comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit: ipse in uob̾ menbris eiꝰ p̃ceden¬
tia merita multiplicate regenera¬
tionis inquirat: Neq enĩ ret̾ributa
omĩ obligatione peccati. de spũ
non idõ putare debemꝰ pͥores nos de-¬
disse aliquid ut retribueretur nobis
regeneratio salutaris Ille qiuippe nos
fecit credere in xpm̃: qͥ nob̾ fecit inquẽ
credimꝰ xp̃m Iile facit in hominibus
pͥcipium fidĩ & ꝑfeccionẽ intħu: qui
fecit hominẽ principẽ fidei & ꝑfecto¬

Expanded text:
rit, ipse in nobis membris ejus praecedenrit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa ab omni obligatione peccati, de Spirinon ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfecto
Abbreviated transcription (Latin):
Predestinatus est gͦ iħs: ut qͥ futurꝰ erat
scđm carnẽ filius dd esset tam̃ in iur¬
tute filius dĩ scd̾m spm̃ sanctificatio¬
nis. quia natus. ẽ. de spũ scõ & uirgine
maria: Ipsa ẽ. illa in effabilit̃ facta
hominis adõ uerbo susceptio singłs
ut filiꝰ dĩ & filiꝰ hominis simul. & filiꝰ
hominis ꝓpter susceptũ hominẽ: &
filius dĩ ꝓter suscipientẽ unigenitum
dm̃ ueracit̾ & propͥe diceretur: neñ
trinitas. s quaternitas crederetur:
Predestinata ẽ. ista nature humane
tanta &e cam celsa & sũma subuectio
ut quo ad tolleretur altius ñ habene.:
sicut ꝓ nob̾ ipsa diuinitas quousq se
deponeret humiliꝰ ñ habuit. quam
suscepta natura hominis cũ infirmi¬
tate carnis usq ad mortẽ crucisi
Sicut ergo p̃destinatꝰ .ẽ. ille unꝰ. ut
caput nrm̃ esset: ita mulci p̃desti¬
nati sumus ut menbra eiꝰ essemus
Humana hic merita conticescant.
quis incapite nr̃o p̃cedentia merita
singłis̃ illius generationis inuene¬

Expanded text:
s, ut qui futurus erat secundum carnem filius David, esset tamen in virtute Filius Dei secundum Spiritum santificationis; quia natus est de Spiritu sancto et virgine Maria. Ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita conticescant, quis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invene
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sunt tamꝗͣ sint. ut que sunt euacu¬
ares & cam̃ idem ipse minimꝰ apłoꝵ
nuiti. cũ paulus ꝓcumsul ꝑ eiꝰ militiã
debellata suꝑbia sublene̾ uigũ. xpi
tui missus eẽt. regis magni ꝓuinciał
effectus: ipse quoq expriore saulo.
paulus uocari amauit obtã magne
insigne uictorie: Plus enĩ hostis uin-¬
citur : in eo quẽ plus denet. & de quo
plures tenet: Plus aut̃ suꝑbos tenet
nomine nobilicatis: & de his plures
nomine auctoritatis: Quid dicemus¬

Expanded text:
non sunt, tamquam sint, ut ea quae sunt euacunon sunt, tamquam sint, ut ea quae sunt euacuares. et tamen idem ipse minimus apostnuisti, cum Paulus pro consule per eius militiam debellata superbia sub lene iugum Christi tui missus esset regis magni prouincialis effectus, ipse quoque ex priore Saulo Paulus uocari amauit ob tam magnae insigne uictoriae. plus enim hostis uincitur in eo, quem plus tenet et de quo plures tenet. plus autem superbos tenet nomine nobilitatis et de his plures nomine auctoritatis. quanto igitu
Abbreviated transcription (Latin):
Usum latine locutionis: aduertite :
quia paulũ modicũ dicit᷑: Paulo pꝰ
indebo te: Pauluͣ hic expecta: id est
post modicũ uidebo te. modicũ hic
expecta: Audi ergo paulũ: Ego sum
tamꝙͦ fimbria deuestimento domini
tamen tacta mulier: a fluxii sangui¬
nis sanata ẽ. Inmodico isto. magnꝰ
erat: inminimo. grandis habirabat:
Et canto minꝰ a se magnũ excludebat:
quantomagis minor erat: Quid mi¬
remur magnũ habitare in angusto:
magnus inminimis habitabat Audi.
illum dicentẽ Suꝑ quẽ requiescit sp̃s
m̃s. suꝑ humilẽ. & quietum. & cremen¬
tem uerba mea: Idõ altus. habitat in
alonge cognoscit: humilia te: & ꝓpin-¬
quat tͥ: Extolle te : & recedit ate Ab¬
sit enim dnẽ. ut intabernacło tuo pre
pauꝑibꝰ accipiant᷑ ꝑsone diuitũ: aut
p̃ignobilib nobiles: quando pocius
infirma mundi elegisti. ut confun¬
deres forcia: & ignobilia huiꝰ mundi
elegisti. & comtemptibilia: & ea que

Expanded text:
Usum latinae locutionis advertite: Usum latinae locutionis advertite: quia paulum, modicum dicitur. Paulo post videbo te, paulum hic exspecta; id est, Post modicum videbo te, modicum hic exspecta. Audi ergo Paulum: Ego sumtanquam fimbria de vestimento Domini. tamen tacta, mulier a fluxu sanguinis sanata est . In modico isto magnus erat, in minimo grandis habitabat; et tanto minus a se magnum excludebat, quanto magis minor erat. Quid miramur magnum habitare in angusto? Magis in minimis habitat. Audi illum dicentem, Super quem requiescet spiritus meus? Super humilem, et quietum, et trementem verba mea . Ideo altus habitat in a longe cognoscit . Humilia te, et propinquabit tibi: extolle te, et recedet a te. sit enim, ut in tabernaculo tuo prae pauperibus accipiantur personae diuitum aut prae ignobilibus nobiles, quando potius infirma mundi elegisti, ut confunderes fortia, et ignobilia huius mundi elegisti et contemtibilia et ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nomen saul nostis: quia rex suꝑbꝰ
& infrenis fuit: Nõ quasi iactancia
aliqua nom̃ sibi mutauit apłs. s ex
saulo factus ẽ paulus: ex suꝑbo modicꝰ:
Paulũ enĩmodicũ ẽ. Uis nosse quid sit
saulus : Ipsũ audi iam paulum
Qui ñ sum dignus uocari apłs. Quare :
Quia fui saulus: Quid est fui saulus:
sibi omnẽ grandicatẽ suam Alimmus
iam in se: grandis in xp̃o: Iste uas elec-
damini enĩ qͥ nostis licteras dĩ: qͥs erat
saul: Rex pessimus: ꝑ secutor scĩ serui
dĩ dauid Et ipse si meministis: de
tribu beniamin: Inde iste saulus:
ducto secũ tramite seuiendi. s inse¬
uitia non ꝑmansurus: Post ea si sauł
a saule. paulus unde : Saulus a rege
seuo cũ suꝑb cũ seuiens. cũ cedes ane¬
lãs Paulus aut̃ unde: Paulus: quia
modicꝰ Paulus. humilitatis nom̃ ẽ
Paulus post ea quã adductus est ad
magistrũ qͥ ait: discite ame qͥa mittis
sum & humił corde: Inde paulus

Expanded text:
est nomen Sauli, nostis quia rex superbus est nomen Sauli, nostis quia rex superbus et infrenis fuit. Non quasi jactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus; sed ex Saulo factus est Paulus, ex superbo modicus. Paulum enim Modicum est. Vis nosse quid sit Saulus? Ipsum audi jam Paulum Qui non sum dignus vocari apostolus. Quare? Quia fui Saulus. Quid est, fui Saulus? sibi omnem granditatem suam; minimus jam in se, grandis in Christo. Et damini enim qui nostis Litteras Dei, quis erat Saül. Rex pessimus, persecutor sancti servi Dei David: et ipse, si meministis, de tribu Benjamin. Inde iste Saulus, ducto secum tramite saeviendi, sed in saevitia non permansurus. Postea, si Saulus a Saüle, Paulus unde? Saulus a rege saevo, cum superbus, cum saeviens, cum caedes anhelans: Paulus autem unde? Paulus, quia modicus. Paulus humilitatis nomen est. Paulus, posteaquam adductus est ad Magistrum, qui ait, Discite a me quoniam mitis sum, et humilis corde. Inde Paulus.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝑsequens. ꝓqͥbus sũmo supplicio
dignꝰ fuit. miscdiã ꝓdampnatione
suscepit. & ꝓpena consequtꝰ. ẽ. grãm:
merito ꝓ eiꝰ defensione clamat atq
concertat: Nec inre ꝓfunda & nimis
abdita ñ intelligentiũ. & uerba sua sa-
namꝑuersũ sensũ detorquentiũ curat
muidiam: dũ tam̃ incdntant̃ p̃dicet
donum dĩ. quo uno salui fiunt filii
ꝓmissionis. filii beneficii diumi. filii
Primũ. qđ omĩs eiꝰ salutatio sic sẽ ha
ipsa questio sola uersatur. tam pug¬
naciter tam multiplicit̃. ut fatiget᷑
quidẽ legentis intentionẽ: s tamen
fatigatione utili ac salubri ut inte¬
rioris hominis magis exerceat men¬
bra quã frangat: Alemento desina¬
goga fuisse arietes quorũ filii sumꝰ.
Unde dic it᷑ inpsalmo: Afferte dño
silios arietũ: Qui inde arietes: Petrꝰ.
lohes: Iacobus: Andreas: Bartholome¬
ud & ceteri apłi Hinc & ipse primo
sailus post ea paulus: Ia ẽ. primo
suꝑbus. pꝰea humilis: Saul enĩ dictus

Expanded text:
supplicio dignus fuit, misericordiam pro damnatione suscepit, et pro poena consecutus est gratiam, merito pro ejus defensione clamat atque concertat, nec in re profunda et nimis abdita non intelligentium, et verba sua sana in perversum sensum detorquentium curat invidiam; dum tamen incunctanter praedicet donum Dpromissionis, filii beneficii diuini, filiiprimo, quod omnis eius salutatio sic se habeipsa quaestio sola uersatur tam pugnaciter, tam multipliciter, ut fatiget quidem legentis intentionem, sed tamen fatigatione utili ac salubri, ut interioris hominis magis exerceat membra quam frangat. Indegoga fuisse arietes, quorum filii sumus. Unde dicitur in psalmo: Afferte Domino filios arietum . Qui inde arietes? Petrus, Joannes, Jacobus, Andreas, Bartholomaeus, et caeteri Apostoli. Hinc et ipse primo Saulus, postea Paulus: id est, primo superbus, postea humilis. Saül enim, unde dictum
Abbreviated transcription (Latin):
tute: Est etiam p̃clarissimũ lumꝰ pre¬
destinationis &e grẽ. ipse saluator. ipse
no inunitatẽ ꝑsone assumptus. filius dĩ
ungenitꝰ. eẽt. unde hoc meruit: q̃d̾ eiꝰ
bonũ qualecumq p̃cessit. ut ad hanc
meffabilẽ excellentiam ꝑueniret:
faciente ac suscipiente uerbo. ipse ho¬
mo ex quo. eẽ. cepit. filius dĩ unicus
eẽ. cepit: Filiũ dĩ unicũ femina illa
grã plena concepit: De spũ scõ &e uir-¬
gine maria. dĩ filiꝰ unicꝰ natus est
N carnis cupidine: s solo dĩ munere
Lib̃a in illo uoluntas erat Ae tanto
magis erat. quantomagis seriure pec¬
cato ñ poterat: Appareat itaq nobis
in nr̃o capite. ipse fons grẽ: unde se-¬
cundũ unius cuiusq mensurã sẽ per
cuncta eiꝰ menbra diffundit: Fit ea
gr̃ã ab inicio fidei sue homo quicũq
xp̃ĩanꝰ: qua grã homo ille ab initio
suo factus est xp̃s: De ipso spũ & hic
renatus: de quo est ille natus: eodẽ
spũ fic in nob̾ remissio peccatorum:

Expanded text:
 Est etiam praeclarissimum lumen praedestinationis et gratiae ipse salvator, ipse no in unitatem personae assumptus Filius Dei unigenitus esset; unde hoc meruit? quod ejus bonum qualecunque praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit. Filium Dei unicum femina illa gratia concepit. De Spiritu sancto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est; non carnis cupidine, sed solo Dei munere. Libera in illo voluntas erat, ac tanto magis erat, quanto magis servire peccato non poterat. Apparet itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram se per cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicunque Christianus, qua gratia homo ille ab initio suo factus est Christus, de ipso Spiritu et hic renatus, de quo est ille natus, eodem Spiritu fit in nobis remissio peccatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpter. quando uolumꝰ ut faciat qs¬
petamus. Non gͦ cont᷑ salutẽ nram̃ ꝑe.¬
qđ ẽ. nom̃ eiꝰ fidelibꝰ eiꝰ Est quippe mpis
& dampnator: qͥ dignat᷑ fidelibꝰ esse
saluator Qui gͦ credit in eum. qđ cuq
petierit in nomine qd̾. ẽ. illis qui cralt̃
in eum. hoc facit: qm̃ hoc ͭ s aluator facit¬

Expanded text:
quapropter quando volumus ut faciat qupetamus. Non ergo contra salutem nostram peEst quippe impiis et damnator, qui dignatur fidelibus esse salvator. Qui ergo credit in eum, quodcunque petierit in nomine quod est illis qui credunt in eum, hoc facit, quoniam hoc sicut Salvator facit
Abbreviated transcription (Latin):
tiatum: Nantutiq & uidei carnales
tir nos factus. ẽ. homo exsemine dauid
lamonet eos ipse dñs. exꝓphetia. eius-¬
dem dauid: querens abeis quid eis uide¬
filiũ: Qui cũ respondissent dauid. ne
hoc solũ ut diri putaretur. & ñ respi¬
cerent ad emmanuhel qđ ẽ. int̾pre¬
tatũ nob̾cũ ds̃ Et quomͦ inquit ipse
dauid in spũ dicit eum dnm̃: dixit
dominꝰ dnõ meo. sede adextris meis.
donec ponã inimicos tuos scabellum
pedũ tuorũ: Ordo iste mͥ seruanduse¬
est ut loquens de euangłio. ñ taceã
de ppħis Sed ego inquit manicheus.¬

Expanded text:
tia. nam utique et Iudaei carnales  propter nos factus est homo ex semine Dauid, admonet eos ipse dominus ex prophetia eiusdem Dauid quaerens ab eis, quid eis uidefilium. qui cum respondissent: Dauid, ne hoc solum, ut dixi. putaretur et non respicerent ad Emmanuhel, quod est interpretatum "nobiscum deus," et: quomodo, inquit. ipse Dauid in spiritu dicit eum dominum: dixit dominus domino meo, sede ad dexteram meam. donec ponam inimicos tuos scabellum pedumtuoruest, ut loquens de Evangelio non taceam de prophetis. Sed ego, inquit, Manichaeus
Abbreviated transcription (Latin):
aduersari ꝓpħis: Ecce apłs dicit. de
filio suo qui factus. ẽ. exsemine dauid
& p̃dixerunt. hoc apłi uiderunt & pre¬
dicauert̃. Qui erat: factus ẽ: Quid erat:
quid est factus : Uerbũ erat: caro fac¬
tusẽ: Filius dĩ erat: filius hominis fac¬
tus ẽ: Ds̃ erat: homo factus ẽ: Suscepit
humanitatẽ : ñ amisit diuinicatẽ: factꝰ¬
est humił : mansit sublimis: Nacus
.ẽ. homo: ñ destitit esse ds̃: Qui factꝰ¬
ñ legitur factus. s natꝰ exe̾mine dauid.
cũ greca factus habeant. unde ñ aduer¬
bũ s ad sententiã transferre uoliuł
dicendo natũ. latinꝰ int̾pres: tam̃ xpm̃
exsemine. D. eẽ. scd̾m carnẽ. omĩum

Expanded text:
cce Apostolus dicit, de Filio suo, qui factus est ei ex semine David praedixerunt, hoc apostoli viderunt et praedicaverunt, qui erat, factus est; qui erat, quid factus est? Verbum erat, caro factus est; Filius Dei erat, filius hominis factus est; Dhumanitatem, non amisit deitatem. Factus humilis, mansit sublimis. Natus est homo, non destitit esse Deus. Natnon legitur: factus, sed natus ex semine Dauid, cum graeca factus habeant, unde non ad uerbum, sed ad sententiam transferre uoluit dicendo "n at u m" latinus interpres, tamen Christum ex semine
Abbreviated transcription (Latin):
lo ante. iudeo aliam legẽ inm̃bris meis re¬
pugnantẽ legi m̃tis ineȩ: & capciuantem
me in lege peccatiquȩ ẽ inm̃bris meis.
Sed me dicebat ex carne ñ exmente. Ubi
est gͦilla lex si nulla cõdẽpnatio ẽ hisqͥs̃¬

Expanded text:
liam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati quae est in membris meis ? Sed me dicebat ex carne, non ex mente. Ubi ergo illa lex, si nulla condemnatio est his
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. Qđ peccatũ : Omẽ peccatũ. onĩe
nr̃m peccatũ clãnauit. Sed deqͦ peccato: ppse
ñ habebat peccatum. De illo dictũ est qui
peccatũ ñ fecit. nec inuentꝰ ẽ dolus inore eiꝰ.
Nullũ ꝓrsus. nec trahendo. nec addendo. Nul¬
lũ peccatũ habuit: nec originis nec ꝓpͥe iniqͥ¬
tatis originẽ. Uirgo demontrat. Conu̾satiol
uera eius scã sacis ostendit: nichil eũ fecisse
unde dignꝰ eẽt morte. Idõ ait. Ecce uenit
princeps huiꝰ mundi diabolũ significans:
&e in me nichil inueniet. Non inueniet.
quare me occidat pͥnceps moris. ex qua re
gͦ moreris Sed ut sciant onĩs qͥa uolunta¬
tẽ patris mei facio: eamtꝰ hinic. Et prextol
ad passione morcis. Mortem uqdantaras̃.
ñ necessitatis sed arbitrii. Porestꝗtẽ habea
ponendi animã meã: & potestatẽ habeti
iteriĩ sumendi eam. Neno tollit eus aisse:

Expanded text:
ndi . Quod peccatum? Omne peccatum, omne nostrum peccatum damnavit. Sed de quo peccato? Ipse non habebat peccatum: de illo dictum est, Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Nullum prorsus, nec trahendo, nec addendo: nullum peccatum habuit, nec originis, nec propriae iniquitatis. Originem virgo demonstrat; conversatio vero ejus sancta satis ostendit nihil eum dignus esset morte. Ideo ait: Ecce venit princeps hujus mundi diabolum significans, et in me nihil inveniet. Non inveniet quare me occidat princeps mortis. Et quare ergo moreris? Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, eamus hinc . Et perrexit ad passionem mortis, mortem voluntariam, non necessitatis, sed arbitrii. Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Nemo tollit
Abbreviated transcription (Latin):
carne sunt: id ẽ qui in carne confidune
qͥ concupiscentias suas secunt᷑. qͥ in his ha¬
bicant. qͥ earum uoluptatibꝰ oblectantur
qui inearũ delectacionibꝰ beatam feliã¬
q uitam constituunt. ipsi enĩ incarne s
Dõ placere ñ possunt. Non eñi sic dictũe.
qui aut̃ incarne s̃ dõ placere ñ possint:
quasi dictũ ee̾t in hac uita cũ sint homi¬
nes. dõ placere ñ possunt. Ergo ñ placue¬
runt scĩ patriarchȩ : Ergo ñ placuent
Non placuerunt scĩ martyres. qͥ anteqͥ
do ñ solũ uoluptatẽ contẽpnebant. s dolo¬
res qͦ pacientissime ꝑferebant : placu¬
erunt: s incarne ñ fuerunt. Portabais
carnẽ: ñ portabant᷑ a carne. Iam enuĩ pa¬
ralitico dictũ erat tolle grabatũ tuum.
Qui gͦ incarne sunt quẽ ad modũ dixi.
quẽ ad modũ iam exposui: ñ in hoc scło uiuen
ipsum questionẽ sine ulla dubitacione
soluentẽ. Uuis utiq in hoc corpore loque¬
batur: & tam̃ ad uinx̃. Uos aut̃ ñ estis i

Expanded text:
sunt. » Qui in carne confidunt, qui concupiscentias suas sequuntur, qui in eis habitant, qui earum voluptatibus oblectantur, qui in earum delectationibus beatam felicemque vitam constituunt, ipsi enim in carne sunt Deo placere non possunt. Non enim sic dictum est, Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt; quasi dictum esset, In hac vita cum sunt homines, Deo placere non possunt. Ergo non placuerunt sancti Patriarchae? Ergo non placuerunt non pdo, non solum voluptatem contemnebant, sed dolores quoque patientissime perferebant? Placuerunt, sed in carne non fuerunt. Portabant carnem, non portabantur a carne. Jam enim paralytico dictum erat, Tolle grabatum tuum . Qui ergo in carne sunt, quemadmodum dixi, quemadmodum jam exposui, non in hoc saeculo viveipsum, quaestionem sine ulla dubitatione solventem. Vivens utique in hoc corpore loquebatur: et tamen adjunxit, Vos autem non estis in
Abbreviated transcription (Latin):
ad hux in carne estis. Si gͦ ñ estis incarne:
ur inispũ dĩ sicis: tẽ enĩ incarne ñ estis.
Nam si recedit sp̃idĩ: pondere suo sp̃s
hominis reuoluitur incarnẽ. Redit ad
feta carnalia. redit ad concupiscentias
słares: & erunt illiꝰ hominis peiora nouis¬
sima quã erant pͥma. Sic gͦ habete lib̾ũ
arbicrium: ut imploretis auxiliũ. Hon
estis incarne. & hoc ex uirib urĩs : Absit.
Unde ergo: Si tam̃ sp̃s cdlĩ habitat inuobis.¬

Expanded text:
adhuc in carne estis. Si ergo non estis in carne, ut in Spiritu Dei sitis; tunc enim in carne non estis. Nam si recedat Spiritus Dei, pondere suo spiritus hominis revolvitur in carnem, redit ad facta carnalia, redit ad concupiscentias saeculares: et erunt illius hominis pejora novissima quam erant prima . Sic ergo habete liberum aestis in carne. Et hoc viribus vestris? absit. Unde ergo? Si tamen spiritus Dei habitat in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
nob. uł qͥb nob: Uis audire inquibꝰ nobis:
Qui ñ scđ̾m carnẽ ambulamꝰ. s scđm
sp̃itũ. Quid ẽ scđm carnẽ ambulare: Car:¬
nalib concupiscentiis consentire. Quidẽ
mente. & concupiscentiis carnis ñ obedi
nis egit in nob p̃tericoꝵ peccatoꝵ siste in
factis. siue indictis. siue incogicacionibꝰ
torũ deletũ ẽ. sacro baptismate. Omĩa de¬
bita deleta sunt: una uxdulgerti ao Restit
gͦ cũ carne conflustusa quaudelecta ẽ
iniquitas. s mano infirmitassi Qur enim¬

Expanded text:
quibus nobis? Vis audire in quibus nobis? Qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Quid est, secundum carnem ambulare? Carnalibus concupiscentiis consentire. Quid esmente, et concupiscentiis carnis non obedirenis egit in nobis praeteritorum peccatorum, sive in factis, sive in dictis, sive in cogitationibus; totum deletum est sacro Baptismate: omnia debita delevit una indulgentia. Restat ergo cum carne conflictus: quia deleta est iniquitas, sed manet infirmitas. In
Abbreviated transcription (Latin):
dicemꝰ. lex peccatũ ẽ: Absit. Sed peccatũ
ñ cognoui. nͥ ꝑ legẽ. Nã concupiscentiam
nesciebam: nisi diceret. Non concupisces.
Hic rursus monet. Si lex ñ ẽ peccatũ. s in¬
sinuatrix peccati: nichilominꝰ his uerbis
rep̃henditur. Quare intelligitur legem
ad hoc datam e̾e ñ ut peccatũ insereretur.
neq ut extirparetur. s tantũ ut demons¬
traretur. qd̾ animã humanã quasi de in no-¬
centia securam. ipsa demonstratione pec-¬
cati ream faceret. Ut qr peccatũ sine gr̃a
dei. uinci ñ posset: ipsa reatus sollicitudine
adꝑcipiendam grãm conuerteretur. Itaq

Expanded text:
Sed peccatum non cognovi nisi per legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. 2. Hic rursus movet, Si lex non est peccatum, sed insinuatrix peccati, nihilominus his verbis reprehenditur. Quare intelligendum est, legem ad hoc datam esse, non ut peccatum insereretur, neque ut exstirparetur, sed tantum ut demonstraretur, quo animam humanam quasi de innocentia securam ipsa peccati demonstratione ream faceret: ut quia peccatum sine gratia Dei vinci non posset, ipsa reatus sollicitudine ad percipiendam gratiam converteretur. Itaq
Abbreviated transcription (Latin):
s prudentia carnis ñ potest. Uiciũ non
potest: ñ natura. Quomꝰ sidiceres. Clau¬¬
dicatio recte ambulationi. ñ ẽ subiecta:
neq enĩ potest. Pes potest s claudicatio
non potest. Tolle claudicationẽ. &r uidebis
rectam ambulationẽ. sed quandiu claudica¬
tio ẽ: ñ potest. Sic quandiu prudentia car¬¬
nis ẽ ñ potest. Non sit prudentia carnis. &
homo potest. Qđ gͦ ait prudentia carnis
mimica in dm̃: noli sic acciꝑe. quasi inimi¬
ca ista possit ledere dm̃. Resistendo inimi¬
ca ẽ : ñ nocendo. lili aut̃ nocet inqͦ est. Pru¬
dencia carnis quia uitiũ ẽ. Nature nocet.¬

Expanded text:
sed prudentia carnis non potest. Vitium non potest, sed natura, quomodo si diceres: Claudicatio rectae ambulationi non est subjecta, nec enim potest. Pes potest, sed claudicatio non potest. Tolle claudicationem, et videbis rectam ambulationem. Quandiu claudicatio est, non potest, sic quandiu prudentia carnis est, non potest. Non sit prudentia carnis, et homo potest. Quod vero ait, « prudentia carnis inimica est Deo, non sic accipiendum, quasi inimica ista possit laedere Deum. Resistendo inimica est, non nocendo. Illi autem nocet, in quo est prudentia carnis, quia vitium est, et naturae nocet
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s eiꝰ inuob̾ ẽ uiuificabit & mortalia corpo¬
ra ura. Sic lib̾abis de corpore mortis huiꝰ:
ñ corpꝰ ñ habendo. uł altũ habendo: s ultiꝰ
moriendo. Si enĩ ñ adderet mortis huius
& diceret. qͥs me lib̾abit de corpore: forte
subgeretur error cogitacioni humanȩ. &
diceretur. Uides qͥa ñ uulc nos ds̃ ẽe cd̃m
corpore: De corpore inqͥt mortis huiꝰ. Mor¬
tẽ colle. & bonũ ẽ corpꝰ. Detrahat᷑ mors no¬¬
uissima inimica. & erit mͥ inȩterñ caro

Expanded text:
corpora vestra. Sic liberaberis de corpore mortis hujus, non corpus non habendo, vel alterum habendo; sed non ulterius moriendo. Si enim non adderet, mortis hujus, et diceret, Quis me liberabit de corpore? forte suggereretur error cogitationi humanae, et diceretur: Vides quia non vult Deus nos esse cum corpore? De corpore, inquit, mortis hujus. Mortem tolle, et bonum est corpus. Detrahatur mors novissima inimica, et erit
Abbreviated transcription (Latin):
is habitat in uob̾: qͥ suscitauit iħm xp̃m
exmortuis. uiuificabit & mortalia corpora
ñrã. Quid timetis. qͥd etiam ꝓipsa carne
solliciti estis: Capillus capitis ur̃i ñ ꝑibit.
Adam peccando damnauit in mortẽ corpo¬

Expanded text:
is, habitat in vobis; qui suscitavit Christum Jesum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, Quid timetis? Quid etiam pro ipsa carne solliciti estis? Capillus capitis vestri non peribit . Adam peccando damnavit in mortem corpo
Abbreviated transcription (Latin):
opum lex quȩ iubet ñiuuat. Lex quȩ tibi
ostendit ñ tollit peccatũ. Abalia tibi lege
ostendatur peccacũ : ab alia tollat᷑. Q uod¬
eñ inpossibile erat legi inqͦ infirmibat᷑
ꝑcarnẽ. Rebellabat eni carotua. subiuga¬
bat ce. caro tua. Audiebat legẽ & plus in¬
citabat concupiscentiã tuam. Infirmaba t
gͦ lex lictere ꝑ carnẽ. ac ꝑ hoc mnpossibile
erat legi lict̾ȩ. lib̾are a lege peeccati &e mor¬

Expanded text:
um lex, quae jubet non juvat: lex quae tibi ostendit, non tollit peccatum. Ab alia tibi lege ostenditur peccatum, ab alia tollitur. Duoenim impossibile erat Legis, in quo infirmabatur per carnem. Rebellabat enim caro tua, subjugabat te caro tua; audiebat Legem, et plus incitabat concupiscentiam tuam. Infirmabatur ergo lex litterae per carnem: ac per hoc impossibile erat legis litterae liberare a lege peccati et mor
Abbreviated transcription (Latin):
illa mortali. quid de lege inm̃bris repug.
miser ego homo: Audi. ¶ Si aut̃ xp̃c in ⁊¬
nobi habunctat corpꝰ quidẽ mortuũ ẽ ꝓpter
peucatũ. spĩ aut̃ uita ẽ ꝓpter iusticiam.
lrgo de corpore mortuo ꝓpt̾ peccatũ iam
despandũ est: Nulla spes ẽ: Absit. Corpꝰ¬

Expanded text:
illa mortali? Quid de lege in membris nostrMiser ego homo? Audi, Si autem Christus in vobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Ergo de corpore mortuo propter peccatum, jam desperandum est? Nulla spes est? Sic dor
Abbreviated transcription (Latin):
Quoniam lex littera ẽ. eis qͥ ñ eam im
tera qͣ decinentur. qͥ ñ implent qđ scrip¬
tum est. Lex enĩ qͥd aliud quam sola lict̃a
.ẽ.eis qͥ eam legere nouerunt. & implere ñ¬
¶ posuint:
Non nnuĩ ignoratur abeis quibꝰ conscripta ẽ.
Sed qm̃ intantũ noca ẽ. inquantũ scripta
legitur. ñ in quantũ dilecta ꝑficit᷑: nchil
ẽ aliud talib isi littera. Quȩ lict̾a ñ est
adiutrix legentiũ: s testis peccantium.
nam. s intellectui ꝑiusticiam copulati.
Inde .ẽ. & illud. Lictera occidit. sp̃ł aucem

Expanded text:
Quoniam lex littera est eis qui non eam imptera, qua detinentur rei qui non implent quod scriptum est. Lex enim quid aliud quam sola littera est eis qui eam legere noverunt, et implere non possunt? Non enim ignoratur ab eis quibus conscripta est: sed quoniam in tantum nota est, in quantum scripta legitur, non in quantum dilecta perficitur, nihil est aliud talibus nisi littera; quae littera non est adjutrix legentium, sed testis peccantium. nam: sed intellectui per justitiam copulati. Inde est et illud, Littera occidit, spiritus autem
Abbreviated transcription (Latin):
carnis peccati. Id ẽ ut eẽc caro. uera caro.
Et unde similitudo carnis peccatie Ra
repeccato mors est. utiq in om̃ĩ carne
peccati. deqͥ dicit apłs ut euacuetur corpꝰ
peccati. Quia gͦ mors inomi carne peccati.

Expanded text:
carnis peccati? Id est, ut esset caro, vera caro. Et unde similitudo carnis peccati? Quia de peccato mors: mors est utique in omni carne peccati; de qua dicit Apostolus, Ut evacuaretur corpus peccati . Quia ergo mors est in omni carne pe
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit & ait. Mulla gͦ condemnatio ẽ.
nc̃ hisqͥ sunt in xp̃o iħu. His qͥ sunt incar¬
ne condemnatio ẽ: his qͥ sunt inrxpõihua
nilla condenatio e. Ne putares hot post¬
ei futuru.: idõ addidit nẽ. Postea illuo ex¬
pectai. ut nec c̃cupiscentia sit intȩ. contra

Expanded text:
subjecit et ait, Nulla ergo condemnatio est nunc his qui sunt in Christo Jesu . His qui sunt in carne condemnatio est: his qui sunt in Christo Jesu nulla condemnatio est. Ne putares hoc postea futurum, ideo addidit, nunc. Postea illud exspecta, ut nec concupiscentia sit in te, contra
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. hoc ꝓpterea dixi. quia mauichei
uolentes aliam contra dm̃ inducere na
rem suũ existimant adiuuari. Et pua¬
tant quasi naturalit̾ diccũ. qͥa dictũ ẽ. ñ
pocest inmica e̾e indm̃. legi enĩ dĩ ñ est

Expanded text:
error. Hoc propterea dixit, quia Manichaei volentes aliam contra Deum inducere natrem suum existimant adjuvari, et putant quasi naturaliter dictum, quia dictum est, non potest, inimica est
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatũ ẽ mortẽ: Ut appareat peccatũ. et
fac supͣ modũ peccatũ de linquens ꝑman¬
tatũ. Idõ suꝑmodũ. quia quando delinque¬
bat sine mandato minꝰ erat: quando delin¬¬
quit ꝑmandatũ. excedit modũ. Quando enĩ
ĩ phibetur quis: putat quia benefacit. Pro¬
lnbitꝰ. incipit nolle facere. Uincit᷑. tralit̃.
subiugatur. lam restat illi grãm inuocare.
deqͥ dictũ ẽ. Lex enĩ sps uitȩ lib̾auit te alege
peccati & mortis. Lex ẽ fidei. lex ẽ sp̃s. lex
est gr̃ȩ. lex ẽ miscdiȩ. Illa uͦ lex peccati. &
mortis. ñ est lex dĩ s peccati &e mortis. Illa¬

Expanded text:
 Ut appareat peccatum; ut fiat supra modum peccatum, delinquens per mandatum. Ideo, supra modum. Quando delinquebat sine mandato, minus erat: quando delinquit per mandatum, excedit modum. Quando enim non prohibetur aliquis, putat quia bene facit. Prohibitus, incipit nolle facere: vincitur, trahitur, subjugatur: jam restat illi gratiam invocare; de qua dictum est, Lex enim spiritus vitae liberavit te a lege peccati et mortis, lex est fidei, lex est Spiritus, lex est gratiae, lex est misericordiae. Illa vero lex peccati et mortis, non est lex Dei, sed peccati
Abbreviated transcription (Latin):
iħs saluator nr̃. redẽpcor nr̃. peccatũ factꝰ ẽ.
ut nos ẽemꝰ iusticia dei. in ipso. Quomͦ: Au¬
dite legẽ. Qui nouerunt: sciunt qđ dico.
Et qui ñ nouerunt: legant. uel audiant.
Inlegt peccata uocabantur etiam sacrifi¬
cia quȩ ꝓpeccatis offerebantur. Habescũ
uictima ꝓpeccato adduceretur. dicic lex.
Panant manꝰ suas sacerdotes suꝑ peccatũ.
id ẽ suꝑ inccimã ꝓpeccato. Et qd̾ ẽ aliud quã

Expanded text:
s Salvator noster, Redemptor noster peccatum factus est, ut nos essemus justitia Dei in ipso. Quomodo? Audite Legem. Qui noverunt, sciunt quod dico: et qui non noverunt, legant, vel audiant. In Lege peccata vocabantur etiam sacrificia, quae pro peccatis offerebantur. Habes, cum victima pro peccato adduceretur, dicit Lex, Ponant manus suas sacerdotes super peccatum ; id est, super victimam pro peccato. Et quod est a
Abbreviated transcription (Latin):
oblationẽ & hostiam dõ in adorẽ suauitatiꝰ.
Eece de q̃ peccato. danauit peccatu. De sgi¬
ficio qđ factus ẽ ꝓpeecatis. inae domnaut
peccatum. Ipsa est lex sp̃s uicȩ quȩ lilanit
te a lege peccati &e mortis. quia lex illa alai
poterat. Alia gͦ lex ut dicere ceꝑam tͥ osten¬
dat peccatũ. alia collat. Ostendat peccatũ
lex lutere. collat peccatũ lex gr̃ȩ. Igtur
ipse egomente seruio legidĩ. carne aut̃
legi peccati. In qͣ conclusione demonstraũ
apłs. ad hoc se dixisse quȩ supͣdixerat uam
ñ ego oꝑor illud. s qđ in me habicat pec¬
catum. quia ñ mente oꝑabatur consentien¬
do. sed carne concupiscendo. hoc enĩ pecca¬
ti nomine appellat. unde oriunt᷑ cuncta
peccata. id ẽ ex carnali concupiscentia. Qc¬
qͥd enĩ ẽ peccatoꝵ indictis. infactis. in cogita
quantũ ad scõs attinet regnũ ꝑdic: in alia
ꝑit. hic enĩ regnũ ꝑdit quando post con-¬
cupiscentias nras ñ imꝰ: ibi aut̃ perit qͣndo

Expanded text:
avitatis . Ecce de quo peccato damnavit peccatum: de sacrificio quod factus est pro peccatis, inde damnavit peccatum. Ipsa est Lex spiritus vitae, quae liberavit te a lege peccati et mortis. Quia lex illa altera, poterat. Alia ergo lex, ut dicere coeperam, tibi ostendat peccatum, alia tollat: ostendat peccatum lex litterae, tollat peccatum lex gratipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. In qua conclusione demonstravit Apostolus, ad hoc se dixisse quae supra dixerat, Jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum ; quia non mente operabatur consentiendo, sed carne concupiscendo. Hoc enim peccati nomine appellat, unde oriuntur cuncta peccata, id est, ex carnali concupiscentia. Quidquid enim est peccatorum in dictis, in factis, in cogitatquantum ad sanctos attinet, regnum perdit, in alia perit. Hic enim regnum perdit, quando post concupiscentias nostras non imus: ibi autem peri
Abbreviated transcription (Latin):
malam. Quia uͦ malũ ẽ eã p̃uaricari gͣ bona
est. Quid tam bonũ quã ñ concupisees:¬
Quomͦ saciat. quomꝰ inculcat. quasi calim¬
atoresclamat. Quid dicis manicheȩ:
Lexquȩ data ẽ ꝑ moysen mala ẽ: Mala
est dicunt. Oportenta. Ofrontẽ. Barsti
sem& mali. audi upłm dicente. Lex qͥdẽ

Expanded text:
malam. Quia vero malum est eam praevaricari: ergo bona est. Quid tam bonum, quam: « Non concupiscesQuomodo satiat? quomodo inculcat? Quasi contra calumniatores clamat. Quid dicis, Manichaee? Lex quae data est per Moysen mala est? Mala est, dicunt. O portenta! o frontem! Tu dixisti semel, Mala: audi Apostolum dicentem, Lex quidem
Abbreviated transcription (Latin):
te sina. ipsa dr̃ lex factoꝵ. Ipsa minarino¬
uit. ñ subuenire. lubere nouit. ñ uiuare.
Ipsa ẽ quȩ dicit. ñ concupisces. Unde dic
apłi. Concupiscentiam nesciebã. nͥlex dr¬
ceret. ñ concupisces. Et quid mͥ ꝓfur qͥi lex
dicit ñ concupisces: Occasione accepta
peccatũ ꝑmandatũ fefellit me: & pillid
occidit. ꝓhibicꝰ sũ concupiscere. nec imple¬
ui iussa. s uictus sum. Ante legẽ fui peca¬
tor. accepta lege factus sum puaricator.

Expanded text:
te Sina, ipsa dicitur lex factorum. Ipsa minari novit, non subvenire; jubere novit, non juvare. Ipsa est quae dixit, Non concupisces. Unde dicit Apostolus, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Et quid mihi profuit, quia Lex dixit, Non concupisces? Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Prohibitus sum concupiscere, nec implevi jussa, sed victus sum. Ante legem fui peccator: accepta lege factus sum praevaricator.
Abbreviated transcription (Latin):
potero carnẽ meã &e saluos facia algs
de suo curent. quia uecmesi ei aauinst
eurat de suo. carĩ quantiili oet pside¬
le misterium opitulent᷑ salute uiuen¬
tes curare possunt. ñ mortuos excitare:
Dequib dictũ ÷. Nunquid mortuis faci¬
es mirabilia : niniis enĩ occulta dĩ gr̃ã
est. qua hominum mentes quodãmꝰ re¬
iuiuscunt. ut possint aqͥb libet eiꝰ mini¬
stris p̃cepta sanitatis audire. Quãgram
commendat in ex̃głio dicens. Nemo po¬
test tienire ad me: nisi pat̾ qui misit me

Expanded text:
potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me,
Abbreviated transcription (Latin):
Ut qm̃ sine causa uiderunt: fiat illis & nõ
uidere. fi̾at gͦ m̃sa eoꝵ coram ipsis imus¬
cipulam. Coram ipsis fiat in muscipulã.
hȩc intelligamus. ut nos talia deuitemꝰ.
ficere fiat illis & in recributionẽ & in
scandalum. S nunqͥd iniustũ ÷ hoc:
Iustum ÷: Quare : qm̃ in retributionem.

Expanded text:
m sine causa viderunt, fiat illis et non videre. Fiat ergo mensa eorum coram ipsis in muscipulam. Coram ipsis fiat in muscipulam, haec intelligamus, ut nos talia devitemus:nimicis proficere. Fiat ergo illis, et in retributionem, et in scandalum. Et numquid injustum est hoc? Justum est. Quare? Quoniam in retri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ hominib si mortui sunt. & tua gia
non reuixerunt. nunqͥd mortuis facies
mirabilia : Aitt mecdici suscitabunt. &
& quos exsuscitabt̃ confitebunt᷑ tibi: hec
enĩ confessio indicat uiuos. Nã sicut ali¬
bi scriptũ÷: amortuo uelit qui non sit:

Expanded text:
tui sunt et tua gratia non revixerunt, «Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici exsuscitabunt, et» hi quos exsuscitabunt, «confitebuntur tibi?» Haec enim confessio indicat vivos: non sicut alibi scriptum est, «A mortuo, velut qui non sit,
Abbreviated transcription (Latin):
secunta᷑ iustitiam dĩ. Iudiciũ uͭ in
ceteros quit excecati sunt. & tam̃ illi
quia uoluerunt. crediderunt. Ili
grẽ ÷: ñ utiq meritoꝵ. Superius
enĩ dixerat. Sic gͦ & in hoc tempore.
reliquię ꝑ clectionem gr̃e saluȩ fae¬

Expanded text:
ustitiam Dei; judicium vero in caeteros, qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt crediderunt; illi gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic enim in hoc tempore reliquiae per electionem gr
Abbreviated transcription (Latin):
uideant: seqͥt᷑ ut & dorsũ eoꝵ incurue¬
tur. Uñ hoc : Quia cessauerunt suꝑna
cognoscere: ncesse est de inferiorib co¬
gitent. Qui bene audiunt sursũ cor:
curuum dorsum non habent. Crecta
quippe statura est. Expectat spem reposi¬
tam sibi incela. Maxime sip̃mittat thes¬
aurum suum: quo sequat᷑ cor eiꝰ. At uͦ
qui futtue uitę spem ñ intelligunt: iã
excecati de inferiorib cogitant. Et hoc
est habere dorsum curuũ. aqͦ morbo
dñs mulierẽ illam liberauit. Alliga
uit eam sathanas annis decẽ & octo: &¬
noluerunt: quia oportebat eũ mori &
resurggere: uastati inflicus a romanis.
funditusq a suo regno u iã eis alienigenȩ
dominabantur eradicati disꝑsiq ꝑ cerras
quandoquidem ubiq nondesunt ꝑ seri¬
pturas suas testimonio nobis sunt : pro¬
phetias nos non finxisse dexp̃o. quas plu¬
rimi eoꝵ consicłantes. & ante passionẽ &e
maximne pꝰ eiꝰ resurrectionem credidert̃
ineum. Dequib p̃dictum ÷. Sifuerit nu¬

Expanded text:
 dorsum illorum incurvetur. Unde hoc? Quia cum cessaverint superna cognoscere, necesse est ut de inferioribus cogitent. Qui bene audit, Sursum cor, curvum dorsum non habet. Erecta quippe statura exspectat spem repositam sibi in coelo; maxime si praemittat thesaurum suum, quo sequatur cor ejus . At vero qui futurae vitae spem non intelligunt jam excaecati, de inferioribus cogitant: et hoc est habere dorsum curvum; a quo morbo Dominus mulierem illam liberavit. Alligaverat enim eam satanas annis decem et octo; noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit nu
Abbreviated transcription (Latin):
legunt. Quos agnoscimꝰ ꝓpt̾ hoc testimo¬
nium qđ nob inuiti ꝑhibent. cosdẽ codi¬
ces habendo atq seruando. ꝑ om̃s gentes
etiã ipsos eẽ. disꝑsos quaqua uersũ xp̃i ex
cłia dilatatur. Nam ꝓpħia in psalmis qs
legunt. etiam de hac re p̃missa ÷ uͥ scriptũ
est. Ds̃ m̃s misccłia eius p̃ueniet me. ds̃
meus demonstrauit m inimicis meis. Ne
occideriseos. nequando obliuiscantur
popłi mei. Disꝑge eos inuirtute tua. De
sunt udei. quamiuis a romanis fuerint
deuicti. & opp̃ssi. ne obliti legẽ di. ad ħ
dequo agimus testimonium nil uale¬
rent. Idõ parum fuit ut diceret. ne occi¬
deris eos ne quando obliiuiscant᷑ legem
tuam: nͥ adderet etiã disꝑge eos. Qm si
cum isto testimonio scripturarũ. in sua

Expanded text:
eruntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re praemissa est, ubi scriptum est: Deus meus, misericordia eius praeueniet me; Deus meus demonstrauit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demsunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimon
Abbreviated transcription (Latin):
de uentre uultis. adhanc ꝑcinebitis ꝗͣ
uocaut. Iua carebitis ꝗͣ dimisit. Lux
quippe dñi qͣua ambulant gentes: illa
est dequa idem ꝓpħa dicit. Dedite in
impletum est nisi dexp̃o: Non ÷ ista
lux inuob̾. dequib identidem dic
in caput ainguli. Ergo accedite ad eũ
& illuminamini. Quid ÷ accedite nͥ

Expanded text:
de venire vultis, ad hanc pertinebitis, quam vocavit; illa carebitis, quam dimisit. Lux quippe Domini, in qua ambulant gentes, illa est de qua idem propheta dicit, Dedi te inimpletum est, nisi de Christo? Non est ista lux in vobis, de quibus identidem dictin caput anguli. Ergo, Accedite ad eum, et illuminamini . Quid est, Accedite; nisi,
Abbreviated transcription (Latin):
uult ante põni ut exilla pendeant oꝑ a
bona atq ab ea pueniat᷑. ũ ut ipsa uelut
meritis bonoꝵ oꝑum tribui uideatur.
I lla enim ad gram ꝑtinet. Si aut̃ gr̃a. iam
non eroꝑib. Alioquit gra i ñ÷ gra.
apłs. ut eos diceret ad gram ñ ꝑcinere. qͥ
meritis & oꝑib suis mercedem deberi ar
Sigitis datur: nulla merita tua p̃cessert̃.
I do n agnoscis xp̃m. quia uenit cũ gr̃a dĩ.
C onute gͦ ce admerita tua uide illa
mala fuisse ut ntibi deberetur nͥ suppli
ficio laudis głificas dm̃. Ibi enim est iuĩa.
inqua noueris ap̃m salutare dĩ.

Expanded text:
uult anteponi, ut ex illa pendeant opera bona atque ab ea praeueniantur, non ut ipsa uelut meritis bonorum operum retribui uideatur. illa enim ad gratiam pertinet; si autem gratia, iam non ex operibus; alioquin gratia iam Apostolus, ut eos diceret ad gratiam non pertinere, qui meritis et operibus suis mercedem deberi arbsi gratis datur, nulla merita tua praecesserunideo non agnoscis Christum, qui venit cum gratia Dei. Converte ergo te ad merita tua, vide illa mala fuisse, ut non tibi deberetur nisi supplficio laudis glorificas Deum. Ibi est enim via, in qua noveris Christum salutare Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
inueni. fiat m̃sa eoꝵs corã ipsis in mus¬
cipulam. Qualẽ m muscipulã exbibu¬
prut saudo mnͥ talem potũ: talis musci¬
pula ils sit. Quare gͦ cora ipsis ⁊ suf¬
ficeret. fat m̃sa eoꝵ in muscipulam.
S t̃ tales quiuuquitatẽ suiã nouer & in

Expanded text:
 Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam. Qualem muscipulam mihi exhibuerunt, dando mihi talem potum, talis muscipula illis sit. Quare ergo, coram ipsis? Sufficeret, Fiat mensa eorum in muscipulam. Sunt tales qui iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑ hecfigura dicit᷑ emphiasis que sigri¬
ficet etim id qđ nondicit: Dicendoeni
benediceus qunietio in nomi nedũ : ÷ lu
consrat eẽ malelictũ quimsuo nomine
creditur etꝰ uenturum. Etut xp̃m ommipo¬
tentem dnm. et̃ cognosceres : diat euriue¬
nis se in nomine dm̃. nealiquid de ipso cur¬
nalitermens uhumana sentirex. Hoceti
et eugłii texcus ostendit dicens Egore

Expanded text:
damnatur. Haec figura dicitur emphasis, quae significat etiam id quod non dicit. Dicendo enim, Benedictus qui venit in nomine Domini, illum constat esse maledictum qui in suo nomine creditur esse venturus. Et ut Christum omnipotentem Dominum esse cognosceres, dicit eum venisse in nomine Domini, ne aliquid de ipso carnaliter mens humana sentiret. Hoc etiam et Evangelii textus ostendit, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
Seqr̃. Denedicimns sedomo dñi. Abillopo¬
dictionem deuoteplebi ꝑ andisacessalu¬
briter dare : Etne hoc dubicant acciperes.
unde salutare bapcis mauenie: unde cõmu¬
ncatio scãꝓcedit undeolei sacra auntione
mundam undeomis denique beuc dieto

Expanded text:
r, benediximus vos de domo Domini. Ab illo podictionem devotae plebi per antistites salubriter dari. Et ne hoc dubitanter acciperes, unde salutare baptisma venit, unde communicatio sancta procedit, unde olei sacrati unctione mundamur, unde omnis denique benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ in mutatio : qm̃ gen̾hic nominis inmuta uit
mitia uerborum : qm̃ discussa sicut sepedixim.
non minina nobis sueramenta parturiunt
monũ passim lacerabant populos fideles
modo aute sub ipsa repetitione uerborũ: noluit
gentes ponere : ut magis passionẽ dnĩ subtiliter
indicar&: quac a solisiudais spociadit constat¬
ci impletũ : In quib tam̃ ẽ. in nomine dnĩ uin¬
dicutũ : quando multi ex hispęnitenasmalu
qua fecerunt uocubuluxp̃i anorũ sumere me¬
ruerunt: et istiquoq uersus applicundi sunt
unifices sicuc & illi quuncapite psalmi sunc
posici. Etnocandum .e. qui asicut caput ple¬
rum que demenibris loquit᷑ : it anunc mẽbra

Expanded text:
id est immutatio, quoniam genus hic nominis immutavit. nutiae verborum, quoniam discussa sicut saepe diximus non minima nobis sacramenta parturiunt. monum, passim lacerabant populus fideles. Modo autem sub ipsa repetitione verborum noluit gentes ponere, ut magis passionem Domini subtiliter indicaret, quam a solis Judaeis specialiter constat impletam. In quibus tamen est in nomine Domini vindicatum, quando multi ex his poenitentes mala quae fecerunt, vocabulum Christianorum sumere meruerunt. Et isti quoque versus appellandi sunt unifines, sicut et illi qui in capite psalmi sunt positi. Et notandum est quia sicut Caput plerumque de membris loquitur, ita nunc membra
Abbreviated transcription (Latin):
oscendunt ut & hinc demumdiistius cludeli¬
berentur: &ibi ꝓsꝑrima sorte addexteram
colletur: Duo em̃ istus quae fidelis expecit
xp̃ianus : Ut et hceripiat᷑ apeccatorũ morit
et illiccollocur intquiem sempicernam
Namiscas afflictiones quas hicpaciunt: iscos
dolores quos hicamor ednĩsurtinent.: ibi sidu
bio ꝓsperantur quandoiã ad gaudia ater
naꝑueniunt. Fros pera re enĩ ẽ : aliquidas¬
perum. face retranquillum : ut gratu nobis
fanl

Expanded text:
t et hic de mundi istius clade liberentur, et ibi prosperrima sorte ad dexteram collocentur. Duo enim ista sunt quae fidelis expetit Christianus, ut et hic eripiatur a peccatorum morte, et illic collocetur in requie sempiterna. Nam istas afflictiones quas hic patiuntur, istos dolores quos hic amore Domini sustinent, ibi sine dubio prosperantur, quando jam ad gaudia aeterna perveniunt. Prosperari enim, est aliquid asperum facere tranquillum, ut grata nobis fiant
Abbreviated transcription (Latin):
uralaude mus: Oms̃ gentes circũ dederunt
me : et in nomine dni ulcus sumeos. hoc po¬
pulus illemeri codicebat : quispemsu am indnĩ
ptectione posuerat : significuns labores edȩ
rat : et postea insuispassionib sustinebit: Frimo
enĩ quandore ligio innotuit xpiana : om̃s gen¬
tes ieiꝰ porsecutione surgentes. diuersisdu¬
dib affecerunt fidelissimos uiros Qticamen
insius ꝑsecutorib utante dnõ uindicane
quando eos conuersione mirabilis subdider̃.
ut dese penitentib poenas exigerunt : quas
pridẽ in nocentib in gerebant. Nã qđ dix
gentes et sub iungxit genꝰmasculinũ ul¬
cus sũcos. siue ad intelleccũꝑtin& qringentib

Expanded text:
rs. 10. Omnes gentes circumdederunt me, et in nomine Domini ultus sum eos. Hoc populus ille merito dicebat, qui spem suam in Domini protectione posuerat, significans labores Ecclesiae, rat, et post in suis passionibus sustinebat. Primo enim quando religio innotuit Christiana, omnes gentes, in ejus persecutione surgentes, diversis cladibus affecerunt fidelissimos viros: qui tamen in suis persecutoribus juvante Domino vindicarunt, quando eos conversione mirabili subdiderunt, ut de se poenitentiae poenas exigerent, quas pridem innocentibus ingerebant. Nam quod dixit, gentes, et subjungit genus masculinum, ultus
Abbreviated transcription (Latin):
huc & istiuersus dednõ locuntur. Ipse enma
seui en tibus iud xis circũdat̾ pas sionis suae ꝑtotũ
mundũ mella ꝓfudit: A pes eni fauũ circũdant
quando ꝑdomoscereas. liquores dulcissi mos re¬
condunt. Etcũ sibi putint uictu alia repone¬
it : faciunt unde homines possint sua desideri
quandorem cuncto orbi: dulcissimã amaris
conatib effecerunt: A pesenĩ : quasia pedib
dicte sunt : qđ sine pedib nascantur: spinȩ.
scđi peccata de signant: qui busiudȩorum po¬
pulus fero cit̃ incitatꝰ: in delictis sus uelut ig¬
nis concrepans astuauit: sed in eis quoque
dni gratiauindicatum ẽ quaendo de illo
melle qđ condiderant nesei. conuersi ad
uoce cestact᷑. Inpuł sus eni illecahic cuidm̃
sorcitudo subeainoue¬

Expanded text:
us de Domino loquuntur. Ipse enim a saevientibus Judaeis circumdatus, passionis suae per totum mundum mella profudit. Apes enim favum circumdant, quando per domos cereas liquores dulcissimos recondunt; et cum sibi putant victualia reponere, faciunt unde homines possint sua desideria quando rem cuncto orbi dulcissimam amaris conatibus effecerunt. Apes enim quasi a pedibus dictae sunt, quod sine pedibus nascantur. Spinae saeculi peccata designant, quibus Judaeorum populus ferociter incitatus, in delictis suis velut ignis concrepans aestuavit. Sed in eis quoque Domini gratia vindicatum est, quando de illo melle quod condiderant nescii, conversi ad voce testatur. Impulsus enim ille cadit, cui Domini fortitudo subtrahitu