comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rio int̾ se cõparandis id.ẽ plagis et p̃ceptis. qm̃
alibi diximus. expositionẽ psalmi huiꝰ. in his o.¬
nerare ñ opꝰ ẽ. Tantũ admonemꝰ. quia et hic si ñ
eodẽ ordine. decẽ tam̃ egiptioꝵ plagȩ cõmemo¬
rantur: dũ ꝓ trib quȩ st̃ in exodo. et hic ñ sunt.
id ẽ sciniphes. ulcera. tenebrȩ aliȩ tres cõmemo¬
rantur. quȩ ibi ñ st̃ id ẽ rubigo pruina & ignis
ñ fulgurũ s. cui dicta ẽ tridita possessio coꝵ
qd̾ ibi ñ legitur: Satis autẽ hic expressũ ẽ. iudicio
dĩ fieri hȩc in illis ꝑ angłos malos in hoc scło mali¬
gno tanqũã in egypto. et in campo taphneos ubi
humiles ẽẽ debemꝰ. donec ueniat scłm ubi exaltari
ex ista humilitate meream᷑. Nam et egyptus in he¬
brea lingua tenebras uł tribulationes significat.
In qua lingua taphnis sicut supͣ cõmemorau. hu¬
mile intelligit᷑ et̃ mandatũ. De angłis gͦ malis in

Expanded text:
ario inter se comparandis, id est plagis et praeceptis, quoniam ario inter se comparandis, id est plagis et praeceptis, quoniam alibi diximus, expositionem psalmi hujus in his onerare non opus est: tantum admonemus quia et hic, etsi non eodem ordine, decem tamen Aegyptiorum plagae commemorantur; dum pro tribus quae sunt in Exodo , et hic non sunt, id est, sciniphes, ulcera, tenebrae, aliae tres commemorantur quae ibi non sunt, id est, rubigo, pruina et ignis, non fulgurum, sed cui dictaquod ibi non legitur. 28. Satis autem hic expressum est, judicio Dei fieri haec in illis per angelos malos, in hoc saeculo maligno, tanquam in Aegypto et in campo Thaneos, ubi humiles esse debemus, donec veniat saeculum ubi exaltari ex ista humilitate mereamur. Nam et Aegyptus in hebraea lingua Tenebras vel Tribulationes significat, in qua lingua Thanis, sicut commemoravi, humile intelligitur esse Mandatum. De angelis ergo malis in
Abbreviated transcription (Latin):
res alienas auferens: unde furta. rapinȩ. p̃datio.¬
nesq nascunt᷑. Plus aũt uicio suo uastat᷑ ipse ua¬
stator. Pruina significat᷑ uiciũ: qͦ caritas ꝓximi
stulticiȩ tenebris uelut nocturno frigore conge¬
ex fulgurantib nubib qm̃ hic dixit tradidit
possessionẽ eoꝵ igni. ubi eã significat incensam
qd̾ ignis ille fecisse ñ legit᷑. immanitatẽ gͦ iracun¬
diȩ mͥ uidetur significare: qͣ et homicidiũ admit¬
ti potest. Morte pecoꝵ significatũ ẽ quantũ ar-¬
bitror: dãpnũ pudiciciȩ Concupiscentiã qͥppe
qua fetus exoritur. cõmunẽ cũ pecorib habemꝰ.
Hanc itaq domitã habere ordinatã: pudiciciȩ
beant. harũ rerũ figuratȩ significationes. siue
alit̾ meliꝰ intelligantur. quẽ ñ moueat qd decẽ
plagis ꝑcutiunt᷑ egiptii. et decẽ p̃ceptis scribũ¬
tur tabulȩ. quib regatur ppłs di: De qͥb cont᷑¬

Expanded text:
res alienas auferens; unde furta, rapinae, praedatiores alienas auferens; unde furta, rapinae, praedationesque nascuntur: plus autem vitio suo vastatur ipse vastator. Pruina significat vitium, quo charitas proximi stultitiae tenebris velut nocturno frigore congeex fulgurantibus nubibus, quoniam hic dixit, Tradidit possessionem eorum igni; ubi eam significat utique incensam, quod ignis ille fecisse non legitur: immanitatem ergo iracundiae mihi videtur significare, qua et homicidium admitti potest. Morte pecorum figuratum est, quantum arbitror, damnum pudicitiae. Concupiscentiam quippe, qua fetus exoritur, communem cum pecoribus habemus. Hanc itaque edomitam habere et ordinatam, pudicitiae beant harum rerum figuratae significationes, sive aliter melius intelligantur; quem non moveat quod decem plagis percutiuntur Aegyptii, et decem praeceptis scribuntur tabulae, quibus regatur populus Dei? De quibus e contr
Abbreviated transcription (Latin):
tioꝵ psalmꝰ et dicit. Et abstulit sic̃ oues ppłm suũ
et ꝑdixit eos tanꝗͣ gregem in deserto: et dedux̃
eos inspe et ñ timuerunt: et inimi cos eoꝵ oꝑuit
mare. T̃anto fit hoc meluis. quanto interuis. Ubi
eruti de potestate tenebrarũ in regnũ dĩ mente
transferim᷑. et scđm pascua spũalia efficimur
oues di. ambulantes in hoc scło uelut in deserto:
qm̃ nemini ẽ fides nr̃a conspicua. unde dicit
apłs: uita nr̃a abscondita ẽ cũ xp̃o indo. Deduci¬
mur autẽ in spe. qm̃ spe salui facti sumꝰ. nec ti¬
mere debemꝰ. Si enĩ ds ꝓ nob̃. quis contͣ nos: Et
inimicos nr̃os oꝑuit mare: aboleui in baptismo

Expanded text:
suum, et perduxit eos tanquam gregem in deserto. Et deduxit eos in spe, et non timuerunt, et inimicos eorum operuit mare. Tanto fit hoc melius, quanto interius, ubi eruti de potestate tenebrarum in regnum Dei mente transferimur, et secundum pascua spiritualia efficimur oves Dei, ambulantes in hoc saeculo velut in deserto, quoniam nemini est fides nostra conspicua; unde dicit Apostolus: Vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Deducimur autem in spe, quoniam spe salvi facti sumus: nec timere debemus; si enim Deus pro nobis, quis contra nos ? Et inimicos nostros operuit mare; abolevit in Baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
diemꝰ. Notandũ sane qd̾ ait: quẽ ad modũ patres eoꝵ.
Cũ ꝑtotũ psalmi textũ tanqͣ de hominib eisdẽ loqͥ.
uideretur. apparet tam̃ de illis nc̃ diei. qui iã erant
in t̾ra ꝓmissionis et patres eoꝵ dictos.qu in heremo
amaricauert̃. Conu̾si st̃ inqͥt in arcũ. prauũ: ud sic̃
alii codices habent. in arcũ ꝑuersũ. Quid autẽ sit
hoc in hoc qd̾ sequit᷑ magis apparet. ubi ait: et in
ira concitauerunt eũ in collib suis. In idolatͥameos
ꝓsiluisse significat. Arcꝰ gͦ ꝑuersus ẽ ñ ꝓ noĩe dñ.¬

Expanded text:
e quod ait, quemadmodum patres eorum: cum per totum Psalmi textum tanquam de hominibus eisdem loqui videretur, apparet tamen nunc de illis dici qui jam erant in terra promissionis, et patres eorum dictos qui in eremo amaricaverunt. 34. Conversi sunt, inquit, in arcum pravum: vel, sicut alii codices habent, in arcum perversum. Quid autem hoc sit, in eo quod sequitur magis apparet, ubi ait: Et in iram concitaverunt eum in collibus suis. In idololatriam eos prosiluisse significat. Arcus ergo perversus est, non
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. sp̃c uadens et ñ rediens. Id̾o eos uocando.
et miserando ꝑ suam grãm ipse reuocauit. quia
ꝑ se ipsos redire ñ possunt. Quomͦ enĩ redit caro.
et sp̃c ambulans et ñ reuertens. urgente se inima.
atq longinqua maloꝵ pondẽ meritoꝵ nͥ ꝑ electi¬
onem gr̃ȩ. quȩ ñ meritis tanꝗͣ merces redditur.
s tanquã donũ gratis datur: ut iustificet᷑ impiꝰ.
et redeat ouis ꝑdita. ñ tñ in uirib suis. s in hume¬
ris reportata pastoris. q̃ se ꝑdẽ potuit. dũ sponte
uagaretur. se ipsam autẽ muenire ñ potuit. nec oĩ¬
no inueniretur. nisi pastoris miscđia quereret᷑:
in semet ipsum dixit. surgã et ibo ad patrẽ meũ :
Occulta itaq uocatione et inspiratiõe etiã ipse q̃¬
situs ẽ. et resuscitatꝰ ñ nisi ab illo qͥ uiuificat omĩa.
& inuentꝰ. a quo. nͥ ab illo qͥ ꝑrexit saluare et q̃rere

Expanded text:
s vadens, et non revertens. Ideo eos vocando et miserando per suam gratiam ipse revocavit, quia per seipsos redire non possent. Quomodo enim redit caro, spiritus ambulans et non revertens, urgente se in ima atque longinqua malorum pondere meritorum, nisi per electionem gratiae? Quae non meritis tanquam merces redditur; sed tanquam donum gratis datur, ut justificetur impius, et redeat ovis perdita; non tamen in viribus suis, sed in humeris reportata pastoris , quae se perdere potuit dum sponte vagaretur, se autem invenire non potuit, nec omnino inveniretur, nisi pastoris misericordia quaerein semetipsum dixit: Surgam, et ibo ad patrem meum. Occulta itaque vocatione et inspiratione etiam ipse quaesitus est et resuscitatus, nonnisi ab illo qui vivificat omnia; et inventus, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in ꝓuerbiis scͥptũ ẽ cũ de ua inquitatis loque¬
retur scͥptura: om̃s qͥ ambulant in ea ñ reuertent᷑.
Sic enĩ dictũ ẽ. quasi de iniquis om̃ib desꝑandũ
sit. Scriptura uͦ grãm cõmendauit. quia ꝑ se ipsũ
homo potest in illa ambulare: ñ potest aut̃ẽ ꝑ se¬
to. et in ira concitauert̃ eũ in inaquoso. et conuer¬
si st̃ et temptauert̃ dm̃: et sc̃m isrł exacerbauert̃.
Eandẽ illoꝵ infidelitatẽ repetit quã suꝑius com
memorauerat: s repetendi causa ẽ. ut cõmemora¬
rentur et plagȩ quas inflixit egyptiis ꝓpt̃ illos:
quȩ omĩa utiq recordari debuerant. neq existe¬
re ingrati. Deniq sequit᷑. Non st̃ recordati manꝰ
eiꝰ: die qua redemit eos de manu tribulantis.
Et incipit dicere quȩ fecit egyptiis. Posuit in e¬
gypto signa sua. et ꝓdigia sua in campo taphne¬
os. Et conuertit in sanguine flumina eoꝵ: et ym¬

Expanded text:
e via iniquitatis Scriptura loqueretur: Omnes qui ambulant in ea, non revertentur . Sic enim dictum est, quasi de iniquis omnibus desperandum sit: Scriptura vero gratiam commendavit; quia per seipsum homo potest in illa ambulare, non potest autem per seto, et in iram concitaverunt eum in inaquoso! Et conversi sunt, et tentaverunt Deum, et sanctum Israel exacerbaverunt. Eamdem illorum infidelitatem repetit quam superius jam commemoraverat; sed repetendi causa est, ut commemorentur et plagae quas inflixit Aegyptiis propter illos: quae omnia utique recordari debuerant, neque existere ingrati. Denique quid sequitur? Non sunt recordati manus ejus, die qua redemit eos de manu tribulantis. Et incipit dicere quae fecit Aegyptiis: Posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua in campo Thaneos. Et convertit in sanguinem flumina eorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
obremat aquas. latine scaturrigines dicimꝰ ab i¬
mo aquas ebullientes. Fodert̃ enĩ egyptii. et san-¬
guinẽ ꝓ aquis inuenerunt. Misit in eos cynomi¬
am et comedit eos: et ranã. et disꝑdidit eos. Et
dedit erugini fructus eoꝵ: et labores eoꝵ locustȩ.

Expanded text:
 quas latine scaturigines dicimus, ab imo aquas ebullientes. Foderunt enim Aegyptii, et sanguinem pro aquis invenerunt. « Misit in eos cynomyiam, et comedit eos; et ranam, et disperdidit eos. Et dedit rubigini fructum eorum, et labor
Abbreviated transcription (Latin):
geminȩ caritatis dilectioĩs dĩ. et dilectionis ꝓ¬
ximi: unde sterilis ñ erat in eis. De pꝰ has oues
fȩtantes dd nr̃ acceptꝰ. nc̃ alios greges pascit in
gentib: et ipsos iacob et isrł. Sic enĩ dictũ est.
pascere iacob seruũ suũ: et isrł hereditatẽ suã.
Nonenĩ quia ex gentib iste st̃ oues. id̾o ab illo se¬
mine alienatȩ st̃. qd̾ ẽ iacob et isrł. Sem̃ ẽ enim
abrahȩ sem̃ ꝓmissionis: de quo ei dñs. in ysaac
filii carnis.: s filii ꝓmissionis deputant᷑ in semi¬
ne. Ex gentib enĩ erant fideles: quibꝰ dicebat.

Expanded text:
geminae charitatis, dilectionis Dei, et dilectionis progeminae charitatis, dilectionis Dei, et dilectionis proximi: unde sterilis non erat in eis. De post has oves fetantes David noster acceptus, nunc alios greges pascit in Gentibus, et ipsos Jacob et Israel: sic enim dictum est, Pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Non enim, quia ex Gentibus sunt istae oves, ideo ab illo semine alienatae sunt, quod est Jacob et Israel. Semen est enim Abrahae, semen promissionis, de quo ei Dominus dixit: filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine . Ex gentibus enim erant fideles quibus dicebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ablatꝰ ẽ inde. nc̃ greges gentiũ pascit. sane de
pꝰfetantes inde acceptus ẽ. Iil qͥppe pͥores fueruis
tales. de qualib ar in cantico canticoꝵ. uns ȩccłȩ
q̃ constat ex multis: id.ẽ. uni gregi. cuiꝰ mẽbra st̃
multi greges. De talib ergo đr. dentes tui: id est
ꝑ qͦs loqueris. uł ꝑ quos incorpus tuũ uelut man¬
ducando ceteros traicis. Hoc utiq significantes.
dentes tui sicut grex detonsarũ ascendens de la-¬
uachro. q̃ om̃s geminos creant: et sterilis ñ ẽ in
eis. Deposuert̃ enim tunc uelut uellera onera se¬
culi. qͣdo ante pedes apłoꝵ uenditarũ rerũ sua¬
rũ p̃cia posuerunt: ascendentes de lauachro
illo de quo eos admonet apłs petrꝰ. sollicitꝰ qd̾
xp̃i sanguinẽ fudint: et dicit. agite pęnitenti¬
am. et baptizetur unꝰ quisq ur̃m in nõie dñi¬
nr̃i iħu xp̃i. et dimittunt᷑ uob̃ peccata ur̃a. Ge
minos autẽ creauert̃. oꝑa scilicet duũ p̃ceptoꝵ

Expanded text:
ablatus est inde; nunc Gentium greges pascit. Sane de post fetantes inde acceptus ost. Illae quippe priores fuerunt tales, de qualibus dicitur in Cantico canticorum uni Ecclesiae quae constat ex multis, id est uni gregi cujus membra sunt multi greges; de talibus ergo dicitur: Dentes tui, id est, per quos loqueris, vel per quos in corpus tuum, velut manducando, caeteros trajicis; hoc itaque significantes dentes tui, sicut grex detonsarum ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in eis . Deposuerunt enim tunc velut vellera onera saeculi, quando ante pedes Apostolorum venditarum rerum suarum pretia posuerunt , ascendentes de lavacro illo, de quo eos admonet apostolus Petrus, sollicitos quod Christi sanguinem fuderint, et dicit. Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi, et dimittentur vobis peccanos autem creaverunt, opera scilicet duorum praeceptorum
Abbreviated transcription (Latin):
helita sum ex genere isrł tribu beniaminꝰ. hebre¬
us ex hebreis. Hos gͥ scͥptura p̃uidit. qui in xp̃m
fuerant ex isto ppło credituri. et accepturi pecca¬
toꝵ remissionẽ: usq ad illud maximũ. qͦ insan¬
entes ipsum medicũ ꝑemerunt. Hinc omĩno di¬
ctum ẽ. ipse autẽ ẽ misericors. et ꝓpiciꝰ erit pecca¬
tis eoꝵ. et ñ disꝑdet eos. et abundauit ut auerte

Expanded text:
elita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin, Hebraeus ex Hebraeis » . Hos igitur Scriptura praevidit qui in Christum fuerant ex isto populo credituri, et accepturi peccatorum remissionem, usque ad illud maximum quo insanientes ipsum medicum peremerunt. Hinc omnino dictum, « Ipse autem est misericors, et propitius erit peccatis eorum, et non perdet eos; et ab
Abbreviated transcription (Latin):
tate donauerat faucib equitatẽ donaret et moribꝰ.
do: aliud tẽptando. Deniq sequit᷑. Et detraxerunt
de do. et dixerunt. Nũqͥd poterit ds parare m̃sam
indeserto: Qm̃ ꝑcussit petrã et fluxert̃ aquȩ. et
torrentes mnundauert̃. Nũqͥd et panẽ poterit dare:
aut parare m̃sã ppło suo: Noncredentes gͦ petiert̃
escas animab suis. Non sic apłs iacobus escã m̃tis p̃¬
cipit postulari s a credentib eã peti admonet: ñ
atẽptantib atq detrahentib dõ. Si qͥs aut̃ urm̃
inquit indiget sapientia postulet a do qͥ dat oĩb
affluenter. et ñ imꝓꝑat. et dabit᷑ ei. Postulet autẽ
in fide nichil hesitans. Hanc fidẽ ñ habebat gene¬
ratio q̃ cor ñ direxit suũ. et ñ erat creditꝰ cũ dõ spc̃¬

Expanded text:
tatem donaverat faucibus, aequitatem donaret et moribus. tatem donaverat faucibus, aequitatem donaret et moribus. do, aliud tentando. Denique sequitur: « Et detraxerunt de Deo, et dixerunt: Numquid poterit Deus parare mensam in deserto? Quonitorrentes inundaverunt, numquid et panem poterit dare, aut parare mensam populo suo? » Non credentes ergo petierunt escas animabus suis. Non sic apostolus Jacobus escam mentis praecipit postulari; sed a credentibus eam peti admonet, non a tentantibus atque detrahentibus Deo: Si quis autem vestrum, inquit, indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei: postulet autem in fide nihil haesitans . Hanc fidem non habebat generatio, quae cor non direxerat suum, et non erat creditus cum Deo sp
Abbreviated transcription (Latin):
aquas. Potest utiq sitienti fidei donũ sp̃c scĩ qd̾
illa res gesta sp̃ualiter significabat infundere
mabat. Si quis sitit. ueniat ad me. Qui bibit de
aqua quã ego dabo: flumina aquȩ iiue fluent
de uentre eiꝰ. Hoc enĩ dicebat sicut in eu̾głio legł¬
tur: de sp̃u quẽ accepturi erant credentes in ei
ad quẽ uelut uirga lignũ passionis accessit u
De ñ erede. Nam hoc c̃ peccatũ de quo arguit spc̃
mundũ sicut dñs dicit de peccato quidẽ. qͥa ñcredi¬
aerunt in me. Et exacerbauerunt altissimũ siccitate.
des alii codices habent in inaquoso. qd̾ de greco ẽ ex¬
pressius. nec aliud ꝗͣ siccitatem significat. Utrũ in
alia heremi siccitate. an potiꝰ in sua: Quia licet bi¬
bissent de petra ñ uentres s mentes aridas habebañ.
nulia uirentes fecunditate iusticiȩ. In qua siccitate
magis fidelit dõ supplices eẽ debuert̃. ut qui satie¬

Expanded text:
aquas, potest utique sitienti fidei donum Spiritus sancti, quod aquas, potest utique sitienti fidei donum Spiritus sancti, quod illa res gesta spiritualiter significabat, infundere mabat, Si quis sitit, veniat ad me; et, Qui biberit de aqua quam ego dabo, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus. Hoc enim dicebat, sicut in Evangelio legitur, de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut id est, non credere. Nam hoc est peccatum de quo arguit Spiritus mundum, sicut Dominus dicit: De peccato quidem, quia non crediderunt in me . Et exacerbaverunt Altissimum in siccitate: quod alii codices habent, in inaquoso, quod de graeco est expressius, nec aliud quam siccitatem significat. Utrum in illa eremi siccitate, an potios in sua? Quia licet bibissent de petra, non ventres, sed mentes aridas habebant, nulla virentes fecunditate justitiae. In qua siccitate magis fideliter Deo supplices esse debuerant, ut qui satie
Abbreviated transcription (Latin):
mereamur: Nam qui dirupit mare et traiccit
eos. statuit aquas quasi in utre. ut sic staret unda
tanꝗͣ fuisset inclusa. potest ꝑ suã grãm cohibere
fluida et labentia concupiscentiarũ carnaliũ. cũ
huic scło renunciat᷑. ut tanꝗͣ inimicis peccatis oĩb
deletis. fideliũ ppłs ꝑ sacͣm̃tũ baptismatis traiciat᷑.
Qui deduxit eos in nube diei: et tota nocte in illu¬
minatione ignis. Potest etiã sp̃ualit̃ dirigere it¬
nera. si ad eũ clamet fides. itinera mea dirige scd̃m
uerbum tuũ: de qͦ alibi dr. Ipse enim rectos faciet
cursus tuos. et itiera tua in pace ꝓducet. ꝑ iħm
mentũ manifestatũ ẽ in carne uelut in nube:
in iudicio uͦ tanꝗͣ in timore nocturno: qͥa t̃c erit
magna tribulatio scłi tanꝗͣ ignis. et lucebit iu-¬
stis. et ardebit iniustis. Qui dirupit in deserco pe¬
tram. et ad aquauit eos sicut in abisso multa. et
eduxit aquã de petra: et deduxit tanꝗͣ flumina

Expanded text:
 Nam qui disrupit mare, et trajecit eos, statuit aquas quasi in utres, ut sic staret unda tanquam fuisset inclusa, potest per suam gratiam cohibere fluida et labentia concupiscentiarum carnalium, cum huic saeculo renuntiatur, ut, tanquam inimicis, peccatis omnibus perdeletis, fidelium populus per sacramentum Baptismatis trajiciatur. Qui deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, potest etiam spiritualiter dirigere itinera, si ad eum clamet fides: Itinera mea dirige secundum verbum tuum . De quo alibi dicitur, Ipse enim rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producet : permentum manifestatum est in carne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis. Qui disrupit in deserto petram, et adaquavit eos sicut in abysso multa; et eduxit aquam de petra, et deduxit tanquam flumina
Abbreviated transcription (Latin):
eis hec om̃ia collata ẽẽ cõmemorat. cũ ipsi ñ fue-¬
rint ꝑducti in t̾ra ꝓmissionis qui ab egipto lib̾a-¬
ti st̃. qm̃ illi mortui st̃. quid respondebimꝰ nisi eos
dictos. quia idem ipse ppłs fuit ꝑ successionẽ fili¬
oꝵ: Sic gͦ cũ auduimꝰ maxime quia futuri tẽpo¬
ris uerba st̃. et ꝓpicius fiet peccatis eoꝵ. et ñ ꝑdet
eos. et abundauit ut auerteret iram suã. et ñ ac

Expanded text:
lata esse commemorat, cum ipsi non fuerint perducti in terram promissionis, qui ab Aegypto liberati sunt, quoniam illi mortui sunt? quid respondebimus, nisi eos dictos, quia idem ipse populus fuit per successionem filiorum? Sic ergo, cum audimus, maxime quia futuri temporis verba sunt, « Et propitius fiet peccatis eorum, et non perdet eos; et abundabit ut avertat iram su
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis fidei longe speculantẽ. Nã et syon specula
int̾p̃tes nouũ uerbũ fecert̃ sc̃ificiũ suũ. Unicor¬
nui recte intelliguntur. quoꝵ firma spes inu¬
nũ illud erigitur. de quo aliꝰ dicit psalmꝰ. unam
tium. Qđ uͦ sequitur. int̾ra ꝗͣ fundauit in seła.
qd̾̃ habent greci codices istone onã. utrũ in et̃

Expanded text:
oculis fidei longe speculantem: nam et Sion Speculatinterpretes verbum novum fecerunt, sanctificium suum. Unicornui recte intelliguntur, quorum firma spes in unum illud erigitur, de quo alius dicit psalmus, Unam tium . Quod vero sequitur, In terra quam fundavit in aeternum: quod habent graeci codices, εἰς τὸν αἰῶνα, utr
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit ignem. Irã qͥppe appellauit ignẽ. quanquã
multos ꝓpe etiã ignis accendit. Quid gͦ ẽ qd̾ ait. au¬
chuit dñs et distulit: Andistulit eos intro duce¬
re in t̾ram ꝓmissionis qͦ ducebant᷑ qd̾ int᷑ paucos
dies fieri poterat: S ꝓpt̃ peccata in heremo fue¬
rant conterendi: ubi et contriti st̃ ꝑ qͣdraginta
annos. Qd̾̃ si ita ẽ: distulit gͦ ppłm ñ istos ipsos.
qͥ tẽptantes detrahebant de dõ. Nã om̃s in heremo
ꝑierunt: et filii eoꝵ in t̾rã ꝓmissiõis ingressi st̃.
Andistulit penã ut prius satiaret etiã infidelẽ
concupiscentiã. ne ꝓpt̾ea putaretur iratꝰ. quia hoc
ab illo licet tẽptantes et detrahentes petebant
qd̾ facere ñ posset : Auduit gͦ et distulit uindica¬
re. et p̾ea q̃ fecit qd eũ illi facere ñ posse putauer̃
tẽ ira ascendit in isrł. Deniq utrunq breuit᷑ positũ

Expanded text:
pe appellavit ignem: quanquam multos proprie etiam ignis accenderit. Quid ergo est quod ait, Audivit Dominus, et distulit? An distulit eos introducere in terram promissionis, quo ducebantur; quod intra paucos dies fieri poterat, sed propter peccata in eremo fuerant conterendi, ubi et contriti sunt per quadraginta annos? Quod si ita est, distulit ergo populum, non istos ipsos qui tentantes detrahebant de Deo; nam omnes in eremo perierunt, et filii eorum in terram promissionis ingressi sunt. An distulit poenam, ut prius satiaret etiam infidelem concupiscentiam, ne propterea putaretur iratus quia hoc ab illo, licet tentantes et detrahentes, petebant quod facere non posset? Audivit ergo et distulit vindicare; et posteaquam fecit quod eum illi facere non posse putaverunt, tunc ira as
Abbreviated transcription (Latin):
editis uocũ signis. et ꝑ aerẽ transcurrentib tanquã
uolatilib pascere: ñ tam̃ ab aqͥlone uenientibꝰ ubi
frigus et caligo p̃ualet. id ẽ. eloquentia q̃ huic scło
fauet. s transferendo austrũ de cęlo. Quo nisi ad ter¬
ras: ut qui in fide st̃ paruuli. audiendo terrestria
nutriantur ad capienda cęlestia : Si enim t̾restria
cęlestia credetis: Translatus enim erat ille de celo
quodã mͦ ubi m̃te excesserat do.: ut tẽꝑans eẽt eis
quib dicebat. Non potui uob̃ loqui quasi sp̃ualibꝰ.
s quasi carnalib. Ibi enĩ audierat ineffabilia uer¬
ba. quȩ in t̾ra illa ñ licebat loqui. ꝑ uerba sonantia.
quasi ꝑ uolatilia pennata: et inducendo in uirtu¬
te sua africum. hoc ẽ ꝑuentos meridianos feruen¬
tes & lucentes p̃dicantiũ sp̃c. Et hoc in uirtute sua:
ne sibi tribuat africus qd̾ habet exdo. Ueniunt
autẽ ultro isti uenti ad homines. apportant eis uer¬
ba huinitus. ut in suis sedib. et circa tabernacła

Expanded text:
vocum signis et per aerem transcurrentibus, tanquam volatilibus pascere: non tamen ab Aquilone venientibus ubi frigus et caligo praevalent, id est, eloquentia quae huic saeculo placet; sed transferendo Austrum de coelo. Quo, nisi ad terras? ut qui in fide sunt parvuli, audiendo terrestria nutriantur ad capienda coelestia. Si enim terrestria,tia dixero vobis, credetis ? Translatus enim erat ille de coelo quodammodo, ubi mente excesserat Deo; ut temperans eis esset quibus dicebat: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus . Ibi enim audierat ineffabilia verba , quae in terra illi non licebat loqui per verba sonantia, quasi per volatilia pennata; et inducendo in virtute sua Africum, hoc est, per ventos meridianos, ferventes et lucentes praedicantium spiritus; et hoc in virtute sua, ne sibi tribuat Africus quod habet ex Deo. Veniunt autem ultro isti venti ad homines, et apportant eis verba divinitus missa; ut in suis sedibus et circa tabernacula
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Unã quippe concupiuit a dño. hanc reqͥrit.
ut in habitet in domo dñi semꝑ. et contẽpletur
eiꝰ delectationẽ: cui dicit cor fideliũ. Satiabor
ñ ollis carnium egyptioꝵ. nec melonib et pepo¬
nib. et allio. et cepis. et q̃ generatio praua et a¬
maricans etiã pani cȩlesti p̃ferebat. nec manna
iusibili atq ipsis uolatilib pennatis. s satiabo
dũ manifestatur gła tua. Hec ẽ enĩ hereditas
testam̃ti noui: in quo illi fideles habiti ñ sunt
Cuiꝰ tam̃ fides etiam tunc ꝗͣdo uelabatur erat
in electis. et nunc ꝗͣdo reuelata ẽ. ñ ẽ in mults
uocatis. Multi enĩ st̃ uocati: pauci uero eledhi.
Talis ergo erat generatio praua et amaricans
etiã cũ dm̃ quȩrere uideretur: diligens in ore
et in lingua mentiens in corde aut ñ recta cũ
do ubi ca potius diligebat ꝓpt̃ q̃ di achitao ul

Expanded text:
Deum. Unam quippe concupivit a Domino, hanc requiret, Deum. Unam quippe concupivit a Domino, hanc requiret, ut inhabitet in domo Domini semper, et contempletur ejus delectationem . Cui dicit cor fidelium: Saturabor, non ollis carnium Aegyptiorum, nec melonibus et peponibus, et allio et cepis, quae generatio prava et amaricans etiam pani coelesti praeferebat , nec manna visibili atque ipsis volatilibus pennatis; sed saturabor, cum manifestabitur gloria tua . Haec est enim haereditas Novi Testamenti, in quo illi fideles habiti non sunt, cujus tamen fides etiam tunc quando velabatur erat in electis, et nunc quando jam revelata est, non est in multis vocatis: Multi enim sunt vocati, pauci autem electi . Talis ergo erat generatio prava et amaricans, etiam cum Deum quaerere videretur; diligens in ore et in lingua mentiens; in corde autem non recta cum Deo, ubi ea potius diligebat propter quae Dei adjutorium
Abbreviated transcription (Latin):
metuentes. Querebant gͦ eũ. ñ utiq hii qͦs occi¬
derat: s qui exemplo eoꝵ occidi timebant. Sic
autẽ de illis scriptura locuta ẽ: tanꝗͣ hii dm̃ que¬
rerent qui occidebant᷑. Quia unꝰ ppłs erat: tanq̾
tor ẽ eoꝵ: et ds excelsus redemptor eoꝵ ẽ. S. hoc
totũ ꝓpt̾ acquirenda temꝑalia bona: et uitan¬
cla temꝑalia mala. Nam qui ꝓpter beneficia ter¬
rena dm querebant: ñ utiq dm̃. s eaq̃rebant.¬
Sic gͦ ñ colitur. Hoc enĩ colitur. qd diligit᷑. Unde
quia ds reb om̃ib maior et melior inuenitur:
sequentia uideamꝰ. Et dilexert̃ eũ inquit in ore
suo: et lingua sua mentiti st̃ ei. Cor aut̃ ipsoꝵ ñ
erat rectum cũ eo: nec fideles habiti st̃ in testa¬
mento eiꝰ. Aliud in lingua eoꝵ. aliud incorde
eoꝵ inueniebat. cui secreta hominũ nuda st̃.
et sine ullo obstaculo. qͥd potius amarent uide¬
bat. Rectum itaq cor cũ d̾o ẽ : ꝗͣdo ꝓpt̃ dm̃ querit

Expanded text:
metuentes. Quaerebant ergo eum, non utique ii quos occiderat, sed qui exemplo eorum occidi timebant. Sic autem de illis Scriptura locuta est tanquam hi Deum quaererent qui occidebantur, quia unus populus erat, et tanquam tor eorum est, et Deus excelsus redemptor eorum est. » Sed hoc totum propter acquirenda temporalia bona, et vitanda temporalia mala. Nam qui propter beneficia terrena Deum quaerebant, non utique Deum, sed illas non colitur: hoc enim colitur quod diligitur. Unde quia Deus rebus omnibus major et melior invenitur, sequentia videamus: « Et dilexerunt eum, » inquit, « in ore suo, et in lingua sua mentiti sunt ei. Cor autem ipsorum non erat rectum cum eo, nec fideles habiti sunt in testamento ejus. » Aliud in lingua eorum, aliud in corde eorum inveniebat, cui secreta hominum nuda sunt, et sine ullo obstaculo quid potius amarent videbat. Rectum itaque cor cum Deo est, quando propter Deum quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
do spem nr̃am ponamꝰ nec ipsius grẽ simꝰ ingrati:
eũq timeamꝰ. ñ timeamꝰ ñ timore seruil qͦ sola ma¬
uari luce iusticiȩ: ñ efficiamur tanꝗͣ patres illi ge¬
neratio praua et amaricans. Terra itaq egypti in
figura intelligenda ẽ huiꝰ scłi: campus taphneos
planicies ẽ mandat humilis. Nã mandatũ humi¬
le interp̃tatur taphnis. In hoc scło humilitatis
mandatũ suscipiamꝰ. ut in alio scło exaltationẽ¬

Expanded text:
Deo spem nostram ponamus, nec ipsius gratiae simus ingrati; Deo spem nostram ponamus, nec ipsius gratiae simus ingrati; eumque timeamus, non timore servili, quo sola mavari luce justitiae; non efficiemur, tanquam patres illi, generatio prava et amaricans. Terra itaque Aegypti in figura intelligenda est hujus saeculi. Campus Thaneos planities est mandati humilis. Nam Mandatum humile interpretatur Thanis. In hoc ergo saeculo humilitatis mandatum suscipiamus, ut in alio saeculo exaltatione
Abbreviated transcription (Latin):
biliũ eiꝰ q̃ ostendit eis. Corã patrib eoꝵ q̃ fecit mi¬
rabilia in t̾ra egypti in campo taphneos. Et mei¬
pit eadẽ mirabilia cõmemorando retexere: q̃ si
parabolȩ et ꝓpositioes st̃ ꝓfecto ad aliqͥd cõparan¬
do referende st̃. Nec oculũ intentionis debemꝰ au¬
ferre ab eo qd̾ psalmꝰ ipsi intendit ostende. hunc eẽ
fructũ om̃iũ quȩ dicuntur: ẽt qͣre admoniti sumꝰ
hȩc intentissime audire do dicente. attendite ppłs
meus legẽ meã. inclinate aurẽ ur̃am in u̾ba oris mei:
patres generatio praua et amaricans. generatio
q̃ cor ñ direxit suũ. et ñ ẽ creditꝰ cũ do sp̃c eius.
Adhoc gͦ omĩa referenda st̃ ac ꝑ hoc qͥcqͥd figurata
actione ista significant. ita fieri possunt sp̃ualit̃
in hoĩe: ut grã dĩ si bona ẽ. uel iudicia di si malasẽ
sicut illa bona facta sunt in isrłitas. uł mala et in
ipsos et in eoꝵ inimicos. Quȩ si ñ obliuiscam᷑. s in

Expanded text:
dit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Thaneos. Et incipit eadem mirabilia commemorando retexere. Quae si parabolae sunt et propositiones, profecto ad aliquid comparando referendae sunt. Nec oculum intentionis debemus auferre ab eo quod psalmus ipse intendit ostendere, hunc esse fructum omnium quae dicuntur, et quare admoniti sumus haec intentissime audire, Deo dicente, Attendite, populus meus, legem meam; inclinate aurem vestram in verba oris mei; patres, generatio prava et amaricans; generatio quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Ad hoc ergo omnia referenda sunt, ac per hoc quidquid figurata actione ista significant, ita fieri possunt spiritualiter in homine; vel gratia Dei, si bona sunt; vel judicio Dei, si mala sunt: sicut illa bona facta sunt in Israelitas, vel mala, et in ipsos, et in eorum inimicos. Quae si non obliviscamur, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib his peccauerunt adhuc. et ñ crediderunt
in mirabilib eiꝰ. Et defecert̃ in uanitate dies eoꝵ:
cũ possent si credent dies in ueritate sine defes-¬
tu habere apud eũ eui dictũ ẽ anni tui ñ deficieñ.
Defecert̃ gͦ in uanitate dies eoꝵ. et anni eoꝵ cum
festinatione. festinatur quippe tota uita morta

Expanded text:
his peccaverunt adhuc, et non crediderunt in mirabilibus ejus. Et defecerunt in vanitate dies eorum: » cum possent, si crederent, dies in veritate sine defectu habere apud eum cui dictum est: Anni tui non deficient . Defecerunt ergo in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinat
Abbreviated transcription (Latin):
stiones sunt habentes aliquid qd disputatione sol¬
uendum sit. Quis gͦ parabolas et ꝓpositiones tran¬
sitorie legat: Quis ñ auditis his uigilantiã mentis
intendat. ut ad earũ fructum ĩtelligendo ꝑuenat.
damus loqui nͥ dm̃: Ipse enim legẽ dedit po¬
pulo suo. quẽ libatum exegipto congregauit qis
congregatio ꝓp̾e synagoga nuncupatur qd intl̃¬
pretatur asaph. Uerũ gͦ ita dictum ẽ intellectus
asapħ qd̾ ipse asapħ intellexerit. an figurate intelli¬
erant etiam in illo ppło qui intelligerent haben¬
tes fidem quȩ p̾ea reuelata ẽ ñ ad legis litterã sed
fuerunt. qui eiꝰ in xp̃o futurã reuelationẽ p̃uide¬
re et p̃nunciare potuert̃ cũ et illa uetera sacram̃ta
significantia fuerint futuroꝵ. An soli ꝓphȩ ha¬
bebant hane fidem. ñ et ppłs : Immo sic etiã qui
ꝓpħas fideliter audiebant. eadẽ adiuuabantur
grã ut intelligerent qd̾ audiebant S utiq sacra¬

Expanded text:
stiones sunt, habentes aliquid quod disputatione solstiones sunt, habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Quis ergo parabolas et proposisitiones transitorie legat? quis non his auditis vigilantia mentis intendat, ut ad earum fructum intelligendo perveniadamus loqui nisi Deum? Ipse enim legem dedit populo suo, quem liberatum ex Aegypto congregavit, quae congregatio proprie Synagoga nuncupatur, quod interpretatur Asaph. Utrum ergo ita dictum est, Intellectus Asaph, quod ipse Asaph intellexerit; an figurate intellierant etiam in illo populo qui intelligerent, habentes fidem quae postea revelata est non ad Legis litteram, sedfuerunt, qui ejus in Christo futuram revelationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum et illa vetera sacramenta, significantia fuerint futurorum. An soli Prophetae habebant hanc fidem, non et populus? Imo vero etiam qui Prophetas fideliter audiebant, eadem adjuvabantur gratia, ut intelligerent quod audiebant. Sed utique sacra
Abbreviated transcription (Latin):
utilitas. hic uberrimꝰ fructus. S cũ omĩa uide¬
antur ꝑspicua et aꝑta. dici atq narrari. pͥmitꝰ
mouet. atq intentos facit titulus eiꝰ. Neq enim
frustra inscribitur. intellectus asaph. nisi qͥa
fortasse ñ qd̾ suꝑficies sonat. s interiꝰ aliquid in¬
telligentem quęrunt ista lectorẽ. Deinde narra.¬
turus et cõmemoraturus hec omia q̃ uidenturtã
auditore quã expositore indigere. Aꝑiam inquit
in parabolis os meũ. eloquar ꝓpositiones ab inito.
Quis ñ hic de somno excitetur: Quis audeat uel¬
ut manifestas legendo ꝑcurrere parabolas et
ꝓpositiones que nominib suis indicant altius
se ꝑscrutari oportere: Parabola qͥppe alicuius
rei similitudinẽ prȩ se gerit. qd̾ licet sit uocabu¬
lum grecũ. latini tam̃ ꝓ latino usurpant. Et no¬
tum ẽ. qd̾ in parabolis quȩ dicuntur rerũ sim¬
litudines reb de quib agitur cõparant᷑. ꝓpositi¬
ones autẽ quȩ grece appellantur ꝓblemata. quȩ¬

Expanded text:
berrimus fructus. Sed cum omnia videantur perspicua et aperta dici atque narrari, primitus movet atque intentos facit titulus ejus. Neque enim frustra inscribitur, Intellectus Asaph; nisi quia fortasse non quod superficies sonat, sed interius aliquid intelligentem quaerunt ista lectorem. Deinde narraturus et commemoraturus haec omnia, quae videntur auditore quam expositore potius indigere, Aperiam, inquit, in parabolis os meum, eloquar propositiones ab initio. Quis non hic de somno excitetur? Quis audeat velut manifestas legendo percurrere parabolas et propositiones, quae nominibus suis indicant altius se perscrutari oportere? Parabola quippe alicujus rei similitudinem prae se gerit; quod licet sit vocabulum graecum, jam tamen pro latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines rebus de quibus agitur comparantur. Propositiones autem quae graece appellantur προβλήματα, quae
Abbreviated transcription (Latin):
de quib dr̃. ꝓdiet quasi ex adipe iniquitas eoꝵ:
Et electos isrł impediuit. Erant illi etiã electi. qͦꝵ
fidei ñ contemꝑabatur generatio praua et ama¬
ricans. Impediti st̃ autẽ ne aliquid eis ꝓdessent:
quib pat̾no affectu consulere cupiebant. Quibꝰ
enim d̾s irascitur. quid miscdia confert᷑ humana :
An potius simul cũ eis cõpeditos etiã electos intel¬
ligi uoluit: ut qͥmente et uita discernebantur.
ad exemplũ ñ iusticiȩ tantũ. s etiam patientiȩ. cũ
illis molestiam sustinerent: Nam scõs cũ peccato¬
rib ñ ob aliã forsitan causam etiã captiuos du¬

Expanded text:
asi ex adipe iniquitas eorum ? Et electos Israel impedivit. Erant illic etiam electi, quorum fidei non contemperabatur generatio prava et amaricans. Impediti sunt autem ne aliquid eis prodessent, quibus paterno se affectu consulere cupiebant. Quibus enim Deus irascitur, quid misericordia confertur humana? An potius simul cum eis compeditos etiam electos intelligi voluit; ut qui mente et vita discernebantur, ad exemplum non justitiae tantum, sed etiam patientiae, cum illis molestias sustinerent? nam sanctos cum peccatoribus non ob aliam forsitan causam etiam captivos du
Abbreviated transcription (Latin):
didicerint. quomͦ exquirunt: Quanta enĩ inqͥt
mandauit pat̾b nr̃is nota facere ea filiis suis.
ut cognoscat generatio altera. Quid cognoscat :
Utiq mandata quȩ mandauit. Quomͦ gͦ ad huc
exquirant: nͥ quia ponendo in do spem suã : Tunc
mandata eiꝰ exqͥrant: ut ab eis illo adiuuante cõple¬
antur: Ne fiant sicut patres eoꝵ generatio praua
et amaricans. generatiõ q̃ cor ñ direxit suũ. Et dicit
qͣre. continuo subiungendo. et ñ ẽ creditꝰ cũ dõ sp̃c̃
tur.: tẽ qd ds̃ iussit impletur. Et hoc ñ fit: nisi creden¬
do in eũ qͥ ustificat impiũ Quã fidẽ. ñ habuit ge¬
neratio praua et amaricans. Et id̾o de illa dictũ ẽ.
ñ ẽ creditꝰ cũ d̾o sp̃c eiꝰ. Multo enĩ hoc expressius dic¬
tum ẽ. ad significandũ grãm dĩ. q̃ ñ solũ oꝑat᷑ re-¬
missionẽ peccatoꝵ. s etiã cooꝑantẽ sibi facit hõis

Expanded text:
didicerint, quomodo exquirant? Quanta enim, inquit, didicerint, quomodo exquirant? Quanta enim, inquit, mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, ut cognoscat generatio altera. Quid cognoscat? Utique mandata quae mandavit. Quomodo ergo adhuc exquirant, nisi quia ponendo in Deo spem suam, tunc mandata ejus exquirant, ut ab eis illo adjuvante compleantur? Ne fiant, sicut patres eorum, generatio prava et amaricans; generatio quae non direxit cor suum. Et dicit quare, continuo subjungendo, Et non est creditus cum Deo spiritus tur, tunc quod Deus jussit impletur; et hoc non fit, nisi credendo in eum qui justificat impium . Quam fidem non habuit generatio prava et amaricans; et ideo de illa dictum est: Non est creditus cum Deo spiritus ejus. Multo enim hoc expressius dictum est, ad significandam gratiam Dei, quae non solum operatur remissionem peccatorum, sed etiam cooperantem sib
Abbreviated transcription (Latin):
uerba indicant duos quodã mͦ ppłos. alterũ
ad uetus. alterũ ad nouũ testam̃tũ ꝑtrnentẽ.
Nam qd̾ ait. quanta mandauit
filiis suis.¬
mandata eos accepisse dixit. nota facere ea filiis
suis: ñ tam̃ eos agnouisse. aut fecisse. S ad hoc
acceperunt ipsi. ut cognoscat generatio altera.
qd̾ illa ñ cognouit. Filii qͥ nascentur et exurgent.
Nam illi qͥ nati st̃. ñ exurrexert̃: qͥa ñ sursũ cor s
in t̾ra potius habuert̃. Cũ xp̃o enĩ exurgitur.
unde dictũ ẽ. Si exurrexistis cũ xp̃o: q̃ sursũ st̃
sapite. Et narrent inquit filiis suis: ut ponant
in dospem suam. Ita enĩ ñ suã iusticiã uolunt
iusti constituere: s reuelant ad dm uiam suam.
et sꝑant in eũ. ut ipse faciat. Et obliuiscant᷑ ope-¬
rum di. magnificando scilicet et iactando oꝑa
sua. tanquã ipsi faciant. cũ ds sit qui oꝑatur in
eis: qui cũ bona oꝑant᷑. ut uellet oꝑari ꝓ bona uo¬
luntate. Et mandata eiꝰ exquirant. Cum iam ea

Expanded text:
verba indicant duos quodammodo populos; alterum ad Vetus, alterum ad Novum Testamentum pertinentem: nam quod ait, Quanta mandavit filiis sumandata eos accepisse dixit, nota facere ea filiis suis, non tamen eos agnovisse aut fecisse; sed ad hoc acceperunt ipsi, ut cognoscat generatio altera, quod illa non cognovit. Filii qui nascentur et exsurgent. Nam illi qui nati sunt, non exsurrexerunt, quia non sursum cor, sed in terra potius habuerunt. Cum Christo enim exsurgitur: unde dictum est, Si exsurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite . Et narrent, inquit, filiis suis, ut ponant in Deo spem suam. Ita enim non suam justitiam justi volunt constituere, sed revelant ad Deum viam suam, et sperant in eum, ut ipse faciat . Et non obliviscantur operum Dei: magnificando scilicet et jactando opera sua, tanquam ipsi faciant; cum Deus sit qui operatur in eis qui bona operantur, et velle, et operari, pro bona voluntate . Et mandata ejus exquirant. Cum jam ea
Abbreviated transcription (Latin):
dierunt. Uoluntas gͥ quȩ ẽ in corde. paratur
a dño fide p̃cedente. qua acceditur ad dm̃ rectũ.
ut cor fiat rectũ. Quȩ fides p̃ueniente et uocan
ñ uidebat.: et ualeat qd̾ ñ ualebat. Hoc ñ fecerat
symon cui petrꝰ apłs dixit.Non ẽ tͥ pars. neq
sors in hac fide. Cor enim tuũ: ñ ẽ rectũ cũ deo.
Ibi enĩ ostendit. quia ñ potest cor rectũ ẽe sine do:
ut incipiant hoĩes tanꝗͣ serui sub lege ambula¬
re. metuentes. s in lege tanquã filii uolentes.
in qua illi ambulare noluerunt. et sub illa res
remansert̃. Hanc enĩ uoluntatẽ ñ timor s caritas
habet. quȩ diffunditur incordibꝰ credentium

Expanded text:
dierunt . Voluntas igitur quae est in corde recto, paratur dierunt . Voluntas igitur quae est in corde recto, paratur a Domino, fide praecedente, qua acceditur ad Deum rectum, ut cor fiat rectum. Quae fides, praeveniente et vocnon videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui Petrus apostolus dixit: Non est tibi pars neque sors in hac fide; cor enim tuum non est rectum cum Deo . Ibi enim ostendit quia non potest esse rectum sine Deo, ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim voluntatem non timor, sed charitas habet, quae diffunditur in cordibus credent
Abbreviated transcription (Latin):
eis hominib qui mallent ñ p̃cipi q̃ ex corde
ñ faciunt. et tam̃ facunt: ac ꝑ hoc quasi uidẽ¬
tur ambulare in lege di. s nolunt ambulare.
Nonenĩ excorde faciunt. Ex corde autẽ nullo
mͦ fieri potest qd̾ formidine fit penȩ. ñ dilecti¬
one iusticiȩ. Nam quantũ attinet ad facta quȩ
forisecus agunt᷑. et qui timent pęnã. et quit¬
ment iusticiã ñ furant᷑. Et id̾o pares st̃ manu:
dispares corde. Pares oꝑe: dispares uoluntate.
ta st̃ oꝑa. Cum aut̃ cor directũ ñ ẽ. oꝑa recta ñ st̃.
etiã si recta uideantur. Et unde cor ñ direxit pra
tanquã in cõmutabili regulȩ potest fieri rectũ.
qd inse fuit prauũ cor hoĩs. Ut autẽ cor cũ illo
sit. et ꝑ hoc rectũ eẽ possit. accedit᷑ ad eũ ñ pede.
s fide. Id̾o dr etiã in epła ad hebreos: de illa ipsa
generatione praua et amaricante. Non ꝓfuit
sermo auditꝰ illis ñ contẽꝑatis fidi eoꝵ qui obau¬

Expanded text:
eis hominibus qui mallent non praecipi quae non ex eis hominibus qui mallent non praecipi quae non ex corde faciunt, et tamen faciunt; ac per hoc quasi videntur ambulare in lege Dei, sed nolunt ambulare: non enim ex corde faciunt. Ex corde autem nullo modo fieri potest, quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum attinet ad facta quae forinsecus aguntur: et qui timent poenam, et qui amant justitiam non furantur; et ideo pares sunt manu, dispares corde; pares opere, dispares voluntate. ta sunt opera: cum autem cor directum non est, opera recta non sunt, etiamsi recta videantur. Et unde cor non direxit pravatanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed fide. Ideo dicitur etiam in Epistola ad Hebraeos de illa ipsa generatione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obau
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aut cũ do sp̃c creditꝰ fidelẽ tenet dm̃. qui ñ eũ
ꝑmittat tẽptari suꝑ qd̾ potest. s faciet cũ tẽpta¬
tione etiã exitũ. ut possit sustinere. ne conũtat᷑
indie belli Qui autẽ in se ñ in dño głat᷑. quantũ¬
uis iactet pollicitationẽ uirtutis suȩ. uelut ten¬
dens et mittens arcus conu̾tit᷑ in die belli. Quia
Qđ u cũ dixisset. ñ obseruauert̃ testam̃tũ dei.
adiecit et ait. et in lege eiꝰ noluert̃ ambulare.
repetitio ẽ suꝑioris sententiȩ. cũ quadã eiꝰ expo¬
sitione. Hoc enĩ appellauit legem eiꝰ. qd supͣ dixe¬
rat testamentũ di.: ut illud qd̾ dictũ ẽ ñ custodi¬
erunt. repetitũ intelligatur. in eo ambulare
noluerunt. S cũ breuiꝰ dici posset. et in lege
eiꝰ noluert̃ ambulare. ñ nichil mͥ uidet᷑ in hoc
uerbo nos quȩrere uoluisse: qd maluit dicere
enĩ putari lex operũ quasi sufficere ad iustifi¬
cationẽ. cũ ea quȩ p̃cipiunt᷑ formsecꝰ fiunt ab

Expanded text:
 qui non eum permittet tentari super quod potest; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possit sustinere , ne convertatur in die belli. Qui autem in se, non in Deo gloriatur , quantumvis jactet pollicitationem virtutis suae, velut tendens et mittens arcus, convertitur in die belli. Quia  cum dixisset, Non observaverunt testamentum Dei, adjecit et ait, Et in lege ejus noluerunt ambulare; repetitio est superioris sententiae, cum quadam ejus expositione: hoc enim appellavit, legem ejus, quod supra dixerat testamentum Dei; ut illud quod dictum est, non custodierunt, repetitum intelligatur in eo, ambulare noluerunt. Sed cum brevius dici posset, Et in lege ejus non ambulaverunt, nonnihil mihi videtur in hoc verbo nos quaerere voluisse, quod maluit dicere,oterat enim putari lex operum quasi sufficere ad justificationem, cum ea quae praecipiuntur, forinsecus fiunt ab
Abbreviated transcription (Latin):
seruauert̃ cestam̃tũ cdĩ ubi arcus tendentes etmit¬
tentes etiã ꝓmissionis ꝓmptissime uerba ꝓtulert̃
dicentes quȩcunq locutꝰ ẽ dñs ds nr̃ audiemꝰ et¬

Expanded text:
servaverunt testamentum Dei. Ubi arcus tendentes et mitservaverunt testamentum Dei. Ubi arcus tendentes et mittentes, etiam promissionis promptissimae verba protulerunt, dicentes: Quaecumque locutus est Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ prudentia carnis expectat. Figurabat᷑ enĩ qd̃ fu¬
turi eẽnt nouissimi qui erant pruni. et pͥmi fu¬
turi eẽnt qui erant nouissimi. ꝑ saluatoris aduen¬
tum: de quo dictũ ẽ. qͥ pꝰ me uenit. ante me fadꝰ
ẽ. Sic abel iustꝰ maiori p̃latus ẽ fr̃i. sic ismaheli
ipso iacob. Sic phares et ipse congeminũ suum
qui pͥus manũ ex utero miserat. et ceꝑat nasci
dictoꝵ. s etiã factoꝵ parabole p̃cesserunt: sic ppło
queadmodũ abel acam sic a iudeis occisus ẽ ⁊ pͤ¬
Hoc p̃figuratũ ẽ enĩ etiã cũ iacob decusatim por¬
restis manib dextera tetigit effrem ad sinistram
constitutũ: eũꝙ p̃posuit manasse ad dexterã con¬
stituto. que sinistra ipse tangebat. Nã scãm carnẽ
beli. Qaud sit autẽ qd̾ ait conuersi sunt in die belli.
consequentia docent: qͥb id aꝑtissime exposuit.
ambulare. Ecce quod ẽ conu̾si st̃ in die belli ñob¬

Expanded text:
quam prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod fuquam prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod futuri essent novissimi qui erant primi, et primi futuri essent qui erant novissimi , per Salvatoris adventum, de quo dictum est: Qui post me venit, ante me factus est . Sic Abel justus majori praelatus est fratri , sic Ismaeli , ipse Jacob ; sic Phares et ipse congeminum suum, qui prius manum ex utero miserat, et coeperat nasci, dictorum, sed etiam factorum parabolae praecesserunt, sic populquemadmodum Abel a Cain , sic a Judaeis occisus est Hoc praefiguratum est enim etiam cum Jacob decussatim porrectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constituto, quem sinistra ipse tangebat. Nam secundum carnem  Quid sit autem quod ait, Conversi sunt in die belli, consequentia docent, quibus id apertissime exposuit: jus noluerunt ambulare. Ecce quid est, Conversi sunt in die belli: non ob
Abbreviated transcription (Latin):
sagittas. pleniusq sic mittentes arcus. et mitten¬
deberemꝰ s audito eo qd̾ dixit tendentes. subaud¬
re potiꝰ arcũ. quanuis dictũ ñ fuerit. Nonnulli sa¬
ne codices greci habere dicunt᷑ tendentes et mit¬
tentes arcub ut sine dubitatione subaudiamus.
amaricantẽ intelligi uoluit. locutio ẽ a parte to¬
tum significans. Et id̾o fortasse electa ẽ ista pars
ex qua totus ille ppłs significaret᷑. quia de his pi¬
tissimum boni aliqͥd expectandũ fuit: qͥa exillo
nati st̃. quẽ nepotẽ suũ iacob. quanuis a patre eꝰ
tanꝗͣ minorem ad sinistrã constitutũ. manu tñ
dextera benedixit. eũq maiori fr̃i archana bene¬
dictione p̃posuit: ut qd ita hoc loco tribus illa cul¬
patur: nec apparuisse in ea qd illa benedictio ꝓ¬
mittebat ostenditur. satis intelligamꝰ. qd̾ etiã tc̃
ex uerbis patͥarche iacob longe aliud figurabat᷑.

Expanded text:
Sagittas; pleniusque sit, Tendentes arcus, et mittenSagittas; pleniusque sit, Tendentes arcus, et mittendeberemus; sed audito eo quod dixit, Tendentes, subaudire potius, Arcum, quamvis dictum non fuerit. Nonnulli sane codices graeci habere dicuntur, tendentes et mittentes arcubus, ut sine dubitatione subaudiamus Samaricantem intelligi voluit, locutio est a parte totum significans. Et ideo fortasse electa est ista pars, ex qua ille populus totus significaretur, quia de his potissimum boni aliquid exspectandum fuit; quia ex illo nati sunt, quem nepotem suum Jacob, quamvis a patre ejus tanquam minorem ad sinistram constitutum, manu tamen dextera benedixit, eumque majori fratri arcana benedictione praeposuit ; ut quod ita hoc loco tribus illa culpatur, nec apparuisse in ea quod illa benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod etiam tunc ex verbis patriarchae Jacob longe aliud figurabatur,