comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui sub p̃textu honestatis  liberalitatis miserie
sue solent ineptias colorare:. qui nitidiores incedunt.
qui splendidius epulant᷑: qui ꝓpriam ad mensam
sepiꝰ extraneos cõpellunt accedere. Humaniores domi
foris benigniores. affabiliores in sermone. lib̾iores
in sententus: in ꝓximoꝵ cultu munifici. & omniũ
uirtutũ imitatione p̃clari. Ut enĩ ait ethicꝰ totiꝰ
iniusticie nulla ẽ capitalior. ꝗͣ eoꝵ qui cũ maxĩe
decipiunt. id agunt ut boni uiri ẽẽ uideant᷑. His
utiq & uirtutis umbra licentiã facit: & un tux
oportuerat sꝑari ueniã. głam assequunt᷑. Possunt
impune plurima excorquere. qui paruo ñ possunt.
ĩmo ñ dignant᷑ ẽẽ ꝯtenti. Notũ quidẽ ẽ & gen̾ale
ꝓu̾biũ: quia seruiet et̾nũ qui paruo nesciet uti.
De tñ cũ his me bellũ iu exorabile g̾ere putes: mu¬
nera curiales licent̾ accipiant: dũ ñ extorqueant
impudenter. Pudor autẽ abicit᷑: simulas ad exacti¬

Expanded text:
qui sub praetextu honestatis et liberalitatis, miseriae suae solent ineptias colorare, qui nitidiores incedunt, qui splendidius epulantur, qui propriam ad mensam saepius extraneos compellunt accedere, humaniores domi, foris benigniores, affabiliores in sermone, liberiores in sententiis, in proximorum cultu munifici, et omnium virtutum imitatione praeclari. Ut enim ait ethicus: « Totius injustitiae nulla est capitalior, quam eorum, qui cum maxime decipiunt, id agunt, ut boni viri esse videantur. » His utique et virtutis umbra licentiam facit, et unde vix oportuerat sperari veniam, gloriam assequuntur. Possunt impune plurima extorquere, qui parvo non possunt, imo non dignantur esse contenti. Notum quidem est, et generale proverbium, quia Serviet aeternum, qui parvo nesciet uti. Ne tamen cum his me bellum inexorabile gerere putes, munera curiales licenter accipiant, dum non extorqueant impudenter. Pudor autem abjicitur, simul ac ad exacti
Abbreviated transcription (Latin):
uineam patris in manu eoꝵ prudenter & utilit̾
collocatã. At alii sic u̾sant᷑ acsi ad thebas in facinꝰ
excitandas. mitat᷑ ab inferis tesiphone uł ieg̃a
Nam fere sic ab auia contra omniũ uota fidelũ̃:
ad eccłie publica officia accessert̃. Apud hos uidici¬
um nichil ẽ. nisi publica merces: atq eques u
causa qͥ sedet empta ꝓbat. Iustificant impiũ pro
mun̾ib. exultant mn teb pessimis. letantur cũ
mala fiunt: iuxq tenent lacrimas cũ nil lacri¬
mabile cernunt. Si quidẽ pecc̃a popłi comedunt.
& uestiunt᷑ eis & in eis multiplicit̾ luxuriant᷑.
Acceptores personarũ. & quasi quidã bonoꝵ mai¬
lei. Hoc enĩ didicert̃ ab eis: a quib electi st̃. Ait
sapientia. Uenatio leonis onager in heremo: sic

Expanded text:
vineam Patris in manu eorum prudenter et utiliter vineam Patris in manu eorum prudenter et utiliter collocatam. At alii sic versantur, ac si ad Thebas in facinus excitandas mittatur ab inferis Thesiphone vel Megaera. Nam fere sic ab aula contra omnium vota fidelium, ad Ecclesiae publica officia accesserunt. Apud hos . . . judicium nihil est, nisi publica merces, Atque eques, in causa qui sedet, empta probat. Justificant impium pro muneribus, exsultant in rebus pessimis, laetantur cum mala fiunt: Vixque tenent lacrymas, cum nil lacrymabile cernunt. Siquidem peccata populi comedunt, et vestiuntur eis, et in eis multipliciter luxuriantur. Acceptores personarum, et quasi quidam bonorum mallei: hoc enim didicerunt ab eis a quibus electi sunt. Ait Sapientia: Venatio leonis onager in eremo, sic
Abbreviated transcription (Latin):
quest᷑ sibi adminꝰ bessem uendicant. Nam aut soli¬
dũ assem usurpant sibi aut multũ trientẽ. dũtaxat
archidiaconis & aliis officialib ne dicã cum popło
ministris iniquitatis. cedunt. Sed nec legati sedis
aplice manus suas excutiunt. ab om̃i mun̾e: qui
interdũ in ꝓuintũs ita debaccant᷑. ac si ad eccłiam
flagellandam egressus sit sachan a facie dm̃i. Con¬
cutiunt angulos domꝰ. ut ꝓsternant filios & filias
eiꝰ: qui langores & dolores auimarũ curauit in erui¬
ce. Cõmouent & conturbant terrã: ut uideantur
habere qd̾ sanari oporteat. Hic tam̃ ñ de om̃ib ser¬
moẽ: s de his qui patris uoluntate contempta
seruiunt sue. Constat enĩ quia iom̃i officio do¬
nus dñi: sic relinquiuit᷑ quidã. ut alii assumant᷑
Uidi ego ipse in om̃ib his decanos . s. archidiaconos
ep̃os &e legatos. tanta sollicitudine oꝑari in messe
dñi: ut merito fidei & uirtutis recte uideri posset

Expanded text:
quaestus sibi ad minus bessem vindicant. Nam aut soliquaestus sibi ad minus bessem vindicant. Nam aut solidum assem usurpant sibi, aut ut multum, trientem duntaxat archidiaconis et aliis officialibus, ne dicam cum populo ministris iniquitatis, cedunt. Sed nec legati sedis apostolicae, manus suas excutiunt ab omni munere, qui interdum in provinciis ita debacchantur, ac si ad ecclesiam flagellandam egressus sit Satan a facie Domini. Concutiunt angulos domus, ut prosternant filios et filias ejus, qui languores et dolores animarum curavit in cruce. Commovent et conturbant terram, ut videantur habere quod sanari oporteat. Hic tamen non de omnibus sermo est, sed de his qui, Patris voluntate contempta, serviunt suae. Constat enim quia in omni officio domus Domini, sic relinquuntur quidam, ut alii assumantur. Vidi ego ipse in omnibus his, decanos scilicet, archidiaconos, episcopos et legatos, tanta sollicitudine operari in messe Domini, ut merito fidei et virtutis, recte videri posset
Abbreviated transcription (Latin):
uentes legẽ nesciert̃ me: pͥncipes factist̃. & ego ig¬
noraui. Quod ut ab humiliorib liqueat. qͥ decani
sunt uel archidiaconi: nisi illi ut simon nr̃ uenera¬
bilis doctor in lege dñi dicere consueuerat. inquoꝵ
suis sentiat quos intrudit: & dicet ut opinor quia¬
ñ ẽ malũ inclero qd isti ñ faciant. ¶ Ep̃ori tamen
nonĩ &e officiũ uenerabile ẽ: si tanta implepetur
sollicitudine. quauta interdũ petit᷑ ambitione.
Et diligerent᷑ ut patres. timerent᷑ ut dñi. colẽnt᷑
ut scĩ: si exactionib parcerent. & ꝓioerent ex
animo quioqͥd ꝓuenit ex calũna. &. omnẽ q̃stũ
minune crederent pietatẽ. Exterũ sibi reu̾en¬
tiam subtrahunt ce. amorẽ: dũ honores ãbiunt:
pecuniã cupiunt: & uel facitint suas. ł alienas
calũnias fouent. Ee quidẽ nescio quomͦ notã &.
penã oninẽ euadant. qui exactionũ & tocꝰ calũniosi

Expanded text:
nentes legem nescierunt me; principes facti sunt, et ego ignentes legem nescierunt me; principes facti sunt, et ego ignoravi . Quod ut ab humilioribus liqueat, qui decani sunt, vel archidiaconi, nisi illi, ut Simon noster venerabilis doctor in lege Domini, dicere consueverat, in quorsuis sentiat, quos intrudit, et dicet, ut opinor: « Non est malum in clero, quod isti non faciant. » Episcoporum nomen et officium venerabile est, si tanta impleretur sollicitudine, quanta interdum petitur ambitione. Et diligerentur ut patres, timerentur ut domini, colerentur ut sancti, si exactionibus parcerent, et projicerent ex animo quidquid provenit ex calumnia, et omnem quaestum minime crederent pietatem. Caeterum sibi reverentiam subtrahunt et amorem, dum honores ambiunt, pecuniam cupiunt, et vel suas faciunt, vel alienas calumnias fovent. Et quidem nescio quomodo notam et poenam omnem evadant qui exactionem totius calumniosi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ in conspectu dei & omniũ electoꝵ exea cã in euum
contemptibilis apparere. Sed quid adhanc contestati¬
onẽ eiꝰ respondit auditor : Audi. Et dixert̃. Qui: Uti¬
q totꝰ isrł. Dani ad om̃s sermonẽ direxerat. Non es
calũmatꝰ uos. neq opp̃ssisti: neq tulisti de manu ali¬
cuꝰ quippiã. Si quis ꝓconsulũ p̃sidũ ue. aut tͥbunus
aut centurio decurioue aut om̃ino aliquis magistra¬
tus tale testimoniũ aꝓuitialib mertut: ad piuntiã
nr̃am queso accedat. ut nr̃os doceat magistratus. Nã
de uicecomitib & iusticus que ut uulgari nr̃o utar
iecte dicunt᷑ etrantes. nichil tale auditur. eo quod
diligunt munera. & sequunt᷑ retributiones: nec li¬
berant pauꝑem apotente: aduene &e pupillo non
iudicant. & cã uidue ñ ingredit᷑ ad eos. Porro nec tu¬
dices ecclesiastici sequunt᷑ samuelẽ. s sicut populus.
sec & sacerdos. In cõmune conquerit᷑ sapientia. T̃ e¬

Expanded text:
quam in conspectu Dei et omnium electorum, ex ea causa in aevum quam in conspectu Dei et omnium electorum, ex ea causa in aevum contemptibilis apparere. Sed quid ad hanc constitutionem ejus respondit auditor? Audi. Et dixerunt : Qui? Utique totus Israel. Nam ad omnes sermonem direxerat. Non es calumniatus nos, neque oppressisti, neque tulisti de manu alicujus quidpiam . Si quis proconsulum praesidumve, aut tribunus, aut centurio, decuriove, aut omnino aliquis magistratus tale testimonium a provincialibus meruit, ad provinciam nostram, quaeso, accedat, ut nostros doceat magistratus. Nam de vicecomitibus, et justitiis, quae, ut vulgari nostro utar, recte dicuntur errantes, nihil tale auditur, eo quod diligunt munera, et sequuntur retributiones, nec liberant pauperem a potente, advenae et pupillo non judicant, et causa viduae non ingreditur ad eos. Porro nec judices ecclesiastici sequuntur Samuelem, sed sicut populus, sic et sacerdos. In commune conqueritur Sapientia: Te
Abbreviated transcription (Latin):
uidicant. Loqͥmini inquã si bouẽ cuiꝰꝙͣ aut asinuĩ
tulerim. Utiq uillas & p̃dia aut ĩ mensa pondeta
auri uel argenti. aut p̃ciosi suppellectilis onera ñ
extorserat: qui magni reputabat. uidicẽ. bouẽ acce¬
pisse ł asinũ. Si quẽ piam calũmatus sũ. si oppressi
aliquẽ. Neminẽ iniuste uexatierat. qui om̃s calũnias
excludebat: nec uidiciũ eiꝰ ꝑuertebat carouel sanguis
qui nullũ unꝗͣ opp̃ssit. Si enĩ in manus eiꝰ quisquã
inciderat: ñ eũ udex s ꝓpria iniquitas opprimebat.
Side manu ciuꝰꝗͣ munus accepi: contemnam illud ho¬
die restituãq uobis. Quid queso exp̃ssus dici poterat:
Ut insũma omnẽ auaricie suspicionẽ tollat᷑: nullius
inuneris conscientiã se docet habiusse. paratus. contẽ¬
nere & restituere. si quid omnino exigi posset. Male¬
bat enĩ illud restituere inp̃senti. quã cũ usuris redd̾e
in futuro: & contemin̾e illud hodie satiꝰ iudicabat.

Expanded text:
judicant. Loquimini, inquam, si bovem cujusquam aut asinum tulerim. Utique villas et praedia, aut immensa pondera auri vel argenti, aut pretiosae supellectilis onera non extorserat, qui magni reputabat judicem bovem asinum. Si quempiam calumniatus sum, si oppressi aliquem. Neminem injuste vexaverat, qui omnes calumnias excludebat, nec judicium ejus pervertebat caro vel sanguis, qui nullum unquam oppressit. Si enim in manus ejus quisquam inciderat, non eum judex, sed propria iniquitas opprimebat. Si de manu cujusquam munus accepi, contemnam illud hodie, restituamque vobis. Quid, quaeso, expressius dici poterat? Ut in summa omnem avaritiae suspicionem tollat, nullius muneris conscientiam docet se habuisse, paratus contemnere et restituere, si quid omnino exigi posset. Malebat enim illud restituere in praesenti, quam cum usuris reddere in futuro, et contemnere illud hodie, satius judicabat,
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt palliare licentia. iniquitatẽ suam colorare
nitunt᷑. querentes sciłꝰ aliqua e molumenta negoti¬
Ni. quoꝵ ꝓparte on̾a portant. Aut si emolum̃tũ
ex non licet sit saltẽ cõpensatio sũptuũ aut dãno¬
rũ. Hiitam̃ rari st̃. Quis enĩ erubesẽ dic̃e. qͥd nuchi
dabis ut tibi iusticiã faciam: Nam ut pse ipsa exibe¬
mur: frustta expectas. Nonne simile ẽ ac si dicat᷑. qͥd
nichi uultis dare ut me ipsũ ab negẽ. officiũ prodã¬

Expanded text:
volunt palliare licentia, iniquitatem suam colorare volunt palliare licentia, iniquitatem suam colorare nituntur, quaerentes scilicet aliqua emolumenta negotiorum, quorum pro parte onera portant. Aut si emolumentum esse non licet, sit saltem compensatio sumptuum et damnorum. Hi tamen rari sunt. Quis enim erubescit dicere: Quid mihi dabis ut tibi justitiam faciam? Nam ut pro se ipsa exhibeatur, frustra exspectas. Nonne simile est, ac si dicatur, quid vultis mihi dare ut me ipsum abnegem, officium proda
Abbreviated transcription (Latin):
locis. reu̾tebat᷑q in ramatha. Ibi enĩ erat domꝰ eiꝰ
&e ibi uidicabat isrł. Quid aludiudet᷑ sonare int̾a.
nisi qd ꝓunitiã ex officio circu̾ibat adexpletionem
iudiciᷤ. e reuertebat᷑ domũ ut de ꝓprio satisfaxeret
necessitati: Edificauit etiã ibi attare dño. Recte qͥ¬
dem. eo qdꝰ iuge sacrificiũ eẽ oporteat in domouidicis
que cultu iusticie & moꝵ honestate & luce bonorũ
ꝑni seipsam exibet templũ dei. Ubi amͦ ñ mrino¬
latur sangus hircoꝵt & uituloꝵ nec cinis iutule
inquinates sc̃ificat ad emnundationẽ carnis ͥ sed pes
pontificẽ magnũ qͥ penetrauit celos iħm filium
dei ubiq locoꝵ offerri debet cõpositũ ius fasq anl¬
mi scĩq recessus mentis. & in coctũ generoso p
honesto.Ueri siquidẽ adoratores sic adorant patrem
n sp̃u & u̾itate. Anne eũ credis accepisse aliqͥd nõie
spotularũ: Hoc enĩ p̃textu non tam iudices quam
udicioꝵ caupones qui nequitiam suam honesta

Expanded text:
atha. Ibi enim erat domus ejus, et ibi judicabat Israel . Quid aliud videtur sonare littera, nisi quod provinciam ex officio circuibat, ad expletionem judicii, et revertebatur domum, ut de proprio satisfaceret necessitati? Aedificavit etiam ibi altare Domino . Recte quidem, eo quod juge sacrificium esse oporteat in domo judicis, quae cultu justitiae, et morum honestate, et luce bonorum operum, se ipsam exhibet templum Dei. Ubi amodo non immolatur sanguis hircorum et vitulorum, nec cinis vitulae inquinatos sanctificat ad emundationem carnis, sed per pontificem magnum, qui penetravit coelos, Jesum Filium Dei, ubique locorum offerri debet Compositum jus fasque animi, sanctique recessus Mentis, et incoctum generoso pectus honesto. Veri siquidem adoratores sic adorant Patrem in spiritu et veritate. Anne credis eum accepisse aliquid nomine sportularum? Hoc enim praetextu non tam judices quam judiciorum caupones, qui nequitiam suam honesta
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ualet ultra. nisi ut ꝓiciatur foras. & conculcetut
ab hominib ut pote uilis abiectio. que nec adstereo¬
rationẽ agroꝵ prodest. Sol quoq orbẽ illustrat plemiꝰ
quia inemunenti ẽ. Quid multa᷑ Opa singuloꝵ. testi¬
moniũ ꝑhibent de eis. Sic samuel oꝑm testimonio
uistificatus est. Sed ne uideret᷑ popłs e⁊ blandiri. &e qua¬
si extimore uel fallatia false in nocentie & in anis ust¬
cie testimoniũ ꝑhibete: popłm resigione uiramenti
ad ꝓfessionẽ ueri artandũ censuit dicens. Testis est
oñs adu̾sus uos. et testis xp̃c eiꝰ in die hac quia ñ iue¬
neritis in manu mea quippiam. Et dixit popłs.ĩestis.
Ac si fidẽ deo & regi suo debitã. religiose affirmationis
obsidẽ faciant. Quod autẽ esculentũ & poculentum
acceperit: de scriptura certũ ñ habeo. Sic enĩ scͥptũ
est. Iudicabat quoq samuel istł cunctis dieb uuite
sue e ibat ꝑ singulos annos circiuens bethel & gal

Expanded text:
lum valet ultra, nisi ut projiciatur foras, et conculcetur ab hominibus, utpote vilis abjectio, quae nec ad stereorationem agrorum prodest. Sol quoque orbem illustrat plenius, quia in eminenti est. Quid multa? Opera singulorum, testimonium perhibent de eis. Sic Samuel operum testimonio justificatus est. Sed ne videretur populus ei blandiri, et quasi ex timore vel fallacia falsae innocentiae, et inanis justitiae, testimonium perhibere, populum religione juramenti adDominus adversus vos, et testis christus ejus in die hac, quia non inveneritis in manu mea quidpiam. Et dixit populus: Testis ; ac si fidem Deo et regi suo debitam, religiosae affirmationis obsidem faciant. Quod autem esculentum et poculentum acceperit, de Scriptura certum non habeo. Sic enim scriptum est: Judicabat quoque Samuel Israel cunctis diebus vitae suae, et ibat per singulos annos circu
Abbreviated transcription (Latin):
nec esse potest apud auidũ possessorẽ. Quis unquẽ
pecuniã sine sordidatione manuũ tractauit diutꝰ.
Ex ea tam̃ c̾te nunꝰ manus sordet quã animus. Nola
nuchi maioꝵ frigescant limina. aut de uare cani¬
na sonare hic littera uideatur᷑. ñ ponoos meũ in&
lũ ut de patrib qͥ orbẽ iudicant. & a nullo uidicat᷑
in t̾ris. aliquid dicam: nisi plenũ fide. caritate. &
reuerentia. Dicam tam̃ qd̾ uerũ ẽ adeo ut ei iremo
fideliũ audeat refragari. dicam qd̾ ipsi p̃dicant. di¬
cam in quã qͥa ñ potest ciuitas abscondi supͣ montẽ
posita: & nequaquã lat̾e pos st̃ noticiã publicam

Expanded text:
nec esse potest apud avidum possessorem. Quis unquam nec esse potest apud avidum possessorem. Quis unquam pecuniam sine sordidatione manuum tractavit diutius? Ex ea tamen certe minus manus sordet quam animus. Nolo mihi malorum frigescant limina, aut de nare canina sonare hic littera videatur, non pono os meum in coelum, ut de patribus, qui orbem judicant, et a nullo judicantur in terris, aliquid dicam, nisi plenum fide, charitate et reverentia. Dicam tamen quod verum est, adeo ut ei nemo fidelium audeat refragari, dicam quod ipsi praedicant. Dicam, inquam, quia non potest civitas abscondi supra montem posita, et nequaquam l
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducent. Pauꝑ locutꝰ ẽ &e dicunt. Quis ẽ hic ͦ Et
si offenderit: subu̾tunt illũ. Et hec quidẽ sunt
iudicia eoꝵ quos curia docuit. inmo omniũ qui
iusticie deuicias p̃ferunt. & nicħ potiꝰ ducunt qͣm
habere diuitias: quo tam̃ uix aliquid inutiliꝰ est.
Nullus istoꝵ. exultat cũ xp̃m uidet in terrũ. iuu¬
lus eoꝵ ẽ qͥuesit eũ cũ hominib conu̾sari. nultꝰ
qͥ adbona oꝑa ꝓximoꝵ decantet gła in excelsis d̾õ.
& in t̾ra pax hõsb bone uolintatis. Hoc siquidẽ
canticũ ẽ fideliũ p̃latoꝵ. qͥspeciosis incedunt pedi¬
bus: & ex eo beatis. qd pacẽ portant. & pacẽ scĩmo¬
ie sociam: sine qua nemo uidebit deũ. Dieunt e in
cũ sapientia quia bona est substantia cui ñ ẽ peceu
inconscientia: & nequissima pauꝑtas in ore impũ.
Clamicant in plateis. qͥa beatus uir qui iuuentus
ẽ sine macula: & qͥ post aurũ ñ abũt. de si aperte
querit: maculam inuenit:. si ne qua nec adquu

Expanded text:
ocutus est, et dicunt: Quis est hic? Et si offenderit, subvertunt illum . Et haec quidem sunt judicia eorum, quos curia docuit, imo omnium qui justitiae divitias praeferunt, et nihil potius ducunt, quam habere divitias, quo tamen vix aliquid inutilius est. Nullus istorum exsultat, cum Christum videt in terris, nullus eorum est qui velit eum cum hominibus conversari, nullus qui ad bona opera proximorum decantet: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Hoc siquidem canticum est fidelium praelatorum, qui speciosis incedunt pedibus, et ex eo beatis, quod pacem portant, et pacem sanctimoe sociam, sine qua nemo videbit Deum. Dicunt et hi cum Sapientia, quia bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia, et nequissima paupertas in ore impii . Clamitant in plateis, quia beatus vir qui inventus est sine macula, et qui post aurum non abiit ; ac si aperte urum quaerit, maculam invenit, sine qua nec acquiri,
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ fabularũ int̾rogasset. quantũ mercedis uti
ageret accepisset. & respondetet᷑ ei talentum.
at ego inquit de mostenes plus accepi ut tacerẽ
Caufidicoꝵ si qͥdẽ est lingua dãpnifica: uisi eam
ut dici solet funib argenteis iuincias. Nec unũ
nisi forte potentissimus sit ꝓficit iuaqueart
munib: quia in quo uniꝰ tibi conciliatur grã
alioꝵ inuidia concitat᷑. Sibi nãq p̃reptũ arbi¬
trant᷑: qd̾ aliis erogat᷑. Hoc aũt a maxuis ꝑ¬
transit ad minimos. qͥ nisi mnulceant᷑ obseqͥ¬
is. ⁊ reficiant᷑ muneribꝰ sibi fieri iniuriam
suspicant᷑. Maxĩa queq domꝰ serius ẽ plena
suꝑbis: ⁊ cadẽ cupidis plena ẽ ⁊ anaris. Iili
tũ ꝑniciosi nocent int̾ om̃s curie nugatores.¬

Expanded text:
rem fabularum interrogasset, quantum mercedis uti rem fabularum interrogasset, quantum mercedis uti ageret accepisset, et responderetur ei talentum: « At ego, inquit Demosthenes, plus accepi ut tacerem. » Causidicorum siquidem est lingua damnifica, nisi eam, ut dici solet, funibus argenteis vincias. Nec unum nisi forte potentissimus sit, proficit illaqueare muneribus, quia in quo unius tibi conciliatur gratia, aliorum invidia concitatur. Sibi namque praereptum arbitrantur, quod aliis erogatur. Hoc autem a maximis pertransit ad minimos, qui nisi mulceantur obsequiis, et reficiantur muneribus, sibi fieri injuriam suspicantur. Maxima quaeque domus servis est plena superbis, et eadem cupidis plena est et avaris. Illi tamen perniciosius nocent inter omnes curiae nugatores
Abbreviated transcription (Latin):
fidelit̾ rei geste concepta series. aut stilus inciãtꝰ
oberit. aut a publica forma notarii uł scͥmarii
diu̾tens benignitas. aut negligentia uiris: & ali¬
quis semꝑ nodꝰ pecunia uindice indigebit. Ut uͦ
minimũ ledat: louga expectatione torqueberis.
dũ differt᷑ qd̾ negari ñ ponst. Exꝑto crede. in ma¬
nus eoꝵ nulies ineidi : & ut aliquid de fabulis
mutuem᷑. portiror in mittis caron qui nemine
peꝑcit unꝗͣ istis longe clem̃tior ẽ. dtipe siqͥdẽ
uel triente solet eẽ contentꝰ. at isti asses integros
sͥ multiplicari iubent. S quid ẽ qd̾ apud curiales
omĩa queror eẽ uenalia: cumea etiã q̃ ñ st̃. rerũ
scilicet pͥuationes uenalicio constat ẽẽ obnoxias :¬
Non opus ñ sermo gratuitꝰ ẽ. ñ tacet᷑ nisi ad p̃¬
ciũ. Silentiũ nãq res uenalis ẽ. Hoc forte a de¬
mostene acceperunt: qui cũ aristodimũ aucto¬

Expanded text:
fideliter rei gestae concepta series, aut stylus incultus fideliter rei gestae concepta series, aut stylus incultus oberit, aut a publica forma notarii vel scriniarii divertens benignitas, aut negligentia juris, et aliquis semper nodus pecunia vindice indigebit. Ut vero minimum laedat. longa exspectatione torqueberis, dum differtur quod negari non potest. Experto crede, in manus eorum millies incidi, et ut aliquid de fabulis mutuemur, portitor immitis Charon, qui nemini pepercit unquam. istis longe clementior est. Stipe siquidem, vel triente solet esse contentus. At isti asses integros sibi multiplicari jubent. Sed quid est, quod apud curiales omnia queror esse venalia, cum ea etiam quae non sunt, rerum scilicet privationes, venalitio constet esse obnoxia? Non opus, non sermo, gratuitus est, non tacetur nisi ad pretium. Silentium namque res venalis est. Hoc forte a Demosthene acceperunt, qui cum Aristodemum acto
Abbreviated transcription (Latin):
inemptꝰ. S e ipsas sillabas & apices. nisi eũ ppr
tiũ fec̾is. sic distorquebit. tot tͥ u̾boꝵ ponet ten¬
diculas. ut ꝓ pace bella. ꝓ quiete litigiũ amici
instrum̃to uideat᷑ in scribere. dĩ cingłmi forte t̾
uenustiꝰ fuerit. si incisoriũ aptiꝰ. si quid in mimi¬
ta suppellectili decentiꝰ: reb eiꝰ connum̾a: iusit᷑
ꝑire uelis oꝑam &. impensam. Aut eiũ p̃cib
extorquebit᷑: aut eas liberalitate p̃uenies. Tan¬
dem pilleũ qualecũq sit: asportabit amicus in
memoriã tui. Iam a cosso digrederis: s tͥ ignis
purgatoriꝰ imminet. Suꝑ ẽ uegento quẽ multa
sollicitabis instantia. & magno artificio gestꝰ
p̃cũ & numerũ. ut te clauso labello respiciat.
Tunc de singulis u̾bis in consiliũ itur. delibe¬
rationi p̃scribit᷑ tempꝰ: e apices singuli ponunt᷑
in statera. Hisi eũ p̃mulseris: occurret tͥ non

Expanded text:
inemptus. Sed et ipsas syllabas, et apices, nisi eum tibi inemptus. Sed et ipsas syllabas, et apices, nisi eum tibi propitium feceris, sic distorquebit, tot tibi verborum ponet tendiculas, ut pro pace bellum, pro quiete litigium, amici instrumento videatur inscribere. Si cingulum forte tibi venustius fuerit, si incisorium aptius, si quid in minuta supellectili decentius, rebus ejus connumera, nisi tibi perire velis operam, et impensam. Aut enim precibus extorquebitur, aut eas liberalitate praevenies. Tandem pileum qualecunque sit, asportabit amicus in memoriam tui. Jam a Cosso digrederis, sed tibi ignis purgatorius imminet, superest Veiento, quem multa sollicitabis instantia, et magno artificio gestus, precum, et munerum, ut te clauso labello respiciat. Tunc de singulis verbis in consilium itur, deliberationi praescribitur tempus, et apices singuli ponuntur in statera. Nisi eum praemulseris, occurret tibi non
Abbreviated transcription (Latin):
qͥom̃ia adpreciũ. & gratis faciunt nichil. Si p̃ces
porrigende st̃. si cã examinanda. si executioni man¬
danda sententia. si conficienda cautio: omnia
nũmus agit. u̾itas ceca ẽ. Pietas manca: dũ qͣntũ
quisq sua nũmoꝵ. seruat in arca. tantũ habet
.e fioei. Contempnere fulmma pauꝑ creditur at¬
ꝙ deas: diis ignoscentib ipsis. Qui corruptior mo¬
rib & corrumpentior munerib: apud istis bea¬
tior ẽ. Si pͥncipũ manꝰ euaseris: grandis ÷ͥ restat.
ia. arta. & ardua: antequã tortores extremot
effugias. sudandũ ẽtͥ. Eere instrum̃ta tua ofacit
cosus. Aieĩ salitine licuecito ꝓ magti repitta:
Si scedulam non attuleris. frustra accedes. Si aũ
attuleris. mutił ẽ. nec acquiescet. ut manus
nobilis uicio membrane degen̾et. Quid multa:
Suã necesse ẽ cõꝑari: cũ nec oꝑa. nͨ ealamꝰ. aut
sepiole. aut nigre lolliginis succus. tibi ostet

Expanded text:
qui omnia ad pretium, et gratis faciunt nihil. Si preces qui omnia ad pretium, et gratis faciunt nihil. Si preces porrigendae sunt, si causa examinanda, si exsecutioni mandanda sententia, si conficienda cautio, omnia nummus agit, veritas caeca est, pietas manca, dum Quantum quisque sua nummorum servat in arca, Tantum habet et fidei. Contemnere fulmina pauper Creditur atque deos, diis ignoscentibus ipsis. Qui corruptior moribus, et corrumpentior muneribus, apud istos beatior est. Si principum manus evaseris, grandis tibi restat via, arcta, et ardua: antequam tortores extremos effugias, sudandum est tibi. Ecce instrumenta tua conficit Cossus, si eum salutare licuerit, pro magno reputa. Si schedulam non attuleris, frustra accedes. Si autem attuleris, inutilis est, nec acquiescet ut manus nobilis vitio membranae degeneret. Quid multa? Suam necesse est comparari, cum nec opera, nec calamus, aut sepiolae, aut nigrae loliginis succus, tibi constet
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia nicħ scelestiꝰ ẽ: & nich̾ iniquiꝰ ꝗͣ amare
pecc̃am. Hac eiuĩ animã suã uenalẽ ht̃ : & ĩ uita
sua piecit intima sua. Et forte ideo crates pecto¬
ris costarũq soliditatẽ & extreme cutis claustrũ
natura diligentissima parens circũposuit intesti¬
nis: qͥadu̾sus omnẽ exteriorẽ uolentiã fierent tu¬
ciora. & eis qd̾ necesse ẽ ministrat. nec unquam
sine salutis sue dispendio exteriorib exponunt᷑.
Oportet acitẽ in reꝓubliea haue nature opificis.
seruari unaginẽ: & his necessariorũ copiam de pui¬
blico nitustrari.
assistere: hec nature formula seruan¬
da est. Constat enĩ qͥa a ꝯuictu mores for¬
mant᷑: qͥ tangit ꝓicẽ inquinat᷑ ab ea. uuaq conta¬
cta luorẽ ducit ab uua. Nec domi illoꝵ iusticiã
ẽẽ credas. aut u̾itatẽ aut pietatẽ: apud qͣs uides
om̃ia ẽẽ uenalia. Xp̃c ipse exclusus ẽ: & si prũ¬
sat adostiũ ñ aꝑitur ei. fugiunt & fugant grãm:

Expanded text:
s, et nihil iniquius quam amare pecuniam. Hic enim animam suam venalem habet, et in vita sua projecit intima sua. Et forte ideo crates pectoris, costarumque soliditatem, et extremae cutis claustrum, natura diligentissima parens, circumposuit intestinis, duo adversus omnem exteriorem violentiam fierent tutiora, et eis, quod necesse est, ministrat, nec unquam sine salutis suae dispendio, exterioribus exponuntur. Oportet autem in republica hanc naturae opificis servari imaginem, et his necessariorum copiam de publico ministrari. assistere, haec naturae formula servanda est. Constat enim quia a convictu mores formantur. Qui tangit picem inquinabitur ab ea , Uvaque contacta livorem ducit ab uva. Nec domi illorum justitiam esse credas, aut veritatem, aut pietatem, apud quos vides omnia esse venalia. Christus ipse exclusus est, et si pulsat ad ostium, non aperitur ei, fugiunt et fugant gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
faciliꝰ adquiesco: qd̾ apłs gentiũ fide tam̃ & re¬
ligione incolumi om̃ib om̃ia factꝰ est. ut omueᷤ
lucrifaceret. Nos autẽ quib de celo u̾itas iluxit
ñ deoꝵ. qui nulli st̃ s u̾i dei ministris & amicis
magnã reuerentiã credimꝰ ex hibendã. s & in

Expanded text:
facilius acquiesco, quod Apostolus gentium, fide tamen et refacilius acquiesco, quod Apostolus gentium, fide tamen et religione incolumi, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Nos autem quibus de coelo veritas illuxit, non deorum, qui nulli sunt, sed veri Dei ministris, et amicis, magnam revere
Abbreviated transcription (Latin):
officio: ut pontifices p̃fectosq sacroꝵ. aut morib
ut philesophos qui m̃tis diuine haustũ inueiti¬
gatione & dispensatione sapientie indicant:
aut condicione. ut quos fauor numinis extulit
ut aliis p̃essent: ex causa pociꝰ familiari quam
officio publico. ¶Sermo quidẽ ꝑfidus ẽ. & omm
reꝓbatione dignꝰ: sensusq uerboꝵ qui philoso¬
phũ non deceret. S forte quid de natura deoꝵ
sentiret. in aurib corrupti popłi ꝓloqui non
audebar: qui legerat combustos esse libros pli¬
losophi ꝓtagore. & ipsũ actũ esse in exilium
ab atheniensib eo qd̃ dubitauerat an de duis u̾a
essent. que uulgo dicebant᷑. Quid gͦ contrariũ
auderet asserere:. qui nec ipsã dubitationẽ erto¬
ris nouerat impunitã : Est itaq ueri simile
qd̾ morẽ auditorib gesserit.: & ut eos ab illictiᷤ
reuocaret. aliquid induisisse errori. Nã indocͥ¬
na mori lucusentissimꝰ est. Eoq huic opiniom

Expanded text:
officio, ut pontifices, praefectosque sacrorum; aut moribus, officio, ut pontifices, praefectosque sacrorum; aut moribus, ut philosophos, qui mentis divinae haustum investigatione et dispensatione sapientiae indicant; aut conditione, ut quos favor numinis extulit, ut aliis praeessent, ex causa potius familiari, quam officio publico. Sermo quidem perfidus est, et omni reprobatione dignus, sensusque verborum, qui philosophum non decet. Sed forte quid de natura deorum sentiret, in auribus corrupti populi proloqui non audebat, qui legerat combustos esse libros philosophi Pythagorae, et ipsum actum esse in exsilium ab Atheniensibus, eo quod dubitaverat, an de diis vera essent, quae vulgo dicebantur. Quid ergo contrarium auderet asserere, qui nec ipsam dubitationem erroris noverat impunitam? Est itaque verisimile quod morem auditoribus gesserit, et ut eos ab illicitis revocaret, aliquid indulsisse errori. Nam in doctrina morum, luculentissimus est. Eoque huic opinioni
Abbreviated transcription (Latin):
consule retor. ¶Teterũ ut cũ fortuna minus
agamus: sit in opinatoꝵ euentuũ forma. & licet
condiciom uideatur plurimũ uicinari. eo quod
fortuitor. concursus statũ efficiat. quẽ conditio¬
nem esse prediximus: in eo tamĩ plurimũ differt.
qd̾ conditio nc̃ a nat᷑a. nẽ ab officio. ñc a moribus
est. nunc auariis figuris euentuũ. fortuna sẽꝑ
consistit: in his que inꝓuisa emergunt. Eamus¬
quequaq nitit᷑ euacuare plutarcus: & ex p̃mis¬
sis quatuor locis. nature. officii. moꝵ. condicionis:
tociꝰ reuerentie manare credit originẽ. Suꝑsti¬
ciosuis tam̃ hec infideliũ more exequit᷑. Unde
non nullas sententias eiꝰ: sensu & sermone ca¬
tholico curaui uiserere. Ille quidẽ in cultu deoꝵ
eos p̃cipue asserit uenerandos. qui ei familiariꝰ
e uiciniꝰ accendunt: acit natura Q ut liber in¬
doꝵ domitor̃ hercules qui in eoipso in se iouẽ
ꝓtestatus est. qd̾̃ angues iugulauit in cunis. ait

Expanded text:
consule rhetor. Caeterum ut cum fortuna vel mitius consule rhetor. Caeterum ut cum fortuna vel mitius agamus, sit inopinatorum eventuum forma, et licet conditioni videatur plurimum vicinari, eo quod fortuitorum concursus statum efficiat, quam conditionem esse praediximus, in eo tamen plurimum differt, quod conditio nunc a natura, nunc ab officio, nunc a moribus est, nunc a variis figuris eventuum. Fortuna semper consistit in his quae improvisa emergunt. Eam usquequaque nititur evacuare Plutarchus, et ex praemissis quatuor locis, naturae, officii, morum, conditionis, totius reverentiae manare credit originem. Superstitiosius tamen hoc infidelium more exsequitur. Unde nonnullas sententias ejus, sensu et sermone catholico curavi inserere. Ille quidem in cultum deorum eos praecipue asserit venerandos, qui ei familiarius et vicinius accedunt: aut natura, ut Liber Indorum domitor, Hercules, qui eo ipso in se Jovem protestatus est, quod angues jugulavit in cunis; aut
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib ignominiosa numinib. omniũ deoꝵ tem¬
pla fedauerit. & deoꝵ. omniũ p̃ripuerit cultũ.
ut p̃ter edes pͥuatas quas in orbe & urbe passĩ
ht̃ rupem cẽ tarpeiã occupauerit. supremo
ioui coequata. &e publice fortune imago aurea
in capitolio ab aduenis. conuenis. & indigenis.
publice adoretur: & tantam p̃ceteris hab̾et auc¬
toritatẽ. quod in tota ratione mortaliũ ut dici
solet sola utramq paginam uidet implere. Ui¬
deas eam ibi rotam uersare uolubilem: quodq
magis mirere. eiꝰdem rote impulsu de pectore
iouis soroꝵ pensa p̃cipitat & conculcat. Quis¬
quis enĩ fortunã statuit: fata conuellit. fata ĩ¬
quit stoichus regunt homines: fatũq ẽ in par¬
tib illis. quas sinus abscondit. Huic paradoxe
stoicoꝵ: Rẏriadoxa epicuri reclamat. fatalem
inquit tolle necessitatẽ: quia si fortuna uolet
fiet de re tore consul. Si uolet hec eadẽ. fiet de

Expanded text:
omnibus ignominiosa numinibus, omnium deorum temomnibus ignominiosa numinibus, omnium deorum templa foedaverit, et deorum omnium praeripuerit cultum, ut praeter aedes privatas, quas in orbe et urbe passim habet, rupem etiam Tarpeiam occupaverit, supremo Jovi coaequata, et publicae Fortunae imago aurea in Capitolio ab advenis, convenis, et indigenis, publice adoretur, et tantam prae caeteris habet auctoritatem, quod in tota ratione mortalium ut dici solet sola utramque paginam videtur implere. Videas eam ibi rota versare volubilem, quodque magis mirere, ejusdem rotae impulsu de pectore Jovis sororum pensa praecipitat, et conculcat. Quisquis enim fortunam statuit, fata praecipitat, et convellit. Fata, inquit Stoicus, regunt homines, fatum est in partibus illis, Quas sinus abscondit. Huic paradoxae Stoicorum, κυρία δόξα Epicuri reclamat. Fatalem, inquit, tolle necessitatem, quia, Si fortuna volet, fies de rhetore consul; Si volet haec eadem, fies de
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ: alicui prãre ñ potest ut sit. At fortuna
cũ ñ sit: ñ potest diffiniri. In eo siquidẽ qd̾ ñ est.
non potest cuiquã constare quid sit. ¶ Efferant
epicurei p̃cipuas sententias suas quas Rẏriado
cessũ: & more suo fortune subiciant uiuuersa.
Ego in hoc sicut &e in plurimis plutarcũ censes
audiendũ. qui deã cecã colendã eẽ negat. asse¬
rens eam nisi a cecis coli non posse. Multa quoq
ꝓponit exempla : quib liquet om̃s cece dee cul¬
tores ceatos & p̃cipitatos tandẽ in foueam ex¬
teriminii. Testatur hoc galba. qui totã etatẽ
luculent̾ ꝓducens inseniũ: Huiꝰ dee familia¬
ritate & cultu in breui elatus. & in breuiori
p̃cipitatꝰ ẽ. Qualit̾ autẽ. apud suethoniũ quere.
Querit᷑ tam̃ p̃fatus philosophus et in aure iam
p̃dicti pͥncipis lacrimabiliter ingemiscit. quod
hec uiciocecitatis & temeritatis ꝓbrosa dea. et

Expanded text:
non est, alicui praestare non potest ut sit. At fortuna non est, alicui praestare non potest ut sit. At fortuna cum non sit, non potest diffiniri. In eo siquidem quod non est, non potest cuiquam constare quid sit. Efferant Epicurei praecipuas sententias suas, quas κυρίας δrocessum, et more suo fortunae subjiciant universa. Ego in hoc, sicut et in plurimis, Plutarchum censeo audiendum, qui deam caecam colendam esse negat, asserens eam nisi a caecis coli non posse. Multa quoque proponit exempla, quibus liquet omnes caecae deae cultores caecatos, et praecipitatos tandem in foveam exterminii. Testatur hoc Galba, qui totam aetatem luculenter producens in senium, hujus deae familiaritate et cultu in brevi elatus, et in breviori praecipitatus est. Qualiter autem, apud Suetonium quaere. Queritur tamen praefatus philosophus, et in aure jam dicti principis lacrymabiliter ingemiscit, quod haec vitio caecitatis, et temeritatis probrosa dea, et
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃: ei uͥtutes quib honor exibendus est in esse
significat᷑. Quis enĩ non ueneret᷑ & uereat᷑ illun:
quẽ prudentẽ. fortẽ. temꝑantẽ credit. & ustum:
Hinc ẽ etiã consiliũ sapientis. ei qui tun̾i appetit.
a mari. honorari. & p̃ferri : ut deũ timeat. amet.
ueneret᷑. & ei se tota deuotione submittat.¶. Condi¬
tionẽ quidẽ eẽ diffiniunt: fortuitũ ꝑsone statum:
quo aut aduersis deprimit᷑. aut extollitur ꝓspis:
& alterutriꝰ sortis naturam sui ipsiꝰ facie ꝓtestat᷑.
Quale est qd̾ alios ueneram ingenuos: aliis serui¬
les contumelias irrogamꝰ. Istoꝵ diuicias colimꝰ: illoꝵ
contempnimꝰ pauꝑtatẽ. Naturã diffinire difficile
ẽẽ asserit tullius. Ego difficiliꝰ credo diffinire for¬
tunam. eo qd̾ huiꝰ nulla illiꝰ aliqua substantia est.
Natura siquidẽ reb originẽ p̃bet: quod nequa ꝗͣ
eẽt. si in ueritate ipsa non eẽt. Quod enĩ omnino

Expanded text:
se se significatur. Quis enim non veneretur, et vereatur illum, quem prudentem, fortem, temperantem, credit et justum? Hinc est etiam consilium sapientis, ei qui timeri appetit, amari, honorari, et praeferri, ut Deum timeat, amet, veneretur, et ei se tota devotione submittat. Conditionem quidam esse definiunt, fortuitum personae statum, quo aut adversis deprimitur, aut extollitur prosperis, et alterutrius sortis naturam sui ipsius facie protestatur. Quale est quod alios veneramur ingenuos; aliis serviles contumelias irrogamus. Istorum divitias colimus; illorum contemnimus paupertatem. Naturam diffinire difficile est, ut asserit Tullius. Ego difficilius credo diffinire fortunam, eo quod hujus nulla, illius aliqua substantia est. Natura siquidem rebus originem praebet; quod nequaquam esset, si in veritate ipsa non esset. Quod enim omnino
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. ł que uis alia ꝓmulgatio. Hoc etiã iura uł cano¬
nes ignoranti: ex cisu cotidiano ꝑspicuũ est. Porro
rationẽ officioꝵ. non modo canonũ & legũ scita. s
& echicoꝵ oniniũ p̃cepta exequunt᷑. ¶ Mos autẽ
est mentis habitus: ex quo singuloꝵ oꝑũ assidui¬
tas mauat. Non enĩ si quid fit semel aut ampliꝰ
statim morib aggregatur: nisi assiduitate facien¬
di uertatur in usum. Hic autẽ uirtutes & uicia
eq cõplectitur. licet uicia non mores eẽ. s a plerisꝙ
dicantur morib obiuare. In quo planũ est solas
uirtutes censeri noĩe moꝵ: cũ bonos tam̃ aut
ialos dicimus mores. uicia distingumꝰ & uirtu¬
tes. Unde moratos a bono siue morigeros: morosos
uͦ a uiciis nominamꝰ. Quod & ipsũ plentuditus
nom̃ uidet᷑ iunuere: cũ nulli in carne contingat
adeẽ sacietatẽ mor. & multis assit suꝑfluitas
uicioꝵ Cũ itaq amorib quis reuerentiã otraħe

Expanded text:
esse, vel quaevis alia promulgatio. Hoc etiam jura, vel canoesse, vel quaevis alia promulgatio. Hoc etiam jura, vel canones ignoranti, ex usu quotidiano perspicuum est. Porro rationem officiorum, non modo canonum et legum scita, sed et ethicorum omnium praecepta exsequuntur. Mos autem est mentis habitus, ex quo singulorum operum assiduitas manat. Non enim si quid fit semel aut amplius, statim moribus aggregatur, nisi assiduitate faciendi vertatur in usum. Hic autem virtutes et vitia aeque complectitur, licet vitia non mores esse, sed a plerisque dicantur moribus obviare. In quo planum est, solas virtutes censeri nomine morum, cum bonos tamen, aut malos dicimus mores, vitia distinguimus et virtutes. Unde moratos a bono, sive morigeros, morosos vero a vitiis nominamus. Quod et ipsum plenitudinis nomen videtur innuere, cum nulli in carne contingat adesse satietatem morum, et multis adsit superfluitas vitiorum. Cum itaque a moribus qui reverentia
Abbreviated transcription (Latin):
his autẽ que sic agenda sunt: alia adpublicum.
alia ad suũ cuiꝰq ꝑtinent statũ. Ex quo liquet of¬
ficioꝵ quedã publica quedã priuata conuenient̾
dici. Pruatoꝵ uͦ tanta multiplicitas ẽ: quanta
fere est diu̾sitas ꝑsonarũ. Publica quidẽ omnia
referunt᷑ ad duas spẽs. Aut enĩ a diumo. aut ab
humano iure descendunt. Hec autẽ ex libris of¬
ficioꝵ. latiꝰ patent᷑: s ꝑtinet ad presentẽ articulum:
ut publicis officiis reu̾entia impendatur. Tanta
nauq debetur eis: quanta ẽ eminentia cuiꝰ libet
magistratꝰ. Hanc quidẽ aut facit aut indicat: untꝰ¬
cuiꝰq competens iuris dictio: cũ reu̾entia magistra¬
tuũ aut contemptꝰ. redundet in honorẽ aut con¬
tumeliã subiectoꝵ unde in constitutionib pͥnci¬
pũ. magistratuũ edictis. aut ꝓmulgationibus. ꝑ
ꝓlempsĩ fit plurium conceptio ꝑsonarũ: ut nou
tam ꝑsone quã uniu̾sitatis tota constitutio iudeat᷑

Expanded text:
his autem quae sic agenda sunt, alia ad publicum, his autem quae sic agenda sunt, alia ad publicum, alia ad suum cujusque pertinent statum. Ex quo liquet officiorum quaedam publica, quaedam privata convenienter dici. Privatorum vero tanta multiplicitas est, quanta fere est diversitas personarum. Publica quidem omnia referuntur ad duas species, aut enim a divino, aut ab humano jure descendunt. Haec autem ex libris officiorum latius patent, sed pertinent ad praesentem articulum, ut publicis officiis reverentia impendatur. Tanta namque debetur eis, quanta est eminentia cujuslibet magistratus. Hanc quidem aut facit, aut indicat uniuscujusque competens jurisdictio, cum reverentia magistratuum, aut contemptus redundet in honorem, aut contumeliam subjectorum. Unde in constitutionibus principum, et magistratuum edictis, aut promulgationibus, per prolepsim plurium fit conceptio personarum, ut non tam personae quam universitatis tota constitutio videatur
Abbreviated transcription (Latin):
a fortuna. Natura parentes ueneram᷑ & libetos.
& quos nobis caro coniunxit. ut puta uxorem
cognatos & affines. Unde & gentiũ uire recep¬
tũ est : eo qd̾ ꝑeq fit aud om̃s gentes. Ad hoc etiã¬
ce. diuino uire urgem̃. qui scriptũ nouimus.
honora patrẽ tuuĩ & mnateẽ ut sis longenus
supterram. Et qui patei uel matri maleoirxit:
morte morietur. Liberos non multũ oportuit com¬
mendari. eo qd̾ nenio cartiẽ suam odio habu̾it᷑. s nec
uxoreni. ꝓpt̃ quã homo patrẽ relinquit & matrem ad¬
herens uxori sue ut sinit duoin carne una. Hon tam̃
in hac parte diuine legis mandata de sunt. & si ꝓpt̃
nature stimulũ quisatis urget rariꝰ insetant᷑: pro¬
tendunt᷑ tñ ad cognatos &e affines. quos ꝑse natura
cõmendat. Nfficiũ uͦ ẽ : debitũ exequendi. q̃ uni¬
cuiq ex institutis aut morib agenda sunt. Ex eo
namq ꝑsonis singulis ꝓpru congruunt actus. In

Expanded text:
a fortuna. Natura parentes veneramur et liberos, a fortuna. Natura parentes veneramur et liberos, et quos nobis caro conjunxit, utputa uxorem, cognatos et affines. Unde et gentium jure receptum est, eo quod peraeque fit apud omnes gentes. Ad hoc etiam divino jure urgemur, qui scriptum novimus: Honora patrem tuum et matrem, ut sis longaevus super terram: et qui patri vel matri maledixerit, morte morietur . Liberos non multum oportuit commendari, eo quod nemo carnem suam odio habuit . Sed nec uxorem, propter quam homo patrem relinquit et matrem, adhaerens uxori suae, ut sunt duo in carne una . Non tamen in hac parte divinae legis mandata desunt, etsi propter naturae stimulum, qui satis urget, rarius inserantur, protenduntur tamen ad cognatos et affines, quos per se natura commendat. Officium vero est debitum exsequendi quae unicuique ex institutis, aut moribus agenda sunt. Ex eo namque personis singulis proprii congruunt actus. In
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sit: familiaris est. & ab obsequio eiꝰ qd̾ est in
spũ arceri non potest. Ille autẽ cuitus qui in
exterioris oꝑis exibitione consistit. medio indiget:
eoqd̃ ad sp̃m corporalis nobis ñ patet accessus. qd̾
& illũ planũ est docuisse. qui in samaritana
eccłiam instruens ait. Sp̃s est d̾s. & eos qui uo¬
lunt adorare. in spũ &e ueritate oportet adora¬
re. Ut tñ ad thronũ illiꝰ quocũq modo humili¬
tatis nr̃e conscendat infirmitas. & aliquam
habeat materiã meritoꝵ: sensualit̾ coli uoluit
qui sensũ dedit: & qui animã glorificabit & car¬
nẽ. utriꝰq fidelem expetit famulatũ. Se quoq
uoluit &̃ corporalit̾ honorari: ut quanta uis tar¬
ditas infidelitatis aut negligentie. exeusationẽ
non habeat. .iiii.
aut in ꝑsonis consistit. aut in rebus.
Psonarũ uͦ ratio habet᷑. aut a natura.
aut ab officio. aut amorib: aut a conditione. aut

Expanded text:
spiritus, sic familiaris est, et ab obsequio ejus quod est in spiritus, sic familiaris est, et ab obsequio ejus quod est in spiritu, arceri non potest. Ille autem cultus, qui in exterioris operis exhibitione consistit, medio indiget, eo quod ad spiritum, corporalis nobis non patet accessus: quod et illum planum est docuisse, qui in Samaritana Ecclesiam instruens, ait: Spiritus est Deus, et eos qui volunt adorare, in spiritu et veritate oportet adorare . Ut tamen ad thronum illius quocunque modo humilitatis nostrae conscendat infirmitas, et aliquam habeat materiam meritorum, sensualiter coli voluit, qui sensum dedit, et qui animam glorificabit, et carnem, utriusque fidelem expetit famulatum. Se quoque voluit etiam corporaliter honorari, ut quantavis tarditas infidelitatis, aut negligentiae, excusationem non habeat. CAP. IV. aut in personis consistit, aut in rebus. Personarum vero ratio habetur aut a natura, aut ab officio, aut a moribus, aut a conditione, aut
Abbreviated transcription (Latin):
tis: cũ tam̃ creaturã a creatura adorari omniuo
non liceat. Sic etiã in facie saluatoris aliquid de¬
itatis resplenduit. qñ de funiculis facto flagello
uendentes & ementes eiecit de templo: docens om¬
uem negotiationẽ exterminandã ẽẽ. a domo ora¬
tionis. In aliis uero & si adsit duunitatis p̃sentia:
plenitudo eiꝰ in p̃senti nequaquã adest. s usque¬
quaq latere non potest. Est igit᷑ in maiestate mi¬
rabilis: uenerabilis a sapientia. a bouitate ama¬
bilis: & hunc cultũ citra omnẽ medietatẽ potest
ei fidelis ĩpend̃e creatura. Quid enĩ necesse est.
ad hoc ut eũ timeamꝰ. ueneremur &e diligamꝰ:
Et hic ẽ forte funiculus triplex inter creatorem
e creaturã. qui facile solui ñ potest. S omniũ
tenacissima est uis amoris. Karitas siqͥd̾e ñꝗͣ
excidit: qua siquis adheret deo. unitur ei. & cũ
eo unus sp̃s est. Utiq qui unit᷑ ei &e sic ut unus

Expanded text:
tis, cum tamen creaturam a creatura adorari omnino tis, cum tamen creaturam a creatura adorari omnino non liceat. Sic etiam in facie Salvatoris aliquid Deitatis resplenduit, quando de funiculis facto flagello, vendentes et ementes ejecit de templo, docens omnem negotiationem exterminandam esse a domo orationis. In aliis vero etsi adsit Divinitatis praesentia, plenitudo ejus in praesenti nequaquam adest, sed usquequaque latere non potest. Est igitur in majestate mirabilis, venerabilis in sapientia, a bonitate amabilis, et hunc cultum citra omnem medietatem potest ei fidelis impendere creatura. Quid enim necesse est ad hoc ut eum timeamus, veneremur et diligamus? Et hic forte est funiculus triplex inter Creatorem et creaturam, qui facile solvi non potest. Sed omnium tenacissima est vis amoris. Charitas siquidem nunquam excidit, quae si quis adhaeret Deo, unitur ei, et cum eo unus spiritus est. Utique qui unitur ei, et sicut unus
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinis: adeo quidem ut iuxta traditioñ
patrũ tanta maiestatis sue plenitudine uide¬
atur ad esse electis. ut nichil eiꝰ desit inullagr̃a.
e ipse fere solus uideatur in illis. & illiꝰ nõie
censeantur: salua ueritate substantie. & sine
om̃i u̾sibilitate nature. Hinc forte est illus.
non modo insua. s & in omniũ conscientiagb¬
rietur. Sicut enĩ ignis ut p̃dicta moremur
similitudine ferri natũram petetrat & accẽ¬
dit. ut nichꝰ c̾nat᷑ in eo nͥ ignis: & sieut solars
radius illustrans aerem solis uel radii censetur
nomine: sic cłs om̃s replebit electos. ut om̃i infir¬
mitate & mutabilitate absorta. cũ mortale ĩmortali¬
tatem. & corruptibile incorruptibilitatẽ indue¬
rit: ds̾ fere solus in om̃ib agnoscatur. Ad hane ñ¬
nulli sententiã referunt. qd̾ angeli iam future
beatitudinis nr̃e participes uisi ab hominibꝰ ado¬
rat᷑. eo quod in eis uisa est quedã presentia deita¬

Expanded text:
beatitudinis; adeo quidem, ut juxta traditionem beatitudinis; adeo quidem, ut juxta traditionem Patrum, tanta majestatis suae plenitudine videatur adesse electis, ut nihil eis desit in ulla gratia, et ipse fere solus videatur in illis, et illius nomine censeatur, salva veritate substantiae, et sine omni versabilitate naturae. Hinc forte est illud: non modo in sua, sed et in omnium conscientia glorietur. Sicut enim ignis, ut in praedicta moremur similitudine, ferri naturam penetrat, et accendit, ut nihil cernatur in eo nisi ignis, et sicut solaris radius illustrans aerem, solis vel radii censetur nomine, sic Deus omnes replebit electos, ut, omni infirmitate et mutabilitate absorpta, cum mortale immortalitatem, et corruptibile, incorruptibilitatem induerit, Deus fere solus in omnibus agnoscatur. Ad hanc nonnulli sententiam referunt, quod angeli jam futurae beatitudinis participes, visi ab hominibus adorantur, eo quod in eis visa est quaedam praesentia Deita