comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ATISE
SADIS
sustiuiu dilectissime fili Rob̾te si forte dei
piẽtas & tuã ꝑ se. & meã ꝑ te aĩam dignaret᷑
inuisere: tibi seilicet inspirando salutarẽ
cõpunetionẽ: mͥq de tua salute leticiam.
S q̃m usq adhuc frustratũ me cerno ab
expectatione mea: iam ñ ualeo tegere
dolõrẽ meũ: anxietatẽ reprimẽre : dissi¬
mulare tristiciã. Unde & contra iuris or¬
dinẽ cogor reuocãre lesus eũ qui me lesit:
spretus reqͥrẽre contẽptorẽ: iniuriã passus
iniuriatõri satisfacẽre: rogaredeniq a
quo rogari debuerã. Dolor quippe nimius
ñ deliberat. ñ uerecundãt᷑: ñ consulit rati¬
onẽ: ñ metuit dignitatis damnũ: legi ñ ob¬
temꝑat: iudicio ñ ad qͥescit: modũ ignõrat
& ordinẽ: id om̃imodo & solũmͦ satagente
aĩo. quo uł carẽat qͦd se dolet habere. uł
habeat quo se dolet carere. At inquis. nec
lesi quẽ piã. nec spreui: s spretus potiꝰ ego.
ac multipharie lesus: tantũ fugi malefac¬

Expanded text:
atis et satis sustinui, dilectissime fili Roberte, si forte Dei pietas, et tuam per se, et meam per te animam dignaretur invisere: tibi scilicet inspirando salutarem compunctionem, mihique de tua salute laetitiam. Sed quoniam usque adhuc frustratum me cerno ab exspectatione mea, jam non valeo tegere dolorem meum, anxietatem reprimere, dissimulare tristitiam. Unde et contra juris ordinem cogor revocare, laesus, eum qui me laesit; spretus, requirere contemptorem; injuriam passus, injuriatori satisfacere; rogare denique, a quo rogari debueram. Dolor quippe nimius non deliberat, non verecundatur, non consulit rationem, non metuit dignitatis damnum; legi non obtemperat, judicio non acquiescit, modum ignorat et ordinem: id omnimodo et solummodo satagente animo, quo vel careat, quod se dolet habere; vel habeat, quo se dolet carere. At, inquis, nec laesi quempiam, nec sprevi; sed spretus potius ego, ac multifarie laesus, tantum fugi malefac
Abbreviated transcription (Latin):
honestas causȩ: ĩmo duplex ꝓuocabit
necessitas. Non ẽ meũ hortari ad pug¬
nã: est tam̃ securus dico aduocati ȩccłe
arcere ab ȩccłiȩ infestatione seismãti¬
coꝵ rabiẽ: est cesaris ꝓpriã uendica¬
re coronã. ab usurpatore siculo. Ut
enĩ constat iudaicã sobolẽ sedem pẽtri
in xxp̃i occupasse iniuriã: sic ꝓculdu¬
bio om̃is qͥ in sicilia rẽgẽ se facit. contͣ¬
dicit cesari. Si aut̃ utrñq incũbit ee¬
sari. restituiere scilicet cesari quȩ st̃
cesaris. ꝙ quȩ st̃ dei dõ: cur apđ tullũ

Expanded text:
honestas causae; imo duplex provocabit honestas causae; imo duplex provocabit necessitas. Non est meum hortari ad pugnam: est tamen securus dico advocati Ecclesiae arcere ab Ecclesiae infestatione schismaticorum rabiem: est Caesaris propriam vindicare coronam ab usurpatore Siculo . Ut enim constat Judaicam sobolem sedem Petri in Christi occupasse injuriam; sic procul dubio omnis qui in Sicilia regem se facit, contradicit Caesari. 2. Si autem utrumque incumbit Caesari, restituere scilicet quae sunt Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
tus ds̃ qͥ uos elegit. & erexit cornu sa¬
lutis nob̾ ad laudẽ & głiam nõis sui:
ad reparandũ imꝑii decus: ad subue¬
niendũ ȩccłiȩ suȩ in tẽpore malo: po¬
stremo ad oꝑandũ etiã ñc̃ salũtẽ in
mectio t̾rȩ. Ipsius ẽ enĩ opus. qͦd coro¬
na głiȩ ur̃e ita in dies ampliat᷑ & sub¬
limat᷑. mirabilit̾ crescens ac ꝓficiens
in om̃i decore & magnificentia: apl
dm & hoĩes. Ipsius ꝓfecto nuꝑ opus &
uirtus fuit: qͦd iter satis laboriosũ
& meticulosũ ꝓ pace regni & ȩccłiȩ li¬
beratione susceptũ. in tanta ꝓsꝑitate
ꝑegistis: romȩ siqͥdem imꝑialis eulmi¬
nis plenitudinẽ głiosissime assecutus.
Id q qͦd mauis fuit in manuñ mãgna:
ut animi fideiq magnitudo clarius
emineret. Qͥd si ante tantillũ exerei¬
tũ terra tremuit & qͥeuit: quantus
putamꝰ horror hostiũ corda inuadere
habeat. cũ ceꝑit re& ꝓcedere in magni¬
tudine brachii sui: Animabit insuꝑ

Expanded text:
tus Deus, qui vos elegit, et erexit cornu salutis nobis, ad laudem et gloriam nominis sui, et reparandum imperii decus, ad subveniendum Ecclesiae suae in tempore malo, postremo ad operandum etiam nunc salutem in medio terrae. Ipsius est enim opus, quod corona gloriae vestrae ita in dies ampliatur et sublimatur, mirabiliter crescens ac proficiens in omni decore et magnificentia apud Deum et homines. Ipsius profecto nuper opus et virtus fuit, quod iter satis laboriosum et meticulosum, pro pace regni et Ecclesiae liberatione susceptum, in tanta prosperitate peregistis. Romae siquidem imperialis culminis plenitudinem gloriosissime assecutus, idque, quod majus fuit, in manu non magna, ut animi fideiqne magnitudo clarius emineret. Quod si ante tantillum exercitum terra tremuit et quievit, quantus putamus horror hostium corda invadere habeat, cum coeperit rex procedere in magnitudine brachii sui? Animabit insuper
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dñm papã utiq mediatorẽ suȩ re¬
conciliationis gr̃amitrãm. benignos
uos atq placabiles inueniamꝰ: quatinꝰ
nec eos peniteat sanis paruisse consiliis÷
& uos de eis debitũ habeatis seruitiũ
& honorẽ. Non enĩ decet ut fideles ur̃i
qͥ ꝓ honore ur̃o laborant: apud uos
confundant᷑. Confundent᷑ aut̃: si qͥb
de benignitate ur̃a spem indulgentiȩ
ꝓmiser̃t. cũ ꝓ ipsis int̾uenerint. inue¬
nerint uos qͦd absit inexõrabiles.¬
enrico illustrissimo angloꝵ regi.
rẽ. sospitatẽ ꝙ pacẽ. Uelle uos instru¬
Sere de his p̃sertim quȩ spectant ad
honestatẽ. aut insipientis ẽ. aut uos
penitꝰ ignorantis. Eappt̾ rem simpli¬
cit̾ intimare sufficit. & hoc paucis:
ingerunt᷑. In ingressu urbis sumꝰ: sa¬
lus ẽ in ianuis: iusticia nob̾cũ est: s
romanis militib cibus iste ñ sapit.
Itaq iusticia placamꝰ dm: militĩa ter¬
remꝰ hostes: solis necessariis necessaria

Expanded text:
per dominum papam, utique mediatorem suae reper dominum papam, utique mediatorem suae reconciliationis, gratiam vestram, benignos vos atque placabiles inveniamus: quatenus nec eos poeniteat sanis paruisse consiliis, et vos de eis debitum habeatis servitium et honorem. Non enim decet ut fideles vestri, qui pro honore vestro laborant, apud vos confundantur. Confundentur autem, si qui de benignitate vestra spem indulgentiae promiserunt, cum pro ipsis intervenerint, invenerint vos, quod absit! inexorabiles.ENRICO illustrissimo Anglorum regirem, sospitatem et pacem. Velle vos instruere, de his praesertim quae spectant ad honestatem, aut insipientis est, aut vos penitus ignorantis. Eapropter rem simpliciter intimare sufficit, et hoc paucis, ingeruntur. In ingressu urbis sumus, salus est in januis, justitia nobiscum est; sed Romanis militibus cibus iste non sapit. Itaque justitia placamus Deum, militia terremus hostes: solis necessariis necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
N reconciliatione mediolanensium
ñ obliti sumꝰ: unde a ur̃a excellentia
p̃moniti fueramꝰ. Qͥd ꝙsi ñ monuisse¬
tis: nichilominꝰ honori ur̃o & regni
utilitatib intenderemꝰ. sicut ubiq &
semꝑ fidelit̾ quantũ possumꝰ facimꝰ.
Non ante sane mediolanenses in gra¬
tiã dñi papȩ. & ȩccłiȩ unitatẽ recep¬
ti st̾: qͦusq palam conradõ refutato
& ab negato. dñm nr̃m lochariũ in
suũ regẽ & dñm receper̃t: & romano¬
rũ imꝑatorẽ augustũ. una cũ toto
orbe confessi ft̃: & de inuria trans¬
acta iuxta consiliũ & mandatũ dñi
papȩ digne uob̃ se satisfacturos ẽẽ tac¬
to sacroscõ eũgłio spoponder̃t. Unde
magnas gr̃as agentes diuinȩ bonitati.
quȩ absq belloꝵ ꝑiculis. absq huma¬
n sanguinis effusione inimicos ur̃os
sic humiliauit : rogamꝰ ur̃am satis
nob exx ꝑtã clementiã. ut tẽpore suo
cũ reqͥsierint p̾dicti mediolanenses

Expanded text:
n reconciliatione Mediolanensium n reconciliatione Mediolanensium non obliti sumus unde a vestra excellentia praemoniti fueramus. Quod etsi non monuissetis, nihilominus honori vestro et regni utilitatibus intenderemus, sicut ubique et semper fideliter, quantum possumus, facimus. Non ante sane Mediolanenses in gratiam domini papae et Ecclesiae unitatem recepti sunt, quousque palam Conrado refutato et abnegato, dominum nostrum Lotharium in suum regem et dominum receperunt, et Romanorum imperatorem Augustum una cum toto orbe confessi sunt: et de injuria transacta, juxta consilium et mandatum domini papae, digne vobis sese satisfacturos esse tacto sacrosancto Evangelio spoponderunt. Unde magnas agentes gratias divinae bonitati, quae absque bellorum periculis, absque humani sanguinis effusione, inimicos vestros sic humiliavit; rogamus vestram satis nobis expertam clementiam, ut tempore suo, cum requisierint praedicti Mediolanenses,
Abbreviated transcription (Latin):
cauta gub̃natrix sapientia. horũ ꝑne¬
cessaria uicissitudine. eo moderamine
electis suis cursũ uitȩ temporalis al¬
ternat: ut nec adu̾sa frangañt. nec
leta dissoluant: cũ potiꝰ & ista ex illis
gratiora: & illa ex his tolerabiliora
& p̃dones cõpuncti humiliant᷑. Sacer¬
dotẽ dñi in quẽ ausi st̃ inicere manꝰ:
cũ honore remittunt. Spolia quȩ di¬
ripuerant. & sine desidia recolligui:
ꝙ sine fraude restituunt. Siqͥd horũ
ẽ qͦd inueniri ñ possit: dalphinꝰ ꝓ eo
satisfaciet ad benẽplacitũ ur̃m.
hoc qͥppe manu sua in nr̃a firmauit.
ꝓ qua sua ꝓmissione adimplenda si ue¬
nerit ad pedes ur̃ȩ maiestatis. qͦd & ꝓpo¬
suit: mitius qͣm meruit supplicamus
agi eũ iuuene. Non qͦd uelimus impu¬
nitũ ẽẽ tã grande facinꝰ: s ut eccłi̾a¬
ita si fieri potest debita satisfactione
honoret᷑: ut is qͥ satisfacit. supra ui¬
res patientiȩ suȩ ñ exasꝑet᷑: & pęnite¬
at hoĩem nr̃is adqͥeuisse consiliis.

Expanded text:
cauta gubernatrix Sapientia, horum pernecessaria vicissitudine eo moderamine electis suis cursum vitae temporalis alternat, ut nec adversa frangant, nec laeta dissolvant: cum potius et ista ex illis gratiora, et illa ex his tolerabiliora et praedones compuncti humiliantur: sacerdotem Domini, in quem ausi sunt mittere manus, cum honore remittunt; spolia quae diripuerant, et sine desidia recolligunt, et sine fraude restituunt. Si quid horum est quod inveniri non possit, Dalfinus pro eo satisfaciet ad beneplacitum vestrum: hoc quippe manu sua in nostra affirmavit. Pro qua sua promissione adimplenda si venerit ad pedes vestrae majestatis, quod et proposuit, mitius quam meruit supplicamus agi cum juvene: non quod velimus impunitum esse tam grande facinus, sed ut Ecclesia, si fieri potest, debita satisfactione honoretur; ut is qui satisfacit, supra vires patientiae suae non exasperetur, et poeniteat hominem nostris acquievisse consiliis.
Abbreviated transcription (Latin):
et: scdm ꝓpriũ laborẽ. Ego labia mea
ñ ꝓhibui. tu aꝑuisti & uiscera: ideo
ꝓculdubio plus recepturus: q̃m plus
laborasti. Certus sũ enĩ qr ñ uacat tͥ.
qͦd sitienti tulisti aquã: ꝙ cũ pãnib
refoiusti. Ambo tam̃ collaborãtores.
ambo coadiutores dĩ sumꝰ: ambo parit̾
sꝑemꝰ fructũ in refectione animarũ
scaꝵ. Quis mͥ det nunqͣm memoriam

Expanded text:
et secundum proprium laborem . Ego labia mea et secundum proprium laborem . Ego labia mea non prohibui: tu aperuisti et viscera, ideo procul dubio plus recepturus, quoniam plus laborasti. Certus sum enim quia non vacat tibi, quod sitienti tulisti aquam, et cum panibus refovisti. Ambo tamen collaboratores, ambo coadjutores Dei sumus: ambo pariter speramus fructum in respectione animarum sanctarum. Quis mihi det memor
Abbreviated transcription (Latin):
iactũ in terrã bonã fructũ at¬
tulisse uidet᷑: ipsius ẽ głia qͥ de¬
dit sem̃ serẽnti: fecunditate t̾rȩ: semi¬
ni incrementũ. Qͥd in his nos capimꝰ:
Ego sane głam xp̃i altẽri ñ dabo. Mul¬
to uͦ serupulosius usurpabomͥ. ꝓfecto
lex dñi conu̾tit aĩas: ñ ego. Testimoni¬
um dñi fidele sapientiã prestat par¬
uulis: ñ ego. Laudat᷑ de bona littẽrȩ
tornatura manꝰ: ñ calamꝰ. fateor ut
multũ tribuã mͥ lingua mea calamꝰ
scribȩ : uelocit̾ seribentis. Sibi gͦ inqͥs
qͥd affer̃t boni. speciosi pedes euangłi¬
rantiũ bona: Multũ ꝑ omnẽ modũ.
Primũ qͥdem qr filii et̃ patris sui qu
in cęlis ẽ: & głam quã defer̃t patri
nequaꝗͣ. a se ducunt alienã. Nam si
filii: e heredes. Deinde uͭ qd ꝓrimoꝵ
salutẽ. suã nchilomĩnꝰ arbitrant᷑: qͥppe
qͦs tanqͣm se ipsos diligunt. Tercio qͦq
qͦd labor labioꝵ ipsoꝵ: sibi penitꝰ ꝑire
ñ poterit. Unusqͥsq enĩ mercedẽ accipi¬

Expanded text:
actum in terram bonam, fructum attulisse videtur, ipsius est gloria qui dedit semen serenti, fecunditatem terrae, semini incrementum. Quid in his nos capimus? Ego sane gloriam Christi alteri non dabo, multo vero scrupulosius usurpabo mihi. Profecto lex Domini convertit animas, et non ego: testimonium Domini fidele sapientiam praestat parvulis , et non ego. Laudatur de bona litterae tornatura manus, non calamus. Fateor, ut multum tribuam mihi lingua mea calamus scribae velociter scribentis . Sibi ergo, inquis, quid afferunt boni speciosi pedes evangelizantium bona? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia filii sunt Patris sui qui in coelis est, et gloriam, quam deferunt Patri, nequaquam a se ducunt alienam. Nam si filii, et haeredes. Deinde vero quod salutem, suam nihilominus arbitrantur, quippe quos tanquam se ipsos diligunt. Tertio quoque, quod labor labiorum ipsorum sibi penitus perire non poterit. Unusquisque enim mercedem accipi
Abbreviated transcription (Latin):
tus de claraualle. in sp̃u consilii
& fortitudinis qͦd bene ceptũ ẽ dig̃no
exitu consũmare. Benedictus ds qui
fecit uob̾ uilescere mundi głam: Tar¬
giturus suã. O qͣm uani filii hominũ
qͣm mendaces filii hominũ instateris:
qui scđm illud eugłii głam ab
inuicẽ quer̃t: & głam quȩ a solo
do ẽ nolunt: plane in hoc ipsi
decipientes deuanitate in ia tp¬
sũ. uos aut̾ ñ sic. Ab hoc uos
opꝓbrio liberauit nc̃ diuina
miscđia: ut essetis axp̃i bõnꝰ odor
deo in om̃i loco: ipsi ad głam̃: angelis
ad leticiã: hõib ad exemplũ. diqͥdem
gaudiũ ẽ in celo suꝑ uno peccatore:
penitentiã agente. Quantomagis suꝑ
tot & talib uiris: & de tali urbe con
decreuerã simul cũ ipsis uẽnire ad
uos. Ceterũ melius existimans ñ in
articulo tẽporis neq in transitu uos
uidere: distuli usq ad reditũ nr̃m.
ꝓperamꝰ qͥppe ad conciliũ ꝑ uos deo
auxiliante reu̾suri: consiliũ & auxi¬

Expanded text:
tus de Clara-Valle, in spiritu consilii et fortitudinis, quod bene coeptum est, digno exitu consummare. Benedictus Deus, qui fecit vobis vilescere mundi gloriam, largiturus suam. O quam vani filii hominum, quam mendaces filii hominum in stateris, qui secundum illud Evangelii, gloriam ab invicem quaerunt, et gloriam quae a solo Deo est, nolunt ; plane in hoc ipsi decipientes 143 de vanitate in idipsum! Vos autem non sic. Ab hoc vos opprobrio liberavit nunc divina misericordia, ut essetis Christi bonus odor Deo in omni loco; ipsi ad gloriam, angelis ad laetitiam, hominibus ad exemplum: si quidem gaudium est in coelo super uno peccatore poenitentiam agente; quanto magis super tot et talibus viris, et de tali urbe convdecreveram simul cum ipsis venire ad vos. Caeterum melius existimans, non in articulo temporis, neque in transitu vos videre, distuli usque ad reditum nostrum. Properamus quippe ad concilium, per vos Deo auxiliante reversuri, consiliumet auxi
Abbreviated transcription (Latin):
dico. Ecclia scĩ iangulfi grauiter inui¬
steq ut dicit᷑ in illa ciuitate oppͥmit᷑ :
& aiunt ur̃ȩ prudentiȩ nescio qua frau¬
de surreptũ: ut dño papȩ ꝑ iusticiam
subuenire paranti. ur̃ȩ int̾uentu p̃cis
obiuaretis. Obsecro & consulo consultiꝰ
agi: nocxiã reuocari precẽ: dari locũ
iusticiȩ: anteqͣ. eccłia illa funditus de¬
struat᷑. Pauꝑ sũ ego. fidelis tam̃ ur:
&e si uideor importunꝰ. fortassis inde ẽ.
Dñam imꝑatricẽ in xp̃i caritate opp̃i¬
do salutamus. Ad eund

Expanded text:
ancti Gengulfi graviter injusteque, ut dicitur, in illa civitate opprimitur: et aiunt vestrae prudentiae nescio qua fraude subreptum, ut domino papae, per justitiam subvenire paranti, vestrae interventu precis obviaretis. Obsecro et consulo consultius agi, noxiam revocari precem, dari locum justitiae, antequam ecclesia illa funditus destruatur. Pauper sum ego: fidelis tamen vester, et si videor importunus, fortassis inde est. Dominam imperatricem in Christi charitate oppido salutamus. E
Abbreviated transcription (Latin):
la siquide ẽ in amissione mundi: peior
in separatione carnis: pessima in uer¬
mis ignis q duplici contritione. Eya gͦ
festina. exxi. recede: moriat᷑ aĩa tua mor¬
te iustoꝵ: qͦ fiant & nouissima tua hoꝵ
similia. O quã p̾ciosa ẽ in conspectu dñi
mors sc̃oꝵ eiꝰ. Fuge queso: in uia pecca¬
toꝵ ne steteris. Quomͦ iiuere potes: nͥ
mori ñ audes: Cũ panib occurrere
fugienti: paratos nos ẽẽ considito. ad

Expanded text:
la siquidem est in mundi amissione, pejor la siquidem est in mundi amissione, pejor in carnis separatione, pessima in vermis ignisque duplici contritione. Eia ergo festina, exi, recede: moriatur anima tua morte justorum, quo fiant et novissima tua horum similia. O quam pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus! Fuge, quaeso; in via peccatorum ne steteris. Quomodo vivere potes, ubi mori non audes? Cum panibus occurrere fugienti paratos nos esse confidito. EPI
Abbreviated transcription (Latin):
fugere: certe uł ñ tĩmere. Iustus qͥ ppẽ
mortẽ & si ñ cauet: tam̃ ñ pauet. Deni¬
q si morte p̃occupatꝰ fu̾it: in refrige¬
rio erit. Morit᷑ qͥdem & iustus. s secu¬
re: qͥppe cuiꝰ mors ut p̃sentis ẽ exitus
uitȩ : ita introitꝰ melioris. Bona mors.
si peccatõ moriaris: ut iusticiȩ uiuas.
Hȩc mors necesse ẽ p̃currat: ut sequat᷑
illa secura. In hac uita qͣndu durat:
c̃opara tͥ illã quȩ semꝑ durat. Dũ ui¬
uis in carne morere mundo: ut post
mortẽ carnis deo uiuere incipias.
Qͥa enĩ si conciderit mors saccũ corpo¬
ris tui: dũ te subinde circundet leti¬
cia: O qͣm beati mõrtu qͥ in dño mori¬
unt᷑: audientes a sp̃u. ut reqͥescant iã
a laborib suis. Non solũ aut̃ s & succe¬
dit iocunditas de nouitate: ac de et̾ni¬
tate securitas. Bona ꝓinde mors iusti
ꝓpt̾ req̃uiẽ: melior ꝓpt̾ nouitatẽ: opti¬
ma ꝓpt̾ securitatẽ. Econtr̃a mors pecca¬
toꝵ pessima. & audi unde pessima. Ma¬

Expanded text:
ere. Justus quippe mortem, etsi non cavet, tamen non pavet. Denique si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio erit . Moritur quidem et justus, sed secure; quippe cujus mors ut praesentis est exitus vitae, ita introitus melioris. Bona mors, si peccato moriaris ut justitiae vivas. Haec mors necesse est ut praecurrat, ut sequatur illa secura. In hac vita, quandiu durat, compara tibi illam quae semper durat. Dum vivis in carne, morere mundo, ut post mortem carnis Deo vivere incipias. Quid enim si conciderit mors saccum corporis tui, dum te subinde circumdet laetitia? O quam beati mortui qui in Domino moriuntur, audientes a Spiritu, ut requiescant jam a laboribus suis! Non solum autem; sed et succedit jucunditas 110 de novitate, ac de aeternitate securitas. Bona proinde mors justi propter requiem, melior propter novitatem, optima propter securitatem. E contra, mors peccatorum pessima . Et audi unde pessima. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
Pernardus abbas clarȩuallis. es.
Romano suo qͦd suo. Bene fecisti
Rm̃e. tui nob̃ ꝑ litteras & rẽnonais
dulcẽ memoriã: & excusans molestissi¬
mã morã. Minime qͥdem desiderantiũ
te cordib ulla potuit surriꝑe qͣndoq
obliuio tuȩ dilectionis: s te tui fateor
pene oblitũ ẽe putauimꝰ. pͥusquã illas
litt̾as uideremꝰ. Nunc itaq̃ rũpe moras.
fac cito qͦd scͥpsisti: & si ueracit̾ stilus
exp̃ssit affectũ: efficacit̾ opus stilum
testificet᷑. Qͥd tardas ipsũ quẽ iã dudũ
concepisti sp̃m parturire salutis: Ii
mortalib uł mortẽ certius: uł moertiꝰ
hora mortis. Siqͥdem tanꝗͣ fur in nocte:
ita ueniet. ue pregnantib in illa die.
Si suꝑuenerit & p̃uenerit hune tã sa¬
lutiferũ partũ: hen ꝑfodiet domũ:
sc̃m germen extinguet. Cũ enĩ dixerint
pax & securitas: t̾c repentinꝰ suꝑuenietͤ
eis interitꝰ sieut dolor in utero habenti:¬

Expanded text:
ERNARDUS abbas Clarae-Vallis, ROMANO suo, quod suo. Bene fecisti, charissime, tui nobis per litteras et renovans dulcem memoriam, et excusans molestissimam moram. Minime quidem desiderantium te cordibus ulla potuit subrepere quandoque oblivio tuae dilectionis; sed te tui, fateor, pene oblitum esse putavimus, priusquam illas litteras videremus. Nunc itaque rumpe moras, fac cito quod scripsisti; et si veraciter stylus expressit affectum, efficaciter opus stylum testificetur. Quid tardas ipsum, quem jamdudum concepisti, spiritum parturire salutis? Nil mortalibus vel morte certius, vel incertius hora mortis: siquidem tanquam fur in nocte, ita veniet. Vae praegnantibus in illa die! Si supervenerit et praevenerit hunc tam salutiferum partum, heu! perfodiet domum, sanctum germen exstinguet. Cum enim dixerint, Pax et securitas, tunc repentinus superveniet eis interit
Abbreviated transcription (Latin):
licet tanꝗͣ ex tua licentia cũ male se¬
cura conscientia extra congregationẽ.
contra ꝓfessionẽ. deuitans subiectionẽ
sui iuris ẽẽ. sua ꝑmĩttat᷑ uiuere lege.
S abscidat᷑ ut ouis morbida a grege:
ut putridũ membrũ a corpore. Qui
iã exinde se ꝓ certo nouerit a te ha¬
beri tanꝗͣ ethnicũ & publicanũ. sẜ ne
timeas ẽẽ contra caritatẽ si uniꝰ scan¬
d alũ multoꝵ recõpensaueris pace.
qͥppe qͥ sua forte malicia fr̃m cohabi¬
tantiũ turbare facile poterat una¬
nimitatẽ: consolet᷑ te illa salomonis
sententia. Quẽ ds negligit: nemo po¬
test corrigere. E illa saluatoris. Om̃is
plantatio quã ñ plantauit Sat̾ meus:
ex nob̾. & rursus apud apłm. Infidelis
si discedit: discedat. Alioqͥn ñ ẽ relin¬
quenda uirga peccatoꝵ suꝑ sortẽ iu¬
stoꝵ: ut ñ extendant iusti ad iniqui

Expanded text:
licet tanquam ex tua licentia, cum male selicet tanquam ex tua licentia, cum male secura conscientia extra congregationem, contra professionem, devitans subjectionem, sui juris esse, sua permittatur vivere lege; 107 sed abscindatur, ut ovis morbida a grege, ut putridum membrum a corpore; qui jam exinde se pro certo noverit a te haberi tanquam ethnicum et publicanum. Et ne timeas esse contra charitatem, si unius scandalum multorum recompensaveris pace, quippe qui sua forte malitia, fratrum cohabitantium turbare facile poterat unanimitatem. Consoletur te illa Salomonis sententia: Quem Deus negligit, nemo potest corrigere ; et illa Salvatoris: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus, ex nobis ; et rursus apud Apostolum: Infidelis si discedit, discedat . Alioquin non est relinquenda virga peccatorum super sortem justorum, ut non extendant justi ad iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
turbato & turbante fr̃es & con¬
temnente magistrũ: breue tͥ
s fidele damꝰ consiliũ. Diaboli studiũ
ẽ circiuire in domo dei & querere
quẽ deuoret : tuȩ e contra uigilantiȩ
in quantũ potes nunqͣm locũ dare
diabolo. Quanto gͥ ille acriꝰ insistit
quomͦ a grege infirmã separet ouicu¬
lã. quatinꝰ eo licentiꝰ rapiat qͦ ñ fuerit
qͥ eripiat: tanto enixius tͥ quantũ
in te ẽ resistendũ ẽ. ne de manu tua
possit eã eruere: neqͣndo dicat mimicꝰ
p̃ualui adu̾sus eũ. Itaq aggredere
frẽm om̃i officio caritatis. uidelicet
beneficiis. salutarib monitis. secretis
increpationib. publicis inhortationibꝰ.
duris etiã & uerboꝵ & uerberũ corre¬
ptionib : qͦdq efficaciꝰ ẽẽ solet. tuis
consiliũ confugiendũ ẽ. dicentis. Aufer¬
te malũ ex uob̾. Auferat᷑ gͦ malus.: ne
malos generet. Neq enĩ potest arbor
mala nͥ fructus malos facere. Auferat᷑
aut̃ dico s ñ quomͦ ipse uult: ut uide¬

Expanded text:
turbato, et turbante fratres, et contemnente magistrum, breve tibi, sed fidele damus consilium. Diaboli studium est circuire in domo Dei, et quaerere quem devoret; tuae e contra vigilantiae, in quantum potes, nunquam locum dare diabolo. Quanto igitur ille acrius insistit, quomodo a grege infirmam separet oviculam, quatenus eo licentius rapiat, quo jam non fuerit qui eripiat; tanto enixius tibi, quantum in te est, resistendum est, ne de manu tua possit eam eruere, ne quando dicat inimicus: Praevalui adversus eum. Itaque aggredere fratrem omni officio charitatis; videlicet beneficiis, salutaribus monitis, secretis increpationibus, publicis inhortationibus, duris etiam et verborum et verberum correptionibus; quodque efficacius esse solet, tuis consilium confugiendum est, dicentis: Auferte malum ex vobis . Auferatur ergo malus, ne malos generet. Neque enim potest arbor mala fructus nisi malos facere. Auferatur autem dico, sed non quomodo ipse vult; ut vide
Abbreviated transcription (Latin):
stoꝵ. Anima nr̃a sicut passer erepta ẽ
de laqueo uenantiũ: laqueus contritꝰ
ẽ: & nos liberati sumꝰ. Nunqͥd hoc de¬
cantare libebat apud inferos seden¬
tib in tenebris & umbra mortis. dñ
ñ erat qͥ redimeret neq qͥ saluũ face¬
ret: qͣndo necdũ uisitauerat nos ori¬
ens ex alto. pͥmitiȩ scilicet dormientiũ
ex tẽpore: nec pari putat ꝓsequendũ
obsequio & transitũ ad uitã: & descen¬
sũ ad inferos. Itaq martyriũ facit
causa: tempꝰ genus q discernunt. Tẽ¬
pus qͥppe machabeos a nõuis mr̃ib
disiungit: coniungit antiquis. Genꝰ
uͦ nouis aggregat: segregat a uete¬
rib. E hȩ qͥdem in ȩccłia p̾missis ex
causis differentiȩ obseruant᷑. Ceterũ
apud dm uniuerso cetui scoꝵ cõmune
ẽ: qͦd sc̃s ait ꝓpħa. Preciosa in conspec¬
tu dñi mors scõꝵ eiꝰ. Unde aut̃ p̾ciosã
dixerit: exponat nob̾. Cũ dederit in¬
qͥt dilectis suis somnũ: ecce hereditas
dñi. filii merces fructus uentris. Nec

Expanded text:
ima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium; laqueus contritus est, et nos liberati sumus . Nunquid hoc decantare libebat apud inferos sedentibus in tenebris et umbra mortis, dum non erat qui redimeret, neque qui salvum faceret, quando necdum visitaverat nos oriens ex alto, primitiae scilicet dormientium nec pari putat prosequendum obsequio, et transitum ad vitam, et descensum ad inferos. 8. Itaque martyrium facit causa, tempus genusque discernunt. Tempus quippe Machabaeos a novis martyribus disjungit, conjungit antiquis. Genus vero novis aggregat, segregat a veteribus. Et hae quidem in Ecclesia praemissis ex causis differentiae observantur. Caeterum apud Deum universo coetui sanctorum commune est quod sanctus ait Propheta: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Unde autem pretiosam dixerit, exponat nobis: Cum dederit, inquit, dilectis suis somnum, ecce haereditas Domini filii, merces fructus ventris . Nec
Abbreviated transcription (Latin):
morte iã ꝓpinqua. uitã bauilans in
manib aiebat. Nunc dimittis seruũ
tuũ dñe scd̾m uerbũ tuũ in pace: qr ui¬
der̃t ocłi mei salutare tuũ. Acsi dic̾et.
Securus descendo in carcerẽ: qui tam
p̃sto meã sentio redẽptionẽ. E hic gͦ qͥ
cũ tã secura iocunditate ꝙ iocunda se¬
curitate morit᷑: merito in eccłia celebra¬
ri cũ gaudio memorat᷑. Ceterũ illa qua
ratione mors festiua reputabit᷑: quam
nulla gaudioꝵ festiuitas comitat᷑: Aut
unde gaudiũ sumeret moriturus. qͥ se
& ad infernales descendere tenebras cer¬
tus erat: nec certi quippiã secũ ferẽbat.
unde in ꝓpcimo de sui liberatore conso¬
laret᷑: Inde ẽ qͦd unꝰ scõꝵ cũ audiret
dispõne domui tuȩ. qr morieris tu & ñ
uiues: conu̾tit se ad parietẽ. & fleuit
fletu magno: atq ita impetrauit exo¬
sȩ mortis aliquã dilationẽ. Hoc deniq
& miserabilit̾ plangebat dicens. In

Expanded text:
morte jam propinqua Vitam bajulans in morte jam propinqua Vitam bajulans in manibus, aiebat, Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace: quia viderunt oculi mei salutare tuum ; ac si diceret: Securus descendo in carcerem, qui tam praesto meam sentio redemptionem. Et hic ergo, qui cum tam secura jucunditate et jucunda securitate moritur, merito in Ecclesia celebrari cum gaudio memoratur. 6. Caeterum illa qua ratione mors festiva reputabitur, quam nulla gaudiorum festivitas comitatur? aut unde gaudium sumeret moriturus, qui se et ad infernales descendere tenebras certus erat, nec certi quidpiam secum ferebat, unde in proximo de sui liberatore consolaretur? Inde est quod unus sanctorum, cum audiret, Dispone domui tuae, quia morieris tu, et non vives, convertit se ad parietem, et flevit fletu magno, atque ita impetravit exosae mortis aliquam dilationem. Hoc denique et miserabiliter plangebat, dicens: In
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq sciens qͦd a dieb suis regnũ cȩloꝵ
iiim patit᷑. unde & clamat. agĩte peni¬
tentiã apꝓpinquabit regnũ celoꝵ: si¬
mulq iudens uitã sẽ ꝓtinꝰ secuturam:
mortẽ letus excepit. Qͦd utiq ab ipso
dño moriturus sciscitari sollicitus fuit:
ac certificari meruit. Nam cũ ꝑ discipu¬
los eũ int̾rogasset. tu es inqͥens qͥ uentu¬
rus es an aliũ expectamꝰ: post enarrata
plura miracła audiuit. E beatus. qui
ñ fuerit scandalizatꝰ in me. In qͦ nimi¬
rũ uerbo significauit se dñs moritu¬
rũ: & tali morte quȩ posset uideis ẽe
scandalũ: gentib stulticia. Ad hanc
uocẽ sponsi gaudens amicus sponsi. alã¬
cri aĩo p̾cessit: qͦ & illũ in ꝓximo esse
uentũrũ iã dubitare ñ potuit. Porro
qͥ letus & tã letus potuit mori: potuit
ꝙ letã sibi memoriã ꝓmereri. S & se¬
nex ille tã plenꝰ uirtutũ qͣm dierũ:

Expanded text:
quoque, sciens quod a diebus suis regnum coelorum quoque, sciens quod a diebus suis regnum coelorum vim patitur, unde et clamat, Agite poenitentiam, appropinquavit regnum coelorum ; simulque videns Vitam se protinus secuturam, mortem laetus excepit. Quod utique ab ipso Domino moriturus sciscitari sollicitus fuit, ac certificari meruit. Nam cum per discipulos eum interrogasset, Tu es, inquiens, qui venturus es, an alium exspectamus? post enarrata plura miracula audivit: Et beatus qui non fuerit scandalizatus in me . In quo nimirum verbo significavit se Dominus moriturum, et tali morte, quae posset Judaeis esse scandalum, Gentibus stultitia. Ad hanc vocem sponsi gaudens amicus sponsi alacri animo praecessit, quo et illum in proximo esse venturum, jam dubitare non potuit. Porro qui laetus, et tam laetus potuit mori, potuit et laetam sibi memoriam promereri. Sed et senex ille tam plenus virtutum quam dierum,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs pari constat uirtute illo in tẽpore
ꝓ iusticia decertasse: pari etiã honore
concelebrat p̃sens dũtaxat eccłia. Puto
qͦd arbitret᷑ indignũ. qͣntũlibet lauda¬
bili morti quȩ xp̃i mortẽ p̃cederet diẽ
festũ impendere: p̾sertĩ eũ ante illam
salutiferã passionẽ. ñ festiua gaudia.
s claustra tenebrosa qͦsq morientes ex¬
ciꝑent. Sane machabeos idõ ut dictũ ẽ
excipiendos iudicauit ȩccłia: q̃m qͦd eis
negabat tempꝰ: contulit martyrii genꝰ.
Nec solũ ipsos: s & qͥ forte uitȩ iam in
carne manifestatȩ mortẽ sua morte
p̃uenert: siue morientes in ipsa sicut
sẏmeon & ioħes baptista. siue etiam ꝓ
ipsa sicut innocentes: qͦs alia ratione
licet ad inferos & ipsi descenderint.
ritu nichilominꝰ sollemnuĩ ueneram᷑.
E innocentes qͥdem: q̃m iniustũ ꝓfecto
fuit innocentiã ꝓ iusticia morientem
ulla uł p̾senti głia defraudari. Ioħes

Expanded text:
quos pari constat virtute illo in tempore quos pari constat virtute illo in tempore pro justitia decertasse, pari etiam honore concelebrat praesens duntaxat Ecclesia. Puto quod arbitretur indignum, quantumlibet laudabili morti, quae Christi mortem praecederet, diem festum impendere: praesertim cum ante illam salutiferam passionem, non festiva gaudia, sed claustra tenebrosa quosque morientes exciperent. Sane Machabaeos ideo, ut dictum est, excipiendos judicavit Ecclesia, quoniam quod eis negabat tempus, contulit martyrii genus. 5. Nec solum ipsos, sed et qui forte Vitae jam in carne manifestatae mortem sua morte praevenerunt, sive morientes in ipsa, sicut Simeon et Joannes Baptista; sive etiam pro ipsa, sicut Innocentes, quos alia ratione, licet ad inferos et ipsi descenderint, ritu nihilominus solemni veneramur. Et innocentes quidem, quoniam injustum profecto fuit innocentiam 104 pro justitia morientem ulla vel praesenti gloria defraudari. Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
ioħes ꝓpt̾ herodiadẽ uxorẽ philippi fr̃is
sui: ideo uinctus. ido & decollatus ẽ.
passus qͥdem & ipse ꝓ̃ ueritãte: s quã
zelare uideret᷑: ñ negare cogeret᷑.
Hinc ẽ qͦd hȩc ipsa tanti mr̃is passio.
multoꝵ etiã longe minoꝵ festiuita¬
tib minꝰ festĩue recolit᷑. ꝓfecto si tali
ratione & oridine passi fuissent macha¬
bei : ne ulla qͥdem fieret de eis mentio.
Alune aut̃ qͣm similes illos fecit mr̃ib
xp̃ianis ñ dissimilis ueritatis confessio:
merito eos similis ꝓsẽquit᷑ & ueneratio.
Nec moueat sane qͦd quẽ ad modũ m̃res
nominatĩ & ipsi ꝓ xp̃o minime passi st̃:
qr ñ int̾est siue sub lege ꝓ legalib obser¬
uantiis. siue sub gr̃a ꝓ mandatis eugłi¬
cis qͥs patiat᷑. Uterq enĩ ȩque ꝓ ueritate
pati cognoscit᷑. Itaq plus contulit ma¬
chabeis in hac parte martyrii genꝰ qͣm
uirtus: qͣndo ne hos qͥdem ex patrib

Expanded text:
Joannes propter Herodiadem uxorem Philippi fratris Joannes propter Herodiadem uxorem Philippi fratris sui: ideo vinctus, ideo et decollatus est , passus quidem et ipse pro veritatis, sed quam zelare videretur, non negare cogeretur. Hinc est quod haec ipsa tanti martyris passio, multorum, etiam longe minorum, festivitatibus minus festive recolitur. 4. Profecto si tali ratione et ordine passi fuissent Machabaei, ne ulla quidem fieret de eis mentio. Nunc autem quoniam similes illos fecit martyribus christianis non dissimilis veritatis confessio, merito eos similis prosequitur et veneratio. Nec moveat sane, quod, quemadmodum martyres, nominatim et ipsi pro Christo minime passi sunt: quia non interest, sive sub Lege pro legalibus observantiis, sive sub Gratia pro mandatis evangelicis quis ppati cognoscitur. Itaque plus contulit Machabaeis in hac parte martyrii genus, quam virtus: quando ne hos quidem ex Patribus,
Abbreviated transcription (Latin):
rias. ñ deniq uł magnꝰ ille iohes bapti¬
sta ita mortius ẽ: quoꝵ primꝰ serra
fert᷑ seissus fuisse: sed̾s int̾ templũ &
altare legit᷑ occĩsus : terciꝰ in carcẽre
decollãtus. Si querit᷑ a quib : ab inui¬
stis & impiis. Si qua causa: ꝓ iusticia
& pietate. Si quo mõdo: ñ tã eas confi¬
tendo. qͣm ꝓponendo. Pponebant ueri¬
tatẽ odientib eã: ueritas pariebat eis
odiũ: & odiũ mortẽ. Licet iniusti ꝙ im¬
pii. ñ tã tam̃ in illis pietatẽ ꝑseque¬
bant᷑ qͣm a se repellebant: nec tã in
illoꝵ iusticiã ferebant᷑. qͣm ꝓpriã tue¬
bant᷑ iniusticiã. Aliud ẽ aliena inua¬
dere: aliud defendere sua. Non ẽ id¬
ipsũ nolle sequi ueritatẽ & ꝑsequi: in¬
uidere credentib & increpantib indi¬
gnari: obturare os confitentiũ: ꝙ re¬
magis reuerebat᷑ illũ: & audito eo mł¬
ta faciebat. S q̃m arguebat herodẽ

Expanded text:
rias, non denique vel magnus ille Joannes Baptirias, non denique vel magnus ille Joannes Baptista ita mortuus est: quorum primus serra fertur scissus fuisse; secundus inter templum et altare legitur occisus ; tertius in carcere decollatus. Si quaeritur, a quibus? ab injustis et impiis. Si qua causa? pro justitia et pietate. Si quomodo? non tam eas confitendo, quam proponendo. Proponebant veritatem odientibuodium, et odium mortem. Licet injusti et impii, non tam tamen in illis pietatem persequebantur, quam a se repellebant: nec tam in illorum justitiam ferebantur, quam propriam tuebantur injustitiam. Aliud est aliena invadere, aliud defendere sua. Non est idipsum nolle sequi veritatem, et persequi; invidere credentibus, et increpantibus indignari: obturare os confitentium, et remagis reverebatur illum, et audito eo multa faciebat. Sed quoniam arguebat Herodem
Abbreviated transcription (Latin):
morte cõmunẽ habuisse cũ martyrib
pietatis causã: s ñ etiã utrosq parit̾
eande cũ illis adeptos fuisse martyrii
formã: Uniu̾sis nempe tã ueteris qͣm
noui testam̃ti martyrib ȩque conue¬
nit ꝓ iusticia occubuisse: s int̾est qͦd
isti passi st̃ qr illã tenebant: illi qr ñ
tenentes rep̃bendebant. Isti qͦd eam ñ
desererent: illi qͦd deserentes ꝑituros
ẽe assererent. Eẜ ut breuit̾ totũ in qͦ
differ̾t ꝓferamꝰ: hos cultus. illos zelus
iusticiȩ martyres fecit. Soli ex uete¬
rib machabei qr ñ solũ causã. s & for¬
mã ut dixi noui martyrii tenuer̾̃t:
iure fortasse in eccłia cũ nouis eccł̃iȩ
martẏrib eandẽ consuetȩ celebrita¬
tis głam assecuti st̃. Instar qͥppe mar¬
tyrũ nr̃oꝵ libare & ipsi diis alienis.
patriãq deserere legẽ. ĩmo mandata
dei transgredi cogebant᷑: renuebant
& moriebant᷑. Non sic ysaias. ñ sie racha¬

Expanded text:
morte communem habuisse cum martyribus morte communem habuisse cum martyribus pietatis causam, sed non etiam utrosque pariter eamdem cum illis adeptos fuisse martyrii formam? Universis nempe tam Veteris, quam Novi Testamenti martyribus aeque convenit pro justitia occubuisse: sed interest quod isti passi sunt, quia illam tenebant; illi, quia non tenentes reprehendebant; isti, quod eam non desererent; illi, quod deserentes perituros esse assererent. Et ut breviter totum in quo differunt, proferamus: hos cultus, illos zelus justitiae martyres fecit. Soli ex veteribus Machabaei, quia non solum causam, sed et formam, ut dixi, novi martyrii tenuerunt; jure fortasse in Ecclesia cum novis Ecclesiae martyribus eamdem consuetae celebritatis gloriam assecuti sunt. Instar quippe martyrum nostrorum libare et ipsi diis alienis, patriamque deserere legem, imo mandata Dei transgredi cogebantur; renuebant, et moriebantur. 3. Non sic Isaias, non sic Zacha
Abbreviated transcription (Latin):
rib pari constet relo pietatis occubu¬
isse: ñ tam̃ pari & tripudio recoli me¬
ruisse. Qͦd si illis ñ ĩmerito huiꝰce modi
negat᷑ sollemnis celebritas. qi nimirũ
qͦd p̃buit uĩrtus p̾ripuit tẽpus: cur
ñ & eadẽ fuit in machabẽis considatio:
Siqͥdem & ipsi ꝓ tẽpore ñ ad cȩli mox
gaudia. s ad inferni tenebras descen¬
der̃t: ne t̾c qͥppe apparente pͥmogenito
ex mortius. qui aꝑiret credentib reg¬
na cęloꝵ. agno uidelicet de tribu uida
qͥ aꝑit & nemo claudit: ad cuiꝰ introitũ
cũ om̃i auctoritate suꝑnis potestatib
diceret᷑. Tollite portas pͥncipes ur̃as.
& eleuamin portȩ ȩt̾nales: & intͦibit
rex głiȩ. Pinde si in congruũ indet᷑ cũ
gaudio recolere transitũ qͥ gaudii ñ
fuit: caueat᷑ & in istis. Aut si istos ob
suȩ uirtutis meritũ festiuo ꝓsequi fa¬
uore placet: cur ñ itidem deferet᷑ &
illis : an dicendũ ẽ utrosq qͥdem in

Expanded text:
ribus pari constet zelo pietatis occuburibus pari constet zelo pietatis occubuisse, non tamen pari et tripudio recoli meruisse. Quod si illis non immerito hujuscemodi legatur solemnis celebritas, quia nimirum quod praebuit virtus, praeripuit tempus: cur non et eadem fuit in Machabaeis consideratio? siquidem et ipsi pro tempore, non ad coeli mox gaudia, sed ad inferni tenebras descenderunt: ne tunc quippe apparente Primogenito ex mortuis, qui aperiret credentibus regna coelorum; agno videlicet de tribu Juda, qui aperit, et nemo claudit, ad cujus introitum cum omni auctoritate supernis potestatibus diceretur, Tollite portas, principes, vestras; et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae . Proinde, si incongruum videtur cum gaudio recolere transitum qui gaudii non fuit, caveatur et in istis: aut, si istos ob suae virtutis meritum 103 festivo prosequi favore placet, cur non itidem deferetur et illis? 2. An dicendum est, utrosque quidem in
Abbreviated transcription (Latin):
tua caritas a mea p̃aruitate que¬
siuit: inde iã ad me scͥpserat ful¬
cho sparnacensis abbas. Cui ego nil re¬
scͥpsi : uolens siquã forte suꝑ hoc rep¬
ꝑissẽ patrũ sententiã. ipsã potiꝰ ei tͣns¬
mittere. qͣm nouũ uł nr̃m quippiã re¬
spondẽre. Qua ñ facile occurrente. iã
qͦd sentio ego sic interĩ utriq respon¬
deo: ut qͦdcũq forte rationabiliꝰ qͥlibet
ur̃m suꝑ eade questiuncula qͣndoq uł
legerit uł audierit uł certe ipse sense¬
rit: mͥ uicissim ĩmꝑtiri ñ negligat.
Queris itaq qͥdnã iusũ patrib fuerit.
ut solis ex om̃ib antiquis iustis singu¬
lari qͦdã pͥuilegio machabeis annuam
celebritatẽ pari cũ nr̃is martẏrib ue¬
neratione decernerent. in ȩccłia sollem¬
nit̾ exhibendã. Si dixero dignos meri¬
to martyrũ głia iudicatos. quib ñ im¬
par fuit in martyrio uirtus. erit for¬
sitan solutũ cur ipsos. s necdũ plane
cur solos: cũ & alios ñ nullos ex uete¬

Expanded text:
tua Charitas a mea parvitate quaesivit, inde jam ad me scripserat Fulco Sparnacensis abbas. Cui ego nil rescripsi; volens, si quam forte super hoc reperissem Patrum sententiam, ipsam potius ei transmittere, quam novum vel nostrum quidpiam respondere: qua non facile occurrente, jam quod sentio ego, sic interim utrique respondeo, ut quodcunque forte rationabilius quilibet vestrum super eadem quaestiuncula quandoque vel legerit, vel audierit, vel certe ipse senserit, mihi vicissim impartiri non negligat. Quaeris itaque quidnam visum Patribus fuerit, ut solis ex omnibus antiquis justis singulari quodam privilegio Machabaeis annuam celebritatem pari cum nostris martyribus veneratione decernerent in Ecclesia solemniter exhibendam? Si dixero dignos merito martyrum gloria judicatos, quibus non impar fuit in martyrio virtus; erit forsitan solutum, cur ipsos, sed necdum plane cur solos: cum et alios nonnullos ex vete
Abbreviated transcription (Latin):
buat ut in inferno ꝓtegas me. & abs¬
condas me donec ꝑtranseat furor tuus:
& constituas mͥ tempꝰ in qͦ recorderis
mei: Isrł qͦq ad filios aiebat. Deduce¬
tis canos meos cũ dolore ad inferos. Qa
in his sollemnis leticiȩ: qͥd festiuȩ cele¬
unt dissolui & ẽẽ cũ xp̃o: certi ubicũq
ẽ corpus. illo sine morã congregatũ
iri & aquilas. Mox in qͣm ibi exultant
iusti in conspectu dei: & delectant᷑ in
leticia. Ibi ibi benignissime ũx. ibi sta¬
tĩ ut de hoc scło neqͣm. sc̃s qͥsq eripit᷑:
adimplet᷑ leticia cũ uultu tuo. Una ibi

Expanded text:
t in inferno protegas me, et abscondas me, donec pertranseat furor tuus; et constituas mihi tempus in quo recorderis mei? Israel quoque ad filios aiebat: Deducetis canos meos cum dolore ad inferos . Quid in his solemnis laetitiae, quid festivae celeunt dissolvi, et esse cum Christo; certi, ubicunque est corpus, illo sine mora congregatum iri et aquilas. Mox, inquam, ibi exsultant justi in conspectu Dei, et delectantur in laetitia. Ibi, ibi, benignissime Jesu, ibi statim, ut de hoc saeculo nequam sanctus quisque eripitur, adimpletur laetitia cum vultu tuo. Un
Abbreviated transcription (Latin):
dicent: cogitationib suis accusantib
siue defendentib. & qͥdem apud sp̾italẽ
qͥ oĩa diĩudicat: & ipse a nemine uidi¬
cat᷑. Quidnã uͦ maius aut minꝰ. suꝑiꝰ
an inferiꝰ. artius siue remissuis sit:
qͦd uidelicet reliquer̃t. an ad qͦd redi¬
ert̃: ego qͥdem haud temere diffinier̃ĩ:
ipsi uiderint. & hoc illis gregoruis.
Tibi uͦ pat̾ reuerende tã tuta certitu¬
dine qͣm nuda ueritate ego dixerim:
õino ñ expedire sp̃m uelle extinguere.
Noli inqͥt ꝓhibere eũ. qͥ potest bene fa¬
cere: si potes & ipse benefac. Gloriari
aut̾ magis oportet in ꝓfectib filioꝵ:
q̃m filiꝰ sapiens głia ẽ patͥs. Decetero
nemo mͥ molestus sit. qͦd iusticiã di ñ
abscondi in corde meo: nͥ qͦd minꝰ for¬
tasse ob uitandũ scandalũ qͣm debui

Expanded text:
dicent, cogitationibus suis accusantibus dicent, cogitationibus suis accusantibus sive defendentibus, et quidem apud spiritualem qui omnia dijudicat, et ipse a nemine judicatur. Quidnam vero majus aut minus, superius aut inferius, arctius sive remissius sit, quod videlicet reliquerunt, an ad quod redierunt; ego quidem haud temere definierim, ipsi viderint. Et hoc illis Gregorius. Tibi vero, pater reverende, tam tuta certitudine, quam nuda veritate ego dixerim, omnino non expedire spiritum velle exstinguere. Noli, inquit, prohibere eum qui potest bene facere; sed, si vales, et ipse bene fac . Gloriari autem magis oportet in profectibus filiorum, quoniam filius sapiens gloria est patris . De caetero nemo mihi molestus sit, quod justitiam Dei non abscondi in corde meo: nisi quod minus fortasse, ob vitandum scandalum, quam debui,
Abbreviated transcription (Latin):
libro pastorali. qͥsqͥs bonũ mais sub¬
ire inqͥt ꝓ̃posuit : bonũ minꝰ qͦd po¬
tuit sibi illicitũ fecit. Ad qͦd ꝓbandũ
subiecit testimoniũ de eugłio. dicens.
llemo mittens manũ suã ad aratrũ
& respiciens retro: aptus ẽ regno cȩ
intenderat. retro respicere conumn¬
cit᷑: si relictis bonis ampliorib ad mi¬
nima retorquet᷑. Item ipse in omelia
tercia suꝑ ierechielẽ. Sunt ñ muilli qͥ
bona quidem quȩ uouer̃t oꝑant᷑: atq
hec oꝑantes meliora deliberant:s re¬
tractantes meliora quȩ deliberauerant¬
ĩmutant. E qͥdem bona agunt quȩ cȩ¬
ꝑant: s a meliorib quȩ delib̾auerant
succũbunt. Hi nimirũ ante humana
iudicia stare uident᷑ in oꝑe: s ante
om̃ipotentis dei ocłos cecider̃t in deli¬
beratione. En specłm. In boc ñ uultũ
natiuitatis: s factũ reu̾siõnis suȩ con¬
siderent. Hic se discutiant. hic se dipui¬

Expanded text:
libro Pastorali: « Quisquis bonum majus sublibro Pastorali: « Quisquis bonum majus subire, » inquit, « proposuit, bonum minus, quod potuit, sibi illicitum fecit. » Ad quod probandum subjicit testimonium de Evangelio, dicens: Nemo mittens manum suam super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei intenderat, retro respicere convincitur, si relictis bonis amplioribus ad minima retorquetertia super Ezechielem: « Sunt nonnulli qui bona quidem, quae noverunt operantur; atque haec operantes meliora, quae deliberant, sed exspectantes meliora, quae deliberant, mutantur. Et quidem bona agunt quae coeperant; sed a melioribus, quae deliberaverant, succumbunt. Hi nimirum ante humana judicia stare videntur in opere; sed ante Dei omnipotentis oculos ceciderunt in deliberatione. » En speculum, in hoc non vultum nativitatis, 100 sed factum reversionis suae considerent: hic se discutiant, hic se diju
Abbreviated transcription (Latin):
dignant̾ p̃uenire curastis. Uerũ mͦ
plura scribere suꝑsedi: donee ur̃o si
dignũ iudicatis agnoscã rescͥpto. qua¬
lit̾ pauca hȩc accipiatis. Quȩ aut̃ rescͥ¬
bere uł iniungere uerbo placuerit.
abb̃i ogerio bene comittere potestis:
ꝑ quẽ & hȩc nr̃a recipitis. Pro qͦ etiã
ur̃am excellentiã cõpellamꝰ. quatinꝰ

Expanded text:
dignanter praevenire curastis. Verum modo dignanter praevenire curastis. Verum modo plura scribere supersedi, donec vestro, si dignum judicatis, agnoscam rescripto, haec pauca qualiter accipiatis. Quae autem rescribere vel injungere verbo placuerit, abbati Ogerio committere bene potestis, per quem et haec nostra recepistis. Pro quo etiam vestram Excellentiam c
Abbreviated transcription (Latin):
regi de t̾reno regno seruire fidelit̾:
& humilit̾ obedire. In t̾ra ur̃a tenet᷑
qua maluit mori. qͣm carere illa. Ego
eã sequi disposui: & mittere de nr̃a
militia qͥ in manu ualida si uob̾ ñ
displicet requirant. recuꝑent & redu¬
cant. & ñc huiꝰ rei gr̃a p̃misi hos quos
p̾sentes cernitis exploratores: qͥ ẽe rei
indagent sagacit̾: renuntientq fide¬
lit̾. Assistite eis tanqͣm nunciis dñi ue¬
stri: & in ipsis feodũ ur̃m deseruite.
Ipse uͦ ad honorẽ suũ ad salutẽ ur̃am.
ad patriȩ sospitatẽ & pacẽ : letũ uos
& inclitũ ꝑducãt in bonũ ac placidũ
Wintonensi ep̃o .B. abbas dictꝰ
de claraualle in dño salutem.
Multoꝵ iã relatione letabundꝰ acce¬
pi: locũ gr̃ȩ ñ infimũ humilitatem
nr̃am apud ur̃am celsitudinẽ obtine¬
re. Non sũ meritus: s eo ñ ingratus.
Itaq refero gr̃am ꝓ gr̃a: ẜ si ñ con¬
dignã: certe quã possũ. Nec uereor
qͣntula sit oblatã uł potiꝰ relatã a

Expanded text:
no servire fideliter, et humiliter obedire In terra vestra tenetur qua maluit mori, quam carere illa. Ego eam sequi disposui, et mittere de nostra militia, qui in manu valida, si vobis non displicet, requirant, recuperent et reducant. Et nunc hujus rei gratia praemisi hos quos praesentes cernitis exploratores, qui esse rei indagent sagaciter, renuntientque fideliter. Assistite eis tanquam nuntiis Domini vestri, et in ipsis feudum vestrum deservite. Ipse vero ad honorem suum, ad salutem vestram, ad patriae sospitatem et pacem, laetum vos et inclytum perducat in bonum ac placidum WINTde Clara-Valle, in Domino salutem. Multorum jam relatione laetabundus accepi, locum gratiae non infimum humilitatem nostram apud vestram Celsitudinem obtinere. Non sum meritus, sed eo non ingratus. Itaque refero gratiam pro gratia, etsi non condignam, certe quam possum. Nec vereor, quantula sit, oblatam, vel potius relatam a