comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sta est. Mane. tẽchẽl. phares. Et ħ¬
est int̾p̾tatio sermonis. Mañe. no¬
merauit deus regnũ tuũ: ⁊ cõple¬
uit illud. Tẽchẽl appensum ẽ insta
rẽs. dibisũ ẽ regnũ tuũ: ⁊ datũ e̾̃
medis ⁊ ꝑsis. Tria tm̃ u̾ba. in pari¬
ete scripta signauerant. manẽ: tẽ¬
chel. phares. Quoꝵ priꝰ numerũ:
scd̃m appensionẽ: tertiõ diuisionẽ
sonat. Non solũ gͦ lectione opus fuit
s ⁊ int̾pretatione eoꝵ quȩ legebat.
ut intelligeret quid hȩc u̾ba p̾di¬
cerent: quod scilicet numerasset
deus regnũ illiꝰ atq cõplesset̾. et
appendisset in statera iudicii scii.
ut ante eũ iugularet gladiꝰ quam
natura dissolueret: & imꝑiũ eiꝰ u
medos diuideretur ⁊ ꝑsãs. syrus
cncto sibi dario auunculo suo:
pura: ⁊ circũdata ẽ torques aurea
collo eiꝰ ⁊ p̾dicatũ ẽ de eo qd̃ habe¬
ret potestatẽ tertiꝰ in regno. siue
tertiȩ partis regni. Accepit autẽ
insigne regiõ. torque ⁊ purpurã.:

Expanded text:
PHARES. Et haec interpretatio sermonis: MANE, numeravit Deus regnum tuum, et complevit illud. THECEL, appensum Vulg. apRES, divisum est regnum tuum, et datum est Medis et Persis. Tria tantum verba in pariete scriptura signaverat: Mane, Thecel, Phares, quorum primum, numerum, secundum, appensionem, tertium, divisionem sonat. Non solum ergo lectione opus fuit, sed interpretatione eorum quae legerat: ut intelligeret qui haec verba praedicerent: quod scilicet numerasset Deus regnum illius atque complesset, et apprehendisset in statera judicii sui: et ante eum jugularet gladius, quam natura dissolveret, et imperium ejus in Medos divideretur et Persas. Cyrus uncto sibi Dario avunculo, subvpura et circumdata est torques aurea collo ejus, et praedicatum est de eo, quod haberet potestatem tertius in regno. Sive tertiae partis regni. Accepit autem insigne regium, torquem et purpuram,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑficie parietis aulȩ regiȩ: et
rex aspiciebat articulos manꝰ scri¬
bentis. Pulchre dix̾ in eaðe hora:
sicut ⁊ supͣ legimꝰ de nabuchodo¬
nosor. cũ adhuc sermo esset in
ore regis uox de celoruit: ne ob
aliud sibi illata supplicia. s ob
blasfemiã cognosceret. Uident᷑ aũ
digiti in pariete scribere contra
candelabrũ: ne ⁊ manꝰ ⁊ id qđ scri¬
bebatur longiꝰ alumine ñ pareret.
Et scribunt in pariete aulȩ re-¬
giȩ: ut intelligat rex ad se ꝑtin̾e
quod scribit᷑. Tunc regis facies
cõmutata ẽ. Et hic notandũ est.¬
ꝓpt̾ eos psalmos qͥ habent titu¬
los ꝓhis qͥ cõmutabunt᷑: qd̃ ĩmu¬
tatio ñ solũ sc̃ĩ s peccoris quoq
sit. Nã in conseq̃ntib legimꝰ. Rex.

Expanded text:
superficie parietis aulae regiae. Et superficie parietis aulae regiae. Et rex aspiciebat articulos manus scribentis. Pulchre dixit: In eadem hora, sicut et supra legimus de Nabuchodonosor: cum adhuc sermo esset in ore regis, vox de coelo ruit; ne ob aliud sibi illata supplicia, sed ob blasphemiam cognosceret. Videntur autem digiti in pariete scribere contra candelabrum: ne et manus, et id quod scribebatur, longius a lumine non parerent. Et scribunt in pariete aulae regiae, ut intelligat rex ad se pertinere quod scribitur. Tunc facies regis commutata est, etc. Et hic notandum propter eos psalmos qui habent titulos: Pro his qui commutabuntur, quod immutatio non solum sancti, sed et peccatoris quoque sit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
bus fornicatꝰ est. tollat uasa tẽpli
dei ⁊ in ebriet᷑ in eis: ⁊ ñ d̾m cuiꝰ ua¬
sa sunt. s deos laudet aureos ⁊ ar¬
genteos. ⁊ ȩneos. ⁊ ferreos. ligneosq
⁊ lapideos. Aurei mͥ dii uident᷑ qui
scłari ratione cõpositi st̃ argentei
qui habent eloquii uenustatẽ: ⁊ re¬
thorica arte constructi ft̃. Qͥ autẽ
inferunt fabulas poetarũ. ⁊ ueto¬
stis utunt᷑ traditionib habentes
int̾ se multã uel elegantie uł stol¬
titiȩ differentiã: isti uocant᷑ enei
⁊ ferrei. Qͥ aũ penitꝰ in epta ꝓpo¬
nunt: lignei appellant᷑ ⁊ lapidei.
Qͦs om̃s. in duas partes deuterono¬
miũ diuidit scribens. Maledictꝰ qͥ
facit sculptile ⁊ conflatile: opus
manuũ artificis: ⁊ ponit illud in
abscondito. Abscondunt enĩ om̃s
heretici ⁊ operiunt m̃dacioꝵ suo¬
rũ dogmata: ut sagutent in ob¬
scuro rectoᷤ corde. In eade hora ap¬
paruerunt digiti quasi manꝰ hõi
scribentis contra candelabrũ. in

Expanded text:
ibus fornicata est: tollat vasa templi Dei, et inebrietur in eis: et non Deum cujus vasa sunt, sed deos laudet aureos et argenteos, et aeneos, et ferreos, ligneosque et lapideos. Aurei mihi videntur hi qui saeculari ratione compositi sunt. Argentei, qui habent eloquii venustatem, et rhetorica arte constructi sunt. Qui autem inferunt fabulas poetarum, et vetustis utuntur traditionibus, habentes inter se multam vel elegantiae vel stultitiae differentiam, 653 isti vocantur aenei et ferrei. Qui autem penitus inepta proponunt, lignei appellantur et lapidei. Quos omnes in duas partes Deuteronomium dividit, scribens: Maledictus qui facit sculptile, et conflatile, opus manuum artificis, et ponit illud in abscondito . Abscondunt enim omnes haeretici, et operiunt mendaciorum suorum dogmata, ut sagittent in obscuro rectos corde. In eadem hora apparuerunt digiti quasi manus hominis scribentis contra candelabrum in
Abbreviated transcription (Latin):
quare non recusarit munera.
⁊ honore babyloniũ libent̾ su¬
sceperit: non considerans ideo
regem uidisse somniũ. ⁊ inter¬
pretationis misteria ꝑ puerũ re¬
uelata ut danihel cresceret: et
in loco captiuitatis. princeps õlũ
fieret caldeoꝵ. ⁊ dei om̃ipotentia
nosceretur. Qđ quide ⁊ in iosepͭ
apud pharaonem ⁊ egyptũ factõ
legimꝰ. ⁊ in mardocheo apud assu

Expanded text:
quare non recusarit munera, quare non recusarit munera, et honorem Babylonium libenter susceperit: non considerans ideo regem vidisse somnium, et interpretationis mysteria per puerum revelata, ut Daniel cresceret, et in loco captivitatis princeps omnium fieret Chaldaeorum, et Dei omnipotentia nosceretur. Quod quidem et in Joseph apud Pharaonem et Aegyptum factum legimus : et in Mardochaeo apud Assu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbissimꝰ rex captuũi ad orare¬
signoꝵ magnitudine paulo ⁊ bar¬
nabe uoluerint hostias immola¬
re. Ergo error gentiliũ qui om̃e
qd̃ suꝑ se ẽ deos ẽẽ putant. scrip¬
turȩ ñ debet imputari: quȩ
simplicit̾ refert uniu̾sa quȩ
gesta sunt. S ⁊ hoc possumꝰ dice¬
randi ⁊ immolatarũ hostiarum
⁊ incensi atq sacrificii. ipse rex
exposuerit: dicens ad danielem.
hoc Ergo non tam danibelem ꝗͣ
in danihele adorat deũ: qͥ miste¬
ria reuelauit. Qđ ⁊ alexandrũ
regem macẽdonũ in pontifice
iada fecisse legimꝰ. Qd̃ si displi-¬
cet hoc dicendũ est nabuchodo¬
nosor signoꝵ magnitudine et
stupore confusum ignorare qͥd
faceret ignorasse: ut qui deum
uerũ non intelligebat. ⁊ dñm
regũ : seruũ eiꝰ adoraret ⁊ illiad¬
oleret incensum.Tunc rex dani¬
helem in sublime extulit: et
munera magna ⁊ multa dedit
principẽ suꝑ om̃s ꝓuintias ba¬
bylonis: ⁊ prefectum magistra¬
nis. Et in hoc calum: niator ec¬

Expanded text:
ssimus rex captivum adoravesignorum magnitudinem Paulo et Barnabae voluerint hostias immolare. Error ergo gentilium, qui omne quod supra se est, deos putant, Scripturae non debet imputari , quae simpliciter refert universa quae gesta sunt. Sed et hoc possumus dicerandi et immolandarum hostiarum, et incensi atque sacrificii ipse rex exposuerit, dicens ad Danielem: m. Ergo non tam Danielem, quam in Daniele adorat Deum, qui mysteria revelavit. Quod et Alexandrum magnum regem Macedonum, in Pontifice Joiada fecisse legimus. Quod si displicet hoc, dicendum est Nabuchodonosor signorum magnitudine et stupore confusum, quid faceret ignorasse, ut qui Dominum verum intelligebat et Dominum regum, et servum ejus adoraret, et illi adoleret incensum. Tunc rex Danielem in sublime munera magna et multa dedit principem super omnes provincias Babylonis, et praefectum magistranis, etc. Et in hoc calumniator Ec
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ dei: iste habitante in se sp̃u
scrutat᷑ etiã ꝓfunda dei. ⁊ in pro¬
fundo aĩȩ suȩ fodit altissimoᷤ pu¬
teos. ⁊ om̃em t̾ram egerit. quȩ ꝓ¬
fundas aquas operire consueuit:
seruat q mandatũ dicentis. bibe
aqua de tuis uasis. ⁊ de puteoꝵ
tuoꝵ fontib. Qd̃q sequit᷑. nouit
in tenebris constituta. ⁊ lux cum
eo est: tenebrȩ significant igno¬
rantiã: lux scientiã atq doctri¬
nam. Itaq deũ ut ꝑu̾sa ñ celant:
ita recta ambiunt atq circundat.
Siue ita int̾pretandũ est:quod te¬
nebrosa. mystica quȩq ⁊ ꝓfunda
significent: uixta illud qđ̵ legimꝰ
in ꝓu̾biis. intelliget quoq para¬
bolam ⁊ tenebrosũ sermonẽ. Hoc
dit. ⁊ t̾rena deserens instar auiũ
tenuissimũ aerẽ ⁊ etherea queq
desiderat: iste nubes efficit᷑. ad qũa
ueritas dei ꝑuenit. ⁊ quȩ suꝑ scos
pluere consueuit: repletꝰq scien
aquas in corde suo tenebrosas.
⁊ inuolutas caligine: quã solus

Expanded text:
I, 33, iste, habitante in se Spiritu, scrutatur etiam profunda Dei, et in profunda animae suae fodit altissimos puteos, et omnem terram egerit, quae profundas aquas operire consuevit: servatque mandatum Dei, dicens: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fonte . Quodque sequitur: Novit in tenebris constituta, et lux cum eo est: tenebrae significant ignorantiam, et lux scientiam atque doctrinam. Itaque Deum ut perversa non caelant, ita recta ambiunt, atque circumdant. Sive interpretandum est, quod tenebrosa mystica quaeque et profunda significet, juxta illud quod legimus in Proverbiis: Intelligit quoque parabolam, et tenebrosum sermonem, hoc dit, et terrena deserens, instar avium tenuissimum aerem et aetherea quaeque desiderat, iste nubes efficitur, ad quam veritas Dei pervenit, et quae super sanctos pluere consuevit: repletusque multaquas in corde suo tenebrosas et involutas caligine, quam solus
Abbreviated transcription (Latin):
plusquã in cunctis uiuentib sa¬
cram̃tũ hoc reuelatũ est. s int̾p¬
tatio regi manifesta fieret: ⁊ cogi¬
tationes m̃tis tuȩ scires. Putaue¬
rat rex notitiã futuroꝵ sollertia
mentis humanȩ posse cõp̾hendi:
⁊ ideo sapientes babylonis int̾fic
uisserat. Ergo daniel ⁊ eos excusat
qui dicere ñ potuerunt: ⁊ ipse
inuidiam fugit. ne quis estimet
eũ quȩ dicturus ẽ ꝓpria dixisse sa¬
pientia. Causa aũ reuelationis ꝓ¬
pheticȩ. regis est desideriũ: qui uo¬
luit uentura cognoscere. Ergo ho¬
norat regem: qñ ꝓpt̾ illiꝰ scientiã
sibi dicit a deo mist̾ia reuelata. Et
hoc considerandũ. quod somnia in
quib aliqua uentura signantur.
⁊ quasi ꝑ nubilũ ueritas demon¬
stratur. non pateant coniectorib
⁊ humanȩ m̃tis arbitrio: s di soliꝰ¬
TREx uidebas: ⁊ ecce qua

Expanded text:
plusquam in cunctis viventibus, saplusquam in cunctis viventibus, sacramentum hoc revelatum est: sed ut interpretatio regi manifesta fieret, et cogitationes mentis tuae scires. Putaverat rex notitiam futurorum solertia mentis humanae posse comprehendi; et ideo sapientes Babylonis interfici jusserat. Ergo Daniel eos excusat qui dicere non potuerant, et ipse invidiam fugit, ne quis aestimet, eum quae dicturus est propria dixisse sapientia. Causa autem revelationis propheticae, regis est desiderium, qui voluit ventura cognoscere. Ergo honorat regem, quando propter illius scientiam sibi dicit a Deo mysteria revelata. Et hoc considerandum, quod somnia in quibus aliqua ventura signantur, et quasi per nubilum veritas demonstratur, non pateant conjectoribus et humanae mentis arbitrio, sed Dei soliTu, rex, videbas, et ecce q
Abbreviated transcription (Latin):
.lxx. dies nouissimos tͣnstulert᷑.
non putant ꝑiturũ. Nũquam
enĩ dies appellarent᷑ nouissumi:
s mundus esset et̾nꝰ. Qd̃q dicit
turex cogitare cepisti. indicat
causas somnii: quod iccirco ei d̃s
futuroꝵ misteria reuelauerit. qr
ipse rex uoluerit scire uentura.
ut nabucodonosor duinȩ inspira¬
tionis miret᷑ gr̃am: non solũ quid
in somnio uiderit. s añ sõniũ qͥd
tacitꝰ cogitarit exponit. Et qͥ re¬
uelat misteria: ostendit tͥ quȩ
uentura sunt. Illud qđ̵ in eugłio
legimꝰ qui solem suu oriri facit
chodonosor intelligimꝰ ẽẽ comple¬
tum. Tanta enĩ clem̃tia ẽ om̃ipo¬
tentis dei: ut etiã nabucodonosor
dispensationis suȩ qua mundũ
regit. misteria reuelarit. Int̾roge¬
mus gͦ eos qui diu̾sas asserunt ẽe
naturas. cuiꝰ naturȩ nabuchodo¬
nosor intelligant: bonȩ
lȩ. Si bonȩ: cur impiꝰ¬
Si malȩ ut certũ est:
deus sacram̃ta monstrauit: Mi¬
chi quoq ñ in sap̃ia quȩ ẽ in me

Expanded text:
LXX dies novissimos transtulerunt. non putant esse periturum. Numquam enim dies appellarentur novissimi, si mundus esset aeternus. Quodque dicitur: Tu, rex, cogitare coepisti, indicat causas somnii: quod idcirco ei Deus futurorum mysteria revelarit, quia ipse rex voluerit scire ventura, et ut Nabuchodonosor divinae inspirationis miretur gratiam, non solum quid in somnio viderit, sed ante somnium quid tacitus cogitarit, exponit. Et qui revelat mysteria, ostendit tibi quae ventura sunt. Illud quod in Evangelio legimus: Qui solem suum oriri facit chodonosor intelligimus esse completum. Tanta enim est clementia omnipotentis Dei, ut etiam Nabuchodonosor dispensationis suae qua mundum regit, 633 mysteria revelaret. Interrogemus eos qui diversas asserunt esse naturas, cujus naturae Nabuchodonosor intelligant, bonae an malae. Si bonae: cur impiSi malae ut certum est Deus sacramenta monstravit? Mihi quoque non in sapientia, quae est in me
Abbreviated transcription (Latin):
futura p̾dicunt. Misteriũ aũ
uocans ordinem somnii reuelati:
ostendit quicqͥd occultũ est et
ab hõib ignorat᷑ posse misteriũ
nuncupari. Tollit quoq regi pra¬
uam suspicionẽ:ne humana esti¬
met inueniri posse sollertia qd̃
dei soliꝰ notitiȩ reseruat᷑. S ẽ d̃s
in celo. reuelans misteria. Fru
te retrahens eũ a multoꝵ deoꝵ
cultu: ad uniꝰ dei notitiã dirigit.
Qͥ indicauit tͥ rex nabuchodo¬
nosor: quȩ uentura sunt nouiᷤ¬

Expanded text:
futura praedicant. Mysterium autem futura praedicant. Mysterium autem vocans ordinem somnii revelati, ostendit quidquid occultum est, et ab hominibus ignoratur, posse mysterium nuncupari. Tollit quoque regi pravam suspicionem, ne humana aestimet inveniri posse solertia quod Dei solius notitiae reservatur. Sed est Deus in coelo revelans mysteria. Fruste retrahens eum a multorum deorum cultu, ad unius Dei notitiam dirigit. 632 Qui indicavit tibi, rex Nabuchodonosor, quae ventura sint Vu
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat ipse ꝑiturus.
Inue ni hõiem de filiis tͣns¬
migrationis uidȩ: qui solutionẽ
regi annuntiet. Dei gr̃am ad suã
refert diligentiã: ⁊ inuenisse se
dicit. cũ danihel se ultro obtule¬
rit ut introduceret᷑ ad regẽ. In qͦ
mos ostendit᷑ nuntioꝵ: qͥ cũ bona
nuntiant. sua uideri uolunt. Q
aũt solutionẽ somnii reꝓmittit:
utiq ante narraturus est somni¬
um. Et nota quod de filiis uida
sit danihel: non sacerdos. sit̃ in fi¬
ne belis fabulȩ continet᷑.¬
tationẽ eiꝰ: Seruat ordiñe questi¬
onis: ut primũ somnũi qd̵ se ma¬
gi ignorare responderant.⁊ post¬
ea int̾p̾tationẽ querat somnii. ut
cũ somniũ audierit. ⁊ quȩ uide¬
rat recognouerit: tt credat et
int̾pretationi quȩ uariã recipit
coniecturã. Misteriũ qd̃ rex int̾¬
rogat: sapientes.magi. ⁊ arioli.
aruspices ñ queunt indicare re-¬
gi. Pro aruspicib qd nos uertimꝰ.
in hebraico gazarenos ht̃: qd so-¬
lare: qui exta inspiciunt. ⁊ exhis

Expanded text:
fuerat ipse periturus. Inveni hominem de filiis trmigrationis Judae, qui solutionem regi annuntiet. Dei gratiam ad suam refert diligentiam, et invenisse se dicit, cum Daniel ultro se obtulerit, ut introduceretur ad regem; in quo ἦθος ostenditur nuntiorum, qui cum bona nuntiant, sua videri volunt. Qui autem solutionem somnii repromittit, utique ante narraturus est somnium. Et nota quod de filiis Juda sit Daniel, non sacerdos, sicut in fine Belis fabula continet.di, etc. Servat ordinem quaestionis, ut primum somnium quod se magi ignorare responderant, et postea interpretationem quaerat somnii: ut cum somnium audierit, et quae viderat recognoverit, tunc credat, et interpretationi, quae variam recipit conjecturam. Mysterium quod rex interrogat, sapientes, magi, et harioli, et haruspices non queunt indicare regi. Pro haruspicibus, quod nos vertimus, in Hebraeo GAZARENOS habet, quod solare: qui exta inspiciunt, ut ex his
Abbreviated transcription (Latin):
abdenago. Non obliuiscit᷑ eorũ
cũ quib dñm dep̾catꝰ est: ⁊ qͥ secũ
ꝑiclitati fuerant. Itaq fac̃ eos iu¬
dices ꝓuinciarũ: ipse aũ a regis

Expanded text:
egis. Non obliviscitur eorum cum quibus Dominum deprecatus est, et qui secum periclitati fuerant. Itaque facit eos judices provinciarum: ipse autem a regis
Abbreviated transcription (Latin):
mone narrant᷑ hebreo. Ab hoc lo¬
co usq ad uisionẽ anni t̾cii re¬
gis barthasar quã daniel uidit
in susis. hebraicis quide litteris
s lingua scribunt᷑ caldaica: qũã
hic sẏriacã uocant. Nisi indica¬
ueritis mͥ somniũ ⁊ coniecturã
buntur: Cõminatꝰ est penã. ꝓponit
⁊ p̾mia: ut si potuerint somniũ
dicere: consequent̾ credat etiã his
quȩ incerta sunt: hoc ẽ quid signi¬
ficet sõnũi. Quod si non potuerut
ea dicere de quib rex in plerisq
confusus poterat recordari: etiam
futurȩ int̾pretationis ꝑdant fide
Deniq sequitur. Sõniũ dicite mͥ.¬

Expanded text:
mone narrantur Hebraeo. Ab hoc lomone narrantur Hebraeo. Ab hoc loco usque ad visionem anni tertii regis Balthasar, quam Daniel vidit in Susis, Hebraicis quidem litteris, sed lingua scribuntur Chaldaica, quam vocat hic Syriacam. Nisi indicaveritis mihi somnium et conjecturam buntur, etc. Comminatus est poenam, proponit et praemia: ut si potuerint somnium dicere, consequenter credat etiam his quae incerta sunt, hoc est, quid significet somnium. Quod si non potuerint ea dicere, de quibus rex in plerisque confusus poterat recordari, etiam futurae interpretationis perdant fidem. Denique sequitur. Somnium it
Abbreviated transcription (Latin):
ferrentur. Precepit gͦ rex ut cos¬
uocarent᷑ arioli. ⁊ magi: ⁊ male¬
sunt: idest incantato
rem peraguntꝰ. magi qͥ de singu¬
lis philosophant̃ malefici qui
sanguine utunt᷑ uictimis: ⁊ se¬
pe contingunt corpora mortuoꝵ.
nificari puto: quos uulgus mat̾e¬
maticos uocat. Consuetudo aũ
sermo cõmunis magos ꝓ malefi¬
cis accipit: qui alit̾ habent᷑ apd̃
gentẽ suã eoqd̃ sint philosophi
caldeoꝵ: ⁊ artis huiꝰ scientia regeᷤ
quoq ⁊ principes eiusdem gentiˢ
om̃ia faciunt. Unde ⁊ in natuiita¬
te dñi saluatoris ipsi primi ortũ
eius intellexerunt: ⁊ uenientes
in sc̾am bethleem adorauerunt
puerũ.stella desuꝑ ostendente.
Et dixit ad eos rex. uidi somniũ:
⁊ m̃te confusus ignoro quid ui¬
derim. Umbra queda ⁊ ut ita di¬
cam aura somnii atq uestigiu
remansit in corde regis: ut refe¬
rentib aliis posset reminisci eoꝵ
quȩ uiderat: ⁊ nequaꝗͣ eũ decipe¬
rent mentientes.Responderunt

Expanded text:
ferrentur. Praecepit ergo rex, ut conferrentur. Praecepit ergo rex, ut convocarentur harioli, et magi, et malesunt, id est, incantatorrem peragunt. Magi, qui de singulis philosophantur: Malefici, qui sanguine utuntur et victimis, et saepe contingunt corpora mortuorum. nificari puto quos vulgus mathematicos vocat. Consuetudo autem et sermo communis magos cis accipit; qui aliter habentur apud gentem suam. Eo quod sint philosophi Chaldaeorum, et ad artis huius scientiam, reges quoque et principes eiusdem gentis omnia faciunt. Unde et in nativitate Domini Salvatoris ipsi primum ortum ejus intellexerunt, et venientes in sanctam Bethleem, adoraverunt puerum, stella desuper ostendente . Et dixit ad eos rex: Vidi somnium, et mente confusus ignoro quid viderim. Umbra quaedam, et ut ita dicam, aura somnii atque vestigium remansit in corde regis: ut referentibus aliis, 628 posset reminisci eorum quae viderat, et nequaquam eum deciperent mentientes. Responderunt
Abbreviated transcription (Latin):
donosor uidit na¬
bucodonosor som¬
niũ. Si pꝰtres annos ꝓueri¬
ingressi st̃ in conspectu eiꝰ ut
ipse p̾ceperat: quomodo nc̃ sc̃do
anno regni sui somniũ uidisse nar¬
cundũ hic annũ dici regni eiꝰ om̃i¬
um gentiũ barbardoꝵ. non uideȩ
tantũ ⁊ caldeoꝵ. s assyrioꝵ quo¬
q & egyptioꝵ ⁊ moabitarũ ⁊ re¬
liquarũ nationũ: quas dño
concedente superarat.Unde
⁊ iosephus in decimo antiqui¬
tatũ scribit libro. Post annum
scõm egyptiȩ uastitatis. rex na¬
bucodonosor uidit mirabile som¬
niũ. Et cont̾ritꝰ est sp̃s eiꝰ: ⁊ som¬
niũ eiꝰ fugit ab eo. uidit rex impiꝰ
somniũ futuroꝵ: ut int̾pretante
sc̾o danihese quod uiderat. deus
głificetur: ⁊ captiuoꝵ deoq in
captiuitate seruientiũ sit gran¬
de solatiõ.Hoc idem de pharaone
legimꝰ: non qd pharao ⁊ nabucho¬
donosor uidere meruerint:s qđ
ioseph ⁊ daniel digni ex titerint.
qui int̾pretatione eoꝵ om̃ib pre¬

Expanded text:
donosor, vidit Nabochodonosor somnium . Si post tres annos puerngressi sunt in conspectu ejus, ipse praeceperat, quomodo secundo anno regni sui somnium vidisse narcundum hic annum dicit regni ejus omnium gentium barntum et Chaldaeorum, sed Assyriorum quoque et Aegyptiorum, et Moabitarum, et reliquarum nationum, quas, Domino concedente, superarat. Unde et Josephus in decimo Antiquitatum scribit libro: Post annum secundum Aegyptiae vastitatis, rex Nabuchodonosor vidit mirabile somnium, et conterritus est spiritus ejus, et somnium ejus fugit ab eo. Vidit rex impius somnium futurorum, ut interpretante sancto quod viderat, Deus glorificaretur; et captivorum Deoque in captivitate servientium sit grande solatium. Hoc idem in Pharaone legimus, non quod Pharao et Nabuchodonosor videre meruerint, sed quod Joseph et Daniel digni exstiterint, qui interpretatione eorum omnibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
uersa int̾pretato somnii tendat
ad finem: in quo imago statuę
quȩ cernit᷑ conterenda ẽ. Somni¬
um tuũ ⁊ usiones capitis tui in
cubiculo tuo: huiꝰcemodi sunt.
Non dixit uisiones oculoꝵ tuo¬
rum. ne quid putaremꝰ ẽẽ corpore¬
um: s capitis. sapientis enĩ ocł
in capite eiꝰ. in principali uideli¬
cet cordis: iuxta illud qd in eua¬
gelio legimꝰ. beati mundo corde¬

Expanded text:
versa interpretatio somnii tendat ad finem, in quo imago statuaque quae cernitur, conterenda est. Somnium tuum et visiones capitis tui in cubili tuo, hujuscemodi sunt. Non dixit, visiones oculorum tuorum: ne quid putaremus esse corporeum, sed capitis: Sapientis enim oculi in capite ejus : in principali videlicet cordis, juxta illud quod in Evangelio legim
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ing̾ssi cũ aliis sapientib ad
regẽ: ⁊ plata sententia iubeant᷑ ꝑi¬
re cũ cet̾is. Qđ ita edissert᷑. ut eo
tempore quo rex p̾mia ⁊ dona et
honorẽ maximũ ꝓmittebat ire
noluerint. ne impudent̾ diuiti¬
as ⁊ dignitatẽ caldaicã uiderent᷑
appetere:aut certe ipsi caldei in¬
uidentes głȩ eoꝵ ⁊ scientiȩ soli
ing̾ssi sint. quasi soli p̾mia ꝑcep¬
turi:. ⁊ postea in ꝑiculo uoluerut
habere consortes. quos in spe głȩ
refutauerant. Et int̾rogauit da¬
nihel eũ qui a rege acceperat po
testatẽ: quã ob causam ta crudeł
sententia a facie regis e̾ẽt eg̾ssa.
Scientes caldei qd̃ decuplum suꝑ
cunctos ariolos ⁊ magos qͥ erant
in uniu̾sa caldea. danihel ⁊ tres
pueri saperent ⁊ intelligerent:
celauerant eos int̾rogationẽ
regis. ne p̾ferrent᷑ sibi int̾p̾tatio¬
ne somnii: ⁊ obhanc causam int̾¬
rogat danihel de crudelitate sen¬
tentiȩ: qr causam sui ꝑiculi nesci¬
ebat. Cũ gͦ rem indicasset arioch

Expanded text:
aliis sapientibus, et prolata sententia jubeantur perire cum caeteris. Quod ita edisserunt, ut eo tempore quo rex praemia et dona, et honorem maximum promittebat, ire noluerint, ne impudenter divitias et dignitatem Chaldaicam viderentur appetere. Aut certe ipsi Chaldaei invidentes gloriae eorum et scientiae, soli ingressi sunt, quasi soli praemia percepturi, et postea in periculo voluerint habere consortes quos in spe gloriae refutaverant. Et interrogavit eum qui a rege acceperat 629 potestatem, quam ob causam tam crudelis sententia a facie regis esset egressa. Scientes Chaldaei, quod decuplum super cunctos hariolos et magos qui erant in universa Chaldaea, Daniel et tres pueri saperent et intelligerent, celaverunt eos interrogationem regis, ne praeferrentur sibi in interpretatione somnii. Et ob hanc causam interrogavit Daniel de crudelitate sententiae, qui causam periculi sui nesciebat. Cum ergo rem indicasset Arioch
Abbreviated transcription (Latin):
erit: quando ⁊in bellis ciuilib
⁊ aduersum diu̾sas nationes. ali¬
arum gentiũ barbararũ indige¬
mus auxilio. In fine aũ hoꝵ oĩ¬
um regnoꝵ. auri argentiq eris
⁊ ferri. abscisus t̾ lapis dñs atq
saluator: sine manib aũ idest
absq coitu ⁊ humano semine de
utero iuirginali. Et contritis oi¬
bus regnis factꝰ est mons magnꝰ:
⁊ impleuit uniui̾sam t̾ram. Qd̃
udei ⁊ impiꝰ porphiriꝰ male ad po¬
pulum referunt isrł: quẽ in fi¬
ne scłoꝵ uolunt ẽe fortissimum :¬
⁊ om̃ia regna conterere. ⁊ regna¬
re in et̾num. Beus magnꝰ ostendit
sum reuelatonẽ somnii. non sui
dicit merit: s ut int̾pretatio regi
manifesta fieret: ⁊ doceret regem
quod deus solus esset colendus. Tc
rex nabuchodonosor cecidit in faci¬
em suã. ⁊ danihelem adorauit:⁊
hostias ⁊ incensum p̾cepit ut sacͥ

Expanded text:
: quando et in bellis civilibus, : quando et in bellis civilibus, et adversum diversas nationes, aliarum gentium barbararum indigemus auxilio. In fine autem horum omnium regnorum auri, argenti, aeris et ferri, abscissus est lapis, Dominus atque Salvator, sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de utero virginali, et contritis omnibus regnis, factus est mons magnus, et implevit universam terram: quod Judaei et impius Porphyrius male ad populum referunt Israel, quem in fine saeculorum volunt esse fortissimum, et omnia regna conterere, et regnare in aeternum. Deussum revelationem somnii, non sui dicit meriti, sed ut interpretatio regi manifesta fieret, et doceret regem, quod Deus solus esset colendus. Tunc rex Nabuchodonosor cecidit in faciem suam, et Danielem adoravit: et hostias, et incensum praecepit u
Abbreviated transcription (Latin):
int̾p̾tatꝰ est syminacus. cet̾ ima¬
ginem transtulerunt: uolentes
hoc nõie similicudine ostendere
futuroꝵ. Sequamͣ int̾pretationẽ
tes. quȩ ab illo breuit dicta sunt
simo cõparatũ. Et pꝰ te consurget
licet atq ꝑsarũ: qđ argenti habet
similitudinẽ: minꝰ priore. ⁊ maus
sequente. Et regnũ tertĩ aliud
alexandru significat ⁊ regnũ ma-¬
cedonũ: successoꝵq alexandri: qͥ
recte ȩneũ dicit᷑. Int̾ om̃ia enim
metalla es uocaliꝰ est et recinit
clariꝰ. ⁊ sonitꝰ eiꝰ longe lateq dif¬
fundit᷑: ut ñ solũ fama ⁊ potenti¬
am regni. s ⁊ eloquentiã g̾ci ser¬
monis ostenderet. Et regnũ quar¬
tũ erit uelut ferrũ. Regnũ quar¬
ferrũ est: qd cõminuit ⁊ dom at
om̃ia. S pedes eiꝰ ⁊ digiti ex parte
ferrei ⁊ ex parte fictiles: qd̃ hoc
tempore manifestissime cõꝓbat᷑.
Sicut enĩ in pͥncipio nichil roma¬
no imperio fortiꝰ ⁊ duriꝰ fuit: ita
in fine rerũ nichil imbecillios¬

Expanded text:
interpretatus est Symmachus, caeteri imaginem transtulerunt, volentes hoc nomine similitudinem ostendere futurorum. Sequamur interpretationem tes, quae ab illo breviter dicta sunt,simo comparatum. Et post te consulicet atque Persarum, quod argenti habet similitudinem, minus priore, et majus sequente. Et regnum tertium aeneuAlexandrum significat, et regnum Macedonum, successorumque Alexandri. Quod recte aeneum dicitla aes vocalius est, et tinnit clarius, et sonitus ejus longe lateque diffunditur, 634 ut non solum famam et potentiam regni, sed et eloquentiam Graeci sermonis ostenderet. Et regnum quartum erit veluti ferrum: quferrum est quod comminuit et domat omnia. Sed pedes ejus et digiti ex parte ferrei, et ex parte sunt fictiles, quod hoc tempore manifestissime comprobatur. Sicut enim in principio nihil Romano imperio fortius et durius fuit, ita in fine rerum nihil imbecillius
Abbreviated transcription (Latin):
facie dei celi. Tempꝰ postulat᷑ ñ qͦ
tractatione ⁊ sagacitate m̃tis oc¬
culta ꝑquirat: s quo occultorũ
dñm precaret᷑. Et ideo ananiã mi-
sahelem ⁊ azariã uingit ad p̾ces:
ne solus de suo merito uideat᷑ pre¬
sumereꝰ. ut quoꝵ erat cõmune di¬
scrimen: communis eẽt ⁊ oratio.
Tunc daniheli ꝑ uisionẽ nocte
misteriũ reuelatũ est. Somniu
regis suo discit somnio: imo ⁊
somniũ ⁊ int̾pretationẽ eiꝰ dei
reuelatione cognoscit: qd̃ demo¬
nes ignorabant. sap̃ia scłi scłi sci-¬
re non pot̾at. Unde ⁊ apłi miste¬
riũ qđ cunctis retro generatio¬
nib fuerat ignoratũ: dño reue¬
lante cognoscunt. Et danihel be¬
acis artib atq p̾stigiis t̾rena
succedere: quȩ dei gubnantur
⁊ mutant᷑ ⁊ finiunt᷑ arbitrio.
Causasq singuloꝵ nouit ille qͥ
conditor om̃iũ est: ⁊ sepe malos
reges patit᷑ suscitari. ut mahma¬
los puniant. Simulq subosten¬
dit ⁊ generali disputatione p̾ꝑa¬

Expanded text:
etc. Daniel tempus postulat: non quo tractatione et sagacilate mentis occulta perquireret; sed quo occultorum Dominum precaretur. Et ideo Ananiam, et Misaelem, et Azariam jungit ad preces, ne solus de suo merito videatur praesumere: ut quorum erat commune discrimen, communis esset et oratio. Tunc Danieli per visionem nocte mysterium revelatum est. Somnium regis suo discit somnio: immo et somnium, et interpretationem ejus, Dei revelatione cognoscit, quod daemones ignorabant, sapientia saeculi scire non poterat. Unde et apostoli mysterium, quod cunctis retro generationibus fuerat ignoratum, Domino revelante, cognoscunt. Et Daniel beacis artibus atque praestigiis terrena succedere, quae Dei gubernantur et mutantur, et finiuntur arbitrio. Causasque singulorum novit ille qui conditor omnium est, et saepe malos reges patirur suscitari, ut mali malos puniant: simulque subostendit, et generali disputatione praepa
Abbreviated transcription (Latin):
gũ iustitiã ⁊ ad ueritatẽ dei:. qͥ
seminis eoꝵ etiã in captiuitate
miseret᷑. Et nc ostendisti mͥ. quȩ
rogauimꝰ te. Qd̃ qua tuor rogat.
uni ostenditur: ut ⁊ arrogantiã
fugiat. ne solus impetrasse uide¬
atur : ⁊ agat gr̃as qd misterium
somnii solus audierit. Sapienteᷤᷤ
babylonis ne ꝑdas. Imitatur cle-¬

Expanded text:
ritatem Dei, qui seminis eorum etiam in captivitatem miseretur. Et nunc ostendisti mihi quae rogavimus te, etc. Quod quatuor rogant, uni 631 ostenditur: ut et arrogantiam fugiat, ne solus impetrasse videatur, et agat gratias, quod mysterium somnii solus audierit. Sapientes Babylonis ne perdas. Introduc me
Abbreviated transcription (Latin):
nolui mordere mordentẽ. nec uiẽe
talionis implode: malui q insans¬
am ex cantare furibundi: ⁊ unus
libri antidotũ. uenenato pector
pellar: ⁊ his me sermonib conso¬
lari. Alienati st̃ peccores auulua.
errauert ab utero: locuti st̃ fal¬
sa. furor illis scd̾m similitudinẽ
serpentis. sic̃ aspidis surdȩ ⁊ obtu¬
rantis aures suas. quȩ ñ exaudi¬
et uocẽ incantantis sapienter.

Expanded text:
nolui mordere mordentem, nec vicem nolui mordere mordentem, nec vicem talionis implodere: maluique insaniam excantare furibundi, et unius libri antidotum venenato pectoripellar, et his me sermonibus consolari: Alienati sunt peccatores a vulva, erraverunt ab utero. Locuti sunt falsa, furor illis secundum similitudinem serpentis: sicut aspidis surdae, et obturantis aures suas, quae non audiat
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte irrideat sapientes sermo¬
nes tuos. Claua. ⁊ gladiꝰ. ⁊ sagnta
ꝑniciosa st̃. Sic ⁊ uir qͥ cont᷑ ami¬
cũ suũ falsũ dicit testimonium.
Sic̃ aues auolant ⁊ passeres: ita
maledictũ uanũ ñ suꝑueniet
ulli. Noli responde ĩprudenti ad
imprudentiã eiꝰ. ne similis ei fia
s responde stulto ad stultitiã eiꝰ
ne sibi sapiens ẽẽ uideat᷑. Qͥ insibi¬
atur amicis suis. cũ uisus fuerit
dicit. qr ludens feci. Cãticula car¬
bonib ⁊ ligna igni: ⁊ uir male¬
dictus ad tumultũ rixȩ. Si te
rogau̾it inimicus tuus par¬
cens uoce
sentias es:
portabilis harena
srudelis est indignatio et¬
acuta ira: ⁊ zelus impatieis est.
Impiꝰ calũ niat᷑ pauperes: ⁊ qui
mus est. Totã irã suã ꝓfert insi¬
piens:sapiens dispensat in par¬
tes. Filiꝰ malus malos gladios
dentes habet. ⁊ cultros molas. ut
consumat infirmos de. t̾ra. ⁊ pau¬
peres ex om̃ib. his gͦ doctꝰ exẽpli

Expanded text:
ne forte irrideant sapientes sermone forte irrideant sapientes sermones tuos. Clava et gladius et sagitta perniciosa sunt; sic et vir, qui contra amicum suum falsum dicit testimonium. Sicut aves avolant, et passeres; ita maledictum vanum non superveniet illi. Noli respondere imprudenti ad imprudentiam ejus, ne similis ei fias: sed responde stulto ad stultitiam ejus, ne sibi sapiens esse videatur. Qui insidiatur amicis suis, cum visus fuerit, dicit: Ludens feci. Craticula carbonibus, et ligna igni, et vir maledicus ad tumultum rixae. Si te rit inimicus tuus, parcens voce sentias ei: portabilis arena; roque, crudelis est indignatio,acuta ira et zelus impatiens est. Impius calumniatur pauperes: et qui mus est. Totam iram suam profert insipiens: sapiens dispensat in partes. Filius malus gladios dentes habet, et cultros molas, ut consumat infirmos de terra, et pauperes ex hominibus . His ergo doctus exemplis,
Abbreviated transcription (Latin):
pandit maliciã suã. Queres ap̃
nos sap̃iam. ⁊ ñ inuenies. Siuis
itinerib saturabit᷑ temerariꝰ Sapi¬
ens tũdo declinat malũ: stultus
confidens miscet᷑ ei. Longanimus
iuir. multꝰ in prudentia ẽ: pusilla¬
nimꝰ ualde ĩprudens ẽ. Qͥ calũ¬
niatur pauperẽ. lacessit factore
eiꝰ. Lingua sapientiũ bona nouit:
⁊ os stultoꝵ ꝓnuntiat malum.
Uir aĩosus parat rixas: ⁊ ĩmun¬
dus ẽ apud d̾m om̃is qͥ exaltat
cor suũ. Manꝰ. manꝰ inferens iniꝰ¬
te. ñ erit ĩpunitꝰ. Qͥ diligit ui¬
tam. parcit orisuo. Añ contri¬
tionẽ p̾cedit contumelia: ⁊ añ
ruinã mala cogitatio. Qͥ offir¬
mat oculos suos cogitat ꝑu̾sa:
⁊ ꝓuocat labiis oͣm̃ia mala. Labia
stulti duct̃ eũ in mala: ⁊ audax
mortẽ inuocat. Malignꝰ uir mul
aũ stultꝰ est. talib se obligat.
Noli amare detrahere. ne eradi¬
ceris. Suauis ẽ hõi panis m̃dacii:
sectatͣ ⁊ ueniet in laqueos mor¬
tis. In aure stulti noli qͥcꝗͣ dice.

Expanded text:
iam suam. Quaeres apud malos sapientiam, et non invenies. Suis itineribus saturabitur temerarius. Sapiens timendo declinat malum. Stultus confidens miscetur ei. Longanimus vir 571 multus in prudentia est: pusillanimus valde imprudens est. Qui calumniatur pauperem, lacessit factorem ejus. Lingua sapientium bona novit, et os stultorum pronunciat malum. Vir animosus parat rixas: et immundus est apud Deum omnis qui exaltat cor suum. Manus manui inferens injuste, non erit impunitus. Qui diligit vitam, parcit ori suo. Ante contritionem praecedit contumelia, et ante ruinam mala cogitatio. Qui obfirmat oculos suos, cogitat perversa, et provocat labiis suis omnia mala. Labia stulti ducunt eum in mala, et os audax mortem invocat. Malignus vir multautem stultus est, talibus se obligat. Noli amare detrahere, ne eradiceris. Suavis est homini panis mendacii; sectatur, et veniet in laqueos mortis. In aure stulti noli quidquam dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
te pacẽ dilig̾e. Ad qd breuit̾ respos¬
debo. Si ꝑacẽ desidas: arma depo¬
ne. blandienti possũ acqͥessc̃e: ñ t¬
neo cõminantẽ. Sit ĩt̾ nos una fi¬
arua spetie s caritate magna
st̃ munera. accepisse auirgi¬
ne armillas. epłas. ⁊ colũbas.
Et qm̃ mel indei sacͥficiis ñ offert᷑.
nimia dulcedo arte mutata est.
n quada ut ita dicã piperis ausfi¬
tate condita. Apud dĩm eni nich
uoluptuosũ. nicħ tm̃ suaue pla

Expanded text:
te pacem diligere. » Ad quod breviter respondebo: Si pacem desideras, arma depone. Blandienti possum acquiescere, non timeo comminantem. Sit inter nos una fiarua specie, sed caritate magna sunt munera accepisse a uirgine armillas, epistulas et columbas. et quoniam mei in dei sacrificiis non offertur, nimia dulcedo arte mutata est et quadam, ut ita dicam, piperis austeritate condita. apud deum enim nihil uoluptuosum, nihil tantum suaue pla
Abbreviated transcription (Latin):
ledicta stultissimꝰ ẽ. Anima benȩ¬
dicta om̃is simplex: uir animos
in honestꝰ ẽ. ꝑdelicta labioꝵ inci¬
dit in laqueũ peccoꝵ. Itinerastul¬
toꝵ recta in conspectii suo. stultos
eade die ostendit irã suã. Abhomi¬
natio ẽ dño. labia doli m̃dacia. Qͥ
custodit os suũ. seruat anim̃a:

Expanded text:
ledicta, stultissimus est. Anima beneledicta, stultissimus est. Anima benedicta omnis simplex vir: Animosus inhonestus est. Per delicta labiorum incidit in laqueum peccator. Itinera stultorum recta in conspectu suo. Stultus eadem die ostendit iram suam. Abominatio est Domino, labia mendacia. Qui custodit os suum, seruat animam s
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possũ. Debuerã quide de oĩ scͥpto¬
ra tuȩ insaniȩ respondere:⁊ diui¬
nis uocib in modũ dauid eytari¬
⁊ ans lenire furorẽ pectoris tui
s contentꝰ ero uniꝰ libri testimo¬
niis. ⁊ oppon̾ã sap̃iam stultitiȩ:
ut si humana contẽ nis. saltẽ di¬
tumeliosis loquat᷑ salomon. In¬
sipientes dũ inuiriis cupidi surt
impĩi facti odert̾ sensũ. He fabri¬
ceris in amicũ tuũ mala: ⁊ ne mi¬
miceris adu̾sus hõiem sñ causa.
Impii exaltant contumeliã. sir¬
cuncide a te praiũos: ⁊ iniqͣlabia
longe repelle abste. Oculus conto¬
meliosi. lingͣ iniqͥ: manꝰ effunden¬
tes sanguinẽ iusti. cor fabricans
cogitationes malas. ⁊ pedes festi¬
nantes ad malefaciendũ. Qͥ nitit᷑
m̃dacio pascet uentos. ⁊ sequitur
aues uolantes: derelinqͥt enĩ ui
fecit errare: ꝑambulat aridũ
ac desertũ: ⁊ congregat manib
suis sterilitatẽ. Os ꝓcacis appro¬
ꝑiat contritioni: ⁊ qͥ ꝓfert ma¬

Expanded text:
ebueram quidem de omni Scriptura tuae insaniae respondere, et divinis vocibus in modum David citharizantis lenire furorem pectoris tui; sed contentus ero unius libri paucis testimoniis, et opponam sapientiam stultitiae; ut si humana contemnis, saltem ditumeliosis loquatur sapiens Salomon: Insipientes dum injuriis cupidi sunt, impii facti oderunt sensum. Ne fabriceris in amicum tuum mala. Et ne inimiceris adversum hominem sine causa. Impii exaltant contumeliam. Circumcide a te os pravum, et iniqua labia longe repelle abs te: oculos contumeliosi, linguam iniqui, manus effundentes sanguinem justi, cor fabricans cogitationes malas, et pedes festinantes ad malefaciendum. Qui nititur mendacio, pascit ventos, et sequitur aves volantes. Dereliquit Al. derfecit errare. Perambulat aridum ac desertum, et colligit manibus suis sterilitatem. Os procacis appropiat contritioni; et qui profert ma
Abbreviated transcription (Latin):
scripsere nr̃oꝵ. Qs omissa causa
in suꝑflua cͥminũ obiectione ũsa¬
tus est: Quȩ ñ cartȩ eccłiasticȩ. s
libelli debent uidicũ continere.
Aut qͥd refert. si causa cadas. et
crimine suꝑes: Non necesse ẽ. ut
cũ ꝑiculo tui capitis accuses. Uno
ꝑcussore conducto.. satis pote ᷤᷤ
fac̾e desidio tuo. Et scanda¬
lũ timere te ꝑsimulas:
qͥdudũ frẽm. nc ac cusatũ.
semꝑ inimicũ es
paratus
occidere: Et tñ miror qͣm hõ¬
prudens furore. preuentꝰ uelis
mͥ bñficiũ tͥbuere. ut educas de
cart̾e aĩam meã: ⁊ ñ ꝑatiaris tec̃ ĩ
cere ne accusem: Depone gladiũ.
nego scutũ abiciã. In uno tͥ con¬
sentire ñ pot̾o: ut parcã heticis.

Expanded text:
Quis omissa causa, in superflua criminum objectione versatus est? Quae non chartae Ecclesiasticae, sed libelli debent judicum continere. Aut quid refert, si causa cadas, et crimine superes? Non necesse est, ut cum periculo tui capitis accuses. Uno percussore conducto, satis potes facere desiderio tuo. Et scandalum timere te simulas, dudum fratrem, nunc accusatum, per inimicum, es paratus occidere. Et tamen 570 miror, quoprudens, furore praeventus, velis mihi beneficium tribuere, ut educas de carcere animam meam, et non patiaris tecum incere? Ne accuses. Depone gladium, et ego scutum abjiciam. In uno tibi consentire non potero, ut parcam haereticis,
Abbreviated transcription (Latin):
camꝰ. optamꝰq te de ilł pomis fie¬
ri que contͣ tẽplũ di st̃. ⁊ de quib
d̃s dic̃. quȩ bona. bona ualde. Hi¬
cħ quippe saluator mediũ amat:
⁊ sic̃ frigidũ ñ refugiens. calidis
delectatͣ: ita tepidos in apocalyp¬
si euom̾e se uelle loquit᷑. uñ nob̾
sollicitiꝰ ꝓuidendũ. ut sollẽ ñt
diẽ ñ tã ciboꝵ abundantia quã
sp̃c exultatione celebremꝰ: qr ual¬
de absurdũ ẽ nimia saturitate
uelle honorare martyrẽ. quẽ sci¬
amꝰ d̃o placuisse ieuiniis. Ita tͥ sẽ¬
ꝑ comedendũ ẽ: ut cibũ ⁊ oratio
sequat᷑ ilectio. Qd̃ si aliqͥb displi¬
cet: apłi u̾ba cantato. Si adhuc
hõib placerẽ. xͥ ancilla ñ essem.

Expanded text:
camus optamusque te de illis pomis fiecamus optamusque te de illis pomis fieri, quae contra templum dei sunt et de quibus deus dicit: quae bona, bona ualde. nihil quippe saluator medium amat et, sicuti frigidum non refugiens calidis delectatur, ita tepidos in Apocalypsi euomere uelle se loquitur. unde nobis sollicitius prouidendum, ut sollemndiem, non tam ciborum abundantia, quam spiritus exultatione celebremus. QUIA VALDE ABSURDUM EST, nimia saturitate velle honorare Martyrem, quem scias Deo placuisse jejuniis. Ita tibi semper comedendum est, ut cibum et oratio sequatur, et lectio. Quod si aliquibus displicet, Apostoli verba cantato: Si adhuc hominibus placerem, Christi ancilla non essem.
Abbreviated transcription (Latin):
ita tñ ut script᷑arũ cardinẽ iocu¬
laris sermo ñ fugiat: nec a psc̾pto
palestiȩ nr̃e longiꝰ euagem̃ Armul¬
lis in iez echiele ornatur iherłmꝰ
b̾aruch epłas accepit ab iheremia:
In colũbȩ specie sp̃s sc̃s allabit᷑.
Itaq ut te aliqͥd piꝑis mordeat.¬
⁊ pristini libelli etiã nc̃ recorde¬
ris: caue ne oꝑis ornam̃ta dimit¬
tas. q̃ uerȩ armillȩ st̃ brachioꝵ
ne epłam pectoris tui scindas. qͣ
abaruch traditã nouatula rex
ꝓphanis incidit: ne ad similito¬
diñe effrem ꝑ oset audias. facta
b ꝓuocast. Dũ dulcib amara
sociata st̃. ⁊ a nob paria recipie
Laudem amaritudo comitabit᷑
Uerũ ne iudtar dona miniusse:
accepimꝰ ⁊ canistrũ cerasis refer¬
tũ.talib ⁊ tã uirginali uerecun¬
dia rubentib: ut ea nc̃ aluculo de¬
lata existimauerĩ. Si quide ħ genꝰ
pomi ponto ⁊ armenia subuiga¬
tulit. Uñ ⁊ de ꝑatria. arbor nom̃
accepit. Igit᷑ qi in scripturis cani¬

Expanded text:
ita tamen, ut Scripturarum cardinem jocularis sermo non fugiat: nec a praescripto palaestrae nostrae longius evagemur. Armillis in Ezechiele ornatur Jerusalem. Baruch epistolas accipit ab Jeremia. In columbae specie Spiritus Sanctus allabitur . Itaque ut te aliquid, et piperis mordeat, et pristini libelli etiam nunc recorderis, cave ne operis ornamenta dimittas, quae verae armillae sunt brachiorum; ne epistolam pectoris tui scindas, quam a Baruch traditam novacula Rex profanus incidit; ne ad similitudinem Ephraim per Osee audias: Facta bus provocasti: dum dulcibus amara sociata sunt, et a nobis paria recipies, laudem amaritudo comitabitur. 3. Verum ne videar dona minuisse: accepimus et canistrum cerasis refertum, talibus et tam virginali verecundia rubentibus, ut ea nunc a Lucullo delata existimarim. Siquidem hoc genus pomi, Ponto, et Armenia subjugaertulit . Unde et de patria arbor nomen accepit. Igitur quia in Scripturis cani
Abbreviated transcription (Latin):
te quererẽ qͥd ag̾es: sospitẽ teletꝰ
audiui. Rursũ c̃ tua litt̾as ñ dico
sperarẽ s exigerẽ: nesciente te de
affrica ꝓfectũ eẽ se dix̾. Itaq rado
t ꝑ eũ salutationis officia: qͣtt
unico amore cõplectit᷑. simulꝙ
obsecro ut ignoscas pudori meo qͥ
dui p̾cipienti ut rescriberẽ nega¬
re ñ potui. Nec ego tͥ: s causa cause
respondit. Et si culꝑa ẽ respondisse:
queso ut patient̾ audias: multo
maior ẽ ꝓuocasse. S facessant istĩ
modi q̃rimoniȩ. Sit int̾ nos pura
germanitas: ⁊ deinceps ñ q̃stionũ.
s caritatis ad nos scͥpta mittamꝰ.
Sci fr̃s qͥ nobiscũ dñ o seruiunt. af¬
fatĩ te salutant. Sc̃os qͥ tec̃ x leut¬
trahunt ugũ. p̾cipue scm̃ ⁊ susi¬
ciendũ papã alipiũ: ut meo obse¬
quio salutes. p̾cor. Incolumẽ te.⁊
papa.Silegisti librũ explanatio¬
nũ in ionã: ꝑuto qd̃ ridiculã cũbit
ñ recipias q̃stionẽ. Sin aũ amicie
qͥ me pͥmꝰ gladio petiit. stilo repos¬

Expanded text:
te quaererem. quid ageres, sospitem te laetus audiui. rursum cum tuas litteras non dico sperarem, sed exigerem, nesciente te de Africa profectum esse se dixit. itaque reddo tibi per eum salutationis officia, qui te unico amore complectitur, simulque obsecro. ut ignoscas pudori meo, quod diu praecipienti, ut rescriberem, negare non potui. nec ego tibi sed causae causa respondit. et si culpa est respondisse, — quaeso, ut patienter audias — multo maior est prouocasse. sed facessant istius modi querimoniae; sit inter nos pura germanitas et deinceps\'non quaestionum sed caritatis ad nos scripta mittamus. sancti fratres, qui nobiscum domino seruiunt, affatim te salutant. sanctos, qui tecutrahunt iugum, praecipue sanctum et suscipiendum papam Alypium, ut meo obsequio salutes, precor. incolumem te etpapa. si legisti librum explanationum in Ionam, puto, quod ridiculam cucurbitae non recipias quaestionem. sin autem amicus, qui me primus gladio petiit, stilo repul
Abbreviated transcription (Latin):
posse mundari fieriq saluos exi¬
stimabant. sic lib̾are cupiebat
tãꝗͣ ipse illo errore ten̾et᷑ diligeis
faciens. qd̾ sibi ipse ab aliis fieri u
si hoc illi opus esset. Qd̃ cũ dñs
monuisset: adunx̾. H ẽ enĩ lex.¬

Expanded text:
posse mundari fierique saluos exiposse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: Haec est enim lex
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ aũ tãquã uideus uideis. ali¬
ud claudit in pectore. aliud ꝓmit¬
tu in u̾b̃. in factis in scͥptis: S ab¬
sit hoc sapere. Utͥsq enĩ debebat
caritatẽ de corde puro. ⁊ conscĩa
factꝰ ẽ. ut õs lucͥfacerẽt ñ m̃tien¬
tis astu s cõpatientis affectu: id÷
ñ oĩa mala hominũ fallacit̾ agen¬
do. s alioꝵ õiũ malis oĩb tãꝗͣ si
sua essent miscdis medicine dili¬
gentiã ꝓcurando. Cũ itaq illa
testam̃ti uet̾is sacram̃ta etiã sibi
agenda minime recusabat: ñ mi¬
scd̃it̾ fallebat. s oĩo ñ fallens. At
q ħmodo a dño do illa usq ad c̾gi
tẽporis dispensationẽ uissa eẽ cõ¬
m̃dans. a sacͥlegis sacͥs gentiũ di¬
stinguebat. Tc aũ ñ m̃tientiᷤ astu
s cõpatientis affectu uideis tãꝗͣ
uideꝰ fiebat: qñ eos ab illo errore
uet̾a sac̾dotia sua. cerimoniarũ¬
q obseruationes se apecc̃is suis

Expanded text:
factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis alifactus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu sed compatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordia medicinae diligentiam procurando. Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, uetera sacerdotia sua caeremoniarumque | obseruationes se a peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
non eo factũ aĩo qͦ putat᷑ nec oĩo
meȩ fuisse uoluntatis. atq dispo¬
sitionis. aut consensionis. ut sal¬
tẽ cognitioni sufficeret. Hȩc si ñ
credunt qd teste do loquor. qͥd am¬
pliꝰ faciã ñ habeo. Ego tñ absit ut
eos credã ħ tuȩ sc̾̃itati maliuola
m̃te suggerere ad excitandas int̾
nos inimicitias qͣs miscdia dñi
di nr̃i au̾tat a nob̃. s sñ ullo no¬
cendi aĩo facile de hõie humana
uicia suspicari. H enĩ ẽ me de ilł
tumeliã s in honorẽ facta: ⁊ di
sposita in domo magna ađo ĩ opꝰ
meã si in notitiã eoꝵ uen̾it. fac̾e
uoluerint: quã ñ recte faciant
sisse: ideo scripserã qr ⁊ libri nom̃
ab illa epła discernebã Uñ oĩo
nescio quid aliud te audisse exi¬
stimauerã: ⁊ romȩ nec ipsã epłam¬

Expanded text:
non eo factum animo, quo putatur, nec omnino non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut dispositionis aut consensionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inimicitias — quas misericordia domini dei nostri auertat a nobis! — sed sine ullo nocendi animo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis tumeliam, sposita in domo magna a Deo, 780 meam, si in notitiam eorum venerit; facere voluerint; quam non recte faciant,sisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab ipsa epistola discernebam. Unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaveram; et Romam nec ipsam ep