comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alccem. nill: ausa bona uoluntas dĩ sũmi: huic mala uoluntas hõĩs pͥmi.
Iuud in dicat am̃ creat᷑e insticutorẽ: hoc indicat dm̃ in obedientiȩ pimmi¬
tũ factus. homo bonũ g̃ sunt nuptiȩ in oĩb quȩ funt ꝓpria nuptiarum.
he aut᷑ st̃ cria generandi or dinatio. fides pudiciciȩ. combi sac̾m̃tũ. Propt̃
o dinationẽ generandi. scriptũ ÷. uolo uiniores nubere. filios ꝓcreare. matͦs
faluilias eẽ . Propc̃ fidẽ puditiciȩ.uxor nonht̃ potestatem corꝑis sui s tur.
nonfuntn cognita. quantũ dño ad uiuante pociumꝰ satis disseruisse me-¬
miniiꝰ. łirpt᷑ hec omĩa honorabiles niptiȩ in om̃ib & thorꝰ in maculat᷑.
In quantũ enĩ nuptiȩ bonȩ sunt: intantũ factunt plurimũ boni. etiã deli¬
biddinis malo. qm̃ libidine non utit᷑ Bene libido: s ratio. Libido ÷ aut̃ tn illa

Expanded text:
ttrahitur; illi est causa bona uoluntas dei summi, huic mala uoluntas hominis primi; ttrahitur; illi est causa bona uoluntas dei summi, huic mala uoluntas hominis primi; illud indicat deum creaturae institu torem, hoc indicat deum inoboedientiae puniPUT XXXIV. 39. Bonum ergo sunt nuptiae in omnibus quae sunt propria nuptiarum. Haec autem sunt tria, generandi ordinatio, fides pudicitiae, connubii sacramentum. Propter ordinationem generandi scriptum est: Volo juniores nubere, filios procreare, matres familias esse . Propter fidem pudicitiae: Uxor nonon sunt incognita, quantum Domino adjuvante potuimus, satis nos disseruisse meminimus . Propter haec omnia, honorabiles nuptiae in omIn quantum enim nuptiae bonae sunt, in tantum faciunt plurimum boni etiam de libidinis malo: quoniam libidine non bene utitur libido, sed ratio. Libido est autem in illa,
Abbreviated transcription (Latin):
solus in hominib quale querebat᷑ etiã eẽ in peccorib quo significabat᷑ un᷑ sine
uitio ad uicia sananda uenturus. Q uocũq gͥ die suę natrintatis infans bab¬
cuet᷑ in rp̃o. tãquã octauo crreũcidit᷑ die: qm̃ inillo circũcidit᷑. qͥ t̾cio qͥdẽ
ex quo encifiiꝰ ÷ si octouo in ebdomadib refurerit die. Cirũcidit᷑ aut̃ mex¬
poliatioe̾m corpis carnis. id÷ ut debitũ qͥ centagio carnalis gen̾ationis attͣr
sorde nsi pec̃i: Nec infans ciuiꝰ ÷ unꝰ diei uita suꝑ t̾ram. Sic aut̃ argum̃tant᷑
dicentes. Rigo malũ funt miptie : quali nuptiarũ bonũ sit morb concupis.
centie in quo urores diligunt qui ignorant dm̃. q apłs ꝑhibet ac non potiꝰ
pudicicia connuigalis. qua inbonos usus ordinate filios redigitur: libido
carnalis. Aut uero posfit eẽ homo nisi opꝰ dĩ. non solũ quđ de coniugio.
ñ cui rei creator. s cui saluator. sit necessariꝰ ñ intuendũ ÷ quid bom sit

Expanded text:
solus in hominibus, quale quaerebatur etiam tunc in pecoribus, quo significabatur unus sine uitio ad uitia sananda uenturus. quocumque igitur die suae natiuitatis infans baptizatur in Christo, tamquam octauo circumciditur die, quoniam in illo circumciditur, qui tertio quidem ex quo crucifixus est, sed octauo in hebdomadibus resurrexit die. circumciditur autem in expoliationem corporis carnis, id est ut debitum, quod contagio carnalis generationis attrasorde nisi peccati? — nec infans, cuius est unius diei uita super terram. Sic autem argumentantur dicentes: \'ergo malum sunt nuptiae et ncentiae, in quo uxores diligunt qui ignorant deum, quod apostolus prohibet. ac non potius pudicitia coniugalis, qua in bonos usus ordinate filios procreandi redigitur libido carnalis, aut uero possit esse homo nisi opus dei non solum qui de coniugio, one, ubi quaeritur non cui rei creator, sed cui saluator sit necessarius, non intuendum est quid boni sit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħauit. Dies enĩ octauus: in eb domadarum re cursib dies dñicus: qͦ resureĩ
dñs. & pet᷑ erat rp̃c. Uñ circũcisionis cultellus petrinꝰ. & caro p̃putii: corpꝰ. pecẽi.
Mitatis ꝑinde sacm̃tis postea quã uenit qui eis significabat᷑ eẽ uent᷑us. ñ tam
mutato mediatoris aurilio. quietiã priꝰq. ueniss in carne. antiqua sua m̃brabi¬
berabat. suȩ incariiationis fide: & nos cũ eẽm̾ mor tui delietis & p̃putio carnis nr̃ȩ.
conuruificati fumꝰ xp̃o. In quo cirẽcisi sum̾ crc̃cisioe non manufacta. quã fig̾abat
arcũcisio manufacta ut euacuaretur corpus pecei: cũ quo sumꝰ ex adã nati.
dãpnate originis ꝓpagatio: nos dãpnat isi mundem᷑ similitudine carnis peoc̃i:

Expanded text:
auit? dies enim octauus est in hebdomadum recursibus dies dominicus, quo resurrexit dominus, et petra erat Christus. unde circumcisionis cultellus est petrinus et caro praeputii corpus peccati. Mutatis proinde sacramentis posteaquam uenit qui eis significabatur esse uenturus, non tamen mutato mediatoris auxilio, qui etiam priusquam uenisset in carne, antiqua sua membra liberabat suae incarnationis fide, et nos cum essemus mortui delictis et praeputio- carnis nostrae, conuiuificati sumus Christo, in quo circumcisi sumus circumcisione non manu facta, quam figurabat circumcisio manu facta, ut euacuaretur corpus peccati, cum quo sumus ex Adam nati. damnatae originis propagatio nos damnat, nisi mundemur similitudine carnis peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
& laudabili sanetate & puritate nat᷑e. quantũlib& arguta fie aiguiñtacio ie¬
pereussa & confracta difsiliet: Quid enĩ mali queso pantulus ꝓpria uoluntate q̃¬
mifit. ut alio negligente & eũ uon cireũcidente ipse d ãpnet᷑ dãpnatione tã seuera
ut ꝑeat aĩa illa depło suo: Neq eni tẽꝑalis mortis terror. in euffus: eũ de iustis
Neq enĩ sic̃ non nulli. scđ̾m platonicos opinant᷑. hoc uniꝰcuiꝰq infantis animae
reddit᷑. quod añ istã uttã sua uoluntate cõmisit. qm̃ hab̾et añ hoc cor pͥ uł
bene uł male uiuendi lib̾ũ arbitriũ. Cũ paulus apłs dicat. ñ dũ natos mehil
sam ꝑtinet ꝑdicionis. & iuste intelligit᷑ ex adã natꝰ. antiqui debiti obligatioẽ
dapnatꝰ. nisi inde fuerit non scđ̾m debitũ. s scd̾m grãm liberatꝰ: quã grãm nͥ gr̾a

Expanded text:
 laudabili sanitate et puritate naturae, quantumlibet arguta sit argumentatio, repercussa et confracta dissiliet? Quid enim mali, quaeso, parvulus propria voluntate commisit, ut alio negligente et eum non circumcidente, ipse damnetur, damnatione tam severa, ut pereat anima illa de populo suo? Neque enim temporalis mortis terror incussus est; cum de justis, neque enim, sicut nonnulli secundum Platonicos opinantur, hoc uniuscuiusque infantis animae redditur, quod ante istam uitam sua uoluntate commisit, cum haberet ante hoc corpus uel bene uel male uiuendi liberum arbitrium, cum Paulus apostolus apertissime sam perditionis, et juste intelligitur ex Adam natus, antiqui debiti obligatione damnatus, nisi inde fuerit, non secundum debitum, sed secundum gratiam liberatus? Quam gratiam, nisi gra
Abbreviated transcription (Latin):
tiquos. tãquã cdĩ & illoꝵ hominũ nonfuerit mediator hõ xp̃s iesus. quia
nondũ ex it̃o inrginis carne fuscepta. ho ñdũ fuit quando illi usti fuerũt.
Iuod si tea eẽt. nequa quã apłs diceret. ꝑhominẽ mors & phominẽ resurectio

Expanded text:
tiquos, tamquam dei et illorum hominum non fuerit mediator homo Christus Iesus, quia tiquos, tamquam dei et illorum hominum non fuerit mediator homo Christus Iesus, quia nondum ex utero uirginis carne suscepta homo nondum fuit, quando illi iusti fuerunt. quod si ita esset, n
Abbreviated transcription (Latin):
lũ qđ ÷ ad eiꝰ significandã rouelationẽ. xp̃o moriente concislũ: & tẽ gͦ ista gr̾a
uniꝰ mediatoris dei & hominũ hõĩs ap̃i iħu erat inpopło dĩ.s tãquã inuellẽ¬
re pluua quã non debitã s uoluntariã segregat ds̃ ereditati suę merat
Ernat᷑a scilic& ab adã tã longa etate. qua lex nondũ erat data. Tc̾ enĩ aunis
duce ratiõe cognoscebat᷑ creacor. & quẽ ad modũ eẽt iiuendũ scriptũ ge re¬
batur mardib. non lege liet̾ȩ: s natͥe. Uerũ uitiatis morib in quiunt᷑ ribi
cȩpit non suffic̾e natura iã decolor. ler ei addita : qua uelite lima fulgori
pristino detrita rubigine redderetur. S postea sic̃ disputant quã nimia
peccandi consuetudo preualuit. eui sanandȩ lexparũ ualeret. rp̃s ad ue¬
nit. & cãꝗͥ morbo desꝑatissimo. non ꝑ discipłos s ꝑse ipst̃ medicꝰ ipse fub¬
tiente. hȩc clispitantes. a gr̃a mediatoris iustos exeltidere conantus an¬

Expanded text:
uelationem Christo moriente conscissum. et tunc ergo ista gratia unius mediatoris dei et hominum hominis Christi Iesu erat in populo dei, sed tamquam in uellere pluuia, quam non debitam, sed uoluntariam segregat deus hereditati suae, inerat ex natura, scilicet ab Adam tam longa aetate, qua lex nondum erat data — tunc enim', aiunt, educe ratione cognoscebatur creator et quemadmodum uiuendum esset scriptum gerebatur in cordibus, non lege litterae, sed naturae. uerum uitiatis moribus\', inquiunt. \'ubi coepit non sufficere natura iam decolor, lex ei addita est, qua uelut luna fulgori pristino detrita rubigine redderetur. sed posteaquam nimiauenit et tamquam morbo desperatissimo non per discipulos, sed per se ipsum medicus ipse subuenit\'. Haec disputantes a gratia mediatoris iustos excludere conantur an
Abbreviated transcription (Latin):
quã ołꝰ in carnatiõẽ p̃cognita sic̃ eum non nulli etiã philosophi quesierunt. qͥ nichil
de illuis carne didicerunt. nũqͥt & illud qđ iub& abraam pon̾e manũ seruũ
fitũ fub femore fuo & uirare ꝑdm̃ cęli. altẽ quisꝙͣ recte intellectus : nisi abra ã
scisse in qua uencutꝰ eẽt dẽ cęli. carnẽ de illo femore ꝑpagarxͥ: Tuiꝰ carnis ae san¬

Expanded text:
quaquam incarnatione ejus praecognita, sicut eum nonnulli etiam philosophi quaesiverunt, qui nihil quaquam incarnatione ejus praecognita, sicut eum nonnulli etiam philosophi quaesiverunt, qui nihil de ejus carne didicerunt: numquid et illud, quod jubet Abraham, ponere manum servum suum sub femore suo, et jurare per Deum coeli , aliter quisquam recte intellecturus est, nisi Abraham scisse, in qua venturus esset Deus coeli, carnem de illo femore propagari? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
eł omẽntẽpꝰ excedit. quia ꝑ illã untuersa facta st̃ tẽꝑa. Iđ ce sisquisq dedie
septeno aceppiendai putcauerit. qui mullo fint᷑ crastino. nullo ꝑ esterno. hocest spueni
de tosa ecͣsitate in qua coȩtͣnus : patri: quo mͦ id uere concupiscerst̃ abraam
misi eiꝰ nosset fut᷑am mortaliatem. cuiꝰ que fuit ecͣnttatẽ: Aut si ad hoc aliqͥs
hor uerboꝵ senfũ coartat: ut Qdicat nichil intelligendom. in eo qđ ait dñs
huesiuee dic̃ meĩ. niłi quesiuit me qui fũ uitã dies ꝑmanens. ħ oc ÷ lum̃ inde¬
quesn. uelut eũ dicimus uitã filii. de qua loquicur eũgłiũ dicens. fic dedic
e fuo uitã hr̃e insemet ipso: non aliud ipsũ alitid eiꝰ uitã. s eũdẽ ipsũ filtũ
entelligimꝰ urtã. qui dip ego sũ uia ueritas & uita: & dequo dictũ: ipse÷ uerͦ ds̃
&e uita et̃na. ut hanc eius ȩqualẽ patri diutnitatẽ uide cupu̾ite abraam neqͥ¬

Expanded text:
 omne tempus excedit, quia per illam uniuersa facta sunt tempora. quod etsi quisquam de die sempiterno accipiendum putauerit, qui nullo finitur crastino, nullo praeuenitur hesterno, hoc est de ipsa aeternitate, in qua coaeternus est patri, quomodo id uere concupisceret Abraham, nisi eius nosset futuram mortalitatem, cuius quaesiuit aeternitatem? aut si ad hoc aliquis horum uerborum sensum coartat, ut dicat nihil intellegendum in eo quod ait dominus \'quaesiuit diem meum\' nisi \'quaesiuit me, qui sum dies permanens, hoc est lumen indeficiens\' — uelut cum dicimus uitam filii, de qua loquitur euangelium dicens: sic dedit et filio uitam h abere in semet ipso, non aliud ipsum, aliud eius uitam, sed eundem ipsum filium intellegimus uitam, qui dixit: ego sum uia, ueritas et uita, nc ejus aequalem Patri divinitatem videre cupierit Abraham, ne
Abbreviated transcription (Latin):
id latiꝰ reptaret & crescͤret. & uerbis & litt̾is suis. & cõpetentib indicis & fama
ex his om̃ib surgente & crebescente iactant᷑. quid restat. nisi ut quisq catholicꝰ
ꝓuitib quas sumit ad ño redarguat istã pestẽ.eiq uigilant̾ obsistat: ut cũ
respondendi necessitate. sine studio contentiõis ꝑu̾itate certat᷑. instruant᷑ indocdi
atq ita in eccł& conu̾tat᷑ utilitatẽ. qđ÷ intmnicꝰ inꝑnitiẽ machinatꝰ. iuita alud
largit᷑. scribendo disputare potuimꝰ: nc̃ illud oportet ey cut̾e. qđ uolences hereseordꝰ
astittȩ in uidiã declinare asserunt istã p̃t̃ fidei ꝑiłm eẽ questionẽ. ut uidelicec si
i ea non fuerĩt ex orbitasse conucti. ñ criminalit̃. s quasi ciulit errasse uudeant᷑.
Sic enĩ celestius apud cartaginẽ gestus eccłisticis : locutꝰ. Iã in quit dẽ radice pec

Expanded text:
id latius reptaret et cresceret, et uerbis et litteris suis At competentibus indiciis et fama id latius reptaret et cresceret, et uerbis et litteris suis At competentibus indiciis et fama ex his omnibus surgente et crebrescente iactantur: quid restat, nisi ut quisque catholicus pro uiribus, quas sumit a domino, redarguat istam pestem eique uigilanter obsistat, ut, cum respondendi necessitate sine studio contentionis pro ueritate certatur, instruantur indocti atque ita in ecclesiae conuertatur utilitatem, quod est ilargitur, scribendo disputare potuimus, nunc illud oportet excutere, quod uolentes haereseos astute inuidiam declinare asserunt <istam praeter fidei periculum esse quaestionem\': ut uidelicet. si in ea fuerint exorbitasse conuicti, non criminaliter, sed quasi ciuiliter errasse uideantur. sic enim Caelestius apud Carthaginem gestis ec
Abbreviated transcription (Latin):
sona ausis obic̃e: s ibi hoc dicebat. ubi multis notissimꝰ erat. & quid sentiret ac di-¬
certeꝰ latere non pot̾at. Iusd inlibris illis de quoꝵ. primo quid dã fupͣ cõmemo¬
raui non dissuenuilant̃ s aꝑtissime quantis potest disputandi uirib agit. ut
nat᷑a humana in paruulis nullo mͦ exꝑpagine uitiata credat᷑. quarrogando
sabuitẽ. inuidet saluatorẽ. Hȩc cũ itasint. eũq ĩa constet dognia extitisse pestiferũ
& herctic̃ errorẽ. quẽ dño adiuuante aꝑtiꝰ iã deuitat excła duob istis. pelagio
scilicet & celestio. aut in loc̃ penitentie peͣcͥtis. aut si. id recusauerint om̃tno.
d ãpnatis qui huiꝰ ꝑu̾sitatis auctores. uł ꝑ hibent᷑. uł etiã ꝓbant᷑. uł certe si auc-¬
tores nonsunt. s hoc ab aliis didicerunt. assortores tam̃ atq doctores. ꝑ quos

Expanded text:
 sua persona est ausus obicere, sed ibi hoc dicebat, ubi multis notissimus erat et quid sentiret ac di sua persona est ausus obicere, sed ibi hoc dicebat, ubi multis notissimus erat et quid sentiret ac diceret latere non poterat, quod in libris illis, de quorum primo quiddam supra commemoraui. non dissimulanter, sed apertissime quantis potest disputandi uiribus agit. ut natura humana in paruulis nullo modo ex propagine uitiata credatur, cui arrogando salutem inuidet saluatorem. Haec cum ita sint cumque iam constet dogma extitisse pestiferum et haereticum errorem, quem domino adiuuante apertius iam deuitat ecclesia duobus istis, Pelagio scilicet et Caelestio, aut in locum paenitentiae redactis aut, si id recusauerint, omnino damnatis, qui huius peruersitatis auctores uel perhibentur uel etiam probantur uel certe, si auctores non sunt, sed hoc ab aliis didicerunt, assertores tamen atque doctores, per quos
Abbreviated transcription (Latin):
factib remisio pecc̃oꝵ ũboꝵ somtui dic̾et᷑. ñ rerũ ag̾et᷑ affectu. Uisus : tam̃ ad tẽpus
aliqt dice qqͣ fidei catholice conueniret. s. utã sedẽ usq infinẽ fallere ñp̃ualuit. Post
rescͥpea quippe afficani conciliĩ. in quã ꝓ iuntiã quidẽ doctrma illa postifera serpendo
ꝑuen̾at . s. eñ ñtã late ofupau̾at. alteq ꝑuenerat: alia quoq ipsiꝰ inurbe roma uͥdiu¬
tissime uitã dux̾at. atq ineis fuerat. pnꝰ sermonib contentionibq ueisat᷑. cura fideliũ¬
sr̃m ꝑlata quȩ lut̃is suis quas conscripsit ꝑ orbẽ catholic̃ ꝑferendas papa⁊ ofimꝰ ereen¬
arguñitat᷑ & dic̃. Si ade pecẽm etiã non peccantib nocuit. gͦ & rp̃i tusticia etiã ñ cre-¬
dentib ꝓdest. & cͥet̾a huiꝰ modi.Iuȩ oĩa año ad iuuante. inlibras quos scripsimꝰ debabtis-¬
moparuuloꝵ. refutata & dissoluta st̃. & ea quidẽ in ipsis quasi eꝓositionib ñ ex sua ꝑ-

Expanded text:
 tamen ad tempus, aliquid dicere quod fidei catholicae conveniret: sed illam sedem usque in finem fallere non praevaluit. Post rescripta quippe Africani concilii, in quam provinciam quidem doctrina illa pestifera serpendo pervenerat, sed eam non tam late occupaverat alteque pervaserat; alia quoque ipsius in urbe Roma, ubi diutissime vixerat, atque in his fuerat prius sermonibus contentionibrunt, quae litteris suis, quas conscripsit per orbem catholicum perferendas, papa Zosimus execrargumentatur et dicit: \'si Adae peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi iustitia etiam non credentibus prodest\' et cetera huius modi, quae omnia domino adiuuante in libris, quos scripsimus de baptismo paruulorum, refutata et dissoluta sunt. et ea quidem in ipsis quasi expositionibus suis non ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedens de talamo suo: erultauit ut gigas ad currendã uiã. a fũmo cęli egres¬
sio eiꝰ & occursus eiꝰ usq ad sũmũ eius & non: quise ab ocondat a calore eutsͦ.
Erfide ipsa ipsi dicebat᷑. Tronus tuus ds in scłm scłi. uirga directionis u̾rga
regni tui. dilexisti iusticiã & odisti miquitatẽ. ꝓpt̾ea unr̃ce ds̃ ds̃ tuus oleo lexulta-¬
tionis p̃participib tuis. Eodẽ fpũ ab illis fidĩ hec fut᷑a uidebanttir. quo a nobis fac-¬
ta cretuntur. Neq enĩ qui nobis ista fideli dilectioẽ ꝓpħare potuert̃. eoꝵ ipsi par¬

Expanded text:
rocedens de thalamo suo: exsultavit ut gigas ad currendam viam; a summo coeli egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum coeli; et non est qui se abscondat a calore ejus . Ex fide ipsa ipsi dicebatur, Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virgaDeus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis . Eodem spiritu fidei ab illis haec futura videbantur, quo a nobis facta creduntur. Neque enim qui nobis ista fideli dilectione prophetare potuerunt, eorum ipsi par
Abbreviated transcription (Latin):
nũ scđm ordinẽ melchisedecb In adã quippe inuenientib mortẽ. ꝑ hoc ꝓdest
ipsa distantia est: Idõ apłs nonatt unꝰ mediator dei a homiñ xp̃c iħc s. hõ¬
xp̃c iħc ꝑ hoc mediator: qđ hõ. Inferior. pacre ꝑ qͥ nobis ꝑpinquior. suꝑior nobis:
ꝑ quod dõ ꝓpinquior. Iusd aperctus tea dicat᷑. Inferior patre quia informa.
serui: fuꝑior nobis. qui a sine labe pecci. Iuaꝑꝑt̃ quis quis humanã conten¬
dit in qualib& ȩtate nat᷑am. ñ in digere medico sccło adã: quia ñ est uicia¬
ta inprimo adã. non inaliqua questione inqua dibitar. uł errarus alua
fide potest: s inipsa regula fidi qua ap̃iam sutm̃. gr̾e di conunnetĩa

Expanded text:
rnum secundum ordinem Melchisedech. in Adam quippe inuenientibus mortem per hoc prodipsa distantia est? ideo apostolus non ait: unus mediator dei et hominum Christus per hoc ergo mediator, per quod homo; inferior patre per quod nobis propinquior, superior nobis per quod patri propinquior. quod apertius ita dicitur: inferior patre, quia in forma serui, superior nobis, quia sine labe peccati. Quapropter quisquis humanam contendit in qualibet aetate naturam non indigere medico secundo Adam, quia non est uitiata in primo Adam, non in aliqua quaestione, in qua dubitari uel errari salua fide potest, sed in ipsa regula fidei, qua christiani sumus, gra
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse monstret᷑. Quis enĩ ñ senciat inhis atq huĩ modi uaris & in nuim̾abilib questionibus.
siue ad obscurissima oꝑa dei. fiue ao senpt᷑arũ ab dnitissimas latebra ꝓtiencib: quas cerco
quas ceito aliquo geñe cõplecti ac destnire diffiçile⁊ & multa ignorare salua apĩana fide
c alicubi errati sine aliqno heritici erimine dognatis: S in cautsa duoꝵ homtnũ quoꝵ

Expanded text:
fuisse monstretur. quis enim non sentiat in his atque huius modi uariis et innumera bilibus quaestionibus fuisse monstretur. quis enim non sentiat in his atque huius modi uariis et innumera bilibus quaestionibus siue ad obscurissima opera dei siue ad scripturarum abditissimas latebras pertinentibus, quas certo aliquo genere complecti ac definire difficile est, et multa ignorari salua christiana fide et alicubi errari sine ali
Abbreviated transcription (Latin):
lentiũ. qđ se ille cui hoc prestitũ: salua utiq fide nescire testat᷑. uł qͥt fĩt celi in quoꝵ.
tciũ se raptũ ẽẽ cõmemorat. uł utrũ elem̃ta mundi huiꝰ conspicabilis. quatuor an
plura sint. Quid faciat solẽ lunãue deficere. his defectib quospredic̃e astrolo ai c̃ta
tẽpoꝵ dimim̾atiõe consuerunt. Cur antiqui hoĩes tã dui uixerint quã sc̃a scͥpta
testat᷑. & utrũ ꝓportioẽ longioris ȩtatis filios sera pub̾tate: gign̾e cepine. Ubi potu¬
erit matussalẽ inuere qui marcha nonfuit. qui sic̃ inplerisq codicib & grecis & latinis mui¬
merant᷑ anni reꝑit᷑ fuꝑ uixisse dilituo. uł pauciorib ntrũ qui rarissimi inuemuntus.
potiꝰ credendũ fit. in quib ita: niimerus conseriptus annoꝵ. ut ante giliunũ defunetꝰ

Expanded text:
lentium, quod se ille cui hoc praestitum est, salva utique fide, nescire testatur : vel quot sint coeli, in quorum lentium, quod se ille cui hoc praestitum est, salva utique fide, nescire testatur : vel quot sint coeli, in quorum tertium se raptum esse commemorat; uel utrum elementa mundi huius conspicabilis quattuor an plura sint; quid faciat solem lunamue deficere his defectibus, quos praedicere astrologi certa temporum dinumeratione consuerunt; cur antiqui homines tam diu uixerint quam sancta scriptura testatur et utrum proportione longioris aetatis filios sera pubertate gignere coeperint; ubi potuerit Mathusalem uiuere, qui in arca non fuit, qui, sicut in plerisque codicibus et graecis et latinis numerantur anni, reperitur superuixisse diluuio; uel utrum paucioribus, qui rarissimi inueniuntur, potius credendum sit, in quibus ita est numerus conscriptus annorum, ut ante diluuium defunctus
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã beresis corrigat᷑. & qui correctus non fuerit ita dicat᷑ errare. ut ñ tamen
hereticꝰ iudicet᷑. S multũ eũ ista fallit opmio. Longe se alit̾ habẽt questiones
iste. quas eẽ p̃t̃ fidem arbitrat᷑. quã sunt illȩ in quib salua fide qua xp̃iani su¬
mus: aut ignorat᷑ qđ uerũ fit & sententia definitiua suspendit᷑. aut alit̃ quã
est humana & infirma suspitioẽ comcit᷑. ueluti cum quęritur qualis uł ubifit
paraddisus. ubi constitiit dẽ hominẽ quẽ forma uit expulu̾e. cũ tam̃ eẽ illũ paradi¬
sũ fides xp̃i ana ñ dubitet. uł cũ querit᷑. ubi sit nẽ helias uł enoc uł alicubi alibi:
quos tam̃ non dubitamꝰ. in quib natisunt corꝑib uiuere. uel cũ querit᷑ utrũ in corpe
an extͣ corpꝰ int̾iiũ cȩlũ sit raptꝰ apłs. quãquã sit ista t̃pudens in quisitio id serre uo¬

Expanded text:
tamquam haeresis corrigatur et qui correctus non fuerit, ita dicatur errare, ut non tamen tamquam haeresis corrigatur et qui correctus non fuerit, ita dicatur errare, ut non tamen haereticus iudicetur. Sed multum eum ista fallit opinio. longe aliter se habent quaestiones istae, quas esse praeter fidem arbitratur, quam sunt illae, in quibus salua fide, qua christiani sumus, aut ignoratur quid uerum sit et sententia definitiua suspenditur aut aliter quam est humana et infirma suspicione conicitur, ueluti cum quaeritur, qualis uel ubi sit paradisus ubi constituit deus hominem quem formauit ex puluere, cum tamen esse illum paradisum fides christiana non dubitet; uel cum quaeritur, utrum ibi sit nunc Helias uel Enoch an alicubi alibi, quos tamen non dubitamus in quibus nati sunt corporibus uiuere; uel cum quaeritur, utrum in corpore an extra corpus in tertium caelum sit raptus apostolus, quamquam sit ista
Abbreviated transcription (Latin):
& alios astruere. licet questionis ressit ista ñ heresis. Infantes seꝑ dixi eg̃e babcis¬
mo hac deb̾e babtitan. Iuid querit aliud: Ita hoc dix tãquã hoc signifieare uo¬
luerit tc̃ fuisse heresim uidicandã. fibabtirari deb̾e negaret infantes. N ẽ uero
qm̃ babtirandos facet᷑. etiã sicausã baltułmatis eoꝵ. ñ eã dicat quã uerteas ht̃ .s. quę¬
ad fidẽ non ꝑtinet. non se arbitt errarea& idõ non eẽ hereticũ iudicandũ Itẽ iti
libello quẽ romȩ dedit. cũ fidẽ suã atimitate uniꝰ deccatis. usq ad rosurectionem
qualis fut᷑a ÷ mortuoꝵ. de quib nullus eũ int̾rogauerat. unde nulla illi questio
quispiã ignorantiȩ erio obrepsit: ut̃a scientia corrigat᷑. Nẽpe ꝑspicits ideũ
egisse. hac locutione p̃missa. ut fiquit in illo appatuullet erroris. ñ infid̾e s in
questiõib quȩ sunt p̃t̃ fidẽ uideret᷑ errasse: ubi & si corrigendus÷ error. ñ tamen

Expanded text:
cet quaestionis res sit ista, non haeresis. Infantes semper dixi egere Baptismo, ac debere baptizari: quid quaerit aliud? » Ita hoc dixit, tanquam significare voluerit, tunc fuisse haeresim judicandam, si baptizari debere negaret infantes: nunc vero quoniam baptizandos fatetur, etiamsi causam Baptismatis eorum non eam dicat, quam veritas hcandum. item in libello, quem Romae dedit, cum fidem suam a trinitate unius deitatis usque ad resurrectionem qualis futura est mortuorum, de quibus eum nullus interrogauerat et unde nulla illi quaestio  obrepsit, uestra sententia corrigatur\\ nempe perspicitis id eum egisse hac praelocutione praemissa, ut, si quid in illo apparuisset erroris, non in fide, sed in quaestionibus quae sunt praeter fidem uideretur errasse, ubi, etsi corrigendus est error, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Inde se purget.qui ñuult fat̾i lauacrũ regen̾ationis. inparuulis habe̾ quod purget.
R ideo ceteri quȩ dicturus ÷ attendamꝰ. Post int̾positũ enĩ ex ęu̾głio testimoniũ quad
nisi renatꝰ exaqua & sp̃u. regñ cęloꝵ nullus possit intre: unde illis ut dixi nuil¬
la fit questio. secutꝰ ad itinx dicens. Huis ille tã im ĩpiꝰ:. qui cuiꝰ liba etatis parini¬
lo int̾dicat cõmimẽ humam generis. redemptionẽ: & hoc ambiguũ ÷ qualẽ dicat
redẽptionẽ. utrũ exmalo adbonũ. an exbono ad meliꝰ. Hã & celestiꝰ apd carthaginẽ
in libello suo redẽptionẽ confessus ÷ paratiloꝵ & tam̃ noluit confiti ex adã ĩn eos
tͣnsisse pecẽm. S quid dem̃ iste fubun gat atcendite. Et mꝑpetuã certãq ititam¬

Expanded text:
inde se purget, qui non uult fateri lauacrum regenerationis in paruulis habere quod purget. inde se purget, qui non uult fateri lauacrum regenerationis in paruulis habere quod purget. et ideo cetera quae dicturus est attendamus. post interpositum enim ex euangelio testimonium, quod nisi renatus ex aqua et spiritu regnum caelorum nullus possit intrare, unde illis, ut diximus, nulla fit quaestio, secutus adiunxit dicens: \'quis ille tam inpius est, qui cuiuslibet aetatis paruulo interdicat communem humani generis redemptionem?\' et hoc ambiguum est, qualem dicat redemptionem: utrum ex malo ad bonum an ex bono ad melius. nam et Caelestius apud Carthaginem in libello suo redemptionem confessus est paruulorum et tamen noluit confiteri ex Adam in eos transisse peccatum. Sed quid de
Abbreviated transcription (Latin):
respondeat ad u̾tite. & iudete: latebras ambiguitatis. falsitati preꝑare refugia. obfun-¬
dendo caliginẽ ueritati : ita ut etiã nos õprimũ ea legimꝰ. recta uł carrecta ꝑpemo¬
dũ gauderemꝰ.S. latiores difputationes eiꝰ inlibris. uͥ se quantũlibet oꝑiat. plerũq
aꝑire cõpellit᷑: fecerunt nobis & ista suspecta. ut attentiꝰ intuentes. inueniremꝰ ambi¬
gua. Cũ eñ dixiss nũquã se uł ĩpĩ alique̾ hȩretiẽ audisse. qui hoc quod ꝓpofuit. depar:¬
uuł dicerce : de inde subiec̃ atq ait. Quis enĩ tca ȩuangłicȩ lectioĩs ignarus ÷ qͥhos
los exsortes regni celoꝵ eẽ. uelit. dũ eos babtizari & inxͦ renasciuetats trustra ista
dic̃. N m̃ se purgat. In regñ cęloꝵ sine babtismo pariulos int᷑re ñposse. nec ipsi ali-¬
quando negauert̃. S ñ iñ questio ẽ. De purgatione originalis pecc̃i inpaniuł questio ÷

Expanded text:
respondeat aduertite et uidete latebras ambiguitatis falsitati praeparare refugia offunrespondeat aduertite et uidete latebras ambiguitatis falsitati praeparare refugia offundendo caliginem ueritati, ita ut etiam nos cum primum ea legimus, recta uel correcta propemodum gauderemus. sed latiores disputationes eius in libris, ubi se quantumlibet operiat, plerumque aperire compellitur, fecerunt nobis et ista suspecta, ut attentius intuentes inueniremus ambigua. cum enim dixisset numquam se uel inpium aliquem haereticum audisse, qui hoc quod proposuit de paruulis diceret, deinde subiecit atque ait: \'quis enim ita euangelicae lectionis ignarus est, qui hoc los exsortes regni caelorum esse uelit, dum eos baptizari et in Christo renasci uetat?\' Frustra ista dicit, non inde se purgat. in regnum caelorum sine baptismo paruulos intrare non posse nec ipsi aliquando negauerunt. sed non inde quaestio est; de purgatione originalis peccati in paruulis quaestio est.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ neget pariuilis babtismi sacͣm̃tũ. & absq redẽptioẽ xp̃i aliquib eeloꝵ regna pmit¬
tat S non sic illis hȩc obictunt᷑ ut posuit. Nãneq paruulis negant babcismi sacmeut
nec absq redc̃ptioẽ xͥ aliquib oeloꝵ regna ꝓmtetunt. Itaq uñ se querit᷑ infor mari.
comͦ ꝑposuit. ut facile poss crimini obiecto saluo suo dogniate respondere. Obicit᷑ aut᷑
illis. qđ non babtiratos paruulos. nolunt dãpnacioĩ primi hõis obnoxios confici & ieos
infisse ori gruale peoẽm regen̾atione prirgandũ. Qm̃ ꝑpt̾ accipiendũ regnũ celoꝵ tantĩ
modo eos babtizandos eẽ contendunt. quasi p̃t̃ regnĩ cęloꝵ hr̃e nisi et̾nã martẽm
possint. qui sine participatiõẽ corꝑis & sanguinis dni ȩt̾nã uitã hab̾e non posfũt.
Ecce quod eis obicit᷑ debabtismate paruuloꝵ. ñ quod ipse ita ꝓposuit. ut possit suę
ꝓposicioni quasi aduersants obiectioni. scđm fua dogmata respondere. deniq qͦmͦ

Expanded text:
od neget paruulis baptismi sacramentum et absque redemptione Christi aliquibus caelorum regna promittat. sed non sic illis haec obiciuntur, ut posuit. nam neque paruulis negant baptismi sacramentum nec absque redemptione Christi aliquibus caelorum regna promittunt. itaque unde se queritur infamari eo modo proposuit, ut facile posset crimini obiecto saluo suo dogmate respondere. Obicitur autem illis, quod non baptizatos paruulos nolunt damnationi primi hominis obnoxios confiteri et in eos transisse originale peccatum regeneratione purgandum, modo eos baptizandos esse contendunt: quasi praeter regnum caelorum habere nisi aeternam mortem possint qui sine participatione corporis et sanguinis domini aeternam uitam habere non possunt. ecce quod eis obicitur de baptismo paruulorum, non quod ipse ita proposuit, ut possit suae propositioni quasi aduersantis obiectioni secundum sua dogmata respondere. Denique quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
mopsen. ñ enĩ data ÷ quȩ posset tuuificare: s quȩ mortuos quib uuificandis eẽt gr̾a
necessaria. ñ solii pecẽi propagatione & dñacioẽ ꝓstratos. uerũ etiã ipsiuᷤ legis addita
p̃uaricatioe contuctos deberet ostendere. non ut ꝑiret quisquis hoc in dĩ mĩa¬

Expanded text:
Moysen — non enim data est quae posset uiuificare, sed quae mortuos, quibus uiuificandis esset gratia Moysen — non enim data est quae posset uiuificare, sed quae mortuos, quibus uiuificandis esset gratia necessaria, non solum peccati propagatione et dominatione prostratos, uerum I etiam ipsius legis addita praeuaricatione conuictos deberet ostendere, non ut periret quisquis hoc in dei mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ altũ libam aduitã. qm̃ ille nos inse ꝑdidit. faciendo uoluntatẽ suã: non eius aquo fac¬
tus ÷ iste nos ise saluos fec̃. non fatiendo uoluntatẽ fuã. s eiꝰ a quo missics⁊ in hoꝵ gͦ duoꝵ.
honuini cauisa. ꝑprie fides xp̃iana confistit. Unꝰ enĩ ds̃. & unꝰ mediator. dĩ & hominum
homor p̃e iesus . Tm̃ ñ: aliud nom̃ fub cęlo datũ hõib in quo oporteat nos saluosficri.
& in illo desimuit ds̃ fidẽ oĩb suscitans illũ amortuis. Itaq sine ista fide. hoc: fine fide
finiuit. quȩ utiq sine in carnatioe eiꝰ ac morte non potest ueracit̃ credi. sine gͦ fide in¬
carnatiois. & mortis & resurectiõis ap̃i. non antiquos uistos ut iusti eẽnt apeccis potuisse
mundari ⁊ & dĩ gr̃ã iustificari: ueritas xp̃iana non dubitat. sixie meis tustis quosscã scͥp¬
ꝓͦ mors regnauerit ab adã isq ad morsen. quia non eã potuit uinc̾e neclex data ꝑ

Expanded text:
 ad uitam, quoniam ille nos in se perdidit faciendo uoluntatem suam, non eius, a quo factus est, iste nos in se saluos fecit non faciendo uoluntatem suam, sed eius a quo missus est: in horum ergo duorum hominum causa proprie fidedatum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri : et in illo definivit Deus fidem omnibus, suscitans illum a mortuis . Itaque sine ista fide, hoc est, sine fide finivit, quae utique sine incarnatione ejus ac morte non potest veraciter credi: sine fide ergo incarnationis et mortis et resurrectionis Christi nec antiquos iustos, ut iusti essent, a peccatis potuisse mundari et dei gratia iustificari ueritas christiana non dubitat, siue in eis iustis, quos sancta scripergo mors regnauerit ab Adam usque ad Moysen, quia non eam potuit uincere nec lex data per
Abbreviated transcription (Latin):
teñe debiusti. Ut aũ tu ab solutꝰ pitareris. ereditꝰes sentire laudanda. cũte iudi-
ñ intellig̾ent occultare dãpnanda Recte celesti sociꝰ indicat᷑ es. cuiꝰ mantsestas ce ee
participẽ. & fi meͣłicio tuos oooꝑusti libros potañ p ost tuditiũ cos etidistis. Sus ceee¬

Expanded text:
tenere debuisti. ut autem tu absolutus putareris, creditus es sentire laudanda, cum te iudices tenere debuisti. ut autem tu absolutus putareris, creditus es sentire laudanda, cum te iudices non intellegerent occultare damnanda. recte Caelestii socius iudicatus es, cuius manifestas te esse participem; etsi in indicio tuos cooperuisti libros
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ anathematirantẽ eos qui dicunt ade pecõm ipsi soli obfuisse ñ gen̾i humano.
nchil aliud eũ saꝑe eristimabant. quã id qđ catholica ecła p̃dicare consueuit.
im̃ ueracit̾ paruulos inpecc̃oꝵ remissionẽ babtizat: non q̃ miitando fecerunt.
ꝑpt̾ pͥmi peccatoris exẽplũ. s. q̃nascendo trarert̃ ꝓpt̃ originis uttiũ. Et quando
audiebant anathenatirantẽ eos qui dicunt infantes qui naseunt᷑ in eo statũ
inqͦ adã fuit ante p̃uaricationẽ. nchil etĩ altud dioe̾ credebant. nisi eos qui
paruulos putant nullũ ex adã traxisse pecc̃m. &  scd̾m hoc in eostatu eẽ. inqͦ
tholici epĩ sic intelligebant. ideo cũ illa dãpnares. catholic̃ te eẽ. credebant.
ꝓpt̃ea gͦ quod te illi saꝑe existimabant absoluendũ fuit. qđ u tu sapiebas dãp¬
nandũ fuit. N gͦ cu ab solutꝰ es. qui dap̃nanda tenuisti. s illud absolutũ ÷ quod

Expanded text:
nem anathematizantem eos qui dicunt Adae peccatum ipsi soli obfuisse, non generi humano, nem anathematizantem eos qui dicunt Adae peccatum ipsi soli obfuisse, non generi humano, nihil aliud eum sapere existimabant quam id quod catholica ecclesia praedicare consueuit, unde ueraciter paruulos in peccatorum remissionem baptizat, non quae imitando fecerunt propter primi peccatoris exemplum, sed quae nascendo traxerunt propter originis uitium. et quando audiebant anathematizantem eos qui dicunt infantes qui nascuntur in eo statu esse, in quo Adam fuit ante praeuaricationem, nihil eum aliud dicere credebant nisi eos qui paruulos putant nullum ex Adam traxisse peccatum et secundum hoc in eo statu esse, in tholici episcopi sic intellegebant; ideo cum illa damnares, catholicum te esse credebant. propterea ergo. quod te illi sapere existimabant, absoluendum fuit; quod uero tu sapiebas, damnandum fuit. non ergo tu absolutus es, qui damnanda tenuisti, sed illud absolutum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ille atĩ potiit. ñdũq utunt᷑ rationalis uoluntatis arbitrio. qđ ille nisi ut̾et᷑ ñ ei
p̃ceptũ daret᷑: Quid hoc adrẽ ꝑtinet. quia ũba sibi obiecta sic exponendo recte pu
tat se dãpnasse qđ dicit᷑ pecẽm ade ipsi soli obfuisse. & non gen̾i humano. & infan¬
tes qui nascunt᷑ in eostati eẽ in quo fitit adã ante pecc̃m. & tam̃ his dãpnatis ñ m̃da
cit̾ ten̾e qđ in eiꝰpostea opꝰcuł inuenit᷑. conscriptis sine ullo malo. sine ullo uitio.
pariulos nasci. Ihoc solũ in eis eẽ. qđ ds condidit. ñ itulnꝰ qđ inimicꝰ inflix̃: Nũ¬
quid hec dicendo. uerba ppt̃ Aliud obiecta alit̃ exponendo: id agit. ut se uidices
non fefellis se demonstret:: Paorsus non id effic̾. T̃anto enĩ uidices fefellit occul-¬
tius. quanto exponit ista uersuciꝰ. Cpĩ quippe catholici quando audiebant homi¬

Expanded text:
ille autem potuit, nondumque utuntur rationalis uoluntatis arbitrio, quo ille nisi uteretur, non ei ille autem potuit, nondumque utuntur rationalis uoluntatis arbitrio, quo ille nisi uteretur, non ei praeceptum daretur? quid hoc ad rem pertinet, quia uerba sibi obiecta sic exponendo recte se putat damnasse quod dicitur peccatum Adae ipsi soli obfuisse et non generi humano et infantes quitio paruulos nasci et hoc solum in eis esse, quod deus condidit, non uulnus quod inimicus inflixit? Numquid haec dicendo uerba propter aliud obiecta aliter exponendo id agit, ut se iudices non fefellisse demonstret? prorsus non id efficit; tanto enim iudices fefellit occultius. quanto exponit ista uersutius. episcopi quippe catholici quando audiebant homi
Abbreviated transcription (Latin):
mant añ qui sic terent hisi ridiculiĩ fore dicturus ẽ. eos sedãpnasse. quisic aliqͣñ
temicrt᷑ sõ qni sie tenent. de tẽꝑe ant̃ futuro idẽ qui sic fuerant retenturi. nec sibi nec
lis qtudicare potuisse. & ideo nonfuisse m̃tid̃m. qui a postea inuentꝰ ÷ sictenere.
Sinonhoes die non solũ quia ridicnilũ ÷ s quia uerũ eẽ non potest. In eisdẽ qͥppe
libris. & corit᷑ peces er adã in paruulos tͣnsitũ loquit᷑. & de gestis palestinȩ synodi głiat᷑.
ubi eos qui sĩc tenent uerecit᷑ d ãpnasse putatꝰ: &e absolutionẽ suã fallendo furatus :
Quuidem̃ adrẽ dequa nẽ agnnꝰ ꝑtin&: quoddiscipłis suis respondet. ideo se illa obiecta
dapnasse. quia & ĩpse dic̃ ñ tantũ primo hoi. s etiã humano gem̾ pͥmũ illd obfuisse
perm. ñꝑpagine. s erẽplo id÷ non qđ ex illo t̾rerint aliqđ uitiũ. qui exillo ꝑpagatis.
s. qđ eũ primũ peccantẽ imitatis om̃s qui postea peccauerunt. aut quia dic̃ ideo

Expanded text:
t qui sic tenent? nisi ridicule forte dicturus est eos se damnasse qui sic aliquando tenuerunt et qui sic tenent, de tempore autem futuro, id est eis qui sic fuerant retenturi, nec sibi nec aliis praeiudicare potuisse et ideo non fuisse mentitum, quia postea deprehensus est sic tenere. sed non hoc dicit, non solum quia ridiculum est, sed quia uerum esse non potest. in eisdem quippe libris et contra peccati ex Adam in paruulos transitum loquitur et de gestis Palaestinae synodi gloriatur, ubi eos qui sic tenent ueraciter damnasse putatus est et absolutionem suam fallendo furatus est.. Quid enim ad rem, de qua nunc agimus, pertinet, quod discipulis suis respondet ideo se illa obiecta damnasse, quia et ipse dicit non tantum primo homini, sed etiam humano generi primum illud obfuisseex illo traxerint aliquod uitium, qui ex illo propagati sunt, sed quod eum primum peccantem imitati sunt omnes, qui postea peccauerunt? aut quia dicit ideo
Abbreviated transcription (Latin):
preuaricationẽ legis manifestatꝰ dĩ querera ad uitoriũ. ubi abund auit pecẽm
suꝑ abundaret gr̾a quȩ sola lib̾at a corꝑe mortis huius. Quãuis gͦ nec lex ꝑmossen
data potuerit a quoquã hoĩe regnũ mortis auferre: erant tam̃ ex legis tẽꝑe hoĩes
dĩ non sub lege terrente conuncente pumente.s. fub grã delectante. sanante.
lib̾ante. Eiant qui die̾ent ego in iniquitatib conceptꝰ sũ. & inpec̃cis concep̃ me :¬

Expanded text:
abundauit peccatum superabundaret gratia, quae sola liberat a corpore mortis huius — quamuis ergo nec lex per Moysen data potuerit a quoquam homine regnum mortis auferre, erant tamen et legis tempore homines dei non sub lege terrente, conuincente, puniente, sed sub gratia delectante, sanante, liberante; erant qui dicerent: ego in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis mater me
Abbreviated transcription (Latin):
Aeꝑ hoc cũ pecem ade ipsi sołi obfitisse ñ gen̾i humano sca̾m istã suã sententiũ
uerissimũ pucet. cur hoc dãpnauit pelagiꝰ nisi ut udices catholici fallerentur::
Similit̾ etiã illud dici potest. Simaliĩ non nobisc̃ orit̾. & sine uitio proeream.
idq solũ ÷ in hoiẽ nascente quod ds condidit. proculdubio qui nascunt᷑ infm¬
tes. ineostatu sunt inquo adã fuit ante p̾uaricationẽ. cui nullũ malũ uttiuĩq
merat: atq id solũ in illo erat. quod ds condiderat. Et tam̃ anathematizauit p̾e¬
lagiꝰ qui tenent aut aliquando tenuert᷑. in eo statii eẽ. racentes ab ortia paruuila
in quo adã fuit ante p̃uarieationẽ id ÷ sine ullo malo. sine ullo uitio. il solun

Expanded text:
er hoc cum peccatum Adae ipsi soli obfuisse, non generi humano secundum istam suam sententiam uerissimum putet, cur hoc damnauit Pelagius, nisi ut iudices catholici fallerentur? similiter etiam illud dici potest: si malum non nobiscum oritur et sine uitio procreamur idque solum est in homine nascente, quod deus condidit, procul dubio qui nascuntur infantes in eo statu sunt, in quo Adam fuit ante praeuaricationem, cui nullum malum uitiumque inerat atque id solum in illo erat, quod deus condiderat. et tamen anathematizauit Pelagius qui tenent aut aliquando tenuerunt in eo statu esse recentes ab ortu paruulos, in quo Adam fuit ante praeuaricationem'>, id est sine ullo malo, sine ullo uitio, id solum
Abbreviated transcription (Latin):
aor nonc diligent᷑ aduertite debabtismate paruuloꝵ quã caute debea-¬
tis audire. hões eiꝰ modi. qui neq aꝑte illi ętati lauacrũ regen̾atioĩs &e pec-¬
catoꝵ remissioĩs audent negare. nehoc xp̃ianȩ aures ferre ñpossint. &
tam̃ opinionẽ suã qua putant pecẽo primi hoĩs carnalẽ gen̾ationẽ obno-¬
ꝗriã ñ tem̾. tueri. & ddefensare ꝑsistunt: quãuis eis babtisinũ uideant᷑ inpec-¬
catoꝵ remissione conced̾e. Nẽpe ipsi apelagio uosp̃sente scripsistis audisse
recitante uob̾ de libello suo quẽ etiã romã misisse se asserebat. qđ isdẽ sacͣ¬
m̃ti u̾bis dicant deb̾e babtitari infantes quib & maiores. Iuispost ista uba
putar&e eis de hacreullã mouendã eẽ. questionẽ : Aut cũ fac̾et ciu ñ calũm
si quid boni uisi fuerint fac̾e. ñ reputari illis. neq regñ posse dĩ eos hab̾e. Pelagiꝰ
dix̃. deposse quidẽ hominẽ sine pecẽo eẽ. dictũ ẽ. suꝑiꝰ. Deeo aut̃ qđ fuerint hoĩes¬

Expanded text:
am nunc diligenter aduertite de baptismate paruulorum quam caute debeatis audire homines eius modi, qui neque aperte illi aetati lauacrum regenerationis et peccatorum remissionis audent negare, ne hoc christianae aures ferre non possint, et tamen opinionem suam, qua putant peccato primi hominis carnalem generationem obnoxiam non teneri, tueri et defensare persistunt, quamuis eis baptismum uideantur in peccatorum remissionem concedere. nempe ipsi a Pelagio uos praesente scripsistis audisse recitante uobis de libello suo, quem etiam Romam se misisse asserebat, quod \'isdem sacramenti uerbis\' dicant \'debere baptizari infantes quibus et maiores\'. quis post ista uerba putaret eis de hac re ullam mouendam esse quaestionem? aut cum faceret, cui non calumsi quid boni uisi fuerint facere, non reputari illis neque regnum dei posse eos habere, Pelagius dixit: de posse quidem hominem sine peccato esse dictum est su
Abbreviated transcription (Latin):
tui ñ immemor: qui mecũ ñ paruã inierat amicitiam. colloquio literarũ: teq
ipsũ mͥ carissimũ fecerat. cũ te inderẽ in libris tuis ñ ante lucano coniuuio temui¬
lentũ. s insano conuitio turbulentũ: introdixi tẽ sedandũ atq sanandũ. Noi
nit̃ dicentes tibi. Itane nos fili uiliane manicheisumꝰ : Rogo qͥa respondebis.
quibꝰ eos ocłis intueberis: Quȩ tibi argitm̃ta succurrent . Que anstotelis
cathegorie : Quibꝰ ut in nos uelut artifex disputator infilias. uideri appetis
elimatꝰ. Quȩ cuorũ argum̃torũ. uł acies tutrea. uł plũbei pugionis i illorũ
conspactu exeri audebunt: que abste arma ñ fugient. nudũq destituent :
A nfonte diccinꝰ s neminẽ illorũ te mnisto crumine nominausei ⁊ ÷ qed facis
eum tͥ drxerint tolerabitiꝰ dente maledico nomina concideres nr̃a. qua fidẽ mãm.

Expanded text:
tui non immemor, qui mecum non parvam inierat amicitiam colloquio litterarum, teque tui non immemor, qui mecum non parvam inierat amicitiam colloquio litterarum, teque ipsum mihi charissimum fecerat, cum te viderem in libris tuis non antelucano convivio temulentum, sed insano convicio turbulentum, introduxi te sedandum atque sanandum, non niter dicentes tibi: Itane nos, fili Juliane, Manichaei sumus? Rogo, quid respondebis? Quibus eos oculis intueberis? Quae tibi argumenta succurrent? Quae Aristotelis categoriae, quibus, ut in nos velut artifex disputator insilias, videri appetis elimatus? Quae tuorum argumentorum vel acies vitrea, vel plumbei pugiones in illorum conspectu exseri audebunt? Quae abs te arma non fugient nudumque destituent? An forte dicturus es, neminem illorum te in isto crimine nominasse? Et quid facies, cum tibi dixerint, Tolerabilius dente maledico nomina concideres nostra, quam fidem nos
Abbreviated transcription (Latin):
ea posita st᷑ suscepisti: Si aut̃ legisti. qͥd aduersꝰ me furis. ⁊ illũ inmie primitꝰ apus
Quid nom̃ dilaniare niceris incũ. ⁊ ambrosiũ facis tacito eiꝰ nomine manichem ᷤ
Cernis nẽpe cũ quib tua maledicta sustineam. cernis cũ quib mͥ. sit causa ñ¬
minuis. quã nulla consideratione sobria. pulsare calũpniis. ⁊ expugnare cmaris.
Cernis quã tͥ ꝑnitiosũ sit tã orribile crim̃ obicere talib ⁊ quã michi glosũ qͣalibe
erim̃ audire cũ talibꝰ: Sicernis cerniscerne:: tandem tace. pelagianam lingĩa
tot linguis catholicis deprime. tot uenerandis orib ptua hora submitte ꝯ
scolam xenoeratis sic̃ polemo exante ltcano comuiuo temulentꝰ intrasses: soi
tanta quanta in isto cetu tot scõrũ deberes uerecundia cohereri. Hicem̃ ceste
tanto maior debetꝰ cẽ. uerecundia: qnto uerior discit᷑ sapientia. łanto ampliꝰ uane¬
randi st᷑ cot iemnorabilium ep̃oꝵ quã uniꝰ senochiatis uultꝰ qͣnto platone reno¬

Expanded text:
posita, suscepisti? Si autem legisti, quid adversum me furis, et illum in me primitus carpis? Quid nomen dilaniare niteris meum, et Ambrosium facis tacito ejus nomine Manichaeum? 12. Cernis nempe cum quibus tua maledicta sustineam, cernis cum quibus mihi sit causa communis, quam nulla consideratione sobria pulsare calumniis et expugnare conaris? Cernis quam tibi perniciosum sit, tam horribile crimen objicere talibus; et quam mihi gloriosum, quodlibet crimen audire cum talibus? Si cernis, cerne, et tandem tace: Pelagianam linguam tot linguis catholicis deprime, tot venerandis oribus proterva ora submitte. Si scholam Xenocratis sicut Polemo ex antelucano convivio temulentus intrasses, non tanta quanta in isto coetu tot sanctorum deberes verecundia coerceri. Hic enim certe tanto major debet esse verecundia, quanto verior addiscitur sapientia. Tanto amplius reverendi sunt tot memorabilium episcoporum quam unius Xenocratis vultus, quanto Platone Xeno
Abbreviated transcription (Latin):
illo saluos faciat p̃dicatis.S ñ tibi deerit magni nominis ⁊ fama celebearara le¬
stris epẽ. etiam de partib orientis: cuiꝰ eloquia ingentis merito gr̃ẽ etiam mlinn
latinã transiata usquequaq daruerunt. GREGORIUS

Expanded text:
is. CAPUT V. 15. Sed non tibi deerit magni nominis et fama celeberrima illustris episcopus etiam de partibus Orientis, cujus eloquia ingentis merito gratiae, etiam in linguam latinam translata usquequaque claruerunt. Sedeat
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o renatȩ. sacram̃ta quib te peꝑit tuȩ matri conaris auferreꝰ. Nũqͥd
ei uanttatis ohꝓbria. ut inea ctis claudas ex quib ipse natꝰ es uisecra pieta¬
D iuidis ei nom̃ uiri sui. ut adgͣenerandos paruulos tantũmͦ xp̃s fit: admaiores aut

Expanded text:
in Christo renate, Sacramenta quibus te peperit, tuae matri conaris auferre. Numquid in Christo renate, Sacramenta quibus te peperit, tuae matri conaris auferre. Numquid ei nativitatis opprobria, ut in ea caeteris claudas, ex quibus ipse natus es, viscera pietaDividis ei nomen viri sui, ut ad regenerandos parvulos tantummodo Christus sit, ad majores aut