comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pulo udeoꝵ. cui legẽ dederat ꝑ moysen.
testamentũ nouũ eugłu reꝑmiitat. ut
nequaquã uiuant in uetustate litterę
s in nouitate sp̃c. Paulus autẽ suꝑ cuiꝰ
nõie nc̃ questio uentilatur: crebras huiꝰ¬
cemodi ponit sententias. Equib breuita¬
tis studio. pauca subnectã. Ecce ego pau¬
lus dico uobis: qm si circuncidamini. xp̃c¬
a xp̃o. Qͥ ex lege iustificamini: a gr̃a ex¬
cidistis. Et infra. Si sp̾u ducimini: ĩa
non estis sub lege. Ex quo apparet qͥ sub
lege est ñ dispensatuie ut nr̃i uoluere
maiores. s uere. ut tu intelligis. eũ sp̃m
sc̃m non habere. Qualia autẽ sint pre¬
copta legalia: deo docente discamꝰ. Ego in¬
quit dedi eis p̃cepta ñ bona. ⁊ iristifica¬
tiones in quib ñ uiuant in eis. hȩc dicimꝰ
ñ qd legẽ iuxta manicheũ ⁊ marcionẽ de¬
struamꝰ. quã sc̾am & sp̃italem iuxta apłm
liere factũ sub lege. ut eos qui sub lege
erant redimeret: ut adoptionẽ filioꝵ re

Expanded text:
pulo Judaeorum, cui Legem dederat per Moysen, Testamentum novum Evangelii repromittat: ut nequaquam sed in nouitate spiritus. Paulus autem, super cuius nomine nunc quaestio uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: Ecce ego Paulus dico uobis, quoniam, si circumcidamini, Cha Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis, et infra: si spiritu ducimini, iam non estis sub lege. ex quo apparet, qui sub lege est non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores, sed uere, ut tu intellegis, eum spiritum sanctum non habere. qualia autem sint praecepta legalia, deo docente discamus: ego, inquit, dedi eis praecepta non bona et iustificationes, in quibus non uiuant in eis. haec dicimus, non quo legem iuxta Manicheum et Marcionem destruamus, quam et sanctam et spiritalem iuxta apostliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, ut adoptio
Abbreviated transcription (Latin):
stantinopolitanã rexit eccłiam. ⁊ ꝓprie
suꝑ hoc capitło latissimũ exarauit libr̃u:
in quo origenis. & ueterũ sententias est se¬
cutus.Si igitur me rep̾hendis errantem.
patere me queso errare cũ talib: ⁊ cũ me
erroris mei tantos socios habere ꝑspexeris.
tu ueritatis tuȩ salte unũ astipulatorẽ
ꝓferre debebis. Hec de explanatione uniꝰ
capituli eptȩ ad galathas. S ne uidear
aduersus rationem tuã niti testiũ nume¬
ro. ⁊ occasione uiroꝵ illustriũ subt̾fuge¬
re ueritatẽ. nec manũ audere conserere:
breuit̾ de scripturis exẽpla proponã. In
actib apsoꝵ uox facta est ad petrũ diceis
Surge petre occide ⁊ manduca. idest om¬
nia animalia quadrupedũ ⁊ sẽpentiũ t̾rȩ
& uolatiliũ celi. Quodicto. ostenditur nol¬
lum hominẽ scd̃m naturã esse pollotũ: s
equalit̾ om̃s ad xp̃i eugłiõ prouotari. Ad
quod petrus respondit. Absit: qr nũquã

Expanded text:
stantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie stantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum naturam esse pollutum, sed aequaliter omnes ad Christi euangelium prouocari. ad quod Petrus respondit: Absit, quia numquam
Abbreviated transcription (Latin):
ram᷑ ⁊ me ñ debere ñ debere docere m̃da¬
cium. s uniu̾sa que scripta sunt. ita
sonare ut scripta sunt. Ad quȩ primũ
respondeo. debere prudentiam tuã pre¬
fatuinculȩ cõmentarioꝵ meoꝵ meminiᷤ¬
se: dicentis ex ꝑsona mea. Quid gͥ: Egostos¬
tus aut temerariꝰ: Quid pollicear: Qd̾
ille ñ potuit Minime. Quin potiꝰ in eo¬
ut michi uideor cautior. atq timidior qd̾
imbecillitatẽ uiriũ mearũ sentiens. orige¬
nis cõmentarios sum secutꝰ. Scripsit enim
ille uir in epła pauli ad galathas quinq
ꝓprie uolumina: ⁊ decimũ stromatũ suo¬
rum librũ cõmatico suꝑ explanationem
euis sermone cõpleuit. Tractatꝰ quoq uari¬
os: & excepta quȩ uel sola possint sufficere
cõposuit. Precermito didimũ uidentẽ meũ.
& lacidicenũ de eccłia nuꝑ egressũ. ⁊ alexan
drũ ueterẽ hereticõ. eusebium quoq emise¬
num. ⁊ theodoꝵ eracleotẽ qui ⁊ ipsi ñ nulloᷤ

Expanded text:
ram et me non debere docere mendaram et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariorum meorum meminisse dicentis ex persona mea: \'Quid igitur? ego stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime! quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus quoque uarios et excerpta, quae uel sola possent sufficere, composuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Laodicenum de ecclesia nuper egressudrum, ueterem hereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos
Abbreviated transcription (Latin):
incũbit necessitas. ut udeos cũ legitimiss¬
issuscipiamꝰ. ⁊ licebit eis obseruare in ecełs
xp̃i. quod exercuer̾t in sinagogis sacha¬
nȩ : dicã quod sentio. Non illi xp̃ianifi¬
enti s nos uideos facient. Quis eni hoc
xp̃ianoꝵ patient̾ audiat. quod in tua
epła continetur. uideus erat paulus.
xp̃ianꝰ autẽ factꝰ ñ udeoꝵ sacram̃ta reli¬
querat. quȩ conuenient̾ ille popłs ⁊ legi¬
timo tẽpore quo oportebat acceperat. ido
set apłs. ut doceret ñ esse ꝑnitiosa his qui
ea uellent sic̃ a parentib ꝑ legẽ acceperas
custodire Rursus obsecro te. ut pace
tua meũ dolorẽ audias. Iudeoꝵ paulus
uelint sic̃ a parentib acceꝑint custodire.
Ego e contrario loquar. n reclamante mun¬
do libera uoce ꝓnuntiẽ. cerimonias uidoꝵ
n ꝑniciosas eẽ ⁊ mortiferas xp̃ianis: et qͥ¬
cumq eas obseruauerint siue ex iudeis

Expanded text:
incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis sincumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis obseruare in ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae — dicam, quod sentio —, non illi Christiani fient, sed nos Iudaeos facient. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistula continetur: Iudaeus erat Paulus, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime tset apostolus, ut doceret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire? rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias. Iudaeorum Paulus uelint, sicut a parentibus acceperint, custodire; ego e contrario loquar et reclamante mundo libera uoce pronuntiem caerimonias Iudaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis et, quicumque eas obserua
Abbreviated transcription (Latin):
cidant. si sabbatũ seruent. ut paulus
ity motheo: & om̃s obseruaue uidei.
Si uerũ est in cherinthi ⁊ hebionis here¬
sim dilabim̃. qui credentes in xp̃m ꝓpt̾
hoc solũ a patribus a nathematizati st̃
quod legis cerimonias xp̃i eugłio miscre¬
runt.⁊ sic noua confessi stͥ. ut uetera nos
amuterent. Quid dicã de hebionitis qui
totasorientis synagogas int̾ uideos here
dãpnatur. quos uulgo nazareos nuncu¬
pant.qui credunt in xp̃m filiũ di. natõ
de maria uirgine. ⁊ eũ dicunt esse qui
sub pontio pilato passus est. ⁊ resurrexit.
in quẽ ⁊ nos credimꝰ. S dũ uolunt ⁊ uidi
esse ⁊ xp̃iani: nec uidei st̾ nec. xp̃iani. Oro
ergo te ut qui nr̃o uulnusculo medendõ
cea. ⁊ ut ita dicã falarica mole ꝑcussũ est.
Neq enĩ eiusdem est criminis in explanati¬
one scripturarũ diuersas maioꝵ sententi¬
as ponere: ⁊ heresim sceleratissimã rursõ
in eccłiã introducere: Sin aut̃ẽ hec nobis

Expanded text:
ant, si sabbatum seruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei. si hoc uerum est, in Cerinthi et Hebionis heresim delabimur, qui credentes in Christo propter hoc solum a parentibus anathematizati sunt, quod legis caerimonias. Christi euangelio miscuerunt et sic noua confessi sunt, ut uetera non amitterent. quid dicam de Hebionitis, qui totas orientis synagogas inter Iudaeos heres huc usque damnatur, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, qui credunt in Christum, filium dei natum de Maria uirgine, et eum dicunt esse, qui sub Pontio Pilato et passus est et resurrexit, in quem et nos credimus, sed, dum uolunt et Iudaei esse et Christiani, nec Iudaei sunt nec Christiani. oro ergo te, ut, qui nostro uulnusculo medendum cea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatione scripturarum diuersas maiorum sententias ponere et heresim sceleratissimam rursum in ecclesiam introducere. sin autem haec nobis
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ ⁊ illi. Tacuit autẽ om̃is multito
sbiteri transier̾t. Hec ñ debent molesta esse
cipem huiꝰ esse decreti. legẽ pꝰ eugłm ñ esse
seruandam. Deniq tantȩ petrꝰ auctorita¬
tis fuit: ut paulus in epła sua scripserit
Deinde pꝰ annos tres ueni iherosolimã iude¬
re petrũ: ⁊ mansi apud eũ dieb quinde¬
cim. Rursũq in consequentib. Post annos
.xiii. ascendi iterũ iherosolimã cũ barnaba
assũpto ⁊ tito.̃ ascendi autẽ scd̃m reuelatio¬
nem. ⁊ exposui illis eugłm quod p̾dico in gen¬
tib: ostendens ñ habuisse. securitatẽ eugłii
predicandi. nisi petri ⁊ qui cũ eo erant fuis¬
set sententia roboratũ. Stat̾i q sequitur.
Separatim aut̃ẽ his qui uidebantur e̾e ali¬
quid: ne forte inuacus currerẽ aut cucur¬
rissem. Quare separati & ñ publice: He
forte fidelib ex numero udeoꝵ qui legem
putabant esse seruandam ⁊ sic credendum in
dñm saluatorẽ: fidei scandalũ nasceretur. Er

Expanded text:
ad modum et illi. tacuit autem omnis multituds simul presbyteri transierunt. Haec non debent molesta esse cipem huius fuisse decreti legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: Deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum diebus quindecim, rursumque in consequentibus: Post annos quattuordecim ascendi iterum Hierosolymam cum Barnaba adsumpto et Tito; ascendi autem secundum reuelationem et exposui illis euangelium, quod praedico inter gentes, ostendens non habuisse se securitatem euangelii praedicandi, nisi Petri et cset sententia roboratum. Statimque sequitur: « Separatim autem his qui videbantur aliquid esse, ne forte in vacuum currerem aut cucurrissem. » Quare separatim, et non in publico? Ne forte fidelibus ex numero Judaeorum, qui Legem putabant esse servandam, et sic credendum in Domino Salvatore, fidei scandulum nasceretur. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃i fuisset effusa. Tunc respondit pe¬
trus. Nunquid aquã quis ꝓhibere pot̾
ut ñ baptizentur hi qui sp̃m sc̾m accepe¬
runt sic̃ ⁊ nos : & uissit eos in nõie iħu
xp̃i baptizari. Audierunt autẽ apłi ⁊ fr̾s¬
solimã: discerptabant aduersus illũ qui
erant excircuncisione dicentes. Quare in¬
troisti ad uiros prepotiũ habentes: ⁊ mat¬
ducasti cũ illis. Quib om̃i racione expo¬
sita: nouissime orationẽ suã hoc sermo¬
ne cõpleuit. Si ergo eandem gr̃am dedit
illis deus sicut ⁊ nobis qui credidimꝰ in do¬
minũ iħm xp̃m: ego quis era qui possem
ꝓhibere deu̾: his auditis tacuert: ⁊ glo
rificauert deũ dicentes. Ergo ⁊ gentib¬
deus penitentiã ad uitam dedit. Rursu
cũ multo pꝰ tẽpore paulus ⁊ barnabas ue¬
nissent antiochiã. ⁊ congregata eccłia re¬
tulissent quanta fecisset deus cũ illis. &
quia aperuisset deus gentib ostiũ fidei.
quidam descendentes de uidea.docebant

Expanded text:
s Sancti fuisset effusa. Tunc respondit Petrus: Numquid aquam quis prohibere potest: ut non baptizentur hi, qui Spiritum Sanctum acceperunt, sicut et nos? Et jussit eos in nomine Jesu Christi baptizari. Audierunt autem Apostsolymam, disceptabant aduersus illum, qui erant ex circumcisione, dicentes: Quare introisti ad uiros praeputium habentes et manducasti cum illis? quibus omni ratione exposita nouissime orationem suam hoc sermone conclusit: Si ergo \'eandem gratiam dedit illis deus sicut et nobis, qui credidimus in dominum Iesum Christum, ego quis eram, qui possem prohibere deum? his auditis trificaverunt Deum dicentes: Ergo et gentibus poenitentiam Deus ad vitam dedit. Rursum cum multo post tempore Paulus et Barnabas venissent Antiochiam; et congregata Ecclesia, retulissent quanta fecisset Deus cum illis: et quia aperuisset Deus gentibus ostium fidei , quidam descendentes de Judaea docebant
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipse cõmisit: Ego immo alu ante
me exposuert̃ causam quã putauerun.
non officiosũ mendaciũ defendentes sic̃
tu scribis. s docentes honestã dispensati¬
onem: ut ⁊ apłoꝵ prudentiã demonstra¬
rent. ⁊⁊ blasfemantis porphirii impruden¬
tiam coercerent: qui pausũ ⁊ petrum ꝑue¬
rili dicit int̾ se pugnasse certamine. u̾m¬
mo ex arsisse paulũ inuidia uirtutũ pe¬
tri. nea scripsisse iactant̃ uei quȩ ñ fe¬
certt. uelsi fecit ꝓcacit̾ fec̾it. id in aliore¬
prehendens quod ipse cõmiserit. Int̾preta¬
ti st̃ uli ut potuert᷑: tu quomͦ istũ socuo
edisseras. utiq meliora dicturos qui uite¬
rũ sententiã. repbasti. scripsisti in epła¬

Expanded text:
quod ipse commi- sit ? ego, immo alii ante quod ipse commi- sit ? ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis, sed docentes honestam dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum inuidia uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit id in alio reprehendens, quod ipse commiserit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam reprobasti. Scribis ad me in epis
Abbreviated transcription (Latin):
custodiens legẽ. Tunc paulus asuptis u¬
ris postera die purificatꝰ cũ illis intrauit
in tẽplum. annuntians expletionẽ dierũ
purificationis. donec offerret᷑ ꝓ uno quoq
eoꝵ oblatio. O paule & in hoc rursus te in¬
terrogo. cur caput raseris. cur nudipeda¬
lia exercueris de cerimonus uideoꝵ. cur ob¬
tuleris sacrificia. ⁊ scdm legẽ hostiȩ ꝑ te
fuerint immolatȩ. litiq respondebũ: ne
scandalizarentur qui ex uideis crediderass.
Simulasti gͦ uideũ. ut uideos lucrifaceres:
& hanc᷑ꝰ simulationẽ iacobus ⁊ ceteri te
ta enĩ seditione cũ occidendus esses raptꝰ
es a tribuno. ⁊ ab eo missus cesareã sub cu¬
stodia militũ diligenti. ne te uidei quasi
simulatore ac destructore legis occident
atq inde romã ꝑueniens. in hospicio qd̾ ⁊
mata est. Hidicimꝰ: quod ꝓpt̾ metũ uide¬
orum ⁊ petrus ⁊ paulus equalit̾ finxerũ
legis se precepta seruare. Qua gͥ fronte
qua audacia paulus in altero rep̾hendat:

Expanded text:
custodiens Legem. Tunc Paulus, assumptis ris, postera die purificatus, cum illis intravit in templum, annuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio » . O Paule, et in hoc te rursus interrogo; cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris de cerimoniis Judaeorum, cur obtuleris sacrificia, et secundum Legem hostiae pro te fuerint immolatae? Utique respondebis: Ne scandalizarentur st te  Judaeum, ut Judaeos lucrifaceres; et hanc ipsam simulationem Jacobus, et caeteri te ta enim seditione, cum occidendus esses, raptus es a tribuno, et ab eo missus Caesaream, sub custodia militum diligenti , ne te Judaei quasi simulatorem ac destructorem Legis occiderent. Atque inde Romam perveniens, in hospitio quod tibi mata est. 11. Didicimus, quod propter metum Judaeorum et Petrus et Paulus aequaliter finxerint legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, qua audacia Paulus in altero reprehendat,
Abbreviated transcription (Latin):
ex uoto. ⁊ postea eã in cenchris totondit
ex lege quod nazarei qui se d̾o uouerant.
uixta preceptũ moysi facere consueuer̾t:
llerũ hȩc ad cõparationẽ eiꝰ rei quȩ sequitur
parua st̃. Refert lucas sacrȩ scriptor hy¬
storiȩ. Cũ uenissemꝰ iherosolim̃a. libenter
susceperunt nos fr̃s. &e sequenti die : iaco¬
bus ⁊ om̃s sensores qui cũ erant eugłio ule̾
cõpbato: dixerunt ei. uides fr̾ quot milia
sint in uidea. qui credidert᷑ in xp̃m:. ⁊ hi õs
quod discessionem doceas a moyse. eoꝵ qui
ꝑ gentes sunt uideoꝵ: dicens non debere
eos circuncide filios suos. neq scd̃m consu

Expanded text:
ex uoto et postea in Cenchris totondit ex uoto et postea in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praeceptum Moysi facere consuerunt ? Uerum haec ad conparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor historiae: cum uenissemus Hierosolymam, libenter susceperunt nos fratres; et sequenti die Iacobus et omnes seniores, qui cum eo erant, euangelio illius conprobato dixerunt ei: uides, frater, quot milia sunt in Iudquod dissensionem doceas a Moyse eorum, qui per gentes sunt Judaeorum, dicens: Non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consu
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ꝓficisci: ⁊ assumens circuncidit
eum ꝓp̃ter uideos qui erant in illeᷤ locis.
Sciebant enĩ om̃s: quod pat̾ euis gentilis esset.
Obeate paule apostole qui in petro rep̾hende¬
ras simulationẽ. quare se subtraxisset a gen¬
tib ꝓpter metũ uideoꝵ qui ab iacobo uene¬
rant: cur tymotheũ filiũ gentilis hominiᷤ.
utiq & ipsum gentilem. neq eñĩ uideus erat
qui ñ fuerat circuncisus: contra sententiã
tuã circuncidere cogeris: Respondebis mͥ:
ꝓpter uideos qui erant in illis locis. Q igitor
tibi ignoscis in circuncisione discipuli ueni¬
entis ex gentib : ignosce & petro p̃cessorituo.
quod aliqua fecerit metu fideliũ uideoꝵ Ror¬
sum scriptũ est. Paulus uero cũ adhuc susti¬
nuisset multos dies. fr̾ib ualedicens naui¬
gauit sẏriã: ⁊ cũ eo priscilla & aquila: ⁊ to¬
tundit sibi in cencris caput. uotũ eni habu¬
erat. Esto. u ibi uideoꝵ timore cõpulsus sit
facere quod nolebat. Quare comã nutriuit

Expanded text:
sumens circumcidit eum propter Iudaeos, quierant in illis locis; sciebant enim omnes, quod pater eius gentilis esset. o beate apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulationem, quare se subtraxisset a gentibus propter metum Iudaeorum, qui a Iacobo uenerant, cur Timotheum, filium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? respondebis mihi: \'propter Iudaeos, qui erant in illis locis\'. qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli uenientis ex gentibus, ignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit metu fidelium Iudaeorum. rursum scriptum est: Paulus uero, cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus uale dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore conpulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit
Abbreviated transcription (Latin):
regulȩ conceditur locus: non opus e̾ hanc
causam multis uerbis agere. p̃sertĩ apud
te cui sapient̾ ꝓuidenti dictũ sat est. Ne¬
quaquã uero michi arrogauer̾ĩ. ut inge¬
nis tuũ diuno dono aureũ. meis obolis
ditare contend̾a. nec est quisquã magis te¬
idoneus. qui opus illud em̃det. Neq enim
a me docendus es. quomͦ intelligatur qd̾
idem dicit. factꝰ sũ iudeis tãquã uideus
ut iudeos lucrifacerẽ: ⁊ cetera quȩ ibi¬

Expanded text:
regulae conceditur locus. non opus est hanc regulae conceditur locus. non opus est hanc causam multis uerbis agere praesertim apud te, cui sapienter prouidenti dictum sat est. nequaquam uero mihi adrogauerim, ut ingenium tuum diuino dono aureum meis obolis ditare contendam, nec est quisquam te magis idoneus, qui opus illud emendet. Neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: factus sumludaeistamquamludaeus, ut Iudaeos lucrifacerem,
Abbreviated transcription (Latin):
manebit auctoritatis: Quȩ tanðe de scrip¬
turis illis sententia ꝓferatur. cuiꝰ pondere
contentiosȩ falsitatis subruatur imꝓbitas:
Statĩ eni ut ꝓtuleris: si aliter sapit qui con¬
tra nititur. dicet illud quod ꝓlatũerit. ho¬
nesto aliquo officio scriptore fuisse m̃titum.
llbi enĩ hoc ñ potuerit: si poterit in ea narra¬
tione quã ex orsus apłs ait. quȩ autẽ scribo
uobis ecce corã deo qr ñ mentior. credi affirma¬
riq mentitꝰ. eo locõ ubi dixit de petro ⁊ bar¬
naba. cũ uiderẽ qi ñ recte ingrediebantur ad u̾itatẽ eũgłi.¬
iste mentitꝰ est. Si aut̃e ibi m̃titus ẽ. ubi ue Pi eni recte a¬
rum dixit: An ibi uerũ dixisse uidebitur
ubi hoc dixerit quod lector sapit: cũ uero
contra sensũ lectoris aliquid occurrerit. of¬
ficioso m̃dacio deputabitur. Non eni dees¬
se poterunt causȩ. cur existimetur ñ solũ
potuisse. uerũ etiã debuisse m̃tiri. Si huic

Expanded text:
manebit auctoritatis? quae tandem de scripmanebit auctoritatis? quae tandem de scripturis illis sententia proferetur, cuius pondere contentiosae falsitatis obteratur inprobitas? statim enim ut protuleris, si aliter sapit, qui contra nititur, dicet illud, quod prolatum erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. ubi enim hoc non poterit, si potuit in ea narratione quam exorsus apostolus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, credi adfirmarique mentitus eo loco, ubi dixit de Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euiste mentitus est; si autem ibi mentitus? est, ubi uerum dixit? an ibi uerum dixisse uidebitur, ubi hoc dixerit, quod lector sapit, cum uero contra sensum lectoris aliquid occurrerit, officioso mendacio deputabitur? non enim deesse poterunt causae, cur existimetur non solum potuisse, uerum etiam debuisse mentiri, si huic
Abbreviated transcription (Latin):
quia nosti animũ tuũ: ⁊ nos eũ non medi¬
ocriter nouimꝰ in litteris tuis. In quib bñ¬
tua legunt te talem dedit. Liber quid̾e tu¬
us inter cetera ñ du est quod uenit in
manꝰ nr̃as : quȩ sit euis inscriptio nescimꝰ
adhuc. Non enĩ hoc codex ipse ut assolet.
in liminari pagina p̾tendebat. ł pitaphy¬
um tñ appellari: dicebat frat̾ apud quẽ
inuentꝰ eit. Quod ei nom̃ tibi placiusse
ut itideretur crederemꝰ : si eoꝵ tantũ ut
uitas uł scripta ibi legissemꝰ qͥ iã defunc¬
ti essent. Cũ uero multoꝵ ⁊ eo tẽpore quo seri
bebatur. ⁊ ñc usq uiuentiũ cõmemorentur
opuscula:. miramur uir hunc ei titulũ uel
imposueris uel imposusse credaris. Tam̃ uti¬
liter a te conscriptũ eunde librũ satis apꝑ¬
bamus. In expositione quoq epłe pauli apłi
tum moueat. Si enĩ ad scripturas sc̃as admiˢ¬
sa fuerint officiosa m̃dacia: quid in eis re¬

Expanded text:
quia nosti animum tuum, et nos eum non mediquia nosti animum tuum, et nos eum non mediocriter nouimus in litteris tuis, in quibus benetua legunt, te talem dedit. Liber quidam tuus inter cetera non diu est ut uenit in manus nostras. quae sit eius inscriptio, nescimus adhuc; non enim hoc codex ipse, ut adsolet, in liminari pagina praetendebat. epitaphium tamen appellari dicebat frater, apud quem inuentus est. quod ei nomen tibi placuisse ut inderetur, crederemus, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legissemus, qui iam defuncti essent. cum uero mulbebatur, et nunc usque uiuentium ibi commemorentur opuscula, miramur, cur hunc ei titulum uel inposueris uel inposuisse credaris. sane utiliter a te conscriptum eundem librum satis adprobamus. In expositione quoque epistulae Paulitum moueat. si enim ad scripturas sanctas admissa fuerint uelut officiosa mendacia, quid in eis re
Abbreviated transcription (Latin):
nichil sum. s a ueterũ grecoꝵ docerẽ int̾preta¬
tionib discrepare. Uale mi amice km̃e. etate
fili. dignitate parens: ⁊ hoc a me rogatꝰ obser¬
ua. ut quicquid mͥ scripseris. ad me pͥmũ fa¬
gr̃am quod ꝓ subscripta salutatione. mͥ ple
ex te uellem sumere tali uiro a quo tẽpora¬
quantalibet occupet. nullus sermo ꝓlixus ÷.
epłȩ tuȩ breuitati facile ñ ignoscerẽ. nͥ co¬
gitarẽ quã pauciorib uerbis meis reddere¬
tur. Quare aggredere queso istã nobiscũ
litterariã collationẽ habere. ne multũ ad
nos disuingendos liceat absentiȩ corpora¬
li: quã quã simꝰ in dño sp̃c unitate conuincti.
etiam. si ab stilo quiescamꝰ & taceamꝰ. Et libri
quidem quos de horreo dñico elaborasti: pene
totũ te nobis exibent. Si enĩ ꝓpterea te nos
modo nec ipse te nosti. Nam tu quoq ñ ui¬
des eã. Si autẽ tibi ñ ob aliuid notus es. nisi

Expanded text:
nihil sum, sed a ueterum Graecorum docerem interpretanihil sum, sed a ueterum Graecorum docerem interpretationibus discrepare. uale, mi amice carissime, aetate fili, dignitate parens, et hoc a me rogatus obserua, ut, quicquid mihi scripseris, ad me primum fagratiam, quod pro subscripta salutatione plenam mex te uellem sumere tali uiro, a quo, tequantalibet occupet, nullus sermo prolixus est. Epistolae tuae brevitati facile non ignoscerem, nisi cogitarem quam paucioribus verbis meis redderetur. Quare aggredere, quaeso, istam nobiscum litterariam collocutionem, ne multum ad nos disjungendos liceat absentiae corporali; quanquam simus in Domino spiritus unitate conjuncti, etiamsi ab stilo quiescamus, atque taceamus. Et libri quidem quos de horreo Dte totum nobis exhibent. si enim propterea te non , hoc modo nec ipse te nosti, nam tu quoque non uides eam. si autem tibi non ob aliud notus es, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
uocasti. ñ in me qui respondere cõpulsusso.
Addis preterea te paratũ esse. ut si quid me in
tius scriptis mouerit. aut corrigere uoluero.
fraterne accipias: ⁊ ñ solũ mea in te benuio¬
lentia gauisurũ. s ut ipsũ faciã dep̾caris.
Rursum dico quod sentio .Puocas senẽ taces¬
tem stimulas: iuderis iactare doctrinã. Nos
est autẽ etatis meȩ putare maliuolum. er¬
ga eũ cui magis fauorẽ debeo. & si in eugłus
tur reprehendere : miraris si in tius libris.
⁊ maxime in scripturarũ expositione. quȩ uł
obscurissimȩ sunt. qued̾a a recti ^ oiscrepare u¬
deantur: & hoc dico ñ quod in oꝑibus tius q̃¬
dam rep̾hendenda iãcenseã. Neq lectioni eo¬
rũ eoꝵ unquã operã dedi nec horũ exẽplario¬
rum apud nos copia est. pret̾ soliloquiorum
tuoꝵ libros. ⁊ quosdam cõmentariolos in psal¬
mis. Quos si uellem discutere: non dic̃ã ame qͥ

Expanded text:
rovocasti, non in me, qui respondere compulsus sum. rovocasti, non in me, qui respondere compulsus sum. 5. Addis praeterea te paratum esse, ut si quid me in tuis scriptis moverit, et corrigere voluero, fraterne accipias, et non solum mea in te benevolentia gavisurum; sed ut hoc ipsum faciam, deprecaris. Rursum dico quod sentio, provocas senem, tacentem stimulas, videris jactare doctrinam. Non est autem aetatis meae putari malevolum erga eum, cui magis favorem debeo. Et si in Evangetur reprehendere, miraris si in tuis libris, et maxime in Scripturarum expositione, quae vel obscurissimae sunt, quaedam a recta linea discrepare videantur? et hoc dico, non quod in operibus tuis quaedam reprehendenda iam censeam. neque enim lectioni eorum umquam operam dedi nec horum exemplariorum apud nos copia est praeter Soliloquiorum tuorum libros et quosdam commentariolos in psalmos, quos si uellem discutere, non dicam a me, qui
Abbreviated transcription (Latin):
prehendas. & rationẽ scriptoꝵ expetas. ⁊ quȩ
⁊ oculos mͥ reddas. In hoc leditur amicitia.
in hoc necessitudinis uira uolant᷑. ne autẽ¬
uideamur certare puerilit̾. ⁊ faxtorib inui¬
cem uel detractorib nr̃is tribuere mat̾iã
contendendi: hȩc scribo. qr pure ⁊ xp̃iane di¬
ligere cupio: nec quicquam in mea m̃te re¬
tinere quod distet a labus. Non enĩ conuenit
ut ab adolescentia usq adhanc etatẽ in mo¬
nasterio cũ sc̃is fr̾ib labore desudans. aliqͥd
contra ep̃m cõmunionis meȩ scribere aude¬
am: ⁊ eum ep̃m que ante cepi amare quã
nosse. qui me primꝰ ad amicitias ꝓuocauit.
que post me orientẽ in scripturarum erubi¬
tione leratus sũ. Igitur aut tuũ negatoli¬
brũ si forte ñ tuiis est. ⁊ eo desine flagitare
rescriptũ. ad ea quȩ ñ scripsisti: aut si tuus
est. ingenue confitere: ut si in defensione
mei aliqua scripsero. in te culpa sit qui ꝓ¬

Expanded text:
prehendas et rationem scriptorum expetas et, quae prehendas et rationem scriptorum expetas et, quae  oculos mihi reddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec scribo, quia te pure ligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere quod distet a labiis. Non enim convenit ut ab adolescentia usque ad hanc aetatem, in monasteriolo cum sanctis fratribus labore desudans, aliquid contra episcopum communionis meae scribere audeam, et eum episcopum quem ante coepi amare quam nosse, qui me prior ad amicitiam provocavit, quem post me orientem in Scripturarum eruditione laetatus sum. Igitur aut tuum negato librum, si forte non tuus est, et desine flagitare rescriptum ad ea quae non scripsisti; aut si tuus est, ingenue cmei aliqua scripsero, in te culpa sit qui p
Abbreviated transcription (Latin):
Sepe ego longos cantando puerũ memini
me condere soles. n̾c oblita mͥ tot carmina.
uox quoq mer̃i iã fugit. & ut magis de
scripturis sc̾is loquar. berzellay ille galaa¬
dites. regis dauid beneficia om̃sq delitias
iuiuieni de legaus filio: ostendit senec tutẽ
hec appetere ñ debere. nec oblata suscipere
Quod autẽ uiras te aduersũ me librũ ñ scͥp¬
sisse. neq roma misisse quẽ ñ scripseris. s si
forte aliqua in tus scriptis repperiant᷑ quȩ
a meo sensu discrepent. non me a te lesũ sed
a te scriptũ quod tibi rectũ uidebatur: que¬
so ut me patient̾ audias. Non scripsisti li¬
brum: ⁊ quomodo michi rep̾hensionis a te
meȩ ꝑ alios scripta delata st̃ sur habet
italiã quod tu non scripsisti: Qua ratione
poscis. ut rescribã ad ea quȩ scripsisse te de¬
negas: Hec tã hebes sũ: ut si diuersa senseris.
me a te lesũ putẽ. S si mea cõminꝰ dicta re¬

Expanded text:
saepe ego longos cantando puerum memini saepe ego longos cantando puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque , Moerim iam fugit. et — ut magis de scripturis sanctis loquar — Berzelli ille Galaadites regis Dauid beneficia omnesque delicias iuueni delegans filioĮ ostendit senectutem haec appetere non debere nec oblata suscipere. Quod autem iuras te aduersum me librum non scripsisse neque Romam misisse, quem non scripseris, sed, si forte aliqua in tuis scriptis repperiantur, quae a meo sensu discrepent, non me a te laesum, sed a te scriptum, quod tibi rectum uidebatur, quaeso, ut : me patienter audias. non scripsisti librum. et quomodo mihi reprehensionis a te meae per alios scripta delata sunt ? cur habet Italia, quod tu non scripsisti? qua ratione poscis, ut rescribam ad ea, quae scripsisse te denegas ? nec tam hebes sum, ut, si diuersa senseris, me laesum putem. sed, si mea com minus dicta re
Abbreviated transcription (Latin):
ulus cauebam. ne ep̃o cõmunionis meȩ uide
ꝓcacit̾ respondere. ⁊ aliqua in rep̾henden¬
tis epła reprehendere. p̾sert̃ĩ cũ qued̾a in illa
heretica iudicarẽ: ad extremũ ne tu uire ex¬
po̾tulares ⁊ diceres. Quid enĩ: ł płam meã ui¬
deras. ⁊ notȩ tibi manꝰ in subscriptione sig¬
na dep̾henderas: ut tã facile amicum lederes.
⁊ alterius maliciã in meã uerteres contume¬
liam: Igitur ut ante iã scripsi. aut mite
eandem epłam tua subscriptã manu: aut
senẽ latitantẽ in cellula lacessere desine.
Sin aut̃ẽ tuã uis uł exercere uel ostendere
doctrinã. quere uiuenes ⁊ disertos. ⁊ nobiles.
possint ⁊ audeant tecũ congredi. ⁊ in di
⁊ tuas ⁊ alioꝵ debeo laudare uictorias. nos
ipse rursus effeto corpore dimicare: ne si
recorder hystoriȩ. quod annibalem uiueni¬
liter exuttantẽ quintꝰ maximꝰ patientia sua
fregorit. O m̃ia fert etas. animum quoq :

Expanded text:
illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in reprehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa haeretica iudicarem; ad extremum, ne tu iure expostulares et diceres: \'Quid enim? epistulam meam uideras et notae tibi manus in subscriptione signa deprehenderas, ut tam facile amicum laederes et alterius malitiam in meam uerteres contumeliam?\' igitur, ut ante iam scripsi, aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem latitantem in cellula lacessere desine. sin autem tuam uis uel ostentare uel exercere doctrinam, quaere iuuenes et disertos et nobiles, possint et audeant tecum congredi et in diset tuas et aliorum debeo laudare uictorias, non ipse rursus effeto corpore dimicare, ne, sirecorder historiae, quod Hannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua fregerit. omnia fert aetas, animum quoque;
Abbreviated transcription (Latin):
cis eccłis latinȩ eccłiȩ dissonabunt: maxi¬
me qr facile contradictor conuncitur.
greco plato libro. idest linguȩ notissimȩ.
Quisquis autẽ in eo quod ex hebreo transsa¬
tum est. aliquo in solito ꝑmotꝰ fuerit. ⁊ fal¬
si crim̃ intenderit uix aut nunquã ad hebrea
testimonia ꝑuenit᷑. quib difendatur obiec¬
tum. Quod si etiã ꝑuentũ fuerit: tot lati¬
nas & grecas auctoritates dãpnari quis fe¬
rat: huc accedit qr etiã consulti hebrei pos¬
sunt ñ aliud respondere: ut tu solus uide¬
aris necessariꝰ. qui etiã ipsos possis conuince¬
re: s tñ qui uidicet mirũ si potueris inueni¬

Expanded text:
aecis ecclesiis Latinae ecclesiae dissonabunt, maxiaecis ecclesiis Latinae ecclesiae dissonabunt, maxime quia facile contradictor conuincitur Graeco prolato libro, id est linguae notissimae. quisquis autem in eo, quod ex Hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit et falsi crimen intenderit, uix aut numquam ad Hebraea testimonia peruenitur, quibus defendatur obiectum. quod si etiam peruentum fuerit, tot Latinas et Graecas auctoritates damnari quis ferat? huc accedit, quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere, ut tu solus necessarius uidearis, qui etiam ipsos possis conuincere, sed tamen quo iudice, mirum si potueris inueni
Abbreviated transcription (Latin):
tur ⁊ in hebreo ñ sunt: tua diligentia mĩ¬
rabili. ut quib d̾a in locis ad uerba singula
steilas significantes uideamꝰ eade uerba in¬
esse in hebreo. in greco autẽ non esse. Porro
in hac post̾iore interpretatione quȩ uersa
est ex hebreo. ñ ead̾e uerboꝵ fides occurrit:
nec parũ turbat cogitantẽ. uel cur in illa
prima tanta diligentia figantur asterici.
ut minimas etiam particulas orationis in¬
dicent deesse codicib grecis. quȩ sunt in he¬
breis: uel cur in hac altera quȩ ex hebreis ẽ.
negligentiꝰ hoc curatũ sit. ut eȩdem parti¬
culȩ locis suis inuenirent᷑. Aliquid inde exẽ¬
am quid dicere uoluerim. satis ut opinor
intelligis: ut causa reddita quod mouet
edisseras. ego te sane mallem grecas potiꝰ
canonicas nobis int̾pretari scriptueas. q̃
rum erit enĩ si tua int̾pretatio ꝑ multas
eccłias frequentiꝰ ceꝑit lectitari. quod ag̾¬

Expanded text:
tur et in Hebraeo non sunt, tam mirabili diltur et in Hebraeo non sunt, tam mirabili diligentia, ut quibusdam in locis ad uerba singula stellas significantes uideamus eadem uerba esse in Hebraeo, in Graeco autem non esse. porro in hac posteriore interpretatione, quae uersa est ex Hebraeo, non eadem uerborum fides occurrit nec parum turbat cogitantem, uel cur in illa prima tanta diligentia figantur asterisci, ut minimas etiam particulas orationis indicent deesse codicibus Graecis, quae sunt in Hebraeis, uel cur in hac altera, quae ex Hebraeis est, neglegentius hoc curatum sit, ut hae eaedem particulae locis suis inuenirentur. aliquid inde exemam quid dicere uoluerim, satis, ut opinor, intellegis, ut causa reddita, quod mouet, edisseras. Ego sane mallem Graecas potius canonicas te nobis interpretari scripturas, quarum erit enim, si tua interpretatio per multas ecclesias frequentius coeperit lectitari, quod a Gr
Abbreviated transcription (Latin):
forte reseruata st̃. Sin minꝰ: rursũ dicta qd̾
legam: dũ tñ his respondore ne graueris: qd
iam diuẽ ut expecto. Primas etiã quas ad te
adhuc pbr litteras p̃parauerã. mittendas
collega factꝰ ia ex hac uita migrauit. nec ea
t̾o ipse ꝑfurre potuit. qi continio dũ ꝓsici¬
sci disponit ep̃atus sarcina detentꝰ ac deinde
in breiui defũctꝰ est. etiã ñc mitere uoliu:
ut scias in tua colloquia qua olim inarde.¬
scam. ⁊ quã um patiar quod ame talonge
absunt sensus corporis tui ꝑ quos adire pos
set ad animũ tuũ animꝰ meus. mi fr̾ dulcis¬
sime. & in dñi menbris honorande. In hac a¬
tem epistola hoc addo quod postea didicimꝰ.
iob ex hebreo a te int̾pretatum: cũ iã quand̾a
haberemꝰ int̾precationẽ tuã eusdem ꝓphȩ
ex greco eloquio uersam in latinũ. Ubi tam̃
astericis notasti. quȩ inhebreo st̃ ⁊ greco
desunt. obȩlis autẽ quȩ in greco inueniun¬

Expanded text:
forte seruata sunt; sin minus, rursus dicta, quod forte seruata sunt; sin minus, rursus dicta, quod legam, dum tamen his respondere ne graueris, quod iam diu est ut expecto. primas etiam quas ad te adhuc presbyter litteras praeparaueram mittendas ea nobis collega factus, jam ex hac vita migravit, nec eas tunc ipse perferre potuit, quia continuo dum proficisci disponit, Episcopatus sarcina detentus, ac deinde in brevi defunctus est, etiam nunc mittere volui, ut scias in tua colloquia quam olim inardescam, et quam vim patiar quod a me tam longe absunt sensus corporis tui: sit ad animum tuum animus meus, mi frater dulcissime et in domini membris honorande. In hac autem epistula hoc addo, quod postea didicimus, Iob ei Hebraeo te interpretatum, cum iam quandam haberemus interpretationem tuam eius prophetae ex Graeco eloquio uersam in Latinum, ubi tamen asteriscis notasti, quae in Hebraeo sunt et Graeco desunt, obeliscis autem, quae in Graeco inueniun
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Ex quo cepi ad te scribere aut tua scͥp¬
bere aut tua scripta desiderare: nunquam
michi melior occurrit occasio. quã ut ꝑ d̾i
seriũ ac ministrũ fidelissimũ michiq ca¬
rissimũ. mea tͥ afferretur epła: qualis est si¬
lius nr cyprianꝰ diaconꝰ. ꝑhunc certe ita
spero litteras tuas: ut certiꝰ in hoc rerũ ge¬
nere quicqũa sperare ñ possim. Nã nec stu¬
dium in petendis rescriptis memorato filio
nr̃o deerit: nei gr̃a in ꝓmerendis. nec diligen¬
tia in custodiendis. nec alacritas in ꝑferen¬
dis. nec fides in reddendis: tantũ si aliquom᷑
merear. Ad iuuet dñs ⁊ assit cordi tuo. ⁊ de¬
siderio meo: ut fr̾nã uoluntatẽ nulla uolũ¬
tas maior impediat. Quia gͦ duas ĩa epłas mi¬
si nullam aute tuã post eas receps: easdem ip¬
sas rursus mittere uolui᷑: credens eas ad te nõ
puenisse. Quod si ⁊ ꝑuenerunt. ac fortasse tue
potiuis ad me minimȩ ꝑuenire potuerunt:
ea ipsa scripta quȩ ia misisti. tcerũ mitte. si

Expanded text:
TEM. Ex quo coepi ad te scribere ac tua scripta desiderare. numquam mihi melior occurrit occasio, quam ut per dei seruum ac ministrum fidelissimum mihique carissimum mea tibi adferretur epistula, qualis est filius noster Cyprianus diaconus., per hunc certe ita spero litteras tuas, ut certius in hoc rerum genere quicquam sperare non possim. nam nec studium in petendis rescriptis memorato filio nostro deerit nec gratia in promerendis nec diligentia in custodiendis nec alacritas in perferendis nec fides in reddendis. tantum, si aliquo modo mereor, adiuuet dominus et adsit cordi tuo et desiderio meo, ut fraternam uoluntatem nulla uoluntas maior impediat. Quia ergo duas iam epistulas misi, nullam autem tuam postea recepi, easdem ipsas rursus mittere uolui credens eas non peruenisse. quod si et peruenerunt ac fortasse tuae potius ad me peruenire minime potuerunt, ea ipsa scripta, quae iam misisti, iterum mitte, si
Abbreviated transcription (Latin):
curiq uersentur: aliena peccata sibi cõmi ᷤ
sa ñ ꝓdant. que ꝓdi timenͣt. ipsi nulla com¬
mittant. Cũ enĩ falsum quiddam a maledico
fingitur.: aut oĩo non credit᷑: aut certe in¬
tegra salute sola fama uexat᷑. Quod autẽ ma¬
lum ꝑpegratur. hostis est intimꝰ: etiã si nulliꝰ
intimi loquacitate aut lite uullget᷑ Qua-¬
ꝓpter quis prudentiũ ñ uideat. etiã tu quã
tolerabilit̾ feras amicissimi quond̾a & fami¬
liarissimi incredibiles nc̃ inimicitias consct
uel quod a quib dam forsitan creditur. in
sinistris armis depittes. quib ñ minꝰ quã
dextris contra diabolũ dimicatur: herun
tñ illũ maluer̃ aliqͦmͦ mitiorẽ: quã te isto
modo armatiorẽ. hoc magnũ ⁊ triste mira¬
culum est. ex amicitiis talib. ad has inimi¬
citias ꝑuenisse. Letũ erit ⁊ multo maius.
ex inimicitiis talib ad pristinã concordiam

Expanded text:
curique versentur, aliena pecurique versentur, aliena pesa non prodant, quae prodi timeant, ipsi nulla committant. cum enim falsum quid a maledico fingitur, aut omnino, non creditur aut certe integra salute sola fama uexatur; quod autem malam perpetratur, hostis est intimus, etiam si nullius intimi loquacitate aut lite uulgetur. quapropter quis prudentium non uideat, etiam tu quam tolerabiliter feras amicissimi quondam et familiarissimi incredibiles nunc inimicitias consolauel quod a quibusdam forsitan creditur, in sinistris armis deputes, quibus non minus quam dextris contra diabolum dimicatur ? uerum tamen illum maluerim aliquo modo mitiorem quam te isto modo armatiorem. hoc magnum et triste miraculum est ex amicitiis talibus ad has inimicitias peruenisse. laetum erit et multo maius ex inimicitiis talibus ad pristinam concordiam
Abbreviated transcription (Latin):
miliarisimis nr̃is. in quoꝵ ego caritatẽ fate¬
or facile me totũ ꝓicio presertĩ fatigatõ
scandalis scłi. ⁊ in ea sine ulla sollicitudine
requiesco. Deũ quippe illic eẽ sentio. in qͦm
me securus ꝓicio. ⁊ in quo securus requi¬
esco: nec in hac mea securitate crastinũ illd̾
humanȩ fragilitatis incertũ de quo supe¬
rius gemui. om̃ino formido. Cũ enĩ hõiem
amicũ factũ esse sentio: quicquid ei consi¬
liorũ meoꝵ cogitationũq cõmecto. ñ hõi cõ¬
mito: s uli in quo manet ut talis sit:
Deus enĩ caritas est: ⁊ qui manet in caritate
in deo manet. ⁊ deufieo. Qũe si deseruerit:
tantũ faciat necesse est dolorẽ: quantũ ma¬
nens fecerat gaudiũ. Ueruntam̃ ex amico in¬
timo factus inimicus: querat sibi pociꝰ qd̾ fui¬
gat astutꝰ : non inueniat quod ꝓdat iratꝰ.
hoc autẽ unusquisq facile assequitur. ñ oc
ut int̾ mimicos quoslibet futuros liberi se¬

Expanded text:
miliarissimis nostris. In quorum ego caritatem, fatemiliarissimis nostris. In quorum ego caritatem, fateor, facile me totum projicio, praesertim fatigatum scandalis saeculi; et in ea sine ulla sollicitudine requiesco. Dum quippe illic esse sentio, in quem me securus projicio, et in quo securus requiesco. Nec in hac mea securitate, crastinum illud humanae fragilitatis incertum, de quo superius ingemui, omnino formido. Cum enim hominemamicum factum esse sentio, quidquid ei consiliorum meorum cogitationumque committo, non homini committo, sed illi in quo manet, ut talis sit. Deus enim caritas est; et qui manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo : quam si deseruerit, tantum faciat necesse est dolorem, quantum manens fecerat gaudium. Verumtamen ex amico intimo factus inimicus, quaerat sibi potius quod fingat astutus; non inveniat quod prodat iratus. HOC AUTEM unusquisque facile assequitur, non occut inter amicos, quoslibet futuros, liberi se
Abbreviated transcription (Latin):
edificat. Ego me longe ẽe sentio ab illa ꝑfec¬
tione de qua scriptũ est : si quis in uerbo ñ
offendit. hic ꝑfectꝰ est uir. S plane in dei mi¬
scd̃ia puto me posse facile abste pecere ue¬
niam si quid offendi. quod m aperire debes:
ut cũ te audiero. lucreris fr̾em tuũ. Neq
enĩ quia hoc ꝓpt̾ longinquitatẽ terrarõ
non potes facere int̾ me ⁊ te: ꝓꝑterea de¬
bes sinere errare me. ꝓrsus qd̾ ad ipsas res
quas nosse uolumꝰ attinet. Si quid ueri me
tenere uł scio. uel credo. uel puto. in qͦ tu
aliter sentis: quantũ dat dñs sine tua inui¬
ria conabor asserere. Quod autẽ ꝑtinet ad
offensionẽ tuã: cũ te indignatũ sensero.
nichi aliud quã ueniã deprecabor. Nec
om̃ino arbitrabor te succensere potuisse.¬
nisi aut hoc dicerẽ qd̾ non debui. aut ñ sic
dicerẽ ut debui.: quia nec miror minꝰ nos sci¬
re inuicẽ quã scimꝰ a coniuncrissimis ⁊ fa¬

Expanded text:
aedificat. Ego me longe esse sentio ab illa perfecaedificat. Ego me longe esse sentio ab illa perfectione, de qua scriptum est: Si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir . Sed plane in Dei misericordia puto me posse facile abs te petere veniam, si quid offendi quod mihi aperire debes; ut cum te audiero, lucreris fratrem tuum . Neque enim, quia hoc propter longinquitatem terrarum non potes facere inter me et te, propterea debes sinere errare me. prorsus quod ad ipsas res, quas nosse uolumus, adtinet, si quid ueri me tenere uel scio uel credo uel puto, in quo tu aliter sentis, quantum dat dominus, sine tua iniuria conabor adserere. quod autem pertinet ad offensionem tuam, cum te indignatum sensero, nihil aliud quam ueniam deprecabor. Nec omnisi aut hoc dicerem quod non debui, aut non sic dicerem, ut debui: quia nec miror nos minus scire invicem, quam scimur a conjunctissimis et fa
Abbreviated transcription (Latin):
ualerem: rogarẽ quantũ amarẽ. nc unum¬
uobis ea conscribendo spargatis. quȩ quan¬
doq concordantes delere ñ poteritis. qui nc̃
concordare nolitis. aut quȩ concordes legere
timeatis. ne iterũ litigetis. Uerũ dico cari¬
tati tuȩ nichil me magis quã hoc exẽpłu
tremuisse. cũ quȩdã ad me in epła tua iege¬
rem tuȩ indignationis inditia: non tã il¬
la de entello. ⁊ de boue lasso. ubi mͣ hilarit̾
lud quod serio te scripsisse satis apparet.
unde supra locutꝰ sũ plus fortasse quã debui.
s non plusquã timui: ubi aisti. ne forte
lesus iuste expo̾tulares. Rogo te si fieri potest
ut int̾ nos queramꝰ & disseramꝰ aliquid. quo si¬
ne amaricudinis discordia. corda nr̃a pascan¬
tu in meis. nisi cũ suspicione inuidiȩ. aut
lesione amicitiȩ. quiescamꝰ ab his. ⁊ nr̃e ui¬
tȩ salutiq parcamꝰ. Minꝰ certe assequatur
illa quȩ inflat. dũ non offendatur ula quȩ

Expanded text:
valerem, rogarem quantum amarem. Nunc unumvalerem, rogarem quantum amarem. Nunc unumvobis ea conscribendo spargatis, quae quandoque concordantes delere non poteritis, qui nunc concordare nolitis; aut quae concordes legere timeatis, ne iterum litigetis. 9. « Verum dico caritati tuae, nihil me magis quam hoc exemplum tremuisse, cum quaedam ad me in epistola tua legerem, tuae indignationis indicia non illa de Entello et bove lasso, ubi mihi potius lud, quod serio te scripsisse satis apparet, unde supra elocutus sum, plus fortasse quam debui, sed non plusquam timui, ubi aisti, Ne forte laesus juste expostulares. Rogo te, si fieri potest, ut inter nos quaeramus et disseramus aliquid, quo sine amaritudine discordiae corda nostra pascantu in meis, nisi cum suspicione invidiae, aut laesione amicitiae; quiescamus ab his, et nostrae vitae salutique parcamus. MINUS CERTE assequatur illa quae inflat, dum non offendatur illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
iniustitiã. Obseruare autẽ legis cerimo¬
nias ñ potest ẽẽ indifferens: s aut bonũ
est aut malũ est. Tu dicis bonũ. ego assero
malum: & malũ non solũ his qui ex genti
b: s his qui ex iudaico popło crediderunt.
In hoc ni fallor loco: dum aliud uitas. ad
aluid deuolueris. Dũ enĩ metius porphiri¬
um blasfemantẽ. in hebionis incurris la¬
queos: his qui credunt ex uideis obseruan¬
dam legẽ esse decernens. & qr ꝑiculosũ ẽe¬
intelligis quod dicis: rursum illud suꝑ¬
fluis uerbis tẽperare conaris. Sine ulla
salutis necessitate. sicut uidei celebran¬
da putabant: aut fallaci simulatione.
quod in petro rep̾henderat. Letrus gͥ simu¬
lauit legis custodiã: iste autẽ rep̾hensor
petͥ audacter obseruauit legitima. Se¬
quitur enĩ in epta tua. Nam si ꝓpterea
illa sacram̃ta celebrauit. qr simulauit se
uideũ ut iudeos lucrifaceret: cur ñ etiã

Expanded text:
iniustitiam —, obseruare autem legis caerimoiniustitiam —, obseruare autem legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum est aut malum est. tu dicis bonum, ego adsero malum et malum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, ni fallor, loco, dum aliud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri audacter obseruauit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacramenta celebrauit, qu\'ia simulauit se Iudaeum, ut illos l