comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uulos dicunt quia ñ st̃ eis merita ulla certaminis quo uitia suꝑant᷑. i xl uiii. Melitiani a me¬
litio nuncupati. nolentes orare cũ conuersis. id ÷ eis qui in ꝑsecutionẽ ceciderunt scisma fece¬
runt. nẽ aut̃ dñrarrianis ẽe coniuneti. xl viiii. Arriani ab arrio. in eo st̃ notissimi¬

Expanded text:
parvulos dicunt, quia non sunt eis ulla merita certaminis, quo vitia superantur. XLVIII. MELETIANI a Meparvulos dicunt, quia non sunt eis ulla merita certaminis, quo vitia superantur. XLVIII. MELETIANI a Meletio nuncupati, nolentes orare cum conversis, id est, eis qui in persecutione ceciderunt, schisma fecerunt. Nunc autem dicuntur Arianis esse conjuncti. XLIX. ARIANI ab Ario, in eo s
Abbreviated transcription (Latin):
adhȩrentẽ. ut quando liberam̃ atql purgam separet᷑ a nobis & in sua natura &iã ipsa immor¬
calit̃uiuat. Fasq duas animas uł duas mentes. unã bonã alterã malã. in uno homine int̃ se
hoc uitiũ sicut nos dicimus nusquã futurũ. sed a nobis seiunetã atq seclusã substantiã istã mali.
& finito isto sȩcło post conflagrationẽ mundi inglobo quodã tamquã in carcere sempit̾no ẽẽ uic¬
turã. Cuiglobo affirmant accessurĩ semꝑatq adhesurũ quasi eooꝑtoriũ & tectoriũ ex anima¬
bus natura quidẽ nobis. sedtamen quȩ ñ potuerint anaturȩ bonȩ conditione mundari: Ixluii.
Hieracitȩ quoꝵ doctor hiereca nuncupat᷑. resurrectionẽ carnis negant. Monachos tantũ et
monachas & coniugia ñ habentes. in cõmunionẽ sui recipiunt. Ad regnũ cęlorũ ñ ꝑtinere

Expanded text:
adhaerentem, ut quando liberamur atque purgamur, separetur a nobis, et in sua natura etiam ipsa immoradhaerentem, ut quando liberamur atque purgamur, separetur a nobis, et in sua natura etiam ipsa immortaliter vivat: easque duas animas, vel duas mentes, unam bonam, alteram malam, in uno homine inter se hoc vitium, sicuti nos dicimus, nunquam futurum: sed a nobis sejunctam atque seclusam substantiam istam mali, et finito isto saeculo post conflagrationem mundi in globo quodam, tanquam in carcere sempiterno, esse victuram. Cui globo affirmant accessurum semper et adhaesurum quasi coopertorium atque tectorium ex animabus, natura quidem bonis, sed tamen quae non potuerint a naturae malae contagione mundari. XLVII. HIERACITAE, quorum auctor Hieraca nuncupatur, resurrectionem carnis negant. Monachos tantum et monachas et conjugia non habentes in communionem recipiunt. Ad regnum coelorum non pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
finitis. Habent& iã ep̃i diacones: namcȩteri. electi tantũ modo uocant᷑. Sed mittunt᷑ &iam ipsi
qui uident᷑ idonei ad hunc errorẽ. uł ubi ẽ sustentandũ & augendũ. uł ubi ñ ẽ & iam seminandũ.
Saptisiũ in aqua nihil euiquã ꝑhibent salutis afferre. nec quẽquã eoꝵ quos decipiunt baptizan¬
lũ putant. Orationes faciunt ad solẽ ꝑdiem qua qua uersus circuit. ad lunã ꝑ noetẽ si appai
Si aut̃ ñ appar&. ad aqui loniã partẽ . qua sol cũ occiderit ad orientẽ reuertit᷑. Stant orantes
eccatoꝵ origines ñ libero arbitrio uoluntatis. sed substantiȩ tribuunt gentis aduersȩ. quã
matitant ẽe hominib mixtã. Omnẽ carnẽ ñ di sed malȩ mentis eẽ ꝑhibent opificiũ. quȩ con
primo homine naturȩ nobis in et infirmitatẽ : sed substantiã uolunt eẽ contrariam sic nobis

Expanded text:
etiam episcopi diaconos. Jam caeteri tantummodo Electi vocantur: sed mittuntur etiam ipsi etiam episcopi diaconos. Jam caeteri tantummodo Electi vocantur: sed mittuntur etiam ipsi qui videntur idonei, ad hunc errorem, vel ubi est, sustentandum et augendum; vel, ubi non est, etiam seminandum. Baptismum in aqua nihil cuiquam perhibent salutis afferre: nec quemquam eorum quos decipiunt, baptizandum putant. Orationes faciunt ad solem per diem, quaqua versum circuit: ad lunam per noctem, si apparet; si autem non apparet, ad aquiloniam partem, qua sol cum occiderit, ad orientem revertitur, stant orantes. Peccatorum originem non libero arbitrio voluntatis, sed substantiae tribuunt gentis adversae: quam dogmatizantes esse hominibus mixtam, omnem carnem non Dei, sed malae mentis perhibent esse opificiprimo homine natura nobis inesse infirmitatem; sed substantiam volunt esse contrariam, sic nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ficandis humanis sensib p̃buisse. ubi ñ salũ mort̃e uerũ &iã resurrtetionẽ similit̃ mentaret᷑
Dm̃ qui legẽ ꝑmoysendedit & in hebreis ꝓphets locutus ẽ non eẽ uerũ dm̃ sed unũ exprin¬
ipib tenebrarũ. ipsiusq testam̃ti noui scripturas tamquã in falsatas legunt. ut qõ
uolunt inde accipiant & qđ nolunt iticiant eisq tamquã totũ uerũ habentes ñnullas apoerifas
anteponunt. Promissionẽ dñi utũ xp̃i de para clyto spũ sco in suo heresiareha maniehto
los habuit instar apłici numeri. quẽ numerũ manichei hodieq custodiunt. N lexecleo¬
tis suis habent duodec̃i. quos appellant magistros. & terciũ decimũ principẽ ipsorũ
ł p̃os aut̃ septuaginta duos. qui ordinant᷑ amagistris. & prb̃o qui ordinant᷑ ab ep̃is. ut in numerunde

Expanded text:
ficandis humanis sensibus praebuisse, ubi non solum mortem, verum etiam resurrectionem similiter mentiretur. ficandis humanis sensibus praebuisse, ubi non solum mortem, verum etiam resurrectionem similiter mentiretur. Deum qui Legem per Moysen dedit, et in Hebrcipibus tenebrarum. Ipsiusque Testamenti Novi scripturas tanquam infalsatas ita legunt, ut quod volunt inde accipiant, quod nolunt rejiciant, eisque tanquam totum verum habentes nonnullas apocryphas anteponant. Promissionem Domini Jesu Christi de paracleto Spiritu sancto in suo haeresiarcha Manichaeo los habuit, ad instar apostolici numeri, quem numerum Manichaei hodieque custodiunt. Nam ex Electis suis habent duodecim, quos appellant magistros, et tertium decimum principem ipsorum: episcopos autem septuaginta duos, qui ordinantur a magistris; et presbyteros, qui ordinantur ab episcopis. Habent
Abbreviated transcription (Latin):
fendarit principes tenebrarũ incȩlestib colligatos a quib: omñe carnẽ dicunt originem du¬
cere. Et si utunt᷑ coniugib : conceptũ tamen generationẽq deuitent. ne diuina subst¬
tia quȩ in eosꝑ alim̃tũ in gredit᷑. uinculis carneis liget᷑ in ple. Sic quippe in omnẽ carne
id ÷ ꝑȩscas & potus uenire animas credunt : Vnde nuptias sine dubitatione condẽpnant
& quantũ in ipsis ẽ phibent. quando generare ꝓhibent ꝓpt̃ qđ coniugia copulanda sunt
Adam & euã exparentib principib fumi asserunt natos qm̃ pat̃ coꝵ nomine saclas socio¬
affirmant quẽ dicit seriptura nrã serpentẽ. a quo illuminatos sc̃ asserunt ut cognitionis
oculos apirent & bonũ malũq dinoscerent. eũq xp̃m nouissimis tẽporib uenisse ad ani¬
mas ñ ad corpora liberanda. nec fuisse in carne uera. sed simulatã speciem carnis ludi¬

Expanded text:
fendant principes tenebrarum in coelestibus colligatos, a quibus omnem carnem dicunt originem dufendant principes tenebrarum in coelestibus colligatos, a quibus omnem carnem dicunt originem ducere: et si utuntur conjugibus, conceptum tamen generationemque devitent, ne divina substantia quae in eos per alimenta ingreditur, vinculis carneis ligetur in prole. Sic quippe in omnem carnem, id est, per escas et potus venire animas credunt. Unde nuptias sine dubitatione condemnant, et quantum in ipsis est, prohibent; quando generare prohibent, propter quod conjugia copulanda sunt, Adam et Evam ex parentibus principibus fumi asserunt natos: cum pater eorum nomine Saclas socioaffirmant, quem dicit nostra Scriptura serpentem, a quo illuminatos asserunt, ut cognitionis oculos aperirent, et bonum malumque dignoscerent: eumque Christum novissimis temporibus venisse ad animas, non ad corpora liberanda. Nec fuisse in carne vera, sed simulatam speciem carnis ludi
Abbreviated transcription (Latin):
& dolere cũ ledit᷑. nec alit̃ inde aliꝗd nisi cũ eruciatueoꝵ quẽ quã posse euellere aut carꝑc
Propt̃ qđ ãgrũ spinis purgare nefas habent. uti de agriculturã quȩ om̃iũ artiũ ẽ in nocentis¬
sima. taniquã pluriũ homicidiorũ ream dementes accusant. suisq auditorib: ideo h
arbitrant᷑ ignosei. quia prȩbent inde alim̃ta electissuis. ut diuina illa substantia in eoꝵ
uentre purgata impetr& cis ueniã quoꝵ tradit᷑ oblatione purganda. Itaqr ipsi electini¬
bil in agris oꝑantes nec poma carpentes. nec saltẽ folia ulla uellentes. exspertant hȩc
afferri usib: suis ab auditorib suis uiuentes de tot tantisq seđm suã uanitatẽ homicidus
alienis. Monent &iã eosdẽ auditores suos. ut si uescunt᷑ carnib: animalia ñ occidant ne os¬

Expanded text:
et dolere, cum laeduntur: nec aliquid inde sine cruciatu eorum quemquam posse vellere aut carperet dolere, cum laeduntur: nec aliquid inde sine cruciatu eorum quemquam posse vellere aut carpere. Propter quod, agrum etiam spinis purgare, nefas habent. Unde agriculturam, quae omnium artium est innocentissima, tanquam plurium homicidiorum ream dementer accusant: suisque Auditoribus ideo haec arbitrantur ignosci, quia praebent inde alimenta Electis suis; ut divina illa substantia in eorum ventre purgata, impetret eis veniam, quorum traditur oblatione purganda. Itaque ipsi Electi, nihil in agris operantes, nec poma carpentes, nec saltem folia ulla vellentes, exspectant haec afferri usibus suis ab Auditoribus suis, viventes de tot ac tantis secundum suam vanitatem homicidiis alienis. Monent etiam eosdem Auditores suos, ut si vescuntur carnibus, animalia non occidant, ne of
Abbreviated transcription (Latin):
ide &iã catharistȩ appellant᷑ quasi purgatores. tanta purgantes diligentia. ut se nec ab
hac tã horrenda cibi turpitudine abstineant. Nec uescunt᷑ carne tamquã de mortuis
uel occisis fugerit diuina substantia. tantũq ac tale inde remanserit. qđ iã ñ dignũ sit inelceto¬
ũ uentres purgari. N ec oua saltẽ sumunt quasi & ipsa dũ frangunt᷑ exspirent. nec oporiea
eẽ ꝓmixtũ. sed quia sibi error ipse ñ constat. Nã & uinũ ñbibunt. dicentes fel eẽ principũ
tenebrarũ cũ uescant᷑ uiuis. nec̾ musto aliqͥd quã lib& necentissimo sorbent : Animas auditoꝵ
oꝵ in eleetos reuolui arbitrant᷑. aut feliciore compendio in ȩscas electoꝵ suorũ. utia inde
purgatae nulla corpora resoluant᷑. Cȩteras aut̃ animas & in pecora redire arbitrantur et n

Expanded text:
Unde etiam Catharistae appellantur, quasi purgatores, tanta eam purgantes diligentia, ut se nec ab Unde etiam Catharistae appellantur, quasi purgatores, tanta eam purgantes diligentia, ut se nec ab hac tam horrenda cibi turpitudine abstineant. Nec vescuntur tamen carnibus, tanquam tuis vel occisis fugerit divina substantia, tantumque ac tale inde remanserit, quod jam dignum non sit in Electorum ventre purgari. Nec ova saltem sumunt, quasi et ipsa cum franguntur exspirent, nec oporteat esse permixtum, sed quia sibi error ipse non constat. Nam et vinum non bibunt, dicentes fel esse principum tenebrarum; cum vescantur uvis: nec musti aliquid, vel recentissimi, sorbent. Animas Auditorum suorum in Electos revolvi arbitrantur, aut feliciore compendio in escas Electorum suorum, ut jam inde purgatae in nulla corpora revertantur. Caeteras autem animas et in pecora redire putant, et in omn
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. Quoꝵ unus nomine uiator eosqui ista faciunt ꝓprie catharistas uocari dicens. cũ alias
usdem manicheȩ sectȩ partes in matmatharios & specialit̃ manicheos ẽe. negare non potu¬
t certe illi libri manich eiᷤ st̃ om̃ib sine dubitatione cõmunes. in quib libris illa portenta ad illi¬
endos & ꝑ concupiscentiã dissoluendos utriusq sexus principes tenebrarũ. ut liberata fi¬
giat ab eis quȩ captiua tenebat᷑ in eis diuina substantia. de masculoꝵ infeminas & femina¬
rũ in masculos transfigurationeꝰ seripta st̃. Unde ista quã lib& eoꝵ negent ad sẽꝑtinere.
tpitudo defluxit. Diuinas enĩ uirtutes quantũ possunt imitari sẽ putant. ut purgent dĩsu
ihominis semine tenere existimant inquinatã. ac ꝑ hoc sequit᷑ eosut sic eã de semine
mano quẽ ad modũ de aliis seminib: quȩ in alim̃tis sumunt debeant manducando purgare.

Expanded text:
sunt: quorum unus nomine Viator, eos qui ista faciunt proprie Catharistas vocari dicens, cum alias sunt: quorum unus nomine Viator, eos qui ista faciunt proprie Catharistas vocari dicens, cum alias ejusdem manichaeae sectae partes in Mattarios, et specialiter Manichaeos, distribui pEt certe illi libri manichaei sunt omnibus sine dubitatione communes, in quibus libris illa portenta ad illiciendos et per concupiscentiam dissolvendos utriusque sexus principes tenebrarum, ut liberata fugiat ab eis, quae captivata tenebatur in eis divina substantia, de masculorum in feminas et feminarum in masculos transfiguratione conscripta sunt, unde ista, quam quilibet eorum negant ad se pertinere, turpitudo defluxit. Divinas enim virtutes, quantum possunt, imitari se putant, ut purgent Dei sui minibus, ita et in hominis semine teneri existimant inquinatam. Ac per hoc sequitur eos, ut sic eam etiam de semine humano, quemadmodum de aliis seminibus quae in alimentis sumunt, debeant manducando purgare.
Abbreviated transcription (Latin):
negant. & alios nescio quos sub nomine manicheoꝵ facere affirmant. De tecti st̃ tamen
⁊ eccła sicut scis apud cartaginẽ iã tẽ ibi diacono constituto quando instante Ursot¬
buno qui tẽ domui regiȩ p̃fuit aliqui ad ducti st̃. ubi puella illa nomine margareta istã
efariã turpitudinẽ ꝓdidit . quȩ cũ eẽt annoꝵ nondũ duod ec̃ĩ. ꝓpt̃ hoc scelestũ misteri
ipsũ uix cõpulit confiteri. cũ primo illa sẽ asseruiss& integrã ab obstetrice inspici postulass&
ã inspecta & ꝗd eẽt inuenta. totũ illud tpissimũ scelus ubi ad excipiendũ & cõmiscend
concũbentiũ semen farina substernit᷑. qđ margareta indicante absens ñ audierat. similit̃
idicauit. Et recenti tẽpore ñ nulli eoꝵ reꝑti & ad eccłam dueti sicut gesta episcopaliaq
nobis misisti ostendunt. hoc ñ sac ram̃tũ sed execram̃tũ sub diligenti int̾rogatione confessi

Expanded text:
negant, et alios nescio quos sub nomine Manichaeorum facere affirmant. Detecti sunt tamen in ecclesia, sicut scis, apud Carthaginem, jam te ibi diacono constituto, quando instante Urso tribuno, qui tunc domui regiae praefuit, aliqui adducti sunt; ubi puella nomine Margarita istam nefariam turpitudinem prodidit, quae cum esset annorum nondum duodecim, propter hoc scelestum mysterium er hoc ipsum passam, vix compulit confiteri, cum primo illa se asseruisset integram, atque ab obstetrice inspici postulasset: quae inspecta, et quid esset inventa, totum illud turpissimum scelus, ubi ad excipiendum et commiscendum concumbentium semen farina substernitur quod Margarita indicante absens non audierat, similiter indicavit. Et recenti tempore nonnulli eorum reperti, et ad ecclesiam ducti, sicut Gesta episcopalia quae nobis misistis ostendunt, hoc non sacramentum, sed exsecramentum, sub diligenti interrogatione confessi
Abbreviated transcription (Latin):
ginalis uinculo asserunt nasci. ut ꝓrsus ñ sit qđ eis oporteat scđã natiuitate dimitti. sed eospp¬
terea baptit areͥ ut regeneratione adoptati ad mittant᷑ ad regnũ dĩ. de bono in melius
rans latiñ ista reuocuuione ab aliquomalo obligationis ueteris absoluti. Nam &iam si non

Expanded text:
ginalis vinculo asserunt nasci, ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate dimitti; sed eosginalis vinculo asserunt nasci, ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate dimitti; sed eosterea baptizari, ut regeneratione adoptati admittantur ad regnum dei, de bono in melius translati, non ista regeneratione ab aliquo malo obligationis ueteris absoluti. nam etiam si non
Abbreviated transcription (Latin):
ad dm̃. siue ꝓfidelib ut augeat᷑ in eis fides & ꝑseuerent in ea. hȩc quippe ñ ab ipso ac
cipere sed ascipsis homines habere contendunt. grã dĩ qua liberam᷑ ab impietate dicen¬
tes scđm merita nr̃a dari: Quod quidẽ pelagius in episcopali iudicio palestino dãpnari
metuens dã pnare cõpulsus ẽ : sed in posteriorib: suis scriptis hoc inuenitur docere¬
In id &iã ꝓgrediunt᷑. ut dicant uitã iustoꝵ in hoc sȩcło nullũ om̃ino habere peccatũ. & ex his eecłam as
in hac mortalitate ꝑficiant. ut sit omino sine macula & sine ruga. quasi ñ sit xp̃i eccła hȩc quȩ to¬
to t̃rarũ orbe clamat addm̃. dimitte nobis debita nr̃a. Paruulos &iã negant scdm adam carn¬
lit̃ natos. contagiũ mortis antiquȩ prima natiuitate contrahere: Sic enĩ eos sine ullo peccato ori¬

Expanded text:
ad eum, sine pro fidelibus, ut augeatur inad eum, sine pro fidelibus, ut augeatur incipere, sed a seipsis homines habere contendunt, gratiam Dei qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Quod quidem Pelagius in episcopali judicio Palaestino damnari metuens, damnare compulsus est; sed in posterioribus suis scriptis hoc invenitur docereIn id etiam progrediuntur ut dicant vitam justorum in hoc saeculo nullum omnino habere peccatum, et ex his Ecclesiam Christi in hac mortalitate perfici, ut sit omnino sine macula et ruga: quasi non sit Christi Ecclesia quae toto terrarum orbe clamat ad Dominum: Dimitte nobis debita nostra. Parvulos etiam negant secundum Adam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere. Sic enim eos sine ullo peccati ori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgrãm. Dicendo utiq facilius possint. uoluit credi &iã si difficilius. tamen posse homines¬
ne adiutorio gr̃ȩ diuinȩ facere iussa diuina. Illã grãm dĩ sine qua nihil boni possumus
facere non ẽe dicunt nisi in libero arbitrio. qđ nullis suis p̃cedentib meritis ab illo accepit
nrã natura. adhoc tantũ ex istimantes ipso adiuuante ꝑsuã legẽ atq doctrinã. ut disea¬
eẽ facienda faciamus. ac ꝑ hoc diuinitus nobisdari scientiã confitẽt᷑ qua ignorantia pel¬
it᷑ caritatẽ aut̃ dari negant qua pie uiuit᷑. ut scilic& cũ sit dĩ donũ scientia quȩ sine
caritate inflat. ñ sit dĩ donũ ipsa caritas quȩ ut scientia ñ in fl& ȩdificat. Destruunt
uã orationes quas facit eccła siue ꝓinfidelib & doctrinȩ dĩ resistentib ut conuertan

Expanded text:
per gratiam. Dicendo utique, Ut facilius possint; voluit credi, etiamsi difficilius, tamen posse hominesper gratiam. Dicendo utique, Ut facilius possint; voluit credi, etiamsi difficilius, tamen posse homines sine gratia divina facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit ra natura, ad hoc tantum existimantes ipso adiuuante per suam legem atque doctrinam, ut discaidicerimus esse facienda faciamus. ac per hoc diuinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur, caritatem autem dari negant, qua pie uiuitur, I ut scilicet, cum sit dei donum scientia, quae sine caritate inflat, non sit dei donum ipsa caritas, quae, ut scientia non inflet, aedificat. destruunt etiam orationes, quas facit ecclesia siue pro infidelibus et doctrinae dei resistentibus, ut conuertantur
Abbreviated transcription (Latin):
rente defuncto. uno remanente usq ad eius quoq obitũ filii seruiebant. Post cuius mor¬
tẽ. & iã ipsi puerũ & puellã similit̃ adoptabant. Nec umquã eis defuit unde adoptarent.
nerantib circũquaq uicinis & filios suos in opes ad spem hereditatis alienȩ libent̃ dantibus
lxXX UIII. Pelagianorũ est heresis hoc tẽpore om̃ium recentissima. apelagio mona
nẽ operet᷑. intantũ in imici st̃. ut sine hac posse hominẽ credant facere diuina mandata.
Quod si hoc uerũ ẽ : frustra dñs dixit. sine me nihil potestis facere. Deniq pelagius a fr̃ib
increpatus qđ nihil tribueret ad iutorio gr̃ȩ dĩ ad eius mandata facienda. correetioni eoꝵ
hactenus cessit. ut ñ eã libero arbitrio prȩponeret sed in fideli calliditate sub poner&. di¬
ns ad hoc eã dari hominib:: ut quȩ facere ꝑliberũ iubent᷑ arbitriũ. facilius possint impleri

Expanded text:
parente defuncto, uno remanenti, usque ad ejus quoque obitum filii serviebant. Post cujus morparente defuncto, uno remanenti, usque ad ejus quoque obitum filii serviebant. Post cujus mortem etiam ipsi puerum et puellam similiter adoptabant. Nec unquam eis defuit unde adoptarent, generantibus circumquaque vicinis, et filios suos inopes ad spem haereditatis alienae libenter dantibus. LXXXVIII. PELAGIANORUM est haeresis, hoc tempore omnium recentissima a Pelagio monnem operetur , in tantum inimici sunt, ut sine hac posse hominem credant facere omnia divina mandata: us dixisse uideretur: sine me nihil potestis facere. denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adiutorio gratiae dei ad eius mandata facienda, correctioni eorum hactenus cessit, ut non eam libero arbitrio praeponeret, sed infideli calliditate subponeret, dicens ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum iubentur arbitrium facilius possint imp
Abbreviated transcription (Latin):
humani : Et tam̃ toto orbe cantant᷑. & ñ ẽ qui sẽ abscondat acalore tuo. Quã uehementi & aeri
dolore in dignabar manicheis. & miserabar eos rursus qđ illa sacram̃ta. illa medicam̃ta nesci¬
rent. & in sani eẽnt aduersus antidotũ quo sani ẽẽ potuissent. Uellẽ ut alicubi iuxta eẽnt
es meas quando legi quartũ psalmũ in illo tunc otio. ꝗͥd de me fecerit idem psalmus. Cũ inuo

Expanded text:
humani! et tamen toto orbe cantantur, et non est qui se abscondat a calore tuo. quam uehementi et acri humani! et tamen toto orbe cantantur, et non est qui se abscondat a calore tuo. quam uehementi et acri dolore indignabar manichaeis et miserabar eos rursus, quod illa sacramenta, illa medicamenta nescirent et insani essent aduersus antidotum, quo sani esse potuissent! uellem, ut alicubi iuxta essent voces meas, quando legi quartum psalmum, in illo tunc otio, quid de me fecerit ille psalmus. Cum invo
Abbreviated transcription (Latin):
somulis ꝑdomueris & quẽ ad modũ me conplanaueris. humiliatis montib & collib cogitationũ
nearũ : & tortuosa mea direxeris & aspera lenieris. quoq modo ipsũ etiam alipiũ frẽm cord
tos is Magis enĩ eas uolebat redolere gẏmnasiorũ cedros quas iã contriuit dñs. quã salubres
bas eccłasticas aduersas serpentib. Quas tibi ds̃m̃s uoces dedi cũ legerẽ psalmos dauid. cantica
fidelia & sonos pietatis. excludentes turgidũ spiritũ . rudis ingermano amore tuo catẽcuminꝰ
inuilla cũ catecumino alipio feriatus. matre adhȩrente nobis muliebri habitu. uirili fide. anili
securitate. mat̾na caritate. xp̃iana pietate : quas tibi uoces dabã in psalmis illis. & quomͦ intẽ
ãmabar exeis & accendebar eos recitare si possẽ toto orbe terrarũ aduersus tẏpũ generis

Expanded text:
stimulis perdomueris et quemadmodum me conplanaueris humilitatis montibus et collibus cogitationum stimulis perdomueris et quemadmodum me conplanaueris humilitatis montibus et collibus cogitationum mearum et tortuosa mea direxeris et aspera lenieris quoque modo ipsum etiam Alypium, fratrem cordis nostris. magis enim eas uolebat redolere gymnasiorum cedros, quas iam contriuit dominus, quam salubres herbas ecclesiasticas aduersas serpentibus. Quas tibi, deus meus, uoces dedi, cum legerem psalmos Dauid, cantica fidelia, sonos pietatis excludentes turgidum spiritum, rudis in germano amore tuo, catechumenus in uilla cum catechumeno Alypio feriatus, matre adhaerente nobis muliebri habitu, uirili fide, anili securitate, materna caritate, christiana pietate! quas tibi uoces dabam in psalmis illis et quomodo in te inflammabar ex eis et accendebar eos recitare, si possem, toto orbi terrarum aduersum tyfum generis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ de medullis om̃ib. Tibi dixit cor meũ. quȩ siui uultũ tuũ. uultũ tuũ dñe requirã. Et ui
nit dies inquo etiã actu soluerer aꝓfessione rethoriea unde iã cogitatu solutus erã. et fac¬
tũ ẽ: & eruistilinguã meã unde iã erueras cormeũ. & benedicebã tibi gaudens ꝓfectus in
uillã cũ meis om̃ib Ibi qđ egerim in litteris iã quide seruientib tibi sed adhuc ins
scolã tamquã in pausationẽ anhelantib : testant᷑ libri disputati cũ prȩsentib: & cũ ipso me
solo corã tẽ. Quȩ aut̃ cũ absente nebridio. testant᷑ epłȩ. Et quandomͥsufficiat tẽpus
morandi omã. magna erga nos beneficia tua in illo tẽpore. prȩsertm ad alia maiora
pperanti: Reuocat enĩ me recordatio mea & dulce m fit dñe confiteri tibi. quib internis me

Expanded text:
dum de medullis omnibus: tibi dixit cor meum, quaesiui uultum tuum; uultum tudum de medullis omnibus: tibi dixit cor meum, quaesiui uultum tuum; uultum tunit dies in quo etiam actu solverer a professione rhetorica, unde jam cogitatu solutus eram. Et factum est, et eruisti linguam meam, unde jam erueras cor meum; et benedicebam tibi gaudens, profectus in villam cum meis omnibus. Ibi quid egerim in litteris, jam quidem servientibus tibi, sed adhuc sscholam tamquam in pausatione anhelantibus testantur libri disputati cum praesentibus et cum ipso me solo coram te; quae autem cum absente Nebridio, testantur epistulae. et quando mihi sufficiat tempus conmemorandi omnia magna erga nos beneficia tua in illo tempore praesertim ad alia maiora properanti? reuocat enim me recordatio mea, et dulce mihi fit, domine, confiteri tibi, quibus internis me
Abbreviated transcription (Latin):
nificat᷑ sinu : ibi nebridius m̃s uiuit . dulcis amicus m̃s. tuus aut̃ dnẽ ad optiuus ex libertos
us ibi uiuit. Nã quis alius talianimȩ locus : Ibi uiuit unde memulta in t̾rogabat homu¬
tionẽ in exꝑtũ. Iam ñ ponit aurẽ ad os meũ. sed spũale os ad fontẽ tuũ. & bibit quantũ poter
sapientiã ꝓ auiditate sua sine fine felix. Nec eũ sic arbitror in ebriari exea ut obliuiscatus
ei. cũ tũ dñẽ quẽ potat ille nr̃i sis memor. Sic gͦ eramus uerecundũ consolantes tristẽ salua a¬
citia de tali conuersione nrã. et exhortantes ad fidẽ gradus sui. uitȩ scilicet coniugalis: ne¬
idiũ aut̃ opperientes quando sequeret᷑ qđ etam ꝓximo poterat & erat iã iamq facturus. cũ eo
euoluti st̃ dies illi tandẽ. qui iã longi & multi uidebant᷑ prȩamore libertatis otiosȩ ad cantia¬

Expanded text:
nificatur sinu, ibi Nebridius meus uiuit, dulcis amicus meus, tuus autem adoptiuus ex liberto nificatur sinu, ibi Nebridius meus uiuit, dulcis amicus meus, tuus autem adoptiuus ex liberto filius: ibi uiuit. nam quis alius tali animae locus? ibi uiuit, unde me multa interrogabat homuncionem inexpertum. iam non ponit aurem ad os meum, sed spiritale os ad fontem tuum et bibit, quantum potest, sapientiam pro auiditate sua sine fine felix. nec eum sic arbitror inebriari ex ea, ut obliuiscatur mei, cum tu, domine, quem potat ille, nostri sis memor. sic ergo eramus, Verecundum consolantes tristem salua amicitia de tali conuersione nostra et exhortantes ad fidem gradus sui, uitae scilicet coniugalis, Nebridium autem opperientes, quando sequeretur. quod de tam proximo poterat et erat iam iamque facturus, cum ecce euoluti sunt dies illi tandem. nam longi et multi uidebantur prae amore libertatis otiosae ad cantan
Abbreviated transcription (Latin):
bi ab ȩstu scłi requieuimus. in te amoenitatẽ sempit̾ne uirentis paradẏsitu i. qm̃ dimisisti
ei peccata suꝑ terrã in monte in caseato. monte tuo. monte uberi. Angebat᷑ gͦ tunc ipse:
nebridius aut̃ conlȩtabat᷑. Quãuis enĩ & ipse nondũ xp̃ianus in illã foueã ꝑniciosissimi
ris inciderat. ut ueritatis filii tui carnẽ phantasma crederet : tam̃ inde emergens sic sibier
ondũ imbutus ullis ecđȩ tuȩ sac ram̃tis. sed inquisitor ardentissimus ueritatis. Quẽ ñ multo
post conuersionẽ nram & regenerationẽ ꝑ baptismũ tuũ ipsũ etiã fidelẽ catholicũ castitat
ꝑfecta atq continentia tibi seruientẽ. in africa apud suos postquã tota domus eius ꝑ tun
p̃i ana facta eẽt carne soluisti. & nẽ ille uiuit in sinu abraham. quicꝗͥd illud ẽ. qđ illo sig¬

Expanded text:
ubi ab aestu saeculi requieuimus in te, amoenitatem sempiternae uirtutis paradisi tui, quoniam dimisisti ubi ab aestu saeculi requieuimus in te, amoenitatem sempiternae uirtutis paradisi tui, quoniam dimisisti ei peccata super terram in monte incaseato, monte tuo, monte uberi. Angebatur ergo tunc ipse, Nebridius autem conlaetabatur. quamuis enim et ipse nondum Christianus in illam foueam perniciosissimi erroris inciderat, ut ueritatis filii tui carnem phantasma crederet, tamen inde emergens sic sibi erat, nondum imbutus ullis ecclesiae tuae sacramentis, sed inquisitor ardentissimus ueritatis. quem non multo post conuersionem nostram et regenerationem per baptismum tuum ipsum etiam fidelem catholicum castitate perfecta atque continentia tibi seruientem in Africa apud suos, cum tota domus eius per eum christiana facta esset, carne soluisti. et nunc ille uiuit in sinu Abraham. quidquid illud est, quod illo sig
Abbreviated transcription (Latin):
ne Uerecundus de isto nr̃o bono. qđ ꝓpt̃ uincula sua quib: tenacissime tenebat᷑ deserisem
insortio uidebat. nondũ xp̃ianus coniuge fideli ea ipsa tam̃ artiore prȩcȩteris cõpede ab
nere qđ aggressi eramꝰ retardabat᷑. Nec xp̃ianũ ẽẽ alio modo se uelle dicebat. quã illo quo ñ
poterat. B enigne sane obtulit. ut quãdiu ibi essemus. in re eius essemus. Retribues illi dñci
resurrectione iustorũ. quia ũ ipsã sortẽ retribuisti ei. Quãuis enĩ absentib nobis cũ rome
usertus es ñ solũ eius. sed etiã nr̃i. ne cogitantes egregiã circa nos amici humanitatẽ. nec eũ mn
grege tuo numerantes. dolore intolerabili cruciarem᷑. Grãs tibi ds̃ nr̃. tui sumus. indicant
hortationes & consolationes tuȩ. fidelis ꝓmissor reddes uerecundo ꝓrure illo eius cassiciaco

Expanded text:
udine Verecundus de isto nostro bono, quod propter uincula sua, quibus tenacissime tenebatur, deseri sudine Verecundus de isto nostro bono, quod propter uincula sua, quibus tenacissime tenebatur, deseri se nostro consortio uidebat. nondum Christianus coniuge fideli ea tamen ipsa artiore prae ceteris conpede ab itinere, quod aggressi eramus, retardabatur nec christianum esse alio modo se uelle dicebat quam illo, quo non poterat. benigne tamen obtulit, ut, quamdiu ibi essemus, in re eius essemus. retribues illi, domine, in retributione iustorum, quia iam ipsam sortem retribuisti ei. quamuis enim absentibus nobis, cum Rommisertus es non solum eius sed etiam nostri, ne cogitantes egregiam erga nos amici humanitatem nec eum in grege tuo numerantes dolore intolerabili cruciaremur. gratias tibi, deus noster, tui sumus. indicant hortationes et consolationes tuae: fidelis promissor reddis Yerecundo pro rure illo eius Cassiciaco,
Abbreviated transcription (Latin):
sarcinã pene iã necessitate deponere eogebat. aut si curari & conualescere potuissẽ certe
int̃mitterẽ. Sed ubi plena uoluntas uacandi & uidendi qm̃ tu es dñs oborta mͥ ẽ atq
firmata: nosti ds̃ ms̃. etiã gaudere cȩpi qđ hȩc quoq suberat ñ mendax excusatio quae
fensionẽ hominũ tẽperaret. qui ꝓpt̃ liberos suos me liberũ ẽẽ numquã uolebant. Plem
igit᷑ tali gaudio tolerabã illud interuallũ tt̃poris. donec decurreret. Nescio utrũ uel.
uiginti dies erant. sed tam̃ fortit̃ tolerabant᷑. quia recesserat cupiditas quȩ mecũ solebat ferre graue
negotiũ. & ego p̃mendus remanserã. nisi patientia succederet. Peccasse me in hoc quisquã seruou
cathedra mendacii. At ego ñ contendo. Sed tũ dñ e misericordissime. nonne & hoc peccatũu
cȩteris horrendis et funereis in aqua scã ignouisti. & remisisti mihi: Mac erabat᷑ anxie¬

Expanded text:
sarcinam paene iam necessitate ponere cogebat aut, si curari et conualescere potuissem, certe sarcinam paene iam necessitate ponere cogebat aut, si curari et conualescere potuissem, certe intermittere. sed ubi plena uoluntas uacandi et uidendi, quoniam tu es dominus, oborta mihi est atque firmata — nosti, deus meus — etiam gaudere coepi, quod haec quoque suberat non mendax excusatio, quae offensionem hominum temperaret, qui propter liberos suos me liberum esse numquam uolebant. plenus igitur tali gaudio tolerabam illud interuallum temporis, donec decurreret — nescio utrum uel uiginti dies erant — sed tamen fortiter tolerabantur, quia recesserat cupiditas, quae mecum solebat ferre graue negotium, et ego premendus remanseram, nisi patientia succederet. peccasse me in hoc quisquam seruorucathedra mendacii. at ego non contendo. sed tu, domine misericordissime, nonne et hoc peccatum cum ceteris horrendis et funereis in aqua sancta ignouisti et remisisti mihi? Macerabatur anxit
Abbreviated transcription (Latin):
extinguere. Uerũ tam̃ qui a ꝓpt̃ nomen tuũ qđ sc̃i ficasti ꝑterras etiã laudatores utiq ha¬
ret uotũ & ꝓpositũ nr̃m. iactantiȩ simile uidebat᷑ ñ opperiri tã ꝓximũ feriarũ tẽpus
sed de publica ꝓfessione atq ante oculos om̃iũ sita ante discederẽ. ut ñ conuersa infactũ
meũ ora cunctorũ intuentiũ. quã uicinũ uindemialiũ diem prȩuenire uoluerim. Multi dice¬
nt. qđ quasi appetissẽ magnus uideri Et quo merat istuc. ut putaret᷑ & disputaret᷑ de
animomeo. & blasphemaret᷑ bonũ nr̃m : Quin etiã qđ ipsa estate litterario labori nimio
lmo m̃s cedere cȩperat. & difficult̃ trahere suspiria doloribusq pectoris testari sẽ sac¬
ciũ. uocẽq clariore ꝓduetiorẽ ue recusare. primo ꝑturbauerat me quia magisterui illius

Expanded text:
extinguere. uerum tamen quia propter nomen tuum, quod sanctificasti per terras, etiam laudatores utique haextinguere. uerum tamen quia propter nomen tuum, quod sanctificasti per terras, etiam laudatores utique haberet uotum et propositum nostrum, iactantiae simile uidebatur non opperiri tam proximum feriarum tempus, sed de publica professione atque ante oculos omnium sita ante discedere, ut conuersa in factum meum ora cunctorum intuentium, quam uicinum uindemialium diem praeuenire noluerim, multa dicerent, quod quasi appetissem magnus uideri. et quo mihi erat istuc, ut putaretur et disputaretur de animo meo et blasphemaretur bonum nostrum? Quin etiam quod ipsa aestate litterario labori nimio pulmo meus cedere coeperat et difficulter trahere suspiria doloribusque pectoris testari se saucium uocemque clariorem productioremue recusare, primo perturbauerat me, quia magisterii illius
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ne ulterius pueri meditantes ñ legẽ tuã. ñ pacẽ tuã. sed in insanias mendaces. et in bel¬
li forensia. mercarent᷑ ex ore meo arma furori suo. Et oportune iã paueissimi dies suꝑ-¬
erant ad uindem iales ferias. et statui tolerare illos ut sollẽpnit̃ abscederẽ . et redẽptus a tẽ iã
ñ redire uenalis. Consiliũ gͦ nr̃m erit corã tẽ. corã hominib aut̃ nisi nr̃is ñ erat. Et conue
nerat int̾ nos ne passim cuiquã effunderet᷑. quam quã tũ nobis a conualle plorationis ascen
linguã sub dolã uelut consulendo contradicentẽ. & si cut cibũ assolet amando consumentẽ.¬
exempla seruoꝵ tuoꝵ quos de nigris lucidos. de mortuis uiuos feceras. Congesta insinũ cogi¬
tationis nr̃ȩ urebant et absumebant grauẽ torporẽ ne in ima uergerem & accendebant
s ualide ut om̃is ex lingua subdola contradictionis flatus inflãmare nos acrius posset i

Expanded text:
tis, ne ulterius pueri meditantes non legem tuam, non pacem tuam, sed insanias mendaces et bella forensia mercarentur ex ore meo arma furori suo. et opportune iam paucissimi dies supererant ad uindemiales ferias, et statui tolerare illos, ut sollemniter abscederem et redemtus a te iam non redirem uenalis. consilium ergo nostrum erat coram te, conerat inter nos ne passim cuiquam effunderetur; quanquam tu nobis a convalle plorationis ascenlinguam subdolam uelut consulendo contradicentem et, sicut cibum assolet, amando consumentem.exempla seruorum tuorum, quos de nigris lucidos et de mortuis uiuos feceras, congesta in sinum cogitationis nostrae urebant et absumebant grauem torporem, ne in ima uergeremus, et accendebant nos ualide, ut omnis ex lingua subdola contradictionis flatus inflammare nos acrius posset, non
Abbreviated transcription (Latin):
auelle qđ uolebas. Sed ubi erit tim annoso tẽpore. & de quo inͦ altoq secreto euaeitũ ẽ in
mom̃to liberũ arbitriũ meũ. quo subderẽ ceruieẽ leniiugo tuo & humeros leni sareinȩ tuae
qus ait tere metus fuerat iã dimittere gaudiũ erat. Fioiebas enĩ eas ame ueratũ & sũma
suisitas. ciciehas & in trabas ꝓeis om̃i uoluptate dulcior sed ñ carni et sanguini: om̃i luce clarior.
sed om̃i secreto interior : om̃i honore sublimior sed ñ sublimib in se. Iam liber erat animus ms
icuris mordacib ambiendi et ad quirendi. & uolutandi atq sealpendi scabiem libidinũ et gar
tuo s̃ tu multuose abripere. sed lenit̃ subtrahere ministeriũ linguȩ meȩ nundinis loquacita

Expanded text:
ebam, et uelle quod uolebas. sed ubi erat tam annoso tempore et de quo imo altoque secreto euocatum est in ebam, et uelle quod uolebas. sed ubi erat tam annoso tempore et de quo imo altoque secreto euocatum est in momento liberum arbitrium meum, quo subderem ceruicem leni iugo tuo et umeros leni sarcinae tuae,quas amittere metus fuerat, iam dimittere gaudium erat. eiciebus enim eas a me, uera tu et summa suauitas, eiciebus et intrabas pro eis omni uoluptate dulcior, sed non carni et sanguini, omni luce clarior, sed omni secreto interior, omni honore sublimior, sed non sublimibus in se. iam liber erat animus meus a curis mordacibus ambiendi et adquirendi et uolutandi atque scalpendi scabiem libidinum, et gartuo non tumultuose abripere, sed leniter subtrahere ministerium linguae meae nundinis loquacita
Abbreviated transcription (Latin):
tisti enĩ me adtẽ. ut nec uxorẽ quȩrerẽ. nec aliquam sp̃e scłi huius. stans in ea reg¬
la fidei in qua me ante tõt annos ei reuelaueras. & conuertisti luctũ eius in gai
multo uberius quã uoluerat. & multo carius atq castius quã de nepotib carnis meis
UUS TUUS ET FILIUS ARCILLAETUAE DISAUPISTI UIN¬
cula mea. tibi sacrificabo hostiã laudis. baudet tẽ cor meũ & lingua
nei et om̃a ossa mea dicant. dñe quis similis tibi. dicant: et respondem & dic animȩ meȩ. salus tua
ego sẽ. Quisego. et qualis ego: quid ñ mali ego. aut faeta mea. aut si ñ facta: dieta mea. aut si ñ
neđ uoluntas mea fuit: Tu aut̃ dñe bonus et misericors et dextera tua respiciens ꝓfunditatẽ
mortis uice & a fundo cordis mei exhauriens ab yssũ corruptionis. Et hoc erit totũ nolle qđ uole

Expanded text:
ertisti enim me ad te, ut nec uxorem quaererem nec aliquam spem saeculi huius stans in ea reguertisti enim me ad te, ut nec uxorem quaererem nec aliquam spem saeculi huius stans in ea regula fidei, in qua me ante tot annos ei reuelaueras, et conuertisti luctum eius in gaudium multo uberius, quam noluerat, et multo carius atque castius, quam de nepotibus carnis meae us tuus et filius ancillae tuae. disrupisti uincula mea; tibi sacrificabo hostiam laudis. laudet te cor meum et lingua mea, et omnia ossa mea dicent: domine, quis similis tibi? dicant, et responde mihi et dic animae meae: salus tua ego sum. quis ego et qualis ego? quid non mali aut facta mea aut, si non facta, dicta mea aut, si non dicta, uoluntas mea fuit? tu autem, domine, bonus et misericors et dextera tua respiciens profunditatem mortis meae et a fundo cordis mei exhauriens abyssum corruptionis. et hoc erat totum nolle quod uol
Abbreviated transcription (Latin):
alio signo. codiẽẽ clausi. et tranquillo iã uultu indicaui alipio. At ille qđ insi
ret᷑ qđ egonesciebã. sic indicauit. Petit uidere ꝗͥd legissẽ. Ostendi. Et attendit etiã ultu
quã ego legerã & ignorabã qͥd sequeret᷑. Sequebat᷑ uero : Infirmũ aut̃ infide recipite. Qu
ille adse reculit. mihiq aperuit. Sed tali ad monitione firmatus ẽ. placitoq ac ꝓposi
no & congruentissimo suis morib : quib ame in melius iã olim ualde longeq distabat.
sine ulla turbulenta cunctatione conunetus ẽ. Inde ad matre ingredimꝰ. indic
gaudet . narramus quẽ ad modũ gestũ sit. Exultat et triũphat. et benedic ebat tibiqu
potens es ultra quã petimus aut intelligimꝰ facere. quia tanto amplius sibi atẽ concs
demẽ uidebat. quã petere solebat miserabilib eius flebilibusq gemitib: Coni¬

Expanded text:
alio signo codicem clausi et tranquillo iam uultu indicaui Alypio. at ille quid in alio signo codicem clausi et tranquillo iam uultu indicaui Alypio. at ille quid in se ageretur — quod ego nesciebam — sic indicauit. petit uidere quid legissem: ostendi, et adtendit etiam ultra quam ego legeram. et ignorabam quid sequeretur. sequebatille ad se retulit, mihique aperuit. Sed tali admonitione firmatus est, placitoque ac proposito bono et congruentissimo suis moribus, quibus a me in melius jam olim valde longeque distabat, sine ulla turbulenta cunctatione conjunctus est. Inde ad matrem ingredimur, indicamus; gaudet. Narramus quemadmodum gestum sit; exsultat et triumphat; et benedicebat tibi, qui potens es ultra quam petimus aut intelligimus facere , quia tanto amplius sibi a te concessum de me videbat, quam petere solebat miserabilibus flebilibusque gemitibus. Conv
Abbreviated transcription (Latin):
impetu lacrimarũ surrexi nihil aliud in t̃p̃tans diuinitus mͥ iuberi. nisi ut aperin
codicẽ. & legerẽ qđ primũ caput inuenissẽ. Audierã enĩde antonio qđ ex euangłical¬
tione cui forte suꝑuenerat ammonitus fuerit. tamquã sibi diceret᷑ quod legebatur.
uende om̃a quȩ habes et da pauperib: et habebis thesaurũ in cȩlis & ueni sequere m
et tali oraculo confestim ad te ẽẽ conuersũ. Itaq concitus redu ad eũ lo cũ ubi s¬
bat alipius. ibi enĩ posuerã codicẽ apłi cũ inde surrexerã. Arripui. arripui & le
insilentio capitulũ quo primũ coniecti st̃ oculi mei. Non in cõmes sationib et eb¬
tatib: ñ incubilib & in pudicitiis. ñ in contentione et emulatione. sed induite dni
re. nec opus erat. Statim quippe cũ fine huiusce sententiȩ quasi luce securitatis in
cordi meo. om̃s dubitationis tenebrȩ diffugerunt. Tũ intiecto aut digito aut nescio qu

Expanded text:
impetu lacrimarum surrexi nihil aliud interpretans diuinitus mihi iuberi, nisi ut aperirem codicem et legerem quod primum caput inuenissem. audieram enim de Antonio, quod ex euangelica lectione, cui forte superuenerat, admonitus fuerit, tamquam sibi diceretur quod legebatur: uade, uende omnia, quae habes, da pauperibus et habebis thesaurum in caelis; et ueni, sequere me, et tali oraculo confestim ad te esse conuersum. itaque concitus redii in eum locum, ubi sedebat Alypius: ibi enim posueram codicem apostoli, cum inde surrexeram. arripui, aperui et legi in silentio capitulum, quo primum coniecti sunt oculi mei: non in comisationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et inpudicitiis, non in contentione et aemulatione, sed induite domire nec opus erat. statim quippe cum fine huiusce sententiae quasi luce securitatis infusa cordi meo omnes dubitationis tenebrae diffugerunt. Tum interiecto aut digito aut nescio quo
Abbreviated transcription (Latin):
untelligi quilib& eoꝵ patrẽ passũ fuisse ñ dicere. cũ dicant eundẽ ipsũ fuisse patrẽ & filiũ et

Expanded text:
intelligi quilibet eorum Patrem passum fuisse non dicere, cum dicant eumdem ipsum esse et Patrem et Filium etintelligi quilibet eorum Patrem passum fuisse non dicere, cum dicant eumdem ipsum esse et Patrem et Filium et
Abbreviated transcription (Latin):
. Noetiani enĩ difficile ab aliquo sciunt᷑. sabelliani aut̃ in ore multoꝵ. Nã & praxeanos co
praxenͦ quodã uocant. Et hermogeniani uocari abhermogene potuerunt. quia praxeas et
nogenes eadẽ scientes in africa fuisse dicunt᷑. Nectam̃ istȩ plures sectȩ st̃. sed unius secta
ura nomina ex his om̃ib: qui in ea in notuerunt maxime sicut donatistȩ id ÷ parme¬
ustȩ. sicut pelagiani. id ÷ celestiani. Unde ergo sit factũ ut noetianos & sabelli a nosnon
is heresis duo nomina. sed tamquã duas hereses supra dictus ep̃s epiphanius poner& li¬
udo inuenire : potui. quia siqͥd int̃ se differunt tã obscure dixit studio forsitan breuitatis.
intelligã. Loco quippe: quo & nos tã longe anoetianis. sabellianos cõmemorauimus epipha¬
ĩ secuti : sabelliani inquit similia noetͦ dogmatirantes prȩt̃hoc qõd dicunt patrẽ ñ ẽẽ passũ
tianos hoc dicere intelligi uolunt. Quis eos in hac ambiguitate discernat. uł quomodo pos

Expanded text:
. Noetiani enim difficile ab aliquo sciuntur: Sabelliani autem sunt in ore multorum. Nam et Praxeanos eos a Praxea quidam vocant; et Hermogeniani vocari ab Hermogene potuerunt: qui Praxeas et Hermogenes eadem sentientes, in Africa fuisse dicuntur. Nec tamen istae plures sectae sunt; sed unius sectae plura nomina, ex his hominibus qui in ea maxime innotuerunt: sicut Donatistae, iidem Parmenianistae; sicut Pelagiani, iidem Coelestiani. Unde ergo sit factum ut Noetianos et Sabellianos, non unius haeresis duo nomina, sed tanquam duas haereses supradictus Epiphanius poneret, liquido invenire non potui: quia si quid inter se differunt, tam obscure dixit, studio forsitan brevitatis, ut non intelligam; loco quippe isto, quo et nos, tam longe a Noetianis Sabellianos commemorans: Sabelliani, inquit, similia Noeto dogmatizantes, praeter hoc quod dicunt Noetianos hoc dicere intelligi voluit, quis eos in hac ambiguitate discernat? Vel quomodo possunt
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ cũ eius in sana doctrina cȩpisses ingrecia p̃dicari manicheũ discipłm eius ingre¬
appellari maluerunt. deuitantes nomen insaniȩ. Unde quidã eorũ quasi doctiores & eo ip¬
so m̃daciores. geminata nomen littera manicheũ uocant. tamquã manna fundentem
ste duo principia int̃ se diuersa eadẽq ȩ t̃na & coȩt̃na hoc ẽ sẽꝑ fuisse cõposuit. duasi

Expanded text:
Sed cum eius insana doctrina cepisset in Grecia pSed cum eius insana doctrina cepisset in Grecia pappellare maluerunt, devitantes nomen insaniae. Unde quidam eorum quasi doctiores, et eo ipso mendaciores, geminata N littera, Mannichaeum vocant, quasi manna fundentemste duo principia inter se diversa et adversa et coeterna fuisse posuit duasque
Abbreviated transcription (Latin):
e qua uanissima impietate adũsus philosophos a quib: ista didicit origenes. in libris dec
putant. Ista heresis aliquando cuiusda artemanis fuit. sed cũ defeciss&. instaurata ẽ ap¬
lo & postea sic a fotino confirmata. ut fotiniani quã pauliniani celebrius nuncupent᷑. Istos
sane paulinianos baptitandos eẽ in eccła catholica niceno concilio constitutũ ẽ. Unde
dendũ ẽ eos regulã baptismatis ñ habere . quã secũ detulerunt multi heretiei cũde catho¬
lica discederent. eãq custodiunt.  xLU. Fotinus ab epiphanio continuo post pau
siue cũ paulo. sed aliis int̃positis ponit᷑. Nontacet᷑ sane similia credidisse. scđm aliꝗͥd
tamen aduersatus ei dicit᷑. sed ꝗͥd ipsũ aliquid om̃ino non dr̃. Filaster aut̃ continuatĩ ponit
ambos subsingulis & ꝓpriis numeris quasi duas hereses. cũ dicat fotinũ in om̃ib pauli secu

Expanded text:
de qua uanissima impietate aduersum philosophos, a quibus ide qua uanissima impietate aduersum philosophos, a quibus iputant. Ista haeresis aliquando cujusdam Artemonis fuit: sed cum defecisset, instaurata est a Paulo, et postea sic a Photino confirmata, ut Photiniani quam Pauliani celebrius nuncupentur. Istos sane Paulianos baptizandos esse in Ecclesia catholica Nicaeno concilio constitutum est. Unde credendum est eos regulam Baptismatis non tenere, quam secum multi haeretici cum de Catholica discederent abstulerunt, eamque custodiunt. XLV. PHOTINUS ab Epiphanio non continuo post Paulum sive cum Paulo, sed aliis interpositis ponitur. Non tacetur sane similia credidisse: secundum aliquid tamen adversatus ei dicitur; sed quid sit ipsum aliquid, omnino non dicitur. Philaster autem continuatim ponit ambos sub singulis et propriis numeris, quasi haereses duas, cum dicat Photinum in omnibus Pauli secutum
Abbreviated transcription (Latin):
a quȩ catholica eccła om̃ino ñ recipit. in quib nec ipsũ falso arguit. nec potest ab eius de¬
isorib falli maxime de purgatione & liberatione ac rursus post longũ tepus ad eadẽ mala
olutione rationalis uniũ sȩ creaturȩ. Quis catholicus xp̃i anus uł doctus et indoctus ñ ue¬
nent̃ exhorreit eã quã dicit purgationẽ maloꝵ id ÷ &iã eos qui in hanc uitã inflagitiis
in facinorib & sacrilegus atq impietatib: quã lib& maximis finierint. ipsũ etiam postren
diabo lũ atq angłos eius post longissima tẽpora purgatos atq liberatos regnodĩ lueq
restitui. & rursus post longissima tẽpora om̃s qui liberati st̃ adhȩc mala denuo uolui&
uerti & hasuices alt̃narũ beatitudinũ & miseriarũ rationalis creaturȩ sẽꝑ fuisse. sẽꝑfore:

Expanded text:
mata, quae catholica ecclesia omnino non recipit, in quibus nec ipsum falso arguit nec potest ab eius demata, quae catholica ecclesia omnino non recipit, in quibus nec ipsum falso arguit nec potest ab eius defensoribus falli: maxime de purgatione et liberatione ac rursus post longum tempus ad eadem mala reuolutione rationalis uniuersae creaturae. quis enim catholicus christianus doctus uel indoctus non uehementer exhorreat eet facinoribus et sacrilegiis atque impietatibus quamlibet maximis finierunt, ipsum etiam postremo diabolum et angelos eius quamuis post longissima tempora purgatos atque liberatos regno dei lucique restitui, et rursus post longissima tempora omnes, qui liberati sunt, ad haec mala denuo relabi et reuerti, et has uices alternantes beatitudinum et miseriarum rationabilis creaturae semper fuisse, semper fore?