comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑsc ip̃iimmediate ꝯmittit ut puta
qñ hõ suadet mulieri ut sue ꝯsẽtiat uolim¬
tati ꝓmittẽs ei dolose ip̃an acciꝑpe muxo¬
rẽ uel ipam nunꝙͣ dereluq̃re uel sͥ ino̾b¬
ꝓuidere s pꝰtꝙͣ suã ꝑfec̾it uoluntatẽ ip̃a
deẜit uel expellit. ¶ Qͥ pͥmã frudẽ com¬
mutunt uocant̃ lenones qui uõ ẜam. di¬
cunt̃ deceptores. Et isti ambo inista pͥma
¶Palmeço inqua ciueniã u̾soluolto.
Isti sunt lenones.
Uila connoi ma cõpassi magiori.
Isti st̃̾ deceptores ꝗ dolose decipiut mulies
Et nota ꝙ istos diẽ magis ad torm̃ta cure
ꝙͣ lenones qr maiꝰ pec̃m ẽ puelła cũ decepti¬
one he̾ ⁊ p̾ea reliquẽ seuexpellere ꝙ̃ alteri
ꝓcumre. Uñ Thamar filia Dauid qñ fu¬
it illusa ⁊ decepta a frẽ suo Amon ait er
ut hecur inẜo libro regum xiiͦi capło. Ma¬
uis ẽ hoc malum qd nunc agis adu̾sum
me ꝙͣ expellens me ꝙͣ quod añ fecisti oppͥ¬
mens me. Et phillis ait ad achillẽ ut scͥ¬

Expanded text:
 se ipsum immediate committit, ut puta quando homo suadet mulieri ut sue consentiat voluntati, promittens ei dolose ipsam accipere in uxorem, vel ipsam nunquam derelinquere, vel sibtem, ipsam deserit vel expellit. Qui primam fraudem committunt vocantur lenones; qui vero secundam, dicuntur deceptores. Et isti ambo in ista primal mezzo in qua ci venian verso 'l volto, Isti sunt lenones. di là con noi, ma con passi magiori, Isti sunt deceptores, qui dolose decipiunt mulieres. Et nota quod istos dicit magis ad tormenta currere quam lenones, quia maius peccatum est puellam cum deceptione habere, et postea relinquere seu expellere, quam alteri procurare. Unde Thamar, filia David, quando fuit illusa et decepta a fratre suo Amon, ait ei, ut habetur in secundo libro Regum, XIII capitulo: Maius est hoc malum quod nunc agis adversum me expellens me quam quod ante fecisti opprimens me. Et Phyllis ait ad Achillem, ut scr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ordines sunt distincti ¶ Deĩfraus q̃ cõ¬
mittit᷑ in luxͣ ẽ illa q̃ ꝯmittit᷑ ꝑ aliqd̾ me¬
diũ siẽ ꝑambaxiatam utputa lenones ꝗ
seꝑ ad deceptõem ambaꝵ ꝑtiũtendũt. Qͥa
ut uidemus lenones pulcͥtudinẽ. uenu¬
statẽ ⁊ iuuẽtutẽ mulieris hoĩ magnifi¬
eant ⁊ mulien hoĩs curialitatẽ liberasita

Expanded text:
s sunt distincti. Prima enim fraus, que committitur in luxuria, est illa que committitur per aliquod medium, sicut per ambaxiatam, ut puta lenones qui semper ad deceptionem ambarum partium tendunt. Quia, ut videmus, lenones pulcritudinem, venustatem, et iuventutem mulieris homini magnificant, et mulieri hominis curialitatem, liberalit
Abbreviated transcription (Latin):
Inq̃sto luogo dalaschiena scossi
digenon tronamoa elpocratm
tenne a sinistin ⁊ io dietro mi mossi.
Hic incipit. prima malabulgia inq̃tine¬
tat de pͦ deceptõe ⁊ fraude qͣm ꝗs ĩ luxmia
oꝑat᷑. S qr inluxuria ꝯmittit᷑ duplex fuax¬

Expanded text:
In questo luogo, da la schiena scossi di Gerion, trovamoci; e 'l poeta tenne a sinistra, et io dietro mi mossi. Hic incipit prima malabulgia, in qua tractat de prima deceptione et fraude quam quis in luxuria operatur. Sed quia in luxuria committitur du
Abbreviated transcription (French):
i quella soça ⁊ scapilliata fante
chella si graffia conlughia merdose¬
⁊ orsaccõscia ⁊ ore inpiedie stante
ayda e la puttana che rispose
aldrudo suo quando disse oio gratie
grandi apote ançi marauilliose
Et quinci sien lenre uiste satie.¬

Expanded text:
di quella sozza e scapigliata fante di quella sozza e scapigliata fante che là si graffia con l'unghie merdose, e or s'accoscia e ora è in piedi stante. Taïde è, la puttana che rispuose al drudo suo quando disse "Ho io grazie grandi apo te?": "Anzi maravigliose!". E quinci sian le nostre viste sazie
Abbreviated transcription (French):
Leripe erangrõmate dunamuffa
ꝑ lalito digiui cheuisappasta
che colliocchi ⁊ colnaso facea zuffa
ofondo e cupo siche noncibastã
loco aueder sançamontare aldosso
del arco oue lo scollio piu sourasta
urui uenimo ⁊ quin digiu nel fosso
uidigente actuffata muno stereo
che dalihuman priuati parea mosso
Et mentre che la giueollocchio cerco
uidiun colcapõ si dimerda lordo
che non parea sera layco ocherco
Quei misgndo perche setu sigordo
dinguardar piume cheli altri brutti
⁊ io alui ꝑche sebenricordo
Gia to ueduto cocapelli asciutti
⁊ se alexo anterminei d alucca
ꝑo tu docchio piu cheli altritutti
Et elli allor battendosi la çueca
quaguimanno sommerse le lu singhe
ondinonebbi mai la lingua stucca
Appresso cio loduca fache pinghe
mi disseliuso unpoco piu auante
siche la faccia bencolliocchi attinghe

Expanded text:
Le ripe eran grommate d'una muffa, Le ripe eran grommate d'una muffa, per l'alito di giù che vi s'appasta, che con li occhi e col naso facea zuffa. Lo fondo è cupo sì, che non ci basta loco a veder sanza montare al dosso de l'arco, ove lo scoglio più sovrasta. Quivi venimmo; e quindi giù nel fosso vidi gente attuffata in uno sterco che da li uman privadi parea mosso. E mentre ch'io là giù con l'occhio cerco, vidi un col capo sì di merda lordo, che non parëa s'era laico o cherco. Quei mi sgridò: "Perché se' tu sì gordo di riguardar più me che li altri brutti?". E io a lui: "Perché, se ben ricordo, già t'ho veduto coi capelli asciutti, e se' Alessio Interminei da Lucca: però t'adocchio più che li altri tutti". Ed elli allor, battendosi la zucca: "Qua giù m'hanno sommerso le lusinghe ond'io non ebbi mai la lingua stucca". Appresso ciò lo duca "Fa che pinghe", mi disse "il viso un poco più avante, sì che la faccia ben con l'occhio attinghe
Abbreviated transcription (French):
cheuemanuerso noi dalaltrabanda
⁊ chela ferça si mil mente schiaccia
El buon maestro sança mia dimanda
midisse guarda quel grande cheuene
⁊ ꝑdolornon par laguma spanda
Quantaspecto ixale ancor ntene
quellie iason che pereuore ⁊ persenno
licolchi delmonconpriuati fene
Ello passo plisola dilenno
poi che lardite femine spietate
tutti lumaschi loro amorte dienno¬
Quiui consegni ⁊ conparole ornate
ysiphyle inganno la giouinetta
che primauea tutte laltre ingannate
Lasciolla quiui grauida ⁊ soletta
tal cospa atalmartino lui condanna
⁊ anco dimedea si fa uendecta
Conlui senua chidatal parte inganna
⁊ questo basti dela prima ualle
sapere ⁊ dicolor chense assanna
Giaerauam laue lostrecto calle
con largine secondo sincrociechia
cifa di quello a dun altrareo spalle¬
Quun di sentimo gente che sinnicchia
nelaltra bolgia ⁊ che colmuso scuffa
ci se medesma colepalme picchia

Expanded text:
che venìa verso noi da l'altra banda, che venìa verso noi da l'altra banda, e che la ferza similmente scaccia. E 'l buon maestro, sanza mia dimanda, mi disse: "Guarda quel grande che vene, e per dolor non par lagrime spanda: quanto aspetto reale ancor ritene! Quelli è Iasón, che per cuore e per senno li Colchi del monton privati féne. Ello passò per l'isola di Lenno poi che l'ardite femmine spietate tutti li maschi loro a morte dienno. Ivi con segni e con parole ornate Isifile ingannò, la giovinetta che prima avea tutte l'altre ingannate. Lasciolla quivi, gravida, soletta; tal colpa a tal martiro lui condanna; e anche di Medea si fa vendetta. Con lui sen va chi da tal parte inganna; e questo basti de la prima valle sapere e di color che 'n sé assanna". Già eravam là 've lo stretto calle con l'argine secondo s'incrocicchia, e fa di quello ad un altr'arco spalleQuindi sentimmo gente che si nicchia ne l'altra bolgia e che col muso scuffa, e sé medesma con le palme picchia.
Abbreviated transcription (French):
masforçami la tua chiara fauella
chemifa so uenir delmõdo antico¬
condussi afar la uollia del marchese
come chesuoni lasconçia nouella
Et non purio qui piango bolognese
ançi ne questo luogo tanto pieno
chetante lingue nonsonora apprese
A dicer si pa trasauena el reno
⁊ se dicio uuoi fede otestimonio
recatammente il nr̃o auaro seno
Cosi parlando il per cossundemonio
con la suascuriada ⁊ disse uia
roffian qui non son femine da conio
miragiunsi colascorta mia
poscia con pochi passi diuenĩmo
la douun scollio delaripa uscia
Assai legieramente quel salimmo
⁊ uolti atestra su perla sua schegia
daquelle cerchie eterne ci partimmo
Quando noi fumo la doueluaneggia
disocto perdar passo alisferçati
loduea disse actienti ⁊ fa che feggia
Louiso inte di questaltri malnati
aquali ancor non uedesti la faccia
ꝑo che son connoinsieme andati
Deluecchio ponte guardaua m latraccia

Expanded text:
ma sforzami la tua chiara favella, che mi fa sovenir del mondo anticocondussi a far la voglia del marchese, come che suoni la sconcia novella. E non pur io qui piango bolognese; anzi n'è questo luogo tanto pieno, che tante lingue non son ora apprese a dicer "sipa" tra Sàvena e Reno; e se di ciò vuoi fede o testimonio, rècati a mente il nostro avaro seno". Così parlando il percosse un demonio de la sua scurïada, e disse: "Via, ruffian! qui non son femmine da conio". I' mi raggiunsi con la scorta mia; poscia con pochi passi divenimmo là 'v'uno scoglio de la ripa uscia. Assai leggeramente quel salimmo; e vòlti a destra su per la sua scheggia, da quelle cerchie etterne ci partimmo. Quando noi fummo là dov'el vaneggia di sotto per dar passo a li sferzati, lo duca disse: "Attienti, e fa che feggia lo viso in te di quest'altri mal nati, ai quali ancor non vedesti la faccia però che son con noi insieme andati". Del vecchio ponte guardavam la traccia
Abbreviated transcription (French):
Pogo e minferno decto malebolge
tucto di pietra ⁊ dicolor ferrigno
come la cerchia che dintor nol uolge
Lel dricto meço del campo maligno
uaneggia unpoço assai largo ⁊ ꝓfondo
dicui suloco dicera lordigno
Quelcinghio cherimane adunque econdo
tralpoço el pie delalta ripa dura
⁊ a distinto in diece ualli il fortdo
Quale doue ꝑ guardia delemura
piu ⁊ piu fossi cingonlieastelli
laparte doue sonrende sicum
Tal ymagine quun facenquelli
⁊ comatai forteçe dailor sogli
alaripa di fuor son pontiçelli
Cosi dauno delaroccia scogli
mouenche riçiden hargim e fossi
in finalpgo chetronea ⁊ raccogli
In questo loco da la schiena seossi
digerion trouamoci el poeta¬

Expanded text:
ogo è in inferno detto Malebolge, tutto di pietra di color ferrigno, come la cerchia che dintorno il volge. Nel dritto mezzo del campo maligno vaneggia un pozzo assai largo e profondo, di cui suo loco dicerò l'ordigno. Quel cinghio che rimane adunque è tondo tra 'l pozzo e 'l piè de l'alta ripa dura, e ha distinto in dieci valli il fondo. Quale, dove per guardia de le mura più e più fossi cingon li castelli, la parte dove son rende figura, tale imagine quivi facean quelli; e come a tai fortezze da' lor sogli a la ripa di fuor son ponticelli, così da imo de la roccia scogli movien che ricidien li argini e ' fossi infino al pozzo che i tronca e raccogli. In questo luogo, de la schiena scossi di Gerïon, trovammoci; e 'l poeta
Abbreviated transcription (Latin):
Amphysibena ẜm ysidorũ xii. libro etħ
ht̃ duo capitasine aliqua cauda cũrens
utroq capite traciu corporis circulato

Expanded text:
Amphysibena, secundum Ysidorum, XII libro Eth., habet duo capita sine aliqua cauda currens, utroque capite tractu corporis circulato
Abbreviated transcription (Latin):
nocum̃ti. Quedã u̾ores sũt quaꝵ usus
nõ ẽ eaꝵ ꝯsumptio ⁊ talia hñt usũ fructõ
siẽ domus ⁊ ag ⁊ alia hi. Et iõsiquis do¬
mũ altenꝰ uł agrum ꝑ usurã retorsiss nõ
solũ teneret restituere domũ ul agium.S
alius ẽ dominus.⁊ ideo ei debent᷑.
⁊ iõ non ẽ simile. ¶Ad ẜm dicendũ ꝙ pos
sessiones que deusuro st̾ ꝯꝑate nõ sunt
coꝵ quoꝵ fuerẽt usure s illoꝵ qui eas eme¬
nnt. sunt tñ obligate illis aquib fueñt
usure accepte siẽ. ⁊ alia bona usurani. et
iõ nõ precipit̃ ꝙ assignent ille possessi oes
hiis aquib fuerint accepte usure qr forte
plus ualerent ꝙͣ usure quas deder̃t. S p̃ci¬
pit ꝙ uendantur possessiões ⁊ eaꝵ p̃tia re¬
usumnã datam sic̃ peãm instrumentalẽ.
suraria ꝙͣ in ip̃a pecͥ asuraria.
Dqͣrtum sic ꝓcedit᷑. uidet᷑ ꝙ nõ lice̾t pe¬
cumiã acciꝑe mutuo subusura. Dic̃ enĩ

Expanded text:
res sunt quarum usus non est earum consumptio, et talia habent usumfructum, sicut domus et ager, et alia huius. Et ideo si quis domum alterius vel agrum per usuram retorsisset, non solum teneretur restituere domum vel agrum, sed alius est dominus; et ideo ei debentur.et ideo non est simile. Ad secundum dicendum quod possessiones que de usuris sunt comperate non sunt eorum quorum fuerint usure, sed illorum qui eas emerunt. Sunt tamen obligate illis a quibus fuerint usure accepte, sicut et alia bona usurarii; et ideo non precipitur quod assignentur ille possessiones hiis a quibus fuerint accepte usure, quia forte plus valerent quam usure quas dederunt. Sed precipitur quod vendantur possessiones et earum pretia reusurariam datam, sicut per causam instrumentalem, usuraria quam in ipsa pecunia usuraria. Ad quartum sic proceditur: Videtur quod non licet pecuniam accipere mutuo
Abbreviated transcription (Latin):
licet utriuram̃to eius ꝗ ꝑ falsos deos iu¬
rat in qͦ maĩfeste peceat eis reu̾entiã diui¬
num nõ pec̃o illiꝰ se soriat qͦ ꝑ demoia ir¬
muit ẜ pacto bono eiꝰ qͦ fidem ẜuauit. Si
tũ inducit eum ad uirandum ꝑ falsos de¬
os peccaret. Ita. ⁊ inꝓpoĩto dicendũ est ꝙ
nusso mͦ licet inducere aliq̃ ad mutuãdũ
ꝑꝑ aliquod bonu quod est subuentio sye
nec̃itatis uł altenus. Sicut ⁊ licet ei qui
meidit in latrones manifestare bona q̃
ysmael ⁊ doli ccadere nos qr hemus char¬
dicendum ꝙ ille qui accipit pecuniã mu

Expanded text:
licet uti iuramento eius qui per falsos deos iurat, in quo manifeste peccat, eis reverentiam divinum, non peccato illius se sociat, quo per demonia iuravit, sed pacto bono eius quo fidem servavit. Si tamen inducit eum ad iurandum per falsos deos, peccaret. Ita etiam in proposito dicendum est quod nullo modo licet inducere aliquem ad mutuandum  aliquod bonum quod est subventio sue necessitatis vel alterius. Sicut etiam licet ei qui incidit in latrones manifestare bona que Ysmael: Noli occidere nos, quia habemus thesaudicendum quod ille qui a
Abbreviated transcription (Latin):
Circa quã illa solum quatuor uideamus
que sanctus thomas de aquino poit ĩ ẜa
ram ꝓ pecunia mutuata sit licitum seu
non. ¶So utrũ aliꝗs possit ꝓ pecunia
quã mutuauit aliquam aliam cõmodi¬
tatẽ expetere. ¶Tertio utrũ aliꝗs tenea¬
cumã acciꝑe mutuo sub usura.¶Ad
pͥmũ sic ꝓcedit᷑. Nidet᷑ ꝙ acciꝑe usurã
ꝓ pecuma mutuata nõ sit peccatum.
ueniens cum usuris exegissem illam
.s. pecuni ã mutuatam.ento nõ ẽ pecm
accipe usuram ꝓmutuo pecunie
illud dent̾onomii.xxiii. Nõfenerabis
fr̾ituo ad usuram nec pecuniã nec fru¬
ges nec ꝙͣlib aliam rem. S alieno et
ꝙ plus est ⁊̃ ibi ꝑimittitur ꝓ lege ẜuata
ẜm illus deut̾onomii .xxuiii. fenerabiᷤ
gentib multis ⁊ ip̃e anullo fenꝰ acciꝑieᷤᷤ.
ergo accipe usurã non ẽ pec̃m. ¶Prea in
reb humanis det̾minat᷑ iustitia ꝑleges
ciuiles. ẜ ius ꝯcedit usuras acciꝑe gͦ ui¬

Expanded text:
Circa quam illa solum quatuor videamus, Circa quam illa solum quatuor videamus, que Sanctus Thomas de Aquino ponit in seram pro pecunia mutuata sit licitum seu non. Secundo, utrum aliquis possit pro pecunia quam mutuavit aliquam aliam commoditatem expetere. Tertio, utrum aliquis teneacuniam accipere mutuo sub usura. Ad primum sic proceditur: Videtur quod accipere usuram pro pecunia mutuata non sit peccatum. veniens cum usuris exegissem illam, scilicet pecuniam mutuatam. Ergo non est peccatum accipere usuram pro mutuo pecunie.illud Deuteronomii XXIII: Non fenerabis fratri tuo ad usuram nec pecuniam, nec fruges, nec quamlibet aliam rem, sed alieno; et quod plus est etiam ibi permittitur pro lege servanerabis gentibus multis et ipse a nullo fenus accipies. Ergo accipere usuram non est peccatum. Preterea, in rebus humanis determinatur iustitia per leges civiles, sed ius concedit usuras accipere; ergo vi
Abbreviated transcription (Latin):
Alius aũt uocabat᷑ dñs Ioħes buiamõ¬
te de florentia cuiꝰ anna sunt capꝰ de auro
⁊ tres hyrci nigri. Ideo ait ip̃e uitalianꝰ
¶Conquesti fiorentin sonꝑadouano
sꝑesse fiate mintronã lioreechi
gridando uegnal caualier sourano
Che rechera la tasca cotre becchi.
Miles aut sũmus dr̃ hie ꝑ anthifresim.
q̃ est una figura q̃ int̾pretat ꝯtrana locu¬
sac̃mentis militarib decorar. Iste at̃
Iohes Buiamonte fuit nõ solum max̾
usuranus ẜ fuit maior lusor ad cardũ
ꝗ suo tp̃r reꝑiret inmundo. S hiẽ est sa¬
gaciter aduertendum ꝙ lz ininferno sĩt
usurani oĩum linguaꝵ ac q̃ natõum
autor non nisipaduanos ⁊ florentinos
ibi agnoscit. Hoc aũt ideo fecit ut osten¬
deret ꝙ florentini ⁊ paduani coĩt̾ sunt
õs maiores feneratores demũdo
¶Qͥa misto cantu agit de pena usuraĩo¬
rum i deo deusura hic aliquid ẽ agedum

Expanded text:
Alius autem vocabatur dominus Iohannes BuiamonAlius autem vocabatur dominus Iohannes Buiamonte de Florentia, cuius arma sunt campus de auro et tres hyrci nigri. Ideo ait ipse Vitalianus vv. 70-75 Con questi Fiorentini son padovano; spesse fiate mi 'ntronan li orecchi gridando; «Vegna 'l cavalier sovrano, che recherà la tasca co' tre becchi!» Miles autem summus dicitur hic per anthifresim, que est una figura que interpretatur <contraria locusacramentis militaribus decorari. Iste autem Iohannes Buiamonte fuit non solum maximus usurarius, sed fuit maior lusor ad zardum qui suo tempore reperiretur in mundo. Sed hic est sagaciter advertendum quod licet in Inferno sint usurarii omnium linguarum ac etiam nationum, autor non nisi paduanos et florentinos ibi agnoscit. Hoc autem ideo fecit ut ostenderet quod Florentini et Paduani communiter sunt omnes maiores feneratores de mundo. Quia in isto cantu agitur de pena usurariorum, ideo de usura hic aliquid est agendum.
Abbreviated transcription (Latin):
pocta.
Feruet auantia miẜaq cupidiẽ pectus
che dun leonauea faccia ⁊ ꝯtegno.
Iste fuit unus florentinus de giãfilliaçis
qui toto tp̃r uite sue p̃stitit in ꝑtib galli¬
cis ad usuram. ⁊ cũ eẽt annoꝵ fere.lxxx.
uidmun altra come sague rossa
mostrar unoca biãca ꝑir cheburro.
Iste ꝗ hebat ad collummar supiũ ibeũ
⁊ anẜem album fuit quidam ⁊̃ floretinꝰ
alous.
¶Et un cheduna scrofa açiura ⁊ grossa
segnataueual su sacchetto biãco
midisse che faitu inquesta fossa.
ste ꝙ dix̃ autori ꝗd facis tu mista fouea:
fuit quidã paduanus deserouegnis max
usurarius cuiꝰ anna sunt cãpus alb et
sus de açurro. Et iste predix̃ autori de du¬
ob maximis usurariis qui adhuc uiue¬
bant quoꝵ quil debebat eũ ip̃is silr cõ¬
cremari. unus quoꝵ uocabat᷑ uitalianꝰ
del dẽte natre ⁊̃ paduanꝰ. Ideo ait autori
ĩtextu.¬
sappi chelmi uicin uituliano
sedera qui dalmi sinistro fiãco.

Expanded text:
poeta: Fervet avaritia miseraque cupidine pectus.che d'un leon avea faccia et contegno. Iste fuit unus florentinus de Gianfilliazzis, qui toto tempore vite sue prestitit in partibus gallicis ad usuram, et cum esset annorum fere LXXX vidin'un'altra come sangue rossa, mostrar un'oca bianca più che burro. Iste qui habebat ad collum marsupium rubeum et anserem album fuit quidam etiam florentinus albus. Et un che d'una scrofa azzurra et grossa segnat'avea 'l su' sacchetto bianco, mi disse: «Che fai tu in questa fossa?» Iste qui dixit autori «quid facis tu in ista fovea?» fuit quidam paduanus de Scrovegnis, maximus usurarius, cuius arma sunt campus albus et sus de azurro. Et iste predixit autori de duobus maximis usurariis qui adhuc vivebant, quorum quilibet debebat cum ipsis similiter concremari; unus quorum vocabatur Vitalianus del Dente, natione etiam paduanus. Ideo ait autor in textusappi che 'l mi' vicin Vitaliano sederà qui dal mi' sinistro fianco.
Abbreviated transcription (Latin):
ałiqd sucrũ hẽre de pecͣ mutuata. ¶ Prea¬
dilatõe pretiũ anget. uł ꝑ accelertõe di¬
minuit. In ꝗb om̃ib indet᷑ aliqͣ reꝯpesa¬
appet illicitũ. gͦ uidet᷑ ẽẽ licitũ aliquod ꝯ¬
modũ depec̾ mutuata expectare. uel ⁊̃ exi¬

Expanded text:
aliquod lucrum habere de pecualiquod lucrum habere de pecudilatione pretium auget, vel pro acceleratione diminuit, in quibus omnibus videtur aliqua recompensaapparet illicitum, ergo videtur esse licitum aliquod commodum de pec
Abbreviated transcription (Latin):
in .u. etħ. S ille ꝗ alicͥ inucͬcitate ꝯstituto
actio ei debet᷑. gͦ ille ꝗ recip̃ naͣli debito te¬
net᷑ ali ꝗd recõpensare. S nõ uidet᷑ eẽ illici¬
tã obligare se ad aliquidad qd quis ex naͣ¬
li iure tenetur: ergo nõ indetur eẽ illicitũ
si aliquis pecuniam alt̾imutuãs ĩ obli¬
gatione deducat aliquã recõpensatõem.
¶ Prea sic̃ ẽ quod dã munꝰ amaũ ita ẽ mimꝰ
a lingua ⁊ abobseꝗo. ut diẽ glosa. Isaye
.xxxiii. Bts̃ ꝗ excutit manꝰ suas ab omni
ti admutuatam. S licet pecuniã acciꝑe
ꝓ aͣ pecuĩa data. gͦ licet acciꝑe recõpẽsatõe
alt̾iꝰ mutu ꝓ pecunia mutuata ¶Preã
magis a se pecumã alienat ꝗ eã mũtuan¬
cõmissa m̾catori uel artifici. gͦ licet ⁊ lucr̃
acciꝑe de pecunia mutuata. ¶Prea ꝓ peciuĩa
Mutuata põt hõ pignus acciꝑe cuius usus
posset aliquo precio uendi sic̃ cumimpig̾¬
nitur ageruł domus q̃ inhĩtatur. gͦ licet

Expanded text:
icorum. Sed ille qui alicui in necessitate constituto ratiarum actio ei debetur; ergo ille qui recipit naturali debito tenetur aliquid recompensare. Sed non videtur esse illicitum obligare se ad aliquid quod quis ex naturali iure tenetur. Ergo non videtur esse illicitum si aliquis pecuniam alteri mutuans in obligatione deducat aliquam recompensationem. Preterea, sicut est quoddam munus a manu, ita est munus a lingua et ab obsequio, ut dicit glosa, Isaye XXXIII: Beatus qui excutit manus suas ab omni ti ad mutuatum. Sed licet pecuniam accipere pro alia pecunia data; ergo licet accipere recompensationem alterius mutui pro pecunia mutuata. Preterea, magis a se pecuniam alienat qui eam mutuancommissa mercatori vel artifici, ergo licet etiam lucrum accipere de pecunia mutuata. Preterea pro pecunia mutuata potest homo pignus accipere, cuius usus posset aliquo pretio vendi, sicut cum impignoratur ager vel domus que inhabitatur; ergo licet
Abbreviated transcription (Latin):
ut pecunam pͥus ħat nõ peceat pec̃o usuͬeͣ
U t̾tiũ sic ꝓceditur. uidet᷑ ꝙ ꝯcquid aliꝗs
depecͥ usuraria lueratus fuerit reddere¬
mi. Siradix fuit usuraria. cͦ tenet᷑ ad re
pecunia usumria debet᷑ sͥ rõe pecͤ ꝙͣ dedit.¬

Expanded text:
ut pecuniam prius habeat, non peccat peccato usurie. ut pecuniam prius habeat, non peccat peccato usurie. Ad tertium sic proceditur. Videtur quod quicquid aliquis de pecmi. Si radix fuit usuraria, ergo tenetur ad pecunia usuraria debetur sibi ratione pecuni
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ uł artifex oꝑat᷑. ⁊ iõ licite põt ꝑtẽ lucri
inꝓueniẽtis expetẽ tanꝙͣ de resua. ¶ At .ui.
Dicendum ꝙ siquis ꝓ pecunia sͥ mutuata
ĩ restitutõem eiꝰ ꝙmutuauit alioqn si usũ
issius rei qiͣ gratis suꝑaddi uelit idẽ est ac
at concedi ĩt̾ amicos sicut patet delibro ac¬
commodato.¶Ad .uii. dicendũ ꝙ si aliquis
cariꝰuelit uẽdere res suas ꝙͣ sit uistũ pretiũ
ut de pec soluẽdi ẽptorẽ expeetet manifeste
usura ꝯmittit. qr hiꝰ expectatio precii soluen¬
di ħtrationẽmutui. Uñ ꝗcꝗd ultra iustũ p̃¬
tium ꝓ hiꝰ expectatõe exigitur ẽ qͣiͣ p̃tiũ mu¬
tui quod ꝑtinet ad rõem usure. Silr̾ ⁊ siꝗs¬
ẽptor uelit rẽ em̃e uilius ꝙͣsit iustum p̃ti¬
um eoꝙ pecuniã añsoluit ꝙͣ pꝰsit ei tradi.
pecunie ht̃ mutui rõem cuius quoddã pre¬
tiumẽ qd̾ diminuit de iusto pretio rei ẽpte.
Si uõ aliꝗs de iustopretio uelit diminũe

Expanded text:
cite potest partem lucri inde provenientis expetere tanquam de re sua. Ad sextum dicendum quod si quis pro pecunia sibi mutuata in restitutionem eius quod mutuavit; alioquin si usum illius rei quasi gratis superaddi velit, idem est ac at concedi inter amicos, sicut patet de libro accommodato. Ad VII dicendum quod si aliquis carius velit vendere res suas quam sit iustum pretium ut de pecunia solvendi emptorem expectet, manifeste usura committitur; quia huius expectatio pretii solvendi habet rationem mutui. Unde quicquid ultra iustum pretium pro huius expectatione exigitur est quasi pretium mutui, quod pertinet ad rationem usure. Simiemptor velit rem emere vilius quam sit iustum pretium, eo quod pecuniam ante solvit quam possit ei tradi, pecunie habet mutui rationem, cuius quoddam pretium est quod diminuitur de iusto pretio rei empte. Si vero aliquis de iusto pretio velit diminuere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ille ꝗ accip̃ pecumã mutuo subusuris
nõ dat usumrio occõem usuras accipiedi i¬
ẜ mutuardi. ip̃e aũt usuranꝰ sumit occoe
peccandi ex malitia cordis sui. Uñ scadalũ
passiunũ ẽ ex ꝑte sua nõ ãt actiuũ exꝑte pe¬

Expanded text:
 ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non dat usurario occasionem usuras accipiendi, sed mutuandi; ipse autem usurarius sumit occasionem peccandi ex malitia cordis sui. Unde scandalum passivum est ex parte sua, non autem activum ex parte pe
Abbreviated transcription (Latin):
ti uiĩ usuras exceat aliꝗs pecuniã suam ꝯ¬
mittat ur tutius ẜuetur nõ peccat ẜ utit᷑
hoĩe peccatore adbonum.
la ligua come bue chelnaso lecchi.
Moralit ꝯ bestialiter uunt bestialit̾ mo¬
rit᷑ .⁊ sic aminoe nͥ punit᷑ bestialitas desti
gia su lagroppa del fiero anmale
⁊ dissame orsie forte ⁊ ardito.
Noralit nemo pͥ cũ frude ⁊ ꝓditiõe pugͣre
nec ipas agnoscere nͥfraudem uel yditio

Expanded text:
ti unde usuras exerceat aliquis pecuniam suam committat ut tutius servetur, non peccat, sed utitur homine peccatore ad bonum.la lingua, come bue che 'l naso lecchi. Moraliter, qui bestialiter vivit bestialiter moritur, et sic a Minoe ubi punitur bestialitas destingià su la groppa del fiero animale, et diss'a me: «Or sie forte et ardito». Moraliter nemo potest cum fraude et proditione pugnare, nec ipsas agnoscere nisi fraudem vel proditio
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o infelix dolore ꝑcussa laqueo se suspen¬
dit. Quã pendentẽ. pallas miẜata leua¬
uit. ⁊ ip̃am in araneã ꝯmutauit. Et de
Cetera uent̾ ht̃ dequo tñ illa remittit
Stam̃. ⁊ ãtiquas ex̾cet aranea telas.
Hoc enĩ fabulose s nõ siñ aliq̃ moraliuti
ma .s. textrix. q̃ ideo palladẽ deã artiũ dr̃
ꝯtẽpsisse qr sapienter uiue noluit. Uñ
ip̃a mnaraneã est mutata. ⁊ hor nił asi

Expanded text:
vero infelix, dolore percussa, laqueo se suspenvero infelix, dolore percussa, laqueo se suspendit; quam pendentem Pallas miserata levavit et ipsam in araneam commutavit. Et de Cetera venter habet, de quo tamen illa remittit Stamen et antiquas exercet aranea telas. Hoc enim fabulose, sed non sine aliqua morali utima, scilicet textrix, que ideo Palladem deam artium dicitur contempsisse, quia sapienter vivere noluit. Unde ipsa in araneam est mutata. Et hoc nil ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cũ pallade q̃ dea ẽ artiũ ĩ oꝑe textorio c̾¬
tare uolebat. Pallas at̃ in anũ se mu¬
tãs uelut eẽt nũtia adaragnẽ tͣnsmissa
uł media ꝯcisiatrix ait adipam.¬
¶ Cõsiliũ ne sꝑne meũ tͥ fama petat᷑
Int̾ mortales faciẽde maxiã tele
Cede dee uemiãq tuis temaria deĩs
Supplici uoce roga ueniã dabit illa rogãti.
Ad hec irata aragnes ait. Cur nõ ip̃a ue¬
nit.cur ħ certamina uitat: Uidẽs gͦ pal¬
las ꝙ aragnes asua suꝑbia se refrenare
nolebat de anu ꝯu̾sa ĩ palladẽ ad c̾taniẽ
accessit. Et cepunt marte textoria ad in¬
uicẽ p̃liari. Pallas texuit in sua tela Io¬
uis ⁊ alioꝵ deoꝵ minbilia. Aragnes u̾o
texuit in sua tesa õ deoꝵ opprobria. Ad ħ
inita pallas telã aragnis ꝓtinꝰ lac̾auit.
Et rupit pietas celestia cͥmiã uestes. Hor
ẽ ꝑꝑ celestia crimina q̃ erant pieta in illa
tela rupit uestes pietas.i. telã. Aragne

Expanded text:
quod cum Pallade, que dea est artium, in opere textorio cequod cum Pallade, que dea est artium, in opere textorio certare volebat. Pallas autem in anum se mutans, velut esset nuntia ad Aragnem transmissa, vel media conciliatrix ait ad ipsam: Consilium ne sperne meum: tibi fama petatur Inter mortales faciende maxima tele. Cede dee vaniamque tuis, temeraria, dictis Supplici voce roga; veniam dabit illa roganti. Ad hec irata Aragnes ait: «Cur non ipsa venit? Cur hec certamina vitat?» Videns ergo Pallas quod Aragnes a sua superbia se refrenare nolebat, de anu conversa in Palladem ad certamen accessit; et ceperunt in arte textoria ad invicem preliari. Pallas texuit in sua tela Iovis et aliorum deorum mirabilia. Aragnes vero texuit in sua tela omnia deorum opprobria. Ad hec irata Pallas telam Aragnis protinus laceravit. Et rupit pictas, celestia crimina, vestes. Hoc est, propter celestia crimina que erant picta in illa tela, rupit vestes pictas, idest telam. Aragnes
Abbreviated transcription (Latin):
¶Mansulanua nõ trasse la coda.
Allegorice frudulenti ⁊ ꝓditores hñt fa¬
ciem benignam ⁊ blandam. qr ĩ loquẽdo
uł oꝑando benigne ⁊ blãde se hñt. sed sẽp
małã intentõem occustãt: ⁊ ħoc ẽ abscondẽ
suã caudam.
Cõpiu color sommesse ⁊ sopraposte
non fermai drappo taitan ne turchi.
Compatio talis est. Turchi ⁊ tartan ĩ ar¬
te textoria sũt ualde subtiles. Nã faciũt
pannos ẜieos tãdiu̾sis colorib siue pietoᷤᷤ
siue contextos ꝙ õe subtile ingeniũ faci¬
Cõpiu color sommesse ⁊ sopraposte. Color
submissus fit aite textoria color at sypoĩ¬
tus fit arte pictoria uel aite acꝰ q̃ uocat᷑ mea¬
mare uult itaq dice autor ꝙ pãni turcho¬
ñ uł cartaroꝵ nõ sũt tanta ⁊ tali uanetate
ornati sic̃ ẽ pellio extͥnseea genoĩs.
¶Ne fur tai tele ꝑ argna ĩposte.
Aragnes fuit quedã mulier de lidia. De
qua sẽbit ouidius.ui libro Mecħ ꝙ fuit
pulchemina ⁊ subtilissiã textrix intiñ

Expanded text:
a riva non trasse la coda. Allegorice fraudulenti et proditores habent faciem benignam et blandam, quia in loquendo vel operando benigne et blande se habent; sed semper malam intentionem occultant; et hoc est abscondere suam caudam.Con più color, sommesse et sopraposte, non fer mai drappo Tartari nè Turchi, Comparatio talis est: Turchi et Tartari in arte textoria sunt valde subtiles, nam faciunt pannos sericos tam diversis coloribus, sive pictos sive contextos, quod omne subtile ingenium facipiù color, sommesse et sopraposte». Color submissus fit arte textoria; color autem superpositus fit arte pictoria vel arte acus, que vocatur racamare. Vult itaque dicere autor quod panni Turchorum vel Tartarorum non sunt tanta et tali varietate ornati sicut est pellis extrinseca Gerionis. nè fur tai tele per Aragna imposte. Aragnes fuit quedam mulier de Lidia, de qua scribit Ovidius, VI libro Meth., quod fuit pulcherrima et subtilissima textrix intantum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓditores sic̃ ad petitionẽ unius offendũt
alium ita ad petitoẽm offensi conant᷑ of¬
fentere offẽsorem. De quoꝵ instabilicate
ait Lucanus in .x.¬
¶ LAuliã fi des pietasꝙ uiris ꝗcastra sequũt.¬
Uenalesq manus hñt iͥ fas uͥ maxͥ mẽces:
Adu̾sus itaq istã ferã inprĩcipio istiꝰ cantꝰ
more exelamatorio exclamat poeta dicẽs.
Ecee ferã cũ cauda acuta. qr fraus ⁊ ꝓdicõ
ad malum finẽ sẽꝑ intẽdunt. Q penetrar
mõtes ⁊ rũpit muros ⁊ anna. qr nullus
mons nulsimuri. nulla anna. nulle po¬
tẽtie possunt afraude siue deceptõe ul ꝓdi¬
tione defendi. un ouidius inlibro fausts.
fraude ꝑit uirtus. Ut patet ĩtroya q̃ cum
.x. ãnis obsessa fuisset. ⁊ uiolentia ⁊ potẽ¬
tia totius mundi capi nõposset tandem
ꝓditione defecit. Ecce illam que totũ mũ¬
dum putredine suareplet. Hoc diẽ. uł qr
istus pecm ubiꝙ fetet. qr proditores ubiq

Expanded text:
et proditores sicut ad petitionem unius offendunt et proditores sicut ad petitionem unius offendunt alium, ita ad petitionem offensi conantur offendere offensorem. De quorum instabilitate ait Lucanus in X: Nulla fides pietasque viris qui castra sequuntVenalesque manus habent: ibi fas, ubi maxima merces; Adversus itaque istam feram, in principio istius cantus, more exclamatorio exclamat poeta dicens: Ecce feram cum cauda acuta; quia fraus et proditio ad malum finem semper intendunt; que penetrat montes et rumpit muros et arma, quia nullus mons, nulli muri, nulla arma, nulle potentie possunt a fraude sive deceptione vel proditione defendi. Unde Ovidius in libro Faustis: Fraude perit virtus. Ut patet in Troya, que cum X annis obsessa fuisset, et violentia et potentia totius mundi capi non posset, tandem proditione defecit. Ecce illam que totum mundum putredine sua replet. Hoc dicit vel quia istud peccatum ubique fetet, quia proditores ubique
Abbreviated transcription (Latin):
Cco la fiera cõla coda aguça
che passa unõti a⁊ rõpeimun elami.
ecco colei chetuttolmoda puca.¬
Poetando designat hic autor figuram et
formã ꝓdicionis ⁊ fraudis dicens ꝙ appa¬
rut sͥ quedam t̾nbilis fera q̃ faciem habe¬
bat humanã ⁊ corpꝰ totũ aliud ẜpentinũ.
Qͥa reu̾a fius ⁊ ꝓditio faciẽ humanaz
hẽ uidentur qr proditores ⁊ fraudulenti
humanitatem ĩpͥncipio ⁊ legalitatẽ ostẽ¬
dunt s infine siue occulto sic̃ ẜpens uł
scorpio ita pungunt. Brachia uero iõ pi¬
losa here dicitur ista fera. qr fraus ⁊ ꝓdi¬
tio id quod rapit uł facit celare intendit.
Nodis ãt ⁊ rotellis totũ corpꝰ ideo ht̃ pictũ
qr finus ⁊ prodicio ꝑplexiones deceptões
⁊ instabilitates hẽ manifestissiẽ ꝯuincũt̃.
lã qd nodi nͥ ꝑplexiones ⁊ deceptiões ĩpor¬
tãt: Et quid rotelle uolubiles nisi ĩstabi¬
litatẽ ⁊ furmitatẽ modicã significãt ⁊ un¬
portãt: Qa ut aꝑte uidemus fraudulẽti

Expanded text:
cco la fiera con la coda aguzza, che passa i monti e rompe i muri e l'armi! Ecco colei che tutto Poetando designat hic autor figuram et formam proditionis et fraudis, dicens quod apparuit sibi quedam terribilis fera, que faciem habebat humanam et corpus totum aliud serpentinum. Quia re vera fraus et proditio faciem humanam habere videntur; quia proditores et fraudulenti humanitatem in principio et legalitatem ostendunt, sed in fine sive occulto sicut serpens vel scorpio ita pungunt. Brachia vero ideo pilosa habere dicitur ista fera, quia fraus et proditio id quod rapit vel facit celare intendit. Nodis autem et rotellis totum corpus ideo habet pictum, quia fraus et proditio perplexiones, deceptiones, et instabilitates habere manifestissime convincuntur. Nam quid nodi nisi perplexiones et deceptiones important? Et quid rotelle volubiles nisi instabilitatem et firmitatem modicam significant et important? Quia, ut aperte videmus, fraudulenti
Abbreviated transcription (Latin):
nendipecumã ap̃ usurariũ uidet᷑ eẽ oĩo il¬
licitum siẽ illicitum eẽt deponẽ gladiũ ap̃
funosũ. ul uirginẽ ꝯmittere luxunoso
sen cibum guloso. gͦ neq licitũ ẽ acciꝑe mu¬
tuũ abusurario ¶S ꝯͣ ille qui miuriã pa¬

Expanded text:
usurarium videtur esse omnino illicitum, sicut illicitum esset deponere gladium apud furiosum, vel virginem committere luxurioso, seu cibum guloso. Ergo neque licitum est accipere mutuum ab usurario; sed contra, ille qui iniuriam pa
Abbreviated transcription (Latin):
ab sobute dr̃. Qui pecuniã suã nõ dedit ad
usurã. ⁊ ecech. is. Qͥ usuram nõ acceꝑit.
ꝙ aũt ab extraneis usurã acciꝑẽt nõ fuit
cio ꝯcessũ qͣi licitũ s ꝑmissum ad mar̾ma¬
lũ uitandum. ne .s. auideis deu colentib
usuimo accipent ꝑꝑ auanitia cui dediti em̃t¬
ut habet᷑ ysaie Lui. Ꝙ aũt in p̃miũ im¬
ꝓmictit᷑ fenerab̾ gentib̾ multis ⁊c̃. fenꝰ
ibi large accipitur: ꝓnumo .s. ⁊ eccͥ. xxix.
dr. Multi nõ cã nequitie nõ fen̾ati sunt.
deis abundantia diuitiaꝵ ex qua ꝯtin¬
git ꝙ aliis mutuarepossint. ¶ Ad t̾tiũ
dicendũ ꝙ dare mutuũ nõ sp̾cenet᷑ hõ. Et
ideo ꝙͣ tũ ad hoc ponit᷑ int̾ ꝯsilia. S ꝙ hõ
lucrum demutuo nõ q̃rat hoc cadit sub
ponitur in homine. nõ enĩ debemꝰ mutu¬
distriete phiberẽt penis adhibitis. ⁊ ideo
nsuias lex humana cõcessit nõ qiͣ exti¬
mans eas eẽ iustas sedut nõ impedirẽt
utilitates młtoꝵ. uñ im ip̃o iure ciuilidr̃¬

Expanded text:
bsolute dicitur: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram; et Ezechielis 18: Qui usuram non acceperit, quod autem ab extraneis usuram acciperent non fuit eis concessum quasi licitum, sed permissum ad maius malum vitandum, ne scilicet a Iudeis Deum colentibus usuras acciperent propter avaritiam cui dediti erut habetur Ysaye LVI. Quod autem in premium impromittitur fenerabis gentibus multis, etc. fenus ibi r: Multi non causa nequitie non fenerati sunt, deis abundantia divitiarum, ex qua contingit quod aliis mutuare possint. Ad tertium dicendum quod dare mutuum non semper tenetur homo. Et ideo quantum ad hoc ponitur inter consilia; sed quod homo lucrum de mutuo non querat, hoc cadit sub ponitur in homine. Non enim debemus mutudistricte prohiberentur penis adhibitis. Et ideo usuras lex humana concessit non quasi extimans eas esse iustas, sed ut non impedirentur utilitates multorum. Unde in ipso iure civili
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̃ uendi ꝑ pecͥ ampłiori ꝙͣ sit ꝙͣtittis pe¬
cunie mutuate que restituenda ẽ. nec ali¬
quid ẽ exigendum aut expectandũ. nͥ beni¬
uolentie affectus qui sub estimatioẽ pecu¬
mie non egtoit ex qͦ põt ꝓeedere spõtanea i¬
mutuatio repugnat ei obligatio adiu
tio pecunia extiãriposset. et iõ licet simul
mutuãtiunũ aliꝗs aluid mutuare. Nõ
at licet eum obligare admutuũ in posteꝵ
faciendũ. ¶ Ad .u. dicendũ ꝙ ille ꝗ mutu¬
at pecuniã transfert dinum pecunie ĩ eũ
cui mutuat. Uñ ilłe cui pecunia mutuat̃
sub sio ꝑicuło tenet eã. ⁊ tenet᷑ integre re¬
dituere. uñ nõ d̾ amplius exige̾ ilłe qui

Expanded text:
n potest vendi pro pecunia ampliori quam sit quantitas pecunie mutuate que restituenda est, nec aliquid est exigendum aut expectandum nisi benivolentie affectus, qui sub estimatione pecunie non cadit, ex quo potest procedere spontanea mutuatio, repugnat ei obligatio ad mutio pecunia extimari posset. Et ideo licet simul mutuanti unum aliquid aliud mutuare, non autem licet eum obligare ad mutuum in posterum faciendum. Ad V dicendum quod ille qui mutuat pecuniam, transfert dominium pecunie in eum cui mutuat. Unde ille cui pecunia mutuatur sub suo periculo tenet eam et tenetur integre restituere. Unde non debet amplius exigere ille q
Abbreviated transcription (Latin):
tacrta nelexp̃ssa ẜ siẽgratuitũ donũ nõ p̃¬
cat. qr ⁊̃ añ quã pecuniã mutuasset licite
pot̾at aliquod donũ gratis acciꝑe. nec pe¬
ioris ꝯditioĩs efficit᷑ ꝑhoe ꝙ mutuaũ. recõ¬
pẽsationẽ uͥoeoꝵ q̃ pecunia nõ m̃surantur
licet ꝓmutuo exigere. puta bemuosentiã

Expanded text:
tacita vel expressa, sed sicut gratuitum donum, non peccat; quia etiam antequam pecuniam mutuasset, licite poterat aliquod donum gratis accipere. Nec peioris conditionis efficitur per hoc quod mutuavit, recompensationem vero eorum que pecunia non mensurantur, licet pro mutuo exigere, puta benivolentiam
Abbreviated transcription (Latin):
Siꝗs gͦ scorsũ nellet uẽdere uinũ. ⁊ scorsũ
uellet uendere usum uini uẽde̾t eandẽ rem
bis Ueluenderet id qd nõ ẽ. uñ mãniftẽ
ꝑiinsaitiã peccaret. Et sili yõe iniustitiã
ꝯmittit ꝗ mutuat uinũ aut tͥticũ petẽs sͥ
duas recõpẽsationes.unã ꝗdẽ restitutoẽm
eqͣlis rei. aliã uõ p̃tiũusus qd usura dr̃.
Quedã uͥo sunt quoꝵ usus nõ ẽ ip̃a rei ꝯsũ¬
ptio sic̃ usus domus ẽ inhitatio nõ autez
dissipatio. ⁊ iõ intalib scorsum p̾ utrũq ꝯ¬
cedi. puta cũ aliꝗs trndit alteri dominiũ
mu ꝯmedatã sic̃ patet ĩ ꝯductione ⁊ loca¬
none domus. Pecunia aut ẜmphm.in.u.¬

Expanded text:
s ergo seorsum vellet vendere vinum, et seorsum vellet vendere usum vini, venderet eandem rem bis, vel venderet id quod non est. Unde manifeste per iniustitiam peccaret. Et simili ratione iniustitiam committit qui mutuat vinum aut triticum, petens sibi duas recompensationes: unam quidem is rei, aliam vero pretium usus, quod usura dicitur. Quedam vero sunt quorum usus non est ipsa rei consumptio, sicut usus domus est inhabitatio, non autem dissipatio. Et ideo in talibus seorsum potest utrunque concedi, puta cum aliquis tradit alteri dominium mum commodatam, sicut patet in conductione et locatione domus. Pecunia autem, secu
Abbreviated transcription (Latin):
etasiter ex ponenda. Sic̃ eͥ inꝑtib lobar¬
die naues quas ip̃i uocant burros stãt
aliqũmedie ĩmpis ⁊ medie inaquis q̃
quadem ꝯꝑatio utdẽt sumpta de lucaõ
in IIII.
po sedet una mts ꝑs alterapẽder ĩ aꝗe.
Et siẽ in alamaĩa ĩt thenconicos lurcos
quoddã aĩal q̃d biuerꝰ a theutonicis ap
int̾ra ⁊ medius stat inaqua. ita illa fera
pessima stabat media ĩ ora septĩ circuli
q̃ ꝗdẽ ora qr lapidea ẽ elaudit incircuitu
sabulum arenosũ. et media stabat ĩ aere
s cetauũ ⁊ nouũ cͥculũ sic suspẽsa. Ideo dr̃
intextu.
cosi la fiera pessima sistaua
ou lorlo che dipietͣ ⁊c.¬

Expanded text:
iter exponenda: sicut enim in partibus Lombardie naves, quas ipsi vocant burcos, stant aliquando medie in ripis et medie in aquis, que quidem comparatio videtur sumpta de Lucano in VIIII: Pars sedet una ratis, pars altera pendet in aquis. Et sicut in Alamania inter theutonicos lurcos quoddam animal quod biverus a theutonicis appin terra et medius stat in aqua, ita illa fera pessima stabat media in ora septimi circuli, que quidem ora, quia lapidea est, claudit in circuitu sabulum arenosum, et media stabat in aere supra octavum et nonum circulum sicut suspensa. Ideo dicitur in textu: così la fiera pessima si stava su l'orlo ch'è di piet
Abbreviated transcription (Latin):
uasa formatũ nõ differt sp̃e. S licet ac¬
ciꝑe p̃tiũ ꝓuasis argenteis accommoda¬
tis. ergo ⁊̃ licet accipe p̃tiũ ꝓmutuo agẽ¬
timonetati. usura ergo nõ ẽ ẜm se pecca
qͣmei dominus rei uoluntarie tradit. S
ille qui accipit mutuũ uoluntarie tradit
usurã. ergo ille quimutuat licite põt ac¬
cipe. S ꝯtra c̃ quod dr̃ exodi.xxii. Si pecu¬
mã mutuam dederis ppło meo pauꝑi ꝗ hĩ¬
tat tecũ nõ urgeb eum qiͣ exactor nec usuriᷤᷤ
oppͥmes. ¶ Ro. Dicendũ ꝙ acciꝑe usurã ꝓ

Expanded text:
e. Sed licet accipere pretium pro vasis argenteis accomodatis; ergo etiam licet accipere pretium pro mutuo argenti monetati. Usura ergo non est secundum sequam ei dominus rei voluntarie tradit. Sed ille qui accipit mutuum voluntarie tradit usuram. Ergo ille qui mutuat licite potest accipere. Sed contra est quod dicitur Exodi XXII: Si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi qui habitat tecum non urgebis eum quasi exactor, nec usuris opprimes. Respondeo dicendum quod acci
Abbreviated transcription (Latin):
expectet uł exigat qi ꝑ obligationẽ pacti ta¬
citi uł exp̃ssi recõpẽsa tõemmuins abobse¬
quio uel a lingua. ꝑin ẽ ac si expectaret uł
exigẽt iunius amarin. qr utrũq pec̾ esti¬
marip᷑. ut pater in hiis ꝗ locãt oꝑas sua ᷤᷤ
q̃s manuuel linguã excent. Si uõmurt

Expanded text:
expectet vel exigat quasi per obligationem pacti taexpectet vel exigat quasi per obligationem pacti taciti vel expressi recompensationem muneris ab obsequio vel a lingua, per inde est ac si expectaret vel exigeret munus a manu, quia utrunque pecunia estimari potest, ut patet in hiis qui locant operas suas q
Abbreviated transcription (Latin):
maius dãnum euitet ꝙͣ dãs incũret. Uñ ac¬
cipiẽs mutuũ cũ sua utilitate dãnũ alt̾ius
⁊ põt ĩ pedin mustiplicit᷑ ab ħñdo. ¶ Ad pꝰ
dicẽdum ꝙ recõpẽsatio alicuĩ bñficii dupli¬
cit̾ fien põt. Uno ꝗdẽ mõ ex debito iustitie
ad qd aliꝗs exc̾to pacto obligari põt. c⁊ hoc
debitum actenditur ẜm quanitatẽ benefi-¬
cii quod quis accipit. ⁊ ioille qui accipit
mutuum pecͤ uł cuiꝰcũq siłis rei cuiꝰ usus ẽ
eiꝰ ꝯsũptio nõ tenet᷑ ad plus recõpensandũ
ꝙͣmutuo accepit. uñ ꝯtra iustitiã ẽ fiei̾ ad
płus red̾dendum obliget᷑. Nłio mõ tenet᷑
aliquis ad recõpensandum bñficiũ ex de¬
bito amicitie in quo magis ꝯsideratur af¬
fectus ex quo aliꝗs bñficium ꝯtulit ꝙͣ etiã
quanticas eiꝰ ꝙfecit. ⁊ tuli debito nõ ꝯpetit
euuł obłigatio ꝑquã ducit᷑ quedam ncc̃itaᷤᷤ
ur nõspontanea recõpensatio fiat ¶Ad
t̾tium dicendũ ꝙ si aliquis expec᷑ mutuata

Expanded text:
maius damnum evitet quam dans incurret. Unde accipiens mutuum cum sua utilitate damnum alterius et potest impediri multipliciter ab habendo. Ad primum dicendum quod recompensatio alicuius beneficii dupliciter fieri potest: Uno quidem modo ex debito iustitie, ad quod aliquis ex certo pacto obligari potest, et hoc debitum attenditur secundum quantitatem beneficii quod quis accipit; ed ideo ille qui accipit mutuum pecunie vel cuiuscunque similis rei, cuius usus est eius consumptio, non tenetur ad plus recompensandum quam mutuo accepit. Unde contra iustitiam est fieri ad plus reddendum obligetur. Alio modo tenetur aliquis ad recompensandum beneficium ex debito amicitie in quo magis consideratur affectus ex quo aliquis beneficium contulit quam etiam quantitas eius quod fecit. Et tali debito non competit civilis obligatio, per quam ducitur quedam necessitas ut non spontanea recompensatio fiat. Ad tertium dicendum quod si aliquis ex pecunia mutuata
Abbreviated transcription (Latin):
sapie. Exẽplificar itaꝙ antor ⁊ dicit ꝙ
anagnes delidia nũꝙͣ fec̃ ita subtiles et
artificiosas telas sicerant rote ⁊ nodul¬
lius bestie genome.¬
ome tasuolta stanno anna iburchi
l come la tralite deschi surchi
Lobuiero saserta a far sua guerra.¬

Expanded text:
Sapientie. Exemplificat itaque autor et dicit quod Aragnes de Lidia nunquam fecit ita subtiles et artificiosas telas sicut erant rote et nodi illius bestie Geome tal volta stanno a riva i burchi, e come là tra li Tedeschi lurchi lo bivero s'assetta a far sua guerra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽtia malitiã uiic̃ aꝑꝑent oꝑa stultoꝵ fra¬
gilia siẽ inẜo libro regum de filio salomo¬
nis dĩna pagina maniftãt. de quo hebi¬
fac̃ ouidius: ꝗamutat᷑ ip̃a pallas ĩ anũ
de anui ĩpalladem. ⁊ p̾ea depalla de ĩtextͥ¬
cem allegorice sic expone. Mutat pallas
ĩ anũ qr sapĩa inget inseĩb uĩx illud poe¬
ticum.
Utile ꝯsilium ꝓdit abore senum.
Demñ mutat᷑ de anĩpalladẽ. qr si nã senil
Corã cano assurge. Altiõ aut̃ mutat᷑ de

Expanded text:
entia malitiam vincit, apparent opera stultorum fragilia, sicut in secundo libro Regum de filio Salomonis Divina Pagina manifestat, de quo habebifacit Ovidius? quia mutatur ipsa Pallas in anum et de anu in Palladem? et postea de Pallade in textricem? Allegorice sic expone: Mutatur Pallas in anum quia sapientia viget in senibus, iuxta illud poeticum: Utile consilium prodit ab ore senum. Deinde mutatur de anu in Palladem, quia si natura senilis Coram cano assurge. Ultimo autem mutatur de
Abbreviated transcription (Latin):
dit̃ is quod nõ est. ꝑ quod manifeste meqͣli¬
tas ꝯstituit᷑ q̃ iustitie ꝯͣiat᷑. ¶ Ad cuiꝰ euidẽ¬
tiam sciendum ẽ ꝙ q̃dam res sunt qͣꝵ usꝰ
ẽ ip̃aꝵ rerũ consumptio. sic̃ uinum ꝯsumi¬
mus eo utendo ad potũ. ⁊ triticũ ꝯsumimꝰ
eo utendo ad cibum. Uñ in talib nõd seor¬
sum cõputan usus rei are ip̃a. S cicũq

Expanded text:
st; per quod manifeste inequalitas constituitur, que iustitie contrariatur. Ad cuius evidentiam sciendum est quod quedam res sunt quarum usus est ipsarum rerum consumptio, sicut vinum consumimus eo utendo ad potum, et triticum consumimus eo utendo ad cibum. Unde in talibus non debet seorsum computari usus rei a re ipsa, sed cuicunque
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ nc conobi alcun mannaccorsi
chedalcollo açiascũ pedea una tasca
cauea certo colore ⁊ certo segno
E ꝗndi par chellor ochio si ꝑasca.
Postꝙͣ autor insuꝑiorib de duab ꝑtib
gentium que inisto girone t̾tio conere¬
mant᷑ hoc ẽ deblasphemis ⁊ sodomitis
ꝓseentus ẽ. nunc autẽ in ista ꝑte det̾tia
gente hoc ẽ deusuranis ꝓsequit in hũe
stas facieo quas hãbebant. sed aduẽut
ꝙ quilib eoꝵ ħebat ad collũ unũ mar¬
supiũ siue peram in quo uł inqͣ erãt q̃dã
pieture ꝑ quas recognouit autores. Ꝙ
mãsupia satiãt᷑ ostendit moralit̾ exponẽ¬
adusurã.qr uͥ amor ibi oculus. ⁊ ista tali¬

Expanded text:
non ne conobi alcun, ma i' m'accorsi che dal collo a ciascun pendea una tasca c'avea certo colore et certo segno, e quindi par che 'l lor ochio si pasca. Postquam autor in superioribus de duabus partibus gentium que in isto girone tertio concremantur, hoc est de blasphemis et sodomitis, prosecutus est, nunc autem in ista parte de tertia gente, hoc est de usurariis, prosequitur in hunc stas facies quas habebant; sed advertit d quilibet eorum habebat ad collum unum marsupium, sive peram, in quo vel in qua erant quedam picture per quas recognovit autores. Qumarsupia satiantur, ostendit, moraliter exponenad usura