comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
repellet dñs pleb̾e suã. Iterũ quare: Qm̃ in ma-¬
nu eius om̃s fines t̾rȩ. & altitudines montiũ ip-¬
sius sunt. Altitudines montiũ. sublimitates t̾ra¬
rũ. Aliꝗͥdo istȩ sublimitates. id.ẽ ipsȩ t̾renȩ pote¬
states aduersate st̃ eccłȩ. Leges cont᷑ eccłam pro¬

Expanded text:
epellet Dominus plebem suam.» Iterum quare? «Quoniam in manu ejus fines terrae, et altitudines montium ipsius sunt.» Altitudines montium, sublimitates terrarum. Aliquando istae sublimitates, id est, ipsae terrenae potestates, adversatae sunt Ecclesiae; leges contra Ecclesiam pro
Abbreviated transcription (Latin):
gentes exhibuerunt. hȩc omĩa uera ñ nis uni
magno do debent᷑. Templũ fecerunt gentes de¬
monib. habet d̾s tẽplũ. Sacerdotes fecert̃ gen¬
tes demonib habet ds̃ sacerdotẽ. Sacrificum
ex hibuerunt gentes demonib habet d̃s̃ sacrifi¬
eium. Et enĩ illi demones uolentes uideridii. non
sibi ita exegerunt ut fallerent. nͥ qͥa sciunt ea de¬
beri uero dõ. Hoc enĩ mos ẽ deberi uero do qd
sibi exigit falsus ds̃. Ergo uerũ tẽplũ di agnos¬
cumus. Templũ enĩ di scm̃ ẽ inquit qd̾ estis uos
Si gͦ nos sumꝰ templũ di ara di amnia nt̃a est.
Sacrificiũ cdi qͥd est: Forte hoc facimus mͦ. lmpo¬
nimus in ara sacrifigiũ. quando laudamꝰ deũ.
Docet enĩ nos psalmꝰ dicens. Sacrificiũ laudis
honorificabit me. s ibi ua ẽ ubi ostendam ill

Expanded text:
c omnia vera nonnisi uni magno Deo debentur: templum fecerunt gentes daemonibus; habet Deus templum: sacerdotes fecerunt gentes daemonibus; habet Deus sacerdotem: sacrificium exhibuerunt gentes daemonibus; habet Deus sacrificium. Etenim illi daemones volentes videri dii, non sibi ista exigerent ut fallerent, nisi quia sciunt ea deberi vero Deo. Hoc enim mos est deberi vero Deo, quod sibi exigit falsus deus. Ergo verum templum Dei agnoscimus. «Templum enim Dei sanctum est,» inquit, «quod estis vos» . Si ergo nos sumus templum Dei; ara Dei anima nostra est. Sacrificium Dei quid est? Forte hoc facimus modo, imponimus in ara sacrificium, quando Deum laudamus; docet enim nos psalmus, dicens: «Sacrificium laudis glorificabit me, et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
monia. Cȩli p̃ponunt᷑ demoniis. dñs tius et
cęlis. quia dñs tuus & celos fecit. Quanto ergo
altior a demoniis dus gentiũ qui altior ẽ cęlis.
unde ceciderunt angłi ut fierent demonia:
Et tam̃ gentes om̃s sub demonib erant. Demoni¬
b autẽ templa fabricata sunt. demonib arȩ
constructȩ. demonib sacerdotes instituti. de¬
monib oblata sacrificia. demonibꝰ arrepticii

Expanded text:
monia. Coeli praeponuntmonia. Coeli praeponuntcoelis; quia Dominus tuus et coelos fecit. Quanto ergo altior daemoniis diis Gentium, qui altior est coelis, unde ceciderunt angeli, ut fierent daemonia? Et tamen gentes omnes sub daemonibus erant: daemonibus templa fabricata sunt, daemonibus arae constructae, daemonibus sacerdotes instituti, daemonibus oblata sacrificia, daem
Abbreviated transcription (Latin):
mate s ipse fecit illud. ꝙaridã t̾rã manus eiꝰ
finxerunt Iubilemꝰ illi. Sed hȩc omĩa qͥd sibi
uelint si congruent᷑ discutiantur. tempus for¬
te ñ sufficit. S rursus si penitus negligantur.
debitores remanebimꝰ. Breuiter itaq ꝓ tẽpore
quantũ ꝑstringere poturrimꝰ accipite. quia &
pauca semina uberrimam messem refert̃. si sit
nus ds̃ nr̃. cui uibilamꝰ. cui exultamꝰ. cui laudes
cantici dicimꝰ. st̃ sed ñ nob̾. Apłs enĩ ait. Nã &¬
si sunt qui dicuntur dii siue in celo. siue in
t̾ra. quẽadiodũ sunt dii multi. & dñi multi.
ñ nobis. quib : Audi ex alio psalmo. qm̃ dii
gentiũ demonia. dñs autẽ cęlos fecit. Magni¬
ficentius tͥ & breuius cõmendare ñ potuit sp̃e¬
quia terribilis suꝑ omĩa demonia ds. Quid
magnũ eẽt suꝑ omĩa demonia: Quia dii gen-¬
tum demonia. Ubi autẽ ds tuus: Dñs autẽ
cȩlos fecit. Illud fecit ds̃ tuus. ubi ñ possunt
habitare demonia. De cęlis enĩ deiecta st̃ de¬

Expanded text:
mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt:» jubilemus illi. Sed haec omnia quid sibi velint, si congruenter discutiantur, tempus forte non sufficit: sed rursus si penitus negligantur, debitores remanebimus. Breviter itaque pro tempore, quantum perstringere potuerimus, accipite; quia et pauca semina uberrimam messem referunt, si sitnus Deus noster, cui jubilamus, cui exsultamus, cui laudes cantici dicimus; sunt, sed non nobis. Apostolus enim ait: «Nam etsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra, quemanon nobis, quibus? Audi ex alio psalmo: «Quoniam dii Gentium daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Magnificentius et brevius tibi commendare non potuit Spquia terribilis super omnia daemonia Deus: quid magnum, esse super omnia daemonia? «Quia dii Gentium daemonia.» Ubi autem Deus tuus? «Dominus autem coelos fecit.» Illud fecit Dominus tuus, ubi non possunt habitare daemonia: de coelis enim dejecta sunt dae
Abbreviated transcription (Latin):
contradicit: Absit. Longe ẽ ab illo. Quid ẽ lon¬
ge ẽ ab illo: Dissimilis ẽ illi. & iuxta stant. & tam̃
iste longe ẽ ab illo. Duo uͦ iusti. pares uita & mo¬
rib. si unꝰ sit in oriente. alter in occidente. secũ
st̃. qͥa in dõ st̃. Cont᷑ unꝰ iustꝰ. alter iniquus. etiã¬
si una catena ligent᷑. multũ a se separati st̃. Cigo
si dissimilitudine recedimꝰ ado. similitudine
accedimꝰ ad dm̃. Qua similitudine: Ad quã fa¬
cti sumꝰ quã in nob̃ peccando corruꝑamꝰ. quam
peccatoꝵ remissioe recepimꝰ. q̃ in nob̾ renouat᷑

Expanded text:
contradicit? Absit; longe est ab illo. Quid est, loncontradicit? Absit; longe est ab illo. Quid est, longe est ab illo? Dissimilis est illi. Et juxta stant, et tamen iste longe est ab illo. Duo vero iniqui pares vita et moribus, si unus sit in Oriente, alter in Ocsunt, quia in Deo sunt. Contra, unus justus, alter iniquus, etiamsi una catena ligentur, multum a se separati sunt. Ergo si dissimilitudine recedimus a Deo, similitudine accedimus ad Deum. Qua similitudine? Ad quam facti sumus, quam in nobis peccando corruperamus, quam peccatorum remissione recepimus, q
Abbreviated transcription (Latin):
longe cẽnt a do. ñ diceret᷑ ppłs iste labus me
honorat. cor autẽ eoꝵ longe ẽ a me. Nongͦ loco
qͥsq longe ẽ adõ. s dissimilitudine. Quid ẽ. dis¬
similitudine: Mala uita. malis moribꝰ. Si enun
bonis morib ꝓpinquat᷑ dõ. malis morib rece.¬
dit᷑ a dõ. Unꝰ gͦ idemq homo corꝑe stans unoloco.
& amando dm accedit ad dm. & amando iniqͥta-¬
tem. recedit ado. Nusꝗͣ pedes mouet. & tñ potest
acced̾e & recede. Pedes enĩ nr̃i. in hoc itinere affe-¬
ctus nr̃i st̃. Put quisq affectũ habuerit. ꝓut qͥsq
amorẽ habuerit. ita accedit uł recedit ad̾o. Non¬
ne plerunq dicimꝰ. quando inuenimꝰ aliqͣ dissi-¬
milia. hoc longe ẽ ab illo: Quando aliqͦs duos
forte homines cõparamꝰ. duos equos. duas uestes.
& dixerit aliqͥd simile. hȩc uestis talis ẽ qͣlis illa
aut iste homo talis ẽ. qualis ille. qͥd aliꝰ dicit qui

Expanded text:
longe essent a Deo, non diceretur: «Populus iste labiis me longe essent a Deo, non diceretur: «Populus iste labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me» . Non ergo loco quisque longe est a Deo, sed dissimilitudine. Quid est, dissimilitudine? Mala vita, malis moribus. Si enim bonis moribus propinquatur Deo; malis moribus receditur a Deo. Unus ergo idemque homo corpore stans uno loco, et amando Deum accedit ad Deum, et amando iniquitatem recedit a Deo: nusquam pedes movet, et tamen potest et accedere et recedere. Pedes enim nostri in hoc itinere, affectus nostri sunt. Prout quisque affectum habuerit, prout quisque amorem habuerit, ita accedit vel recedit a Deo. Nonne plerumque dicimus, quando invenimus aliqua dissimilia: Hoc longe est ab illo? Quando aliquos duos forte homines comparamus, duos equos, duas vestes, et dixerit aliquis, Similis est haec vestis, talis est qualis illa; aut, Iste homo talis est qualis ille: quid alius dicit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uenite: Unde uocat ut ueniant. cũ quib
uult exultare dño. nͥ quia longe st̃ ut uenien¬
do ꝓpinquent. ꝓpinquando accedant. accedendo
exultent: Unde autẽ longe st̃: Nunqͥd locis
longe potest homo eẽ ab eo qͥ ubiq ẽ: Uis eẽ ab
eo longe: Quo ibis ut longe sis: Nã qͥdã pecca¬
tor quidẽ. s tñcũ spe salutis pęnitens & dolens
de peccatis. & metuens irã dĩ. & uolens placare
dm. sic in alio psalmo loquit᷑. Quo ibo a sputuo.
& a facie tua quo fugiã: Si ascendo in cęlũ tu
ibi es. Quid gͦ restat. qͥa si ascendit in cęlũ ibi
inueniet dñm: Ut longe fugiat ado qͦ iturꝰ ẽ:
Uide qͥd dicat. Si descendo in infernũ ades. Sigͥ
ascendendo in cȩlũ ibi inuenit dñm. descenden¬
do in infernũ. ñ fugit dm̃. qͦ iturus ẽ qͦ fugitu¬
rus ab illo irato. nͥ ad ipsũ placatũ: Et tñ cũ oĩno
nemo possit fugere ab illo qͥ ubiꝙ ẽ. nisi qͥdam

Expanded text:
autem, «Venite?» Unde vocat ut veniant, cum quibus autem, «Venite?» Unde vocat ut veniant, cum quibus vult exsultare Domino; nisi quia longe sunt ut veniendo propinquent, propinquando accedant, accedendo exsultent? Unde autem longe sunt? Numquid locis longe potest homo esse ab eo qui ubique est? Vis esse ab eo longe? Quo ibis, ut longe sis? Nam quidam peccator quidem, sed tamen cum spe salutis poenitens et dolens de peccatis, et metuens iram Dei, et volens placare Deum, sic in alio psalmo loquitur: «Quo ibo ab spiritu tuo? et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es.» Quid ergo restat? Quia si ascenderit in coelum, ibi invenit Deum: ut longe fugiat a Deo, quo iturus est? Vide quid dicat: «Si descendero ad infernum, ades» . Si ergo ascendendo in coelum, ibi invenit Deum; descendendo in infernum, non fugit Deum: quo iturus est, quo fugiturus est ab illo irato, nisi ad ipsum placatum? Et tamen, cum omnino nemo possit fugere ab illo qui ubique est, nisi quidam
Abbreviated transcription (Latin):
Go uellem fr̃s ut patrẽ nr̃m potius au¬
diremꝰ. Sed & hoc bonũ ẽ. ut patri obȩ¬
diamus. Quia gͦ iussit nob̃ qͥ dignat᷑
cantici & hilaritatẽ significat. qͥa cantus ẽ. & deuo¬
tionem. qͥa laus ẽ. Quid enĩ homo magis debet
laudare. ꝗͣ id qd̾ sic placet. ut ñ possit displicere :
Securitas gͦ laudis. in laude di ẽ. Ibi laudator
securus ẽ. ubi ñ timet. ne de laudato erubescat.
Et laudemꝰ gͦ & cantemꝰ. hoc ẽ. cũ hilaritate. & cũ
leticia laudemꝰ. Quid autẽ laudaturi sumꝰ ipse
psalmꝰ sequentib uersib indicat nobis.
enite exultemꝰ dño. Inuitat ad magnas e-
eẽt in hoc scło exultatio mala quȩ distinguenda
ẽ ab exultatioẽ bona. sufficeret dicere. uenite
exultemꝰ. S breuit̃ distinxit qͥd ẽ bene exultare.
dño exultare. Ergo exultatio mala ẽ exultare se¬
culo. exultatio bona ẽ exultare dõ. Pie debes dño
exultare. si uis securꝰ mundo exultare. Quid est

Expanded text:
go vellem, fratres, ut patrem nostrum potius audiremus; sed et hoc bonum est ut patri obediamus. Quia ergo jussit nobis, qui dignatur cantici» et hilaritatem significat, quia cantus est; et devotionem, quia laus est. Quid enim magis homo debet laudare, quam id quod sic placet, ut non possit sibi displicere? Securitas ergo laudis in laude Dei est. Ibi laudator securus est, ubi non timet ne de laudato erubescat. Et laudemus ergo, et cantemus; hoc est, cum hilaritate et cum laetitia laudemus. Quid autem laudaturi sumus, ipse Psalmus sequentibus versibus indicat nobis. 2. «Venite, exsultemus Domino.» Invitat ad magnas epuesset in hoc saeculo exsultatio mala, quae distinguenda est ab exsultatione bona, sufficeret dicere, «Venite, exsultemus:» sed breviter distinxit. Quid est bene exsultare? Domino exsultare. Ergo exsultatio mala est, exsultare saeculo; exsultatio bona est, exsultare Domino. Pie debes Domino exsultare, si vis securus mundo insultare. Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
iurat ds: ꝑ se ipsũ. Non enĩ habet maiorem ꝑ
quẽ iuret. ꝑ se ipsum confirmat ꝓmissa sua ꝑ
se ipsũ confirmat minas suas. Nemo dicat in
corde suo. uerũ ẽ qd̾ ꝓmittit: Falsũ ẽ qd̾ minat̾
Sicut uerũ ẽ qd̾ ꝓmittit. sic certũ ẽ qd̾ minatur
Tã certus debes eẽ de requie. de felicitate de et̃¬
nitate. de ĩmortalitate. si feceris p̃cepta ipsius
qͣ certus debes ẽẽ de interitu de ardore ignis
et̾ni. de dampnatione cũ diabolo si contẽpseris prȩ¬
cepta eius. Iurauit gͦ illis in ira sua ne intrent in re¬
quiem ipsius. & tam̃ oportet aliquos intrare in re
aliqͥ ex ramis fracti st̃ ꝓpt̾ dissimilitudinẽ ꝙ infi¬
delitatẽ nos ꝓpt̾ fidem & humilitatẽ inseremur.

Expanded text:
 semetipsum: non enim habet majorem per quem juret . Per semetipsum confirmat promissa sua, per semetipsum confirmat minas suas. Nemo dicat in corde suo: Verum est quod promittit; falsum est quod minatur. Sicut verum est quod promittit, sic certum est quod minatur. Tam certus esse debes de requie, de felicitate, de aeternitate, de immortalitate, si feceris praecepta ipsius, quam certus esse debes de interitu, de ardore ignis aeterni, de damnatione cum diabolo, si contempseris praecepta ejus. Juravit ergo illis in ira sua, ne intrent in requiem ipsius: et tamen oportet aliquos intrare in reqaliqui ex ramis fracti sunt propter dissimilitudinem et infidelitatem, nos propter fidem et humili
Abbreviated transcription (Latin):
s plerunꝙ in affectu animi repetitur uerbũ
qd̾ notũ erat. ñ ut innotescat. s ut ipsa repedi¬
tio faciat confirmationẽ. Repetitur enĩ ad i¬
telligendum affectũ dicentis. Inde ẽ qd dicit
tio ẽ: In psalmus g̃ inquit iubilemꝰ e. Et qͥ dicns
inpsalmis q̃ dicimꝰ. uit potius sentimꝰ in iubilas¬

Expanded text:
sed plerumque in affectu animi repetitur verbum sed plerumque in affectu animi repetitur verbum quod notum erat, non ut innotescat, sed ut ipsa repetitio faciat confirmationem; repetitur enim ad intelligendum affectum dicentis. Inde est quod dicit tio est? «In psalmis» ergo, inquit, «jubilemus illi.» Et quae dicemus in psalmis? quae dicemus, vel potiu
Abbreviated transcription (Latin):
at nos confitendo dãpnemꝰ qd̾ fecimꝰ. ut ille qd̾ co¬
ronet ñ qd̾ dampnet inueniat. Nunqͥd aut̃ẽ &
hoc ñ ꝑtinet ad laudem dĩ. quando confiteris
peccata tua: Immo uͦ ꝑtinet maxime ad laudẽ
di. Quare maxime ꝑtinet ad laudem di: Lua
tanto amplius laudat᷑ medicus. qͣnto plus des-¬
ꝑabatur egrotꝰ. Confitere itaq peccata tua quo
magis desꝑabas de te ꝓpt̾ iniquitates tuas ĩ an¬
to enim maior laus ẽ ignoscentis. qͣnto maior
exaggeratio ẽ peccata confitentis. Non gͦ pute¬
mus nos recessisse a laude cantici. si iã confessio¬
nem hic intelligamꝰ. qua confitem᷑ peccata nr̃a.
Et hoc ad laudem ꝑtinet cantici. quia cũ pecra¬
pemus faciem eiꝰ inconfessione. & in psalmis
iubilemus ei. lã diximꝰ qͥd sit iubilare. repegtũ
ẽ ut confirmet᷑ in faciendo. ipsa repetitio ex¬
hortatio ẽ. Non enim iã obliti sumꝰ ut ĩã mone¬
ri nos uelimꝰ q̃ dicta st̃ suꝑius ut iubilemus.

Expanded text:
coronet, non quod damnet, inveniat. Numquid autem et hoc non pertinet ad laudem Dei, quando confiteris peccata tua? Imo vero maxime pertinet ad laudem Dei. Quare maxime pertinet ad laudem Dei? Quia tanto amplius laudatur medicus, quanto plus desperabatur aegrotus. Confitere itaque peccata tua, quo magis desperabas de te propter iniquitates tuas. Tanto enim major laus est ignoscentis, quanto major exaggeratio est peccata confitentis. Non ergo putemus recessisse nos a laude cantici, si hanc confessionem hic intelligimus, qua confitemur peccata nostra: et hoc ad laudem cantici pertinet; quia cum peccaiamus faciem ejus in confessione.» 5. «Et in psalmis jubilemus illi.» Jam diximus quid sit jubilare; repetitum est, ut confirmetur in faciendo: ipsa repetitio exhortatio est. Non enim jam obliti sumus, ut jam moneri nos velimus, quae dicta sint superius, ut jubilemus:
Abbreviated transcription (Latin):
bitoꝵ nr̃oꝵ. Quanta gͦ illiꝰ laus. quanta miscłia:
Confiteam̃ itaq laudantes. N am si sẽꝑ confessio
penitentis ẽẽt. ñ diceret᷑ in eu̾głio de ipso dño
in ipsa hora exultauit iħc in sp̃u scõ & ait con¬
fiteor tͥ dñe pat̃ celi & t̾rȩ. qͥ abscondisti heca
sapientibꝰ & prudentibꝰ. & reuelasti ea paruu¬
lis. Nunqͥd quia xp̃c confitebat᷑ penitens erat:
Illũ nichil penitere poterat. qͥa nichil culpabi¬
liter fecerat. s confitebat᷑ in laude patris. Eigo
qͥa & hic exultationis locꝰ ẽ. forte illã debemis
intelligere confessionẽ q̃ ẽ in laude di. Unde
& laus cantici. ut ñ hic intelligamꝰ confessione
peccantiũ s laudantiũ. Et qͥd ẽ. qd̾ continuo
nos admonet de qͣdã confessiõe. cũ ait. p̃uens¬
amus faciem eiꝰ in confessione: Quid. ẽ p̃uena¬
mus faciem eiꝰ in confessione: Uenturus ẽ p̃ue

Expanded text:
bitorum nostrorum. Quanta ergo illius laus, quanta misericordia, bitorum nostrorum. Quanta ergo illius laus, quanta misericordia, confiteamur, utique laudantes. Nam si semper confessio poenitentis esset, non diceretur in Evangelio de ipso Domino: «In illa hora exsultavit  abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Numquid quia Christus confitebatur, poenitens erat? Illum nihil poenitere poterat, quia nihil culpabiliter fecerat; sed confitebatur in laude Patris. Ergo quia et hic exsultationis locus est, forte illam debemus intelligere confessionem quae est in laude Dei: unde et «Laus cantici,» ut non hic intelligamus confessionem poenitentium, sed laudantium. Et quid est quod continuo nos admonet de quadam confessione cum ait: «Praeveniamus faciem ejus in confessione?» Quid est, «Praeveniamus faciem ejus i
Abbreviated transcription (Latin):
Preoccupemꝰ faciem eiꝰ in confessiõe. Confessio
qͥdem duobꝰ modis accipit᷑ in scͥpturis. Est con¬
fessio laudantis. & ẽ confessio gementis. Confes¬
sio laudantis ad honorem ꝑtinet eiꝰ qͥ laudat᷑
confessio gementis ad penitentiã ꝑtinet eiꝰ qui
confitet᷑. Confitent᷑ enĩ hoĩes cũ laudant dm̃.
confitent᷑ cũ accusant se. & nichil dignius facit
lingua. Uere puto qd̾ ipsa sint uota de quib
dicit in alio psalmo. reddã tͥ uota mea q̃ distin¬
xerunt labia mea. Nichil ista distinctiõe subli¬
mius. nichil tã necessariũ. & ad intelligendũ. et
ad faciendũ. Quomͦ gͦ distinguis uota q̃ reddis
dõ: Ut illũ laudes. te accuses qͥa illiꝰ ẽ miscdia
ut peccata nr̃a dimittat. Nam si uellet ꝓ meri¬
tis agere. ñ inueniret nͥ qͦs puniret. Uenit ergo
dicens ut recedamꝰ iam a peccatis nr̃is. & ñ nobis¬
cum deducat rationẽ de p̃teritis. s tanꝗͣ nebu¬
lȩ nouȩ fiant. incensis om̃ib cyrographis de¬

Expanded text:
Praeoccupemus faciem ejus in confessione.» Confessio quidem duobus modis accipitur in Scripturis. Est confessio laudantis, est confessio gementis. Confessio laudantis, ad honorem pertinet ejus qui laudatur: confessio gementis, ad poenitentiam pertinet ejus qui confitetur. Confitentur enim homines, cum laudant Deum: confitentur, cum accusant se; et nihil dignius facit lingua. Vere puto quod ipsa sint vota, de quibus dicit in alio psalmo. «Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea» . Nihil ista distinctione sublimius, nihil tam necessarium et ad intelligendum et ad faciendum Quomodo ergo distinguis vota quae reddis Deo? Ut illum laudes, te accuses; quia illius est misericordia, ut peccata nostra dimittat. Nam si vellet pro meritis agere, non inveniret nisi quos damnaret. «Venite» ergo dixit, ut recedamus jam a peccatis nostris, et non nobiscum deducat rationem de praeteritis; sed tanquam tabulae novae fiant, incensis omnibus chirographis de
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis ñ posse explicare. & tam̃ uoce testari quod
intꝰ conceptũ ẽ. & uerbis explicari ñ potest. hoc
ẽ iubilare. Nã considẽt caritas ur̃a qͥ iubilant
in cantilenis quibꝰq & qͣsi incertamine qͦdã leti¬
ciȩ scłaris. & uidetis quasi int̾ cantica uerbis ex¬
pressa exundante lȩticia. cui lingua dicendo
ñ sufficit. quẽadmodũ iubilent. ut ꝑ illã uocẽ
indicet᷑ animi effectus uerbis explicare ñ ualen-

Expanded text:
od intus conceptum est et verbis explicari non potest: hoc est jubilare. Nam consideret Charitas Vestra qui jubilant in cantilenis quibusque, et quasi in certamine quodam laetitiae saecularis; et videtis quasi inter cantica verbis expressa exundantes laetitia, cui lingua dicendo non sufficit, quemadmodum jubilent, ut per illam vocem indicetur animi affectus, verbis explicare non val
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ ur̃ ait qͥ in cęlis ẽ. qͥ solẽ suũ oriri facit suꝑ
bonos & malos. & pluit suꝑ iustos ꝙ iniustos.
ille ꝑfecti. ad similitudinẽ nos inuitat. Si gͦ ad
similitudinẽ nos inuitat. constat qͥa dissimiles
existendo recesseramꝰ a dõ. & facti eramꝰ longe ꝑ
dissimilitudinẽ. & efficim᷑ ꝓpe ꝑ similitudinẽ.
ut iã fiat in nob̾ qd̾ scͥptũ ẽ. accedite ad eũ & illu¬
minamini. Ergo quibdã longe positis. & male
uiuentib psalmꝰ iste dicit. Uenite exultemꝰ dño.
Quo itis: Quo receditis: Quo disceditis: Quo fu¬
gitis exultando mundo: Uenite exultemꝰ dño.
Quo itis exultare. ubi deficitis: Uenite exultemꝰ
in illo a quo facti sumꝰ uenite exultemꝰ dño. lubi

Expanded text:
ter,» ait, «qui in coelis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. ille perfecti,» ad similitudinem nos invitat. Si ergo ad similitudinem nos invitat, constat quia dissimiles existendo recesseramus a Deo, et facti eramus longe per dissimilitudinem, et efficimur prope per similitudinem, ut jam fiat in nobis quod scriptum est, «Accedite ad Deum, et illuminamini» . Ergo quibusdam longe positis et male viventibus psalmus iste dicit, «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis? quo receditis? quo disceditis? quo fugitis, exsultando mundo? «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis exsultare, ubi deficitis? Venite, exsultemus in illo a quo facti sumus. «Venite, exsultemus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ostende tẽptatorib suis qͥd q̃rat ds. Quando
enĩ de tributo cesaris q̃rentes causã calunnie
consulere magistrũ ueritatis uoluert̃. & consu¬
lendo tẽptare. utrũ liceret tributũ dari cęsari.
qͥd ille ait: Qed me tẽptatis hẏpochrite. Petit sibi¬

Expanded text:
 ostendere tentatoribus suis quid quaerat Deus? Quando enim de tributo Caesaris, quaerentes causam calumniae, consulere magistrum veritatis voluerunt, et consulendo tentare utrum liceret tributum dari Caesari; quid ille ait? «Quid me tentatis, hypocritae?» Petii
Abbreviated transcription (Latin):
S sic̃ possunt intelligi manꝰ di: quia et xp̃c sic ho¬
mo. ut etiã ds. Hoc certe ille dauid de cuiꝰ ẽ iste se¬
mine facere ñ poterat in ppło. cui sicut homo reg¬
nabat: s ille hoc facit. cui recte aĩa fidelis dicere
potest: intelligere me facito. et p̃scrutabor legẽ
tuã. Pinde ne ab illo erremꝰ. dũ densa uelut exno
bis intelligentia fidimꝰ. eiꝰ manib nos credendo
subdamꝰ. Ipse in nob̾ eã faciat. ut in intelligentiã
manuũ suarũ nos deducat. erutos ab errore: eõq
ꝑducat. ubi iã ñ possimꝰ errare. Hic ẽ fructus ppłi
dĩ attendentis legẽ dĩ. et inclinantis aurẽ suam
in uerba oris eiꝰ. ut dirigat in eo corsuũ et sit cũ illo
creditus sp̃c eiꝰ ne immutet᷑ in generationẽ prauã
et amaricantẽ. s his om̃ib ibi annunciatis. ñ solũ
ad p̃sentẽ uitã. uerũ etiã ad ȩt̃nam nec tantũ ad

Expanded text:
sed sicut possunt intelligi manus Dei, quia et Christus sic hosed sicut possunt intelligi manus Dei, quia et Christus sic homo, ut etiam Deus. Hoc certe ille David, de cujus est iste semine, facere non poterat in populo cui sicut homo regnabat; sed ille hoc facit, cui recte anima fidelis dicere potest: Intelligere me facito, et perscrutabor legem tuam . Proinde, ne ab illo erremus, dum de nostra, velut ex nobis sit, intelligentia fidimus, ejus manibus nos credendo subdamus. Ipse in nobis eam faciat, ut in intelligentia manuum suarum nos deducat erutos ab errore, eoque perducat ubi jam non possimus errare. Hic est fructus populi Dei, attendentis legem Dei, et inclinantis aurem suam in verba oris ejus, ut dirigat in eo cor suum, et sit cum illo creditus spiritus ejus, ne immutetur in generationem pravam et amaricantem; sed his omnibus sibi annuntiatis, non solum ad praesentem vitam, verum etiam ad aeternam, nec tantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
centia cordis sui. Quid illo innocentiꝰ qͣui ullũ pec¬
catum ñ solũ a quo uinceret᷑. s etiã qd uinceret ñ
habebat: Et in intellectu manuũ suarũ dedux̃
eos uel sic̃ aliqͥ codices habent. in intellectibꝰ ma¬
nuũ suarũ. Alius putaret ita congruentiꝰ potuis¬
se dici. in innocentia manuũ. et in intellectu cor
luit adiungere innocentiam. et manib intelli¬
gentiã Illud ꝓpt̾ea quantũ existimo. qͥa multi sibi
uidentur innocentes. qͥ ñ faciunt mala. cũ timent
ne patiantur si fecerint: uellent autẽ facere. si ĩpu¬
ne potuissent. Tales possunt uideri habere in nocen¬
tiam manuũ.: ñ tam̃ cordis. Et quȩ tandẽ. aut qͣlis
ẽ ista innocentia: si cordis ñ ẽ. ubi homo factus ẽ
ad imaginem dĩ: Qd uͦ ait in intellectu. uel intel¬
ligentia manuũ suarũ deduxit eos. uidet᷑ michi
eã dixisse intelligentiã. quã ipse facit incredentibꝰ:
ideo manuũ suarũ. facere quippe ad manꝰ ꝑtinet.

Expanded text:
centia cordis sui. Quid illo innocentius, qui ullum peccatum, non solum a quo vinceretur, sed etiam quod vinceret non habebat? Et in intellectu manuum suarum deduxit eos: vel, sicut aliqui codices habent, in intellectibus manuum suarum. Alius putaret ita congruentius potuisse dici, In innocentia manuum et intellectu cordluit adjungere innocentiam, et manibus intelligentiam. Illud propterea, quantum existimo, quia multi sibi videntur innocentes, qui non faciunt mala, cum timent ne patiantur si fecerint; vellent autem facere, si impune potuissent. Tales videri possunt habere innocentiam manuum, non tamen cordis. Et quae tandem aut qualis est ista innocentia, si cordis non est, ubi homo factus est ad imaginem Dei? Quod vero ait, In intellectu, vel intelligentia manuum suarum deduxit eos, videtur mihi eam dixisse intelligentiam quam ipse facit in credentibus; ideo manuum suarum: facere quippe ad manus pertinet:
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. et brachiũ dñi cui reuelatũ ẽ: Et eie-¬
cit a facie eoꝵ gentes: et a facie fideliũ suoꝵ. Nã
qͦdã modo gentes st̃. gentiliũ erroꝵ maligni spc̃.
Et sorte diuisit eis t̾ram in funculo distributi¬
inquit gentũ habitare fecit tribus isrł. qd sp̃¬
aliter sic meliꝰ disserendũ puto ut in celestem
bat tunicam uetustatis. Teptauert᷑ adhuc et exa¬
cerbauerunt dm̃ excelsũ: et testimonia eiꝰ ñ cu¬
stodiert̃: et auertert̃ se et ñ seruauert̃ pactũ.¬

Expanded text:
dictum est: Et brachium Domini cui revelatum est ? Et ejecit a facie eorum Gentes: et a facie fidelium suorum; nam quodammodo Gentes sunt, gentilium errorum maligni spiritus. Et sorte divisit eis terram in funiculo distributiinquit, Gentium habitare fecit tribus Israel. Quod spiritualiter sic melius disserendum puto, ut ad coelestem bat tunicam vetustatis, tentaverunt adhuc et exacerbaverunt Deum excelsum, et testimonia ejus non custodierunt: et averterunt se, et non servaverunt pactu
Abbreviated transcription (Latin):
successione seruatus: uelut cain signo accepto ne
in eos accendetur. gens illa nullo mͦ relinqueretur.
Ita d̾s cui cantat᷑ miscd̾ia et iudiciũ. et in isto scło ꝑ¬
misccłiam facit oriri solem suũ suꝑ bonos et malos.
et in fine scłi ꝑiudiciũ ab et̃na luce sua seꝑatos. eter¬
nis tenebris punit malos. Deinde ne uim diumis
uerbis inferre uideamur. et ubi dictũ ẽ ñ ꝑdet eos.
nos dicamꝰ pꝰea ꝑdet eos de hoc ipso p̃senti psalmo
usitatissimã scripturȩ locutionẽ aduertamꝰ: unde
ista questio diligentiꝰ ueriꝰq soluatur. Certe de his
ipsis loquens paulo post. cũ cõmemorasset q̃ ꝓpter
eos egyptii ꝑpessi fueruit. cõmemorans ultimam
plagam: et ꝑcussit inquit om̃e pͥmogenitũ in t̾ra
egypti. pͥmitias om̃is laboris eoꝵ in tab̃nacłis cham.
Et abstulit sicut oues ppłm suũ: et ꝑduxit eos tanꝗͣ

Expanded text:
successione servatus, velut Cain signo accepto, ne successione servatus, velut Cain signo accepto, ne in eos accenderetur, gens illa nulla relinqueretur. Ita Deus cui cantatur misericordia et judicium , et in isto sicordiam facit oriri solem suum super bonos et malos, et in fine saeculi per judicium ab aeterna luce sua separatos, aeternis tenebris punit malos. 23. Deinde ne vim divinis verbis inferre videamur, et ubi dictum est, Non perdet eos, nos dicamus, Sed postea perdet eos: de hoc ipso praesenti psalmo usitatissimam Scripturae locutionem advertamus, unde ista quaestio multo diligentius veriusque solvatur. Certe de his ipsis loquens paulo post, cum commemorasset quae propter eos Aegyptii perpessi fuerant, commemorans ultimam plagam, « Et percussit, » inquit, « omne primitivum in terra Aegypti, primitias laboris eorum in tabernaculis Cham. E
Abbreviated transcription (Latin):
Hec itaꝙ uerba diuinoꝵ eloquioꝵ. de quibus
generatio praua blanditur. ñ ea de prauet siẽ
cor suũ. quia et illo depͣuato ista recta consistuis.
Primo quippe scđm hȩc intelligi possunt. qd̾ ĩ
at quanta nuscđiȩ patientia malis parcat:
S ante iudiciũ. Sic gͦ peꝑcit illi genti: ut ñ ac-¬
cendẽt omnẽ irã suã. ad eã penitꝰ eradicandã et
finiendã. Qđ in uerbis eiꝰ. et int̾cessiõe ꝓ peccatis
illoꝵ moysi serui eiꝰ euident᷑̃ apparet: ubi dicit
d̾s. deleam eos. et faciam te in gentẽ magnam.
Ille int̾cedit paratior deleri ꝓ ipsis. quã ipsos:¬
sciens apud misericordẽ se idagere. qm̃ qͥ nullo
mͦ delet ipsum. etiã illis parceret ꝓpt̃ ipsũ. Ui¬
deamꝰ enim quantũ peꝑcerit: et adhuc parcat.
Nam introduxit eos in t̾ram ꝓmissionis. et ser¬
scelere om̃iũ maximo colligarent: et qd̾ eos ex
illo regno eradicatis ꝑ cuncta gentiũ dissemi¬
nauit. ñ utiq deleuit. s manet idem ppłs ꝓlis

Expanded text:
itaque verba divinorum eloquiorum, de quibus sibi generatio prava blanditur, non ea depravet, sicut cor suum; quia et illo depravato ista recta persistunt. Primo quippe secundum hoc intelligi possunt quod in at quanta misericordiae patientia malis parcat! sed ante judicium. Sic ergo pepercit illi genti, ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi ejus evidenter apparet, ubi Deus dicit, Deleam eos, et faciam te in gentem magnam : ille interceditsciens apud misericordiam se id agere, quae quoniam nullo modo deleret ipsum, etiam illis parceret propter ipsum. deamus enim quantum pepercerit, et adhuc parcat. Nam introduxit eos in terram promissionis, et sersceleri omnium maximo colligarent: et quod eos ex illo regno eradicatos per cuncta gentium regna disseminavit, non utique delevit; sed manet idem populus prolis
Abbreviated transcription (Latin):
uertere t uram suã. et ñ accendit omnẽ iramsuã.
Et recordatꝰ ẽ qͥa caro st̃ spc̃ uadens et ñ rediens.
In his uerbis multi sibi iniquitatis ĩpunitatem
de diuina miscdia pollicentur: etiã si tales eẽ ꝑsti¬
terint. qualis generatio ista describit᷑ praua et
amaricans. q̃ cor ñ direxit suũ. et ñ ẽ creditus
cũ do sp̃c eiꝰ. quib consentire ñ expedit. Si enim
ut scđm ipsos loquar ds fortasse ñ ꝑdet. nec ma¬
los sine dubio nec ꝑdet bonos. Cur gͦ ñ potus
diligimꝰ ubi dubitatio nulla ẽ: Nam qui in lin¬
gua sua mentiunt᷑ iali. cũ habeat aliud cor eoꝵ:
putant utiꝙ et uolunt. ꝗͣdo penã etñam talib
cõminatur. etiã dm̃ ẽẽ mendacẽ. S cũ ips eũ mẽ¬

Expanded text:
 et non accendet omnem iram suam. Et recordatus est quia caro sunt; spiritus vadens, et non revertens. » In his verbis multi sibi iniquitatis impunitatem de divina misericordia pollicentur, etiamsi tales esse perstiterint, qualis generatio ista describitur prava et amaricans quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus: quibus consentire non expedit. Si enim, ut secundum ipsos loquar, Deus fortasse non perdet nec malos, sine dubio non perdet bonos. Cur ergo non potius id eligimus, ubi dubitatio nulla est? Nam qui in lingua sua mentiuntur illi, cum aliud habeat cor eorum, putant utique et volunt, quando poenam aeternam talibus comminatur, etia
Abbreviated transcription (Latin):
Nec moueat qd̾ cũ dixisset elegit dd. qͦ nomine
xp̃m significauit. addidit seruũ suũ: ñ filiũ suũ
Immo uͦ hinc agnoscamꝰ ñ patri coȩt̾nã unige¬
niti substantiã. s formã seru susceptã ex semi¬
ne dauid. Et sustulit eũ de gregib ouiũ. de pꝰ
fȩtantes accepit cũ: pascere iacob seruũ suum
et isrł hereditat̃c̃ suã. Ille quidẽ dauid ex cus
semine caro xp̃i ẽ ab officio pastorali pecoꝵ. ad
parabolam ab ouib ad oues ablatus atꝙ t̾nslatꝰ e.

Expanded text:
d cum dixisset, Et elegit David, quo nomine Christum significavit, addidit, servum suum; non, filium suum: imo vero hinc agnoscamus, non Patri coaeternam Unigeniti substantiam, sed formam servi susceptam ex semine David. 44. Et sustulit eum de gregibus ovium; de post festantes accepit eum, pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Ille quidem David, ex cujus semine caro Christi est, ab officio pastorali pecorum ad parabolam ab ovibus ad oves ablatus atque translatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
guitatẽ uirtutẽ eoꝵ: et pulchritudinẽ eoꝵ i
manꝰ inimici. Ipsam archam unde sib uidebant᷑
inuicti. et unde sibi placebant: uirtutẽ et pulchri¬
tudinem eoꝵ dicit. Deniq et postea male uiuen-¬
tes. et de tẽplo dñi głantes: terret ꝑ ꝓpħam dicens.
Uidete qͥd feci sylo. ubi erat tab̃naculũ meũ. Et¬
conclusit in gladio ppłm suũ: et hereditatẽ suã
spreuit. Iuuenes eoꝵ comedit ignis. id.ẽ. ira. et uir¬
gines eoꝵ ñ sunt lam̃tatȩ: qͥa neq hoc uacabat in

Expanded text:
tivitatem virtutem eorum, et pulchritudinem eorum in manus inimici. Ipsam Arcam unde sibi videbantur invicti, et unde sibi plaudebant, virtutem et pulchritudinem eorum dicit. Denique et postea male viventes, et de templo Domini gloriantes, terret per prophetam, dicens: Videte quid feci Selom, ubi erat tabernaculum meum conclusit in gladio populum suum, et haereditatem suam sprevit. Juvenes eorum comedit ignis: id est, ira. Et virgines eorum non sunt lamentatae: quia neque hoc vacabat in
Abbreviated transcription (Latin):
ds et spreuit. id est auertit. et iundicauit: et ad
nichilũ redegit nimis isrł. Deo qͥppe sꝑnente qͥ
remansert̃: qui do ad iuuante fuert. qd fuerunt.
Nimirũ autẽ rẽ illã gestã cõmemorat. quando ui-¬
ctist̃ ab allophilis tẽpore heli sacerdotis. et archa
dñi capta ẽ. et magna strage uastati st̃. Hoc ẽ qd̾ di¬
cit. Et reppulit tabnaculũ sylo: tab̃naculũ suum
ubi habitauit in hominib. Eleganter
suit: quare reppulerit tab̃naculũ suũ:
cũ ait. ubi habitauit in hoĩb. Cũ ergo dig ni
ñ eẽnt in quib habitaret. cur ñ repelłet. qd̾ utiq¬

Expanded text:
Deus, et sprevit: id est, advertit, et vindicavit. Et ad nihilum redegit nimis Israel. Deo quippe spernente quid remanserunt, qui Deo adjuvante fuerunt quod fuerunt? Nimirum autem rem illam gestam commemorat, quando victi sunt ab Allophylis tempore Heli sacerdotis, et Arca Domini capta est, et magna strage vastati sunt . Hoc est quod dicit, Et repulit tabernaculum Selom, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Eleganter exposuit quare repulerit tabernaculum suum, cum ait, ubi habitavit in hominibus. Cum ergo digni non essent in quibus habitaret, cur non repelleret t
Abbreviated transcription (Latin):
aueit apss qui eruit nos de potestate tenebrarũ.
et transtul it inregnũ filis claritatis suȩ. Cuꝰ res
ꝓpls iste figuram gerebat cũ eẽt erutꝰ de potesta¬
te eg yptioꝵ et translatus in regnũ t̾rȩ ꝓmissio¬
nis fluentis lac et mel: qd̾ suauitatẽ significat.¬

Expanded text:
dicit Apostolus, Qui eruit nos de potestate tenebrarum, dicit Apostolus, Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : cujus rei populus iste figuram gerebat, cum esset erutus de potestate Aegyptiorum, et translatus in regnum terrae promissionis fluentis lac et mel, quod suavitatem significat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fit qd̾ ait apłs. tradidit illos ds in concupis¬
centias cordis illoꝵ. ut faciant q̃ ñ conueniunt.
ñ illi mal angłi tanquã in materia sui oꝑis uer¬
santur et gaudent. quib iustissime subditae
uiciositas humana pret̾ eos quos lib̾at gr̃a. Et
ad hȩc quis idoneus: Unde cũ dixisset. misit in
eos iram indignatiõis suȩ. indignationẽ et uã
et tribulationẽ. ĩmissionẽ ꝑ angłos malos. illd̾
qd̾ addidit. uiã fecit semitȩ irȩ suȩ. cuiꝰ tandem
acies sufficit penetrare: ut intelligat capiatꝙ
sententiã in tanta ꝓfunditate latitantẽ: Erat
enĩ semita irȩ di. quȩ egiptioꝵ impietatẽ occul¬
ta ȩquitate puniret. Sed eidẽ semitȩ uiã fect
ut cos tanqua exabditis pangłos inalos in mani¬
testa scelera ꝓducens in enidentissimos impios
cudentislime iundicaret. Abhac potestate malo¬
riumn angłoꝵ ñ libat hominẽ nisi grã di. de qua

Expanded text:
cum fit quod ait Apostcum fit quod ait Apostcentias cordis eorum, ut faciant quae non conveniunt , non illic mali angeli tanquam in materia sui operis versantur et gaudent; quibus justissime subdita est vitiositas humana, praeter eos quos liberat gratia. Et ad haec quis idoneus ? unde, cum dixisset, Misit in eos iram indignationis suae; indignationem, et iram, et tribulationem, immissionem per angelos malos, illud quod addidit, Viam fecit semitae irae suae? cujus tandem acies sufficit penetrare, ut intelligat capiatque sententiam in tanta profunditate latitantem? Erat enim semita irae Dei, qua Aegyptiorum impietatem occulta aequitate puniret; sed eidem semitae viam fecit, ut eos tanquam ex abditis per malos angelos in manifesta scelera producens, in evidentissimos impios evidentissime vindicaret. Ab hac potestate malorum angelorum non liberat hominem nisi gratia Dei, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
ut illi oꝑentur in filiis diffidentiȩ. qd̾ ads debite
iusteq ꝑmittit. Nã et illud qd̾ ysaias ꝓpħa dicit.
et facti sumꝰ sic̃ ĩmundi om̃s: ea ratiõe intelli¬
gitur. Precessit enĩ aliqͥd. unde ds iustissime ira¬
tus ab eis suũ lum̃ auferret: ut in peccata q̃ nul¬
la tergiuersatioẽ defendi possunt. ñ eẽ peccata.
cȩcitas humane m̃tis offendẽt. ab itinere iusti.¬
ciȩ deuiando et errando. Et qd in alio psalmo scͥp.¬
tũ ẽ. dehis ipsis egiptiis. qd̾ ds̃ conuerterit coreo¬
rum. ut odissent ppłm eiꝰ. et dolũ facerent inser¬
uos eiꝰ. benẽ creditur ds fecisse ꝑ illos angłos ma-¬
los. etiã uiciosȩ m̃ti filioꝵ infidelitatis ꝑ eos an-
diũ ppłi dĩ: atꝙ ad terrendos et corrigendos bo¬
nos illa mirabilia sequerent᷑. Illa etiã mala moꝵ
quȩ his corꝑalib plagis significata eẽ diximꝰ.
te subdunt᷑. conuenientissime credit᷑. Neq enĩ

Expanded text:
ut illi operentur in filiis diffidentiae , quod Deus debite ut illi operentur in filiis diffidentiae , quod Deus debite justeque permittit. Nam et illud quod Isaias propheta diciet facti sumus sicut immundi omnes , ea ratione intelligitur: praecessit enim aliquid, unde Deus justissime iratus ab eis suum lumen auferret, ut in peccata quae nulla tergiversatione defendi possunt non esse peccata, caecitas humanae mentis offenderet, ab itinere justitiae deviando et errando. Et quod in alio psalmo scriptum est de his ipsis Aegyptiis, quod Deus converterit cor eorum ut odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus , bene creditur Deus fecisse per illos angelos malos; ut jam vitiosae mentes filiorum infidelitatis per eos angedium populi Dei, atque ad terrendos et corrigendos bonos illa mirabilia sequerentur. Illa etiam mala morum, quae his corporalibus plagis significata esse diximuste subduntur, convenientissime creditur. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
consequens erit. ut etiã sodomã ꝑ angłos malos e¬
uersam ẽẽ credamꝰ et malos angłos abrahã et
loth hospicio suscepisse uideant᷑. Od absit. ut con¬
contra scripturas aꝑtissimas sentiamꝰ. Claret ista
fieri om̃ib fieri ꝑ bonos. et ꝑmalos angłos posse.
Quid autẽ quando fieri oporteat me latet. illũ uͦ
qͥ facit ñ latet: et cui uoluerit reuelare. Uerũta¬
men quantũ nr̃ȩ intention diuina scriptura mo-¬
deratur. malis pęnas irrogari. et ꝑ bonos angłos
cta st̃ malis angłis tribuere ñ audemꝰ habemꝰ
qd̾ eis tribuere sine dubitatioe possumꝰ mortes
pecoꝵ mortes pͥmitiuoꝵ: et illud maxime unde
religata st̃ omĩa. obdurationẽ cordis illoꝵ: ut po¬
pulum dĩ nollent dimittere. Hanc enĩ iniqͥssimã
et malignissimã obstinationẽ ds cũ facere dicit᷑
ñ instigando et inspirando. s deserendo facit.

Expanded text:
consequens erit ut etiam Sodomam per malos angelos econsequens erit ut etiam Sodomam per malos angelos eversam esse credamus, et malos angelos Abraham et Lot hospitio suscepisse videantur: quod absit ut contra Scripturas apertissimas sentiamus . Claret igitur ista hominibus fieri per bonos et malos angelos posse: quid aut quando fieri oporteat, me latet; illum vero qui facit, non latet, et cui voluerit revelare. Verumtamen quantum nostrae intentioni Scriptura divina moderatur, malis poenas irrogari et per bonos Angelos, cta sunt, malis angelis tribuere non audemus, habemus quod eis tribuere sine dubitatione possumus; mortes pecorum, mortes primitivorum, et illud maxime unde religata sunt omnia, obdurationem cordis illorum, ut populum Dei nollent dimittere. Hanc enim iniquissimam et malignissimam obstinationem Deus cum facere dicitur , non instigando et inspirando, sed deserendo facit,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat ꝓhibetur. hic autẽ q̃ ñ fuerat tribuit᷑. Quȩ
cũ ita sint. si ꝑ angłos malos ds̃ illas plagas inflixit
egyptiis. nunqͥd audebimꝰ dicere et aquã in sangui.¬
nem ꝑ eosdem angłos uersam. et ranas ꝑ eosdẽ an¬
gelos factas. quoꝵ similia etiã magi pharaonis
ueneficiis suis facere potuerunt: ut angłi mali ex
utraq parte consisterent. hic illos affligentes. inde
fallentes. scd̾m iudiciũ et dispositionẽ iustissimi et
õipotentissimi di. iuste utentis etiã iniquoꝵ ma-¬
licia: Non audeo dicere. Unde enĩ sciniphes facere
magi pharaonis minime potuerunt: An quia hoc
dum ẽ. occulta causa ẽ. et uires nr̃e inqͥsitiõis exce¬
dit: Nam si ꝓpt̾ea ꝑ malos angłos illa dm̃ fecisse
putauerimꝰ qͥa penȩ infligebant᷑. ñ beneficia pre¬
stabantur. tanꝗͣ nemini d̾s penas irroget. ꝑ ange¬
los bonos. s ꝑ illos uelut militiȩ cȩlestis carnifices:

Expanded text:
fuerat, prohibetur; hic autem quae non fuerat, tribuitur. 29. Quae fuerat, prohibetur; hic autem quae non fuerat, tribuitur. 29. Quae cum ita sint, si per angelos malos Deus illas plagas inflixit Aegyptiis, numquid audebimus dicere, et aquam in sanguinem per eosdem angelos versam, et ranas per eosdem angelos factas, quorum similia etiam magi Pharaonis veneficiis suis facere potuerunt; ut angeli mali ex utraque parte consisterent, hinc illos affligentes, inde fallentes, secundum judicium et dispensationem justissimi et omnipotentissimi Dei, juste utentis etiam iniquorum malitia? Non audeo dicere. Unde enim sciniphes facere magi Pharaonis minime potuerunt ? an quia hoc dum est, occulta causa est, et vires nostrae inquisitionis excedit? Nam si propterea per malos angelos illa Deum fecisse putaverimus, quia poenae infligebantur, non beneficia praestabantur, tanquam nemini Deus poenas irroget per Angelos bonos, sed per illos velut militiae coelestis carnifices;
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate legeretur. S ille uir dĩ dono iustus et for¬
tis. et pie peritus. ñ ait dñs dedit. diabolus abstu-¬
lit. s dñs dedit. dñs abstulit: optime sciens diabo¬
lum etiã quid facere de istis elem̃tis poterat. non
tam̃ seruo dĩ nisi eiꝰ dño uolente ac ꝑmittente fu¬
isse facturã maliciam diaboli confidebat: qm̃ quis
illa in se ꝓbando uteretur sciebat. In filiis uͦ diffidẽ.¬
tiȩ tanquã insius mancipiis oꝑatur. quẽ ad modũ
homines in pecorib suis. et illic tñ quantũ di iudi¬
cio sinitur. S alud ẽ. quando potestas eiꝰ etiã suis
sicut ei placet tractandis. maiore potestate ꝓhibe¬
tur: aliud ꝗͣdo ei potestas etiam in eos qui ab illo a¬
lieni st̃. datur. Sicut homo de pecore suo ꝓ huma-
te maiore. De alieno autẽ pecore ut faciat: expestat
sibi potestatẽ dari ab illo cuiꝰ ẽ. Ibi gͦ potestas quȩ

Expanded text:
auctoritate legeretur. Sed ille vir, Dei dono justus, et forauctoritate legeretur. Sed ille vir, Dei dono justus, et fortis, et pie peritus, non ait, Dominus dedit, diabolus abstulit; sed, Dominus dedit, Dominus abstulit ; optime sciens diabolum etiam quod facere de istis elementis poterat, non tamen servo Dei, nisi ejus Domino volente ac permittente fuisse facturum; malitiam diaboli confundebat, quoniam quis illa in se probando uteretur, sciebat. In filiis vero diffidentiae tanquam in suis mancipiis operatur , quemadmodum homines in pecoribus suis; et illic tamen quantum Dei justo judicio sinitur. Sed aliud est quando potestas ejus etiam a suis, sicut ei placet, tractandis majore potestate prohibetur; aliud quando ei potestas etiam in eos qui ab illo alieni sunt datur. Sicut homo de pecore suo, pro humte majore: de alieno autem pecore ut faciat, exspectat sibi potestatem dari ab illo cujus est. Ibi ergo potestas quae
Abbreviated transcription (Latin):
mali. quantũcunq potestas ẽ: quẽadmodũ ut ho¬
mines boni maliq utuntur talibꝰ quantũ posst̃
ꝓ modulo infirmitatis humanȩ. Nã et t̾ra utim᷑
et aqua. et aere. et igne. ñ solũ in necessariis rebus
sustentatioĩs nr̃e: uerũ etiã in multũ suꝑfluis. et
ludicris. et mirabilit̃ artificiosis oꝑibꝰ. Nã innume¬
rabilia q̃ appellant᷑ mechaneinmata: his elementis
arte tractatis modificant᷑. Sed hȩc in angłis longe¬
ẽ amplior potestas et bonis et malis. quanuis utiq
maior bonis: s quantũ di nutu atꝙ ordine iubet᷑.
aut sinit᷑. sic̃ et nobis. Neq enĩ in his omĩa q̃cunq
uolumꝰ possumꝰ. In libro autẽ fidelissimo legimꝰ.
etiã de cęlo potuisse diabolũ ignẽ immittere ad
sc̃i uiri tantũ pecoꝵ numerũ mirabili et horren¬
do impetu consumendũ. Qđ diabolo tribuere
nemo fideliũ fortassis auderet nͥ scȩ scripturȩ¬

Expanded text:
mali, quantum cuique potestas est; quemadmodum et homali, quantum cuique potestas est; quemadmodum et homines boni malique utuntur talibus, quantum possunt pro modulo infirmitatis humanae. Nam et terra utimur, et aqua, et aere, et igne, non solum in necessariis rebus sustentationis nostrae, verum etiam in multis superfluis et ludicris, et mirabiliter artificiosis operibus. Nam innumerabilia quae appellantur μηχανήματα, his elementis arte tractatis modificantur. Sed in haec Angelis longe amplior est potestas, et bonis, et malis, quamvis utique major bonis; sed quantum Dei nutu atque ordine jubetur aut sinitur, sicut et nobis. Neque enim in his omnia quae volumus possumus. In libro autem fidelissimo legimus diabolum potuisse etiam de coelo ignem immittere, ad sancti viri tantum pecorum numerum mirabili et horrendo impetu consumendum; quod diabolo tribuere nemo fidelium fortassis auderet, nisi sanctae Scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
isto psalmo eũ de ipsis plagis loqueret᷑. sicut int̾¬
positũ ẽ qd ñ transitorie p̃tereundũ ẽ. inssit inqͥt¬
in eos irã indignatiõis suȩ. indignationẽ et iram
et tribulationẽ ĩmssiones ꝑ angłos malos. Esse
autẽ diabolũ et angłos eiꝰ tã malos utiq ut eis ig¬
nis p̃paretur ȩt̃nus: nullus fidelis ignorat. Sed
ĩmitti ꝑ eos ĩmissionẽ suꝑ quoslibet a dño dõ. qͦs
hac pena iudicat dignos. durũ uidet᷑ eis qͥ minus
idonei st̃ cogitare: quẽadmodũ sũma di iusticia be¬
ne utatur et malis. Quos qͥdẽ quantũ ꝑtinet ad eoꝵ
substantiã qͥs alius ꝗͣ ipse fecit: S malos ipse non
dĩ uoluntate seduxit ut cadet in bello: uerũ etiã
ad ꝓbandos et manifestandos bonos. sic̃ fecit iob.
Qd̾ autẽ ꝑtinet ad istã materiã corporalẽ uisibiliũ
elem̃toꝵ. puto qd possunt ea uti angłi et boni. et

Expanded text:
isto psalmo, cum de ipsis plagis loqueretur, sic inteisto psalmo, cum de ipsis plagis loqueretur, sic interpositum est, quod non transitorie praetereundum eit, iram indignationis suae; indignationem et iram, et tribulationem, immissionem, per angelos malos. Esse autem diabolum et angelos ejus tam malos utique, ut eis ignis praeparetur aeternus, nullus fidelis ignorat: sed immitti per eos immissionem super quoslibet a Domino Deo, quos hac poena judicat dignos, durum videtur eis qui minus idonei sunt cogitare quemadmodum summa Dei justitia bene utatur et malis. Quos quidem, quantum pertinet ad eorum substantiam, quis alius quam ipse fecit? Sed malos ipse non Dei voluntate seduxit ut caderet in bello ; verum etiam ad probandos et manifestandos bonos, sicuti fecit in Job. Quod autem pertinet ad istam materiam corporalem visibilium elementorum, puto quod ea possunt uti Angeli et boni et