comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ed uidelicet homines doctiatq sapi¬
entes. contra iũ tante auctoritatis
que omĩa geu̾a hominũ sic tanto ante
p̃dix̃. in hoc credendũ sꝑandũq conu̾tit. acu¬
te sibi arguiñtari uident᷑ adũs corpoꝵ resur¬
rectionẽ: ⁊dicere qđ intcio de re publica
lbro acicerone memoratũ ẽ. Hani cum
herculẽ ⁊ romulĩ ex homibꝰ deos ẽẽ factoᷤ
asseueraret: quoꝵ ñ corꝑa inquit sunt inoę¬
ratio sapientiũ: quoꝵ diis nouit cogitatio¬
nes. qm̃ uanȩ sunt. Si eiũ animȩ tautũ¬
bisq fucurũ eẽ dicerẽt ut tĩems corpoꝵ¬
b animandis quodã incło mirabili
neccerem. nonuemnulto soruꝰ argum̃tare¬
mui. id cred̾e recusantes:ͥ & dicereuiꝰ na¬
turam ñ pati. ut res incorporea ligam̃to cor¬¬
poreouinciret᷑: & tam̃ plaiia ẽ. t̾ra. uege¬
tantib aninis hęc mbra t̾rena: miro
sibimͦ conexa & implicita. Cur gͦ eodem
uolente dõ qui fecit hoc animal. ñ pot̾it

Expanded text:
docti atque sapientes contra uim tantae auctoritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque conuertit, acute sibi argumentari uidentur aduersus corporum resurrectionem et dicere quod in tertio de republica libro a Cicerone commemoratum est. nam cum Herculem et Romulum ex hominibus deos esse factos asseueraret: "quorum non corpora" inquit "sunt in caeratio sapientium, quorum dominus nouit cogitationes, quoniam uanae sunt. si enim animae tantumbisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam uinculo mirabili necteremur: nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes et diceremus naturam non pati, ut res incorporea ligamento corporeo uinciretur? Et tamen plena est terra uegetantibus animis haec membra terrena, miro sibi modo conexa et inplicita. Quur ergo eodem uolente Deo, qui fecit hoc animal, non poterit
Abbreviated transcription (Latin):
Et alia quȩ ad hoc ꝑtinentia in libro uice¬
simo posui. siue que ñ posui: & tam̃ in eis¬
dem litceris scͥpta sunt. uenientia & hec
sic̃ istauener̃. quȩ increduli ñ putabant
eẽ uent᷑a. Item quippe ds̃ utraq ꝓmisit:
utraq uent̾a ee. p̃dix̃: que ꝑ orrescunt nd̾¬
mina pagonoꝵ. etiã teste porfirio nobilis¬
simo philosopho paganor Cont᷑ sapi
ꝑa ad celestȩ habitacłm non posse tͣnsferri.

Expanded text:
et alia, quae ad hoc pertinentia in libro uiceet alia, quae ad hoc pertinentia in libro uicesimo posui, sine quae non posui et tamen in eisdem litteris scripta sunt, uenient et haec, sicut ista uenerunt, quae increduli non putabant esse uentura. Idem quippe Deus utraque promisit, utraque uentura esse praedixit. quem perhorrescunt numina paganorum, etiam teste Porphyrio, nobilissimo philosopho paganorum. CAPUT IIIpora ad caeleste habitaculum non posse transferri.
Abbreviated transcription (Latin):
sine quibꝰ ñ ÷ etiã uita iustoꝵ alit ñ remit¬
tunt᷑ quanto magis multis ⁊ magnis cri-¬
minib inuoluti. Etiam si ea ꝑpetrare
iã desinant. nullã indulgentiã consequ¬
unt᷑. si ad remutendũ aliis qđ in eͦis qͥsq
peccauerit in exorabiles fuerint᷑ cũ dicat
dñs. Si aut̃ ñ dimiseritis hominibꝰ. neq
pat ũr dimittet uob. Ao hoc eñi ualet:
qđ etiã iacobꝰ apłs ait iudiciũ futurũ
sine miscđia. illi qui ñ fecerit miscđiam.
Uenire quippe debet in mentẽ etiã seruits
ille. cui debitori dñs eiꝰ relaxauit decẽ mi¬
lia talentoꝵ: quȩ pꝰea iussit ut redđet ꝙr
centũ denarios. In his gͦ qui filii sc̃ ꝓmis¬
sionis. ⁊ uasa miscđie. ualet qđ ait idẽ
aut̃ miscđia iudicio᷑. Qin ⁊ illi iusti qͥ
tanta scĩtate uixertint ut alios quoq re¬
cipiant intab̾nacula aet̾na. a quibꝰ amici
facti st̃ de mamona iniquitatis.ut tales es¬
sent miscđia lib̾ati sunt. ab eo qui iustifi¬

Expanded text:
sine quibus non est etiam uita iustorum, aliter non remittuntur: quanto magis multis et magnis criminibus inuoluti, etiamsi ea perpetrare iam desinant, nullam indulgentiam consequuntur. si ad remittendum aliis, quod in eis quisque peccauerit, inexorabiles fuerint, cum dicat Dominus: Si autem non dimiseritis hominibus, neque Pater uester dimittet uobis. Ad hoc enim ualet quod etiam Iacobus apostolus ait, iudicium futurum sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. Venire quippe debet in mentem etiam seruus ille. cui debitori dominus eius relaxauit decem milia talentorum. quae postea iussit ut redderet, centum denarios. In his ergo, qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae. ualet quod ait idem autem misericordia iudicio, quoniam et illi iusti, qui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mamona iniquitatis, ut tales essent, misericordia liberati sunt ab eo qui iustifi
Abbreviated transcription (Latin):
lignꝰ ÷ cui bonꝰ erit: Orationes quippe ad¬
uiuant elemosine. Et utiq intuendũi ẽ. qd̾
legimꝰ. fili peccastĩ.nead itias icerũ: & de p̃te¬
ritis dep̃care ut tͥ dimutant᷑. Propt̃ hoc gͦ
elemosine faciende st̃. ut cũ de p̃titis pecca-¬
tis dep̃camn exautiam. ñut in eis ꝑseueran¬
tes. licentiã male faciendi nos ꝑelemosinaᷤ
cõparare credamꝰ. Idõ aut ons & dexeris ele¬
mosinas ab eis factas ⁊ sinistris ñ factas. se
imputaturũ eẽ p̃dix: ut hunc ostendert
quantũ ualeant elimosinȩ ad pͥora delendã.
ñ ad ꝑpetua impune commitenda pecca¬
ta. Tales aut elemosinas ndicendi st̃ fac̾e
qui uitã nolunt a consuetudine scelerum
in meli cõmutare. Quia & in hoc qđ ait
quando uno ex ltmmis meis ñ fecistis.
mͥ ñ feriste. ostendit eos ũ facere. etiã qͣndo
se facert gxistimant. Si em̃ xp̃iano esuri-
ri Or doñ cuidet᷑ si quo aĩo det᷑ at¬

Expanded text:
lignus est, cui bonus erit? orationes quippe adlignus est, cui bonus erit? orationes quippe adiuuant elemosynae; et utique intuendum est quod legimus: fili, peccasti; ne adicias iterum et de praeteritis deprecareleemosynae faciendae sunt, ut cum de praeteritis peccatis deprecamur, exaudiamur, non ut, in eis perseverantes, licentiam malefaciendi nos per eleemosynas comparare credamus. Ideo autem Dominus et dextris eleemosynas ab eis factas, et sinistris non factas se imputaturum esse praedixit, ut hinc ostenderet quantum valeant eleemosynae ad priora delenda, non ad perpetua impune committenda peccata. Tales autem eleemosynas non dicendi sunt facere, qui vitam nolunt a consuetudine scelerum in melius commutare, quia et in hoc quod ait, Quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis, ostendit eos non facere etiam quando se facere existimant. Si enim Christiano esurien non cui detur, sed quo animo detur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ent᷑ eas fac̾e. qͥuitã suã usq ad mortẽ cotidi¬
anoꝵ cͥminũ ꝑpetratione confodituit . Primo
qr in auferendis rebꝰ alienis longe plura
diripiunt. ex quib ꝑ exigua pauꝑibꝰ lar¬
giendo .xp̃m sead hoc pascere existimant.
ut licentiã malefactoꝵ ab illo emisse. ł coti¬
die potiꝰ emere credentes. securi dapnabilia
tanta ꝯmittant. Qui si puno scelere omnia
sua distribuerent indigentib m̃bris xp̃i.
nisi desisterent a talib factis. habendo cari¬
tatẽ quȩ ñ agit ꝑperã. aliquid eis ꝓdẽe ñ
posset. Qͥ gͦ dignas ꝓ suis peccatis elemosina̾
facit: pͥꝰ eas face̾ incipita se ipso. Indignũ ÷
enĩut in se ñfaciat qđ fac̃ in ꝓrimo: cũ au¬
diat dicentẽ om̃. diliges ꝓximũ cuũ canqͣ
te ipsum̃. itemq audiat miserere ammȩ
tue placens dõ. Hanc elemosinam id÷ ut
dõ placeat non faciens anime sue. qͣmͦ dig¬
nas ꝓpeccatis suis elemosinas fac̾e dicendꝰ
: Bohoc eni: & illuo scͥptũ ÷. Qui sibi ma¬

Expanded text:
entur eas facere qui uitam suam usque ad mortem cotidianorum criminum perpetratione confodiunt. primo quia in auferendis rebus alienis longe plura diripiunt, ex quibus perexigua pauperibus largiendo Christum se ad hoc pascere existimant, ut licentiam malefactorum ab illo emisse uel cotidie potius emere credentes securi damnabilia tanta committant. qui si pro uno scelere omnia sua distribuerent indigentibus membris Christi, nisi desisterent a talibus factis habendo caritatem, quae non agit perperam, aliquid eis prodesse non posset. qui ergo dignas pro suis peccatis elemosynas faenim, ut in se non faciat qui facit in proximum, cum audiat dicentem deum: diliges proximum tuum tamquam te ipsum; itemque audiat: miserere animae tuae placens deo. hanc elemosynam, id est ut deo placeat, non faciens animae suae quomodo dignas pro peccatis suis elemosynas facere dicendus est? ad hoc enim et illud scriptum est: qui sibi ma
Abbreviated transcription (Latin):
iose ecũ dix. nisi ab undauerit usticia ur̃ a
suꝑ seriharũ ⁊ phariseoꝵ. ñ intrabitis in
regnũ celoꝵ Cur illud tmendo multicur¬
runt haptizariͥ &e hoc ñ tĩdoñ multi cur¬
runt istincari: Sic̃ gͦ ñ fr̃i suo dicie fa¬
tue. quicũ hoc dic̃ ñ ipseͥ frnitatos peccato
eiꝰ infensus ÷: alio quin reuis erit gehenne
eo diligit xp̃m. Non aut̃ diligit xp̃m. qͥ
iustificari recusat in xp̃o. Et quẽ adino¬
dum si quis p̃occupatꝰ fuerit hoc
delisto ut fr̃i suo dicat fatue. id÷ ñ eiꝰ pec¬
catũ uolens anferre. ꝯuiciet᷑ iniuste. parũ
÷ illi adhoc redim̃dũ elemosinas facere.
nͥ etĩ qđ ĩbi sequit᷑ remediũ reconciliatio¬
nii adungat: ibi enĩ sequit. Si gͦ ofters

Expanded text:
Nisi abundauerit iustitia uestra super scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum? Quur illud timendo multi currunt baptizari, et hoc non timendo non multi curant iustificari? Sicut ergo non fratri suo dicit: Fatue. qui cum hoc dicit non ipse fraternitati, sed peccato eius infensus est alioquin reus erit gehennae eo diligit Christum; non autem diligit Christum, qui iustificari recusat in Christo. Et quem ad modum si quis praeoccupatus fuerit hoc delicto, ut fratri suo dicat: Fatue, id est, non eius peccatum nolens auferre conuicietur iniuste, parum est illi ad hoc redimendum elemosynas facere, nisi etiam quod ibi sequitur remedium reconciliationis adiungat ibi enim sequit
Abbreviated transcription (Latin):
hoiẽs memoriã falsitatis errorisq illoꝵł
S ñ intenti nͥ in ea que illoꝵ responsis ꝓ¬
uenerint. ea que ñ ꝓuenerint obliuiscun¬
tur: & ea ꝯmemorant que ñ arte illa quȩ
nulla ẽ. s quadã obscura rerũ sorte con-¬
tingunt. Qđ siꝑitie illor uolunt tribu¬
ere: dicant artificiose diuinare etiã mor¬
tuas m̃branas scͥptas quasubet. de quibꝰ
plerũq ꝓuoluntate sorsexit. Qđ si ũ arte
de codicibꝰ exit sepe uersus futura ꝓninti¬
ans. Quid mirũ si etiã ex animo loquentis
ñ arte s sorte exit aliqͥ p̃dictio futuroꝵ:
n pͥncipioerat u̾bũ. qđ g̃ce logos. dr̃ lati¬
meliꝰ etiã u̾bum int̾p̃tam᷑. ut significe̾t᷑
ñ solũ ad patrẽ respectꝰ.ͥs ad illa etiã quę
ꝑ ũbũ facta sunc oꝑatiua potentia. Ra-¬
tio aut̃ & sinichil ꝑ illã fiat: recte ratio
dicit᷑. De eo qđ scͥptũ ẽ. in euangłio sine ip

Expanded text:
homines memoria falsitates erroresque illorum, homines memoria falsitates erroresque illorum, sed non intenti nisi in ea quae illorum responsis prouenerint ea quae non prouenerint obliuiscuntur et ea commemorant quae non arte illa, quae nulla est, sed quadam obscura rerum sorte contiflgunt.I quod si peritiae illorum uolunt tribuere, dicant artificiose; diuinare etiam mortuas membranas scriptas quaslibet, de quibus plerumque pro uoluntate sors exit. quod si non arte de codicibus exit saepe uersus futura pronuntians, quid mirum, si etiam ea animo loquentis non arte, sed sorte exit aliqua praedictio futurorum? n principio erat uerbum. quod graece Xoyog dicimelius Verbum interpretamur, ut significetur non solum ad Patrem respectus, sed ad illa etiam quae per Verbum facta sunt, operativa potentia. Ratio autem, etsi nihil per illam fiat, recte ratio dicitur. De eo quod scriptum est: Sine ip
Abbreviated transcription (Latin):
oneos appellarunt matheniaticoᷤ
uetres qͥñc appellant. s illos qui tẽpor
nimeros motucęli ac siderũ ꝑuestigarun.
De quibꝰ rectissime dr̃ inscͥpturis scĩs. Iterũ
nec his debet ignosci.Si enĩ tantũ potu¬
erunt scire ut possint estimare scłm. qmͦ¬

Expanded text:
on eos appellarunt mathematicos ueteres qui nunc appellantur, sed illos qui temporum numeros motu caeli ac siderum peruestigarunt: de quibus rectissime dicitur in scripturis sanctis: iterum nec his debet ignosci. si enim tantum potuerunt scire, ut possint aestimare saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
dñq ꝓpitiꝰ esto mͥ peccatori. magis uistifica¬
tũ descendisse de tẽplo. quã phariscum ui¬
sticias suas cõmemorantẽ atq iactantẽ
diuma uoce firmauit. Nec succenseat
iste recens illuminatꝰ in carne. qđ eũ dix¬
imꝰ in suȩ fidĩ tirocinio ꝗͣdo adhuc quis
eẽt qui eũ sanaueris nesciebat. minus
curũs pectã ꝓtulisse sententiã qr pecca¬
tores. ds̃ ñ exaudit: cum ipsi apłi p̾cet̾is
electi & dnĩ laterib coherentes. eiꝰq ore
pendentes. multa rep̾ant᷑ imꝓbanda dix¬
isse. quȩ commenorare ꝓlixume. Ita ut be¬
atꝰ petrꝰ de quibꝰ dam u̾bis suis ñ solũ re¬
phendi .s etiã sathanas appellari meruit.

Expanded text:
domine propitius esto mihi peccatori, magis iustificadomine propitius esto mihi peccatori, magis iustificatum descendisse de templo quam pharisaeum iustitias suas commemorantem atque iactantem diuina uoce firmauit. nec suscenseat iste recens illuminatus in carne, quod eum diximus in suae fidei tirocinio, quando adhuc quis esset qui eum sanauerat nesciebat, minus circuminspectam protulisse sententiam, quia peccatores deus non exaudit, cum ipsi apostoli prae ceteris electi et domini lateribus cohaerentes eiusque ore pendentes multa reperiantur improbanda dixisse quae commemorare prolixum est, ita ut beatus Petrus de quibusdam uerbis suis non solum reprehendi, sed etia
Abbreviated transcription (Latin):
credendũ ẽẽ. etiã qđ in euangłio scͥptũ ẽ. si
force euangłista eũ hoc dixisse ꝯmenorat.
cui fides habenda ũ ẽ. Nã diccũẽ. illic aui¬
deis dño xp̃o. Nonne uerũ dicunꝰ qr samari¬
tanꝰ es. & demoniũ habes: Quã uocẽ tan¬
to ampliꝰ detestam᷑: qͥnto nob̃ xp̃c ẽ carior.
missam tam̃ ẽẽ. a iudeis dubitare ñ possu¬
mꝰ: qr euangłicam narrationẽ uerissimam
credimꝰ. Ita nec euangliste derogamꝰ fidẽ scͥ¬
bentis: & iudei uocẽ blasphemantis horremꝰ.
Nec solũ impiis & nefandis hominib. sed
nec ipsis in fide paruulis ad huc rudib &
indoctis. qui forte ibi loquentes cõmemo¬
rat tanꝗͣ canonice auetoritati acc̃omoda¬
mꝰ fidẽ. Neq enĩ ꝙ ille cuiꝰ cecinati ocłos
oñs aꝑuerat ait. scimꝰ qr peccatores d̃s ñ
exaudit. ido ista sententiã ꝓ euangłica
auctoritate sic debemꝰ acciꝑe. ut ipsis in euͦ¬
głio u̾bis dñi resistamꝰ. qui eñ qui dixit

Expanded text:
credendum esse etiam quod in Evangelio scriptum est, si forte evangelista eum hoc dixisse commemorat, cui fides habenda non est. Nam dictum est illic a Samaritanus es et daemonium habes? quam uocem tanto amplius detestamur, quanto nobis Christus est carior; emissam tamen esse a Iudaeis dubitare non possumus qui euangelicam narrationem uerissimam credimus: ita nec euangelistae derogamus fidem scribentis et Iudaei uocem blasphemantis horremus. nec solum impiis et nefandis hominibus, sed nec ipsis in fide paruulis atque adhuc rudibus et indoctis, qui forte ibi loquentes commemorantur, tamquam canonicae auctoritati accommodamus fidem. neque enim quia ille cuius caeci nati oculos dominus aperuerat ait: scimus quia peccatores deus non exaudit, ideo istam sententiam pro euangelica auctoritate sic debemus accipere, ut ipsis in euangelio uerbis domini resistamus, qui eum qui dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
tura diuina. Atiora de ne quesieris. &
fortiora te ne ꝑscrutatꝰ fueris. S quȩ tͥ p̃¬
cepit dñs illa cogita sẽꝑ. Ut magis istis
temeraria p̃sũptio. quã cauta ignoratio
culpanda uideat᷑: certe ait apłs. Siue se¬
des. sine dominationes. siue. pͥncipatꝰ. fiue
potestates. Esse itaq sedes. dominationes.
siue pͥncipatꝰ. ⁊ potestates. in celestibꝰ ap¬
paratib firmissime credo: & differre int̃
se aliquid induhitata fide teneo. S quo
me contẽpnas quẽ magnũ putas eẽ doc¬
torẽ: quȩ nã ista sint. ⁊ quid int̾ se dif¬
ferant. nescio. Nec ea sane ignorantia pe¬
riclitari me puto: sic̃ in obedientia si dñ
p̃cepta neglexero. Et idõ puto sp̃m dĩ ꝑ
siqͣ forte taliquales nos sumꝰ ꝑ altiorẽ
reuelationẽ aliquid huiꝰ modi fuerit
demonstratũ. ñ se inferiores fuisse cre¬
dat eos. ꝑ quos nob canonicarũ scͥptu¬
rarũ scã p̃conia ministrata sunt. Quan¬

Expanded text:
tura diuina: altiora te ne quaesieris et tura diuina: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae tibi praecepit dominus, illa cogita semper: ut magis in istis temeraria praesumtio quam cauta ignoratio culpanda uideatur. certe ait apostolus: siue sedes siue dominationes siue principatus siue potestates; esse itaque sedes, dominationes, principatus, potestates in caelestibus apparatibus firmissime credo et differre inter se aliquid indubitata fide teneo. sed quo me contemnas, quem magnum putas esse doctorem, quaenam ista sint et quid inter se differant nescio; nec ea sane ignorantia periclitari me puto sicut inoboedientia, si domini praecepta neglexero; et ideo puto spiritu deisi cui forte tali quales nos non sumus, per altiorem reuelationem aliquid huius modi fuerit demonstratum, non se inferiores fuisse credat eos per quos nobis canonicarum scripturarum sancta praeconia ministrata sunt. quan
Abbreviated transcription (Latin):
essent. a iusticia lapsist̃. s quia facti st̃:
& ds̃ ñ st̃. tantũq spĩtał. luminis hab̾e
ñ posst̃. qͥntũ habet ille a quo facti sunt.
Ibi eni summa iusticia ibi summa. lapi¬
entia & hoc ds̃ ẽs de quo dictũ ẽ. soli sapi¬
enti dõ. S alia questio ẽ: quantũ iusticie
ipsiꝰ capiant angłi quantũq ñ capiant.
Cuiꝰ enim participatione nisti sunt: eiꝰ
ꝯꝑatione nec iusti sunt. Sed alia ẽ. ut di-¬
xi ista questio: alia de siđibꝰ ⁊ sole. ⁊ lunia.
utrũ ł racionales habeant sp̃s in his con¬
spicius corporib lucidis. Que corpora
qui dubitant: quid sit omĩno corpꝰ ignoᷤ¬
.rat. Neq ista multũ ad nos ꝑtinent. ut
ea summo studio indagare curemꝰ: quȩ
remota sunt a sensib nr̃is. & ab incellec¬
tu infirmitatis humane᷑: Nec in ipsis scͥ¬
pturis ita posita. ut nob̾ eoꝵ sit mandata
cognitio immouͦ. ne p̃cepti suspicione
in fabulas sacͥlegas ixͣuamꝰ: clamat scͥp¬

Expanded text:
stitia lapsi sunt, sed quia facti sunt et deus non sunt tantumque spiritalis luminis habere non possunt, quantum habet ille a quo facti sunt. ibi enim summa iustitia, ibi summa sapientia: et hoc deus est, de quo dictum est: soli sapienti deo. sed alia quaestio est, quantum iustitiae ipsius capiant angeli quantumque non capiant; cuius enim participatione iusti sunt, eius comparatione nec iusti sunt. sed alia est, ut dixi, ista quaestio, alia de sideribus et sole et luna, utrum uel rationales habeant spiritus in his conspicuis corporibus lucidis; quae corpora qui dubitant, quid sit omnino corpus ignorant. neque ista multum ad nos pertinent, ut ea summo studio indagare curemus quae remota sunt a sensibus nostris et ab intellectu infirmitatis humanae nec in ipsis scripturis ita posita, ut nobis eorum sit mandata cognitio. immo uero ne praecipiti suspicione in fabulas sacrilegas irruamus, clamat scrip
Abbreviated transcription (Latin):
lacores mali dicti st̃ om̃s. & auuna sen¬
tentia reꝓbati. Sic̃ aut̃ in euangłio quã¬
ius uerũ sic om̃ino qđ dicta sunt. uera
ẽẽ credunt᷑. qm̃ multaia iudeis falsan
impia dictaeẽ. uerax euangłu scͥptura
testatur: sic in hoc libro ubi multe ꝑso¬
nȩ locute ẽẽ. nariaͣt. ñ solũ quid dicat᷑.
s a quo etiã dicat᷑ osidandũ ẽ. ne ꝑ has
quȩ in scõ libro quolibet scͥpta st̃ reci¬
pientes: cogam fateri qđ absit uera &
iusta fuisse. quę marito sc̃o mulier insipi¬
ens fuggerebat: ut aliquid adisum dm̃
soquens ab illa intolerabili pena moriendo
lib̾aret᷑. Qđ ñ idõ dixerim quia illi amici
a dño reꝓbati. & ab ipsoscõ dĩ seruo merito
culpati. nichil ueri loqui potuer: s qr noĩa
q̃ locuti sunt uera putanda sunt. Quãuis
gͦ adu̾sum iob nichil uerũ dixerint: pot̾
tam̃ etiã ex eor u̾bis aliquã sanã sententiã
in testimonium ueritatis assumere. qͥ no¬

Expanded text:
latores malorum dicti sunt omnes et diuina senlatores malorum dicti sunt omnes et diuina sententia reprobati. sicut autem in euangelio quamuis uerum siesse creduntur, quoniam multa a Judaeis falsa et impia dicta esse verax Evangelii Scriptura testatur, sic in hoc libro ubi multae personae locutae esse narrantur, non solum quid dicatur sed a quo etiam dicatur considerandum est, ne passim quae in sancto libro quolibet scripta sunt recipientes cogamur fateri, quod absit, uera et iusta fuisse quae marito sancto mulier insipiens suggerebat, ut aliquid aduersum deum loquens ab illa intolerabili poena moriendo liberaretur. quod non ideo dixerim, quia illi amici a domino reprobati et ab ipso sancto dei seruo merito culpati nihil ueri loqui potuerunt, sed quia non omnia quae locuti sunt uera putanda sunt. quamuis ergo aduersum Iob nihil uerum dixerint, potest tamen etiam ex eorum uerbis aliquam sanam sententiam in testimonium ueritatis assumere qui no
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is ÷. & isi quo alio mͦ meliꝰ pot̃ idem
locꝰ apłicarũ luterarũ intelligi ũ tam̃ ex
eisoẽ u̾bis ꝯsequens ẽ. ut sole ⁊ lunã. ⁊ side¬
ra congem fscere di Apiꝰ. donec in sdi finẽ
a corruptionis seruitute lib̾ent᷑. Sane qñ
dixi de dniinis libris legant᷑ & credimꝰ: ne te
forsitan fallat qđ de libro scĩ iob ꝓferre as¬
solent. qui hec asserunt. ubi scͥptũ ẽ. qͦmͦ
natꝰ ex muliere. si lune p̃cipit & ñ lucet. nec
stelle sunt mrande ante eũ qͦntomagis ho¬
mo putredo & filius hominis uermis.
hinc enĩ uosunt intelligi ⁊ rationalẽ spm̃
hab̾e stellas: & mundas ñ eẽ a peccato. s
idõ incęlis ẽẽ. qr maiorẽ ł minorẽ locũ
minor culpa ꝓmeruit: ñ ꝓ auccoritate
diuina. istam sententiã recipiendã ẽẽ ex¬
istimo. Non eiũ ca ipse iob enuntiauit.
cui singulare quodã mͦ testimoniũ diui¬
intꝰ ꝑhibet᷑. qđ ñ peccauerit labiis suis.
ante diñ: s unꝰ ex eis amicis qui conso¬

Expanded text:
t idem locus apostolicarum litterarum intellegi: non tamen ex isdem uerbis consequens est ut solem et lunam et sidera congemescere credamus, donec in saeculi fine a corruptionis seruitute liberentur. sane quoniam dixi: "de diuinis legatur, et credimus", ne te forsitan fallat quod de libro sancti Iob proferre assolent qui haec asserunt; ubi scriptum est: quomodo natus ex muliere? si lunae praecepit, et non lucet, nec stellae sunt mundae ante eum: quanto magis homo putredo et filius hominis uermis. hinc enim uolunt intellegi et rationalem spiritum habere stellas et mundas non esse a peccato, sed ideo in caelis esse, quia maiorem uel meliorem locum minor culpa promeruerit. non pro auctoritate diuina istam sententiam recipiendam esse existimo; non enim ea ipse Iob enuntiauit, cui singulare quodam modo testimonium diuinitus perhibetur, quod non peccauerit labiis suis ante dominum, sed unus ex eis amicis, qui conso
Abbreviated transcription (Latin):
ab igue. cuius etiã lux ꝑ od̾os encat: &
aere uenarũ discursus quas aiterias uocat̃.
atq spiram̃ta pulmonis implent᷑: le humor
nisi ẽẽt. nulla sputam̃ta confluerent. uitã¬
q ab sumeret siccitas. Nam & ipse sanguis:
humido lapsu alias uenas replens. quasi ri¬¬
uis & fluminib ꝑ cuncta diffundit᷑. Ita
nullũ ẽ. creature genꝰ: qđ ñ in homine
possit agnosci. Resic omĩs creatura in co
congemiscit & dolet. reuelationẽ filioꝵ
dĩ expectans: que ꝑ corpis etiã resurrectio¬
nẽ & siñ in omibꝰ hominib omis tam̃ a cor¬

Expanded text:
ab igne, cuius ab igne, cuius aere uenarum discursus, quas arterias uocant, atque spiramenta pulmonis implentur, et humor nisi esset, nulla sputamenta confluerent uitamque absumeret siccitas. nam et ipse sanguis humido lapsu alias uenas replens quasi riuis et fluminibus per cuncta diffunditur. ita nullum est creaturae genus, quod non in homine possit agnosci. ac sic omnis creatura in eo congemescit et dolet, reuelationem filiorum dei exspectans; quae per corporis etiam resurrectionem etsi non in omnibus hominibus, omnis tam
Abbreviated transcription (Latin):
orro de sole &e luna.cet̾isq sidibꝰ qđ ce¬
lestia sint corꝑa uideuiꝰ: qđ anima¬
ta sint ñ uidemꝰ. De diuinis hoc libris le
qđ ab eis dici solere posiusti. etiã de solis ho
minib intelligi pot̃: qm̃ in uno quoq ho¬
mine omnis creatura ñ uniu̾asalit̃ sic̃ ẽ. celũ
& t̃ra. & omĩa quȩ uieis sunt. s generatĩ
angłi hab̾e. ł credunt᷑. & ut ita dicã sensuał.
ꝗͣ & bestie ñ carent᷑. Ucunt᷑ enĩ sensib &
sensualib motib ad appetenda utilia:⁊
uitanda ꝯtraria: & uitał pͥuata sensuqͥ¬
lis adu̾rti in arborib pot̃ : nã ⁊ in nob sine
sensu fiunt corꝑis increm̃ta. &̃ capilli nec
cũ p̃cidunt᷑ sentiunt᷑. & tam crescunt. Iã
uͦ ipsa corꝑał creatura eiudentiꝰ apparet
in nob̾ quȩ licet ex t̾ra facta atq formata
sit: tam̃ illi ex onubꝰ huiꝰ cõrporei mundi
elem̃tis quedã particulȩ ad tẽꝑiem uali¬
tudinis. Nam & calore m̃bra uegetant᷑. qͥ ÷

Expanded text:
orro de sole et luna caeterisque sideribus quod coelestia sint corpora videmus, quod animata sint non videmus: de divinis hoc libris leg Epistola quod ab eis dici solere posuisti, etiam minibus dici potest, quoniam in unoquoque homine omnis creatura non uniuersaliter, sicut est caelum et terra et omnia quae in eis sunt, sed generatim duntur, et ut ita dicam sensualis, qua et bestiae non carent; utuntur enim sensibus et sensualibus motibus ad appetenda utilia et uitanda contraria; et uitalis priuata sensu, qualis aduerti in arboribus potest. nam et in nobis sine sensu nostro fiunt corporis incrementa et capilli nec cum praeciduntur sentiunt, et tamen crescunt. iam uero ipsa corporalis creatura euidentius apparet in nobis; quae licet ex terra facta atque formata sit, tamen illic ex omnibus huius corporei mundi elementis quaedam particulae ad temperiem ualetudinis. nam et calore membra uegitantur, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
tiã : ⁊ baptizet᷑ unꝰ quisq urm̃ in nomine
iħu xp̃i in remissionẽ peccatoꝵ. & accipie.¬
tis donĩi sp̃s scĩ. Itẽq in eodẽ libro legitur
simonẽ magũ apłis dare uoltisse pecu¬
nam: ut ab eisacciꝑet potestatẽ. qua ꝑ un

Expanded text:
mine Domini Jesu Christi, in remissionem peccatorum; et accipietis donum Spiritus sancti . Itemque in eodem libro legitur, Simonem Magum Apostolis dare voluisse pecuniam, ut ab eis acciperet potestatem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
in hominib idẽ ipse utiq in m̃bris fuis.
ꝓpt̃ quȩ m̃bra fua: clamauit decelo.
Saule saule qͥd me ꝑsequeris: & de qͥbꝰ
mbris suis ait. Quando uni ex minimis
ip̃i multa dona quȩ st quibq ꝓpͥa di¬
uidunt᷑. Non eñi singłi quiq habent
omĩa.s hii illa. alii alia: Quãuis ipsũ
donũ a quo cuiq ꝓpͥa diuidunt᷑. om̃s
multa dona cõmemorasset. omĩa inquit
hȩc oꝑat᷑ unꝰ atq idẽ sp̃s: diuidens ꝓpria
dixisset ascendit in altũ. captiuauit
cãptiuitatẽ. dedit dona hominib: Qđ

Expanded text:
tique membris suis, propter quae membra sua clamavit de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris ? et de quibus membris suis ait, Quando uni ex minimis Christi multa dona, quae sunt quibusque propria, dividuntur. Non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa, alii alia: quamvis ipsum donum a quo cuique propria dividuntur omnes multa dona commemorasset, Omnia, inquit, haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria ixisset, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus; Quod
Abbreviated transcription (Latin):
&e cet̾a. Hic aut̃ ad iunx̃ ad ꝯsũmationem
scõꝵ in opꝰ ministerii. inaedificationẽ cor¬
poris xp̃i. hȩc ẽ. domꝰ quȩ sic̃ psalmꝰ canit
xp̃i qͣ domꝰ appellat᷑ eccł̃a. Hanc autẽ
captiuitatem ipse captiua-¬
uit. qui diabolũ uicit: & ne illa que futu¬
ra erant sc̃i capitis mnbra. in et̾nñ supplici¬
um secũ traberet. eum iusticie priꝰ. dein¬
de potentie uincuł alligauit. Ipse itaq
diabolꝰ: appellata captiuitas. quã cap¬
tiuauit qͥ ascendit inaltũ ⁊ dedit dona
hominib ł accepit in hominib. Petrꝰ aut̃¬

Expanded text:
etera. Hic autem adjunxit, Ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi . Haec est domus, quae, sicut Psalmus canit, domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus. Petrus aut
Abbreviated transcription (Latin):
siciet iterii s aqua quã dabo ei fiet in
eo fonsaquę salientis inuitã aet̃nam.
Qitia gͦ hȩc aqͣ uiua sic̃ euangłista expo
quis ẽ. qui dic̃ tͥ da nͥ bib̾e. tu forsican
petisses ab eo e dedisset tͥ aquã uiuam.¬
Nam qd̾ ait ibi flumina de uentre etus
fluent aque uiue: hoc in isto loco fiet
inquit in eo fons aquę salientis in iritã
ȩtnam. Paulus quoq apłs unicuiq in¬

Expanded text:
 dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Quia ergo haec aqua viva, sicut Evangelista exposquis est qui dicit tibi, Da mihi bibere; tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam  ibi ait: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae; hoc in isto loco, Fiet, inquit, in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Paulus quoque apostolus: Unicuique, in
Abbreviated transcription (Latin):
gentiu loquebant᷑. Nec moueat qđ ait
dona ñ donũ. Idenĩ testimoniũ de psal¬
mo posuit. Hoc aut̃ in psalmo italegit᷑.
Ascendisti in altũ. captiuasti captiuitatẽ:
accepisti dona in hominib Sic enĩ plu-¬

Expanded text:
gentium loquebantur. nec moueat quod ait: dona, non "donum". id enim testimonium de psalmo posuit; hoc autem in psalmo ita legitur: ascendisti in altum, captiuasti captiuitatem, accepisti dona in hominibus. sic enim plu
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ eẽ. ita mueninꝰ alibi in ipso enͣgłio
hanc aqua donii di appellatã. Nã dñs idẽ
quando cũ samaritana muliere ad puce¬
um loquebat cui dixerat da mͥ bib̾e cũ
illa respondisset qđ uide iñ couterent᷑ sa¬
maritanis: respondit iħs & dix̃ ei. Sisci¬
res donti dĩ & quis ẽ. qui dic tͥ da tͥbibe:

Expanded text:
sse, ita invenimus alibi in ipso Evangelio hanc aquam donum Dei appellatam. Nam Dominus idem quando cum muliere Samaritana ad puteum loquebatur, cui dixerat, Da mihi bibere; cum illa respondisset, quod Judaei non couterentur Samaritanis; respondit Jesus, et dixit ei: Si scires Donum Dei, et quis est qui dicit tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc enĩ ȩccła catholica ꝑ totũ orbẽ ualide
lateq diffusa: omĩbꝰ errantib utit᷑ ad ꝓ¬
uectꝰ suos:i ad eoꝵ correctionẽ. cũ uigila¬
re uoluerint. Utit enim gentilib ad
materiã oꝑationis sueꝰ. hereticis ad ꝓba¬
tionẽ doctrinȩ suȩ scismaticis ad docum¬
tũ stabilitatis sue: iudeis ad cõꝓbationẽ
pulchritudinis suȩ. Alios gͦ inuitat: ali-¬
os excludit: alios relinquit: alios ante
cedit. Oim̃b tam̃ gr̃e dĩ participande dat
potestatẽ: siue illi formandi sint adhuc:
siue reformandi: suie recolligendi:. siue
amittendi. Caruales aut̃ suos. id÷ uiuenteᷤ.
aut sentientes carnalit̾. tanꝗͣ paleas tolerat.
quib in aera frum̃ta tutiora sunt. donec
talibꝰ tegmiinib exuantur.
.xx. Quã con¬
grue hominib sapientia dei xpistus hu-

Expanded text:
Haec enim ecclesia catholica per totum orbem ualide Haec enim ecclesia catholica per totum orbem ualide lateque diffusa omnibus errantibus utitur ad prouectus suos et ad eorum correctionem, cum euigilare uoluerint. utitur enim gentilibus ad materiam operationis suae, haereticis ad probationem doctrinae suae, schismaticis ad documentum stabilitatis suae, Iudaeis ad comparationem pulchritudinis suae. alios ergo inuitat, alios excedit, omnibus tamen gratiae Dei participandae dat potestatem, sive illi formandi sint adhuc, sive reformandi, sive recolligendi, sive admittendi; carnales autem suos, id est viventes aut sentientes carnaliter, tanquam paleas tolerat, quibus in area frumenta tutiora sunt, donec talibus tegminibus exuantur. CAPUT XX. Quam congrue hominibus Sapientia Dei Christus hu
Abbreviated transcription (Latin):
uentꝰ. ñ in sermone tantũ. s etiã in suꝑfti¬
tione meruerunt. ui photianr& arriani.
multiq p̃cerea. Namde his qͥ scis mata fe-¬
cer̃ alia questio ẽ. Posset enĩ eos area dñi¬
causq ad tẽpꝰ ultime uentilationis uelut
paleas sustinere: nͥ uento suꝑbiȩ nimia
leuitate cessissent: & sese a nob ultro se¬
parassent. Iudei uͦ quãuis un otuii porte
adõ supplicent: sola tam tẽꝑalia & uisi¬
pilia bona de illo expectantes. rudim̃¬
ta noui popłi abhumilitate surgentia.
iipsis suis scͥpturis nimia sccuritate no¬
luerant aduertere. Atq ita inueteri ho¬
mine remanserunt. Quȩ cũ ita sint neq
in confusione paganoꝵ. neq in purgam̃¬
tis hereticoꝵ. neq in languore scisma-¬
ticoꝵ. neq in cecitate uideoꝵ. queren-¬
da religio ẽ: s apud eos solos. qui xp̃iani
catholici ł orthodoxi nominant᷑. id est
integritatis custodes. & recta sectantes.

Expanded text:
uentus non in sermone tantum sed etiam in superstiuentus non in sermone tantum sed etiam in superstitione meruerunt, ut Photiniani et Ariani multique praeterea; nam de his qui schismata fecerunt alia quaestio est. posset enim eos area dominica usque ad tempus ultimae uentilationis uelut paleas sustinere, nisi uento superbiae nimia leuitate cessissent et sese a nobis ultro separassent. Iudaei uero quamuis uni omnipotenti deo supplicent, sola tamen temporalia et uisibilia bona de illo exspectantes rudimenta noui populi ab humilitate surgentia in ipsis suis scripturis nimia securitate noluerunt aduertere atque ita in uetere homine remanserunt. quae cum ita sint, neque in confusione paganorum neque in purgamentis haereticorum neque in languore schismaticorum neque in caecitate Iudaeorum quaerenda religio est, sed apud eos solos qui christiani catholici uel orthodoxi nominantur, id est integritatis custodes et recta sectantes.
Abbreviated transcription (Latin):
rabiles. a regła xp̃ianitatis auersȩ. testes
st̃ ñ amitti ad cõmunicanda sacram̃ta
eos qui de patre dõ ⁊ sapientia eiꝰ ⁊ mune¬
re diuino alit sentiunt. & hominibꝰ ꝑfua¬
de conant᷑. quã ueritas postulat. Sic enĩ
ñ aliã ẽẽ philosophiã id ÷ sapientie studiũ.
& aliã religionẽ. cũ hi quoꝵ doctrinã ñ
apꝓbamꝰ. nec sacram̃ta nobcũ comuni¬
cent. Qđ in illis mirũ mirandũ ẽ. qui
eoꝵ quoq sacram̃toꝵ ritu dispares ẽẽ uo¬
luer̃. Sic nescio qui serpentini qui appel¬
lant᷑. sic̃ manieheĩ.sic̃ alii nnulli .S in
illis magis aminaduertendũ hoc magis¬
q p̃dicandũ: qr paria sacram̃ta celebrã¬
tes. tam̃ qr sententia dispares sunt. et erro¬
res suos animosus defende. quã cautius
corrigere maluer̃. exclusi acatholica com¬
munone & a participatione. quãnis pari¬
um sacram̃toꝵ ꝓpͥa uocabula. ꝓpͥosq cõ¬

Expanded text:
rabiles a regula christianitatis auersae testes rabiles a regula christianitatis auersae testes sunt non admitti ad communicanda sacramenta eos qui de patre deo et sapientia eius et munere diuino aliter sentiunt et hominibus persuadere conantur quam ueritas postulat. sic enim non aliam esse philosophiam, id est sapientiae studium, et aliam religionem, cum hi quorum doctrinam non approbamus nec sacramenta nobiscum communicant. quod in illis minus mirandum est qui eorum quoque sacramentorum ritu dispares esse uoluerunt; sicut nescio qui Serpentini qui appellantur, sicut Manichaei, sicut alii nonnulli. sed in illis magis animaduertendum hoc magisque praedicandum, qui paria sacramenta celebrantes, tamen quia sententia dispares sunt et errores suos animosius defendere quam cautius corrigere maluerunt, exclusi a catholica communione et a participatione quamuis parium sacramentorum propria uocabula propriosque con
Abbreviated transcription (Latin):
te faciliꝰ ꝯsuleret᷑ hominib EEt paucis
mutatis u̾bis atq sententiis. xꝑiani fi
feceit. Aut si hoc ñ faterent᷑. nec face¬
rent: insuꝑbia ⁊ inuidia remanentes.
nescio utrũ possent ad ea ipsa que ap-¬
petenda ⁊ desidanda ẽẽ dixerant cũ istiᷤᷤ
sordib uiscoq reuolare. Nam t̃tio uicio
curiositatis in ꝑcunctandis demonibꝰ.
rile ẽ. nescio utrũ tales illi p̃pedirent᷑
iuri. S quo qͦmͦ se habeat philosophor
iactantia: illud cui uis intelligere facile
÷. religionẽ ab eis ñ ẽẽ queren ã. qu. cadẽ
sacra suscipiebant cũ popłis:⁊ de suoꝵ doꝵ
natura ac sum mo bono diu̾sas contrarias¬
q sententias in scolis suis. eadem teste mul¬
tiuidine ꝑsonabant. Qđ si hoc unũtan¬
tũ uitiũ xꝑiana disciplina sanatũ uide.¬
mꝰ: in effabili laude p̃dicandã ẽẽ neminẽ
negare oporteret. Hereses nãq tã innume¬

Expanded text:
te facilius consuleretur homte facilius consuleretur hommutatis verbis atque sententiis christiani fiefecerunt. Aut si hoc non faterentur neque facerent, in superbia et invidia remanentes, nescio utrum possent ad ea ipsa quae appetenda et desideranda esse dixerant, cum istis sordibus viscoque revolare. Nam tertio vitio curiositatis in percunctandis daemonibusrile est, nescio utrum tales illi praepedirentur uiri. Sed quoquo modo se habeat philosophorum iactantia, illud cuiuis intellegere facile est, religionem ab eis non esse quaerendam qui eadem sacra suscipiebant cum populis et de suorum deorum natura ac summo bono diuersas contrariasque sententias in scholis suis eadem teste multitudine personabant. quod si hoc unum tantum uitium christiana disciplina sanatum uideremus, ineffabili laude praedicandam esse neminem negare oporteret. haereses namque tam innume
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Qđ utiq ab ipsis fieret si tantũ ua¬
lerent: aut si ñ fieret crim̃ inuidentiȩ ui¬
tare ñ possent. Ergo cedant ei: a quo factũ
ẽ. Nec curiositate aut inani iactantia ĩ¬
pediant᷑: quominꝰ agnoscant qͥd int̾ sit
int̃ paucoꝵ tumidas coniecturas & ma¬
nifestatã salutẽ. correctionẽq popłoꝵ. Illi
eni si reuiuiscerent. quoꝵ isti nomimbus
gloriant᷑. & inuenirent refertas eccłias. te¬
pla deserta. a cupiditate bonoꝵ tẽꝑaliũ
atq fluentiũ. ad syem uite ęt̃ne. & bona
sp̃italia ⁊ intelligibilia uocari. ⁊ currere
humanũ genꝰ. dicerent fortasse si tales
ẽẽnt. quales fuisse memorant᷑. Hȩc sunt
quȩ nos ꝑsuade popłis ñ ausi sumus:
& eor potiꝰ ꝯsuetudini cessimꝰ: quã illos
in nr̃am fidẽ uoluntatẽq traduximꝰ. Ita
si hanc uitã illi uin nob̾ cũ rursꝰ agere
potuissent: uid̾ent ꝓfecto cuiꝰ auctorita¬

Expanded text:
sunt. quod utique ab ipsis fieret, si tantum uasunt. quod utique ab ipsis fieret, si tantum ualerent; aut si non fieret, crimen inuidentiae uitare non possent. ergo cedant ei a quo factum est nec curiositate aut inani iactantia impediantur, quominus agnoscant quid intersit inter paucorum timidas coniecturas et manifestam salutem correctionemque populorum. illi enim si reuiuescerent, quorum isti nominibus gloriantur, et inuenirent refertas ecclesias, templa deserta, a cupiditate bonorum temporalium atque fluentium ad spem uitae aeternae et bona spiritalia et intellegibilia uocari et currere humanum genus, dicerent fortasse, si tales essent quales fuisse memorantur: haec sunt quae nos persuadere populis non ausi sumus et eorum potius consuetudini cessimus, quam illos in nostram fidem uoluntatemque traduximus. ita si hanc uitam illi uiri nobiscum rursus agere potuissent, uiderent profecto cuius auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
tiis: i honorib huiꝰ mundi ex omni ho¬
minũ genere uni dõ sum mo totã uitam
dicare uolentiũ deseite quondã insulȩ
ac multarũ t̾rarũ solitudo cõpleat᷑. si de¬
niq ꝑ urbes atq opida. castella. uicos.
agros etiã uillasq pͥuatas intantũ aꝑ¬
te suadet᷑ & appetit᷑ a t̾renis au̾sio: &
in unũ dm̃ uerũq ou̾sio ut cotidie ꝑ
umu̾sũ orbẽ humanũ genꝰ una pene
uoce respondeat sursum cor hab̾e se ab
ꝑscrutam̃. Si qͣndo aut̃ ad disputationẽ
uenit᷑. placonico nomine ora crepitantia
ꝗͣ pectꝰ uͦ plenũ magis hab̾e gestimꝰ. Qui gͦ
sensibilẽ istum mundũ ꝯtẽpnere. & animã
untute purgandã summo dõ subicere atq
subiungere uanĩ aut malũ putant. alia
ratione refellendi sunt: si tam̃ cũ his dig¬
nũ ẽ. disputare. Qui aut̃ bonũ & appetẽ¬
dum fatent᷑: cognoscant dm̃ ⁊cedant dõ:
ꝑ quẽ popłis iã om̃ibꝰ bec credenda ꝑsuasa

Expanded text:
tiis et honoribus huius mundi ex omni hotiis et honoribus huius mundi ex omni hominum genere uni deo summo totam uitam dicare uolentium desertae quondam insulae ac multarum terrarum solitudo compleatur; si denique per urbes atque oppida, castella, uicos, agros etiam uillasque priuatas in tantum aperte suadetur et appetitur a terrenis auersio et in unum deum uerumque conuersio, ut cotidie per uniuersum orbem humanum genus una paene uoce respondeat sursum cor habere se adperscrutamur? si quando autem ad disputationem uenitur, Platonico nomine ora crepitantia quam pectus uero plenum magis habere gestimus? Qui ergo sensibilem istum mundum contemnere et animam uirtute purgandam summo deo subicere atque subiungere uanum aut malum putant, alia ratione refellendi sunt, si tamen cum his dignum est disputare. qui autem bonum et appetendum fatentur, cognoscant deum et cedant deo, per quem populis iam omnibus haec credenda persuasa
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia carnis ẽ. & concupiscentia odoꝵ.
&e ambitio scłi: Si hȩc ꝑtotũ orbẽ ia popłis
legunt᷑. & cũ ueneratione libentissime
audiunt᷑. si post tantũ sanguinẽ. tantos
ignes tot cruces maityrũtanto feitiliꝰ &
ubiꝰ usq. ad barbaras nationes eccłie pullu¬
larunt. si tot uiuenũ & uirginũ milia cõ¬
tennentiũ nuptias. casteq uiuentiũ iã ne¬
mo mirat᷑. Qđ cũ fecisset plato usq ad eo ꝑ-¬
u̾sam tẽpoꝵ suoꝵ timuit opinionẽ. ut ꝑ¬
hibeat᷑ sacͥficasse nat᷑ȩ. tanꝗͣ peccatĩullud
aboleret᷑. si hȩc sic accipiunt᷑. ut qͦmͦ an¬
tea talia disputare. sic nc̃ contͣ disputa¬
re monstruosum sit. Sitali pollicitatio¬
ni atq sponsioni ꝑ om̃s t̾rarũ partes qͥs
homines incolunt. sacra xp̃iana tradunt᷑.
si hȩc cotidie legunt᷑ in eccłis.⁊ a sac̃dotibꝰ
exponunt᷑: si tundunt peccora qui hec
implere conant᷑. si tam innumerabiles
ad grediunt᷑ hanc uiã. ut desertis diui¬

Expanded text:
et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi; si haec per totum orbem iam populis leguntur et cum ueneratione libentissime audiuntur; si post tantum sanguinem, tantos ignes, tot cruces martyrum tanto fertilius et uberius usque ad barbaras nationes ecclesiae pullularunt; si tot iuuenum et uirginum milia contemnentium nuptias casteque uiuentium iam nemo miratur; quod cum fecisset Plato, usque adeo peruersam temporum suorum timuit opinionem, ut perhibeatur sacrificasse naturae, tamquam peccatum illud aboleretur; si haec sic accipiuntur, ut quomodo antea talia disputare, sic nunc contra disputare monstruosum sit; si tali pollicitationi atque sponsioni per omnes terrarum partes, quas homines incolunt, sacra christiana traduntur; si haec cotidie leguntur in ecclesiis et a sacerdotibus exponuntur; si tundunt pectora qui haec implere conantur; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc uiam, ut desertis diui
Abbreviated transcription (Latin):
dũ diligendii. ꝑfruendũ ut anima sanet᷑
⁊ tante luci hauriende m̃tis acies conua¬
lescat. Dicit᷑ auaris. nolite uob̾ condere
thesauros int̾ra. ubi tinea ⁊ rubigo exter¬
minat. & ubi fures effodiunt & furantur.
S thesaurizate uob thesauros incelo. uͥ
neq tinea. neq rubigo ext̾minant: neq
fures effodiunt. Ubi em ÷ thesaurus aus.
ibi ÷ & cortiũ dicit᷑ luxuriosis. qui se¬
minat in carne. de carne metet corruptio¬
nẽ. Qui seminat in spũ. de sp̃u metet ui-¬
tnl. Sicit᷑ sutꝑbia. Qui se exaltat hex¬
miliabit᷑. ⁊ qui se humiliat exaltabitur.
Dicit᷑ iracundis. accepisti alapam. para¬
& altam maxillã. Dicit discordiosis. Dili¬
gite in umicos uĩoe. Dicit᷑ supstitiosis. Reg¬
nũ dĩ intra uos : Dicit᷑ curiosis. Holite
querere que urdent᷑. s que si uident. Quȩ
enĩ uident᷑ tẽꝑalia st̃. quȩ aut̃ ñ uident᷑

Expanded text:
dum, diligendum, perfruendum ut anima sanetur, dum, diligendum, perfruendum ut anima sanetur, et tantae luci hauriendae mlescat, dicitur auaris nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tine et rubigo exterminat et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate uobis thesauros in caelo, ubi neque tinea neque rubigo exterminat neque fures effodiunt; ubi enim est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum; dicitur luxuriosis: qui seminat in carne de carne metet corruptionem; qui seminat in spiritu de spiritu metet ui: dicitur superbis, Qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur : dicitur iracundis, Accepisti alapam, para alteram maxillam : dicitur discordiosis, Diligite inimicos vestros : dicitur superstitiosis, Regnum Dei intra vos est : dicitur curiosis, Nolite quaerere quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim vident
Abbreviated transcription (Latin):
te conu̾teret. De honorib uͦ eiꝰ frustra se cõ-¬
suli: cũ facile possit existimareͥ quanti bo¬
nores debeant sapientie t̃ĩ qua gestante
ille ⁊ gub̾nante. ꝓuera salute generis hu¬
mani magnũ aliquid ꝓpͥum. & qđ supͣ
honiues eẽt mereret᷑. Que si facta sunt. si
littas monam̃tisq celebrant᷑. si ab una
regione traru in qua sola unͦ colebat ds.
ae ubi talẽ nasci oportebat. ꝑ totũ orbeni
t̾rarũ missi electi uiri uututibꝰ atq sermo¬
nib diuim amoris incendia concitarunnt:
si confiriata salub̾rima lisciplina salub̾¬
rima illuminatas t̾ras posteris reliquer̃.
& ne de p̃teritis. loqͣr. quȩ licet aauq ñ cre¬
de. si hodie ꝑgentes popłosq p̃dicat᷑. In
pͥncipio erat ũbum:⁊ uerbim erat apud¬
dm̃. & os erat ũbumi Hoc erat inpͥncipio
apud dñi. omiã ꝑ ipsum facta sunt. & si¬
ne ipso factũ ẽ. nichil. Si ad hoc ꝑcipien¬

Expanded text:
te conuerteret de honoribus uero eius frustra se conte conuerteret de honoribus uero eius frustra se consuli, cum facile possi existimari quanti honores debeantur sapientiae dei, qua gestante ille et gubernante pro uera salute generis human magnum aliquid proprium et quod supra homines esset mere retur. quae si facta sunt, si litteris monumentisque cele brantur, si ab una regione terrarum, in qua sola unus cole batur deus et ubi talem nasci oportebat, per totum orben terrarum missi electi uiri uirtutibus atque sermonibus diuin amoris incendia concitarunt; si confirmata saluberrima disci plina inluminatas terras posteris reliquerunt; et ne de prae teritis loquar, quae licet cuique non credere, si hodie pe gentes populosque praedicatur: in principio erat uerbum et uerbs erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Si ad hoc percipien
Abbreviated transcription (Latin):
dim huiꝰ uitẽ atq sensib corporis. inanib
uanescit imaginibꝰ. urridet eos quidicunł
ẽe aliquid qđ neq i stis uideat᷑ ocłis. nec uillo
fantasmate cogitet᷑.s iñte sola & intelligẽ¬
tia cerni queat: Cũ gͦ hec sibi a magistro
ꝑfuadent᷑. si ex eo quereret ille discipłs utrũ
siquisꝗͣ existeret uir magnꝰ atq diuinꝰ qui
talia poplis ꝑsuaderet credenda. saltẽ si
ñ pͣuis opinionib multitudinis. aut cu¬
cum diuinis honoribꝰ dignum indicarent:
entia ab ipsa rerũ natura exceptũ nec ho-¬
minũ magisterios intima illuminatiõe
ab incunabuł illustratũ. tanta honestaret
gr̃a. tanta firnitate roboraret. tanta de¬
niq maietite subueheret. ut omĩa con-¬
tẽpnende que praui homines cupiunt.
iomia petiendo.quȩ horrescunt. & oĩa
faciendo quȩ mirant᷑. genꝰ humanũ ad tã
salubrẽ fide summo amore atq auctorita¬

Expanded text:
dini huius uitae atque sensibus corporis inanibus dini huius uitae atque sensibus corporis inanibus uanescit imaginibus, inridet eos qui dicunt esse aliquid quod neque istis uideatur oculis nec ullo phantasmate cogitetur, sed mente sola et intellegentia cerni queat; cum haec ergo sibi a magistro persuaderentur, si ex eo quaereret ille discipulus, utrum, si quisquam exsisteret uir magnus atque diuinus, qui talia populis persuaderet credenda saltem, si non prauis opinionibus multitudinis impliceum diuinis honoribus dignum iudicaret: entia ab ipsa rerum natura exceptum nec hominum magisterio, sed intima inluminatione ab incunabulis inlustratum tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique maiestate subueheret, ut omnia contemnendo quae praui homines cupiunt et omnia perpetiendo quae horrescunt ei omnia faciendo quae mirantur genus humanum ad tam salubrem fidem summo amore atque auctorita