comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cet electis ut et digna p̾miis merit
p̃monstret: sic uitã donat ȩt̾nam. ut ꝑ
angustam portã et artã uiam ad hane
ꝑueniendũ ẽẽ decernat. Uide ait. Con¬
tendite intrare ꝑ angustã portã. Con¬
tentione et enĩ non parua opꝰ ẽ: si qͥs
ad alta uelit ascende. Nam cum tanto
sudore uertices montiũ sub eamꝰ: qͥn¬
tum necesse ẽ conari. ut conu̾sationem
incȩł habere. et inmonte scõ dñi de qͦ
canit psalmista. meream qͥescere: Uñ
etiã in hodierna scĩ eu̾głii lectione. cũ
filii tebedei ab eo sed ẽs regni peterent:
confestim illos ad bibendũ calicẽ suũ.
hoc ẽ. adimitandũ suȩ passionis ago¬
nem reuocat: ut meminissent quia
cȩlestiũ sumina petere. ñ nͥ ꝑ ab iecta
et asꝑa t̃restriũ deberẽt. Accessit in

Expanded text:
merita praemonstret: sic vitam donat aeternam, ut per angustam portam, et arctam viam ad hanc perveniendum esse decernat; unde ait: Contendite intrare per angustam portam . Contentione etenim non parva opus est, si quis ad alta velit ascendere. Nam cum tanto sudore vertices montium subeamus, quantum necesse est conari ut conversationem in coelis habere et in monte sancto Domini, de quo canit Psalmista, mereamur quiescere. Unde etiam in hodierna Evangelii sancti lectione cum filii Zebedaei ab eo sedes regni peterent, confestim illos ad bibendum calicem suum, hoc est, ad imitandum passionis suae agonem revocat, ut meminissent quia coelestium summa petere non nisi per abjecta et aspera terrestrium deberent. Accessit, in
Abbreviated transcription (Latin):
notandũ. quã caute et circuspecte tes¬
timoniũ suo reddat amatori: cũ dño
sciscitante anse plus aliis diligeret.
non ẽ ausus responde. tuscis quia a¬
mo te plus his: s tẽꝑata ac sĩplici uoce
etiã in qͥt dñe. tu scis quia amotẽ. Qd̃
ẽ aꝑte dicere. Scio quidẽ quia ipse
te meliꝰ ut tu nosti integro corde diligo:
quantũuͦ te alii diligant mͥ quidem
ignotũ: s tͥ st̃ omĩa nota. Ciuꝰ cautela
responsionis. nr̃e ꝓfecto ẽ. institutio
locutionis. simul et cogitationis: ut
uidelicet eiꝰ exemplo discamꝰ minus
de nĩȩ conscientiȩ puritate p̃sumere:
temere iudicare: in dubiis maxime
te gerantur inspicere neqͥmꝰ. Nam de
aꝑtis fr̃m erratib ñ solũ potestatem.
s et p̃ceptũ iudicandi ut corrigantur
habemꝰ: dicente dño. Si peccauerit
in te fr̃ tuus: increpa illũ. Et si peni¬
tentiã egerit: dimitte illi. Ambigua
aut eoꝵ gesta. et quȩ in qualibet par¬
tẽ interpretari posst̃: diuino potius

Expanded text:
notandum quam caute et circumspecte testimonium reddat suo amatori, cum, Domino sciscitante an se plus aliis diligeret, non est ausus respondere, Tu scis quia amo te plus his, sed temperata ac simplici voce, Etiam, inquit, Domine, tu scis quia amo te. Quod est aperte dicere: Scio quidem, quia ipse te, ut tu melius nosti, integro corde diligo: quantum vero te alii diligant, mihi quidem ignotum, sed tibi omnia sunt nota. Cujus cautela responsionis nostrae profecto est institutio locutionis simul et cogitationis, ut videlicet ejus exemplo discamus minus de nostrae conscientiae puritate praesumere,  occultis judicare, in dubiis maxime te gerantur, inspicere nequimus. Nam de apertis fratrum erratibus, non solum potestatem, sed et praeceptum judicandi ut corrigantur habemus, dicente Domino: Si peccaverit frater tuus, increpa illum: et si poenitentiam egerit, dimitte illi . Ambigua autem eorum gesta, et quae in quamlibet partem interpretari possunt, divino potius
Abbreviated transcription (Latin):
bentes. benedicamꝰ et nos dñm in omĩ
t̃pre : quia uisitauit et fecit redẽptionẽ
plebit sue. Semꝑ laus eiꝰ inore nr̃o
uersetur: semꝑ eiꝰ et memoriã retinea¬
inus: et inuicem annuntiemꝰ uirtu
flagitemꝰ auxiliũ. ut luc̃e scientiȩ ꝙͣ
contulit in nobis ipse conseruet: et
ad ꝑfectũ usq diem ꝑducat. Et ut dig¬
ni simꝰ exaudiri p̃cantes: abiciamꝰ ipsi
oꝑa tenebrarũ. et induamꝰ nos arma
lucis. Sic et enĩ supplicantes. concite
quȩ desideramus accipimꝰ: quia nimi-¬
rum uerba deuotȩ orationis ad iuuat
manus piȩ oꝑationis. Et quia beati
p̃cursoris hodie natalicia celebramꝰ:
oportet ut quẽ salutis ȩt̾nȩ preconem
suscepimꝰ. hunc etiã nr̃ȩ orationis ad¬
iutorẽ que ramꝰ. Ipsum itaq uit̃ceden¬
do rogemꝰ unpetrare: ut ad eã cui testi¬
moniũ ꝑhibuit lucẽ. uitã. et ueritatẽ

Expanded text:
nos Dominum in omni tempore, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suae. Semper laus ejus in ore nostro versetur, semper ejus et memoriam retineamus, et in invicem annuntiemus virtuflagitemus auxilium, ut lucem scientiae quam contulit in nobis ipse conservet, atque ad perfectum usque diem perducat. Et ut digni simus exaudiri precantes, abjiciamus ipsi opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis. Sic etenim supplicantes concite quae desideramus accipimus, quia nimirum verba divinae orationis adjuvat manus piae operationis. Et quia beati praecursoris hodie natalitia celebramus, oportet ut quem salutis aeternae praeconem suscepimus, hunc etiam nostrae orationis adjutorem quaeramus; ipsum itaque intercedendo rogemus impetrare, ut ad eum cui testimonium perhibuit, lucem, vitam et veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ uł quoꝵ libet indoctoꝵ fide
uł actib ad equem᷑. quib in litt̾is sacris
unica ẽ. credendi. parit̾ et uiuendi re¬
gula p̃scrita: s quotienscũq nob̃ erran¬
tiũ ingerunt᷑ exempla. nos confestim a¬
uertenł ocłos mentis nĩȩ ne uideant
uanitatẽ. magis qͥd ueritas ipsa decer¬
uat. sedulo corde scrutem᷑: sequentes
exemplũ beati petri. qͥ spretis errantiũ
sectis. uere fidĩ archanũ qd̃ cog̃nou̾at.
indubia oris confessione ꝓtulit: insuꝑ¬
abili cordis cura seruauit. Nã de fidu¬
tia confessionis hoc loco nouimꝰ : de
uirtute aut̃ unice in xp̃m dilectioĩs
ipse alibi testat᷑. qͥcũ discedent ab eo qͥ¬
dã discipłoꝵ eiꝰ. diceretq ille ad duo¬
decĩ. nsuqͥd et uos uultis abire: respon¬

Expanded text:
gentium vel quorumlibet indoctorum fide gentium vel quorumlibet indoctorum fide vel actibus adaequemur, quibus in litteris sacris unica est credendi pariter et vivendi regula praescripta, sed quotiescunque nobis errantium ingeruntur exempla, nos confestim avertentes oculos mentis nostrae ne videant vanitatem, magis quid Veritas ipsa decernit, sedulo corde scrutemur, sequentes exemplum beati Petri, qui, spretis errantium sectis, verae fidei arcanum quod cognoverat indubia oris confessione protulit, inseparabilis cordis cura servavit. Nam de fiducia confessionis hoc loco cognovimus, de virtute autem unicae in Christum dilectionis ipse alibi testatur: qui, cum discederent ab eo quidam discipulorum ejus, diceretque ille ad duodecim: Nunquid et vos vultis abire? respon
Abbreviated transcription (Latin):
solueritis suꝑ terrã. erunt soluta et in
celo. Omĩ gͥ electoꝵ eccłiȩ iuxta modũ
culparũ uł penitentie. ligandi ac soluen¬
di dat᷑ auctoritas: s ido beatꝰ petrus qui
xp̃m uera fide confessus. uero amore¬
ẽ secutꝰ. specia lit̾ claues regni cęloꝵ. et
pͥncipatũ iudiciarie potẽstatis accepit.
ut om̃s ꝑ orbem credentes intelligant.
quia quic̃q ab unitate fidĩ ut societa¬
tis illiꝰ quolibet mͦ semet ipsos seg̾gant.
tales nec uincłis ueccatoꝵ absolui. nec
ianuã possint regni cȩlestis in gredi.
Unde nos necesse ẽ. tota intentione
discere. et congruentia fidĩ oꝑa p̃mon¬
itrare: necesse ẽ. om̃i uigilautia mul¬
tiplices subtilesq portarũ inferi caue¬
re insidias: quatinꝰ iuxta psalmistȩ uo¬
cẽ. de his adiuuante dño exipi. atq
ad annuntiãdas eiꝰ laudes. portas fili
ciuuitatis intrare. Nec sufficere nobis
ad salutẽ arbitremur. si turbis negli¬

Expanded text:
solveritis super terram, erunt soluta et in solveritis super terram, erunt soluta et in celo. Omni igitur electorum ecclesie iuxta modum culparum vel penitencie ligandi ac solvendi datur auctoritas. Sed ideo beatus Petrus, qui Cristum vera fide confessus, vero est amore secutus, specialiter claves regni celorum et principatum iudiciarie potestatisut omnes per orbem credentes intelligant quia quicunque ab unitate fidei vel societatis illius quolibet modo semetipsos segregant, tales nec vinculis peccatorum solvi, nec januam possunt regni coelestis ingredi. Unde nos necesse est tota intentione,discere, et congruentia fidei opera demonstrare. Necesse est omni vigilantia multiplices subtilesque portarum inferi cavere insidias, quatenus, juxta Psalmistae vocem, de his adjuvante Domino eripi, atque ad annuntiandas ejus laudes, portas filiais, mereamur intrare. Nec sufficere nobis ad salutem arbitremur si turbis negli
Abbreviated transcription (Latin):
onis resurrectionisq suȩ triumphũ
apparens eis. in sustlauit et dix̃ omĩb.
Accipite sp̃mn sc̃m: quoꝵ remiseritis
peccata remittunt᷑ eis: et quoꝵ retinu¬
eritis retenta st̃. Nec ñ etiam nunc in
ep̃is ac p̃sbiteris omi ȩccłiȩ officium
idem cõmittit᷑. ut uidelicet agnitis
peccantiũ causis. quosc̾q humiles
acuere penitentes aspexerit. hos ĩa
a timore ꝑpetuȩ mortis miserans
ab soluat: quos uͦ in peccatis quȩ ege¬
rint ꝑsistere cognouerit. illos ꝑhen¬
nib suppliciis obligandos insinuet.
Unde alias dñs de correpto semel. et
iterum. atq t̾cio. s ñ penitente fr̃e:
p̃cepit dicens. Siaũt ȩccliã ñ audierit.
sit tͥ sicut ethnicus et publicanꝰ. t ne le¬
ue quisquã putaret ȩccłie se iudicio con¬
dẽpnari: mox terribiliter adiunxit.
Aonen dico uob̃: quec̃q alligaueritis
suꝑ terrã. erunt ligata et in celo: et q̃c̃q

Expanded text:
onis, resurrectionisque suae triumphum onis, resurrectionisque suae triumphum apparens, eis insufflavit et dixit omnibus: Accipite Spiritum sanctum; quorum remispeccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta sunt . Necnon etiam nunc in episcopis ac presbyteris omni Ecclesiae officium idem committitur, ut videlicet agnitis peccantium causis, quoscunque humiles ac vere poenitentes aspexerit, hos jam a timore perpetuae mortis miserans absolvat; quos vero in peccatis quae egerint persistere cognoverit, illos perennibus suppliciis obligandos insinuet. Unde alias Dominus de correpto semel et iterum, ac tertio, sed non poenitente fratre praecipit, dicens: Si autem Ecclesiam non audierit, Sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Et ne leve quisquam putaret ecclesie se iudicio condempnari, mox terribiliter adiunxit: Amen dico Vobis, quecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in celis, et quecumque
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ arenã sine fundam̃to posuisse cre¬
dendus ẽ: hoc ẽ non simplici ac uera
intentione xp̃m sequi. s terrenam
quãlibet fragilemq ob causã habitũ
pretendisse xp̃iani. Sequit᷑. E tͥ dabo
claues regni cȩloꝵ. Qui regem cȩlorum
maiore p̾cȩteris deuotione confessꝰ est.
m̾ito p̃cȩt̾is ipse collatis clauib regni cȩ¬
lestis donatꝰ ẽ: ut constarit omĩb quia
absq ea confessione ac fide regnũ cȩloꝵ
nullus posset intrare. Claues aũt regni
cȩloꝵ ipsã discernendi scientiã potenti¬
amq nominat: qua dignos recipere in
regnũ. indignos secdudere deberet a
regno. Unde manifeste subiungit.
Et qd̾ cumq ligaueris suꝑ terrã erit
ligatũ et in cęlis: et qd̾ cumq suꝑ t̾rã¬
solueris. erit solutũ et in cęlis. Quȩ
soluendi ac ligandi potestas. quãus
soli petro data uideat᷑ a dño: absq
ulla tam̃ dubietate noscendũ ẽ. qr
et cȩt̾is apłis dat᷑: ipso teste. qͥ pꝰ passi¬

Expanded text:
renam sine fundamento posuisse credendus est, hoc est, non simplici ac vera intentione Christum sequi, sed terrenam quamlibet fragilemque ob causam habitum praetendisse Christiani. Sequitur: Et tibi dabo claves regni coelorum. Qui regem coelorum majori prae caeteris devotione confessus est, merito prae caeteris ipse collatis clavibus regni coelestis donatus est, ut constaret omnibus quia absque ea confessione et fide regnum coelorum nullus posset intrare. Claves autem regni coelorum ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde manifeste subjungit: Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quodcunque ram, erit solutum et in coelis. Quae solvendi ac ligandi potestas, quamvis soli Petro data videatur a Domino, absque ulla tamen dubietate noscendum est quod et caeteris apostolis datur, ipso teste, qui post passi
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet ut homines simꝰ. uerum etiam
si puro semꝑ et infatigabili corde secta¬
mur. ipse iuxta eoꝵdem patrum ꝓmissa
ꝓpiciꝰ fit om̃ib iniquitatib nrĩs. ipse sa¬
tiat in bonis desidium nrm: ipse non in
oꝑib iusticiȩ quȩ ex nob hab̃e potuimꝰ.
s. inmiseratione et miscd̃ia quã ipse dona

Expanded text:
scilicet ut homines simus, verum etiam scilicet ut homines simus, verum etiam si puro semper et infatigabili corde sectamur, ipse juxta eorumdem patrum promissa propitius sit omnibus iniquitatibus nostris, ipse satiet in bonis desiderium nostrum, ipse non in operibus justitiae quae ex nobis habere potuimus, sed in miseratio
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ eoꝵ dicit. Iustꝰ aũt ex fide uiuit.
Unde et apte subiungit᷑. Parare dño
plebem ꝑfectam. Hec et enĩ pulcherri
ma dnĩcȩ plebis ꝑfectio ẽ: quã et ioħ̃s
suo tẽpre predicando ꝑ abat: et nẽ dñs
ipse donando ꝑ orbem latiꝰ adimplet:
cũ nos eu̾głicis uerbis instituti et i¬
buti mysteriis. eandẽ fidem ac dilectio¬
nem habere discimꝰ. quã legalib p̾ceptis
edocti. patres habuisse ꝓbant᷑. Hoc per¬
fectissimũ sc̃ȩ ȩccłiȩ decus ẽ: cũ eadem
quȩ illos intrasse constat suꝑnȩ pacis
gaudia suspiramꝰ :atq ut hȩc etiam
nos intrare meream᷑. celestem in terris
exercere uitã contendimꝰ. cum eremplo¬
eoꝵ. nulla que facimꝰ ut ꝑcipimꝰ bona.
nrĩs meritis ascribimꝰ: s ad auctoris
nrĩ ꝑ omĩã grãm respicimꝰ. de quo illoꝵ
quoq testimonuis edoce. ni. quia ipse ẽ
dõ ipse fecit nos et ñ ipsi nos: non solũ

Expanded text:
unus ex eis dicit, Justus autem ex fide vivit; unus ex eis dicit, Justus autem ex fide vivit; unde et aperte subjungitur: Parare Domino plebem perfectam. ma Dominicae plebis perfectio est, quam et Joannes suo tempore praedicando parabat, et nunc Dominus ipse donando per orbem latius adimplet, cum nos evangelicis et verbis instituti et imbuti mysteriis eamdem fidem ac dilectionem habere discimus, quam legalibus praeceptis edocti patres habuisse probantur. Hoc perfectissimum sanctae Ecclesiae decus est, cum ad eadem quae illos intrasse constat supernae pacis gaudia suspiramus, atque ut haec etiam nos intrare mereamur, coelestem in terris exercere vitam contendimus, cum eorum exemplo nulla quae facimus vel percipimus bona nostris meritis ascribimus, sed ad auctoris nostri per omnia gratiam respicimus. De quo illorum quoque testimoniis edocemur, quia ipse est Deus, ipse fecit nos et non ipsi nos, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
tat corda patrũ ad filios. et cor filioꝵ ad
patres eoꝵ. Unũ gͥ atq idem utriusq
opus ẽ: fidem scilicet atq intellectum
quẽ habuere patres. filioꝵ mentib p̃¬
dicando infundere. Nam patres et sͦti
appellabant᷑ ui teres scĩ: de quib salua¬
tor ait disciptis. Multippħȩ et iusti cu¬
pierunt uide quȩ uos uidetis: et ñ uide¬
runt. Fili uͦ et in credibiles: illius eui ho
mines quo uł helyas p̃dicaturus ẽ. uel
ioħes p̃dicabat. uocant᷑. Conuertit aut̃
ioħ̃s corda patrũ infilios: quia sapientiã
quã habuerunt patres xp̃m credentes
ac desiderantes in carne uenire. trans¬
fudit infilios: docendo eos credere et
gaudere xp̃m in carne uenisse. Conũ¬
tit in credibiles ad prudentiã iustoꝵ.
legis frustra głiantes. docuit credere in
mittere. ac precedentiũ iustoꝵ imitari
prudentiã: qui et legẽ ꝑficere diligen¬
tissime studebant: et nichilominꝰ ingrã
salutẽ sꝑare didicerant. Hinc namq

Expanded text:
cor filiorum ad patres eorum . Unum igitur atque idem utriusque opus est, fidem scilicet atque intellectum, quem habuere patres, filiorum mentibus praedicando infundere. Nam patres et justi appellantur veteres sancti, de quibus Salvator ait discipulis: Multi prophetae et justi cupierunt videre quae vos videtis, et non viderunt. Filii vero et incredibimines, quo vel Elias praedicaturus est, vel Joannes praedicabat, vocantur. Convertit autem Joannes corda patrum in filios, quia sapientiam quam habuerunt patres Christum credentes ac desiderantes in carne venire, transfudit in filios docendo eos credere et gaudere, Christum in carne venisse. Convertit incredibiles ad prudentiam justorum,  operibus legis frustra gloriantes, docuit credere in mittere, ac praecedentium justorum imitari prudentiam, qui et legem perficere diligentissime studebant, et nihilominus in gratia salutem sperare didicerant. Hinc namque
Abbreviated transcription (Latin):
enim dilectio ẽ: qua dñm ex toto cor¬
de.tota anima. tota uirtute: ꝑrimu
aut̃ tanquã nos ipsos diligere iubemͣ.
st ne utra harũ dilectio. sine alt̾a ualet
ẽẽ ꝑfecta: quia nec ds̃ uere sine ꝓxi¬
mo: nec sine dõ uere pot̾ ꝓximꝰ ama¬
ri. Unde dñs totiens int̾rogato petͦ
anse diligeret. et illo respondente
qͦd eũ ipso teste diligeret: ad iunge¬
bat ꝑsingła. ita concludens. Pasce o
ues meas:siue pasce agnios meos. Le si
aꝑte diceret. Hȩc soła et uera ẽ ꝓbati¬
o integri in dñm amoris: si erga fr̃s
studueris curã solliciti exeriere labo¬
ris.Nam quic̃q fr̃i opꝰ pietatis qd̾ ua¬
let impend̾e negligit. minꝰ iusto se
conditorẽ diligere ostendit: cuius
mandatũ in sũstentanda ꝓximi ne¬
cessitate contẽpnit. Quę ꝓfecto cari

Expanded text:
 Deum ex toto corde, tota anima, tota virtute, proximum autem tanquam nosipsos diligere jubemur: et neutra harum dilectio sine altera valet esse perfecta; quia nec Deus vere sine proximo, nec sine Deo vere potest proximus amari. Unde Dominus toties interrogato Petro an se diligeret, et illo respondente quod eum ipso teste diligeret, adjungebat per singula ita concludens: Pasce 644 oves meas, sive pasce agnos meos. Ac si aperte diceret: Haec sola et vera est probatio integri in Dominum amoris, si erga fratres studueris curam solliciti exercere laboris; nam quicunque fratri opus pietatis quod valet impendere negligit, minus justo se conditorem diligere ostendit, cujus mandata in sustentanda proximi necessitate contemnit. Quae profecto c
Abbreviated transcription (Latin):
si imitari satagimꝰ. et nos cũ illo beati
et appellari et ẽẽ ualebimꝰ: nobis qͦq
symonis hoc ẽ. obedientis xp̃onomen
congruet: nos ꝓpt̾ simplicitatẽ fidĩ
ñ fictȩ. acceptamq a dño grãm uirtu¬
tum filii cosubȩ uocabimur: congau¬
densq ipse spũalib animȩ nr̃e ꝓfecti¬
bus dicet. Quã pulchra es amica mea.
quã pulchra: ocłi tus colũbarũ. Sicq
fit: ut nob̃ suꝑ petrã fidei. aurum et
argentũ. lapides p̃ciosos. hoc ẽ. ꝑfecta
uiitutũ oꝑa construentib. nil decri¬
menti ignis tribulationũ afferat:
nulli tẽptationũ turbines p̃ualeant.
qͥn potiꝰ aduersitatib probati. accipi¬
emus coronam uite: quam ille no¬
bis ante scła promisit: qui uiuit
et regnat deus cum patre in unita¬

Expanded text:
si imitari satagimus, et nos cum illo beati et appellari et esse valebimus, nobis quoque Simonis, hoc est, obedientis Christo nomen congruet: nos propter simplicitatem fidei non fictae, acceptamque a Domino gratiam virtutum, filii columbae vocabimur, congaudensque ipse spiritualibus animae nostrae profectibus, dicet: Quam pulchra es, amica mea, quam pulchra es! oculi tui columbarum . Sicque fit ut nobis supra petram fi lapides pretiosos, hoc est perfecta virtutum opera construentibus, nil tribulationum ignis detrimenti afferat, nulli tentationum turbines praevaleant: quin potius adversitatibus probati, accipiamus coronam vitae quam ipse nobis ante saecula promisit, qui vivit et regnat Deus cum Patre in unita
Abbreviated transcription (Latin):
ad uersus e ã. Porte inferi. doctrine
sunt nequã: que seducendo impru¬
dentes ad inferos trahunt. Porte
quoq inferi et cormenta et blandi¬
menta sunt ꝑsecutoꝵ: quȩ infirmos
quosq de terrendo uł emolliendo a
stabilitate fidi int̾itum eis et̃nȩ mor¬
tis aꝑiunt. S et praua infideliũ oꝑa.
ineptaq colloquia. porte utiq sunt
inferi: inquantũ suis uł auditoribus
uł sequacib iter ꝑditioĩs ostendunt.
Nam et fides si ñ habeat oꝑa mortu¬
a ẽ. insemet ipsa: et corrũpunt mores
bonos colloquia mala. Multe itaq st̃
portȩ inferi: s harũ nulla eccłiȩ quȩ
suꝑ petrã fundata ẽ preualet: quia
qͥ fidem xp̃i intuno cordis amore ꝑcȩ

Expanded text:
adversus eam. Portae inferi doctrinae sunt nequam, quae seducendo imprudentes ad inferos trahunt. Portae quoque inferi et menta sunt persecutorum, quae infirmos quosque deterrendo et emolliendo a stabilitate fidei introitum eis aeternae mortis aperiunt. Sed et prava infidelium opera ineptaque colloquia portae utique sunt inferi in quantum suis vel auctoribus, vel sequacibus, iter perditionis ostendunt. Nam et fides sine operibus mortua est in semetipsa . Et corrumpunt bonos mores colloquia mala . Multae itaque sunt portae inferi, sed harum nulla Ecclesiae, quae supra petram fundata est, praevalet, quia qui fi
Abbreviated transcription (Latin):
erat tetrarcha itureȩ et traconitidis
regionis. Hic gͦ statuens ciuitatem in
loco ubi iordanis ad radices orit᷑ libani
montis. et ẽ terminꝰ iudeȩ contͣ plagã
septẽtrionalt̃. appellauit eã cesareã
philippi: in memoriã uidelicet sui
nominis: parit̃q honorẽ tberii cesa¬
ris sub qͦ ipse regnabat. Inc̾ partes ue¬
niens iħc: int̾rogabat discipłos suos
dicens. Quẽ dicunt hoĩes ẽẽ filium
hominis: Non aũt quasi nesciens sen¬
tentiã de se uł discipłoꝵ. uł extrancoꝵ
inquirit: s idõ disciplos quid de se
sentiant int̾rogat: ut confessionẽ rec¬
te fidĩ illoꝵ. digna mercede remun̾et.
Nam sic̃ int̾rogatis generalit᷑ omĩb
petrus respondit unꝰ ꝓ om̃ib: ita qd̾
petro dñs respondit. in petro omnib
respondit. Idõ qͥd alii de se sentiant
inquirit: ut expositis pͥmo sententiis
errantium discipłi ꝓbarent᷑ ueritatẽ
suȩ confẽssionis. non de opinione uul¬
gata: s de ipso ꝑcepisse dñicȩ reuelati¬

Expanded text:
reae et Trachonitidis regionis. Hic ergo statuens civitatem in loco ubi Jordanis ad radices oritur Libani montis, et est terminus Judaeae contra septentrionem, appellavit eam Caesaream Philippi, in memoriam videlicet sui nominis pariterque honorem Tiberii Caesaris sub quo ipse regnabat. In cujus partes veniens Jesus, interrogabat discipulos suos dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Non autem quasi nesciens sententiam de se, vel discipulorum, vel extraneorum inquirit, sed ideo discipulos quid de se sentiant interrogat, ut confessionem rectae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus Petrus respondit unus pro omnibus, ita quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus respondit. Ideo quid alii de se sentiant inquirit, ut expositis primo sententiis errautinm, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ uerbũ dĩ. et ꝓpt̾ testimoniũ iħu
in pathinos in sulã ex ilio rellg̃atus ẽ:¬
a domitiano pͥncipe missus ẽ inferuen
uidebatur. eo ampliore suꝑnoꝵ ciuium
meruit frequentia consolari. Uñ ipse
qͦq ueracit᷑ calicẽ dñi cũ fre iacobo qui
occisꝰ ẽ. gladio bibisse intelligit᷑. quia qͥ
tanta ꝓueritate sustinuit : quã ꝓntus
ipsam etiã mortẽ si offerret᷑ exciperet sruui¬

Expanded text:
testimonium Jesu in Pathmos insulam exsilio relegatus ea Domitiano principe missus est in fervevidebatur, eo ampliori supernorum civium meruit frequentia consolari. Unde ipse quoque veraciter calicem Domini cum fratre Jacobo, qui occisus est gladio, bibisse intelligitur, quia qui tanta pro veritate sustinuit, quam promptus etiam ipsam mortem si offerretur, exciperet
Abbreviated transcription (Latin):
nec auris audiuit. necͥcͥor hoĩs ascend̾.
quȩ p̃ꝑauit ds̃ diligentib se. Qui cu
hec de hoĩs hoc ẽ humana solũ sapien¬
tis coide. aure. et ocło p̾mitteret: mox
de se suisq similib qͥ generalem hu¬
manitatis scientiã tnscendant ad iecit.
discipłos quẽ eũ dicerent ẽe hoĩes. &
illi diuersas diuersoꝵ opiniones pro¬
mfsissent: dicit illis. Uos aũt quem
me ẽẽ dicitis: Quasi ab hominũ ge-¬
neralitate illos sequestrans. et deos ac
dĩ filios ꝑ ad optionẽ iam factos insi¬
nuans: iuxta illito psalmistę. Ego di¬
xidii estis: et filii exceisiom̃s. Res¬
pondens sy mon petrus: dix̃. Tues xp̃s¬

Expanded text:
is ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Qui cum haec de hominibus, hoc est, humana solum sapientibus corde, aure et oculo, praemitteret, mox de se ac de sui similibus, quae generalem humanitatis sententiam transcenderent, adjecit: discipulos quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes . Respondens Simon Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
nos uenundatos sub peccato. et antiqͥ
hostis seruitio ad dictos. dato sui sangͥnis
p̃cio libauit. Unde bene nos hortatur
apłs dicens. Empti enĩ estis p̾cio magno:
głificate et portate dm̃ in corpore ur̃o.
Plebi aut̃ sue dicit. ñ utiq quã ueniens
plebem suam reꝑit: s quã uisitando
et redimendo suã fecit. Uultis et enĩ
audire fr̃s mei. qualem inuenerit eã:
qualẽ reddiderit: Finis cantici huiꝰ
qd̾ ob noticiam simul et ꝓliritatẽ sui.
totũ caritati ur̃e recensere et explanare
longũ duximꝰ: aꝑte denunciat dicens.
Uisitauit nos oriens ex alto: illumina¬
re his qͥ intenebris et in umbra mortis
sedent: ad dirigendos pedes nrõs ui
uiam pacis. Inuenit gͦ nos sedentes i
tenebris et inumbra mortis. hoc est
longa peccatoꝵ et ignorantiȩ cecitate
dep̾ssos: atq hostis antiqͥ fraude de¬
ceptos obsessosq errorb. Ipse et enim
recte mors et mendatiũ: sicut e contra

Expanded text:
nos venundatos sub peccato, et antiqui nos venundatos sub peccato, et antiqui hostis servitio addictos, dato sui sanguinis pretio liberavit. Unde benigne nos hortatur Apostolus, dicens: Empti estis pretio magno, glorificate et portate Deum in corpore vestro . Plebis autem suae dicit, non utique quam veniens plebem suam reperit, sed quam visitando et redimendo suam fecit. Vultis etenim audire, fratres mei, qualem invenerit eam, qualem reddiderit. Finis cantici hujus, quod ob notitiam simul et prolixitatem sui totum charitati vestrae recensere et explanare longum duximus, aperte denuntiat, dicens: Visitavit nos oriens ex alto, illuminare his qui in tenebris et in sedent, ad dirigendos pedes nostros in viam pacis. Invenit ergo nos sedentes in tenebris et in umbra mortis, hoc est, longa peccatorum et ignorantiae caecitate depressos, atque hostis antiqui fraude deceptos obsessosque erroribus. Ipse etenim recte mors et mendacium, sicut e contra
Abbreviated transcription (Latin):
popłis eeñt p̃ferendi: quanuis eadem
retur. omĩs legalis sacerdotii et ritꝰ
et cerimonias. spuali intꝰ scientia.
et ꝓpħicis ex uberare mysterus: q̃
ȩterne diuinitati testimoniũ fer¬
rent: iuxta qd̃ ipse iudeoꝵ duriciã
increpans dicit. Si crederetis moy¬
si: crederetis forsitan et mͥ. De me
enĩ ille scripsit. Quid aut̃ ꝓpħans
et benedicens dm̃ zacharias dixe¬
rit. audiamꝰ. Benedictꝰ dñs ds̃
isrł: quia uisitauit et fec̃ redẽptio¬
nem plebis suȩ. In quib ꝓfecto u̾¬
bis notandũ. quia beatꝰ tacharias
qd̾ inchoatũ et ꝓxime futurum in
iam factum eẽt narrabat. Uisitaũ
aũt nos apparens in carne dñs: qͣsi
longiꝰ ã se recedentes qͦs in peccatis
positos querere et iustificare cura¬
uit.Uisitauit. quasi medicꝰ egro¬
tos: qͥ ut inueteratũ suꝑbiȩ nr̃ȩ lan¬
gͥorem sanaret. nouum nobis suȩ
humilitatis exemplum adhibuit.
fẽcit redẽptionem plebis suȩ: qui

Expanded text:
populis essent praeferendi. Quamvis eadem populis essent praeferendi. Quamvis eadem retur omnes legalis sacerdotii ritus et caeremonias spirituali intus scientia et propheticis exuberare mysteriis, quaeternae divinitati testimonium ferrent, juxta quod ipse Judaeorum duritiam increpans, dicit: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit . Quid autem prophetans, et benedicens Deum Zacharias dixerit, audiamus. Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suae. In quibus profecto verbis notandum quia beatus Zacharias quod inchoatum et proxime futurum in jam factum esse narrabat. Visitavit enim nos apparens in carne Dominus, quasi longius a se recedentes, quos in peccatis positos quaerere et justificare curavit. Visitavit quasi medicus aegrotos, qui ut inveteratum superbiae nostrae languorem sanaret, novum nobis suae humilitatis exemplum adhibuit. Fecit redemptionem plebis suae, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mundo innotuit: timor continuo
saluberrimꝰ ñ solũ iudõꝵ qͥ erant ui¬
cini uł situ uidelicet loci uł scientia
legis: s exterarũ usq ad fines terrȩ gen¬
tium corda conciissit. Nec t̾m montana
cuncta iudeȩ. uerũ etiã omĩa munda¬
ni regni mundaneq sapientiȩ culmi¬
na. uirtutis eiꝰ fama transcendit: ita
ut relicta ubiq cultura ac uita pͥori.
ad ꝑcipienda fidĩ illiꝰ sacram̃ta conflu¬
hȩc octauo die hoc ẽ. pꝰsabbatũ facta ẽ.
et sic̃ illa areatu ꝑpetuȩ mortis absol¬
uere solebat. ita ista ꝑfectã uitȩ ĩmor¬
talis nouitatẽ et in auctore nr̃o exhi¬
buit: et in nob̃ sꝑandã monstrauit.
acde redemptore nr̃o simul et nr̃a
redẽptione ꝓpħat. significat mystice
quia multi de stirpe sacerdotali. qui
a confessione xp̃i diutiꝰ ora continu¬
erant. pꝰmodum ꝑsusceptionẽ fidĩ illiꝰ.
sp̃c sc̃ĩ uirtute replendi: dono ꝓpħiȩ
sullimandi. et magisterii pastoraliofficio

Expanded text:
mundo innotuit, timor continuo mundo innotuit, timor continuo saluberrimus non solum Judaeorum qui erant vicini vel situ videlicet loci, vel scientia legis, sed et exterarum usque ad fines terrae gentium corda concussit. Nec tantum montana cuncta Judaeae, verum etiam omnia mundani regni mundanaeque sapientiae culmina virtutis ejus fama transcendit, ita ut relicta ubique cultura ac vita priori ad percipienda fidei illius sacramenta confluhaec octava die, hoc est post sabbatum, facta est; et sicut illa a reatu perpetuae mortis absolvere solebat, ita ista perfectam vitae immortalis novitatem et in auctore nostro exhibuit, et in nobis sperandam monstravit. ac de Redemptore nostro simul et nostra redemptione prophetat, significat mystice quia multi de stirpe sacerdotali, qui a confessione Christi diutius ora continuerant, postmodum per susceptionem fidei illius Spiritus sancti virtute replendi, dono prophetiae sublimandi, et magisterii pastoralis officio
Abbreviated transcription (Latin):
ta omĩa quȩ c̃q locutꝰ fuerit uob̃. Ipsum
quoq legalt sacerdotiũ. tacitis cerimo¬
niarũ suarũ typis. quasi mutis luttera¬
rum figuris tacharias eidem grẽ nas¬
centi testimoniũ ꝑ hibet: quia nichil
ꝓrsus in omĩb sacerdotii ueteris obser¬
uationib actũ uł dictũ ẽẽ credendum ẽ.
qd̾ ñ eu̾głii grãm si recte intelligatur
ex p̾sserit. Qd̾ aut̃ de clarato pꝰmodum
et confirmato nomine ioħis. aꝑtum ẽ
os tachariȩ. et loquebat᷑ benedicens
dm̃: patet utiq quia manifestata ꝑ
apłos grã noui testam̃ti. multa etiam
turba sacerdotũ obȩdiebat fidĩ: relic¬
taq taciturnitate nociua. ad confitenda.
laudanda. et p̃dicanda suidona redẽp¬
tous si deuota sũbmitebat. Et quidem
in die circũcisionis ioħis quando et no¬
men accep̃. factus ẽ timor suꝑ omnes
uicinos eoꝵ: et suꝑ omĩa montana iu¬
deȩ diuulgabant᷑ omĩa uerba hȩc. Porro
in tp̃re dñicȩ resurrectionis. ubi misso

Expanded text:
ta omnia quaecunque locutus fuerit vobis . Ipsum quoque legale sacerdotium tacitis caeremoniarum suarum typis, quasi mutis litterarum figuris, Zacharias eidem gratiae nascenti testimonium perhibet, quia nihil prorsus in omnibus sacerdotii veteris observationibus actum vel dictum esse credendum est, quod non Evangelii gratiam, si recte intelligatur, expresserit. Quod autem declarato postmodum et confirmato nomine Joannis apertum est os Zachariae, et loquebatur benedicens Deum, patet utique quia manifestata per apostolos gratia Novi Testamenti, multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei, relictaque taciturnitate nociva, ad confitenda, laudanda et praedicanda sui dona Redemptoris se devota submittebat. Et quidem in die circumcisionis Joannis, quando et nomen accepit: Factus est timor super omnes vicinos eorum, et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Porro in tempore Dominicae resurrectionis, ubi misso
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ testat᷑. a quo ipse dĩ uiui filiꝰ asseuerat᷑:
quãuis hoc ipsũ multũ dissimilit fieri
ipso natꝰ ẽ: petrus fuliꝰ sp̃s scĩ. quia de ip̃¬
so renatꝰ ẽ. Xp̃c filiꝰ dĩ ante tẽpora. ipse
ẽ eium dĩ uirtꝰ et dĩ saplentia quȩ dic.
dñs possedit me ab initio uiarũ suarum.
anteꝙͣ. quicꝗͣ. faceret a pͥncipio: petrus
filiꝰ sp̃c sc̃i ex eo tp̃re qͦ ab ipso illuminatꝰ.
grãm diuinȩ cognitionis accep̃. Et qr
una uoluntas. eadem ẽ oꝑatio sc̃ȩ tͥni

Expanded text:
esse testatur, a quo ipse Filius Dei vivi asseveratur: esse testatur, a quo ipse Filius Dei vivi asseveratur: quamvis hoc ipsum multum dissimiliter fieri ipso natus est. Petrus filius Spiritus sancti, quia de ipso renatus est. Christus Filius Dei ante tempora, ipse est enim Dei virtus, et Dei sapientia, quae dicit: Dominus possedit me ab initio viarum suarum antequam quidquam faceret a principio . Petrus filius Spiritus sancti ex eo tempore quo, ab ipso illuminatus, gratiam divinae cognitionis accepit. Et quia una volu
Abbreviated transcription (Latin):
tis qua creati sumꝰ pia semꝑ mente reco¬
limus: fit ut ipsi quoq cũ petro suꝑnȩ
beatitudinis mercede donem᷑. Nam
confitente illo xp̃m filiũ dĩ uiui: ui¬
deamus qͥd sequit᷑. Respondins aũt
iħc.dix̃. Beatus es symon bariona. Con
uera beatitudinis p̾mia restant.S.
ueracit᷑ eum confitendo mereamur
ẽẽ consortes. Beatꝰ inquit es sẏmon
bariona. Bariona sẏriace: latine
dicit᷑ filiꝰ columbȩ. Filius columbȩ recte
uocat᷑ apłs petrus: quia uidelicet colu̾ba
multũ simplex ẽ animal: et ipse pruden
ti acpia simplicitate dñm sequebatur:
memor illiꝰ p̃cepti. qd̾ cũ suis condiscpłis
ab eodẽ inagistro simplicitatis ac uerita¬
tis accepit. Estote prudentes sic̃ serpen¬
tes: et simplices sic̃ columbȩ. Nel certe
qͥ spuali grã plenꝰ extitisse monstratur.
ꝙ iusta satis laude dilectore confessorẽq
suũ dñs remunerat: cũ eũ scĩ sp̃c filiũ

Expanded text:
tis qua creati sumus pia semper mente recotis qua creati sumus pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur. Nam confitente illo Christum Filium Dei vivi, videamus quid sequitur. Respondens autem Jesus, dixit: Beatus es, Simon Bar Jona. Covera beatitudinis praemia restant. Severaciter eum confitendo mereamur esse consortes. Beatus es, inquit, Simon Bar Jona. Bar Jona Syriace, Latine dicitur filius columbae. Filius autem columbae recte vocatur apostolus Petrus, quia videlicet columba multum simti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor illius praecepti quod cum suis condiscipulis ab eodem magistro simplicitatis et veritatis accepit: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. Vel certe,qui spiritali gratia plenus exstitisse monstratur. Et justa satis laude dilectorem confessoremque suum Dominus remunerat, cum eum sancti Spiritus filium
Abbreviated transcription (Latin):
Simulachra gentiũ argentũ et aur̃ũ.
oꝑa manuum hominũ: os habent
et non loquent᷑. et cęt̾a. Notet aũt dilectio
urã. quã miranda distinctione sit factũ.
ut cũ de utraq eiꝰdem dñi et saluatoris
nrĩ natura. ab ipso dño et a fideli eꝰ discipło
eẽt ꝓferenda sententia: dñs ipse humi¬
litatem assũpte humanitatis ꝓfiteat᷑.
discipłs excellentiã diuine et̾nitatis¬
ostendat. Dñs de se qd̾ minus ẽ. discipłs
de dño intumnat qđ maiꝰ ẽ. Dñs de se qd̾
factus ẽ ꝓpt̾ nos: discipłs de clarat de
dño. quia ipse ẽ qui fec̃ nos. Sic et in
eugłio ds̃s multo crebriꝰ se filiũ hoĩs
quã filiũ dĩ appellare consueuit: ut
nos admoneat dispensationis quam
ꝓ nob̃ suscepit. S nos necesse ẽ canto
humiliꝰ diuinitatis eiꝰ alta uenerari:
quanto illũ meminimꝰ ꝓ nr̃a exaltatio¬
ne adhumanitatis infima descendisse.
Si enĩ int̾ sacram̃ta uncarnationis eiꝰ
quib redẽpti sumꝰ potentiã diuinita¬

Expanded text:
et aurum, opera manuum hominum. Os habent, et non loquentur, etc. . Notet autem dilectio vestra quam miranda distinctione sit factum, ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura, ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipse quod minus est, discipulus de Domino intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos. Sic et in Evangelio Dominus multo crebrius se Filium hominis quam Filium Dei appellare consuevit ut nos admoneat dispensationis quam pro nobis suscepit. Sed nos necesse est tanto humilius divinitatis ejus alta vequanto illum meminimus pro nostra exaltatione ad humanitatis infima descendisse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus, quibus redempti sumus, potentiam divinita
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Hȩc aũt omĩa oꝑat᷑ unꝰ atq idem
sp̃s: diuidens singlis ꝓut uult. Pat̃ gͦ
una ẽ. uoluntas et oꝑatio patͥs et filii
pat̃ qͥ in cęł ẽ reuelauerit filio cosubȩ
misteriũ fidĩ. qd̾ ei caro et sanguis re¬
uelare nequibat. Caro aut̃ et sanguis
recte intelligunt᷑ hoĩes sapientia car¬
nis inflati: colũbine simplicitatis nes¬
cii: idõq a sapientia sp̃c omĩmodis au̾si.
De quib supͣ dictu ẽ. quia xp̃m ñ in¬
telligentes. alii ioħem baptistã: alii

Expanded text:
s: Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Pater ergo una est voluntas et operatio Patris, et Filii, Pater qui in coelis est revelaverit Filio columbae mysterium fidei, quod ei caro et sanguis revelare nequibat. Caro autem et sanguis recte intelliguntur homines sapientia carnis inflati, columbinae simplicitatis nescii, ideoque a sapientia Spiritus omnimodis aversi. De quibus supra dictum est, quia Christum non intelligentes, alii
Abbreviated transcription (Latin):
iunx̃. Quia caro et sanguis ñ reuelaũ
tͥ: s pat̾ m̃s qͥ inceł ẽ. Pat̃ qͥppe filio co¬
lumbȩ reuelauit: quia una grã patris
et sp̃s sc̃i. eadẽ quoq et filii: qd̾ facilli¬
mis sacre scripture ꝓbabitur exemplis.
Dicit namq de patre apłs. Misit dõ¬

Expanded text:
junxit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est. Pater quippe filio columbae revelavit, quia una est gratia Patris et Spiritus sancti, eadem quoque et Filii, quod facillimis sacrae Scripturae probabitur exemplis. Dicit namque de Patre Apostolus: Misit D
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant: et tachariã hunc uocari sata¬
gebant. At contra mat̃ uerbis. et pat̾
scriptis. quia ioħs magis uocandus eẽt
astruebat: quia fuere nonnulli cęlesti¬
um sacram̃toꝵ minꝰ periti: qͥ in pͥmor¬
diis eugłii choruscantis. carnalia ad¬
huc legalis sacerdotii statuta simul
obseruanda ẽẽ decernerẽt. Quos ꝓcer¬
to ipsa legis doctrina de suscipienda
xp̃i grã. quasi elisabeth de noĩe ioħis
uiua uoce confirmat: dicendo ꝑ legis¬
latorẽ. ꝓpł̃am uob̃ suscitabit ds̃ ur de

Expanded text:
vocari satagebant: at contra mater verbis, et pater scriptis, quia Joannes magis appellandus est, astruebant. Quia fuere nonnulli coelestium sacramentorum minus periti, qui in primordiis Evangelii coruscantis carnalia adhuc legalis sacerdotii statuta simul observanda esse decernerent, quos profecto ipsa legis doctrina de suscipienda gratia Christi, quasi Elizabeth de nomine Joannis viva voce confirmat dicendo per legislatorem: Prophetam vobis suscitabit Deus ve
Abbreviated transcription (Latin):
ai redẽptor. nsr uulnera
suꝑbiȩ nr̃ȩ sanare deside¬
rans. et ipse cũ informa dĩ eẽt. forma
hominis accepta humiliauit semet¬
ipsũ. factꝰ obȩdiens usq ad mortem:
et nos quoq si culm̃ uere sulimitatis
conscendere uolumꝰ. iter humilitatis
cupimꝰ. et aduersa quȩq scłi p̃sentis.¬
et ipsam quoq mortẽ pacient᷑ fẽrre
p̃cepit. ꝓmisit nob̃ dona głiȩ: s p̃misit
certamina pugnȩ. Dix̃ pͥmittens. e¬
rit merces ur̃a multa. et eritis fili
altissimi: s p̃dix̃ iubens. diligite

Expanded text:
ac redemptor noster, vulnera superbiae nostrae sanare desiderans, et ipse cum in forma Dei esset, forma hominis assumpta, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem: et nos quoque, si culmen verae sublimitatis conscendere volumus, iter humilitatis cupimus, et adversa quaeque praesentiset ipsam quoque mortem patienter ferre praecepit. Promisit nobis dona gloriae, sed praemisit certamina pugnae. Dixit promittens: Erit merces vestra magna, et eritis filii Altissimi ; sed praedixit jubens, Diligite
Abbreviated transcription (Latin):
siuie in quo ẽ grã. Quo nomine et totã
eu̾głicȩ dispensationis grãm quam
p̃dicat. et ipsum specialit᷑ dñm signat.
ꝑquem eadem grã mundo donata est.
Qui uͦ natum puerũ patris rachariȩ no¬
mine magis quã ioħem uocandum esse
decernebant: eos ꝓfecto figurant. qͥ dño
noua grȩ munera declarante. cuꝑent eũ
potiꝰ consueta sacerdotii uet̾is edicta p̃¬
dicare. Unde bene racharias memor.
dñi in terp̃tat᷑. quia uidelicet memoriã
antiq̃ obseruationis. que utiq a dño

Expanded text:
sive In quo est gratia. Quo nomine et totam sive In quo est gratia. Quo nomine et totam evangelicae dispensationis gratiam quam praedicat, et ipsum specialiter Dominum signat, per quem eadem gratia mundo donata est. Qui vero natum puerum patris Zachariae nomine magis quam Joannem vocandum esse decernebant, eos profecto figurant qui, Domino nova gratiae munera declarante, cuperent eum potius consueta sacerdotii veteris edicta praedicare. Unde bene Zacharias Memor Domini interpretatur, quia videlicet memoriam antiquae observationis, quae utique a
Abbreviated transcription (Latin):
ipso apparente dño. lingua ũiacerdoti
uet̾is magna ex parte a doctrina sentꝰ
sp̃ualis obmutuerat. solam litcer e
todiã curantib ac docentib seribis ac
legisperitis. immo et ipsã luterã plerisq
in locis ꝑ suas traditiones enupentib¬
ꝓbat᷑: Et qͥd ẽ. qd̾ diusterili genitrice
nascit᷑: nͥ quia lex que aurilio sacerdo¬
talis officu spualem dõ sobolem gign̾e
iussa ẽ. neminẽ ad ꝑiectũ adduxit:: Quia
nimirũ suis cultori egni celestis:
nuas aꝑire ñ potur. sed factus b le¬
ge auctor ipse legis. sterilit ob ꝓbri¬
um legi abstulit. quia c spũaliter
intelligendã monstrauit: et suꝑne
beatitudinis grãm quȩ in eu̾głio nc̃
aꝑtissima lucet. in ea iam olim p̃figura¬
tam. et quasi conceptã fuisse docuit.
& factum ẽ. inquit in die octauo. uene¬
runt circucidere puerũ: et uocabant
eũ nomine patͥs sui tachariã. Et respon¬
dens mat̾ eius dix̃. Nequaquã: s uoca¬
bitur ioħs. Ioħs interp̃tatur dĩ grã:

Expanded text:
ipso apparente Domino, lingua jam sacerdotii veteris magna ex parte a doctrina sensus spiritualis obmutuerat, solam litterae custodiam curantibus ac docentibus scribis et legisperitis, imo et ipsam litteram plerisque in locis per suas traditiones corrumpentibbatur? Et quid quod diu sterili genitrice nascitur, nisi quia lex, quae auxilio sacerdotalis officii spiritualem Deo sobolem gignere jussa est, neminem ad perfectum adduxit, quia nimirum suis cultoribus regni coelestis januas aperire non potuit? Sed factus sub lege auctor ipse legis sterilitatis opprobrium legi abstulit, qui hanc spiritualiter intelligendam monstravit, et supernae beatitudinis gratiam, quae in Evangelio nunc apertissime lucet, in ea jam olim praefiguratam et quasi conceptam fuisse docuit. Et factum est, inquit, in die octavo, venerunt circumcidere puerum, et vocabant eum nomine patris ejus Zachariam. Et respondens mater ejus dixit, Nequaquam, sed vocabitur Joannes. Joannes interpretatur Domini gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam nascente dño abbreuiata di¬
es ad incrementũ luminis rediit:
quia ille nimirũ apparuit. qͥ lucẽ
et hoc ex parte habebat cunctis
gentib aꝑire: suȩ calorem dilectio¬
nis in totã mundi latitudinẽ dif¬
funderet. Notandũ aũt: qd̾ eadem
beati ioħis natiuitas. ñ nullã habet
similitudinẽ aduentꝰ dnĩci. et gr̃ȩ
quã p̃dicare ueniebat. Nam et con-¬
gruum ualde ẽ. ut cui om̃s ꝓpħȩ pͥ¬
ores et patriarche uł nascendo. uel
moriendo. uł uiuendo. uł p̃dicando.
testimoniũ ꝑhibuert̃: hunc multo
ampliꝰ precursor suos. qͥ plusꝗͣ ꝓpħa
extitit. ñ tantũ inuita et passiõne :
s in ipsa quoq sua natiuitate desig
secutura natiuitas signabat᷑. qui sp̃ualia
noui testamenti ꝓferens archana ca¬
lem legis et sacerdotii ueteris obser¬
antiquat᷑ et senescit: ppe intiritum ẽ¬

Expanded text:
etiam nascente Domino abbreviata dies ad incrementum luminis redit  Al., rediit, quia ille nimirum apparuit qui lucem et hoc ex parte habebat, cunctis gentibus aperiret, suae calorem dilectionis in totam mundi latitudinem diffunderet. Notandum autem quod haec eadem beati Joannis nativitas nonnullam habet similitudinem adventus Dominici, et gratiae quam praedicare veniebat. Nam et congruum valde est ut cui omnes prophetae priores et patriarchae, vel nascendo, vel moriendo, vel vivendo, vel praedicando testimonium perhibuerunt, hunc multo amplius praecursor suus, qui plus quaexstitit, non tantum in vita et passione, sed in ipsa quoque sua nativitate designsecutura nativitas signabatur, qui spiritualia Novi Testamenti proferens arcana, carnalem legis et sacerdotii veteris obserantiquatur et senescit, prope interitum e
Abbreviated transcription (Latin):
num głiȩ dõ canendo. qͥd illa ꝑ orbem
eẽt actura pͥores ipsi de cęlis ad mone¬
bant. Recte gͥ natiuitas celebrat᷑ illiꝰ.
qͥ talis potentia magnitudinis. dnĩcis
ꝓpinquabat oꝑib: recte ortꝰ illiꝰ sollen¬
nitas colit᷑: cuiꝰ tanta ẽ uitȩ sullimi¬
tas. ut quicqͥd illo sullimiꝰ ẽ. hoc iam
hominis naturã transcende dubiũ
ñsit. Si quidem dñs cum maiorem
eo neminẽ innatis mulierũ ẽẽ dixis¬
set. mox subdidit dicens. qͥ autẽ mi¬
nor ẽ. in regno cȩloꝵ maior ẽ. illo: se¬
ipsum uidelicet insinuans: qͥ huma¬
na natiuitate posterior ioħȩ. s cȩlestis
regni eẽt apice p̃stantior. Nec uacat
a mistio qd̾ ioħis natiuitas cũ dies
decresceret: diũ aũt cum dies cresce
et enim secretũ distantie reuelat ipse
iołs: qui cũ pre magnitudine uͥtutũ
xp̃c crederet᷑ a turbis. dñs aũt pre in¬

Expanded text:
num gloriae Deo canendo quid illa per orbem esset actura, priores ipsi de coelis admonebant. Recte igitur nativitas celebratur illius qui talis potentia magnitudinis Dominicis propinquabat operibus. Recte ortus illius solemnitas colitur, cujus tanta est vitae sublimitas, ut quidquid illo sublimius est, hoc jam hominis naturam transcendere dubium non sit. Siquidem Dominus cum majorem eo neminem in natis mulierum esse dixisset, mox subdidit dicens, Qui autem minor est in regno coelorum, major est illo, seipsum videlicet insinuans, qui humana nativitate posterior Joanne, sed coelestis regni esset apice praestantior. Nec vacat a mysterio quod Joannis nativitas cum dies decrescere, Domini autem cum dies cresceretenim secretum distantiae revelat ipse Joannes, qui cum prae magnitudine virtutum Christus crederetur a turbis, Dominus aut
Abbreviated transcription (Latin):
aqua bapticans. ad suscipiendũ eũ
ubi appareret doceret ẽẽ ꝑfectã: huic
successit ille in sp̃u et uirtute dĩ patͥs:
ut plebem suã sp̃u sc̃o et igne baptitats.
ad uidendũ faciem patris sui dona¬
ret ẽẽ ꝑfectã. Ioħȩ nato. congratula¬
bantur uicini et cognati genitci illiꝰ.
quia magnificauit dñs miscłiam suã
cũ illa: dno aũt nato. congratulabant᷑

Expanded text:
aqua baptizans ad suscipiendum eum, aqua baptizans ad suscipiendum eum, ubi appareret, doceret esse perfectam; huic successit ille in spiritu et virtute Dei Patris, ut plebem suam Spiritu sancto et igni baptizans ad videndam faciem Patris sui donaret esse perfectam. Joanne nato congratulabantur vicini et cognati genitrici illius, quia magnificavit Dominus misericordiam suam cum illa; Domino autem nato congratulabantur