comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tutis . In pͥme sibi origunt so sue fonte magis
Scõs taiẽ et outhodopos eaꝵ expositores
humliter legens ⁊ nequaquã sensibut eoꝵ
sensus suos egnabat. s subiciebat formãdot :
et uestigiis ẽoꝵ, fidelr̃ Inherens. sepe de
sonte unde illi hauserant. et ip̃e bibebat.
Inde est ꝙ plemib spũ quo oĩs sca st̾ptura
diuiuitus est Inspirata. tã cõfident̾er et
utiliter ea usq hodie sic̃ apłs dicit utitur
ad docend. ad arguendũ. adne torripi¬
endũ ÷ eti dũ p̾dicat uerbũ dei. quit qiid
de eo affert In mediũ. sic patẽs et placẽs
efficit. et circa id unde/ efficaxagitur ad
q̃ procedunt de ore eius. ¶C apłz .xiixi
lom autẽ cõplacuit ei qͣ eũ setegauͭ
asetulo et uotanit ut ampliore grã
reuelaret in eo grãz suã. et multos filios
dei qui erãt dispersi peũ tõgregaret In
unud: misis in cor abbatis stephani ut
ad edifficãdã domũ clareuallis mitteret

Expanded text:
tutis, in primae sibi originis suae fonte magis, tutis, in primae sibi originis suae fonte magis, Sanctos tamen et orthodoxos earum expositores humiliter legens, nequaquam eorum sensibus suos sensus aequabat, sed subjiciebat formandos: et vestigiis eorum fideliter inhaerens, saepe de fonte unde illi hauserant, et ipse bibebat. Inde est quod plenus Spiritu, quo omnis sancta Scriptura divinitus est inspirata, tam confidenter et utiliter ea usque hodie, sicut Apostolus dicit, utitur ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum . Et dum praedicat verbum Dei, quidquid de ea affert in medium, sic patens et placens efficit, et circa id unde agitur efficax ad quae procedunt de ore ejus. CAPUT V. De im autem complacuit ei qui eum segregavit a saeculo, et vocavit, ut ampliore gratia revelaret in eo gloriam suam, et multos filios Dei, qui erant dispersi, per eum congregaret in unum; misit in cor abbatis 1073 Stephani ad aedificandam domum Clarae-Vallis mittere
Abbreviated transcription (Latin):
Roris ip̃is sedere sibi et reguiescẽ Inberet᷑
ad modũ cõste cõtristatꝰ adoroe cõfugit:
ꝯ magnis lacrimis postulant a deo donaꝵi
sibi gram̃ metendi Neci fefellit simplit᷑at
fidei: desideriũ religiosi. Cõtino nãq quõd
petiit Impetrauit. Exillo die in labore illo
D̾cetis peritũ se essẽ ꝯ quad̾ iotũditate gra-¬
tulabatur: tãto In hoc oꝑe denotior. quãto
se ĩ hoc ip̃o facultatẽ exsolodei dono remi-¬
iuscitur accepisse. feriatus autẽ ab huiꝰ¬
modi labore uel oꝑe: Iugiter aut orabat
aut legebat. aut meditabat᷑. Ad orãdũ
si se solitudo offerret uertaba ͦ ⁊ sinantem
ubitũz seu apud se seu in tuba esset
solitudiut cordis ip̃e sibi efficiens. uõiq
solus erat. Canonicas enĩ septuras
simplitr ac seriatĩ libenciꝰ ac sepus
Legebat ⁊ nec uelis magis ꝙͣ ip̃ꝵ pbit¬
ipãx eas s Intellige̾ se dicebat: Et qͥcqͣd
In eis diuine sibi eluce̾bat ꝟitatis aut uir¬

Expanded text:
eretur, admodum contristatus, ad orationem confugit, cum magnis lacrymis postulans a Deo donari sibi gratiam metendi. Nec fefellit simplicitas fidei desiderium religiosi. Continuo namque quod petiit, impetravit. Et ex illo die in labore illo prae caeteris peritum se esse cum quadam jucunditate gratulatur: tanto in hoc opere devotior, quanto se in hoc ipso facultatem ex solo Dei dono reminiscitur accepisse. Feriatus autem ab hujusmodi labore vel opere, jugiter aut orabat, aut legebat, aut meditabatur. Ad orandum si se solitudo offerret, ea utebatur: sin autem, ubicunque, seu apud se, seu in turba esset, solitudinem cordis ipse sibi efficiens, ubique solus erat. Canonicas autem Scripturas simpliciter et seriatim libentius ac saepius legebat, nec ullis magis quam ipsarum verbis eas intelligere se dicebat: et quidquid in eis divinae sibi elucebat veritatis aut vir
Abbreviated transcription (Latin):
tib Interdipit: et formã uite matris sue
In qua mullo tẽpore uixit ꝯ uiro ei ĩdixit ⁊
et sici eam ase diuuisit. ¶ Illa ꝟoo obediẽtissime
parens precepto rediit adprapa : mutata
repente scdm̃ oĩpotentiã dextere excelsi. Stupe¬
bant om̃es adolescẽtulam nobilemi delicatar
subita mutatõe In habitu et uictu ĩ medio
seculi uitã ducere heremititã: Instare ieiu¬
mis et uigiliis et tõtinuis oroĩb. et ab oĩ
seculo prorsus se facere alienam. Noiẽnio
postea uixit ꝯ uiro suo . illo sane secundo
mapie ãno dante deo honorẽ ⁊ nec teme¬
rare ulterius presumẽte templũ spñs sanci.
Qui etiam tandem uirtute eiꝰ ꝑsenerancie
uictꝰ ⁊ liberam q ase dimittẽs: Inpta
ritum ecclesie facultatẽ ei concessit sermẽdi
deo tui se probauit. Illa yo optata liber¬
tate potita ⁊ mronasteriũ iullem̃ adiens ꝯ
Sactaonialib Inibi deo suientib relignũ

Expanded text:
tibus interdixit; formam vitae matris suae, tibus interdixit; formam vitae matris suae, in qua multo tempore vixit cum viro, ei indixit, et sic eam a se dimisit. Illa vero obedientissime parens praecepto, rediit ad propria, mutata repente secundum omnipotentiam dexterae Excelsi. Stupebant omnes adolescentulam nobilem, delicatam, subita mutatione in habitu et victu, in medio saeculi vitam ducere eremiticam: instare vigiliis et jejuniis, et continuis orationibus, et ab omni saeculo prorsus se facere alienam. Biennio postea sic vixit cum viro suo, illo sane, secundo maxime anno, dante Deo honorem, nec temerare ulterius praesumente templum Spiritus sancti. Qui etiam tandem virtute ejus perseverantiae victus, liberamque a se dimittens, juxta ritum Ecclesiae, facultatem ei concessit serviendi Deo cui se probavit. Illa vero optata libertate potita, monasterium Julleium adiens, cum sanctimonialibus inibi Deo servientibus reliquum
Abbreviated transcription (Latin):
uisura uenerabilẽ frem̃ suũ. et adesset ꝯ
comitatu superbo et apparatu: ille decestãs
et epecrans eam tãꝙͣ rethe dyaboli ad capi-¬
endas ammas ⁊ nullatenus acquieuit exrre
ad uidendum ram. Quod illa audieus ton¬
susã et cõpuncta uehementer cũ nullꝰ frãtrũ
suor ei occurrere dignaretur ⁊ cũ afratre
suo andrea quem adportã mouasterii ĩuenerat
obuestium apparatũ stercꝰ Inuolutũ argue¬
retus ⁊ tota in. In lacͥmas resoluta resoluta.
et si peccatrip sum Inquit: pro talib mortuꝰ
esti christus. Quia enim pectatrix sum : id¬
circo consilium et colloquium bonoꝵ reqͥro.
Et si despicit srater meus carnẽ meam:
non despiciat seruus dei aiam̃ mcã. ueniat.
precipiat: quicquĩ preceperit. facere pa-¬
nata sum. Hant ergo promissicẽ tenens :
epoiit ad eam ꝯfratrib suis frater ciꝰ. Et qr
uerbo oicm̃ ei mũdi gliam̃ in cultu uer¬
stiũ et in om̃ib seculi pompis et curiosita¬

Expanded text:
visura venerabilem fratrem suum, et adesset cum visura venerabilem fratrem suum, et adesset cum comitatu superbo et apparatu, ille detestans et exsecrans eam tanquam retendas animas nullatenus acquieuit exire ad uidendum eam. Quod illa audiens confusa et compuncta uehementer, quod nullus fratrum suorum ei occursuo Andrea, quem ad portam invenerat monasterii, ob vestium apparatum stercus involutum argueretur, tota in lacrymas resoluta: « Et si peccatrix sum, » inquit, « pro talibus Christus mortuus est. Quia enim peccatrix sum, idcirco consilium et colloquium bonorum requiro. Et si despicit frater meus carnem meam, ne despiciat servus Dei animam meam. Veniat, praecipiat: quidquid praeceperit, facere parata sum. » Hanc ergo promissionem tenens, exiit ad eam cum fratribus suis frater ejus. Et quia verbo omnem ei mundi gloriam in cultu vestium, et in omnibus saeculi pompis et curiosita
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ip̃e essẽt qui loquere᷑. sed spiritus dei qui
loqueretur In eo Et extunt magnifestins
ĩ eo et ꝑ eum loquens spũs sanctꝰ et sermoẽz
ei potentiorẽ eti sensum in sc̾pturis habũdãtiꝰ
suggerens In aꝑtione oris eius : apud audi-¬
tores quo gram addidit et auctoritatẽ et
Intellectũ suꝑ egenũ et pauxperẽ pectatorem
penitentẽ et ueniam poten postulantem
uinꝙ Iam aliquatems de didiscisset Int̾
hoĩẽs cõuersari. et humana agere et
tollerare ⁊ Iain q inter fratres suos et ꝯ eis
Inciꝑet sr̃m fructib cõnersionis sue. pater quo
qui solus domi remãserat. Ueniens ad filios
scos appositus est ad eos. Qui tũ ãꝯnãtũ
tempus ibi fecisset: obiit in seueaute bona.
Coyor quo eoꝵ in seculo npta et sẽculo
dedita. cum In diuiciis et deliciis sẽculi ꝑicli¬
taretur. tandem aliqñ insprrauit ei deus ut
sr̃es suos uisitaret. Cũq uenisset quasi

Expanded text:
non ipse esset qui loqueretur, sed Spiritus qui non ipse esset qui loqueretur, sed Spiritus qui loqueretur in eo. Et extunc manifestius in 1075 eo et per eum loquens Spiritus sanctus, et sermonem ei potentiorem et sensum in Scripturis abundantius suggerens in apertione oris ejus, apud auditores quoque ei gratiam addidit et auctoritatem, et intellectum super egenum et pauperem, peccatorem poenitentem, et veniam postulantem. 30. Cumque jam aliquatenus didicisset inter homines conversari, et humana agere et tolerare, jamque inter fratres suos et cum eis inciperet frui fructibus conversionis suae, pater quoque, qui solus domi remanserat, veniens ad filios suos, appositus est ad eos: qui cum aliquantum tempus ibi fecisset, obiit in senectute bona. Soror quoque eorum in saeculo nupta, et saeculo dedita, cum in divitiis saeculi periclitaretur, tandem aliquando inspiravit ei Deus ut fratres suos visitaret. Cumque venisset quasi
Abbreviated transcription (Latin):
huiles et subiectos zelus suus ẽẽ suspectꝰ:
alta ad homines ꝙ̃ Indigna hoĩb soquẽdo
ĩ quo se nondum Inueniret iͤspe ꝑfectũ. Co¬
gitabat nãq eos multo meliora et uicut¬
uitro uicinora saluti sue ĩsilẽtio suo me¬
ditari ꝙ̃ abipõ audirent : deuotius et
effĩtatius salutẽ suã oꝑari quã ĩ eiꝰ exẽ plo
acciꝑent ⁊ exp̾dicatõe uero eius stadaliz ari
et diuerse cogitatoẽs ascenderẽt ĩ tor eiut.
post multos cogitatõnũ fluctus et crutiatꝰ
cordis decrenit ab ext̾iorib oĩb ad intiora
sua recolligere se: ibi q ĩ solitudine cordid
et secreto silentii tõtiuere. et p̾stolari dñiñ.
donec quotũq modo misericordie sue suꝑ hoc
musericordia dei auxiliũ In pẽ oportinis.
Pancis si quid̃ euolutis dieb uidit In uisu noctis
puerũ ꝯ claritate quad diuina astãtẽ sibi᷑ et
magnał auctoritato p̾cipiẽtẽ fidutialiter loqui
quicgiid ei suggeret᷑ In aꝑtione oris sũi : quĩ

Expanded text:
humiles et subjectos zelus suus esse suspectus,alta ad homines, quam indigna hominibus loquendo  exigebat, in quo se nondum inveniret ipse perfectum. Cogitabat namque eos multo meliora et viciniora saluti suae in silentio suo meditari, quam ab ipso audirent: devotius et efficacius salutem suam operari, quam ex ejus exemplo acciperent: ex praedicatione vero ejus scandalizari pet diversae cogitationes ascenderent in cor ejus, post multos cogitationum flexus et cruciatus cordis, decrevit ab exterioribus omnibus ad interiora sua recolligere se, ibique in solitudine cordis et secreto silentii continere, et praestolari Dominum, donec quocunque modo misericordiae suae super hoc misericordia Dei auxilium in tempore opportuno. Paucis siquidem evolutis diebus, vidit in visu noctis puerum charitate quadam divina astantem sibi, et magna auctoritate praecipientem fiducialiter loqui quidquid ei suggereretur in apertione oris sui; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
et cogitatõe al interiore unntate spñt
In altõ deuotoem̃. Laboris ergo tẽpore
et Intus sx orabat seu meditabaꝵ absa
absq Iactuma Intioris suau̾itatis. Nam
usq hodie quicquid ĩscripturis ualet
quicquĩ ĩ eio spnãliter sentit ÷ maxie In
agris et ĩ silius meditãdo et opando se
confitetur accepisse: et in hoc nullos aliqñ se
magrõs habuisse isi quercꝰ⁊ fagos roto
illo suo gracioso int̾ amitos dicere solet.

Expanded text:
et cogitatione, ab interiore unitate spiritus et cogitatione, ab interiore unitate spiritus in altero devotionem. Laboris ergo tempore et intus orabat seu meditabatur absqabsque jactura interioris suavitatis. Nam usque hodie quidquid in Scripturis valet, quidquid in eis spiritualiter sentit, maxime in silvis et in agris meditando et orando se confitetur accepisse; et in hoc nullos aliquando se magistros habuisse, nisi quercus et fagos, joco illo suo gratioso inter amicos dicere solet.
Abbreviated transcription (Latin):
esse arbitiabatur eti ꝑfectos ⁊ se uero
sicut nouitium et Incipiẽtẽ nequaquam
emnitoꝵ ꝑfõctoꝵ q Indulgẽtiis et remis¬
siomib Indigere: s feruore nouitio et
ordinis districtione. et rigore discipline.
Propter quod cõmuine uite seu cõuersams
serutissimus enuilator. cũ opus aliquod
manuũ fr̃atres actitarent. qd seĩr minior
usus ei seu Impitia denegabat᷑ fõdiendo sen
ligna cedendo et propͥns humeris deportãdo.
uel quibusũbz libeti laboribz eque laboriosis
illud redimebat. Obi uero uires defitiebãt ĩ
ad uiliora queq̃ oꝑa consugiens. Laborem
humilitate cõpensabat. Quod mirum
nõ soluii occupari patiebatur ÷ s et młtũ
delectabatur S mortifitata us dictũ
est se sensualitate. cꝯ seu curiositate sent
Insirmitate. in huiꝰ modi laboꝵ corporaliũ
distractioĩb ꝑfectoꝵ etiã quopq mentes
sepe necesse est. et si nõ intẽtiõe c̾te medria

Expanded text:
esse arbitrabatur et perfectos; se vero esse arbitrabatur et perfectos; se vero sicut novitium 1072 et incipientem, nequaquam emeritorum perfectorumque indulgentiis et remissionibus indigere, sed fervore novitio, et Ordinis districtione, et rigore disciplinae. Propter quod communis vitae seu conversationis ferventissimus aemulator, cum opus aliquod manuum fratres actitarent, quod seu minor usus ei, seu imperitia denegabat; fodiendo, seu ligna caedendo, propriis humeris deportando, vel quibuslibet laboribus aeque laboriosis illud redimebat. Ubi vero vires deficiebant, ad viliora quaeque opera confugiens, laborem humilitate compensabat. Et mirum innon solum occupari patiebatur, sed et plurimum delectabatur. Sed mortificata, ut dictum est, sensualitate, cujus seu curiositate, seu infirmitate, in hujusmodi laborum corporalium distractionibus, perfectorum etiam quorumcunque mentes saepe necesse est, etsi non intentione, certe memoria
Abbreviated transcription (Latin):
decoctione digestũ transfundr̃ ad inferiora ⁊
ipi nichilomimꝰ ꝑtib illis corꝑis nõ m̃orib
Infiritatum Incomodis obsessis. nõ inisi¬
ꝯ gͣm tre tormẽto egred. Si quid autem
residuũ est. ixm̃ alimẽtũ corꝑis eiꝰ quale¬
cunq: nõ tam ad uitani sustinẽdã quã
ad differendã mortẽ. Semꝑ autẽ post
tibos: pensare solitus est quãtũ comederit.
Si qñ uel ad modicũ mensurã solitam
epcessisse se deprehenderit: Impune abire
non patitur. Sed et usus parsimoie sit
ei in u naturã uersus est: ut et si aliqñ
corporalis sibi cuiꝰ lib refẽctionis plut ãq̃d
solito uelit Indulgere: uix possit: Sit
autẽ ab Inicio fuit Inter nonitios nouitiꝰ
monachꝰ Inter irãthot spũ ualidus.
corpore Insirmꝰ: il Indulgẽtie cirta
corporis quietem seu refectoe. nil refe¬
ctionis de coi lalore uel oꝑe fieri sibi
aliqñ acꝯmestens. Coteros nãq / scõs

Expanded text:
decoctione digestum transfunditur ad inferiora, decoctione digestum transfunditur ad inferiora, ibi nihilominus partibus illis corporis non minoribus infirmitatum incommodis obsessis, nonnisi cum gravi tormento egeritur. Si quid autem residuum est, ipsum est alimentum corporis ejus qualecunque, non tam ad vitam sustentandam, quam ad differendam mortem. Semper autem post cibum quasi pensare solitus est quantum comederit. Si quando vel ad modicum mensuram solitam excessisse se deprehenderit, impune abire non patitur. Sed et usus parcimoniae sic ei in naturam versus est, ut etsi aliquando corporalis sibi cujuslibet refectionis plus aliquid solito velit indulgere, vix possit. Sic autem ab initio fuit, inter novitios novitius, monachus inter monachos, spiritu validus, corpore infirmus: nil indulgentiae circa corporis quietem seu refectionem, nihil remissionis de communi labore vel opere fieri sibi aliquando acquiescens. Caeteros namque sanctos
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝑationẽ mortis et sompni ⁊ utsit
dornuẽtes uideãtur mortui apud horẽs:
etiã st forte si quẽ forte religiosũ ĩ doruuẽdo.
seu durius stertẽtẽ audierit. seu minꝰ cõ¬
posite Iacentem uideris patienter ferre uix
potest : s carnaliter eñ sau seculariter
dornure causatur. In ipõ nãq tenuem
Uictum: tenuis sompnus comiitatur. In
nentro em̃ ullam Indulget corpori suo saci¬
etatem: insi qd̾ In utroq sumpsisse ãqͥuid
ei est. Quãtũ enĩ ad uigilias. uigiliaꝵ
ei modus est: non totã noctã duce̾ ĩsõpnẽ.
Porio ad comedendũ us hodie uix aligñ¬
solo timore defectus. Est enĩ comesturꝰ.
uusꝙͣ comedat sola iͥ tibi memo᷑ satur est.
Sit accedit ad sumendũ tibum : qͣiͣ ad tor
et uigiliis. frigore et labore. duriorib
eti cõtiuuis excerticiis attrita: corrupto
stomacho trdidũ cõtimio ꝑ os sol reicere
qd̾ Ingeritur. Quid si quid naturali

Expanded text:
comparationem mortis et somni: ut sic comparationem mortis et somni: ut sic dormientes videantur mortui apud homines,es. Unde etiam si quem forte religiosum in dormiendo seu durius stertentem audierit, seu minus composite jacentem viderit; patienter ferre vix potest, sed carnaliter eum seu saeculariter dormire causatur. In ipso namque tenuem victum tenuis somnus comitatur. In neutro enim ullam indulget corpori suo satietatem, nisi quod in utroque sumpsisse aliquid sat ei est. Quantum enim ad vigilias, vigiliarum ei modus est non totam noctem ducere insomnem. 22. Porro ad comedendum usque hodie vix alisolo timore defectus. Etenim comesturus, priusquam comedat, sola cibi memoria satiatus est. Sic accedit ad sumendum cibum, quasi ad torm multis et vigiliis, frigore et labore, durioribus et continuis exercitiis attrita, corrupto stomacho, crudum continuo per os solet rejicere quod ingeritur. Quod si quid naturali
Abbreviated transcription (Latin):
sensualitatẽ non curiose lascinã nec suꝑbe
rebellem⁊ s cõgandẽtẽ spuãlib studiis.
et in eis q̃ ad deũ sunt spõte subditam
spiũ et seruientẽ: corpꝰ etiã nllins
unquã cõtaminatũ cõsensu Nlagicni ⁊
curaretur. ad serinẽd spñi : In s̾uitio
dei aptissimũ iustruẽtũ. S q c̾aro ĩ
eo ex dono puenientis ꝯr̃e et aduitorio
subsequẽtis nature. et usu bono spũalis¬
doctrine discipline. uix Iam aliquid cõ¬
cupisceret aduersus spm̃. hoc ẽ quod
supͣ uirtutẽ caruis aq sanguinis tãta
aduersus carnẽ cõcupiscebat: ut Infir¬
nũ aĩal cadens sũb ouere. usq ĩ hanc
diem nõ aditiati ut resurgat. Quid
etiã resõpno qui In cetis hoĩb solet esse
refectio laboꝵ/ ac sensuũ. aut mẽtium
retreatio. Extunc usq hodie uigilas:
ultra possibilitatẽ humanã. Nullun
eñ tempus magis se perdere cõqueri
sol ꝙͣ quo dormit: idoncã satis reputãs

Expanded text:
sensualitatem non curiose lascivam, nec superbe sensualitatem non curiose lascivam, nec superbe rebellem, sed congaudentem spiritualibus studiis, et in eis quae ad Deum sunt, sponte subditam spiritui et servientem: corpus etiam nullius unquam contaminatum consensu flagitii, curaretur, ad serviendum spiritui in servitio Dei aptissimum instrumentum. Sed cum caro in eo ex dono praevenientis gratiae, et adjutorio subsequentis naturae, et usu bono spiritualis disciplinae, vix jam aliquid concupisceret adversus spiritum, hoc est, quod supra virtutem carnis ac sanguinis, tanta adversus carnem concupiscebat, ut infirmum animal cadens sub onere, usque in hanc diem non adjiciat ut resurgat. Quid enim dicam de somno, qui in caeteris hominibus solet esse refectio laborum et sensuum, aut mentium recreatio? Extunc usque hodie vigilat ultra possibilitatem humanam. Nullum enim tempus magis se perdere conqueri solet, quam quo dormit, idoneam satis reputans
Abbreviated transcription (Latin):
tota occupata memoria. Uidens nõ uidebat.
audiẽs non audiebat: nithil sapiebat gustãti. ⁊¬
uix aliquid sensũ ãquo corporis sentiebat.
Iam quippe ãnum integrũ exegeiat ĩ telła
nouitioꝵ: tum exĩens Inde lignoraret adhuc
an haberet dontus ipã testitu testudinẽ .
quoz tempore frequẽtauerat intrans et
exiens domũ ecclesie : cum In eius capite
Ui tres erant. unã tñ fenestrã esse
arbitraretur.
uriositatis enĩ senbu mortificato nichil
huiꝰ modi sentiebat ⁊ uel si forte ali¬
quando cõtĩgebat eũ uide : meõria ut
dictũ est alibi ocupata nõ aduertebat.
dine mẽoria quippe sensus sentientis
nullus est. Natura quippe In eo nõ disen¬
ciebat a natura gratia. ut in eo quoy
quodmodo Impletum uideretur esse quod
legitur. Puer ẽam Ingeniosus et sortitꝰ
sum aiãm bonã: et ꝯ magis essẽ boms¬
Ingenii: sortitus q etiani In holi aiã bonã.

Expanded text:
tota occupata memoria, videns non videbat, tota occupata memoria, videns non videbat, audiens non audiebat; niix aliquid sensu aliquo corporis sentiebat. Jam quippe annum integrum exegerat in cella Novitiorum, cum exiens inde ignoraret adhuc an haberet domus ipsa testudinem, o tempore frequentaverat intrans et exiens domum ecclesiae, cum in ejus capite, ubi tres erant, unam tantum fenestram esse arbitraretur. uriositatis enim sensu mortificato, nil hujusmodi sentiebat; vel si forte aliquando eum contingebat videre, memoria, ut dictum est, alibi occupata non advertebat. Sine memoria quippe sensus sentientis nullus est. 21. Natura quoque en eo non dissentiebat a gratia, ut in eo quoque quadammodo impletum videretur esse quod legitur: Puer eram ingeniosus, et sortitus sum animam bonam; et cum magis essem bonusingenii; sortitusque etiam in hoc erat animam bonam,
Abbreviated transcription (Latin):
Si ad ea q̃ Intus sunt festinatis: hic hic
foris dimittite corꝑa que de fẽtulo attulistit.
Soli spũs Ingediãtur: caro nõ prodest
quicquani. Quod ꝯ nouiciis ad nouitatẽ
uerbi perterritis. parcens teneritudun
eoꝵ . clementus exponendo qd dixerat¬
carnalẽ cõcupiscẽtiã p̾dicare solcat foris
dimittendã: Ipẽ ꝯ nouitint esset In nulle
sibi parcens. Instabat omnimodit mor¬
tisitare nõ solum cõcupistẽtias caruis
Iꝑsensus corponis fuunt : sed et sensꝰ
ipos per quos fuint. Cum enĩ Iã interi¬
ore sensu Illmminati amoris dultius ac
freꝙͣtius centire inciꝑet desuchum spirã¬
trm sibi suauitatẽ. sensui illi Interior
timens a sensib corporis : doix tãtũ e
ꝑunttebat ꝙͣtum fi sufficeres ad exticat
ꝯ homĩb cõuersationis societatẽ. Od¬
Quod ꝯ cõtumi usus Instantia In
cõsuetudinẽ mitteret: cõsuetudo ei ipia
directa Intentione seu In meditatione spũali

Expanded text:
« Si ad ea quae intus sunt festinatis, hic « Si ad ea quae intus sunt festinatis, hic foris dimittite corpora quae de saeculo attulistis: soli spiritus ingrediantur; caro non prodest quidquam. » Quod cum novitiis ad novitatem verbi perterritis, parcens teneritudini eorum, clementius exponendo, carnalem concupiscentiam praedicare solebat foris dimittendam: ipse cum novitius esset, in nullo sibi parcens, instabat omnimodis mortificare non solum concupiscentias carnis, quae per sensus corporis fiunt, sed et sensus ipsos per quos fiunt. Cum enim jam interiore sensu illuminati amoris dulcius ac frequentius sentire inciperet desursum spirantem sibi suavitatem, sensui illi interiori timens a sensibus corporis, vix tantum eis permittebat, quantum sufficeret ad exterioris cum hominibus conversationis societatem. Quod cum continui usus instantia in consuetudinem mitteret, consuetudo ei ipsa directa intentione, seu in meditatione spirituali
Abbreviated transcription (Latin):
rexlenerit grã electionis: quomodo ab pober¬
tate domus sue inebriement enm a Ingressꝰ
est autem douiũ illam pauxẽ soñ et es
ad huc tempore abstonditã et pene nullã
Intẽtione moriendi acordidus et ncoria
hom̃i. et spe delitestendi et latendi tq
uas ꝑditum: deo aliter dispont̾te. et eũ
sͥ In uas electionis preparãte ⁊ nõ solum
ad ordiuẽ mona̾st̾itũ cõfortand et dila¬
corã regib et gõtib et usq ad extremũ
terre. Ipẽ uero nl tale dese estimant.
aut cogitãs: potius ad custodia cordis sui.
et propositi cõstãtiã. hoti sꝑ In corde sꝑ
etiã in ore habebat Bernarde. bernarde.
adquid ueuistiͦ Et sicut de dnõ legitar.
qr cepit Ihefus facere et docere. apͥma
die Ingressus sui in cellã nouitiorum.
ip̃e cepit/ agere In semetipõ: qd̾ alios
exat docturus. Postinod eñ cũ Iam
clarenallis abbas esset ordingtꝰ: aduen¬
tãtib nouitiit et festinãtib Ingredi.
audire eum solitr sungꝰ p̾dicãtẽ et dicẽtẽ

Expanded text:
odo ab ubertate domus suae inebriaverit eum. Ingressus est autem domum illam pauperem spiritu, et eo adhuc tempore absconditam ac pene nullam, intentione ibi moriendi a cordibus et memoria hominum, et spe delitescendi et latendi tanquam vas perditum; Deo aliter disponente, et eum sibi in vas electionis praeparante, non solum ad Ordinem monasticum confortandum ac dilacoram regibus et gentibus, et usque ad extremum terrae. Ipse vero, nil tale de se aestimans aut cogitans, potius ad custodiam sui cordis, et propositi constantiam, hoc semper in corde, saepe etiam in ore habebat: « Bernarde, Bernarde, ad quid venisti? » Et sicut de Domino legitur, quia coepit Jesus facere et docere , a prima die ingressus sui in cellam Novitiorum, ipse coepit agere in semetipso quod alios erat docturus. 20. Postmodum enim cum Clarae-Vallis abbas esset ordinatus, adventantibus novitiis et festinantibus ingredi, audire eum soliti sumus praedicantem ac dicentem:
Abbreviated transcription (Latin):
et ergo suit in tempore illo sub abbtẽ
bernardo eti magisterio ei dĩ cla¬
rissima et carissĩma ualle illa spuãliũ
scola studiorui: hic feruor regularis
discipline ÷ omiã eo faciẽte ⁊ ordinãte
et tabernatł deo ĩ terris adificãte scd
exemplar qd q In mõte oftensum est.̃
ꝯi solitudine cistertiensi ꝯ deo In nube

Expanded text:
ec ergo fuit in tempore illo sub abbate Bernardo et magisterio ejus in clarissima et charissima valle illa spiritualium schola studiorum: hic fervor regularis disciplinae, omnia eo faciente et ordinante, et tabernaculum Deo in terris aedificante secundum exemplar quod ei in monte ostensum est, cum in solitudine Cisterciens
Abbreviated transcription (Latin):
moĩs sai. nõ excusãtes Infirĩtatẽ suã
ĩ cõspectu hoĩs de. ĩquo nemo uinens
iustificari potest ĩ cõspctũ dei. Unde
factũ est: ut fieret magistra magii
pia huilitas discipulor. Cũ enĩ ad
mitũ arguẽtet humiliarẽt᷑ qͥ argueba᷑
copit etiam spuãli magr̃o adu̾sꝰ sratret¬

Expanded text:
 accusantes infirmitatem suam in conspectu Hominis Dei, in quo nemo vivens justificari potest in conspectu Dei. Unde factum est ut fieret magistra magistri pia humilitas discipulorum. Cum enim ad nutum arguentis humiliarentur qui arguebantur, coepit etiam spirituali magistro adversus fratre
Abbreviated transcription (Latin):
crebra illa excorruptione stomachi ꝑ os
eius Indigeste couditatis eruptio aliis
inciꝑet esse molestior maxinee autẽ in
choro ꝑsallentium. nõ tanien illico colle¬
ctas fratrũ deseruit. s iuxta locũ statõis
sue procurato at defosso in terra recepta¬
culo doloris illus: sis aliquaindii prout
potuit necessitatẽ illam trausegit. At ubi
nec hoc quid ꝑmisit esse tollerancia rei.
tunc demiem̃ collectas deserere. et seorsũ
sẽtũ hĩtare cõpulsus est : nisi quãtum
sine collut collocutionis su̾e cõstolationis
grã. siue discipline claustralis necessitate
cõuc̾tui eum fr aligñ aportebat Intesse
Et hec fuit tristis illa necessitas: qua
pͥmo sancta illa fratuitas sc̃ẽ illiꝰ paterm¬
tatis Iugi consortio carere posse coacta est.
In quo dolemus quidẽ et planginꝰ Infirmu¬
tatis eiũs tristem effectũ: s sc̃i desideri et
spualis feruoris affẽctũ ueneramͦ Quãꝙͣ

Expanded text:
crebra illa ex corruptione stomachi per os crebra illa ex corruptione stomachi per os ejus indigestae cruditatis eruptio aliis inciperet esse molestior, maxime autem in choro psallentium, non tamen illico collectas fratrum deseruit; sed juxta locum stationis suae procurato ac effosso in terra receptaculo, doloris illius sic aliquandiu, prout potuit, necessitatem illam transegit. At ubi ne hoc quidem permisit intolerantia rei, tunc demum collectas deserere, et seorsum secum habitare compulsus est, nisi quantum sive collocutionis, sive consolationis gratia, sive disciplinae claustralis necessitate, conventui eum fratrum aliquando oportebat interesse. 49. Et haec fuit tristis illa necessitas, qua primo sancta illa fraternitas sanctae illius paternitatis jugi consortio carere posse coacta est. In quo dolemus quidem et plangimus infirmitatis ejus tristem effectum; sed sancti desiderii et spiritualis fervoris affectum veneramur. Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
corxus sustiuiere non possent ẜ Capł xxui¬
ulto tempore et ꝙ̃du occultũ esse
potuit. cilitio ad tarnẽ sr̃ suam
usus est: ubi uero scroi aduenit : cõ¬
tinuo illud abitiens ad cõmunia se
cõuertit. Cibus euis ꝯpane lac uel
aqua de toctionis le guminũ: uel pultes
qualeo pueris fieri solent. Ceta uel
eius Infiinitas nõ recipiebat: uel parsi-¬
monie studio ip̃e recusabat. uomio si quãdo
utebatur r aro et niiis modico ÷ ꝯ̃ magis
aquam et Insirmitati sue et appetitui cõ¬
petere testaretur. Sit autẽ affectꝰ ⁊ cou¬
fec̃tus a cõmuui ir̃m̃ labore seu diuturno diurno¬
uel nocturno. uix aliqñ se patiebatur ex¬
cusãtum: seu ab occupatoĩb et laboribus
miuisterii sur. Sdidebant eum et cõuersa¬
toẽz eius hoĩes. medici ⁊ mirabantus:
tãtamq uimi eum In seipso causabantur.
Inferre nature ÷ ac si agmis ad aratrum
alligatus arare cogeretur. Namn cum

Expanded text:
corpus sustinere non possent. Mcorpus sustinere non possent. Multo tempore, et quandiu occultum esse potuit, cilicio ad carnem usus est: ubi vero sciri advertit, continuo illud abjiciens, ad communia se convertit. Cibus ejus cum pane lac, vel aqua decoctionis leguminum, vel pultes, quales infantibus fieri solent. Caetera vel ejus infirmitas non recipiebat, vel parcimoniae studio ipse recusabat. Vino si quando utebatur, raro et nimis modico, cum magis aquam et infirmitati suae et appetitui competere testaretur. Sic autem affectus et confectus, a communi fratrum labore, seu diurno seu nocturno, vix se aliquando patiebatur esse excusatum, seu ab occupationibus et laboribus ministerii sui. Videbant eum et conversationem ejus homines medici, et mirabantur, tantamque vim eum in seipso causabantur inferre naturae, ac si agnus ad aratrum alligatus arare cogeretur. Nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
semetipsum talem exhibuisset qualem
erga reteros ẽ tam benignũ. tã discͤ¬
tum. tam sollicitum. S cõtiuuo ꝯ
ab anuie illius obediencie uniculo so-¬
Lutus. et sui Iuris esfectus est. uelut
artus diftensus ad pristinũ rigorem.
et situt torrens detentus ⁊ dimissub.
adp̾oris cursus consuetudiũt reuersꝰ est:
quasi repetens a semetipso penas
diuscule illius quietus. et dãpna laboris
Intermissi. doideres hoĩẽ Iubecillẽ et
languidũ conari ⁊ aggpedi quetũq uellet.
minus considerare quid posset. sollicitum
pro omib. cirta semetip negligẽtẽ. oĩb¬
uix. aliqñ seu caritati seu potestati obedi¬
entem. Semꝑ eni pora sua nulla reputãs
maiora: moliebatur ad nõ parcendum
corpori. ad studiis souãlib ⁊obur addẽdũ:
corpus suũ uaxiis Infirĩtatib ꝑse alte¬
nuatum. Ieniis Insux et uigiliis siẽ
Intermissione atterendo. Orabat stãs
die noctuq. donec genua eiꝰ Insirma¬
ta aieiunio. et pedes eus alabore ĩssati.

Expanded text:
semetipsum talem se exhibuisset qualem erga caeteros, tam benignum, tam discretum, tam sollicitum. Sed continuo cum ab annuae illius obedientiae vinculo solutus et sui juris effectus est, velut arcus distentus ad pristinum rigorem, et sicut torrens detentus et dimissus ad prioris cursus consuetudinem reversus est, quasi repetens a semetipso poenas diusculae illius quietis, et damna laboris intermissi. Videres hominem imbecillem et languidum conari et aggredi quaecunque vellet, minus considerare quid posset; sollicitum pro omnibus, circa seipsum negligentem; ovix aliquando seu charitati, seu potestati obedientem. Semper enim priora sua nulla reputans, majora moliebatur ad non parcendum corpori, ad studiis spiritualibus robur addendum, corpus suum variis infirmitatibus per se attenuatum, jejuniis insuper et vigiliis sine intermissione atterendo. 39. Orabat stans die noctuque, donec genua ejus infirmata a jejunio, et pedes ejus 1079 a labore inflati,
Abbreviated transcription (Latin):
tam subita letificatꝰ est. ul In die illa
resposũ hoc aspũ sancto accepisse sibi
domus illa uideret. Retare sterilis
q̃ nõ pariebas. erñpe et clama q̃ non
partubiebas ̃ qr multi fiłii deserte
magis ꝙͣ eius que h uirũ: Dequib
postiod uisura es siłios filioꝵ. uosq ĩ

Expanded text:
tam subita laetificatus est, ut in die illa tam subita laetificatus est, ut in die illa responsum hoc a Spiritu sancto accepisse sibi domus illa videretur: Laetare, sterilis, quae non pariebas; erumpe et clama, quae non parturiebas: quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum : de quibus post
Abbreviated transcription (Latin):
nuardum srem̃ suũ niminũ puerũ ꝯ pueris
aliis in platea Ludentem; eya inquit frat
uiuarde. ad te solum respicit om̃is terra
possessionit nr̃e. Adquod xbũ puer non
pueriliter motꝰ ⁊ uobis ergo Inquit celũ
michi terra. Non ex equo diuisio ¶ hec fctã
est. Quo dicto abemitib illis tunc quid
domi ꝯpatre remansit: s modico post euo¬
Luto tẽpore fr̃ẽt sequtus. nec apatre nec
a propĩquis nec ab amitis potuit detiueri
Superat de deo dicata domo illa/ pater
senior ꝯ silia: de quib etiam suo loco diceꝰ.¬
o tempore nouelliis et pr pusillus
grex cisterciensis sub abbate de gẽs
uiro uenerabili stephano. tũ Iam grat
tedio ei esse Inciꝑet pauptas sua. et oĩs
spes postitatis decideret. In quã sancte iꝰ
pauxtatis hereditat trausfundere⁊
uenerãtib om̃ib In eis uite sanctitatem.
 refugiẽtib austeritatẽi repẽte diuina
hac uisitatione tam leta tam insperata.

Expanded text:
Nivardum fratrem suum minimum, puerum cum pueris Nivardum fratrem suum minimum, puerum cum pueris aliis in platea: « Eia, » inquit, « frater Nivarde, ad te solum respicit omnis terra possessionis nostrae. » Ad quod puer non pueriliter motus: « Vobis ergo, » inquit, « coelum, et mihi terra? Non ex aequo divisio haec facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, tunc quidem domi cum patre remansit, sed modico post evoluto tempore fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit retineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater senior cum filia, de quibus etiam suo loco diceEo tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate degens, viro venerabili Stephano, cum jam graviter ei taedio esse inciperet pa citas sua, et omnis spes posteritatis decideret, in quam sanctae illius paupertatis haereditas transfunderetur, venerantibus omnibus in eis vitae sanctitatem, sed refugientibus austeritatem; repente divina hac visitatione tam laeta, tam insperata,
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb optime suscipiẽtib et ꝯ gaudio magᵒ
duos ex om̃i nimero illo notabat a cibi
illuis salutaris s participatõe uacuos re¬
mausisse. Alter nãq eorsi nec sũmebat ⁊
alter Ro quid sumere uidebatur: s tãꝙͣ
minus cante sumeret spargebatur.
Notrũq uero: postea probauit rei euẽtꝰ.
aelter enim pͬusꝙͣ uentum esset adrem
cõuersus retrorsum In sclm̃ rediit: alter
ꝯ tetis cepit quid̃ opus bonũ. sed non
uagũ et profugum afacie dñi sit̃ chayii :
quantũ ammnaduerte potui hoient
hũilimũ et miserabilis cõsusionis sed
niimie pusillaminitatis. Qui tamen In
ultunit charauiuallem rediens: Infirĩtate
teporis et Iuopia cogẽte ͤ cũ homo bene natꝰ
ab om̃ib cognatis et amicis ppoiteret᷑᷑.
et complendi desiderni egressut ept
de domo paterna bernardus pat᷑ fatrũ
quot᷑ uerbo uite pͦ genuerat. Widens
autom guido pmo genitus fratr̃ suoꝵ

Expanded text:
omnibus optime suscipientibus, et cum gaudio magno, omnibus optime suscipientibus, et cum gaudio magno, duos ex omni numero illo notabat a cibi illius salutaris participatione vacuos remansisse. Alter namque eorum nec sumebat; alter sumere quidem videbatur, sed tanquam minus caute sumeret, spargebatur. Utrumque vero postea probavit eventus. Alter enim, priusquam ventum esset ad rem, conversus retrorsum in saeculum rediit: alter cum caeteris coepit quidem opus bonum, sed non vagum et profugum a facie Domini sicut Cain, quantum animadvertere potui, hominem humillimum, et miserabilis confusionis, sed nimiae pusillanimitatis. Qui tamen in ultimis Claram-Vallem rediit infirmitate corporis et inopia cogente, cum homo bene natus ab omnibus cognatis et amicis projiceretur:et complendi desiderii, egressus est de domo paterna Bernardus, pater fratrum quos verbo vitae Christo genuerat. Videns autem Guido primogenitus fratrum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Uidens et andiens q̃ibi gerebantuo
aci dicebantur : situti de xpiãnis cornithis
aplũs dicit. om̃ib quodam modo prophe¬
tantib cõuincebã ᷑ ab om̃ib. diiudicabatur
abemĩb. et adorans dñm et consitens ꝙ uere
deus esset in eis: aut ipe unammitati ip̃oꝵ
adherebat ⁊ aut recedeus flebat seipsum :
illos autem beatisicabat. Hoc enim illis tẽpo¬
ribus et In illis erat ꝑtib Inauditũ. ut
alicꝰ adhuc ĩ seculo cõmorãtit conuersio
p̾sciretur. Ipĩ uero quasi mẽsib sex post
pmũ propoĩtũ in seculari habitu stabãt :
ut ꝑinde plures congregarẽtur ⁊ dumn
quopd̃ negotia ꝑ id tẽporis expediebãtur.
multitudo. ne quem de muero eoꝵ
sũbripet is qui tẽptat᷑ placuit deo suꝑ hor
reuelare quod futurũ effet ⁊ A spiciebat
eiñ quidã eoꝵ In uisu noctis. et uidebat
quasi eos om̃s cõsedisse ⁊ domo una⁊ et
ꝑ ordinẽ singulos quasi cõmunicare de qͦd
cibo miri candoris et saporis. Quẽ cet̾it

Expanded text:
quae ibi gerebantur et dicebantur, sicut de Christianis Corinthiis Apostolus dicit, omnibus quodammodo prophetantibus convincebatur, ab omnibus, dijudicabatur ab omnibus; et adorans Dominum, et confitens quod vere Deus esset in eis , aut ipse unanimitati eorum adhaerebat, aut recedens flebat semetipsum, illos autem beatificabat. Hoc enim illis temporibus et in illis erat partibus inauditum, ut alicujus adhuc in saeculo commorantis conversio praesciretur. Ipsi vero quasi mensibus sex post primum propositum in saeculari habitu stabant, ut proinde plures congregarentur, dum quorumdam negotia per id temporis expediebantur. multitudo, ne quem de numero eorum subriperet is qui tentat, placuit Deo super hoc revelare quid futurum esset. Aspiciebat enim quidam eorum in visu noctis, et videbat quasi eos omnes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi communicare de cibo quodam miri candoris et saporis: quem caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
uactaret ad quã ordinatio ipã respiciebat:
qrẽtib ẜatroib quo eũ ducerẽt ordinãdũ.
uenerabilis cathalaunẽtiũ ep̃i opinatissumm
magistri guillelini decampellis ÷ illut q
factum est Abiit autẽ cathalannũ: affũxto
fecũ elbodone monatho quodã cistercense.
Intrauit ergo p̾dicti epi domũ uuuenis exesi
corporis et moribũdi hĩtu quo despicabilis
subseꝙͣte moãcho senore et magnitudine
et robors corporis elegãti aliis aidentibus.
aliis ireidẽtib ⁊ aliis rem sicut erat ĩt̾pre¬
tando uenerãtib. Cum autẽ quereretur
suscepit eũ sieut seruus dei. Cum eĩ pͥmo
ĩ pͥuato colloqnio om̃i melius loqutõe pru-¬
dentiã. Inuenis magis magis q ꝓderet
uerecundia loquẽdi: intellexoit uir saplẽs
diuinã uisitatõe ĩ aduentũ hospitis sur
Neci defuit hospitalitatis pia Instantia :
douen usq ad familiarẽ fidutiã et liberta¬
facti sunt tor unũ et aiã unla In diõ.

Expanded text:
respiciebat; quaerentibus fratribus, quo eum ducerent ordinandum, venerabilis Catalaunensis episcopi, opinatissimi illius magistri Guillelmi de Campellis, illucque eum factum est. Abiit autem Catalaunum assumpto secum Elbodone monacho quodam Cisterciensi. Intravit ergo praedicti episcopi domum juvenis exesi corporis et moribundi, habitu quoque despicabilis, subsequente monacho seniore, et magnitudine et robore coaliis irridentibus, aliis rem, sicut erat, interpretando venerantibus. Cum autem quaereretur suscepit eum sicut servus Dei. Cum enim primo in privato colloquio omni melius locutione prudentiam juvenis magis magisque proderet verecundia loquendi, intellexit vir sapiens divinam visitationem in adventu hospitis sui. Nec defuit hospitalitatis pia instantia, donec usque ad familiarem fiduciam et libertafacti sunt cor unum et anima una in Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
deferẽtẽ: aliqñ ad Iudiciũ p̾d preduti
cathaulauensis exĩ qui tunt fõrte aderat
des delata est. Suꝑ quo uir ille potẽs
ĩ uerbo sermoneni ad eos aggressus ad
enu finem ꝑdupit: ut omes hoiẽz qͥtũq
dona dei recusau̾it propt grãz dei Inimi-¬
tũ ẽẽ gratie dei. et sp̃ii sancto renũciare
pronũciaret. Adducta siquĩ historia
de helyseo propheta et silns prophetar
ꝯ eo ĩ desertis locis uitã heremiticã dũ¬
cantib. quomodo ꝯ adhor̃a refectionis
aligñ uentũ esset. amaritudo qd mortis
ĩ ola de coctionis eoꝵ Inuẽta.: ꝑ uirtutẽ
doi et nuĩsteriũ prophẽ ꝑ infusionẽ fari¬
diuẽ ĩ dulcedinẽ cõuertens: grã dei est¬
operans In uobis. Eumite ergo securi
minus apt̾um fuerit usib humanis :
ut utanum et camedates: In quo si Iucre-¬

Expanded text:
deferentem, aliquando ad judicium praedicti Catalaunensis episcopi, qui tunc forte aderat, res delata est. Super quo vir ille potens in verbo, sermonem ad eos aggressus ad eum finem perduxit, ut omnem hominem, quicunque dona Dei recusaverit propter gratiam Dei, inimicum esse gratiae Dei, et Spiritui sancto resistere pronuntiaret. Adducta siquidem historia de Eliseo propheta, et filiis Prophetarum cum eo in desertis locis vitam eremiticam ducent ventum esset, amaritudo quaedam mortis in olla decoctionis eorum inventa, per virtutem Dei et ministerium prophetae, per infusionem faridinem in dulcedinem convertens, gratia Dei operans est in vobis. Sumite ergo securi,minus aptum fuerit usibus humanis, ut utamini et comedatis. In quo si inobe
Abbreviated transcription (Latin):
mio Itaq ab Incarnatõe doͬ millesiõ
cẽtesimo terciodeciio. acõstitucõe¬
deo domus cistertiensis qͣnto decimo. suꝰ
dei beonardus annos natus crrocite
sa suaui Ingo xͣ collum submisit deo
ubn autẽ die dedit dñs bndictoe ⁊ et

Expanded text:
19. Anno ab incarnatione Domini millesimo centesimo decimo tertio, a constitutione domus Cisterciensis quindecimo, servus Dei Bernardus annos natus circiter  suavi jugo Christi collum submisit. Ab illa autem die dedit Dominus benedictionem, et
Abbreviated transcription (Latin):
et uehemens Inindatio pluuie mep:
erapit. Consederant autẽ ĩ campo ed ꝙ
a er serenus esset: et nil tale sperarent.
dispsi igitur omnes adrepẽtinũ ymbrẽ:
uitum preximũ petunt. As beruardꝰ
hugonẽ tenens: mecũ ait sustinebis
hinꝰ pluue gattat. Cũq soli remã¬
sissent. nõ fuerũt soli s doꝰ fuit cũ eis:

Expanded text:
ns inundatio pluviae mox erupit. Consederant autem in campo, quod aer serenus esset, et nil tale sperarent. Dispersi igitur omnes ad repentinum imbrem, vicum proximum petunt. At Bernardus Hugonem tenens: « Mecum, » ait, « sustinebis hujus pluviae guttas. » Cumque soli remansissent, non fuerunt soli, sed Dominus fuit cum eis
Abbreviated transcription (Latin):
cutionis. Datis Ita dextris In sodalitiũ¬
noue uite ⁊ songe digniũs ueriut q fag̃ti
sunt. corunũ et anima una in christo.
quam in seculo aute fuissent. Iost
pancos autem dies nuntiatur bernardo
sũbuersum ab aliis sociis hugonẽ a propo¬
sito resilire. Qui opportunitate ĩuẽta

Expanded text:
cutionis. Datis itaque dextris in sodalitiunovae vitae, longe dignius veriusque facti sunt cor unum et anima una in Christo, quam in saeculo ante fuissent. 14. Post paucos autem dies nuntiatur Bernardo, subversum ab aliis sociis Hugonem, a proposito resilire. Qui opportunitate inventa,
Abbreviated transcription (Latin):
fructuosa uitis speciosaiprama florida. cedius
multiplicata: platanus exaltata. Pas electõini
uas honoris in domo dei: Uas auri soudũ orna¬
tũoĩ lapide p̾cioso. fide at scĩtate solidũ. sed¬
⁊ uariis krarismatib tãꝙͣ geminuis p̾ciosis or
itũ. Quo p̾sente oĩs sc̃ĩtas exulbabat: oĩs
crubescebat impietas: Iuxta Illud. uidebunt
recti et letabũt ᷑. et oĩs ũquitas opilabit os̾
suũ. Quo p̃sente celebris quisq rõuẽtꝰ uelus qđd
sole Resplenduit: abseute can̾ginos ꝰ et quodãmt
nuuitꝰ apparuit. Cuiꝰ demiq medicinalis manus
et lingua. morbos utraq curabat: illa corporũ.

Expanded text:
fructifera, vitis abundans, palma florida, cedrus multiplicata, platanus exaltata. Vas electionis, et vas honoris in domo Dei; vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso, fide et sanctitate solidum, et variis charismai. Eo praesente omnis sanctitas exsultabat, omnis erubescebat impietas, juxta illud: Videbunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum . Eo praesente celebris quisque conventus, velut quodam sole resplenduit, absente caliginosus et quodammodo mutus apparuit. Hujus denique medicinalis manus et lingua morbos utraque curabat: illa, corporum;
Abbreviated transcription (Latin):
comutantiũ multitudo e salutatis sr̃ibus
iter ĩ italiã dirigens abscessit: et ad¬
cripsit autem ad euind̃ papã uir
acutissima indagine tam ea q̃ circa eiiii.¬
ꝙͣ q̃ infr̃a sunt prosequens. etiã ad ea
q̃ supra ip̃m sunt asc̾endens᷑ tãta de
natura diuina disseruit: ut uideatur
in tercium celum assumptus: audisse
quedã uerba q̃ nõ licet homini loqui
et regẽ ĩ decore suo uidisse. In his que
insra et q̃ circa ipim̃ sunt. morũ societas.
nature equalitas. offitioꝵ distanciã.
consideratio meritoꝵ y duuidicatio pro¬
pronectuũ subtilissime distingũtur ; et
singulis in suo genere sui cognitio Intumat᷑.
In hiis que supra hoiem̃ sunt speculãt᷑
celestia. nõ eo modo quo angrli qui sꝑ¬
deo adherent considerant: s eo modo
quo potest homo puri anum et mẽtis
aliis pncipari. et miiisteriales spñs
ad mitumi suꝑioꝵ potestatum ad diu̾sa
officia delegari: quid uiciuus assistẽtes.

Expanded text:
comitantium multitudo, salutatis fratribus comitantium multitudo, salutatis fratribus iter in Italiam dirigens abscessit et cripsit ad eumdem papam Vir acutissima indagatione tam ea quae circa eum, quam quae infra sunt, prosequens, etiam ad ea, quae supra ipsum sunt, ascendens, tanta de natura divina disseruit, ut videatur in tertium coelum assumptus audisse quaedam verba quae non licet homini loqui, et regem in decore suo vidisse. In his quae infra, et quae circa ipsum sunt; morum societas, naturae aequalitas, officiorum distantia, consideratio meritorum, dijudicatio provectuum subtilissime distinguitur, et singulis in suo genere sui cognitio intimatur. In his quae supra hominem sunt, speculatur coelestia, non eo modo, quo Angeli, qui semper adhaerent Deo, considerant; sed eo modo, quo potest homo puri animi et mentisaliis principari, et ministeriales spiritus, ad nutum superiorum potestatum, ad diversa officia delegari; quidam vicinius assistentes
Abbreviated transcription (Latin):
sancti ꝑmauere uirtutẽ: Ut altitudim
sociata humlitas pro offitio eoteriut
plendeat. et pro uirtute nequaquã Interiꝰ
Inauescat. Adherebat carui ens tumta
fanea : et dieb ac noctib cutulla uestitꝰ
sit ibat sic fu cubabat. Intus monathi
habitum retinens. ex tra se pontifitem
et morib et uestid exhibebat : rem
difficilleni agens. diuersaꝑ In uno homiẽ
propetatẽ eopͥmens ꝑsonare. Sẽgine¬
tata ei tirsũtẽrebatuopulunauia.
Lectus eiũt palliis optus cortina ambie¬
batur purpurea: s si reuolueres oꝑmmẽta
Inuenines fuxiectis lancie cõplosa stamina
et paleas cõnglobatas. Homo uidet ii¬
fãtie. deus auteni in corde: ipe uero bona
corã deo et honiub prouidebatAlloqͣ
fratres non sine lac̾mis: miscens sẽri¬
monib amilsa acorde susproia: hortat᷑.
et consolatur. et se intes eos fratrem
et sõcuii. non diniĩ exhibet uel maga:¬
strouni. Cumq eũ ibt morari dintius
nõ pateretur magna eũ prosequens

Expanded text:
sancti permanere virtutem; ut altitudini sociata humilitas pro officio exterius splendeat, et pro virtute nequaquam interius inanescat. Adhaerebat carni ejus lanea tunica, et diebus ac noctibus cuculla vestitus sic ibat, et sic cubabat. Intus monachi habitum retinens, extra se pontificem et moribus, et vestibus exhibebat: rem difficilem agens, diversarum in uno homine proprietatem exprimens personarum. Segmentata ei circumferebantur pulvinaria. Lectus ejus palliis opertus cortina ambiebatur purpurea; sed si revolveres operimenta, invenires superjectis laneis complosa stramina, 1113 et paleas conglobatas. Homo in facie, Deus videt in corde: ipse vero bona coram Deo et hominibus providebat. Alloquitur fratres non sine lacrymis, miscens sermonibus avulsa a corde suspiria, hortatur et consolatur, et se inter eos fratrem et socium, non dominum exhibet, vel magistrum. Cumque ibi morari diutius non pateretur magna eum proseqens