comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ausidiuae contingere uittas : Nec tam̃
quod sequitur uerum ẽ ex illo fluere ac
rero sublapsare ferri spes danaum
Postea quippe uicerunt postea troiã ferro
ignib q delerunt. postea confugientem ad
aras priamum obtruncauerunt: Nec
ideo troiaperiit qui amineruam ꝑdidit
Quidenĩ prius ipsaminerua perdiderat ut
perir& : anforte custodessuos : hoc sane
uerum est. Illis quippe interemptis po¬
tuit auferri neq eni homines asimulacro
sed simulacrũ ab hominibus seruabatur
Quomodo ergo colebatur ut patriã custo¬
dir& &ciues: quae suos non ualuit custo¬
dire custodes :  Eccequalibus diis urbem¬
romani seruandã secõmendasse gaude¬
bant onimiũ miserabilẽ errorem ⁊& nob
suscensent cũ dediis eorũ talia dicimus:
nec suscensent auctoribus suis quos ut edis¬
cerent mercedẽ dederunt. doctor esq ipsos
in suꝑ & salario publico & honoribus dignis¬
simos habuerunt. Nempeͣ uuirgilium quem

Expanded text:
ausi diuae contingere uittas? Nec tamen ausi diuae contingere uittas? Nec tamen quod sequitur uerum est: Ex illo fluere ac retro sublabsa referri Spes Danaum. Postea quippe uicerunt, postea Troiam ferro ignibusque dele. uerunt, postea confugientem ad aram Priamum obtruncauerunt. Nec ideo Troia periit, quia Mineruam perdidit. Quid enim prius ipsa Minerua perdiderat, ut periret? an forte custodes suos? Hoc sane uerum est; illis quippe interemtis potuit auferri. Neque enim homines a simulacro, sed simulacrum ab hominibus seruabatur. Quo modo ergo colebatur, ut patriam custodiret et ciues, quae suos non ualuit custodire custodes? Romani seruandam se commisisse gaudebant!s o nimium miserabilem errorem! Et nobis suscensent, cum de dis eorum talia dicimus; nec suscensent auctoribus suis, quos ut ediscerent mercedem dederunt doctoresque ipsos insuper et salario publico et honoribus dignissimos habuerunt. Nempe aput Vergilium, quem
Abbreviated transcription (Latin):
exitii : Nã quo suides p&ulanter & pro¬
caciter in sultare seruis xp̃i. sunt in eis
plurimiqui illum interitum clademq
non euasis sent. nisi seruos xp̃i seesse fin¬
xissent & nunc ingrata suꝑbia atq: im¬
piissima insania ei nomini resistunt¬
corde ꝑuerso ut sempiternis tenebris
puniantur. ad quod nom̃ ore uel subdolo
confugerunt. ut tẽporalilucefruerentur
Tot bella gesta conscripta sunt uel ante con¬
ditam romam. uel ab eius exortu & imperio
Legant & proferant sic ab alienigenis aliquõ
captam eẽ ciuitatem ut hostesquie cepe¬
rant parcerent eis quos addeorũ suorũ
templa confugis se compererant. aut
aliquẽ ducẽ barbarum p̃cepisse ut in¬
it rupto oppido nullus ferir &ur quiin illo
uel illo templo fuiss& inuentus
Non ne uidit aeneas priamum per aras
sanguine foedantẽ quos ipse sacrauerat
ignes : Non ne dio medes & ulixes caesis
sumae custodibus arcis corripuere sacram
effigiem manibusq cruentis uirgineas

Expanded text:
exitii. Nam quos uides petulanter et proexitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissent, nisi seruos Christi se esse finxissent. Et nunc ingrata superbia adque inpiissima insania eius nomini resistuntcorde peruerso, ut sempiternis tenebris puniantur, ad quod nomen ore uel subdolo confugerunt, ut temporali luce fruerenturTot bella gesta conscripta sunt uel ante conditam Romam uel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captam esse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerent eis, quos ad deorum suorum templa confugisse compererant, aut aliquem ducem barbarorum praecepisse, ut inrupto oppido nullus feriretur, qui in illo uel illo templo fuisset inuentus. Nonne uidit Aeneas Priamum per aras Sanguine foedantem quos ipse sacrauerat ignes? Nonne Diomedes et Ulixes caesis summae custodibus arcis Corripuere sacram effigiem manibusque cruentis Virgineas
Abbreviated transcription (Latin):
d&rahunt. & mala quaeillaciuitas ꝑtulit
xp̃o inputant. bon a uero quae ineis ui ue¬
rent propter xp̃ihonorem facta sunt.
non imputant xpõnr̃o sed fato suo
Cumpotius deberent siquid recte saperent
illa quae abhostibus aspera & dura ꝑpessi st̃.
illidiuinae prouidentiae tribuere quae
sol& corruptos hominũ mores bellis emen¬
dare atq conterere. Itẽquĩ ammorta¬
lium iustã atq laudabilem talibus ad¬
flictionibus exercere. probatãq uel in
meliora transferre uelinhis adhuc terris
propt̃usus alios d& inere. Illu diero qđ eis
uel ubicumq propter xp̃i nomen uel in locis
xp̃inominidicatissimis &amplissimis ac
prolargiorđ miseri cordia ad capacitatẽ
multitũ dinis electis. pra&er bellorum
morẽ truculenti barbari pepercerunt
hoc tribuere tẽporibus ap̃ĩanis. hinc dõ
agere gratias hinc adeius nom̃ ueracit̃
currere. ut effugiant poenas ignis &ni.
Quod nomen multi eorũ mendaciter usur¬
parunt ut effugerent poenas praesentis

Expanded text:
rahunt et mala, quae illa ciuitas pertulit, Christo inputant; bona uero, quae in eos ut uiuerent propter Christi honorem facta sunt. non inputant Christo nostro sed fato suo, cum potius deberent, si quid recti saperent, illa, quae ab hostibus aspera et dura perpessi sunt, illi prouidentiae diuinae tribuere, quae solet corruptos hominum mores bellis emendare adque conterere itemque uitam mortalium iustam adque laudabilem talibus adflictionibus exercere probatamque uel in meliora transferre uel in his adhuc terris propter usus alios detinere: illud uero, quod eis uel ubicumque propter Christi nomen uel in locis Christi nomini dicatissimis et amplissimis ac pro largiore misericordia ad capacitatem multitudinis electis praeter bellorum morem truculenti barbari pepercerunt, hoc tribuere temporibus Christianis, hinc Deo agere gratias, hinc ad eius nomen ueraciter currere, ut effugiant poenas ignis aeterni, quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
tributum ei relax auere romani
Locustarum &iam in africa multitu¬
dinem prodł similem fuisse cum
iamess& populi romani prouincia
litteris mandauerunt. Comsumptis
enim fructibus folusq lignorum in¬
genti atq in aestimabili nube in mare
dicunt eẽ deiectam. quamortua
red ditaq litoribus atq hinc aere
corrupto tantã nortam pestilentiã
ut in solo regno masinissae octingen¬
ta hominum milia perisse referantur.
& multo amplius interris litoribus
proximis tuncuticae extriginta
milibus luniorum quaeibi erant
decem remansisse confirmant ta¬
lis itaq uanitas qualem ferimus
eiq res pondere compellimur : quid
horum non xp̃ianae religioni tri¬
buer& si temporibus xp̃ianis uide¬
rent & tamen diissuis ista non tribu¬
ant quorum cultum ideo requirunt
neista uelminora patiantur. cum ea
maiora pertulerint a quibus antea
colebantur¬

Expanded text:
tributum ei relaxauere Romani. tributum ei relaxauere Romani. Lucustarum etiam in Africa multitudinem prodigii similem fuisse, cum iam esset populi Romani prouincia, ris mandauerunt; consumtis enim fructibus foliisque lignorum ingenti adque inaestimabili nube in mare dicunt esse deiectam; qua mortua redditaque litoribus adque hinc aere corrupto tantam ortam pestilentiam, ut in solo regno Masinissae octingenta hominum milia perisse referantur et multo amplius in terris litoribus proximis. Tunc Uticae ex triginta milibus iuniorum, quae ibi erant, decem milia remansisse confirmant. Talis itaque uanitas, qualem ferimus eique respondere conpellimur, quid horum non Christianae religioni tribueret, si temporibus Christianis uideret? Et tamen dis suis ista non tribuunt, quorum cultum ideo requirunt, ne ista uel minora patiantur, cum ea maiora pertulerint a quibus antea colebantur
Abbreviated transcription (Latin):
Omitto quippe illa quaemagis fuerunt
miratiua noxia. boues locutos
infantes nondumnatos deuteris ma¬
trum quaedam uerba clamasse.
uolasse serpentes. feminas & galli¬
nas & homines in masculinum sexũ
fuis se conuersas & c&era huius modi
quae in eorum libris non fabulosis
sed historicis feuuera seu falsa sint
non inferunt hominibus perniciem
sed stuporem Sed cmpluit terra
cum pluit cr&a cumpluit lapidibus
non ut grando appellarisol& hoc
nomine sed omnino lapidibus. haec
profecto &iamgrauiter laedere
potuerunt. Legimus apud eos aeth¬
neis ignibus ab ipsomontis uertice
usq ad litus proximum decurrentib
itamare ferbuis se ut rupes urerent᷑
ut pices nauium soluerentur. hocutiq
non leuiter nonium fuit quamuis
incredibiliter mirum : eodem rursus
aestu dgnium tantaui fauillae scrip¬
serunt oppl&am eẽ siciliam ut cati¬
nensisurbis tẽdta obruta & pressa
diruerent. quacalamitate per¬
moti miseri corditer eiusdem anni

Expanded text:
Omitto quippe illa, quae magis fuerunt Omitto quippe illa, quae magis fuerunt mira quam noxia, boves locutos, infantes nondum natos de uteris matrum quaedam verba uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum fuisse conuersas et cetera huius modi, quae in eorum libris non fabulosis, sed historicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus perniciem, sed stuporem. Sed cum pluit terra, cum pluit creta, cum pluit lapidibus non ut grando appellari solet hoc nomine, sed omnino lapidibus, haec profecto etiam grauiter laedere potuerunt. Legimus aput eos Aetnaeis ignibus ab ipso montis uertice usque ad litus proximum decurrentibus ita mare ferbuisse, ut rupes urerentur, ut pices nauium soluerentur. Hoc utique non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum. Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbis tecta obruta et pressa dirueret; qua calamitate permoti misericorditer eiusdem anni
Abbreviated transcription (Latin):
ma confugerunt aut illuo eos ut ui¬
uerent &iam ipsi barbari deduxer̃
IVud scio & hoc mecum quisquis sinestudio
partium iudicat facillime agnoscit
ut omitam c&era quae multa cõme¬
moraui. & alia multo plura quae com¬
memorare longumpateui. si huma¬
numgenus ante bella punica xp̃ia¬
nam reciper& disciplinã & conseque¬
r&ur rerum tanta uastatio quanta
illis bellis europam a fricãq contriuit.
nullus talium quales nunc patimur
nisi xp̃ianȩ religionimala illa tribu¬
iss& multo aut̃ minus eorum uoces
tolerarentur quantũ adtin& ad ro¬
manos si xp̃ianȩ religionis receptionẽ
& diffamationẽ uel in ruptio illa gallo¬
rum uel tiberini fluminis igniumq
illa depopulatio uel quod cunctamala
prȩcedit bella illaciuilia sequerentur
Mala &iam alia quȩ usq ad eo incredibi¬
liter acciderunt ut interprodigia nu¬
merarentur : sixp̃ianis temporibus
accidissent quibus eanis i xp̃ianis homi¬
nibus tamquam orimine obiecerunt.

Expanded text:
ma confugerunt, aut illuc eos ut uima confugerunt, aut illuc eos ut uiuerent etiam ipsi barbari deduxerunt. Illud scio et hoc mecum, quisquis sine studio partium iudicat; facillime agnoscit ut omittam cetera quae multa commemoraui et alia multo plura quae commemorare longum putaui;: si humanum genus ante bella Punica Christianam reciperet disciplinam et consequeretur rerum tanta uastatio, quanta illis bellis Europam Africamque contriuit, nullus talium, quales nunc patimur, nisi Christianae religioni mala illa tribuisset. Multo autem minus eorum uoces tolerarentur, quantum adtinet ad Romanos, si Christianae religionis receptionem et diffamationem uel inruptio Gallorum uel Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio uel, quod cuncta mala praecedit, bella illa ciuilia sequerentur. Mala etiam alia, quae usque adeo incredibiliter acciderunt, ut inter prodigia numerarentur, si Christianis temporibus accidissent, quibus ea nisi Christianis hominibus tamquam crimina obiceren
Abbreviated transcription (Latin):
trir&ur cicero fauebat sperans eum
depulsa &oppressa antonii domina¬
tione instauraturum reipublicae li¬
bertatem usq adeo caecus atq in pro¬
uidus futurorum ut ille ipseiuiuenis.
cuius dignitatẽ ac potestatẽ fouebat
& eundẽ ciceronẽ occidendũ antonio
quadã quasi concordiae pactione per¬
mitter &. & ipsam libertatẽ reipubli¬
cae proqua multũ ille clam auerat
ditioni propriae subiugar&. Deos
suos accussent d&antis malis. qui xp̃o
nr̃o in gratisunt d&antisbonis. Certe
quando illamala fiebant. calebant
arae numinũ sab a eoture sertisq re¬
centibus halabant clarebant. sacer¬
dotio fana enidebant sacrificabatur
ludebatur furebatur intemplis
quando passim tantus ciuium sanguis
diuibus non modo inc&eris locis
uerum interipsa quoq deorum alta.¬
ria fundebatur. None legit tẽplũ
quo confuger & tullius quia frustra
elegerat mucius. hiuero qui multo
indignius insultant temporibus
xp̃ianis aut ad loca xp̃odicatissi¬

Expanded text:
triretur, Cicero fauebat, sperans eum triretur, Cicero fauebat, sperans eum depulsa et obpressa Antonii dominatione instauraturum rei publicae libertatem, usque adeo caecus adque inprouidus futurorum, ut ille ipse iuuenis, cuius dignitatem ac potestatem fouebat, et eundem Ciceronem occidendum Antonio quadam quasi concordiae pactione permitteret et ipsam libertatem rei publicae, pro qua multum ille clamauerat, dicioni propriae subiugaret. suos accusent de tantis malis, qui Christo nostro ingrati sunt de tantis bonis. Certe quando illa mala fiebant, calebant arae numinum Sabaeo thure sertisque recentibus halabant, clarebant sacerdotia, fana renidebant, sacrificabatur ludebatur furebatur in templis, quando passim tantus ciuium sanguis a ciuibus non modo in ceteris locis, uerum etiam inter ipsa deorum altaria fundebatur. Non elegit templum, quo confugeret Tullius, quia frustra elegerat Mucius. Hi uero qui multo indignius insultant temporibus Christianis, aut ad loca Christo dicatissi
Abbreviated transcription (Latin):
transcendit hinc ad alium caesa rem
qui post augustus appellatus est per¬
uenerunt : quo imperante natus ẽ xp̃s
Nam & ipse augustus cũ multis gessit
bella ciuilia. & in eis &iam multi daris¬
simi uiri perierunt. interquos &cicero¬
disertus ille artifea regendae reipub¬
licae : pompei quippe uictorem gaium
caesarem qui uictoriã ciuilẽ clem̃ter
exercuit suisq aduersariis uitam
pi& atemq donauit tã quã regni appe¬
titorem quorundã nobilium coniura¬
tione senatorum uelut prorei publicae
libertate ipsa curia trucidauit: huius
deinde potentiã multũ moribus dispar
uitiisq omnibus inquinatus atq corrup¬
tus affectare uidebatur antonius cui
uehementer proeadem illa uelut pa¬
triae libertate cicero resistebat tuno
emerserat mirabilis indolis adulescens
ille alius caesar illius gai caesaris filius
adoptiuus qui ut dixi posteaẽ appella¬
tus augustus. huic adulescenti cȩsari
ut eius potentia contra antonium nu¬

Expanded text:
transcendit, hinc ad alium Caesarem, transcendit, hinc ad alium Caesarem, qui post Augustus appellatus est, peruenerunt, quo imperante natus est Christus. Nam et ipse Augustus cum multis gessit bella ciuilia, et in eis etiam multi clarissimi uiri perierunt, inter quos disertus ille artifex regendae reipublicae. Pompeii quippe victorem Caium Caesarem qui victoriam civilem elementer exercuit, suisque adversariis vitam atemque donavit tanquam regni appetitorem quorumdam nobilium conjuratio senatorum velut pro reipublicae libertate in ipsa curia trucidavit. Hujus deinde potentiam, multum moribus dispar, vitiisque omnibus inquinatus atque corruptus, affectare viduehementer pro eadem illa uelut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emerserat mirabilis indolis adulescens ille alius Caesar, illius Gai Caesaris filius adoptiuus, qui, ut dixi, postea est appellatus Augustus. Huic adulescenti Caesari, ut eius potentia contra Antonium nu
Abbreviated transcription (Latin):
non pepercoerunt : syllana porrota¬
bula illa postrema ut omitamus alias
innumerabiles mortes plures iugula¬
uit senatores quã gothi uel spoliare
corde quainpudentia qua insipientia
uel potius amentia illa dussuis non in¬
putant & haec nrõ inputant xp̃o
crudelia bella ciuilia omnibus bellis
hostilibus auctoribus &iam eorum fa¬
tentibus amariora quib: illa respub¬
lica nec afflicta sed omnino perdita
iudicataẽ. longe ante aduentum xpĩ
exorta sunt & sceleratarum conca¬
tenatione causarum ab ello mariano
atq syllano ad bella sertorii & cato¬
linae quorum a sylla fuerat ille pro¬
scriptus ille nutritus. inde adlepidi &
catuli bellum quorum alter gesta syl¬
lana rescindere alter defendere cupi¬
ebat. inde ad pompei & caesaris quorũ
pompeius sectator syllae fuerat eĩq
potentiã uel aequauerat ueliam &iam
superauerat. Caesar aũt pompeipo¬
tentiã non ferebat. sed quia ñ habebat
quã tamen illo uicto interfectoq

Expanded text:
non pepercerunt? Syllana porro tanon pepercerunt? Syllana porro tabula illa postrema, ut omittamus alias innumerabiles mortes, plures iugulauit senatores, quam Gothi uel spoliare qua inpudentia qua insipientia uel potius amentia illa dis suis non inputant, et haec nostio inputant Christo? Crudelia bella ciuilia, omnibus bellis hostilibus, auctoribus etiam eorum fatentibus, amariora, quibus illa res publica nec adflicta, sed omnino perdita iudicata est, longe ante aduentum Christi exorta sunt, et sceleratarum concatenatione causarum a bello Mariano adque Syllano ad bella Sertorii et Catilinae quorum a Sylla fuerat ille proscriptus, ille nutritus, inde ad Lepidi et Catuli bellum quorum alter gesta Syllana rescindere, alter defendere cupiebat, inde ad Pompei et Caesaris quorum Pompeius sectator Syllae fuerat eiusque potentiam uel aequauerat uel iam etiam superauerat; Caesar autem Pompei potentiam non ferebat, sed quia non habebat. quam tamen illo uicto interfectoque
Abbreviated transcription (Latin):
exgothorum inruptionẽ anmarii
& syllae aliorumq in eorum pastibus
uirorum darissimorum tam quam
suorũ luminũ insua membra ferocitatẽ :
galli quidẽ trucidauerunt senatum
quicquid eius inurbe tota pra&er
arcem capito linã quaesola utcumq
defensaẽ reperire potuerunt. sed
in illo colle constitutis auro uitã saltẽ
uendiderunt. quam & siferro ra¬
pere non possent possent tam̃ obsidio
ne consumere. Cothiuero tã multis
se toribus peꝑcerunt . ut magis mirũ sit
quod aliquos ꝑemerunt. atuero
syllauiuo adhuc mario ipsũ capitoliũ
quod agallis stãtum fuit ad decernen¬
das caedes uictor insedit. & cũ fuga
marius lapsus e& ferocior cruenti¬
orq rediturus iste in capitolio ꝑsena¬
tus &iam consultũ multos uita rebusq
priuauit. Marianis aũt partibus
sylla absente quid scm cui parterent
fuit : quã domucio ciui senatori ponti¬
fici aram ipsã ubierant ut aiunt fata
romana miseris ambienti amplexibus

Expanded text:
Gothorum inruptionem, an Marii Gothorum inruptionem, an Marii et Syllae aliorumque in eorum partibus uirorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, quidquid eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est, reperire potuerin illo colle constitutis auro vitam saltem vendiderunt, quam etsi ferro rapere non possent, possent tamen obsne consumere: Gothi uero tam multis senatoribus pepercerunt. ut magis mirum sit quod aliquos peremerunt. At uero Sylla uiuo adhuc Mario ipsum Capitolium, quod a Gallis tutum fuit, ad decernendas caedes uictor insedit, et cum fuga Marius elapsus esset ferocior cruentiorque rediturus, . iste in Capitolio per senatus etiam consultum multos uita rebusque priuauit : Marianis autem partibus Sylla absente quid sanctum cui parcerent fuit, quando Mucio ciui senatori pontifici aram ipsam, ubi erant ut aiunt fata Romana, miseris ambienti amplexibus
Abbreviated transcription (Latin):
ra mortium ex qui sita congemuit.
Quendam enĩ sine ferro laniantiũ manꝰ
diripuerint immanius. homines ho¬
minẽ uiuum quã bestiae solent discer¬
perent᷑ dauer ab iectum. alius oculis
effusis & particulatm membris ampu¬
tatis in tantis cruciatibus diuuiuere¬
ti uel potius diumori coactus ẽ sub¬
astatae sunt &iam tãquã uillae quae¬
dã nobilesciuitates. un a uero uelut
unus reus duci iuber&ur. sic tota
ius saẽ trucidari. haec facta sunt in
pace postbellum non ut accelerar &ur
obtinenda uictoria sed ne contẽner&
obtenta : pax cũbello decrudelitate
certauit & uicit: illud enĩ prostrauit
armatos ista nudatos : bellum erat
ut qui feriebatur si poss& ferir& pax
aũt non ut qui eua serat uiuer& sed ut
moriens non repugnar& quaerabi
es exterarum gentium quae seuitia
barbarorum. huic deciuibus uictoriȩ
ciuium conparari potest : quid roma
funestius tae trius amariusq uidit :
utrumo limgallorum & paulo ante

Expanded text:
ra mortium exquisita congemuit. ra mortium exquisita congemuit. Quendam enim sine ferro laniantium manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus diu uiuere uel potius diu mori coactus est. Subhastatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugninermia non pugnando, sed iubendo es exterarum gentium, quae saeuitia barbarorum huic de ciuibus uictoriae ciuium conparari potest? Quid Roma funestius taetrius amariusque uidit, utrum olim Gallorum et paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
syllauictor intrauit qui inuia publica
non iambello sed ipsa pace sȩuiente.
septẽ milia deditorum unde utiq in¬
eĩ publica. noniambello sed ipsapace
inermia non pugnando sediubendo
pros trauerat. inurbe aut̃ totaquẽ
uell& syllanus quisq feriebat unde
tot funera numerari omnino non po¬
terat donec syllae sug gerer&ur
sinendos eẽ aliquos uiuere ut essent
quibus possent imperare quiui cerant.
tunc lam cohibita quaehac atq hac
passim furibunda ferebatur licentia
iugulandi tabula illa cũ magna
gratulatione proposita est
Quae hominum ex utroq ordine splen¬
dido equestriscilic& atq senatorio
occidendorum acproscribendorum
duomilia continebat: contristabat
numerus sed consolabatur modus
Nec quia totcadebant tantum erat
mȩroris quantum la&itiae quia
c&eri nontimebant: sed in quibusdã
eorum quimori iussierant &iam ipsa
lic& crudelis & eorum securitas gene¬

Expanded text:
Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente septem milia deditorum unde utique inermia non pugnando, seSyllana uero uictoria secuta, huius inermia non pugnando, sed iubendo prostrauerat. In Urbe autem tota quem uellet Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos esse aliquos uiuere, ut essent quibus possent imperare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur licentia iugulandi, tabula illa cum magna gratulatione proposita est, quae hominum ex utroque ordine splendido, equestri scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum duo milia continebat. Contristabat numerus, sed consolabatur modus; nec quia tot cadebant tantum erat maeroris, quantum laetitiae quia ceteri non timebant. Sed in quibusdam eorum, qui mori iussi erant, etiam ipsa licet crudelis ceterorum securitas gene
Abbreviated transcription (Latin):
nelitar&. In ipsius aut̃ marii oculis
continuo feriebantur. quib: salutan¬
tibus dexteram porrigere noluiss&
syllanauero uictoria secuta huius
uidelic& uindex crudelitatis post
tantũ sanguinẽ ciuium quo fuso fue¬
rat conparata : finito lambello inimi¬
citus uiuentibus crudelius in pace¬
gras sataẽ iam &iam post mariima¬
ioris pristinas acrecentissima scae¬
des additae fuerant aliae grauiores
amario iuuene atq carbone carun¬
dem partium marianarum qui sylla
imminente non solum uictoriã uerũ
&iam ipsam desperantes salutem
cuncta suis aliis caedibus impleuer̃
nam pra&er stragem late ꝑdiuersa
diffusam obsesso &iam senatu de ipsa
curia tã quã de cartere producebant᷑
ad gladiũ. mucius scaeuolapontifex.
qm̃ nihil apud romanos templouestae
sanctius habebatur aram ipsã ãplexus
occisus ẽ ignẽq illum quiperp&ua¬
cura uirginũ semꝑ ardebat suo pene
sanguine extinxit. Vrbem de inde

Expanded text:
ne litaret. In ipsius autem Marii oculis ne litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluisSyllana uero uictoria secuta, huius uidelicet uindex crudelitatis, post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pacegrassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente non solum uictoriam, uerum etiam ipsam desperantes salutem cuncta suis aliis caedibus inpleuerunt. Nam praeter stragem late per diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene sanguine extinxit. Urbem deinde
Abbreviated transcription (Latin):
quae puniebantur inpunita relinque¬
rentur. ait & lucanus excessit medicina
modumnimiũq secutae quamorbi
duxere manus periere nocentes
sedcumlam soli possent suꝑ eẽ nocentes:
illo bello mariano atq syllano excep¬
tis his qui foris in acie ceciderunt . In
ipsa quoq urbe cada ueribus uici pla¬
teae fora theatra templa cõpl&a st̃
ut difficile iudicar&ur quando uic¬
tores plus funerũ ediderint᷑ꝰ utrum
prius ut uincerent: anpostea quia
uicis sent : cũ primũ uictoria mariana
quando de exilio seipse restituit. ex¬
ceptis passim quaqua uersum caedib
factis caput octaui consulis poner &ur
in rostris caesar & fimbria domibus
trucidarentur asuis duo crassi. pat̃
& filius. in conspectu mutuo mactaren¬
tur baebius & numitorius unco trac¬
ti sparsis uisceribus interirent ca¬
tulus austo ueneno semanibus in imico¬
rum subtraher& nebula flam̃dialis
praecisis uenis ioui. &iam suo sangui¬

Expanded text:
quae puniebantur inpunita relinquequae puniebantur inpunita relinquerentur, aimodum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum. Periere nocentes; Sed cum iam soli possent superesse nocentes. Illo bello Mariano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaueribus uici plateae fora, theatra templa conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uictores plus funerum ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; cum primum uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspectu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui etiam suo sangui
Abbreviated transcription (Latin):
ad quantũ numerum & quam acrem
ferocemq ꝑuenerit quos illenumerus
imperatores populi romani supera¬
uerit quas & quomodo ciuitates re¬
gionesq uastauerit uix qui his toriã
conscripsorunt satis explicare po¬
tueruntꝰ neq id solum fuit seruile
bellum sed & macedoniã prouinciã
prius seruitia depopulata sunt.
Deinde siciliam oraq maritima quan¬
ta &iam & quã horrenda cõmiserint
primo latrocinia de inde ualida bella
piratarum quis promagnitudine
rius ciuili sanguine lam cruentus
multis aduersarum sibi partium
ꝑemptis uictus urbem profugiss&.
uix paululum respirante ciuitate
ut uerbis tulli anis ut ar superauit.
postea cinna cũmario tumuero la¬
rissimis uiris interfectis lumina ciui¬
tatis extincta sunt. Vltus ẽ huius
uictoriae crudelitatẽ postea sylla.
nedici quidem opus ẽ quanta demi¬
nutione ciuium &quanta calamitate
rei publicae : dehac enĩ uindicta
quae ꝑnicio sior fuit quamsi scelera

Expanded text:
ad quantum numerum et quam acrem ad quantum numerum et quam acrem ferocemque peruenerit, quos ille numerus imperatores populi Romani superauerit, quas et quo modo ciuitates regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella piratarum, quis pro magnitudine rius ciuili sanguine iam cruentus multis aduersarum sibi partium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuium et quanta calamitate rei publicae. De hac enim uindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera
Abbreviated transcription (Latin):
eos discedente concordia discordia sȩ¬
uiens usq ad ciuilia bella ꝑduxerit :
lum aedem concordiae testem caedis
suppliciiq gracchorum contionantib
opponendã putarunt quantũ ex hoc
profecerint indicant secuta peiora.
Laborarunt enim de incepscontionato¬
res non exemplũ deuitare gracchorũ
sed superare propositum. Lucuis sa¬
turnius tribunus plebis & gauis ser¬
uilius pra&or & multo postmarcus
drusus quorum omniũ seditionibus
caedes primo lamtunc grauissimae
deinde socialia bella exarserunt qui¬
bus italia uebement̃ afflicta & ad
uastitatẽ mirabilẽ desertionemq
perducta est. Bellum de inde seruile
successit. & bella ciuilia. quae proelia
cõmissa sunt quid sanguinis fusum:
ut om̃s sere italae gentes quib romanũ
maxime praepollebat imperium tam¬
quam sa eua barbariaes domarentur :
lam ex paucissimis hoc ẽ minus quam
septu aginta gladiatoribus quem ad
modũ bellum seruile contractum sit

Expanded text:
eos discedente Concordia Discordia saeeos discedente Concordia Discordia saeuiens usque ad ciuilia bella perduxerit. lum aedem Concordiae, testem caedis suppliciique Gracchorum, contionantibus obponendam putarunt. Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta peiora. Laborarunt enim deinceps contionatores non exemplum deuitare Gracchorum, sed superare propositum, L. Saturninus tribunus plebis et G. Seruilius praetor et multo post M. Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo iam tunc grauissimae, deinde socialia bella exarserunt, quibus Italia uehementer adflicta et ad uastitatem mirabilem desertionemque perducta est. \'Bellum deinde seruile successit et bella ciuilia. Quae proelia commissa sunt, quid sanguinis fusum, ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tamquam saeua barbaries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiatoribus quem ad modum bellum seruile contractum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
non tantũ concordiae uerum &iam
discordiae constitui. periculo seltaq
romani tãmala dea irata uiuere
uoluerunt nec troianum excidium
recoluer̃ originem ab eĩ offensione
sumsisse. Ipsa quippe quia interdeos
non fuerat inuitata trium de arum
litem aurei mali subpositione cõmen¬
taẽ. underixa numinum &uenus
uictrix &raptã elena &troia
del&a : qua propt̃ si forte indignata.
quod interdeos hnurbẽ nullũ tẽplum
habere meruit. Ideo lamturbabat
tantis tumultibusciuitatẽ. quanto
atrocius potuit inritaricum in loco
ulius caedis hocẽ in loco suioperis ad¬
uersariaesuae constitutam aedem ui¬
der& :÷ haecuana ridentibus nobis illi
docti sapientesq stomachantur. & tam̃
numinum bonorũ malorumq cultores
dehac quaestione concordiae discor¬
dideq non exeunt siue pr&ermiserint
harum dearum cultũ eisq febrem bello¬
namq pra&ulerint. quib. antiqua fana
fecerunt : siue &istas coluerint cumsic

Expanded text:
non solum Concordiae, uerum etiam non solum Concordiae, uerum etiam Discordiae constitui debuit. Periculose itaque Romani tam mala dea irata uiuere uoluerunt nec Troianum excidium recoluerunt originem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat inuitata, trium dearum litem aurei mali subpositione commenta est; unde rixa numinum et Venus uictrix, et rapta Helena et Troia deleta. Quapropter, si forte indignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumultibus ciuitatem, quanto atrocius potuit inritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, aduersariae suae constitutam aedem uideret! Haec uana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, siue praetermiserint harum dearum cultum eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt, siue et istas coluerint, cum sic
Abbreviated transcription (Latin):
suli uendidit. haec enĩpactio caedẽ
praecesserat. inqua &am occisus ẽ
cum liberis marcus fuluius consularis
loco ubi funercus tumultus ille com¬
missus ẽ. ubi totcues ordinis cuuisq
ceciderunt. aedes concordiae facta ẽ¬
ut gracchorum paenȩ testis contionan¬
tium oculos ferir& memoriãq. compun¬
ger&. Sed hoc quid aliud fuit . quam
hrisio deorum: illide aetẽplum cons¬
truere quae si e& inciuitatẽ non tan¬
tis dissensionib: dilacerata corruer&:
nisi forte sceleris huiusrea concordia
qui adeseruerat animoscuiiũ meruit
in illa aede tamquã in carcere indudi
Curenim si rebus gestis congruere uo¬
luerunt non ibi potius aedẽ discordiȩ
fabricarunt : anullaratio red ditur
cur concordia deasit & discordia de a
non sit : ut scđm labeonis distinctionẽ
bona sit ista illa ueromala. nec ipse
aliud secutus uid&ur quã quod aduer¬
tit romae &iamfebri sicut saluti
templum constitutũ. Eomodo igitur

Expanded text:
suli uendidit; haec enim pactio caedem suli uendidit; haec enim pactio caedem praecesserat. In qua etiam occisus est cum liberis hi. Fuluius consularis.loco, ubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ciues ordinis cuiusque ceciderunt, aedes Concordiae facta eut Gracchorum poenae testis contionantium oculos feriret memoriamque conpungeret. Sed hoc quid aliud fuit quam inrisio deorum, illi deae templum construere, quae si esset in ciuitate, non tantis dissensionibus dilacerata conrueret? Nisi forte sceleris huius rea Concordia, quia deseruerat animos ciuium, meruit in illa aede tamquam in carcere includi. Quur enim, si rebus gestis congruere uoluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricarunt? An ulla ratio redditur, quur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit, ut secundum Labeonis distinctionem bona sit ista, illa uero mala? Nec ipse aliud secutus uidetur quam quod aduertit Romae etiam Febri, sicut Saluti, templum constitutum. Eo modo igitur
Abbreviated transcription (Latin):
enim agros populodiuidere . quos nobi¬
litas perperã possidebat. sediam uestus¬
tã iniquitatem audere conuellere peri¬
culosissimum immouero utres ipsado¬
cuit ꝑnitiosissimum fuit. quae funera
facta sunt cumprior graccus occisus ẽ:
quae &iam cũ alius frater eĩ non longo
interposito tempore : neq enĩ legibus
&ordine potestatum sed turbis armo¬
rumq confliotibus nobiles ignobilesq
necabantur. Post gracchi alterius
interfectionẽ lucius oppimius con¬
sul quia aduersuscum intraurbem
arma cõmouerat eoq cum sotus op¬
presso & extincto ingentem ciuium
stragem fecerat : Cum quȩ stionem ha¬
ber& lam iudiciaria in quisitione c&e¬
ros ꝑsequens triamilia hominum oc¬
cidisse perhib&ur. ex quo intellegi
potest quantã multitudinẽ mortiũ
habere potuerit turbidus conflictus
armorum quando tantabuit iudi¬
ciorum uelut examinata cognitio: ꝑ¬
cussor gracchi ipsius caput quantum
graue erat tanto auri pondere con¬

Expanded text:
enim agros populo diuidere, quos nobienim agros populo diuidere, quos nobilitas perperam possidebat. Sed iam uetustam iniquitatem audere conuellere periculosissimum, immo uero, ut res ipsa docuit, perniciosissimum fuit. Quae funera facta sunt, cum prior Gracchus occisus est! quae etiam, cum alius frater eius non longo interposito tempore! Neque enim legibus et ordine potestatum, sed turbis armorumque conflictibus nobiles ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectionem L. Opimius consul, qui aduersus eum intra Urbem arma commouerat eoque cum sociis obpresso et extincto ingentem ciuium stragem fecerat, cum quaestionem haberet iam iudiciaria inquisitione ceteros persequens, tria milia hominum occidisse perhibetur. Ex quo intellegi potest, quantam multitudinem mortium habere potuerit turbidus conflictus armorum, quando tantam habuit iudiciorum uelut examinata cognitio. Percussor Gracchi ipsius caput, quantum graue erat, tanto auri pondere con
Abbreviated transcription (Latin):
dissensionib uarisq uocib inalteru¬
trũ sed plane lãferro armisq saciue¬
bant bella socialia bella seruilia
bellaciuilia quantũ romanũ cruorẽ
fuder̃ quantã italiȩ uastationẽ deser¬
tionẽq fecerunt Nãq antequam
se aduersus romã sociale latiũ cõmo¬
uer& cuncta animalia humanis
usibus subdita canes equi a sini boues
& quaeq alia pecora sub hominũ dominio
fuerunt subito efferata & domesticȩ
lenitatis oblita relictis tẽplis libera
uagabantur & omnẽ non solũ aliorum
uerũ &iã dominorũ auersabantur
accessum non sine exitio uel periculo
audientis siquis deꝓximo urguer&
quantimali signũ fuit si hoc signũ fuit
quod tantũ malũ fuit si&iam signum
non fuit. Hloc sinrĩs tẽporib accidiss&
rabidiores istos quam sua illi animalia
pateremur. in itium aũt ciuiliũ malo¬
rum fuit seditiones gracchorum
a grariis legibus excitatȩ. Volebant

Expanded text:
dissensionibus uariisque uocibus in alterudissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem fuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque antequam se aduersus Romam sociale Latium commoueret, cuncta animalia humanis usibus subdita, canes equi, asini boues, et quaeque alia pecora sub hominum dominio fuerunt, subito efferata et domesticae lenitatis oblita relictis tectis libera uagabantur et omnem non solum aliorum, uerum etiam dominorum auersabantur accessum, non sine exitio uel periculo audentis, si quis de proximo urgeret. Quanti mali signum fuit, si hoc signum fuit, quod tantum malum fuit, si etiam signum non fuit! Hoc si nostris temporibus accidisset, rabidiores istos quam sua illi animalia auerunt. Initium autem ciuilium malorum fuit seditiones Gracchorum agrariis legibus excitatae. Volebant
Abbreviated transcription (Latin):
tas hospitum non solũ uidendi nefa¬
rias illas caedes domisuae uerũ &iam
ꝑp&randi ab illa blanda comitate
humanitatis repente mutatis uultib
ab hostile ne gotium in pace ꝑagendũ
mutuis dicã omnino uulneribus.
cum ꝑcussus incorpore & percussor
in animo ferir&ur num &istiom̃s
auguria contẽp̃serant : nũ deos&do
mesticos & publicos cũ de sedib: suis ad
illã irome abilẽ peregrinationẽ ꝓ¬
fecti suł quos consulerent ñ habebanT:
hoc siitaẽ non habent cur isti in hac
causa denr̃is tẽporib conquerantur.
olim romani haecuana contẽnunt.
Si aut̃ consuluer̃ respondeatur quid
ista profuerunt quando perhumanas
dũ taxat leges nemine ꝓhibente licu¬
erunt sediam illamala breuiter
quantũ possumꝰ cõmemoremꝰ quae
quanto interiora tanto miseriora
extiter Discordiae ciuiles uel potius
inciuiles nec lam seditiones sed &iam
ipsabella urbana ubitantus sanguis
effusus ẽ ubi pastiũ studia ñ contionũ

Expanded text:
tas hospitum non solum uidendi nefatas hospitum non solum uidendi nefarias illas caedes domi suae, uerum etiam perpetrandi, ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis uultibus ad hostile negotium in pace peragendum, mutuis dicam omnino uulneribus, cum percussus in corpore et percussor in animo feriretur! Num et isti omnes auguria contemserant? Num deos et domesticos et publicos, cum de sedibus suis ad illam inremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non habebant? Hoc si ita est, non habent quur isti in hac causa de nostris temporibus conquerantur; olim Romani haec uana contemnunt. Si autem consuluerunt, respondeatur, quid ista profuerunt, quando per humanas dumtaxat leges nemine prohibente licuerunquantum possumus, commemoremus, quae quanto interiora, tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus sanguis effusus est, ubi partium studia non contionum
Abbreviated transcription (Latin):
casse & quasi morbida u&us tate
conlapsam ueluti instaurasse acreno¬
uasse rempublicam. Toto ergo isto
num antiũ foedus horrenda ignomi¬
nia maculosum. Vo lauerant enim
pulli decauea &mancino consuli ut
aint auguriũ malũ fecerant quasi
ꝑtot annos quib. illa exigua ciuitas
romanũ circũ sessa exercitũ afflixe¬
rat ipsiq romanae reipublicae
terrorieẽ iam coeperat. alii contra
eam malo augurio processerunt
sodhaec inquam omitcoquamuis illud
ne quaquam tacuerim quodmitrida¬
tes rexasiae ubiq in asia peregri¬
nantes ciues romanos atq innumera¬
bili copia suis negotus intentos uno
die occidiiussit & factumẽ quã illa
miserabilis rerum facies orat subito
quemq ubicumq fuiss& inuentus in
agro inuia in oppido indomo inuico
inforo intẽplo in lecto in conuiuio in¬
opinate atq impie fuisse trucidatum
quis gemitus morientium : aequae
lacrimae spectantium. fortasse &iã
ferientiũ fuerunt quam dura necessi¬

Expanded text:
casse et quasi morbida uetustate casse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse rem publicam; toto ergo isto Numantinum foedus horrenda ignominia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua ciuitas Romanum circumsessa exercitum adflixerat ipsique Romanae rei publicae terrori esse iam coeperat, alii contra eam alio augurio processeruntSed haec, inquam, omitto, quamuis illud nequaquam tacuerim, quod Mithridates rex Asiae ubique in Asia peregrinantes ciues Romanos adque innumerabili copia suis negotiis intentos uno die occidi iussit; et factum est. Quam illa miserabilis rerum facies erat, subito quemque, ubicumque fuisset inuentus, in agro in uia in oppido, in domo in uico in foro, in templo in lecto in conuiuio inopinate adque inpie fuisse trucidatum! Quis gemitus morientium, quae lacrimae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt! Quam dura necessi
Abbreviated transcription (Latin):
feminã facer& nec unicam filiam.
Qualege quid iniquiusdici aut cogita¬
ri possit ignoro. uerum tam̃ toto
illo interuallo duorum bellorum
punicorũ tolerabilior infelicitas
suit. bellis tantũ modo foris conterebat¬
exercitus sed uictoriis consolabatur.
domi aut̃ nullae sicut alias discordiae
saeuiebant. Sed ultimo bello punico
uno imp&u alterius scipionis quiobhoc
&iam ipse africani cognomen inuenit
demula imperii romani abstirpe
del&aẽ. acde inde tantis malorum
aggeribus oppressaromana respub¬
lica ut prosperitate acsecuritate
rerum undenimium corruptis morib
mala illa congesta sunt plus nocuisse
monstr&ur tam cito euersa. quam
prius nocuerat tam diu aduersa
carthago, hoctoto tẽpore usq ad cȩ¬
sarem augustũ quiuid&ur non adhuc
uel ipsorum opinione gloriosã sed
contentiosam & exitiosã & plane
lam eneruem ac languidã libertatẽ
omnimodo extorsisse romanis. &
ad regale arbitrium cuncta reuo¬

Expanded text:
feminam faceret, nec unicam filiam. feminam faceret, nec unicam filiam. Qua lege quid iniquius dici aut cogitari possit, ignoro. Verumtamen toto illo intervallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantuexercitus, sed uictoriis consolabatur; domi autem nullae, sicut alias, discordiae saeuiebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen inuenit, aemula imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde tantis malorum aggeribus obpressa Romana res publica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocuisse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago. Hoc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui uidetur non adhuc uel ipsorum opinione gloriosam, sed contentiosam et exitiosam et plane iam eneruem ac languidam libertatem omni modo extorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reuo
Abbreviated transcription (Latin):
repsit. Tunc enim primũ lecti aerati
& pr&iosa stragula uisa perhibentur.
tunc inductae in conuiuia psaltriae.
&alia licentiosa nequitia. sed nunc
dehis malis quae into lerabiliter homi¬
nes patiuntur non de his quae libenter
faciunt dicere institui. Vnde illud
magis quod descipione cominemoraui
quod cedens inimicis extrapatriam
quã liberauit mortuus ẽ ad praesentẽ
pertin& disputationẽ quod ei roma¬
na numina aquorum templis auestit
annibalẽ non reddiderunt uicem.
quae propt̃ istam tantum modo colunt᷑
felicitatẽ. Sed quia sallustius eotẽ¬
pore ibi dixit mores optimos fuisse :
propterea hoc detisia naluxaria.
cõmemorandum putaui ut intellega¬
tur &iam illud asallustio inconpara¬
tione aliorũ temporum dictum quibus
temporibus peiores utiq ingrauissi¬
mis discordiis mores fuerunt. Nam
tunc idest inter scđm & postremum
bellum carthaginense lata est &iã
lex illa uoconia nequis heredem

Expanded text:
repsit. Tunc enim primum lecti aerati, repsit. Tunc enim primum lecti aerati, et pretiosa stragula visa perhibentur: tunc inductae in convivia psaltriae, et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis quae intolerabiliter homines patiuntur, non de his quae libenter faciunt, dicere institui. Unde illud magis quod de Scipione commemoravi, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberavit, mortuus est, ad praesentem pertinet disputationem, quod ei Romana numina a quorum templis avertit Annibalem, non reddiderunt vicem, quae propter istam tantummodo coluntur felicitatem. Sed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores optimos fuisse, propterea hoc de Asiana luxuria commemorandum putavi, ut intelligatur etiam illud a Sallustio in comparatione aliorum temporum dictum, quibus temporibus pejores utique in gravissimis discordiis mores fuerunt. Nam tunc, id est inter secundum et postremum bellum Carthaginense, lata est etiam illa lex Voconia, ne quis haeredem
Abbreviated transcription (Latin):
Porro inter secundum & postremum
bellum carthaginense quando sallus¬
tius optimis moribus &maxima con
cordia dixit egisse romanos. multa
enim pra&ereo susceptio peris modũ
cogitans eodem ipso pergo tempore
morum optimorum maxim aeq con¬
cordiae scipio ille romae it aliaeq
liberator eiusdemq belli punici scđa
tam horrenditam exitiositam peri¬
culosi praeclarus mi rabilisq confec¬
toruictor annibalis domitorq car¬
thaginis cuius ab ad olescentia uita
describitur diis in itiatacaput dedita
templisq nutrita in imicorum accu¬
sationibus cessit carensq patria quã
sua uirtute saluam & liberã reddidit
in oppido linternensi egit reliqua
compleuitq uitã post insignem suum
triumphum nullo illius urbis captus
desiderio It aut iussisse perhibeatur
nes altẽ mortuo ingrata patria fu¬
nus fier&. Deinde tunc primum
pergneum mallium pro consulẽ de
gallo graecis trium fantem assatica
luxaria romam omni hoste peior in¬

Expanded text:
Porro inter secundum et postremum Porro inter secundum et postremum bellum Carthaginense, quando Sallustius optimis moribus et maxima cocordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo suscepti operis modum cogitans, eodem ipso ergo tempore morum optimorum maximaeque concordiae Scipio ille Romae Italiaeque liberator eiusdemque belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisque confector, uictor Hannibalis domitor que Carthaginis, cuius ab adulescentia uita describitur dis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit, carensque patria, quam sua virtute salvam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam complevitque vitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desiderio, ita ut jussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieret. Deinde tunc primum per Cneum Manlium proconsulem de Gallograecis triumphantem, Asiatica luxuria Romam omni hoste pejor ir