comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣrtus aũ. quomͦ quȩ intelligunꝰ
ꝓferenda sint. In scd̾o sane libro
de au tore libͥ quẽ plures uocant
sapientiam salomonis. qd̾ etiam
ipsum sicut eccła̾sticũ ih̃u syrac
scͥpserit. nõ ita constare ut ã me
dictũ est. postea didici: ⁊ om̃ino ꝓ¬
babilus comꝑi ñ ẽẽ hunc eiꝰ lib̾
au torẽ. Uͥ aũ dixi his xtu lib̾ͥs¬
testam̃ti uet̾is t̾minat᷑ auctori¬
tas: ex consuetudine qua iam lo¬
quit᷑ eccła. uetꝰ testam̃tũ appel¬
laui. Apłs aũ nõ uidet᷑ appellare
testam̃tum uetꝰ. nͥ qd̾ datum est¬
in monte syna. & in eo qd̾ dixi
de tꝑ̃m hystoria scm̃ ambrosiũ
soluisse questionem. tanꝙͣ coeta
nei fuerint plato ⁊ i eremias.
me fefellit memoria. Nam quid
ille ep̃c de hac re dixerit. in libro
eius legit᷑ quẽ de sacramentis si¬
ue de phylosophia scͥpsit. Noc opꝰ
sic incipit. Sunt p̃cepta quedã
unt duo libri mei quoꝵ titulꝰ
est contͣ partem donati: quoꝵ
ticos ad cõmunionẽ uiolent̃ uehe¬

Expanded text:
rtus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, in monte Sina . Et in eo quod dixi, De temporum historia sanctum Ambrosium solvisse quaestionem , tanquam conei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt praecepta quaedRI DVO. Sunt duo libri mei, quorum titulus est: contra partem Donati. Quoruticos ad communionem uehe
Abbreviated transcription (Latin):
uendi uoluntas ͥ ita ut sit etiã bñ
uiuendi & numquã peccandi uolun¬
taria felixq necessitas. Proinde
inqͥt d̾s bonũ hominem  fecit:
& preter quã illum bonũ fecit: bo¬
num ei insuꝑ ut faceret imꝑauit.
Quã impiũ ut confiteam᷑ hominem
malũ esse. qđ nec factus ẽ nec ei p̃¬
ceptũ est: si negemꝰ eum bonũ posse
esse qđ factus est. & qđ ei ut faceret
ergo ñ se ipse Hhomo. s ds bo¬
num hominẽ fec̾it: d̾s eum ñ se
ipse ut sit bonꝰ refecit: dum uolen¬
dem. credentẽ. inuocantẽ liberat
a malo qđ sibi ipse fecit. Hoc aut̃
diem: ut ad sempiternã ñ penã sed
uitam. resurgat homo exteri
om̃e peccatũ. Duob nisi fallor÷ si
aut illa que ꝓhibent᷑ fiant: aut il¬
la ñ fiant que iubent᷑. Tam certe
omĩa illa quȩ ꝓhibita st uitari pos¬
sunt: quã quȩ p̃cepta st̃ ꝑfici. Nã
frustra aut ꝓhiberet᷑ aut iuberet᷑.
qđ uel caueri riel impleri ñ possit
& quomͦ ne gabunꝰ posse e̾t hominẽ

Expanded text:
uendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas. Proinde\\ inquit, \'deus bonum hominem fecit et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insuper ut faceret imperauit. quam inpium, ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est nec ei praeceptum est, si negemus eum bonum posse esse, quod factus est et quod ei ut faceret ergo non se ipse homo sed deus bonum hominem fecit, deus eum, non se ipse ut sit bonus reficit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, quod sibi ipse fecit. hoc autemdiem, ut ad sempiternam non poenam sed uitam resurgat homo exterioomne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa quae prohibita sunt uitari possunt quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur, quod uel caueri uel impleri non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ nouissimoꝵ ad uincentiũ uicto¬
rem. pͥmꝰ sic incipit. Quod mͥ ad
qͣntũ potui scd̾m scͥpturas cupienꝰ
solue̾ difficillimã questionẽ. qd̾
utrũ enodatissime fecerĩ nescio
ĩmo uͦ nõ me ꝑuenisse ad huius
rei ꝑfectionẽ sentio. ꝙͣuis multõ
sinus eiꝰ aꝑuerim: qd̾ iudicare po¬

Expanded text:
 novissimorum ad Vincentium Victorem primus sic incipit: Quod mihi auantum potui secundum Scripturas, cupiens solvere difficillimam quaestionem. Quod utrum enodatissime fecerim, nescio; imo vero non me pervenisse ad hujus rei perfectionem sentio, quamvis multos sinus ejus aperuerim, q
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ: s nisi ꝑsuadeat ad finẽ ñ ue¬
nit eloquentie. ꝑsuadet aut̃ in sũ¬
misso genere uera esse que dicit.
ꝑsuadet in grandi. ut agantur quȩ
agenda esse iam sciunt᷑ nec agunt᷑:
ꝑsuadet in genere temꝑato. pulchre
ornateq se dicere. Quo fine nobis
quid opus ẽ: Appetant eũ qui lin¬
gua głant᷑ & se in panegyricis talib¬
q dictionib iactant: ubi nec docendꝰ
nec ad aliquid agendũ mouendus
s tantũm᷑ delectandus ẽ auditor.
Nos uͦ istũ finẽ referamꝰ ad alterũ
finẽ ÷ ut scilicet qđ efficere uolu¬
mꝰ cũ grandit̾ dicimꝰ. hoc etiã isto
uelimꝰ : idest ut bona morũ dili¬
gant᷑ uł deuitent᷑ mala. si ab hac
actione ñ sic alieni st̃ homines ut
ad eã grandi genere dictionis uide¬
ant᷑ urgendi ÷ aut si iam id agunt:
ut agant studiosius atq in eo fir¬
mit̾ ꝑseuerent. Ita fit ut etiã tem¬
ꝑati generis ornatu ñ iactant̃ s

Expanded text:
sionem, sed nisi persuadeat, ad finem non pervesionem, sed nisi persuadeat, ad finem non pervenit eloquentiae. Persuadet autem in submisso genere vera esse quae dicit; persuadet in grandi, ut agantur quae agenda esse jam sciuntur, nec aguntur; persuadet in genere temperato, pulchre ornateque se dicere: quo fine nobis quid opus est? Appetant eum qui lingua gloriantur, et se in panegyricis talibusque dictionibus jactant, ubi nec docendus, nec ad aliquid agendum movendus, sed tantummodo est delectandus auditor. Nos vero istum finem referamus ad alterum finem, ut scilicet quod efficere volumus, cum granditer dicimus, hoc etiam isto velimus, id est, ut bona morum diligantur, vel devitentur mala; si ab hac actione non sic alieni sunt homines, ut ad eam grandi genere dictionis urgendi videantur: aut, si jam id agunt, ut agant studiosius, atque in eo firmiter perseverent. Ita fit ut etiam temperati generis ornatu, non jactanter, sed
Abbreviated transcription (Latin):
laudabilit᷑ appetant. fugiantq ui-¬
tuꝑabilit̾ uiuere. S nunqͥd om̃s
qui delectant᷑ imitant᷑ ⁊ sic̃ in gran¬
di genere om̃s qͥ flectunt᷑ agunt.
et in sũmisso genere om̃s qui docen¬
tur sciunt aut credunt uerũ esse
o genera qd efficere intendunt. ħ
eis esse maxime necessariũ qͥ sapien¬
ter & eloquent̾ uolunt dicere. Illud
uͦ qđ agitur genere temꝑato idest
ut eloquentia ipsa delectet: non ẽ
ꝓpt̾ seipsũ usurpandũ ÷ s ut reb
docente indigent eloquio nec mo-¬
uente.qr & scientes & fauentes au¬
dicinos haben ⁊ aliqͣnto ꝓmptiꝰ ex
delectatione. ipsa elocutionis acce¬
dat. uł tẽnatius adherescat assen¬
sus. Nam cũ eloquentie sit uniu̾sa¬
le officiũ in qͦcunq istor triũ gene¬
rũ dicere apte ad ꝑsuasionẽ. finis
aut̃ id qđ intenderis ꝑsuadere dicen¬
do: in quocunq istoꝵ triũ genere
dicit quidẽ eloquens apte ad ꝑsua¬

Expanded text:
laudabiliter appetant, fugiantque vilaudabiliter appetant, fugiantque vituperabiliter vivere. Sed numquid omnes qui delectantur, mutantur, sicut in grandi genere omnes qui flectuntur, agunt; et in submisso genere omnes qui docentur, sciunt, aut credunt verum esse o genera quod efficere intendunt, hoc eis esse maxime necessarium, qui sapienter et eloquenter volunt dicere Illud vero quod agitur genere temperato, id est, ut eloquentia ipsa delectet, non est propter seipsum usurpandum; sed ut rebus docente indigent eloquio nec movente, quia et scientes et faventes auditores habent, aliquanto promptius ex delectatione ipsa elocutionis, accedat vel tenacius adhaerescat assensus. Nam cum eloquentiae sit universale officium, in quocumque istorum trium generum, dicere apte ad persuasionem; finis autem, id quod intenderis, persuadere dicendo: in quocumque istorum trium generum dicit quidem eloquens apte ad persua
Abbreviated transcription (Latin):
flecti aut̃ lacrimis indicabant.
Quas ubi aspexi : immanẽ illã con-¬
suetudinẽ patͥb & auis longe a
maiorib traditã. qr pectora eoꝵ
hostilit̾ obsidebat uł potius possi¬
debat uictã antequã re ipsa id
ostenderẽtcredidi. Moxq sermo¬
ne finito: ad agendas do grãs cor-¬
da atq ora conuerti. Et ecce fer¬
me octo uł ampliꝰ anni st̃ ꝓpitio
xp̃o: ex quo illic nichil tale tẽpta¬
tum ẽ. Sunt & alia multa exꝑi¬
menta. quib dicimꝰ homines quid
in eis fecerit sapientis granditas
dictionis. ñ clamore potius quam
gemitu: aliqñ etiã lacrimis: po¬
stremo uite mutatione monstrasse.
Sũmisso etiã dicendi genere sunt
pleriq mutati. S ut qđ nescie¬
bant scirent ÷ aut qđ eis uidebatur
iucredibile crederent: ñ aut̃ ut a¬
gerent qd agendũ iam nouerant.
et agere nolebant. Ad huiꝰmodi nãq
solũ in laudib & uituꝑationib e¬
loquentie delectent᷑: uerũ & ipsi

Expanded text:
flecti autem lacrymis indicabant. flecti autem lacrymis indicabant. Quas ubi aspexi, immanem illam consuetudinem a patribus et avis, longeque a majoribus traditam, quae pectora eorum hostiliter obsidebat, vel potius, possidebat, devictam, antequam re ipsa id ostenderent, credidi. Moxque sermone finito ad agendas Deo gratias corda atque ora converti. Et ecce jam ferme octo vel amplius anni sunt, propitio Christo, ex quo illic nihil tale tentatum est. Sunt et alia multa experimenta quibus didicimus, homines, quid in eis fecerit sapientis granditas dictionis, non clamore potius quam gemitu, aliquando etiam lacrymis, postremo vitae mutatione monstrasse. 54. Submisso etiam dicendi genere sunt plerique mutati: sed ut quod nesciebant, scirent, aut quod eis videbatur incredibile, crederent; non autem ut agerent quod agendum jam noverant, et agere nolebant. Ad hujusmodi namqusolum in laudibus et vituperationibus eloquentia delectentur, verum et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
dos quippe animos ñ admouendos
brius & uehementiꝰ acclamet᷑. ideo
grandit̾ putandus ẽ dicere. Hoc
enĩ & acumina sũmissi generis &
ornam̃ta faciunt temꝑati. Grande
aut̃ genꝰ plerunq pondere suo uo¬
ces premit: s lacrimas exprimit.
Deniq cũ apud cesareã maurita¬
nie: populo dissuaderẽ pugnã ci¬
uilem uł potius plusqͣm eiuilem
quã cateruã uocabant ⁊ neq enim
ciues tantũmͦ. uerũ etiã ꝓpinqui fr̃s.
postremo parentes ac filii lapidib
int̾ se in duas partes diuisi ꝑ ali-¬
quot dies continuos certo tempore
anni sollemnit̾ dimicabant. et
quisq ut quemq poterat occide¬
bat: egi quidẽ grandit̾ quantũ
ualui: ut tam crudele atq inue¬
teratũ malũ de cordib & morib
eoꝵ auellerẽ pelleremq dicen¬
do. Non tam̃ egisse aliquid pͣuta¬
ui cũ eos audirem acclamantes:
s cũ flentes uiderẽ. Acclamationi¬
b quippe se doceri & delectari:

Expanded text:
dos quippe animos, non ad movendos dos quippe animos, non ad movendos brius et vehementius acclametur, ideo granditer putandus est dicere: hoc enim et acumina submissi generis, et ornamenta faciunt temperati. Grande autem genus plerumque pondere suo voces premit, sed lacrymas exprimit. Denique cum apud Caesaream Mauritaniae populo dissuaderem pugnam civilem, vel potius plus quam civilem, quam Catervam vocabant; neque enim cives tantummodo, verum etiam propinqui, fratres, postremo parentes ac filii lapidibus inter se in duas partes divisi, per aliquot dies continuos, certo tempore anni solemniter dimicabant, et quisque ut quemque poterat occidebat: egi quidem granditer, quantum valui, ut tam crudele atque inveteratum malum de cordibus et moribus eorum avellerem, pelleremque dicendo; non tamen egisse aliquid me putavi, cum eos audirem acclamantes, sed cum flentes viderem. Acclamationibus quippe se doceri et delectari,
Abbreviated transcription (Latin):
reddant᷑. In quocunq aut̃ genere
aliqua questionũ uincła soluenda
sunt: a cõmum opus ẽ qđ sibi sũmis¬
sum genꝰ ꝓprie uendicat. Ac ꝑ hoc
eo genere utendũ est & in aliis du¬
ob generib qñ eis ista incidunt.:
Sic̃ laudandũ aliquid uł uituꝑan¬
dũ. ubi nec damnatio cuiꝰquã nec
lib̾atio nec ad actionẽ quãlibet assen¬
sio requirit᷑ ⁊ in quocunq alio ge¬
nere occurrerit: genꝰ adhibendũ
et int̾ponendũ est temꝑatũ. In gͣn¬
di gͦ genere inueniunt locos suos duo
cetera : & in sũmisso similit̃. Tem¬
ꝑatũ aut̃ genꝰ non quidẽ semꝑ s
tam̃ aliqñ summisso indiget. si ut
dixi questio cuiꝰ nodus ẽ soluendus
incurrat: uł qñ nonnulla que
ornari possunt ideo ñ ornant᷑. sed
sũmisso sermone dicunt᷑. ut quib¬
cdã quasi toris ornam̃toꝵ p̾beant emi¬
nentiorem locũ. Grande aut̃ genꝰ tem¬
ꝑata dictio ñ requirit. Ad delectan¬

Expanded text:
reddantur. In quocumque autem genere reddantur. In quocumque autem genere aliqua quaestionum vincula solvenda sunt, acumine opus est, quod sibi submissum genus proprie vindicat. Ac per hoc eo genere utendum est et in aliis duobus generibus, quando eis ista incidunt: sicut laudandum aliquid vel vituperandum, ubi nec damnatio cujusquam nec liberatio, nec ad actionem quamlibet assensio requiritur, in quocumque alio genere occurrerit, genus adhibendum et interponendum est temperatum. In grandi ergo genere inveniunt locos suos duo caetera, et in submisso similiter. Temperatum autem genus non quidem semper, sed tamen aliquando submisso indiget, si, ut dixi, quaestio cujus nodus est solvendus, incurrat; vel quando nonnulla quae ornari possent, ideo non ornantur, sed submisso sermone dicuntur, ut quibusdam quasi toris ornamentorum praebeant eminentiorem locum. Grande autem genus temperata dictio non requirit: ad delectan
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit quantũ satis ẽ excitata. Et
icło cauendũ est. nedũ uolumꝰ altiꝰ
erigere qđ erectũ est: etiã inde de-¬
cicdat quo fuerat excitatione ꝑdu¬
ctũ. Int̾positis uͦ que st̃ dicenda sũ¬
missius ⁊ bene reditur ad ea que
opus ẽ grandit̃ dici : ut dictionis im-¬
petus sic̃ maris estus alt̾net. Ex quo
fit ut grande dicendi genꝰ si duitiuᷤ
est dicendũ non debeat esse solũ: s
alioꝵ generũ int̾positione uarie¬
tur. Ei tam̃ generi dictio tota tͥbu¬
itur: cuiꝰ copia p̃ualuerit. Int̾est
enĩ: qd genꝰ cui generi int̾ponat᷑
uł adhibeat᷑ certis & necessariis lo¬
cis. Nam & in grandi genere semꝑ¬
aut pene semꝑ temꝑata decet esse
pͥncipia ÷ & in potestate ẽ eloquen¬
tis ut dicant᷑ nonnulla sũmisse eti¬
am que possint grandit̾ dici: ut
ea que dicunt᷑ grandit̾. ex illorũ
fiant comparatione grandiora: et
eoꝵ tamqͣm umbris luminosiora

Expanded text:
fuerit quantum satis est excitata. Et fuerit quantum satis est excitata. Et ideo cavendum est, ne dum volumus altius erigere quod erectum est, etiam inde decidat, quo fuerat excitatione perductum. Interpositis vero quae sunt dicenda submissius, bene reditur ad ea quae opus est granditer dici, ut dictionis impetus sicut maris aestus alternet. Ex quo fit ut grande dicendi genus, si diutius est dicendum, non debeat esse solum, sed aliorum generum interpositione varietur: ei tamen genere dictio tota tribuitur, cujus copia praevaluerit. CAPUTenim quod genus cui generi interponatur, vel adhibeatur, certis et necessariis locis. Nam et in grandi genere semaut pene semper, temperata decet esse principia; et in potestate est eloquentis ut dicantur nonnulla submisse, etiam quae possent granditer dici: ut ea quae dicuntur granditer, ex illorum fiant comparatione grandiora, et eorum tanquam umbris luminosiora
Abbreviated transcription (Latin):
uiris. & bona . & bene. id est sicut
res postulat. acute. ornate. arden¬
terq dicentib. ꝑ multa eoꝵ scrip¬
ta uł dicta possunt hec tria gene¬
ra reꝑiri : & assidua lectione uel
auditione. admixta etiã exercitati¬
one studentib inolescere. Nec qͥs¬
qͣm pret̾ disciplinã esse existimet
ista miscere: immo quantũ con¬
grue fieri potest om̃ib generib
dictio uarianda ẽ. Nam qñ ꝓlixa
est in uno genere: minꝰ detinet
auditorẽ. Cum uͦ fit in aliud ab
alio transitꝰ : etiã si longuis eat. decen¬
tius ꝓcedit oratio. Quãus habeant
et singula genera uarietates suas
in sermone eloquentiũ. quib ñ si¬
nunt᷑ in eoꝵ qui audiunt frigesce¬
re uł tepescere sensib: uerũtam̃ fa¬
cilius sũmissũ solũ quã solũ grande
diutius tolerari potest. Commotio
quippe animi quantomagis excitan¬
da est ut nob̾ assentiat᷑ auditor: tan¬
tominꝰ in ea dui tenere potest cum

Expanded text:
viris et bona, et bene, id est sicut viris et bona, et bene, id est sicut res postulat, acute, ornate, ardenterque dicentibus, per multa eorum scripta vel dicta possunt haec tria genera reperiri, et assidua lectione vel auditione, admixta etiam exercitatione, studentibus inolescere. Cquam praeter disciplinam esse existimet ista miscere: imo quantum congrue fieri potest, omnibus generibus dictio varianda est. Nam quando prolixa est in uno genere, minus detinet auditorem. Cum vero fit in aliud ab alio transitus, etiamsi longius eat, decentius procedit oratio: quamvis habeant et singula genera varietates suas in sermone eloquentium, quibus non sinuntur in eorum qui audiunt, frigescere vel tepescere sensibus. Verumtamen facilius submissum solum, quam solum grande diutius tolerari potest. Commotio quippe animi quanto magis excitanda est, ut nobis assentiatur auditor, tanto minus in ea diu teneri potest, cum
Abbreviated transcription (Latin):
re: pͥus ipsa sibi displicet. Quem
iudic̃e mulier ueriorem require¬
mus deformitatis tue quã te ipsã ⁊
quȩ uideri times: Si pulchra÷ qͥd
absconderis: Si deformis: cur te
formosã esse mentiris. nec tue
conscientie. nec alieni grãm erro¬
ris habitura: Ille enĩ alterã dili¬
git ÷ tu alteri ius placere. Et ira¬
sceris si amet alterã: qui adultera¬
re in te docet᷑. Male magistra es
iniurie tue. Lenocinari reficit etiã
que ẽ passa lenonẽ. Ac licet uilis
mulier: ñ alteri tam̃ s sibi peccat.
Tolerabiliora ꝓpe modũ in aduce¬
rio crimina stͣ. Ibi enĩ pudicitia:
hic natura adulterat᷑. Satis ut exi¬
stimo apparet feminas ne suã fu¬
cis adulterent formã: & ad pudo¬
rem & ad timorẽ hac facundia ue¬
hement̾ impelli. Pude neq sũmis¬
sũ neq temꝑatũ: s grande om̃ino
genꝰ hoc elocutionis agnoscimꝰ. Et
in his aut̃ quos duos ex om̃ib ꝓpo¬
nere uolui. & in aliis eccłiasticis

Expanded text:
re, prius ipsa sibi displicet. Quem re, prius ipsa sibi displicet. Quem judicem, mulier, veriorem requiremus deformitatis tuae, quam teipsam, quae videri times? Si pulchra es, cur absconderis? si deformis, cur te formosam esse mentiris, nec tuae conscientiae, nec alieni gratiam erroris habitura? Ille enim alteram diligit, tu alteri vis placere: et irasceris si amet alteram, qui adulterare in te docetur. Mala magistra es injuriae tuae. Lenocinari enim refugit, etiam quae est passa lenonem; ac licet vilis mulier, non alteri tamen, sed sibi peccat. Tolerabiliora propemodum in adulterio crimina sunt: ibi enim pudicitia, hic natura adulteratur . Satis, ut existimo, apparet feminas ne suam fucis adulterent formam, et ad pudorem et ad timorem hac facundia vehementer impelli. Proinde neque submissum neque temperatum, sed grande omnino genus hoc elocutionis agnoscimus. Et in his autem quos duos ex omnibus proponere volui, et in aliis ecclesiasticis
Abbreviated transcription (Latin):
malitie & nequitie: s in arimis
sinceritatis & ueritatis. Num sin¬
ceritas ꝑseuei rat & ueritas ⁊ qñ
que  sincera st̃ polluunt᷑. &¬
colorũ adulterinis medicaminũ fu¬
cis in mendaciũ uera mutant᷑: Dñs
tuus dicit. ñ potes facere capillũ
unũ albũ aut nigrũ ÷ & tu ad uin¬
cendã dñi tui uocẽ uis te esse poti¬
orem: Audaci conatu & sacrilego
contẽptu crines tuos inficis : malo¬
presagio futuroꝵ capillos iam tͥ
flammeos auspicaris. Longum ẽ
inserere om̃ia que secuntur. Ille uͦ
posterior ut in tales diceret: hinc
inqͥt nascunt᷑ incentuia uitioꝵ: ut
quesitis colorib ora depingant. dũ
iuiris displicere formidant: & de
adulterio uultꝰ meditant᷑ adulteriũ
castitatis. Quanta hic amentia ef¬
figiem mutare nature : picturam
querere. Et dum uerent᷑ maritale
iudiciũ: ꝑdidere suũ. Prior enim
de se ꝓnuntiat: que cupit mutare
qđ nata ẽ. Ita dũ aliis studet place¬

Expanded text:
malitiae et nequitiae sed in azymis malitiae et nequitiae sed in azymis sinceritatis et ueritatis. num sinceritas perseuerat et ueritas, quando quae sincera sunt polluuntur colorum adulteriis, medicaminum facis in mendacium uera mutantur? Dominus tuus dicit: non potes facere capillum unum album aut nigrum: et tu ad uincendam Domini tui uocem uis te esse potiorem, audaci conatu et sacrilego contepraesagio futurorum capillos jam tibi flammeos auspicaris . Longum est inserere omnia quae sequuntur. 50. Ille vero posterior ut in tales diceret: Hinc illa, inquit, nascuntur incentiva vitiorum, ut quaesitis coloribus ora depingant, dum viris displicere formidant, et de adulterio vultus meditentur adulterium castitatis. Quanta haec amentia, effigiem mutare naturae, picturam quaerere; et dum verentur maritale judicium, prodere suum? Prior enim de se pronuntiat, quae cupit mutare quod nata est: ita dum alii studet place
Abbreviated transcription (Latin):
exempla cõmemor abo. Ambo
quippe inuecti st̃ in eas que for¬
mã pigm̃tis colorant: uł potius
decolorant. Quoꝵ prior ille cũ
hoc ageret: ait int̾ cet̾a. Si quis
pingendi artifex uultũ alicuius
et speciem & corporis qualitatẽ
emulo colore signasset. & signato
iam consũmatoq simulachro ma¬
nus alius inferret. ut iam forma¬
ta. iam picta. quasi ꝑitior formaret:
grauis prioris artificis iniuria &
iusta indignatio uideret᷑. Tu te
existimas impune laturã tam im¬
ꝓbe temeritatis audaciã ⁊ dĩ arti¬
ficis offensã: Ut enĩ impudica cir¬
ca homines & incefta fucis lenoci¬
nantib ñ sis: corruptis uiolatisq
que di sunt peior adultera detine-¬
ris: q ornarite putas qđ putas
comi. Impugnatio ẽ ista diuiti oꝑis:
p̃uaricatio ẽ ueritatis. Nonentis
apłi uox est. expurgate uetus ferm̃¬
tũ: ut sitis noua consꝑsio sic̃ estis a¬
timi. Nam pascha nr̃in immolatꝰ
in ferm̃to ueteri. neq in ferm̃to

Expanded text:
exempla memorabo. Ambo exempla memorabo. Ambo quippe invecti sunt in eas quae formam pigmentis colorant, vel potius decolorant: quorum prior ille cum hoc ageret, ait inter caetera: Si quis pingendi artifex vultum alicujus et speciem, et corporis qualitatem aemulo colore signasset; et signato jam consummatoque simulacro, manus alius inferret, ut jam formata, jam picta quasi peritior reformaret, gravis prioris artificis injuria et justa indignatio videretur. Tu te existimas impune laturam tam improbae temeritatis audaciam, Dei artificis offensam? Ut enim impudica circa homines, et incesta lucis lenocinantibus non sis, corruptis violatisque quae Dei sunt, pejor adultera detineris. Quod ornari te putas, quod putas comi, impugnatio est ista divini operis, praevaricatio est veritatis. Monentis Apostoli vox est: « Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Etenim Pascha nostrum immolatus in fermento ueteri neque in fermento
Abbreviated transcription (Latin):
Ac pͥmo p̾tendat ingressu nichil
intꝰ latere tenebrarũ : tamqͣm lu¬
cerne lux intꝰ posita foris luceat.
Quid ego exequar ciboꝵ parsimo¬
niã. officioꝵ redundantiã ⁊ alte¬
rũ ultra naturã suꝑfuisse. alterũ¬
pene ipsi nature defuisse: Illic
nulla int̾missa tempora: hic con¬
geminati ieuinio dies. Et siqñ re¬
ficiendi successisset uoluntas ⁊ ci¬
bus demq plerunq obuius qui
morte arceret: ñ delicias mini¬
straret: & cet̾a: Hec aut̃ ꝓpterea
i exemplo huiꝰ temꝑati generis
posui ÷ qr non hic agit ut uirgini¬
tatẽ uoueant que nondũ uouert̃:
s quales esse debeant que iã uote
sunt. Nam ut aggrediatur animꝰ
tantũ ac tale ꝓpositũ: grandiutiq
dicendi genere debet excitari &
accendi. S martyr ciprianꝰ de
habitu uirginũ ñ. de suscipien¬
do uirginitatis ꝓposito scͥpsit:
iste uͦ ep̃s etiã ad hoc eas magno
accendit eloquio. Uerũ ex eo qđ
ambo egerunt: dictionis grandis

Expanded text:
ac primo praetendat ingressu nihil ac primo praetendat ingressu nihil intus latere tenebrarum, tanquam lucernae lux intus posita, foris luceat. Quid ego exsequar ciborum parcimoniam, officiorum redundantiam; alterum ultra naturam superfuisse, alterum ipsi naturae pene defuisse? Illic nulla intermissa tempora, hic congeminati jejunio dies; et si quando reficiendi successisset voluntas, cibus plerumque obvius qui mortem arceret, non delicias ministraret , etc. Haec autem propterea in exemplo hujus temperati generis posui, quia non hic agit ut virginitatem voveant quae nondum voverunt; sed quales esse debeant quae jam votae sunt. Nam ut aggrediatur animus tantum ac tale propositum, grandi utique dicendi genere debet excitari et accendi. Sed martyr Cyprianus de habitu virginum, non de suscipiendo virginitatis proposito scripsit. Iste vero episcopus etiam ad hoc eas magno accendit eloquio. 49. Verum ex eo quod ambo egerunt, dictionis grandis
Abbreviated transcription (Latin):
ret affectũ. Corde humilis. u̾bis
grauis ⁊ animo prudens. loqͤndi
partior: legendi studiosior. Non
in incerto diuitiarũ s in p̾ce pau¬
ꝑis spem reponens Intenta operi
uerecunda sermoni: Arbitrũ m̃tis
non hominẽ s dm querere ÷ nullũ
ledere. bene uelle om̃ib. assurgere
maiorib natu: equalib ñ inuide¬
re: fugere iactantiã: rationẽ seqͥ:
amare uirtutẽ. Quando ista uel
uultu lesit parentes ⁊ qñ desen¬
sit a ꝓpinquis: qñ fastidiuit humi¬
lem: qñ risit debilẽ. qñ uitauit
inopem: E ossolos sollicita cetꝰ ui¬
roꝵ inuisere. quos miscđia ñ eru¬
besceret: neque preteriret uere¬
cundia. Nichil toruũ in oculis ⁊
nichil in uerbis ꝓcax: nichil in
actu inuerecundũ. Non gestꝰ fra¬
ctior. ñ incessus solutior: non uox
petulantior: ut ipsa corporis speci¬
essimulachrũ fuerit m̃tis & fi¬
gura ꝓbitatis. Bona quippe domꝰ
in ipso uestibulo debet agnosci:

Expanded text:
ret affectum: corde humilis, verbis ret affectum: corde humilis, verbis gravis, animi prudens, loquendi parcior, legendi studiosior; non in incerto divitiarum, sed in prece pauperis spem reponens; intenta operi, verecunda sermoni; arbitrum mentis solita non hominem, sed Deum quaerere; nullum laedere, bene velle omnibus; assurgere majoribus natu, aequalibus non invidere; fugere jactantiam, ramare virtutem. Quando ista vel vultu laesit parentes? quando dissensit a propinquis? quando fastidivit humilem? quando risit debilem? quando vitavit inopem? Eos solos solita coetus virorum invisere, quos misericordia non erubesceret, neque praeteriret verecundia. Nihil torvum in oculis, nihil in verbis procax, nihil in actu inverecundum; non gestus fractior, non incessus solutior, non vox petulantior, ut ipsa corporis species simulacrum fuerit mentis, et figura probitatis. Bona quippe domus in ipso vestibulo debet agnosci,
Abbreviated transcription (Latin):
matͥs augescit. Et alio loco in fine
integritas : sc̃itas portat & ueritaᷤ.
Portant discipline di memores ui¬
sticiã cũ religione retinentes : sta¬
biles in fide. humiles in timore. ad
omnẽ toplerantiã fortes : ad sustinen¬
cdas iniurias mites: ad faciendam
miscdiam faciles: fr̃na pace una¬
nimes atq concordes. Que uos sin¬
gule obone uirgines: obseruare.
diligere. implere. debetis. Que
do & xp̃o uacantes: ad dñm cui
uos dicastis maiore & meliore par¬
te ꝓceditis. Puecte annis iumorib
facite magisteriũ: minores natu
de uirtute docum̃tis ad głam ꝓuo¬
ꝑuenite felicit᷑. Tantũ mem̃tote
t̃ẽ nr̃i : cũ incipiet in uob̃ uirgini¬
tas honorari. Ambrosiꝰ etiã gene¬
re dicendi temꝑato & ornato. ꝓ¬
fessis uirginib ꝓponit tamqͣm
sub exempli forma qđ morib imi¬
tentur: & dicit. Uirgo erat non
solũ corpore s etiã mente: quȩ nul¬
lo doli ambitu sincerũ adiltera¬

Expanded text:
us gaudium matris augescit. Et alio loco in fine us gaudium matris augescit. Et alio loco in fine integritas, sanctitas portat et veritas; portant disciplinae Dei memores, justitiam cum religione retinentes, stabiles in fide, humiles in timore, ad omnem tolerantiam fortes, ad sustinendas injurias mites, ad faciendam misericordiam faciles, fraterna pace unanimes atque concordes. Quae vos singula, o bonae virgines, observare, diligere, implere debetis, quae Deo et Christo vacantes, ad Dominum cui vos dicastis, majore et meliore parte praeceditis. Provectae annis, junioribus facite magisterium; minores natu,de virtute documentis ad gloriam provoergite, pervenite feliciter; tantum mementote tunc nostri, cum incipiet in vobis virginitas honorari . 48. Ambrosius etiam genere dicendi temperato ei ornato professis virginibus proponit, tanquam sub exempli forma, quod moribus imitentur, et dicit: Virgo erat, non solum corpore, sed etiam mente, quae nullo doli ambitu sincerum adultera
Abbreviated transcription (Latin):
ne est: que sitientiũ corda popłoꝵ
ꝑnenni ruo sui sanguinis munda¬
uit. Iam tẽ gͥ in mysterio decla
tius mundi peccata crucifixus abo¬
leret. Nec solũ delicta factoꝵ: s e¬
tiam cupiditates animoꝵ. Caro
enĩ hedi ad culpã refertur ⁊ ius
ad illecebras cupiditatũ: sic̃ scrip¬
tũ ẽ. qr concupiuit populus cu¬
piditatẽ pessimã. & dixert̃. Quis
qua ignis exiit : ostendit qđ ca¬
ro dñi sp̃u repleta diino pecẽa
om̃ia humane conditionis exure-
apud ciprianũ iurginitatis illa
laudatio. Nunc nob̾ ad iuirgines
sermo ẽ. Quarũ quo sublimior
gła ẽ: maior ẽ cura. Flos ẽ ille
eccłiastici germinis : decus atq
ornam̃tũ gr̃ẽ sp̃ualis. Leta inlo¬
les. laudis & honoris opus inte¬
grũ atq incorruptũ. Dĩ imago:
respondens ad sc̃imoniã d̃i illu¬
strior portio gregis xp̃i. Gaudet
ꝑ ipsas : atq in illis largit̾ floret
eccłie matͥs generosa fecunditas.
Quantoq plus gloriosa uirgini¬
tas numero suo addit: gaudiũ

Expanded text:
 est, quae sitientium corda populorum perenni rivo sui sanguinis inundavit. Jam tunc igitur in mysterio declartius mundi peccata crucifixus aboleret, nec solum delicta factorum, sed etiam cupiditates animorum. Caro enim haedi ad culpam facti refertur; jus ad illecebras cupiditatum, sicut scriptum est, « Quia concupivit populus cupiditatem pessimam, et dixerunt, Quis qua ignis exiit, ostendit quod caro Domini Spiritu repleta divino, peccata omnia humanae conditionis exurereapud Cyprianum virginitatis illa laudatio: Nunc nobis ad virgines sermo est, quarum quo sublimior gloria est, major et cura. Flos est ille ecclesiastici germinis, decus atque ornamentum gratiae spiritualis, laeta indoles laudis et honoris, opus integrum atque incorruptum, Dei imago respondens ad sanctimoniam Domini, illustrior portio gregis Christi. Gaudet per ipsas, atque in illis largiter floret Ecclesiae matris gloriosa fecunditas: quantoque plus gloriosa virginitas numero suo addit, tanto pl
Abbreviated transcription (Latin):
uos: benedicite & nolite male¬
dicere. Gaudere cũ gaudentib:
flere cũ flentib. Id ipsũ inuicẽ
sentientes. Ey quã pulchre ista
om̃ia sic effusa bimenbri circu¬
itu t̾minant᷑. Non alta sapien¬
tes: s humilib consentientes.
Et aliquanto post. In hoc ipsum
inquit ꝑseuerantes : reddite
om̃ib debita. Cui tributũ: tri¬
butũ. Cui uectigal: uectigal.
Cui timorem: timorẽ. Cui ho¬
norem: honorem. Que m̃bratĩ
fusa clauduntur: etiam ipso cir¬
ciutu quẽ duo m̃bra contexunt.
Nemini quicqͣm debeatis: nisi
ut inuic̃e diligatis. Et post pau¬
lulum. Nox precessit inquit: di¬
es aut̃ appropinquauit. Abicia¬
mus itaq oꝑa tenebrarũ: & in¬
duamꝰ nos arma lucis. sic ut in die
honeste ambulemꝰ. Non in comes¬
ssationib. & ebrietatib. Non in

Expanded text:
olite maledicere. Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus: idipsum invicem sentientes . Et quam pulchre ista omnia sic effusa, bimembri circuitu terminantur, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes! Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes, reddite omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Quae membratim fusa clauduntur etiam ipsa circuitu, quem duo membra contexunt: Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Et post paululum: Nox praecessit, inquit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus itaque opera tenebrarum, et induamus arma lucis: sicut in die honeste ambulemus; non in comessationi
Abbreviated transcription (Latin):
non facis: Ita fit ut eũ non obedi¬
ent̾ audiant. qͥ se ipse ñ audit: &
cłi uerbũ qđ eis p̃dicat᷑. simul cũ
ipso pͣdicatore contemnant. Deniq
apłs scribens ad tymotheũ. cũ di¬
xisset. nemo adolescentiã tuam
contemnat : subiecit unde ñ con¬
temneret᷑. atq ait. S forma fide¬
liũ estoin sermone. in conu̾satio¬
ne : in dilectione. in fide. in casti¬
tate. Talis doctor ut obedient̃ au¬
diat᷑ ñ impudent̃. ñ solũ sũmisse
ac temꝑate. uerũ etiã granditer
dicit: qr ñ contemptibilit̾ uiuit.
Sic nãq eligit bonã uitã. ut etiã
bonã non negligat famã : s ꝓui-¬
deat bona coram d̃õ & hominib.
quantũ potest. illũ timendo. his con¬
sulendo : in ipso etiã sermone malit
reb placere quã uerbis: nec existi¬
met dici meluis nisi qđ dr̃ uerius:

Expanded text:
non facis? Ita fit ut eum non obedinon facis? Ita fit ut eum non obedienter audiant, qui se ipse non audit, et Dei verbum quod eis praedicatur, simul cum ipso praedicatore contemnant. Denique Apostolus scribens ad Timotheum, cum dixisset, Nemo adolescentiam tuam contemnat; subjecit unde non contemneretur, atque ait: Sed forma esto fidelium in sermone, in conversatione, in dilectione, in fide, in castitate . CAdiatur, non impudenter non solum submisse ac temperate, verum etiam granditer dicit, quia non contemptibiliter vivit. Sic namque eligit bonam vitam, ut etiam bonam non negligat famam, sed provideat bona coram Deo et hominibus , quantum potest, illum timendo, his consulendo. In ipso etiam sermone malit rebus placere quam verbis; nec aestimet dici melius, nisi quod di
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃c aut̃ ueritas ẽ & tam̃ etiã ñ
ueritate annuntiari ueritas po¬
test: id est ut prauo & fallaci corde
que recta & uera st̃ p̾̃dicent᷑. Sic
minũ s ipsũ dñm obedient̃ audi¬
unt. qͥ ait. que dicunt facite. que
aut̃ faciunt facere nolite ⁊ dict
enĩ & ñ faciunt: ideo audiuntur
utilit̾ etiã qui utilit̾ non agunt.
Sueͣ enĩ querere student: s sua
docere ñ audent de loco scilicet
suꝑiore sedis eccłastice: quã sana do¬
ctrina constituit. Propt̾ qđ ipse dñs
bat eos bona dicere: etiã non bona
facientes. Agebant gͦ sua in uita
sua : docere aut̃ sua. cathedra illo ᷤ
non ꝑmitcebat aliena. Multis ita¬
q ꝓsunt dicendo que ñ faciunt:
s longe plurib ꝓdessent facien¬
do que dicunt. Abuncdant enim.
qui male uite sue defensionẽ ex
ipsis suis p̃positis & doctorib que¬
rant:respondentes corde suo. aut
etiã si ad hoc erũpunt ore suo. at¬
q dicentes. Qđ mͥ p̾cipis ⁊ cur ipse

Expanded text:
 autem veritas est, et tamen etiam non veritate annuntiari veritas potest: id est, ut pravo et fallaci corde, quae recta et vera sunt, praedicentur. Sic minum, sed ipsum Dominum obedienter audiunt, qui ait, Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt; ideo audiuntur utiliter, qui etiam utiliter non agunt. Sua enim quaerere student, sed sua docere non audent, de loco scilicet superiore sedis ecclesiasticae, quam sana doctrina constituit. Propter quod ipse Dobat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Agebant ergo sua in vita sua; docere autem sua, cathedra illos non permittebat aliena. 60. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt; sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Abundant enim qui malae vitae suae defensionem ex ipsis suis praepositis et doctoribus quaerant, respondentes corde suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore suo, atque dicentes: Quod mihi praecipis, cur ipse
Abbreviated transcription (Latin):
oraculo gedeon. cũ audisset qđ
deficientib licet popłoꝵ milib
in uno uiro dñs plebẽ suã ab hosti¬
b liberaret: optulit hedũ capra¬
rũ. Cuiꝰ carnẽ scdm p̾cepta an¬
geli & arima supra petrã posuit:
et ea iure ꝑfudit. Que simulut
uirge cacumine quã gerebat
angłs di contigit: de petra ignis
erupit᷑: atq ita sacrificiũ qđ of¬
ferebatur absumptũ ẽ. Quo in¬
dicio declaratũ uidet᷑. qđ petra
illa tẏpũ habuerit corporis xp̃i:
qr scͥptũ ẽ. Bibebant de consequet¬
ti petra. Petra aut̃ erat xp̃c. Qđ¬

Expanded text:
oraculo Gedeon , cum audisset quod oraculo Gedeon , cum audisset quod deficientibus licet populorum millibus, in uno viro Dominus plebem suam ab hostibus liberaret, obtulit haedum caprarum, cujus carnem secundum praeceptum angeli, et azyma supra petram posuit, et ea jure perfudit: quae simul ut virgae cacumine, quam gerebat, angelus Dei contigit, de petra ignis erupit, atque ita sacrificium quod offerebatur absumptum est . Quo indicio declaratum videtur, quod petra illa typum habuerit corporis Christi; quia scriptum est, « Bibebant de consequenti petra, petra autem erat C
Abbreviated transcription (Latin):
medio filio denotata ẽ. amaiore
necesse ñ est exequi : cũ satis sit hoc
solũ complecti. qđ noe tẏpũ futu¬
re ueritatis ostendens. ñ aquã i¬
s uinũ biberit: & sic imaginem
dñice passionis expresserit qͥtem
in sacerclote melchisecdech dñici¬
sacram̃ti p̾figuratũ uidemꝰ myste¬
riũ: scdm qđ scͥptura diuina te¬
statur & dicit. Et melchisedech
rex salem ꝓtulit panẽ & uinũ
Fuit aut̃ sacerdos di summi: & be¬
nedixit abraham. Qd̃ aut̃ melchi¬
sedech tẏpũ xp̃i portaret: declarat
de: tu es sacerdos in eternũ scdm or¬
modũ seruant. Qđ facile ẽ ex plo¬
rare legentib. Sc̃s quoq ambrosiꝰ
cũ agat rem magnã de sp̃u scõ ut
eũ patri & filio demonstret equa¬
lem: sũmisso tam̃ dicendi genere
utitur: qm̃ ressuscepta ñ ornam̃ta
uerboꝵ. aut ad flectendos animos
cõmonitionis affectũ. s rerũ docu¬
menta desiderat. Ergo int̾ cec̃a
in pͥncipio huiꝰ oꝑis ait. Quo motꝰ

Expanded text:
medio filio denotata est sed et fmedio filio denotata est sed et fnecesse non est exsequi, cum satis sit hoc solum conplecti quod Noe typum futurae ueritatis ostendens non aquam sed uinum biberit et sic imaginem dominicae passionis expresserit. Item in sacerSacramentum praefiguratum videmus, secundum quod Scriptura divina testatur, et dicit: « Et Melchisedech rex Salem, protulit panem et vinum . Fuit autem sacerdos Dei summi, et benedixit Abraham. Quod autem Melchisedech typum Christi portaret, declarat te. Tu es sacerdos in aeternum secundum ormodum servant, quod facile est explorare legentibus. 46. Sanctus quoque Ambrosius cum agat rem magnam de Spiritu sancto, ut eum Patri et Filio demonstret aequalem, submisso tamen dicendi gutitur, quoniam res suscepta, non ornamenta verborum, aut ad flectendos animos commotiones affectuum, sed rerum documenta desiderat. Ergo inter caetera in principio hujus operis, ait: « Commotus
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Uellem aut̃ nunc esse apud uos.
et mutare uocẽ meã: quia confun¬
dor in uob̃. Nunqͥd hic aut contra¬
ria contrariis uerba st̃ recddita ÷
aut aliqua gradatione sibi subnexa
sunt. aut m̃bra & cesa circuitꝰ ue
sonuert̃: Et tam̃ non ido tepuit
grandis affectꝰ: quo eloquiũ fer¬
uere sentimꝰ. S apłica ista sic cla¬
ra st̃. ut & ꝓfunda sint : atq ita
conscripta memorieq mandata᷑ ut
non solũ lectore uł auditore uerũ
etiã expositore opus habeant: siqͥs
in eis ñ suꝑficie contentꝰ altitudi¬
nẽ querat᷑. Qua ꝓpt̾ iuideamꝰ ista
genera dicendi in eis qui istoꝵ le¬
ctione ad rerũ duuinarũ atq salu¬
briũ scientiã ꝓfecert̃: eamq eccłie

Expanded text:
bis. Vellem autem nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis. Numquid hîc aut contraria contrariis verba sunt reddita, aut aliqua gradatione sibi subnexa sunt, aut caesa et membra circuitusve sonuerunt? Et tamen non ideo tepuit grandis affectus, quod eloquium fervere sentimus: sed Apostolica ista sic clara sunt, ut et profunda sint: atque ita conscripta, memoriaeque mandata, ut non solum lectore vel auditore, verum etiam expositore opus habeant, si quis in eis non superficie contentus altitudinem quaerat. Quapropter videamus ista genera dicendi, in eis qui istorum lectione ad rerum divinarum atque salubrium scientiam profecerunt, eademque Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ imposuit. Nam modica
ꝓ parius. abusuie ñ ꝓprie dici¬
mus. In istis aut̃ nr̃is qñ quidẽ
om̃ia maxime que de loco suꝑi¬
ore populis dicimus ad homi¬
nũ salutẽ nec temporariã s et̾¬
nã referre debemꝰ. ubi etiã ca¬
uendus ẽ et̾nus interitꝰ: om̃ia
ut nec de ipsis pecumariis reb
uł adquirendis uł amittendis
parua uideri debeant que do¬
ctor eccłiasticus dicit: siue sit
illa magna. siue parua pecunia.
Neq enĩ parua est iusticia:
quã ꝓfecto & in parua petuni¬
a custodire debemꝰ. dicente
dño. Qui in minimo fidelis ẽ:
et in magno fidelis ẽ. Quid gͦ
minimũ est: Minimũ est: s in
minimo fidelẽ esse magnũ est.
Nam sic̃ ratio rotunditatis id ẽ
ut a puncto medio om̃s linee pa¬
res in extrema ducant᷑. eadem
ẽ in magno disco que in nũmulo
exiguo: ita ubi parua iuste ge-¬
runt᷑. ñ minuitur iusticie ma¬
gnitudo. De iudiciis deniq secu¬
larib quib utiq nisi pecunia¬

Expanded text:
nomen imposuit: nam modica nomen imposuit: nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem omnia, maxime quae de loco superiore populis dicimus, ad hominum salutem, nec temporariam, sed aeternam referre debemus, ubi etiam cavendus est aeternus interitus, omnia ut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acquirendis vel amittendis parva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profecto et in parva pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fidelis est . Quod ergo minimum est, minimum est; sed in minimo fidelem esse, magnum est. Nam sicut ratio rotunditatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste geruntur, non minuitur justitiae magnitudo. 36. De judiciis denique saecularibus quibus utique nisi pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
eloquens dici potest. & si ñ eum
sequatur auditoris assensus. Ad
hec enĩ tria. id est ut doceat. ut
delectet. ut flectat: etiã illa tria
uidetur ꝑtinere uoluisse idem
ipse romani au toreloquii.cũ
itidem dixit. Is erit gͥ eloquens:
qui poterit parua summisse.
modica temꝑate: magna gran
illa etiã tria: & sic explicaret u¬
nam eandẽq sententiã dicens.
Is erit gͥ eloquens: qͥ ut doceat.
poterit parua sũmisse. ut dele¬
ctet. modica temꝑate: ut fle¬
ctat. magna grandit̾ dicere.
in eccłiasticis questionib: in
quib huiꝰ quẽ uolumꝰ informa¬
re sermo uersat᷑. In illis enim
ea parua dicunt᷑. ubi de reb
pecuniariis uidicandũ est : ea
magna. ubi de salute ac de ca¬
pite hominũ. Ea uͭ ubi nichil
horum iudicandũ est. nichil¬
q agitur ut agat siue decernat.
s tantũmͦ ut delectetur auditor:
int̾utrunq quasi media. & ob
hoc modica hoc ẽ moderata di-¬
xerunt. Modicis enĩ modus

Expanded text:
eloquens dici potest, etsi non eum eloquens dici potest, etsi non eum sequatur auditoris assensus. Ad haec enim tria, id est ut doceat, ut delectet, ut flectat, etiam tria illa videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dixit, Is igitur erit eloquens, qui poterit parva submisse, modica temperate, magna grandilla etiam tria, et sic explicaret unam eamdemque sententiam dicens. Is erit igitur eloquens, qui ut doceat, poterit parva submisse; ut delectet, modica temperate; ut flectat, magna granditer dicere. in ecclesiasticis quaestionibus, in quibus hujusmodi, quem volumus informare, sermo versatur. In illis enim ea parva dicuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea magna, ubi de salute ac de capite hominum: ea vero ubi nihil horum judicandum est, nihilque agitur ut agat sive decernat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque quasi media, et ob hoc modica, hoc est moderata dixerunt. Modicis enim modus
Abbreviated transcription (Latin):
at a do docilis do: cui dicit᷑ in
psalmo. Doce me facere uoluntatẽ
tymotheo ilem dicit apłs. Loqͥns
utiq ad discipłm doctor. Tu aut̃
ꝑseuera in his que didicisti & cre¬
dita st̃ tibi: sciens a quo didiceris.
Sicut enĩ corporis medicam̃ta que
hominib ab hominib adhibent᷑
non nisi eis ꝓsunt quib ds̃ oꝑa¬
tur salut̃e : qui & sine illis me¬
deri potest cũ sine ipso illa non
possint. & tam̃ adhibent᷑. & si
hoc officiose fiat. int̾ oꝑa mise¬
ricordiȩ uł beneficͥentie deputa¬
tur: itã & adium̃ta doctrine
tunc ꝓsunt anime adhibita ꝑ
hominẽ. cũ ds oꝑatur ut pro¬
sint: qui potuit eugłiũ dare ho¬
mini etiã non ab hominib neq
re nititur qđ bonũ est. nichil
illoꝵ trium sꝑnens. ut scilicet
doceat. ut delectet. ut flectat:
oret atq agat ut quẽ admodum
supra diximꝰ intelligent̃. libent᷑.
obedient̾ audiat᷑. Qcl̃ cũ apte &
conuenient̾ facit: ñ immerito

Expanded text:
at a Deo docilis Deo, cui dicitur in at a Deo docilis Deo, cui dicitur in Psalmo: Doce me facere voluntatem Timotheo idem dicit apostolus, loquens utique ad discipulum doctor: Tu autem persevera in iis quae didicisti, et credita sunt tibi, sciens a quo didiceris . Sicut enim corporis medicamenta, quae hominibus ab hominibus adhibentur, nonnisi eis prosunt quibus Deus operatur salutem, qui et sine illis mederi potest, cum sine ipso illa non possint, et tamen adhibentur; et si hoc officiose fiat, inter opera misericordiae vel beneficentiae deputatur: ita et adjumenta doctrinae tunc prosunt animae adhibita per hominem, cum Deus operatur ut prosint, qui potuit Evangelium dare homini, etiam non ab hominibus, neque re quod bonum est, nihil horum trium spernens, ut scilicet doceat, ut delectet, ut flectat; oret atque agat, ut quemadmodum supra diximus, intelligenter, libenter, obedienterque audiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immerito
Abbreviated transcription (Latin):
tum. nonne dicit ep̃m iuxta do¬
ctrinã fidelis uerbi ꝑseuerantẽ
esse debere ÷ ut potens in doctri¬
na sana & contradicentes recdar¬
guere: Ibi etiã dicit. Tu uͦ loque¬
re que decet sanã doctrinã: se¬
nes sobrios esse. & que secuntur.
Ibi & illud. Hec loquere. & ex¬
hortare: & increpa cũ om̃i immꝑi¬
o. Nemo te contemnat. Admone
illos principib & potestatib sub¬
ditos esse & cet̾a. Quid gͦ putamꝰ:
Nunquid contra seipsum sentit
apłs : cũ dicat doctores oꝑatione
fieri sp̃c scĩ: Ipse illis p̃cipit. quid
et quẽadmodũ doceant. An indel¬
ligendũ est. & hominũ officia ip¬
so sc̃o sp̃u largiente in docendis
etiã ipsis doctorib ñ debere cessa¬
re: Et tam̃ neq qui plantat ẽ ali¬
quid neq qui rigat : s qͥ increm̃¬
tũ dat ds. Unde ipsis qͦq ministͥs.
sc̃is hominib uł etiã scĩs angłis o¬
ꝑantib. nemo recte discit que ꝑti¬
nent ad uiuendũ cũ deo. nisi fi-¬

Expanded text:
tum, nonne dicit episcopum juxta dotum, nonne dicit episcopum juxta doctrinam fidelis verbi perseverantem esse debere, ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Ibi etiam dicit: Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam, senes sobrios esse , et quae sequuntur. Ibi et illud: Haec loquere, et exhortare, et increpa cum omni imperio. Nemo te contemnat . Admone illos principibus et potestatibus subditos esse , etc. Quid ergo putamus? Numquid contra seipsum sentit Apostolus, qui cum dicat doctores operatione fieri Spiritus sancti, ipse illis praecipit quid et quemadmodum doceant? An intelligendum est, et hominum officia ipso sancto Spiritu largiente, in docendis etiam ipsis doctoribus non debere cessare; et tamen neque qui plantat esse aliquid, neque qui rigat, sed Deum qui incrementum dat ? Unde ipsis quoque ministris sanctis hominibus, vel etiam sanctis Angelis operantibus, nemo recte discit quae pertinent ad vivendum cum Deo, nisi fi