comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exprimitur.Tenaces preterea
sermonis accrpti. ip̃os ẽẽ an¬
fractus aurium: usus ipse
nos docet. Siquidem uelut in
ꝯsauis montium. uł in recessu
rupiũ. uł in anfractufluminũ
uox auditur dulcior: & respõ¬
sa suauia referens echo resul¬
tat. Ip̃e quoq sordes auriũ ñ
inutiles que ligant uocẽ: ut
denatior eius in nobis &e me¬
moria sit & gr̃a. de naribus.¬
De uarib autẽ quid loquar.
que buuo ce ꝑcero foramine
antrũ quoddam recipiendis
odorib prestant ⁊ ut non per¬
functorie odor transeat. s dui¬
tiꝰ inhereat narib & earum
ductu cerebrũ sensusq depas¬
cat: Id̾o duitiꝰ odor fraglat
acceptus: qͣm sermo resonat.
aut uisus apparet. Plerumq
qͦd momento breui fuis odo¬
ratꝰ : toto tͥ die spirat in uaribꝰ.
Per has ꝙͦ purgamenta capi¬
tis defuunt: &e sine fraude
atq offensione aliqͣ cor poers
Est etiã non mediocris senc̾
in tactu: atq in eo uoluptes

Expanded text:
exprimitur. Tenaces praeterea exprimitur. Tenaces praeterea sermonis accepti ipsos esse anfractus aurium usus ipse nos docet. Siquidem velut in concavis montium, vel in recessu rupium, vel in anfractu fluminum vox auditur dulcior, et responsa suavia referens echo resultat. Ipsae quoque sordes aurium inutiles, quae ligant uocem, ut tenacior eius in nobis et memoria sit et gratia. de naribus autem quid loquar, quae biuio et procero foramine antrum odoribus praestant; ut non perfunctorie odor transeat, sed diutius inhaereat naribus, et earum ductu cerebrum, sensusque depascat? Ideo diutius odor flagrat acceptus, quam sermo resonat, aut visus apparet. Plerumque quod momento brevi fueris odoratus, toto die tibi spirat in naribus. Per eas quoque purgamenta capitis defluunt, et sine fraude atque offensione aliqua corporis Est etiam non mediocris sensus in tactu, atque in eo voluptas
Abbreviated transcription (Latin):
saporis acceperit. Quod enĩ mol¬
le: ad cõpassionẽ aptius. Quod
autẽ durũ ex aliquo rigore ner¬
uoꝵ: ad agendum efficatius.
audiendi munus est: & uisui
suppar gr̃a. Ideo aures extan¬
tiores sunt : ut & ornatus de¬
corem preferant ⁊ & excipiant
om̃e illud qͥcqͥd de uertice sor¬
diũ. humoris ue defluxerit:
simł ut in earũ sinib uox re¬
percussa sine offensione tute¬
riores ingrediatur anfractus.
Nam nisi ita ẽẽt. quis non
ad om̃em fortioris sonũ uocis
attonitus redderetur ÷ cũ int̾
ip̃a subsidia frequent̾ impro¬
iuiso ictus clamore nos obsur¬
descere sentiamꝰ: Tum uelut
quedã ꝓpugnacła uideas pre¬
tendere aduersus frigoris aspe¬
ritatẽ calorisq flagrantiam:
ut neq frigus penetret ductꝰ
patentes. neq nuiꝰ adurat
estus. Sinuatõ autẽ interioꝵ
auriũ modulandi quendoart
numerũ prestat & disciplinã.
Siquidẽ per anfractus auriũ
qͥdam rithuiꝰ efficit᷑: &e modu¬
lis quibdã ingresse sonꝰ uocis

Expanded text:
saporis acceperit. Quod enim molle, ad compassionem aptius: quod autem durum ex aliquo rigore nervorum, ad agendum efficacius. 62. audiendi munus est, et visui supra gratia. Ideo aures exstantiores sunt; ut et ornatus decorem praeferant, et excipiant omne illud quidquid de vertice sordium humorisve defluxerit; simul ut in earum sinibus vox repercussa sine offensione interiores ingrediatur anfractus. Nam nisi ita esset, quis non ad omnem fortioris sonum vocis attonitus redderetur; cum inter ipsa subsidia frequenter improviso ictus clamore nos obsurdescere sentiamus? Tum velut quaedam propugnacula videas praetendere adversus frigoris asperitatem, calorisque flagrantiam; ut neque frigus penetret ductus patentes, neque nimius adurat aestus. Sinuatio autem interiorum aurium modulandi quemdam numerum praestat et disciplinam. Siquidem per anfractus aurium quidam rhythmus efficitur, et modulis quibusdam ingressae sonus vocis
Abbreviated transcription (Latin):
hõis ra capite locatũ. alios au¬
tem nr̃i corporis sensus. proꝑt̾
cerebrum finitimo quodã esse
domicilio ostitutos. Iniciũ enĩ
neruoꝵ. & omniũ sensuũ uo¬
luntarie cõmotionis cerebrum
est: atq inde omnis eoꝵ que
dixinius causa manat. Iniciũ
autẽ arcteriarũ. & insiti caloris
quo animantur & tepefiunt
uitalia: cor esse pleriq arbitͣn¬
tur. Sensuũ autem singuloꝵ
uelut organũ nerui sunt. qui
crrporis in singula queq officia
diriuantur. Ideo qͦ mollius ẽ
ceteris cerebrũ. quia omnes
suscipit sensus: unde & nerui
eque referunt uniuersa. q̃ uel
oculus uiderit. uel auris au

Expanded text:
hominis in capite locatum, alios auhominis in capite locatum, alios autem nostri corporis sensus propter cerebrum finitimo quodam esse domicilio constitutos. initium enim neruorum et omnium sensuum uoluntariae commotionis cerebrum est atque inde omnis eorum quae diximus causa manat. initium autem arteriarum et insiti caloris, quo animantur et tepefiunt uitalia, cor esse plerique arbitrantur. sensuum autem illos uelut organum nerui sunt, qui er partis corporis in singula quaeque officia deriuantur. ideoque mollius est ceteris cerebrum, quia omnis suscipit sensus. unde et nerui, qui referunt uniuersa quae uel oculus uiderit uel auris au
Abbreviated transcription (Latin):
berent. Et licet ossium cõpage
connexa & equata ofinia cre¬
duallare uideant᷑: inter hec
medii sunt occłoꝵ orbes. & tu¬
ti ad cauendum. & ad intuen¬
dũ liberi. & decori ad gr̃atu:
ut pote in cristalli speciem re¬
fulgentes. In quoꝵ medio pu¬
pille sunt. que uidendi munꝰ
operantur: ac ne qua icsden¬
tis iniurie offensione ledant᷑.
pilis hinc inide ꝯsertis. uelit
quodam uallo per crrcurtũ
muniunt᷑. Unde tutũ sibi auri
liũ postulans propħ̃a ait.¬
eret ei tam sollicita. & tuta.
custodia. qͣm pupillam ocłi
tutissimo quodam uallo na
ture munire dignatus est
simł̃ quia innocentia & mnti¬
gcitas leui sorde aspersa uo¬
latur. & gr̃e sue muitꝰ a mit¬
tt. Et ideo prospitiendũ. ne qͥs
eam pulius erroris obliniat.
aut ula uexet festuca pectati:
quia scciptũ est. Sice primũ
trabem de oculo tuo: ce tunc
uidebis eicere festucã de oculo
fratris tui. Itaq propt̾ oculos
ferunt rẽdendi periti cerebrũ

Expanded text:
berantes et licet ossuum compage berantes et licet ossuum compage conexa et aequata confinia circumuallare uideantur. inter haec medii sunt oculorum orbes et tuti ad cauendum et ad intuendum liberi et decori ad gratiam utpote in crystalli speciem refulgentes. in quorum medio pupillae sunt, quae uidendi munus operantur. haec ne qua incidentis iniuriae offensione laedantur, pilis hinc inde consertis uelut quodam uallo per circuitum muniuntur. unde tutum auxilium. sibi postulans properet ei tam sollicita et tuta custodia, quam pupillam oculi tutissimo quodam naturae vallo munire dignatus est. Simul quia innocentia et integritas levi sorde aspersa violatur, et gratiae suae munus amittit; et ideo prospiciendum, ne quis eam pulvis erroris oblimet, aut ulla vexet festuca peccati; quia scriptum est: Ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui. itaque propter oculos ferunt medendi periti cerebrum
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria fuit ⁊ cur non supͣ
summũ uerticẽ capitis oculi
dstituti sunt. sicut cancris uł
scarabeis. in sũmo sunt : Qib
licet nullum caput appareat:
colla ac dorsa tamen cetero cor¬
ꝑe celsiora sunt. Sed illis tes¬
ta ualida nec tam tenuis men¬
brana.sicut nobis.que faci¬
le possit offendi: ruboq et
ceteris interscindi sentibus.
Aliis qͦ animantib huiusmo¬
di species est. ut possint ocłos
aut ad ceruicem ⁊ferre ut e¬
qui. aut boues. ac ꝓpemodũ
omues fere: aut ad alas suas
ut aues quo tuta quiete po¬
tiant᷑. Nobis autẽ & in sũma
corporis parte constitui oculos
oportuit tanqͣm in arce. & ab
om̃i uel minima offensione
defendi: que duo sibi cõpug¬
nantia uidebant᷑. Nam si in
men. munꝰ udendi impedire¬
tur ⁊ si in uertice paterent ad
inuiriam. Itaq ne uel usui
ostituit. cui suꝑcilia desupe
eleuate. haut exiguũ muntt¬
onis aduingant: interioren
partẽ sepiant nares. exterioẽ
ꝙͣ frontis malarũq sibi extu¬

Expanded text:
necessaria fuit, cur non supra summum uerticem capitis oculi constituti sunt sicut cancris uel scarabaeis in summo sunt, quibus licet nullum caput adpareat, colla ac dorsa tamen cetero corpore celsiora sunt ? sed illis testa ualida nec tam tenuis membrana sicut nobis, quae facile possit offendi ruboque et ceteris interscindi sentibus. aliis quoque animantibus huiusmodi species, ut possint oculos aut ad ceruicem conferre ut equi aut boues ac propemodum omnes ferae aut ad alas suas ut aues, quo tuta quiete potiantur. nobis autem in summa corporis parte constitui oculos oportuit tamquam in arce et ab omni uel minima offensione defendi, quae duo sibi conpugnantia uidebantur. nam si in men, munus inpediretur, si in uertice, paterent ad iniuriam. itaque ne uel usu o oculos constituit, cui supercilia desuperelenataeeleuatae haut exiguum munitionis ad iungant, interiorem partem saepiant nares, exteriorem quoque frontis malarumque gibbi extu
Abbreviated transcription (Latin):
sopitꝰ a uino. Itaq ꝑ uinũ pa-¬
tuit deformitati: qui ꝑ diluui¬
um excreuit ad glam. S dñs
& in eo creaturȩ suȩ gr̃am reser-
Unde pie ysaac dixit. Odor iacob.
odor agri pleni: id est naturalis
odor. Qͥd enĩ pleno rure suauiꝰ
Qͥd uitis odore iocundius: Qͥd
fabe flore gratiꝰ: Unde qͣmuis
ingeniose qͥs ante nos dixerit.
ñ uitem aut ficum. patriarcha
olebat. aut frugem. s uirtutũ
spirabat grãm: ego tam̃ & odo¬
rem ip̃m t̾rȩ simplicẽ atq sin¬
cerum. pro gr̃a benedictionis
accipio: quẽ fraus nulla cõpo¬
suit. s ueritas indulgentiȩ cȩ¬
lestis infũdit. Deniq int̾ bene¬
dictiones sacratissimas computa¬
F: ut tribuat nobis dñs a rore
atq frum̃ti. cui est honor. laus.
& gła. perpetuitas a scl̃is. & ñc

Expanded text:
consopitus a uino. inquit per uinum paconsopitus a uino. inquit per uinum patuit deformitati, qui per diluuium excreuit ad gloriam. sed dominus et in eo creaturae suae gratiam reseruaunde pie Isaac dixit: odor lacob odor agri pleni, id est naturalis odor. quid enim pleno rure suauius, quid uitis odore iucundius, quid fabae flore gratius? unde quamuis ingeniose quis ante nos dixerit: \'non uitem aut ficum patriarcha olebat aut frugem, sed spatiosum spirabat gratiam\', ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia benedictionis accipio. quem fraus nulla conposuit, sed ueritas indulgentiae caelestis infudit. denique inter benedictiones sacratissimas computatur, ut tribuat nobis dominus a rore atque frumenti, cui est honor laus gloria perpetuitas
Abbreviated transcription (Latin):
domo dñi. ut inatriis eiꝰ sicut
palma floreas. & ascendat in te
gr̃a eccł̃iȩ. & sit odor nariũ tu¬
eris in xp̃o. Bñ admonint iste
u̾siculus repetere pene int̾mis¬
sum. qͥa diximꝰ p̾cepto dñi uitẽ
etiã pullulasse. qͣm postea post
diluuiũ a noe plantatã esse
cognouimꝰ. Sic enĩ habes. quia
noe agricola erat t̾rȩ. & planta¬
uit uitẽ: & bibit de uino eiꝰ. &
obdormiit. Non gͦ noe auctor
est uitis. s plantationis. Neq
enĩ nisi eam reppisset ante gene¬
ratam: plantare potuisset. Cul¬
tor gͦ ñ auctor est uitiũ. Deus aũ
qͥd sciret qd̵ uinũ sobrie potatũ.
sanitatẽ daret. augeret pruden¬
tiam: ĩmodice sũptum ad uicia
causas daret: creaturã dedit:
habundantiã humano arbitrio
reseruaiit: ut parsimonia na¬
turȩ esset magist̾ium sobrietatis:¬
& habundantiȩ noxam. lapsũq
demulentiȩ. sibi ascriberet hu¬
mana condicio. Deniq & ip̃e in¬
ebriatꝰ est noe. & obdormiuit

Expanded text:
domo domini, ut in atriis eius sicut domo domini, ut in atriis eius sicut palma floreas et ascendat in te gratia ecclesiae et sit odor narium tuhristo. bene admonuit iste uersiculus repetere paene intermissum quia diximus praecepto domini uitem etiam pullulasse, quam postea post diluuium a N oe plantatam esse cognouimus. sic enim habes, quia Noe agricola erat terrae et plantauit uitem et bibit de uino eius et obdormiuit. non ergo Noe auctor est uitis, sed plantationis. neque enim nisi eam repperisset ante generatam, plantare potuisset. cultor ergo, non auctor est uitium. deus autem, qui sciret quod uinum sobrie potatum sanitatem daret, augeret prudentiam, inmodice sumptum ad uitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reseruauit, ut parsimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam lapsumque temulentiae sibi ascriberet humana condicio. denique et ipse inebriatus est Noe et obdormiuit
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ olea uel pmiꝰ: s tam̃ folia
sua sepe cõmutant: nec ea qͣsi
diut᷑na. s quasi succedanea pre¬
tendunt suȩ arboris pulchritu¬
dinis perpetui integritate uesti¬
tus. uicem mun̾is obumbrante
Palma autẽ uirens semꝑmanet
mutatione folioꝵ. Nam quȩ pri¬
mo germinauerit folia: ea sñ
ulla substicutionis succession
conseruat. Imitare gͦ eã o ho¬
mo: ut dicat᷑ tibi. Statura cu¬
a. similis facta ẽ palmȩ. Serua
uiriditatẽ puericiȩ tuȩ. & il¬
liꝰ innocentiȩ nat᷑alis qͣm a pͥ¬
mordio recepisti: ut plantatus
secus decursus aquarũ fructũ
tuũ in tempore tuo habeas p¬
Hanc uiriditatẽ gr̃ȩ semꝑ floress¬
tis in xp̃o : secuta ȩccłia dicit.
In umbra eĩ concupiui & sedi
Hanc p̃rogatiuam doni uirentiᷤ
unqͣm potuit elabi. ut eoꝵ etiam
umbra curaret egrotos. Obum¬
brat enĩ infirmitatis corꝑis fi¬
des mentis: & florentia mer ita
uirtutum. Mane gͦ plantatꝰ in

Expanded text:
semper olea uel pinus, sed tamen folia semper olea uel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant nec ea quasi diuturna, sed quasi succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini perpetui integritate uestitus uicem muneris obumbrantes. palma autem uirens semper manet inmutatione foliorum. nam quae primo germinauerit folia, ea sine ulla substitutionis successione conseruat. imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et tibi: statura tua similis facta est palmae. serua uiriditatem pueritiae tuae et illius innocentiae naturalis, quam a primordio recepisti, ut plantatus secus decursus aquarum fructum tuum in tempore tuo habeas phanc uiriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta ecclesia dicit: in umbra eius concupiui et sedi. hanc praerogatiuam doni uirentis umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos; obumbrabant enim infirmitates corporis fides mentis et florentia merita uirtutum. mane ergo plantatus in
Abbreviated transcription (Latin):
quosis & in desertis contͣrio qͦ¬
dam usu hec uirgulta nascuit᷑.
Unde & iheremias dubia moꝵ
atq in sincera: miricib cõpara¬
uit. Germinet inqͥt terra:
& statĩ om̃i surgente germine
terra cõpleta est. Et homini
caritas dei om̃ium infusa uis¬
cerib. Surdiora corda hominũ
sunt: qm dura saxoꝵ. Terra
debitos fructꝰ nobis mini¬
strat : dum obsecundat aucto¬
ri: noᷤ debitũ munꝰ negamꝰ: dũ
ñ ueneram᷑ auctorem. ui¬
de in paruis: que proui¬
dentia sit dei. Et quia cõ¬
p̾hendere ñ potes: mirare
quomͦ alia femꝑ florentia
reseruauerit : alia mutatio¬
nes habere uoluerit expolia¬
cionis & amitꝰ.
Int̾ cana
niuiũ. prumã
frigoꝵ.
uiriditatẽ suã arua conseruatt.
& cũ ipsa tecta sint gelu. partꝰ
sui tam̃ haut exiguam uiridita¬
tis sp̃em obtexunt. In ipsis qꝙͦ
generib arboꝵ quȩ diut᷑nis fron¬
dib uestiunt᷑: ñ mediocris dista¬
tia est. Seruat indum̃tũ suũ

Expanded text:
quosis et in desertis contrario ququosis et in desertis contrario quodam usu haec uirgulta nascuntur. unde et Hieremias dubia morum atque insincera myricis comparauit. >Germinet inquit terra, et statim omnis surgenti germine terra completa est. et homini et non est caritas dei omnium infusa uisceribus. surdiora corda hominum sunt quam dura saxorum. terra indebitos fructus nobis ministrat, dum obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, dum non ueneramur auctorem. uide in paruis quae prouidentia sit dei et, quia conprehendere non potes, mirare quomodo alia semper florentia reseruarit, alia mutationes habere uoluerit expoliationis et amictus. inter cana niuium, pruinas frigorum uiriditatem suam arua conseruant et cum ipsa tecta sint gelu, partus sui tamen haut exiguam speciem uiriditatis obtexunt. in ipsis quoque generibus arborum, quae diuturnis frondibus uestiuntur, non mediocris distantia est. seruat indumentum suum
Abbreviated transcription (Latin):
da st̃ ꝓcreat: Quis pineam ui¬
dens. ñ stupeat tantã diuino p̾¬
cepto artẽ molitã imp̾ssãq nat᷑e:
qͤ madmodũ ab ipso centro distan¬
tib licet mensuris pari adsur¬
gat glutino. qͦ ꝓprios fouet fru¬
ctus: Itaq ꝑ cͥcuitũ. eadẽ sp̃es &
ordo seruat᷑: & qͥdã in singłis plagiˢᷤ
nucleoꝵ partꝰ exuberat: atq in
orbem redit fructus & gr̃a. Itaq
IN pinea ista imaginem sui
na I. tura uidet᷑ exprimere:
Sͦ Ia primo illo diuino cȩle¬
stiq mandato priuilegia
accepta custodit: & partus
suos quadã annoꝵ uice et
ordine refert. donec consũma¬
tio temporis impleat᷑. S ut in
hoc fruc¬
tu gratam spe-¬
ciem sui
signat: ita etiã
in miricib so est humilib uir¬
gultis. figuram imꝓbe callidi-¬
tatis expressit. Sicut enĩ dupli¬
ci corde uiri. ubiq p̾sto st̃. ꝙ gͣ¬
ciam simplitatẽ apud bonoᷤ:
p̃tendunt. & uiciosissimis
glutinant᷑. ita etiam & in. a¬

Expanded text:
da sunt procreat. quis pineam uida sunt procreat. quis pineam uidens non stupeat tantam diuino praecepto artem inolitam inpressamque naturae, quemadmodum ab ipso centro distantibus licet mensuris pari adsurgat glutino, quo proprios fouet fructus ? itaque per circuitum eadem species et ordo seruatur et quidam in singulis plagis nuculeorum partus exuberat atque in orbem redit fructus et gratia. itaque in pinea ista imaginem sui natura uidetur exprimere, quae a primo illo diuino caelestique mandato priuilegia accepta custodit et partus suos quadam annorum uice et ordine refert, donec consummatio temporis impleatur. sed ut in hoc fructu gratam speciem sui signat, ita etiam in myricis, id est humilibus uirgultis figuram inprobae calliditatis expressit. sicut enim duplici corde uiri ubique praesto sunt et gratiam simplicitatemque apud bonos praetendunt et uitiosissimis glutinantur, ita etiam et in a
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑ seminis hab̾e
salices: habent tam̃ in foliis grã¬
num qͦddam qͦd habeat uirtutẽ
seminis: ut eo cõmisso terris. tan¬
qͣm posito surgat arbor de sur¬
culo. & tanqͣm de semine se exsu¬
scitet. Grano itaq illo. radix pͥ¬
ma coalescit. De radice pullu¬
lant ñ solũ salices s etiã reliqͣ¬
rum ad similitudinẽ huiꝰmodi
tum sui nemoris. ꝓpagauerunt.
Magna d̾i uirtꝰ in singłis. Nec
miret᷑ aliqͥs si in uirgultis mag¬
nam dei esse dixi uirtutẽ Siqͥ¬
dem magnã uirtutẽ suã in lo¬
custis esse dixit & bruco. eo qd̃
diuinȩ maiestatis offensa. mag¬
no moderamine sterilitatis iu¬
daice atq inopie solueretur.
Magna enĩ uirtꝰ sapientiȩ. mag¬
na uirtꝰ ꝓudentiȩ. Indigni & e¬
nĩ erant qui uterent᷑ fecundica¬
creatorem. Et uere magnus¬
I qui miserabili fame. nefas
tantę ĩpietatis ulciscitur.
Ita.q si magna uirtute dei steri¬
lembrucum t̾ra generauit: qͣnto
magis uirtute magna que fecun¬

Expanded text:
uidentur seminis habere salices, habent tamen in foliis granum quoddam, quod habeat uirtutem seminis, ut eo commisso terris tamquam posito surgat arbos de surculo et tamquam de semine se exsuscitet. grano itaque illo radix prima coalescit; de radice pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudinem huiusmodi tum sui nemoris propagauerunt. \' Magna dei uirtus in singulis. nec miretur aliquis, si in uirgultis magnam dei dixi esse uirtutem, siquidem magnam uirtutem suam in lucustis esse dixit et bruco, eo quod diuinae maiestatis offensa magna moderamine sterilitatis Iudaicae atque inopiae solueretur. magna enim uirtus patientia, magna uirtus prouidentia. indigni enim erant, qui uterentur fecunditacreatorem. et uere magnus, qui miserabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur. itaque si magna uirtute dei sterilem brucum terra generauit, quanto . magis uirtute magna quae fecun
Abbreviated transcription (Latin):
maiestate de sinu terrarũ iussit
exire. Et quia iussit dñs ut gͥ¬
minaret terra herbam feni.
& lignũ fructiferum faciens fru¬
ctum scd̃m genꝰ. cuiꝰ sem̃ eiꝰ in eo:
ne forte qͥs dicat in multis arbo¬
rib. neꝙ fructũ neq sem̃ uide¬
ri. & putet diuinũ in aliqͦ ua¬
cillare p̃ceptũ. ut a ueritate si
dubium: illud adu̾tat quia ne¬
quaqm fieri potest. ut ñ aut se¬
minib utant᷑ uniu̾sa gignenti¬
a: auc habeant aliqͣ quȩ uidean¬
t᷑ cum uirtute seminũ conueni¬
re. Idq siqͥs diligenter intenda:
manifesta testificatione poterit

Expanded text:
maiestate de sinu terrarum iussit maiestate de sinu terrarum iussit exire. et quia iussit dominus ut germinaret terra herbam faeni et lignum fructiferum faciens fructum secundum genus, cuius semen eius in eo, ne forte quis dicat in multis arboribus neque fructum neque semen uideri et putet diuinum in aliquo uaccillare praeceptum, ut a ueritate sit dubium, illud aduertat, quia nequaquam fieri potest, ut non aut seminibus utantur uniuersa gignentia aut habeant aliqua quae uideantur cum uirtute seminum conuenire, idque si quis diligenter intendat, manifesta testificatione poterit
Abbreviated transcription (Latin):
sibi frugem edere÷ ignorata
hortiolerum genera. Floꝵ mira¬
cula germinare ripe fluminũ
se uestiere mirtetis ꝓperaueruit
arbores cito surgere. cito se flore in¬
duere: uictũ hominib. pecorib pa¬
bulũ ministrare. ERuctꝰ communi
est om̃ib: usus qͦ ẽ datus om̃ib.
Simul utrũq arbores germinar̃t:
aliud quo uescerem᷑: aliud qͦ refrige¬
rente umbra deffenderem᷑ a sole.
Cib in fructu: usus amenitatis in
folus. Tamen qͥa p̾scia erat proui¬
dentia creatoris. qd̾ fructũ sibi ma¬
xime hominũ auiditas uendica¬
ret: reliqͥs. ꝓuidit animantib.
ut specialem his donaret alimo¬
niam. Itaq esca his ñ mediocris.
in foliis est corticibq siluestrib:
ea qͦ que ad usũ medendi ꝓfic̾em.
id est succi. lacͥme. surculi. pariter
ministrata st̃. Itaq illa quȩ post
exꝑim̃to. usu. exemplo utilia cog¬
nouimꝰ. ea a principio creator. nͭ
usui apta donaret. p̾scientiȩ suȩ

Expanded text:
sibi frugem edere, ignorata sibi frugem edere, ignorata horti holerum genera, florum miracula germinare, ripae fluminum se uestire myrtetis, properauerunt arbores cito surgere, cito se in florem induere, uictum hominibus, pecoribus pabulum ministrare. fructus communis est omnibus, usus quoque est datus omnibus. simul utrumque arbores germinarunt, aliud quo uesceremur, aliud quo refrigerante umbra defenderemur a sole. cibus in fructu, usus amoenitatis in foliis; tamen quia praescia erat prouidentia creatoris quod fructum sibi maxime hominum auiditas uindicaret, reliquis prouidit animantibus, ut specialem iis donaret alimoniam. itaque esca his non mediocris in foliis est corticibusque siluestribus; ea quoque quae ad usum medendi proficerent, id est suci lacrimae surculi pariter ministrata sunt. itaque illa quae post experimento usu exemplo utilia cognouimus, ea a principio creator, cui usui apta donaret, praescientiae suae
Abbreviated transcription (Latin):
atq p̾ciosa racione naturȩ: cũ
iste sermo humano alatͦ ingemo.
naturam autẽ om̃ium. ꝓuider:¬
tia diuina formauerit: Unde
uelut habenis qͥbꝰdam u̾boꝵ co¬
hibenda diffusio ẽ: ne qͦd salomo¬
ni specialiter sapientiȩ mune
diuinitꝰ uidet᷑ esse collatũ : u¬
surpatorie usdeamꝰ expon̾e dif¬
ferentias arboꝵ. & uirtuces ra¬
dicũ: & quecũq sunt abscondi¬
ta & imꝓuisa. sicut scͥptũ est:
quȩ nec ab ipso tam̃ manifestata
ꝓdunt᷑. ut mͥ uideat᷑ potuisse e¬
uni disputare de uirgultoꝵ gene¬
rib. ñ potuisse tam̃ pleniꝰ om̃e¬
secretũ explicare racionis. Qd si
irriguis aqͣrum plerũq & sege¬
des letiores st̃. & uriles fabe. &
gr̃a: si uiridantib thoris. flu¬
uioꝵ exundantium ripa deco¬
rat᷑ : miraris quẽadmodum ad
u̾bum dñi qd om̃i aquarum
cͦsu ẽ redundantiꝰ. subito crea¬
tura uirgultoꝵ om̃is effloruit:
Festinart̃ campi ñ commissam

Expanded text:
atque pretiosa ratione naturae, cum atque pretiosa ratione naturae, cum iste sermo humano alatur ingenio, naturam autem omnium prouidentia diuina formauerit? unde uelut habenis quibusdam uerborum cohibenda diffusio est, ne quod Solomoni specialiter sapientiae munere diuinitus uidetur esse conlatum, usurpatorie uideamur exponere differentias arborum et uirtutes radicum et quaecumque sunt abscondita et inprouisa, sicut scriptum est. quae nec ab ipso tamen manifestata produntur, ut mihi uideatur potuisse eum disputare de uirgultorum generibus, non potuisse tamen plenius omnis creaturae explicare rationes. quodsi inriguis aquarum plerumque et segetes laetiores sunt et uirides fabae et gratia, si uiridantibus toris fluuiorum exundantium ripa decoratur, quemadmodum ad uerbum domini, quod omni aquarum cursu est redundantius, subito creatura uirgultorum omnis effloruit! festinarunt campi non commissam
Abbreviated transcription (Latin):
discreta in malõ. dispar in dacti¬
lo. Tactus ipse aquȩ. alibi lems.
alibi asꝑior: plerunq pinguior
est. Dondere q̃ distat frequent̾:
ut specie. Nam pleriꝰꝙ: locis gͣ¬
lacrime arboꝵ. quȩ eiꝰdem aqͤ
alluitione generant᷑: & cum u¬
singłoꝵ usus. diu̾sa natura ẽ.
Miam uim habet cerasi ar¬
boris lacrima: aliam lentisci.
Disparem qͦ balsami guitam:
odorata orientis ligna sudare
rum genꝰ. uirgulta ferularũ
in egypto ac libia: quadã ui
nature secretioris in lacrimant:
Q uid autẽ tibi referam clem̃¬
tem licet esse sermonem qd̃ e¬
lectrum lacrima uirgulti sit.
& in tantę materiȩ soliditatẽ
lacrima durescat: Nec leuib
id astruit᷑ testimoniis. qͣn folia
aut surculoꝵ minucissimȩ por¬
tiones. aut exigua quȩdã ani¬
mantium genera in electro se¬
pe reꝑiant᷑: quȩ uidet᷑ cum ad¬
huc gutta esset mollior recepis¬
se: & solidata tenuisse. S qͥd ego
uili sermone decerno. cũ alta

Expanded text:
discreta in malo, dispar in dactdiscreta in malo, dispar in dactlo. Tactus ipse aquae alibi lenis, alibi asperior, plerumque pinguior est. Pondere quoque distat frequenter ut specie. Nam plerisque locis glacrymae arborum, quae ejusdem aquae alluvione generantur. Et cum usingularum usus, diversa natura est. Aliam vim habet cerasi arboris lacryma, aliam lentisci. Disparem quoque balsami guttam odorata Orientis ligna sudare rum genus virgulta ferularum in Aegypto ac Libya quadam vi naturae secretioris illacrymant. Quid autem tibi referam, clemtem licet esse sermonem — quod electrum lacrima uirgulti sit et in tantae materiae soliditatem lacnma durescat ? nec leuibus id adstruitur testimoniis, quando folia aut surculorum minutissimae portiones aut exigua quaedam animantium genera in electro saepe reperiantur, quae uidetur cum adhuc gutta esset mollior, recepisse et solidata tenuisse. i Sed quid ego uili sermone decerno cum alta
Abbreviated transcription (Latin):
amarior. nc̃ uehem̃tior. nunc
austerior. nc̃ dulcior:. ꝓ specierũ
quib infusa fuerit qͣlitate uari¬
etur: Asꝑat᷑ immat᷑iorib sucis
tunso cortice nucis. foliisq con¬
tritis. amarior fit absinthio:
uino uehem̃tior: aust̾ior alliis:
grauescit ueneno: melle dulces¬
cit. Si uͦ ei lentiscus. terebinti
qͦ fructꝰ. uel nucis interior mis¬
ceat᷑: molei mollem naturam
facile transfundit᷑. Cum sit au¬
dem altrix om̃ium uirgultoꝵ: di¬
u̾sos singłis usus ministrat. Si
radices alat. uel nubib fusa de¬
scendat: discretas dat om̃ib ui¬
res: radicem ĩpingat: caudicem
ꝓuehit: ramos diffundit: folia
uirescere facit: fructũ alit:se¬
mina pomũ augere consueuit.
Eigo cũ eadem sit om̃ium nucͥx.
alia arboꝵ genera tristiores fe¬
runt sucos. alia dulciores: alia
tardos. alia p̾maturos. Ipse qͦ
int̾ se discrepant suauitates. A¬
lia suauitas in uinea. alia in o¬
lea. alia in cerasis. alia infico.

Expanded text:
amarior, nunc vehementior, nunc amarior, nunc vehementior, nunc austerior, nunc dulcior pro specierum quibus infusa fuerit qualitate varietur? Asperatur immaturioribus succis, tunso cortice nucis, foliisque contritis, amarior fit absinthuino uehementior, austerior aliis, grauescit ueneno, melle dulcescit. si uero ei lentiscum, terebinti quoque fructus uel et nucis interior misceatur, in olei mollem naturam facile transfunditur. cum sit autem altrix omnium uirgultorum, diuersos singulis usus ministrat. si radices alluat uel nubibus fusa descendat, discretas dat omnibus uires, radicem inpinguat, caudicem prouehit, ramos diffundit, folia uirescere facit, fructum alit semina, pomum augere consueuit. ergo cum eadem sit omnium nutrix, alia arborum genera tristiores ferunt sucos, alia dulciores, alia tardos, alia praematuros. ipsae quoque inter se discrepant suauitates. alia suauitas in uinea, alia in olea, alia in cerasis, alia in fico,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ alia rotunda. alia longiora.
alia flexibilia. alia rigidiora
sint. alia nullis facile uentis la¬
bentia. alia quȩ leui motu decu¬
ciant᷑ aurarum: In explicabi¬
le ẽ I singularũ rerũ exqͥrere
ꝓpͥei tates: & uel diu̾sitatese¬
arũ. manifesta testificatione
distinguere. uel latentes occul¬
tasꝙ causas indeficientib aꝑi¬
plerunq sese mutat sp̃es: aut
inter arenas flaua. aut inter
cautes spumea. aut int̾ nemora
uiridantior. aut int̾ florulenta
discolor. aut int̾ lilia fulgenti¬
m. aut int rosas rucilantior.
aut in gramine liquidior. aut
in palude turbidior. aut in
fonte ꝑspicatior. aue in mari
obscurior: assumpto locoꝵ qͥb
influit colore. decurrit. Rigo¬
rem qͦ pari ratione cõmutat:
ut int̾ uaporantia ferueat:
int̾ umbrosa frigescat: sole
reꝑcussa exestuet: nuib irri¬
gata glatiali humore canesca.
Quẽ admodũ autẽ sapor eiꝰ ipse
conu̾tit᷑: ut nc̃ asꝑior. nunc

Expanded text:
dum alia rutunda, alia longiora, dum alia rutunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, alia nullis facile uentis labentia, alia quae leui motu decutiantur aurarum? Inexplicabile est singularum rerum exquirere proprietates et uel diuersitates earum manifesta testificatione distinguere uel latentes occultasque causas indeficientibus aperiplerumque sese mutat species: aut inter arenas flava, aut inter cautes spumea, aut inter nemora viridantior, aut inter florulenta discolor, aut inter lilia fulgentior, aut inter rosas rutilantior, aut in gramine liquidior, aut in palude turbidior, aut in fonte perspicacior, aut in mari obscurior, assumpto locorum quibus influit colore, decurrit. Rigorem quoque pari ratione commutat, ut inter 58 vaporantia ferveat, inter umbrosa frigescat, sole repercussa exaestuet, nivibus irrigata glaciali humore canescat. Quemadmodum autem sapor ejus ipse convertitur, ut nunc asperior, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
uii spẽm uidet᷑ effingere: signi¬
ficans qd̾ uua inter pendentes
ceteros fructus habeat principa¬
tum: cui tacito qͦdam iudicio na¬
turȩ. s euidenti indicio innasci¬
tur spẽs & p̾rogatiua uictoriȩ.
Secum gͥ habet brauium suum.
qͦ & munimen sibi p̃betur adu̾¬
sum iniurias uel aeris parit̾.
ymbriumq uiolentiã:: & im¬
pedim̃tum ñ affertur. ad re¬
cipiendum solis calorem: quo
diuisione: qd̃ eo clariꝰ uidet᷑. qͦ
maiꝰ est folium: sane ñ ita ut
pampinꝰ: uł ora omni. uł sum¬
mitate crispanti. Sic̃ .N. infi¬
culneȩ folio crassitudo ualidi¬
or: ita in pãpino sp̃es eleganti¬
or. Crassitudo igit᷑ folii. ꝓficit
ad tẽpestatis iniuriam repellen¬
dam: inter cisio. ad fructꝰ gra-¬
ciam uaporandam. Deniq hoc
genꝰ pomi grandinẽ ñ cito. ma¬
turitatẽ cico sentit: qͥa & late¬
re uidet᷑ adu̾sus iniurias. & pa¬
tere ad gr̃ãm. Quid ego folioꝵ
describam diu̾sitates. qmadmo¬

Expanded text:
bii speciem uidetur effingere signibii speciem uidetur effingere significans quod uua inter pendentes ceteros fructus habeat principatum, cui tacito quodam iudicio naturae, sed euidenti indicio innascitur species et praerogatiua uictoriae. secum igitur habet brabium suum, quo et munimen sibi praebetur aduersum iniurias uel aeris pariter imbriumque uiolentiam et inpedimentum non adfertur ad recipiendum solis calorem, quo divisione: quod eo clarius videtur, quo majus est folium, sane pampinus uel ora omni uel summitate crispanti. sicut enim in ficulneae folio crassitudo ualidior ita in pampino species elegantior. crassitudo igitur folii proficit ad tempestatis iniuriam repellendam, interscissio ad fructus gratiam uaporandam. denique hoc genus pomi grandinem non cito, maturitatem cito sentit, quia et latere uidetur aduersus iniurias et patere ad gratiam. quid ego foliorum describam diuersitates, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
uias asperas. Qͥb infra ait:
Constantes estote filii: & ꝓclamate
ad deum. Hoc enĩ solum adu̾sũ
om̃s ꝓcellas atq iniurias. inuio¬
labile tegmen: impenetrabile
munim̃tum est. Ubi gͦ teneri
fructꝰ: ibi crassiora tegmina. et
munimenta folioꝵ. Contra au¬
dem: o ubi fructus ualidiores.
ibi÷ teneriora folia: ut ma¬
lus arbor docet. Pomũ enĩ ua¬
lidiꝰ: ñ multo indiget ꝓtectio¬
nis auxilio. Nam ipsa ꝓtectio¬
nis crassioris umbra: pomo plꝰ¬
nocere posset. Deniq doceat noᷤ
pampinꝰ. nat᷑e gr̃am: & diuine
sapientiȩ interna mysteria. Yi¬
demꝰ enĩ ita eum scissum atꝙ di¬
uisum:. ut trium folioꝵ speciẽ
uideat᷑ ostendere. Ita pars me¬
dia distincta ẽ. ut nisi inferio¬
rib hereret: separata expectan¬
tib uideret᷑. Ea autẽ ratio ui¬
det᷑ seruata nat᷑e: ut & solem
faciliꝰ admictat. & umbram ob¬
nuat᷑: ut plus pulchritudimᷤ.
qͣm tegum̃ti p̾ferat. Et enĩ bra¬

Expanded text:
vias asperas . Quibus infra ait: vias asperas . Quibus infra ait: Constantes estote filii, et clamate ad Deum . Hoc enim solum adversus omnes procellas atque injurias inviolabile tegmen, impenetrabile munimentum est. Ubi ergo teneri fructus, ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum. Contra autem ubi fructus validiores, 57 ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. Pomum enim validius non multo indiget protectionis auxilio; nam ipsa protectionis crassioris umbra pomo nocere plus posset. 60. Denique doceat nos pampinus naturae gratiam, et divinae sapientiae interna mysteria. Videmus enim ita scissum atque divisum, ut trium foliorum speciem videatur ostendere: ita pars media distincta est, ut nisi inferioribus haereret, separata spectantibus videretur. Ea autem ratio videtur servata naturae, ut et solem facilius admittat, et umbram obnuatur, ut plus pulchritudinis quam tegumenti praeferat. Etenim bra
Abbreviated transcription (Latin):
tͦ sole: alia quȩ testis & cor ticib
clausa complent᷑. Mala et
pira. uuarũ qͦ genera oĩa: I nu¬
da obiecta sunt soli. Nucis aucẽ
& nucleȩ. Nuclei qͦ fructꝰ: & testa
oꝑtꝰ & cortice: alit᷑ tam̃ & ipse
calore solis: atq nutrit᷑. Et qnͣ¬
tum pinee densitate nucleus abs¬
condit᷑: tantũ solis calore nucrit᷑.
Qnͣta deinde d i ꝓuidentia: ut
ubi mollior fructꝰ. ibi folii crassi¬
tudo ualidiꝰ tegum̃tum tuendo
deferat pomo: Qd̃ uidemꝰ in fru¬
ctu ficulneȩ. Delicatiora itaq ua¬
lidiorib munienda sunt: ut &
cens. Sicut ficus istas bonas. re¬
cognoscam translatos uda qͦs
emisi de loco isto in t̾ram caldeoꝵ
in bona: & confirmabo ocłos me¬
os suꝑ illos in bona. Tanqͣm deli¬
catos enĩ. uelut qͦdam miscd̾iȩ su¬
e ualidiori sepsit tegmine: ne te¬
neri fructꝰ maturiꝰ interirent.
Deniq de ipsis etiam in post̾iorib
dicit. Delicati mei ambulauer̃t

Expanded text:
tur sole, alia quae testis aut corticibus tur sole, alia quae testis aut corticibus clausa complentur. Mala et pyra, uvarum quoque genera omnia nuda objecta sunt soli: nucis autem et nucleae, nuclei quoque fructus et testa opertus et cortice, alitur tamen et ipse calore solis atque nutritur; et quantum pineae densitate nucleus absconditur, tantum solis calore nutritur. 59. Quanta deinde Domini providentia, ut ubi mollior fructus, ibi folii crassitudo validius tegumentum tuendo deferat pomo, quod videmus in fructu ficulneae. Delicatiora itaque validioribus munienda sunt, ut etcens: Sicut ficus istas bonas recognoscam translatos Juda, quos emisi de loco isto in terram Chaldaeorum in bona, et confirmabo oculos meos super illos in bona . Tamquam delicatos enim velut quodam misericordiae suae validiori sepsit tegmine, ne teneri fructus maturius interirent. Denique de ipsis etiam in posterioribus dicit: Delicati mei ambulaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
tes: s plerunq in eadem speciear¬
boꝵ cõpugnare sibi fructꝰ. Alia
enĩ sp̃es mascłoꝵ. alia femineoꝵ
fructiuim: sicut de dactilis supra
diximꝰ. Qͥs autẽ possit cõprehend̾e
uarietatũ sp̃em. gr̃amq pomoꝵ:¬
singłoꝵ qͦ utilitatẽ fructuũ. sucm¬
rũq ꝓprietatẽ. quȩ cuiq rei apta
uideant᷑. quẽ ad modũ egris iusci¬
rib hominũ amariora pomame¬
dicent᷑: & inflationẽ asꝑitatẽ ꝙ
interiorem temperent: qͥ admodũ
rursus humoꝵ aspera. pomis dul¬
cib temꝑent᷑: Deniq ea medici¬
na antiquior. quȩ herbis cura¬
re consueuit & succis:nec ulla
firmior sanitas. qmͣ quȩ salubri
naturã docem᷑ : quia sola nobis es¬
ca medicina est. Herbis certe
ulcera aꝑta claudunt᷑: ħbis cu¬
rant᷑ interna. Ideoq medicoꝵ ẽ
opus. hbarum potestates nosce.
hinc enĩ medendi usus inoleuit.
mꝰ stilum: alia st̃ quȩ coa quim¬

Expanded text:
tes, sed plerumque in eadem specie artes, sed plerumque in eadem specie arborum conpugnare sibi fructus. alia enim species masculorum, alia femineorum fructuum, sicut de dactulis supra iam diximus. quis autem possit conprehendere uarietatem, speciem gratiamque pomooque utilitatem fructuum sucorumque proprietatem, quae cuique rei apta uideantur, quemadmodum aegris uisceribus hominum amariora poma medicentur et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadmodum rursus umorum aspera pomorum dulcibus temperentur ? denique ea medicina antiquior, quae herbis curare consueuit et sucis, nec ulla firmior sanitas quam quae lege naturam docemur quia sola nobis esca medicina est. herbis certe ulcera aperta clauduntur, herbis curantur interna ideoque medicorum est opus herbarum potestates noscere; hinc enim medendi usus inoleuit. mus stylum, alia sunt quae coquun
Abbreviated transcription (Latin):
ruerunt malagranata. Eccłia
eñĩ bonũ fidei fulgorem confes¬
sionis ꝙ p̾tendit: tot martirũ
sanguine speciosa. & qͦd ẽ ampliꝰ
xp̃i cruore dotata: simul plu¬
rimos intra se fructꝰ. usu istuis
ta complectens. Sapiens enim
sp̃u: celat negotia. Amigdalis
qͦ hoc genere medicari ferunt᷑
agricolȩ. ut ex amaris dulces
fructꝰ fiant. ut terebrent eiꝰ
radicem arboris: & in medio
inserant surculũ eiꝰ arboris
qm greci peuchent. nos pice¬
am dicimꝰ. Quo facto:. suci a¬
maritudo deponit᷑. Ergo si
agricultura conu̾tit stirpiũ
qͣlitates: ñne studia doctri¬
nȩ & disciplinȩ actentio mi¬
tigare possunt. quaslibet egͥ¬
tudines passionum: Nemõ
Iergo positus uel in adolescentiȩ
uel in tẽperantiȩ lubrico: de sui
ꝯu̾sione desperet. Ligna plerunq
in meliores u̾tunt᷑ usus : & non
possunt hominũ corda mutari:
Docuimꝰ ñ solum inter diu̾si gene¬
ris arbores. esse fructuũ diu̾sita¬

Expanded text:
ruerint mala granata. ecclesia ruerint mala granata. ecclesia enim bonum fidei fulgorem confessionisque praetendit tot martyrum sanguine speciosa et quod est amplius Christi cruore dotata, simul plurimos intra se fructus usu istius ia conplecteosconplectens; sapiens enim spiritu celat negotia. amygdalis quoque hoc genere medicari feruntur agricolae, ut ei amaris dulces fructus fiant, ut terebrent eius radicem arboris et in medium inserant surculum eius arboris, quam Graeci πεύκην, nos piceam dicimus, quo facto suci amaritudo deponitur. ergo si agricultura conuertit stirpium qualitates, nonne studia doctrinae et disciplinae adtentio mitigare possunt quaslibet aegritudines passionum ? nemo ergo positus uel in adulescentiae uel intemperantiae lubrico de sui conuersione desperet. ligna plerumque in meliores uertuntur usus: non possunt hominum corda mutari ? docuimus non solum inter diuersi generis arbores esse fructum diuersita
Abbreviated transcription (Latin):
maxime si habeat aliqͥd direc¬
tum naturȩ. ut uiuida eiꝰ pos¬
sit esse sententia : si adminicu¬
let᷑ ei attentio sobrietatis. ob̃¬
seruantia casticatis. Pfunde
ergo circa eum studium tuum:
ut similitudine illiꝰ fructiferȩ
ficuis: de p̾sentia & coniuncti¬
one agrestis illiꝰ arboris. tuam
possit corroborare uirtutem.
Ita enĩ tua nec dissoluet᷑ inten¬
tio: & diligentiȩ fructꝰ ꝙ graciȩ
reseruabit᷑. Qmͣ multa st̃ au¬
tem. qͥ doceant nat᷑alem duri¬
tiam posse diligentiȩ studio tẽ¬
perari: qͥb affert cultꝰ ruraliᷤ
exemplum: Nam plerunq
cito florent mala granata: &
fructũ afferre ñ possunt. ni¬
si congruis ꝑitoꝵ remedis exto¬
lant᷑. Plerunq sucus uanescit
interior: & foris sp̃es eiꝰ pulchra
pretendit᷑. Quȩ ñ immerito cõ¬
parat᷑ eccłiȩ. ut habes in canti¬
cis canticoꝵ ad ȩccliam dictum:
ut cortex mali punici. genȩ tuȩ.
Et infra. Si floruit uicis: si flo¬

Expanded text:
maxime si habeat aliquod direcmaxime si habeat aliquod directum naturae, ut uiuida eius possit esse sententia, si adminiculetur ei adtentio sobrietatis, obseruantia castitatis. profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et coniunctione agrestis illius arboris tuam possis conroborare uirtutem. ita enim tua nec dissoluetur intentio et diligentiae fructus et gratiae reseruabitur. quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum. nam plerumque cito florent mala granata et fructum adferre non possunt, nisi congruis peritorum remediis exco, plerumque sucus uanescit interior et fonsforis species eius pulchra praetenditur. quae non inmerito conparatur ecclesiae, ut habes in Canticis ad ecclesiam dictum: ut cortex mali Punici genae tuae et infra: si floruerit uitis, flo
Abbreviated transcription (Latin):
sus ꝑfunctionis infundit᷑: et
expetici concubitꝰ gr̃a rep̾senta¬
tur. Quo munere donaca rursꝰ
erigit᷑. & eleuat ramos suos: &
in ueterem statum comam suam
rursum attollit. De ficu qͦ:
eadem ẽ opinio. Ideoq pleriq
scd̃m domesticam & fructiferam
ficum. agrestem ficulneam fe¬
runt᷑ inserere: eo qd̾ cito fructꝰ
fecunde illiꝰ & domesticȩ ficus.
uel aura tẽptati aliqua uł estu.
defluere ferant᷑ in terram. Un¬
de gnari huiꝰ remedii grossis
arboris agrestis alligatis ad il¬
lam feracem arborem. medent᷑
eiꝰ infirmitati: ut possit fru¬
ctus ꝓprios reseruare. iã iãq
si deforent remedia lapsuros:
Quo admonem᷑ uelut qͦdam enig¬
mate nature ñ fugere eos qͥ
a nr̃a fide & consortio separati
sunt: eo qd̾ & gencilis qui fu¬
erit adquisitꝰ. qͦ grauior fuerit
assertor erroris: eo uehem̃tior
possit fidei defensor existere. Et
firmet eam partem in qua se
cõmutata opinione contulerit:

Expanded text:
sus perfunctionis infunditur et sus perfunctionis infunditur et expetiti concubitus gratia praesentatur. quo munere donata rursus erigitur et eleuat ramos suos et in ueterem statum comam suam rursus adtollit. de ficu quoque eadem est opinio ideoque plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus uel aura temptati aliqua uel aestu defluere ferantur in terram. unde gnari huius remedii grossis arboris agrestis alligatis ad illam feracem arborem medentur eius infirmitati, ut possit fructus proprios reseruare iamiamque, si deforent remedia, lapsuros. quo admonemur uelut quodam aenigmate naturae non refugere eos qui a nostra fide et consortio separati sint, eo quod et gentilis, qui fuerit adquisitus, quo grauior fuerit adsertor erroris, eo uehementior possit fidei defensor existere et ufirmet eam partem, in quam se commutata opinione contulerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Iuniorib enĩ exiliores rami: an¬
tiquiorib ualidiora. & nodosa
st̃ brachia. Illis folia leuigata
atq diffusa: istis ꝯtractiora et
aspera. Sunt etiã arbores: quȩ
senili atq emortua radice. suc¬
cessionẽ sui si forte cedant᷑. repa¬
rare ñ nouerunt. Aliȩ quib
aut nuentꝰ uiret. aut natura
fecundior est. quib excisio.
lucro potiꝰ qm detrim̃to sit:
ut ꝑ plures sui rediunia suces¬
sione renouent᷑ heredes. Est
etiã qd̾ mireris in ipsis. Sexus
in pomis ẽ: discͤtio sexꝰ in arborib¬
tilos generat.
plerunq inclinantẽ ramos su¬
os & subicientẽ: & concupiscen¬
tiȩ acq amplexus spẽm p̾ten¬
dentẽ ei arbori: qͣm marem pal¬
mam appellant pueri rusticoꝵ.
Illa gͦ palma feminea ẽ: & sexũ
suũ subiectionis specie ꝯfitetur.
Unde cultores locoꝵ p̾iaciunt ra¬
mis eiꝰ. dactiloꝵ uel palmarũ
semina masculoꝵ: quib illi fe¬
mineȩ arbori. uelut qͥdam sen¬

Expanded text:
iunioribus enim exiliores rami, aniunioribus enim exiliores rami, antiquioribus ualidiora et nodosa sunt brachia, illis folia leuigata atque diffusa, istis contractiora et aspera. sunt etiam arbores, quae senili atque emortua radice successionem sui, si forte caedantur, reparare non nouerint, aliae, quibus aut iuuentas uiret aut natura fecundior est, quibus excisio lucro potius quam ullo detrimento sit, ut per plures sui rediuiua successione renouentur heredes. I Est etiam, quod mireris, ipsis sexsus in pomis, est discretio sexus in arboribtulos generat, plerumque inclinantem ramos suos et subicientem et concupiscentiae atque amplexus speciem praetendentem ei arbori, quam marem palmam adpellant pueri rusticorum. illa ergo palma feminea est et sexum suum subiectionis specie confitetur. unde cultores lucorum praeiaciunt ramis eius dactulorum uel palmitum semina masculorum, quibus illi femineae arbori uelut quidam sen
Abbreviated transcription (Latin):
głabat᷑ paulus dicens. paulus
uinctꝰ iħu xp̃i. His ligatꝰ uin¬
culis : dicebat. Quis nos sepa¬
rabit a caritate xp̃i iħu: Uin¬
culis abstinentiȩ: uinculis ca¬
ritatis. His ligatꝰ uinculis etiã
dauio: ait. In salicib in mẽdi¬
Oeiꝰ. suspendimꝰ organa nostra.
a: usum manꝰ puerilis infor¬
mat. Unde ait scriptura. Scͥ¬
be in buxo. Simul ut admo¬
neat te ipsa materia. quȩ sẽ¬
ꝑ uiret. nec unqͣm foliis exin¬
t᷑ suis: ne unqͣm spei tuȩ dissi¬
mulatione nuderis: s semꝑ
tibi ꝑ fidem germinet spes
salutis. Quid ego numerẽ qͣn¬
ta uarietas arboꝵ. qͣm diu̾sus
in singulis & pulcher ornatus:
qͣm patule fagi. qͣm ꝓcere abie¬
tes. qͣm comances pinꝰ. qͣm um¬
brose ylices. qͣm populi bicolo¬
res: qͣm nemorosa & rediuiua
castanea: que simul ut excisa
fuerit. tanqͣm silua ex se pullu¬
lare consueuit. qmadmodũ
in arborib ipsis. etas. aut seni¬
lis. aut nouella dep̾henditur:

Expanded text:
oriabatur et Paulus dicens : Paulus oriabatur et Paulus dicens : Paulus uinctus Iesu Christi? his ligatus uinculis dicebat: quis nos separabit a caritate Iesu Christi?, uinculis abstinentiae, uinculis caritatis. his ligatus uinculis etiam Dauid ait: in salicibus in medio eius suspendimus organa nostra. a usum manus puerilis informat, unde ait scriptura: scribe in buxo, simul ut admoneat te ipsa materia, quae semper uiret nec umquam foliis exuitur suis, ne umquam spei tuae dissimulatione nuderis, sed semper tibi per fidem germinet spes salutis. quid ego enumerem quanta uarietas arborum, quam diuersus in singulis et pulcher ornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam comantes pinus, quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa et rediuiua castanea, quae simul ut excisa fuerit, tamquam siluam ex se pullulare consueuit, quemadmodum in arboribus ipsis aetas aut senilis aut nouella deprehenditur;
Abbreviated transcription (Latin):
spaciis. nec onerosa parie tib.
de & eccłia dicit in canticis. Tra¬
bes domoꝵ nr̃arũ cedri. lacunari¬
a nr̃a cypressi: in his esse decla¬
rans decora sui ornam̃ta fastigii:
qui quas trabes uerticem ȩccłiȩ
sua uirtute sustineant. & fasti
gium exornent. Laurus & pal¬
ma: insigne uictoriȩ. lauro.
uictoꝵ capita coronant᷑:pal¬
ma. manꝰ uictrix ornata est.
Unde & eccłia ait. Dixi. ascen¬
dam in palmã : tenebo altitu¬
dines eiꝰ. Quȩ eminentiã ui¬
dens u̾bi. & sperans qd ad eius
altitudinẽ possit ascendere et
scientiȩ sũmitatẽ: dicit ascen¬
dam in palmã: ut omĩa relin¬
quat inferiora. & ad suꝑiora
dendat: ad brauium xp̃i: ut
suaues eiꝰ fructus carpat. & gu¬
stet. Suauis eni uirtutis est
fructus: Populus qͦ coronis
arbor umbrosa uictricib: et
salix lenta. uitib habilis uin¬
ciendis: qͥd aliuo mistice decla¬
rant. nisi bona esse uincła gͥ
uincła caritatis: ut unꝰqͥsq
suis uincłis gloriet᷑: sicut et¬

Expanded text:
spatiis nec onerosa parietibus. de et ecclesia dicit in uocauerit: trabes domorum nostrarum caedri, lacunaria nostra cypressi, in uolantes esse declarans decora sui ornamenta fastigii, qui quasi trabes uerticem ecclesiae sua uirtute sustineant et fastigium eius exornent. laurus et palma insigne uictoriae: lauro uictorum capita coronantur, palma manus uictricis ornatus est. unde et ecclesia ait: dixi, ascendam in palmam, tenebo altitudines eius. quae eminentiam uidens uerbi et sperans quod ad eius altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem dicit: ascendam in palmam, ut omnia relinquat inferiora et ad superiora contendat, ad brabium Christi, ut suauis eius fructus carpat et gustet; suauis enim uirtutis est fructus. populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et salix lenta uitibus habilis uinciendis quid aliud mystice declarant nisi bona esse Christi uiuuarum caritatis, ut unusquisque suis uinculis glorietur, sicut gl