comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se in mundũ. ñ traductione
driginis. s similitudine p̃rari¬
cationis: om̃sq in illo uno pec¬
casse dicunt. qr omnib ille unꝰ
peccandi exemplũ extitit. Hoc
male senserunt qͥda heretici
qͥ dicti st̃ pelagiani: de quib
aug̾ in libro de bapt̾. paruuloꝵ
cõmemorat dicens. Sciendũ ẽ
inqͥt hereticos qͦsdã qͥ noĩati
st̃ pelagiani. dixisse pec̃em pͥme
transgͥssionis in alios homines
ñ ꝓpagatione s imitatione
tͣnsisse. Uñ etiã in paruulis
nolunt credere ꝑ baptismũ
solui originale pec̾em. qͦd in
nascentib nullũ ẽẽ omnino

Expanded text:
se in mundum, non traductione originis, sed similitudine praevaricationis; omnesque in illo uno peccasse dicunt, quia omnibus ille unus peccandi exemplum extitit. Hoc male senserunt quidam haeretici, qui dicti sunt Pelagiani; de quibus Aug., in libro de Baptismo parvulorum, commemorat dicens: Sciendum est, inquit, haereticos quosdam qui nominati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed imitatione transisse. Unde etiam in parvulis nolunt credere per baptismum solvi originale peccatum, quod in nascentibus nullum esse omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ita ait. In mediis quidẽ bonis
tñ tale est ut sine illo recte
uiu̾e nequeamꝰ. Bonꝰ aũi usus
quȩ in magnis reperit᷑ bonis:
& minima ex d̃o st̃. sequit᷑ ut
ex d̃o sit etiã bonꝰ usus libere
uoluntatis qui uirtꝰ ẽ. & in ma¬
gnis numerat᷑ bonis. Attende
unũ. Sic enĩ aꝑiet᷑ qͦd supra
querebat᷑. Dixit equidẽ opus
uirtutis ẽẽ bonũ usũ illoꝵ bo¬
noꝵ quib etiã ñ bñ uti possumꝰ
id est medioꝵ. in quib posuit

Expanded text:
ita ait: In mediis quidem bonis n tale est ut sine illo recte vivere nequeamus. Bonus autem usus quae in magnis reperitur bonis o sunt, sequitur ut ex Deo sit etiam bonus usus liberae voluntatis, qui virtus est, et in magnis numeratur bonis. Attende unum, sic enim aperietur quod supra quaerebatur. Dixit equidem opus virtutis esse bonum usum illorum bonorum quibus etiam non bene uti possumus, id est, mediorum; in quibus posuit
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. seruatis suis ꝓpriis sp̃na¬
lib corporib. suꝑuestirentur
aliq̃ corpulentiori specie. in q̃
possent uideri: an ipsũ corpus
mutarent & tͣusformarent in
quãcũq uellent speciẽ in qua
possent cerni. In quib u̾bis ui¬

Expanded text:
bantur servatis suis propriis spirituabantur servatis suis propriis spiritualibus corporibus supervestirentur aliqua corpulentiori specie, in qua possent videri; an ipsum corpus mutarent et transformarent in quamcumque vellent speciem in qua possent cerni. In quibus verbis vi
Abbreviated transcription (Latin):
dicauit. humanis ostenderetur
aspectib: an anglĩ qui iã erañ
ita nuttebant᷑ ut ex ꝑsona c̃i
loquerent᷑. assum̃tes corporalem
speciẽ de creat᷑a corporea in usũ
ministerii sui: aut ipsũ corpꝰ sut̾
cui ñ subdunt᷑ s subditũ reguqi
mutantes atq u̾tentes in specie
quas uellent. accõmodatas atq
aptas actionib suis scdm attri¬
bitã sibi a creatore potentiam.
S fateor excedere uires intentio¬
nis meȩ. utrũ angłi manente
sp̃uali sui corporis qualitate.
ꝑ hanc occultiꝰ opantes. assu¬
tũ quasi aliquã uestẽ mutenł & u̾¬
tant in qͣslibet species corpora¬
les. & ipsas ueras. sic̃ aqua uera
an ipsa ꝓpria corpora & sua
tͣnsforment in id qͦd uolunt.
accõmodatũ ad id qͦd agunt.
S quid hoꝵ sit. qm̃ homo sum
nullo exꝑĩto cõprehendere
ualeo. sicut angłi qͥ hec agunt.
Attende lector quia questionem
ꝓpositã ñ soluit. s indiscussã
relinquit. utrũ angl̃i qͥ mitte¬

Expanded text:
dicavit, humanis ostenderetur dicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam erant ita mittebantur, ut ex persona Dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministerii sui; an ipsum corpus suum cui non subduntur, sed subditum regunt, mutantes atque vertentes in species quas vellent accommodatas atque aptas actionibus suis, secundum attributam a Creatore sibi potentiam. Sed fateor excedere vires intentionis meae utrum angeli, manente spirituali sui corporis qualitate, per hanc occultius operantes, assutum quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales et ipsas veras, sicut aqua vera an ipsa propria corpora et sua trasforment in id quod volunt accommodatum ad id quod agunt. Sed quod horum sit quoniam homo sum nullo experimento comprehendere valeo; sicut angeli qui hoc agunt. Attende, lector, quia quaestionem propositam non solvit, sed indiscussam reliquit, utrum angeli qui mitte
Abbreviated transcription (Latin):
libro de triñ ostendit. confe¬
rens diu̾sa script᷑ͣe testimonia.
ex quib dm in corporeis figuriᷤ¬
hõib apparuisse ꝓbat: & aliq̃n
ex ꝑsona di sine distinctione.
aliq̃n sub distinctione ꝑsonaꝵ¬
sermonẽ ẽẽ factũ eis. S ubi
dm hõib in corporalib imagi¬
nib apparuisse asserit. ꝑplexã
questionẽ ꝓponit quã nec ab¬
soluit. querens utrũ in illis
corporalib apparitionib cre¬
atura aliqͣ crearet᷑ ad illud opꝰ
tantũ in qua ds hoĩb appare¬
ret. an angł̃i qui an eraĩ it a
mitterent᷑ ut manentes in
suis sp̃ualib corporib. assume¬
rent ex corpulenta inferiorũ
elem̃toꝵ materia aliquã spe¬
ciem corporalẽ. quã coaptatã
quasi aliquã uestẽ mutarent
in quaslibet species corporales.
ueras quidẽ. an corpꝰ suũ ꝓpͥũ
u̾iterent in species aptas actio
in illis antiqͥs corporalib for¬
mis & uisis. utrũ ad hoc opus
tantũ creat᷑a formata sit. in
qua ds sicut tc̃ oportuisse iu¬

Expanded text:
libro De Trinitate ostendit, conferens diversa Scripturarum testimonia, ex quibus Deum in corporeis figuris apparuisse probat; et aliquando ex persona Dei sine distinctione, aliquando sub distinctione seoralibus imaginibus apparuisse asserit, perplexam quaestionem proponit, quam nec absolvit, quaerens utrum in illis corporalibus apparitionibus creatura aliqua crearetur ad illud opus tantum, in qua Deus hominibus appareret: an angeli qui ante erant ita mitterentur, ut manentes in suis spiritualibus corporibus assumerent ex corpulenta inferiorum elementorum materia aliquam speciem corporalem, quam coaptatam quasi aliquam vestem mutarent in quaslibet species corporales veras quidem; an corpus suum proprium verterent in species aptas actionrendum est in illis antiquis corporalibus formis et visis utrum ad hoc opus tantum creatura formata sit, in qua Deus, sicut tunc oportuisse ju
Abbreviated transcription (Latin):
concordit̃ docuisse. qđ angłi
incorporei st̃: nec corpora hñt
sibi unita. Assumunt autẽ
aliq̃n corpora do p̾parante
ad impletionẽ ministerii sibi
a do iniuncti. eadẽ q post ex¬
pletionẽ deponunt: in quib
corporib hõib apparuert atq
locuti st̃: & aliq̃n quidẽ locu¬
ti sunt ex ꝑsona dei sine distin

Expanded text:
concorditer docuisse, quod angeli concorditer docuisse, quod angeli incorporei sint, nec corpora habeant sibi unita, assumant autem aliquando corpora, Deo praeparante. ad impletionem ministerii sui sibi a Deo injuncti, cademque post expletionem deponunt; in quibus corporibus hominibus apparuerunt atque locuti sunt. Et aliquando quidem locuti sunt ex persona Dei sine dis
Abbreviated transcription (Latin):
t Demones aeria dicunt᷑ anima¬
lia. qr corpoꝵ aerioꝵ natura
& humꝰ: ad faciendũ aer & ig¬
nis aptitudinẽ p̃bent. Trans¬
gressores uͦ angłi cũ pͥncipe suo
ñc diabolo. tunc archangło. ñ
mirũ si post peccatũ in hanc
caliginẽ detrusi st̃. Neq etiã
hoc mirũ est. si conu̾si suns ex
pena in aeriã qualitatẽ: qua
possint ab igne pati. Caligi¬
nosa enĩ aeris tenere tantum
ꝑmissi st̃: qui eis quasi carcer
sit usq ad tẽpꝰ iudicii. Ecce his
angłoꝵ. Floc aũ eũ alii dixisse
astruunt. ñ ita sentiendo. s
opinionẽ alioꝵ referendo: qđ
ex ipsiꝰ u̾bis duudicare uolun.
quib ait. demones dicuntur
aeria ammalia. ñ ait. st̃. Ita
enĩ quidã dicebant. De habi¬
tatione uͦ caliginosi aeris in
quẽ detrusi st̃: ñ opinando s
rei ueritatẽ asserendo eñ tra¬
didisse dicunt: qr ipsiꝰ locuti¬
onis distinctio ostendit. Dicius
qͦq plurimos catholicos tracta¬
tores in hoc conuenisse atq id

Expanded text:
 daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura et humus; ad faciendum, aer et ignis aptitudinem praebent. Transgressores vero angeli cum principe suo nunc diabolo, tunc archangelo, non mirum si post peccatum in hanc caliginem detrusi sunt. Neque etiam hoc mirum est si conversi sualitatem qua possunt ab igne pati. Caliginosa tamen aeris tenere tantum permissi sunt, qui eis carcer sit usque ad tempus judicii. Ecce his angelorum. Hoc autem eum alii dixisse astruunt non ita sentiendo, sed opinionem aliorum referendo, quod ex ipsius verbis dijudicare volunt; quibus ait, Daemones dicuntur aerea animalia; non ait sunt; ita enim: Quidam dicebant. De habitatione vero caliginosi aeris in quem detrusi sunt non opinando, sed rei veritatem asserendo eum tradidisse dicunt, quod ipsius locutionis distinctio ostendit. Dicunt quoque plurimos catholicos tractatores in hoc convenisse atque id
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiã in questione u̾sari
id ÷ corpora habeant sibi uni¬
ta: qͦd aliqui putant. inniten¬
tes u̾bis augustini qͥ dr̃e uidet᷑
qđ angli om̃s aute confirmati¬
onẽ uel lapsũ corpora aeria
habebant de puriore ac suꝑi¬
ore aeris parte formata. ad
faciendũ habilia ñ ad pati¬
endũ: & angłis bonis qͥ ꝑstite¬
runt talia conseruata st̃ cor¬
pora ut in eis possint facere &
ñ pati: quȩ tante st̃ tenuitatiˢ
ut a mortalib uideri ñ uale¬
ant. nisi supuestita aliqͣ gros¬
siori forma: qua assũpta uiden¬
tur. deꝑositaq uideri desinui.
Angłis uͦ malis mutata st̃ in
casum corpora. in det̾iorẽ qua¬
litatẽ spissioris aeris. Sic̃ enĩ
a loco digniori in inferiorem
locũ. id÷ in caliginosũ aerem
deiẽcti suiĩ: ita illa corpora

Expanded text:
olet etiam in quaestione versari id est, corpora habeant sibi unita. Quod aliqui putant, innitentes verbis Augustini, qui dicere videtur quod angeli omnes ante confirmationem vel lapsum corpora aerea habuerint de puriori ac superiore parte formata, ad faciendum habilia, non ad patiendum: et angelis bonis qui perstiterunt, talia sunt observata corpora, ut in eis possint facere, et non pati, quae tantae sunt tenuitatis, ut a mortalibus videri non valeant, nisi supervestita aliqua grossiori forma; qua assumpta videntur, depositaque videri desinunt. Angelis vero malis mutata sunt in casu corpora in deteriorem qualitatem spissioris aeris. Sicut enim a loco digniori in inferiorem locum, id est, caliginosum aerem, dejecti sunt, ita illi corpora
Abbreviated transcription (Latin):
beatꝰ erat. sola bonitate non
necessitate aliis cõmunicari
uoluit: qr summe boni erat
ꝓdesse uelle: & õipotentissimi
noceri ñ posse. Quare rõnalis

Expanded text:
beatus erat, sola bonitate, non necessitate, aliis communicari voluit, quia summe boni erat prodesse velle, et omnipotentissimi nocere non posse. 4. Quare rationalis
Abbreviated transcription (Latin):
muentẽ . uim̃ta & reptilia & be¬
stias t̾re scdm species suas: & cet̾a¬
Sexte diei opꝰ describit᷑: cũ terra
suis animalib ornari đr. De ue¬
& ꝑnitiosis animantib utrũ
post peccatũ hoĩs ad iundictam
creata sint: an potiꝰ creata inno¬
xia. peccatorib nocere ceperint.
Sane dici potest qđ creata nichil
uirtutis causa: nocere ceperunt.
ẜuert gͦ creata innoxia: s ꝓpt̃
peccatũ facta st̃ nox ia. Utrũ mi¬

Expanded text:
entem, jumenta et reptilia, et bestias secundum species suas. Sexti diei opus describitur, cum terra suis animalibus ornari dicitet perniciosis animantibus, utrum post peccatum hominis ad vindictam creata sint? an potius creata innoxia, peccatoribus nocere coeperint? Sane dici potest, quod creata nihil erficiendae virtutis causa nocere coeperunt. Fuerunt ergo creata innoxia, sed propter peccatum facta sunt noxia. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
reptile animȩ uiuentis. & uola¬
tile suꝑ terrã: & c̃. Opꝰ qͥnte dici
ẽ formatio pisciũ & auiũ. quib
duo elem̃ta ornant᷑. & de eadẽ
mat̾ia id ÷ de aquis pisces & auẽ
ereauit: uolatilia leuans in aera.¬
& natatilia remittens gurgiti.
De oꝑe xͦi. diei qͦ creata st̃ aĩalia:

Expanded text:
reptile animae viventis, et volatile super terram, etc. Opus quinti diei est formatio piscium et avium, quibus duo elementa ornantur, et de eadem materia, id est de aquis pisces et aves creavit, volatilia levans in aerea, natatilia vero remittens gurgiti. De opere sexti diei, quando creata sunt animalia,
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris fuit ꝓcerto. qͣ credidit.
& uoluit habere similitudinẽ
di cũ equalitate quadã. pu¬
tans esse uerũ qͦd diabolus di¬
cebat: & ideo specialit̾ mulierẽ
cõmemorat aug̃ inquien. Qm a
crederet mulier diabolo: nisi ẽet
in m̃te eiꝰ de se suꝑba p̃sũptio:
tationẽ fuerat conuincenda uł
ꝑimenda. ad mulierẽ referenc̃y
est: ut intelligat᷑. quȩ mulier
ñ elatio fuerat ꝑ tẽptationẽ. &¬

Expanded text:
rto, qua credidit et voluit habere similitudinem Dei cum aequalitate quadam, putans esse verum quod diabolus dicebat. Et ideo specialiter mulierem commemorat August., inquiens: Quomodo crederet mulier diabolo, nisi esset in mente ejus de se superba praesumptio? tentationem fuerat convincenda vel perimenda, ad mulierem referendum est, ut intelligatur quae mulier, non quae elatio, fuerat per tentationem,
Abbreviated transcription (Latin):
elationẽ quȩ d̃m latere ñ pot̾at
sollicitauit aliqua expiendi eu¬
piditas cũ mulierẽ uideret ac¬
cepta illa esca ñ esse mortuam:
ñ tam̃ eũ arbitror si iam spũali
m̃te preditꝰ erat ullomodo cre¬
didisse qͦd diabolus suggerebat.

Expanded text:
m latere non poterat, sollicitavit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem videret accepta illa esca non esse mortuam: non tamen eum arbitror si jam spirituali mente praeditus erat, ullo modo credidisse quod diabolus suggerebat.
Abbreviated transcription (Latin):
olet queri utrũ illa talis ela¬
Itio & amor ꝓpͥȩ potestatis
in uiro fuerit sicut in muliere.
Nd̃ qͦd dicimꝰ qđ adam ñ fuit
seductꝰ eo modo qͦ mulier: ñ enĩ
putauit ẽẽ uerũ qͦd diabolus
sugg̾ẽbat. In eo tam̃ fuisse se¬
ductũ credi potest. qđ cõmissũ
ueniale putau̾it qͦd ꝑemptoriũ
erat. S nec priꝰ seductꝰ fuit. nec
m eo in qͦ mulier ut crederet
dm illud lignũ ideo tangere
ꝓphibuisse q̃m si tang̾ent. fieres
sicut dii. Ueruntam̃ p̃uaricator
ilico post tẽptationẽ. ex q̃ uoluit
lignũ uetitũ exꝑiri: cũ mulierẽ
n uideret mortuã illa esca ꝑcep¬
adam p̃uaricatorẽ fuisse osten¬
dat dicens. in similitudinẽ p̃ua¬
ricationis ade: seductũ tam̃ ne¬
gat ubi ait. adam ñ ẽ seductꝰ s
mulier. Un & int̾rogatꝰ non ait.
mulier seduxit me: s dedit m̃
& comedi. Mulier uͦ inquit. ser¬
iã qͣ suadebat cũ falsum esset
sic̃ deos futuros: tanꝗͣ eis diuini¬

Expanded text:
olet quaeri utrum illa talis elatio et amor propriae potestatis in viro fuerit, sicut in muliere. Ad quod dicimus quia Adam non fuit seductus eo modo quo mulier. Non enim putavit esse verum quod diabolus suggerebat. In eo tamen fuisse seductum credi potest, quod commissum veniale putaverit, quod peremptorium erat. Sed nec prior seductus fuit, nec in eo quo mulier, ut crederet Deum illud lignum ideo tangere prohibuisse, quoniam si tangerent fierent sicut dii. Verumtamen praevaricator illico post tentationem, ex qua voluit lignum vetitum experiri, cum mulierem non videret mortuam esca illa perAdam praevaricatorem fuisse ostendat, dicens: In similitudinem praevaricationis Adae , seductum tamen negat, ubi ait: Adam non est seductus, sed mulier . Unde et interrogatus non ait: Mulier seduxit me, sed dedit mihi, et comedi. Mulier vero inquit: Serid, quod suadebatur, cum falsum esset,uelut deos futuros, tamquam eis diuini
Abbreviated transcription (Latin):
ctis ñ contͣdicant. qui de deo
loquens ait. qͥ uult om̃s hoiẽs
saluos fieri: quoꝵ occasione u̾boꝵ
multi a ueritate deuiart̃. di¬
centes d̃m multa uelle fieri
q̃ ñ fuint: s ñ est intelligendũ
ea ratione illud ẽẽ dictũ quia
ds uoluerit aliqͦs saluari & ñ
s enĩ tam ĩpie desipiat ut
dicat d̃m malas hominũ uo-¬
luntates qͣs uoluerit & qñ uo
luerit & ubi uoluerit. in bo¬
nũ ñ posse conu̾tere: Non est
utiq uerũ qͦd in psalmo dicit᷑
quȩcũq uoluit fecit. si aliqua
uoluit & ñ fecit: & qͦd est in¬
digniꝰ ideo ñ fecit q̃m qͦd uole¬

Expanded text:
ctis non contradicant, qui de Deo loquens ait: Vult omnes homines salvos fieri. Quorum occasione verborum multi a veritate deviaverunt, dicentes Deum multa velle fieri quae non fiunt. Sed non est intelligendum ea ratione illud esse dictum, quasi Deus velit aliquos salvari et non s enim tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, et quando voluerit, et ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Non est utique verum quod in psal. 113 dicitur: Quaecumque voluit fecit, si aliqua voluit et non fecit; et, quod est indignius: Ideo non fecit, quon
Abbreviated transcription (Latin):
mane uoluntatis effectu ĩpe¬
diretur. Ideo q ñ concedunt
dm uelle mala fieri. ne maloꝵ
autor intelligat᷑: nec concediuł
fieri. ne ĩpotens uide at᷑: s t̾m¬

Expanded text:
manae voluntatis effectu impediretur. Ideoque non concedunt Deum velle mala fieri, ne malorum auctor intelligatur; nec concedunt fieri, ne impotens esse
Abbreviated transcription (Latin):
fit peccatũ. Non gͦ d̃o nolente
uł uolente s ñ uolente fuint
mala: qr ñ subest uoluntati di¬
ut malũ sit uł fiat. s ut fieri
sinat: qr bonũ ẽ sinere mala
fieri: & utiq uolens sinit. non
uolens mala. s uolens sinere ut
ipsa fiant. qr nec mala st̃ bona.

Expanded text:
Deo volente vel nolente, sed non volente, fiunt mala; quia non subest Dei voluntati ut malum fiat vel non fiat, sed ut fieri sinat, quia bonum est sinere mala fieri: et utique volens sinit non volens mala, sed volens sinere sinti ut ipsa fiant, quia nec mala sunt bona
Abbreviated transcription (Latin):
qui qđ uolumꝰ quandoq non
possumꝰ. S quia omp̃s ẽ. & in
nullo impotens: certũ est non
posse fieri mala uł eẽ. nisi eo
lente posset ab aliqͦ malũ fieri:
cũ scriptũ sit. uoluntati eiꝰ quis¬
Ro resistit: Supͣ etiã dixit aug̃. q¬
Aa necesse ẽ fieri si uoluerit. S uult

Expanded text:
qui quod volumus quandoque non qui quod volumus quandoque non possumus. Sed quia omnipotens est et in nullo impotens, certum est non posse fieri mala vel esse nisi eo lente posset ab aliquo malum fieri, cum scriptum sit Rom. 9: Voluntati ejus quis resistet? Supra etiam dixit Aug. quia
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate fiant. an eo nolente.
om̃ia bona quȩ fuint. eiꝰ fieri
uoluntate. que si fieri nollet
nullatenꝰ fierent: recte queri
solet utrũ & mala om̃ia quȩ
fiunt id ÷ peccata. di fiant
uoluntate. an eo nolente fiant.
Suꝑ hoc diu̾si uarie sentientes:
sibi contͣdicere inueniunt᷑ Alii
enĩ dicunt qđ d̃s uilt mala ẽẽ
uł fieri. ñ tam̃ uult mala: alii uͦ
qł nec uult mala ẽẽ nec fieri.
In hoc tam̃ conueniunt & hi. &
illi: qđ utriq fatent᷑ dm mala
ñ uelle. Utriq uͦ rationib atq
autoritatib innitunt᷑: ad mu¬
niendã suã assertionẽ. Qui enĩ
suã his modis muniunt inten¬
inqͥunt mala ñ esse uł ñ fieri
uellet: nullomͦ essent uł fierent:
qr si uult ea ñ esse uł non fieri
& ñ potest id effic̾e. scił ut non
sint uł non fiant. uoluntati eiꝰ
& potentiȩ aliqͥd resistit. & ñ ẽ¬
omps. quia ñ potest om̃e qͦd uult:
s impotens est sicut & nos sumꝰ:

Expanded text:
voluntate fiant, an eo nolente. voluntate fiant, an eo nolente. omnia bona quae fiunt ejus fieri voluntate, quae si fieri nollet nullatenus fierent, recte quaeri solet utrum et mala omnia quae fiunt, id est, peccata, Dei fiant voluntate, an no sentientes sibi contradicere inveniuntur. Alii enim dicunt quod Deus vult mala esse vel fieri, non tamen vult mala. Alii vero quod nec vult mala esse nec fieri. In hoc tamen conveniunt et hi et illi, quod utique fatentur Deum mala non velle. Utrique vero rationibus et auctoritatibus innituntur ad muniendam suam assertionem. 5. Quare suam his modis muniunt inteninquiunt, mala non esse vel non fieri vellet, nullo modo essent vel fierent, quia si vult ea non esse vel non fieri, et non potest id efficere; scilicet, ut non sint vel non fiant, voluntati ejus et potentiae aliquid resistit, et non es, quia non potest quod vult; sed impotens est sicuti et nos sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
audimꝰ. & in sacris litt̾is legi¬
mus qđ uelit om̃s hoĩes saluoᷤ
fieri. non tñ debemꝰ om̃ipoten¬
tissime dĩ uoluntati aliquid
dic̾et nullũ hominẽ fieri saluũ
nisi quẽ fieri ipse uoluerit: ñ
qd̃ nullus sit hominũ quẽ non
rogandus ẽ ut uelit: qr necesse
ẽ fieri si uoluerit. Non est enĩ
credendus omp̃s aliqͥd uoluisse
fieri qͦd factum ñ sit. Sic etiã
intelligit᷑ illud. illuminat om¬
nẽ hominẽ uenientẽ in hunc
mundũ: ñ quia nullus hominũ
est qui ñ illuminet᷑: s qr nullus
nisi ab ipso illuminat᷑. Potest
& alio modo illud intelligi. dũ
tam̃ credere ñ cogam᷑ oĩpotentĩ
aliqͥd fieri uoluisse. factũq ñ
esse: qui sine ullis ambiguitati¬
bus si in cęlo & in t̾ra omnia
quȩcũq uoluit fecit. ꝓfecto fac̾e
non uoluit qͦdcũq non fecit.
Ex his aꝑte ostendit᷑ qm̃ ds ea
uoluntate quȩ ipse ẽ non uult
aliqͥd fieri qđ non fiat: neq ñ
fieri quod fiat. Utrũ mala di

Expanded text:
is legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid diceretur nullum hominum fieri salvum nisi quem salvum fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum nisi quemrogandus est ut velit: quod necesse est fieri si voluerit. Non est enim credendus Omnipotens aliquid voluisse fieri quod factum non sit. Sic etiam intelligitur illud Joan. 1: Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; non quia nullus hominum est qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Potest et alio modo illud intelligi, dum tamen credere non cogamur Omnipotentem aliquid fieri voluisse, factumque non esse, qui sine ullis ambiguitatibus sive in coelo et in terraquaecumque voluit fecit; profecto facere non voluit quaecumque non fecit. Ex his aperte ostenditur quod Deus ea voluntate quae ipse est, non vult aliquid fieri quod non fiat, neque non fieri quod fiat. 4. Utrum mala Dei
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dicunt di uoluntate mala
ñ fieri uel eẽ. inductionib pre¬
muissis ita respondent: dicentes
d̃m nec uelle mala fieri nͥ uelle
ñ fieri. uł nolle fieri: s tm̃ non
uelle fieri. Si enĩ uell ea fieri
uel ẽẽ. fac̾et utiq ea fieri uł ẽẽ:
& ita e̾e̾t autor maloꝵ. Non est

Expanded text:
qui dicunt Dei voluntate mala non fieri vel non esse, inductionibus praemissis ita respondent, dicentes Deum nec velle mala fieri, nec velle non fieri; vel nolle fieri, sed tantum non velle fieri. Si enim vellet ea fieri vel esse, faceret utique ea fieri vel esse; et ita esset auctor malorum: non est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ bona s etiã sint mala
bonũ ẽ. Nam nisi ẽẽt hoc bonũ.
ut e̾ent & mala. nullomͦ esse
sinerent᷑ ab oĩpotente bono:
cui ꝓculdubio ꝗͣ facile ẽ quod
nult fac̾e. tam facile ẽ quod ñ
uult ẽẽ non sinere. Noc nisi cre¬

Expanded text:
n solum bona, sed etiam ut sint mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent etiam mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi cre
Abbreviated transcription (Latin):
in uno. scił in caritate: fact
ẽ omniũ reris. Qui gͦ fic̾em &
caritatẽ ñ ht̃. omnis eiꝰ actio
pecẽm ẽ: qr ad caritatẽ ñ re¬
fertur. Qa enĩ ad caritatẽ ñ
refert᷑. ut supͣ meminit aug̃.
ñ fit quẽadmodũ fieri oportet:
ideo q malũ ẽ. Non gͥ man¬
data custodit qͥ caritate caret:

Expanded text:
factus est omnium reus. Qui ergo fidem et charitatem non habet, omnis ejus actio peccatum est, quia ad charitatem non refertur. Quod enim ad charitatem non refertur, ut supra meminit Aug., non fit quemadmodum fieri oportet, ideoque malum est. Non ergo mandata custodit, qui charitate caret
Abbreviated transcription (Latin):
status rerũ & diu̾sos effectꝰ. plura
ac diu̾sa sortit᷑ nomina. Dicitur
enĩ ñ tm̃ scientia s etiã p̃scien¬
p̃scientia suie p̃uidentia de fu¬
turis tm̃. s de omnib de bonis
liberant᷑. & in futuro corona¬
bunt᷑. Pdͣstinauit enĩ d̃s ab
et̾no homines ad bona eligen¬
do: & p̾destinauit eis bona pre¬
parando. Qd bomines p̾desti¬
nauit. apłs ostendit dicens. prȩ
destinauit qͦs p̾sciuit fieri con

Expanded text:
status et diversos effectus, plura ac diversa sortitur nomina. Dicitur enim non tantum scientia, sed etiam pscientia sive providentia non de futuris tantum, sed de omnibus: de bonis liberantur, et in futuro coronabuntur. Praedestinavit enim Deus ab aeterno homines, ad bona eligendo; et praedestinavit, eis bona praeparando. Quod homines praedestinavit, Apostolus ostendit dicens, Rom. 8: Praedestinavit quos praescivit fieri con
Abbreviated transcription (Latin):
in assignatione distinctionis no¬
minũ int̾ alia quȩ supͣ diligent̃
executi sumꝰ. quȩdã diximꝰ tran¬
latiue ac ꝑ similitudinẽ de deo
dici. ut speculũ. splendor caracꝰ¬
ter. figura. & huiꝰmodi: de quib
pio lectori breuit̾ trado qͦd sentiõ
ut scił ratione similitudinis con¬
siderata. ex causis dicendi dictoꝵ
intelligentiã assumat. s catho¬
tͥnitatis summnȩ & ineffabilis:
multa iã diximꝰ. Nichil tamen
eiꝰ ineffabilitate dignũ tdidisse
ꝑfitem᷑: s potiꝰ ex nobis mirifica¬
tã eiꝰ scientiã. nec potuisse nos

Expanded text:
nominum, inter alia quae supra diligenter executi sumus, quaedam diximus translative et per similitudinem de Deo dici; ut speculum, splendor, character, figura, et hujusmodi; de quibus pio lectori breviter trado quod sentio, ut si ratione similitudinis considerata ex causis dicendi dictorum intelligentiam assumat, sed cathoTrinitatis summae et ineffabilis multa jam diximus. Nihil tamen ejus ineffabilitate dignum tradidisse profitemur, sed potius ex nobis mirificatam ejus scientiam, nec potuisse nos
Abbreviated transcription (Latin):
ic ñ est p̾t̾mittendũ qđ
aug̃. in libro .ii. contͣ maxi¬
minũ dicit de hoc noĩe omor¬
sion: qͦ latini tͣctatores freq̃n¬
ter utunt᷑. Pat̾ inquit & filiꝰ
uniꝰ st̃ eiusdem q substantie:
hoc ẽ illud omousion qͦd in
concilio niceno adu̾sus h̾eticos
arrianos a catholicis patrib
ueritatis autoritate firmatũ ẽ.
Postea in concilio ariminensi
ꝓpt̾ nouitatẽ uerbi. minꝰ quã
potiit intellectã. quã tamen
fides antiqua repperat. multis
paucoꝵ fraude deceptis: Hetica
impietas sub heretico ĩperatore
constantio labefactare tempta¬
uit. S post ñ longũ tempus
libertate fidei catholicȩ preua¬
lente. postqͣ uis u̾bi sicut debuit
intellecta est: omousion illud
catholicȩ fidei sanitate longe
lateq defensum ẽ. & diffusum.
Qͥd enĩ ẽ omonsion. nisi uniꝰ eiꝰdẽ¬
ꝙ substantiȩ: Quid ẽ inꝗͣ omou¬
sion. nisi ego & pat̾ unũ sumꝰ :
Non gͣ int̾ ꝓphanas uocũ noui¬
tates hoc uitandũ est. De nõib¬

Expanded text:
ic non est praetermittendum quod Aug., in lib. 3 contra Maximinum, dicit de hoc nomine homousion, quo Latini tractatores frequenter utuntur. Pater, inquit, et Filius unius sunt ejusdemque substantiae. Hoc est illud homousion, quod in concilio Nicaeno adversus haereticos Arianos a catholicis Patribus Veritatis auctoritate firmatum est. Quod postea in concilio Ariminensi, propter novitatem verbi minus quam oportuit intellectum quam tamen fides antiqua pepererat, multis paucorum fraude deceptis, haeretica impietas sub haeretico imperatore Constantino labefactare tentavit. Sed post non longum tempus libertate fidei catholicae praevalente, postquam vis verbi sicut debuit intellecta est, homousion illud catholicae fidei sanitate longe lateque distensum est et diffusum. Quid enim est homousion, nisi unius ejusdemque substantiae? Quid est, inquam, homousion, nisi: Ego et Pater unum sumus Non ergo inter profanas vocum novitates hoc vitandum est. 10. De nomi
Abbreviated transcription (Latin):
me mortuoꝵ nascunt᷑. cũ anima¬
lib creata ñ fuerint nͥ poten¬
tialit̾ & materialit᷑: ea uͦ quȩ ex
t̃ra uel aquis nascunt᷑ uł ex eis
quȩ t̾ra germinante orta sunt
tẽ creata fuisse ñ incongrue diei

Expanded text:
 nascuntur, cum animalibus creata non fuerint, nisi potentialiter et materialiter. Ea vero quae ex terra vel ex aquis nascuntur, vel ex eis quae terra germinante orta sunt, tunc creata fuisse non incongrue dici
Abbreviated transcription (Latin):
e qͥbusdã etiã minutis ani¬
mantib questio ẽ. utrũ in
primis conditionib creata sĩ.
an ex reb corruptis postea orta
sint. Pleraq enĩ de humidorũ
etiã de cadauerib gignuntur:
quȩdã etiã de corruꝑtione lignoꝵ

Expanded text:
e quibusdam etiam minutis animantibus quaestio est utrum in primis conditionibus creata sint, an ex rebus corruptis postea orta sint. Pleraque enim de humidorum sive de cadaveribus gignuntur; quaedam etiam de corruptione li
Abbreviated transcription (Latin):
Imͦ si filiꝰ sit. non priorem
habeat patrẽ. Quero itẽ abs te
quando uł qͦmͦ filiũ ꝑuteᷤᷤ ẽẽ gene¬
ratũ: mͥ enim impossibile ẽ. ge¬
nerationis scire secretũ: mens
seraphim & supͣ omnẽ sensũ ẽ
quia scriptũ est. pax xp̃i supra¬
omnẽ sensũ ẽ. quomͦ ñ ẽ tanta
gͦ manũ ori admoue: scrutari
non licet suꝑna mysteria: lic&
scire qͦd natus sit : non licet
gare mͥ non licet: hoc querere
metus ẽ. In effabilis ẽ enĩ illa
generatio: unde & ysaias. Ge¬
nerationẽ eiꝰ quis enarrabit :
Qđ quidã p̃sumunt discutere
genationis seriẽ. Quidã tñ de
ngenio suo p̃sum̃tes. dicunt
illi auctoritati ieronimi super
eccłiasten. In sacris scriptis. qͥs
sepissime ñ ꝓ impossibili s ꝓ
difficili ponit᷑. ut ibi: gen̾atio¬
nem eiꝰ quis enarrabit. S hoc

Expanded text:
ius sit, si non priorem habeat Patrem? Quaero item abs te, quando aut quomodo Filium putes esse generatum? Mihi enim impossibile est generationis scire secretum: mens Seraphim, supra omnem sensum est; quia scriptum est; Pax autem Chromnem sene manum ori admove, scrutari non licet superna mysteria. Licet scire quod natus sit: non licet gare mihi non licet, hoc qumetus est. Ineffabilis enim est illa generatio, unde Isaias: Generationem ejus quis enarrabit? 9. Quidam praesumunt discutere generationis seriem. Quidam tamen de ingenio suo praesumentes, dicunt illi auctoritati Hieronymi super Ecclesiasten, qui in sacris Scripturis saepissime non pro impossibili, sed pro difficili ponitur, ut ibi; « Generationem ejus quis enarrabit? » Sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& ita ꝑ hoc qͦd fecerunt contra
di uoluntatẽ id ÷ p̃ceptũ. de
ipsis facta ẽ uoluntas eiꝰ: id
ĩpleta ẽ uoluntas eiꝰ sempit̾na
qua eos damnari uolebat. Uñ
gregoriꝰ suꝑ genesim. Multi uo¬
luntatẽ di ꝑagunt. unde mu¬
tare contendunt. & consilio eiꝰ
resistentes obsecunt᷑: qr hoc eiꝰ
dispositioni militat quod ꝑ
humanũ studiũ resultat. Fic
aꝑte ostendit᷑ qđ dũ mali consi¬
lio ac p̾cepto di resistunt. qđ¬
di uoluntas appellat᷑. ea faci¬
unt ũn uoluntas eiꝰ quȩ ipse ẽ.
implet᷑: quȩ dispositio uel bñ¬
placitũ uocat᷑. Nã ut ait aug̾¬

Expanded text:
tra Dei voluntatem, id est, praeceptum, de ipsis facta est voluntas ejus, id est, impleta est voluntas ejus sempiterna, qua eos damnari volebat. Unde Gregorius, super Genes: Multi voluntatem Dei peragunt, unde mutare contendunt, et consilio ejus resitentes obsequuntur; quia hoc ejus dispositioni militant, quae per humanum studium resultat. Hic aperte ostenditur, quia dum mali consilio ac praecepto Dei resistunt, quod voluntas Dei appellatur, ea faciunt unde voluntas ejus, quae ipse est, impletur, quae dispositio vel beneplacitum vocatur. Nam, ut ait Aug
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter eã funt. Contͣ eã quippe
nichil ita fit ut uelit fieri & ñ
fiat. uel nolit fieri & fiat: qͦd
euident̾ ibi aug̃ notauit ubi
ait. qͣntum ad ipsos attinet
qͦd ds noluit fecerunt. qͣntũ uͦ
ad oĩpotentiã dei. nullomͦ id
facere ualuerunt. Acsi diceret.
ẜecerunt contͣ dei preceptũ. qͦd
appellat᷑ uoluntas. s ñ fecert̃
contra di uoluntatẽ oĩpotentẽ

Expanded text:
unt. Contra eam quippe nihil ita fit, ut velit fieri quod non fiat, vel nolit et fiat; quod evidenter ibi Aug. notavit, ubi ait: Quantum ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id facere valuerunt. Ac si diceret: Fecerunt contra Dei praeceptum quod appellatur voluntas, sed non fecerunt contra Dei voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
creata mullere mox tͣnsgressio
facta ẽ & eiecti st̃ de paradyso:
uł quia d̃s ñdũ russerat ut coi¬
rent: & pot̾at diuina expectari
autoritas uͥ concripiscentia ñ¬
eos angebat. Ds̃ uͦ non iusserat
qr casũ eoꝵ p̾sciebat: de quib
hõ ꝓpagandus erat. Ecce exp̃sse
h̃s de modo ꝓpagationis filioꝵ.

Expanded text:
creata muliere, mox transgressio facta est, et ejecti sunt de paradiso. Vel quia nondum Deus jusserat ut coirent, et poterat divina expectari auctoritas, ubi concupiscentia non angebat. Deus vero jusserat, quia casum eorum praesciebat, de quibus homo propagandus erat. Ecce expresse habes de modo propagationis filiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
iuͦ querit᷑ quales si ñ peccas¬
set homo filios genuisset. utrũ
uidelicet sicut ipse pͥmꝰ hõ sc̃m
staturã corporis & usus m̃broꝵ

Expanded text:
 quaeritur quales, si non peccasset, homo filios genuisset; utrum videlicet sicut ipse primus homo secundum naturam corporis et usum membro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta q humani officii iusticia.
ad meliorẽ statũ transferrent᷑.
non ꝑmortẽ s ꝑ aliquã mutati¬
one: an patres in aliqͥstatu uitȩ¬
manerent ligno uitȩ utentes
donec filii ad eundẽ statũ ꝑue¬
nirent: & sic impleto uumero
õs simul ad meliora tͣns ferrets
ut e̾ent sicut angłi dei in cęlis.
De qͦ aug̾ ambigue disserit suꝑ¬
s̃ gen. ita inquiens. Potuert pͥmi
homines in paradyso filioᷤ gign̾e
ñ ut morientib patrib succede
to numero sine morte animalia
corpora in aliã qualitatẽ transi¬
rent. in qͣ omnino regenti sp̃y
deseruirent. & solo sp̃u uiuifi¬
cante. sine corporeis alimentis
uiuerent. Uel potuert̾ parenteᷤᷤ
filiis cedere. ut ꝑ successiones
numerꝰ impleret᷑: qui genitis
filiis ꝑfectaq humani officii
iusticia. ad meliora tͣnsferrent᷑:
ñ ꝑ mortẽ s ꝑ aliquã mutationẽ

Expanded text:
humani officii justitia, ad meliorem statum transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutationem; an patres in aliquo statu vitae remanerent, ligno vitae utentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent, et sic impleto numero omnes simul ad meliora transferantur, ut essent sicut sancti angeli in coelis. De quo Augustinus ambigue disserit Gen., ita inquiens: Potuerunt primi homines in paradiso filios gignere, non ut morientibus patribus succederto numero sine morte animalium corpora in aliam qualitatem transirent; in qua omnino regenti spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine corporeis alimentis viverent. Vel potuerunt parentes filiis cedere, ut per successionem numerus impleretur; qui, genitis filiis perfectaque humani officii justitia, ad meliora transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutatione
Abbreviated transcription (Latin):
de deo:. Relatiue nunꝗͣ dicit᷑.
Ad qͦd dicimꝰ quia licet ide penitꝰ
sit deo uelle qͦd esse. ñ tam̃ potest
dici eẽ omnia que uult: s sicut
idẽ est deo ẽẽ qͦd scire: non tam̃
sicut dr scire omnia ita qͦq po
test dici eẽ omnia. De intelligen
tia haꝵ locutionũ. ds scit. ł d̃s
uult. d̃s scit oĩa uł uult aliquid.

Expanded text:
de Deo? relative enim nunquam dicitur. Ad quod dicimus quia licet idem penitus sit Deo velle quod esse, non tamen potest dici omnia quae vult; sicut idem est Deode Deo? relative enim nunquam dicitur. Ad quod dicimus quia licet idem penitus sit Deo velle quod esse, non tamen potest dici omnia quae vult; sicut idem est Deo e
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ ẽ d̾m esse omnia que
uult: qͦd quidã de di uolunta¬
te ñ recte sentientes nob obici¬
unt dicentes. Si idẽ ẽ do uelle
qͦd esse: gͦ cum dicimꝰ đm uelle
omnia quȩ facit. dicimꝰ eũ esse
omnia quȩ facit. Alioqͥn. ñ ibi
illo u̾bo id significat᷑. qͦd signi¬
ficat᷑ hoc u̾bo cum de do dicit᷑.¬

Expanded text:
icendum est Deum esse omnia quae vult; quod quidam de Dei voluntate non recte sentientes, nobis objiciunt, dicentes: Si idem est Deo velle quod esse, ergo cum dicimus Deum velle omnia quae facit, dicimus eum esse omnia quae facit: alioquin non ibi illo verbo idem significatur, quod significatur hoc verbo
Abbreviated transcription (Latin):
qr & scientes contͣ p̃ceptũ fece¬
runt. & ille tẽptator suasit
ut hoc fieret. ñ coegit. Nã qui
nesciens peccauit. ñ in congru¬
ent̾ nolens peccasse dici pot̾:
quãuis & pse qͦd nesciens fec̃
uolens tñ fecit. Ita nec tale
pecc̃m sñ uoluntate ẽẽ potuit:
s uoluntas fac̃ti ibi fuit. ñ uo
peccat. si potest cogenti ad
pecc̃m sine pecc̃o resist̾e. ñ tñ
facit. litiq uolens peccat: qr
qͥ potest resist̾e non cogitur
cedere. Quaꝓpt̃ pecc̃m sñ uo¬
luntate ẽẽ ñ posse uerissimũ
ẽ. Ex his liquet. qualit suꝑio¬
ra accipienda st̃. Qd mala uo¬
luntaᷤ ẽ uoluntariũ pecc̃m. ec.
i aũ omne peccatũ xluiii.¬

Expanded text:
 scientes contra praeceptum fecerunt, et ille tentator suasit ut hoc fieret, non coegit. Nam qui nesciens peccavit, non incongruenter nolens peccasse dici potest; quamvis et ipse quidem nesciens fecit, volens tamen fecit. Ita nec tale peccatum sine voluntate esse potuit; sed voluntas facti ibi fuit, non pepeccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere, nec tamen facit, utique volens peccat; quia qui potest resistere, non cogitur cedere, quapropter peccatum sine voluntate esse non posse verissimum est. Ex his liquet qualiter superiora accipienda sint. 6. Quod mala voluntas est voluntarium peccatum. Si autem omne peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
pecẽm quide tm̃ ante illũ furẽ
reũ ꝯstitui: & quãuis eiꝰ uolun¬
tas & actio unũ sint pecẽm. pro
alio tam̃ rens factꝰ est actu pec¬
cando ꝗͣ priꝰ erat sola uolun¬
tate delinquendo: qr ꝓ actu qͥ
ẽ aliud ꝗͣ uoluntas. licet non
oni instant. dicentes hec duo
ideo diu̾sa ẽe pecc̃a. qr diu̾soꝵ
legis mandatoꝵ p̃uaricatione
st᷑. Alioenĩ mandato legis ꝓhi¬
betur actio furti. scił ñ furabe
sint qͥb illa duo ꝓbibentur:

Expanded text:
peccatum quidem tantum illum furem peccatum quidem tantum illum furem reum constitui, et quamvis ejus voluntas et actio unum sint peccatum, pro alio tamen reus factus est actu peccando, quam prius erat sola voluntate delinquendo, quia pro actu, qui est aliud quam voluntas, licet non oni instant, dicentes haec duo ideo diversa esse peccata, quia diversorum legis mandatorum praevaricationes sunt. Alio enim mandato legis prohibetur actio furti, scilicet, Non furabersint quibus illa duo prohibentur
Abbreviated transcription (Latin):
constet hec duo ẽẽ diu̾sa: aut
diu̾sa duo pecc̃a dicunt: aut
duo diuersa ñ peccata. Quib
alii respondent hec duo diu̾sa
esse ñ peccata: ñ enĩ peccata st̃
s pecẽm unũ. qr una p̃uarica¬
tio ł inobedientia in utͦq ad¬
mittit᷑. sirie qn uult. sire q̃n
agit. & unꝰ est ibi contemptꝰ
s minor eũ in uoluntate solũ
uoluntati etiã oꝑatio addit᷑:
& ideo maiꝰ fit pecẽm s ñ plura.
cũ uoluntas oꝑi mancipatur.
tm̃ illa duo peccata st̃. eũ quis
uoluntate mali priꝰ concepta
dem̃ opꝰ patrau̾it: ñ ꝓ aliquo
reus ẽ nisi ꝓ quo añ opꝰ reus
erat eũ adhric in sola uolunta¬
te pecẽm ꝯsistebat. Nullus enĩ
reus ẽ eterne mortis: ñ ꝓ pecc̃o.
S pecẽm aliud ñ ẽ admissum
actione: ꝗͣ priꝰ admissũ erat
uoluntate. Non gͥ ꝓ aliquo alio
iste fit damnabilis actu peccan¬
do: ꝗͣ ante fuerat cũ sola uoln¬
tate delinquebat. Ad hoc etiã
& illi respondent. dicentes ꝓpt̃

Expanded text:
constet haec duo esse diversa, aut diversa duo peccata dicuntur, aut duo diversa non peccata. Quibus alii respondent haec duo diversa esse, non peccata. Non enim peccata sunt, sed peccatum unum; quia una praevaricatio vel inobedientia in utroque admittitur, sive quando vult, sive quando agit: et unus est ibi contemptus, sed minor cum in voluntate solum voluntati etiam operatio additur; et ideo majus fit peccatum, sed non plura, cum voluntas operi mancipatur. tantum illa duo peccatum sunt, cum quis voluntate mala prius concepta deinde opus patraverit, non pro aliquo reus est, nisi pro quo ante opus reus erat, cum adhuc in sola voluntate peccatum consistebat; nullus enim reus est aeternae mortis, nisi pro peccato; sed peccatum aliud non est admissum actione, quam prius admissum erat voluntate. Non ergo pro aliquo alio iste fit damnabilis actu peccando, quam ante fuerat, cum sola voluntate delinquebat. Ad hoc etiam et illi respondent, dicentes propter
Abbreviated transcription (Latin):
quippe ut ait arig̃ in eodẽ.
ẽ prima causa peccandi: at
nullũ pecẽm ẽ prima causa pee¬
candi:. nec est eui recte ĩpucetur
pecẽm nisi peccanti. Non gͥ e ui
recte imputet᷑. nisi uoluntati.
Hoc aũ de pecc̃o actuali & morta¬
li intelligendũ ẽ: neq his u̾biᷤ
aliud uoluit ostend̾e aug̃. ut

Expanded text:
quippe, ut ait Aug. in eodem, est prima causa peccandi; aut nullum peccatum est prima causa peccandi, nec est cui recte imputetur peccatum, nisi peccanti. Non ergo est cui recte imputetur, nisi voluntati. Hoc autem de peccato actuali et mortali intelligendum est. Neque his verbis aliud voluit ostendere August., ut
Abbreviated transcription (Latin):
pa: quȩ in sapientẽ hominẽ
cadere neqͥt. Est aũ d̃s omni
homine sapiente p̾stantior.
Multominꝰ gͥ d̃o autore fit h̃o
det̾ior. Multo enĩ ẽ p̾stantior
di uoluntas: ꝗͣ hõis sapientiꝰ.
Illo aũ autore cũ dr: illo uolen¬
te đr. Est gͦ uiciũ uoluntatis
quo ẽ homo det̾ior: qͦd uiciũ si
longe abest a d̃i uoluntate ut
ratio docet: a qͦ sit querendũ ẽ.
Ecce aꝑte hic dicit aug̾ do au¬
tore uel uolente hominẽ non
fieri det̾iorẽ: s uicio uolunta¬
tis suȩ. Non ẽ gͦ deo autore qđ
malũ fit ab aliquo: & ita deo
uolente mala ñ fuint. Qđ indõ

Expanded text:
ae in sapientem quemvis hominem cadere nequeat. Est autem Deus omni homine sapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quod vitium si longe abest a Dei volratio docet, a quo sit quaerendum est? Ecce aperte dicit Aug. Deo auctore vel volente hominem non fieri deteriorem, sed vitio voluntatis suae. Non est ergo Deo auctore quod malum fit ab aliquo; et ita Deo volente
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥmordio suȩ conditionis. mu¬
tari potuert̃ ad bonũ siue ad
malũ: s post gr̃ãm ita bono
addicti st̃. ut inde mutari ne¬
queant: ad hoc enĩ repugnat
angłi ita ꝑ malitiã sint

Expanded text:
in primordio suae conditionis mutari potuerunt ad bonum sive ad malum, sed post per gratiam ita bono addicti sunt, ut inde mutari nequeant. Ad hoc enim repugnat angeli ita per malitiam sint
Abbreviated transcription (Latin):
ait aug̃. tacuit de sp̃u sc̃oͦ Quia
consequens ẽ. ut ubicũq nõiat᷑
unꝰ. sicut pat̾ & filius. tanta pa¬
ce uni adherens. intelligat᷑ etiã

Expanded text:
 9, tacuit de Spiritu sancto, quia consequens est ut ubicumque nominatur unus, sicut Pater et Filius, tanta pace uni adhaerens intelligatur etia
Abbreviated transcription (Latin):
ec nomina illis ñ ꝓpt̃ se sed
ꝓpt̃ nos cdata st̃. Qui enĩ sibi no¬
ti sunt contẽplatione. nob̃ inno¬
tescunt cognominatione: & no¬
minant᷑ singłi ordines a donis
gr̃arũ quȩ ñ singularit̾ s ex¬
cellent̾ data st̃ in participati¬
one. In illa enĩ celesti patria. uͥ
plenitudo boni ẽ. licet quȩdã
data sint excellent̃: nichil tñ
possidet᷑ singularit᷑. Omĩa enĩ
in omnib st̃. ñ quidẽ ȩqualĩt:
q alii aliis sublimiꝰ possident
quȩ tam̃ om̃s hñt. Cumq omĩa
dona gr̃arũ suꝑiores ordines su¬
blimuis & ꝑfectiꝰ ꝓceperint.
tam ex p̃cipuis sortiti st̃ uoca¬
bula. inferiorib cȩt̾a relinq̃ñ¬
tes ordinib ad cognominationẽ:
ut seraphym q̃ ordo excellenti¬
simus estimat᷑ tam dilectione
ꝗͣ cognitione diuinitatis: &
cȩt̾a uirtutũ dona cet̾is omnib

Expanded text:
ec nomina illis non propter se, sed propter nos eis data sunt. Qui enim sibi noti sunt contemplatione, nobis innotescunt cognominatione. Et nominantur singuli ordines a donis gratiarum quae non singulariter, sed excellenter data sunt in participatione. In illa enim coelesti curia, ubi plenitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil tamen possidetur singulariter. Omnia enim in omnibus sunt, non quidem aequaliter; quia alii aliis sublimius possident, quae tamen omnes habent. Cumque omnia dona gratiarum superiores ordines sublimius et perfectius perceperint, tamen ex praecipuis sortiti sunt vocabula, inferioribus caetera relinquentes ordinibus ad cognominationem; ut seraphin, qui ordo excellentissimus aestimatur, tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, et caetera virtutum dona caeteris omnib
Abbreviated transcription (Latin):
patꝰ dicunt᷑. qͥ sibi subiectis
quȩ st̃ agenda disponunt: eiꝰ ꝙ
ad implenda diuina minist̾ia
pͥncipant᷑. Potestates uocant᷑
hi qͥ hec cȩteris potentiꝰ in suo
ordine acceptint. ut uirtuteᷤ ad¬
u̾se eis subiectȩ. eoꝵ refrenent᷑
potestate: ne hoĩes tm̃ tẽptare
ualeant qͣntũ desiderass. Uir¬

Expanded text:
patus dicuntur, qui sibi subjectis, patus dicuntur, qui sibi subjectis, quae sunt agenda, disponunt, eisque ad explenda divina misteria principantur. Potestates nominantur hii, qui hoc ceteris potencius in suo ordine acceperunt, ut virtutes adverse eis subiecte eorum refrenentur potestate, ne homines tantum temptare valeant, quantum desiderant. U
Abbreviated transcription (Latin):
angłos. archangłos. principatꝰ.
potestates. uirtutes. dñatione ᷤ.
thronos. cherubin & seraphum.
E inueniunt᷑ in istis ordiib
terna tria ẽẽ: & in singłis tres
ordines: ut tͥnitatis similitudo
in eis insinuet᷑ imp̃ssa. Uñ dio¬
esse: ternos in singłis ponens.
St̃ enĩ tres suꝑiores: tres inferio¬
res: tres medii. Suꝑiores cheru¬
bin. seraphim. throni: medii
dũationes. pͥncipatꝰ. potestates
ic considerandũ ẽ quid̃ ap¬
pellet᷑ ordo: deinde utrum ab
ipsa creatione fuerit distinctio
multitudo cȩlestiũ spirituũ qͥ
int̾ se in aliquo munere gr̃e si¬
milant᷑. sicut & in naturaliũ
unt: ut u̾bi gr̃a seraphim di¬
cunt᷑ qͥ pre aliis ardent caritati
Seraphim enĩ int̾pretat᷑ ardens
uł succendens. Cherubim. qui
pre aliis in scientia eminent.
ait. qͥ tanta diuinitatis gr̃a re¬
plent᷑ ut in eis sedeat qs: & ꝑ
eos iudicia decernat. Dñ atio
nes uocant᷑: qui pͥncipatus &
potestates transcent. Prinei¬

Expanded text:
changelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubin, et seraphin. Et inveniuntur in istis ordinibus tria terna esse, et in singulis tres ordines, ut Trinitatis similitudo in eis insinuetur impressa; unde Dioadit, ternos in singulis ponens. Sunt enim tres superiores, tres inferiores, tres medii. Superiores: seraphin, cherubin, throni; medii: dominationes, principatus, et potestates;Hic considerandum est quid appelletur ordo; deinde utrum ab ipsa creatione fuerit distinctio multitudo coelestium spirituum, qui inter se in aliquo munere gratiae similantur, sicut et in naturalium unt. Ut, verbi gratia, seraphin dicuntur qui prae aliis ardent charitate; seraphin enim interpretatur ardens vel succendens; cherubin, qui prae aliis in scieait, qui tanta divinitatis gratia replentur, ut in eis sedeat Deus, et per eos judicines vocantur, qui principatus et potestates transcendunt. Princi
Abbreviated transcription (Latin):
cause in deo st̃ tantũ: & illarũ
rerũ cause dicunt᷑ absconditȩ
in dõ: quia ita ẽ in diuina di¬
spositione ut hoc uł illud fiat
qđ ñ est in seminali creature¬
ratione. E illa quidẽ quȩ scãm
causã seminalẽ fiunt dicunt᷑

Expanded text:
e in Deo tantum sunt: et illarum rerum causae dicuntur absconditae in Deo, quia ita est in divina dispositione ut hoc vel illud fiat, quod non est in seminali creaturratione. Et illa quidem quae secundum causam seminalem fiunt, dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
quã d̃s primis oꝑib concre¬
auit id haberet ut scđm ipsam
ex uiri lat̾e feminã fieri necesse
foret: an hoc tantũ ut fieri pos¬
in d̃o ab ȩt̾no ẽẽ. Ut enĩ ho tat.

Expanded text:
quam Deus primis operibus concreavit, id haberet ut secundum ipsam ex viri latere feminam fieri necesse foret, an hoc tantum, ut fieri posin Deo ab aeterno esse. Ut enim ho