comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ : qm̃ ipsi homines non obaliud bo¬
ues dicti sunt. nisi quod euangelitan¬
do uerbum dei. angłos imitantur. ubi
dictum ẽ. boui trituranti. os non infre¬
nabis. Ti anto gͥ facilius ipsos angłos
nuntios ueritatis boues accipimus. qͣn¬
do euuanglistȩ. participatione nomi¬
nis eoꝵ boues uocati sunt. Subiecisti
sͦ inquit oues & boues uniuersas. ia
est omnem scãm sp̃italem creaturam.
in qua etiam scõrum hominum acci-¬
pimus qui sunt in ȩccłia: in illis uide¬
licet torcularib quȩ sub alia simi¬
litudine lune ac stellarum insinu¬
ata sunt. In suꝑ ait. & pecora campi.
Nullo modo uacat: quod additum est
insuꝑ. Primo quia peccora campi pos¬
sunt intelligi & oues & boues: ut si ru¬
pium & arduorum locorum caprȩ st̃.
Itaq etiam si ita positum esset oues
& boues uniuersas & peccora campi
recte quereretur quid sibi uellent pec¬
cora campi: cum etiam oues & boues
hoc possent intelligi. Quod uero addi-¬

Expanded text:
tiae; quoniam ipsi homines non ob aliud botiae; quoniam ipsi homines non ob aliud boves dicti sunt, nisi quod evangelizando verbum Dei Angelos imitantur, ubi dictum est: Bovi trituranti os non infrenabis . Quanto igitur facilius ipsos Angelos nuntios veritatis, boves accipimus; quando Evangelistae participatione nominis eorum, boves vocati sunt Subjecisti ergo, inquit, oves et boves universas, id est, omnem sanctam spiritualem creaturam: in qua etiam sanctorum hominum accipimus qui sunt in Ecclesia, in illis videlicet torcularibus quae sub alia similitudine lunae ac stellarum insinuata sunt. 13. Insuper, ait, et pecora campi. Nullo modo vacat quod additum est, insuper. Primo, quia pecora campi possunt intelligi et oves et boves; ut si rupium et arduorum locorum pecora capracampi. Itaque etiamsi ita positum esset, Oves et boves universas et pecora campi, recte quaereretur quid sibi vellent pecora campi, cum etiam oves et boves hoc possint intelligi; quod vero addi
Abbreviated transcription (Latin):
tas maris. Uidetur enĩ relictis celestib
uirtutibꝰ. dñatiõibꝰ potestatib & om̃ib
exeiritib angłorum. relictis etiam ip¬
sis hominib tantum ei pecora subie¬
cisse. nisi oues & boues incelligamꝰ
animas scãs. uel in nocentie fructum
dantes: uel etiam oꝑantes. ut terra fru¬
etificet: id est ut terreni homines ad spi¬
ritalem ubertatẽ regenerentur. Has gͦ
animas scãs non hominum tantũ. sed
etiam om̃ium angłoꝵ oportet accipi:
subiecta non erit: cui primates ut ita
dicam sp̃s subiciuntur. Sed unde pro¬
babimus oues posse accipi etiam subli.¬
miter beatos non homines. sed angłice
creature sp̃s: An ex eo quod dñs dicit
reliquisse se nonaginta nouem oues
in montib id ẽ in sublimiorib locis &
descendisse ꝓpter unam: Si enim unã
ouem lapsam humanam animam ac¬
tempus non ẽ: restat ut nonaginta no.¬
uem relicte in montib. non humani
sed anglici sp̃s intelligantur. Nam de bo¬
bus facilis expeditio est. huius senten¬

Expanded text:
aris. Videtur enim relictis coelestibus Virtutibus et Potestatibus et omnibus exercitibus Angelorum, relictis etiam ipsis hominibus, tantum ei pecora subjecisse; nisi oves et boves intelligamus animas sanctas, vel innocentiae fructum dantes, vel etiam operantes ut terra fructificet, id est, ut terreni homines ad spiritualem ubertatem regenerentur. Has ergo animas sanctas, non hominum tantum, sed etiam omnium Angelorum oportet accipere, subjecta non erit, cui primates, ut ita dicam, spiritus subjiciuntur. Sed unde probabimus oves posse accipi etiam sublimiter beatos, non homines, sed angelicae creaturae spiritus? An ex eo quod Dominus dicit reliquisse se nonaginta novem oves in montibus, id est in sublimioribus locis, et descendisse propter unam Si enim unam ovem lapsam humanam animam actempus non est, restat ut nonaginta novem relictae in montibus, non humani, sed angelici spiritus intelligantur. Nam de bobus facilis expeditio est hujus senten
Abbreviated transcription (Latin):
uultu suo. Longe est enim a peccato¬
ribus salui: & signatum est in nobis
lumen uultus tui dñe. Sic in alio
psalmo homines iumentis ad socia¬
tos. non ꝑ presentem interiorem illu¬
minationem. sed ꝑ multiplicationẽ
miscdie dei qua eius bonitas usq ad
infima intenditur. saluos fieri dicit cũ
ipsis iumentis: Qm̃ carnalium hominũ
salus carnalis est. tanquam pecorum.
Filios autem hominũ se iungens abeis
quos homines pecudib iunxit: Tonge
sublimiore modo ipsius ueritatis illu¬
stratione: & quadam uitalis fontis in¬
undatione beatos fieri predicat. Sic
enim dicit. Homines & iumenta sal¬
uos facies dñe: sicut multiplicata ẽ
miscđia tua ds. Filii autem hominũ
integmine alarum tuarum sꝑabunt:¬

Expanded text:
vultu suo: Longeest enim a peccatovultu suo: Longeest enim a peccatoribus salus , et, Signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine . Sic in alio psalmo homines jumentis associatos, non per praesentem interiorem illuminationem, sed per multiplicationem misericordiae Dei qua ejus bonitas usque ad infima intenditur, salvos fieri dicit cum ipsis jumentis; quoniam carnalium hominum salus carnalis est, tanquam pecorum. Filios autem hominum sejungens ab eis quos homines pecudibus junxit, longe sublimiori modo, ipsius veritatis illustratione, et quadam vitalis fontis inundatione, beatos fieri praedicat. Sic enim dicit: Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Filii autem hominum in
Abbreviated transcription (Latin):
hominis: manifestior insinuatur distan¬
tia. Hoc sane retinendum ẽ. quia om̃is
filius hominis homo: quamuis non
omnis homo filius hominis possit
intelligi. Adam quippe homo: sed non
filius hominis. Quappter hinc iam li¬
cet atcendere. atq discernere quid hoc
loco inter hominem & filium homi¬
nis distet. Ut qui portant imaginẽ
derreni hominis. qui non ẽ. filius ho¬
minis. hominum nomine significent᷑:
qui autem portant imaginem cęlestis
hominis. filu hominum potius appel¬
lentur. Ille enim & uerus homo dicit᷑.
iste autem nouus. Sed nouus ex uetere
nascitur: qm̃ sp̃ualis generatio mura¬
tione terrene uite atq secularis incho¬
atur: & ideo iste filius hominis nun¬
cupatur. Homo gͥ hoc loco terrenus
est: filius autem hominis celestis. Et
ille longe seiunctus a deo: hic aũt
presens deo. Et ꝓpterea illius memor
est. tanquam in longinquo positi:ħunc
uero uisitat quem presens illustrat

Expanded text:
hominis, manifestior insinuatur distanhominis, manifestior insinuatur distantia. Hoc sane retinendum est, quia omnis filius hominis homo, quamvis non omnis homo filius hominis possit intelligi: Adam quippe homo, sed non filius hominis. Quapropter hinc jam licet attendere atque discernere, quid hoc in loco inter hominem et filium hominis distet: ut qui portant imaginem terreni hominis, qui non est filius hominis, hominum nomine significentur; qui autem portant imaginem coelestis hominis , filii hominum potius appellentur. Ille enim et vetus homo dicitur, iste autem novus : sed novus ex vetere nascitur, quoniam spiritualis regeneratio mutatione vitae terrenae atque saecularis inchoatur; et ideo iste filius hominis nuncupatur. Homo est; filius autem hominis, coelestis; et ille longe sejunctus Deo, hic autem praesens Deo; et pest, tanquam in longinquo positi; hunc vero visitat, quem praesens illustrat
Abbreviated transcription (Latin):
quippe cęli. id ẽ isti libri: oꝑa st̃ digitoꝵ
dei. Sc̃o & enim sp̃u in scĩs oꝑante. con¬
fecti sunt. Nam qui głiam suam potiꝰ
quam salutem hominum attenderuũ.
sine scõ sp̃u locuti sunt: in quo sunt
in cęlis fundate sunt: quia & uniuer¬
salis ȩccłia in cuius sepe significatio¬
ne luna ponitur. & particulati ꝑ
loca singła eccłiȩ. quas nomine stel¬
larum insinuatas arbitror: in eisdẽ
scripturis collocate sunt: quas celoꝵ
uocabulo positas credimus. Cur aũt
lunȩͥ rectę significet ęccłiã oportu¬
nius in alio p̃salmo considerabitur:
ubi dictum est. Peccatores intende
nena & filium hominis distet: queri po¬
test. Si enim nichil distaret: non ita
poneretur homo aut filius hominis
ꝑ disiunctionem. Nam si ita scriptum eẽt
quid ẽ. homo quia memor es eius. &
filius hominis qm̃ uisitas eum: repeti¬
tum uideretur quod dictum ẽ. homo.
Nunc uero cum sonat homo. aut filiꝰ

Expanded text:
quippe coeli, id est isti libri, opera sunt digitorum quippe coeli, id est isti libri, opera sunt digitorum Dei; sancto etenim Spiritu in sanctis operante, confecti sunt - nam qui gloriam suam potius quam salutem hominum attenderunt, sine Spiritu sancto locuti sunt, in quo sunt in coelis sunt fundatae: quia et universalis Ecclesia in cujus saepe significatione luna ponitur, et particulatim per loca singula Ecclesiae quas nomine stellarum insinuatas arbitror, in eisdem Scripturis collocatae sunt, quas coelorum vocabulo positas credimus. Cur autem luna recte significet Ecclesiam, opportunius in alio psalmo considerabitur, ubi dictum est: Peccatores intendernem et filium hominis distet, quaeri potest; si enim nihil distaret, non ita poneretur, homo, aut filius hominis, per disjunctionem. Nam si ita scriptum esset: Quid est homo quia memor es ejus, et filius hominis quoniam visitas eum: repetitum videretur quod dictum est, homo; nunc vero cum sonat, homo, aut filius
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Et hoc fecit ꝓpter inimicos: qͥ ꝑ
suꝑbiam loquacitatis in imici cru¬
cis xp̃i. etiam cum aliqua uera di¬
cunt: paruulis tamen & lactentib
ꝓdesse non possunt. Ita destruunt᷑
mimicus & defensor: qui siue sapi¬
entiam siue etiam xp̃i nomen defen¬
dere uideat᷑. ab huiꝰ tam̃ gradu fidei op¬
puguat eam ueritatem quã promp-¬
tissime pollicetur. Propterea etiam il¬
lam non habere conuincitur: quia
obpugnando gradum aus quod ẽ. fi¬
aes. quemadmodum adeã conscendat᷑
ignorat. Hinc gͦ destruitur temerariꝰ
& cecus pollicitator ueritatis. qui est
inimicus & defensor. cum uident᷑ cęli.
oꝑa digitorum dei: id est intelligunt᷑
scripture ꝑducte usq ad infantium
tarditatẽ: & eos ꝑ humilitatẽ historicȩ
fidei quȩ temporaliter gesta est. ad
sublimitatem intelligentie rerum eter¬
narum bene enutritos & roboratos.
crigunt in ea quȩ confirmant. Isti

Expanded text:
dit . Et hoc fecit propter inimicos, qui per dit . Et hoc fecit propter inimicos, qui per superbiam loquacitatis inimici crucis Christi, etiam cum aliqua vera dicunt, parvulis tamen et lactentibus prodesse non possunt. Ita destruitur inimicus et defensor, qui sive sapientiam, sive etiam Christi nomen defendere videatur, ab hujus tamen gradu fidei oppugnat eam veritatem quam promptissime pollicetur. Propterea etiam illam non habere convincitur; quia oppugnando gradum ejus, quod est fides, quemadmodum in eam conscendatur, ignorat. Hinc ergo destruitur temerarius et caecus pollicitator veritatis, qui est inimicus et defensor, cum videntur coeli opera digitorum Dei, id est, intelliguntur Scripturae perductae usque ad infantium tarditatem, et eos per humilitatem historicae fidei, quae temporaliter gesta est, ad sublimitatem intelligentiae rerum aeternarum bene nutritos et roboratos erigunt in ea quae confirmant. Isti
Abbreviated transcription (Latin):
etiam de ipso moyse amagis
regis pharaonis. cum ab eo suꝑati es¬
sent: digitus dei est hic. Et quod scup¬
tum ẽ. celum plicabitur ut liber. etiã
si de isto ethereo cęlo dictum ẽ: con¬
grue tamen ex hac eadem similitudi.¬
ne in allegoria libroꝵ cȩli nominant᷑.
tuorum: id ẽ. cernam & intelligam scͥp¬
tuos. conscripsisti. Possunt itaq etiã
suꝑius celi nominati idẽ libri accipi
ubi ait. qm̃ eleuata ẽ. magnificentia
tua suꝑ celos. Ut totus iste sit sensus.
celos: excedit enim magnificentia
tua om̃ium scripturarum eloquiã
Exore infantium & lactentium ꝑfeci¬
sti laudem: ut a fide scripturarum
inciꝑent qui cupiunt ad tue magni¬
ficentiȩ noticiam ꝑuenire. quȩ suꝑ
scripturas eleuata ẽ: quia transre &
suꝑat om̃ium uerborum linguarũq
preconia. Inclinauit gͦ scripturas dñs
usq ad infantium & lac̾tentium ca¬
pacitatem: sicut in alio psalmo ca¬
nitur. & inclinaurt cęlos & descen¬

Expanded text:
etiam de ipso Moyse a magis etiam de ipso Moyse a magis regis Pharaonis, cum ab eo superati essent, Digitus Dei est hic ; et quod scriptum est, Coelum plicabitur sicut liber , etiam si de isto aethereo coelo dictum est, congrue tamen ex hac eadem similitudine in allegoria librorum coeli nominantur. tuorum: id est, cernam et intelligam Scriptuos conscripsisti. 8. Possunt itaque etiam superius coeli nominati, iidem libri accipi, ubi ait, Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut totus iste sit sensus, per coelos: Excedit enim magnificentia tua omnium Scripturarum eloquia; ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, ut a fide Scripturarum inciperent, qui cupiunt ad tuae magnificentiae notitiam pervenire, quae super Scripturas elevata est, quia transit et superat omnium verborum linguarumque praeconia. Inclinavit ergo Scripturas Deus usque ad infantium et lactentium capacitatem, sicut in alio psalmo canitur: Et inclinavit coelum, et descen
Abbreviated transcription (Latin):
lis. Asapientib enim
non qui sapientes st̃.
Quem nisi hereticum: Ham & ipse ẽ¬
qui ẽe.se putant. Ut
nam cum oppugnet uidetur defende¬
re. Quamquam etiam philosophi huiꝰ
mundi. bene intelliguntur in imici
& defensores quandoquidẽ filiꝰd̃i uirtꝰ
& sapientia dei est: qua illustratur
omnis quisquis ueritate sapiens effici-¬
tur huns illi se ẽẽ amatores ꝓfitentur.
unde etiam philosophi nominant᷑.
& ꝓpterea illam uidentur defende
cum in imici sint eius. qm̃ suꝑstitiones
noxias ut colantur & uenerentur huiꝰ
mundi elementa. suadere non cessañ
&̃ datam ꝑ moysen scm̃ seruum eiꝰ.
Quem digitum dei: multi intelliguis
sp̃m sc̃m̃. Quaꝓpter si digitos dei eosdẽ
ipsos ministros spũ scõ repletos ꝓpter
ipsum sp̃m. qui in eis oꝑatur recte ac¬
cipimus. qm̃ ꝑ eosdem nobis omnis di¬
uina scriptura confecta est: cũuenien¬
cer intelligimus. hoc loco cȩlos dictos
libros utriusq testamenti. Dictum ẽ

Expanded text:
lis . A sapientibus enim lis . A sapientibus enim non qui sapientes sunt,Quem, nisi haereticum? Nam et ipse equi esse se putant. Ut nam cum oppugnet, videtur defendere. Quanquam etiam philosophi hujus mundi bene intelligantur inimici et defensores: quandoquidem Filius Dei Virtus et Sapientia Dei est, qua illustratur omnis quisquis veritate sapiens efficitur. Hujus illi se amatores esse profitentur, unde etiam philosophi nominantur: et propterea illam videntur defendere, cum inimici sint ejus; quoniam superstitiones noxias, ut colantur et venerentur hujus mundi elementa, suadere non cessant.et datam per Moysen sanctum servum ejus : quem digitum Dei multi intelligunt Spiritum sanctum. Quapropter si digitos Dei, eosdem ipsos ministros Spiritu sancto repletos, propter ipsum Spiritum qui in eis operatur, recte accipimus, quoniam per eosdem nobis omnis divina Scriptura confecta est; convenienter intelligimus hoc loco coelos dictos libros utriusque Testamenti. Dictum est autem
Abbreviated transcription (Latin):
dem: ꝓpter inimicos tuos. Inimicos huic
dispensationi quȩ facta est ꝑ iħm xp̃m
debemus om̃s qui uetant credere. in¬
cognitam & certam scientiam pollicen¬
tur: sicut faciunt heretici uniuersi: &
illi qui insuꝑsticione gentilium philo¬
sophi nominantur: non quod scientiȩ
pollicitatio reprehendenda sit. sed qͦd
gradum saluberrimum & necessariũ
fidei negligendũ putant: ꝑ quẽ in ali¬
quid certum quod eẽ. nisi eternum ñ
potest oporcet abscendi. Hinc eos appa¬
ret nec ipsam scientiam habere quam
contempra fide pollicentur: qui tam
utilem ac necessarium est gradum eiꝰ
ignorant. Ex ore gͦ infantium & lac¬
teatium ꝑfecisti laudem dñs nr̃. man-¬
dans primo ꝑ ꝓpħam. nisi credideritis
non intelligetis: & ipse presens dicit.
beati qui non uiderunt & credituri st̃.
Propter inimicos. Contra quos etiam
illud̃ dicitur. Confidebor aibi dñe celi
qui abscondisti hȩc asa¬
pien¬
tib & reuelasti ea par¬

Expanded text:
dem, propter inimicos tuos. Inimicos huic dem, propter inimicos tuos. Inimicos huic dispensationi quae facta est per Jesum Cdebemus omnes qui vetant credere incognita, et certam scientiam pollicentur; sicut faciunt haeretici universi, et illi qui in superstitione gentilium philosophi nominantur. Non quod scientiae pollicitatio reprehendenda sit; sed quod gradum saluberrimum et necessarium fidei negligendum putant, per quem in aliquid certum, quod esse nisi aeternum non potest, oportet ascendi. Hinc eos apparet nec ipsam scientiam habere, quam contempta fide pollicentur; quia tam utilem ac necessarium gradum ejus ignorant. Ex ore ergo infantium et lactentium perfecit laudem Dominus noster, mandans primo per Prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis , et ipse praesens dicens, Beati qui non viderunt et credituri sunt . Propter inimicos: contra quos etiam illud dicitur: Confiteor tibi, Domine coeli quia abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvu
Abbreviated transcription (Latin):
etiam hi qui non iam lacce potantur
sed uescuntur cibo: quos isdem apłs sig.¬
nificat dicens. Sapientiam loquimur
inter ꝑfec̾tos. S ñ ex his solis ꝑficiunt᷑
eccłiȩ: quia si soli essent non consulere¬
tur generi humano. Consulitur autẽ
cum illi quoq nondum capaces cogni¬
tionis rerum spiritualium atq eter
narum nutriuntur fide temporalis
hystoriȩ: que ꝓsalute
patriarchas & ꝓpħas.
ab
excellentissima dei
tute atq sapientia.
etiã
suscepti hominis sacra¬
mento
a dministrata est. In qua
salus est
omni credenti: ut auctoritate commotꝰ.
preceptis inseruiat: quib purgatus unꝰ¬
quisq & in caritate radicatus atq fun-¬
datus possit currere cũ scĩs: non iam par-¬
uulus in lacte. sed iuuenis incibo᷑ com¬
prehendere latitudinẽ. longitudinem.
altitudinẽ. & ꝓfundum: scire etiam suꝑ¬
eminentẽ scientiam caritatis xp̃i. Ex ore
inqͥt infantiũ & lactentium ꝑfecisti lau-¬

Expanded text:
etiam hi, qui non jam lacte potantur, etiam hi, qui non jam lacte potantur, sed vescuntur cibo: quos idem Apostolus significat dicens, Sapientiam loquimur inter perfectos . Sed non ex his solis perficiuntur Ecclesiae, quia si soli essent, non consuleretur generi humano. Consulitur autem, cum illi quoque nondum capaces cognitinarum, nutriuntur fide temporalis historiae, quae pro salute Patriarchas et Prophetas ab excellentissima Dei tute atque Sapientia etiam suscepti hominis sacramento administrata est, in qua salus est omni credenti: ut auctoritate commotus praeceptis inserviat, quibus purgatus unusquisque et in charitate radicatus atque fundatus possit currere cum sanctis, non jam parvulus in lacte, sed juvenis in cibo, comprehendere latitudinem, longitudinem, altitudinem et profundum, scire etiam supereminentem scientiam charitatis Christi . 6. Ex ore infantium et lactentium perfecisti lau
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt uerbum dei: ut eccłie congre¬
nr̃.: quam admira¬
bile ẽ. nomen tu¬
um in uniuersa
terra. Quero unde
sit admirabile nom
eius in uniuersa terra: respondet᷑. Qm̃
eleuata est magnificentia tua super
cȩlos Ut iste sit sensus. Dñe qui es dñs
nr̃ quam te admirantur om̃s qui in¬
colunt terram: qm̃ tua magnificen¬
tia de terrena humilitate suꝑ celos
eleuata ẽ. Hinc enim apparuit qͥs
descenderes: cum a quibusdam uisu
ẽ. & aceteris creditum quo ascende
Non possum acciꝑe alios infantes atq¬
lactentes: quam eos quib dicit apłs.
lanquam paruulis in xp̃o. lac uobis¬
potum dedi non cibum. Quoᷤ signi¬
ficabant illi qͥ dñm p̃cedebant laudan¬
tes. In quos ipse dñs hoc testimonio
usus est cum dicentib uideis ut eos
corriꝑet. respondit. Non legistis ex ore
in fantium & laetentium ꝑfecisti lau¬
dem: Bene autem non ait fecisti: sed
ꝑfecisti laudem. Sunt enim in eccłis

Expanded text:
verunt verbum Dei, ut Ecclesiae congreverunt verbum Dei, ut Ecclesiae congrer, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! Quaero unde sit admirabile nomen ejus in universa terra? Respondetur: Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut iste sit sensus: Domine, qui es Dominus noster, quam te admirantur omnes qui incolunt terram! quoniam tua magnificentia de terrena humilitate super coelos elevata est. Hinc enim apparuit quis descenderis, cum a quibusdam visum est et a caeteris creditum quo ascenderNon possum accipere alios infantes atqlactentes, quam eos quibus dicit Apostolus, Tanquam parvulis in Christo lac potum dedi vobis, non cibum . Quos significabant illi, qui Dominum praecedebant laudantes . In quos ipse Dominus hoc testimonio usus est, cum dicentibus Judaeis, ut eos corriperet, respondit: Non legistis, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? Bene autem non ait, fecisti, sed, Perfecisti laudem. Sunt enim in Ecclesiis
Abbreviated transcription (Latin):
aures ualeat. Intellectus autem me¬
moria eoꝵ qui audiunt. uelut quodã
lacu excipiatur. Inde transeat in mo¬
rum disciplinam & habitum mentis
tanquam de lacu incellas: in quibus
si negligentia non acuerit. uerustate
firmabitur. Acuit nanq in iudeis: &
hoc aceto dño potauerunt. Nã illud
uinum qͦd de generatione uitis noui
testamenti bibiturus est cum sc̃is suis
dñs in regno patris sui: suauissimum
atq firmissimum sit necesse ẽ. Solent
accipi torcularia etiam martiria: tan¬
quam afflictione ꝑsecutionum calcatiꝰ
cis qui tp̃i nomen confessi sunt. Mor.¬
talia eorum tanquam uinatia interra
remanserint: anime autem in requiem
celestis habitationis emanauerint. Sed
neq isto intellectu ab eccłiarum fructi¬
ficatione disceditur. Psallitur ergo
ꝓ corcularib ꝑ eccłie constitutione: Cu
añs nr̃ postquam resurrexit. ascendit
in celos. Tunc enim misit sp̃m sc̃m: quo
impleti discipłi cum fiducia predica¬

Expanded text:
aures valeat; intellectus autem meaures valeat; intellectus autem memoria eorum qui audiunt, velut quodam lacu excipiatur, inde transeat in morum disciplinam et habitum mentis, tanquam de lacu in cellas in quibus, si negligentia non acuerit, vetustate firmabitur. Acuit namque in Judaeis, et hoc aceto Dominum potaverunt. Nam illud vinum quod de generatione vitis Novi Testamenti bibiturus est cum sanctis suis Dominus in regno Patris sui , suavissimum atque firmissimum sit necesse est. 3. Solent accipi torcularia etiam martyria, tanquam afflictione persecutionum calcatis eis qui Christi nomen confessi sunt, mortalia eorum tanquam vinacia in terra remanserint, animae autem in requiem coelestis habitationis emanaverint. Sed neque isto intellectu ab Ecclesiarum fructificatione disceditur. Psallitur ergo pro torcularibus, pro Ecclesiae constitutione, cum Dominus noster postquam resurrexit, ascendit in coelos. Tunc enim misit Spiritum sanctum, quo impleti discipuli, cum fiducia praedica
Abbreviated transcription (Latin):
uis simul in eccłus quantum attinet
ad corporalem presentiam conuersent᷑
Nliud autẽ erit tempꝰ. quo uel frum̃ta
in horrea: uel uina in cellas segregentur
frumenta inquit recoudec in horreis: pa¬
leas autem comburet. igni in extingui
bili. Eadem res in alia similitudine sic in¬
telligi potest. Uina recondec in apoche¬
ticis uinatia uero peccorib ꝓicier: ut
uentres pecoꝵ ꝓ penis gehennarum ꝑ
tamen ab ęccłiarum significatione ñ
recedatrir. Nam & uerbum diuinum:¬
uua potest intelligi. Dictus est enim
& dñs botrus uue.: quem ligno suspen¬
sum de terra ꝓmissionis qui premissi
erant a popło isrł. tanquam crucifixũ
actulerunt. Uerbum itaq diuinum
cum enuntiationis necessitate usurpat
uocis sonum quo in aures ꝑuehatur
audientium: eodem sono uocis tanquã
uinaciis. intellectus tanquam uinum
includitur: & sic uua ista in aures ue¬
nit quasi in calcatoria calculariorum.
Ibi enim discernitur. ut sonus usq ad

Expanded text:
vis simul in Ecclesiis, quantum attinet vis simul in Ecclesiis, quantum attinet ad corporalem praesentiam, conversentur. Aliud autem erit tempus, quo vel frumenta in horrea, vel vina in cella segregentur. Frumenta, inquit, recondet in horreis, paleas autem comburet igni inextibili . Eadem res in alia similitudine sic intelligi potest: Vina recondet in apothecis, vinacia vero pecoribus projiciet: ut ventres pecorum pro poenis gehennarum petamen ab Ecclesiarum significatione non recedatur. Nam et Verbum divinum potest uva intelligi: dictus est enim et Dominus botrus uvae, quem ligno suspensum, de terra promissionis, qui praemissi erant a populo Israel, tanquam crucifixum attulerunt . Verbum itaque divinum, cum enuntiationis necessitate usurpat vocis sonum, quo in aures pervehatur audientium, eodem sono vocis tanquam vinaciis, intellectus tanquam vinum includitur: et sic uva ista in aures venit, quasi in calcatoria torculariorum. Ibi enim discernitur, ut sonus usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi dauid. Nichil de torcularib in tex¬
tu eius psalmi cuius est iste titulus. di¬
cere uidetur: In quo apparet multis
& uarus similitudinibus unam ean¬
demq rem in scripturis sepe insinuari.
Totcularia enĩ possumus acciꝑe eecle¬
sias: eadem ratione qua & aream & in¬
telligimus eccłiam. Quia siue in area
siue intorculari nichil aliud agitur.
nisi ut fruetus ab integumentis purgen¬
tur: quȩ necessaria erant. & ut nasce
rentur. & ut crescerent: atq ad matu¬
ritatẽ uel messis uel uindemie ꝑue¬
nirent. His gͦ uel integumentis uel
sustentaculis. id est paleis in area fru¬
menta. & uinaciis. intorcularib uina
exuuntur: sicut in eccłus amultitudi¬
ne secularium hominum quȩ simul
cum bonis congregatur. quib ut nasce¬
rentur. & apti fierent uerbo diuino
necessaria erat illa multitudo. id agi¬
tur: ut spiritali amore ꝑ oꝑationem
ministrorum dei separentur. Agitur
enim nunc. ut non loco sed affeftu
interim separentur boni amalis: quã¬

Expanded text:
s. 1. Nihil de torcularibus in textu ejus psalmi, cujus iste titulus est, dicere videtur. In quo apparet multis et variis similitudinibus unam eamdemque rem in Scripturis saepe insinuari. Torcularia ergo possumus accipere Ecclesias, eadem ratione qua et aream intelligimus Ecclesiam. Quia sive in area, sive in torculari, nihil aliud agitur, nisi ut fructus ab integumentis purgentur, quae necessrentur, et crescerent, atque ad maturitatem vel messis vel vindemiae pervenirent. His ergo vel integumentis vel sustentaculis, id est, paleis in area, frumento et vinaceis, in torcularibus vina exuuntur: sicut in Ecclesia a multitudine secularium hominum, quae simul cum bonis congregatur, quibus ut nascerentur, et apti fierent verbo divino, necessaria erat illa multitudo. Id agitur, ut spirituali amore per operationem ministrorum Dei separentur. Agitur enim nunc, ut non loco, sed affectu interim separentur boni a malis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
militatẽ. recte dicitur. Minorasti eum
paulominus ab angłis. Sed additur
illa clarificatio: qua resurgens ascen¬
Sdit in cęlum. Głia inquit & honore¬
÷ coronasti eum: & constituisti eum suꝑ¬
s omnia oꝑa manuum tuarum. Quan¬
doquidẽ & angłi oꝑa sunt manuum
dei: etiam suꝑ angłos constitutũ acci¬
pimus unigenitum filium: quẽ mi¬
ni̾tum paulominus ab angłis ꝑ humi¬
litatẽ carnalis generationis atq pas¬
inquit subiecisti sub pedib eius. Nli¬
chil excipit: cum dicit omnia. Et ne
aliter liceret intelligi: sic apłs credi
iubet cum dicit. excepro eo qui ei
subiecit omnia. Et hoc ipso huius
psalmi testimonio utitur ad hebreos.
cum ita uult omĩa intelligi esse sub
ceptum sit. Nec tamen quasi aliquid
magnum uidetur adiungere: cum
Sdicit. Oues & boues uniuersas. in suꝑ
& peccora campi: uolucres cęli &

Expanded text:
militatem recte dicitur: Minuisti eum militatem recte dicitur: Minuisti eum paulo minus ab Angelis. Sed additur illa clarificatio qua resurgens ascendit in coelum: Gloria, inquit, et honore coronasti eum; et constituisti eum super opera manuum tuarum. Quandoquidem et Angeli sunt opera manuum Dei, etiam super Angelos constitutum accipimus unigenitum Filium, quem minutum paulo minus ab Angelis per humilitatem carnalis generationis atque pasinquit, subjecisti sub pedibus ejus. Nihil excipit, cum dicit omnia. Et ne aliter liceret intelligi, sic Apostolus credi jubet, cum dicit, excepto eo qui ei subjecit omnia ; et hoc ipso hujus psalmi testimonio utitur ad Hebraeos , cum ita vult omnia intelligi esse subjceptum sit. Nec tamen quasi aliquid magnum videtur adjungere, cum dicit: Oves et boves universas, insuper et pecora campi; volucre
Abbreviated transcription (Latin):
& inlumine tuo uidebimꝰ lumen pre¬
tende miscđiam tuam scientib te.
Memor ẽ gͥ hominis ꝑ multiplicatio¬
nem miscđie sicut iumentorum: quia
multiplicata miscdia etiam ad longe
positos puenit. Uisitat uero filium ho¬
minis. cui ꝓtectione alarum suarum
posito pretendit miscđiam : & in lumi¬
ne suo lumen prebet. & eum delicus
suis potat: & in ebriat ubertate do¬
mus suȩ: ad obliuiscendas erumnas
& errores pretertre conuersationis.
Hunc filium hominis. id ẽ hominẽ
nouum: penitentia ueteris parturit cũ
dolore & gemitu. Iste quãuis nouus:
tamen adhuc carnalis dr cũ lacte nu-¬
tritur. Non potui uobis loqui quasi
ret iam regeneratos: tanquam paniu¬
lis ait in xp̃o. lac uobis potum dedi
non cibum. ste cum relabitur. quod
sepe acciait aduecetẽ uiram: cum ex¬
prob̾atione audit quod homosit. Non¬
nato ex maria uirgine: de quo ꝓpcer ip¬
sam infirmitatẽ carnis quam sapientia
dei gestare dignata est & passionis hu¬

Expanded text:
 Praetende misericordiam tuam scientibus te . Memor est igitur hominis per multiplicationem misericordiae, sicut jumentorum; quia multiplicata misericordia etiam ad longe positos pervenit: visitat vero filium hominis, cui sub protectione alarum suarum posito praetendit misericordiam, et in lumine suo lumen praebet, et eum deliciis suis potat, et inebriat ubertate domus suae, ad obliviscendas aerumnas et errores praeteritae conversationis. Hunc filium hominis, id est hominem novum, poenitentia veteris parturit cum dolore et gemitu. Iste quamvis novus, tamen adhuc carnalis dicitur, cum lacte nutritur, Non potui vobis loqui quasiret jam regeneratos, Tanquam parvulis, ait, in Christo, lac vobis potum dedi, non cibum. Iste cum relabitur, quod saepe accidit, ad veterem vitam, cum exprobratione audit quod homo sit: Nonnato ex Maria virgine. De quo propter ipsam infirmitatem carnis, quam Sapientia Dei gestare dignata est, et passionis hu
Abbreviated transcription (Latin):
recumbent cũ abrahã & ysaac. & iacob. ñ con-¬
uenient cũ dõ abrahã. Q uare: Qm̃ dii for-¬
tes t̾rȩ. Illi qui crant dii fortes c̾re p̾sumen¬
tes de t̾ra. De qua t̃ra:ͤ De se ipsis:. Quia om̃is
homo t̾ra. Nomini enĩ dictũ ẽ: t̾ra es & in
t̃ram ibis. Debet aut̃ ħo de d̾o p̃sumere. &
inde sperare auriliũ ñ de se Non enĩ t̃ra
pluit sibi aut lucet sibi. Quomͦ aut̃ t̾ra
de celo expectat pluuiã & lucẽ. sic ħo de
deo debet expectare miscd̃iam & ueritatẽ¬
Illi gͦ foetes t̾rȩ ualde eleuati st̃: id ẽ ualde
suꝑbierunt. nec s medicũ necessariũ puta¬
uer̃t: & id̾o insua egritudine remanser̃t.
& ipsa egͥtudine ad mortẽ ꝑducti st̃. Pre¬
cisi st̃ rami naturales. ut humilis oleaster¬

Expanded text:
braham et Isaac et Jacob, non conveniunt cum Deo Abraham. Quare? Quoniam dii fortes terrae. Illi qui erant dii fortes terrae, praesumentes de terra. De qua terra? de seipsis: quia omnis homo terra. Homini enim dictum est: Terra es, et in terram ibis . Debet autem homo de Deo praesumere, et inde sperare auxilium, non de se. Non enim terra pluit sibi, aut lucet sibi: quomodo autem terra de coelo exspectat pluviam et lucem, sic homo de Deo debet exspectare misericordiam et veritatealde elevati sunt, id est, valde superbierunt: non sibi medicum necessarium putaverunt, et ideo in sua aegritudine remanserunt, et ipsa aegritudine ad mortem perducti sunt. Praecisi sunt rami naturales, ut humilis
Abbreviated transcription (Latin):
indomũ meã intres ñ sũ dignꝰ. Trepidauit
xp̃m mittere infra parietes suos. & iã intͦ erat
incorde eiꝰ. Iã erat anima eiꝰ sedes illiꝰ: iã ibi se¬
debat qui humiles requirebat. Conuersꝰ deniq
ñ inueni tantã fidẽ inisrł. Et sic̃ aliꝰ eugłista
eandẽ rẽ narrat. sequit᷑ dñs & dicit. Ido dico

Expanded text:
in domum meam intres, non sum dignus. Trepidavit in domum meam intres, non sum dignus. Trepidavit Christum mittere intra parietes suos, et jam intus erat in corde ejus: jam erat anima ejus sedes illius, jam ibi sedebat ille qui humiles requirebat. Conversus deniqunon inveni tantam fidem in Israel . Et sicut alius evangelista eamdem rem narrat, sequ
Abbreviated transcription (Latin):
turio: de qͦ mͦ eu̾głm cũ legeret᷑ audistis. E rat
enim centurio habens honorẽ & potestatem
int̾ homines: p̾nceps erat de pͥncipibꝰ ppłoꝵ.
cos: ĩnimo uere transituro xp̃o misit a¬
micos &e rogauit ut curar& puerũ eiꝰ qͥ pe¬
riculose infirmabat᷑. Et cũ uellet ipse dñs
uenire. hoc ei mandauit. Non sũ dignꝰ ut sub
tectũ meũ intres: sed tantũ dic uerbo. & sana-¬
bit᷑ puer m̃s. Nã & egoħo sũ sub potestate
constitut᷑. habens sub me milites. Nidete quẽ¬
admodũ tenuit ordinẽ pꝰ cõmemorauit qͦd
sub alio ẽẽt. & pꝰea qͦd alii sub illo e̾e̾nt. Sub
potestate sũ. & inpotestate sũ: & sub aliquo
& suꝑ aliqͦs sũ. & dico huic uade & uadit. & alio ueni
et uenit: & seruo meo fac hoc & facit. Tanquã di¬
cer&. Si ego sub potestate constitutꝰ iubeo
illis qͥ sub me st̃. tu qui sub nulliꝰ positꝰ espo-
om̃ia ꝑte facta st̃ & sine te factũ ẽ nichilꝰ
Dic gͦ uerbo inqͥt & sanabit᷑ puer nĩs.: nã ut

Expanded text:
odo Evangelium cum legeretur audistis. Erat enim Centurio habens honorem et potestatem inter homines, princeps erat de principibus populorum. uos, imo vere transituro Christo misit amicos; et rogavit ut curaret puerum ejus qui periculose infirmabatur: et cum vellet ipse Dominus venire, hoc ei mandavit, Non sum dignus ut sub tectum meum intres, sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus. Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites. Videte quemadmodum tenuit ordinem: prius commemoravit quod sub alio esset, et postea quod alii sub illo essent. Sub potestate sum, et in potestate sum; et sub aliquo sum, et super aliquos sum. Et dico huic, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, et facit. Tanquam diceret, Si ego sub potestate constitutus jubeo illis qui sub me sunt, tu qui sub nullius potestate poomnia per te facta sunt, et sine te factum est nihil? Dic ergo verbo, inquit, et sanabitur puer meus. Nam ut
Abbreviated transcription (Latin):
nulis qͥ ad se inuitar& d̾m Ammirans iħc fi-¬
dem ipsiꝰ reꝓbat ꝑfidiã uideoꝵ. Sani enĩ sibi
uidebant᷑ cũ ꝑiculosiꝰ egrotarent. quando
medicũ ñ agnoscentes occidebant. Cũ gͦ re¬
ꝓbar& et repudiara illoꝵ suꝑbiã. qͥd ait:
Idđo uobis dico. multi ab oriente & occiden¬
te uenient: ñ ꝑtinentes ad cognationẽ isrł
Uenient multi quibꝰ dixit. om̃s gentes plau¬
dite manibꝰ &̃ recumbent: eũ abrabã in reg¬
no celoꝵ. Non illos genuit carne sua abrabã¬
& tam̃ uetuent & recumbent cũ illo in regno ce¬
loꝵ. & filii ipsius ert̃. Quare filii ipsiꝰ: Non
nati de carne: sed sequendo fidẽ ipsiꝰ. Filii
aut̃ regni id ẽ uidei. ib̃t intenebras ext̾iores.
illic erit ploratio & stridoe dentiũ. Damnabut᷑
intenebras ext̃iores qui nati st̃ de carne abra¬
tati st̃ fidẽ abrahȩ. Merito gͦ & hic pͥncipes

Expanded text:
itaret Deum. Admirans Jesus fidem ipsius, reprobat perfidiam Judaeorum. Sani enim sibi videbantur, cum periculosius aegrotarent, quando medicum non cognoscentes occidebant. Cum ergo reprobaret et repudiaret illorum superbiam, quid ait? Ideo vobis dico, quia multi ab Oriente et Occidente venient, non pertinentes ad cognationem Israel: venient multi quibus dixit, Omnes gentes, plaudite manibus; et recumbent cum Abraham in regno coelorum. Non illos genuit carne sua Abraham; et venientes recumbent cum illo in regno coelorum, et filii ipsius erunt. Quare filii ipsius? Non nati de carne, sed sequendo fidem ipsius. Filii autem regni, id est Judaei, ibunt in tenebras exteriores: illic erit ploratio et stridor dentium . Damnabuntur in tenebras exteriores qui nati sunt de carne Abratati sunt fidem Abrahae. Merito
Abbreviated transcription (Latin):
perarũ. Nũqͥd abrahã uipera erat: Sed
qͥa male iuuendo demones imitati erant
& eoꝵ filii facti erant: qͦs imitando male
iuuebant. ꝓgenies inqͥt iuperarũ: qͥs uobiᷤᷤ
ostendit fugere auentura ira: Facite gͦ
fructũ dignũ penitentie. & nolite dicere
apud uos metipsos patrẽ habemꝰ abrahã:
quasi suꝑbire de genere abrahȩ. Potens ẽ
enĩ d̾s de lapidib istis suscitare filiõ abra.¬
hȩ Non enĩ remansurꝰ ẽ abrahã sine fi¬
liis. si uos dampnauerit ds. Potens ẽ enĩ
& dampnare qͦs odit: & illi reddere qͦs ꝓ.¬
misit. Et unde illi redditurꝰ ẽ filios: si
dãpnat hebreos de carne eiꝰ ꝓgenitos. De
lapidibꝰ istis: ostendebat illis lapides in he¬
remo. Qui erant lapides nisi gentes quȩ
adorabant lapides : Quare ad orando lapi¬
ea: & õs qͥ confidt̃ ĩ eis. Tam̃ de ipsis lapidibꝰ reddi-¬
dit filios abrahe. Modo õs qͥ lapide ad orabamꝰ cõ-¬

Expanded text:
perarum. Numquid Abraham vipera erat? Sed perarum. Numquid Abraham vipera erat? Sed quia male vivendo daemones imitati erant, et eorum filii facti erant, quos imitando male vivebant: Progenies, inquit, viperarum, quis vobis ostendit fugere ab ira ventura? Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et nolite dicere apud vosmetipsos, Patrem habemus Abraham, et quasi superbire de genere Abrahae; potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Non enim remansurus est Abraham sine filiis, si vos damnaverit Deus: potens est enim et damnare quos odit, et illi reddere quos promisit. Et unde illi redditurus est filios, si damnat Hebraeos de carne ejus progenitos? De lapidibus istis. Ostendebat illis lapides in eremo. Qui erant lapides, nisi Gentes, quae lapides adorabant? Lapides quare? Adorando lapiea, et omnes qui confidunt in eis . Tamen de ipsis lapidibus reddidit filios Abrahae: modo omnes qui lapides adorabamus, conv
Abbreviated transcription (Latin):
lis suis: sed ipsa seruit interius insidenti
sibi dño suo. Non potest inferiori se bene
imꝑare: nisi suꝑiori se ñ fuerit dedigna¬
ta seruire. Ps̃ sedet suꝑ sedẽ scãm suam.
Principes popłoꝵ conuenerunt cum do
abrabam. Deus abraham. deus ysaac.
et deus iacob. Uerum est. dixit hoc de¬
us: et superbierunt indei. et dixerunt.
nos filii abrahe sumus. superbientes
de nomine pat̾no. gerentes eiꝰ carnẽ ñ tenentes
eiꝰ fidẽ: semine ei adherentes moribꝰ degene¬
rantes. Deniq dñs qͥd eis ait ita suꝑbientib
Si filii abrahȩ estis. facta abrahȩ facite. Itẽ
qͥd illis dicit ioħs uenientibꝰ & contremiscen¬
tibꝰ quibꝰdã ipsoꝵ: qui se penitendo corrigẽ
uoluer̃t: ꝓgenies uiperarũ. Erant enĩ
iniqui: erant ꝑditi: erant peccatores & im-
pii. Uenerant ad baptismũ ioħis. Et qͥd
eis dicit: ꝑgenies iuperarũ. Illi se dicebãt
filios abrahe. & ipse illos dicebat filios ui-¬

Expanded text:
lis suis: sed et ipsa servit interius insidenti lis suis: sed et ipsa servit interius insidenti sibi Domino suo. Non potest inferiori se bene imperare, nisi superiori se non fuerit dedignata servire. Deus sedet super sedem sanctam suam.Principes populorum convenerunt cum Deo Abraham. Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob . Verum est, dixit hoc Deus, et superbierunt inde Judaei, et dixerunt: Nos filii Abrahae sumus. Superbientes de nomine paterno, gerentes ejus carnem, non tenentes ejus fidem; semine adhaerentes, moribus degenerantes. Denique Dominus quid ait eis ita superbientibus? Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite . Item quid dixit illis Joannes venientibus et contremiscentibus quibusdam ipsorum, qui se poenitendo corrigere voluerunt? Progenies viperarum. Erant enim iniqui, erant perditi, erant peccatores, erant impii: venerunt ad baptismum Joannis: et quid eis dicit? Progenies viperarum. Illi se dicebant filios Abrahae, et ipse illos dicebat filios vi
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscit᷑ & tenet᷑. D̾s sed̃.s.s. s.s. Que ẽ sedes eiꝰ sc̃a:
forsitan celi: & bene intelligit᷑. Ascendit enĩ
xp̃c sicut nouimꝰ cũ corpore in quo crucifix
est. & sedet ad dexterã patris: inde eũ uentu¬
rũ expectamꝰ ad iudicandos uiuos & mortu¬
os. Sedet suꝑ sedẽ scãm suã. Celi st̃ sc̃a sedes
eius. Uis & tu esse sedes eius: Noli putare te
ẽẽ ñ posse. Para illi locũ in corde tuo: uenit
& libent sedet. Ipse certe ẽ di uirtꝰ: & d̃i sapi¬
entia. Et quid dicit scriptura de ipsa sapien¬
tia: Anima iusti. sedes est sapientie. Si ergo
anima iusti sedes est sapientie: sit anima
tua iusta: et eris regalis sella sapientie. Et
reuera fr̃es om̃s hoĩes qui pie uiuunt. qͥ be¬
ne agunt scd̾m caritatẽ piã conuersant᷑:
nonne ds in illis sedet: Ipse iubet: & obtẽ¬
ꝑat animasedenti in se d̃o: & ipsa iubet
menbris. Anima enĩ tua iubet m̃bro tuo
quo moueat᷑ pes. quo manus. quo ocłs. qͦ
auris. Iubet ipsa menbris. tanquã famu¬

Expanded text:
. Quae sedes ejus sancta? Forsitan coeli; et bene intelligitur. Ascendit enim Christus, sicut novimus, cum corpore in quo crucifixus est, et sedet ad dexteram Patris : inde eum venturum exspectamus ad judicandos vivos et mortuos . Sedet super sedem sanctam suam. Coeli sunt sedes sancta ejus? Vis et tu esse sedes ejus? Noli putare te esse non posse: para illi locum in corde tuo; venit, et libenter sedet. Ipse certe est Dei Virtus et Dei Sapientia . Et quid dicit Scriptura de ipsa Sapientia? Anima justi, sedes sapientiae . Si ergo anima justi sedes est sapientiae; sit anima tua justa, et eris regalis sella sapientiae. Et revera, fratres, omnes homines qui bene vivunt, qui bene agunt, secundum charitatem piam conversantur, nonne Deus in illis sedet, et ipse jubet? Obtemperat anima sedenti in se Deo, et ipsa jubet membris. Anima enim tua jubet membro tuo, quo moveatur pes, quo manus, quo oculus, quo auris, et jubet ipsa membris tanquam famu
Abbreviated transcription (Latin):
est a ciuibus. & honoratus a gentibus:
crucifixus a suis. ad oratus ab alienis:
nos: ut alieni ab eo non essemus. Puta¬
te ergo uoces esse apłorum: subiecit
plebes nobis. & gentes sub pedib nostris.
Nescio mirum si apostoli tam suꝑbe lo¬
querentur: ut gauderent gentes esse
positas sub pedibus suis. id est xp̃ianos
sub pedib apł̃oꝵ. Etenĩ apłi gaudent
nos esse secum sub pedib illius: qͥ mor¬
tuus est ꝓ nobis. Nam sub pedes pauli
currebant qui uolebant esse pauli:
& dicebat eis. Nunquid paulus ꝓ uo¬
bis crucifixus est: Quid gͦ hic acceptu¬
ri sumus: subieut plebes nobis. & gen¬
tes sub pedibus nr̃is: Om̃s ꝑtinentes
ad hereditatem xp̃i. in omnib gentib¬

Expanded text:
est a civibus, et honoratur a gentibus, est a civibus, et honoratur a gentibus, crucifixus a suis, adoratur ab alienis, nos, ut alieni ab eo non essemus. Putas ergo voces esse Apostolorum, Subjecit plebes nobis, et gentes sub pedibus nostris? Nescio. Mirum si Apostoli tam superbe loquerentur, ut gauderent gentes esse positas sub pedibus suis, id est Christianos sub pedibus Apostolorum. Etenim gaudent nos secum esse sub pedibus illius qui mortuus est pro nobis. Nam sub pedes Pauli currebant, qui volebant esse Pauli; et dicebat eis: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est ? Quid ergo hic? quid accepturi sumus? Subjecit plebes nobis, et gentes sub pedibus nostris. Omnes pertinentes ad h
Abbreviated transcription (Latin):
nes gentes plaudite manibus: iubila¬
te deo in uoce exultationis. Et uoce
et manibus. Si tantum uoce ñ bene:
quia pigre sunt manus. Si tantum
manibus nec hoc bene: quia muta ẽ
lingua. Concordent manus & lingua.
risibilis descendendo: sed ascendendo
in celum factus est terribilis. Rex mag¬
nus suꝑ omnem terram. Non tantum
suꝑ iudeos: nam& suꝑ illos rex. Inde
enim & apostoli crediderunt. inde mul¬
ta milia hominũ res suas uendidert̃.
& pretia ad pedes apłoꝵ posuerunt:
et impletum est in illis quod erat in
titulo crucis conscriptum: rex iudeoꝵ
Rex est enim & iudeoꝵ: sed parũ est
iudeoꝵ. Omnes gentes plaudite mani-¬
ficit unam gentem habere sub se: ido
tantum ex latere dedit: ut emeret orbẽ
terrarum. Rex magnus suꝑ omnem
apłi. plane si sc̃i: quas eis deus subiecit
plebes & gentes: Ut bodie honorentur
in gentib qui a suis ciuibus occidi me¬
ruerunt: quomodo dñs ipsoꝵ occisꝰ

Expanded text:
nes gentes, plaudite manibus: jubilanes gentes, plaudite manibus: jubilate Deo in voce exsultationis. Et voce, et manibus. Si tantum voce, non bene; quia pigrae sunt manus: si tantum manibus, nec hoc bene; quia muta est lingua: concordent manus et lingua; risibilis descendendo, ascendendo in coelum factus est terribilis. Rex magnus super omnem terram. Non tantum super Judaeos: nam et super illos rex. Inde enim et Apostoli crediderunt, inde et multa millia hominum res suas vendiderunt, et pretia ad pedes Apostolorum posuerunt : et impletum est in illis, quod erat in titulo crucis conscriptum, Rex Judaeorum . Rex est enim et Judaeorum. Sed parum est Judaeorum. Omnes gentes plaudite manificit unam gentem habere sub se: ideo tantum pretium ex latere dedit, ut emeret orbem terrarum. Rex magnus super omneApostoli, plane si sancti. His enim Deus subjecit plebes et gentes, ut hodie honorentur in gentibus, qui a suis civibus occidi meruerunt: quomodo Dominus eorum occisus
Abbreviated transcription (Latin):
cimus de illo appellato mystice caluo:
propter caluarie locum. Ipsa enĩ cruce
inqua illi insultatũ est. non ꝑmisit cal-¬
uam esse frontẽ nostram: quia eam suo
signo signauit. Deniq ut noueritis qm̃
nobis dicuntur hec: iudete quid dicitur.
mnes gentes plaudi¬
de manib.
Nunquid popłs iudeoꝵ
omnes gentes erant: Sed
cecitas ex parte isrł facta est ut pueri
insensati clamarent calue. calue: atq itã
dñs crucifigeret᷑ in caluarie loco. & san¬
guine fuso gentes redimeret: & imple-¬
retur quod ait apl̃s. Cecitas ex parte
ifrł facta est: ut plenitudo gentium
intraret. Insultent ergo uani & hebe¬
tes. & insensati: & dicant calue calue:
Uos autẽ sanguine illius redempti
dete. S quare manibus: Quia bonis
oꝑib: ne gaudeatis ore. & cessetis ma¬
nibus. Si gaudetis: plaudite manib.
Manus gentium uideat: qui gaudia
donare dignatus est. Quid est manus
gentium: facta bene oꝑantium. Om-¬

Expanded text:
cimus de illo appellato mystice calvo, cimus de illo appellato mystice calvo, propter Calvariae locum. Ipsa enim cruce in qua illi insultatum est, non permisit calvam esse frontem nostram, quia eam suo ligno signavit. Denique ut noveritis, quia nobis dicuntur haec, videte quid dicitur.mnes gentes, plaudite manibus. Numquid populus Judaeorum omnes gentes erant? Sed caecitas ex parte Israel facta est, ut pueri insensati clamarent, Calve, calve; atque ita Dominus crucifigeretur in Calvariae loco, ut sanguine fuso gentes redimeret, et impleretur quod ait Apostolus: Caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret . Insultent ergo vani et hebetes, et insensati, et dicant, Calve, calve: vos autem sanguine illius redempti, dete. Sed quare manibus? Quia bonis operibus. Ne gaudeatis ore, et cessetis manibus. Si gaudetis, plaudite manibus. Manus gentium videat, qui gaudia donare dignatus est. Quid est, manus gentium? Facta bene operantium. Om
Abbreviated transcription (Latin):
bant sensu puerili non intelligentes
quid loquerentur: ascende calue. Qd
est enim ascende: Crucifige. crucifige.
Proponitur puericia ad imitandam hu-¬
militatem: & iterũ proponit᷑ puericia
ad cauendam fatuitatem. P roposita est¬
puericia ad imitandã humilitatem a
domino. quando uocauit ad se pueros:
& cum prohiberentur ab illo. dixit. Si-¬
nite eos uenire ad me : talium est enim
reggnum celoꝵ. P ropositum est exem¬
plum pueritie ad cauendã fatuitatem
ab apło est. Fratres nolite pueri ẽẽ sen¬
sibus. & rursus ꝓponit ad imitandum:
s malitia infantes estote. ut mentibus
perfecti sitis. Pro filiis chore psalmus can
tatur: ergo pro xp̃ianis cantatus est.
Audiamus eum tanquam filii sponsi:
illius quem pueri insensati in loco cal
uarie crucifixerunt. Iui enĩ meruerunt
a bestiis deuorari: nos ab angłis coronari.
Agnoscimus enĩ bumilitatẽ dñi nr̃i iħu
& non de illa erubescimus. Non erubes

Expanded text:
bant sensu puerili, non intelligentes bant sensu puerili, non intelligentes quid loquerentur, Ascende calve. Quid est enim, Ascende? Crucifige, crucifige . Proponitur enim pueritia ad imitandum humilitatem, et item proponitur pueritia ad cavendum fatuitatem. Proposita pueritia ad imitandum humilitatem a Domino est, quando vocavit ad se pueros, et cum prohiberentur ab illo, dixit: Sinite eos venire ad me, talium est enim regnum coelorum . Propositum exemplum pueritiae ad cavendam fatuitatem ab Apotolo est: Fratres, nolite pueri esse sensibus. Et rursum proponit ad imitandum: Sed malitia infantes estote, ut mentibus perfecti sitis . Pro filiis Cotatur. Ergo pro Christianis cantatus est. Audiamus enim tanquam filii sponsi illius, quem pueri insensati in Calvariae loco crucifixerunt . Illi vero meruerunt a bestiis devorari: nos ab angelis coronari. Agnoscimus enim humilitatem Domini nostri, et non de illa erubescimus. Non er