comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bilia taecam. q̃ ałiis clant᷑ aliis
ñ dant᷑ hominib d dño do apd̃
qũe ñ esti acceptio ꝑsonarũ. nee
tribuunt᷑ ista meritis uoluntatu.
sicut st̃ celeritates. uires. bone
italitudines & pulchritudines cor¬
poꝵ. ingenia mirabilia & multa¬
rũ artium capaces nat᷑e mentiũ
uł que accidt̃ extrinsecus. ut est
opulentia. nobilit̾as. honores &
cetera huiꝰ modi: q̃ quisq ut habe¬
at ñ nisi indi est potestateͥ ut ñ
immorer ⁊etiã in baptismate par¬
uuloꝵ qmullus istorũ potest di¬
eere sicut ilła adregnũdi ñ ꝑtine¬
re. cur ilłi paruulo detͣ illi ñ sie
detͣ eũsit ritiũq inpotestate di.
& sine illo sacram̃to nemo intrit.
in regnũ di. ut hecgͦ taceam ues
relinquã : illos intueam᷑ de quib
agit᷑. De his enĩ disserimꝰ. qui ꝑse

Expanded text:
 aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur ista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium; vel quae accedunt extrinsecus, ut est opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, quae quisque ut habeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorer etiam in Baptismate parvulorum quod nullus istorum potest dicere, sicut illa, ad regnum Dei non pertinere, cur illi parvulo detur, illi non detur; cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacramento nemo intret in regnum Dei: ut ergo haec taceam vel relinquam, illos ipsos intueantur de quibus agitur. De his enim disse
Abbreviated transcription (Latin):
bilia st̃ iudicia eiꝰ. & inuestigabi¬
les uic eiꝰ. Neq enĩ hoc ñdonat
d̾s quib uoluerit: aut uͦseript᷑a
illa mentit᷑ que de morte uelut
immat᷑a hõis iusti ait. Raptus ẽ
ne malicia mutaret intellictum
eiꝰ : aut ne fictio deciꝑet animã
eius. Gur gͥ hoc tam magnũ bñ¬
ficium aliis dat aliis ñdat d̃s a¬
pud quẽ ñ est iniquitas nec acce¬
ptio ꝑsonarũ: & in cuiꝰ potestate
est quandiu qͥsq inhac uita ma¬
neat. q̃ temptatio dicta ẽ suꝑ t̾¬
ram: Sicut gͦ cogunt᷑ fateri do¬
nũ d̃i ẽẽ ut finiat homo istam ui¬
tam añquã ex bono mutet᷑ in ma¬
lum. eur aut̃ aliis donet᷑ aliis ñ
donet᷑ ignorant: ita donũ di ẽẽ
in bono ꝑseuerantiã scđm serip¬
turas de quib testimonia multa
lam posui. fateant᷑ nobisc̃u: et
eur aliis det᷑ aliis ñ detͣ sine mͣ¬
mure aduersus dm̃ dignentur
ignorare nobiscũ.

Expanded text:
t judicia ejus, et investigabiles viae ejus. Neque enim hoc non donat Deus quibus voluerit, aut vero scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis justi ait: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet animam ejus . Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus, apud quem non est iniquitas, nec acceptio personarum, et in cujus potestate est quamdiu quisque in hac vita maneat, quae tentatio dicta est super terram ? Sicut ergo coguntur fateri, donum Dei esse ut finiat homo vitam istam, antequam ex bono mutetur in malum; cur autem aliis donetur, aliis non donetur, ignorant: ita donum Dei esse in bono perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testimonia multa jam posui, fateantur nobiscum; et cur aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum dignentur ignorare nobiscum.
Abbreviated transcription (Latin):
quide multũq mirandũͥ qđ fi¬
liis suis quibusda ds quos regene¬
Frauit in xꝑo. quib fide. spem.
dilectionẽ dedit. non dat ꝑseue¬
rantiam: eũ filiis alienis selera
tanta dimittatł atq̃ imꝑtita gr̃a¬
ture Quis hoc ñ uehem̃tissime stu¬
peat: S etiam illd̾ p̃ minꝰ mirũ
est &̃ tñuerũ atq ita manifestũ:
ut nec ipsi im̾micigr̃e diquomͦ id

Expanded text:
quidem, multumque mirandum, quod filiis suis quibusdam Deus, quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat perseverantiam, cum filiis alienis scelera tanta dimittat, atque impertita grattur? quis hoc non vehementissime stupeat? Sed etiam illud non minus mirum est, et tamen verum atque ita manifestum, ut nec ipsi inimici gratiae D
Abbreviated transcription (Latin):
lios quoscdã amicoꝵ suorũ hoct̃
regeneratorũ bonorũq fidelium.
sine baptismo hĩnc partiulos exe¬
untis. quib utiq siuellet hui¬
ius lauachri gr̃am ꝓeuraretm
euiꝰ potestate sunt omĩa. alie¬
nat a regno suo. cũ parentes mit¬
tit illoꝵͥ & quosda filios inimi¬
corũ suorũ facit in manꝰ xꝑianoꝵ
uenire: & ꝑ hoc lauachrt̃i intro¬
duci in regnũ. a quo parentes eoꝵ¬
alieni siuit: eũ & illis malũ et
istis bonũ meritũ nullũ sit par¬
uulis ex eoꝵ ꝓpria uoluntate
Certe hic iudicia di qm̃ iusta st̃
& alta st̃: nec iutuꝑari possurt
nec penetrari. In his ẽ & illud̃
de ꝑseuerantia de quanẽ dispu¬
tamꝰ. De utrisq gͥ exclamemus.
Daltitudo diuĩtram̃t sap̃ie. et
scientie di quã inscrutabilia
st̃ iudicia eiꝰ. Nec̃ mirimunos in

Expanded text:
lios quorundam amicorum suorum, hoc est regeneratorum bonorumque fidelium, sine baptismo hic paruulos existentes, quibus utique si uellet huiusmodi lauacri gratiam procuraret in cuius potestate sunt omnia, alienat a regno suo in quod parentes mittit illorum, et quosdam filios inimicorum suorum facit in manus Christianorum uenire et per lauacrum introduci in regnum a quo eorum parentes alieni sunt, cum et illis malum et istis bonum meritum nullum sit paruulis ex eorum propria uoluCerte hic judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperari possunt, nec penetrari. In his est et illud de perseverantia, de qua nunc disputamus. De utrisque ergo exclamemus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus! 19. Nec miremur n
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵq ingenioꝵ insignis ẽ indo¬
les. in uerbis uerũ amare ñ uer-¬
ba. Quid enĩ ꝓdest claiuis au¬
rea ÷ si aꝑire qͥđ uolumꝰ non po¬
test: Aut quid obest lignea si.
hoc potest ⁊ qñ nichil querimꝰ ni¬
si patere qđ clausũ est: S qm̃ int̾
se habent nonnullã similitudinẽ
uescentes atq dĩcentes: ꝓpt̾ fasti¬
dia plurimoꝵ etiã ipsa sine quib
uiui ñ potest alimenta eotidia con-¬
quens & uerũ dixit: ita dicere
debere eloquentẽ ut doceat. ut
delectet. ut flectat. Deinde addi¬
dit. Docere necessitatis ẽ: delecta
Horum triũ qđ in pͥmo loco positum
est hoc ẽ docendi necessitas : in reb
est constituta quas dicimꝰ. Reliqua
duo. in modo quo dicimus. Qui gͦ
dicit. cũ docere uult: quãdui non
intelligitur nondũ se existimet

Expanded text:
bonorumque ingeniorum insignis est indobonorumque ingeniorum insignis est indoles, in verbis verum amare, non verba. Quid enim prodest clavis aurea, si aperire quod volumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest? quando nihil quaerimus nisi patere quod clausum est. Sed quoniam inter se habent nonnullam similitudinem vescentes atque discentes, propter fastidia plurimorum, etiam ipsa sine quibus vivi non potest, alimenta conquens, et verum dixit, ita dicere debere eloquentem, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis est, delectarHorum trium quod primo loco positum est, hoc est docendi necessitas, in rebus est constituta quas dicimus; reliqua duo, in modo quo dicimus. Qui ergo dicit cum docere vult, quamdiu non intelligitur, nondum se existimet
Abbreviated transcription (Latin):
uł ab utrisq libent̾ audiri.
Que aut̃ quisq iam oblitꝰ est:
cũ cõmonentur docet᷑. S de mͦ
delectandi nunc ñ ago: de modo
quo docendi st̃ qui discere desi¬
derant loquor. Is est aut̃ optimꝰ.
quo fit ut qui audit uerũ audi¬
at. & qđ audit intelligat ⁊ ad
quẽ finẽ cũ uentũ fuerit. ni¬
chil tunc ampliꝰ de ipsa re
tamqͣm diutius docenda labo¬
randum ẽ: s forte de commnendan¬
da ut in corde figat᷑. Quod si faci¬
endũ uidebit᷑: ita modeste facien¬
dũ est ne ꝑueniat᷑ ad tediũ. Pror¬
sus hec ẽ in docendo eloquentia:
qua fit dicendo. ñ ut libeat qđ hor¬
rebat. aut ut fiat qđ pigebat: s
ut appareat qđ latebat. Qcł tam̃ si
fiat insuauit̃: ad paucos quidem
studiosissimos superiis uenit fru¬
ctus: qui ea que dicenda st̃ quã¬
uis abiecte inculteq dicant᷑. scire
desiderant. Qđ cũ adepti fuerint:
ipsa delectabilit̾ ueritate pascunt᷑:

Expanded text:
vel ab utrisque libenter audiri. vel ab utrisque libenter audiri. Quae autem quisque jam oblitus est, cum commonetur, docetur. Sed de modo delectandi nunc non ago; de modo quo docendi sunt qui discere desiderant, loquor. Is autem est optimus, quo fit ut qui audit, verum audiat, et quod audit intelligat. Ad quem finem cum ventum fuerit, nihil tunc amplius de ipsa re tanquam diutius docenda laborandum est, sed forte de commendanda ut in corde figatur: quod si faciendum videbitur, ita modeste faciendum est, ne perveniatur ad taedium. sus haec est in docendo eloquentia, qua fit dicendo, non ut libeat quod horrebat, aut ut fiat quod pigebat, sed ut appareat quod latebat. Quod tamen si fiat insuaviter, ad paucos quidem studiosissimos suus pervenit fructus, qui ea quae discenda sunt, quamvis abjecte inculteque dicantur, scire desiderant. Quod cum adepti fuerint, ipsa delectabiliter veritate pascuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
rit cognoscendi auida multitu¬
do. Qđ donec significet: uersan¬
dũ est qđ agitur multimoda ua¬
rietate dicendi. Quod in potestate
non habent: qui p̃parata & ad uer¬
bũ memoriter retenta ꝓnuntiant.
Mox aut̃ ut intellectũ esse consti¬
terit: aut sermo finiendus. aut in
alia transeundũ est. Sic̃ enum gra¬
tus ẽ qui cognoscenda enubilat᷑
sic onerosus qui cognita inculcat:
eis dumtaxat. quoꝵ tota expecta¬
tio in dissoluenda eoꝵ que pan¬
dunt᷑ difficultate pendebat. Nã
delectandi gr̃a etiam nota dicun¬
tur : ubi ñ ipsa s modus quo di¬
cunt᷑ attendit᷑. Qd̃ & si ipse iam
notꝰ est. atq auditorib placet: pe¬
ne nichil int̾est utrũ is qui dicit
dictor an lector sit. Solent enĩ ea
que cominode scripta st̃. non so¬
lũ ab his quib primitꝰ innotesẽt
iocunde legi: uerũ & ab his etiã
quib iam nota sunt. neq ad huc
illa de memoria deleuit obliui¬
o. non sine iocunditate relegi:

Expanded text:
rit cognoscendi avida multiturit cognoscendi avida multitudo: quod donec significet, versandum est quod agitur, multimoda varietate dicendi; quod in potestate non habent, qui praeparata et ad verbum memoriter retenta pronuntiant. Mox autem ut intellectum esse constiterit, aut sermo finiendus, aut in alia transeundum est. Sicut enim gratus est qui cognoscenda enubilat; sic onerosus est qui cognita inculcat, eis duntaxat quorum tota exspectatio in dissolvenda eorum, quae panduntur, difficultate pendebat. Nam delectandi gratia etiam nota dicuntur; ubi non ipsa, sed modus quo dicuntur attenditur. Quod si et ipse jam notus est, atque auditoribus placet, pene nihil interest utrum is qui dicit, dictor vel lector sit. Solent enim et ea quae commode scripta sunt, non solum ab iis quibus primitus innotescunt, jucunde legi; verum ab iis etiam quibus jam nota sunt, neque adhuc illa de memoria delevit oblivio, non sine jucunditate relegi,
Abbreviated transcription (Latin):
correptione uocaliũ uł ꝓductio¬
ne non uidicant: Quid enĩ pro¬
dest locutionis integritas. quã
non sequitur intellectꝰ audien¬
tis: cũ loquendi om̃ino nulla
sit causa. si qđ loquim᷑ non intel¬
ligunt. ꝓpt̾ quos ut intelligant
loquimur: Qui gͦ docet: iuita¬
bit uerba om̃ia que ñ docent.
get. Si aut̃ non potest. suie quia
non sunt. suie quia in p̃senti non
occurrunt ⁊ utetur etiã uerbis
doceat᷑ atq discat᷑ integre. Et hoc
quidẽ non solũ in collocutionib
siuie fiant cũ aliquo uno siue cũ
plurib ÷ uerũ etiam multoma¬
gis in populis qñ sermo ꝓmitur
ut intelligam᷑ instandũ est: quia
in collocutionib ẽ cuiq int̾rogan¬
di potestas. Ubi aut̃ om̃s tacent
ut audiat᷑ unus. & in eũ intenta
ora conu̾tunt: ibi ut requirat
quisq qđ non intellexerit. nec
moris ẽ nec decoris. Ac ꝑ hoc de¬
bet maxime tacenti subuenire
cura dicentis. Solet aut̃ motu suo
sig. nifi care : utrũ intellexe¬

Expanded text:
correptione vocalium vel productione non judicant? Quid enim prodest locutionis integritas, quam non sequitur intellectus audientis, cum loquendi omnino nulla sit causa, si quod loquimur non intelligunt, propter quos ut intelligant loquimur? Qui ergo docet, vitabit omnia verba quae non docent; get: si autem non potest, sive quia non sunt, sive quia in praesentia non occurrunt, utetur etiam verbis doceatur atque discatur integre. 25. Et hoc quidem non solum in collocutionibus, sive fiant cum aliquo uno, sive cum pluribus; verum etiam multo magis in populis quando sermo promitur, ut intelligamur instandum est. Quia in collocutionibus est cuique interrogandi potestas: ubi autem omnes tacent ut audiatur unus, et in eum intenta ora convertunt, ibi ut requirat quisque quod non intellexerit, nec moris est nec decoris; ac per hoc debet maxime tacenti subvenire cura dicentis. Solet autem motu suo significare utrum intellexe
Abbreviated transcription (Latin):
bilitatẽ nat᷑ȩ humane ita defendet:
ut homo ꝑ liberũ arbitriũ etiã sñ
isto noĩe saluꝰ esse credat᷑. S putat
fortasse id̃o necessariũ ẽẽ xꝑi nom̃
les tenebras in animo humano.qui
seit quẽadmodũ debeat leonẽ do¬
mare. & nescit quẽ ad modũ uiue¬
re. An & hoc ut sciat sufficit ei libe¬
rũ arbitriũ lexq nat᷑alis: Hȩc est
sapientia u̾bi: qua euacuatur
eruxxꝑi. S qui dixit ꝑdam sapi¬
entiã sapientiũ. qr ista crux ñ po¬
test euacuari: ꝓfecto istã sapientiã
ꝑstulticiã p̃dicationis qua creden¬
tes sanant᷑ euertit. Si enĩ possibili¬
tas nat᷑alis ꝑ liberũ arbitriũ & ad
pitabo dolore.xꝑiano. Euacuati e¬
stis axꝑo. qui innat᷑a iustificami¬
ui a gr̃a excidistis. Ignorantes enĩ
di iusticiã & ur̃am uolentes consti¬
tuere: iusticiȩ di ñ estis subiec̃ti. Si¬
eut enĩ finis legis. ita etiã nat᷑ȩ hu¬

Expanded text:
bilitatem naturae humanae ita defenderet, bilitatem naturae humanae ita defenderet, ut homo per liberum arbitrium etiam sine isto nomine saluus esse posse credatur! Sed putat fortasse ideo necessarium esse Christi nles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad pitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae hu
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ : & qđ ñ legimꝰ nesas credamꝰ
astruere: qđ de cunctis etiã dixisse
sufficiet. Contra ego dico nec omne
qđ legimꝰ eredere nosdebere: ꝓpt̾ illdͥ qũ
ait apłs. omĩa legite. q̃ bona st̾ tene¬
te: & astruere aliquid etiã qđ ñ legi¬
mus nefas ñesse. Possumꝰ eñi aliqͥd b̃o¬
na fide testes astruere qđ exꝑti sumꝰ:
etiã si forte ñ legimꝰ. Hic fortasse re¬
spondet. Ego cũ hoc dicerem: de
seript᷑is scĩs agebam. O utiña ñdi¬
co aliud quã in ilł litt̾is legit. uerũ
contra id qđ legit nicħ uellet astru¬
ere: fideliter & obedient̃ audiret qͥ
scriptũ ẽ. ꝑunũ hominẽ pecẽm in¬
trauit in mundũ & ꝑpecc̃m mors.
& ita in om̃s hoĩes ꝑtransiit in quo
om̃s peocauert̃. & ñ infirmaret tan¬
ti medici gr̃am. dũ fateri ñ uult na¬
turã humanã uitiata esse. O uti¬
nã ficut xꝑianꝰ legeret prẽt iũm¬
xꝑm nullũ esse nom̃ sub celo. in quo
oportet saluos fieri nos: & ñ possi¬

Expanded text:
legimus et quod non legimus nefas credamus astruere, quod de cunctis etiam dixisse sufficiat. contra ego dico nec omne quod legimus credere nos debere propter illud. quod ait apostolus: omnia legite, quae bona sunt tenete, ut astruere aliquid etiam quod non legimus nefas non esse. possumus enim aliquid bona fide testes astruere quod experti sumus, etiam si forte non legimus. hic fortasse respondet: \'ego cum hoc dicerem, de scripturis sanctis agebam\'. o utinam, non dico aliud quam in illis litteris legit, nerum contra id quod legit nihil uellet astruere! fideliter et oboedienter audiret quod scriptum est: per unum hominem peccatum intrauit in mundum o t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, i n quo omnes peccauerunt n t. et non infirmaret tanti medici gratiam, dum fateri non uult naturam humanam esse uitiatam! o utinam sicut Christianus legeret praetm nullum esse nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, et non possi
Abbreviated transcription (Latin):
tia. s carnis & sanguinis nomine ipsam
corruptionẽ carnis &̾ sanguinis intelli¬
gendus ẽ apłs nuncupasse. que ut iq
in regno illo ñ erit. ubi caro ineorrupti¬
bilis erit. Qũauis & aliter possit intel¬

Expanded text:
tia, sed carnis et sanguinis nomine ipsam corruptionem carnis et sanguinis intelligendus est Apostolus nuncupasse; quae utique in regno illo non erit, ubi caro incorruptibilis erit. Quamvis et aliter possit intel
Abbreviated transcription (Latin):
lcũq baptizato sit caro contraria:
Ergo ñ baptrzatis pot̾ caro ẽẽ contra¬
ria. Exponat quẽad modũ cũ sit e¬
tiã inipsis illa ab eo multũ defensa
nat᷑a. certe uł in eis concedit ẽẽ uiti¬
atam: si ĩa inbaptizatis illȩ sautiꝰ
sanꝰ de stabulo egressus ẽ: ut sanus.
instabulo ẽ quo eũ curandũ mise¬
ricors samaritanꝰ aduexit. Porro
si uł istis eoneedit earñe esse contra¬
riam dicat qͥd contigerit eũsit utrũ¬

Expanded text:
icumque baptizato sit caro contraria? icumque baptizato sit caro contraria? ergo non baptizatis potest caro esse contraria. exponat quemadmodum, cum sit etiam in ipsis illa ah co multum defensa natura. certe uel in eis concedit esse uitiatam. si iam in baptizatis ille saucius sanus de stabulo egressus est, aut sanus in stabulo est, quo cum curandum misericors Samaritanus aduexit. porro si uel istis concedit carnem esse contrariam, dicat quid contigerit, cum sit utrum
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a dici quȩ uitiari posset: &
medicũ querere qͥ ceci ocłos sanaret:
Si aut̾ uult & ñ potest: inest uo¬
luntas: s amissa est possibilitas.
dhuc uidete quas molescone¬
tur: qua suam sententiã du¬
cat. int̾: rumꝑe siualeret. Obi¬
eit eñ sibi questionẽ dicens. S ca¬
ro nobis sedm apl̃mn contraria est
inquies. Beinde respondet. Qͥ fi¬
eri pot̾ ut cuicũq baptizato sit
caro contraria: cum scd̃m eundem
apłm incarne ñ esse intelligatur:
Ita eñĩ ait. Uos aut̃ in carne ñ e¬
stis. Bene qđ baptrzatis dicit
carnẽ contrariã esse ñ posse: qđ u
trũ uerum sit post uudebimꝰ. Nẽ
uͦ qr ñ potuit penitꝰ se obluisci ẽẽ
xꝑianũ. s id licet tenuiter recor¬
datus ẽ: recessit a defensione na¬
ture. Ubi ẽ gͦ inseꝑabilitas possi¬
bilitatis: Anforte ñdum bapti¬
Lati in nat᷑a hominũ ñ sunt : Hic
ꝓrsus hic posset uigilare: & si adu̾¬
tat pot̾. Qͥ fieri pot̾ inquit ut eu¬

Expanded text:
natura dici, quae uitiari posset, et natura dici, quae uitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret et usi autem uult et non potes, inest uoluntas, sed amissa est possibilitas. Adhuc uidete quas moles conetur, qua suam sententiam ducat, inrumpere, si ualeret. obicit enim sibi quaestionem dicens: sed caro nobis secundum apostolum contraria est, inquies. deinde respondet: qui fieri potest, ut contraria baptizato sit caro contraria, cum secundum eundem apostolum in carne non esse inteltellegatur? ita enim ait: uos autem carne non estis. bene, quod baptizatis dicit carnem contrariam esse non posse; quod utrum uerum sit post uidebimus. nunc uero quia non potuit penitus se obliuisci esse Christianum, sed id licet tenuiter recordatus est, recessit a defensione naturae. ubi est ergo inseparabilitas possibilitatis? an forte nondum baptizati in natura hominum non sunt? hic prorsus, hic posset uigilare et, si aduertat, potest. qui fieri potest, inquit, ut cu
Abbreviated transcription (Latin):
quare sine adiutorio gr̃e dĩ dicis ho¬
mine posse ñ peccare: ipsa inquit
ñpeccandi possibilitas ñ tam inar
bitrii potestate. quã in nat᷑e necessi
ad dm̃ ꝓprie ꝑtinere monstratur :
Expressa ẽ sententia q̃ latebat: ñ est
quẽ admodũ possit abscondi. Ideo
di gr̃e tribuit ñ peccandi possibili¬
possibilitatẽ ñ peccandi inseꝑabilit̾
insitã dicit. Cũ uult gͦ faciat: qr
ñ uult ñ facit: ubi enĩ est inseꝑabi¬
lis possibilitas ei accidere ñ potest
uoluntatis infirmitas: uł potiꝰ uo¬
luntatis adiacentia. & ꝑfectionis
indigentia. Sigͦ ita ẽ. unde ue¬
nit. uelle adiacet: ꝑficere aut̃ bo¬
nũ ñ adiacet: Sienĩ ista qui hẽ li¬
brũ scripsit de illa hõis nat᷑a loque¬
ret᷑. quȩ primo inculpata & salua
condita est. utcũq acceptaretur
hoc dictum: quãquã iniseꝑabilem
habere possibilitatem. id̃ est ut ita
diẽa inamissibilem. ñdebuit illa

Expanded text:
Quare sine adjutorio gratiae Dei dicis hoQuare sine adjutorio gratiae Dei dicis hominem posse non peccare? Ipsa, inquit, non peccandi possibilitas non tam in arbitrii potestate, quam in naturae necessad Deum proprie pertinere monstratur? Expressa est sententia quae latebat, non est quemadmodum possit abscondi. Ideo Dei gratiae tribuit non peccandi possibilipossibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit. cum uult ergo, faciat; quia non uult, non facit. ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere non potes uoluntatis infirmitas uel potius uoluntatis adiacentia et perfectionis indigentia. si ergo ita est, unde uenit: uelle adiacet, perficere autem bonum non adiacet ? si enim iste qui hunc librum scripsit de illa hominis natura loqueretur, quae primo inculpata et salua condita est, utcumque acceptaretur hoc dictum; quamquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa
Abbreviated transcription (Latin):
la inqͥt adimere uoluntas potest:
qđ inseparabilit̾ insicũ ꝓbat᷑ esse
nat᷑e. Unde gͦ illa uox. ut ñ que
cũq uultis illa faciatis: Unde e¬
tiam illa. ñ enĩ qđ uolo facio bonũ:
s qđ odi malũ hoc ago: Ubi ẽ pos
lunt faciunt. & de ñ peccando titi¬
q agebat ñde uolando: qr hoĩes ñ
aliteserant. Ecce homo qđ uult bo¬
nũ ñ agit: s qđ ñ uult malũ hoc a¬
git. Uelle illi adiacet: ꝑficere aut̃e
bonũ ñ adiacet. Tbi ẽ possibilitas
libet enĩ inse transfiguret: side se
ipso ista ñdicit apłs: homine certe
inse transfigurat. Ab isto aut̃ ista
humana natura inseꝑabilem nichil
peccandi possibilitatem habere de¬
fendit᷑. S his u̾bis id agit᷑ etiã a ne¬
sciente qui loquit᷑. ñ aut̾ nescien¬
te illo qui hȩc loquenda incautis
etiã dm̃ timentib suggerit. ut e¬
uacuet᷑ xꝑi gr̃a: humana sibi qͣsi
Ut aut̾ declinet᷑ inuidia qua xꝑia¬
ni ꝓsalute sua clamant &e dieu̾nt.

Expanded text:
la, inquit. adimere uoluntas potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: u t non quae uultis faciatis? unde etiam illa: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago? ubi est poslunt faciunt. et de non peccando utique agebat, non de uolando. quia homines non alites erant. ecce homo quod uult bonum non agit, sed quod non uult malum. hoc agit; uello illi adiacet. perficere autem bonum non adiacet. ubi est possibilitas, libet enim in se transfiguret, si de se ipso ista non dicit Apostolus, hominem certe in se transfigurat. Ab isto autem ipsa humana natura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. Sed his verbis id agitur, etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam Deum timentibus suggerit, ut evacuetur Christigratia, humana sibi ad Ut autem declinetur invidia, qua Christiani pro salute sua clamant et dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rari debere audir̃e. S qr neutrũ
ex uoto ꝓuenit: malui quomͦ᷑ po¬
tui hȩc comp̃hensa dirigere. ꝗͣ

Expanded text:
rari deberet, audirem. sed quia neutrum ex uoto prouenit, malui, quo modo potui, haec comprehensa dirigere
Abbreviated transcription (Latin):
LLud autẽ qđ in opuscło meo
contra porphiriũ sub titulo de
recolitis: ita dixi ut hane dili¬
gentiorẽ & oꝑosiorem disputati¬
oñe de gr̃a pret̾irem: ñsane o¬
missa significatione qđ eam lo¬
eo illo explicare noluissem. q̃
posset alias uł ab aliis explica
ant qđ eiꝰ doctrinã ñ om̃s secunt᷑
sentiunt enĩ & ipsi nequaquam
hoc recte obici posse uł sapientis
tassis longe aliud diuinũ consilt¬
um. longe secretiꝰ latit. sine p̃ui.¬
dicio etiam aliaꝵ forte calsarũ
q̃ a prudentib uestigari queunto
hoc solũ eis breuitatis gr̃a in huiꝰ
questionis disputatione dicamꝰ. t̃ẽ
uoluisse hõib apparere. xꝑmata¬

Expanded text:
llud autem quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, derecolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicariant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiatassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christ
Abbreviated transcription (Latin):
rant eredit᷑i᷑. His eñi tẽꝑib & his
locis quib euangłium eiꝰ ñ est p̃di¬
catũ. tales om̃s in eiꝰ predicatione
fut᷑os esse p̃sciebat. quales ñ qui¬
dem om̃s s t̃n multi in eiꝰ corpora¬
li p̃sentia fuert̾ qui in eũ nec sus¬
citatis ab eo mortius credere uo¬
luert̃: quales etiã nc̃ multos in¬
demꝰ. eũ tanta manifestatione de
illo cõpleant᷑ p̃conia ꝓpħare. nolle
adhuc credere. & malle humana
astutia resistere. ꝗͣ tamclarȩ at¬
q ꝑspicuȩ tam q sublimit᷑ & sub¬
tiliter diffamate diuinȩ cedere
auctoritati. quã dui paruꝰ & in¬
firmꝰ ẽ intellectus hõis diunȩ ac
apparere uł predicari merito nol¬
let. quos nec uerbis nec miracłis
siuis eredit̃os presciebat: Neq e
ñi incredibile ẽ tales fuisse tune
dañs quales ab eiꝰ aduentu usq

Expanded text:
 his locis, quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere uoluerunt, quales etiam nunc multos uidemus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere et malle humana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati, quam diu paruus et infirmus est intellectus hominis diuinae apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usq
Abbreviated transcription (Latin):
aut tamquã eunde post prauã simulatio¬
nem paisli uoce correptum. Hanc illi ma-¬
tris caritatem suꝑbe accipientes & impie
reprehendentes: qr petro post galli ean¬
tum surgenti ñ gratulati sunt: eum lucife¬
ro qui mane oriebat᷑ cadere meruerunt.
ee eos audiamꝰ qui negant ȩccłam dei
omĩa peccata posse dimittere. Itaq mi-¬
seri dum in petro petrã ñ intelligunt. &̾¬
nolunt credere datas ȩccłȩ elaues regni eȩ
loꝵ : ipsi eas de manib amiserunt. Isti
sunt qui uiduas si nupserint tamqũa ad¬
ulteras clamant: & suꝑ doctrinã apłicã
se p̃dicant mundiores: qui nom̃ suum si
uellent agnoscere mundanos potiꝰ se qũã
mundos uocarent. Nolentes eñĩ sipecca¬
uerint corrigi. niehil aliuã delegerunt
nisi eũ hoc mundo damnari. Nam quib
ueniam peecatoꝵ. negant ñ eos aliqua sa¬
nitate eustodiunt. s egris subtrahunt me
bere ñ ꝑmittunt. Non enĩ prudentiores

Expanded text:
aut tamquam eundem post prauam simulatioaut tamquam eundem post prauam simulationem Pauli uoce correctum. hanc illi matris caritatem superbe accipientes et inpie reprehendentes, quia Petro post galli cantum surgenti non gratulati sunt, cum lucifero, qui mane oriebatur, cadere meruerunt. Nec eos audiamus, qui negant ecclesiam dei omnia peccata posse dimittere. itaque miseri, dum in Petro petram non intellegunt et nolunlorum, ipsi eas de manibus amiserunt. Isti sunt qui viduas, si nupserint, tanquam adulteras damnant, et super doctrinam apostolicam se praedicant esse mundiores . Qui nomen suum si vellent agnoscere, mundanos se potius, quam mundos vocarent. Nolentes enim, si peccaverint, corrigi, nihil aliud elegerunt, nisi cum hoc mundo damnari. Nam quibus veniam peccatorum negant, non eos aliqua sanitate custodiunt, sed aegris subtrahunt medbere non permittunt. Non enim prudentiores
Abbreviated transcription (Latin):
mas me. pasce oues mȩas.Debet ergo ȩe¬
elesia catholica eorrepͥtis & pietate fir ma¬
tisfiliis libenter ignoscere: eũ ipsi petro
ꝑsona eiꝰ gestanti & cũ in mareͥ titubasset.
& cũ dñm carnaliter a passione reuoeas¬
set. & eũ aurem serui gladio p̃eidisset.¬
& cum ipsum dñm ter negasset. & eũ in si¬
mulatione postea suꝑsticiosa lapsus est.
uideamꝰ ueniam esse concessam: eumq
correptũ atq firmatũ usq ad dñieȩ pas¬
sionis głam ꝑuenisse. Itaq post ꝑsecutio¬
nam quȩ ꝑ arrianos hereticos facta erat.
postea quam pax quã quide eatholiea in
dño tenet. etiam a principib sełi reddita
est. ep̃i qui ꝑfidiȩ arrianoꝵ. in slla ꝑsecu¬
tione consenserunt. multi correpti redi¬
re incatholicã delegerunt. damnantes
siut qd erediderant siue qđ se eredidisse
simulauerant. Hos eccla eatholiea mat̃¬
no reipit sinu tamquã petrũ post fletũ
negationis ꝑ galli cantum admonitum.

Expanded text:
mas me? pasce oues meas. debet ergo ecmas me? pasce oues meas. debet ergo ecclesia catholica correctis et pietate firmatis filiis libenter ignoscere, cum ipsi Petro personam eius gestanti, et cum in mari titubasset et cum dominum carnaliter a passione reuocasset et cum aurem serui gladio praecidisset et cum ipsum dominum ter negasset et cum in simulationem postea superstitiosam lapsus esset, uideamus ueniam esse concessam eumque correctum atque firmatum usque ad dominicae passionis gloriam peruenisse. itaque post persecutionem, quae per Arrianos haereticos facta erat, posteaquam pax, quam quidem catholica in domino tenet, etiam a principibus saeculi reddita est, episcopi, qui perfidiae Arrianorum in illa persecutione consenserant, multi correcti redire in catholicam delegerunt, damnantes siue quod crediderant siue quod se credisse simulauerant. hos ecclesia catholica materno recepit sinu, tamquam Petrum post fletum negationis per galli cantum admonitum
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Est enĩ magna uirtus pietatis. pax
& unitas. qr unus ẽ d̾s. Hane illi ñ ha¬
bent : qr precisi ab unitate sunt. Itaq si
qui ex ipsis ad catholica ueniunt. ñ iterar¬
ad speeiem pietatis quã habent. s accipi¬
unt uirtutem pietatis quã ñ habent
Nam & amputatos ramos de nuo posse
inseri si ñ ꝑmanserint in incredulitate: a¬
ꝑtissime apłs doeet. Qđ eũ luciferiani
quis ñ detestandum ẽẽ cognoseat: & ido
maxime: qr hoc eis displicuit in ȩccła catho¬
lica qđ uere catholicȩ sc̃itatis ẽ. Nusqͣm
eñĩ tam uigere debent uiscera misediȩ
quã in catholica eccła : ut tamquã uera
mater nec peccantib filiis suꝑbe insultet.
nec eorrepͣtis difficile ignoscat. Non eñi si¬
ne causa inter om̃s apłos huiꝰ eccłȩ catho¬
licȩ ꝑsonã sustinet petrus. Huic enĩ ȩccłȩ
elaues regni cȩloꝵ datȩ sunt: cũ petro da¬
te sunt. De eum ei dieit᷑. ad om̃s dicit᷑: a¬

Expanded text:
tes; est enim magna uirtus pietatis pax tes; est enim magna uirtus pietatis pax et unitas, quia unus est deus. hanc illi non habent, quia praecisi ab unitate sunt. itaque, si qui ex ipsis ad catholicam ueniunt, non iterant speciem pietatis, quam habent, sed accipiunt uirtutem pietatis, quam non habent. nam et amputatos ramos denuo posse inseri, si non permanserint in incredulitate, apertissime apostolus docet. quod cum Luciferiani quis non detestandum esse cognoscat? et ideo maxime, quia hoc eis displicuit in ecclesia catholica, quod uere catholicae sanctitatis est. nusquam enim tam uigere debent uiscera misericordiae quam in catholica ecclesia, ut tamquam uera mater nec peccantibus filiis superbe insultet nec correctis difficile ignoscat. non enim sine causa inter omnes apostolos huius ecclesiae catholicae personam sustinet Petrus; huic enim ecclesiae claues regni caelorum datae sunt, cum Petro datae sunt. et cum ei dicitur, ad omnes dicitur: a
Abbreviated transcription (Latin):
geliũ predicari  Quis ñ miretur esst
aliquem qui se xꝑianũ dici uelit. &̃ ad¬
uersus. xꝑi głam tanta impietate reci¬
piat᷑. ut audeat dicere om̃s popłos gen¬
tium qui moddo adhue accedunt ȩeesesi
đi. & indi filiũ festinanter credunt. in¬
aniter facere qr nonaliquis donatista ba¬
ptirat ⁊ Sine dubio ista exeerarent᷑ homi¬
nes. &e eos sine ilatione relinquerent si
xꝑͥm quererent. si eccłam diligerent. si
liberi essent. si aurem dextram integrã
¶retinereu.
ee eos audiamus
qui quãuis neminẽ rebaptrient pͥ¬
eiderunt se tñ ab unitate. & luciferian
magis dici quã catholici maluerunt
repetendum: recte faciunt. Sentiunt
nĩsaeramentũ sẽi lauaeri nusquã esst
nisi ex catholica eecła ÷ s eam formã ba¬
buere secũ sarmenta p̃eisa quã iipsa
uite ante qua preeiderent᷑ a eceꝑant
Hi sunt eñi de quib apłs dicit. Habentes
speciem pietatis. uirtutẽ autẽ eiꝰ ab negai¬

Expanded text:
gelium praedicari? quis non miretur esse gelium praedicari? quis non miretur esse aliquem, qui se christianum dici uelit et aduersus Christi gloriam tanta inpietate rapiatur, ut audeat dicere omnes populos gentium, qui modo adhuc accedunt ecclesiae dei et in dei filium festinanter credunt, inaniter facere, quia non eos aliquis donatista baptizat? sine dubio ista exsecrarentur homines et eos sine dilatione relinquerent, si Christum quaererent, si ecclesiam diligerent, si liberi essent, si aurem dexteram -integram retinerent. Nec eos audiamus, qui quamuis neminem rebaptizent, praeciderunt se tamen ab unitate et Luciferiani magis dici quam catholici maluerunt. repetendum, recte faciunt. sentiunt enim sacramentum sancti lauacri nusquam esse nisi ex catholica ecclesia, sed eam formam secum habere sarmenta praecisa, quam in ipsa uite, antequam praeciderentur, acceperant. hi sunt enim, de quibus apostolus dicit: habentes speciem pietatis, uirtutem autem eius abnegan
Abbreviated transcription (Latin):
i głam querentes s suã. satis signifieat
se seruũ esse ñ liberum. & aur̃ẽ dextram
se habere p̃cisam. Petrus enĩ errans in
amore dñi: seruo ñlibero aur̃e dextrã
precidit. Ex quo significat eos qui gla¬
dio seismatis feriuntur. & seruos esst
carnalium desidertoꝵ ñdum eductos
in libertatem sꝑs scĩ ut iam ñ confid̾ant
in homine. & non audire qđ dextrum ẽ.
id est dñi głam ꝑ catholicam ȩccłam la¬
tissime ꝑuagatam. & audirẽ sinistrum
humane inflationis errorẽ. S tñ eum
dñs ineuangłio dicat eũ ꝑ om̃s gentis fu¬
erit euangeliũ predicat᷑um tunc finẽ es¬
se futurũ: Quomodo isti dicunt qđ iam
cetere om̃s gentes ceciderunt a fide. &
in sola parte donati remansit ȩccła. cũ
manifestum sit ex quo ista pars ab uni¬
tate p̃eisa ẽ. ñ nullas gentes postea ere¬
didisse. & adhuc esse aliquas quȩ ñdũ
eredidert̃. quib cotidie ñ cessatur euan¬

Expanded text:
dei gloriam quaerentes, sed suam, satis significat dei gloriam quaerentes, sed suam, satis significat seruum se esse, non liberum et aurem dexteram se habere praecisam. Petrus enim errans in amore domini seruo, non libero aurem dexteram praecidit. ex quo significat eos, qui gladio schismatis feriuntur, et seruos esse carnalium desideriorum, nondum eductos in libertatem spiritus sancti, ut iam non confidant in homine, et non audire quod dextrum est, id est domini gloriam per catholicam ecclesiam latissime peruagatam, sed audire sinistrum humanae inflationis errorem. sed tamen, cum dominus in euangelio dicat, cum per omnes gentes euangelium fuerit praedicatum, tunc finem esse futurum, quomodo isti dicunt, quod iam ceterae omnes gentes ceciderunt a fide et in sola Donati parte remansit ecclesia, cum manifestum sit, ex quo ista pars ab unitate praecisa est, nonnullas gentes postea credidisse et adhuc esse aliquas, quae nondum crediderunt, quibus cotidie non cessatur euan
Abbreviated transcription (Latin):
illo loco siquide in malo positus ẽ. dis¬
eordiosam linguã significat. qua tẽ il¬
le infelix ecclesiã ꝑẽussit. s ñ oceidit.
Non autẽ dixit dñs. qui occiderit gla¬
dio gladio moriet᷑: s qui gladio usus
fuerit inquit gladio moriet᷑. Ergo ille
ꝑeussit eccłam ungua litigiosa: qua nẽ
ipse concidit᷑ ut om̃ino disꝑeat atq mo¬
riat᷑. & tñ illud tẽ apłs petrus ñ suꝑbia
sua : s quãuis carnali tam̃ amore dñi
fecerat. Itaq admonitus recondit gla¬
diũ : iste autẽ nec uictus hoc fecit. Si.¬
quide eũ ep̃o ceciliano causam eũ dice¬
ret audientib ep̃is romȩ quos ipse peti¬
uerat. nichil eoꝵ quȩ intenderat potu¬
it ꝓbare: & sic remansit in seismate ut
suo gladio moreret᷑. Popłs aut̃e ipsius
qñ ñ audit ꝓpħas & euangłium inquib a¬
ꝑtissime seriptũ ẽ eccłam xꝑi ꝑ om̃s gen
tes esse diffusam. & audit scismatieos ñ

Expanded text:
illo loco, siquidem in malo positus est, disillo loco, siquidem in malo positus est, discordiosam linguam significat, qua tunc ille infelix Ecclesiam percussit, sed non occidit. Non enim dixit Dominus, Qui occiderit gladio, gladio morietur; sed, Qui gladio usus fuerit, inquit, gladio morietur. Ergo ille percussit Ecclesiam lingua litigiosa, qua nunc ipse conciditur, ut omnino dispereat atque moriatur. et tamen illud tunc apostolus Petrus non superbia sua, sed quamuis carnali, tamen amore domini fecerat. itaque admonitus recondit gladium; iste autem nec uictus hoc fecit, siquidem cum episcopo Caeciliano causam cum diceret audientibus episcopis Romae, quos ipse petiuerat, nihil eorum quae intenderat potuit probare; et sic remansit in schismate, ut suo gladio moreretur. populus autem ipsius, quando non audit prophetas et euangelium, in quibus apertissime scriptum est ecclesiamt schismaticos non
Abbreviated transcription (Latin):
una catholica ẽ. negant ꝑ orbem̃
esse diffusam : s in sola africa hoc ẽ in
parte ddonati pollere arbitrant᷑: ita
surqdi sunt aduersus ꝓpħam dicentem.
filiꝰ m̃s es tui. ego hodie genui de. postu¬
la a me & dabo tibi gentes hereditate
tuam &̾ possessionẽ tuam terminos t̃re
& alia multa siue in ueteris siue in no¬
ui testam̃ti libris quȩ seripta sunt.
cimꝰ : dicunt ista omĩa fuisse cõpleta
antequã esset pars donati. s postea to-¬
tam ȩccłam ꝑisse: & in sola donati par¬
te reliquias eius remansisse contena t̃
Ilingũa suꝑbam & nefariam. Hec si ue¬
re sic uiuerent ut uel inter se pacem
postea eustodirent. Nẽ autẽ ñ atcendt̃
iam in ipso donato completũ fuisse qđ
dictum ẽ. in qua m̃sura mensi fueritis
in ea remetiet᷑ uobis. Sicut enĩ xꝑm di¬
uidere conatus ẽ: sic ipse a suis eotidia
na coneisione diuidit᷑. Ad hoc etiã ꝑti¬
net illud qd dñs dicit. Qui enĩ gladio
ꝑ eusserit: gladio moriet᷑. Gladius eñi

Expanded text:
una catholica est, negant per orbem esse diffusam, sed in sola Africa, hoc est in parte Donati pollere arbitrantur. ita surdi sunt aduersus prophetam dicentem: filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae, et alia multa, siue in ueteris siue in noui testamenti libris quae scripta sunt, cimus, dicunt iam ista omnia fuisse conpleta, antequam esset pars Donati, sed postea totam ecclesiam perisse et in sola Donati parte reliquias eius remansisse contendunt. o linguam superbam et nefariam ! nec si uere sic uiuerent, ut uel inter se pacem postea custodirent. nunc autem non adtendunt iam in ipso Donato completum fuisse, quod dictum est: in qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis. sicut enim Christum diuiderna concisione dividitur. Ad hoc etiam pertinet illud quod Dominus dicit, Qui enim gladio percusserit, gladio morietur . Gladius enim
Abbreviated transcription (Latin):
accedentib nobis bonis morib &xꝑiana
iusticia. in qua ẽ caritas d̃i & ꝑximi ꝑfe.¬
eta & firmata. ut unusquisq nr̃m de di¬
abolo inimico & angłis enis triumphet
in semet ipso in xꝑo quẽ induit. qr ꝑfe¬
cta earitas nec cupiditatem habet sełi
nec timorem scłi. id est nec cupiditatẽ
ut acquirat res temporales. nec timo¬
rem ut amittat res temporales. ꝑ quas
duas ianuas intrat & regnat inimicus.
qui primo d̃i timore deinde caritate
pellendus est. Debemꝰ itaq tanto aui¬
dius appetere aꝑtissimã & euidentissi¬
mam eognitionem ueritatis. quanto
nos uidemꝰ in caritate ꝓficert. & eius
simplicitate eor. habere mundatũ. qr
ipso interiore ocło ueritas uidet᷑. bea¬
ti enĩ mundi corde inquit qm̃ ipsi dm̃
uidebunt. ut in caritate radicati et
fundati preualeamꝰ comprehendere
eum om̃ib seĩs que sit latitudo & lon¬
gitudo & altitudo & ꝓfundũ. scire
etiam suꝑeminentem scientiã carita¬

Expanded text:
accedentibus bonis moribus et christiana iustitia, in qua est caritas dei et proximi perfecta et firmata, ut unusquisque nostrum de diabolo inimico et angelis eius triumphet in semet ipso in Christo, quem induit, quia perfecta caritas nec cupiditatem habet saeculi nec timorem saeculi, id est nec cupiditatem, ut adquirat res temporales, nec timorem, ne amittat res temporales. per quas duas ianuas intrat et regnat inimicus, qui primo dei timore, deinde caritate pellendus est. debemus itaque tanto auidius adpetere apertissimam et euidentissimam cognitionem ueritatis, quanto nos uidemus in caritate proficere et eius simplicitate cor habere mundatum, quia ipso interiore oculo uidetur ueritas — beati enim mundo corde, inquit, quia ipsi deum uidebunt — ut in caritate radicati et fundati praeualeamus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et profundum, scire am supereminentem scientiam carita
Abbreviated transcription (Latin):
qd & dñs ꝓmittit cum dicit. neq nubent
neq uxores ducent. s erunt ȩquales an-¬
głis d̃ĩ. Non enĩ iam hominib sdo ui¬
uent: eũ equales angłis facti fuerint.
mmutabit᷑ ergo earo & sanguis. & fiet cor¬
pus eȩleste & angłicum. & mortui enim
resurgent incorrupti & nos immutabim᷑.
ut & illud uerũ sit qd resurget caro:. &
illud uerũ sit qđ caro & sanguis regnũ

Expanded text:
Dominus promittit, cum dicit, Neque nubent, neque uxores ducent, sed erunt aequales Angelis Dei . Non enim jam hominibus, sed Deo vivent, cum aequales Angelis facti fuerint. Immutabitur ergo caro et sanguis, et fiet corpus coeleste et angelicum. Et mortui enim resurgent incorrupti, et nos immutabimur : ut et illud verum sit, quod resurget caro; et illud verum sit, quod ca
Abbreviated transcription (Latin):
dixi de quib suꝑius loqui ceꝑam
dicens. Quãqͣm etiam si eisdem con¬
cedatur inferiore alio genere ani¬
marũ non illici ad turpia: ñ inde
conficiunt. aut illas natura malas

Expanded text:
dixi, de quibus apertius loqui coeperam dicens: quamquam etiamsi eisdem concedatur inferiore alio genere animarum nos inlici ad turpia, non inde conficiunt aut illas naturas malas
Abbreviated transcription (Latin):
ter bina ista qͥd inter se differunt
diligenter & uigilanter intuendũ
est: posse ñ peccare & ñ posse pecca¬
re. posse ñmori & ñposse mori:
bonũ posse ñ deserere. bonũ ñ pos¬
se deserere. Potuit enĩ ñ peceare
primꝰ homo : potuit ñ mori: po¬
tuit bonũ ñ deserere. Nuiquid
dicturi sumꝰ ñ potuit peccare qͥta¬
le habebat liberũ arbitrium:
Aut ñ potuit mori cui dictum ẽ. si
peccaueris morte morieris: Aut
ñ potuit bonũ deserere. eũ hoc
peccando deseruerit: & idđo mor¬
tuus sit: Prima gͦ lib̾tas uolun¬
tatis erat posse ñpeccare: nouis¬
sima erit multo maior ñposse pec¬
care. Prima unmortalitas erat
posse ñmori: nouissima erit mul¬
to maior ñposse mori. Prima e¬
rat ꝑseuerantiȩ potestas. bonum
posse ñ deserere: nouissima erit
ꝑ seuerantie felicitas bonũ ñ posse
deserere. Numqͥd qr erunt bo¬
na nouissima potiora atq melio¬
ra: idđo fuert̾ illa prima uel nul¬

Expanded text:
ter, bina ista quid inter se differant, ter, bina ista quid inter se differant, diligenter et vigilanter intuendum est; posse non peccare, et non posse peccare, posse non mori, et non posse mori, bonum posse non deserere, et bonum non posse deserere. Potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. Numquid dicturi sumus, Non potuit peccare, qui tale habebat liberum arbitrium? aut, Non potuit mori, cui dictum est, Si peccaveris, morte morieris ? autn potuit bonum deserere", cum hoc peccando deseruerit et ideo mortuus sit? prima ergo libertas uoluntatis erat, posse non peccare; nouissima erit multo maior, non posse peccare. prima immortalitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior, non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nul
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m quib id dare dõ placuit :
ut ñ solum assit sine quo ꝑmanere
ñ possumꝰ etiam si uelumꝰ. uerum
etiã tantũ ac tale sit ut uelimus.
fit qͥppe in nobis ꝑ hanc di gr̃am
in bono recipiendo & ꝑseueranter
tenendo. ñ solum posse qđ uolumꝰ
uerũ etiam uelle q̃ possumꝰ : qđ
ñ fuit in homine primo. Unũi eñi
hoꝵ in illo fuit: alterũ ñ fuit.
tem in eo ꝑmaneret. egebat adiu¬
torio gr̃e sine quo id om̃ino nos
posset: acceperat posse si uellet:
ẜ ñ habuit uelle qđ posset. Nã si
habuisset: ꝑseuerasset. Posset enĩ e¬
tiã ꝑseuerare si uellet. Qđ ut nol¬
let de libero descendit arbitrio:
qđ t̃c̃ ita liberũ erat. ut bñ uelle
riꝰ libero arbitrio qñ ñ potuerit
seruire peccato: que fut᷑a erat &
hominis sicut facta ẽ & angłis scĩs
merces meriti: Nẽ aut̃e ꝑ pecca¬
tũ ꝑdito bono merito. in his qui
liberant᷑ factum ẽ donũi gr̃e: quȩ
merces meriti fut᷑a erat. Qua ꝓp¬

Expanded text:
are Deo placuit, ut non solum adsit sine quo permanere non possumus, etiam si velimus, verum etiam tantum ac tale sit, ut velimus. Fit quippe in nobis per hanc Dei gratiam in bono recipiendo et perseveranter tenendo, non solum posse quod volumus, verum etiam velle quod possumus. Quod non fuit in homine primo: unum enim horum in illo fuit, alterum non fuit. Ntem in eo permaneret, egebat adjutorio gratiae, sine quo id omnino non posset: et acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quod posset; nam si habuisset, perseverasset. Posset enim perseverare si vellet: quod ut nollet, de libero descendit arbitrio; quod tunc ita liberum erat, ut et bene velle rius libero arbitrio, quando non potuerit seruire peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est angelis sanctis, merces meriti? nunc autem pro peccato perdito bono merito in his qui liberantur factum est donum gratiae, quae merces meriti futura erat. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
si uellet desereret. Hec aut̃e tanto
maior ẽ. ut parũ sit hõi ꝑ illã re¬
parare ꝑditam libertatẽ : parum
sit deniq ñ posse sine illa uł appre¬
hendere bonũ uł ꝑmanere in bo
tem : in illa qͥppe eũ fecerat qͥ fece¬
rat rectũ. Bederat adiutoriũ sũ
quo in ea ñposset ꝑmanere si uellet.
Ut autẽ uellet: meiꝰ libero reliqͥt
arbitrio. Possec gͦ ꝑmanere siuel¬
let: qr ñ deerat adiutoriũ ꝑ qd
posset & sine qͦ ñ posset ꝑseuerant̃
bonũ tenere qđ uellet. S qr nolu
it ꝑmanere: ꝓfecto eiꝰ est culya eu¬
ius meritũ fuisset si ꝑmanere uo¬
luisset : sicut fecert angłi sc̃ĩ qui
cacdentib aliis ꝑ liberũ arbitrũ
ꝑ idem liberũ arbitriũ steterunt
ipsi ÷ & huiꝰ mansionis debit̾a mer¬
cedem reciꝑe meruerunt : tantam
scilicet beatitudinis plenitudinem
qua eis certissimĩ sit semꝑse in il¬
la esse mansuros. Si aut̃e hoc ad¬
utoriũ uel angło uł homini eũ

Expanded text:
si vellet desereret. Haec autem tanto si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bontem; in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutorium per quod posset, et sine quo non posset perseveranter bonum tit parmanere, profecto ejus est culpa cujus meritum fuisset si permanere voluisset; sicut fecerunt angeli sancti, qui, cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, et hujus mansionis debitam mercedem recipere meruerunt, tantam scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo, vel homini, cum