comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oncubuit: Fares: diuisio. ab eo qđ diuiserit menbranula scđarũ diuisoris: inde fares
dari firit̃ eꝰ incuius gnanuerit coccinũ: intptit̾ oriens. siue q pͥmus apparuit: siue qđ plurimi exeo
ofigura sices farao: nomen est: non hõis. sed honoris : Sicut enĩ apud nos augusti appellant᷑ reges
farao: denegans eũ utiq dm̃. siue dissipator eius populienĩ dĩ. fuit afflictor: ¶Iamnes: marini
siue ubi est signũ : Cessit enĩ et defecit signũ eius: corã signis moysi : Unde. et dixerunt magi:
hicdigitus dĩ est: ¶A ambres: mare pelliciũ. siue mare incapite deniq: ¶Moyses: int̃ p̃tatur
sũprus exaqua Inuenit enĩ eũ adripã fluminis expositũ filia faraonis: quẽ colligens adoptauit
sibi: uocauitq nom̃ eius moẏses. eo qđ deaqua sumpsisset eũ :Aaron: monsfortitudinis int̃p̃tat᷑.

Expanded text:
ur divisio, ab eo quod diviserit membranula secundarum; divisoris inde, id estur divisio, ab eo quod diviserit membranula secundarum; divisoris inde, id estara frater ejus, in cujus manu erat coccinum, interpretatur oriens: sive quia primus apparuit, sive quod plurimi ex eopraefiguravit. 43. Pharao nomen est non hominis, sed honoris; sic enim et apud nos Augusti appellantur reges Pharao denegans eum, utique Deum, sive dissipator eius. Populi enim Dei fuit afflictor. Iannes marinus, sive ubi est signum. Cessit enim et defecit signum eius coram signis Moysi; unde et dixerunt magi Exod. 8, 19: 'Hic digitus Dei est.' Mambres mare pellicium sive mare in capite. Denique Moyses interpretatur sumptus ex aqua. Invenit eum ad ripam fluminis expositum filia Pharaonis, quem colligens adoptavit sibi; vocavitque nomen eius Moysen, eo quod de aqua sumpsisset eum. Aaron mons fortitudinis interpretatu
Abbreviated transcription (Latin):
reges popłoꝵ erunt ex ea:  Agar: aduenauel conũsa fuit enĩ conplexui abrahȩ aduena c̃au
generandi data: Quaepꝰ contẽptũ : angło increpante. conũsaest ad saram: Certura : thimiama
eũ ds̃: Esau: trinomius est & ea ꝓpͥis causis uarie nuncupatus : Dicit᷑ enĩ esau id÷ rufus ob cocti¬
onem salicet rufae lentis. ita appellatus : cuius edulio pͥma genita ꝑdidit: Edom aut̃: obruborẽ
est: totus sic̃ pellis pilosus erat᷑: Atq idem : trib nõib appellatur : esau : id÷ rufus: Edom: idt
sanguineus : seir : id est pilosus qr ñ habuit lenitatẽ: Rebecca : pacientia siue quae multum
¶Lia : laboriosa. utiq generando: Plurimos enĩ dolores quã rachel fȩcunditate
pariendi exꝑta est : Rachel: int̾p̃tat᷑ ouis : ꝓ eaenĩ : lacob pauit oues laban Telfa oshians:

Expanded text:
reges populorum erunt ex ea.' Agar advena, vel conversa. Fuit enim. conplexui Abrahae advena causa reges populorum erunt ex ea.' Agar advena, vel conversa. Fuit enim. conplexui Abrahae advena causa generandi data, quae post contemptum, angelo increpante, conversa est ad Saram. Cethura thymiama. eum Deus.' Esau trinomius est, et ex propriis causis varie nuncupatur. Dicitur enim Esau, id est rufus, ob coctionem scilicet rufae lentis ita appellatus, cuius edulio primogenita perdidit. Edom autem ob ruboremest, totus sicut pellis pilosus erat. Atque idem tribus nominibus appellatur: Esau, id est rufus: Edom, id est sanguineus: Seir, id est pilosus, quia non habuit lenitatem. Rebecca patientia, sive quae multum acceperit. Lia laboriosa, utique generando. Plurimos enim dolores quam Rachel fecunditate pariendi experta est. Rachel interpretatur ovis. Pro ea enim Iacob pavit oves Laban. Zelpha os hians. Bala
Abbreviated transcription (Latin):
Iustus: ꝓ eo qđ discernens sacram̃ta legis. et euangłii : ñ pecudũ uictimas. sec oblationẽ panis et calicis.
iũ obtulit : ¶Loth: declinans: factis enĩ sodomoꝵ ñ c̃sensit : sed eoꝵ inlicita carnis
incendia declinauit: I Moab: expatre : & totũ nom̃: aet himologiã habet: Concepitenĩ eũ pͥmo¬
genita filia : de patre:Ammon : cuius causa nom̃ reddit᷑ filius popłimei. sic diriuat᷑ ut ex parte
sensus nõis exparte ipse sit sermo : Ammi enĩ a quo dictist̃ ammanitate : uocat᷑ popłsm̃s: IDari:
int̃p̃tatur pͥnceps mea. eo qđ ẽae unius tantũ mͦ domus mat̃ familias : Post ea causa nõis inmutita
ablata define .i. littera: dr̃ sara. id÷ pͥnceps om̃iũ : Quippe: gentiũ futura oͥnceps erat: Sic̃
& dñs pollicitꝰ fuerat ad abraham: dabo tͥ exsara filiũ : et benedicã ei. et erit ingentib et

Expanded text:
Iustus, pro eo quod discernens sacramenta Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis iIustus, pro eo quod discernens sacramenta Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis in sacrificio obtulit. Loth declinans. Factis enim Sodomorum non consensit, sed eorum inlicita carnis incendia declinavit. Moab ex patre. Et totum nomen etymologiam habet. Concepit enim eum primogenita filia de patre. Ammon, cuius causa nomen redditur filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo. Ammi enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. Sarai interpretatur princeps mea, eo quod esset unius tantummodo domus materfamilias. Postea causa nominis inmutata, ablata de fine I littera, dicitur Sara, id est princeps. Omnium quippe gentium futura princeps erat, sicut et Dominus pollicitus fuerat ad Abraham Gen. 17, 16: 'Dabo tibi ex Sara filium, et benedicam ei, et erit in gentes, et
Abbreviated transcription (Latin):
populus dĩ : Ex eiꝰ quoq: stirpe & xp̃s: Cuiꝰ ab ortu solis usq ad occasũ. magnũ est nom̃ ingentibus:
q̃uicino sole canͣtior est: Unde et ȩgyptus. usq hodie: aegyptioꝵ lingua cham dr̃ Infet : latitudo:¬
in t̃p̃tat᷑. a posteritate sui generis nom̃ sortitus: Ab ipso enĩ: s̃ ꝓgeniti aethiopes : INẽ broth
at᷑ tirannus: Iste enim pͥor arripuit insuetã in populis tirrannidẽ : et ipse aggressi
aduersus dm̃ impietatis aedificare turrẽ : Eber : transitus : aechimologia eius. mistica est qđ ab eiꝰ
pe transiret ds̃ : nec ꝑseueraret in eis. translata ingentib gratia: Ex ipso enĩ: st̃ exortih
Faleth: diuisio Cuipat̾ ꝓpt̾ ea tale nom̃ inposuit: quia tt̃ natus est quando ꝑ linguas terra diuis a est
xploratio ascensionis:Melchisedeth: rex iustus: Rex : quia ipse postea imꝑauit sala

Expanded text:
populus Dei, ex ejus quoque stirpe et Christus, cujus ab ortu solis, usque ad occasum magnum est nomen in gentibuspopulus Dei, ex ejus quoque stirpe et Christus, cujus ab ortu solis, usque ad occasum magnum est nomen in gentibusquae vicino sole calentior est. Unde et Aegyptus usqinterpretatur, a posteritate sui generis nomen sortitus. Ab ipso enim sunt progeniti Aethiopes. 22. Nembrod interpretatur tyrannus. Iste enim prior arripuit insuetam in populos tyrannidem, et ipse aggressus est adversus Deum impietatis aedificare turrem. 23. HEBER transitus. Etymologia ejus mystica est, quod ab ejus stirpe transiret Deus, nec perseveraret in eis translata in gentibus gratia. Ex ipso enim sunt exorti Hebraei. 24. PHALEG divisio, cui pater propterea tale nomen imposuit, quia tunc natus est, quando per linguas terra divisa est. THARA Exploratio asce
Abbreviated transcription (Latin):
qr cito solutꝰ ẽ. itq subtractus : ¶Set h int̃p̃tat᷑ resurrectio : Eoqđ post fr̃is int̃fectionẽ natꝰ sit qua¬
si re surrectionẽ fr̃is ex mortuis suscitaret: Idem et positio: qr posuit eũ ds̃ ꝓabel: E. nos:
militudine eiꝰ : fabricata sint idola: E noch dedicatio In ipsius enĩ nõe: ciuitatẽ postea aedicaurt
i:Cainam lam̃tatio: uł possessio eoꝵ Sicut enĩ cam possessio: ita diriuatũ nom̃ qđ ÷ ca¬
re trans latũ fuisse : & diluuiũ p̃terisse putauer̃: Obhoc signant̃ transfert᷑ mortuus es
ostendet᷑ ñ uixisse eũ post diluuiũ. sed in eodẽ cataclismo fuisse de functũ: Solienĩ octo hões: in archa
iũ euaser̃: ¶Lameth: ꝑcutiens: Iste enĩ. ꝑcussit et int̾fecit cam: Qđ etiã ipse post ea
petrasse : uxorib: confitet᷑ : INoe reqͥes int̃p̃tat᷑ : ꝓeo qđ sub illo om̃ia retro oꝑa qͥeuer̃ ꝑdiluuium:

Expanded text:
 cito solutus est atque subtractus. Seth interpretatur resurrectio, eo quod post fratris interfectionem natus sit, quasi resurrectionem fratris ex mortuis suscitaret. Idem et positio, quia posuit eum Deus pro Abel. Ene Domini et in similitudine eius fabricata sint idola. Enoch dedicatio. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Cainan lamentatio vel possessio eorum; sicut enim Cain possessio, ita derivatum nomen, qpatre translatum fuisse, et diluvium praeterisse putaverunt. Ob hoc signanter transfertur: mortuus est, ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo fuisse defunctum. Soli enim octo homines in arca diluvium evaserunt. Lamech percutiens. Iste enim percussit et interfecit Cain: quod etiam ipse postea perpetrasse uxoribus confitetur. Noe requies interpretatur, pro eo quod sub illo omnia retro opera quieverunt
Abbreviated transcription (Latin):
est ds̃ peccatoꝵ:sAmon fidelis uł bunstus: Nosias ub est incensũ dñi : ꝓpͥa aechumo logiausons
Iste est enĩ. qͥsimulacra conbussit : Noacat robustus : IIoachim: ubiest p̃paratio: FEliac
resurrestio: Techonia: p̃paratio dñi: NSedechia: iustus dñi: Eneroboam: iudicitio sue causa
Omri: cripans m̃s: Abab. frat̃ patris: NIe zabel: fluxus sanguinis. uł fluenis sanguunt mixes
gelius. ubi est sterquiliniũ : Pretipitat enĩ deorsũ. comeder carnes eius. canes sicutp̃ dixerit helu¬

Expanded text:
m illius. Amon fidelis vel onustus. Iosias, ubi est incensum Domini, propria etymologia nominis. m illius. Amon fidelis vel onustus. Iosias, ubi est incensum Domini, propria etymologia nominis. Iste est enim qui simulacra conbussit. Ioachaz robustus. Ioachim, ubi est praeparatio. Eliachim Dei resurrectio. Ieconias praeparatio Domini. Sedechias iustus Domini. Ieroboam iudicatio sive causa Omri crispans meus. Achab frater patris. Iezabel fluxus sanguinis, vel fluens sanguinem: sed melius, ubi est sterquilinium. Praecipitata enim deorsum comederunt carnes eius canes, sicut praedixerat Hel
Abbreviated transcription (Latin):
& amabilis dño: Tertiũ uocabulũ eius coel& h qđ g̃ce appellat᷑ aeclesiastes. latime contionator:
qđ ad popłm loq̃ ret᷑: NIonathan : colũbȩ donũ : T Absalon: patris pax. ꝑ anti frasin. eo qđ belli
aduersus patrem gessisset: siue qđ in ipso bello dauid pacat᷑. fuisse legit᷑ filio adeo ut et iam
cum do lore extinctũ plangeret: Roboam : latitudo popłi. et ipsũ ꝑ antifrasin
qđ detẽ tribubus abeo separatis. duae tantũ ei relictȩ sint : ¶Abia : pat̾ dñs uł pat̃ fuit:
Asa. tollens siue sustollens: Iosa fath. dñi iuditiũ: IIoram: qui est excelsus: Acarias
tollens: POzias. fortitudo dñi Atarias : auxiliũ dñi: Orias aut̃: ipse est qͥatarias
duplicinõe Iste est qͥ illicitũ sibi sac̃ dotiũ uindicare conatus: lepra infronte ꝑcussus
Ioathan. est ꝑfectus Pulcrã aethimologiã nõis: fecit enĩ rectũ in conspo

Expanded text:
 amabilis Domino. Tertium vocabulum eius Coheleth, quod Graece appellatur Ecclesiastes, Latine Contionator, quod ad populum loqueretur. Ionathan columbae donum. Absalon patris pax per antiphrasin, eo quod bellum adversus patrem gessisset, sive quod in ipso bello David pacatum fuisse legitur filio, adeo ut etiam magno cum dolore extinctum plangeret. Roboam latitudo populi, et ipsud per antiphrasin, quod decem tribubus ab eo separatis, duae tantum ei relictae sint. Abia pater Dominus, vel pater fuit. Asa tollens, sive sustollens. Iosaphat Domini iudicium. Ioram, qui est excelsus. Achazias tollens. Ozias fortitudo Domini. Azarias auxilium Domini. Ozias autem ipse est qui Azarias duplici nomine. Iste est qui, inlicitum sibi sacerdotium vindicare conatus, lepra in fronte percussus est. Ioatham est perfectus. Pulchram etymologiam nominis. Fecit enim rectum in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
tarũ gentiũ posuitẽ: ¶Tsaac: exrisunom̃ accepit Riserat enĩ pat̾ : quando ei ꝑmissus est adu¬

Expanded text:
tarum gentium posui te. 3. Isaac, ex risu nomen accepit. Riserat enim pater quando ei promissus est, adtarum gentium posui te. 3. Isaac, ex risu nomen accepit. Riserat enim pater quando ei promissus est, ad
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet futurorũ qđ uidisse narrat᷑. & danihel int̾ p̃tatus est. siue sessio in agnitione ingustiae
Phis qͥ incaptiuitatẽ ab eo ductist̾: Toro babel: apud hebrȩos extribus integris nominibus trditur
ẽẽ conpositus: To: iste : rob magister. babel ꝓpͥebabiloniũ sonat. etefficit᷑ nom̃ torobabet
iste magister debabilone: In babilone enĩ ortus est: ubi et pͥnceps gentis uideae extitit:
D EPA TRI AR CIIS
uoꝵdim patriarcharũ aethimo logiae notandȩ s̃: ut sciamꝰ qiđ in suo uocabulo resonant : Mlami¬
q eoꝵ: excausis ꝓpͥis nõa accepert̃ : Patriarchȩ: int̾ptant᷑ patrum pͥncipes : arcon
grece: pͥnceps est :¶Abram pͥmũ uocatus est : pat̃ uidens popłm: ꝓpt̃ isrł scilicet tantũ : pos ca
atus abraham qđ transfert᷑ pat̃ multarũ gentiũ. quod erat adhuc ꝑfidẽ infuturũ
tiũ aut̃: ñ habet᷑ innõe. sed subauditur. iuxta illud: erit nom̃ tuũ abrahani: quia patrem nub¬

Expanded text:
scilicet futurorum, quod vidisse narratur, et Daniel interpretatus est; sive, sessio in agnitione angustiae pro iis qui in captivitatem ab eo ducti sunt. 81. Zorobabel, apud Hebraeos ex tribus integris nominibus traditur esse compositus. Zo, iste; RO, magister; BABEL proprie Babylonium sonat; et efficitur nomen ZOROBABEL, iste magister de Babylone, in Babylone enim ortus est, ubi et princeps gentis Judaeae exstitit. De patriarchis. 1. Quorumdam patriarcharum etymologiae notandae sunt, ut sciamus quid in suo vocabulo resonent. Nam plerique eorum ex causis propriis nomina acceperunt. Patriaum, propter 326 Israel, scilicet, tantum; postea appellatus Abraham, quod transfertur pater multarum gentium, quod erat adhuc per fidem futurum. Gentium autem non habetur in nomine, sed subauditur, juxta illud: Erit nomen tuum Abraham, quia patrem mul
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunia om̃iũ : Nã dũthroni sedes dĩ inquorundã angłoꝵ ordine spetialit̾ designent᷑: tam̃ ꝑpsal¬
qui sedes suꝑ cherubim dr̃: Sedidõ isti ordines angłoꝵ. pͥuatis nõib appellant᷑: qr hoci
officiũ. in ppo ordine plenius acceꝑunt: & cũ sint om̃ib: cõmunia ꝓpͥe tam̃ haec nõa sius ordinib de¬

Expanded text:
parte communia omnium. Nam dum Throni sedes Dei in quorundam angelorum ordine specialiter designentur, tamen pparte communia omnium. Nam dum Throni sedes Dei in quorundam angelorum ordine specialiter designentur, tamen p dicitur. Sed ideo isti ordines angelorum privatis nominibus appellantur, quia hoc ipsud officium in proprio ordine plenius acceperunt. Et cum sint omnibus communia, proprie tamen haec nomina suis ordinibus de
Abbreviated transcription (Latin):
potestate cohercent᷑ : ne tantũ mundo noceant qͣntũ cupiunt : Principatus st̃ : hiiqͥ an
tiones st̃: hii. qͥ etiã uirtutib & pͥncipatib prȩminent: Quiꝓeo qđ cȩt̃is ingłoꝵ agminib de¬
nant᷑: dominationes uocant᷑ :Troni s̃ agmina angłoꝵ : qͥ latino eloquio sedes dũr: Et uocati throni.
sublimiora aginina angłoꝵ: Quiꝓeo qđ uicinius positi. diuina scientia cȩt̃is amplius plenis̃: Cherubin
id ÷ plenitudo scientiaȩ appellant᷑: Ipsas̃ illa duo animalia. suꝑ ꝓpitiatoriũ arcae. ficta exmetallo: ꝓpt̃
significandã angłoꝵ p̾sentiã. in quoꝵ medio ostendit᷑ ds̃:
Seraphinqͦq similit̃ mnultitudo ÷ angłoꝵ : qui exhebreo in latinũ. ardentes uł incendentes int̾p̃tantur:
Qui idcirco ardentes uocant᷑ : qi int̾ eos et dm̃ nulli alii angłi consistunt: Et ideo quanto uicinius corã eo
unt : tanto magis claritate diuini luminis inflãmant᷑: Unde et ipsi uelant faciem et pedi

Expanded text:
potestate coercentur, ne tantum mundo noceant quantum cupiunt. Principatus sunt hi qui angetiones sunt ii qui etiam Virtutibus et Principatibus praeeminent, qui pro eo, quod ceteris angelorum agminibus dominantur, Dominationes vocantur. Throni sunt agmina angelorum, qui Latino eloquio sedes dicuntur; et vocati Throni qsublimiora agmina angelorum, qui pro eo, quod vicinius positi divina scientia ceteris amplius pleni sunt, Cherubin, id est plenitudo scientiae, appellantur. Ipsa sunt illa duo animalia super propitiatorium arcae ficta ex metallo, propter significandam angelorum praesentiam, in quorum medio ostenditur Deus. Seraphin quoque similiter multitudo est angelorum, qui ex Hebraeo in Latinum ardentes vel incendentes interpretantur. Qui idcirco ardentes vocantur, quia inter eos et Deum nulli angeli consistunt; et ideo quanto vicinius coram eo consistunt, tanto magis luminis claritate divini inflammantur. Unde et ipsi velant faciem et pedes
Abbreviated transcription (Latin):
e : in linguã nr̃am uertit᷑ fortitudo dĩ : Ubienĩ potentia diuina. uł fortitudo ma¬
nifestabit᷑: gabrihel mittit᷑: Unde et eo tẽpore quoerat dñs nasciturꝰ. & triumphaturus demun
abrihel uenit ad mariã. ut illũ ad nuntiaret : qui ad debellandas aerias potestates. humili
uenire dignatus est :¶ Michahel: int̾p̃tat᷑ quis ut ds̃: Quando enĩ aliqiđ inmundo iterȩuirtutis
carchangłs mittit᷑ : & expso oꝑe nom̃ est eius: Quia nemo ualet facere : qđ facere potest
Raphahel: int̾p̃tat᷑ curatio uł medicina dĩ Ubicũq enĩ curandi et medendi opus necessariũ est: hic
ngłs ad eomittit᷑. & inde medicina dĩ uocatur: Unde et ad tobiã idẽ archangłs miisus.¬

Expanded text:
a vertitur fortitudo Dei. Ubi enim potentia vel fortitudo manifestatur, Gabriel mittitur. Unde et eo tempore quo erat Dominus nasciturus et triumphaturus de mundo, Gabriel venit ad Mariam, ut illum annuntiaret, qui ad debellandas aerias potestates humilis venire dignatus est. Michael interpretatur quis sicut Deus? Quando enim aliquid in mundo mirae virtutisarchangelus mittitur. Et ex ipso opere nomen est eius, quia nemo valet facere quod facere potest Deus. Raphael interpretatur curatio vel medicina Dei. Ubicumque enim curandi et medendi opus necessarium est, hic archangelus a Deo mittitur; et inde medicina Dei vocatur. Unde et ad Tobiam idem archangelus missus
Abbreviated transcription (Latin):
unt nascendi : Calamitas & uae : qr ꝑ p̾uaricationẽ. causa extitit moriendi: A cadenda
supsit calamitas Alii aut: dicunt: Obhoc euauita. & talamitas appellata: qi sepe

Expanded text:
, quia origo fuit nascendi: calamitas et vae, quia praevaricatione causa extitit moriendi. A cadendo , quia origo fuit nascendi: calamitas et vae, quia praevaricatione causa extitit moriendi. A cadendo enim nomen sumpsit calamitas. Alii autem dicunt: ob hoc Eva vita et calamitas appellata, quia saepe
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ clamat ter sc̃s. alt̃ ad alterũ : trinitatis inuna diuinitate demonstrant misteriũ:
DENOMINIBUS: QUI QUODÃ PSASID NOMINA ACCEPERUNT:
Pieriq pͥmoꝵ hominũ : ex ꝓpͥis causis originẽ nõum habent: Quib ita ꝓphetice inditas uocabula ut
auut fut᷑is. aut pcedentib eoꝵ causis: conueniant : In qͥb tam̃ manente spiritali sacram̃to : nc̃ tantũ ad lit¬
terã intellestũ istoriȩ ꝑseq̃mur . Ubi aut̃ & himologiae int̃p̃tationẽ non attigimꝰ. Solã ipsã in latinũ
aechimologiã posuimꝰ : Qđ aut̃ unũ nom̃ hebraicũ alit̃ atq alit̃ int̾p̾tat᷑: hoc scđ̾m accentuũ & lit t̃arũ¬
euenit diũsitatẽ ut inuariis significationib: nõa conmutent᷑ :
Ilam sic̃beat hieronimꝰ tradit homo siue t̃renus siue tra rubra: int̾̃p̃tat᷑: Ext̾ra enĩ facta ẽ. car

Expanded text:
Quod clamat ter Sanctus alter ad alterum, Trinitatis in una divinitate demonstrat mysterium. Quod clamat ter Sanctus alter ad alterum, Trinitatis in una divinitate demonstrat mysterium. De hominibus qui quodam praesagio nomen acceperunt . Plerique primorum hominum ex propriis causis originem nominum habent. Quibus ita prophetice indita sunt vocabula, ut aut futuris aut praecedentibus eorum causis conveniant. In quibus tamen manente spiritali sacramento, nunc tantum ad litteram intellectum historiae persequimur. Ubi autem etymologiae interpretationem non attigimus, solam ipsam in Latino etymologiam posuimus. Quod autem unum nomen Hebraicum aliter atque aliter intevenit diversitatem, ut in variis significationibus nomina commutentur. Adam, sicut beatus Hieronymus tradit, homo sive terrenus sive terra rubra interpretatur. Ex terra enim facta est caro,
Abbreviated transcription (Latin):
aret: nullũ ẽẽ locũ. cui angłi ñ p̃sint: Fres enĩ: et auspiciis oꝑũ om̃iũ: Hic est ordo uł disti¬
tio angłoꝵ : qͥ pꝰ lapsũ maloꝵ. incȩlesti uigore stetert̃: Nã pꝰ quã a postatȩ angłi cecider̃: hii ꝑseuȩ¬
rantia aet̃ne beatitudinis solidatis : Unde etpꝰ cȩlicreationẽ in pͥncipio : repeaitur. fiat firmam̃tũ
tatẽ aet̃nȩ ꝑ seuerantiae consetutisꝰ nullo iã lapsu auersi. nulla suꝑbia cadentes: firmit̾ indĩ amore
& contẽplatione manentes : nihil aliud dulce habeit: nisi eũ a quo creatis: Qđant duo seraphin¬
inesaia legunt : figuralit̃ uetis & noui testam̃ti significationẽ ostendunt:¶Qđ ũ faciem & pedes dĩ
oꝑiunt: q̃r p̃tita ante mundũ. & futa pꝰmundũ scire ñ possumꝰ: s media tantũ eoꝵ testimonio contẽ¬
dlam᷑:Singuli senas alas habent : qr defabrica tantũ mundi. q̃ in sex dieb factas: in p̃senti scło nouimꝰ:

Expanded text:
enim et auspiciis operum omnium. Hic est ordo vel distinctio angelorum, qui post lapsum malorum in caelesti vigore steterunt. Nam postquam apostatae angeli ceciderunt, hi perseverantia aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post caeli creationem in principio reperitur Genes. tatem aeternae perseverantiae consecuti sunt, nullo iam lapsu aversi, nulla superbia cadentes, sed firmiter in Dei amore et contemplatione manentes, nihil aliud dulce habent nisi eum a quo creati sunt. Quod aiguraliter Veteris et Novi Testamenti significationem ostendunt. Quod vero faciem et pedes Dei operiunt, quia praeterita ante mundum et futura post mundum scire non possumus, sed media tantum eorum testimonio contemplamur. Singuli senas alas habent, quia de fabrica tantum mundi, quae in sex diebus facta sunt, in praesenti saeculo novimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ingłi: Quibus idõ pictoꝵ licentia pennas facit : ut celerẽ eoꝵ incuncta discursũ significeo
sacradicit: Quiambulat: suꝑ pennas uentoꝵ: Nou ẽ aut̃ eẽ. ordines angłoꝵ: sacre scripturȩ
testant᷑. Id est angłi. archangłi. throni. dominationes. uirtutes. pͥncipatus. potestates. cherubin.
& seraraphin: Quorũ officioꝵ uocabula. Cur ita dicta sint: int̃p̃tando ex sequemur: Angłi uocant᷑.
pt̃ qđ decelis ad ad nuntiandũ hõib mittunt᷑: Angłsenĩ gce . latine nuntus dr̃:¶ Archangłig̃ca
lingua : sũminuntii int̃p̃tant᷑ : Qui enĩ parua uł minima adnuntiant. angłi : qui uͦ sũma. archangłi
nuncupant᷑ : Archangłi dicti : eo qđ pͥmatũ teneant int̃ angłos: Archos enĩ g̃ce : latine pͥnceps¬
int̃p̃tat᷑ : Sunt᷑ duces & pͥncipes : subquoꝵ ordine. unicuiq angłoꝵ officia deputata s̃: Nã qr
changłi angłis p̃sunt : Tacharias ꝓpħa testat᷑ dicens: Ecce angłs quiloq̃bat᷑ in me e

Expanded text:
i. 3. Quibus ideo pictorum licentia pennas facit, ut celerem eorum in cuncta discursum significent, riptura sacra dicit: Qui ambulat super pennas ventorum . 4. Novem autem ordines esse angelorum sacrae Scripturae testantur, id est, angeli, et seraphim. Quorum officiorum vocabula cur ita dicta sint, interpretando exequimur. Angeli vocantur propter quod de caelis ad adnuntiandum hominibus mittuntur. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Archangeli Graeca lingua summi nuntii interpretantur. Qui enim parva vel minima adnuntiant, angeli; qui vero summa, archangeli nuncupantur. Archangeli dicti eo quod primatum teneant inter anginterpretatur. Sunt enim et duces principes, sub quorum ordine unicuique angelorum officia deputata sunt. Nam quia archangeli angelis praesunt, Zacharias propheta testatur dicens: Ecce a
Abbreviated transcription (Latin):
ducam Cude enĩecede ⁊ ferire est uetes aut̃ ñ incudem uocabant sed intidẽ eoo
imaiorsit adcedendũ && forciorsMaleus mediocris¶ Marauus malleus pusilius luciliꝰ
⁊ uelut infabricã feruens cũ marculus ferrũ Multoꝵ magnis ictib tendit. Iforapesqi
ferricipes eo qđ̾ ferrũ cindens capiant teneantq siue qđ abhis aliqiđ forũ capimꝰ¬

Expanded text:
roducamus; cudere enim caedere eroducamus; cudere enim caedere emaior sit ad caedendum et fortior. Martellus, mediocris. Marculus malleus pusillus. Lucilius1165: Et velut in fabrica fervens cum marculus ferrum multorum magnis ictibus tundit. Forcipes quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant teneantque, sive quod ab his aliquid forvum capim
Abbreviated transcription (Latin):
iiuolabile elem̃tũ adsumens cunetaquȩ rapit Fabrica duabus rebus constat uentis et
slama flãmauꝰ ꝓpefornacis est dicta quod flatu folliũ ex citet᷑ fornac uͦ abigne uocata
fos enĩ ignis est ¶Faminus fornax g̃cũ est niriuatũ acauma.fauilla est deserta ignescinil
pruna est quãdiu ardet cũ aut̃ extincta fuerit carbo nõat᷑ Pruna aut̃ aperurend odita est
Carbou̾ qđ flãma caret quidũ interisse credit̾ maioris fit uirtutis Na iterũ incensus for¬
tiori luce calescit Cuiꝰ tanta est &iã ⁊ sine igne firmitas ut blulla humore corrũpat᷑. Nulla¬
uetustate uincat̾ extinctus enĩ tantũ incorruptibilit̾ durat uthii qͥlimites figunt eosin¬
fossos trae substernant & lapides desuꝑ figant ad conuincendũ litigarorẽ pꝰꝗtalibet scta frxũq
Iucus est : inquo ferrũ tundit̾ accedendo dictꝰ eo qđ illic aliqiđ aũdamꝰ id÷ feriendo ꝓ¬

Expanded text:
inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis etinviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim ignis est. Kaminus fornax Graecum est, dirivatum a καῦμα. Favilla est deserta igni scintilla. Pruna est quamdiu ardet; quum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem aCarbo vero quod flamma caret, qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis: nam iterum incensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est etiam vetustate vincatur. Extinctus enim tantum incorruptibiliter durat, ut hi qui limites figunt eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant ad convincendum litigatorem post quantalibet saecula. Incus est in quo ferrum tunditur, a caedendo dictus, eo quod illic aliquid cudamus, id est feriendo p
Abbreviated transcription (Latin):
nificantes. Sine quonullũ metalligenꝰ fundi extendiq potest Nihil est enĩ pene qđ igne s
efficiat alibi enĩ uitrũ alibi argentũ alib plũbũ alibiminiũ alibipigm̃ta alibi medicamita ef¬
firt Igne lapides in aere soluunt̾ lgne ferrũ gignit᷑ ac domat᷑ Igne aurũ ꝑficit᷑ ignecremat
lapide cem̃ta ⁊ parietes ligant Iapides nigros lgnis quoquendo candificat ligna candida urendo
offuscat. Carbones expruna fulgida nigros facit delignis duris fragiles de putribilibus in putribile
reddit Stricta soluit soluta restringit Dura mollit molli adura reddit habet medicaminis
isim Nã sepe uriꝓdest Pestilentiae quoq q̃ obscuratione solis contrait᷑ auxiliari certũ est
Inoꝑe quoq aluid gignit pͥmisignib aliud scđis aliudt̃tiis habet quoq ⁊aliã inse diũsitatẽ ig¬

Expanded text:
nificantes, sine quo nullum metalli genus fundi extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non nificantes, sine quo nullum metalli genus fundi extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi mineum, alibi pigmenta, alibi medicamenta efficit. Igne lapides in aere solvuntur, igne ferrum gignitur ac domatur, igne aurum perficitur, igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat, ligna candida urendo obfuscat, carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus inputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit. Habet et medicaminis usum. Nam saepe uri prode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis contrahitur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ig
Abbreviated transcription (Latin):
enus est piscatoriira is dicta abeo qđ infundũ mittat᷑ eadẽ etiã aliactando laculã dr̃ Plauti¬
pbus qđ antea iaculatoreras Iragũ genus retis ab ec qđ erait᷑ nuncupatũ Ipsaest tuerriculũ
uerrere enĩ trahere est¶ Naseacassis genuenatorii retis qđ capuat hinc est qđ ⁊ in cassom
dicimꝰ idest sine causa. ciuasi necasib sine quib uenatio in anis est C onopeũ rete quoculices
exdudunt᷑ in modũ tenptorii quo magis alex andriniutunt᷑ qribi exnilo culices copiosinascun
unde ⁊ conopeũ dr̃ Nã canopea egiptus est DEFΑΡRΟRũ FORNΑCΕΩ
Faber a faciendo ferro inpositũ nom̃ habet hinc diriuatũ nom̃ est ad alias artiũ materias
fabros ud fabricas dicere s cũ adtectione ut faber lignarius & reliqua & pt̃ oꝑ isscilicet fi¬
mitatẽ infabroꝵ aut̃ fornace gentiles uulcanũ auctorẽ dicunt figralit̾ ꝑ uulcanũ ignem sig¬

Expanded text:
. Funda genus est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum mittatur. Idem etiam a iactando iaculum dicitur. Plautuidem antea iaculator eras. Tragum genus retis ab eo, quod trahitur, nuncupatum. Ipsa est et verriculum; verrere enim trahere est. Nassa. Cassis genus venatoriae retis, quod capiat. Hinc est quod incassum dicimus, id est sine causa; quasi sine cassibus, sine quibus venatio inanis est. Conopium retia qua culices excluduntur in modum tentorii; quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nascuntur. Unde et conopeum dicitur; nam Canopea Aegyptus est. De fabrorum fornace . Faber a faciendo ferro inpositum nomen habet. Hinc derivatum nomen est ad alias artium materias fabros vel fabricas dicere; sed cum adiectione, ut faber lignarius et reliqua, propter operis scilicet firmitatem. In fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, figuraliter per Vulcanum ignem sig
Abbreviated transcription (Latin):
Caestuenĩ & algumaris fert᷑ur ⁊ uerberat᷑ Imbribi: Arenatĩ lapis : conget maris arenis
lapilisq ⁊arena concretꝰ asꝑrimꝰ ⁊int̃ dũ fistulosus: s Columbinꝰ: acolore auismncupist. neulri
cinꝰ gipso & mollitia simillimꝰ:Molaris: in paritib utilis qr est quedã pingiuior nucu t st

Expanded text:
Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. lapillisque et arena concretus, asperrimus et interdum fistulosus. Columbinus a colore avis nuncupatus, natura vicinus gypso et mollitie sim
Abbreviated transcription (Latin):
Recementarin funo qui cise drine in fundañtis : Vnde ⁊apls de semetipso: quasi sapiens inqt ar¬
tectꝰ Funduñtũ posui maciones. dicti amachinis in qͥb insistunt. tir orgios s peris ing¬
onstructio est laterũ ⁊ altitudinis edificatio: Constractio aut̃ uł instructio uocita : eo qđ instrin¬
gat ⁊ coberere faciat. Vt lapides luto & ligna & lapides inuice sibi Nu⁊ intmnctis en
in aqua : instrutura est : Nisi enĩ candens tinguat᷑: instringi & coherere non potest ferrũ Nt̃
ficatio. noua constractio est Instauratio si qđ reparat᷑ adinstar pͥoris :NIã instar ueteres ꝓsimili¬
udine ponebant: Inde et instaurare dicebant: Constat aut construtio fundam̃ti. lapidib usira
apide surgat: Lapides instructuris apti: albus. tiburtinꝰ. colũbinꝰ fluuiatiis engetiso
rubrus ⁊ reliqui :Albus lapis: alius durus alius mollis dentata serra seccat᷑: Iractabilis inope

Expanded text:
ementarii sunt qui disponunt in fundamentis. Unde et Apostolus de semetipso: Quasi sapiens, inquit, architectus fundamentum posui. 2. Machiones dicti a machinis, in quibus insistunt propter altconstructione. 1. Constructio est laterum et altitudinis aedificatio. Constructio autem, vel structio vocata, eo quod instringat et cohaerere faciat, ut lapides luto, et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua strictura est. Nisi enim dificatio nova constructio est, instauratio vero quod reparatur ad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant: inde et instaurare dicebant. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, um, quod caeso crasso lapide surgat. Lapides in structuris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in ope
Abbreviated transcription (Latin):
aens undiq quattuor tabulis: Lateres autẽm: crudis. qui et ipsi inde nõati: quia lati ligneis
enĩ conexiones cannarũ: dicte apotu cratin id÷ qđ se inuicẽ teneant : S Lutũ ait̃ uocatũ qai
ꝑ antifrasi putant. qđ ñ sit mundũ: Nã om̃e lotũ mundũ est: Calcis uiua dictao ꝗt d su¬

Expanded text:
actis undique quatuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis actis undique quatuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis enim connexiones cannarum, dicti apo tou cratein, id est, quod se invicem teneant. Lutum autem vocatum quidam per antiphrasim putant, q
Abbreviated transcription (Latin):
fistulosus, dfungia : lapis creatꝰ exuqua leuis ac fistuiosus & cameris aptꝰ dile ÷ urꝰ lupis
excuiꝰ genere nigrisilices optimis quibdã locis & rubentes: Aibi silices: contra uetustate in cor¬
ipti: Idẽ & inmorium̃tis sculpti : & incorruptiꝑmanent : Quibus neignis quidẽ uecer &
exbis &iam formȩ fiunt: in quib: aera fundunt᷑: sViridis silea uehement exipse igror
contra iniurias fortis sed instructura infidus niñ fuerit multa suffrenatione deumit os
luuiatilis silex: seꝑ ueluti madens est: hic aestate et ib̵i oportet : Nec ante bienniũ insere
instructuris domoꝵ : ficciliũ oꝑũ ad parietes ⁊ fundam̃ta : coctis lat culis ad cecta Imbricuilis¬
tulisq ab eant᷑ ETegulȩ uocatȩ : qđ tegant aedes: & imbrices: qđ accipiant inibrifes Icrul
aut̃. pͥmȩ positiones nom̃. cuiꝰ diminutiuũ tigillũ: Laterculi uͦ uocati: qđ latiform̃tur. arcũ¬

Expanded text:
fistulosus. Spongia lapis creatus ex aqua, levis ac fistulosus et cameris aptus. Silex durus lapis, ex cuius genere nigri silices optimi, quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incorrupti: idem et in monumentis scalpti et incorrupti permanent, quibus ne ignis quidem nocet; nam ex his etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex vehementer et ipse igncontra iniurias fortis, sed in structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hic aestate exhiberi oportet nec ante biennium inserere in structuris domorum. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis laterculis, ad tegulisque aptantur. Tegulae vocatae, quod tegant aedes, et imbrices, quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cujus diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati, quod lati formentur circum
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ: dequo uirgilis pictisq faselis. Idcafa quae & catascopos nauigiũ qđ latine speculatoriũ
dr̃. scopos enĩ latine intende dr̃: Iburca est que cuncta nauis cõmercia adlitꝰ portat. haecna.¬
uis inpelago ꝓpt̃ niinias undas suo suscipit gremio: ubi aut̃ ad ꝓpinquãuerit portũ: redd
quasi minimus paro est enĩ scafa ex uimine facta q̃ contecta crudo coriogenis

Expanded text:
ine speculatorium ine speculatorium dicitur; σκοπὸς enim Latine intendere dicitur. Barca est quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem adpropinquaverit portum, reddit quasi minimus paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus
Abbreviated transcription (Latin):
nuũ qͥ c̃tinere ⁊ gub nare nouit. ꝓpt̃ marittima ꝑicula ⁊ casus. unde est illud salomonis:
Intelligens gub nacula possidebit PLidi aut̃ pͥmũ nauĩ fabricauer̃ pelagiq incerta petentei
ꝑ uiũ mare usib humanis feter̃  Rtes pͥmũ tantiqͥssimũ nauigii genus : derudib: tignis asse¬
ribq consertũ : Ad cuiꝰ similitudinẽ fabricate naues ratariaedictȩ : nunciã rates ab usiue n
rodia sic̃ ab alexandria alexandrina. libur neae dictȩ alibiis : naues enĩ st̃ negotiatoꝵ
dequalib oratiꝰ ibis liburnis int̾alta nauiũ. PRostratȩ naues uocatȩ ab eo qđ fronte rostra
giores sint c&eeris cuiꝰ contrariꝰ musculus. curtum nauig̾iũ. dromo aut̃ adecurrendo dictas Curs
ancoris & instrum̃tis reliquis nauũ uehendisit aptꝰ.sfaselus est nauigiũ quẽ nos corrupte laselũ

Expanded text:
nuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula, et casus, unde est illud Salomonis: nuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula, et casus, unde est illud Salomonis: Intelligens gubernacula possidebit. Lydii autem primum navim fabricaverunt, pelagique incerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. 9. Rates primum et antiquissimum genus navigii, e rudibus tignis asseribusque consertum. Ad cujus similitudinem 416 fabricatae naves ratariae dictae. Nunc jam rates abusive navRhodia, sicut ab Alexandria Alexandrina: 12. Liburnae dictae a Libyis; naves enim sunt negotiatorum. De quibus Horatius: Ibis liburnis inter alta navium. 13. Rostratae naves dictae ab eo quod in fronte rostra giores sint caeteris, quibus contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrendo dicitur. Cursum anchoris et instrumentis reliquis navium vehendi
Abbreviated transcription (Latin):
Iatq aliqid husce modi deinceps exparte notanda studui Artifex generale nom̃ uocatꝰ qđ
rtẽ faciat sicut aurifex qͥaurũ faxo enĩ ꝓ facio antiqͥdicebant Inauelerus dñs nauis est appella
Ita qđ nauis in sorte eiꝰ sit Ceros enĩ grece sors dr̃ Cetĩ aut̃ innaui in contributione st̃ sBubnio qͥ
gubnator quasi coib̾nator ꝙ cohibeat prudentia sua iberna id÷ tẽpestates maris: PNauta
anaue dictꝰ ꝑ diriuationẽ nauita aut̃ ꝓnauta poetice dr̃. sicut mauors ꝓrars nã rectũ est
auta Rem ex uocatꝰ qđ remũ gerit sic aut̃ remex quomͦ tubex dr̃ noatiuotasu It̃ pibata¬
geo nõe ap̃pellat᷑ quilatine dr̃. suꝑueniens: hic nihil abet negotii: s nauio dato in alias trras
ansire disponit Nauem quidã ꝑ hibent dictã eo qđ nauũ rectorẽ q̃rat. id ÷ ꝑitũ sapientẽ stre

Expanded text:
atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex generale nomen vocatur quod atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex generale nomen vocatur quod artem faciat, sicut aurifex qui aurum facit. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus domnus navis est, appellatus ita quod navis in sorte eius sit; κλῆρος enim Graece sors dicitur. Ceteri autem in navi in contributione sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi coibernator, quod coibeat prudentia sua iberna, id est tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem. Navita autem pro nauta poetice dicitur, sicut Mavors pro Mars; nam rectum est nauta. Remex vocatus quod remum gerit; sic autem remex quomodo tubex dicitur nominatGraeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniens: hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navim quidam perhibent dictam, eo quod gnavum rectorem quaerat, id est, peritum, sapiente
Abbreviated transcription (Latin):
uent̾ partĩ uage idõ alios ordinarios alios uagos appellant at uͥ quimoueri omi no ñ posst̃ hicti¬
.iii. cunt unde tagentes hões incitiuocant᷑ quib: spes ultra ꝓcedendi nulla restat Ab hacarte fraus et
mendaciũ atq ꝑ iuriũ nũquã ab est Postremoet odiũ ⁊ dã narerũ unde ⁊ aliquando ꝓpt̃ hicelera
łsic tradit Meutu parcepilos uiuacs conđe cerui uncia donet erit gemina suꝑ addita librae
Int̾ species pilarũ sunt trigonaria ⁊ arenata sTrigonaria est qua intres ludit᷑ arenata qua ingrige
dũ excirculo adstantiũ expectantiũ q̃ emissa altra iustũ spatiũ pilũ excipe lusoq inire consu¬
erunt Cubitale lusũ appellant cum duo conminus ex ꝓximo acpene c̃iunctis cubitis pilã
feriunt. Surã dr̃ dare quipilã crure ꝓlato feriendã c̃lusorib p̃bent¬
rtiũ quarundã uocabula quib aliquid ffabricat᷑ uł instrum̃ta artisicũ uł q̃ ministeriũ ex hiben

Expanded text:
ventur, partim vage: ideo alios ordinarios, alios vagos appellant; at vero qui moveri omnino non possunt, incitos dicunt. Unde et egentes homines inciti vocantur, quibus spes ultra procedendi nulla restat. § 68 De interdictione aleae. Ab hac arte fraus et mendacium atque periurium numquam abest, postremo et odium et damna rerum; unde et aliquando propter haec scelera sic tradit 1: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminam super addita libram. Inter species pilarum sunt trigonaria et arenata. Trigonaria est quia inter tres luditur. Arenata, qua in grege, dum ex circulo adstantium spectantiumque emissa, ultra iustum spatium pilam excipere lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant quum duo comminus ex proximo ac pene coniunctis cubitis pilam feriunt. Suram dicitur dare qui pilam crure prolato feriendam conlusoribus praebentocabula quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent,
Abbreviated transcription (Latin):
mñto consurgunt et suꝑ positȩ fabrice sustinent pondus: Buscsaut : nom̃ petre ẽ. fortissimȩ siro sermone :

Expanded text:
mento consurgunt et supraposite fabrice sustinent pondus, bases autem nomen est Petre fortissime Syro sermone
Abbreviated transcription (Latin):
Anfiteatrũ locus est spectaculi ubi pugnant gladuatores ⁊ inde ludã gladiatoꝵiũ dictũ ꝙ meo niuenes
Ausi armoꝵ diũso motu condiscant ⁊mͦ intse autgladus autpugnis certantes n corarabes tuunes
cedentes ubi ñ odio si p̃mio in lectisubeunt ferale certam̃ I amsiteatrũ dictũ qđ eduoti cettesi sit¬
Genera gladitoꝵ plura quoꝵ pͥmꝰ ludus eq̃striũ duoenĩ equites pcedentibs p̃us sis nismilitaribi unus¬
aporta orientis alt̃ ab occidentis ꝓcedebant in eqͥs albis cũ aureis galeis minorib ⁊ habit liorib: irmis
Retiarius ob eumaturae genere ingladiatorio ludo contra alterũ pugnantẽ occulte serebat rete
Qđ iaculũ appellat̾ utadũsariũ cuspide in seq̃ntẽ opiret implicitũq uirib suparet Quise irmat era
pugnabat neptuno tridentis causa  ꝓ mplicituqi uirib suparet Quac armatura

Expanded text:
Amphitheatrum locus est spectaculi ubi pugnant gladiatores. Et inde ludus gladiatorius dictus, quod in eo juvenes usum armorum diverso motu condiscant, et modo inter se aut gladiis aut pugnis certantes, modo contra bestias incedentes, ubi non odio, sed praemio illecti subeunt ferale certamen. 2. Amphitheatrum dictum, quod ex 3 De ludo equestri. Genera gladiatorum plura, quorum primus ludus equestrium. Duo enim equites praecedentibus prius signis militariba porta Orientis, alter ab Occidentis, procedebant in equis albis cum aureis galeis, minoribus et habilioribus armis, iariis. 1. Retiarius ab armaturae genere, in gladiatorio ludo contra alterum pugnantem occulte ferebat rete quod jaculum appellatur, ut adversarium cuspide insequente operiret, implicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Neptuno tridentis causa. CAPUT LV. De
Abbreviated transcription (Latin):
uiii. Aimis dictig̃ca appellatione qđ rtũ humanarũ st ĩmitatores nã habebant suũauctorẽ qͥ dntequꝰ
mimũ agernt fabilit ꝓnuntiuret Ni fabilȩ ita conponebuit᷑ apoitis ut aptisime essnt notui cr¬
poris
beat re ss aut̃ noatos uarredret abarcide alio quẽ eneas initaliũ secũ addiox̃ quiquegͥmo docut rora¬
ibiuocib t modis ⁊ organis ⁊ liris transigunt᷑ apollines t musas ⁊ mineruas timnercunos patronos habent
qđ expectaculũ xp̃iane odere debes quoꝵ odisti auctores¬
÷ deamfiteatro

Expanded text:
imi sunt dicti greca appellatione, quod rerum humanarum sint imitatores, nam habebant suum auctorem, qui antequam mimum agerent, fabulam pronunciaret. Nam fabule ita componebantur a poetis, ut aptissime essent motui corporis. Saltatores autem nominatos Varro dicit ab Archade Salino, quem Eneas in Italiam secum adduxit, quique primo docuit Romaibi vocibus et modis et organis et lyris transiguntur, Apollines et Musas et Minervas et Mercurios patronos habent. Quod spectaculum, Christiane, odere debes, quorum odisti auctorese amphitheatro
Abbreviated transcription (Latin):
iores sine aspiratione ꝓfaerebat᷑ Puluini s̃. machinȩ. qͥbus naues deducunt ⁊ subducunt᷑ in
portũ. Pons: scala nauiũ.S DE UE LIS¬
uela Greci armina dicunt. Promde qđ aere mouent᷑ apud latinos aut̃ uela auolatudicta
si parũ mendicũ : Ex quib: acaton. uelũ maximũ ex inmedia naui constitutũ: Epidromos
đȩ amplitudinis s: adpuppĩ: Dalũ minimũ uelũ ⁊ adprorã defoxũ. artemo dirigendȩ po¬
potiꝰ nauis causa cõm̃tatũ quã celeritatis: Siparũ genus ueli unũ pedẽ habens. quo iuuari
iauigia solent in nauigatione. quotiens uisuenti. languescit. de quo lucanus: Sũmaq tendei
si para ueloꝵ ꝑituras colligit auras: Qđ ex seꝑatione exstimunt nõatũ : PPes: extremus
setibs utunt᷑ quas nart

Expanded text:
iores sine aspiratione proferebatur. Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subducuntur in iores sine aspiratione proferebatur. Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons, scala navium. § 3 De velisGraeci ἄρμενα dicunt, proinde quod aere moventur; apud Latinos autem vela a volatu dicta.siparum, mendicum. Ex quibus acation velum maximum, et in media nave constitutum. Epidromos secundae amplitudinis, sed ad puppim. Dolon minimum velum, et ad proram defixum. Artemo dirigendae potius navis causa conmentatum quam celeritatis. Siparum genus veli unum pedem habens, quo iuvari navigia solent in navigatione quotiens vis venti languescit. De quo Lucanus5, 428: Summaque tendens sipara velorum perituras colligit auras; quod ex separatione existimant nominatum. Pes extremus astatibus utuntur, quas naut
Abbreviated transcription (Latin):
ligneis cingit᷑. quoꝵ uolubilitate. uł a facilius eleuant᷑:Modius est cui arbor insistit: absimu¬
habeant: Tro cos enĩ g̃ce rotadr̃: Parastatȩ. stipites st̃ pares stames quibe arboꝵ sust inet
Catomalũ deligatum parastate iunetȩ: Fflauus est quo regit᷑ gub nocglũ. detͦ eñmus ut
clauũ rectũ teneam. nauemq gubnem Porticulus. malleus in manu puratus. Bobicd
ignũq dat᷑ remigantib. deqͦ plautꝰ: adloquendũ atq tacendũ tute hab es porticuilũ: apor¬
tando igit᷑ porticulus : sTonis illa : uncinꝰ ferreus. uł ligneus adquẽ in litore defrxũ funes nauiũ
nligant᷑: de quo enniꝰ tonsillas sapiunt: configunt litꝰ adundas Anchora dens ferreus: ex
ca aechimologia nom̃ ducit: Quod quasi hõis manus conp̃hendat ut scopulos uł arenas : Nand

Expanded text:
ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob similigneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob simiaece rota dicitur. 11. Parastatae stipites sunt pares stantes, quibus arbor sustinetur. Cato: Malum deligatum, parastatae vinctae. 12. Clavus est quo regitur gubernaculum. De quo Ennius: Ut clavum rectum teneam, navimque gubernem. 13. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datur remigantibus. De quo Plautus: Ad loquendum, atque ad tacendum tute habeas porticulum. A portando igitur porticulus. 422 14. Tonsilla uncinus ferreus, vel ligneus, ad quem in littore defixum funes navium illigantur. De quo Ennius Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas. 15. Anchora, dens ferreus, ex Graeca etymologia nomen ducit, quod quasi hominis manus comprehendat, vel scopulos, vel arenas. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
đ aqͥs incumbat. Carma. acurrendo dicta qͣsi currina: forinauiũ. Latera concaua aferendo
honera dicta : diue tabulata nauiũ quaȩ sternunt᷑. dicta ab eo qđ incessus ferant uł foris emi
eminent rȩmi. dic̃ta credo qđ sint similia latibulis colũbarũ in quib nidificant: Page acia f̃
ca in naui ꝑquȩ adremiges ortator accedit. dequa ennius multa foro ponet & agea longa re¬
plet̾: Trastra sunt tabulȩ ubi sedent remiges qđ intransũso sint dicta. Quae uirgłs uga ap
cutiendis capillis.  Pal mula est ex trema latitudo remi. apalma dicta quamare inpellit.
Anterine aut̃ dictȩ qał amte amnẽ sint positȩ Pret̃fluit enĩ cas amnis. Cornuauetrem
partes antemnarũ se: dictȩ ꝑtropũ ab ammali ad inanimale M alus est arbor nauis quauela
sustinent᷑ Malus aut dictus: qr habet instar mali insũmitate. uł qr qͣsi quibusdã malleolis

Expanded text:
quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium latera concava, a ferendo quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium latera concava, a ferendo onere dicta; sive tabulata navium quae sternuntur, dicta ab eo quod incessus ferant vel foris emieminent remi; dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum in quibus nidificant. Agea viae sunt, loca in navi per qua ad remiges hortator accedit. De qua Ennius Ann. 492: Multa foro ponet, et agea longa repletur. Transtra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod in transverso sint dicta; quae Vergilius Aencutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae autem dictae quod ante amnem sint positae; praeterfluit enim eas amnis. Cornua extremae partes antemnarum sunt, dictae per tropum. Malus est arbor navis qua vela sustinentur. Malus autem dictus quia habet instar mali in summitate, vel quia quasi quibusdam malleolis