comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic uiuit. quomꝰ precepit. xpc̃. Multi enĩ
dict̃ credo: s fidessine oꝑibꝰ non saluat. Opꝰ
autẽ fidi ipsa dilectio est: dicente paulo apło.
q fides quȩ ꝑ dilectionẽ operat᷑. Oꝑa quidem
tua p̃terita antequã crederes uel nulla erat̃
uel si bona uidebant᷑ mania erant: Si enim
nulla erant. sic eras quasi homo sine pedibus:
aut ueratis pedib ambulare non ualens.
Si aut̃ bona uidebant᷑ ante quã crederescur¬
rebas quidẽ: s pret̃ uiã currendo errabas.
pocius quã ꝑueniebas. Est gͦ nob̃. ⁊ curren¬
dum. ⁊ in uia currendũ. Qui pret uiã cur¬
rit. in anit currit: immo adlaborẽ currit.
Tanto plus errat. quanto pret̾ uiam eurrit
sum uia. Quȩ patria qͦ currimus. Ex p̃c dix̃.
Ego sum ueritas. Per illũ curris: ad illum
curris: in ipso requiescis. s ut curremꝰ per
illũ extendit se usq ad nos. Longe enĩ eramꝰ
⁊ longe pegrinabam᷑. parũ est quia longe
ꝑegrinabamur: ⁊ languidi nos mouere ñ

Expanded text:
 vivit, quomodo praecepit Christus. Multi enim dicunt: credo; sed fides sine operibus non salvat. Opus autem fidei ipsa dilectio est, dicente Paulo apostolo: 'Et fides, quae per dilectionem operatur'. Opera quidem tua praeterita, antequam crederes, vel nulla erant, vel si bona videbantur, inania erant. Si enim nulla erant, sic eras quasi homo sine pedibus aut vexatis pedibus ambulare non valens. Si autem bona videbantur, antequam crederes, currebas quidem, sed praeter viam currendo errabas potius quam perveniebas. Est ergo nobis et currendum et in via currendum. Qui praeter viam currit, inaniter currit, immo ad laborem currit; tanto plus errat, quanto praeter viam currit. sum via. Quae patria, quo currimus? Christus dixit, Ego sum veritas . Per illum curris, ad illum curris, in ipso requiescis. Sed ut curreremus per illum, extendit se usque ad nos: longe enim eramus, et longe peregrinabamur. Parum est quia longe peregrinabamur; et languidi nos movere non
Abbreviated transcription (Latin):
a dño. Beatus es symon bariona. quia ñ reue¬
lauit tibi caro ꝙ sanguis s pat̾ ms̃ qui est
in cȩlis. Uidete quȩ laudes ꝓsequunt᷑ hanc
fidem. Tu es petrus ⁊ suꝑ hanc petrã edifica¬
bo ȩccłam meam. Quid ẽ suꝑ hanc petram
edificabo ȩccłam meam : Suꝑ hanc fidem
suꝑ id quod dictum est. tues xpc̃ filiꝰ cłi uiui
suꝑ hanc petrã inquid fundabo ȩccłam meam.
petrus hoc ⁊ demones. F adem uerba ñ idem
animus: ꝙ unde c̃stat: Quia petrus hoc cũ¬
dilectione dicebat. quia fides a piani cũ dilec¬
tione est: demones aut̃ sine dilectione. Qmͦ
cum dilectione hoc dicebat petrus ut xp̃m
amplecteret᷑. hoc dicebant demones ut xpc̃
ab eis recederet. Namq ante quã dicerent
scimꝰ quisis tua pc̃ filius di uuu. Qͥd nobis
ꝙ tibi ẽ dixerunt. quid uenisti ante tẽpus
ꝑdere nos : Aliud ẽ gͦ confiteri x pm̃. ut te¬
neas xpm̃: aliud confiti xpm̃ ut repellas
ꝙ nos credimꝰ Idõ enim de demonibꝰ exem¬

Expanded text:
quia non revelavit tibi caro et sanguis, sed Pater meus qui est in coelis. Videte quae laudes prosequantur hanc fidem: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quid est, super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam? Super hanc fidem, super id quod dictum est, Tu es Christus Filius Dei vivi. Super hanc petram, inquit, fundabo Ecclesiam meamPetrus, hoc et daemones: eadem verba, non idem animus. Et unde cdilectione dicebat? Quia fides Christiani cum dilectione Dei est; daemonis autem sine dilectione. Quomodo sine dilectione? hoc dicebat Petrus ut Christum amplecteretur: hoc dicebant daemones, ut Christus ab eis recederet. Namque antequam dicerent: 'Scimus, qui sis, filius Dei, quid nobis et tibi est', dixerunt: 'Quid venisti ante tempus perdere nos?' Aliud est ergo confiteri Christum, ut teneas Christum; aliud confiteri Christum, ut repellas et nos credimus. Ideo enim de daemonibus exem
Abbreviated transcription (Latin):
sagitȩ. ꝙ lingua eoꝵ machera acuta. uos gͦ desi¬
quia non potestis in mentem. Ille homicida
erat ab initio. utiq in pͥmo homine. Ex illo ille
homicida. ex quo potuit fieri homicidium.
Ex illo potuit fieri homicidiũ. ex quo factus est
homo. Non enĩ posset occidi homo. nͥ prius fie¬
ret homo. Homicida gͦ ille ab initio. Et unde
homicida: Et in ueritate ñ stetit. Ergo
in ueritace ñ fuit. s ñ stando cecidit. Et quare
in ueritate ñ stetit: Quia ueritas ñ est in eo.

Expanded text:
sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Vos ergo desisagittae, et lingua eorum machaera acuta . Vos ergo desiquia non potestis in mentem. Ille homicida erat ab initio: utique in primo homine. Ex illo ille homicida, ex quo potuit fieri homicidium: ex illo potuit fieri homicidium, ex quo factus est homo. Non enim posset occidi homo, nisi prius fieret homo. Homicida ergo ille ab initio. Et unde homicida? Et in veritate non stetit. Ergo in veritate fuit, sed non stando cecidit. Et quare in veritate non stetit? Quia veritas non est in eo.
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce
unde filii eius. quia talia desideratis. ñ quia de
illo natiestis. Quȩ sunt illuis desideria: Ille
homieida erat ab initio. Ecce quid ẽ. desideria
patris ur̃i facere uultis. Queritis me occidere.
hominẽ qui ueritatẽ dico uobis. Et ille inuidit
homini. & occidit hominẽ. Diabolus enim cũ
inuideret homini. serpente indutus locutus ẽ
mulieri. & de muliere uenenauit & uirũ. Mor¬
tui sunt diabolum audiendo. quem ñ audissed
si dm audire uoluissent. Positus enĩ homo int̾
eum qͥ creauit & eum qͥ lapsus ẽ. obtemꝑare
debuit creatori. ñ deceptori. Ergo ille homicida
erat ab initio. Uidete genus homicidii fr̃s
homicida dicitur diabolus. ñ gladio armatus.
ñ ferro accindus. Ad hominẽ uenit. uerbum
malum seminauit. & occidit. Noli gͦ putare te
ñ eẽ homicidam. qͣndo fr̃i tuo mala ꝑsuades. Si
frĩ tuo mala ꝑsuadis. occidis. Et ut scias qͥa occidis.
audi psalmũ. Filii hominũ. dentes eoꝵ arma &

Expanded text:
Ecce unde filii ejus; quia talia desideratis, non quia de illo nati estis. Quae sunt illius desideria? Ille homicida erat ab initio. Ecce quod est, desideria tri facere vultis: Qhominem qui veritatem vobis dico. Et ille invidit homini, et occidit hominem. Diabolus enim cum invideret homini, serpente indutus locutus est mulieri, et de muliere venenavit et virum. Mortui sunt diabolum audiendo , quem non audissent, si Dominum audire voluissent: positus enim homo inter eum qui creavit, et eum qui lapsus est, obtemperare debuit Creatori, non deceptori. Ergo ille homicida erat ab initio. Videte genus homicidii, fratres. Homicida dicitur diabolus, non gladio armatus, non ferro accinctus; ad hominem venit, verbum malum seminavit, et occidit. Noli ergo putare te non esse homicidam, quando fratri tuo mala persuades: si fratri tuo mala persuades, occidis. Et ut scias quia occidis, audi Psalmum: Filii hominum, dentes eorum arma et
Abbreviated transcription (Latin):
Si me uidisti qui omnimodis similis sum. ui¬
disti illum cui similis sum. Quod si uidere
ñ potes. ñ saltem credis quia ego in patre &
pat̃ in me est: Poterat hic dicere phylippus
uideo qͥdem te & credo te ẽẽ simillimũ pat̾
S ed nunqͥd arguendus & obuirgandus ẽ qui¬
cum similem uidet. etiam illum cuius ẽ simls
uult uidere: Similem quidem noui. s ad¬
huc alterũ sine altero noui. Non mͥ sufficit.
nͥ & illum cui ẽ iste similis nouerim. Ostende
itaq nobis patrem. & sufficit nobis. S idem
magister discipłm arguebat. qm̃ cor postulan-¬
tis uidebat. Tanqͣm enim melior pater eẽt
qͣm filius. ita phylippus patrẽ nosse cupiebat.
Et ido nec filium sciebat. qͦd melius aliquid ẽẽ
credebat. Ad hunc sensum corrigendum
dictum ẽ. qui uidet me uidet & patrẽ. Quo¬
mͦ tu dicis ostende nobis patrem: uideo qͦmͦ
tu dicas. Non alterũ queris uidere similem.
s illum putas eẽ meliorem.
Hon credisqͥa

Expanded text:
Si me vidisti qui omnimodo similis sum, viSi me vidisti qui omnimodo similis sum, vidisti illum cui similis sum. Quod si videre non potes, non saltem credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Poterat hic dicere Philippus: Video quidem te, et credo simillimum esse Patri; sed numquid arguendus et objurgandus ecum similem videt, etiam illum cujus est similis, vult videre? Similem quidem novi, sed adhuc alterum sine altero novi. Non mihi sufficit, nisi et illum cui iste est similis, noverim. Ostende itaque nobis Patrem, et sufficit nobis. Sed ideo magister discipulum arguebat, quoniam cor postulantis videbat; tanquam enim melior Pater esset quam Filius, ita Philippus Patrem nosse cupiebat, et ideo nec Filium sciebat, quo melius aliquid esse credebat. Ad hunc sensum corrigendum dictum est, Qui videt me, videt et Patrem: quomodo tu dicis, Ostende nobis Patrem? Video quomodo tu dicas: non alterum quaeris videre similem, sed illum putas esse meliorem. Non credis
Abbreviated transcription (Latin):
alius uolunt nosse ut dicamus. uidistis istũ.
illum uidistis. Sic gͦ dictum ẽ. qui uicdet me
uidet & patrem. ñ quia ipse sit pat̾ qui filius.
s quod a patris similitudine. in nullo disere¬
pet filius. Nam nisi duo cẽnt pat̾ & filius:
non dictum eẽt. si cognouissetis me. & patrĩ
meum cognouissetis. utiq enim. quia nemo
uenit ad patrem nͥ ꝑ me. Si cognouissetis¬
me & patrẽ meum cognouissetis. qm̃ ego ꝑ
quem uenitur ad patrem. ꝑducam uos ad
eum: ut ipsum etiam cognoscatis. S qm̃ illi
sum omnino simillimus: a modo cognoscetis
eum cũ cognoscłtisme. Et uidistis eum. si ocu¬
lis cordis uidistis me. Quid gͦ est quod dicis
phylippe: ostende nob̃ patrem. & sufficit nob̾
Tanto inquit tempore uob̾eum sum. & non
cognouistis meꝰphylippe. Qui me uidet. ui
det &s patrem. Quod si a te multum ẽ hoc
udere: saltem quod ñ uides crede. Quo¬
modo enim dicis inquit. ostende nobͣ patrẽ.

Expanded text:
alius volunt nosse, ut dicamus: Vidistis istum, alius volunt nosse, ut dicamus: Vidistis istum, illum vidistis. Sic ergo dictum est, Qui me videt, videt et Patrem: non utique ut ipse sit Pater qui Filiussed quod a Patris similitudine in nullo prorsus discrepet Filius. Nam nisi duo essent Pater et Filius, non dictum esset: Si cognovissetis me, et Patrem meum cognovissetis. Utique enim, quia nemo, inquit, venit ad Patrem, nme, et Patrem meum cognovistis: quoniam ego per quem venitur ad Patrem, perducam vos ad eum, ut ipsum etiam cognoscatis. Sed quoniam illi sum omnino simillimus, amodo cognoscetis eum, cum cognoscitis me: et vidistis eum, si oculis cordis vidistis me. 3. Quid ergo est quod dicis, Philippe, Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis? Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui det et Patrem. Quod si a te multum est hoc videre, saltem quod non vides, crede. Quomod
Abbreviated transcription (Latin):
Hisgͦ qui filium nouerant. etiam illud de pa-¬
tre dictum ẽ: & a modo cognoscetis eum. &
uidistis eum. Dictum ẽ enim ꝓpter omni¬
modam similitudinẽ quȩ illi cum patre ẽ.
ut iclõ a motdo dicerentur nosse patrem.
quia nouerant similem filium. Ergo iam sci¬
ebant filium: & si ñ omnes. certe quidam eoꝵ
quibus dicitur: & quo uado scitis o uiã scitis.
ipse ẽ enim uia: s patrem nesciebant. ideo¬
audiunt. si cognouissetis me. & patrem me¬
um utiq cognouissetis ꝑ me utiq & illum.
patrem quem ñdum uidebant: qualis ẽ filius
quẽ uidebant. Et. ad hoc ualet quod postea
phẏlippo dicitur. qui uidet me uidet & patrẽ
ñ quod ipse sit pater & filus. quod in sabelli¬
anis. qͥ uocantur etiam patripassiani catholi¬
ca fides clampnat. s quod tam suniles sunt
pat̃ & filius. ut qui unũ nouerit. ambos no¬
uerit. Solemus enim de similib duob ita
loqui eis qui unũ illoꝵ uident. & qualis sit

Expanded text:
His ergo qui Filium jam noverant, etiam illud de PaHis ergo qui Filium jam noverant, etiam illud de Patre dictum est, Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum; dictum est enim propter omnimodam similitudinem quae illi cum Patre est, ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem, quia noverant similem Filium. Ergo jam sciebant Filium, etsi non omnes, certe quidam eorum quibus dicitur, Et quo vado scitis, et viam scitis: ipse est enim via. Sed Patrem nesciebant, ideoaudiunt, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis: per me utique et illum. Patrem quem nondum videbant, qualis est Filius quem videbant. Et ad hoc valet quod postea Philippo dicitur, Qui videt me, videt et Patrem. Non quod ipse esset Pater et Filius, quod in Sabellianis, qui vocantur etiam Patripassiani, catholica fides damnat: sed quod tam similes sint Pater et Filius, ut qui unum noverit, ambos noverit. Solemus enim de simillimis duobus ita loqui eis qui unum illorum vident, et qualis est
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ quod ait. nemo uenit ad patrem nͥꝑ
me. Deinde subiungit.
ex apłis quid audierit ñ intelligens. dñe
inquit ostende nobis patrem & sufficit nob̾.
o ñ cognouistis me: Ppylippe: qui uidet
det & patrem. Ecce increpat quod
tanto tempore cum ipsis erat. ꝙ ñ cognosce¬
batur. Nonne ipse dixerat. &. quo ego uado
scitis. & uiam scitis. ⁊  Et se nescire dicentes.
eos hoc scire conuicerat. ad dendo atq dicen-¬
do. ego sum uia q ueritas & uita: Quomͦ gͦ
nunc dicit. tanto tempore uob̾cum sum. &
ñ cognouistis me cum ꝓfecto & quo irentͫ
uiam scirent: ñ ob aliud. nisi qͦd ipsum utiq
scirent: S facile ista soluitur questio. si dica¬
mus qͦd eum aliqui eoꝵ sciebant. aliqui nes¬
sciebant: atq in his qui nesciebant &e phylip¬
pus erat.  qͦd ait. & quo ego uacdo scitis & ui¬
am scitis. illis dixisse intelligatur qͥ sciebant.
ñ phylippo cui dictum ẽ. tanto tempore uo¬
biscum sum & ñ cognouistis me. phylippe.

Expanded text:
Hoc est, quod ait, Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Deinde subjungit Eex apostolis quid audierit non intelligens; Domine, inquit, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. ognovistis me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Ecce increpat quod tanto tempore cum ipsis erat, et non cognoscebatur. Nonne ipse dixerat, Et quo ego vado scitis, et viam scitis; et se nescire dicentes, eos haec scire convicerat, addendo atque dicendo, Ego sum via, veritas et vita? Quomodo nunc dicit, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? cum profecto, et quo iret, et viam scirent, non ob aliud nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile ista solvitur quaestio, si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant, aliqui nesciebant, atque in his qui nesciebant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis, illis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe?
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. si ñ uenissem & locutus fuissem eis. pec¬
catum ñ haberent. dixerat disciplis suis. hȩc fa¬
cient uobis. quia nesciunt eum qui misit me.
Quomͦ gͦ nesciunt & oderunt: Si enim non ẽ¬
quod ipse s nescio quid de illo aliud opinant᷑.
ñ utiq ipsum s illud inuemuntur odisse qͦd

Expanded text:
diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, pecdiceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non quod est ipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod
Abbreviated transcription (Latin):
in eo saluatore saluentur qui uenit querere
quod ꝑierat. ad ꝑditionem sine dubio ꝑtinebt̃.
quãius dici possit alios grauius. alios leuius ꝑi¬
turos. id ẽ alios leuiores. alios grauiores penas
in sua ꝑditione passuros. Ille enim ꝑire deo
dicitur. qͥsquis ab illa beatitudine quam dat
scĩs suis. ꝑ supplicium separatur. Tanta ẽ aut̃
supplicioꝵ quanta ẽ diuersitas peccatoꝵ. quȩ
quom̃ se habeat altius iudicat sapientia diui-¬
na. quã comectura scrutatur aut effatur hu¬
mana. Isti certe ad quosuenit & quib locutus
est xp̃c. non habent de magno infidelitatis
peccato illam excusatonẽ qua possint dicere
ñ uidimus. ñ audiuimus. siue ñ acceptaretur
ista excusatio. ab illo cuius sunt inserutabilia
uidicia. suie acceptaretur. & si ñ ab omni dãp¬
natione liberarentur. certe ut aliquanto lenius
dampnarentur.
quis potest odisse quẽ nescit: Et utiq anteqͣm

Expanded text:
in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ ꝑ legem iudicabuntur. merito que¬
ritur. S si aluid ẽ ꝑire sine lege. aliud uidi¬
cari ꝑ legem. & illud ẽ grauius. hoc aut̃ leuius
ꝓcul dubio ñ sunt isti in hac pena leuiore po¬
nendi. quia neq in lege peccauerunt. s om̃i¬
no legem xp̃i acciꝑe noluerunt. & eam quan¬
tum ad ipsos attinet omnino nullam ẽẽ uolu¬
erunt. Illi aut̃ peccant in lege qui sunt in lege.
IDẽ qui eam suscipiunt. eamq scam̃ & man¬
datum scm̃ & austum ꝙ bonũ fatentur. s in¬
firmitate ñ implent. quod ab ea rectissim e
p̃cipi dubitare ñ possunt. Hii sunt qui aliqͦ
modo forsitan possunt ab eoꝵ qui sine lege st̃
ꝑditione discerm. si tam̃ quod apłs ait ꝑ legẽ
iudicabuntur. sic accipiendum ẽ tanquam
dixerit. ñ ꝑibunt. quod mirum ẽ. neq enim D¬
de infidelib & fidelib erat sermo ut hoc dice¬
ret. s de gentib & uideis. qui certe utriq nͥ

Expanded text:
dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaedictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Sed si aliud est perire sine Lege, aliud judicari per Legem, et illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si tamen quod Apostolus ait, per Legem judicabuntur, sic accipiendum est tanquam dixerit, non peribunt; quod mirum si ita est. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam suam uenit ad gentes. & ꝑ ȩccliam loqui¬
tur gentib. Ad hoc enim ꝑtinet quod ait. qui
uos recipit me recipit. & qui uos sꝑnit me sper
audirent. uitȩ huius fine p̃uenti sunt seu
p̃ueniuntur. possunt habere hanc excusationẽ
Possunt plane. s non ideo possunt effugere
dampnationem. Quicũq enim sine lege pec¬
cauerunt. sine lege ꝑibunt. ꝙ quicũq in lege
peccauerunt. ꝑ legem udicabuntur. Quȩ
quidem apłi uerba quo id quod ait ꝑibunt.
tribilius sonant qͣm quod ait iudicabuntur.
ñ solum nichil adiuuare hanc excusationem
uidentur ostendere. uerũ etiam plus grauare.
Qui enim se quia ñ audierunt excusabunt. sine
lege ꝑibunt. s utrum hii qui cũ audirent
contempserunt uel etiã resticerunt. nec tan¬
tum contradicendo. s & eos a quib audierunt
odiis ꝑsequendo. in eis cõputandi sunt de-
quib aliquid leuius uidetur sonuisse quod

Expanded text:
Ecclesiam suam venit ad Gentes, et per Ecclesiam loquiEcclesiam suam venit ad Gentes, et per Ecclesiam loquitur Gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait, Qui vos recipit, me recipit : et, Qui vos spernit, me spernaudirent, vitae hujus fine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt: et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur . Quae quidem Apostoli verba, quoniam id quod ait, peribunt, terribilius sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod
Abbreviated transcription (Latin):
tum ñ credentib exiciabilis factus ẽ. tanquã ex
ipse caput & princeps apłoꝵ quod de se ipsi
dixerunt extiterit. quibusdam qͥdem odor
uitȩ in uitam. quibusdam uͦ odor mortis in
mortem. S quod adiunxit atq ait. nunc
aut̃ excusationem ñ habent de peccato suo.
potest mouere querentes utrum hii ad qͦs
ñ uenit xp̃c nec locutus ẽ eis. habeant excusa¬
tionem de peccato suo. Si enim ñ habent. cur
hic dictum ẽ ꝓpterea istos ñ habere quia uenit
& locutus ẽ eis: Si aut̃ habent. utrum ad hoc
habeant ut a penis alienentur. an ut mitius
puniantur. ad hȩc inquisita ꝓ meo captu
dño largiente respondeo habere illos excusa¬
tionem ñ de omni peccato suo. s de hoc peccato
quo in xp̃m non crediderunt. ad quos ñ uenit.
& quib non ẽ locutus. s non in eosunt nume
ro ad quos a discipulis uenit. ꝙ quib ꝑ disci¬
pulosẽ locutus. quod & nunc facit. Nam ꝑ

Expanded text:
tum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et tum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et ipse caput et princeps Apostolorum, quod de se ipsi dixerunt, exstiterit quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem . 2. Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod et nunc facit: nam per
Abbreviated transcription (Latin):
His enim uerbis & ista subiungit. si ñ uenissem
& locutus fuissem eis. peccatum ñ haberent.
Iudei gͦ ꝑsecuti sunt xp̃m. quod euidentissime
indicat eugłm. Iudeis locutus est xp̃c. non aliis
gentib. In eis gͦ uoluit intelligi mundum. qͥ
odit xp̃m ꝙ discipulos eius. immo uͦ non in eis
solis. s hos quoq ad eundem mundum ꝑti
nere monstrauit. Quid ẽ ergo. si ñ uenissem
& locutus eis fuissem peccatum ñ haberent :
Hunquid sine peccato erant iuidei. antequam
xp̃s ad eos in carne uenisset: Quis hoc uel stul¬
tissimus dixerit. S magnum quoddam pec¬
catum. ñ omne peccatum. quasi sub generali
nomine uult intelligi. hoc ẽ enim peccatum
quo tenentur cuncta peccata. quod unusqͥsq
si ñ habeat. dimittuntur ei cuncta peccata.
Hoc est aut̃ quia ñ crediclerunt in xp̃m. qui
ꝓpterea uenit ut creclatur in eum. Hoc pecca¬
tum si ñ uenisset. ñ utiq haberent. Aduentus
quippe eius qͣntum credentib salutaris. tan¬

Expanded text:
 venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaei ergo persecuti sunt Christum, quod evidentissime indicat Evangelium; Judaeis locutus est Christus, non aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quid est ergo, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent? Numquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata, quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata: hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tan
Abbreviated transcription (Latin):
Ita dictũ
est si non lauero te cum de solis pedib ageretur.
quomͦ dici solet calcas me. qͣndo sola planta calca¬
tur. At ille timore & amore ꝑturbatus. ꝙ plus
expauescens xp̃m sibi negari. quã usq ad suos
uerũ etiam pͥma substerno. ne mͥ neges capien¬
dam tecũ partem. cum nullam tͥ nego abluendã
torporis mei partẽ. Dicit ei ihs. Qui lotus ẽ
non indiget nͥ ut pedes lauet. s est mundus
totus. Hic moueatur qͥs fortassis os dicat. Im

Expanded text:
Ita dictum est, Si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur; quomodo dici assolet, Calcas me, quando sola planta calcatur. At ille amore et timore perturbatus, et plus expavescens Christum sibi negari, quam usque ad suos verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totu
Abbreviated transcription (Latin):
dñs fecit eos de scło isto etiam lotis pedib emi-¬
grare. in his aũt qui hic demorantur etiã si
munda sit. qm̃ uste inuunt. opus tam̃ habent
pedes lauare. qm̃ sine peccato utiq ñ sunt. ꝓpt̾
hoc dicit in cantico canticoꝵ. laui pedes meos
quomͦ inquinabo eos: Bicitur etiã hoc. cum
cogitur ad xp̃m uenire. & t̾ram calcare conue¬
nit. Alia questio rursus exoritur. Nonne xp̃s
sursum ẽ: Nonne ascendit in cęlum. & sedet
addexterã patris: Nonne apłs clamat &.
dicit. si gͦ resurrexistis cum xp̃o. quȩ sursũ
sunt sapite. ubi xp̃s ẽ in dextera dĩ sedens.
Quomͦ gͦ ut ad xpm̃ eamus t̾ram calcare cõpel¬
limur. cũ potius nob̃ sursum cor habendum
sit ad dñm. ut cum illo eẽ possimus :: Uidetis
fr̃s hodierni temporis angustias. istã coartare
questionẽ. Quod & si uos forte mimis uidetis.
ego uteũq uideo quantȩ disputationis indi¬

Expanded text:
Dominus, fecit eos de saeculo isto lotis etiam pedibus emiDominus, fecit eos de saeculo isto lotis etiam pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiamsi munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pedes lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicit in Cantico canticorum, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos ? Dicit enim hoc cum cogitur ad Christum venire, et terram calcare cum venit. Alia quaestio rursus exoritur. Nonne Christus sursum est? nonne ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris? nonne Apostolus clamat, et dicit, Si ergo resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est ad dexteraut ad Christum eamus, terram calcare compellimur; cum potius nobis sursum cor habendum sit ad Dominum, ut cum illo esse possimus? Videtis, fratres, hodierni temporis angustias istam coarctare quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indi
Abbreviated transcription (Latin):
postea uiuitur. utiq t̾ra calcatur: Ipsi gͥ huma¬
pedes sunt. ubi ex humanis reb afficimur. &
sic afficimur. ut si dixerimus qͥa peccatum ñ
habemus. nos ipsos decipiamus. o ueritas ñ sit
lauemus. id ẽ uias spiritaliũ gressuum diriga¬
mus. in ipsa oratione dñica confitemur cũ dici¬
mus. dimute nob̃ debita nr̃a sicut co nos dimit.¬
timus debitorib nostris. Si enim confiteamur
sic̃ scriptum ẽ peccata nr̃a. ꝓfecto ille qui lauit
pedes discipłoꝵ suoꝵ. fidelis ẽ & iustus. qͥ di-¬
mittat nob̃ peccata qs muncdet nos ab om̃i mi¬
quitate. id ẽ usq ad pedes quib conuersamur
in t̾ra. ꝓ inde ȩccłia quã mundat xp̃s laua¬
chro aquȩ in uerbo. ñ solum in illis ẽ sine ma¬
cula &. ruga qͥ post lauachrũ regenerationis
continuo ex hunis uitȩ contagione tolluntur.
nec calcant t̾ram ut opus habeant pedes lauare.
uerũ etiam in his quib istam miscdiam p̃bens

Expanded text:
postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humapostea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humaur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis rebus afficimur; et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus, et veritas in noblavemus, id est, vias spiritualium gressuum dirigamus, in ipsa oratione dominica confitemur, cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Si enim confiteamur, sicut scriptum est, peccata nostra, profecto ille qui lavit pedes discipulorum suorum, fidelis est et justus qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate , id est, usque ad pedes quibus conversamur in terra. 5. Proinde Ecclesia quam mundat Christus lavacro aquae in verbo, non solum in illis est sine macula et ruga , qui post lavacrum regenerationis continuo ex hujus vitae contagione tolluntur, nec calcant terram ut opus habeant pedes lavare; verum etiam in iis quibus istam misericordiam praebens
Abbreviated transcription (Latin):
uare: Dñs aut̃ nouerat qͦd dicebat. etiam si
nr̃a infirmitas eius secreta ñ penetrat. uerunta¬
men qͣntum nos erudire & ex lege sua docere di¬
gnatur ꝓ captu meo. ꝓ modulo meo aliqͥd etiã
ego de huius questionis ꝓfundicate illo ad iu¬
uante respondeam. ac primũ ipsam locutionẽ
non sibi eẽ contrariam. facillime ostendam. Qͥs
enim ñ ita rectissime loqͥ possit. mundus ẽ totus
p̃ter pedes: Elegantius aut̃ loquitur si dicit.
mundus ẽ totus nͥ pedes quos tantum lauet
Hoc gͦ ait dñs. non habet opris nͥ pedes lauare.
s ẽ mundus totus. totus utiq p̃ter pedes uł nͥ
pedes. qͦs habet opus lauare. S quid ẽ hoc :
Quid sibi uult: Quid hoc necessarium ẽ ut que¬
ramus : Dñs dicit ueritas loquitur. Quid opus
habeat pedes lauare etiam ille qͥ lotus ẽ. quid
fr̃s mei quid putatis. nͥ quia homo in sc̃o qͥdem
baptismo totus abluitur. ñ preter pedes. s totus
ommnino. ueruntam̃ cum in reb humanis

Expanded text:
re? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus lavare. 4. Sed quid est hoc? quid sibi vult? quid hoc necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit, veritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem Baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑat etiam cuncta quȩ fecit. S neq hoc factum
ẽ in iudeis. neq coram eis. o ñdum hoc fecerat
quando dicebat. si oꝑa ñ fecissem in eis quȩ ne¬
mo alius fecit. Nimirum gͦ illa sunt quȩ in
eoꝵ inualitudinib tanta miracula ostendit
salutis. quanta in illis antea nemo donauit.
Hec enim uiderunt. & hoc eis exꝓbrans adiungit
sdicit. nunc aũt uiderunt & oderunt c me

Expanded text:
superat etiam cuncta quae fecit: sed neque hoc factum superat etiam cuncta quae fecit: sed neque hoc factum est in Judaeis, neque coram eis; et nondum hoc fecerat, quando dicebat, Si opera non fecissem in eis, quae nemo aleorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et oderunt et me,
Abbreviated transcription (Latin):
in plateis ponebant infirmos. & dep̃cabantur
eum. ut uel fimbriam uestim̃ti eius tangerent.
& qͦtquot tangebant eum. salui fiebant. Hȩc
nemo alius fecit in eis. Sic enim ẽ intelligendũ
quod ait in eis. ñ inter eos uł coram eis. s ꝓrsus
in eis. quia sanauit eos. Hȩc qͥppe intelligi uo¬
luit. quȩ ñ solum facerent ammirationem.
uerũ etiam manifestam conferrent salutẽ. pro
quib beneficiis utiq amorem ñ odium retri¬
buere debuerunt. Omnia quidem cȩteroꝵ mi¬
racula suꝑat quod ẽ natus ex uirginesh matͥsq
integritatẽ solus potuit nec conceptus uiolare
nec natus. s hoc nec coram eis factum ẽ. nec in
eis. Ad cognoscendam qͥppe huns miraculi ue¬
ritatem. ñ cominuni cum eis aspectu. s discre¬
to ab eis discipulatui apłi ꝑuenerunt. Iam uͦ
illud qͦd die tercio in carne in qua occisus fue¬
rat de sepulchro se reddidit uiuũ. & nunquã
deinde moriturus cũ illa ascendit in cȩlum.

Expanded text:
ecabantur eum ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim intelligendum est quod ait, in eis, non inter eos vel coram eis; sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem; pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu Apostoli pervenerunt. Jam vero illud quod die tertia in carne in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus cum illa ascendit in coelum,
Abbreviated transcription (Latin):
ananiam. azariam. misahelem. in flammis ar¬
dentib & ñ urentib deambulauit illesus : Pre¬
tereo cȩtera. qm̃ hȩc satis ẽẽ arbitror. quib de¬
monstraretur & alios scõs quȩdam oꝑa miran¬
da fecisse. quȩ nemo alius fecit. S qui tam
multa uicia & malas ualitudines uexationesq
mortalium tanta potestate sanaret. nullus le¬
gicur omnino antiquoꝵ. Ut enim taceantur
quos iubendo sic̃ occurrebant saluos singulos
fecit. marcus eugłista quodam loco ait. uesꝑe
aut̃ facto cum occidisset sol. afferebant ad eum
om̃s male habentes. & demonia habentes & eras
omnis ciuitas congregata ad ianuã. & eurabat
multos qui uexabantur uariis languoribus.
ce demonia multa eiciebat. Id aut̃ cum com¬
memorasset matheus. etram testimoniũ ꝓphed¬
cum addidit dicens. ut adimpleretur quod
dictum est ꝑ ysaiam ꝓphetam dicentem. ipse
infirmitates nr̃as accepit. & egrotationes por

Expanded text:
Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis arAnaniam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? Praetereo caetera, quoniam haec satis esse arbitror, quibus demonstretur et alios sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia, et malas valetudines, vexationesque mortalium tanta potestate sanarit, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur, quos jubendo sicut occurrebant salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto, cum sol occidisset, afferebant ei omnes male habentes, et daemonia habentes; civitas congregata ad januam; et curavit multos qui vexabantur variis languoribus; et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit, dicens: Ut adimpleatur, quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem: Ipse infirmitates nostras accepit, et aegrotationes
Abbreviated transcription (Latin):
de quinq. & quatuor milia de septem panib
pauit. quod suꝑ aquas ambulauit. & petro ut
hoc faceret p̾stitit. quod aquã mutauit in umũ
qͦd aꝑuit oculos cȩci nati. & alia multa quȩ cõ¬
memorare longum ẽ. s respondetur nobis. &
alios fecisse quȩ ipse ñ fecit. q quȩ nemo alius fe¬
cit. Quis enim nͥ moyses egyptios plagis tot tan¬
tisq ꝑcussit. diuiso mari popłm duxit. manna
de cȩlo esursentib impetrauit. aquã de petra sit¬
entib fudit: Quis nͥ ihesus naue popło transi¬
turo iordanis fluenta diuisit. & currentẽ solem
emissa ad d̃m oratione frenauit & fixit: Quis
pret̾ samson ꝓpt̾ suam sitim. maxilla mortui
asini exundante satiatus ẽ. Quis p̃ter heham
curru igneo in alta subuectus est. Quis p̃ter
heliseum qͦd pauloante cominemoraui. sepulto
danihelem int̾ ora inclusoꝵ secum leonũ esuri¬
entium uixit innocuus. Quis p̃ter uiros tres.

Expanded text:
de quinque, et quatuor millia de septem panibus de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tre
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ illud scilicet
magnũ de quo & suꝑius ait. si ñ uenissem
& locutus eis fuissem. peecatum ñ haberent.
hoc ẽ peccatum quo in eum loquentẽ & oꝑan¬
tem ñ crediderunt. Neq entm nullum ha¬
bebant peccatũ. antequam loqueretur eis &
oꝑaretur in eis. S hoc peccatũ quod in eum
ñ crediderunt. idõ sic cominemoratur. quia
ipso peccato tenentur & cȩtera. Hoc enim si ñ
haberent & in eum crederent. dimiterent᷑
& cȩtera. S quid ẽ hoc cͦum dixisset. si oꝑa
ñ fecissem in eis. mox addidit. quȩ nemo alius
fecit. Nulla qͥppe in oꝑibus xp̃i uidentur esse
maiora quam suscitatio mortuoꝵ. qͦd scimus
etiam antiquos fecisse ꝓpħas. Fecit enĩ helẏas.
fecit heliseus. & cum in hac carne uiueret. &¬
cum in suo monum̃to sepultus iaceret. Nam
quidam portantes mortuũ cum irruentibus
hostib eo refugissent. eumq ibi posuissent.
continuo resurrexit. Fecit tam̃ aliqua xp̃c. quȩ
nemo alius fecit. quod qͥnq milia hominũ

Expanded text:
atum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Hoc est peccatum quo in eum loquentem et operantem non crediderunt. Neque enim nullum habebant peccatum, antequam loqueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tenentur et caetera. Hoc enim si non haberent, et in eum crederent, dimitterentur et caetera. 2. Sed quid est hoc quod cum dixisset, Si opera non fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum
Abbreviated transcription (Latin):
ego facio tu nescis modo. seies aut̃ postea. Nec
tam̃ ille dñici facti altitudine ext̾ridus ꝑmitcit
fieri. qͦd cur fieret ignorabat. s usq ad suos pe¬
nere. Non lauabis mͥ inquit pedes in ȩt̾num.
Quid ẽ in ȩt̾num : Nunqͣm hoc feram. nunqͣm
patiar. nunqͣm sinam. Hoc qͥppe in ȩt̾num ñ fit.
quod nunqͣm fit. Tum saluator egrũ reluctantẽ
de ipsius salutis ꝑiculo exterrens.

Expanded text:
ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Nec tamen ille dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat; sed usque ad suos penere. Non lavabis mihi, inquit, pedes in aeternum. Quid est, in aeternum? Nunquam hoc feram, nunquam patiar, nunquam sinam: hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem, de ipsius salutis periculo exterrens:
Abbreviated transcription (Latin):
iuidei intellexert̃. qͦd arriam ñ intelligunt. Ideo
enĩ irati sunt. qm̃ ũ senserunt ñ posse dici ego
o pater unum sumus. nisi ubi ȩqualitas est patris
ꝙ filii. Dñs aũt uidete qͥd responderit tarcdis.
Uidit eos ñ ferre splendorẽ ueritatis. o eũ temꝑa
id ẽ uobis data. quia ego dixi dii estis. Ds̃ dicit
ꝑ ꝓpħam in psalmo hominib. ego dixi dii estis.
Et legẽ appellauit dñs generalĩt om̃s illas scriptu¬
ras. quãius alibi spetialit̃ dicat legẽ a ꝓpħis eam
distinguens sicuti ẽ. lex & ꝓpħe usq ad ioħem. &.
in his duob p̃ceptis tota lex pendet & ꝓpħȩ. Aliqͣn¬
do aut̃ in tria distribuit easdem scripturas ubi
ait. oportebat impleri om̃ĩa quȩ scripta sunt
in lege or ꝓpħis & in psalmis de me. Nunc uͦ etiã
psalmos legis nomine appellauit ubi scriptũ est.
ego dixi dii estis
Sullos dixit deos ad quos ser

Expanded text:
Judaei intellexerunt quod Ariani non intelligunt. Ideo Judaei intellexerunt quod Ariani non intelligunt. Ideo enim irati sunt, quoniam senserunt non posse dici, Ego et Pater unum sumus, nisi ubi aequalitas est Patris et Filii. « Dominus autem vidit quid responderet pravis. Vidit eos non ferre splendorem veritatis, et eos tentat, vobis data: Quia ego dixi, dii estis? Deus dicit per Prophetam in psalmo hominibus: Ego dixi, Dii estis ; et legem appellavit Dominus generaliter omnes illas Scripturas: quamvis alibi specialiter dicat legem, a prophetis eam distinguens, sicuti est: Lex et prophetae usque ad Joannem . Et in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae . Aliquando autem in tria distribuit easdem Scripturas, ubi ait: Oportebat impleri omnia quae scripta sunt in lege, et prophetis, et psalmis de me . Nunc vero etiam psalmos legis nomine nuncupavit, ubi scriptum est: Ego dixi, dii estis. Si illos dixit deos, ad quos ser
Abbreviated transcription (Latin):
forma corporis nulla ẽ. Ac ꝑ hoc melius hoc loco
manũ patris & filii intelligimꝰ. potestatẽ patris
& filii. ne forte cũ hic manũ patris ipsũ filiũ dictũ
acceꝑimus. mcipiat carnalis cogitatio etiã ipsuis
filii querere filiũ. quẽ simmilit̃ credat xp̃i manũ.
Ergo nemo raꝑit de manu patris mei. hoc ẽ nemo
rapit mͥ. S ne forte adhuc titubes. audi qͥd seqͥtur.
currert̃. Tulerunt lapides. ut lapidarent eũ.
Dñs quia ñ patiebatur qͦd nolebat pati. & ñ ẽ pas¬
sus nͥ qͦd uoluit pati. adhuc eos lapidare cupien¬
tes alloqͥtur. Sustulert̃ lapides uidei. ut lapida¬
rent illũ. Respondit eis ihs. Multa oꝑabona
ipstendi uob̃ ex patre meo. ꝓpt̃ quod eoꝵ opus
me lapiclatis: Et illi respondert̃. De bono oꝑe
ñ lapidamus te. s de blasphemia. os qͥa tu homo
cum sis. facis teipsum dm̃. Ad illud hoc respon¬
derunt qͦd dixerat. ego & pat̾ unũ sumus. Eece

Expanded text:
forma corporis nulla est? Ac per hoc melius hoc loco forma corporis nulla est? Ac per hoc melius hoc loco manum Patris et Filii intelligimus potestatem Patris et Filii; ne forte cum hic manum Patris ipsum Filium dictum acceperimus, incipiat carnalis cogitatio etiam ipsius Filii quaerere Filium, quem similiter credat Christi manum. Ergo, Nemo rapit de manu Patris mei; hoc est, Nemo rapit mihi. 8. Sed ne forte adhuc titubes, audi quid sequiturcurrerunt. Tulerunt lapides, ut lapidarent eum. Dominus quia non patiebatur quod nolebat pati, et non est passus nisi quod voluit pati, adhuc eos lapidare cupientes alloquitur. « Sustulerunt lapides Judaei, ut lapidarent illum. Respondit eis Jesus: Multa bona opera ostendi vobis ex Patre meo, propter quod eorum opus me lapidatis? non lapidamus te, sed de blasphemia, quia tu homo cum sis, facis te ipsum Deum. Ad illud hoc responderunt, quod dixerat: Ego et Pater unum sumus. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd dedit mͥ pat̃. idẽ ut sim̃ uerbũ eius ut sim
linigenitus filius eius. ut sim splenelor lucis eiꝰ.¬
mei. de manu mea & de inami patris mei. Quid
ipse filius manus ẽ patris sui᷑ Si manũ intelligã¬
mus potestatẽ. una ẽ patris o filii potestas. qͥa una
diuintas. Si aut̃ manũ intelligamꝰ sic̃ dictum ẽ¬
ꝑ ꝓpħam. & brachiũ dñi cui reuelatũ ẽ. manus pa¬
tris ẽ ipse filius. qͦd ñ ita dictũ ẽ. tanqͣm ds̃ habeat
humanã formã. & quasi corporis m̃bra. s quod
ꝑ ipsum facta sunt om̃ia. Nam solent homines
dicere manꝰ suas eẽ alios homines. ꝑ qͦs faciunt qͦd
uolunt. Aliqͣndo & ipsũ opus hominis manꝰ ho¬
minis dicit᷑ qͦd fit ꝑmanũ. sic̃ dicitur qͥsq agnos¬
cere manũ suã. cũ id qͦd ea scripsit agnoscit. Cum
gͦ multis modis etiã hominis dicat᷑ manus. qͥ ꝓpͥe
manũ habet in sui corporis m̃bris. qͣnto magis ñ
uno modo intelligendũ ẽ. cũ legitur manus dĩ. cui

Expanded text:
Dedit michi ut sim uerbum eius, ut sim unigenitus filius eius, ut sim splendor lucis eimei. 7. De manu mea, et de manu Patris mei: quid ipse Filius manus est Patris sui? Si manum intelligamus potestatem, una est Patris et Filii potestas; quia una est divinitas: si autem manum intelligamus, sicut dictum eam, Et brachium Domini cui revelatum est ? manus Patris ipse est Filius. Quod non ita dictum est, tanquam Deus habeat humanam formam, et quasi corporis membra; sed quod per ipsum facta sunt omnia. Nam solent et homines dicere manus suas esse alios homines, per quos faciunt quod volunt. Aliquando et ipsum opus hominis, manus hominis dicitur quod fit per manum: sicut dicitur quisque agnoscere manum suam, cum id quod scripsit agnoscit. Cum ergo multis modis etiam hominis dicatur manus, qui proprie manum habet in sui corporis membris; quanto magis non uno modo intelligendum est cum legitur manus Dei, cui
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ ñ in seipso habet inseparabilit̾ lucẽ. aꝑitur
& capit. clauditur & amitait. Non sic ẽ ds̃ dei
filius. ñ sic ẽ uerbum patris. ñ sic ẽ uerbum.
qͦd ñ sonando transit. s nascendo manet. Sic ha¬
bet sapientiã ut ipse sit sapientia. faciatq sapi¬
entes. sic habet uitã ut ipse sit uita. faciatq ui¬
uentes. hoc ẽ qͦd mauis ẽ om̃ib. Attendit ioħs
ipse eugłista cȩlum & t̾ram. uolens dicere de fibo
dĩ. aitendit & transcendit. Cogitauit supͣ celum
milia exercitus angłoꝵ. cogitauit ꝙ transcendis
uniuersa. sic̃ aquila nubes. sic sua m̃te creaturã
transcendit. magna om̃i a. ꝑuenit ad illud qͦd
mauis ẽ om̃ib &. dixit. in pͥncipio erat uerbũ¬

Expanded text:
lus noster non in seipso habet inseparabiliter lucem; aperitur lus noster non in seipso habet inseparabiliter lucem; aperitur et capit, clauditur et amittit. Non sic est Deus Dei Filius, non sic est Verbum Patris; non sic est Verbum quod non sonando transit, sed nascendo manet. Sic habet sapientiam, ut ipse sit sapientia, faciatque sapientes; sic habet vitam, ut sit ipse vita, faciatque viventes. Hoc est quod majus est omnibus. Attendit Joannes ipse evangelista coelum et terram, volens dicere de Filio Dei; attendit, et transcendit. Cogitavit supra coelum millia exercitus Angelorum, cogitavit et transcendit universam, sicut aquila nubes, sic sua mente creaturam: transcendit magna omnia, pervenit ad illud quod majus est omnibus; et dixit, In principio erat Verbu