comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lendum. Quãquã enĩ ita sit exorsus pax est tranquilla lib̾tas. s int̾
pacẽ ⁊ seruitiũ płimũ int̾est. ut ꝑ diffe̾ntiã diffinitio ẽẽ uideat᷑
Tamen quia ñ articulũ illũ breuiter quo distaret contendit. s unã¬
quãq tem suo gen̾ẽ diffiniuit. collationẽ magis qua distarent
tie: a consequentib eius rei quã difiniebat. Pax ẽ tranquilla lib̾tas.
Hec scł̃a magis ꝑ uituꝑationẽ. Non enĩ aut consequens eius est aut
peratio ẽ qua seruitutẽ maloꝵ om̃ium dicit eẽ postremũ. Nec ac¬
cipiatur rursus malũ quasi genus eẽ ad seruitutẽ. Nam malũ
qualitas est: seruitus ad aliquid. Unde cũ diu̾sȩ sint res: malum
uitis supraposita diffinitio. Terciadecima ẽ sp̃es diffinitionis
kata analogian .i. iuxta rationẽ. quȩ ꝓportio dicit᷑. cũ aliqͥd qd̾ di¬

Expanded text:
llendum. Quanquam enim ita llendum. Quanquam enim ita ervitutem plurimum interest, ut per differentiam diffinitio esse videatur; tamen quia non articulum illum breviter quo distaret ostendit, sed unamquamque rem suo genere diffinivit, collatione magis quo distarent  a consequentibus eius rei quam definiebat ‘pax est tranquilla libertas’; haec secunda magis per vituperationem. Non enim aut consequens eius est aut peratio est, quae servitutem malorum omnium dicit esse postremum; nec accipitur rursus malum quasi genus esse ad servitutem — nam malum qualitas est, servitus ad aliquid —: unde, cum diversae sint res, malum citur servitutis supra posita definitio. Tertia decima est species definitionis id est iuxta rationem, quae proportio dicitur, cum aliquid quod di
Abbreviated transcription (Latin):
tiã pleni ex eodem genẽ. ut si queratur quid sit triens. responde¬
atur. cui dodrans deest. ut sit assis. Duodecima sp̃es diffinitions
animus ⁊ consiliũ ⁊ sententia ciuitatis. Et nos quidẽ ut diffiniti¬
onẽ ostencłemus. ita posuimꝰ exemplũ. Nam hoc idem tullius dices
ñ adhibita oratione diffinitionis res simpliciter collocauit. Mens
inquit et animus ciuitatis ⁊ consiliũ et sententia. posita ẽ in legib
ut et nos supra docuimꝰ diffinitionẽ nicħ aliud quã orationẽ eẽ
Ergo diu̾so mͦ tullius ꝓtulit qd̾ a nob̾ conu̾sum or̃one sua formã
diffinitionis accepit. Ꝙ ħ longe ab illo mͦ distat. qͥd sit ꝑ metapho¬
rã ñ enĩ translatione cũ lex mens dicit᷑ cuutatis. nec tñ genus est
ut substantialis habeat᷑ si ades. Consequens enĩ est ut et ꝑ uituꝑati¬
onẽ s sine translatione ponat᷑. Sic uideri potest a tullio diffinitũ.
Seruitus ẽ postremũ maloꝵ om̃ium ñ mͦ bello s morte etiã repe¬

Expanded text:
tiam pleni ex eodem genere, ut si quaeratur quid sit ‘quadrans’, respondeatur ‘cui dodrans deest ut sit assis’. Duodecima species definitionianimus et consilium et sententia civitatis’. Et nos quidem, ut definitionem ostenderemus, ita posuimus exemplum; nam hoc idem Tullius dicens, non adhibita oratione definitionis, res simpliciter collocavit: ‘Mens’ inquit ‘et animus civitatis et consilium et sententia posita est in legibus’. Et, ut nos supra docuimus, definitionem Ergo diverso modo M. Tullius protulit quod a nobis conversim oratione sua forma diffinitionis accepit, et hoc longe ab illo modo distat qui fit per metaphoram, non enim translatio est, cum lex mens dicitur civitatis, nec tamen genus est ut substantialis habeatur οὐσιώδης, consequens enim est ut et per vituperationem, sed sine translatione ponatur; sic videri potest a Tullio diffinitum: Servitus est postremum malorum, non modo bello, sed morte etiam repe
Abbreviated transcription (Latin):
tio sic. Nomen est uox significatiua scdm placitũ sine tẽpore
cuiꝰ nulla pars extra significatiua ẽ separata. Nides ne gͥ quã re-¬
cta diffinitio sit constituta. Nam quod dixi uocẽ: a cetis sonis no¬
men disiunxi. Quod significatiuã apposui: nomen a ñ significa¬
distributa ẽ. Quod eius partes extra significare nichil ꝓposui.
ab or̃one distinxi. cuiꝰ partes aliquid separatȩ extra significant. Un
de fit ut quodcunq nomen fu̾it illa diffinitione claudat᷑. & ubic̃q
hec ratio diffinitionis aptabitur : illud ẽẽ nomen ñ dubitet᷑. Illud
quoq dicendũ ẽ quod genus in diuisione totũ ẽ. in diffinitione
pars. & sic est diffinitio quasi quedã partes totũ comungant: sic¬

Expanded text:
tio sic: Nomen est vox significativa secundum placitum sine tempore, tio sic: Nomen est vox significativa secundum placitum sine tempore, cujus nulla pars extra significat separata. Videsne igitur quam recta diffinitio constituta sit? Nam quod dixi vocem, a caeteris sonis nomen disjunxi; quod significativam apposui, nomen ab non significaDISTRIBUTA EST, QUOD EIUS PARTES EXTRA NIHIL SIGNIFICARE PROPOSUI AB ORATIONE DISTINXI, CUIUS PARTES ALIQUID SEPARATde fit ut quodcumque nomen fuerit illa definitione claudatur et ubicumque haec ratio definitionis aptabitur illud nomen esse non dubitem. Illud quoque dicendum est, quod genus in diuisione totum est, in definitione pars, et sic est definitio quasi quaedam partes totum coniungant,
Abbreviated transcription (Latin):
qd u̾borũ est consignificare tẽpora: nominũ uͦ minime. Restat
gͦ ut congruat illa diffẽntia quȩ ẽ sine tẽpore. Iungo gͥ has tres
diffe̾ntias geni et dico. Nomen ẽ uox significatiua scd̃m placitũ
sine tẽpore. S rursus mͥ ñ plena conclusio diffinitionis occurrit.
Dotest enĩ et uox et significatua & sodm positionẽ et sine tempo¬
re eẽ. ⁊ nomen ñ ẽẽ unũ. s nomina iuncta. quȩ ẽ oratio: ut socrateᷤᷤ
cũ platone et discipulis. S quanquã imꝑfecta quidẽ hec sit oratio
tñ ẽ oratio. Quocirra ultima diffe̾ntia sine tempore: aliis diffe̾ntiis
diuidenda ẽ. Ꝙ dicemꝰ. Uocum significatiuaꝵ scdm positionẽ. sine
tempore. aliȩ sunt quarũ pars extra aliquid significat. hoc ꝑtinet¬
ad orationem. aliȩ quarũ pars extra nichil significat. hoc ꝑtinet ad
nomen. Nominis enĩ pars nichil extra significat. Fit gͥ diffini¬

Expanded text:
quod uerborum est consignificare tempora, nominum uero minime; restat quod uerborum est consignificare tempora, nominum uero minime; restat ergo ut congruat illa differentia quae est sine tempore. Iungo igitur has tres differentias generi et dico ''nomen est uox significatiua secundum placitum sine tempore''. Sed rursus mihi non plena conclusio definitionis occurrit, potest enim uox et significatiua et secundum positionem et sine tempore esse et nomen non esse unum sed nomina iuncta, quae est oratio, ut ''Socrates cum Platone et discipulis'', sed quamquam imperfecta quidem sit haec oratio, tamen est oratio. Quocirca ultima differentia quae est sine tempore aliis item differentiis diuidenda est, et dicemus ''uocum significatiuarum secundum positionem sine tempore aliae sunt quarum pars extra aliquid significat'', hoc ad orationem, aliae quarum pars extra nihil significat, hoc pertinet ad nomen. Nominis enim pars nihil extra designat. Fit ergo diffini
Abbreviated transcription (Latin):
nomen: etenĩ nomen significat. Sumo gͦ diffe̾ntiã quȩ ẽ significa¬
tiua. ⁊ uingo cũ genẽ .i. cum uoce: et facio uox significatiua. Tunc re¬
spicio utrũ genus hoc ⁊ diffe̾ntia nomini sint equalia. S ñdũ sunt¬
equalia. Potest enĩ et uox significatiua ẽẽ et nomen ñ ẽẽ. Sunt enĩ
quedam uoces quȩ dolores designant. aliȩ quȩ animi passiones na¬
turaliter. quȩ nomina ñ sunt: ut int̾iectiones. Rursus ipsam uocũ
congruit. Quocirra duas has diffẽntias. significatiuã. ⁊ scdm po
significatiua. scłm placitum. S rursus mͥ ñ equat᷑ ad nomen. St
nanq ⁊ u̾ba uoces significatiuȩ: & scdm positionẽ. Non gͥ solius no¬
minis diffinitio ẽ distributio. Iterũ diffẽntiarũ quȩ sunt scd̃m posi
tionẽ uocum significatiuaꝵ. aliȩ sunt cũ tempore. aliȩ sine tem¬
pore. Et diffẽntia quidẽ cum tempore nomini ñ uingit᷑. iccirco

Expanded text:
iua nihil ad nomen, etenim nomen significat; sumo ergo differentiam quae est significaiua nihil ad nomen, etenim nomen significat; sumo ergo differentiam quae est significatiua et iungo cum genere, id est cum uoce, et facio ''uox significatiua'' et tunc respicio utrum genus hoc et differentia nomini sint aequalia. Sed nondum aequalia sunt, potest enim et uox significatiua esse et nomen non esse, sunt enim quaedam uoces quae dolores designant, aliae quae animi passiones naturaliter quae nomina non sunt, ut interiectiones. Rursus ipsam uocum congruit. Quocirca duas has differentias, significatiuam et secundumsignificatiua secundum placitum''. Sed rursus mihi non aequatur ad nomen, sunt namque et uerba uoces significatiuae et secundum positionem; non igitur solius nominis definitio est. Distribuo iterum differentiam quae est secundum positionem uocum significatiuarum aliae sunt cum tempore, aliae sine tempore'', et differentia quidem cum tempore nomini non iungitur idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
euis sumo genus. ⁊ illius genĩs diffe̾ntias diuido. et adiungo diffe¬
rentiã genĩ. ac uideo nũ illa diffentia iuncta cũ genere. equalis pos¬
sit ẽẽ cum ea sp̃e quã circunscͥbendã diffinitione suscepi. Quod si
quasi genus ponimꝰ. eamq in alias suas diffẽntias separamus: ⁊ rur
sus has duas diffẽntias suꝑiori geni conungimus. E si ȩquauit
sp̃em: diffinitio sp̃ei eẽ dicetur. Sin minus : scd̾am diffe̾ntiã rursus
in alias separamus. quas om̃s conungimꝰ cũ gen̾e̾. & rursus specula¬
mur si om̃s diffentiȩ cũ genẽ. illi equales sunt speciei quȩ diffinitur.
Et postremo totiens diffe̾ntias diffentus distribuimꝰ : usq dũ om̃s
iunctȩ. totã genis sp̃em equali diffinitione describant. Huiꝰ autẽ
nominib. et est quodãm sp̃es sub se continens indiuidua. Diffimo
gͦ nomen sic. Sumo eius genus quod ẽ uox et diuido. Nocum alie

Expanded text:
eius sumo genus et illius generis differentias diuido; et adiungo diffeeius sumo genus et illius generis differentias diuido; et adiungo differentiam generi, et uideo num illa differentia iuncta cum genere aequalis possit esse cum ea specie quam circumscribendam definitione suscepi. Quod si sueramus quasi genus ponimus eamque in alias suas differentias separamus, sus has duas differentias superiori generi conjungimus; et si aequavit speciem, diffinitio speciei esse dicetur; sin minus fuerit, secundam differentiam rursus in alia separamus. Quas omnes conjungimus cum genere, et rursus speculamur si omnes differentiae cum genere illi aequales sint speciei quae diffinitur, et postremo toties differentias differentiis distribuimus usque dum omnes junctae generi speciem aequali diffinitione d praedicatur et est quodammmodo species sub se continens indiuidua. Definio ergo nomen sic. Sumo eius genus quod est uox et diuido: ''uocum ali
Abbreviated transcription (Latin):
S de diuisione genis ⁊ sp̃ei. ꝑplura sunt dicta. Hanc gͥ insistentib
uiã ꝓmptior ꝑ diuisionẽ gen̾ĩs. ad speciei diffinitionẽ facultas aꝑi¬
tur. Oportet enĩ ñ solum quas ad diffinitionẽ diffe̾ntiaᷤᷤ sumamꝰ ad¬
discere: s ipsiusꝰ iffinitionis artẽ diligentissima cognitione cõplecti. &
illud quidẽ an ulla possit diffinitione rlemonstrari. ⁊ quẽ admocdũ
ꝑ demonstrationẽ ualeat inueniri. ⁊ quecunq de ea subtilus in po¬
stremis analetycis ab aristotile tractata sunt p̃termittã: solam tam̃
exequar regłam diffiniendi. Rerũ enĩ aliȩ sunt suꝑiores. aliȩ infĩoreᷤ.
alie mediȩ. Suꝑiores quidẽ diffinitio nulla cõplectit᷑: iccuto qd̾ earĩ
supiora gen̾a inueniri ñ possunt. Porro infĩores ut sunt indiuidua:
pse quoq specificis diffentus carent. qͥcirca ipsȩ quoq a diffinitione
ta gͥ huim᷑i specie quȩ et genus habeat et de postĩori p̃dicetur : pͥmo

Expanded text:
de divisione generis et speciei perplura dicta sunt. Hanc igitur insistentibus viam promptior per divisionem generis ad speciei diffinitionem facultas aperitur. Oportet autem non solum quas ad diffinitionem sumamus differentias addiscere, sed ipsius diffinitionis artem diligentissima cognitione complecti. Et illud quidem, an ulla possit diffinitio demonstrari, et quemadmodum per demonstrationem valeat inveniri, et quaecunque de ea subtilius in postremis Analyticis ab Aristotele tractata sunt praetermittam. Solam tantum exsequar diffiniendi regulam. Rerum enim aliae sunt superiores, aliae inferiores, aliae mediae. Superiores quidem diffinitio nulla complectitur, idcirco quod earum superiora genera inveniri non possunt. Porro autem inferiores ut sunt individua, ipsa quoque specificis differentiis carent. Quocirca ipsa quoque a diffinitione ta igitur huiusmodi specie quae et genus habeat et de posteriori praedicetur, primo
Abbreviated transcription (Latin):
diffinit᷑. Consulem animo ẽẽ oportet. consilio. fide. grauitate. ui¬
glantia cura: toto deniq munẽ consulatus. Hucusq aconse¬
quentib. Om̃ia enim sunt consequentia ex hoc quod dixi. mu¬
nere consulatus. Inde ennomatice hec erit diffinitio. Hoc aꝑtiꝰ
ut fiat: dabo ⁊ illud exemplũ. Tullius in eocdẽ. Quid ẽ aliud
furere: Non cognoscere homines. ñ cognoscere leges ñ senatũ
ñ ciuitatẽ. cruentare corpiis suũ. Eigo consequentia accidentia

Expanded text:
diffinit consulem: animo esse oportet consilio, fide, gravitate, vidiffinit consulem: animo esse oportet consilio, fide, gravitate, vigilantia, cura, toto denique munere consulatus, hucusque a consequentibus. Omnia enim consequentia sunt ex hoc quod dixi munere consulatus, unde ἐννοηματική, haec erit diffinitio; hoc apertius ut fiat, dabo aliud exemplum. M. Tullius in eadem: Quid est aliud furere quam non cognoscere homines, non cognoscere leges, non senatum, non civitatem, cruentare corpus suum? Ergo consequentia accidentia
Abbreviated transcription (Latin):
sus. neq intellectus: neq aliquid quod ex his capi potest. His et¬
talib sublatis quid sit deus potit diffiniri : magis si addas qd̃
etiã diffiniri ñ potest. id dm eẽ. Contrariũ accidentis uł conse¬
quens cũ tollitur: talis est diffinitio. Uiglare ẽ. uti sensib. dor¬
mire ẽ. ñ uti sensib naturaliter. Possunt uideri huiꝰm diffini¬
ciones conuenire illi diffinitioni quã supra ennomatice. dixi¬
mus Uerũ illa ex accidentib eius rei quã diffinimꝰ constat uł
tempore consulem te quisquã duxit: quisquã tibi in curiã uenien
ti asurrexit: qͥsquã consulenti respondendũ putauit: Atq huiꝰ
loci suꝑior oratio ⁊ consequens in hac diffinitione consistit. Quã
uariis mis explicat. ñ fuisse consulem dicens etiã ꝑ ea que repu¬
gnant consuli: a dictis. factis cogitatis. A consequentib sic qͦq¬

Expanded text:
sus, neque intellectus, neque aliquid quod ex his capi potest. His sus, neque intellectus, neque aliquid quod ex his capi potest. His talibus sublatis, quid sit Deus poterit diffiniri, magis si addas quod etiam diffiniri non potest id Deum esse. Contrarium accidentis vel consequentis cum tollitur talis est diffinitio: Vigilare est uti sensibus, dormire est non uti sensibus; naturaliter possunt videri hujusmodi diffinitiones convenire illi diffinitioni quam supra ἐννοιματικήν diximus. Verum illa ex accidentibus ejus rei quam diffinivimus constat, vel tempore consulem te quisquam duxit? quisquam tibi venienti in curiam assurrexit, quisquam consulenti respondendum putavit? Atque hujus loci superior oratio et consequens in hac diffinitione consistit, qua variis modis explicat eum non fuisse consulem, docens etiam per ea quae repugnant consuli a dictis, factis, cogitatis; a consequentibus sic
Abbreviated transcription (Latin):
aliter ac dicitur ⁊ fieri et ꝓbari potest. Hoc cũ tullio necessarii
diffinitionẽ constituo. Ergo recte fieri potest huiꝰm᷑i diffinitio
s hoc mͦ quẽ admodũ docuit. ⁊ hoc est quod tullius in particio¬
nib p̃cepit: sepe ex contrariis etiã diffiniendũ. Sub hanc diffin¬
lunt᷑. ut siquis id eẽ substantiã dicat. qd neq qualitas neq quan¬
titas. neq reliqua accidentia sit. ac cum om̃ia alia quȩ diu̾sa sunt
tollunt᷑ talis est diffinitio. ut siquis hominẽ diffiniens tollat om̃ia
animalia uł gen̾aliter uł specialiter. Quo gen̾e diffinitionis ds dif¬
finiri potest. Qenim cũ quid sit d̾s nullomͦ scire possumꝰ.: sublatio¬
ne om̃ium ȩxistentiũ. quȩ greci onta appellant. cognitionẽ dĩ nob̾
circuncisa ⁊ ablata notarũ rerũ cognitione supponit. Deus ẽ qd
neq corpus neq ullum elem̃tum. neq animal. neq mens. neq sen¬

Expanded text:
aliter ac dicitur et fieri et probari potest’; hoc cum tollo, necessarii aliter ac dicitur et fieri et probari potest’; hoc cum tollo, necessarii definitionem constituo. Ergo recte fieri potest huiusmodi definitio, sed hoc modo quemadmodum docui; et hoc est quod Tullius in Partitionibus praecepit: saepe ex contrariis esse definiendum. Sub hanc definluntur; ut si quis id esse substantiam dicat quod neque qualitas neque quantitas neque aliqua accidentia sit, cum omnia alia quae diversa sunt tolluntur. Talis est definitio, ut si quis hominem danimalia, vel generaliter, vel specialiter. Quo genere diffinitionis Deus diffiniri potest. Etenim cum quid sit Deus nullo modo scire possimus, sublatione omnium existentium quae Graeci ὄντα appellant, cognitionem Dei, nobis circumscripta et ablata notarum rerum cognitione, supponit. Deus est neque corpus, neque ullum elementum, neque anima, neque mens, neque sen
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sit. utiq hac diffinitone comp̃hendi ñ potest cũ utrunq
nescitur. qd̾ se ita naturalit̾ ligat. ut necessariã cognitionẽ sibi
uniꝰ comp̃hensione conectat: ꝑiclitatur gͦ talis diffinitio.
Unde an contrariũ eius notũ sit scire debemus. ut sublato hoc
fiat agnitio eius qđ̃ diffinitur. Quare melius sepe fit si queren¬
tes aliquid qd diffiniendũ sit. contrariũ eiꝰde diffinimꝰ. quo
sublato. illud quod querit᷑ declarabimus. Ut si bonũ est qd
ꝓdest cũ honestate: id qd̾ tale ñ est. malũ ẽ. Cicero in rethori¬
cis. Necessarie demonstrant᷑ ea. quȩ aliter ac dicant᷑ ne fieri ꝓban
possunt. Ponamꝰ enĩ necessariũ ⁊ ñ necessariũ contraria. ut om̃ia
contraria hic nos ponere intelligas: quoꝵ sublatione id qd̾ que¬
rit᷑ diffiniat᷑. Ergo qđ ñ est necessarium. ita diffiniri potest. qdͥ

Expanded text:
quid sit, utique hac definitione comprehendi non potest, cum utrumque quid sit, utique hac definitione comprehendi non potest, cum utrumque nescitur, quod se ita naturaliter ligat, ut necessariam cognitionem sibi unius comprehensione conectat. Periclitatur ergo talis definitio: unde an contrarium eius notum sit scire debemus, ut, hoc sublato, fiat eius agnitio quod definitur. Quare melius saepe fit si, quaerentes aliquid quod definiendum sit, contrarium eius definiamus, quo sublato illud quod quaeritur declarabimus; ut ‘si bonum est quod prodest cum honestate, id quod tale non est malum est’. Cicero in Rhetoricis ‘necessarie demonstrantur ea quae aliter ac dicuntur nec fieri nec probari possunt’. Ponamus enim necessarium et non necessarium contraria, ut omnia contraria hic nos ponere intellegas quorum sublatione id quod quaeritur definiatur. Ergo quod non est necessarium, ita definiri potest ‘quod
Abbreviated transcription (Latin):
blica ẽ chaos legum: qđ tullius ꝓ sestio roscio temꝑauit. Quid qua¬
si sempit̾na nox eẽt inquit. in quo etiã si sit quasi ut ꝑ similitudi¬
nẽ sit tñ diffinitio accipi potest: temꝑam̃tũ accipiens ex parti¬
cula similitudinis. Turpis trans latio fit duob mͦis. cũ honesta
turpib diffinimꝰ aut turpia honestis. ut siquis orationẽ diffi¬
niens. lacͥmas dicat uen̾is fatigatȩ. quẽ sudorem melius nomi¬
naret. aut contra aliquis dicat. lacͥmȩ sunt doloris patratio.
Huic uitio nec suꝑior particula temꝑam̃tũ tͥbuet. Ergo magno¬
pere istud uitare debemus. Octaua spẽs diffinitionis ẽ. Rata
finitur. ut bonum ẽ qđ malum ñ est. Hoc gene̾ diffinitionis
uti debemus. contrariũ cum notum ẽ. Nam cũ hec duo ita illi¬
gent᷑ ut alt̾um sine altero ẽẽ ñ possit: altius cognitio quando
fiet. nisi fui̾t utrũq comp̃hensum: Cum gͥ altum queratur

Expanded text:
blicae chaos est legum’, quod Tullius pro Sexto Roscio temperavit ‘qui quablicae chaos est legum’, quod Tullius pro Sexto Roscio temperavit ‘qui quasi — sempiterna nox esset’ inquit: in quo etiam si sit ‘quasi’, ut per similitudinem sit, tamen definitio accipi potest, temperamentum accipiens ex particula similitudinis. Turpis translatio fit duobus modis: cum honesta turpibus definimus aut turpia honestis. Vt si quis patrationem definiens ‘lacrimas’ dicat ‘Veneris fatigatae’, quem ‘sudorem’ melius nominaret; aut contra aliquis dicat ‘lacrimae sunt doloris patratio’, huic vitio nec superior particula temperamentum tribuet: ergo magnopere istud vitare debemus. Octava species definitionis κατ’ finitur, ut ‘bonum est quod malum non est’. Hoc genere definitionis uti debemus, cum contrarium notum est. Nam haec duo cum ita inligentur, ut alterum sim? Cum igitur alterum quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
q cognoscit᷑. E enĩ in supiorib sola queq diffiniunt᷑: hec duo q̃
cognita. s quadam int̾ se cõmunione confusa. adiecta diffentia
secernuntur ꝑ qđ quid sit utrũq cognoscit᷑. ut rex ẽ modestus
n temꝑans. tyrannus uͦ crudelis. Ex hoc illud ẽ terentii pudo¬
re ac lib̾alitate liberos retinẽ: satius ẽẽ credo quã metu. hoc
cis. litus ẽ quod fluctus elidit. Item adolescentia ẽ flos ȩtatis. se¬
nectus occasus etatis. Hoc uariȩ tractari potest. Modo enĩ ut mo¬
neat. mͦ ut designet. mͦ ut uituꝑet aut laudet. Ut moneat. no¬
bilitas ẽ uirtus maioꝵ apud posti̾ores sarcina. Ut designet. caput
ẽ arx corporis. Ut uituperet. diuitiȩ sunt breuis uitȩ longũ uat¬
cũ. Ut laudet. adolescentia ẽ flos ȩtatis. his atq aluis mis ꝓferri
potest ista diffinitio. In quo genẽ tñ illud cauendum ẽ. ne aut lon¬
ge sit petita translatio. aut turpis. Longe petita ut turbata respu¬

Expanded text:
cognoscitur: etenim in superioribus sola quaeque definiuntur, hic duo quasi cognita, sed quadam inter se communione confusa, adjecta differentia secernuntur, per quam quid sit utrumque cognoscitur, ut rex est modestus et temperatus, tyrannus vero crudelis. Ex hoc illud est Terentii, pudore ac liberalitate liberos retinere satius esse puto quam metu, hoc cis ‘litus est qua fluctus eludit’, item ‘adulescentia est flos aetatis, senectus occasus aetatis’. Haec varie tractari potest: modo enim ut moneat, modo ut designet, modo ut vituperet aut laudet. Vt moneat ‘nobilitas est virtus maiorum, apud posteros sarcina’, ut designet ‘caput est arx corporis’, ut vituperet ‘divitiae sunt brevis vitae longum viaticum’, ut laudet ‘adulescentia est flos aetatis’: his atque aliis modis proferri potest ista definitio. In quo genere tamen illud cavendum est, ne aut longe sit petita translatio aut turpis. Longe petita ut ‘turba rei pu
Abbreviated transcription (Latin):
Hominẽ pͥmũ substantialiter diffiniuimꝰ. deinde scdẽ diffinitionis
mͦ notionẽ eius exp̃ssimus. nunc ꝑ t̾ciam diffinitionẽ qͥd homo sit
explicabimus. Homo ẽ ubi pietas. ubi iustitia. ubi eqͥtas. continentia
ubi rursus malitia. u̾sutia. cetãq uitia u̾santur. qͥ ingenio ualet
antib pollet: ⁊ cognitione rerũ. aut quid agere debeat diligit
aur animadũsione quid inutile sit contẽnit: repudiat. reicit.¬

Expanded text:
hominem primum substantialiter definivimus, deinde secundae definitionis hominem primum substantialiter definivimus, deinde secundae definitionis modo notionem eius expressimus; nunc per tertiam definitionem quid homo sit explicabimus. ‘Homo est ubi pietas, ubi iustitia, ubi aequitas continentia, ubi rursus malitia versutia ceteraque vitia versantur; qui inartibus pollet, et cognitione rerum aut quae agere debeat eligit, aut animaduersione quod inutile sit contemnit.' His e
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitiones uͥtutib declarandis. Omũ cum dicit qͥd sit ipsa uͥtꝰ
ponit q eius diffinitionẽ. habitus naturȩ mͦ atq rationi consenta¬
neus. Hec qm̃ genus posuit ut habitũ dice̾t: substantialis ẽ diffi¬
nitio. At cum dicit memoria ẽ ꝑ quã animꝰ repetit illa quȩ fu̾nt.
⁊item. intelligentia ꝑ quã illa ꝑspicit quȩ sunt. ac pari mͦ ꝓuiden¬
tia ꝑ quã fut᷑um aliquid uidet᷑: satis clarum ẽ ñ substantialẽ istã
diffinitionẽ. s quẽ admodũ diximꝰ eam quȩ ennomaticȩ grece dicit᷑
cũ rei notio ñ substantiali ratione ꝑcepta: s actu res cognita ꝓferat᷑
Tertia diffinitionis ẽ sp̃es quȩ noyddes .i. qualitatua dicit᷑. Hec dicen¬
do quid quale sit :.i. qͥd sit ostendit. ut supra nr̃m ꝓponemus exem¬
plum: ut facile appareat de eodem uno diffinitiones confici posse.

Expanded text:
definitiones in virtutibus declarandis. Primum cum dicit quid sit ipsa virtus definitiones in virtutibus declarandis. Primum cum dicit quid sit ipsa virtus ponitque eius definitioneneus; hic quoniam genus posuit ut habitum diceret, substantialis diffinitio est. At cum dicit, memoria est per quam animus repetit illa quae fuerant, et item intelligentia est per quam illa respicit quae sunt, ac pari mod istam definitionem, sed, quemadmodum diximus, eam quae ἐννοηματική Graece dicitur, cum rei notio non substantiali ratione percepta, sed actu res cognita proferatur. Tertia definitionis species est quae ποιότης dicitur: haec, dicendo quid quale sit, id quod sit ostendit. Et, ut supra, nostrum proponemus exemplum. Vt facile appareat de eodem uno definitiones confici plures posse,
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliqͥa. Quintadecima ẽ. kata ytiologian: causam tͥbuen.
De pͥma diffinitione plenius in suꝑiorib sermo confectus ẽ. cum
substantialis quȩ sit diffinitio. quib q partib cõpleat᷑ ostendi
fertur. ñ substantialis explicatio declarat᷑. Uerum hec quȩ sccła
ẽ hoc mͦ semꝑ efficitur. cum ꝓposito eo qđ diffiniendũ ẽ neq dicto
eius gen̾e̾. u̾bis in rei sensum ducentib audientẽ. quid illud sit
de quo querit᷑ explicatur. Estq huic pene familiare resꝓpositas
ꝑ subiecta nomina diffinire. Ut sidicam homo ẽ qui rationali
conceptione ⁊ exercitio p̃est animalib cunctis. Hic ñ quidẽ quid¬
ipsum sit dixi: s dicendo quid agat quasi quodã signo in noti¬
ciam deuocaui. Alia sunt apud tulliũ in rethoricis multa
ut honestum causȩ genus. Cui statim sine oratione nr̃a. fauet
auditoris animꝰ. Ꝙ itẽ admirabile. a quo alienatus ẽ animus
eoꝵ qui audituri sunt. Sic reliqua: cum in scdõ libro adhibet

Expanded text:
ad aliquid est. Quinta decima est αἰτιολογική, causam tribuens. De prima definitione plenius in superioribus sermo confectus est, cum substantialis quae sit definitio quibusque compleatur ostendimrofertur, non substantialis explicatio declaratur; et quia illaest hoc modo semper efficitur, cum, proposito eo quod definiendum est neque dicto eius genere, verbis in rei sensum ducentibus audientem quid illud sit de quo quaeritur explicatur. Estque huic paene familiare res positas per subiecta nomina definire, ut si dicam ‘homo est quod rationali conceptione et exercitio praeest animalibus cunctis’: hic non quidem ipsum quod sit dixi, sed, dicendo quid agat, quasi quodam signo in notitiam devocavi. Alia sunt apud Tullium in Rhetoricis multa, ut ‘honestum causae genus est cui statim sine oratione nostra favet auditoris animus’, et item ‘admirabile a quo alienatus est animus eorum qui audituri sunt’; sic reliqua, cum in secundo libro adhibet
Abbreviated transcription (Latin):
gulari ⁊ quodãmͦ quid illud sit in uno u̾bo positũ: uno u̾bo alio
declarat. ut conticesce .i. tace̾. Item latus haurit aꝑtum. hau
rit ẽ ꝑcatit. Item cũ t̾minũ dicimus finẽ. aut populatas inter¬
pretamur ẽẽ uastatas: ⁊ om̃ino cum uniꝰ u̾bi rem. u̾bo mani¬
festare alio declaramus. Hec erit qͥnta de qua loqͥmur diffini¬
tio. Tullius hac usus in topicis cum argum̃ti locũ diffiniens. diat
ẽẽ sedẽ. ita locũ nomine uno cuiꝰ rẽ querebat alia appellatione ad
u̾bum posita. ꝑ diffinitionẽ qͥd eẽt ostendit sedẽ dicendo. Hoc grei¬

Expanded text:
gulari, et quodammodo quid illud sit uno verbo positum uno verbo alio gulari, et quodammodo quid illud sit uno verbo positum uno verbo alio declarat, ut conticescere tacere est, item latus haurit apertum, id est percutit, item cum terminum dicimus finem, aut populatas interpretamur esse vastatas, et omnino cum unius verbi rem verbo manifestiore alio declaramus, haec erit quinta de qua loquimur diffinitio. M. Tullius hac usus est in Topicis, cum, locum argumenti diffiniens, dixit esse sedem, ita locum nomine uno cujus rem quaerebat alia appellatione ad verbum posita per diffinitionem quid esset, ostendit, sedem dicendo, hanc Gr
Abbreviated transcription (Latin):
uictus ñ necessarii s sũptuosi ⁊ honorosi appetens. in deliciis af¬
fluens: in libidinẽ ꝓmptus. Hec ⁊ alia diffiniunt luxuriosũ
et descͥptione diffiniunt. Hec diffinitio apta semꝑ oratori est.
Huic enĩ laus dicendi ꝑ circuitũ tͥbuitur: ꝓpter honestatẽ. R
ille aptior ⁊ det̾minatus sermo qui ueluti familiaris ẽ diffim¬
tioni quã supra substantialẽ ẽẽ p̃cepimꝰ. Iccirco multis in locis
tullius cũ diffiniendũ aliquid dicit. ñ substantialiter p̃cipit de
finiendũ eẽ: s potuis descͥbendũ. Et hoc nomine utitur. ut cum
queritur inquit quid sit fur. ⁊ qͥd sit sacͥlegus sua descͥptione
monstrandũ est .i. diffinitione. Quinta spes diffinitionis est
quã kata antilexin diximꝰ. latine adu̾bum possumꝰ dicere. hec
uocẽ illã de cuius re queritur alio sermone designat. uno ac sin¬

Expanded text:
victus non necessarii, sed sumptuosi et onerosi appetens, in delicias avictus non necessarii, sed sumptuosi et onerosi appetens, in delicias afluens, in libidinem pronus’: haec talia definiunt luxuriosum, et descriptione definiunt. Haec definitio apta semper est oratori: huic enim laus dicendi per circuitum tribuitur propter honestatem, non ille aptior et determinatus sermo, qui veluti familiaris est definitioni quam supra substantialem esse praecepimus. Idcirco multis in locis Tullius, cum definiendum aliquid dicit, non substantialiter praecipit esse definiendum, sed potius describendum, quaeritur, inquit, quid sit fur, et quid sit sacrilegus, sua descriptione monstrandum est. Quinta species diffinitionis est quam κατ' ἀντιλέξιν diximus, Latine ad verbum possumus dicere. Haec vocem illam de cujus re quaeritur alio sermone designat uno ac sin
Abbreviated transcription (Latin):
diximus. ñ numum quasi ꝓpͥum collocantes. s instituto ordine
ad cognitionẽ faciliorem uocabulũ exhibitȩ nunc rationi soci
quarta dicenda ẽ. S quia ordo ꝓpositionis exegerat: ideo nom̃
numi collocauimus hoc loco. Nam qui quartus ẽ cicero de eocdẽ
⁊ altero diffinitionẽ posuit: et sic qͥntam y pographicen consti¬
tuit. S nos omissa numositate. quid ypographice sit quȩ a tullio
descͥptio nominat᷑ ꝓposita ratione docebimꝰ. ⁊ ꝑ exemplũ resquȩ o¬
ratio ñ quid sit potius dicit. s adhibita cirtuitione dictoꝵ factoꝵ¬
q res queq qͥd sit descͥptione declarat. Descͥptiua ista dicitur eẽ dif¬
finitio. ut cum queritur qͥd auarus sit. quid crudelis. qͥd luxuri¬
osus. ⁊ uniu̾sa auari. luxuriosi crudelis nat᷑a descbitur. Que dif¬
finitionis species dicit᷑ ex orationis genẽ descͥptio. ut. luxuriosus ẽ

Expanded text:
diximus, non numerum quasi proprium collocantes, sed instituto ordine diximus, non numerum quasi proprium collocantes, sed instituto ordine ad faciliorem cognitionem vocabulum exhibitae nunc rationi sociadicta est, quarta dicenda est. Sed quia ordo propositionis exegerat, ideo nomen numeri collocavimus hoc loco. Namque qui quartus est, Cicero de eodem et altero diffinitionem posuit, et sic ὑπογραφικὴν quintam constituit; sed nos, omissa numerositate, quid ὑπογραφικὴ sit, quae a M. Tullio descriptio nominatur, proposita ratione docebimus, et per exemplum, quae oratio non quid sit potius dicit, sed adhibita circuitione dictorum factorumque id quaeque res sit descriptione declarat. Descriptiva ista dicitur esse diffinitio, ut cum quaeritur quid avarus sit, quid crudelis, qosus’ et universa avari, luxuriosi, crudelis natura describitur. Quae definitionis species dicitur ex orationis genere descriptio, ut ‘luxuriosus est
Abbreviated transcription (Latin):
quidã naturalis artifex uitȩ gub̾nat᷑. impletur. Hec quidem
t̾ria. ⁊ socła̾ ila: possunt uideri quibdã ẽẽ cõmunes. Nam sepe
sufficit in qualibet harũ ad diffinitionẽ eius rei de qua querit᷑
solii eius ꝓpͥum nominari: ut si dicam homo ẽ qui ridet. Hoc enĩ
ꝓpͥum hominis: neq ullius animalis ẽ. Quo dicto tacitisq aliis
om̃ib quib homo possit ostendi. solo tñ sui ꝓpͥo declaratus ẽ
Et hoc cicero de ꝓpͥetate dixit eẽ genus diffinitionis. qdđ notioni
applicari potest ut quibdam uidet᷑: potest etiã huic diffinitioni
que qualitatis sortita ẽ nomen. Unde quidã has duas int̾ se nul¬
lo fine discretas unã eẽ potius censent. cum satis appareat nul¬
lis positis qualitatib notionẽ ut supra dociumus posse cone¬
pleri: hanc positis qualitatib tacito etiã qđ eius ẽ ꝓpͥum que¬
illa res sit ostendere. Quartã nos diffinitionẽ ypographicen

Expanded text:
e gubernator, impletur. Haec quidem tertia et secunda illa possunt videri quibusdam esse communes: nam saepe sufficit in qualibet harum ad diffinitionem ejus rei de qua quaeritur solum ejus proprium nominari, ut si dicam, homo est quod ridet, hoc enim proprium hominis neque ullius animalis est; quo dicto tacitisque aliis omnibus quibus homo possit ostendi, solo tamen sui proprio declaratus est. Et hoc Cicero de proprietate dixit genus esse diffinitionis quod notioni applicari potest, ut quibusdam videtur, potest etiam huic diffinitioni quae qualitatis sortita est nomen. Unde quidam has duas inter se nullo fine discretas unam esse potius censent, cum satis appareat illam nullis positis qualitatibus notionem, ut supra docuimus, posse compleri, hanc positis qualitatibus quae res sit, tacito etiam ejus proprio posse, ostendere. Quartam nos diffinitionem ὑπογραφικὴν
Abbreviated transcription (Latin):
duis u̾satur: quȩ greci athoma uocant. Desiderat᷑ autẽ ista diffi¬
uitio circa nomina quȩ omonima sunt. indiuidua dũtaxat. ut
aiax ⁊ oy leus ⁊ telamoniꝰ. Item subuenit in eo genere dictionis:
ubi aliquẽ pudor aut metus ẽ nominare. Me uidelicet inquit
tulluis siccarii illi describebant: de domo sua sic. At ꝓ fundanio
Ita descͥpsisti ne enus necessariũ nr̃m cõpetitorẽ istum ipsũ. cuiꝰ ñc̃
studio ⁊ gr̃a tota accusatio ista munita ẽ: in metu fuerat nominare.
deo gͦ descͥptus est. Item ꝓ cornelio. Maiestatis replicatȩ ipsa sunt.
legite ut legebatis hinc intelligetis nulla tenuissima suspicione
pala aopore. factis dictis ue casib atq ab animo illũ unũ quẽ
uolumus dissinitionis genẽ declaramus. Decima sp̃es est. ostipos
Hanc ueluti diximus. ut si querat᷑ quid sit animal: respondeat᷑

Expanded text:
iduis versatur, quae Graeci ἄτομα vocant. Desideratur autem ista definitio circa nomina quae homonyma sunt, individua dumtaxat, ut ‘Aiax et Oilëus et Telamonius’. Item subvenit in eo genere dictionis ubi aliquem pudor aut metus est nominare: ‘Me videlicet’ inquit Tullius ‘sicarii illi describebant’. De domo sua sic, at pro Fundanio ita: ‘Descripsistine eius necessarium, nostrum competitorem, istum ipsum cuius nunc studio et gratia tota accusatio ista munita est’; in metu fuerat nominare, ideo ergo descriptus est. Item pro Cornelio maiestatis: ‘Replicate, ipsa sunt, legite ut legebatis: hinc intellegetis nulla tenuissima suspicione patria corpore factis dictis sive casibus atque ab animo unum illum quem volumus definitionis genere declaramus. Decima species est ὡς τύπος; hanc ‘veluti’ diximus, ut si quaeratur quid sit ‘animal’, respondeatur
Abbreviated transcription (Latin):
Atq suum studeat tali exercere labore.
Exornans titulis uite data tẽpora honestis
Hunc augustino placuit tranferre magistͦ
De uet̾um gazis grecoꝵ claue latino.
Quem tͥ rex magnus sophiȩ sectator. amat
Munere qui tali gaudes mͦ mitto legendũ.
um om̃is scientia disciplina ꝙ
artium uniu̾sarum non nnsi ora¬
tione tractetur. nullus tamen o

Expanded text:
Atque suum studeat tali exercere labore, Exornans titulis vitae data tempora honestis. Hunc Augustino placuit transferre magistro De veterum gazis Graecorum clave Latina: Quem tibi rex, magnus sophiae sectator, amator, Munere qui tali gaudes, modo mitto legendum.um omnis scientia disciplinaque artium diuersarum nonnisi oratione tractetur, nullus tamen, o
Abbreviated transcription (Latin):
ad causã accesserit: faciet officiũ suũ. Bene gͥ dicet in om̃i
gen̾e causarũ & in omni ꝯstitutione orator faciet etiã finẽ.
Tum ut bñ dixerit in om̃ĩ constitutione: tũ ut ꝑsuaserit.
De singulis gͥ nc̃ quidẽ in cõmune t̃ctauimꝰ. de uno qͦq uͦ
separatĩ post si erit cõmodũ disseremꝰ. Atq hec hactenus.¬

Expanded text:
ad causam accessead causam accessegenere causarum, et in omni constitutione. Orator faciet etiam finem, tum ut bene dixerit in omni constitutione, tum ut persuaserit. De singulis igitur nunc quidem in commune tractavimus: de unoquoque vero separatim post, si erit commodum, disseremus. EXPLICIT S
Abbreviated transcription (Latin):
causã id÷ ciuilẽ questionẽ ab specieb uicissim uendicari to¬
tã eo modo qͦ uno uox tẽpore ad plurimoꝵ aures ꝑuenit.
cũ suis integra partib id elem̃tis. nã eodẽ tempore tota cau¬
sa ad diu̾sas species cũ suis partib transit. s cũ species in ma¬
teriã uenerint. idẽ in ciuilẽ questionẽ. & eã cũ suis optinue¬
gulis ostitutionib mert̃. S illata mat̾ia: rethorica infert
secũ instrum̃tũ suũ. Infert gͥ secũ orationẽ. & hȩc proprias
partes. erit q in questionib tͣctandis exordiũ. & narratio. &
cet̾e. S cũ instrum̃tũ uen̾it in ciuilẽ questionẽ: operã qͦq
suã simul infert. E docebit gͥ ac ꝑsuadebit in omni consti¬
tutione. S hȩc ꝑse uenire ñ poterunt. nͥ sit quieũ hȩc mo¬
ueat uelut artifex & architectꝰ. Hic aũ est orator. Qui cum

Expanded text:
causam, id est civilem quaestionem, a speciebus vicissim vindicari tocausam, id est civilem quaestionem, a speciebus vicissim vindicari totam eo modo, quo vox uno tempore ad plurimorum aures pervenit cum suis integra partibus, id est elementis, nam eodem tempore tota causa ad diversas species cum suis partibus transit. Sed cum species in materiam venerint, id est in civilem quaestionem, et eam cum suis obtinuegulis constitutionibus inerunt. Sed illata materia infert secum instrumentum suum, infert igitur secum orationem, et haec proprias partes, eritque in constitutionibus tractandis exordium, narratio, et caetera. Sed cum instrumentum venerit in civilem quaestionem, operam quoque suam simul infert; docebit igitur ac persuadebit in omni constitutione. Sed haec per se venire non poterunt, nisi sit qui haec moveat velut artifex atque architectus. Hic autem est orator, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut species ostitutiones cause gen̾alis. ñ eiꝰ quã una quȩq te¬
nens informau̾it. Quare ẽ genꝰ rethoricȩ facultas. Rethori¬
cȩ uͦ species tres: iudiciale. demonstratiuũ. deliberatiuum.
Materia aũ ciuilis questio quȩ dr̃ causa. Partes huiꝰ materiȩ
ꝯstitutiones. Rethoricȩ partes. inuentio. dispositio. elocutio.
memoria. actio. instrum̃tũ. oratio. Instrum̃ti partes. ex ordiũ.
narratio. partitio. confirmatio. rep̃hensio. poratio. opera.
uͦ totã materiã informant. ut tam̃ uicissim totã sibi uendi¬
cent. qͦd ex hoc intelligi potest qm̃ om̃s sibi mat̾ie partes
singule species tenent. Nã in uidiciali.iiii. ostitutiones in¬
uenies. & in deliberatiuo demonstratiuoq easdẽ .iiiiͦ. inue¬
nire queas. Uñ ostendit᷑ si om̃s partes cause gen̾alis quȩ ẽ
ciuilis questio singłȩ species hñt: om̃s uͦ partes causa ipsa ẽ:

Expanded text:
ut species constitutiones causae generalis, non eius quam unaquaeque teut species constitutiones causae generalis, non eius quam unaquaeque tenens informaverit. Quare genus est rhetoricae facultas. Rhetoricae vero species tres, iudiciale, demonstrativum, deliberativum. Materia autem, civilis quaestio, quae dicitur causa; partes huius materiae, constitutiones. Rhetoricae partes, inventio, dispositio, elocutmemoria, actio. Instrumentum, oratio. Instrumenti partes, exordium, narratio, partitio, confirmatio, reprehensio, peroratio. Opera, ita totam materiam informant, ut tamen vicissim totam sibi vindicent: quod ex hoc intelligi potest, quoniam omnes sibi materiae partes singulae species tenent. Nam in judiciali quatuor constitutiones invenies, et in deliberativa demonstrativaque easdem quatuor inUnde ostenditur, si omnes partes causae generalis, quae est civilis quaestio, singulae species habent, omnes vero partes causa ipsa est,
Abbreviated transcription (Latin):
neget se fecisse. alt̾a finitua si in lupanari ꝯcubitũ ñ dicat
posse adulteriũ putari. S neq neganti pars ẽ eiusdẽ contro¬
u̾siȩ coniecturalis statꝰ. neq diffinienti diffinitio: totã enĩ
continet causã. Causã aũ uoco ñ gen̾alit. s cont᷑usiam con
stitutione aliqua formatã. Sunt aũ partes ostitutione s
causȩ gen̾alis. hoc mͦ. Si enĩ omnis causa coniecturalis ẽet
nec aliꝰ statꝰ inueniret᷑: ñ eẽt status coniecturalis cause pars.
s ipsa causa ee̾t sine dubio comectura. S q̃m partĩ coniee¬
tura. partim fine. partĩ qualitate. partĩ tͣnslatione cause¬
om̃s tenent᷑: pars ẽ constitutio cause. ñ eiꝰ quã tenendo infor¬
mat: s eiꝰ quã diuidit generalis. cuiꝰ scilicet quasi m̃brũ ali¬
qͦd abscidens suũ facit una quȩq constitutio. St̃ gͥ partes

Expanded text:
neget se fecisse; altera diffinitiva, si in lupanari concubitum dicat non neget se fecisse; altera diffinitiva, si in lupanari concubitum dicat non posse adulterium putari. Sed neque neganti pars est eiusdem controversiae coniecturalis status, neque diffinienti diffinitio; totam enim continet causam. Causam autem voco non generaliter, sed constitutione formatam. Sunt autem constitutionis partes causae generalis hoc modo: si enim omnis causa coniecturalis esset, nec alius status inveniretur, non esset status coniecturalis causae pars, sed ipsa causa esset sine dubio coniectura; sed quoniam partim coniectura, partim sineomnes tenentur, pars est constitutio causae, non ejus quam tenendo informat, sed ejus quam dividit generalis; cujus scilicet quasi membrum aliquod abscidens suum facit unaquaeque constitutio. Sunt igitur partes
Abbreviated transcription (Latin):
ostitutionẽ confirmat ad fidẽ. Nec uͦ fieri potest ut ita
sint causarũ. quasi totiꝰ partes. Nullũ enĩ cõpositũ ex
una parte totũ atq integrũ ẽẽ potest. ut in causa astitu¬
tio unã idonea ẽ constituere causã. Quid gͥ ẽ dicendum:
Patet uia rationi. Neq enĩ cause pars ẽẽ dr ostitutio que in
otrou̾siã uenit & quã statꝰ ostituit: cũ p̃sertim qͥ additur
ad causã status una iã ostitutione firmatꝰ. ñ sit principalis
s accidens. atq in uno negotio tot ueniant ꝯtrou̾siȩ qͦt suił
ostitutiones. s qͦt contͦu̾sie tot cause. E licet eas unũ conti¬
neat negotiũ: cause tam̃ imꝑmixtȩ sibi uariant᷑. ut qͥ iuue-¬
nẽ de lupanari exeuntẽ uidit. paulopost de eodẽ loco uxo¬
rẽ suã uidit egressã. accusat iuenẽ adulterii. Hic unũ ne¬
gotiũ hoc qͦd utitur ẽ: cause aũ duȩ: una coniecturalis si

Expanded text:
constitutionem confirmat ad fidem. Nec vero fieri potest ut ita constitutionem confirmat ad fidem. Nec vero fieri potest ut ita sint causarum quasi totius partes. Nullum enim compositum ex una parte totum atque integrum esse potest. At in causa constitutio una idonea est constituere causam. 9. Quid igitur est dicendum? Patet via rationi. Neque enim causae ejus pars esse dicitur concontroversiam venit et quam status constituit, cum praesertim qui additur ad causam status, una iam constitutione firmata, non sit principalis, sed accidens, atque in uno negotio tot eveniant controversiae quot sunt constitutiones, sed quot controversiae tot causae. Et licet eas unum contineat negotium, causae tamen impermistae sibimet variantur: ut qui iuvenem de lupanari exeuntem vidit, paulo post de eodem loco uxorem suam vidit egressam, accusat iuvenem adulterii: hic unum negotium, hoc quod vertitur est, causae autem duae: una coniecturalis, si
Abbreviated transcription (Latin):
exclamau̾it. Cõparatio ẽ. eũ ꝓpt̾ meliorẽ utiliorẽ uerẽ factũ
qͦd adu̾sariꝰ arguit cõmissũ ẽẽ. defendit᷑. Hoꝵ uͦ omniũ sunt
ꝓpriȩ diffe̾ntie. atq ideo minu tissime diuisiones. qͣs rethorũ
in his docendis explicandisꝙ conscͥpti libri diligentiꝰ conti¬
nent. Nos hȩc amarco tullio sũpsisse sufficiat. ad aliud enĩ
tota oꝑis festinat intentio. De qͥb omnib hoc despiciendũ
ẽ m. Marcꝰ enĩ tulliꝰ causarũ partes ꝯstitutiones ẽẽ demon¬
strat eo loco qͦ contͣ hermagorã nitit᷑ dicens. Qđ si generis
re multa questio ẽ. Qmͦ enĩ partes putabunt᷑ ẽẽ cause : Si¬
enĩ ita partes ut species: qͣm fieri potest ut in una causa
plures ꝯstitutiones sint Nam species sibunet ĩꝑmixte st̃.
At ueniunt in causa plurime ꝯstitutiones. Non sunt gͥ partẽ
causarũ. uelut species status. Illud qͦq qđ nulla species
aliã sibi oppositã speciẽ ad substantiã uiuat: ꝯstitutio uͦ

Expanded text:
 factum quod adversarius arguit commissum esse, defenditur. Horum vero omnium sunt propriae differentiae, atque ideo minutissimae divisiones quas rhetorum in his docendis explicandisque conscripti libri diligentius continent. Sed nos haec a M. Tullio sumpsisse sufficiat. Ad aliud enim tota operis festinat intentio. De quibus omnibus hoc inspiciendum est modo. M. enim Tullius causarum partes constitutiones esse demonstrat eo loco quo contra Hermagoram nititur, dicens, quod si generis re multa quaestio est, quomodo enim partes esse putabantur causi ita partes ut species? quomodo fieri potest, ut in una causa plures constitutiones sint? nam species sibimet impermixtae sunt. At veniunt in causam plurimae constitutiones: non sunt igitur partes causarum, velut species status. Illud quoque quod nulla species aliam sibi oppositam speciem ad substantiam juvat. Constitutio vero
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ p̃cipiunt. nichil de cõmuni laborantes: quã partẽ doctͥnȩ
uacuã ut possumꝰ aggrediem᷑. Dicemꝰ gͥ de gen̾e artis & speciẽb¬
ł portionib instrum̃to. instrum̃tiq partib. oꝑe etiã officioq
autoris & fine. post hȩc de questionib ac de locis. Qͦ circa quid̃
in cõmuni speculandũ ẽ. hinc disserendi sumamꝰ exordiũ. Retho¬
rice gͥ genꝰ ẽ facultas. Speties uͦ tres: uidiciale. demonstratiuũ.
deliberatiuũ. E genꝰ quidẽ id ẽẽ quod diximꝰ patet. Syecies aũ

Expanded text:
enim praecipiunt, nihil de communi laborantes. Quam partem doctrinae enim praecipiunt, nihil de communi laborantes. Quam partem doctrinae vacuam, ut possumus, aggrediamur. Dicemus itaque de generis artis, et specieb instrumento, instrumentique partibus, opere etiam officioque actoris et fine, post haec de quaestionibus ac de locis. Quocirca quod in communi speculandum est, hinc disserendi sumamus exordium. Rhetoricae igitur genus est facultas. Species vero tres, judiciale, demonstrativum, deliberativum, et genus quidem id esse quod diximus patet. S
Abbreviated transcription (Latin):
sedet. Ab adu̾sario enĩ responsio ueluti quȩdã sententia sub¬
tilitate int̾rogationis eligit᷑. Quȩ cũ ita sint: oĩs earũ differen¬
tia ł in materia ł in usu ł in fine ẽ ostituta. In materia
qͦd thesis atq hẏpothesis materiȩ utriꝰq subiecta st̃ : in usib
qd hec int̾rogatione. illa ꝑpetia oratione disceptat. ł qđ hec
łb ita p̃cognitis: paulo posteriꝰ & questiones rethoricas quȩ in
ostitutionib positȩ st̃ & ꝓprii gen̾is enumerabimꝰ locos. Nunc
paulisꝑ mͥ uidet᷑ de tota admodũ breuit̃ facultate tractandũ.
Magnũ opꝰ atq difficile. Quanta enĩ sibimet ars rethorica cog¬
natione ungat᷑: ñ facile ꝯsiderari potest. Uixq est etiã ut
auditu animadũti queat. nedũ sit facile reꝑtu. De cuiꝰ quidẽ
rei tͣditione nichil ab antiqͥs p̃ceptorib accepimꝰ: de unoquoq

Expanded text:
est. Ab adversario enim responsio veluti quaedam sententia subest. Ab adversario enim responsio veluti quaedam sententia subtilitate interrogationis elicitur. Quae cum ita sint, omnis earum differentia, vel in materia, vel in usu, vel in fine est constituta: in materia, quia thesis atque hypothesis materia quidem utrisque subjecta est; in usibus, quod haec interrogatione, illa perpetua oratione disceptat, vel quod haec Quibus ita praecognitis paulo posterius et quaestiones rhetoricas quae in constitutionibus positae sunt, et proprii generis enumerabimus locos. Nunc paulisper mihi videtur de tota admodum breviter facultate tractandum magnum opus atque difficile. Quanta enim sibimet ars rhetorica cognatione jungatur, non facile considerari potest, vixque est etiam ut auditu animadverti queat, nedum sit facile repertu. De cujus quidem rei traditione nihil ab antiquis praeceptoribus accepimus. De unoquoque