comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
patrib nr̃is. tanquam diceret peccauimꝰ
sicut & patres nr̃i. eorum uidelicet imitando
peccata : Qđ si ita ẽ: astruendũ est aliquo
huiusmodi locutionis exemplo. Qđ cum
in presentia quererem non occurrit: ut
cum illo sequisq peccasse uł cum illo se
aliquid fecisse dicat. quem insimili facto
& iam post multum temporis fuerit
imitatus. Quid ÷ gͦ. patres nr̃i non intel¬
lexerunt mirabilia tua. nͥ ñ cognouert᷑
quid ꝑ illa mirabilia eis prȩstare uolueris e
Quid utiq nisi uitam ȩternã. & non tẽ¬
porale sed incõmutabile bonum qđ ꝑ
patientiam expectatur : Idõ impatient᷑
murmurauerunt & a maricauerunt.
& bonis presentib fallacib atq fugacib
beatos se fieri quęsierunt. Non fuer̃t
memores MGLTITODINIS oiscõiȩ ⁊ oe
Et intellectum redarguit & memoriam.
Intellectu quippe opus erat: ut cogitarent
adquorum bonorum ȩternitatẽ eos ꝑ illa
temporalia uocaret ds̃. Me moria uero.

Expanded text:
patribus nostris,» tanquam diceret, Peccavimus patribus nostris,» tanquam diceret, Peccavimus sicut patres nostri, eorum videlicet imitando peccata? Quod si ita est, astruendum est aliquo hujusmodi locutionis exemplo: quod cum in praesentia quaererem, non occurrit, ut cum illo se quisquam peccasse, vel cum illo se aliquid fecisse dicat, quem in simili facto etiam post multum temporis fuerit imitatus. 7. Quid est ergo, «Patres nostri non intellexerunt mirabilia tua;» nisi, non cognoverunt quid per illa mirabilia eis praestare volueris? Quid utique nisi vitam aeternam, et non temporale sed incommutabile bonum, quod per patientiam exspectatur? Ideo impatienter murmuraverunt, et amaricaverunt, et bonis praesentibus fallacibus atque fugacibus beatos se fieri quaesierunt. «Non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae.» Et intellectum redarguit, et memoriam. Intellectu quippe opus erat, ut cogitarent ad quorum bonorum aeternitatem per illa temporalia vocaret Deus: memoria vero,
Abbreviated transcription (Latin):
alienentur apopulo eiꝰ & ab eis inquibus
confiteantur. audamus. Peccabionus
com pairisos Rq̃is. iniioste eoimos
iniooriatem fecios. Quid ÷ cumpa¬
trib nr̃is: Ansicut habet epła adhe¬
breos. quia & leui eum abraham decimatꝰ
est qm̃ inlumbis eiꝰ fuit quando decimas
dedit sacerdoti melchi sedech sic & isti
peccauerunt cumpatrib suis. inquoꝵ
lumbis erant. quando illi inegipto fue¬
runt: Nam qui fuerunt eo tempore
quo psalmus iste conscriptus est maxi¬
meq posteri eorum. quia uł ab eis
qui tunc erant dici uł de post futurs
potuit ꝓpħari: longe ab erant ab ȩtate
illorum qui in egipto peccauerunt.
non intelligentes mirabilia dĩ. Iooc
enim sequitur exponendo: quomodo
peccauerint cum patrib suis. Patres
Nũi inquit in egipto non intellexerunt
mirabilia tua. Et cętera quȩ de peccatis
illorum multa cõmemorat. Ansic potius
accipiendum ÷ qđ ait peccauimus cum

Expanded text:
alienentur a populo ejus, et ab eis in quibusalienentur a populo ejus, et ab eis in quibusconfiteantur, audiamus: «Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus.» Quid est, «cum patribus nostris?» An sicut habet Epistola ad Hebraeos, quia et Levi cum Abraham decimatus est, quoniam in lumbis ejus fuit, quando decimas dedit sacerdoti Melchisedec ; sic et isti peccaverunt cum patribus suis, in quorum lumbis erant quando illi in Aegypto fuerunt? Nam qui fuerunt eo tempore, cum psalmus iste conscriptus est, maximeque posteri eorum quia vel ab eis qui tunc erant dici, vel de post futuris potuit prophetari, longe aberant ab aetate illorum qui in Aegypto peccaverunt, non intelligentes mirabilia Dei. Hoc enim sequitur, exponendo quomodo peccaverunt cum patribus suis: «Patres nostri,» inquit, «in Aegypto non intellexerunt mirabilia tua;» et caetera, quae de peccatis eorum multa commemorat. An sic potius accipiendum est quod ait, «Peccavimus cum
Abbreviated transcription (Latin):
diximus uisita nos ut uideamus in bonitate
electorum tuorum. & lȩtemur in lȩtitia
gentis tue: consequent̾ & hic dici debuit.
ut laudemur cum hereditate tua. cui he¬
reditati dictum est laudamini in nomine
sco eius. Porro autem qm̃ hȩc ambigua ui¬
detur locutio: siuerus ÷ iste sensus. qͥuo ma¬
luerunt interpretes dicere ut lauderis & ĩã
duo uersus suꝑiores ita intelligendi sunt.
quia ut dixi una est in his trib uersibus
greca locutio: ut hoc totum ita dictum acci¬
p̾iatur. Uisita nos in salutari tuo. ut uideas
inbonitate electorum tuoꝵ id ÷ adhoc nos
uisita. ut illic nos ẽẽ facias. & illic nos uideas.
ut lȩteris inlȩtitia gentis tuȩ. id ÷ tu dicaris
lȩtari cum illi letantur exte. ut lauderis cũ
hereditate tua. id ÷ cum ea lauderis. qm̃ ñ
laudatur nͥ ꝓpter te. Siue gͦ illo. siue isto
mͦ intelligendũ sit qđ dictũ est ad uidendũ.
ad letandum adlaudandum: idõ se optant

Expanded text:
us, «Visita nos, ut videamus in bonitate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis tuae;» consequenter et hic dici debuit, «Ut laudemur cum haereditate tua:» cui haereditati dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus.» Porro autem quoniam haec ambigua videtur locutio; si verus est iste sensus quo maluerunt interpretes dicere, «Ut lauderis;» etiam duo versus superiores ita intelligendi sunt, quia, ut dixi, una est in his tribus versibus graeca locutio: ut hoc totum ita dictum accipiatur, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum,» id est, ad hoc nos visita, ut illic nos esse facias, et illic nos videas; «ut laeteris in laetitia gentis tuae,» id est, tu dicaris laetari, cum illi laetantur ex te; «ut lauderis cum haereditate tua,» id est, cum ea lauderis, quoniam non laudatur nisi propter te. Sive ergo illo, sive isto modo intelligendum sit quod dictum est, «ad videndum, ad laetandum, ad laudandum;» ideo se optant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑierant domus isrł. sed ut & filios dei
qui erant disꝑsi congregaret inunum
Habebat enim alias oues quȩ non erant
de illo ouili. Istas uniuersas oues. & de
isrłitis & degentib diabolus & eiꝰ angłi
captiuauerant. Ex pulso itaq ab eis dia¬
boli dñatu. inc̾spectu maloꝵ sp̃ituum
qui eas captiuauerant. & saluent᷑ & per¬
ficiantur in et̾nũ: uox earũ ÷ in ꝓpħia.
de gentib Nonsicut ꝑ anti xp̃m cõmpleri
die salutare eiꝰ. Dequo & hic dictũ ÷ ui
sita nos insalutari tuo. Et dicet omĩs
popłs. iste popłs p̃destinatorũ decir¬
cumcisione & p̃putio gens sca. popłs in
adoptione: siat. fiai. Añ.¬

Expanded text:
perierant domus Israel, «sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum» . Habebat enim alias oves quae non erant de illo ovili: istas universas oves, et de Israelitis, et de Gentibus, diabolus et ejus angeli captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli dominatu, in conspectu malignorum spirituum qui eas captivaverant, ut salventur et perficiantur in aeternum, vox earum est in prophetia: de Gentibus.» Non sicut per antichristum compleri die, salutare ejus;» de quo et hic dictum est, «Visita nos in salutari tuo. Et dicet omnis populus:» iste populus praedestinatorum de circumcisione et praeputio, gens sancta, populus in adoptionem: «Fiat, fiat.» IN
Abbreviated transcription (Latin):
inlaqueos illiꝰ ruituri sunt de quo dñs
ait. Ego ueni in nomine patris mei.
& non suscepistis me. alius ueniet inno¬
mine suo. hunc suscipietis. Dequo &¬
paulus apłs dicit. quia reuelabitur
homo peccati filus interitus. qui aduer¬
satur & suꝑ extollitur supͣ om̃e qđ dr̃

Expanded text:
in laqueos illius ruituri sunt, de quo Dominus in laqueos illius ruituri sunt, de quo Dominus ait: «Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me; alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis» . De quo apostolus Paulus dicit, «Quia revelabitur homo peccati, filius interitus, qui adversatur et superextollitur supra omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
bitur ab eis dequib dr̃. Beati quihabitant
in domo tua. in scła scłoꝵ laudabunt
te. Ipsa ẽ tertia consũmatio corporis
xp̃i. eiectis demonus & perfectis sani¬
tatib usq ad ipsius corporis in mortali¬
tatem. regnũ sempiternũ ꝑfecte lau¬
dantiũ. quia perfecte amantiũ. ꝑfecte
aũt amantium. quia facie ad faciem
contẽplantiũ. Tunc enim ꝑficietur:
qđ in primordio psalmi huius oratũ
est. Me mento nr̃i dñe in bene placi¬
to popłi tui. uisita nos insalutari
tuo. ad uidendũ inbonitate electoꝵ
tuorum. ad lȩtandum inlȩtitia gentis
tuȩ. ut lauderis cum hereditate tua.
Non enim degentib solas congregat oueᷤ
quȩ perierunt domus isrł: sed eas etiam
quȩ non sunt de illo ouili. ut s̃t unus grex
ut dictum ÷ & unus pastor. Iudei uero
computantes ad suum regnũ uisibile
istam ꝑtinere ꝓphetiam. quia spe iuisi¬
bilium bonorum gaudere non nort᷑

Expanded text:
bitur ab eis de quibus dicitur, «Beati qui habitant bitur ab eis de quibus dicitur, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» . Ipsa est tertia consummatio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usque ad ipsius corporis immortalitatem, regnum sempiternum perfecte laudantium, quia perfecte amantium: perfecte autem amantium, quia facie ad faciem contemplantium. Tunc enim perficietur quod in primordio psalmi hujus oratum est: «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo, ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua.» Non enim de Gentibus solas congregat oves quae perierunt domus Israel , sed etiam eas quae non sunt de illo ovili; ut sit grex unus, ut dictum est, et unus pastor. Judaei vero cum putant ad suum regnum visibile istam pertinere prophetiam, quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt;
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnent: sentiunt in nob̾ ẽẽ infirmi-¬
tatis reliquias. propt̾ quas dicimꝰ dimitte
nobis debita nr̃a. ꝓpter quas dicimꝰ.
ne nos inferas intemptationẽ. sed lib̾a
nos amalo. his itaq eiectis inimicis:
perfecit dñs ihs xp̃s sanitates in corpore.
cui caput ÷ ipse saluator corporis: ut
in eo ipso corpore suo tertiaꝰ consũmet᷑.
Sic enim dixit. Ecce eicio de monia. &
sanitates perficio hodie & cras. & tertia
consũmor id÷ perficior. occurrentib
nob̾ om̃ib in uirũ ꝑfectum. in mensurã
perficit sanitates. Ideo & hic cũ dixisset.
& dedit eos in misccłas in conspectũ om̃iũ
qui ceꝑant eos: tanquã eiectis demoniis
qui ceperant. fit oratio. ut ꝑficiat sani
⁊ confiteamor no aini sẽo too. et
Głiemor ii laooe tba. De inde breuit
subiecit ipsam laudem. Benedictꝰ
fiat. fiat. Qđd intelligimus abȩterno¬
& usq inȩternũ. quia sine fine lauda¬

Expanded text:
oppugnent, sentiunt in nobis esse infirmioppugnent, sentiunt in nobis esse infirmitatis reliquias, propter quas dicimus, «Dimitte nobis debita nostra;» propter quas dicimus, «Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo» . His itaque inimicis ejectis, perfecit Dominus Christus sanitates in corpore, cui caput est ipse Salvator corporis , ut in eo ipso corpore suo tertia consummetur. Sic enim dixit, «Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia consummor» ; id est, perficior, occurrentibus omnibus nobis in virum perfectum, in mensuram perficit sanitates. Ideo et hic cum dixisset, «Et dedit eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos;» tanquam ejectis daemoniis qui ceperant, fit oratio ut perficiat sanitut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua.» Deinde breviter subjecit ipsam laudem, «Benedictus saeculum:» quod intelligimus, ab aeterno usque in aeternum; quia sine fine lauda
Abbreviated transcription (Latin):
bilia eius . qm̃ magnus dñs & lauda¬
bilis ualde. terribilis ÷ super om̃s deos.
qm̃ om̃s di gentium demonia. Isti gͦ
inimici com rege suo diabolo captiuũ
tenebant popłm dĩ. De qua captiuitate
cum redimimur. & princeps huiꝰ mundi
mittitur foras: edificatur domus post
captiuitatem. cuius lapis angularis
÷ xp̃s. qui duos condidit inse. munum
nouum hominem faciens pacem. quã
dies ex die ueniens eugłizauit eis qui
erant ꝓpe. & eis quierant longe. faci¬
ens utraq unum. & adducens alios oues
que non sunt ex hoc ouili. ut sit unus
uolentis neq currentis. sed miserentis
est dĩ in conspectu om̃ium quiceperant
eos. Hi gͦ mimici diabolus & angłi eiꝰ:
captiuauerant prȩdestinatos indei re-¬
gnum & głam. Aredemptore autẽ
nr̃o foras missi. qui dominari infidelib
solebant intrinsecus: fideles oppugnant
extrinsecus. Sed oppugnant non expu¬
gnant eos qui apprehendunt turrem
fortitudinis. a facie inimici. Ut autem

Expanded text:
ilia ejus. Quoniam magnus Dominus et laudabilis valde, terribilis est super omnes deos: quoniam omnes dii Gentium daemonia» . Isti ergo inimici cum rege suo diabolo captivum tenebant populum Dei. De qua captivitate cum redimimur, et princeps hujus mundi mittitur foras, aedificatur domus post captivitatem: cujus lapis angularis est Christus, qui duos condidit in se, in unum novum hominem, faciens pacem, quam dies ex die veniens evangelizavit eis qui erant prope, et eis qui erant longe, faciens utraque unum ; et adducens alias oves quae non sunt de hoc ovili, ut sit unus volentis neque currentis, sed miserentis est Dei» : «in conspectu omnium qui ceperant eos.» Hi ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant praedestinatos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant, non expugnant eos qui apprehendunt turrem fortitudinis a facie inimici . Ut autem
Abbreviated transcription (Latin):
qui eruit nos de potestate tenebrarum.
& transtulit in regnum filii claritatis suȩ.
Hec atq huiusmodi ratiocinatus intende
animum. & in litteras ueteris testamenti.
& uide quid cantetur in eo psalmo cuius
titulus: quando domus edificabatur post
captiuitatem. Ibi enim dr̃. Cantate dño
canticum nouum. Et ne existimes ad iu¬
te diem exdie salutare eiꝰ. Hinc enim
eugłm nuncupatũ ẽ in qͦ annuntiatur
filius expatre. Hoc ÷ enĩ & salutare eiꝰ:

Expanded text:
«Qui eruit nos de potestate tenebrarum, «Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae» . Haec atque hujusmodi ratiocinatus, intende animum et in litteras Veteris Testamenti, et vide quid cantetur in eo psalmo cujus est titulus, «Quando domus aedificabatur post captivitatem:» ibi enim dicitur, «Cantate Domino canticum novum.» Et ne existimes ad Jute diem ex die, salutare ejus.» Hinc enim Evangelium nuncupatum est, in quo annuntiatur Filius ex Patre. Hoc enim est et «salutare ejus;»
Abbreviated transcription (Latin):
ab oletur. sed noui qđ etiam in ueteri
ab sconditur. & pęnituit eũ scđm multi¬
tudinem miscđiȩ suȩ. Hoc fecit qđ
disposuerat. sed contribulatis & oran¬
tibus se id concessurum. ẽẽ p̃sciuerat.
quia & ipsa oratio eorum cum ad huc
non eẽt sed futura esset: dm̃ ꝓculdubio
Ut essent non uasa irȩ. sed uasa miscdđȩ
Idõ autem puto pluraliter miscđias
dictas in quas eos dedit: quia unus qͥsq
ꝓprium donum habet adõ. alius sic.
Age nunc quisquis hȩc legis & grãm
dei qua inȩternam uitam ꝑ dnm nr̃m
ris. in ꝓpħicis autem scrutando cogno¬
scis. & uetus testam̃tum in nouo reuela¬
tum. & inuetere nouum uelatum ui-¬
des: recole quem dixerit apłs paulꝰ
principem potestatis aeris. qui oꝑat᷑
infiliis infidelitatis. & illud ubi ait
de quib dam. ut resipiscant dediaboli
laqueis captiuati ab ipso scđm ipsius
ubi eum expellens de fidelium cor¬
dibus ait. nunc pͥnceps huiꝰ mundi mis¬
sus ÷ foras. & ipsius itidem apłi dicentiꝰ.

Expanded text:
 etiam in vetere absconditur. «Et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae.» Hoc fecit quod disposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhuc non esset, sed futura esset, Deum procul dubio Ut essent non vasa irae, sed vasa misericordiae . Ideo autem puto pluraliter misericordias dictas, in quas eos dedit, quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, Age nunc, quisquis haec legis, et gratiam Dei, qua in aeternam vitam per Dominumris, in propheticis autem scrutando cognoscis, et Vetus Testamentum in Novo revelatum, in Vetere Novum velatum vides; recole quem dixerit apostolus Paulus principem potestatis aeris, «qui operatur in filiis infidelitatis» , et illud ubi ait de quibusdam, «ut resipiscant de diaboli laqueis, captivati ab ipso secundum ipsius ubi eum expellens de fidelium cordibus ait, «Nunc princeps hujus mundi missus est foras» ; et ipsius itidem Apostoli dicentis,
Abbreviated transcription (Latin):
sionis : unde lac & mel fluere dicebatur.
Hoc ÷ enim potius testamentum ȩternum.
qđ disposuit ad abraam non scđm carnẽ
patrem nr̃m sed scđm fidem. Illi autem¬
de quorum iniquitatib iste loquitur psalmꝰ.
cum in illam tẽporalem terram repomis¬
sionis intrassent: NoN DISꝑDIbERn⁊ GEΠ¬
les ooas orxrt oh̃s illis. Et cõcoixti
SUNT INTER GENTES. ET DIDICERUNT OꝑA
FORUM ET SERUIERUNT SCULPTILIBUS
EORUM. ET FACTUM EST ILLIS IN SCANDA¬
LUoo: Illud qđ eas non disꝑdiderunt sed
eis commxti sunt: factum ÷ illis inscandalũ.

Expanded text:
sionis, unde lac et mel defluere dicebatur. sionis, unde lac et mel defluere dicebatur. Hoc est enim potius testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, non secundum carnem patrem nosde quorum iniquitatibus iste loquitur psalmus, cum in illam temporalem terram promissionis intrassent, «Non disperdiderunt Gentes, quas dixit Dominus illis. Et commixti sunt inter Gentes, et didicerunt opera eorum, et servierunt sculptilibus eorum; et factum est illis in scandalum.» Illud quod eas non disperdiderunt, sed eis commixti sunt, factum est illis in scandalum.
Abbreviated transcription (Latin):
suo iniusticiam non solum quã diu gene¬
ratio est sed usq insempiternum. qui
cor scrutatur & nouit appendere. quan¬
eos. Quia exacersauerunt sp̃m eios.
Ei ois ⁊itixri inlasiis sois. Quid ÷ di¬
stinxit : Quasi illud non posset ds̃ face¬
re qui tanta iam fecerat: ut aqua de
petra ꝓflueret. Dubitanter enim petram
uirga per cussit. & ideo miraculum. hoc¬
distinxit aceteris miraculis in quib non
dubitauerat. Hinc offendit. hinc audire
meruit. ut moreretur ne intraret int̾ram
ꝓmissionis. Perturbatus enim mur mure
popłi infidelis: non tenuit fidutiam qualẽ
debuit. Qui tamen ds̃ tanquam electo
suo. &iam post mortem eiꝰ bonum ꝑhibet
testimonium. ut intelligamus illam fidei
eiꝰ titubationem. hac sola pęna fuisse cor¬
reptam. qđ in eã terram qua populum
ipse ducebat. non ÷ ꝑmissus intrare. Absit
autem ut eum credamꝰ alienatum a regno
gr̃ȩ̃ dĩ. quod significabat illa terra ꝓmis¬

Expanded text:
suo in justitiam, non solum quamdiu genesuo in justitiam, non solum quamdiu generatio est, sed «usque in sempiternum;» qui cor scrutatur, et novit appendere quaneos; quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis.» Quid est, «distinxit?» Quasi illud non posset Deus facere, qui tanta jam fecerat, ut aqua de petra proflueret. Dubitanter enim petram virga percussit, et ideo hoc miraculum distinxit a caeteris miraculis, in quibus non dubitaverat. Hinc offendit, hinc audire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno gratiae Dei, quod significabat illa terra promis
Abbreviated transcription (Latin):
plexu adulterino dep̾hensos. par iter in¬
ter emit. Quod si odio eoꝵ ñ dilectione
fecisset. dum eum comerleret zelus domꝰ
dĩ: non ei reputaretur adiustitiam. Hoc
enim facto popłm illum cuius futurus
erat maior. interitus. tanquam unum
hominem quasi uirga ꝑcussit: ut animã
eiꝰ saluaret amorte. Ceniorẽ quidẽ reue
disciplinam. sed atrocior. ẽ. cõminatio
gehennȩ. quam tune in illis cõminatio¬
nib dĩ ꝓtemporum dispensatione non
legimus. Multiplicata ÷ gͦ in eis r̾uina.
cum prosuis grauibus peccatis grauiter
uastarentur. Ei si e̾ri finees et pla¬
caui⁊. e⁊cessaurt quas satio. Breuiter
totum dixit : quia ñ hic nescientes do¬
cet. sed cõmemorat scientes. Quȩ autem
hic posita ÷ quassatio: hȩc suꝑius confra¬
ctio. Nam in greco unum uerbum est.
Et repotaiom .ẜ̃. ei inistitiam. INoene¬
ratione e⁊ Gegeranonem USg INSẼ¬
piternom. Ds hoc reputauit sacerdoti

Expanded text:
plexu adulterino deprehensos pariter inplexu adulterino deprehensos pariter interemit . Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum comederet zelus domus Dei, non ei reputaretur ad justitiam. Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum hominem quasi virga percussit, ut animam ejus salvaret a morte. Leniorem quidem reveloluit disciplinam; sed atrocior est comminatio gehennae, quam tunc in illis comminationibus Dei pro temporum dispensatione non legimus. «Multiplicata est» ergo «in eis ruina,» cum pro suis gravibus peccatis graviter vastarentur. «Et stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio.» Breviter totum dixit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. Quae autem hic posita est quassatio, haec superius confractio: nam in graeco unum verbum est.Et reputatum est ei in justitiam, in generationem et generationem usque in sempiternum.» Deus hoc reputavit sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
antequam diceret qđ tantȩ indignatione̾
dĩ quisquam intercesserit. eumq aliquomͦ
placauerit: secutus adiunxit. ET initia¬
TI SUNT BeElpheson. id ÷ idolo gentium
consecrati. Et comebert sacrificia mor¬
TOORUM. ET IRRI tauert̃ eum IN aDIN¬
UENTIONIB SUIS. ET MOULtiplicata EsT
IN eis RUINa. Tanquam adhoc distule¬
rit qđ leuauerat manum suam super
eos prosternendos indeserto & dei¬
ciendum semen eorum innationibus.
& disꝑgendos eos in regionib: ut dati in
rȩꝓbum sensum etiam illud ad mitterent
inqua immaniori crimine euidenti iusti¬
tia punirentur. quẽ ad modũ dicit apłs.
Et sicut ñ ꝓbauerunt dm̃ hab̾e innotitiã:
tradiditꝰ illos ds̃ in rȩꝓbam mentẽ. ut
fuit scelus eorum qđ consecrati sunt idolo.
& comederunt sacrificia mortuoꝵ. id ÷
quia mortuis hominib tanquã diis sacri¬
ficabant ut gentes: ut aliter se placari
ds̃ nollet. nisi quomͦ eum placauit finees
sacerdos. qui masculum & femintm in cõ¬

Expanded text:
antequam diceret quod tantae indignationi Dei quisquam intercesserit, eumque aliquo modo placaverit, secutus adjunxit. «Et initiati sunt Beelphegor;» id est, idolo Gentium consecrati: «Et manducaverunt sacrificia» «mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina.» Tanquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia punirentur; quemadmodum dicit Apostolus: «Et sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobafuit scelus eorum, quod consecrati sunt idolo, et comederunt sacrificia mortuorum id est, quia mortuis hominibus tanquam diis sacrificabant Gentes, ut aliter se placari Deus nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, qui masculum et feminam in com
Abbreviated transcription (Latin):
Pęnituit dictum ÷ quia mutauit qđ
eos ꝑditurus uidebatur. Et apud dm̃
quidem disposita & fixa sunt om̃a.
nec aliud facit quasi consilio repen-¬
tino. qͦd ñ exeternitate facturũ se. ẽe.
pręsciuit. sed increatura tẽporalibus
motib quam gub̾nat mirabilit᷑. ipse
ñ temporaliter motus quasi repen-¬
tina uoluntate facere dr̃ qđ ordina¬
tis rerum causis. consilii sui secretissi¬
mi immutabilitate disposuit. quasuis
quȩq temporib agnita & p̃sentia facit.
& futura iam fecit. Et adhȩc quis idone¬
us: Audiamus itaq scripturã humilit̾¬
& excelsa dicentẽ. cum & par uulis nutri¬
endis sumenda porrigit. & maioribus
exercendis ꝑscrutanda ꝓponit. Et ui¬
dit cum tribularentur. cum audiret
orationem eorum. & memor fuit testa

Expanded text:
enituit» dictum est, quia mutavit quod eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem disposita et fixa sunt omnia; nec aliud facit quasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutanda proponit. «Et vidit cum tribularentur, cum audiret orationem e
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi qui dixerunt ad inuentiones: alio loco
studia posuert᷑. H oc cõmemorare uolui.
nequestionẽ faceret nomen adinuentionis
ineare quam ñ a se ipsis excogitauerunt:
sed alios imuitati sunt. Et iatos es ⁊¬

Expanded text:
ipsi qui dixerunt adinventiones, alio loco ipsi qui dixerunt adinventiones, alio loco studia posuerunt. Hoc commemorare volui, ne quaestionem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis excogitaverunt, sed alios imitati sunt. 32.
Abbreviated transcription (Latin):
qua boni : Ipsi namq interficiebant animas
suas. immolando filios suos. & effundendo san¬
guinem paruuloꝵ a consensione illius sceleriᷤ
alienorum. unde dictum ÷ effuderunt san¬
guinem innocentem. Ergo interfecta est
terra insanguinib. Etc̃ iaminata est
INoꝑIs: eorum: cum ipsi interfecti sunt
in anima & contaminati in operib suis.
el fornicati st̃ iNadinuentionis: suis
Has dicit ad inuentiones. quas greci epy t he¬
Ley mata appellant. Nam hoc uerbum ẽ
in codicib grecis. & hoc loco & superiꝰ ubi
dictum ÷ & irritauerunt eũ in adinuen¬
tionib suis: cum & illie & hic easdicit ad¬
inuentionis. in quib alios imitati sunt.
Non itaq sic dictas arbitremur adINUENT¬
ones: quasi ab ipsis institutas. nullo in aliis
precedente qđ imitarentur exemplo.
Unde alii interp̃tes nr̃i. non adinuentiones.
s studia. alii uͦ affectiones uł affectationeᷤ.
alii uoluptates dicere maluert̃. Et idem

Expanded text:
qua boni? Ipsi namque interficiebant animas qua boni? Ipsi namque interficiebant animas suas immolando filios suos, et effundendo sanguinem parvulorum a consensione illius sceleris alienorum: unde dictum est, «Effuderunt sanguinem innocentem.» Ergo, «Interfecta est terra in sanguinibus, et contaminata est in operibus eorum,» cum ipsi interfecti sunt in anima, et contaminati in operibus suis. «Et fornicati sunt in adinventionibus suis.» Has dicit adinventiones, quas Graeci ἐπιτηδεύματα appellant: nam hoc verbum est in codicibus graecis et hoc erunt eum in adinventionibus suis;» cum et illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates dicere maluerunt: et iidem
Abbreviated transcription (Latin):
DEmonuis. Et EERUOER̃T SANOUINEM IN¬
Nocentem. SanoiNeM filioꝵ soorum et
FILIARUM SUARUM: OUAS SACRIFICAUERT
Sculptilis: chanaaN. Immolasse filios
suos & filias suas demoniis & idolis: ñ eos
illa narrat hystoria. Sed neq iste psalmꝰ
mentire potest. neq ꝓpħȩ qui hoc dicunt
multis increpationum suarum locis.
Habuisse uͦ istam consuetudinẽ gentes. nec
eoꝵ litterȩ tacuerunt. Sed quid ÷ qđ
sequitur. ET IN TeRFECTΑ ÷ teRRΑ IN
SANEUINIB Putaremus enim scripto¬
ris errorem. ẽẽ. eumq diceremꝰ ꝓ eo qđ
est infecta fecisse interfecta: nisi ha¬
beremꝰ beneficium dei. qui scripturas
suas in multis linguis ẽẽ uoluit. atq ita
ẽẽ scriptum interfecta est terra insangui¬
nibus inspectis grecis codicib uideremus.
Ouid ÷ gͦ interfecta est terra. nisi hoc refe¬
ratur ad homines qui habitabant interra tro¬
pica locutione. qua significatur ꝑ id qđ con¬
tinet id qđ continetur. sicut dicimus malã
domum inqua mali habitant & bonam in

Expanded text:
erunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus mentiri potest, neque Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litterae tacuerunt. 31. Sed quid est quod sequitur? «Et interfecta est terra in sanguinibus.» Putaremus enim scriptoris errorem, eumque diceremus pro eo quod est «infecta,» fecisse «interfecta,» nisi haberemus beneficium Dei, qui Scripturas suas in multis linguis esse voluit; atque ita esse scriptum, «Interfecta est terra in sanguinibus.» inspectis graecis codicibus videremus. Quid est ergo, «Interfecta est terra,» nisi hoc referatur ad homines qui habitabant in terra, tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua mali habitant, et bonam in
Abbreviated transcription (Latin):
delere non posset: impetrauit miscđiã.
ne illos quos iuste posset delere auferret.
nisi quomodo sequitur. nec crediderunt
in uerbis eiꝰ: Profecto nisi terra illa si¬
gnificaret aliquid magnum quȩ̃ dice¬
batur terra fluens lac & mel. ꝑ quod
uisile sacrament̾um aduisibilem grãm
regnumq cęlorum duceret eos quimira¬
bilia eius intelligebant: nullo modo isti
culparentur. quia ꝓnichilo habuerunt
illam terram cuius temporale regnũ
etiam nosꝓnichilo habe debemus. ut
ierłm liberam matrem nr̃am quȩ in
celis ẽ uere desiderabilem diligamus.
Sed potius hic infidelitas eorũ¬
merito redarguitur. quia in eo qđ ter¬
ram desiderabilem pronichilo habuert̃.
uerbis dĩ ñ crediderunt ꝑ quędam parua
ducentis ad magna & festinantes beatifi¬
cari temporalib reb quas scđm carnem
sapiebant: non sustinuert sicut supra
dictum est consilium eius. et oouron¬

Expanded text:
delere non posset, impetravit misericordiam, delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos quos juste posset, deleret. nisi quomodo sequitur: «Nec crediderunt in verbis ejus?» Profecto nisi terra illa significaret aliquid magnum, quae terra dicebatur fluens lac et mel , per quod visibile sacramentum ad invisibilem gratiam regnumque coelorum duceret eos qui mirabilia ejus intelligebant; nullo modo isti culparentur, quia pro nihilo habuerunt illam terram, cujus temporale regnum etiam nos pro nihilo habere debemus, ut Jerusalem liberam matrem nostram, quae in coelis est , vere desiderabilem diligamus. Sed potius hic infidelitas merito redarguitur, quia in eo quod terram desiderabilem pro nihilo habuerunt, verbis Dei non crediderunt, per quaedam parva ducentis ad magna, et festinantes beari temporalibus rebus, quas secundum carnem sapiebant, «non sustinuerunt,» sicut supra dictum est, «consilium ejus.»
Abbreviated transcription (Latin):
Saluauit eos. Quomͦ saluauit eos.
Quifetiz magalia mecipto. Mirasilia
INTerra cham. TeRRIBILIa IN MARΙRΟS¬
Ro. Quȩ sunt mirabilia: ipsa sunt ter¬
ribilia. Nulla quippe ad miratio est
sine quadam formidine: quamuis ista
etiam hinc terribilia dici potuer int.
aduersarios afflxerunt. & istis quidde¬
eum qui saluauit eos faciens magnalia :¬
& fecerunt & ad orauerunt sculptile. hoc
utiq tam immani scelere & in credibili
impietate : digni fuerant qui perirent.
Dixit gͦ ut disꝑderet eos. Sinon moyses
electus eiꝰ seiissei in confractione
INconspecto eiꝰ. Non ita dixit stetisse
in fractione. quasi ut frangeret iram dĩ:
sed in confractione id ÷ inplaga qua erant
illi feriendi. id ÷ obiecisse se ipsum ꝓeiᷤ
dicens. simͣnittis illis peccatum dim̾itte.
sin autem dele me delibro tuo. Ubi
de monstratum ÷ intercessio sc̃oꝵ quan¬
tum ꝓ aliis ualeat apud dm̃. Securus
enimꝰ moyses de iustitia dĩ qua eum

Expanded text:
 Quomodo salvavit eos? «Qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro.» Quae sunt mirabilia, ipsa sunt terribilia; nulla quippe admiratio est sine quadam formidine: quamvis ista etiam hinc terribilia dici potuerint, quod adversarios afflixerunt, et istis quid deeum qui salvos fecit eos, faciens magnalia, et fecerunt et adoraverunt sculptile, hoc utique tam immani scelere et incredibili impietate, digni fuerant qui perirent. «Dixit» ergo «ut disperderet eos; si non Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus.» Non ita dixit stetisse «in confractione,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,» id est, in plaga qua erant illi feriendi: id est, nisi objecisset seipsum pro eis, dicens, «Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum
Abbreviated transcription (Latin):
Nos isalutari ⁊uo. Ipse ẽ enim saluator
in quo peccata dimittuntur & animę sa¬
nantur: ut possint custodire iudicium
& facere iustitiam. Quos cum beatos ẽẽ
intelligerent qui hȩc̃ loquuntur: hoc
sibi consequenter orando petunt. De isto
salutari alibi dr̃. ut cognoscamꝰ in terra
uiam tuam. Et quasi quereremꝰ in qua
terra: secutum ẽ in om̃ib gentib Rur sũ
quasi quereremus quam uiam: secutum
ẽ salutare tuum. De illo quippe dixit
symeon senex. qm̃ uidert̃ oculi mei salira¬
re tuum: qui dese ipso dixit. ego sum uia
electorom tborum aole tanoom uileini
Gentis toe. Id ÷ ad hoc nos uisita insalitis¬

Expanded text:
nos in salutari tuo.» Ipse est enim Salvator, nos in salutari tuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi consequenter orando petunt. De isto salutari alibi dicitur, «Ut cognoscamus in terra viam tuam:» et quasi quaereremus in qua terra, secutus est, «In omnibus gentibus;» rursum, quasi quaereremus quam viam, secutus est, «Salutare tuum» . De illo quippe dixit Simeon senex, «Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» ; qui de seipso dixit, «Ego sum via» electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae:» id est,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat. iustitiã uͦ facere qui recte agit.
Nec absurde existimo intelligi scđm illud
qđ dictum ÷ quousq iustitia conuertat᷑
inudicium: &iam hic eos dictos beatos
qui udicium custodiunt infide. iustitiam
faciunt inoꝑe. Ueniet enim tempꝰ. ut u¬
dicium qđmͦ custoditur infide. &iam ex¬
eyceatur in oꝑe. cum iustitia conuersa fuerit
iniudicium. id ÷ cum acceperint iusti po¬
testatem iudicandi eos recte aquib mͦ ñ
recte iudicantur. Unde alibi ipsum corpꝰ
xp̃i intelligitur dicere. Cum accepero tẽpꝰ.
ego iustitias iudicabo. Qđ uerbum e uerbo
magis diceretur. ęquitates iudicabo. Non
autem diceret cum accepero tempꝰ iustitiã
faciam: qm̃ om̃i tempore facienda ẽ sicut
&iam hic dixit. qui faciunt iustitiã in om̃i¬
tempore. Demde quia ds̃ iustificat id ÷
iustos facit sanando eos ab iniquitatibus
simus in quib beneplacitum est tͥ: quia
non inom̃ib illis beneplacitum ÷ dõ. Uisria

Expanded text:
judicat, justitiam vero facere qui recte agit. judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec absurde existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt in fide, justitiam faciunt in opere. Veniet enim tempus ut judicium quod modo custoditur in fide, etiam exerceatur in opere, cum justitia conversa fuerit in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi eos recte, a quibus modo non recte judicantur. Unde alibi ipsum corpus Christi intelligitur dicere, «Cum accepero tempus, ego justitias judicabo» . Quod verbum e verbo magis diceretur, Aequitates judicabo. Non autem dixit, Cum accepero tempus, justitiam faciam; quia omni tempore facienda est, sicut etiam hic dieinde, quia Deus justificat, id est, justos facit, sanando eos ab iniquitatibus simus in quibus beneplacitum est tibi; quia non in omnibus illis beneplacitum est Deo. «Visita
Abbreviated transcription (Latin):
repetitio. ut hoc sit facere iustitiam qđ est
custodire iudicium. ut &iam insuꝑiori uersu
sub audiatur in om̃i tempore: sicut inpo¬
steriore sub auditur beati. & redditis quȩ
sub audiuntur ita dicantur. Beati qui cu¬
stodiunt uidicium in om̃i tempore. beati
qui faciunt iustitiam in om̃i tẽpore. Sedni¬
si aliquid inter eẽt inter iudiciũ & iustitiã:
non inalio psalmo diceretur. quo usq
nstitia conuertatur iniudiciũ. Amat
quidem seriptura ista duo simul ponere.
sicut ẽ iustitia & iudiciũ directio sedis eiꝰ.
& illud. & educet sicut lum̃ iustitiã tuã.
& iudicium tuum sicut meridiem. cũ &
illie eiꝰdem sententię repetitio uideatur.
Et fortasse propter uicinitatem significatio¬
nis. & iam alterum ꝓ altero poni potest. uł
iudicium ꝓiusticia. uł iustitia ꝓiudicio.
Tam̃ si ꝓprie dicantur. aliquid int̾. ẽẽ non
dubito. ut iudiciũ custodire dicatur qͥ recte

Expanded text:
repetitio, ut hoc sit facere justitiam, quod est repetitio, ut hoc sit facere justitiam, quod est custodire judicium: ut etiam in superiore versu subaudiatur, «in omni tempore;» sicut in posteriore subauditur, «beati;» et redditis quae subaudiuntur, ita dicatur, «Beati qui custodiunt judicium» in omni tempore, beati qui «faciunt justitiam in omni tempore.» Sed nisi aliquid interesset inter judicium et justitiam, non in alio psalmo diceretur, «Quousque justitia convertatur in judicium» . Amat quidem Scriptura, ista duo simul ponere: sicuti est, «Justitia et judicium directio sedis ejus» ; et illud, «Et educet sicut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem» ; cum et illic ejusdem sententiae repetitio videatur. Et fortasse propter vicinitatem significationis etiam alterum pro altero poni potest, vel judicium pro justitia, vel justitia pro judicio: tamen si proprie dicantur, aliquid interesse non dubito, ut judicium custodire dicatur qui recte
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sit psallite ei. huic quippe semini.
&iam ipse dñs dicit. Luceant opera ur̃a
coram hominib. ut uideant bona facta ur̃a.
& głificent patrem ur̃m qui incęlis est.
Hic gͦ ipsa dĩ precepta considerans. quorum
preceptorum opera laudes sunt euis. qui
ditas faciet om̃s laudes eiꝰ: Id est quis cum
audierit faciet om̃s laudes eius. quȩ sunt
opera preceptorum eus : Quia in quantũ
fiunt. & si non om̃ia quȩ audita sunt siunt:
ille laudandus ẽ qui oꝑatur in nobis & uelle
& oꝑari ꝓbona uoluntate. Idõ cum posset
dicere om̃ia mandata eiꝰ. uł om̃a oꝑa man¬
datorum eiꝰ: maluit dicere laudes eius.
quia ut dictum ÷ inquantum fiunt ipse
laudandus ÷. Quas tam̃ laudes quis nam
sufficit auditas facere id ÷ cum auditȩ
incipiunt & uiuunt intempore. Oui enim
per seuerauerit usq infinem: hic saluus erit.
Potest autem uideri eiusdem sententię

Expanded text:
; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe semini ; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe semini etiam ipse Dominus dicit: «Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est» . Hic ergo ipsa Dei praecepta considerans, quorum praeceptorum opera laudes sunt ejus qui ditas faciet omnes laudes ejus?» id est quis cum audierit, facit omnes laudes ejus? quae sunt opera praeceptorum ejus. Quia in quantum fiunt, etsi non omnia quae audita sunt fiunt, ille laudandus est, «qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate» . Ideo cum posset dicere, Omnia mandata ejus, vel, omnia opera mandatorum ejus; maluit dicere, «laudes ejus:» quia, ut dictum est, in quantum fiunt, ipse laudandus est. Quas tamen laudes, quisnam sufficit auditas facere? id est, cum auditae incipiunt et vivunt in tempore. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Potest autem videri ejusdem sententiae
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ mitigari eam cui est traditus penam.
uł quib dam interuallis hab̾e aliquam
pausam: quis audacter dixerit. quandoqͥ¬
dem unam stillam diues ille non meruit :¬
Sed de hac tanta re diligentius exotio dis¬
serendum est. Nunc qđ adistum psalmũ
inquit loquetur potentias dñi auorias
facrei ocõs laooes eios : Sub audien¬
dum ẽ qđ supͣ dictum ẽ ut etiam ista
sententia ita sit plena. Quis auditas
faciet om̃s laudes eius: Id ÷ quis nam
sufficiat auditas facere om̃s laudes eiꝰe
Auditas faciet dicit. id ÷ faciet ut audi¬
antur. ostendens ita loquendas potentias
dñi & laudes eiꝰ: ut p̃dicentur audien¬
tib Sed quis potest om̃s: Anforte
quia sequitur. Beati guic̾os ⁊ obioNt
iuoiciom et facioni iostitiaoa ini om̃i
ac si diceretur. Bona meiꝰ laude & dicite
& facite. Ouib duob uerb̾ id ÷ cantandi
& psallendi. conuenire duos consequentes
uersus. ut qđ dictum ẽ narrate omnia

Expanded text:
vero mitigari eam cui est traditus poenam, vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio disserendum est; nunc quod ad istum psalmum inquit, «loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni ac si diceretur, Bona in ejus laudem et dicite, et facite. Quibus duobus verbis, id est, cantandi et psallendi, convenire duos consequentes versus, ut quod dictum est, «Narrate omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ laudatur ds̃. siue corde. siue&iã
ore atq sermone. Qđ aut̃ habent
alii codices qm̃ bonus. alii habent
qm̃ suauis : ita unũ uerbũ grecũ
secuta est. Item qđ dictum ÷ qm̃ in sełm¬
miseri cordia eius grecus habet yCTΩRC¬
prȩtari. Proinde si illa miscđia ine intelli¬
gitur. quã nemo sine dõ beatus eẽ potest:
melius accipimus in ȩt̾num. Si aut̃ illa est
miscđia quȩ miseris ex hibetur. ut uł conso¬
lentur inmiseria. uł ab illa &iam lib̾entur:
quo non deert̃ miseri. quib miscłia p̃beat᷑.
Nisi forte quis audeat dicere. &iam iis qui
damnabuntur cum diabolo & angłis eius
aliquam miscdiam dĩ minime defuturã
non qua ex illa damnatione liberentur:
sed ut eis aliquatenus mitigetur. atq ita ȩt̃¬
nam posse intelligi dĩ miscđiam suꝑ illoꝵ
ȩternam miseriam. Sed tolerabiliorem
quosdam excepturos dam nationẽ in quo¬
rundam comparatione legimus. Alicui

Expanded text:
non laudatur Deus, sive corde, sive etiam non laudatur Deus, sive corde, sive etiam ore atque sermone. Quod autem habent alii codices, «Quoniam bonus;» alii habent, «Quoniam suavis:» ita unum verbum graecum, secuta est. Item quod dictum emisericordia ejus;» graecus habet εἰς τpretari. Proinde si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine Deo beatus esse potest; melius accipimus «in aeternum:» si autem illa est misericordia quae miseris exhibetur, ut vel consolentur in miseria, vel ab illa etiam liberentur; quo non deerunt miseri quibus misericordia praebeatur. Nisi forte quis audeat dicere, etiam his qui damnabuntur cum diabolo et angelis ejus, aliquam misericordiam Dei minime defuturam; non qua ex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei misericordiam super illorum aeternam miseriam. Sed tolerabiliorem quosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus
Abbreviated transcription (Latin):
inuocate nomen eiꝰ. hic aut̃ qm̃ bonus.¬
hic quidem intelligi & iam coñfessio pec¬
catorum. Nam & post paucos uersus seqͥ¬
tur. Peccauimus cum patrib nr̃is. in iuste
Quanquam &iam cum sua confitetur qͥsq¬
peccata. cum dĩ laude confiteri debet. nec
aliter pia ẽ confessio peccatoꝵ. nisi non de¬
sperans & poscens miscđiam dĩ. Habet gͦeiꝰ
laudem. siue etiam inuerb cũ eũ bonũ
& misericordem dicit: siue insolo affectu
cum hoc credit. Nam & ille publicanus
cuiꝰ sola illa uerba cõmemorata sunt.
dñe ꝓpitius esto michi peccatori. & si non
dixit qm̃ bonus & misericors ẽ uł aliqͥd
huiꝰ modi : non tam̃ illud diceret. nͥ hoc
crederet. qm̃ cũ spe orauit. quȩ sine
illa fide eẽ Non posset. Pot est gͦ ẽe laus
dĩ uera & pia. ubi ñ fit confessio pecca¬
toꝵ. quȩ laus multo crebriꝰ inscriptu¬
ris confessio uocatur. Nulla ẽ autem
peccatorum confessio pia & utilis: ubi

Expanded text:
invocate nomen ejus: hic autem, Quinvocate nomen ejus: hic autem, Quhic quidem intelligi etiam confessio peccatorum; nam et post paucos versus sequitur, «Peccavimus cum patribus nostris, injuste Quanquam etiam cum sua quisque confitetur peccata, cum Dei laude confiteri debet; nec aliter pia est confessio peccatorum nisi non desperans, et poscens misericordiam Dei. Habet ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum bonum et misericordem dicit; sive in solo affectu, cum hoc credit. Nam et ille publicanus, cujus sola illa verba commemorata sunt, «Domine, propitius esto mihi peccatori» , etsi non dixit, Quoniam bonus et misericors es, vel aliquid hujusmodi; non tamen illud diceret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confessio vocatur: nulla est autem peccatorum confessio pia et utilis, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Nunc tam̃ antequam hoc ꝑdisca¬
mus. ubicunq post mimerũ psalmi.
siue semel siuebis conscriptum inue¬
nimus ałła: secundũ celeberrimam
eccłȩ consuetudinem ei psalmo tribui¬
mus qui eodem numero p̃notatur.
confitentes nos archana om̃ium tituloꝵ
qui sunt inpsalmis & ordinis eorundẽ
psalmorum & magna esse credere. &
& centesimum quintũ ita int̾ se coniunctoᷤ.
ut inuno eorum qui prȩcedit cõmendet᷑
popłs dĩ inelectis eiꝰ. dequib nulla quere¬
la fit. quos ego arbitror ibi fuisse inquib
bene placitũ ÷ dõ. inisto autẽ qui sequitur
eos cõmemoratos qui in eodem popło amar¬
cauerunt. nec tam̃ &iam ipsis dĩ miscđiã
de fuisse. Dicuntur autẽ ista exeorumꝑ
sona. qui ueniam conuersi p̾cantur. & ex¬
empla cõmemorant᷑ illorum. in quos
& iam peccatores diues apparuit miscđadi.¬
Incipit gͦ &iam iste psalmus: sicut ille.
ontriemni oño. Sed ibi sequitur. &

Expanded text:
nis. Nunc tamen antequam hoc perdiscanis. Nunc tamen antequam hoc perdiscamus, ubicumque post numerum psalmi, sive semel, sive bis conscriptum invenimus Alleluia, secundum celeberrimam Ecclesiae consuetudinem, ei psalmo tribuimus, qui eodem numero praenotatur; confitentes nos arcana omnium titulorum qui sunt in Psalmis, et ordinis eorumdem Psalmorum, et magna esse credere, et et centesimum quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos etiam peccatores diIncipit ergo iste psalmus, sicut ille, Confitemini Domino; sed ibi sequitur, et