comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ dedit. non iam existenti & ñdũ ha¬
benti: s quisqͥs unigenito u̾bo dedit.gig¬
nendodedit. Sic gͦ ei genuit: ut etĩa
de illo donĩ commune ꝓcedet: le sp̃s sc̃s
sp̃s eẽt amboꝵ. Nonẽ. gͥ accipienda tͣn¬
seunt. s diligent̃ intuenda in seꝑabił
gͦ ꝓpͥe aliqͥd hoꝵ triũ caritas ncupanda
licet in illa simplici sũmaq nat᷑a. ñ
sic aliud substantia ⁊ aluto caritas .s
substantia ipsa sit caritas. & caritas
ipsa sit substantia. siue in patre.si.¬
ue in filio siue in spũ scõ & tam̃ ꝓprie¬
scaru scͥpturarũ significant᷑ eloquiaꝰ. llã
ex ꝓpħa usaia testimoniũ ponens apłs.
ubi ait in aliis lingnis & in aliis labi¬
is loquar popło huic: p̃misit tam̃ in
lege scͥptumẽ. & ipse adns in lege inqͥt
eoꝵ scͥptum ẽ. qr oderunt me gratis:
cum hoc legat in psalmo. Aliqͥndo
aut̃ ꝓpͥe uocat᷑ lex quȩ dataẽ. ꝑ moy¬
sen: scđm qđ dictu ẽ. lex & ꝓpħe usq¬
ad iohannẽ: ⁊mhis duob p̃ceptisto¬

Expanded text:
Pater dedit non iam existenti et nondum habenti, sed quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de illo bonum commune procederet ac ssset amborum. Non est igitur accipienda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilergo proprie aliquid horum trium caritas nuncupanda ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in spiritu sancto; et tamen prsanctarum scripturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens Apostolus, ubi ait, In aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur in Psalmo . Aliquando autem proprie vocatur Lex, quae data est per Moysen, secundum quod dictum est, Lex ead-Iohannem, et: in his duobus praeceptis to
Abbreviated transcription (Latin):
e eo qđ dic̃ dns scͥbis uł doctoribꝰ ui-¬
deoꝵ tulistis clauẽ scientie ipsi ñ
introistis. & eos qui introibant ꝓhibu-¬
istis: qđ inscͥpt᷑a dĩ humilitatẽ xp̃i nec
ipse intelligere. nec ab aliis intelligi uole

Expanded text:
s scribis uel doctoribus Iudaeorum: tulistis clauem scientiae, ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis: quod in scriptura dei humilitatem Christi nec ipsi intellegere nec ab aliis intellegi uole
Abbreviated transcription (Latin):
quippe dix: qđ ordine tẽporis priꝰ:. Qui
ordo ita se ht̃. Legã manu mea suꝑ te do¬
nec transeã: & tc̃ udeb postiora mea.
Nam facies mea ñ uidebit᷑ tͥ. Et stabis
suꝑ petrã statim ut transiet gła mea:
& ponã te incauerna petre. Hoc enĩ fac
tũ ẽ meis quos tunc sigeabat ꝑsona
statim ut transiit eiꝰ gła. Nam postea ꝗͣ
resurrex amortuis. & ascend in cęlũ misso
ti ex eis qui crucifixerunt xp̃i iħm.

Expanded text:
quippe dixit quod ordine temporis prius est. qui quippe dixit quod ordine temporis prius est. qui ordo ita se habet: tegam manu mea super te, donec transeam, et tunc uidebis posteriora mea; nam facies mea non uidebitur tibi; et stabis super petram, statim ut transiet gloria mea, et ponam te in cauerna petrae. hotum est in eis quos tunc significabat persona statim ut transiit ejus gloria. Nam posteaquam resurrexit a mortuis et ascendit in coelum, misso ti ex eis qui crucifixerant Christum,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i to ÷ pꝰ passionẽ ⁊ resurrectionẽ xp̃i.
stecit popłs fideł suꝑ petrã. & ponã te
inquit in cauerna petre: muium̃tũ fir¬
missimũ sig̾cat. Alii auẽ inꝙ̃tati st̃ in
specula petre: s gretꝰ habet õpẽ. Hoc
aut foram̃ uł cau̾nã: rectiꝰ int̃p̃tam᷑. Et
tegã manu mea suꝑ te uonec transean:
& auferã manũ meã. & tunc uideb pos¬
teriora mea: facies aut mea ñ uidebit᷑
tibi. Cũ iã dixisset stabis suꝑ petram
statim ut transiet gła mea ubi intelligi¬
tur post transitũ suũ ꝓminsse iuꝑ petrã
stabilitatẽ. Quomͦ accipiendũ ẽ qđ ait
ponã te in cauerna petre. & tegã manu
mea suꝑ te donec transeã. & auferã manũ
& tunc uideb̾ postiora mea. Quasi iam
illo in petra ostituto. tegat manu sua
suꝑ eum: & deinde transeat cũ ẽẽ in pe¬
tra ñ possit. nisi pꝰ eiꝰ transitũ: S recapi¬
tulatio intelligenda ẽ rei pret̾misse: qͣli
solet uti scͥptura in multis locis. Postea

Expanded text:
post passionem et resurrectionem Christi, stetit populus fidelis super petram. et ponam te, inquit, in cauerna petrae: munimen firmissimum significat. alii autem interpretati sunt: in specula petrae. sed graecus habet dnyv; hoc autem foramen uel cauernam rectius interpretamur. Et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum meam, et tunc uidebis posteriora mea; facies autem mea non uidebitur tibi. cum iam dixisset: stabis super petram, statim ut transiet gloria mea — ubi intellegitur post transitum suum promisisse super petram stabilitatem — quomodo accipiendum est quod ait: ponam te in cauerna petrae et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum, et tunc uidebis posteriora mea? quasi iam illo in petra constituto tegat manu sua super eum et deinde transeat, cum esse in petra non possit nisi post eius transitum. sed recapitulatio intellegenda est rei praetermissae, quali solet uti scriptura in multis locis; postea
Abbreviated transcription (Latin):
iẽ õs ad moysen Loquere gͦ secre¬
to in aurespopłi. & petat unꝰqͥsq
aꝓximo. i mulier aꝓxima uasa argentea
⁊ aurea ⁊ uestem. Non hinc quisq su¬
iñdum exemplũ putare debet ad expo¬
liandũ isto mͦ ꝓximũ: hoc eñi ds̃ iussit:
qui nouerat qͥd quẽq pati oporteret: nec
israhelite furtũ fecer. s dõ ubenti minis¬
teriũ p̃buer. Que ammodũ cũ minister
iudicis occidit eũ que iudex iussit occi¬
di. ꝓfecto si id sponte faciat homicida ẽ.
etiã si eũ occidat quẽ scit occidi a iudice¬
debuisse . cxuii. Hon exaudiet uos pharao
ut multiplicent᷑ signa. Ex eodẽ . ł. qͥst. exodi

Expanded text:
eus ad Mosen: loquere ergo secreto in aures populi, et petat unusquisque a proximo, et mulier a proxima, uasa argentea et aurea et uestem. non hinc quisquam exemplum sumendum putare debet ad expoliandum isto modo proximum. hoc enim deus iussit, qui nouerat quid quemque pati oporteret. nec Israhelitae furtum fecerunt, sed deo iubenti ministerium praebuerunt: quemadmodum cum minister iudicis occidit eum quem iudex iussit occidi, profecto si id sponte faciat, homicida est, etiam si eum occidat quem scit occidi a iudicdebuisse. CII. NON EXAVDIET PHARAO, VT MVLTIPLICENTVR SIGNA. EX EODEM LIBRO QVAESTI
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃itales fiant ex hac uita rapiunt᷑: cus¬
toditi ꝑ sacram̃ti scĩtatẽ in t̾ra uiuenti¬
um ꝯputant᷑. iubiẽ. spes nr̃a &e portio
tui: qͥndo qͥdẽ sequit᷑ & in libro tuo onĩs
scribent᷑. Que aut̃ peꝑit abel & enoch.
& noe. & abraham: ipsa peꝑit & moysen.
& ꝓpħas. tepr postiores ante oni aduen¬
tũ. & quȩ istos: ipsa & apłos &e maty¬
res nr̃os: & om̃s bonos xp̃ianos. Omnes
enĩ in diu̾sis quidẽ tẽporib nati apparu-¬
erunt: s societate uniꝰ popłi ꝯtment᷑. & eiꝰ.¬
dem ciuitatis enies. labores huiꝰ pegrina¬
tionis exꝑti sunt. & quidã eoꝵ nẽ exꝑi

Expanded text:
spiritales fiant ex hac uita rapiuntur, cusspiritales fiant ex hac uita rapiuntur, custoditi per sacramenti sanctitatem in terra uiuentium conputantur, ubi est spes nostra et portio tui, quandoquidemsequitur:et in libro tuo omnes scribentur. Quae autem peperit Abel et Enoch et Noe et Abraham, ipsa peperit et Moysen et prophetas tempore posteriores ante domini aduentum, et quae istos, ipsa et apostolos et martyres nostros et omnes bonos christianos. omnes enim diuersis quidem temporibus nati apparuerunt, sed societate unius populi continentur et eiusdem ciuitatis ciues labores huius peregrinationis ex
Abbreviated transcription (Latin):
nitę ꝑegͥnatione antiqͣ res :: in aliis
hominib habens animalẽ portionẽ:
in alus aut̃ sp̃italẽ. Ad anim ales ꝑ-¬
tinet uetꝰ testam̃tũ: ad sp̃itales nouũ.
S pͥmis tẽporib utrunq occultum
fuit. ab adam usq ad moysen: a moy¬
se atĩt manifestatũ ÷ uetꝰ. & ui eo ipso
occultabat᷑ nouũ: qr occulte significa¬
bat᷑. Postea uͦ quã in carne dñs uenit.
reuelatu: nouũ: ueteris aut̃ sacram¬
ta cessarunt: s ꝯcupiscentie tales non
cessauerunt. In illis enĩ st̃: quos apłs
iam ꝑsacram̃tũ noui testam̃ti natosad
ad nouũ scilicet testam̃tũ qđ tunc
occultabat᷑. occulte ꝑtinentes: sic &
nc̃ in sacramñto noui testam̃ti qđ iã reue¬
latũ ÷ pleriq uiuunt animales. Qui
ꝓficere si nolunt ad ꝑcipienda quȩ ft̾
sp̃s di. quo eos hortat᷑ sermo apłicꝰ. ad ue¬
tus testam̃tuĩ ꝑtinebunt. Si aũt ꝓfici¬
unt: & anteqͣ capiant ipso ꝓfectu &
accessu ad nouũ ꝑtinent. & si pͥusquã

Expanded text:
eregrinatione antiqua res est, in aliis hominibus habens animalem portionem, in aliis autem spiritalem. ad animales pertinet uetus testamentum, ad spiritales nouum. sed primis temporibus utrumque occultum fuit ab Adam usque ad Moysen. a Moyse autem manifestatum est uetus et in eo ipso occultabatur nouum, quia occulte significabatur. postea uero quam in carne dominus uenit reuelatum est nouum. ueteris autem sacramenta cessarunt, sed concupiscentiae tales non cessauerunt. in illis enim sunt quos apostolus iam per sacramentum noui testamenti natos adad nouum scilicet testamentum quod tunc occultabatur occulte pertinentes, sic et nunc in sacramento noui testamenti quod iam reuelatum est plerique uiuunt animales. qui proficere si nolunt ad percipienda quae sunt spiritus dei, quo eos hortatur sermo apostolicus, ad uetus testamentum pertinebunt. si autem proficiunt, et antequam capiant ipso profectu et accessu ad nouum pertinent. et si priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
ccłia quippe om̃s ꝑ baptisiim
parit. siue ap̃d se id÷ ex nt̾o suo siue extͣ
se.de semine uiri sui.S & esaude uxore
dĩ: & aser ꝑuroris quide potestatẽ s ex
ancilla natꝰ. ꝓpt̃ frñam concordiã t̾rã¬
reꝓmissionis accepit. Uude & ism aheli
ut separaret᷑ apopło dĩ ñ obfuit mat̾ an¬
cilla. s obfuit frna discordia: & ñ ꝓfu¬
tus erat. & ex ancilla susceptꝰ. Sic̃ apud
s si ꝯcordent cũ fr̃ib ꝑunitatẽ pacis. ad
tram ueniunt ꝓmissioma: Non e mat̃¬
no ut̾o rursꝰ eiciendi.is in pat̾no semine
cognoscendi. Si aut̃ indiscoroia ꝑseue¬
rent: ad ismahelis funiculii ꝑtinebunt.
Prior aut̃ fuit ismahel: &e postea isaac.
Et pͥor esau: postior aut̃ ia cob. Non qͥa
pͥor pepit heresis. quã aeccłia aut ipsa
aeccłia priꝰ carnales l animales & pꝰ ea
sp̃itales: s qr in ipsa sorte mortalitatis
nr̃e ex qͦ de adam nascimꝰ. ñ ÷ prius qđ
sp̃itale s qđ animale.: pꝰ ea sp̃itale. Ex

Expanded text:
esia quippe omnes per baptismum parit siue aput se id est ex utero suo, siue extra se de semine uiri sui. sed et Esau de uxore dei, et Aser per uxoris quidem potestatem, sed ex ancilla natus ppromissionis accepit. Unde et Ismaheli, ut separaretur a populo Dei, non obfuit mater ancilla, sed obfuit fraterna discordia, et non profutus erat et ex ancilla susceptus: sicut apud r unitatem pacis ad terram uenient promissionis, non de materno utero rursus eiciendi sed in paterno semine cognoscendi, si autem in discordia perseuerent, ad Ismahelis funiculum pertinebunt. prior autem fuit Ismahel et postea Isaac, et prior Esau, posterior autem Iacob, non quia prior peperit haeresis quam ecclesia aut ipsa ecclesia prius carnales uel animales et postea spiritales, sed quia in ipsa sorte mortalitatis nostrae ex quo de Adam nascimur non est prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. ex
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa peꝑit & dachan. & alios in eodẽ popło
similes. & quȩ istos: eadẽ ipsa & urdam¬
pseudo apłm& sy monẽ magũ & ceteros
usq ad hȩc tẽꝑa pseudo xp̃ianos. in affectio¬
ne animali ꝑtinacit obduratos: siue in
unitate ꝑmixti sc̃. siue aꝑta pcisione dis

Expanded text:
ipsa peperit, et Dathan, et alios in eodem populo similes: et quae istos, eadem ipsa pseudoapostolum et Simonem magum et ceteros usque ad haec tempora pseudochristianos in affectione animali pertinaciter obduratos, siue in unitate permixti sint siue aperta praecisione dis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciũ. Neq cũ dr̃ pignꝰ: i siqua st̃ similia.
Si gͦ nũmus pot̾ nulla sui imutatiõe
totiens dici relatiue. ut neq cũ incipit
dici neq cĩ desinti. aliqͥd in eiꝰ nat᷑a ułfor¬
ma qua nũmus ẽ. mutatioĩs fiat. qͦnto
faciliꝰ de illa incõmutabili dĩ substantia
debemꝰ acciꝑe. ut ita dicat᷑ relatiue ali¬
qͥd ad creaturã. ut ꝗͣuis t̃ꝑalit incipiat
diciñ tam̃ ipsi substantię dĩ accidisse m
telligat᷑ : s illi creature ad quã dĩ: dñẽ
inquit refugiũ factꝰ es nob̾. Refugiũ
g nr̃m ds̃ relatiue dr̃. Ad nos eni refeitur:
& tunc refugruĩ nr̃m fit. cũ ad eũ refugimꝰ.
Nuqͥd tunc fit aliquid in eiꝰ nat᷑a. qđ ante¬
ꝗͣ ad eu refugeremꝰ ñ erat: In nob gͦ sit aliqͥ
mutatio: Deteriores enĩ fuimꝰ anteqͤ ad eũ
refugeremꝰ. ⁊ efficimꝰ ad cũ refugiendo me¬
liores. In illo aut̃ nulla: Sic & pat̾ ñr ẽẽ
incipit cũ ꝑ eiꝰ gr̃am regeneram: qm̃de¬

Expanded text:
pretium, neque cum dicitur pignus, et si qua sunt similia. Si ergo nummus potest, nulla sui mutatione, multoties dici, relative, ut neque cum incipit dici, neque cum desinit, aliquid in ejus natura vel forma qua nummus est mutationis fiat: quanto facilius de illa incommutabili Dei substantia debemus accipere ut ita dicatur relative aliquid ad creaturam, ut quamvis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae Dei accidisse aliquid intelligatur, sed illi creaturae ad quam dicitur. Domine, inquit, refugium factus es nobis ; refugium ergo nostrum Deus relative dicitur, ad nos enim refertur: Et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus: Nunquid tunc fit aliquid in ejus natura, quod, antequam ad eum refugeremus non erat? In nobis ergo fit aliqua mutatio; deteriores enim fuimus antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores? in illo autem nulla: Sic et pater noster esse incipit, cum per ejus gratiam regeneramur, quoniam de
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ incipit mutat᷑: ds̃ aut absit ut tẽꝑa¬
lit̃ aliquẽ diligat quasi noua dilectiõe
quȩ in ipso ante ñ erat. apud quẽ nec p¬
tita transier. ⁊ futura iã facta st̃. Itaq õs
scõs suos ante mundi constitutionẽ dilex:
sic̃ p̃destinauit. S cũ conu̾tunt᷑ ⁊ inue¬
niunt illũ. tunc inciꝑe ab eo diligidñr.:¬
ołis asꝑa firmis lenis ẽ. ipsoꝵ scilicet inu¬
Ua ꝓpt̃ etiã sp̃s sc̃s in eadẽ unitite
substantie & aequalitate consistit.
Siue enim sit unitas amboꝵ. siue scĩtas.
siue caritas. siue idõ unitas: qr caritas.

Expanded text:
 ipse mutatur, deus autem absit, ut temporaliter aliquem diligat quasi noua dilectione, quae in ipso ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt et futura iam facta sunt. itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinauit, sed, cum conuertuntur et inueniunt illum, tunc incipeoculis aspera, firmis lenis est ipsorum scilicet muQuapropter etiam spiritus sanctus in eadem unitate substantiae et aequalitate consistit. siue enim sit unitas amborum siue sanctitas siue caritas, siue ideo unitas, quia caritas,
Abbreviated transcription (Latin):
ties fictionis. sic̃ fit cũ quisq a tenebris
ꝑlucẽ transit ad tenebras. ocłi quidẽ
eiꝰ in tenebras ꝑpetuo dirigunt᷑. s ñ po¬
test eũ lux nͥ ꝑfundẽ transe¬
untẽ⁊
Si hoc gͦ dixerint: hoc etiã
ineis
in telligant fieri qui extra ȩcclȩ onrum¬
onẽ. s tam̃ baptismate eccłe baptizant᷑.
idõñ ÷ eoꝵ qui se seꝑant. s eiꝰ unde ͭ ͤs e pa¬
rant. Ualet tam̃ apudeos hactenꝰ ut ꝑ
eiꝰ lucẽ transeant ad dissensionis suę
tenebras: ꝯtinuo redeuntibꝰ peccatis. q̃
baptismatis sc̃ĩtas in illo tẽporis puncꝰ¬
todimiserat: Tanꝗͣ redeunte obscuri¬
tate: quã lux in transitu ex cusserat.

Expanded text:
risto pernicies fictionis: sicut fit cum quisque a tenebris risto pernicies fictionis: sicut fit cum quisque a tenebris per lucem transit ad tenebras; oculi quidem ejus in tenebras perpetuo diriguntur, sed non potest lux nisi perfundere transeuntem: si hoc ergo dixerint, hoc etiam in eis intelligant fieri, qui extra Ecclesiae communionem, sed tamen Baptismate Ecclesiae baptizantur, ideo non est eorum qui se separant, sed eius unde se separant. ualet tamen apud eos hactenus, ut per eius lucem transeant ad dissensionis suae tenebras, continuo redeuntibus peccatis, quae baptismatis sanctitas in illo temporis puncto dimiserat, tamquam redeunte obscuritate, quam lux in transitu excusserat.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ denuo baptizet᷑.s ipsa pia correctioẽ
& ueraci confessione purget᷑. qđ ñ possit
sine bapasmo.s ut qđ ante datũ ẽ. tunc
ualere incipiat ad salutẽ ciuilla fictione¬
raci confessione recesserit: sic etia iste qͥ
crilego scelere peccata eiꝰ ñ dimittebant᷑.
cũ se correxerit. & ad eccłiȩ societatẽ unica¬
tẽq uenerit: ñ iterũ baptizandꝰ ẽ Quia
ipsa reconciliatione ac pace p̃stat᷑ ut ad
remissionẽ peccatoꝵ eiꝰ in unitate ia ꝓ¬
deẽ incipiat sacram̃tũ. qđ acceptũ inscis¬
mate ꝓdeẽ ñ pot̾at. Si aut̃ dixerint in
illo qui fictꝰ accessit. ꝑ scam uim canti sa¬
cram̃ti dimissa quidẽ illi ẽẽ. peccata in
ipso tẽporis puncto. s ꝑfectionẽ ipsiꝰ re¬
disse otinuo ut sp̃s sc̃s & ad fuerit bapti¬
zato ut petcata recedent. & ꝑseueranti¬
am fictionis fugerit ut redirent. ut &
illud uerũ sit qͦt qͦt in xp̃o baptizati estis

Expanded text:
non denuo baptizetur, sed ipsa pia correctione non denuo baptizetur, sed ipsa pia correctione et ueraci confessione purgetur, quod non posset sine baptismo, sed ut quod ante datum est tunc ualere incipiat ad salutem, cum illa fictio ueraci confessione recesserit: sic etiam iste qucrilego scelere peccata eius non dimittebantur, cum se correxerit et ad ecclesiae societatem unitatemque uenerit, non iterum baptizandus est, quia ipsa reconciliatione ac pace praestatur, ut ad remissionem peccatorum eius in unitate iam prodesse incipiat sacramentum, quod acceptum in schismate prodesse non poterat. Si autem dixerint in illo qui fictus accessit per sanctam uim tanti sacramenti dimissa quidem illi esse peccata in ipso temporis puncto, sed per fictionem ipsius redisse continuo, ut spiritus sanctus et adfuerit baptizato, ut peccata recederent, et perseuerantiam fictionis fugerit, ut redirent, ut et illud uerum sit: quotquot in Christo baptizati estis,
Abbreviated transcription (Latin):
postea peccauit: pecunia uolens emere
dom̃i diCiiꝰ uenditores apłos credidit.
Quid si ad ipsum baptisiũ fictꝰ acceftit.
dimissa st̃ ei peccata anũ st̃ ei dimissaꝰ. Eli¬
gant qđ uolunt. Utrũlibet elegerint. suf¬
ficiat nob si dimissa dixerint: Quomͦ gͦ sp̃s
remissionẽ oꝑatꝰ ẽ. peccatoꝵ: Si dixerint
ñ ee. dimissa. quero si post fictionẽ suã
corde ꝯcusso & uero dolore fateretur. de¬
nuo baptizantͦ iudicaret᷑. Qđsidementis¬
dicere: fateant᷑ uͦ baptismo
baptizarł posse hominem:
& tam̃ cor eiꝰ in malitia uł saclegio ꝑseue¬
rans. peccatoꝵ abolitionẽ ñ sinere fieri:
Atq ita intelligant in cominumonibꝰ ab
& sumit᷑. qui tam̃ tunc ꝓsit ad remissio¬
nẽ peccatoꝵ. cũ quisq retonciliatꝰ unita¬
ti saclegio dissensionis exuitur. quo eiꝰ
peccata cenebant᷑. & dimitti ñ sinebant᷑
Sĩc eñiin illo qui fictus accesserat. fit ut

Expanded text:
postea peccavit, pecunia volens emere postea peccavit, pecunia volens emere donum Dei, cujus venditores apostolos credidit. Quid si ad ipsum baptismum fictus accessit, dimissa sunt ei peccata, an non sunt dimissa? eligant quod volunt, utrumlibet elegerint, sufficit nobis; si dimissa dixerint, quomodo ergo Sremissionem operatus est peccatorum? si dixerint non esse dimissa, quaero, si postea fictionem suam corde concusso et uero dolore fateretur, denuo baptizandus iudicaretur? quod si dementisdicere, fateantur uero baptismo baptizari posse hominem, et tamen cor eius in malitia uel sacrilegio perseuerans peccatorum abolitionem non sinere fieri, atque ita intellegant in communionibus ab et sumitur, qui tamen tum prosit ad remissionem peccatorum, cum quisque reconciliatus unitati sacrilegio dissensionis exuitur, quo eius peccata tenebantur et dimitti non sinebantur. sicut enim in illo qui fictus accesserat fit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯficit. ut denuo baptizandꝰ uideat᷑. Quia
in xp̃o baptizatꝰ habentꝰ ÷. Porro qr in xp̃o
dicimꝰ baptizatũi: fatemͣ rum xp̃m induis¬
se. Et si hoc fatem᷑. regeneratũ fatem. Qd̃
suta ẽ: & peccata dimissa st̃. Quomͦ gͦ dicit
ioħs qui odit frẽm suũ intenebris manet
usq adhuc. siiã factaẽ. remissio peccatoꝵ :
Aut ñ ẽ. in scismate odiũ fĩnum: Quis
hoc dixerit cũ & origo & ꝑtinatia scisma¬
tis nulla sit alia nͥodiũ fris: Hanc illi q̃sti¬
onẽ soluere sibi uident᷑: cũ dicunt. Non:
gͦ in scismate remissio peccatoꝵ. Et ideo
nec regeneratio noui hominis: & ꝓptea
nec baptismꝰ xp̃i. Nos aut̃ qui fatem̾ bap¬
tismũ xp̃i ibi eẽ. hanc eis questionẽ sol¬
uendã ꝓponimꝰ. Magus ille symonutru
ita: qr scẽ scͥpture auctoritate coguntur.
Quero gͦ utrũ fateant᷑ ei dimissa peccata.
ꝓfecto fatebunt᷑. Itẽ quero cur ei dixerit

Expanded text:
conficitur ut denuo baptizandus uideatur, quia conficitur ut denuo baptizandus uideatur, quia in Christo baptizatus habendus est. porro quia in Christo dicimus baptizatum, fatemur eum Christum induisse; et si hoc fatemur, regeneratum fatemur. quod si ita est, et peccata dimissa sunt. quomodo ergo dicit Iohannes: qui odit fratrem suum, in tenebris manet usque adhuc, si iam facta est remissio peccatorum? an non est in schismate odium fraternum? quis hoc dixerit, cum et origo et pertinacia schismatis nulla sit alia nisi odium fratris? Hanc illi quaestionem soluere sibi uidentur, cum dicunt: non est ergo in schismate remissio peccatorum et ideo nec regeneratio noui hominis et propterea nec baptismum Christi.\' nos autem quia fatemtismum Christi, hanc eis quaestionem solvendam proponimus, Magus ille Simon, utrIta, quia sanctae scripturae auctoritate coguntur. Quaero ergo utrum fateantur ei dimissa peccata? profecto fatebuntur. Item quaero cur ei dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
Una÷ em̃ q̃cũq illasit: de qͥ dictũ e. Una e.
coluba mea: una ẽ. matͥ sue. Nec posst̃ eccłe
tot ẽẽ. qͦt scismata. Si aut̃ dixerimꝰ ñibidi¬
mitti peccata: gͦ inquiunt ñ ÷ illic uerus
baptismꝰ. Et ꝓptea quos a nob̾ suscipitis
uos baptiz are debetis. Qđ qr ñ facitis. in
aeccłia xp̃i uos ñ eẽ. fatemuri. His ita resis¬
timꝰ scd̃m scpturas eos int̾rogantes ut qđ
a nob quer̃ sibi ipsi respondeant. Quero
enĩ ut dicant: utrũ dimittant᷑ peccata ubi
caritas ñ ÷. feccata eñi: tenebre animarũ
funt Fudiamꝰ quippe ioħem dicentẽ. Qͥ
odit frẽm suił: in tenebris ÷ usq adhuc.
Nulli aut̃ scismata facerent: si fr̃no odio
ñ excetarent. Si gͦ dicimꝰ ñ ibi dimitti pec¬
cata. quomͦ renascit᷑ qui ap̃o eos baptizat᷑:
Quid÷ enĩ renasci ꝑbaptismũ nisi aue¬
tiistate renouari: Quomͦ aut̃ renouatur
a uetustate. cui peccata p̃tita ñ dimittunt᷑:
Qđ si renatꝰ ñ ẽ: nec xp̃m induit. Ex quo

Expanded text:
uaecumque illa sit de qua dictum est: una est columba mea, una est matri suae, nec possunt ecclesiae tot esse quot schismata. si autem dixerimus non ibi dimitti peccata, \'ergo\\ inquiunt, non est illic uerus baptismus, et propterea quos a nobis suscipitis uos baptizare debetis. quod quia non facitis, in ecclesia Christi uos non esse fatemini.\' His ita resistimus secundum scripturas eos interrogantes, ut quod a nobis quaerunt sibi ipsi respondeant. quaero enim ut dicant, utrum dimittantur peccata ubi caritas non est. peccata enim tenebrae animarum sunt. audimus quippe lohannem dicentem: qui odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc. nulli autem schismata facerent, si fraterno odio non excaecarentur. si ergo dicimus non ibi dimitti peccata, quomodo renascitur qui aput eos baptizatur? quid est enim renasci per baptismum nisi a uetustate renouari? quomodo autem renouatur a uetustate cui peccata praeterita non dimittuntur? quodsi renatus non est, nec Christum induit, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
ongͥnos de sole ⁊ luna. annuis m̃stru¬
isue tẽporib actionũ nrariĩ euenta coni¬
cimꝰ ne in uite humane ꝑiculosissimis
tepestatib tanꝗͣ in scopulos miseriȩ serui¬
tuas illisi a libo arbitrio naufragennis:
S ad re sacrate sigrandã similitudines

Expanded text:
nos de sole et luna annuis menstruisue temporibus actionum nostrarum euenta conicimus, ne in uitae humanae periculosissimis tempestatibus tamquam in scopulos miserae seruitutis inlisi a libero arbitrio naufragemus, sed ad rem sacrate significandam similitudines
Abbreviated transcription (Latin):
hom̃is redeat ad dm̃ qui dedit eũ. ñ soluit
nstã obscurissiniã questionẽ: Quia siue
ex illo uno. siue ex nullo alio. ds̃ utiq de¬
dit eũ. Itẽq illi a quoͥ ꝓpaginẽ animarũ in¬
considata temieritate defendunt: int̾ alia
testimonia quȩ suȩ cause suffragari arbi-¬
trant᷑ nullũ qͣsi manifestiꝰ & exp̃ssiꝰ ꝓse
possunt putare ꝓferendũ quã io qd̾ in ge¬
nesi scͥptũ ẽ. Om̃s aut aiẽ quȩ introiert̃
cũ iacob inegẏptu. qui exiert̃ de femoribꝰ
eiꝰ. Hoc enĩ uelut euidentissimo testuno mo
possunt credi aĩe in filios ex parentibꝰ ꝓpa-¬
gari: qm̃ satis aꝑte dictũ uidet᷑ aiãs etiã
de femorib iacob. ñ sola exisse corꝑa filioꝵ.
Ut eomͦ etiã illud intelligi uelint a parte
totũ qđ dix̃ adam. cũ illi mulier eiꝰ ostende.¬
ret᷑. hoc nẽ os ex ossibꝰ meis: & caro de car¬
ne mea. Non enĩ dix̃ & aia de animanca.
S ita fieri pot̾ ut carne nominata utrũ¬

Expanded text:
od redeat ad deum, qui dedit eum, non soluit istam obscurissimam quaestionem, quia, siue ex illo uno siue ex nullo alio, deus utique dedit eum. Itemque illi qui propaginem animarum inconsiderata temeritate defendunt, inter alia testimonia, quae suae causae suffragari arbitrantur, nullum quasi manifestius et expressius pro se possunt putare proferendum, quam id quod in Genesi scum Iacob in Aegyptum, qui exierunt de femoribus eius. hoc enim uelut euidentissimo testimonio possunt credi animae in filios ex parentibus propagari, quoniam satis aperte dictum uidetur animas etiam de femoribus Iacob, non sola exisse corpora filiorum, ut eo modo etiam illud intellegi uelint a parte totum, quod dixit Adam, cum illi mulier eius ostenderetur: hoc nunc os ex ossibus meis et caro des carne mea; non enim dixit: et anima de anima mea. sed ita fieri potest, ut carne nominata utrum
Abbreviated transcription (Latin):
de qua factũ ẽ. pͥma homis aĩa. Sic̃ eñĩ
nr̃m corpꝰ inquiunt qͣnuis ex pͥmo illo cor¬
pore ꝓpagatũ sit. Eo tam̃ redit unde ipsũ
pͥimũ corpꝰ effectũ ẽ: sic aĩa nr̃a qͣmus ex illa
aĩa ꝓpagata ñ adnichilũ qr inmortał. ẽ. s¬

Expanded text:
 quo facta est prima hominis anima. "sicut enim nostrum corpus" inquiunt "quamuis ex primo illo corpore propagatum sit, eo tamen redit unde ipsum primum corpus effectum est, sic anima nostra, quamuis ex illa anima propagata, non ad nihilum, quia immortalis e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto illa quã sibi unigenitꝰ coaptauit
aut peccatũ inde ñ traxit: aut om̃ino inde
ñ tracta ẽ. Neq enĩ ñ potuit animã sibitra¬
here sine peccato: qui soluit nr̃a peccata.
Nut qui nouã creauit ei carni quã sine pa
rente fecit ex t̾rã. i potuit nouã create car¬
ni quã sine uiro sũpsit ex femina. & cet̾a.
Ego eñi adhuc fateor ñ inueni quẽ ad modẽ
amina & peccatũ ex adã trahat. unde du¬
bitare fas ñ ÷: & ipse ex adam ñ trahat. Qd̾
mͥ diligentiꝰ inquirendũ quã inconsultꝰ as-¬
serenduĩ ẽ. & cet̃a. Quando aut̃ nos aliguȩ

Expanded text:
profecto illa, quam sibi unigenitus coaptauit, profecto illa, quam sibi unigenitus coaptauit, aut peccatum inde non traxit aut omnino inde non tracta est. neque enim non potuit animam sibi trahere sine peccato, qui soluit nostra peccata, aut, qui nouam creauit ei carni, quam sirente fecit ex terra, non potuit nouam creare carni, quam sine uiro sumsit ex femina. INTER CETERA. Ego enim adhuc, fateor, non inueni, quemadmodum anima et peccatum ex Adam trahat — unde dubitare fas non est — et ipsa ex Adam non trahatur. quod mihi diligentius inquirendum quam inconsultius asseren
Abbreviated transcription (Latin):
na etiã sic peccato pͥmi homis ostendant᷑
obnoxie: asserere qđ sentis ut potes. Si aũ
ñ eas alit̾ potes aꝓpagatione facere alienaᷤ.
insiut simul facias ab oii peccati uindo li¬
mͦ ñ ẽ. falsa in baptismate remissio pecca
ne aliqͥd audiat definitũ: Non pariu esti¬
mandũ. immo pcipue netessariũ atq reti¬
nendũ qͦmͦlibet sp̃origo habeae animarũ
siue ex illa una. siue ex nulla alia ꝓpagen¬
tur. mediatoris tam̃ aninã nullu exadã
traxisse peccatũ. dubicare fasñ ẽ. Si autẽ
nulla ꝓpagat ex alt̾a. ubi om̃s cenent᷑ ꝓpa¬
gati carne peccati quantominꝰ credendũ ÷
ex ꝓpagine peccatriceamimã uenire ñ po¬
tuisse. cuiꝰ caro uenit ex uirgine ñ libidine
concepta s fidẽ. ut cẽt in similitudine car¬
nis peccati ñ in carne peccati : Si aut̃ pec¬
cato peccato pͥme aĩe peccatricis ideo ce¬
t̾e tenent᷑ obnoxie. qr ex illa st̃ ꝓpagate:

Expanded text:
na, etiam sic peccato primi hominis ostendantur na, etiam sic peccato primi hominis ostendantur obnoxiae, assere quod sentis, ut potes; si autem non eas aliter potes a propagatione facere alienas, nisi ut simul facias ab omni peccati vinculo lini modo. non est enim falsa in baptismate remissio peccatne aliquid audiat definitum, non parui aestimandum, immo praecipue necessarium atque retinendum, quomodolibet se origo habeat animarum, siue ex illa una siue ex nulla alia tur; Mediatoris tamen animam nullum ex Adam traxisse peccatum dubitare fas non est. Si enim nulla propagatur ex altera, ubi omnes tenentur propagata carne peccati, quanto minus credendum est ex propagine peccatricis animam uenire potuisse, cuius caro uenit ex uirgine non libidine concepta sed fide, ut esset in similitudine carnis peccati, non in carne peccati! si autem peccato primae animae peccatricis ideo ceterae tenentur obnoxiae, quia ex illa sunt propagatae,
Abbreviated transcription (Latin):
ut nom̃ ȩccłie id ÷ popłi qui ꝯtinet᷑. signifi¬
cemꝰ ꝑ locũ qͥrtinet. Ita qđ aie corꝑibꝰ conti¬
nent᷑. intelligi corꝑa filioꝵ ꝑ nominatas
animas posuit. Sic eñi meliꝰ accipit᷑ etiã
illud qđ lex inquinari dicit eũ qui in¬
trauerit suꝑ animã mortuã hoc ÷ suꝑ de¬
fucti cadauer: ut nomĩe aĩe mortue
mortuũ corpꝰ intelligat᷑ qđ aninã conti¬
nebat. Quia & absente popło id÷ eccła:
locꝰ tam̃ ille nichilominꝰ cccłia nuncupa¬
tur. Hec responderent᷑ sic̃ dixi si femi-¬
neo genere positũ eẽt que exier̃ de femo¬
malit onĩs aie eoꝵ qui exier de femorib eiꝰ.
io ÷ aĩȩ hominirut etiã sic possint intelligi Se¬
cundũ corpꝰtantũmͦ exisse homies de femoribꝰ
pats quoꝵ erant illȩ aĩȩ. ꝑ quarũ numerũ
intelligunt᷑ tot homĩes: & cet̾a. Si g ita po¬
tes animarũ asserere sine ulla ꝓpagine no¬
uitatẽ racione iusta & a fide catholica ñ abe¬

Expanded text:
tinetur, significemus locum, qui continet, ita, quod animae corporibus continentur. intellegi corpora filiorum per nominatas animas possunt. sic enim melius accipitur etiam illud. quod lex iuquinari dicit eum. qui intrauerit super animam mortuam. hoc est super defuncti cadauer. ut nomine animae mortuae mortuum corpus intellegatur. quod animam continebat, quia et absente populo. id est ecclesia locus tamen ille nihilo minus ecclesia nuncupatur. haec responderentur, sicut dixi, si feminino genere positum esset \'quae exierunt de femomalit: omnes animae eorum qui exierunt ex femoribus ejus, id est, animae hominum: ut etiam sic possint intelligi secundum corpus tantummodo exisse homines de femoribus Patris, quorum erant illae animae per quarum numerum intelliguntur tot homines? Si ergo ita potes animarum asserere sine ulla propagine novitatem, ut ratione justa et a fide catholica non alie
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ nasci: siue anuna siuie corꝑe. At uero
scđm originale peccatũ: ueteres nascunt᷑:
ideo baptisinate renouant᷑. Aliqͥd gͦ cer¬
tii de anime origine ñdii in scͥpt̾is canoni¬
cis cõꝑi. Hamhi qui nouas sine uila ꝓpa-¬
gine asserunt aĩas fieri: int̃ cestimonia
quib id nitunt᷑ ostende pomunt etiã illa
duo quȩ paulo ante ꝯmemoraui. Qui fin¬
git spm̃ homĩs in ipso: & qui finxit sin¬
gillatim corda hominũ. De quibꝰ uides
quẽ ad modũ possit a resistentibꝰ respon-¬¬
di. Utrũ enĩ cũ fingit ex aliqͦ fingat. anex
nichilo. incertũ ẽ. Illud tam̃ int̾ cet̾a testi¬
moniũ iudet᷑ eẽ. p̃cipuũ: qđ in libro salo¬
monis eccłiaste legit᷑. ireu̾tet᷑ puluis

Expanded text:
mus nasci siue anima sine corpore; at uero mus nasci siue anima sine corpore; at uero secundum originale peccatum ueteres nascuntur, ideo baptismate renouantur. Aliquid ergo certum de animae origine nondum in scnptuns canonicis comperi. nam hi, qui nouas sine ulla gine asserunt animas fieri, inter testimonia quibus id nituntur ostendere, ponunt etiam illa duo, quae paulo ante commemoravi: Qui fingit spiritum hominis in ipso; et: Qui finxit singillatim corda hominum; de quibus vides quemadmodum possit a resistentibus responderi: utrum enim cum fingit, ex alio fingat, an ex nihilo, incertum est. Illud tamen inter caetera testimonium videtur esse praecipuum, quod in libro Salomonis Ecclesiaste le
Abbreviated transcription (Latin):
ute dũ se scux m̃tit᷑. ñꝗͣ scire mereat᷑. Quis
aut̃ negat ñ uniꝰ tantũ.s omĩs aĩe creatorẽ
om̃ atq fictorẽ.  qͥ eiꝰ eloquiis aꝑtissime
refragat᷑: Sine ulla quippe ambiguitate
ꝑ ꝓpłam dic̃ imiẽ flatũ ego feti: animas
uidelicet intelligi uolens. Qd u̾ba ꝯsequen¬
ta manifestant. Non utiq unũ quẽ facto
ex tr̃a honĩi pͥmo insyirauit: s omnẽ flatũ
ipse fecit ipse adhuc facit. Querit᷑ tamen
utrũ oumnẽ flatũ ex illo uno. flatu. sic̃ omẽ
corpꝰ homĩs ex illo uno corꝑe faciat: anuero¬
noua qͥdẽ corꝑa faciat ex uno animas aũ
nouas ex nichilo. Quis enĩ congrua suis
originibꝰ generarerũ etiã de seminibꝰ fac.
nͥ qui ipsa semina sine semi nib: fecit:
S ubi res nacuralit̃ obscura. nr̃m modulũ
uincit. & aꝑte diuina scͥptura ñ subuenit:
temere hinc ali quid definire humana
niectura p̃sumit. Scđm uitas aut̃ quas
ꝓpͥas hab̾e incipiunt. nouos homĩes dici¬

Expanded text:
atur. quis autem negat non unius tantum, sed omnis animae creatorem deum atque factorem, nisi qui eius eloquiis apertissime refragatur? sine ulla quippe ambiguitate per prophetam dicit: omnem flatum ego feci, animas uidelicet intellegi uolens, quod uerba consequentia manifestant. non utique unum, quem facto ex terra homini primo inspirauit, sed omnem flatum ipse fecit, ipse adhuc facit. quaeritur tamen, utrum omnem flatum ex illo uno flatu, sicut omne corpus hominis ex illo uno cornoua quidem corpora faciat ex uno animas autem nouas ex nihilo. quis enim congrua suis originibus genera rerum etiam de seminibus facit: nisi qui ipsa semina sine seminibus fecit? sed ubi res naturaliter obscura nostrum modulum uincit et aperta diuina scriptura non subuenit, temere hinc aliquid definire humana coniectura praesumit. secundum uitas autem, quas proprias habere incipiunt, nouos homines dici
Abbreviated transcription (Latin):
ligamꝰ : Nolite eẽ. sic̃ aequus & mulus. ñ
habentes intellectũ. Audistiq iusfũ ẽ: pe¬
te ut possis implere qđ iussũ ẽ. Qͦ mͦ inqͥs
peto: Audi scͥpt᷑am. Quid tͥ uinũ ẽ: Noli¬
te eẽ. sic̃ aequus & mulus: ñ habentes intel¬
lectũ. Quia tussũ ẽ. agnouisti uolunta¬
tẽ ÷ audi qr orat᷑. ut agnoscas gr̃am. Da
mͥi intellectũ: & discã mandatatriã. Iussũ
÷ ut habeamꝰ sapientiã. Quia iussũ ÷ lego.
Ubi legis iuquit: Audite. Qui insipien¬
tes estis in popło. & stulti. aliꝗͣdo sapite.
Ia ille quid dicit: Uides qͦ mͦ nob̾ p̃cipit
ds̃ ut. sapumtꝰ: Ergo sapientia in nr̃a ẽ.
potestate: Iã dixi p̃ceptũ: audiui: uolun¬
tate cognoui. Audi orationẽ: ut gr̃am tu
possis agnoscere. De sapientia agit᷑: quȩ
tussa ẽ. nob. Nudiamꝰ quid dicat apłs ia¬
cob Si quis aut̃ ur̃m indiget sapientia:
postulet ado qui dat om̃ib affluent̃. Iu¬
bet᷑ nob̾ continentia. Ubi iubet᷑ : Apłs ad

Expanded text:
lligamus: Nolite esse sicut equus et mulus, non habentes intellectum; audistis quia jussum est, pete ut possis implere quod jussum est. Quomodo, inquis, peto? audi Scripturam quid tibi jussum est: Nolite esse sicut equus et mulus, non habentes intellectum. quia iussum est, agnouisti uoluntatem. audi, quia oratur, ut agnoscas gratiam: da mihi intellectum, ut discam mandata tua. iussum est, ut habeamus sapientiam: quia iussum est, lego. "ubi legis?" inquit. audite: qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite. iam ille quid dicit? uides, quomodo nobis praecipit deus, ut sapiamus. ergo sapientia in nostra est potestate? iam dixi, praeceptum audiui, uoluntatem cognoui audi orationem, ut gratiam tu possis agnoscere. de sapientia agitur, quae iussa est nobis. audiamus, quid dicat apostolus Iacobus: si quis autem uestrum indiget sapientia,I postulet a deo, qui dat omnibus affluenter. iubetur nobis continentia. ubi iubetur? apostolus ad
Abbreviated transcription (Latin):
nena hereticoꝵ eitiat de eccła. sic̃ t̃c ꝑtiene¬
na serpentis eietit de paradiso. Illũ nemo
dicat ab solutii ẽẽ. ab epĩs. Absoluta ẽ: s c̃õ¬
fessio quasi correctio ipsaẽ absoluta. qͥa
ea quę dĩt ante epõs catholica uidebantur.
Que aut̃ scͥpsit in libris fuis: ep̃i qͥ absolue¬
runt nescier. & forsitan correctꝰ ẽ. Desꝑare
eñ de hõĩe ñ debemꝰ. qui forte fidĩ catholice
adiungi se maluit ͥ & ad eiꝰ grãm auxiliũ¬
q ꝯfugit forre hoc faccũ sit tamen ñ he¬
resis ẽ. absoluta: s homo heresim negans:

Expanded text:
uenena haereticorum eiciat de ecclesia, sicut tunc per ueneuenena haereticorum eiciat de ecclesia, sicut tunc per uenena serpentis eiecit de paradiso. illum nemo dicat absolutum esse ab episcopis. absoluta est, sed confessio quasi correctio ipsa est absoluta, quia ea quae dixit ante episcopos catholica uidebantur, quae autem scripsit in libris suis episcopi, qui absoluerunt, nescierunt. et forsitan correctus est. desperare enim de homine non debemus, qui forte fidei catholicae adiungi se maluit et ad eius gratiam auxiliumque confugit. forte hoc factum sit. tamen non haeresis est absoluta, sed homo
Abbreviated transcription (Latin):
mo pot̾ ẽe ꝯtinens nͥ ds̃ det: & hoc ipsum
erat sapientia. scire cuiꝰ eẽt hoc donũ. Et
quid inquit feci: Adii diim: & dẽp̃catꝰ
sum. Quid opꝰ ẽ. multa ꝑcurrere fr̃i merꝰ
orandii ẽ. ut impleat᷑: s: ñ sic. ut dimit.¬
tamꝰ nos & qͦmͦ egri iaceamꝰ supini. & dica¬
mꝰ pluat ds̃ escas suꝑ facies m̃as: ut ꝓrsꝰ
nos nicħ agere uelimꝰ. &̾cũ esca cõpluta
fuerit suꝑ os nr̃m. dicamꝰ etiã t̃s glutiat.
De nob aliqͥd & nosagere debeniꝰ. stude
debemiꝰ. conari debemꝰ: & in eo grãs agere.
in quo potuerimꝰ ⁊ in eo qđ ñ potuerimꝰ
orare. Quando gr̃as agis: caues ne damp¬
neris ingratꝰ. Quando aut qđ ñdũ habes
petis. caues ne remaneas in ans qr impe¬
diris. Cogitate gͦ ista fr̃s mei. Quisqͥs ad
uos accessent & dixerit uob quid gͦ nos fa¬
cimꝰ sinicħ habemꝰ in potestate nͥ d̾s det om¬
ma. Ergo ñ nos coronabit õs. s se corona
na ñ ÷. Hocem̃ agit hodie sathanas. qͦ nͦ ꝑue-

Expanded text:
mo potest esse continens, nisi deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius esset hoc donum. et quid, inquit, feci? adii dominum et deprecatus sum. quid opus est multa percurrere, fratres orandum est, ut impleatur: sed non sic, ut dimittamus nos et quomodo aegri iaceamus supini et dicamus: pluat deus escas super facies nostras, ut prorsus nos nihil agere uelimus et, cum esca compluta fuerit super os nostrum, dicamus: etiam deus gluttiat de nobis. aliquid et nos agere debemus. studere debemus, conari debemus et in eo gratias agere in quo potuerimus, in eo quod non potuerimus orare. quando gratias agis, canes, ne damneris ingratus; quando autem quod nondum habes petis, caues, ne remaneas inanis, quia impediris. Cogitate ergo ista, fratres mei: quisquis ad uos accesserit et dixerit uobis: "quid ergo nos faciemus? nihil habemus in potestate, nisi deus det omnia? ergo non nos coronabit deus, na non est; hoc enim agit hodie Satanas, quomodo per
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ sitalia optauit plebi sue. Audite qͥd
dicis o noue heretice qͥc̃q me audis: Si
p̃sens es. quid dicis: Quia ñ peccare in
potestate sic habeniꝰ: ut hoc sine adiuito¬
rio diuine gr̃ȩ implere possimꝰ. Hocoi¬
cis: hoc inquit. Ergo in potestate ha¬
atis mali: Attendistis: aud istisͥ accepis¬
tis: & qr manifestissimĩ ẽ. sine dubio in¬
tellexistis. Qͥd orauit apłs: Or amꝰ inqͥt
addmn: ne qͥd faciatis mali. P oterat dice¬
re monemꝰ uos ne quid faciatis malĩdo¬
cemꝰ uos ne quid faciatis maliͥ. tubemus
nobł p̃cipimꝰ nob̾. Qđ qͥdẽ si diceret cer¬
tũ diceret: qr & uoluntas nr̃a agit ali¬
qͥd. Non eñ noluntas nr̃a incħ agit: s so-¬
la ñ sufficit. Maluit tam̃ dicere oramus.
ut ipsam gram oñtoaret: ut intelligerea
illi qͥndo non faciint aliqͥo mali ñ sola
stia uoluntate se uitare malũ. s adixito.¬
rio dĩ implere qđ tustũ ẽ. Ergo frs qͣndo
p̃cipit. agnoscite uoluntatis arbitrtũ: qͣn¬

Expanded text:
 si talia optauit plebi suae - audite qudicis, o noue haeretice, quicumque me audis, si praesens es? quid dicis? quia non peccare in potestate sic habemus, ut hoc sine adiutorio diuinae gratiae implere possimus? hoc dicis? "hoc" inquit. ergo in potestate haatis mali. attendistis, audistis, accepistis et, quia manifestissimum est, sine dubio intellexistis quid orauit apostolus. oramus, inquit, ad deum, ne quid faciatis mali. poterat dicere: monemus uos, ne quid faciatis mali, docemus uos, ne quid faciatis mali, iubemus uobis, praecipimus uobis. quod quidem si diceret, certum diceret, quia et uoluntas nostra agit aliquid; non enim uoluntas nostra nihil agit. sola non sufficit. maluit tamen dicere: oramus, ut ipsam gratiam commendaret, ut intellegerent illi, quando non faciunt aliquid mali, non sola sua uoluntate se uitare malum, sed adiutorio dei implere quod iussum est. Ergo, fratres, quando praecipitur, agnoscite uoluntatis arbitrium, quan
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc maledicere suꝑ t̾ram. ꝓpter
oꝑa hominũ qr apposita ẽ mens hominis
ad maligna auiuentute: ñ aditiã gͦ adhuc
ꝑcutere omnẽ carnẽ uitã quẽ ad modũ feci᷑
Et deinde adiungit: quȩ scđm largitatem
bonitatis sue donat hominib indignis.
Utrum hic testam̃ti noui indulgentia figu¬
rata sit. & p̃tita ultio aduetꝰ ꝑtineat testa¬

Expanded text:
adhuc maledicere super terram propter opera hominum, quia adposita est mens hominis ad maligna a iuuentute. non adiciam ergo adhuc percutere omnem carnem uiuam, quemadmodum feci, et deinde adiungit quae secundum largitatem bonitatis suae donat hominibus indignis? utrum hic testamenti noui indulgentia figurata sit et praeterita ultio ad uetus pertineat testa
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ suã. Pebs illa quȩ de uideis credi¬
dit diuisaẽ. adusꝰ sinagogã diuisa ẽ. &
nurus adt̾isꝰ socrũ suã: plebs de gentib
carnẽ: Ex illa sinagoga. Ille qui dimi¬
sit patrẽ & matrẽ. l&e ad hesit uxori suȩ
ut eent duo in carne una: Non comeccu¬
ra nr̃a .s attestante apło & dicente. Sacͤ¬
m̃tu hoc magnũ ÷: ego aut̃ dico in xp̃o¬
& in eccłia. Dunͥsit eni patrẽ quodãmͦ
ñ omĩno dinisit: ueluti ad seꝑationẽ: s
ad susceptionẽ humane carnis. Quoni
dimisit:. Quia cũ eẽt informa dĩ. ñ rapi¬
nã arbitratꝰ ÷ ẽẽ se equalẽ dõ. s semet
ipsũ exinaniuit formã serui accipiens.
Quomͦ dimisit & matrẽ: Gentẽ iudeoꝵ
sinagogã illã herentẽ uecerib sacram̃¬
tis. Ad ipsam figurã ꝑtinet qđ ait. Quę
mͥ mat᷑ aut qui fr̃s. Ille enĩ intꝰ docebat.
illi foris stabant. Uidete si ñ mͦ ita sunt

Expanded text:
trem suam: plebs illa, quae de Iudaeis creditrem suam: plebs illa, quae de Iudaeis credidit, diuisa est aduersus synagogam. diuisa est et nurus aduersus socrum suam: plebs de gentibus carnem? Ex illa Synagoga. Ille qui dimisit patrem et matrem, et adhaesit uxori suae, ut essent duo in carne una : non conjectura nostra, sed attestante Apostolo, et dicente: Sacrm hoc magnum est, ego autem dico in Christo et ecclesia. dimisit enim patrem quodam modo, non omnino dimisit ueluti ad separationem, sed ad susceptionem humanae carnis. quomodo dimisit? quia, cum esset in forma dei, no.n rapinam arbitratus est esse se aequalem deo, sed semet ipsum exinaniuit formaquomodo dimisit et matrem, gentem Iudaeorum, synagogam illam haerentem ueteribus sacramentis ? ad ipsam figuram pertinet quod ait: quae mihi mater, aut qui fratres? ille enim intus docebat, illi foris stabant. uidete, si non modo ita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
fit hoc & de fiła adu̾sũ matrẽ suã. mul¬
tomagis & de nuru adu̾sus socrũ suam.
Nam aliqͣndo inuna domo nurꝰ & socrus
inueniunt᷑ heretica & catholicãe ibi for¬
tit recipit᷑ iste gladiꝰ: rebaptizationẽ ñ
timemꝰ. potuit diuidi filia adu̾sum ma
trẽ sua.le ñ pot̃ nurꝰ adu̾sus socrũ suã:
factũ ẽ. hoc generalit̾: etiã in genere hu¬
mano. diuisus ẽ. filiꝰ adu̾sꝰ patrẽ. fiimꝰ
em̃ aliqͣndo filii diaboli. Adhuc infi¬
delibꝰ dictũ ẽ. uos a patre diabolo estis.
& om̃is infidelitas nr̃a unde nisi a pa¬
tre diabolo: non ille creando: s nos imi¬
tando. Iam mͦ uidetis filiũ aiuisũ adu̾sũ
patrẽ. Uenit gladiꝰ ule: renuntiat dia¬
bolo. inuenit aliũ patrẽ: inuenit aliam
matrẽ. Ille adimitationẽ se p̃bens gene¬
rat in exitiu parentes
quos inue¬
nimꝰ in uitã trenã generant. Diuisus ẽ.
filiꝰ adu̾iꝰ patrẽ: dunsaẽ. filia adusꝰ ma-¬

Expanded text:
fit hoc de filia aduersus matrem suam, mulfit hoc de filia aduersus matrem suam, multo magis et de nuru aduersus socrum suam. nam aliquando in una domo nurus et socrus inueniuntur haeretica et catholica, et ubi fortiter recipitur iste gladius, rebaptizationem non timemus. potuit diuitrem suam, et non potest nurus aduersus socrum suam? 4 Factum est hoc generaliter etiam in genere humano: diuisus est filius aduersus patrem. fuimus enim aliquando filii diaboli. adhuc infidelibus dictum est: uos a patre diabolo estis. et omnis infidelitas nostra unde, nisi a patre diabolo, non ille creando, sed nos imitando? iam modo uidetis filium diuisum aduersus patrem: uenit gladius ille, re renuntiat diabolo, inuenit alium patrem, inuenit aliam matrem. ille ad imitationem se praebens generat in exitium: parentes duo, quos inuenimus, in uitam terrenam generant. diuisus est filius aduersus patrem, diuisa est filia aduersus ma
Abbreviated transcription (Latin):
ccingere gladiũ tuũ circa femur
pocentissime. Gladiũ tuũ. quid nisi uer¬
bũ tiũr: Illo gladio strauit iniuncos: illo
gladio auisit filiũ a patre.: filiã a matrẽ.
nurũ asocru. Leginiꝰ hȩc in euangłio ñue¬
ni pacẽ mittere s gladiũ: &. erunt inuna
domo quinq adu̾sũ se. & duo adiifum
tres. & tres adu̾sum auos erunt diuisi:
Idest filiꝰ adu̾sum patrẽ: filia adu̾sum ma-¬
trẽ suã: nurꝰ adufus socrũ suã. hȩc diui¬
sio quo gladio facta ẽ. xp̃c attulit. & re
uera fr̃s: etiã cotidianis exẽplis uidemꝰ
hȩc. Placet iuueni alicui seruire dõ dis-
plicet patri. Diuisi sunt adusum se. Ille
ꝓmutit trenã hereditatẽ: ille amat celes¬
tẽ. Alnid iste pollicẽt᷑: aliud ille eligit.
Non sibi putet pat factã iniuriã: d̃s solus¬
illi p̃seit᷑: & tam̃ litigat cũ filio. uolente
seruire dõ. S: fortior ÷ ille gładiꝰ sp̃italis
seꝑans: quã copulans natura carnalis.

Expanded text:
ccingere gladium tuum circa femur, potentissime. gladium tuum quid, nisi uerbum tuum? illo gladio strauit inimicos, illo gladio diuisit filium a patre, filiam a matre, nurum a socru. legimus haec in euangelio: non ueni pacem mittere, sed gladium, et: erunt in una domo quinque aduersum se, et duo aduersum tres et tres ad uersum duo erunt diuisi, id est filius aduersus patrem, filia aduersus matrem suam, nurus aduersus socrum suam. haec diuisio quo gladio facta est, Christus attulit. et re uera, fratres, etiam cotidianis exemplis uidemus haec. placet iuueni alicui seruire deo, dplicet patri; divisi sunt adversus se: ille promittit terrenam haereditatem, ille amat coelestem; aliud iste pollicetur, aliud ille eligit. Non sibi putet pater factam injuriam; Dilli praefertur. et tamen litigat cum filio uolente seruire deo. sed fortior est ille gladius spiritalis separans quam copulans natura carnalis.