comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hoc gͦ solum qͦd demonium ñ haberet. non aũt
se samaritanũ non eẽ respondit. deinde post
tale conuiciũ hoc solum dixit de gła sua. sed ho
me. Hoc ẽ. ego me honorifico. ne uobis arrogans
uidear. habeo quẽ honorificem. s si uos me ag-¬
nosceretis. sic̃ ego honorifico patrẽ. sic & uos honori¬
ficaretis me. Ego facio qͦd debeo. uos ñ facitis quod
debetis. Egoaũt inquit głam meam ñ quero.¬

Expanded text:
Ad hoc ergo solum quod daemonium non haberet, non autem Ad hoc ergo solum quod daemonium non haberet, non autem se Samaritanum non esse, respondit. 3. Deinde post tale convicium, hoc solum dixit de gloria sua: Sed me. Hoc est, Ego me non honorifico, ne vobis arrogans videar, habeo quem honorificem; sed si vos me agnosceretis, sicut ego honorifico Patrem, sic et vos honorificaretis me: ego facio quod debeo, vos non facitis quod debetis. 4. Ego autem, inquit, non quaero
Abbreviated transcription (Latin):
uis maledictum ꝓ maledicto ñ reddiderit. quã¬
uis conuiciũ non conuitio refutauerit. ꝑtinuit
tam̃ ad eum negare unã rem. alteram ñ negare.
Non frustra fr̃s. Samaritanus enĩ. interp̃tatur
custos. Nouerat se ille nrm eẽ custodem. ñ enim
dorinit neq dormitat qui custodit isrł. & nisi
dñs custodierit ciuitatẽ. in uanum uigilant qͥ
eustodiunt eam. Est gͦ ille custos nr̃. qui creator
nr̃. non enĩ ꝑtinuit ad eum ut redimeremur.
& ñ ꝑtineret ut seruaremur: Beniq ut plenius
noueritis mysteriũ. quare se samaritanũ negare
ñ debuit. parabolam illam notissimã attendice.
ubi homo qͥdam descendebat ab ihrłm in ihericho.
& incidit in latrones. qͥ eum grauit uulnerantes.
semiuiuũ in uia reliquerunt. transiit sacerdos¬
& neglexit eum. transiit leuites & p̃teriit. transiit
qͥdam samaritanus. ipse ẽ custos nr̃. ipse accessit
ad saucium. ipse impendit mniscdiam. eiq se
p̃stirit ꝓximum. quem ñ deputauit alienum.

Expanded text:
is maledictum maledicto non reddiderit, quamvis convicium non convicio refutaverit; pertinuit tamen ad eum negare unam rem, alteram non negare. Non frustra, fratres. Samaritanus enim interpretatur Custos. Noverat se ille nostrum esse custodem. Non enim dormit neque dormitat qui custodit Israel : et, Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilabunt qui custodiunt . Est ergo ille custos noster, qui creator noster. Num enim pertinuit ad eum ut redimeremur, et non pertineret ut servaremur? Denique ut plenius noveritis mysterium quare se Samaritanum negare non debuit, parabolam illam notissimam attendite, ubi homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, qui eum graviter vulnerantes, semivivum in via reliquerunt. Transiit sacerdos, neglexit eum: transiit Levites, et ipse praeteriit: transiit quidam Samaritanus, ipse est custos noster; ipse accessit ad saucium, ipse impendit misericordiam, eique se praestitit proximum, quem non deputavit alienum .
Abbreviated transcription (Latin):
quero głam meam. ẽ qui querat & iudicet. Qͦmͦ
qͥ patri dico. pat̾. głifica me ea głã quã habui
apud te. anteqͣm mundus eẽt. Quid ẽ ea gła
Ab humana inflatione discretio. Scdm hoc iudi¬
cat pat̾. Quid ẽ iudicat. Discernit. Quid discei¬
nit: Głam filii sui. a glã hominũ. quia ideo
dictum ẽ. unxit ce ds̃ ds tuis oleo exultationis
p̃ participib tuis. Nonenĩ quia homo factus
ẽ. iam cõparandus ẽ nobis. Nos homines cũ
peccato. ille sine peccato. Hos homines trahentes
de adam & mortẽ & delictum. ille de uirgine
carnẽ mortalem nullam iniquitatẽ. Beniq
nos quia nec uolumus nati sumus. nec quam¬
diu uolumus uiuimus. nec quomͦ uolumus
morimur. Ille anteqͣm nasceretur elegit de qua
nasceretur. natus fecit ut a magis adoraretur.
Creuit infans. & miraculis se dm̃ ostendebat. ꝙ
infirmitate hominem p̃ferebat. Postremo elegit
& genus mortis. hoc ẽ ut in cruce penderet. &
ipłam crucẽ in frontib fidelium figeret. ut dicat

Expanded text:
quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet. Quomodo qui Patri dico, Pater, glorifica me ea gloria quam habui apud te, antequam mundus esset . Quid est, ea gloria? Ab humana inflatione discreta. Secundum hoc judicat Pater. Quid est, judicat? Discernit. Quid discernit? Gloriam Filii sui a gloria hominum; quia ideo dictum est, Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis . Non enim quia homo factus est, jam comparandus est nobis. Nos homines cum peccato, ille sine peccato: nos homines trahentes de Adam et mortem et delictum; ille de Virgine carnem mortalem, nullam iniquitatem. Denique nos nec quia volumus nati sumus, nec quamdiu volumus vivimus, nec quomodo volumus morimur: ille antequam nasceretur elegit de qua nasceretur, natus fecit ut a Magis adoraretur, crevit infans, et miraculis se Deum ostendebat, et infirmitate hominem praeferebat. Postremo elegit et genus mortis, hoc est, ut in cruce penderet, et ipsam crucem in frontibus fidelium figeret: ut dicat
Abbreviated transcription (Latin):
ille ne patiaris penam. seruilis ẽ. Quid magnũ
ẽ timere penam: Hoc & neqͥssimus seruus. hoc
& crudelissimus latro. Non ẽ magnũ timere
penam. s magnum ẽ amare iusticiã. Qui gͦ
amat iusticiã. nichil timet  Timet plane. ñ. ne
inciclat in penã. s ne amittat iusticiã. fr̃s mei.
credite & conicite ex eo qͦd amatis. Amat aliqͥs
nio aliquẽ qui ñ amet: Ex hoc tam̃ ipso quod
amat. intelligat qͦd dico. timet damnũ. Quare
timet dampnũ: Quia amat pecumã diligit.
Quantũ amat pecuniã. tantum timet ne ꝑdat
pecuniã. Ergo inuenitur aliqͥs amator uisticiȩ
qͥ plus in corde dampnũ ꝑtimescat. qͥ plus time¬
at expoliari iusticia. qͣm cu pecunia. Ipse est
timor castus. ipse ꝑmanet in scłm scli. Non eũ
tollit caritas. ñ foras mittit. s magis cõpleclitur.
q comitẽ tenet. simul possidet. uenimus enĩ
ad dm. ut uideamus facie ad faciẽ. ibitimor ca¬

Expanded text:
ille ne patiaris poenam, servilis est. Quid magnum ille ne patiaris poenam, servilis est. Quid magnum est timere poenam? Hoc et nequissimus servus, hoc et crudelissimus latro. Non est magnum timere poenam, sed magnum est amare justitiam. Qui ergo amat justitiam, nihil timet? Timet plane: non ne incidat in poenam, sed ne amittat justitiam. Fratres mei, credite, et conjicite ex eo quod amatis. Amat aliquis nio aliquem qui non amet? Ex hoc tamen ipso quod amat, intelligat quod dico. Timet damnum: quare timet damnum? Quia pecuniam diligit. Quantum amat pecuniam, tantum timet ne perdat pecuniam. Ergo invenitur aliquis amator justitiae, qui plus in corde damnum pertimescat, qui plus timeat exspoliari justitia, quam tu pecunia. Ipse est timor castus, ipse permanet in saeculum saeculi: non eum tollit charitas, nec foras mittit, sed magis complectitur, et comitem tenet simul et possidet. Venimus enim ad Dominum, ut videamus facie ad faciem: ibi timor ca
Abbreviated transcription (Latin):
rum & hic alia nascitur questio. Quomͦ temptat
ut sciat. quẽ latere nichil potest anteqͣm temptet:
Non gͦ ds̃ nescit. s dictum ẽ ut sciat. quod ẽ ut scire
uos faciat. Locutiones tales q in sermonib nr̃is
sunt. & in auclorib eloquentiȩ repperuntur.
De sermone nr̃o aliqͥd dicam. fossa ceca dicitur. ñ
qͥa ipsa ocłos ꝑdidit: s quia lacendo ñ uidentes
facit. Aliqͥd ꝙͥ de auctorib dicam. Tristes lupinos
ait qͥdam. hoc ẽ amaros. ñ quia ipsi sunt tristes.
s quia gustati contristant. hoc ẽ tristes faciunt.
Sunt gͦ & in scripturis locutiones huius modi.
Qui in talib questionib laborant eognoscendis. in
soluendis talib questionib ñ laborant. Ergo tem
uos faciat si diligitis eum. Iob latebat se. s dm
ñ latebat. Admisit temptatorẽ. & fecit eũ sui
cognitorẽ. Quid de duob timorib: Est cimor
seruilis. & ẽ timor castus. Est cimor ne patiaris
penam. ẽ alius timor ne amittas iusticiã. Timor

Expanded text:
rum et hic alia nascitur quaestio, quomodo tentat ut sciat, quem latere nihil potest antequam tentet. Non ergo Deus nescit: sed dictum est, ut sciat, quod est, ut scire vos faciat. Locutiones tales et in sermonibus nostris sunt, et in auctoribus eloquentiae reperiuntur. De sermone nostro aliquid dicam. Fossa caeca dicitur, non quia ipsa oculos perdidit, sed quia latendo non videntes facit. Aliquid et de illis auctoribus dicam. Tristes lupinos ait quidam , hoc est amaros: non quia ipsi sunt tristes, sed quia gustati contristant, hoc est, tristes faciunt. Sunt ergo et in Scripturis locutiones ejusmodi. Qui in talibus quaestionibus cognoscendis laborant, in solvendis talibus quaestionibus non laborant. Ergo tentvos faciat, si diligi is eum. Job latebat se, sed Deum non latebat; admisit tentatorem, et fecit cum sui cognitorem. 7. Quid de duobus timoribus? Est timor servilis, et est timor castus; est timor ne patiaris poenam, est alius timor ne amittas justitiam. Timor
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ambulare
Quomͦ fr̃s: Quid nos monet:
Qui dicit se in ipso manere id ẽ in xp̃o: debet sic̃
ipse ambulauit. q ipse ambulare. forte hoc nos
ammonet. ut ambulemus in mari: Absit. Hoc gͦ.
ut ambulemus in uia iusticiȩ. In qua uia: Iam
cõmemoraui. Fixus in cruce erat: & in ipsa uia am¬
bulab ipsa uia caritas. Pat̃ ignosce illis. qr nesci¬
unt qͥd faciunt. Si gͦ didiceris orare ꝓ mimicis¬

Expanded text:
ipse ambulare. Quomodo, fratres? Quid nos monet? Qui dicit se in ipso manere, id est in Christo, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare. Forte hoc nos monet, ut ambulemus in mari? Absit. Hoc ergo, ut ambulemus in via justitiae. In qua via? Jam commemoravi. Fixus in cruce erat, et in ipsa via ambulabat: ipsa est via charitatis, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ dm̃i. Dilectissimi ũ manda¬
quod habebatis ab inicio. Ideo gͦ uetus. qr iã
illud audistis. Alioqͥn contrarius erit dño ubi
ait. mandatũ nouũ do uob̃. ut uos inuicẽ diliga¬
tis. S mandatũ uetus quare Non qr ad homi¬
nẽ ueterẽ ꝑtinet: S quare: Quod habebatis
ab initio. Mandatũ uetus ẽ: uerbũ quod au¬
distis. Ideo gͦ uetus. qr iã audistis: q id ipsũ no¬
uum ostendit dicens. Iterum mandatũ nouu̾
bo uobis. Non alterũ. s id ipsum. Quod dĩx
uctus. ide ẽ & nouũ. Quare: Quod ẽ uer
in ipso ꝙ in nobis. Nam quare uetus audistis:
Quia iã illud noueratis. Quare aut̃ nouum:
¶m̃ tenebrȩ transierunt: & lux uera iã lucet.
Ec̃ce unde nouũ: qr tenebrȩ ad ueterẽ hominem.
lux uͦ ad nouũ hominẽ ꝑtinet. Quid dic̃ apł
paulus: Eruite uos ueterẽ hominẽ: q induite
nouũ. Et iterũ quid dicit: fuistis aliqͣndo tene¬
brȩ: nunc aut̃ lux in dño. Qui dicit se ẽẽ in
Modo manifestat totũ quod dixi

Expanded text:
 manda, inquit, ab initio. Ideo ergo vetus, quia jam illud audistis: alioquin contrarius erit Domino, ubi ait, Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis. Sed mandatum vetus quare? Non quia ad veterem hominem pertinet. Sed quare? Quod habebatis ab initio. Mandatum vetus, est verbum quod audistis. Ideo ergo vetus, quia jam audistis. Et idipsum novum ostendit dicens, Iterum mandatum novum scribo vobis. Non alterum, sed idem ipsum quod dixit vetus, idem est et novum. Quare? Quod est verum in ipso et in vobis. Jam quare vetus, audistis; quia jam illud noveratis. Quare autem novum? Quia tenebrae transierunt, et lux vera jam lucet. Ecce unde novum: quia tenebrae ad veterem hominem, lux vero ad novum pertinet. Quid dicit apostolus Paulus? Exuite vos veterem hominem, et induite novum . Et iterum quid dicit? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . 11. Qui dicit se esse in lumine; modo manifestat totum quod dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipium. & filius pͥncipium. quomͦ non duo
pͥncipia: Quomodo dicimus patrem dm̃ & fili¬
um dm̃. nec tam̃ dicimus duos deos. Nefas est
enĩ dicere duos deos. nefas ẽ dicere tres deos. q tam̃
qui pater est ñ est filius. qui filius est ñ est pater.
sp̃s aut̃ sc̃s patris & silii. sp̃s nec pater ẽ nec filius.
Quamuis gͦ sicut aures catholice sunt erudite in
gremio matris ȩccłiȩ. nec ille qui ẽ pater sit filius.
nec ille qui ẽ filius sit pat̾. nec sp̃s sẽs patris &.
silii sit uł filius uł pater. tres deos tam̃ esse non
dicimus. quãuis de singłis si queratur. necesse
ẽ de quocũnq int̾rogati fuerimus. dm̃ eẽ fate¬
amur. Et absurda ista uidentur hominibus
solita tribuentib ad insolita. uisibilia ad inuisi¬
bilia. creaturã comparantib creatori. Int̾rogant
enĩ nos aliqͣndo infideles & dicunt. Patrẽ quem
dicitis dm̃ dicitis: Respondemus dm̃. filium

Expanded text:
principium et Filius principium, quomodo non duo principium et Filius principium, quomodo non duo principia? Quomodo dicimus Patrem Deum et Filium Deum, nec tamen dicimus duos deos. Nefas est enim dicere duos deos, nefas est dicere tres deos: et tamen qui Pater est, non est Filius; qui Filius est, non est Pater: Spiritus autem sanctus Patris et Filii Spiritus, nec Pater est nec Filius. Quamvis ergo, sicut aures catholicae sunt eruditae in gremio matris Ecclesiae, nec ille qui est Pater sit Filius, nec ille qui est Filius sit Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii sit vel Filius vel Pater, tres deos tamen esse non dicimus: quamvis de singulis si quaeratur, necesse est de quocumque interrogati fuerimus, Deum esse fateamur. 3. Et absurda ista videntur hominibus solita trahentibus ad insolita, visibilia ad invisibilia, creaturam comparantibus Creatori. Interrogant enim nos aliquando infideles et dicunt: Patrem quem dicitis, Deum dicitis? Respon
Abbreviated transcription (Latin):
habuit cũ iuideis. ita moderans
loquelam suã ut os ceci ñ uideret.
q fideles oculos aꝑirent. quȩ hodie¬
Sicebant gͦ iudei. Cu quis es.
Quia dixerat
supra dñs. nͥ credideritis qͥa ego sum. moriemi¬
ni in peccatis ur̃is. ad hoc gͦ illi tuqͥs es. ueluti
querentes nosse in quẽ deberent credere. ne in
peccato suo morerentur. Respondit dicentib
& pater pͥncipium sit. Si enĩ filius pͥncipiũ
ẽ qui habet patrem. qͣnto facilius intelligendꝰ
est d̃s pater ẽe principiũ. qui habet quidem
filium cui pat̾ sit. s ñ habet de quo sit: filius
enĩ patris ẽ filius. & pat̃ utiq filii pater ẽ. S ds̃
de dõ filius dicitur. lum̃ de lumine filius dr̃.
de lumine pͥncipium ẽ. quanto facilius intelli-¬
gitur pͥncipium lum̃ de quo lum̃. & deus de quo
đs: Uidetur itaq absurdum carissimi. ut filiũ
dicamus pͥncipium. & patrem pͥncipium ñ dica¬
mus. S qͥd agemus: Nunqͥd duo erunt pͥncipia
Cauendum est hoc dicere. Quid gͦ si & pãt

Expanded text:
habuit cum Judaeis, ita moderans loquelam suam, ut caeci non viderent et fideles oculos aperirent  AdDicebant ergo Judaei: Tu quis es? quia dNisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris . Ad hoc ergo illi, Tu quis es? veluti quaerentes nosse in quem deberent credere, ne in suo peccato morerentur. Respondit dicentibuset Pater principium sit. Si enim Filisu principium est qui habet Patrem, quanto facilius intelligendus est Deus Pater esse principium, qui habet quidem Filium cui Pater sit, sed non habet de quo sit? Filius enim Patris est Filius, et Pater utique Fide Deo Filius dicitur; lumen de lumine Filius dicitur. de lumine principium est; quanto facilius intelligitur principium lumen de quo lumen, et Deus de quo Deus? Videtur itaque absurdum, charissimi, ut Filium dicamus principium, et Patrem principium non dicamus. 2. Sed quid agemus? numquid duo erunt principia? Cavendum est hoc dicere. Quid ergo? si et Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa societatis unitate uendere om̃ia quȩ habe¬
bant. & p̃tia ponere ad pedes apłõꝵ. ut distribue¬
retur uniciuq sic̃ cuiq opus erat. ꝙ hoc de
illis scriptura dicit. qͦd erat eis anima una. ⁊ cor
unum in dm̃. Attendite gͦ fr̃s. & hic agnoscite
tot milia erant & cor unũ erat. ecce tot milla
erant & anima una erat. s ubi: in dõ. quanto
magis ipse ds : Nunqͥd erro in uerbo. quando
dico uosͣ homines duas animas. aut tres homi¬
nes tres animas. aut multos homines multas
animas: Recte utiq dico. Accedant ad dm̃.
una anima ẽ omnium. Si accedentes ad d̃m
multa corda unũ cor. qͥd agit ipse fons caritatis
in patre & filio: Nonne ibi magis. trinitas
unus est ds̃: Inde enĩ nobis caritas uenit de ipso
datus ẽ nobis. multas animas facit unã animã.
q multa corda facit cor unum. qͣntomagis pat̾

Expanded text:
ipsa societatis unitate vendere omnia quae habeipsa societatis unitate vendere omnia quae habebant, et pretia ponere ad pedes Apostolorum, ut distribueretur unicuique, sicut cuique opus erat. Et hoc de illis Scriptura dicit, quod erat eis anima una et cor unum in Deum . Attendite ergo, fratres, et hinc agnoscite tot millia erant, et cor unum erat; ecce tot millia erant, et una anima erat. Sed ubi? In Deo. Quanto magis ipse Deus? Numquid erro in verbo, quando dico duos homines duas animas, aut tres homines tres animas, aut multos homines multas animas? Recte utique dico. Accedant ad Deum, una anima est omnium. Si accedentes ad Deum, multa corda unum cor; quid agit ipse fons charitatis in Patre et Filio? Nonne ibi magis Trinitas unus est Deus? Inde enim nobis charitas venit, de ipso datus est nobis, multas animas facit unam animam, et multa corda facit unum cor; quanto magis Pater
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃tes: Non.s unus omp̃s. Hoc solum nume¬
rum insinuat. qͦd adinuicẽ sunt: non quod
q̃ se sunt. Quia enim d̾s pater ad se ẽ ds simul
quia uͦ non ad se ẽ pater s ad filium: nec filius
ad se ẽ s ad patrem: nec sp̃s sĩs ad se in eo quod
dicitur sp̃s patris os filii. ñ est quid dicam tres.
de scripturis scĩs unde hoc qͦd dicitur uteunq
pletis misit inde sp̃m scm̃. quo impleti qͥ aderant
in conclaui uno. omniũ gentium linguis cepe-¬
runt loqui. Miraeulo ext̾riti dñi int̾fectores
compuncdi doluerunt. dolentes mutati sunt.
mutati crediderunt. accesserunt corpori dñi id
ẽ numero sidelium. tria milia hominũ. itẽ alio
facto qͦdam miraculo accesserunt alia qͥnq milia.
factaq plebs una ñ parua. In qua om̃s accepto
spũ scõ quo amor spiritalis accensus ẽ. caritate
ipsa & feruore sp̃s in unum redacti ceꝑunt in

Expanded text:
omnipotentes? Non; sed unus omnipotens. Hoc solo numeomnipotentes? Non; sed unus omnipotens. Hoc solo numerum insinuant quod ad invicem sunt, non quod ad se sunt. Quia enim Deus Pater ad se est Deus simquia vero non ad se est Pater, sed ad Filium; nec Filius ad se est, sed ad Patrem; nec Spiritus ad se, in eo quod dicitur Spiritus Patris et Filii; non est quid dicam tres, de Scripturis sanctis, unde hoc quod dicitur utcumque pletis misit inde Spiritum sanctum: quo impleti qui aderant in conclavi uno, omnium gentium linguis coeperunt loqui. Miraculo exterriti Domini interfectores, compuncti doluerunt, dolentes mutati sunt, mutati crediderunt: accesserunt corpori Domini, id est numero fidelium, tria millia hominum. Item alio facto quodam miraculo, accesserunt alia quinque millia; facta est plebs una non parva: in qua omnes accepto Spiritu sancto, quo amor spiritualis accensus est, charitate ipsa et fervore spiritus in unum redacti, coeperunt in
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliquid: o filius ad aliqͥd: s isti duo homines
sunt. At uͦ pater cłs ad aliquid ẽ pater. id ẽ ad
filium: o filius ds̃ ad aliquid ẽ filius. id est ad
patrẽ: s non quomͦ illi duo homines sunt. sic
isti duo dii. Quare hoc ñ ita est ibi: Quia illud
aliud. hoc aut̃ aliud ẽ. quia illa diuinitas est.
Est ibi aliqͥd in effabile. qͦd uerbis explicari non
possit: ut & numerus sit: &̃ numerus non sit.
Tlidete enim si ñ quasi apparet numerus: pat̃ &
rus. Ita ds nec recedit a numero: nec capicur a¬
numero: qͥa tres sunt. tanqͣm est numerus:
si queris. qͥd tres: ñ est numerus. unde dictũ
ẽ. magnus dñs nr̃ & magna uirtus enis. & sa¬
pientiȩ enis ñ est numerus. Ubi cogitare ceꝑis
incipis numerare: ubi numeraueris: quid enu¬
meraueris ñ potes respondere. Pat̾ pater est.
Non tres ommipotentes: Non. Non cres mundi
creatores: Non. Ergo omp̃s pater: Omp̃s plane.¬

Expanded text:
ad aliquid, et filius ad aliquid: sed isti duo homines ad aliquid, et filius ad aliquid: sed isti duo homines sunt. At vero Pater Deus ad aliquid est Pater, id est ad Filium; et Filius Deus ad aliquid est Filius, id est ad Patrem: sed non quomodo illi duo homines sunt, sic isti duo dii. Quare hoc non ita est ibi? Quia illud aliud, hoc autem aliud est: quia illa divinitas est. Est ibi aliquid ineffabile, quod verbis explicari non possit, ut et numerus sit, et numerus non sit. Videte enim si non quasi apparet numerus, Pater erus. Ita Deus nec recedit a numero, nec capitur numero. Quia tres sunt, tanquam est numerus: si quaeris quid tres, non est numerus. Unde dictum est, Magnus Dominus noster et magna virtus ejus, et sapientiae ejus non est numerus . Ubi cogitare coeperis, incipis numerare: ubi numeraveris, quid numeraveris non potes respondere. Pater, Pater estNon tres omnipotentes? Non. Non tres mundi creatores? Non. Ergo omnipotens Pate
Abbreviated transcription (Latin):
sunt dii. Respondemus. ñ. Turbantur ñ illu¬
minantur. cor clausum habent. qͥa clauẽ fidei
ñ habent. Nos gͦ frẽs fide p̃cedente quȩ sanat
oculum cordis nr̃i. qͦd intelligimus sine obscuri¬
tate capiamus: qͦd non intelligimus sine dubita¬
tone credamus: a fundam̃to fidei ñ recedamus.
qui filius: nec filius ẽ qui pat̾: nec sp̃s sc̃s patris
& filii sp̃s. aut pat̾ est aut filius: trinitas. unus
ds̃. trinitas: una ȩt̾nitas: una potestas: una ma¬
iestas: tres: s non dii. Non mͥ calumpniator res¬
pondeat. quid gͦ tres: si enĩ tres. ait. õportet ut¬
qͦd ad filium ẽ. pater ẽ: quod filius ad scipsum
est. ds est: qͦd ad patrem ẽ: filius est. Ista quȩ dico.
potestis de similicudinib agnoscere cotidianis.
homo ce alt̾ homo. si ille sit pat. ille filius. quod
homo est ad seipsum est: quod pater est. ad filiũ
est: ꝙ filius qͦd homo ẽ. ad seipsum ẽ. quod aut̃
filius ẽ. ad patrem ẽ. Pater enĩ nomen ẽ. dictum

Expanded text:
sunt dii? Respondemus: Non. Turbantur, quia non illuminantur: cor clausum habent, quia clavim fidei non habent. Nos ergo, fratres, fide praecedente, quae sanat oculum cordis nostri, quod intelligimus, sine obscuritate capiamus; quod non intelligimus, sine dubitatione credamus: a fundamento fidei non recedamus, qui Filius, nec Filius est qui Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii Spiritus aut Pater est aut Filius. Trinitas unus Deus: Trinitas, una aeternitas, una potestas, una majestas; tres, sed non dii. Non mihi calumniator respondeat: Quid ergo tres? Si enim tres, ait, oportet quod ad Filium est, Pater est: quod Filius ad seipsum est, Deus est; quod ad Patrem est, Filius est. 4. Ista quae dico potestis de similitudinibus agnoscere quotidianis. Homo et alter homo, si ille sit pater, ille filius; quod homo est, ad seipsum est; quod pater est, ad filium est: et filius quod homo est, ad seipsum est; quod autem filius est, ad patrem est. Pater enim nomen est dictum
Abbreviated transcription (Latin):
U Sñr etiam in forma
serui ñ seruus. s in forma
etiam serui dñs. fuit
qͥppe illa carnis forma
seruilis. s quamuis eẽt
similitudo carnis peccati.
ñ erat caro peccati. libertatem
ꝓmisit credentib in se. uidei uͦ tanqͣm de sua
libertate suꝑbientes dedignati sunt fieri liberi.
cum eent serui peceati. Ilco aut̃ se liberos esse
dixerunt. quia sem̃ erant abrahȩ. Quid gͦ eis ad
hȩc responderit dñs. hodierna lectio cũ recitare¬
tur audiuimus. Seio inquit quia fil

Expanded text:
ster etiam in forma servi non servus, sed in forma etiam servi Dominus fuitquippe illa carnis forma servilis, sed quamvis esset similitudo carnis peccati, non erat caro peccati. Libertatem promisit credentibus in se; Judaei vero tanquam de sua libertate superbientes, dedicum essent servi peccati. Ideo autem se liberos esse dixerunt, quia semen erant Abrahae. Quid ergo eis ad haec responderit Dominus, hodierna lectio eum recitaretur, audivimus. Scio, inquit, q
Abbreviated transcription (Latin):
Curiositas eos adduxit non
aritas. Uenert̾ & uiderunt. Audite mirabile
consiliũ uanitatis. Uiso lazaro resuscitato quia
tantũ miracło dñi. tanta erat eiudentia diffama¬
tum. tanta manifestatione declaratũ: ut ñ posseit
uł occultare qͦd factum ẽ: uł negare qͦd in uenert̃.¬
cogitauerunt principes sacerdotum ut &¬
lazarum int̾ficerent. qͥa multi ꝓpt̾ illum abibait̃
ex uideis. & credebant in iħm. O stulta cogita¬
tio. & ceca seuitia. Dñs xp̃s qui suscitare potuit
mortuũ. ñ posset occisum: Quando lazaroinfe¬
rebatis necẽ. minqͥd auferebatis dño potestatem:
Si aliud uob̃ uidetur mortuus. aluid occisus. ecce
suscitauit occisum

Expanded text:
Curiositas eos adduxit, non charitas: venerunt, et viderunt. Audite mirabile consilium vanitatis. Viso Lazaro resuscitato, quia tantum miraculum Domini tanta erat evidentia diffamatum, tanta manifestatione declaratum, ut non possent vel occultare quod factum est, vel negare, quid invenerCogitaverunt autem principes sacerdotum, ut Lazarum interficerent, quia multi propter illum abibant ex Judaeis, et credebant in Jesum. O stulta cogitatio, et caeca saevitia! Dominus Christus qui suscitare potuit mortuum, non posset occisum? Quando Lazaro inferebatis necem, numquid auferebatis Domino potestatem? Si aliud vobis videtur mortuus, aliud occisus; ecce suscitavit occisum
Abbreviated transcription (Latin):
oculus uidit. nec auris audiuit. nec in cor
hominis ascendit. Si incor hominis ñ as¬
cendit quo moilo ascendit incor iohannis:
Anñ erat homo iohannes: Anforce nec
incor iohannis ascendit. sed cor iohannis
in illã ascendit: Quod enim ascendit incor
frẽs dici potest. quia si ascendit incor iohan¬
nis. si aliquomodo potest dici. intantum
ascendit incor iohannis inquantum ipse
iohannes ñ erat homo. Quid est ñ erat ħo

Expanded text:
oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Si in cor hominis non ascendit, quomodo ascendit in cor Joannis? An non erat homo Joannes? An forte nec in cor Joannis ascendit, sed cor Joannis in illam ascendit? Quod enim ascendit in corfratres, dici potest quia si ascendit in cor Joannis, si aliquo modo potest dici, in tantum ascendit in cor Joannis, in quantum ipse Joannes non erat homo. Quid est, Non erat ho
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est eccłie. pax uobiscũ. et ipsi montes
pacem ad nunciando eccłiȩ. ñ se diuiser̃
ad uersus eũ a quo susceperunt pacẽ. ut ue¬
raciter ⁊ ñ ficte nunciarent pacẽ. S unt
autẽ alii montes naufragosi. quo quisq
nauĩ cũ impulerit soluitur Facile est enĩ
cum uidetur terra apericlitantib quasi co¬
nari ad terram. Sed quando iudetur t̾ra
inmonte. & saxa latent sub monte. ⁊cũquis¬
que conatur ad montẽ. incidit insaxa. Et ñ
ibi inuenit portum. sed planctum. Sic fuer̃
quidam montes & magni. Aparuerunt in¬
ter homines. & fecerunt hereses & scismata.
diuiserunt eccłiam cdĩ. Isti qui diuiserunt
eccłiam di. ñ erant illi montes dequib
dictum est. suscipiant montes pacem po¬
pło tuo. Quomodo enim pacem suscepe¬
runt qui unitatẽ diuiserunt: Qui autem
susceperunt pacẽ nunciandã populo. con¬
templati sunt ipsam sapienciam. quantũ¬
potinit humanis cordibus conspici. quod nec

Expanded text:
dictum est Ecclesiae, Pax vobiscum: et ipsi montes dictum est Ecclesiae, Pax vobiscum: et ipsi montes pacem annuntiando Ecclesiae, non diviserunt se adversus eum a quo susceperunt pacem , ut veraciter, non ficte nuntiarent pacem. 3. Sunt enim alii montes naufragosi, quo quisque navim cum impulerit, solvitur. Facile est enim cum videtur terra a periclitantibus, quasi conari ad terram: sed aliquando videtur terra in monte, et saxa latent sub monte; et cum quisque conatur ad montem, incidit in saxa; et non ibi invenit portum, sed planctum. Sic fuerunt quidam montes, et magni apparuerunt inter homines; et fecerunt haereses et schismata, et diviserunt Ecclesiam Dei: sed isti qui diviserunt Ecclesiam Dei, non erant illi montes de quibus dictum est, Suscipiant montes pacem populo tuo. Quomodo enim pacem susceperunt, qui unitatem diviserunt? 4. Qui autem susceperunt pacem nuntiandam populo, contemplati sunt ipsam Sapientiam, quantum humanis cordibus potuit contingi quod nec
Abbreviated transcription (Latin):
est quis potest : Audeo dicere frẽs mei. for¬
sitan nec ipse iohannes dixit ut est. sed & ipse
ut potuit. quia de dõ homo dixit. Et quidẽ
inspiratus ado sed tam̃ homo. Quia qui in¬
spiratus est. dixit aliquid. siñ inspiratus
esset dixisset nichil. Quiͣ uero homo in¬
spiratus. ñ totũ quod est dixit. sed
quod potuit homo dixit. Erat enim
de quib scriptũ est. Suscipiant mõ¬
tes pacẽ populo. & colles iusticiam.
Montes excelse anime sunt. Colles
paruulȩ anime sunt. Sed ideo montes
excipiunt pacem ut colles excipere pos¬
sint ĩticiã. Quȩ est iusticia quã colles ex¬
cipiunt: Fides. quia ustus exfide uiuit.
Non aut̃ acciperent minores a dume
fidem. nisi maiores anime que montes
dicte sunt. ab ipsa sapiencia illustrarent᷑¬
& possint pariuilis traicere. quod possint
pariili capere ⁊ uiuere exfide colles. qui¬
a montes pacẽ suscipiunt. Ab ipsis montib

Expanded text:
est, quis potest? Audeo dicere, fratres mei, forest, quis potest? Audeo dicere, fratres mei, forsitan nec ipse Joannes dixit ut est, sed et ipse ut potuit; quia de Deo homo dixit: et quidem inspiratus a Deo, sed tamen homo. Quia inspiratus, dixit aliquid; si non inspiratus esset, dixisset nihil: quia vero homo inspiratus, non totum quod est dixit; sed quod potuit homo, dixit. 2. Erat enim de quibus scriptum est: Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam . Montes, excelsae animae sunt: colles, parvulae animae sunt. Sed ideo montes excipiunt pacem, ut colles possint excipere justitiam. Quae est justitia, quam colles excipiunt? Fides, quia justus ex fide vivit . Non autem exciperent minores animae fidem, nisi majores animae, quae montes dictae sunt, ab ipsa Sapientia illustrarentur, ut possint parvulis trajicere quod possint parvuli capere, et vivere ex fide colles, quia montes pacem suscipiunt. Ab ipsis montibus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sꝑc dĩ. & cogitantes in hac p̃¬
senti turba caritati ur̃ȩ necesse eẽ
ut multi sint animales qui adhuc se¬
cundum carnem sapiant. ñdumq se
possint adsꝑalem intellectum erig̾e
hesito uehementer. quomͦ ut dñs dederie
possim dicere. uł ꝓ modulo meo ex plicare
quod lectum ẽ ex erugłio. In pͥncipio erat
uerbum &e uerbũ erat apud dm̃. ⁊ ds̃ erat
uerbum: Hoc enim animalis homo ñ ꝑci¬
pit Quid ergo fr̃s silebimus hȩc: Qure gͦ
legitur. si silebit᷑ Aut quare audit᷑. si ñ ex¬
ponit᷑: s & quid exponit᷑. si ñ intelligit᷑:
Itaq qm̃ rursus esse ñdubito in numero ur̃o
quosdam aquibus possit ñ solum expositum
capi. sed ut antequã exponatur intelligi. ñ
fraudabo eos qui possunt capere. dum ti¬
meo suꝑfluus esse auribus eorum qui ñ
possunt capere. Postremo aderit mi¬
scdia di fortasse ur omnibus satis fiat.
et capiat quisq quod potest. quia qui
loquitur. dicit quod potest. Nã dicere ut

Expanded text:
us Dei , et cogitans, in hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non percipit. Quid ergo, fratres? silebimus hinc? Quare ergo legitur, si silebitur? aut quare auditur, si non exponitur? sed et quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursum esse non dubito in numero vestro quosdam, a quibus possit non solum expositum capi, sed et antequam exponatur, intelligi; non fraudabo eos qui possunt capere, dum timeo superfluus esse auribus eorum qui non possunt capere. Postremo aderit misericordia Dei, fortasse ut omnibus satis fiat, et capiat quisque quod potest: quia et qui loquitur, dicit quod potest. Nam dicere ut
Abbreviated transcription (Latin):
sermo m̃s non capit in uobis. Agnosco uos
inqͥt. filii abrahȩ estis. s queritis me int̾ficere.¬
sermo m̃s caꝑetur. capet. Si caꝑemini intra re¬
tia fidei. tanqͣm pisces coneluderemini. Quid ẽ
gͦ non capit in uobis: Non capit cor ur̃m. qͥa
ñ recipitur a corde ur̃o. Sic est enĩ sermo dei.
ꝙ sic eẽ debet fidelib. tanqͣm pisci hamus. Tune
capit qͣndo capitur. nec fit iniuria illis qͥ capun¬
tur. ad salutem qͥppe. non ad ꝑniciem capiuntur.
Unde dñs discipłis suis ait. uenite post me facia
uos piscatores hominum. Nongͦ isti erant tales.
ꝙ tam̃ filii erant abrahȩ. filii hominis lĩ. homines
iniqui. Trahebant enim carnis genus. s degeneres
factierant. ñ imitando fidem illius. cuius filii erat.
Audistis certe dñm dicentem. scio qͥa filii abrahȩ estis.
audice qͥd dicat postea.
go quod uidi apud
patrem meũ loquor. o uos que uidistis apud pa¬
trem ur̃m facitis.

Expanded text:
sermo meus non capit in vobis. Agnosco vos, inquit: filii Abrahae estis, sed quaeritis me intersermo meus caperetur, caperet; si caperemini, intra retia fidei tanquam pisces concluderemini. Quid est ergo, non capit in vobis? Non capit cor vestrum, quia non recipitur a corde vestro. Sic enim est sermo Dei, et sic esse debet fidelibus, tanquam pisci hamus; tunc capit quando capitur. Nec fit injuria illis qui capiuntur: ad salutem quippe, non ad perniciem capiuntur. Unde Dominus discipulis suis ait: Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . Non ergo isti erant tales: et tamen filii Abrahae erant; filii hominis Dei, homines iniqui. Trahebant enim carnis genus, sed degeneres facti erant, non imitando fidem illius cujus filii erant. 2. Audistis certe Dominum dicentem, Scio quia filii Abrahae estis; audite quid dicat postea: Ego quod vidi apud Patrem meum, loquor; et vos quae vidistis apud patrem vestrum, facitis.
Abbreviated transcription (Latin):
uĩm tamquã nutx fouens filios suos. tẽ uos
diligimꝰ quando exigits. Pigros ñ amam
quia languentibꝰ formidamꝰ. Int̾cesserũt
aut̃. ut int̾mitteremꝰ tertum huiꝰ epłȩ que¬
dam ꝓ diebus festis sollẽpnia lectionum.
quȩ non potuertnt nͥ legi. ⁊ ipsa tractari
Nc̃ aut̃ ad p̃termissũ ordinem redeamus.¬
Famarꝰ exactor est Ubi aute caritas est et qui
exigit dulcis est. et a quo exigitur.¬

Expanded text:
vestrum, tanquam nutrix fovens filios suos ; tunc vos vestrum, tanquam nutrix fovens filios suos ; tunc vos diligimus quando exigitis. Pigros non amamus; quia languentibus formidamus. Intercesserunt autem, ut intermitteremus textum hujus Epistolae, quaedam pro diebus festis solemnia lectionum, quae non potuerunt nisi legi, et ipsa tractari. Nunc ergo ad praetermissum ordinem redeamusamarus exactor est: ubi autem charitas est, et qui exigit dulcis est; et a quo exigitur
Abbreviated transcription (Latin):
oħis apłi. ultimã partẽ restare nob̃
tractandam & erponendã uob̃ quan¬
tũ deus donat. huiꝰ gͦ debiti nos me¬
indres sumꝰ eractionis autẽ uos memores
eẽ debetis. Fadem quippe caritas quȩ in ip¬
sa ȩpła maxime.⁊ ꝓpe sola cõmendat᷑ ⁊ nos
facit fidelissimos debitores. ⁊ uos dulcissimoᷤᷤ
exactores. Ideo dixi dulcissimos exactores.
pit. fac̃ eundem laborẽ ꝓpe nullũ. ⁊ leuẽ
ipsa caritas. Nonne uidemus ꝙ̃ in mutis
magno affectu de uberibꝰ matris lac a par¬
uuilis. & quãuis sugens impetũ faciat ĩ ub̃a
meliꝰ est tam̃ matri. quam si ñ sugat. nec
exigat quod caritate debet᷑. s epe uidemꝰ
ubera uaccarũ &̃ grandusculis uitulis ca¬
pite ꝑcuti. n ꝓpe iͦpso impetu leuari ma¬
trũ corpora. nec eas tam̃ calce repellere. s
si desit filius qui sugat. mugitu ꝓuocari
ad ubera. Si gͦ est in nob̾ illa caritas spũalis.
de qua apłs dicit. factꝰ sum paruulꝰ in medio

Expanded text:
ostoli ultimam partem restare nobis tractandam, et exponendam vobis, quantum Dominus donat. Hujus ergo debiti nos memores sumus: exactionis autem vos memores esse debetis. Eadem quippe charitas quae in ipsa Epistola maxime et prope sola commendatur, et nos facit fidelissimos debitores, et vos dulcissimos exactores. Ideo dixi dulcissimos exatores, qpit, facit eumdem laborem prope nullum et levem ipsa charitas. Nonne videmus etiam in mutis xigi tamen magno affectu de uberibus matris lac a parvulis? Et quamvis sugens impetum faciat in ubera; melius est tamen matri quam si non sugat, nec exigat quod charitate debetur. Saepe videmus ubera vaccarum etiam a grandiusculis vitulis capite percuti, et prope ipso impetu levari matrum corpora, nec eos tamen calce repelli; sed et si desit filius qui sugat, mugitu vocari ad ubera. Si ergo est in nobis illa charitas spiritualis, de qua Apostolus dicit, Factus sum parvulus in medio
Abbreviated transcription (Latin):
Nescio utrũ magnificentius uob caritas
cõm̃dari possit. quã ut diceret᷑. ds̃ cari¬
tas ẽ. Breuis laus: magnalaus. breuis ĩser¬
mone: ⁊ magna inĩtellectu. Quã cito dicit᷑
Ds̃ dilectio est. ⁊hoc breue ẽ. Si numeres
unum ẽ. si appendas quantũ est: Ds̃ dilec̾¬
tio est. ⁊ qui manet inquid in dilectione. in
dõ manet ⁊ d̾s in eomanet. Sit tibi domꝰ ds
esto domus di. Mane indõ: ⁊ maneat in te
dc̃. Manet in te ds̃ ut te c̃tineat. manes in
dõ ne cadas. Quia sic de ipsa caritate dicit
apłs. Raritas nũquã cadit. &mͦ cadit quẽ
n hoc ꝑfecta ẽ caritas d̃i in

Expanded text:
utrum magnificentius nobis charitas commendari posset, quam ut diceretur, Deus charitas est. Brevis laus, et magna laus: brevis in sermone, et magna in intellectu. Quam cito dicitur, Deus dilectio est! Et hoc breve est: si numeres, unum est; si appendas, quantum est! Deus dilectio est. Et qui manet, inquit, in dilectione, in Deo manet et Deus in illo manet . Sit tibi domus Deus, et esto domus Dei; mane in Deo, et maneat in te Deus. Manet in te Deus, ut te contineat: manes in Deo, ne cadas; quia sic de ipsa charitate dicit Apostolus, Charitas nunquam cadit . Quomodo cadit quem In hoc perfecta est di
Abbreviated transcription (Latin):
acddidit. & iterũ modicum & uidebitis me.
unuierse ꝓmisit eccłiȩ. sicut uniuerse ꝓmisit.
ecce ego uobiscum sum usq ad consũmationẽ
scłi. Non tardat dñs ꝓmissum: modicũ q uide¬
bimus eum. ubi iam nichil rogemus. nichil int̃¬
rogemus. quia nichil int̾rogandum remanebit.¬
q nichil querendum latebit. hoc modicũ lon¬
gum nob̃ uidetur. qm̃ atlhuc agitur. cũ finitũ
fuerit cunc sentiemus qͣm modicum fuerit.
Mon gͦ sit gaudium nr̃m quale habet mundus
de quo dictum ẽ. mundus aut̃ gaudebit. nec
tam̃ in huius desiderii parturitione sine gau¬
riens cui cõꝑarati sumus. plus gaudet de mox
fucura ꝓle. quam tristis ẽ de p̃senti dolore.
Sed huius sermonis iste sit sinis. Habent enĩ
questionẽ molestissimam quȩ secuntur. nec
breuitate coartanda sunt. ut possint cõmoduis
si dominus uoluerit explicari. Explicit ser¬
patrẽ in nomine meo dabit uob̃. usq adid
da sunt.¬
it. amen am̃ dico

Expanded text:
addidit: Et iterum modicum, et videbitis me, addidit: Et iterum modicum, et videbitis me, universae promisit Ecclesiae: sicut universae promisit, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi . Non tardat Dominus promissum: modicum, et videbimus eum, ubi jam nihil rogemus, nihil interrogemus; quia nihil desiderandum remanebit, nihil quaerendum latebit. Hoc modicum longum nobis videtur, quoniam adhuc agitur: cum finitum fuerit, tunc sentiemus quam modicum fuerit. Non ergo sit gaudium nostrum quale habet mundus, de quo dictum est, Mundus autem gaudebit: nec tamen in hujus desiderii parturitione sine gauriens, cui comparati sumus, plus gaudet de mox futura prole, quam tristis est de praesenti dolore. Sed hujus sermonis iste sit finis: habent enim quaestionem molestissimam quae sequuntur, nec brevitate coarctanda sunt, ut possint commodius, si Dominus voluerit, explicari. TRACTATPatrem in nomine meo, dabit vobis; usque ad id,da sunt, Amen, amen dico
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ pat̃ in me est: De hoc itaq quod sufficit
nobis. rectissime audimus. gaudium nr̃m
nemo tollet a nobis. De hoc etiam quȩ suꝑius
dicta sunt. melius existimo intelligi. modicũ e¬
ꝙ iam ñ uidebitis me & iterum modicum ꝙ
uidebitis me. Modicum ẽ enim hoc totũ spa
priorẽ sententiam referendum ẽ. ubi ait. mo¬
dicum & ñ iam uidebitis me. ñ ad posteriorẽ
ubi ait. ꝙ iterũ modicum o uidebitis me.
Elundo qͥppe ad patrem. facturus erat ut ñ eũ
uiderent. ac ꝑ hoc ñ ideo dictum ẽ. quia fuerat
moriturus. & donec resurgeret ab eoꝵ aspecti¬
bus recessurus. s quod eẽt iturus ad patrem.
qͦd fecit postea qͣm resurrexit: & cum eis ꝑ .xl.¬
dies conuersatus ascendit in cęlum. Iilis gͦ ait.
modicum & iam ñ uidebitis me. qui eum cor¬
poralit̾ tunc uidebant. qͥa iturus erat ad patrẽ.
& eum deinceps mortalem usuri ñ erant qua¬
lem cum ista loqueretur uidebant. Quod uero

Expanded text:
et Pater in me est ? De hoc itaque quod sufficit et Pater in me est ? De hoc itaque quod sufficit nobis, rectissime audimus, Gaudium vestrum nemo tollet a vobis. 6. De hoc etiam quae superius dicta sunt, melius existimo intelligi, Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Modicum est enim hoc totum spatpriorem sententiam referendum est, ubi ait, Modicum et jam non videbitis me; non ad posteriorem ubi ait, et iterum modicum et videbitis me. Eundo quippe ad Patrem, facturus erat ut eum non viderent. Ac per hoc non ideo dictum est, quia fuerat moriturus, et donec resurgeret, ab eorum aspectibus recessurus; sed quod esset iturus ad Patrem, quod fecit posteaquam resurrexit, et cum eis dies conversatus, ascendit in coelum. Illis ergo ait: Modicum, et jam non videbitis me, qui eum corporaliter tunc videbant, quia iturus erat ad Patrem, et eum deinceps mortalem visuri non erant, qualem cum ista loqueretur, videbant. Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
misisti ihm̃ ap̃m. De hac uisione & cognitio¬
ne dicit apłs. uidemus nunc ꝑ speculum
in eniginate. tunc aut̃ facie ad faciem. nunc
scio ex parte. tunc aũt cognoscam sic̃ ꝙ cogni¬
tus sum. Hunc totius laboris sui fructum ec¬
clesia nunc parturit desiderando. tunc ẽ
paritura ceruendo. parturit gemendo. pa¬
ritura lȩtando. parturit orando. paritura
lauclando. & ido masculum. qm̃ ad istum
fructum contemplationis. cuncta officia re¬
feruntur actionis. Solus enim ẽ liber. quia
ꝓpt̾ se appetitur. & ñ refertur ad aliud. huic
seruit actio. Ad hunc enim refertur qͥcqͥd
bene agicur. quia ꝓpt̾ hunc agitur. ipse aut̃
ñ ꝓpter aliud s ꝓpt̾ seipsum tenetur & ha¬
betur. Ibi gͦ finis qui sufficit nobis. Eternus
gͥ erit. Neq enim nob̃ sufficit finis. nͥ cuius
nullus ẽ finis. Hoc inspirauerat phylippo
quando dixit. dñe ostende nobis patrem &
sufficit nobis. In qua ostensione se ꝓmisit
& filius dicens. ñ credis quia ego in patre.

Expanded text:
De hac visione et cognitione dicit Apostolus: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum . Hunc totius laboris sui fructum Ecclesia nunc parturit desiderando, tunc est paritura cernendo. Parturit gemendo, paritura laetando. Parturit orando, paritura laudando; et ideo masculum, quoniam ad istum fructum contemplationis, cuncta officia referuntur actipropter se appetitur, et non refertur ad aliud. Huic servit actio: ad hunc enim refertur quidquid bene agitur, quia propter hunc agitur; ipse autem non propter aliud, sed propter semetipsum tenetur et habetur. Ibi ergo finis qui sufficit nobis. Aeternus igitur erit: neque enim nobis sufficit finis, nisi cujus nullus est finis. Hoc inspiratum erat Philippo quando dixit: Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. In qua ostensione se promisit et Filius dicens: Non credis quia ego in Patre,
Abbreviated transcription (Latin):
tis me .  Amen am̃ dico uobis. quia plorabitis
& flebitis uos. mundus aũt̃ gaudebit. Uos
aũt contristabimini. s tristicia ur̃a in gaudi¬
um erit. Et hoc sic accipi potest. quia contri¬
stati sunt discipuli de morte dñi. & confestim
de resur rectione lȩtati. mundus aut̃ quo no¬
mine significati sunt inimici a quib xp̃c occi¬
sus ẽ. tunc utiq lȩtati sunt occiso xp̃o. quando
sunt discipłi contristati. Mundi qͥppe nomi¬
ne. malicia potest mundi huius intelligi. id
ẽ hominum mundi huius amicoꝵ. Unde¬

Expanded text:
quia plorabitis et flebitis vos; mundus autem gaudebit: vos autem contristabimini, sed tristitia vestra in gaudium erit. Et hoc sic accipi potest, quia contristati sunt discipuli de morte Domini, et confestim de resurrectione laetati: mundus autem, quo nomine significati sunt inimici a quibus Christus occisus est, tunc utique laetati sunt occiso Christo, quando sunt discipuli contristati. Mundi quippe nomine, malitia potest mundi hujus intelligi, id est hominum mundi hujus amicorum. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
onis huius ipse dissoluat. lucendo in cordib
nris ad uidenda quȩ dicit. Puto enim qͦd
ait. iterum aũt uidebo uos & gaudebit cor
urm̃. & gaudium ur̃m nemo tollet a uobis.
ñ ad illud tempus ẽẽ referendum quo resur¬
rexit. eisq suam carnem cernendam tangen¬
damq monstrauit. s potius ad illud iamꝰ unde
dixerat. qui diligit me diligetur a patre meo.
&e ego diligam eum & manifestabo ei meipsũ.
Iam qͥppe resurrexerat: iam se illis in carne
monstrauerat. iam sedebat ad dexteram patris
quando dicebat idem ipse apłs iohannes cuiuis

Expanded text:
onis hujus ipse dissolvat, lucendo in cordibus onis hujus ipse dissolvat, lucendo in cordibus nostris ad videnda quae dicit. Puto enim quod ait: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis, non ad illud tempus esse referendum, quo resurrexit, eisque suam carnem cernendam tangendamque monstravit, sed potius ad illud, unde jam dixerat: Qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo meipsum illi . Jam quippe resurrexerat, jam se illis in carne monstraverat, jam sedebat ad dexteram Patris, quando dicebat idem ipse apostolus Joannes, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ait apls. xp̃c resurgens a mortuis iam ñ mori¬
tur. mors illi ultra ñ dominabitur. Hucusq
in isto eugłii capitulo unde hodie disputamꝰ.
uelut faciłi intellectu omnia cucurrerunt. acri¬
or necessaria ẽ in his quȩ secuntur intentio.
Quid ẽ enim quod ait. ꝙ in illo die me ñ roga¬
bitis quicquam: Hoc uerbum quod ẽ roga¬
re. ñ solum petere. uerum etiã interrogarẽ
significat. Et grecum eugłm unde hoc trans latũ
ẽ tale habet uerbum. quod utrũq possit intel¬
ligi: ut hȩc ambiguitas nec inde soluatur. qͣm¬
quam & si solueretur. ñ ideo nulla questio re-
interrogatus ẽ a discipulis ascensurus in cȩlũ
quando p̃sentaretur. & qͣndo regnum eẽt isrł.
Cum uͦ iam eẽt in cęlo. rogatus est a scõ stephano
in cęło sedentem xp̃m rogandum non eẽ. & in
terra manentẽ fuisse. rogandum: rogandum ñ¬
ẽẽ immortalem. rogart debuisse mortalem: Im¬
mo carissimi rogemiis eum: ut nodum questi¬

Expanded text:
tus surgens a mortuis, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Hujusque in isto Evangelii capitulo, unde hodie disputamus, velut facili intellectu omnia cucurrerunt. Acrior necessaria est, in his quae sequuntur, intentio. Quid est enim quod ait: Et in illo die me non rogabitis quidquam? Hoc verbum, quod est rogare, non solum petere, verum etiam interrogare significat; et Graecum Evangelium, unde hoc translatum est, tale habet verbum, quo utrumque possit intelligi, ut haec ambiguitas, nec inde solvatur; quanquam et si solveretur, non ideo nulla quaestio reminterrogatus est a discipulis ascensurus in coelum, quando praesentaretur, et quando regnum esset Israel . Cum vero jam esset in coelo, rogatus est a sancto Stephano, in coelo sedentem Christum rogandum non esse, et in terra manentem rogandum fuisse? Rogandum non esse immortalem, rogari debuisse mortalem? Imo, charissimi, rogemus eum, ut nodum quaesti
Abbreviated transcription (Latin):
nemo tollet a uobis. Nec ista similitudo ad in
sit. Parturitio qͥ ppe tristiciȩ. partus aut̃ gau¬
dio comparatur. quod tunc maius ẽẽ consueuit.
quando ñ puella s puer nascitur. Quod uͦ ait.
gaudium ur̃m nemo tollet a uobis. quia gau-¬

Expanded text:
nemo tollet a vobis. Nec ista similitudo ad intsit. Parturitio quippe tristitiae, partus autem gaudio comparatur, quod tunc majus esse consuevit, quando non puella, sed puer nascitur. Quod vero ait: Gaudium vestrum nemo auferet a vobis, quia gau
Abbreviated transcription (Latin):
uidebitis me. & iterum
modicum & uidebitis
me.ꝙ quia uado ad
patrem. ita obseura erass
discipłis antequam id quod dicit eẽtimpletũ
ut querentes int̾ se quid eẽt quodiceret. om̃ino
se nescire faterentur. Sequitur enim ȩuglm.
Oixerunt gͦ ex discipulis eius ad inuicẽ. Quid
ẽ hoc quod dicit nobis. modicum & ñ uidebi

Expanded text:
videbitis me; et iterum modicum, et videbitis me, quia vado ad Patrem. Haec ita obscura erant discipulis antequam id, quod dicit, esset impletum, ut quaerentes inter se quid esset quod diceret, omnino se nescire faterentur. Sequitur enim Evangelium: Dixerunt ergo ex discipulis ejus ad invicem: Quid est hoc, quod dicit nobis: