comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e hanc mulierem est uelut quiddam
spũale coniugium. naturalsq contractus.
quo suꝑior rationis portio quasi uir debet
p̃ẽẽ ce dominari. Inferior uero quasi mulier
debet subeẽ. & obedire. Ideo uir scđm apl̃m
incunctis animalib ñ est reꝑtum homini
adiutorium simile sibi. s de illo sumptum
quod ei formaretur in coniugium. ita in parti¬
b amme quas cum pecorib habemꝰ commu¬
nes. nullum m̃ti nr̃e simile ẽ ad iutorium.
one tempalium tractandorum ita uersatur
ut non sit nob ꝯmune cum pecore. rationale ẽ
quidem: s ex ula rationali m̃te qua subhere¬
mus inteuigibili & incommutabili uĩtati
tamquam ductum. & inferiorib tractandis
gubernandisq deputatum est. Sic̃ enim
in omnib pecorib non est inuentum uiro
ad iutorium simile illi. nisi de illo detrac:¬
tum inconiugium formaretur. itam̃tiñe
qua suꝑnam consulimꝰ ũitatẽ nullum est
ad usum rerum temꝑalium quantum na¬
ture hominis sat est. simile ad intorium

Expanded text:
 hanc mulierem est velut quoddam spirituale conjugium naturalisque contractus, quo superior rationis portio, quasi vir, debet praeesse et dominari; inferior vero, quasi mulier, debet subesse et obedire. Ideo vir secundum Apin cunctis animantibus non est repertum homini adjutorium simile sibi, sed de illo sumptum quod ei formaretur in conjugium; ita et in partibus animae quas cum pecoribus habemus communes, nullum menti nostrae simile est adjutorium, one temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit in nobis commune cum pecore, rationale est quidem, sed ex illa rationali mente qua subhaeremus intelligibili et incommutabili Veritati, tanquam ductum, et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non est inventum viro adjutorium simile sibi, nisi de illo detractum in conjugium formaretur; ita menti nostrae qua supernam consulimus Veritatem, nullum est ad usum rerum temporalium, quantum naturae hominis satis est, simile adjutorium
Abbreviated transcription (Latin):
ost p̃dicta de uoluntate eiusq fine dis-¬
serendum est. Sciendum gͥ ẽ. quod ex fi¬
ne suo ut ait auoꝰ. uoluntas cognoscitur. u¬
trum recta anprauasit.

Expanded text:
ost praedicta, de voluntate ejusque fine disserendum est. Sciendum ergo est quod ex fine suo, ut ait Aug., voluntas cognoscitur utrum recta an prava sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ded hec magis opinando & ni sui¬
querendo dicit auoͦ: quam asserendo.
Unde ce huic oppinioni opponens: consequent
subdit. S quare discernebant᷑ uli acetĩs. ut
ds̃ istis. que ad ipsos ꝑtinerent ñ reuelaret.
Auis uero reuelaret: cum non prius sit ipse
ultor. quamaliquis peccator: Non enim dãp¬
nat ipse innocentes. hic uidetur innuere.
qd̾ nec peccaturis futurũ malũ. nec ꝑmansu¬
ris futurũ bonũ reuelaũit. Idoq nec illiqui
ceciderunt umqũa. nec illi qui ꝑsiterunt usꝙ¬
ad consummationẽ. beati fuerunt. quia beati
ñ pot̾ant eẽ. si de beatitudine certi ñ erant ur
si damnationis incertierant. Uñ auoꝰ ineode
dicere inquit de angłis quod insuo gne bea¬
ti ẽẽ possunt. damnationis uł salutis incer¬
ti. quib nec spes eẽt. quod mutandi eẽnt in
melus: nimia p̃sumptio ẽ. Quomꝰ enim beati
ẽẽ possint: quib ẽ incerta. sua beatitudo:
Summã colligit p̃dictoꝵ confirmans õs an¬

Expanded text:
ed hoc magis opinando et quaerendo dicit Augustinus quam asserendo. Unde et huic opinioni opponens consequenter subdit: Sed quare discernebantur illi a caeteris, ut Deus istis quae ad ipsos pertinerent non revelaret, aliis vero revelaret, cum non prius sit ipse ultor quam aliquis peccator? non enim damnat ipse innocentes. Hic videtur innuere quod nec peccaturis futurum malum, nec permansuris futurum bonum revelaverit. Ideoque nec illi qui ceciderunt unquam, nec illi qui persad consummationem beati fuerunt; quia beati non poterant esse si de beatitudine certi non erant, vel si damnationis incerti erant. Unde Aug. in eodem: Dicere, inquit, de angelis quod in suo genere beati esse possent, damnationis vel salutis incerti, quibus nec spes esset quod mutandi essent in melius, nimia praesumptio est. Quomodo enim beati esse possunt quibus est incerta sua beatitudo? 3. Summam colligit praedictorum, confirmans omnes an
Abbreviated transcription (Latin):
etiam queri utrum urtutes ita sint sͥ
comuncte. ut sepatĩ ñ possint possideri ab ali¬
quo s qui unam habet. om̃s habeat. De hoc ieꝵ
erit. omnib careat: qui gͦ unam habet: om̃s
habet. Quod quidẽ ꝓbabile ẽ. Cumenĩ cari¬
tas mater sit omnium uirtutũ in quocumq
qd̃ possit ꝓdesse: Curgͦ ñ dicimus qui hanc
iurtutẽ habet. habere omnes : Cumplenitu¬
do legis sit caritas: que quanto magis ẽ in bo¬
mine. tanto magis ẽ uirtute p̃ditus. Qnͣto uͦ
minus. tanto minus inest uurtꝰ &e quanto mi¬
nus in est uutꝰ. tantomagis ẽ. uitium. Si cune¬

Expanded text:
etiam quaeri utrum virtutes ita sint sibi conjunctae, ut separatim non possint possideri ab aliquo; sed qui unam habet omnes habeat. De hoc etiaerit, omnibus careat. Qui ergo unam habet, omnes habet. Quod quidem probabile est. Cum enim charitas mater sit omnium virtutum, in quocumque quod possit prodesse? Cur ergo non dicimus: Qui hanc virtutem habet, omnes habet, cum plenitudo legis sit charitas? quae quanto magis est in homine, tanto magis est virtute praeditus; quanto vero minus, tanto minus inest virtus; et quanto minus inest virtus, tanto magis inest vitium. 2. Si cunc
Abbreviated transcription (Latin):
tidianis &e breuib leuibq peccatis. sine
quib hec uita ñ ducitur cotidiana oratio
fidelium satisfacit. Corum enim ẽ dicere:
Pat̾̃ nr̃ qui es incelis delet omnino hec
oratio minimaicotidiana peccata: delet
& ilia aquib uita fidelium etiam scelera¬
te gestased penitendo inmelius cõmu¬
tata discedit: s ut ueracit̃ dr dimitte
nobis debita nr̃a. ita ueracit᷑ dicatur sic̃¬

Expanded text:
tidianis et brevibus levibusque peccatis, sine quibus haec vita non ducitur, quotidiana oratio fidelium satisfacit. Eorum enim est dicere: Pater noster qui es in coelis, etc. Delet omnino haec oratio minima et quotidiana peccata. Delet et illa a quibus vita fidelium etiam scelerate gesta, sed poenitendo in melius commutata discedit. Sicut veraciter dicitur: Dimitte nobis debita n
Abbreviated transcription (Latin):
telligere que ꝓuenialib sit exhibencda
satisfactio: sufficit enim dominica oratio
cũ ieiuno aliquo. et elemosinis: sic tam̃
ut p̃ceilat contritio aliquantula. & ao¬
datur confessiosi assit facultas: dequa
confessione post tractabitur. ẜ grauiori¬
bus uͦ peccatis hec etiam insatisfactiõe
adhibenda sunt: s multo uehem̃tius

Expanded text:
telligere, quae pro venialibus exhibenda sit satisfactio; sufficit enim Dominica oratio cum jejunio aliquo, et eleemosynis; sic tamen ut praecedat contritio aliquantula, et addatur confessio si adsit fconfessione post tractabitur. Pro gravioribus vero peccatis haec etiam in satisfactione adhibenda sunt, sed multo vehementius
Abbreviated transcription (Latin):
S hoc non sequitur inxp̃o. licet inlumbis
ade. & habrabe fuerit: quia ñ scd̃m concupiꝰ¬
centiam carnis inde descendit. Cũ gͦ leui ꝙ
qͣndo decimatus ẽ: id̃o parit̃ decimati ñ st̃.
qͥ a scđm aliquem modum ñ erat ibi xp̃c. quo
erat ibi leui. scđ̃m tationem quippe ulã semina¬
lem ibi fuit leui. qua ratione ꝑ concubitum
uenturus erat in matiẽ: scd̃m quã rationem
ñ erat ibi xp̃i caro: quamuis scdđm ipsã ibi fu¬
erit marie caro. Iile gͦ decimatꝰ ẽ in habrahã
qui sit fuit in lumbis habrahe. sicut ile
fuit inlumbis patris sur. idẽ qui sic natu¬
ẽ.de patre habraham. sicut ille de suo patre
cupiscentiam.
Qua ratione ⁊ caro dicta ẽ in sẽp¬
tura ñ fuisse peccat̾x. s similis. qͦ aꝑit᷑ quare obli

Expanded text:
Sed hoc non sequitur in Christo, licet in lumbis Sed hoc non sequitur in Christo, licet in lumbis Adae et Abrahae fuerit; quia non secundum concupiscentiam carnis inde descendit. Cum ergo Levi quando decimatus est, ideo pariter decimati non sunt, quia secundum aliquem modum non erat ibi Christus quo erat ibi Levi . Secundum rationem quippe illam seminalem ibi fuit Levi, qua ratione per concubitum venturus erat in matrem; secundum quam rationem non erat ibi Christi caro, quamvis secundum ipsam ibi fuerit Mariae caro. Ille ergo decimatus est in Abraham, qui sic fuit in lumbis Abrahae, sicut ille fuit in lumbis patris sui; id est, qui sic est natus de patre Abraham, sicut ille de patre suo cupiscentiam. 4. Qua ratione caro Christi dicta est in Scriptura non fuisse peccatrix, sed similis; quo aperitur qua
Abbreviated transcription (Latin):
singularis ũbis explicari ñ ualet. anteqͣ.
eẽt u̾bo unita obnoxia fuĩt peccato in maria.
& in aliis a quib ꝓpagatione traducta ẽ. ñ im¬
merito uderi potest. in abraham pecc̃o subia¬
cuisse. cuius uniũsa caro pecc̃o subiacebat. Uñ
queri solet quare leui decimatꝰ dicatur in abra¬
erit scđm matĩalem rationem. quando ha¬
braham decimatus ẽ idẽ decimas dedit mel-¬
chisedech. Tc̃ enimapłs leui decimatũ dicit
in habrabam tamquam inmat̾ĩau causa: qͥa
ẽa decimatione sicut habraham minor mel¬
chisedech oftenditur. cui psonalit̃ decimas
soluit: ita ce leuiticus ordo qui mabrabam
scđ̾m rationẽ seminalem erat. & ex eo ꝑconcu¬
piscentiam carnis descendit. Xp̃c autem ñ est
decimatꝰ quia licet ibi fuerit scd̃m carnem.
ñ tam̃ inde descendit sciłm legem communẽ.
scił. ꝑ carnis libidinem: sicut etiam inadam
erant peccauerunt: sic habraham dante deci¬
mas. qui in lumbis eiꝰ erant decimati sunt.

Expanded text:
singularis verbis explicari non valet, antequam esset Verbo unita, obnoxia fuerit peccato in Maria et in aliis a quibus propagatione traducta est, non immerito videri potest in Abraham peccato subjacuisse, cujus universa caro peccato subjacebat. Unde quaeri solet quare Levi decimatus dicatur in Abraerit secundum materialem rationem, quando Abraham decimatus est, et decimas dedit Melchisedech. Tunc enim Apostolus Levi decimatum dicit in Abraham, tanquam in materiali causa; quia ea decimatione sicut Abraham minor Melchisedech ostenditur, cui personaliter decimas solvit, ita et Leviticus ordo, qui in Abraham secundum rationem seminalem erat, et ex eo per concupiscentiam carnis descendit. Christus autem non est decimatus, quia, licet ibi fuerit secundum carnem, non tamen inde descendit secundum legem communem, scilicet per carnis libidinem: sicut etiam in Adam erant peccaverunt, sic Abraham dante decimas, qui in lumbis ejus erant, decimati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad eccłiasticos ordines accedunt.
in ipsa spũalis gradus ꝓmotione am¬
pliorem grãm ꝑciꝑe creduntur. Qualeᷤ

Expanded text:
cum ad ecclesiasticos ordines accedunt, in ipsa spiritualis gradus promotione ampliorem gratiam percipere creduntur. 2. Quales
Abbreviated transcription (Latin):
sac̃dotes hoc sacram̃tũ conficẽ queant.
Ad quod dicipotest. quod aliqͥ licet pra
ui sint. consecrant uere: scilicet qui intus
sunt nomine. sacram̃to. & si non uita: qͥa
non in merito consecrãtis. s in ũbo effi¬
citur creatoris. Unde ausꝰ. Intra catholi

Expanded text:
sacerdotes hoc sacramentum conficere queant. Ad quod dici potest quod aliqui, licet sint pravi, consecrant vere, scilicet, qui intus sunt nomine et sacramento, etsi non vita; quia non in merito consecrantis, sed in verbo efficitur Creatoris; unde August., in li
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem. Missa enim dicitur. eoquod
celestis missus ad consecrandum uiui¬
ficum corpus adueniat: uixta dicta sa¬
cerdotis dicentis. Omp̃s d̾s uibe hoc ꝑ
ferri. ꝑ manus scĩ angli tui insublime
altare tuũ. &c̃. Iccuro nisi angłs uenerit.¬
missa nequaquã iure uocari pot̃. Nũqͥd
enĩ si hoc mystĩum hereticꝰ fuerit ausus
usurpare: angelũ de celis mitit d̃s oblati¬
onem eiꝰ consecrare: Maxime cum eisdem
ꝑ ꝓpħ̾am comminatꝰ sit dicens. Maledi

Expanded text:
veritatem. Missa enim dicitur, eo quod veritatem. Missa enim dicitur, eo quod coelestis nuntius ad consecrandum vivificum corpus adveniat, juxta dictum sacerdotis dicentis: Omnipotens Deus, jube haec perferri per manus sancti angeli tui in sublime altare tuum, etc. Idcirco nisi angmissa nequaquam jure vocari potest. Nunquid enim si hoc mysterium haereticus fuerit ausus usurpare, angelum de coelis mittit Deus oblationem ejus consecrare? Maxime cum eisdem per prophetam comminatur sic dicens: Maledi
Abbreviated transcription (Latin):
dem sacram̃torum oꝑat᷑. Vnde asecretis
uirtutib. uł sacris: sacram̃ta dicuntur.
Panis & calicis sacram̃tum. grece eucharisti¬
a dicitur: latine bona grã int̾p̃tat᷑. Et quid
melius corꝑe & sanguine xp̃i: Siue gͦ per
bonos. siue ꝑ malos ministros. intra eccłiã
dispensetur. sacrum tam̃ est: quia sp̃c sc̃s
uiuificat. Nec bonorum dispensatoꝵ me-¬
ritis ampliat᷑: nec malorum atcenuatur.
hoc de domini corpe. hoc etiam debaptis¬
mate. & crismate sciendum est & tenendũ.
quia uirtus diuina secretius oꝑatur ineis:
ce diuma solummodo ẽ hec uirtus. suie po¬
testas: ñ humane efficatie. Iui uͦ qui excom¬
municati sunt. uł de heresi manifeste nota¬
ti. ñ uidentur hoc sacram̃tum posse confi¬
cere licet sac̃dotes sint: quia nemo dicit
in ipsa consecratione. offero:s offerimus.
quasi ex ꝑsona eccl̃ie: & ideo cumalia sacͣ¬
m̃ta extra eccłiam possint celebrari. de

Expanded text:
umdem sacramentorum operatur. Unde a secretis umdem sacramentorum operatur. Unde a secretis virtutibus vel sacris sacramenta dicuntur. Panis et calicis sacramentum Graece Eucharistia dicitur, Latine bona gratia interpretatur: et quid melius corpore et sanguine Christi! Sive ergo per bonos, sive per malos ministros inter Ecclesiam dispensetur, sacramentum tamen est, quia Spiritus sanctus vivificat; nec bonorum dispensatorum meritis ampliatur, nec malorum attenuatur. Hoc de corpore Domini, hoc et de Baptismate et Chrismate dicendum est et tenendum; quia virtus divina olummodo est haec virtus sive potestas, non humanae efficaciae. Illi vero qui excommunicati sunt, vel de haeresi manifeste notati, non videntur hoc sacramentum posse conficere, licet sacerdotes sint, quia nemo dicit in ipsa consecratione: Offero, sed: Offerimus, quasi ex persona Ecclesiae. Et ideo cum alia sacramenta extra Ecclesiam possint celebrari, de
Abbreviated transcription (Latin):
nis dñi. nichil abono maius. nichil a
in merito consecrantis. s inũbo conficit᷑
ficiantur. Sicut ipse est quibaptizat:
ita ipse est quiꝑspm scm. suam efficit
carnem. & sanguinem. Item Gꝵ. Putant
quidam communionẽ corꝑis miuꝰ esse
sc̃ificatam: si ilioꝵ fiat offitio. quorum
uita. eorum oculis uidetur ignobilis.
heu inquam magnum laqueum inci¬
dunt: ut̃ diuina & occulta miffĩa plus
ab auis scificata posse fiericredant:
inuisibilit̃ eamistĩa & oꝑando scĩficet.
& sc̃ificando benedicat᷑. Mĩstĩum ideo
dicitur: quod secretã & reconditam ha¬
beat dispensationem. Sacrificiũ uͦ qͣsi
sacrum factum: quia p̃ce mistica con-¬
secratur ꝓ nobis. in memoriam dominice
passionis. Sacram̃tum ẽ. in aliqua conse¬
cratione: cum res ita sit ut aliquid signifi¬
cate rei accipiamus. Sacram̃ta sunt bap¬
tisma. crisma. corpus: que ideo sacram̃ta
dicuntur. quia subtegum̃to uisibilium
rerum diuina urtꝰ secretius salutem eoꝵ¬

Expanded text:
n quo nihil a bono maius, nec a malin merito consecrantis, sed in verbo efficitur ficiantur. Sicut ipse est qui baptizat, ita ipse est qui per Spiritum sanctum suam efficit carnem et sanguinem. Item Gregor.: Putant quidam communionem corporis minus esse sanctificatam, si illorum fiat officio quorum vita eorum oculis videtur ignobilis. Heu! in quem magnum laqueum incidunt, ut divina et occulta mysteria plus ab aliis sanctificata posse fieri credant, invisibiliter ea mysteria et operando sanctificet, et sanctificando benedicat! Mysterium ideo dicitur, quod secretam et reconditam habeat dispensationem; sacrificium vero, quasi sacrum factum, quia prece mystica consecratur pro nobis in memoriam dominicae passionis. Sacramentum est in aliqua celebratione, cum res ita re fit, ut aliquid significatae rei accipiamus. Sacramenta sunt Baptisma, Chrisma, Corpus Christi; quae ideo sacramenta dicuntur, quia sub tegumento visibilium rerum divina virtus secretius salutem eor
Abbreviated transcription (Latin):
sicut habet pat̾ uitam insemetipso. sic dedit
filio uitã habere insemetipso. ñ sine uita exi¬
stenti iamfilio nitam patrem dedissẽ s ita eũ
sine tempore genuisse. ut uita quam pat̃
filio gignendo dedit. coeterna sit uite pa¬
tris qui dedit: intelligat etiam sicut habet
pat̃ in se ip̃o ut de ilo ꝓcedat sp̃c sc̃s: sic de¬
disse fuio. ut etiam de ilioꝓcedat idem sp̃e sc̃s.
etiam ꝓcedit de filio. d̾e patre eẽ fiuio. Si enĩ
quicquid habet de patre habet filius de pa-¬
tre utiq habet. ut etiam de illo ꝓcedat
que habeant prius ce posterius:quiaibi
omnino nulla sunt.
de sub̾a patris. ñ dicat᷑ genitꝰ uł filiꝰ. s tm̃

Expanded text:
ater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso; non sine vita existenti jam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita quam Pater Filio gignendo dedit, cooeterna sit vitae Patris qui dedit; intelligat etiam sicut habet Pater in seipso ut de illo procedat Spiritus sanctus, sic dedisse Filio ut etiam de isto procedat idem Spiritus saetiam procedit de Filio, de Patre esse et Filio. Si enim quidquid habet, de Patre habet Filius, de Patre habet utique ut de illo procedat quae habeant prius et posterius, quia ibi omnino nulla sunt. DE SUBSTANTIA PATRIS, NON DICATUR GENITUS VEL FILIUS,
Abbreviated transcription (Latin):
qui misit me. Si igͥhic in¬
telligitur enus doctrina. quam tam̃ ñ dixit
suam s patris. quantomagis illic intelligen
patre ꝓcecdit. ut non dicẽt deme non ꝓcedit:
Aquo autem habet filius ut sit d̃s. est enim
de deo d̃s: abillohabet utiq ut etiam de illo

Expanded text:
qui misit me . Si igitelligitur ejus doctrina, quam tamen dicit non suam, sed Patris, quanto magis illic intelligendPatre procedit, ut non diceret: De me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus, est enim de Deo Deus, ab illo habet utique, ut etiam de illo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tantum de temꝑalib s etiam de et̃¬
nis sunͣt. Idõq & sinulla fuissent futura.
eẽt tam̃ in deo scientia eadem que modo est:
nec minor eẽt quam modo. nec maior ẽ qmͣ
eẽt. Sciuit gͦ ds ab etno eternum. & omne
qd̃ futurum erat. & sciuit immutabilit̃.
scit quoq ñminus p̃tĩta uł futura quam
p̃sentia. & sua etña sapientia &e immutabi¬
li. scit ipse omnia que sciunt᷑. Omĩs enim
capit. sua imim̃sa scientia.

Expanded text:
n tantum de temporalibus, sed etiam de aeternis sunt. Quamvis ergo nulla fuissent futura, esset tamen in Deo scientia, eadem quae modo est, nec minor esset quam modo, nec major est, quam esset. Scivit ergo Deus ab aeterno aeternum, et omne quod futurum erat scivit immutabiliter. Scit quoque non minus praeterita vel futura, quam praesentia, et sua aeterna sapientia et immutabili scit ipse omnia quae sciuntur. Omnis enim capit suam immensa scientia.
Abbreviated transcription (Latin):
carne contraxit. Natura quippe humana ñ
oꝑe di cum uitio primitꝰ ẽ. instituta̾ s ex uo¬
luntatis arbitrio prioꝵ hominũ uenienti
uitio ẽ sautiata: ita ut ñ sit in carne bonum.
s uitium quo inficit᷑ anima.
icquerisolet. utrum causa peccati origi¬
naus que dicta ẽ eẽ in carne. culpa sit
De causa originał
pecc̃i q̃ ẽ in carne. utrũ sit culpa anpena sap̃.cciii.

Expanded text:
carne contraxit. Natura quippe humana non carne contraxit. Natura quippe humana non opere Dei cum vitio primitus est instituta, sed voluntatis arbitrio priorum hominum venienti vitio est sauciata, ita ut non sit in carne bonum, sed vitium quo inficitur anima.ic quaeri solet utrum causa peccati originalis quae dicta est esse in carne, culpa sitDe causa originalis peccati, quae est in carne, utrum sit culpa, an poena. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
deoq ipsum peccatum d̃r manere incarne. saro
igitur que inconcupiscentia libidinis seminat᷑.
nec culpamhabet. nec actum culpe.s causam.
In eogͥ quod seminatur corruptio est. In eoaũ
qd̃ nascitur concupiscentia uitium est. Unde
bitat peccatum in carne: cum ñ sit substantia.
s priuatio bom: Ecce. p̾mihominis corpꝰ cor¬
ruptum est ꝑ peccatum. Ipsaq corruptio ꝑ
conditionem offensionis manet incorpore:
robur tenens diuine sententie date madam:
cuius consortio anima maculat᷑ peccato. P
idgͦ quod facti causa manet in habitare idicit᷑
peccatum incarne. hec ẽ lex carnis. Idem. Non
habitat peccatum in animo s in carne. quia
peccati causa ex carne ẽ ñ exanima: quia caro
est ex origine carnis peccati. & ꝑtraducẽ om̃is
caro fit peccati: anima uero ñ traducitur. a
ideo inse causam peccati ñ habet. As̃. quoq
ex carne peccatum animã contrahere inser-¬
mone quodam de ũbis apłi ostendit dicenᷤ.¬

Expanded text:
deoque ipsum peccatum dicitur manere in carne. Caro ergo quae in concupiscentia libidinis seminatur, nec culpam habet, nec actum culpae, sed causam. In eo ergo quod seminatur, corruptio est; in eo autem quod nascitur, concupiscentiae vitium est. Unde bitat peccatum in carne, cum non sit substantia, sed privatio boni? Ecce primi hominis corpus corruptum est per peccatum, ipsaque corruptio per conditionem offensionis manet in corpore, robur tenens divinae sententiae datae in Adam, cujus consortio anima maculatur peccato. Per id ergo quod facti causa manet, inhabitare dicitur peccatum in carne; haec est lex carnis. Idem: Non habitat peccatum in anima, sed in carne, quia peccati causa ex carne est, non ex anima, quia caro est ex origine carnis peccati, et per traducem omnis caro fit causa peccati, anima vero non traducitur, et ideo in se causam peccati non habet. Aug. quoque ex carne peccatum animam contrahere in sermone quodam de Verbis Apostoli ostendit, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem que ꝑtinet ad unitatem sp̃e.
& uinculum pacis quo eccłia connectit᷑.
inaliquo scismate constitutꝰ. ne xp̃m ne¬
get patitur tribulationes. famem. ꝑse¬
cutionem. uł flammas. uł bestias. uł ip¬
samcrucem. timore gehenne:nullomodo
ista culpanda st̃. immo & hic laudanda
est patientia. Non enĩ dicẽ potimꝰ meliꝰ
ei fuisse ut xp̃m negando. nich eorum
pateretur que passus ẽ confitendo:s
estimandum ẽ. fortasse tolerabilius ei
futurum iudicium. quam si xp̃m̃ negan¬
do nicħ eorum pateretur. Unde illud qd

Expanded text:
charitatem quae pertinet ad unitatem spiritus et vinculum pacis quo Ecclesia connectitur, in aliquo schismate constitutus, ne Christum neget patitur tribulationes, famem, persecutionem, vel flammas, vel bestias, vel ipsam crucem, timore gehennae, nullo modo ista culpanda sunt, imo et haec laudanda est patientia. Non enim dicere poterimus melius ei fuisse, ut Cristum negando nichil eorum pateretur, que passus est confitendo, sed estimandum fortasse tollerabilius ei futurum iudicium, quam si Cristum negando nichil eorum pateretur. B 16 Bellum.
Abbreviated transcription (Latin):
multa peccata usta oꝑa fecisse: quasi si¬
mul eodemq temꝑe peccata fecerit. &
iusta oꝑa: s diũsis temporib utraq egiꝰ¬
se. Nisi enim bonꝰ foret. quando bona fec̃
ñ seminasse int̾ra diceretur bona. Destru¬
ctis gͦ malis post oꝑa bona commissis.
priora dona in caritate scił facta. que se¬
quentia mala mortificauerant. peni¬
tentia de malis habita uiuificant᷑ e re¬
m̃tum penitentie ab oꝑib mortuis. Op̃a
mortua nominans pͥora bona significate
que ꝑsequens peccatum erant mortua:
quia hii peccando priora bona irrita fece¬
runt. Hec sicut peccando irrita fiunt.
ita ꝑ penitentiam reuiuiscunt: & ad
meritum eternitatis ꝓdeẽ incipiunt.
Similit̃ & illud bonum amat ds quod
plantauit inpeccante: in illo scilicet. qͥ
post ulud bonum peccauit. ñ simul peccars
& bene oꝑans extitit: quia talis hominis
opus ñ diligit ds ad remunerationem.
Pot̃ etiam accipi de oꝑib bonis que ab

Expanded text:
multa peccata, justa opera fecisse, quasi simulta peccata, justa opera fecisse, quasi simul eodemque tempore peccata fecerit et justa opera; sed diversis temporibus utraque fecisse. Nisi enim bonus foret quando bona fecit, non seminasse diceretur in terra bona. Destructis ergo malis post opera bona commissis, priora bona, in charitate, scilicet facta, quae sequentia mala mortificaverunt, poenitentia de illis malis habita vivificantur et rementum poenitentiae ab operibus mortuis; opera mortua nominans, priora bona significat, quae per sequens peccatum erant mortua, quia hi peccando priora bona irrita fecerunt. Haec sicut peccando fiunt irrita, ita per poenitentiam reviviscunt, et ad meritum aeternitatis prodesse incipiunt. Similiter et illud bonum amat Deus quod plantavit in peccante, in illo scilicet qui post illud bonum peccavit; non simul peccans et bonum operans extitit; quia talis hominis opus non diligeret Deus ad remunerationem. Potest etiam accipi de bonis operibus quae ab
Abbreviated transcription (Latin):
ercipietur tam̃ eiꝰ fructꝰ incipietq
ꝓficere: cum peccati altĩus penituerit
Tc̃ enim utrũq dimittit᷑ peccatũ & satis¬
factio p̃cedens uiuificat᷑ que fuerat mor¬
tua: sicut baptismus illi qui ficte accedie
tẽ pͥmitus ualet. cum fictio am̃te recedit
ꝑpenitentiam: & huiꝰ sopinionis munim̃¬
Puim ẽ credere. & nr̃a fides hoc postulat.
ut cum grã xp̃i in homine destruxerit
mala. priora etiã remuneret bona: & cum
destruit quod suum ñ inuenit. diligit bo¬
num qd in peccante plantauiqͥtẽ ier. Si¬
quando uideris int̾ multa peccata qũeqͣ
facẽ aliqua iusta oꝑa̾. ñ ẽ. tam imustꝰ ds̃.
ut ꝓpt̾̃ multa mala obluuscat᷑ paucoꝵ bo¬
norum: s faciet eum metere & in horrea
congregare. que in bona tr̃a seminauĩt.
S hec dicta intelligimus de illo. qui in
caritate quodam temꝑe bona fac̃ & bonꝰ
est. Alio uͦ temꝑe malus ẽ. & multa pec¬
cata facit. Nongͦ intelligendũ ẽ. em int̃

Expanded text:
ercipietur tamen fructus ejus, incipietque proficere, cum peccati alterius poenituerit. Tunc enim utrumque dimittitur peccatum, et satisfactio praecedens vivificatur, quae fuerat mortua; sicut Baptismus illi qui ficte accedit tunc primum valet, cum fictio a mente recedit per poenitentiam. Et in hujus opinionis munimePium est credere, et nostra fides hoc postulat, ut, cum gracia Cristi in homine destruxit mala priora, eciam remuneret bona, et cum destruit, quod suum non invenit, diligit bonum, quod in peccante plantavit. Hec quando videris inter multa peccata quemquam facere aliqua iusta opera, non est tam iniustus deus, ut propter multa mala obliviscatur paucorum bonorum, sed faciet eum metere et in horrea congregare, que in bona terra seminavit.Sed haec dicta intelligimus de illo qui in charitate quodam tempore bona facit et bonus est, alio vero tempore malus est et multa peccata facit. Non ergo intelligendum est eum inter
Abbreviated transcription (Latin):
liud est figura. P otest enim et minuta mag¬
nitudine manere idem color. et eadem figu¬
ra: et mutato colore manere et eadem fi
gura. et eadem magnitudo: ac ꝑ hoc mul¬
tiplex ẽẽ conuincitur natura corꝑis. sim¬

Expanded text:
iungit: Potest enim et diminuta magnitudine manere idem color et eadem figura et mutato colore manere eadegura et eadem magnitudo, ac per hoc multiplex esse convincitur natura corporis; sim
Abbreviated transcription (Latin):
eram: datur quidem & fideli: s data ẽ. etiã priꝰ:
ut eẽt fidelis. Ita etiam reꝓbauit quos uoluit.
ñ ꝓpt̃ futura m̃ita que p̃uideret: uĩtate tam̃ rec¬
tissima ce a nr̃is sensib remota. S queritur u
trum sic̃ dr elegisse quosdam ut bonfierent
&e fideles: ita etiam concedi debeat repbasse
quosdam ut malieẽnt & infideles. & obdurare
ut peccent: quod nullatenꝰ concedi oportet. Nõn
enim repbatio itaẽ. causamali. sic̃ p̃destinatio
causa bonr neq obduratio tta facit hominem

Expanded text:
eram. Datur quidem et fideli, sed data est etiam prius eram. Datur quidem et fideli, sed data est etiam prius ut esset fidelis. Ita etiam reprobavit quos voluit, non propter futura merita quae praevideret, veritate tamen rectissima, et a nostris sentrum sicut dicitur elogisse quosdam ut boni fierent et fideles, ita etiam concedi debeat reprobasse quosdam ut mali essent et infideles, et obdurare ut peccent; quod nullatenus concedi oportet. Non enim reprobatio ita est causa mali, sicut praedestinatio est causa boni; neque obduratio ita facit hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ulti uͥ de isto ꝓfundo querentes reddere
rationẽ. atq scđm coniecturas cordis sui
inscrutabilem altitudinem iudiciorum dĩ cõgi¬
tare conantes. infabulas uanitatis abierunt:
dicentes quia anime sursum in celo peccant. de
scdm peccata sua ad corpora ꝓ m̃itis dirigantur:
ce dignis sibi quasi carcerib includuntur. Ierunt
hitales post cogitationes suas: ce uolentes dis¬
putare. de cdĩ ꝓfundo. t̾si sunt in ꝓfundum: dicen¬
tes animas incelo ante conũsatas. et idi aliqͥd
bom uł mali egisse: & ꝓmĩtis ad corpora t̾rena
detrusas ẽẽ. Hoc autem respuit catholica fides
ꝓpt̃ euidentem apłi sententiam: qua ait. Cum
nondum nati eeñt. aut aliquid boni uł mali e¬
gissent: & c̃ Melior est gͦ fidelis ignorantia:
quam temeraria scĩa. Elegit gͦ quos uoluit gra¬
tuita miscdia: ñ quia fideles futurierant. s ut
fideles eẽnt: eisq grãm dedit non quia fideles
erant. s ut fierent. Ait enim apłs. Miscd̃iam con

Expanded text:
ulti vero de isto profundo quaerentes reddere rationem, atque secundum conjecturas cordis sui inscrutabilem altitudinem judiciorum Dei cogitare conantes, in fabulas vanitatis abierunt, dicentes quod animae sursum in coelo peccant, et secundum peccata sua ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, versi sunt in profundum; dicentes animas in coelo ante conversatas, et ibi aliquid boni vel mali egisse, et pro meritis ad corpora terrena detrusas esse. Hoc autem respuit catholica fides propter evidentem Apostoli sententiam qua ait, Rom. 9: Cum nondum nati essent, aut aliquid boni vel mali egissent, etc. Melior est ergo fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Elegit ergo eos quos voluit gratuita misericordia, non quia fideles futuri erant, sed ut fideles essent; eisque gratiam dedit, non quia fideles erant, sed ut fierent, ait enim Apostolus, 1 Cor. 7:
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc loco intelligerent fuium. hominemu̾
ñ imaginem s ad imagiñe factum dicerent.
fieri adimaginem. ñ quasi ad filium dr fieri.
Alioquin: ñ diceret ad imaginem nrãm: qͦmͦ
enim nrãm diceret: cum filius solius patis i¬
mago sit. fuerunt autem ce alii ꝑspicatus
hectractantes. qui ꝑ imaginem filium &e ꝑsi
militudinem sp̃m sc̃m̃ intellig̾e̾nt. qui simili¬
tudo est patris. & fuii: & id̃o pluralit̾ putaue¬
runt dici nr̃am. id referentes ad similitudiñe
tantum. ad imaginẽ uͦ sub intelligendum esse
meam. hominem uero &e imaginẽ ẽe. & ad ima¬
ginem & similitudinem factum ẽẽ tradider̃t:
& imaginem imaginis ẽẽ ce similitudinis.
Nec hor sententiã a ꝓpbat. s imaginẽ ce similitu¬
diñe di in homine q̃rend̾a & consid̾and̾a docet it¬

Expanded text:
in hoc loco intelligerent Filium; hominem vero non imaginem, sed ad imaginem factum dicerent, fieri ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur fieri; alioquin non diceretur ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram diceret, cum Filius solius Patris imago sit? § Fuerunt autem et alii perspicacius haec tractantes, qui per imaginem Filium, et per similitudinem Spiritum sanctum intelligerent, qui similitudo est Patris et Filii. Et ideo pluraliter putaverunt dici nostram, id referentes ad similitudinem tantum; ad imaginem vero, subintelligendum esse meam. Hominem vero et imaginem esse et ad imaginem et similitudinem factum esse tradiderunt, et imaginem imaginis esse et similitudinis. 4. Nec horum sententiam approbat, sed imaginem et similitudinem Dei in homine quae
Abbreviated transcription (Latin):
liquid. pͥncipiũ ẽ eius rei. quã cipium sit.¬
gignit. uł enis qm oꝑatumn on possumus
negare etiam spm̃ scm. recte dici pͥncipium:
quia non eum separamus ab appellatione
creatoris. quia scriptum ẽ. de uio. qd̃ oꝑet᷑¬
oꝑatur. Non eniminaliquid illorum q̃ oꝑat᷑
ipse. mutatur uł u̾titur. Unum gͦ pͥncipiũ
ad creaturam cum patre ce finio est sp̃c sc̃s. ñ
eodemq mͦ ẽẽ pͥncipium: & illum modum
satis aꝑuit. quia scił. oꝑantur omnia. & qͥa
simul oꝑant᷑ hii tres: ido unum pͥncipium
ẽẽ dicuntur

Expanded text:
liquid, principium est ejus rei quam gignit, vel ejus quam operatur, non possumus negare etiam Spiritum sanctum recte dici principium, quia non eum separamus ab appellatione Creatoris, quia scriptum est de illo, quod opeoperatur. Non enim in aliquid eorum quae operatur ipse, mutatur et vertitur. Unum ergo principium ad creaturam cum Patre et Filio est Spiritus sancteodemque modo esse principium; et illum modum satis aperuit, quia scilicet operantur omnia; et quia similiter operantur hi tres, ideo unum principium esse dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
aliqui. si hoc sacram̃tum tt̃ari
possit. cum baptismꝰ & alia quedam
sacram̃ta semel suscepta. ñ iterentur.
s hoc dicit. ubi agit de sacram̃to
de sacram̃to baptismi & confirmatiõis.
& ordinationis: que nuuatenus repe¬
tenda sunt: quia semel tantum & ñ se¬
pius datur baptismꝰ. confirmatio. &
ordinatio. Sacram̃tum uͦ altaris. &
penitentie. & coniugii. sepe itãri ui¬
detur: quia sepe sacram̃tum corpis
ꝑcipitur: frequent̃ penitentia agit᷑
conuigium sepe contrahitur. Quare
gͦ unctio similit̾ ñ pot̾ itãrie si morbꝰ
ñ reũtitur: medicina ñ iteretur. Si uͦ
morbꝰ ñ pot̃ cohiberi. quare debet¬
medicina ꝓhiberi: Sicut oratio ite¬
rari pot̃: ita & unctio iterari posse
uidetur. Utraq enĩ illic commemo¬
rat iacobꝰ & utrumq attĩ cooꝑatur
ad conferendam alleuiationẽ corpis
&e anime. Cur gͦ negetur. unctionẽ
suꝑ infirmum posse ttãri. ad impetran¬

Expanded text:
aliqui si hoc sacramentum iterari possit, cum Baptismus et alia quaedam sacramenta semel suscepta, non iterentur. hoc dicit, ubi agit de sacramentoo Baptismi, Confirmationis et Ordinationis, quae nullatenus sunt repetenda, quia semel tantum, et non saepius datur Baptismus, Confirmatio et Ordinatio. Sacramentum vero altaris, et Poenitentiae, et Conjugii saepe iterari videtur; quia saepe sacramentum corporis percipitur, frequenter poenitentia agitur, conjugium saepe contrahitur. Quare ergo unctio similiter non potest iterari? Si morbus non revertitur, medicina non iteretur. Si vero morbus non potest cohiberi, quare medicina debet prohiberi? Sicut oratio iterari potest, ita et unctio iterari posse videtur: utraque enim illic commemorat Jacobus, et utrumque alteri cooperatur ad conferendam allievationem corporis et animae. Cur ergo negatur unctionem super infirmum posse iterari ad impetran
Abbreviated transcription (Latin):
relatiue ad patremuł ad fuium. Si enim
inquiunt hec relatiue ad se dicuntur. suis
inuicẽ sibirespondent uocabulis: ut sic̃¬
dicitur pat̾ filii pat̾. et filius pat̾s fiius:
nib relatiuis. Non enim omnia que relati¬
ue dicuntur. sius ad se uicissim respondent
uocabuuis. Uñ augͦ. horum elidens opinionẽ:
tur. Dicimus enim sp̃m sc̃m patris. s non
uicissim dicimus patrem sp̃c scĩ:. ne filiꝰ eiꝰ
intelligatur sp̃c sc̃s. Item dicimus sp̃m̃sc̃m
filii. s ñ dicimus fuium sp̃c sci. ne pat̃ euis
intelligatur sp̃c sc̃s. In multis enimrelati¬
uis hoc contingit. ut ñ inueniatur uocabu¬
ium quo sibi uicissim respondeant. Cum gͦ
dicimus donum patris & fiuii: ñ quide pos¬
sumus dicẽ patrem dom. aut filium dom.
S ut hec uicissim respondeant: dicimus
donum donatoris. & donatorẽ dons:quia
hic potuit inueniriusitatum uocabulum:
illic ñ potuit. Donum gͦ donatoris. & dona¬
tor dom. cum dicimus telatiue utrumq

Expanded text:
relative ad Patrem vel ad Filium. Si enim, inquiunt, haec relative ad se dicuntur, suis invicem sibi respondent vocabulis; ut sicdicitur Pater Filii pater, et Filius Patris filius, nibus relativis. Non enim omnia quae relative dicuntur, suis ad se invicem respondent vocabulis. Unde Aug. horum elidens opinionem, tur. Dicimus enim Spiritum sanctum Patris, sed non vicissim dicimus patrem Spiritus sancti, ne filius ejus intelligatur Spiritus sanctus. Item dicimus Spiritum sanctum Filii, sed non dicimus filium Spiritus sancti, ne pater ejus intelligatur Spiritus sanctus. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum quo sibi vicissim respondeant. Cum ergo dicimus donum Patris, et Filii, non quidem possumus dicere patrem doni aut filium doni; sed ut haec vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni; quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. Donum ergo donatoris, et donator doni cum dicimus, relative utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ quia ñ omnium huiuscemodi st̃¬
peccata. ut ea que penitentiã poscunt.
ñ timeant publicare: remoueatur imꝓ¬
babiliꝰ consuetudo: ne multi a penitentie
remediis aireant᷑. dũ aut erubescunt aut
timent inimicis facta sua reserare. quib
possint legum ꝑcelli constitutione. Suf¬
tiam poterunt ꝓuocari: si popłi aurib ñ
publicetur conscientia confitentis. Exhis
ałusꝙ plurib indubitant̃ ostenditur.
oportere đo pͥmum & deinde sac̃doti of¬
ferre confessionẽ: nec alit̃ posse ꝑueniri
ad ingressũ paradysi: si assit facultas.

Expanded text:
tamen quia non omnium sunt hujuscemodi peccata, ut ea qui poenitentiam poscunt, non timeant publicari, removeatur improbabilis consuetudo, ne multi a poenitentiae remediis arceantur, dum aut erubescunt, aut timent inimicis sua facta reserare, quibus possunt legum percelli constitutione. Suftiam poterunt provocari, si populi auribus non publicetur conscientia confitentis. Ex his aliisque pluribus indubitanter ostenditur oportere Deo primum, et deinde sacerdoti offerri confessionem; nec aliter posse perveniri ad ingressum paradisi, si adsit facultas.
Abbreviated transcription (Latin):
miscđie ẽ. peccanti peccata dimittere.
s oportet ut iustꝰ misereat᷑ uste. Consi¬
d̾at enim si dignus est ñ dico iusticia: s
& miscdia. Iusticia enim sola dampnat.
s dignus est miscdia. qui spũali labore
querit grãm. Laborat enimmens pati¬
endo erubescentiam: & qm̃ uerecundia
magna ẽ pena. qui erubescit ꝓ xp̃o. sit di
confitebit᷑ inspe uenie turpitudine cri¬
minis: tanto facilius consequit᷑ grãm re¬
missionis. Ipsi enim sacerdotes plus iã
possunt ꝓficere: plus confitentib parcẽ.¬

Expanded text:
iae est peccanti peccata dimittere; sed oportet ut justus misereatur juste. Considerat enim si dignus est, non dico justitia, sed et misericordia. Justitia enim sola damnat, sed dignus est misericordia qui spirituali labore quaerit gratiam. Laborat enim mens patiendo erubescentiam. Et quoniam verecundia magna est poena, qui erubescit pro Chriconfitebitur in spe veniae turpitudinem criminis, tanto facilius consequetur gratiam remissionis. Ipsi enim sacerdotes plus jam possunt proficere, plus confitentibus parc
Abbreviated transcription (Latin):
mulanda. utrũ scilicet scientia uł p̃scien¬
tia sit causa rerum rerum. anressint causasci¬
nim p̃scientia di causa esse uidet causarerũ

Expanded text:
mulanda, utrum scilicet scientia vel praescientia sit causa rerum, an res sint causa scinim praescientia Dei causa esse e
Abbreviated transcription (Latin):
locum dicens. Nõn latuit angłos mist̾ĩũ
regni celorum: quod oportuno temꝑe reuelatũ
est. ꝓsauite nra. Iuis gͦ ascłis innotuit supra
memoratum mysfĩum: quia omnis creatura non
ante scła. s ascłis est. Attende lector quia ui¬
dentur dissentire in hac sententia illustres
doctores. Idoq ut omnis repugnantia de me¬
dio tollatur p̃dicta aimonem sequentes ita
det̾minemus: ũt ilis angłis qui maioris di-¬
gnitatis sunt. & ꝑ quorum miniff̾ium illa
nuntiata sunt. ex parte cognita a scłis fuisse.
utpote familiarib et nuntũs. illis uͦ qͥ mi no¬
ris dignitatis sunt. in cognita extitisse dica¬
mus. usqueqͦ impleta st̃. & ꝑ eccłiam p̃dica¬
ta: &e tunc ab omnib angłis ꝑfecte fuerunt
angłorum scientiam acbeatitudinẽ augeri.
usq ad futuram consũmationem. quando in
scientia ac beatitudine ꝑfectissimi erunt: ut
nec augeatur amplius nec minuatur

Expanded text:
lae dicens: Non latuit angelos mysterium regni coelorum, quod opportuno tempore revelatum est pro salute nostra. Illis ergo a seculis innotuit supra memoratum mysterium, quia omnis creatura non ante secula, sed a seculis est. Attende, lector, quia videntur dissentire in hac sententia illustres doctores. Ideoque ut omnis repugnantia de medio tollatur, praedicta verba Haymonem sequentes ita determinemus, ut illis angelis qui majoris dignitatis sunt, et per quorum ministerium illa nuntiata sunt, ex parte cognita a seculis fuisse, utpote familiaribus et nuntiis; illis vero qui minoris dignitatis sunt incognita extitisse dicamus, usquequo impleta sunt et per Ecclesiam praedicta; et tunc ab omnibus angelis perfecte fuerunt angelorum scientiam ac beatitudinem augeri usque ad futuram consummationem, quando in scientia ac beatitudine ita perfectissimi erunt, ut nec augeatur amplius nec minuatur
Abbreviated transcription (Latin):
non quod dĩ eẽntia ꝓprie sit sit inom̃i loco.
ae in om̃i creatura: s quia omnis natura at¬
q omne quod naturaut̃ ẽ. in quocumq lo¬
co sit. ꝑ eum habet eẽ: & omnis locꝰ inquo
illud est. Ipsi idem etiam dicunt. idõ deum
cuncta loca ei sunt p̃sentia. & que meisst̃
nec meis aliquid oꝑari cessat: nam et ip̃a
loca et quicquid meis ẽ: nisi ipse conseruet
man̾e non possunt. In eis gͦ ꝑ substantiam
ds eẽ d̾r ut aiuint: quia ꝑuirtutem ꝓpͥe sub¬
stantie sue facit. ut etiam loca sint. & om̃ia
que ineis sunt. S licet hecuera sint que af¬
ferunt in explanandis intelligentiis p̃di¬
quod homo uiuens caꝑe ñ ualet. O
Od̾ ds cũ
insit om̃ib rebꝰ. ñ tam̃ sordib rerum inqͥnat᷑

Expanded text:
non quod Dei essentia proprie sit in omni loco et in omni creatura, sed quia omnis natura atque omne quod naturaliter est, in quocumque loco sit, per eam habet esse; et omnis locus, in quo illud est. Iidem etiam dicunt ideo Deum ucuncta loca sunt ei praesentia, et quae in eis sunt, nec in eis aliquid operari cessat. Nam et ipsa loca, et quidquid in eis est, nisi ipse conservet, manere non possunt. In eis ergo per substantiam Deus esse dicitur, ut aiunt, quia per virtutem propriae substantiae suae facit ut etiam loca sint, et omnia quae in eis sunt. Sed licet haec vera sint quae asserunt in explanandis intelligentiis praediquod homo vivens capere non valet. 8. Quod Deus cum sit in omnibus rebus, non tamen sordibus rerum inq
Abbreviated transcription (Latin):
ratione sapientie di. Ecce his uerbis osten¬
dit augustinus. quod generatio fiuii semꝑ ẽ.
nec p̃terit. nec futura est: quia et̃na est. Ido¬
enu dixit. genui. ne nouum putaretur.
scilicet ne uideretur incepisse. Hodie di-¬
quia exipsa eẽntia patris semꝑ genitus ẽ
filius. Origenes uidet᷑ dicẽ contra. ait enĩ:
quod semper generatur filius a patre.

Expanded text:
ratione sapientiae Dei. Ecce his verbis ostenratione sapientiae Dei. Ecce his verbis ostendit Aug. quod generatio Filii semper est, nec praeteriit, nec futura est, quia aeterna est. Ideo dixit genui, ne novum putaretur, scilicet ne videretur incoepisse; hodie diquia ex ipsa essentia Patris semper genitus est Filius. 11. Origenes videtur dicere contrarium; ait enim quod semper generatur Filius a Patre.
Abbreviated transcription (Latin):
ic queri potest. cum generatio filii a
patre nec principium habeat nec finẽ.
quia ȩt̾na est. utrum debeat dici filius semꝑ
gignitur uł semꝑ genitus est. uel semꝑgig¬
de patre ante tempora natus est: uel potuis
quia nec cepit nasci nec desiit: dicamus ue¬
rius semꝑ natus. Non autem possumus di
cere semꝑ nascitur: ne imꝑfectus ẽẽ u¬
deatur. At uero ut eternus designari ua¬
leat. & ꝑfectus et semꝑ dicamus &e nat᷑.
quatinus et natus ad ꝑfectionẽ ꝑtineat.
& semꝑ ad ȩternitatem: quamuis ꝑ hoc
ipsum quod ꝑfectum dicimus. multum
ab illius ueritatis expressione deuiamꝰ:
quia quod factum non est. nec potest dici
ꝓprie ꝑfectum. S balbutiendo ut possu¬
mus: excelsa dei resonamus. Et dñs nr̃e
infirmitatis uerbis condescendens: estote
ego hodie genui te. de hac generatione fi¬
lu ita loquitur augustinus quamquam
ꝑ hoc quod dicit hodie. possit etiam intel¬
desierit. nec futurum quasi nondum sit. s

Expanded text:
ic quaeri potest, cum generatio Filii a Patre nec principium habeat nec finem, quia aeterna est, utrum debeat dici: Filius semper gignitur, vel semper genitus est, vel semper gigde Patre ante tempora natus est; vel potius quia nec coepit nasci, nec desiit, dicamus verius semper natus; non autem possumucere 'semper nascitur', ne imperfectus esse uideatur. At uero ut aeternus designari ualeat et perfectus, et 'semper' dicamus et 'natus', quatenus, et 'natus' ad perfectionem pertineat et 'semper' ad aeternitatem, quamuis hoc ipsum quod perfectum dicimus, multum ab illius ueritatis expressione deuiamus, quia quod factum non est, nec potest dici proprie perfectum, sed balbutiendo ut possimus, excelsa Dei resonemus. Et Dominus nostrae infirmitatis verbis condescendens: Estote,Ego hodie genui te, de hac generatione Filii ita loquitur Aug.: Quanquam per hoc quod dicit hodie, possit inteldesierit; neque futurum, quasi nondum sit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
simul intelligo. Neq enim quicquam in¬
telligibilium est. quod non intelligam: nisi
quod ignoro. Ouod autem ignoro: nec me¬
mini nec uolo. Ouicquid igitur intelligibi¬
lium non intelligo: consequenter etiam non
memini nec uolo. Quicquid igitur intelligi¬
bilium memim & uolo: consequenter intelli¬

Expanded text:
simul intelligo. Neque enim quidquam intelligendum est, quod non intelligam, nisi quod ignoro, Quod autem ignoro, nec memini, nec volo. Quidquid ergo intelligibilium non intelligo, consequenter etiam non memini, nec volo. Quidquid igitur intelligibilium memini, et volo; consequenter intelli
Abbreviated transcription (Latin):
localis ce corꝑalis: in quo homo locatus ẽ. Tres
enim generales de paradyso sententie sunt:
lna eorum qui corporalit̃ intelligi uolunt
tantum: alia eorum qui spũalit̃ tantum: ter¬
cia eorum qui utroq mͦ paradisum accipiunt.
Terciam michi placere fateor. ut homo inparadi¬
so corꝑali sit posit᷑: qui ab illo pͥncipio plan¬
tatus accipi potest. quo t̾rã omñe remotis a¬
quis herbas & ligna ꝓducere iussit: qui ce si
p̃sentis eccłie uł future typum tenet ad litterã
tam̃ intelligendum est eẽ locum amenissi¬
mum. fructuosis arborib magnum: ce mag¬
no fonte fecundum: quod dicimus apͥncipio:
aliqua translatio dicit ad orientẽ. Uñ uolunt
inorientali parte eẽ paradysum. longe int̃¬
iacente spatio. uł maris uel t̾re. a regionib
quas ineolunt homines secretum. & in aito si¬
tum: usq ad lunarem circulum ꝑtingentem.
Unde nec aque diliuiii uluc ꝑuenerunt. De
lignis paradysi int̾que erat lignũ uite. & lignũ

Expanded text:
ocalis, et corporalis in quo homo locatus est. Tres enim generales de paradiso sententiae sunt. Una eorum qui corporaliter intelligi volunt tantum; alia eorum qui spiritualiter tantum; tertia eorum qui utroque modo paradisum accipiunt. Tertiam mihi placere fateor, ut homo in corporali paradiso sit positus, qui ab illo principio plantatus accipi potest, quo terram omnem remotis aquis herbas et ligna producere jussit. Qui etsi praesentis Ecclesiae vel futurae typum tenet, ad litteram tamen intelligendum est esse locum amoenissimum fructuosis arboribus, magnum et magno fonte foecundum. Quod dicimus a principio, antiqua translatio dicit ad Orientem. Unde volunt in orientali parte esse paradisum, longo interjacente spatio vel maris vel terrae a regionibus quas incolunt homines secretum, et in alto situm, usque ad lunarem circulum pertingentem, unde nec aquae diluvii illuc pervenerunt. 6. De lignis paradisi, inter quae erat lignum vitae et lignu
Abbreviated transcription (Latin):
ti auctores sibi contradicere in re tanta
uideantur: illa u̾ba gregorĩ benigne int̃pre¬
temur. Dñs inquit iħc ante temꝑa de patre
natus est: uel potuis quia nec cepit nasci nec
desũt. Dicamus ueruis. semꝑ natus.

Expanded text:
ti auctores sibi contradicere in re tanta videantur, illa verba Greg. benigne interpretemur: Dominus, inquit, Jesus ante tempora nadesiit, dicamus uerius semper nasci.