comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necem. et tantum mͦ loqui
ualentem obscura usq ad
illud tempus illa uallis et
re et nomine clara uailis
efficeret᷑. diuine cuius dam
clantatis lumen. quasi de
sumino quodam apice uir¬
tutum diffundens indleuex¬
sa terrarum .S. extune a¬
pud uallem illam que pri¬
us dicebatur uallis abscintia
et amara. ceperunt monte ᷤ
stillare dulcedinẽ. que ua-¬
cua fuerat et sterilis aboĩ
bono cepit habundare spũ¬
ali frumento: ⁊ de rore ce¬
li et bñdictione tñ in tm̃
pinguescere. omia deserta
eius et multiplicata gente
magnificare letitiam: ut
inpletum mea iudeat᷑
est ad ciuitatem iherłm.
Ad huc inquit slicent ĩ au¬
tib tuis filii sterilitatis tue.
Angustus est locus fac locũ
utꝰ abitemus .&. dices ĩ cor¬
de tuo. Es genuit mͥ istos:
Ego steulis et non partuns
Et istos quis enutriuit:
Iam enĩ de locis angustion¬
bus. uallis illuis domꝰ clau¬
stralis habitationis. nõ sñ
diuinis quibdam reuelati.¬

Expanded text:
necem, et tantummodo loqui necem, et tantummodo loqui valentem, obscura usque ad illud tempus illa vallis, et re et nomine Clara-Vallis efficeretur, divinae cujusdam claritatis lumen, quasi de summo quodam apice virtutum diffundens in devexa terrarum. Et extunc apud vallem illam, quae prius dicebatur vallis Absinthialis et amara, coeperunt montes stillare dulcedinem. Quae vacua fuerat et sterilis ab omni bono, coepit abundare spirituali frumento, et de rore coeli et benedictione Dei in tantum pinguescere omnia deserta ejus, et multiplicata gente magnificare laetitiam, ut impletum in ea videatur est ad civitatem Jerusalem: Adhuc, inquit, dicent in auribus tuis filii sterilitatis tuae: Angustus est locus, fac locum ut habitemus. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego sterilis et non parturiens, et istos quis enutrivit? 62. Jam enim de locis angustioribus vallis illius, domus claustralis habitationis, non sine divinis quibusdam revelati
Abbreviated transcription (Latin):
culis: cepit ectam seu cõmu¬
nib eccł̃ie necessitatib. seu
cartate fr̃m. seu obectientia
maioꝵ ad remotas ꝑpotͣhi
regiones: paces desperatas
inter dissidentes eccl̃ias et
principes secłi reformare:
causas humano sensui et
cõsilio int̾minabiles auxili¬
o d̾i pacifice terminare: et
uirtute potius fiłi. quam
spu huiꝰ mundi de multis
huiuismoti ipossibilib pos¬
sibilia faciendo quasi montes
me uero intantũ enitescere
cepit in eo uirtus precticatio¬
nis.ut dura eciam corcla au¬
ditoꝵ sepe ad cõuersionem
emolliret: uix aliqñ uacuus
domum rediit. Postinodũ
uero feliciter proficiente et
usu sermonis. et exemplo cõ¬
uersationis: rete uerbi tlei
in manu piscatoris cłi tam
copiosas piscium rationali¬
um multitudines cepit cõilu¬
dere. ut cle singulis eius cap¬
turis nauituta domus illiꝰ
ĩpleri posse uideretur
Unde factum
ut in breui maiori mira cło
pre om̃ib que in hac uita
gessit miracłis ꝑ unum ho¬
minem languitlum et semi¬

Expanded text:
etiam seu communibus Ecclesiae necessitatibus, seu charitate fratrum, seu obedientia majorum, ad remotas pertrahi regiones, paces desperatas inter dissidentes ecclesias et principes saeculi reformare, causas humano sensui et consilio interminabiles, auxilio Dei pacifice terminare, et, virtute potius fidei quam spiritu hujus mundi, de multis hujusmodi impossibilibus possibilia faciendo, quasi montes ero in tantum in eo enitescere coepit virtus praedicationis, ut dura etiam corda auditorum ad conversionem emolliret, et vix aliquando vacuus domum rediret. Postmodum vero feliciter proficiente et usu sermonis, et exemplo conversationis, rete verbi Dei in manu piscatoris Dei tam copiosas piscium rationalium multitudines coepit concludere, ut de singulis ejus capturis navicula domus illius impleri posse videretur. Unde factum est ut in brevi majori miraculo prae omnibus quae in hac vita gessit miraculis, per unum hominem languidum et semi
Abbreviated transcription (Latin):
am suam liberius eis ac libe-¬
ralius cõmodans uerbum ui¬
te precticaret. Cumq et lun¬
guis aliqñ a monasterio pro
causis eccl̃ie cõmunib obedi¬
entia traheretur. et quoq
ueniret undetũq locuturꝰ
de deo silere nõ posset et ag̾e
que clei sunt non cessaret.
sic in breui apud homi nes
innotuit: ut eccl̃ia cl̃i tãutili
menbro in corpore suo reꝑto
uti al quodoq oportebat
non ddissimu laret. Sed et li¬
cet a primo flore meuntis
etatis fructib spuitus sẽꝑ
abũdauerit. ab hoc tam̃
tempore copiosius ei addi-¬
ta est. sicut aplł dicit. ma-¬
nifestatio spiritꝰ ad utilita¬
tem sermo scilicet fecunli-¬
or sapientie ac scientie cum
gr̃a prophetie oꝑationes.
uirtutum ac diuersarum
opitulationes sanitatum.
Quoꝵ quelam que terta uar¬
ratione lidici. qua fide a fi-¬
delib mͥ uiris asignata sũt.
eacdẽ et ip̃e legñtib¬
resigno.

Expanded text:
am suam liberius eis ac libeam suam liberius eis ac liberalius commodans, verbum vitae praedicaret. Cumque et longius aliquando a monasterio pro causis Ecclesiae communibus obedientia traheretur, et quocunque veniret, undecunque locuturus, de Deo silere non posset, et agere quae Dei sunt non cessaret, sic in brevi apud homines innotuit, ut Ecclesia Dei tam utili membro in corpore suo reperto uti ad quodcunque oportebat non dissimularet. Sed et licet a primo flore ineuntis aetatis, fructibus Spiritus semper abundaverit, ab hoc tamen tempore copiosius ei addita est, sicut Apostolus dicit, manifestatio Spiritus ad utilitatem ; sermo scilicet fecundior sapientiae ac scientiae cum gratia prophetiae, operationes virtutum, et diversarum opitulationes sanitatum. Quorum quaedam quae certa narratione didici, qua fide a fidelibus mihi viris assignata sunt, eadem et ipse legentibresigno.
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. ex matris sue cum
testimonio diuine reuelati¬
onis olim fuerat presignatꝰ.
Nec tunc tantũmͦ secl om̃i
tempore couersionis subiec¬
tionis et p̃lationis sue ipso
ordinante. quo et agente cõ¬
gruo ordine ad hoc institu¬
ebatur: et ignorans quil de
se fieret nõ solum monastico.
seil et om̃i eccłiastico oraini ĩ
hoc p̃parabatur. ¶. primũ
quidem cirra resuscitandũ
in monastico ordine. antiq̃
religionis feruore pͥmitias iu¬
uentutis sue dedicauit exem¬
plo et uerbo. in cõuentu fra¬
trum intra septa monasterii
ad hoc omni stucdio uacans.
Postmodum aũt cũ ad aliũ
uite et cõuersationis orainẽ
infirmitate corꝑis cogeretur.
et sicut cdictũ est necessitas ĩ¬
firmitatis. et ordo necessitatiᷤᷤ
a cõmuni eum cõuersatione
cõuentus plus solito seques¬
trarat. hec prima cepit esse
occasio. ut quasi hominibus
de scł̃o expositus quoꝵ iam ad
eum multitudo magna con-¬
fluebat. ipse eciam presenti-¬

Expanded text:
tum est, ex utero matris suae cum tum est, ex utero matris suae cum testimonio divinae revelationis olim fuerat praesignatus. Nec tunc tantummodo, sed omni tempore conversionis, et subjectionis, et praelationis suae, ipso ordinante quo et agente, congruo ordine ad hoc instituebatur; et ignorans quid de se fieret, non solum monastico, sed et omni ecclesiastico ordini in hoc praeparabatur. Et primum quidem circa resuscitandum in monastico Ordine antiquae religionis fervorem, primitias juventutis suae dedicavit, exemplo et verbo in conventu fratrum intra septa monasterii ad hoc omni studio vacans. Postmodum autem, cum ad alium vitae et conversationis ordinem infirmitate corporis cogeretur, et, sicut dictum est, necessitas infirmitatis, et ordo necessitatis a communi eum conversatione conventus plus solito sequestraret, haec prima coepit esse occasio ut, quasi hominibus de saeculo expositus, quorum jam ad eum multitudo magna confluebat, ipse etiam praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
ex gr̃a aliqua eciam laboriᷤᷤ
sui cõscientia cumulare.
Sel et uita eius que hõib
preponebatur imitancla
fiugalis cõtinentie exemplo
carere nõ debuit. In quo
seruus dĩ et si nimietate
forsitan exressit: piis certe
mentib non de nimieta¬
te. sel de feruore exemplũ
reliquit. Quid autẽ eum¬
in hoc nitimur excusare.
in quo ip̃e qui ueretur om¬
nia opera sua nõ cõfuncdit᷑
usq hocdie se accusare sacͥ¬
legii arguens semet ipsum.
qu̾od seruitu łi et fratrũ
abstulit corpus suum dũ
indiscreto feruore in becille
illud reclaid̾it ac pene inu¬
tile: Sed cõualuit de infir¬
mitate: et infirmus fortior
et potens factus est. Uirtꝰ
namq cłi uehementius ẽ
infirmitate eius refulgẽs.
extunc et usq hodie digni¬
orem quãcdam apud homi¬
nes ei efficit reuerentiam:
et in reuerentia auctorita¬
tem. et in auetoritate obecli¬
entiam. Iam tunc enun ad
tionis diuinitus aptabat᷑.
Ad quod sicut iam supͣ dic¬

Expanded text:
ex gratia, aliqua etiam laboris ex gratia, aliqua etiam laboris sui conscientia cumulare; sed et vita ejus, quae omnibus proponebatur imitanda, frugalis continentiae exemplo carere non debuit. In quo servus Dei, etsi nimietate forsitan excessit, piis certe mentibus non de nimietate, sed de fervore exemplum reliquit. Quid autem eum nitimur excusare, in quo ipse qui veretur omnia opera sua, non confunditur usque hodie se accusare, sacrilegii arguens semetipsum, quod servitio Dei et fratrum abstulerit corpus suum, dum indiscreto fervore imbecille illud 1080 reddiderit, ac pene inutile? Sed convaluit de infirmitate, et infirmus fortior et potens factus est. Virtus namque Dei vehementius in infirmitate ejus refulgens, extunc usque hodie digniorem quamdam apud homines ei efficit reverentiam, et in revenrentia auctoritatem, et in auctoritate obedientiam. 42. Jam tunc enim ad tionis divinitus aptabatur, ad quod, ut supra dic
Abbreviated transcription (Latin):
mortis rei iudicati fuerint
reminiscantur et cõu̾tant᷑
ad dñm: et fugiant ad eas
et saluentur meis. Qbue scil¬
mata eccłie non seclauit. T
non cõfunclit hereses. ¶uã
paceni inter lissidendes ec-¬
clesias et ppłos non restituit.
et hec quidem cõmunta sũt.
Ceterum que bona innume¬
ris hominib sigillatim pres¬
titit pro causa. pro ꝑsona.
ꝓ loco. ꝓ tempore: quis enu¬
meret. Porro si nimietas
in eo reprẽhenditur sc̃i fer¬
uoris. habet certe apudl pi¬
as mentes excessus iste re-¬
uerentiam suã: quicũq spi¬
apul honunes extusatio¬
nem. cũ uix aucleat quisqͣm
eum cõclẽpuare quem cleus
uistificat: tã multa tã sub¬
limia. cũ eo et ꝑ eum oꝑan¬
do. felix cui solum reputat᷑
a culpam: quod ceteu pre¬
sumere sibi solent ail głam.
fuerit autem bono iuue-¬
ni suspecta iuiuentus sua.
beatus quippe qui semper
est pauidus. Fuerit ei stu¬
dium tantam uirtutũ ple-¬
nitudinem quam habebat

Expanded text:
mortis rei judicati fuerint, mortis rei judicati fuerint, reminiscantur et convertantur ad Dominum, et confugiant ad eas, et salventur in eis? Quae schismata Ecclesiae non sedavit? quas non confudit haereses? quam pacem inter dissidentes ecclesias et populos non restituit? Et haec quidem communia sunt. Caeterum quae bona innumeris hominibus singillatim praestitit pro causa, pro persona, pro loco, pro tempore, quis enumeret? 41. Porro si nimietas in eo reprehenditur sancti fervoris, habet certe apud pias mentes excessus iste reverentiam suam; quia quicunque spiapud homines excusationem, cum vix audeat quisquam eum condemnare, quem Deus justificat, tam multa, tam sublimia cum eo et per eum operando. Felix cui solum reputatur ad culpam, quod caeteri praesumere sibi solent ad gloriam. Fuerit autem bono juveni suspecta juventus sua; beatus quippe qui semper est pavidus: fuerit ei studium tantam virtutum plenitudinem quam habebat
Abbreviated transcription (Latin):
quo dolemꝰ quidem et plã¬
gimꝰ infirmitatis eius tͥstẽ
effectum. S sc̃i desiderii.
et sp̃ualis feruoris affectũ
ueneram᷑. Quamquam nͨ
ĩfirmitatis eiꝰ affectus usq¬
quaq plangendus sit: et do¬
lenlus. Qui enim si uoluit
sapientia łi ꝑ infirma potiꝰ
hominis illius. tot tantaq
cõfundere fortia muncti hu¬
ius. Quid uero aliqñ pro qͣ.¬
libet infirmitate eius remã¬
sit infectum: quod ꝑ eum se-¬
cundũ datã grãm fieri oporte¬
ret: ¶ uis enim nr̃a etate
qͣntumuis rabusti corporis.
et accurate ualitudinis tan¬
ta aliqñ fecit. quanta iste fe¬
cit: et facit moribunlus et
languilus. ad honorem dei
et scẽ eccłie utilitatẽ. Quan¬
tum postea muerũ honu-¬
num uerbo et exemplo tr̃¬
it de scło. nõ solum ad cõu̾¬
siouem. s ad ꝑfectionẽ. Quã-¬
tas ex eis ꝑ totum xp̃ianum
orbem cõstituit domos seuci-¬
uitates refugii. ut quicũq pͦ¬
caueunt ad mortem. et etne

Expanded text:
quo dolemus quidem et planquo dolemus quidem et plangimus infirmitatis ejus tristem effectum; sed sancti desiderii et spiritualis fervoris affectum veneramur. Quanquam nec infirmitatis ejus effectus usquequaque plangendus sit et dolendus. Quid enim, si voluit sapientia Dei per infirma potius hominis illius tot tantaque confundere fortia mundi hujus? Quid vero aliquando pro qualibet infirmitate ejus remansit infectum, quod per eum secundum datam sibi gratiam fieri oporteret? Quis enim nostra aetate, quantumvis robusti corporis, et accuratae valetudinis, tanta aliquando fecit, quanta iste fecit, et facit moribundus et languidus, ad honorem Dei, et sanctae Ecclesiae utilitatem? Quantum postea numerum hominum verbo et exemplo traxit de saeculo non solum ad conversionem, sed ad perfectionem? Quantas ex eis per totum Christianum orbem constituit domos seu civitates refugii, ut quicunque peccaverint ad mortem, et aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
bant eum et cõueisatio¬
nem eiꝰ homines melici
et mirabantur: tantam¬
q uim eum in se ip̃o cau
one inferre nature. ac
si agnus ad aratrũ alli¬
gatus arare cogeretur.
Nam cum crebra illa
ex cormptione sto machi.
per os eiuis indigeste cͧ¬
ditatis eruptio aliis in¬
ciyeret esse molestior:. max.¬
ime autẽ in choro psal¬
lentium nõ tam̃ illico
collectas franum deseruit.
sed uirta locum stationis
sue procurato ac defosso
in terra receptaculo. dolo¬
ris illius sic aliqͣm diu pro¬
ut potuit. necessitatẽ illã
transegit. At uͥ ne hoc qu¬
dem permisit intolleranti¬
a rei. Tunc demũ collectas
deserere. et seorsũ secũ habi¬
tare cõpulsus est: nͥ quan¬
cõsolationis gr̃a. siue cdisci¬
pline daustralis. necessitate
cõuentui eum fratiũ aliqñ
oportebat interesse. et hec
fuit tustis illa necessitas q̃
pͥmo sc̃a illa fraternteis. scẽ
illiꝰ paternitatis iugi ꝯsorti¬
o care posse choacta est. In

Expanded text:
bant eum et conversatiobant eum et conversationem ejus homines medici, et mirabantur, tantamque vim eum in seipso caus inferre naturae, ac si agnus ad aratrum alligatus arare cogeretur. Nam cum crebra illa ex corruptione stomachi per os ejus indigestae cruditatis eruptio aliis inciperet esse molestior, maxime autem in choro psallentium, non tamen illico collectas fratrum deseruit; sed juxta locum stationis suae, procurato ac defosso in terra receptaculo, doloris illius sic aliquandiu, prout potuit, necessitatem illam transegit. At ubi ne hoc quidem permisit intolerantia rei, tunc demum 1248 collectas deserere, et seorsum secum habitare compulsus est, nisi quanconsolationis gratia, sive disciplinae claustralis necessitate, conventui eum fratrum aliquando oportebat interesse. 49. Et haec fuit tristis illa necessitas, qua primo sancta illa fraternitas sanctae illius paternitatis jugi consortio carere posse coacta est. In
Abbreviated transcription (Latin):
nulla reputans maiora.
moliebatur ad nõ parten
corpus suum uariis infir¬
mitatib ꝑ se attenuatum:
ieuiniis insuper et uigili¬
is sine intermissione attẽn
do. Mabat stans clie nottu¬
nua eius infirmata a ieiu-¬
nio. et pecles eius alabore
inflati corpus sustinere ñ
possunt. Multo tempore
et quamdiu ocultum esse
potuit tilicio ad carnum
usus est: ubi uerostiri ad¬
uertit cõtinuo illud abi-¬
ciens. ad cõmunia se cõu̾¬
tit. Cibus eius cũ pane
lac uel aqua decogtionis
leguminum. uel pultes¬
erant quales infantibus
fieri solent. Cetera uel eiꝰ
infirmitas non recipiebat:
uel parsimonie stuctio ip¬
se recusabat. uino si qͥcłe
utebatur raro et nimis
modico: cum magis aqͣm
et infirmitati sue. et appe¬
titui suppetere testaretur.
Sic auten affectus et cõ-¬
fectus a cõmuni fratrũ
labore. seu diurno seu noc¬
turno. uix se aliqñ pacie¬
batur esse extusatum:. seu
ab occupationib et labo¬
rib ministerii sui. uicle¬

Expanded text:
nulla reputans, majora nulla reputans, majora moliebatur ad non parcendcorpus suum variis infirmitatibus per se attenuatum, jejuniis insuper et vigiliis sine intermissione atterendo. 39. Orabat stans die noctunua ejus infirmata a jejunio, et pedes ejus 1079 a labore inflati, corpus sustinere non possent. Multo tempore, et quandiu occultum esse potuit, cilicio ad carnem usus est: ubi vero sciri advertit, continuo illud abjiciens, ad communia se convertit. Cibus ejus cum pane lac, vel aqua decoctionis leguminum, vel pultes, quales infantibus fieri solent. Caetera vel ejus infirmitas non recipiebat, vel parcimoniae studio ipse recusabat. Vino si quando utebatur, raro et nimis modico, cum magis aquam et infirmitati suae et appetitui competere testaretur. Sic autem affectus et confectus, a communi fratrum labore, seu diurno seu nocturno, vix se aliquando patiebatur esse excusatum, seu ab occupationibus et laboribus ministerii sui. Vide
Abbreviated transcription (Latin):
nube habitaret .W. utinã
post rudimenta prime etꝰ
nib postqũa dicticit aliqͣ¬
tenus. et tõsueuit homo
cũ hominib esse. et ĩtelli¬
gere super egenum et pau¬
perem. cõpaciendo infirmi¬
tatib hominum: utinam
se cura semetip̃m talem ex¬
buisset.qualem cura ceters
tam benignum. tam fliscͤ¬
tum. tam sollicitum. Sea
cõtinuo cum ab anime
illius obedientie uintulo
solutus. et sui iuris effectꝰ.
uelut arcus distentus ad
pristinum rigorem: et sic̃
torrens detentus et climis¬
sus ad prioris curius cõsu¬
etucliem: reuersus est qͣsi
repetens a semet ipso penas
dampna laboris intermis¬
si.uicleres hominem mbe¬
cillem acdhuc et langui-¬
tlum. conari et aggredi
quetũq uellet minus cõ-¬
siderare quid posset:solli¬
citum pro om̃ib. cirra se ip¬
sum negligentem omnib.
In omnib aliis obectien¬
tissimum:s de se ipso uir
aliquando seu caritati.
seu potestati obecdientem.
Semper enim priora sua

Expanded text:
nube habitaret. Et utinam nube habitaret. Et utinam post rudimenta primae postquam didicit aliquatenus et consuevit homo cum hominibus esse, et intelligere super egenum et pauperem, compatiendo infirmitatibus hominum; utinam se circa semetipsum talem exhibuiset qualem erga caeteros, tam benignum, tam discretum, tam sollicitum! Sed continuo, cum ab annuae illius obedientiae vinculo solutus, et sui juris effectus est, velut arcus distentus ad pristinum rigorem, et sicut torrens detentus et dimissus, ad prioris cursus consuetudinem reversus est, quasi repetens a semetipso poenas damna laboris intermissi. Videres hominem imbecillem et languidum conari et aggredi quaecunque vellet, minus considerare quid posset; sollicitum pro omnibus, circa seipsum negligentem; omnibus in omnibus aliis obedientissimum, sed de seipso vix aliquando seu charitati, seu potestati obedientem. Semper enim priora sua
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo in clesertis locis tũ¬
es uitam heremiticam au¬
centib. quomͦ cum aliqñ
ad horam refectionis uen-¬
tum esset amaritudo q̃dã
mortis. in olla decogtiõnis
eorum inuentaꝙ uirtutem
łi et ministeruim propħe.
ꝑ infusionem farinule aul¬
corata est. olla inquit illa ꝓ.¬
phica. olla ur̃a est: nil inse
nisi amaritutinem habẽs.
farina uero amarituciinẽ
in culcedinem cõuertens
Gr̃a cłi operans est in nobiᷤ.
Sumite gͦ securi et cũ grã¬
rum actione: quod cũ natu.¬
raliter minus aptum fue-¬
rit usibus humanis. ad
hoc ꝑ grãm cłi uestris est
usib aptum ut utamini
et comedatis. In quo si in¬
obetlientes et increctuli ꝑ¬
manetis. resistitis spiritui
sancto et gratie eius ingra¬
re illo sub abbate bernardo
et magisterio eius. in claris¬
sima et kñia ualle illa spi¬
ritualium scolastudiorum.
hic feruor regularis ttiscipli.¬
ne: omia eo faciente et ordi¬
nante.et tabernaculum¬
exemplar quol ei in mõte

Expanded text:
cum eo in desertis locicum eo in desertis locis vitam eremiticam ducentibus, quomodo, cum aliquando ad horam refectionis ventum esset, amaritudo quaedam mortis in olla decoctionis eorum inventa, per virtutem Dei et ministerium prophetae, per infusionem farinulae dulcorata est: « Olla, » inquit, « illa prophetica, olla vestra est, nil in se nisi amaritudinem habens: farina vero amaritudinem in dulcedinem convertens, gratia Dei operans est in vobis. Sumite ergo securi, et cum gratiarum actione, quod cum naturaliter minus aptum fuerit usibus humanis, ad hoc per gratiam Dei vestris est usibus aptatum, ut utamini et comedatis. In quo si inobedientes et increduli permanetis, resistitis Spiritui sancto, et gratiae ejus ingrare illo sub abbate Bernardo et magisterio ejus in clarissima et charissima valle illa spiritualium schola studiorum, hic fervor regularis disciplinae, omnia Deo faciente et ordinante, et tabernaculumexemplar quod ei superius
Abbreviated transcription (Latin):
bant quasi remotiorem a
carne sp̃m propinquiorẽ.
Persuasum quippe haben¬
tes. et quasi cũ testimonio
cõscientie sue memorie fule¬
liter cõmenclatum. inimi¬
cam esse anime omnem
delectationem caruis qͥcquid
carnem cũ qualibet delec¬
tatione nuttire uideretur
fugiendum arbitrabant᷑.
Quasi enim per aliam ui¬
am reluci sẽ putabant
in regionem siram. cũ pre
culcedine amoris interi¬
oris amara quippe et clul¬
tia delectabiliter elendo.
delectabiliꝰ sibi uiuere ui
derentur in heremo:quã
prius uirissent in seculo.
Cumq in hoc suspectani
aliquatenus haberent
sp̃ualis patis cotitianã
correptionem.quasi carni
res delata est. Suꝑ quo uir
ille potens in uerbo. sermõ¬
nem ad eos aggressus ad
eum finem ꝑcluxit. ut om¬
nem hominem quiꝯq: do¬
na lei recusauerit. propt̾
grãm ci inimicum esse
gre ałiͣ et spintui sc̃o resiste¬
re pronuntiarẽt. Adduc¬
ta siquilem historia de he-¬
liseo proph̃a. et filus ꝓphaꝵ.

Expanded text:
bant quasi remotiorem a bant quasi remotiorem a carne, spiritui propinquiorem. Persuasum quippe habentes, et quasi cum testimonio conscientiae suae memoriae fideliter commendatum, inimicam esse animae omnem delectationem carnis, quidquid carnem cum qualibet delectatione nutrire videretur, fugiendum arbitrabantur. Quasi enim per aliam viam reduci se putabant in regionem suam, cum prae dulcedine amoris interioris, amara aeque ac dulcia delectabiliter edendo, delectabilius vivere sibi viderentur in eremo quam prius vixissent in saeculo. 37. Cumque in hoc suspectam aliquatenus haberent spiritualis Patris quotidianam correptionem, quasi carni res delata est. Super quo vir ille potens in verbo, sermonem ad eos aggressus ad eum finem perduxit, ut omnem hominem, quicunque dona Dei recusaverit propter gratiam Dei, inimicum esse gratiae Dei, et Spiritui sancto resistere pronuntiaret. Adducta siquidem historia de Eliseo propheta, et filiis Prophetarum
Abbreviated transcription (Latin):
sic ibi unitate spiritus et re-¬
gularis lege silentii in mul¬
tituline hominum oraina¬
ta: solitudine torais sui sin¬
gulis ordo ipse defendebat.
tantium persimilis erat
Panis non tam furfureus
quam terreus uidebatur.
duis fratrum laborib uix
de terra deserti illius sterili
ꝓductus est: cetera quoq ci¬
baria queq̃ uix erant. aliqͥd
saporis habentia preter quẽ
fames seu amor cłi faciebat.
S et ipsum nouitii feruoriᷤ
simplicitas tollebat: cũ qͣsi
uenẽnum arbitiantes qͥ q̃o
comeclentem utrumq deles¬
taret:recusarent clona clei
propter grãm quam ineis
sentiebant. Cum enim cir¬
ca omne genus carnalis
tolerantie. cum adiutorio
gr̃e cłi studium spiritualis
patris in eis hoc effecisset.
ut plurima que homini ꝯ-
prius uidebantur. iam nõ
solum cõstanter ꝑagerent
et sine murmuratione.sed
et cum ingenti delectatio¬
ne. ipsa delectatio aliam ĩ
murmurationem: eo peri¬
culosiorem quo eam estima¬

Expanded text:
sic ibi unitate spiritus, et resic ibi unitate spiritus, et regularis lege silentii, in multitudine hominum ordinata, solitudinem cordis sui singulis ordo ipse defendebat. tantium persimilis erat. Panis non tam furfureus quam terreus videbatur, duris fratrum laboribus vix de terra deserti illius sterili productus: caetera quoque cibaria quaeque vix erant aliquid saporis habentia, praeter quam quod fames seu amor Dei faciebat. Sed et ipsum novitii fervoris simplicitas sibi tollebat, cum, quasi venenum arbitrantes quidquid comedentem utcunque delectaret, recusarent dona Dei propter gratiam quam in eis sentiebant. Cum enim circa omne genus carnalis 1078 tolerantiae, cum adjutorio gratiae Dei, studium spiritualis Patris hoc in eis effecisset ut plurima, quae homini in prius videbantur, jam non solum constanter peragerent et sine murmuratione, sed etiam cum ingenti delectatione: ipsa delectatio aliam in murmurationem, eo periculosiorem, quo eam aestima
Abbreviated transcription (Latin):
die noctis silentium. a super¬
uemientibus inueniebatur
preter laborũ sonitus. uel
si fratres in laustib cłi occu¬
parentur. Porro silentii ip¬
sius ordo etͣ fama. tantam
eciam apud scłares homineᷤ
suꝑuenientes sui faciebant
reuerentiam: ũt et ipsi nõ
dicam praua uel ociosa. sed
aliquid etiam quod ad rem
attineret ibi loqui uererẽtur.
Loci uero ipsius solitudo in¬
ter opaca silluarum. et uiti¬
norum hĩc inle montium
angustias in quo serui lei
latẽbant: speluncam illam
sc̃ĩ benedicti patris nostri qͦdã¬
mͦ representabat. in qua a¬
liquando a pastorib imĩẽtꝰ
est: ut cuius imitabantur
uitam habitationis. eciam
euis ac solitudinis formã
aliquam habere uiderent᷑.
Omnes quippe etiam ĩ mul-¬
titudine solitarii ibi erant.
Naueͤm namq illam ple¬
ordinis ratione caritas orcli¬
nata singuiis solitariam fa¬
ciebat. quia sicut unus ho¬
mo inorstinatus eciam cum
solus est ipse sibi turba est:

Expanded text:
diae noctis silentium a superdiae noctis silentium a supervenientibus inveniebatur, praeter laborum sonitus, vel si fratres in laudibus Dei occuparentur. Porro silentii ipsius ordo et fama tantam etiam apud saeculares homines supervenientes sui faciebat reverentiam, ut et ipsi, non dicam prava vel otiosa, sed aliquid etiam quod ad rem non attineret, ibi loqui vererentur. Loci vero ipsius solitudo inter opaca silvarum, et vicinorum hinc inde montium angustias, in quo servi Dei latebant, speluncam illam sancti Benedicti patris nostri quodammodo repraesentabat, in qua aliquando a pastoribus inventus est: ut cujus imitabantur vitam, habitationem ejus ac solitudinis formam aliquam habere viderentur. Omnes quippe etiam in multitudine solitarii ibi erant. Vallem namque illam pleordinis ratione charitas ordinata singulis solitariam faciebat; quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipse sibi turba est;
Abbreviated transcription (Latin):
ne suo: in labore et erump¬
nis. in fame et siti in frigo¬
re et nucditate. in ꝑsecuti¬
onib et cõtumelius et an¬
gustiis multis. p̃parantes
clareualli eam qua hoclie
habet su fficientiam et pa¬
cem. Neq enim se tam sibi
quam xp̃o. et fratrib inibi
deo seruituris. uiuere esti¬
mantes: pro nichilo habe¬
bant quicquil sibi deesset ⁊
cdum relinquerent post se
quod illis sufficeret. et ad sb̾-¬
sidium necessitatis: ẽt ad an-¬
quam cõscientiam uolonta-¬
rie pro xp̃o pauꝑtatis. pͥrima¬
q facie ab introeuntib cla¬
ram uallem per desensum
montis. deus in clomib eius
cognoscebatur: cũ in simpli-¬
citate et humilitate eclifici¬
orum. simplicitatem et hu¬
militatem in habitantium
paupeium: xp̃i uallis muta
loqueretur. Deniq in ualle
illa plena hominib. in qͣ
nemini ociosum esse licebat:
om̃ib laborantib et singu¬
lis cura iniuncta occupa-¬
tis occupatis. mestia die me-¬

Expanded text:
ne suo, in labore et aerumne suo, in labore et aerumna, in fame et siti, in frigore et nuditate, in persecutionibus, et contumeliis, et angustiis multis; praeparantes Clarae-Valli eam quam hodie habet sufficientiam et pacem. Neque enim se tam sibi quam Christo et fratribus inibi Deo servituris vivere aestimantes, pro nihilo habebant quidquid sibi deesset: dum relinquerent post se quod illis sufficeret et ad subsidium necessitatis, et ad aliquam conscientiam voluntariae pro Christo paupertatis. Primaque facie ab introeuntibus Claram-Vallem per descensum montis. Deus in domibus ejus cognoscebatur, cum in simplicitate et humilitate aedificiorum simplicitatem et humilitatem inhabitantium pauperum Christi vallis muta loqueretur. Denique in valle illa plena hominum, in qua nemini otiosum esse licebat, omnibus laborantibus, et singulis circa injuncta occupatis, media die me
Abbreviated transcription (Latin):
diens. cellam quoq inqira
lacebat egreftitur: et prose.¬
quitur abeuntes. haut pro¬
cul aberat locus ailhuc den¬
sus spinarũ ueprium q fru¬
tectis abunclans seil nũc
longe mutatus ab illo. Su¬
per hunc aliquainliu sta¬
bant. ueluil alternantes
chori hic inde cispositi:
et uir sẽs auiliebat et fle¬
lectabatur. C uius tamen
uisioiis non prius agnouit.
quam trauslatis post anqͦt
annos eflificiis monasterii
eodem in loco positum dra-¬
torium terneret ubi uoces
illas auclisset. Mansi aũt
inlignus ego cum eo paucl
dieb. quocũq oculos uerte¬
bam. mirans quasi celos me
uitlere nouos et terram no¬
uam.et antiquoꝵ egoptioꝵ
monachoꝵ patrum nostroꝵ
antiquas semitas: et in eis
nostri temꝑis hominum
recentia uestigia. Erat enĩ
tunc temporis uidere clare¬
uallis aurea scla. cũ uiri uir¬
tutis olim diuites in scło
et honorati. tunc in pauꝑ¬
tate xp̃r gloriantes. eccl̃am
clĩ plantarent in sangui-¬

Expanded text:
diens, cellam quoque in qua diens, cellam quoque in qua jacebat egreditur, et prosequitur abeuntes. Haud procul aberat locus densis adhuc spinarum vepriumque frutetis abundans, sed nunc longe mutatus ab illo. Super hunc aliquandiu stabant velut alternantes chori hinc inde dispositi, et Vir sanctus audiebat, et delectabatur. Cujus tamen visionis non prius agnovit quam, translatis post aliquot annos aedificiis monasterii, eodem loco positum oratorium cerneret, ubi voces illas audisset. Mansi autem indignus ego cum eo paucis diebus, quocunque oculos vertebam, mirans, quasi coelos me videre novos, et terram novam, et antiquorum Aegyptiorum monachorum patrum nostrorum antiquas semitas, et in eis nostri temporis hominum recentia vestigia. 35. Erat enim tunc temporis videre Clarae-Vallis aurea saecula, cum viri virtutis, olim divites in saeculo et honorati, tunc in paupertate Christi gloriantes, Ecclesiam Dei plantarent in sangui
Abbreviated transcription (Latin):
chohibente. quin in illũ
quasi sauilegum et homi¬
cidam . ira et cõtumeliis
insurgeremus. Ipse autem
in quem fiebant hec ĩdif-¬
ferenter. cuncta sumens e¬
que om̃ia aprobabat. sicut
qui sensu ipso corrupto. et
pene emortuo sapore nil
discernebat. Nam et sagim̃
crudum ꝑ errorem sibi ob¬
latum. pro butiro multis
cdieb noscitur comeclisse:
oleum bibisse tanquam a¬
quam. et multa alia cõtin¬
gebant ei. solam quippe
aquam sibi sapere flicebat:
eo quoil cum eam sumeret.
fauces et guttur ei refrige¬
bat. Sic gͦ tunc eum inue-¬
ni : et sic habitabat in illa
sollitudine sua uir ille cł̾i.
S non erat solus cum quo
erat leus et custodia et
consolatio scõꝵ angłorum.
Quod eciam manifestis in¬
tliciis demonstratum est.
Nocte enim quadam solito
attentius orando
effuclerat super se animã
suam. cum tenuiter sopora¬
tus uoces auciuit: tanqͣm
transeuntis multituctinis
copiose. Euigilans autem
& easclem uoces plenius au¬

Expanded text:
cohibente quin in illum cohibente quin in illum quasi sacrilegum et homicidam ira et contumeliis insurgeremus. Ipse autem in quem haec fiebant, indifferenter cuncta sumens, aeque omnia approbabat: sicut qui sensu ipso corrupto, et pene emortuo sapore, vix aliquid discernebat. 1077 Nam et sanguinem crudum per errorem sibi oblatum pro butyro multis diebus noscitur comedisse; oleum bibisse tanquam aquam, et multa talia contingebant ei. Solam quippe aquam sibi sapere dicebat, eo quod dum sumeret, fauces et guttur ei refrigerabat. 34. Sic ergo tunc eum inveni, et sic habitabat in illa solitudine sua vir ille Dei. Sed non erat solus, cum quo erat Deus, et custodia et consolatio sanctorum Angelorum: quod etiam manifestis indiciis demonstratum est. Nocte enim quadam solito attentius orando effuderat super se animam suam, cum tenuiter soporatus voces audivit tanquam transeuntis multitudinis copiosae. Evigilans autem et easdem voces plenius au
Abbreviated transcription (Latin):
tancti ei. ut sioptio mͥ in il-
la flie data fuisset: nil tam
optassem quam ibi cũ eo
semper manere ad seruien¬
alum ei Cumq et ip̃e uicis-¬
sun nos cum gauctio susce¬
pisset: et querentib qui d
ageret quomͦ ibi uiueret:
modo suo illo gracioso arti¬
dens nobis. Optime inquit.
Ego cui hactenus homineᷤᷤ
rationales obechiebant uisto
fłi iuticio. irrationali cuidã
bestie datus sum ad obe-¬
clienclum. Dicebat autem
de quodam homine rustica¬
no et uano. nil prorsus sci-¬
ente ipsumq: ab infirmi¬
tate qua laborabat curatu¬
rum se iattitante: cui ad
obethiendum ab ep̃o etab¬
batib. et fratrib suis tracutꝰ
erat. Ibiq cum eo manducã-¬
tes cum arbitrarem᷑ homi¬
nem tam infirmũ. tanteq
prouidentie cõmissum si¬
cut oportebat procurandũ:
et uileremꝰ ei agente me¬
clico illo suo offerri tibos
quos sanus quis uix prean.¬
gustia famis attingeret:
iudebainus et tabescebamꝰ
uix regulari silentio nos

Expanded text:
tandi ei, ut si optio illa die tandi ei, ut si optio illa die mihi data fuisset, nil tam optassem quam ibi cum eo semper manere ad serviendum ei. Cumque et ipse vicissim nos cum gaudio suscepisset, et quaereremus quid ageret, quomodo ibi viveret, modo illo suo generoso arridens nobis: « Optime, » inquit « Ego cui hactenus homines rationabiles obediebant, justo Dei judicio irrationali cuidam bestiae datus sum ad obediendum. » Dicebat autem de quodam homine rusticano et vano, nihil prorsus sciente, ipsumque ab infirmitate qua laborabat, curaturum se jactitante, cui ad obediendum ab Episcopo et Abbatibus et fratribus suis traditus erat. Ibique cum eo manducantes, cum arbitraremur hominem tam infirmum, tantaeque providentiae commissum, sicut oportebat, procurandum, et videremus ei, agente medico illo suo, offerri cibos quos sanus quis vix prae angustia famis attingeret, videbamus et tabescebamus, vix regulari silentio nos
Abbreviated transcription (Latin):
claustrum et terminos mo-¬
nasterii. domũculam unam
ei fieri precepit:ordinans et
mandans in cibo uel potu.
siue in aliquo eiusmosti. cir-¬
ca eum nullam ibi teneri
ordinis districtionem nul-¬
lam de tota cura clomus ad
eum referri sollicituctinem᷑
uallem ipsum q frequenta.¬
re cepi. Quem cum ibialt cũ
quodam abbate altero ui-¬
sitarem: inueni eum in su-¬
o illo tugurio quale lepro¬
sis in cõpitis puplicis fieri
solet. Inueni aũt ex precep¬
to ut dc̃m est ep̃i
et arbatum feriatum ab oi
sollicitudine domus tam
interiori quam exteriori ua¬
cantem leo et sibi: et qua¬
si in delitiis ꝑsisi exul-¬
tantem Ingressusq regiũ
illudd cubicłm. cũ cõsidera-¬
rem habitationem et ha-¬
bitatorem: tantam mͥ d̾ni
testor domus ip̃a incutie-¬
bat reuerentiam sui ac si
ingreclerer ad altare tłi. Tã¬
ta q affectus sum suauita¬
te erga hominem illũ: tau¬
to q desiderio in pauꝑtate
illa et simplicitate choabi-¬

Expanded text:
claustra et terminos moclaustra et terminos monasterii domunculam unam ei fieri praecepit: ordinans et mandans in cibo vel potu, sive in aliquo ejusmodi circa eum nullam ibi teneri Ordinis districtionem; nullam de tota cura domus ad eum referri sollicitudinem, s-Vallem, ipsumque frequentare coepi: quem cum ibi cum quodam abbate altero visitarem, inveni eum in suo illo tugurio, quale leprosis in compitis publicis fieri solet. Inveni autem ex praecepto, ut dictum est, Episcopi et Abbatum feriatum ab omni sollicitudine domus, tam interiori quam exteriori, vacantem Deo et sibi, et quasi in deliciis paradisi exsultantem. Ingressusque regium illud cubiculum, cum considerarem habitationem et habitatorem, tantam mihi, Deum testor, domus ipsa incutiebat reverentiam sui, ac si ingrederer ad altare Dei. Tantaque affectus sum suavitate circa hominem illum, tantoque desiderio in paupertate illa et simplicitate cohabi
Abbreviated transcription (Latin):
reuereri eum tanquam an¬
głm cłi. ita ut huius tẽꝑis
presensisse ineo grãm ui¬
deatur. homo tante aucto¬
ritatis. sic affectus erga ig¬
notum monathum. et mo¬
nachum tante humilita
ocdico uero post tis.¬
tempore transacto.
cũ eousq infirmitas
abbatis ingrauesceret ͭut
iam nõ nisi mors eiusaut
omni morte grauior uita
speraretur: ãb ep̃o uisitatꝰ
est. Cumq uiso eo ep̃c. se ñ
solum uite eius. s et sani¬
tatis spem habere cliceret.
si cõsilio eius aquiescens:
scdm infirmitatis sue mo¬
dum. aliquam corpori suo
curani pateretur inpencti.
Ille uͦ a ugore uel usu cõ¬
batib minus facile flecti
posset: profectus episcopꝰ
ad capitulum cisterutensȩ.
ubi coram pauculis abbatib.
qui cõuenerant pontificali
humilitate. et saterdotali
pore in terram prostratus.
petiit. et obtinuit: ut toto ã¬
no uno in obectientiam sibi
traderetur. Quid enim tante
humilitatran tanta aucro¬
sus itaq claram uallem. extͣ

Expanded text:
revereri tanquam anrevereri tanquam angelum Dei, ita ut hujus temporis praesensisse in eo gratiam videatur homo tantae auctoritatis, sic affectus erga ignotum monachum, et monachum tantae humilitatis. 32. Modico vero post tempore transacto, cum eousque infirmitas Abbatis ingravesceret, ut jam nonnisi mors ejus, aut omni morte gravior vita speraretur, ab Episcopo visitatus est. Cumque viso eo Episcopus se non solum vitae ejus, sed et sanitatis spem habere diceret, si consilio ejus acquiescens, secundum infirmitatis suae modum aliquam corpori suo curam pateretur impendi, ille vero a rigore vel usu conae minus facile flecti posset, profectus Episcopus ad capitulum Cisterciense, ibi coram pauculis abbatibus qui convenerant, pontificali humilitate et sacerdotali pore in terram prostratus, petiit et obtinuit ut tantum anno uno in obedientiam sibi traderetur. Quid enim tantae humilitati in tanta posset auctosus itaque Claram-Vallem, extra
Abbreviated transcription (Latin):
nouit seruũ dei: et suscepit
eum sicut seruus cłi. C ui
enu primo in priuato col¬
loquio. omni melius locuti¬
one prudentiam uiuenis.
magis magisq procleret
uerecunctia loquendi: intel¬
lexit uir sapiens diuinam
uisitationem in aduentu ho-¬
spitis sui. Nec defuit hospi-¬
talitatis pia instantia. donͦ
usq ad familiarem fidutiã.
et libertatem loquendipro¬
ducto colloquio ad alteru¬
trum. iam eum melius cõ-¬
mendaret cõscientia sua: qͣm
uerba ulla. Quia multa: Er
illa die et ex illa hora. facti
sunt cor unũ et anima una
in lũo: in tantum uero sepe
alter alterum hospitem de¬
inceps haberet. et ꝓpua ess
domus ep̃i clareuallis: cla-¬
reuallentium uero efficere¬
tur. non solum clomus ep̃i
seil et per ipsum tota cuui¬
tas cathalannensis Choin¬
etiam et remensis prouin¬
cia et gallia tota ꝑ eum. in
deuotionem excitata est. ẽt
reuerentiam uiri dei. Ab il¬
lo siquidem tanto ep̃o cete¬
ri culicerunt suscipere. et

Expanded text:
novit servum Dei, et suscepit novit servum Dei, et suscepit eum sicut servus Dei. Cum enim primo in privato colloquio omni melius locutione prudentiam juvenis magis magisque proderet verecundia loquendi, intellexit vir sapiens divinam visitationem in adventu hospitis sui. Nec defuit hospitalitatis pia instantia, donec usque ad familiarem fiduciam et libertatem loquendi producto colloquio ad alterutrum, jam melius eum commendaret conscientia sua quam verba. Quid multa? Ex illa die et ex illa hora facti sunt cor unum et anima una in Domino, in tantum ut saepe alter alterum hospitem deinceps haberet, et propria esset domus Episcopi Clara-Vallis; Clarae-Vallensium vero efficeretur non sola domus Episcopi, sed et per ipsum tota civitas Catalaunensis. Quinetiam et Remensis provincia, et Gallia tota per eum in devotionem excitata est ad reverentiam Viri Dei. Ab illo siquidem tanto episcopo caeteri didicerunt suscipere eum, et
Abbreviated transcription (Latin):
grãm ei dñs cõtulit sc̃itatis:
ut non minus animo quã
carne. illorũ probaretur ui¬
rorum dei esse germana.
missus nouiter cla¬
rain uallem bernar.¬
dus. orctinandus esset ĩ nu¬
uisteriũ ad quoa assũptus
eratret secles lingonensis
uacaret ad quam orainatõ
ipsa respiciebat᷑: querenti.¬
bus fratrib quo eum cdu¬
cerent ordinaidũ. cuto de
proximo se optulit bona
fama uenerabilis cathalaunẽ
sis ep̃ropinatissimi illius ma¬
gistu guillelmi de cãpell; iu-¬
lucq eum transmittentum
esse diffinitum est. Sicq fac-¬
tum est. Abiit autẽ catha¬
launũ. assumpto secũ elbo¬
done monacho quodam cist̾¬
ciense. Intrauit gͦ predicti e¬
piscopi domũ iuuenis exe¬
si corporis et moribuncli. ha-¬
bitu quoq despicabilis sub-¬
sequente quoq: monatho se¬
niore et magnituame. et ro-¬
bore corporis elegantr alus
udentib aliis irrulentibus:
aliis rem sicut erat interp̃.¬
tando uenerantib. C um au¬
tem quereretur quis eorũ

Expanded text:
gratiam contulit sanctitatis, ut non minus animo quam carne illorum probaretur virorum Dei esse germana. missus noviter Claram-Vallem Bernardus, ordinandus esset in ministerium ad quod assumptus erat, et sedes Lingonensis vacaret, ad quam ordinatio ipsa respiciebat, quaerentibus fratribus quo eum ducerent ordinandum, cito de proximo se obtulit bona fama venerabilis Catalaunensium episcopi, opinatissimi illius magistri Guillelmi de Campellis, illucque eum transmittendum esse definitum est. Sicque factum est. Abiit autem Catalaunum, assumpto secum Elboldone monacho quodam Cisterciensi. Intravit ergo praedicti episcopi domum juvenis exesi corporis et moribundi, habitu quoque despicabilis, subsequente monacho seniore, et magnitudine et robore corporis eleganti, aliis ridentibus, aliis irridentibus, aliis rem, sicut erat, interpretando venerantibus. Cum autem quaereretur quis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
hodie cometletis: Ego uero
qui iam ip̃o tatente. hester¬
nam inobeilientiam certissi¬
me interp̃tabar cãm esse il
tis. Quiescite gͦ ait nõ morie¬
mini mͦ. Ꝙ abiit. Et qͥd clic̃a.
Confestim et om̃is dolor a¬
biit. nͥ quod fatigatus noc¬
turno illo lolore meo. tota
ipsa die uix de lecto surge
preualui. Quis enun aut
qualis fuit ille dolor: Nõ
recolo similem me aliquan¬
do fuisse perpessum. In cra¬
stino autẽ samis factus sũ
et uires recepr et paucis in¬
terpositis dieb. cũ bñlictio¬
ne et gr̃a boua boni hospi¬
tis mei ad ꝓpria reu̾sus sũ.

Expanded text:
« hodie comeditis? » Ego vero « hodie comeditis? » Ego vero qui jam, ipso tacente, hesternam inobedientiam certissime interpretabar causam esse illtis. » « Quiescite ergo, » ait, « non moriemini modo. » Et abiit. Et quid dicam? Confestim et omnis dolor abiit: nisi quod fatigatus nocturno illo dolore meo, tota ipsa die vix de lecto surgere praevalui. Quis enim aut qualis fuit ille dolor? Non recolo similem me aliquando fuisse perpessum. In crastino autem sanus factus sum, et vires recepi: et paucis interpositis diebus, cum benedictione et gratia bona boni hospitis mei, ad propria reversus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
surgerem et intrare possẽ.¬
hibuit. et usq ad clñicam
quinquasime. omnem sibi
spem reditus et conatum
intenlixit. Equieui facile
cum precipiebatur et uolõ-¬
tas nõ abnueret. et infirmi¬
tas requirere uileret᷑. Cum
uescebar uellem absfinere:
et hoc ipsum prohibuit.
ti acquiescerem. nec rogã-¬
tem autlirem. nec obelirẽ
precipienti. sic uesꝑe illa
sabbati abinuicem tiscessi¬
mus. ille tacitus al cõple-¬
torium. ego ad lectum .8.
ecce infirmitatis mee rabi¬
e rediuiua. quasi resũptis
uirib pristins cum tanta
me uehementia. et feroci-¬
tate inuadens corripuit:
tantaq me malignitate
tota nocte illa deuastando
cruciauit. supra uires supͣ
urtutem: ut de uita despe¬
rans uix saltem usq ad cliẽ.
ut uel semel adhuc loque¬
rer uiro dłi crelerem uicturũ.
Cuniq in dolore illo totam
noctem luxissem: summo
mane accersitus ille adue¬
nit. nõ tamen afferens mͥ
quem solebat uultũ cõpa¬
cientis. s quasi arguentis
subricdens. tam̃ quid inquit

Expanded text:
xire et intrare possehibuit, et usque ad Dominicam Quinquagesimae omnem mihi spem reditus, et conatum interdixit. Acquievi facile, cum quod praecipiebatur, et voluntas non abnueret, et infirmitas requirere videretur. Cum vescebar, vellem abstinere, et hoc ipsum prohibuit. ti acquiescerem, nec rogantem audirem, nec obedirem praecipienti, sic vespera illa sabbati ab invicem 1086 discessimus; ille tacitus, ad Completorium; ego, ad lectum. Et ecce infirmitatis meae rabies rediviva, quasi resumptis omnibus viribus pristinis, cum tanta me vehementia et ferocitate invadens corripuit, tantaque malignitate tota nocte illa devastando cruciavit, supra vires, supra virtutem, ut de vita desperans, vix saltem usque ad diem, ut vel semel adhuc loquerer Viro Dei, crederem me victurum. Cumque in dolore illo totam noctem duxissem, summo mane accersitus ille advenit, non tamen afferens mihi, quem solebat, vultum compatientis, sed quasi arguentis. Subridens tamen: « Quid, » inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ cõfessionem faceret
delictoꝵ. Facta autem con¬
fessione subito uultũ sere¬
nans. petiit a beato patre
osculum sibi dari. Accepto¬
q oscło pacis ex ore sc̃i. in
omni ꝓtinus pace quieuit.
et lacrimarũ fonte siccato
letus et incolumis est egres.¬
sus ad propua.
post fratres reliquos
ad laborem. filiũ clau¬
dum pater obtulit suppli.¬
cans. ut ei manũ impone̾
dignaretur. Intumuerãt
uir cl̃i licens. nõ se esse illiꝰ
meriti a quo tala deberẽt
beneficia postulari: clau¬
dis recdłe gressum aposto¬
lice esse non sue uirtutis.
uictus tamen patris in¬
stantia signauit puerum
ac dimisit. Nui ex ea hora
cõualuit. et mira pau cos
eodem iterũ patre. cũ mul-¬
ta gr̃arũ accione resbuctus
incolumis oblatus est uiro

Expanded text:
suorum confessionem faceret suorum confessionem faceret delictorum. Facta autem confessione, subito vultum serenans, petiit a beato Patre sibi osculum dari. Acceptoque osculo pacis ex ore Sancti, in omni protinus pace quievit; et, lacrymarum fonte siccato, laetus et incolumis est regressus ad propria. post fratres reliquos ad laborem, filium claudum ei pater obtulit, supplicans ut ei manum imponere dignaretur. ExcusabatVir Dei, dicens non se esse illius meriti, a quo talia deberent beneficia postulari; claudis reddere gressum apostolicae esse, non suae virtutis. Victus tamen patris instantia, signavit puerum, ac dimisit. Qui ex ea hora convaluit, et intra paucos eodem iterum patre 1084 cum multa gratiarum actione reductus incolumis oblatus est Viro
Abbreviated transcription (Latin):
fusmacum.que est una¬
abbatia de pͥmis quã ip̃e
ui ibidem monasterii dectica¬
tio pararetur. ita illiul occu¬
pauerat muscaꝵ in credibił
multitudo. ut earum soni-¬
tus. in prob q tliscursus gra-¬
uem nimis introeuntibus
molestiam gen̾aret.Nullo
g occurtente remetlio dixit
sanctus excõmunico eas. et
mane omnes pauter mor¬
tuas inuenerunt. Cumq
pauimentũ omne operu¬
issent palis eicientes eas.
ita clemũ basilica in mũ-¬
dauerunt. Hoc aũt tam
notum et tã celebre fuit:
ut init̾ uicinos quorum
ad dedicationem multi-
canun fusniacenturm ma¬
lectictio in parabolam u̾¬
teretur.
N eo quoq monasterio.
cui carus locus nomen
est. puerum quẽlã qui
incessant̃ flebat et ulu-¬
labat. uir sanctus oscło
sanauit. Cum enĩ per
multos clies sine intermis¬
sione plorans nullam re-¬
ciperet cõsolationem. quod
genus morbi meclici non
ignorant.miserabiliter
deficiens tabescebat. Qp̃e
seorsum auoquens pater
sanctus ammonebat. ut

Expanded text:
Fusniacum, quae est Fusniacum, quae est abbatia una de primis quam ipse vi ibidem oratorii dedicatio pararetur, ita illud occupaverat muscarum incredibilis multitudo, ut earum sonitus improbusque discursus gravem nimis introeuntibus molestiam generaret. Nullo igitur occurrente remedio, dixit sanctus: « Excommunico eas; » et mane omnes pariter mortuas invenerunt. Cumque pavimentum omne operuissent, palis ejicientes eas, ita demum basilicam mundaverunt. Hoc autem tam notum et tam celebre fuit, ut inter vicinos quoque, quorum ad dedicationem maxima carum Fusniacarum maledictio in parabolam verteretur. 53. In eo quoque monasterio, cui Charus-Locus nomen est, puerum quemdam, qui incessanter flebat et ejulabat, Vir sanctus osculo sanavit. Cum enim, per multos dies sine intermissione plorans, nullam reciperet consolationem, quod genus morbi medici non ignorant, miserabiliter deficiens tabescebat. Quem seorsum alloquens Pater sanctus monebat ut