comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ illoꝵ & duriciã cordis: qͥa his
qͥuiderant illum resurrexisse amor¬
tius ũ credidert᷑. De ira regis itata &¬
tar: rex ut p̃diximꝰ atrib excõmuns¬
catis ep̃is instigantib eũ in furorẽ om¬
nib post futuris scłis detestandũ ac¬
census. & qͣsi clibanꝰ accensus acoquen¬
tib adeo ut flãmã iam ꝯtinere ñ ua¬
leus manifeste corã om̃ib & maxime
corã siuis in aula. qͦs enutͥerat. & qͥb ho¬
nores. & bona multa ꝯtulerat: de archi¬
p̾sule tauquã de hoste ꝯquereret᷑. Et
sepe & sepiꝰ ex ira unflãmat᷑ꝰ. in funestã
uocẽ erumpens om̃s qͦs enuterat. & fa¬
miliaritatis gr̃a. & beneficioꝵ collatio¬
ne sibi obuoxii fuerant maledixit: qd̾
ipsum de sacerdote uno ñ uindicarent
qͥ ipsum & regnum suũ sic turbabat&
siuis diguitatib exauctorare. & exhe¬
redare querebat. Qd̃ sepe & sepiꝰ in furo¬
re suo replicantẽ de aulicis ꝯcubiclaris
sius quatuor milites audientes. de u̾bo

Expanded text:
litatem illorum et duritiam cordis, qui his viderant eum resurrexisse a mortuis non crediderant. 11. DE IRA REGIS ITERArtar: rex, ut praediximus, a tribus excommunicatis episcopis instigantibus eum in furorem omnibus post futuris saeculis detestandum accensus est quasi clibanus accensus a coquentibus: adeo ut flammam jam continere non valens, manifeste coram omnibus et maxime coram suis in aula, quos enutrierat et quibus honores et bona multa contulerat, de archipraesule tanquam de hoste conquereretur. Et saepe et saepius ex ira inflammatus, in funestam vocem erumpens, omnes quos enutrierat, qui familiaritatis gratia et beneficiorum collatione sibi obnoxii fuerant maledixit, quod ipsum de sacerdote uno non vindicarent, qui ipsum et regnum suum sic turbabat et suis dignitatibus exauctorare et exhaeredare quaerebat. Quod saepe et saepius in furore suo replicantem, de aulicis concubiculariis suis quatuor milites audientes, de verbo
Abbreviated transcription (Latin):
am ũ que udi ipse s ut hec de sc̃o ui¬
ro hystoria ꝯsũmet᷑ que ab aliis acce¬
pi referenda: aliquãdu incipiunt o
brigescere digit. & calamꝰ qͥdẽ tardiꝰ
& trepidiꝰ figit᷑. E oqͥdem trepidiꝰ. quo
qͥs ab aliis ñ ase audita uł uisa magiꝰ
hesitaus refert. Ueriintñ multis & sc̃is
uiris qͥ audierunt & uidert̃ aqͥb et
nos accepiꝰ in dubitant᷑ credendũ :

Expanded text:
amodo non quae vidi ipse, sed ut haec de sancto viamodo non quae vidi ipse, sed ut haec de sancto viro historia consummetur, quae ab aliis accepi referenda, aliquantulum incipiunt jam obrigescere digiti, et calamus quidem tardius et trepidius figitur, eo quidem trepidius quo quis ab aliis non a se audita vel visa magis haesitans refert. Verumtamen multis et sanctis viris, qui audierunt et viderunt, a quibus et no
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs p̃ceptũ imples: & ꝯsiliũ sequeris.
Ueriintũ qd̾ dicis & plangis: uerun
qͥdẽ qͥa reuẽra am̃ me in carne ista
ñ uidebis. Et tñ uolo ut recedas: p̃¬
sextum qd̃ rex habeat te in causa ec¬
cl̃ie ceteris suspectiorem.
Dercio itaq natalis dñi die. iudł¬
die beati ioh̃is euangłiste. sub at noc¬
te. eo qd̃ in uia suspecte forent insidi¬
e. in mł̃to eiulatu emanantib lacri¬
dictione accepta: apatre meo recessi.
Q siẽ ipse p̃dixerat: cdeinceps in carne
ista nec uidi nec usur sũ. Uñee circa
hystorie huiꝰ finem. id toto corde tota
aĩa. & totis uscerib clep̃cor: ut quem
dencepsũ sum uisurͦ in temp̃t uidere
merear inet̾nitate: & fieri particeps ĩ
corona qͥ socius fui in pugna.
Hucusq ñ que accepi ab aliis. s que ui¬
di ipse & audiui. p̃sentib & post futuris
selis ad eccłie dei edificationẽ de tanta
eccłie columna. in libello bystoricohoc
fideliꝰ & ꝯstantiꝰ enarraui. Uerũ quia

Expanded text:
is. Verumtamen quod dicis et plangis verum quidem, quia revera amodo me in carne ista non videbis; et tamen volo ut recedas, praesertim quia rex habeat te in causa Ecclesiae caeteris suspectiorem. » Tertio itaque Natalis Domini die, viddie Beati Joannis evangelistae, obscura nocte eo quod in via suspectae forent insidiae, in multo ejulatu, emanantibus lacrydictione accepta, a patre meo recessi, quem, sicut ipse praedixerat, deinceps in carne ista nec vidi nec visurus sum. Unde et cum historiae hujus finem, id toto corde, tota anima et totis viribus deprecor, ut quem deinceps non sum visurus in tempore, videre merear in aeternitate, et fieri particeps in corona, qui socius fui in pugna. Hucusque non quae accepi ab aliis, sed quae vidi ipse et audivi, praesentibus et post futuris saeculis, ad Ecclesiae Dei aedificationem, de tanta Ecclesiae columna in libello historico hoc fidelius et constantius enarravi. Verum quia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥens iam disposui te ad dũm nr̃m regẽ
francoꝵ. & ad uenerabilem frẽm nr̃m
suisti. cur facis sie: Seio qͥppe & certꝰ sũ
me cle cet̾o te in carne ista ñ uisurum.
Ego qͥden pposu uobiscũ fidelit̾ stare.
Uexũ ũc ut mͥ uidet᷑ fructu consum¬
mationis tue defraudare me queriͦ.
qͥ hucusq tecum in temptationib tuiꝰ
ꝑmansi: nͨ exo sicut nẽ uideo so cius

Expanded text:
 jam disposui te ad dominum nostrum regem Francorum et ad venerabilem fratrem nostrum suisti, cur facis sic? scio quippe et certus sum me de caetero te in carne ista non visurum. Ego quidem proposui vobiscum fideliter stare: verumtamen, ut mihi videtur, fructu consummationis tuae defraudare me quaeris, qui hucusque tecum in tentationibus tuis permansi, nec ero, sicut nunc video, socius
Abbreviated transcription (Latin):
abstiuere religiosius iudicans.
s occultos dẽsim s occulto ip̃i significabat᷑:
qd̾ de morte sua sicut seditiose. ⁊ studiose
tͣctaret᷑. Et sͦ qͥdem ꝑmultos significatũ ⁊
amultis: ꝯsulentib ut ꝓuideret sibi.
& p̃ueniret insidias. Archip̃sul itaq: t̾¬
ram adu̾sum se cõmotã fide oᷤ clatama¬
nifeste cernens. & ex multis amicoꝵ et
familiariũ suoꝵ secretis ut iam p̃teti¬
gimꝰ nunciis. laqueos sibi in morte p̃pa¬
rari iam credens. mẽstino natalis dñi

Expanded text:
abstinere religiosius indicans. sed occultos, densim sed occulto ipsi significabatur quod de morte sua, sicut seditiosi et studiosi tractaretur, et sic quidem per multos significatum et a multis consulentibus ut provideret sibi et praeveniret insidias. Archipraesul itaque terram adversum se commotam fide oculata manifeste cernens, et ex multis amicorum et familiarium suorum secretis, ut praetetigimus, nuntiis laqueos sibi in mortem praeparari jam credens, in crastino Natalis Domi
Abbreviated transcription (Latin):
res lacͥmas. tã fer. tã indignabundꝰ tã ardẽs
tã audẽs uoĩatiue iã ⁊ exp̃ssim in cerus¬
cosos t̾re. & in spurcos inuehit᷑: nec iã ut
usdebat᷑ cũ his qͥ odert̃ pacẽ pacificꝰ gladi¬
um in medio inumnicoꝵ ñ reponit: s au¬
dact᷑ & fiducialit̾ exerit. Et plerosq de
aulicis regi patͥ maxime familiarib.
C p̃sertim domũ illã exasperantẽ de qͦ
supͣ tetigimꝰ in sp̃u iudicii. & sp̃u ardoriꝰ
anathemate ꝑcussit. Et int̾ alios noĩa
tiue p̾nominatũ rant ulfum. debroc
& illum supͣdictum robertũ. qͥ m ꝯtẽp¬
tum archip̃sulis sicut p̃diximꝰ ium̃tum
mutilauerat: perpetuo anathematitͣ¬
didit. Certe si hec cerneres: diceres te
mox ꝓpheticũ illud animal eui erat faci¬
es hominis. & facies leonis. ocło ad ocłum

Expanded text:
res lacrymas tam ferus, tam indignabundus, tam ardens, res lacrymas tam ferus, tam indignabundus, tam ardens, tam audens nominatim jacosos terrae et spurcos invehitur, nec jam, ut videbatur, cum his qui oderant pacem pacificus, gladium in medio inimicorum non reponit, sed audacter et fiducialiter exerit, et plerosque de aulicis regi patri magis familiaribus, et praesertim domum illam exasperantem, de qua supra tetigimus, in spiritu judicii et spiritu ardoris anathemate percussit. Et inttive praenominatum Radulphum de Broc, et illum supra dictum Robertum, qui in contemptum archipraesulis, sicut supra diximus, jumentum mutilaverat, perpetuo anathemati tradidit. Certe si haec cerneres, diceres mox te propheticum illud animal, cui erat facies hominis et facies leonis, oculo ad oculum
Abbreviated transcription (Latin):
ie uͦ natalis dñi qͥ ab aduentu nr̃o
in angłiã. in fallor cireit̾ uicesimus
septimꝰ erat archip̾sul ascendens pulpi¬
tũ. sermonẽ fecit ad ppłm: p̃dicens pt᷑
alia in calce sermonis qd̃ instaret tẽ¬
pus dissolutionis sue. & in breui se mi¬
gͣturũ ab eis. Et qͥdem cũ hec de exces¬
su suo p̃diceret: lacͥmarũ magis exit̾
erumpebaut. quã u̾ba. Parit̃ & audi¬
toꝵ corda. supͣ modũ cũ mota st̃. & ꝯtͥta:¬
ita ut cerneres & audires ꝑtotã eccł̃i¬
aui eulat & lacrimarũ exitꝰ emanare.
& uit̾ se submmurare: pat̾ cͣtã cito nos
deseris. aut cui nos desolatos relinqui.
Necenĩ lupi erant. s oues hee que sic pa¬
storis sui uocẽ agnouer̾t. & ꝯpatiebant᷑
audits: pastoris sui in breui sic demũ¬
do excessũ audientes: s qͣndo. aut ubi.
aut qͦmodo deberet accidere sic. igno
& de edificatione & de excessu suo ad
ppłm p̃habitũ ñ iam plangens. ũ lacͥmãs
s ut audiri poterat & iuderi. post pͥo¬

Expanded text:
ero Natalis Domini, qui ab adventu nostro in Angliam, ni fallor, circiter vicesimus septimus erat, archipraesul ascendens pulpitum sermonem fecit ad populum, praedicens post alia in calce sermonis, quod instaret tempus dissolutionis suae, et in brevi se migraturum ab iis. Et quidem cum haec de excessu suo praediceret, lacrymarum exitus magis erumpebant quam verba. Pariter et auditorum corda supra modum commota sunt eteres et audires per totam ecclesiam ejulatus et lacrymarum exitus emanare et inter se submurmurare: Pater, cur tam cito nos deseris, aut cui desolatos relinquis? nec enim lupi erant, sed oves hae, quae sic pastoris sui vocem agnoverunt, et compatiebantur auditis, pastoris sui in brevi sic de mundo excessum audientes, sed quando aut ubi aut quomodo deberet accidere sic ignora de aedificatione, et de excessu suo ad populum praehabitum, non jam plangens, non lacrymans, sed ut audiri poterat et videri, post prio
Abbreviated transcription (Latin):
serebant uniu̾si nocerent exp̃ssa. ut¬
pote que ꝑacis iã ordinate totũ ꝑtur¬
barent tnqͥllũ. De uerbo uͦ illo adiec¬
o. seł saluo honore cłi qͦ in colloqo pri¬
mo tota fuerat ꝯtentio. tanta lucta:
nulla recordatio nulla mitio facta hie¬
Nec necesse: qͥa nec hoc agebat᷑ nune
ut archip̃sul suꝑ eccłiastica causa
alio ue regis uoluntati & arbctͥosesup
poneret. Hoc solũ dicebat rex ut ar¬
cip̃sul t̾ram ingrecłetue: aqua tñ ut
dicebat ipsũ ñ expulerat: & ageret.

Expanded text:
serebant universi, nocerent expressa, utserebant universi, nocerent expressa, utpote quae pacis jam ordinatae totum perturbarent tranquillum. De verbo vero illo adjecto, scilicet salvo honore Dei, de quo in colloquio proximo tota fuerat contentio, tanta lucta, nulla recordatio, nulla mentio hic. Nec necesse. Quia nec hoc agebatur nunc ut archipraesul super ecclesiastica causa aliove regis voluntati et arbitrio se poneret. Hoc solum dicebat rex, ut archipraesul terram ingrederetur, a qua tamen, ut dicebat, ipsum non expulerat, et ageret
Abbreviated transcription (Latin):
ad maiorem glãm suã. pax fieret hec
siquidem in humanis. eo maior. qͦsin¬
głarior gła ẽ: siin magnis cestrenuis
actib uec parẽ habeat nͦ ꝯsortẽ. Mau¬
suet᷑ itaq rex francoꝵ pͥncipes parit̃.
& poutifices qͥ intex fuerant. oꝑose &
attente partes suas int̾ponunt: diligẽ¬
tissime exequentes que pacis erant. uñ
& tanquã mediatores solliciti. sepe et
sepiꝰ urter regẽ. & archip̃sulem e unt
& redeunt: ueniunt ce reu̾tunt᷑ S qͥd̃
Post multahinc inde obiecta post sua¬
siones multas. nẽ in aure. ñc in audi¬
entia. die iam ex maiore parte decur¬
sa: omĩa cõplanata. & ad pacis tnqͥlluor
ꝑduc̃ta sunt. Et consuetudines om̃s
male ũ exp̃ssim tñ. sita in genere ui¬
deł quibus ancillaret᷑ eccłia a rege st̃
abdicate. Et libertates ad eccłie honorẽ.
e cleri dec̾ arege benigne ut uidebat᷑
suscepte:. nulla tñ de his uł ilł hinc uł
iude facta exp̃ssione. Hic enim ut as¬

Expanded text:
ad majorem gloriam suam pax fieret. Haec ad majorem gloriam suam pax fieret. Haec si quidem in humanis eo major quo singularior gloria est, si in magnis et strenuis actibus nec parem habeat nec consortem. Mansuetus itaque rex Francorum, principes pariter et pontifices, qui interfuerant, operose et attente partes suas interponunt diligentissime exsequentes quae pacis erant. Unde et tanquam mediatores solliciti, saepe et saepius inter regem et archipraesulem eunt et redeunt, veniunt et revertuntur. Sed quid? Post multa hinc inde objecta, post suasiones multas, nunc in aure, nunc in audientia, die jam ex majore parte decursa, omnia complanata et ad pacis tranquillum perducta sunt. Et consuetudines omnes malae non expressim tamen, sed ita in genere, videlicet quibus ancillaretur Ecclesia, a rege sunt abdicatae: et libertates ad Ecclesiae honorem et cleri decus a rege benigne ut videbatur susceptae, nulla tamen de his vel illis hinc vel inde facta expressione. Hic enim, ut as
Abbreviated transcription (Latin):
nautes. qͥ int̾ parisiꝰ & scm̃ dionisiũ.
uulgo scm̃ mr̃iũ appellat᷑: ad capellã
uidł quandã sitã in pede montis: qui
mons martis. uł ut alii uolunt mous¬
osus martyr dionisius decaluatus
fuiss Ad illu itaq scĩ mr̃ii locũ: ad
capellam illa declinauimꝰ. Neges eꝰ
qͥ iã ꝯuenerant & desiclerato puero
quẽ p̃nominauimꝰ. foris pacisiꝰ eis
obuiã delato occurrerant. & uos p̾¬
ueneraut: extͣ capellam inquadam
campi planicie urm̃ p̾stolabantur
aduentũ. Et eũ unus archip̃sułe ma¬
turaret ad it̾. dicens reges solum ipsũ
expectare:respouclit ñ lecere sacer¬
dotẽ nͥ eũ gͣuitate inceclere. Eramus
nc̃ oportunitatẽ sic agendi: cepit per
dñm regem francoꝵ &e ꝑ alios mag
Et eo qͥdem iustantiꝰ. qd̾ comite una
pacis mecdiatore iã reuerso. solus ipse
remansiss: desiderans si forte cłns da¬
ret sic. qd̾ ꝑ ipsum solũ mediatorem.

Expanded text:
nantes, qui inter Parisios et Sanctum Dionysium nantes, qui inter Parisios et Sanctum Dionysium vulgo Sanctum Martyrium appellatur, ad capellam videlicet quamdam sitam in pede montis qui Mons Martis vel ut alii Mons Martosus martyr Dionysius decalvatus fuisset. Ad illum itaque Sancti Martyrii locum ad capellam illam declinavimus. Reges vero, qui jam convenerant et desiderato puero, quem praenominavimus, foris Parisios eis obviam delato occurrerant, et nos praevenerant, extra capellam in quadam campi planitie nostrum praestolabantur adventum. Et cum unus archipraesulem maturaret ad iter, dicens reges solum ipsum nunc exspectare respondit non decere sacerdotem nisi cum gravitate incedere. Eramus nunc opportunitatem sic agendi, coepit per dominum regem Francorum et per alios magnEt eo quidem instantius quod comite una pacis mediatore jam reverso solus ipse remansisset; desiderans, si forte Dominus daret sic, quod per ipsum mediatorem
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ. qͥ puer tunc erat. hic est desicdatꝰ
ille puer qͥ regi post multos regni sui
annos immo toti ppło p̃ter omĩum
spem adeo cdatus. unicꝰ patris sui phỹ.¬
lippus noĩe. qͥ patͥ postea successit in
reguũ: & nunc regnat & ꝑ annos et
dictus rex sicut ex inopinato. & inpro¬
uiso. iniͣt franciã nec ullũ uit̾ se & regẽ
colloqͥum querit: sciebat enĩ qd̾ rex
tueoatus uitaret hoc: s sub specie pe¬
regͥni ad głiosũ illũ inr̃ẽm. francoꝵ a
postolũ dionisiũ uenit sꝑans certissi¬
me qd̃ rex audito aduentu suo ĩ terrã.
cut semꝑ ꝯsueuerat supplicaret. Iam
erũ penituit eũ ut ꝓ certo accepimꝰ.
qd̾ in supͣ descͥpto collo quio proximo
nos cde pace. etiã in forma & aiectione
p̃fata. scł saluo honore cłi. ũ audierat
Et ꝓfecto sicut p̃cogitauerat rex: sie
& accidit. Occurrit ipse clns rex fran¬
coꝵ. occurruꝰ & nos: ad locũ illũ decli¬

Expanded text:
filium, qui puer tunc erat. Hic est desideratus filium, qui puer tunc erat. Hic est desideratus ille puer, regi post multos regni sui annos, imo toti populo, praeter omnium spem a Deo datus, unicus patris sui, Philippus nomine, qui patri postea successit in regnum et nunc regnat, et per annos et dictus rex, sicut ex inopinato et improviso, intrat Franciam nec ullum inter se et regem colloquium quaerit; sciebat enim quod rex turbatus vitaret hoc, sed sub specie peregrini ad gloriosum illum martyrem Francorum apostolum Dionysium venit, sperans certissime quod rex audito adventu suo in terram cut semper consueverat supplicaret. Jam enim poenituit eum, ut pro certo accepimus, quod in supra descripto colloquio proximo nos de pace etiam in forma et adjectione praefata, scilicet salvo honore Dei, non audierat. Et profecto sicut praecogitaverat rex, sic et accidit. Occurrit ipse dominus rex Francorum, occurrimus et nos ad locum illum decli
Abbreviated transcription (Latin):
tam expeclitẽ reiderti.
idens itaq rex grãnũ reuersũ sie
tanquã legatum ficlelem ñ que sua
querentẽ & offensam & grãm u nego¬
tio ad qd̾ uen̾at eqͦ libra ponderantẽ:
cogitare cepit deliberans qͥd agendũ.
Cogitabat qͥppe nec sine causa qd̃ ille
sic reu̾sus adclũm papã. causã suã de¬
pͥmeret: nrãm uͦ iustificaret. Cogita¬
bat etiã quod francoꝵ rex ꝓp̃fata uo¬
biliũ qͥ ipsi adheserant pace uiolata
ipsũ ꝓpt̾ nos. Et ita stuðbat qua poss
arte regẽ turbatũ sedare: & censurã
eccłiasticã quã iã metuebat. aut peni¬
tus tollere aut suspendere. Hecgͥ eo
cogitaute. in pͥmis statuit regẽ aliqͦ
humilitatis specie placare: sciens ho¬
minẽ mitem & mansuetũ facile uin¬
ci humilitatẽ. que etiã & suꝑbis gͣtis¬
suma. Dixit itaq se ad głiosũ illũ mar¬
fecturũ: & sic se uisurũ. quẽ nunquã
priꝰ uderat. nouũ cdũm suũ regis

Expanded text:
tam expedite reverti. tam expedite reverti. Videns itaque rex Gratianum reversum sic tanquam legatum fidelem, non quae sua quaerentem et offensam et gratiam in negotio ad quod venerat aequa libra ponderantem, cogitare coepit deliberans quid agendum. Cogitabat quippe, nec sine causa, quod ille sic reversus ad dominum papam causam suam deprimeret, nostram vero justificaret. Cogitabat etiam quod Francorum rex, pro praefata nobilium qui ipsi adhaeserant pace violata ipsum propter nos. Et ita studebat qua posset arte regem turbatum sedare et censuram ecclesiasticam quam jam metuebat aut penitus tollere aut suspendere. Haec igitur eo cogitante, in primis statuit regem aliqua humilitatis specie placare, sciens hominem mitem et mansuetum facile vinci humilitate quae etiam et superbis gratissima. Dixit itaque se ad gloriosum illum marrofecturum, sic se visurum, quem nunquam prius viderat, novum dominum suum regis
Abbreviated transcription (Latin):
negotiũ ad qd̾ uenerant ꝑtelare. & sũ¬
oꝑe molientẽ partẽ suã iustificare. no¬
strã uͦ depͥmere. Et gr̃anꝰ p̃sertun hic
erat: qͥ a nobis hoc ñ celauit. ñ siluit. ñ
abscondit. Uñ & iã certissime aduer¬
tens. qd̾ saluo honore cdei. & eccłie. uec
ꝑipsos. nec forte ꝑ alios mecliatorespax
ꝓcessum hr̃e poss deinceps nec ꝑuer
boꝵ ambages cdetentꝰ nec ꝓmissionib
illectus. nec auro. argento ue suffarci¬
natꝰ. cito ⁊ expeclite ad romauã eccłi¬
am ad uirũ apłicum est reuersus. Le¬
uersus inqͣm tanquã legatꝰ fidelis: nũ¬
cians uiro apłico plene &e ꝑfecte que uide¬
eat. que audierat. Ille inquã cito et
expedite sic est reuersus: illo alt̾o qͥ iti¬
ueris & legationis extiterat comes no¬
biscum eisalpino remanẽte ad hue.
Insule qͥppe nr̃e occidentalis ut diceba¬
t᷑ ueneno infectus. c argento nostro
sussareinat᷑. minime tã cito ꝑoterat

Expanded text:
negotium, ad quod venerant, protelare et sumnegotium, ad quod venerant, protelare et summopere molientem partem suam justificare, nostram vero deprimere. Et Gratianus praesertim hic erat, qui a nobis hoc non celavit, non siluit, non abscondit. Unde et jam certissime advertens quod salvo honore Dei et Ecclesiae nec per ipsos nec forte per alios mediatores pax processum habere posset, deinceps nec per verborum ambages detentus, nec promissionibus illectus, nec auro argentove suffarcinatus, cito et expedite ad Romanam Ecclesiam ad virum apostolicum est reversus; reversus, inquam, tanquam legatus fidelis, nuntians viro apostolico plene et perfecte quae viderat, quae audierat. Ille, inquam, cito et expedite sic est reversus, illo altero qui itineris et legationis exstiterat comes, nobiscum Cisalpino remanente adhuc. Insulae quippe nostrae occidentalis, ut dicebatur, veneno infectus et argento nostro suffarcinatus, minime tam cito poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
apłice sedis legati:. istiꝰ similes. Qlib̾e
arguendo. increpando & cohercen¬
do sub nulliꝰ potestatẽ se recligerent
nichil quererent. nichil acciꝑent. o¬
blata etiã respuerent. nͥ tunc demũ
arguto uiclł & in crepato. se sic forte ꝯ¬
uertente ad meliꝰ: ut ita ad abel. et
ad inunera eiꝰ respicerent.a cam
ũ e amunerib eiꝰ se auerterent
& habominaren asceleratis oblota:
cũ & iuxta scͥpturarũ testimonia taliũ
dona altissimꝰ ñ ꝓbet: s abo ret᷑ & re¬
ꝓbet. Que parit̾ nec ꝓb ire deberent.s
potiꝰ tanquã abominanda reꝑbare et
respuere. qͥ uit̾ris & uices gert̃ & tenent
altissimilocũ. Quod iste qͥdem legat᷑
nr̃ laudabiliter fecit. łandẽ uͦ &e ipsec
clictus legationis sue comes rege prui
sepe & sepiꝰ suꝑ pace ꝯuento. uenienteᷤ
ad nos. retulert̃ se in om̃i negotii articu¬
lo ad qd̾ uenerant regẽ repisse t̾giu̾sa¬

Expanded text:
apostolicae sedis legati istius similes, qui libere apostolicae sedis legati istius similes, qui libere arguendo, increpando et coercendo, sub nullius potestatem se redigerent, nihil quaererent, nihil acciperent, oblata etiam respuerent, nisi tunc demum, arguto videlicet et increpato se sic forte convertente ad melius, ut ita ad Abel et ad munera ejus respicerent, a Cain vero et a muneribus ejus se averterent, et abominarent a sceleratis oblata, cum et juxta Scripturarum testimonia talium dona Altissimus non probet, sed abominetur et reprobet. Quae pariter nec probare deberent, sed potius tanquam abominanda reprobare et respuere qui in terris et vices gerunt et tenent Altissimi locum, quod iste quidem legatus noster laudabiliter fecit. Tandem vero et ipse et dictus legationis suae comes, rege prius saepe et saepius super pace convento, venientes ad nos retulerunt se in omni negotii articulo ad quod venerant regem reperisse tergiversa
Abbreviated transcription (Latin):
potest instant̃ argui a qͦ accipit᷑: ma¬
xiine cũ ille promptꝰ sit ad dancdum.
ut sibi humiliet p̃positũ. Non gac¬
cepit iste ne ex hoc aplice legationis
torpesceret uigor: in hoc &e magistru
sequens qͥ ⁊̃ alicitis abstinebat nesi
pando. in cohercendo. euacuaretur
ulł̃ saltem extenuaret᷑ auctoritas O¬
quã magnꝰ o quã liber & quã uerexp̃i
legatꝰ hic nichil accipiens. s respuens
uniu̾sa: ne suam extenuando aucto¬
ritatẽ. uł libertatem uiolando. ulla
sit obligationis ratione inferior. eo¬
legatꝰ ũr gratianus ad cuiꝰ laucdem.
& ut imitent᷑ cet̾i. iã aliquantisper
sumꝰ dig̾ssi. omĩa respuit. ne qd̃da¬
ret offendicłm apłice legationi: satiꝰ
iudicans uniu̾sa respuere sic &ad
secdem apłicam reu̾ti uacuus. ꝙͣ ut
głiam suam qͥs euacuaret. Cuiꝰ eo
ampliꝰ aucta est głia: qd̾ cũ romanu
ess post aurũ tñ ũ abiit̃. Utinã qͦtqͦt

Expanded text:
potest instanter argui a quo accipitur, mapotest instanter argui a quo accipitur, maxime cum ille promptus sit ad dandum, ut sibi humiliet praepositum. Non igitur accepit iste, ne ex hoc apostolicae legationis torpesceret vigor. In hoc et Magistrum sequens, qui etiam a licitis abstinebat, ne spando, in coercendo, evacuaretur vel saltem extenuaretur auctoritasquam magnus, o quam liber, et quam vere Christi legatus hic, nihil accipiens et respuens universa, ne suam extenuando auctoritatem vel libertatem violando ulla sit obligationis ratione inferior eolegatus noster Gratianus, ad cujus laudem et ut imitentur caeteri, jam aliquantisper sumus digressi, omnia respuit ne quod daret offendiculum apostolicae legationi, satius judicans universa respuere sic, et ad sedem apostolicam reverti vacuus quam ut gloriam suam quis evacuaret. Cujus eo amplius aucta est gloria, quod cum Romanus esset, post aurum tamen non abiit. Utinam quotquot
Abbreviated transcription (Latin):
om̃imodis studebat gr̃am regis &e pa¬
cem. eccłie. & nobis restituere: qͥ c ex
mediatione hac multam adeptus ẽ
meret notã: a rege. ñ aueũ. ũ argen¬
tũ qͥb p̃sertun solet rex peruertere
corda. &e ꝑ que inaxime etiã cordati
euerti solent: nec ullam etiã mum̾s
oblatã speciem accipiens: s tanqͣm
lutũ argentũ calcauit & aurum. &
respuit uniu̾sa. Sic enim sc̃e & reli¬
giose ꝓposuerat. nichil se accepturũ:
nisi forte pace refortnata. ad qd̾ uene¬
nerat. Itaq nichil ꝯcuꝑiuit: nil acce
Cum t̃n uixta ipsius legis ¶ pit.¬
latoris testimoniũ. munera excecent
ocłos sapientũ: s iste qͥdem sc̃e & re¬
ligiose. & prucdent̾ cogitans. ꝓpt̾ hoc
qd̃ seqͥt᷑ uerebat᷑ acciꝑe. Nã mox sub¬
dit. Et um auctoritatis inclinant.
Et bene & exquisite hoc. Nãcuxta u¬
niꝰ cdoctoꝵ interp̃tationem. si ab eo
acciꝑet quẽ arguere ueuerat: auc̃to¬
ritatẽ magift̾ii inclinaret. Non enĩ

Expanded text:
omnimodis studebat gratiam regis et paomnimodis studebat gratiam regis et pacem Ecclesiae et nobis restituere, qui et ex mediatione hac multam adeptus estmeret notam, a rege, non aurum, non argentum, quibus praesertim solet rex pervertere corda et per quae maxime etiam cordati everti solent, nec ullam etiam muneris oblatam speciem accipiens, sed tanquam lutum argentum calcavit et aurum et respuit universa. Sic etenim sancte et religiose proposuerat nihil se accepturum, nisi forte pace reformata, ad quod venerat. Itaque nihil concupivit, nil accepit. Cum tamen juxta ipsius legislatoris testimonium munera excaecent oculos sapientium, sed iste quidem sancte et religiose et prudenter cogitans propter hoc quod sequitur verebatur accipere; nam mox subdit: « Et vim auctoritatis inclinant. » Et bene et exquisite hoc; nam juxta unius doctorum interpretationem, si ab eo acciperet quem arguere venerat, auctoritatem magisterii inclinaret. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit. Quoꝵ unꝰ dictus gr̃anu̾:
felicis memorie eugenii pape qͦndam
nepos. Alt̾ uͦ unꝰ in curia. de causarũ
pat᷑nis. uiuianꝰ dictus. Et istiqͥdem
cito ce expedite uenientes nͨ eñ sieutt
ca clinales loct ĩeeñ circũducentes
impedunta. necto ornatifalecis. nec
tot sarcinulirũ onerati trossulis: mox
int̾ uritia nobis nec dum uisis regem
adiert̃. Quẽ sepe & sepiꝰ nẽ in om̃i leni¬
tate monendo & exhortantlo. nc̃ argu¬
endo & increpando duriꝰ: uxta inum¬
ẽtũ sibi apłicũ mandatũ suꝑ eccłie pa¬
ce. & nr̃a ꝯuenerunt. Et alter legatoꝵ.
p̃sertim ñ palpauit ñ detulit. ñ peꝑ¬
cit: qͥn potius apłice legationis aucto¬
ritate. cũ om̃umꝑio arguens et incre¬
paus regẽ. & statuens ꝯtͣfaciẽ suã. Gr̃a¬
nus hic erat. comite legationis uiuia¬
no uiuatior:acͥor. & instantior. Uñ et
uere gr̃auꝰ. sicut noĩe gr̃anꝰ. & re. Qui

Expanded text:
destinavit. Quorum unus dictus Gratianus destinavit. Quorum unus dictus Gratianus felicis memoriae, Eugenii papae quondam nepos; alter vero unus in curia de causarum patronis, Vivianus dictus. Et isti quidem cito et expedite venientes, nec enim sicut cardinales tot secum circumducentes impedimenta, nec tot ornati faleris, nec tot sarcinularum onerati trossulis, mox inter initia nobis necdum visis regem adierunt. Quem saepe et saepius, nunc in omni lenitate monendo et exhortando, nunc arguendo et increpando durius, juxta injunctum sibi apostolicum mandatum super Ecclesiae pace et nostra convenerunt. Et alter legatorum praesertim non palpavit, non detulit, non pepercit, quin potius apostolicae legationis auctoritate cum omni imperio arguens et increpans regem, et statuens contra faciem suam. Gratianus hic erat, comite legationis Viviano vivacior, acrior et instantior, unde et vere Gratianus, sicut nomine Gratianus, et re. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ ecełiastice discipline exer¬
cere seueritatẽ foret ꝑiclosũ. Qd̃ tñ
tã gͣuis & tã enormis in nos excessus.
& iusticie causa quã agebamꝰ deposce¬
inp̾fato regum colloqͥo gesta fuerañ.
multo plus iustificauit. Quẽ p̃sertĩ
ãgebant tãti & tã iustantes acrcter
ꝓuobis interpellatores. Qͥb ñ modico
fieret scandalo. toti etiã eccłie parit̃:
nͥ deiceps aut iusticia. aut amicabi¬
li cõpositione mecliante pax archip̃¬
suli. & suis. & eccłie sibi cõmisse red
ir itaq apłicus artat᷑ ¶ deretur
sic & uidens hec. sccło adhuc iuxta for¬
mã canonũ regem citare disposuit
monendo. exhortando. ꝯsulendo. et
p̃cipiendo: ut eccłiam uexare & per¬
turbare cdesistat. & archip̃suli. & sius
pacẽ suã restituat. Et qͥdẽ ñ cardinalẽ
a latere suo qͦd ut supͣ ostendimꝰ iam
fecerat: s alios qͦscła uiros eruditos. et
in dustrios speciales suos. de curia.
qͥ essent apłici maudati executores

Expanded text:
ltitudinem ecclesiasticae disciplinae exercere severitatem foret periculosum. Quod tamen tam gravis et tam enormis in nos excessus et justitiae causa quam agebamus deposcein praefato regum colloquio gesta fuerant, multo plus justificavit. Quem praesertim angebant tanti et tam instantes acriter pro nobis interpellatores: quibus non modico fieret scandalo toti etiam Ecclesiae pariter, nisi deinceps aut justitia aut amicabili compositione mediante pax archipraesuli et suis et ecclesiae sibi commissae redir itaque apostolicus, arctatus sic et videns haec, secundo adhuc juxta formam canonum regem citare disposuit, monendo, exhortando, consulendo, et praecipiendo ut Ecclesiam vexare et perturbare desistat, et archipraesuli et suis pacem suam restituat. Et quidem non cardinales a latere suo, quod, ut supra ostendimus, jam fecerat, sed alios quosdam viros eruditos et industrios speciales suos de curia, qui essent apostolici mandati exsecutores,
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑtatem. tante potestati ad huc
resistentem potestate potestati. & re¬
ge ꝯfelerato iã regi: muncdus eo am
nobis nẽ: ꝯfecleratis sic regib Miseri
illi qͦs̾ deuenient qͦ diuertent. qͦfugi¬
ent: siescuint ne tã magnis regibus.
manꝰ esse longissimas: Siregi mauda¬
to. ita pulsi st̃ apontuuaco: uonne a¬
micis nẽ & ꝯfecleratis regib citiꝰ pellen¬
t a regno. imino etiã & amundo: Sci¬
bis loqui nc̃ sic. Et qͥdẽ qd̾ p̃cet̾is gͣuiꝰ
gis francoꝵ ex ꝯfecłatione hac. & sinec¬
dũ penitꝰ ex haustam: gr̃ãm tñ & beuig¬
nitatẽ extenuatã gͦ nos. S qͥd᷑. Certe
uelit nolit mundus. detͣhat. arguat.
obsecret increpet: & si exurgat aduer¬
sum nos castra. & mnundi p̃liũ. auxili¬
uł in fine assumat inde ꝓnobis mat̾i¬
am lauclis: uũ nc̃ habet detͣctionis.
sccłm suã. ipso oꝑe indicat mundo fu¬
isse bonum: & ꝯuertit ad bonũ. quod
mundus totꝰ iudicabat ad malũ. Sic

Expanded text:
paupertatem tantae potestati adhuc paupertatem tantae potestati adhuc resistentem, potestate potestati et rege confoederato jam regi, mundus eo ampnobis nunc, confoederatis sic regibus: « Miseri illi quo devenient, quo divertent, quo fugient? » Nesciuntne tam magnis regibus manus esse longissimas? Si regis mandato ita pulsi sunt a Pontiniaco, nonne amicis nunc et confoederatis regibus citius pellentur a regno, imo etiam et a mundo? Scibis loqui nunc sic. Et quidem quod prae caeteris gravius gis Francorum ex confoederatione hac, etsi necdum penitus exhaustam, gratiam tamen et benignitatem extenuatam erga nos. Sed quid? Certe velit nolit mundus, detrahat, arguat, obsecret, increpet, et si exsurgant adversum nos castra, et mundi praelium, auxiliantiam vel in fine assumat inde pro nobis materiam laudis, unde nunc habet detractionis. secundum suam ipso opere judicat mundo fuisse bonum, et convertit ad bonum, quod mundus totus judicabat ad malum. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
ger Ittegritlico. ne separe mi cliuida¬
mi⁊ s simulstemꝰ Et itẽ integer: neui¬
deł paucitatis nẽe aciem: huc usꝙ
fortẽ s dño iuires cdeinceps nr̃as augeu¬
te. cuiꝰ nẽ ꝓpͥa causa suꝑ adiecta est. forti¬
orem: mundi irruentis irrũpat fragor
ut uel frangat metꝰ. uł emolliat gr̃a.
dunt᷑ hec. & resiliunt nec ꝑforabunt.
nec etiã nocebunt uł modicũ. si ut ce¬
punꝰ fortit᷑ ui acie stantes. loricam u¬
sticie induerimꝰ quam ad hec inun¬
di spicła opponamꝰ habemꝰ enim nunc
arma iusticie: adextͥs. & a sinistris. Iu¬
stam causam der. & eccłie iustam Iu¬
stã causam regnantis in celo: & uistã
regine causam militantis adhucc
ꝑegͥnantis in t̾ris. Uñ & bene nobiscũ
agit᷑. qͥa & de celo. & de t̾ra uenier auxi¬
liũ nobis. Orabit quippe eccłia ex audi¬
et clñs: euiꝰ parit̾ honoris causam noꝰ
iam tuendam suscepimꝰ: sicut & liber¬
tatis illiꝰ. Et ecce qͥa paucitatẽ nram &

Expanded text:
gri. Integri dico ne separemur, ne dividamur, sed simul stemus, et item integri, ne videlicet paucitatis nostrae aciem hucusque fortem, sed Domino vires deinceps nostras augente, cujus nunc propria causa super adjecta est, fortiorem, mundi irruentis irrumpat fragor, ut vel frangat metus, vel emolliat gratiaduntur haec et resiliunt, nec perforabunt, nec etiam nocebunt vel modicum, si, ut coepimus, fortiter in acie stantes loricam justitiae induerimus, quam ad haec mundi spicula opponamus. Et arma justitiae a dextris et a sinistris; justam causam Dei et Ecclesiae justam; justam causam regnantis in coelis et justam reginae causam militantis adhuc et peregrinantis in terris. Unde et bene nobiscum agitur, quia et de coelo et de terra veniret auxilium nobis. Orabit quippe Ecclesia, exaudiet Dominus, cujus pariter honoris causam nos jam tuendam suscepimus, sicut et libertatis illius. Et ecce quia paucitatem nostram et
Abbreviated transcription (Latin):
ne sũmo receclentes a castro carnotũ
uenimꝰ. senonis ꝑꝑantes. Int̾ itinerandũ
uͦ archip̃sul qͥ iã adu̾terat plerisq dee¬
ruclitis siuis displicere qd̾ uerbũ pacis
nẽe . ut hesterni mecliatores ꝯsuluerãt
ũ ꝓcesserit:. ipsos allocutꝰ est sic fratrẽ
inqͥens. & mecũ xp̃i cũ militones heri
siumꝰ in nulitia:. heri in lucta: heri in
palestra: facti spectacłm. mundo. & an¬
głis ce hõib Et mundus iã subsannat
nos. & irridet: qd̾ sicut pt̾ui & fatui. pa
cẽ pacẽ nr̃ãm sic distulerimꝰ. Qͥnpotiꝰ
credit. & p̃dicat ꝑacem deinceps nobiꝰ
magis ablatã. qͣm dilatam. Uerũ sicut
uos fr̃s uixta legis p̾ceptũ tanquam
legem scientes. me nostis meliꝰ: ũ est
aeqͥescendum iudicio multoꝵ. qd̾qͥ¬
dem in exemplo eiucdentissimũ. Ut
puta. ueritatis & pauꝑtatis que int̾

Expanded text:
ne summo recedentes a castro Carnotum ne summo recedentes a castro Carnotum venimus Senonis properantes. Inter itinerandum vero archipraesul, qui jam adverterat plerisque de eruditis suis displicere, quod verbum pacis nostrae ut hesterni mediatores consuluerant non processerit, ipsos allocutus est sic: « Fratres, inquiens, et mecum Christi commilitones, heri fuimus in militia, heri in lucta, heri in palaestra, facti spectaculum mundo et angelicis et hominibus. Et mundus jam subsannat nos et irridet: quod sicut protervi et fatui paet nostram sic distulerimus. Quin potius credit et praedicat pacem deinceps nobis magis ablatam quam dilatam; verum, sicut vos, fratres, juxta legis praeceptum tanquam legem scientes me nostis melius, non est acquiescendum judicio multorum, quod quidem in exemplo evidentissimum, ut puta veritatis et p
Abbreviated transcription (Latin):
tudo animi inuincibilis: qͥ mundo
iã sibi ꝯtͣrio nec ulła uł etiã modicam
turbati ex hoc uł solliciti ostendit spe¬
ciẽ. Et qͥdẽ si sui soła curã hr̃et. ꝙ ꝓuidẽ¬
tiam: ñ ita spectabile ũ ita admirabi¬
le hoc Mandis. qͥppe uesꝰ arhi
loru S tñ qͣsi int̃ malleĩt & in cudem.
urt̾. nala uiclł penalia que infert et
patientie uirtutẽ que sustinet: iusto
coronam fabricat et̾nam̃. Unde et
uisto plus seruit nundus ꝯtͣriꝰ & offen¬
sus: qͣm placat᷑. Et meliꝰ obseqͥt᷑ sisie rebel¬
let. qͣm si pareat: cuiꝰ ut exꝑumͣ cotidie
extrema gaudii luctus occupat.¬
homas gͥhie nr exaltat᷑ at̾ra. eui et t̾re
iã nichil. omũa t̃xit adse. Uñ e mundo
iã sibi ꝯtͣrio nec tristior effectus est. nec
sollicitior. s equalis ꝑmansit. Qlit̃ ar¬
chip̃sul ꝯfortau̾it suos ir uia. xliiii.
Ncrastiuo uͦ rege ex colloqͥo ꝑxime di¬
ei fatigato. & pausante ad huc: nosma¬

Expanded text:
tudo animi invincibilis, qui mundo tudo animi invincibilis, qui mundo jam sibi contrario nec ullam vel etiam modicam turbati ex hoc vel solliciti ostendit speciem. Et quidem si sui solam curam haberet et providentiam, non ita spectabile, non ita admirabile us tamen quasi inter malleum et incudem, inter mala videlicet poenalia quae infert, et patientiae virtutem quae sustinet, justo coronam fabricat aeternam, unde et justo plus servit mundus contrarius et offensus quam placatus. Et melius obsequitur si sic rebellet, quam si pareat, cujus ut experimur quotidie extrema gaudii luctus occupatnoster, exaltatus a terra, cui et terrae jam nihil, omnia traxit ad se, unde et mundo jam sibi contrario nec tristior effectus est nec sollicitior sed aequalis permansit. 27. QUALITER ARCHIPRAESUL CONFORTAVERIT SUOS IN VIA. In crastino vero rege ex colloquio proximae diei fatigato et pausante adhuc, nos ma
Abbreviated transcription (Latin):
mons mirabilis dr sitũ in ꝯfinio carno¬
tusie & cenomannie: in qͦ ꝯfinio ea die ĩ¬
ter reges colloqͥum fuerat. sicut ce ibi ĩ¬
terdũ colloqͥ solent. Eramꝰ & nos in castro
hoc parit̾ hospitati. cũ rege: ipso semper
ꝑelientes aulicos nobis aibundant̃ mini¬
strante uiaticũ. Nosgͦ priꝰquã rex serus
tñ iã si noctis crepuscłõ ad hospitium
ueu.nͦ colioqͥi negotiis. multis ce mag¬
nis & maxime pacis nr̃e u̾bo. sie ꝑtotam
diem usq ad noctem fere ꝓtͣctis. Aex
autẽ qͥ post̾iuis uenit. ñ declinauit quẽ¬
admodũ in aliis colloqͥis ꝯsuerat: ut ar¬
chip̃sulem in hospitio suo uderẽt. unde
& mox ꝯiecimꝰ cor suũ ñ ita esse nobis¬
cũ: sicut heri & nudiꝰ t̾tiꝰ. Nichilominũ¬
tũ archip̃sul hylarẽ & iocundũ se exhi¬
buit. ut ꝯsueuit: nec cdep̃hencli pot̾at
uultꝰ eiꝰ in diu̾sa mutat᷑ obhoc. In qͦ ad¬
u̾ti potest magna uiri ꝯstantia: forti¬

Expanded text:
Mons Mirabilis dicitur, situm in confinio CarnoMons Mirabilis dicitur, situm in confinio Carnotusiae et Cenomanniae, in quo confinio ea die inter reges colloquium fuerat, sicut et ibi interdum colloqui solent. Eramus et nos in castro hoc pariter hospitati cum rege ipso semper per clientes aulicos nobis abundanter ministrante viaticum. Nos ergo prius quam rex, sero tamen jam sub noctis crepusculo, ad hospitium venimus, colloquii negotiis multis et magnis et maxime pacis nostrae verbo sic per totam diem usque ad noctem fere protractis, Rex autem, qui posterius venit, non declinavit, quemadmodum in aliis colloquiis consueverat, ut archipraesulem in hospitio suo videret; unde et mox conjecimus cor suum non ita nobiscum sicut heri et nudiustertius. Niundum se exhibuit ut consuevit, nec deprehendi poterat vultus ejus in diversa mutatus ob hoc. In quo adverti potest magna viri constantia, forti
Abbreviated transcription (Latin):
rauit. sic rexit. ut abore tuo nec ela¬
ta ꝓdirent. nec renuissa: s in huiꝰ di¬
ei tanto tumultu tot & tantis inte
irruentib tot & tantis ꝯtumelliis
affectum. iniuriis lacessitũ. salua¬
uit te & seruauit enstos dñs apusil¬
lanimitate sp̃e & tempestate: lui¬
guã iniudopositam. ce tã facile labi¬
lem qͣsi in qͦdã uie regie medio regen̾
ita ut in responso tuo nec dep̃hen¬
diposs pusillanimitas: nec notari
elatio. Et ꝓfecto ocłõ ad ocłm uide¬
bit munclus adhue. qd̾ altissimus
honorificabit te. in ꝯspectu mundi:
qͥ uitam acto. ꝓpt̾ mundũ. honorem
altissimi nec etiam u̾botenꝰ suppͥssist
fitebłonmo iorificabit. qd honoritcan¬
tib plunr ñc ꝓmisit. Qͥd honorificaue¬
rit me hotrorificabo eum
Sic gͥ recessimꝰ acolloqͥo ñẽ in francia
sicut pͥus in anglia. apud uorhamtune
ut supͣ ui hystorico libello hoc satis ostẽ
tes: cdnm̃ regẽ francoꝵ sequebamͣ. Cuiuꝰ
erant p̃parata hospteia. in castro qͦd

Expanded text:
ravit, sic rexit ut ab ore tuo nec elata prodirent nec remissa: sed in hujus diei tanto tumultu tot et tantis in te irruentibus, tot et tantis contumeliis affectum et injuriis lacessitum, salvavit te et servavit custos Dominus a pusillanimitate spiritus et tempestate, linguam in udo positam, et tam facile labilem, quasi in quodam viae regiae medio regens ita ut in responso tuo nec deprehendi posset pusillanimitas nec notari elatio. Et profecto oculo ad oculum videbit mundus adhuc quod Altissimus honorificabit te in conspectu mundi, qui in tam arcto propter mundum honorem Altissimi nec etiam verbotenus suppressisti, t honorificabit, quod honorificantibus ipsum sic promittit: Qui honorificaverit me honorificabo eum . Sic igitur recessimus a colloquio nunc in Francia, sicut prius in Anglia apud Northamtune, ut supra in historico libello hoc satis ostendnum regem Francorum sequebamur: cujus erant praeparata hospitia in castro, quod
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie causam: exp̃ssim ipsiꝰ causam¬
fauente dño substicebimꝰ. Causa itaq
cause adiscta est: cause eccłie. causa dei:
cause sponse. causa sponsi:causa capi¬
tis cause corporis. Et ita ñẽ pͥmo causa
nr̃a qͣm tuencłã suscepimꝰ integra:

Expanded text:
Ecclesiae causam expressim ipsiusEcclesiae causam expressim ipsiusfavente Domino subticebimus. Causa itaque causae adjecta est, causa Ecclesiae causa Dei, causa Sponsae causa Sponsi, causa capitis causa corporis. Et ita nunc primo causa nostra, quam tuendam suscepimus, integra,
Abbreviated transcription (Latin):
& cliuitis panꝑtati. omniũ fere ui¬
dicie p̃ferant᷑ Nã & siqͥ forte hif ueri¬
tatẽ ce pauꝑtatem u̾bis p̃ferant. fac¬
tis tũ negant: diuitias potiꝰ & uanita¬
tes sequentes. Uerũ qͥa iã nos uerita¬
tẽ & pauꝑtatẽ ꝓpt̾ iusticie causam
p̃elegimꝰ. & de illa sumꝰ amicoꝵ pauci¬
tate. qͥueritatẽ & pauꝑtatẽ carimus
amplectunt᷑: ne aquiescamꝰ multitu¬
dini. nec crecdamꝰ munclo sicut nec
muncdus se nobis. Nã eo ipso qd̾ iam
irxidet & subsannat nos mundus.
causa nr̃a eui mundꝰ ũ ꝯmunicat.
p̃ciosior est. & purior nobis estiman¬
da: ueritatis luce qͣm pauci secunt᷑.
eo ampliꝰ illustrata. Usdeamꝰ & enim
purior. iustior. planior & eiudentior
facta sit. pͥus siquidem agehamꝰ cau¬
sam ecclie. eccłiasticã libertatem ꝓ¬
testantes: & qd̃ adu̾sarii tyrannice col¬
lo eiꝰ nitunt᷑ in pon̾e uigũ seruitutis
ꝯcutientes. illud qͣndo dño. & sicut do¬
mino placuerit exeussuri. Nunc p̃ter

Expanded text:
itiae paupertati omnium fere judicio praeferantur. Nam etsi qui forte his veritatem et paupertatem verbis praeferant, factis tamen negant, divitias potius et vanitates sequentes. Verum, quia nos jam veritatem et paupertatem propter justitiae causam praeelegimus et de illa sumus amicorum paucitate, qui veritatem et paupertatem charius amplectuntur, ne acquiescamus multitudini nec credamus nos mundo sicut nec mundus se nobis. Nam eo ipso quod jam irridet et subsannat nos mundus, causa nostra, cui mundus non communicat, pretiosior est et purior nobis aestimanda, veritatis luce quam pauci sequuntur eo amplius illustrata: quasi purior, justior, planior et evidentior facta sit. Prius si quidem agebamus causam Ecclesiae, ecclesiasticam libertatem protestantes et quod adversarii tyrannice collo ejus nituntur imponere jugum servitutis, concutientes, illud quando Domino et sicut Domino placuerit excussuri. Nunc praeter
Abbreviated transcription (Latin):
bulatione. Archip̾sul uͦ uidens nẽ tẽpꝰ
oportunũ. regi supplicauit. utpote qͥ
ad apłicas preces mediator nr̃ iã fuerat᷑.
ut uiro apłico seͥbat pacẽ nrãm ñ ꝓces¬
sisse. & qualit̾ hoc. & quomͦ steterat. Po¬
stulat &e hoc ipsũ apontificib & prin¬
cipib & p̾sertim ab his qͥ colloqͥo inter¬
fuerant. ut rescribant &e ipsi: & hii e¬
tiã qͥ ex maudato apłico pacis ur̃e me¬
cliatores extit̾ant. Annuit rex. scͥbit.
scͥbunt ce hii. sebunt & illi: & multo nẽ
quã unquã priꝰ affectuosiꝰ acriꝰ & in¬
nosse desiderat: ad iã sepe dictum
corpꝰ epłare recurrat. Qlit̾ rex &. ar¬
chip̃sul t̾tio mutunt ad uixũ apłieũ
& de alat̾e sus missis ad ꝑacẽ . xlui.¬

Expanded text:
tribulatione: archipraesul vero videns nunc tempus tribulatione: archipraesul vero videns nunc tempus opportunum regi supplicavit utpote qui ad apostolicas preces mediator noster jam fuerat, ut viro apostolico scribat pacem nostram non processisse, et qualiter hoc et quomodo steterat. Postulat et hoc ipsum a pontificibus et principibus et praesertim ab his qui colloquio interfuerant, ut rescribant, et ipsi et hi etiam qui ex mandato apostolico pacis nostrae mediatores exstiterant. Annuit rex, scribit, scribunt et hi, scribunt et illi, et multo nunc quam unquam prius affectuosius, acrius et innosse desiderat, ad jam saepe dictum corpus epistolare recurrat. 28. QUALITER REX ET ARCHIPRAESUL TERTIO MITTUNT AD VIRUM APOSTOLICUM ET DE A LATERE SUO MISSIS
Abbreviated transcription (Latin):
dim̃ ui recessu a colloqͥo p̃dixerathoc
nobis in breui ꝯu̾tendũ in głiam.
qd̾ tẽ ꝯu̾tebat᷑ in ignominiã. Et dis¬
cipłs qͥ seͥpsit hec cũ archip̃sule sepe
recordabat᷑ deueruate illiꝰ sententie:
quã dũs ipsecdicit. iustꝰ & uerax. Qui
honorificauerit me in qͥt: honorifica¬
bo eũ. Hocẽ u̾bũ illud. qd̾ discipłs
magistro supͣ in arto illo. iudł in re¬
cessu a colloqͥo rememorau̾at.Et
fuit reuera ꝓhonore deo incolloqͥo ex¬
hibito. quedã nune archip̃suli ĩ t̾ris
honoris recũpensatio: sñ nisi modica
inchoatio bee honoris consũmatione
incõꝑabilit̾ maiori & feliciori. future
uiri ꝯsũmationi reseruata. sicut hy¬
storie finis declarabit. S int̾im recõ¬
pensat᷑ honor: ñ nulla ꝯsolatio p̃senti erat
& sui. cor regis sie reu̾sum ad se. deo in
deuotas gras agunt: tanquã sũ mopait¬
pauꝑũ adiutori inoportuuitatib uit

Expanded text:
dimus, in recessu a colloquio praedixerat, hoc dimus, in recessu a colloquio praedixerat, hoc nobis in brevi convertendum in gloriam, quod tunc convertebatur in ignominiam. Et discipulus, qui scripsit haec, cum archipraesule saepe recordabatur de veritate illius sententiae, qua Dominus ipse dicit justus et verax: Qui honorificaverit, inquit, me, honorificabo illum . Hoc est verbum illud quod discipulus magistro, supra in arcto illo, videlicet in recessu a colloquio rememoraverat: et fuit revera pro honore Deo in colloquio exhibito quaedam nunc archipraesuli in terris honoris recompensatio, sed non nisi modica inchoatio haec honoris, consummatione incomparabiliter majori et feliciori futurae viri consummationi reservata, sicut historiae finis declarabit. Sed interim reeompensatus hic honor nonnulla consolatio praesentis erat sui cor regis sic reversum ad se, Deo, in devotas gratias agunt, tanquam summo pauperum adjutori in opportunitatibus in
Abbreviated transcription (Latin):
confessus est cdiscipło qͥ scͥpsit hec. certe
inqͥens mallem mͥ pedẽ fuisse abscisum.
quã cłns u̾r archiep̃c. pacẽ ilła fecisset
dus de corileto hic erat uir religiosus.
& in negotiis exercitat᷑. et pruoens:
qͥ et aliꝰ qͥdã cũ eo de ordine cartusiensi.
pͥor uidł tẽ de monte cłi uir noĩate re¬
ligionis. & scientie ex mancdato apłico
tunc inter regẽ & archip̃sulem media¬
bant. Rex uͦ post qͣm hec sit acciderant
paucis dieb ex actis senonis ueniens.
& nc̃ sicut priꝰ ꝯsueuerat archip̾sulẽ
iuisitans: mox in t̾ sermonis sui initi¬
a. archip̃sulem. & suos miro modo ẽ¬
mendauit & extulit. Et erant dem¬
ceps rex & archip̾sul familiares ce ami¬
ei: multo plus quã peiꝰ. Tota etiã t̾ra
nos magis ac magis cõmendando: am¬
pliorem honorẽ & reuerentiã exhibe¬
bat in dies. Et ita citissime archipre¬
sulis u̾bum impletũ: qͦ ut supͣ osten¬

Expanded text:
confessus est discipulo qui scripsit haec: « Certe, confessus est discipulo qui scripsit haec: « Certe, inquiens, mallem mihi pedem fuisse abscisum, quam dominus vester archiepiscopus pacem illam fecisset dus de Corileto hic erat, vir religiosus et in negotiis exercitatus et prudens, qui et alius quidam cum eo de ordine Carthusiensi prior videlicet tunc de Monte Dei, vir nominatae religionis et scientiae, ex mandato apostolico tunc inter regem et archipraesulem mediabant. Rex vero postquam haec sic acciderant paucis diebus exactis, Senonis veniens, et nunc sicut prius consueverat archipraesulem visitans, mox inter sermonis sui initia archipraesulem et suos miro modo commendavit et extulit. Et erant deinceps rex et archipraesul familiares et amici multo plus quam prius. Tota etiam terra nos magis ac magis commendando ampliorem honorem et reverentiam exhibebat in dies. Et ita citissime archipraesulis verbum impletum, quo ut supra osten