comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ext̃minabo sem̃tuũ. et sem̃ domꝰ patrstui.
et ñ erit ł senior indomomom ei om̃ib diei &
uirum ẽtminabo tͥ ab altari meout deficiant
ocłi eiꝰ: et defluit anina eiꝰ: Ecce diesqui pre¬
nunciati sunt iam uener̃t̃: Nullus sacerdos ẽ.
scđm ordinem aaron: et quicumq exeiꝰ genere
ẽ. homo cum uidet sacrificiũ xp̃ianorum toco¬
orbe pollere. sibi autem honorem illum magnũ
ẽ. subtracrum de ficiunt oclieiꝰ et defluitaĩa
eiꝰ: tabe meroris: cpͥe autem ad huiꝰdomiã eli
cui hȩc dicebant᷑: qđ sequit᷑ ꝑtinet: Et om̃s qui
suꝑauerit domus tuȩ decidet ingladio uiroꝵ:
et hoc tibi signum. qđ ueniet suꝑ duos filios
tuos hos. ofni et finees. ddie uno morientur
ambo Hocgͦ signum factumẽ mutandi sacerdo.¬
tii de domo huiꝰ quosignosignificatũẽ. mutan¬
dum sacerdotium domꝰ aaron Mors quippe fili¬
orum huiꝰ significauit mortem ñ hominũ s ꝓpsiꝰ

Expanded text:
tuum, et semen patris tui, tuum, et semen patris tui, et non erit tibi senior in domo mea omnibus diebus. Et virum exterminabo tibi ab altari meo, ut deficiant oculi ejus, et defluat anima ejus . Ecce dies qui praenuntiati sunt, jam venerunt, nullusque sacerdos est secundum ordinem Aaron. Et quicunque ex ejus genere est homo, cum videt sacrificium Christianorum toorbe pollere, sibi autem honorem illum magnum esse subtractum, deficiunt oculi eius et defluit anima eius tabe maeroris. Proprie autem ad huius domum Heli, cui haec dicebantur, quod sequitur pertinet: Et omnia qui superauerit domus tuae, decident in gladio uirorum. Et hoc tibi signum, quod ueniet super duos filios tuos hos, Ophni et Phinees: die uno morientur ambo. Hoc ergo signum factum est mutandi sacerdotii de domo huius. quo signo significatum est mutandum sacerdotium domus Aaron. Mors quippe filiorum huius significauit mortem non hominum, sed ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ dñs dĩ isrł Dixi domꝰ tua et domꝰ patris
tui transibunt coram ine usq in ȩt̃num Et nc̃
dic̃ dñs Neqͣqͣm s głificantes ine głificabo.
et qui me sꝑ uit. sꝑ necͦ Iđ enim nominat do¬
mum patriseiꝰ: ñ e um de ꝓximo patredicere. s¬
deilloaaron qui pͥmꝰ sacerdos institutꝰ ẽ. decuiꝰ
ꝓgenie cetĩ sequerent᷑ suꝑiora de monstrant:
ubi ait Reuelatꝰ sum ad domum patris tui cũ
eẽnt. in t̾ra egipti seriu indomo pharao: et ele¬
gido mum patriscui exoñib scepitris isrł michi
sacerdocio fungi Quis patrum fuit huiꝰ in illa
ȩgiptia seruicute. unde tumlibati eẽnt. electꝰẽ
ad sacerdotium nͥaarone De huiꝰ gͦ stirpe isto
loco dixi futu cum fuisse ut ñ cẽnt. ulteriꝰ sacer:¬
dotes: qđ iam uideniꝰ implecũ Uigilet fides:
p̃sto sunt res. cernunt᷑ cenent᷑. et uidere nolenti¬
um ocłis ingerunt᷑: Ecce inquit dies deniunt

Expanded text:
patris patris tui transibunt coram me usque in aeternum. Et nunc dicit Dominus: Nequaquam, sed glorificantes me glorificabo, et qui me spernit, spernetur. Quod enim nominat domum patris eius, non eum de de illo Aaron qui primus sacerdos est institutus, de cujus progenie caeteri sequerentur, superiora demonstrant, ubi ait: « Revelatus sum ad domum patris tui, cum essent in terra Aegypti servi in domo Pharaonis: et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi. » Quis patrum fuit hujus in illa egyptia servitute, unde cum liberati essent, electus est ad sacerdotium, nisi Aaron? De hujus ergo stirpe, isto loco dixit futurum fuisse, ut non essent ulterius sacerdotes: quod jam videmus impletum. Vigilet fides, presto sunt res: cernuntur, tenentur, et videre nolentium oculis ingeruntur. Ecce, inquit, dies veniunt
Abbreviated transcription (Latin):
liis aaron cuiꝰꝓgenies fuerat deputata unde fi¬
er at sacerdotes Ac ꝑ hocinea quoq regesta. ea¬
adumbrata ẽ: et ad uetus testam̃tũ ꝓpͥe. figura¬
te uͦ ꝑtinebat ad nouum ꝓphetia. factietiam ip¬
sa nũbi Id scilicet facto significans: qđ ũbo ad
heli sacerdotem dictum ẽ. ꝑ ꝓpħam Nam fuert̃
postea sacerdotes ex genere daron sicut sadoc. &
abiathar. regnante dauid: etalii deuices ante¬
qͣm tempꝰ ueniret quo ista quȩ de sacerdotio mu¬
rando tanco ante p̃dicta sunt effici ꝑ xp̃m opor¬
tebat Quis autem nunc fideliocło hec intuens
ñ uitleat eẽ. completa. quando quidem nullum
cab̃nacłm. nullum templũ nullum altare
nullum sacrificium. et ideo nec ullus sacerdos
irmansit uideis : In quib ut de semine aaron
ordinaret᷑ in dĩ fuerã lege mandatum: quo et
hic commemoratũẽ. illo dicentȩ ꝓpħa hȩc¬

Expanded text:
liis Aaron, cujus progenies fuerat deputata, unde filiis Aaron, cujus progenies fuerat deputata, unde fierent sacerdotes. Ac per hoc in ea quoque re gesta eaadumbrata est: et ad vetus testamentum proprie, figurate vero pertinebat ad novum: prophetia facti etiam ipsa, non verbi; id scilicet facto significans, quod verbo ad Heli sacefuerunt postea sacerdotes ex genere Aaron, sicut Sadoc et Abiathar, regnante Dauid, et alii deinceps, antequam tempus ueniret, quo ista, quae de sacerdotio mutando tanto ante praedicta sunt, effici per Christum oportebat. Quis autem nunc fideli oculo haec intuens non uideat esse conpleta? Quando quidem nullum tabernaculum, nullum templum, nullum altare, nullum sacrificium et ideo nec ullus sacerdos remansit ludaeis, quibus, ut de semine Aaron ordinaretur, in Dei fuerat lege mandatum. Quod et hic commemoratum est illo dicente prophe
Abbreviated transcription (Latin):
ficiis urł inconspectu meo: ł pt̃ hoc hȩcdicit
dñsdĩ isrł: Dixi Tomꝰ tua et domꝰ patris cui
cransibunt coram me. usq inȩt̃num: Et nune
dic̃ dñs: nequaqͣm s głificantes me glificabe
tminabo sem̃ tuũ et sem̃ domꝰ patristui. et ã erat
ingladio turorum: Et hoc cibi signum qđ ueniet
suꝑ duos filios tuos hos. ofni et finees. Unadie mo¬
om̃ia quȩ incorde meo. et quȩ in animamea faciat.
et ȩdificabo ei domũ fidelem. et transibit coram
xp̃o meo om̃ib dieb Et erit qui suꝑauerit in do¬
mo tua: ueniet ad orare ec obolo argenti dicens
Iacta ne inunã partem sacerdotii tui manducare
panem: Nouẽ. ut dicat᷑ ista ꝓphetia. ubi sacerdo¬
tii ueceris canta manifestatione p̃nuntiata mu¬
tatione in samuele fiusse completa Quãqͣm enĩ
nonsic dealia tribii samuel qͣm quȩ constituta
fuerat a d ño ut seruiret altari: tam̃ ñerat de fi

Expanded text:
ficii in Israel in conspectu meo? Propter hoc haec dicit ficii in Israel in conspectu meo? Propter hoc haec dicit Dpermanebunt coram me usque in aeternum; et nunc dicit Dominus: Nequaquam, sed glorificantes me glorificabo, terminabo semen tuum, et semen patris tui, et non erit in gladio virorum. Et hoc tibi signum, quod veniet super duos filios tuos hos Ofni et Phinees: in uno die moomnia, quae in corde meo et quae in anima mea, faciat; et aedificabo ei domum fidelem, et transibit coram Christo meo omnibus diebus. Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei obolo argenti dicens: lacta me in unam partem sacerdotii tui manducare panem. Non est ut dicatur ista prophetia, ubi sacerdotii ueteris tanta manifestatione praenuntiata mutatio est, in Samuele fuisse conpleta. Quamquam enim non esset de alia tribu Samuel, quam quae constituta. fuerat a Domino, ut seruiret altari, tamen non erat de fi
Abbreviated transcription (Latin):
Ancornu exaltauit uniꝰcuiꝰq fidet sui. sic̃ ista ip¬
sa in pͥncipio huiꝰ ynni ait Exaltatum ẽ cornu
meum in dõ meo: Om̃s quippe unctos eiꝰ cris¬
mate. recte xp̃os possumꝰ dicere. qđ cam̃ cotum
quidem cunc figurata ẽ. mutatio ueteris sacerdo.¬
tii et nunc impleta: quando infirmataẽ. quȩ
multa erat in filiis. ut nouum haberet sacerdo¬
homo dĩ: cuiꝰ quidem nom̃ tacet᷑ s incelligitur
officio ministerioq suo sine dubitatione ꝓ phe¬
tia Sic enim scriptũ ẽ: Et uenit homo dĩ adeli
ad domum patris tui cum eẽnt int̾ra egipti
serui indomo pharaonis: et elegi cdonum pa¬
tris tui ex om̃ib sceptris isrł. mͥ sacerdotio fun
gi ut ascendent adalcare meum. et incendent
incensum. & portarent ephot. et dedidomui
pacris tu om̃ia quȩ sunt ignis filiorũ isrł in escã
Et ut qui respexisti inincensũ meũ et in sacrisi¬
cium meũ impudenti ocło et głificasti filios
tuos suꝑ me benedicere pͥmitias nominis sacri¬

Expanded text:
An cornu exaltabit uniuscujusque fidelis sui, sicut ista ipsa in principio hujus hymni ait: Exaltatum est cornu meum in Deo meo? Omnes quippe unctos ejus chrismate, recte Christos possumus dicere: quod tamen totum quidem tunc figurata est mutatio veteris sacerdotii; et nunc impleta, quando infirmata est quae multa erat in filiis, ut novum haberet sacerdohomo Dei, cujus quidem nomen tacetur, sed intelligitur officio, ministerioque suo, sine dubitatione esse propheta: Sic enim scriptum est. Venit autem vir Deiad domum patris tui, cum essent in terra Aegypti servi in domo Pharaonis: et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdgi, ut ascenderent ad altare meum, et incenderent incensum, et portarent Ephod; et dedi domui patris tui omnia quae sunt ignis filiorum Israel in escam. Et utquid respexisti in incensum meum, et in sacrificium meum impudenti oculo, et glorificasti filios tuos super me, benedicere primitias omnis sacri
Abbreviated transcription (Latin):
cas dĩ ẽ. dicta. ut ad hoc aꝑiendũ maiorsit dispu¬
tatio necessaria. qͣi huiꝰ oꝑis modus flagitat d̾ in¬
de ita si potuero stilo mocłabor meo: ut huic oꝑi
indĩ uoluntate ꝑagendo. nec ea quȩ suꝑsunt
dicam. nec eaquȩ satis sunt p̃t̃mittam In p̃ceg¬

Expanded text:
tas Dei est, ut ad hoc aperiendum major sit disputas Dei est, ut ad hoc aperiendum major sit disputatio necessaria, quam hujus operis modus flagitat. Proinde ita si potuero, stylo moderabor meo, ut huic operi in Dei voluntate peragendo, nec ea, quae supersint, dicam, nec ea, quae satis sunt, praetermittam. Era
Abbreviated transcription (Latin):
cepit ꝓpħare samuel qui et saulempͥus eteo
reꝓbato. ipsum dauid dõ p̃cipiente unxit u̾re¬
ge̾m deciuiꝰ cȩt̃i stirpe succedent quo usq illes
do succedentibꝰ suis m̃bris ciuitasdĩ. ꝑ istacurro¬
ret temꝑa. siomĩa uelim cominemorare inim¬
m̃sum ꝑgit᷑: Primum quia scripcura quȩ ꝑ ordi¬
nem reges eorũq facta. et euenta dicunt᷑ digerens.
uidet᷑ tamqͣm historiea diligentia reb gestis oc¬
cupata eẽ. narrandis Si autem adiuuante dĩ
sp̃u considata tractet᷑ uł magisuł ceite ñ minꝰ
p̃nunciantis fut᷑is. quã p̃teritis enuntiandis m¬
ueniet᷑ intenta Et hoc ꝑ scrutando indagando
ac disserendo monstrare qͣm sit oꝑosum atq
ꝓlixum. et qͣm multis indigens uolumurib qͥs
ignorat. qui hȩc uł mediocrit̾ cogitat: Deinde
quia ea ipsa quȩ ad ꝓpheciã ñ ambigit᷑ ꝑtinite.
ita sunt multa dexp̃o regnoq cȩlorũ quȩ cui¬

Expanded text:
coepit prophetare Samuel, qui et Saulem prius et eo coepit prophetare Samuel, qui et Saulem prius et eo reprobato ipsum Dauid Deo praecipiente unxit in regem, de cuius ceteri stirpe succederent, quousque illos do succedentibus suis membris, civitas Dei, per ista curreret tempora, si omnia velim commemorare, in immensum pergitur. Primum, quia ipsa Scriptura, quae per ordinem reges, eorumque facta, et eventa digerens, videtur tanquam historica diligentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adjuvante Dei Spiritu considerata tractetur, vel magis, vel certe non minus praenuntiandis futuris, quam praeteritis enuntiandis invenietur intenta: et hoc perscrutando indagare, ac differendo monstrare, quam sit operosum, atque prolixum, et quam multis indignum voluminibus quis ignorat, qui haec vel mediocriter cogitat? Deinde quia ea ipsa, quae ad prophetiam non ambigitur pertinere, ita sunt multa de Christo, regnoque coelorum, quae civi
Abbreviated transcription (Latin):
Romissiones dĩ quȩ facte sunt
ad abraham cuiꝰ semine et gen¬
tem israheliticam. seđm carnẽ.
et om̃s gentes deberi scđm fidẽ
dõ pollicente didicimꝰ: quẽ
finis. nunc abeodem regno quantum suscepco
oꝑi sufficere uidet᷑ ȩta quȩ secunt̃ actingiis
deuiceps donee popłsist ł captuli sin babiloni
duceret᷑. acq inde scd̾m scĩ iheremid ppheciam
pꝰ septuaginta annos reũsis isrłitis dĩdos infau¬
raretur. totu tempꝰ ẽ ꝓpħarum: Quã useiũ
et ipsum noe patriarcham. inqͣuib diebꝰ uiu¬
sa diliuuotra deleta ẽ. et alios supͣ et infra usq
adhoc tempꝰ. quo reges uidĩ popło eẽ ceꝑunt.
ꝓpt̾ quedam ꝑ eos futura suie qͦ qͦmͦ significata
suie p̃dicta quȩ ꝑtinerent ad cuut. semdĩ reg¬
numq cȩlorum ñ immerito possum ap̃pellare
ꝓpħas p̃sercim qͥa ñnullos eorũ id exp̃ssius leginꝰ
nuncupatos. sicut abrabam sic̃ moẏsem: tm̃ dies
ꝓpħarum p̃cipue maximeq hidicti sunt ex qͦ

Expanded text:
romissiones Dei, quae factae sunt ad Abraham, cuius semini et gentem Israeliticam secundum carnem et omnes gentes deberi secundum fidem Deo pollicente didicimus, quemfinis, nunc ab eodem regno. quantum suscepto operi sufficere uidetur, cetera quae sequuntur adtingimus. donec populus Israel captiuus in Babyloniam duceretur adque inde secundum sancti Hieremiae prophetiam post septuaginta annos reuersis Israelitis Dei domus instauraretur, totum tempus est prophetarum. Quamuis enim et ipsum Noe patriarcham, in cuius diebus uniuersa diluuio terra diluta est, et alios supra et infra usque ad hoc tempus, quo reges in Dei populo esse coeperunt, propter quaedam per eos futura siue quoquo modo significata siue praedicta, quae pertinerent ad ciuitatem Dei regnumque caelorum, non inmerito possumus appellare prophetas, praesertim quia nonnullos eorum id expressius legimus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen: tamen dies prophetarum praecipue maximeque hi dicti sunt, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
tus: s in hoc głet᷑ qui głatur intelligere et scire
dm̃. et facere iudiciũ et uisticiam in medio trȩ. Ñ
parua ex parte intelligit et scit dnm. qui intelli¬
git et scit eciam et hoc ad nõ sibi dari ut incelligs
uidicium et iusticiam: qui recceuiuit: Rexe auttẽ
uiuit: qui oꝑtemꝑat p̃cipienti dõ Et fini p̃cepci

Expanded text:
 intellegere et scire Dominum et facere iudicium et iustitiam in medio terrae. Non parua ex parte intellegit et scit Dominum, qui intellegit et scit etiam hoc a Domino sibi dari, ut intellegat iudicium et iustitiam, qui recte uiuit. Recte autem uiuit. qui obtemperat praecipient
Abbreviated transcription (Latin):
Mͣ de ciuitatis utriusq t̾rene
scilicet et cȩlestis debitis finib
deinceps mͥ uideo disputandũ.
ꝑriꝰ exꝑonenda sunt quantũ
oꝑis huius c̃minandi racio pacitur argum̃ta mor¬
talium quib sibi ipsi beatitudinem facere in huiꝰ
uite infelicitate moliti sunt. ut ab eorũ reb uanis.
spes nr̃a quid differat quam ds̃ nob dedit. et res
ipsa hoc ẽ. uera beatitudo quã dabit. ñ tantum
auctoritate diuina. s adhibita etiam ratione. qͣlẽ
ꝓpt̃ infideles poᷤsumꝰ ad hibe darescat: Definibꝰ
enim bonarum et malorum multiplicit̃ int se

Expanded text:
m de civitatis utriusque, terrenae scilicet et coelestis, debitis finibus deinceps mihi video disputandum; prius exponenda sunt, quantum operis hujus terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in hujus vitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus vanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est vera beatitudo quam dabit, non tantum auctoritate divina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et
Abbreviated transcription (Latin):
&e indoctus euadet simul fallaces & pͥnei¬
c& dator &e auctor quia solusẽ uerus ds̃. ip
se regna t̾rena & bonis & malis. neq hoc te¬
mere & quasi fortuitu quia ds̃ ẽ ñ fortuna.
Eprerum ordine ac temporũ oculto nob̾
notissimo sibi. Cui tm̃ ordni tempoꝵ ñ sub.¬
ditus seruit s eum ipse tanqͣm dñs regit
moderatorq disponit. Felicitatẽ ui ñdat nͥ
bere regnantes. Quȩ tĩ plena in ea uita
erit: ubinemo iam seruiet. Ideo regna t̃̾re¬
na & bonis ab illo dant᷑ & malis: ne eius
cultores adhuc in ꝓuectu animi pariuili
hec abeo munera quasi magnum aliquid
concupiscant. Et hoc ẽ sacramentũ ueteris
testam̃ti ubi ocultum erat nouum: qͣ illic
ꝓmissa & donata t̾̃rena sunt intelligentib
&e tunc sp̃italib quanuis nundũ in mani¬
festatione p̃dicantib & quȩ illis temꝑali.¬

Expanded text:
et indoctus euaderet simul fallaces et princiet indoctus euaderet simul fallaces et princitis auctor et dator, quia solus est uerus Deus, ipse dat regna terrena et bonis et malis, neque hoc temere et quasi fortuito, quia Deus est, non fortuna, sed pro rerum ordine ac temporum occulto nobis, notissimo sibi; cui tamen ordini temporum non subditus seruit, sed eum ipse tamquam dominus regit moderatorque disponit; felicitatem uero non dat nisi bere regnantes; quae tamen plena in ea uita erit, ubi nemo iam seruiet. Et ideo regna terrena et bonis ab illo dantur et malis, ne eius cultores adhuc in prouectu animi paruuli haec ab eo munera quasi magnum aliquid concupiscant. Et hoc est sacramentum ueteris testamenti, ubi occultum erat nouum, quod illic promissa et dona terrena sunt, intellegentibus et tunc spiritalibus, quamuis nondum in manifestatione praedicantibus, et quae illis temporali
Abbreviated transcription (Latin):
eos reclarguendos ꝓferunt᷑ qui nolunt ad¬
uertertere dequanta & qͣm maligna demo¬
num potestate nos libet singłare sacrifi¬
cium tam scĩ sanguinis fusi. & donum
dõrum magis ad poecas qͣm ad phisicos.
fuisse popłos inclinatos. & ideo & sexum &
generationes dõrum maiores suosidẽ uete¬
res credidisse romanos & eorũ constituisse
conuigia. Qđ utiq non aliam obcausam
factum uidet᷑ nisi quia hominum uelut
prudentium & sapientiũ negotium fuit
popłm in religionib fallere. & in eo ipso ñ
solum colere s imitari etiam demones
quib maxima ẽ fallendi cuꝑiditas. Sic̃
enim demones nͥ eos qͦs fallendo deceꝑint
posside non possunt: sic & homines pͥnci¬
pes ñ sane uisti s demonum similes ea q̃
uana eẽ. nouerant religionis nomine po¬
płis tanqͣm uera suadebant. hoc mͦ eos cii¬
li societate uelut ałtiꝰ alligantes qͦ similit̃
subditos possident. Quis autem in firmus

Expanded text:
eos redarguendos proferuntur, qui nolunt adeos redarguendos proferuntur, qui nolunt advertere de quanta et quam maligna daemonum potestate nos liberet singulare sacrificium tam sancti sanguinis fusi et donum as quam ad physicos fuisse populos inclinatos,. et ideo et sexum et generationes deorum maiores suos, id est ueteres credidisse Romanos et eorum constituisse coniugia. Quod utique non aliam ob causam factum uidetur, nisi quia hominum uelut prudentium et sapientium negotium fuit populum in religionibus fallere, et in eo ipso non solum colere sed imitari etiam daemones, quibus maxima est fallendi cupiditas. Sicut enim daemones nisi eos, quos fallendo deceperint, possidere non possunt, sic et homines principes, non sane iusti, sed daemonum similes, ea, quae uana esse nouerant, religionis nomine populis tamquam uera suadebant, hoc modo eos ciuili societati uelut aptius adligantes, quo similiter subditos possiderent. Quis autem infirmus
Abbreviated transcription (Latin):
stoliditate contemni. Id uͦ ñ ait errorem
tradiderunt s addiderunt. iam utiq fuis¬
se eciam sine simulachris uult intelligi
errorem. Qua ꝓpt̾ cum solos dicit animad¬
uertisse quid eẽt ds̃ qui eum credent ani¬
mam mundũ gub̃nantem castiusq exi-¬
stimat sine simulacris obseruari religio¬
nem. qͥs ñ uideat quantum ꝓpinquauerit
ueritati: Si enim aliquid contra uetustatẽ
tanti posset erroriᷤ: ꝓfecto & unum dm̃
a quo mundum crederet gubernari & sine
simulachro colendum eẽ. censeret. atq in
tam ꝓximo inuentus facile fortasse de ani¬
me mutabilitate commoneret᷑ ut naturã
potius in commutabilem quȩ ipsam quoq
animam condidiss dm̃ uerum eẽ. sentiret.
Hȩc cum ita sint: quȩcũq tales iuiri in sius
litteris multorũ dõrum ludibria posuer̃:
confiteri ea potius occulta dĩ uoluntate
compulsi sunt qͣm ꝑsua de conati. Si qua
gͥ a nobis inde testimonia ꝓferunt᷑: ad

Expanded text:
stoliditate contemni. Quod uero non ait \'errorem stoliditate contemni. Quod uero non ait \'errorem tradiderunt\', sed \'addiderunt\', iam utique fuisse etiam sine simulacris uult intellegi errorem. Quapropter cum solos dicit animaduertisse quid esset Deus, qui eum crederent animam mundum gubernantem, castiusque existimat sine simulacris obseruari religionem, quis non uideat quantum propinquauerit ueritati? Si enim aliquid contra uetustatem tanti posset erroris, profecto et unum Deum, a quo mundum crederet gubernari, et sine simulacro colendum etam proximo inventus facile fortasse de animae mutabilitate commoneretur, ut naturam potius incommutabilem, quae ipsam quoque animam condidisset, Deum verum esse sentiret. Haec cum ita sint, quaecumque tales viri in suis litteris multorum deorum ludibria posuerunt, confiteri ea potius occulta Dei voluntate compulsi sunt, quam persuadere conati. Si qua igitur a nobis inde testimonia proferuntur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑ animadũtisse quid eẽt ds̃: qui credi¬
derunt eum eẽ. Animam motii acratione
mundum gubnantẽ Ac ꝑ hoc & sinundũ
tenebat qđ ueritas habet. deus enim uerꝰ
non anima s animȩ quoq ẽ effector &
conditor: tm̃ si contra p̃uidicia consue¬
tudinis liber eẽ posset unum dm̃ colen¬
dum fateretur atq sua deret. motu ac
ratione mundum gubernantẽ: ut ea
cum illo de hac re questio remaneret qđ
eum diceret eẽ animam non potiꝰ & ani¬
mȩ creatorem. Dicit etiam antiquosro-¬
manos plusqͣm annos centum & septua-¬
ginta dõs sine simulachro coluisse. Qđ
si adhuc inquit mansisset: castiꝰ dii ob¬
seruarent᷑. Cui sententiȩ suȩ testem ad¬
HNet inter cȩtera etiam gentẽ uideam:
nec dabitat eũ locum ita conclude: ut
dicat. qui pͥmi simulachra dõrũ popłis
posuerunt eofeitatib sus & mecum
dẽpsisse & errorem addidisse: prudent̃
existimans dõs facile posse insimulachioꝵ

Expanded text:
antur animum aduertisse quid esset Deus. qui crediantur animum aduertisse quid esset Deus. qui crediderunt eum esse animam motu ac ratione mundum gubernantem, ac per hoc, etsi nondum tenebat quod ueritas habet Deus enim uerus non anima, sed animae quoque est effector et conditor, tamen si contra praeiudicia consuetudinis liber esse posset, unum Deum colendum fateretur adque suaderet, motu ac ratione mundum gubernantem, ut ea cum illo de hac re quaestio remaneret, quod eum diceret esse animam, non potius et animae creatorem. Dicit etiam antiquos Romanos plus annos centum et septuaginta deos sine simulacro coluisse. <Quod si adhuc, inquit, mansisset, castius di obseruarentur. Cui sententiae suae testem adhibet inter cetera etiam gentem Iudaeam; nec dubitat eum locum ita concludere, ut dicat, qui primi simulacra deorum populis posuerunt, eos ciuitatibus suis et metum demsisse et errorem addidisse, prudenter existimans deos facile posse in simulacrorum
Abbreviated transcription (Latin):
cepta abantiquis. nominũ &e cognominũ
historiam tenere ut traditaẽ debere se di¬
cit. & ad eum finem illa scribere ac ꝑscruta¬
ri ut potus eos magis colere qͣm despicere
iuilgus uelit. Quib ũbis homo accutissi¬
mus satis indicat ñ se aꝑire om̃ia. quȩ non
sibi tantum contemptui. eẽtit. s etiam ipsi
uuilgo despicienda uident᷑ nͥ tacerent᷑. Ego
ista conicere putari debui. nͥ euident̾ alio
loco ipsediceret de religionib loquens. mul¬
ta eẽ. uera quȩ non mͦ uulgo scire non sit
utile. ẜ etiam tam & si falsa sunt alit̾ existr¬
mxe popłm expediat. & ideo grecos delecas
ac misteria taciturnitate pariecib ł clausis¬
se hic cerce totum consilum ꝓdidit uelut
sapientium: ꝑ quos ciuitates & popłi rege¬
rentur. Hactm̃ fallacia miris modis maligi¬
ni demones delecꝰtant᷑ qui & deceptores &
deceptos parit̾ possident. Aquorum domi
sinius atq doctissimus qđ hi soli ei uide¬

Expanded text:
ceptam ab antiquis nominum et cognominum ceptam ab antiquis nominum et cognominum historiam tenere, ut tradita est, debere se dicit, et ad eum finem illa scribere ac perscrutari, ut potius eos magis colere quam despicere uulgus uelit. Quibus uerbis homo acutissimus satis indicat non se aperire omnia, quae non sibi tantum contemtui essent, sed etiam ipsi uulgo despicienda uiderentur, nisi tacerentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi euidenter alio loco ipse diceret de religionibus loquens multa esse uera, quae non modo uulgo scire non sit utile, sed etiam, tametsi falsa sunt, aliter existimare populum expediat, et ideo Graecos teletas ac mysteria taciturnitate parietibusque clausisse. Hic certe totum consilium prodidit uelut sapientium, per quos ciuitates et populi regerentur. Hac tamen fallacia miris modis maligni daemones delectantur,, qui et deceptores- et deceptos pariter possident, a quorum domisimus adque doctissimus, quod hi soli ei uide
Abbreviated transcription (Latin):
Hec unꝙ cum sanqͥm supsticiosa cus pan¬
simulachrorum istitittorei didre s tlluro
implicit &e ipsum qui quantos. Get eteqo
se in libcatem nitat᷑ euoluere necesse ha¬
beat ista ueneraris nec qđ in hac disputa¬
tione disertus insonat mutue audespr
putat s ei qui fecit cȩlum & t̾ram qui has
suꝑsticiones quas iste balb uelut balbuti
tyrum ꝓueritate morientium & cum ue¬
ritate iuuentium ñ solum in cordib re¬
ligiosis uerum etiã in edib suꝑsticiosis li¬
ba suoꝵ seruitute subuerat. Quid ipse¬
uarro quem dolemꝰ in reb diuinis ludos
scenicos quanuis non uidicio ꝓpͥo posut¬
sse: cum ad dõs colendos multis locis ue.¬
lut religiosus hortetur. non ne ita confite¬
tur. ñ sẽ illa udicio sua sequi quȩ ciuita¬
tem romanam instituusse cominemorat.
ut si eam cuitatem nouam constitueret.
ex nature potius formula dõs nominaq
eorũ se fuisse dedicaturũ ñ dubitat con¬
fiteri: S iam q̃m in ueteri popło eẽt ac¬

Expanded text:
ansimulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quantolibet eloquio se in libertatem nitatur euoluere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet putat, sed ei qui fecit caelum et terram, qui has superstitiones, quas iste Balbus uelut balbutietyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute subuertit. CAPUscaenicos, quamuis non indicio proprio, posuisse, cum ad deos colendos multis locis uelut religiosus hortetur, nonne ita confitetur non se illa iudicio suo sequi, quae ciuitatem Romanam instituisse commemorat, ut, si eam ciuitatem nouam constitueret, ex naturae potius formula deos nominaque eorum se fuisse dedicaturum non dubitet confiteri? Sed iam quoniam in uetere populo esset, ac
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ad similitudinẽ imbecillitatis humane.
Nam &e ꝑturbatis animis inducunt᷑. Aecepi¬
mus enim dõrum cupiditates. agritudines
ira condias. Nec uͦ ut fabulȩ ferunt dĩi bel¬
lis p̃liisq caruerunt. Nec solum ut apud
homerum cum duos exercitꝰ contrarios alii
dii ex alia parte defenderent: s etiam ut
cum titanis aut cum gigantib sua ꝓpͥa
bella gesserunt. hȩc & dicunt᷑ & credunt᷑
stultissime: & plena sunt. uanitatis summe¬
q leuitatis. ẜoce interim que conficent᷑ qͥ
defendunt dõs gentiũ. Demde cum hec ad
suꝑsticionem ꝑtinere dicat. ad religionẽ uͦ¬

Expanded text:
ta ad similitudinem imbecillitatis humanae. Nam et perturbatis animis inducuntur. Accepimus etiam deorum cupiditates, aegritudines, iracundias. Nec vero, ut fabulae ferunt, dii bellis praeliisque caruerunt. Nec solum, ut apud Homerum, cum duos exercitus contrarios alii dii ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus sua propria bella gesserunt. Haec et dicuntur et creduntur stultissime, et plena sunt vanitatis, summaeque levitatis. Ecce interim quae confitentur qui defendunt deos gentium. Deinde cum haec ad superstitionem pertinere dicat, ad religionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfudit nimphas lymphasq coluerunt. Sine
insanis sacris martis &e bellonȩ bella gesser̃
&e sine uictoria quidem ñ uicerunt. ñ eã
tm̃ deam s dĩ sui munus habuerunt. Si¬
ne segetia segetes. sine bubona boues. mel.¬
la sine mellona poma sine pomona. ce
ꝓrsus om̃ia ꝓ quib tantȩ falsoꝵ dõrum
turbe tomani supplicandũ pucarunt ab
uno dõ uero multo felicius acceꝑunt. Et
si non in eum peccassent. impia curusita¬
te tanqͣm magicis artib seducti ad alie¬
nos dõs & ad idola defluendo. & postremo
xp̃m occidendo: in eodem regno ce si non
spatiosiore tm̃ feliciore mansissent. Q ne qd̃
uniꝰ ueridĩ ꝓuidentia ẽ: ut qđ dõrum
falsorum usq qͦq simulac̾ra are. luci tẽ¬
pla euercunt᷑ & sacrificia ꝓhibent᷑. de
codicib eoꝵ ꝓbetur quemadmodum hoc
fuerit tanto ante ꝓpħatum: ne forte cũ
legeret᷑ in nr̃is a nob̾ putaretur eẽ. confic¬

Expanded text:
profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt. Sine profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt. Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine uictoria quidem non uicerunt, non eam tamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia segetes sine Bubona boues, mella sine Mellona poma sine Pomona, et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum putarunt, ab uno uero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent, inpia curiositate tamquam magicis artibus seducti ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo: in eodem regno etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc qunius ueri Dei prouidentia est, ut, quod deorum falsorum usquequaque simulacra arae, luci templa euertuntur et sacrificia prohibentur, de codicibus eorum probetur, quem ad modum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confic
Abbreviated transcription (Latin):
cerent᷑ etiam illa t̾rena bona quib solis
inbiant qui meliora cogitare non possunt
in ipsius unius dĩ eẽ posita potestate ñ in
multoꝵs falsorũ quos colendos romani
antea credider̃ popłm suum in egipto
de paucissimis multiplicauit & inde si¬
gnis mirabilib liberauit. Nec lucinam
mulieres ille inuocauerunt : quando
earum partꝰ ut miris modis multiplica¬
rent᷑. & gens illa incredibilit̾ cresceret
abegiptiorum ꝑ sequentium & infantes
om̃s necare uolentiũ manib ipse serua¬
uit. Sine dea rumina suxerunt: sine cu¬
nina incunis fuerunt: sine educa & po¬
tina escam potumq sumpserunt. sine tot
diis pueriͥb educati sunt. sine diĩs conui¬
galib conuigati. sine cultu pͥapi conui¬
gib mixti. sine inuocatione neptuni ma¬
re transeuntib diuisum patuit. & sequen¬
tes eoꝵ inimicos fluctib in se redeuntib ob¬
ruit. Nec consecrauerunt aliquam deam
manniam quando de cȩlo manna sumpserd
nec quando sicientib aquam ꝑcussa petra

Expanded text:
ceretur etiam illa terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicauit et inde signis mirabilibus liberauit. Nec Lucinam mulieres illae inuocauerunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes omnes necare uolentium manibus ipse seruauit. Sine dea Rumina suxerunt, sine Cunina in cunis fuerunt, sine Educa et Potina escam potumque sumserunt, sine tot dis puerilibus educati sunt, sine dis coniugalibus coniugati, sine cultu Priapi coniugibus mixti; sine inuocatione Neptuni mare transeuntibus diuisum patuit et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecrauerunt aliquam deam Manniam, quando de caelo manna sumserunt; nec quando sitientibus aquam percussa petra
Abbreviated transcription (Latin):
rientium & successione moriturtrũ. quid
aluid amarent qͣm głam: qua uolebant
etiam post mortẽ tanqͣm uiuere in ore lau
uitam et̃nam cum scĩs angłis sius in sua ci¬
uitate cęlesti. ad cuisocietatem pietas uera ꝑ¬
ducit quȩ non exhibet seruitutẽ religionis
quam latrian greci uocant. nͥ uni uͦ dõ. sineq
hanc eis terrenam głam excellentissumi imꝑii
concederet: non redderetur merces bonis artib
eorum. idẽ iurtutib quib ad tantamgłam
ꝑuenire nitebant᷑. De talib enim qui ꝓpt̃
hoc boni aliquid facere uident᷑ ut głificent᷑
ab hominib: eciam dñs ait. Am̃ dico uob
ꝑceperunt mercedem suam. Sic & isti pͥua¬
eius erario contempserunt. auaritiȩ restite
scđm suas leges suas neq libidini obnoxii.
His om̃ib artib tanquã uera uia nͥsunt ad
honores. imꝑium. głam. Honorati sunt in
omnib fere gentib. imꝑii sui. leges imposu¬

Expanded text:
rientium et successione moriturorum: quid rientium et successione moriturorum: quid aliud amarent quam gloriam, qua uolebant etiam post mortem tamquam uiuere in ore lauduitam aeternam cum sanctis angelis suis in sua ciuitate caelesti, ad cuius societatem pietas uera perducit, quae non exhibet seruitutem religionis, quam λατρείαν Graeci uocant, nisi uni uero Deo, si neque hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetur merces bonis artibus eorum, id est uirtutibus, quibus ad tantam gloriam peruenire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc boni aliquid facere uidentur, ut glorificentur ab hominibus, etiam Dominus ait: Amen dico uobis, perceperunt mercedem suam. Sic et isti priuaca, et pro eius aerario contemserunt, auaritiae restitersecundum suas leges neque libidini obnoxii; his omnibus artibus tamquam uera uia nisi sunt ad honores imperium gloriam; honorati sunt in omnibus fere gentibus, imperii sui leges inposu
Abbreviated transcription (Latin):
dem non habebitis aput patreni ur̃m: qui
inꝙlis ẽ. S rursus ne hoc ꝑuerse intelligen¬
tes hominib placere metuerent. minusq ꝓ¬
dessent latendo qđ boni sunt: demonstranꝰ
quo fine ignotescere deberent. luceant in-¬
quit oꝑa ur̃a coram hominib: ut uideant
bona ur̃a facta. & głificent patrem ur̃m qͥ
incȩlis ẽ. Non gͦ ut uideamini ab eis idẽ. hac
intentione ut eos ad uos conũti uelitis. qͥa
non ꝑuos aliquid estis. s ut głificent pa¬
trem ur̃m qui in celis ẽ: ad quem conũsifi¬
ant qđ estis. Hos secuti sunt martyres: qͥ
sceuolas. & curi os. & cdecios ñ sibi inferen¬
do penas s illatas ferendo. & uirtute ͤ uera
piecate & innumerabili multitudine suꝑ¬
arunt. S cum illi eẽcit. in ciitate t̃rena.
quib ꝓpositus erat omnium ꝓ illa officioꝵ
finis. in columitas eiꝰ. & regnum non in cęlo
s int̾ra. non inuita ȩt̃na s in decessione mo¬

Expanded text:
dem non habebitis aput patrem uestrum, qui dem non habebitis aput patrem uestrum, qui in caelis est. Sed rursus ne hoc peruerse intellegentes hominibus placere metuerent minusque prodessent latendo, quod boni sunt, demonstrans quo fine innotescere deberent: Luceant, inquit, opera uestra coram hominibus, ut uideant bona facta uestra et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. Non ergo ut uideamini ab eis, id est hac intentione, ut eos ad uos conuerti uelitis, quia non per uos aliquid estis; sed ut glorificent patrem uestrum, qui in caelis est, ad quem conuersi fiant quod estis. Hos secuti sunt martyres, qui Scaeuolas et Curtios et Decios non sibi inferendo poenas, sed inlatas ferendo et uirtute uerapietate, et innumerabili multitudine superarunt. Sed cum illi essent in ciuitate terrena, quibus propositus erat omnium pro illa officiorum finis incolumitas eius et regnum non in caelo, sed in terra; non in uita aeterna, sed in decessione mo
Abbreviated transcription (Latin):
locis p̃dicarent xp̃i nom̃ ubi non solum ri¬
ꝓbastu sicut ille ait iacenta ea seme. que
ꝓpud quosq imꝓbant᷑ uerum eciã sun miȩ
dotestations habrebatur genentes qdł a uabẽ¬
rant a bono magistro. eodemq medimu men¬
tuu si quis me negauerit coram bominib uiẽ
int̃ guissimas ꝑsecutiones. erudelesq penasi
nonsunt det̾riti ap̃dicatione salittis humianȩ
tanto fremitu offensionis bumane & qđ eos
diuna facientes atq dicentes. diuineq uuen¬
ces Desellatis quodam mͦ cordib duris atq in¬
tis fine quieuerunt s eam quoq ipsam ad
dĩ głam referentes cuꝰ grã tales erant isto
quoq fomite eos quib consulebant ad amo¬
rem illius aquo & ipsitales fierent accende¬
bant. Namq ne ꝓpt̃ humanam głam boni
eẽnt docuerat eos magister illorũ: dicens.
Cauete facere iusticiam ur̃am coram. homi¬
nib : ut uideamini ab eis. Alioquin merce¬

Expanded text:
locis praedicarent Christi nomen, ubi non solum inlocis praedicarent Christi nomen, ubi non solum inprobabatur sicut ille ait: iacentque ea semper, quae aput quosque inprobantur, uerum etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, neginter grauissimas persecutiones crudelesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae. Et quod eos diuina facientes adque dicentes diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque intis fine quieuerunt, sed eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: Cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis; alioquin merce
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. Bonos alit artes. om̃sq accendunt᷑ ad
studia: gła. iacentq ea semꝑ quȩ apud qͦsq
xii imꝓbant᷑ ¶ huic gͥ cupiditati: melius resistit᷑
sine dubiratione quam cedit᷑. Tanto enim
quisq ẽ dõ similior. & qͣnto ẽ & abhac im¬
mundicia mundior. Quȩ in hac uita & si ñ
funditꝰ eradicat᷑ excorde quia eciam bene ꝓ¬
ficientes animos temptare ñ cessat saltem
cupiditas głȩ: suꝑecur dilectione iusticiȩ.
ut si alicubi iacent quȩ apud quosq imꝑ¬
bant᷑ sibona si recta sunt etiam ipse amor hu¬
mane laudis erubescat & oedat amori ueri¬
tatis. Tam enim ẽ. hoc uitium inimicum piȩ
fidei si maior incorde sit cupiditas głe qͣm
Aĩ timor uł amor: ut dñs diceret. Quomͦ
potestis credere głam ab inuicem expectan¬
tes & głam quȩ a solo dõ ẽ non querentes
Item de quib dam qui in eam crediderant
& uerebant᷑ palam confiteri: Ait euangłista

Expanded text:
tiam: \'Honos alit artes, omnesque accenduntur ad tiam: \'Honos alit artes, omnesque accenduntur ad studia gloria iacentque ea semper, quae aput in Deo sit. Huic igitur cupiditati melius resistitur sine dubitatione quam ceditur. Tanto enim quisque est Deo similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione iustitiae: ut, si alicubi iacent quae aput quosque inprobantur, si bona, si recta sunt, etiam ipse amor humanae laudis erubescat et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis credere gloriam ab inuicem expectantes et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes? Item de quibusdam, qui in eum crediderant et uerebantur palam confiteri, ait euangelista
Abbreviated transcription (Latin):
remotis gadib iungas. & uterq pęnus seruiat
uni. Ueruntam̃ qui libidines turpiores fide
pietatis impetrato sp̃u sc̃o & amore intelligi¬
bilis pulcritudinis non refrenant: melius
saltem cupiditate humanȩ laudis & głȩ. ñ
quidem iam sc̃i s minus turpes sunt. Etiam
tullius hinc dissimulare non potiit in eisdẽ
libris quos de re .p. scripsit. ubi loquitur
de instituendo pͥncipe ciuitatis. quem dicit
alendum eẽt. gła & consequent cõmmorat
tate fecisse. Huic gͥ uicio non solum ñ resi¬
stebant. uerumetiã id excitandum & accen¬
dendum cẽ censebant: putantes hoc utile ẽẽ.
rei .p. Quãqͣm nec inpsis philosophiȩ libris
tullius abhac peste dissimulet: ubi eara luce
clarius confitetur. Cum enum de studiis ta-¬
lib loqueret᷑: quȩ utiq sectanda sunt fine
ueriboni non uentositate laudis humane:
hanc intulit uniũ salem generalemq senten¬

Expanded text:
remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat uni. Uerum tamen qui libidines turpiores fide pietatis inpeti\'ato Spiritu sancto et amore intellegibilis pulchritudinis non refrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae non quidem iam sancti, sed minus turpes sunt. Etiam Tullius hinc dissimulare non potuit in eisdem libris quos de re publica scripsit, ubi loquitur de instituendo principe ciuitatis, quem dicit alendum esse gloria, et consequenter commemorat cupiditate fecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum etiam id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc utile esse rei publicae. Quamquam nec in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate laudis humanae, hanc intulit uniuersalem generalemque senten
Abbreviated transcription (Latin):
corruptis morib cuiutum. econtrario posuit
publicȩ ȩgestatẽ pruatim opulentiam.
Quamobrem cum du fuissent rgna oriaen¬
tis illustria: uoluit ds̃ &e occidentale fieri.
qđ temꝑe eẽt. posterius s imꝑii latitudine
& magnitudine illustrius: idq talib potissi¬
mum concessit hominib ad domanda gͣuia
mala multarum gentium. qui causa honoris
laudis & głȩ consulerent patriȩ. inqua ip¬
sam głam requirebant. salutemq eiꝰ saluti
suȩ p̃ponere non dubitauerunt. ꝓ uno isto
uicio idest amore laudis. pecunię cupidita¬
tem. & multa alia uitia compͥmentes. Nam
sanuis uidet. qui &e amorem laudis uitium
eẽ. cognoscit. qđ nec poetam fugit oratium:
qui ait. laudis amore tumes. sunt certa pia¬
cula. quȩ te ter pure lecto poterunt recreare
libello. Idem in carmine librico ad repͥmen¬
dam dominandi libidinem ita cecinit. Catiꝰ
regnes auidum domando sp̃m. qͣm si libiã

Expanded text:
corruptis moribus uitium e contrario posuit, corruptis moribus uitium e contrario posuit, publice egestatem, priuatim opulentiam.Quam ob rem quam diu fuissent regna Orientis inlustria, uoluit Deus et Occidentale fieri, quod tempore esset posterius, sed imperii latitudine et magnitudine inlustrius, idque talibus potissimum concessit hominibus ad domanda grauia mala multarum gentium, qui causa honoris laudis et gloriae consuluerunt patriae, in qua ipsam gloriam requirebant, salutemque eius saluti suae praeponere non dubitauerunt, pro isto uno uitio, id est amore laudis, pecuniae cupiditatem et multa alia uitia conprimentes. Nam sanius uidet, qui et amorem laudis uitium esse cognoscit, quod nec poetam fugit Horatium, qui ait: Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te Ter pure lecto poterunt recreare libello. Idemque in carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidinem ita cecinit: Latius regnes auidum domando Spiritum, quam si Libyam
Abbreviated transcription (Latin):
S ꝑ quosdam paucos qui ꝓsuo mͦ boni erant
magna administrabantur. atq illis tolera-¬
tis actemꝑatis malis. paucorum bonorum
ꝓuidentia res illa crescebat sicut idem his¬
toricus dicit. multa sibilegenti & audienti
quȩ popłs romanus domi militiȩq mari atq
tra. p̃clara facinora fecerit libuisse ad tende
quȩ res maxime tanta negotia sustinuiss. qͣm
sciebat sepe numero parua manu cum ma-¬
gnis legionib hostium contendisse tomanos.
cognouerat paruis copiis bella gesta cum opu¬
lentis regib. siq multa agitanti constare dix̃
paucorũ cuuum egresiã uirtutẽ cuncta ꝑa¬
tas corrupta ẽ. rursus res .p. magnitud ine
sui imꝑatorũ atq magistratuum uitia sus.¬
tentabat. Paucorum gͥ uirtꝰ. ad głam. hono¬
rem. imꝑium. uera uia ipse iurtute niten¬
tium etiam a catone laudata ẽ. Hinc erat
domi industria quam cõnͤmorauit cato. ut era¬
rium eẽc. opulentum. tenues respriuate: unde

Expanded text:
Sed per quosdam paucos, qui pro suo modo boni erant, Sed per quosdam paucos, qui pro suo modo boni erant, magna administrabantur adque illis toleratis ac temperatis malis paucorum bonorum prouidentia res illa crescebat; sicut idem historicus dicit multa sibi legenti et audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari adque terra praeclara facinora fecerit, libuisse adtendere quae res maxime tanta negotia sustinuisset; quoniam sciebat saepenumero parua manu cum magnis legionibus hostium contendisse Romanos, cognouerat paruis copiis bella gesta cum opulentis regibus; sibique multa agitanti constare dixit, paucorum ciuium egregiam uirtutem cuncta pauitas corrupta est, rursus res publica magnitudine sui imperatorum adque magistratuum uitia sustentabat.\' Paucorum igitur uirtus ad gloriam honorem imperium uera uia, id est ipsa uirtute. nitentium etiam a Catone laudata est. Hinc erat domi industria, quam commemorauit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res priuatae. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
lustui: putat quales laudant᷑ romani om̃s¬
eos tales tunc fuisse uł plures. Non ita ẽ. alio¬
quin uera non eẽnt quȩ ipse item scribit.
Ca quȩ commemoraui in scđo libro huius
oꝑis ubi dicit inuirias ualidiorum & obeas
discessionem pleb̾ apatrib aliasq dissensio¬
nes domi fuisse iam inde a pͥncipio: neq am¬
plius ȩquo & modesto iure actum quã expul¬
sis regib quã dui metus a tarquinio fuit.
donec bellum graue qđ ꝓpt̾ ipsum cum
ȩcruria susceptum fuerat finiret᷑ postea uͦ
seruili imꝑio patres exercuisse plebem. regio
more uerberasse agro pepulisse. cȩteris exꝑ¬
tib solos egisse immꝑio: quarũ discordiarũ
dum illi dominari uellent. illi seruire nollent.
finem fuisse bello punico scđo. quia rursus
grauis metus cepit urgere. atq ab aliis ꝑtur¬
bationib alia maiore cura cohib̾e animos
inquietos. & ad concordiam reuocare ciuilẽ.

Expanded text:
a sive Sallustii, putat quales laudantur Romani a sive Sallustii, putat quales laudantur Romani eos tales tunc fuisse uel plures. Non ita est; alioquin uera non essent, quae ipse item scribit, ea quae commemoraui in secundo libro huius operis, ubi dicit, iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque dissensiones domi fuisse iam inde a principio, neque amplius aequo et modesto iure actum quam expulsis regibus quamdiu metus a Tarquinio fuit, donec bellum graue, quod propter ipsum cum Etruria susceptum fuerat, finiretur; postea uero seruili imperio patres exercuisse plebem, regio more uerberasse, agro pepulisse et ceteris expertibus solos egisse in imperio; quarum discordiarum, dum illi dominari uellent, illi seruire nollent, finem fuisse bello Punico secundo, quia rursus grauis metus coepit urguere adque ab illis perturbationibus alia maiore cura cohibere animos inquietos et\' ad concordiam reuocare ciuilem.
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse qͣm cȩsaris ł inde quał eẽt. illo temꝑe¬
ciuitas. & antea quał fuiss: uideamꝰ in ipsa
sententia catonis. Nolite inquit existimare
maiores nr̃os armis rẽ.p. ex parua magnam
fecisse. Si ita eẽt multo magis pulcherrimam
eam nos haberemus. Quippe sociorum atq ei¬
uium. p̃tẽa armorũ & equoꝵ maior copia
nob qͣm illis ẽ. S alia fuere quȩ illos mag¬
nos fecerunt: quȩ nob̾ nulla sunt: domi in¬
dustria. foris iustũ imꝑium. animus in con¬
sulendo liber. neq delicto neq libidini obno¬
xius. his nos habemus luxuriã atq auari¬
ciam. publice egestatem pͥuatim opulentiã.
Eaudamus diuitias. sequimur inertiã. Int̾
bonos &e malos: discrim̃ nullum. Om̃ia uir¬
tutis p̃mia ambitio possidet. Neq mirum:
ubi uos separatim sibi quisq consilium capi¬
tis. ubi domi uoluptatib. hic peccuniȩ aut
gr̃e seruitis. Eo fit: ut impetus fiat in uacuã

Expanded text:
fuisse quam Caesaris. Proinde qualis esset illo tempofuisse quam Caesaris. Proinde qualis esset illo tempociuitas et antea qualis fuisset, uideamus in ipsa semajores nostros armis rempublicam ex parva magnam fecisse. Si ita esset, multo pulcherrimam eam nos haberemus. Quippe sociorum atque civium, praeterea armorum et equorum major copia nobis quam illis est. Sed alia fuere quae illos magnos fecerunt, quae nobis nulla sunt; domi industria, foris justum imperium, animus in consulendo liber, neque delicto neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, privatim opulentiam: laudamus divitias, sequimur inertiam: inter bonos et malos discrimen nullum; omnia virtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi vos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi voluptatibus, hic pecuniae aut gratiae servitis, eo fit ut impetus fiat in vacuam