comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicerent illos ꝑire qui sine lege peccaue¬
runt: hos aut̃ qui in lege peccauerunt . ui¬
dicari tantum modo non ꝑire: tanquam
ꝑ penas transitorias credantur eẽ purgandi:
sicut ille de quo dictum est. ipse aut̃ sal¬
uus erit sic tamen quasi ꝓ ignem. S hoc
merito fundamenti bene intelligitur: de
quo agebat apłsu̾hoc diceret. Suꝑius quippe
dixerat : ut sapiens architectus fundamẽtũ
posui. Alius suꝑedificat. Unusquisq indeat:
quomodo suꝑedificat. Fundamentũ enim
usq ad eundem locum ubi eum dixxit
ꝑ ignem saluari qui suꝑ hoc fundamẽtũ
non aurum argentum lapides preciosos.
s ligna fenum stipulam edificat. Hori
tamen respuit ne recipiat. nec receptũ
deserit fundamentum: idq om̃ib carna¬
lib suis quib capitur atq succumbit de¬
lectationib anteponit cum adhunc arti¬
culum uentum fuerit. ut aut ille dese¬
rantur aut xp̃o: ubi si non auteponitur

Expanded text:
ut dicerent illos perire qui sine lege peccaveut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantummodo, non perire: tanquam per poenas transitorias credantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: unusquisque autem videat quomodo superaedificat. Funusque ad eumdem locum, ubi eum dixit per ignem salvari, qui super hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut Christus; ubi si non anteponitur
Abbreviated transcription (Latin):
Hos itaq uidȩos. illos aut̃ grecos uolens intel¬
ligi. qm̃ de his agebatur. utrosq sub pecca¬
to eẽ demonstrans: ut egere se gr̃a utriq
fateantur. Propter quod dicit: non est
enm distinctio. Om̃s enim peccauerunt.
et egent gła dĩ: iustificati gratis ꝑ gr̃am
ipsius. ꝑ redemptionem que est in xp̃o iħu
Quos itaq dicit om̃s peccasse nisi uidȩos et gre¬
cos: de quib dixerat. non enim est distinc¬
tio: Nam et de his paulo ante: causati eñi
sumus inquit udeos et grecosos̃ su peccato eẽ
Ac ꝑ hoc quicumq sine lege peccauerunt. illa
scilicet de qua uidei glabantur: sine lege
ꝑibunt. Et quicumq in lege peccauerunt.
id est ipsi uides: ꝑ legem iudicabunt᷑. Nec idõ
non ꝑnbunt: nisi credant in eum qui uenit
querere quod ꝑierat. Nonmilli quippe etiam
catolici tractatores. in his apłi uerbis aliter quã
se res habet parum attendendo sapuerunt:

Expanded text:
Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelHos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei; justificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu.» Quos itaque dicit omnes peccasse, nisi Judaeos et Graecos, de quibus dixerat, «Non enim est distinctio?» Nam de his et paulo ante: «Causati enim sumus,» inquit, «Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaverunt,» illa scilicet de qua Judaei gloriabantur, «sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt,» id est ipsi Judaei, «per legem judicabuntur.» Nec ideo non peribunt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sen famulum suum popło suo isrł. hoc ipsa
que circumstant uerba euis ostendunt. dis¬
putabat enim dȩ uidȩis et grecis. id est de gẽ¬
tib non adcirciuncisionem s ad prepucium
ꝑtinentib. idõ sine lege eos dicens. quia nõ
acceꝑant legem quam se accepisse głabunt᷑
uidȩi. Unde ait illis. Si aut̃ tu udeus cog¬
nominaris : et requiescis in lege. et głaris in
dõ. Deniq unde ad hanc sententiam uene¬
rit intuendum est: ut diceret. quicumq
sine lege pecrauerunt sine lege ꝑibunt. Ira
inquit et indignatio tribulatio et angustia
in omẽm animam hominis oꝑantis malũ
uidei primum et greci: gła aut̃ et honor et
paa om̃i oꝑanti bonum. uidȩo primum et
greco. Non est enim ꝑsonarum acceptio a
pud dm̃. Et hec addidit unde nunc questi¬
o est: et ait. Quicumq enim sine lege pec¬
cauerunt: sine lege ꝑibunt. Et quioũq
in lege peccauerunt: ꝑ legem uidicabunt᷑.

Expanded text:
sen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa sen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Judaeis et Graecis, id est Gentibus, non ad circumcisionem, sed ad praeputium pertinentibus; ideo sine lege eos dicens, quia non acceperant legem quam se accepisse gloriabantur Judaei: unde illis ait, «Si autem tu Judaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in Deo.» Denique unde ad hanc sententiam venerit, intuendum est, ut diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. Ira,» inquit, «et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum, et Graeci: gloria autem, et honor, et pax operanti bonum, Judaeo primum, et Grpud Deum.» Ad haec addidit unde nunc quaestio est, et ait, «Quicumque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» .
Abbreviated transcription (Latin):
sint preuaricatores : id est qui sine lege pecea¬
uerunt. Ubi enum non est lex: nec preuarica¬
tio. Scđ̾m istum aut̃ nullus est sine preuari¬
catione peccator : quia preuaricantes deputat
om̃s peccatores terrȩ. Hullus ergo scđm istum
sine lege peccauit: quiꝰ ubi nõ ẽ lex nec pre¬
uaricatio. An forte dicturi sumus uerũ qui¬
dem ẽẽ quod nec preuaricatio sit ubi lex nõ
est. s uerum non eẽ. quod aliqui sine lege pec¬
cauerunt: Aut uerum quidem eẽ aliquos
sine lege peccasse: s uerum nõ eẽ. ubi leax
non est p̃uaricationem eẽ non posse: Ad
utrũq apłs dixit. Uerum est ergo utrũq:
eadem procul dubio ueritas dixerat. preua¬
ricantes deputaui om̃s peccatores terrȩ : Res¬
pondetur enim nobis. Qui sunt ergo illi:
tio non sit ubi lex non est. S nimirum cũ
diceret apłs. quicũq sine lege peccauer̃. sine lege ꝑi¬
bt̃de illa lege agebat quam ds̃ dedit ꝑ moy¬

Expanded text:
sint praevaricantes, id est, qui «sine lege peccasint praevaricantes, id est, qui «sine lege peccaverunt: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio:» secundum istum autem nullus est sine praevaricatione peccator; quia praevaricantes deputat omnes peccatores terrae. Nullus ergo secundum istum sine lege peccavit; «quia ubi non est lex, nec praevaricatio.» An forte dicturi sumus, verum quidem esse quod nec praevaricatio sit ubi non est lex, sed verum non esse quod aliqui sine lege peccaverint; aut verum quidem esse aliquos sine lege peccasse, sed verum non esse, ubi lex non est, praevaricationem esse non posse? At utrumque Apostolus dixit: verum est ergo utrumque,eadem procul dubio Veritas dixit, «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae?» Respondetur enim nobis: Qui sunt ergo illi qtio non sit ubi lex non est. 2. Sed nimirum cum diceret Apostolus, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt,» de illa lege agebat quam Deus dedit per Moy
Abbreviated transcription (Latin):
habundauit delictum: suꝑ habundauit et¬
gr̃a. Non itaq preuaricantes deputat om̃s
peccatores apłs: s eos tantum preuaricantes
deputat quiłtransgrediuntur legem. Ubi enĩ
peccator est quia peccat in lege s non omis
peccator est p̃uaricator: quia peccant aliqui
sine lege. Ubi aut̃ non est lex: nec preuari¬
catio. Porro si nemo sine lege peccaret: non
idem ipse apłs diceret. quicumq sine lege
peccauerunt sine lege ꝑibunt. Scđm uero
istum psalmum si preuaricantes sunt om̃s pec¬
catores. nullum est itaq sine preuaricatione
peccatum: nulla est preuaricatio sine lege:
nullum est igitur nisi in lege peccatum. Qui
ergo dicit preuaricantes deputaui om̃s pecca¬
tores terrȩ: nullos ẽẽ omĩno nisi qui legem trãs¬
gressi sunt uult intelligi peccatores: et ob hoc
aduersatur illi qui dixit. quicumq sine lege
peccauerunt. sine lege ꝑibunt. Scđ̃m illum
quippe sunt aliqui peccatores. quamuis non

Expanded text:
undavit delictum, superabundavit gratia» . Non itaque praevaricantes deputat omnes peccatores Apostolus, sed eos tantum praevaricantes deputat qui transgrediuntur legem. «Ubi enimpeccator est, quia peccat in lege, sed non omnis peccator praevaricator est, quia peccant aliqui sine lege; «Ubi» autem «non est lex, nec praevaricatio.» Porro, si nemo sine lege peccaret, non idem ipse apostolus diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum istum vero psalmum, si praevaricantes sunt omnes peccatores terrae, nullum est utique sine praevaricatione peccatum: nulla est autem praevaricatio sine lege; nullum est igitur nisi in lege peccatum. Qui ergo dicit: «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae,» nullos esse omnino, nisi qui legem transgressi sunt, vult intelligi peccatores; et ob hoc adversatur illi qui dixit: «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum illum quippe sunt aliqui peccatores, quamvis non
Abbreviated transcription (Latin):
tingat aurum habere in archa: quia si aurũ
haberet in archa. furem timeret: et aurum
de archa etiam nolens ꝑderet. Fidem aut̃ de
corde non pleret. si ipse illam non inde expi¬
lent. Cito aut̃ responderi potest lem E ciri
pauꝑe.ł oĩa q̃fec̃ ĩecte fecit. Et si non possumus
uidere consilum ipsius quare illud sic fecit
et illud sic: bonum est nobis ut subdamus¬
nos sapientiȩ ipsius: et credamus quia beno
fecit. Et si nondum nouimus quare sic fecit.
et habebimus cor rectum ut presumamus. et
confidamus in dño: et non mouebuntur peas
nr̃i: et fit in nobis ascendentib. unde oro
iste psalmus.¬

Expanded text:
tingit aurum habere in arca? Quia si aurum tingit aurum habere in arca? Quia si aurum haberet in arca, furem timeret, et aurum de arca etiam nolens perderet; fidem autem de corde non perderet, si ipse illam inde non expelleret. Cito autem responderi quae fecit Deus, recte fecit. Et si non possumus videre consilium ipsius, quare illud sic fecit et illud sic; bonum est nobis ut subdamur sapientiae ipsius, et credamus quia bene fecit, et si nondum novimus quare fecit: et habebimus cor rectum, ut praesumamus et confidamus in Domino, et non movebuntur pedes nostri, et fit in nobis ascendentibus unde coepit iste psalmus
Abbreviated transcription (Latin):
corde: Qui uoluntatem suam ad uoluntatẽ
dĩ dirigunt: non uoluntatem dĩ ad uolun¬
tatem suam curuare conantur. Breue pre¬
ceptum est: ut homo dirigat cor suum. Uis
habere rectum cor: Tu fac quod uult ds
noli uelle dm̃ facere quod ius cu. Prauicor¬
des ergo sunt.i. qui rectum cor non habent.
qui sedent et disputant quomodo debuit
facere ds̃ : non laudando quod fecit. s rep̾hẽ¬
dendo corrigere illum uolunt. Parum est
quia corrigi ab eo nolunt: et dicunt. non
debuit ds facere pauꝑes: s soli diuites ẽẽ
debuerunt. et ipsi soli uiuere. Ut quid factꝰ
est pauꝑ: Ut quid uunt: Reprehendit dm̃
pauꝑe̾m. Quanto melius eẽt pauꝑ dĩ. et diues
eẽt de dõ. hoc est sequeretur uoluntatem dei:
et uideret pauꝑtatem suam temporalem eẽ.
et transitoriam: diuitias aut̃ sibi sp̾uales ita
uenturas. ut nullo pacto possint preterire:
et habere in diuitiss cordis fidem. si ei non cõ¬

Expanded text:
corde? Qui voluntatem suam ad voluntatem corde? Qui voluntatem suam ad voluntatem Dei dirigunt; non voluntatem Dei ad voluntatem suam curvare conantur. Breve praeceptum est, ut homo dirigat cor suum. Vis habere rectum cor? Tu fac quod vult Deus; noli Deum velle facere quod vis tu. Pravicordes ergo sunt, id est, qui rectum cor non habent, qui sedent et disputant quomodo debuit facere Deus; non laudando quod fecit, sed reprehendendo. Corrigere illum volunt: parum est quia corrigi ab eo nolunt; et dicunt, Non debuit Deus facere pauperes, sed soli divites esse debuerunt; et ipsi soli viverent. Utquid factus est pauper? utquid vivit? Reprehendit Deum pauperum. Quanto melius esset pauper Dei, et dives esset de Deo; hoc est, sequeretur voluntatem Dei, et videret paupertatem suam temporalem esse, et transituram, divitias autem sibi spirituales ita venturas, ut nullo pacto possent praeterire; et haberet in divitiis cordis fidem, si ei non con
Abbreviated transcription (Latin):
randum et tractandum modo suscepimus: s
ubi dictum est quomodo sciuit ds̃. et si est
scientia in altissimo. ecce ipsi peccatores habũ
dantes in scło obtinuerunt diuitias: nunquid
uane iustificaui cer meum et laui inter inno¬
centes manus meas: Ille gͦ psalmus ubi uidetis
quia ꝑiclitatur anima. ubi uidetis quia nutãt
pedes sic cępit : quam bonus ds̃ isrł rectis cord̃.
Nei aut̃ inquit pene commoti sunt pedes: pau¬
lominus effusi sunt gressus mei. Quare: Quia
zelaui in peccatorib: pacem peccatorum intu¬
ens. Inde ergo dixit commotos pedes suos et
pene effusos gressus lapsu ad rumam a deo:
quia intiitus est. et inspexit felicitatem pec¬
catoꝵ : et uidit eos habere pacem. se aut̃ labo¬
rem. Harrauit aut̃ hoc cum iam euasisset :
cum iam correcto corde dõ inhesisset. narraũ
preterita ꝑicula sua. Ergo bonus ds̃ isrł. Sed
quib  Rectis corde. S qui sunt rect corde:
Q ui non reprehendunt dm̃. Qui sunt recti

Expanded text:
randum et tractandum modo suscepimus, sed randum et tractandum modo suscepimus, sed ubi dictum est, «Quomodo scivit Deus, et si est scientia in Altissimo? Ecce ipsi peccatoresdantes in saeculo obtinuerunt divitias. Numquid vane justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas?» ille ergo psalmus, ubi videtis quia periclitatur anima, ubi videtis quia nutant pedes, sic coepit: «Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem,» inquit, «pene commoti sunt pedes, paulo minus effusi sunt gressus mei.» Quare? «Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens» . Inde ergo dixit commotos pedes suos et pene effusos gressus, lapsu ad ruinam a Deo, quia intuitus est et inspexit felicitatem peccatorum, et vidit eos habere pacem, se autem laborem. Narravit autem hoc cum jam evasisset, cum jam correcto corde Deo inhaesisset, narravit praeterita pericula sua. Ergo, «Bonus Deus Israel:» sed quibus? «Rectis corde.» Qui sunt recti corde? Qui non reprehendunt Deum. Qui sunt recti
Abbreviated transcription (Latin):
in egestate. in erumpna. in morbo. in dolore.
in aliqua necessitate : et udent alios habere sani¬
tatem corporis. habundare temporalib. in colu¬
mitate suoꝵ gaudere. nitore honoꝵ florere: et¬
eos qui non solum dm̃ non colunt. s et omĩb
homiuib aduersantur. Attendentes eos nutant:
et dicũt apud se quod aꝑte scriptum est in quo¬
dam psalmo. Quomodo sciuit ds̃: et si est
scientia in altissimo: Ecce ipsi peccatores et
habundantes in scło: obtinuerunt diuitias.
Et sequitur. Nunquid uane iustificaui cor me¬
um: et laui inter. innocentes manus meas:
Nunquid forte uanus fui qui uolui iuste uiue¬
re. et innocenter inter homines conuersari:
quando scio eos qui nolunt seruare in nocenti¬
am habere tantam felicitatem: et insultare
iustis ꝑ iniquitates felices:S quis illud
dixit ibi in psalmo: cuius nondum erat rectũ
cor. Sic enim cepit ipse psaliuis de quo modo
testimonium dedimus. non iste quem conside¬

Expanded text:
in egestate, in aerumna, in morbo, in dolore, in egestate, in aerumna, in morbo, in dolore, in aliqua necessitate, et vident alios habere sanitatem corporis, abundare temporalibus, incolumitate suorum gaudere, nitore bonorum florere eos qui non solum Deum non colunt, sed et omnibus hominibus adversantur; attendentes eos, nutant, et dicunt apud se quod aperte scriptum est in quodam psalmo: «Quomodo scivit Deus, et si est scientia in Altissimo? Ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias.» Et sequitur: «Numquid vane justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas?» Numquid forte vanus fui, qui volui juste vivere, et innocenter inter homines conversari, quando scio eos qui nolunt servare innocentiam, habere tantam felicitatem, et insultare justis per iniquitatem felices? 2. Sed quis illud dixit ibi in psalmo? Cujus nondum erat rectum cor. Sic enim coepit iste psalmus de quo modo testimonium dedimus, non iste quem conside
Abbreviated transcription (Latin):
ad numerum canticorum
gradium. de quo titulo
in aliis iam multa diximus:
et repetere nolumus. ne
uos obtundamus pocius
quam instruamus: docet nos ascendentes
et leuantes animas nras ad dñm dĩ nrm
affectii haritatis atq pietatis: non inten¬
dere in homines qui ꝓsꝑantur in hoc scło
felicitate falsa atq uentosa. et ꝓrsus seductoria.
ubi nichil aliud nutriunt quãm suꝑbiam: et
cor eoꝵ congelascit aduersus dm̃: et fit durum
aduersus imbrem gr̃e ipsius. ne fructum ferat.
Presumentes enim omĩa sibi habundare que iu¬
dentur huic uite necessaria. et ultra quam ne¬
cessaria: extolluntur. Et cum sint. homines
ꝑ miquitatem inferiores om̃ib hominib: ꝑ
suꝑbiam suꝑiores se putant om̃ib hominib:
atq utinam sicut alios uł homines se ẽẽ depu¬
tarent. Nosaut̃ aliquando intuendo et nmis
attendendo. etiam illi qui dm̃ colunt fluctu¬
ant et nutant: quasi ꝑierit merces ipsorum.
quare colunt dm̃. cum se uident in laboribus.

Expanded text:
ad numerum canticorum graduum de quo titulo in aliis jam multa diximus, et repetere nolumus, ne vos obtundamus potius quam instruamus, docet nos ascendentes et levantes animas nostras ad Dominum Deum nostrum affectu charitatis atque pietatis, non intendere in homines qui prosperantur in hoc saeculo felicitate falsa atque ventosa et prorsus seductoria; ubi nihil aliud nutriunt quam superbiam, et cor eorum congelascit adversus Deum, et fit durum adversus imbrem gratiae ipsius, ne fructum ferat. Praesumentes enim omnia sibi abundare, quae videntur huic vitae necessaria, et ultra quam necessaria, extolluntur; et cum sint homines per iniquitatem inferiores omnibus hominibus, per superbiam superiores se putant omnibus hominibus. Atque utinam vel sicut alios homines se esse deputarent. Hos autem aliquando intuendo et nimis attendendo, etiam illi qui Deum colunt, fluctuant et nutant, quasi perierit merces eorum quare Deum colunt, cum se vident in laboribus,
Abbreviated transcription (Latin):
enim ait dñs de uideis. si non uenissem peccatũ
non haberent. nec utiq sine peccato erant ante¬
quam xp̃c ueniret in carne : et ex quo uenit
ceꝑunt habere peccatum. s peceatum quod¬
dam certum id est in fidelitatis intelligi uolu¬
it. qm̃ non crediderunt in eum: ita qui o¬
ꝑantur miquitatem non quamlib s hanc ipsã
infidelitatis. non in iuis eius ambulauerunt:
quia innierse uiȩ dñi miscdia et ueritas. Utrũ

Expanded text:
enim ait Dominus de Judaeis, «Si non venissem, peccatum enim ait Dominus de Judaeis, «Si non venissem, peccatum non haberent» ; nec utique sine ullo peccato erant, antequam Christus veniret in carne, et ex quo venit, coeperunt habere peccatum; sed peccatum quoddam certum, id est, infidelitatis, intelligi voluit, quoniam non crediderunt in eum: ita qui operantur iniquitatem, non quamlibet, sed hanc ipsam infidelitatis, non in viis ejus ambulaverunt, quia «universae viae Domini misericordia et ve
Abbreviated transcription (Latin):
ditur qui iustificat impium : qui etiam di¬
ait ego sum uia: nemo peccatum oꝑatur
s confitetur. Deuiat ergo cum peccat᷑: et
idõ peccatum iuȩ non tribuitur. quod ade¬
uiante committitur: s in uia fidei pro non
peccantib habentur: quib peecata non im¬
putantur. De quib apłs paulus iusticiam
fidei commendans in psalmo seriptum esse
monstrauit: beati quoꝵ remisse sunt uuqͥ¬
tates. et quoꝵ tecta sunt peccata: beatus
uir cui non imputabit dñs peccatum. hoc
iuit ⁊ ab ista uia dñt illa alienat unquits.
que est infidelitas. In hac aut̃ uia id est
in fide pia quisquis ambulat: aut peccati
non oꝑatur: aut siquid adeiuante comit¬
titur. ꝓpter uiam non imputatur: et tanq̃
non fuerit oꝑatus accipitur. Et ideo bene
etiam sic intelligitur: non eñi qui oꝑancur
iniquitatem in uiis eius ambulauerunt: ut hac
miquitatem significauerit que recedit a fide:
aut non accedit ad fidem. Queinadmodum

Expanded text:
ditur qui justificat impium , qui etiam diditur qui justificat impium , qui etiam dixit, «Ego sum via» ; nemo peccatum operatur, sed confitetur. Deviat ergo, cum peccat; et ideo peccatum viae non tribuitur, quod a deviante committitur: sed in via fidei pro non peccantibus habentur, quibus peccata non imputantur. De quibus apostolus Paulus justitiam fidei commendans, in psalmo scriptum esse monstravit, «Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata: beatus vir cui non imputvivit , ab ista via Domini illa alienat iniquitas, quae est infidelitas. In hac autem via, id est, in fide pia, quisquis ambulat, aut peccatum non operatur, aut si quid a deviante committitur, propter viam non imputatur, et tanquam non fuerit operatus accipitur. Et ideo bene etiam sic intelligitur, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt;» ut hanc iniquitatem significaverit, quae recedit a fide, aut non accedit ad fidem. Quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
entes fecimus. dixunus. cogitauimus. Nec no¬
bis deinceps langor iste obẽẽt quamuis incẽt
desideriis euis illicitis: nullis unquam obe¬
dientiam preberemus siue oꝑatione. siue locu¬
tione. siue tacita assensione. donec etiam ip¬
se sanaretur. cum id quod poscimus eẽt im¬
pletum: siue dicentes ueniat regnum tuum.
siue dicentes libera nos a malo. S qm̃ temp
tatio est uita humana suꝑ tram: etiam si a
crmminib longe simus. non tamen deest ubi
desideriis peccati uł facto uł dictu. uł cogita¬
tũ obediamus: quando aduersus maiora ui¬
glantib. quedam incautis minuta subrepunt
Que si aduersus nos colligantur. et si non sin¬
ꝗã sius motib conterunt: omĩa tamen acer¬
uo nos obruunt. Et propter hoc etiam hu
qui ambulant in uiis dñi dicunt. dimite
ꝑtinet et ipsa confessio: quamius non ad eas
peccata ꝑtineant. Itaq in uas dñi quas
om̃s fides una complectitur. qua in eum ere¬

Expanded text:
entes fecimus, diximus, cogitavimus; nec noentes fecimus, diximus, cogitavimus; nec nobis deinceps languor iste obesset, quamvis inesset, si desideriis ejus illicitis nullis unquam obedientiam praeberemus, sive operatione, sive locutione, sive tacita assensione; donec etiam ipse sanaretur, cum id quod poscimus esset impletum, sive dicentes, «Veniat regnum tuum;» sive dicentes, «Libera nos a malo» : sed quoniam tentatio est vita humana super terram ; etiamsi a criminibus longe simus, non tamen deest ubi desideriis peccati, vel facto, vel dicto, vel cogitatu obediamus; quando adversus majora vigilantibus, quaedam incautis minuta subrepunt quae si adversus nos colligantur, etsi non singula suis molibus conterunt, omnia tamen acervo nos obruunt. Et propter haec, etiam hi qui ambulant in viis Domini dicunt, «Dimittpertinet, et ipsa confessio, quamvis non ad eas peccata pertineant. 3. Itaque in viis Domini, quas omnes fides una complectitur, qua in eum cre
Abbreviated transcription (Latin):
A quo langore omimodo salui erimus: cum
et animo et corpore immortales facti fueri¬
mus. Qua ꝑꝑter et quia in uiis dñi ambulamꝰ.
non obedimus desideriis peccati: et quia nõ
sumus sine peccato. habemus desideria pec-¬
cati: ac ꝑhoc iam nos ea non oꝑamur non
eis obediendo. s quod in nobis habitat pecca¬
tum eadem commouendo. Non enim qui
oꝑantur iniquitatem. id est qui obediunt
desideri is peccati: in uiis dñi ambulauerut̃.
S adhuc querendum est que petamus dimit¬
ti nobis: quando dicimus dõ dimitre nob̃
debita nr̃a. Utrum nos oꝑamur. quando
peccati desideri is obedimus: an ipsa deside¬
ria nobis dimitti uolumus que nos nõ oꝑa¬
nur. s quod habitat in nobis peccatum :
Quantum quidem ego sapere possum langoris
huius et infirmitatis unde et illicita desi¬
deria cominouentur. quod peccatum apel¬
lat apłs. uinuersus reatus sacramento baptis¬
matis est solutus: cum om̃b que illi obedi¬

Expanded text:
a quo languore omnimodo salvi erimus, cum a quo languore omnimodo salvi erimus, cum et animo et corpore immortales facti fuerimus. Quapropter et quia in viis Domini ambulamus, non obedimus desideriis peccati; et quia non sumus sine peccato, habemus desideria peccati. Ac per hoc jam nos ea non operamur, non eis obediendo; sed quod in nobis habitat peccatum, eadem commovendo. «Non enim qui operantur iniquitatem,» id est, obediunt desideriis peccati, «in viis» Domini «ambulaverunt.» 2. Sed adhuc quaerendum est quae petamus dimitti nobis, quando dicimus Deo, «Dimitte nobis debita nostra:» utrum quae nos operamur, quando peccati desideriis obedimus; an ipsa desideria nobis dimitti volumus, quae nos non operamur, sed quod habitat in nobis peccatum. Quantum quidem ego sapere possum, languoris illius et infirmitatis, unde illicita desideria commoventur, quod «peccatum» appellat Apostolus , universus reatus sacramento Baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi obedi
Abbreviated transcription (Latin):
obediant desideri is euis. Quid enim oꝑatur
peccitum nolentib nobis: nisi sola illicita
desideria : Quib si uoluntatis non adhibe¬
atur assensus: moueatur quidem non nullꝰ
affectus. s nullus ei relaxetur effectus. hoc
precepit idem apłs ubi dicit. non ergo reg¬
net peccatum in ur̃o mortali corpore. ad
obediendum desideri is enis: nec exibeatis
menbra ur̃a arma iniquitatis peccato. Sunt
itaq desideria peccati: quib nos ꝓhibuit
obedire. Oꝑantur ergo peccatum hec deside¬
ria : quib si obedimus et nos oꝑamur. Si
aut̃ obtemꝑantes apło. non eis obedimus:
non illud nos oꝑamur. s quod in nobis habi¬
tat peccatum. Si aut̃ desideria nulla habe¬
remus illicita: nec nos nec peccatum mali
aliquid oꝑaretur in nobis. Motum porro illi¬
citi desiderii cui non obediendo. non eum
nos oꝑamur. idõ et nos agere dicimur: qm̃
non est naturȩ uigor alienȩ. s langor ẽ. nr̃ȩ

Expanded text:
obediant desideriis ejus. Quid enim operatur obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi sola illicita desideria? Quibus si voluntatis non adhibeatur assensus; movetur quidem nonnullus affectus, sed nullus ei relaxatur effectus. Hoc praecepit idem apostolus, ubi dicit: «Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato» . Sunt itaque desideria peccati, quibus nos prohibuit obedire. Oria, quibus si obedimus, et nos operamur. Si autem obtemperantes apostolo, non eis obedimus, non illud nos operamur, sed quod in nobis habitat peccatum. Si autem desideria nulla haberemus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti desiderii, cui non obenos operamur, ideo et nos agere dicimur, quoniam non est naturae vigor alienae, sed languor est nostrae:
Abbreviated transcription (Latin):
exorta difficilis questio. quomodo possunt
scĩ in hac uita et non eẽ sine peccato. qr
et illud uerum est. si dixerunus quia pec¬
catum non habennus nos ipsos seducimus
et ueritas in. nobis non est. et tamen ambu¬
lent uias dñi. quas non ambulent qui ope¬
rantur iniquitatem: soluta est dicente apło
paulo. iam non ego oꝑor illud s id quod ha
bitat in me peccatum. Quomodo enim ẽ
sine peccato: in quo habitat peccatum :
Ambulat tamen uas dm̃i. quas non ambulat
ipse oꝑatur illud. s quod in eo habitat pec¬
catum. Uerumtamen ita soluta est ista¬
questio. ut difficilior altera nasceretur: quo¬
modo agat homo quod ipse non agit.
U trumq enim dixeit. Et non quod uolo
ago: et non ego operor illud. s quod habi¬
tat in me peccatum. Unde intelligere debe-¬
mus quando peccatum quod habitat in
nobis oꝑatur in nobis: tunc nos id non oꝑa¬
ri quando nequaquam ei uoluntas nr̃a con¬
sentit: et tenet etiam corporis membra ne

Expanded text:
exorta difficilis quaestio, Quomodo possint sancti in hac vita et non esse sine peccato, quia et illud verum est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est» ; et tamen ambulare vias Domini, quas non ambulant qui operantur iniquitatem: soluta est, dicente apostolo Paulo, «Jam non ergo operor illud, sed id quod in me habitat peccatum.» Quomodo enim est sine peccato, in quo habitat peccatum? Ambulat tamen vias Domini, quas non ambulant ipse operatur illud, sed quod in eo habitat peccatum. Verumtamen ita soluta est quaestio ista, ut difficilior altera nasceretur, Quomodo agat homo quod ipse non agit. Utrumque enim dixit; et, «Non quod volo, ago;» et, «Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum» . Unde intelligere debemus, quando peccatum quod habitat in nobis, operatur in nobis, tunc nos id non operari; quando nequaquam ei voluntas nostra consentit, et tenet etiam corporis membra, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Dico enm xp̃m ait apłs ministrum fuisse cir¬
cumcisionis ꝑpter ueritatem dĩ. ad confirmã¬
das ꝓmissiones patrum: gentes aut̃ suꝑ mise¬
ricordiam glorificare diñ. In hoc igitur mise¬
ricordia: qua nos redemit. In hoc ueritas: quia
id quod ꝓmisit impleuit: et impleturus est
quod ꝓmittit. Qui ergo oꝑantur iniquitatẽ
idestꝰ infidelitatem. non in uiis eius ambula¬
uerunt: quia in xp̃o non crediderunt. Ergo
conuertuntur. et in eum qui iustificat impi¬
um pie credunt: atq in illo nusediam pec¬
catis dimissis. et ueritatem completis ꝓmissis.
hoc est uuuersas uias dm̃i inueniunt: in
quib ambulantes non oꝑantur iniquitatẽ
quia non tenent infidelitatem: s fidem q̃
ꝑdilectionem oꝑatur. et cui peccatum non

Expanded text:
isse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones Patrum; Gentes autem super misericordiam glorificare Deum» . In hoc igitur «misericordia,» quia nos redemit; in hoc «veritas,» quia id quod promisit implevit, et impleturus est quod promittit. «Qui» ergo «operantur iniquitatem,» id est infidelitatem, «non in viis ejus ambulaverunt;» quia in Christum non crediderunt. Ergo convertantur, et in eum qui justificat impium, pie credant, atque in illo misericordiam peccatis dimissis, et veritatem completis promissis, hoc est, universas vias Domini inveniant: in quibus ambulantes non operabuntur iniquitatem; quia non tenebunt infidelitatem, sed fidem, quae per dilectionem operatur , et cui peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ni in habitaculum dĩ in sp̃u sc̃o. Hoc est tem¬
plum dĩ: ad quod ꝑtinet sacramentum pro¬
phetacionis aggei et zachariȩ. Cui rursus idẽ
apłs dicit. Templum enim di sc̃m est: quod
estis uos. Quisquis igitur se ad opus huius
coedificationis. et ad spem sc̃e firmęq compa¬
ginis canquam lapidem uiuum abhiuius mũ¬
di riunosa labe conuertit: intelligit titulum
psalmi: intelligit conuersionem aggei et za¬
chariȩ. Cantet gͦ que secuntur: non tam lin¬
guȩ uoce quam uite. Erit enim edificii per¬
fectio. in effabilis pax illa sapientię: cuius ini¬
cium est timor dñi. Inde ergo incipiat: quẽ

Expanded text:
i in spiritu» . Hoc est templum Dei, ad quod pertinet sacramentum prophetationis Aggaei et Zachariae: cui rursus idem apostolus dicit, «Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos» . Quisquis igitur se ad opus hujus coaedificationis, et ad spem sanctae firmaeque compaginis, tanquam lapidem vivum ab hujus mundi ruinosa labe convertit; intelligit titulum Psalmi, intelligit conversionem Aggaei et Zachariae. Cantet ergo quae sequuntur, non tam linguae voce, quam vitae. Erit enim aedificii perfectio, ineffabilis pax illa sapientiae, cujus initium est timor Domini : inde ergo incipiat, quem
Abbreviated transcription (Latin):
quo possimus post om̃s huius scłi ętates tanꝗ
post septuaginta annos qui mistico ꝑfectionis
numero presignantur: et tanquam post cap¬
tuntatem longinque ꝑegrinationis non ruitu¬
ra mole construi. s eterna immortalitate soli¬
dari. Sp̃ualem quippe iehrłm: non magis ui¬
dȩorum quam ur̃am eẽ deputetis. Sicut eni

Expanded text:
quo possimus post omnes saeculi hujus aetates tanquam quo possimus post omnes saeculi hujus aetates tanquam post septuaginta annos, qui mystico perfectionis numero praesignantur, et tanquam post captivitatem longinquae peregrinationis, non ruitura mole construi, sed aeterna immortalitate solidari. Spiritualem quippe Jerusalem, non magis Judaeorum, quam vestram esse deputetis. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
ta consugit: nec ipse lapis efficitur templo illi
accomodatꝰ atq aptꝰ. qd̾ ĩ suo corꝑe pͥmũ dñs fig̾aũ eũ ait
soluite tẽplũ h&e ĩ triduo suscitabo illud. Est eium
corpus dñi plenius ipsa ȩccłia. cuius caput ascen¬
dit in cęlum. qui est maxxime lapis iuuus lapis
angłaris: de quo beatus petrus dicit. Ad quem
accedimus lapidem uiuum ab hominib repro¬
batum: ado aut̃ electum et honorificatum. Et uos
ergo tanquam lapides uiui edificamini in domu
sp̃ualem. in sacerdotium sc̃m. offe̾ntes sp̃uales
electum. preciosum: et qui crediderit in il¬
lum non confundetur. Eigo ut fiat quisq
lapis uiuus. ad talem fabricam idoneus. sp̃u¬
aliter intelligat templi renouationem ex riu¬
na uetere que in adam facta est: reparationem
noui popłi scdm nouum honunem atq celes¬
tem: ut sicut portauinus imaginem terrem
portemus et imaginem eius qui de cȩlo est:

Expanded text:
ta consurgit; nec ipse lapis vivus efficitur, templo illi ta consurgit; nec ipse lapis vivus efficitur, templo illi accommodatus atque aptus, quod in suo corpore primum Dominus figuravit, cum ait: «Solvite templum hoc, et triduo suscitabo illud» . Est enim corpus Domini plenius ipsa sancta Ecclesia, cujus caput ascendit in coelum, qui est maxime lapis vivus, lapis angularis, de quo beatus Petrus dicit: «Ad quem accedentes lapidem vivum, ab hominibus reprobatum, a Deo autem electum et honorificatum; et vos ergo tanquam lapides vivi aedificamini in domum spiritualem, in sacerdotium sanctum, offerentes spirituales gularem, electum, pretiosum, et qui crediderit in illum, non confundetur» . Ergo ut fiat quisque lapis vivus ad talem fabricam idoneus, spiritualiter intelligat templi renovationem ex ruina vetere quae in Adam facta est, reparationem novi populi secundum novum hominem atque coelestem: ut sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est ,
Abbreviated transcription (Latin):
REDO DOD
attendistis fr̃s huiis
titulum psalmi: memorie¬
ꝙ mandastis. Conuersio
inquit aggei et zachariȩ.
Nondum erant hii ꝓpħȩ.
cum ista cantata sunt. Namq inter tempus
dauid et transinigrationem popłi isrł in babylo¬
niam. quatuordecim generationes numerantur.
sicut scriptura diuina maximeq matħs euã¬
głista testatur. Euersi aut̃ templi renouatio sed̾m
sc̃i iheremie propħiam: ex illa transmigratione
post annos septuginta sꝑabatur. Qui cum cõ¬
plerentur sub dario rege babylonis. impleci
sunt sp̃u sc̃o hii duo ꝓpħȩ aggeus et zacharias.
et ambo post inuicem intra unum annum pro¬
phetare ceꝑunt: quod ad renouationem tẽpli
sicut tanto ante predictum est ꝑtinere uideba¬
tur. S quisquis corporaliter gestis ocłm cordis
infigit. neq inde in grãm sp̃ualis intellectus ex¬
tenditur. habitat cogitacione in lapidibus templi
quib usibilis fabrica manib hominum instruc¬

Expanded text:
redo quod attendistis, fratres, hujus titulum psalmi, memoriaeque mandastis. «Conversio,» inquit, «Aggaei et Zachariae.» Nondum erant hi prophetae, cum ista cantata sunt. Namque inter tempus David, et transmigrationem populi Israel in Babyloniam, quatuordecim generationes numerantur, sicut divina Scriptura, maximeque Matthaeus evangelista testatur : eversi autem templi renovatio secundum sancti Jeremiae prophetiam, ex illa transmigratione post septuaginta annos sperabatur : qui cum complerentur, sub Dario rege Babylonis impleti sunt Spiritu sancto hi duo prophetae, Aggaeus et Zacharias; et ambo post invicem intra unum annum prophetare coeperunt, quod ad renovationem templi, sicut tanto ante praedictum est, pertinere videtur . Sed quisquis corporaliter gestis oculum cordis infigit, neque inde in gratiam spiritualis intellectus extenditur, habitat cogitatione in lapidibus templi, quibus visibilis fabrica manibus hominum instruc
Abbreviated transcription (Latin):
erescente ꝑ uolumina secłoꝵ. quedam uero
in se ipso capite nr̃o: unde et hoc est quod
ait particeps ego sum omĩum timentium
te: et custodientium mandata tua. Et quia
ꝓpter hoc quod particeps factus est fr̃m
suoꝵ. ds̃ ominũ. umortalis mortalium
idõ granum cecidit in terra. ut mortifica¬
tum multum fructum faceret: et de ipso
fructu secutus adiunxit. Miscdia tua dñe
plena est terrra. Et unde hoc. nisi cum
iustificatur impius In cuius gr̃e scientia
ut ꝓficiatur adiungit: et iustificationes tuas

Expanded text:
crescente per volumina saeculorum; quaedam vero crescente per volumina saeculorum; quaedam vero in seipso capite nostro. Unde et hoc est quod ait, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Et quia propter hoc quod particeps lactus est fratrum suorum, Deus hominum, immortalis mortalium, ideo granum cecidit in terram, ut mortificatum multum fructum faceret; de ipso fructu seculus adjunxit, «Misericordia tua, Domine, plena est terra.» Et unde hoc, nisi cum justificatur impius? In cujus gratiae scientia ut proficiatur, adjungit, «Et justificationes tuas
Abbreviated transcription (Latin):
paulo post. Propterea ergo inquit pueri cõ¬
municauerunt sanguini et carm: et ipse
ꝓpemodum eoꝵ participauit. Quod quid ẽ.
aliud: quam eoꝵ particeps factus est: Heq
enu efficimur participes diuinitatis eiuis.
nisi ipse mortalitatis nr̃ę particeps fieret.
Iam et in euangłio quod nos diuinitatis eius
participes. facti sumus : ita dicitur. Dedit
eis potestatem filios dĩ fieri. his qui eredunt
in nomine eius. qui non ex sanguiib neq
e& uoluptate carnis. neq ex uoluntate uiri.
s ex dõ nati sunt. Ut aut̃ hoc fieret quia et
ipse factus est particeps mortalitatis nr̃ȩ :¬
ita ibi sequitur. Et uerbum caro factum ẽ:
et habitauit in nobis. Per hanc enis par¬
ticipationem nobis gr̃a subministratur: ut
caste timeamus dm̃: et custodiamus manda¬
ta enis. P roide ipse ihe loquitur in ista
ꝓpħia ⁊ s quedam in menbris suis. et uiuta¬
te corporis sui: tanquam in uno quodam
homine diffuso toto orbe terrarum. et sub¬

Expanded text:
 «quia» pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse «propemodum eorum participavit» . Quod quid est aliud, quam, Eorum particeps factus est? Neque enim efficeremur participes divinitatis ejus, nisi ipse mortalitatis nostrae particeps fieret. Nam et in Evangelio, quod nos divinitatis ejus participes facti sumus, ita dicitur: «Dedit eis potestatem filios Dei fieri; his qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus,» «neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt.» Ut autem hoc fieret, quia et ipse factus est particeps mortalitatis nostrae, ita ibi sequitur: «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Per hanc ejus participationem nobis gratia subministratur, ut caste timeamus Deum, et custodiamus mandata ejus. Proinde ipse Jesus loquitur in ista prophetia: sed quaedam in membris suis et unitate corporis sui, tanquam in uno quodam homine diffuso toto orbe terrarum, et suc
Abbreviated transcription (Latin):
eam. Prouide mediam noctem grauiora tri¬
bulationis intelligenda existimo. in qua dix̃
surgebam: quia non eum sic affligebar ut dei¬
ceret. s exercebat ut surgeret : id est ut ea ip¬
sa tribulatione ad fortius confitendum ꝓficeret.
suo corpori adiungit ipse saluator: ad ipsum
caput ꝓprie quod sequitur ꝑtinere arbitror
Particeps ego sum om̃ĩum timentium te: et
custodientium mandata tua. Sic est in epła
que ad hebreos scribitur: qui enim sc̃ificat

Expanded text:
eam. Proinde mediam noctem graviora trieam. Proinde mediam noctem graviora tribulationis intelligenda existimo. In qua dixit «Surgebam:» quia non eum sic affligebat, ut dejiceret; sed exercebat, ut surgeret, id est, ut ea ipsa tribulatione ad fortius confitendum proficeretsuo corpori adjungit ipse Salvator. Ad ipsum caput enim proprie quod sequitur pertinere arbitror, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Sicut est in Epistola quae ad Hebraeos inscrib
Abbreviated transcription (Latin):
greco euidenter apparet. Cum itaq minan¬
tur mala quib terreant uistos ne pro lege
dĩ patiantur. quodammodo funib implicat̃
uelut ualidas et robustas restes suas: trahunt
enim peccata sicut restem longuam: et huic
scõs implicare conantur: et aliquando per-¬
mittuntur. S si implicant corpus non in¬
plicant animum. ubi non est iste dĩ legis
oblitus: quia sermo dĩ non est alligatus.
Media nocte inquit surgebam ad confitendum
tibi: suꝑ uidicia iusticie tuȩ. Quia et hoc ip¬
sum quod funes peccatoꝵ circum pleotuntꝰ
iustum: udicia sunt iusticiȩ dĩ. Propter
quod dicit apłs petrus: tempus eẽ ut iudici
um incipiat a domo dñi. Et si iicium inqͥt¬
a nobis: qualis finis erit eis qui non credunt
dñi euangłio: Et si iustus quidem uix saluus
erit: peccator et impius ubi parebunt:
hoc enim ait de ꝑsecutionib quas patiebatur
eccłia: cum funes peccatoꝵ enrumplecterent᷑

Expanded text:
graeco evidenter apparet. Cum itaque minangraeco evidenter apparet. Cum itaque minantur mala, quibus terreant justos, ne pro Dei lege patiantur, quodammodo funibus implicant, veluti valida et robusta reste sua. Trahunt enim peccata sicut restem longam . Et hinc sanctos implicare conantur, et aliquando permittuntur. Sed si implicant corpus, non implicant animum, ubi non est iste Dei legis oblitus; quia sermo Dei non est alligatus . 5. «vers.» 62. «Media nocte,» inquit, «surgebam ad confitendum tibi, super judicia justitiae tuae.» Quia et hoc ipsum quod funes peccatorum circumplectuntur justum, judicia sunt justitiae Dei. Propter quod dicit apostolus Petrus, tempus esse «ut judicium um incipiat a domo domini, et si initium a nobis, qualis finis erit eis qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et impius ubHoc enim ait de persecutionibus quas patiebatur Ecclesia, cum funes peccatorum circumplecterentur
Abbreviated transcription (Latin):
ad dñm: quia ipse euellet de laqueo pedes
meos. S siue auertisti pedes meos. siue auer¬
ti pedes meos legitur: ab illo fit ut faciamus:
cuius faciem precatus est in corde suo: cui &e
diait. miserere mei scđm eloquium tuum. hoc
est scđm uerbum ꝓmissionis tuȩ. Filii quippe
ꝓuussionis: in semine deputantur abrahe. Pa
custodiam mandata tua: quod aliqui inter¬
pretati sunt ad custodiendum mandata tua.
aliqui ut custodirem: aliqui custodire: quod
tus sit ad custodienda diuina mandata: sub¬
didit dicens. Funes peccatorum cirrumplexi
sunt me: et legis tue non sum oblitus. Funes
peccatoꝵ impedimenta sunt ininucoꝵ: siue
sp̃ualium sicut diaboli et angłoꝵ eius: siue
carnalium in quib filiis infidelitatis diabolꝰ
oꝑatur. Non enim hoc nomẽ qd̾ dictum est
peccatoꝵ. ab eo quod sunt peccata declinatũ
est: s ab eo quod sunt peccatores. Quod in

Expanded text:
ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos» . Sed sive «avertisti pedes meos,» sive «averti pedes meos» legatur, ab illo fit ut faciamus, cujus faciem precatus est in corde suo, et cui dixit, «Miserere mei secundum eloquium tuum,» hoc est, secundum verbum promissionis tuae. Filii quippe promissionis in semine deputantur Abrahae. . custodiam mandata tua:» quod aliqui interpretati sunt, «ad custodiendum mandata tua;» aliqui, «ut custodirem;» aliqui, «custodire:» quodfactus sit ad custodienda divina mandata subdidit, dicens: «Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legis tuae non sum oblitus. Funes peccatorum» impedimenta sunt inimicorum, sive spiritualium, sicut diaboli et angelorum ejus, sive carnalium, in quibus filiis infidelitatis diabolus operatur . Non enim hoc nomen quod dictum est «peccatorum,» ab eo quod sunt peccata declinatum est, sed ab eo quod sunt peccatores: quod in
Abbreviated transcription (Latin):
uerit nomen dm̃ saluus erit. Et idõ uide
quid adiungat. Precatus sum faciem tuam
in toto corde meo. Et dicens quomodo sit
tuum. Et tanquam exauditus atq adiu¬
tus ab eo quem precatus est: cogitaui in qͥt
uias meas. et auerti pedes meos in testimonia
tua. Auerti seilicet a uiss meis que displicu¬
erunt michi: ut irent ini testimonia tua.
atq ibi haberent uiam. Plures enum codices
non habent quia cogitaui. sicut in quibusdã
legitur: s tantum modo cogitaui. Quod aũt
hic positum est et auerti pedes meos. non nul¬
li habent quia eogitaui et auertisti pedes ieos.
ut hoc dĩ potius gr̃ȩ tribuatur: sed̾m illud qd̾
apłs ait. ds̃ est enim qui oꝑatur in uobis:
cui etiam dr̃. auerte ocłos meos ne uideant
uanitatem. Si ocłos ne uideant uanitatem:
cur non et pedes ne sectentur errorem: Prop¬
ter quod et illud scriptum est. Ocłi mei semp

Expanded text:
verit nomen Domini, salvus erit . Et ideo vide verit nomen Domini, salvus erit . Et ideo vide quid subjungat: «Precatus sum faciem tuam in toto corde meo.» Et dicens quomodo sit tuum.» Et tanquam exauditus atque adjutus ab eo quem precatus est: «Cogitavi,» inquit, «vias meas, et averti pedes meos in testimonia tua. Averti» scilicet a viis meis, quae displicuerunt mihi, ut irent in testimonia tua, atque ibi haberent viam. Plures enim codices non habent, «Quia cogitavi,» sicut in quibusdam legitur; sed tantummodo, «Cogitavi.» Quod autem hic positum est, «Et averti pedes meos;» nonnulli habent, «Quia cogitavi, et avertisti pedes meos:» ut hoc Dei potius gratiae tribuatur, secundum illum quod Apostolus ait, «Deus est enim qui operatur in vobis» : cui etiam dicitur, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem.» Si oculos, ne videant vanitatem, cur non et pedes, ne sectentur errorem? Propter quod et illud scriptum est: «Oculi mei semper
Abbreviated transcription (Latin):
sus psalmi huius magni:
nunc aggredimur in dĩ
uoluntate tractandos.
Pars mea dñs: quod habẽt
Quod utrum idõ dicatur quia particeps
eius est quisquis ei adheret. sicut scriptũ
est. michi aut̃ adherere dõ bonum est: nõ
enun exxistendo sunt homines dii. s fuint
participando illius unius qui uerus est ds̃:
an quia partes sibi eligunt homines in hoc
mundo. siue sortiuntur alius hoc. alius illud.
unde quiꝰꝙ uiuat: quod ammodo portio pio¬
rum ds̃ est. unde semꝑ uiuant. Uterq
non est sensus absurdus: s quod sequitꝰ᷑¬
hic audiamus. Dixi custodire legẽ tuam.
Quidẽportio mea dñe dixi custodire legem
tuam: nisi quia ita erit portio ciuusq dñs.
cum legem ipsius custodierit:s quomo¬
do custodit nisi hoc donet atq ad hoc adiu¬
uet sp̃s uiuificans ne littera occidat: et
peccatum occasione accepta ꝑ mandatum.
oꝑetur in homine omẽm concupiscentiam:
Inuocandus est igitur. Sic eium ab eo fides
impetrat quod lex imꝑat: qm̃ qui inuoca¬

Expanded text:
sus psalmi hujus magni nunc aggredimur in Dei voluntate tractandos, «Pars mea Dominus;» quod habent Quod utrum ideo dicatur, quia particeps ejus fit quisquis ei adhaeret, sicut scriptum est, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» ; non enim existendo sunt homines dii, sed fiunt participando illius unius qui verus est Deus: an quia partes sibi eligunt homines in hoc mundo, sive sortiuntur, alius hoc, alius illud, unde quisque vivat; quodammodo portio piorum Deus est unde semper vivant: uterque non est sensus absurdus. Sed quod sequitur audiamus: «Dixi, custodire legem tuam.» Quid est, «Portio mea, Domine, dixi, custodire legem tuam;» nisi quia ita erit portio cujusque Dominus, cum legem ejus custodierit? do custodit, nisi hoc donet atque ad hoc adjuvet Spiritus vivificans; ne littera occidat , et peccatum occasione accepta per mandatum operetur in homine omnem concupiscentiam . Invocandus est igitur: sic enim ab eo fides impetrat quod lex imperat; quoniam qui invoca