comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gauit nunciata sibi uittoi̾am ꝑtium quo constantiorel
ad pugnam milites haberet.
Elius postumul prelio quo cum latinis conflyxͥ
oblata spetie duorum in equis iuuenũ a ͦ suorũ
exexit pollucẽ adesse dicens ac sit preliuĩ restituit.
Rchidamꝰ latedemonius aduersus archadas bel¬
lum gerens arma in castris statuit & cirta ea du¬
siequos noctu imperauit clam quor uestigia mane
ram ꝙ tastor & pollus ꝑequitassent ostendeni affiturol
cosdem ip̃is preliantibus ꝑsuasit.
Ericles dux athe ͫ initutus prelium cum anim¬
aduertisset lucum ex quo utraq acies conspici
poterat densissime opacitatis uastum alioquin & diti
prĩ sacrũ ingentis illic stature hominem altissimil
cotͣnis & ueste purpurea coma uenerabilem in tũru
tandidorum equorum sublimẽ constituit qui dato
signo pugne proueheretur & uoce periclen nomine
appellani cohortaretur eum diceretq los atthe i

Expanded text:
gavit nuntiatam sibi victoriam partium, quo constantiores gavit nuntiatam sibi victoriam partium, quo constantiores ad pugnam milites haberet. Aulus Postumius proelio, quo cum Latinis conflixit, oblata specie duorum in equis iuvenum animos suorum erexit, Pollucem et Castorem adesse dicens, ac sic proelium restituit. Archidamus Lacedaemonius adversus Arcades bellum gerens arma in castris statuit et circa ea duci equos noctu clam imperavit. Quorum vestigia mane, tamquam Castor et Pollux perequitassent, ostendens affuturos eosdem ipsis proeliantibus persuasit. Pericles, dux Atheniensium, initurus proelium, cum animadvertisset lucum, ex quo utraque acies conspici poterat, densissimae opacitatis, vastum alioquin et Diti patri sacrum, ingentis illic staturae hominem, altissimis coturnis et veste purpurea et coma venerabilem, in curru candidorum equorum sublimem constituit, qui dato signo pugnae proveheretur et voce Periclem nomine appellans cohortaretur eum diceretque deos Atheni
Abbreviated transcription (Latin):
precipue fortitudinis testiͦ togerentur. & ceteri
pudore ne peñ alios gloi̾a uirtutis esset.
iustum aut moderatum expectabat misit lega
illi iniquitatis & insolentie plenas retulissent ex¬
citus romanors ad pugnandum concitatus est.
Gesilaus lacedemonioꝵ dux cum prope ab
archoẽno socia ciuitate castra haberet compe¬
rissetq plerosq ex militibus pretiosissima reru
deponere intra munimenta precepit opidanis
ne quid ad exercitum suum pertinens reciꝑet᷑.
quo arcdentius dimicarẽt miles qui scirẽt sibi ꝓ
omnibus siuis dimicand. ał pugnandum.
Paminũdas dux thebanor̃ aduersus lacede.¬
monios dimicaturus ut non solum milites.
uiribus suis uerum etiam affectibus iuuarentur p̃nũ¬
ciauit in ꝯᷠͫ ͤ destinatum lacedemoniis si uictoria po¬
tirentur om̃s uirilis sexus interficere. Axoribus autẽ
corum & liberis in seruitutem adductis thebas diruer̃
classem uicerant socii quãuis ignarus atte rei uul¬

Expanded text:
puae fortitudinis testimonio cogerentur et ceteri pudore, ne penes alios gloria virtutis esset. Q. iustum aut moderatum exspectabat, misit legailli iniquitatis et insolentiae plenas rettulissent, exercitus Romanorum ad pugnandum concitatus est. Agesilaus, Lacedaemoniorum dux, cum prope ab Orchomeno, socia civitate, castra haberet comperissetque plerosque ex militibus pretiosissima rerum deponere intra munimenta, praecepit oppidanis, ne quid ad exercitum suum pertinens reciperetur, quo ardentius dimicaret miles, qui sciret sibi pro omnibus suis pugnandum. paminondas dux Thebanorum adversus Lacedaemonios dimicaturus, ut non solum viribus milites sui, verum etiam affectibus adiuvarentur, pronuntiavit in contione destinatum Lacedaemoniis, si victoria poterentur, omnes virilis sexus interficere, uxoribus autem eorum et liberis in servitutem abductis Thebas diruere. ie, quo vicerant socii, quamvis ignarus actae rei vul
Abbreviated transcription (Latin):
arius quandam magã ex sychia habuit a qͣ
tamꝗͣ diuinitus imꝑata obectirent. hoc genere stra¬
togematicon non tantum ea parte utenctum est q
imperitos existimabimus esse apud quos his utem̃
sed multomagis ea quȩ talia erant excogitabuntur
ut ab hiis monstrata credantur.
Lexander matedo sacrificaturus inscripsit medi
camento aruspicis manum quam ille extiseãt
ge militi esset ostensum auxit animum tamqua
deo spondente uittam
Dem fecit ynicłs aruspex prelium eumene cu
gallis commissuro
Paminũdas thebanis. aduersus lacedemonios

Expanded text:
arius sagam quandam ex Syria habuit, a quam divinitus imperata oboedirent. Hoc genere strategematon non tantum ea parte utendum est, qua imperitos existimabimus esse, apud quos his utemur, sed multo magis ea, qua talia erunt, quae excogitabuntur, ut a diis monstrata credantur. Alexander Macedo sacrificaturus inscripsit mediccamento haruspicis manum, quam ille extis eratge militi esset ostensum, auxit animum tamquam deo spondente victoriam. Idem fecit Sudines haruspex proelium Eumene cum Gallis commissuro. paminondas Thebanus adversus Lacedaemonios
Abbreviated transcription (Latin):
Et sic̃ aduersarios ex uit castus
Crassus bello sociali eodem modo prope cũ co¬
piis omnibus interemptul est.
yspani contra hanultarem boues uehiculis ad¬
iunctos in prima fronte constituerunt uehi¬
tulaq tede. sepi. ac sulphuris plena signo pugne
dato incederunt. actis demde in host̾em bob con¬
st̾n̾atam aciem proruperunt.
Alisti & tarquinenses conplibus suor inhĩtu
Pacerdotum faces & angues furiali habiti p̃¬
ferentibus aciem roͭ ͭ turbauerunt.
Dem uenientes & fid̾nates facibus arreptis
fecerunt.
Ethes rex. sythaꝵ cum aduersus ampliorẽ tbal¬
lo ꝵ exercitum confligeret iussit a feminis¬
& pueris omniq in belli turba greges almorum
ac boum ad postremam hostium ãciem admorũ
& erectas hastas preferre famam demde diffu¬
dit tamqm̃ auxꝰ sibi ab ulterioribus scitis aduen¬
tarẽt qua asseueãtione auertit hostem¬
De Insidiis

Expanded text:
ersarios exuit castris. P. Crassus bello sociali eodem modo prope cum copiis omnibus interceptus est. Hispani contra Hamilcarem boves vehiculis adiunctos in prima fronte constituerunt vehiculaque tedae et sebi et sulphuris plena, signo pugnae dato, incenderunt; actis deinde in hostem bubus consternatam aciem perruperunt. Falisci et Tarquinienses, compluribus suorum in habitum sacerdotum aeferentibus, aciem Romanorum turbaverunt. Idem Veientes et Fidenates facibus arreptis fecerunt. Atheas, rex Scytharum, cum adversus ampliorem Triballorum exercitum confligeret, iussit a feminis puerisque et omni imbelli turba greges asinorum ac boum ad postremam hostium aciem admoveri et erectas hastas praeferri; famam deinde diffudit, tamquam auxilia sibi ab ulterioribus Scythis adventarent. Qua asseveratione avertit hosteDe Insidiis
Abbreviated transcription (Latin):
sed peditum quoq suorꝵ ordines prot̾uerunt uin¬
cendosq hosti prebuerunt.
Yrrhus epirrhotaꝵ rex protharentinis aduer¬
sus romanos eodem modo elephanti sad ad ꝑ¬
turbandam aciem usus est.
Olstorum castra cum prope uirgultis siluaq

Expanded text:
sed peditum quoque suorum ordines protriverunt vinsed peditum quoque suorum ordines protriverunt vincendosque hosti praebuerunt. Pyrrhus, Epirotarum rex, pro Tarentinis adversus Romanos eodem modo elephantis ad perturbandam aciem usus est. Volscorum castra cum prope a virgultis
Abbreviated transcription (Latin):
militum clamoͬ detegeret simul lixas colonos¬
q & omnis generis sequelas conclamae iussit atq ita
hostem mag ex̾citus spẽ deterruit.
Alerius leuinꝰ aduersus pirrhum occiso quodã
gͤgali tenens gladium cruentum ex̾citui ut̾q
clestitutos se ducis morte credentes const̾nati a men¬
dacio se pauidi in castra receperũt.
Ugurta numida aduersus. Q. Marium cum la¬
tine quoq lingue usum ei conuersatio pristina
castroꝵ dedisset in primam aciem precuͬrit & occi¬
sum a se G. Marium latine clamare cepit. et ita mł¬
tos nostrorum auertit.
Ichoĩdes ⁊theniens dubio prelio aduersus thebaõs
rem gerens repente in dextro suoꝵ cõnu proli¬
luit. & exclamauit seiam sinistro uicisse qua re et
suis alactate & hostibus metu miecto uicit.
Resus preualido hostium equitatui& camelorũ
gregem opposuit quoꝵ nouitate & horrore cõ¬
st̾nati equi non solum insidentes precipitauerunt

Expanded text:
tum eius clamor detegeret, simul lixas calonestum eius clamor detegeret, simul lixas calonesque et omnis generis sequellas conclamare iussit atque hostem magni exercitus specie exterruit. Valerius Laevinus adversus Pyrrhum, occiso quodam gregali tenens gladium cruentum, utrique exercidestitutos se ducis morte credentes, consternati a mendacio in castra se pavidi receperunt. Iugurtha in Numidia adversus C. Marium, cum Latinae quoque linguae usum ei conversatio pristina castrorum dedisset, in primam aciem procucurrit et occisum a se C. Marium clare praedicavit atque ita multos nostrorum avertit. Myronides Atheniensis dubio proelio adversus Thebanos rem gerens repente in dextrum suorum cornu prosiluit et exclamavit sinistro iam se vicisse; qua re et suis alacritate et hostibus iniecto metu vicit. Croesus praevalido hostium equitatui camelorum gregem opposuit, quorum novitate et odore consternati equi non solum insidentes praecipitaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Arius circa aquas sextias cũ in animo habẽt
postera die depugnare aduersus theothonos
Marcellum cum parua manu equitum peditũq
nocte post hostium terga misit & ad implenda
multitudinis spetiem agasones lixasq armatos si¬
mul ire iussit. Iumentorumq magnam partem ĩ¬
stratoꝵ cum tiũculis ut per ħ facie̾s equitatus obi¬
ceretur precepitq ut cum animaduertissẽt iniri p̃¬
lium ipĩ in terga hostium descenderẽt. Qui apparatꝰ
tantũ terrois intulit ꝙ asꝑimi hoͥ ͤᷤ in fugã uerli sunt.
Icmiꝰ Crassus fugitioꝵ bello apud calamãciu
educturus milites ad uersus castũm & canoĩ¬
cum ducef galloꝵ xii. cohortes cum C. poͬtino.
& .A. mãtio ruffo legatis post montem tircmisit qui
cum cõmisso iam prelio a tergo clamore sublato de¬
currissent ita fuderunt hostes. ut ubiq fugatis pu¬
gna capescerẽtur.
Arcellus cum uereretur ne paucitatem eius¬

Expanded text:
Marius circa Aquas Sextias, cum in animo haberet Marius circa Aquas Sextias, cum in animo haberet postera die depugnare adversus Teutonos, Marcellum cum parva manu equitum peditumque nocte post terga hostium misit et ad implendam multitudinis speciem agasones lixasque armatos simul ire iussit iumentorumque magnam partem instratorum centunculis, ut per hoc facies equitatus obiceretur, praecepitque, ut, cum animadvertissent committi proelium, ipsi in terga hostium descenderent. Qui apparatus tantum terroris intulit, ut asperrimi hostes in fugam versi sint. icinius Crassus fugitivorum bello apud Camalatrum educturus militem adversus Castum et Cannicum duces Gallorum XII cohortes cum C. Pomptinio et Q. Marcio Rufo legatis post montem circummisit; quae cum commisso iam proelio a tergo clamore sublato decucurrissent, ita fuderunt hostes, ut ubique fuga, nusquam pugna capesseretur. M. Marcellus, cum vereretur, ne paucitatem mili
Abbreviated transcription (Latin):
uigis spes ingentis młtitudinis effusa est hostibꝰ
qua ꝑterritĩ deder̃ terga.
Gilius Galbrio cõnsul aduersus antioci re¬
gis aciem quam il i achaiam prr angustias
t̾mophila ꝵẜ direxerat ini quitatibus loci non ir¬
ritus tantum sed cum iactura quoq repulsus es¬
set nisi circ̃missus ab eo poͬcuis Cato qui cum ia
consularis tribunus militum a populo factus. in
excitu erat. deiectis iugis calli mõtis dromiacolis
que presiclio tenebantur supereminentem castris
regiis collem a tergo subitus apparuisset. Qͦ facto
perturbatis Anthiochi copiis utrimq irrupere ro¬
mani Et effusis fugatisq castra ceperunt.
Sulpitius petit̾us consul contra gallos dimica¬
turus iussit muliones clam in montes proxĩos
cũ mulis abire & inde conserto iam prelio uelud e¬
quis insidentes ont̃are se pugnantibus Quae̾ galli
existimantes aduentar̃ aua  romanis cesser̃ iam
pene uictores.

Expanded text:
iugis species ingentis multitudinis offusa est hostibus, iugis species ingentis multitudinis offusa est hostibus, qua perterriti dedere terga. Acilius Glabrio consul adversus Antiochi regis aciem, quam is in Achaia pro angustiis Thermopylarum direxerat, iniquitatibus loci non irritus tantum, sed cum iactura quoque repulsus esset, nisi circummissus ab eo Porcius Cato, qui tum, iam consularis, tribunus militum a populo factus in exercitu erat, deiectis iugis Callidromi montis Aetolis, qui praesidio ea tenebant, super imminentem castris regiis collem a tergo subitus apparuisset. Quo facto perturbatis Antiochi copiis utrimque irrupere Romani et fusis fugatisque castra ceperunt. Sulpicius Peticus consul contra Gallos dimicaturus iussit muliones clam in montes proximos cum mulis abire et indidem conserto iam proelio velut equis insidentes ostentare se pugnantibus; quare Galli existimantes adventare auxilia Romanis cessere iam paene victores.
Abbreviated transcription (Latin):
MPIRIS ERSOR EIIIS.
Consuł cum equo mãte aduersus hostiã¬
tes sanites concurreret ignorantibus
sius precepit spui̾o naucio ut pauci alar̃s & aga¬
sones mulis insidentes ramosq per terram trahẽ¬
tes a collo transuerso magͦ tumultum decurrerẽt
quibis inspectis proclamauit uictorem adesse col¬
legam ut occuparent ip̃i presentis prelii glo̾i̾am
quo facto romani fiducia concitati sãnites ꝓpuler̃
Im sannio omni modo frustra cõatus atiem
hostium prorumpere nouissime hastatos subduxͭ
ordinibus & cum Scipione legato suo circ̃misit
iussitq collem capere ex quo decurri poterat in
hostium terga quod ubi factum est romanis creuit
animus & sannites perterriti fugam molien¬
tes cesi sunt.
ucius rufus imperator tum acõdĩcis la¬
cisq premeretur quibus impar erat numẽo
premisit fratrem & pautos equites una cũ enea¬
toribus precepitq ut cum uidisset contractum
prelium. subitus ex diuerso se ostenderet iube

Expanded text:
pirius Cursor filius consul, cum aequo Marte adversus obstinatos Samnites concurreret, ignorantibus suis praecepit Spurio Nautio, ut pauci alares et agasones mulis insidentes ramosque per terram trahentes a colle transverso magno tumultu decurrerent. Quibus prospectis proclamavit victorem adesse collegam, occuparent ipsi praesentis proelii gloriam. Quo facto et Romani fiducia concitati proruere et hostein Samnio, omni modo frustra conatus aciem hostium perrumpere, novissime hastatos subduxit ordinibus et cum Scipione legato suo circummisit iussitque collem capere, ex quo decurri poterat in hostium terga. Quod ubi factum est, Romanis crevit animus et Samnites perterriti fugam molientes caesi sunt. Minucius Rufus imperator, cum a Scordiscis Dacisque premeretur, quibus impar erat numero, praemisit fratrem et paucos una equites cum aeneatoribus praecepitque, ut, cum vidisset contractum proelium, subitus ex diverso se ostenderet iuber
Abbreviated transcription (Latin):
Undem errorem obiecturi ligures per diuersa
lota bubalos laqueis ad arbores alligauerunt
qui deducti frequentiore mugitu spetiem remanẽ
Aio̾ ab hostibus clausus locum exruptioni max̃
aptum congestis leuibus materiis intendit. tum
ra ueste conteger̃
Anbal ut iniquitatem locors & inopiam instãte
fabio maximo effugeret nocte boues quibus ad
cornua fasticulos alligauerat sarmentoꝵ subiecto
igne dimisit. Cumq ip̃o motu adolestente flamma
furbaretur pecus magna dist̾satione montes in quol
actum erat conlustrauit. Romani qui ad speculan¬
dum concurrerant primo prodigium opmati sũt
deinde cum certa fabio renuntiassent ille de insi¬
diaꝵ metu timens suos castris cõtinuis barbari ob¬
sistente nullo profecti sunt.
De msidiis in itinere factis. Capitulum Sextum

Expanded text:
undem errorem obiecturi nostris Ligures per diversa loca buculos laqueis ad arbores alligaverunt, qui diducti frequentiore mugitu speciem remanentHanno, ab hostibus clausus, locum eruptioni maxime aptum aggestis levibus materiis incendit; tum ra veste contegere. Hannibal, ut iniquitatem locorum et inopiam instante Fabio Maximo effugeret, noctu boves, quibus ad cornua fasciculos alligaverat sarmentorum, subiecto igne dimisit; cumque ipso motu adulescente flamma turbaretur pecus, magna discursatione montes, in quos actum erat, collustravit. Romani, qui ad speculandum concurrerant, primo prodigium opinati sunt; dein cum certa Fabio renuntiassent, ille insidiarum metu suos castris continuit. Varbari obsistente nullo profecti sunt. VI De Insidiis in Itinere Factis Fulviu
Abbreviated transcription (Latin):
refuit opinid lucem in hibanȩ
ante cõmissum prelium ⁊ gri¬
da sunt. demceps redelamus
pertinentia aci ea quae in ip̃o
prelio agi solent. & beinde
ea quae post prelium :¬

Expanded text:
t opinio, ducem in his, quae ante commissum proelium agenda sunt, deinceps reddemus pertinentia ad ea, quae in ipso proelio agi solent, et deinde ea, quae post proelium
Abbreviated transcription (Latin):
ES. Netellus quia usus naui¬
um quibus elephantes transportaret
deficiebat iunxit dolia constrauit q
tabulamentis ac super ea posite ᷤᷤ per
siculum fretum transmisit &cͣ¬
Anibal cum in pre alti fluminis transitum
iussit ferocissimum Elephantem sub aure uulne¬
rari & eum qui uulnerasset transnato statim
flumine procurrere. Elephas exasperatus ad
persequendum doloris sui actorem transnauit
amnem & reliquis ĩdem audendi fecit exemplũ
Artaginensium duces instructuri classem
Dem Massilienses et etiam Rhodĩ fx¬
.cerunt.
Arcus Aantonius amutiã profugus cortitel ꝓͥ
scutis militibus suis decdit.
Partaco copiisq eius scuta ex uimine fuert̃
que coriis tegebantur.
Ol alienus ut arbitror hic locus est referẽ
siti cum exercitu affectus oblatam sibi a milite
in galea aqͣm spectantibus uniuersis effudit. Uti¬
lior exemplo temꝑantie ꝗͣ si coĩtare uoluisset. &tͣ.

Expanded text:
s Metellus, quia usu navium, quibus elephantos transportaret, deficiebatur, iunxit dolia constravitque tabulatis ac super ea positos per Siculum fretum transmisnibal, cum in praealti fluminis transitum iussit ferocissimum elephantum sub aure vulnerari et eum, qui vulnerasset, tranato statim flumine procurrere. Elephantus exasperatus ad persequendum doloris sui auctorem tranavit amnem et reliquis idem audendi fecit exemplum. Carthaginiensium duces instructuri classem,dem Massilienses et Rhodii fecerunt. M. Antonius a Mutina profugus cortices pro scutis militibus suis dedit. Spartaco copiisque eius scuta ex vimine fuerunt, quae coriis tegebantur. Non alienus, ut arbitror, hic locus est referendsiti cum exercitu affectus oblatam sibi a milite in galea aquam spectantibus universis effudit, utilior exemplo temperantiae, quam si communicare potuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
põtus agebant ad ꝓsequẽcta euolassent chares indefensũ
põtũ cũ reliqꝰ classe iuectꝰ etiam ciuitatem occupauit.
Arca dux penoꝵ in scicilia lilibeum nr̃is tr̃a maĩq
obsidentibiis partem classii suȩ procul armatã iubꝰ¬
sit ostendi. Ad eiꝰ conspectũ cũ euolasset̃ nri ipẽ reliqs qͥs
ioccłio tenueãt naiubus lilibei portũ occupauit.

Expanded text:
portus agebant, ad persequendam evolassent, Chares indefensum portus agebant, ad persequendam evolassent, Chares indefensum portum cum reliqua classe invectus etiam civitatem occupavit. Barca, dux Poenorum, in Sicilia Lilybaeum nostris terra marique obsidentibus partem classis suae procul armatam iussit ostendi; ad eius conspectum cum evolassent nostri, ipse reliquis quas in occulto tenuerat navibus Lilybaei portum occupavit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepitq suis ut cũ ꝓcessisset opidam ligꝰ huĩda ĩ¬
cenderẽt demde cũ reliqͥ ꝑte ex̾citꝰ luce ag ad eliciẽdos
hostes progressus siłata fuga persequentes opidanos lõ¬
gius cedendo protraxit. Insidiatores ꝓpe menia imꝑa¬
fũ ignem lig̾s acbisssubieterũt. Unde obortũ contẽplati
fumũ ag̾gentini incensam ciuitatem suam existĩaue¬
rũt defendendq eiꝰ grã dũ trepid̾ recurrũt obii eius
qui insictiati iuxta muros erãt & atgo instantibꝰ quos
ꝑsecuti fuerãt ĩ medio trucidati sũt:
Iriatus dispoĩto ꝑ occłta milite pautos misit ꝗ abi¬
gent pecora socobrigensiu ad que illi uendicanda
cũ frequẽtes ꝓcurrissẽt silantesq fugam p̃datores per¬
sequent᷑ deducti i isidias cesi sũt psidio p̃poitꝰ es¬
abige̾ siłantes ꝓuocauerũt eruptõem fugã demde
mẽtiti sequẽtem lucullũ in insidias deduxerũt & octin¬
sidia ire iubsit. Qͣ uisa cũ omĩa naiugia que ꝓcustodia

Expanded text:
is, ut, cum processissent oppidani, ligna umida incenderent. Deinde cum reliqua parte exercitus luce ad eliciendos hostes progressus simulata fuga persequentis oppidanos longius cedendo protraxit. Insidiatores prope moenia imperatum ignem acervis subiecerunt; unde obortum contemplati fumum Agrigentini incensam civitatem suam existimaverunt, defendendaeque eius gratia dum trepide recurrunt, obviis eis qui insidiati iuxta muros erant et a tergo instantibus quos persecuti fuerant, in medio trucidati sunt. Viriathus disposito per occulta milite paucos misit, qui abigerent pecora Segobrigensium; ad quae illi vindicanda cum frequentes procurrissent simulantesque fugam praedatores persequerentur, deducti in insidias caesique sunt. Sabigere simulantes provocaverunt eruptionem; fugam deinde mentiti sequentem Lucullum in insidias deduxerunt et octinsidia ire iussit; qua visa cum omnia navigia, quae pro custodia
Abbreviated transcription (Latin):
Themenses adueisus. lacedemonios idem fecisse
ii qui ab hani mã famẽ peruenisse crediti cum
etiã herbas alimentis cors. hambal arato loco ꝗ eãt
inter castra ip̃ius & menia p̃riꝑet semĩa in preꝑatũ
locũ iecerunt. consecuti ut habe̾ uiderent᷑ qͦ uictum
substentarent usq ad sators ꝓuentum
Eliqui ex uarma clade cũ obsiderent᷑. quia defice̾¬

Expanded text:
thenienses adversus Lacedaemonios idem fecisse mam famem pervenisse crediti, cum etiam herbas alimentis eorum Hannibal, arato loco qui erat inter castra ipsius et moenia, praeriperet, semina in praeparatum locum iecerunt, consecuti, ut habere viderentur, quo victum sustentarent usque ad satorum proventum. Reliqui ex Variana clade, cum obsiderentur, quia defic
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt & rͦs ceciderũt & ipĩ om̃es interfecti sunt.
Anbal similiter a transfugis ultus est. nã cũ a¬
liquos ex militibꝰ sius sciret transisse proxima
nocte. nec ignoraret exploratores hostiũ in castris
suis esse palam pronũciauit nõ debere transfugas
uocari sollertissimos miltes qui ip̃ĩus iubsu exierat
ad excipienda hostiũ consilia auditis que pnũciauit
retulerũt exploratores ad suos tũc comprehensi a ro¬
manis transfuge & amputatis maĩbꝰ remissi sunt.
Iodotus cũ presidio anphibolim tueret᷑ & duo mił
tracũ suspecta haberẽt que uidebant᷑ urbem di¬
reptura m̃titus est paucas hostiũ naues proximo lit¬
tori applicuisse easq diripi posse Qua spe simłata
trachas emisit ac deide clausis portis non recepit.

Expanded text:
fecerunt; et Romanos ceciderunt et ipsi omnes interfecti sunt. fecerunt; et Romanos ceciderunt et ipsi omnes interfecti sunt. Hannibal simili liquos ex militibus suis sciret transisse proxima nocte nec ignoraret exploratores hostium in castris suis esse, palam pronuntiavit non debere transfugas vocari sollertissimos milites, qui ipsius iussu exierint ad excipienda hostium consilia. Auditis quae pronuntiavit, rettulerunt exploratores ad suos. Tum comprehensi a Romanis transfugae et amputatis manibus remissi sunt. Diodotus, cum praesidio Amphipolim tueretur et duo milia Thracum suspecta haberet, quae videbantur urbem direptura, mentitus paucas hostium naves proximo litori applicuisse easque diripi posse; qua spe stimulatos Thracas emisit ac deinde clausis portis non recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
Amilcar dux penoꝵ cũ frequent᷑ auxiliares gal¬
li ad rꝰ. transirent & iam ex consuetudine ut so¬
cii exciꝑentur fidelissimos subornauit ad dissilandã
transicõem qui rͦᷤ excipiendor cã eor progressos oc¬
ciderunt. Q sollercia hamiltari nõ tm̃ ad pñtẽ pro¬
fuit successum sed in posteꝵ prestitit ut x  ueri qͦq
transfuge forent suspecti
ad transfugiendũ ad ros ꝙ aliqͦt mensiũ mercedes nõ
deret ꝓmisit prolacõnis iniuriam libealitate pen¬
saturf quo nomĩe grãs agentibꝰ gallis per tempꝰ dones
lem misit qui tamqͣm rõnibus in transuersis tranl¬
fugisset nũciauit nocte proxima galloꝵ iiii ͦ milia
q̃ p̃rectatũ forẽt missa posse excipi. Otacilius nec
statim credidit᷑ fuge nec tamen rem spernenda
ratus disposuit in insidiis lectissimam manũ suoꝵ
ab ea galli excepti dupliciter hãnonis consiko satis¬

Expanded text:
Hamilcar, dux Poenorum, cum frequenter auxiliares GalHamilcar, dux Poenorum, cum frequenter auxiliares Galli ad Romanos transirent et iam ex consuetudine ut socii exciperentur, fidissimos subornavit ad simulandam transitionem, qui Romanos excipiendorum causa eorum progressos ceciderunt. Quae sollertia Hamilcari non tantum ad praesentem profuit successum, sed in posterum praestitit, ut Romanis veri quoque transfugae forent suspecti.ad transfugiendum ad Romanos, quod aliquot mensum mercedes non ditionis, promisit prolationis iniuriam liberalitate pensaturum. Quo nomine gratias agentibus Gallis per tempus idonelem misit, qui, tamquam rationibus interversis transfugisset, nuntiavit nocte proxima Gallorum quattuor milia, quae praedatum forent missa, posse excipi. Otacilius nec statim credidit transfugae nec tamen rem spernendam ratus disposuit in insidiis lectissimam manum suorum. Ab ea Galli excepti dupliciter Hannonis consilio satis
Abbreviated transcription (Latin):
uestigia in uisteribus eoꝵ apparuissent opinatꝰ hostis
magnã uim tritici suꝑesse eil. qui inde etiã pecõa pasce¬
rent recessit ab obsidione.
Urabisius dux miliscoꝵ cum longa obsidione mihites
tũ om̃e in foꝵ cõpellẽ iubsit. Et ꝯuiuiis subid tempꝰ instruc¬
tis ꝑ totã urbem epulas p̃stitit. Atq ita ꝑsuasit hosti super¬
esse ip̃is copias qbꝰ duiturnã substinent obsidionem.
Qͣ rone proditoibus & transfugis octrat᷑ C.XUI.¬
UCIUS HTARCELIUS. COG¬
to consiho batꝰ nolani ꝗ corrumꝑe ad
lefectionem populares studebat & ha¬
nibali gratificabat ꝙ illius benefitio
curatꝰ inter cannẽses sauciul & ex
taptiuitate remissus ad suos eãt qui
interfecer eũ ne supplicio eiꝰ reliquos concitaret no¬
lanos non audebat arcessitũ ad se allocutus est dicẽs
est ut secũ moraret & suꝑ uerbor̾ honorẽ eqͣ ei qͦq
donauit. Qua benignitate non illius tantũ fidem
sed etiam populariũm ꝗ ex illo pendebãt sibi obligauit.

Expanded text:
estigia in visceribus earum apparuissent, opinatus hostis magnam vim tritici superesse eis, qui inde etiam pecora pascerent, recessit ab obsidione. Thrasybulus, dux Milesiorum, cum longa obsidione milites tum omne in forum compelli iussit et conviviis sub id tempus institutis per totam urbem epulas praestitit; atque ita persuasit hosti superesse ipsis copias, quibus diuturnam sustinerent obsidionem. XVI Qua Ratione Proditoribus et Transfugis Occurratur Claudius Marcellus, cognito consilio L. Bantii Nolani, qui corrumpere ad defectionem populares studebat et Hannibali gratificabatur, quod illius beneficio curatus inter Cannenses saucius et ex captivitate remissus ad suos erat, quia interficere eum, ne supplicio eius reliquos concitaret Nolanos, non audebat, arcessitum ad se allocutus est, dicensest, ut secum moraretur, et super verborum honorem equo quoque donavit. Qua benignitate non illius tantum fidem, sed etiam popularium, quae ex illo pendebat, sibi obligavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ETPILLO FALISCOS. OB¬
sidenti ludi magr̃ lib̾os falistoꝵ tam¬
qͣm ambulandi causa extra murum
eductos tradidit. dicens in repetẽdis
obsidibus necessai̾o ciuitatẽ imꝑata
Futurã. Camillus non solum spreuit
perfidiam sed etiam restrictis post terga manibus
magistrum uirgis agendum ad parentes tradidit
pueris. Adeptus benẽficiis uictoi̾am qͣm̃ fraude nõ
cupierat. nam falisti obhant iusticiam. sponte
ei se dederunt.
D fabricium ducem romanoꝵ medicul pirri
epirrhotar regis ꝑuenit pollicitusq est daturf
constitueret᷑. Qͦ facinore fabricius age̾ uictoria
suam non arbitratus regi medicũ de̾tex̃. Atq ea
fide meruit ut ad petendã aĩcitiã rõ ¶ ꝯplleret pirrhũ.

Expanded text:
illo Faliscos obsidenti ludi magister liberos Faliscorum tamquam ambulandi causa extra murum eductos tradidit, dicens retentis eis obsidibus necessario civitatem imperata facturam. Camillus non solum sprevit perfidiam, sed et restrictis post terga manibus magistrum virgis agendum ad parentes tradidit pueris, adeptus beneficio victoriam, quam fraude non concupierat, nam Falisci ob hanc iustitiam sponte ei se dediderunt. Ad Fabricium, ducem Romanorum, medicus Pyrrhi, Epirotarum regis, pervenit pollicitusque est daturum constitueretur. Quo facinore Fabricius egere victoriam suam non arbitratus regi medicum detexit atque ea fide meruit, ut ad petendam amicitiam Romanorum compelleret Pyrrhum.
Abbreviated transcription (Latin):
telorum exarmati macedones soluerunt aciem
& terga uerterunt. oto¬
PI. Pompeꝰ aduersus cesarem prelio phãsalis iri¬
plicem instruxit aciem quarum singule denos
uirtutem cuiusq firmissimas in conibus & in me¬
dio collocauit spacia hiis interpoĩta tirõibus supple¬
uit. dextro latere. de equites propter flumen enipheũ
qui & alueo suo & alluuie regionem impedierat re¬
liquũ equitatum in sinistro cõnu cũ auxi  omibus
locauit Ut inde iulianum ex̃citum circũiret. Aduer¬
sus hanc ordinationem Iulius cesar & ip̃e triplici acie
dispositis in fronte legionibus sinistrũ latus ne cir

Expanded text:
telorum exarmati Macedones solverunt aciem telorum exarmati Macedones solverunt aciem et terga verterunt. Cn. Pompeius adversus C. Caesarem Palaepharsali triplicem instruxit aciem, quarum singulae denos virtutem cuiusque firmissimas in cornibus et in medio conlocavit, spatia his interposita tironibus supplevit. Dextro latere DC equites propter flumen Enipea, qui et alveo suo et alluvie regionem impedierat, reliquum equitatum in sinistro cornu cum auxiliis omnibus locavit, ut inde Iulianum exercitum circumiret. Adversus hanc ordinationem C. Caesar et ipse triplici acie dispositis in fronte legionibus sinistrum latus, ne cir
Abbreviated transcription (Latin):
staret & Archilaus equitem opposuisset. romani
equites subito emissi auerterunt eos consumaue
lefixis excep̃ ihibuitq
Lexander Archelaum cum hostiũ multitudinẽ¬
uereretur ui tute aut suo  fideret aciem
in om̃nem partem spectantem ordiauit ut cͥcum¬
uenti undiq pugnare possent.
Aulus persen macedonum regem cumiphalan¬
ge suoꝵ duplicem mediam in partem direxis¬
set camq leui armatura cinxisset & equitem in utͦ¬
q cõnu collocasset triplicem aciem cuneis instrux ͭ
inter quos uelites subinde misit quo genere cum pro
fligari nihil uideret & cedere instituit ut hac sila¬
tione perduceret hostes in confragosa loca que ex in¬
dustria captauerat. cum sic quoq suspecta callidi¬
tate recedentium sequerctur ordinata phalanx equi¬
tes a sinistro cornu preter ora phalãgis iussi sunt
transcurrere citatis equis tectis uel obiectis armis
aip̃o impetu prefringerent hostiumspicula Nͦ genẽ

Expanded text:
instaret et Archelaus equitem opposuisset, Romani instaret et Archelaus equitem opposuisset, Romani equites subito emissi averterunt eos consummavedefixis excepit inhibuitque. Alexander ad Arbela, cum hostium multitudinevereretur, virtuti autem suorum fideret, aciem in omnem partem spectantem ordinavit, ut circumventi undique pugnare possent. adversus Persen Macedonum regem, cum is phalangem suorum duplicem mediam in partem direxisset eamque levi armatura cinxisset et equitem utroque cornu conlocasset, triplicem aciem cuneis instruxit, inter quos velites subindfligari nihil videret, cedere instituit, ut hac simulatione perduceret hostes in confragosa loca, quae ex industria captaverat. Cum sic quoque, suspecta calliditate recedentium, ordinata sequeretur phalanx, equites a sinistro cornu praeter oram phalangis iussit transcurrere citatis equis, tectos, ut obiectiso armis ipso impetu praefringerent hostium spicula. Quo genere
Abbreviated transcription (Latin):
in utroq deinde latere equitatum cuiꝰ amplus
numers habebat circuẽdi ho ͥᷤ cã posuit. Cont᷑ h
Silla fossas ample latitudinis in utroq late̾ duxit
& capitibus ears castella cõmuniuit Qua ratiõe
ne circueretur ab hostẽ peditum nuero & maxime
equitatu superante consecutus est. Triplicem deid
peditum aciem ordinauit. relictis interuallis ꝓ
leuem armaturam & equitem quem in nouissimo
collocauerat ut cum res exegisset emitteret eum.
post signariis qui in secunda acie erant impera¬
uit ut denses numerososq palos firme in terra
defigerent int̾q eos appropinquantibus quadri¬
gis a̾ñt signa nostram aciem recepit. tum deide
sublato yniuersorum clamore uelites & leuem ar¬
maturam ingecere iussit tela. Quibus factis qua¬
drige hostium aut implicite palis: aut exterrite
clamor telisq in suos conuerse sunt. Turbauerũtq
macedonum instructuram qua cedente cũ Sylla

Expanded text:
in utroque deinde latere equitatum, cuius amplum in utroque deinde latere equitatum, cuius amplum numerum habebat, circumeundi hostis causa posuit. Contra haec Sulla fossas amplae latitudinis utroque latere duxit et capitibus earum castella communiit. Qua ratione, ne circumiretur ab hoste et peditum numero et maxime equitatu superante, consecutus est. Triplicem deinde peditum aciem ordinavit relictis intervallis, per quae levem armaturam et equitem, quem in novissimo conlocaverat, cum res exegisset, emitteret. Tum postsignanis qui in secunda acie erant imperavit, ut densos numerososque palos firme in terram defigerent, intraque eos appropinquantibus quadrigis antesignanorum aciem recepit. Tum demum sublato universorum clamore velites et levem armaturam ingerere tela iussit. Quibus factis quadrigae hostium aut implicitae palis aut exterritae clamore telisque in suos conversae sunt turbaveruntque Macedonum structuram. Qua cedente, cum Sulla
Abbreviated transcription (Latin):
lia extraxerat. Scipio aduersus hanc forꝰ robur
legioĩs triplici acie in fronte ordinatum per has¬
tãtos & principes & tarios opposuit Nec conti¬
nuãs construxit cohortes. sed manipłis inter se dis¬
tantibus spatium dedit per quod elephanti ab hol¬
tibus acti facił transmitti. Sine perturbatione
ordinum poss. ea ip̃a interualla expeditis ueli¬
tibus impleuit ne interluceret acies dato eis pre¬
cepto ut ad impetum elephantoꝵ uel recto uł in
latera concederent. Equitatum deinde in conua
diuisit & dextro ro ᷤ equitibus lelium sinistro
numidis massmissã preposuit. Qe tam prudẽs
ordinatio smne dubio causa uictoĩe fuit
Rchelaus aduersus Lucium Syllam in frõte
ad perturbandum hostem factas quadrigas
locauit in secunda acie phalangam macedoĩtas
In tertia romanor more armatas auxiliares mix¬
tis fugitius ytalice gentis quoꝵ ꝑuicacitate płi¬
um f̾idebat. leuem armaturam in ultimo statuͭ

Expanded text:
tos extraxerat. Scipio adversus hanc formam robur tos extraxerat. Scipio adversus hanc formam robur legionis triplici acie in fronte ordinatum per hastatos et principes et triarios opposuit; nec continuas construxit cohortes, sed manipulis inter se distantibus spatium dedit, per quod elephanti ab hostibus acti facile transmitti sine perturbatione ordinum possent. Ea ipsa intervalla expeditis velitibus implevit, ne interluceret acies, dato his praecepto, ut ad impetum elephantorum vel retro vel in latera concederent. Equitatum deinde in cornua divisit et dextro Romanis equitibus Laelium, sinistro Numidis Masinissam praeposuit. Quae tam prudens ordinatio non dubie causa victoriae fuit. Archelaus adversus L. Sullam in fronte ad perturbandum hostem falcatas quadrigas locavit, in secunda acie phalangem Macedonicam, in tertia Romanorum more armatos auxiliares, mixtis fugitivis Italicae gentis, quorum pervicaciae fidebat; levem armaturam in ultimo statuit;
Abbreviated transcription (Latin):
tum consũrexit acieᷤ inuectosq temere hostes
inopinato interclusa prelio cecidit.
Antonius aduersus ꝑthos qui infinita multitu¬
dine sagittaꝵ exercitum eius obruebant sub¬
sidere suos & testudiẽ facere iussit supra quã
transmissis sagitts sme militum noxa exhaustꝰ
est hostis
Anibal aduersus Scipionem in Affrica cum
haberet ex̾citum ex peĩs & auxiliaribus quoꝵs
pars non solum ex diuersis partibus sed etiam ex
ytalicis constabat post elephantes. lxxx. qui in
prima fronte positi hostium turbarent aciem
auxiliares gallos & ligures & halleares mauo̾sq
posuit ut non fugere possent peĩs a t̾go stantibus
& hostem oppoĩti si non infestarent. tum suis. tus
macedonibus qui iam fessos romanos integͥ ex¬
ciperent in sũma acie collocatis nouissimos yta¬
licos constituit. quors & timebat fidem & segnitiẽ
uerebatur. quoniam plerosq eors inuitos ab yta¬

Expanded text:
tum consurrexit acies invectosque temere hostes tum consurrexit acies invectosque temere hostes inopinato interfusa proelio cecidit. M. Antonius adversus Parthos, qui infinita multitudine sagittarum exercitum eius obruebant, subsidere suos et testudinem facere iussit, supra quam transmissis sagittis sine militum noxa exhaustus est hostis. Hannibal adversus Scipionem in Africa, cum haberet exercitum ex Poenis et auxiliaribus, quorum pars non solum ex diversis gentibus, sed etiam ex Italicis constabat, post elephantos LXXX, qui in prima fronte positi hostium turbarent aciem, auxiliares Gallos et Ligures et Baliares Maurosque posuit, ut neque fugere possent Poenis a tergo stantibus et hostem oppositi, si non infestarent, at certe fatigarent. Tum suis et Macedonibus, qui iam fessos Romanos integri exciperent, in secunda acie conlocatis, novissimos Italicos constituit, quorum et timebat fidem et segnitiam verebatur, quoniam plerosque eorum ab Italia invi
Abbreviated transcription (Latin):
leandridas lacedemonius aduersus Lichaonas
densam instruxit aciem ut longe minorii
ex̾citus spetiem preberet. securis deind̾e hostibus
in ip̃o certamine deduxit ordines a lateribus et¬
circũuentos eos fudit:
Astronius lacedemonius cum in auxꝰ egipciis
d uersus persas uenissit & sciret firmiorem
esse grecum militem magisq a persis timei̾ cõmu¬
tatis armis grecos in prima posuit acie & cum illi
equo mãte p̾ugnarent submisit egiptio⁊ manum
perse cum grecis quos egipcios opinabant᷑ restitissẽt
superueniente multitudine quam ut grecorum
expauerant cesserunt.
N. Pompeius in Albana quia hostes in nuẽro
equitatu preualebãt iuxta collem in angusti¬
is protegere galeas ne fulgore earf conspicui fie
ac uelud pretendere peditibus. precepitq eis ut
ad primum impetum hostium refugerent. & siml
ad peditosn uentum esset in laterã discederent
Qđ uͥ displicitum est patefacto loco subita pedi¬

Expanded text:
Cleandridas Lacedaemonius adversus Lucanos Cleandridas Lacedaemonius adversus Lucanos densam instruxit aciem, ut longe minoris exercitus speciem praeberet. Securis deinde hostibus in ipso certamine diduxit ordines et a lateribus circumventos eos fudit. Gastron Lacedaemonius, cum auxilio Aegyptiis adversus Persas venisset et sciret, firmiorem esse Graecum militem magisque a Persis timeri, commutatis armis Graecos in prima posuit acie et, cum illi aequo Marte pugnarent, submisit Aegyptiorum manum. Persae cum Graecis, quos Aegyptios opinabantur, restitissent, superveniente multitudine, quam ut Graecorum expaverant, cesserunt. Cn. Pompeius in Albania, quia hostes et numero et equitatu praevalebant, iuxta collem in angustiis protegere galeas, ne fulgore earum conspicui fieac velut praetendere peditibus, praecepitque eis, ut ad primum impetum hostium refugerent et, simul ad pedites ventum esset, in latera discederent. Quod ubi explicitum est, patefacto loco subita pedi
Abbreviated transcription (Latin):
colle confragoso umeas post aciem direxisset. ipĩ re¬
ductis in latera uiribis uacua fronte ex utraq par¬
te circũuenerunt eum atq ita aggressi suꝑauerũt
Anibal cũ frequentibus preliis a d. Harcello
superaretur nonissime sic castra m̃tabatui ut
aut montibus aut paludibus aut simili loco⁊ aliqua
oportunitate adiutus aciem eo modo collocaret.
& uincentibus quidem romanis peñ indempne
recipere posset intra munimenta ex̾citum cedenti¬
bus aut in standi liber haberet arbitrium.
Antipus lacedemonius in affrica aduersus
M.actilium regulum leuem armaturam in
prima acie collocauit᷑. in subsidio aut robur ex̾citus
precepitq auxiliaribus ut excussis telis cederent
hosti & cum se mtra suorf ordines recepissent con¬
festim in latera discurrerent. & a com̃bus rursus
erumperent exceptumq iam hostem a robustiori¬
bus & ip̃i circuerunt.
Ertorius autem idem in hispania aduersus
Pompeium fecit.

Expanded text:
colle confragoso post vineas aciem direxisset, ipsi dicolle confragoso post vineas aciem direxisset, ipsi diductis in latera viribus vacua fronte ex utraque parte circumvenerunt eum atque ita adgressi superarunt. Hannibal, cum frequentibus proeliis a Claudio Marcello superaretur, novissime sic castra metabatur, ut aut montibus aut paludibus aut simili locorum aliqua opportunitate adiutus aciem eo modo conlocaret, ut vincentibus quidem Romanis paene indemnem recipere posset intra munimenta exercitum, cedentibus autem instandi liberum haberet arbitrium. Xanthippus Lacedaemonius in Africa adversus M. Atilium Regulum levem armaturam in prima acie conlocavit, in subsidio autem robur exercitus praecepitque auxiliaribus, ut emissis telis cederent hosti et, cum se intra suorum ordines recepissent, confestim in latera discurrerent et a cornibus rursus erumperent; exceptumque iam hostem a robustioribus et ipsi circumierunt. Sertorius idem in Hispania adversus Pompeium fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
deuicit cum comꝑisset cohortes que ualidissiẽ¬
uocabantur in media acie locatas ip̃a mediam suo¬
rum aciem reduxit. ne ante ea parte cum hoste cõ¬
Fligeret ꝙ cõnibus confligatis medos undiq cͥcũ ueiss&
Rtaxerses ad uersus grecos qui persidam intraue¬
uant cum multitudine superarent lacius ꝗͣ hos¬
tes acie instructa in fronte equitem leuẽq armatu¬
ram in cõnibus collocauit. Atq ex industria lentiꝰ
procedente mecdia acie copias hostiũ cinxit ceciditq
Ontra hanibal ad canas reductis combus pro¬
ductaq media acie nostros pͥmo impetu pro¬
trusit Idem consto prelio paulatim inuicem sinuan¬
tibus procedentibusq ad preceptum cõnibus auide
insequentem hostem mediam aciem suam recepit
Et ex utraq parte compressum cecidit. Ueterano &
dyi edocto usus exercitu. H loc enim genus ordma¬
tionis exequi nisi ꝑitus & ad omne momͭ ͫ rñdens
secundo decernendi necessitatem euitans in

Expanded text:
devicit, cum comperisset cohortes eius, quae validissimdevicit, cum comperisset cohortes eius, quae validissimvocabantur, in media acie locatas, ipse mediam suorum aciem reduxit, ne ea parte ante cum hoste confligeret, quam cornibus complicatis medios undique circumvenisset. Artaxerxes adversus Graecos, qui Persida intraverant, cum multitudine superaret, latius quam hostes acie instructa in fronte peditem, equitem levemque armaturam in cornibus conlocavit. Atque ita ex industria lentius procedente media acie copias hostium cinxit ceciditque. Contra Hannibal ad Cannas reductis cornibus productaque media acie nostros primo impetu protrusit. Idem conserto proelio, paulatim invicem sinuantibus procedentibusque ad praeceptum cornibus, avide insequentem hostem in mediam aciem suam recepit et ex utraque parte compressum cecidit. Veterano et diu edocto usus exercitu, hoc enim genus ordinationis exsequi nisi peritus et ad omne momentum respondens msecundo decernendi necessitatem evitans in
Abbreviated transcription (Latin):
corm infirmissimos aut̃ contra fortissimos hostiũ
posuit. precepitq ut ad pͥmum impetum eoru
sibi fuga consulerent & insiluestria confragolaq
loca se reciperent. Ita frustrato robore exertitus ip̃e
optima parte uiars suaꝵ dextro cornu totam tir¬
cuit aciem hostium & auertit.
Ornelius stipͦ cui poꝰea Affricanus cognomẽ
fuit aduersus hasdrubalem Ducem penorf
in hispania bella gerens ita per continuos dies or¬
dmatum produxit exercitum ut media acie for¬
tissimis fundaret᷑. sed cum hostes ꝗͣqͣm eadem rͦne
assiduȩ ordinati procederent. Scipꝰ eoclem die quo
statuerat deternere cõmutauit instructioni or¬
dmem & firmissimos .i. legionarios in cõnibus
collocauit ac leuem armaturam in media atie
sed retractam Ita cornibus quibus ip̃e p̃ualebat.
infirmissimas hostium partes luãta acie aggrel¬
sus facile fudit.
Etellus in hispama eo prelio quo herculeum

Expanded text:
cornu, infirmissimos autem contra fortissimos hostium cornu, infirmissimos autem contra fortissimos hostium posuit praecepitque, ut ad primum impetum eorum fuga sibi consulerent et in silvestria confragosaque loca se reciperent. Ita frustrato robore exercitus, ipse optuma parte virium suarum dextro cornu totam circumiit aciem hostium et avertit. P. Cornelius Scipio, cui postea Africano cognomen fuit, adversus Hasdrubalem Poenorum ducem in Hispania gerens bellum ita per continuos dies ordinatum produxit exercitum, ut media acies fortissimis fundaretur. Sed cum hostes quoque eadem ratione adsidue ordinati procederent, Scipio eo die, quo statuerat decernere, commutavit instructionis ordinem et firmissimoso in cornibus conlocavit ac levem armaturam in media acie, sed retractam. Ita cornibus, quibus ipse praevalebat, infirmissimas hostium partes lunata acie adgressus facile fudit. Metellus in Hispania, eo proelio quo Hirtuleium
Abbreviated transcription (Latin):
NEUS SCIPIO IN. HISPIT
aduersis Annonem ad oppidum
indible cum anmaduertisset pu¬
nicam aciem ita directa ut in dex¬
tio cornu hispani constituerentur
robustus quidem miles sed qui alienum negotiũ
agoret in sinistro ã affer minꝰ iuribus firmus
sed aͥ consta̾ris reducto sinistro latere suorum
dextro cõni quod ualidissimis militibus extraxe¬
rat obliqua acie cum hoste conflixit. dende fu¬
sis fugatisq affris hispanos qui in recessu specta¬
cium more steterant facilemn dedicõnem coplit.
Hilippus acectonum Rex aduersus ylli
rios bellum gerens ut animaduertit frontẽ
hostium stipatam electis de toto ex̾citu uiris latẽa
aut infirmiora fortissimis suoꝵ in dextro cornu
turbataq acie tota uictoi̾am ꝓfligauit.
Armenes chebanus. conspecta ꝑsarum acie
quȩ robustissimas copias in dextro collocatal
habebat simili rͦne & ipẽ suos ordinauit. omnẽq
equitatum & fortissimũ qͦmq peditum in dextro

Expanded text:
n. Scipio in Hispania adversus Hannonem ad oppidum Indibile, cum animadvertisset Punicam aciem ita directam, ut in dextro cornu Hispani constituerentur, robustus quidem miles, sed qui alienum negotium ageret, in sinistro autem Afri, minus viribus firmi, sed animi constantiores, reducto sinistro latere suorum, dextro cornu, quod validissimis militibus exstruxerat, obliqua acie cum hoste conflixit. Deinde fusis fugatisque Afris Hispanos, qui in recessu spectantium more steterant, facile in deditionem compulit. Philippus Macedonum rex adversus Hyllios gerens bellum, ut animadvertit frontem hostium stipatam electis de toto exercitu viris, latera autem infirmiora, fortissimis suorum in dextro cornu turbataque tota acie victoriam profligavit. Pammenes Thebanus, conspecta Persarum acie, quae robustissimas copias in dextro cornu conlocatas habebat, simili ratione et ipse suos ordinavit omnemque equitatum et fortissimum quemque peditum in dextro
Abbreviated transcription (Latin):
cuiri posset admonit paludibus in dextro cõnu
posuit equitem cui uelocissimos miscuit peditũ¬
& ad morem equestris pugne excitatos sed deĩde
cohortes in subsictio retinuĩt ad res subitas. Sed
dextro latere conuersas in obliquum Unde equi¬
tatum hostium expectabat collocauit. Nec ulla
res ad uittoriam plus eo cdie cesari contulit. Ef¬
fusum nãq pompei equitatum inopĩato excur¬
su auerterũt cedendq tradider.
perator Cesar Augustus Qẽmanicus cũ
sbbricati equestre prelium in siluas refugiẽ¬
do deducerent iussit suos milites silatq impedi¬
menta uentum esset equis desile̾ pedest̾q pugꝰ
militum fieri excogitauit manus ferreas. que
uͥ hostilem apprehenderunt nauem superiecto
ponte transgrediebatur romanꝰ & in ip̃ors nauibꝰ
cominꝰ eos trucidabat.

Expanded text:
cumiri posset, admovit paludibus. In dextro cornu equitem posuit, cui velocissimos miscuit peditum, ad morem equestris pugnae exercitatos. Sex deinde cohortes in subsidio retinuit ad res subitas et dextro latere conversas in obliquum, unde equitatum hostium exspectabat, conlocavit. Nec ulla res eo die plus ad victoriam Caesari contulit; effusum namque Pompei equitatum inopinato excursu averterunt caedendumque tradiderunt. Imperator Caesar Augustus Germanicus, cum subinde Chatti equestre proelium in silvas refugiendo deducerent, iussit suos equites, simulatque ad impedita ventum esset, equis desilire pedestrique pugna militum fieri, excogitavit manus ferreas. Quae ubi hostilem apprenderant navem, superiecto ponte transgrediebatur Romanus et in ipsorum ratibus comminus eos trucidabant.