comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do tollere possim: sedut eũ baptizando
ac p̃dicando manifestarẽ popło isrł. qui
in spũ scõ baptizans ad tollenda peccata
non solum isrł. sed totius mundi si ei cre¬
dere uoluerit idoneus est. Propterea ue
baptizando uiã illi pararẽ. qui baptiza¬
ret in remissionẽ peccatoꝵ. Et testimo¬
niũ ꝑhibuit ioħs dicens: quia uidi spm̃
descendentẽ quasi colũbam de cȩlo: et
non alit̾ se menbra eius fieri. ñ alit eius
spũ se posse repleri. nisi simplices fuerint:
nisi ueram cũ fr̃ib habuerint pacem:
quã significant oscula columbarũ. Ha¬
bent aut̃ oscula & corui sed laniant. qđ
colũba om̃ino non facit: significantes
eos qui locunt᷑ pacẽ cum ꝓximo suo.
mala aut̃ sunt in cordib eors: Coluri¬
bȩ aut̃ natura quȩ a laniatunnnocens
est. illis aptissime congruit: qui pacem
secunt᷑ cũ om̃ib & scĩmoniam. solliciti ser¬
uare unitatẽ sp̃c in iunculo pacis. Atq ido

Expanded text:
do tollere possum, sed ut eum baptizando do tollere possum, sed ut eum baptizando ac praedicando manifestarem populo Israel, qui in Spiritu sancto baptizans ad tollenda peccata non solum Israel, sed totius mundi, si ei credere voluerint, idoneus est. Propterea venbaptizando illi viam praepararem qui baptizaret in remissionem peccatorum. Et testimonium perhibuit Joannes, dicens: Quia vidi Spiritum descendentem quasi columbam de coelo, et non aliter se membra ejus fieri, non aliter ejus Spiritu posse repleri, nisi simplices fuerint, nisi veram cum fratribus habuerint pacem, quam significant oscula columbarum. Habent autem oscula et corvi, sed laniant, quod columba omnino non facit, significantes eos qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus eorum . Columbae autem natura, quae laniatu innocens est, illis aptissime congruit, qui pacem sequuntur cum omnibus et sanctimoniam, solliciti servare unitatem Spiritus in vinculo pacis . Atque ideo
Abbreviated transcription (Latin):
bere nussus est: quẽ uidicẽ om̃ium uen¬
tur. ipse uos baptizabit inquiens in¬
spũ scõ: a quo seipsum ablui desidera¬
bat dicens. Ego ate debeo baptizari:
& tu uenis ad meͦ Quo mͦ gͦ dicit & ego
nesciebam eum: tusi quia eũ quẽ & an¬
tea nouerat. ꝑfectius iam cũ baptizare¬
tur agnouit: Quẽ mundi saluatorẽ
&e iudicẽ nouerat: huius potentiam
licet corporalit lonantẽ meruisset audire.
multi ex hoc uisu & auditu ꝓfecerit: mul¬
tum de diuinȩ potestatis excellentia reue¬
latis oculis m̃tis scientiȩ cȩlestis acceꝑit:
adeo ut adcõparationẽ intelligentiȩ qua
tunc illustrari cȩꝑit. eatenus illũ quantus
esset om̃imodis sibi uideret᷑ ignorasse. Qͥ
testimoniũ in qđ missus est. dño diligent̃
ꝑhibens: adiungit. S ut manisestaret᷑
in isrł: ꝓpterea ueniego in aqua baptizans.
Qa est aꝑte dicere: Non id̾o ueni in aqua
baptizans. quia peccata mundi baptizan¬

Expanded text:
bere missus est, quem judicem omnium venbere missus est, quem judicem omnium ventur, Ipse vos baptizabit, inquiens, Spiritu sancto, a quo seipsum ablui desiderabat, dicens: Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me? Quomodo ergo dicit: Et ego nesciebam eum, nisi quia eum quem antea noverat, perfectius jam cum baptizaretur agnovit? Quem mundi Salvatorem et judicem noverat, hujus potentiam licet corporaliter sonantem meruisset audire, multum ex hoc visu et auditu profecerit, multum de divinae potestatis excellentia revelatis oculis mentis scientiae coelestis acceperit a Deo, ut ad comparationem intelligentiae qua tunc illustrari coeperit, eatenus illum quantus esset omnimodis sibi videretur ignorasse. Qui testimonium, in quod missus est, Domino diligenter perhibens, adjungit: Sed ut manifestaretur in Israel, propterea veni ego in aqua baptizans. Quod est aperte dicere: Non ideo veni in aqua baptizans, quia peccata mundi baptizan
Abbreviated transcription (Latin):
hostiam odotẽ q suauitatis. mysteriũ
suȩ passionis ablato agno in creaturã
panis & uini transferret: lacerilos fac¬
tus in ȩt̃num scđ̾m ordinẽ melchisedech.
Sequit̾ ioħs testimoniũ ꝑhibens de dño.
qui onte me sactus est: quia pͥor me erat.
Post me uerit uit: post me natus est
inmundo: post me p̾dicare incipiet mun¬
do. Qui ante me sactul est: qui me poten¬
tia maiestatis tantũ quantũ preconẽ ui¬
dex: quantũ sol luciferũ. licet post appa¬
rensantecellit. Qͥa pͥor meerat: quia in pͥn¬
cipio erat u̾bum: & u̾bumerat apud dm̃:
& d̾s erat u̾bum. Post me uenit uir: tem
pͥmatum tegit potestatis quo etiã angłis
p̃sidet intuete. Qͥa pͥor me erat: ȩt̃nitatẽ
diuinȩ maiestatis qua patri est equalis
intellige. Post me uenit uir qui ante
me factus est. quia pͥor me erat: post
me uenit humanitate: qui ido p̃cellit
dignitate. quia pͥor me erat diuinitate.

Expanded text:
hostiam odoremque suavitatis, mysterium hostiam odoremque suavitatis, mysterium suae passionis oblato agno in creaturam panis vinique transferret, sacerdos factus in aeternum, secundum ordinem Melchisedech. Sequitur: Joannes testimonium perhibens de Domino, qui ante me factus est, quia prior me erat. Post me venit vir, post me natus est in mundo, post me praedicare incipiet mundo; qui ante me factus est, qui me potentia majestatis tantum, quantum praeconem judex, quantum sol Luciferum, licet post apparens, antecellit. Quia prior me erat, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Post me venit vir, tempprimatum regiae potestatis, quo etiam angelis praesidet, intuere; quia prior me erat, aeternitatem divinae majestatis, qua Patri est aequalis, intellige. Post me venit vir, qui ante me factus est, quia prior me erat. Post me venit humanitate, qui ideo me praecellit dignitate, quia prior me erat divinitate.
Abbreviated transcription (Latin):
est hoc eugłium: qui dilexit nos inquu:
& lauit nos a peccaus nr̃is in sanguine
suo. Non solum aut lauit nos a peccats
nr̃is in sanguine suo. quando sanguinẽ
suũ dedit in cruce ꝓ nobis: uł quando
unusquisq nr̃m mystetio sacro scȩ passi¬
onis illius baptismi aquis ablutus est:
uerũ etiã cotidie tollu peccata mundi.
lauatq nos a peccatis nr̃is cotidianis
in lauguine suo: cũ eiusdẽ beatȩ passio¬
nis ad altare memoria replicat᷑: cũ panis
& uni creatura. in sacram̃tum carnis &e
sanguinis eius ineffabili sp̃e scĩficatio¬
ne transfertur. Sicq corpus & sanguis
illius ñ infideliũ manib ad ꝑnitiem
suã futidit᷑ & occidit᷑: sed fideliũ ore su
ram agnus in lege paschalis ostendit:
qui semel popłm de egyptia ser uitute
liberans. in memoriã eiusdẽ lib̾ationis
ꝑ om̃s annos in unmolatione sua po¬
pulũ eundẽ scĩficare solebat: donec
ueniret ipse cui talis hostia testimoni¬
um dabat: oblatusq patri ꝓ nobis in

Expanded text:
est hoc Evangelium: Qui dilexit nos, inquit, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo . Non solum autem lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo, quando sanguinem suum dedit in cruce pro nobis, vel quando unusquisque nostrum mysterio sacrosanctae passionis illius baptismo aquae ablutus est, verum etiam quotidie tollit peccata mundi. Lavat itaque nos a peccatis nostin sanguine suo, cum ejusdem beatae passionis ad altare memoria replicatur, cum panis et vini creatura in sacramentum carnis et sanguinis ejus ineffabili Spiritus sanctificatione transfertur: sicque corpus et sanguis illius non infidelium manibus ad perniciem ipsorum funditur et occiditur, sed fidelium ore suaram agnus in lege paschalis ostendit, qui semel populum de Aegyptia servitute liberans, in memoriam ejusdem liberationis, per omnes annos immolatione sua populum eumdem sanctificare solebat, donec veniret ipse cui talis hostia testimonium dabat, oblatusque Patri pro nobis in
Abbreviated transcription (Latin):
bo: idest non qualem me oms conspicere.
qualem etiã infideles possunt & crucifi¬
gere: sed qualem indecore suo regẽ leło¬
rum soli uidere possunt oculi mundi
scõꝵ: talem me ad repẽdenda uicẽ dile¬
ctionis his qui me diligunt ostendam.
Igit᷑ speremus nos ut diximus ꝑ huma¬
nitatis eius sacram̃ta ad uidenda dis¬
nitatis speciem posse conscendere: si tam̃
eadẽ sacram̃ta digno iusticiȩ & sc̃itatis
& ueritatis honore ut accepimus illi¬
bata seruamus: si humanȩ conu̾satio¬
nis eiꝰ exempla. si doctrinȩ quã ꝑ hominẽ
nob̾ ministrauit humilit dicta sequam.
Nam qui humilitatis etus uestigiaseqͥ
dedignat᷑: qua temeritate sꝑat se adin¬
tuetida claritatis eiꝰ posse gaudia pene¬

Expanded text:
bo, id est, non qualem me omnes conspicere, qualem etiam infideles videre possunt et crucifigere, sed qualem in decore suo regem saeculorum soli videre possunt oculi mundi sanctorum, talem me ad rependendam vicem dilectionis his qui me diligunt, ostendam. Igitur speremus nos, ut diximus, per humanitatis ejus sacramenta ad videndam divinitatis speciem posse conscendere, si tamen eadem sacramenta digno justitiae et sanctitatis et veritatis honore, ut accepimus, illibata servemus, si humanae conversationis ejus exempla, si doctrinae, quam per hominem nobis ministravit, humiliter dicta sequamur. Nam qui humilitatis ejus vestigia sequi dedignatur, qua temeritate sperat se ad intuenda claritatis ejus gaudia p
Abbreviated transcription (Latin):
mittat in tenebras. Aundemus fide.
fortia cordiũ nr̃oꝵ uascula. scđm puri¬
ficationem p̃ceptoꝵ cȩlestiũ: implea¬
mus hȩc aqua scientiȩ salutaril. sacrȩ
lectioni crebrius attendendo: rogemꝰ
dnm. ut ipsam quã nobis scientiȩ gr̃am
contulit. ne forte inflet. caritatis suȩ
feruore calefaciat: & ad suꝑna solum
querenda ac sapienda conu̾tat: quatinꝰ
spũaliter inȩhriati. possimus cũ ꝓpħa
&& ipsi cantare. Potasti nos uino cõpun¬
ctionis. Sicq sit: ut nob̾ quoq bene ꝓ¬
ficientib & nunc ex parte ꝓut capere
sufficimus: & infuturo ꝑfecte iħc ma¬
nifestet głam suam: in qua uiuit ce
regnat cũ patre in unitate sp̃c sc̃i ds̃¬

Expanded text:
mittat in tenebras. Mundemus fide mittat in tenebras. Mundemus fide fortia cordium nostrorum vascula secundum purificationem praeceptorum coelestium, impleamus haec aqua scientiae salutaris, sacrae lectioni crebrius attendendo. Rogemus Dominum ut ipsam quam nobis scientiae gratiam contulit ne forte inflet charitatis suae fervore calefaciat, et ad superna quaerenda sola ac sapientia convertat, quatenus spiritualiter inebriati, possimus et ipsi cum Propheta cantare: Potasti nos vino compunctionis . Sicque fit ut nobis quoque bene proficientibus, et nunc ex parte prout capere sufficimus, et in futuro perfecte Jesus manifestet gloriam suam, in qua vivit et regnat cum patre in unitate Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
sistens in terra dato sui lp̃c munere.
aꝑuit illis sensum ut intelligerent scͥp¬
turas: & pos modũ misso eodẽ de cȩlis.
maiorem suꝑni amoris. simul ce sapien¬
tiȩ spũalis flagrantiã eoꝵ cordib infu¬
dit. data insuꝑ om̃ium cognitione
lirguarũ. quib uniu̾so oibi eam quã
ꝑceꝑant uitȩ gr̃am. ꝓpinare sufficerent.
& tunc una in ciuitate figurabantur.
& nunc uniu̾so celebrant᷑ in orbe t̾taru
tota mnte diligamts: harũ gaudiis cȩ¬
lestib indefessa bonoꝵ oꝑum intentio¬
ne iungamͦ: has quia ꝑ fide uocati intra¬
uimus. mundo dilectionis habitu cele¬
brare curemus: nr̃ȩq actionil simul &
cogitationis maculas ante diem extre¬
mi discriminis. ipli sollicitius examinan¬
do diluamus: ne forte tunc ingrediens
rex qui has filiosuo nuptias fecit. si ui¬
derit nuptiali caritatis ueste carentes.
eiciat nos: & ligatis abene agendi fa¬
cultate pedib nr̃is ac manib ext̃iores

Expanded text:
sistens in terra, sui Spiritus munere sistens in terra, sui Spiritus munere aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas: et postmodum misso eodem de coelis majorem superni amoris simul et sapientiae spiritualis flagrantiam eorum cordibus infudit, data insuper omnium cognitione linguarum, quibus universo orbi eam, quam perceperant, vitae gratiam propinare sufficerent. imi, quae et tunc una in civitate figurabantur, et nunc universo celebrantur in orbe terrarum, tota mente diligamus, harum gaudiis coelestibus indefessa bonorum operum intentione jungamur. Has quia per fidem vocati intravimus mundo dilectionis habitu, celebrare curemus, nostraeque actionis simul et cogitationis maculas ante diem extremi discriminis ipsi sollicite examinando diluamus; ne forte tunc ingrediens rex, qui suo filio nuptias fecit, si viderit nos nuptialem charitatis vestem non habere, ejiciat nos, et ligatis a bene agendi facultate pedibus nostris ac manibus exteriores
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is homo pͥmum bonũ uinũ ponit. &
cũ in ebriati fuerint. tunc id qđ̃ deteri¬
us est. tu aut̃ seruasti bonũ uinũ usq
adhuc: quia doctoꝵ est cognoscere di¬
stantiã legis & eugłii. ueritatis & umbrȩ:
cunctisq ueterib institutis. cunctis reg¬
ni terreni ꝓmissis. nouã eugłicȩ fidi gr̃am
& ꝑpetua cȩlestis patriȩ dona preferre.
Hoc fecit iniciũ signoꝵ iħc in chana ga¬
lileȩ: & manifestauit głam suam. Mani¬
festauit hoc signo. quia ipse esset rex
głȩ. & iđo sponsus ȩccłiȩ: qui ut homo
cõmunis ueniret ad nuptias: sed quasi
uerteret. Pulchra aut̃ rerũ conuenien¬
tia. Qui inicio signoꝵ. quȩ mortalis
adhuc mortalib erat ostensurus. aquã
conu̾tit in uinũ: ipse initio signorum.
quȩ immortalis iam ꝑ resurrectionẽ ef¬
tectus. immortalis uitȩ studia sola sec¬
tantib ostendetet: carnalem pͥus &
quasi insipidam m̃tem eoꝵ sapore sci¬
entiȩ cȩlestis imbuit. Nam oe pͥmo con¬

Expanded text:
inum ponit, et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est. Tu autem servasti bonum vinum usque adhuc. Quia doctorum est cognoscere distantiam legis et Evangelii, veritatis et umbrae, cunctisque veteribus institutis, cunctis regni terreni promissis, novam evangelicae fidei gratiam, et perpetua coelestis patriae dona proferre. Hoc fecit initium signorum Jesus in Cana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam. Manifestavit hoc signo quia ipse esset rex gloriae, et ideo sponsus Ecclesiae, qui ut homo communis veniret ad nuptias, sed quasi verteret. Pulchra autem rerum convenientia, qui initio signorum quae mortalis adhuc mortalibus erat ostensurus, aquam convertit in vinum: ipse initio signorum quae immortalis jam per resurrectionem effectus, immortalis vitae studia sola sectantibus ostenderet, car nalem prius et quasi insipidam mentem eorum sapore scientiae coelestis imbuit. Nam et primo con
Abbreviated transcription (Latin):
ȩinum inalom auta pulsem̃ ineminerimus
psents ȩccłȩ domũ. necessariis p̃cum mun¬
datũ frequentare munerib. Qđ ipse duo¬
denius in tẽplo sedet in medio doctorum
audiens &e int̾rogans illos. humanȩ est
humilitatis indicui: immo etiã eximiũ
discendȩ humilitatis exemplũ. Dei qͥppe

Expanded text:
ernum malorum aura pulsemur, meminerimus praesentis Ecclesiae domum necessariis precum mundarum frequentare muneribus. Quod ipse duodenis in templo sedit in medio doctorum audiens et interrogans illos, humanae est humilitatis indicium, imo etiam eximium discendae humilitatis exemplum. Dei quippe
Abbreviated transcription (Latin):
onis eius humilitate ad memoriã reuo¬
cata. & ipli contia om̃ium uulnera pecca¬
toꝵ medicam̃tum uerȩ humilitatis cure¬
mus exercere. piosemꝑ animo recolentes.
quantũ nos ꝓ diuino timore. quantũ ꝓ
nr̃a salute oporteat humiliari qui tra
sumus & cinis: si tantũ summa illa po¬
testas ꝓ nob̾ humiliari ñ respuit. ut ad su¬
scipienda nr̃ȩ fragilitatis infirma descen¬
deret. Item audita credita & confessa di¬
uinitate dni saluatoris. qua patri & spũs
scõ consubstantialis semꝑ & coȩt̾nus ꝑse¬
uerat. sꝑemus nes ꝑ humanitatis eius
sacram̃ta quib imbuti sumus usq ad
contẽ plandã diuinitatis eiusdẽ głam
fidelib suis seruis. fideli pietate polli

Expanded text:
s humilitate ad memoriam revocata, et ipsi contra omnium vulnera peccatorum medicamentum verae humilitatis curemus exercere, pio semper animo recolentes quantum nos pro divino amore, quantum pro nostra salute oporteat humiliari, qui terra sumus et cinis, si tantum summa illa potestas pro nobis humiliari non respuit ut ad suscipienda nostrae fragilitatis infirma descenderet. Item audita, credita et confessa divinitate Domini Salvatoris, qua Patri et Spiritui sancto consubstantialis semper et coaeternus perseverat, speremus nos per humanitatis ejus sacramenta quibus imbuti sumus, usque ad contemplandam divinitatis ejusdem gloriam fidelibu
Abbreviated transcription (Latin):
ad sociandana fibi ei. łiam tamquã sponsus
ꝓcessit. Primus nuptiarũ locus iudea
fuit: in qua filiul di homolieti. & ȩccłiam
lui corporis ac sanguinis participatione
consecrare. siu sp̃c pignore in fide confir¬
mare dignatus est: sed uocatis ad side ger¬
bus. usq ad fines orbis terrȩ earudẽ n. ip¬
tiarũ uotiua gaudia ꝑuenerunt. Iec

Expanded text:
ad sociandam sibi Ecclesiam tanquam sponsus ad sociandam sibi Ecclesiam tanquam sponsus processit. Primus nuptiarum locus in Judaea exstitit, in qua Filius Dei homo fieri, et Ecclesiam sui corporis participatione consecrare, suique Spiritus pignore in fide confirmare dignatus est: sed vocatis ad fidem gentibus, usque ad fines orbis terrae earumdem nuptia
Abbreviated transcription (Latin):
ent aut̃ dies cũ auferet᷑ ab eis sponsus. &
tunc ielunabunt: qr nimirũ incarnatio
nr̃i saluatoris ex iuo patrib cepit ꝓmit¬
ti: multis scms est lacrimis & luctu semꝑ
expectata. donec ueniret. Similit̃ ex quo
post resurrectioni ascendit in cȩlum. om̃is
sc̃is spes ad eius pendet reditũ: solo aut̃
quo cũ hom inib conu̾satus est tẽpore.
flere ac lugere nequiuerunt: quia iam
secũ etiam corporalut̃ eũ quem spũaliter
dilexerunt habebant. Sponsus gͦ xp̃s:
sponsa est eius ecc łia. filii sponsi uł nup¬
tiarum: singli qi iq fideliũ eius sunt.
Tempus nuptiat ũ: tempus est illud qͣn¬
do ꝑ incarnationis mysterium scãm sibi
ȩccłiam sociauit. Nongͥ casu. sed certi
gr̃a mysterii uenit ad nuplias in terta
cartiali more celebratas: qui ad copulan¬
dam sibi spũali amore ȩccłiam de cȩlo
descendit ad t̾r. .s. Cuius quidẽ thalamus
incuari iptȩ genitricis uterus fuit: ui qͦ
ds humanȩ n tu ⁊ coniunctus est: & ex quo

Expanded text:
retur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt . Quia nimirum incarnatio nostri Salvatoris ex quo patribus coepit promitti, multis est sanctorum lacrymis et luctu semper exspectata donec veniret. Similiter ex quo post resurrectionem ascendit ad Patrem, omnis sanctorum spes ad ejus pendet reditum. Solo autem quo cum hominibus conversatus est tempore, flere ac lugere nequiverunt, quia jam secum etiam corporaliter eum quem spiritualiter dilexerunt habebant. Sponsus ergo Christus, sponsa ejus est Ecclesia, filii sponsi vel nuptiarum singuli quique fidelium ejus sunt: tempus nuptiarum est tempus illud quando per incarnationis mysterium sanctam sibi Ecclesiam sociavit. Non igitur casu, sed certi gratia mysterii, venit ad nuptias in terra carnali more celebratas, qui ad copulandam sibi spirituali amore Ecclesiam de coelo descendit ad terram: cujus quidem thalamus incorruptae genitricis uterus fuit, in quo Deus humanae naturae conjunctus est, et ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
facere dignatus est: exceptis cȩlessium sa¬
craiñtoꝵ figutis. et iam iuxta litterã fidem
recte credentiũ confirmat. Porro taciani
& marcionis cȩt̃oꝵq qui nuptiis detra¬
hunt ꝑfidia quã su dãpnabilis insinuat.
Si eni thoro immaculato. & nuptiis debi¬
la castitate celebratis culpa inesset: ne¬
uaquã dñs ad eas uenite: nequaquam
eos signos suoꝵ iniciis consettare uolu¬
isset. Nunc auĩ quia bona est castitas con¬
iugalis. melior continentia uidualis:
riȩ uͥginis utero nasci dignatus est: a ꝓ¬
phetico annȩ uiduȩ ore. mox natus bene¬
dicit᷑. a nupuatũ celebratorib iam iuue¬
ins inuitatur: & hos suȩ p̾sentia uͥtutis

Expanded text:
natus est, exceptis coelestium sacramentorum figuris, etiam juxta litteram recte fidem credentium confirmat. Porro Tatiani et Marciani caeterorumque qui nuptiis detrahunt perfidia quam sit damnabilis insinuat. Si enim toro immaculato et nuptiis debita castitate celebratis culpa inesset, nequaquam Dominus ad has venire, nequaquam eas signorum suorum initiis consecrare voluisset. Nunc autem, quia bona est castitas conjugalis, melior continentia vidualis,  Mariae virginis utero nasci dignitatus est, a prophetico Annae viduae ore mox natus benedicitur, a nuptiarum celebratoribus jam juvenis invitatur, et hos suae praesentia virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinat᷑. Et bene in domoharũ nuptiarũ.
quȩ xp̃i & ȩccłiȩ sacram̃ta figurarent. tri¬
cliniũ. id ÷ tres ordines discubentiũ altitudi¬
ne distantes inẽe descͥbunt᷑:qꝙ nuirũ tres st̃¬
ordines fid eliũ qͥb eccła constat: coniugatoꝵ

Expanded text:
propinatur. Et bene in domo harum nuptiarum, propinatur. Et bene in domo harum nuptiarum, quae Christi et Ecclesiae sacramenta figurarent, triclinium, id est, tres ordines discumbentium altitudine distantes inesse describuntur, quia nimirum tres ordi
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli: Qui impleuerunt hydrias
aqua: non quide ipsi p̃teritas mundi
ȩtateslegalib ac ꝓpħicis scͥptis implen
do: sed ipsi intelligendo prudeñter &
aꝑiendo sidelit. qi scriptura quȩ a ꝓpħ̃is mi¬
nistrata est. & salubris esset ad haustum
sapientiȩ cȩlestis: & ad oꝑum castigatio¬
nẽ utilis. Impleuerunt auĩ eas ulq ad
summũ: quia recte intellexerunt nul¬
lum fuisse tempus scł̃i a scĩs alienũ doc¬
iorbus: qui siue u̾bis siue exemplis.
siue etiã scriptis. uiam uitȩ mortalibus¬
panderent. Et dicit eis. Haurite nunc:
& ferte architriclino. Et tulerunt. Ar¬
chitriclinus. aliquis legis ꝑitus illius tẽ¬
poris est: fortasse nichodemus. uł gama¬
liel. uł discipulus tunc eius saulus: nunc
aut̃ magister totius ȩccłiȩ paulus apłs.
Et dũ talib u̾bum eugłii credit᷑. quod
in littera legis & ꝓpħe latebat occultũ:
uinũ utiq architriclino de aqua faclũ

Expanded text:
discipuli, qui impleverunt hydrias discipuli, qui impleverunt hydrias aqua? Non quidem ipsi praeteritas mundi aetates legalibus ac propheticis implendo scriptis, sed ipsi intelaperiendo fideliter, quia Scripturae, quae a prophetis ministrata est, et salubris est ad haustum sapientiae coelestis, et ad operum castigationem utilis. Impleverunt autem eas usque ad summum, quia recte intellexerunt nullum fuisse tempus saeculi a sanctis alienum doctoribus, qui sive verbis, sive exemplis, sive etiam scriptis, panderent. Et dicit eis: Ite, et haurite nunc, et ferte architriclino. Et tulerunt. Architriclinus aliquis legis peritus illius temporis est, fortasse Nicodemus vel Gamaliel, vel discipulus tunc ejus Saulus, nunc autem magister totius Ecclesiae Paulus apostolus. et dum talibus verbum Evangelii creditur, quod in littera legis et prophetiae latebat occultum, vinum utique architriclino de aqua factum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipiens. hanc mirabile conu̾tit in ui¬
num: quia sex mundi ȩtates sapientiȩ sa¬
lutaris largitate donauit: quã tamen
ipse ueniens sublimioris sensus uͥtute fe
tantũ sapiebant: ipse sp̃itualib spũali¬
ter sentienda reserauit. Uultis audire¬
fr̃s qualit de aqua fecerit unũ: Ap¬
paruit post resurrectionẽ suã duobus
discipulis ambulantib in uia ibat q
cũ illis: & incipiens a moyse  om̃ib¬
ꝓpħis. int̾pretabatur illis in om̃ib scri¬
pturis quȩ de ipso erant. Hultis it̃um
audire qͦmͦ eodẽ sint uino in ebriati ͦ
Post modũ cognoscentes quis esset qui
eis u̾bum uitȩ ꝓpinabat: dicebant ad in¬
uicẽ. Nonne cor nr̃m aridens erat in no¬
bis. cũ loqueretur in uiaͥ & aꝑiret no¬
bis scͥpturas: dixit gͦ iħic ministris. Im¬
plete hydrias aqua. Et impleuerunt
eas usq ad summũ. Qͥd ꝑ ministros qui
hȩc iubent᷑ facere: nisi xp̃i signantur

Expanded text:
praecipiens, hanc mirabiliter convertit in vipraecipiens, hanc mirabiliter convertit in vinum, quia sex mundi aetates sapientiae salutaris largitate donavit, quam tamen ipse veniens, sublimioris sensus virtute fectantum sapiebant, ipse spiritalibus spiritaliter sentienda reseravit. Vultis scire qualiter de aqua vinum fecerit? Apparuit post resurrectionem suam duobus discipulis ambulantibus in via, ibatque cum illis, et incipiens a Moyse et omretabatur illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant . Vultis iterum audire, quomodo eodem sunt vino inebriati? Postmodum cognoscentes quis esset, qui eis verbum vitae propinabat, dicebant ad invicem: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum loqueretur in via, et aperiret nobis Scplete hydrias aqua. Et impleverunt eas usque ad summum. Quid per ministros qui haec jubentur facere, nisi Christi signantur
Abbreviated transcription (Latin):
octaui diei circũcisione. baptisma. qđ in
mysteriũ dñicȩ resurrectionis a peccato¬
rũ nos morte redemit intelligis: in in¬
ductione in tẽplum. & oblatione hostiȩ
purificantis. figuratũ cognoscis. fideles
quosq de baptisterio ad altare scm̃ in¬
gredi. ac dñici corporis & sanguinis ui¬
ctima singłari debere consecrari: uino
quidẽ de aqua facto. & quidẽ meracis¬
simo donatus es. Porto si circũcisionis
diem ad generalem humani generis
resurtectionẽ. quando mortalis ꝓpago
cessabit. mortalitas tota. immorta¬
litate mutabit᷑ int̾pretaris. & cit¬
cũcisos induci in tẽplum intellex eris.
quando post resurrectionẽ unrasali
expleto iudicio. sc̃iĩa incortuptibiles
facli. ad contẽ planda ꝑpetuo ĩpeciem¬
diuinȩ maiestatil.cũ bonor oꝑum mu¬
uinũ fieri uidebis: cuius conditori recte
ꝓtesteris. & dicas. Et poculum tuũ me
re uoluit: sed hydrias sex impleri aqua

Expanded text:
octavi diei circumcisione baptisma, quod in octavi diei circumcisione baptisma, quod in mysterium Dominicae resurrectionis a peccatorum nos morte redemit, intelligens, in inductione in templum et oblatione hostiae purificantis figuratum cognoscis, fideles quosque de baptisterio ad altare sanctum ingredi, ac Dominici corporis et sanguinis victima singulari debere consecrari, vino quidem de aqua facto, et quidem meracissimo donatus es. Porro si circumcisionis diem ad generalem humani generis resurrectionem, quando mortalis propago cessabit, et mortalitas tota in immortalitatem mutabitur, interpretaris: et circumcisos induci in templum cum hostiis intellexeris, quando post resurrectionem universali expleto judicio sancti jam incorruptibiles facti, ad contemplandadivinae majestatis cum bonorum operum muaqua fieri videbis, cujus conditori recte protesteris, et dicas: Et poculum tuum inere voluit, sed hydrias sex impleri aqua
Abbreviated transcription (Latin):
& septiformẽ eiusdẽ sp̃c grãmꝰ uide¬
ruq hoc cotidie fieri. aliis nimtrũ adi¬
abolo de ȩccłia peccando raptis. aliis
tendo reconciliatis : uinũ de aqua fac¬
tum habet: qr ad se ꝑunere quȩ scͥpta
sunt intelligens. muagno mox cõpun¬
tionis ardore. quasi musto in calesces:
quiequid sibi peccati captuantis inesse de¬
octaua die natiuitatis iuxrta legẽ circũ¬
cisus est: tricesima & ĩcia post hec ad tẽ¬
plum delatus: & legalia ꝓ eo sunt mu¬
nera oblata. Hȩc intuentes ad litteram.
aꝑte discimus quanta nobis diligentia
sunt eugłicȩ fidi subeunda mysteria:
quando ipse benedidionẽ gr̃ȩ affereis.
qui legẽ litterȩ dedit. uei rii pͥmo ceri¬
moniarũ ritu consecrari. qui cuncła
diuinitus consecrat. & sic noua gr̃ȩ sa¬
cram̃ta susciꝑe simul & tradere cura¬
uit. Ecce hẏdria serta. ad abluenda
peccati contagia: ad potandauitȩ gau¬
dia: mundiorem cȩt̾is afferens unda: Terũsi

Expanded text:
et septiformem ejusdem Spiritus gratiam, videet septiformem ejusdem Spiritus gratiam, videritque hoc quotidie fieri, aliis nimirum a diabolo de Ecclesia peccando raptis, aliis tendo reconciliatis, vinum de aqua factum habet; quia ad se pertinere quae scripta sunt intelligens, magno mox compunctionis ardore, quasi musto incalescens, quidquid sibi peccati captoctava die nativitatis, juxta legem, circumcisus est ; tricesima et tertia post haec ad templum delatus, et legalia pro eo sunt munera oblata . Haec intuentes ad litteram, aperte discimus quanta nobis diligentia sunt evangelicae fidei subeunda mysteria, quando ipse benedictionem gratiae afferens, qui legem litterae dedit, prius eam caeremoniarum ritu consdivinitus consecrat, et sic nova gratiae sacramenta suscipere simul et tradere curavit. Ecce hydria sexta ad abluenda peccati contagia, ad potanda vitae gaudia mundiorem caeteris afferens undam. Verum si in
Abbreviated transcription (Latin):
iudeos ꝑsequentes. in dauid xp̃m. & ȩccle¬
siam significari cognouerit: illoꝵ ob ꝑ¬
tidiã & carnale simul imꝑium & spũale.
destructum. xp̃i aut̃ & eccł̃iȩ regnum
semꝑ esse mansurum: poculum utiq ui¬
ni.de aqua factum sentiet: quia se suãq
uitã & regnum. sed & ipsum regẽ ibi scͥp¬
tum legere nouit: ubi pͥus quasi de aliis
ueterẽ legebat historiã. Qͥtita ȩtate scłi
popłs peccans. captiuante nabuchodo¬
nosor babyloniã transmigrat᷑: led post
ubi domũ di quȩ incensa est. & ciuita¬
tem Icãm quȩ destructa est teedificat.
Hȩc legens. siue audiens quisq peccan¬
oi metũ corripit: ad pęnitendi remedi¬
um confugit: aqua hydriȩ purifican¬
tis ablutus est. Si uͦ intelligere didice¬
babylonẽ confusionẽ peccatoꝵ: nabu¬
chodonosor diabolum: iħm lacerdotẽ
magnũ. uerũ ȩt̃numq pontificẽ esse
largiunt᷑. uidelicet ꝓpter decalogum.

Expanded text:
Judaeos persequentes, in David Christum et EccleJudaeos persequentes, in David Christum et Ecclesiam significari cognoverit, illorum ob perfidiam, et carnale simul imperium et spirituale destructum, Christi autem et Ecclesiae regnum semper esse mansurum, poculum utique vini de aqua factum sentiet; quia se suamque vitam et regnum, sed et ipsum regem ibi scriptum legere novit, ubi prius quasi de aliis veterem legebat historiam. Quinta aetate saeculi populus peccans, captivante Nabuchodonosor, in Babyloniam transmigrat: sed post ubi domum Dei, quae incensa est, et civitatem sanctam, quae destructa est, reaedificat. Haec legens sive audiens quisque cum peccandi metum corripit, et ad poenitendi remedium confugit, aqua hydriae purificantis ablutus est. Si vero intelligere didiceBabylonem confusionem peccatorum, Nabuchodonosor diabolum, Jesum sacerdotem magnum, verum aeternumque pontificem esse largiuntur, videlicet propter decalogum
Abbreviated transcription (Latin):
munderis. Qđ si in immolatione filii uni¬
ci dilecti. passionẽ eius intelligis de quo
dicit pater. hic est filius meus dilectus in
quo mͥ complacui: in qua. quia diuinitate
impassibili ꝑmanente. sola hum anitas
passa est mortẽ & dolorem. quasi filius
offertur. sed aries mactarur: Si intelli
gis benedictionis quȩ ꝓmissa esi abrahȩ.
in te qui de gentib credis munus esse com¬
pletũ: nimirũ de aqua tibi uinũ fecit
quia spũalem sensum cuius noua flagran¬
tia debriaris aꝑuit. Quartȩ ȩtatis initiis.
dauio ꝓ saule. regnũ israhelitios gentis
sortitur: humilis. innocens. & mitis.
exul ꝓ illo. cuius iniusta diu ꝑsecutione
cruciabat᷑. Ecce hẏdria quarta: fonte
salutari repleta. Qͥs quis hȩc aidiens.
humilitati. atq innocentie studere. ꝙ
suꝑbiam cȩꝑir atq inuidiã. suc de crade
tepellere: quasi haustum aquȩ limpidissi¬
me quo reficiatur inuenit. At si in saulo

Expanded text:
uod si in immolatione filii uniuod si in immolatione filii unici dilecti passionem ejus intelligis, de quo dicit pater; Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . In qua, quia divinitate impassibili permanente, sola humanitas mortem passa est et dolorem, quasi filius ofgis benedictionem, quae promissa est Abrahae, in te de gentibus credendis munus esse completum, nimirum tibi de aqua vinum fecit, quia spiritualem sensum, cujus nova fragrantia inebriaris, aperuit. Quartae aetatis initiis David pro salute regnum Israeliticae gentis sortitur, humilis, innocens et mitis, exsul pro illo cujus injusta diu persecutione cruciabatur. Ecce hydria quarta fonte salutari repleta. Quisquis haec audiens humilitati atque innocentiae studere, et superbiam coeperit atque invidiam suo de corde repellere, quasi haustum aquae limpidissimae, quo reficiatur, invenit. At si in Saule
Abbreviated transcription (Latin):
reꝓbis: hydriã ꝓfecto aquȩ qua mun¬
daret᷑ͦ uł reficeret᷑ accepit. At uͦ dum
res. aquã baptismi quȩ peccata diluit.
in hominib uł in animalib quȩ
archa continebat. multifariã baptiz a¬
tors differentiã. in columba quȩ post
diluuĩ ramũ oliuȩ intulit in archam.
unctionẽ sp̃c scĩ quabaptizati imbu¬
untur intellexerit: uitũ ꝓfecto de
aqua factum miratur: q in ueteris
historiam facti suam ablutionẽ. sc̃iticatio¬
nem. iustificationẽ. ꝓpħari cont̾eplatur.
am abrahȩ: filiũ unicũ eũ quem diligit
in holo caustum sibi offerri p̾cepit. Non
differt abraham facere quȩ iubetut: sed
ꝓ filio immolat᷑ aries: & ipse tam̃ ꝓ obȩ¬
dientiȩ uirtute eximia. ꝑpetue benediẽ¬
tionis hereditate donatur. Ecce habes
hydriam t̃ciam. Audiens enĩ quanta uir
tus obȩdientiȩ. quanta mercede remune¬
retur: & ipse obȩdientiã discere atq ha¬

Expanded text:
reprobis, hydriam profecto aquae, qua munreprobis, hydriam profecto aquae, qua mundetur vel reficiatur, accepit. At dum res aquam baptismi quae peccata diluit, in hominibus et in animalibus quae arca continebat, multifariam baptizatorum differentiam, in columba, quae post diluvium ramum olivae intulit in arcam, unctionem Spiritus sancti qua baptizati imbuuntur, intellexerit, vinum profecto de aqua factum miratur, quia in veteris historia facti suam ablutionem, sanctificationem, justificationem prophetari contemplatur. am Abrahae, filium unicum ejus quem diligit in holocaustum sibi offerri praecepit. Non differt Abraham facere quod jubetur, sed pro filio immolatur aries, ipse tamen pro obedientiae virtute eximia perpetuae benedictionis haereditate donatur. Ecce habes hydriam tertiam. Audiens enim quanta sit virtus obedientiae, quanta mercede remuneretur, et ipse obedientiam discere atque ha
Abbreviated transcription (Latin):
ri. cupientes benedici cũ piis. om̃em
odioꝵ & inuidiş fomit̾e abiciunt: do pla¬
cere ꝑ sacrificiũ iusticiȩ. modestiȩ. inno¬
centiȩ. ac pacientiȩ curant: ual ꝓfecto¬
plenũ aquȩ inlcͥpiura inuenerunt.
unde salubrit abluti poiatiq gaude¬
rent. S si intellexerint cam homicidã.
iudeoꝵ esse ꝑsidiam: occisionẽ abel pas¬
sionẽ esse dñi saluatoris: terrã quȩ aꝑu¬
it os suũ &e suscepit eius sanguinẽ de
Imatui cain. ȩccłiam esse quȩ effusum a
udeis xp̃i sanguinẽ. in mysteriũ suȩ re¬
nouationis accepit: nimirũ aquã in
ȩtate scłi inchoante. deletus est aquis
diluuii mundus. ob peccators magni¬
tuditiẽ: sed solus noe ꝓpter iusticiã cũ
domo sua. liberatus est in archa. huius
plagȩ audita uastatione horribili. pau¬
coꝵ liberatione mirabiliͥ quisquis
em̃datius uiuere cȩꝑit. liberari desi¬
derans cũ electis. timens ext̃minari cũ

Expanded text:
ri, cupientes benedici cum piis, omnem ri, cupientes benedici cum piis, omnem odiorum et invidiae fomitem abjiciunt, Deo placere per sacrificium justitiae, modestiam innocentiae, virtutem patientiae curant: vas profecto aquae in Scriptura invenerunt, unde salubriter abluti potatique gauderent. Sed si intellexerint Cain homicidium Judaeorum esse perfidiam, occisionem Abel passionem Domini Salvatoris, terram quae aperuit os suum, et suscepit ejus sanguinem demanu Cain, Ecclesiam esse, quae effusum a Judaeis Christi sanguinem in mysterium suae redemptionis accepit; nimirum aquam in aetate saeculi inchoante, deletus est aquis diluvii mundus, ob peccatorum magnitudinem; sed solus Noe per justitiam cum domo sua liberatus in arca . Hujus plagae 484 audita vastatione horribili, paucorumque liberatione mirabili, quisquis emendatius vivere coeperit, liberari desiderans cum electis, timens exterminari cum
Abbreviated transcription (Latin):
distat int̾ sensum illũ. quo scͥpturȩ ante
aduentũ saluatoris intelligebant᷑. &
eũ quẽ ueniens ipse teuelauit apłis:
eoꝵq discipulis ꝑpetuo sequendu re¬
liquit. Et quidẽ potuit dñs uacuas
implere hydrias uino. qui in ex ordio
mundanȩ creationis cuncta creauit
ex nichilo: sed maluit de aqua facere
uinum: quo typice doceret. non se ad
soluendũ imꝓbandumq sed ad implen¬
dũ potius legẽ ꝓpħasq uenisse: neq
re. quã quȩ legalis & ꝓpħica scͥptura eũ
facturũ. docturumq signaret. Uide¬
amus gͦ fr̃s sex hydrias scͥpturarum
a qua salutari repletas: uideamus
eandẽ aquã in suauissimũ uini odo¬
rem. gustumq conu̾sam. In pͥma ȩtate
scłi abel iustũ. frat̃ inuidens occidit:¬
& obhoc ipse ꝑpetua martyrii gła be¬
atus. etiã in eugłicis & apłicis litteris
iusticiȩ laudẽ accepit: fr̃icida impius
ȩt̃nȩ maledictionis pęnas luit. Qͥ cũq
his auditis metuentes cũ impiis dãpna¬

Expanded text:
ante adventum Salvatoris intelligebantur, et eum quem veniens ipse revelavit apostolis eorumque discipulis perpetuo sequendum reliquit. Et quidem potuit Dominus vacuas implere hydrias vino, qui in exordio mundanae creationis cuncta creavit ex nihilo; sed maluit de aqua facere vinum, quo typice doceret, non se ad solvendam improbandamque, sed ad implendam potius legem prophetasque venisse, neque re, quam quae legalis et prophetica Scriptura eum facturum docturumque signaret. Videmus ergo sex hydrias Scripturarum aqua salutari repletas. Videamus eamdem aquam in suavissimum vini odorem gustumque conversam. In prima aetate saeculi, Abel justum frater invidens occidit ; et ob hoc ipse perpetua martyrii gloria beatus, etiam in evangelicis et apostolicis litteris justitiae laudem accepit, fratricida impius aeternae maledictionis poenas luit. Quicunque, his auditis, metuentes cum impiis damna
Abbreviated transcription (Latin):
lectio recitata: neq opus est ut
us admonendo loquam᷑. Descbit nanq
infantiã pueritiamq nr̃i redẽptoris.
qua nr̃ȩ particeps humanitatis fieri di¬
gnatus est: cõmemorat ȩt̃nitatem diui

Expanded text:
lectio recitata, neque opus est ut nendo loquamur. Describit namque infantiam pueritiamque nostri Redemptoris, qua nostrae particeps humanitatis dignatus est fieri: commemorat aeternitatem divi
Abbreviated transcription (Latin):
dum qđ cȩt̾is xp̃i discipulis ꝑ passionẽ consũ¬
matis. ipse in pace eçcłȩ aduentũ suꝑnȩ uoca¬
tionis expectauerit: & hoc esse qd act dñs.
sic eũ uolo manere donec ueniã: non qr non
& ipse multos antea labores ꝓ dño pressurasq
maloꝵ tolerauerit: led qi ultimũ in pace
seniũ finierit: ut pote eccłiis xp̃i ꝑ asiam
quã regebat iam longe lateq fundatis. Nã
ctu concilii qm̃ digni habiti st̃ ꝓ nomine iħu
contumeliã pati: & a domitiano cesare in fer
uentis olei doliũ missus in eccłastica narrat᷑
historia: ex quo tam̃ diuina se ꝓtegente gr̃a
tam intactus exierit. quã fuerat a corrup¬
tione concupiscentiȩ carnalis extraneus.
Nec multopost ab eodẽ pͥncipe ꝓpter insuꝑa¬
bilem eugłiz andi constantiã. in pachmnos
insulam exilio relegat᷑: ubi humanolicet
destitutus solatio. diuinȩ tam̃ uisionis &
allocutionis meruit crebra consolatione

Expanded text:
dum quod caeteris Christi discipulis per passionem consumdum quod caeteris Christi discipulis per passionem consummatis, ipse in pace Ecclesiae adventum supernae vocationis exspectaverit, et hoc esse quod ait Jesus: Sic eum volo manere, donec venio, non quia non et ipse multos antea labores pro Domino pressurasque malorum toleraverit, sed quia ultimum in pace senium finierit; ut pote ecclesiis Christi per Asiam quam regebat, jam longe lateque fundatis. Nam ctu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati ; et a Domitiano Cventis olei dolium missus, in ecclesiastica narratur historia, ex quo tamen divina se protegente gratia, tam intactus exierit, quam fuerat a corruptione concupiscentiae carnalis extraneus. Nec multo post, ab eodem principe, propter insuperabilem evangelizandi constantiam, in Patmos insulam exsilio relegatur. Ubi humano licet destitutus solatio, divinae tamen visionis et allocutionis meruit crebra consolatione
Abbreviated transcription (Latin):
eũ uolo manere: donec ueniã. Qͥd ad te:
Tu me sequere. Non inqͥd eũ ꝑ passionem
martyrii uolo consũmari: sed absq uio¬
lentia ꝑsecutoris diem expectare nouis¬
simũ: quando ipse ueniens eũ in ȩt̃nȩ
beatitudinis mansione recipiã. Et qͥd
hoc ad te ᷤ Tu tantũ crucis patibulum
subeundo: mea te uestigia sequi debere
mem̃to. Et quidẽ hanc dñi responsionẽ
fr̃s tunc tẽporis ita tractabant: quasi
ioħs numquã esset moriturus. Qđ̃ non
ita esse intelligendũ. ipse ioħs admonere
curauit: qui cũ premisisset exisse sermo¬
nẽ istum int̾ fr̃s qr discipulus ille non mo¬
rit᷑: sollerter adiecit. atq ait. Et ñ dixit
ei iħc non morit᷑: sedsic eũ uolo manere¬
donec ueniã. qͥd ad te. Nongͦ putandum
qr discipulus ille ñ sit mortuus in carne:
quia nec dñs hoc de illo futurũ predixit:
& psalmista ait. quis est homo qui uiuit
non uidebit mortem: sedita potius intelligen¬

Expanded text:
eum voto manere donec veniam, quid ad te? eum voto manere donec veniam, quid ad te? Tu me sequere. Non, inquit, eum per passionem martyrii volo consummari, sed absque violentia persecutoris, diem exspectare novissimum, quando ipse veniens, eum in aeternae beatitudinis mansionem recipiam, et quid hoc ad te? Tu tantum crucis patsubeundo mea te vestigia sequi debere memento. Et quidem hanc Domini responsionem fratres tunc temporis ita tractabant, quasi Joannes nunquam esset moriturus. Quod non ita esse intelligendum ipse Joannes admonere curavit, qui cum praemisisset exisse sermonem istum inter fratres, quia discipulus ille non moritur, solerter adjecit atque ait: Et non dixit ei donec venio, quid ad te? Non ergo putandum, quia discipulus ille non sit mortuus in carne, quia nec Dominus 647 hoc de illo futurum praedixit. Et Psalmista ait: Quis est homo, qui vivit, et non videbit mortem ? Sed ita potius intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
um qđ ide discipulus erat scͥpturus: ube¬
rius atq altius cȩt̾is sacrȩ scͥpturȩ pagi¬
nis archana diuinȩ maiestatis esse com¬
om̃s thesauri sapientiȩ & scientiȩ abscon¬
diti: merito suꝑ pectus eius recubat: quẽ ma¬
iore cȩt̾is sapientiȩ & scientiȩ singłaris mu¬
nere donat. Cet̃os quippe eugłistas nouimus
plura de miraculis nr̃i saluatoris. pauciora
de diuinitate locutos: ioħs aut̃ ꝑpauca de
humanis scͥbens actib potius se exponen¬
dis diuinȩ naturȩ indidit archanis: paten¬
ter insinuans. quanta de pectore iħu flu¬
enta doctrinȩ cȩlestis quȩ nob̾ ructaret
hauserit: Seqͥt᷑. hc̃ gͦ cũ uidisset petrꝰ: dicit
iħu. Dñe hic aut̃ quidͦ. Qͥa se beatus ne¬
trus audierat. ꝑ passionẽ crucis clarifica¬
turũ esse dm̃: uoluit etiã de fr̃e & condisci
pulo cognoscere. qua esset ipse morte ꝑpe¬
tuã transiturus ad uitã. Dicit ei iħc. Sic

Expanded text:
um, quod idem discipulus erat scripturus, ubeum, quod idem discipulus erat scripturus, uberius atque altius caeteris sacrae Scripturae paginis arcana divinae majestatis esse comomnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , merito super pectus ejus recubat, quem majore caeteris sapientiae et scientiae singularis munere donat. Caeteros quippe evangelistas novimus plura de miraculis nostri Salvatoris, pauciora de divinitate locutos: Joannes autem perpauca de humanis scribens actibus, potius se exponendis divinae naturae indidit arcanis; patenter insinuans quanta de pectore Jesu fluenta doctrinae coelestis, quae nobis ructaret, hauserit. Sequitur: Hunc ergo cum vidisset Petrus, dicit Jesu: Domine, hic autem quid? Quia se beatus Petrus audierat per passionem crucis clarificaturum esse Deum, voluit etiam de fratre et condipulo cognoscere, qua esset ipse morte perpetuam transiturus ad vitam. Dicit ei Jesus: Si
Abbreviated transcription (Latin):
nitrici filius: cuius casta uita castis eius
tueret᷑ obsequiis. Ponit & aliud suȩ ꝑso¬
nȩ beatus ioħs indiciũ: subiungens. Qui
& recubuit in cena suꝑ pectus eius: &e di¬
xit. dñe qͥs est qui tradet te. hoc quomͦ
gestũ sit. suꝑiora huius eugłii loca pleni¬
us ostendunt: qr udelicet in cena quã
ultimã ante passionẽ cũ discipulis salua¬
tor habuit. in qua eoꝵ pedes lauit. eisq
corporis ac sanguinis sui tradidit miste¬
ria celebranda: discipulus ille quẽ dili¬
gebat iħc suꝑ pectus eius recubuerit:
& cũ dixisset eis. amen amendico uobis.
qr unus ex uob̾ tradet me. respondit
ille discipulus innuente petro. ut int̾ro¬
garet. & diceret ei. Dñe quis est: at dñs.
Ille est inquit: cui ego intinctũ panẽ por¬
rexero. Qđ aut̃ discipulus ille suꝑ pectus
magistri tecubuit: non p̾sentis solummͦ
dilectionis. sed & futuri erat signũ my¬
sterii. Figurabat᷑ & enĩ iam tunc eugłi¬

Expanded text:
nitrici filius, cujus casta vita ejus castis nitrici filius, cujus casta vita ejus castis tueretur obsequiis. Ponit et aliud suae personae beatus Joannes indicium subjungens: Qui et recubuit in coena super pectus ejus, et dixit: Domine, quis est qui tradet te? Hoc quomodo gestum sit, superiora hujus Evangelii loca plenius ostendunt: quia videlicet in coena, quam ultimam ante passionem cum discipulis Salvator habuit, in qua eorum pedes lavit, eisque corporis et sanguinis sui tradidit mysteria celebranda; discipulus ille, quem diligebat, super pectus ejus recubuerit; et cum dixisset eis: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me, responderit ille discipulus, innuente Petro ut interrogaret, et dixerit ei: Domine, quis est? Ait Dominus: Ille est, inquit, cui ego intinctum panem porrexero. Quod autem discipulus ille super pectus magistri recubuit, non praesentis solummodo dilectionis, sed et futuri erat signum mysterii; figurabatur etenim jam tunc Evangeli
Abbreviated transcription (Latin):
ioħes uidelicet ipse cuius hodie natalitia
celebramꝰ. qui hoc scͥpsit eugłium: atq ido
suã ꝑsonã maluit indiciis rerũ acciden¬
tiũ. quã ꝓprio designare uocabulo. Dili¬
gebat aut̃ eũ iħc non exceptis cȩt̃is singu¬
larit solum: sed precȩt̃is quos diligebat
familiarius unum: quẽ specialis p̃roga¬
tiua castitatis ampliori dilectione fece¬
rat dignũ. Om̃s quippe se diligere ꝓbat:
quib ante passionẽ loquit᷑. Sicut dile¬
xit me pater. & ego dilexi uos: manete
in dilectione mea. S hunc pre om̃ibus
diligit: qui uͥgo electus ab ipso uͥgo in euũ
ꝑmansit. Tradunt nanq historiȩ. qđ eũ
de nuptiis uolentẽ nubere uocauerit:
& ꝓpterea quẽ a carnali uoluptate retra¬
xerat. potiore sui amoris dulcedine dona
uit. Deniq huic moriturus in cruce. ma¬
tre comindauit suam: ut uirginẽ uͥgo
seruaret: & ipso post mortẽ ac resurrec¬
tionẽ cȩlos ascendente. ñ deesset eius ge¬

Expanded text:
Joannes videlicet ipse, cujus hodie natalitia festa Joannes videlicet ipse, cujus hodie natalitia festa celebramus, qui hoc scripsit Evangelium, atque ideo suam personam maluit indiciis rerum accidentium, quam proprio designare vocabulo. Diligebat autem eum Jesus non exceptis caeteris singulariter solum, sed prae caeteris quos diligebat familiarius unum, quem specialis praerogativa castitatis ampliori dilectione fecerat dignum. Omnes quippe se diligere probat, quibus ante passionem loquitur: Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos. Manete in dilectdiligit, quia virgo electus ab ipso, virgo in aevum permansit. Tradunt namque historiae, quod eum de nuptiis volentem nubere vocaverit; et propterea, quem a carnali voluptate retraxerat, potiore sui amoris duvit. Denique huic moriturus in cruce matrem commendavit suam, ut virginem virgo servaret: et ipso post mortem et resurrectionem coelos ascendente, non deesset ejus ge
Abbreviated transcription (Latin):
eogłosiore martyrii palma clarificaberis.
quo in hac ꝓmerenda magistri iter seque¬
ris: Iam uͦ ab eugłista ñ subdit᷑. qͥd post
hȩc dicta dñs & discipłi fecerint: sed ex eo
tam̃ innuit᷑. qđ subiungit. Conu̾sus pe¬
trus: uidit illũ discipulũ quẽ diligebat iħc
sequentẽ. Patet nanq quia cũ dixisset
petrosequere me. id est crucẽ patiendo
me imitare: surrexit de loco conuiuis: &
abire iã cȩpit. Sequutus est aut̃ eũ pe¬
trus: etiã in incessu pedũ cupiens imple¬
re qd audiuit. sequere me: sequutus est¬
& ille discipulus quẽ diligebat ihc. Neq
enĩ arcendũ se a consectatu xp̃i putabat.
qui ñ minore se gr̃a dilectionis a xp̃o com¬
plexũ nouerat. Neq incredibile est ido
utrũq discipulũ corporali gressu uesti
gia dñi sequutũ: quia necdũ intellexerat
p̃cepit. Notũ aut̃ noui ur̃ȩ frat̃nitati.
qui sit ille discipulus quẽ diligebat iħc:

Expanded text:
eo gloriosiore martyrii palma clarificaberis, eo gloriosiore martyrii palma clarificaberis, quod in hac promerenda magistri iter sequeris. Jam vero ab evangelista non subditur quid post haec dicta Dominus et discipuli fecerint, sed ex eo tamen innuitur quod subjungit, Conversus Petrus vidit illum discipulum quem ditigebat Jesus, sequentem. PPetro: Sequere me, id est, 646 crucem patiendo me imitare, surrexit de loco convivii et abire jam coepit. Secutus est autem Petrus etiam incessu pedum, cupiens implere quod audivit: Sequere me; secutus et ille discipulus, quem diligebat Jesus: neque enim arcendum se a consectatu Christi putabat, qui non minore se gratia dilectionis a Christo complexum noverat. Neque incredibile est ideo utrumque discipulum corporali gressu vestigia Domini secutum, quia necdum intellexerat praecepit. Notum autem novi vestrae fraternitati qui sit ille discipulus quem diligebat Jesus,