comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritur unde ita dicat᷑. Res. mea sententia nimis cu¬
riosa: ⁊ ñ nimis necessaria. Neq hoc mͥ placuit dicere
qd̾ sic ciceroni quoq idem uidetur. quãuis quis egeat
autoritate in re tam ꝑspicua: Quod si om̃mo multũ
iuuaret explicare originem u̾bi. ineptum eẽt aggre¬
di. qd̾ ꝓsequi ꝓfecto eẽt infinitũ. Quis enĩ reꝑire possit
quicquid dictum fui̾t unde ita dictũ sitHuc acce¬
dit quod ut sõmioꝵ int̾pretatio.: ita u̾boꝵ origo ꝓ cuiꝰq
ingenio p̃dicatur. Ecre enim u̾ba ipsa quispiã ex eo
putat dicta qd̾ aurẽ quasi u̾berent. Immo inqͥt aliꝰ
qd̾ aerem: s quod nr̃a ñ magna lis est. Nam ut̾q a
u̾berando huiꝰ uocabuli originẽ trahit. S e transũso
t̾cius uide quã rixam inferat. Herbũ enĩ ait a uero¬
sum q sit natura ipsa iudicante mendaciũ. Nec in
dictum putant: s pͥma syllaba satis anmadu̾sa se¬

Expanded text:
ritur unde ita dicatur: res mea sententia nimis curitur unde ita dicatur: res mea sententia nimis curiosa, et non nimis necessaria. Neque hoc mihi placuit dicere, quod sic Ciceroni quoque idem videtur; quamvis quis egeat auctoritate in re tam perspicua? Quod si omnino multum juvaret explicare originem verbi, ineptum esset aggredi, quod persequi profecto infinitum est. Quis enim reperire possit, quod quid dictum fuerit, unde ita dictum sit? Huc accedit, quod ut somniorum interpretatio, ita verborum origo pro cujusque ingenio praedicatur. Ecce enim verba ipsa quispiam ex eo putat dicta, quod aurem quasi verberent: Imo, inquit alius, quod aerem. Sed nostra non magna lis est. Nam uterque a verberando hujus vocabuli originem trahit. Sed e transverso tertius, vide, quam rixam inferat. Quod enim versumque est natura ipsa iudicante mendacium, 'verbumdictum putant, sed prima syllaba satis animadversa se
Abbreviated transcription (Latin):
aut tangere. quȩ etiam si ñ cogitarent᷑ ñ eo tñ fit ut ñ
fuerint: ipsa gͦ ꝑ se nec u̾ba sunt. nec dicibilia. nec
dictiones : s res. quȩ iam ꝓpͥo nomine res uocantur.
Tractandum ẽ gͥ nobis in hac parte dialetice de u̾bis.
de dicibilib. de dictionib: de reb. In quib om̃ib
cum partim u̾ba significent᷑. partim ñ u̾ba. nichilẽ
enĩ de quo ñ uerbis disputare necesse sit. itaq de his
pͥmo disputetur. ꝑ quȩ de cet̾is disputare concedit᷑.
Igit᷑ u̾bum quodlibet excepto sono de quo bene di¬
sputat᷑. ad facultatẽ dialetioȩ ꝑtinet: ñ ad dialeticã
disciplinã. Ut defensiones ciceronis. sunt quidẽ retho¬
ricȩ facultatis. s ñ his docet᷑ ipsa rethorica. Ergo om̃e
u̾bum p̃ter id quod sonat: quatuor quedam necessa¬
ria uocat in questionẽ. Originẽ suã. uim. declinati¬
onẽ. ordinationẽ. De origine u̾bi querit᷑: cum que¬

Expanded text:
aut tangere, quae etiamsi non cogitentur non eo tamen fit ut non aut tangere, quae etiamsi non cogitentur non eo tamen fit ut non fuerint—ipsa ergo per se nec verba sunt nec dicibilia nec dictiones, sed res quae iam proprio nomine 'res' vocantur. Tractandum est igitur nobis in hac parte dialecticae de 'verbis', de 'dicibilibus', 'dictionibus', de 'rebus'. In quibus omnibus cum partim verba significentur partim non verba, nihil est tamen, de quo non verbis disputare necesse sit. Itaque de his primo disputetur per quae de ceteris disputare conceditur. VI. Igitur verbum quodlibet excepto sono—de quo bene disputare ad facultatem dialectici pertinet, non ad dialecticam disciplinam, ut defensiones Ciceronis sunt quidem rhetoricae facultatis sed non his docetur ipsa rhetorica—ergo omne verbum praeter id quod sonat quattuor quaedam necessario vocat in quaestionem: originem suam, vim, declinationem, ordinationem. De origine verbi quaeritur, cum quae
Abbreviated transcription (Latin):
tinet᷑ significat. Quod dixi dictionem. u̾bum ẽ. s tale
quo iam illa duo simul .i. ipsum u̾bum ⁊ quid sit in
animo ꝑ u̾bum significant᷑. Quod dixi rem: u̾ibum
ẽ quod p̃ter illa tria quȩ dicta sunt quicqͥd restat sig¬
nificat. S exemplis hec illustranda ẽẽ ꝑspicio. fac
animo sensa. uł uoce ꝓlata sunt. S cum animo sen¬
sa sunt: ante uocẽ dicibilia sunt. Cum autẽ ꝓpter id
quod dixi ꝓruperunt in uocem: dictiones factȩ sut.
Ipsum uͦ arma qd̃ hic u̾bum ẽ. cum a uirgilio ꝓla¬
tum ẽ: dictio fuit. Non enim ꝓpter se ꝓlatum est. s
ut eo significarent᷑ uł bella que gessit eneas. uł scutũ
uł cetera arma quȩ uulcanus erea fabricatꝰ ẽ. Ipsa
uͦ bella uł arma quȩ gesta aut ingesta sunt ab enea¬
ipsa inquã quȩ cum gererent᷑ atq eẽnt uidebant᷑
queq si nunc adẽẽnt uł digito monstrare possemꝰ.

Expanded text:
tinetur, significat. Quod dixi 'dictionem' verbum est, sed tinetur, significat. Quod dixi 'dictionem' verbum est, sed quod iam illa duo simul id est et ipsum verbum et quod fit in animo per verbum significat. Quod dixi 'rem', verbum est, quod praeter illa tria quae dicta sunt quidquid restat significat. Sed exemplis haec inlustranda esse perspicio. Fac animo sensa vel voce prolata sunt. Sed cum animo sensa sunt, ante vocem dicibilia erunt; cum autem propter id quod dixi proruperunt in vocem, dictiones factae sunt. Ipsum vero 'arma' quod hic verbum est, cum a Vergilio pronuntiatum est, dictio fuit; non enim propter se prolatum est, sed ut eo significarentur vel bella quae gessit Aeneas vel scutum et cetera arma quae Vulcanus heroi fabricatus est. Ipsa vero bella vel arma, quae gesta aut ingestata sunt ab Aenea—ipsa inquam quae cum gererentur adque essent videbantur, quaeque si nunc adessent vel digito monstrare possemus
Abbreviated transcription (Latin):
nequeamꝰ. ⁊ cum loquim᷑ ñ nisi de aliquib reb loqͥ¬
mur: occurrit animo ita ẽẽ uerba signa rerum: ut
res eẽ ñ desinant. Cum gͦ u̾bum ore ꝓcedit. si ꝓpter¬
se ꝓcedit .i. ut de ipso uerbo aliquid querat᷑ aut dis¬
putet᷑. res est utiq disputationi questioniq subiecta
S ipsa res u̾bum uocat᷑. Quicqͥd autẽ ex uerbo non
auris s animꝰ sentit. ⁊ ipso animo tenet᷑ inclusum:
aliud aliquid significandum: dictio uocatur. Res
autẽ ipsa quȩ iam u̾bum ñ est. neq u̾bi in m̃te
conceptio. siue habeat u̾bum quo iam significari
possit suis ñ habeat. nichil aliud quã res uocat᷑
ꝓprio iam nomine. Hec gͦ quatuor distincte teneant᷑.
uerbum. dicibile. dictio. res. Quod dixi u̾bum: et uer¬
bum ẽ ⁊ u̾bum significat. Quod dixi dicibile. u̾bum est
nec tñ u̾bum s quod in uerbo intelligit᷑ ⁊ in animo con¬

Expanded text:
nequeamus, et cum loquimur non nisi de aliquibus rebus loquanequeamus, et cum loquimur non nisi de aliquibus rebus loquamur, occurrit animo ita esse verba signa rerum, ut res ese procedit id est ut de ipso verbo aliquid quaeratur aut disputetur, res est utique disputationi quaestionique subiecta, sed ipsa res 'verbum' vocatur. Quidquid autem ex verbo non aures sed animus sentit et ipso animo tenetur inclusum,aliud aliquid significandum, 'dictio' vocatur. Res autem ipsa, quae iam verbum non est neque verbi in mente conceptio, sive habeat verbum quo significari possit, sive non habeat, nihil aliud quam 'res' vocatur proprio iam nomine. Haec ergo quattuor distincta teneantur, 'verbum dicibile dictio res'. Quod dixi 'verbum' et verbum est et 'verbum' significat. Quod dixi 'dicibile' verbum est, nec tamen 'verbum', sed quod in verbo intellegitur et animo con
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulo. ut appellemus litterã etiam cũ scriptã
iudemus: quamius om̃ino tacita sit. neq ulla
pars uocis. s signum partis uocis appareat. Ita e¬
tiam u̾bum appellatur cũ scͥptum est. quãuis
u̾bi signum .i. signũ significantis uocis eluceat.
Ergo ut ceperam dicere: om̃e uerbũ sonat. S qd̾
sonat nichil ad dialeticã. De sono enĩ uerbi agi¬
tur cum querit᷑ uł animadu̾titur quanta uocaliũ
uł dispositione leniatur: uł concursione dehiscat:
item consonantiũ ł ĩt̾positione nodetur. uł con¬
gestione asꝑetur. ⁊ quot uł qualib syllabis constet
Ubi poeticus rithinus accentus q a grãmaticis so¬
larũ auriũ tractatur negotio: ettamen cũ de his
disputet᷑. p̃ter dialeticã ñ est. hec enĩ scientia di¬
sputandi est. S tunc u̾ba sunt signa rerũ. quan¬
do de ipsis obtinentꝰ. Uerboꝵ autẽ illa: quib de ip¬
sis disputat᷑. Nam cum de uerbis loqui nisi uerbis

Expanded text:
vocabulo ut appellemus litteram, etiam cum scriptam vocabulo ut appellemus litteram, etiam cum scriptam videmus; quamvis omnino tacita sit, neque ulla pars vocis, sed signum partis vocis appareat: ita etiam verbum appellatur cum scriptum est, quamvis verbi signum significantis vocis non eluceat. Ergo, ut coeperam dicere, omne verbum sonat. Sed quod sonat, nihil ad dialecticam. De sono enim verbi agitur, cum quaeritur, vel animadvertitur, quanta vocalium vel dispositione leniatur, vel concursione dehiscat; item consonantium vel interpositione nodetur, vel congestione asperetur; et quot vel qualibus syllabis constet, ubi poeticus rhythmus accentusque a grammaticis solo aurium tractatur negotio. Et tamen cum de his disputatur, praeter dialecticam non est: haec enim scientia disputandi est. Sed tunc verba sunt signa rerum, quando de ipsis obtinent vim; verborum autem, illa de quibus hic disputatur. Nam cum de verbis loqui nisi verbis
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur : ut si ambulat mouetur. S cum de conuu¬
ctione sententiarũ iudiciũ fit: tamdui ẽ donec ꝑue
niatur ad sũmã. Sũma ẽ autẽ que conficit᷑ ex con¬
cessis. Quod dico tale est. Qdicit si ambulat mouetur:
ꝓbare uult aliquid. ut hoc concesso uerũ ẽẽ: restet
illi dicere quod ambulet: & sũma consequat᷑ quȩ ne¬
gari ñ potest. ĩdest quod mouet᷑. Que item ñ potest¬
ñ concedi: idest quod ñ ambulet. Rursus si hoc modo
uelit dicere. homo iste ambulat : simplex sententia ẽ.
Quã si concessero: aliam ⁊ aliam quȩ aliquid expectał
ad completionẽ sententiȩ. sententiã comp̃hendunt.
legente litteris : occurrit animo quid uoce ꝓrũpat.
Quid enĩ aliud litterȩ inscͥptȩ quã seipsas oculis. et
preter se animo uoces ostendunt: Quia ⁊ paulo an¬
te diximus signum ẽẽ quod seipsum sensui ⁊ p̃ter
se amino aliquid ostendit. Quȩ legimus gͥ ñ uer

Expanded text:
dicatur, ut est 'si ambulat, movetur'. Sed cum de coniudicatur, ut est 'si ambulat, movetur'. Sed cum de coniunctione sententiarum iudicium fitniatur ad summam. Summa autem est quae conficitur ex concessis. Quod dico tale est, Qui dicit, Si ambulat, movetur, probare vult aliquid, ut hoc concesso, verum esse restet illi dicere, quod ambulet: et summa consequatur, quae jam negari non potest, id est quod movetur: quae item non potest concedi, id est quod non ambulet. Rursus si hoc modo velit dicere, homo iste ambulat, simplex sententia est: quam si concessero, et aliam quae aliquid exspectat ad completionem sententiae adjunxerilegente litteris, occurrit animo, quod voce prorumpat. Quid enim aliud litterae scriptae, quam seipsas oculis, et praeter se animo voces ostendunt? Quia et paulo ante diximus, signum esse quod seipsum sensui, et praeter se animo aliquid ostendit: quae legimus igitur, no
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sententiã comp̃hendunt. Hoꝵ itẽ duȩ species sunt
Aut enĩ sic sententia comp̃henditur ut uero aut falso
teneat᷑ obnoxia. ut ẽ om̃is homo ambulat. aut om̃is
homo ñ ambulat. ⁊ siquid huimͦ : aut sic impletͣ sen¬
tentia ut licet ꝑficiat ꝓpositũ animi: affirmari tñ
negari ue ñ possit: ut cum imꝑamꝰ. cum optamꝰ. cũ
execramur ⁊ his similia. Nam siquis dicat ꝑge ad uillã
uł utinã ꝑgat ad uillam. aut dii illum ꝑdant. ñ po
test argui quod m̃tiat᷑. aut credi qd̾ uerum dicat. Hi¬
chil enim affirmabit uł negabit. Ergo nec tales sen¬
tentiȩ in questionẽ ueniunt ut disputatorẽ reqͥrant.
S illȩ quȩ requirunt: aut simplices sunt aut comiun¬
ctȩ. Simplices st̃. quȩ sñ ulla copulatione sententiȩ
altĩus enuntiant᷑. ut ẽ illud quod dicimꝰ. om̃is homo
ambulat. Comiuncte sunt de quarũ copulatione iu¬

Expanded text:
quae sententiam comprehendunt: horum item duae species sunt. quae sententiam comprehendunt: horum item duae species sunt. Aut enim sic sententia comprehenditur, ut vero aut falso teneatur obnoxia, ut est, omnis homo ambulat; aut, omnis homo non ambulat; et si quid hujusmodi. Aut sic impletur sententia, ut licet perficiat propositum animi, affirmari tamen negarive non possit: ut cum imperamus, cum optamus, cum exsecramur, et his similia. Nam si quis dicat, perge ad villam, vel utinam pergat ad villam, aut, dii illum perdant; test argui quod mentiatur aut credi quod verum dicat. Nihil enim affirmavit aut negavit. Ergo nec tales sententiae in quaestionem veniunt, ut disputatorem requirant. III. Sed illae quae requirunt aut simplices sunt aut coniunctae. Simplices sunt, quae sine ulla copulatione sententiae alterius enuntiantur, ut est illud quod dicimus 'omnis homo ambulat'. Coniunctae sunt, de quarum copulatione in
Abbreviated transcription (Latin):
obrem t̾cia ꝑsona uerbi semꝑ int̾ simplicia num̾abitur.
Et ñdum aut affirmari. aut negari potest. nisi sint ta¬
lia u̾ba quib necessario coheret ꝑsone significatio. ex con¬
suetudine loquendi. Ut cum dicimus pluit. aut ningit
etiãsi ñ adclatur quis pluat aut ningat: tñ quia intel¬
ligit᷑. ñ potest int̾ simplicia num̾ari. Coniuncta uerba
sunt. quȩ sibi conexa res plures significant. Ut cũ dicimꝰ
homo ambulat. aut homo festinans in montẽ ambu¬
lat: & siquid tale. S coniunctoꝵ u̾boꝵ alia sunt quȩ sen¬
tentiã comp̃hendunt. ut ea que dicta sunt. Alia que ñ
comp̃hendunt s expetunt aliquid. ut eadem ipsa quȩ
ñc diximꝰ si subtrahas u̾bum qd̾ positũ ẽ ambulat:
quãuis u̾ba coniuncta sint. homo festinans in montẽ:
tñ adhuc pendet oratio. Separatis gͥ his comunctis
u̾bis quȩ ñ implent sententiã: restant ea u̾ba coniuncta

Expanded text:
obrem tertia persona verbi semper inter simplicia numeratur obrem tertia persona verbi semper inter simplicia numeratur et nondum aut affirmari aut negari potest, nisi cum talia verba sunt, quibus necessario cohaeret personae significatio consuetudine loquendi, ut cum dicimus 'pluit' vel 'ninguit', etiamsi non addatur quis pluat aut ninguat, tamen quia intellegitur non potest inter simplicia numerari. II. Coniuncta verba sunt quae sibi conexa res plures significant, ut cum dicimus 'homo ambulat' aut 'homo festinans in montem ambulat' et siquid tale. Sed coniunctorum verborum alia sunt quae sententian conpraehendunt, ut ea quae dicta sunt, alia quae non conpraehendunt sed expectant aliquid ut eadem ipsa quae nunc diximus, si subtrahas verbum quod positum est 'ambulat'. Quamvis enim verba coniuncta sint 'homo festinans in montem', tamen adhuc pendet oratio. Separatis igitur his coniunctis verbis quae non implent sententiam restant ea verba coniuncta
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Disputamꝰ autẽ utiq uerbis.
Nerba g aut sunt simplicia. aut
coniuncta. Simplicia sunt: quȩ
unũ quiddã significant. ut cũ di¬
cimꝰ homo. equus. disputat currit.
Nec mireris quod disputat quãuis ex duob cõpositũ
significet. Itaq hoc includimꝰ hac diffinitione. quo non
includimur cum dicimꝰ loquor. Quãuis enĩ u̾bum unũ
sit: ñ habet tñ simplicẽ significationẽ. Siquidẽ signifi¬
cat etiam ꝑsonam que loquit᷑. Ideo iam ẽ obnoxium
u̾itati aut falsitati. nã negari ⁊ affirmari potest. Om¬
nis itaq pͥma ⁊ scła ꝑsona u̾bi quãuis singillatĩ eñti¬
etur: tñ int̾ comuncta u̾ba num̾abit᷑. quia simpliciter¬
ñ habet significationẽ. Siquidẽ quisqͥs dicit ambulo
⁊ ambulationẽ facit intelligi ⁊ seipsum qui ambulat.
& quisqͥs dicit ambulas. similiter ⁊ rem que fit et
eum qui facit significat. At uͦ qui dicit ambulat: in¬
chil aliud quã ipsam significat ambulationẽ. Quam¬

Expanded text:
tia. Disputamus autem verbis. Verba igitur aut simplicia sunt, aut conjuncta. Simplicia sunt, quae unum quiddam significant: ut cum dicimus homo, equus, disputat, currit. Nec mireris quod, disputat, quamvis ex duobus compositum significet. Itaque hoc includimus hac definitione, quod non includimus eum dicimus, loquor. Quamvis enim unum verbum sit, non habet tcat etiam personam quae loquitur. Ideo jam obnoxium est veritati aut falsitati; nam et negari et affirmari potest. Omnis itaque prima et secunda persona verbi quamvis singillatim enuntietur, tamen inter conjuncta verba numerabitur, quanon habet significationem. Siquidem quisquis dicit 'ambulo' et ambulationem facit intellegi et se ipsum qui ambulat, et quisquis dicit 'ambulas' similiter et rem quae fit et eum qui facit significat. At vero qui dicit 'ambulat' nihil aliud quam ipsam significat ambulationem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
iustus est ad qualitatẽ qua scilicet ẽ aliqͥd .i. iustꝰ
Qui magnus. ad quantitatẽ qua ẽ aliquid .i. magnus.
Nam in cetĩs p̃dicationib nichil tale est. Qui enĩ
dicit ẽẽ aliquem in foro uł ubiq: refert quippe
ad p̃dicamentũ quod ẽ ubi. s ñ quo aliquid ẽ: ue¬
lut iustitia iustus. Item cum dico currit uł regit
uł nunc est uł semꝑ est. refertur quidẽ uł ad fa¬
cere uł ad tempus. si tamen int̾im diuinũ illud
semꝑ tempus dici potest: s ñ quo aliquo qd̵ ẽ¬
deus aliquid ẽ. uelut a magnitudine magnũ.
Nam situm passionẽq requiri in deo ñ oportet.
Neq enim sunt. Iam ne patet quȩ sit diffentia
p̃dicationũ. quod aliȩ quidẽ quasi rem mon¬
strant: aliȩ uͦ quasi circunstantias rei. Quodq
illa uͦ ñ ut esse : s potius extͥnsecus aliquid qͦddãmͦ
affigant. Illa gͥ quȩ aliquid ẽẽ designant: scdm rẽ

Expanded text:
iustus est refertur ad qualitatem qua scilicet est aliquid, id est iustus, iustus est refertur ad qualitatem qua scilicet est aliquid, id est iustus, qui magnus ad quantitatem qua est aliquid, id est magnus. Nam in ceteris praedicationibus nihil tale est. Qui enim dicit esse aliquem in foro uel ubique, refert quidem ad praedicamentum quod est ubi, sed non quo aliquid est uelut iustitia ivel nunc est, vel semper est, refertur quidem vel ad facere, vel ad tempus; si tamen interim, divinum illud semper, tempus dici potest, sed non quo, ut aliquo, aliquid est, velut magnitudine magnum: nam situm passionemque requiri in Deo non oportet; neque enim sunt. Jamne patet quae differentia sit praedicationum? quod aliae quidem quasi rem monstrant, aliae vero quasi circumstantias rei; quodque illa uero ut non esse, sed potius extrinsecus aliquid quodam modo affigant. Illa igitur, quae aliquid esse designant, secundum rem
Abbreviated transcription (Latin):
philosophos dici potest. At de deo. ñ ita. Semꝑ enĩ
est: quando semꝑ p̃sentis est in eo temporis tantũ¬
q inter nr̃arũ rerum p̃sens quod est nunc int̾ est
ac diuinarũ: quod nr̃m nunc quasi currens tem¬
pus facit sempit̾nitatẽ: diuinum uͦ nunc ꝑma¬
nens neq mouens sese atq consistens. ȩt̾nitatem fa¬
cit. Cui nomini si adicias semꝑ: facies eius quod ẽ
nunc iugem indefessum q ac ꝑ hoc ꝑpetuũ cur¬
sum: quod sempit̾nitas. Rursus habere. uł face̾.
eodem modo. Dicimus enim uestitus currit de ho¬
mine. De deo: cuncta possidens regit. Rursus de eo
nichil quod est ẽẽ: de utrisq dictum est. S hec
om̃is p̃dicatio: exterib datur: om̃iaq hȩc quoddã
mͦ refu̾ntur ad aliud. Cuiꝰ p̃dicationis diffe̾ntiã. sic
facilius int̾noscimus. Qui homo est uł deus refertur
ad substantiam qua ẽ aliquid .i. homo uł d̾s. Qui

Expanded text:
philosophos dici potest, at de deo non ita. Semper enim philosophos dici potest, at de deo non ita. Semper enim est, quoniam semper praesentis est in eo temporis tantumque inter nostrarum rerum praesens, quod est nunc, interest ac diuinarum, quod nostrum nunc quasi currens tempus facit et sempiternitatem, diuinum uero nunc permanens neque mouens sese atque consistens aeternitatem facit; cui nomini si adicias semper, facies eius quod est nunc iugem indefessumque ac per hoc perpetuum cursum quod est sempiternitas. Rursus habere uel facere eodem modo; dicimus enim uestitus currit de homine, de deo cuncta possidens regit. Rursus de eo nihil quod est esse de utrisque dictum est, sed haec omnis praedicatio exterioribus datur omniaque haec quodam modo referuntur ad aliud. Cuius praedicationis differentiam sic facilius internoscimus: qui homo est uel deus refertur ad substantiam qua est aliquid, id est homo uel deus; qui
Abbreviated transcription (Latin):
foro: quẽadmodũ ⁊ albus uł longus. nec quasi cir¬
cunfusus ⁊ det̾minatus ꝓpͥetate aliqua: qua desig¬
nari scđ̃m se possit S tamen quid sit illud aliis
informatũ reb ꝑ hanc p̃dicationẽ ostenditur
De deo uͦ: non ita. Nam quod ubiq est ita dici ui¬
detur. ñ quod in om̃i sit loco. om̃ino enim in lo¬
co ẽẽ ñ potest : s quod om̃is ei locus adsit ad eum
capiendum: cum ipse ñ suscipiatur in loco. Atq
ideo nusquã in loco ẽẽ dicitur. quando ubiq ẽ.
heri uenit: de deo. semꝑ est. Hic quoq ñ quasi
ẽẽ aliquid dicit᷑ illud ipsum de quo hic hesternus
dicitur aduentus. s quod ei scd̃m tempus accesse¬
rit p̃dicatur. De deo uͦ quod dicitur semꝑ ẽ. u¬
num quidem significat quasi omni p̾terito fue¬
rit. om̃i quoq sit p̃senti inodo: om̃i futuro erit.
Quod de celo ⁊ de cetĩs immortalib corporib scđmn

Expanded text:
foro quem ad modum esse albus uel longus nec quasi cirforo quem ad modum esse albus uel longus nec quasi circumfusus et determinatus proprietate aliqua qua designari secundum se possit, sed tantum quo sit illud aliis informatum rebus per hanc praedicationem ostenditur. De deo uero non ita, nam quod ubique est ita dici uidetur non quod in omni sit loco omnino enim in loco esse non potest sed quod omnis ei locus adsit ad eum capiendum, cum ipse non suscipiatur in loco; atque ideo nusquam in loco esse dicitur, quoniam ubique est heri uenit, de deo semper est. Hic quoque non quasi esse aliquid dicitur illud ipsum de quo hesternus dicitur aduentus, sed quid ei secundum tempus accesserit praedicatur. Quod uero de deo dicitur semper est, unum quidem significat, quasi omni praeterito fuerit, omni quoquo modo sit praesenti est, omni futuro erit. Quod de caelo et de ceteris inmortalibus corporibus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
in deo autẽ coniunctȩ atq copulatȩ hoc mͦ.
Nam cum dicimus substantiam. aut homo uł d̃s:
ita dicitur quasi illud de quo p̾dicatur ipsum
sit substantia. Ut substantia homo uł deus. S
distat: qm̃ homo ñ integre ipsum homo ẽ: ac
ꝑ hoc. nec substantia. Quod enim ẽ aliis debet
quȩ ñ sunt homo. Ds̃ uͦ hoc ipsum ds̾ est. Ni¬
chil enim aliud ẽ. nisi quod ẽ. Ac ꝑ hoc ipsũ ds̾
est. Rursus iustus qd̃ est qualitas ita dicit᷑:
quasi ipse hoc sit de quo p̃dicatur .i. si dicamꝰ
homo iustus uł deus iustus: ipsum hoĩem uł
dm̃ iustos eẽ ꝓponimꝰ. S differt qd̃ homo alter.
alter iustus. D̃s̃ uͦ idem ipsum ẽ : quod ẽ iustum.
Magnus etiam homo uł d̾s dicitur. atq ita: qua¬
si ipse sit homo magnus uł d̾s magnus. S ho¬
p̃dicari. De homine. ut in foro. de deo. ut ubiq
S ita ut ñ quasi ipsa sit res id quod p̾dicatur de
qua dicitur. Non enim ita dicitur homo ẽẽ in

Expanded text:
in deo uero coniuncte atque copulate hoc modo: in deo uero coniuncte atque copulate hoc modo: nam cum dicimus substantia ut homo uel deus, ita dicitur quasi illud de quo praedicatur ipsum sit substantia,, ut substantia homo uel deus. Sed distat, quoniam homo non integre ipsum homo est ac per hoc nec substantia; quod enim est, aliis debet quae non sunt homo. Deus uero hoc ipsum deus est; nihil enim aliud est nisi quod est, ac per hoc ipsum deus est. Rursus iustus, quod est qualitas, ita dicitur quasi ipse hoc sit de quo praedicatur, id est si dicamus homo iustus uel deus iustus, ipsum hominem uel deum iustos esse proponimus; sed differt, quod homo alter alter iustus, deus uero idem ipsum est quod est iustum. Magnus etiam homo uel deus dicitur atque ita quasi ipse sit homo magnus uel deus magnus; sed horaedicari potest, de homine ut in foro, de deo ut ubique, sed ita ut non quasi ipsa sit res id quod praedicatur de qua dicitur. Non enim ita homo dicitur esse in
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ om̃ino ñ potest p̃dicari. Nam substantia
in illo ñ est uere substantia: s ultra substantiã.
Item qualitas ⁊ cetera quȩ uenire queunt. Quoꝵ
ut amplior fiat intellectus. exempla subdenda
sunt. Nam cum dicimꝰ ds. substantiã quidem
significare uidemur.: s eam quȩ sit ultra sub¬
stantiã. Cum uͦ iustus : qualitatẽ quidem s ñ
accidentẽ. s eam quȩ sit substantia: s ultra
substantiã. Neq enim aliud est quod ẽ: aliud
quod iustus ẽ. s idem ẽ esse deo: quod iustus ẽ.
Item cum dicitur magnus uł maximꝰ quantita¬
tẽ quidẽ significare uidemur: s eam quȩ sit
ipsa substantialis: qualem diximus ẽẽ ultra
substantiã. Idem ẽ enim deo ẽẽ quod magnus.
De forma enim eius suꝑius monstratũ est qm̃
is sit forma. ⁊ unũ uere. nec ulla pluralitas. S
hec p̾dicam̃ta talia sunt: ut in quo sint ipsũ
ẽẽ faciant quod dicit᷑. Diuise quidem in cet̾is

Expanded text:
uero omnino non potest praedicari, nam substantia uero omnino non potest praedicari, nam substantia in illo non est uere substantia sed ultra substantiam; item qualitas et cetera quae uenire queunt. Quorum ut amplior fiat intellectus exempla subdenda sunt. Nam cum dicimus deus, substantiam quidem significare uidemur, sed eam quae sit ultra substantiam; cum uero iustus, qualitatem quidem sed non accidentem, sed eam quae sit substantia sed ultra substantiam. Neque enim aliud est quod est, aliud est quod iustus est, sed idem est esse deo quod iusto. Item cum dicitur magnus uel maximus, quantitatem quidem significare uidemur, sed eam quae sit ipsa substantia, talis qualem esse diximus ultra substantiam; idem est enim esse deo quod magno. De forma enim eius superius monstratum est quoniam is sit forma et unum uere nec ulla pluralitas. Sed haec praedicamenta talia sunt, ut in quo sint ipsum esse faciant quod dicitur, diuise quidem in ceteris,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam mucro ensis ⁊ ipse est ⁊ idem. Pater uͦ ac filiuᷤ
⁊ sp̃s sc̃s. idem equidẽ ẽ: Non uͦ ipse. In qua re pa¬
lisper considerandum ẽ. Reqͥrentib enim ipse ẽ
pater qui filius: minime inqͥunt. Rursus idem al¬
ter qui alter : negatur. Non est gͥ int̾ eos in re om̃i
indifferentia. Quare subintrat num̾us: quẽ ex
subiectoꝵ diu̾sitate confici suꝑius explanatum ẽ
De qua re breuiter consicd̾abimus: si pͥus illud quẽ
ad modum de eo unũ qđq p̃dicat᷑ p̾miserimus:¬
tradunt᷑ : quȩ de reb om̃ib uniu̾saliter
p̃dicantur .i. substantia. qualitas. quantitas.
ad aliquid. ubi. quando. habere. situs. facere.
pati. Hec gͥ talia sunt: qualia subiecta ꝑmisi̾nt.
Nam pars eoꝵ in reliquarũ rerũ p̃dicatione
subiecta est: pars in accidentiũ numo est. At
hȩc cum quis in diumã u̾t̾it p̾̃dicatione m
cuncta mutant᷑ quȩ p̃dicari possunt. Ad aliqͥd

Expanded text:
nam mucro et ensis et ipse est et idem, pater uero ac filiunam mucro et ensis et ipse est et idem, pater uero ac filius et spiritus sanctus idem equidem est, non uero ipse. In qua re paulisper considerandum est. Requirentibus enim: Ipse est pater qui filius? .Minime, inquiunt., Rursus: Idem alter qui alter? Negatur. Non est igitur inter eos in re omni indifferentia; quare subintrat numerus quem ex subiectorum diuersitate confici superius explanatum est. De qua re breuiter considerabimus, si prius illud, quem ad modum de deo unum quodque praedicatur, praemistraduntur quae de rebus omnibus uniuersaliter praedicantur, id est substantia, qualitas, quantitas, ad aliquid, ubi, quando, habere, situm esse, facere, pati. Haec igitur talia sunt qualia subiecta permiserint; nam pars eorum in reliquarum rerum praedicatione substantia est, pars in accidentium numero est. At haec cum quis in diuinam uerterit praedicationem, cuncta mutantur quae praedicari possunt. Ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
effec̾im: s de uno totiens p̃dicau̾im. Non gͥ si de uno¬
patre ac filio ⁊ sp̃u sc̃o t̾cio p̃dicatur ds: iccirro tͥna
p̃dicatio numum facit. Hȩc enim ut dictum ẽ illis
ĩminet: qui int̾ eos distantiã faciunt m̾itoꝵ C atho¬
licis uͦ nichil in differentia constituentib. ipsã¬
q formã ut est ẽẽ ponentib. neq aliud ẽẽ quã
est ipsum quod ẽ opinantib. recte repetitio de¬
eodem quam enum̾atio tliu̾sa uidetur ẽẽ cum
dicitur deus pater. ds filius: ds̃ ⁊ sp̃s sc̃s: atq hec
tͥnitas unus deus: uelut ensis atq mucro unus
gladius. uelut sol sol sol. unus sol. S hoc int̾im
ad eam dictum sit significationẽ demonstratio¬
nẽq qua ostendit᷑ ñ om̃em unitatũ repetitionẽ
numum pluralitatẽ q ꝑficere. Non uͦ ita dicit᷑
pater ⁊ filius ⁊ sp̃s sc̃s. quasi multiuocũ qͥddam.

Expanded text:
effecerim, sed de uno totiens praedicauerim. Non igitur si de effecerim, sed de uno totiens praedicauerim. Non igitur si de patre ac filio et spiritu sancto tertio praedicatur deus, idcirco trina praedicatio numerum facit. Hoc enim illis ut dictum est imminet qui inter eos distantiam faciunt meritorum. Catholicis uero nihil in differentia constituentibus ipsamque formam ut est esse ponentibus neque aliud esse quam est ipsum quod em enumeratio diuersi uidetur esse cum dicitur deus pater deus filius deus spiritus sanctus atque haec trinitas unus deus, uelut ensis atque mucro unus gladius, uelut sol sol sol unus sol. Sed hoc interim ad eam dictum sit significationem demonstrationemque qua ostenditur non omnem unitatum repetitionem numerum pluralitatemque perficere. Non uero ita dicitur pater ac filius et spiritus sanctus quasi multiuocum quiddam;
Abbreviated transcription (Latin):
reb numabilib constat: repetitio unitatũ atq plu¬
ralitas minime facit num̾abiliũ rerum numosam
diu̾sitatẽ. Num̾us enim duplex ẽ. Unus quidẽ qͦ nu¬
meramꝰ alter uͦ qui in reb num̾ãbilib constat.
Et enĩ unũ: res ẽ: unitas qua unum dicimꝰ. Duo rur¬
sus in reb sunt: ut homines uł lapides. Dualitas
nichil.s tantum dualitas qua duo homines uł duo
lapides fiunt. Ꝙ in cet̾is eodem mͦ. Ergo in numo
quo num̾amꝰ : repetitio unitatũ facit pluralitatẽ.
In rerum uͦ num̾o. ñ facit pluralitatẽ unitatũ repe¬
titio. Uelut si de eodem dicamꝰ. gladius unus. mu
cro unus: ensis unus. Potest enĩ unus tot uocabu¬
lis gladius agnosci. Hȩc enim unitatũ it̾atio. po¬
tius ẽ num̾atio ñ. uelut si ita dicamꝰ. ensis mucro.
gladius. repetitio quȩdam ẽ erusdem: ñ num̾atio
diu̾soꝵ. Uelut si ita dicam. sol. sol. sol. ñ tres soles

Expanded text:
rebus numerabilibus constat, repetitio unitatum atque plurebus numerabilibus constat, repetitio unitatum atque pluralitas minime facit numerabilium rerum numerosam diuersitatem. Numerus enim duplex est, unus quidem quo numera-mus, alter uero qui in rebus numerabilibus constat. Etenim unum res est; unitas, quo unum dicimus. Duo rursus in rebus sunt ut Homines uel lapides; dualitas nihil, sed tantum dualitas qua duo homines uel duo lapides fiunt. Et in ceteris eodem quo numeramus, repetitio unitatum facit pluralitatem; in rerum vero numero non facit pluralitatem unitatum repetitio, velut si de eodem dicamus cro unus ensis unus. Potest enim unus tot uocabulis gladius agnosci; haec enim unitatum iteratio potius est non numeratio, uelut si ita dicamus ensis mucro gladius, repetitio quaedam est eiusdem non numeratio diuersorum, uelut si dicam sol sol sol, non tres soles
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ineẽ mat̾iȩ. Neq enim ẽẽt forma: s imago.
Ex his enim formis quȩ p̃ter mat̾iam sunt. istȩ
formȩ uen̾unt quȩ sunt in mat̾ia. ⁊ corpus efficurił.
Nam cet̾as quȩ in corporib sunt abutimur formas
uocantes: dum imagines sunt. Assimilant᷑ enim
formis his. quȩ ñ sunt in mat̾ia constitute. Hulla
gͥ in eo diu̾sitas. nulla ex diu̾sitate pluralitas.: nlla
ex accidentib multitudo. Atq iccirco nec num̾us.
stantialib differentiis in subiecto positis distat.
Ubi ũ nulla est differentia: nulla ẽ om̃ino plura¬
litas. Quare : nec numus. Igitur: unitas tantum.
Nam quod t̾cio repetitur ds. cum pater ⁊ filius ⁊ sp̃s
sc̃s nuncupat᷑. tres unitates ñ faciunt pluralita
tem num̃i in eo quod ipsȩ sunt. si adu̾tamꝰ ad res
num̾abiles: ac ñ ad ipsum num̾um. Illic enĩ unita¬
tũ repeticio: num̾um facit. In eo autẽ num̃o qui in

Expanded text:
vero inesse materiae; neque enim esset forma, sed imago. vero inesse materiae; neque enim esset forma, sed imago. Ex his enim formis quae praeter materiam sunt, istae formae venerunt quae sunt in materia et corpus efficiunt: nam caeteras, quae in corporibus sunt abutimur, formas vocantes, dum imagines sunt: assimilantur enim formis iis quae non sunt in materia constitutae. Nulla igitur in eo diversitas, nulla ex diversitate pluralitas, nulla ex accidentibus multitudo, atque idcirco nec numerus.identalibus differentiis in subjecto positis distat. Ubi vero nulla est differentia, nulla est omnino pluralitas, quare nec numerus; igitur unitas tantum. Nam quod tertio repetitur Deus, cum Pater et Filius et Spiritus sanctus nuncupatur, tres unitates tem numeri in eo quod ipsae sunt, si aduertamus ad res numerabiles ac non ad ipsum numerum. Illic enim unitatum repetitio numerum facit. In eo autem numero qui in
Abbreviated transcription (Latin):
idest partes suȩ coniunctȩ : s ñ hoc uł hoc sin¬
gulariter. Ut cum homo t̾renus constet ex anima¬
⁊ corpore. corpus ⁊ anima ẽ. ñ uel corpus solum. uł¬
anima in partem. Igitur ñ est id quod ẽ. Quod
uͦ ñ est ex hoc atq hoc. s tantũ est hoc: illud ue¬
re est id quod est. ⁊ est pulcherrimũ fortissimũ¬
q quia nullo nitit᷑. Quocirca hoc uere unũ. in qͦ
nullus numus ẽ. nullum in eo aliud p̃ter id quã
ẽ. Neq enim subiectũ fieri potest. forma enim ẽ
formȩ enim subiectȩ ẽẽ ñ possunt. Nam quod cet̾e̾
formȩ subiectȩ accidentib sunt. ut humanitaᷤ
ñ ita accidentia suscipit eo quod ipsa est: s hoc
quod mat̾ia ei subiecta est. Dum enĩ mat̾ia sub¬
iecta humanitati suscipit quodlibet accidens:
ipsa hoc suscipere uidetur humanitas. Forma
uͦ que est sine mat̾ia. ñ pot̾it eẽ subiectum: nec

Expanded text:
id est partes suae conjunctae, sed non hoc vel hoc sinid est partes suae conjunctae, sed non hoc vel hoc singulariter: ut cum homo terrenus constet ex anima corporeque, corpus et anima est, non vel corpus vel anima. In parte igitur non est id quod est. Quod vero non est ex hoc atque hoc, sed tantum est hoc, illud vere est id quod est; et est pulcherrimum fortissimumque, quia nullo nititur. Quocirca hoc vere unum, in quo nullus numerus, nullum in eo aliud praeterquam id quod est, neque enim subjectum fieri potest: forma enim est, formae vero subjectae esse non possunt. Nam quod caeterae formae subjectae accidentibus sint, ut humanitas, non ita accidentia suscipit eo quod ipsa est, sed eo quod materia ei subjecta est. Dum enim materia subjecta humanitati suscipit quodlibet accidens, ipsa hoc suscipere videtur humanitas. Forma vero, quae est sine materia, non poterit esse subjectum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
matĩa sint. ab his separari non possunt. The¬
ologica sine motu abstracta. atq separabilis.
Nam d̃i substantia ⁊ mat̾ĩa ⁊ motu caret. In
naturalib gͥ rationaliter. in mathematicis
disciplinaliter: in diuinis intellectu aliter
u̾sari oportebit. neq diduci ad imagines. s po¬
tius ipsam inspicere formam quȩ uere forma
neq imago est. & quȩ ẽẽ ipsum ẽ: ⁊ ex qua ẽẽ est.
Om̃e nanq eẽ ex forma est. Statua enĩ non scd̃m
es quod est mat̾ĩa: s sodm formã quȩ in eo in¬
signita est effigies animalis dicit᷑. Ipsum q aes
siccitatẽ grauitatẽq quȩ sunt formȩ. Nichil gͥ
scd̃m matĩam ẽẽ dicitur : s scdm ꝓpͥam formã.
S diuina substantia: sine mat̾ia forma ẽ. Atq
ideo unũ est. ⁊ est id quod ẽ. Reliqua enĩ ñ sira
id quod sunt. Unũqd̃q enim habet ẽẽ suũ ex his
ex quib ẽ .i. ex partib suis. ⁊ est hoc atq hoc.

Expanded text:
materia sint, ab his separari non possunt, themateria sint, ab his separari non possunt, theologica, sine motu abstracta atque separabilis nam dei substantia et materia et motu caret, in naturalibus igitur rationabiliter, in mathematicis disciplinaliter, in diuinis intellectualiter uersari oportebit neque diduci ad imaginationes, sed potius ipsam inspicere formam quae uere forma neque imago est et quae esse ipsum est et ex qua esse est. Omne namque esse ex forma est. Statua enim non secundum aes quod est materia, sed secundum formam qua in eo insignita est effigies animalis dicitur, ipsumque aese, quae sunt formae. Nihil igitur secundum materiam esse dicitur, sed secundum propriam formam. Sed divina substantia sine materia forma est, atque ideo unum est, et id quod est. Reliqua enim non sunt id quod sunt: unumquodque enim habet esse suum ex his ex quibus est, id est ex partibus suis; et est hoc atque hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
s suis accidentib distant. Nam uel si animo
cuncta ab his accidentia separemꝰ. tamen locuᷤᷤ
cunctis diu̾sus est: quẽ unum fingere nullomͦ
possumus. Duo enim corpora unũ locum ñ
obtinebunt: qui est accidens. Atq icleo sunt
numõ plures. qm̃ accidentib plures fiunt.
Age gͥ ingrediamur. ⁊ unũ quodq ut intelligi
atq capi potest dispiciamus. Nam sicut opti¬
me dictum uidetur. eruditi ẽ hominis. uinũqd̃¬
q ut ipsum est: ita de eo fidem capere tẽptare.
Nam cum tres sint speculatiuȩ partes. natura¬
lis in motu mabstracta. Ahe zepit oc. consid̾at
enim corporũ formas cum mat̾ia. quȩ a corpo¬
rib actu separari ñ possunt: quȩ corpora in
motu sunt. ut cum t̾ra deorsum. ignis sursũ
fertur. habet q motum forma mat̾iȩ coniun-¬
cta. Mathematica sine motu. in abstracta est.¬
Hec enim formas corpoꝵ speculatur sine ma¬
mat̾ia. ac ꝑ hoc sine motu. Quȩ forme cũ in

Expanded text:
sed suis acci de litibus distant; nam uel si animo sed suis acci de litibus distant; nam uel si animo cuncta ab bis accidentia separemus, tamen locus cunctis diuersus est quem unum fingere nullo modo possumus; duo enim corpora unum locum non obtinebunt, qui est accidens. Atque ideo sunt numero plures, quoniam accidentibus plures fiunt. Age igitur ingrediamur et unumquodque ut intellegi atque capi potest dispiciamus, nam, sicut optime dictum uidetur, eruditi est hominis unum quodque ut ipsum est ita de eo fidem capere temptare. Nam cum tres sint speculatiuae partes, naturalis, in motu inabstracta ἀνυπεχαίρετο considerat enim corporum formas cum materia, quae a corporibus actu separari non possunt, quae corpora in motu sunt ut cum terra deorsum ignis sursum fertur, habetque motum forma materiae coniuncta, mathematica, sine motu inabstracta haec enim formas corporum speculatur sine materia ac per hoc sine motu, quae formae cum in
Abbreviated transcription (Latin):
religionis intelligatur autoritas. tum ꝓpterea
quod eius cultus ꝑ om̃s pene mundi t̾minoᷤ
emanauit: catholica uel uniu̾salis uocatur.
iunctionis ratio. est indifferentia. Eos enĩ
dib meritoꝵ tͥnitatẽ uariantes distrahunt
atq in pluralitatẽ diducunt. Principiũ enĩ¬
pluralitatis: alteritas est. Preter alteritatẽ enĩ
nec pluralitas quid sit intelligi potest. Triũ
rerum uł quotlibet. tum genere tum specie.
tum numero: diu̾sitas constat. Quotiens enĩ
idem dicitur: totiens diu̾sum etiam p̃dicat᷑.
Idem uͦ dicitur tͥb modis. Aut genere ut idẽ
homo quod equus. quia his idem genus ut a¬
nimal. Uel specie. ut idem cato quod cicero qͥa
eadem species ut homo. Uel numero. ut tulliꝰ
⁊ cicero: quia unus ẽ numero. Quare: diu̾sũ
etiam uł genere uł specie uł numero dicitur.
S in numõ differentiã. accidentiũ uarietas fa¬
cit. Nam tres homines neq genẽ neq specie.

Expanded text:
onis intellegatur auctoritas, tum propterea, onis intellegatur auctoritas, tum propterea, quod eius cultus per omnes paene mundi terminos emanauit, catholica, uel uniuersalis uocatur. iunctionis ratio est indifferentia. Eos enim dibus meritorum trinitatem uariantes distrahunt atque in pluralitatem diducunt. Principium enipluralitatis alteritas est; praeter altentatem enim nec pluralitas quid sit intellegi potest. Trium namque rerum uel quotlibet tum genere tum specie tum numero diuersitas constat; quotiens enim idem dicitur, totiens diuersum etiam praedicatum Idem uero dicitur tribus modis: aut genere ut idem homo quod equus, quia his idem genus ut animal; uel specie ut idem Cato quod Cicero, quia, eadem species ut homo; uel numero ut Tullius et Cicero, quia unus est numero. Quare diuersum etiam uel genere uel specie uel numero dicitur. Sed numero differentiam accidentium uarietas facit. Nam tres homines neque genere neque specie
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ tantum uobis q siquando ad ea conu̾teritis
oculos colloquantur. Ceteros uͦ ita sũ mouimus.
ut qui capere intellectu neqͥuerint: ad ea etiã
legenda uideantur indigni. S ne tantũ a uob̃
queri oportet: quantũ humanȩ rationis intu¬
itus. ad diuinitatis ualet celsa conscendere.
Nam cetis quoq artib idem quasi quidã finis
est constitutus: quousq potest uia rationis
accedere. Neq enim mecdicina egris semper
affert salutem: s nulla culpa erit meden¬
tis: si nichil eoꝵ quȩ fieri oportebat omise¬
rit Idemq in ceteris. At quantum hec diffi¬
cilior questio est. tam facilior ẽẽ debet ad
ueniam. Nobis tamen etiam illud inspicien¬
dum est. an ex beati augustini scͥptis semina
rationum. aliquos in nos uenientia fructus
intulerint: ac de ꝓposita questione hinc su¬
mamus initium:
p̃iane religionis reuerentiã plu¬
res usurpant.S ea fides pollet

Expanded text:
mihi tantum uobisque, si quando ad ea conuertitis mihi tantum uobisque, si quando ad ea conuertitis oculos, conloquantur, ceteros uero ita submouimus, ut qui capere intellectu nequiuerint ad ea etiam legenda uideantur indigni. Sane 1 tantum a nobis quaeri oportet quantum humanae rationis intuitus ad diuinitatis ualet celsa conscendere. Nam ceteris quoque artibus idem quasi quidam finis est constitutus, quousque potest uia rationis accedere. Neque enim medicina aegris semper affert salutem; sed nulla erit culpa medentis, si nihil eorum quae fieri oportebat omiserit. Idemque in ceteris. At quantum haec difficilior quaestio est, tam facilior esse debet ad ueniam. Vobis tamen etiam illud inspiciendum est, an ex beati Augustini scriptis semina rationum aliquos in nos uenientia fructus extulerint. Ac de proposita quaestione hinc sumamus initium. Christianae religionis reuerentiam plures usurpant, sed ea fides pollet
Abbreviated transcription (Latin):
Nuestigatam diutissime questionẽ quantum
nr̃e mentis igniculum lux diuina dignata ẽ
formatam rationib literis q mandatam.
offerendam uobis cõmunicandam q curaui
tam ur̃i cupidus iudicii. quam nr̃i studiosus
inuenti. Qua in re quid michi sit animi quotiers
stilo exrogitata cõmendo. tum ex ipsa difficulta¬
te materiȩ. tum ex eo quod raris. id ÷ uobis tantũ
colloquor. intelligi potest. Neq enim famȩ iac̃¬
tatione. ⁊ manib uulgi clamorib excitamur.
s siquis fructus exterior: hic ñ potest aliam nͥ
materiȩ similem sperare sententiam. Quocunq
g a uobis deieci oculos. partim ignaua segnities.
partim callidus liuor occurrit: ut contumeliam
uidear diuinis tractatib irrogare. qui ego talib
hominũ monstris ñ agnoscenda hec potius quã
ꝓculcanda piecerim Iccirco stilum breuitate
contraho. ⁊ ex intimis sumpta philosophiȩ disci¬
plinis. nouoꝵ u̾boꝵ significationib uelo: ut hec

Expanded text:
nvestigatam diutissime quaestionem, quantum nostrae mentis igniculum lux diuina dignata est, formatam rationibus litterisque mandatam offerendam uobis communicandamque curaui tam uestri cupidus iudicii quam nostri studiosus inuenti. Qua in re quid mihi sit animi quotiens stilo cogitata commendo, tum ex ipsa materiae difficultate tum ex eo quod raris id est uobis tantum conloquor, intellegi potest. Neque enim famae iactatione et inanibus uulgi clamoribus excitamur; sed si quis est fructus exterior, hic non potest aliam nisi materiae similem sperare sententiam. Quocumque igitur a uobis deieci oculos, partim ignaua segnities partim callidus liuor occurrit, ut contumeliam uideatur diuinis tractatibus inrogare qui talibus hominum monstris non agnoscenda haec potius quam proculcanda proiecerit. Idcirco stilum breuitate contrario et ex intimis sumpta philosophiae disciplinis nouorum uerborum significationibus uelo, ut haec
Abbreviated transcription (Latin):
duas pͥmas formas. Quarũ una ẽ quȩ contingit di¬
uersitate linguarũ. ut cum dicimus istuc. Hec una
uox aliud apud grecos. aliud apud nos significat. Qd̾̃
disputaret. Altera forma ẽ quȩ in una qͥdem lin¬
gua facit ambiguitatẽ: diu̾sa tñ eoꝵ origine quȩ
uno uocabulo significant᷑. Quale ẽ illud qd̾ de ne¬
pote supra posiumꝰ. Qd̃ rursus in duo scindit᷑. Aut
enim sub eodem genere partis orationis fit. nom̃ ẽ
enĩ nepos cum filium filii ⁊ cum luxuriosũ significat.¬
posueramus. tot ambiguitatũ formȩ possunt existere
quot in duob suꝑioribus posueramus. Restat illud¬
genus ambiguũ. qd̵ in scriptis solis repperit᷑. Cuiꝰ tres
sunt species. Aut enim spacio syllabarum fit tale am¬
biguũ. aut acumine. aut in utroq Spatio autẽ. ut cũ
pone. utrũ ab eo quod ẽ pono. an ut dictum ẽ pone
sequens. nãq hanc dederit ꝓserpina legem. incertũ

Expanded text:
duas primas formas, quarum una est, quae contingit diduas primas formas, quarum una est, quae contingit diversitate linguarum: Ut, cum dicimus tu, haec una vox aliud apud Graecos aliud apud nos significat. Quod disputaret. Altera forma est, quae in una quidem lingua facit ambiguitatem, diversa tamen eorum origine, quae in uno vocabulo significantur, quale est illud quod de 'nepote' supra posuimus. Quod rursus in duo scinditur. Aut enim sub eodem genere partis orationis fit—tam nomen est enim 'nepos' cum 'filium filii' quam cum 'luxuriosum' significat—ivocis tertium genus posueramus, tot ambiguitatum formae possunt existere quot in duobus sugenus ambiguum: quod in scriptis solis reperitur. Cujus tres sunt species: aut enim spatio syllabarum fit tale ambiguum, aut acumine, aut utroque. Spatio autem, ut cum pone, utrum ab eo quod est pono, an ut dictum: Pone sequens, namque hanc dederat Proserpina legem. incertum
Abbreviated transcription (Latin):
quid faciat in u̾bis ambiguitatẽ. Quȩ autẽ ad ean¬
dem originem ꝑtinentia. conditione declinationis
ambigua ẽẽ dicimꝰ. talia sunt. Fac u̾bi causa quẽꝗͣ
tem scͥbere qui dicit: incertum ẽ an infinitiuo ac¬
tiui. an imꝑatiuo passiui ꝓnuntiauerit. Homo
quãuis unũ nomen sit ⁊ una eñtiatio: tñ fit aliud
docte: ubi eñtiatio quoq diu̾sa ẽ. Doctius aliud ẽ.
cum dicimꝰ doctius mancipiũ: aliud cũ dicimꝰ doctiꝰ
illo ille disputauit. Declinationis gͥ ambiguitas or¬
ta ẽ. Nam declinationẽ nunc appello qͥcquid siue ꝑ
uoces. siue ꝑ significationes flectendo u̾ba contingit.
homo ⁊ o homo. ꝑ solas significationes. S hoc genus
ambiguitatũ. minutatĩ concidere ac ꝓsequi: pene infi¬
nitum ẽ. Itaq locum ipsum hactenus notasse suffe¬
cerit: ingenio p̃sertim tuo. Uide nunc ea que ex di¬
u̾sa origine ueniunt. Nam ipsa diuidunt᷑ adhuc in

Expanded text:
quid faciat in verbis ambiguitatem. Quae autem ad eamquid faciat in verbis ambiguitatem. Quae autem ad eamdem originem pertinentia conditione declinationis ambigua esse dicimus, talia sunt. Fac verbi causa quemque tem sctivi an imperativo passivi pronuntiaverit. 'homo' quamvis unum nomen sit et una enuntiatio, tamen fit aliud 'docte' ubi enuntiatio quoque diversa est. 'doctius' aliud est cum dicimus 'doctius mancipium', aliud cum dicimus 'doctius illo iste disputavit'. Declinatione igitur ambiguitas orta est. Nam declinationem nunc appello, quidquid sive per voces sive per significationes flectendo verba contingit. autem et 'o homo' per solas significationes. Sed hoc genus ambiguitatum minutatim concidere ac persequi paene infinitum est. Itaque locum ipsum hactenus notasse suffecerit, ingenio praesertim tuo. Vide nunc ea quae ex diversa origine veniunt. Nam et ipsa dividuntur adhuc in