comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq & scoꝵ om̃iũ stirpe descendens. qͥb peccatũ nͣ fuit dñatũ.
& ob id fuerunt liberi. Ex qͥb nata ẽ uirga liberior sancta
maria. nullũ habens fruticẽ. nullũ germen ex latere: s
Totus fructꝰ eiꝰ erupit in florẽ. loquentẽ in cantico can¬
ticoꝵ. Ego flos campi. & liliũ conualliũ. Principes qͦq eius
sunt apłi & om̃s scĩ. qͥ regẽ habent filiũ ingenu&. filium
libere nͣ de ancilla agar. s de sar& libertate generatũ. nec
aduenerit. & manducabunt in fortitudine. & ñ in cõfusioẽ.
Omẽ bonũ pͣsentis scłi confusio ẽ. futuri ꝑpetua fortitudo.
T ale qͥa & in ysaia dicit᷑. Eece qͥ seruiunt mͥ letabuntur.
firmitate manuũ stillabit domꝰ. Nomꝰ nr̃a que cũ statu ho-¬
& ad bona oꝑa tardiores humiliabit᷑. & omĩs contignatio quȩ
deb& culm̃ portare sublime ad terrã corruens habitatorem
suũ opprim&. Cũq auxiliũ manuũ uirtutũq torpuerit:

Expanded text:
 omnium stirpe descendens, quibus peccatum non fuit dominatum; et ob id vere fuerunt liberi. Ex quibus nata est Virgo liberior sancta Maria, 477 nullum habens fruticem, nullum germen ex latere: sed totus fructus ejus erupit in florem, loquentem in Cantico Canticorum: Ego flos campi, et lilium convallium . Principes quoque ejus suntliberae: non de ancilla Agar, sed de Sarae libertate generatum. Nec advenerit, et manducabunt in fortitudine, et non in confusione. Omne bonum praesentis saeculi confusio est, futuri perpetua fortitudo. Tale quid et in Isaia dicitur: Ecce qui serviunt mihi, manducabunt: infirmitate manuum stillabit domus. Domus nostra, quae cum statu hoet ad bona opera tardiores, humiliabitur. Et omnis contignatio quae debet culmen portare in sublime, ad terram corruens, habitatorem suum opprimet. Cumque auxilium manuum virtutumque torpuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
iuuentutis tuȩ. & ambula in uiis cordis tui. & in aspectu
ocłoꝵ tuoꝵ. & scito suꝑ om̃ib his qr adduc&e te ds iniudiciũ.
Dixerat lucẽ mundi huiꝰ dulcissimã esse. & letari hominẽ deb̾e
in dieb uitȩ suȩ. om̃i q studio caꝑe uoluptatẽ. ingruere enĩ
noctẽ mort̾is ȩternã quando nõ liceat ꝑfrui congregatis.
mors ingruat. letare in iuuentute tua. & quicqͥd tͥ corde
bonũ. aspectu iocundũ uidet᷑. assume: fruere ut libet
mundi reb Rursũ ne putaret᷑ hec dicens hominẽ ad lux¬
luxuriã ꝓuocare. & in epycuri dogmia corruere: suspicationẽ
mo iudicandũ. Et repelle irã a corde tuo. & aufer malitiã
a carne tua. qr ad olescentia & stultitia uanitas ẽ. In ira õs
ꝑturbationes animi cõprehendit: in carnis malitia uniuer¬
ere. ne aut desiderio aut carne delinqͣs. Relinque antiqͣ
uitia qͥb in adolescentia tua uanitati stultitieq seruisti.¬

Expanded text:
juventutis tuae, et ambula in viis cordis tui, et in aspectu juventutis tuae, et ambula in viis cordis tui, et in aspectu oculorum tuorum. Et scito super omnibus his: quia adducet te Deus in judicium. Dixerat lucem mundi hujus esse dulcissimam, et laetari debere hominem in diebus vitae suae, omnique studio carpere voluptatem: ingruere enim noctem mortis aeternam, quando non liceat perfrui congregatis, mors ingruat, laetare in juventute tua, et quidquid tibi corde bonum, aspectu jocundum videtur, assume, fruere, ut libet, mundi rebus. Rursum ne putaretur haec dicens, hominem ad luxuriam provocare, et in Epicuri dogma corruere, suspicionem mo judicandum. Et repelle iram a corde tuo, a carne tua, quia adolescentia et voluptas vana sunt. In ira omnes perturbationes animi comprehendit, in carnis malitia univerere, ne aut desiderio aut carne delinquas. Relinque antiqua vitia, quibus in adolescentia tua vanitatis stultitiaeque serviisti
Abbreviated transcription (Latin):
q habit᷑urꝰ ẽ in domo eternitatis suȩ. & pͣsidio eiꝰ ds ad cȩ.¬
lestia reuersurꝰ. Quo ab eunte in tabernacłm suũ. cͥcuibũt
in platea flentes atq plangentes. & hostiũ obsidione ual.¬
lati. Letare gͦ isrł in iuuentute tua anteꝗͣ. rũpat᷑ funicl
argͣnteꝰ. hoc est donec gła ur̃a uobiscũ ẽ. Anteꝙͣ recurrat
tena aurea. id ẽ ante quã archa testamenti auferat᷑. priꝰ ꝙͣ
conterat᷑ hẏdria ad fontẽ. & conuoluat᷑ rota suꝑ lacũ .i. donec¬
in babylonẽ unde egressus es in lumbis habrahe. & inci¬
pias ui mosopotamia conteri. unde qͦndã ꝓfectꝰ es. om̃is q
grã ꝓphetiȩ qua qͦndã fueras inspiratꝰ reuertat᷑ ad datorem
ligentiã huiꝰ capituli trabunt. Nos autẽ ad suꝑioris ordin
disputationis reuertentes singła conabim ex plicare. L. ȩ¬
tare iuuenis in adolescentia tua. & bonũ sit cor tuũ in dieb

Expanded text:
 homo in domum aeternitatis suae, et a praesidio Dei ad coe homo in domum aeternitatis suae, et a praesidio Dei ad coelestia reversurus, quo abeunte in tabernaculum suum, circumibunt in platea flentes atque plangentes, et hostium obsidione vallati. Laetare ergo, Israel, in juventute tua, antequam rumpatur funiculus argenteus, hoc est, donec gloria vestra vobiscum est, antequam recurrat vitta aurea, id est, antequam arca testamenti auferatur: priusquam conteratur hydria ad fontem, et convolvatur rota super lacum, id ein Babylonem, unde egressus es in lumbis Abrahae; et incipias in Mesopotamia conteri, unde quondam profectus es, omnisque gratia prophetiae qua quondam fueras inspiratus, revertatur ad datorem ligentiam hujus capituli trahunt. Nos autem ad superioris disputationis ordinem revertentes, singula conabimur explanare. Laetare, juvenis, in adolescentia tua, et in bono sit cor tuum in diebus
Abbreviated transcription (Latin):
illa uel illa de qͥb iã dictũ ẽ ante ꝙͣ captiuitas ueniat. &¬
a te tuus honor recedat. & gła & iudices & scĩ tui. qͦs in sole
& luna & stellis intellegi uolunt auferant᷑. ante ꝗͣ. ueniat
n abugodonosor. siue tytꝰ uespasiani filiꝰ accitꝰ a ꝓphetis
suarũ lum̃ accipere contenebrescent: quando claudentur
tẽpli ianuȩ & humiliabit᷑ ierłm. & caldeus ueniae. qͣsi c̾ãtu
uolucris ieremiȩ uocib ꝓuocatꝰ. & conticescent filie cantici
in tẽplo psallentiũ chori. Illo tẽpore quando uenientes ie
in uia dubii sennacherib interitũ formidabunt. Hoc enim
dictũ putant. & ab excelso timebunt. & formidabunt in uia.
hieremias in ꝓphetiȩ suȩ uidit exordio. & inpinguabit᷑ locusta
nabugodonosor cũ exercitu suo: & dissipabitur capparis ami¬
citia dei cũ ifrł. Quid autẽ sibi uelit capparis cũ de singłis
ceꝑimꝰ dicere plenꝰ explicabit᷑. Iloc autẽ totũ eueni& srłi

Expanded text:
illa vel illa, de quibus jam dictum est, antequam captivitas adveniat, et a te tuus honor recedat et gloria: et judices, et sancti tui quos in sole, et luna, et stellis intelligi volunt auferantur. Antequam veniat Nabuchodonosor, sive Titus Vespasiani filius, accitus a prophetis, suarum lumen accipere, contenebrescent: quando claudentur templi januae, et humiliabitur Jerusalem, et Chaldaeus veniet, quasi cantuolucris, ita Jeremiae vocibus provocatus , et conticescent filiae cantici, in templo psallentium chori. Illo tempore, quando venientes ininem, et in via dubii, Sennacherib interitum formidabunt. Hoc enim dictum putant: Et ab excelso timebunt, et formidabunt in via .Jeremias in prophetiae suae vidit exordio, et impinguabitur locusta, Nabuchodonosor cum suo exercitu, et dissipabitur capparis , amicitia Dei cum Israel. Quid sibi autem velit capparis, cum de singulis coeperimus dicere, plenius explicabitur. Hoc autem totum eveniet I
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdẽ adolescentie frugalitas: si senecta ducat᷑ in luxu. In qua enĩ
die iustꝰ errauerit. ueteres eũ iustitie a morte liberare ñ poter̃.
Qđ si iuxta utrãq int̾pretationẽ sẽꝑ bñfeceris. & om̃i ecate eqͣlẽ¬
cursũ habueris: uidebis dm̃ patre dulcissimã lucẽ. uidebis xp̃m
solẽ iustitiȩ. Porro & si multis annis iuxeris. & omĩa bona habu¬
eris. uel bona oꝑa ꝑpetraueris. & scieris te sẽꝑ moriturũ. & ante
ocłos tuos tenebrarũ sẽꝑ uerset᷑ aduentꝰ. p̃sentia quasi fluxa.
fragilia. & caduca contẽpne. Sẏmac̾ finẽ huiꝰ sententiȩ int̃pre¬
tatꝰ est. Si annis multis uixerit homo & in om̃ib letꝰ fuerit.¬

Expanded text:
prodest adolescentiae frugalitas, si senecta ducatur in luxu. In quacumque enim prodest adolescentiae frugalitas, si senecta ducatur in luxu. In quacumque enim die justus erraverit, veteres eum justitiae a morte liberare non poterunt. Quod si juxta utramqbis Deum Patrem, dulcissimam lucem; videbis Christum, solem justitiae. Porro si et multis annis vixeris, et omnia bona habueris, vel bona opera perpetraris, et scieris te semper esse moriturum, et ante oculos tuos tenebrarum semper versetur adventus: praesentia quasi fluxa, fragilia et caduca contemnes. Symmachus finem hujus sententiae ita interpretatus est: Si annis multis vixerit homo, et in omnibus his laet
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ. Ex qͦ doc& contraria nõ timenda. nec temere de uentis
& nubib qͣs supradiximꝰ uidicandũ: cũ suo tenore & cursu de¬
beat sator ꝑgere & euentũ. dñĩ sententie reseruare. Non est
uolentisnes currentis. sed miserentis dĩ. In matutino semina
placeat hoc aut illud. & si utrũq quasi unũ bonũ ẽ. & dulce
lum. & bonũ ocłis uidere solẽ. Quia si annis multis uixerit
homo. & in om̃ib his letet᷑. & meminerit dies tenebrarũ quia
plurime erunt: ome qͦd uenturũ ẽ uanitas. Ne eligas cui be¬
nefacias. s & cũ bnfeceris ñquã de bono oꝑe desistas. Matutinã
reparet᷑. Potest autẽ accidere. ut non unũ s utrũq placeat
deo. Alit. & in adolescentia & in senecta equus tͥ labor sit. nec
dicas dũ potui laboraui. debeo in senectute reqͥescere. Ne scis
enĩ utrũ in iuuentute aut in etate longeua placeas deo. Nec

Expanded text:
omnium. Ex quo docet contraria non timenda, nec temere de ventis omnium. Ex quo docet contraria non timenda, nec temere de ventis et nubibus, quas supra diximus, judicandum: cum suo tenore et cursu debeat sator pergere, et eventum Domini sententiae reservare. Non enim volentis neque currentis, sed Dei miserentis est . Inaut hoc, an illud. Etsi utrumque, quasi unum bonum est. Et dulce lumen, et bonum oculis videre solem: quia si annis multis vixerit homo, in omnibus his laetetur, et meminerit dies tenebrarum, quia plurimae erunt. Omne quod venturum est, vanitas. Ne eligas cui bene facias: sed et cum benefeceris, nunquam a bono opere desistas. Matutinam aeparetur. Potest autem accidere, ut non unum, sed utrumque placeat Deo. Aliter: Et in adolescentia, et in senecta, aequus tibi labor sit. Nec dicas: dum potui, laboravi: debeo in senectute requiescere. Nescis enim utrum in juventute, an in aetate longaeva placeas Deo. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
tune suo tẽpore dei sermo ẽ p̾dicandus nec Rdei tepoes
aduersariatũ nubiũ consideranda tepestas. de qͦ i puer¬
uiis dicit᷑ Sicut pluuia uehemens & mutilis. sic qui de¬
reliquert sapientiã & impietatẽ laudant. Absq cõsiderati¬
oneͣ nubiũ. & timore uentoꝵ in meduis tẽpestatib seminandũ
e: nec dicendũ illud tẽpꝰ cõmodũ. illud inutile: cũ ignoremꝰ
qͣuia & q̃ uoluntas sit uniuersa sp̃s dispensantis. Quomͦ
nescies oꝑa dei qͥ facit omĩa. Sicut nescis uiã sps & animȩ
ingredientis in paruulũ. & ignoras oss iũ & uenarũ uarietates.¬
& in uentre pͣgnantis qͦmͦ ex uili elem̃to corpꝰ hominis in di¬
uersas effigies artꝰq uariet᷑ & de eodẽ semine aliud molles¬
cat in carnib aliud duret᷑ in ossib. aliud in uenis palpita:
aliud liget᷑ in neruis: ita dei oꝑa scire nõ poteris qͥ factor ẽ

Expanded text:
tune, suo tenore, Dei sermo est praedicandus : nec fidei tempore tune, suo tenore, Dei sermo est praedicandus : nec fidei tempore adversariarum nubium consideranda tempestas. De qua in Proverbiis dicitur: Sicut pluvia vehemens et inutilis: sic qui derelinquunt sapientiam, et impietatem laudant . Absque consideratione ergo nubium et timore ventorum, in mediis tempestatibus seminandum est. Nec dicendum: illudquae voluntas sit spiritus universa dispensantis. Quomodnescis opera Dei, qui facit omnia. Sicut nescis viam spiritus et animae ingredientis in parvulum, et ignoras ossium et venarum varietates in ventre praegnantis: quomodo ex vili elemento corpus hominis in diversas effigies artusque varietur, et de eodem semine, aliud mollescat in carnibus, aliud durescat in ossibus, aliud in venis palpitet, et aliud ligetur in nervis: ita Dei opera scire non poteris, qui factor est
Abbreviated transcription (Latin):
quantu ego estimio. seꝑ in bonã partẽ aceipit᷑. aolo in malã¬
ut ibi. Exurge aqͥlo. hoc ẽ recede & ablis ueni auster
Lignũ itaq quod in hac uita corruerit. & conidistiotie
atulit in plaga iacebit australi. nec est aliqͦd uignũ
qͦd nõ ad aqͥlonẽ sit aut ad austrũułłoc idẽ significat
ꝓhibere. Nũquã enĩ austro & orientali uento p̾cipttur
ut adducant: q apud alias plagas esse eol oporta. qui
ad oriente & austrũ postea deducant᷑. Aqͥlo gͥ ad austrũ
adducit & affricus ad orientẽ habitatores suos. Nec eni
posst᷑ ꝓficere. si in pͥstinis sedib ꝑseuerent. Qui obseruãt
uentu ñ seminat. & qͥ aspicit nubes nͨ met&. Qui consi¬
derat cui benefaciat. & ñ om̃i petenti se tribute. sepe
rat aurae: fator neggligens & ignauꝰ agricola est. In ipsis enĩ
ꝓspis dũ nescunꝰ: aduersa consurgunit. Soportune tupore¬

Expanded text:
quantum ego aestimo, semper in bonam partem auster acciquantum ego aestimo, semper in bonam partem auster acciur: Exsurge Aquilo , hoc est, recede, et abi, et veni auster. Lignum igitur quod in hac vita corruerit, et conditione moattulerit, in plaga jacebit australi. Nec est aliquod lignum, quin aut ad aquilonem sit, aut ad austrum. Hoc idem significat, hibere . Numquam enim austro et orientali vento praecipitur, ut adducant: quia apud alias plagas esse eos oportet, qui ad orientem et austrum postea deducantur. Aquilo igitur ad austrum adducit, et Africus ad orientem habitatores suos. Nec enim possunt proficere, si in pristinis sedibus perseverent. Qui observat ventum, non seminabit; et qui aspicit nubes, non metet. Qui considerat cui benefaciat, et non omni petenti se tribuit, saeperat aura rumoris, sator negligens et ignavus agricola est. In ipsis enim prosperis, dum nescimus, adversa consurgunt. Sed opportune, impor
Abbreviated transcription (Latin):
sunt p̃cepta iut nubes suꝑ te fundant imbrẽ suĩ. Nbicũq enĩ
t io cũ p̃paraueris futurã ꝙ sedẽ. siue ad austrũ. siue ad boreã:
ibi cũ mortuꝰ fueris ꝑmanebis. Alit̃. Propterea supradixinꝰ.
mitte panẽ tuũ suꝑ faciẽ aquȩ. & om̃i petenti te tribue.
qr & nubes cũ plene fueruit diuitias suas mortalib largi¬
unt᷑: tu quasi lignũ quãius longeuꝰ sis nͣ eris in ꝑpetuũ. s
subito ut uentoꝵ ita mortis tẽpestate submersus. ubicũq
in psalmis ad dm̃. Heritas tua usq ad nubes. Et in ysaia
p̃cepta doctrinarũ &e dicere. Exspectet᷑ sicut pluuia sermo.
& effundant suꝑ terrã inibrẽ. ad quã dictũ est. audiat terra
uerba oris mei. Quod aut̃ seqͥt᷑. & si ceciderit lignũ ad austrũ
aut aqͥlonẽ. in locũ ubi ceciderit lignũ ibi erit: illud de
abacuc sumamꝰ exemplũ in qͦ scribit᷑. ds̃ de theman uenia:
Quod alii interp̃tes edidert̃. as ab anst iotienue.

Expanded text:
sunt praecepta, ut nubes super te fundant imbrem suum. Ubicunque enim tibi locum praeparaveris, futuramque sedem, sive ad austrum sive ad boream, ibi cum mortus fueris, permanebis. Aliter: Propterea supra diximus : Mitte panem tuum super faciem aquae, et omni petenti te tribue , quia et nubes cum plenae fuerint divitias suas mortalibus largiuntur, tu quasi lignum, quamvis longaevus sis, non eris in perpetuum, sed subito ut ventorum, ita mortis tempestate submersus, ubicunque in Psalmis ad Deum: Veritas tua usque ad nubes . Et in Isaia,pluere doctrinarum, et dicere: Exspectetur sicut pluvia sermo meus, et effundent super terram imbrem : ad quam dictum est: Audiat terra verba oris mei. Quod autem sequitur: Et si ceciderit lignum ad austrum, aut ad aquilonem: in locum ubi ceciderit lignum, ibi erit: illud de Abacuc sumamus exemplum, in quo scribitur: Deus de Themam veniet , quod alii interpretes ediderunt, Deus ab austro veniet. Et
Abbreviated transcription (Latin):
in ueteri instrumenta sp̃ualẽ intelligentiã. ne in euangłistis¬
& in apostolis. hoc tantũ putemꝰ sonare qd̵ legit᷑. Iinorare eiĩ
nos in qͦ magis scientia nobis a deo tribuat᷑ & gr̃a. felicẽ q eũ
esse qͥ utrũq in cõmune sociarit. & quasi imnũ corpꝰ effecerit. Qđ
plurunis uixerit in summa lecitia & delectatione uersabit᷑ habñs
scientiã scͥpturarũ. & magis ad hũc laborẽ recordatione futuri

Expanded text:
in veteri Instrumento intelligentiam, ne in Evangelistis, et Apostolis hoc tantum putemus sonare quod legitur. Ignorare enim nos in quo magis scientia nobis a Deo tribuatur et gratia, felicemque eum esse, qui utrumque in commune sociaverit, et quasi unum corpus effecerit. Quod pluribus vixerit, in summa laetitia, et delectatione versabitur, habens scientiam Scripturarum, et magis ad hu
Abbreviated transcription (Latin):
cibũ capere quasi necessitate cogant᷑. Uerũ mͥ sacratiꝰ qͥd latere
uidet᷑ in littera. quod iuuenes dicant᷑ in scripturis. qͥ a ueteri
auctoritate deciscunt. & cana parentũ p̾cepta contẽpnunt.
qͥ neglecto di mandato cupiunt statuere traditiones hominũ
syloe quȩ uadit cũ silentio. & ueterẽ piscinã auerterit. eli-¬
saluatoris candidũ ut niuẽ. & quasi lanã albam inuenies.
lieremias qͦq qr sapiens erat. & cani eiꝰ in sapientiã reputabant᷑.

Expanded text:
cibum capere quasi necessitate cogantur. Verum mihi sacratius quid latere cibum capere quasi necessitate cogantur. Verum mihi sacratius quid latere videtur in littera, quod juvenes dicantur in Scriptura, qui a veteri auctoritate desciscunt, et cana praecepta parentum contemnunt: qui neglecto Dei mandato, cupiunt statuere traditiones hominum.Siloe, quae vadit cum silentio, et veterem piscinam averterit, eliSalvatoris candidum ut nivem, et quasi lanam albam reperies . Jeremias quoque quia sapiens erat, et cani ejus in sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
Ad elemosinã cohortat᷑. quod om̃i petenti dandũ sit. & in discrete
faciendũ bene. Quomͦ enĩ qͥ suꝑ irrigua seminat fructũ se-¬
mentis exspectat. ita qͥ largit᷑ egentib ñ granũ seminis s ipsũ
uiuȩ: ne te pigeat panẽ sapientie. panẽ rationabilẽ. panẽ p̾stare
sermonis. Si enĩ frequent᷑ hoc feceris. inuenies te non incassũ
doc trinarũ iecisse sementẽ. Tale qͥd & in ysaia dictũ puto. Beatꝰ
qͥ seminat suꝑ aquã ubi bos & asinꝰ calcant: quod ille magister
beatitudine dignꝰ habet᷑. qͥ suꝑ irriguũ pectus seminae audi-¬
entiũ. tã iudeis quã ex gentib populo congregato. Da partes

Expanded text:
Ad eleemosynam cohortatur, quod omni petenti dandum sit, et indiscrete faciendum bene. Quomodo enim qui super irrigua seminat fructum sementis exspectat, ita qui largitur egentibus, non granum seminis, sed ipsum vivae , ne te pigeat panem sapientiae, panem rationabilem, panem praestare sermonis. Si enim hoc frequenter feceris, 480 invenies te non incassum doctrinarum jecisse sementem. Tale quid et in Isaia dictum puto: Beatus qui seminat super aquam, ubi bos, et asinus calcant . Quod ille magister beatitudine dignus habeatur, qui super irriguum pectus seminet audientium, tam ex Judaeis, quam ex gentium populo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ogdo adẽ ad euangeliũ scandimꝰ. Precipit᷑ gͦ ut in utrũq testa¬
mentũ tã uetꝰ scilic& quã nouũ pari ueneratione credamus.
udei dederunt partes septẽ credentes in sabbato. s ñ dederũt
octo resurrectionẽ diei dñice denegantes. Econtrario here¬
tici marcion &e manicheꝰ. & om̃s qͥ ueterẽ legẽ rabido ore
dilaniant. dant partes octo suscipientes euangeliũ. s eandẽ
septenario numero ñ tribuunt. instrumenta ueterỹ respu¬
entes. Nos gͥ instrumento utriq credamꝰ. Non enĩ possumꝰ
dignos cruciatꝰ dignãq penã iã nc̃ mente cõprehendere. qͣ
reposita ẽ his qͥ uersantur in terra iudeis atq hereticis ẽ¬

Expanded text:
go ut in utrumque Testamentum tam Vetus scilicet quam Novum pari veneratione credamus. Judaei dederunt partes septem, credentes in Sabbato, sed non dederunt octo, Resurrectionem diei Dominicae negligentes. E contrario haeretici Marcion et Manichaeus et omnes qui veterem legem rapido ore dilaniant, dant partes octo suscipientes Evangelium, sed eamdem septenario numero non tribuunt, Instrumentum veterum respuentes. Nos igitur Instrumento utrique credamus. Non enim possumus dignos cruciatus dignamque poenam jam nunc mente comprehendere, quae reposita est his qui versantur in terra Judaeis atq
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽ & p̃uiũ itineris. & humanis sensib tati sunt se posse¬
cõprehendere sapientiã. ad ciuitatẽ minime ꝑuenerunt. de
qua in psamo dicit᷑. Dnẽ in ciuitate tua imaginẽ ipsoꝵ dissipa¬
bis. Oñs enĩ unbras diuersas imagines atq ꝑsonas quas sibi
in uariis dogmatib induerunt. in urbe sua dñs dissipabit.
De qua & alibi scribit᷑. Fluminis inpetꝰ letificat ciuitatẽ dĩ.
&i euangłio. Non potest abscondi ciuitas suꝑ mont̾e posita.

Expanded text:
 itineris, et humanis sensibus rati sunt se comprehendere posse sapientiam, ad civitatem minime pervenerunt, de qua in psalmo dicitur: Domine, in civitate tua imaginem ipsorum dissipabis . Omnes enim umbras et diversas imagines atque personas, quas sibi in variis dogmatibus induerunt, in urbe sua Dominus dissipabit. De qua et alibi scribitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in Evangelio: Non potest civi
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ : post ea tormenta patiet᷑. Quia uͦ scriptura absolute ait.¬
nos siue malos: ꝓpterea & e contrario intelligendũ qͦd eccłi¬
asticꝰ uir ep̃s uidelic& & p̃sbit᷑. si iuxta mandata leuitici de
leꝓsa domo lapidẽ abstulerit in puluerẽ & cinerẽ conterẽdi
dolebit in eo ipso quod de eccłia xp̃i lapidẽ auferre conat᷑.
dicens scd̃m apłm. flere cũ flentib. lugere cũ lugentib. & qͥs¬

Expanded text:
bitur in eis, postea tormenta patietur. Quia vero absolute Scbitur in eis, postea tormenta patietur. Quia vero absolute Scntrario intelligendum, quod ecclesiasticus vir, episcopus videlicet et presbyter, si juxta mandatum Levitici de leprosa domo lapidem abstulerit, in pulverem et cinerem conterendum , dolebit in eo ipso quod de Ecclesia Christi lapidem auferre conatur, dicens secundum Apostolum: Flere cum flentibus, lugere cum lugentibus ;
Abbreviated transcription (Latin):
& principes seruoꝵ ingredi uilitate. Notandũ aut̃ quod et
hic equus in bonã partẽ accipit᷑. ut ibi. & equitatio tua sal.
serpens. Ex parte simplex. ex parte mysticꝰ intellectus est.
di qͥdẽ & alibi ipse salomon ait. Qui statuit laqueũ capietur
in eo. Et in psalmo.uii. Lacũ aꝑuit & effodit eũ. & incidit
in foueã quã fecit. Sepis aut̃ maceriȩq diuulsio eccłiastica
a serpente ꝑcutitur. De qͦ serpente & in amos scriptũ ẽ.
Si descenderit in infernũ. mandabo serpenti & mordebit
suꝑ terrã. Non enĩ firma in ea statione consistunt s
pretereunt. & semꝑ ad altiora mẽntes hinc abire festinãt.
De his lapidib uiuis & in apocalipsi urbs saluatoris exstru
ꝑuersus de eccłie edificio istos lapides abstulerit. unde & sig¬
nant᷑ aqͥla & symacꝰ ꝓ eo quod nos posuimꝰ qͥ subtrahit lapi¬
des dolebit in eis dixerunt. qui tranffert lapides dilacera¬

Expanded text:
et principes servorum ingredi vilitate. Notandum autem quod et et principes servorum ingredi vilitate. Notandum autem quod et hic equus in bonam partem accipitur, ut ibi: Et equitatio tua salus. coluber. Ex parte simplex, ex parte mysticus intellectus est. Siquidem et alibi ipse Salomon ait: Qui statuit laqueum capietur in eo ; et in psalmo: Lacum aperuit et effodit eum, et incidit in foveam quam fecit . Sepis autem maceriaeque convulsio, ecclesiastica a serpente percutitur. De quo serpente et in Amos scriptum est: Si descenderit in infernum, mandabo serpenti et mordebit super terram. Non enim firma in ea statione consistunt, sed praetereunt, et semper ad altiora nitentes hinc abire festinant. his vivis lapidibus et in Apocalipsi urbs Salvatoris exstruiperversus de Ecclesiae aedificio istos lapides abstulerit, posnanter Aquila et Symmachus, pro eo, quod nos posuimus, qui subtrahit lapides, dolebit in eis, dixerunt: Qui transfert lapides, dilacera
Abbreviated transcription (Latin):
deant ignobiles. & inprudens qͥsq in eccłia teneat pͥncipa
ꝑmittat. illos uͦ qͦs scit imprudentes eẽ in eccłus faciat eẽ
maiores. ut cȩci a cęcis ducant᷑ in foueã. In hunc sensum
facit & illud quod sequit᷑ uidi seruos suꝑ equos. & principesqͣsi
seruos ambulantes suꝑ terrã. quod hii qͥ serui st̃ uitioꝵ atq
peccati. siue tã humiles ut serui ab omib cõputentur: subita
a diabolo dignitate ꝑflati uias publicas inanes terant. et
nobilis qͥsq uel prudens pauꝑtate oppressus gradiat᷑ itinere
officioq seruoꝵ. Hebreꝰ potentẽ & pͥncipẽ a cuiꝰ facie igno¬
ratio uideat᷑ egredi. dm̃ exposuit. quod putent homines in
hac inequalitate rerũ. illũ ñ iuste & non equũ qͦd ẽ iudicare.
Porro alii cũ suꝑiorib estimant ẽẽ iungendũ. ut ipse sit po
hoc scło humiles ẽẽ uideam᷑. scientes a facie diaboli & stultoᷤ
subleuari & diuites deici. seruos insignia habere dome moꝵ.

Expanded text:
a permittat. Illos vero quos scit imprudentes esse in Ecclesiis, faciat esse majores, ut caeci a caecis ducantur in foveam. In hunc sensum facit servos super terram. Quod hi qui servi sunt vitiorum atque peccati, sive tam humiles, ut servi ab hominibus computentur, subita a diabolo dignitate perflati, vias publicas mannis terant: et nobilis quisque et prudens, paupertate oppressus, gradiatur itinere officioque servorum. Hebraeus potentem et principem, a cujus facie ignoratio videatur egredi, Deum exposuit, quod putent homines in hac inaequalitate rerum, illum non juste, et ut aequum est, judicare. Porro alii cum superioribus aestimant esse jungendum: Ut ipse sit pothoc saeculo humiles esse videamur, scientes a facie diaboli et stultos sublevari, et divites dejici: servos insignia habere dominorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uitiis plenissime disputauit. Nec putemꝰ huic sententiolȩ
illud eẽ contrariũ quod dicit᷑. ne declines ad dexterã neq
ad sinistrã. Nic enĩ dextera pars ꝓ bono accipit᷑. ibi  nͣ tã
dextera quã declinatio dextrȩ accusatur. ne sapiamꝰ plus qͣ.
saꝑe nos necesse ẽ. qr uirtutes in medio sunt. & nimiecas
om̃is in uitio est. Sequens autẽ uersiculus in qͦ ait. s & in
uia cũ stultꝰ ambulat cor eiꝰ indiga. & dicit om̃is insipien¬
tia est siue insipiens: hic sensus ẽ. Stultꝰ ut ipse peccat sperat
symacꝰ ita interpretatꝰ est. S & in uia cũ stultꝰ ambulat. ipse
sensũ qͦ dicerent. omĩa que insipiens cogitat sanissima. Si
miseris. q sanitas requiescere faciae peccata magna. Princi¬

Expanded text:
vitiis plenissime disputavit. Nec putemus huic sententiolae vitiis plenissime disputavit. Nec putemus huic sententiolae illud esse contrarium, in quo dicitur: Ne declines in dextin sinistram . Hic enim dextera pars pro bono accipitur, ibi vero non tam dextera quam declinatio dexterae accusatur, ne plus sapiamus quam sapere nos necesse est; quia virtutes in medio sunt, et nimietas omnis in vitio est. Sequentibus autem versiculis: Et in via cum stultus ambulat, cor ejus indiget, et dicit: omnis insipientia est, sive insipiens, hic est sensus: Stultus ut ipse peccat, speratSymmachus ita intepretatus est: Sed, et in via stultus cum ambulat, ipse sensum, quo dicerent: Omnia quae insipiens cogitat, esse vanissima. Si ne dimiseris, quia sanitas requiescere facit peccata magna. 470 Princi
Abbreviated transcription (Latin):
uir muscarũ. aut habens muscas. Cor sapientis in dextera eius.
& cor stulti in sinistra eiꝰ. Sed & in uia cũ stultꝰ ambulat cor
eiꝰ minuit᷑. & dicit om̃is insipiens est. Et in euangłio pͣcipitur
ut nesciat sinistra qͥd faciat dextera sapientis. & quando ꝑ¬
cutimur in maxillã dextrͣa. non iubem᷑ sinistrã ꝑcutienti¬
pͣbere s alteram. Iustus enĩ sinistrã non hab& in se. s totũ
Dextras uias nouit dñs. quȩ autẽ ꝑuerse sunt a sinistro sũt.
Qui ergo sapiens ẽ semꝑ de futuro scło cogitat. quod ducit
ad dexteram: qui uͦ in sipiens: de p̾senti. quod positũ est in
sinistra. Quȩ quidẽ secutus idem pbilosophus & poeta ait.
nobis. at leua maloꝵ: exerc& penas & ad impia tartara ducit.
Firmianꝰ qͦq nrͣ in preclaro instituonũ suarũ oꝑe .y. litterȩ
meminit. & de dexstris ac sinistris. hoc ẽ de uirtutib ac

Expanded text:
vir muscarum, aut habens muscas. Cor sapientis in dextra ejus, vir muscarum, aut habens muscas. Cor sapientis in dextra ejus, et cor stulti in sinistra illius. Sed et in via, cum stultus ambulat, cor ejus minuitur: et dicit, omnis insipiens est. Et in Evangelio 469 praecipitur, ut nesciat sinistra quid faciat dextera sapientis . Et quando percutimur in maxillam dexteram, non jubemur sinistram generam dexteram . Justus enim sinistram in se non habet, sed totum Dextras vias novit Dominus; quae autem perversae sunt, a sinistris sunt . Qui ergo sapiens est, semper de futuro saeculo cogitat, quod ducit ad dextram. Qui vero insipiens, de praesenti, quod positum est in sinistra. Quae quidem secutus idem philosophus et poeta, ait : nobis: at laeva malorum Exercet poenas, et ad impia tartara mittit  Al. ducit. Firmianus quoque noster in praeclaro Institutionum suarum opere Y litterae meminit, et de dextris ac sinistris, hoc est, de virtutibus et
Abbreviated transcription (Latin):
Preciosa est suꝑ sapientiã & głam stulticia parua. Exemplũ suꝑi¬
oris sensus dedit in quo ait. ꝑ unũ stultũ multa bona posse
subuerti. quod sic malus mixtꝰ bonis contaminae plurimos.
qͦmͦ mus&e si moriant᷑ in unguento ꝑdant & odorẽ illius &
colorẽ. Et quia calliditati semꝑ mixta ẽ sapientia. & hab&
malitiã prudentia: precepit ut sapientiã simplicẽ requiramꝰ.
mixtaq sit cũ innocentia columbarũ: prudentissimi ad bo¬
nũ. simplices aut̃ ad malũ. Et est sensus. Conuenit iusto pa¬
rũ habere simplicitatis. & ꝓpter nimiã patientiã dũ ultio¬
nẽ do reseruat stultũ uideri: quã statĩ se uindicantẽ sub
uelamento prudentie exercere malitiam. Alit̃. Aluscȩ quȩ
tẽ in unoquoq credentiũ relinquentes suȩ in munditiȩ o
monioꝵ beel zebub. qui interpretat᷑ aut idolũ muscarũ. aut

Expanded text:
pretiosa est super sapientiam et gloriam stultitia parva. Exemplum superipretiosa est super sapientiam et gloriam stultitia parva. Exemplum superioris sensus dedit, in quo ait: per unum stultum multa bona posse subverti, quod sic malus mixtus bonis contaminet plurimos, quomodo muscae si moriantur in unguento, perdant et odorem illius et colorem. Et quia saepe calliditati mixta est sapientia, et habet malitiam prudentia, praecipit ut sapientiam simplicem requiramus, mixtaque sit cum innocentia columbarum: prudentes simus ad bonum, simplices autem ad malum. Et est sensus: Convenit justo parum habere simplicitatis, et propter nimiam patientiam, dum ultionem reservat Deo, stultum videri, quam statim se vindicantem sub velamento prudentiae exercere malitiam. Aliter: Muscae quae tem, in unoquoque credentium relinquentes immunditiae suae daemoniorum Beelzebub , qui interpretatur aut idolum muscarum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ qui. loquit᷑. quã eo qui audiunt. Uerba qͥppe sapientiũ.
in quiete & moderato audiunt᷑ silentio. Qui uͦ insipiens ẽ.
quãuis sit potens & clamorẽ siue sue uocis siue populi
audiat acclamantis: inter insipientes loquit᷑. Melior est
sapientia super uasa belli. & peccans unꝰ ꝑdae bonitatem
multã. Nunc qͦq sapientiã pͣfert fortitudini. & dicit
plus eã ualere in pͣliis quã arma pugnantiũ. Quod si unꝰ
insipiens in se fuerit quãuis paruꝰ & nichili: crebro tam̃
ꝑ illiꝰ stulticiã opes magnas diuitiasq subuerti. Quia uͦ
in hebreo potest legi. & qͥ peccat unũ ꝑde bonitatẽ mul¬
tam: etiã sic sentiendũ est quod ꝓpt̾ unũ peccatũ multȩ
iusticiȩ cito ꝑeant. & inuicẽ se uirtutes seqͥ: & qui unã ha¬
buerit: habere om̃s. & qͥ in uno peccauerit: eũ omnib¬
uitũs subiacere. Aluscȩ morientes polluunt oleũ cõpositionis:

Expanded text:
ejus qui loquitur, quam eorum qui audiunt. Verba quippe sapientium ejus qui loquitur, quam eorum qui audiunt. Verba quippe sapientium in quiete, et moderato audiuntur silentio: qui vero insipiens est, quamvis sit potens, et clamorem sive suae vocis, sive populiMelior est sapientia super vasa belli, et peccans unus perdet bonitatem multam. Nunc quoque sapientiam praefert fortitudini, et dicit plus eam valere in praeliis, quam arma pugnantium. Quod si unus insipiens fuerit, quamvis parvus et nihil sit, crebro tamen per illius stultitiam, opes magnas divitiasque subverti. Quia vero in Hebraeo potest legi: Et qui peccat unum perdet bonitatem multam, etiam sic sentiendum est: quod propter unum peccatum, multae justitiae retro pereant, et invicem se virtutes sequi, et qui unam habuerit, habere omnes. Et qui in uno peccaverit, eum omnibvitiis subjacere . Muscae mortis polluunt oleum compositionis:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nobis pauꝑ factus ẽ. & ẽ ipse sapientia: & ille uir pauꝑ
liberat urbẽ in sapientia sua. Quotiens uidimꝰ sedentem
leonẽ in insidus cũ diuitib hoc est cũ senatorib et prin¬
cipib huiꝰ scłi. & aduersus ecclesiam molientẽ: pauꝑis istus
sapientia corruisse. Cũq pauꝑ hic uicerit. & urbi pax fuerit
restiticta: uix aliqͥs illiꝰ meminit. uix mandata eiꝰ considerat.
diuitias quȩ in necessitate non liberant. Et dixi ego. Mlelioe
est. & uerba eiꝰ quȩ non sunt audita. Quamquã nullus
tentiã ꝙ diuitias admirent᷑: ego tam̃ scđm om̃s supra in¬
terpretationes magis honoro contẽptã sapientiã. & uerba
quȩ nullus audire dignat᷑. Uerba sapientiũ in quiete audi¬
unt᷑. plus quã clamor potestatẽ habentis in stultis. Quẽcũqꝙ
nustate uerboꝵ excitare plausus. risũ excutere. audientes
m affectus lȩticiȩ concitare: scito signũ esse insipientiȩ tam

Expanded text:
 nobis pauper factus est, et ipse sapientia; et ille vir pauper liberat urbem in sapientia sua. Quoties vidimus sedentem leonem in insidiis cum divitibus, hoc est cum senatoribus et principibus hujus saeculi, et adversus Ecclesiam molientem pauperis istius sapientiam corruisse. Cumque pauper hic vicerit, et urbi pax fuerit restituta, vix aliquis ejus meminit, vix illius mandata considerat, divitias, quae in necessitate non liberant. Et dixi ego, melior est, et verba ejus quae non sunt audita. Quamquam nullus tentiam, et divitias admirentur: ego tamen secundum omnes supra interpretationes magis honoro contemptam sapientiam, et verba quae nullus audire dignatur. Verba sapientium in quiete audiuntur, plusquam clamor potestatem habentis in stultis. Quemcumque ac venustate verborum excitare plausus, risus excutere, audientes in affectus laetitiae concitare: scito signum esse insipientiae, tam
Abbreviated transcription (Latin):
quaꝵ uirtutũ incipias obliuisci. laborẽq pristinũ ñ hab̾e:
qr peccatoꝵ tuo remediũ ex conuersatione bona nascitur.
& non ex tumenti &e suꝑflua dignitate. Est malũ qͦd uidi
sub sole. quasi ignorantia egrediens a facie potentis. dari
stultũ in sublimitatib magnis. & diuites in humili seden
quasi non spontaneũ. idẽ c CAROΥCIOΝ̃ a facie principis.
Cui subnectens symacꝰ ait. positũ stultũ in sublimitate mag¬
na. diuites autẽ sedere humiles. Et hanc gͦ iniqͥtatẽ se inscl
ꝑspexisse cõmemorat. qđ uideat᷑ in iustũ dei ẽẽ iudiciũ. et
siue ꝑ ignorantiã. siue absq eiꝰ fieri uoluptate. ut uel in

Expanded text:
quarum virtutum ne incipias oblivisci, laboremque pristinum non habere: quarum virtutum ne incipias oblivisci, laboremque pristinum non habere: quia peccatorum remedium ex conversatione bona nascitur, et non ex tumenti et superflua dignitate. Est malum quod vidi sub sole, quasi ignorantia egrediens a facie potentis: dari stultum in sublimitatibus magnis, et divites in humili sedentti sunt: Quasi non spontaneum, id est, ὡς ἀκούσιον, a facie principis. Cui subnectens Symmachus, ait: Positum stultum in sublimitate magna: divites autem sedere humiles. Et hanc ergo iniquitatem se in saeculo perspexisse commemorat, quod videatur 471 injustum esse Dei judicium: et sive per ignorationem, sive absque ejus fieri volunt
Abbreviated transcription (Latin):
si in cor nr̃m ascenderit. & animꝰ malȩ cogitationis uulnus
acceꝑit. non debeamꝰ locũ ultra tribuere. s pugnare contra
cogitationẽ pessimã. & liberari a peccato maximo. ne scilica
cogitationẽ oꝑe cõpleamꝰ: qr aliud ẽ cogitatione. aliud oꝑ e¬
peccare. De qͦ grandi peccato & in psalmo scribit᷑. Si mei non
fuerint dominati. tc̃ inmaculatꝰ ero: & emundabor a delicto
hoc est sanitatẽ uel curationẽ similiter transtulerunt. int̾¬
pretatꝰ est ad sensũ & ait. Si spiritꝰ principis irruerit tibi de
loco tuo non recedas. qr puditicia cõprimit peccata magna. id
est si titillauerit mentẽ tuã diabolus. & te ad libidinẽ con¬
citarit. ne sequaris cogitationẽ pessimã & blandientẽ uolup¬
tatẽ. s sta fortis & rigidus. & frigore caritatis flãmã uolup.
tatis extingue. Hebreꝰ in hoc loco tale qͥd nescio suspicatus
fueris in populis. noli relinquere priora oꝑa tua. & anti.¬

Expanded text:
m ascenderit, et animus malae cogitationis vulnus acceperit, non debemus locum ultro tribuere, sed pugnare contra cogitationem pessimam, et liberari a peccato maximo, ne scilicet cogitationem opere compleamus: quia aliud est cogitatione peccare, aliud opere. De quo grandi peccato in psalmo legitur: Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto d omnes ἴαμα, hoc est, sanitatem, vel curationem similiter transtulerunt, interpretatus est ad sensum, et ait: Si spiritus principis irruerit tibi, de loco tuo ne recedas: quia pudicitia comprimit peccata magna. Id est, si titillaverit mentem tuam diabolus, et te ad libidinem concitaverit, ne sequaris cogitationem pessimam et blandientem voluptatem: sed sta fortis et rigidus, et frigore castitatis flammam voo tale nescio quid suspicatus fueris major in populis, noli relinquere priora opera tua, et anti
Abbreviated transcription (Latin):
dũ adłoqͥum. simulata aut coacta ieiunia: uestis humilis uir¬
tutũ imitatio. Quod & si ceꝑint de suꝑiorib disputare. et
in sublime leuare os suũ & altitudinẽ dei quętere: laq̃uin
ponunt in excelsis. Quom gͥ pisces & uolucres capiuuntur
a tali sagena. & ab huiꝰmodi laqueo: sic cũ multiplicata
fuerit iniquitas & refrixerit caritas multoꝵ. & signa facta
fuerint portenta atq. ita ut seducant᷑ si possibile est etiã
electi: sciendũ est ecclesiasticos quoq uiros. qui filũ homi¬
nis appellant᷑. & sunt modice fidei cito posse corruere.
Notandũ eiã quod ꝑ totũ librũ ubicũq dr̃ filui hominũ.
in hebreo hab& filui hominis. hoc ẽ filii adã. E omnis

Expanded text:
dum eloquium, simulata aut coacta jejunia, vestis humilis, virdum eloquium, simulata aut coacta jejunia, vestis humilis, virtutum imitatio. Quod si coeperint, et de superioribus disputare, et in sublime levare os suum, et Dei altitudines quaerere, laqueum ponunt in excelsis. Quomodo igitur pisces et volucres cito capiuntur a tali sagena, et ab istiusmodi laqueo: sic cum multiplicata fuerit iniquitas, et refrixerit charitas multorum, et signa facta fuerint atque portenta, ita ut seducantur, si possibile 466 est, etiam electi : sciendum est Ecclesiasticos quoque  Al. quosque viros, qui filii hominum appellantur, et sunt modicae fidei, cito posse corruere. Notandum etiam, quod per totum librum ubicumque dicitur, filii hominum, in Hebraeo habet   filii hominis, hoc est, filii
Abbreviated transcription (Latin):
simpliciꝰ disseramiꝰ. epistola ad romanos huic loco congriit. qͥa
non uolentis neq currentis s miserentis dei sit. Quod autẽ
trierunt frontis audatiã. & uolubilitatẽ lingue consecuti
sunt : dũ non recogitant qͥd loquant᷑. prudentes se & erudi¬
tos arbitrant᷑. maxime si fauorẽ uulgi habuerint qui magis
in obscuro. ꝑsecutiones pati. & non solũ gr̃am in popło non
habere: s in opia & egestate tabescere. Hec aut̃ fiunt. qr
incerto statu ferunt᷑ omĩa: & non est in p̃senti retributio
colligantur laqueo: sic corruent filii hominis in tẽpore
malo. cũ ceciderit suꝑ eos extͥmplo. Iam supra diximꝰ qđ dũ
nesciant homines. ita eis aut angustiȩ ueniant aut interitꝰ.
Porro sc̃m allegoriã sciendũ regnũ celoꝵ simile ẽẽ sagenȩ
misse in mare. & econtrario habere sagenã hereticos ꝑ quã
pisces capiant ad interitũ. Sagena eo est sermo affabilis blan¬

Expanded text:
simplicibus disseramus: Epistola ad Romanos huic loco congruit: Quia non volentis neque currentis, sed miserentis Dei sit . Quod autem trierunt frontis audaciam, et volubilitatem linguae consecuti sunt, dum non recogitant, quid loquantur, prudentes se et eruditos arbitrantur: maxime si favorem vulgi habuerint, qui magis in obscuro, persecutiones pati: et non solum in populo gratiam non habere, sed inopia et egestate tabescere. Haec autem fiunt, quia incerto statu feruntur omnia, et non est in praesenti retributio colligantur laqueo: similiter corruent filii hominum in tempore malo, cum ceciderit super ipsos extemplo. Jam et supra diximus, quod dum nesciant homines, ita eis  Al. eis aut angustiae veniant, aut interitus. Porro secundum allegoriam est sciendum, regnum coelorum simile esse sagenae missae in mari . Et e contrario habere sagenam haereticos, per quam pisces capiant ad interitum. Sagena eorum est sermo affabilis, blan
Abbreviated transcription (Latin):
edificauit aduersus eã machinã magnã. Et inuenit u
ea uirũ pauꝑem & sapientẽ. & saluauit hic ciuitatẽ in
sapientia sua. et homo non ẽ recordatꝰ hominis pauꝑi
sili̾. Aliis omiã incerta dicentib & iustũ ab iniusto amplĩ
nel habere: ego sapientiã in hoc maximã conꝓbaui. qđ
crebro euenit ut parua sit ciuitas & habitatores pauci.
& innumerabiliũ hostiũ cingat᷑ exercitu. & obsidione &

Expanded text:
sus eam machinam magnam. Et invenit in ea virum pauperem et sapientem, et salvavit hic civitatem in sapientia sua: et homo non recordatus est hominis pauperis illius. Aliis omnia incerta dicentibus, et justum ab injusto nihil amplius habere: ego sapientiam etiam in hoc maximam comprobavi: quod crebro evenit, ut parva sit civitas, et habitatores in ea pauci, et innume
Abbreviated transcription (Latin):
cingebat᷑. Cũq homo de pericło siue ꝑsecutionis siue angusti¬
arũ siue cuiuscũq auersȩ rei. atq peccati fuerit erutus.
homo ille exterior qͥ inimicꝰ est illiꝰ hominis pauꝑis sapi¬
entis non recordat᷑ interioris hominis. nec subdit se con¬
siliis eiꝰ. s rursũ sua fruit᷑ libertate. Alit̃. Parua ciuitas. &
uiri in ea pauci. ad cõparationẽ totiꝰ mundi ecclesia ẽ. ad¬
uersus quã sepe consurgit rex magnꝰ diabolus. non qͦ magnꝰ
sit: s quo magnũ se iactita eẽ. & circũdedit eã obsidione.
siue ꝑsecutionis. siue alio angustiarũ genere. Inuenit

Expanded text:
cingeretur. Cumque homo de periculo sive persecutionis, sive angusticingeretur. Cumque homo de periculo sive persecutionis, sive angustiarum, sive cujuscunque rei adversae atque peccati fuerit erutus, homo ille exterior qui inimicus est illius pauperis hominis sapientis, non recordatur interioris hominis, nec subdit se consiliis ejus, sed rursum sua fruitur libertate. Aliter: Parva civitas, et viri in ea pauci, ad comparationem totius mundi, Ecclesia est, adversus quam saepe consurgit rex magnus diabolus: non quod magnus sit, sed quod magnum esse se jactet; et circumdat eam obsidione, sive persecutionis, sive al
Abbreviated transcription (Latin):
fame płs intꝰ necet᷑. & repente contra om̃ium suspitionẽ
inueniri uirũ humilẽ & pauꝑem: qͥ qr hab& sapientiã:
cunctis diuitib magnis. potentib & suꝑbis in ꝑicło positᷤ.
& ad obsidionẽ pauentib. cogitat. in quirit. & inuenit qͦmͦ
de malis eruat ciuitatẽ. Et o ingrata hominũ obluuio.
Postquã fuerint liberati. & soluta captiuitas. & reddita
patrie libertas: nemo meminit sapientis illius pauꝑi
nemo refert gr̃as ꝓ salute. s om̃s honorant diuites qͥ
in ꝑicło nichil subuenire potuerunt. Aliter. N ebreus
hunc locũ ita interpretatꝰ est. Ciuitas parua homo est.
qͥ ceiã apud philosophos minor mundus uocat᷑. & uiri in
ea pauci menbra de qͥb homo ipse contexit᷑. Cũ autem
uenerit aduersus eã rex magnꝰ diabolus. & quesierit locũ
ꝑ quẽ possit irrumꝑe: inuenit᷑ in ea humilis & sapiens & pia
cogitatio interioris hominis. & seruat urbẽ quę ab hostib¬

Expanded text:
contra omnium suspicionem inveniri virum humilem et pauperem, qui quia habet sapientiam, cunctis divitibus, magnis, potentibus et superbis in periculo positis, et ad obsidionem paventibus, cogitat, inquirit, et invenit quomodo de malis eruat civitatem. postquam fuerint liberati, et soluta captivitas, et reddita patriae libertas, nemo meminit sapientis illius pauperis, nemo refert gratias pro salute: sed omnes honorant divites, qui in periculo nihil subvenire potuerunt. Aliter Hebraeus ita hunc locum interpretatus est: Civitas parva, homo est, qui etiam apud philosophos minor mundus vocatur. Et viri in ea pauci, membra de quibus homo ipse contexitur. Cum autem venerit adversus eam rex magnus diabolus, et quaesierit locum per quem possit irrumpere, invenitur in ea humilis et sapiens, et quieta cogitatio interioris hominis, et servat  Al. eruet
Abbreviated transcription (Latin):
reat. Porro in eo qđ ait impinguabit᷑ locusta. sciendũ ubi in
nr̃is codicib legitur locusta. in hebreo scriptũ esse liaa hab:
qd̃ uerbũ apud eos ambiguũ ẽ. Potest᷑ & talus & locusta tͦnsserri.

Expanded text:
reat. Porro quod ait: Impinguabitur locusta, sciendum ubi in reat. Porro quod ait: Impinguabitur locusta, sciendum ubi in nostris codicibus legitur, locusta, in Hebraeo scriptum esse, AAGAB  : quod verbum apud eos ambiguum est. Potest enim et talus et locusta transferri.
Abbreviated transcription (Latin):
noleus trasire iordanẽ. S ce ab excelsis timebunt. & form i
in uia. id ẽ ardua ingredi nͣ ualebunt.: & lassis poplitib ac
tremente uestigio aeiã in plano itinere suictuantes offensã
gressuu̾ formidabunt. Et florebit amigdalũ & inpingua¬
bitur locusta. & dissipabit᷑ caparis. qm̃ ibit homo in domũ
ȩternitatis suȩ & circuibunt in platea plangentes. Per me
taforã ceiã nc̃ de m̃bris hominis ecclesiastis sermo est: quod
cũ senectꝰ aduenerit. capillus in canuerit tumueruit pedeᷤ.
libido refrixerit. & homo morce fuerit dissolutꝰ: tc reuer¬
tat᷑ in terrã sua̾. & in domũ eternitatis suȩ sepulcrũ. exeqͥis¬
q rite celebratis plangentiũ funꝰ turba pͣcedat. Florẽ autẽ
amigdali quẽ nos ꝓ canis posuimꝰ quidã sacrã spinã interpre¬
tantur. qd̃ decrescentib natiũ carnib spina succrescat & flo¬

Expanded text:
nolens transire Jordanem. Sed et ab excelsis timebunt et formidabunt nolens transire Jordanem. Sed et ab excelsis timebunt et formidabunt in via. Id est, ardua ingredi non valebunt, et lassis poplitibus, ac trementi vestigio, etiam in plano itinere fluctuantes, offensam gressuum formidabunt. Et florebit amygdalum, et impinguabitur locusta, et dissipabitur capparis: quoniam ibit homo in domum aeternitatis taphoram etiam nunc de membris hominis Ecclesiastis sermo est, quod cum senectus advenerit, capillus incanuerit, tumuerint pedes, libido refrixerit, et homo morte fuerit dissolutus, tunc revertetur in terram suam et in domum aeternitatis suae sepulcrum: exsequiisque rite celebratis, plangentium funus turba praecedat. Florem autem amygdali, quem nos pro canis posuimus, quidam sacram spinam interpretantur, quod, decrescentibus natium carnibus, spina succrescat et flo
Abbreviated transcription (Latin):
sicut passer. Et alibi. Uigilaui &e factus sũ quasi passer so¬
litariꝰ in tecto. Necnon & alio loco. & enĩ passer inuenit sibi
domũ. Alit̃. Clausas in plateis ianuas infirmos senis
gressus accipi uolunt. qͦd semꝑ sedeat & ambulare ñ possit.
humilitat̾e autẽ uoois molentis de mandibulis interp̃tant᷑.
qͦd cibũ terere nequeant. & uix spũ coartato uox eiꝰ tenuis
audiat᷑. Porro cõsurgere eũ ad uocẽ uolucris ostendit. quod
frigescente iã sanguine. & humore siccato qͥb materiis sopor
alitur. ad leuẽ sonitũ euigil&. noctis q medio eũ gallus cẽ¬
cinerit festinꝰ surgat. nequaqu̾a ualens strato sepiꝰ menbra
conuertere. Ommutescere quoq siue ut meliꝰ hab& in hebreo
surdescere filias carminis. aures significat. quod grauior senũ
auditꝰ fiat: & nulla int uoces ualeant scire discrimina. nec
carminib delectari. Quod qͥdem & ber ⁊ ellai loqͥt᷑ ad ddap

Expanded text:
sicut passer. Et alibi: Vigilavi, et factus sum sicut passer sosicut passer. Et alibi: Vigilavi, et factus sum sicut passer solitarius in tecto . Necnon et in alio loco: Etenim passer invenit sibi domum . Aliter: Clausas in plateis januas, infirmos senis gressus accipi volunt: quod semper sedeat, et ambulare non possit. Humilitatem autem vocis molentis, de mandibulis interpretantur, quod cibum terere nequeat, et vix spiritu coarctato, vox ejus tenuis audiatur. Porro consurgere eum ad vocem volucris, 490 ostendit, quod frigescente jam sanguine, et humore siccato, quibus materiis sopor alitur, ad levem sonitum evigilet, noctisque medio, cum gallus cecinerit, festinus exsurgat: nequaquam valens strato saepius membra convertere. Obmutescere quoque, sive ut melius habet in Hebraeo, surdescere filias carminis, aures significat, quod gravior senum auditus fiat, et nulla inter voces valeant scire discrimina, nec carminibus delectari. Quod quidem et Berzellai loquitur ad David,