comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ac si aꝑte mẽbris siis infirmant¬
bꝰ dñs dicat. Nolite terreri. Nol¬
te ꝑtimescere. Uos ad certamen a¬
ceditis: sed ego prelior. Tos uerbi
editis. sed ego sũ qui loquor. Ses
Trademini autẽ a parentibꝰ de fr̃is
e cognatis et amicis: et morte ex¬
mala ingerunt: quȩ ab extraneis
nferuntur. Plus uero in nobis ca
tormenta seuiunt. quȩ ab illis pa.¬
timur de quoꝵs mentibꝰ presume-¬
hamꝰ quia cũ dãpno corporis. ma-¬
Uinc ẽ. em̃.

Expanded text:
Ac si aperte membris suis infirmantibus dicat: Nolite terreri, nolite pertimescere; vos ad certamen acceditis, sed ego praelior; vos verba editis, sed ego sum qui loquor. Sequitur: Trademini autem a parentibus et fratribus, et cognatis et amicis, et mortemala ingerunt quae ab extraneis inferuntur: plus vero in nobis ea tormenta saeviunt quae ab illis patimur de quorum mentibus praesumebamus, quia cum damno corporis mahinc
Abbreviated transcription (Latin):
Aduerce omnia diligent̃: quo¬
modo & cũ apłis ascendit. et des¬
cendit ad turbas. Quomodo enĩ
turba. nisi inhumili xp̃m uideret:
Non sequitur ad excelsa. non ascen¬
dit ad sublimia. Beniq ubi descen¬
dit. inuenit infirmos. In excelsis
enĩ infirmi eẽ. ñ possunt. Sic etiã
matheus docet. in inferioribꝰ debi-¬
les esse sanatos. Priꝰ enĩ unꝰquisq
sanandus. ẽ: ut paulatĩ untuti¬
bꝰ ꝓcedentibꝰ ascendere possit ad
montẽ. Et ideo unũquẽq in infe¬
rioribꝰ sanat.: hoc ẽ. alibidine re¬
uocat: iiuriã cȩcitatis auertit.
Id uulnera nr̃a descendit. ut u-¬
su quodã et copia sui. nature cõ-¬
potes nos faciat e̾e̾ celestis. Et sana¬
bat hos quidẽ: sed in inferioribꝰ

Expanded text:
aduerte omnia diligenter, quomodo et cum apostolis ascendat et descendat ad turbas; quomodo enim turba nisi in humili Christum uideret? non sequitur ad excelsa, non ascendit ad sublimia. denique ubi descendit, inuenit infirmos; in excelsis enim infirmi esse non possunt. sic etiam Matthaeus docet in inferioribus debiles esse sanatos; prius enim unusquisque sanatus est, ut paulatim uirtutibus procedentibus ascendere posset ad montem. et ideo unumquemque in inferioribus sanat, hoc est a libidine reuocat, iniuriam caecitatis auertit, ad uulnera nostra descendit, ut usu quodam et copia sui naturae conpotes nos faciat esse caelestis. et sanabat hos quidem, sed in inferioribus
Abbreviated transcription (Latin):
lucã autẽ et si humilis stabat:
tamen oculos eleuauit. Sic etĩã cũ
lazarũ suscitaret: infremuit spũ
Sic etiã caput leuauit.: cũ mulieri
adulterȩ peccata donaret. Quid ẽ.
enĩ leuare oculos: nisi interius lu-¬
men aperire:

Expanded text:
c autem etsi in humili stabat, tamen oculos eleuauit. sic enim etiam, cum Lazarum suscitaret, infremuit spiritu, sic etiam caput leuauit, cum mulieri adulterae peccata donaret. quid est enim leuare oculos nisi interius lumen aperire?
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ meriti sint beatissimi Petrus
& Paulus. hinc possumus incelli¬
gere: quod cũ dñs orientis regio¬
nẽ ꝓpria illustrauerit passione :
occidentis plagã ne quid minus
esset uce sui. apłoꝵ sanguine il¬
luminare dignatus est. Et licet
ilius passio nobis sufficiat ad
salutẽ: tamen etiam horũ mar-¬
tiriũ. nobis contulit ad exẽplũ¬

Expanded text:
autem meriti sunt beatissimi Petrus autem meriti sunt beatissimi Petrus et Paulus, hinc possumus intelligere, quod cum Dominus Orientis regionem propria illustraverit passione, Occidentis plagam, ne quid minus esset, vice sui Apostolorum sanguine illuminare dignatus est. Et licet illius passio nobis sufficiat ad salutem, tamen etiam horum martyrium nobis contulit ad exemplu
Abbreviated transcription (Latin):
as immortalitatis ille dispensat.
scientiȩ thesauros iste largitur
Sunt enĩ scientiȩ thesauri: sicut
scriptũ est. In quo sunt om̃s thes¬
auri sapientiȩ et scientiȩ abscondi
dã prerogatiua precellunt. Uerũ
inter ipsos quis cui preponatur: in¬
certũ est. Puto enĩ illos ȩquales esse
meritis. qui ȩquales sunt passione
et simili eos fidei deuotione uri¬
se:: quos simul uidemus ad mar¬
enĩ sine causa factũ putare debemꝰ¬
in loco. unius tiranni tolerauere
sententiã. Una die passisunt: ut
ad xp̃m pariter ꝑuenirent. Uno
in loco: ne alteri roma deesset
Sub uno ꝑsecutore: ut ȩqualis
crudelitas utrũq constringeret.
Dies ergo ꝓ merito : locus ꝓ gła.
ꝑsecutor decretus est ꝓ uirtute.
Et in quo tandẽ loco martiriuor
ꝑtulerunt: In urbe roma: quȩ
principatũ & caput obtinet nati¬
onũ: scilicet ut ubi caput super-¬
stitionis erat. illic caput sanctita
yncipes habitabant. illic eccle

Expanded text:
as immortalitatis ille dispensat, as immortalitatis ille dispensat, scientiae thesauros iste largitur; sunt enim scientiae thesauri, sicut scriptum est, In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi dam praerogativa praecellunt; verum inter ipsos quis cui praeponatur incertum est. Puto enim illos aequales esse meritis, quia aequales sunt passione, et simili eos fidei devotione vixisse, quos simul videmus ad marenim sine causa factum putemin loco, unius tyranni toleravere sententiam. Una die passi sunt, ut ad Christum pariter pervenirent; uno in loco, ne alteri Roma deesset; sub uno persecutore, ut aequalis crudelitas utrumque constringeret. Dies ergo pro merito, locus pro gloria, persecutor decretus est pro virtute. Et in quo tandem loco iidem martyrium pertulerunt? In urbe Roma, quae principatum et caput obtinet nationum, scilicet ut ubi caput superstitionis erat, illic caput quiescereincipes habitabant, illic Eccles
Abbreviated transcription (Latin):
beati apostoli parem gratiam
apud dñm sanctitatis obtineant:
nescio quo tamen pacto PETRUS
& PAULUs uidentur pre cȩteris.
peculiari quadã in saluatorẽ fidei
uirtute precellere. Quod quidẽ
ex ipsius dñ iudicio. possumus ap¬
ꝓbare. Nam PETRO sicut bono dis-¬
pensatori clauẽ regni cȩlestis dedit:
Paula tãquã idoneo doctori ma¬
gisteriũ ecclesi asticȩ institutionis
iniunxit: scilicet ut quos iste eru¬
dierit ad salutẽ ille suscipiat ad
quietẽ: & quorũ corda paulus pa-¬
tefecerit doctrina uerborũ. eorũ
animabus petrus aperiat regna cȩ-
uis enĩdicenda est: qua ad fidem
pectorũ dura reserantur: mentiũ
secreta panduntur: et quicquid
intrinsecus clausũ tenetur: in palã
rationabili manifestatione produ¬
citur. Clauis in quã est.: quȩ &
conscientiã ad confessionẽ pecca¬
ti aperit: & grãm ad eternitatẽ
misterii salutaris includit. Ambo
igitur claues a dño ꝑceperunt.
scientiȩ iste. : ille potentiȩ. Diuiti

Expanded text:
beati Apostoli parem gratiam apud Dominum sanctitatis obtineant, nescio quo tamen pacto Petrus et Paulus videntur prae caeteris peculiari quadam in Salvatore fidei virtute praecellere. Quod quidem ex ipsius Domini judicio possumus approbare. Nam Petro, sicut bono dispensatori, clavem regni coelestis dedit; Paulo, tanquam idoneo doctori, magisterium ecclesiasticae institutionis injunxit: scilicet ut quos iste erudierit ad salutem, ille suscipiat ad quietem; ut quorum corda Paulus patefecerit doctrina verborum, eorum animabus Petrus aperiat regna coelo enim dicenda est qua ad fidem pectorum dura corda reserantur, mentium secreta punduntur, et quidquid intrinsecus clausum tenetur, in palam rationabili manifestatione producitur. Clavis, inquam, est quae et conscientiam ad confessionem peccati aperit, et gratiam ad aeternitatem mysterii salutaris includit. Ambo igitur claves a Domino perceperunt; scienti
Abbreviated transcription (Latin):
Reciosa gͦ. ẽ. in conspectu dñi
mors scõꝵ eiꝰ : nec ullo crude.¬
licatis genere destrui potest sacra¬
mento crucis xp̃i fundata religio.
Non minuitur ꝑsecutionibꝰ eccłia:
sed augetur. Et semꝑ dñicus ager
segete ditiore uestitur: dũ grana
quȩ singula cadunt. multiplica¬
ta nascuntꝰ  Unde duo ista pre¬
clara diuini seminis germina in
quantã sobolẽ pullularint: bea-
multarũ honore gẽmarũ. conser¬
to uno diademate coronarunt.
nitus nob̃ ad exemplũ patientiȩ
et confirmationẽ fidei p̃parato:
uniuersalit̾ quidẽ in om̃iũ scõrũ
cõmemoratione letandũ. ẽ: sed
in hoꝵ excellentia patrũ. merito
est exultantius gloriandũ: quos
grã dei in tantũ apicẽ int̾ omnia ȩc¬
clesiȩ mebra ꝓuexit: ut eos in corpo¬
constituerit lumen oculoꝵ. De quo¬
rũ meritis atq uitutibꝰ quȩ omnẽ
loquendi suꝑant facultatẽ: nichil
diuersũ. nichil debemꝰ sentire dis-¬
cretũ: quia illos et electio pares

Expanded text:
retiosa est ergo in conspectu Domini mors sanctorum ejus ; nec ullo crudelitatis genere destrui potest sacramento crucis Christi fundata religio. Non minuitur persecutionibus Ecclesia, sed augetur; et semper Dominicus ager segete ditiori vestitur, 326 dum grana, quae singula cadunt, multiplicata nascuntur. Unde duo ista praeclara divini seminis germina in quantam sobolem pullularint, beatomultarum honore gemmarum conserto uno diademate coronarunt. nitus nobis ad exemplum patientiae et confirmationem fidei praeparato, universaliter quidem in omnium sanctorum commemoratione laetandum est, sed in horum excellentia patrum merito est exsultantius gloriandum, quos gratia Dei in tantum apicem inter omnia Ecclesiae membra provexit, ut eos in corpoconstituerit lumen oculorum. De quorum meritis atque virtutibus, quae omnem loquendi superant facultatem, nihil diversum, nihil debemus sentire discretum: quia illos et electio pares,
Abbreviated transcription (Latin):
lis decorauit. M arcelline tuos
pariter petre nosse triumphos
Percussor retulit damaso michi.
cũ puer essem. Hȩc sibi carnificẽ
rabidũ mandata dedisse : Senti¬
bꝰ in medus. ur̃a ut tunc colla se¬
caret: Ne tumulũ urm̃ quisquã
cognoscere posset.. Uos alacres.
uris manibꝰ fodisse sepulchrũ:
Candidulȩ occulto postquã ia¬
cuere sub antro. ꝑ ostea cõmoni-¬
tã ur̃a pietate lucillã. Hic placu¬
isse magis scĩssima condere m̃bra.

Expanded text:
 Petro. Marcelline tuos, pariter Petre, nosce triumphos. Percussor retulit Damaso mihi cum puer essem, Haec tibi carnificem rabidum mandata dedisse, Sentibus in mediis vestra ut tunc colla secaret, Nec tumulum vestrum quisquam cognoscere posset; Vos alacres vestris manibus mundasse sepulcra, Candidulo occulte postquam jacuistis in antro, Postea commonitam vestra pietate Lucillam, Hic placuisse magis sanctissima condere membra.
Abbreviated transcription (Latin):
ior ioħe baptista. Precellit cunctis.
eminet uniũsis Antecedit ꝓpħas:
suꝑ gredit᷑ patriarchas. Et quisqͥs
de muliere natꝰ ẽ. inferior.ẽ. ioħe.¬
Dicit fortasse aliqͥs. Si int̾ natos
mulierũ ioħs maior.ẽ: maior est
saluatore. Absit. Ioħ̃s enĩ natꝰ de
tꝰẽ. Ille corruptibilis uteri senilibꝰ¬
uisccribꝰ effusus ẽ iste impollute
uuluę flore ꝓgenitꝰ. Ideo autẽ cũ
ioħis natiuitate dñi generatio
deputatur: ne dñs exera uerita¬
tẽ uideatur conditionis humane¬

Expanded text:
Joanne Baptista . Praecellit cunctis, eminet universis, antecedit prophetas, supergreditur patriarchas; et quisquis de muliere nascitur, inferior est JoDicit fortasse aliquis: Si inter natos mulierum Joannes major est, major est Salvatore. Absit. Joannes enim natus us est; ille corruptibilis uteri sinibus effusus est, iste impollutae vulvae flore progenitus. Ideo autem cum Joannis nativitate Domini generatio deputatur, ne Dominus extra veritatem videatur conditionis human
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ dñi & beati ioħ̃is natiuitatis¬
dies: in uniuerso mundo celebra¬
tur & colitur. Illũ enĩ sterilis pe-¬
perit: istũ uirgo concepit. In eli¬
sabeth sterilitas uincitur: in ora
riaxonceptionis consuetudo mu¬
tat᷑. Elisabeth uirũ cognoscendo
filiũ genuit: maria angło credi¬
dit & concepit. hominẽ conce-¬
pit elisabeth. hominẽ maria: sed
elisabeth solũ hominẽ: oraria
dm̃ & hominẽ. Quid sibi gͦ uult
ioħs: unde int̾positꝰ: unde pre-¬
missuis : Magnꝰ igitur ioħs: cuius¬

Expanded text:
mini et beati Joannis dies nativitatis in universo mundo celebratur et colitur. Illum enim sterilis peperit; istum virgo concepit. In Elisabeth sterilitas vincitur; in beata Maria conceptionis consuetudo mutatur. Elisabeth virum cognoscendo filium genuit; Maria angelo credidit, et concepit. Hominem concepit Elisabeth, et hominem Maria; sed Elisabeth solum hominem, Maria Deum et hominem. Quid sibi vult ergo Joannes? Unde interpositus, unde praemissus? Magn
Abbreviated transcription (Latin):
uissitꝰ eos longius duci in siluã
mgrã. quȩ hodieq in honorem
neadẽ ambos pariter decollari
cũq uentũ fuisset in mediaor
sluã: ipsi sibi manibꝰ suis mun-¬
dauerunt locũ a spinis. In quo
orantes simul. & dantes sibi os¬

Expanded text:
it eos duci in Silvam Nigram quae hodie in honore in eadem ambos pariter decollari. Cumque ventum fuisset in media silva, ipsi sibi manibus suis mundaverunt locum ab spinis, ubi orantes simul, et dantes sibi pa
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinę. ꝑdidit et confudit.
Herodes sicarius in ciues: in nobiles
in ꝓprios parricida: in ebrians der¬
rã cruore: in siti sanguinis ꝑmane¬
bat. hinc.ẽ: qđ iołns sanguinẽ pi¬
ũ. in poculo crudelitatis ab sorbu.¬
it. Sed ista lectio iam loquatur.
erodes inquit

Expanded text:
disciplinae, perdidit et confudit. Herodes sicarius in cives, in nobiles  in proprios parricida, inebrians cruore terram, in siti sanguinis permanebat. Hinc est quod Joannis sanguinem pium ingenti poculo crudelitatis absorbuit: sed ipsa lectio jam loquatur. Herodes, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
erũ qualibet ex causa conten-¬
derint: nos potius non carna.¬
les adhuc discipuli quid gesserint::
sed spũalis magister quid iusserit
uideamꝰ. Dixit autẽ eis. Reges gen¬
tiũ dominantur eoꝵ: et qui potesta
tẽ habent suꝑ eos benefici uocantur.
Uos autẽ non sic: sed qui maiorẽ. in
uobis fiat sicut iunior: et qui pre¬
cessor.ẽ sicut ministrator. Certanti¬
bꝰ de prioratu discipulis: pius magi¬
ster eos non inite contentionis argu¬
it: sed formã quã sequantur humili¬
tatis. modesta ratione describit. In
qua tamen forma obtinencda. maio¬
res et precessores id ẽ. doctores dechie
non minima discretione opꝰhabent:
ne uidelicet regũ gentiũ instar do-¬
minari subiectis seq ab eis gaude-¬
ant supuacius laudibꝰ extolli::
sed ad exemplũ regis ȩterni. quasi
iuniores eis quibꝰ regendis presunt
efficiantur et ministri

Expanded text:
erum qualibet ex causa contenderint, nos potius non carnales adhuc discipuli quid gesserint, sed spiritalis Magister quid jusserit, videamus. Dixit autem eis: Reges gentium dominantur eorum, et qui pontur. Vos autem non sic; sed qui major est in vobis fiat sicut junior, et qui praecessor est, sicut ministrator. Certantibus de prioratu discipulis, pius Magister eos non initae contentionis arguit, sed formam quam sequantur humilitatis modesta ratione describit. In qua tamen forma obtinenda majores et praecessores, id est doctores Ecclesiae, non minima discretione opus habent, ne, videlicet, regum gentium instar, dominari subjectis, seque ab eis gaudeant supervacuis laudibus attolli, sed, ad exemplum Regis aeterni, quasi juniores eis quibus regendis praesunt efficiantur ac ministri
Abbreviated transcription (Latin):
antur. ne ierosolimã uidȩãq dese-¬
rant admonentur: quia uidelicet
non statĩ finis quȩ in quadragesi¬
mũ potius differenda sit annũ. id
ẽ desolatio ꝓuinciȩ. ultimũq urbis
ac tẽpli sequatur excidiũ. Exsurget
autẽ gens contra gentẽ. et regnũ su-
Constat hec ante ultimos acerbissi¬
mosq dolores. quibꝰ omnis ẽ. uastata.
immo erasa ꝓuncia. hoc. ẽ. tẽpore
iudaicȩ seditionis. ad litterã con-¬

Expanded text:
antur, ne Hierosolymam Judaeamque deserant, admonentur. Quia, videlicet, non statim finis, qui in quadragesimum potius diffeest desolatio provinciae, ultimumque urbis ac templi sequatur excidium. Exsurget autem gens contra gentem, et regnum supeConstat autem haec ante ultimos acerbissimosque dolores, quibus omnis est vastata, imo erasa provincia, hoc est tempore Judaicae seditionis, ad litteram con
Abbreviated transcription (Latin):
espondens iħs cepit dicere illis
Uidete ne quis uos seducat
Multi enĩ uenient in nomine meo di¬
centes quia ego sũ: & multos seducent.
Multi imminente iherosolimoꝵ exci¬
dio principes extitere: quise ẽẽ xp̃os

Expanded text:
re illis: Videte ne quis vos seducat. Multi enim venient in nomine meo dicentes, Quia ego sum, et multos seducent. Multi imminente Jerosolymorum excidio principes exstitere qui se esse chris
Abbreviated transcription (Latin):
ambo futura bona illiꝰ beatitudinis
expectabant. Nec illi soli: sed uni¬
uersa hoc facit scã eccłia sponsa
xp̃i: ab istis tẽptationibꝰ eruenda.
in illa felicitate seruanda. Quas
duas uitas. petrus et ioħs figuraue¬
runt: singuli singulas. Uerũ et

Expanded text:
ambo futura bona illius beatitudinis ambo futura bona illius beatitudinis exspectabant. Nec ipsi soli, sed universa hoc facit sancta Ecclesia sponsa Christi, ab istis tentationibus eruenda, in illa felicitate servanda. Quas duas vitas Petrus et Joannes figuraverunt, singuli singulas: verum et
Abbreviated transcription (Latin):
sutura ẽ. uitã nr̃am. qualis futu-¬
cione plus amat: ut ad eã nos a-¬
am dñi quã nobis de miseria li-¬
berandis exhiberi uolumꝰ plus a-¬
mamꝰ : eãq quotidie maxime pec-
catoꝵ remissione poscimꝰ & habe¬
bimꝰ. Hoc ꝑ petrũ significatũ est
plus amantẽ sed minꝰ amatum:
quia minꝰ nos amat xp̃s miseros.
quã beatos. Ueritatis autẽ contẽ¬
plationẽ qualis futura ẽ minus
amamꝰ: qui a nondũ nouimꝰ. nec
habemꝰ. Hȩc ꝑ ioħm significata ẽ
minꝰ amantẽ atq ideo & ad ip¬
sã et ad eiꝰ in nobis amorẽ qualis
ei debetur implendũ donec ue-¬
mat dñs expectantẽ: sed plus
amatũ: quia id qđ ꝑ illũ figura¬
tũ ẽ. hoc efficit beatũ. Nemo ta¬
men hos insignes apłos separet.
it in eo qđ significabat petrus.
ambo erant: et in eo quod signifi¬
cabat ioħs ambo futuri erant.
Significando sequebatur iste: mane¬
bat ille. Credendo autẽ ambo mala
presentia huiꝰ miseriȩ tolerabant:

Expanded text:
futura est vitam nostram, qualis in notione plus amat, ut ad eam nos aam Domini, quam nobis de miseria liberandis exhiberi volumus, plus amamus, eamque quotidie maxime pro peccatorum remissione poscimus et habemus: hoc per Petrum significatum est plus amantem, sed minus amatum; quia minus nos amat Christus miseros quam beatos. Veritatis autem contemplationem qualis tunc futura est, minus amahabemus: haec per Joannem significata est minus amantem, atque ideo et ad ipsam, et ad ejus in nobis amorem, qualis ei debetur, implendum, donec veniat Dominus exspectantem; sed plus amatum, quia id quod per illum figuratum est, hoc efficit beatum. 7. Nemo tamen istos insignes apostolos separet. Et in eo quod significabat Petrus, ambo erant; et in eo quod significabat Joannes, ambo futuri erant. Significando sequebatur iste, manebat ille: credendo autem ambo mala praesentia hujus miseriae tolerabant,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłiȩ finibꝰ. quacũq ꝑ orbẽ diffusa
ẽ. ꝑsecutionẽ seuiturã ꝑfidoꝵ: et
pioꝵ patientiã eẽ. coronandã. Qui
bimi occisi sunt. doctrina & oꝑatio¬
ne ꝑfectos indicant. Qui uero in¬
fra. simplices uel idiotas fidei tam̃
nonfictȩ constantia fortes ȩque de-¬
nunciant. Qđ illi quidem occisi
sunt. sed xp̃s qui querebat᷑ uiuens
euasit: insinuat corpora quidẽ¬

Expanded text:
 orbem diffusa est, persecutionem saevituram perfidorum, et piorum patientiam esse coronandam. Qui a bimatu occisi sunt, doctrina et operatione perfectos indicant; qui vero infra, simplices vel idiotas, fidei tamen non fictae constantia fortes aeque denuntiant. Quod illi quidem occisi sunt, sed Christus qui quaerebatur vivens evasit, insinuat corpora quide
Abbreviated transcription (Latin):
ur gͦ ioħ̃s minus dñm dilige¬
bat quã petrus. si eã uitã
significabat. in qua. ẽ. multo am¬
plius diligendus: nisi quia ꝓpte¬
rea dictũ ẽ. sic uolo eũ manere
id.ẽ expectare donec uenio: qm
et ipsũ amorẽ qui tunc multo
amplior erit nondũ habemꝰ sed
futurũ expectamꝰ ut cũ ipse ue¬
nerit habeamꝰ: Nã sicut in epła
sa idẽ dicit apłs: nondũ apparu¬
t qđ erimꝰ. Scimꝰ qm̃ cũ apparue¬
Nt similes ei erimꝰ. Uidebimꝰ enĩ eũ¬

Expanded text:
rgo Joannes minus eum diligebat quam Petrus, si eam vitam significabat, in qua est multo amplius diligendus, nisi quia propterea dictum est, Volo eum manere, id est exspectare, donec veniam, quoniam et ipsum amorem qui tunc multo amplior erit, nondum habemus, sed futurum exspectamus, ut cum ipse venerit, habeamus? Nam sicut in Epistola sua idem dicit apostolus, Nondum apparuit quod erimus; scimus quoniam cum apparuerit, simil
Abbreviated transcription (Latin):
Nondũ temporibꝰ multis emissis: me¬
moratur etiã aliud ab eo diuinitꝰ ge¬
fũ Gurges quidã erat in irisionen¬
sũ situs agello: aquarũ mole copio¬
sus: ut pote demonibꝰ consecratꝰ. Et
si aliquis causa qualibet ingrederet᷑
eundẽ repente funibꝰ dȩmoniciscir¬
cũplexis: amittebat crudelit̾ uitã
Sed dei auxiliũ affuit aliquando:
aduentu beati sulpicii. Tum indige¬
ne loci genibus adherentes scĩ: exo¬
rant ut suis sacerdos subueniat:
quia multos ꝓpinquos famulosq se
ibidẽ amisisse plangebant. At ille
ut semꝑ ita toto affectu miseratus.
chrisma eũ oleo & aqua cõmisceri
modica iubet. Et benedicens. discipu¬
lo tradidit: precipiens ut instar heli¬
sei ꝓpħe diceret. hec dicit dñs. Sana¬
ui aquas has: non erit in eis ultra
mors. neq sterilitas. Quod cũ factũ
fuisset: subito ita pessimꝰ hostis ex e¬
odẽ loco fugatus est. ut sub felicitate
ex tunc uniuersi transeant: et pisei¬

Expanded text:
Nondum temporibus multis emensis, meNondum temporibus multis emensis, memoratur etiam ab eo aliud divinitus gestum. Gurges quidam erat in Virisionensium situs agello, aqua rum mole copiosus, utpote daemonibus consecratus: et si aliquis causa qualibet ingrederetur eumdem, repente funibus daemonicis circumplexus amittebat crudeliter vitam. Sed Dei auxilium adfuit aliquando adventu B. Sulpicii. Tum indigenae loci genibus adhaerentes sanctis exorant, ut suis sacerdos subveniat, quia multos propinquos famulosque ibidem se amisisse plangebant. At ille, ut semper, ita toto affectu miseratus, chrisma cum oleo et aqua commisceri modica  Al., modicum jubet: et benedicens, discipulo tradidit, praecipiens, ut ad instar Elisaei prophetae diceret: Haec dicit Dominus: Sanavi aquas has, et non erit in eis ultra mors, neque sterilitas. . Quod cum factum fuisset, subito pessimus hostis ita fugatus est, ut sub felicitate ex tunc universi transeant, et pisci
Abbreviated transcription (Latin):
dȩmones uerbo fugaret : egros oratio¬
ne curaret: addidit ds̃ nr̃ magnifica¬
ri in scõ suo: ita ut in ꝓcessu tempo¬
ris cȩcis uisũ. surdis auditũ. locutio.¬
nẽ redderet mutis: uitã mortius:
mancis dexteras: claudis gressus re¬
stitueret: & alia quãplura. quȩ lon.¬
gũ est enarrare ꝑ singula. De quibꝰ.
si dei fauor adiuuerit : optamus ꝑ¬
stringere pauca. Fya. Age sermo
quod spondes. Gunthoaldus qui¬
dã filiũ suũ annoꝵ circiter decem
cuiꝰ gutturi ita adheserat lingua
sermo formatꝰ nũquã de ore ei fi¬
sec ꝓlatus: ante pedes beati uiri
exposuit: causãq innotuit omnẽ
At ille humano miseratus affectu
eũ gemitu et suspiriis. oculos adex¬
lũ simul tetendit & palmas. xpm
qui ẽ. suꝑ omnia ds̃ totafide. fusis
lacrimis inuocans. Et oratione pre¬
missa: linguã pueri contrectauit.
et signũ ei crucis impressit. Ili co
lingua resolitur: & uarus sermonũ
pesonsis isq hodie mirabilit̾ loquit᷑¬

Expanded text:
daemones verbo fugaret et aegros oratione curaret, addidit Deus noster magnificari in sancto suo, ita ut in processu temporis caecis visum, surdis auditum, locutionem redderet mutis, vitam mortuis, mancis dexteras, claudis gressus restitueret, et alia quamplura, quae longum est narrare per singula, de quibus, si Dei favor adjuverit, optamus perstringere pauca. Eia age, sermo, quod spondes. 16. Gunthoaldus quidam filium suum annorum circiter decem, cujus gutturi ita adhaeserat lingua, ut sermo formatus nunquam de ore ejus fuisset prolatus, ante pedes beati viri exposuit, causam innotuit omnem. At ille, humano miseratus affectu, cum gemitu et suspiriis oculos ad coelum simul tetendit et palmas, Christum qui est super omnia Deus, tota fide fusis lacrymis invocans, et, oratione praemissa, linguam pueri contrectavit, et signum ei crucis impressit. Illico lingua resolvitur, et variis sermonum responsis usque hodie mirabiliter loquit
Abbreviated transcription (Latin):
&enĩ nr̃o unũ sine altero place¬
re nequaquã potest: si aut is qu
bona agit. adhuc luxuriȩ inqui¬
namenta non deserit: aut isqu
castitate preminet. necdũ se ꝓbo
na oꝑa exercet. Nec castitas erto
ẽ. aliquid sine castitati. Sed &¬

Expanded text:
ro unum sine altero placere nequaquam potest, si autem is qui bona agit adhuc luxuriae inquinamenta non deserit, aut is qui castitate praeeminet necdum se per bona opera exercet. Nec castitas ergo est aliquid sine castitate.
Abbreviated transcription (Latin):
totiꝰ ȩccłiȩ gubernacula traderent
Aut quantũ in apostolatꝰ sui minla¬
sterio cõplacuisse xp̃o credimꝰ pat¬
liĩ: qui tantũ placere pot tt pse¬
cutor Pacuit autẽ: quia non ini¬
qui pectoris studio. sed simplicis ig-¬
norantiȩ incauta deuotione certa¬
bat.
ENIQ: ut primũ sensibꝰ eius
sp̃s ueritatis infusus ẽ: osten¬
dit continuo. non se xp̃i seuisse odi¬
o: sed amore pat̾nȩ legis innocenter
errasse. De quo qͥd ego potissimũ di¬
cã cũ fidelissimꝰ ipse sibi sit testis:
Qui cũ nec suas uellet iactitare
gestũ est confitetur. Uelut enĩ de
altero quodã. scio inquit hominẽ¬

Expanded text:
totius Ecclesiae gubernacula traderentur? totius Ecclesiae gubernacula traderentur? Aut quantum in apostolatus sui ministerio complacuisse Christo credimus Paulum, cui tantum placere potuit persecutor? Placuit enim, quia non iniqui pectoris studio, sed simplicis ignorantiae incauta devotione certabat. e, ut primum sensibus ejus Spiritus veritatis infusus est, ostendit continuo, non se Christi saevisse odio, sed amore paternae legis innocenter errasse. De quo quid ergo potissimum dicam? cum fidelissimus ipse sibi sit testis: qui cum nec suas velit jactare gestum est confitetur. Ut enim velut de altero quodam: Scio homine
Abbreviated transcription (Latin):
apłorũ eE TRI & PaULi inse¬
parabilẽ fidẽ. passionẽq
germanã om̃i nos deuotione fr̃s ne¬
cesse.ẽ. celebrare: quia et laudabus
eos uita ad gloriosissimũ ꝑduxit
occasũ : et mirificus obitus ꝑpetu¬
ã transmisit ad uitã. Et licet in pe¬
tro fides emineat: in paulo doctri¬
na precellat: et magisteriũ tamen
pauli. fidei plenitudo. ẽ: & creduli¬
tas petri. doctrine ẽ. fundamencũ
Quos tanta celestis electionis digna¬
tio uisitauit: ut hic fieret de pisca¬
tore doctor: ille de ꝑsecutore de¬
fensor.
ED in hoc omnipotentis deia¬
tollenda ẽ maiestas: qłii insi¬
ratione mirabili docendi grãm tribi¬
it imꝑito:: & inimicũ fecit a mari
quod ocderat. et fidẽ quã impugna¬
bat asserere. Illiꝰ piscationẽ non absti¬
lit sed mutauit: istius cęcauit ocu¬
los: ut purgatiore recepto lumine.
clarissimȩ mentis acie ultra huma¬
nũ uidere posset aspectũ. Quant
gͥ meriti apud dm̃ suũ petrus erat
ut ei post nauicule paruȩ remigis

Expanded text:
tolorum Petri et Pauli inseparabilem fidem, passionemque germanam omni nos devotione, fratres, necesse est celebrare, quia et laudabilis eos vita ad gloriosissimum perduxit occasum, et mirificus obitus perpetuam transmisit ad vitam. Et licet in Petro fides emineat, in Paulo doctrina praecellat; et magisterium tamen Pauli fidei plenitudo est, et credulitas Petri doctrinae est fundamentum; quos tanta coelestis electionis dignatio visitavit, ut hic fieret de piscatore doctor, ille de persecutore defensor. Sed in hoc omnipotentis Dei attollenda majestas est, qui inspiratione mirabili 225 docendi gratiam tribuit imperito, et inimicum fecit amare quod oderat, et fidem, quam impugnabat, asserere. Illius piscationem non abstulit, sed mutavit; hujus caecavit oculos ut, purgatiore recepto lumine, clarissimae mentis acie ultra humanum videre possit aspectum. Quantum igitur meriti apud Deum suum Petrus erat, ut ei post naviculae parvae remigium
Abbreviated transcription (Latin):
et raptũ in paradisũ: & audiuit
archana uerba. quę non licet homi¬
ii loqui. Quid hoc apło magnifi.¬
centius: cui in medio moraliũ con¬
satuto. et supra cȩlos ire datũ. et
ad tras redire concessĩ ẽ : Qͥd hoc
beatius uiro: qui inter secreta para¬
disi ediscere meruit qđ nec lingua
hominis loqui possit. nec qͥsquã me¬
reretur audire: Et cũ tantę sint
sublimitatis illa quȩ docuit. ut cõ¬
prehendere ea mens humana non
bossit quantȩ illud putamꝰ ee̾ głȩ
U etiam .i¬
de petro referam. cuiꝰ tanta ẽ.¬
Addeo apꝓbata iustitia tantaq ei
pocestas attribuca est iudicandi:
ut in arbitrio eiꝰ poneretur celeste
iudiciũ : Perspicite ergo & estimate.
quanto nobis sit petrus apłs honore
reuerendus: cuiꝰ sententiam in terris
prolatã. sempiterni iudicis ȩquitas
non repellit. Et ideo diligenter in¬
tendite quȩ sit eiꝰ głȩ magnitudo:
cui dũ claues regni cõmittuntur
celebratur: horũ hodie coneursu
letissimo excolit roma martiriuor.

Expanded text:
est in paradisum, et audivit arcana 226 verba, quae non licet homini loqui . Quid hoc Apostolo magnificentius, cui in medio mortalium constituto, et supra coelos ire datum, et ad terras redire concessum est? Quid hoc beatius viro, qui inter secreta paradisi ediscere meruit quod nec lingua hominis loqui possit, nec quisquam mereretur audire? Et cum tantae sint sublimitatis illa quae docuit, ut comprehendere ea mens humana non possit; quantae illud putamus esse gloQuid etiam de Petro referam, cujus tanta a Deo est approbata justitia, tantaque ei potestas attributa judicandi, ut in arbitrio ejus poneretur coeleste judicium? Perspicite ergo, et aestimate quanto nobis sit Petrus apostolus honore reverendus, cujus sententiam in terris prolatam sempiterni judicis aequitas non repellit. Et ideo diligenter intendite quae sit ejus gloriae magnitudo, cui dum claves regni committuntur celebratur: horum hodie concursu laetissimo excolit Roma martyrium;
Abbreviated transcription (Latin):
Quo triumphales coronas de-¬
uicto labolo meruerunt: quantũ
fides itmana testatur. hodiernus ẽ
a nobis: preces fundant ꝓ nobis
Sicut traditione patrũ cognituo
memoria retinetur: natali PETRI
ro matris in pumerũ fusus est homi¬
nũ. sed quo ex uinculo carnis it
lucẽ natus est angelorũ. Ec .ui.¬

Expanded text:
quo triumphalem coronam, devicto diabolo, meruerunt, quantum fides Romana testatur, hodiernus esta nobis, preces fundant pro nobis. Sicut traditione patrum cognitum memoria retinetur, non uno die ro matris in numerum fusus est hominum, sed quo ex vinculo carnis in lucem natus est Angelorum; ac
Abbreviated transcription (Latin):
ris impares: ȩternitate felicitatis ȩqua¬
les. Ille ex piscatore: iste ex ꝑsecuto¬
re. In illo infirma mundi electa sunt
ut confundantur fortia: in isto
abundauit peccatũ. ut suꝑ abim¬¬
daret grã. In utroq magna dei grã

Expanded text:
ris impares, aeternitate felicitatis aequales: ille ex piscatore, iste ex persecutore. In illo infirma mundi electa sunt, ut confundantur fortia : in isto abundavit peccatum, ut superabundaret gratia . In utroque magna Dei grati
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑse. & precipue in partẽ quę̧ subxe
ponitur occidentis ꝑ agrans ei ilasset :
poscente bco austregisilo biturige ur¬
bis p̃o a theocierico principe. ut sibi
bcentia daretur participationẽ docen¬
⁊ ei in eccłia trdere: eo quod adipsũ
doctrinȩ grã multitudines conuola¬
rent. Nec mora: regia defertur auctori¬
tas: ut decisa cesarie clericatꝰ suscipet
onus. Et succedentibꝰ gradibꝰ: anno et
eo amplius. prepositꝰ cȩteris : leuiticę
sortis indeptꝰ officiũ: eccłiȩ minist auit
Nterea: magis Lc uii.

Expanded text:
respersa, et praecipue in partem quae sub axe respersa, et praecipue in partem quae sub axe ponitur Occidentis peragrans evolasset, poscente Austregisilo Bituricae urbis episcopo a Theoderico principe, ut sibi licentia daretur participationem docendi ei in ecclesia tradere, eo quod ad ipsum doctrinae gratia multitudines convolarent; nec mora, regia defertur auctoritas ut, decisa caesarie, clericatus susciperet onus. Et succedentibus gradibus, anno et eo amplius praepositus caeteris, Leviticae sortis indeptus officium, ecclesiae ministravit. 9. Interea magis magi
Abbreviated transcription (Latin):
x eo igicur tempore: ille totiꝰboni¬
tatis emulus. et ueritatis inimicus.
salutisq humanȩ hostis: omnia moli¬
mina contra dei militẽ uersans: quẽ men-¬
ce corrũpere ñ ualuit: minis fantasti¬
cis nititur deterrere. De quo si quis ex-¬
ploratius discere uult: breuiter post
paululũ in suis ꝯsten. Iemꝰ locis. Clares¬
cere interea signis: & iurtutũ cepit mi¬
athleta desudans. ut a scõ ꝓposito nũ¬
quã discederet: quod humanũ fauorẽ
latere cupiebat. Ne qua scłi huiꝰ ai
fauoris erũperet: & aures suas arro gan-¬
tiȩ pollutione macularet.¬
Gitur cũ hȩc ab eodẽ gererentur: et
ꝑ gestoꝵ bonicatẽ tacita quadã predi¬
cati. me dei nr̃i uericas nosceretur. cũq
plerũq ut assolet aios pie credentes
splendor lucis accenderet : alios impie
deroga ites. ꝑfidiȩ nebulesȩ tetra caligo
magnificari in scõ suo: & eptȩ uirtu¬
tis ꝯpus ꝓsꝑioribꝰ successibꝰ ꝓpagare.
Cũq repente fama de eo longe lateq

Expanded text:
x eo igitur tempore ille totius bonitatis aemulus et veritatis inimicus, salutisque humanae hostis, omnia molimina contra Dei militem versans, quem mente corrumpere non valuit, minis phantasticis nititur deterrere. De quo si quis exploratius discere vult, breviter post pauca in suis ostendemus locis. 7. Clarescere interea signis et virtutum coepit miathleta, desudans ut a sancto proposito nunquam discederet. Quod humanum favorem latere cupiebat, ne qua saeculi hujus aura favoris erumperet, et aures suas arrogantiae pollutione macularet.gitur cum haec ab eodem gererentur, et per gestorum bonitatem tacita quadam praedicatione Dei nostri veritas nosceretur; cumque plerumque ut assolet alios pie credentes splendor lucis accenderet, alios impie derogantes perfidiae nebulosae tetra caligo magnificari in sancto suo, et coeptae virtutis opus prosperioribus successibus propagare. 8. Cumque repente fama de eo longe lateque
Abbreviated transcription (Latin):
etiã illud inserere lectioni:
qualiter scm̃ eiꝰ corpusculũ. in loco
ubi nunc adoratur. fuerit dño an-
nuente trans latũ. Anno sexagesi.¬
mo quarto post transitũ gloriosi
domn martini : beatꝰ Perpetuus
turomex sedis cathedrã sortitꝰ est
dignitatis. Adept̾q hunc apicẽ.
cũ magno deuotoꝵ consensu. fun¬
cdamenta templi ampliora quã fu¬
erant. suꝑ beata m̃bra locare dispo¬
suit. Quod sagaci insistens studi¬
o: mirifice mancipauit effectui.

Expanded text:
etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum eius corpusculum in loco ubi nunc adoratur fuerit, anuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui.
Abbreviated transcription (Latin):
se narrandã. Scd̾m hanc enĩ xp̃s
filiꝰ hominis ẽ: quod etiã se ipse
sepissime appellat: cõmendans no-¬
bis quid misericordit dignatꝰ sit
ee̾ ꝓ nobis. Nam illa suꝑna et ę¬
terna generatio scdm quã filiꝰ dei
unigenitꝰ ẽ. ante omnẽ creaturam.

Expanded text:
se narrandam. secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam se ipse saepissime appellat commendans nobis, quid misericorditer dignatus sit esse pro nobis. nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam filius dei unigenitus est ante omnem creaturam,
Abbreviated transcription (Latin):
non uult remaneam᷑ : ibi amplius
quo uult transeamꝰ: et unde non
uult pereamꝰ. Amet gͦ eũ petrus
ut ab ista mortalitate liberemurꝰ
ameturab illo ioħs. ut inilla im¬
mortalitate seruem᷑. Sed ista rati¬
diligit xp̃s in futuro scło ubi eũ
illo sine fine uiuemꝰ: quã in pto
unde eruim᷑. ut illic semꝑ eũ ili¬
simꝰ: ꝓpterea nos tunc eũ minꝰ d¬
lecturi sumꝰ. quando meliores e¬
rimꝰ : cũ meliores utiq nisi eũ am.¬
plius diligendo nullo modo esse
possimus.

Expanded text:
non vult, remaneamus; ibi amplius, non vult, remaneamus; ibi amplius, quo vult, transeamus, et unde non vult pereamus. Amet ergo eum Petrus, ut ab ista mortalitate liberemur; ametur ab eo Joannes, ut in illa immortalitate servemur. Sed ista ratidiligit Christus in futuro saeculo ubi cum illo sine fine vivemus quam in isto, unde eruimur, ut illic semper simus; et propterea nos tunc eum minus dilecturi non sumus, quando meliores erimus, cum meliores utique, nisi amplius eum diligendo, nullo modo esse possimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ic eũ uolo manere: donec ue¬
niã. Quid ad te: tu me seque
di temporalia mala. ille maneat
donec sempit̾na uenio redditurus
bona. Qd aptius ita dici potest
Perfecta me sequatur actio. infor-¬
m̃ata meȩ passionis exemplo: in-¬
choata uero contẽplatio maneat
donec uenio. ꝑficienda cũ uenero.
manet autẽ donec ueniat xp̃s.
tunc manifestanda plenitudo scien-¬
tiȩ. Hic quippe tolerant᷑ mala huiꝰ
mundi in t̾ra morientiũ: ibi uide-¬
buntur bona dñi in t̾ra uiuentiũ.
Qđ enĩ ait uolo manere donec ue¬
niã ÷ non sic intelligendũ ẽ: quasi
dixerit remanere uel ꝑmanere.
tur. non utiq nunc sed cũ uene-¬
rit xp̃s implebitur. Qd autẽ ꝑ
hunc significatur oui dictũ ẽ. tu
me sequere. nisi nime agatur: non
ꝑuenietur ad illudd qđ expectat᷑.
In hac autẽ actiua u̾ita quantoma¬
ceat. et qđ a nobis auferat. ñ habe¬
bimꝰ. Nec ob aliud hic nos diligt̃
nisi ut sanet. & transferat ab his
quȩ non diligit. Hic gͦ minꝰ ubi

Expanded text:
ic eum volo manere donec veniam. Quid ad te? tu me sequerdi tempodonec sempiterna venio redditurus bona? Quod apertius ita dici potest: Perfecta me sequatur actio, informata meae passionis exemplo; inchoata vero contemplatio maneat donec venio, perficienda cum venero. manet autem donec veniat Christus, tunc manifestanda plenitudo scientiae. Hic quippe tolerantur mala hujus mundi in terra morientium, ibi videbuntur bona Domini in terra viventium. Quod enim ait, Volo eum manere donec veniam, non sic intelligendum est quasi dixerit, remanere vel permanere; tur, non utique nunc, sed cum venerit Christus, implebitur. Quod autem per hunc significatur, cui dictum est, Tu me sequere, nisi nunc agatur, non pervenietur ad illud quod exspectatur. In hac autem activa vita quanto maceat, et quod a nobis auferat, non habebimus. Nec ob aliud hic nos diligit, nisi ut sanet, et transferat ab iis quae non diligit. Hic ergo minus, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
uo ut ante dixi. & qui de quino
talentis decẽ fecerat. et qui de dui¬
bꝰ quatuor: idẽ patris familias se¬
mo blanditur. Et rotandũ quod
omnia quȩ in p̃senti habemꝰ licet
magna uideantur et plurima :
tamen consideratione futuroꝵ per¬
ua & pauca sunt. Intra inquit in
gaudiũ dñi tui: et suscipe quȩ
nec oculus uidit. nec auris audiut
iec in cor hominis ascenderunt
Quid autẽ maius potest dari fide¬
lis truo: quã esse cũ dño & uidere
gaudiũ dñi sui-¬

Expanded text:
am dixi, et qui de quinque talentis, decem fecerat, et qui de duobus, quatuor, idem patrisfamilias sermo blanditur. Et notandum quod omnia quae in praesenti habemus. 207 licet magna videantur et plurima: tamen comparatione futurorum, parva et pauca sunt. Intra, inquit, in gaudium domini tui, et suscipe quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt . Quid autem potest majus dari fideli servo, quam esse cum Domino, et videre gaudium Domini sui
Abbreviated transcription (Latin):
rslit̃ qui duo accepat. lu¬
crauis et alia duo. Et iste
rat: in euangelio d plicauit. Siue
re heatit. dinis tipos irdel exit
Qui autẽ unũ acorꝑat: aiens
fodit in t̾rã et abs condit pecuni¬
ã dñi sui. Nequã seruu . terrens
oribꝰ et scł uoluptate dei p̃cepta
neglexit et polluit. Quanquĩ in
sudario ligauierit: iẽ Loetrinã
parris familias molliter et delicate
uiuendo enerualerit.

Expanded text:
liter qui duo acceperat, lucratus est alia duo. Et iste rat, in Evangelio duplicavit: sive ae beatitudinis typos intellexit. Qui autem unum acceperat, abiens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Nequam servus terrenis operibus et saeculi voluptate, Dei praeneglexit et polluit. Quanquam in sudario ligaverit, id est, doctrinam Patrisfamilias molliter et delicate vivendo enervaverit .
Abbreviated transcription (Latin):
nomen receꝑant. Quod adeo
uirtutibꝰ illius exemploq conua-¬
luit: ut iam ibi nullus locus
sit. qui non aut ȩcclesus frequen-¬
tissimis. aut monasteriis sit re-¬
pletus. Nã ubi fana destruxerat:
statĩ ibi aut ȩcclesias aut mona-¬
steria construebat.¬
Ec minorẽ sub idem fere
tempus eodẽ in oꝑe uirtu.¬
tẽ edidit. Nam cũ in uico qͦdã.
fano antiquissimo et celeberri-¬
mo ignẽ immisisset: in ꝓximam
immo adherentẽ domũ. agente
uento flãmarũ globi ferebantur.
Quod ubi martinus aduertit:
rapido cursu tectũ domꝰ scandit :
obuiũ se aduenientibꝰ slãmis infe-¬
rens. Tum uero mirũ in modum
cerneres contra iuim uenti ignem
retorqueri: ut cõpugnantiũ in-¬
ter se elementorũ. quidã confli-¬
ctus uideretur. Ita uirtute mar¬
tini. ibi tantũ ignis est oꝑatꝰ: ubi
iussus est.

Expanded text:
nomen receperant: quod adeo nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat.ec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est.
Abbreviated transcription (Latin):
eminꝰ turba mirantiũ. Iamq pau¬
minari. Pallebant eminꝰ monachi:
et periculo iam ꝓpiore conterri¬
ti. spẽ omnẽ fidemq ꝑdiderant
solam martini mortẽ expectantes
At ille confisus in dño. intrepidus
opperiens cũ iã fragorẽ sui pinus
concidens edidisset : iã cadenti.
iam suꝑ se ruenti. eleuat obuiã
manũ: signũ salutis opponit.
Tũ uero turbinis modo retro
actã putares. diuersã in partẽ ru-¬
it: adeo ut rusticos qui tuto in
loco constiterant pene prostra¬
uerit.¬
uor uero in cęlũ elamore
sublato. gentiles stupere
miraculo: monachi flere pre
gaudio. xp̃i nomen in cõmune
ab omnibꝰ predicari. Satisq con¬
stitit: eo die salutẽ illi uenisse
regioni. Nã nemo fere ex imma¬
ni illa multitudine gentiliũ fuit:
qui non impositione manꝰ deside-¬
rata. dñm iħm relicto impietatis
errore crediderit. Et uere ante
Mrartinũ pauci ad modũ. immo
pene nulli: in illis regionibꝰ xp̃i

Expanded text:
eminus turba mirantium. iamque paueminus turba mirantium. iamque pauasura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit.um uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Ille eos sedulo cõmonere: nichil
ee religionis in stipite. Dm̃ potius
cui seruiret ipse. sequerentur
Arborẽ illam excidi oportere:
quia esset demoni decuicata. Tum
unꝰ ex his qui erat audacior cȩte¬
ris: si habes inquit aliquam de
deo tuo. quẽ dicis te colere fidu¬
ciã nosmet ipsi succidemꝰ hanc
arborẽ: tu ruentẽ excipe. Et si
tcũ ẽ. tuus ut dicis dñs euades
Tũ ille intrepide confisus in dño
facturũ se pollicetur. L .iiii.¬
ic uero ad istius modi condi¬
tionẽ omnis illa gentiliuo
turba consentit. facilemq arboris
suȩ habuere iacturã: si inimicuor
sacroꝵ suorũ casu illiꝰ obruissent.
Itaq cũ unã in partẽ pinus illa
esset acclinis: ut non esset dubiũ
quã in partẽ succisa corrueret.
eo loco uinctus statuitur ꝓ arbi-¬
trio rusticorũ : quo arborẽ e̾e̾ ca¬
surã nemo dubitabat. Succidere
igitur ipsi suã pinũ: cũ ingenti
gaudio letitiaq cȩperunt. Aderat

Expanded text:
ille eos sedulo commonere, nihil ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat
Abbreviated transcription (Latin):
dementia.
leuato gͦ in aduersũ signo
crucis: imꝑat turbȩ non
moueri loco: onusq deponere.
Hic uero mirũ in modũ uideres
miseros primũ uelut saxa riguis¬
se. Dem cũ primo mouere se sũ¬
mo conamine niterentur: ultra
accedere non ualentes ridiculam
is uertiginẽ rotabantur: donec
incti corporis onus deponunt:
ac toniti. et semet inuicẽ aspecꝰ¬
cantes: quid nã sibi accidisset ta¬
cti cogitantes. Sed cũ heatꝰ uir
cõperisset. exequiarũ eẽ. illã fre-¬
quentiã non sacrorũ: eleuata rur¬
sũ manu. cdat eis abeundi et tol¬
lendi corporis potestatẽ. Ita eos
et cũ uoluit. stare compulit.
et cũ libuit abire ꝑmisit
teo dũ in uico quodã L.iii.¬
templũ antiquissimũ diruisset :¬
& arborẽ pinũ quę fano erat ꝓ¬
tũ uero antistes loci illius ceteraq
gentiliũ turba cępit obsisterẽ.
Et cũ idem illi dũ templũ euer¬
titur imꝑante dño quieuissent:
succidi arborẽ non patiebantur.

Expanded text:
dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat ptum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
palato possit. quid admiratio¬
quid dulcedinis. intrauerunt cũ eo
ad nuptias : quid amaritudinis. et
clausa ẽ ianua: Uenit quippe ille. qui
aduentu suo elementa concutit: in
cuiꝰ conspectu cęlũ & t̾ra contremiscit.
Unde etiã ꝑ ꝓpħam dicit. Adhuc se¬
mel et ego mouebo. ñ solũ trã sed eciã
cęlũ. Ad cuiꝰ examen omne humanũ
genus deducitur. Cui ad uindictam
malorũ. remunerationẽq bonorũ.
angeli. archangeli. throni dominatio¬
nes principatus et potestates obse-¬

Expanded text:
palatum possit quid admiratioquid dulcedinis, Intraverunt cum eo ad nuptias! quid amaritudinis, Et clausa est janua! Venit quippe ille qui adventu suo elementa concutit, in cujus conspectu coelum et terra contremiscit. Unde etiam per prophetam dicitur: Adhuc semel, et ego movebo non solum terram, sed etiam coelum . Ad cujus examen omne genus humanum deducitur, cum ad vindictam malorum remunerationemque bonorum, angeli, archangeli, throni, principatus, et dominatio