comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eis. qui non credunt dñi euangłio: Et
ultimum tẽpus uidicii non eritꝰ sine mise¬
ricordia: quia coronat te ait psalmus in mi¬
seratione et miscdia. Iudicium aut̃ sine mi¬
sericordia: s si nostis. qui nõ fecerũt miscđiã¬
Appropinquauerunt inquit ꝑsequentes me
inquitatem: uł sicut non nulli codices hñt
inique. Tunc appropincant qui ꝑsecuntur:
quando usq ad carnem cruciandam ꝑunen¬
damq ꝑueniunt. Unde psalmus uicesimus
primus ubi passio dm̃ ꝓpħata est. ne disce¬
das inquit a me qm̃ tribulatio pxina est:
cum ea dicantur que non imminente s¬
etiam presente ipsa passione ꝑpessus ẽ. Sed
ꝓriman dicit tribulationẽ: que fiebat in ea¬
ne. Hichil ẽ. quippe animȩ ꝓpius. carue qua
gestat. Propunquauerunt ergo ꝑsequences.
affigendo eoꝵ carnem quos ꝑsequebantur.
S attende quid sequitur. A lege aut̃ tua longe
facti sunt. Quanto magis ꝓpinquauerunt ꝑse¬

Expanded text:
eis qui non credunt Domini Evangelio» . Et eis qui non credunt Domini Evangelio» . Et ultimum tempus judicii non erit sine misericordia, quia «coronat te,» ait psalmus, «in miseratione et misericordia» . Judicium autem sine misericordia sed sinitris qui non fecerunt miseriAppropinquaverunt,» inquit, «persequentes me iniquitate;» vel, sicut nonnulli codices habent, «inique.» Tunc appropinquant qui persequuntur, quando usque ad carnem cruciandam perimendamque perveniunt. Unde psalmus vicesimus primus, ubi passio Domini prophetata est, «Ne discedas,» inquit, «a me, quoniam tribulatio proxima est» ; cum ea dicantur quae non imminente, sed jam praesente ipsa passione perpessus est. Sed proximam dixit tribulationem, quae fiebat in carne; nihil est quippe animae propius carne quam gestat. Propinquaverunt ergo persequentes, affligendo eorum carnem, quos persequebantur. Sed attende quod sequitur: «A lege autem tua longe facti sunt.» Quanto magis propinquaverunt perse
Abbreviated transcription (Latin):
tacuit. s p̾ueniens istam maturitatem ꝓpħan¬
do clamauit: et in uerbis dĩ sꝑauit potentis
ditarer eloquia tua. Ponamus erum matutinũ:
quando qui sedebant in umbra mortis lux or¬
ta est eis. Nonne in scĩs qui prius erant in
terra ad hoc matutinum ocłi ȩccłiȩ p̃uene¬
runt: quia hoc futurum ante p̃uiderunt.
ut meditarentur eloquia di: que tunc erãt
in lege ac ꝑpħis: hec futura nunciabant.¬
aufert a peccatorib penam: eisq postea
ustis scđm iudicium dabit uitam: quia
non frustra illi hoc ordine dicitur. miscd̾iã
et iudicium cantabo tibi dñe. Quãuis et
ipsum tempus miscđię non est sine uidi¬
cio: de quo dicit apłs. Si enim nos ipsos
iudicaremus: a dño non iudicaremur. Cũ
uidicamur aut̃ a dño corripimur: ne cum
mundo dampnemur. Et eius coapłs. Tem¬
pus est inquit: ut uidicium incipiat a domo
dñi. Et si inicium a nobis: qualis finis erit

Expanded text:
tacuit, sed praeveniens Istam maturitatem, prophetantacuit, sed praeveniens Istam maturitatem, prophetando clamavit, et in verbis Dei speravit potentis ditarer eloquia tua.» Ponamus enim matutinum, quando qui sedebant in umbra mortis, lux orta est eis ; nonne in sanctis qui prius erant in terra, ad hoc matutinum oculi Ecclesiae praevenerunt, quia hoc futurum antea praeviderunt, ut meditarentur eloquia Dei, quae tunc erant, et in Lege ac Prophetis haec futura nuntiabantaufert a peccatoribus poenam, eisque postea justis secundum judicium dabit vitam; quia non frustra illi hoc ordine dicitur, «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine» : quamvis et ipsum tempus misericordiae non est sine judicio, de quo dicit Apostolus, «Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur autem, a Domino corripimur, ne cum mundo damnemur» ; et ejus coapostolus, «Tempus est,» inquit, «ut judicium incipiat a domo Domini: et si initium a nobis»; «qualis finis erit
Abbreviated transcription (Latin):
idem ualet si dicatur in immaturitate: id ẽ
intempore nocturno. et mimaturo. hactenus
de obseuro uerbo fuerit disputatum: numc iu¬
deamus quis ipse sit sensus. Preue̾ni inquit
in cempesta nocte et clamaui: in uerbis tuis
sꝑam. Si hoc ad unum quemq fidelium refe¬
ranius. et ad ꝓprietatem rei geste: sepe contĩ¬
git ut tali noctis tempore ugilet amor dĩ
et magno surgende orationis affectu. non ex¬
peccetur s preueniatur quod post galli cã¬
tum consueuit ẽẽ tempus orandi. Sĩ aut̃
accipiamus hoc totum scłm noctem : utiq
intempesta nocte clamamus ad dmn: et pre¬
uenimus unmaturitatem temporis. in quo
nobis redditurus est quod ꝓmisit: sicut alibi
legitur: preueniamus faciemꝰ eius in cõfessione:
Quanquam si uelimus intelligere immaturum
tempus noctis huius antequam uenisset ple¬
nitudo temporis. id est ipsa maturitas. quãdo
xp̃c manifestaretur. in carne: nec tunc ȩccłia

Expanded text:
idem valet si dicatur, «in immaturitate,» id est, idem valet si dicatur, «in immaturitate,» id est, in tempore nocturno immaturo. Hactenus de obscuro verbo fuerit disputatum; nunc videamus quis ipse sit sensus. 4. «Praeveni,» inquit, «in nocte intempesta, et clamavi; in verbis tuis speravi.» Si hoc ad unumquemque fidelium referamus, et ad proprietatem rei gestae; saepe contingit ut tali noctis tempore vigilet amor Dei, et magno urgente orationis affectu, non exspectetur sed praeveniatur quod post galli cantum consuevit esse tempus orandi. Si autem accipiamus hoc totum saeculum noctem; utique intempesta nocte clamamus ad Deum, et praevenimus maturitatem temporis in quo nobis redditurus est quod promisit, sicut alibi legitur: «Praeveniamus faciem ejus in confessione» . Quanquam si velimus intelligere immaturum tempus noctis hujus, antequam venisset plenitudo temporis, id est, ipsa maturitas, quando Christus manifestaretur in carne ; nec tunc Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
dida serenitate fulgidum significauit hoc
nomine. Quod ergo grece dictum est eñ ao¬
ria. non uno uerbo s duob̾id ẽ. prepositioe
et nomine. hoc interpretes nr̃i quidam di¬
xerunt intempesta nocte. plures in maturi¬
tate: non duob uerbis s uno. ciuus uoca¬
buli nominatuus est immaturitas: non nul¬
li uero in duob uerbis. sicut grecus posuit.
in immaturitatem. Aoriã quippe: immaturi¬
tas est. E naoria : in immaturitate. Tanquã
si uellet etiam ille qui dixxit intempesta
nocte p̃positione geminata dicere in intẽ¬
pesta: ut una preposicio significet in qua
ora. altera ꝑtineat ad compositionem nomi¬
nis. Hichil sane interest ad sententiam:
utrum quis dicat egisse se aliquid galli can¬
tu. an ingallicantu. Ita nichil interesset utru
intempesta nocte. an uero in intẽpesta noc¬
te: id est in nocte intẽpesta clamasse se dicerte.
G recus tamen in nocte in tẽpesta dixit. Quod

Expanded text:
dida serenitate fulgidum significavit hoc dida serenitate fulgidum significavit hoc nomine. Quod ergo graece dictum est ἐν ἀωρίᾳ, non uno verbo, sed duobus, id est, praepositione et nomine; hoc interpretes nostri quidam dixerunt, «intempesta nocte,» plures, «immaturitate,» non duobus verbis, sed uno, cujus vocabuli nominativus est immaturitas; nonnulli vero in duobus verbis, sicut graecus posuit, «in immaturitate;» ἀωρία quippe immaturitas est, ἐν ἀωρίᾳ, «in immaturitate:» tanquam si vellet etiam ille qui dixit, «intempesta nocte,» praepositione dicere geminata, «in intempesta;» ut una praepositio significet in qua hora, altera pertineat ad compositionem nominis. Nihil sane interest ad sententiam, utrum quis dicat egisse se aliquid galli cantu, an, in galli cantu: ita nihil interesset, utrum «intempesta,» an vero «in intempesta nocte,» id est, «in nocte intempesta» clamasse se diceret. Graecus tamen «in nocte intempesta» dixit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
codices non habent in dempesta nocte: s in¬
macuritate. Uix aut̃ unus inuentus ẽ. qui
haberet geminatam prepositionẽ : id ẽ. in
immaturitate. Inmaturitas itaq hoc loco
nocturnum tempus est quod non est maturũ
id ẽ. oportunum. ut agatur aliquid uigilan.¬
do: quod etiam uulgo dici solet ora impor¬
tuna. Nox quoq intempesta. id est media quã¬
do quiescendum ẽ. hinc ꝓculdubio mincupa¬
ta est: quia importuna est accionib iugilã¬
tium. Tempestuum enim dixcerunt ueteres
oportunum. et intempestiuum importunum :
a tempore ducto uocabulo. non ab illa tẽ¬
pestate que consuetudine latinȩ linguȩ cęli
ꝑturbatio iam uocatur: quamquã isto uer¬
bo libenter utuntur hystorici: ut dicant
ea tempestate. quod uolunt eo tp̃r intelligi.
Et quod ait locutor egregius. unde hec tam
clara repente tempestas. non cęlum nimbis
uentis ue turbatum: s magis subita et splẽ¬

Expanded text:
codices non habent, «intempesta nocte;» sed, «imcodices non habent, «intempesta nocte;» sed, «immaturitate:» vix autem unus inventus est qui haberet geminatam praepositionem, id est, «in immaturitate.» Immaturitas itaque hoc loco nocturnum tempus est, quod non est maturum, id est, opportunum ut agatur aliquid vigilando: quod etiam vulgo dici solet, hora inopportuna. Nox quoque intempesta, id est media, quando quiescendum est, hinc procul dubio nuncupata est, quia inopportuna est actionibus vigilantium. Tempestivum enim dixerunt veteres opportunum; et intempestivum, inopportunum: a tempore ducto vocabulo, non ab illa tempestate, quae consuetudine latinae linguae coeli perturbatio jam vocatur. Quanquam isto verbo libenter utuntur historici, ut dicant, Ea tempestate, quod volunt Eo tempore intelligi: et quod ait locutor egregius, Unde haec tam clara repente Tempestas? non coelum nimbis ventisve turbatum, sed magis subita et splen
Abbreviated transcription (Latin):
flari. Et quantomagis inflantur: tantomag̃
efficiuntur extra ipsam Iste aut̃ hoc ipsum pos¬
cens adño quod eum iubet facere dñs: ut ipse
in illo etiam quod impetrat oꝑetur: ds̃ est
enm qui oꝑatur in nobis et uelle et oꝑari ꝓ
bona uoluntate: clamaui inquit in toto cor¬
de meo. exaudime dñe.iustificationes tuas
eaquiram : utiq faciendas non tantum modo
sciendas : ne similis fiat illi seruo duro. qui
etiam si intellexerit non obaudiet. Clamaui.
fac. Quid est clamaui te. nisi damando inuo¬
caui te: S cum diocisset saluum nie fac. quid
adiunxxit : Et custodiam testimonia tua.
Ne te scilicet infirmitate negem. Salus quippe
animȩ facit ut fiat quod faciendum esse
cognoscitur: et usq ad mortem corporis si ħ
flagitat eoctrema temptatio. ꝓ testimoniorum
diuinoꝵ ueritate certetur. U̾bi aut̃ non est
salus. succumbit infirmitas: et deseritur ueri

Expanded text:
flari; et quanto magis inflantur, tanto magis flari; et quanto magis inflantur, tanto magis efficiuntur extra ipsam. Iste autem hoc ipsum poscens a Domino, quod eum jubet facere Dominus, ut ipse in illo etiam quod imperat operetur; Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate : «Clamavi,» inquit, «in toto corde meo; exaudi me, Domine: justificationes tuas exquiram:» utique faciendas, non tantummodo sciendas; ne similis fiat illi servo duro; qui etiamsi intellexerit, non obaudiet . 2. «verfac.» Quid est, «Clamavi te,» nisi, clamando invocavi te? Sed cum dixisset, «salvum me fac,» quid adjunxit? «Et custodiam testimonia tua:» ne te scilicet per infirmitatem negem. Salus quippe animae facit ut fiat quod faciendum esse cognoscitur, et usque ad mortem corporis, si hoc flagitat extrema tentatio, pro testimoniorum divinorum veritate certetur: ubi autem non est salus, succumbit infirmitas, et deseritur verit
Abbreviated transcription (Latin):
piunt inquirenda sunt. Ibi ergo sunt et iusti¬
ficationes dĩ. Qua ꝑꝑter restat ut intelligamꝰ
non om̃s malos non inuenire sapientiam si
quesierint: s eos qui in tantum sunt mali ut
odirent eam. Sic enim et dixit: querent me
mali et non inuenient. Oderunt eñĩ sapien¬
tiam. Ideo ergo non inueniunt : quia odert̃.
S rursus si oderunt quomodo querunt : nisi qr
non eam querunt ꝑꝑter ipsam. s ꝓpter ali¬
quid quod mali amant: et ad hoc se facilius
putant ꝑuenturos ꝑ ipsam: Multi sunt e¬
nim qui dicca sapientiȩ studiosisime inqͥ¬
runt. eamq in doctrina non in uita uolunt
habere: ut non ꝑ mores quos iubet sapientia
ꝑueniant ad dĩ lucem quod est ipsa sapientia:
s ꝑ sermones quos habet sapientia. ꝑueniat̃
ad homiinum laudem. quod est uana gł̃a. Nõ
ergo sapientiam querunt et quando eam que¬
runt. quia non querunt ipsam: alioquin ui¬
uerent scđm ipsam: s uolunt uerbis eius in¬

Expanded text:
piunt, inquirenda sunt. Ibi ergo sunt et justipiunt, inquirenda sunt. Ibi ergo sunt et justificationes Dei. Quapropter restat ut intelligamus, non omnes malos non invenire sapientiam, si quaesierint; sed eos qui in tantum sunt mali, ut oderint eam. Sic enim et dixit: «Quaerent me mali, et non invenient; oderunt enim sapientiam» . Ideo ergo non inveniunt, quia oderunt. Sed rursus si oderunt, quomodo quaerunt; nisi quia non eam quaerunt propter ipsam, sed propter aliquid quod mali amant, et ad hoc se facilius putant perventuros per ipsam? Multi enim sunt qui dicta sapientiae studiosissime inquirunt, eamque in doctrina, non in vita volunt habere; ut non per mores quos jubet sapientia, perveniant ad Dei lucem, quod est ipsa sapientia, sed per sermones quos habet sapientia, perveniant ad hominum laudem, quod est vana gloria. Non ergo sapientiam quaerunt et quando eam quaerunt; quia non quaerunt ipsam, alioquin viverent secundum ipsam: sed volunt verbis ejus in
Abbreviated transcription (Latin):
tustificationes euis exquirat. Proinde quod ut
faciamus iubetur eut exquiramus oratur. Qũ
longe est adhuc a faciente qui exquirit s ho
enim est consequens. ut qui exquirit inueniat.
aut qui inuenit faciat. Non potest aut̃ nisi
inuenerit facere: et nisi quesierit inuenire.
S magnam spem dñs iħc dedit: dicendo. que¬
rite et inuenietis. Rursus aut̃ dicit sapientu.
Q ue quid est. nisi ipse : Querent me mali. et
non inuenient. Non ergo malis s bonis dictũ
est: querite et inuenietis. Immo uero eis dietũ
est quib eodem loco paulo post: si ergo uos in¬
quit cum sitis mali. nostis bona data dare
filiss ur̃is. Quomodo igitur malis dr̃ querite
et inuenietis: cum rursus dicatur. querent
me mali et non inuenient: An aliud eos dñs
quam sapientiam querere uolebat: quando
eos inuenturos si quererent ꝓmutebat: In ea
quippe sunt omiã : que ab eis qui beati eẽ eu¬

Expanded text:
justificationes ejus exquirat. Proinde quod ut justificationes ejus exquirat. Proinde quod ut faciamus jubetur, ut exquiramus oratur. Quam longe est adhuc a faciente qui exquirit? Non enim est consequens ut qui exquirit, inveniat; aut qui invenit, faciat: non potest autem nisi invenerit, facere; et nisi quaesierit, invenire. Sed magnam spem Dominus Jesus dedit dicendo: «Quaerite, et invenietis.» Rursus autem dicit sapientia quae quid est, nisi ipse?, «Quaerent me mali, et non invenient.» Non ergo malis, sed bonis dictum est, «Quaerite, et invenietis.» Imo vero eis dictum est, quibus eodem loco paulo post, «Si ergo vos,» inquit, «cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris» . Quomodo igitur malis dicitur, «Quaerite, et invenietis;» cum rursus dicatur, «Quaerent me mali, et non invenient?» An aliud eos Dominus quam sapientiam quaerere volebat, quando eos inventuros si quaererent promittebat? In ea quippe sunt omnia, quae ab eis qui beati esse cu
Abbreviated transcription (Latin):
et cetera. Clamor ad dñm
qui fit ab orantib. si sonitu¬
uocis corporalis fiat. non in¬
tento ad dñm corde : quis
dubitet in aniter fieri: Si aut̃ fiat aorde
etiam silente corporis uoce: alium queilibae
hominem potest latere non dm̃. Siue ego
cum uoce carnis quando id opus est: siue cũ
silentio ad dmñ cum. oranus corde olamãdũ
est. Est aut̃ clamor cordis: magna cogitationis
intentio. Qui cum est in oratione magnun ex¬
primit desiderantis et penitentis affectum: ut
non desꝑet effectum. Tunc porro in toto corde
clamatur: quando aliunde non cogitatur. Ca¬
les orationes rare sunt multis: crebre aut̃ pau¬
cis. Om̃s uero. utrum cuiquam: nescio. Talem
suam commemorat orationem qui cantat hũs
spalmum: dicens. damaui in toto corde meo
exaudi me dñe. Cui aut̃ rei suus clamor ꝓfie¬
at: adiuncit. Iustificationes tuas exquiram
Adhoc ergo clamauit in toto corde suo: et hoc
sibi desiderauit a dño exaudiente prestariꝰ ut

Expanded text:
 145 Clamor ad Dominum, qui fit ab orantibus, si sonitu corporalis vocis fiat, non intento in Deum corde; quis dubitet inaniter fieri? Si autem fiat corde, etiam silente corporis voce; alium quemlibet hominem potest latere, non Deum. Sive ergo cum voce carnis, quando id opus est, sive cum silentio, ad Deum, cum oramus, corde clamandum est. Est autem clamor cordis magna cogitationis intentio; quae cum est in oratione, magnum exprimit desiderantis et petentis affectum, ut non desperet effectum: Tunc porro in toto corde clamatur, quando aliunde non cogitatur. Tales orationes rarae sunt multis, crebrae autem paucis; omnes vero utrum cuiquam, nescio. Talem suam commemorat orationem, qui cantat hunc psalmum, dicens: «Clamavi in toto corde meo; exaudi me, Domine.» Cui autem rei suus clamor proficiat, adjunxit: «Justificationes tuas exquiram.» Ad hoc ergo clamavit in toto corde suo, et hoc sibi desideravit a Domino exaudiente praestari, ut
Abbreviated transcription (Latin):
meo abscondi eloquia tua ut non peccẽ
tibi. Quid ergo adhuc ea querit discere
que abscondita iam custodit in corde.
quod utiq non fecisset. nisi ea didicisset:
Ut quid ergo addit et dicit. doce me iustisi¬
cationes tuas: nisi quia eas uult faciendo
discere. non loquendo. uł memoria retinẽ¬
do: Qm̃ ergo sicut in alio psalmo legitur
benedictionem dabit qui legem dedit.
ideo benedictus es dñe. doce me inquit¬
iustificationes tuas. Qui enim in corde meo
abscondi eloquia tua ut non peccem tibi
legem dedisti: da etiam benedictionem
gr̃e. ut faciendo discam quod intunando
ussisti. Hec satis sint. ut ur̃e mentes sine
fastidio nutriantur: alium sermonẽ desi

Expanded text:
meo abscondi eloquia tua, ut non peccem meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» Quid ergo adhuc ea quaerit discere, quae abscondita jam custodit in corde? quod utique non fecisset, nisi ea didicisset. Utquid ergo addit et dicit, «Doce me justificationes tuas,» nisi quia eas vult faciendo discere, non loquendo vel memoria retinendo? Quoniam ergo, sicut in alio psalmo legitur, «Benedictionem dabit qui leideo benedictus es, Domine, doce me justificationes tuas. Quia enim in corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi, legem dedisti; da etiam benedictionem gratiae, ut faciendo discam quod intimando jussisti. Haec satis sint, ut vestrae mentes sine fastidio nutriantur: alium sermonem desi
Abbreviated transcription (Latin):
to corde meo exquisnu te. Et hoc unde
posset. nisi eum auersum ad se ipse conuer¬
teret cui dr̃. d̾s tu conuersus uiuificabis
nos. et ille ꝑditum quereret. et errantem
ille reuocaret qui dicit. quod perierat re¬
quiram: et quod errauerat reuocabo In
todiendo uerba dĩ: illo regente. illo faci¬
ente. Neq eium ꝑse ipse posset: cum ihe¬
et corrigit uiam suam. A dño quippe hoc
etiam iste suꝑus obtauit: ubi ait. utinam
dirigantur uie meę. Et hic ubi addidit
in corde meo abscondi eloquia tua ut non
peccem tibi : continuo diuinum quesiuit
auxiliumn: ne in corde eius dĩ eloquia sine
fructu absconderentur. nisi oꝑa iuisticiȩ
sequerentur. Cum hoc dixxisset: adiunꝙ̃.
Benedictus es diĩe: doce me iustificationes
tuas. Doce dixxit quo modo eas discunt qui
faciunt: non quomodo hii qui ut habe¬
ant quod loquantur. tantummodo memi¬
nerunt. Nam utiq iam dixerat.: in corde

Expanded text:
to corde meo exquisivi te;» et hoc unde to corde meo exquisivi te;» et hoc unde posset, nisi eum aversum ad se ipse converteret, cui dicitur, «Deus, tu convertens vivificabis» «nos» , et ille perditum quaereret, et errantem ille revocaret, qui dicit, «Quod perierat requiram, et quod erraverat revocabo» ? todiendo verba Dei, illo regente, illo faciente: neque enim per se ipse posset, cum Jeet corriget viam suam» . A Domino quippe hoc etiam iste superius optavit, ubi ait, «Utinam dirigantur viae meae:» et hic ubi addidit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi;» continuo divinum quaesivit auxilium, ne in corde ejus Dei eloquia sine fructu absconderentur, nisi opera justitiae sequerentur. Cum enim hoc dixisset, adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas. Doce» dixit, quomodo eas discunt qui faciunt; non quomodo hi qui ut habeant quod loquantur, tantummodo meminerunt. Nam utique jam dixerat, «In corde
Abbreviated transcription (Latin):
isiahel s ysaac. non esau s isrł. non ma¬
nasses s effraim. non ely s samuhel. nonsa¬
uls dauid: quid adiungat attendite. In toto
inquid corde meo exquisiui te: ne repellas
me a mandatis tius. Ecce horat ut adiuuet᷑
ad custodienda uerba dĩ: in quo dixerat ui¬
am suam corrigere iuniorem. Nam utiq
hoc est: ne repellas me a mandatis tuis. Qd
est eium a dõ repelli: nisi non adiiuari:
Mandatis quippe eius rectis atq ardius huma¬
na non contemꝑatur infirmitas: nisi preue¬
niens eius adiuuet karitas. Quos aut̃ non
adiuuat. hos merito ꝑibetur repellere: ut¬
tanquam flãmea framea ꝓhibeantur indig¬
nII. ne manum extendant ad arborem uite.
Quis est aut̃ dignus ex quo ꝑ unum homi¬
nem peccatum intrauit in mundum. et
ꝑ peccatum mors. et ita in onĩs homines
ꝑtransi it : in quo onĩs peccauerunt:
S in debita dĩ miscđia: sanatur debita nĩa
miseria. Nam iste loquitur et dicit: into¬

Expanded text:
Ismael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non MaIsmael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid adjungat attendite: «In toto,» inquit, «corde meo exquisivi te; ne repellas me a mandatis tuis.» Ecce orat, ut adjuvetur ad custodienda verba Dei, in quo dixerat viam suam corrigere juniorem. Nam utique hoc est, «Ne repellas me a mandatis tuis:» quid est enim a Deo repelli, nisi non adjuvari? Mandatis quippe ejus rectis atque arduis humana non contemperatur infirmitas, nisi praeveniens ejus adjuvet charitas. Quos autem non adjuvat, hos merito perhibetur repellere, tanquam flammea framea prohibeantur indigni, ne manum extendant ad arborem vitae . Quis est autem dignus, ex quo per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt ? Sed indebita Dei misericordia sanatur debita nostra miseria. Nam iste qui loquitur et dicit, «In to
Abbreviated transcription (Latin):
si eẽt sicut fr̾ eius senior. qui patri suo
dixxit ecce tot anius seruio tibi: et nunꝗͣ
mandatum tuum preterii. lumor ergo
ille correocit uiam suam : quam se ita de
non sum dignus uocari filius tuus. Ter¬
tius quoq michi intellectus occurrit. que
quidem ego quantum ꝓ modulo meo sa¬
pio. duob suꝑiorib ante pono: ut sem¬
or agnoscatur uetus homo. et nouus uni¬
or  senior qui portat imaginem terreni
hominis. iunuor qui celestis: quia non pri¬
us quod sp̃uale est. s quod animale. postea
quod sp̃uale. Sic ergo licet quilibet quã¬
tum ad etatem ꝑtinet corporis annosa
uetustate decrepitus : uinior erit ad dm̃
ꝑcepta gr̃ę nouitate conuersus. Et in ħ
corrigit uinior uiam suam. in custodiendo
uerba eius: hoc est uerbum fidei quod pre¬
dicamus: et ipsa est fides que ꝑdilectionem
nouus. cantator cantici noui. heres testamẽ¬
ti noui: iste ninior non cam s abel. non

Expanded text:
m frater ejus senior, qui patri suo m frater ejus senior, qui patri suo dixit, «Ecce tot annis servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii.» Junior ergo ille correxit viam suam, quam se ita depnon sum dignus vocari filius tuus» . Tertius quoque intellectus mihi occurrit, quem quidem ego, quantum pro modulo meo sapio, duobus superioribus antepono: ut senior agnoscatur, vetus homo; et novus, junior: senior, qui portat imaginem terreni hominis; junior, qui coelestis: quia «non prius quod spirituale est, sed quod animale; postea spirituale» . Sit ergo licet quilibet, quantum ad aetatem pertinet corporis, annosa vetustate decrepitus, junior erit ad Deum percepta gratiae novitate conversus; et in hoc corrigit viam suam, in custodiendo verba ejus: hoc est verbum fidei quod praedicamus , et ipsa est fides quae per dilectionovus, cantator novi cantici, haeres testamenti novi, iste junior non Cain, sed Abel; non
Abbreviated transcription (Latin):
ificatur a parte totum. Neq enim et fe¬
mitia non beata que non abiit in consilio
impioꝵ: ubi tamen dictum est beatus
uir: hic uero neo homo ait nec uir. s u¬
nior. Nunquid desꝑandus est senior : Aut
in alio corrigit etiam senior uiam suam.
quam incustodiendo uerba dei: An forte
ammonitio est qua etate potissimum fie¬
ri debeat. scđ̾m illud quod̾ alibi scriptũ
est. fili a uiuentute tua excipe doctrinam:
et usq ad canos inuenies sapientiam: est
et alius intellectus: ut ille hic agnoscatꝰ
filius eugłicus iuinior. qui ꝑfectus a patre
in regionem longinquam effudit substã¬
tiam suam iuuens cum meretricib ꝓdi¬
ge : et postea quam pauit porcos egesta¬
tem famemq ꝑpessus reuersus est ad se¬
met ipsum : et dixit surgam et ibo ad pa¬
trem meum. In quo eium correxit uiam
suam. nisi incustodiendo uerba dĩ: que
tanquam panem paternum es uriens con¬
cupiit: Neq enim corrigeret uiam suã¬

Expanded text:
nificatur a parte totum. Neque enim et fenificatur a parte totum. Neque enim et femina non beata quae non abiit in consilio impiorum: ubi tamen dictum est, «Beatus vir» . Hic vero nec Homo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperandus est senior? aut in alio corrigit etiam senior viam suam, quam in custodiendo verba Dei? An forte admonitio est, qua aetate potissimum fieri debeat; secundum illud quod alibi scriptum est: «Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam» ? Est et alius intellectus, ut ille hic agnoscatur filius evangelicus junior, qui profectus a patre in regionem longinquam, effudit substantiam suam vivens cum meretricibus prodige; et posteaquam porcos pavit, egestatem famemque perpessus, reversus est ad semetipsum, et dixit, «Surgam, et ibo ad patrem meum.» In quo enim correxit viam suam, nisi in custodiendo verba Dei, quae tanquam panem paternum esuriens concupivit? Neque enim corrigeret viam sua
Abbreviated transcription (Latin):
consideremus in psalmo: et
sicut dñs donat eius sacras
litteras ꝑ serutemur. in quo
corrigit iunior uiam suã:
Incustodiendo uerba tua.
uterrogat se: et respondit sibi. in quo corri¬
git uinior uiam suam: huc usq in terrogatio
est. Deinde responsio: incustodiendo uerba
tua. S hoc loco custoditio uerboꝵ dĩ: intelli¬
genda est oꝑatio preceptoꝵ. Frustra enim cus¬
toduntur memoria: si non custodiuntur et
uita. Nam quidam uerba dĩ tenendo agut̃
ne obliuiscantur: nec agunt uiuendo ut cor¬
rigantur. Non aut̃ ait iste in quo exercet ui
mor uiam suam. s in quo corrigit uiam suam:
atq ad hoc respondit. in custodiendo uerba tua
Neq ullomodo dicenda est uia correcta: quã¬
dui est uita ꝑuersa. d quid sibi uult iste
uinior Potuit enun dicere in quo corri¬
git homo uiam suam. aut in quo corrigit
uir uiam suam: quod plerumq in scrip¬
turis ita ponitur. ut asexii honoratioreho¬
mo intelligatur: modo locutionis quo sig¬

Expanded text:
consideremus in psalmo, et sicut Dominus donat, ejus sacras Litteras perscrutemur: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Interrogat se, et respondet sibi. «In quo corrigit junior viam suam?» huc usque interrogatio est: deinde responsio, «In custodiendo verba tua.» Sed hoc loco custoditio verborum Dei, intelligenda est operatio praeceptorum: frustra enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda est via correcta, quamdiu est vita perversa. 2. Sed quid sibi vult iste junior? Potuit enim dicere: In quo corrigit homo viam suam? aut, In quo corrigit vir viam suam? quod plerumque in Scripturis ita ponitur, ut a sexu honoratiore homo intelligatur, modo locutionis quo sig
Abbreviated transcription (Latin):
Et eduxit eos in argento et auro: ⁊ nõ erat intri¬
bub eoꝵ infirmus. Letata ẽ. egyptus in ꝓfeoti¬
one eoꝵ : quia incubuit timor eoꝵ suꝑ eos. Ecce
quomodo popłm suum firmauit suꝑ inimicos eiꝰ.
Cum aut̃ ininuicis eoꝵ ista mala iusticia euis in¬
flixerit: que ipsis largita sint etiam temporalia
nuscđia eius. accipite. Expandit nubẽ in pro¬
tectione eoꝵ: ⁊ ignẽ ut luceret eis ꝑ noctem.
Petierunt carnem. ⁊ uenit coturnix: ⁊ pane cęli
saturauit eos. Dirupit petram ⁊ fluxerunt
aque : abierunt in sicco flumina. Qm̃ memor

Expanded text:
on erat in tribubus eorum infirmus. Laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Ecce quomodo populum suum firmavit super inimicos ejus. 40. Cum autem inimicis eorum ista mala justitia ejus inflixerit; quae ipsis largita sit etiam temporalia misericordia ejus, accipite: «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Disrupit petram, et fluxerunt aquae; abieru
Abbreviated transcription (Latin):
onem habentes uite p̃sentis ⁊ future.Si temp¬
taciones dure sunt in hoc scło: ioseph ui carc̾e.
iħm in cruce cogitate. Si temporaliũ rerum¬
ꝓsꝑitas adiacet: nõ ꝓpter ipsam dõ. s ipsa uti¬
nimi ꝓpt̃ dñi. Nec eum existimetis ꝓpt̾ uitȩ
huiis necessaria cultorib suis. que donat et
blasphematorib suis: s querite primum reg¬
nũ dĩ. ⁊ usticiam eius: ⁊ hec oĩa apponentur uob̾.

Expanded text:
onem habentes vitae praesentis et futurae . Si tenonem habentes vitae praesentis et futurae . Si tentationes durae sunt in hoce cogitate. Si rerum temporalium prosperitas adjacet, non propter ipsam Deo, sed ipsa utimini propter Deum: nec eum existimetis propter vitae hujus necessaria coli a cultoribus suis, quae donat et blasphematoribus suis; sed quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis
Abbreviated transcription (Latin):
ne: et electos suos in letieia. Et dedit illis regio¬
nes gentium: ⁊ labores popłoꝵ possederunt.
N on ut ꝓpter ista eum colant: s ut ea quoq ad bo¬
nũ etnũ referant atq conuertat: id ẽ. ut custodi¬
ant iustificationes eius. ⁊ legẽ eius exquirãt. Que¬
cũq gͥ alia bona dat ds̃. referenda sunt ad gra¬
tuitum cultũ eiꝰ: ipse aut̃ cultus eiꝰ nõ ẽ. referendꝰ
ad aliqua bona que dat ds̃. Tunc enĩ erit gratuitꝰ.
Ad quod certamen ꝓuocans hostis: ausus ẽ. dicere dõ.
datus ẽ. ioseph. ⁊ humiliatus. ⁊ exaltatus locum fe
eit ad temporalia bona popło di. ut firmaretur
suꝑ iumicos eius: quantomagis iħo uenundatꝰ
et humiliatus a fr̃ib siuis scđ̃m carnen. et ex¬
altatus in cęlis locun fecit ad ȩt̾na bona ppło
dĩ: triumphanti de diabolo ⁊ angłis eius: Au¬
di gͦ semen abrabȩ : nõ de carne glorians. s imi¬
tas fidem. Audite serui dĩ ⁊ electi dĩ. ꝓmissi¬

Expanded text:
t electos suos in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt.» Non ut propter ista eum colant, sed ut ea quoque ad bonum aeternum referant atque convertant; id est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Quaecumque igitur alia bona dat Deus, referenda sunt ad gratuitum cultum ejus: ipse autem cultus ejus non est referendus ad alia bona, quae dat Deus; tunc enim erit gratuitus. Ad quod certamen provocans hostis, ausus est dicere Deo: datus Josecit ad temporasuper inimicos ejus; quanto magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis secundum carnem, et exaltatus in coelis, locum facit ad aeterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo et angelis ejus? Audi ergo, semen Abrahae, non de carne glorians, sed imitans fidem; audite, servi Dei, et electi Dei, promissi
Abbreviated transcription (Latin):
tata locutio ẽ. C ontriuit enuim dixit. pro eo
uenundatus est ioseph. Nempe quando factũ
est. peccatum erat fr̃m: et tamen misit ds̃
in egyptum ioseph. Intuenda est gͦ res magna
et ꝑ necessaria: quomodo ds̃ bene utatur ma
lis oꝑib hominum: sicut illi contra male u¬
rationem commemorans que ꝑtułit ioseph in
humilitate sua: et quomodo fuerit sublimatꝰ.
Humiliauerunt in compedib pedes euis: fer¬
rum ꝑtransi it animam eius. donec ueniret uer¬
bum eius. Compedes quidem ioseph accepis
se non legimus: s factum esseminime dubitan¬
dum ẽ. Aliqua enim pretermitti potuerunt
i illa hystoria : que tamen sc̃m sp̃m non la¬
terent. qui in his loquitur. palmis. Ferrũ aut̃
quod dicit ꝑtransisse animam eius: tribulatio¬
nem duram necessitatis accipimus. Non enim
corpus. s animam dixit. Talis quedam locutio

Expanded text:
tata locutio est: «contrivit» enim dixit, pro eo tata locutio est: «contrivit» enim dixit, pro eo venundatus est Joseph.» Nempe quando factum est, pecin Aegyptum. Intuenda res magna et pernecessaria, quomodo Dlis operibus hominum, sicut illi contra male urationem, commemorans quae pertulerit Joseph in humilitate sua, et quomodo fuerit sublimatus. «Humiliaverunt in compedibus pedes ejus; ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus.» Compedes quidem accepisse Joseph, non legimus; sed factum esse, minime dubitandum est. Aliqua enim praetermitti potuerunt in illa historia, quae tamen Spiritum sanctum non laterent, qui in his loquitur Psalmis. Ferrum autem quod dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim corpus, sed «animam» dixit. Talis enim locutio
Abbreviated transcription (Latin):
in alio psalmo dicit. inmissiones ꝑ angłos ma¬
est angłm prepositum famis: et eius rei no¬
mine cuius ẽ. prepositus appellatum. Ex qua
opinrone romani ueteres dõs quosdam tales
consecrauerunt: sicut deam febrem. dm̃q
pallorem. An quod ẽ. credibilius. uocauit fa¬
mem intelligendum ẽ. dixit ut fames eẽt:
ut hoc sit uocare quod apellare. hoc apellare
quod dicere: hoc dicere quod iubere: Nam
ille uocauit famem: qui uocat ea que non
sunt tanquam sint. Nec ibi apłs dixit qui
uocat ea que non sunt ut sint: s tanquam
sint. Aput dm̃ quippe iam factum ẽ. qd̾ eiꝰ
dispositione futurum ẽ: quia de illo alibi
dr̃. qui fecit que uentura sunt. Et hic quan¬
do fames facta ẽ. tunc dicta ẽ. uocata id est
ut adeẽt: que iam fuerat in euis occulta gu¬
bernatione disposita. Deniq quomodo uoca¬
uerit famem: statim exposuit dicens. Om̃e
firmamentum panis contruut. Et hec inusi

Expanded text:
in alio psalmo dicit immissione per angelos main alio psalmo dicit immissione per angelos maest angelum propositum famis, et ejus rei nomine cujus est praepositus, appellatum? Ex qua opinione Romani veteres quosdam deos tales consecrarunt, sicut deam Febrem, deumque Pallorem. An quod est credibilius, «Vocavit famem,» intelligendum est, Dixit ut fames esset; ut hoc sit vocare, quod appellare; hoc appellare quod dicere; hoc dicere, quod jubere? Nam ille vocavit famem, qui «vocat ea quae non sunt, tanquam quae sunt». Nec ibi Apostolus dixit, «Qui vocat ea quae non sunt,» ut sint; sed, «tanquam sint» . Apud Deum quippe jam factum est quod ejus dispositione futurum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita. Denique quomodo vocaverit famem, statim exposuit, dicens, «Omne firmamentum panis contrivit.» Et h
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. et unus mediator dĩ et hominum homo
factum sit ut transiret de gente ingentem:
de regno in popłm alt̾um. Et uocauit inqt
famem suꝑ t̾ram : et om̃e firmamẽtum panis
contriuit. Misit ante eos uirum: in seruum
uenundatus est ioseph. Per hoc factum ẽ. ut
transiret de gente ingentem: de regno in po¬
płm alt̾um. S̾ non sunt negligenter pretere¬
undȩ scripturarum sc̃arum locutiones. Uocauit
inquit famem suꝑ t̾ram: quasi fames aliqua
ꝑsona sit. uł aliquod animatũ corpus. uł aliqͥs
sp̃s qui obedire possit uocanti: cum sit famesex
media contracta ꝑnicies: atq ita sit in eis
qui eam patiuntur. ut aliquis morb. Sicut
enim morb ut esse desinat fit plerumq ꝑ
medicam̃tum: sic ⁊ fames sauatur quodamin
ꝑ alimentum. Quidͤ gͦ uocauit famem: An for¬
te ista mala que patuntur homines: habent
quosdam ĩpositos suos anglos malos: Hamet

Expanded text:
Deus, et unus mediator Dei et hominum, homoDeus, et unus mediator Dei et hominum, homofactum sit ut transirent de gente in gentem, et de regno in populum alterum. «Et vocavit,» inquit, «famem super terram; omne firmamentum panis contrivit. Misit ante eos virum; in servum venundatus est Joseph.» Per hoc factum est ut transirent de gente in gentem, de regno in populum alterum. Sed non sunt negligenter praetereundae Scripturarum sanctarum locutiones. «Vocavit,» inquit, «famem super terram:» quasi fames aliqua persona sit, vel aliquod animatum corpus, vel aliquis spiritus qui obedire posset vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, atque ita sit in eis qui eam patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque per medicamentum; sic et fames sanatur quodammodo per alimentum. Quid est ergo, «Vocavit famem?» An forte ista mala quae patiuntur homines, habent quosdam praepositos suos angelos malos nam et
Abbreviated transcription (Latin):
bantur: in qua unctione figurabatur unus ue¬
rus xp̃c cui dietum est. unxit te ds̃ ds̃ tuus
oleo exultationis pre participib tuis. Unde
ergo illi iam tunc xp̃i appellabantur: Nam
ꝓpħas eos fuisse legimus. De abraham et utiq
quod de illo manifeste dictũ ẽ: hoc ⁊ in ał
intelligendum ẽ. An idõ xp̃i : quia etiam si
latenter iam tamen xp̃iani : Quãuis enim
caro xp̃i ea illis : tam̃ xp̃c ante illos. Quod
&e iudȩis respondit dicens: antequam abrahã
fieret ego sum. Quomodo aut̃ hunc illi igno¬
rarent. aut in eum nõ crederent: cum ꝓpt̾ea
ꝓpħȩ dicerentur. quia licet occultus tamen
dñm ꝓnuntiabant. Unde aꝑte ipse dicit.
Abraham concupiuit uidere diem meũ: ⁊ ui¬
dit et gauisus ẽ. Non em̃ quisquã pret̃ istã
fidem que est in ap̃o iħu. siue ante eius in¬
carnationẽ siue postea reconciliatus ẽ. dõ: eũ
sit ab apło ueracissime definitum. unus enim

Expanded text:
bantur: in qua unctione figurabatur unus vebantur: in qua unctione figurabatur unus verus Christus, cui dictum est, «Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis» . Unde ergo illi jam tunc christi appellabantur? Nam prophetas eos fuisse, legimus de Abraham; et utique, quod de illo manifeste dictum est, hoc et de illis intelligendum est. An ideo christi, quia etiamsi latenter, jam tamen christiani? quamvis enim caro Christi ex illis, tamen Christus ante illos: quod et Judaeis respondit, dicens, «Antequam Abraham fieret,» «ego sum.» Quomodo autem hunc illi ignorarent, aut in eum non crederent; cum propterea prophetae dicerentur quia licet occultius, tamen Dominum praenuntiabant? Unde aperte ipse dicit: «Abraham concupivit videre diem meum, et vidit, et gavisus est» . Non enim quisquam praeter istam fidem quae est in Christo Jesu, sive ante ejus incarnationem, sive postea, reconciliatus est Deo; cum sit ab Apostolo veracissime definitum: «Unus enim
Abbreviated transcription (Latin):
egyptiorum diunitus ammoniti sunt ne noce¬
rent abrahe : ⁊ rex alius ne noceret ysaae.⁊ a¬
lii. ne nocerent iacob. Cum eẽnt paucissimi
et in cole. Aitequã ad in colendam egyptum
cum filiis suis transiret iacob: quod intelligit᷑
in eo cominemoratum qd̾ ait transierunt de gẽ¬
te ingentem. de regno ad ppłm alterum. S
quia occurrebat querere antequã transirent
et in egypto multiplicarentur. quomͦ numero
breues paucissimi ⁊ in cole in aliena terra per¬
durare potuerunt: secutus ad unaxit. Non per¬
misit hominẽ nocere eos: et corripuit pro eis
reges. Nolite tangere xp̃os meos: et in ꝓpħis¬
meis nolite malignari. Potest aut̃ merito
mouere quomodo fuerit xp̃i apellati ante¬
quã eẽt unctio ex qua hoc nom̃ impositum ẽ.
regib quod a saule cepit. cui dauid successit
in regnũ: atq inde ceteri ⁊ reges uidȩ ⁊ reges
isrł continuatione sacre consuetudinis unge¬

Expanded text:
Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne noceAegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob ; cum essent paucissimi et incolae, antequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelligitur in eo commemoratum, quod ait, «Transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Sed quia occurrebat quaerere, antequam transirent et in Aegypto multiplicarentur, quomodo numero breves, paucissimi et incolae in aliena terra perdurare potuerunt, secutus adjunxit, «Non permisit hominem nocere eis, et corripuit pro eis reges. Nolite tangere christos meos, et in pmeis nolite malignari.» 10. Potest autem merito movere quomodo fuerint christi appellati, antequam esset unctio, ex qua hoc nomen impositum est regibus: quod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis ungue
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ trans ferre conemur: dicturi sumus in
ea eẽ illos numero breui paucissimos ⁊ incolas
in ea. Quod ait grecus in ea eẽ illos: hoc ẽ latine
cum eẽnt. Quod uerbũ nõ potest casus accusatuꝰ
tem. Et de regno in popłm alterum: repeticio
ẽ. eius quod dixerat. de gente ingentẽ. Non
dimisit homini nocere illis: ide. nõ ꝑmisit.
Greca aut̃ locutio ẽ. nocere illos. latina uero
nocere illis. Et corripuit ꝓ eis reges. Nolite
tangere xp̃os meos: & in ꝓpħis meis nolite ma¬
lignari. Uerba dixit dĩ corripientis. uł argu¬
entis reges negligerent scõs patres: cum eẽnt
numero breues et paucissimi atq incole in
terra canaan. Que uerba licet in libris eus
hystoriȩ nõ legantur: tamen intelligenda sc̃.
uł latenter dicta. sicut ds̃ in hominum cordi¬
b loquitur occultis ⁊ ueracib usis: uł etiam
ꝑ angłm expressa. Nam ⁊ rex gerarum. et rer

Expanded text:
tionem transferre conemur, dicturi sumus, «In tionem transferre conemur, dicturi sumus, «In eo esse illos numero brevi, paucissimos et incolas in ea». Quod autem ait graecus, «In eo esse illos,» hoc est latine, «Cum essent:» quod verbum non potest casus accusativutem, et de regno in populum alterum.» Repetitio est ejus quod dixerat, «de gente in gentem. Non dimisit hominem nocere eis:» id est, non permisit. Graeca autem locutio est, «nocere illos;» latina vero, «nocere illis. Et corripuit pro eis reges. Nolitetangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.» Verba dixit Dei corripientis vel arguentis reges, ne laederent sanctos patres, cum essent numero breves, et paucissimi atque incolae in terra Chanaan. Quae verba licet in libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, sicut Deus in hominum cordibus loquitur occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex
Abbreviated transcription (Latin):
seruum fr̃m suoꝵ: hinc est etiam seruilis timor.
Seruus aut̃ non manet in domo in et̃num: filius¬
aut̃ manet. in ȩt̾num. Idõ excluso chananeo da¬
tur terra ꝓmissionis semini abrahȩ. Consũmata
eñi kearitas foras mittit timorem: ut filius ma¬
neat in domo i ȩt̃num. Unde dictum est. Et
ipsi ifrł in testamentum et̾num. Deinceps se¬
quitur hystoriam: in libro scõꝵ ueritate notisiã
C un eẽnt numero breues. paucissim et uicolȩ in
ea: id ẽ. in terra chanaan. quando ibi patres ha¬
bitauerunt abraham. ysaac. ⁊ iacob antequã
eã acciꝑant hereditatẽ. in semine suo paucissi¬
mi erant ⁊ incolȩ in ea. Non nulli aut̃ codices
habent. nõ paucissimi ⁊ in cole: s paucissimos
⁊ incolas. Ubi apparet eos qui ita interp̃tati st̃.
grecam fuisse locutionẽ secutos. que trans ferri
nõ potest in latinũ. nisi cum absurditate que
ferri omĩno nõ possit. Si enĩ ipsam totam loeu¬

Expanded text:
servum fratrum suorum , hinc est etiam servilis timor. servum fratrum suorum , hinc est etiam servilis timor. «Servus autem non manet in domo in aeternum; filius manet in aeternum» . Ideo excluso Chananaeo, datur terra promissionis semini Abrahae. Consummata enim charitas foras mittit timorem , ut filius maneat in domo in aeternum. Unde dictum est, «Et» ipsi «Israel in testamentum aeternum.» rum veritate notissimam. «Cum essent numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. Quando ibi patres habitaverunt Abraham, Isaac et Jacob, antequam eam acciperent haereditatem, in semine suo paucissimi erant, et incolae in ea. Nonnulli autem codices habent, non, «paucissimi et incolae;» sed, «paucissimos et incolas.» Ubi apparet eos qui ista ita interpretati sunt, graecam fuisse locutionem secutos, quae transferri non potest in latinum, nisi cum ea absurditate, quae ferri omnino non possit. Si enim totam ipsam locu
Abbreviated transcription (Latin):
fidei quod p̃dicamus. Statuit illud ipsi iac obin
p̃ceptum. et ipsi isrł in testamentũ ȩternum:
id ẽ. quod ex ipso uerbo et p̾cepto impleto datu
rus eẽt aliquid aet̾num : dicens. dabo tibi t̾ram
chanaan funicłm hereditatis ur̃e. Quomodo
ẽ. gͦ hoc etñum : nisi aliquid aetñum significet:
Ipsa enim dicta ẽ. terra ꝓmissionis: terra fluens
lac et mel. Quod totum significat gr̃am in qua
gustatur quã suauis est dñs: ad quam nõ om̃s
homines ꝑtinet᷑. Non enim om̃ium est fides.
Idõ addit: funiculũ hereditatis ur̃ȩ. Unde in
alio psalmo semen habrahȩ qd̾ est xp̃c. intelligi¬
tur loqui ubi dicit. funes ceciderunt michi in
preclaris: et enim hereditas mea p̃clara ẽ. michi.
Cur aut̃ dicta sit terra chanaan: interpretano
huius nomnus aꝑit. Chanaan quippe. int̾pretat᷑
humilis. Quod si ad illam referatur sententiam
sci noȩ. qua eundem chanaan dixit futuriun

Expanded text:
fidei quod praedicamus , «statuit illud» ipsi «Jacob in fidei quod praedicamus , «statuit illud» ipsi «Jacob in praeceptum; et» ipsi «Israel in testamentum aeternum,» id est, quod ex ipso verbo et aliquid aeternum. «Dicens, Tibi dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae.» Quomodo ergo est hoc aeternum, nisi aliquid aeternum significet? Ipsa enim dicta est terra promissionis, terra fluens lac et mel . Quod totum significat gratiam, in qua gustatur quam suavis est Dominus ; ad quam non omnes homines pertinent: non enim omnium est fides . Ideo addidit, «Funiculum haereditatis vestrae.» Unde in alio psalmo, semel Abrahae, quod est Christus, intelligitur loqui, ubi dicit: «Funes ceciderunt mihi in praeclaris; etenim haereditas mea praeclara est mihi» . Cur autem dicta sit terra Chanaan, interpretatio hujus nominis aperit; Chanaan quippe interpretatur Humilis. Quod si ad illam referatur sententiam sancti Noe, qua eumdem Chanaan dixit futurum
Abbreviated transcription (Latin):
et monendo abeuntes: donec oniis generatio fi¬
iuatuir: quod mile denario numero significatum
et. quia denarii numeri solidum quadratum.
decem decies: et hoc decies ad nulle ꝑuenit.
Quod disposuit inquit ad habraham: et uiram̃¬
u sui ad ysaac. Et statuit illud iacob. id est ip¬
si iacob. in preceptum. Ipsi sunt tres patriarchȩ
quoꝵ specialit̾ se dicit diñ: quos et dñs nomi¬
nat in testamento nouo: ubi dicit. multi ab
oriente et occidente uenient et recumbent
eũ abraham. ysaac. &e iacob in regno cęloꝵ.
Ista est hereditas et̾na. Ham et hicꝰ ubi ait sta¬
tuit illud iacob in p̃ceptum: manifestat p̾cep¬
tum eẽ fidei. Non eni ꝓmissum: appellaret p̃cep¬
tum. Si eñĩ opus ẽ. in precepto. merces in ꝓmissõ.
hoc est opus dĩ dñs ait. ut credatis in eum quem
ille misit. hoc gͦ uerbum quod mandauit. me¬
mor erit in et̾num testam̃ti sui: hoc est uerbũ

Expanded text:
et moriendo abeuntes, donec omnis generatio fiet moriendo abeuntes, donec omnis generatio finiatur; quod millenario numero significatum est, quia denarii numeri solidum quadratum decem decies, et hoc decies, ad mille pervenit. «Quod disposuit,» inquit, «ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac. Et statuit illud Jacob,» id est ipsi Jacob, «in praeceptum.» Ipsi sunt tres patriarchae quorum specialiter se dicit Deum, quos et Dominus nominat in Testamento Novo, ubi dicit: «Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelorum» . Ista est haereditas aeterna. Nam et hic, ubi ait, «Statuit illud Jacob in praeceptum;» manifestat praeceptum esse fidei: non enim promissum appellaret praeceptum. Si enim opus est in praecepto, merces in promisso: «Hoc est opus Dei,» Dominus ait, «ut credatis in eum quem ille misit» . Hoc ergo verbum quod mandavit, «memor in aeternum testamenti sui,» hoc est, verbum