comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uictus audiuit. Hoc autem dñs ꝓposuit: ut
ostenderet multomagis dm̃ iustum cito fac¬
turum iudicium electorum suorum: qui ad
eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub
ara dĩ martyrum clamor: ut dĩ iudicio uin¬
dicentur. Ubi est ergo illud diligite inimicos
urõs. bene facite eis qui uos oderunt: et orate
ꝓeis qui uos ꝑsequintur: Ubi est et illud non
reddentes malum ꝓ malo. nec maledictũ
ꝓ maledicto: et nulli malum ꝓ malo red¬
dentes: Si enim malum ꝓ malo non est cui¬
quam reddendum: non solum factum ma¬
lum. ꝓ facto malo: sed nec uotum malum red¬
denclum est ꝓfacto uel uoto malo. Reddit
autem uotum malum: qui etiam si non ipse
uindicat: tamen ut eius inimicum ds̃ puniat.
expectat atq optat. Qua ꝓpter cum et homo
iustus. et homo malus de inimicis suis ueluit
a dño uindicari: unde discernentur. nisi
quia iustus et magis cupit inimicum suum
corripi quam puniri. et cum in eum uidet

Expanded text:
victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos vestros, benefacite eis qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos persequuntur » ? ubi est et illud, « Non reddentes malum pro malo, nec maledictum pro maledicto » ; et, « Nulli malum pro malo reddentes » ? Si enim malum pro malo non est cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt
Abbreviated transcription (Latin):
it diximus ꝓpħatio est non optatio: sed ꝓpter
luti quod scriptum est in apocalipsin sub ara
d̃nurtyres ad dm̃ clainare et dicere. quous
ꝓdĩe non iuncdicas sanguinem nr̃ms non est
pretereundum quemadmodum accipi oporde¬
at ne ꝓpter ex acturandum odium credantur
si desiderare iuindictam: quod ab eorum ꝑfec¬
none longe ab est. Et tamen scriptam est. Le¬
abitaur ustus cum uiderit uindictam impi-¬
otum: manus suas lauabit in sanguine pec¬
catorum. Et apłs ait. Non uos ipsos uindican
des sm̃: sed date locum irȩ. Scriptum est enĩ.
Biehi uinclietam: et ego retribuam dicit dñs.
Sec ipse ita ꝙ precepit ut noluit uindicari:
edut nonse ipsos uindicantes. dent locum irȩ
diqui dixit: micbi uindictam. et ego retribu¬
am. Et dñs in eugłio uiduam ꝓponit insimilitu¬
diunem. quȩ undicari desiderans. iudicem in¬
terpellabat iniustum: qui eam tandem
aliquando non iusticia ductus. sed tedio

Expanded text:
ut diximus, prophetatio est, non optatio: sed propter ut diximus, prophetatio est, non optatio: sed propter illud quod scriptum est in Apocalypsi, sub ara Dei martyres ad Deum clamare et dicere, Quousque, Domine, non vindicas sanguinem nostrum ? non est praetereundum quemadmodum accipi oporteat; ne propter exsaturandum odium credantur sancti desiderare vindictam, quod ab eorum perfectione longe abest. Et tamen scriptum est, « Laetabitur justus, cum viderit vindictam impiorum; manus suas lavabit in sanguine pecct enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio
Abbreviated transcription (Latin):
mimici in fine puniuntur. Nam mala cen¬
poralia quȩ in hoc scło patiuntur: cominl¬
nia possunt haberi cum bonis. Est alua
andite genus. quo ȩcłȩ dilatationem et fecun¬
idemin hoc scło post tantas ꝑsecitiones. qui¬
uscam om̃no ꝑituram putabant peccator.
oherechulus. et numicus uidet et irascitur
antibu sius frendet et tabeseit. Quis enim
egare audeat: hanc etiam esse graiussimã
penan: Sed nescio utrum satis eleganter ae¬
a piatur quod ait ante ocłos nr̃os: si hoc penȩ
genus intelligamus quod in intimis cordis agi¬
ar: et torquet etiam illos qui nobis adulant᷑
anident: nec a nobis uideri potest quid in ho¬
ime interiore patiantur. Illud autem quod
sureis eredentibus iniquitas eorum interimit᷑.
sue in malignitate ꝑseuerantibus supplicium
mouissimum redditur: sine scrupulo questio.¬
nsintelligitur dictum. innotescat ante ocłos
ntos undicta in nationibus. Et hȩc quidem

Expanded text:
inimici in fine puniuntur. Nam mala corinimici in fine puniuntur. Nam mala corporalia quae in hoc saeculo patiuntur, communia possunt habere cum bonis. Est et aliud vindictae genus, quo Ecclesiae dilatationem et fecunditatem in hoc saeculo, post tantas persecutiones quibus eam omnino perituram putabant, peccator, et incredulus, et inimicus videt et irascitur, dentibus suis frendet et tabescet : quis enim negare audeat hanc etiam esse gravissimam poenam? Sed nescio utrum satis eleganter accipiatur quod ait, ante oculos nostros, si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem quod sive eis credentibus iniquitas eorum interimitur, sive in malignitate perseverantibus supplicium novissimum redditur, sine scrupulo quaestionis intelligitur dictum, Innotescat ante oculos nostros vindicta in nationibus. 14. Et haec quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
poccatis nr̃ĩs pꝑter nomen duum. non pt
nos. Nam quid aluid merentur peceltre
quam debita et digna supplicia: Sed anes
esto pecaitis nr̃is. ꝓpter nomen tium. di
ergo nos liberas. id est eruis a malis cunet
adiuuas nos ad faciendam uisticiamet
ꝓpicius es peccatis nr̃is. sine quibus in ha
uita non sumus: quia non uistificabitar
inconspectu tuo om̃is uiuens. feccatimai¬
tem: iuiquitas est. Et si iniquitates obst.
est ds̃ eorum: magis ꝓ ipsis gentibus estac¬
cipienclum. Male enim ꝑeunt. qui de dõ
uero desꝑauerunt: putantes eum uel non
esse. uel suos non adiuuare: nec eis ꝓpicium.
Illud uero quod sequitur. et in notescat inna¬
tionibus coram ocłis nr̃is⁊ uindica sangui¬
nem seruorum tuorum qui effusus est. uel
sic intelligitur cum creclunt in uerum diñ
qui ꝑsequebantur eius hereditatem. quia
ipsa uindicta est qua ꝑimitur seua miqutas
eorum in glachio uerbi dĩ. de quo dietum esl.
accingere gladio tuo: uel cum pseuerants

Expanded text:
peccatis nostris propter nomen tuum: non propter nos; nam quid aliud merentur peccata nostra, quam debita et digna supplicia? sed propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Sic ergo nos liberas, id est, eruis a malis, cum et adjuvas nos ad faciendam justitiam, et propitius es peccatis nostris, sine quibus in hac vita non sumus: Quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Peccatum autem iniquitas est ; et si iniquitates observest Deus eorum? magis pro ipsis Gentibus est accipiendum. Male enim pereunt qui de Deo vero desperaverint, putantes eum vel non esse, vel suos non adjuvare, nec eis esse propitium. Illud vero quod sequitur, Et innotescat in nationibus coram oculis nostris vindicta sanguinis servorum tuorum qui effusus est, vel sic intelligitur, cum credunt in verum Deum, qui persequebantur ejus haereditatem; quia et ipsa vindicta est, qua perimitur saeva iniquitas eorum gladio verbi Dei, de quo dictum est, Accingere gladium tuum ; vel cum perseverantes
Abbreviated transcription (Latin):
in suum malignum corpus. hoc est in suã
societatem terrendo transire coegerunt.
Meminit sane quamuis illis ꝓ merito pessi¬
mȩ uoluptatis ex ira clĩ digna reddenda
sint: non tamen eos aliquid aduersus he¬
reditatem eius ualere potuisse: nisi eam
uellet ipse ꝓ peccatis eius flagellando em̃¬
dare. Unde subiungit Ne memuineris
iniquitatum nr̃arum antiquarum. Non
ait preteritarum quȩ possent esse etiam
recentiores: sed antiquarum hoc est a pa¬
rentibus uenientium. Talibus quippe ini¬
quitatibus: dampnatio non correptio de¬
betur. Cito anticipent nos miscdĩȩ tuȩ.
Anticipent utiꝙ ad uidicium tuum: su¬
ꝑ exaltat enim misedia iuidicium. Iudi¬
cium autem sine misecłia: sed ei qui non
facit miscdiam. Quod autem adiungit
quia pauꝑes facti sumus nimis: ad hoc
uult intelligi anticipare nos miscdias dĩ⁊
ut nr̃a pauꝑtas id est infirmitas eo acliu¬
uetur miserante. ad eius precepta facien

Expanded text:
in suum malignum corpus, hoc est in suam in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coegerunt. 11. vers. 8. Meminit sane, quamvis illis pro merito pessimae voluntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentiores; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: talibus quippe iniquitatibus damnatio, non correptio debetur. Cito anticipent nos misericordiae tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: Superexaltat enim misericordia in judicio; judicium autem sine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem adjungit, Quia pauperes facti sumus nimis, ad hoc vult intelligi anticipare nos misericordias Dei, ut nostra paupertas, id est infirmitas, eo miserante adjuvetur ad ejus praecepta faciend
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Sed locum ia cob quomodo intueamͥ
intelligenclum est. Magis enim locus ia cob
illa ciuitas putari potest: in qua erat et tem¬
plum. quo uniuersam illam gentem sacrifi¬
candi et aclor andi causa et pascba celebran¬
di dñis preceꝑat conuenire. Nam si xp̃ianorũ
conuentus in hibitos atꝙ compressos a ꝑsecuto¬
ribus ꝓpħa uellet intelligi: loca desolata uide¬
retur dicere debuisse non locum. Secl possu.¬
mus acciꝑe ꝓ numero plurali numerum sin¬
gularem esse positum: sicut uestem ꝓ uestibꝰ.
militem ꝓ militibus: pecus ꝓ pecoribus. Mul¬
ta enim bruus mocdi moris est dici: nec solũ
uulgo loquentium ⁊uerum etiam disertis¬
simorum auetorum eloquentiȩ. Nec ab ip¬
sa diuina seriptura hoc genus locutionis est¬
alienum: posuit enim et ipsam ranam ꝓ
ranis: Locustam ꝓ locustis: et innumerabilia
talia. Quod uero clictum est comederunt
iac ob. hoc bene intelligitur. quod multos

Expanded text:
runt. Sed, locum Jacob, quomodo intueamur runt. Sed, locum Jacob, quomodo intueamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum conventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possumus accipere pro numero plurali numerum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem pro militibus, pecus pro pecoribus: muta enim hujusmodi moris est dici, nec solum vulgo loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos
Abbreviated transcription (Latin):
uescuant uoluntatem diũ sui. tamen inuocant
nomen eiusa et alienos a familia tanti patris¬
familias qui sic ignorant cdm̃. ut nec uiuo¬
cent clm̃ : Inuocant enim ꝓ eo uel simulatra
uel demonia uel quamlibet creaturam: non
creatorem qui est beneclictus in sela. Neꝙy
enim istos de quibus hoc ꝓpħat ita nescientes
significat sui dñi uoluntatem. ut tamen ip¬
sum dñm timeant: secd ita ipsum diũm nesci¬
entes. ut nec iniuocent eum et inimci nominis
existant. Multum ergo distat inter seruos uo¬
luinitatem dñi sui nescientes: et tamen in fami¬
lia eius atꝙ in domo uiuentes: et inimicos
non solum ipsum dnm scire nolentes ⁊ sed
uit ȩelłȩ. sicut esau ueteris synagoge: un-¬
de dictum est et maior seruiet minori.
Potest in hoc nomine intelligi ea de qua lo¬
quebamur hereditas dĩ: in quam inuaden-¬
dam atq uastandam post resurrectionem
et ascensionem diũi gentes ꝑsequendo uene¬

Expanded text:
nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nomen ejus, et alienos a familia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, ut nec invocent Deum? Invocant enim pro eo vel simulacra, vel daemonia, vel quamlibet creaturam; non Creatorem, qui est benedictus in saecula. Neque enim istos, de quibus hoc prophetat, ita nescientes significat Domini sui voluntatem, ut tamen ipsum Dominum timeant; sed ita ipsum Dominum nescientes, ut nec invocent eum, et inimici nominis ejus existant. Multum ergo distat inter servos voluntatem domini sui nescientes, et tamen in familia ejus atque in domo viventes, et inimicos non solum ipsum dominum scire nolentes, sed evit Ecclesiae, sicut Esau veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine intelligi ea, de qua loquebamur, haereditas Dei, in quam invadendam atque vastandam post resurrectionem et ascensionem Domini Gentes persequendo vene
Abbreviated transcription (Latin):
ns preclicantur sicut de uida traditore quȩ ma
uislifuerant ꝓsiuis meritis euentura: ita ꝓphata
int quasi optata sint. Quemactinodum enim
co femur tuum potentissime. specie tua et pul¬
oritucline tua. et intende. et ꝓsꝑe. ꝓcede et
rgna. ta non optat sed ꝓpħat: qui licit effun-
deram tuam in gentes quȩ te non nouerunt.
ludinore suo repetit dicens: et in regna quȩ
aninuocauerunt nomen tuum. Nam gentes
paregna repetitȩ sunt: et quol eum non no¬
nerunt. ꝑhoc repetitum est quod non inuoca-¬
uerunt nomen eius. Quomodo ergo intelligen
eit uoluntatem dñi sui et facit digna. plagis
uapulabit paucis: seruus autem qui scit uo-¬
luntatem cdñ sui et non facit digna plagis ua¬
pulabit multis: si maior ira est dĩ ingentes quȩ
ainͣ cognouerunt: In eo quippe quoel ait ef¬
funde iram tuam: satis hoc uerbo indicat quã
multam iram uoluerit intelligi. Unde postea
deit: redde uicmis nr̃is septies tantum. An
qua multum uiter est. inter seruos qui licet

Expanded text:
 praedicuntur; sicut de Juda traditore, quae mala illi fuerant pro suis meritis eventura, ita prophetata sunt, quasi optata sint. Quemadmodum enim Prca femur, potentissime; specie tua, et pulchritudine tua, et intende, et prospere procede, et regna : ita non optat, sed prophetat qui dicit, Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt. Quod more suo repetit, dicens, Et in regna quae non invocaverunt nomen tuum: nam gentes per regna repetitae sunt; et quod eum non noverunt, per hoc repetitum est, quod non invocaverunt nomen ejus. Quomodo cit voluntatem domini sui et facit digna plagis, vapulabit pauca; servus autem qui scit voluntatem domini sui et non facit digna, plagis vapulabit multis , si major ira Dei est in gentes quae Dominum non cognoverunt? In eo quippe quod ait, Effunde iram tuam, satis hoc verbo indicavit quam multam iram voluerit intelligi: unde postea dicit, Redde vicinis nostris septies tantum. An quia multum interest inter servos, qui licet
Abbreviated transcription (Latin):
ne dĩ usq infinem irascatur. id est ne ula
tanta pressura et tribulatio atq uastatio
usꝙ in finem ꝑseueret: sed temꝑet correc¬
donem ulami seclta illudl quos in aloreo.
dieitur. Cibabis nos pane laginalonati¬

Expanded text:
ne Deus usque in finem irascatur, id est, ne illa ne Deus usque in finem irascatur, id est, ne illa tanta pressura, et tribulatio, atque vastatio usque in finem perseveret; sed temperet correptionem suam, secundum illud quod in alio psalmo dicitur: Cibabis nos pane lacryma
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus existerent: aut certe quia insepulta
cadauera in multis locis diu iacere potu¬
erunt: donec a religiosis quodam modo fu¬
brium uicinis nr̃is. Idõ preciosa non in con¬
spectu hominum. a quibꝰ erat hoc opprobri¬
um: sed in conspectu diũi mors scõrum euis.
ubsannatio et irrisio: uel ut quidam interp̃.¬
tati sunt. illusio: his qui in circuitu nr̃o sunt.
Repetitio est sententiȩ suꝑioris. Nam quod
supra diccum est opprobrium. hoc repetitum
est subsannatio et irrisio: et quod supra di¬
ctum est uicinis nr̃is. hoc repetitum est eis
qui in cireuitu nr̃o sunt. Proinde scđm iberu¬
salem terrenam: uicini et in circuitu gentis
eus. utiꝙ aliȩ gentes intelliguntur. Sedłm
autem iherłm liberam matrem nr̃am: ucini
sunt et in cireuitu eius inter quos inimicos
suos babitat ȩccłarm cireuitu orbis terrarũ.
unde intelligatur suꝑioris afflictionis com¬
memoratio: non est quasi indicatio sed deplo.

Expanded text:
prorsus existerent; aut certe quia insepulta prorsus existerent; aut certe quia insepulta cadavera in multis locis diu jacere potuerunt, donec a religiosis quodammodo fubrium vicinis nostris. Ideo pretiosa, non in conspectu hominum, a quibus hoc erat opprobrium, sed in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Subsannatio et irrisio: vel, ut quidam interpretati sunt, illusio, eis qui in circuitu nostro sunt. Repetitio est sententiae superioris: nam quod supra dictum est, opprobrium, hoc repetitum est, subsannatio et irrisio; et quod supra dictum est, vicinis nostris, hoc repetitum est, eis qui in circuitu nostro sunt. Proinde secundum Jerusalem terrenam vicini, et in circuitu gentis ejus, utique aliae gentes intelliguntur: secundum autem Jerusalem liberam matrem nostram, vicini sunt et in circuitu ejus, inter quos inimicos suos habitat Ecclesia in circuitu orbis terrarum. unde intelligatur superioris afflictionis commemoratio non esse quasi indicatio, sed deplora
Abbreviated transcription (Latin):
urbem accipimus: eorum sanguinem intelli¬
gumus effusum in circuitu eius: quos hostes
extra muros reppire potuerunt. Si autem
iherłm illam intelligunus de qua dictum est.
multi filii desertȩ magis quameius quȩ habet
uirum: circuitus eius est ꝑ uniuersam terram.
In ea quippe lectione ꝓpħica ubi scriptum est
multi filii desertȩ magis quam eius quȩ habet
uirum: paulopost ei licitur. et qui eruit te
as̃ isrł uniuersȩ tertȩ uocabitur. Circuitus
ergo huius iberłm in hoc psalmo intelligen¬
dus est: quousꝙ tunc fuerat eadem ȩccła
dilatata fructificans et crescens in uniuer-¬
so mundo: quando in om̃i parte eius ꝑsecu¬
tio seiuebat: et martyrum stragem quorum
sanguis sicut aqua effundebatur.⁊ cum ma¬
gnis lucris thesaurorum cȩlestium faciebat.
Quod uero adinctum est et non erat qui
sepeliret: aut non increclibile debet uideri
tam magnum in aliquibus locis fuisse ter¬
rorem. ut sepultores sẽorum corporum nulli

Expanded text:
urbem hic accipimus, eorum sanguinem intelliurbem hic accipimus, eorum sanguinem intelligimus effusum in circuitu ejus, quos hostes extra muros reperire potuerunt. Si autem Jerusalem illam intelligimus, de qua dictum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, circuitus ejus est per universam terram: in ea quippe lectione prophetica, ubi scriptum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, paulo post ei dicitur, Et qui eruit te, Deus Israel universae terrae vocabitur . Circuitus ergo hujus Jerusalem in hoc psalmo intelligendus est quousque tunc fuerat eadem Ecclesia dilatata, fructificans et crescens in universo mundo, quando in omni parte ejus persecutio saeviebat, et martyrum stragem, quorum sanguis sicut aqua effundebatur, cum magnis lucris thesaurorum coelestium faciebat. Quod vero adjunctum est, Et non erat qui sepeliret: aut non incredibile debet videri tam magnum in aliquibus locis fuisse terrorem, ut sepultores sanctorum corporum nulli
Abbreviated transcription (Latin):
mensam sp̃s martyrum quasi de orto dĩco mui¬
inquit morticina seruorum tuorum escas uo-¬
latilibus cȩli: carnes scõrum tuorum bestiis
terrȩ. Quod dictum est morticina. hoc repe¬
titum est carnes: et quod dictum est seruoꝵ
tuorum. hoc repetitum est scõrum tuorum.
Illud tantum modo uariatum est: uolatilibꝰ
cęli et bestiisterrȩ. Melius sane interpretati
sunt qui morticina posuerunt: quam sicut
quidam mortalia. Morticina enim non clicun¬
tur nisi mortuorum: mortali a uero etiam ui¬
uorum corporum nomen est. Cum ergo sicut
dixi ad agricolam suum sp̃s martyrum ue¬¬
uit poma transissent: morticina eorum et car¬
nes eorum posuerunt uolatilibus cęli et bes-¬
tiis terrȩ: quasi quicquam eorum resurrecti¬
oni deꝑiret. Ex occultis naturȩ sinibus totũ
reclintegratur ab illo: cui et capilli nr̃i nume-
sicut aquam: id est abundanter et uiriliter
in circuitu iherłm. Si iherłm terrenam hic¬

Expanded text:
mensam spiritus martyrum, tanquam de horto dominico mulmensam spiritus martyrum, tanquam de horto dominico mul 2. Posuerunt, inquit, morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae. Quod dictum est, morticina, hoc repetitum est, carnes; et quod dictum est, servorum tuorum, hoc repetitum est, sanctorum tuorum: illud tantummodo variatum est, volatilibus coeli, et bestiis terrae. Melius sane interpretati sunt qui morticina posuerunt, quam sicut quidam mortalia. Morticina enim non dicuntur nisi mortuorum; mortalia vero etiam vivorum corporum nomen est. Cum ergo, sicut dixi, ad agricolam suum spiritus martyrum velut poma transissent, morticina eorum et carnes eorum posuerunt volatilibus coeli, et bestiis terrae: quasi quidquam eorum resurrectioni deperiret, ex occultis naturae sinibus totum redintegraturo illo, cui et capilli nostri numeanguinem eorum sicut aquam, id est, abundanter et viliter: in circuitu Jerusalem. Si Jerusalem terrenam
Abbreviated transcription (Latin):
smplum dĩ sem̃ est: quod estis uos. Hoc itaꝙ
implum ꝑsecutores in his uti polluerunt.:
quos ael negandum xp̃m terrendo uel excu¬
uindo coegerunt: atꝙ ut icdolis supplicarent
uhementer instando fecerunt: quorum mul¬
os penitentia reparauit: atꝙ ab illa inquina¬
one mundauit. Penitentis enun uox est et
adelicto meo munclame: et cor muncdum
iberĩm in pomorum custodiam: et ipsa eccła
hoc nomine recte intelligitur iherłm libera
mater nr̃ae de qua scriptum est. Letare steri¬
ls quȩ non paris : erumpe et clama que non
parturis: quoniam multi filii desertȩ. magis
auam eius quȩ habet uirum. In custodiam po¬
morum quod dictum est desertionem intel¬
ligencdam existimo. quam fecit. uastitas ꝑse¬
eutionis: iel est uelut custocdiam pomorum:
qua deseruntur pomorum custodiȩ cum po.¬
ma transierint. Et certe quando gentibus
ss quentibus ȩccła deserta uisa est: in cȩlestẽ

Expanded text:
Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc itaque Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc itaque templum persecutores in his utique polluerunt, quos ad negandum Christum, terrendo vel cruciando coegerunt, atque ut idolis supplicarent, vehementer instando fecerunt: quorum multos poenitentia reparavit, atque ab illa inquinatione mundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a delicto meo munda me; » et, « Cor mundum Jerusalem in pomorum custodiam: » et ipsa Ecclesia hoc nomine recte intelligitur, « Jerusalem libera, mater nostra, de qua scriptum est, Laetare sterilis quae non paris, erumpe et exclama, quae non parturis; quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum » . « In custodiam pomorum, » quod dictum est, desertionem intelligendam existimo quam fecit vastitas persecutionis: id est, velut custodiam pomorum; quia deseruntur pomorum custodiae, cum poma transierint. Et certe quando Gentilibus persequentibus Ecclesia deserta visa est, in coelestem
Abbreviated transcription (Latin):
pastor. Quod utrumꝙ breuiter dictum est
in eo quod de ꝓpħĩa idem apłs comnemorat.
lecamini gentes cum plebe enus. Iste ergo imnꝰ
grex sub pastore uno: hereclitas dĩ est. non solũ
patris secletiam filii. Nam fili uoxest fimes
ceciderunt michi in preclaris: et enum beredias
Hanc hereditatem nonmoriens pater filo
reliquit: secdipse filius eam sua mote miebie¬
ii aduisiuuit: cum resuo reccione possedit.
s eigo dde hac intelligendum est quod in
ulni biuus ꝓpħia canitur. ds uenerunt
sates in berecditatem tuam. ut uenisse gen
duccipiamus in ȩccłam non credendo sed
plquendor id est eam inuasisse uoluntate de¬
indi. atꝙ om̃ino ꝑdendi. sicut tot ꝑsecutio¬
nun exempla monstrauerunt: oportet ut
qodsequitur polluerunt templum scm̃
aum. non in lignis et lapiclibus. sed inipsis ia¬
ciligatur hominnibus: de quibus tanquam
lipdibus uiuis construi dicit apłs petrus do-¬
nim cdi. Unde et apłs paulus aptissime dicit.

Expanded text:
ictum est in eo quod de propheta idem apostolus commemorat: Laetamini, Gentes, cum plebe ejus . Iste ergo unus grex sub pastore uno, haereditas Dei est, non solum Patris, sed etiam Filii. Nam Filii vox est, Funes ceciderunt mihi in praeclaris, etenim haereditas Hanc haereditatem non moriens Pater Filio reliquit; sed ipse Filius eam sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurrectione possedit. 4. Si ergo de hac intelligendum est quod in psalmi hujus prophetia canitur, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, ut venisse Gentes accipiamus in Ecclesiam, non credendo, sed persequendo, id est, eam invasisse voluntate delendi atque omnino perdendi, sicut tot persecutionum exempla monstrarunt; oportet ut quod sequitur, Polluerunt templum sanctum tuum, non in lignis et lapidibus, sed in ipsis intelligatur hominibus, de quibus, tanquam lapidibus vivis, construi dicit apostolus Petrus domum Dei . Unde et apostolus Paulus apertissime dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
bem suam: Absit. Nam et ego isrłita sum ex
genere isrł: de tribu beniamn. Hic ostendit
quam plebem dixerit: utiꝙ ppłi prioris. Quam
si totam cls rȩꝓbasset atꝙ clamꝑnasset: non
ham cde tribu beniamin. Adhibet autem ual¬
de necessarium testimonium dicens. An nes-
citis in helya quid dicit serptura: quemad¬
mocdum interpellat aduersus isrł dm̃: Dñe:¬

Expanded text:
bem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex bem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin. Hic ostendit quam plebem dixerit, utique populi prioris, quam si totam Deus reprobasset atque damnasset, non ham, de tribu Benjamin. Adhibet autem valde nececitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? D
Abbreviated transcription (Latin):
apłorum doctor gentium. Dicat ergo. Nunqͥdi
repulit dĩ plebem suam: Absit. Nam et ego
irłita sum ex semine isrł de tribu beniamin.
Non repulit dĩ plebem suain: quam presciuit.
Pec pleps quȩ ex illa gente xp̃i corpori acces¬
sit: hereclitas dĩ est.Nam quod ait apłs non
repulit ds̃ plebem quam presciuit: illi psal¬
mo utiꝙ respondit ubi scriptum est. quonam
don repellet añs plebem suam. U̾bi autem
sequitur et hereclitatem suam non derelinquet:
ibi euicdenter apparet talem plebemesse he¬¬
reditatem lĩ. Ut enim hoc diceret et apłs su¬
pra cominemorauerat ꝓpħicum testimonium.
de ꝓnuntiata futura incredulitate ppłi isrł:
tota die expandi manus meas ad ppłm non
creclentem et contracdicentem. Hinc ergo ne
quisꝙ male intelligens unnuersum illum po¬
płm crimine increclulitatis et contradictio¬
nis arbitretur esse dampnandum: continuo
subiecit. Dico ergo. Nunquid repulit ds̃ ple¬

Expanded text:
Apostolorum , doctor Gentium: « Dico ergo, Numquid Apostolorum , doctor Gentium: « Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Israel, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accessit, haereditas Dei est. Nam quod ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum est, Quoniam non repellet Dominus plebem suam: ibi autem sequitur, Et haereditatem suam non derelinquet ; ubi evidenter apparet, talem plebem esse haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testimonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Hic ergo ne quisquam male intelligens, universum illum populum crimine incredulitatis et contradictionis arbitretur esse damnatum, continuo subjecit: Dico ergo, Numquid repulit Deus ple
Abbreviated transcription (Latin):
ant hie apti: hunꝰ nathanahel. in quo lolus
sosernt. Hine aliis ioseph: qui expectabat
amipse regnum cdei. Hinc tanta illa mustitu¬
a quȩ precedebat quȩ et sequebatur iumen¬
aim eius dicens. benelictus qui uenit in nomi¬
Re dñ. in qua erat et congregatio puerorun
n qubus dxit impletum. ex ore infantium
e lactentium ꝑfecisti lauclem. Hinc etiam illi
post euis resurrectionem quorum die uno tria¬
nua et alio quinꝙ milia baptirati sunt: in
animam unam et cor unum caritatis igne
confiati: quorum nemo licebat aliquid ꝓpͥ¬
ui: seclerant illis om̃ia communia. Hinc
scĩdiaconi: quorum stephanus ante aplos
nns. notus autem seuitia famosissima÷ sed
notior xp̃i miscdissima grã. Hinc et ipse sccłmn
p̃nissam de se ꝓpħiam lupus rapax mane ra¬
piens. et ad uesperum diuidens escas: il est
prius rapiens ꝑsecutor ad mortem: postea pas¬
cens preclicator acl uitam. Hinc erat ex illo
ppło hereclitas clĩ: unde ait et ipse minimus

Expanded text:
ati Apostoli: hinc Nathanael in quo dolus non erat : hinc alius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia : hinc sancti diaconi, quorum Stephanus ante Apostootus , notus autem saevitia famosissima, sed notior Christi misericordissima gratia: hinc et ipse secundum praemissam de se prophetiam, Lupus rapax, mane rapiens, et ad vesperum dividens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde et ait ipse minimus
Abbreviated transcription (Latin):
aut certe si post resurretionem et ascensio¬
nem dñi accipienda est hic commemor ata
hereditas deirea sunt intelligenla quȩ a cul¬
toribus idolorum. et inimicis nominis xp̃ia¬
ni. eccła eius in tanta martyrum numero¬
sitate ppessa est. Quamquam enun asaph sy¬
nagoga interpretatur. quȩ est congregatio:
id ꝙ nomen usitatum insederit genti uide¬
orum: tamen ȩccłam istam posse dici congre.¬
gationem. et illum ueterem ppłm dictum
esse eccłam. iam in alio psalmo satis aꝑte
monstrauimus. Hȩc igitur ȩccła. hȩc heredi¬
tas dĩ. ex circumcisione et preputio congre.¬
gata est: id est ex ppło isrł et ex ceteris genti¬
bus. ꝑ lapidem quem reꝓbauerunt ȩdifican¬
tes. et factus est in caput angulis in quo an¬
gulo tanquam duo parietes de diuerso ue¬
nientes copularentur. Ipse est enim pax nr̃a
qui fecit utraq unum. ut duos conderet
in se in unum nouum hominem faciens pa¬
cem: et commutaret utrosꝙ in uno corpore

Expanded text:
aut certe si post resurrectionem et ascensionem Domini accipienda est hic commemorata haereditas Dei; ea sunt intelligenda quae a cultoribus idolorum et inimicis nominis Christi, Ecclesia ejus in tanta martyrum numerositate perpessa est. Quanquam enim Asaph Synagoga interpretetur, quae est congregatio, idque nomen usitatius insederit genti Judaeorum; tamen et Ecclesiam istam posse dici congregationem, et illum veterem populum dictum esse Ecclesiam, jam in alio psalmo satis aperteque monstravimus. Haec igitur Ecclesia, haec haereditas Dei ex circumcisione et praeputio congregata est, id est ex populo Israel et ex caeteris Gentibus, per lapidem quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli ; in quo angulo tanquam duo parietes de diverso venientes copularentur. Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum, ut duos condein se in unum nouum hominem faciens pacem et commutaret utrosque in uno corpore
Abbreviated transcription (Latin):
scõium tuorum bestiis terre. Effucderur en¬
gunem ipsorum tanquam aquam in cira¬
itu iherłm: et non erat qui sepeliret. Sin
ista ꝓphetia quisquam nr̃m uastationem
iherłm intelligendam putauerit quȩ fic¬
ta est a tito imꝑatore romano. cumiam duis
occurrit quomodo iam dici potuerit ille
ppłs hereclitas dĩ non tenens xp̃m: quo
reꝓbato et occiso factus est reꝓbus quin
eum nec post eius resurrectionem credre
modo ꝓmissi redditio salubris atꝙ fructu¬
osa. de quibus et ipse dñs dicit. non sum
missus nisi ad oues quȩ pierant domusisł.
ipsi ex illis sunt filii ꝓmissionis: ipsi depu¬
tantur in semine: ipsi ꝑtinent ad heredi¬
tatem dĩ. Hinc sunt iosepħ homo iustus
ioħs baptista. amicus sponsi: et parentel
eius zacharias et elisabeth. Hinc hymos
raꝑx et anna uiclua: qui xpm non ioquen¬
eon ed sensu corporis audierunt. sel non¬

Expanded text:
Effuderunt sanguinem eorum sicut aquam in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. » Si in ista prophetia quisquam nostrum eam vastationem Jerusalem intelligendam putaverit, quae facta est a Tito imperatore Romano, cum jam Domioccurrit quomodo dici potuerit jam ille populus haereditas Dei, non tenens Christum, quo reprobato et occiso factus est reprobus, qui in eum nec post ejus resurrectionem credere modo promissi redditio salubris atque fructuosa, de quibus et ipse Dominus dicit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. Hinc sunt Joseph, homo justus, s Baptista, amicus sponsi, et parentes ejus Zacharias et Elizabeth : hinc Simeon senex et Anna vidua, qui Christum non loquentem sensu corporis audierunt; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ant scienti nuntiant: quando illi offerunt
orationes nr̃as. et in effabili modo de actibus
suis ȩternã ueritatẽ tanquam legem incõmu.¬
tabilem consulunt. E t iste ergo homo dei.
dicit dõ quod discat a dõ. tanquam discipłs
magistro non ignoranti sed iudicanti: ac sic
aut approbanti quod docuit: aut quod
non docuit reprehendenti: maxime quia
specie predicantis ꝓpħa eos in se transigu.¬
rauis qui tuie futuri essent quandonta uoi¬
ebant. Solent autem in oratione allaun
misereatur et pareat. Hoc modo et hiecue
tura quo predicuntur. tanquamad es do¬
tur quibus acciderunt. et ipsa deplorare
des in hereditatem tuam÷ polluetunt en¬

Expanded text:
ant, scienti nuntiant, quando illi offerunt ant, scienti nuntiant, quando illi offerunt orationes nostras, et ineffabili modo de actibus suis aeternam veritatem, tanquam legem incommutabilem consulunt. Et iste ergo homo Dei dicit Deo quod discat a Deo, tanquam discipulus magistro non ignoranti, sed judicanti; ac sic, aut probanti quod docuit, aut quod non docuit reprehendenti: maxime quia specie precantis Propheta eos in se transfigurat, qui tunc futuri essent quando ista ventura. Solent autem in oratione dici Demistur a quo praedicit cur tanquam ab eis dicantur, quibus acciderunt, et ipsa deploratio it, In haereditatem tuam, sciendum e
Abbreviated transcription (Latin):
N titulo psalmi huius tam breui et simplici:
immorancdum esse non puto. Propħiam uero
quam hic premissam legius: euidenter sci¬
mus impletam. Cum enim ista canerentur
temporibus regis clauid: nichil tale contigerat¬
adhuc ex aduersitate gentium ciuitati ihe¬
rusalem. nec templo dĩ: quod nec ȩdificatũ
alhuc erat. Post mortem quippe dauid. fili¬
um eius salomonem dõ templum fecisse quis
dubitat: Dicitur ergo tanquam preteritum:
quod in sp̃u uidebatur esse futurum. um¬
eus uenerunt gendes in heredi¬
tatem tuam. Qua loquendi con¬
suetudine etiam illud est ꝓpħa¬
tum. de dñi passione. dederunt
in escam meam fel. et insiti mea
potauerunt me aceto: et alia quȩ in eodem
psalmo uentura uelut facta narrantur.
Nec illud mirandum est: quod dõ ista dicun¬
tur. Non enim nescienti indicantur: quo re¬
uelante presciuntur: sed anima cum dõ
loquitur pietatis affectu quem nouit ds̃.
Nam et angłi quȩ hominibus nuntiant. nes¬
cientibus nuntiant: quȩ autem dõ nunti¬

Expanded text:
n titulo psalmi hujus tam brevi et simplici immorandum esse non puto. Prophetiam vero quam hic praemissam legimus, evidenter scimus impletam. Cum enim ista canerentur temporibus regis David, nihil tale adhuc contigerat ex adversitate Gentium civitati Jerusalem, nec templo Dei, quod nec aedificatum adhuc erat. Post mortem quippe David, filium ejus Salomonem Deo templum fecisse quis nesciat? Dicitur ergo tanquam praeteritum, quod in spiritu videbatur esse futurum: Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam. Qua loquendi consuetudine etiam illud est prophetatum de Domini passione, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; et alia quae in eodem psalmo ventura velut facta narrantur. Nec illud mirandum est, quod Deo ista dicuntur. Non enim nescienti indicantur, quo revelante praesciuntur; sed anima cum Deo loquitur pietatis affectu quem novit Deus. Nam et Angeli quae hominibus nuntiant, nescientibus nuntiant; quae autem Deo nunti
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationes quamuis hinc floreseat mar¬
tyrum gła: merito patientiȩ et pie sustenta¬
to inflagel lo dñi moderamine disciplins
Hoc machabei inter seuissima tormenta lus
tres uiri inter in noxias flamnas: hoe ꝓple
paternam correptionem fortisimne et pi¬
me ꝑferrent: non tamen tacent hȩc accidere
prtis peccatorum. Horum enu uox est a&
ꝯpslinis. Emenclans emenlauit me dñs. et
srti non traclidit me. flagellat enim omĩem
sum quem recipit. Et quis est filiis cui non det

Expanded text:
tribulationes; quamvis hinc florescat martribulationes; quamvis hinc florescat martyrum gloria merito patientiae, et pie sustentato in flagello Domini moderamine disciplinae. Hoc Machabaei inter saeva tormenta , hoc tres viri inter innoxias flammas , hoc Propis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti non tradidit me . Flagellat enim omnem filium quem recipit: et quis est filius cui non det
Abbreviated transcription (Latin):
acsi diceretur noli dnẽ uasci in finei s
in eo quod sequitur ex arlescet uelit iot
relus tuus: utrumꝙ sub aucdiendumet
exardescet uelut ignis delus ciuisin fucr
Nam ita bic duo ista subauciendasut
Nam cum babeat prior sententia posiert
morticina seruorum tuorum eseas uolat us
cȩli: hoc uerbum posterior non habet ui
dictum est carnes scõrum tuorum bestista¬
rȩ sed subauditur utiꝙ quod habet supus
posuerunt. Ira porro et relus cliꝰ non sunt ii¬
bationes dĩ: sicut non nulli scriptunis qus
non intelligunt arguant: sed nomine ut m
telligitur uincdicta iniquitatis: nomne a
exaecio castitatis: ne anima legem dñi siu
contempnat: et a dõ suo formcando disper
Hõc ergo ipso affectu in hominum afflictone
sunt turbulenta: in clĩ autem dispostione
tranquilla sunt: cui cdictum est. tu autem
dñe uirtutum cum tranquillitate iudiens
Satis autem his ostencditur uerbis ꝓpter
peccata hominibus licet si delibus has feri

Expanded text:
ac si diceretur, Noli, Domine, irasci in finem. Et in eo quod sequitur, Exardescet velut ignis zelus tuus, utrumque subaudiendum esexardescet velut ignis zelus tuus in finem? Nam ita hic duo ista subaudienda sunnam cum habeat prior sententia, Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, hoc verbum posterior non habet, ubi dictum est, Carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; sed subauditur utique quod habet superior, posuerunt. Ira porro et zelus Dei, non sunt perturbationes Dei, sicut nonnulli Scripturas quas non intelligunt arguunt: sed nomine irae intelligitur vindicta iniquitatis; nomine zeli exactio castitatis, ne anima legem Domini sui contemnat, et a Deo suo fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu in hominum afflictione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tranquilla sunt, cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Satis autem his ostenditur verbis, propter peccata hominibus, licet fidelibus, has fieri
Abbreviated transcription (Latin):
meam. Sed quid dicit illi responsum cliuinũ:
Reliqui michi septem milia uirorum: qui non
incuruauerunt genua ante bahal. Sic ergo
et in hoc tempore: reliquiȩ ꝑ electionem gr̃ȩ
saluȩ factȩ sunt. Istȩ reliquiȩ sunt ex illa gen¬¬
te hereditatis dĩ: non illi de quibus paulo post
dicit. ceteri uero excecati sunt. Sic enim ait.
Quid ergo: Quocd querebat isrł hoc non est
consecutus: Electio autem consecuta est: ce¬
teri uero excecati sunt. Ista igitur electior iste
reliquiȩ: ista plebs dĩ quam non repulit dĩ: he-¬
reditas eius clicitur. In illo autem isrł. qui hoc
non est consecutus. in illis ceteris excecatis. non
erat iam herecditas dĩ : de qua dici posset
post xp̃i in cęlis glorificationem dempore titi
imꝑatoris. css̃ uenerunt gentes in hereditatem
tuam⁊ et cetera quȩ illius ppłi et templi et ei¬
uitatis uastatione uidentur in hoc psalio esse
predicta. Proinide aut ea debenius intellige¬
re quȩ facta sunt ab aliis bostibus ante quã

Expanded text:
it illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum qui non curvaverunt genua ante Baal. Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. » Istae reliquiae sunt ex illa gente haereditatis Dei; non illi de quibus paulo post dicit: « Caeteri vero excaecati sunt. » Sic enim ait: « Quid ergo? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt » . Ista igitur electio, istae reliquiae, ista plebs Dei quam non repulit Deus, haereditas ejus dicitur. In illo autem Israel qui hoc non est consecutus, in illis caeteris excaecatis, non erat jam haereditas Dei de qua dici posset, post Christi in coelis glorificationem, tempore Titi imperatoris, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, et caetera quae de illius populi et templi et civitatis vastatione videntur in hoc psalmo esse praedicta. 3. Proinde aut ea debemus intelligere quae facta sunt ab aliis hostibus, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
oues quȩ non sunt ex hoc ouilis opatt a
ipsas acdducere. ut sit unus grex e iunus psi
gentes significans quas erat addicuriua
quidem ꝑ suam presentiam corporalensu
quod erant disseminaturi speciosi pedes n¬
nuntiantium pacem. annuntiantium beui

Expanded text:
oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor : Gentes significans, quas erat adducturus, non quidem per suam praesentiam corporalem, ut  per Evangelium suum, quod erant disseminaturi « speciosi pedes annuntiantium pacem, annuntiantium bona
Abbreviated transcription (Latin):
praua et amaricans. generatio quȩ cor non direxit
suum: et non est creditus cũ dõ sp̃i eius. Hec est igit᷑
psalmi huiꝰ intentio: hȩc utilitas: hic uberrunꝰ fructꝰ.
Sed cũ hȩc om̃ia uideant᷑ ꝓspicua. et apta dici atꝙ
narrari: primitus mouet atꝙ intentos facit titulus
eius. Neꝙ enuim frustra inscribit̾ intellectꝰ a saph: nisi
fortasse quia non quod suꝑficiessonat. sed interius
aliqͥd intelligentẽ queit̃ ista lectorẽ. Deinde narraturꝰ
et cõmemoraturꝰ hȩc omia quȩ uident᷑ auclitore potiꝰ¬
quã expositore incligere: apiã inquit in parabolis
os meũ. eloquar ꝓpositiones ab initio. Quis non hie
de sõno excitet᷑: Quis audeat uelut manifestas para.
alicuiꝰ rei similitudinẽ pre se gerit. Quod licet sit uo.¬
cabulũ grecũ iã tam̃ ꝓ latino usur pat. Et notũ est
quod in parabolis quȩ dicunt᷑ rerũ similitudines:
rebꝰ de quibꝰ agit̾ cõparant᷑. Proposiones autẽ quȩ gre¬

Expanded text:
cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Haec est igitur psalmi hujus intentio, haec utilitas, hic uberrimus fructus. Sed cum omnia videantur perspicua et aperta dici atque narrari, primitus movet atque intentos facit titulus ejus. Neque enim frustra inscribitur, Intellectus Asaph; nisi quia fortasse non quod superficies sonat, sed interius aliquid intelligentem quaerunt ista lectorem. Deinde narraturus et commemoraturus haec omnia, quae videntur auditore quam expositore potius indigere, Aperiam, inquit, in parabolis os meum, eloquar propositiones ab initio. Quis non hic de somno excitetur? Quis audeat velut manifestas legendalicujus rei similitudinem prae se gerit; quod licet sit vocabulum graecum, jam tamen pro latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines rebus de quibus agitur comparantur. Propositiones autem quae grae
Abbreviated transcription (Latin):
tum in illis fuit ꝑdiderunt xp̃m: sed si non no¬
bis et mortuus est ille ꝓ nobis: et sanguine suo
reclemit nos. Et modo non est corruptus titu¬
lus: quia ille rex est. non solum gentium. sed etiã
ipsorum udeorum. Quid enim: Quia contradi¬
xerunt: ileo regis sui dñationem euertere po¬
tuerunt: Rex est. et supra illos. Nam ille rex uir¬
gam ferream gerit: qua regit et frangit. Ego in¬
quit constitutus sum rex ab eo suꝑ syon montẽ
scm̃ euis: precdicans preceptum eius. Dñs dixit
ad me filius meus es tu: ego hodie genui te. sos

Expanded text:
tum in illis fuit, perdiderunt Christum, sed sibi, non notum in illis fuit, perdiderunt Christum, sed sibi, non nobis; et mortuus est ille pro nobis, et sanguine suo redemit nos. Et modo non est corruptus titulus: quia ille rex est, non solum Gentium, sed etiam ipsorum Judaeorum. Quid enim? Quia contradixerunt, ideo regis sui dominationem evertere potuerunt? Rex est et supra illos. Nam ille rex virgam ferream gerit, qua et regit et frangit. Ego, inquit, constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini. Dominus dixit ad
Abbreviated transcription (Latin):
fureuam posti sub ruina sumus: restat ut suꝑ
betian edificemus: et quod audimꝰ faciamus.
natulis ponere. et stontem psalmi sub¬
lintate sacramenti clec orarerut sciam
qui intraturi sumus cum tamquam suꝑ postem
quid intus agatur legerimus. uel cuius clomus
sit. uel quinam sit illiis predii posses sor: ita et in
hoc psalmo scriptus est titulus de titulo. habet
enim. In finem ne corrumpas ipsi clauicl intituli
inscriptionem. hoc est quod dixi. titulus de titu¬
lo. Quȩ nam enim sit tituli huius inscriptio qũa
corrumpi uetat: euglium nobis indicat. Nam
cum dñs crucifigeretur. titulus inscriptus est
a pilato: et positus rex iucleorũ. tribus linguis
hebrea. greca. et latina. Quȩ linguę toto orbe
maxime excellunt. Igitur si rex udeorum cru¬
cifixus est. et iudei regem suum crucifixerunt:
crucifigendo eum. etiam regem gentium fece¬
runt. magis quam occiderunt. Ẽ quidem quan¬

Expanded text:
arenam posito sub ruina sumus; restat ut super arenam posito sub ruina sumus; restat ut super petram aedificemus, et quod audivimus faciamuin titulis ponere, et frontem Psalmi sublimitate sacramenti decorare, ut sciamus qui intraturi sumus, cum tanquam super postem quid intus agatur legerimus, vel cujus domus sit, vel quisnam sit illius praedii possessor: ita et in hoc psalmo scriptus est titulus de titulo. Habet enim, In finem, ne corrumpas ipsi David in tituli inscriptionem. Hoc est quod dixi, titulus de titulo. Quaenam enim sit tituli hujus inscriptio quam corrumpi vetat, Evangelium nobis indicat. Nam cum Dominus crucifigeretur, titulus inscriptus est a Pilato et positus, Rex Judaeorum, tribus linguis hebraea, graeca, et latina : quae linguae toto orbe maxime excellunt. Igitur si rex Judaeorum crucifixus est, et Judaei regem suum crucifixerunt; crucifigendo eum etiam regem Gentium fecerunt, magis quam occiderunt. Et quidem quan