comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hiccles belee non cupatã. pia accessit curi¬
ositate. In ibi autem non multum com
uocatis discipulis. eos omni potenti dño cõmen¬
dans. recti itineris tremitem nonderelin¬
quere dutissima ammonitione ꝑ suasit
dultimum benedictione consir mans. red¬
didit gaudens caelo animam. scorum coe
tibus consociandam. Iitensut autẽ anno
ne .iiͦi. feria septima uespercescente. qui
uicixu. & episcopatus ipsius beati presu¬
lis .xLXUIIͦII. heł ianuarii. Nogauerit
autem ad huc uiuens. ut ubi ubi exitus eius
accider&. corpus illius ad sithiu monaste¬
rium. inbasilica scĩ BERTIN defer&ur tu¬
mulandum
ROOATMꝯ IGUR Illo detrneio ad
ex equias beati corporis undiq confluen¬
tib cum clerici illius difficultate itineris
conquerentes giaeuarentur. ad diuinũ se
auxilium contulerunt. Tunc meadẽ
nocte flante uento austiteli. omnis illa
aquarum indim&ibilis profunditas. qua
cingitur sithiu insula fere per duo milia

Expanded text:
Hicclesbeke nuncupatam, pia accessit curiHicclesbeke nuncupatam, pia accessit curiositate. Inibi autem non multum commvocatis discipulis, eos omnipotenti Domino commendans, recti itineris tramitem non derelinquere diutissima admonitione persuasit; ad ultimum benedictione confirmans, reddidit gaudens coelo animam sanctorutibus consociandam. Transiit autem in sune III, feria III, vesperascente qui et episcopatus ipsius beati praesulis XL, XVIII Kal. Januarii. Rogaverat autem isdem pontifex, ut, sicubi exitus ejus accederet, corpus illius ad Sithiu monasterium, in basilica sancti Bertini, portaretur tumulandumregatim igitur illo defuncto ad exsequias beati corporis undique confluentibus, cum clerici illius difficultate itineris conquerentes gravarentur, ad divinum se auxilium contulerunt. Tunc in eadem nocte, flante vento australi, omnis illa aquarum indimetibilis profunditas qua cingitur Sit
Abbreviated transcription (Latin):
ce missarum sollẽpnia celebiaere. cognito
hoc rex illo adhuc uiuente quod contqite cano¬
nes ertet. successorem ei epm destinauit
uod audiens sc̃s prȩsul. sem& episcopalimore
p̃repartcuit ad celebrationem missȩ. & omue
minrsterium supplantatore ad stante. imple¬
uit strenuissime. At ubiuentum est ad
dandam uti ep̃is mos est benedictionẽ. uer¬
so ordine protulit illis maledictionem
At illi trepidi cum ascensis equis ad propria
cuperent reuesti. in media uia supplanta¬
tor episcopi deequo lapsus. relisa ceruice.
spiritum efflauit uitȩ. Omnesque qui
cum illo ueneraent. infitc annum uariis cla
senio. episcopii sui parroe chias circuire
decreuit: Sibi pariter & subditis salubri¬
ter opostere sciens. ut aecclesiȩ filios si
alicubi amatris gremio entessent deuian¬
do. secundum canonũ statuta plectendo
ad eandem reducer& sc̃ĩs prece dicationib:
exostando Taliautem studio taliq de¬
uotione ad aeccłam mmempisco sitam

Expanded text:
ce missarum solemnia celebrare, cognito ce missarum solemnia celebrare, cognito hoc, rex, illo adhuc vivente, quod contra canones erat, successorem ei episcopum destinavit. Quod audiens sanctus praesul, semet, episcopali more, praeparavit ad celebrationem missae, et omne mysterium supplantatore astante, implevit strenuissime. At ubi ventum est ad dandam, uti episcopi mos est, benedictionem, verso ordine, protulit illis maledictionemAt illi trepidi cum ascensis equis ad propria cuperent reverti; in media via supplantator episcopi de equo lapsus relisa cervice spiritum efflavit vitae, omnesque, qui cum illo venerant, infra annum variis cladsenio, episcopii sui parochias circuire decrevit, sibi pariter et subditis salubriter oportere sciens, ut Ecclesiae filios, si alicubi a matris gremio errassent deviando, secundum canonum statuta flectendo ad eamdem reduceret, praedicationibus exhortando. Tali autem studio talique devotione ad ecclesiam in Mempisco sitam
Abbreviated transcription (Latin):
tur intimum conscientiȩ̨. cum quibus psal¬
modians dicebat sepissime. Sitiuit ani¬
ma mea adte ds̃. quando ueniam & pare¬
bo ante faciem dĩmei: Atque minus ocu¬
lum mentis adea reducens. quȩ iam xp̃o in
uante per egerrt. secundum apostoli dic¬
tum ea quȩ sunt r&ro oblitus. ad eaquȩ
mante sunt extendens se. magis magisq
ieninio & uigiliȩ opertem dans. ad ea quȩ
sunt aftiorr studuit mentẽ acutius de¬
fricatã ignire. Prȩcinctisq lũbis
cum bonorum operum lam padibus
accensis atq oleo repl&is. prestolabatur
dm̃ sui anuptus regressum. cum quo reg¬
naturus intrter& maeternȩ felicitatis gau¬
dium mansurum. Cregisq sibi commis¬
si cuitrm gerens. eis uerbi triticum fide¬
lissimus dispensator toto ad nisu sum minis¬
dtebat hostando eos donee est hodie con¬
uerai ne in prouisos eos poss& dies ultima
repperire. Loriga ergo senectute fes
egertet annum. cum iam ponposs& pabpli¬

Expanded text:
tur intimum conscientiae, cum quibus psaltur intimum conscientiae, cum quibus psalmodians dicebat saepissime: Sitivit anima mea ad te, Deus: quando veniam et parebo ante faciem Dei mei . Atque minus oculum mentis ad ea reducens quae jam Christo juvante peregerat, secundum apostolici dictum; quae sunt retro oblitus ad ea quae ante sunt, extendens se, magis magisque jejunio et vigiliae operam dans, ad ea quae sunt altiora, studuit mentem acutius defricatam ignire, praecinctisque lumbis cum bonorum operum lampadibus accensis atque oleo repletis praestolabatur Domini sui a nuptiis regressum, cum quo regnaturus intraret in aeternae felicitatis gaudium mansurum; gregisque sibi commissi curam gerens eis verbi triticum fidelissimus dispensator toto adnisu subministrabat, hortando eos, donec est hodie converti, ne improvisos coepisset dies ultima reperire. 13. Longa ergo segerat annum, cum jam non posset publi
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ hȩc omnia. post posuit timori dni
Deniq non requiruit. donec corpus sem̃
fcudulenter sublatum proprio restituer&
loco. uitȩ suȩ lic& magno satis cũ periculo
diemq sollempnẽ facer& in mense iunio.
quo aristantur seg&es crescente culmo
t prȩcauens infuturum neparili modo aut
alio quouis ingenio corpus aufer&ur scm̃
tenix illud abscondit. ubi per plurimos
annos homines quidem latuit. at re¬
uelatum est ubi dñs uoluit. Simili modo
& sC̃BERIIN corpus trurnstulit & recon¬
didit sollempnẽ que hunc diem nobis esse
quanto senectute corporis appropinqua¬
re nouit diem suae resolutionis. tanto se
assiduum reddidit ad ftudium rectȩ ope¬
ittionis : Sciens scriptum: Seatisunt
serui illi. quos cum uenerit dñs. inuenerit
uigilantes: Atq ideo cotidie deuirtute
inuistutem crescens. ardebat uidere dm̃
deorum insyon. Iestes namq illius inter
ni amoris ertent lacrimȩ. quibus prodeba¬

Expanded text:
Dei haec omnia postposuit timori Domini: Dei haec omnia postposuit timori Domini: denique non requievit, donec corpus sanctum fraudulenter sublatum proprio restitueret loco, vitae suae licet magno satis cum periculo, diemque solemnem faceret in mense Junio, quo aristantur segetes crescente culmo. Et praecavens in futurum ne parili modo aut alio quovis ingenio corpus auferretur sanctum, terra illud abscondit, ubi per plurimos annos homines quidem latuit; at revelatum est ubi Dominus voluit. Simili modo et sancti Bertini corpus transtulit et recondidit, solemnemque hunc diem nobis esse quanto senectute corporis appropinquare novit diem suae resolutionis, tanto se assiduum reddidit ad studium rectae operationis, sciens scriptum: Beati servi illi, quos cum venerit Dominus, invenerit vigilantes . Atque adeo quotidie de virtute in virtutem crescens, ardebat videre Deum deorum in Sion. Teste namque interni illius amoris erant lacrymae, quibus prodeba
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sollicitus fuit. Difficibe est ꝓsequi
qualem sẽ exhibuerit seruus dnĩ¬
antum ut dotis eius per sequamur sũ mã.
omnium ustutum sic continuit formas.
quasi fiaturtc ratiuȩ bonitatis sibi afti¬
us insestas.
eo memoria multa scõrum. Paroechia
est taruennensis epĩ. lic& impertetorum
seu uniuersalis papȩ. & ipsius sedis episcopo¬
rum immunitatum priuilegiis polleat
Id tunc hugo regebat. cui hludonuicus
fiecter. pater harolus eraet. Sane cȩno¬
bium illud bipertitum est. Nam in¬
feriorte monachi. superiore canonici op¬
tinent. Et hiaDONRIllIBERTI¬
UI patrociniis gaudent
etraris lirione ssamatdomari
qua liter abhoc beato pontifice
acta sit. & quȩ erga hugonem su¬
prae dictum abbatem fuerint. uulgi
rumore celebiaentur. In quib satis¬
est miitenda huius scĩuiri constantia.
Ibbati resistere nonfacile erat. quippe
cin natalium dignitas tanta erert. mili¬
taris &iam copia nondeeret. Sed ui

Expanded text:
tum sollicitus fuit. Difficile est prosequi tum sollicitus fuit. Difficile est prosequi qualem se exhibuerit servus Domintantum ut dotes ejus prosequamur, summam omnium virtutum sic continuit, formas quasi natura nativae bonitatis sibi artius insertas. eo memoria multa sanctorum. Parochia est Tarvennensis episcopi; licet imperatorum, seu universalis papae, et ipsius sedis episcoporum immunitatum privilegiis polleat. Id tunc Hugo regebat, cui Ludovicus frater, pater Carolus erat. Sane coenobium illud bipertitum est. Nam inferiora monachi, superiora canonici obtinent; et hi Audomari, illi Bertini patrociniis gaudent. 11. De translatione beati Audomari, qualiter ab hoc beato pontifice acta sit, et quae erga Hugonem supradictum abbatem fuerint, vulgi rumore celebrantur ; in quibus satis miranda est sancti viri constantia. Abbati resistere facile non erat, quippe cui natalium dignitas tanta erat, militaris etiam copia non deerat; sed vir
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ .ẽ: indelic& ut omĩb quib curte sua
interestet cor unũ & anma una ess&.: &
quic quid indecens mȩcclesia sua uel ef¬
feminatũ uidebat. uerte & spiritualicir¬
cum cisione diligentissime resecaret :
Iaum estimans d& rimentũ quic quid insub¬
ditis apparert ineptũ. suum deputans lu¬
crũ. quic quid culturt xp̃ĩ repostar& fruc¬
tiferum. Quam sic studuit excolere.
ut non aliquo mdiger& putamine. cũ
nullũ uitu genus saltem exitedice siner&
coalescere. Sem& sins admmitandum.
specimen prcebebat & speculum. Non
enĩ sibi soli negotiabatur. soͣmniũ salutẽ
laboris sui commestio quȩrebat. Sn
quis piam magnũ quid mreligione mo¬
liebatur. hunc quasi succenturiatũ in
acie diuina se sustentantẽ agnouit
De pauperib: uero xp̃i ron nihil sollicitus
eiet. Nam quod dedemenso suo se defrau¬
datis. cõmparsit. id illis ad creuit. pec
uentri ut ẽ. consu& udini quib:dã reser¬
uauit. quippe qui de crtestino rionmul¬

Expanded text:
t omnibus quibus cura sua intererat, cor unum et anima esset; et quidquid indecens in ecclesia sua vel effeminatum videbat, vera et spirituali circumcisione diligentissime resecaret, suum aestimans detrimentum, quidquid in subditis appareret ineptum; suum deputans lucrum, quidquid cultura Christi reportaret fructiferum; quam sic studuit excolere, ut non aliquo indigeret putamine, cum nullum vitii genus saltem ex radice sineret coalescere. Semet suis ad imitandum specimen praebebat et speculum. Non enim sibi soli negotiabatur, sed omnium salutem laboris sui commercio quaerebat. Si quispiam magnum quid in religione moliebatur, hunc quasi succenturiatum in acie divina se sustentantem agnovit. De pauperibus vero Christi nonnihil sollicitus erat, nam quod de mensa sua defraudans sparsit, id illis accrevit, nec ventri, ut est consuetudini quibusdam, reservavit, quippe qui de crastino non mul
Abbreviated transcription (Latin):
delic& quilcarolo successeraet patri. & eo
concedente urbis taruennȩ consecrctur
antistes. pre eunte momnib uoluntate dñi
Auctus ergo benedictione spirituali. apeit
opert pi&atis & fidei. pracebens se talem
mominibus. sicut decebat seruũ dñĩ
nesq uiftutum arma scilic & sidei prȩ se
tulit. Disciplinȩ uigorẽ ita modepetus
est. ut cũ censurte iudicii nemo illoma¬
gis popularis ess&. rursũ popularis cũ. e&
censurre ordinẽ non amitter&. Sic
uitã instituit. ut in neutrũ horũ pronior
fuerit. Media. hcaritate constrteta surł¬
Neque maluit sibi creditas perpenrm quam
recte egisse. sed nec ignouit malis. ut bo¬
nos perditũ ir&. Reuere scuit uti foro.
sic & enĩ studuit. ut scȩ̃ matri ecclesiȩ aut
munimento ess& aut ornamento. Muni¬
mento exterius. ornamento interius. Sed
& inuerbis eius & locutione cõmum. non
eret leuitas. Confabulabatur Nam que
utillimũ aliquid cum quouis. aut medita¬

Expanded text:
delicet, qui Carolo successerat patri; et eo delicet, qui Carolo successerat patri; et eo concedente urbis Tarvennae consecratur antistes, praeeunte in omnibus voluntate Domini. Auctus ergo benedictione spirituali, auxit opera pietatis et fidei, praebens se talem in omnibus, sicut decebat servum Domininesque virtutum, arma fidei prae se tulit, disciplinae vigorem ita moderatus est, ut cum censura judicii nemo illo magis popularis esset; rursum popularis cum esset, censurae ordinem non amitteret. Sic vitam instituit, ut in neutrum horum pronior fuerit. Media charitate constrata sunneque maluit oves sibi creditas perperam, quam recte egisse: sed nec ignovit malis, ut bonas perditum iret. Revera scivit uti ferro. Sic etenim studuit ut sanctae matri Ecclesiae aut munimento esset, aut ornamento munimento exterius, ornamento interius. Sed et in verbis ejus et in locutione communi non erat levitas; confabulabatur namque utillimum aliquid cum quovis, aut medita
Abbreviated transcription (Latin):
gentis huius est. ea maris loca occupat ultre¬
quȩ nulla gens habitare audita est prohi¬
bente oceano. totũ proparte usus more suo
Uam exea parte quã bononia urbs & ohtens
occupat farus. facilis adbrittanniã. ẽ. tren¬
situs. Cens haec moribus in cõposita. ma¬
gis armis quã consilis utens. & ut ante nos
dictum . ẽ: multȩ eloquentiae. sapientiae
parum. Quius indomitã barbariem & sẽ¬
per ad malum procliuem. non facile eret
restringi. nisi prudentia & perspicatia sũ¬
mi & aecdesiastici uiri. Igitur plebis hu¬
uis ȩcclesia. pastore eret destituta. Sed
cũ depontisice ager& ur substituendo. diu
serutatis omnibus. dignior nemo inuentus
est ol. qUI In cuius electione nil an¬
ceps plebs est secuta nil uarium. sed uotis
omnibus hunc sibi dari poposcit episcopum.
sequuta magnatium & totius cleri consen¬
sum. Quid pluroc : Conplacuit dõ gite¬
tias imperctoriȩ potestati. hludiuico ui¬

Expanded text:
hujus gentis est, ea maris loca occupat, ultrahujus gentis est, ea maris loca occupat, ultraque nulla gens habitare audita est, prohibente Oceano, totum pro parte usus more suo. Nam ex ea parte quam Bononia urbs et Odraus occupat Farus, facilis ad Britanniam est transitus. Gens haec moribus incomposita, magis armis quam consiliis utens, et ut ante nos dictum est, multum eloquentiae, sapientiae parum. Cujus indomitam barbariem et semper ad malum proclivem non facile erat restringi, nisi prudentia et perspicacia summi et ecclesiastici viri. 9. Igitur plebis hujus ecclesia pastore erat destituta: sed cum de pontifice ageretur substituendo, diu scrutatis omnibus, dignior nemo inventus est Folquino. In cujus electione anceps plebs est secuta nil varium, sed votis omnibus hunc sibi dari poposcit episcopum, secuta magnatum et totius cleri consensum. Quid plura? Complacuit, Deo gratias, imperatoriae potestati, Ludovico vi
Abbreviated transcription (Latin):
ni respectus. ut ab omnib ueneres&ur re¬
uerentius. diliger&ur affectuosius¬
multiplicibus argumentis. & comp&ens car¬
lestibus ornamentis. dignũ fueraet ut pone¬
r&ur india demate regis. Igitur ne sub
sp&ie priuatorũ delitescer&. sed qui eate¬
nus sibi tantum profueret iam multis pro¬
dess& ȩcclesiae fascibus sublimandus ap¬
p&itur. & omnium uocibus acclamatur
Li toree brittannici ocean infinib galliarũ
occidentẽ uersus gens quȩdam incolit . pon
tam lata quam ualida. A pudhistoricos
morini. Nunc a taruenna urbe eorũ quon¬
dam opulentissima. sed modo diruta & pe¬
ne exinanita uocantur taruennici Me¬
minit huius gentis mopere suo quod prono¬
bis contr paganos scripsit orosius presbi¬
ter & fidelis historiogia phus. & quia popu¬
losa furrit copia militari. ne quiquã exer¬
terruinas & nomen in ane est tantum
Extremi autẽ hominum obhoc forsitan apo¬
eta dicuntur. quod flandria quȩ pars

Expanded text:
ni respectus, ut ab omnibus veneraretur reni respectus, ut ab omnibus veneraretur reverentius, diligeretur affectuosiusmultiplicibus argumentis et competens coelestibus ornamentis, dignum fuerat ut poneretur in diademate Regis; igitur ne sub specie privatorum delitesceret; sed qui eatenus sibi tantum profuerat, jam multis prodesset; ecclesiae fascibus sublimandus appetitur, et omnium vocibus acclamatur. Littora Britannici Oceani in finibus Galliarum occidentem versus gens quaedam incolit, non tam lata quam valida: apud historicos Morini, nunc a Tarvenna urbe eorum quondam opulentissima, sed modo diruta et pene exinanita, vocantur Tarvennici. Meminit hujus gentis in opere suo quod pro nobis contra paganos scripsit Orosius presbyter et fidelis historiographus: et quia populosa fuerit copia militari, ne cuiquam exerter ruinas et nomen inane est tantum. Extremi autem hominum ob hoc forsitan a poeta dicuntur, quod Flandria, quae pars
Abbreviated transcription (Latin):
tulȩ. sacris litteris informandã trediderunt¬
scolis ȩclesiar. In quib ut puta puer.
bonȩ indolis disciplinabiliter ingenio saga¬
ci proficiens. ubi primȩ astis rudimenta ꝑ¬
cepit. quod uiuacitatẽ ingenii eius aufuge¬
r& nil postea fuit. Attestabatur munditi¬
ã cordis eius iuigis meditatio. & continuȩ ex¬
ercitationis studium. cum iã penitus omnis
huius modi affectio toensir& inhabitum.
criptũ quippe est. Exstudus suis intelli¬
gitur puer. sirecta & si munda sint opertc
eius. Ialẽ itaq eum informabat dñssubma¬
gistrorum institutione. qualẽ postea proce¬
ficer& ecclesiȩ suȩ Pastorelis ẽ. enĩ regulȩ
ne audeat preesse. quinescierit sub esse
Deinde cum giganteis ut ita dictũ sit passib
ir& deuiftute inuirtutẽ. cũ sacites litteites
didiciss& diuinamq legẽ. sacrorum giteduũ
perfectionẽ indeptus est per ordinem.
antamq: grietiam ei contulit grrtia super¬

Expanded text:
tulae, sacris litteris informandam tradiderunttulae, sacris litteris informandam tradideruntscholis ecclesiae: in quibus, ut puto, puer bonae indolis, disciplinabiliter ingenio sagaci proficiens, ubi primae artis rudimenta percepit, quod vivacitatem ingenii ejus aufugeret, nil postea fuit. Attestabatur munditiam cordis ejus jugis meditatio et continuae exercitationis studium, cum jam penitus omnis hujusmodi affectio transiret in habitum. Scriptum quippe est: Ex studiis suis intelligitur puer, si recta et munda sint opera ejus . Talem itaque informabat Dominus sub magistrorum institutione, qualem postea praeficeret Ecclesiae suae. Pastoralis est enim regula, ne audeat praeesse, qui nescierit subesse. Deinde cum giganteis, ut ita dictum sit, passibus iret de virtute in virtutem; cum sacras litteras didicisset, divinamque legem, sacrorum graduum perfectionem indeptus est per ordinem; tantamque gratiam ei contulit gratia super
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. longo & altissimo dbexit stem mate
nobilitatis. Ploruit subrege harolo opu¬
lentia rerum. tum procinc tu bellorũ. quod¬
q his maius est cultu religionis & pacis
iure cogno minato magno. matre esbeensin¬
da patre hieronimo. Quorũ prior de
gente gothorum. claitem satis tam gene¬
re quam opibus prosapiam qexit. alter
ut puta supie dicti regis auunculus inter
aulicos primus. rerum forensium priua¬
tarumq modertemina disponebat. E ite¬
tres &iam ertent ei summȩ dignitatis. ex
quibus folitedum scĩ quintin cõ mendat
monasterium. Etut altius rep&amus
a tauorũ eius ataui. om̃s nobilissimi Haec
dicimus. non quod habentibus sint gloria.
sed quod contẽpnentibus miraebilia. S eculi
homines suscipiunt eos quihis priuilegus
pollent. nos laudamus eos. qui ista prosalua¬
tore contẽpserint
sis pene crepundus parentũ curc perspexit
sacris studiis pollere. uti posse eraet tali & a¬

Expanded text:
tatis longo et altissimo traxit stemmate tatis longo et altissimo traxit stemmate nobilitatis. Floruit sub rege Carolo tum opulentia rerum, tum procinctu bellorum, quodque his majus est, cultu religionis et pacis jure cognominato Magno; matre Ercensinda, patre Hieronymo: quorum prior de gente Gothorum claram satis tam genere quam opibus prosapiam traxit; alter, ut puto, supradicti regis avunculus inter aulicos primus, rerum forensium privatarumque moderamina disponebat. Fratres etiam erant ei summae dignitatis; ex quibus Folradum sancti Quintini commendat monasterium, et ut altius repetamus, atavorum ejus atavi omnes nobilissimi. Haec dicimus non quod habentibus sint gloriosa, sed quod contemnentibus mirabilia. Saeculi homines suscipiunt eos qui his privilegiis pollent, nos laudamus eos qui ista pro Salvatore contempserintipsis pene crepundiis parentum cura perspexit sacris studiis pollere, uti posse erat tali aeta
Abbreviated transcription (Latin):
ammirc bilis questio. quandoq erit ammi¬
rebilior pulchritudo & ornatus tẽpli dñi.
de quo dicitur dõ. Scm̃ .ẽ. templũ tuum.
mater ȩccła talibus ornata monilibus. quȩ
turris ueri dauid ȩdificata cum propugna¬
culis suis. tot talesq clipei exea dependent.
talisque tantorũ armature sostiũ. quibus
munita & ornatur admeritum. & ab inferoꝵ
eruitur terrore postarum. Interquȩ pro¬
pugnacula. non de inferioribus clipeis unũ
patronũ & defensorem nobis dñs dedit. bea¬
tum & predicandũ seculis FOLOUINΥepm.
Cuius uitã strictim & succinete elucidare cu¬
pientes. Non magnopere studemus eũ mirc¬
culis cõmendare. scientesnos fidelibus loqui
quibus non linguas insignũ. sed infidelib dix¬
it apostolus esse . Nam miicculis parũ nobis
expestus est. lic& uita plurimũ. Quȩ & si
fecit. nullus illo magis occuluit
locuturis deeo nobis. p&imus ut suffitegus
adsit. apud eum quem tantopere dilexit
mus exordia. excellentiam terrenȩ digni¬

Expanded text:
admirabilis quaestio, quandoque erit honorabilis pulchritudo et ornatus domus Domini, de qua dicitur Deo: Sanctum est templum tuumater Ecclesia, talibus ornata monilibus, quae turris viri David aedificata est cum propugnaculis suis; tot talesque clypei ex ea dependent, talisque tantorum armatura fortium, quibus munita et ornatur ad meritum, et ab inferorum eruitur terrore portarum. Inter quae propugnacula, non de inferioribus clypeis unum patronum et defensorem nobis Deus dedit beatum et praedicandum saeculis Folcuinum episcopum, cujus vitam strictim et succincte elucidare cupientes, non magnopere studemus eum miraculis commendare, scientes nos fidelibus loqui, quibus non linguas in signum, sed infidelibus dixit apostolus esse, nam miraculis parum nobis expertus est, licet vita plurimum, quae et si fecit, nullus illo magis occuluit. Sed jam locuturis de eo nobis petimus, ut suffragiis adsit apud eum quem tantopere dilexit. mus exordia, excellentiam terrenae digni
Abbreviated transcription (Latin):
copipsis gitr̃e munerib graetis ditenturo¬
& hoc ipsum quo munertentur quodã modo
pesgiaetiã mereantur. alius sic alius uerosic:
Inus quisq scđm quod in eo opercetur unusatq
idem sp̃s. diuidens singulis ꝓut uult. Soli

Expanded text:
copiosis gratiae muneribus ditentun hoc ipsum, quo munerantur, quodammodo per gratiam mereantur; alius sic, alius vero sic, unusquisque secundum quod in eo operatur unus atque idem spiritus, dividens singulis prout vult . Soli
Abbreviated transcription (Latin):
presciuit & predestinauit scĩs. multiplicio
dispensando distribuit. Uasa enĩ irȩ apta
in interituquȩ diusustinuit. iuasis misericordiȩ
cõmutauit Etut sublimitatẽ grctiaehuiꝰ
ex dõ esse scirent & non ex sem& ipsis. hoc illi
dono graetie dedit. quod poenã suã illis cog¬
noscibilẽ fecit. Agnita autẽ potna. conces¬

Expanded text:
praescivit et praedestinavit, sanctis multipliciter dispensando distribuit. Vasa enim irae apta in interitum, quae diu sustinuit, in vasa misericordiae commutavit; et ut sublimitatem gratiae hujus ex Deo esse scirent, et non ex semetipsis, hoc illis dono gratiae dedit quod poenam suam illis cognoscibilem fecit
Abbreviated transcription (Latin):
QNAM GANDEM QAS
nopis cam ⁊ENONTIBaS
fidem. speitentibus spem amplec tentibus
caritatem. folquinus peccator quem lau¬
biensium dicunt abbatem. summi specia¬
lisque gaudii meo qui uere est cumsciseius

Expanded text:
nam eamdemque nobiscum tenentibus fidem, sperantibus spem, amplectentibus charitatem, FOLQUINUS peccator, quem Laubiensium dicunt abbatem, summi specialisque gaudii in eo, qui vere est, cum sanctis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
illicensorn . ac proinde rumusculos quosq
gloriolam captent popularẽ. atq. scđm
quendam eorum poetam. ceso matico fereNt
nibreteria collo. nobis qui in scola xp̃i sub
apostolorum magisterio philoso famur
propositum est. ut prudentiam serpen¬
tis cõlumbina simplicitate temperemꝰ¬
at q. ut doctrina simul & opertetione
consulrntes necessitatibus proximorum.
nobis quoq possit esse consultũ Wice¬
tero fr̃s apostolicis uos uerbis alloquor
gaud&e. perfecti estote. exostantini.
idem sapite. pacẽ hab&e. meisfratris ur
uelam moniti mementote. & ds pacis&

Expanded text:
sive censorii; ac proinde rumusculos quosque et sive censorii; ac proinde rumusculos quosque et gloriolam captant popularem, atque secundum quemdam eorum poetam, ceromatico ferant nicetetia collo; nobis, qui in schola Christi, sub apostolorum magisterio philosophamus, propositum est, ut prudentiam serpentis columbina simplicitate temperemus: ut dum doctrina simul et operatione consulimus necessitatibus proximorum, nobis quoque possit esse consultum. De caetero, fratres, apostolicis vos verbis alloquor: Gaudete, perfecti estote, exhortamini, idem sapite, pacem habete, meique fratris vestri vel admoniti mementote; et Deus pacis
Abbreviated transcription (Latin):
tiore prodirent reseruaui Et quia opuserat
astipulatore. cuius hoc opus firmar&ur aucto¬
ritate. dedicaui illud uobis tibiq quã maxi¬
me uenerende pater uuATERΘ. cui prę¬
ter id quod cũ c&eris mihi est cõmune. singu¬
lare quiddam debeo. uel ꝓpter BERΠIU
uicẽ. uelꝓpter eã quȩ nobiscũ ad ereuit dibec¬
tionẽ. T einquã te arbitrũ & defensorẽ huiꝰ
operis habens. c&erũ de obtrectatorib ẽ tanti
uisi foste calũpniati fuerint memodos conexi¬
onũ & c&err quȩ illi de quib subunius specie
dicit᷑ quisophistice loquit᷑ odibilis. ẽ. quc tant
ñ obseruasse. nouerint ȩcclam xp̃i regulas has
quauis harũ quoq. Notitia ñ careat sponte
repudiasse Preseftim cũ longe ante nos
dictũ sit. uerĩt esse legẽ historie. sĩpliciter
ea quȩ fama uulgante colligunt̾ ad instruc¬
tionẽ posteritati litteris cqͣfendare a¬
beant ergo & quduis genere loquuti Qmip¬

Expanded text:
tiora prodirent, reservavi; et quia opus erat tiora prodirent, reservavi; et quia opus erat astipulatore, cujus hoc opus firmaretur auctoritate; dedicavi illud vobis, tibique quam maxime, venerande Pater Waltere, cui praeter id, quod cum caeteris mihi est commune, singulare quiddam debeo, vel propter Bertini vicem, vel propter eam, quae nobiscum accrevit, dilectionem. Te, inquam, te arbitrum et defensorem hujus operis habens, caeterum de obtrectatoribus non est tanti; qui si forte calumniati fuerint me, modos connexionum et caetera, quae illi de quibus sub unius specie dicitur, quae sophistice loquitur, odibilis est, tractant, non observasse: noverint Ecclesiam Christi regulas has, quamvis harum quoque notitia non careat, sponte repudiasse, praesertim cum longe ante nos dictum sit, veram esse legem historiae, simpliciter ea, quae fama vulgante colliguntur, ad instructionem posteritatis litteris commendare. Abeant ergo, et quovis genere locutionum p
Abbreviated transcription (Latin):
uider&ur esse memoria. Eorũ igitur negli¬
gentiȩ. seu illa potius incuria dicenda ẽ. succen¬
sebã. & tacitus cumhis animo stomachabar
andẽ colluctantibus in me cũ amore scĩ pudo¬
re puerili . & imperitia cordis obtun si. pi¬
soniano illo uitio labortens. quicũ loqui nesci¬
r& tacere non potuit. ad illius uitã describen¬
dã animũ induxi. calamũq illi cõmittens qui
linguas infantiũ facit di seftas. nouus uelut
arpinas repentinus auctor emersi. Uerũ
reminiscens illius cͥrisippei sophis matis. simen¬
tiris idq uerũ dicis mentiris. nihil aliud po¬
sui lic& de ipsis plure pr&erierĩ quã quod
eorũ ꝑcepi trteditione. quorũ approbanda erit
grcuitas. cũ refellenda non ess& auc toritas¬
Porro ne contribulibcausas exinde offerrẽ calũp¬
niandi ut ẽ. consu&ud mis quorundã puerorũ.
ea quȩ dictauertẽ silentii ad tempus claustris
cõmisi. atq hinc tẽpori quo paululũ emenda¬

Expanded text:
videretur esse memoria eorum. 3. Igitur neglivideretur esse memoria eorum. 3. Igitur negligentiae seu illa potius incuria dicenda est succensebam, et tacitus cum his animo stomachabar; tandem colluctantibus in me cum amore sancti pudore puerili et imperitia cordis obtusi, Pisoniano illo vitio laborans, qui cum loqui nesciret, tacere non potuit; ad illius vitam describendam animum induxi; calamumque illi committens, qui linguas infantium facit disertas, novus velut Arpinas, repentinus auctor emersi. Verum reminiscens illius Erisippei sophismatis, si mentiris, id quod verum dicis, mentiris; nihil aliud posui, licet de ipsis plura praeterierim, quam quod eorum percepi traditione, quorum approbanda erat gravitas, cum refellenda non esset auctoritasPorro ne contribulibus causas exinde offerrem calumniandi, ut est consuetudinis quorumdam puerorum; ea quae dictaveram, silentii ad tempus claustris commisi, atque huic tempori, quo paululum emenda
Abbreviated transcription (Latin):
er&. & ad laudem dĩ peramorẽ scõrum audien¬
tium animos incitar&. Porro in prõp tuererł
aliquante copie. quȩ huic intentioni uideban¬
tur satis facere posse. Peniq eorum & ui¬
tã & actus quorum gaud&is principalitate.
quorumq: hereditariam successionẽ sostiti
estis cũ pomine. AUDOMR atq BERTINU
dico. antiquorũ satis cõmendabat auctoritas.
qui ut pote contẽporrles. sibi ita quadam uici¬
nitate nectuntur. ut dũ unũ audieris alterũ¬
sub intelligas. & in huius opere. quis ille fuerit
eract. quo modo ur̃o in palestrx fidei unctus oli¬
uo asteq uistutis instructus. patrus ductus
laureis. eadẽ qua prȩceptor eiuis laude cucus¬
rit. mundũq sibi rebellantẽ xp̃i uiftute dedeco¬
neuit. Sed õ ner temporoe & omores. Uene¬
itebilẽ siquidẽ & toto mundo predicandũ scm̃ ui
delic& RlQUINmodernorũ adeo neglexit
incuria. ut nulla eius preter rumorẽ popularẽ

Expanded text:
ere et ad laudem Dei per amorem sanctorum, audienere et ad laudem Dei per amorem sanctorum, audientium animos incitaret. Porro in promptu erant aliquantae copiae, quae huic intentioni videbantur satisfacere posse. Denique eorum vitam et actus, quorum gaudetis principalitate, quorumque haereditariam successionem sortiti estis cum nomine Audomarum atque Bertinum dico, antiquorum satis commendabat auctoritas, qui, utpote contemporales sibi, ita quadam vicinitate nectuntur, ut, dum unum audieris, alterum intelligas, et in hujus opere, quis ille fuerit,erat, quomodo vestra palaestra fidei unctus olivo atque virtute instructus, patris ductus laureis, eadem qua praeceptor ejus laude cucurrit, mundumque sibi rebellantem Christi virtute decoravit. Sed o nostra tempora, o mores! venerabilem siquidem et toto mundo praedicandum, sanctum videlicet Folquinum, modernorum adeo neglexit incuria, ut nulla ejus praeter rumorem popularem
Abbreviated transcription (Latin):
nis modũ maxime indomesticos fidei tenere
cognouit. Preter hanc ergo dilectionem.
debitam omnibus communi cantib fideieiꝰ.
udelic& quȩ catholica id est uniuersalis
dicitur. est mihi quiddam apud uos preci¬
puum. id est ut cathezizatus uobis cathe¬
loci & scõrum pignorũ reliquias. quibus prę
omnib uicinis habundatis. quorũq. patroci¬
nio singulari quodam priuilegio exultatis.
quorum quia mihilic& permulta uitia de¬
fluenti exorteta semper affuit defensio uteos
speciali post dm̃ deuotione cõplectar. & uti¬
le mihi uid&ur bonum & magnũ bonum.
& quorũ meritis fassit speracre sũmumbonũ
uic ergo amori quimecũ primis adoleuit au¬
spicus. ea comitata est intentio. nontotaut
mihi uisũ est puerilis. ut laudi eorũ qua non egent
satis factũ putarẽ. si quippiã uobis manu ueniss&
antiquaria. quod eorũ cunq festiuitati in singu¬
lis quibusq quas greci sinaxeos dicunt congru¬

Expanded text:
nis modum maxime in domesticos fidei tenere nis modum maxime in domesticos fidei tenere cognovit. 2. Praeter ergo hanc dilectionem debitam omnibus communicantibus fidei ejus, videlicet quae catholica, id est universalis dicitur, est mihi apud vos quoddam praecipuum, id est, ut catechizatus vobis catecloci et sanctorum pignorum reliquias, quibus prae omnibus vicinis abundatis, quorumque patrocinio, singulari quodam privilegio exsultatis, quorum, quia mihi, licet per multa vitia defluenti, exorata semper adfuit defensio, ut eos speciali post Deum devotione complectar, et utile mihi videtur bonum et magnum bonum, et quorum meritis fas sit sperare summum bonum. Huic ergo amori, qui mecum primis adolevit auspiciis, ea commutata est intentio, non tota, mihi visum est, puerilis, ut laudi eorum, qua non egent, satisfactum putarem, si quidpiam vobis manu venisset antiquiorum, quod eorum cuique festivitati in singulis quibusque, quas Graeci synaxes dicunt, congru
Abbreviated transcription (Latin):
res semper inorationibus inea paste erga uos
arbitror quia ero perp&uus. qua post dm̃ in
caritatis ordine diligendus est proximus.
ostunam scilic& meam deputans uos ualere.
uestrum que cum prosperitate successũ. ac
suntunũ optans in xp̃o perp&uum fore
d quod me uit̃e quidem fateor primũ studia
accenderunt. cum in ipsis pene utita dicam
crepundus. multimoda infestatione cessan¬
tibus propinquorũ curis. hanc in uobisnon
dico uicissitudinẽ sed gitetuitã fe ternitatẽ.
ut explorterem compulerunt. Quaita
usus sum. ut runc illam uiolare putem¬
sacrilegium esse. illa que cafere facinus mi¬
hi uideatur execrebile. Qnim uerosacri¬
legium digne dixerim. caritatẽ uiolare
Siquidem ab apostolo amplius illa quã quod
ds̃ est cõmendari potuit. sic eo dicente. ds̃
caritas est. Ergo hanc uiolare. xpm̃ ẽ.
abnegare. quod mihi uid&ur plus quam
sacrilegium esse. Quȩ lic& dilatato sinuipsos.
inimicos admittat. ordinate tamen dibectio¬

Expanded text:
ri semper in orationibus, in ea parte erga vos arbitror, quia ero perpetuus, quia post Deum in charitate diligendus est proximus, fortunam scilicet meam deputans vos valere, vestrumque cum prosperitate successum ac si meum optans in Christo perpetuum fore. Ad quod me vestra quidem, fateor, primum studia accenderunt, cum in ipsis pene ut ita dicam crepundiis multimoda infestatione cessantibus propinquorum curis, hanc in vobis, non dico vicissitudinem, sed gratuitam fraternitatem, ut explorarem compulerunt; qua ita usus sum, ut nunc illam violare sacrilegium esse, illaque carere facinus mihi videatur exsecrabile. Enimvero sacrilegium digne dixerim charitatem violare, si quidem ab Apostolo non amplius illa, quam quod Deus est, commendari potuit, sic eo dicente: Deus charitas est . Ergo hanc violare Christum est abnegare; quod mihi videtur plus quam sacrilegium esse. Quae, licet dilatato sinu ipsos inimicos admittat, ordinatae tamen dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
re dominum. Iunc ille meadem noc te in¬
menso repl&us gaudio. ad suum reuersus. ẽ.
dominum. totumq ei quod factum fuerat
narrando miraculum. salutiferum sibi potum
de praedicto propinauerat umo. Postquan
Post quam
uero derodem benedicto biberat potu. meadẽ
hora diuina medente manu sanus effectus est.
immensasque omnipotenti dõ salutis suȩ aucto¬
rigratias referens. cordisque compunctionere¬

Expanded text:
re dominum. » Tunc ille in eadem nocte imre dominum. » Tunc ille in eadem nocte immenso repletus gaudio ad suum reversus est dominum, totumque ei quod factum fuerat narrando miraculum, salutiferum sibi potum de praedicto propinaverat vino. Postquam vero de eodem benedicto biberat potu, in eadem hora, divina medente manu sanus effectus est, immensasque omnipotenti Deo salutis suae auctori gratias referens, cordisque compunctione re
Abbreviated transcription (Latin):
r&ur amicum.At iuuenis beniter scõ
respondit abbati. E stut reor beatissime
pater spatium mensis integri aut eo amplius.
quonec meo dequo dicis uasculo una fiala fu¬
erat uini. I inc sc̃s xp̃i confessor fide per¬
fecta & caritate plenus. suo dixit discipulo.
Uadefili indi nomine ad illud dequo dicis uascu¬
lum. dñs enim nr̃ cui omnia possibilia sunt.
qui ad est adiutor ioportunitatibus. pro¬
peestenim dñs omnibus inuocantibus eum
nr̃o aegro tanti amico credo salutiferum da¬
bit potum. Iunc iuuenis sc̃iuiri precepta
secutus. in praedictum intrando sacrarium.
illuduas dequo paulo ante scõ dixit abbati
quod nec una meo uini fuiss& fiala. diuma
largiente gratia hac uce plenum optimo in¬
uenit uino. cuius mirabilis odor praedictã
compleuerat domum. Iunc sc̃s xp̃i confes¬
sor BERIN. in mensas omnipotenti dño
gratias agens. uualdberti ait puero. Dehoc
uino aliquid portando. ad tuum uelox recur¬

Expanded text:
retur amicum. Tunc iuvenis leniter sancto retur amicum. Tunc iuvenis leniter sancto respondit abbati: 'Est, ut reor, beatissime pater, spatium mensis integrum aut eo amplius, quo nec in eo de quo dicis vasculo una folia fuit vini'. Hinc agius Christi confessor fide perfecta et caritate plenus suo dixit discipulo: 'Vade, fili, in Dei nomine ad illud de quo dicis vasculum; Dominus enim noster, cui omnia possibilia sunt, qui adest adiutor in oportunitatibus, – prope est enim Dominus omnibus invocantibus eum, – nostro egrotanti amico, credo, salutiferum dabit potum'. Hinc iuvenis, sancti viri precepta secutus, in predictum intrando sacrarium, illud vas, de quo paulo ante sancto dixit abbati, quod nec una in eo vini fuisset folia, divina largiente gratia, hac venit vino, cujus mirabilis odor praedictam compleverat domum. Tunc sanctus Christi confessor Bertinus immensas omnipotenti Domino gratias agens, Walberti ait puero: « De hoc vino aliquid tecum portando ad tuum velox recur
Abbreviated transcription (Latin):
subito in medio uiȩ spacio desuo in quo uelocit̃
equitabat equo deiectus. super p&rosam in cau¬
tus corruit terram. multisque in eius corpore
membris conlisis. femoreq eius beatissime pater
penitus confracto. mortem sibi subitam adesse
putat. nisi illum ut credit perurãs sacras orati¬
ones pi&as liber& diuina. Scit enim quod
hoc sibi periculum. per suam contigit negle¬
gentiam: quia sine uestrȩ benedictionis
tutamine. perhostis callidi astutiam aliqua
senecessitate r&rchente. dehoc hodie loco
perrexerit. Id circo uos indĩ nomine deprę¬
dicta neglegentia ueniam p&endo precatur.
ut potum ex uestro sacro ore brnedictum.
sacrisque uris manibus signatum. ad eum
ante quam moriatur trans mittere dignemini.
unc uenerabilis senex casu fidelis amici commo¬
tus. suo in cunctanter iussit discipulo. exeno¬
foro quod insacrario positum fuerat aunum
propinare. ut adegrotantem celerrime mitte¬

Expanded text:
subito in medio viae spatio de suo in quo velociter subito in medio viae spatio de suo in quo velociter equitabat equo deiectus, super petrosam incautus corruit terram. Multisque in huius corpore membris conlisis femoreque huius, beatissime pater, penitus confracto, mortem sibi subitam adesse putat, nisi illum, ut credit, per vestras sacras orationes pietas liberet divina. Scit enim, quod hoc sibi periculum per suam contigit neglegentiam, quia sine vestrae benedictionis tutamine per hostis callidi astutiam, aliqua necessitate se retrahente, de hoc hodie loco perrexit. Idcirco vos in Dei nomine de predicta neglegentia veniam petendo precatur, ut potum ex vestro sacro ore benedictum sacrisque vestris manibus signatum ad eum, antequam moriatur, transmittere dignemini'. Tunc venerabilis senex, casu fidelis amici commotus, suo incunctanter predicto iussit discipulo, ex enoforo, quod in sacrario positum fuerat, vinum propinaret, ut ad egrotantem celerrime transmitte
Abbreviated transcription (Latin):
ne. ad suam insolenter perrexerat domumꝰ
spũ plenus. praedicto ait discipulo:Nte quã
fili ad suam uualdbertus perueniat domum.
quam nunc properando se credit cito esse uen¬
turum. ualde poenitebit quod hodie sine nr̃ȩ
benedictionis munere. dehoc perrexerit loco.
uod secundum beati uiri prȩ scientis uerbum.
effectus probauerat rei. Fodem enim die
postsolis occasum. nuntius auualdberto uelo
citer sccundum domini sui prȩceptm equitan¬
do adbratum uenit BRtIUStatim que
postquam ad scĩ uiri prȩsentiam uenit. eius
prouolutus uestigiis. tremula adrum ait uoce.
omine. uester. beniuolus in xp̃o amicus uuald¬
bertus. modo in confinio mortis & uitȩ positus.
uos indĩ postulat nomine. ut prorõ secundom
solitam uestre caritatis pi&atem misericordem
deprecemini dnm. ut perurãs in conspectu
a& erni regis gloriosas preces. demortifero pe¬
riculo quod sibi nuper accidit solamen recipiat
ad suam uolens properare domum perrexerat.

Expanded text:
ne ad suam insolenter perrexit domum. » ne ad suam insolenter perrexit domum. » ophetico spiritu plenus praedicto ait discipulo: « Antequam, fili, ad suam Walbertus perveniat domum, ad quam nunc properando se credit cito esse venturum, valde poenitebit, quod hodie sine nostrae benedictionis munere de hoc perrexit loco. » Quod secundum beati viri praescientis verbum effectus probavit rei. Eodem enim die post soliciter secundum sui senioris preceptum equitando ad beatum venit Bertinum, statimque, postquam ad sancti viri presentiam pervenit, eius provolutus vestigiis, tremula ad eum ait voce: 'Domine, vester benivolus in Christo amicus Waldbertus, modo in confinio mortis et vitae positus, vos in Dei postulat nomine, ut pro eo secundum solitam vestrae caritatis pietatem misericordem deprecemini Dominum, ut per vestras in conspectu aeterni regis gloriosas preces de mortifero periculo, quod sibi nuper accidit, solamen recipiat. ari, ad suam volens properare domum, perrexerat,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianos ad con iungenda strternae caritatis
foedera conseruatum. Beatus igitur BER¬
TIN. utris que uerbum satpe prardicabat
diuinum. Qua propter pius uir prardictus
uualdbertus. adbeatum BERTNŨ sȩpeueni¬
re solebat. ut abrato uiro diuma precepta
audir&. & ut a sacro huius ore post communi¬
cationem corporis & sanguinis xp̃imore be¬
ne dicer&ur solito. Quadam igitur die.
adbasilicam scãe dĩ genitricis semperque uirgi¬
nis MaRiae. ubi &iam beatus BERTIN scm̃
aAvdocater sepeliuit. suprtedictus uualdber¬
tus ueniens: ibidem que lorationem complens.
aliqua eum necessitate subito r&rahente. ad
beatum neglexit uenire BERTINŨ. sed ad suã
pro priam incaute remeauerat domum. Iunc
suus discipulus nomine dodo. beato nuntiauit
BEETINOdicendo. U alde uenerabilis pa¬
ter ammiror. quod uester fidelis in xp̃o ami¬
cus uualdbertus. inproximo nobis hodie
iter faciens. sine uestrȩ benedictionis p&itio¬

Expanded text:
Christianos ad conjungenda fraternae charitatis Christianos ad conjungenda fraternae charitatis foedera conservatum. Beatus igitur Bertinus utrisque verbum saepe praedicabat divinum. Quapropter pius vir praedictus Walbertus ad B. Bertinum saepe venire solebat, ut a beato viro divina praecepta audiret, et ut a sacro ejus ore post communicationem corporis et sanguinis Christi more benediceretur solito. Quadam igitur die ad basilicam sanctae Dei genitricis semperque Virginis Mariae, ubi etiam B. Bertinus S. Audomarum sepelivit, supradictus Walbertus veniens, ibidemque orationem complens, aliqua eum necessitate subito retrahente ad beatum neglexit venire Bertinum, sed ad suam propriam incaute remeaverat domum. Tunc suus discipulus nomine Dodo beato nuntiavit Bertino dicendo: « Valde venerabilis Pater, admiror quod vester fidelis in Christo amicus Walbertus in proximo nobis hodie iter faciens sine vestrae benedictionis petitio
Abbreviated transcription (Latin):
sciens quod scriptum est. cui plus committi¬
tur. plus ab eo exigitur. Beatis enimdĩ fa¬
mulis subsua cura consistentibus. dominica at¬
que apostolica prȩdicando mandata. sua coti¬
die districta conuersatione ac religiosis actib
magnum bene uiuendi prebebat exemplum.
implens quod scriptum est. Sicluceat lux
ur̃a sconem hominibus. ut uidrant bona ope¬
ra ur̃a. & glorificent patrem uestrum.
tur secundum apostoli prarceptum aliis pre¬
dicans. ipse reprobus inueniretur. Largusigi
tur bonorum operum r&ributor. contradia¬
bolicas persuasiones indefessam sui militis et&¬
TINI aspiciens pugnam. oculi enim dm̃
aspiciunt super iustos. & aures tius in preces eoꝵ
magnam que eius deouibus sibi creditis intu¬
ens curam. almificis eum signis ac uirtutib
glorificauit. de quibus fauente dño pauca
subsequenti narrabimus sermone
seculi dignitatem nomine uualdbertus. uxor
uero eius regentrudis fuit nuncupata Huic

Expanded text:
sciens quod scriptum est : Cui plus committisciens quod scriptum est : Cui plus committitur, plus ab eo exigitur . Beatis enim Dei famulis sub sua cura consistentibus Dominica atque apostolica praedicando mandata, sua quotidie districta conversatione ac religiosis actibus magnum bene vivendi praebebat exemplum, implens quod scriptum est: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant bona opera vestra et glorificent patrem vestrum, et ne secundum apostolicum preceptum, aliis predicans, ipse reprobus inveniretur. tur bonorum operum retributor contra diabolicas persuasiones indefessam sui militis Bertini aspiciens pugnam  oculi enim Domini aspiciunt super justos, et aures ejus in preces eorum magnamque ejus de ovibus sibi creditis intuens curam, almificis eum signis ac virtutibus glorificavit, de quibus, favente Domino, pauca subsequenti narrabimus sermone.saeculi dignitatem nomine Walbertus, uxor vero ejus Regentrudis fuit nuncupata. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
potestis facere. perfecto nisus consilio. dĩ pro¬
uidentiȩ cuncta disponenti sese exanimo com¬
mittens. protinus nauim conscendit. sine
gubernatore & remige perspatiosum stagnũ
cui adher& prȩdictum monasteriolum.
dĩ tantum nutu nauis agebatur. Angelico¬
que ministerio cerneres carinam contra fluen¬
ta prae cipitis fluiii inpingi. quousque aptũ
tenendo postum consister&. & uenerrbilis
uir RERTINUShunc uersiculum exordine
decantati psalterii promer&. Haec requirs
mea insaeculum saeculi. hic habitabo quo¬
mam elegi eam. Cognoscens igitur ad nõ sibi
locum illum electum. sine mora nauim relm¬
quens. mona sterium nomine sithdiu in eodẽ
locõ indĩ nomine & in honore scĩ PE T Raedisi¬
care coepit. Confluentibusq undiq religiosis
uiris. intra modicum tempus multitudinem
sibi adño creditam. sub districto sacrȩ regulȩ
iugo mente sollicita uigil custodiebat pastor

Expanded text:
potestis facere , perfecto hujus consilio Dei propotestis facere , perfecto hujus consilio Dei providentiae cuncta disponenti sese ex animo committens, protinus navim conscendit sine gubernatore et remige per spatiosum stagnum cui adhaeret praedictum monasteriolum. Dei tantum nutu navis agebatur, angeli quoque ministerio cerneres carinam contra fluenta praecipitis fluvii impingi, quousque aptum tenendo portum consisteret, et venerabilis vir Bertinus hunc versiculum ex ordine decantati psalterii promeret: Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo quoniam elegi eam . Cognoscens igitur a Domino sibi locum illum electum, sine mora navim relinquens, monasterium nomine Sithiu in eodem loco in Dei nomine et in honore S. Petri aedificare coepit. Confluentibus undique religiosis viris intra modicum tempus, multitudinemsibi a Domino creditam sub districto sacrae regulae jugo mente sollicita pervigil custodiebat pastor,