comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rima anima quã &si infirmũ
in habitantem corpusculum pul¬
chritudo cȩlestis ad mittere non
despexit. angłica sublimitas non
reiecit: claritas diui na non
reppulit. hanc uosdicitis ni¬
gram. Nigra est s formosa filiȩ
ierłm. Nigra ur̃o. formosa diui¬
no angelicoq indicio. Et si ingra
est. for insecus est. Sibi autem ꝓ
minimo e ut a uobis iudicetur:
aut ab his qui scđ̾m faciem iudr¬
cant. Homo siquid̾e uidet in fa¬
cie. ds autem intuetur cor. Pro.¬
pterea & si nigra foris s intus
formosa ut ei placeat cui se ꝓba¬
uit. Non eniꝰ uobis: quib si adhuc
placeret : xpͦi seruis non esset.
Felix nigredo quȩ mentis cando¬
rem parit. lumen scientiȩ: coir
istiusmodi nigris. quos aut hir¬
militas penitentie aut carita¬
tis delus. tanquã solis estus deco¬
lorasse uidetur. Si fuerint ait
peccata ur᷑a ut coccinũ. quasi
nix dealbabuntur: & si fuerint
rubra quasi uermiculus. ue.¬
lut lana alba erunt. Non pla¬

Expanded text:
rima anima! quam, etsi infirmum rima anima! quam, etsi infirmum inhabitantem corpusculum, pulchritudo coelestis admittere non despexit, angelica sublimitas non rejecit, claritas divina non repulit. Hanc vos dicitis nigram? Nigra est, sed formosa, filiae Jerusalem. Nigra vestro, formosa divino angelicoque judicio. Etsi nigra est, forinsecus est. Sibi autem pro minimo est, ut a vobis judicetur, aut ab his qui secundum faciem judicant. Homo siquidem videt in facie, Deus autem intuetur cor . Propterea etsi nigra foris, sed intus formosa, ut ei placeat cui se probavit. Non enim vobis: quibus si adhuc placeret. Christi servus non esset. Felix nigredo, quae mentis candorem parit, lumen scientiae, conscistiusmodi nigris, quos aut humilitas poenitentiae, aut charitatis zelus, tanquam solis aestus, decolorasse videtur. Si fuerint, ait, peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur; et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt . Non pla
Abbreviated transcription (Latin):
a dñi sp̃i: non una quęlib& taliᷤᷤ
anima. merito nobis uidebitur
posse respondere exꝓbrantib sibi
nigredinem. nigra sum s formo.¬
sa. Uis tibi deniq demonstrem
animã & nigram pariter & for.¬
mosam: Epistolȩ inquiunt gra¬
ues sunt. s presentia corporis
infirma. & sermo contemptibiliᷤ.
Pauilus hic erat. Itane paulum o
filiȩ ierłm de presentia corporiᷤᷤ
estimatis. & tanquã decolorem de¬
formemq contempnitis. quia
cernitis homunculũ afflictari
in fame & siti in frigore & nu¬
ditate. in laborib plurimis. in
plagis supra modũ. in mortib¬
s frequent:¬
Hȩc sunt quȩ denigrant paulum.
Pro huiꝰ modi doctor gentium re.¬
putatur inglorius. ignobilis .ni.¬
ger. obscuriis. tanquã deniq peri¬
psima huiꝰ mundi. Enim uero nͦ¬
ne ipse est qui rapitur in paradi¬
sum. qui unũ alterumq ꝑambu¬
lans usq ad terciũ sui puritate
penetrat cęlum:. Quere pulcher¬

Expanded text:
a Domini Spiritu : nonne una quaelibet talis a Domini Spiritu : nonne una quaelibet talis anima merito nobis videbitur posse respondere exprobrantibus sibi nigredinem: Nigra sum, sed formosa? Vis tibi denique demonstrem animam et nigram pariter, et formosum? Epistolae, inquiunt, graves sunt; sed praesentia corporis infirma, et sermo contemptibilis . Paulus hic erat. Itaque Paulum, o filiae Jerusalem, de praesentia corporis aestimatis, et tanquam decolorem deformemque contemnitis, quia cernitis homunculum afflictari in fame et siti, et frigore et nuditate, in laboribus plurimis, in plagis supra modum, in mortibus frequenteHaec sunt quae denigrant Paulum. Pro hujusmodi doctor gentium reputatur inglorius, ignobilis, niger, obscurus; tanquam denique peripsema hujus mundi. Enimvero nonne ipse est qui rapitur in paradisum, qui unum alterumque perambulans, usque ad tertium sui puritate penetrat coelum? O vere pulcher
Abbreviated transcription (Latin):
stis similitudine. quã postea com:¬
mutauit ambulans iam in nour¬
tate uitȩ : Sed si hoc est: cur non
magis de preterito nigra fu &
non nigra sum dicit. Sicui ta.¬
men placet hic sensus. id qͦd sequi¬
tur. sicut tabernacula cedar. si cͦ
pelleꝰ salomonis: sic oportet in.¬
telligi. ut de ueteri qͥdera con¬
uersatione cedar: de noua uͦ salo¬
monis se dixerit taber naculum.
Hoc enĩ esse pelles quod tabernacu.¬
lum: ꝓpħa ostendit dicens. Repen¬
te uastata sunt tabernacula mea:
sicut uilissima tabernacula ce¬
dar. postea formosa sicut pelles
gloriosi regis. Sed uideamus qͦ¬
modo ad statum potius uitȩ po¬
tioris: utrumq respiciat. Si con¬
sideremꝰ habitum exteriorem sc̃oꝵ
eum qui in facie est quã sit hu¬
milis utiq & abiectus & qua¬
dam neglectus incuria. cũ tamen
identidem in tus reuelata facie
głam diꝰ speculantes. in eandem
imaginem transformentur de
claritate in cdaritatem. tanquã

Expanded text:
sti similitudine, quam postea comsti similitudine, quam postea commutavit, ambulans jam in novitate vitae? Sed si hoc est, cur non magis de praeterito, nigra fui, et non nigra sum, dicit? Si cui tamen placet hic sensus, id quod sequitur, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis , sic oportet intelligi, ut de veteri quidem conversatione Cedar, de nova vero Salomonis se dixerit tabernaculum. Hoc enim esse pelles, quod tabernaculum, propheta ostendit dicens: Repente vastata sunt tabernacula mea, sicut vilissima tabernacula Cedar: postea formosa, sicut pelles gloriosi regis. 5. Sed videamus quomodo ad statum potius vitae potioris utrumque respiciat. Si consideremus habitum exteriorem sanctorum, eum qui in facie est, quam sit humilis utique et abjectus, et quadam neglectus incuria; cum tamen identidem intus revelata facie gloriam Dei speculantes, in eamdem imaginem transformentur de claritate in claritatem, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
tassis modo potest sponsa cũ pul-¬
chritudine utiq compositionis.
neuo non carere nigredinis. sed
sane in loco peregrinations suȩ.
Alioquin erit cum eam sibi in pa¬
tria exhibebit sponsus głȩ głosam.
non habentem maculam aut ru¬
gam: aut aliqͥd huiꝰmodi. At uero
nunc si diceret. quia ingredinem
non haberet. seipsam seduceret. &
ueritas in ea non esset. Quãobrem
ne mireris quia dixi ingra sum:
& rursum nichilominꝰ quia formo¬
sa sit głatur. Quomͦ enĩ non for¬
mosa. cui dicit᷑ ueni formosa mea:
Cui autẽ dicit᷑ ueni nondũ ꝑuene.¬
rat. ne forte quis putet hoc dictũ
non quide huic nigrȩ quȩ adhuc
laborat ueniendo in uia. s beatȩ illi
quȩ iam ꝓrsus absq nigredine re-¬
gnat in patria. Sed audi unde
nigram & unde formosam se di¬
xerit. An nigram qͥdem ob tetrã
conuersationem quã pͥus habir¬
it sub principe huiꝰ mundi
iagine̾ terrestris hominis ad¬
huc portans. formosam uͦ de cęle¬

Expanded text:
tassis modo potest sponsa, cum pultassis modo potest sponsa, cum pulchritudine utique compositionis, naevo non carere nigredinis; sed sane in loco peregrinationis suae. Alioquin erit cum eam sibi in patria exhibebit sponsus gloriae gloriosam, non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid hujusmodi. At vero nunc si diceret, quia nigredinem non haberet, se ipsam seduceret, et veritas in ea non esset. Quamobrem ne mireris quia dixit: Nigra sum, et rursum nihilominus, quia formosa sit, gloriatur. Quomodo enim non formosa cui dicitur: Veni, formosa mea? Cui autem dicitur: Veni, nondum pervenerat, ne forte quis putet hoc dictum, non quidem huic nigrae, quae adhuc laborat veniendo in via; sed beatae illi, quae jam prorsus absque nigredine regnat in patria. 4. Sed audi unde nigram et unde formosam se dixerit. An nigram quidem ob tetram conversationem, quam prius habuit sub principe hujus mundi, imaginem terrestris hominis adhuc portans; formosam vero de coele
Abbreviated transcription (Latin):
piunt. siue ꝓpter fidei equȩ cõ¬
munẽ confessionẽ. siue ob fideli¬
um corporalem saltem societa:¬
tem. seu etiam ꝓpter spem futu¬
rȩ salutis. a qua omĩno non sunt
quãdiu hic inuunt uel tales de.¬
sperandȩ. quantulib& uiuant
desperate: non incongrue filiȩ
ierłm nominantur. Uideamus
iam quid illud fuerit dicere :
nigra sum s formosa. Nullane
m his uerbis reprignantia est:
Absit. Propter simplices dico. quia
inter colorem & formã discernere
non nouerunt: cũ forma ad com¬
positionẽ ꝑtineat: nigredo color sit.
Non om̃e demiq quod ingru est.
continuo & deforme ẽ. Nigredo
uerbi causa: in pupilla nͨ dedecet.
Et nigri qͥdam lapilli in ornamen¬
tis placent. & nigri capilli candi¬
dis uultib etiam decorẽ augent
& grãm. Sic tibi quoq facile ad.¬
uertere est in reb innumeris.
Quãquã sine numero sunt. quȩ in
suꝑficie quidẽ repperies decoloria.
in compositione uͦ decora. Talisfor.¬

Expanded text:
piunt; sive propter fidei aeque compiunt; sive propter fidei aeque communem confessionem, sive ob fidelium corporalem saltem societatem, seu etiam propter spem futurae salutis, a qua omnino non sunt, quandiu hic vivunt, vel tales desperandae, quantumlibet vivant desperate; non incongrue filiae Jerusalem nominantur. 3. Videamus jam quid illud fuerit dicere: Nigra sum, sed formosa. Nullane in his verbis repugnantia est? Absit! Propter simplices dico, qui inter colorem et formam discernere non noverunt, cum forma ad compositionem pertineat, nigredo color sit. Non omne denique quod nigrum est continuo deforme est. Nigredo, verbi causa, in pupilla non dedecet; et nigri quidam lapilli in ornamentis placent; et nigri capilli candidis vultibus etiam decorem augent et gratiam. Sic tibi quoque facile advertere est in rebus innumeris. Quanquam sine numero sunt, quae in superficie quidem reperies decoloria, in compositione vero decora. Tali for
Abbreviated transcription (Latin):
luit gͦ ipsas fauorabili demulce.¬
re uocabulo. quia curȩ fiit ei
infirmarũ potius oꝑam dare
saluti. quã ꝓpriȩ ultioni. Om̃ib
qͥdem optanda ista ꝑfectio. ꝓprie
autem optimoꝵ. forma ẽ prela¬
toꝵ. Sciunt quippe boni fidelesq
p̃positi languentiũ sibi creditam
ammarũ curam: non pompam.
Camq internũ murmur cuiꝰ.¬
piam illarũ querulȩ uocis
indicio deprehendunt. & si in
ipsos usq ad conuitia & contu¬
melias ꝓrumpentis. medicos
se & non dños agnoscentes. pa¬
rant confestim aduersus fre¬
nesim animȩ. non uindictam
s medicinã. Hȩc gͥ ratio cur
cas uidelic& ut in blando ser-¬
mone deliniat murmurantes:
cõmotionem sedet. sanet liuore.
Scriptũ est enĩ Lingua pacifica:
compescit lites. Alias uͦ filiȩ re-¬
uera ierłm quodamodo sunt quę
huiꝰ modi sunt. nec falso ita eas
nominat sponsa. Siue enĩ ꝓ.¬
pter sacramenta eccłiȩ quȩ in¬
differenter quidẽ cñ bonis susci¬

Expanded text:
luit ergo ipsas favorabili demulceluit ergo ipsas favorabili demulcere vocabulo, quia curae fuit ei infirmarum potius operam dare saluti quam propriae ultioni, 2. Omnibus quidem optanda est ista perfectio; proprie autem optimorum forma est praelatorum. Sciunt quippe boni fidelesque praepositi, languentium sibi creditam animarum curam, non pompam. Cumque internum murmur cujuspiam illarum querulae vocis indicio deprehendunt, etsi in ipsos usque ad convicia et contumelias prorumpentis; medicos se et non dominos agnoscentes, parant confestim adversus phrenesim animae, non vindictam, sed medicinam. Haec igitur ratio cur cas: videlicet ut in blando sermone deliniat murmurantes, commotionem sedet, sanet livorem. Scriptum est enim: Lingua pacifica compescit lites . Alias vero filiae revera Jerusalem quodam modo sunt quae hujusmodi sunt, nec falso ita eas nominat sponsa. Sive enim propter sacramenta Ecclesiae, quae indifferenter quidem cum bonis susci
Abbreviated transcription (Latin):
dixeram
in sermo.¬
ne: quia
emulis lacessientib sponsa respon¬
dere cogatur. quȩ corpore quide
de numero adolescentularũ esse
uident᷑: animo autẽ longe sunt.
Ait nempe. igra sum s formo¬
sa: filiȩ ierłm. Patet qͦd detrahe¬
rent er ni gredinẽ inꝓperanteᷤ.
Sed aduerte sponsȩ patientiam:
ac benignitatem. Non modo
enĩ non reddidit maledictũ ꝓ
maledicto. s insuꝑ benedixit. fi¬
lias ierłm uocans. quȩ magis pro
sua nequitia filiȩ babylonis uel
filiȩ baal: aut si quod aliud no¬
men imꝓperii occurrisset: appel¬
lari meruerant. Sane didicerat
a ꝓpħa. mimo ab ipsa unctione
quȩ docet suauitatẽ: calamũ quaᷤᷤ.¬
satũ non conterendũ. & lignũ
fumigans non extinguenduu
Propterea non putauit amplius
irritandas satis cõmotas ꝑ se: nec
quicquã addendum stimulis in.¬
uidiȩ qua torquebantur. Nagis
autem cũ his qui oderunt pace̾
studuit esse pacifica sciens se etr¬
am insipientib debitricem. Ma¬

Expanded text:
dixeram in sermone, quia aemulis lacessentibus sponsa respondere cogatur, quae corpore quidem de numero adolescentularum esse videntur, animo autem longe sunt. Ait nempe: Nigra sum, sed formosa, filiae Jerusalem . Patet quod detraherent ei, nigredinem improperantes. Sed adverte sponsae patientiam ac benignitatem. Non modo enim non reddidit maledictum pro maledicto, sed insuper benedixit, filias Jerusalem vocans, quae magis pro sua nequitia filiae Babylonis, vel filiae Baal, aut si quod aliud nomen improperii occurrisset, appellari meruerant. Sane didicerat a propheta, imo ab ipsa unctione quae docet suavitatem, calamum 1350 quassatum non conterendum, et linum fumigans non exstinguendum . Propterea non putavit amplius irritandas satis commotas per sed nec quidquam addendum stimulis invidiae, qua torquebantur. Magis autem cum his qui oderunt pacem, studuit esse pacifica, sciens se etiam insipientibus debitricem. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
usumq loquendi distincte & signan-¬
ter adiecit osculo oris sui. nͥ ut osten¬
der& ipsum qͦd petebat osculũ sũ mũ¬
esse non solum: Nonne deniq ita
inuicem loqͥmur. osculare me uel da
mͥ osculũ. & nemo sequitur ut dicat
ore tuo. siue osculo oris tui: Quio al¬
terutrũ osculari parantes non uer¬
sus inuicẽ ora tendimꝰ. quȩ tamen ab
inuicem non reqͥrimus nominatim :
Deniq qui narrat uerbi gr̃a a dño sus¬
ceptũ in osculo ꝓditorem & osculatuᷤ
est ait eum. nec addidit ore suo uel
osculo oris sui. Sic nimirũ omĩs &
qui scribit & qͥ loquitur consueuit.
Sunt gͦ hi tres animarũ affectus siue
ꝓfectus exꝑtis dumtaxat satis noti
& manifesti. cum aut de actis maliꝰ
indulgentiam. aut de bonis agendis
grãm. aut ipsius etiam indultoriᷤ
& benefactoris sui presentiam eo
qͥdem modo quo in corpore fragili
possibile est obtinẽt intueri. Cete

Expanded text:
usumque loquendi, distincte et signanusumque loquendi, distincte et signanter adjecit, osculo oris sui, nisi ut ostenderet ipsum, quod petebat osculum, summuesse, non solum? Nonne denique ita invicem loquimur: Osculare me; vel: Da mihi osculum: et nemo sequitur ut dicat Ore tuo, sive, Osculo oris tui? Quid? alterutrum osculari parantes, tuum versus invicem ora tendimus, quae tamen ab invicem non requirimus nominatim? Denique qui narrat, verbi gratia, a Domino susceptum in osculo proditorem: Et osculatus est, ait, eum ; nec addidit: Ore suo, vel, Osculo oris sui. Sic nimirum omnis et qui scribit, et qui loquitur consuevit. Sunt ergo hi tres animarum affectus, sive profectus, expertis duntaxat satis noti et manifesti, cum aut de actis malis indulgentiam, aut de bonis agendis gratiam, aut ipsius etiam indultoris et benefactoris sui praesentiam, eo quidem modo quo in corpore fragili possibile est, obtinent intueri.
Abbreviated transcription (Latin):
quendam aminȩ ꝓfectũ sub nomi¬
ne trium osculoꝵ sermo hesternꝰ
complexis est. Nunqͥd excidit uob̃:
Is mͥ hodierna disputatione ꝓseqͣn¬
dus erit. prout parare dignabitur
in ddulcedine sua pauperi ds̃. Dixi¬
Umus si recolitis illa oscula sumi
ad pedes. ad manũ. ad os. singula
singulis referentes. In pͥmo sane pͥ¬
mordia dedicantur nr̃ȩ conuersionis:
Secundũ autẽ: ꝓficientib indulgetur.
Porro tercium: sola experitur & rara nͣ¬
ꝑfectio. Ab hoc solo qͦd ultimũ posi¬
tũ est. sumpsit exordiũ scriptura ista
quã tractare suscepimꝰ. & ipsius causa
reliqua duo a nobis adiuncta sunt.
An uͦ necessarie: uos iudicabitis. Puto
enĩ facies ipsa eloquii facile admon&
& ista requirere. Nirũ uͦ si non &
uos aduertitis oportere re uera esse
aliua siue alia oscula a quib illud oriᷤ
distinguere uoluit ille qͥ dixit oscu¬
letur me osculo oris sui. Cur enim
cũ sufficere poterat dixisse simplicit᷑
osculetur me. preter morem tamen

Expanded text:
quemdam animae profectum sub nomine trium osculorum sermo hesternus complexus est. Nunquid excidit vobis? Is mihi hodierna disputatione prosequendus erit, prout parare dignabitur in dulcedine sua pauperi Deus. Diximus, si recolitis, illa oscula sumi ad pedes, ad manum, ad os, singula singulis referentes. In primo sane primordia dedicantur nostrae conversionis; secundum autem proficientibus indulgetur: porro tertium sola experitur, et rara perfectio. Ab hoc solo, quod ultimum positum est, sumpsit exordium Scriptura ista quam tractare suscepimus, et ipsius causa reliqua duo a nobis adjuncta sunt. An vero necessarie vos judicabitis. Puto enim, facies ipsa eloquii facile admonet et ista requirere. Mirum vero si non et vos advertitis, oportere revera esse aliud, sive alia oscula, a quibus illud oris distinguere voluit qui dixit: Osculetur me osculo oris sui . Cur enim, cum sufficere poterat dixisse simpliciter, osculetur me; praeter morem tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ista sufficiant. In libello que de
gr̃a & libero arbitrio scripsi diuer¬
sa fortassis de imagine & simili¬
tudine disputata leguntur. sed
ut arbitror ñ aduersa. Legistis
illa. ista audistis: quȩ nã magis
in hoc gaudeo & gaudebo. At
quo quo modo illa se habeant.
tria quȩdam in p̾sentiarũ preci¬
pua cõmendata tenetis: simplici¬
tatẽ. immortalitatẽ. libertat᷑ẽ.
Et hoc uobis liquido apparere
iam arbitror. animã ꝓ ingenita
atq ingenua similitudine quȩ
in his tam eximie claret ñ paruã
cum uerbo habere affinitatem.

Expanded text:
ista sufficiant. In libello, quem de ista sufficiant. In libello, quem de Gratia et Libero Arbitrio scripsi, diversa fortassis de imagine et similitudine disputata leguntur; sed, ut arbitror, non adversa. Legistis illa, ista audistis: quaenam magis pin hoc gaudeo et gaudebo. At quoquo modo illa se habeant, tria quaedam impraesentiarum praecipua commendata tenetis; simplicitatem, immortalitatem, libertatem. Et hoc vobis liquido apparere jam arbitror, animam pro ingenita atque ingenua similitudine, quae in his tam eximie claret, non parvam cum Verbo habere affinitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
quod in carne est ita a se alienũ
censet ut dicat. Iaqiã ñ ego oꝑor
illud. sed quod habitat in me
peccatu. Et ideo fortassis signan¬
ter aliam dixerit legem inuen¬
tam in mẽbris suis. quod alienã
hanc & quasi aduentitiam repui¬
taret. Unde & adhuc ego aliqͥd
audeo amplius. haut temere
quidem. Paulum uicdelicet non
iam malũ ꝓpter malum quod
in carnt habet. magis autem
bonũ ꝓpter bonum qͦd in m̃te
habet. An ñ bonus. qui consentit
legi dei qm̃ bona est:Ham & si
se itidem fateatur seruire legi
peccati. carne hoc fecit ñ mente
Cum autẽ mente quidem ser¬
uiat legi dei carne aute lege
petcati. quid nam potissimum
horũ paulo imputandum putes
tu uideris. nam michi fateor
facile ꝑsuasum quotd mentis quã
quod carnis est pluris esse. Non
solum michi. sed & ipsi paulo¬
ut iam dictum est qui ait. Si au¬
tẽ quod nolo illud facio. iam ñ
ego oꝑor illud: sed quod habitat
in me peccatũ. Sed de libertate

Expanded text:
quod in carne est, ita a se alienum quod in carne est, ita a se alienum censet, ut dicat: Itaque jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Et ideo fortassis signanter aliam dixerit legem inventam in membris suis, quod alienam hanc, et quasi adventitiam reputaret. Unde et adhuc ego aliquid audeo amplius, haud temere quidem: Paulum videlicet non jam malum, propter malum quod in carne habet; magis autem bonum, propter bonum quod in mente habet. Annon bonus, qui consentit legi Dei, quoniam bona est? Nam, etsi se itidem fateatur servire legi peccati, carne hoc facit, non mente. Cum autem mente quidem serviat legi Dei, carne autem legi peccati; quidnam potissimum horum Paulo imputandum putes, tu videris. Nam mihi fateor facile persuasum, quod mentis quam quod carnis est, pluris esse, non solum mihi, sed et ipsi Paulout jam dictum est, qui ait: Si autem quod nolo, illud facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum . 11. Sed de libertate
Abbreviated transcription (Latin):
qui michi sum. Qui sibi neꝗͣ.
ait. cui bonus.Fateor ñ sum
bonus. quia ñ est in me bo¬
num. Consolabor me tamen.
quia & scõꝵ uox ista est. Scio
quia ñ est in me bonũ in qͥt.
Discernit tamen quod dicit
in se. in carne sua interp̃tans.
ꝓpter contradictoriam legem
quȩ in ea est. Nam habet legẽ
& in mente. eaq meliot. An¬
ñ lex clei bona. Quod si malus
ꝓpter legem malam. quomͦ ñ
ꝓpter bonam bonus: An ma¬
la sua est quȩ est in carne
sua. & ideo de mala malus.
& minime bonus de bona
Non est ita. Lex dĩ eiꝰ in corde
ipsius. atq ita in mente : ut sit¬
& mentis. Testis est ipse qui ait.
Inuenio aliam legem in mẽbris
meis. repugnantem legi mentis
meȩ. Nunquid suum quod carniᷤ
suę est. & ñ suum qͦd mentis suȩ
est. Ego dico & plus. Quidni di¬
cam. quod idem ipse magister
dicit: Nam mente quidem ser¬
uiens legi dei carne autẽ legi
peccati. quid magis suũ fateat᷑
euidenter ostendit : cum mali᷑

Expanded text:
qui mihi sum? Qui sibi nequam, qui mihi sum? Qui sibi nequam, ait, cui bonus? Fateor, non sum bonus, quia non est in me bonum. Consolabor me tamen, quia et sanctorum vox ista est: Scio quia non est in me bonum, inquit. Discernit tamen quod dicit: In se. In carne sua interpretans, propter contradictoriam legem, quae in ea est. Nam habet legem et in mente, eaque melior. Annon lex Dei bona? Quod si malus propter legem malam, quomodo non propter bonam bonus? An mala sua est quae est in carne sua, et ideo de mala malus; et minime bonus de bona? Non est ita. Lex Dei ejus in mente ipsius, atque ita in mente, ut sit et mentis. Testis est ipse qui ait: Invenio aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae. Nunquid suum quod carnis suae est, et non suum quod mentis suae est? Ego dico et plus. Quidni dicam, quod idem ipse magister dicit? Nam mente quidem serviens legi Dei, carne autem legi peccati; quid magis suum fateatur evidenter ostendit, cum malum
Abbreviated transcription (Latin):
uolo hoc ago. sed me nͣ alio ꝓ¬
hibente : & qͦd odi illud facio.
sed me ñ alio compellente:
Atq utinã ꝓhibitio hȩc & hȩc
compulsio ita esset iuolenta
ut ñ esset uoluntaria. forsitan
enĩ sic possem excusari: aut
certe ita esset uoluntaria ut
ñ iuolenta. ꝓfecto enĩ sic pos¬
sem corrigi. Hunc uͦ nusquam
exitus misero patet. quẽ & uo¬
luntas ut dixi in excusabilem:
& incorrigibilem necessitas fa¬
cit. Quis me eripiet de manu
peccãtoris. de manu contia le-¬
gem agentis & iniqui: Quȩrit
quis de quo quȩrar: De me.
Ngo ille peccator. ille exlex. ille
iniquus. Peccator quia peccaui.
exlex quia uoluntate ꝑsisto
agere contra legem. Nam mea
uoluntas ipsa est lex in mẽbris
meis. legi diumȩ recalcitrans.
Et qm lex dñi lex mentis meȩ
sicut scriptũ est. lex dĩ eius in
corde ipsius. ꝑ hoc & michupsi
mea ipsius uoluntas contraria
inuenitur: quȩ est iniquitas
maxima. Cui enim n iniquus.

Expanded text:
volo, hoc ago, sed me, non alio pvolo, hoc ago, sed me, non alio prohibente, et quod odi, illud facio , sed me, non alio compellente. Atque utinam prohibitio haec, et haec compulsio, ita esset violenta, ut non esset voluntaria; forsitan enim sic possem excusari: aut certe ita esset voluntaria, ut non violenta; profecto enim sic possem corrigi. Nunc vero nusquam exitus misero patet, quem et voluntas, ut dixi, inexcusabilem, et incorrigibilem necessitas facit. 1553 Quis me eripiet de manu peccatoris, et de manu contra legem agentis et iniqui? 10. Quaerit quis, de quo querar? De me. Ego ille peccator, ille exlex, ille iniquus. Peccator, quia peccavi; exlex, quia voluntate persisto agere contra legem. Nam mea voluntas ipsa est lex in membris meis, legi divinae recalcitrans. Et quoniam lex Domini lex mentis meae, sicut scriptum est: Lex Dei ejus in corde ipsius ; per hoc et mihi ipsi mea ipsius voluntas contraria invenitur, quae est iniquitas maxima. Cui enim non iniquus,
Abbreviated transcription (Latin):
de illa idem ipse dicit. ubi sp̃s
ibi libertas. Ita anima miro quo¬
dam & malo modo sub hac
uoluntaria quada & mala lib̾a
necessitate & ancilla tenetur
& libera. ancilla ꝓpter necessita¬
tẽ: libera ꝓpter uoluntatem. &
quod magis mirũ magisq mi¬
serum est. eo rea quo libera. eo¬
q ancilla quo rea: ac ꝑ hoc eõ
ancilla quo libera. Miser ego
homo. quis me liberabit a
calumnia huius pudendȩ ser¬
uitutis: Miser sed liber. Lib̃
quia homo. miser quia seruus.
Liber quia similis dõ. miser qͥa
contrarius deo. Ocustos homi¬
nũ quare posuisti me conttari¬
um tibi: Posusti enĩ. cum ñ
ꝓhibuisti. Alioquin ipse me po¬
sui. & factus sum mͥmet ipsi
grauis. Iustissime quidem. ut
hostis tuus hostis sit m̾s: & qui
uero qui tibi. ego qui michimet
contrarius factus sum. atq in
membris meis inuenio quod
contradicat & menti meȩ. &
legi tuȩ. Quis me lib̃abit de
manib meis:. Non enim quod

Expanded text:
de illa idem ipse dicit: Ubi spiride illa idem ipse dicit: Ubi spiritus Domini, ibi libertas . Ita anima miro quodam et malo modo sub hac voluntaria quadam ac male libera necessitate, et ancilla tenetur, et libera: ancilla, propter necessitatem; libera, propter voluntatem: et quod magis mirum, magisque miserum est, eo rea quo libera, eoque ancilla quo rea, ac per hoc eo ancilla quo libera. Miser ego homo, quis me liberabit a calumnia hujus pudendae servitutis? Miser, sed liber. Liber, quia homo; miser, quia servus. Liber, quia similis Deo; miser, quia contrarius Deo. O custos hominum, quare posuisti me contrarium tibi? Posuisti enim, cum non prohibuisti. Alioquin ipse me posui, et factus sum mihimetipsi gravis . Justissime quidem, ut hostis tuus hostis sit et meus; et qui ihi. Ego vero qui tibi, ego qui mihimet contrarius factus sum, atque in membris meis invenio quod contradicat, et menti meae, et legi tuae; quis me liberabit de manibus meis? Non enim quod
Abbreviated transcription (Latin):
lentis. Quod si uolens retinet᷑. ipsa
se retinet. Quid ergo dicet. aut
quis respondebit ei cũ ipsa fece¬
rit: Quid fecit : Sertiã se fecit.
Vnde dicitur. Qui facit pecca¬
tum. seruus est peccati. Ppterea
cum peccauit. peccauit᷑ autem
cũ peccato obȩdire decreuit: ser¬
uam se fecit. Sed sit libera. si ñ
adhuc facit. Facit aut̃ẽ. in eaclẽ
seruitute se retinens. Neq enĩ
ñ uolens uoluntas tenetur. uo¬
luntas enĩ est. Ergo quia uoleis.
seruam seipsa ñ modo fecit sed
facit. Merito ꝓinde quod sepe
memorandum est qͥs responde¬
bit illi cum ipsa fecerit. ipsa &
faciat. Sed ñ me inquis decre¬
dere facias necessitatẽ quã patior.
quã in memet ipso exꝑior: contͣ
quã & assidue luctor. Ubinam
queso hanc necessitatem sentis:
Nonne in uoluntate: Hon ergo
parum firmiter uis. quod & ne¬
cessario uis. Multũ uis qͦd nolle
nequeas. & multum obluctans.
Porro ubi uoluntas. & libertas.
Quod tam̃ dico de naturali ñ

Expanded text:
lentis. Quod si volens retinetur, ipsa lentis. Quod si volens retinetur, ipsa se retinet. Quid ergo dicet, aut quid respondebit ei, cum ipsa fecerit? Quid fecit? Servam se fecit: unde dicitur: Qui facit peccatum servus est peccati . Propterea, cum peccavit peccavit autem cum peccato obedire decrevit, servam se fecit. Sed fit libera, si non adhuc facit. Facit autem, in eadem servitute se retinens. Neque enim non volens voluntas tenetur: voluntas enim est. Ergo quia volens, servam se ipsam non modo fecit, sed et facit. Merito proinde quod saepe memorandum est, quid respondebit illi, cum ipsa fecerit, ipsa et faciat. 9. Sed non me, inquis, decredere facies necessitatem quam patior, quam in memetipso experior, contra quam et assidue luctor. Ubinam, quaeso, hanc necessitatem sentis? Nonne in voluntate? Non ergo parum firmiter vis, quod et necessario vis. Multum vis quod nolle nequeas, nec multum obluctans. Porro ubi voluntas, et libertas. Quod tamen dico de naturali, non
Abbreviated transcription (Latin):
sus sciens quod ñ iuste causare¬
tur aduersus dñm. cũ uoluntaᷤᷤ
sua ipsius potius in causa foret.
attende qͦd secutus intulerit.
Quid dicam. aut quis respon¬
debit michi cum ipse feceru:
Premebatur iugo. ñ alio tamen
quã uoluntarie cuiusdã serui¬
tutis : & erat ꝓ seruitute qͥdem
miserabilis. sed ꝓ uoluntate in¬
excusabilis. Uoluntas enim est
quȩ se cũ esset libera seruam
fecit pectati peccato assentien¬
do. uoluntas nichilominus ẽ.
quȩ se sub peccato tenet uolun¬
tarie seruiendo. Uide qͥd dicas.
ait aliquis michi. Pli uoluntariũ
dicis. quod iam necessarium con¬
stat esse. Uerum quidem est
quod uoluntas seipsã addixerit.
sed ñ ipsa se retinet : magis re¬
tinetur & nolens. Bene hoc
saltem das. quia retinetur. Sed
uigilanter retine uoluntatem¬
esse. quã retineri fateris. Itaq uo¬
luntatẽ uolent̾e dicis. Non utiq
uoluntas retinetur non uolens.
Uoluntas enĩ uolentis est. non no¬

Expanded text:
sus sciens quod non juste causaresus sciens quod non juste causaretur adversus Dominum, cum voluntas sua ipsius potius in causa foret, attende quid secutus intulerit: Quid dicam, aut quid respondebit mihi, cum ipse fecerim? Premebatur jugo, non alio tamen, quam voluntariae cujusdam servitutis; et erat pro servitute quidem miserabilis, sed pro voluntate inexcusabilis. Voluntas enim est, quae se, cum esset libera, servam fecit peccati, peccato assentiendo: voluntas nihilominus est, quae se sub peccato tenet, voluntarie serviendo. 8. Vide quid dicas, ait aliquis mihi. Tune voluntarium dicis, quod jam necessarium constat esse? Verum quidem est, quod voluntas se ipsam addixerit: sed non ipsa se retinet; magis retinetur et nolens. Bene hoc saltem das, quia retinetur. Sed vigilanter retine voluntatemesse, quam retineri fateris. Itaque voluntatem nolentem dicis? Non utique voluntas retinetur non volens. Voluntas enim volenti est, non no
Abbreviated transcription (Latin):
uetur. Quod enĩ uoluntarium:
& liberu est. Et quidem peccato
factum. ut corpus qͦd corrũpi¬
tur aggrauet animã : sed amo¬
re ñ mole. Nam quod surgere
anima ꝑ se iam ñ potest quȩ
ꝑ se cadere potuit. uoluntas
in catisa est. quȩ corrupti cor¬
poris uiciato ac uicioso amore
languescens & iacens. amorem
pariter iustitiȩ ñ admittit.
Ita nescio quo prauo & mito mͦ
ipsa sibi uoluntas peccato qͥdem
indeterius mutata necessitate
facit. ut nec necessitas cũ uo¬
luntaria sit excusare ualeat
uoluntatẽ: nec uoluntas cum
sit illecta excludere necessitatẽ.
Est enĩ necessitas hȩc. quodã mͦ
uoluntaria. Est fauorabilis
uis quȩdam p̾mendo blandieis
& blandiendo p̾mens. unde
sese rea uoluntas ubi semel pec¬
cato consenserit nec excutere
iam ꝑ se nec excusare tamen
ullatenus de ratione queat.
Inde quertila illa uox. ueltti
gementis sub onere necessita¬
tis huius. Dñe inquit utm
patior. responde ꝓ me. S rur¬

Expanded text:
vetur. Quod enim voluntarium, vetur. Quod enim voluntarium, et liberum. Et quidem peccato factum est ut corpus quod corrumpitur, aggravet animam; sed amore, non mole. Nam quod surgere anima per se jam non potest quae per se cadere potuit, voluntas in causa est, quae corrupti corporis vitiato ac vitioso amore languescens et jacens, amorem pariter justitiae non admittit. Ita nescio quo pravo et miro modo ipsa sibi voluntas, peccato quidem in deterius mutata, necessitatem facit: ut nec necessitas, cum voluntaria sit, excusare valeat voluntatem; 1552 nec voluntas cum sit illecta, excludere necessitatem. Est enim necessitas haec quodammodo voluntaria. Est favorabilis vis quaedam, premendo blandiens, et blandiendo premens: unde sese rea voluntas, ubi semel peccato consenserit, nec excutere jam per se, nec excusare tamen ullatenus de ratione queat. Inde querula illa vox veluti gementis sub onere necessitatis hujus: Domine, inquit, vim patior, responde pro me. Sed rur
Abbreviated transcription (Latin):
malumue qͦd quidem ñ facere
liberũ fuit. merito ad meritu᷑
reputatur. It ut merito lau¬
datur ñ is tantũ qui potuit
facere mala & ñ fecit. sed & qͥ
potuit ñ facere bona & fecit: ita
malo ñ caret merito tam is qui
potuit ñ facere mala & s̃t fecit.
quã qui potuit facere bona nec
fecit. Ubi autẽ ñ est lib̾tas: nec
meritu. Propterea quȩ sunt ca¬
rentia ratione animalia nichil
merentur. quia sicut deliberati¬
one ita & libertate carent. Sen¬
su aguntur. feruntur impetti.
rapiuntur appetitu: neq enim
iudicium habent quo se driudi¬
cent que regant. sed ne instru¬
mentũ quidem iudicii: id est
rationem. Inde est quod ñ iu¬
dicantur. quia ñ iudicant.
Quanam quippe ratione ab his
Hanc uim a natura solus homo
ñ patitur. & ideo solus inter
animantia liber. Et tamen in¬
terueniente peccato patitur
quandã uim & ipse. sed a uo-¬
luntate ñ a natura : ut ne sic
quidem ingenita lib̃tate pri.¬

Expanded text:
malumve, quod quidem non facere malumve, quod quidem non facere liberum fuit, merito ad meritum reputatur. Et, ut merito laudatur, non is tantum qui potuit facere mala, et non fecit, sed et qui potuit non facere bona, et fecit; ita malo non caret merito tam is qui potuit non facere mala, et fecit, quam is qui potuit facere bona, et non fecit. Ubi autem non est libertas, nec meritum. Propterea quae sunt carentia ratione animalia, nihil merentur; quia sicut deliberatione, ita et libertate carent. Sensu aguntur, feruntur impetu, rapiuntur appetitu. Neque enim judicium habent, quo se dijudicent sive regant, sed ne instrumentum quidem judicii, id est rationem. Inde est quod non judicantur, quia non judicant. Quanam quippe ratione ab his Hanc vim a natura solus homo non patitur, et ideo solus inter animantia liber. Et tamen interveniente peccato patitur quamdam vim et ipse, sed a voluntate, non a natura, ut ne sic quidem ingenita libertate pri
Abbreviated transcription (Latin):
gemina quadam uicinitate na¬
turȩ uerbo appropiare uidetur.
.simplicitate essentiȩ: & ꝑpe¬
tuitate uitȩ. Sed enĩ adhuc unu̾
occurrit quod minime p̃teribo.
nec enĩ minus insignem simiłe.¬
ue minus uerbo animã facit: &
forte etiam plus. Aobitrii lib̾tas
hȩc est. plane diuinũ quiddã
p̃fulgens in anima. tanquam
genma in auro. Ex hac nepe
mest illi inter bonum inter¬
bonũ quidem & malu necnon
inter uita & mortẽ. sed nichi-¬
lominus inter lucem & tene¬
bras: & cognitio iudicii & optio
eligendi. Et si qua sunt alia
quȩ similiter circa anima habi¬
tum sese e regione respicere ui¬
deantur. nichilominus inter
ipsa censorius quicdã arbiter is
animȩ oculus diudicat & dis-¬
cernit. sicut arbiter in discer¬
nendo: ita in eligendo liber.
Unde & liberũ nominatur ar-¬
bitrium. quod liceat uersari
in his ꝓ arbitrio uoluntatis. In¬
de homo ad ꝓmerendũ potis.¬
nͣ Omẽ & enĩ quod feceris bonũ

Expanded text:
gemina quadam vicinitate nagemina quadam vicinitate naturae Verbo appropiare videtur, simplicitate essentiae, et perpetuitate vitae. 6. Sed enim adhuc unum occurrit, quod minime praeteribo: nec enim minus insignem similemve minus Verbo animam facit, et forte etiam plus. Arbitrii libertas haec est, plane divinum quiddam praefulgens in anima, tanquam gemma in auro. Ex hac nempe inest illi inter bonum quidem et malum, nec non inter vitam et mortem, sed et nihilominus inter lucem et tenebras, et cognitio judicii, et optio eligendi; et si qua sunt alia, quae similiter circa animi habitum sese e regione respicere videantur. Nihilominus inter ipsa censorius quidam arbiter is animae oculus dijudicat et discernit, sicut arbiter in discernendo, ita in eligendo liber. Unde et liberum nominatur arbitrium, quod liceat versari in his pro arbitrio voluntatis. Inde homo ad promerendum potis. Omne etenim quod feceris bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Ego dñs. & ñ mutor. Uera
namq & integra immortalitas
tam ñ recipit mutationem qu̾ã
nec finem. quod om̃ĩs mutatio
quȩdam mortis unitatio sit.
Om̃e & enim quoci mutat᷑ dum
de uno ad aliud transit esse. quo¬
dammꝰ necesse est moriatur qͦd
est. ut esse incipiat quod ñ est.
Quol si tot mortes quot muta¬
tiones. ubi immortalitas: Et
hiuic uanitati subiecta est ipsa cre¬
atura ñ uolens. sed ꝓpter eum qͥ
subiecit eam in spe. Attamen im¬
mortalis anima est. qm̃ cum ipsi
sibi uita sit. sicut ñ est quo cadat
a se. sic ñ est quo cadat a uita.
Uerum cũ constet suis affectib
mutari eam. agnoscat ita se deo
immortalitate similem: ut scrat
sibi deesse ñ modicam immortali¬
tatis partem : soli cedens absolutã
ꝑfectamq immortalitatẽ apud
quẽ ñ est transmutatio: nec ui-¬
cissitudinis obumbratio. Non me-¬
diocris tamen animȩ dignitas pre-¬
senti disputatione comꝑta est. quȩ

Expanded text:
ait: Ego Dominus, et non mutor . Vera ait: Ego Dominus, et non mutor . Vera namque et integra immortalitas tam non recipit mutationem, quam nec finem, quod omnis mutatio quaedam mortis imitatio sit. Omne etenim quod mutatur, dum de uno ad aliud transit esse, quodam modo necesse est moriatur quod est, ut esse incipiat quod non est. Quod si tot mortes quot mutationes, ubi immortalitas? Et huic vanitati subjecta est ipsa creatura non volens, sed propter eum qui subjecit eam in spe . Attamen immortalis anima est; quoniam cum ipsa sibi vita sit; sicut non est quo cadat a se, sic non est quo cadat a vita. Verum cum constet suis affectibus mutari eam; agnoscat ita se Deo in immortalitate similem, ut sciat sibi deesse non modicam immortalitatis partem, soli cedens absolutam perfectamque immortalitatem, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Non mediocris tamen animae dignitas praesenti disputatione comperta est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ata ab illo ñ esset : sic nisi ab ipso
uiuificata ñ uiueret. Non uiue¬
ret dico. sed spirituali uita n na¬
turali. Nam naturali quidem
etiam qui ñ spiritualit̾ uiuit.
immortaliter uiuat necesse est.
At qualis uita. in qua satius foret
ñ nasci. ꝗtĩa ñ ab ea mori: Mors
potius est. & ideo grauior. quia
peccati ñ naturȩ. Deniq mors
peccatoꝵ pessima. Ita ergo quȩ
scłm carnem uiuit anima uiuens
mortua est. quippe cui bonum
erat om̃ino ñ uiuere. quam sic
uiuere. Aqua nimirũ uitali qua-¬
dam morte minime unquam re-¬
surget nisi ꝑ uerbum uitȩ. im
mo ꝑ uerbum uitam: uuentem
utiq & uiuificantẽ. Alias autẽ¬
immortalis est anima. & in hoc
nichilominus uerbo similis qui¬
dem sed ñ ȩqualis. Nam in tan¬
tum suꝑ excellit immnortalitas
deitatis. ut apłs dicat de dõ: qͥ
solus habet immortalitatẽ. Qͦđ
ego reor ꝓ eo dictum. quod solus
sit natura in cõmutabilis ds: qͥ

Expanded text:
ata ab illo non esset, sic nisi ab ipso ata ab illo non esset, sic nisi ab ipso vivificata non viveret. Non viveret dico, sed spirituali vita, non naturali. Nam naturali quidem, etiam quae non spiritualiter vivit, immortaliter vivat necesse est. At qualis vita, in qua satius foret non nasci, quam non ab ea mori! Mors potius est: et ideo gravior, quia peccati, non naturae Denique mors peccatorum pessima . Ita ergo quae secundum carnem vivit anima, 1551 vivens mortua est; quippe cui bonum erat omnino non vivere, quam sic vivere. A qua nimirum vitali quadam morte minime unquam resurget, nisi per verbum vitae, imo per Verbum vitam, viventem utique et vivificantem. 5. Alias auteimmortalis est anima, et in hoc nihilominus Verbo similis quidem, sed non aequalis. Nam in tantum superexcellit immortalitas Deitatis, ut Apostolus dicat de Deo: Qui solus habet immortalitatem . Quod ego reor pro eo dictum, quod solus sit natura incommutabilis Deus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ad bene beateq uiuendũ
quandoq ꝓficiet uł emerget.
quippe quod neq in hunc in¬
feriorem gradã potuit ꝑueni¬
re. Sola quȩ in ipso stare cogno¬
scitur anima hominis. in eo di¬
gnitatis creata est uita a uita:
simplex a simplici. immorta¬
lis ab immortali: ut non sit
longe a summo gradu. ubi scili¬
cet id esse quod beate uiuere
est. in quo solus stat beatus &
solus potens rex regum & dñs
conditione anima. & si ñ ẽẽ pos¬
se tamen esse beata: sũmo ꝑinde
gradui quantũ licet appropians.
ñ ꝑtingens tamen. Neq enim
uel ipsi ut supra diximus hoc
erit aliquando esse quod beatã
esse. nec quando beata erit. Ha¬
temur similitudine̾. ȩqualitatẽ
rennuimus. Uerbi causa. uita
ds̃. uita & anima est. similis
quicdem sed dispar. Porro similis
quod uita. qͦd seipsa uiuens: qͦd
ñ tantum uiuens sed & uitufi¬
cans. sicut & ille hȩc om̃ia est.
Dispar uero. quantũ a creante
creata. Dispar. quod ut nisi cre¬

Expanded text:
sit, ad bene beateque vivendum sit, ad bene beateque vivendum quandoque proficiet vel emerget: quippe quod neque ad hunc inferiorem gradum potuit pervenire. Sola, quae in ipso stare cognoscitur anima hominis, in eo dignitatis creata est, vita a vita, simplex a simplici, immortalis ab immortali, ut non sit longe a summo gradu, ubi scilicet id esse quod beate vivere est, in quo solus stat beatus, et solus potens, Rex regum, et Dominus conditione anima, etsi non esse, posse tamen esse beata; summo proinde gradui, quantum licet, appropians, non pertingens tamen. Neque enim vel ipsi, ut supra diximus, hoc erit aliquando esse quod beatam esse, nec quando beata erit. Fatemur similitudinem, aequalitatem renuimus. Verbi causa, vita Deus, vita et anima est; similis quidem, sed dispar. Porro similis, quod vita, quod se ipsa vivens, quod non tantum vivens, sed et vivificans, sicut et ille haec omnia est. Dispar vero, quantum a creante creata. Dispar, quod, ut nisi cre
Abbreviated transcription (Latin):
iuiuere possit. Multo minꝰ quȩ
uitȩ exꝑtia sunt. ad hunc gra¬
dum assurgent. Sed ne om̃e
quod uita dicitur uel est.
continuo ualebit ꝑtingere huc.
Est pecorũ. est & arboꝵ uita:
sensu altera uigens. altera carens.
At neutri tamen idem esse quod
uiuere est. cũ ut quidem mul¬
toꝵ opinio est ante in elem̃tis
quã trel illa in m̃bris. uel ista in
ramis extiterint. At sccł̃m hoc
cũ desinunt iniuificare simul
uiuere cessant. sed non & esse.
Soluuntur pariter & dissoluun¬
tur. tanquã ñ alligatȩ tantum:
sed & colligatȩ. Neq enĩ unu
simplex est quȩq harũ. sed ex
plurib constans: & ꝓpterea ñ
redigitur in nichili. sed dissilit
in partes ut ad suum quodq
recurrat pͥncipium: uerbi cau¬
sa aet ad aerem. ignis ad ignẽ :¬
& reliqua in hunc modũ. Ne¬
quaqua igitur tali uitȩ idem
esse & uiuere est. quȩ est &
quando ñ uiuit. Porro nichil
hoꝵ quib ñ hoc esse qͦd uiuere

Expanded text:
vivere possit. Multo minus quae vivere possit. Multo minus quae vitae expertia sunt, ad hunc gradum assurgent. Sed nec omne quod vita dicitur, vel est, continuo valebit pertingere huc. Est pecorum, est et arborum vita, sensu altera vigens, altera carens. At neutri tamen idem esse quod vivere est: cum, ut quidem multorum opinio est, ante in elementis, quam vel illa in membris, vel ista in ramis exstiterint, At secundum hoc cum desinunt vivificare, simul vivere cessant, sed non et esse. Solvuntur pariter et dissolvuntur, tanquam non alligatae tantum, sed et colligatae. Neque enim unum simplex est quaeque harum; sed ex pluribus constans. Et propterea non redigitur in nihilum, sed dissilit in partes, ut et ad suum quodque recurrat principium; verbi causa, aer ad aerem, ignis ad ignem, et reliqua in hunc modum. Nequaquam igitur tali vitae idem esse et vivere est, quae est et quando non vivit. 4. Porro nihil horum, quibus non hoc esse quod vivere
Abbreviated transcription (Latin):
du ascendi potest. ñ modo ad
bene sed etiam ad beate uiuen¬
dum: ñ quia uel tunc sit hoc
esse quod beatum esse illi qui
eo ꝑuenerit. quatinus ita glo¬
rietur ꝓ similitudine: ut ta¬
men ꝓ disparilitate habeat
semꝑ᷑ unde omĩa ossa eius di¬
cant. Dñe quis similis tibi
Bonus tam̃ animȩ gradꝰ. ex qͦ
& solo ad beatam ascenditur
uitam. Sunt nãq uiuentia
& hoꝵ genera duo. quȩ senti¬
unt & quȩ ñ sentiunt. Porro
insensibilib sensibilia p̃ferunt᷑.
atq utrisq uita quauunt ⁊ sentit᷑.
Hon stabunt pariter in gradu
uno uita & uiuens. multo mi¬
nus uita & quȩ sunt sinȩ ui¬
ta. Uita anima est uuens qͥdem.
sed ñ aliunde quã seipsa: ac ꝑ
hoc ñ tam uiuens quã uita.
ut ꝓprie de ea loquamur. In¬
de est quod infusa corpori ui¬
uificat illud. ut sit corpus
de uitȩ p̾sentia ñ uita sed
uiuens. Unde liquet ne uiuo
quidem corpori id uiuere esse
quod esse. cũ esse & minime

Expanded text:
du, ascendi potest, non modo ad du, ascendi potest, non modo ad bene, sed etiam ad beate vivendum: non quia vel tunc sit hoc esse, quod beatum esse illi qui eo pervenerit; quatenus ita glorietur pro similitudine, ut tamen pro disparitate habeat semper, unde omnia ossa ejus dicant: Domine, quis similis tibi? . Bonus tamen animae gradus, ex quo, et solo, ad beatam ascenditur vitam. 3. Sunt namque viventia, et horum genera duo, quae sentiunt, et quae non sentiunt. Porro insensibilibus sensibilia praeferuntur, atque utrisque vita, qua vivitur et sentitur. Non stabunt pariter in gradu uno vita et vivens; multo minus vita, et quae sunt sine vita. Vita anima est vivens quidem, sed non aliunde quam se ipsa; ac per hoc non tam vivens, quam vita, ut proprie de ea loquamur. Inde est quod infusa corpori vivificat illud, ut sit corpus de vitae praesentia, non vita, sed vivens. Unde liquet, ne vivo quidem corpori id vivere esse, quod esse, cum esse et minime
Abbreviated transcription (Latin):
p̾henderit in nattra studeat
reformare industria. ut digne
suo genere dei quidem munere
sese regens ad amplerus uerbi fi¬
denter accedat. Aduertat igitur
ex hac diumȩ ingenuitate simi¬
litudinis inesse sibi illam suę sub¬
stantiȩ naturalem simplicitat᷑e.
qua hoc est illi esse quod uiuere:
& si ñ quod bene qͦdue beate ui¬
uere. ut sit similitudo ñ ȩqua¬
litas. Gradus ꝓpinquus. gradus
tamen. Neq enim unius excellen¬
tiȩ parisue fastigii sunt. hoc ha¬
bere esse quod iniuere. & item
habere hoc esse qͦd beate uiuere.
Prgo si uerbi est illud propter
sublimitat᷑e. hoc animę ꝓpter si¬
militudinem: salua quidẽ emi¬
nentia uerbi palam esse affinitas
naturarũ. palam animȩ p̾roga¬
tua. Et ut quod dicitur planiꝰ
fiat. soli dõ id est esse qͦd beatũ
esse: atq hoc primũ & purissimũ
simplex. Scdm aut̃e simile est
huic. hoc uidelicet habere esse
quod uiuere. atq hoc animȩ
est. Ex hoc & si inferiori gra¬

Expanded text:
prehenderit in natura, studeat prehenderit in natura, studeat reformare industria; ut digne suo genere, Dei quidem munere, sese regens, ad amplexus Verbi fidenter accedat. 2. Advertat igitur ex hac divinae ingenuitate similitudinis inesse sibi illam suae substantiae naturalem simplicitatem, qua hoc est illi esse quod vivere, etsi 1550 non quod bene, quodve beate vivere, ut sit similitudo, non aequalitas. Gradus propinquus, gradus tamen. Neque enim unius excellentiae parisve fastigii sunt, hoc habere esse quod vivere, et item habere hoc esse quod beate vivere. Ergo si Verbi est illud propter sublimitatem, hoc animae propter similitudinem, salva quidem eminentia Verbi, palam est affinitas naturarum, palam animae praerogativa. Et ut quod dicitur planius fiat, soli Deo id est esse, quod beatum esse: atque hoc primum et purissimum simplex. Secundum autem simile est huic, id videlicet habere esse quod vivere; atque hoc animae est. Ex hoc, etsi inferiori gra
Abbreviated transcription (Latin):
de affinitate
animȩ ad uer¬
bum. atq id
quidẽ necessa¬
rie. Quȩ enim
conuentio tantȩ maiestati & tan¬
rȩ pauꝑtati. ut more & amore
sponsoꝵ ueluti ex ȩquo sese com¬
plecti referantur: sublimitas illa.
& illa humilitas: Nam si uere id
dicimus ualde lȩta fiducia est. si
falso. ualde punienda audacia.
Ppterea ergo de conuenientia hoꝵ
quȩrendũ fuit. quȩ quidem iam
multa inuenta est. sed ñ omnis.
Quis eñĩ uel nimis hebes ñ uide-¬
at. qua se e uicino respiciant
imago. & quod ad imaginẽ est :
Quoꝵ utiq unũ uni & alterũ
alteri. sermo fi recolitis assignauit
hesternus. Nec de imagine tantũ.
etiam de similitudine demonstra¬
ta ibidem ꝓpinquitas est. nisi qͦd
ipsa similitudo in quo uł in quib
potissimũ constet neccłũ a nobis
est declaratũ. Age iam. inten¬
damus declarationi hunic. ut
quo anima plenius suã agnoscit
originem. eo amplius ertibescat
uitam habere degenerẽ. Immo
uero quod peccato uiciatum de¬

Expanded text:
e animae ad Verbum, atque id quidem necessarie. Quae enim conventio tantae majestati et tantae paupertati, ut more et amore sponsorum, veluti ex aequo, sese complecti referantur sublimitas illa, et illa humilitas? Nam si vere id dicimus, valde laeta fiducia est; si falso, valde punienda audacia. Propterea ergo de convenientia horum quaerendum fuit: quae quidem jam multa inventa est, sed non omnis. Quis enim, vel nimis hebes, non videat quam se e vicino respiciant imago et quod ad imaginem est? Quorum utique unum uni, et alterum alteri sermo, si recolitis, assignavit hesternus. Nec de imagine tantum, sed etiam de similitudine demonstrata ibidem propinquitas est, nisi quod ipsa similitudo in quo vel in quibus potissimum constet necdum a nobis est declaratum. Age, jam intendamus declarationi huic, ut quo anima plenius suam agnoscet originem, eo amplius erubescat vitam habere degenerem; imo vero quod peccato vitiatum de