comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliena. Datum est gͦ illi cogitationes
In corꝑe posita anima quam multa ui¬
det. ñ a se egrediens quã diuersa circum¬
spicit. ubiq̃ quasi distenditur. & animȩ
fieri discessio coͣmꝓbat᷑. mouetur. erigit᷑.
fluctuari cognoscit᷑. & in seipsa tamꝙ̃.
in magno currens spacio ꝑuagatur.
rep̃sentat qd̾ sua cogitatione recipiat.
mͦ quod ocłis uidit carnalib. mͦ quod
fantastica imaginatione concepit. Co¬
gitat plane singillatim sicut & loqͥt᷑.
tatis est ꝓprium multa disponere. &
om̃ia simul modulis competentib
explicare. Rationis itaq dotata lar
gitate. quot bona munere duunita¬
tis inuenit. lit o terarum formas
repperit. diuersaru̾̃ artium utilitates
disciplinasq ꝓtulit. ciuitates defensibili
muro cinxit. uarii generis amictꝰ eiecit.
ras transcurrit. abyssos alto naiuigio.
uit. portꝰ ad utilitatem nauigantium
lunari dispositione conclusit. ornauit
pulcherrima fabricarũ dispositione

Expanded text:
aliena. Datum est ergo illi cogitationes aliena. Datum est ergo illi cogitationes In corpore posita anima, quam multa videt non a se egrediens! Quam diversa circumspicit! Ubique quasi distenditur, et animae fieri discessio non probatur: movetur, erigitur, fluctuari cognoscitur, et in seipsa tanquam in magno currens spatio, pervagatur. repraesentat quod sua cogitatione respiciat: modo quod oculis vidit carnalibus, modo quod phantastica imaginatione concepit. Cogitat plane singillatim, sicut et loquitur; tatis est proprium multa disponere, et omnia simul modulis competentibus explicare. Rationis itaque largitate dotata, quot bona munere Divinitatis invenit! Litterarum formas reperit, diversarum artium utilitates disciplinasque protulit, civitates defensibili muro cinxit, varii generis amictus  Jur.,ras transcurrit, abyssos alato  ms. Audvit, portus ad utilitatem navigantium lunari dispositione conclusit, ornavit pulcherrima fabricarum dispositione
Abbreviated transcription (Latin):
dissimis colligitam. & sic distantes na¬
turas in unãm conuenientiã fuisse
ꝑductas. ut nec anima se possit segre¬
gare cum uelit: nec retinere cum uis¬
sonem creatoris agnouerit. Clausa
illi sunt uniu̾sa cum p̃̾cipit᷑ insidere.
aꝑta reddunt᷑ om̃ia. cum iubetur exire
Dã si acerb dolor uulneris infligat᷑.
sine auctoris imꝑio ñ amittit᷑. sicut
nec sine ipsiꝰ munere custoditur.
ineẽ. quis dubitet. quando diuina
tractat. humana sapit. artib docetur
egregiis. disciplinis eruditur eximiis.
Et hinc cetera animalia decent̃ excel¬
lit. qd̾ eum ratio decora componit. Ra¬
tionem uͦ dico animi ꝓbabilem motũ.
qͥ ꝑ ea quȩ conceduntur atq nota sunt:
ad aliquod ignotum ducit. ꝑueniens ad
ueritatis archanum. Hec coniecturis
atq argum̃tis ad illud ꝓꝑare cupit. qd̾
in rerum natura. eẽ. cognoscit. Ipsa it
uera & pura & certa ratio ẽ dicenda.
que ab om̃i umagine falsitatis redditur

Expanded text:
dissimis colligatam, et sic distantes nadissimis colligatam, et sic distantes naturas in unam convenientiam fuisse perductas, ut nec anima se possit segregare cum velit, nec retinere, cum jussionem Creatoris agnoverit. Clausa illi sunt universa, cum praecipitur insidere; aperta redduntur omnia, cum jubetur exire. Nam si acerbus dolor vulneris infligatur, sine auctoris imperio non amittitur, sicut nec sine ipsius munere custoditur. inesse quis dubitet? quando divina tractat, humana sapit, artibus docetur egregiis, disciplinis eruditur eximiis; et hinc caetera animalia decenter excellit, quod eum ratio decora componit. Rationem vero dico animi probabilem motum, qui per ea quae conceduntur atque nota sunt, ad aliquod ignotum ducitur, perveniens ad veritatis arcanum. Haec conjecturis atque argumentis ad illud properare cupit, quod in rerum natura esse cognoscit. Ipsa enim vera, et pura, et certa ratio dicenda est, quae ab omni imagine falsitatis redditur
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ꝓbatur abscessꝰ. Sic diem dicimus
lustrante sole. qui cum discesserit: nox
uocatur: Uiuit gͦ corpꝰ anime p̾sidio.
& ex ipsi ꝓbatur accipere. unde p̃ualet
cominouere. S qm̃ & hoc qͦ ad uite ge
nus de quo loquiur nescit᷑ ꝑtinere.
sciendum ẽ. cum se partib corporis ille
iugor ignitꝰ infuderit. materiamq
carnalem sp̃c uitalis afflauerit: si qd̃
forte uulnꝰ acceperit: statun condolet.
quia ubiq substantialit̾ inserta est.
taret. inessum digitum ñ poterat con¬
dolere. sicut nec sol ꝓbatur quicquam
sentire. si eiꝰ radios secare temptaueris.
Tota gͦ est in partib siuis. nec alibi
tenti alibi remissiꝰ. Ubi tam uitali
intentione porrigitur. colligit in unu̾
atq copulat membra sua. non sinit
defluere uel contabescere. quȩ uitali
uigore custodit. alimenta competentia
ubiq disꝑgit. congruentiam in eis
modũq conseruans. Mixum p̾terea
uidetur. rem incorporeã membris soli¬

Expanded text:
ejus probatur abscessus. Sic diem dicimus, ejus probatur abscessus. Sic diem dicimus, lustrante sole, qui cum discesserit, nox vocatur. Vivit ergo corpus animae praesidio, et ex ipsa probatur accipere, unde se praevalet commovenus de quo loquimur noscitur pertinere, sciendum est, cum se partibus corporis ille vigor ignitus infuderit, materiamque carnalem spiritus vitalis afflaverit, si quod fortasse vulnus acceperit, statim condolet, quia ubique substantialiter inserta est. taret, incisum digitum non poterat condolere; sicut nec sol probatur quidquam sentire, si ejus radios secare tentaveris. Tota ergo est in partibus suis, nec alibi tensius, alicubi remissius, ubique tamen vitali intensione porrigitur. Colligit se in unum atque copulat; membra sua non sinit defluere vel contabescere, quae vitali vigore custodit; alimenta competentia ubique dispergit, congruentiam in eis modumque conservans. Mirum praeterea videtur rem incorpoream membris soli
Abbreviated transcription (Latin):
carnem suscipit. ut eiꝰ passionib aut
condoleat aut letetur. Illud autem
qd̃ diximꝰ. sui corꝑis iuiuificatͥr. quia
mox ut data fuerit. ineffabili conditioẽ
esse ñ potest. Dolorib eiꝰ uchementer
afficitur. formidat interitũ que non
potest mori. Et sic est ad corporis sui
casus trepida. ut ipsam magis sustinere
credas extrema. quȩ ñ potest deficere ꝑ
naturam. Saluberrima qͦ carnis tem¬
peratione ꝑfruit᷑. oculoꝵ speculatione
depaseitur. sonoris delectatur auditib
suauissimis iocundatur odorib. neces¬
saria gustus epulatione delinitur:
Et licet his reb nullatenꝰ ipsa uescat᷑.
subductis tam̃ talib grauissimo merore
conficitur. desiderans non sibi naturalit̃
accommoda. s adiunctis artub ꝓfutura:
traria rationi. quando anima dilecto
corpori indulgentiꝰ remittendo locũ
noscitur p̃bere peccato. Uita gͥ corporis
suscepte anime p̾sentia est. mors autẽ

Expanded text:
carnem suscipit, ut ejus passionibus aut carnem suscipit, ut ejus passionibus aut condoleat, aut laetetur. Illa autem, quomodo diximus, sui corporis vivificatrix est: quia mox ut data fuerit, ineffabili conditione esse non potest, quia doloribus ejus vehementer afficitur; formidat interitum  ms. Aud., mori, quae non potest mori; et sic est ad corporis sui casus trepida, ut ipsam magis sustinere credas extrema, quae non potest deficere per naturam. Saluberrima quoque carnis temperatione perfruitur, oculorum speculatione depascitur, sonoris delectatur auditibus, suavissimis jucundatur odoribus, necessaria gustus epulatione delinitur; et licet his rebus nullatenus ipsa vescatur, subductis tamen talibus, gravissimo moerore conficitur; desiderans non sibi naturaliter accommoda, sed adjunctis artubus profutura. traria rationi, quando anima dilecto corpori indulgentius remittendo, locum noscitur praebere peccato. Vita igitur corporis susceptae animae praesentia est; mors autem,
Abbreviated transcription (Latin):
nouerimꝰ lineis contineri. longitudine.¬
latitudine. ꝓfunditate. nichil tale ꝓba¬
tur manuna repperiri. Deinde quod
corpori socrata. quamuis ipsiꝰ mole pre¬
grauetur. opiniones rerum sollicita
curiositate ꝑpendit. celestia ꝓfunde cogi¬
tat. naturalia subtili indagatione iÑ¬
uestigat. & de ipso qͦ conditore suo ar¬
dua nosse desidat. Quod si ẽet corpora¬
lis. cogitationib suis spiritalia nec
cerneret utiq nec uideret. Cesset gͦ
de eiꝰ corporalitate suspicio. quando &
diffinitionem corꝑis a se om̃ib modis
reddit alienam. & tales causas exquirit:
ad quas solꝰ sublimis sp̃c ꝑuenire con¬
tendit. Hinc ẽ qd̾ & in scripturis
sc̃is iustissime comionet᷑. om̃ia mun¬
di istiꝰ uisualia contempnere. qm̃
ipsa incorporea est: ut merito ad
spiritalia tendat. qͥb se similem cog¬
noscit. ẽẽ. formatam. Propria ẽ illĩ¬
utiq substantia. quando nullꝰ sp̃c alt̾

Expanded text:
noverimus lineis contineri, longitudine,noverimus lineis contineri, longitudine,latitudine, profunditate, nihil tale probatur in anima reperiri. Deinde quod corpori sociata, quamvis ipsius mole praegravetur, opiniones rerum sollicita curiositate perpendit, coelestia profunde cogitat, naturalia subtili indagatione investigat, et de ipso quoque Conditore suo ardua nosse desiderat. Quod 629 si esset corporalis, cogitationibus suis spiritalia nec cerneret utique, nec videret. Cesset ergo de ejus corporalitate suspicio, quando et definitionem corporis a se omnibus modis reddit alienam, et tales causas exquirit, ad quas solus sublimis spiritus pervenire contendit. Hinc est quod et scripturis sanctis justissime commonetur, omnia mundi istius visualia contemnere: quoniam ipsa incorporea est, ut merito ad spiritalia tendat, quibus se similem cognoscit esse formatam. Propria est utique illi substantia, quando nullus spiritus alter
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sui. organũ membroꝵ. & uir¬
tutem uite habentem. Anima autem
hominis est ut ueratiũ doctoꝵ concedit
autoritas. ado creata. spiritalis. ꝓpriaq
substantia. sui corꝑis uiuificatrix. ratio¬
nabilis quidẽ & immorralis. s in bonũ
quasi partur iale ouũ. ubi uita future
auis pennarumq grata uarietas contine¬
tur. Nunc aperiatur in partes. quia
hominum consuetudo est faciliꝰ dicere.
Ado fieri uel factas animas. prudentiũ
nullꝰ ignorat. quando om̃e qd̾ existit.
aut creator ẽ aut creatura. Creatrix
gͥ nulla creata potest. ẽe. substantia.
qmͣ ut ipsa subsistat indiget dõ. & dare
tantum ut haberet accepit. Suꝑẽ ut
eam uerissime a diuinitate conditam
esse fateamur. quȩ sola potest creare mor¬
talia & immortalia. Euident̾ erum legit᷑
in salomone. Et reuertetur pulius
in terrã sicut erat. & sp̃c reuertetur ad
eum qui dedit eum. Et alibi. Omnẽ
confitetur quia dũ om̃ia corꝑalia trib

Expanded text:
corporis sui, organum membrorum, et vircorporis sui, organum membrorum, et virtutem vitae habentem. Anima autem hominis, ut veracium doctorum consentit auctoritas, est a Deo creata, spiritalis propriaque substantia, sui corporis vivificatrix, rationabilis quidem et immortalis, sed in bonum quasi parturiale ovum, ubi vita futurae avis, pennarumque grata varietas continentur. Nunc aperiatur in partes, quia hominum consuetudo est facilius discereA Deo fieri, vel factas hominum animas prudentium nullus ignorat. Quando omne quod existit aut Creator est, aut creatura. Creatrix igitur nulla creata potest esse substantia: quoniam ut ipsa subsistat, indiget Deo, et dare tantum ut haberet, accepit. Superest ut eam verissime a Divinitate conditam esse fateamur, quae sola creare potest mortalia et immortalia. Evidenter enim legitur in Salomone: Et revertatur pulvis in terram sicut erat, et spiritus revertatur ad Deum, qui dedit eum . Et alibi: Omnem confitetur: quia dum omnia corporalia tribus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ totum corpꝰ emissum atq receptum.
ꝑ quem uita mortalium flatu necessa¬
rio continetur. nec aliquando otium
capiens: ugi mobilitate reparat᷑. Atq
id̾o sciendum ẽ animũ & mentẽ. ꝓprie
animã non uocari. S quia resiste in
anima excellunt. int̾dum ꝑ licentiam
sic dicunt᷑. Nec ꝓ anima utiq sp̃c disti¬
ncte ponit᷑. quia hoc illi nom̃ ẽ commu¬
ne cũ ceteris. id est angłis. potestatib
aereis. & quecũq sp̃u continent᷑. Hec
iste sp̃c ueracit᷑ potest dici anima. quia
ut segregatim atq significant̾ anima
hominis dicatur spiritalis substantia.
que nullatenus sanguinis effusione
consumitur. Nunc de ipsiꝰ anime
substantia liberiꝰ disseramꝰ. quando eã
a similitudine nominum necessaria
consequentia quȩ inde potuerint nas¬
agnosci. IIII. De diffĩtione Animę
agistri seculariũ litterarũ aiunt
aninã. eẽ. substantiam simplicem.
speciem naturalem. distantẽ a materia

Expanded text:
per totum corpus emissum atque receptum, per totum corpus emissum atque receptum, per quem vita mortalium flatu necessario continetur, nec aliquando otium capiens, jugi mobilitate reparatur. Atque ideo sciendum est animum et mentem proprie animam non vocari; sed quia res istae in anima excellunt, interdum per licentiam sic dicuntur. Nec pro anima utique spiritus distincte ponitur, quia hoc illi nomen est commune cum caeteris, id est, angelis, potestatibus aeris, et quaecunque spiritu continentur. Nec iste spiritus veraciter potest dici anima, qui aut segregatim atque significanter anima hominis dicatur spiritalis substantia, quae nullatenus sanguinis effusione consumitur. Nunc de ipsius animae substantia liberius disseramus, quia eam a similitudine nominum necessaria consequentia, quae inde potuerint nasagnosci. CAPUT II. De definitione animae. Magistri saecularium litterarum aiunt animam esse substantiam simplicem, speciem naturalem, distantem a materia
Abbreviated transcription (Latin):
Nuna gͥ hominis ꝓprie dicit᷑. non
etiam pecudum. quia illoꝵ uita
in sanguie noscitur constituta. Hȩc
uͦ qm̃ immortalis est: anima recte
apellatur. quasi anema. id c̃ a sanguine
longe disereta: quando & pꝰ mortem
corꝑ̃is ꝑfectam eiꝰ constat. ẽẽ. substan¬
tiam. sicut in subsequentib suo loco
declarabitur. Alii uͦ apellatã animã
dicunt. eo qd̾ animet substantiam cor
nem uenti motu celeri ꝑuagitur.
Fit autem ex appetitu animȩ ꝓ desiderii
eiꝰ qualitate commotꝰ. Mens autem
quadam se tam̃ in id qd̾̃ fuit ꝑfecta
nouitate restituit. Modo enĩ tribu¬
lationib attenuata. quasi ꝓbatur
obscura. mͦ iterum in uigorem natu¬
ralem leticia comineante reparatur.
gens. ipse uͦ a creaturis om̃ib indiget᷑:
ꝓ ut uult. Complens uniuersa. totꝰ
in toto immobilis loco. & uoluntate
larit̾ potens. Uocamꝰ & spm substantiã
tenuem nobisq inuisibilem. creatam.
immortalem. quantum illi utiliter
datũ ẽ ualentem. Tercio. sp̃m dicimꝰ

Expanded text:
ur hominis proprie dicitur, non etiam pecudum, quia illorum vita in sanguine tantum noscitur constituta. Haec vero quoniam immortalis est, anima recte appellatur, quasi ἄναιμα, id est a sanguine longe discreta: quia et post mortem corporis perfectam ejus constat esse substantiam, sicut in subsequentibus suo loco declarabitur. Alii vero appellatam animam dicunt, eo quod animet substantiam corpilitudinem venti motu celeri pervagatur. Fit autem ex appetitu animae pro desiderii ejus qualitate commotus. Mens autem quadam se tamen in id quod fuit, perfecta novitate restituit. Modo enim tribulationibus attenuata, quasi probatur obscura; modo iterum in vigorem naturalem laetitia commeante reparatur. gens, ipse vero a creaturis omnibus indigetur; prout vult; complens universa, totus in toto, immobilis loco, et volubilitlariter potens. Vocamus et spiritum substantiam tenuem nobisque invisibilem, creatam, immortalem, quantum illi utiliter datum est, valentem. Tertio spiritum dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset unmunis. Dicendo enĩ om̃iũ
sꝑantium in se. nullꝰ exceptꝰ. nisi qͥ ĩ
eum sꝑare neglexerit. Qui uersus
breuissimꝰ laudum definitionib ex
multisaria uanitate finxerunt. Dñm
posuit. quia ipsiꝰ serui sumꝰ. Dm̃: qr
eum iustissime adoramꝰ. & colimrꝰ. S
iste ds trinitas est inseparabilis. ꝑso¬
narũ tantũ ñ substantie distinctione
discreta. Conuenient̾ aut̃ laus dñi
breuit̃ p̃missa ẽ. qm̃ ipse erat in sub¬

Expanded text:
fuisset immunis. Dicendo enim, omnium fuisset immunis. Dicendo enim, omnium sperantium in se, nullus exceptus est, nisi qui in eum sperare neglexerit. Qui versus brevissimus laudum definitionibus exmultifaria vanitate finxerunt. Dominum posuit, quia ipsius servi sumus; Deum, quia eum justissime adoramus et colimus. Sed iste Deus Trinitas est inseparabilis, personarum tantum, non substantiae distinctione discreta. Convenienter autem laus Domini brevit
Abbreviated transcription (Latin):
ud uersꝰ iste inchoasse. aliud subiunx¬
isse sentit᷑. Ds̃ m̃s. Nagresso ẽ dicere
nescio quid exoratiuũ. & subiunxit
ei exitum inopinatũ. Impolluta uia eiꝰ.
Nam si ꝓpositio sequentib concor¬
daret. dĩ mei dicturꝰ erat ñ d̾s m̃s.
Que figura dr̃ paraprosdocia. latine
inopinatꝰ exitꝰ. cum aliud ꝓponit᷑.
aluid explicat᷑. Impolluta uia eius.
significat semitã ipsiꝰ. c̃ẽ. purissimã.
Siue hoc ad incarnationẽ ꝑtinet
uerbi. quã constat pollutionẽ non
habuisse peccati. Dequit᷑. E loquia
dñi igne examinata. flamia fidei
lex suꝑna discutit᷑. quando sciendi de¬
sid̃io diuina eloquia ꝑquiruntur.
Dic & iheremias ꝓpħa eloquia dñi
mirifica diffinitione ꝯclusit dicens.
Donne uerba mea sicut ignis dicit
dñs. & sicut securis concidens petrã.
Addita ẽ qͦ generalis ꝓmissio. ut ani¬
mos releuaret humanos. ne putaret᷑
ꝓtectionẽ ñ mereri. qui apeccato ñ

Expanded text:
ud versus iste inchoasse, aliud subjunxud versus iste inchoasse, aliud subjunxisse sentitur. Deus meus, aggressus est dicere nescio quid exorativum, et subjunxit ei exitum inopinatum, impolluta via ejus. Nam si propositio sequentibus concordaret, Dei mei dicturus erat, non Deus meus. Quae figura dicitur paraprosdoxia, Latine inopinatus exitus, cum aliud proponitur, aliud explicatur. Impolluta via ejus significat semitam ejus esse purissimam. Sive hoc ad incarnationem pertinet Verbi, quam constat pollutionem non habuisse peccati. Sequitur, eloquia Domini igne examinata. Flamma fidei, lex superna discutitur, quando sciendi desiderio divina eloquia perquiruntur. Sic et Jeremias propheta eloquia Domini mirifica definitione conclusit dicens: Nonne verba mea sicut ignis, dicit Dominus, et sicut securis concidens petram ? Addita est quoque generalis promissio, ut animos relevaret humanos: ne putaretur protectionem non mereri, qui a peccato non
Abbreviated transcription (Latin):
domũ isrł. Quis gͦ ita nubilo corde
obscurꝰ ẽ. ut sc̃e trinitatis unã naturã.
unã coet̾nitatẽ. unã ñ in telligat. ẽẽ. po¬
tentiam.  Qm̃ in te cripiar a temp¬
tatione. & in do meo transgrediar mu¬
rum. Insignit᷑ docuit regulam fidei
Ate dixit eripiar. ñ a me. Temptatiõe¬
uͦ diabolũ significat. qͥ mom̾tis om̃ib
temptat. ut a bona conuersatione nos
abstrahat. In do̾ meo. Id ẽ eiꝰ uirtute
roborante. obstaculum transgrediar
peccatoꝵ. quem int̾ dm̃ & homine
mortaliũ construxere nequiciȩ. qui
murꝰ mortis ẽ ñ salutis. nec ad muni¬
men erigit᷑. s ad et̾num interitũ p̃pa¬
rat᷑. Bene dixit transgrediar. nori
irrumpã ñ diruã. quia murꝰ ille
humano generi immobilis manet.
etiã cũ eum scõs beneficio diuinitatis
transilire contigerit. Os̃ m̃s impol¬
luta uia eiꝰ eloquia dñi igne examinata.
ꝓtector ẽ om̃iũ sperantium in se. Ali¬

Expanded text:
domum Israel . Quis ergo ita nubilo corde domum Israel . Quis ergo ita nubilo corde obscurus est, ut sanctae Trinitatis unam naturam, unam coaeternitatem, unam non intelligat esse potentiam? tatione, et in Deo meo transgrediar murum. Insigniter docuit regulam fidei. A te dixit eripiar, non a me. Tentatio vero diabolum significat, qui momentis omnibus tentat, ut a bona conversatione nos abstrahat. In Deo meo, id est ejus virtute roborante, obstaculum transgrediar peccatorum, quod inter Deum et homines mortalium construxere nequitiae. Qui murus mortis est, non salutis, nec ad munimen erigitur, sed ad aeternum interitum praeparatur. Bene dixit, transgrediar, non irrumpam, non diruam: quia murus ille humano generi immobilis manet, etiam cum eum sanctis beneficio Divinitatis transilire contigerit. Versluta via ejus; eloquia Domini igne examinata; protector est omnium sperantium in se. Ali
Abbreviated transcription (Latin):
arrogutes in tartari. ꝓfunditatt des¬
cendunt. quanto sẽ altiora continge
cccła siue popłs ille beatoꝵ. mirabili
decore uerboꝵ. Lucerna enĩ eccłie
Iile erat lucerna ardens. & uos uoluistis
oxultare in lumine eiꝰ. Idem ipse in
enũgło dicit. Nemo accendit lucer¬
nã. & ponit eam sub modio. Senẜgͦ
talis ẽ. Patri dño dicit. qm̃ tu lucer¬
nam ineam illuminas. id ẽ iorĩem bap¬
tystam. & cet̃os apłos. uel eos qͥ celesti
lumine radiare noscunt᷑. Illumina
tenebras meas. hoc ẽ ꝑ eas reliq̃ mẽ¬
bra credentium. que adhuc in carni
obscuritate uersantur. Lucerna enĩ
noctis est lumen. que merito delin¬
quentib dat᷑. ut ꝑ uerbũ illumina¬
tionis fugiant tenebrosa peccati. Opp
mem̃ito quod hic dicit᷑ illuminare pa¬
trem. Illuminat & filiꝰ. sic̃ in alio p̃s
legit᷑: Ds̃ dñs & illuxit nobis. Illumi
abscondam ultra faciem meã ab eis. ꝓ
to qd̾ illuxit sp̃c mĩs suꝑ uniuersam

Expanded text:
arrogantes in tartari profunditatem desarrogantes in tartari profunditatem descendunt, quanto se altiora contingerEcclesia, sive populus ille beatorum, mirabili decore verborum. Lucerna enim Ecclesiae Ille erat lucerna ardens, et vos voluistis exsultare in lumine ejus. . Idem 62 ipse in Evangelio dicit: Nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio . Sensus ergo talis est: Patri Domino dicit: Quoniam tu lucernam meam illuminas, id est Joannem Baptistam et caeteros apostolos, vel eos qui coelesti lumine radiare noscuntur. Illumina tenebras meas, hoc est per eos reliqua membra credentium, quae adhuc in carnis obscuritate versantur. Lucerna enim noctis est lumen, quae merito delinquentibus datur, ut per verbum illuminationis fugiant tenebrosa peccati. Quapropter memento quod hic dicitur illuminare Patrem; illuminat et Filius, sicut in alio psalmo legitur: Deus Dominus et illuxit nobis ; illuminabscondam ultra faciem meam ab eis, pro eo quod illuxit Spiritus meus super universam
Abbreviated transcription (Latin):
Ita quippe de ipso ysaias dicit. Electꝰ
m̃s in quo complacuit anima mea.
Qd̾ tẽ nob̾ accidit. qͣndo p̃ceptis eius
silutarit̾ obedimꝰ. Sequit᷑. Cũ per¬
uerso subuerteris. id ẽ cũ diabolo sub¬
uerteris. qͥ ꝓpͥa iniquitate ꝑuersꝰ est.
Illos enĩ iniquissimos reddit. qͦs ad
sue obedientie uira conuertit. Quod
argumentum nobilissimũ dr in topi¬
cis a ꝑsona extrinsecꝰ attributa. qͣndo
quis aut de imꝓbis amicis arguitur.
aut de bonoꝵ coniunctione laudatur.
modum priorib uersiculis apte res¬
ponsum est. qͥ sc̃itate uel innocentia
nec ñ electione dñi sit deuotꝰ. Et hic
saluus faciendꝰ est. cum in die iudicũ
ad dexterã collocabit᷑. Oculi aut̃ suꝑbor
humiliandi sunt. qͥ cũ ꝑuerso auctore
suo diabolo subuertent᷑. dum ad sinis¬
tram positi in et̾̃na cruciatione mitten¬
di sunt. Decent̃ aut̃ positũ ẽ ẽcontra.
oculos suꝑboꝵ humiliabis. qr tantũ

Expanded text:
Ita quippe de ipso Isaias dicit: Electus Ita quippe de ipso Isaias dicit: Electus meus, in quo complacuit anima mea . Quod tunc nobis accidit, quando praeceptis ejus salutariter obedimus. Sequitur, cum perverso subverteris, id est cum diabolo subverteris, qui propria iniquitate perversus est. Illos enim iniquissimos reddit quos ad suae obedientiae jura convertit. Quod argumentum nobilissimum dicitur in topicis a persona extrinsecus attributa, quando quis aut de improbis amicis arguitur, aut de bonorum conjunctione laudatur. modum prioribus versiculis apte responsum est, qui sanctitati vel innocentiae, nec non electioni Domini sit devotus; et hic salvus faciendus est, cum in die judicii ad dexteram collocabitur. Oculi autem superborum humiliandi sunt, qui cum perverso auctore suo diabolo subvertentur, dum ad sinistram positi, in aeternam cruciationem mittendi sunt. Decenter autem positum est econtra, oculos superborum humiliabis, quia tanto
Abbreviated transcription (Latin):
ciam suã quã ipse tam̃ donare dignat᷑.
unicuiq reddat. & scdm puritatẽm
actuũ digna compensatione restituat.
Pulchre aut̃ additum ẽ in conspectu
ocłoꝵ erꝰ. Quod utiq ñ potest nisi bea¬
tis euenire. ut sicut illi semꝑ corde
suꝑna loqueretur. quia unicuiq
reddit scd̃m suoꝵ actuũ qualitatem.
nc̃ exponit quemadmodũ possit
impleri. quod lex p̃cipit obseruari.
Conuersatio eium nr̃a ex priorib
aut ducib siuis maxime similitudinẽ
trahit. dum unꝰqͥsq tali ingenio gau¬
det. quali fuerit p̃ditꝰ ille qͦuẽ sequit᷑
Hinc est qd̾ nob̾ salutaris & moralis
regula data est. qd̾ cũ sc̃o uiro id ẽ dño
saluatore ipso prestante sc̃i. eẽ. possumꝰ
sic̃ ipse dicit. Sc̃i estote. qm̃ & ego sc̃s
sum dñs d̾s ur̃. Precipit᷑ etiam. ut
cum innocentia eiꝰ innocentes. ẽẽ. me¬
reamur. Sic cnĩ de ipso iam dictũ ẽ.
Innocens manib & mundo corde.
Addit᷑ terciũ. ut electione ipsiꝰ eligamͣ

Expanded text:
suam, quam ipse tamen donare dignatur, unicuique reddat, et secundum puritatem actuum dignam compensationem restituat. Pulchre autem additum est, in conspectu oculorum ejus, quod utique non potest, nisi beatis evenire; ut sicut illi semper cordsuperna loqueretur, quia unicuique reddit secundum suorum actuum qualitatem, nunc exponit quemadmodum possit impleri quod lex praecipit observari. Conversatio enim nostra ex prioribus aut ducibus suis maxime similitudinem trahit; dum unusquisque tali ingenio gaudet quali fuerit praeditus ille quem sequitur. Hinc est quod nobis salutaris et moralis regula data est, quod cum sancto viro, id est Domino Salvatore, ipso praestante, sancti esse possimus; sicut ipse dicit: Sancti ess Deus vester . Praecipitur etiam ut cum innocentia ejus innocentes esse mereamur. Sic enim de ipso jam dictum est: Innocens manibus et mundo corde . Additur tertium, ut cum electione ipsius eligamur.
Abbreviated transcription (Latin):
scõ. Qd̃ utrũq uniuersum modum
scientie uel ammirationis ꝓbat᷑ excedere
Que enim creatura p̾ualeat tanti secrea
attingere sufficient archanũ. qd̾ car¬
nem terrenã atq mortalem in ȩĩna
çeloꝵ gła collocauit. & fecit eam creani¬
ris om̃ib adorabilem. que terrenas
ꝑtulit passiones.¶ Dequit᷑. Et uolauit.
uolauit suꝑ pennas uentoꝵ. Hec repẽ¬
ticio celeritatem nimiam decent̾ ostend̾.
id c̃ ꝑ mundi spacia uelocit̾ cucurrit.
quando ipso in cunabulis iacente ma¬
ꝙꝯs eum stellȩ claritas nuntiauit. Quid
enĩ dici potest uelociꝰ. qͥ mox ut natꝰ
in alia mundi parte conspectꝰ ẽ. Nc̃
qͥ superata ẽ celeritas uentoꝵ. quãuis ĩ
mundo nichil eis ociꝰ. eẽ. monstretur.

Expanded text:
od utrumque universum modum scientiae vel admirationis probatur excedere. Quae enim creatura praevaleat tanti secreti attingere sufficienter arcanum, quod carnem terrenam atque mortalem in aeterna coelorum gloria collocavit, et fecit eam creaturis omnibus adorabilem, quae terrenas pertulit passiones? Sequitur, et volavit, volavit super pennas ventorum. Haec repetitio celeritatem nimiam decenter ostendit, id est per mundi spatia velociter cucurrit, quando ipso in cunabulis jacente, magis eum stellae claritas nuntiavit. Quid enim dici potest velocius, qui mox ut natus in alia mundi parte conspectus est? Tunc ergo superata est celeritas ventorum, quamvis in mundo nihil eis ocius esse monstretur.
Abbreviated transcription (Latin):
uindictas mͥ & subdidisti popłos sub
me. In isto mundo p̾conialit̾ uindi¬
cit᷑ ȩccłia. quando blasphemi & infi¬
deles ad uere religionis penetralia
ꝑducunt᷑. ut qͥ ante contumaces exti¬
trunt. fiant illi ꝓficua deuocione
subiecti. Ecce uere uindicta pia. sa¬
lutaris pena. ultio głosa. Ipsi enim
eccłiȩ subdunt᷑. qͥ liberi ꝓbant᷑ a uiciis.
am qͥ ab ipsa deuiant. mox laqueũ
noxiȩ captiuitatis incurrunt. Li¬
berator m̃s de gentib iracundis. ab
insurgentib in me exaltabis me. a
uiro iniquo eripies me. Addidit li¬
beratori laudẽ. cum dicit iracundis
Minꝰ est enĩ periclitantẽ lib̾are ab
mimicis tepidis. s multo głosiꝰ a
feruida malignitate succensis. Seqͥt᷑
decora diuersitas. ut qͣnto altiꝰ ĩ irã
surrexert᷑ inimici. tanto ampliꝰ exal¬
taret᷑ illa quȩ ꝑtulit. Iniquũ uirũ
scismaticũ designat. qͥ ꝑuersi dogma¬
tis iniquitate grassat᷑. Propterea¬

Expanded text:
vindictam mihi, et subdidisti populos sub me. In isto mundo praeconialiter vindicatur Ecclesia, quando blasphemi et infideles ad verae religionis penetralia perducuntur; ut qui ante contumaces exstiterunt, fiant illi proficua devotione subjecti. Ecce vere vindicta pia, salutaris poena, ultio gloriosa. Ipsi enim Ecclesiae subduntur, qui liberi probantur a vitiis; nam qui ab ipsa deviant, mox laqueum noxiae captivitatis incurrunt. berator meus de gentibus iracundis: ab insurgentibus in me exaltabis me, a viro iniquo eripies me. Addidit liberatori laudem, dum dicit, iracundis. Minus est enim periclitantem liberare ab inimicis tepidis, sed multo gloriosius a fervida malignitate succensis. Sequitur decora diversitas, ut quanto altius in iram surrexerunt inimici, tanto amplius exaltaretur illa, quae pertulit. Iniquum virum, schismaticum designat, qui perversi dogmatis iniquitate grassatur. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
toris. Congrue siquidẽ ad aduentum
xp̃i terra cominota est. qm̃ p̾sentia ui¬
dicis dignũ fuit contremiscere peccato¬
res: Seruauit ordinẽ rei. ut priꝰ osten¬
deret motã. pꝰea diceret. ẽẽ. tremefictĩ.
Fundamenta uͦ montiũ significat
p̃sumptiones suꝑboꝵ. id ẽ diuicias.
honores. cet̾aq humana. qͥb illi de¬
tenti uelut fundam̃tis constantib
innitunt᷑. Hec om̃ia turbata sunt.
quia mundi falsa spes. uero dño ueni¬
ente sublata ẽ. Nuus apte posita u̾ba
descendunt. Primo fundam̃ta. id est
suꝑboꝵ spes turbata est. postea dicit
est eis ds̃. utiq qr uicia humana dño¬

Expanded text:
toris. Congrue siquidem ad adventum toris. Congrue siquidem ad adventum Christi terra commota est, quoniam praesentia judicis dignum fuit contremiscere peccatores. Servavit ordinem rei, ut prius ostenderet motam, postea diceret esse tremefactam. Fundamenta vero montium, significat praesumptiones superborum, id est, divitias, honores, caeteraque humana, quibus illi detenti, velut fundamentis constantibus innituntur. Haec omnia turbata sunt, quia mundi falsa spes, vero Domino veniente, sublata est. Nimis apte posita verba descendunt: primo fundamenta, id est superborum spes turbata est; postea dicit est eis Deus; utique, quia vitia humana D
Abbreviated transcription (Latin):
debat. templũ competent̃ aduertimꝰ.
Exauditam gͦ dicit uocẽ suã. quã de
aduentu dñi iugit̾ offerebat. S per¬
scrutandũ ẽ qͣm clamor ipsiꝰ in con¬
spectu dĩ ualuerit itroire. Clamor
iste ciusa iusticiȩ ẽ: qͥ utiq ad dm̃ intra¬
re poterat. quia ꝓ mundi cladib sup¬
plicabat. Sequit᷑. Introibit in aures
erꝰ. Hoc de consuetudine nr̃a figuralit̾
dr. qd̾ clamor eiꝰ quasi aliquid corpo¬
rale in aures dominicas introisset. cũ
ille totũ spiritalit̾ sentiat. & antequã
siant uniuersa cognoseat. Illi enim
actuũ nr̃oꝵ qualitas quasi quibdam
uultib semꝑ assistit. & qd̾ apud nos
occultum. illi noscit᷑. eẽ. manifestum.
incarnationis eiꝰ secreta ꝑuenit. ordinẽq
ipsum mirabili narratione describit.
Hoc schema dr̃ idea. cum speciem rei
fuurȩ uelut oculis offerentes. motum
animi concitamꝰ. Quod & hic & in
subsequentib uersib constat effectum.
Et ido nc̃ audiamꝰ sacram̃ta dñi salua¬

Expanded text:
imus. Exauditam ergo dicit vocem suam, quam de adventu Domini jugiter offerebat. Sed perscrutandum est quomodo clamor ipsius in conspectu Dei valuerit introire? Clamor iste, causae justitia est, quae utique ad Deum intrare poterat, quia pro mundi cladibus supplicabat. Sequitur, introivit in aures ejus. Hoc de consuetudine nostra figuraliter dicitur, quod clamor ejus quasi aliquid corporale in aures Dominicas introisset; cum ille totum spiritualiter sentiat, et antequam fiant, universa cognoscat. Illi enim actuum nostrorum qualitas, quasi quibusdam vultibus semper assistit; et quod apud nos occultum, illi noscitur esse manifestum. incarnationis ejus secreta pervenit, ordinemque ipsum mirabili narratione describit. Hoc schema dicitur idea, cum speciem rei futurae, velut oculis offerentes, motum animi concitamus; quod et hic et in subsequentibus versibus constat effectum. Et ideo nunc audiamus sacramento Domini Salva
Abbreviated transcription (Latin):
tũ posse quiescere. addidit. Ante fa¬
ciem uenti. ut quiescere ñ possint cũ
fuerint imminuti. Bene autẽ luto
platearũ comparat peccatores. qd̾ feti¬
dissimis sordib inquinat᷑. nec excipit᷑
a conculcatione popłi. ut semꝑ eiꝰ fẽtor
iterct᷑. Delebo eos. id ẽ de medio tollã.
qd̾ ꝑtinet ad lutum plateaꝵ. Uim qͦ
ipsam comparationis intellige. Ait
enĩ. Ut lutũ plateaꝵ. qd̾ facile tollit᷑.
quia mollissimũ comꝑbat᷑. Eripies
me de contͣdictionib popłi. constitues
me in caput gentiũ. popłs quem nori
cognoui seruiuit mͥ. Ereptꝰ ẽ plane de
contͣdictionib popłi. quando explosis
ꝑfidis uideis ad gentium fidẽ deuotionẽq
translatꝰ ẽ. Contradictiones uͦ illas dic̃.
quas ei scelerata turba multiplicit᷑ in¬
gerebat. Nam qd̾ ait constitues me
in caput gentiũ. signũ dic̃ fidĩ xp̃ianȩ.
quia in fronte gentiũ crucis babuert᷑

Expanded text:
tos posse quiescere, addidit, ante fatos posse quiescere, addidit, ante faciem venti; ut quiescere non possint, cum fuerint imminuti. Bene autem luto platearum comparat peccatores, quod fetidissimis sordibus inquinatur, nec excipitur a conculcatione populi, ut semper ejus fetor iteretur. Delebo eos, id est de medio tollam, quod pertinet ad lutum platearum Vim quoque ipsam comparationis intellige: ait enim, ut lutum platearum, quod facile tollitur, quia mollissimum comprobatur. Versntradictionibus populi, constitues me in caput gentium: populus quem non cognovi servivit mihi. Ereptus est plane de contradictionibus populi: quando explosis perfidis Judaeis ad gentium fidem devotionemque translatus est. Contradictiones vero illas dicit, quas ei scelerata turba multipliciter ingerebat. Nam quod ait, constitues me in caput gentium, signum dicit fidei Christianae: quia in fronte gentium, crucis habuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
lamauerunt nec erat qui saluos face¬
ret ad dnm. nec exaudiuit eos. Cla¬
mores dicit irritos. qͦs impii in illa
iudicatione missuri sunt. sic̃ in euũ¬
gło de dampnandis ait. Ibi erit fletꝰ
& stridor dentiũ. Clamores enĩ isti
saluũ facere nequeunt. qͥ salutis auc̃¬
torem hic contempnendũ. ẽẽ. decre¬
uerunt. Hec erat qui saluos faceret.
Propt̃ diabolum dicit. qͦ ĩmttente
deliquerunt. Quis enĩ tales facturꝰ
ẽ saluos. cũ instigator & pͥnceps eoꝵ
sit pͥmꝰ ipse dampnandꝰ S hi cũ
uiderint spẽ suam in dubolo corru¬
isse clamabt̃ quidẽ ad dñm. s ñ exau¬
diet eos. qm̃ infructuosa illic agnos¬
cit᷑ penitudo. ubi iã ẽ iusta dampna
tio. Et cõminuã eos ut puluerẽ
ante faciem uenti. ut lutũ plateaꝵ
delebo eos. Ubi ẽ illa lingua grandilo¬
qua. & uentosa suꝑbia.Susq ad pulue¬
rem se cõminuendos intelligant. qui
dño p̾ius mentib contradicere moli¬
unt᷑. Et ne putet se quamuis detri¬

Expanded text:
lamaverunt, nec erat qui salvos faceret, ad Dominum, nec exaudivit eos. Clamores dicit irritos, quos impii in illa judicatione missuri sunt; sicut in Evangelio de damnandis ait: Ibi erit fletus et stridor dentium . Clamores enim isti salvos facere nequeunt, qui salutis auctorem hic temnendum esse decreverunt. Nec erat qui salvos faceret: propter diabolum dicit, quo immittente deliquerunt. Quis enim tales facturus est salvos, cum instigator et princeps eorum sit primus ipse damnandus? Sed hi cum viderint spem suam in diabolo corruisse, clamabunt quidem ad Dominum, sed non exaudiet eos: quoniam infructuosa illic agnoscitur poenitudo, ubi jam est justa damna. Et comminuam eos ut pulverem ante faciem venti; ut lutum platearum delebo eos. Ubi est illa lingua grandiloqua et ventosa superbia? Usque ad pulverem se comminuendos intelligant, qui Domino pravis mentibus contradicere moliuntur. Et ne putent se quamvis detri
Abbreviated transcription (Latin):
uam mirabili contextione Conct.¬
uerboꝵ huiꝰ psalmi dragina decur¬
sum ẽ. qd uariatione ꝑsonarum semꝑ
efficit᷑. dũ uicariꝰ sibi sermo alterutra
ꝑmutatione succedit. S intelligamꝰ
quanta sit huiꝰ chori głosa societas.
ut & ipse qͦ dñs simul dignatꝰ fuerit
salutaria uerba miscere. ꝓ qͥb nori
asꝑnatꝰ est humilitatẽ incarnationis
assumere. Nam & numerꝰ ipse mag¬
na legis sacram̃ta ꝯcludit. Denarius
societatem deducti. efficunt decem &
septẽ. Sic p̾cipua mysteria sc̃e legis
psalmi istiꝰ numero continentur.

Expanded text:
uam mirabili contextione verborum hujus psalmi drama decursum est, quod variatione personarum semper efficitur, dum vicarius sibi sermo alterutra permutatione succedit! Sed intelligamus quanta sit hujus chori gloriosa societas; ut et ipse quoque Dominus simul dignatus fuerit salutaria verba miscere, pro quibus non aspernatus est humilitatem incarnationis assumere. Nam et numerus ipse magna legis sacramenta concludit. Denarius i in unam societatem deducti, efficiunt decem et septem. Sic praecipua mysteria sanctae legis psalmi istius numero continentur.
Abbreviated transcription (Latin):
s nĩs. & exaltetur ds̃ salutis meȩ
Quarti ordinis uanua quȩ suꝑest
apit᷑. ubi it̾m ęccłia catholica loquit᷑
coto orbe dilatata. quȩ summatĩ &
beneficia refert dñi. & hẏmnũ suaui
delectatione ꝓfundit. Recte dicebat
uiuit dñs. quẽ in suo corde uigi con¬
sid̾atione cernebat. Uiuit enĩ dixit.
psens est firma credulitate conspectꝰ.
Benedictꝰ aut̃ dicit᷑ ds. cũ ei laus cele¬
berrima deuocione mentis offert᷑.
sicut & alibi legit᷑. Benedictꝰ qͥuenit
in nomine dñi. osanna in excelsis.
Intelligit᷑ etiam ꝓpͥe benedictꝰ. quod
ipse om̃ia ꝓpiciꝰ benedicat. sic̃ & uiuit
dñs qd̾ ipse uiuificet. Hec aut̃ & his
similia sic̃ sepe diximꝰ tropicis allu¬
sionib ꝓbantur edici. Exaltet᷑ uero¬

Expanded text:
Deus meus; et exaltetur Deus salutis meae. Quarti ordinis janua, quae superest, aperitur: ubi iterum Ecclesia catholica loquitur toto orbe dilatata, quae summatim et beneficia refert Domini, et hymnum suavi delectatione profundit. Recte dicebat: Vivit Dominus, quem in suo corde jugi consideratione cernebat. Vivit enim, dixit, praesens est firma credulitate conspectus. Benedictus autem dicitur Deus, cum ei laus celeberrima devotione mentis offertur; sicut et alibi legitur: Benedictus qui venit in nomine Domini, hosanna in excelsis . Intelligitur etiam proprie benedictus, quod ipse omnia propitius benedicat: sicut et vivit Dominus, quod ipse vivificet. Haec autem et his similia, sicut saepe diximus, tropicis allusionib
Abbreviated transcription (Latin):
que suꝑiꝰ dicta sunt. Confitebor tͥ.
id ẽ laudem te ꝑ popłos xp̃ianos. quoꝵ
utiq lingua eccłiȩ uox est. Psalmꝰ
aut̃ sicut dictũ est: opꝰ significat actu¬
ale. Unde ꝑ oꝑam fidelium dõ dicit
noscit᷑ exaudire quã uoces. Int̾ gen¬
tes: designat uniuersitatẽ. qm̃ erat
eccłia gentiũ numerositate dilatanda
ens miscdiam xp̃o suo dauid. & semini
eNꝰ usq in scłm. Exponit qualem
psalmũ suꝑiꝰ dixerit. qͥ magnificet
filiũ ipsiꝰ toto orbe terraꝵ. Xp̃c ante
dicebat᷑ om̃is unctꝰ in regem. sic̃ &
de saule dictum ẽ. Cur ausꝰ fiusti

Expanded text:
quae superius dicta sunt. Confitebor tibi, id est laudem te per populos Christianos, quorum utique lingua Ecclesiae vox est. Psalmus autem, sicut dictum est, opus significat actuale: unde per opera fidelium Deo dicit noscitur exaudire quam voces. Inter gentes designat universitatem, quoniam erat Ecclesia gentium numerositate dilatanda.ens misericordiam Christo suo David, et semini ejus usque in saeculum. Exponit qualem psalmum superius dixerit, qui magnificet filium ipsius toto orbe terrarum. Christus ante dicebatur omnis unctus in regem; sicut et de Saule dictum est: Cur ausus fuisti
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cinxisti me uirtute ad bellum. &¬
subplantasti insurgentes in me subtꝰ
me. Hoc iam de spiritib inmundis
dicit᷑. qͥ ei ꝑ contradictiones iudeoꝵ
iniqua certamina commouerunt.
Precinctꝰ est eium uirtute. quando
pacientie fortitudine iniquoꝵ ꝑu̾sa
suꝑauit. Ipsi tam̃ qͥ cont᷑ cũ insana
conspiratione tumuerunt. eiꝰ st̃ udi¬
cio sine dubitatione subdendi. ut cũ
suo instigatore pereant. qui auctori
suo credere noluerunt. Et mi
legis sacramenta uersꝰ iste complexꝰ ẽ
Primũ ẽ. qd̾ dorsum conuersionẽ
coꝵ significat. qͥ ex resistentib eiꝰ no¬
nuni. in salutiferam uictoriã fugati.
einerserunt subito xp̃iani. ut paulus
apłs de ꝑsecutore seuissimo pꝰ dñi incre¬
pationem apparuit repente discipłs.
Scd̾m ẽ. qd̾ odientes se disꝑdendos. ẽẽ.
denuntiat. qͥ in ꝑfidiȩ sue obstinatione
manserunt sicut de uideis animatłu̾¬

Expanded text:
cinxisti me virtute ad bellum: supplantasti insurgentes in me subtus me. Hoc jam de spiritibus immundis dicitur, qui ei per contradictiones Judaeorum iniqua certamina commoverunt. Praecinctus est enim virtute, quando patientiae fortitudine iniquorum adversa superavit. Ipsi tamen qui contra eum insana conspiratione tumuerunt, ejus sunt judicio sine dubitatione subdendi, ut cum suo instigatore pereant, qui auctori suo credere noluerunt. Vers. legis sacramenta versus iste complexus est. Primum est quod dorsum conversionem eorum significat qui ex resistentibus ejus nomini, in salutiferam victoriam fugati, emerserunt subito Christiani, ut Paulus apostolus de persecutore saevissimo, post Domini increpationem apparuit repente discipulus. Secundum est quod odientes se disperdendos esse denuntiat, qui in perfidiae suae obstinatione manserunt; sicut de Judaeis anima
Abbreviated transcription (Latin):
Et retribuet mͥ dñs scd̃m iusticiã meã.
& scd̃m innocentiam manuũ mearũ
retribuit mͥ. Opume utrũq seruauit.
& priꝰdixit antequã assumeret᷑ qm̃ uo
luit me: & nc̃ dicit retribuit mͥ scd̾m
iusticiam meã. id c̃ scd̾m uoluntatẽ ineã.
quã pꝰ beneficia ipsiꝰ scõ corde gestabat.
Innocentiã aut̃ manuũ: oꝑam mauult
significare pietatis. quã diuino mune¬
re scõꝵ uirtꝰ exercet. S hoc retribuit
geminatum: sollicite recipiendum ẽ.
ne sibi aliquid fallacit̃ pelagiana here¬
ses blandiat᷑. Dicit enim & apłs. De¬
reliquo reposita est mͥ corona iusticie.
quã mͥ reddet dñs in illa die uistꝰ uidex.
Non qr sius aliquid meritis humilis
applicabat. s quia p̾missis beneficũs
dñi iam debere posse p̃miũ confidebat.
Id ipsum apłs iacob dicit. Om̃e datũ
optimũ & om̃e donũ ꝑfectum desursũ¬

Expanded text:
dum justitiam meam; et secundum innocentiam manuum mearum retribuet mihi. Optime utrumque servavit. Et prius dixit antequam assumeretur, quoniam voluit me; et nunc dicit: Retribuet mihi secundum justitiam meam, id est secundum voluntatem meam, quam post beneficia ipsius sancto corde gestabat. Innocentiam autem manuum, operam vult significare pietatis, quam divino munere sanctorum virtus exercet. Sed hoc retribuet geminatum sollicite recipiendum est, ne sibi aliquid fallaciter Pelagiana haeresis blandiatur. Dicit etenim Aposiquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Non quia suis aliquid meritis humilis applicabat, sed quia praemissis beneficiis Domini jam deberi posse praemium confidebat. Idipsum Jacobus apostolus dicit: Omne datum optimum, et om
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ lacrimȩ supplices a contractis sor-¬
dib abluerunt. S hec om̃ia in illũ
modũ accipienda sunt. quẽ suꝑiꝰ ex¬
posiumꝰ. ubi uerbo geminato ait. re¬
tribuet. ne quid sc̃a humilitas ñ de
suꝑnis beneficiis s de se qd̾ absit p̾su¬
mere uideat᷑. Sequit᷑. Et obseruabo
ab iniquitate mea. Subtilit̾ beata
uita describit᷑: qͥ quando ad aliquam
se grãm dñi ꝑuenisse cognoscit. cauet
ne it̃m iniquitatis antiquȩ calamitati¬

Expanded text:
quem lacrymae supplices a contractis sorquem lacrymae supplices a contractis sordibus abluerunt. Sed haec omnia in illum modum accipienda sunt, quem superius exposuimus, ubi verbo geminato ait, retribuet: ne quid sancta humilitas, non de supernis beneficiis, sed de se, quod absit, praesumere videatur. Sequitur: Et observabo me ab iniquitate mea. Subtiliter beati vita describitur, qui quando ad aliquam se gratiam Domini pervenisse cognoscit, cavet ne iterum iniquitatis antiquae calamitati
Abbreviated transcription (Latin):
meo. Uie sunt dñi dilectio dĩ & caritas
ꝓximi. quas constat eos studiosissime
custodire. qͥ uolunt dñi mandata dese¬
rere. Dubiunxit. Nec impie gessi a
dõ meo. Impietatis uerbo notati sunt
qͥ uissa dñi declinare p̾sumunt. Qd̾
animꝰ deuotꝰ eccłiȩ merito dicit refu¬
gisse. unde se creatoren sciebat offend̾̃e
dicit causas. quare uias dñi custodierit
aut impie ñ gesserit. sic̃ suꝑiꝰ posuit.
quia uigit̾ iudicia eiꝰ terribilia cogitabat.
AAddidit. & iusticias eiꝰ ñ reppuli a me.
Quod facuint carnis fragilitate suꝑati.
qͥ longa obseruatione deficientes. cquita¬
tem interdũ descrunt. quam ceꝑant
custodire. Hic enĩ beatꝰ popłs numꝙ̃.¬
reppulit iusticiã dĩ. quia semꝑ in ciꝰ
coram eo.& obseruabo ab iniquitate
mea. Eructꝰ beatitudinis suȩ reddidit.
quid ꝓficiat. si iusticias dñi ñ repellat.
scilicet ut sit inmaculatꝰ. uerũ ñ ut
ille dñs qͥ peccata ñ habuit. s ut iste

Expanded text:
i, et charitas proximi, quas constat eos studiosissime custodire, qui nolunt mandata Domini deserere. Subjunxit: Nec impie gessi a Deo meo. Impietatis verbo notati sunt, qui jussa Domini declinare praesumunt. Quod animus devotus Ecclesiae merito dicit refugisse, unde se Creatorem sciebat offendere.dicit causas quare vias Domini custodierit, aut impie non gesserit, sicut superius posuit: quia jugiter judicia ejus terribilia cogitabat. Addidit, et justitias ejus non repuli a me. Quod faciunt carnis fragilitate superati, qui longa observatione deficientes, aequitatem interdum deserunt, quam coeperant custodire. Hic enim beatus populus nunqurepulit justitiam Domini, quia semper in ejus  observabo me ab iniquitate mea. Fructum beatitudinis suae reddidit, et quid proficiat si justitias Domini non repellat, scilicet ut sit immaculatus. Verum non ut ille Dominus, qui peccata non habuit; sed ut iste
Abbreviated transcription (Latin):
me in latitudinẽ. saluũ me fecit qm̃
uoluit me. In eccłia catholica hc̃ morẽ
isse sidelium nullꝰ ignorat. ut quanto
plus ꝑsecutionib constringit᷑. tanto
sicut dictum ẽ ampliꝰ fidi augnento
dilatet᷑. Tunc enĩ ꝑ gr̃am dĩ exurgt̃
inuicti animi. tc̃ incendiũ karitatis
ardescit. & facto agnune in gladios
suauit̃ ruunt. quia et̃nȩ uite p̾mia
concupiscunt. Producta ẽ gͦ eccłia in
latitudinẽ. quando ꝑ seuiciam ꝑsẽcutoꝵ
numerum ei constat creuisse fideliũ
Qd̃ aut̃ dixit saluũ me fecit. ñ moue¬
at quia ad masculinũ genꝰ deducta ẽ.
qm̃ non uidet᷑ absurdũ hoc ei nomen
aptari. quȩ constat a popło. Merito
gͦ beatoꝵ istud agmen exultans saluum
sedicit factum. qd̾ ad xp̃ianȩ fidĩ meru¬
it ꝑuenire fastigium. Qm̃ uoluit me.
Id ẽ qm̃ me elegit qui gratis uocat uni¬
uersos. nec pͥꝰ beneficium accipit quã
prestire dignet᷑. sicut ipse in euũgło dic̃

Expanded text:
me in latitudinem; salvum me fecit, quoniam me in latitudinem; salvum me fecit, quoniam voluit me. In Ecclesia catholica hunc esse morem fidelium nullus ignorat, ut quanto plus persecutionibus constringitur, tanto, sicut dictum est, amplius fidei augmento 61 dilatetur. Tunc enim per gratiam Dei exsurgunt invicti animi, tunc incendium charitatis ardescit, et facto agmine in gladios suaviter ruunt, quia aeternae vitae praemia concupiscunt. Producta est ergo Ecclesia in latitudinem, quando per saevitiam persecutorum, numerum ei constat crevisse fidelium. Quod autem dixit, salvum me fecit, non moveat, quia ad masculinum genus deducta est; quoniam non videtur absurdum hoc ei nomen aptari, quae constat ex populo. Merito ergo beatorum istud agmen exsultans salvum se dicit factum, quod ad Christianae fidei meruit pervenire fastigium. Quoniam voluit me, id est quoniam me elegit, qui gratis vocat universos; nec prius beneficium accipit quam praestare dignetur; sicut ipse in Evangelio dic