comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quntur. Omĩs tñ narratio hȩc distributionis.
principium habet a bono inmalum. cum dicie᷑
tempus nascendi ⁊ t̃s mouendi:. ⁊ finem ã malo
in bonum cum dr̃ tempus belli ⁊ tp̃s pacis: quia
prima uita pͥmũ bonum ⁊ ultimũ malũ: scda uita
pͥmũ malum ⁊ ultinũ bonum habet: in medio u¬
triusq malis & bonis incerta sorte fluctuantibus.
Inhis aut̃ om̃ib quȩ enumerane᷑ ꝓ exemplo uniu̾¬
sorum. quȩdam sunt sumpta de ipsa uita huma¬
na. quȩdam de his quȩ ꝑtinent ad uitam huma¬
nam: ut totum mutabile ostendatur quod hõis
est: qui fortassis totus in coiruptionẽ non iret.
siuł in se uł in suis saltem. aliquatenꝰ stare potuis¬
set. Tempus nascendi: ⁊ tp̃s mouendi. Noc ẽ de¬
uita humana. Tempus plantandi ⁊ tp̃s euellen¬
di qͦd plantatum ẽ: hoc ẽ de his quȩ ꝑtinent ad uitã
humanam. Opus enim hominis simul cum homine

Expanded text:
quuntur. Omnis tamen variatio haec distributionis quuntur. Omnis tamen variatio haec distributionis principium habet a bono in malum, cum dicitur: Tempus nascendi, et tempus moriendi; et finem a malo in bonum, cum dicitur tempus belli et tempus pacis. Quia prima vita primum bonum, et ultimum malum. Secunda vita primum malum, et ultimum bonum habet; in medio utriusque malis, et bonis incerta sorte fluctuantibus. In his autem omnibus quae enumerantur pro exemplo universorum quaedam sunt sumpta de ipsa vita humana, quaedam de iis quae pertinent ad vitam humanam, ut totum mutabile ostendatur, quod hominis est, qui fortassis totus in corruptionem non iret, si vel in se vel in suis saltem aliquatenus stare potuisset. Tempus nascendi et tempus moriendi, hoc est devita humana; tempus plantandi et tempus evelendi, quod plantatum est, hoc est de iis quae pertinent ad vitam humanam. Opus enim hominis simul cum homine
Abbreviated transcription (Latin):
mala sua & bona sua: s mala in tempore. bora
in ȩt̾nitate. Ita omnis uita alt̾na sorte ducie᷑
in consummationẽ: altera de bonis ad mala.
alt̾a de malis ad bona. & omĩa tempus habene
ut fue. & transeunt ie non sint: suis spaciis
ꝓcurrentia ad fine quamdiu sint: Transeunt
bona in malis. ⁊ mala in bonis: ⁊ dum dranseurt.
aliquando moram faciunt: ⁊ habent spatia que¬
dam singła ꝓut orclinane᷑ donec finem accipi¬
ant. Opterea enumerat quedam alt̾nantiũ in
mundo. ut om̃ium mutabilium fluctuationẽ
ostendat: ⁊ prius ponte bona ⁊ mala quasi uitȩ
carnalis statum describens: deiñ mala ⁊ bona.
spt̃ialis uitȩ ex pͥmens conditionem. Post alt̾nat.
⁊ inutat bona ⁊ mala ⁊ mala & bona. ut alt̾am qͣndã
confusionẽ ostendat. qua nec malis usq infinem
bona. nec bonis usq infinẽ mala: s ⁊ante finem
nunc bona ⁊ mala. nunc aut̾ mala ⁊ bona subse¬

Expanded text:
mala sua et bona sua; sed mala in tempore, bona mala sua et bona sua; sed mala in tempore, bona in aeternitate. Ita omnis vita alterna sorte ducitur in consummationem, altera de bonis ad mala, altera de malis ad bona. Et omnia tempus habent ut sint, et transeunt ut non sint, suis spatiis procurrentia ad finem, quandiu sint. Transeunt bona in malis, et mala in bonis; et dum transeunt aliquando moram faciunt, et habent spatia quaedam singula prout ordinantur, donec finem accipiant. Propterea enumerat quaedam alternantium in mundo, ut omnium mutabilium fluctuationem ostendat. Et primo ponit bona et mala, quasi vitae carnalis statum describens; deinde mala et bona, spiritualis vitae exprimens conditionem. Post alternat, et mutat bona et mala; et mala et bona, ut alteram quamdam confusionem ostendat, quia nec malis usque in finem bona, nec bonis usque in finem mala. Sed et ante finem nunc bona et mala, nunc autem mala et bona subse
Abbreviated transcription (Latin):
uiȩ dñi miscdia ⁊ ueritas: qm̃ ipse saluat homines
& iumenta. aꝑit manũ suam ⁊ implet om̃e ani¬
mal bn̾dic̾tione. Pposuit enim omni homini ⁊ bo¬
na ⁊ mala. Bona quidem quibus ꝑ miscdĩam foue¬
at: mala quib ꝑ iusticiam culpas eraminando ab¬
dicat. & habet om̃is uita bona sua ⁊ mala sua: ut
omĩa tempus habeant. ⁊ suis spatiis transe¬
ant uniu̾sa sub cęlo. Utrumq dat᷑ ⁊ utrumq
ꝓponit᷑. altm ex iusticia. alt̾m ex miscdĩa. u̾lni¬
tȩ sunt. Si sola mała. non esset mĩa: si sola bona.
non esset iusticia. Igitur & bona ⁊ mala ꝓponit
õs. ⁊ potestatem electionis homini relmnquit.
quid prius accipiat. Nam utrumq gustare
oportet: s quid prius. in ipso ẽ. Carnalis autẽ
quasi ad hereditatem festinans. ⁊ declinans
uidicium. ut careat bñdictione innouissimo.
quȩ finem habeant: ut illis suocedant mala
mansura sine fine. Spũalis uͦ prius ꝓbatir
adiisis. ut ad psꝑa pducae᷑: ⁊ habeat ipse qͦq

Expanded text:
uoniam ipse salvat homines, et jumenta ; aperit manum suam, et implet omne animal benedictione . Proposuit enim omni homini et bona et mala. Bona quidem, quibus per misericordiam foveat; mala, quibus per justitiam culpas examinando addicat. Et habet omnis vita bona sua et mala sua, ut omnia tempus habeant, et suis spatiis transeant universa sub coelo; utrumque datur, et utrumque proponitax osculatae sunt . Si sola mala, non esset misericordia. Si sola bona, non esset justitia. Igitur et bona et mala proponit Deus, et potestatem electionis homini relinquit, utra prius accipiat. Nam utraque gustaro oportet, sed utra prius, in ipso est. Carnalis autem quasi ad haereditatem festinans, et declinans judicium, ut careat benedictione in novissimo; quae finem habeant ut illis succedant mala mansura sine fine. Spiritualis vero prius probatur adversis ut ad prospera perducatur, et habeat ipse quoque
Abbreviated transcription (Latin):
is spatiis transeunt uniu̾sa sub cęlo. Qͥd causaris
sub tẽpore uiuens. de legib temporũ: Temporis
ẽ subiacere mutabilitati: ⁊ pati uicissitudinem.
N am si hȩc omĩa in tp̃r non fiunt: qñ fieri habent:
Extra tpr̃a enim ȩt̾nitas erit. & mutabilitas ñ erit:¬
⁊ non erit ibi tunc. om̃ia tp̃s habent. s om̃e qͦd erit
sic erit ut ꝓ tp̃r aliud ⁊ aliud esse non possit: s qͦd erit
semꝑ erit. Ergo quamdii uiuis sub tp̃r: patere
iegestp̃is. Patere uolens: ne forte ⁊ si nolueris tñ
patiaris. Patere leges tp̃is: ut transeas ꝑ tp̃s ad sta¬
tum ȩt̾nitatis. Non enim potes in tp̃r ȩt̾nitatem
inuenire: qr pꝰ tpr̃a tunc demum uenit ȩt̾nitas:
& illi pꝰ tpr̃a et̾nitatẽ inueniunt. qui influctu
tpr̃m alt̾nantium.mente in desiderio ȩt̾nitatis de¬
firi.immutabiles consistunt. Omĩa tp̃s habent:
& suis spatiis transeunt uniu̾sa sub cȩlo. Nam &

Expanded text:
is spatiis transeunt universa sub coelo. Quid causaris is spatiis transeunt universa sub coelo. Quid causaris sub tempore omnes de legibus temporum? Temporis est subjacere mutabilitati, et pati vicissitudinem. Nam si haec omnia in tempore non fiunt, quando fieri habent? Extra tempora enim aeternitas erit, et mutabilitas non erit: et non erit ibi tunc, omnia tempus habent; sed omne quod erit, sic erit, ut pro tempore aliud et aliud esse non possit, sed quod erit semper erit. Ergo quandiu vivis sub tempore, patere leges temporis. Patere volens, ne forte etsi nolueris, tamen patiaris. Patere leges temporis, ut transeas per tempus ad statum aeternitatis. Non enim potest in tempore aeternitatem invenire, quia post tempora tunc demum venit aeternitas: et illi post tempora aeternitatem inveniunt, qui in fluxu temporum alternantium mente in desiderio aeternitatis defixi, immutabiles consistunt. Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
aduersis. quem ꝓptent emollire non poterat.
Ille autͥ sciens qr omĩa tempus habent. sic̃ in bo¬
nis ꝑ continentiam sem& ipsum cohibuit: oca
inmalis qͦ fordit̾ ꝑ patientiam adu̾sa tolerauit.
uaor autͥ eius qr stulta fuit ⁊ ñ intellerit q oĩa
tp̃s habeant: putauit momentis tpr̃m erami¬
nanda p̃mia meritoꝵ: ⁊ ĩo ꝑcussum uidens.
derelictũ credens. frustra dm̃ coluisse increpu¬
it. ⁊ quasi ꝓ bñdictione sua flagella meruisset
irrisit dicens. Nunc benedic dm̃:⁊ moiere. Cui
ille respondit. Quasi una de stulcis mulieribꝰ
locuta es. Si bona suscepimus de manu dñi: małi
qr̃ non suscipiemꝰ:: Omĩa enior tẽpus habent :¬
⁊ suis spatiis transeunt uniu̾sa sub oelo. Si t̃ps
ẽ ut ꝓsꝑis foueatur infirmus. tp̃s ẽ ut adu̾sis
qͦ: ꝑfec̾tus ererceatur. Si tp̃s ut bona bonis ⁊ ma¬
la malis ꝓpt̾ ueritatẽ: ⁊ tp̃s ẽ ut mala bonis &
bona malis ꝓpt̾ ꝓbationem. Omĩa tp̃s habent: ⁊ su¬

Expanded text:
adversis quem prosperis emollire non poterat. Ille autem sciens quod omnia tempus habent, sicut in bonis per continentiam semetipsum cohibuit, ita in malis quoque fortiter per patientiam adversa toleravit. Uxor autem ejus quia stulta fuit, et non intellexit quod omnia tempus habeant, putavit momentis temporum examinanda praemia meritorum: et ideo percussum videns et derelictum credens, frustra Deum coluisse increpuit, et quasi pro benedictione sua flagella meruisset, irrisit, dicens: Nunc benedic Deum, et morere . Cui ille respondit: Quasi una de stultis mulieribus locuta es. Si bona suscipimus de manu Domini, mala quare non suscipiemus? Omnia enim tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Si tempus est ut prosperis foveatur infirmus, tempus est ut adversis quoque perfectus exerceatur; si tempus est ut bona bonis et mala malis propter veritatem, et tempus est ut mala bonis et bona malis propter probationem. Omnia tempus habent, et su
Abbreviated transcription (Latin):
& totum qd̃ erat ipsum erat. nec aliunde acce¬
perat qd erat: ⁊ in ipso admissa sunt hȩc om̃ta.
ut ex eo qd̃ ipsum uere erat. essent. ⁊ hȩc aliquid
Quantum gͦ participant uerum e̾e̾. tm̃ sunt oĩa
hȩc quȩ non habent in se ipsis uerũ esse: quib
hoc tm̃ ẽ esse quod sunt. ipsum qd habet uerũ
esse. Ꝙ cum in se unum sit. inipsis tñ ꝓ capaci¬
tate participãtium aliud uidet᷑ esse: cum
sint ipsa alia ineo qđ non ẽ aliud. Habent gͦ sin¬
gula scd̃m participationem eius qͦd semꝑ est.
spatia subsistendi alia maiora alia minora
ꝓ ut sunt in eo qͦd nec mauis nec minꝰ ẽ : s. idem
semꝑ ipsum ẽ. Ideo duuditur ⁊ cõmensuratur
ex eo unicuiq spaciũ suum ⁊ tempus suum. alii
longum alii breue: ⁊ sunt dies ⁊ menses ⁊ anni &
lustra ⁊ scła ⁊ hore breues & momenta ⁊ instantia.
& onũa hȩc tempus sunt in ipsis quȩ transeunt. &

Expanded text:
et totum quod erat ipsum erat, nec aliunde acceet totum quod erat ipsum erat, nec aliunde acceperat quod erat; et in ipso admissa sunt haec omnia, ut ex eo quod ipsum vere erat, essent, et haec aliquid. Quantum ergo participant verum esse, tantum sunt omnia haec quae non habent in seipsis verum esse: quibus hoc totum est esse, quod sunt ipsum quod habet verum esse. Et cum in se unum sit, in ipsis tamen pro capacitate participantium aliud videtur esse, cum sint ipsa alia in eo, quod non est aliud. Habet ergo singula secundum participationem ejus, quod semper est, spatia subsistendi alia majora et alia minora; prout sunt in eo quod nec majus nec minus est, sed idem semper ipsum est. Ideo dividitur et mensuratur ex eo unicuique spatium suum et tempus suum alii breve, alii longum; et sunt dies et menses, et anni, et lustra, et saecula, et horae breves, et momenta, et instantia; et omnia haec tempus sunt in ipsis quae transeunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
Magnum spectacłm sapĩȩ uisibilis imago ẽ: ut
iationẽ ꝓuocemur. Aspice cęlum. Quasi moueri
iudet᷑ ⁊ mutari non iuidetur: s mutant᷑ quȩ sub
cȩlo sunt: ⁊ ĩ om̃is motus ougo ẽ. uñ mutabilitas
nulla ẽ. Ideo transeunt uniu̾sa sub cęlo: qͥa in
cȩlo cunc̾ta consistunt. &̾ ipsa quȩ transeunt.
esse suum mentiunt᷑ ex ipsis quȩ subsistunt: qr
non esset certa subsistentia transeuntium. si
subsistentium status non esset ꝓpetuus. Illa enĩ
& non uere hoc sunt qd ft̃. qr desmunt hoc esse
⁊ iam non sunt: nec uere hoc sunt qͥ esse incipi¬
unt̾. qr incipiunt tm̃ hoc esse. ⁊ nondum sunt.
Ita st̃ ista in uero esse errantia. ⁊ participare ui¬
dentur in ipso transitu in quo currunt esse qͥ
non capiunt nec comp̃hendunt: licet atan¬
gere uideant᷑. ne omĩno nichil sint. Apparent
enim ibi ⁊ cum querunt᷑ non st̃ qr abierunt
in nic hilum ũn uenant: ⁊ non erant ex eo uͥ
erant. Ipsũ enim in quo erant solum uere erat:

Expanded text:
Magnum spectaculum sapientiae visibilis imago est, utisibilium provocemur. Aspice coelum. Quasi moveri videtur, et mutari non videtur. Sed mutantur quae sub coelo sunt, et inde omnis motus origo est, ubi mutabilitas nulla est. Ideo transeunt universa sub coelo, quia in coelo cuncta consistunt. Et ipsa quae transeunt esse suum metiuntur ex ipsis, quae subsistunt; quia non esset certa subsistentia transeuntium si subsistentium status non esset perpetuus. Illa enim, et non vere hoc sunt quod sunt, quia desinunt hoc esse, et jam non sunt, nec vere hoc sunt quod esse incipiunt, quia incipiunt tantum hoc esse, et nondum sunt. Ita sunt ista in vero esse errantia, et participare videntur in ipso transitu in quo currunt, esse quod non capiunt nec comprehendunt, licet attingere videantur, ne omnino nihil sint. Apparent enim ibi, et cum quaeruntur non sunt, quia abierunt in nihilum unde venerant, et non erant ex eo ubi erant. Ipsum enim in quo erant solum vere erat;
Abbreviated transcription (Latin):
post mala bona subsequntimr. Duȩ quippe uitȩ st̃:
te apło. qi non pͥus qͦo spũale ẽ: s qͦd carnale ẽ pͥus ẽ.
Ergo duȩ uitȩ sunt: pͥma carnalis. scd̾a spũalis. Et

Expanded text:
post mala bona subsequuntur. Duae quippe vitae sunt:post mala bona subsequuntur. Duae quippe vitae sunt:te Apostolo, quia non prius quod spirituale est, sed quod carnale est, prius est . Ergo duae vitae sunt, prima carnal
Abbreviated transcription (Latin):
at ad boria głificandus. ⁊ si inti̾m longa sint spa¬
tia tpr̃is. non p̃sumat inbonis. ñ corruat in malis.
qr spatiis suis transeunt uniu̾sa sub cęlo: ut transe¬
unte tempore sub cȩlo. succedat ȩt̾nitas quȩ ẽ in
cȩlo. Tempus nascendi: ⁊ tp̃s moriendi. Nunc exem¬
plis succetlentib ꝓsequitur. qͦd gn̾alit̾ p̃miserat oi¬
cens. Omĩa tempus habent. Ꝙ enumerat hic bo
na ⁊ mala. ⁊ pꝰbona mala: ⁊ itẽ pꝰmala bona: nusqͣm
quãdiu tempus ẽ ut omĩa habeant tempus. Tempꝰ
nascendi. ⁊ tp̃s moriendi:. tempus plantandi. ⁊ dempus
euellendi. tp̃s occidendi. ⁊ tempus sanandi: tempus
destruendi. ⁊ tp̃s edificandi. Primũ bona ⁊ mala: tp̃s
nascendi ⁊ tempus moriendi. Postea mala ⁊ bona:
tempus occidendi. ⁊ tp̃s sanandi. Non sola bona ne
sola mala: s ⁊ bona & mala. Nec solum post bona ma-
la.s post mala bona: pͥus tñ post bonamala. ⁊ deinde

Expanded text:
at ad bona glorificandus. Et si interim longa sint spaat ad bona glorificandus. Et si interim longa sint spatia temporis, non praesumat in bonis, non corruat in malis; quia spatiis suis transeunt universa sub coelo, ut transeunte tempore sub coelo succedat aeternitas quae est in coelo. Tempus nascendi, et tempus moriendi. Nunc exemplis succedentibus prosequitur quod generaliter praemiserat, dicens: Omnia tempus habent. Et enumerat hic et bona et mala: et post bona, mala, et item post mala, bona; nusquam quandiu tempus est ut omnia habeant tempus. Tempus nascendi et tempus moriendi; tempus plantandi et tempus evellendi; tempus occidendi et tempus sanandi; tempus destruendi et tempus aedificandi. Primum bona et mala: tempus nascendi et tempus moriendi. Postea mala et bona: tempus occidendi et tempus sanandi. Non sola bona, nec sola mala; sed et bona et mala. Nec solum post bona mala, sed etiam post mala bona: prius tamen post bona mala, et deinde
Abbreviated transcription (Latin):
mansura. ⁊ malis transeuntib pꝰ finẽ bonaquȩ
non habent finem.Itunc bona p̃terita ꝓdesse
nil possunt in multitudine maloꝵ.⁊ mala p̃terita
in habundantia bonorum nicħ obesse. felicit̾ consũ
neq tpr̃m adu̾sis frangatur. qui in tribulatiõe ẽ
qr transeunt omĩa: donec ueniat tp̃s qñ reme tiet᷑
in ȩt̾nitate quicqͥd in tpr̃m spatiis erac̾tum ẽ siue
mauis siue minus. Tunc longa spatia temporũ
non placebunt impiis. transacta felicitate. tp̃rm.
& ꝑmanentibus culpis quas ꝑ tempora contraxe¬
runt: cum uiderint supplicia ꝓ temporalibꝰ ȩt̾na
commissis. Iustis aut̾ tunc tempora sua &̃ modi
ȩt̾nis compensari. Ante hoc tempus qͥcqͥd in tp̃r
agitui occultum ẽ siue longum siue breue sit:
ut hõ
dei iudiciũ scrutan i non audeat:
s pa¬
ratus sit ad om̃e napus siue bonũ
siue malum sit: ut ꝑbona ⁊ mala ꝓbatꝰ. transe¬

Expanded text:
mansura, et malis transeuntibus post finem, bona quae mansura, et malis transeuntibus post finem, bona quae non habent finem: et tunc bona praeterita prodesse nil possunt in multitudine malorum, et mala praeterita in abundantia bonorum nihil obesse feliciter consummneque temporum adversis frangatur, qui in tribulatione est; quia transeunt omnia, donec veniat tempus, quando remetietur in aeternitate quidquid in temporum spatiis tractum est, sive majus, sive minus. Tunc longa spatia temporum non placebunt impiis transacta felicitate temporum; et permanentibus culpis quae per tempora contraxerunt, cum aeterna viderint supplicia pro temporalibus commissis. Justis autem tunc tempora sua longa etaeternis compensari. Ante hoc tempus quidquid in tempore agitur, occultum est, sive longum sive breve sit, ut homo Dei judicium scrutari non audeat, sed paratus sit ad omne tempus, sive bonum sive malum sit, ut per bona et mala probatus transe
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃s fuit qr non semꝑ fuit. fuit il li etͥnitas qr semꝑ
fuit. Ita ex ȩt̾nitate omĩa tempus habent: ⁊ suis
spatiis transeunt uniu̾sa sub cęlo. Tempus hñt.
qñ incipiant ⁊ qñ finiantur: tp̃s habent. spatia
habent quãdiu subsistere habent. Hoc enĩ spati¬
um mora ẽ subsistendi int̃ pͥncipium ⁊ finem:
& ipsa spatia multoꝵ similia multoꝵ dissimilia
sunt: omĩa tñ ȩquo iudicio compensata. Lcum
mora sit his qui in leticia ⁊ gaudio uiuunt. ⁊ in
bonis ducunt dies suos. felicitas magna uidetur:
⁊ cum his qui in erumpnis st̃. ⁊ adu̾sis fatigant᷑.
spatia longa ꝓcurrunt. magna mi¬
seria &
infelicitas magna existimat᷑: ⁊ ne¬
scit tñ
homo sortẽ suam. neq iudicium di suꝑ se scruta.¬
ri pocest. Nam ⁊ ipsa tempora longa finem hñt.
& cum finẽ acceꝑint ipsa iam non st̃ quȩ bona di¬
debantur: similit̾ ⁊ quȩ mala putabant᷑ iam ñ
sunt: ⁊ succedunt sepe bonis transeuntib mala

Expanded text:
ernitas, quia semper fuit. Ita ex aeternitate omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Tempus habent quando incipiant, et quando finiantur tempus habent. Spatia habent quandiu subsistere habent: hoc enim spatium mora est subsistendi inter principium et finem; et ipsa spatia multorum similia, multorum dissimilia sunt; omnia tamen aequo judicio compensata. Et cum mora fit iis, qui in laetitia et gaudio vivunt, et in bonis ducunt dies suos, felicitas magna videtur; et cum iis qui in aerumnis sunt et adversis fatigantur, spatia longa procurrunt, magna miseria et infelicitas magna existimatur, et nescit tamen homo sortem suam neque judicium Dei super se scrutari potest: nam et ipsa tempora longa finem habent: et cum finem acceperint, ipsa jam non sunt, quae bona videbantur; similiter, et quae mala putabantur, jam non sunt. Et succedunt saepe bonis transeuntibus mala
Abbreviated transcription (Latin):
ra finem: ⁊ int̾ initium ⁊ finẽ spatium ẽ ipsum
temporis. qđ tempus ẽ illi qͦd pͥncipium ht̃ ⁊ finem:
& ipsum ȩt̾nitas illi qd nec pͥncipiũ habet nec finẽ.
Ipsum enĩ qͦd cepit antequam inciperet ñ fuit.¬
& cum desiit esse iam non fuit. ⁊ tunc illinichil
fuit. qr il lud nic ħ fuit: ⁊ tñ fuit &̃ tunc qͦd semꝑ
fuit. ⁊ idem ipsum postea fuit. cum hoc fuit:
& hoc qͦd cepit in illo cepit. ⁊ qͦd fuit m illo fuit.
qmͣdiu fuit: ⁊ cum fuit ħ qd non semꝑ fuit. fuie

Expanded text:
initium, et finem spatium est ipsum temporis, quod tempus est illi quod principium habet et finem; et ipsum aeternitas illi; quod nec principium habet nec finem. Ipsum enim quod coepit, antequam inciperet, non fuit; et cum desiit esse, jam non fuit; et tunc illi nihil fuit, quia illud nihil fuit; et tamen fuit etiam tunc quod semper fuit; et idem ipsum postea fuit cum hoc fuit; et hoc quod coepit, in illo coepit; et quod fuit, in illo fuit, quandiu fuit; et cum fuit hoc, quod non se
Abbreviated transcription (Latin):
posut: Qͥs sufficiens inueniet᷑ redde uicẽ deo:
Suipse p̃cedit ⁊ tu sequeris: gͦ aliud suũ ẽ aliud
tuum. Immo si ipse bonũ inchoat. tu consum¬
ciendo: iam ñ solu equal deo. s maior inueniris.
S foite ipse p̃cedit ostendendo: tu sequeris imi¬
sunt om̃ia. Uẽ. quid habes qͦd non accepisti:
Si aũ accepisti: ut quid głaris quasiñ acceperis:
Namsi ostende suumẽ. tuum sequi. iam aliquid
habes qͦd non accepisti: neq ex ipso ⁊ ꝑ ipsum:⁊
in ipso sunt om̃ia: s queda hominis st̃ quȩ ex
homo. aut sic dicat quasi ex se aliquid habere pos¬
sit homo: qui neq ħ a se habe potuit qđ est ho
Qͥa gͦ dicit: Quid ẽ hõ ut sequi possit regẽ facto¬
rem suum: Quam longe enĩ putas h̃o ẽ a deo.

Expanded text:
possit? Quis sufficiens invenietur reddere vicem Deo? possit? Quis sufficiens invenietur reddere vicem Deo? Si ipse praecedit, et ut sequeris: ergo aliud illius est, aliud tuum. Imo si ipse bonum inchoat, tu consumciendo; jam non solum aequalis Deo, sed major inveneris. Sed forte ipse praecedit ostendendo, ut sequeris imisunt omnia? Ubi est: Quid habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, ut quid gloriaris, quasi non acceperis? Nam si ostendere illius est, tuum sequi: jam aliquid habes, quod non accepisti; neque ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia, sed quaedam hominis sunt quae ex homo; aut si dicat quasi ex se aliquid habere possit homo, qui neque hoc a se habere potuit, quod est homo. Quid ergo dicit: Quid est homo, ut sequi possit regem factorem suum? Qu
Abbreviated transcription (Latin):
potest facturam: multorꝰ mag factorẽ sequi ñ
pocest. Si ñ pot̾ inuestigare qͦd factum ẽ. eum qͥ¬
fecit quomͦ pot̾ comp̃hende: Quid ẽ hõut sequi
possit regem factorẽ suum: Negem suum ⁊ fac¬
torẽ suum. Idem ipse qui rex ẽ: factor ẽ. factor ẽ
qr creauit: rex qr gub̃nat in eo qͦo creauit. ⁊ dirigit
ad qͦͦd creauit. Creauit enim in magno bono: &
dirigit ad summũ bonum. Qͥs ẽ qui sequit᷑ fac¬
torẽ suum: Qui uiuit ut factus ẽ. Qͥ moedit
scdm qͦd institutus ẽ. Qui seruat bonũ qͦd creatꝰ
accepit: ⁊ quod natura contulit. impollutũ cus
todit. Iste sequitur factorẽ suum. quisẽ qui
sequitur regẽ suum: Qtendit ad qͦd dirigitire
qui festinat ꝑuenire quo inuitatur: qͥ legibus
bñ p̃sidentis obtemꝑat: qui uibentis imꝑio spon¬
tanea se ad omĩa uoluntate inclinat. Iste
sequit᷑ regẽ suum. S quis ẽ hõ qͥ do responde

Expanded text:
consequi facturam multo magis factorem sequi non consequi facturam multo magis factorem sequi non pofecit, quomodo potest comprehendere? Quid est homo ut sequi possit regem factorem suum? Regem suum et factorem suum. Idem ipse qui rex est, factor est. Factor est, quia creavit; rex, qui gubernat in eo quod creavit, et dirigit ad quod creavit. Creavit enim in magno bono, et dirigit ad summum bonum. Quis est qui sequitur factorem suum? Qui vivit, ut factus est. Quis incedit secundum quod institutus est? Qui servat bonum quod creatus accepit, et quod natura contulitte sequitur factorem suum. Et quis est qui sequitur et regem suum? Qui tendit ad quod dirigitur; qui festinat pervenire quo invitatur; qui legibus bene praesidentis obtemperat; qui jubentis imperio spontanea se ad omnia voluntate inclinat. Iste sequitur regem suum. Sed quis est homo qui Deo respondere
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad contemplanda sapĩam tnͣsiuit: ⁊ considate
qualit̃ illuminatus sit ex quo cepit uidẽ eam.
lam priusꝗͣ ad ipsam contemplanda tnͣsisset. quã
cetus fuerit satis supͣ audistis. quando ire. pritauit
ubi homini ura non erat: quere̾ ⁊ inuestigare uiuu̾¬
sa. quȩ erant̾ sub sole: ⁊ magnum aliquid esse credid
illoꝵ inuestigare naturam. quȩ extra hominis nat᷑ã
consistunt: quȩ ⁊ si sciant᷑ quantum in ipsisẽ nec
salutẽ conferre possunt. neq si nesciantur auferre.
Ibigͦ cecus fuit non uidendo neq cognoscendo inse
qͦd potuit: nec ꝓse appetendo qͦd debuit. S ñe illumi¬
natus a sap̃ia: quid dicat intendite. Od ẽ inquã hõ.
Quid ẽ inquam: Non quero. quid ẽ quasi ad miran¬
do dignitatẽ: s cognoscendo infirmitatem. Quid
est homo: Nicħ ẽ hõ. Non aliquid tale ẽ. hõ: ut
sufficiens inueniatur ad hoc. Ad quid: Ut sequi
possit regem. factorem suum. Sienim consequi ñ

Expanded text:
qui ad contemplandam sapientiam transivit; et considerate qui ad contemplandam sapientiam transivit; et considerate qualiter illuminatus sit, ex quo coepit videre eam. Nam prius quam ad ipsam contemplandam transisset; quam caecus fuerit, satis supra audistis, quando ire putavit ubi homini via non erat; quaerere et investigare universa quae erant sub sole; et magnum aliquid esse credidit illorum investigare naturam, quae extra hominis naturam consistunt; quae, etsi sciantur quantum in ipsis est, nec salutem conferre possunt, neque si nesciantur, auferre. Ibi ergo caecus fuit, non videndo neque cognoscendo in se quod potuit, nec pro se appetendo quod debuit. Sed nunc illuminatus a sapientia, quid dicat, intendite. Quid est, inquam, homo? Quid est, inquam? Non quaero quid est quasi admirando dignitatem, sed cognoscendo infirmitatem. Quid est homo? nihil est homo. Non aliquid tale est homo, ut sufficiens inveniatur ad hoc. Ad quid? Ut sequi possit regem factorem suum. Si enim non potest
Abbreviated transcription (Latin):
malu. bonũ amasse ẽ: ⁊ cognouisse malii. rec¬
tum indellexisse. Quappt̃ cognosc̾e ⁊ amare
bonum. sapĩa ẽ: ⁊ ipsum ẽ. odisse malli. ⁊ cogno¬
usse. Iħ totum in sapĩa cognoscit᷑. cum sapĩa
uidetur: ⁊ qͦd ipsa ẽ ut diligat᷑. ⁊ qͦd ipsañ est.
s ꝑ ipsam manifestum ẽ ut odiat᷑. Oꝗͣ bonꝰ tnͣsitꝰ
iste ẽ: ⁊ qͣm felicit᷑ migrat. qui ad contẽplanda sapi¬
entiam migrat. Quid mirum ẽ si ds̃ hebreoꝵ dñs
d̾̃s est: qui tales transitores facit᷑. ⁊ ad talia transire
facit: Transite ad me inquit sap̃ia om̃s qui
concupiscitis me: ⁊ a gnãtionib meis implemini.
⁊ fauum. Qui edunt me adhuc esuriunt. ⁊ qͥ bib̃t
me adhuc sitiunt. qui elucidant me uitã gternã
habebunt: qm̃ doctrinam quasi añlucanã illumi¬
nabo om̃ib. ⁊ illuminabo om̃s sꝑantes in domino.
Uultis enim scire quomͦ illuminat sap̃ia eos qͥad se
contemplancła tnsierint: Istum ipsum int̾rogate

Expanded text:
malum, bonum amasse est; et cognovisse malum, rectum intellexisse. Quapropter cognoscere et amare bonum sapientia est, et ipsum est odisse malum et cognovisse. Et hoc totum in sapientia cognoscitur, cum sapientia videtur et quo ipsa est ut diligatur; et quod ipsa non est, sed per ipsam manifestum est, ut odiatur. O quam bonus transitus iste est; et quam feliciter migrat, qui ad contemplandam sapientiam migrat! Quid mirum est si Deus Hebraeorum Dominus Deus est, qui tales transitores facit, et ad talia transire facit? Transite ad me, inquit Sapientia, omnes qui concupiscitis me, et a generationibus meis implemini. t me, adhuc esurient; et qui bibunt me, adhuc sitient; qui elucidant me, vitam aeternam habebunt . Quoniam doctrinam quasi ante lucanum illumino omnibus; et illuminabo omnes sperantes in Domino. Vultis enim scire quomodo illuminat sapientia eos qui ad se contemplandam transierint? Istum ipsum interrogate,
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa ẽ. Nam sapĩa ẽ sursum. ⁊ lux sitrsum.
⁊ om̃is lux desursum uenit: ⁊ sic̃ tenebrȩ deorsum
sunt sine luce. ita sursum lux sine tenebris: in
medio uͦ pꝰ lucem tenebrȩ. ⁊ pꝰ tenebras lux. ꝓpt̾ea
sunt dies cȩli qͦs tenebrȩ non diuidunt. neq obscu.¬
rum int̾polat. ⁊ dies terrȩ st̃ quibꝰ tenebrȩ succe.¬

Expanded text:
sapientia. Nam sapientia sursum est; et lux sursum, et omnis lux de sursum venit. Et sicut deorsum tenebrae sunt sine luce, ita sursum lux sine tenebris. In medio vero post lucem tenebrae, et post tenebras lux. Propterea sunt dies coeli quos tenebrae non dividunt, neque obscurum interpolat. Et dies terrae sunt quibus tenebrae succe
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ꝓculdubio tenebrȩ st̃. uͥ ocħi uide ñ possunt.
& ubi ẽ hoc: In finib terre. Gꝓcul st̃ tenebiȩ: &
lum̃ ꝓpe ẽ. Quare gͦ facilius tenebras inuenimꝰ
quam lumen: foite quia nos longe non sumus
afinib terrȩ. ⁊ habitamus usta ppłm denebraꝵ¬
neq ꝑreximꝰ ad ascliendam sapiãm salomoniᷤ.
ubi lumenẽ: iccirco inpingimꝰ indenebras. et
caligamꝰ ã luce. Ipsatñ lux ꝓpe ẽ ⁊ ingerit se:
s lippientes ocłi fuscum am̾ant ⁊ ꝯu̾tuntur
in tenebras. Ergo ꝓpe ẽ lux. nosaut̾ longe sumꝰ:
⁊ tenebrȩ longe sunt. ⁊ nos apppinquamꝰ ad illas.

Expanded text:
ibi procul dubio tenebrae sunt, ubi oculi videre non possunt. ibi procul dubio tenebrae sunt, ubi oculi videre non possunt. Et ubi est hoc? In finibus terrae. Ergo procul sunt tenebrae, et lumen prope est. Quare ergo facilius tenebras invenimus quam lumen? Forte, quia nos longe non sumus a finibus terrae et habitamus juxta populum tenebraterrae ad audiendam sapientiam Salomonis , ubi lumen est: idcirco impingimus in tenebras et caligamus a luce. Ipsa tamen lux prope est et ingerit se; sed lippientes oculi fuscum amant, et converterunt in tenebras. Ergo prope est lux, nos autem longe sumus; et tenebrae longe sunt, et nos propinquamus ad illas.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. numqͣm lux ẽ. Gͦ lux ẽ quo attingit sapĩa: ⁊ quo
non attingit sap̃ia lux non ẽ: I qͦ nͥ attingͥ sapĩa:
Siattingit ã fine usq ad finẽ: qͥd relinquit᷑ extra
qͦ attinge̾ non possit quȩ totum penetrat. ⁊ ꝯplec¬
titur cotum: Gyrum cęli circuiui. ⁊ influctibꝰ¬
maris ambulaui: attingens ã fine usq ad finem
fortit᷑ . ⁊ disponens omĩa suauit. Magna gͥ questio
ẽ quid nam sit quo non attingit sapĩa. uͥ ocłi stul¬
toꝵ sunt. qui ambulant intenebͥs ⁊ nonuidert.
qui in tenebͥs ambulant ⁊ n̾ uiclent. Dicit eñĩ.
Oculi sapientis in capite eius: ocłi aut̾ stultoꝵ in
finib terrȩ. Ergo infinib terrȩ tenebre st̃:⁊
ꝓpte̾a non uident stulti qui ambulant in tenebͥs.
quia ocłos hñt infinibus terrȩ. Nam si lum̃ ibi
ẽ ubi ocłos habent. non ambulant indenebͥs stul
ti: s illuminatos hñt ocłos ⁊uident. Si uͦ stultus
intenebͥs ambulat. ⁊ ocłi stultoꝵ st̾ in finibꝰ t̾re

Expanded text:
m lux est. Ergo lux est quo attingit sapientia, et quo non attingit sapientia, lux non est. Et quo non attingit sapientia, si attingit a fine usque ad finem, quid relinquitur extra quo attingere non possit, quae totum penetrat et complectitur totum? Gyrum coeli circuivi solulavi : attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Magna igitur quaestio est quidnam sit quo non attingit sapientia. Urum sunt, qui ambulant in tenebris et non vident.mbulant et non vident. Dicit enim: Oculi sapientis in capite ejus; oculi autem stultorum in finibus terrae. Ergo in finibus terrae tenebrae sunt, et propterea non vident stulti qui ambulant in tenebris, quia oculos habent in finibus terrae. Nam si lumen ibi est ubi oculos habet, non ambulanatos habent oculos et vident. Si vero stultus in tenebris ambulat, et oculi stultorum sunt in finibus terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
inferno. il lic es: s si ascendero incȩlum tu illic es. si
descendero ad infernum ades. Eigo incȩlo ẽ. in infer¬
no adest.: in cȩlo manens. in inferno acduenieris.
In cęlo expectat uenientes: in inferno sequit᷑ fugien¬
des. Ascendentes in cȩlum. illic eum inueniunt:
descendentes ad infernum. illic eum nͥ effugiunt.
ubi ades fortit̾.:⁊ disponens omĩa suauiter. Ecoe
mͦ distinximus duos fines ad quos ꝑtingit sapĩa.
summum ⁊ imum: quoꝵ alt̾ quasi locus ẽ sap̃iȩ
ubi consistit. alt̾ uͦ uelud excursus quida. ⁊
meta porrectionis qua se exten

Expanded text:
inferno, illic es. Sed, si ascendero in coelum, illic es; si inferno, illic es. Sed, si ascendero in coelum, illic es; si descendero ad infernum, ades. Ergo in coelo est, in inferno adest; in coelo manens, in infernum adveniens, in coelo exspectat advenientes, in inferno sequitur fugientes. Ascendentes in coelum illic eum inveniunt, descendentes ad infernum illic eum non effugiunt. ubi ades, fortiter, et disponens omnia suaviter. Ecce modo distinximus duos fines ad quos pertingit sapientia, summum et infimum, quorum alter quasi locus est sapientiae ubi consistit; alter vero velut excursus quidam et, ut ita dicatur, meta porrectionis qua se exten
Abbreviated transcription (Latin):
fortit᷑ ⁊ disponit om̃ĩa suauiter. Pmum gͦ duo
st̃ fines rerũ om̃ium. Aiter ẽ finis supͣquẽ ni¬
cħ: ⁊ alt̾ sub quo nichil. finis supra quẽ nichil:
suminum om̃ium ẽ. finis sub quo nichil: imũ
dium ẽ int̾ suminũ ⁊ imum. Iunum quodq
qnͣtomag̾ discedit ab alt̾o. tantomag̾ accelit ad
alt̾m:. siue a summo ad unum. siue ab imo ad
sumium. Uis nosse si forte scͥp tura manifes¬
tius hos fines alicubi commem oiet: Si ascende.¬
ro inquit psalmista incȩlum tu illic es: si descende¬
io mninfernum ades. G cęłu ⁊ infernum. duos fines
constituit excursus sui. Nicħ aut̾ altiꝰ ẽ celo: ⁊ ni¬
chil ꝓfundius inferno. Itaq cȩlum summũ õium
ẽ. infernus imum. supra qͦd nicħ. ⁊ sub qͦ nichil:
omia suauiter. ⁊ implet totum ac penetrat: Si
ascendero in cȩlum inquit tu illic es: si descendero
ad infernum ades. Non dixit in cȩlo ades. neq in

Expanded text:
er et disponit omnia suaviter. Primum ergo duo er et disponit omnia suaviter. Primum ergo duo sunt fines rerum omnium. Alter est finis supra quem nihil, et alter sub quo nihil. Finis supra quem nihil, summum omnium est. Finis sub quo nihil, infimudium est inter summum et infimum. Et unumquodque quando magis discedit ab altero, tanto magis accedit ad alterum, sive a summo ad infimum, sive ab infimo ad summum. Vis nosse si forte Scriptura manifestius alicubi fines istos commemoret? Si ascendero, inquit Psalmista, in coelum, tu illic es; si descendero ad infernum, ades . Ergo coelum et infernum duos fines constituit excursus sui. Nihil autem altius est coelo, et nihil profundius inferno. Itaque coelum summum omnium est; infernus infimum, supra quod nihil et sub quo nihil, m, et implet totum ac penetrat. Si ascendo in coelum, inquit, tu illic es; si descendero ad infernum, ades. Non dixit, in coelo ades. Neque in
Abbreviated transcription (Latin):
sapientis ubi st̃ oculi eiꝰ quin̾ ambulat in tenebris ac̃
stultus. s illuminatos ht̃ ocłos: Ne forte gͦ ⁊ nos
in tenebͥs remaneamꝰ. inquiramus lucem sap̃iȩ ut in.¬
telligamꝰ uͥ ipsa maneat sapĩa. ⁊ diuisionẽ lucis ⁊ tene¬
brarum. uͥ finiunt᷑ lux ⁊ tenebrȩ: ⁊ t̾minũ uniꝰciuiꝰq
Usqueq᷑ ipsa sapĩa: ⁊ quid ipsa. ⁊ qd extͣ ipsam: ⁊ ꝗd sinȩ
ipsa. Orimum qr duos fines audiimꝰ. alt̾m aqͦ ⁊ alt̾m
usq ad quem se extendit sapĩa:. attingens a fine usq
ad finem fortit᷑. ⁊ disponens omĩa suauit̾. Lnondu
adhic cognouimꝰ qui st̾ isti duo fines ⁊ uͥ st̾: ⁊ si finẽ
habent isti fines: ⁊ si ultra istos aliud aliquid ẽ quo
non attingit sap̃ia. Q si ẽ. quomͦ fines sunt qͥ n̾ ꝑue¬
niunt ad finem: si aut̾ non ẽ. quomͦ fmnes t̾rȩ ubi
ebrȩ st̃ intͣ istos fines continent᷑. ⁊ tenebrȩ ẽe̾ posst̾ in
luce: qi attingit sapĩa a fine usq ad finẽ fortit᷑¬

Expanded text:
is ubi sunt oculi ejus qui non ambulat in tenebris sicut stultus, sed illuminatos habet oculos? Ne forte ergo et nos in tenebris remaneamus, inquiramus lucem sapientiae, ut intelligamus, ubi ipsa maneat sapientia, et divisionem lucis et tenebrarum. Ubi finiuntur lux et tenebrae, et terminum uniuscujusque. Usquequo ipsa sapientia, et quid ipsa, et quid extra ipsam, et quid sine ipsa. Primum, quia duos fines audivimus, alterum a quo et alterum usque ad quem se extendit Sapientia, attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Et nondum adhuc cognovimus qui sunt isti duo fines, et ubi sunt, et an finem habeant isti fines, et an ultra istos aliud aliquid sit, quo non attingit sapientia. Et si est, quomodo fines sunt qui non perveniunt ad finem? Si autem non est, quomodo fines terrae ubi tenebrae sunt, intra istos fines continentur, et tenebrae esse possunt in luce, quia Sapientia attingit a fine usque ad finem fortit
Abbreviated transcription (Latin):
sita non ẽ: ⁊ non appropinquauit uł illis ut eoꝵ
ocłõs ad uitatẽ illuminaret. uł istis ut eoꝵ gͥssus
ad uͥtutem diriget: atq ĩo nec ceci eam inuenire
potuerunt. nec claudi ad eam ꝑuenire. S dicat
sapĩam tnsisse testatur dicens: transiui ad conde¬
plandam sapĩam. Hoc ẽ gͦ qͦd considare debetis.
Qui enim ad sapĩam tnͣsit: stulticiam relinquit. Et
quid ẽ qͦd sequitur. erroies qͦq ⁊ stulticiam: Si ad
sapĩam transit. qui ad contẽplanda sapĩam tͣnsit:
quomͦ a ftulticia recedit. uł erroĩe relinquit. qͥ ad
contemplandos errores ⁊ stulticiam transit: Sed
sap̃ia lux ẽ: erroi aut̃ ⁊ stulticia tenebre sunt.
Qͥ aut̃ in tenebrisẽ: nec tenebras uidet nec luc̃ẽ
Qui uͦ inluce ẽ. ⁊ tenebras uidet ⁊ lucẽ: qr om̃ia q̃
arguunt᷑. arguuntur ꝑ lucem. Qm̃ gͥ tenebras

Expanded text:
et non appropinquavit, vel illis, ut eorum et non appropinquavit, vel illis, ut eorum oculos ad veritatem illuminaret; vel istis ut eorum gressus ad virtutem dirigeret. Atque ideo nec caeci eam invenire potuerunt, nec claudi ad eam pervenire. Sed dicat sapientiam transire testatur, dicens: Transivi ad contemplandam sapientiam. Hoc est ergo quod considerare debetis. Qui enim ad sapientiam transit stultitiam relinquit. Et quid est quod sequitur? Errores quoque, et stultitiam. Si ad sapientiam transit qui ad contemplandam sapientiam transit, quomodo a stultitia recedit, vel errorem relinquit, qui ad contemplandos errores et stultitiam transit? Sed sapientia lux est; error autem et stultitia tenebrae sunt. Qui autem in tenebris est, nec tenebras videt, nec lucem. Qui vero in luce est, et tenebras videt, et lucem; quia omnia quae arguuntur, arguuntur per lucem. Quon
Abbreviated transcription (Latin):
habuert. ⁊ quanta illi miranda ⁊ imrtatione dig¬
na fecerunt: sectantes iusticiam. pietatẽ colentes.
seruantes castimoniam: Patientia confirmati. sta¬
biles fidelitate : prudentia circum spectiꝰ Ꝙ quid di¬
cemus. Numquid ħ omĩa bona non fuerunt:¬
S ed naturȩ non gr̃ȩ. conditionis ñ reꝑatiõis: bonaq̃
natura conseruauerat ne tota corrumꝑet᷑: non bo¬
na quȩ gr̃a dederat. ut natura ã corruptiõe lib̾aret᷑.
Bona. quȩ naturȩ quide gr̃a pͥmum exedicȩ decłat.
postea corruptȩ reliquerat: s a corruptione pur¬
gandȩ non suꝑaddiderat: Bona. quib b̃n condi¬
tȩ naturȩ pulcritudo ꝓbaretur. ñ quibꝰ głifican¬
dȩ celsitudo ac quire̾tur. Bona gͥ ꝓparte sua om̃ia
ista fuerunt: s uera bona non fuerunt: qr m̃te
ꝑ intentionẽ ad summũ bonũ non dirererunt.
Lhis om̃ib sapĩa inuenta non ẽ qr inuitate que¬

Expanded text:
habuerunt, et quanta illi miranda et imitatione dighabuerunt, et quanta illi miranda et imitatione digna fecerunt: sectantes justitiam, pietatem colentes, servantes castimoniam, patientia confirmati, stabiles fidelitate, prudentia circumspecti, et quid dicemus? Nunquid haec omnia bona non fueruntsed naturae non gratiae; conditionis, non reparationis: bona quae natura conservaverat ne tota corrumperetur, non bona quae gratia dederat, ut natura a corruptione liberaretur. Bona quae naturae quidem gratia primum conditae dederat; postea corruptae reliquerat; sed a corruptione purgandae non superaddiderat. Bona quibus bene conditae naturae pulchritudo probaretur; non quibus glorificandae celsitudo acquireretur. Bona igitur pro parte sua omnia ista fuerunt, sed vera bona non fuerunt; quia mentem per intentionem ad summum bonum non direxerunt. Et his omnibus sapientia inventa non e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ facti sunt plurimi bonoꝵ. suorũ contemptores:
s non uidioꝵ suorũ correctores. Listi qͦ usq ad aliqͥd
ꝑuenerunt. qr sp̾em pietatis habuerunt: s u̾itatẽ
non tenuerunt. Abiecerunt petuniam: s mabiciã
retinuerunt. Quod foris erat mundauert: ⁊ qͥintꝰ
erat pollutum tenuerunt. Hoc aut̃ sapĩa non fuit.
qr u̾itas non fuit: s falsa inago sola. Illi aũ puta¬
uerunt se ꝑiter uirtutum incetde: s quo tenderet
nescierunt: quia direttionẽ suam ⁊ finẽ non cogno¬
uerunt. &erant adhuc alii qui uirtutes quascła
habuerunt. ⁊ naturali ductu in eas ferebantur: &
transierunt. ⁊ ꝑuenert usq ad aliquid ⁊ ex quadã
parte naturȩ qua non dota corruptiomi subiacuit
bonũ uiderunt ⁊ concupiert̃: ⁊ datum ẽ eis multa
posse de ftudio urtutũ. ⁊ affectu ꝓbo ad bouitadem
ꝓcliui. Qͥs hoc nescit. quantos ⁊ illi uiros uͥtutum

Expanded text:
 putaverunt; et facti sunt plurimi bonorum suorum contemptores,  putaverunt; et facti sunt plurimi bonorum suorum contemptores, sed non vitiorum suorum correctores. Et isti quoque usque ad aliquid pervenerunt; quia speciem veritatis habuerunt, sed veritatem non tenuerunt. Abjecerunt pecuniam; sed malitiam retinuerunt. Quod foris erat mundaverunt, et quod intus erat pollutum tenuerunt. Hoc autem sapientia non fuit; quia veritas non fuit, sed falsa imago sola. Illi autem putaverunt se per iter virtutum incedere; sed quo tenderent nesciverunt, quia directionem suam et finem non cognoverunt. Et erant adhuc alii qui virtutes quasdam habuerunt et naturali ductu in eas ferebantur; et transierunt et pervenerunt usque ad aliquid; et ex parte quadam naturae, qua non tota corruptioni subjacuit, bonum viderunt et concupierunt. Et datum est eis multa posse de studio virtutum; et affectu probo ad bonitatem proclivi. Quis hoc nescit quantos et illi viros virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
runt ⁊ ꝑscrutati sunt sapient̾. ⁊ comp̃henderunt
secreta naturȩ. ⁊ inuenert occulta multa. ⁊ ni¬
chil hoꝵ sap̃ia fuit: qr om̃e hoc ꝑ sapĩam fac tũi
fuit. Supra om̃ia. quo ascenderunt: intͣ om̃ia
quo intrauerunt: ⁊ non erat ultra aliquid ubi sapi¬
entiam quere̾ potuissent. Ꝙ ceciderunt ⁊ defecerus
scrutantes scrutationes: ⁊ usum ẽ illis diuinũ aliqͦd¬
aut uet esse supͣ omia: ⁊ tñ il lud non cognouert
neq intellexerunt: s uidentes amplius caligauert᷑.
quia infirmis ocłis contra lumen splendidii impe¬
gerunt. Iceperunt falsa multa de uerd eftimare:
⁊ dm̃ corde suo ꝑuso comparare non qđ ipse erat: s
qđ ipsis uidebatur qui uide non potuerunt qͦd erat.
Iili aũ bñ uidere se existimauerunt ⁊ in cogitadioni¬
b sius euanuerunt. ⁊ peius excecati sunt ⁊ inuen¬
ti sunt ꝓfundius errantes. subtiluis ꝑscrutantes.

Expanded text:
runt, et perscrutati sunt sapienter; et comprehenderunt runt, et perscrutati sunt sapienter; et comprehenderunt secreta naturae, et invenerunt occulta multa; et nihil horum sapientia fuit, quia omne hoc per sapientiam factum fuit. Supra omnia quo ascenderunt, intra omnia quo intraverunt; et non erat ultra aliquid ubi sapientiam quaerere potuissent. Et ceciderunt et defecerunt scrutantes scrutationes; et visum est illis divinum aliquod esse supra omnia, et tamen illud non cognoverunt neque intellexerunt; sed videntes amplius caligaverunt, quia infirmis oculis contra lumen splendidum impegerunt. Et coeperunt falsa multa de vero existimare; et Deum corde suo perverso comparare, non quod ipse erat, sed quod ipsis videbatur, qui videre non potuerunt quod erat. Illi autem bene videre se existimaverunt, et in cogitationibus suis evanuerunt; et pejus excaecati sunt et inventi sunt profundius errantes, subtilius perscrutantes.
Abbreviated transcription (Latin):
ouerunt. Nam &ẽ gentilium philosophi. ⁊ ipsi ad
contemplancła sapĩam transire uoluerunt: sed
errauerunt atq euanuert̃ qi sem& ipsos ducere
uisqueqͦ ꝑuenant: In terra erant corpore: ⁊ ascen¬
derunt mente: ⁊ tͣnsiuerunt terrena omĩa. cȩles¬
tia scrutando. Qsq ad lunam. ⁊ usq ad solem.
usq ad sida cęli: deniq usq ad ipsum cȩłu. ⁊ usq
ad ipsum firmam̃tũ ingenio suo ascendert: ⁊ in¬
tellec tu ꝑuenerunt. ⁊quid erat ultra qͦ ꝑgere
potussent: Sed sapĩa suꝑ omĩa ħ ẽ: neq inuemi¬
ri potest intra om̃ia. ꝑ quam omĩa facta sunt.
Nic hil horum ẽ: a quo ẽ om̃e qͦd est. Sed uͥillud in¬
uenire potuissent: Nonuidebatur. ⁊ tñquere¬
batur: nec latere potuit ut non queret᷑: nec inues¬
tigari. ut inueniretur. Sapĩa intus erat. ⁊ ipsi foris
erant: ⁊ ingssi sunt mente post eam. ut transi¬
rent ad contemplanda sapĩam. Iinuestigaue¬

Expanded text:
verunt. Nam etiam gentium philosophi, et ipsi ad verunt. Nam etiam gentium philosophi, et ipsi ad contemplandam sapientiam transire voluerunt, sed erraverunt atque evanuerunt, quia semetipsos ducere usquequo pervenerant? In terra erant corpore, et ascenderunt mente et transiverunt terrena omnia, coelestia scrutando. Usque ad lunam et usque ad solem, usque ad sidera coeli, denique usque ad ipsum coelum et usque ad ipsum firmamentum ingenio suo ascenderunt, et intellectu pervenerunt. Et quid erat ultra quo pergere potuissent? Sed sapientia super omnia est, neque inveniri potest intra omnia, per quam omnia facta sunt. Nihil horum est, a quo est omne quod est. Sed ubi illud invenire potuissent? Non videbatur, et tamen quaerebatur; nec latere potuit, ut non loqueretur, nec investigari ut inveniretur. Sapientia intus erat, et ipsi foris erant; et ingressi sunt mente post eam, ut transirent ad contemplandam sapientiam. Et investigave
Abbreviated transcription (Latin):
qui sic transire noluerunt ad contemplanda sapi¬
entiam: primus abrahã magnus ille pat̾ de igne
chaldeoꝵ exiuit :⁊ transiuit ad contemplandam
templanda sapĩam ꝑgens. tnͣsiuit de mesopotamia
ueniens. ⁊ uidit dñm facie ad faciem: ⁊ salua facta
ẽ anima eius. Post istos. om̃s patriarchȩ. ⁊ omnes
ꝓpħȩ tnͣsiuerunt. ⁊ om̃s sap̃iam contẽplari uoluert.
⁊ uenit nouissime sapĩa ipsa ⁊ tͣnsiuit. ⁊ condem¬
qui transiuerant: ut contemplarentur eam. Beati
oc łi qui uident quȩ uos uidetis. Multi reges ⁊ mul¬
ti ꝓpħȩ uoluerunt uidere quȩ uos uidetis ⁊ n uide¬
runt: ⁊ audire quȩ auditis ⁊ non audierunt.
Hoc dix̃ ⁊ tnͣsiuit: ut pꝰ ilła transirent qui eam con-¬
uerunt plurimi: ⁊ multiplex facta ẽ sapientia.
& multi tnsire uoluert. ⁊ ꝑuenire nͥ potuerunt. qr
uiam nͥ tenuert̃. Alii tnͣsierunt ⁊ ꝑuenert̃: alii
tñsire uoluert̃ ⁊ ꝑtnͣsire nͥ potuert̃: qr ꝑ se ire puta¬

Expanded text:
qui sic transire voluerunt ad contemplandam sapientiam? Primus Abraham magnus ille pater de igne Chaldaeorum exivit, et transivit ad contemplandam templandam sapientiam pergens transivit de Mesopotamia veniens, et vidit Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima ejus . Post istos, omnes patriarchae et omnes prophetae transiverunt, et omnes sapientiam contemplari voluerunt. Et venit novissime sapientia ipsa, et transivit, et contemqui transiverant, ut contemplarentur eam. Beati oculi, qui vident quae vos videtis. Multi reges, et multi prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Hoc dixit, et transivit, ut post illam transirent, qui eam contverunt plurimi, et multiplex facta est sapientia. Et multi transire voluerunt, et pervenire non potuerunt; quia viam non tenuerunt. Alii transiernsire voluerunt et pertransire non potuerunt, quia per se ire puta
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens ocłos illuminatos ht̃: stultus nicħ uidet.
Sienu sapiens ocłos illuminatos ht. gͦ sapĩa illu¬
minat: ⁊ siftultus incħ uidet. gͦ fulticia exce¬
cat. Nam sapĩa lux ẽ. ⁊ illuminat: si habueris
oc łos quos illa attingit. Si aut̾ ocłos habes. uͥ n̾ ẽ lux
ocłos habes. s nicħ uides. Iquid ꝓdest ħ: S̾int gͦ
ocłi tui ubi lux ẽ: ne efficiaris quasi ocłos nͥ habets.

Expanded text:
t. Si enim sapiens oculos illuminatos habet, ergo sapientia illuminat. Et sit stultus nihil videt, ergo stultitia excaecat. Nam sapientia lux est, et illuminat. Si habueris oculos quo illa attingit; si autem oculos habes ubi lux non est, oculos habes, sed nihil vides. Et quid prodest hoc? Sint ergo oculi tui ubi lux
Abbreviated transcription (Latin):
& ħ totum sapĩa fecit pꝰqm eam contemplatꝰ ẽ: often¬
dens illi inluce sua prius tenebras eius. postea ⁊
lucẽ suam ⁊ totum in luce sua.⁊ ꝑ lucẽ suaoi
non erant tenebrȩ lux. nec in luce tenebrȩ erait:
s ꝑ lucem tenebrȩ uidebant᷑. ⁊ a luce diuideban¬
tur: ⁊ ait. Et uidi qi tm̃ p̃cecłet sapĩa stulticiam:¬

Expanded text:
Et hoc totum sapientia fecit postquam eam contemplatus est, ostenEt hoc totum sapientia fecit postquam eam contemplatus est, ostendens illi in luce sua prius tenebras ejus: postea, et lucem suam, et totum in luce sua, et per lucem suam. Et non erant tenebrae lux, nec in luce tenebrae erant; sed per lucem tenebrae videbantur, et a luce dividebantur, et ait: Et vidi quia tantum praece