comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et querens dñs in multitudine populi¬
suni cui hec ilaniat oꝑarium suum. Ite¬
xum dicit. Quis est homo qui uult uitaͬ
et cupit dies uidere bonos Quod si tu
audieris respondeas ego: Dicit tibi dens̃.¬
s Si uis habere uera ⁊ ꝑpetua uita: prchi¬
he linguam tuam a malo et labia tua ue
loquãtur dolum; diuexte a malo et fas

Expanded text:
Et quaerens Dominus in multitudine populi, cui haec clamat, operarium suum iterum dicit: Quis est homo qui vult vitam, et cupit videre dies bonos ? Quod si tu audiens respondeas: Ego; dicit tibi Deus: Si vis habere veram et perpetuam vitam, prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquant
Abbreviated transcription (Latin):
moͣthus lemter et ime risu:. hiliteret cu r
grauitate panta uerba et rõabila leqͣtuxꝰ.
Et non sit clamesus in poce. sicut scͥptuz
est. Sapieus uerbis innotes cit poucis.¬
¶ Duodecnus huuitatis gradus est sa
ĩ oratorio ĩ. mosterio in orto ĩ bia magro:
uel lbituq sedens ambulans uel stans-
ĩamate siti semper capite defixis Rram
aspecibus. xe niu se oi hora de prtis suis
existimans iam se tremendo iudino dei
canus ille euange licus fixis in tram utlis
dixit. Domue non sun ditrais ego pegrator
euare oculos mios adcͣeͣ i.Et iterã tu
ꝓba. Incux uatus sum et hiliatus sum usq̃¬
quaq ¶ Ergo his oib hiliatis gradib astẽ

Expanded text:
er et sine risu, humiliter cum gravitate, vel pauca verba et rationabilia loquatur; et non sit clamosus in voce, sicut scriptum est: Sapiens verbis innotescit paucis. Duodecimus humilitatis gradus est, in oratorio, in monasterio, in horto, in via, vel ubicunque sedens, ambulans, vel stans inclinato sit semper capite, defixis in terra aspectibus, ream se omni hora de peccatis suis existimans, jam se tremendo judicio Dei  illud, quod Publicanus ille evangelicus fixis in terram oculis dixit: Domine, non sum dignus ego peccator levare oculos meos ad coelum . Et item cum Propheta: Incurvatus et humiliatus sum usquequaque . Ergo his omnibus humilit
Abbreviated transcription (Latin):
trba dño. Ante te õede sidexiũ meñ. Cauẽ¬
dium gͦ iõ malum desidexium : qr more fecus
itroitum delectatiõnis posita est. Wude st pta
papit dite nẽ .ĩ. ost ꝯcupiscẽtia s tuãs nõ eas.
Ergo si otuli der spe culantur bonos et mialos¬
ut uideat si est ĩ telligent aut requires deuz.
et si ab augelis nobis deputatis quotidie dño
factori nr̃o oꝑa ura nũtiãtur: cauendũ ẽgͦ¬
dẽc linãter ĩ maluͣm iͣt ĩntiles sactos aliqua
tempore qr puis ẽ et ex pectat nos cõuerti
in melus/. dicat nobiẽ in futuro. hec fecisti

Expanded text:
ta Domino: Ante te est omne desiderium meum . Cavendum ergo ideo malum desiderium, quia mors secus introitum delectationis posita est. Unde Scriptura praecipit, dicens: Post concupiscentias tuas non eas . Ergo si oculi Domini speculantur bonos et malosut videat si est intelligens aut requirens Deum ;; et, si ab angelis nobis deputatis quotidie diu noctuque Domino factori nostro opera nostra nuntiantur, cavendum edeclinantes in malum, et inutiles factos aliqua tempore, quia pius est, exspectat nos converti in melius, dicat nobis in futuro judicio: Haec fecisti,
Abbreviated transcription (Latin):
opẜucibat absqs laboxe uelut naturanter
ex ꝯsuetudine ĩcipiet iustodire iam non
tuuore gehenne: s amore xp̃i et ꝯsuetudĩe
ipsa bona et delectatione uirtatum: q̃ dus
iam in oꝑario suo mundo a uitiis et pctis
spũ sancto dignabitur demonstrare.
nouembris sit temperetur hora uigiliaꝵ
agenda: ut par nssimo ĩtuallo quo fres
ad uccia nature exeant custodito: mox ma¬
tutin qui ĩcipiẽte luce agendi suñt subseꝙͣt᷑¬

Expanded text:
elut naturaliter, et consuetudine incipiet custodire: non jam timore gehennae, sed amore Christi et consuetudine ipsa bona et delectatione virtutum, quae Dominus jam in operarium suum mundum a vitiis et peccatis Spiritu sancto dignabitur demonstrare.Novembris, sic temperetur hora vigiliarum agenda, ut parvissimo intervallo, quo fratres ad necessaria naturae exeant, custodito, mox matutini qui incipiente luce agendi sunt, subsequan
Abbreviated transcription (Latin):
hera. et facta sua mõĩ loco ab aspectu diui¬
pute oñdit dicens. Otrtalis corda et re¬
nes deus. Et item. Dñs nouit cegitatoes
hõiuz. Et item dicit. Intellex isti rogitatoes
meas a longe. Et qi cogitatio hõis ꝯfitebr
tibi. Nam ut sollicitus sit circa cogitatoes
suas ꝑu̾sas. dicat semp hĩlis fr̃ in corde
suo. Truit ero ĩuaculatus toxan eo ÷ si obs¬

Expanded text:
ra, et facta sua omni loco ab aspectu diviostendit dicens: Scrutans corda et renes Deus . Et item: Dominus novit cogitationes hominum . Et item dicit: Intellexisti cogitationes meas a longe . Et: Quia cogitatio hominis confitebitur tibi . Nam ut sollicitus sit circa cogitationes perversas, dicat semper utilis frater in corde suo: Tunc ero immaculatus coram eo, si obs
Abbreviated transcription (Latin):
uult orare/ nõ ĩpediat᷑ alliꝯ ĩꝓbitate. U et si alt̾
uult sibi forte sec̾tius orare suuplicitex ĩtret et
oret nõ ĩ clamosa uoce: sz in lachrmis et ĩtentoe
cordis. Ergo qͥ smmile opus nõ facit nõ ꝑnuittatur
expleto opere dei remoxari in oratorio sicut dãz
est i. ne aliuis ĩpednuẽtum patiatur.
Ca liii. de hospitib fuscipiẽdis: ubi de causit̾ mouẽtib¬

Expanded text:
ult orare non praepediatur alterius improbitate. Sed et si altera vult sibi forte secretius orare, simplicitur intret et oret, non in clamosa voce, sed in lacrymis et intentione cordis. Ergo quae simile opus non facit, non permittatur expleto opere Dei remanere, sicut dictum est, ne alia impedimentum patiatur. CAPUT XVII. De
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticipatione priuetux Prmatiͦ at a mense
rõsorno ista exit xo. uł ĩ oratorio psalmu
aut antipham no ĩponãt neq lectione reci¬
tẽt usq ai satiffactione. Refectoez ãt cibi
pꝰ frm refectoe solu̾s accipiat: ut si ꝟbi¬

Expanded text:
participatione privetur. Privati autem a mensae consortio, ista erit ratio, ut in oratorio psalmum aut antiphonam non imponat, nec lectionem recitet, usque ad satisfactionem. Refectionem autem cibi post fratrum refectionem solus percipiat, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
strenius habere. Ceterigmad ꝑfectionem touer¬
sationis qui festinaulĩ suñs dotir me sanctoruz
patrum ÷ quaxum ob ẜuatio ꝑ ducit hominem
ad celsitudinem ꝑfectionis. Que enim pagnia
aut quis ẜuo diuine auctoritanis ueteris ac
nou testamenti non est recissima nor ma
uite humane: Aut quĩs libet sangtorum ca¬
tholitoꝵ patrum hoc non resonat dt retto
rursu ꝑuemanius ad creatorem nosteum:
necnon et tollationes patrum et instituta et
pita eorum᷑ Et regula sauci pabeis nostri
basilii: quid aliud sunt insi bene biuentium
et obedientium monathoxum exempla: et ĩsteu¬
menta uirtutum: Nobis at de sidiosis et male
uiuẽtibus atqz negligentibus: xubor ꝯfusiois
est. Quisquis ergo ad patriam celestem festi¬
nois: hanc minimam ĩchoationis regulam
de scxiptai adiuuante xp̃o perfice. Et tunc
demum ad maioroi que supra come morauimꝰ
doctrine uirtutumq culmina deo protegete
peruemes. AMEN.¬

Expanded text:
ectionem conversationis qui festinant, sunt doctrinae sanctorum Patrum, quarum observatio perducat hominem ad celsitudinem perfectionis. Quae enim pagina, aut quis sermo divinae auctoritatis Veteris ac Novi Testamenti non est rectissima norma vitae humanae? Aut quis liber sanctorum catholicorum Patrum hoc non resonat, ut recto cursu perveniamus ad Creatorem nostrum? nec non et Collationes Patrum, et instituta et vitae illorum, et Regula sancti Patris nostri Basilii quid aliud sunt, nisi bene viventium, et obedientium monachorum exempla et instrumenta virtviventibus, aut negligentibus, rubor confusionis est. Quisque ergo ad patriam coelestem festinas, hanc minimam inchoationis regulam descriptam adjuvante Christo perfice: et tunc demum ad majora, quae supra commemoravimus, doctrinae virtutumque culmina, Deo protegente, pervenies. Facien
Abbreviated transcription (Latin):
subditum. Nec occasione sacdoen obluuscat᷑ regle
obediaz et disciplina: s magis at mãgis i deu ꝓfi¬
ciat. Locum uero illum semꝑ actẽdat qͦ ĩg̾ssꝰ ẽ mesti¬
xium p̾t officium altaris. Et si forte eletio aggatoie
et uoluntas abbis ꝓ uite merito eum pmouere uo¬
luerit. qͥ tñ regla a decams uel ppositis ꝯstitutam
s rebellis iudicetur. Et sepe ãmonitus si nõ gor¬
rexerit etiaz epus adhibeatur ĩ testimoniu. &d si

Expanded text:
subditum. Nec occasione sacerdotii obliviscatur regulae obedientiam et disciplinam, sed magis ac magis in Deum proficiat. Locum vero illum semper attendat, quo ingressus estpraeter officium altaris, et si forte electio congregationis et voluntas abbatis pro vitae merito eum 813 promovere voluerit. Qui tamen regulam a decanis vel praepositis constitutam sed rebellio judicetur. Et saepe admonitus si non correxerit, etiam episcopus adhibeatur in testimonium. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
Bi qui minus ĩ diger agat deo gras et non
cotristetur. Qui uero plur ĩdiget ħilietux pro
ĩfir mi tate et no extollatur pro mia: et ita oĩa
iebra exunt in pace¶Ante oĩa ne mͬmurãtõis
maluus ꝓ qualituq tã in aliquo qualitunq ꝟbo
uel sigufitatione appareat. Ꝙ si de p̾hẽ sus
fuerit quis districtiori discipline subdatux.

Expanded text:
Ubi, qui minus indiget, agat Deo gratias, et non contristetur: qui vero plus indiget, humilietur pro infirmitate, et non extollatur pro misericordia: et ita omnia membra erunt in pace. Ante omnia ne murmurationis malum pro qualicunque causa in aliquo qualicunque verbo vel significatione appareat. Quod si deprehensus fuerit, districtiori disciplinae subdatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ubstantia mosterii in ferrametis del
uestib seu quibuslibet reb ꝓuideat
sit: et eis singula ut utile iudicauerit cõ¬
signet custodienda atq retolligenda. Ex
quib abbas brenem teneat. ut dũ sibi in¬
ipsa assignata featres uicissim succedunt
sciat quid dat aut quid recipit. Si quis ãt sor¬

Expanded text:
ubstantiae monasterii in ferramentis vel vestibus, seu quibuslibet rebus, provideat ura sit, et eis singula, ut utile judicaverit, consignet custodienda atque recolligenda. Ex quibus abbatissa brevem teneat; et dum sibi inipsa assignata sorores vicibus succedunt, sciat quid dat, aut quid recipit. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
diuosti ¶ Qd̾ si suꝑfluus aut uiciosus reꝑtus fu̾it
fu̾it talis qͥ iu̾eat᷑ ꝓ nci : nõ solum si pecierit su¬
scipiat᷑ ꝯgͥgatõi sociandus uerũetia suadet᷑ ut
stet: ut eiꝰ exẽplo alii erudĩatur. Et qr ĩ oĩ loco
uni dño ẜuitur bni regi nulitatur: que si etia faie
ẽẽ ꝑspex̾it abbas: liceat eũ in suꝑioxi aligͣtulu
ꝯstituere loco. Non solum ãt mõ cͥhu szetiam
de supͣstriptis gradib sat̾dotu uel flitoꝵ stabłir
rexit uitam ee. ¶ Caueat at abbas/ ne aliqn de
alio noto mõst̾io mõ. hum ad hĩtandu suscipi¬
at sine cõsensu abbis eiꝰ aut lris ꝯmẽdaticiis
quia scriptum est. Qd̾ tibi nõ uis fieri alii ne fet̾ic ¬

Expanded text:
uod si superfluus aut vitiosus inventus fuerit fuerit talis qui mereatur projici, non solum, si petierit, suscipiatur congregationi sociandus, verum etiam suadeatur, ut stet: ut ejus exemplo alii erudiantur, et quia in omni loco uni Domino servitur, uni regi militatur. Quem si etiam talem esse perspexerit abbas, liceat eum in superiore aliquantulum constituere loco: non solum autem monachum, sed etiam de supra dictis gradibus sacerdotum vel clericorum, stabilire xerit vitam esse. Caveat autem abbas, ne aliquando de alio noto monasterio monachum ad habitandum suscipiat sine consensu abbatis ejus, aut litteris commendatitiis: quia scriptum est: Quod tibi non vis, alteri ne fec
Abbreviated transcription (Latin):
deo i mõsterio. si ipse puer mori etate est :
paretes eiꝰ faciant petitione quã supra diximꝰ:
et ru oblatione ĩpaz petitiões et manũ pueri
ĩuoluant pala altaris: et sit eum offexant.
De rebz at suis aut in pnti petitoe ꝓmit̾tat
tribuant occasionẽ hñdi. uel c̾te si hoc fac̾e
uoluerint et alqͥd offerre uoluerĩt ĩ hele mosi¬
nam mõsterio ꝓ u̾icede sua: fatiãt ex xebus

Expanded text:
Deo in monasterio, si ipse puer minore aetate est, parentes ejus faciant petitionem, quam supra diximus, et cum oblatione ipsam petitionem et manum pueri involvant in palla altaris, et sic eum offerant. De rebus autem suis, aut in praesenti petitione promittant tribuant occasionem habendi: vel certe si hoc facere noluerint, et aliquid offerre voluerint in eleemosyna monasterio pro mercede sua, faciant ex rebu
Abbreviated transcription (Latin):
quiqz dies uisus fuerit pacieter portare et ꝑ¬
sistere petitiom sue: ãnuatur ei ĩg̾ssus: et su
i cella hospitum pantis dieb. Postea at sit ĩ
cella nouicioꝵ ubi meditetur et maducet et dormi
at. Et senior er talis deputetur qͥ aptus sit ad
lucradas aĩas: qͥ suꝑ eũ oĩ no curiose itendat
et solliritus sit si uere deum q̃rat: si sollicitus i¬
ẽ ad opus dei ad obedia ad opprobria. P redi¬
tẽtur ei dura et asꝑa ꝑ q̃itur ad deum. Et si ꝓmi¬
Nit de stabilitate sua ꝑseueratiam: pꝰduoꝵ mẽ¬
sium tirculum legatur ei hec regula ꝑ ordinem
et dicatur ei. Ecte lex sub qua militare uis. Si
potes ob ẜuare: ĩgrede. si uero nõ potes libex di¬
stede. Si adhuc stetexlt tuͣnc du̾catur ĩ supradĩta
cellam noniciorum: et ilum ꝓbetur ĩ oĩ paciẽnia
Et pꝰsex mẽsium axculum relegatur ei regula

Expanded text:
que dies visus fuerit patienter portare et persistere petitioni suae, annuatur ei ingressus; et sit in cella hospitum paucis diebus. Postea autem sit in cella novitiorum, ubi meditetur et maat. Et senior ei talis deputetur, qui aptus sit ad lucrandas 737 animas: qui super eum omnino curiose intendat et sollicitus sit si revera Deum quaerit, si sollicitus est ad opus Dei, ad obedidura et aspera, per quae itur ad Deum. Et, si promiserit de stabilitatis suae perseverantia, post duorum mensium circulum legatur ei haec Regula per ordinem. Et dicatur ei: Ecce lex sub qua militare vis, si potes observare, ingredere; si vero non potes, libecede. Si adhuc steterit, tunc ducatur in supra dictam cellam novitiorum, et iterum probetur in omni patientia. Et post sex mensium circulum releg
Abbreviated transcription (Latin):
Esi adbuc stat: pa quatuor mẽfes itum
tiun suscipiat᷑ in ꝯg̾gatõe: sciens lege regule qsti¬
tutum: ꝙ ei ex illa die nõ liceat de mõsterio eg̾di:
nec tollum extutere de sub iugo regule: qua sub
stabilitate sua et ꝯu̾sione moxum suoru : et obe¬
diẽtia toram deo et sanctis eiꝰ: ut si quãdo ale¬
ter fecexit a deo se dãpuãdum sciat que ircidet.
E qua ꝓmussione sua faciat petitoez ad nome
sanctoꝵ qͦꝵ reliqͥe ibi sunt. et abbie pũtis. Quã
petitõez manu sua scͥbat aut t̾te si nõ sat lx̃as:
alter abeo xogatus stribat᷑: et ille nouicius signũ
faciat et manu sua eã suꝑ altare ponat: qua
dum posuerit ĩcipiat ip̃e nouitius mox hunt
uersum. Sustipe me dñe scdm eloquiu tuug¬

Expanded text:
si adhuc stat, post quatuor menses iterum tunc suscipiatur in congregatione, sciens lege regulae constitutum, quod enec collum excutere de sub jugo Regulae, quam sub stabilitate sua et conversione morum, et obedientia coram Domino et sanctis ejus; ut si aliquando aliter fecerit, a Deo se damnandum sciat quem irridet. missione sua faciat petitionem ad nomen sanctorum quorum reliquiae ibi sunt, et abbatis praesentis. Quam petitionem manu sua scribat, aut certe, si nescit litteras, alter ab eo rogatus scribat; et ille novitius signum faciat, et manu sua eam super altare ponat. Quam dum posuerit, incipiat ipse novitius mox hunc versum: Suscipe me, Domine, secundum eloquium tuum
Abbreviated transcription (Latin):
et uiuam. et no cõfundas me ab ex pertatione
mea. Quem uersum ois ꝯg̾gatio t̾cio respõde¬
at adugentes glia pri. Tunc ip̃e fr̃ nouiciꝰ
ꝓsternatur singuloꝵ pedib ut oret ꝓ eoͬ et
iam ex illa die ⁊̃ ꝯg̾gatione reputetur. suscipiꝰ¬

Expanded text:
et vivam: et non confundas me ab exspectatione mea. Quem versum omnis congregatio respondeat, adjungentes, Gloria Patri. Tunc ipse frater novitius prosternatur singulorum pedibus, ut orent pro eo. Et jam ex illa die in congregatione reputetur. Res si
Abbreviated transcription (Latin):
. Et idem. Cum aliquis suscipit nom̃e abbis : dnp¬
ti dz doctema suit pͥesse distipulis i oĩa bona et scta
factis ampluis ꝙͣ uerbis oñdat. Et capatib disci¬
pulis mãdata dñi ꝟbis proponat: Duris uero corde¬
et simpliciorib factis suis dĩa p̾cepta demonsiret
Oniuia uero q̃ discipuhs nouerit ẽẽ ꝯͣria: ĩ suẽ fctĩs

Expanded text:
. Ergo cum aliquis suscipit nomen abbatis, duplici debet doctrina suis praeesse discipulis; id est, omnia bona et sancta factis amplius, quam verbis ostendat. Ut capacibus discipulis mandata Domini verbis proponat; duris vero et simplicioribus factis suis divina praecepta demonstret. Omnia vero quae discipulis docuerit
Abbreviated transcription (Latin):
addĩta et sue aie. Et ita timens semꝑ futu¬
ram diseussionem pastoris de creditis oui¬
bus: cumde alienis ratiot miis cauet. xeddit
de suis sollicitus. Et cum de admonitionib
sus emẽdatoez aliis submimstrat. ips ẽ
efficitur a uitiis emx̃datus. a ꝓpa¬

Expanded text:
addita et suae animae: et ita timens semper futuram discussionem pastoris de creditis ovibus, cum de alienis ratiociniis cavet, redditur de suis sollicitus; et cum de monitionibus suis emendationem aliis subministrat, ipse efficitur a vitiis emendatus. §
Abbreviated transcription (Latin):
Uncianda hora oꝑis dei die noctuq
sit cura abbi aut ĩp̃e nũciare: aut cħ
sollicito fr̃i ĩnĩgat haut curani᷑: ut oĩa horis.
ꝯpetẽtib compleãtur. Psalmos at uel authas
nant./. Cantare at aut leg̾e nõ p̾sumat: insi qͥ
pt ip̃ officiũ ĩpłe ut edificẽtur andiẽtes. Qd̾ cũ¬

Expanded text:
untianda hora operis Dei die noctuque sit cura abbatis aut ipse nuntiare, aut tali sollicito fratri injungat hanc curam, ut omnia horis competentibus compleantur. Psalmos autem, vel antnant. Cantare autem et legere non praesumat, nisi qui potest officium implere, ut aedificentur audientes. Quod cu
Abbreviated transcription (Latin):
et usgs ad decimnam plenam opentur qd̾ eis
ĩ ningetur. In qͥb dieb quadragesmie accipi¬
ant os sm̾gulos todices de bibliothera: quos
p ordinen ex ĩfegcolegant. Qni todites ĩ
raput quadrages ime dandi sunt. Aute dia
sane deputentur unus aut dus semore d
nrcũeant mõsterĩ horie quib datãt fr̃es
bechori. Et bideant ne forte ĩ uematux frat
catidiosũs q̃ uatet ocio aut fabrilis: et nõ est
ĩtentus lectiomi ͥ et non solum sibi ã ntilis
est: s etiam alios ex tollit. Bic talis si quod
absit repertus fuerit torripiatur senel es
sado Si non emendauerit torrerhom regu¬
lari subiateat: et falitex ut refexi metiom¬
habrant. Neq frater ad fcẽm inganer ho

Expanded text:
et usque ad undecimam plenam operentur, quod eis injungitur. In quibus diebus quadragesimae accipiant omnes singulos codices de biblotheca, quos per ordinem et integros legant. Qui codices in capite quadragesimae dandi sunt. Ante omnia sane deputentur unus aut duo seniores, qui circumeant monasterium horis, quibus vacant fratres lectioni: et videant ne forte inveniatur frater accidiosus, qui vacat otio, aut fabulis, et non est intentus lectioni: et non solum sibi inutilis est, sed et jam alios extollit. Hic talis si, quod absit, repertus fuerit corripiatur semel et secundo: si non emendaverit, correptioni regulari subjaceat taliter ut caeteri timeant. Neque frater ad fratem
Abbreviated transcription (Latin):
Post sextain at surgentes a mensa, pausenr
in lectis suis cum omn silencio: aut for te qͥ
uoluerit leg̾e sibi sic legat ut alium nõ ĩqetet
Et agatux noua temꝑus mediãte octaua hora
Et iterum qd fauẽdum est opentur usq ad ue¬
speram Si ãt ncitas loci aut pauꝑtas exe¬
gerit ut ad fenges colligendas ꝑ se orcupẽtur
non cõtristentur; qr tunt uere mõchi sunt: si
labore mannuz suaꝵ uiuit sicut et pres nr̃i
et apestoli. Omma tñ mensurate fiant ꝓpt pu
sillanimes ¶ Abralendis at octobris usq ad ca¬
put hadragesime bsq ad horam secundam
plena lectioni bacent. Hora sc̃da agatux fcia
et usq ad horam nonam õs in opus suum
laboxent qd eis ĩmugitur. facto ãt pͥmo signo
hore none disuingant se ab oꝑe suo singuli
et sunt parati dum scd̾m signum pulsauerit
Post refechionem at uaccent lectionib suis

Expanded text:
ausent in lectis suis cum omni silentio; aut forte qui voluerit legere, sibi sic legat, ut alium non inquietet. Et agatur nona temperius, mediante octava hora; et iterum quod faciendum est operentur usque ad vesperam. Si autem necessitas loci aut paupertas exegerit ut ad fruges colligendas per se occupentur, non contristentur, quia tunc vere monachi sunt, si labore manuum suarum vivunt, sicut et patres nostri et apostoli. Omnia tsillanimes. A Kalendis autem Octobris usque ad caput quadragesimae usque ad horam secundam plenam lectioni vacent: hora secunda agatur tertia, et usque ad nonam omnes in opus suum laborent, quod eis injungitur. Facto autem primo signo horae nonae disjungant se ab opere suo singuli, et sint parati dum secundum signum pulsaverit. Post refectionem autem vacent lectionibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
Fiositas ĩnuica est quime. Et iõ t̾tis hpo¬
xibz/ occupari debet frẽs in labore manũ:
cextis itum horis in lectione diuiua. Ideoq hac
dispositione e̾dimus btraq tẽpora ordinari:
i ut a pascha usqz ad ll octobris mane exeu¬
tes a prima usq ad horam penẽ q̃uarta labo¬
rent qd neccessariu fuerit. Ab hora at qͣrta
usq ad horam qiͣ sextam lectiomi uace nt.¬

Expanded text:
iositas inimica est animae. Et ideo certis temporibus occupari debent fratres in labore manuum, certis iterum horis in lectione divina. Ideoque hac dispositione credimus utraque tempora ordinari: id est, ut a Pascha usque ad Kal. Octobris a mane exeuntes a prima usqrent, quod necessarium fuerit, ab hora autem quarta usque ad horam sextam lectioni vacent
Abbreviated transcription (Latin):
murz iudicio: ut idez ipe ꝯsequatur. Oderit bina:
diligat fres In ipa ãt correctiõne prudenter agat-
et ne quid niis: ne duui nimis cupit eradere erugi¬
nem frangaiur uas. Quaz qz fragilitatez semx suspe¬
ttus sit: menunexit q cala mu cassatu nõ ꝯterẽdũ
In qͥb non dicinus ut ꝑuuitat nutriri uicia: s pru¬
dẽter et rum tharitate ea ãputet ꝓut uidexit cuiq
expedrre/ sirut iam dix mus. Et studeat plꝰ amari
ꝙ timeri. Non sit turbulentus et anxius: nos it
minius et obstinatus. non sit ni mis zelotpus et
nnis suspiciosus: qr nũꝙͣ reqͥescit. g̃n ip̃is ĩperiis
peret: cogitans disc̾tõe sc̃i iatob dicentis. Si gges
meos plus ĩ ãbulando fecero laborare. morietur
cueti unadie. Loet gͦ aliaq testnonia disc̾ tois ma

Expanded text:
 judicio, ut idem ipse consequatur. Oderit vitia, diligat fratres. In ipsa autem correptione prudenter agat, et ne quid nimis: ne, dum nimis eradere cupit aeruginem, frangatur vas. Suamque fragilitatem semper suspectus sit: memineritque calamum quassatum non esse conterendum. In quibus non dicimus ut permittat nutriri vitia, sed prudenter et cum charitate ea amputet, ut viderit cuique expedire, ut diximus. Et studeat plus amari, quam timeri. Non sit turbulentus et anxius; non sit nimius et obstinatus; non sit zelotypus et nimis suspiciosus: quia nunquam requiescit. In ipsis imperiis peret, considerans discretionem sancti Jacob dicentis: Si greges meos plus in ambulando fecero laborare, morientur cuncti una die . Haec ergo et alia testimonia discretionis, ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsilio elegerit. Uite ãt merito et sapie doctrria eli¬
gaturr qui oxdiãdus est̃: etiam si ultimus fuexit
⁊ ordine ggͥgatoise. Qd̾ si etiaz ois ꝯg̾gato bitiis
suis qd̃ quidem absit / cõsentientem ꝓsona pari
ꝯsilio elegerit: et picia ipsa aliqͣtenus ĩ noticia
beant prtiuorum p̾ualere ꝯsensum. et domui dei
dignum ꝯsatuant dispensa torem. Utrentes pro
hos se receptiros mercedem bonam si illud raste
et gelo dei fariant: ficut e diuerso pectatu se
negligant ¶Oxdm̃atus ãt abbas cogitet semper
quale onus sustepit: et mi redditurus ẽ ⁊ des
uillicatiomo sue.Sriatq sibi oportere ꝓdessẽ
magis ꝙ̃ pesse. Oz gͦ euz ẽe doctu lege diuina
ut sciat et sit unde ꝓferat nouq et uetera. Castu

Expanded text:
consilio elegerit. Vitae autem merito et sapientiae doctrina eligatur qui ordinandus est, etiamsi ultimus fuerit in ordine congregationis. Quod si etiam omnis congregatio vitiis suis, quod quidem absit, consentientem personam pari consilio elegerit, et vitia ipsa aliquatenus in notitia beant pravorum praevalere consensum, sed domui Dei dignum constituant dispensatorem: scientes pro hoc se recepturos mercedem bonam, si illud caste et zelo Dei faciant, sicut e diverso peccatum, si negligant. Ordinatus autem abbas cogitet semper quale onus suscepit, et cui redditurus est rationem villicationis suae, sciatque sibi oportere prodesse magisut sciat, et sit unde proferat nova et vetera; castum,
Abbreviated transcription (Latin):
am deẜentes. mox ex occupatis manib et qd agebãt
ĩꝑfctm relĩquẽtes uicino obediẽne pede inbentis
uotem factis sequt᷑. Et uelati uno momẽto p̾dicti
magr̃i iussio et ꝑfctã discipuł opeꝵ ĩ uelocitate
hec ip̃a obedĩa tunt acceptabilis erit deo et dultis

Expanded text:
iam deserentes, mox exoccupatis manibus et quod agebant imperfectum relinquentes, vicino obedientię pede iubentis vocem factis sequuntur, et veluti uno momento predicta magistri iussio et perfecta discipuli opera in velocitate haec ipsa obedientia tunc acceptabilis erit Deo, et dulcis
Abbreviated transcription (Latin):
Rti fites si fuit ĩ mosterio cũ oĩ hilitate fati poũt¬
Lant ĩp̃as artes: si tñ iusserit abbas. Qd̾si
aliquis ex eis extollitur ꝓ scĩa axtis sue eoꝙ
uideatur aliqͥd ꝯferre mõstexio: hic talis euella¬
tux ab ipa arte et deno ꝑ ea nõ trãseat. iusi for
trãsigeda sunt. ne aliquã fraudez p̾sumãt ĩferre
eemorẽtur qz semꝑ auame et zaphire; ne forte
mortem quã illi ĩ corꝑe ꝑtulert: hant isti uel os̾¬
⁊ qͥ aliqua frandez de xeb mõster n fec̾mt ĩ aia pa

Expanded text:
si sunt in monasterio, cum omni humilitate faciant ipsas artes, si permiserit abbas. Quod si aliquis ex eis extollitur pro scientia artis suae, videatur aliquid conferre monasterio, hic talis evellatur ab ipsa arte, et denuo per eam non transeat, nisi forigenda sunt, ne aliquam fraudem praesumant inferre. Memorentur semper Ananiae et Saphirae: ne forte mortem, quam illi in corpore pertulerunt, hanc isti, vel omnes qui aliquam fraudem de rebus monasterii fecerint, in anima p
Abbreviated transcription (Latin):
ex caritate an extemeritate tran¬
sire et tunc superior̃ est uidi¬
cum requutndu Ne forte
angelus sachane inlucis ange¬
lum se transformer Ut Hic iE¬

Expanded text:
ex charitate, an ex temeritate transire, superioris est judicium requirendum, ne forte angelus Satanae in lucis angelum se transformet; i
Abbreviated transcription (Latin):
se eam seruatumm et tunc
credebat eos regulariter uiie̾
et ad illanꝰ asperitatem sero¬
luit obligare non ad maiorẽ
er Hoc expressis et tunc non
cogttur ibi manere s poteue la¬

Expanded text:
regule, et tunc credebat eos regulariter vivere et ad illam asperitatem se voluit obligare, non ad maiorem, et hoc expressit, non cogetur ibi manere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
eciam Presumpcio ꝙ sit uẜa
siper singulos annos uel mẽses
que ad usurariis solent spãliter
ducune pirsumpcionez pͥma
facie ꝙ sit usura Csi quer¬

Expanded text:
etiam presumptio quod sit usura, si per singulos menses vel annos que ab usurariis solent specialiter ducunt semper presumptionem prima facie quod sit usura. In iu
Abbreviated transcription (Latin):
dicens nõne uobis uidetur i bam¬
tuto sensus et obseuritate mẽtis
mgredi qui diebo et noc tibꝰ ĩ
dialctca arto torquete qui phi¬
sicus perscrutator oculos traus
transeamus qui diuicias ides
strĩ et nefas querit qui adulat
regibus harditatts. captat alicnas
et opes congirgat quas ĩ momẽto
aui sir relictiirus ignorit adidẽ¬

Expanded text:
is. Nonne vobis videtur in vanitate sensus et obscuritate mentis ingredi, qui diebus ac noctibus in dialectica arte torquetur; qui physicus perscrutator, oculos transtranseam qui divitias per fas et nefas quaerit? qui adulatur regibus, hereditates captat alienas, et opes congregat, quas in momento cui sit relicturus ignora
Abbreviated transcription (Latin):
lucratiua s Recipiatur proptel
screns ueritatem aut crassa ducta
ignoranaa ꝯtruxit cu Huio ᷑
filia non ed recipere detem dde
rebus hiuoĩ de equitate canoĩa
licrt de subtilitate iuris cuubalrꝰ

Expanded text:
lucrativa, sed recipiatur propter sciens veritatem aut crassa ductus ignorantia contraxit cum huiusmodi filia, non debet recipere dotem de rebus huiusmodi de equitate canonica, li
Abbreviated transcription (Latin):
credo ꝙ ipã res usuraria in spene
non d recipi in solutũ qr debitos
qui eam dedit peo usura pr̃ eã
re si egtat nec posset crelitor
pro ca aliam rem ei soluere

Expanded text:
credo quod ipsa res usuraria in specie non debet recipi in solidum quia debitor qui eam dedit pro usura, potest re, si extat, nec posset creditor pro ea
Abbreviated transcription (Latin):
recipiendo mutuuz acceditõre
uel emptor Cur uendicos
Recipiende rem uel pociu reibẽ¬
dite crodicor aut̃ qui mala fide
credidit peccumam puca luden
di. malca uel dature meretria.
Clut ystriom uel ale dilagi¬
danti bona sua non od huiõi
ebitum recipere de rebꝰ p̾dictis

Expanded text:
recipiendo mutuum a creditore, vel emptor aut venditor recipiendo rem vel pretium vendite. Creditor autem qui mala fide credidit pecuniam, puta ludenti in alea vel daturo meretrici aut histrioni vel alias dilapidanti bona sua, non debet huiusmodi debitum recipere ex rebus predictis
Abbreviated transcription (Latin):
obsequium non debec eẽ excita¬
tiuũ ad dandam pretendam
s ad cognoscendum inerica p¬
stantis obsequiu quibꝰ eogiii
danda est prebenda pro iĩdis nõ
peo ip̃o seciuno quia sicuit dic̃¬

Expanded text:
obsequium non debet esse excitativum ad dandam prebendam. Sed ad cognoscenda merita prestantis obsequium, quibus cognitis danda est prebenda pro ipsis, non pro ipso servitio. Quia sicut di
Abbreviated transcription (Latin):
noĩa dei ineffabilia et inquib
clitabitur sic uel sic ¶ Aut  id
procul dubio Rerobinda sũr
nec portanda sunc et patant
qui scribunc ca ¶ Aut portant
CAuc donant ¶ Aut uendũt
Aut poctunda docent inlĩ¬

Expanded text:
nomina dei ineffabilia, in quibus periclitabitur sic vel sic, aut istud proculdudio reprobanda sunt nec portanda. Et peccant qui scribunt ea aut portant aut donant aut vendunt aut portanda docent, ni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ quisquis dederit eccs tantus
nonitaz et quod dedent halat
non misarpetuu nec fiat ĩ tr̃au.
tum augmentandu et proptar
deuoci ouem dantis recipiat᷑ a d
tucione ebi idem credut posse
dici in monascoriis denouo fun¬
dans uel fundandis indigrntrb¬

Expanded text:
d quisquis dederit ecclesie tantum nonicum et quod dederit habeat non in perpetuum, nec fiat in fraudemtum augmentandum et propter devotionem dantis recipiatur ad on. Idem credo posse dici in monasteriis de novo fundatis vel fundandis indigentibu
Abbreviated transcription (Latin):
S pt̃ et detet somiieribꝰ erogare
Idem ccedo de illo qui infirmus
Uel debilis eausa ratutionis mo¬
dicum luxit dũ modo alium
ad ludendum nõ ꝯpuletit it s.¬
Et bm ho. possunt ꝯcgrdari opi¬

Expanded text:
st et debet pauperibus erogare. Idem credo in illo qui infirmus vel debilis causa recreationis modicum lusit, dummodo alium ad ludum compulerit et sundum hoc possunt concordari opi
Abbreviated transcription (Latin):
Nec obitac si luxor dicat lz¬
ego excupiditate luxerim tamẽ¬
non siri muriam proximo
quia ip̃e idem fecit mͥ et uolũ¬
canus.accessit Rudeo Inuitus
tamen et dolens amisir ¶Itez
ludus iste est turpis et reprobisꝰ¬

Expanded text:
Nec obstat si dicat lusor, licet ego ex cupiditate luserim, non tamen feci iniuriam proximo, quia idem ipse fecit et voluntarius accessit? Respondeo: Invitus tamen et dolens amisit. Item cum iste ludus sit turpis et reprobat
Abbreviated transcription (Latin):
ei. ingressus penitẽr utriusq
de condicione asposita et eã reuo¬
camen intencio non sit cor¬
recepcio in illo monacterio añ
reuera cionem huid condico¬
nidignum se fece illo mona¬
sterio ille qui huiꝯmodi pro

Expanded text:
ei ingressus, peniteat utique de conditione apposita et eam revotamen intentio non sit correceptio in illo monasterio ante revocationem huius condiindignum se fecisset illo monast
Abbreviated transcription (Latin):
pecta de adulterio quod ipũ re ba
et penitut nõ pr̃ iurare ꝙ nõ
sit incuilpa de illo adulterio¬
scandalu mauti et alioꝵ aĩcor
qui al placari nõ pñt msi hĩ

Expanded text:
pecta de adulterio quod ipsa reveraet penituerit, potest iurare quod non sit in culpa de illo adulteriondalum mariti et aliorum amicorum, qui alias placari non possunt, ni
Abbreviated transcription (Latin):
boli e de Remissione petor sufti¬
cere dͥ sola cadulitas quis em̃
cãs ¶Aut raciones reꝗrat rbi
in dulgencia principis est. cug¬
tãs discuciom nõ sie obnoria¬
cur ab humana fragilitate dis¬
cutitus duuna largicio s pe.¬

Expanded text:
 de remissione peccatorum sufficere debet sola credulitas. Quis enim caussas aut rationem requirat, ubi indulgentia Principis est? Cutas discussioni non sit obnoxia, ab humana temeritate discutitur diviua largitio. Sole
Abbreviated transcription (Latin):
añam ainetere linepctõ ccedo
ꝙ non quia nõ defiat uxoriIus
sunt tiai. si tamen uir egisset pe¬
intenciam et uxor monita uollet
agere pamtenciã si perseueranrt in
Adulterio ccedo ꝙ sine pccõ posl
eam acculare eteam dimietaat
per sinãm rexn .q.i.c.i.ii.in. et

Expanded text:
eccato? Credo quod non, quia non deficit uxori ius batio. Si tamen vir egisset penitentiam et uxor monita nollet agere penitentiam, si perseveraret in adulterio, credo quod sine peccato possit eam accusare et dimittere per s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ac duellu sustmero s cum
defendendo Raptorem ocadar
si alr̃ defenate non possit quare
non pot̾ eas defendere .̃ duelio
ostcratur uel poo inftratur ꝓptes¬

Expanded text:
quam sic duellum suscipere. Sed cum defendendo raptorem occidere, si aliter defendere non possit, quare non potest eas defendere in duello, offertur vel potius infertur? P
Abbreviated transcription (Latin):
cũ peccnto alterius ad bonũ lici¬
tum est quia et deus utitrr oĩb
peccatis ad aliquod bonũ ex quol¬
Undo ee publicole querenti itm
liceret ut iurnnento eius qui
per fulsos deos urat in quo mi¬
infecte Pecrat eis reuecentã diui¬
nam eehibendo Rndit ꝙ qui¬
deos iurat non ad malũ sedad
honu non pectato il lius se so¬
ciat quo per demomia iuraiut
s peccito bono eius quo fidẽ
seruauit. s tamen induccͣt euz
ad iurandu pet falses ⁊res pec¬
in pcoposito dicendu est nullo
mõ licet in duce̾ aliquẽ ad inu¬
tuandu peccumam subusucis
licet tamen abeo qui paratus
est boc facere et usuras excet¬
aliquod bonu quod est subuc̃¬
çio sue nccitatisuel alterius sic̃
eciam licet ei qui incidic in
latrories mamfestare bona que
halet que latrones dirapiedo
Poccant ad hoc ꝙ nõ ocridaer
ꝯxemglo .U. Uioꝵ qui dixxrunt
id ysiuacl. noli octidere nos qr
haremus thesaurum magro¬

Expanded text:
 peccato alterius ad bonum licitum est, quia et Deus utitur omnibus peccatis ad aliquid bonum, uustinus publicole querenti utrum licet uti iuramento eius qui per falsos deos iurat, in quo manifeste peccat, eis reverentiam divinam adhibens, respondit qudeos iurat non ad malum sed ad bonum, non peccato illius se sociat, quo per demonia iuravit, sed pacto bono eius quo fidem servavit. Si tamen inducit eum ad iurandum per falsos deos, pecin proposito dicendum est quod nullo modo licet inducere aliquem ad mutuandum sub usuris, licet tamen ab eo qui hoc paratus est facere et usuras ex cealiquod bonum quod est subventio sue necessitatis vel alterius. Sicut etiam licet ei qui incidit in latrones manifestare bona que habet, que latrones diripiendo peccant, ad hoc quod non occidatur, exemplo X virorum qui dixerunt ad Ysmael: Noli occidere nos, quia habemus thesaurum
Abbreviated transcription (Latin):
cio monasterio uel prioratui
uel ad mĩstraeiom de cuis boĩs
datum est. et pt̃ fieri restituo
eidẽ peclone que dedit siad huc
Remanet maelimĩstracce illa
maxime si rreohitur cortecto¬

Expanded text:
tio monasterio vel prioratui vel administratori, de cuius bonis datum est et potest fieri restitutio eidem persone que dedit, si adhuc remanet in administratione illa, maxime si dicitur correct
Abbreviated transcription (Latin):
morasterii uel prioras uel a¬
a moͣsterio illuis mulieus fegu¬
lari altetiis loci inside consyu
abbatis et duentus si donu fuer
magnu ¶lur abbatis solius
si fucue sairuu uel mediocre
quod aut̃ lictu est de Rebus

Expanded text:
i, prioratus vel aa monasterio regularis mulieris hulari alterius loci, nisi de consensu abbatis et conventus, si magnum fuit donum, aut abbatis solius, si parvum vel mediocre. Quod autem dixi de rebus
Abbreviated transcription (Latin):
EInposaente nõ es ⁊ s nuonã¬
te notanda cauca fidds modꝰ
locus et penuria temps ẽtas
debilitas cum condicrone prtẽs
Mens hilaris frstmna ab sit¬
q uoluntas. dulcior attactus
disccanio dantis et ordo. et de¬

Expanded text:
In poscente novem, sex in donante notanda, Causa, fides, modus, locus, et penuria, tempus, Aetas, nobilitas, cum conditione petentis, Mens hilaris, festina manus, adsitque facultas Dulcior affatus, discretio dantis, et ordo.
Abbreviated transcription (Latin):
sunc dm̃ s soli dispensatoteis sa¬
cramentoꝵ et alioꝵ soũaliũ xi.¬
Uita etecna remissio iane petĩ
cadit sub merito cponitua
nobis uenalis et adeo expacto ut
ematur anobis moneta dei. que
sunt afectus et opera caritatis
S non sic esi de spũalibus que
⁊frruntur per mĩstros ect nec

Expanded text:
sunt domini, sed dispensatores sacramentorum et aliorum spiritualium.vita eterna et remissio pene peccati cadit sub merito et proponitur nobis venale a deo ex pacto, ut ematur a nobis moneta Dei, que est affectus et opera charitatis. Sed non sic est de spiritualibus, que conferuntur per ministros ecc
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ ius acquirir s dit ur
acquisitũ retineat ꝙ l ut i.¬
quis est maardictus sus pensus
uet excoĩcatus sidat aliquid pco
sua rescitucione symonia est ex
truer ꝙ symonia dimetitur in

Expanded text:
lum ius acquirit, sed dat ut acquisitum retineat. Cum e est interdictus, suspensus vel excommunicatus, si dat aliquid pro sua restitutione, simonia est ex uod simonia committitur in
Abbreviated transcription (Latin):
quia tanz modica posset cẽ rri te¬
stituende sũma et tante exense.
que ficrent in nnetendo et tan
diues ille cui facienda es t restis
quia nullo modo de lit uelepro
Re tam modici proximũ tantũ
grauare et tuno non oz ꝙ nuutare

Expanded text:
quia tam modica posset esse rei summa et tante expense que fierent in mittendo et tam dives ille cui facienda est restitutio, quod nullo modo deberet velle pro re tam modica proximum tantum gravari. Et tunc non oporte
Abbreviated transcription (Latin):
rint actusquem inuentibus
dñis aministͣnerũt racionem
reddere nõ ꝯpellunt᷑¬
¶ Suꝑ illos ticius pecam credito¬
rib h̾editariis soluit. existimia¬
nis idrorem suam defimicto h̾e¬
dem extestam̃to extitisse. qmͣ¬
ins animo gerendi sororis ne

Expanded text:
bus dominis administrauerunt, rationem reddere non conpelluntur. Titius pecuniam creditoribus hereditariis soluit existimans sororem suam defuncto heredem testamento extitisse. quamuis animo gerendi sororis neg
Abbreviated transcription (Latin):
Si adu̾sarius ño ꝑcatumpniam
ꝑit. an ꝯstituco̾ cessat ⁊ ꝑuto ces
pecumante accepisse dicemus
⁊ si aliqͣd ꝓ pecuma accepiinus.
ligacõne lib̾atus sit. pot̾ inde¬
ri accepude. Idem si gͣtuita pe¬
cuina ntenda data sit. aũ mi¬
noris locata uendita ue res sit.
nec refert an ip̃e pet̾am acce

Expanded text:
si aduersarius non per calumniam pit, an constitutio cessat? et puto cessautem accepisse dicemus etiam si aliquid pro pecunia accepimus.ligatione liberatus sit, potest uideri cepisse: idemque si gratuita pecunia utenda data sit, aut minoris locata uenditaue res sit. nec refert, ipse pecuniam acce
Abbreviated transcription (Latin):
nib deb dominũ desende ue¬
rum in int̾rogacõnib cluo
uͥ in iure interogatus ex oĩ¬
bus causis s̾deat: ex quibr do¬
minꝰ. an igitꝰ hr̃s. sisit abse
riui emn ad qm ea res ꝑti¬
nebit cau̾e debi t᷑
¶ S int̾dum l suo nõie ꝓcura¬
tor exꝑiatur. tñ de rato de
nu. scribit. ut puta ius¬
iurandum ꝓ curatori retu¬
lit inrauit ꝙ absentida¬
ri oꝑtere agit ħ iudico suo

Expanded text:
nibus debet dominum defendere, uerum in interrogationibus quoque, ut in iure interrogatus ex omnibus causis respondeat, ex quibus dominus. an igitur heres sit absenrum eum ad quem ea res pertinebit cauere debet. sed interdum licet suo nomine procurator experiatur, tamen de rato de scribit. ut puta iusiurandum procuratori rettulit, iurauit absenti dari oportere: agit hoc iudicio suo
Abbreviated transcription (Latin):
Uidend̾ eigo ne in dubio ħ añ
ei cepit mida uoiintate tolle¬
tur. ¶s: suꝑilis ita um÷ se pu¬
tare. Si douuis maius ate absit¬
¶ Sceu : Inmo puto ⁊ si ꝯpbem q¬

Expanded text:
uidendum ergo ne in dubio hoc, ael coeperit, nuda uoluntate tolletur? sed superius ita uerum se putare, si dolus malus a te absit. Scaeuola: immo puto et si comprobem, a
Abbreviated transcription (Latin):
Puplllns sane si negocia gesẜ¬
niri põt. in p cͦsd fcũs locu¬
plecior. agendo añ ꝯpentacom
eius qud gesserit paciatur.
¶⁊ si furiosi negocia gessetim ꝯ¬
petit mͥ adu̾sus enm negõꝵ goꝵ¬

Expanded text:
Pupillus sane si negotia gessniri potest in id quod factus est locupletior: agendo autem conpensationem eius quod gessit patitur. Et si furiosi negotia gesserim, competit mihi aduersus eum negotio
Abbreviated transcription (Latin):
cra eẽ cum eent sempns ea ge¬
sti. Solui semꝓnins in accõe
Ui puꝑilli tui negocia geite¬
ro no mandato tuo s ne tute¬
¶Item si ꝓcuratori tuo mutuã
pecãm dedero tui ꝯtemplacõ¬
ne ut creditore tinĩ uł ꝑinguꝰ
tuũ lib̾et ⁊ adu̾sus te neg̾oꝵ gbꝵ¬

Expanded text:
tia esse cum essent Sempronii, ea gessi, solus Sempronius mihi actione i pupilli tui negotia gessero non mandatu tuo, sed ne tuteItem si procuratori tuo mutuam pecuniam dedero tui contemplatione, ut creditorem tuum uel pignus tuum liberet, aduersus te nego
Abbreviated transcription (Latin):
rit ei qnd om̃ino compendii
sensit p̃p̃ ħ sũ ab adu̾sario. sũ
ab alio quocumque.
¶ Si gͥ accepit ut negociũ fac̾et¬
⁊ siue fecit. Sũ nõ fecit tene¬
tur ⁊ qui accepit ne facet ⁊ si

Expanded text:
rit, si quid omnino compendii sensit propter hoc, siue ab aduersario siue ab alio quocumque. Si igitur accepit ut negotium faceret siue fecit siue non fecit, et qui accepit ne faceret etsi
Abbreviated transcription (Latin):
binꝰ. scͥbit. debere a capite rõnẽ
reddendam. sic intelligi ut a¬
ppareat ctd̃ reliquũ fu̾it. tũc
tum pͥmũ liber ẽẽ ceꝑit. ño ut
dolum aũ culpam in o̾uitute
admitam in obligacõnẽ reno¬
cet. Ita si inueniat᷑ uł ma¬
lo more pecuma in seruitu¬
te errogata: liberabr᷑.
Si lero homini qiui mͥ bo¬
na fide seruiebat mandare
ut aliquid ꝯgat. no fore cũ
eo mandati accõm: labeo ait.
gotii mei nabint affectom
is fint quem obligare ꝑtem
Cum me absente negoca in¬
ea geres imprudens reni me¬
am enusti ⁊ ignorans ueus ceꝰ¬
stituas: obligatut nõ es s si

Expanded text:
binus scribit debere a capite rationem reddendum sic intellegi, ut appareat, quid reliquum fuerit tunc, ‹c›um primum liber esse coeperit, non ut dolum aut culpam in seruitute admissam in obligationem reuocet: itaque si inueniatur uel malo more pecunia in seruitute erogata, liberabitur. Si libero homini, qui bona fide mihi seruiebat, mandem, ut aliquid agat, non fore cum eo mandati agotii mei habuerit affectionem et is fuit, quem obligare possem. Cum me absente negotia mea gereres, imprudens rem meam emisti et ignorans usucestituas obligatus non es. sed si
Abbreviated transcription (Latin):
ex usuras qr nõ solu̾it ñ qrex
negociis que gerebat ad se pe¬
multũ aũ refert incipiat ne¬
nũc debitũ an añ nom̃ fu̾it᷑
debitoris qr satis ex ño usur¬
ario face̾ usurariũ. Ganis.¬

Expanded text:
et usuris, quia non soluit, non quia ex negotiis quae gerebat ad se pemultum autem refert, incipiat nunc debitum an ante nomen fuerit debitoris, quod satis est ex non usurario facere usurarium.
Abbreviated transcription (Latin):
i cruis ab alio accepit pocam
ne mͥ negoctũ fac̾et. sitmide ei
mandato meo datũ ÷. uł a ꝓcͣ¬
atore meo om̃ium rr. uł ab eo
qui negociũ meum gͦere uole¬

Expanded text:
i quis ab alio acceperit pecuniam ne mihi negotium faciat, si quidem mandatu meo datum est, uel a procuratore meo ‹o›mnium rerum, uel ab eo qui negotium meum gerere uole
Abbreviated transcription (Latin):
nt. sine autoritate siue ꝯsen¬
su magr̃atuũ. post aliqd̾ teu¬
pus testamentũ ꝑ qd̾ restitui
li mus hr̃t defuncti extitit. a re e orõ¬
⁊ si ex hiis actorib̾ imꝰ nõ solu̾e¬
to deceisit ⁊ nemo hr̃t eiꝰ exticit.
quero oi semꝑnius ꝯueniet ac
is defuncti ad quos ꝑtiu. here

Expanded text:
nt sine auctoritate et sine consensu magistratuum. post aliquod tempus testamentum, per quod restitui legitimus heres defuncti extitit: sed ex his actoribus unus non soluendo decessit et nemo heres eius extitit. quaero, si Sempronius conueniet actis defuncti ad quos pertinet? Here
Abbreviated transcription (Latin):
obligatus. Id̾q er̃ dicend̾ ⁊ in
ea causa ex qua hr̃t nõ ten̾etur
ut marcellus. scͥbit.
um uł cmuitatis g̾ent ⁊ ampli¬
secutus debeo ħ ip̃m tͥ uł rei pu¬
blice pr̃are. l pet̾e nõ potu̾im
Si quocu modo racõ ꝯpens¬

Expanded text:
obligatus. idem erit dicendum et in ea causa, ex qua heres non teneretur, ut Marcellus scribit. um uel ciuitatis per obrepsecutus, debebo hoc ipsum tibi uel rei publicae praestare, licet petere non potuerim. Si quocumque modo ratio compens
Abbreviated transcription (Latin):
procuratore tuo stipulatus sũ
anti hanc stipulacõm int̾ro
si quis pecumam uł ¶ sui.¬
aliam eiuandam rem ad me
ꝑferendam acceꝑit eꝵ meui
negociũ gessit negbꝵ gestoꝵ¬

Expanded text:
procuratore tuo stipulatus sum?anti hanc stipulationem interposui. Si quis pecuniam uel aliam quandam rem ad me perferendam acceperit: quia meum negotium gessit, nego
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeum eẽt ad quisitũ. nõ ex re
emꝑtoris nec inuent necre¬
cepiss nec eẽt in ip̃iꝰ negociis
emptoris que gerebat. nũ
s̾ in presenti redderet.
ex debeat. nõ ÷ imputandũ ͤ¬

Expanded text:
eum esset adquisitum non ex re emptoris, nec inuenit nec recepisset: nec esset in ipsis emptoris negotiis quae gerebat, unde sibi in pra‹e›senti redderet. es, debeat, non est imputandu
Abbreviated transcription (Latin):
cris ninoꝵ gestis sufficit uti¬
łr negociũ gestum ita⁊ in
nqiuaginta .l. debeat deceis¬
it eius hĩditatis curaconem
suscepti. ⁊ impendi decem de¬

Expanded text:
tiis uiuorum gestis sufficit utiliter negotium gestum, ita et in nquaginta debebat, decessit: huius hereditatis curationem suscepi et impendi decem: de
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis mandato ticñ negoca
señ gesserit ticio mandati teñrͣ
lis quo estimari d. qͣntũ sen.
⁊ticii int̾est. ticii aufe int̾est ꝙͣ¬
cum is seio pr̃are d. cui uł ma¬
atus÷. ticd a icco ꝯpetit cũ eo cui
mandauit aliena negocã genda
torem ded̾it is que tutelam inͤe

Expanded text:
Si quis mandatu Titii negotia Seii gessit, Titio mandati tenetur lisque aestimari debet, quanto Seii et Titii interest: Titii autem interest quantum is Seio praestare debet, cui uel maautem actio competit cum eo, cui mandavit aliena negotia gerendtorem dederit isque tutelam inte
Abbreviated transcription (Latin):
solum si efftm hũit nogocium
q uod gẽssit accone ista utet᷑.
s snfficit si utiłr gessit. ⁊ tiͣ
effcm no hũnt negotiũ ⁊ ideo
si in sulam fulsit us duũ egr¬
um airauit: ⁊ si insula exus
¶ S ut celous rest̾ ꝓculus apud
eũ notat᷑ nõ semꝑ deb̾e dari.
Qͥd÷ dͥi eam insulam fulsit qm¬

Expanded text:
solum si effectum habuit negotium quod gessit, actione ista utetur, sed sufficit, si utiliter gessit, etsi effectum non habuit negotium. et ideo si insulam fulsit uel seruum aegrum curauit, etiamsi insula exust. sed ut Celsus refert, Proculus apud eum notat non semper debere dari. quid enim si eam insulam fulsit, q
Abbreviated transcription (Latin):
cum sumptum fecit puto dan¬
dam accõnem in inunicipes.¬
¶ Si quid uniu̾atati debetur. si¬
ngulis nõ debetur. nec qd deb
In decurionib uł alñs uniuãta¬

Expanded text:
cum sumptum fecit, puto dandam actionem in municipes. Si quid uniuersitati debetur, singulis non debetur: nec quod debet In decurionibus uel aliis uniu
Abbreviated transcription (Latin):
que res esficit  ut tuũ negociũ
gestum ᷤ indeat᷑. ⁊ ate hłditat
hr̃dem putarem. insuiam fulte
reait. cum ħ fc̃o meo alt̾ sit lo¬
cupletatus ⁊ alteruit re ip̃a ne¬
gociũ gestum at. nec possit esd̾¬

Expanded text:
egotium gestum uideatur et a te hereditas heredem putarem, insulam fulserre ait, cum hoc facto meo alter sit locupletatus et alterius re ipsa gestum negotium sit, nec possit