comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenientur : aut ab aliqua uic initate at tingentibus : Sed qñm multis modis res
similes rebus apparent : Non putemus esse prȩ scriptum. ut quod in aliquo
loco res aliqua per similitudinem significauerit : hoc eum semper significaro
caelorum mulieri quae abscondit fermentum intrib: mensuris farinȩ : donec
Sic enim aliud atq aliud res quaeque significant : ut aut contieria. aut tantũ¬
modo diuersa significent: contrteria scile&: cum alias in bono alias in malo
res eadem ꝑ similtudinem ponitur : sicut hoc est quod de fermento supite
diximus : tale est etiam quod leo significat xp̃m. ubidicitur. Vicit loo deribu
iuda : significat & diabolum : ubi scriptumest : Aduersarius uester diabolus
tã quã leo rugiens circũit quae rens queinde uor& : Serpens in bono est
as tuti ut serpentes : Inmalo autem : serpens euam seduxit astutia sua :

Expanded text:
venientur, aut ab aliqua vicinitate attingentibus. 35. Sed quoniam multis modis res venientur, aut ab aliqua vicinitate attingentibus. 35. Sed quoniam multis modis res similes rebus apparent, non putemus esse praescriptum ut quod in aliquo loco res aliqua per similitudinem significaverit, hoc eam semper significare coelorum mulieri quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae, donec fSic enim aliud atque aliud res quaeque significant, ut aut contraria, aut tantummodo diversa significent. Contraria scilicet, cum alias in bono, alias in malo res eadem per similitudinem ponitur, sicut hoc est quod de fermento supra diximus. Tale est etiam quod leo significat Christum, ubi dicitur, Vicit leo de tribu Juda ; significat et diabolum, ubi scriptum est, Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret . Ita serpens in bono est, Astuti ut serpentes ; in malo autem, Serpens Evam seduxit in astutia sua .
Abbreviated transcription (Latin):
ne quaquam recte factis suis iactare audeat & pro sua iustitia c&eros.
amquam peccatores contemnat : cum uideat tantorum uirorum &c uon¬
dis tempestates & flenda naufnegia: Ad hoc enim &iam peccita corum
hominum scripta sunt : ut a postolica illa sententia ubiq tremenda sic
qua ait : qua propter qui uide&ur stare : uideat ne cadat : Nulla enim fero
paigina est scõrum librorum : in qua nonson& quod dr̃ superbis resistii:
humilibus autem dat groctiam: Maxime itaq inuestigandume s  utrun
propria sit anfiguicta locutio quam intellegere conamur: Namr
compesto quod figuite tasit: ad hibitis reguls rerum quas in primo loro¬
digessimus: facile est eã uersare omnibus modis donec ꝑueniamus ad sententiam
ueritatis : prȩse rtm cumusus accesserit : pi&atis xercitatione roborcctus. Inuenimi
autem utrũ ꝓpria sit. an figunata locutio illa intuentes quae suproc dicta sunt:

Expanded text:
nequaquam recte factis suis jactare audeat, et prae sua justitia caeteros nequaquam recte factis suis jactare audeat, et prae sua justitia caeteros tanquam peccatores contemnat, cum videat tantorum virorum et cavendas tempestates, et flenda naufragia. Ad hoc enim etiam peccata illorum hominum scripta sunt, ut Apostolica illa sententia ubique tremenda sit, qua ait: Quapropter qui videtur stare, videat, ne cadat . Nulla enim fere pagina est sanctorum Librorum, in qua non sonet quod Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. propria sit, an figurata locutio, quam intelligere conamur. Nam comperto quod figurata sit, adhibitis regulis rerum quas in primo librodigessimus, facile est eam versare omnibus modis, donec perveniamus ad sententiam veritatis, praesertim cum usus accesserit pietatis exercitatione roboratus. Invenimus autem utrum propria sit, an figurata locutio, illa intuentes quae supra dicta sunt. C
Abbreviated transcription (Latin):
habuit : sed regnum is ta libido possedit : de quo scripturoc Nontacuit cul pans eũ
fusse amatoremmnuherum : cuius tamen initia. desiderio sapientiae Elagruentũ
Quam cum amore spirita adeptus ess& : amisit amore carnal Ergo¬
quain quam omnia uel pene omnia quae inueris testamenti libris gesta
continentur non solum proprie sed &um figuraete accipienda sint: tamen
&iam illa quae proprie lector acceperit si laudati sunt illi quiea fecerunt
sed ea tamen ab horrent a consududine bonorum qui post aduentum
dñ: diuina precepta custodiunt figurom ad intellegentiam referat:
factum uero ipsum ad mores nontransferat : Multa enim sunt quae
illo tempore officiose facta sunt : quae modo nisi libidinose fieri non
&si aliquam meis figunaẽ rerum futuierum animaduertere atq indigare
potuerit : rei tamen gestae propriaatem adhunc usum as sumat. ut se

Expanded text:
habuit, sed regnum ista libido possedit: de quo Scriptura non tacuit, culpans eum habuit, sed regnum ista libido possedit: de quo Scriptura non tacuit, culpans eum fuisse amatorem mulierum . Cujus tamen initia desiderio sapientiae flagraverant ; quam cum amore spirituali adeptus esset, amore carnalquanquam omnia vel pene omnia quae in Veteris Testamenti libris gesta continentur, non solum proprie, sed etiam figurate accipienda sint: tamen etiam illa quae proprie lector acceperit, si laudati sunt illi qui ea fecerunt, sed ea tamen abhorrent a consuetudine bonorum, qui post adventum Domini divina praecepta custodiunt; figuram ad intelligentiam referat, factum vero ipsum ad mores non transferat. Multa enim sunt quae illo tempore officiose facta sunt, quae modo nisi libidinose fieri non etsi aliquam in eis figuram rerum futurarum animadvertere atque indagare potuerit; rei tamen gestae proprietatem ad hunc usum assumat, ut se
Abbreviated transcription (Latin):
druplicari ouem pauperi : ut se nesciens condemnaret qui peccauerat
sciens: quod cum ei manifestatum esset & diuinitus denuntiata uindicta:
deuit paenitendo peccatum : sed tamen in hac similitudine : stu prum
tantum modo designatum est deoue uicini pauperis : Demarito autem
mulieris interempto hoc est deipso paupere qui unam ouem habebat
occiso. Non est persimilitudinem in terrogatus dauid: ut in solum ad¬
ulterium diceret sententiam damnationis suae : Ex quo intellegitur
quanta temperantia multas mulieres habuerit: quando deuna IN
qua excessit modum. a seipso puniri coactur est: sedinisto uiro imm¬
deratae huius libidinis Non permansio sed transitus fuit. Propte¬
rea &iam ab arguente proph&a ille iblicitur appetitus hos pes
uocatus est : Nonenundixit eum regisuo. sed hospiti suo uicini pauperis ouem
idepulandum exhibuisse : AAt uero ineius fiho salomone non quasi hospes transitũ

Expanded text:
druplicari ovem pauperi; ut se nesciens condemnaret, qui peccaverat druplicari ovem pauperi; ut se nesciens condemnaret, qui peccaverat sciens. Quod cum ei manifestatum esset, et divinitus denuntiata vindicta, diluit poenitendo peccatum . Sed tamen in hac similitudine stuprum tantummodo designatum est de ove vicini pauperis; de marito autem mulieris interempto, hoc est, de ipso paupere, qui unam habebat ovem, occiso, non est per similitudinem interrogatus David, ut in solum adulterium diceret sententiam damnationis suae. Ex quo intelligitur quanta temperantia multas mulieres habuerit, quando de una in qua excessit modum, a seipso puniri coactus est. Sed in isto viro immoderatae hujus libidinis non permansio, sed transitus fuit: propterea etiam ab arguente Propheta ille illicitus appetitus hospes vocatus est. Non enim dixit eum regi suo, sed hospiti suo vicini pauperis ovem ad epulandum exhibuisse. At vero in ejus filio Salomone, non quasi hospes transitum
Abbreviated transcription (Latin):
ceretur eum occidi prohibuerat : ut edomito seruaretur paenitendi locus:
& qui a non potuit Non orbitatem doluit in eius interitu: sed quia nouer
in quas poenas tamimpie adultera & parricidalis animaraperetur :
Namque alio prius filio qui in nocenserat proquo ae grotante a ffligebati
moriente laetus est ÷ & hoc maxime apparet : qua mod eratione ac temperar¬
tia illi uiri feminis utebantur : quod cum in unam ib licite irrius set rex
idem. aestu quodam aetatir & temporalium rerum prosperitatibus abrepa
cuius &iam maritum occidendum prȩceperat: Accusatus est per propheta
quicum ad eum uenisset conuincendum depeccato: Propa suit ei simili tu¬
dinem depaupere quihabebat ouem unam : cuiur iuicinur multas cum
haberet : ad aduentũ hospitis sui unicam potius uicini pauperir ouiculã
exhibuit epulandam: In quem commotus dauid occidi eum iussit & qua¬

Expanded text:
ceretur, eum occidi prohibuerat, ut edomito servaretur poenitendi locus: ceretur, eum occidi prohibuerat, ut edomito servaretur poenitendi locus: et quia non potuit, non orbitatem doluit in ejus interitu, sed noverat in quas poenas tam impie adultera et parricidalis anima raperetur. Namque alio prius filio qui innocens erat, pro quo aegrotante affligebatur, moriente laetatus est. 31. Ex hoc maxime apparet qua moderatione ac temperantia illi viri feminis utebantur, quod cum in unam illicite irruisset rex idem, aestu quodam aetatis et temporalium rerum prosperitatibus abreptus, cujus etiam maritum occidendum praeceperat; accusatus est per prophetam: qui cum ad eum venisset convincendum de peccato, proposuit ei similitudinem de paupere qui habebat ovem unam, cujus vicinus cum haberet multas, ad adventum hospitis sui unicam potius vicini sui pauperis oviculam exhibuit epulandam. In quem commotus David occidi eum jussit, et qua
Abbreviated transcription (Latin):
Nec contumeliarum aculeis penetrari. Et non exsealios metiantur:
bus in flatos fuirse Nec cum despicerentur elisos: Nee utraquippe tems¬
tatio defuit illis uiris: Nam & credentium celebrantur praeconio : & per¬
sequentium maledictis infamabantur: sicut ergo isti protempore utebantur
his omnibus & non corrum pebantur. Sic illiueteres usum feminarum ad
sui temporis conuenientiam referentes. Non patiebantur eam dominatio¬
nem libidinis : cui seruiunt qui ista non credunt : Et ideo istinullomo¬
do sese cohiberent ab in expiabili odiofiliorum : a quibur uel uxores uel con¬
cubinas suas attem tatas aut attrectatas esse cognoscerent: si eis
foste tale aliquid accidirset: Pex autem dauid cum hoc ab impio atque¬
immani filio passus esset : Non solum proicientem tolerauit. sed &iam
planxit extinetum: Nonenim carnali zelo irretitus tenebatur.
quem nullo modo iniuriae suae : sed peccata filii commouebant:Nam ideo siuin¬

Expanded text:
nec contumeliarum aculeis penetrari; et non ex se alios metiantur. nec contumeliarum aculeis penetrari; et non ex se alios metiantur. bus, inflatos fuisse; nec cum despicerentur, elisos. Neutra quippe tentatio defuit illis viris: nam et credentium celebrabantur praeconio, et persequentium maledictis infamabantur. Sicut ergo isti pro tempore utebantur his omnibus, et non corrumpebantur; sic illi veteres, usum feminarum ad sui temporis convenientiam referentes, non patiebantur eam dominationem libidinis, cui serviunt qui ista non credunt. 30. Et ideo isti sese nullo modo cohiberent ab inexpiabili odio filiorum, a quibus vel uxores vel concubinas suas attentatas, aut attrectatas esse cognoscerent, si eis forte tale aliquid accidisset. CAPUT immani filio passus esset, non solum ferocientem toleravit, sed etiam planxit exstinctum . Non enim carnali zelo irretitus tenebatur, quem nullo modo injuriae suae, sed peccata filii commovebant. Nam ideo, si vin
Abbreviated transcription (Latin):
nem pertinentem modum. sed &iam inhumaniorer in temperantiae
sordes in uirecunda omnino licentia seruilis cuiusdam libertatis
accumulant non credunt fieri potius se ut temperanter multi seminis anti¬
qui uterentur uiri. Nibil seruantes in uso illo Nisi congruum tempori
propagandae prolis officium. & quod ipsi laqueis libidinis obstrieti uel
in una non faciunt: Nullo modo in multis fieri posse arbi trantur: sed isti
pos sunt dicere Nehonor ari quidem atque laudari opostere uiros bonos &
scõs quia ipsicumhonorantur atque laud antur intumescunt superbia
tanto auidiores in anissimae gloriae Quanto eos frequentius atque
latius linguablandior uenti lauerit qua it aleues fiunt ut eos rumo¬
ris aura siue quae prospera siue quae aduersa existimatur in quas¬
lib& inuehat uoragines flagitiorum: Aut in facinorum &iam saxa collido
Videant ergo quam sibi arduum sit atque difficile. Nec laudis esca illici

Expanded text:
nem pertinentem modum, sed etiam inhumanioris intemperantiae nem pertinentem modum, sed etiam inhumanioris intemperantiae sordes inverecunda omnino licentia servilis cujusdam libertatis accumulant; non credunt fieri potuisse ut temperanter multis feminis antiqui uterentur viri, nihil servantes in usu illo nisi congruum tempori propagandae prolis officium; et quod ipsi laqueis libidinis obstricti, vel in una non faciunt, nullo modo in multis fieri posse arbitrantur. 29. Sed isti possunt dicere nec honorari quidem atque laudari oportere viros bonos et sanctos, quia ipsi cum honorantur atque laudantur, intumescunt superbia; tanto avidiores inanissimae gloriae, quanto eos frequentius atque latius lingua blandior ventilaverit; qua ita leves fiunt, ut eos rumoris aura, sive quae prospera, sive quae adversa existimatur, in quaslibet invehat voragines flagitiorum, aut in facinorum etiam saxa collidat. Videant ergo quam sibi arduum sit atque difficile nec laudis esca illici,
Abbreviated transcription (Latin):
gibus consuetudinem propterintem perantiam eorum: quam illi qui plu¬
res singuli cum haberent: sicut sapiens incibo & in potu non nisi salutem
corporis: si in concubito nonnisi procreationem filiorum intuentur:
Itaque si eos in hac uita inuenisset dñi aduentus. Cum iam non mittendi
sed collegendi lapides tempuresset. ¶statim seipsos castratrent prop¬
ter regnum cȩlorum: Non enim est in carendo difficultas. Nisi cum est
in habendo cupiditas: Nouerant quippe illi homines &iam in ipsir coniu¬
gibuiluxuriam esse abutendi in temperantiam.: Quod tobiae tertatur
oratio quando est copulatur uxori : Ait enim: benedictus es dñepatri
Benedicant te caeli : &omnis creatura. Tufecisti adam & dedisti illi
adiutorium euam : Et nunc dñe tuscis qnm non luxuriae causa acc¬
qui effrenata libidine uel permulta stupra difsluentes euagantur
uel in ipsa una coniuge Non solum excedunt ad liberorum procreatio¬

Expanded text:
ugibus consuetudinem propter intemperantiam eorum , quam illi qui pluugibus consuetudinem propter intemperantiam eorum , quam illi qui plures singuli cum haberent, sicut sapiens in cibo et potu nonnisi salutem corporis, sic in concubitu nonnisi procreationem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita invenisset Domini adventus, cum jam non mittendi, sed colligendi lapides tempus esset , statim seipsos castrarent propter regnum coelorum: non enim est in carendo difficultas, nisi cum est in habendo cupiditas. Noverant quippe illi homines etiam in ipsis conjugibus luxuriam esse abutendi intemperantiam: quod Tobiae testatur oratio, quando est copulatus uxori. Ait enim: Benedictus es, Domine DeBenedicant te coeli et omnis creatura tua. Tu fecisti Adam, et dedisti illi adjutorium Evam: et nunc, Domine, tu scis quoniam non luxuriae causa accqui effrenata libidine, vel per multa stupra diffluentes evagantur, vel in ipsa una conjuge, non solum excedunt ad liberorum procreatio
Abbreviated transcription (Latin):
Adistactia tempora quis putet in usum uitae porse transerri: quodxen
sominante cupi ditate &ipserum quo que script rarum quibur euertenda
est satellitium querente non faciet: Nec in tellegit miser Ad hanc utilitatem
la essesi posita: ut speibonae homines salubriter uideant &r cum uetudinẽ
uam aspernantur porsehabere usum bonum : & eam quam amplexaotuq
erse possedamnabilem : si & ibi caritas utentium & hic cupiditas attendatur
Namsimultis uxoribus caste uti quisquam protem porepotuit: Potesc
alius unalibi dinose: magis enim probo multarum fecunditate utentem
propter aliud quam unius carne fruentem propter ipsam: Ibi enim quȩ¬
tur utilitas temporum opostunitatibus congrua. hic satiatur cupiditas
temporalibur uoluptatibus implicata : Inseriores que gradus ad dm̃ sunt
quibur secundum ueniam concedit apostolus carnalem cum singulis coni¬

Expanded text:
ad ista etiam tempora quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi ad ista etiam tempora quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi dominante cupiditate, et ipsarum quoque Scripturarum, quibus evertenda est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser ad hanc utilitatem illa sic esse posita, ut spei bonae homines salubriter videant et consuetudinem quam aspernantur posse habere usum bonum, et eam quam amplexantur esse posse damnabilem, si et ibi charitas utentium, et hic cupiditas attendatur. 27. Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate utentem propter aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata: inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum singulis conj
Abbreviated transcription (Latin):
si caelibem amplexus est uitam & se castrauit propter regnum caelorum:
Quequid deuxore diligenda & regenda sc̃i libri precipiunt: Non proprie
sed trans late accipi oportere contendat: & quis quis statuit seruare innup¬
cam uir ginem suam : tamquam figuratam locutionem conecur interpre¬
tiri : Quadictum est Tradefiliam & grandeopus perseceris : Eritigitur
uam hoc obseruationibus intellegendarum scripturarum : ut sciamus alia
omnibus communiter precipi : alia singulis quibus que generibus personarũ:
ut non solum ad uniuersum statum ualecudinis: sed euam adsuam cuiusque
membri propriam in firmitatem medicina percineat : In suo quippe genere
urandum est quod ad melius genus non potest eregi: Item cauendum est¬
Nesorte quod inscripturis ueteribus pro illorum temporum conditione. & an¬
sinon figurate sed proprie intellegatur Non eit flagitium ueque facinus

Expanded text:
si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat; et quisquis statuit seruare innuptam uirginem suam, tamquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est: trade filiam, et grande opus perfeceris. erit igitur hoc etiam in obseruationibus intellegendarum scripturarum, ut sciamus alia omnibus «ommuaiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum, ut non solum ad uniuersum statum ualetudinis sed etiam ad suam cuiusque membri propriam infirmitatem medicina perueniat, in suo quippe genere curandum est quod ad melius genus non potest erigi. CCLXXI. ne forte quod in Scripturis veteribus pro illorum temporum conditione, etiamsi non figurate, sed proprie intelligatur, non est flagitium neque facinus,
Abbreviated transcription (Latin):
Vt intellegar carbonerignis esse urentes paenitentiae gemitur: qui hu
superbia sanatur eius quidolet se mnimicum fuirse hominera quo
eius miseriȩ subuenitur: Item eum ait dñs quiamat animam p¬
suam perdet eam : Non utilitatem uetare putandur est qua deb&
quisque conseruare animamsuam sed figurate dictum perdat
animam: id est perimat atque amittat usum eius quem nunc
habet. peruersum scilicet atque prȩposterum quo inclinatur temporalibus. ut
a cerna non querat : Scriptum est : Da miscri cordiam & ne suscipias peccatorẽ
posterior pars huiussententiae : uidecur uetarebeneficientiam: Ait enim:
Nesuscipias peccatorem: Intellegasergo figurate positum propeccato pec¬
catorem ut peccatum eius non suscipias:  Saepe autem accidit uit qui quis¬
in meliore gradu spiritalis uitae. uel est ud erse seputat: figurate dicta ere
arbi tretur quae in inferioribus gradibus precipiuntur : ut uerbi gratia

Expanded text:
ut intelligas carbones ignis esse urentes poenitentiae gemitus, quibus ut intelligas carbones ignis esse urentes poenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur ejus qui dolet se inimicum fuisse hominis, a quo ejus miseriae subvenitur. Item cum ait Dominus, Qui amat animam suam, perdet eam , non utilitatem vetare putandus est, qua debet quisque conservare animam suam; sed figurate dictum, perdat animam, id est, perimat atque amittat usum ejus, quem nunc habet, perversum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. Scriptum est: Da misericordi, et ne suscipias peccatorem . Posterior pars hujus sententiae videtur vetare beneficentiam; ait enim, Ne suscipias peccatorem: intelligas ergo figurate positum pro peccato peccatorem, ut peccatum ejus non suscipias. in meliore gradu spiritalis uitae uel est uel esse putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
cientiam iubens non est figurata : Si autem flagitium aut facinuru q u
iubere. Aut utilitatem & beneficientiam uetare figurata est : Nisi man¬
ducaueritis inquit carnem fili hominis & sangiunem biberitir uouha¬
bebitis uitam in uobis facinus uel flagitium uidetur iubere figura erg
ert precipienr parnoni dñi erse communicandum: & suauiter atque uti¬
ter recondendum in memoria: Quod pronobis caro eiur erucifixa & uiu¬
nerata sit: Aitscriptura Si esuerit in imicur tuur ciba illum: si nor :
potumdailli hoc nullo dubitante beneficientiam precepit: sed ouio
sequitur Hoc enim faciens carboner ignir congerir supercaput eiuir
MDali uolentiae facinus puter iuberi: Neigicur dubi tauerir figuratec¬
tum: & cumporsit dupliciter interpretari. Vnomodo ad nocendum
Altero ad prȩstandum ad beneficientiam tepotiur caritarr euocet:

Expanded text:
eficentiam jubens, non est figurata. Si autem flagitium aut facinus videtur eficentiam jubens, non est figurata. Si autem flagitium aut facinus videtur jubere, aut utilitatem aut beneficentiam vetare, figurata est. Nisi manducaveritis, inquit, carnem filii hominis, et sanguinem biberitis, non habebitis vitam in vobis . Facinus vel flagitium videtur jubere: figura est ergo, praecipiens passioni dominicae communicandum, et suaviter atque utiliter recondendum in memoria quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit. Ait Scriptura: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi. Hic nullo dubitante beneficentiam praecipit: sed quod sequitur, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus ; malevolentiae facinus putes juberi: ne igitur dubitaveris figurate dictum, et cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum; ad beneficentiam te potius charitas revocet,
Abbreviated transcription (Latin):
Non intellexerunt Nemulta commemorem : quod tibi fieri nonuis alii ne
feceris. Nullomodo porse ulla eorum gentili diuersitate uariari:
Quae sententia cum refertur addilectionem dĩ : Omnia flagitia moriun
tur : Cum ad proximi : omnia facinora : Nemo enim uult corrumpi habi¬
taculum suum : Non ergo debet corrumpere habitaculum di : seipsum scilic&
& uemo uult sibi quoquam noceri: Nec ipse igitur cui quam Nocuerit:
Sic euersa trrannide cupiditatis. Carita s regnat iustirsimis legibur dilecto ni
dĩi propaerdm̃ sui & proximi propterdm̃ seruabitur Ergo inlocudonibu n
figuratis regulahiuus modi : ut tamdiu uersecurdiligenti consideratione
quod legitur. Donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur:
Si autem hociam proprie sonat : Nulla putetur figurata locutio si prȩceptiu
locutio est. aut flagitium autfacinus uecans. aut utilitatem Aut hen¬

Expanded text:
Non intellexerunt, ne multa commemorem, Quod tibi fieri non vis, alii ne Non intellexerunt, ne multa commemorem, Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris , nullo modo posse ulla eorum gentili diversitate variari. Quae sentur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis dei propter deum, sui et proximi propter defiguratis regula huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus ue
Abbreviated transcription (Latin):
solemnium latitabat. flagitiosissima eruptione manifestat : ¶Quicquid autẽ .ci
imponitur uel officio suscipitur abonis & magnis hominibus : ad utilitatem
& beneficientiam referendum est : uel proprie sicut & nos debemus. uel &iam
al terius consuetudinis : nisi auctoritate reprimantur. flagitia putant :
nec possunt anim aduertere totam conuersationem suam. uel in coniugiis
uel in conuiuus uel inuestitu. Ceteroque humaiuictu. atque cultu : Aliir gen¬
tibus & aluis temporibus flagitiosum uideri : qua uariecate innumerabilium
consuetudinum Commotiquidam dormitanter. ut itadicam. quinequesomno
stultitiae sopiebantur. Nec inspͣientiae lucem poterant euigilarẽ put auerunt.
nullam esse iustitiam perse ipsam. sed unicuique genti consuetudinem suam
iustam uideri : quaecumsit diuersa omnibus gentibus. debeat autem in com¬
mut abilir manere iustitia : fieri manifestum Nullam us quam erseiustitiam :

Expanded text:
solemnium latitabat, flagitiosissima eruptione manifestat. CAPUT XIII.-- Continusolemnium latitabat, flagitiosissima eruptione manifestat. CAPUT XIII.-- Continuimponitur, vel officio suscipitur, a bonis et magnis hominibus ad utilitatem et beneficentiam referendum est; vel proprie, sicut et nos debemus, vel etiam alterius consuetudinis, nisi auctoritate reprimantur, flagitia putant; nec possunt animadvertere totam conversationem suam, vel in conjugiis, vel in conviviis, vel in vestitu, caeteroque humano victu atque cultu, aliis gentibus et aliis temporibus flagitiosam videri. Qua varietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormitantes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapientiae lucem poterant evigilare, putaverunt nullam esse justitiam per seipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam justam videri: quae cum sit diversa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere justitia, fieri manifestum nullam usquam esse justitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
plurimos honestum non erat : Non enim mulier eo est fecundior sed me¬
retricia potiur turpitudo est. uel quaestum. uelliberor uulgo quaerer
in huiuscemodi moribus quicquid illorum temporum sc̃i non libidi¬
nose faciebant. Quam uis ea facerent. quae hoc tempore Nisi per libi¬
dinẽ fieri non porsunt : Nonculpat scriptura: & quicquid ibi tale nar¬
ratur: Non solum bistorice acproprie sed &iam figurate ac proph&i¬
ce acceptum : inter pretandum est usque infinem illum caritatis. si ue
dĩ siue proximi. siue utriusque : Sicut enim talares & manicatas tum¬
cas habere apud romanos ueteres flagitium erat nunc autem
honesto loconatis cum tunicati sunt non eas habere flagitium eit: sic animad¬
uertendum est Inc&ero quoque usu rerum ab esse opostere libidinem.
quae non solum ipsa corum interquos uiuit consuetudine Nequiter ab utitur :
Ged &iam saepe fines eius egressa feditatem suam quae intraclaustramorum

Expanded text:
plurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecundior, sed meplurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecundior, sed meretricia potius turpitudo est, vel quaestum vel liberos vulgo quaerere. In hujuscemodi moribus quidquid illorum temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent quae hoc tempore nisi per libidinem fieri non possunt, non culpat Scriptura. Et quidquid ibi tale narratur, non solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac prophetice acceptum, interpretandum est usque in finem illum charitatis, sive Dei, sive proximi, sive utriusque. Sicut enim talares et manicatas tunicas habere apud Romanos veteres flagitium erat; nunc autem honesto loco natis, cum tunicati sunt, non eas habere flagitium est: sic animadvertendum est, in caetero quoque usu rerum abesse oportere libidinem, quae non solum ipsa eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; sed etiam saepe fines ejus egressa, foeditatem suam, quae inter claustra morum
Abbreviated transcription (Latin):
dum esse flagitium est : Quid igitur locis & temporibus & personis con¬
ueniat. Diligenter adtendendum est : Netemere flagitia reprehendamus:
Fieri enim potest : ut sine aliquo uitio cu pidiae ueluoracitatis. prietio¬
sissimo cibo sapiens utatur: Insipiens autem : fedirsima guilae flamma
in uilirsimum ardescat : & sanius quisque maluerit more dñi pisce uesci
quamlenticula more esau nepotis abraham : Aut hordeo more iumen¬
torum : Non enim propterea continentiores nobir sunt plerȩ que bes dȩ
quia uilioribus aluntur escis: Nam in omnibur huiuscemodi rebus
Non ex earum rerum natura quibus utimur : sed ex causa utendi & mo¬
do appetendi uel probandum ert uel improbandum quod facͥmus regno
Terreno ueteres iusti cadeste regnum imaginabantur & praenuntia¬
bant ÷ sufficiendae prolis Causa erat uxorum plurium simul uni uiro haben¬
darum inculpabilis consuetudo: Et ideou nam feminam maritos habere

Expanded text:
dum esse flagitium est. 19. Quid igitur locis et temporibus personisque condum esse flagitium est. 19. Quid igitur locis et temporibus personisque conveniat, diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprehendamus. Fieri enim potest ut sine aliquo vitio cupediae vel voracitatis, pretiosissimo cibo sapiens utatur; insipiens autem foedissima gulae flamma in vilissimum ardescat. Et sanus quisque maluerit more Domini pisce vesci , quam lenticula more Esau nepotis Abraham , aut hordeo more jumentorum. Non enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia vilioribus aluntur escis. Nam in omnibus hujuscemodi rebus, non ex earum rerum natura quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi vel probandum est, vel improbandum quod facimus. 20. Regno terreno veteres justi coeleste regnum imaginabantur, et praenuntiabant. Sufficiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo ; et ideo unam feminam maritos habere
Abbreviated transcription (Latin):
aut temperans. aut super stioss est: quisquis uero sic eis utitur ut metas
consuetudinis bonorum interquor uersatur excedat : aut aliquid signifi¬
cat. aut flagiosur est : in omnibur enim talibus : non usus rerum. sed libi¬
do utentis anculpa est : Neque ullo modo quisquam sobrius crediderit
dñi pedes ita unguento pra&ioso amuliere perfusos. ut luxdriosorum
& nequam hominum solet : quorum talia conuiuia decestamur : odor
enim bonus: fama bona est : quam quirquis bonaeuitae operibus habu¬
erit:dum uestigia xp̃i sequitur: quasi pedes eius praetionssimo od ore
perfundit : Ita quod in aliuis personis plerumque flagittum est : In
diuna uel in proph&ica persona. magnae cuiusdam rei signum
est Alia est quippeinperditis moribus : Aa IN osce proph&ae¬
uaticinatione coniunctio mere tricis: Necsi flagitiose in conuiuus temu¬
lentorum & lasciuorum Nudantur corpora : Propterea inbalneis Nu¬

Expanded text:
aut temperans aut superstitiosus est: quisquis vero sic eis utitur, ut metas aut temperans aut superstitiosus est: quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis in culpa est. Neque ullo modo quisquam sobrius crediderit, Domini pedes ita unguento pretioso a muliere perfusos , ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia convivia detestamur. Odor enim bonus, fama bona est, quam quisquis bonae vitae operibus habuerit, dum vestigia Christi sequitur, quasi pedes ejus pretiosissimo odore perfundit. Ita quod in aliis personis plerumque flagitium est, in divina vel prophetica persona magnae cujusdam rei signum est. Alia est quippe in perditis moribus, alia in Osee prophvaticinatione conjunctio meretricis : nec, si flagitiose in conviviis temulentorum et lascivorum nudantur corpora; propterea in balneis nu
Abbreviated transcription (Latin):
illa est o Pocutio : Qui autem ihũ xp̃i sunt : Carnem crucifixerunt cum par¬
sionibus & concupiscentus : Nisi quia & hic quaedam uerba translata trac¬
tantur : Sicuti est ira dĩ & crucifixerunt: sed non tam multa sunt uel
ita posita : ut obtegant sensum & allegoriam uel aenigma faciant : quam pro¬
prie si gilratam bocutionem uoco:.  Quod autem bieremiae dicitur. Ecce
constitui tehodie super gentes & regna. ut euellas & destruas & disperdas
& dirsipes : Non dubium quin figurata locutio tota sit: ad eum finem referen¬
da quem diximus: Quae autem quas. flagitiosa imperitis uidentur
siue tantum dicta siuł &iam facta sunt. Vel exdĩ persona ud ex hominiun
quorum nobis scitas commendatur : tota figurata sunt : quorum ad carita
tis pastum enucleanda secreta sunt: ¶¶ uisquis autemrebus praereun¬
tibus restrictius utitur quam sese habent᷑ mores eorum cum quibus uiuit :

Expanded text:
illa est aperta locutio: qui autem Iesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum pasilla est aperta locutio: qui autem Iesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis, nisi quia et hic quaedam uerba translata tractantur, sicuti est ira dei et crucifixerunt; sed non tam multa sunt uel ita posita, ut obtegant sensum et allegoriam uel aenigma faciant, quam proprie figuratam locutionem uoco. quod autem Hieremiae dicitur: ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut euellas et destruas et disperdas et dissipes, non dubium, quin figurata locutio tota sit ad eum finem referenda, quem diximus. Quae autem quasi flagitiosa imperitis uidentur, siue tantum dicta siue etiam facta sunt uel ex dei persona uel ei hominum, quorum nobis sanctitas commendatur, tota figurata sunt, quorum ad caritis pastum enucleanda secreta sunt. Quisquis autem rebus praetereuntibus restrictius utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quiequid ergo asperum & quasi saeuum factu dictuque in scĩs scripturis
leitur expersona dĩ uel scõrumꝰ cius : ad cupiditatis regnum destruendum
ual&: quod si perspicue sonat : Non est᷑ aliud referendum quasi figurate
ẽdictum sit: Sicuti est a postoli : Thesaurizar tibi iram indie irae & reut la¬
tionis iusti iudicudĩ : quired d& unicuique secundum opera sua.
His quidem qui secundum sustinentiam boni operis gloriam & honorem
& incorruptionem quacrentibus uitam a&ernam: His autem qui ex
contentione sunt & diffidunt ueritati. Credunt autem iniquitati:
ira & in dignatio. tribulatio & angustia . in omnem animam homi¬
mis operantis malum : iudaci primum & greci: Sed hoc ad eos
scum quibus cuestitur ipsa cupiditas qui eam uincere nolueruil:¬
actum indomitȩ cup.¬
Cum autem in homine cui dominabantur regna cupiditatis subuestuntur:

Expanded text:
Quidquid ergo asperum et quasi saeuum factu dictuque in sanctis scripturis Quidquid ergo asperum et quasi saeuum factu dictuque in sanctis scripturis legitur ex persona dei uel sanctorum eius, ad cupiditatis regnum destruendum ualet. quod si perspicue sonat, non est ad aliud referendum, quasi figurate dictum sit. sicuti est apostoli: thesaurizas tibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet . unicuique secundum opera sua: his quidem qui secundum sustinentiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus uitam aeternam; his autem qui ex contentione sunt et diffidunt ueritati, credunt autem iniquitati, ira et indignatio. tribulatio et angustia in omnem animam hominis cum quibus evertitur ipsa cupiditas, qui eam vincere nolueruautem in homine cucum autem in homine, cui dominabantur, regna cupiditatis subuertuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
& cupiditatem uincendam atque extinguendam ualent : Caritatem
uoco motum animi ad fruendum dõ propter ipsum: & se atque proximo
propter dm̃: Cupiditatem autem motum animi. ad fruendum se
& proximo & quo lib& corpore. Non propterdm̃: Quod autem agit
indomita cupiditas ad corrumpendum animum & corpursuum: fla¬
gitium uocatur: Quod autem agit ut alteri noceat facinus dicitur
& baec sunt duo genera omnium peccatorum: sed flagitia priora sunt:
quaecum ex inauerint animum & ad quandam egestatem perduxcrint
in facinora prosilitur quibus remo ueantur impedimenta flagitiorum
aut adiumenta quaerantur EItem quod agit caritas quo sibi prosit utlitis
est: Quod autem agit ut pro sit proximo beneficientia Nominatur: Et hic
praeredit utilitas: quia nemo potest ex eo quod nonhabet proderse alteri: N
Quanto autem magis regnum cupiditatis destruitur : Tanto caritatis aug&un

Expanded text:
et cupiditatem vincendam atque exstinguendam valent. 16. Charitatem et cupiditatem vincendam atque exstinguendam valent. 16. Charitatem voco motum animi ad fruendum Deo propter ipsum, et se atque proximo propter Deum: cupiditatem autem, motum animi ad fruendum se et proximo et quolibet corpore non propter Deum. Quod autem agit indomita cupiditas ad corrumpendum animum et corpus suum, flagitium vocatur: quod autem agit ut alteri noceat, facinus dicitur. Et haec sunt duo genera omnium peccatorum; sed flagitia priora sunt. Quae cum exinaniverint animum, et ad quamdam egestatem perduxerint, in facinora prosilitur, quo removeantur impedimenta flagitiorum, aut adjumenta quaerantur. Item quod agit charitas quo sibi prosit, utilitas est: quod autem agit ut prosit proximo, beneficentia nominatur. Et hic praecedit utilitas; quia nemquanto autem magis regnum cupiditatis destruitur, tanto caritatis augetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis aestimare peccata: fit plerum que ut quisque hominum
ea tantum culpanda arbitretur quae suaeregionis & temporis
homines uituperare atque damnare consuerunt: & ea tantum
probanda atque laudanda quae consuetudo eorum cum quibus
uiuit admittit: Eoque contingit : ut si quid scriptura uel praeceperit
quod abhorret a consuetudine audientium. uel quod non abhor¬
ret culpauerit : si animum eorum lam uerbi uinxit auctoritas:
figuratam locutionem putent : Non autem praecepit scriptura Nis
caritatem. Nec culpat nisi cupiditatem : Et eo modo informatmorci
hominum :Item si animum praeoccupauit alicuius erroris
opinio: quicquid aliteras seruerit scriptura : figuratum homines
arbitrantur : Non autem asserit nisi catholicam fidem: rebus
pra&eritis. & futuris : & praesentibus : pra&eritorum Narratio
est futurorum praenuntiatio: praesentium demonstratio:
sed omnia haec: ad eandem caritatem nutriendam atqueroborandã

Expanded text:
tudinis aestimare peccata, fit plerumque ut quisque hominum tudinis aestimare peccata, fit plerumque ut quisque hominum ea tantum culpanda arbitretur, quae suae regionis et temporis homines vituperare atque damnare consueverunt; et ea tantum probanda atque laudanda, quae consuetudo eorum cum quibus vivit, admittit: eoque contingit ut si quid Scriptura vel praeceperit quod abhorret a consuetudine audientium, vel quod non abhorret culpaverit, si animum eorum jam verbi vinxit auctoritas, figuratam locutionem putent. Non autem praecipit Scriptura nisi charitatem, nec culpat nisi cupiditatem; et eo modo informat mores hominum. Item si animum praeoccupavit alicujus erroris opinio, quidquid aliter asseruerit Scriptura, figuratum homines arbitrantur. Non autem asserit nisi catholicam fidem, rebus praeteritis, et futuris, et praesentibus. Praeteritorum narratio est, futurorum praenuntiatio, praesentium demonstratio: sed omnia haec ad eamdem charitatem nutriendam atque corroborandam,
Abbreviated transcription (Latin):
libus signis: quam in utiliter ea interpr &ando aiugo seruitu¬
tis eduẽam ceruicem laqueir erroris inserere : CHuic autẽ¬
obseruationi qua cauemus figuratam locutionem. Id est
translatam quasi propriam sequi: adiungenda &iam
illa est Nepropriam quasi figuratam uelimus accipere :
demonstrandus Est igitur prius modur inueniendae locutionis pro¬
priane anfigurata sit : Et iste omnimodus est : ut quicquid insermone
diuino Neque ad morum honestatem. Neque ad fidei ueritatem proprie
reserri potest: figuratum es se cognoscas : morum honestas ad diligendum
dm̃ & proximum fidei ueritas ad cognoscendum dm̃ & proximum pertinet
Spes autem sua cui que. est in conscientia propria : quem ad modum sesen¬
tit ad dilectionem dĩ & proximi cognitionem que proficere: De
quibus omnibur: primo libro dictum est: sed qnm̃ procliue est huma¬
num genus Non exmomento ipsiur libidinis. sed potius suae consue dñ¬

Expanded text:
libus signis, quam inutiliter ea interpretando, a jugo servitulibus signis, quam inutiliter ea interpretando, a jugo servitutis eductam cervicem laqueis erroris inserere. CAPUTobservationi qua cavemus figuratam locutionem, id est, translatam quasi propriam sequi; adjungenda etiam illa est, ne propriam quasi figuratam velimus accipere. Demonstrandus est igitur prius modus inveniendae locutionis, propriane an figurata sit. Et iste omnino modus est, ut quidquid in sermone divino neque ad morum honestatem, neque ad fidei veritatem proprie referri potest, figuratum esse cognoscas. Morum honestas ad diligendum Deum et proximum, fidei veritas ad cognoscendum Deum et proximum pertinet. Spes autem sua cuique est in conscientia propria, quemadmodum se sentit ad dilectionem Dei et proximi, cognitionemque proficere. De quibus omnibus primo libro dictum est. 15. Sed quoniam proclive est humanum genus non ex momentis ipsius libidinis, sed potius suae consue
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uero tempore : postea quam resurrectione dñi nostri inuxq¬
manifestissimum in dicium nostrae libertatis inluxit : Nec
eorum quidem signorum quaeiam intellegimus operatione graui
onerẽti sumus : Sed quaedam pauca pro multis eademque factu
facillima & intellectu augustissima & obseruatione castimma:
ipsedñs & apostolica tradidit disciplina: sicuti est baptismi sacra¬
mentum & celebratio corporis & sanguinis dñi : quae unus quis¬
que cum percipit. quo referantur imbutus agnoscit : Vt ea non
carnali seruitute. sed spiritali potius libertate ueneretur :
Vt autem litteram sequi & signa prorebus quae hir significantur
accipert. seruilis infirmitatis est : ita in utiliter signa interpre¬
tari maleuacantis erroris : Qui autem non intellegit quid
signific& signum & tamen signum esse intellegit : Nec ipse pre¬
mitur serui tute: melius est autem uel premi in cognitis sed uti¬

Expanded text:
Hoc vero tempore posteaquam resurrectione Domini nostri Hoc vero tempore posteaquam resurrectione Domini nostri manifestissimum indicium nostrae libertatis illuxit, nec eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus; sed quaedam pauca pro multis, eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina: sicuti est Baptismi sacramentum, et celebratio corporis et sanguinis Domini. Quae unusquisque cum percipit, quo referantur imbutus agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed spirituali potius libertate veneretur. Ut autem litteram sequi, et signa pro rebus quae iis significantur accipere, servilis infirmitatis est; ita inutiliter signa interpretari, male vagantis erroris est. Qui autem non intelligit quid significet signum, et tamen signum esse intelligit, nec ipse premitur servitute. Melius est autem vel premi incognitis, sed uti
Abbreviated transcription (Latin):
signa frustrauit Pemouit que omnia : ut a corruptione multitudinis
simulatorum deorum quam saepe acpropriȩ scriptura fornicationẽ
uocat. ad uniurdĩ cultum gentes conuerterentur : Nec sub ipsis lam
signis utilibur seruiturae : sed exercitaturae potius animum in eorũ
intellegentia spiritali : sub signo enim seruit : qui operatur aut uene
ra tur aliquam rem significantem : Nesciens quid significet̃ : qui uero
aut operatur aut ueneratur utile signum diuinitus institutum
Cuius uim significationem que intellegit : Non hoc ueneratur quod
uidetur & transit : Sed illud potius quo talia cuncta referenda sunt :¬
talis autem homo spiritalis & liber est &iam tempore seruitutis
quo carnalibur animis Nondum oportet signa illa reuelari¬
quorum iugo emandi sunt : tales autem spiritales erant patr¬
archae acproph&ae omnesque inpopulo istahel : perquor
nobis sc̃c sp̃s ipsa scripturarum & auxilia & solacia ministrauit

Expanded text:
signa frustravit, removitque omnia, ut a corruptione multitudinis signa frustravit, removitque omnia, ut a corruptione multitudinis simulacrorum deorum, quam saepe ac proprie Scriptura fornicationem vocat, ad unius Dei cultum gentes converterentur, nec sub ipsis jam signis utilibus serviturae, sed exercitaturae potius animum in eorum intelligentia spiritali. ratur aliquam rem significantem, nesciens quid significet: qui vero aut operatur, aut veneratur utile signum divinitus institutum, cujus vim significationemque intelligit, non hoc veneratur quod videtur et transit, sed illud potius quo talia cuncta referenda sunt Talis autem homo spiritualis et liber est, etiam tempore servitutis, quo carnalibus animis nondum oportet signa illa revelariquorum jugo edomandi sunt Tales autem spirituales erant Patriarchae ac Prophetae, omnesque in populo Israel per quos nobis Spiritus sanctus ipsa Scripturarum et auxilia et solatia ministravit.
Abbreviated transcription (Latin):
esse qui opera hominum deor putant: quam qui opera di:
Sednobis unus diligendur & colendus ds̃ p̃cipitur Quisecit
haec omnia : quorum illi simulacra uenerantur uel tamquam
deos: uel tamquam signa & imagines deorum : Siergo signum
utiliter insti tutum pro ipsa re sequi Cui significandae institutum
est. Carnalis est seruitus: Quanto magis in utilium rerum signa
instituta prorebus accipere : quae si retuleris ad ea ipsa quae
his significantur eis que colendis animum obligaueris: Nihil
ominus seruilicarnalique onere. atque uelamine non carebis:
Quam obrem: xp̃iana libertas eosquor inuenit subsignis utilibus
tamquam prope inuentus. Inter praetatis signis quibus subditieran:
eleuatos ad easres quarum illa signa sunt liberauit : Ex his. factae
sunt ecclesiae scõrum israhelitarum : Quos autem inuenit subsignis inuti¬
libus : Non solum seruilem operationemꝰ subtalibus signis. sed &iam ipsa

Expanded text:
esse, qui opera hominum deos putant, quam qui opera Dei; esse, qui opera hominum deos putant, quam qui opera Dei; sed nobis unus diligendus et colendus Deus praecipitur , qui fecit haec omnia, quorum illi simulacra venerantur, vel tanquam deos, vel tanquam signa et imagines deorum. Si ergo signum utiliter institutum pro ipsa re sequi, cui significandae institutum est, carnalis est servitus; quanto magis inutilium rerum signa instituta pro rebus accipere? Quae si retuleris ad ea ipsa quae his signiominus servili carnalique onere atque velamine non carebis. Quamobrem Christiana libertas eos quos invenit sub signis utilibus tanquam prope inventos interpretatis signis, quibus subditi erant, elevatos ad eas res quarum signa sunt liberavit. Ex his factae sunt ecclesiae sanctorum Israelitarum: quos autem invenit sub signis inutilibus, non solum servilem operationem sub talibus signis, sed etiam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse scriptum est : quia non tam prope inuenti erant. qui simula¬
quam signa interpri&ari conabantur : Acreaturam colendam
uenerandam que reserebant: Quid enim mihi prodest simula¬
crum uerbi gratia neptuni Non ipsum habendum dm̃ Sed eo
significari uniuersum mare. uel &iam omnes aquar. Ceteras. quae
fontibus proruunt: Sicut a quodam poeta illorum discribitur.
Sibene recolo. Itadicente: Tu neptune pater. Cui tampora cana cre¬
panti cincta salo resonant magnus cui perp&emento profluit ocea¬
nur & flumina crinibus errant : Haec siliqua intra dulce tectoriũ
sonantes lapillos quatit : Non est autem hominum. sed porcorum
cibus: Nouit quid dicam. qui euangelium nouit: Quidergomibi
prodest quod neptuni simulacrum ad illam significationem refertq
Nusi forde ut neutrum colam: Tam enim mihi statua quae libet:¬
quam mare uni uersum. Non est dr̃: Fatcor tamen altius demersos

Expanded text:
fecisse scriptum est, quia non tam prope invenit erant, qui simulafecisse scriptum est, quia non tam prope invenit erant, qui simulaquam signa interpretari conabantur, ad creaturam colendam venerandamque referebant. Quid enim mihi prodest simulacrum, verbi gratia, Neptuni non ipsum habendum Deum, sed eo significari universum mare, vel etiam omnes aquas caeteras, quae fontibus proruunt? sicut a quodam poeta illorum describitur, si bene recolo, ita dicente: Tu, Neptune pater, cui tempora cana crepanti Cincta salo resonant, magnus cui perpete mento Profluit oceanus, et flumina crinibus errant. Haec siliqua intra dulce tectorium sonantes lapillos quatita non est autem hominum, sed porcorum cibus. Novit quid dicam, qui Evangelium novit . Quid ergo mihi prodest quod Neptuni simulacrum ad illam significationem refertur, nisi forte ut neutrum colam? tam enim mihi statua quaelibet,quam mare universum, non est Deus. Fateor tamen altius demersos