comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uod aũ subdit᷑. ut sint in si¬
gna & tẽpora & dies & annoˢ
qͣm intelligendũ sit queri solet.
Ita enĩ dictũ uidet᷑ quasi qͣrto die
cepissent tẽpora: cũ tam̃ priꝰ tri¬
duũ sine tẽpore ñ fuerit. Ideo q
tẽpora q̃ fiunt ꝑ sydera. ñ spacia
morarũ s uicissitudinẽ aerie qͣli¬
tatis debemꝰ acciꝑe: quia talia
motib syderũ fuint. sic̃ dies &
anni qͦs usitate nouimꝰ. St̃ enĩ
in signa serenitatis & tẽpestatis.
& in tẽpora: qr ꝑ ea distinguimꝰ
autumnũ. hyemẽ. Uel sunt in
signa & tẽpora. id ÷ in distinctio¬
nẽ horarũ tẽporis: quia priusqͣ

Expanded text:
uod autem subditur: Et sint in signa, et tempora, et dies, et annos, quomodo accipiendum sit quaeri solet. Ita enim dictum videtur, quasi quarto die coepissent tempora, cum prius triduum sine tempore non fuerit. Ideoque tempora quae fiunt per sidera, non spatia morarum, sed vicissitudinem aereae qualitatis debemus accipere, quia talia motibus siderum fiunt, sicut dies et anni quos usitate novimus. Sunt enim in signa serenitatis et tempestatis; et in tempora, quia per ea distinguimus autumnum, hyemen. Vel sunt in signa et tempora, id est, distinctionem horarum, quia priusq
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m qr ñ fit nisi uolentib nob̾.
Ergo & meritũ fidei. de miscđia
di uenit. Non gͦ ꝓpt̾ fidẽ uel
merita aliqͣ elegit d̃s aliqͦs ab
et̾no. uł apposuit gr̃am iustifi¬
cationis. in tẽpore: s gratuita
bonitate sua elegit ut bomi es
nos tales ee p̾sciuit ideo elegit.
s ut e̾e̾mus tales ꝑ ipsã electio¬
nẽ gr̃ȩ suȩ qua gratificauit
nos in dilecto filio suo. Ris tam̃¬

Expanded text:
quia non fit nisi volentibus nobis, ergo et meritum fidei de misericordia Dei venit. Non ergo propter fidem vel aliqua merita elegit Deus aliquos ab aeterno, vel apposuit gratiam justificationis in tempore, sed gratuita bonitate sua elegit, ut boni esnos tales esse praescivit, ideo elegit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
luntas di iniusta ẽẽ ñ potest.
Uenit enĩ de occultissimis meri¬
tis: qr & ipsi peccatores eũ ꝓpt̾
generale peccatũ unã massã
feceriit. ñ tam̃ nulla iit̾ eos
est diu̾sitas. Precedit gͦ aliquid
in peccatorib. qͦ quãuis nondũ
sint iustificati. digni efficiant᷑
iustificatione: & itẽ p̃cedit in

Expanded text:
tas Dei injusta esse non potest, venit enim de occultissimis meritis: quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerunt, tamen nonnulla inter eos est diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione. Et item praecedit in
Abbreviated transcription (Latin):
merita electꝰ e̾e̾t. iã ñ ex gr̃a
ẽet electio. Non gͦ ideo electꝰ ẽ
a do quia talis futurꝰ erat. s
ex electione talis ẽ factꝰ: dicenᷤ.
Disputans qͥd eleg̾it ds in ñdũ
nato. cui dixit seruiturũ ẽẽ ma¬
iorẽ. & qͥd in eodẽ maiore similit̃
nondũ nato reꝓbau̾it: ad hoc¬

Expanded text:
merita electus esset, jam non ex gratia esset electio. Non ergo ideo electus est a Deo, quia talis futurus erat, sed ex tali electione talis est tactus; ita dicens: disputans, quid elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, d
Abbreviated transcription (Latin):
cit inqͥrere quales effecti st̃:
dũ diuiderent᷑ au̾sione & con¬
u̾sione. Post creationẽ namq
mox quidã conu̾si ft̃ ad creato¬
rẽ suũ: quidã au̾si. Conuerti
ad dm fuit. ei caritate adhe¬
rere: au̾ti odio habere uł inus¬
dere. Inuidiȩ namq mat̃ est
suꝑbia: qua uoluert̃ se parifi¬
care dõ. In conu̾sis quasi in spe¬
culo relucere repit dei sapia.
qua illuminati st̃. au̾si nͦ exce¬
cati st̃: & illi quidẽ conu̾si st̃
e illuminati. a deo. gr̃a appo¬
sita: isti uͦ sunt excecati. non
ĩmissione malitie. s desertione
gr̃ę. a qua deserti st̃. non ita
qd priꝰ dedita subtraheretur:
s qr nunꝗͣ ẽ apposita ut conu̾¬
terent᷑. Nec est gͦ conu̾sio & au̾

Expanded text:
cit inquirere, quales effecti sint dum dividerentur aversione et conversione. Post creationem namque mox quidam conversi sunt ad creatorem suum, quidam aversi. Converti ad Deum, fuit ei charitate adhaerere; averti, odio habere vel invidere. Invidiae namque mater est superbia, qua voluerunt se parificare Deo. In conversis quasi in speculo relucere coepit Dei sapientia qua illuminati sunt; aversi vero excaecati sunt. Et illi quidem conversi sunt et illuminati a Deo gratia apposita. Isti vero sunt excaecati non immissione malitiae, sed desertione gratiae a qua deserti sunt; non ita quod prius dedita subtraheretur, sed quia nunquam est apposita ut converterentur. Haec est ergo conversio et a
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is aũ bonis id÷ mediis & mi¬
nimis. ñ solum bñ. s etiã male
quilibet uti potest: & ideo uir¬
tute nemo male utit᷑. quia opͦ
uirtutis est bonꝰ usus istoꝵ quib
etiã ñ bñ uti possumꝰ. Nemo
aũ bñ utendo male utit᷑. Non
solũ aũ magna s etiã media
& minima bona eẽ prestitit
bonitas di. Ecce h̃s tria gen̾a

Expanded text:
Caeteris autem bonis, id est, mediis et minimis, non solum bene, sed etiam male quisque uti potest; et ideo virtute nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo, male utitur; non solum autem magna, sed etiam media, et minima bona esse praestitit bonitas Dei. Ecce habes tria genera
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ. adbuc confusã & informẽ.
que a grecis dicta ẽ chaos. &
hoc fuit ante omnẽ diẽ. Dem̃
scđm genꝰ suũ dedit: quȩ non
simul ut qͥbuscła scõꝵ patrũ
placuit. s ꝑ int̾ualla tempoꝵ
ac sex uolumina dierũ ut aliiᷤ

Expanded text:
ntorum adhuc confusam et informem, quae a Graecis dicta est chaos, et haec fuit ante omnem diem. Deindsecundum genus suum dedit; quae non simul, ut quibusdam sanctorum Patrum placuit, sed per intervalla temporum ac sex volumina dierum, ut aliis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit seraphym de loco ad locũ
Dixit ysaias quia missus ẽ ad me
unꝰ de seraphym. E sp̃s quidem
sc̃s missus dr : s seraphym ad unũ:
sp̃s sc̃s ad plures. Seraphym mit¬
tit᷑ in ministerio. sp̃s sc̃s operat᷑
ministeriũ. Seraphym de loco
ad locũ transit: non enĩ cõplet

Expanded text:
dicit seraphin de loco ad locum Dixit Isaias, quia missus est ad me unus de seraphin. Et Spiritus quidemsanctus missus dicitur, sed seraphim ad unum, spiritus ad omnes. Seraphim mittitur in ministerio, Spiritus autem operatur mysterium. Seraphim de loco ad locum transit, non enim replet
Abbreviated transcription (Latin):
loco. & transeunt de loco ad
locum. & qͦdammꝰ locales & cir¬
cũscriptibiles: s ñ om̃ĩ eo modo
qͦ creaturȩ corporeȩ. Sp̃s aĩi incre¬
atus qͥds est. in loco quidẽ est. &
in oĩ loco: s omnino illocalis &
incircũscriptibilis ẽ. Uñ beda

Expanded text:
loco et transeunt de loco ad locum, et quodammodo locales et circumscriptibiles, sed non omni eo modo quo creaturae corporeae. Spiritus autem increatus qui Deus est, in loco quidem est, et in omni loco, sed omnino illocalis est et incircumscriptibilis. Unde Bed
Abbreviated transcription (Latin):
stensa origine mali. suꝑ .xix.¬
est uidere in qua re sit malũ.
scił. an in re bona an in remala.
Qrecte acuteꝙ sapit. ñ nisi in
bono malũ eẽ intelligit. id est
tio uł pͥuatio boni: ubi aũ bo¬
nũ ñ ẽ. non potest eẽ corruptio
uł pͥuatio boni. Pecc̃m enĩ non
potest ee̾ nisi in bona re. Sic̃ enĩ
morbis ac uulnerib corrũpugͣ
corpora. que ut ait aug̾ in encħ.

Expanded text:
stensa origine mali, superest videre in qua re sit malum, scilicet an in re bona, an in re mala. Qui recte acuteque sapit, non nisi in bono malum esse intelligit, id est, tio vel privatio boni; ubi autem bonum non est, non potest esse corruptio vel privatio boni. Peccatum ergo non potest esse nisi in re bona. Sicut enim morbis ac vulneribus corrumpuntur corpora; quae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a ẽ. quid aliud ẽ mabus hõ.
nisi malũ bonũ: Tam̃ cũ dro
ista ddiscernimꝰ. inuenimꝰ nͨ ideo
malũ qr hõ est. nec ideo bonũ
qr iniquus ẽ: s bonũ qr homo:
malũ qr iniquus. Omnis itaq
nat᷑a etiamsi uiciosa sit. inqͣntũ
natura ẽ bona ẽ: inq̃ntũ uiciosa
deoq in his ꝯtrariis quȩ mala
& bona uocant᷑ illa dialeticoꝵ
regula deficit qua dicunt nulli
rei duo simul messe contraria.
Nullus enĩ potꝰ aut eybꝰ duleis
multis ac pene in õib reperit᷑
ꝯtrariis: ut in una re suml ẽẽ ñ
possint. Cũ añ bona & mala
nullꝰ ambigat eẽ ꝯtraria: ñ solñ
simul eẽ posst̃: s mala omnino
sine bonis & nͥ in bonis e̾e non
ee potuisset: quia ñ mͦ ubi consi¬
steret. s uñ oriret᷑ corruptio ñ
haberet. nisi ee̾t qͦd corrũꝑet᷑.

Expanded text:
uid aliud est malus homo, nisi malum bonum? Tamen eum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum, quia homo est; nec ideo bonum, quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa sit, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa deoque in his contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt, nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim potus aut cibusmultis ac pene in omnibus reperitur contrariis, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sino sine bonis et nisi in bonis esse non esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod co
Abbreviated transcription (Latin):
malũ dicit᷑: nisi pͥuatio bomi
Bonũ enĩ minui malũ ẽ: quãuis
qͣntũcũq minuat᷑. necesse ẽ ut
aliqͥd remaneat si adhuc nat᷑a
est. Non enĩ consumi pot̾ bonũ
ñ nocet. Nocet autẽ: adimit enĩ
nat᷑a: inest ei bonũ quo pͥuetur.
Ne ꝑhoc nullũ ẽ qͦd dicit᷑ malũ
si nullũ sit bonũ: s bonũ omnĩ¬
no malo carens integrũ boñẽ.
Cũ uͦ inest malũ. triciatũ uł uici¬
osum bonũ ẽ: nec malũ unquã
potest eẽ ullũ. ribi ẽ bonũ nullũ.

Expanded text:
icitur, nisi privatio boni? Bonum enim minui malum est; quamvis quantumcumque minuatur, necesse est ut aliquid remaneat, si adhuc natura est. Non enim consumi potest bonunon nocet. Nocet autem; adimit ergo rumpitur, inest ei bonum quo privetur. Ac per hoc, nullum est quod dicitur malum, si nullum sit bonum; sed bonum omnino malo carens, integrum bonum est. Cum vero inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est; nec malum unquam potest esse ullum,
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa caro in baptismo ab
illa feditate purget᷑. quam in
oceptione ex ꝯcupiscentia libi¬
dinosa contͣxit. Qͥbusdã uudet
qđ sic̃ anima a reatu purificat᷑.
ita & caro ab illa pollutione
purgat᷑: ut sic̃ duob complet᷑
mysteriũ baptismi. scił aqua
anima scił a reatu. & caro ab
illa ꝯtagione: qͦd quidẽ ꝓba¬
bile ẽ. Alii uͦ putant tm̃ animã
ibi mundari: carnẽ uͭ ñ ab illa
feditate purgari. Si uͦ remanet
illa feditas usq ad ꝓcreationẽ

Expanded text:
 ipsa caro in baptismo ab illa foeditate purgetur quam in conceptione ex concupiscentia libidinosa contraxit. Quibusdam videtur quod sicut anima a reatu purificatur, ita et caro ab illa pollutione purgatur: ut sicut duobus completur mysterium baptismi, scilicet, aqua anima, scilicet, a reatu, et caro ab illa contagione; quod idem probabile est. Alii vero putant tantum animam ibi mundari, carnem vero non ab illa foeditate purgari. Si vero remanet illa foeditas usque ad procreatione
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habenti dat᷑ ut habeat: &
habenti ut pleniꝰ habeat. Scd¬
qͣmͦ dat᷑ ñ habenti: cum ipse
ut d̾s. sit ubiq & in omnib
creaturis totꝰ: E qͦmͦ plenius
dat᷑ ł habet᷑ sine sui mutatio¬
sõs siue caritas penitꝰ ĩmuta¬
bilis ẽ. nec in se auget᷑ ł minu¬
itur. nec in se recipit magis ł
minꝰ: s in hoĩe uel potiꝰ homini
auget᷑ & minuit᷑. & magis ł
minꝰ datur ł habet᷑. sicut ds
dicit᷑ magnificari & exaltari
in nob̾. qui tñ in se nec magni¬
ficat᷑ nec ex altat᷑. Unde ꝓpħa.¬
Nccedet homo ad cor altum: &
exaltabit᷑ ds̃. Suꝑ quẽ locũ
ait autoritas. Ds̃ ñ inse s in
corde hõis grandescit. Sic gͥ
ampliꝰ datͣ: id ÷ auget᷑: & ma¬
gis ac minꝰ habet᷑: & tamen
sit & in omni creat᷑a totꝰ : sponsio¬
st̃ tam̃ multi qͥ eum non ad scd̾am.¬
hñt. Non enĩ om̃s sp̃m sc̃m ha¬

Expanded text:
on habenti datur ut habeat, et habenti ut plenius habeat; quomodo datur non habenti, cum ipse, ut Deus, sit ubique et in omnibus creaturis totus, et quomodo plenius datur vel habetur sine sui mutatios sive charitas penitus immutabilis est, nec in se augetur vel minuitur, nec in se recipit magis vel minus; sed in homine vel potius homini augetur et minuitur et magis vel minus datur vel habetur, sicut Deus dicitur magnificari et exaltari in nobis, qui tamen in se nec magnificatur nec exaltatur. Unde Pt homo ad cor altum, et exaltabitur Deus. Super quem locum ait auctoritas: Deus non in se, sed in corde hominis grandescit. Sic ergamplius datur, id est, augetur, et magis et minus habetur; et tamen t in omni creatura totus. Sunt tamen multi qui eum non habent; non enim omnes Spiritum sanctum ha
Abbreviated transcription (Latin):
diffundit᷑ in cordib nr̃is d̾s
caritas: ꝑ quã nos tota inha¬
bitat tͥnitas. Quo circa rectis¬
sime sp̃s sc̃s cũ sit d̾s: uocat᷑
qͥd nisi caritas intelligendũ ẽ.
quȩ ꝑducit ad dm: & sine qͣ
qͦdlib& aliud d̃i donum non
ꝑducit ad dm: Ecce hic ape

Expanded text:
diffunditur in cordibus nostris dei caritas, per quam nos tota inhabitat trinitas. quocirca rectissime spiritus sanctus, cum sit deus, uocatur quid nisi caritas intellegenda est, quae perducit ad deum et sine qua quodlibet aliud dei donum non perducit ad d
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u ꝓphetali & oꝑatione mira¬
culoꝵ excellent̃ pollebat. Ge¬
minã gͦ gr̃am quã helyseus
in magistro ingere cognosce¬
bat: sibi tribui rogauit. Unde
patet qđ ñ ẽẽ discipłs super
magistrũ postulauit. Ap̃o au

Expanded text:
spiritu prophetali et operatione miraculorum excellenter pollebat, geminam ergo gratiam quam Elisaeus in magistro vigere cognoscebat, sibi tribui rogavit. Unde patet quod non esse discipulus super magistrum postulavit. Fidu
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s detur nob̃. scił cũ ita
imꝑtit᷑ alicui. id÷ ita habet
ẽẽ in aliqͦ ut eũ faciat d̃i &
ꝑximi amatore. Qđ cũ faoit
tc̃ dari dicit᷑ siue mitti alicui:

Expanded text:
s sanctus detur nobis, scilicet cum ita impartitur alicui, id est, ita habet esse in aliquo, ut eum faciat Dei et proximi amatorem. Quod cum facit, tunc dari dicitur sive mitti alicui;
Abbreviated transcription (Latin):
ic querit᷑. si caritas sp̃s sõs
Iest. cũ ipsa augeat᷑ & mi
utrũ concedendũ sit qđ sp̃s¬
mine. & magis & minꝰ habe¬
atur. Si enĩ in hoĩe augetur.
mutabilis eẽ uidet᷑. Ds̃ aũ
omnino ĩmutabilis ẽ. Uidet᷑

Expanded text:
ic quaeritur, si charitas Spiritus sanctus est, cum ipsa augeatur et mutrum concedendum sit quod Spirmine, et magis vel minus habeatur? Si enim in homine augetur, mutabilis esse videtur. Deus autem omnino immutabi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ: pͥmos parentes illis donis
ac tantis bonis expoliauit. ꝑa¬
riterq ꝑemit. De hoc eodem
adam solus erat. ñ ẽ p̃uaricatꝰ.
qr eiꝰ mens dõ adherebat. Suꝑ
psalmũ qͦq dicit qđ hõ ante
pec̃em beatissimꝰ: aurã carpe

Expanded text:
dum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expoliavit, pariterque peremit. De hoc eodem Adam solus erat, non est praevaricatus, quia ejus mens Deo adhaerebat. Super psal. quoque dicit quod homo ante peccatum beatissim
Abbreviated transcription (Latin):
ciendũ qͦq est. qđ sicut solus
filius dr u̾bum uł imago: ita
etiã ipse solus dr sapientia nata
uł genita. E ideo querit᷑ utrũ
hec relatiue dicant᷑: & si relati
qua dr u̾bum uł imago. De hoc
aug̾ in .uͦii. libro de triñ. ita ait.
Iã dici accipiamꝰ cum dr uerbũ:
acsi dicat᷑ nata sapientia. ut sit¬
& filiꝰ & imago. & hec duo cum
dicunt᷑. id est nata sapientia. in
uno eoꝵ. scił eo qͦd est nata. &
u̾bũ & imago & filiꝰ intelligat᷑¬

Expanded text:
Sciendum quoque est quod sicut solus Filius dicitur Verbum vel imago, ita etiam ipse solus dicitur Sapientia nata vel genita. Et ideo quaeritur utrum hoc relative dicatur; et, si relatiitur Verbum et imago? De hoc Aug., in l. 7 de Trin., cap. 2, ita ait: Id dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur nata Sapientia, ut sit Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur: Hic est nata Sapientia, in uno eorum, eo quod est nata, et Verbum et imago et Filius intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
orib repugnat. S ad hoc dicimꝰ
eadẽ notio intelligit᷑ quȩ notat᷑
cum dr u̾bum & imago: in alt̾o
uero. scił sapientia. demonstrat᷑
etate: ita cum đr nata sapĩa
idem intelligat᷑. id est genita
ypostasis. Ideo uigilant᷑ ait ide
relatio eademq ypostasis. cui
inest illa ꝓprietas. Ee ex hoc
adiuuat᷑ illud qͦd supra diximꝰ.
scił qđ cum dr pater uł filiꝰ. uł¬

Expanded text:
oribus repugnat. Sed ad hoc dicimus eadem notio intelligatur, quae notatur cum dicitur Verbum et imago. In altero vero, scilicet Sapientia, demonstratur etate. Item cum dicitur nata Sapientia, idem intelligitur, id est, genita hypostasis. Ideo vigilanter ait iderelatio eademque hypostasis cui inest illa proprietas. Et ex hoc adjuvatur illud quod superius diximus, scilicet cum dicitur Pater vel Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑ q̃ sit illa notio quã ibi
notat pͥncipiũ. nom̃ eiꝰ non ha¬
bemꝰ. s non ẽ ipsa pat̃nitas uel

Expanded text:
quaeritur quae sit illa notio quam ibi notat principium, nomen ejus non habemus; sed non est ipsa paternitas vel
Abbreviated transcription (Latin):
Qua gͦ notione est pat̃. ea pͥnciyu
filii đr. id est generatione: scđ̾m
quã etiã dicit᷑ autor filii. Un hył¬
pater dr eiꝰ quẽ genuit. autor
ostendit᷑: id habens nom̃ qđ neq
ex alio ꝓfectũ intelligat᷑. & ex eo
quo is qui genitꝰ ẽ substitisse do
ceat᷑. Nouit eccłia unũ innasci¬
bilem dm. nouit unigenitum di
filiũ. confitet᷑ patrẽ ab origine
liberũ. confitet᷑ & filii originem

Expanded text:
go notione est Pater, ea principium Filii dicitur, id est, generatione secundum quam etiam dicitur auctor Filii. Unde HPater dicitur, ejus quem genuit auctor ostenditur, id habens nomen, quo neque ex alio perfectum intelligatur, et ex quo is qui genitus est substceatur. Novit Ecclesia unum innascibilem Deum; novit unigenitum Dei Filium. Confitetur Patrem ab origine liberum; confitetur et Filii originem
Abbreviated transcription (Latin):
recte dici pͥncipiũ. quia non eũ
seꝑaramꝰ ab appellatione crea¬
toris: qr scriptũ ẽ de illo qđ oꝑe¬
tur: & utiq in se manens opat᷑
Non enĩ in aliqͥd eoꝵ quȩ oꝑat᷑.
ipse mutat᷑ & u̾titur. Unũ gͦ¬

Expanded text:
pium, quia non eum separamus ab appellatione Creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur. Non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
datur ab utͦq. Nit enĩ ita. Si gi¬
gnens ad id qͦd gignit pͥncipiũ
est : pat̃ ad filiũ ꝓrincipiũ est.
quia genuit eũ. Utrũ aũ & ad
dictũ ẽ de patre ꝓcedit: ñ par¬
ua questio ẽ. Qđ si ita ẽ: non ĩã
nit aut facit: s etiã ei quã dat¬
& quȩ ꝓcedit ab ipso. Si gͦ qͦd
dat᷑ uel qͦd ꝓcedit pͥncipiũ ht̃
a qͦ datur uel ꝓcedit: fatendũ
ẽ patrẽ & filiũ pͥncipiũ esse sp̃s
scĩ. ñ duo pͥncipia:. s sicut pater
& filiꝰ ad creaturã. relatiue unꝰ
creator & unꝰ dñs dr. sic relatiue
ad sp̃m sc̃m unũ pͥncipiũ. ad cre¬
aturã uͦ pat̾ & filius & sp̃s sc̃s uim̃¬

Expanded text:
datur ab utroque; ait enim ita: Si gignens ad id quod gignitur principium est, Pater ad Filium principium est, quia genuit eum. Utrum autem et dictum est: De Patre procedit, non parva quaestio est. Quod si ita est, non ejus nit vel facit, sed et ejus quam dat, et procedit ab ipso. Si ergo quod datur vel quod procedit, principium habet a quo datur vel procedit, fatendum est Patrem vel Filium principium esse Spiritus sancti, non duo principia; sed sicut Pater  et ad creaturam relatiue unus creator et unus dominus, sic relatiue ad spiritum sanctum unum principium. ad creaturam uero pater et filius et spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ modo pͥncipiũ rerũ st̃. Non em̃
alit̾ st̃ res a ꝑatre & alit̾ a filio:
s penitꝰ eodẽ modo. Ideo apłs
intelligens hanc tͥnitatẽ ẽẽ unũ
pͥncipiũ rerũ: ait. Ex ipso & pei
iꝑsũ: & in iꝑso st̃ omnia. Qm acci

Expanded text:
 modo principium rerum sunt. Non enim aliter sunt res a Patre, et aliter a Filio, sed penitus eodem modo. Ideo Apostolus intelligens hanc Trinitatem esse unum principium rerum, ait: Ex ipso, per ipsum, et in ipso sunt omnia. Cum vero
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiã sciri oportet. quia cũ
supͣ dictũ sit imaginẽ relatiue
dici de filio. sicut u̾bum uł filiꝰ.
interdũ tam̃ reperit᷑ scđm sub¬
stantiã dici. Unde aug̃ in libro

Expanded text:
llud etiam sciri oportet, quia cum supra dictum sit imaginem relative dici de Filio, sicut Verbum vel Filius, interdum tamen reperitur secundum substantiam dici, unde Aug., in lib
Abbreviated transcription (Latin):
dita ẽ hic fidei ꝓfessio. s ꝓfessio¬
nis ratio ñdũ exposita ẽ: & ideo
querenda. scił quomͦ intelligen¬
dũ sit qđ ait filii originẽ ẽẽ ab
inicio. & ñ ipsũ ee̾ ab inicio s ab
iniciabili. Hȩc utiq subdens
det̾minauit qͦmͦ acceꝑit iniciũ:
inqͥens originẽ filii eẽ ab inicio.
Aesi dic̾et. Non ita intelligas ori¬
ginẽ filii esse ab micio. quasi ip¬
se filiꝰ habeat iniciũ: s qr ipse ẽ
ab iniciabili id ẽ a patre. a qͦ stͥ
omnia. Nã lic& filiꝰ sit pͥncipiũ

Expanded text:
fessio, sed professionis ratio nondum exposita est; et ideo quaerenda, scilicet quomodo intelligendum sit quod ait, Filii originem esse ab initio, et non ipsum esse ab initio, sed ab initiabili. Hoc utique subdens determinavit quomodo acceperit initium, inquiens originem Filii esse ab initio, ac si diceret: Non ita intelligas originem Filii esse ab initio, quasi ipse Filius habeat initium; sed quia ipse est ab initiabili, id est, a Patre a quo sunt omnia. Nam licet Filius sit p
Abbreviated transcription (Latin):
ad se ddicit᷑. se ipsa enĩ sapiens ẽ
& ħ ẽ eiꝰ esse quod saꝑe. Un pat̾
& filiꝰ simul una sapientia: qͥa¬
qualit̾ intelligas qͦd hic dicit
nata sap̃ia. ibi sap̃ia essentiã¬

Expanded text:
ad se dicitur; seipsa enim est sapiens, et hoc est ejus esse quod sapere: unde Pater et Filius simul una Sapientia, qqualiter hoc intelligas quod hic dicit nata Sapientia, ibi Sapientia essenti
Abbreviated transcription (Latin):
& remanent reatu. ut homiei¬
diũ & similia: ita e conu̾so fieri
potest ut ꝯcupiscentia p̃tereat
reatu. & maneat actu. Ex p̃di¬
ctis euident̃ monstrat᷑. quomͦ
pecẽm originale in baptismo

Expanded text:
t remanent reatu, ut homicidium et similia, et ita e converso fieri potest ut concupiscentia praetereat reatu, et remaneat actu. Ex praedictis evidenter monstratur quomodo peccatum originale in baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
actione. Idẽ in libꝰ de nuptiis &
deuipisc̃ia. Concupiscentia car¬
nis licet in regeneratis iã non
deputet᷑ in pec̃em: quȩcũq tn
ꝓles nascit᷑ obligata ẽ originali
pecc̃o. Itẽ. Dimittit᷑ ⁊cupisc̾ia
carnis in baptismo. ñ ut ñ sit.

Expanded text:
actione. Idem, in lib. de Nuptiis et actione. Idem, in lib. de Nuptiis et Concupiscentia: Concupiscentia carnis, licet in regeneratis jam non deputetur in peccatum, quaecumque tamen proles nascitur, obligata est originali peccato. Item: Dimittitur concupiscentia car
Abbreviated transcription (Latin):
s manet in uetustate carnis tanqͣ
suꝑatũ & ꝑemptũ. nisi illicito
ꝯsensu qͦdamm reuiuiscat & in
regnũ ꝓpriũ dñationẽ q reuocet᷑
hic aꝑte insinuat in baptismo
ꝯcupiscentiã debilitari. ex qͣ dicit¬
& dimitti. ñ solũ ideo quia reatꝰ
ibi soluit᷑. quẽ remissionis modũ
aliis etiã plurib testimoniis scͥp¬
tura edocet. Ait enĩ aug̃. contra¬
s iulianũ. Lex que in m̃bris ẽ. iuci¬
um carnis ẽ: qͦd ex pena pecci &
ex tͣduce mortis ꝓuenit. S lex ista
quȩ ẽ in m̃bris remissa ẽ regen̾a¬
tione sp̃uali: & manet in carne
mortali. Remissa ẽ. quia reatus
solutꝰ ẽ sacram̃to qͦ renascuntur
Idẽ in sermone quodã de dcupi¬
scentia carnis. ꝑ gr̃am baptima¬
tis & lauachrũ regen̾ationis so¬
lutꝰ ẽ & ipse ꝯcupiscentiȩ reatꝰ
cũ qͦ eras natꝰ: & quicqͥd antea
ꝯsensisti male ꝯcupiscentiȩ. siue
cogitatione sue locutione siue

Expanded text:
sed manet in vetustate carnis tanquam sed manet in vetustate carnis tanquam superatum et peremptum, nisi illicito consensu quodammodo reviviscat, et in regnum proprium dominationemque revocetur. Hic aperte insinuatur in baptismo concupiscentiam debilitari, ex quo et dicitur dimitti, non solum ideo quia reatus ibi solvitur. Quem remissionis modum aliis etiam pluribus testimoniis Scriptura edocet. Ait enim Aug. contra Julianum: Lex quae in membris est, vitium carnis est, quod ex poena peccati et ex traduce mortis provenit. Sed lex ista quae est in membris, remissa est regeneratione spirituali, et manet in carne mortali. Remissa est, quia reatus solutus est sacramento quo renascuntur Idem in sermone quodam de Concupiscentia carnis: Per gratiam baptismatis et lavacrum regenerationis solutus est et ipse concupiscentiae reatus, cum quo eras natus; et quidquid ante consensisti malae concupiscentiae, sive cogitatione, sive locutione, sive
Abbreviated transcription (Latin):
Gr̃a ꝑ baptismũ id agit᷑ ut uetꝰ h̃o
crucifigat᷑. & corpꝰ pecẽi destruat᷑
ñ ita ut ipsa uiuente carne ⁊eu¬
piscentia respersa & innata repen¬
te absumat᷑ & ñ sit: s ne obsit
mortuo quȩ merat nato. Nlam si
post baptismũ uixerit in carne
ht̃ ꝯcupiscentiã cũ qua pugnet
eãq adiuuante do supet: si tam̃
ñ in uacuũ grãm di suscepit.
Non itaq hoc p̾stat᷑ in baptismo
nͥ forte miraculo ineffabili crea¬
toris. ut lex pec̃ci que ẽ in m̃bris
ꝓrsus extinguat᷑ & ñ sit: s ut
quicqͥd mali ab hoĩe factũ. dictĩ
cogitatũ ẽ. totũ aboleat᷑. ac uelut
quo ꝑ illã diabolus animã retine¬
bat. & a suo creatore separabat:
manet in certamine. Ecce hie
aꝑte ostendit ea ratione dimitti.
in baptismo. ñ quia ñ maneat y
baptismũ: s quia reatꝰ in baptis¬
mo abolet᷑. Dem̃n idẽ ipse ostend
eo modo etiã dimitti in bapti ms
quia baptismi gr̃a dcupiscentia
ipsa mitigat᷑ & minuit᷑. in eodẽ

Expanded text:
um id agitur, ut vetus homo crucifigatur, et corpus peccati destruatur; non ita ut in ipsa vivente carne concupiscentia respersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. Nam si post baptismum vixerit, in carne habet concupiscentiam cum qua pugnet, eamque adjuvante Deo superet, si tamen non in vacuum gratiam ejus suscepit. Non itaque hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili Creatoris, ut lex peccati quae est in membris prorsus extinguatur et non sit, sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, iret, totum aboleatur, ac velut quo per illam diabolus animam retinebat et a suo Cmaneat in certamine. § Ecce his aperte ostendit ea ratione dimitti in baptismo, non quia non maneat post baptismum, sed quia reatus in baptismo aboletur. § Deinde idem ipse ostendit eo modo etiam dimitti in baptismo, quia baptismi gratia concupiscentia ipsa mitigatur et minuitur, in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ tñ ꝯcupiscĩa cotidie minuit᷑
in ꝓficientib & ꝯtinentib S
licet remaneat ꝯcupiscĩa post
baptismũ. ñ tñ dominat᷑ & reg¬
nat sic̃ ante: ĩmo ꝑ gr̃am bap¬
tismi mitigat᷑ & minuit᷑ rit pꝰ
dñari ñ ualeat nisi qͥs reddat
uires hosti. eundo pꝰ ꝯcupiscĩaᷤᷤ.
Nec post baptismũ remanet ac̃
Bupliei gͦ ratione pecẽm origiale
ar dimitti in baptismo: q ꝑgãm¬

Expanded text:
en concupiscentia quotidie minuitur in proficientibus et continentibus. Sed licet remaneat concupiscentia post baptismum, non tamen dominatur et regnat sicut ante; imo per gratiam baptismi mitigatur et minuitur, ut post dominari non valeat, nisi quis reddat vires hosti eundo post concupiscentias. Nec post baptismum remanet ad rDuplici ergo ratione peccatum originale dicitur dimitti in baptismo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Dx̃ quoq hõ peccare indm: in se.
& in ꝓximũ. In dm cum de d̃o
male sentit. ut hereticꝰ: ł quȩ
dei st̃ usurꝑare p̃sumit. ino̾ig¬
ne participando saeram̃tis:
uel q̃n nom̃ dei peierando con¬
temptibile facit. In ꝓximum
peccat. cũ ꝓximũ iniuste ledit:
in se uͦ. eum sibi ñ alii nocet.

Expanded text:
ur quoque homo peccare in Deum, in se et in proximum. In Deum, cum de Deo male sentit, ut haereticus; vel quae Dei sunt usurpare praesumit indigne, participando sacramentis; vel quando nomen Dei pejerando contemptibile facit. In proximum peccat, cum proximum injuste laedit, in se vero, cum sibi et non alii nocet.
Abbreviated transcription (Latin):
ariam qͦq appellationẽ ht̃.
Dicit᷑ enĩ pecẽm & delictũ.
re a bono: pecẽm ẽ fac̃e malũ.
Aluid ẽ enĩ declinare abono: aliuq̃
fac̾e malũ. Pecc̃m gͦ ẽ ꝑpetͣtio mali.
dlictũ dsertio bomi: qͦd ⁊ iꝑsũ nom̃
ostñdit. Qd enĩ aliud sonat dlictũ. n
n̾bonũ: Uel delictum est quõ
ignorant̃ fit. pecc̃m qͦd scient̃
cõmittit᷑: indifferent̃ tam̃ &
pecẽm nomine delicti & delictã

Expanded text:
t. Dicitur enim peccatum etiam delictum. re a bono; peccatum est, facere malum. Aliud est enim declicare a bono, aliud est facere malum. Peccatum ergo est perpetratio mali, delictum desertio boni, quod et ipsum ostendit nomen. Quid enim aliud sonat delictum, nisi nisi bonum? Vel delictum est quod ignoranter fit, peccatum quod scienter committitur. Indifferenter tamen et peccatum nomine delicti, et delict
Abbreviated transcription (Latin):
censa igni & suff᷑. His enim
duob modis dic̃ omĩa pecc̃a
mortalia includi: & incensa
ea dic̃ que ex cupiditate male
incendente orunt᷑: suffossa uͦ
que ex timnore male cor humi¬
liante ꝓueniunt: quod ẽ q̃n
quis cupit ñ cupienda. uł ti¬
Alibi uͦ dr peccatũ fiexi tͥb mo¬
dis: scił cogitatu. u̾bo. opere.¬

Expanded text:
ni et suffossa. His enim duobus modis dicit omnia peccata mortalia includi. Et incensa igni ea dicit quae ex cupiditate male incendente oriuntur: suffossa vero, quae ex timore male humiliante proveniunt; quod est quando quis cupit non cupienda, vel tidicitur peccatum fieri tribus modis, scilic
Abbreviated transcription (Latin):
tarũ cęlestiũ uł terrestriũ. in¬
uisibiliũ uł uisibiliũ causam
ñ ẽẽ nisi bonitatẽ creatoris. q̃
bonitas ut sũme bonꝰ beati¬
tudinis suȩ qua et̾nalit̾ beatꝰ
ẽ. alios uelit esse participeꝰ ꝯ:
quã uidit & cõmunicari posse.
& minui omnino ñ posse. Il¬

Expanded text:
arum coelestium, terrestrium, visibilium et invisibilium causam non esse, nisi bonitatem Creatoris qui bonitas, ut summe bonus, beatitudinis suae qua aeternaliter beatus est, alios velit esse participes, quam videri, et communicari posse, et minui omnino non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
gͣssus nr̃i. Ubi aũ ñ int̾uenit
causa nos ad malũ ĩpellens: ñ
merem᷑ si ab eo declinamꝰ. Decli

Expanded text:
ssus nostri. Ubi autem non intervenit causa nos ad malum impellens, non meremur si ab eo declinamus. Decli
Abbreviated transcription (Latin):
a spũ scõ: a qͦ fides. Sicut gͦ
fides ñ est sp̃s sc̃s a quo ẽ: ita
nec caritas. Qͦmͦ enĩ caritas
sp̃s sc̃s est. si ab ipso ẽ : Nam si
s tam̃ & ab ipso datur nobis
ut supͣ dictũ ẽ: dat enim se
solumm᷑ ẽ. non d̾s dans. Qđ̃ ali¬
as inducunt rõnes & autoritateᷤ
ad id ꝓbandũ. Alias qͦq indu¬
cunt rationes ad idẽ ostenden¬
quia caritas affectio mentis
est & motꝰ animi: sp̃s sc̃s uero
non est affectio animi ul
motꝰ mentis: quia sp̃s sẽs
ĩmutabilis ẽ & inereatus.
sit affectio animi & motus
m̃tis: auctoritatib confir¬
mant. Dicit enĩ aug̃ in .iii

Expanded text:
 a quo fides Sicut ergo fides non est Spiritus sanctus a quo est, ita nec charitas. Quomodo ergo Spiritus sanctus est, si ab ipso est? Nam si sed tamen a seipso datur nobis, ut supra dictum est; dat enim seisolummodo est, non Deus dans. 16. Quod alias inducunt rationes et auctoritates ad idem probandum. Alias quoque inducunt rationes ad idem ostendenquia charitas affectio mentis est et motus animi, Spiritus sanctus vero non est affectio animi vel motus mentis, quia Spiritus sanctus immutabilis est et increatus; sit affectio animi, et motus mentis, auctoritatibus confirmant. Dicit enim Aug. in lib.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune om̃ib m̃bris xp̃i
multa dona q̃ sint quibusq
ꝓp̃a diuidunt᷑. Non enĩ singłi¬
quiq habent om̃ia. s illi illa.
alii alia: ꝗͣuis ipsũ donũ a qͦ
cuiq ꝓpͥa diuidunt᷑ om̃s hñt.¬

Expanded text:
commune omnibus membris Christi multa dona, quae sunt quibusque propria, dividuntur. Non enim singuquique habent omnia, sed hi illa, alii alia: quamvis ipsum donum a quo cuique propria dividuntur omnes h
Abbreviated transcription (Latin):
Resp. det̾minans autoritates
Ad qͦd dicimꝰ. Noc ita dictũ ẽ
sicut dr d̃s ẽẽ spes nr̃a et
patientia nr̃a: quia facit
nos sperare & pati. Ita cari¬
tas dicit᷑ ẽẽ motꝰ siue affec̃¬
tio animi. quia ꝑ eã moue¬
tur & afficit᷑ animꝰ ad dili¬
gendũ dm̃. Non au mireri
si caritas cũ sit sp̃s sc̃s dica¬
tur motꝰ m̃tis: cũ etiam in
sapientiȩ quȩ attingit a fine
usq ad finẽ. Qui ẽ actus mobił.
certus. incomquinatꝰ. Qđ non
ideo dicit᷑. qđ sapientia sit
mobile aliquid. ł actus aliqͥs:
s quia sui ĩmobilitate om̃ia
attingit ñ locali motu. s ut
ubiq semꝑ sit & nusꝙͣ inelu¬
sa teneat᷑. Sic gͦ caritas dicit᷑
motꝰ animi: ñ qđ ipsa sit motꝰ

Expanded text:
sio determinans auctoritates. Ad quod dicimus hoc ita dictum esse sicut dicitur: Deus est spes nostra et patientia nostra, quia facit nos sperare et pati; ita charitas dicitur esse motus sive affectio animi, quia per eam movetur et afficicitur animus ad diligendum Deum. Non autem mireris si charitas, cum sit Spiritus n sapientiae: Qui attingit a fine usque ad finem, qui est actus mobilis, certus, incoinquinatus. Quod non ideo dicitur, quod sapientia sit mobile aliquid vel actus aliquis, sed quia sui immobilitate omnia attingit, non locali motu, sed ut ubique semper sit, et nusquam inclusa teneatur. Sic ergo charitas dicitur motus animi, non quod ipsa si
Abbreviated transcription (Latin):
bus uͥtutib quarũ actꝰ sunt:
iitpote actũ fidei. id ÷ credere
fide media. & actũ spei. id est
sꝑare. media spe. Pfide̾ enĩ &
spem p̃dictos operat᷑ actꝰ: dili¬
gendi uͦ actũ ꝑ se tm. sine ali¬
cuiꝰ uirtutis medio oꝑat᷑. id
ꝗͣ alios uirtutũ actꝰ: ideo ꝙ
different̃ de hoc & de aliis¬

Expanded text:
bus virtutibus quarum actus sunt, utpote actum fidei, id est, credere fide media, ut actum spei, id est, sperare media spe. Per fidem enim et spem praedictos operatur actus. Diligendi vero actum per se tantum, sine alicujus virtutis medio operatur, id quam alios virtutum actus. Ideoque differenter de hoc et de
Abbreviated transcription (Latin):
di ẽ dicta diffundi in cordib
nr̃is: ñ qua ipse diligit nos.¬
s qua nos dilig̾e facit. His
u̾bis ñ diuiditur nec diuisa
ostendit᷑ caritas qua d̃s dili¬
git. ab ea qͣ nos diligimꝰ: sed
potiꝰ cũ sit una & eadẽ cari¬
tas & dicat᷑ ipsa di caritas:
diu̾sis de causis & rationib

Expanded text:
t diffundi in cordibus nostris, non qua ipse nos diligit; sed qua nos diligere facit, etc. His verbis non dividitur nec diversa ostenditur charitas qua Deus nos diligit, ab ea qua nos diligimus; sed potius cum sit una eadem charitas, et dicatur ipsa Dei charitas, et diversis de cau
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ipse sit ea iustꝰ s quia ea
nos iustos facit: similiter &
fides & salus. sic uidet᷑ dicta
iꝑse ea diligat. s quia ea nos
dilig̾e facit. De hoc etiã idem
aug̾. in libro .xiͦ. de trinit̾. ait.

Expanded text:
a nos justos facit, similiter et fides et salus, sic videtur dicta ipse ea diligat, sed quia ea nos diligere facit. De hoc etiam idem Aug., in lib. 15 de Trin. ait,
Abbreviated transcription (Latin):
tas aũ dei dicta ẽ diffundi in
cordib nr̃is: non qͣ nos ipse dili¬
git. s qua nos facit dilectores
suos: sicut iusticia dĩ dicit᷑ qͣ
nos iusti eiꝰ mun̾e efficim᷑: &
dñi salus qua nos saluat. &

Expanded text:
tas autem Dei dicta est diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut justitia dicitur Dei, qua nos justi ejus munere efficimur, et Domini salus, qua nos salva
Abbreviated transcription (Latin):
deficit aliq̃n: & t̾c ipsa dicit᷑
ioħis ait. ꝓbet se quisq qͣntũ
in illo ꝓfecerit caritas: ł potiꝰ
qͣntũ ipse in caritate ꝓfecerit.
Nam si caritas ds ẽ: neo ꝓficit
nec deficit. Sic gͦ dicit᷑ ꝓficere
in te caritas: qr in ea proficis.¬
in eo scił ꝓficimꝰ: sic & alia
huiꝰmodi. Qđ aliqͥ dicunt ca¬

Expanded text:
deficit aliquando; et tunc ipsa dicituris ait: Probet se quisque, quantum in illo profecerit charitas, vel potius quantum ipse in charitate profecerit. Nam si charitas Deus est, nec proficit, nec deficit. Sic ergo dicitur proficere in te charitas, quia in eo scilicet proficimus, sic et alia hujusmodi. 11. Quod aliqui dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
trio constitutũ suꝑat uolunta¬
tem di: &si faciat contͣ uolun¬
tatẽ: eius: tam̃ contͣ eiꝰ uolunta¬
tẽ. quȩ ipse ẽ nichil putandũ ẽ
fiat: uł nolit fieri & fiat. Illa
enĩ uoluntas ut ait aug̃. in
enchyrid̃. semꝑ impletͣ: aut
de nob̾. aut a nob̃. De nobis
implet᷑ s tam̃ ñ implemꝰ eã.
q̃n peccamꝰ : a nobis impletur
quando bonũ facimꝰ. Ideo enĩ
facimꝰ: qr scimꝰ placere đo. Ita
de hoie semꝑ d̾s suã implet
uoluntatẽ: qr nichil facit hõ
de quo d̃s ñ operet᷑ qđ uult.
ut peccet homo qͥlibet. Si aũ
peccau̾it. penitenti uult parc̾e
lt uiuat: in peccatis uͦ ꝑseue¬
rantẽ punire. ut iusticie poten¬

Expanded text:
trio constitutum superat voluntatrio constitutum superat voluntatem Dei: etsi faciat contra ejus voluntatem, tamen contra ejus voluntatem, quae ipse est, nihil putandum est fiat, vel nolit fieri et fiat. Illa enim voluntas, ut ait Augustinus, in Ench., semper impletur, aut de nobis aut a nobis. De nobis impletur; sed tamen non implemus eam ando peccamus. A nobis impletur, quando bonum facimus; ideo enim facimus, quia scimus placere Deo. Ita et de homine semper Deus implet suam voluntatem, quia nihil facit homo de quo Deus non operetur quod ut peccet homo quilibet. Si autem peccaverit, poenitenti vult parcere ut vivat, in peccatis vero perseverantem punire, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. a sp̃u scõ est. Cũ itaq ue¬
rũ sit qđ mala fiunt: hoc ue¬
rũ qͦd ddicit᷑ illa locutione. scił
mala funt. a do est: s ñ inde
sequit᷑ qđ a deo sit ut mala
fiant. Si enĩ hoc diceret᷑. autaꝵ
maloꝵ ds esse intelligeret᷑: qđ
ex simili manifeste falsũ osten¬
dit᷑. Ds̃ ꝓhibet furtũ fieri: sed
furtũ fieri uerũ ẽ. Ergo ꝓbibet
uerũ. Non sequit᷑. Partẽ q̃stiõis
apꝓbat. illoꝵ scił qͥ diet̃ dm non
uelle mala fieri. Hoc gͦ & alia
huiꝰ modi inania relinquentes.
p̃misse questionis parti saniori
fauentes. quȩ sc̃oꝵ testimoniis
pleniꝰ approbat᷑. dicamꝰ d̃m ñ
uelle mala fieri: nec tam̃ uelle
ñ fieri. neq nolle fieri. Om̃e enĩ
qͦd uult fieri. fit: & omne qͦd
uult ñ fieri. non fit. Yiunt aũ
multa que ñ uult fieri: ut oĩa
uelit. & nichil fiat qͦd nolit:
que de hoĩe semꝑ adimpletur
quocũq se u̾tat. Nichil enĩ ut
ait aug̃ in libro de libero arbi¬

Expanded text:
itaque verum sit quod mala fiunt, hoc verum quod dicitur illa locutione, scilicet, mala fiunt, a Deo est: sed non inde sequitur quod a Deo sit ut mala fiant. Si enim hoc diceretur, auctor malorum Deus esse intelligeretur; quod ex simili manifeste falsum ostenditur: Deus prohibet furtum fieri: sed furtum fieri verum est; ergo prohibet verum: non sequitur. 15. Partem quaestionis approbat illorum qui dicunt Deum non velle mala fieri. Haec igitur et alia hujusmodi inania relinquentes, praemissae quaestionis parti saniori faventes, quae sanctorum testimoniis plenius approbatur, dicamus Deum non velle mala fieri, nec tamen velle non fieri neque nolle fieri. Omne ergo quod vult fieri fit, et omne quod vult non fieri non fit. Fiunt autem multa quae non vult fieri, ut omniavelit, et nihil fiat quod nolit; quae de homine semper impletur, quocumque se vertat. Nihil enim, ut ait Aug., in libero arbi
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. dicens. Qui omniũ
quȩ st̃ autor est. & ad cuiꝰ boni¬
tatẽ id ꝑtinet ut sit om̃e qͦd ẽ:
mũ bonũ ẽ: a quo in nullo de¬
ficere bonũ ẽ & malũ ẽ defic̾e.
Non ẽgͥ causa deficiendi. id est
tendendi ad non ẽẽ. qui ut ita
dicã essendi causa ẽ. qr omniũ
quȩ st̃ autor ẽ: quȩ in qͣntum
sunt bona st̃. Ecce aperte hs̃

Expanded text:
t ita dicens: Qui omnium quae sunt auctor est, et ad cujus bonitatem id pertinet ut sit omne quod estmum bonum est, a quo in nullo deficere bonum est, et malum est deficere. Non est ergo causa deficiendi, id est, tendendi ad non esse, qui, ut ita dicam, essendi causa est; quia omnium quae sunt auctor est, quae, in quantum sunt, bona sunt. Ecce aperte
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ alit̾ etiã ostendit᷑ fuił mala.¬
qđ deo autore id÷ uolente non
fiunt mala: quia ipse ñ ẽ causa
tendendi ad ñ ẽẽ. Tendere enĩ
ad ñ esse malũ ẽ: ipse aũ autor
mali ñ ẽ. Tendit uͦ ad ñ e̾ẽ: qui

Expanded text:
Item aliter etiam ostenditur quod Deo auctore, id est, volente non fiunt mala, quia ipse non est causa tendendi ad non esse. Tendere enim ad non esse, malum est; ipse autem auctor mali non est: tendit vero ad non esse qui
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ad ipsos ꝑtinet. quod d̃s
noluit fecert̃: qͣntũ uͦ ad oĩpo¬
tentiã di. nullomͦ id facere po¬
tuerunt. Noc quippe ipso quod
contͣ eiꝰ uoluntatẽ fecerius: de
ipsis facta ẽ uoluntas elꝰ. Prop¬
ineffabili modo ñ fiat p̾cer eiꝰ
uoluntatẽ illud etiã quod fit
contͣ eiꝰ uoluntatẽ: qr ñ fieret
si ñ sineret: nec utiq nolenᷤ sinit
sed uolens: nec sineret bonꝰ fieri
set fac̾e bene. Nis u̾bis euident̃
monstrat᷑ qđ uoluntas cdi et̃na
semꝑ implet᷑ de homine: etiãsi
faciat hõ contra di uoluntatẽ.

Expanded text:
psos attinet, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra voluntatem fecerunt ejus, de ipsis facta est voluntas ejus. Propfabili modo non fiat praeter ejus voluntatem quod etiam fit contra ejus voluntatem, quia non fieret si non sineret; nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri set facere bonum bene. His verbis evidenter monstratur quod voluntas Dei aeterna semper impletur de homine, etiamsi faci
Abbreviated transcription (Latin):
uolente mala fiunt. Iã suffici¬
ent̃ ostensũ est qđ do autore ñ
Quidã tam̃ sophistice incedentes
& ideo do odibiles. ꝓbare conan¬
tur ex cdo autore ee qđ mala fi¬
unt: hoc modo. Qđ mala fuitł̃.
uerũ ẽ. Omne aũ uerũ qͦd est:¬
est a ueritate quȩ d̃s ẽ. A d̃o gͥ
est: qđ mala fuint. Qd̃ autem
omne uerũ a do sit. confirmat᷑
autoritate aug̃. in libro lxxx
ne uerũ. a ueritate uerum est.
Est aũ ueritas ds. Deum gͥ ht̃
autorẽ omne uerũ. Est aũ ue¬
rũ qđ mala fiunt uł st̃. Deo gͥ
autore ẽ: qđ sunt uł fiunt ma
la. Resp̃. Quib facile est nobis
respondere: s indignũ respon¬
sione uidet᷑ qͦd dicunt. Omne
nãq uerũ a do est ut ait aug̃:
cui consonat ambꝵ. qͥ tͣctans¬

Expanded text:
a fiant. Jam sufficienter ostensum est quod Deo auctore non Quidam tamen sophistice incedentes, et ideo Deo odibiles, probare conantur ex Deo auctore esse quod mala fiunt, hoc modo: Quod mala fiunt, verum est: omne autem verum quod est, a veritate est, quae Deus est; a Deo ergo est quod mala fiunt. Quod autem omne verum a Deo sit, confirmant auctoritate Aug., in lib. 83 ne verum a veritate verum est: est autem veritas Deus; Deum ergo habet auctorem omne verum. Est autem verum quod mala fiunt vel sunt, Deo ergo auctoraperit. Quibus facile est nobis respondere; sed indignum responsione videtur quod dicunt. Omne namque verum a Deo est, ut ait Aug., cui consonat Amb., t
Abbreviated transcription (Latin):
sit causa ut sit hõ det̾ior:
in deo ñ ẽẽ asserit. in eode libͦ¬
sic dicens. Si sit homo det̾ior:
aut in ipso ẽ aut in alio. aut
in nichilo. Si in nichilo: nulla
causa ẽ. Si in alio: aut in do
aut in aliqͦ quolibet homine:.
aut in eo qͦd neq ds neq ho
d̾s causa ẽ. Ergo aut in hoĩe

Expanded text:
sit causa ut homo sit deterior, in Deo non esse asserit, in eodem lib. dicens ut si homo deterior, aut in ipso est, aut in alio, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Si in alio, aut in Deo, aut in alio quolibet homine, aut in eo qui neque Deus neque homo ntum causa est; ergo in homine
Abbreviated transcription (Latin):
fierent. ordo tempoꝵ nullis nota¬
bat᷑ indiciis. uł meridiana hora
uł quelibet hora. Nec quarta che

Expanded text:
fierent, ordo temporum nullis notabatur indiciis, vel meridiana hora, vel quaelibet hora. Haec quarta die
Abbreviated transcription (Latin):
queri solet utrũ uiris scĩs
placere debuerit. qđ xp̃o pate¬
retur uel occideret᷑. Debuit em̃
eis placere intuitu nr̃e redẽpti¬
onis: s ñ intuitu eiꝰ cruciatus.
Uoluerunt gͦ ac uehem̃t̾ cupi¬
erunt xp̃m mori ꝓpt̾ liberati¬

Expanded text:
quaeri solet utrum viris sanctis placere debuerit quod Christus pateretur, vel occideretur. Debuit enim eis placere intuitu nostrae redemptionis, sed non intuitu ipsius cruciatus. Voluerunt ergo ac vehementer cupierunt Christum mori p
Abbreviated transcription (Latin):
uel ẽẽ: non qr malũ sit bonũ.
uł qr bonũ sit malũ fieri. Non
est enĩ bonũ. malũ fieri ab ali¬
quo: quia ñ ẽ bonũ ut aliqͥs
faciat malũ. Si enĩ hoc ẽẽt bo¬
nũ. profecto huiꝰ ds autor eẽt:
qui ẽ autor omnis boni. Qđ si
homo agit malũ: & ita eo au¬
tore bomo fit deterior. Ee si eo
autore homo fit deterior: tc̃ eo
uolente homo fit det̾ior. Idẽ
enĩ est dic̃e aliqͥd fieri d̃o au¬
tore: qđ d̃o uolente. Deo autẽ
it a minori. ita dicens. Nullo
sapiente hoĩe autore. fit homo

Expanded text:
vel esse, non quia malum sit bonum, vel esse, non quia malum sit bonum, vel quia bonum sit malum fieri. Non est enim bonum malum fieri ab aliquo, quia non est bonum ut aliquis faciat malum. Si enim hoc esset bonum, profecto hujus Deus auctor esset, qui est auctor omnis boni. Quod shomo agit mala, et ita eo auctore homo fit deterior. Et si eo auctore homo fit deterior, tunc eo volente homo fit deterior. Idem est enim dicere aliquid fieri Deo auctore, quod Deo volente: Deo autem it a minori, dicens ita: Nullo sapiente homine auctore fit homo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ex malis quȩ fiunt ali-¬
quod ꝓuenit bonũ: dum bona
magis placent & laudabiliora
existunt. Ipsis etiã facientibus
ex malis quȩ faciunt interdũ
bona ueniunt: si scd̾m ꝓpositũ¬
g uocati st̃ scĩ. Talib enĩ ut ait
gr̃a. usq adeo d̃s omĩa cooꝑat᷑
in bonũ: ut si qui hoꝵ deuiant.
& exorbitant. etiã hoc ipsũ faci¬
at eis ꝓficere in bonũ: qr humi¬
liores redeunt atq doctiores. ut
petrus. Illa etiã mala q̃ ab mi¬
quis fideles pie ꝑferunt ut ait
aug̃. in libro de trin̾. ipsiꝰ utiq
ꝓsunt. uł ad demen oa pecca¬
ta. uł ad exercendã ꝓbandã ꝙ
iusticiã: uel ad demonstrandã
huiꝰ uitȩ miseriã. Ideo q & iob
dei manũ. & apłs sathanȩ sti¬
malũ b̃n portauit. Ex p̃dictis
ꝯcludit. ostendens etiã ẽẽ bonũ
fieri mala multis modis. Si qͥs
gͥ diligent̃ attendat q̃ scripta
st̃. facile est ei ꝑcipe ex malis
bona ꝓuenire: & ex ea ratione
dictũ ẽ quia bonũ ẽ mala fieri

Expanded text:
 ex malis quae fiunt aliquod provenit bonum, dum bona magis placent et laudabiliora existunt. Ipsis etiam facientibus, ex malis quae faciunt interdum bona proveniunt, si secundum propositum vocati sunt sancti. Talibus enim, ut ait  usque adeo Deus omnia cooperatur in bonum, ut si qui horum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum; quia humiliores redeunt, atque doctiores, ut Petrus. Illa etiam mala quae ab iniquis fideles pie perferunt, ut ait Aug., in lib. de Trin., ipsis utique prosunt, vel ad delenda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam hujus vitae miseriam. Ideoque et Job Dei manum, et Apostolus Satanae stimalum bene portavit. 10. Ex praedictis concludit ostendens esse bonum fieri mala multis modis. Si quis igitur diligenter attendat quae scripta sunt, facile est ei percipere ex malis bona provenire; et ex ratione dictum esse quod bonum est mala fieri
Abbreviated transcription (Latin):
scił elem̃ta uł omnia corpora
mat̾ialit̾ simul creauit: tercio ꝑ
oꝑa sex dierũ uarias distinxit
ereaturas: quarto ex pͥmordialib
seminib ñ incognite oriuntur
nat᷑e. s note sepiꝰ reformant᷑ ne
rima aũ distinctionis lxiii.¬
oꝑatio fuit formatio lucis.
sicut ostendit script᷑a. que cõme¬
morata rerũ informatione. earũ
dispositionẽ a luce inchoauit
subdens: dix̃ ds fiat lux. & fac¬
ta ẽ lux. & diuisit lucẽ a tenebri.
appellauit q lucẽ diẽ & tenebraᷤˢ
noctẽ. & factũ ẽ uesꝑe & mane

Expanded text:
 elementa, vel omnia corpora materialiter simul creavit; tertio, per opera sex dierum varias distinxit creaturas; quarto, ex primordialibus seminibus non incognitae oriuntur naturae, sed notae saepius reformantur, ne rima autem distinctionis operatio fuit formatio lucis, sicut ostendit Scriptura Genes., quae commemorata rerum informitate, earum dispositionem a luce inchoavit, subdens: Dixit Deus: FIAT LUX, et facta est lux: et divisit lucem a tenebris, appellavitque lucem diem, et tenebras no