comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mane conditionis simulauit affec¬
tus. sic abre non erat. si in fine con
signande ecõnomie grã fuisser
uisus & mori. Homo pessime ac fal¬
lacissime. quomͦ tibi gͦ credam qͣsi
uera dicenti. cum xpm̃ dicas mor¬
rem potuisse mentri: Ergo ille
mentiebatur quando dicebat. opor¬
tebat filium hominis occidi. et ter¬
cia die resurgere. & tunͣ mentiris
&s dicis. ut tibi uera dicenti creda¬
mus: Ueracior gͦ petrus. quando
ei dixit. absit domine ne fiat istud:
Et unde meruit audire. redi rerro¬
me satanas: Et ille quidem nͣ hoc
infructuose audiuit. quia eã pꝰea
ueritatẽ mortis xp̃i usq ad suam no¬
tem correctus ꝑfectusq predicauit
Uerum si ille quia tantũ putauit
xpm̃ non moriturũ. audire meruit
satanas. tu quid mereris audire: qui
nͣ solum negas mortuũ. sed etiam di¬
cis mortem fuisse mentitũ: Sed ides
inquis morte̾ simulasse credendus
est. quia omnes humanȩ conditio¬
nis simulauit affectus. Quis enimtͥ
hoc contra euangłm concessurus est.

Expanded text:
onis simulauit adfectus, sic ab re non erat, si in fine quoque consignandae oec.onomiae gratia fuisset uisus et mori. homo pessime ac fallacissime, quomodo tibi ego credam quasi uera dicenti, cum Christum dicas mortem potuisse mentiri? ergo ille mentiebatur, quando dicebat: oportet filium hominis occidi et tertia die resurgere, et tu non mentiris et dicis, ut tibi uera dicenti credamus? ueracior ergo Petrus, quando ei dixit: absit, domine, non fiet istud. et unde meruit audire: redi retro, satanas. et ille quidem non hoc infructuose audiuit, qui eam postea ueritatem mortis Christi usque ad suam mortem correctus perfectus'Iue praedicauit. uerum si ille, quia tantum putauit Christum non moriturum, audire meruit: satanas, tu quid mereris audire, qui non solum negas mortuum, sed etiam dicis mortem fuisse mentitum ? sed ideo, inquit, mortem quoque simulasse credendus est, quia omnes humanae condicionis simulauit adfectus. quis enim tibi hoc contra euangelium concessurus est,
Abbreviated transcription (Latin):
pannũ nouũ uestimͣ̃to ueteri. qui con-¬
tinentiam uult habere spiritalẽ. & nͣ¬
dum deposuit spem carnale̾. Nam¬
& uere natum &. uere moituu. quia
ueritas est euangłm. Cur autem il¬
la omnia incarne ex utero feminȩ
assumpta pati uoluerit. summa con¬
silii penes ipsum eͣ. siue quod utrũq
sexum quem creauerar etiam hoc
mͦ commendandũ honorandũq iu-¬
dicauit. assum̃do formam uiri. et
nascendo de femina. siue alia aliqua
causa quonam illa sit. ñ temere dix¬
erim. Illud tamen fident᷑ dicam.
nec aliter factum ẽẽ quam euglica
ueritas docuit. nec aliter fieri opor¬
tuisse quam dei sapientia iudica¬
unt. Euangelii fidem omnib hero¬
ncoꝵ disputationib anreponimꝰ.
consilium autem sapientiȩ dei
supra omne consiliũ creaturȩ cu¬
iusq laudamus. Tamen faustus¬
ut sibi credamus hortatur dicens
& si michi uera dicenti uis credere.
uterq eorum apud hebreos falsã

Expanded text:
pannum nouum uestimento ueteri, qui conpannum nouum uestimento ueteri, qui continentiam uult habere spiritalem et nondum deposuit spem carnalem. namt uere natum et uere mortuum, quia ueritas est euangelium. cur autem illa omnia in carne ex utero feminae adsumpta pati uoluerit, summa consilii penes illum est: siue quod utrumque sexum, quem creauerat, etiam hoc modo commendandum honorandumque iudicauit adsumendo formam uiri et nascendo de femina, siue aliqua alia causa. quaenam illa sit, non temere dixerim; illud tamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euangelica ueritas docuit, nec aliter fieri oportuisse, quam dei sapientia iudicauit. euangelii fidem omnibus haereticorum disputationibus anteponimus; consilium autem sapientiae dei supra omne consilium creaturae cuiuscumque laudamus. Tamen Faustus sibi ut credamus, hortatur dicens: et si mihi uera dicenti uis credere, uterque eorum apud Hebraeos falsam
Abbreviated transcription (Latin):
mittam. in quo alium uideam repre¬
hendi Turpe est redire in seruitu¬
tem. sed turpius ire.
Ugustinus respondit. Iam quidẽ
suꝑius ostendimus quare & quo¬
modo teneamus auctoritatẽ ue¬
teris testamenti. non ad uda-¬
ice seruitutis imitationẽ. s
ad xpiane libertaris testi.¬
ficationem. N eq enim mea s aplĩ
uox ẽ. quia omnia hec in figura con
tingebant illis. scripta sunt autẽ ꝓptͣ
nos: in quos finis sel& obuenit. Qua¬
proptͣ non in seruitutẽ facimus que
iussa sunt ad nos pͣnuntiandos. sed
in libertate legimus que scripta sunt
ad nos confirmandos. Quis itaq iam
non intelligat unde galathas reuo¬
cat apłs. non religiose scripturã cir-¬
cumcisionis legentes. sed iam suꝑsti¬
tiose circũcidi uolentes: Unde non
imus. s erudimur in regno cęloꝵ ad
similitudinẽ illius patris familias qͣm
commemorat dñs ꝓferentẽ de thesau
ro noua & uetera. Ille autem assuir

Expanded text:
mittam, in quo alium uideam repremittam, in quo alium uideam reprehendi? turpe est redire in seruitutem, sed turpius ire. AUGUSTINUS respondit: Iam quidem satis superius ostendimus, quare et quomodo teneamus auctoritatem ueteris testamenti non ad Iudaicae seruitutis imitationem, sed ad christianae libertatis testificationem. neque enim mea, sed apostoli uox est: quia omnia haec tingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Quapropter non in servitute facimus quae jussa sunt ad nos praenuntiandos, sed in libertate legimus quae scripta sunt ad nos confirmandos. Quis itaque jam non intelligat, unde Galatas revocat Apostolus, non religiose Scripturam circumcisionis legentes, sed jam superstitiose circumcidi volentes ? Unde non imus; sed erudimur in regno coelorum, ad similitudinem illius patris familias, quem commemorat dominus proferentem ' de thesauro suo noua et uetera. ille autem adsuit
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. Quare non accipis
testamentũ uetus: Quia iam
pͣuentus sum nouo. Ueteri autẽ
& nouo nͣ conuenit. ut scriptura testa¬
tur. Ham pannũ inquit nouũ ne¬
mo assuit uestimento ueteri. alioqͥn
maior scissura fiet. Quia gͦ maiorẽ
sicuti uos scissuram facere caueo. xp̃i¬
anam nouitatẽ. hebraice uetustati ñ¬
nͣ misceo. Quis enim non etiã sordidũ
iudicet. nouis uestib indutis. nͣ dona¬
re inferiorib ueteres. Quappter ego
etiam si narus ẽẽm iudeus ut fuerunt
apłi. dignũ tamen erat me nouo ac-¬
cepto testamento. uetus repudiare
ut fecerunt ipsi. Nunc uero & natu¬
re beneficio consecutus ur sub serui¬
tutis uigo nͣ nascerer. & xp̃o mͥ proti¬
nus occurrente cum pleno munere li¬
bertatis. quam miser & stultus & insu
per ingratus ero. si me ultro addixe¬
ro seruituti: Quippe paulus inde ga¬
lathas arguit. quod in circuncisionẽ
relabentes. ad infirma repedarent
& egena elementa. quib denuo ser¬
uire uellent. Quomodo gͦ id ego ad¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Quare non accipis testamentum uetus ? quia iam praeuentus sum nouo; ueteri autem et nouo non conuenit, ut scriptura testatur. nam pannum, inquit, nouum nemo adsuit uestimento ueteri, alioquin maior scissura fiet. quia ergo maiorem sicuti uos scissuram facere caueo, christianam nouitatem Hebraicae uetustati non misceo. quis enim non etiam sordidum iudicet nouis uestibus indutis non donare inferioribus ueteres ? quapropter ego, etiam si natus essem Iudaeus, ut fuerunt apostoli, dignum tamen erat me nouo accepto testamento uetus repudiare, ut fecerunt ipsi. nunc uero et naturae beneficio consecutus, ut sub seruitutis iugo non nascerer, et Christo mihi protinus occurrente cum pleno munere libertper ingratus ero, si me ultra addixero servituti? Quippe Paulus inde Galatas arguit, quod in circumcisionem relabentes ad infirma repedarent et egena elementa, quibus denuo seruire uellent. quomodo ergo id ego ad
Abbreviated transcription (Latin):
cutiantur. omnia ibi ꝓpħata reꝑiunt᷑
nouo inueniuntur. cautius & mode¬
ratius diceretur. pene nulla quã nui¬
la hic e̾ẽ que nͣsunt & illic. quãuis il¬
lic sint duo illa pͣcepta de dilectio̾e
dei & ꝓximi. quo rectissime omnia
er legitima & ꝓpħica. & euanglĩca
& apłica referuntur.
tem quod dixi. trib modis in scrip¬
turis scĩs filioꝵ. nomen accipitur. mi¬
nus considerate dictum ẽ. Et alios
enim quoscia modos sine dubio pretͣ¬
misimus. sicur dr̃ filius gehennȩ uł
filius adoptiuus. que unq nec scdm̃
naturã. nec sedm̃ doctrinã. nec sȩ¬
cundũ imitationẽ dicimtur. Qu&
trium mod&. ranquã soli sint. exeni-¬
pla reddidimiis. Scđm naturã. Nc̃
iudei filii abrahe. Scdm doctrinam.
sicut filii abrahȩ nos sumus. cuiuis
imitamur fidem.¬

Expanded text:
cutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur, cutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur, nouo inueniuntur, cautius et modestius diceretur paene nulla quam nulla hic esse, quae non sint et illic, quamuis illic sint duo illa praecepta de dilectione dei et proximi, quo rectissime omnia et legitima et prophetica et euangelica et apostolica referuntur. Item quod dixi: tribus modis in scripturis filiorum nomen accipitur, minus considerate dictum est. et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modpla reddidimus; secundum naturam, sicut Judaei filii Abrahae : secundum doctrinam, ationem, sicut filii Abrahae nos sumus, cujus imitamur fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ta pͣdicario & pͣnuntiatio noui testa¬
menti eͣ. ut nulla in euangłica ata
aplica disciplina reꝑ̾iantur. quã¬
uis ardua &. diumna pͣcepta & ꝓmis¬
sa. que illis etiam libris ueterib de
sint. Sed addendum erar pene.
atq dicendũ. ut pene nulla in eu
glĩca atq doctrina reꝑiantur. qͣm¬
ins ardua & diuina precepta & pro¬
missa. que illis etiam ueterib libris
desint. Quid est enim quod inser¬
mone euanglico in monte dñs dicit
audistis quod dictum est antiquis
lioc. ego autem dico uobis hoc. si ni¬
chil ipse amplius precepit quã pre¬
ceptum e in illis ueterib libris: De¬
inde regnum cel&. illi populo fuisse
ꝓmissum non legimus in his que pro-¬
missa sunt lege data per mor̾sen in
monte sẏna. quod ꝓprie uetus dr̃ testa¬
mentũ. qđ pͣfiguratum dicit apłs ꝑ
ancillam sare & filium eius. sed ibi fi¬
guratũ est &̃ nouũ. per ipsam sarã &.
filium ens. Proinde si figurate dis¬

Expanded text:
ta praedicatio et praenuntiatio noui testata praedicatio et praenuntiatio noui testamenti est. ut nulla in euangelio atque apostolica disciplina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa. quae illis etsint. sed addendum erat \'paene\' atque dicendum: ut paene nulla in eua doctrina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. quid est enim, quod in sermone euangelico in monte dominus dicit: audistis, quia dictum est antiquis hoc; ego autem dico uobis hoc, si nil ipse amplius praecepit, quam praeceptum est in illis ueteribus libris? deinde regnum caelorum illi populo fuisse promissum non legimus in his, quae promissa sunt lege data per Moysen in monte Sina, quod proprie uetus dicitur testamentum, quod praefiguratum dicit apostolus per ancillam Sarrae et filium eius; sed et ibi figuratum est et nouum per ipsam Sarram et filium eius. proinde si figurae dis
Abbreviated transcription (Latin):
EI
tempore
uenerũt
meas que¬
dam dis¬
purationes adimanti qui fuerat dis-¬
cipulus manichei quas conscripsit
aduersus legem & ꝓpħas uelur con¬
tratia eis euanglica et apłica scripta
demonstrare conatus. Hino gͦ respon
di uerba eius ponens. in eisq reddens
responsionẽ meam. Quod opus uno
uolumine conclusi. &. in eo quib dã
questionib ñ semel sediterũ respon¬
di. qmͣ quod primo responderã pe¬
rierat. & tunc inuentũ est cum iam
iterum respondissẽ. Aliquas sane
earumdẽ questionũ popularib ex¬
clesiasticis sermonib solui. adhuc
eriam quib dam non respondi. ali¬
que remanserunt. que reb aliis ma¬
gis urgentib pretͣmissȩ sunt. cu¬
mulo qͥuoq obliuionis adiuncto.
N hoc gͦ dixi. Certis enim quib¬
dam umbris & figuris rerũ ante dñi
aduentũ scđm mirabile̾ arq ordi¬
natissimã distributionẽ temporũ
populus ille tenebatur. qui testa¬
mentũ uerus accepit. Tamͣ in eo tan¬

Expanded text:
em tempore uenerunt meas quaedam disputationes Adimanti, qui fuerit discipulus Manichei, quas conscripsit aduersus legem et prophetas, uelut contraria eis euangelica et apostolica scripta demonsdi, verba ejus ponens, eisque reddens responsionem meam. Quod opus uno volumine conclusi, et in eo quibusdam quaestionibus non semel, sed iterum respondi, quoniam quod pro me responderam perierat et tunc inuentum est, cum iam iterum respondissem. aliquas sane earundem quaestionum popularibus ecclesiasticis sermonibus solui; adhuc etiam quibusdam non respondi; aliquae remanserunt, quae rebus aliis magis urgentibus praetermissae sunt cumulo quoque obliuionis adiuncto. In hoc dixi: certis enim quibusdam umbris ct figuris rerum ante domini aduentum secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum populus ille tenebatur, qui testamentum uetus accepit; tamen in eo tan
Abbreviated transcription (Latin):
TAE
MIE¬
eloquio suauis. ingenio callidus. sec¬
ta manicheus: ac per hoc nefando
errore ꝑuersus. Noueram ipse quẽ
admodum eũ cominemoraui in libris
confessionũ mearuma. Hic quoddam
uolumͣ edidit aduersus rectam xp̃ia-¬
nam fidem & catholicã ueritatem.
Quod cum uenisset in manus nrãs
lectumq eẽt a fr̃ib desiderauerunt. &¬
iure caritatis ꝑ quam eis seruimus fla¬
gitauerunt. ut ei responderemꝰ. Noc
aggrediar nunc in nomine atq adui¬
torio dñi & saluatoris nr̃i iħu xp̃i: ut
omnes qui hec legent. intelligant
quam nichil sit acutũ ingeniũ & lin¬
gua expolita. nisi a dño gressus ho-¬
minis dirigantur. Quod multis eti¬
am tardiorib & inualidiorib occulta
equitate diuinȩ miscdĩȩ pͣstitum est
cum multi acerrimi & facundissimi

Expanded text:
te Mileeloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui haec legent, intellegant, quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi
Abbreviated transcription (Latin):
de credimus ȩtiã omnes annunciato¬
res natiuitatis xp̃i. id quod annunti¬
auerunt scire potuisse. Deinde que¬
ro unde credant dixisse dñm. quȩ mͥ
mater. aut qui fr̃s. Si quia hoc ȩuuan¬
gelista narrauit. cur ei non credunt
& illud quia matͣ enus & fr̃s querebãt
eum: Si autem hoc mentitus ẽ quod
nolunt credere. quomͦ ei credunt xpm̃
dixisse quod nolunt intelligere: Dein¬
de si xp̃m̃ natum qui iam iuueni ad¬
heserat. non poterar nosse matheus.
unde potuit xpm̃ non narum pꝰ tot
annos natus nosse manicheus: Dictu.¬
ri sunt. Sp̃s sc̃s hoc sciebat. qui erat
in manicheo. Iule sane si spͣc sc̃s esser
uera dixisset. S cur non potius de xpõ
discipulis eius. qui enam corporalit᷑
ei adheserunt credimus. qui ñ solum
ruerunt si quid lateret in reb huma¬
nis. sed tam recenti & pͣsenti memo¬
ria etiam solo humano sensu genus
xp̃i scđ̃m carnem & totam originem
colligere: Et tamen ceci & surdi res¬

Expanded text:
de credimus etiam omnes adnuntiatode credimus etiam omnes adnuntiatores natiuitatis Christi id, quod adnuntiauerunt, scire potuisse. deinde quaero, unde credant dixisse dominum: quae mihi mater aut qui fratres? si quia hoc euangelista narrauit, cur ei non credunt et illud: quia mater eius et fratres quaerebant eum? si autem hoc mentitus est, quod nolunt credere, quomodo ei credunt Christum dixisse. quod nolunt intellegere? deinde si Christum natum. quia iam iuueni adhaeserat. non potuit nosse Matthaeus, unde potuit Christum non natum post tot annos natus nosse Manichaeus ? dicturi sunt: spiritus sanctus hoc sciebat, qui erat in Manichaeo. ille sane si spiritus sanctus esset, uera dixisset. sed cur non potius de Christo discipulis eius, qui etiam corporaliter ei aitum scire potuerunt, si quid lateret in rebus humanis, sed tam recenti et praesenti memoria, etiam solo humano sensu, genus Christi secundum carnem et totam originem collegerunt? Et tamen caeci et surdi tes
Abbreviated transcription (Latin):
docuit. hoc ipse de matre & fr̃ib pui¬
or fecit. sicut & alia multa in quib
se nobis ut eum imitaremur exem
plum prebere. & ut sequeremur pre¬
ire dignatus ẽ. Quappt̾ iste qui in eo
quod putat palmare sic uincitur.
quam iaccat & inuoluatur. in cęteris
animaduertendũ est. quippe qui ꝓp¬
terea dicit non credendum eẽ apłis.
quia eius ñ solum diuinã. s etiã hu¬
manam natiuitatẽ annuntiauerunt
quia postea iuueni adheserunt. & nec
uiderunt eum natum. nec se hoc ab il¬
lo audisse dixerunt. Cur gͦ credunt
iohanni dicenti. in principio erat uer¬
bum & uerbum erat apud dm̃ & ds̃
erat uerbum. hoc erat in principio a¬
pud dm̃. omnia ꝑipsum facta sunt
& sine ipso factum ẽ nichil. & cȩtera
que illis quãuis non intelligentib ta¬
men placent: Dicant ubi hoc iohannes¬
hoc uiderit. aut ubi se hoc ab ipso dnõ
audisse dixerit. Quicquid enim dixe¬
rint. unde hoc ioħs scire potuerit. in¬

Expanded text:
docuit, hoc ipse de matre et fratribus pridocuit, hoc ipse de matre et fratribus prior fecit, sicut et alia multa, in quibus se nobis, ut eum imitaremur, praebere et, ut sequeremur, praeire dignatus est. quapropter iste, qui in eo, quod putat palmare, sic uincitur, quam iaceat et inuoluatur in ceteris animaduertendum est. quippe qui propterea dicit non credendum apostolis, qui eius non solum diuinam, sed etiam humanam natiuitatem adnuntiauerunt, quia postea iuueni adhaeserunt et nec uiderunt eum natum nec se hoc ab illo audisse dixerunt. cur ergo credunt Iohanni dicenti: in principio erat. uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum; hoc erat in principio apud deum; omniet sine ipso factum est nihil et cetera, quae illis quamuis non intellegentibus tamen placent? dicant. ubi hoc Iohannes uiderit aut ubi se hoc ab ipso domino audisse dixerit. quicquid enim dixerint, unde hoc Iohannes scire potuerit, in
Abbreviated transcription (Latin):
ti. tam stultum uidetur hoc cre-¬
dere. quam si quis cecum & surdũ
testem in iudicium uocet.
Ugustinus respondit. Quam di¬
cit palmarẽ causam. cur ñ ac-
cipiat genealogiam inuͣ xpĩ
ibi aꝑtissime uictus ostendi¬
tur legentib que supra
diximus de filio hominis.
quod tam crebro se
filius hominis. & quomꝰ scđm diui¬
nitatẽ non habeat genus in terra.
scđm carnem autẽ sit ex semine d¬
uid. sicut apłica doctrina testatur.
Inde oportet eum credi & intelligi
&. a patre exisse &. de celo uenisse. et
hic tamen uerbum carnem factum
inter homines habitasse. Quod si ꝓp¬
uel genus quia dixit. que michi ma¬
ter uel qui fr̃s. superest ut etiã dis¬
cipulos eius auib hoc exemplum
in seipso pͣbuit. ut terrem generis¬
necessitudinẽ propter regnum cęlꝙ
contemnerent. affirment non habu¬
isse patres quia dixit eis. ne uobis
dicatis patrem in terra. unus ẽ enim
parer urͣ ds. Quod gͦ istos de patͥb

Expanded text:
ti tam stultum uidetur hoc creti tam stultum uidetur hoc credere, quam si quis caecum et surdum testem in iudicium uocet. AUGUSTINUS respondit: Quam dicit palmarem causam, cur cipiat genealogiam Jesu Christi, ibi apertissime victus ostenditur, legentibus quae supra diximus de Filio hominis, quod tam crebro se filius hominis ; quomodo secundum divinitatem non habeat genus in terra, secundum carnem autem sit ex semine David, sicut apostolica doctrina testatur . Unde oportet eum credi et intelligi, et a Patre exisse , et de coelo venisse , et hic tamen Verbum carnem factum inter homines habitasse . Quod si propra matrem vel genus, quia dixit, Quae mihi mater, vel qui fratres ? superest ut etiam discipulos ejus, quibus hoc exemplum in se ipso pnecessitudinem propter regnum caelorum contemnerent, adfirment non habuisse patres, quia dixit eis: ne uobis dicatis patrem in terra; unus est enim pater uester deus. quod ergo istos de patribus
Abbreviated transcription (Latin):
austus dix¬
Cit. Quare non credis in genealo.
cause. sed palmaris illa. quia nec ipse¬
ore suo usquam se fatetur patrem ha¬
bere aut genus interra. sed econtra qr
non sir de hoc mundo quia a deo pa-
rre processerit. quia descenderit de
celo. quia nͣ sint sibi mater & fr̃s. nͥ
qui fecerint uoluntatẽ patris sui qui
in cȩlis est. & adhec illi ipsi qui bas ei
genealogias ascribunt. non eum an-¬
te natiuitatẽ cognouisse uidentur
sed neq statim ut natus ẽ quo cre¬
derentur ea scripsisse que erga eum
oculis suis uiderint gesta. sed uueni
iam & maturo conuncti sunt ei. ad
est annoꝵ ferme triginta. siquidem
& ea ȩtas ascribi diuinis potest sine
blasp hemia. Quare cum in omni te¬
stimonio ueritatis hoc semꝑ queri
soleat. utrum ne quis audierit an ui¬
derit. isti uero nec audisse se fareant᷑
ab ipso generationis hunc ordinẽ.
aut quia omnino sit natus nec uidis¬
se oculis. quia longo post tempore
idest post baptismum cognouerũt
eum. michi & omni recte iudican¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Quare non credis in genealogie quidem sunt causae, sed palmaris illa, quia nec ipseore suo usquam se fatetur patrem habere aut genus in terra, sed e contra, quia non sit de hoc mundo, quia a patre deo processerit, quia descenderit de caelo, quia non sibi sint mater et fratres, nisi qui fecerint uoluntatem patris sui, qui in caelis est. et ad haec illi ipsi. qui has ei genealogias ascribunt, non eum ante natiuitatem cognouisse uidentur, sed neque statim, ut natus est, quo crederentur ea scripsisse, quae erga eum oculis suis uiderint gesta, sed iuueni iam et maturo coniuncti sunt ei, id est annorum ferme triginta, siquidem et aetas ascribi diuinis potest sine blasphemia. quare cum in omni testimonio ueritatis hoc semper quaeri soleat, utrumne quis audierit, an uiderit, isti uero nec audisse se fateantur ab ipso generationis hunc ordinem aut quia omnino sit natus, nec uidisse oculis, quia longo post tempore, id est post baptismum cognouerint eum: mihi et omni recte iudican
Abbreviated transcription (Latin):
natistas. post collationẽ quam cum
epis e& habuimus. ne ab eis seduce¬
rentur ulterius. Ubi respondi exiã
quib dã uanitatib e&ꝵ. quȩ ad nos
ꝑuenire potuerunt. quas uicti ubi
poterant & quomͦi poterant iactira¬
bant. preter illa quȩ dixi de gestis
collationis. unde quid actum sit bre¬
uit᷑ nosceretur. MMulto autem id¬
breuius egi in quãdam ad eosdem
rursus ȩpła. Sed quia in concilio
numidiȩ omnib qui ibi aderamus
hoc fieri placuit. non ẽ in ȩpłis me-¬
is. Sic quippe incipit. Siluanus se¬
nex. Ualentinus. In nocentius. Maxi¬
minus. Optatus. Augustinus: Oona.¬
tus. et cȩteri epiͣ de concilio ⁊errensi
ad donatistas. Hic liber sic incipit.
Quid adhuc donatiste seducimin:¬

Expanded text:
natistas post conlationem, quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quid actum sit, breuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quadam ad eosdem rursus epistula, sed quia in concilio Numidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in epistulis meis. sic quippe incipit: Siluanus senex, Valentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus et ceteri episcopi e concilio Zertensi ad Donatistas . Hic liber sic incipit: Quid adhuc, Donatistae, seducimin
Abbreviated transcription (Latin):
ugustinus respondit. Tterum
ac sepe tibi ꝓponis. quod nͣ
audis ab eis a quib confura-¬
ris. Nemo tibi dicit. non po¬
terat mori nisi natus e̾et.
quia mortuus ẽ adam quamuis na-¬
tus non fuissot. Sed diceturtͥ. Natꝰ
est quia hoc scđm euangłm. n nescio
quis hereticus loquitur. Nortuus ẽ
quia hoc in sco̾ ȩuangłio. non in libro
alicuius heretici legitur. Sed tu qui
ꝓhibes argumentari cum de reba
gitur quȩͤ pertinent ad im . &. que¬
rendum censes quid ipse de se. qͥdue
apłi sin de eodem pͣdicarint. cũ ce
eius. ubi narratio natitatis eius to¬
ta contexitur. continuo dices illam
narrationẽ non ee̾ mathei. quã ma-¬
thei dicit ẽẽ uniuersa eccłia ab apli¬
cis sedib usa ad pͣsentẽs episcopos
certa successione ꝑducta. Tu michi
quid contra: Tecturus es forte aliquẽ
librũ manichei. ubi ncͣ negatur e̾e
natus ex uirgine. Sicut ergo ego
credo illum librũ e̾ẽ manichei qm
ex ipso tempore quo manicheus ui¬

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Iterum ac saepe tibi proponis, quod non audis ab eis, a quibus confutaris. nemo tibi dicit: non poterat mori, nisi natus esset, quia mortuus est Adam, quamuis natus non fuisset; sed dicitur tibi: natus est, quia hoc sanctum euangelium, non nescio quis haereticus loquitur; mortuus est, quia hoc in sancto euangelio, non in libro alicuius haeretici legitur. sed tu, qui prohibes argumentari, cum de rebus agitur, quae pertinent ad legum, et quaerendum censes, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint, cum coeeius, ubi narratio natiuitatiJ eius tota contexitur, continuo dices illam narrationem non esse Matthaei, quam Matthaei esse dicit uniuersa ecclesia ab apostolicis sedibus usque ad praesentes episcopos certa successione perducta. tu mihi quid contra lecturus es ? aliquem forte librum Manichaei, ubi Iesus negatur esse natus ex uirgine. sicut ergo ego credo illum librum esse Manichaei, quoniam ex ipso tempore, quo Manichaeus ui
Abbreviated transcription (Latin):
certe ipsi uobis respondeant quare
dixerunt. indignũ est ut in unũ
conueniant filii martẏrum. O pro
conuenerunt nobiscum. Ouȩ res
eos coegit facere quod indignum
est: Non enim ligati aaducti st̃ͣ.
sed omnino liberi conuenerunt.
Si dixerint quia iusserat imꝑator
gͦ tunc faciunt quod indignũ est
quando iusserit imꝑator. Q id gͦ
irascuntur nescio quib traditonb
ad causam nrãm non ꝑtinentib
Codices enim dñicos ꝑsecutorib
dare. utiq indignum ẽ. Quod cũ
fecit traditor non habet crimen.
quia iusserat imꝑator. Hoc dicimꝰ¬

Expanded text:
certe ipsi nobis respondeant, quare certe ipsi nobis respondeant, quare dixerunt: indignum est ut in unum conueniant filii martyrum et progeconuenerunt. quae res eos coegit facere quod indignum est? non enim ligati adducti sunt, sed omnino liberi conuenerunt. si dixerint: \'quia iusserat imperator\', ergo tunc faciunt quod indignum est, quando iusserit imperator. quid ergo irascuntur nescio quibus traditoribus ad causam nostram non pertinentibus? codices enim dominicos persecutoribus dare utique indignum est; quod cum fecit traditor, non habet crimen, quia iusserat imperator. hoc dicimu
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ fallaces tenebre clara luce
discusse sunt. quoꝵ error appa-¬
ruit. quoꝵ ꝑtinatia superata est:
Quid adhuc uobis lactant uana
mendacia: Quid adhuc creditis
hominib uictis. cum uobis dicuͣt
iudicem pͣmio fuisse corruptum:
ꝯuid nouum faciunt: Quid aliud
onmes uicti facere consuerunt. qui
ueritati consentire nolunt. nisi ut
de iudicis iniquitate mentiantur:
ꝯuerite ab eis. & ad hoc primũ uo¬
bis respondeant si possunt. quare
ausi sunt uenire carthaginẽ. et
in unũ locum nobiscũ collationis
grã conuenire. Iam ante aliquot
annos conueneramus eos publice
ut nobis conferentib ueritas appa¬
rerer. & dissensio quȩ nos diuidit
de medio tolleretur. sed ipsam ue¬
ritatem refugientes. actis responde¬
runt. Indignũ est ut in imũ con¬
ueniant filii martrrum. & ꝓgeni¬
es tradiroꝵ. Quare gͦ modo no¬
biscum conuenire uoluerunt: Pu¬
to quod ñ facerent quod eis uide¬
batur indignũ. nisi nos cognosce¬
rent ñ eẽ ꝓͥgeniem traditoꝵ Aut

Expanded text:
quorum fallaces tenebrae clara luce discussae sunt, quorum error apparuit, quorum pertinacia superata est? quid adhuc uobis iactant uana mendacia? quid adhuc creditis hominibus uictis? cum uobis dicunt iudicem praemio fuisse corruptum, quid nouum faciunt? quid aliud omnes uicti facere consuerunt, qui ueritati consentire nolunt, nisi ut de iudicis iniquitate mentiantur? quaerite ab eis et ad hoc primum uobis respondeant, si possunt, quare ausi sunt uenire Carthaginem et in unum locum nobiscum conlationis gratia conuenire. iam ante aliquot annos conueneramus eos publice, ut nobis conferentibus ueritas appareret et dissensio quae nos diuidit de medio tolleretur, sed ipsam ueritatem refugientes actis responderunt: in dignum estutin unum conueniant filii martyrum et progenies traditorum. quare ergo modo nobiscum conuenire uoluerunt? puto quod non facerent, quod eis uidebatur indignum, nisi nos cognoscerent non esse progeniem traditorum. aut
Abbreviated transcription (Latin):
Ugustinus respondit. Nemo
tibi ꝓponit quod tͥ ꝓponis.
nisi imꝑitus quem decipis.
non instructus a quo conun¬
ceris. Nam mͣc & nasci po¬
tuit non satus. et pati nͣ
partus. sed unum hoꝵ uo¬
luit. alterum noluit. Nasci enim uo.
liit non satus. pati autem non partꝰ
noluit. quia partus est & passus est.
Dicis michi. Unde scis: Quia hoc in
eugłio uentatis lego. Si aurem tibi
dicam unde scis ista que dicis. mani¬
chei mͥ opponis auctoritatẽ. dicis c̾e¬
& in euglio faisitatẽ. Ego autẽ ma¬
nicheo ista dicenti non crederem.
nec si non mͥ xpm̃ mentitũ e̾ẽ lauda¬
ret. Quod quidem in xp̃o non inue¬
nit. sed quid ipsae diligat prodit.¬

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Nemo tibi proponit quod tibi proponis, nisi imperitus quem decipis, non instructus a quo convinceris. Nam Jesus et nasci potuit non satus, et pati non partus: sed unum horum voluit, alterum noluit. Nasci enim non satus voluit, pati autem non partus noluit: quia partus est passus. Dicis mihi: Unde scis? Quia hoc in Evangelio veritatis lego. Si autem tibi dicam, Unde scis ista quae dicis? Manichaei mihi opponis auctoritatem, et dicis esse in Evangelio falsitatem. Ego autem Manichaeo ista dicenti non crederem, nec si non mihi Christum mentitum esse laudaret. Quod quidem in Christo non invenit, sed quid ipse diligat prodit.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam mendosum: Nosipsos inquit seducimus. & ueritas in nobis non
est: si dixerimus quia peccatũ non habemus. Sed utinã non haberes
& diceres. Uerũ enĩ diceres: nec in ueritate ꝓ mendaullũ iniqui¬
tatis uel uestigiũ formidares. Sed ideo malefacis si dicis: quia men¬
dacium dicis Ueritas inquit in nobis non est: si dixerinus quia

Expanded text:
etiam mendosum: Nos ipsos, inquit, seducimus, et veritas in nobis non etiam mendosum: Nos ipsos, inquit, seducimus, et veritas in nobis non est, si dixerimus quia peccatum non habemus. Sed utinam non haberes, et diceres! verum enim diceres, nec in veritate promenda ullum iniquitatis vel vestigium formidares. Sed ideo male facis si dicis quia mendacium dicis: Veritas, inquit, in nobis non est, si dixerimus quia
Abbreviated transcription (Latin):
quia res non minima uersatur in medio: & non dubito qui he¬
sterno die intente ad fuistis. quod & hodie intentius conuenistis
Est enĩ non parua quȩstio. quomodo dicatur in ista epistola. qui na¬
tus est ex do non peccat: & quomnodo in eadem epistola suꝑius di¬
xerit. si dixerimus quia peccatũ non habemus. nosipsos seducimus
& ueritas in nobis non est. Quid facturus est. quẽ uterq sermo
ex eadem epistola in medio coartauit: Si se confessus fuerit pec¬
catorem: tim& ne dicatur illi. Non ergo ex deo natus es. quia
scriptũ est. Qui natus est ex dõ. non peccat. Si autẽ se dixerit
iustũ. & non habere peccatũ: accipit ex alia parte plagam ex ista
Lepistola. Si dixerimus quia peccatum non habemus: nosipsos sed¬
cimus. & ueritas in nobis non est. Positus ergo homo in medio.
quid dicat. Aut quid confiteatur. aut quid ꝓfiteatur. non inuenit
Profiteri se e̾c̾ sine peccato: periculosũ est. Non solũ periculosũ: sed

Expanded text:
quia res non minima versatur in medio: et non dubito quia hesterno die adfuistis intente, quod et hodie intentius convenistis. Est enim non parva quaestio, quomodo dicat in ista Epistola, Qui natus est ex Deo, non peccat: et quomodo in eadem Epistola superius dixit, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Quid facturus est quem uterque sermo ex eadem Epistola in medio coarctavit? Si se confessus fuerit peccatorem, timet ne dicatur illi, Non ergo ex Deo natus es; quia scriptum est, Qui natus est ex Deo, non peccat. Si autem dixerit se justum, et non habere peccatum, accipit ex alia parte plagam ex ipsa Epistola, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Positus ergo homo in medio, quid dicat, et quid confiteatur, aut quid profiteatur, non invenit. Profiteri se esse sine peccato, periculosum est; et non solum periculosum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
audistis. qđ oculus non udit. nec auris audiuit. nec in cor hominis ascen¬
dit. Laborib autem tẽporalib exercemur: tẽptationib uitȩ prȩsentis
erudimur. Sed si non uultis in ista hȩremo siti mori: bibite caritatẽ
Fons est. que uoluit ads̃ hic ponere. ne deficianus in uia: & habund a tius
cum bibemus. cũ ad patriam uenerimus. Modo euangeliũ lectũ est:
ut de ipsis uerbis quib lectio terminata est dicam: quid aliud nisi de
cari

Expanded text:
audistis, quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Laboribus autem temporalibus exercemur, et tentationibus vitae praesentis erudimur. Sed si non vultis in ista eremo siti mori, bibite charitatem. Fons est quem voluit Dominus hic ponere, ne deficiamus in via: et abundantius eum bibemus, cum ad patriam venerimus. Modo Evangelium lectum est; ut de ipsis verbis, quibus lectio terminata est dicam, quid aliud nisi de chari
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib fidelib quȩrentib patriam
sic est. quomodo fuit hęremus populo
israheli Errabant quidem adhuc.
& patriam quęrebant: sed duce deo.
errare non poterant. Uia illis fuit.
uisio dei Nam ubi ꝑ quadraginta
annos circuierunt. paucissimis man¬
sionib conficitur iter ipsum: & notũ est om̃ib Tardabantur. quid exerce

Expanded text:
omnibus fidelibus quaerentibus patriam sic est, quomodo fuit eremus populo Israel. Errabant quidem adhuc, et patriam quaerebant: sed duce Deo errare non poterant. Via illis fuit jussio Dei. Nam ubi per quadraginta annos circumierunt, paucissimis mansionibus conficitur iter ipsum, et notum
Abbreviated transcription (Latin):
uestra: ex euangelio secundũ io hannem.
ex ordine lectionum nos solere tracta¬
e. Sed quia nunc interposita est so¬
lemnicas sanctorũ dierũ. quib certas
ex euangłio lectiones oport& in aec¬
clesia recitari. quȩ ita sunt annuȩ. ut
Iliȩ e̾e̾ non possint: ordo ille qũe su¬
sceperamus. pauludum necessitate in
ter missus est: non a missus Cũ aute
cogitarem quid scđ̃m hila itatẽm prȩsentiũ dierum per hanc ebdomadam uo¬
biscũ de scripturis agere .n. quantũ dñs donare dignatur. quod possit in istissep¬
tem uel octo dieb finiri: occurrit mihi epistola beati iobannis. ut cuiꝰ euan¬
gelium paululum intermisimus. eius epistolam tractando ab eo non receda¬
mus: presertim quia in ipsa epistola satis diace om̃ib quib sanum est palatunt
cordis ubi sapiat panis dei. & sãtis memorabilo in scã ecdesia dei maxime caritas.
cõmendatur. Locutus est multa: & ope om̃ade caritate. Qui haba in sẽun¬

Expanded text:
vestra Evangelium secundum Joannem ex ordine lectionum nos solere tractare: sed quia nunc interposita est solemnitas sanctorum dierum, quibus certas ex Evangelio lectiones oportet in Ecclesia recitari, quae ita sunt annuae, ut aliae esse non possint; ordo ille quem susceperamus, necessitate paululum intermissus est, non amissus. Cum autem cogitarem quid secundum hilaritatem praesentium dierum per hanc hebdomadam vobiscum de Scripturis agerem, quantum Dominus donare dignatur, quod posset in istis septem vel octo diebus finiri, occurrit mihi Epistola beati Joannis: ut cujus Evangelium paululum intermisimus, ejus Epistolam tractando ab eo non recedamus; praesertim quia in ipsa Epistola satis dulci omnibus quibus sanum est palatum cordis, ubi sapiat panis Dei, et satis memorabili in sancta Ecclesia Dei, maxime Charitas commendatur. Locutus est multa, et prope omnia de Charitate. Qui habet in se un
Abbreviated transcription (Latin):
pturis agere .n. quantũ dñs donare dignatur. quod possit in istisse¬
tem uel octo dieb finiri. occurrit mibi epilola beati iobannis. ut cui euan¬
giuam paucutum incer minca e ius e potoruntrac tanod ad eo non iecedo¬
quo eant: quia tenebre excȩcauerunt oculoseorũ: Montem non uident.
nolo mireris. oculos non habent Unde oculos non habent: Quia ten¬
brȩ excȩcauerunt eos Unde ꝓbamus: Quia fr̃s oderunt. Quia cuĩ
offenduntur in afris. separant sẽ ab orbe terrarum: quiꝰ non tolera
ꝓ pace xp̃i quos infamant. & tolerant ꝓ parte donati. qͦs dampnant

Expanded text:
pturis agerem, quantum Dominus donare dignatur, quod posset in istis septem vel octo diebus finiri, occurrit mihi Epistola beati Joannis: ut cujus Evangelium paululum intermisimus, ejus Epistolam tractando aquo eant; quia tenebrae excaecaverunt oculos eorum. Montem non vident: nolo mireris, oculos non habent. Unde oculos non habent? Quia tenebrae excaecaverunt eos. Unde probamus? Quia fratres oderunt, quia cum offenduntur in Afris, separant se ab orbe terrarum quia non tolerant pro pace Christi quos infamant, et tolerant pro parte Donatiquos damnant
Abbreviated transcription (Latin):
in fłama. Si est ibi quod nutriatur: nutritur & prescit & ꝑman& Item quib¬
dam sic e̾ẽ debet tanquã flãma ad fomitem: ut sicue ardebat. accendente ser

Expanded text:
in flamma; si est ibi quod nutriatur, nutritur, et crescit, et permanet. Item quibusdam sic esse debet, tanquam flamma ad fomitem; ut si non ardebat, accedente ser
Abbreviated transcription (Latin):
UERI NOUISSIMA HORAEST
In hac lectione pueros alloquitur. ut fe¬
stinent crescere: quia nouissima hora est
Aetas corporis non est in uoluntate:
ita nullus scđ̃m carnem crescit quando
uult. sicut nullus quando uult nascitur¬
l bi autem natiuitas est in uoluntate: & cre¬
mentum in uoluntate est. Nemo ex aqua & spĩi nascitur: nisi
uolens Ergo si uult crescit: si uult decrescit Quid est crescere:
se. ut audiat quia puer est & infans. auide inhiet uberib matris.
& cito cresc&. Est autem mater aeccła: & ubera eius. duo testa¬
menta scripturarũ diuinarũ Hinc sugatur lac om̃iũ sacram̃¬
torũ temporaliter ꝓ aeterna nr̃a salute gestorum: ut nutritꝰ
atq roboratus. perueniat ad manducandũ cibũ. qđ est. in princi¬
pio erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm. & as erat uerbũ. Lac nr̃m
nutrit: ut pane pascat. Nam corde contingere iħ ispualiter.
hoc est cognoscere: quia ȩqualis est patri. Propterea & mariã

Expanded text:
ueri, novissima hora est. In hac lectione pueros alloquitur; ut festinent crescere, quia novissima hora est. Aetas corporis non est in voluntate. Ita nullus secundum carnem crescit quando vult; sicut nullus quando vult nascitur: ubi autem nativitas in voluntate est, et crementum in voluntate est. Nemo ex aqua et Spiritu nascitur nisi volens. Ergo si vult, crescit: si vult, decrescit. Quid est crescere? esse, audiat quia puer est et infans; avide inhiet uberibus matris, et cito crescit. Est autem mater Ecclesia; et ubera ejus duo Testamenta Scripturarum divinarum. Hinc sugatur lac omnium sacramentorum temporaliter pro aeterna salute nostra gestorum, ut nutritus atque roboratus perveniat ad manducandum cibum, quod est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Lac nostrum nutrit, ut pane pascat: nam corde contingere Jesum spiritualiter, hoc est cognoscere quia aequalis est Patri. 2. Propterea et Mariam
Abbreviated transcription (Latin):
MNIA QUELE GUNTUR
in scripturis scĩs ad instructionẽ
& salutem nr̃am: intente opor¬
tet audiri. Maxime tamen
memoriȩ cõmendanda sunt
quȩ aduersus hereticos ualem
plurimũ: quorũ insidiȩ infir¬
miores quosq & negligentiores
circumuenire non cessant Mem̃
licta nr̃a. & resurrexisse ꝓpter iustificationem nrãm: sicut modo audi¬
st is. quia discipulorũ duorum quos inuenit in uia tenebantur oculi
ne eũ agnoscerent Et inuenit eos desperantes de redẽptione quȩ eras
in x¬

Expanded text:
mnia quae leguntur de Scripturis sanctis, ad instructionem et salutem nostram, intente oportet audire. Maxime tamen memoriae commendanda sunt, quae adversus haereticos valent plurimum; quorum insidiae infirmiores quosque et negligentiores circumvenire non cessant. Memelicta nostra, resurrexisse propter justificationem nostram . Sicut modo audistis quia discipulorum duorum quos invenit in via, tenebantur oculi ne eum agnoscerent: et invenit eos desperantes de redemptione quae erat in
Abbreviated transcription (Latin):
hestnalectionem ad hoc termi¬
natam. quia non habetis neces¬
sitatem ut quis doceat uos: sed
ipsa unctio doc& uos de om̃ib
Hoc autẽ sicut uos recordari
certus sum. sic ex posuimus uo¬
bis: quia nos qui forinserus lo¬
quimur ad aures ur̃as. ita sumus quasi operarii adhibei
ram forinsecus ad arborem: sed incrementũ dare non

Expanded text:
hesternam lectionem ad hoc terminatam, quia non habetis necessitatem ut quis doceat vos, sed ipsa unctio docet vos de omnibus. Hoc autem, sicut vos recordari certus sum, sic exposuimus vobis, quia nos qui forinsecus loquimur ad aures vestras, ita sumus quasi operarii, adhibentes culturam forinsecus ad arborem, sed incrementum dare non
Abbreviated transcription (Latin):
de auorit: necesse est gaudrat ad qđ audit: Sic eñ erit lectio ista: tanqua oleũ
in fłama. Si est ibi quod nutriatur: nutritur & prescit & ꝑmana. Item quib¬
dam sic ẽe debeţ tanquã fłama ad fomitem: ut sicue ardebat. accendente ser

Expanded text:
de audiat, necesse est gaudeat ad quod audit. Sic enim illi erit lectio ista, tanquam oleum de audiat, necesse est gaudeat ad quod audit. Sic enim illi erit lectio ista, tanquam oleum in flamma; si est ibi quod nutriatur, nutritur, et crescit, et permanet. Item quibusdam sic esse debet, tanquam flamma ad fomitem; ut si non ardebat, accedente ser
Abbreviated transcription (Latin):
EMI N IT SANETrRASO
uestra: ex euangelio secundũ iohannem.
ex ordine lectionum nos solere tracta¬
re. Sed quia nunc interposita est so¬
lemnitas sanctorũ dierũ. quib certas
ex euangłio lectiones oport& in aec¬
clesia recitari. quȩ ita sunt annuȩ. ut
Aliȩ e̾e non possint: ordo ille. que su¬
sceperamus. pauludum necessitate in
ter missus est. non a missus. Cũ autẽ
cogitarem quid scđm hila: itatem prȩsentiũ dierum per hauc ebdomadam uo¬
biscũ de scripturis agerem. quantũ dñs donare dignatur. quod possit in istissep¬
tem uel octo dieb finiri: occurrit mihi epistola beati iobannis. ut cuiꝰ euan¬
gelium paululum intermisimus. eius epistolam tractando ab eo non receda¬
mus: presertim quia in ipsa epistola satis diace om̃ib quib sanum est palatunt
cordis ubi sapiat panis dei. & sãtis memorabilo in scã ecclesia dei maxime caritas.
cõmendatur. Locutis est multa: & pope om̃ade caritate. Qui haba in sẽun¬

Expanded text:
eminit Sanctitas vestra Evangelium secundum Joannem ex ordine lectionum nos solere tractare: sed quia nunc interposita est solemnitas sanctorum dierum, quibus certas ex Evangelio lectiones oportet in Ecclesia recitari, quae ita sunt annuae, ut aliae esse non possint; ordo ille quem susceperamus, necessitate paululum intermissus est, non amissus. Cum autem cogitarem quid secundum hilaritatem praesentium dierum per hanc hebdomadam vobiscum de Scripturis agerem, quantum Dominus donare dignatur, quod posset in istis septem vel octo diebus finiri, occurrit mihi Epistola beati Joannis: ut cujus Evangelium paululum intermisimus, ejus Epistolam tractando ab eo non recedamus; praesertim quia in ipsa Epistola satis dulci omnibus quibus sanum est palatum cordis, ubi sapiat panis Dei, et satis memorabili in sancta Ecclesia Dei, maxime Charitas commendatur. Locutus est multa, et prope omnia de Charitate. Qui habet in se un
Abbreviated transcription (Latin):
cogitarem quid scđm hila: itatem prȩsentiũ dierum per hani¬
n uel octo dieb finiri: occurrit mihi epistola beati iobannis. ut
elium paululum inter misimus. eius epistolam tractando ab eo i¬
EMI N IT SANOTITAS
uestra: ex euangelio secundũ iohannem.
ex ordine lectionum nossolere tracta
Sed quia nunc interposita est so¬
lemnitas sanctorũ dierũ. quib certas
x euangłio lectiones oporta in aec¬
clesia recitari. quȩ ita sunt annuȩ ut
Aliȩ e̾e̾ non possint: ordo ille quẽ su¬
sceperamus. pauludum necessitate in¬

Expanded text:
cogitarem quid secundum hilaritatem praesentium dierum per han vel octo diebus finiri, occurrit mihi Epistola beati Joannis: ut cujus Evangelium paululum intermisimus, ejus Epistolam tractando ab eo eminit Sanctitas vestra Evangelium secundum Joannem ex ordine lectionum nos solere tractare: sed quia nunc interposita est solemnitas sanctorum dierum, quibus certas ex Evangelio lectiones oportet in Ecclesia recitari, quae ita sunt annuae, ut aliae esse non possint; ordo ille quem susceperamus, necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
ÑSET
TD̃S NOSTER. MISERICORS ET MiSERATOR.
Slonganimis & multũ misericors & uerax: quã largiter prȩroga
Omisericordiam in prȩsenti sȩculo. tam seuere minatur iudicium u
futuro sȩculo. Uerba quȩ dixi scripta sunt. & diuinis auetoritati
continent᷑ : quia misericors & miserator dñs. longanimis & multũ mi

Expanded text:
nus et Deus noster misericors et miserator, longanimis et multum misericors, et verax; quam largiter praerogat misericordiam in praesenti saeculo, tam severe minatur judicium in futuro saeculo. Verba quae dixi scripta sunt, et divinis auctoritatibus continentur, quia, Misericors et miserator Dominus, longanimis et multum mi
Abbreviated transcription (Latin):
nobis collata grã dñi laudans apłs dicit. Qui eruit nos de potestite
tenebrarũ. & transtulit in regnũ claritatis suae: Hoc itaq nomen id est
paselia quod latine ut dixi transitus nuncupatur : uelut inter pretans
nobis beatus euangelista. ante diem festum inquit paschȩ sciens i he
quia uenit hora ecius ut transeat ex hoc mundo ad patre. eccepascha.
ecce
tran

Expanded text:
nobis collata gratia Deum laudans Apostolus dicit: Qui eruit nos de potestate nobis collata gratia Deum laudans Apostolus dicit: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Hoc itaque nomen, id est, Pascha, quod latine, ut dixi, transitus nuncupatur, velut interpretans nobis beatus Evanquia venit hora, ut transiret ex hoc mundo ad Patrem. Ecce pascha, ecce tran
Abbreviated transcription (Latin):
sonsicut quidam eoxistimant grecũ nomen est sed hebre¬
umuti ar pontun issim e tmen occurrit in hoc nomine quȩdam congruen¬
tus urrarumo linguarũ: Quia enim patitur grece paschin diatig: udeo
pascha passio putata est. uel hoc nomen apassione sic appellastb ⁊ Msitu roc
lingua hoc est in hebrea : pascha transitus dicit᷑ Propterea tunc primũ
paseli a edebrauit populus dĩ : quando ex ȩgypto fugientes rubrũ mare
transierunt: Nunc ergo figura illa prophetica in ueritate completa est:
cũ sicut ouis ad immolandum ducitur xp̃c÷ Cuius sangunt ilitis
postibus nrĩs id est cuius signo crucissignatis frontibus nris. aꝑditione
huius seculi tam quã a captiuitate ud interemptione egyptia libtramur
Etagimus saluberrimũ transitum. cũ adiabolo transimus ad xp̃m : & ab
isto instabili sȩculo ad cius fundatissimũ regnum. Ideo quippe ad dñm
pma nendem transimus necũ hoc mundo transeunte transeamus. De hac

Expanded text:
sicut quidam existimant, graecum nomen est, sed hebraeum: opportunissime tamen occurrit in hoc nomine quaedam congruentia utrarumque linguarum. Quia enim pati graece πάσχειν dicitur, ideo Pascha passio putata est, velut hoc nomen a passione sit appellatum: in sua vero lingua, hoc est in hebraea, Pascha transitus dicitur: propterea tunc primum Pascha celebravit populus Dei, quando ex Aegypto fugientes, Rubrum mare transierunt . Nunc ergo figura illa prophetica in veritate completa est, cum sicut ovis ad immolandum ducitur Christus , cujus sanguine illitis postibus nostris, id est, cujus signo crucis signatis frontibus nostris, a perditione hujus saeculi tanquam a captivitate vel interemptione Aegyptia liberamur ; et agimus saluberrimum transitum, cum a diabolo transimus ad Christum, et ab isto instabili saeculo ad ejus fundatissimum regnum. Ideo quippe ad Deum permanentem transimus, ne cum mundo transeunte transeamus. De hac