comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paccans annis duob n in trib quadra¬
pesums słam i quartã ⁊i sextam
fariã io ⁊ słlat somꝑ de sicco cybo
peniteat. Si cum aneilla dĩ aut
masculo plus addatur iciunium. iđ

Expanded text:
nnos tres et in tribus quadragesimis secundam, et quartam et sextam feriam, et sabbato semper de sicco cibo poeniteat. Si cum ancilla Dei aut masculo, plus addatur jejunium, id
Abbreviated transcription (Latin):
excidantit atq comburantur. Lapio¬
De
quoq qbs in ruinosis locis & siluost
demonui ludificationib decepti uener
ubi & iota uouent ⁊ deferunt. fund t¬
ossa di pitut. atq intali loco ꝓ iciant

Expanded text:
excidantur atque comburantur. Lapides quoque quos in ruinosis locis et silvestribus daemonum ludificationibus decepti venerantur, ubi et vota vovent et deferunt, funditus effodiantur, atque in tali loco projiciant
Abbreviated transcription (Latin):
anicuiq ȩccłȩ unus mansus intger absq¬
ullo seruitio at tribuatur. & pb̃ri in eis
constaitti. non de decimis neq de oblatio¬
nib ficeliũ ỹ de domib neq de atriis
de ortis uxta eccłam positis. neq depre¬
scripto nanso. aliquod seruiciũ faciant.

Expanded text:
nicuique ecclesiae unus mansus integer absque servitio alio adtribuatur. Et presbyteri in eis constituti non de decimis, neque de oblationibus fidelium, non de domibus, neque de atriis vel ortis iuxta ecclesiam positis, neque de praescr
Abbreviated transcription (Latin):
us testimonio etiã idoneo aliquis ꝗ¬
dempetur uł iustificetur: quantonasᷤ
ustiuti tam flagitiosũ ⁊ scelestẽ ne
uiua debuit condemꝑnari. nec tum
post eiꝰ merte excusarmus

Expanded text:
unius testimonio etiam idoneo, aliquis condemnetur, vel justificetur: quanto magis per istum tam flagitiosum et scelestum, nec illa viva debuit condemnari, nec tu poteris post ejus mortem excusari?
Abbreviated transcription (Latin):
maioris penae est uilibrat eripero
Aufirre ergo nolenti siue occulte. seri
palam: habet. preaptũ suũ: furti enĩ
nomine: pene intelligit om̃is illicta
Npatia rer alienae. Non eñ iapinã
nomine rosoa intelligi uolui: aꝑt

Expanded text:
majoris poenae est visibiliter eripere. Auferre ergo nolenti, sive occulte, seu palam, habet praeceptum suum. Furti enim nomine pene intelligitur omnis illicita usurpatio rei alienae. Non enim rapinam nomine rapinam intelligi voluit
Abbreviated transcription (Latin):
recum defonte. lscepit iea ratio¬
re ut uiscidit eoniuginsicrit si
postea
tali copulatione ꝑ mane
post nt. de talibus sic respondendĩ
ambo ex industria fecerintl

Expanded text:
nte suscepit, ea ratione, ut discidium conjugii fieret, si postea in tali copulatione permanere possent de talibus sic respondendum ambo ex industria fecerint,
Abbreviated transcription (Latin):
canonib iã fuerit definitũ. ut de inpicipis
paganis quȩ apud iudos sunt. si adccru
consugerint. ⁊ baptismũ pecierint. etia
ad quoscũq xp̃ianos refogerint taxato
Coblati ca fidelibus. iusto p̃cio ab eotu

Expanded text:
canonibus jam fuerit definitum, ut de mancipiis paganis quae apud Judaeos sunt, si ad ecclesiam confugerint, et baptismum petierint, etiam ad quoscunque Christianos confugerint, taxato et oblato a fidelibus justo pretio ab eoru
Abbreviated transcription (Latin):
fro alom̃i sacro mysterio. siue a pane siue
calic offerendo. Qđ si quidã ep̃or conscii
int aboris eors ⁊ humilitatis. ⁊mansueu¬
nis i uoluerint eis aliquid amplius eri
aadimere. penes ipsos erit porestas

Expanded text:
e sive a calice offerendo. Quod si quidam episcoporum conscii sunt laboris eorum et humilitatis et mansuetudinis, et voluerint eis aliquid amplius tribuere vel adimere, penes ipsos erit potestas
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ ȩccłam missarũ sollempni & pdica¬
tionẽ uidituri conieniant: F nt sacerdotes
mieis celebrent hoa tercia.⁊ popłs a pu¬
licis sollempnib uon abtiahatur. d & sa¬
cerdotes qui in creuita urbis sunt. aut in
eadem urbe. &popłs ut p̃diximus in unũ¬
est ad publicũ

Expanded text:
matrem Ecclesiam missarum solemnia, et praedicationem audituri conveniant. Et ut sacerdotes missas celebrent hora tertia, ut populus a publicis solemnibus non abstrahatur. Sed et sacerdotes qui in circuitu urbis sunt, aut in eadem urbe, et populus ut pest ad publicum
Abbreviated transcription (Latin):
Smict uu est o filia fornicatus
est. ignorante matie de filia. &
filia de matre. ille numꝗ accipiat
uxorem: Ite uero si uoluerut. occipi¬
int maritos. Si apt hoc scierint ipse

Expanded text:
matre et filia fornicatus fuerit, ignorante matre de filia et filia de matre, ille numquam accipiat uxorem. Ille vero si voluerint accipient maritos. Si autem hoc scierint ipse
Abbreviated transcription (Latin):
defensio: sed amor p̃mii ꝓuocat Quib
si spes nummi subtrahitur. confestem
a iustitiȩ defensione recedunt. Dꝑ.¬

Expanded text:
defensio, sed amor praemii provocat; quibus si spes nummi subtrahitur, confestim a justitiae defensione recedunt: Acc
Abbreviated transcription (Latin):
in conspectu euangłii stantes. dñica
intente audiant & sidalit᷑ adore
nullus calice patenã uł uestimentu
saẽ dotale inuadimoniũ tabernario p̃da

Expanded text:
in conspectu Evangelii stantes, Dominica verba intente audiant et fideliter adorenullus calicem vel patenam vel vestimenta sacerdotalia in vadimonio tabernario pra
Abbreviated transcription (Latin):
lis habitans. in horatoriis officio sco
ces pireipuas. oni natilem pascha pe ste¬
coster . au sique principales sunt fest petae¬
ces uelique dehuc ne faciat consoninus
se nusꝗ alibi nisi cũ ep̃o suo incionetu
festiunates supradictas celebret. Quicũq
sunt oues lari natu maiores. põri modo
in urbib ad pontifices suos in p̾dietis roo¬
uitatib ueniant. & ibi diuina misterta
lebrit audiant: Qcđ si qui inpba terer

Expanded text:
lis habitans, in oratoriis officio sancvitates praecipuas, Domini Natalem, Pascha, Pentecosten, et si quae principales sunt festivitates reliquae, dehinc ne faciat commonemus: et nusquam alibi nisi cum episcopo suo in civitate festivitates supradictas celebret. Quicunque sunt cives laici, natu majores, pari modo in urbibus ad pontifices suos in praedictis festivitatibus veniant, et ibi divina mysteria celebriter audiant. Quod si qui improba temer
Abbreviated transcription (Latin):
ni tontu modo macularus
lioni mortis gladio pcidanus. Illio
enim ourlici cul  ł telo ꝑcirtimur
hic triplicit̃ iigulamur: Nestat era
ut eo nr̃a ꝑgat̃ sententia: quo miscaie
patuert uia. Quae ni dr̃o ꝓbatur
accepta ut plus eam cupiat quam
serscia ueneranda Biegiet ipson

Expanded text:
 tantummodo maculamus,deliore mortis gladio trucidamus. Illic enim duplici culparum telo percutimur, hic tripliciter jugulamur. Restat ergo, ut eo nostra pergat sententia, quo misericordiae patuerit via. Quae ita Domino probatur accepta, ut plus eam cupiat quam sacrificia veneranda, dicente ipso:
Abbreviated transcription (Latin):
recepta regalia suꝑ precariis ȩccłar
fieri. nec ratio sinit̾. nec auctoritanli-¬
bet modo ꝑmittit Qm̃ precepta in i.
ȩccłastico firmare indignũ iudicat᷑. sse
est ut maiestas regia nm nisi ȩccłasti
rectore petatur. iđ ut aistos ȩccłȩ sollis¬
sime caueat. ne sui ordinis & ȩccłasticę
mutationis forte immemor. contra aug̨¬
tatem. preceptũ regiũ proquacũq assen¬
tione fieri petat: Qui & si firr
& petitor in iustis prop
suggestione digne ceripitui De ep̃o qui¬

Expanded text:
ecepta regalia super precariis Ecclesiasticis fieri nec ratio sinit, nec auctoritas quolibet modo permittit. Quoniam praecepta in jure ecclesiastico firmare indignum judicatur, necesse est ut majestas regia non nisi ab ecclesiastico rectore petatur. Idem autem custos Ecclesiae solertissime caveat, ne sui ordinis et Ecclesiasticae communionis forte immemor, contra auctoritatem praeceptum regium pro quacunque assentatione fieri petat. Qui etsi fecer petitor injustus, pro suggestione digne corripiatur. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
tem eocłam seu in atrium ȩccłȩ. aut
in officias regulariũ frm̃. uł incurtem.
aut irdoniũ ep̃i. quia haec in antiquis
canozibus. ꝓ enuinitate tenent᷑. nemo
ab sinhere audtit. neq in de donare ad¬
penat̃ uel ad mortem ut honor dei &¬
is eccłarum pace & uita ac menbra¬
cm̃ legrame cõpanat quicquid iniq
fecertit. eu si uulocuto magistris ȩccłe
bere moluarit ononice constrin.

Expanded text:
esiam, seu in atrium ecclesiae, aut in officinas regularium fratrum, vel in curtem, aut in domum episcopi, quia haec in antiquis canonibus pro immunitate tenentur, nemo abstrahere audeat, neqpoenam vel ad mortem, ut honor Dei eres ecclesiarum pacem, et vitam, ac membra legitime componat, quidquid inique fecerat: et si insequutor magistris ecclesiae obedire noluerit, canonice constringa
Abbreviated transcription (Latin):
iqua mulier
ꝓpt̃ diuinũ cultũ ut estimat ermes
et dondet. quos ei d̃s̃ ad subiectionis mema¬
iam tribuit: tamꝗ p̃ceptũ dissoluens obo¬
iae anathema sit.
u conuentũ residens. gonsiut¬

Expanded text:
qua mulier propter divinum cultum ut existimat, crines attondet, quos ei Deus ad subjectionis memoriam tribuit, tanquam praeceptum dissolvens obedientiae, anathema sit. r con
Abbreviated transcription (Latin):
d ep̃m ꝑtinet basilicarũ conseitio. ep̃o.
unctio altaris. & confectio crsmatis.
p̃se p̾dicta officia & ordinos eccłaticos
distribut Ipse sactas dugmos benediceie debe¬
& dũ p̃cessit unus quipi iniin galii
tam̃ est. p̃ordinator
ordines & miinster

Expanded text:
m pertinet basilicarum consecratio, unctio altaris et confectio chrismatis. Ipse praedicta officia et ordines ecclesiasticos distribuit, ipse sacras virgines benedicet; et dum praecessit unusquisque in singulis, hic tamen est praeordinator ordines ac minister
Abbreviated transcription (Latin):
suę induceres mortis causam port
us testimonio etiã idoneo aliquis ꝗ
dempetur uł iustificetur: quantonasᷤ
ustiuti tam flagitiosũ ⁊ scelestẽ ne
uiua debuit condemꝑnari. nec tum
post eiꝰ merte excusarmus

Expanded text:
super eam mortis causam post us testimonio etiam ondemnetur, vel justificetur: quanto magis per istum tam flagitiosum et scelestum, nec illa viva debuit condemnari, nec tu poteris post ejus mortem excusari?
Abbreviated transcription (Latin):
aueru ominũ aue dampnet. aut fub¬
ripiat. si aliqua est quę se dicit cus
domon turba insimilitudinẽ inulio
anssrmatã certis noc tib equitat ẽ su¬
⁊idu bestias. & iii coꝵs consortio do¬

Expanded text:
aut bona hominum aut damnet aut suripiat: et si aliqua est, quae se dicat cum daemonum turba in similitudinem mulierum transformata certis noctibus equitare super quasdam bestias, et in eorum consortio
Abbreviated transcription (Latin):
anicuiq ȩccłȩ unus mansus intger absq
constaitti. non de decimis neq de oblatio¬
nib ficeliũ ỹ de domib neq de atriis
de ortis uxta eccłam positis. neq depre¬
scripto nanso. aliquod seruiciũ faciant.

Expanded text:
nicuique ecclesiae unus mansus integer absque constituti non de decimis neque de oblationibus fidelium, non de domibus neque de atriis vel ortis iuxta ecclesiam positis neque de praescr
Abbreviated transcription (Latin):
De oppressoribus pauperum.
ruperũ oppressores Erdides u¬
ainc se sciant grauiori dignos lent¬
ao quando preualuerint his quol uore¬
re uoluerint: Nam tanto atrocius in
fcaro supplicio condymmpnandi sunti
quant He fortius coy mistroꝵ uitã inualue¬
rint Audiatadices & qui p̃sunt populis qͥa
ꝓtempouai: molestiis quas plebib ingerunt
a terno inceudio cremabiuit᷑: testante drĩo

Expanded text:
De oppressoribus pauperum. 1. Pauperum oppressores tunc se sciant graviori dignos sententia, quando praevaluerint his quibus nocere vofuturo supplicio condemnandi sunt, quanto hic fortius contra miserorum vitam invaluerint. Audiant judices et qui praesunt populis, quia pro temporalibus molestiis quas plebibus ingerunt, aeterno incendio cremabuntur, testante Domino
Abbreviated transcription (Latin):
filius. filia. quib qr m
aus. auia. inferiori: nepos. neptis. Inttams¬
sa. fr̃. soror. quȩ ꝑsonae duplicantur
uis enĩ ⁊ auia. tam ex patre. quã ex matre
aqpiuntur. Quae ꝑsonae sequentib quo
grdibus similit̃ ꝓ substantia earũ qr ac
Sio Su subsistunt ipso ordine duplicant

Expanded text:
filius, filia, quibusque navus, avia: inferiori, nepos, neptis. In transversa frater, soror, quae personae duplicantur. Avus enim et avia, tam ex patre, quam ex matre accipiuntur. Quae personae sequentibus quoque gradibus similiter pro substantia earum, quae in quo gradu subsistunt, ipso ordine duplicantu
Abbreviated transcription (Latin):
elt paupibus c&e iis qui pas e en¬
iustrauerint dampna passuros Quatᵘ admi
dispensari debeant. canones sẽi insta.ue
cilicet ut quattuor partes inde fiant una ad
fabricã ȩccłȩ releuandã. altera pauꝑildistri.¬

Expanded text:
er pauperibus et his qui praemistraverint, damna passuros. Qualiter vero dispensari debeant, canones sancte instituunt. Scilicet, ut quatuor partes inde fiant, una ad fabricam ecclesiae relevandam, altera pauperibus distri
Abbreviated transcription (Latin):
carne uescatur. absq precipiuis. eftis
diebus. De armis uen uł osculo et
sacrificio: modũ tenait iã dictiun:
nde usq ad obitum suum : nisi p dictis
festis dieb a carne abstinent ł res ferias
diat De armis uero ut supra dictũ
copuletur: Hȩc eadem penaitia impo¬

Expanded text:
carne vescatur, absque praecipuis festis diebus. De armis vero vel osculo, et sacrificio, modum teneat jam dictum. Inde usque ad obitum suum, nisi praedictis festis diebus a carne abstineat: tres ferias diat. De armis vero, sicut jam dictum copuletur. Haec eadem poenitentia impo
Abbreviated transcription (Latin):
cula ysiupti ł conui uiis spectare.
s oport᷑ antequã ingrediant᷑ ipsa specta-¬
cula argere : & redire inde:

Expanded text:
cula in nuptiis vel conviviis spectare, sed oportet antequam ingrediantur ipsa spectacula, surgere et redire inde.
Abbreviated transcription (Latin):
recum defonte. lscepit iea ratio¬
postea
tali copulatione ꝑ mane
post nt. de talibus sic respondendĩ
ambo ex industria fecerintl

Expanded text:
nte suscepit, ea ratiopostea in tali copulatione permanere possent. De talibus sic respondendum ambo ex industria fecerint,
Abbreviated transcription (Latin):
LU da ł n oporteat plebeios ps canonem
legi. sed sola sacia uob.
confessionẽ ny¬
Urum fiunt: ab omi¬
nantur

Expanded text:
uod non oporteat plebeios psalmos in legi, sed sola sacra volumconfessiones martyrum fiunt, abominantur
Abbreviated transcription (Latin):
idoneos  partis legatos apłicã inderpel¬
let polimitatẽ ut possimũ sua sc̃a legcto¬
n oignet᷑ decernere. quid de talib iufo
ordine lex romana statuat definice it
&is corrigat᷑  ceteris modus imporatur.¬

Expanded text:
idoneos suae partis legatos, apostolicam interpellet sublimitatem, ut potissimum sua sancta legatione dignetur decernere quid de talibus justo ordine lex Romana statuat definire, ut et is corrigatur, et caeteris modus imponatur
Abbreviated transcription (Latin):
Sin aut ipis suis canonit ebicer Nue¬
rint: ex cõmunicentur usq ad iudiciũ ũ
tgionis illiꝰ: Si aut̃ nec illi eos corrigere
uoluerint. omino sub uinculis constringant᷑
usq ad synodũ. ut ibi eis iudicet᷑ utrum
udicium principis. aut ad uniuersilẽ

Expanded text:
Sin autem episcopis suis canonice obedire noluerint, excommunicentur usque ad judicium episcopi regionis illius. Sin autem nec illi eos corrigere valuerint, omnino sub vinculis constringantur usque ad synodum, ut eis ibi judicetur, utrum ad judicium
Abbreviated transcription (Latin):
es lac. sne scientia pontificis ꝑse ditti¬
at aut condempnare p̃sumat. Qđ
si fecerit. ab eccła giuriã irroga¬
re di noscitur.
n diu sit sequestra.
tus: que  reaitũ suũ agnoseat et¬
emendet

Expanded text:
esiae, sine scientia pontificis, per se distringat, aut condemnare praesumat. Quod si fecerit, ab Ecclesia cui injuriam irrogare dignoscitur, tam diu sit sequestratus, quousque reatum suum agnoscat eemendet
Abbreviated transcription (Latin):
cđas nuptias sic̃ scłaribus inire concor.
ita post eas nullus ad clericale sinitur
nire collegium. Alia est eñ humana
ilitati generalit̾ concessa lixntia. alia
it ẽẽ uita diuinarũ rerũ senutio

Expanded text:
as nuptias sicut saecularibus inire conceditur, ita post eas nullus ad clericale sinitur venire collegium. Alia est enim humanae fragilitati generaliter concessa licentia, alia debet esse vita divinarum rerum servitio
Abbreviated transcription (Latin):
tudines eređe non ꝑseriptuas a paribus
traditas nichil estimare quantu tetiiu
detrimenti latura sit despiceneb uquido
constabit: Quȩ enĩ ut inde ordunr
scriptura. salut ferȩ crucis signacio. fide¬
les docuit insigni: Quȩ uł trpriam
ꝑ plura adicimus. magnã quasi uim com¬
mendantia misteri is Quę orietẽ uersus
nos orare litterarũ forma prestitrt: Benen¬
dicimus fontem baptismatis oleo tunet
huc accedit qđ ter inmer

Expanded text:
iae, non per scripturas a Patribus traditas nihil aestimare, quantum religio detrimenti latura sit, dispicientibus liquido constabit. Quae enim, ut inde ordiamur, scriptura salutiferae crucis signaculo fideles docuit insigniri? Quae vel trifariam perplura adjicimus, magnam quasi vim commendantia mysteriis. Quae orientem versus nos orare litterarum forma docuit? Benedicemus fontem baptismatis oleo unctionis: huc accedit quod ter immer
Abbreviated transcription (Latin):
nes int̾ xp̃ianos ortae fuerint. ad ȩcam
deferantur. & ab ȩccłasticis uiris t̾minent᷑ & si
obȩdire noluerint. quousq oboediant a Inu¬

Expanded text:
stianos ortae fuerint, ad ecclesiam deferantur, et ab ecclesiasticis viris terminentur; et si obedire noluerint, quousque obediant a limi
Abbreviated transcription (Latin):
decp a nt ñ sut malũ exemplũ popło.
pors se ipsos ep̃i & sacerdotes debert
preber & oftendere. non solum dictis.
urum & factis. Propt̃ hoc enĩ statiuinus.
miune umꝗ inposterum contra sacra

Expanded text:
pis ut non sint malum exemplum populo. s, seipsos episcopi vel sacerdotes debent praebere, et ostendere non solum dictis, verum et factis. Propter hoc enim statuimus, minime unquam in posterum contra sacra
Abbreviated transcription (Latin):
nud qui mundatus aqua
fuert. middus non est
in adam
omis homo intee. si originar
peccati
uinculis non tenet
quia genus
humanũ in parente
radice patrum ariditate
xexit in imis¬
aarde com̃is homo eũ paatis nascitu

Expanded text:
 qui mundatus aqua fuerit mundus non est? Cur in Adam omnis homo moritur, si originalis peccati vinculis non tenetquia genus humanum in parente radice patrum ariditatem erexit in ramisinde omnis homo cum peccatis nascitu
Abbreviated transcription (Latin):
be. s sicut apłs iumanis scribens art
puuci a malo. sed uince in bono malin
suis cłicorũ p̃sens erit ubi homicidiũ fictũ
lerit. ⁊ neq consensu. neq consultu nq in
i quo modo homicidii reatu pollutus essi
uncitut : nichil ei obsit. quin conseti¬

Expanded text:
e, sed sicut Apostolus Romanis scribens, ait: Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Si quis clericorum praesens erit ubi homicidium factum fuerit, et neque consensu, neque consultu, nec in aliquo homicidii reatu pollutus esse convincitur, nihil ei obsit quin conse
Abbreviated transcription (Latin):
cuto iuxta lũ qui dicebat: Iirde neo
abscondi ło quia tua ut nor pr̃ȩ tibi.
t ȩc sunt ni arna udelicet letiq oratio
quib aabolus expugnat᷑: hȩc suninstru¬
meri quib ȩt̾na beatitudo adquitur.
hisrmis uitia cõprimunt᷑: his alimentis.
artutes nuti
cessatur: der
Quia ociostis

Expanded text:
 qui dicebat: In corde meo abscondi eloquia tua ut non peccem tibi . Haec sunt enim arma videlicet lectio et oratio, quibus diabolus expugnatur. Haec sunt instrumenta quibus aeterna beatitudo acquiritur; his armis vitia comprimuntur; his alimentis virtutes nutricessatur, debequia otiositas
Abbreviated transcription (Latin):
custodes. & uiderunt duos quoͣ. cterros
ligatura strinxerant. & eum ab ȩccl lam.¬
tem ac nimium uociferantẽ foras trreboa
Qui uidelicet territi. ad sua strata sumreu
idem ualentinus positus erat. eiꝰq corpus
ñ inuenerunt: Cd̃nq intra ȩccłam quer
uhi ꝓiectũ esset. inuenerunt eũ insepul
alio  positũ. ligatis adhuc pedibus sicrr de
quia hi quos peccata deprimu

Expanded text:
custodes, et viderunt duos quosdam teterrligatura strinxerant, et eum ab ecclesia clamantem ac nimium vociferantem foras trahebant. Qui videlicet territi, ad sua strata reversiidem Valentinus positus erat, ejusque corpus non invenerunt. Cumque extra ecclesiam quaerubi projectum esset, invenerunt hoc in sepulcro alio positum, ligatis adhuc pedibus, sicut ab quia hi quos peccata gravia d
Abbreviated transcription (Latin):
con si illic eidem femina corporeo fuisset
ig diincremata Ex qua re aꝑte datur intelli¬
gi. quia quibus fecata dimissa ñ fuerint.
aduitandum iudiũ sacris locis post mortem
non ualent adriuari.
ostasi cuius duficus in hac urbe locũ p̃fectoꝵ.¬

Expanded text:
ac si illic eadem femina corporeo fuisset  concremata. Ex qua re aperte datur intelligi, quia in quibus hic peccata dimissa non fuerint, ad evadendum judicium sacris locis post mortem non valent adjuvari. magnificus in hac urbe locum praefecto
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ retro tempoꝵ consuetudines secuns
quas beati petri apłoꝵ principis ordiati.¬
one intꝰ hactenus uetustas longa seruiut
Et nos quidẽ iuexta seriem relatiots uir
consuetuditiẽ laudamꝰ. q lagtuit̃
fidẽ catholicam

Expanded text:
obis retro temporum consuetudines servarentur, quas beati Petri apostolorum principis ordinatione intus hactenus vetustas longa servavit. Et nos quidem juxta scriem relationis nostrae consuetudinem laudamus, quae tamen fidem catholicam
Abbreviated transcription (Latin):
& ebriosos corpore & animo hor¬
tuos eẽ. predicabat: De quibus ꝑ orem¬
plum aiebit. Ue qui consuatas ꝑmanre
ad ebrietate sectaudain ndam
usq ad gespam ut uino estugtis. Cẏtha

Expanded text:
 ebriosos corpore, et animo mortuos esse praedicabat. De quibus per exemplum aiebat: Vae qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum usque ad vesperam, ut vino aestuetis. Citha
Abbreviated transcription (Latin):
nem gigntt mentis. furorem ordi
nem nram libidinis Ebrietas ita mdẽ
etiam malum ñ sentiter. qđ ꝑebrie¬
ebrictas salomon. infatuat sapientẽ
sicis ꝓficit in loth. sensum ratione
bapuat. Unde ⁊ inpro uerbiis. Poten¬
ces inquit quiacundi sunt. uinũ ñ
sapienti: Plerisq laus est multum
bibere & non in ebr. Audiant hi.
aduersum se dicentẽ ꝓphast⁊ ae qui

Expanded text:
nem gignit mentis furorem cordis, flammam libidinis. Ebrietas autem itaetiam malum non sentitur quod ebrie, sicut ait Salomon, infatuat sapientem. Ebrietas, sicut in Loth sensus rationem captivat. Unde et in Proverbiis: Potentes, inquit, qui iracundi sunt, vinum nonsapientiam. Plerisque laus est multum bibere, et non inebriari. Audiant hi adversum se dicentem prophetam: Vae qui
Abbreviated transcription (Latin):
bis qͥuanta sit uirtus humilitaetis. Quasit ut omnia terrena
cacumina temporali mobilitate nutantia. nonhuma no
usurpata fastu sed diuina gratia donata cełsitudo transce¬
dat : Rexenim &conditor ciuitatis hiius dequa loqui

Expanded text:
bis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui
Abbreviated transcription (Latin):
bis qͣunt sit uirtus huimilrertis. Quasit ut omnia terreno
eadimina temporali mobilitate nutantia. nonbiuro ano
usurpums astu slẽtd diuina gratia donata cełsitodlo troniseen¬
dlat soemim e conditor ciurtatis hinius dequa loqui
insituimus in scriptura populi sui sententiã diuinuam
legis aperuit quadistum est Dẽ superbis resi stit bumi¬
lbus autẽ dat gratiam It Ioc uero quod diesta superbac
quoque animae sp̃i inflatus affectat. Amatt sibi in laudi¬
bus dici parcere subicctis & debellare superbos : Vnde edou
de terrena ciuitate quaecum dominari appetit esipopu
Vseruiant ipsa ei dominande libido dominatur. Nonest
praetereundum silentio quic quid dicere sus ceptihuius
operis ratio postulat & facultas datur: Ex hac namq exis¬
tunt inimiciaduersus quos defendenda est dĩ ciuitas
Quorum tamen multi. corresto impi&atis errore ciueso
in ea fiunt satis idonei: Multi uero in eam tantis exardes

Expanded text:
bis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod Dei est, superbae quoque animae spiritus inflatus adfectat amatque sibi in laudibus dici: Parcere subiectis et debellare superbos. Unde etiam de terrena ciuitate, quae cum dominari adpetit, etsi populi seruiant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti huius operis ratio postulat et facultas datur. CAPUT I. tunt inimici, aduersus quos defendenda est Dei ciuitas, quorum tamen multi correcto inpietatis errore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardes
Abbreviated transcription (Latin):
LORIOSISS MAM CIUI¬
tatem dĩ siue in hoc temporum cursu cum
iter impios peregrinatur exfide uiuens
siue in illa stabilitate sedis abernȩ quã
nunc ex spestat perpatientiã quo adusque
iustitia conuertatur in ĩudiciũ. Deinceps
adeptura per excellentiam uistori aultima
& pace persesta Hoc o pere Adte instituto
& mea promissiene debito defendere. Qd uetsus cos quicon¬
ditorieuus deossuos praeferunt fili carissi me uiot elli s
Samdo quibus uiribus opussit ut persuad eatut super

Expanded text:
loriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perfecta, hoc opere ad te instituto et mea ad te promissione debito defendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, r est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur super
Abbreviated transcription (Latin):
infituimus inscriptura populi sui sententiã diuinae.
legis aperuit quadistum est. Ds̃ superbis resistithumi¬
libus autẽ dat gratiam ¶Hoc uero quod dĩ est : superbae
quoque animae sps inflatus affestat. Amatq sibi in laudi¬
bus dici parcere sub iectis & debellare superbos Vnde etiã
de terrena ciuitate : quaecum dominari appetit &si popu¬
li seruiant ipsa ei dominandi libido dominatur. Non est
praetereundum silentio quic quid dicere suscepti huius
operis ratio postulat & facultas datur : Ex hac namq exis¬
tunt inimici. aduersus quos defendenda est dĩ ciuitas:
Quorum tamen multi. corresto impi&atis errore. ciues
in ea fiunt satis idonei: Multi uero in eam tantis ex ardes

Expanded text:
instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod Dei est, superbae quoque animae spiritus inflatus adfectat amatque sibi in laudibus dici: Parcere subiectis et debellare superbos. Unde etiam de terrena ciuitate, quae cum dominari adpetit, etsi populi seruiant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti huius operis ratio postulat et facultas datur. CAPUT tunt inimici, aduersus quos defendenda est Dei ciuitas, quorum tamen multi correcto inpietatis errore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardes
Abbreviated transcription (Latin):
LORIOSISSIMAMCIUI¬
tatem dĩ. siue in hoc temporum cursu cum
inter impios peregrinatur exfide uiuens.
siue in illa stabilitate sedis acernȩ quã
nunc ex spestat perpatientiã quo ad us que
iustitia conuertatur iniudiciũ. De inceps
adeptura per excellentiam uistoria ultima
& pace perfesta Hocopere Adte instit̾uto
& mea promissione debito defendere. aduersus eos qui con¬
ditori eius deossuos praeferunt. fili carissime marcelline
suscepi IMagnum opus & arduum sed ds̃ aduitor ñȩ est:
Vam scio quibus uiribus opussit ut persuadeatur super

Expanded text:
loriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perfecta, hoc opere ad te instituto et mea ad te promissione debito defendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur super
Abbreviated transcription (Latin):
exfide interim sola uiuentes ñ dum potuisse
derident: snaued ꝓdest fupbiente. e obinie
eribestenti lignum conscende. delongnia
r nprece patriam transmariame Aut qd
obest sumili de tanto intuallo ñ eam uis

Expanded text:
ex fide interim sola uiuentes nondum potuisse derident. sed quid prodest superbienti et ob hoc erubescenti lignum ascendere, de longinquo prospicere patriam transmarinam ? aut quid obest humili de tanto interuallo non eam uidere
Abbreviated transcription (Latin):
rut ꝓced̾e ⁊ ut itelligatur qd̾ etiam ꝓce.¬
drode filio de patre ẽẽ & filio: Si enm qͥe¬
quid ht̃ de patre ht̃ filius: de patre ht̃
ibi tempora cogitentur quȩ hñt prius
iet postersꝰ: quia omnino ibi nulla sunt
Quomͦ ergo ñ absurdissimt falchice¬

Expanded text:
rocedere, ut intelligatur quod etiam procedit de Filio de Patre esse et Filio. Si enim quidquid habet de Patre habet Filius, de Patre habeibi tempora cogitantur, quae habent prius aut posterius, quia omnino ibi nulla sunt. Quomodo ergo non absurdissime Fili
Abbreviated transcription (Latin):
lurtras illa ꝑficitur eo fine requiescens. t
qui fuerat appetitus querentis. sit amor scu¬
entif. qui iam de utroq id ẽ de gignent̾t iñte
genita notione tanquã de parente nt
ꝑcedat: Non possunt ꝓrius ista ib.
ubi inchil ex itipore inchoatur. ut
a quenti ꝑficiatur intempore. Quap
pors aii de pare: intelli gat sint¬

Expanded text:
luntas illa perficitur, eo fine requiescens, ut qui fuerat appetitus quaerentis, sit amor fruentis, qui jam de utroque, id est de gignente mente, et de genita notione tanquam de parente ac prole procedat? Non possunt prorsus ista ibi quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut consequenti perficiatur in tempore. Quapropter m Filii de Patre, intelligat sin
Abbreviated transcription (Latin):
tores & ueraces. ut qui ignoramur et
cognoscimur. quasi morientes & ecce ui¬
uimus. ut coherciti et ñ mortificati. ut
tristes semꝑ autemgaudentes. sicut egẽ¬
tes multos autẽ ditantes. tanqͣm nichil
habentes. & omĩa possidentes: quid ẽ quod
accendimur indilectione pauli apłi cum
ista legimus. nisi quod credinus eum
ita uixisse Uiuendum tñ sic eẽ dei mini¬
str is ñ de aliquib auditum credimus. s
intus apid nos uł potius supra nos in
ipsa ueritate conspicimus Illum ergo
quem sic iuxisse credimus. ex hoc quod
uidemꝰ ailigimus: et nisi hanc formam
quam semꝑ stabilem atq in cominutabi¬
lem cerminus. p̃cipue diligeremꝰ: ñ ideo
diligeremꝰ illum. quia eiꝰ uitam cum in
carne iuueret. huic forme coaptatam &
Atẽ excitamur. ꝑfidem qua credimus ui-¬
xiie sic aliquem: et spem qua nos quoꝙ. ia
posseuiuere qui homines sumus. ex eo nd
aliqui homines ita uixerunt. minim
neranius: ut & hoc & desideremꝰ¬

Expanded text:
ores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur; quasi morientes, et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tamquam nihil habentes et omnia possiaccendimur in dilectione Pauli apostoli, cum ista legimus, nisi quod credimus eum ita uixisse ? uiuendum tamen sic esse dei ministris non de aliquibus auditum credimus, sed intus apud nos, uel potius supra nos in ipsa ueritate conspicimus. illum ergo quem sic uixisse credimus, ex hoc quod uidemus diligimus, et nisi hanc formam, quam semper stabilem atque incommutabilem cernimus, praecipue diligeremus, non ideo diligeremus illum, quia eius uitam, cum in carne uiueret, huic formae coaptatam etatem excitamur per fidem, qua credimus uixisse sic aliquem, et spem, qua nos quoque ita posse uiuere, qui homines sumus, ex eo quod aliqui homines ita uixerunt minime desperamus, ut hoc et desiderem
Abbreviated transcription (Latin):
poris transeuntis nume
dam secreto altoq silenti anmal ir
saltum cogitari potest quaurliu po¬
test ille cantus audiris. Ham asta le
reapuerit & si transiens m̃tis afpieta
et quasi glutiens inuentiẽ taco a¬
monam reposuerit: pot̾it record¬
crplinam qd̾ sic didicerit traicere
Quod si fuerit omĩmods bliuione
deletum: rursus doctͥna duc ad sa
uenietur qd̾ peniꝰ extidat & si pa¬
uenietur ut erat:

Expanded text:
poris transeuntis numerdam secreto altoque silentio, tamdiu saltem cogitari potest quamdiu potest ille cantus audiri: tamen quod inde rapuerit etsi transiens mentis aspectus, et quasi glutiens in ventrem ita in memoria reposuerit, poterit recordsciplinam quod sic didicerit trajicere. Quod si fuerit omnimoda oblivione deletum, rursus doctrina duce ad id venietur quod penitus exciderat, et sic invenietur ut erat.
Abbreviated transcription (Latin):
qute t fieet ñ ibi ex plicet quid inder s
et unde possit utrumq dmosci Uerũ
sẽpturarum scãrum multiplicẽ copiã
scrutatꝰ: in uemo scͥptum ẽẽ in libro iob
uodem sc̃o urd loquente: Eece pietas est
sapientia: abstinere autẽ. a malisscientia
e. Inhac differentia intelligendam ẽ ad
contẽplationẽ sapientiã: ad actionem
scientiã ꝑtinere. Pietatẽ quippe hoc loco
dicib grecis Et quid ẽ met̾ns excellen¬
cius quam as̃ cͥuiꝰ soliꝰ inimitabilisẽ
natura: Et quis cultꝰ eius nͥ amor eius:
quõ ninc desidamꝰ eum uide credimꝰq
et sꝑamꝰ nos ẽẽ uisuros⁊ Et qͣntũ ꝓfici¬

Expanded text:
guit, licet non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copiam scrutatus, ineodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est scientia . In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam, ad actionem scientiam pertinere. Pietatem quippe hoc loco dicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et quantum
Abbreviated transcription (Latin):
en am motionũ mtemporibꝰ transeuntiũ
sine temporali transitu. stant etiã ipse
utiq intelligibiles. ñ sensibiles. ad qͣs
m̃tis acie ꝑ uenire paucdrum ẽ. Et cũ
penitur quantũ sieri potest. ñ meis
m̃anet ipse ꝑuentor. s ueluti acie ip.
reñberata repellitur : & fit et non.
nsitoris transicoria cogitacio: Quȩ
Moyitacior transiens ꝑ discipluias qͥbꝰ¬

Expanded text:
etiam motionum in temporibus transeuntium etiam motionum in temporibus transeuntium sine temporali transitu stant etiam ipsae utique intelligibiles, non sensibiles. Ad quas mentis acie pervenire paucorum est; et cum pervenitur, quantum fieri potest, non in eis manet ipse perventor, sed veluti acie ipsa reverberata repellitur, et fit rei non transitoriae transitoria cogitatio. Quae tamen cogitatio transiens per disciplinas q
Abbreviated transcription (Latin):
lis bonisq at etendis actio nr̃a uersatur:
et quiequ ꝓpt̾ exempla uł cauenda. uł
imitapͥ & ꝓpt̾ quarumq rerum quȩ
nr̃is comodata sunt usib necessaria
do m̃ta hystorica cognitione colligimꝰ.
s his gͦ sermo cum fit esim scientiȩ ser¬
nonẽ puto. discernendum a sermonȩ
sapientiȩ ad quam ꝑtinent ea quȩ nec
fuerunt nec futura sunt s sunt: & ꝓpt̃¬
tc̃nitatẽ inqua sunt & fuisse &e eẽ. & fu¬
tura ẽẽ dicuntur sine ulla mutabilita¬
te temporum: Non enim sic fuerunt
ut ẽẽ desinerent ⁊ aut sic futura sunt
quasi nune ñ sunt: s id ipsum eẽ semꝑ
habuert semꝑ habitura sunt. Manent
.sautẽ si tanquam inspatiis locorum. si¬
xa ueluti corꝑa. s innatura incorpora¬
li: Sic intelligibilia p̃sto sunt m̃tis
aspectibꝰ: sicut ista nisibilia uł contre
Etabilia corporis sensibꝰ. Non autẽ so¬
lum rerum sensibiliũ in locis posita.¬
ium finẽ spatiis localib manent. intel¬
ligibiles incorporalesq rationes: uerũ

Expanded text:
lis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt, sed sunt, etternitatem in qua sunt, et fuisse et esse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerent, aut sic futura sunt quasi nunc non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura incorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectictabilia corporis sensibus. Non autem solum rerum sensibilium in locis positarum sine spatiis localibus manent intelligibiles incorporalesque rationes; verum
Abbreviated transcription (Latin):
sui ẽ ithacus discrimine tanto. Uirgiliꝰ
enim cum̃ sui ñ oblitum dic̃et ulixen:
quid aliud intelligi uoluit nisi quod
meminerat si: Cum sibi gͦ p̃sens eẽt
Illõ mͦ sui meminisset : nisi & ad res
tuialeant recoli & recordari:¬

Expanded text:
sui est Ithacus discrimine tanto. Virgilius sui est Ithacus discrimine tanto. Virgilius enim cum sui non oblitum diceret Ulyssem, quid aliud intelligi voluit, nisi quod meminerit sui? Cum ergo sibi praesens esset, nullo modo sui meminisset, nisi ad res praese, qua fit ut valeant recoli et recordari:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ibi semꝑ ẽ presens: Memona enim:
p̃tecitorum ẽ ñ presentium: Nam qui¬
n scum de uirtutib agerent in quibꝰ
s̃eciam tulliꝰ: intria ista prudentiam
diiuserunt: memoriam. intelligentiã.
ꝓuidentiam: Memoriam scilicet p̃cerp¬
tis intelligentiã p̃sentib ꝓuidentiam
reb tribuentes futuris: quam ñ hĩreue
certam nisi p̾scii futuroꝵ  quod nonẽ
munus hominũ nisi detur desuꝑ ut ꝓ¬
pħis. Unde scͥptara sapientiȩ de homa¬
nibꝰ agens: cogitaciones inquit morta¬
lium tumide & incerte ꝓ uidentiȩ nr̃e:
Memoria uͦ de p̃teritis & intelligentia
de p̃sentib certa ẽ: s p̃sentib utiq in¬
corporalib rebꝰ Nam corporales: corpo¬
ralium p̃sentes sunt aspectibꝰ ocłorũ
S qui dicit memoriã non ẽẽ p̃sentiũ:
attendat quẽad modum dictum sit in
ipsis scłarib litt̾isͥ ubi maioris cure
fuit u̾borum integritas. quam ueritaᷤ
rerum: Nec talia passus ulixes oblitꝰue

Expanded text:
quae sibi semper est praesens. Memoria enim praeteritorum est, non praesentium: nam quidam cum de virtutibus agerent, in quibus est etiam Tullius, in tria ista prudentiam diviserunt, memoriam, intelligentiam, providentiam: memoriam scilicet praeteritis, intelligentiam praesentibus, providentiam rebus tribuentes futuris, quam non habent certam nisi praescii futurorum; quod non est munus hominum, nisi detur desuper, ut Prophetis. Unde Scriptura sapientiae de hominibus aiens: Cogitationes, inquit, mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae . Memoria vero de praeteritis, et intelligentia de praesentibus certa est, sed praesentibus utique incorporalibus rebus: nam corporales corporalium praesentes sunt aspectibus oculorum. Sed qui dicit memoriam non esse praesentium, attendat quemadmodum dictum sit in ipsis saecularibus litteris, ubi majoris fuit curae verborum integritas quam veritas rerum: Nec talia passus Ulysses, Oblitusve
Abbreviated transcription (Latin):
quimus S illa ẽ abstrusior ꝓfunditas
q ux memoriȩ. uͭ hoc etiam pͥmum cr̃m
eogitaremꝰ inuenimus: & gignitur in¬
timum ũbum qd̾ nulliꝰ linguȩ sit. tar
scientia de scientia. & uisio de uisione.
intelligentia quȩ apparet incogitacione
de intelligentia quȩ in memoria iam fue¬
rat. s latebat: quamqͣm & ipsa cogita¬
cio quandam suã memoriã nisi hab̾et.
reu̾teretur ad ea quȩ in memona relin¬
rat cum aliqua cogitaret. Despũ
quid appetat quid entcett forto si sauie
dicens caritatẽ nescire quid agat. quie
ñ aigit ꝑperam: Sicut gͦ inest in telli¬
gentia in est dilectio. illimemor¬

Expanded text:
mus. Sed illa est abstrusior profunditas nostrae memoriae, ubi hoc etiam primum cum cogitaremus invenimus, et gignitur intimum verbum, quod nullius linguae sit, tanquam scientia de scientia, et visio de visione, et intelligentia quae apparet in cogitatione, de intelligentia quae in memoria jam fuerat, sed latebat: quanquam et ipsa cogitatio, quamdam suam memoriam nisi haberet, non reverteretur ad ea quae in memoria reliquerat cum alia cogitaret. De Spirquid appetat, quid evitet? Porro si scit, dicens, Charitatem nescire quid agat, quae non agit perperam? Sicut ergo inest intelligentia, inest dilectio illi memor
Abbreviated transcription (Latin):
multe cogitationes incorde uiri. consiliũ
autẽdnimanet inet̾mim: nisi ut intelli-¬
gamꝰ siue credamꝰ sicut et̾num dm̃. ita
et̾nim ẽẽ eiꝰ consilium. ac ꝑhoc immuta¬
bile sicut ipse ẽ Quod autẽ decogitacio¬
Iib hoc etiam de uoluntatib uerissime
dici potest Multe uoluntates incorde
substantia. sapientia de sa

Expanded text:
Multae cogitationes in corde viri; consilium autem Domini manet in aeternum ; nisi ut intelligamus sive credamus, sicut aeternum Deum, ita in aeternum ejus esse consilium, ac per hoc immutabile, sicut ipse est. Quod autem de cogitationibus, hoc etiam de voluntatibus verissime dici potest: Multae voluntates in cordesubstantia, sapientia de sap
Abbreviated transcription (Latin):
uaꝓpt̃ ridenda ẽ dialestica enno-¬
mii. a quo eunonam hereaici ex¬
ortisunt: Qui cum ñ potuisset intellig̃e
nec credere uoluisset unigenitũ dei uẽ¬
biun ꝑ qd̃ facta sunt omĩa. filium dei.
nitura. hoc ẽ de substantia patris genu
iatẽ. qua gigneret filiuni: Uidelicet id
quia nos aliquid aliqua idodca¬

Expanded text:
a ridenda est dialectica Eunomii, a quo Eunomiani haeretici exorti sunt: qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset, unigenitum Dei Verbum, per quod facta sunt omnia , Filium Dei esse natura, hoc est, de substantia Patris genitntatem qua gigneret Filium: videlicet ideo quia nos aliquid aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
hicꝓpt̃ altud Ibi scilicet ut ostendem eur
et quomͦ xp̃s inplenitudie temporis
a patre sit missus. ꝓpt̾ eos qui dicunt
eum qui misit & eum qui missus ẽ ȩqua¬
les natura ẽẽ non posse: hic autẽ ad di¬
stinquendam actiuam scientiam. a con¬
templatiua sapientia Placuit quippe
uelut gradatim ascendentibꝰ inutraq
requitere apud interiorem hominẽ quan
sui cuiusq generis trintatẽ: sicut
pud exteriorẽ quesiuimꝰ. ut ad.¬

Expanded text:
hic propter aliud: ibi scilicet ut ostenderem cur hic propter aliud: ibi scilicet ut ostenderem cur et quomodo Christus in plenitudine temporis a Patre sit missus , propter eos qui dicunt, eum qui misit, et eum qui missus est, aequales natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatem, sicut prius apud exteriorem quaesivimus; ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
sermo iste ꝓlixus effecerit: quid colle¬
gerit: quo ꝑuenerit: Beatos eẽ se uelle
omĩum hominũ ẽ : nec tñ om̃
hominum ẽ fides: quã comn¬
Drate nos noumus. Multi uͦ mmmorta¬
le seee posse desꝑant: cum id qd̃ ouines
uolunt id est beatus nullus eẽ alit̃ possit.
Nolunt tñ etiam immortales ẽẽ si possint:
s ñ credendo quod possint ñ ita uimunit
ut possint: llecessaria ẽ ergo fides. ut
beatitudinẽ consequamur: om̃ibꝰ bra¬
mane natiure bonis id÷ & anuni & cos¬
poris. Hanc autẽ fidem in xp̃o ẽẽ defi¬
uitam qui inicarne resurrexit amortiũ.
ninonturus ulteriꝰ. nec nisi ꝑ illit.
quemquam libari a diaboli dominatu
ꝑremissionẽ peccatorum: inciuiꝰ partibꝰ¬
uecesse ẽ eẽ miseram uitam eandemq
ꝑpetuam. quȩ mors potiꝰ ẽ dicenda qͣm
uita . Cademq fides ht̃: De qua & in hoc
libro sicut potui ꝓspatio temporis dispu¬
taui.: cimiam & in quarto libro huiuis
oꝑis multa de hac dixerim s ibi ꝓpt̃ aliud.

Expanded text:
sermo iste prolixus effecerit, quid collegerit, quo pervenerit. Beatos esse se velle, omnium hominum est: nec tamen omnium est fides, qua covelle nos novimus. Multi vero immortales se esse posse desperant, cum id quod omnes volunt, id est beatus, nullus esse aliter possit: volunt tamen etiam immortales esse, si possent: sed non credendo quod possint, non ita vivunt ut possint. Necessaria ergo est fides ut beatitudinem consequamur, omnibus humanae naturae bonis, id est, et animi et corporis. Hanc autem fidem in Christo esse definitam, qui in carne resurrexit a mortuis, non moriturus ulterius: nec nisi per illum quemquam liberari a diaboli dominatu, per remissionem peccatorum: in cujus dise vitam, eamdemque perpetuam, quae mors est potius dicenda quam vita, eadem fides habet. De qua et in hoc libro, sicut potui, pro spatio temporis disputavi, cum jam et in quarto libro hujus operis multa de hac re dixerim ; sed ibi propter aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
inista mortali iuta erroribꝰ erũpmiꝰ¬
ꝙ plenissima⁊ p̃cipuȩ fides ẽ necessaria
qua indm̃ creditus Nonentm quȩcũꝙ.
bona maximeq illa quib quisq fit bo¬
mis: et illa quib fiet beat᷑. unde nisi adõ
in hominẽ ueniant. et homini accedant:
inueniri potest: Cum autẽ ex hac uita
ab eõ qui in his miseriis fidelis & bonꝰ ẽ
uentum fuerit ad beatam: tunc erit
uere quod minc ẽẽ nullo mͦ potest. ut
sic homo iuuat quo mͦ uult. Non enu
nolei male uiuere iilla felicitate. aut
uolec aliquid quod deerit. aut deerit qd̾
uoluerit Quicquid uoluerit amabitur
aderit. nec desidabitur quod ñ aderit
Omne quod ibi erit. bonum erit. & sũ¬
mus ds̃ summũ bonuu erit. atq ad
fruendum amantib p̃sto erit. & qd̾
ẽ onũno beatissimum ita semꝑ fore rer¬
tum erie: Hunc uero fecerunt qũ
sibi philosophi eorum sicut

Expanded text:
in ista mortali vita erroribus aerumnisque plenissima, praecipue fides est necessaria, qua in Deum creditur. Non enim quaecumque bona, maximeque illa quibus quisque fit bonus, et illa quibus fiet beatus, unde nisi a Deo in hominem veniant, et homini accedant, inveniri potest. Cum autem ex hac vita ab eo qui in his miseriis fidelis et bonus est, ventum fuerit ad beatam, tunc erit vere quod nunc esse nullo modo potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim volet male vivere in illa felicitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit. Quidquid amabitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit, atque ad fruendum amantibus praesto erit; et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum erit. Nunc vero fecerunt quidem sibi philosophi, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
terentiꝰ. Qm ñ potest id fieri qͥuei
Nuis: io uelis quod possit. Comnodelre
dictum eẽ quis negat: S consiliaronẽ
datum tinsero: neẽet miserior. Bentes
antr quales se ee omnes uolante. egt
recti naoliere dicitur ñ potest fierus

Expanded text:
Terentius, Quoniam non potest id fieri quod vis, Id velis quod possis. Commode hoc dictum esse, quis negat? Sed consilium est datum misero, ne esset miserior. Beato autem, quales se esse omnes volunt, non recte nec vere dicitur, Non potest fieri
Abbreviated transcription (Latin):
centiabi : beatitudłimnẽ quam ũuon l
cencti Qui uͦ sine illaspe tali. fine ulla
talimertede cruciapr: quantaullibe
adiorat tol erinuam: non ẽ beatue
pasieits tri seriam sustieret. ꝑ duro so
pau patitinei quȩ nollet patmsuor cor¬
poũ netune ilem beatus babendas ̃¬

Expanded text:
patientiam beatitudinem quam nondum tenet. Qui vero sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, quantamlibet adhibeat tolerantiam, non est beatus impatienter miseriam sustineret. Porro si ista non patitur, quae nollet pati in suo corpore, nec tunc quidem beatus habendus