comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ans c̃. U nusquisq enim ꝓse rationẽ
reddet. nec alieno testimonio quisquã
aduiuat᷑ apud dm̃. cui secreta cordis ap¬
parent. Q uix sibi quisq sufficit ut ei
testimonium ꝑhibeat conscientia sua.
Quis emm głabit᷑ mundum se habere
ẽ. ut a uobis iudicer aut ab humano
dic. Sed neq me ipsum udico. Qua¬
ꝓpter cum de se quisꝙ aut non om̃mno
aut uix ueram possit ferre sententiam
quomodo potest de alio uidicare cum
sciat nemo quid agatur in homine nͥ

Expanded text:
s. Unusquisque enim pro se rationem reddet, nec alieno testimonio quisquam adjuvatur apud Deum, cui secreta cordis apparent; et vix sibi quisque sufficit, ut ei testimonium perhibeat conscientia sua. Quis enim gloriabitur mundum se habere est, ut a uobis iudicer aut ab humano die; sed neque me ipsum iudico. quapropter cum de se quisque aut non omnino aut uix possit ueram ferre sententiam, quomodo potest de alio indicare, cum sciat nemo, quid agatur in homine, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
quod ibi agitur suspicari. quamquã
& in his rerum tenebris humanarũ
hoc est cogitationum alienarũ. ꝙ si
firmasq sententias continere debemꝰ
nec ante tempꝰ quicquã iudicare do¬
nec ueniat dñs & illuminabit abscon¬
dita tenebrarũ & manifestabit cogita¬
tiones cordis & tunc laus erit unicuiq erł de ci¬
a deo. Quando gͦ non erramꝰ in rebus uita
ut recta sit imꝓbatio uicioꝵ. uirtutũq xxiͦ
approbatio: ꝓfecto si errat᷑ in hominibꝰ
uenialis est humana temptatio. Hõ¬
dum reuelatum est iudicium. nox est.
apparebit dies. apparebit iudicium. Au¬
di apłm. Itaq nolite ante tempus qͥcꝗͣ
uidicare. Quid est ante tempꝰ  Ante
diem. Audi quia ante diem dixit. Do¬
nec ueniat dñs & illuminet abscondi¬
ta tenebrarum. & manifestabit cogitati¬
ones cordis. & tunc laus erit uncuiq¬
a deo. Nam mͦ quamoui ñ uides cor
meum. & non uideo cor tuum. nox.ẽ.
on enim scuus mortales. corda mor¬

Expanded text:
quod ibi agitur suspicari? Quanquam quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. dum revelatum est judicium: nox est; apparebit dies, apparebit judicium. Audi Apostolum: «Itaque nolite ante tempus quidquam judicare.» Quid est, «ante tempus?» Ante diem. Audi quia ante diem dixit: «Donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis nam modo quandiu non vides cor meum et non video cor tuum, nox est. Non enim scimus mortales corda mor
Abbreviated transcription (Latin):
autem ad nos ne ꝑnitiosa opinatione
fallamur. ut quia non possumꝰ homi¬
num indagare conscientiam. de ipsis
reb habcamus ueram certãq sententiã
hoc est ut si ille uel ille homo utrum
sit impudicꝰ pudicꝰ ue nescimus oderi¬
mus tam̃ impudicitiã & pudicitiam
diligamus. & si illum uel ilła inius¬
tum uistam ue nescimus. amemus tñ
iustitiam & iniustitiã detestem᷑. non
quas nobis ipsi errando confingimus
s quas fidelit̾ hanc appetendã illamq
uitandã in cdĩ ueritate conspicimius.
ut cum de ipsis reb quod appetendũ
est appetimus. quod deiitandum est
deuitamus ignoscat᷑ nobis quod de
actis hominum aliquando imino assi¬
duc ñ uera sentimus. Hoc enim adhu¬
manam temptationẽ ꝑtinere arbitror
sine qua ista duci non potest uita. ita
ut apłs diceret temptatio uos ñ appre¬
hendat nisi humana. Quidenim tã
humanum quam non posse inspicere
cor humanũ: & ideo non eius latebsͣ
ꝑscrutari. s plerumq aliud quam id

Expanded text:
autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id
Abbreviated transcription (Latin):
as ubi nillum crit ialum. millũ
lareit bonũ: Hacabitur di laudib
am erit om̃a mom̃ib. Nam quid ali¬
ud agatur uͥ neq ulla desidia cessabit᷑.
neq ulla indigentia laborabit᷑: nescio.
ammoneor etiam scõ cantico uͥlego ł
audio beati qui habitant in domo tu¬
a in scsa scłoꝵ laudabunt te.s

Expanded text:
as, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, uacabitur dei laudibus, qui erit omnia in omnibus! nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia cessabitur neque ulla indigentia laborabitur, nescio. admoneor etiam sancto cantico, ubi lego uel audio: beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te.
Abbreviated transcription (Latin):
Sao inquit quia non habitat in me.
hoe est in carne mea bonum. Hoce
llait: quia uicium carnis in re bi¬
ll non est bonum. Quod cum esse
dessiterit caro erit s iam uiciata uel
uciosa non erit. Quam tamen ad
nram ꝑtinere naturam idem
uistor ostendit. prnis dicendo. scioqͥa
ronhabitat in mie: quodꝰ ut expone¬
ret abdidit. hoc est in carne mea bo¬
lum. Se itaq dicit ẽẽ carnem suã.¬

Expanded text:
 inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum: quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non erit. quam tamen ad nostram pertinere naturam idem doctor ostendit prius dicendo: scio, quia non habitat in me, quod ut exponeret, addidit: hoc est in carne mea. bonum. se itaque dicit e
Abbreviated transcription (Latin):
habitans in carne nr̃a. & si manet
adhuc in menbris carnalib. minui ta¬
men non desinit in ꝓficientibꝰ. aliud
est gͦ recedere ab om̃i peccato quod in
oꝑe est. aliud recessisse ab om̃i peccato
quod in illa ꝑfectione tunc erit. Dr
obsecro apłe quando adhuc in carne
uiuens in uiis dñi ambulabas habe¬
bas peccatum. an sine peccato eras .d
Audiamus utrum se ipse seducat. an
respondet. Nonne legistis ubi confi-¬
teor dicens. non enim quod uolo facio
bonum. s quod nolo malum hoc ago.
Q̾ hoc audiuimus. iam itaq illum in¬
trogemus. Quomͦ in uiis dñi ambula¬
bas. si malum quod nolebas. hoc age¬
bas: cum psalmus sc̃s insonet dicens.
ñ enim qui oꝑantur iniquitatem in
uiis enis ambulauerunt : Audi conti¬
nuo respondentem. ꝑ sententiã const¬
quentem. Si quod nolo inquit egoħ
facio. iam ego non oꝑor illud s qued
habitat in me peccatum. Ecce quem¬
admodum qui ambulant mu
is dñi non oꝑantur pcccatum. & tam̃

Expanded text:
habitans in carne nostra, etsi manet habitans in carne nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui tamen non desinit in proficientibus. Aliud est ergo recedere ab omni peccato, quod nunc in opere est, aliud recessisse ab omni peccato, quod in illa perfectobsecro, Apostole, quando adhuc in carne vivens in viis Domini ambulabas, habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seducat, an  Hic ergo respondet. Nonne legistis ubi confiteor dicens. Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum hoc ago. Et hoc audivimus: jam itaque illud interrogamus, Quomodo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas; cum Psalmus sanctus insonet dicens, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» Audi continuo respondentem per sententiam consequentem: «Si quod nolo,» inquit, «ego hoc facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum» . Ecce quemadmodum qui ambulant in viis Domini, non operantur peccatum, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a tunc ꝑficientur quando ita sp̃m
caro consenserit. ut aduersus eum e¬
tiam ipsa non concupiscat. Hoc enĩ
uolumus. cum ꝑfectionem iustitiȩ
concupisenus. hoc intentione non
int̾missa uelle debemus. Sed quia
id ꝑficere in ista corruptibili carne
non possumus. ideo dixit. Uelle ad
inuenio. Uel sicut habent codices gͦ¬
ci. Uelle adiacet michi. ꝑficere autẽ¬
quia facere bonum est post concupi¬
scentias non ire. ꝑficer autem bonũ
est. non concupiscere. Non enim quod
uolo facio bonum. s quod nolo ma¬
lum hoc ago. S i autem sicut meliꝰ
sensit ambrosius. hoc etiam de se ipso
dicit apłs. nec iustors ẽ in hac uita ad
ꝑficiendum bonũ tanta libertas ꝓpͥȩ
uoluntatis. quanta erit in illa uita u¬
bi non dicet᷑. non quod uolo agoOm¬
nis qui ꝓficit recta intentione ꝓficieis¬
recedit ab om̃i peccato. & tanto inde
longinquior. quanto plenitudine ius¬
titie ꝑfectioniq ꝓpinquior. quia & ip¬
sa concupiscentia quod est peccatum

Expanded text:
ra tunc perficientur, quando ita spiritui caro consenserit, ut aduersus eum etiam ipsa non concupiscat. hoc enim uolumus, cum perfectionem iustitiae concupiscimus; hoc intentione non intermissa uelle debemus. sed quia id perficere in ista corruptibili carne non possumus, ideo dixit ad Romanosinuenio,. uel, sicut habent codices graeci: uelle adiacet mihi, perficere auteQuia facere bonum, est post concupiscentias non ire. Perficere autem bonum, est non concupvolo ago bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. Si autem sicut melius sensit Ambrosius hoc etiam de seipso dicit Apostolus, nec justorum est in hac vita ad perficiendum bonum tanta libertas propriae voluntatis, quanta erit in illa vita, ubi non dicetur, non quod volo ago. Omnis qui recedit ab omni peccato, et tanto inde longinquior, quanto plenitudini justitiae perfectionique fit propinquior, quia et ipsa concupiscentia, quod est peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
sator enim ꝙ antea erat. Sed ante ꝗͣ le¬
gem auduet peccatorem se ẽẽ nescie¬
bat. Dum audiuit: peccatum uidit.
Conatus est uincere: suꝑatꝰ atq pro¬
sratus est. factus est ꝙ legis preuari¬
cator. qui fuit antea nesciꝰ speccator.
slat concupiscentia: qñdo ante legẽ
sicurus peccabas. Hunc autẽ oppo¬
sus tibi obicib legis flininus concu¬
piscentiȩ. frenatus non siccatus: Quȩ
te ducebat obicibus nullis. obruit
te obicibus ruptis. Concupiscentia
tua minor erat. quando tuam moue¬
bat libidinem. Maior est quando tnͣ¬
scendit legeni. Nis nosse quam mag¬
na sit: Nide quod rupit. non con-¬
cupisces. Non homo dixit. ds dixit.¬

Expanded text:
cator enim et antea erat: sed antequam Lecator enim et antea erat: sed antequam Legem audiret, peccatorem se esse nesciebat. Legem audivit, peccatum vidit; conatus est vincere, superatus atque prostratus est; factus est et Legis praevaricator, qui fuit antea nescius peccator. erat concupiscentia, quando ante Legem securus peccabas, nunc autem oppositis tibi obicibus Legis, fluvius concupiscentiae frenatus est, non siccatus: quae te ducebat obicibus nullis, obruit te obicibus ruptis. Concupiscentia tua minor erat quando tuam movebat libidinem; omnis est, quando transcendit legem. Vis nosse quam magna sit? Vide quid rupit. Non concupisces; non homo dixit, Deus dixit
Abbreviated transcription (Latin):
Mala est lex quȩ dicit non concupi¬
sces. Hoc nec luxuriosus michi ce
nequam aliquis responderet. Qenĩ
ipsi homines flagitiosi quando rep̃¬
hendunt᷑ erubescunt. & quando st̃
int̾ castos lasciunre non audent. Con
ret non concupisces. Ibam enim ptꝰ
concupiscentiã meam. & qua trahe¬
bat currebam. eiusq ille ce¬
bras blandas. & ex carnali sua ui¬
tate iocundas. magnam felicitatẽ ar¬
cupisces. Ille homo qui putabat mag¬
num bonum esse. magnamq felicita¬
tem existimabat ea que posset concu¬
piscentiȩ suȩ non negare scquit᷑ qua
trahit. audit non concupisces. & cog-¬
noscit ẽẽ peccatum. Lex dicit. homo
audiuit. Deo credidit peccatum suũ
iudit. Qd̾ bonum putabat malum
esse cognouit. Holuit frenare concupi¬
scentiam suam ñ ire post cam. Strĩxit
se. conatus est. inctus est. Qui fuit an¬
te ignarus maloꝵ suoꝵs factus est docꝰ¬
tus. & penis ẽ uictus. Cepit esse ñ so¬
lum peccator. s etiam pͣuaricator sec-¬

Expanded text:
Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivire non audent. Si ret, Non concupisces. Ibam enim post concupiscentiam meam, et qua trahebat currebam, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem arcupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupisces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit; quod bonum putabat, malum esse cognovit: voluit frenare concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus est, victus est. Qui fuit antea nescius malorum suorum, factus est doctus, et pejus est victus: coepit esse non solum peccator, sed etiam praevaricator. Pec
Abbreviated transcription (Latin):
petitus talis inest animȩ legi dei
subiecta ẽẽ non potest. idest non po¬
test implere quod lex iubet. Sed si
sp̃alia bona desiderare ceꝑit &e tem¬
palia contempnere desinet carnis cẽ¬
prudentia. & spũi non resistet. Eadẽ
namq anima cum inferiora appetit:¬
carnis prudentiam hahbere dicit᷑ cũ
supiora prudentiam sp̃s. non quia
duutur animna uel exuitur: s ipsiꝰ ani¬
nis assectio. quȩ om̃ino cẽ desinet.
cum se totam ad suꝑna conuerterit.
lil autem in carne funt inquit:
De placere non possunt. id est qui
poluptatib carnis ad quiescunt. Ne
aus cmim de his cictum putaiet
qui de hac uita nondũ excesserunt.
oportunissime subiunxit.os au¬
tem non estis in carne s in sp̃u. Uti¬
q adhuc in hac uita constitutis loqui¬
tur. In sp̃u enim erant. quia in fide
& spe. & caritate sꝑalium rerum ad¬
quiescebant. Si tamen inquit sp̃s
d̃i habitat in uobis. Si quis autem

Expanded text:
petitus talis inest animae, legi Dei petitus talis inest animae, legi Dei subjecta esse non potest; id est, non potest implere quae lex jubet. Sed cum spiritualia bona desiderare coeperit, et temporalia contemnere, desinet esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudentiam carnis habere dicitur; cum superiora, prudentiam spiritus: non quia duitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum excesserunt, opportunissime subjunxit: Vos autem non estis in carne, sed in spiritu. Utique adhuc in hac vita constitutis loquitur. In spiritu enim erant, quia in fide et spe et charitate spiritualium rerum acquiescebant. Si tamen, inquit, Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑtimorẽ ñ poterant. Quicml
scd̃m carnem sunt quȩ carnis su
piunt id est carnalia bona ꝓ sumul
a autem sp̃s. uita &e pax qua p ͤ¬
tia carnis inunica est in dm̃.
Ipse ostendit cur dixerit inimica.
ne quis putaret ex ad uerso ali¬
ud uenire principium. Subiun¬
git enim & dicit. Iegi enun dĩ
ñ est subiecta. nec enim potest.
Ergo facere contra legem. hoc est
umicum esse in dm̃: non quia d̾o
aliquid noceri potest. s sibi nocet
quisquis resistit uoluntati d̃i. Hoc
est enim aduersꝰ stimulum calces
mittere. ut paulo apło cum adhuc
ecłam ꝑsequeret᷑ diuinitus dictũ
est. Sic est autem dictum. Legi e
ium non est subiecta. nec enim po¬
test tamꝙͣ si diccret᷑. Nre non cale¬
facit. nec enim potest. Quãidiu
enim nix est. ñ calefacit. Sed resol¬
ui potest & feruere. ut calefaciat.
Sed cum hoc facit. iam nix non . ẽ.
Sic & prudentia carnis dicitur cũ
anima ꝓmagnis bonis temꝑalia bo¬
na concupiscit. Quaidui enim ap-¬

Expanded text:
er timorem non poterant. Qui enim secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt: id est, carnalia bona pro summis tia autem spiritus vita et pax. Quia prudentia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit quid dixerit, inimica: ne quis putaret ex adverso aliud venire principium. Subjungit enim, et dicit, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum: non quia Deo aliquid nocere potest, sed sibi nocet quisquis resistit voluntati Dei: hoc est enim adversus stimulum calces mittere, ut Paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam persequeretur, divinitus dictum est . Sic est autem dictum, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest: tanquam si diceretur, Nix non calefacit; nec enim potest. Quamdiu enim nix est, non calefacit: sed resolvi potest et fervere, ut calefaciat; sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona concupiscit. Quamdiu enim ap
Abbreviated transcription (Latin):
erimus. Languoris huius ꝙ infirmi¬
tans. unde illicita desideria commo¬
uent. quod peccatum appellat apłs. u
nuersus reatus saeramento baptisma¬
is est solutus. cum om̃ibꝰ quȩ illi obe¬
iientes fecimus. diximus. cogitauimꝰ.
Nis nobis deinceps languor iste obess&:
sbedientiam preberemus. siue oꝑatio¬
ni. siue locutione. siue tacita assensio¬
N. donec etiam ipse sanaretur. Si
aitem quod illud facio. non ego ope
illuid s quod habitat in me pec¬

Expanded text:
erimus. Hujus languoris et infirmierimus. Hujus languoris et infirmitatis, unde illicita desideria commoventur, quod peccatum appellat Apostolus, universus reatus sacramento baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi obedientes fecimus, diximus, cogitavimus. Nec nobis deinceps languor iste obesset,obedientiam praeberemus sive operatione, sive locutione, sive tacita assensione, donec etiam iautem quod nolo illud facio, non ego operor illud, sed quod habitat in me pec
Abbreviated transcription (Latin):
ei uoluntas nr̃a consentit. & tencri
tiam corꝑis menbra. ne obeduan de¬
siaeriis euis. Quid enim opatur pec¬
catum nolentib nobis. insi sola illicita
desideria d Quib si uoluntatis non ad¬
pit idem apłs ubi dicit. Nongͦ regn&e
peccatum in ur̃o mortali corꝑe. ad o¬
bediendum desideriis enis. neq ex hibe¬
atis menbra ur̃a arma iniquitatis pec¬
cato. Sunt itaq desideria peccati. qͥbꝰ
nos ꝓhibuit obedire. O ꝑant᷑ gͦ ma-
lum malum hec desideria. quibus
si obedimus & nos oꝑamur. Si autem¬
obtemꝑantes apł̃o non eis obedimus. ñ
ilud nos oꝑamur. s quod in nobis ha-¬
bitas peccatum. Si autem desideria
nilla haberemus illicita. nec nos nec
peccatum mali aliquid oꝑaret᷑ in nob̃.
Motum porro illiciti desiderii cui ño
bediõ. non id nos oꝑamur. ideo & nos
agere dicimur. qm̃ non est nature
ingor alienȩ. s langor est nr̃e. A quo
languore om̃ino salui erimus: cum
& animno & corꝑe immortales facti fu-¬

Expanded text:
oluntas nostra consentit, et tenet etiam corporis membra, ne obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi sola illicita desideria? Quibus si voluntatis non adpit idem apostolus, ubi dicit: «Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato» . Sunt itaque desideria peccati, quibus nos prohibuit obedire. Operantur ergo peccatum haec desideria; quibus si obedimus, et nos oobtemperantes apostolo, non eis obedimus, non illud nos operamur, sed quod in nobis habitat peccatum. Si autem desideria nulla haberemus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti deobediendo non id nos operamur, ideo et nos agere dicimur, quia non est naturae vigor alienae, sed languor est nostrae, a quo languore omnimodo salvi erimus, cum et animo et corpore immortales facti fu
Abbreviated transcription (Latin):
apłm confitentẽ: nondum eum ad tan¬
tam ꝑfectionem iustitiȩ ꝑuenisse: qnͣ¬
tam ẽẽ in angłis credimus. Quorũ
angłoꝵ equalitatem sꝑamus. si ad qd̾
uxores ducent. non enum incipient
mori. s erunt equales angłis d̃i Di-¬
cit gͦ aliquis. & tu unde scis quia pau¬
lus apłs angłi iustitiam & ꝑfectionem
nondum habebat: Non facio iniuri¬
apło. alium testem non quero. suspi-¬
cantem non curo. Dic michi sc̃e pau
isti non quod uolo ago.s quod odi
illud facio. existunt qui dicant quod
alium nescio. quem in te transfigu¬
raueris. laborantem. deficientẽ. uic¬
tum. captiuum. Tumichi de te: ubi
nemo dubitat quia loqueris de te.

Expanded text:
Apostolum confitentem, nondum eum ad tanApostolum confitentem, nondum eum ad tantam perfectionem justitiae pervenisse, quantam in Angelis esse credimus: quorum Angelorum aequalitatem speramus, si ad hoc ent, neque uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales Angelis Dei cit ergo aliquis: Et tu unde scis quia Paulus apostolus angeli justitiam et perfectionem nondum habebat? Non facio injuriApostolo, alium testem non quaero; suspicisti, Non quod volo ago; sed quod odi, illud facio; existunt qui dicant, quod alium in te nescio quem transfiguraveris laborantem, deficientem, victum, captivum. Tu mihi dic de te, ubi nemo dubitat quia loqueris de te.
Abbreviated transcription (Latin):
illud occidit. Concupiscentiã terruit:
non extinxit. Fecit timorem penȩ ñ
amorem iustitiȩ. Quid gͦ. Quid du¬
bitamus: ad hoc datam ẽẽ legẽ. ut
inueniret se homo:Quando enim
d̾s non ꝓhibebat a malo: latebat se ho¬
mo. Hires suas languidas non inuenit:
nisi quando legem ꝓhibitionis accepit.
Scimꝰ in quit quia lex sꝑalis: ego autẽ
Icarnalis sum. uenundatus sub pecca¬
to. Quod enim oꝑor ignoro. Non enĩ
quod uolo hoc ago: s quod odi illud¬
tu es. aut tu es. aut ego sum. Si gͦ ali¬
quis nr̃m. ẽ. ipsum quasi de ip̃so audi¬
amus: & non irati nos corrigamus. Si
dixit. non quod uolo ago s quod odi
illud facio. tanꝗͣ uellet ẽẽ castus & es¬
set adulter. aut uellet ẽẽ misericors.¬
esset impius. Sed ad quid: Uolo non
concupiscere & concupisco. Lex inquit
dixit. non concupisces. Homo legem
auduit: uicium agnouit. Dellũ indi¬
.xit: captiuitatem inuenit. Sed forte

Expanded text:
illud occidit. Concupiscentiam terruit, illud occidit. Concupiscentiam terruit, non exstinxit: fecit timorem poenae; non amorem justitiae. Quid ergo? Quid dubitamus ad hoc datam esse legem, ut inveniret se homo? Quando enim Deus non prohibebat a malo, latebat se homo. Vires suas languidas non invenit, nisi quando legem prohibitionis accepit.scimus, inquit, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, uenundatus sub peccato. quod enim operor, ignoro; non enim quod uolo, hoc ago, sed quod odi, illudtu es, aut tu es, aut ille est, aut ego sum. Si ergo aliquis nostrum est, ipsum quasi de ipso audiamus, et non irati nos corrigamus. Si dixit, Non quod volo ago; sed quod odi, illud facio, tanquam vellet esse castus, et esse adulter; aut vellet esset misericors,esset impius. Sed ad quid? Volo non concupiscere et cdixit, « Non concupisces. » Homo legem audivit, vitium agnovit, bellum indixit, captivitatem invenit. Non omne
Abbreviated transcription (Latin):
catum ut appareat peccatum ꝑ bonũ
lex: s peccatum. ẽ. mors. Iamdudũ au¬
tem dixerat. sine lege peccatũ mortuũ
est. ubi uos admonueram. quia mor¬
tuum dixit. absconditum ẽ. latet. ñ
aparet. Modo iudete. quam uere ita
dictum sit. Peccatum inquit ut appa¬
rat peccatum. Non dixit ut sit: qui¬
a erat & quando non apparebat pecca¬
tum. Quid est ut appareat peccatum ᷤ
Quia concupiscentiã nesciebam nisi
lex diceret. non concupisces. Non di
ait concupiscentiam non habebam.
s concupiscentiam nesciebã. Dic etiã
lhic non ait. ut sit peccatum. s ut ap¬
pareat peccatum: ꝑ bonum michi o¬
batum ẽ mortẽ. Quam mortem: Ut
liat supra modum peccator. aut pec¬
catum ꝑ mandatũ. Quare supra modũ
Quia iam & p̃uaricatio. Ubi enim
lex non est: nec preuaricatio. Et inuen¬
tum est michi mandatũ quod erat ad
uitam. Quid enim tam ꝑtinens ad ui¬
tam. quam non concupisces: Hoc ẽẽ
in mortem. Peccatum enim occasione
accepta. ꝑmandatum fefellit me. & ꝑ

Expanded text:
pareat peccatum, per bonum lex, sed peccatum est mors. Jamdudum autem dixerat , « sine lege peccatum mortuum est, » ubi dixeramus, quia mortuum dixit, absconditum, est; latet, non apparet. Modo videte, quam vere ita dictum sit: « Peccatum, » inquit, « ut appareat peccatum. » Non dixit, ut sit, quia erat, et quando non apparebat peccatum. Quid est, ut appareat peccatum? Quia « concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret; Non concupisces. » Non ait, concupiscentiam non habebam; sed, concupiscentiam nesciebam. Sic etiam hic non ait, ut sit peccatum, sed « ut appareat peccatum; per bonum mihi operatum est mortem. » Quam mortem? « Ut fiat supra modum peccans peccatum per mandatum. » Quare supra modum? Quia jam et praevaricatio. Ubi enim lex non est, nec praevaricatio. « Et inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam : » quid enim tam pertinens ad vitam, quam non concupisces? « hoc esse in mortem. » Peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me, et per
Abbreviated transcription (Latin):
tur in nobis uel quibus nobis: His audi
cupiscentiis consentire. Quid est sedm
sp̃m ambulare:  Adiuuari spũ in mert
& concupiscentiss carnis non obedire. Si
gͦ implet᷑ in nobis lex implet᷑ in nobis a¬
stitia dei. Modo interim implet᷑ posti
cupiscentias tuas non eas. Quiequd
nim illa concupiscentia caris egit i
nobis peccatorũ preteritorũ. siue in fil
siue in dictis. siue in cogitationib tmi
deletum est sacio baptisinate. Oñ s
bita deleta sunt una indulgentia bi¬
stat gͦ cum carne conflictus. quia all
ta est iniquitas. s manet infirmitas

Expanded text:
tur nobis, vel quibus nobis? Vis audircupiscentiis consentire. Quid est, secundum spiritum ambulare? Adjuvari spiritu in mente, et concupiscentiis carnis non obedire. Sic ergo impletur in nobis lex, impletur in nobis justitia Dei. Modo interim impletur, Post concupiscentias tuas non eas . enim illa concupiscentia carnis egit in nobis praeteritorum peccatorum, sive in factis, sive in dictis, sive in cogitationibus; totum deletum est sacro Baptismate: omnia debita delevit una indulgentia. Restat ergo cueta est iniquitas, sed manet infirmitas
Abbreviated transcription (Latin):
re liberi critis. Sedhȩc uoluntas quȩ¬
lib̾a est in malis. quia delectat᷑ malis
Non potest homo boni aliquid uelle.
nisi adiuuet᷑ ab eo qui malum ñ po¬
test uelle. Lib̃os dicimus ad facienda
oꝑa pietatis eos: quibus dicit apł̃s
Nunc autem liberi a peccato serui
autem facti deo. habetis fructũ urm̃
in scificationem: finem uͦ uitam et̃¬
nam. hunc in scificationem fructũ
qui fructus proculdubio caritas est
atq oꝑa enis. nullomͦ habere posse
fructu loquebatur magister d̾s: qnͣ¬
do palmitib in se manentibꝰ dicebat.
sine me nichil potestis facere. Unde
ces est oꝑum bonorum: grãm d̃i ap-¬
pellat apłs. Stipendium inquit pec¬
cati mors: gr̃a autem᷑ uita ȩterna. in
oꝑe militiȩ debitum redditur: non
donat᷑. Ideo dixit stipendium peccati
mors ut mortem peccato non imme¬
rito illatam s debitam demonstra¬
ret. Gr̃a uero non gratis est: gr̾a nonẽ.
Intelligendum est igitur etiam ipsa

Expanded text:
re liberi eritis. cum itaquere liberi eritis. cum itaquelibera est in malis, quia delectatur malista non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Liberos autem dicimus ad facienda opera pietatis, eos quibus dicit Apostolus. « Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem; finem vero vitam aeternam. » Hunc in sanctificationem fructum, qui fructus procul dubio charitas est, atque opera ejus, nullo modo habere possemfructu loquebatur magister Deus; quando palmitibus in se manentibus dicebat. « Sine me nihil potestis facere . Unde ces est operum bonorum gratiam Dei commendat Apostolus: Stipendium, inquit, peccati mors, gratia autem Dei vita aeterna inopere militiae debitum redditur, non donatur. Ideo dixit: stipendium peccati mors, ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret; gratia autem nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
in peccatore non periit. ut ꝑ ipsum pec¬
cent maxime om̃s qui cum aedlectati¬
one peccant & amore peccati. & eis pla¬
cet quod eis libet. Unde & apłs. Cũ
essctis inquit scri peccati: liberi fuis¬
tis nstitiȩ. E ccc ostendunt᷑ etiam
peccato minime potuisse. nisi alia li¬
b̾tate seruire. libi gͦ a iustitia non st̃
nisi arbitrio libertatis. Lib̃i autem a
peccato non fiunt: nisi gr̃a saluatoris.
Propt̃ quod ammirabilis doctor. etiã
uerba ip̃sa discreuit. Cum cium ser-¬
ui essctis inquit peccati: liberi fuistis
iustitiȩ. Quem gͦ tunc fructum ha-¬
biustis. in his in quib nc̃ crubescitis
Nam finis illoꝵ mors ẽ. Nunc autẽ
liberi a peccato scrui autem facti deo
habetis fructum urmͣ in scĩficationt̃.
finem uͦ uitam et̾nam. Liberos dixit
iustitiȩ non lib̃atos. A peccato autẽ
non liberos. ne sibi hoc tribuerent.
s uigilantissime maluit dicere libe¬
ratos referens hoc ad illam dñi sentẽ¬
tiam. si uos filius lib̃auerit: tunc ue¬

Expanded text:
in peccatore non periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant et amore peccati et hoc eis placet quod eos libet. unde et apostolus: cum essetis, inquit, serui peccati, liberi fuistis iustitiae. ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse nisi alia libertate seruire. liberi ergo a iustitia non sunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato non fiunt nisi gratia saluatoris. propter quod ammirabilis doctor etiam uerba ipsa disereuit: cum enim serui essetis, inquit, peccati, liberi fuistis iustitiae. quem ergo tunc fructum habuistis in his, in quibus nunc erubescitis? nam finis illorum mors est. nunc autem liberati a peccato, serui autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. liberos dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatos\' referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius liberauerit, tunc ue
Abbreviated transcription (Latin):
ps. dle gratuite gr̃e hoc est uere grͣe cõ¬
mendatione sententiam: Nonne ds̃ stul¬
tm fecit hercticorum sapientiam.. Qͥd
antem agebatur ut hoc apł̃s diceret.
ut eorum geminorum cõmemoraret ex-¬
emplum. quid ꝑsuaderc moliebat᷑. qͥd
inculcart cupiebat  Nempe hoc qd̃
ipsoꝵ obpugnat amentia. quod suꝑbi
non capiunt. quod sapere nolunt. qui
ignorantes d̃i iustitiã & suam uolentes
cinsticuere uistitiȩ d̃i non sunt De ipsa¬
iis filios commemoeabat. Quod enum ꝓ¬
mitit c̾s: non facit nisi ds̾. Commen¬
dans gͦ filios ꝓmissionis: hoc prius sig
isicatum ostendit ꝑ ysaac filium abra-¬
meo quem non genuit usitatus ordo na¬
dure de sterilib iuscerib & senectute con-¬
salis ut in filiis d̃ĩ qui futuri preminti¬
alntur hoc esset diuni muneris ñ hu¬
man. in ysaac inquit uocabitur tibi se¬
nen. Hoc est non qui filii carnis hi filii
ui s sli ꝓmissionis depuitantur in sem̃¬

Expanded text:
s de gratuitae gratiae, hoc est verae gratiae commendatione sententiam? Nonne stultam fecit Deus haereticorum sapientiam? 36. Quid autem agebatur, ut hoc Apostolus diceret, ut eorum geminorum commemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? Nempe hoc quod ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt, quod sapere nolunt qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justititiae Dei non sunt so promissionis filios commemorabat. Quod enim promittit Deus, non facit nisi Deus. Commendans ergo filios promissionis, hoc primum nificatum ostendit per Isaac. filium Abrah in eo. quem non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ut in filiis dei, qui futuri praenuntiabantur, hoc esset signum diuini operis non humani, in Isaac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in sem
Abbreviated transcription (Latin):
um. sortitudinem. scientiam. pieta¬
tem. timorem cdĩ. nisi scdm ꝓpħicũ
iloquium accepisset sp̃m sapientie: in-¬
uillectus. consilii. & fortitudmis. scienti¬
s. & pietatis. & timoris d̾i. sicut non
hab̾et urtutem. caritatem. continen¬
dam nisi accepto spũ de quo dicit a¬
pl̃. non enim accepimus sp̃m timo¬
ris. s uiitutis & caritatis. & continẽ¬
A ita non baberet sidem. nisi acce¬
pisset spm̃ fic̃i. de quo idem ipse ait.
Habemus autem eundẽ sp̃m sidei sẽ¬
cundum qł scriptum est. Credidi
apdi qił locutus sum. ꝙ nos credimꝰ
ꝓpter quod & loquinur. Non autẽ
merito accipi s miscdia euis qui cu¬
uis uult miscret᷑ manifeste ostendit
ubi de ipso ait. Miscdiam consecu¬
tus sum ut fidelis cem.¬

Expanded text:
um, fortitudinem, scientiam, pietaum, fortitudinem, scientiam, pietatem, timorem dei, nisi secundum propheticum eloquium accepisset spiritum sapientiae et intellectus. consilii et fortitudinis. scientiae et pietatis et timoris dei, sicut non haberet uirtutem, caritatem. continentiam, nisi accepto spiritu, de quo dicit apostolus: Non enim accepimus spiritum timoris sed uirtutis et caritatis et continentiae, ita non haberet fidem, nisi accepisset spiritum fidei, de quo idem ipse dicit: Habentes autem eundem spiritum fidei. secundum quod scriptum est: ‛Credidid et locutus sum\', et nos credimus, propter quod et loquimur. non autem merito accipi sed misericordia eius. qui. cuius uult. miseretur, manifestissime ostendit. ubi de se ipso ait: Misericordiam consecutus sum. ut fidelis e
Abbreviated transcription (Latin):
uelit ex corum uoce qui nolunt ac¬
cipere quod suꝑiꝰ dixerat. ergo cuius
iult miseret᷑ & quem uult oblurat.
saib itaq cum apło dicamus. Non
emim melius illo inuenire possumꝰ
quid dicamus. O homo tu quis es qͥ
respondcas deo: Querimus enim me¬
ntum obdurationis & inuemimus. Me¬
nto namq peccati uniuersa massa dãp¬
nata est N ec obdurat ds imꝑtiendo
nalitiam. s non imꝑtiendo miscđiam.
Quib enim non imꝑtit᷑ nec digni funt
nec merentur. ac potius ut non imꝑti¬
atur hoc digni sunt. hoc merentur.
Auerimus autem meritum miscł̃ie
nec inuenimus quia nullum est. ne
gre uacuctur. si non gratis donatur
s meritis redditur. Si enim dixerimꝰ
fidem p̃cessisse in qua esset meritum
grẽ. quid meriti habeat homo ante
sidem ut accipiat᷑ sidemͦ. Quid enun
babet quod non acceꝑit: Si autem
acrepit quid głatur quasi non acce-¬
ꝑit d Sicut enim non haberet ho¬
mo sapientiam. intellectum. consili-¬

Expanded text:
uelut ex eorum uoce. qui nolunt acuelut ex eorum uoce. qui nolunt accipere, quod superius dixerat: Ergo, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat. talibus itaque cum apostolo dicamus — non enim melius illo inuenire possumus, quid dicamus -:s o homo. tu quis es. qui respondeas deo? Quaerimus enim meritum obdurationis et inuenimus. merito namque peccati uniuersa massa damnata est nec obdurat deus impertiendo malitiam sed non impertiendo misericordiam. quibus enim non impertitur. nec digni sunt nec merentur ac potius, ut non impertiatur, hoc digni sunt hoc merentur. quaerimus autem meritum misericordiae nec inuenimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis donatur, sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praecessisse. in qua esset meritum gratiae, quid meriti habebat homo ante fidem, ut acciperet fidem? quid enim habet, quod non accepit? si autem accepit. quid gloriatur. quasi non acceperit? sicut enim non haberet homo sapientiam, intellectum, consili
Abbreviated transcription (Latin):
aliud in contumeliam debitam ꝓt̃
irȩ iustitiam: & ut notas faurter l¬
intias głȩ suç in uasa misc die: sr os¬
tendens quid eis largiatur. cum id
supplicium recipiant uasa ire. quo
parit᷑ om̃ib debebatur. Satis si n¬
terim xp̃iano ex fide adhuc uniuen-¬
ti. & nondum cernenti quod ꝑsecti
ẽ. s ex parte scienti nosse uel credert
quod neminem ds lib̾et nisi gran¬
neminem dampnet nisi equissima
illũ liberet aut non liberet scrutet̾
qui potest. uidicior̃q eus tam mag¬
nũ ꝓfundum. uerumptam̃ caueat pͥ¬
cipitium. Numquid enim unqutas
apud dm̃ : absit. S insctutabilas
uidicia cuis. & inuestigabiles us el
Hic isti iterum liberi arbitrii desa¬
sores. immo deceptores quia uislaus.
ꝙ inflatores quia p̃sumptores. nol
aduersum s aduersum cugłium
cuturi quid aliud dicent quam i
obiecit: Dicis itaq michi. Qusd al¬
huc conquerit᷑ : Nam uoluntau ĩ
quis resistit: Hanc contradiliͤ
sbimecipsi tamꝗͣ ab altero opposuit

Expanded text:
meliam debitam propter irae justitiam, et ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae, sic ostendens quid eis largiatur, cum id supplicium recipient vasa irae, quod pariter omnibus debebatur? Satis sit interim christiano ex fide adhuc viventi et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet nisi gratneminem damnet nisi aequissima illum liberet aut non liberet, scrutetur, qui potest, iudiciorum eius tam magnum profundum. uerum tamen caueat praecipitium. numquid enim iniquitas apud deum? absit! sed inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae  isti liberi arbitrii defensores. immo deceptores quia inflatores et inflatores quia praesumptores non aduersus nos sed aduersus euangelium locuturi quid aliud dicent quam idobiecit? Dicis itaque mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit
Abbreviated transcription (Latin):
resistit: Hoc est enim dicere. Quid
de nobis fit querela quod dnm ossen¬
damus male uiuendo. cum illius
uoluntati nemo possit resistere ⁊ qͥ
nos obdurauit miscłiam non p̃stantri
Si gͦ illos non pudet hac excusa ione
non nobis s apło contradicere. cur n
idemtidem dicere: O homo tu quss
qui respondeas deo & Numquid dicr i
mentum ei qui fuixit se. quare me uo
fecisti: Annon habet potestatem figus
ꝙ dampnata facere aliud uas in honi¬

Expanded text:
resistit? hoc est enim dicere: \'Quid resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo possit resistere. qui nos obdurauit misericordiam non praestando?\' si ergo illos non pudet hac excusatione non nobis sed apostolo contra dicere, cur nos idem atque identidem dicere:s o homo. tu quis es, qui respongmentum ei qui se finxit: quare me sic fecisti? annon habet potestatem figulus a facere aliud uas in hon
Abbreviated transcription (Latin):
sericors fuero. lgitur non uolentis neq
curitntis s miserentis est dĩ. atq in
uasis que ꝑfecta sunt ad ꝑditionem
que dampnate debita est masse. ag¬
noscant uasa ex eadem massa in ho¬
norcm facta quod eis miscdia diui¬
na largita sit. D icit enim inquit
scͥptura pharaoni. quia ad hoc te ex¬
Icitaui ut ostendam in te potentiã
meam. & ut głisicet᷑ nomen meum ĩ
umuersa terra. Demq ad utrumq c̃¬
cludit. E rgo cuius uult miseret᷑.
& quem uult obdurat. Hoc facit ap̃
quem non est: iquitas. Miseretur i¬
iustissimo merito. Sed dicat adhuc
suꝑbi & infidelis elatio. ł puniti dãp¬
nit homini. Hhomo tu quis es qui
respondeas deo: Audiat hȩc & ñ
contempnat. Quod si contempserit e¬
tiam ut contempneret se inueniat
obduratum. Si audem non contemp¬
serit: etiam ut non contempneret se
excusabunt modo. Nempe illo quem
breuit᷑ tamꝗͣ ex eorum uoce sibi obie¬
cit apłs. ut dicant. Quid adhuc con¬
queritur e Nam uoluntati eus quis

Expanded text:
olentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Atque ut in vasis quae perfecta sunt in perditionem, quae damnatae debita est massae, agnoscant vasa ex eadem massa facta in honorem, quid eis misericordia divina largita sit, dicit enim, inquit, Scriptura ad Pharaonem: Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te patientiam meam, et ut glorificetur nomen meum in universa terra . Denique ad utrumque concludit: Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Hoc facit apud quem non est iniquitas. Miseretur ijustissimo merito. Sed dicat adhuc superba et infidelis elatio, vel puniti damnit homini. « O homo, tu qui es, » ut « respondeas Deo? » Audiat hoc, et non contemnat. Quod si contempserit, etiam in hoc ut contemneret, se sciat obduratum; si autem non contempserit, etiam ut non contemneret, se excusabunt modo? Nempe illo, quem breuiter tamquam ex eorum uoce sibi obiecit apostolus. ut dicant: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam quȩ sursum est lib̃am matm
nr̃am et̾nam in cęlis. Unde ꝑspicit᷑
qui ad t̾renum regnum. & qui ꝑtine¬
ant ad regnum celoꝵ. Istam distincti¬
onem qui etiam illo temꝑe ꝑ cd̃i grãm
intelligentes. filii ꝓmissionis effecti st̃
noui testamenti heredes in occulto di
consilio deputati sunt. etiam si uetus
testam̃tum ꝓ tempoꝵ distributione
duunitus datum ppło ucteri congru¬
enter ministrauer̃t. Non solum au¬

Expanded text:
ad eam quae sursum est, liberam matrem ad eam quae sursum est, liberam matrem nostram aeternam in caelis. unde perspicitur qui ad regnum terrenum et qui pertineant ad regnum caelorum. istam distinctionem qui etiam illo tempore per dei gratiam intellegentes filii promissionis effecti sunt, noui testamenti heredes in occulto dei consilio deputati sunt, etiamsi uetus testamentum per temporum distributionem diuinitus datum populo ueteri congruenter ministrauerunt. Quom
Abbreviated transcription (Latin):
lii carnis hi filii dĩ. s filii ꝑmissionis hi¬
deputant᷑ in semen. Promissionis uer¬
bum hoc est. Ad hoc tempus ueniã.
& erit sarc filius. Tene mente filios
ꝓmissionis. qm̃ qui ꝓmisit potens est
ii dicendo nos facimꝰ. quod ille factu¬
rum se ẽẽ ꝓmisit. In ysaac quippe qui
abrahȩ ꝓmissus est filius hi sunt pre¬
figurati. non qui se ipsos iustos. s qͦs
ds fuerat ipse facturus. Unde uniu̾
se ꝑ iph̃am dicit eccłe. Ego enim sum
dñs qui facio. Propter quod & filii
ciebat quid loqueretur tantus apłs: gestis pe¬
qui duo testamenta in ancilla & lib̾a lagũ.
allegorica signisitione ẽẽ distincta dice¬
bat. ueteri filios carnis. nouo filios ꝓ¬
missionis attribuens. Non qui filii car¬
nis inquit hii fillũ d̃i. s filii ꝓmissioni
deputantur in semen. fili gͦ carnis ꝑ-¬
tinent ad terrenam ihrłm quȩ seruit
cum filiis suis. filii autem ꝓmissionis

Expanded text:
lii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis lii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantverbum hoc est, Ad hoc tempus veniam, et erit Sarrae Filius. Tene in mente filios promissionis, quoniam qui promisit potens est ni, dicendo, Nos facimus: quod ille se facturum esse promisit. In Isaac quippe, qui Abrahae promissus est filius, hi praefigurati sunt, non qui se ipsos justos, sed quos Deus fuerat ipse facturus? Unde universae per prophetam dicit Ecclesiae: Ego enim sum Dominus, qui facio te . Propter quod et filii nim quid loqueretur tantus apostolus, qui duo testamenta in ancilla et libera allegorica significatione distincta esse dicebat ueteri filios carnis, nouo filios promissionis attribuens. non qui filii carnis, inquit, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. filii ergo carnis pertinent ad terrenam Ierusalem, quae seruit cum filiis suis, filii autem promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
eius deras ciciendis uoluntatem eonui¬
ps uoulet impłert. in ysaac uocabitur
Msemcu. & certe ibi sequituar ae dicit᷑.
¶E llum auteim ancille huus ũ nag¬
nã gentem illum faciã. quia semen tu-¬
um est. Quomodo gͦ dictum est in
ysaac uocabitur tibi sem̃ cum & his¬
ap̃inahelem ds semen eius uocauerit.
Exponens autem apłs quid sit in ysaac
uocabit᷑ fibi semen. idest inquit non
qui filii carnis hii filii dĩ. s filii ꝓmissi¬
onis deputant᷑ in semine. Ac ꝑ hoc filii
ꝓmissionis ut sint semen abrahe in
ẏsaac uocantur. hoc est in xp̃m uocan¬
apłs ostendere quod ea que ꝓmisit ds̾
potens est & facere. ubi maxume gr̃ã cõ¬
mendat᷑. cuius estis inmici. Neq enĩ
potestate hominum ẽ ut ds impleat
que ꝓmisit. & non iͥpsius qui ꝓmisit.
excidere uerbum di. Non enim om̃s
qui ex isrł hi sunt israclite. neq quia ft̃
semen abrahȩ om̃s filii. S in ysaãc uo.¬
cabitur tibi semen. hoc est non qui fi¬

Expanded text:
eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est. Quo modo ergo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cum et Ismaelem Deus semen eius uocauerit? Exponens autem apostolus quid sit: In Isaac uocabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine. Ac per hoc filii promissionis, ut sint semen Abrahae, in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocanPaulus ostendere, quod ea quae promisit Deus, potens est et facere; ubi maxime gratia commendatur, cujus estis inimici: neque enim in potestate hominum est, ut Deus impleat quae promisiexcidere uerbum dei. non enim omnes, qui ex Israhel hi sunt Israhelitae, neque qui sunt semen Abrahae, omnes filii, sed in Isaac uocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui fi
Abbreviated transcription (Latin):
ianpus ueniam. & erit sarȩ filius. Non
blm autem inquit s et rebecca ex ii
Dontubiti habens y saae patuis nr̃i.
quidem unius patris mutata forte in
melius uoluntate głaretur iacob diccis
idco se a crtatore dilectum. quia pater
eius quando eum seminauit melioribꝰ
laudabilior morib fuit : Ex uno inqͥt
concubitu. Unum tunc ad eos semi¬
nandos patris. unum ad concipiendos
meritum matris. quia & si mater cos
donec pareret uiscerib portauit inclu¬
sos. & forte uoluntates affcctionesq ua-¬
riauit. non uni s ambobꝰ utiq uaria¬
uit. quos parit uentie portauit. Inten-¬
quo dictum est. lacob dilexi. nisi in do¬
mino głari. ut cum ex eodem patie ca-¬
dem matre uno concubitu anteꝗͣ ali¬
quid egissent bom aut mali. alterũ
cob ex illa massa originalis iniquita¬
tis ubi frem cum quo habuit cõmu¬
nem causam uidet ꝑ iustitiam meruis¬
se dampnari. ñ nͥ ꝑ grãm se potuisse
discerni. nondum enim nascentibus
inquit nec aliquid agentibꝰ boni aut

Expanded text:
t Sarrae filius.\' non solum autem. inquit, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit. quos pariter uentre portauit. Intenquo dictum est: Iacob dilexi. nisi in domino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem matre, uno concubitu. antequam aliquid egissent boni aut mali, alterum cob ex illa massa originalis iniquitatis, ubi fratrem, cum quo habuit communem causam, uidet per iustitiam meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisse discerni. nondum enim nascentibus. inquit, nec aliquid agentibus boni aut
Abbreviated transcription (Latin):
ut intelligeret᷑ hoc aꝑtum postea po
ꝓpham. quod anteꝗͣ illi nasccient᷑ it
in di predestinatione ꝑ grãm. Qude¬
nim diligebat in iãcob anteꝙͣ. nauis¬
non sccisset aliquid boni. nisi granu¬
in esau antcꝗͣ natus sccisset aliquid
mali. nisi originale peccatum. Namñi
illo diligeret iustitiam quã nullami¬
le fecerat. neq in isto odisset natiri¬
quam bonam ipse feccrat. Cum cu
rem stupendam ꝓposuisset quorid
de ñdum natis nec aliquid agenib
boni aut mali recte dici potuerit qd
unum ds dilexerit. alterum odio ha¬
buerit. ipse sibi obiecta questiont no
tum exp̃rimens auditoris: Quo
gͦ dicemus inquit: Numquĩ iue¬
tas est apud dm̃d absit. H iegͦ loc̾¬
erat ut diceret quod isti sentiunt fi¬
tura enim d̃s oꝑa preuidebat. qund
minori maiorem seruiturum ẽc̃ illꝰ¬
bat. Non autem hoc apl̃s ait ẜ¬

Expanded text:
geretur hoc apertum postea per prophetam. quod. antequam illi nascerentur. erat in dei praedestinatione per gratiam. quid enim diligebat in Iacob. antequam natus fecisset aliquid boni. nisi gratuin Esau, antequam natus fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? nam nec in illo diligeret iustitiam, quam nullam ille fecerat. neqquam bonam ipse fecerat. Cum enim rem stupendam proposuisset, quomodo de nondum natis, nec aliquid agentibus boni vel mali, recte dici potuerit, quod unum Deus dilexerit, alterum odio habueritum exprimens auditoris. Quid ergo dicemus, inquit, Nunquid iniquitas est apud Deum? Absit! Vidit locus, ut diceret. quod isti sentiunt: \'Futura enim deus opera praeuidebat. quando minori maiorem seruiturum esse dicebat." non autem hoc apost