comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no imꝑatore ꝓ confessione uere fidei per¬
ciꝑe meruerunt: Pictauis ciuita: natał scĩ hilarii
ep̃i et confessoris: Qui ob catholicã fidẽ qͣdrin en¬
uio ap̃ frigiam religatꝰ: int̃ alias uirtutes fertur¬
quod mortuũ suscitau̾it: Remis in etropoli: depo¬
sitio sc̃i remigii ep̃i. uiri exinie uirtutis: Cuiꝰ sc̃ĩta¬
tis p̃conium: merito crudelitatis suȩ gens francorum
debite uenerationis cultu celebrit᷑ recolit. Ambianis:¬

Expanded text:
no imperatore pro confessione verae fidei percipere meruerunt. Pictavis civitate, natalis sancti Hilarii episcopi et confessoris, qui ob catholicam fidem quadrienpud Phrygiam relegatus, inter alias virtutes, ferturquod mortuum suscitaverit. Remis metropoli, depositio sancti Remigii episcopi, viri eximiae virtutis. Cujus sanctitatis praeconium, merito credulitatis suae, gens Francorum debitae venerationis cultu celebriter recolit.  Addi
Abbreviated transcription (Latin):
ediolam: natał scĩ uictoris mr̃is. Qui a pͥmeua eta¬
te. xp̃ianus cũ eẽt incastris imꝑialibꝰ miles. cõ¬
pellente maximiano ut sacrificaret in confessione
am̃ fortissime ꝑseuerans. pͥmo grauit fustibꝰ cesus. s dõ
ꝓtegente doloris expers: de in linqnti plumbo ꝑfusus.
s nihil penitꝰ lesus: nouissime głosi martirii cursũ capi¬
tis abscisione compleuit. Apud egiptum: sc̃oꝵ stepħi

Expanded text:
natalis sancti Victoris martyris, qui a primaeva aetate Christianus, cum esset in castris imperialibus miles, compellente Maximiano, ut sacrificaret, in confessione Domini fortissime perseverans, primo graviter fustibus caesus, sed Deo protegente, doloris expers, dein liquenti plumbo perfusus, sed nihil penitus laesus, novissime gloriosi martyrii cursum capitis abscisione
Abbreviated transcription (Latin):
innocentium qui ab herode rege int̾fecti sunt.
ancira gal᷑ tie. scõrum eutici pb̃ri. et dominani diaconi.

Expanded text:
Innocentium, qui ab Herode rege interfecti sunt. Ancira Galatiae, sanctorum Eutici presbiteri et Domitiani diaconi.
Abbreviated transcription (Latin):
uilii. pp̃. Qui sub constantino imꝑatore decẽ m̃sibꝰ
tribulationes. et exilia ꝑpessus: pꝰ eiꝰ mortẽ cũ magna gla
nis ep̃i. qui int̾ ꝓcellas ꝑsecutionis ueronensẽ urbẽ mira¬
bilit᷑ rexit. ac temp̃re galieni martirio coronatꝰ est: Uapin¬
go: depositio constantini ep̃i: Et aliorum:¬

Expanded text:
ulii papae, qui sub Constantio imperatore decem mensibus tribulationes et exilia perpessus, post mortem ejus, cum magna gloria nis episcopi, qui inter procellas persecutionis Veronensem urbem mirabiliter rexit, ac tempore Galieni martyrio coronatus est. Vapingo, depositio Constantini episcopi. Idibu
Abbreviated transcription (Latin):
machii mr̃is Qui iubente urb̃ p̃fecto
cũ diceret hodie octaue dñici diei sũt:
cessate a suꝑsticionibꝰ idolorũ. a gladiatoribꝰ oc¬
cisus est Uia apia: corone militum tͥginta. sub
diocleciano imꝑatore: Item rome: sc̃ȩ martine¬
ane uirginis: Quȩ sub alexandro imꝑatore.
diu̾sis torm̃toꝵ gen̾ibꝰ cruciata: tandẽ gladio
martirii palmã adepta est: Apud spoletum.

Expanded text:
machii martyris; qui, jubente Urbis praefecto, cum diceret: Hodie Octavae Dominici diei sunt, cessate a superstitionibus idolorum, a gladiatoribus occisus est. Via Appia, coronae militum triginta, sub Diocletiano imperatore. Item Romae, sanctae Martinae virginis, quae sub Alexandro imperatore diversis tormentorum generibus cruciata, tandem gladio martyrii palmam adepta est. Apud Spoletum,
Abbreviated transcription (Latin):
ome natł beati zephirini pape. et scõꝵ mar¬
tirum. hirenei. et habundis qui in passi¬
one beati laurentis legunt᷑. Apud uictimilium cas¬
trum italie: natł beati scdi martiris uiri expectabi¬
lis ec ducis ex legione scõrum thebeoꝵ. Item eiuitate
bergamis. scĩ alerandri. Qui et ipse unus extitit ex le¬
gione thebeorũ: et cum nom̃ dñi iħu constantissime
fat̾etur. martiriũ capitis abscisione compleuit. Auti

Expanded text:
omae, natalis beati Zephirini papae. Et sanctorum martyrum Hirenei et Abundii, qui in passione beati Laurentii leguntur. Apud Victimilium castrum Italiae, natalis beati Secundi martyris, viri spectabilis et ducis ex legione sanctorum Thebeorum. Item civitate Pergamis, sancti Alexandri, qui et ipse unus exstitit ex logione Thebeorum, et cum nomen Domini Jesu constantissime fateretur, martyrium absci
Abbreviated transcription (Latin):
diocletiani in uerolamio ciuitate: pꝰ uerb̾a et corm̃ta a cer¬
ba. capite plexus est: Passus ẽ cũ illo enã unus de militibꝰ.
eo quod eum ferire uissus noluerit: Apud nolã cãpaniȩ:
copiosa uitȩ scĩtate. s etiam potentia adu̾sum demones:
Ipso die: depositio scĩ niceȩ romatiane ciuitatis ep̃i : Et ał:¬

Expanded text:
Diocletiani in Verolamio civitate, post verbera et tormenta acerba, capite plexus est. Passus est cum illo etiam unus de militibus, eo quod eum ferire jussus, noluerit. Apud Nolam Campaniae, copiosa vitae sanctitate, sed etiam potentia adversus daemones. Ipso die, depositio sancti Niceae, Romatianae civitatis epi
Abbreviated transcription (Latin):
fessione ꝑsistẽt: capite ꝓ pietate dampnatꝰ ẽ. Ciuita¬
te sconas: sc̃ĩ marini abb̃is. ad cuiꝰ tumulũ celeber¬
rimȩ diuinitꝰ funt mirada:. In pago meldicensi. fari¬
UI. Idus.

Expanded text:
ersisteret, capite pro pietate damnatus est. Civitate Sanctonas, sancti Martini abbatis, ad cujus tumulum creberrime divinitus fiunt miracula. In pago Meldicensi, sancVI Idus.
Abbreviated transcription (Latin):
utherii ep̃i. et anthiȩ matͥs euis: Qui cũ eẽt et scĩmo¬
niȩ uite et miracłoꝵ uirtute illustris. sub arriano principe
lectũ ferreũ ignitũ. craticłam et sartaginẽ. oleo. pice. ac resi¬
na feruentẽ suꝑans. leonibꝰ qͦ ꝓiectus. s abhis illesus. nouis¬
sime una cũ matre uigulatur: Rome: beati appollonii se¬
de sententia senatus ꝓ xͦ capite truncatꝰ est: Cordube:

Expanded text:
utherii episcopi et Anthiae matris ejus, qui cum esset et sanctimonia vitae, et miraculorum virtute illustris, sub Adriano principe lectum ferreum ignitum, craticulam et sartaginem, oleo, pice, ac resina ferventem superans, leonibus quoque projectus, sed ab his illaesus, novissime una cum matre jugulatur. Romae, beati Apollonii sede sententia senatus, pro Christo capite truncatus est. Cordubae,
Abbreviated transcription (Latin):
ni. et beatͥcis. temporibꝰ diocletiani: Quoꝵ duo pꝰ multa
ac diu̾sa supplitia: iussi sunt capitalẽ subire sententiam:
Beatrix uͦ soror eoꝵ in xp̃i confessione p̃focata ẽ incarrẽ:
Ciuitate trecas: sc̃i lupi cont̾. Qui cũ beato germano in
britanniã directus uenit: Hic qͥnqͥgunta duobꝰ annis sa¬
cerdotio ueñabilit̾ functus est. Et alioꝵ

Expanded text:
ni et Beatricis, temporibus Diocletiani, quorum duo post multa ac diversa supplicia, jussi sunt capitalem subire sententiam. Beatrix vero, soror eorum, in Christi confessione praefocata est in carcere. Civitate Trecas, sancti Lupi confessoris, qui cum beato Germano in Britanniam directus venit. Hic quinquaginta duobus annis sacerdotio venerabiliter functus est. III
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ carbones nudis pedibꝰ ambulare: A quibꝰ nil lesꝰ
equuleo et ncif ferreis uissus est suspñdi. et sic in
carcerẽ trudi. uͥ angłica uisitatione meruit confor¬
tari. Postq plumbo feruente ꝑfusus. tandẽ gla¬
dio ꝑcussus est: In pago dorcasino: sc̃i launomari

Expanded text:
 carbones nudis pedibus ambulare: a quibus nil laesus, equuleo et uncinis ferreis jussus est suspendi, et sic in carcerem trudi; ubi angelica visitatione meruit confortari - post quae plumbo fervente perfusus, tandem gradio percussus est. In pago Dorcasino, sancti Launomari
Abbreviated transcription (Latin):
pud capuã: natł sc̃i rufi martiris. Quẽ docuit
beatꝰ apollinaris petri apłi discipłs. cum eẽt i¬
Edem rufus patricie dignitatis. Thomis ciuitate: scoꝵ
martirũ. marcellini. tribuni. et uxoris eius maneȩ. Io¬
hannis. serapionis. et petͥ. Eodẽ die: natł sc̃oꝵ. georgii
ens. cum reliquis ex eadẽ urbe claro germine ortis. diu
optatum sibiq a dño p̾monstatũ meruit assequi marti¬
rium. Ciuitate arelatensi scĩ cesarii ep̃i. mire sc̃itatis
et piecatis studii uiri. Augustuduni. scĩ siagrii ep̃i et
ome beati hermetis uiri illustris.

Expanded text:
pud Capuam, natalis sancti Rufi martyris, quem docuit beatus Apollinaris, Petri apostoli discipulus, cum esset idem Rufus patriciae dignitatis. Thomis civitate, sanctorum martyrum Marcellini tribuni et uxoris ejus Manneae, Joannis, Serapionis et Petri. Eodem die, natalis sanctorum Georgii ens, cum reliquis ex cadem urbe claro germine ortis diu optatum sibique a Domino praemonstratum meruit assequi martyrium. Civitate Arelatensi, sancti Caesarii episcopi, mirae sanctitatis et pietatis studii viri. Augustuduni, sancti Siagrii episcopi et  beati Hermetis viri illustris
Abbreviated transcription (Latin):
tropodis. et madalis. sub aureliano imꝑr̃atore p̃side
platone et aliorum uiguiti mr̃ni Eodẽ die uia salaria:
passio beati getulii. clarissimi et doctissimi uiri. socioꝵq
eius. cereał. amantii. ⁊ pͥmitiui: Qui uissu adriani imꝑa¬
toris pͥmo cesi. deinde incarcerẽ reclusi. postremo incen¬
dio sunt traditi: Apud nichomediã: sancti zacharie:
Authisiodoro: scĩ censurii. ep̃i ⁊ confͤ Et alioꝵ¬

Expanded text:
Tripodis, et Madalis sub Aureliano imperatore, praeside Platone, et aliorum viginti martyrum. Eodem die, via Salaria, passio beati Getuli, clarissimi et doctissimi viri sociorumque ejus, Cerealis, Amantii et Primitivi, qui jussu Adriani imperatoris primo caesi, deinde in carcerem reclusi, postremo incendio sunt traditi. Apud Nicomediam, sancti Zachariae. Autisiodoro, sancti Censurii episcopi et co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessi ⁊ martiniani qͥ ab eato petͦ apło baptizati. sub
nerone aut̃ oris contusionẽ. eculeũ. neruos. fustes. flãmas.
scorpiones. ꝑpessi: nouissime gladio cesi. martirio coronã¬
tur. Ipso die: scoꝵ tͥum militũ. qͥ cũ beato paulo apło pas¬
si sunt: Item: scõꝵ mr̃m. aristonis. crescentiani. euticiani.
urbani. uitał. uisti. felicissimi. felicis. marciȩ. et sympho¬
rosȩ. Qui om̃s ap̃ campaniã: głoso martirio coronati sunc.
Thuionis: depositio scẽ monegundis religiose: Et alioꝵ.

Expanded text:
cessi et Martiniani, qui a beato Petro apostolo baptizati, sub Nerone autem oris contusionem, equuleum, nervos, fustes, flammas, scorpiones perpessi, novissime gladio caesi martyrio coronantur. Ipso die, sanctorum trium militum, qui cum beato Paulo apostolo passi sunt. Item, sanctorum martyrum Aristonis, Crescentiani, Euticiani, Urbani, Vitalis, Justi, Felicissimi, Felicis, Martiae, et Symphorosae, qui omnes apud Campaniam glorioso martyrio coronati sunt. Turonis, depositio sanctae Monegundis religiosae  Bouillar
Abbreviated transcription (Latin):
pud ꝓuintiã retiȩ ciuitate augustana: natał scẽ
scĩ narcissi ep̃i. ad xp̃m conũsa. et cũ om̃i domo sua bap¬
tizata: ꝓ confessione dñi igni tradita est Eodẽ die: scĩ
osualdi regis. angloꝵ. cuiꝰ acta ꝯmemorat uenerabił be¬
da pb̃r. ingestis euisdẽ gentis: Augustuduni: beati cas¬
UiiI. idus augusti.

Expanded text:
pud provinciam Rhaetiae, civitate Augustana, natalis S. S. Narcissi episcopi ad fidem conversa, et cum omni domo sua baptizata, pro confessionOswaldi regis Anglorum, cujus Actus commemorat Venerabilis Beda presbyter in gestis ejusdem gentis. Augustudini, beati CasVIII Idus
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłȩ xͥ igne cremata ẽ: q̃ ad eos confugerat. ꝓpt̃
ĩmanitatẽ ꝑsecutionis: Post qͦs antonĩ pb̃r a¬
nasthasiꝰ & celsus puer. una cũ matre atq alii
plures passi sunt: In mauritania cesariensi: sc̃ẽ
reuocati.et fortunati : Et alioꝵ.

Expanded text:
remata est, quae ad eos confugerat propter immanitatem persecutionis. Post quos Antoninus presbyter, Anastasius et Celsus puer una cum matre, atque alii plures passi sunt. Mauritania Caesariensi, sanctae Revocati, et Fortunati.  A
Abbreviated transcription (Latin):
seĩ eucheris confessoris. Qui ex nobiissimo̾ sen atoꝵ
ordine ad religiosam uitã habitũq conu̾sus: diu
intra septa spetunce sponte clausus xp̃o seriuuit.
Deinde apud p̃fatã urbẽ reuelante angło in ponti¬
ficali cathedra sollẽpnit̃ colloeatꝰ ẽ.

Expanded text:
i Eucherii confessoris, qui ex nobilissimo senatorum ordine, ad religiosam vitam habitumque conversus, diu intra septa speluncae sponte clausus, Christo servivit deinde, apud praefatam urbem, revelante angelo, in pontificali cathedra solemniter collocatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
fide firus manerẽt̃. data senteneta iuissus ẽ decollari. Itẽ
apud e ndẽ puinciã. sc̃e iulie uirginis. que sub marcia¬
no p̃side marariũ consũmauit. R odẽ die scorũ marci¬
rũ. marcelli et apulei. Qui ꝑ apłm pecrũ relicto symo

Expanded text:
 in fide fixus maneret, data sententia, jussus est decollari. Item apud eamdem provinciam, sanctae Juliae virginis, quae sub Marciano praeside martyrium consummavit Eodem die, sanctorum martyrum Marcelli et Apulei, qui per Apostolum Petrum, relicto Simo
Abbreviated transcription (Latin):
cupidinib. ad inertiã ⁊ uoluptates corꝑis pessudat . ꝑ¬
nitiosa libidine paulisꝑ us ubi ꝑ socordiã u ires. tep
etas. ingeniũ. deflurere: nat̾t insir mitis accusatur ⁊ c̃ soriunaregt᷑

Expanded text:
cupidinibus ad inertiam et voluptates corporis pessumdatus eniciosa libidine paulisper usus, ubi per socordiam vires, tempus, aetas, ingenium defluxere, naturae infirmitas accusatur: sua
Abbreviated transcription (Latin):
aut capta urbe oꝑep̃tiũ fore.: aut si dux romanis auxilio
suiꝰ ueniꝰset: p̃lio sese ctͣaturos. Nã calidꝰ idmͦ festinabat. bochi
pacẽ inminuere. ne mox agitando. aliut quã bellũ mallet.
mꝑator pꝰquã de regũ societate cognoũ ñ temere neꝙ uri
sepe iam uicto iugurtha c̃sueuerat. oii locis pugnanti copiã
sac̃. Cetũ hauto ꝓcul ab cͥtam castris munitis reges oꝑitur.
meliꝰ cẽ ratꝰ. cognitis mauris. qm̃ his nouus hostis accesserat

Expanded text:
e pretium fore aut, si Romanus auxilio suis venisset, proelio sese certaturos. Nam callidus id modo festinabat, Bocchi pacem imminuere, ne moras agitando aliud quam bellum mallet. Imperator postquam de regum societate cognovit, non temere neque, uti saepe iam victo Iugurtha consueuerat, omnibus locis pugnandi copiam facit. Ceterum haud procul ab Cirta castris munitis reges opperitur, melius esse ratus cognitis Mauris, quoniam is nouos hostis accesserat
Abbreviated transcription (Latin):
iniuidiã p̃głam seꝗ. Ita quo clarior erat. eo magis
anxius etat neꝙ pꝰ insidias iugurthe effuso exercitu

Expanded text:
invidiam sequi. ita, quo clarior erat, eo magis anxius erat, neque post insidias Iugurthae effuso exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sidiatores massine paret. ac maxime occulte. Sin to paꝵ
ꝓcedat. qͦuis mͦ nimidã it̃ficiat. Bomilear mat̾e regis
postulabat insidiã terendit. b unꝰ ex eonũo. ꝗ ad cecde parati
multis ortantib. ⁊ in pͥmis ab albino c̃sule. indiciũ ꝓfitet᷑.
Fit reus magis exequo bono: quã ex iure gentiũ bomilear
comes eiꝰ ꝗromã fide publiea uenerat. Ac ingurta manifestuꝰ
tanti sceleris. ñ pͥus omisit ẽtͣ ueꝵ niti. qͣ aĩmadũtit.suꝑ grã

Expanded text:
insidiatores Massiuae paret ac maxime occulte, sin id parum procedat, quouis modo Numidam interficiat. Bomilcar mature regis postulabat, insidias tendit. Igitur unus ex eo numero, qui ad caedem multis hortantibus et in primis Albino consule indicium profitetur. Fit reus magis ex aequo bonoque quam ex iure gentium Bomilcar, comes eius, qui Romam fide publica venerat. At Iugurtha manufestus tanti sceleris non prius o
Abbreviated transcription (Latin):
aut occis foret᷑. Itaq. ⁊ illũ.⁊ eꝗtes romanos. milites ⁊ negotia.¬
tores. alios ipse plerosq. pacis spe inpellit: ut romã ad suos

Expanded text:
us foret. itaque et illum et equites Romanos, milites et negotiatores, alios ipse, plerosque pacis spes inpellit, uti Romam ad suos
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens c̃cupunt. Ea qasimali ueneni imbuta. corpus
aĩmũꝙ uirilẽ effiminat: seꝑ ĩsinita ĩsatiabilis est: neq co¬
re .p. boni iniciis. malo eũnt᷑ habuit. raꝑe õs: traere. domũ
tores. feda crudeliaꝙ ĩciuie̾ facinora sace̾. Huc accede¬
bat. ꝗ lut̾i silla ȩxercitũ quẽ inasiã ducta uat. qͦsibi
sidũ face̾t. cͣcͣ morẽ maioꝵ. luxuriose. nimiꝰq libalit̃
habuẽat. loca amena. acuoluptaria. facile ĩotio feroces
militũ aĩos molliuãtit. Ibi pͥmũ insueuit exercit᷑ pͥp .r. a¬
mãe. potãe. tabulas prctaᷤ. signa. uasa celatamirari. eapͥuatĩ
⁊ publice raꝑe. delubra spoliãe. sacͣ. ꝓfanaq oĩa polluere.¬

Expanded text:
sapiens concupivit; ea quasi venenis malis imbuta corpus animumque virilem effeminat, semper infinita et insatiabilis est, neque co habuit, rapere omnes, trahere: domum habere, foeda, crudeliaque in cives facinora facere. Huc accedebat, quod L. Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra morem maiorum luxuriose nimisque liberaliter habuerat. Loca amoena, voluptaria facile in otio feroces militum animos molliverant. Ibi primum insuevit exercitus populi R. aare, signa, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere
Abbreviated transcription (Latin):
copiiᷤᷤ. c̃sutuerat uti cũcatilina ĩ agrũ fesulanũ cũ ȩxertitu
ueniᷤset. L. b̾etia tͥbunꝰ plebiꝰ c̃tione habita quereret᷑ de

Expanded text:
copiis constituerant, uti, cum Catilina in agrum Faesulanum cum exercitu copiis constituerant, uti, cum Catilina in agrum Faesulanum cum exercitu venisset, L
Abbreviated transcription (Latin):
aliuo lib̾aret. Ille eo̾ inclomũ decii bruti ꝑduc̃. ꝗͦ foro
ꝓpinqua erat. neq aliena c̃silii ꝓpt̃ sepniã. nãtũ brutus
lobroges diu uncerto habuere. ꝗdnã c̃silii caꝑent. ĩ alt̾a
parte erat ȩs ali enũ. ⁊ belli studiũ. magnaq merces in
spe uictorię. At ĩ alta. maiores opes. tuta c̃silia. piẽta
spe. certa p̃mia. Hȩc iullis uoluentib: tande uicit sortuna
gnito esilio legati̾ p̃cep̃: ut studiũ c̃iurationiꝰ uehem̃ter
simulent. cet̾os adeat. bene polliceant̃. dentꝙ oꝑã uti eo
qũa marie manifesto̾ habeat. His dẽ fere tp̃rib in
gallia citeriore: atq ult̾iore. itẽ ĩ agro piceno. brutia
iapuliaꝙ. motꝰ erat. Nã illi quõ an tea catilina dimi¬
serat. ĩ consulte acueluti ꝑdem̃tiã cuncta simł agebant.
Noctniꝰ c̃uliis. armoꝵ. atq teloꝵ portatiõib festiuan do.
agitando oĩa. plu̾ timoriᷤ quã ꝑiculi effecerãt. Ex eo
ꝗprincipes cõiurationis erãt. paratis ut uidebat̃ magnis

Expanded text:
alieno liberaret. Ille eos in domum D. Bruti perducit, quod foro propinqua erat neque aliena consili propter Semproniam; nam tum Brutus ab lobroges diu in incerto habuere, quidnam consili caperent. In altera parte erat aes alienum, studium belli, magna merces in spe victoriae, at in altera maiores opes, tuta consilia, pro incerta spe certa praemia. Haec illis volventibus tandem vicit fortuna nsilio cognito legatis praecipit, ut studium coniurationis vehementer simulent, ceteros adeant, bene polliceantur dentque operam, uti eos quam maxume manufestos habeant. Isdem fere temporibus in Gallia citeriore atque ulteriore, item in agro Piceno, Bruttio, Apulia motus erat. Namque illi, quos ante Catilina dimiserat, inconsulte ac veluti per dementiam cuncta simul agebant. Nocturnis consiliis armorum atque telorum portationibus, festinando, agitando omnia plus timoris quam periculi effecerant. Ex eo qui principes coniurationis erant, paratis, ut videbatur, magis
Abbreviated transcription (Latin):
uentioꝵ pollicet᷑. Ac paulo añ legatos exurbȩ ꝓsici sertur.
Lentulu cũmꝰ titũ uult̾tiũ quendã crotoniensẽ mittit.
ut allobroges pͥꝰ quã domũ ꝑgerẽt. cũ catilina data raccepta
side. sotietatẽ c̃sirmarent. Ip̃e uult̾ tio litt̾as ad catilinã
dat. Quaꝵ etẽplũ ĩfra scriptũ ẽ¬

Expanded text:
venturum pollicetur ac paulo ante legatos ex urbe proficiscitur. venturum pollicetur ac paulo ante legatos ex urbe proficiscitur. Lentulus cum iis T. Volturcium quendam Crotoniensem mittit, ut Allobroges, priusquam domum pergerent, cum Catilina data atque accepta fide societatem confirmarent. Ipse Volturcio litteras ad Catilinam dat, quarum exemplum infra scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo c̃iuratioĩs: suũꝗq negotiũ exeq̃ret᷑. S ea
cliuisa hmͦ cli cebant̃. statiliꝰ gabinꝰ: uti cũ magna manu
duod̾ccĩ simł oportuna loca urbis ĩcenderet. qͦ tumłtu
Cethegũ cictronis ianuã obsideret. eũꝙ ui aggrederetur.
aliũꝙ aliũ. S silii samiliaꝵ. quoꝵ ex nobilitate maxima
pans erat. parente̾ ĩt̃sicerẽt.simł cede ⁊ ĩcendio ꝑculsi oĩb
magnã oportunitat̾e corrũꝑe. facto ñ esulto t̃taliꝑiculo
opeẽ. seq sipanci ad iuuarent. languentib aliiꝰ impetũ ĩ
curiã sacturũ. Nat̾a ferox uehenĩs. mami pnt̾ erat.
matinũ bonũ ĩ celeritate putabat. S allobroge crp̃cepto
ciceroniꝰ ꝑgabiniũ cet̃os c̃ueniut. Ablentulo. cethego
statilio. itẽ cassio. posulat ĩ uirandũ.ꝙ signatũ ad eiues
ꝑferãt. Alit̾ haud eo̾ facile ad tantũ negotiũ ĩpelli po̾se
Cẽti nichil mali suspicante̾. dant. Cassĩ semet eobreui

Expanded text:
coniurationis suum quisque negotium exsequeretur. Sed ea divisa hoc modo dicebantur: Statilius et Gabinius uti cum magna manu duodecim simul opportuna loca urbis incenderent, quo tumultus Cethegus Ciceronis ianuam obsideret eumque vi aggrederetur, alius autem alium, sed filii familiarum, quorum ex nobilitate maxuma pars erat, parentis interficerent; simul caedmagnas opportunitates corrumpere; facto, non consulto in tali periculo opus esse seque, si pauci adiuvarent, languentibus aliis impetum in curiam facturum. Natura ferox, vehemens, manu promptus erat, maxumum bonum in celeritate putabat. Sed Allobroges ex praecepto Ciceronis per Gabinium ceteros conveniunt. Ab Lentulo, Cethego, Statilio, item Cassio postulant ius iurandum, quod signatum ad civis perferant; aliter haud facile eos ad tantum negotium inpelli posse. Ceteri nihil suspicantes dant, Cassius semet eo brevi
Abbreviated transcription (Latin):
rioꝵ delectamanuap̃ pͥmos erat. Inpostremo .s. mariꝰ
legatus cũ eꝗtib curalut. Inutrũꝙ latus auxiliarios eꝗtes.
tribunis legionũ. ⁊ p̃fectis cohortiũ disꝑtiu̾at. ut cũ his
ꝑmixti uelites. qͥcũꝙ accedẽt eꝗtat hostiũ ꝓpulsarent.
N ã iniuigita tantꝰ dol. tantaq ꝑitia locoꝵ. militieq erant:
U t absens an p̃sens. pacẽ an bellũ gerens ꝑnitiosior eẽt in
uicerto habet᷑. Erat haud longe ab eo itinẽ: qͦ metellus
italici gnĩs multi mortales. huie c̃sul simulꝰ teͣntandi grã
ĩꝑañ frum̃tũ. ⁊alia q̃ bello usui forent c̃portare. iatus
io ꝙ res monebat. freq̃ntiã negotiatoꝵ.⁊ cõmeatũ. i uua

Expanded text:
riorum delecta manu apud primos erat, in postremo C. Marius riorum delecta manu apud primos erat, in postremo C. Marius legatus cum equitibus curabat, in utrumque latus autribunis legionum et praefectis cohortium dispertiuerat, ut cum iis permixti uelites, quocumque accederent, equitatus hostium propulsarent. Nam in Iugurtha tantus dolus tantaque peritia locorum et militiae erat, ut, absens an praesens, pacem an bellum gerens perniciosior esset, in incerto haberetur. Erat haud longe ab eo itinere, quo Metellus Italici generis multi mortales. huc consul, simul temptandi gratiimperavit frumentum et alia, quae bello usui forent, conportare, ratus, id quod res monebat, frequentiam negotiatorum et commeatum iuva
Abbreviated transcription (Latin):
zarma portaret. Ita ꝓhibendo adelicis magis quã uioi¬
cand.&: exercitũ breua ẽfirmaũ. Int̾ea ingurta ubi que
mittit. ꝗ tantũm ipsi lib̃isꝙ uitã peterent. alia omĩa
auidũ eẽ. Itaꝙ legatos aliũ ab alio diñsos agreditur.
ac paulatĩ tẽptando pꝰquã oportunos s cognouit legatoꝰ.
młta pollicendo ꝑsuadet. ut ingurtã maxime uiuũ.
sin iᵈ paꝵ ꝓcedat necatũ rͥ tͣderent. Cet̃ũ palã quȩ ex
uoluntate forent regi nuntiari  iub. Dein paucis
dieb: intento att infesto exereitu innumidiã ꝓcedit.
U bi c̃tra  belli tuguria plena hoũi. pecora cultoresꝙ.
in agͥs erãt. ⁊ ex opidiꝰ.⁊ mapalib p̾fecit regis obuiã ꝓcede¬
Neꝙ metellus to cito minus. S parit̾ acsi hostes adeẽt
munito agmine incede. late exploraẽ omĩa illa de¬
ditioĩs signa hosten tui credẽ:⁊ insidi is locũ tẽptae̾.
taꝙ ipse cũ expeditis cohortib. itẽ. fundatoꝵ ⁊ sagnta¬

Expanded text:
arma portaret. ita prohibendo a delictis magis quam vindicando exercitum brevi confirmavit. Interea Iugurtha, ubi quae mittit, qui tantummodo ipsi liberisque vitam peterent, alia omnia avidum esse. itaque legatos alium ab alio divorsos aggreditur ac paulatim temptando, postquam opportunos sibi cognovit, multa pollicendo persuadet, uti Iugurtham maxume vivom, sin id parum procedat, necatum sibi traderent. ceterum palam quae ex voluntate forent regi nuntiari iubet. deinde ipse paucis diebus intento atque infesto exercitu in Numidiam procedit, ubi contra belli faciem tuguria plena hominum, pecora cultoresque in agris erant. ex oppidis et mapalibus praefecti regis obvii procedeneque Metellus idcirco minus, sed pariter ac si hostes adessent munito agmine incedere, late explorare omnia, illa deditionis signa ostentui credere et insidiis locum temptari. itaque ipse cum expeditis cohortibus, item funditorum et sagitta
Abbreviated transcription (Latin):
clausũ obsidet. legatoꝵ quaiu p̃tii uba fecerit.
miseria mea fidẽ uerb̃ faceret. S qm̃ eo natus sum
ut iugurthe sceleꝵ ostentui eẽm. ñ iã motẽ neꝙ exũna

Expanded text:
clausum obsidet; legatorum verba quanti fecerit, miseria mea fidem verbis faceret. Sed quoniam eo natus sum, ut Iugurthae scelerum ostentui essem, non iam mortem neque a
Abbreviated transcription (Latin):
cũ oĩb locis me. rosq maledictiꝰ lacerãt. ñ placuit retice̾. necs mo¬
destiã inẽ scientiã duceret. Nã me ꝗdẽ ex aĩ meiꝰ scientia nuilla oratio
negotiũ imposuistis etiã att ⁊̃ reputate putate. nũ eoꝵ penitendũ
sit. Non possũ fidei causa imagines neq tũphos aut consulatus
meoꝵ maioꝵ ostentare. At sires postulet. hastas uexillũ pdase

Expanded text:
cum omnibus locis meque vosque maledictis lacerent, non placuit reticere, ne quis modestiam in conscientiam duceret. Nam me quidem ex animi mei sententia nulla oratio negotium imposuistis, etiam atque etiam reputate, num eorum paenitendum sit. Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare, at, si res postulet, hastas, uexillum, phale
Abbreviated transcription (Latin):
gurthtda suoꝵ acie c̃sedit. Clephantis ⁊ partĩ copiarum
pedestriũ bomilcarẽ p̃sec̃: eũ ꝙ edocet. ꝗd ageret. Ipse ꝓpior mõtẽ
cũ om̃i eꝗtatu. ⁊ peditib delectis suos collocatꝰ. Dem singulas

Expanded text:
ta suorum acie consedit. Elephantis et parti copiarum pedestrium Bomilcarem praefecit eumque edocet quae ageret. Ipse propior montem cum omni equitatu et peditibus delectis suos collocat. Dein singulas
Abbreviated transcription (Latin):
sciens si me hercule magis strenuus ꝗͣ feliẜ. Nã magna pars eiꝰ auaritia
ant temeritate ducũ atͥta ẽ. Quã obrẽ uos ꝗb ẽ militaris etasanmetẽ¬

Expanded text:
sciens, sed mehercule magis strenuos quam felix. Nam magna pars eius auaritia aut temeritate ducum attrita est. Quam ob rem vos, quibus militaris aetas est, anniti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ minari ĩ t̃dũ ferro: nͥobnoxiafor. Postrtino ferotiꝰ agi¬
rae quã solitꝰ erat. Atsuliua ex insolentia curii causa
cognita. tale ꝑiculũ rei .ꝑ. haud occultũ habuit. si

Expanded text:
 minari interdum ferro, ni sibi obnoxia foret, postremo ferocius agitare, quam solitus erat. At Fulvia insolentiae Curi causa cognita tale periculum re publicae haud occultum habuit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
et agros manu ceꝑat. regi dono dedit. Qͥ amicitia masi nise
bona atq honesta nobis ꝑmansit. s imꝑii uitȩq eiꝰ ani suit
idẽ. Deiñ micipsa siliꝰ. solus regnũ obtinuit. manastabale.et
gulussa frĩb morbo assũptis. Is atherbalẽ. ⁊ hiẽ salẽ exsese
genuit. ⁊ uigurtã sili manastabalis frĩs quẽ masinissa ꝙ ort̃
ex c̃cubina erar pͥuatũ derelinq̃rat. eo d̾ cultu qͦ liberos suo
domi habuit. Qͣ ubi primũ adoleuit pollens uirib. decora
fatie. s multo marime ingenio ualidus ñse luxui. net
inertiȩ corrũpendũ dederat. s un mos gentis illiꝰ ẽ. eꝗtare.
iaculari. cursu cũ equalib certare. ⁊ cũ õs głã añir õĩb¬
im̃ caru̾ erat. adħ pleraꝙ tpra ĩ uenando agere. leonem

Expanded text:
et agros manu ceperat, regi dono dedit. igitur amicitia Masinissae bona atque honesta nobis permansit. sed imperi vitaeque eius finis idem fuit. Dein Micipsa filius regnum solus obtinuit Mastanabale et Gulussa fratribus morbo absumptis. is Adherbalem et Hiempsalem ex sese genuit Iugurthamque filium Mastanabalis fratris, quem Masinissa, quod ortus ex concubina erat, privatum dereliquerat, edomi habuit. Qui ubi primum adolevit, pollens viribus, decora facie, sed multo maxime ingenio validus, non se luxu neque inertiae corrumpendum dedit, sed, uti mos gentis illius est, equitare, iaculari; cursu cum aequalibus certare et, cum omnis ius Iug. 6,1 , idem pleraque tempora in uenando agere, leonem
Abbreviated transcription (Latin):
cebit mariꝰ. S igne magis quã p̃da ager uastabat᷑ duob
locis haud longe int̾̃ se castra faciebãt. ubi ui opꝰ erat.
cuncti aderant. Cetũ qͦ fuga atq formioo latiꝰ cresceret
uiu̾si agebãt. Eo tp̃e ingurtha ꝑcolles seq tepꝰ aut locũ

Expanded text:
ducebat. sed igni magis quam praeda ager vastabatur. duobus locis haud longe inter se castra faciebant; ubi vi opus erat, cuncti aderant; ceterum, quo fuga atque formido latius cresceret, divorsi agebant. eo tempore Iugurtha per collis sequi, tempus aut locu
Abbreviated transcription (Latin):
et egregia tua facta omntã. nouissime redienꝰ numantia
meq regnũq neũ glã honorasti. tuaq litute nobiꝰ romanoᷤ
ex amuci amicissimo fecisti. Inhispania nom̃ samiliȩ nr̃e
renouatũ ẽ. Postremo ꝙ difficilimũ ẽ int mortaleᷤ gła¬
nos adiunge̾ quã sanguine c̃uictos retinẽ. Nõ exẽcitꝰ.
neꝙ thesauri p̃siclia regni s̃ sueri amici. Quõ neꝙ
armis coge̾ neꝙ auro paraẽ q̃as. officio s fide parant̃¬
amici. ꝯs añt amicior. quã fr̃ frĩ. aut quẽ alienũ fidũ
inuenies si tus hostis fueris. Eꝗd ẽ ego uob̃ tͣlo regitũ
firmũ si boni eriis. Si mali. in beceillũ. Nã ẽcordia
paue res crescunt. discõdia maxime dilabunt᷑. Ceteꝵ
U os aũ adtherbul.⁊ hiensalȩ coltte.⁊ obseruate talẽ hune
un ĩmitamini uͥtutẽ eiꝰ. ⁊ enituini.ne ego me melioe̾s
libos sũpsise. uidear. quã genui̾se. ad ea iugurta. tã⁊ si

Expanded text:
et egregia tua omittam, novissume rediens Numantia meque regnumque meum gloria honoravisti tuaque virtute nobis Romanos ex amicis amicissumos fecisti. in Hispania nomen familiae renovatum est. postremo, quod difficillumum inter mortalis nos adiungere quam sanguine coniunctos retinere. non exercitus neque thesauri praesidia regni sunt, verum amici, quos neque armis cogere neque auro parare queas: officio et fide pariuntur. quis autem amicior quam frater fratri? aut quem alienum fidum invenies, si tuis hostis fueris? equidem ego vobis regnum trado firmum, si boni eritis, sin mali, inbecillum. nam concordia parvae res crVos autem, Adherbal et Hiempsal, colite, obseruate talem hunc virum, imitamini virtutem et enitimini, ne ego meliores liberos sumpsisse videar quam genuisse." Ad ea Iugurtha, tametsi
Abbreviated transcription (Latin):
dñãtioĩs eoꝵ sacietas tenet. Etͥ illa quã ħ tp̃a magis placẽt.
cũ regna: ꝓuncie. leges. ĩu̾ra audicia. bella. atꝙ paces.
Postremo diuina.⁊ humana oĩa.penes paucos erãt Uosaũ

Expanded text:
dominationis eorum satietas tenet et illa quam haec tempora magis placent, cum regna prouinciae leges iura iudicia bella atque paces, postremo divina et humana omnia penes paucos erant; vos au
Abbreviated transcription (Latin):
sese tutabant᷑. s ꝓmuro dies noctes ꝙ agitare. maledicere.
romanis : ac mario uecordiã obiectare. militib tir̃ĩs uigurthe
seruitiũ minitari. secdis reb feroees eẽ. Int̾im oĩb romanis.
pͥmo malieres ⁊ pueri: quisũ ꝓcesserat.: fuge̾ : deiñ uti eꝙ¬
muro ꝓximꝰ erat: postremo cuncti armati: inermesq. ꝙ ubi
accidit acrius romani instaẽ. fundẽ. ac plerosq tantũmͦ
tes murũ petẽ: netp quẽquã oĩ ͥ p̃da morari sic forte
correcta marii temeritas. głã exeulpa inuenit. Cẽtũ dũ
ea res gerit᷑. L. silla questor eũ magno eꝗtatu ĩ castra uenit.
ꝗun exlatio ÷ a soci is cogeret reme relictus erat. S qm̃ nõ
tanti uiri res ãmonuit. idoneũ uisũ ẽ. de nat̾a cultuꝙ eiꝰ
parcis dicere. Neꝙ eni alio loco de sille reb scripturi sumꝰ.¬

Expanded text:
sese tutabantur, sed pro muro dies noctisque agitare, male dicere sese tutabantur, sed pro muro dies noctisque agitare, male dicere Romanis ac Mario vecordiam obiectare, militibus nostris Iugurthae servitium minari, secundis rebus feroces esse. interim omnibus, Romanis primo mulieres et pueri, qui visum processerant, fugere, deinde uti muro proxumus erat, postremo cuncti, armati inermesque. quod ubi accidit, eo acrius Romani instare, fundere ac plerosque tantummodo tes murum petere, neque quemquam omnium praeda morari. sic forte correcta Mari temeritas gloriam ex culpa invenit. Ceterum, dum ea res geritur, L. Sulla quaestor cum magno equitatu in castra venit, quos uti ex Latio et a sociis cogeret, Romae relictus erat. Sed quoniam nos tanti viri res admonuit, idoneum visum est de natura cultuque eius paucis dicere. neque enim alio loco de Sullae rebus dicturi sum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ofensa qͥ leuius stẽperẽt̃. Igͥ pgͣdiens ligus saxa et que uetustate
radices eminebãt laqueis uinciebaat ꝗm alleuati milites facilius
ascendent. In t̃dũ timidos insolentia itineris leuare manu pbi
patuo asꝑior ascens erat singulos p̃se inhermes mitt̃e. Drin ipse
cũ illoꝵ armis seꝗ quȩ dubia uisui uidebant᷑ potessumũ tẽptare. ac¬
sepius eadẽ ascendens. ⁊ descendens. dem statĩ digdiens cẽtis auda¬
ciã addere. O diu multũꝙ fanigati tandẽ in castellũ ꝑueniunt.
desertũ ab ea parte: qͣ om̃s sicut aliis dieb adu̾sũ hostes aderant.
Mariꝰ ubi exnuntiis que ligus egerat cognonit quãquã totd̾ diẽ
intentus p̃lio numidas habuerat. tũ uõ oohortat᷑ milites. et ipse
extra uineas ẽ egͣssus testudine: acͥta succederent simul hostem
torm̃tis sagitari isꝙ ⁊ funditorib eminꝰ t̾rere. At numide sepe
antea uineis romanoꝵ subuersis. ttẽ incensis: ũ castelli menib

Expanded text:
 offensa quo leuius streperent. Igitur praegrediens Ligus saxa et si quae uetustate radices eminebant, laqueis vinciebat, quibus alleuati milites facilius escenderent, interdum timidos insolentia itineris leuare manu; ubi paulo asperior ascensus erat, singulos prae se inermos mittere, deinde ipse cum illorum armis sequi; scendensque, dein statim digrediens ceteris audaciam addere. igitur diu multumque fatigati tandem in castellum perveniunt, desertum ab ea part, quod omnes sicut aliis diebus advorsum hostis aderant. Marius ubi ex nuntiis quae Ligus egerat cognovit, quamquam toto die intentos proelio Numidas habuerat, tum vero cohortatus milites et ipse extra vineas egressus testudine acta succedere et simul hostem tormentis sagittariisque et funditoribus eminus terrere. at Numidae, saepe antea vineis Romanorum subvorsis, item incensis, non castelli moenibus
Abbreviated transcription (Latin):
tes etãt. Contͣ romanis utrũꝙ easũ intenebris młto difficiliorem
deniꝙ añ quã signũ aut imꝑiũ ullũ accipe quis. equites
mauri: atꝙ getuli: ñ acie neꝙ ullo more p̃lii s cateruatĩ
uti quosꝙ fors conglobau̾at ui nr̃os ineununt. Ꝙ õs trepidi.
inꝓuiso metu: ac tñ uͥutis menores. aut arma capuĩt: aut
capientes alios ab hostib defensabãt. pars equos ascende: ob¬
uiã ie hostib: pugna tat̾rinio magis quã p̃lio simit fieni. sine
signis. sine ordinib. Equites pedites ꝙ ꝑmixti: cede alios:

Expanded text:
tes erant, contra Romanis utrumque casum in tenebris difficiliorem tes erant, contra Romanis utrumque casum in tenebris difficiliorem denique ante quam signum aut imperium ullum accipere quiuit, equites Mauri atque Gaetuli, non acie neque ullo more proeli sed cateruatim, uti quosque fors conglobauerat, in nostros incurrunt. Qui omnes trepidi improuiso metu ac tamen virtutis memores aut arma capiebant aut capientis alios ab hostibus defensabant; pars equos escendere, obviam ire hostibus; pugna latrocinio magis quam proelio similis fieri. Sine signis, sine ordinibus equites peditesque permixti cedere ali
Abbreviated transcription (Latin):
boni famã ledere: tantũ mͦ neꝙ consilio neco manu pͥorẽ
aliũ pati: plerosq añuenire. Ꝙs reb ⁊ artib breui. mario
militib ꝙ carissimꝰ factꝰ. At iugurtha pꝰquã oppidũ eapiã.
alios locos munitos ⁊ sͥ utiles simul ⁊ magnã pecrmã ami¬
serat. adbochũ nuntios mittit. quã pͥmũ innumidiã copiaᷤᷤ
adduceret: p̃lii faciendi tẽpꝰ adẽẽ. Quẽ ubi cunctari accip̃.
dubiũ belli: att pacis rationes trahere.: rursꝰ antea uti.
si aut romani affrica expulsi: aut integris suis finib
bellũ copositũ foret. Eo p̃mio illectꝰ bochus: cũ magna
multitudine iugurthã accedit. Ita amboꝵ exercitu ẽ
uincto: mariũ iã in hyb̃na ꝓficiscentẽ uix decima pate
diei relicta inuadt̃: rati noctẽ: quȩ iã aderat. ⁊ uictis
sibi munim̃to fore.⁊ si uiciᷤsent nullo impedim̃to ꝗa locoꝵ sorn¬

Expanded text:
boni famam laedere, tantummodo neque consilio neque manu priorem boni famam laedere, tantummodo neque consilio neque manu priorem alium pati, plerosque antevenire. Quibus rebus et artibus brevi Mario militibusque carissimus factus. At Iugurtha, postquam oppidum Capsam aliosque locos munitos et sibi utilis simul et magnam pecuniam amiserat, ad Bocchum nuntios mittit: quam primum in Numidiam copias adduceret; proeli faciundi tempus adesse. quem ubi cunctari accepit et dubium belli atque pacis rationes trahere, rursus uti antea prtem tertiam, si aut Romani Africa expulsi aut integris suis finibus bellum conpositum foret. eo praemio illectus Bocchus cum magna multitudine Iugurtham aniuncto Marium, iam in hiberna proficiscentem, vix decima parte die relicua invadunt, rati noctem, quae iam aderat, et victis sibi munimento fore et, si vicissent, nullo impedimento, quia locorum scien
Abbreviated transcription (Latin):
oonegoros estiqnã uoluptas remorato nꝑ de uicore
potn bonestius c̃suli. facundus: cauioit ⁊ amootia
facit. ae sronul anda negotia altnado ingenii ⁊ cecsibit
muerau oenũ ac maxime pecunie sargtor i. ⁊ ce libi
feli eissimo oĩũ.: añ euulẽ uictoriã nũquã suꝑ indisttã pitu¬
na fuit. Multiꝙ dubitanere: fortior anfelicior eẽt. Nan postea
que fecerit incertũ habeo: pucdeat an pigeat magis diserere.
O sula uti supͣ dietũ ẽ yꝰquã in africã atto in castra mari i eum
eqtatu uenit. rudis antea ⁊ ignarꝰ belli: sollertissimꝰ omntũ
in paueis tempestatib faetꝰ ẽ. Adhoc milites benigne aprellaẽ
multis rogantib aliis ꝑse ipse dare beneficia. inuitus acciꝑe.
si ea ꝓperantius quã es mutuũ reddere: amllo repetere.
magis id iaborae: utisibi quã plurimi deberẽt: ioca atꝙ
seria cũ humillimis age̾: in oꝑib in agmine atq ad iugiliã
młt᷑ adẽẽ: neꝙ int̾im ꝙ pͣua ãbitio soiet c̃ suł aut euiꝰ quam

Expanded text:
negotiis numquam voluptas remorata, nisi quod de uxore potuit honestius consuli; facundus, callidus et amicitia facilis, ad simulanda negotia altitudo ingeni incredibilis, multarum rerum ac maxime pecuniae largitor. Atque illi felicissimo omnium ante civilem victoriam numquam super industriam fortuna fuit, multique dubitauere, fortior an felicior esset. Nam postea quae fecerit, incertum habeo pudeat an pigeat magis disserere. Igitur Sulla, uti supra dictum est, postquam in Africam atque in castra Mari cum equitatu venit, rudis antea et ignarus belli, sollertissimus omnium in paucis tempestatibus factus est. Ad hoc milites benigne appellare, multis rogantibus, aliis per se ipse dare beneficia, inuitus accipere, sed ea properantius quam aes mutuum reddere, ipse ab nullo repetere, magis id laborare, ut illi quam plurimi deberent, ioca atque seria cum humillimis agere, in operibus, in agmine atque ad vigilias multus adesse, neque interim, quod praua ambitio solet, consulis aut cuiusquam
Abbreviated transcription (Latin):
timent. audatia ꝓ muro hab̾et᷑. Cũ uos c̃sidero milites. ⁊
cũ facta ur̃a exislimo magna me sꝑe̾ inctoriȩ tenet.
do̾ fortes facit. Nã multi tudo hostiũ ne cͥcũuenire nos¬
queat ꝓhbet̃ ãguidiȩ loci. Qd̃ sutiti u e fortima underit

Expanded text:
timent: audacia pro muro habetur. Quom vos considero, milites, et quom facta vostra aestumo, magna me spes victoriae tenet. dos fortis facit. nam multitudo hostium ne circumvenire quetiment: audacia pro muro habetur. Quom vos considero, milites, et
Abbreviated transcription (Latin):
¶niugurtdia cat. ⁊ romani ĩ uisi erãt. Deniꝙ sepiꝰ fatigatꝰ leniter.
exuoluntate. sille omĩa sese factũ ꝓmittt. Cet̾m adsimi¬
lãdã paeẽ euiꝰ ni mida defessũi bello auidissimꝰ erat que utilia
uisa s̃ c̃stituunt. Ita coposito dolo digduant᷑. At rex postero die.
let̾ ĩ castra uigħȩ ꝓficiseit̾. deĩ ab illo eẽta edoetꝰ. ꝓꝑato itinere.

Expanded text:
 fatigatus lenitur et ex voluntate Sullae omnia se facturum promittit. ceterum ad simulandam pacem, quoius Numida defessus bello avidissumus erat, quae utilia visa constituunt. ita conposito dolo digrediuntur. At rex postero die Alaetus in castra Iugurthae proficiscitur. deinde ab illo cuncta edoctus properato itinere
Abbreviated transcription (Latin):
gereret᷑. Nã ab insidiis eiꝰ caui alit̾ nequisse. S ego cõꝑior bochũ
magis punica fide: ob ea q̃ p̃dicabat: simł romano̾ ⁊ numidã spe
paeĩ attemu̾se młtũ cũ aĩo suo uolũe solitũ: iugłaꝰ romaniᷤᷤ: an illi

Expanded text:
gereretur; nam ab insidiis eius aliter caveri nequivisse. sed ego comperior Bocchum gereretur; nam ab insidiis eius aliter caveri nequivisse. sed ego comperior Bocchum magis Punica fide quam ob ea, quae praedicabat, simul Romanos et Numidam spe pacis attinuisse multumque cum animo suo volvere solitum, Iugurtham Romanis an ill
Abbreviated transcription (Latin):
ausurũ cũ ipse filiꝰ adẽẽt. Quare optimũ factũ uidi. ꝑmedia
eiꝰ castra palã tͣnsire sese uł p̃missis uł ibidẽ relictis
mauris solũ cũ silla
iturũ: ea res uti in tali negotio ꝓbata:
ac statĩ ꝓfecti: ꝗr de
inꝓuisu accedãt dubio arꝙ hesitan¬
te iugurtha in colon¬
ies t̃nseunt. Dem̃ paucis dieb quo
ire interidant ꝑuentũ
ẽ ibi cũ bocho numrta ꝗdam
aspar noĩe multũ ac
familiarit̃ agebat: p̃missus ab
iugurtha. Post quã sillã accitũ audierat: orator ⁊ subdole.
speculatũ bochi c̃silia ierat. Pret̾ea dabar masu gͣnde filius: ex
gente masinisse: cet̃m mat̾no gne̾ inpar: nã mat̃ eiꝰ exconcu¬
bina orta erat: mauro obingenia multa bona carꝰ acceptꝰ ꝙ:
quẽ bochus fidũ eẽ romanis młtis añ tẽpestatib exꝑt̾: illico
ad sillam nuntiatũ mutit: paratũ sese facere quȩ .e.R. uellet :
tegra hr̃e: neu iugurthȩ ꝑtimesceret: quores cõmunis licẽtius¬

Expanded text:
us testis adesset. Qua re optimum factu videri per media eius castra palam transire; sese vel praemissis vel ibidem relictis Mauris solum cum Sulla iturum. Ea res, uti in tali negotio, probata; ac statim profecti, quia de improuiso acciderant, dubio atque haesitante Iugurtha incolumes transeunt. Deinde paucis diebus, quo ire intenderant, perventum est. Ibi cum Boccho Numida quidam Aspar nomine multum et familiariter agebat, praemissus ab Iugurtha, postquam Sullam accitum audierat, orator et subdole speculatum Bocchi consilia; praeterea Dabar, Massugradae filius, ex gente Masinissae, ceterum materno genere impar—nam pater eius ex concubina ortus erat—, Mauro ob ingeni multa bona carus acceptusque. Quem Bocchus fidum esse Romanis multis ante tempestatibus expertus ilico ad Sullam nuntiatum mittit: paratum sese facere quae populus Romanus vellet; ctegra habe
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ se missũ a c̃sule: uenisse q̃sitũ ab eo: pacẽ an bellũ agiatus
foret. Tẽ rexͣ p̃ceptũ fuerat pꝰdiẽ decimũ redie̾ ub: ac niħ ⁊̃ nẽ de¬
ereuisse: s illo die responsurũ. Deiñ ãbo ĩ sua catra digͣssi. S ubi
pleꝵq noctis ꝓcessit: silla abbocho occulte accersit᷑: abutͦq tantũmͦ
fidi ĩtp̃tes adhibent̃. Pret̾aea oabar int̃ nuntili sci iurat exsenten

Expanded text:
 agitaturus foret. tum rex, uti praeceptum fuerat, post diem decumum redire iubet, ac nihil etiam nunc decrevisse, sed illo die responsurum. deinde ambo in sua castra digressi. sed ubi plerumque noctis processit, Sulla a Boccho occulte accersitur. ab utroque tantummodo fidi interpretes adhibentur, praeterea Dabar internuntius, sanctus vir et ex senten
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpucissent: tanto tutioẽs fore. Nec quẽquã decere: ꝗmanꝰ amau̾it.
ahĩet mib pedi b auxiliũ pet̾e. ĩ maximo metu nudũ ⁊ cecũ
cõpꝰ ad hoste̾ ue̾t̾e. Deĩ uolucẽ qm̃ hostilia fecerat: iouẽ marimũ
obtestat᷑. ut sceleris atꝙ ꝑsidie bochi pestis adeẽt᷑ ex castris
abire iubz. Ille lacͥmans orar: ne ea edẽt. nichil dolo factũ.
ac magis calliditate uigurthe: cui urdelicet ĩpeenlanti suũ

Expanded text:
cissent, tanto tutiores fore; nec quemquam decere, qui manus armaverit, ab inermis pedibus auxilium petere, in maxumo metu nudum et caecum corpus ad hostis vortere. dein Volucem, quoniam hostilia faceret, Iovem maxumum obtestatus, ut sceleris atque perfidiae Bocchi testis adesset, ex castris abire iubet. ille lacrumans orare, ne ea crederet: nihil dolo factum, ac magis calliditate Iugurthae, quoi videlicet speculanti iter suom
Abbreviated transcription (Latin):
data bochi eognoscit. inꝗs legatis. potestas pmã eundi fit i ⁊ ab
c̃sulẽ intea indune postulãbãt᷑. Sã sylle ꝓplerisq placuere.
G. octauõ rufone: ꝗq̃stor stipendiũũ africã porauerat. duo ad
regẽ redeunt: exhis bõchus. cp̃ certa tam maime benignitatẽ
⁊studiũ sille libens accep̃. Romeq segate ei pꝰquã errasseip
regẽi enugurthe. scelere lapsũ. dep̃cati s̃. Amcitiã ⁊ fedus

Expanded text:
data Bocchi cognoscit. legatis potestas Romam eundi fit, et ab consule interea indutiae postulabantur. Ea Sullae et plerisque placuere; Cn. Octauio Rusone, qui quaestor stipendium in Africam portauerat, duo ad regem redeunt. Ex iis Bocchus cum cetera tum maxime benignitatem et studium Sullae libens accepit. Romaeque legatis eius, postquam errasse regem et Iugurthae scelere lapsum deprecati sunt, amicitiam et foedus
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat. P ostremã romanoꝵ aciẽ inuadit. Tũ mari ap̃ pͥmos erat.
ꝙ ibi uigurtha eũ plurimis instabat. Dem̃ numida cognito
bochi aduentu : clam eũ pancis adpedites ẽuͣtit. ibi latine nãq̃
ap̃ numantiã loꝗ didicerat exclamat nr̃õs frustra pugnare.
pardo añ mariũ. sua manu int̾fectũ: simul gladiũ sanguine
oblitũ ostende: quẽ inpugna satis inpigͣ occiso pelite nr̃o ĩ
cruentauerat. Qđ ubi milites acceꝑe: magis atttate rei quã
fide nuntii trent᷑: simulq barbari aiõs tollere: ĩꝑeulsos roma¬
auͣtit᷑. At iugurtha

Expanded text:
ostremam Romanorum aciem invadunt. Tum Marius apud primos agebat, quod ibi Iugurtha cum plurimis erat. Dein Numida cognito Bocchi adventu clam cum paucis ad pedites conuertit. Ibi Latine—nam apud Numantiam loqui didicerat—exclamat nostros frustra pugnare, paulo ante Marium sua manu interfectum, simul gladium sanguine oblitum ostentans, quem in pugna satis impigre occiso pedite nostro cruentauerat. Quod ubi milites accepere, magis atrocitate rei quam fide nuntii terrentur, simulque barbari animos tollere et in perculsos Romaauertitur. At Iugurtha
Abbreviated transcription (Latin):
anacũ rati. Nã etiã tũ largitio miłtis ignorata etat mumific nemo puta¬
baf᷑: nͥ parit̃. uolens dona. oiã in berignitate bahebant᷑. G̾ q̃stori man¬
data bochi patefaciut t̾imllabeopetunt : un fautor c̃sultorꝙ sibi
adsit. copias. fidẽ maonitudinẽ regis sui ⁊ alia quȩ aut utilia aut
beneuolentie eẽ eͥdebat̃ oratione. extollunt. Deĩ sylla oiã polliefto ᷤᷤ¬
docti qͦmͦ ap̃ mariũ: itẽ ap̃senatũ uba facert̃: cͥcit̃ dies xł abidem¬

Expanded text:
amicum rati. Nam etiam tum largitio multis ignota erat; munificus nemo putabatur nisi pariter volens; dona omnia in benignitate habebantur. Igitur quaestori mandata Bocchi patefaciunt; simul ab eo petunt, uti fautor consultorque sibi assit; copias fidem magnitudinem regis sui et alia, quae aut utilia aut beneuolentiae esse credebant, oratione extollunt. Dein Sulla omnia pollicito docti, quo modo apud Marium, item apud senatum verba facerent, circiter dies quad