comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oluto concilio. ad reconcili¬
andos mediolanenses do¬
minus papa abbatẽ cdareuallis.
quem multis supplicatõnib expe¬
cierant. et guidonẽ pysanũ et ma¬
theum albanensem ep̃m alat̾e
suo direxit: qui scisma ꝑ anselm¬
um in urbe eadem factum ab¬
luerent. et ad unitatem eccł̃ie de¬
uios reuocarent. Abbas gͥ cũ
p̃dictis uiris quos aclño papa
collegas acceperat. acddidit con¬
sortio et cõmuni consilio uirun
uenerabilem. gaufredũ carnoti¬
sem ep̃m : cuiꝰ itinocentiã et since¬
ritatẽ inmultis probauerat. Et
uisum est carclinalibus bonum
ut tanto adiutore negotiũ tama
ponderis fulciret᷑. Transcenso
itaq apenuino ubi audierunt
mediolanenses abbatẽ clesiden¬
cum suis finib ꝓpinquare. longi
aciuitate miliarib septem om̃is
ei ppłs obuiat: nobiles ignobils
equites. peclites. mediocres. panꝑ
quasi de ciuitate migrarent. ꝓpͥo
lares deserunt. et distinctis agi¬
nib incredibili reuerentia uicũ
dei suscipiunt Omnes parit̾

Expanded text:
oluto concilio, ad reconciliandos Mediolanenses dominus Papa Abbatem Clarae-Vallis, quem multis supplicationibus expetierant, et Guidonem Pisanum, et Matthaeum Albanensem episcopum a latere suo direxit, qui schisma per Anselmum in eadem urbe factum abluerent, et ad unitatem Ecclesiae devios revocarent. Abbas igitur cum praedictis viris, quos a domino Papa collegas acceperat, addidit consortio et communi consilio virum 1096 venerabilem Gaufredum Carnotensem episcopum, cujus innocentiam et sinceritatem in multis probaverat. Etenim visum est cardinalibus bonum, ut tanto adjutore negotium tanti ponderis fulciretur. Transcenso itaque Apennino, ubi audierunt Mediolanenses Abbatem desideratum suis finibus propinquare, longe a civitate milliaribus septem omnis ei populus obviat: nobiles, ignobiles, equites, pedites, mediocres, pauperes, quasi de civitate migrarent, proprios lares deserunt, et distinctis agminibus incredibili reverentia Virum Dei suscipiunt. Omnes pariter
Abbreviated transcription (Latin):
hominis sustinere admodum
graue: non sustinere impossibi¬
le erat : Ateo neminem spreus:
nullius hominis scandalin
paruipendit: et si u̾tatem
iusticiamq p̃tulerit. Nam
quotiens oporteret noxios
impedire conatus: tam ꝯsid¬
te fiebat. ut abundant̾ ip̃iqͥ
qui lesi uide̾nt᷑. haberent und
sibi pro eo satisfacerent incog¬
tationibus suis. Sane uidii
ex ipsis qͦ ñ nullos et deqͥbus

Expanded text:
hominis sustinere, ei admodum hominis sustinere, ei admodum grave; non sentire impossibile erat. Adeo neminem sprevit, nullius hominis scandalum parvipendit, etsi veritatem Dei, justitiamque praetulerit. Nam et quoties oporteret noxios impedire conatus, tam considerate fiebat, ut abundanter ipsi quoque qui laesi viderentur, haberent unde sibi pro eo satisfacerent in cogitationibus suis. Sane vidimus ex ipsis quoque nonnullos, et de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ne michi in eo qd̾ locutus sũ
qm̃ quod debui feci an penitẽ¬
tiam agere suꝑ u̾bo meo. qr
qd̾ uolui non recepi. & infra.
Dicas forsam mͥ qd̾ bonũ meũ
ad me reu̾tat᷑. et qr liberaui ani¬
mam meam: et mundus sim
a sanguine hominis cui an¬
nuntiaui et locutus sum. ut a¬
u̾teret᷑ auia sira mala ⁊ uiueret
S et si innum̾a talia addas: me
silii intuentem. Quasi uero meã
illa rep̃hensione lib̾ationẽ q̃sierĩ :
q ñ magis illius: Que enĩ mat̾
etiam si omnẽ qũa potuit curã
et diligentiam egrotanti filio
adhibuisse se sciat÷ si demũ fru¬
stratam se uidi̾t et om̃s labores
suos esse penitus in effacaces
illo nichilominus moriente ÷¬
et pacis: ut si forte improbus
qͥsq petitor durius extorsiss a
negante responsum÷ haud facile
deinceps cũ eadẽ repulsa dimite̾¬
t᷑manis Siqͥdem uelut nat᷑a¬
lit̾ ut fatebat᷑ od̾at om̃e scanda¬
lum ÷ et grauam̃ tunislibet

Expanded text:
ne mihi in eo quod locutus sum, ne mihi in eo quod locutus sum, quoniam quod debui, feci; an poenitentiam agere super verbo meo, quia quod volui, non recepi. » Et infra: « Dicas forsitan mihi, quod bonum meum ad me revertatur, et quia liberavi animam meam, et mundus sum a sanguine hominis, cui annuntiavi et locutus sum, ut averteretur a via sua mala, et viveret. Sed etsi innumera talia addas, me filii intuentem. Quasi vero meam illa reprehensione liberationem quaesierim, et non magis illius! Quae enim mater, etiamsi omnem quam potuit curam et diligentiam aegrotanti filio adhibuisse se sciat, si demum se frustratam viderit, et omnes labores suos esse penitus inefficaces, illo nihilominus moriente, pet pacis; ut si forte improbus quisque petitor durius extorsisset a negante responsum, haud facile deinceps cum eadem repulsa demitteretur inanis. Siquidem velut naturaliter, ut fatebatur, oderat omne scandalum; et gravamen cujuslibet
Abbreviated transcription (Latin):
hinc inde duricia sonat. iurgiũ
est non correctio ÷ nec disciplina
s rixa: ut deceat magis interim
dissimulare p̃latum ⁊ cõmotõe
sanata utilius castigare subiec¬
tos ÷ aut certe si ita res exigit.
obseruare ꝯsilium sapientis: qr
stultus ñ corrigit᷑ n̾bis. Loquit᷑
ipse de increpationib minꝰ utilit̾.
minꝰ pacient̾ acceptis. in sermone
min̾e obiurgare necesse sit: hoc
enim melius: S qm̃ in mltis
offendimus om̃s. michi tace̾
ñ licet: cui ex officio incumbit
peccantes arguere ÷ magis at̃
urget caritas. Qd̾ si arguero
⁊ fecero qd̾ meũ est. illa autẽ
procedens in crepatio. minime
qd̾ suũ est faciat. neq ad qd̾
misi illã. s reu̾tat᷑ ad me uacua
tan qũa iaculũ feriens et resili¬
ens÷ qͥd me animi tc̃ putatis¬
nonne torqueor: ẜ ut michi
usurpem aliqͥd de u̾bis ma¬
gistri. qr de sapĩa ñ possum ÷
prorsus coartor eduobus ÷
et quid eligam nescio: plac̾e̾¬

Expanded text:
hinc inde duritia sonat, jurgium hinc inde duritia sonat, jurgium est, non correctio; nec disciplina, sed rixa; ut deceat magis interim dissimulare praelatum, et commotione sanata, utilius castigare subjectos; aut certe, si ita res exigit, observare consilium Sapientis, quia stultus non corrigitur verbis . Loquitur ipse de increpationibus minus utiliter, minus patienter acceptis, in sermone minem objurgare necesse sit! hoc enim melius. Sed quoniam in multis offendimus omnes; mihi tacere non licet, cui ex officio incumbit peccantes arguere, magis autem urget charitas. Quod si arguero et fecero quod meum est, illa autem procedens increpatio minime quod suum est faciat, neque ad quod misi illam, sed revertatur ad me vacua tanquam jaculum feriens et resiliens, quid me animi tunc habere putatisnonne torqueor? Et ut mihi usurpem aliquid ex verbis Magistri, quia de sapientia non possum: prorsus coarctor e duobus, et quid eligam nescio : placere
Abbreviated transcription (Latin):
tquidem in libertate
spiritus dei famulus
onem hominem reuereri. In¬
crepatione rarius utebat᷑: moni¬
tis potius et obsecrationib agẽs.
Quam uͦ inuitus ⁊ ñ excordis
amaritudine u̾bum ꝓferret a¬
marũ: ex eo maxime animadu̾¬
tebat᷑. qd̾ ꝑfacile eiusmodi impe¬
cum cohiberet : Siquidem mi¬
rabat᷑ hominũ improbitatem.
qͦs aliq̃n forte turbatos. excusa¬
tionem quãlibet rationabilem
satiffactionem quamlibet humi¬
lem ad mitt̾e grauat ÷ quos ip̃a
sue turbatõis passio miseros sic
delectat. ut oderint om̃e remediũ:
ut ꝯtineant aures claudant occu
orta cõmotio seclari ualeat ⁊ sa¬
nari Euis tñ obiurgationẽ nõ
minꝰ facile aliq̃n cõpescebat gͣuis
et curbulenta responsio. qua hu¬
milis et modesta: ut ab aliqͥbus
proinde dice̾tur cedenti in sist̾e.
cedere resistenti: Dicebat enĩ.
ubi resonat utrinq mocdestia.¬
ducem dulce esse colloquium ÷
ubi uł ex parte altera utile: uͥ
ex neutra ꝑniciolum. Ubi enĩ

Expanded text:
quidem in libertate spiritus Dei Famulus omnem hominem revereri. Increpatione rarius utebatur, monitis potius et obsecrationibus agens. Quam vero invitus, et non ex cordis amaritudine verbum proferret amarum, ex eo maxime animadvertebatur, quod perfacile hujusmodi impetum cohiberet. Siquidem mirabatur hominum improbitatem, quos aliquando forte turbatos, excusationem quamlibet rationabilem, satisfactionem quamlibet humilem admittere gravat, quod ipsa suae turbationis passio miseros sic delectet, ut oderint omne remedium; ut contineant aures, claudant oculoorta commotio sedari valeat et sanari. Ejus tamen objurgationem non minus facile aliquando compescebat gravis et turbulenta responsio, quam humilis et modesta; ut ab aliquibus proinde diceretur cedenti insistere, cedere resistenti. Dicebat enim, ubi resonat utrimque modestia, dulce esse colloquium: ubi vel ex parte altera, utile: ubi ex neutra, perniciosum. Ubi enim
Abbreviated transcription (Latin):
casione turbato. Erga omniũ
quidem hominũ spiritale ꝯmo¬
dũ inꝯmodũue amplius affici¬
ebat᷑ : et suminũ ei desiderium.
summũ gaudium erat aĩaꝵ
fructus ꝯu̾sio pectatoꝵ.  cor¬
poreas tñ necessitates piissimo
miserabat᷑ affectu. Cuius tãta
ꝯpatienti deerat uͥtutis effectus.
Contigit enim aliquotiens. ut
iter agens fugitantẽ. ⁊ ut uide¬
batur ꝓtinus capiendam. uel
lepusculam acanib. uł auiculã
ab accipitribus signo crucis e¬
dito mirabilit̾ lib̾aret: dice̾tq
seqͣntib fructus sese conari ÷ uec
ullatenus sepresente eiusmodi
exercere posse rapinam. De¬

Expanded text:
casione turbato. Erga omnium casione turbato. Erga omnium quidem hominum spirituale commodum incommodumve amplius afficiebatur: et summum ei desiderium, summum gaudium erat animarum fructus, conversio peccatorum. Et corporeas tamen necessitates piissimo miserabatur affectu; cujus tanta compatienti deerat virtutis effectus. Contigit enim aliquoties, ut iter agens, fugientem, et ut videbatur protinus capiendum vel lepusculum a canibus, vel aviculam ab accipitribus, signo crucis edito mirabiliter liberaret, diceretque sequentibus frustra sese conari, nec ullatenus se praesente hujusmodi exercere posse rapinam.
Abbreviated transcription (Latin):
Dr̃ tñ et muidos habuisse.
haberet m̾itum ex eis Ceterũ
tam singłarit̾ eminebat gloria
nõis eius : ut pestis magis do¬
ꝑatione quam liuore tabescͥ
et timeret agnosci. Quin en
humilitate et mansuetudines
uincebat᷑ ÷ beneficiis suffoca¬
bat᷑: obruebat᷑ obsequiis: Ni¬
mirũ doctus erat uinc̾e in lo
malum: sicut ad qͦsclam si
scribens. int̾ ceta ait : Od hes¬
bo nobis ⁊si nolitis: adhereco
et si nolim ip̃e. In uitis prest¬
bo ingratis adĩciam: hono
quidem amplectabatur affec-¬
tu: ut eoꝵ scandalo sic̃ ipse so
lebat granius ureret᷑. quibus
nullam uideret᷑ occasionem
scandali p̾buisse. Plus enim
piissimum peetꝰ gratuitũ af¬
fligebat alterius scandalum:
qua ꝓprie immunitas consci¬
entie ꝯsolabat᷑. Siqͥdem mi¬
nus sꝑabat posse sanari quod
ũ ꝓcederet ñ uidebat ÷ mag¬
num sibi eregione solatiũ fore
phibens. quotiens inueniret
un satifface posset uł homini
ꝓse: uł deo pro hoĩe. ñ sine oc¬

Expanded text:
n et invidos habuisse, ut haberet meritum et ex eis. Caeterum tam singulariter eminebat gloria nominis ejus, ut pestis illa magis desperatione, quam livore tabesceret, et timeret agnosci. Quin etiam humilitate ejus et mansuetudine vincebatur, beneficiis suffocabatur, obruebatur obsequiis. Nimirum doctus erat vincere in bono malum, sicut ad quosdam fratres scribens, inter caetera ait: « Adhaerebo vobis, etsi nolitis: adhaerebo etsi nolim ipse. Invitis praestabo, ingratis adjiciam, honorno amplectebatur affectu, ut eorum scandalo, sicut ipse fateri solebat, gravius ureretur, quibus nullam videretur occasionem scandali praebuisse. Plus enim piissimum pectus gratuitum affligebat alterius scandalum, quam propriae immunitas conscientiae solabatur. Siquidem minus sperabat posse sanari quod unde procederet non videbat; magnum sibi e regione solatium fore perhibens, quoties inveniret unde satisfacere posset, vel homini pro se, vel Deo pro homine non sine oc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓparuerunt aliq̃n uiro
dei intrecensiũ urbe posito
uenerabiles eius filii. iam qͥdem
carne soluti. gaudricus et gerar
auunculus eius extit̾a̾t. Cumq
uelut accelerantes otius ꝑtnͣsi¬
rent ÷ reuocanti et retinere uolẽ¬
ti respondebant. eundum sibi pro
fr̃e gaufrido monacho: qui eorũ¬
dem apͥma ꝯu̾sione socius. stre¬
nue satis in multis cenobus ex¬
truendis militau̾at deo. Cõtinuo
pr̃ sc̃s excitatis frib accelerari iub:
et admonast̾i̾um ueniens ipso
die sic̃ eis p̃dix̾at eundem gaufri¬

Expanded text:
paruerunt aliquando Viro Dei in Trecensium urbe posito venerabiles ejus filii, jam quidem carne soluti, Galdricus et Gerardavunculus ejus exstiterat. Cumque velut accelerantes ocius pertransirent, revocanti 1134 et retinere volenti respondebant, eundum sibi pro fratre Gaufrido monacho, qui eorumdem a prima conversione socius, strenue satis in multis coenobiis exstruendis militaverat Deo. Continuo Pater sanctus excitatis fratribus accelerari jubet, et ad monasterium veniens, ipso die, sicut eis praedixerat, eumdem Gaufri
Abbreviated transcription (Latin):
turbatõ ette it̾um obuat meror et
luctus querenti gandiũ ⁊ leticia. sperabat
iñ aĩa mea sacietatẽ ⁊ eite it̾ũ obruitꝰ ege¬
tenebras meas ĩmo ñ modo cetidi ĩ eas s
sentio me ĩuolutũ in eis. aute cetidi ꝙͣ ꝯci¬
ꝑt me mat̾ mea c̾te in illis ꝯceptus sum
⁊ ꝯeaꝵ obuolutõne natꝰ sum. Olun c̾te in
illo om̃is cetidunꝰ in quo om̃s pͨauimꝰ ĩ illo
om̃s ꝑdidimꝰ qͥ facile tenebat ⁊ male sibiet
tuũ dñe req̾rã ne aũtas faciẽ tuã ame re¬
uelame de me ad te mũda sana aĩam me¬
am. illĩa ocłm m̃tis mee ut intueatur te
retolligat uires suas aĩa mea ⁊ toto ĩcel¬
lcũ it̾um intẽdat ĩ te dñe. qͥd es dũe qͥd es
qͥd te intelliget cor meũ. Certe uita es sapi¬
entia es u̾itas es bonitas es. beatitudo es
et̾utas es. ⁊ om̃e uerũ bonũ es multa st̃
het. nõ pͭ angustꝰ intellt̾s meus uno tot
simł ĩtuitu ind̾e ut oĩb simł delectet᷑. Q mͦ¬

Expanded text:
turbatio, ecce iterum obviat maeror et luctus quaerenti gaudium et laetitiam! Sperabat iam anima mea satietatem, et ecce iterum obruitur egetenebras meas. Immo non modo cecidi in eas, sed sentio me involutum in eis. Ante cecidi, peret me mater mea. Certe in illis conceptus sum, et cum earum obvolutione natus sum. Certe in illo omnes cecidimus, in quo omnes peccavimus. In illo omnes perdidimus, qui facile tenebat, et male sibi et tuum, Domine, requiram, ne avertas faciem tuam a me . Revela me de me ad te. Munda, sana, acue, illumina oculum mentis meae ut intueatur te. Recolligat vires suas anima mea, et toto intellectu iterum intendat in te, Domine. Quid es, Domine, quid es, quid te intelliget cor meum? Certe vita es, sapientia es, veritas es, bonitas es, beatitudo es, aeternitas es, et omne verum bonum es. Multa sunt haec: non potest angustus intellectus meus tot uno sim
Abbreviated transcription (Latin):
aturtium dr̃ ciuitas aqui¬
tanie: ꝑ quam uiro dei
ipso tempore transitus fuit: Ibi
p̃ter alia bñficia que prestitit in¬
firmantib multis: unꝰ de pueris
ep̃i ciuitatis ip̃ius. qui ex uulu̾e
graui alt̾ius occłi lum̃ amiserat.
sub manu eius uisũ recepit. Nstã¬

Expanded text:
aturcium dicitur civitas Aquitaniae, per quam Viro Dei ipso tempore transitus fuit. Ibi, praeter 1141 alia beneficia quae praestitit infirmantibus multis, unus de pueris episcopi civitatis ipsius, qui ex vulnere gravi alterius oculi lumen amiserat, sub manu ejus visum recepit. In pa
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑeũt ⁊ in huis qui salui fuĩt ⁊ me
uãgelio dñs mũlierẽ fide se tegisse mag̃
ꝙͣ corpe ostendit dicens. tetigit me aliqͥs
nã ⁊ ego sensi uͥtutẽ de me exisse sic gͦ q
onuĩ cautela obseruandũ ẽ quia ad coprs
sensꝰ ⁊ cuid ad aĩe ꝑtuẽt dignie s¬

Expanded text:
 et in iis qui salvi fiunt . Et in Evangelio Dominus mulierem fide se tetigisse magis quam corpore ostendit, dicens: Tetigit me aliquis; nam et ego sensi virtutem de me exisse . Sic ergo cum omni cautela observandum est quid ad corporis sensus, et quid ad animae pertineat dignita
Abbreviated transcription (Latin):
audu cdre̾ locus quidam cazi¬
acensiũ monachoꝵ. Ubi uir
sc̃s cum aliq̃n ꝑnoctaret. exhibitũ
sibi iuuenem claucdum oratõne
et beneclictione sanauit: ita ut
post dies paucissimos ꝑeunclem
locum recleunti incolumis et de¬
uico cui nom̃ algorium: mulierem
freneticam ppłs obtulit tnseunti.
Cui manus imponens ⁊ orans :
sanam dimisit ⁊ abut. Hanc ineo¬
dem uico postea uidimꝰ uiro dei ꝯ
gr̃arum actiombus occurrentem.¬

Expanded text:
audum dicitur locus quidam Caziacensium monachorum, ubi Vir sanctus cum aliquando pernoctaret, exhibitum sibi juvenem claudum oratione et benedictione sanavit, ita ut post dies paucissimos per eumdem locum redeunti incolumis et devico cui nomen Algorrium, mulierem phreneticam populus obtulit transeunti: cui manus imponens et orans, sanam dimisit, et abiit. Hanc in eodem vico postea vidimus, Viro Dei cum gratiarum actionibus occurrentem.
Abbreviated transcription (Latin):
se ñ posse iud̾i uid. deĩde eleuet se suꝑse. ⁊
in eo ꝙ pͥmũ ⁊ prĩcipale specłm ẽ speculan-¬
di dei illiq ymagini at similitudimi ꝓxi¬
mũ ⁊ cognitũ ⁊ mag̃ fcm ininsibilem ins¬
piciat. hoc aut̃ ẽ ip̃a rõ ⁊ m̃s mẽ utens q̃¬
ad pͥmã similitudiẽm dei fc̃a ẽ ut ꝑ se inue¬
nire possit eũ a quo fc̃a ẽ ⁊ ĩ eius amore at¬
q cõtẽplatoẽ dulcit̾ requiesd̾e̾. ea naq ꝑ
fectiꝰ suũ actorem manifestant q̃ illiꝰ sii¬
litudĩem uiciniꝰ aꝓpinquant. ħ aut̃ ip̃arõ¬

Expanded text:
se non posse videt. Deinde elevet se supra se, et in eo quod primum et principale speculum est speculandi Dei, illiusque imagini ac similitudini proximum et cognatum magis factum, invisibilem Deum inspiciat. Hoc autem est ipsa ratio, et mens ad primam similitudinem Dei facta est, ut per se invenire possit eum a quo facta est, et in ejus amore atque contemplatione dulciter requiescere. Ea namque perfectius suum factorem manifestant, quae illius similitudini vicinius appropinquant. Haec a
Abbreviated transcription (Latin):
egina francie supͣdicti lodo¬
uici iunioris uxor. plures¬
annos cũ eo fecerat: q sobolem ñ
habebat: Erat aũt uir sc̃s apd̾
regem pro quadam pace labora¬
ns : et regina ꝯtrarium nitebat᷑ .
Cumq eam moneret desistere
ceptis. q regi suggere meliora:
ans. ut qͥ partũ obtineret a deo.
at ille. Si feceris inqͥt qd̾ moneo:
ego quoq pro u̾bo qd̾ postulas do¬
minũ exorabo. Annuit illa: et pa¬
cis ñ tarclauit effectus: Qua refor-¬
mata: p̃dictus rex. nã u̾bumei
regina subgesserat. auiro dei pro¬
missum humilit̾ exigit. Hoc au¬
tem tã celerit̾ est impletum: ut
circa idem tempus anno altero
eadem regina pepererit:. De obi¬

Expanded text:
egina Franciae, supradicti Ludovici Junioris uxor, plures cum eo fecerat annos, et sobolem non habebat. Erat autem Vir sanctus apud Regem pro quadam pace laborans, et Regina in contrarium nitebatur. Cumque eam moneret desistere coeptis, et Regi suggerere meliora, ans, ut sibi partum obtineret a Deo. At ille: « Si feceris, inquit, quod moneo, ego quoque pro verbo quod postulas, Dominum exorabo. » Annuit illa, et pacis non tardavit effectus. Qua reformata, praedictus Rex, nam verbum ei Regina suggesserat, a Viro Dei promissum humiliter exigebat. Hoc autem tam celeriter est impletum, ut circa idem tempus anno altero eadem regina pepererit. 1
Abbreviated transcription (Latin):
disputatione redarguens. Cõ¬
sicłans sane ñ nullos ex his qͥ
p̃siclebant iam quidem aĩadu̾¬
tentes blasfemiã in doctrina.
ad huc tñ adu̾tentes iniuriam
aꝑsona accensus est zelo: et clo¬
mesticam sͥ eccłam seorsum ꝯ¬
uocat gallicanam: Communi
nouis dogniatibus opponitur
symbolũ nouũ Cui etiam sub
innotes ce cas. Ita demum
apłico iudicio et auctoritate
uniu̾salis eccłie error ille da¬
nat ᷑ ÷ ep̃c gilieb̾tus au eicden
clamnatõi ꝯsentiat int̾roga
consentiens publiceq refutas
que pͥus scripserat et affirme
in dulgenciã ip̃e ꝯseqͥtur ÷ m¬
xime qd̾ ab inicio cautus fuissi

Expanded text:
disputatione redarguens. Condisputatione redarguens. Considerans sane nonnullos ex his qui praesidebant, jam quidem animadvertentes blasphemiam in doctrina, adhuc tamen avertentes injuriam a persona; accensus est zelo, et domesticam sibi Ecclesiam seorsum convocat Gallicanam. Communi novis dogmatibus opponitur symbolum novum. Cui etiam subsinnotescat. Ita demum apostolico judicio et auctoritate universalis Ecclesiae error ille damnatur; episcopus Gillebertus an eidem damnationi consentiat, interrogatur. Consentiens, et publice refutans quae indulgentiam ipse consequitur, maxime quod ab initio cautus fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
uit item gillebertus quẽ
se etiam ipse scrutatus. ad in¬
sipientiam gͥ. Siqͥdem de scẽ
trinitatis unitate. ⁊ diuinitatis
simplicitate ñ simplicit᷑ sentiens
nͨ fidelit̾ scribens ÷ discipłis siug
panes ꝓponebat absconditos.
furtiuas ꝓpinabat aquas: nec
facile qͥd saꝑet. ĩo qnͣtum desiꝑet
ꝑsonis autenticis fatebat᷑. Gime¬
bat enim qd̾ apud senonas pecrũ
ei dixisse ferunt: tua res agit᷑
paries cũ proximus ardet :
Nouissime tũ cũ iam fidelium
suꝑ hoc inualesceret scandalũ.
cresceret nurmur ÷ uocatꝰ est
ad medium ⁊ librum tracdere
iussus: in quo blasphemias
qͦdam in uoluero circũseptas:
Igit᷑ in ꝯcilio qd̾ inurbe remoꝵ
papa uen̾abilis eugeniꝰ celebͣ¬
uit egit cõminꝰ adu̾sus gillib̾¬
tum. eccłie scẽ suo tempore sĩgła¬
ris athleta b̾nardus: pͥmo qui¬
dem totũ qd̾ ille u̾boꝵ cauilla¬
tionib occultare nitebat᷑. elici¬
ens ÷ deinde uͦ tã suis ratiocimuᷤᷤ
qͣm scõꝵ testimoniis biduana

Expanded text:
uit item Gillebertus, quemse etiam ipse scrutatus ad insipientiam sibi. Siquidem de sanctae Trinitatis unitate et Divinitatis simplicitate non simpliciter sentiens, nec fideliter scribens, discipulis suis panes proponebat absconditos, furtivas propinabat aquas, nec facile quid saperet, imo quantum desiperet, personis authenticis fatebatur. Timebat enim quod apud Senonas Petrum ei dixisse ferunt: Tunc tua res agitur, paries cum proximus ardet. 1123 Novissime tamen cum jam fidelium super hoc invalesceret scandalum, cresceret murmur, vocatus ad medium est, et librum tradere jussus, in quo blasphemias quodam involucro circumseptas. Igitur in Concilio, quod in urbe Remorum papa venerabilis Eugenius celebravit, egit cominus adversus hunc Gillebertum Ecclesiae sanctae suo tempore singularis athleta Bernardus: primo quidem totum quod ille verborum cavillationibus occultare nitebatur, eliciens; deinde vero tam suis ratiociniis, quam sanctorum testimoniis biduana
Abbreviated transcription (Latin):
Nremotis etiam regionibus qͦ¬
cumq eum eccle sancte necessitas
trarit: luitus est prosecuta signoꝵ
Apud uinde folium. sic enim dr̃
castrum t̾ritorii tololam. qd̾ ut su¬
ꝑiori loco meminimus. aliq̃n p̃r
sanctus introiens multis ibidem
uirtutib claruit: puer mancꝰ et
claudus exutero matris sue. ad
cuiusclam memoriam mr̃is. utri¬
usq pedis ⁊ alt̾ius manꝰ receꝑat
sospitatem. Huius altam manũ
nauit: ut sanctoꝵ in notesceret
particep̃s esse uirtutis

Expanded text:
remotis etiam regionibus, quocunque eum Ecclesiae sanctae necessitas traxit, virtus est prosecuta signorum. Apud Viride-Folium sic enim dicitur castrum territorii Tolosani, quod, ut superiore libro meminimus , aliquando Pater sanctus introiens, multis ibidem virtutibus claruit puer mancus et claudus ex utero matris suae, ad cujusdam memoriam martyris, utriusque pedis et alterius manus receperat sospitatem. Hujus alteram manum navit, ut sanctorum innotesceret particeps esse virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
tum facile seducit et corrumpit.
In pͥmis ab urbe pictauensi. ulłmꝰ
in societate et defensione uniu̾salis
ecclesie stabilis uiolent̾ eypellit᷑: ⁊
agirardo et cardinali adiutore suo
quia petrũ abdicabat dampnat᷑.
Erant et alie familiares cause: pro
quibus ei amulto tp̃r comes ĩfessꝰ
cdata occasione libentissime eum ꝑ¬
sequit᷑ et ab iurat. Uisum ẽ autẽ
tam guardo quam comiti: ut ad
ꝯfirmationem partis sue sine mo¬
ra pictauis crearent ep̃m. Et in¬
uenerunt hominem ambiciosũ
nobilem qͥdem genere. s degene¬
cem fide ÷ quẽ ut genus suum
cũ eo in causa ponerent. qͥbuscdã
ex clericis ꝯsencientib elegerunt:
et ꝓphanas ei imponentes manꝰ
execrabile eiꝰ caput ñ cã unxerũt
quam contaminauerunt. Simi¬
le huic monstrum in lenomicen¬
si eccłia intruxerunt. rannulfũ
uendam dorotensem abbatẽ.
Edaem ñ multo pꝰ ultio diuina
lecuta est: et cacdens resupinꝰ de e¬
quo inuia plana uno tantum

Expanded text:
tum seducit facile et corrumpit. tum seducit facile et corrumpit. In primis ab urbe Pictavensi Guillelin societate et defensione universalis Ecclesiae stabilis, violenter expellitur, et a Gerardo cardinale et adjutore suo, quia Petrum abdicabat, damnatur. Erant et aliae familiares causae, pro quibus ei a multo tempore Comes infensus, data occasione, libentissime eum persequitur et abjurat. Visum est autem tam Gerardo quam Comiti, ut ad confirmationem partis suae sine mora Pictavi crearent episcopum. Et invenerunt hominem ambitiosum, nobilem quidem genere, sed degenerem fide: quem, ut genus suum cum eo in causa ponerent, quibusdam ex clericis consentientibus elegerunt; et profanas ei imponentes manus, exsecrabile caput ejus non tam unxerunt, quam contaminaverunt. Simile huic monstrum in Lemovicensi Ecclesia intruserunt Ramnulfum quemdam Doratensem abbatem, quem non multo post ultio divina secuta est. Cadens enim resupinus de equo in via plana, uno tantum
Abbreviated transcription (Latin):
itaq perisse sibi exactionũ aud¬
ritatem et solam domũ. que nu
multis stapata clamorib iamq
rebat erariis÷ impacient̾ ferens
qd̃ manꝰ cius ñ implerent᷑ mune¬
ribus homo serpentine astucie
festinato ad petrũ leonis. misit.
ut ei legationẽ concecleret. et ipsi
ei ficdelitate iurata obediret: in¬
suꝑ et pͥncipem t̾re ⁊ qͦscumq
posset ad eiꝰ imꝑium inclinatet
Gãuisus homo ꝑditionis. qͥa
locũ in quo dilataret maliciam
suam se inuenisse putauit cito
annuit et libent̾: et in astipula¬
nem erroris gilonem tusculans
carcdinalem ep̃m. qͥ solus de
romanis cũ petro portuensi ep̃
ei ad heserat. celerit̾ delegauit.
Porro girardus qui prius se ni¬
tiatum dolebat. resumpsit corrꝰ
et deinceps cepit securior ⁊ aug̃¬
tior apparere. Nam et quod am
non fecerat. publice procedebai
mitratus: ut ip̃a sacri ossicũ iu¬
signia. ampliorem ei reuerenti.
in populo uendicarent: Aggn

Expanded text:
itaque periisse sibi exactionum aucitaque periisse sibi exactionum auctoritatem, et solam domum, quae nuper multis stipata clamoribus, jam carebat aerariis; impatienter ferens quod manus ejus non implerentur muneribus, homo serpentinae astutiae, festinato ad Petrum Leonis misit, ut ei legationem concederet, et ipse ei fidelitate jurata obediret: insuper et principem terrae, et quoscunque posset, ad ejus imperium inclinaret. Gavisus homo perditionis, quia locum, in quo dilataret malitiam suam, se invenisse putavit, cito annuit; et libenter ei etiam in adstipulationem erroris Gilonem Tusculanum cardinalem episcopum, qui solus de Romanis cum Petro Portuensi episcopo ei adhaeserat, celeriter delegavit. 33. Porro Gerardus ipse, qui prius se mutilatum dolebat, resumpsit cornua, et deinceps coepit securior et audacior apparere. Nam et, quod ante non fecerat, publice procedebat mitratus, ut ipsa sacri officii insignia ampliorem ei reverentiam in populos vindicarent. Aggre
Abbreviated transcription (Latin):
abat ea tempestate
ab scismaticorum oppres
tota burclegalensis ꝓuin¬
tia÷ et non erat in aquitania qͥ
posset resist̾e pͥncipi. cuiꝰ animũ
inclurauerat ds̃ : qui annente
girardo engolimensi ep̃o. et in¬
stilante incor eius dissensionis
semina. factus erat scismatis
defensor et auctor. Quicumq
susceptioni petri leonis ñ subs¬
cribebant. ꝑsecutionibus expo¬
siti alii cdampnis alii ꝓscriptio¬
nib multabant᷑: alii a sedibus
ꝓpriis pulsi exulare compelle¬
baut᷑ Sibilabat in auribus
comitis illius crebris ꝑsuasio
ueterator ille. qui diu in partibͣ
illis sedis apłice fuerat logatꝰ:
et nunc amagistratu tanto de¬
iectus. ñ poterat se pati sue soliꝰ
aqͥcanie principem ⁊ magistrũ.
Erubescebat enĩ ad primam
domũ redire. cuiꝰ potentatui et
turonica et burclegalensis. et
auxiensis prouintie subdite fu¬
erant: et qͥcqͥd acollib hiberoꝵ
usq ad ligerim completit᷑ et
cie de causis emergentibus fa
apostasie simulacrum. Uicle

Expanded text:
abat ea tempestate sub schismaticorum oppressione tota Burdegalensis Ecclesia: et non erat in Aquitania qui posset resistere principi, cujus animum induraverat Deus; qui, annuente Gerardo Engolismensi episcopo, et instillante in cor ejus dissensionis semina, factus est schismatis defensor et auctor . Quicunque susceptioni Petri Leonis non subscribebant, persecutionibus expositi, alii damnis, alii proscriptionibus multabantur, alii a sedibus propriis pulsi exsulare compellebantur. Sibilabat in auribus Comitis illius crebris persuasiveterator ille, qui diu in partibus illis Sedis apostolicae fuerat legatus, et nunc a magistratu tanto dejectus, non poterat se pati suae soliuAquitaniae principem et magistrum. Erubescebat enim ad primam domum redire, cujus potentatui et Turonica, et Burdegalensis, et Auxiensis provinciae subjectae fuerant, et quidquid a collibus Iberorum usque ad Ligerim complectitur eitiae de causis emergentibus facapostasiae simulacrum. Videns
Abbreviated transcription (Latin):
uando nos quos iuste ꝑderes sicut miẜicirᷤ
es. nõ qr tu sentias affcm̃ s qr nos sentimꝰ
effcm. ita iustꝰ es nõ qr nob̾ reddas debitũ
s qi facis qd̾ detet te sũmũ bonũ. sic gͦ sine
repugnãtia iuste pums ⁊ inste partis. Qͦ¬

Expanded text:
vando nos quos iuste perderes, sicut misericors es non quia tu sentias affectum, sed quia nos sentimus effectum: ita iustus es non quia nobis reddas debitum, sed quia facis quod decet te summe bonum. Sic itaque sine repugnantia iuste punis et iuste parcis.
Abbreviated transcription (Latin):
tura filii ire uascebantur mulłis qͥdem
oꝑib ꝓpriis s originalit̾ ex adam ui¬
cło dampnatõnis obtricti s quid dixit
ꝑ iudicium debitum. qd̾ cum deb̾t᷑ am¬
bobus in alt̾o alt̾ agnouit non de suis
distantib meritis sibi ẽẽ głandum qd̾ ĩ
eadẽ cã idem suppliciũ non incurrit s de
diuine grẽ largitate qd non uolentis ne¬
q currentis s miserentis est dei. Altissimo
quippe ⁊ salub̾rimo sacͣmento imiu̾sa faci¬
es atq ut ita dicam uultꝰ sacͣrum scͥpn¬
qd̾ ait igit᷑ nõ uolentis neq cur¬
rentis s miserentis est dei. deinde ut en
pe iniquitas apud deum ꝯtinuo subiecit et
ait. dicit enĩ scriptura. pħoni qr ad hoc
te extitaui ut ostendam inte uirtutẽ me¬
am ⁊ ut annũtiet᷑ nom̃ neum in uniu̾sa

Expanded text:
ascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit,per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scriptquod ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etipe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nome
Abbreviated transcription (Latin):
absit .i. absit uti sit iniquitas apd̃
deum mox ut probaret nulla hec iniqͥ¬
tate dei fieri moyses enim dicit inquit¬
miserebarcui misereor. ⁊ miẜicordiam
prestalo cui misertus fuero. qͥs enĩ insi
insipiens deum ĩiquum putet siue iudi¬
cium penale ingerat digno siue mĩam¬

Expanded text:
Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieriMiserebor cui miserebor, et misericordiam praestabo cui misertus fuero. Igitur insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive mi
Abbreviated transcription (Latin):
uult obdurat. Ciiii¬
uod ut diceret apłs grãm cõmenda¬
bat ad cuiꝰ ꝯm̃datoẽm de illis in rele¬
entero gẽnus fuerat iam locutus quib
nimdũ uatis nͨ aliqͥd agentib boni seu ma¬
li ut scd̃m electõnem ꝓpõitum dei mane¬
ret non oꝑib sed ex uocante dictum ẽ
qr maior seruiet minori. ꝓpt̾ qd̾ ad hi¬
buit alt̾um ꝓpheticum testimoniũ ubi
scͥptum est. Iacob dilexi: esan aũt odio
habui. sentiens aũt quẽ ad̾m posset
hoc qd̾ dcm̃ est eos ꝑmouere qui pene¬
trare intelligendo nõ possunt hãt alti¬
tudinẽ gr̃e qͥd ergo dicemus ait. Nun¬
qͥd iniquitas est apud deum. absit. Ini¬
quũ enim indet᷑ͦ ut siue ullis bonorum
num oderit alt̾um. qͣ ni re. si futura o¬
ꝑa uł bona huiꝰ uł mala illius que uti
q deus presciebat uellet intelligi neqͣqͣm
dic̾et non ex oꝑib s dic̾et ex futuris oꝑi¬
ĩmo nullã quã solui opus esset faceret
questionem. Nunt uero cũ respondisser

Expanded text:
vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum  oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operiimo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset,
Abbreviated transcription (Latin):
redditõ rõms. Si enun hoc nõ capit qͥs
est qui respondeas deo. Si aũt capit ma¬
gis nõ inuenit qͥd respondeat. Uidet enĩ
si capit uniu̾sum gennis humanũ tam
iusto diuino iudicio in apostatita radite
dampnatum ut eciam si nullꝰ inde libe
raretur nemo recte posset dei uituꝑare
iusticiam ⁊ qui lib̾at᷑ sic oportuisse li¬
berari ut ex plurib non lib̾atis am ĩ
dampnatõne iustissima derelictis os¬
quo etiam istos. debitum iudicium dei
duc̾e̾t nisi eius indebita mĩa subueni

Expanded text:
redditio rationis. Si enim haec non capit, quis redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus indraretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam. Et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis osquo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi ejus indebita miseri
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcerta hĩtudo eoꝵ uel pulcritudo qͦꝵ erit certa
⁊ sempit̾na dampnatõ. net moueat qͦmodo in¬
eis eiserit corpꝰ intorruptibile si dole pot̾it. aut
ciͦmͦꝰ corruptibile si mori nõ pot̾it. ñ est .n. ua
uita nͥ ubi felicit᷑ iuuit᷑. nͨ ua in corruptõ nͥ
ubi salus nulło colore corrũpit᷑. ubi aut̃ ĩfelix
mori ñ sinit᷑ ⁊ ut ita dicam mors ip̃a ñ morit᷑
⁊ uͥ dolor ꝑpetuus ñ int̾rut s affligit ip̃a cor¬

Expanded text:
abitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat, quomodo in eis erit corpus incorruptibile, si dolere poterit; aut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est enim vera vita, nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa cor
Abbreviated transcription (Latin):
isti. tanꝙͣ dei uolũtas suꝑata sit hominũ uolũnte
⁊ infirmissimis nolendo ĩpedientib nõ potuit fa¬
cere potẽtissimꝰ ꝙ uolebat. ⁊ ubi est illa omĩpit¬
tia q̃ in celo ⁊ in t̾ra omĩa q̃ cũq uoluit fecit scol¬
lig̾e filios ihr̃m uoluit ⁊ nõ fecit. An potꝰ ⁊ il

Expanded text:
detur tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus, non potuerit facere potentissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, quae in coelo et in terra omnia quaecunque voluit fecit , si colligere filios Jerusalem voluit, et non f
Abbreviated transcription (Latin):
Confestim deniq ad se rediens.
sanũ se repperit: et qd̾ uicdãt fra¬
tribus inlicauit: Qui qͥdem
ut afidelib uiris nuꝑ accepimꝰ
hodieq suꝑstes et in partes a¬
qͥtanie degens beneficium qd̵
accepit. secdule ꝯfitet᷑ : ipsius preto¬
nio cuius m̾to uiuens. Siquis
hoc minus mirat᷑ ÷ adiãdu̾tat
de beato nicholao ex innum̾is qͥ¬
bus est decoratꝰ miracłis. in nata¬
lis cius annua commeratione
tanqͣm eximium cõmencdan:.
qd̾ imꝑatorem constantinũ al
int̾itu quorũdam longe ꝯstis

Expanded text:
Confestim denique ad se rediens, Confestim denique ad se rediens, sanum se reperit, et quod viderat fratribus indicavit. Qui quidem, ut a fidelibus viris nuper accepimus, hodieque superstes et in partibus Aquitaniae degens, beneficium quod accepit sedulo confitetur, ipsius praeconio, cujus merito vivens. Si quis hoc minus miratur, animadvertat de beato Nicolao ex innumeris quibus est decoratus miraculis, in natalis ejus annua commemoratione tanquam eximium commendari, quod imperatorem Constantinum ab interitu quorumdam longe constitutus
Abbreviated transcription (Latin):
r̃s̃ aũt ierosolimitani
templi. fidelis milicie pro¬
fessores. cũ nouã habere eo temꝑre
domũ in urbe cepissent: recleunte
p̃dicto patre specialiq patrono
suo. tunicam eiꝰ pro eximia bñdic¬
tione seruabant: Apud quos eod̃
anroᷤ sacerdos quidam grauis¬
sima febre correctus: despabilit̾
egrotabat: Ut aũt om̃ino desi¬
ciens cleuenisse iussus est ad ex¬
trema portari se moratorium. et
p̃dictam beati uiri suꝑponi sibi¬
tunicam fecit: in sola positus ex¬
pectatione exitus mortis: Cum
subito raptus in qͣndam mentis
excessum. ac ueluti iam carne solu¬
tus. uidere sibi iussus est corpus
suũ eocdem quo iacebat in loco ex¬
amine. iam circundatũ multitu¬
dine sacertlotũ. aꝑtos tenentiũ
libros: et celebrantiũ exequias ex
more sol. lempnes. Nec mora
in uultu. habituq p̃dicti patͥs
diens exaltari. manu illis ut
tacerent: uoce parit̾ ꝓhibens. ne
mortuũ reputarent. cuius uitã
clareuallensi abb̾i donau̾at deus.

Expanded text:
res autem Jerosolymitani Templi, fidelis militiae professores, cum novam habere eo tempore domum in Urbe coepissent, redeunte praedicto Patre specialique patrono suo, tunicam ejus pro eximia benedictione servabant; apud quos eodem anno sacerdos quidam gravissima febre correptus desperabiliter aegrotabat. Ut autem omnino deficiens devenisse visus est ad extrema, portari sese in oratorium, et praedictam beati Viri tunicam supponi sibi fecit, in sola positus exspectatione exitus mortis: cum subito raptus in quemdam mentis excessum, ac veluti jam carne solutus, videre sibi visus est corpus suum eodem quo jacebat in loco exanime, jam circumdatum multitudine sacerdotum, apertos tenentium libros, et celebrantium exsequias ex more solemnes. 1131 Nec mora, in vultu habituque praedicti Patris diens ex altari, manu illis innuit ut tacerent, voce pariter prohibens ne mortuum reputarent, cujus vitam Clarae-Vallensi Abbati donaverat Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcis o tu ds̃ si es totus iustꝰ ⁊ sũ¬
me iustꝰ q̃ mͦ .n. totꝰ ⁊ sũme iustꝰ facit aliꝙ
ñ instum. aut q̃ iusticia ẽ merenti mortẽ
bonis ⁊ malis. Uñ tͥ saluare malos si hoc
ñ iustũ est. ⁊ tu nõ facis aliquid ñ iustum
an qr bontas tua ẽ ĩꝯprehẽsibilis. Laudet¬
aũt hoc in luce marcessibili ꝙͣ mhĩtas.
uere in altissimo ⁊ sextetissimo bonitanis
tue latet fons unde manat flunius mĩe
es. Minꝰ uãq bonꝰ eẽs si nulli malo eẽs
beniguꝰ. Melior .n. ẽ qui bomis ⁊ malis bo¬
nus ẽ. ꝙͣ qͥ bonis tũ ẽ bonꝰ. ⁊ melior est qͥ
malis ⁊ pũi eudo ⁊ ꝑtendo ẽ bonꝰ ꝙͣ qͥ piuẽ
bonus es. Et cũ forsitã uideat ͦ curbona
lis ⁊ reis tuis dona retͥbuas. Q altitudo bõi¬

Expanded text:
es totus iustus et summe iustus? Quomodo enim totus et summe iustus facit aliquid non iustum? Aut quae iustitia est merenti mortem bonis et malis, unde tibi salvare malos, si hoc non est iustum, et tu non facis aliquid non iustum? An quia bonitas tua est incomprehensibilis, latet hoc in luce inaccessibili quam inhabitas? Vere in altissimo et secretissimo bonitatis tuae latet fons, unde manat fluvius miseres. Minus namque bonus esses, si nulli malo esses benignus. Melior est enim qui et bonis et malis bonus est, quam qui bonis tantum est bonus. Et melior est qui mbonus es. Et cum forsitan videatur, cur bonlis et reis tuis bona tribuas.
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa tua nascit᷑ ex iusticia tua. gͦ ne po
malis ex insticia tua si sit ẽ dñe si sic il
doce me quo modo ẽ. an qr uistũ ẽ tri
ẽẽ bonũ ut net̃as ĩtelligi melior ⁊ s pł
.n. hot instius hot utiq nõ fieret suãs ͦ¬
uꝰ tĩn retribuendo ⁊ ñ ꝑtendo ⁊ si fabes de
nõ bomis trũ bonos ⁊ nõ ⁊̃ de malis. hoc itaq
ꝰ uistũ ẽ ut ꝑtarꝰ malis ⁊ ut facias bonos de
palis. deuiq qd̃ nõ iuste fit nõ debet fie
N ⁊ qr nõ deb fieri ĩ uiste fit sit gͦ ñ iuste
malis miẜeris ñ debes imẜeri ⁊ fi nõ debes
miẜeri ĩiuste muẜeris qd̾ si uefas est dic̾e
fas ẽ cred̾e te iuste miẜeri malis. Quom.

Expanded text:
ia tua nascitur ex iustitia tua? Ergone parcis malis ex iustitia? Si sic est, domine, si sic est, doce me quomodo est. An quia iustum est te sic esse bonum, ut nequeas intelligi melior, et sicenim hoc iustius? Hoc utique non fieret, si um retribuendo et non parcendo, et si faceres de non bonis tantum bonos, et non etiam de malis. Hoc itaque modo iustum est ut parcas malis, et ut facias bonos de malis. Denique quod non iuste fit, non debet fieri; et quod non debet fieri, iniuste fit. Si ergo non iuste malis misereris, non debes misereri: et si non debes misereri, iniuste misereris. Quod si nefas est dicere, fas est credere t
Abbreviated transcription (Latin):
.n. saluas iusticia comit ãte. istos uͦ ls
iusticia dãpnãte. illos m̃tis aduiuĩts
istos m̾itis repugnãtib. illos bona q̃ dda¬
sti cognoscendo istos mala q̃ dedisti ignose¬
do. O ĩmẽsa boĩtas q̃ sit omẽm ĩ tellcm̃ ex¬
lentia tui procedit. ĩfluat ĩme q̃ proflu

Expanded text:
stitia comitante, istos vero liberas iustitia damnante. Illos meritis adiuvantibus, istos meritis repugnantibus. Illos bona quae dedisti cognoscendo, istos mala quae odisti ignoscendo. O immensa bonitas, quae sic omnem intellectum exl
Abbreviated transcription (Latin):
arbitretͦ sic̃ semia q̃ ꝯcepta ñ fui̾nt. s qͥs ne
gare audeat ⁊ si affirmare ñ audeat id ac¬
turã resurrͨtõem ut qͥtqͥd forme defuit ĩple¬
at᷑ atc ita ñ desit ꝑfectõ q̃ accessura erat
tpr̃e ꝙ̃admod̾ ñ erũt uitia q̃ accesserãt tẽ¬

Expanded text:
arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed negare quis audeat, et si affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur, atque ita ut sit perfectio quae accessura erat tempore, quemadmodum non erit vitiata quae accesserit tem
Abbreviated transcription (Latin):
uitate amore hũana etas addita est ¶ani¬
luitꝙ d̾s nõ iam diluuio pũire genꝰ hũanũ
s eodem firmam̃to eligẽ iuros ꝑ qͦꝵ seriem
aliqͣ gn̾atio omearet ⁊ ex sua sb̾a nobis
filiũ ppͥũ uestitũ hũano corꝑe mũdi infi¬
ne cõcedens qͦꝵ pͥmus est abͣham qͥ cũ eẽt
etate ꝯfectꝰ. eiꝰq uxor decrepita ĩ sen̾tute su¬
a. repmissionis largitoẽm hr̃e filiũ merue¬
rũt. hͥ uecatꝰ est ysaac atq ip̃e genuit iacob
idẽ qͥ duodecĩ prĩarchas nõ reputante deo
ĩ eoꝵ nu᷑o quos more suo nat᷑a ꝓduxat ¶

Expanded text:
uitate annorum humana aetas addicta est. Maluitque deus non iam diluuio punire genus humanum, sed eodem permanente eligere uiros per quorum seriem aliqua generatio commearet, ex qua nobis filium proprium uestitum humano corpore mundi in fine concederet. Quorum primus est Abraham, qui cum esset aetate confectus eiusque uxor decrepita, in senectute sua repromissionis largitione habere filium meruerunt. Hic uocatus est Isaac atque ipse genuit Iacob. Idem quoque duodecim patriarchas non reputante deo in eorum numero quos more suo natura produxerat.
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃m ꝯ sua cõiuge incola ꝑadisi fuit ai
uͥ aurẽ p̾buit euasori ⁊ ꝯditoris p̾ceptũ
glexit attẽd̾e̾. exul effc̃s t̾ram iuistꝰ excołi
atꝙ a paradisi sinu se clausus ĩ ignotis ꝑ¬
b sui gn̾is posfĩtatẽ tͣnsposuit atq perq̃
ꝙͣ ip̃e pͥmus hõ p̾uaricatoĩs reꝰ exceꝑat s¬
n̾ando tͣnsemisit ĩpostos. hĩc fcm̃ ẽ ut ł

Expanded text:
cum sua coniuge incola paradisi fuit. At ubi aurem praebuit suasori et conditoris praeceptum neglexit attendere, exul effectus, terram iussus excolere atque a paradisi sinu seclusus in ignotis partibus sui generis posteritatem transposuit atque poenam quam ipse primus homo praeuaricationis reus exceperat generando transmisit in posteros. Hinc factum est ut
Abbreviated transcription (Latin):
hũanũ genus młtiplici nu̾ositate succͤs¬
cens erupit ilttes. ꝯmouit bella occupaũ
t̾renam misĩam qr felicitatẽ paradisi in
pͥmo parẽte ꝑdiderat nͨ tñ ex hiis defu̾nt
qͦs siti ꝯditor gr̃e seq̃strͣet eiꝰꝙ placitis ins
uitẽt. qͦs licet m̾tũ nat̾e᷑ dãpnaret. futi tñ
sacͣmenti ⁊ longe pꝰmod̾ ꝓfe̾ndi faciẽdo ꝑti¬
cipes ꝑditã uoluit repare nat᷑am. ¶ Imple-¬
tus ẽ gͦ mũdꝰ humano gn̾e atq ĩg̾ssus ẽ
hõ uias suas qͥ malicia ꝓpͥe cõtumatie despe¬
xerat ꝯditorẽ. hĩc uolens deꝰ qd̾ iustũ ẽ ꝑi¬

Expanded text:
humanum genus ac multiplici numerositate succrescens erupit in lites, commouit bella, occupauit terrenam miseriam quia 1 felicitatem paradisi in primo patre perdiderat. Nec tamen ex his defuerunt quos sibi conditor gratiae sequestraret eiusque placitis inss licet meritum naturae damnaret, futuri tamen sacramenti et longe postmodum proferendi faciendo participes perditam uoluit reparare naturam. Impletus est ergo mundus humano genere atque ingressus est homo uias suas qui malitia propriae contumaciae despexerat conditorem. Hinc uolens deus per iustum poti
Abbreviated transcription (Latin):
is eñ tͥ ut scribis librũ a me fieri.
quẽ enchiridiũ ut dicũt hẽas ⁊ de
tius manib ñ retedat ꝯtinens postulata .i.
quid sequẽdũ maxie quid ꝓpt̾ diu̾sas pͥncipa¬
uł quid pͥmũ quid ultunũ teneat᷑ q̃ totiꝰ dif¬
finitoĩs sũma sit qͥd certũ ꝓpͥũq fidei catholi¬
ce sũdam̃tũ. hec aut̃ omĩa q̃ reqͥris ꝓcul dubi¬
o scies diligent̾ sciendo qͥd credi. quid spari de¬
mine alienus ẽ aut h̾eticus hec nõ st̃ defendẽ¬
ca rõne q̃ uł a sensib corꝑis incoata uł ab in¬
telligẽtia m̃tis iueta. q̃ aut̃ nͨ corꝑeo sensu

Expanded text:
is enim tibi, ut scribis, librum a me fieri, quem Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principa; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari denomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia m
Abbreviated transcription (Latin):
possidebamus uenditis: in¬
uentam preciosam margari¬
tam comꝑamus. Ad patrimo¬
nia distracta redire ñ possumꝰ.
Quod si p̃cium et ad p̾̃ciatum
nobis perierit. et substantiis
et margarita priuati fuerimus
expectationi nr̃e male ꝓuisum
est: si oleo nr̃o effuso claus is ia¬
nuis sic̃ fatui mendicemus. ꝓ
uiderant etiam sibi excon silio sc̃ĩs¬
simi fr̃s ⁊ et clñi pape auctorita¬
te muniti erant. ne quis gaudi¬
um suũ tollere posset ab eis: et
alioꝵ consolatio. eis fieret tribu¬
latio. et coꝵ inopia alioꝵ pleni¬
tudinem cumularet. His aliis¬
q rationib serui dei expugnane¬
rant pectatores: et iam diuulga¬
tum erat ubiq abbatem sic sta¬
tutum adeo in eccłia. sicut in
hebreoꝵ populo moyses fuit÷
qui cũ ñ esset pontifex. a aron
tam̃ unxit et sacrauit pontificẽ:
et cdispositionib eius tota leuiti¬
ca omni tempore
successio paruit.

Expanded text:
possidebamus venditis, inpossidebamus venditis, inventam pretiosam margaritam comparavimus: ad patrimonia distracta redire non possumus. Quod si et pretium et appreciatum nobis perierit, et substantiis, et margarita privati fuerimus; exspectationi nostrae male provisum est, si oleo nostro effuso, clausis januis sicut fatui mendicemus. » Providerant etiam sibi ex consilio sanctissimi fratres, et domini Papae auctoritate muniti erant, ne quis gaudium suum tollere posset ab eis, et aliorum consolatio eis fieret tribulatio, et eorum inopia aliorum plenitudinem cumularet. His aliisque rationibus servi Dei expugnaverant petitores, et jam divulgatum erat ubique, Abbatem sic statutum in Ecclesia a Deo, sicut in Hebraeorum populo Moyses fuit, qui cum non esset pontifex, Aaron tamen unxit et sacravit pontificem; et dispositionibus ejus tota Levitica omni tempore successio paruit.