet, nec potest facere nisi quod debet, non ergo potest facere nisi quod facit. Item, aut
Abbreviated transcription (Latin):
dodunt etiam ñ pot̃ facẽ nͥ qd̾ iusticia eiꝰ exigit
s ñ exigit eius iusticia ut faciat nͥ quod facit. ñ
gͦ pot̾ facẽ nisi quod facit. eademq iusticia ex¬
igit. ut id ñ faciat quod ñ facit. Non autẽ pot̾
face̾ contra iusticiam suam: ñgͥ pot̃ aliquid eoꝵ
facẽ. que dimitut:. his autem respondemꝰ dupli¬
cem t̾borum intelligentiam aꝑientes: ce ab eis in¬
uoluta euoiuentes sic. Non pot̃ d̃s facẽ nisi qd̃
bonum ẽ. c&e iustum: idest ñ pot̃ facẽ nisi illud qd̃
si facẽt bonum et iustũeẽt: uerumẽ. S multa
pot̾ facẽ que nec bona st̃. nec iusta: quia nec st̃
nec ert̃. nec bene fuint uł fient: quia numqũa
fient. Item qd̾ scd̃o ꝓpositũ fuit. ñ pot̾ facere nͥ
exigit ut ñ fiat: Dicimus quia exactionis ũbũ
de deo congrue ñ dicitur nec ꝓprie accipitur:
&e in uus iocutionib dupplex ẽ sensus. Siem̃
intelligas ñ pot̾ facẽ nisi qd̾ sua iusticia exigit

Expanded text:
ddunt etiam: Non potest facere, nisi quod justitia ejus exigit: sed non exigit ejus justitia ut faciat nisi quod facit; non ergo potest facere nisi quod facit. Eademque justitia exigit ut id non faciat quod non facit, non autem potest facere contra justitiam suam: non ergo potest aliquid eorum facere quae dimittit. 3. Responcem verborum intelligentiam aperientes, et ab eis involuta evolventes sic: Non potest facere Deus nisi quod bonum est et justum, id est, non potest facere nisi illud quod si faceret bonum et justum esset, verum est; sed multa potest facere quae non bona sunt nec justa, quia nec sunt, nec erunt, nec bene fiunt, nec fient quia nunquam fient. Item quod secundo oppositum fuit. Non potest facere nisi exigit ut non fiat. Dicimus quia exactionis verbum de Deo congrue non dicitur, nec proprie accipitur, et in illis locutionibus duplex est sensus; si enim intelligas: Non potest facere nisi quod sua justitia exigit,
Abbreviated transcription (Latin):
in encheridion. Ad iusticiam faciend̾a ñ eit
alquis liber: nisi apeccato lib̾atus. ẽẽ iusti¬
cie ceꝑit seruus. & ipsa est uera lib̾tas ꝓpter
recti facti leticiam. simul & pia seruitus ꝓpt̃
p̃ceptiobedientiam. Est alia libertas ñuera.
male seruituti adiuncta que est ad malum
faciendum. ubiratio dissentit auoluitate
iudicans ñ eẽ faciendum. quod uoluntas ap¬
petit. Ad bonum uͦ faciendum. concordat ra¬
tio uoluntati: & ido ibi ueralibertas ẽ et
pia. De lib̾tate autem ad malum &e seruitute
re delectat lib̾alit̃ enim setuit qui su dĩs
uoluntatim lbe it facit ac phos ad ꝑteau¬
dum liber est. qui peccali seruis est. Outmnaꝵ

Expanded text:
 ait: Ad justitiam faciendam non erit aliquis liber, nisi a peccato liberatus, esse justitiae coepit servus; et ipsa est vera libertas, propter recti facti laetitiam, simul et pia servitus, propter praecepti obedientiam. Est alia libertas non vera, malae servituti adjuncta, quae est ad malum faciendum, ubi ratio dissentit a voluntate, judicans non esse faciendum quod voluntas appetit; ad bonum vero faciendum concordat ratio voluntati; et ideo ibi vera libertas est et pia. De libertate autem ad malum, et servitutere delectat? Liberaliter enim servit qui sui domini voluntatem libenter facit; ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. 11. Quaes
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑiculo fuerie constitutus et se re-¬
conciliari diuinis altarib petierit. si
epc̃ absens fuerit debet p̃sb̃r consu
catoᷤ uł publice penitñteꝰ p̃b̃r reconciliare¬
conciliatio penitũtiũ et puellaꝵ ꝯsecratio. a
p̃sõris ñ fiat. Itẽ Reconciliare qͣmꝙͣ. inpublica
missa p̃sd̾ro ñ liceat. Puellarum tñ ꝯsecͣtio:
currens ad penitentiã p̃uenit᷑ morte. Cap̃.

Expanded text:
in periculo fuerit constitutus, et se reconciliari divinis altaribus voluerit, si episcopus absens fuerit, debet presbyter consulconciliconciliatio poenitentium, et puellarum consecratio a presbyteris non fiat. Item, reconciliare quemquam in publica missa presbytero non liceat; puellarum tamen consecratio, currens ad poenitentiam praevenitur morte.
Abbreviated transcription (Latin):
Eiuero adsit plena uoluntas ꝑficiendi.
ut si adsit facultas ad effectum ꝑdu¬
catur. uir quoq manducat quia suꝑior
pars rationis illecebre consensit. ꝙ tr̃ ẽ. dam¬
nabile ae graue percatum. Quando autem
mulier sine uiro gustat. aliquando morta¬
le est. aliquando ueniale perccatum. Ingusti

Expanded text:
ero adsit plena voluntas perficiendi, ut, si adsit facultas, ad effectum perducatur, vir quoque manducat, quia superior pars rationis illecebrae consensit, et tunc est damnabile et grave peccatum. Quando autem mulier sine viro gustat, aliquando est mortale, aliquando veniale peccatum. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur ẽẽ contrarium quod dicit
hoc inquit est deo ẽẽ. quod sapere. un-¬
de pater ce filius simul sunt una sapienti-¬
a. quia una eẽntia: oe sigillatim sapientia
de sapientia. sicut eẽntia de eẽntia. Eccehis
ũbis aꝑte dicit augustinus sapientiam de
sapientia: et eẽntiam de eẽntia. Ubi uidet᷑
idest unam extrinitate ꝑsonam. dm̃ uerũ
crede: ut diuinitatem eius de natura pa-¬
tris natam ẽẽ. non dubitẽs. Hic uidetur
dicere: quod natura filii sit nata de natura
de trinitate ait. Dicitur filius consilium
de consilio. et uoluntas de uoluntate:
sicut substantia de substantia. sapientia
de sapientia: et hic uidetur dicere. quod
substantia sit genita de substantia: et sa¬
pientia de sapientia

Expanded text:
idetur contrarium esse quod dicit Hoc, inquit, est Deo esse, quod sapere; unde Pater et Filius simul sunt una sapientia, quia una essentia; et sigillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia. Ecce his verbis aperte dicit Aug. sapientiam de sapientia, et essentiam de essentia, ubi videtur id est unam ex Trinitate personam, Deum verum crede, ut divinitatem ejus de natura Patris natam esse non dubites. Hic videtur dicere quod natura Filii sit nata de natura de Trin., cap. 20, ait: Dicitur Filius consilium de consilio, et voluntas de voluntate; sicut substantia de substantia, sapientia de sapientia. Et hic videtur dicere quod substantia sit genita de substantia et sapientia de sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
entiam unius multi constituti sunt
peccatores. eo sensu dictum eẽ intelligendũ ẽ
quia ex mobedientia ade. scilicet ex peccato
actuali ade. ꝓcessit originale peccatum. quo
om̃s peccatores nascuntur: ut ae inilloeẽt. et
mom̃s transiret.
Q peccatum originale in¬
C adã fuit & in nobis est. Cap̃ clxxxxu.

Expanded text:
entiam unius multi constituti sunt peccatores, eo sensu dictum esse intelligendum est, quia ex inobedientia Adae, scilicet ex peccato actuali Adae, processit originale peccatum quo omnes peccatores nascuntur; ut et in illo esset, et in omnes transiret. 11. Quod peccatum originale de Adam fui
Abbreviated transcription (Latin):
It̃ aõ. Cõniunx uocat᷑ ex pͥma desponsatioĩs
fide. quam concubitu ñ agnouerat. nec fue¬
rat agniturꝰ. nec pierat nec m̃dax manserat
coniugis appellatio: ubi nec fuerat nec futã
erat carnis ulia cõmixtio. ꝓpt̃ quod fidele
coniugium ambo parentes xͥ uocari merue¬
runt. Non solum illa mat̾is etiam ille pat̃
carne. Ex his euident̃ insinuatur. qd̾ extẽpe
quo int̾cedit consensus uoluntarius ac ma¬
ritalis. qͥ solus coniugiũ fac̃: ueri conuiges
st̃ sponsus & sponsa

Expanded text:
cap. 11: Conjux vocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu non cognoverat, nec fuerat agniturus. Nec pejerat, nec mendax manserat conjugis appellatio, ubi non fuerat, nec futura erat carnis ulla commixtio. Propter quod fidele conjugium, ambo parentes Christi vocari meruerunt, non solum illa mater, sed etiam ille patercarne. Ex his evidenter insinuatur quod ex tempore quo intercedit consensus voluntarius ac maritalis qui solus Conjugium facit veri conjuges sunt sponsus et sponsa
Abbreviated transcription (Latin):
facit: subditis ꝓbatur testimoniis.
ait enim ysidoiꝰ. Consensus fac̃ mat̾moniũ. ꝓsde¬
Itẽ nicħ. pp᷑. Sufficiat solus scđ̾m leges eorũ
ronsensus. de quoꝵ comunctionib agit᷑. Qui
solus si forte innuptus defuerit: cetã etiam
in ipso coitu celebrata frustrant᷑. Itẽ ioh̾es cͥso¬

Expanded text:
subditis probatur testimoniis. Ait enim Isidorus: Consensus facit Matrimonium. Item Nicolaus papa: Sufficiat solus secundum leges eorum consensus, de quorum conjunctionibus agitur; qui solus si forte in nuptiis defuerit, caetera etiam cum ipso coitu celebrata frustrantur. Item Joan. C
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit fortȩ ds diabolo reuelare noluit. qͥd
facturꝰ. uł passurus eẽt: cetĩs uero reuelare uo¬
luit. quod inueritate mansuri eẽnt. his ũbis
iudetur auoꝰ. significare qd̃ angłi qui corrue¬
runt ñ fuerint p̾scii sui casus Id̾oq beati non
fuerunt: & qd̾ angłi qui ꝑstiterunt. beatitudi¬
nem sibi affuturã p̾scierint. atq de ea certi in
spe extiterunt: Unde quodammodo ĩa beati
erant: et reuera si ita fuisset: posset illos dici
aliquo mͦ fuisse beatos: aliuͦ non qui nescier̃t
euentum suum.

Expanded text:
diabolo noluit quid facturus vel passurus esset; caeteris vero revelare voluit quod in veritate mansuri essent. His verbis videtur Augustinus significare quod angeli qui corruerunt non fuerunt praescii sui casus, ideoque beati non fuerunt. Et quod angeli qui perstiterunt beatitudinem sibi affuturam praesciverunt, atque de ea certi in spe extiterunt, unde quodammodo jam beati erant. Et revera si ita fuisset, posset illos dici modo fuisse beatos, alios vero non, qui nesciverunt eventum suum.
Abbreviated transcription (Latin):
que ipse ẽ hec siue illa subiestast̃. Nolensgͦ si¬
ue uelle dicitur d̃s iettur scđ̃m eẽntiam: cuius
uoluntas. eẽntia ẽ sempit̾na ce immutabilis:
licet ea uarient᷑ ce tnͣseant. que ei subiecta sunt.
d̾i uoluntas sũme bona. causa ẽ om̃ium q̃ nat᷑alit̾
st̃: cuiꝰ cã ñẽ querenda quia nullã ħt cũ sit ȩterna.

Expanded text:
volens sive velle dicitur deus secundum essenciam, cuius voluntas est essencia sempiterna et immutabilis, licet ea varientur et transeant, que ei subiecta sunt. Dei voluntas summe bona causa est omnium quae naturaliter sunt: cujus causa non est quaerenda, quia nullam habet, cum sit aeterna.
Abbreviated transcription (Latin):
apls sit de ꝑsona ande natura: Sane potest
dici &e ꝑsonamfuii que semꝑ fuit eẽ p̃destina¬
tam sc̃m hominem assumptum. ut ipsa scił.
ens homo eẽt dĩ fuius: & naturã humanã
ẽẽ p̃destinatam. ut ũbo patris ꝑsonalit̃ um¬

Expanded text:
persona an de natura, sane dici potest et personam Filii quae semper fuit esse praedestinatam secundum hominem assumptum, ut ipsa, scilicet, ens homo esset Dei Filius; et naturam humanam esse praedestinatam ut Verbo Patris personaliter un
Abbreviated transcription (Latin):
rent: alit̃ int̃p̃tantes quam dictorum uir.¬
tus postularet: de intelligentia enmhesis.
ñ de scͥptura est. & sensus ñ sermo. fit crim̃.
Idem in .uiͦii. Intelligentie sensus. incrimi¬
ne ẽ. Ie& dicit. quͣod ex ũbis inordinate
ꝓlatis: incurritur heresis. auoꝰ. diffimenᷤᷤ
qͥd sit hereticꝰ ait. hereticꝰ ẽ. qui alicuiꝰ tem¬
ꝑalis commodi. & maxime głe pͥncipatusq

Expanded text:
runt, aliter interpretantes quam dictorum virtus postularet. De intelligentia enim haeresis non de Scriptura est; et sensus, non sermo, fit crimen. Idem in lib. 8: Intelligentiae sensus in crimine est. Hieron. dicit quod ex verbis inordinate prolatis incurritur haeresis. Augustinus definiens quid sit haereticus, ait: Haereticus est qui alicujus temporali; commodi, et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
multiplex. Primo enim queritur.
utrũ absq satisfactione &e oris confessio¬
ne. ꝑ solam cordis contritionem peccatũ
aliciu dimitatur. Scd̃o: an aliquando
sufficiat confiteri dõ. sine saceidote. Tercio:
an laico fideli facta confessio. ualeat. In
his etiam enim docti diu̾sa sentire inue¬
niuntur: quia suꝑ his uaria ac pene ad¬
uersa tradidisse uidentur doctores. Di¬
cunt enim quidam sine confessione oris.
& satisfactione oꝑis. neminem apeccato
mundari: si tempꝰ ula faciendi habuerit.
deo. si tam̃ uotũ confitendi habeat. Unde

Expanded text:
multiplex. Primo enim quaeritur utrum absque satisfactione et oris confessione, per solam cordis contritionem peccatum alicui dimittatur; secundo an alicui sufficiat confiteri Deo sine sacerdote; tertio, an laico fideli facta valeat confessio. In his etiam docti diversa sentire inveniuntur, quia super his varia ac pene adversa tradidisse videntur doctores. Dicunt enim quidam, sine confessione oris et satisfactione operis neminem a peccato mundari. si tempus illa faciendi habuerit. Deo, si tamen votum confitendi habeat. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ritur cur pat̾ nondicitur missus cũ
ex temꝑe aquoquam cognoscit᷑. sicut filius.
Ad quod dicimus quia in eo ẽ. pͥncipii auc-¬
toritas. qui non habet de quo sit: aquo filiꝰ
est. & sp̃c sc̃s. Pat̾ enim est ut ait asꝰ. in eod̾ẽ

Expanded text:
ritur cur Pater non dicitur missus, cum ex tempore a quoquam cognoscitur, sicut Filius. Ad quod dicimus quia in eo est principii auctoritas, quae non habet de quo sit, a quo Filius et Spiritus sanctus. Pater enim est, ut ait Aug. in eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ uoluisset ꝑ subiectam creaturam uisibi¬
liter apparere: absurdissime tam̃ aut afilio
missus diceretur. Congruent̃ aut̃ ille missus
dr̃. qui in carne apparuit: mississe autẽ ille.

Expanded text:
Pater, per subjectam creaturam visibiliter appareret; absurdissime tamen aut a Filio missus diceretur. Congruenter autem ille missus dicitur, qui in carne apparuit; misisse autem ille,
Abbreviated transcription (Latin):
impendimus. non relinquit ds sine merce¬
de. hec autem merces summa ẽ: ut ipso ꝑ¬
fruamur. Item quia bonus ẽ. sumus: & in
intantũ etiã minꝰ sumus. Ille igitur usus
quo nobis utitur d̾s. non ad eius s adnram̃
utilitatem refertur: ad eius uero tantum¬
modo bonitatem̃
Utrum fruendam an
isideran utendum sit uirtutibus.

Expanded text:
impendimus non relinquit Deus sine merceimpendimus non relinquit Deus sine mercede. Haec autem merces summa est, ut ipso fruamur. Item quia bonus est, sumus; et iin tantum etiam minus sumus. Ille ergo usus, quo nobis utitur Deus, non ad ejus, sed ad nostram utilitatem refertur; ad ejus vero tantummodo bonitatem . 8. Utrum utendum, an fruendum sit virtutibus.
Abbreviated transcription (Latin):
nos diligat ut frequenter scriptura
dicit. que eius dilectionem erga nos mul¬
tum commendat: querit ausꝰ Auoꝰ in li
quomodo diligit anut utens. bro de doc¬
an ut fruens: & ꝓcedit ita. Sifru. tua xͥana.¬
itur. eget bono nr̃o: quod nemo sanus dixe¬
rit. Ait enim ꝓpħa. Bonorum ñ indiges
meorum. Omne enimbonum nr̃m uelipse
est uł abipso est. Nõn ergo fruitur nobis:
s utitur. Sienm nec fruitur nec utitur: ñ
inuenio quomodo diligat nos: neq tam̃
sic utitur nobis: ut nos aliis rebus. Nos
enim res quibus utimur. ad id referimus:
ut dei bonitate ꝑfruamur. Ds̃ uero: ad suã
bonitatemusum nr̃m refert. Ille enim mi¬
seretur nr̃i ꝓpt̃̾ suam bonitatem. Nos autẽ
nobis inuicem ꝓpter illius bonitatem: ille
nr̃i miseretur ut se ꝑfruamur. Nos uero
inuicem nr̃i miseremur. ut illo fruamur.
Cum enim nos alicuius miseremur. uel
alicui consulimus: ad eius quidem facimꝰ
utilitatem. eamq intuemur: sed ce nr̃a
fit consequens: cum misc̃iam quamalii

Expanded text:
s diligat nos, ut frequenter Scriptura dicit, quae ejus dilectionem erga nos multum commendat, quaerit Aug. ibid., c. 38, quomodo diligat: an ut utens, an ut fruens; et procedit ita: Si fruitur, eget bono nostro, quod nemo sanus dixerit. Ait enim Propheta: Bonorum meorum non eges. Omne enim bonum nostrum vel ipse est, vel ab ipso est; non ergo fruitur nobis, sed utitur. Si enim nec fruitur, nec utitur, non invenio quomodo diligat nos. Neque tamen sic utitur nobis, ut nos aliis rebus. Nos enim res quibus utimur ad id referimus ut Dei bonitate perfruamur: Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert. ille enim miseretur nostri propter suam bonitatem; nos autem nobis invicem propter illius bonitatem. Ille nostri miseretur, ut se perfruamur; nos vero invicem nostri miseremur, ut illo fruamur. Cum enim nos alicujus miseremur, et alicui consulimus, ad ejus quidem facimus utilitatem, eamque intuemur . Sed nostra fit consequens, cum misericordiam quam aliis
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ refugium nr̃mfit: cũ ad eũ refugimus.
Numquid tc̃ fit aliquid in eius natu¬
Innobis gͦ fit auqua mutati Od̾ et pat ñr

Expanded text:
tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus. numquid tunc fit aliquid in eius natuin nobis ergo fit aliqua mutatio — deter
Abbreviated transcription (Latin):
Auorum etiam ñ nulli tradunt trad
asfectu caritatis tantum ꝓximos ẽẽ dili¬
gendos. quantum nos ipsos dilgimus quod
confirmant auctoritate auõi. qui ait. Nec¬
illa questio moueat quantũ caritatis fratri
debeamus impendere: quantum d̾̃o. Incõꝑa
tantomag̃ diligimꝰ. qnͣto mag̾ diligimꝰ dm̃
Ex hoc & p̃missis testimoniis auoꝰi. assert̃
omnes homines pariter diligendos
a nobis. c tantum qͣntum nos: dm aũ plus
qũã nos. corpus uͦ nr̃m minus quam nos uel
ꝓrimos: nec in enumeratione p̃missa quatuor¬
diligendorum ordinẽ diligendi assignaridi¬
cunt. s tantũ que sc̃ diligenda. Scd̃m aliosñ

Expanded text:
uorum etiam nonnulli tradunt, affectu charitatis tantum proximos esse diligendos, quantum nosipsos diligimus; quod confirmant auctoritate Augustini, qui ait, iam quaestio moueat, quantum caritatis fratri debeamus impendere, quantum deo. fratri tanto magis diligimEx hoc et praemissis testimoniis August. asserunt omnes homines pariter esse diligendos a nobis, et tantum quantum nos, Deum autem plus quam nos, corpus vero nostrum, minus quam nos vel proximos. Nec in enumeratione praemissa diligendorum, ordinem diligendi assignari dicunt, sed tantum quae sunt diligenda
Abbreviated transcription (Latin):
t enim tunc serpens mulieri malum
suasit. ipsaq consensit. deinde uirosu¬
odedit. sicq consumatum ẽ peccatum: ita ce
nunc innobis ꝓ serpente est sensualis motus
anime: ꝓmuliere. inferior portio rationis ꝓ
uiro. suꝑiorrationis portio. Et hic ẽ. uir. qͥ¬

Expanded text:
t enim tunc serpens mulieri malum suasit, ipsaque consensit, deinde viro suo dedit, sicque consummatum est; ita et nunc in nobis pro serpente est sensualis motus animae, pro muliere inferior portio rationis, pro viro superior rationis portio: et hic est vir, q
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. puniens inse quod dolet amisisse:
& infra continue dolendum ẽ de peccato:
quod declarat ipsa dilectionis uirtus.
Penitere enim est. penam tenere: ut sẽper
puniat inse uiciscendo. quod cõmisit pec-¬
cando. Iue penam tenet: qui semꝑ uindi¬
cat. quod commisisse dolet. Penitentiagͥ
ẽ. uindicta semꝑ puniens inse. qd̃ dolet
commisisse. Od restat nobis: nisi dolere
inuita: Ubi enim dolor finitur: deficit &
penitentia. Si uͦ penitentia finitur: quid
relinquit᷑ de uenia: Tam diu gaudeat
& sꝑet de grã: quam diu sustentatur a pe¬
uitentia. Dicit enim dominus. Uade: ce
ampliꝰ noli peccare. Don dixit ne pecces s
nec uoluntas peccandi. inte oriatur. Qd̃
quomꝰ seruabitur: nisi dolor inpenitentia
continue custodiatur: hic semꝑ doleat.
& de dolore gaudeat: ce ñ sit satis quoddo¬
leat: sed exfide doleat. & ñ semꝑ doluisse
doleat᷑.
Det̾minatio intelligñtiȩ p̃dictoꝵ sap̃ lyxii

Expanded text:
dicta, puniens in se semper quod dolet admisisse. dicta, puniens in se semper quod dolet admisisse. Et item : Continue dolendum est de peccato, quod declarat ipsa dictionis virtus. Poenitentia enim est poenam tenere, ut semper puniat, in se ulciscendo, quod commisit peccando. Ille poenam tenet, qui semper vindicat, quod commisisse dolet. Poenitentia igitur est vindicta semper puniens in se quod commisisse dolet. Quid restat nobis nisi dolere in vita? Ubi enim dolor finitur, deficit et poenitentia. Si vero poenitentia finitur, quid relinquitur de venia? Tamdiu gaudeat et speret de gratia, quamdiu sustentatur a poenitentia. Dicit enim Dominus: Vade et amplius noli peccare; non dixit, ne pecces, sed nec voluntas peccandi in te oriatur. Quod quomodo servabitur, nisi dolor in poenitentia continue custodiatur? Sed semper doleat, et de dolore gaudeat; et non sit satis quod doleat, sed ex fide doleat, et non semper doluisse doleat. 2. Determinatio intelligentiae dictorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ subsequentem penitentiam reuiuscẽ
possunt. Que uͦ sine caritate fiunt. mos¬
tua. & inania generantur: e ido ꝑ peni¬
tentiam reuuuscere ñ ualẽt. Similit intel¬
ligendum est illud. Nicħ ꝓsunt lam̃ta.
& c̃z a illud. Nichil ualet: & c̃. Si enim re¬
plicentur peccata. nicħ ualet ad salutẽ
ut adueniam infine. p̃cedens lam̃tum:
quia nicħ resiquitur de uite mundicia:
quia aut peccata dimissa redeunt ut qͥ¬
bꝰdam placet. cum replicantur: uł si ñ rede¬
unt. eis tam̃ deletis. ꝓpt̃ ingrattudinem
ita reus & immundꝰ constituit᷑. cum adhue
inexpiandis implicatur: ut si iam deleta re¬
dirent. De hoc tam̃ scit anpeccata rede.¬
ant.: post plenius agemus. Similit̃ nicħ
ualet ad salutem obtinendam. uł admun¬
ditiam uite habendam. ueniã de male-¬
factis poscere: & mala denuo iterare. Ita
etiam intelugendũ ẽ illud : quod idem aoͦ
alibi ait. Pẽntentia ẽ quedã dolentis uin

Expanded text:
per subsequentem poenitentiam reviviscere per subsequentem poenitentiam reviviscere possunt. Quae vero sine charitate fiunt, mortua et inania generantur; et ideo per poenitentiam reviviscere non valent. Similiter intelligendum est illud, nihil prosunt lamenta, etc.; et illud, nihil valet, etc. Si enim replicentur peccata, nihil valet ad salutem vel ad veniam in fine praecedens lamentum, quia nihil relinquitur de vitae munditia: quia aut peccata dimissa redeunt, ut quibusdam placet, cum replicantur; vel si non redeunt, eis tamen deletis propter ingratitudinem ita reus et immundus constituitur, cum adhuc in expiandis implicatur, ac si jam deleta redirent. De hoc tamen, scilicet an peccata redeant, post plenius agemus. Similiter nihil valet ad salutem obtinendam, vel ad munditiam vitae habendam, veniam de malefactis poscere, et malefacta denuo iterare. Ita etiam intelligendum est illud quod idem August., alibi ait: Poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
ideo ñ est uera penitentia: quia forte pt.
non de ꝓposito. s casu uł infirmitate.
peccabit. Ile autem irrisor est. & non
penitens: qui sic commissa plangit.
tere nondesinat. Ille etiam qui post la¬
crimas repetit que fleuit. lauatur ad tẽpꝰ.¬
ei sufficiens ad salutem: quia ẽ mom̃ta¬
nea. non ꝑseuerans. Item illud. Inanis
est penitentia. quam sequens culpa com¬
maculat. sic intelligendum est. In anis
est. scilicet carens fructu illius peniten¬
tie quam sequens culpa ñ inquinat: illiꝰ
eptio głẽ. Mortificatur enim illa peniten¬
tum: ut ñ sortiantur mercedem quam
meruerunt cum fierent: & quam habe
rent si peccatum ñ succederet. S &e si de
peccato succedenti. penitentia agatur:
& penitentia que p̃cessit & alia tam̃¬
ante actabona reuiuiscutt: s ullatan¬
tum. que excaritate ꝓdierunt. Iud ent
sola uiua sunt. que in caritate fiunt. Ido¬
ꝙ si ꝑsequentia peccata mortificanturo

Expanded text:
ideo non est vera poenitentia, quia forte post ideo non est vera poenitentia, quia forte post non de proposito, sed casu, vel infirmitate, peccabit. Ille autem irrisor est et non poenitens, qui sic commissa plangit, tere non desinat. Ille etiam qui post lacrymas repetit quae flevit, lavatur ad tempuei sufficiens ad salutem, quia est momentanea non perseverans. Item illud: Inanis est poenitentia quam sequens culpa coinquinat, sic est intelligendum: Inanis est, scilicet carens fructu sui ipsius, quam sequens culpa coinquinat. Illiuseptio gloriae. Mortificatur enim illa poenitenuens, ut non sortiantur mercedem, quam meruerunt, et quam hrent si peccatum non succederet. Sed et si de peccato succedenti poenitentia agatur, et poenitentia quae praecessit, et alia anteacta bona reviviscunt; sed illa tantum quae ex charitate prodierunt: Illa enim sola viva sunt, quae ex charitate fiunt. Ideoque si per sequentia peccata mortificantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ committere. recte sic accipi possunt
ut non addiuersa tempora sed ad ide
referantur: ut scilicet tempore quo
flet commissa mala non committat
uoluntate uł oꝑeflenda. Quod innu¬
itur: ex uerbis consequentib. Nam qui
sic alia deplorat & c̃. hinc ausꝰ. ait. Cã¬
uendum ẽ. ne quis existimet infanda il¬
la ata crimina qualia qui agunt reg¬
num d̃i ñ possidebunt. cotidie ꝓpetran¬
da: & elemosinis cotidie redimenda. In
melius est enim uita mutanda: & ꝑ ele¬
mosinas a peccatis p̃t̾itis ꝓpitiandus ẽ.
ds̃: non adhoc emendus quodammͦ. ut
ea semꝑ liceat impune committere. Ne¬
mini enim dedit laxam̃tum peccandi &¬
si miserando deleat commissa peccata:
sinon satiffactio congrua negligatũr.
Item pius papa. Nicħ ꝓdest homini ie-¬
uinare. & orare & aua religionis oꝑa a
gere: nͥ mens ab iniquitate reuocetur.
Quigͦ amalis sic m̃tem reuocat. ut cõmis¬
sa plangat. & plangenda committẽ ñ uelit.
nec satiffacere negligat: uere penitet. Nec

Expanded text:
n committere; recte sic accipi possunt, ut non ad diversa tempora, sed ad idem referantur: ut scilicet tempore quo deflet commissa mala, non committat voluntate vel opere flenda, quod innuitur ex verbis consequentibus, nam qui sic alia deplorat, etc. Hinc Aug. ait: Cavendum est ne quis existimet nefanda illa crimina qualia qui agunt, regnum Dei non possidebunt quotidie perpetranda, et eleemosynis redimenda. In melius est enim vita mutanda et per eleemosynas de peccatis praeteritis propitiandus est Deus, non ad hoc emendus quodammodo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi, etsi miserando deleat commissa peccata, si non satisfactio congrua negligatur. Item Pius papa: Nihil prodest homini jejunare et orare, et alia religionis opera agere, nisi mens ab iniquitate revocetur. Qui ergo a malis sic mentem revocat, ut commissa plangat, et plangenda committere non velit, nec satisfacere negligit, vere poenitet. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
ti & doctrine cetĩ sac̾̃dotes subiecti sunt. Sol¬
ep̃i nuncupantur. Nota qd̾ archiep̃oꝵ
noĩe primates supius significasse uidet᷑:
& metropolitarum qͦs nc̃ archiepos dicinꝰ.
hoꝵ autẽ discretio agentib introducta
uidetur: qui suos flamines. alios simplicit̃
flamines. alios archiflamines. auos ꝓtho¬
flamines appellabant. Sac̃dotes enĩgen¬
tilium. flamines dicebant᷑. qui habebant
incapite pilleũ inqͦ erat b̃uis uirga desuꝑ
hñs aliquid lane: qd̾ cũ ꝑestũ ferre non
possent. filum tantum incapite ligare ce¬
perunt. Nudis enĩ capitib eis incedere:
nefas erat. Uñ & a fuo quo utebantur.
flamines dictist̃. quasi filamines: s festis
dieb fuo deposito pilleũ imponebant. ꝓ
sac̾dotii eminentia.¬

Expanded text:
ti et doctrinae caeteri sacerdotes subjecti sunt. Solepiscopi nuncupantur. Nota quod archiepiscoporum nomine, primates superius significasse videtur, et metropolitanorum, quos nunc archiepiscopos dicimus. Horum autem discretio a gentilibus introducta videtur, qui suos flamines, alios simpliciter flamines, alios archiflamines, alios protoflamines appellabant. Sacerdotes enim gentilium flamines dicebantur, qui habebant in capite pileum, in quo erat brevis virga, desuper habens aliquid lanae, quod cum per aestum ferre non possent, filum tantum in capite ligare coeperunt. Nudis enim capitibus eis insidere nefas erat. Unde a filo quo utebantur flamines dicti sunt, quasi filamines. Sed festis diebus filo deposito pileum imponebant pro sacerdotii eminentia.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝓprie sp̃c sc̃s. quinonẽ trinitas s intri¬
nitate. dicitur relatuie
Quidam putant
sp̃m sc̃m ñ dicirelatiue ad patr̃ẽ & filium.
quia ñ uicissim respondent sibi uocabula:

Expanded text:
ie Spiritus sanctus, qui non est Trinitas, sed in Trinitate, dicitur relative. 8. Quidam putant Spiritum sanctum non dici relative ad Patrem et Filium, quia non vicissim respondent sibi vocabula;
Abbreviated transcription (Latin):
queri sibeatitudo scõꝵ maior sit fut᷑a
post iuditium quam interim d̾ ine omni
scrupulo credendum ẽ eas habituras maio¬
rem głam post uiditium. quam ante quia &
maius erit corum gaudium ut supra testatusẽ
auõ. ce amplior erit eorum cognitio. Undle ieox¬
Pado uditio ampliorem głam sue clarians d̃s
demonstrabit. electis.
i que mouet quid opus sit spirtib define¬
torum corpasua in resurrectione iecipere
difficilis questio est nec pot̾ anobis ꝑfecte dirti¬
niti S tam̃ dubium nonẽ ere ptam acaruisseni¬
b hominis m̃tem & post morte ipsa carne deposi¬
ta ñ sic uidẽ posse incommutabilem subam sieut
quia mest ei naturalis quidam appetitꝰ. corpus
ãministrandi quo retardat᷑ quodammꝰ. ne tota
intentione ꝑgat in illud summum celũ donec
ille appetitus conquiescat. Porrositale sit coppus
cuius sit difficilis & grauis amministratio st
hec caro que corrumpitur: multomagis au̾tit᷑
mens ab illa uisione sũmi celi. Eroinde cũ hoc

Expanded text:
et si beatitudo sanctorum major sit futura post judicium quam interim. Sine omni scrupulo credendum est eos habituros majorem gloriam post judicium quam ante; quia et majus erit gaudium eorum, ut supra testatus ese 6, et amplior erit eorum cognitio. Unde Hieo iuditio, ampliorem gloriam sue karitatis Deus monstrabit electis, i quem mouet, quid opus sit spiritibus defunctorum corpora sua in resurrectione recipere, t a nobis perfecte definiri. Sed tamen dubium non est, et raptam a carnis sensibus hominis mentem, et post mortem ipsa carne deposita non sic videre posse incommutabilem substantiam,quia inest ei naturalis quidam appetitus corpus administrandi, quo retardatur quodammodo, nec tota intentione pergat in illud summum coelum, donec ille appetitus conquiescat. Porro si tale sit corpus, cujus sit difficilis et gravis administratio, sicut haec caro quae corrumpitur, multo magis avertitur mens ab illa visione summi coeli. Proinde cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
alter ab altõ: et uterq unum. is scilicet
qui est: nil habens quod non sit etiam in
eo aquo est. ñ duo unus. s alius in alio. qͥ a
ñ aliud inutroq ut unum sint infide nr̃a
ut̃q non unus. nec eundem utrumq nec
aliud confitemur. quia d̾m ex dõ natum.
nec eundem natiuitas: nec aliud ẽẽ ꝑmit-¬
tit. Eandem gͥ inutroq et uirtutis simili
partem eiusdem qui genuit accepit: neut̃
igitur ꝑfectus est. Deest enim ei unde deces-¬
sit: nec plenitudo in eo erit. qui exportione
extiterit. Neuter gͦ ꝑfectus ẽ si plenitudi-¬
nem suam et qui genuit amittit: nec qui
natus est. consequitur. fateam᷑ gͣ quod pa-
t̃ in filio ẽ: &e filius inpatre. d̾s indo: ut
idem hylarius ait . in .uii. libro de trinitate

Expanded text:
alter ab altero, et uterque unum. Is scilicet alter ab altero, et uterque unum. Is scilicet qui est nihil habens quod non sit etiam ineo a quo est, non duo unus, sed alius in alio, quia non aliud in utroque, ut unum sint in fide nostra: uterque non unus, nec eumdem utrumque; nec aliud confitemur, quia Deum ex Deo natum, nec eumdem nativitas, nec aliud esse permittit. Eamdem ergo in utroque et virtutis spartem ejusdem qui genuit accepit, neuter ergo perfectus est; deesset enim ei unde decessit; nec plenitudo in eo erit, qui ex portione constiterit. Neuter ergo perfectus est, si plenitudinem suam et qui genuit amittit, nec qui natus est consequitur. Fateamur ergo quod Pater est in Filio, et Filius in Patre, et Deus in Deo, ut idem Hilar. ait in lib. 7 d
Abbreviated transcription (Latin):
auoꝰ. in libro de fide ad petrum. Prop̃ter u¬
nitatem uł ñ naturalem. totus pat̾ infilio.
sorum ẽ ꝓpt̃ diuine nature unitatem̃. Ecce
hic aꝑit aliquatenus. Non enim plene pot̃
tantum ab homine reserari archanum: ex
qua intelugentia dicatur singula ꝑsonaꝵ
tota ẽẽ in alis. Uñ etiam hylariꝰ ista int̾ius
Natura enim intelligentie humane: ratio¬
nem dicti huius ñ capit. nec exempluma¬
liquod reb diuinis comparatio humana
p̃stabit. s quod inteuigibile ẽ homini:
dõ eẽ ẽ possibie. Cognoscendum itaq at¬
q inteuligendum est: quid sit illud. Ego
in patre & pat̾ in me est. si tam̃ comp̃hend̾e
hoc. ita ut ẽ ualebimus: Ut qd̾ natura
rerum pati ñ posse estimatur. id diuine ue¬
ritatis ratio consequatur. Patrem igitur
infilio. & filium in patre eẽ. plenitudo diui¬
nitatis in utroq ꝑfecta ẽ. quia plenitudo
diumitatis in filio qd in patre ẽ. hoc & in
filio est. quod iningenito. hoc ingenito.

Expanded text:
 in lib. de Fide ad Petrum, cap. 1: Propter unitatem naturalem totus Pater in Filio sorum est, propter divinae naturae unitatem. Ecce hic aperit aliquatenus: non enim plene potest tantum ab homine reserari arcanum; ex qua intelligentia dicatur singula personarum tota esse in aliis. Unde etiam Hilar., ista interius natura enim intelligentiae humanae rationem dicti hujus non capit; nec exemplum aliquod rebus divinis comparatio humana praestabit. Sed quod non intelligibile est homini, Deo possibile est. Cognoscendum itaque atque intelligendum est quid sit illud: Ego in Patre, et Pater in me est; si tamen comprehendere hoc ita ut est valebimus, ut quod natura rerum pati non posse aestimatur, id divinae veritatis ratio consequatur. Patrem ergo in Filio, Filium in Patre esse, plenitudo indivinitatis est in Filio; quod in Patre est hoc et in Filio est; quod in ingenito est, hoc in genito,
Abbreviated transcription (Latin):
insituiam capatioris substantie naturam.
s ꝑnature unitam similitudinẽ ꝑ natiuita¬
tem uiuentis nature. ex inuente natura dũ
res non differt. dum naturã d̃i ñ degenerat
natiuitas. dum ñ aliud aliquid ex d̃õ quam
d̃s nascitur. dumnil inhis nouumẽ. nlali¬
enum nil separabilẽ. Ecce his u̾bis ꝓut hu¬
mana ꝑmittit infirmitas intelugi potest:
ex quo sensu xp̃c dix̃it se ẽẽ inpatre &e pa¬
treminse. Exeodem etiam sensu intelligit᷑
singuus. quia scilicet insingulis ẽ eadem
plenitudo diumnitatis: &e unita similitudo
nature: quia ñ ẽ. maior diuina nat᷑a. in ali¬
qua harum ꝑsonarum. s unius & in diffe¬
rentis nature. st̃ hee tres ꝑsone. Iõoq altã
in alteram eẽ dicitur. ut p̃dictum ẽ. Unde¬
nobis apiens: suꝑ epłam scd̃am ad corm-
thios ait. ꝑ hõc intellgit᷑ pat̃ ẽẽ infilio.
ce filiꝰ in patre: quia una est eoꝵ substantia.
Ibi ẽ enim unitas: ubi milla ẽ diũsitãs.

Expanded text:
pacioris substantiae naturam, sed per naturae unitam similitudinem, per nativitatem viventis ex vivente natura: dum res non differt, dum naturam Dei non degenerat nativitas, dum non aliud aliquid ex Deo quam Deus nascitur; dum nihil in his novum est, nihil alienum; nihil separabile. Ecce his verbis, prout humana permittit infirmitas, aperitur ex quo sensu Christus dixerit se esse in Patre, et Patrem in se. Ex eodem etiam sensu intelligitursingulis, quia scilicet in singulis est eadem plenitudo divinitatis, et unita similitudo naturae; quia non est major divina natura in aliqua harum personarum, sed unius et indifferentis naturae sunt hae tres personae. Ideoque altera in altera esse dicitur, ut praedictum est. Undnobis aperiens super Epistolam 2 ad Cor. 5, ait: Per hoc intelligitur Pater esse in Filio, et Filius in Patre, quia una est eorum substantia. Ibi enim est unitas, ubi nulla diversitas.