comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sua molestant. De talib predicabat apłs
dicens. Discedent quidam a fide attendẽ¬
tes spintib erroris ⁊ doctrinis demonioꝵ
in ypoc̾si loquentes mendacium ⁊ caute¬
nubere ⁊ abstinere a cib̃ quos deus crea¬
uit ad ꝑcipiendum. Hucusq beatus ysidꝰ.
Uisis hereticoꝵ gñib ⁊ spetiebus una alia
oritur questio aquo .s. capitali pec̃o ex nu¬
mero septenano ꝓcedenti hr̃sis oriat᷑. Nã
autor septem põca capitalia suꝑius in p̃¬
cedentib cireulis cossocauit. Nune autẽ
inisto circulo collocat hr̃ticam prauitatẽ.
Queritur gͦ a quo uł a quib pecĩs hr̃ti¬
camalitia oriat᷑. Ad quod dicendum ẽ
ꝙomis heresis ortum ht̃ ul apecis car¬
nalibus que sunt tria .s. luxuria. Gula
⁊ auantia. uel a peccatis spũalibz que¬
bĩa. Uel ab illo peceato ꝙ partim est spũ
em heresis oritur apeceatis carnalibu
sicut heresis epycureͥorum qui summã
felicitatem in delectationib camis po¬

Expanded text:
sua molestant. De talibus predicabat Apostolus sua molestant. De talibus predicabat Apostolus dicens: Discedent quidam a fide attendentes, spiritibus erroris et doctrinis demoniorum in ypocrisi loquentes mendacium, et cautenubere et abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum. Hucusque beatus Ysidorus. Visis hereticorum generibus et spetiebus, una alia oritur questio: a quo scilicet capitali peccato ex numero septenario procedenti heresis oriatur. Nam autor septem peccata capitalia superius in precedentibus circulis collocavit. Nunc autem in isto circulo collocat hereticam pravitatem. Queritur ergo a quo, vel a quibus peccatis, heretica malitia oriatur. Ad quod dicendum est quod omnis heresis ortum habet vel a peccatis carnalibus, que sunt tria, scilicet luxuria, gula, et avaritia; vel a peccatis spibia; vel ab illo peccato quod partim est spiriidia. Quedam enim heresis oritur a peccatis carnalibus, sicut heresis Epycurorum, qui summam felicitatem in delectationibus carnis po
Abbreviated transcription (Latin):
negant sic emclite qui int̾ alios errorẽ
regnum celorum ꝑuulos heͬ non credũt
sicut eriani qui uetant ꝓ defunctis offẽ¬
n sacrificium.
Incame ⁊ cute gerunt lepram qui car¬
nalia uł extiora suadere conantur ut co¬
rintiam qui reẜrectionẽ futum in car¬
nis uoluptate extimant. Uelsient Enti¬
ani qui dicunt infide manentib ꝙͣuis
carnalit̾ uiuant non posse cõputan pee¬
catu.
¶Incicatrice sanatiulceris le pramportat
qui pꝰt cognitionẽ dei ⁊ mainfestationẽ
fidei quama xp̃o suscep̃. rusum in ipsa
cieatrice ascẽdit aliquod erroris ĩditiu
aut ꝑfidia neteris dogmatis.
Incarne uina lepram gestit ꝗ de aĩa que
uita ẽ caruis aliquod falsum extimat si¬
cut lueiferiani qui dicunt aĩam de cãmᷤ
substantia ꝓpagatam sic arabiei ⁊ epy¬
curi qui animam simul cũ corꝑe mori pu¬
tant ¶Incicatriee ustionis lepram hñt ma¬
nichei ꝗ mani abstuiẽtie cruciatu corpõa

Expanded text:
negant; sicut Eraclite, qui inter alios errores negant; sicut Eraclite, qui inter alios errores regnum celorum parvulos habere non credunt; sicut Eriani, qui vetant pro defunctis offerri sacrificium. In carne et cute gerunt lepram qui carnalia vel exteriora suadere conantur, ut Corintiani, qui resurrectionem futuram in carnis voluptate extimant; vel sicut Eritiani, qui dicunt in fide manentibus, quamvis carnaliter vivant, non posse computari peccata. In cicatrice sanati ulceris lepram portat qui post cognitionem Dei et manifestationem fidei quam a Christo suscepit, rursum in ipsa cicatrice ascendit aliquod erroris inditium, aut perfidia veteris dogmatis. In carne viva lepram gestit qui de anima, que vita est carnis, aliquod falsum extimat; sicut Luciferiani, qui dicunt animam de carnis substantia propagatam; sicut Arabici et Epycuri, qui animam simul cum corpore mori putant. In cicatrice ustionis lepram habent Manichei, qui inani abstinentie cruciatu corpora
Abbreviated transcription (Latin):
erroris uerq falsis admiscent siẽ ⁊ lepͣ
c̾tis locis humana corꝑa uanando com¬
maculat. Huiꝰ aũt lepre inuenimus le¬
gis latorem sex spẽs in hoĩe posuisse. ¶pͦ
inquit lepra capitis ⁊ barbe ¶Seda eal¬
uitii ⁊ recaluationis. ¶Tertia earnis ⁊
cutis. ¶Quarta cutis ⁊ corꝑis ⁊ cicatͥcis
albe cumnbore. QQuinta uleeris ⁊ ci¬
catricis. ¶ Sexta ⁊ ultima ustionis.
¶Incapite lepram portat qui in diuinita
fotiniani. manichei. Arnani. Sabelliãt.
Macedoniani. Antropomorfite. Priscilli¬
aniste. Donatiste. nestorian. Euticlani.
quiq õs incapite leprã gerunt qr errõis
sui pfidiam aꝑta prauitate defendunt.
quos libet predicasse confingunt. Sicu¬
⁊ doctores ornamentum prestant corpoͬiͣ
xp̃i. ¶ Incorpore leprã habent qui ecce de
trahunt sicut carpocratiam qui negãt
carnis resurrectionem. sicut nouatiani
qui nuptias danant ⁊ peccantib pinã

Expanded text:
erroris veraque falsis admiscent, sicut et lepre erroris veraque falsis admiscent, sicut et lepre certis locis humana corpora variando commaculat. Huius autem lepre invenimus legislatorem sex speties in homine posuisse: Prima, inquit, lepra capitis et barbe; secunda, calvitii et recalvationis; tertia, carnis et cutis; quarta, cutis et corporis, et cicatricis albe cum robore; quinta, ulceris et cicatricis; sexta et ultima, ustionis. In capite lepram portat qui in divinitatFotiniani, Manichei, Arriani, Sabelliani, Macedoniani, Antropomorfite, Priscillianiste, Donatiste, Nestoriani, Euticiani; quique omnes in capite lepram gerunt, quia erroris sui perfidiam aperta pravitate defendunt. quodlibet predicasse configunt. Sicua apostoli et doctores ornamentum prestant corpori Christi. In corpore lepram habent qui Ecclesie detrahunt, sicut Carpocratiani, qui negant carnis resurrectionem; sicut Novatiani, qui nuptias damnant et peccantibus penitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ loquit hic nͥ de epycuns ingnͣali. et ĩꝑti¬
culan facit mentionem de heresi fotinia¬
na. Si dicis om̃s hr̃tici credunt id qd̾ cre¬
dunc epycuri. hoc est falsissimum ut pa¬
tebit niferius. Ro. Epycuri sunt qͣsi
principium oĩum heresum. Nam ponẽ
ꝙ anima simulcum corꝑe mortuo mo¬
natur istud est quasi uia ad om̃s alias
hereses. De lemnãqr dum homo alia ui¬
tam noneredit iomnẽ heresim labitur.
Sub nomine itaq epycuriorum conelu¬
dit autor omnes hr̃ticos cuiuscunq sĩt
secte. c ⁊ ut patet suꝑius infine suꝑio¬
ns cantus ip̃e dicit cuutatem istam ple¬
nam ẽẽ hereticis cuiuscunq gnis: Ibi.
Qui sonli heresiarche. color seguaci do¬
gni secta. Quot aũt sint secte hr̃ticorũ
⁊ quales ponit beatus ysid suꝑ leniticũ
Leyra doetima ẽ falsa ꝓiñ leprosi non in¬
telliguntur hr̃tici. qui unitatemnere fidei
nõ habentes uanas doctrinas ꝓfitentur

Expanded text:
enim loquitur hic nisi de Epycuris in generali, et in partienim loquitur hic nisi de Epycuris in generali, et in particulari facit mentionem de heresi Fotiniana. Si dicis omnes heretici credunt id quod credunt Epycuri, hoc est falsissimum, ut patebit inferius. Respondeo: Epycuri sunt quasi principium omnium heresum. Nam ponere quod anima simul cum corpore mortuo moriatur, istud est quasi via ad omnes alias hereses. De levi nanque, dum homo aliam vitam non credit, in omnem heresim labitur. Sub nomine itaque Epycuriorum concludit autor omnes hereticos, cuiuscunque sint secte, et etiam, ut patet superius in fine superioris cantus, ipse dicit civitatem istam plenam esse hereticis cuiuscunque generis, ibi: «Qui son li heresiarche / co' lor seguaci d'ogni secta». Quot autem sint secte hereticorum et quales, ponit beatus Ysidorus super Leviticum Lepra doctrina est falsa. Proinde leprosi non intelliguntur heretici, qui, unitatem vere fidei non habentes, varias doctrinas profitentur,
Abbreviated transcription (Latin):
disceptabo cum eis. Confitetur aũt hic uͥgꝰ
resurrectionem corꝑum mortuorum cõtiti
hereticoꝵ quorundam errores ꝗ ponunt ꝙ
mortuo corꝑe anima moriatur. quoꝵ hr̃¬
uocatus est epycunis cuiꝰ sequaces epycu
ganus qui summam felicitutem ⁊ beati¬
cu dinemposuit incura carnis ⁊ asẜens
ꝙ mortuo corꝑe simul cũ eo anima mori¬
atur.uñ sui sequaces ut dictũ ẽ epyciͣ
.i. carnis ħñtes quoꝵ falsã opinionẽ nõ
solum diuina senptura refellit ẜ insuꝑ
abhorrent. Uñ tullius inẜolibro denatã
deoꝵ loquẽs ꝯtrn opinionem epycunoꝵ
ait. Epycurus dumpalato quid optimũ
sit iudicat celi palatum utait Emnius
nõ suspex. Iste aũt Emnius que hie alle¬
gat tussius fuit antiquus poeta ⁊ ualde
famosus. S hic orit᷑ una q̃d que talis ẽ.
Cum sint diuersa gnͣa hr̃ticoꝵ. qr iste ay¬
tor nõ fac mentionẽ nͥ de epycuns. Non

Expanded text:
disceptabo cum eis. Confitetur autem hic Virgilius disceptabo cum eis. Confitetur autem hic Virgilius resurrectionem corporum mortuorum, contra hereticorum quorundam errores, qui ponunt quod mortuo corpore anima moriatur; quorum heresophus qui vocatus est Epycurus, cuius sequaces Epycurganus qui summam felicitatem et beatitudinem posuit in cura carnis, et asserens quod mortuo corpore simul cum eo anima moriatur. Unde sui sequaces, ut dictum est, Epycurei idest <carnis habentes>; quorum falsam opinionem non solum Divina Scriptura refellit, sed insabhorrent. Unde Tullius, in secundo libro De Natura Deorum, loquens contra opinionem Epycuriorum ait: Epycurus dum palato quid optimum sit indicat, celi palatum, ut ait Emnius , non suspexit. Iste autem Emnius, quem hic allegat Tullius, fuit antiquus poeta et valde famosus. Sed hic oritur una questio, que talis est: Cum sint diversa genera hereticorum, quare iste autor non facit mentionem nisi de Epycuris? Non
Abbreviated transcription (Latin):
Pra senua punsecreto calle
tialimuro dełaterm ⁊ c̃. Quia mos
Iẽ omniũ hr̃ticorum suos errores ⁊ fal¬
lacias occultare ideo ẽ ualde arduũ ⁊ dif¬
ficile eos posse cognoscere. qr uix u̾bum x
ueniunt ad nos inuestim̃tis ouiũ intrĩ¬
secus aũt sunt lupi mpaces. Ideo ait au¬
tor intextu. Ora senua punseereto calle.
Callis tdem ẽ ꝙ uia uelsemita. Qĩue
lit dicere ꝙ eorum secreta oꝑa nͥ ꝑ secreta
ingenia ⁊ secretas mas cognosei nõ pos¬
sunt.
inuiolui. Consuetudo est omnium poe
tarum mo graui negotio ⁊ arduo puc̃to
diuinam gratiam inuocare. Et qr iste ay¬
tor hie ht̃ de secretssimis que sunc gͣuia
⁊ ardua ꝑtractare iõ uͭtutẽ summam q̃
in uirgilio qui ponitur ꝓnaturali rõe re
¶Tutti saranẜrati. quando di Iosaphat
qui torneranno. Iosaphat ẽ quedamual¬
lis in qua fuit sepulta btã uirgo maria.
generale. Unde ait deus ꝑ ꝓphetam. Con¬
gregabo om̃s gentes iualle Iosaphat ⁊

Expanded text:
ra sen va per un secreto calle, tra 'l muro de la terra, etc. Quia mos est omnium hereticorum suos errores et fallacias occultare, ideo est valde arduum et difficile eos posse cognoscere; quia, iuxeniunt ad nos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. Ideo ait autor in textu: «Ora sen va per un secreto calle». Callis idem est quod via, vel semita: quasi velit dicere quod eorum secreta opera, nisi per secreta ingenia et secretas vias, cognosci non possunt. mi volvi». Consuetudo est tarum in omni gravi negotio et arduo puncto, divinam gratiam invocare; et quia iste autor hic habet de secretissimis, que sunt gravia et ardua, pertractare, ideo virtutem summam que in Virgilio, qui ponitur pro naturali ratione, reetc. vv. 10-15 Tutti saran serrati quando di Iosaphat qui torneranno. Iosaphat est quedam vallis in qua fuit sepulta beata virgo Maria; t esse iudicium generale. Unde ait Deus per prophetam: Congregabo omnes gentes in valle Iosaphat, et
Abbreviated transcription (Latin):
modo timuit ip̃e autor qñ uidit sui ingr̃i
frontemut habetur suꝑius ꝯturbani. y¬
maginans atq credens ip̃m ui mente ꝑꝑ
sigña frontis esse curbatum. Nam facies
hominis seu frons ht̃ representare aĩ pas¬
siones. Qr aut̃ turbationem in fronte mõ¬
strauent. habetur in precẽdenti cantu. Ibi.

Expanded text:
modo timuit ipse autor quando vidit sui magistri modo timuit ipse autor quando vidit sui magistri frontem, ut habetur superius, conturbari, ymaginans atque credens ipsum in mente propter signa frontis esse turbatum. Nam facies hominis seu frons habet representare animi passiones. Quod autem turbationem in fronte monstraverit, habetur in precedent
Abbreviated transcription (Latin):
se conuertit. ut asẜit idem Beda.
sileua ⁊ guarda ⁊ uede lacamꝑagna
bianchegiar tutta ondei si batte lanca
Ritorna acasa ⁊ qua ⁊ la silagna
comelcapin che non sa che si faccia
poinede ⁊ lasperança ringauagna
Legendol mondo auer cangiata faccia
inpoco dora ⁊ prende suo uincastro
⁊ fuor le pecorelle apascer caccia
Cosi mifrce sbigottir lo mastro
quando luudi siturbar la fronte
Hic adducit autor unam pulcherrimam
sumilitudinem ul figuram que talis est.
Illo nanq tp̃re quo magno priune fiuint. ĩt̾
signum aquani .s. ⁊ arietem hoc ẽ inter
medium̃ Ianuarii i medium martii pau¬
prusticus seu pastor uidens t̾ram albesce¬
re popt̾ brimiam ⁊ suas ouiculas ducẽ
ad paseua iamnon ualens dolore plenus
hae ⁊ illa ꝑ domum discurrens ꝑcutit sibi
aneam. s post modicum rediens ⁊ uidẽs
mitute solis brumam li quefcam siue de¬
struictam spe sibi reddica ꝯfortat᷑. Simili

Expanded text:
se convertit, ut asserit idem Beda. se convertit, ut asserit idem Beda. si leva, et guarda, et vede la campagna bianchegiar tutta; ond'ei si batte l'anca, ritorna a casa, et qua et là si lagna, come 'l tapin che non sa che si faccia; poi riede, et la speranza ringavagna, vegendo 'l mondo aver cangiata faccia in poco d'ora, et prende suo vincastro, et fuor le pecorelle a pascer caccia. Così mi fece sbigottir lo mastro, quando li vidi sì turbar la fronte. Hic adducit autor unam pulcherrimam similitudinem vel figuram, que talis est: Illo nanque tempore quo magne pruine fiunt, inter signum Aquarii scilicet et Arietem, hoc est inter medium ianuarii et medium martii, pauper rusticus seu pastor, videns terram albescere propter brumam, et suas oviculas ducere ad pascua iam non valens, dolore plenus hac et illac per domum discurrens percutit sibi ancam. Sed post modicum, rediens et videns virtute solis brumam liquefactam sive destructam, spe sibi reddita confortatur. Simili
Abbreviated transcription (Latin):
rii usq ad martium soliuuenculus appł¬
latur. ⁊ illo tp̃r bruma siue pruina brexiꝰ
lymagine disua sor essa bianca
maporo dura a la sua pẽna tẽpra.
Est aũt bruma sine priuna uapor huidũ
congelatus ut diẽ Anstotiles siu e impreᷤᷤ¬
sio gencrata ex uapore fr̃o ⁊ humido con¬
grẽgato incorpore nubis inmedio int̾sticõ
aeris ꝯgelato ꝗdem ꝑfrigiditatem loci ⁊
tp̃ris inquib non est aliqua pars calidi¬
tatis ut dicit ĩdẽ anstotises. uñ prume ac¬
partes uaporis aggregat ⁊ ꝯtrahit ⁊
sic priune substantiam duramreddit.
Ee nimia u̾o fugiditate albescit ⁊ herba
⁊ flores suꝑ quãs cadit marcidos effiẽ
⁊exurit. Admodicum aũt solis nidium
euanescit/ ⁊ in rorẽ redit. qr pruina nil a¬
luid est ꝙ̃ ros congelatus ut ait beda. Nã
ros desçendens ad cerram frigiditate noc¬
tis spetiẽ albam. durã.⁊ frigi̾dam ixcipit
⁊ sic in priune substantiam suꝑficialiter

Expanded text:
rii usque ad martium sol <iuvenculus> apperii usque ad martium sol <iuvenculus> appellatur, et illo tempore bruma sive pruina brevis l'ymagine di sua sorella bianca, ma poco dura a la sua penna tempra. Est autem bruma sive pruina vapor humidus congelatus, ut dicit Aristotiles, sive impressio generata ex vapore frigido et humido congregato in corpus nubis in medio interstitio aeris congelato, quidem per frigiditatem loci et temporis, in quibus non est aliqua pars caliditatis, ut dicit idem Aristotiles. Unde pruine acpartes vaporis aggregat et contrahit, et sic pruine substantiam duram reddit . Ex nimia vero frigiditate albescit, et herbas et flores super quas cadit marcidos efficit et exurit. Admodicum autem solis radium evanescit et in rorem redit, quia pruina nil aliud est quam ros congelatus, ut ait Beda. Nam ros descendens ad terram frigiditate noctis spetiem albam, duram et frigidam recipit, et sic in pruine substantiam superficialiter
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt anes. tauius. gemini. canc̾. leo. uͥgo.
Libraqr scorpiꝰ. architenẽs. ãphora. pisces.
De signis aũt solstitioꝵ ⁊ egnoctioꝵ dan¬
tur ⁊ alii duo u̾sus.
Hec duo solstitia faciunt canc̾ capͥcornꝰ
S noctes equant anes ⁊ libra dieb.
Et gia lenotti almeço disenuanno .i. cͥca
medium martii. Quo .s. tp̃re noctes et
dies pant̾ adẽquant᷑. Quia tunc tpris
est equinoctium u̾nale. Duo eͥ sunt in
Equi noctiũ u̾nale est inprincipio ane¬
tis cirramedium martii. Equi noctium
u̾o autunnale est inprincipio libre circa
mediũ septembris. Istis eĩ duob tp̃ribuᷤᷤ
dies cum noctib pares funt. Et appellatũ
illud tempus equinoctiũ eo ꝙ tune dies ⁊
nox horaꝵ spatio equali ꝯsistunt. ut ait
beatus ysid̾ .u. libro etħ. Inlibro etiã spere
appellatur equator diei ⁊ noctis qr a deqͣt
diem artificialẽ nocti. Uult itaq dice au¬
tor ꝙ ab illo tp̃r quo sol intrat signũ aqya¬

Expanded text:
Sunt Aries, Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo, Sunt Aries, Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo, Libraque, Scorpius, Architenens, Amphora, Pisces. De signis autem solstitiorum et equinoctiorum dantur etiam alii duo versus: Hec duo solstitia faciunt Cancer Capricornus, Sed noctes equant Aries et Libra diebus. Et già le notti al mezzo dì sen vanno, idest, circa medium martii, quo scilicet tempore noctes et dies pariter adequantur, quia tunc temporis est equinoctium vernale. Duo enim sunt in Equinoctium vernale est in principio Arietis, circa medium martii; equinoctium vero autunnale est in principio Libre, circa medium septembris. Istis enim duobus temporibus dies cum noctibus pares sunt. Et appellatur illud tempus equinoctium eo quod tunc dies et nox horarum spatio equali consistunt, ut ait beatus Ysidorus, V libro Eth. In libro etiam spere appellatur equator diei et noctis, quia adequat diem artificialem nocti. Vult itaque dicere autor quod ab illo tempore quo sol intrat signum Aqua
Abbreviated transcription (Latin):
signa tempert atq regit. Quia in uno
quolibet signo .i. sub quol signo. Nã in
ponit ꝓsub urhabetur in spera stat per
spatium unius m̃sis. Nam cirea medi¬
um decembris intrat unũ signũ celeste
quod dicit capricornius. Et cune ẽ sol¬
stitium hiemale. Sunt at duo solstitia.
.S. hycmale i extiuale. Et dicitur sol¬
stitium quasi solio statio.qr tune sole stã¬
te crescunt dies uelnoctes ut ait beatus
ysidorus.uͦ. libro etħ. Et currt sol sub i¬
sto signo capricornii usq ad decimũ septi¬
mũ Ianuarii. ⁊ tunc intrat signũ aqra¬
iii. Completo u̾o uno inse intrãt signũ
pisciũ. Dein anetem. ⁊ tune fit equinati¬
umu̾nale. Dem̃ taurũ. Dein geminos.
Dem̃ cancrum. ⁊ tune fit solstitiu exti¬
uale. Dem̃ leonem. Deinde uirginem.
Dein libram.⁊ cunc fit equinoetium ay¬
cunnale. Ueinde scorpionem. Dem̃ sagit¬
tanum. Et de istis.xii. signis sub quibuo
uno anno solꝑagrat cu sum suum Dan¬
tur u̾sus.

Expanded text:
signa temperat atque regit. Quia in uno signa temperat atque regit. Quia in uno quolibet signo, idest sub quolibet signo, nam in ponitur pro sub, ut habetur in spera, stat per spatium unius mensis. Nam circa medium decembris intrat unum signum celeste, quod dicitur Capricornus; et tunc est solstitium hiemale. Sunt autem duo solstitia, scilicet hyemale et extivale. Et dicitur solstitium quasi solis statio, quia tunc sole stante crescunt dies vel noctes, ut ait beatus Ysidorus V libro Eth.. Et currit sol sub isto signo Capricornii usque ad decimum septimum ianuarii, et tunc intrat signum Aquarii. Completo vero uno mense, intrat signum Piscium; deinde Arietem, et tunc fit equinoctium vernale; deinde Taurum: deinde Geminos; deinde Cancrum, et tunc fit solstitium extivale; deinde Leonem; deinde Virginem; deinde Libram, et tunc fit equinoctium autunnale; deinde Scorpionem; deinde Sagittarium. Et de istis XII signis sub quibus uno anno sol peragrat cursum suum dantur versus:
Abbreviated transcription (Latin):
quplici anno ad annum solarem ꝗ est
modo nr̃a matia redeamus. Antius eĩ
pit supranĩm oriconta eleuan in prĩci¬
pio capricorm qu̾od quidẽ fic xuiii die
decẽbris. cum aut̃ sub aquano ipse soltẽ¬
pet ennes suos quod quidem signũ ĩtrat
bruma dissolubilis genert᷑ ⁊ quo tẽpo¬
re noctes ad dierum a dequatõem accedt̃.
quot fit .xuiii martii. tutic annus uiue¬
nilis siue uiuenculus appellat᷑ uel ꝗa
modicum tempus ht̃ uesq illo tpr̃e tẽ¬
rauirtute solis incipit renouan. Quia
mole tunc aꝑpent. ⁊ alia t̾renascentia in¬
apuint ⁊ pulsulare. Ideo ait.
Inquella parte delgiouanettanno. Et
dicitur annus aban ꝙ ẽ curcũ quia qua¬
si circulus uel anulus inse redit ⁊ reno¬
uat. Uñ apud egyptios añlicteras inuẽ¬
tas ꝑpietum ẜpentẽ caudam suã mordẽ¬
tem c⁊ inise recuriantẽ indicabat᷑.
Chelsole icrin sotto sa quanotempra.
quidem cimum ⁊ equos motu suo ꝑ xii.

Expanded text:
quiplici anno, ad annum solarem, qui est quiplici anno, ad annum solarem, qui est modo nostra materia, redeamus. Annus enim pit supra nostrum orizonta elevari in principio Capricornii, quod quidem fit XVIII die decembris; cum autem sub Aquario ipse sol temperet crines suos, quod quidem signum intrat bruma dissolubilis generatur, et quo tempore noctes ad dierum adequationem accedunt; quod fit XVIII martii. Tunc annus iuvenilis sive iuvenculus appellatur; vel quia modicum tempus habet, vel quia illo tempore terra virtute solis incipit renovari; quia viole tunc apparent, et alia terre nascentia incipiunt etiam pullulare. Ideo ait: «In quella parte del giovanett'anno». Et dicitur annus ab an quod est <circum>, quia quasi circulus vel anulus in se redit et renovatur. Unde apud Egyptios ante licteras inventas per pictum serpentem caudam suam mordentem et in se recurvantem indicabatur. che 'l sole i crin sotto l'Aquario tempra Squidem currum et equos motu suo per XII
Abbreviated transcription (Latin):
Asdit Ilus eint dũres stetit ułia iegno. Tagĩt
Imꝑio explebit. regnũq asede lauini
Transfert. ⁊ longam multa inmũet albã.
H iã tercentũ totos regnabit᷑ annos
Sente sub ectorea donee regina sac̾dos
Maite gͣuis geminã ꝑtud̾abit płia płẽ
Iñ lupe fulue mit̾tis teginine letus
Romtisus excipiee gentem. ⁊ mauortia ꝯdet
Mena romauosq suo de noĩe dicet
His gͦ nec metas roꝵ nectp̃ra pono
Imꝑrunsine fine dedi.
Istud̾ totum dictũ uirgilianum gm̃ illiꝰ
sententie posui.s. enginta mag̾nis uol¬
uendis mensib orbes.i. annos quos uo¬
cat magnos respectu anni lunanis. Et
bus planetis ad loca sue creationis quod
fit annis non pauciorib ꝯuingetis tui¬
guita ut ait magr᷑ in historiis scolastici.
¶Mundanus autem annꝰ ꝯpletur oibuᷤᷤ
stellio ad prima loca reu̾sis quod fiet de¬
mum post triginta sex milia annoruz
ut ait i demm̃agr̾.  ⁊uso ittiq de quin¬

Expanded text:
Additur Ilus erat, dum res stetit Ylia regno, TrigintAdditur Ilus erat, dum res stetit Ylia regno, Trigintio explebit, regnumque a sede Lavini Transfert, et longam multa vi muniet Albam. Hic iam ter centum totos regnabitur annos Gente sub Ectorea; donec regina sacerdos, Marte gravis geminam partu dabit Ylia prolem. Inde lupe fulve nutricis tegmine letus Romulus excipiet gentem, et Mavortia condet Menia, Romanosque suo de nomine dicet. His ergo nec metas rerum, nec tempora pono, Imperium sine fine dedi. Istud totum dictum Virgilianum gratia illius sententie posui, scilicet triginta magnis volvendis mensibus orbes, idest annos quos vocat magnos respectu anni lunaris. Et eversis omnibus planetis ad loca sue creationis, quod fit annis non paucioribus quingentis triginta, ut ait magister in historiis scolasticis. Mundanus autem annus completur omnibus stellis ad prima loca reversis, quod fiet demum post triginta sex milia annorum, ut ait idem magister. Viso itaque de quin
Abbreviated transcription (Latin):
tiã clanorẽ est sciendũ ꝙ qñ sol est min¬
fimo suo desconsu ita ꝙ descendere plus
non ualet tune gn̾antur brume siue
pruine magne ⁊ durature. Qͥa ꝓpter clõ¬
gationem solis dissolui uel li quefierix
iux possunt. Et tunc t̾m ꝓpter frigora sic
intensa omnino intracrabilis est. Uñ
uirgꝰ ingeorgicis.
Usq sub extremum brume ĩtractabił axẽ.
Cum u̾o sol incip̃ ascendere ⁊ t̾rani cale¬
facere generantur quidẽ brume ꝓpter fri¬
gus nocturnũ. S appropinquante calo¬
Non durature ꝯspec
ii. ⁊ ẽ principim nomi solio ⁊⁊ anni. Et
manos incip̃ nouus annus. Igitur an¬
nus solans ẜm institutionẽ numme põ¬
pilii.xii. menses ht̃. Et istum annũ .s. so¬
laren respectu anni lunans uocat uirgꝰ
maguumannum. Nã primo libro ene¬
ydorum ubiinducit Iouem quedã uenty¬
ra de ascanio ueneri reuelare. ait.
At puer ascaniꝰ cumue cogͣuiẽ Iulo

Expanded text:
tiam clariorem est sciendum quod quando sol est in intiam clariorem est sciendum quod quando sol est in infimo suo descensu, ita quod descendere plus non valet, tunc generantur brume sive pruine magne et durature, quia propter elongationem solis dissolvi vel liquefieri vix possunt. Et tunc terra propter frigora sic intensa omnino intractabilis est. Unde Virgilius in Georgicis: Usque sub extremum brume intractabilis axem. Cum vero sol incipit ascendere et terram calefacere, generantur quidem brume propter frigus nocturnum. Sed appropinquante caloNon durature conspeni, et est principium novi solis et anni. Et manos, incipit novus annus. Igitur annus solaris, secundum institutionem Numme Pompilii, XII menses habet. Et istum annum, scilicet solarem respectu anni lunaris, vocat Virgilius magnum annum. Nam primo libro Eneydorum, ubi inducit Iovem quedam ventura de Ascanio Veneri revelare, ait: At puer Ascanius cui nunc cognomen Iulo
Abbreviated transcription (Latin):
erat nouus annus auere in quo oĩa re¬
rum hanc mouet Iano ouidius qõẽm.
Et induẽ ipm Ianum ad quesita dare
responsum. Ouidius inquit Iano.
Dic age frigorib qr̃ nouus incip̃ annuᷤ.
Qͥ melins ꝑuer incipiendus erat
Diatune Nlorent tunc ẽ noua tpris etus
Et noua de grauido palmnte gẽma tumet
Et mõ formatis oꝑit frondib arbor
Pdit ⁊ in sũmuni seminis herba solum
Et tepidũ uolucres ꝯcẽtib aeru młcẽt.
Ludit ⁊ ĩpratis luxuriatq pecus
Tane blandisoles ignotaq ꝓdit yrũdo
Et luteũ celsa subtrabe figit opus
Tunc patitur cultus ager ⁊ renouat᷑ art᷑.
Hec anno nouitas iure uocanda fuit
Quesierã mltis nõ multis illemoratꝰ
Contulit inu̾sus sicsua u̾ba duos.
Bruma noui prima ẽ uet̾isq nouissiã sol
Prĩcipiũ capiunt pħeb ⁊ anius idem.
Hoc ẽ dicere ꝙ bruma ẽfinis ueteris ãni
⁊ principium noui. Ad cuius sinẽ euidẽ¬

Expanded text:
erat novus annus a vere, in quo omnia reerat novus annus a vere, in quo omnia rerum hanc movet Iano Ovidius questionem, et inducit ipsum Ianum ad quesita dare responsum. Ovidius inquit Iano: «Dic, age, frigoribus quare novus incipit annus, Qui melius puer incipiendus erat? Omnia tunc florent, tunc est nova temporis etas: Et nova de gravido palmite gemma tumet, Et modo formatis operitur frondibus arbor, Prodit et in summum seminis herba solum: Et tepidum volucres concentibus aera mulcent. Ludit et in pratis luxuriatque pecus. Tunc blandi soles, ignotaque prodit yrundo, Et luteum celsa sub trabe figit opus; Tunc patitur cultus ager et renovatur aratro. Hec anno novitas iure vocanda fuit». Quesieram multis: non multis ille moratus Contulit in versus sic sua verba duos: Bruma novi prima est, veterisque novissima solis Principium capiunt Phebus et annus idem. Hoc est dicere quod bruma est finis veteris anni et principium novi. Ad cuius sententie eviden
Abbreviated transcription (Latin):
Seu ꝙ ad usq decem nũo crescẽte uenit᷑
Principiũ spatiis summit᷑ iñ nouis
Iñ parens çentũ denos secreũ in orbes.
Romulus hastatos instituitq decẽ.
Redeo ad primũ.
Que sequit nũo turba notata funit
At nũma nec ianũ nec auitus p̃t̾it ũbra.
a sib antiqs p̃posuntq duos. Et sie pa¬
ter quo ⁊ qualiter annus aromulo ordi¬
natus ex decẽ lunarib ꝯsistebat. ¶Iudei
u̾o componũt annũ lunarem ex duodecĩ
lunationib ⁊⁊ qñ ex.xiii. qui ꝗdẽ annus
tunc dr̃ embolismalis. Undeysidꝰ.ui. libro
etħ. Embolismus ẽ annus qui.xiii. iñseᷤᷤ
lunares .i. ccelxxxiuii dies habere mõstra
ẽ. in quo spatio solꝑagit cursum suu.
Et incip̃atq finit iste cursus ut suꝑiu
dictum est .xi. uł .xii. die mensis decem¬
bris. Et ista est potissima cã quare a fri¬
gorib incipit nouus annus. Namut
temporis ratio demõstrabat incipienduᷤᷤ

Expanded text:
Seu quod adusque decem numero crescente venitur, Seu quod adusque decem numero crescente venitur, Principium spatiis summitur, inde novis. Inde parens centum denos secrevit in orbes Romulus, hastatos instituitque decem. Redeo ad primum: Que sequitur, numero turba notata fuit. At Numma nec Ianum nec avitas preterit umbras, Mensibus antiquis preposuitque duos. Et sic patet quomodo et qualiter annus a Romulo ordinatus ex decem lunaribus consistebat. Iudei vero componunt annum lunarem ex duodecim lunationibus et quandoque ex XIII, qui quidem annus tunc dicitur embolismalis. Unde Ysidorus, VI libro Eth.: Embolismus est annus qui XIII menses lunares, idest CCCLXXXIIII dies habere monstratest, in quo spatio sol peragit cursum suum. Et incipit atque finit iste cursus, ut superius dictum est, XI vel XII die mensis decembris. Et ista est potissima causa quare a frigoribus incipit novus annus. Nam ut temporis ratio demonstrabat, incipiendus
Abbreviated transcription (Latin):
.i. septimus amartio .i. ab imbre. quia
musti imbres inmartio ẽẽ solent. ¶Oe¬
tauum octobrem .i. octauum a martio.
¶Nonuminouembrem .i. nonumamar¬
tio. ¶ecimumu̾o decembrẽ .i. decimũ a
martio. ¶ Numma aũt qui romulo i¬
successit in regno eognitor celestium ui¬
dens celum.xii. signĩs moueri uoluit ã¬
num duodecimmẽsib designari. Unde
februo. uñ ouidius inlibro faustorũ scri-¬
bens ad augustum cesarem ait.
¶Tꝑ̃a digg̾et cum cõditor urbis ĩ anno
Constituit menses quinq bis ẽẽ suo
Scil anna magis ꝙ̃ syderaromule nora.
Curaq finitimos uinceremaior erat
Ptotidẽ m̃ses a fimere ꝯiugis uxor
Sustiner iniudia tristia signa domo. Etiͣ.
Enro aĩ indociles ⁊ ad ħuc rõe carẽtes
Msib egerunt lustra minora decẽ
Annus erat decimũ cũ luna receꝑat orbẽ
Hͥ nũs magno tunc inhonore fuit.
Seu qr tot digiti ꝑ quos nũare solemꝰ.
Seu qr bis quino femina inse pant

Expanded text:
idest septimus a martio, idest ab imbre, quia idest septimus a martio, idest ab imbre, quia multi imbres in martio esse solent. Octavum <octobrem>, idest octavum a martio. Nonum <novembrem>, idest nonum a martio. Decimum vero <decembrem>, idest decimum a martio. Numma autem, qui Romulo successit in regno, cognitor celestium, videns celum XII signis moveri, voluit annum duodecim mensibus designari. Unde Februo. Unde Ovidius in libro Faustorum, scribens ad Augustum Cesarem ait: Tempora diggeret cum conditor urbis, in anno Constituit menses quinque bis esse suo. Scilicet arma magis quam sydera, Romule, Noras, Curaque finitimos vincere maior erat. Per totidem menses a funere coniugis uxor Sustinet invidia tristia signa domo. Et infra: Ergo animi indociles et adhuc ratione carentes Mensibus egerunt lustra minora decem. Annus erat, decimum cum luna receperat orbem: Hic numerus magno tunc in honore fuit; Seu quia tot digiti, per quos numerare solemus, Seu quia bis quino femina mense parit,
Abbreviated transcription (Latin):
lans. ¶Magnus. ¶Et mundanus. ¶in¬
nus lurians ꝯstabat apudromãos an¬
tiquitys ex.x. limanb. Oñ annus ip̃o¬
rum decem menses solummodo conti¬
nebat. Romulus enĩ fundator urbis
annumin.x. menses diuisit. Et hune
numerum plimb decausis elegit ¶ ꝑ¬
ma causa fuit quia ꝯsidemuit ꝙ infãs
usque ad decem m̃ses ad ꝓdeundum de
matris utero aptuo ẽ. ¶ Secunda causa
itate recluditur infra domũ. ¶ Tertia cã
fuit quiaꝑ.x. digitos numerare solemꝰ.
siue quia usq ad .x. numcrando uenitũ.
⁊ ultra .x. numerus nõ ascendit. Et ꝓpt̾
hunc numerũ ip̃e romulus decies decẽ
senatores elegit. ¶ Primum aũt nĩse
marti deo belli cuius dicebatur filius i¬
ꝯsecruit. ¶ Secundum ueneri que ma¬
ter ip̃ius romuli fingitur apoetis. ¶E¬
tium senatorib ⁊ señib qui rempubli¬
eam ꝯsiliis gubernabant. Unde madiũ
dictus est. ¶Quartum iuuembus ꝗ
annis rempublicam defensabant. ¶

Expanded text:
laris, magnus, et mundanus. Anlaris, magnus, et mundanus. Annus lunaris constabat apud Romanos antiquitus ex X lunaribus; unde annus ipsorum decem menses solummodo continebat. Romulus enim fundator urbis annum in X menses divisit. Et hunc numerum pluribus de causis elegit: Prima causa fuit quia consideravit quod infans usque ad decem menses ad prodeundum de matris utero aptus est. Secunda causa itate recluditur infra domum. Tertia causa fuit quia per X digitos numerare solemus, sive quia usque ad X numerando venitur, et ultra X numerus non ascendit. Et propter hunc numerum ipse Romulus decies decem senatores elegit. Primum autem mensem Marti deo belli cuius dicebatur filius, consecravit. Secundum Veneri, que mater ipsius Romuli fingitur a poetis. Tertium senatoribus et senibus, qui rem publicam consiliis gubernabant; unde <madius> dictus est. Quartum iuvenibus, qui armis rem publicam defensabant. Quintum
Abbreviated transcription (Latin):
lancolicus intrat domum. Modico u̾o
tpre elapso iterum ad contemplandam
ternmegredicur. ⁊ uidens uirtute sol
pruami li quefactam reddita sibi spe
oues deducit adpascua. Exemplificat
gͥ autor ⁊ dicit ꝙ sicut tp̃re iuuemilis an
ii.i. amedio anuarii usq ad medium
februani uelcuca bruma que tenũ as¬
bedine sua uestit ꝯtristat pauꝑem ru¬
sticum ⁊ mendicum. sed postquam fue¬
nt li quefacta ipm̃ subito ꝯsolatur. sic
suus magr̾ ⁊ dux qñ osteridit sibi faciẽ
conturbatam ut habetur in precedenti
cantu. Ibi.
Appressol duca a granꝑassi sengi
turbatun ꝑoco dim nel sembiante. ip̃
subito ꝯtristauit.Sed cũ adminam sixti
pontis ex illa parte qua ad bulgiam sep¬
timan ꝑuenitur in silentio ꝑuenissent
⁊ ip̃m autorem respexisset statim detri¬
titia inletitiam est mutatus.
¶Quia u̾o deanno hie mentio feã est iõ
de cius institutione aliqua utiliter uide¬
amus. Annus enim quinquplex est.

Expanded text:
lancolicus intrat domum. Modico vero lancolicus intrat domum. Modico vero tempore elapso iterum ad contemplandam terram egreditur, et videns virtute solis pruinam liquefactam, reddita sibi spe, oves deducit ad pascua. Exemplificat igitur autor et dicit quod, sicut tempore iuvenilis anni, idest a medio ianuarii usque ad medium februarii vel circa, bruma que terram albedine sua vestit contristat pauperem rusticum et mendicum; sed postquam fuerit liquefacta ipsum subito consolatur; sic suus magister et dux quando ostendit sibi faciem conturbatam, ut habetur in precedenti cantu, ibi: Appresso 'l duca a gran passi sen gì, turbat'un poco d'ira nel sembiante; ipsum subito contristavit. Sed cum ad ruinam sexti pontis ex illa parte qua ad bulgiam septimam pervenitur in silentio pervenissent et ipsum autorem respexisset, statim de tristitia in letitiam est mutatus. Quia vero de anno hic mentio facta est, ideo de eius institutione aliqua utiliter videamus. Annus enim quinquiplex est:
Abbreviated transcription (Latin):
Aquella ꝑte delgiouanertanno.
Sol ẜ mastrologos uno anno pera¬
git cur sum suum. Et incipit iste
cursus .xi.uel. xiiͦ die mensis decembris
quo tempore dies incipiunt crescere et
noctes decrescere. Illo itaq tp̃r figuralit᷑
loquendo annus nascitur/ ⁊ sie crescẽs
iuuenis appellat᷑. Unde autor dicit. In
quella parte delgiouanettanno. hoc ẽ
quasi cdrcamedium Ianuarii. quo .s.
tempore iam ht̃ annus unum mensẽ.
⁊ tunc sol intrat signum aquarii. Srb
quo aquanio temperat .i. regit ennes.
hoc ẽ dirigit cur sum suum. Et quo ⁊̃ tẽ¬
pore iamincipiunt noctes a dequari die¬
b quia tẽpus tendit ad martium. ĩ quo
fit equinoctium unale.i. dies ⁊ noctes eq̃¬
li horaꝵ numero a dequant. Inisto ita¬
q tp̃re iuuenculi ann bruma siue prr¬
ginem representat. Iccidit aũt isto tẽ¬
pore ꝙ rusticus egenus ⁊ pauꝑ cui nẽcia
deficiunt aduiuendum tempestiue con¬
surgit ut ad pascendum eiciat oues su¬
as. Sz uidens albescere totam t̾ram me¬

Expanded text:
quella parte del giovanett'anno Sol, secundum astrologos, uno anno peragit cursum suum. Et incipit iste cursus XI vel XII die mensis decembris, quo tempore dies incipiunt crescere et noctes decrescere. Illo itaque tempore, figuraliter loquendo, annus nascitur et sic crescens <iuvenis> appellatur. Unde autor dicit: «In quella parte del giovanett'anno», hoc est quasi circa medium ianuarii, quo scilicet tempore iam habet annus unum mensem, et tunc sol intrat signum Aquarii, sub quo Aquario temperat, idest regit, crines; hoc est, dirigit cursum suum; et quo etiam tempore iam incipiunt noctes adequari diebus, quia tempus tendit ad martium, in quo fit equinoctium vernale, idest dies et noctes equali horarum numero adequantur. In isto itaque tempore iuvenculi anni bruma, sive pruginem representat. Accidit autem isto tempore quod rusticus egenus et pauper, cui necessaria deficiunt ad vivendum, tempestive consurgit ut ad pascendum eiciat oves suas. Sed videns albescere totam terram, me
Abbreviated transcription (Latin):
sis incendium nascuntur homines nigri
q̃ quidẽ t̾ra ethyopia nuncupat᷑. De qua
Iohes os aureum.
Ethyopũ t̾ras iam feruida tõruit estas.
Inhac ꝓiuncia regnauit illa sapiẽtissima
femina que ut ħetur int̾tio libro regum i
uenit ĩ Ierłi audire sãpiam salomonis.
Inista itaq ethyopia sunt anunalia mi¬
rabiliter uenenosa ac ⁊̃ monstruosa.
¶Supramare u̾o rbrum est deẜtũ.Sur.
ꝑ quod transienint filii israel subducaty
moysi . Inisto aũt deẜto abundant aialia
ẜpentiria. Exemplificat qͥ autor ⁊ dicit
ꝙ nec libia. nee ethyopia/ nec deẜtum ma¬
ns rubri tantam nustitudinẽ uenenatoꝵ
aĩalium riõ ꝓducunt quantã inista bul¬
gia modo uidit ¶facta qualicunq men¬
tione de illis tribus partib orbis que ẜ¬
pentib ⁊ noxiis aĩalibus plene sunt ad
illa saltin animalia q̃ hie gratia exẽplo¬
ꝵ autor adducit nr̃m calamum ꝯu̾tamꝰ.
Pouit ẽ hie antor quinq spes siue gen̾a

Expanded text:
lis incendium nascuntur homines nigri, lis incendium nascuntur homines nigri, que quidem terra Ethyopia nuncupatur. De qua Iohannes Os Aureum: thyopum terras iam fervida torruit estas. In hac provincia regnavit illa sapientissima femina que, ut habetur in tertio libro Regum, venit in Ierusalem audire sapientiam Salomonis. In ista itaque Ethyopia sunt animalia mirabiliter venenosa ac etiam monstruosa. Supra mare vero Rubrum est desertum Sur, per quod transierunt filii Israel sub ducatu Moysi. In isto autem deserto abundant animalia serpentina. Exemplificat igitur autor et dicit quod nec Libia, nec Ethyopia, nec desertum maris Rubri tantam multitudinem venenatorum animalium non producunt, quantam in ista bulgia modo vidit. Facta qualicunque mentione de illis tribus partibus orbis que serpentibus et noxiis animalibus plene sunt, ad illa saltim animalia que hic gratia exemplorum autor adducit nostrum calamum convertamus. Ponit enim hic autor quinque speties sive genera
Abbreviated transcription (Latin):
re que fuit filia a genoris ⁊ soror cadmni
uocabulum ẽ sortita de qua ysidorꝰ libro
ut oͣ. Europa fuit filia agenoris Regis
quam iupiter ab Affrica raptam cretam
aduexit ⁊ partẽ tertiam orbis ex cuiᷤᷤ no¬
mine appellauit. Iste aut a genor fuit
filius libie ex qua ⁊ libia .i. affriea fer¬
tur cognominata. Unde apparet ꝙ prixᷤᷤ
libia accepit nom̃ postea u̾o europa. ¶Li¬
bia c⁊ aquadammuliere ut iã dictum ẽ
nom̃ acecpit. Nã Epauus filius Iois
qui memphy inegypto condidit ex cassi.¬
ota uxore sua quandam filiam nomine
libiam ꝓcreauit. Que libia maffrica re¬
gnum possedit ex cuius noĩe illa tenn fuit
ꝙ sit aperta celo et soli.⁊ sine orrore fugõis.
Alii u̾o dicunt istam t̾nm affrcam appel¬
lan ab uno exposteris abrahe decethura
tet ꝑ lucanum ⁊ alios scnptores qui de
⁊ mista libia quedam puincia siue regnũ
subtorrida cona situm ubi ꝑꝑ nimiumso¬

Expanded text:
re, que fuit filia Agenoris et soror Cadmi, re, que fuit filia Agenoris et soror Cadmi, vocabulum est sortita, de qua Ysidorus, libro ut supra: Europa fuit filia Agenoris regis, quam Iupiter ab Affrica raptam Cretam advexit, et partem tertiam orbis ex eius nomine appellavit. Iste autem Agenor fuit filius Libie, ex qua et Libia, idest Affrica, fertur cognominata. Unde apparet quod prius Libia accepit nomen, postea vero Europa; Libia etiam a quadam muliere, ut iam dictum est, nomen accepit. Nam Epavus, filius Iovis, qui Memphym in Egypto condidit, ex Cassiota uxore sua quandam filiam nomine Libiam procreavit. Que Libia in Affrica regnum possedit, ex cuius nomine illa terra fuit quod sit aperta celo et soli, et sine orrore frigoris. Alii vero dicunt istam terram Affricam appellari ab uno ex posteris Abrahe de Cethura, tet per Lucanum et alios scriptores qui de Est etiam in ista Libia quedam provincia sive regnum sub torrida zona situm, ubi propter nimium so
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus Dantem quẽ loqui audio ⁊ ad loq̃lã
cognosco. istumpontem iã preterisses/ et
cẽs suꝑ alium poutẽ ne me agnoscere pos
oe rauolto ingui. Lictem plana est. usq
oue saguinge conloctaua nꝑa
⁊ poi mi fu la bolgia manifesta. Hic inci¬
pit autor de septima bulgia ꝑtinetare.
⁊ dicit ꝙ uidit in ea tantam multitudinẽ
ẜpentum ꝙ tres partes mundi que ẜpen¬
tibus plene ẽẽ dicuntur.s. libia. ethyo¬
pia ⁊ deẜtum quod supra mare rubrũ
ẽ tantam multitudinem noxioꝵ aĩali¬
um non ꝓducunt. S añ ꝙͣ ad ipã ani¬
libia ẽ una extribus partib̾us orbis que
alio nomine affrica mincupatur. Nam
mundus intres partes diuiditur ab anti
quidem noĩa a trib mulierib ꝓcessem̃t.
Asia eĩ ut xiiͦii. libro etħ seribit ysidorus
ex nomine cuiusdã muliens ẽ appellata
que apud antiquos impium tenuit ori¬
entis. ¶ Europa u̾o ab una aliamulie¬

Expanded text:
versus Dantem, quem loqui audio, et ad loquelam versus Dantem, quem loqui audio, et ad loquelam cognosco – istum pontem iam preterisses et esses super alium pontem, ne me agnoscere posses. Io era volto in giù. Lictera plana est, usque ove s'agiunge con l'octava ripa, et poi mi fu la bolgia manifesta. Hic incipit autor de septima bulgia pertractare, et dicit quod vidit in ea tantam multitudinem serpentum quod tres partes mundi que serpentibus plene esse dicuntur, scilicet Libia, Ethyopia, et desertum quod supra mare Rubrum est, tantam multitudinem noxiorum animalium non producunt. Sed antequam ad ipsa aniLibia est una ex tribus partibus orbis que alio nomine Affrica nuncupatur. Nam mundus in tres partes dividitur ab antiqquidem nomina a tribus mulieribus processerunt: Asia enim, ut XIIII libro Eth. scribit Ysidorus, ex nomine cuiusdam mulieris est appellata, que apud antiquos imperium tenuit orientis. Europa vero ab una alia mulie
Abbreviated transcription (Latin):
monte purgatorii ubi sunt altissiẽ scale
usq ad lune globum ꝑtingentes. Qͥb
omnib suꝑatis ascensunis erat ꝑ om̃s
speras ⁊celos usq ad illum qui ex nicħo
omnia ꝑduxit inesse.
¶Lõ basta dacostoro esserpartito.
Moraliter sic intelligi debet. Noneĩsuffic̃
ad salutem mala non facere nͥ hõ quantỹ
põt operetur ⁊ bonum. Et ideo ꝑsaliista
postquã dixit declina amalo sabĩxit ⁊
tanter adiungit intextu.
Setumintendi orfa si chetiuallia. Ille eͥ
tune bene incelligit id quod audit qñ il¬
lud openb satagĩt a dimplere. Incuiue
figuramox ait autor.¬
Leuanii allor mostrandomi fornto
mellio dilena .i. anelitu. qui qñ est fortis
ẽ animal ingorosum qñ u̾o debilis inui¬
gorosum. Lictera plana ẽ usq ibi.
Nonso che disse aueor che souraldosso .i. ca¬
cumen pontis. che narea quiui. Qi dicat.
Utinam tu. Loquebatur aut quedam aĩa

Expanded text:
monte Purgatorii, ubi sunt altissime scale monte Purgatorii, ubi sunt altissime scale usque ad lune globum pertingentes. Quibus omnibus superatis, ascensurus erat per omnes speras et celos usque ad illum qui ex nichilo omnia produxit in esse. non basta da costoro esser partito. Moraliter sic intelligi debet: non enim sufficit ad salutem mala non facere, nisi homo quantum potest operetur et bonum. Et ideo Psalmista, postquam dixit «declina a malo» subiunxit «et tanter adiungit in textu: «Se tu m'intendi, or fa' sì che ti vallia». Ille enim tunc bene intelligit id quod audit, quando illud operibus satagit adimplere. In cuius figura mox ait autorLeva'mi allor, mostrandomi fornito mellio di lena, idest anelitu, qui quando est fortis, est animal vigorosum; quando vero debilis, invigorosum. Lictera plana est usque ibi: Non so che disse, ancor che sovra 'l dosso, idest cacumen pontis, che varca quivi. Quasi dicat: Utinam tu – loquebatur autem quedam anima
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuicio utimur ita ꝙ caro dominẽt ⁊ aĩa
ancilletur tunc ininfimum ⁊ uilissimũ
statum labitur ip̃a hominis nobilissi¬
ma creatum.⁊ tune nõ fit udicium de
ea sicut de homine sed sicut de brutissiõ
qr omnia subieẽ pedib eius qñ corporis
nõẜuitio s imꝑio usus est. non intellex̃
.i. perdidit intellectum quo preemẽt oĩb
creaturis. Ideo sequitur ꝯparatus ẽ ium̃¬
tis insipientibus ⁊ similis factus est illi.
Et ꝑ hunc modum plato ⁊ ouidius posu¬
erunt transformationes aĩaꝵ nõ ꝙ una
aĩa in aliud corpus realit̾ transformet᷑
s ꝑ diu̾sa pec̃a que ꝯmittit diuersis aiali¬
buo simisatur. Unde boctius quãto libro
de consolatiõe. Euenit ut quemtransfõ¬
matum uitiis uideas/ hominẽ extimare
non possis.
¶Pui lunga scala cõuen che sisaglia.
Aere longam scalam dixit autorẽ uirgi¬
lius ascensurum qr tractaturus erat de

Expanded text:
servitio utimur, ita quod caro dominetur et anima servitio utimur, ita quod caro dominetur et anima ancilletur, tunc in infimum et vilissimum statum labitur ipsa hominis nobilissima creatura, et tunc non fit iudicium de ea sicut de homine, sed sicut de brutissimo aquia omnia subiecit pedibus eius quando corporis non servitio sed imperio usus est – non intellexit, idest perdidit intellectum, quo preeminet omnibus creaturis. Ideo sequitur: Comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illis. Et per hunc modum Plato et Ovidius posuerant transformationes animarum, non quod una anima in aliud corpus realiter transformetur, sed per diversa peccata que committit diversis animalibus similatur. Unde Boetius, quarto libro De Consolatione: «Evenit... ut quem transformatum vitiis videas, hominem extimare non possis». vv. 55-57 Più lunga scala conven che si saglia; Vere longam scalam dixit autorem Virgilius ascensurum, quia tractaturus erat de
Abbreviated transcription (Latin):
uulus. Cum aũt factuo sũ uir euacua¬
ui que erant pariuili. Ideo sequitur.
Che seggendo mꝑiuma.i. in otio. infa¬
ma non siuiene. Reua enim qr multi s̃
qui epycurcoꝵ sectam sectant᷑ ⁊ nõ
nisi delectabilia ⁊ carmsuauia a dipi¬
sci conant. Idcireo uirtutes que hõĩez
mortuum uiuere faciunt derelinquũt
inotio marrescentes. Quib mortuis
talia post mortemuestigia de se liquõt
qualia spuma maqua ⁊ fumus inae
tatem. conlanimo che uince ognibatta¬
glia. se colsuo grane corpo non saecascia.
.i. Non deieit semetip̃m. Quia eĩ oĩs nr̃a
uis siue oẽ nr̃mposse inaĩo ⁊ corpore sitỹ
ẽ ut ꝑsalustium supenus est ostensum.
aĩ animoso imꝑio quo deo similes sumꝰ
uires corporeas quas cũ bestiis participa¬
mus gubernare debemus. ⁊ talio gubẽ¬
natio siue ordinatus ꝓcessus regiminis
fac̃ hominem in omnibus triumphalit̾
trumphare. Si u̾o corꝑis imꝑio ⁊ animi

Expanded text:
vulus. Cum autem factus sum vir, evacuavulus. Cum autem factus sum vir, evacuavi que erant parvuli. Ideo sequitur: chè seggendo in piuma, idest in otio, in fama non si viene. Re vera enim, quia multi sunt qui ad Epycureorum sectam sectantur, et non nisi delectabilia et carni suavia adipisci conantur, idcirco virtutes que hominem mortuum vivere faciunt derelinquunt in otio marcescentes; quibus mortuis, talia post mortem vestigia de se linquunt, qualia spuma in aqua et fumus in aertatem, con l'animo che vince ogni battaglia, / se col suo grave corpo non s'accascia, idest non deicit semetipsum. Quia enim omnis nostra vis, sive omne nostrum posse, in animo et corpore situm est, ut per Salustium superius est ostensum. Animi animoso imperio, quo Deo similes sumus, vires corporeas quas cum bestiis participamus gubernare debemus; et talis gubernatio sive ordinatus processus regiminis facit hominem in omnibus triumphaliter triumphare. Si vero corporis imperio et animi