comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posuit flumina in desertũ. Queris scd̾m ordinẽ mel-¬
chisedech apud illos ñ inuenis: sed ꝑ totũ orbẽ ce¬
lebrat᷑ in eccłia. A solis ortuusq ad occasũ: laudat᷑
nom̃ dñi. Et dicit illis ds̃: quoꝵ flumina posuit
meo. Ubi erant om̃ia immunda sacrificia. qͣndo
desertũ erant. qͣndo squalebant. qͦndo salinȩ erant
om̃s gentes: ibi nunc fontes ibi nc̃ flumina. ibi nc̃
stagna aquarũ. et exitꝰ aquarũ. Frgo suꝑbis resistit
humilibꝰ autẽ dedit grãm. Et habitare fecit illic
esurientes: qr edent pauꝑes et saturabunt᷑. Et
constituer̃ ciuitatẽ habitationis. Interĩ habitati¬
onis in spe. Quomꝰ : Qui me audit in qͥt. habita¬
bit in spe. Et consticuer̃ ciuitatẽ habitationis.
Et seminauer̃ agros. et plantauer̃ iuneas: et fecer
fructũ frumenti. Ad quẽ gaudet oꝑariꝰ ille qͥ dic̃.
ñ qi quero datũ: sed requiro fructũ. Et benedi¬
xit eis. et multiplicatist̾ nimis: et iumenta eoꝵ ñ

Expanded text:
tum: quaeris secundum ordinem Melchisedec; apud illos non invenis, sed per totum orbem celebratur in Ecclesia. «A solis ortu usque ad occasum laudatur nomen Domini» . Et dicit Deus illis quorum flumina posuit meo» . Ubi erant omnia immunda sacrificia, quando desertum erant, quando squalebant, quando salinae erant omnes gentes; ibi nunc fontes, ibi nunc flumina, ibi nunc stagna aquarum, et exitus aquarum. Ergo superbis restitit, humilibus autem dedit gratiam. «Et habitare fecit illic esurientes:» quia, «Edent pauperes, et saturabuntur» . «Et constituerunt civitatem habitationis:» interim habitationis in spe; quoniam, «Qui me audit,» inquit, «habitabit in spe» . «Et constituerunt civitatem habitationis. Et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas, et fecerunt fructum frumentatum, sed requiro fructum» . «Et benedixit eos, et multiplicati sunt nimis, et jumenta eorum non
Abbreviated transcription (Latin):
dant᷑. Om̃is gͦ iniqͥtas opilabit ossuũ: et sapiens
qui ẽ. custodiet hȩc. Unde custodiet : Per humili-¬
tatẽ intelligendo miserationes dñi: quia ubiq
dictũ ẽ. confiteantur dño miserationes eiꝰ et mira¬
bilia eiꝰ filiis hominum.:¬

Expanded text:
dantur. «Omnis» ergo «iniquitas oppilabit os suum,» et qui est dantur. «Omnis» ergo «iniquitas oppilabit os suum,» et qui est «sapiens, custodiet haec.» Unde custodiet? Per humilitatem, intelligendo miserationes Domini; quia ubique dictum est, «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.
Abbreviated transcription (Latin):
Quis sapiens et custodiet hec: Et intelliget mise¬
ricordias dm̃i. Uidete qͦ fine clausit. Quis sapiens
et custodiet hec : qͥ custodit: dicturus es. sapiens.
bꝰ ñ sit inflatꝰ. custodit hȩc. Quare enĩ custodit hȩc
Quia intelliget miserationes dñi. Non merita sua. ñ
uires suas. ñ potentiã suã. sed miserationes dñi: qͥ
errantẽ et gementẽ dedux̃ in uiã et pauit. qͥ pu-
gnantẽ adũsus difficultatẽ peccatoꝵ et colligatũ
uinculis consuetudinis soluit et lib̾auit. qͥ fastidi¬
entẽ ũbũ dei et cedio qͦdã pene morientẽ missa
medicina uerbi sui recreauit. qͥ ꝑiclitantẽ int̾ nau¬
fragia et ꝓcellosa discrimina. mare placato ad por¬
tũ ꝑdixit. qͥ eũ deniq constituit in eo ppło ubi
himilibꝰ dat grãm. ñ in illo ubi suꝑbis resistit: et
fecit eũ suũ. ut intꝰ manens multiplicaret᷑:. ñ ut
foras exiens minueret᷑. Hoc uident recti et iocun-¬

Expanded text:
Quis sapiens? et custodiet haec, et intelliget miseQuis sapiens? et custodiet haec, et intelliget miserationes Domini.» Videte quo fine clausit: «Quis sapiens? et custodiet haec.» Et quid custoditurus est sapiens?  superbus, non sit inflatus, custodit haec. Quare enim custodit haec, Quia «intelliget miserationes Domini:» non merita sua, non vires suas, non potentiam suam; sed «miserationes Domini,» qui errantem et egentem ignantem contra difficultatem peccatorum, et colligatum vinculis veteris consuetudinis solvit, et liberat fastidientem verbum Dei, et taedio quodam pene morientem, missa medicina verbi sui, recreavit: qui periclitantem inter naufragia et tum perduxit: qui eum denique constituit in eo populo, ubi humilibus dat gratiam, non in illo ubi superbis resistit; et fecit eum suum, ut intus manens multiplicaretur, non ut foras exiens minueretur. Hoc vident recti, et jucun
Abbreviated transcription (Latin):
ciens. et pectꝰ tundens. Istũ humilẽ. hunc pauꝑẽ. hc̃
mendicũ adiuuit ds̃. plurimũ eciã de ipsa seꝑatio¬
ne hereticoꝵ qͥ pauci factisunt et uexatist̾: et sedu¬
ctist̾ in inuio et ñ inuia. Demq qͥd postea ex illis
diminutis. seductis. paucis factis. uexatis. et adiuto
pauꝑe qͥd fit: Et posuit sicut oues familias
Quasi unũ pauꝑẽ et unũ mendicũ intelligebas de
qͦ dix̃: et adiuiit pauꝑẽ a mendicitate. Pauꝑ iste:
multȩ familiȩ st̃. Pauꝑ iste: multȩ plebes st̾. Multȩ
ȩccłiȩ: una eccł̃ia. una plebs. una familia. una ouis
ẽ. Et posuit sic̃ oues familias. Magna misteria ista:
magna sacram̃ta. Iuã ꝓfunda. plena misterioꝵ. Iuã
dulcit᷑ inuenta: qr diu latentia. Ergo Uidebunt
recti et iocundabunt᷑ : et om̃is iniqͥtas opilabit os
suũ. Iniquitas illa garriens contra unitatẽ. et cogens
manifestari ueritatẽ: conuicta opilabit os suum.

Expanded text:
ciens, et pectus tundens. Istum mendicum, hunc pauperem, hunc ciens, et pectus tundens. Istum mendicum, hunc pauperem, hunc humilem adjuvit Deus plurimum, etiam de ipsa separatione haereticorum; quia pauci tacti sunt, et vexati sunt, et seducti in invio et non in via. Denique quid postea ex illis deminutis, seductis, paucis factis, vexatis, in adjuto paupere quid fit? «Et posuit sicut oves familias.» Quasi unum pauperem et unum mendicum intelligebas, de quo dixit, «Et adjuvit pauperem a mendicitate:» pauper iste multae familiae sunt, pauper iste multae plebes sunt; multae Ecclesiae una Ecclesia, una plebs, una familia, una ovis est. «Et posuit sicut oves familias.» Magna mysteria ista, magna sacramenta, quam profunda, plena mysteriorum; quam dulciter inventa, quia diu latentia. Ergo, «Videbunt recti, et jucundabuntur; et omnis iniquitas oppilabit os suum.» Iniquitas illa garriens contra unitatem, et cogens manifestari veritatem, convicta «oppitabit os suum.
Abbreviated transcription (Latin):
tã contẽptũ. quã sal infacuatũ. qđ foras ꝓioctũ concul¬
catur: Et uidece si ñ pͥncipes st̾. Ipsũ paulũ audite.
Licet si nos aut anglis de celo euangelizauerit uob̃ p̃t̃¬
quã qđ accepistis: anathema sit. Principes st̃. doctis.
magnist̾. lapides p̃tiosi st̃. qͥd adhuc dicturus est:
Nũ qͥd et angeli st̾ : Et tam̃ et si angłs de cȩlo annun¬
ciauerit uob̾ p̃t̃ quã qđ accepistis. anathema sit.
Iuia et ipse diabol angłs: de celo lapsus. ẽ. Effusus
ẽ gͦ contẽptꝰ suꝑ pͥncipes. Et adiuut pauperẽ a
mendicitate. Qͥd ÷ hoc fr̃s: Contẽptist pͥncipes:
et adiutꝰ ẽ pauꝑ. Abiecti st̃ suꝑbi. et instruetꝰ est
bumilis hoc fecit et hoc facit. Et hoc faciendo.
adiuuit pauꝑẽ a mendicitate. Mendieus ille. ẽ. ni-¬
chil sibi tribuens: totũ de miscdia dei expectans.
Ante ianuã dm̃cã quotidie clamat. pulsans ut aꝑia¬
turei: nudus et tremens ut uestiat᷑: oculos in trã dei¬

Expanded text:
tum quam sal infatuatus, qui foras projectus conculcatur? Et videte si non principes sunt; ipsum Paulum audite: «Licet si nos, aut angelus de coelo evangelizaverit vobis praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Principes sunt, docti sunt, magni sunt, lapides pretiosi sunt. Quid adhuc dicturus es; numquid angeli sunt? Et tamen, «etsi angelus de coelo vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit:» quia et ipse diabolus angelus de coelo lapsus est. «Effusus est» ergo «contemptus super principes. Et adjuvit pauperem a mendicitate.» Quid est hoc, fratres, Contempti sunt principes, et adjutus est pauper? Abjecti sunt superbi, et instructus est humilis. Hoc fecit, et hoc faciendo «adjuvit pauperem a mendicitate.» Mendicus est ille, nihil sibi tribuens, totum de misericordia Dei exspectans; ante januam Dominicam quotidie clamat, pulsans ut aperiatur ei, nudus et tremens ut vestiatur, oculos in terram deji
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in qͦdã psalmo: Congregatio tauroꝵ. id : ceruicato.¬
rũ et suꝑboꝵ. Congregatio tauroꝵ: int̾ uaccas ppłoꝵ.
Uaccas dic̃ seductiles animas. quȩ facile consentiunt
seductoribꝰ cauris. Sed quare hoc: Ut excludant eos
qͥ ꝓhatisẽ argento. Qͥd. ẽ ut exclidantur: Ut appare¬
ant ut emineant illi qͥ st̾ ꝓbati eloqͥo dei. Cũ enim
respondet᷑ herecicis ex necessitate.: ȩdificant᷑ catholi¬
ci ex utilitate. hanc sententiã plane paulus expres
sint in uobis. Oportet et tauros seducentes esse: ut
qͥ ꝓbatist̾ argento manifesti sint. hoc.ẽ ut excludant᷑.
Qͥd ÷ argento ꝓbati: Eloquia dm̃ eloqͥa casta: argen¬
tũ igne examinatũ ꝓlatũ tr̃ȩ purgatũ septuplum.
Quicũq st̾ ꝓbati in hoc argento. id÷ in eloqͥo dm̃:
ñ possunt plene exercere hoc argentũ. nisi questioni¬
bꝰ inquietati hereticoꝵ. Et hic attendite: qr ñ preter¬
missũ ẽ. Ecce effusus ẽ. contẽptꝰ suꝑ pͥncipes: suꝑ

Expanded text:
ngregatio taurorum,» id est cervicatorum et superborum; «congregatio taurorum inter vaccas populorum. Vaccas» dicit seductiles animas, quae facile consentiunt seductoribus tauris. Sed quare hoc? «Ut excludantur hi qui probati sunt argento» . Quid est, «ut excludantur?» Ut appareant, ut emineant illi qui sunt probati in eloquio Dei. Cum enim respondetur haereticis ex necessitate, aedificantur Catholici ex utilitate. Hanc sententiam plane Paulus expressesti fiant in vobis» . Oportet et tauros seducentes esse, «ut qui probati sunt argento,» manifesti sint, hoc est, «excludantur.» Quid est, «argento probati? Eloquia Domini, eloquia casta; argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum» . Quicumque sunt probati in hoc argento, id est in eloquio Domini, non possunt plene exserere hoc argentum, nisi quaestionibus inquietati haereticorum. Et hic attendite quia non praetermissum est: ecce «effusus est contemptus super principes,» super
Abbreviated transcription (Latin):
ne uincat unũ quẽq cupiditas sua. et eligat eã
seqͥ: quã eiꝰ difficultatibꝰ exclamare ad dñm. Me¬
tuendũ ẽ. ne unꝰqͥsq ur̃m minꝰ sapiat ũbũ dei:
et fastidio moriatꝰ. Temptatio uͦ gubernandi :
tẽptatio ꝑiculoꝵ in regenda ȩccłia. nos potissimũ
tangit. Sed qͦmͦ et uos alien eritis. si tota nauis ꝑi¬
clitabitur: Qđ ideo dixi: ne in hac qͣrta tẽptatio

Expanded text:
ne vincat unumquemque cupiditas sua, et eligat eam ne vincat unumquemque cupiditas sua, et eligat eam sequi, quam ex ejus difficultatibus exclamare ad Dominum; metuendum est ne unicuique vestrum minus sapiat verbum Dei, et fastidio moriatur: tentatio vero gubernandi, tentatio periculorum in regenda Ecclesia nos potissimum tangit. Sed quomodo et vos alieni eritis, si tota navis periclitabitur? Quod ideo dixi, ne in hac quarta tentatio
Abbreviated transcription (Latin):
Unde et hoc. nisi de qͦdã langore animȩ : Iã ñ
te illicit adulteriũ: nec tamen delectat dei uer¬
bũ. lã pꝰ ꝑiculũ imꝑitiȩ et concupiscentiȩ. de
quibꝰ duobꝰ te euasisse letaris: uide ne tediũ fa-¬
stidiũq te necet. Non ẽ. et ista leuis temptatio.
Agnosce te in illa. exclama ad dñm: ut de necessita¬
tibꝰ tuis etiã hic liberet te. Et de hac tẽptatione
lib̾atꝰ cũ fueris: confiteant᷑ illi inserationes eius.
Liberatꝰ autẽ ab errore. lib̾atꝰ a difficultate bene
oꝑandi. lib̾atꝰ a tedio fastidioq ũbi dei: fortassis
dignꝰ eris cui ppłs cõmictat᷑. constituaris ingub̾-¬
naculis nauis: recturus eccłiam. Ibi quarta tẽp-¬
tatio. Tempestates maris quatientes eccłiã: tur-¬
bant gub̾natorẽ. Deniq tres illas tẽptationes:
exꝑiri potest om̃is pius fidelis in populo dei
Quarta ista: nr̃a.ẽ. Quanto enĩ plus honoram᷑:

Expanded text:
Unde et hoc, nisi de quodam languore animae? Jam non Unde et hoc, nisi de quodam languore animae? Jam non te illicit adulterium, nec tamen delectat Dei verbum. Jam post periculum imperitiae et concupiscentiae, de quibus duobus te evasisse laetaris, vide ne taedium fastidiumque te necet. Non est et ista levis tentatio: agnosce te in illa, et exclama ad Dominum, ut de necessitatibus tuis etiam hic liberet te; et de hac tentatione liberatus cum fueris, confiteantur illi miserationes ejus. 7. Liberatus autem ab errore, liberatus a difficultate bene operandi, liberatus a taedio fastidioque verbi Dei, fortassis dignus eris cui populus committatur; constituaris in gubernaculis navis, recturus Ecclesiam. Ibi quarta tentatio. Tempestates maris quatientes Ecclesiam, turbant gubernatorem. Denique tres illas tentationes experiri potest omnis pius fidelis in populo Dei; quarta ista nostra est. Quanto enim plus honoramur,
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑ cũ difficultatibꝰ uitioꝵ suoꝵ. et adhus
consuetudine coligati gemunt. tanq̃ m adaise¬
ra et cõpedibꝰ Agnoscunt et istã tẽptationẽ. ꝗͣuis
iã dicant si forte dicunt: infelix homo qͥs me libera-¬
bit de corpore mortis huiꝰ : Nã uide artissima uin-¬
cula. Caro inquit concupiscit adũsus sp̃m. sp̃s au-¬
tẽ adũsus carnẽ: ut ñ ea quȩ uultis faciatis. ⁊ in-¬
de qͥ iã. ẽ. adiutꝰ spũ. ut quẽ ad modũ noluit esse
adulter: sic ñ sit: qͦmͦ noluit eẽ. fur. sic ñ sit: et
cȩtera illa omnia quȩ uolunt homines uincere.
et sepe inflexi suꝑant᷑ ut exclament ad
dñm. et de necessitatibꝰ eoꝵ eruat eos et in¬
de lib̾ati confiteant᷑ dño miserationes eiꝰ:
qͥsqͥs gͦ talis ÷ et euicit illas di
gere nec orare delectet. Tercia tẽptatio: pͥori con¬
traria. Priꝰ enĩ ꝑiclitabat᷑ fame: postea fastidio.

Expanded text:
tantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc tantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc consuetudine colligati gemunt tanquam in clausura et compedibus. Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam dicant, si forte dicunt: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus» ? Nam vide arctissima vincula: «Caro,» inquit, «concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem; ut non ea quae vultis, illa faciatis» . Proinde qui jam est adjutus spiritu, ut quemadmodum noluit esse adulter, sic non sit; quomodo noluit esse fur, sic non sit; et caetera illa omnia, quae volunt homines vincere, et saepe inflexi superantur, ut exclament ad Deum, ut de necessitatibus eorum eruat eos, et inde liberati confiteantur Domino miserationes ejus: quisquis ergo talis est, et vicit illas difgere nec orare delectet. Tertia tentatio priori contraria: prius enim periclitabatur fame, postea fastidio.
Abbreviated transcription (Latin):
ne eqͥtatis. Incipit ei iã facile. eẽ. q difficile fuent
abstinere a malis. ñ adulterare. ñ furtũ facer. ñ
homicidiũ. ñ sacrilegiũ ñ alienũ concupiscere
Facta ẽ facultas: quȩ fuerat antea difficultas so¬
tuit hoc dñs sine difficultate p̃stare. Sed siba
sine difficultate haberemꝰ. largicorẽ huiꝰ bomi
agnosceremꝰ. Si enĩ pͥmitꝰ cũ uellet posset. a ilo
tiret adũsus se obntentes cupiditates. nec ua¬
lis sins grauata anima collideret᷑: siuis uirib̾ m¬
eret qđ se posse sentiret. et ñ conficerent᷑ cho a
serationes eiꝰ. Post has duas tẽptationes: pͥmie
roris atq inopiȩ ueritatis scdam difficultas
bene oꝑandi.: tc̃ia tẽptatio excipit homien.
Filoquor: qui iã transiit has duas. Nã istȩdis
fateor multis nocȩ st. Quis enĩ nescit se abigi¬
rantia uenisse ad ueritatẽ. ab errore adiuã a
me sapientiȩ ad ũbũ fidei: Deinde muti lid¬

Expanded text:
ne aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, ne aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non adulterare, non furtum facere, non homicidium, non sacrilegium, non alienum concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas. Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, nec vinculis suis gravata anima collideretur; suis viribus tribueret quod se posse sentiret, et non confiterentur Domino miserationes ejus. 6. Post has duas tentationes, primam erroris atque inopiae veritatis, secundam difficultatis bene operandi, tertia tentatio excipit hominem: ei loquor qui jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, multis notae sunt. Quis enim nescit se ab ignorantia venisse ad veritatem, ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum fidei? Deinde multi luc
Abbreviated transcription (Latin):
ens qͥd obseruare debeat: ñ nũꝗͣ multũ sibi tribu¬
endo. et quasi de suis uiribꝰ p̃sumendo. incipit
confligere uelle contra peccata: et ꝓpt̾ suꝑbiam
suꝑari. Inuenit gͦ se religatũ difficultatibꝰ cupi.¬
ditatũ: et ñ posse uiã ꝓpt̾ cõpedes ambulare
Inclusũ se sentit difficultate uitioꝵ: et canquã
muro impossibilitatis erecto. portisq clausis. qui
euadat ut recte uiuat. ñ inuenit. Iã scit qͦmͦ i
uere debeat. Priꝰ eñĩ in errore erat: et famẽ ueriti.¬
tis patiebat᷑. Accepit autẽ iã cibũ ueritatis. et po.¬
sitꝰẽ inuia. Audit. uiue bene: scđm qđ nosti
Antea eñĩ ñ noueras quẽ admodũ uiueres: mͦ ac¬
cepisti et nosti. Conat᷑. ñ potest. ligatũ se sentit:
exclamat ad dñm. Scdã gͦ tẽptatio ẽ. difficultas
in bene oꝑando: sicut illa pͥma erioris et famis.
fxclamet in hac ad dñm lib̾at dñs de necessitatibꝰ.
rũpit uincula difficultatis: constituit in oꝑatio¬

Expanded text:
ens quid observare debeat, nonnunquam multum sibi tribuendo, et quasi de suis viribus praesumendo, incipit confligere velle contra peccata, et propter superbiam superari. Invenit ergo se ligatum difficultatibus cupiditatum, et non posse viam propter compedes ambulare: inclusum se sentit difficultate vitiorum; et tanquam muro impossibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut recte vivat, non invenit. Jam scit quomodo vivere debeat: prius enim in errore erat, et famem veritatis patiebatur; accepit autem jam cibum veritatis, et positus est in via: audit, Vive bene, secundum quod nosti; antea enim non noveras quemadmodum viveres, modo accepisti et nosti. Conatur, non potest; ligatum se sentit, exclamat ad Dominum. Secunda ergo tentatio est difficultatis in bene operando, sicut illa prima erroris et famis. Exclamat et in hac ad Dominum: liberat Dominus de necessitatibus, rumpit vincula difficultatis, constituit in operatio
Abbreviated transcription (Latin):
Quia contriuit portas ereas: et uectes ferreos con¬
fregit. Suscepit eos de uia iniquitatis eorũ:
ꝓpt̃ iniustitias enĩ suas humiliatisunt. Quia
sibi tribuebant ñ deo quia suã iustitiã consti¬
tebant. ignorantes dei iustitiã. humiliatisunt:
inuenerunt se ñ posse sine eiꝰ adiutorio. qͥde siuis
patiunt᷑. fastidio ꝑiditant᷑: nisi forte putas eos oc¬
cidi fame potuisse. et ñ posse fastidio: ude qͥd seq̃tꝰ
Cũ dixisset omnẽ escã ab hominata ẽ anima eoꝵ: nẽ
quasi putares eos de satietate securos. ñ magis uide¬
res de fastidio morituros: Et apppinquauert᷑¬
infleris arrogantia: et auidus cibi. in eos qͥ fastidio

Expanded text:
ntrivit portas aereas, et vectes ferreos confregit. Suscepit eos de via iniquitatis eorum: propter injustitias enim suas humiliati sunt.» Quia sibi tribuebant, non Deo: quia suam justitiam constituebant, ignorantes Dei justitiam, humiliati sunt. Invenerunt se non posse sine ejus adjutorio, qui de suis languent, fastidio periclitantur: nisi forte putas occidi eos fame potuisse, et non posse fastidio. Vide quid sequatur, cum dixisset, «Omnem escam abominata est anima eorum;» ne quasi eos putares de satietate securos, non magis videres de fastidio morituros: «Et appropinquaverinfleris arrogantia, et avidus cibi in eos qui fastidio
Abbreviated transcription (Latin):
se responsũ mortis habuerant: quoꝵ om̃is sapientia
absorta erat. Et silueit᷑ fluctꝰ eiꝰ. Et iocundatist̃
qm̃ siluerunt: & dedux̃ eos in portũ uoluntatis eoꝵ
onfiteant᷑ dño miserationes eiꝰ. Ubiq om̃ino. ubiq
confiteant᷑ dño ñ merita nr̃a. ñ uires nr̃ȩ. ñ sapientia
nr̃a: sed miserationes eiꝰ. Ille amet᷑ in onũi tribulati¬
one nr̃a: qͥ ẽ inuocatꝰ in om̃i tribulatione nr̃a. Con¬

Expanded text:
se responsum mortis habuerant, quorum omnis sapientia se responsum mortis habuerant, quorum omnis sapientia absorpta erat. «Et siluerunt fluctus ejus. Et jucundati sunt, quoniam siluerunt: et deduxit eos in portum voluntatis eorum. Confiteantur Dconfiteantur Domino, non merita nostra, non vires nostrae, non sapientia nostra; sed miserationes ejus. Ille ametur in omni nostra liberatione, qui est invocatus in omni tribulatione.
Abbreviated transcription (Latin):
consilia: quacũq se qͥsq conũterit. fluctꝰ fremunt.
tẽpestas seuit. brachia deficiunt. Iuo ꝓra impin¬
gat᷑. cui fluctui latꝰ ñ det. qͦ nauis impulsa ñ di¬
mittat᷑. a qͥbꝰ saxis ne ꝑeat refrenet᷑ om̃ino a recto¬
ribꝰ ñ uidet᷑. Et qͥd restat nͥ qđ sequitur: Et ex¬
clamauer̃ ad dñm cũ tribularent᷑: et de necessita
tibꝰ eoꝵ edux̃ eos. Et imꝑauit ꝓcellȩ: et stetic in
aura. Nonstecit in tẽpestate sed in aura. Et siluer̃
fluctꝰ eiꝰ. Audite de hac re cinꝰdã uocẽ gub̾natoris.
ꝑiclitati humiliati. lib̾ati. Nolo inqͥt uosignorare
ille ita deficientes desereret : Aut ñ ꝓptea illi defecert̾.
ut ille apud eos głam repꝑuret: Deniq qͥd seqͥtur:
Sedipsi in nob̾metipsis responsũ mortis habuimꝰ ut
ñ fidentes in nob̾ simꝰ sed in deo qͥ suscitat mortuos.
Et imꝑauit ꝓcellȩ: et stecit in aura. lã illi de se apud

Expanded text:
consilia: quacumque se quisque converterit, fluctus fremunt, consilia: quacumque se quisque converterit, fluctus fremunt, tempestas saevit, brachia deficiunt; quo prora impingatur, cui fluctui latus nudetur, quo navis impulsa dimittatur, a quibus saxis ne pereat refrenetur, omnino a rectoribus non videtur. Et quid restat, nisi quod sequitur? «Et exclamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessEt imperavit procellae, et stetit in auram.» Non stetit in tempestatem, sed «in auram. Et siluerunt fluctus ejus.» Audite de hac re vocem cujusdam gubernatoris periclitati, humiliati, liberati: «Nolo», inquit, «vos ignorare, ille ita deficientes desereret? aut non propterea illi defecerunt, ut ille apud eos gloriam reperiret? Denique quid sequitur? «Sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habuimus, ut non fidentes in nobis simus, sed in Deo qui suscitat mortuos» . «Et imperavit procellae, et stetit in auram.» Jam illi de se apud
Abbreviated transcription (Latin):
b̾ humanis : Inde plerũq uenti erũpunt: tẽpesta.¬
cesseditionũ et dissensionũ nauẽ ꝑturbant. Et qͥd
agitur in his: Uolens ds̃ ut ad eũ clament. et hn qͥ
gubnant. et hi qͥ portant᷑. Pixit et stecit sp̃s ꝓ
cellȩ. Quid÷ stecit: Permansit. ꝑdurauit. adhuc
turbat. diu iactat: seuit et ñ transit. Dix enĩ: et
stecit sp̃s ꝓcellȩ. Et qͥd egit iste sp̃s ꝓcelle: Et
exaltati sunt fluctꝰ eiꝰ. Ascendunt usq ad cȩlos
audendo. Descendunt usq in abissos timendo.
Ascendunt usq ad celos: et descendunt usq in abis¬
sos. fõrispugnȩ intꝰ timores. Anima eoꝵ in malis:
tabescebat. Curbati sunt et motist̾ sicut ebriꝰ. Iui
sedent ad gub̾nacula. et qͥ fidelit̾ nauẽ amant. senti¬
unt qd dico. turbatist̾ et motist̾ sic̃ ebriꝰ. Certe qͣndo
locunt᷑. qͦndo legunt. qͣndo tractant: sapientes ap-¬
parent. Uȩ a tẽpestate. Et om̃is in qͥt sapientia
eoꝵ absorta ẽ. Aliqͦndo deficiunt om̃ia humana

Expanded text:
bus humanis? Inde plerumque venti erumpunt, tempestates seditionum, et dissensionum navem perturbant. Et quid agitur in his? Volens Deus ut ad eum clamarent et hi qui gubernant, et hi qui portantur, «Dixit, et stecellae.» Quid est, «stetit?» Permansit, perduravit: adhuc turbat, diu jactat, saevit, et non transit. «Dixit» enim, «et stetit spiritus procellae.» Et quid egit iste spiritus procellae? «Et exaltati sunt fluctus ejus. Ascendunt usque ad coelos,» audiendo: «descendunt usque in abyssos,» timendo. «Ascendunt usque in coelos, descendunt usque in abyssos:» foris pugnae, intus timores. «Anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt, et moti sunt, sicut ebrius.» Qui sedent ad gubernacula, et qui fideliter navem amant, sentiunt quod dico: «Turbati sunt, et moti sunt sicut ebrius.» Certe quando loquuntur, quando legunt, quando tractant, sapientes apparent: vae a tempestate! «Et omnis,» inquit, «sapientia eorum absorpta est.» Aliquando deficiunt omnia humana
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd qđ de hereticis intelligit᷑. quibꝰ tanꝗͣ cuulibus
bellis quatit᷑ eccłia: et concludit᷑ psalmꝰ. quẽ iã
exposui breuiꝰ forcasse quã pucabatis. Nãusq adeo
me istũ totũ psalmũ aliqͣntũ plixũ exposuisse ar-¬
bitror: ut iã officiũ a me ñ expectetis disputato¬
ris. sed pęne lectoris: si tenetis quȩ dixi. Puto enĩ:
qr st̃ ante uros oculos constituta. Sed ut meliꝰ cõ¬
mendent᷑: breuit̃ replicent᷑. Prima tẽptatio: erroris
et famis ũbi. Scda: difficultas uincendarũ concu-¬
piscentiarũ. Tercia: tedii atq fastidii. Quarta:
tẽpestatis et ꝑiculoꝵ. ingub̾nandis eccłiis. Et ex
his om̃ibꝰ: exclamationes. lib̾ationes. et miseratio¬
nũ dei confessiones. Ad extremũ ipsiꝰ eccłiȩ fit
insidias quasdã diminutionis ab hereticis. et de¬
trimentoꝵ qͦdã mͦ domesticoꝵ. et ex his cuta ȩccłiã
diuina beneficia. et ꝑsalmi conclusio. Legamꝰ.
magis quã disseramꝰ. Dicant qͥ redẽpti sunt a

Expanded text:
e haereticis intelligatur, quibus tanquam civilibus bellis quatitur Ecclesia; et concluditur Psalmus, quem jam exposui, brevius fortasse quam putabatis. Nam usque adeo me istum totum psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbitror, ut jam officium a me non exspectetis disputatoris, sed pene lectoris, si tenetis quae dixi. Puto enim, sunt ante oculos vestros constituta; sed ut melius commendentur, breviter replicentur. Prima tentatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia taedii atque fastidii; quarta tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserationum Dei confessiones. Ad extremum ipsius Ecclesiae finsidias quasdam deminutionis ab haereticis, et detrimentorum quodammodo domesticorum, et ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi conclusio. Legamus jam magis quam disseramus. 9. «Dicant qui redempti sunt a
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾: in illo utiq lapide angulari. qͥ ẽ pax nr̃a:
qͥ fecit utraq unũ. Uideamꝰ gͦ hic qͥd ad moneam.
et unde gratulem et unde gemamꝰ. et unde au-¬
xiliũ postulemꝰ: unde deseram᷑ et unde nob̾ subue¬
qđ dicturus sũ si fieri potest. oc currat in se. Loquor
autẽ hominibꝰ qͥ ambulant uiã dei: et constitutist̾
in aliqͦ ꝓuectu spũali. Unde si qui forte ꝓpt̃ hoc minꝰ
me intelligunt. inueniant ubi sint: et proficiendo
ad intellectũ festinent. Non autẽ arbitror deserturũ
dm̃ conatũ nr̃m: ut ad om̃s ꝑueniat qdđ loqͥm̃ siue
exꝑtos siue in exꝑtos: ut exꝑti apꝓbent. in exꝑti de¬
siderent: et omibꝰ suauit sit dispitatio mea. Quȩ
pͥmũ dño suauis erit: si ueridica erit. Ueridica autẽ
erit. si ñ mͥ ame. sed ab illo erit. Sic cepit psalmus.
eiꝰ. Hoc confitemini. qm̃ suauis. ẽ. Si gustastis. confice¬

Expanded text:
«Pater;» in illo utique lapide angulari, qui est pax nostra, «Pater;» in illo utique lapide angulari, qui est pax nostra, qui fecit utraque unum . Videamus ergo hic quid admoneamur, et unde gratulemur, et unde gemamus, et unde auxilium postulemus; unde deseramur, unde nobis subvequod dicturus sum, si fieri potest, occurrat in se. Loquor autem hominibus qui ambulant viam Dei, et constituti sunt in aliquo provectu spirituali: unde si qui forte propter hoc minus me intelligunt, inveniant ubi sint, et proficiendo ad intellectum festinent. Non autem arbitror deserturum Deum conatum nostrum, ut ad omnes perveniat quod loquimur, sive expertos, sive inexpertos, ut experti approbent, inexperti desiderent, et omnibus suavis sit disputatio mea: quae primum Domino suavis erit, si veridica erit; veridica autem erit, si non mihi a me, sed ab illo erit. Sic coepit Psalmus.ejus.» Hoc confitemini, quoniam suavis est: si gustastis, confite
Abbreviated transcription (Latin):
Saloos isteons erauiones oei cõ¬
nenclat nob̾ ꝓbatas in nob̾: et ideo
exꝑcis ẽ. dulcior. Et mirũ si poterit
suaus. eẽ. culibet: nisi illi qui qđ in
isto audit. in sedidicit. Non tamen uni alieui. uł du¬
obꝰ. sed ppło dei conscriptꝰ ẽ. et ad se cognoscendum
tanꝗ̃ inspeculo ꝓpositꝰ: cuiꝰ ticulus nunc tractandus
cantamꝰ alła. Certis quidẽ diebꝰ cantamꝰ. sed omni
die cogitamꝰ. Si eñ hoc ũbo significatur laus dei-
et siñ in ore carnis. certe in ore cordis sẽꝑ lauseiꝰ in
ore meo. Qđ autẽ ñ semel sedbis habet alła titulus
iste: ñhuiꝰ psalmi ꝓpͥũ ẽ: sed et aliꝰ suꝑior sic habet.
Et qͥntũ apparet ex eiꝰ cextu. cantatꝰ ẽ ille de ppło
isrł: cantat᷑ autẽ iste de uniũsa ȩccłia dei. diffusa co¬
pat̾. Non camen frustra dixit apłs. in qͦ clamaniꝰ ab¬
ba pat̾: nisi qr unꝰ quidẽ paries ueniens ad lapidem
angularẽ clamat abba aliꝰ ex alio latere clamat

Expanded text:
salmus iste miserationes Dei commendat nobis, probatas in nobis, et ideo expertis est dulcior. Et mirum si potuerit suavis esse cuilibet, nisi illi qui id quod in isto psalmo audit, in se didicit. Non tamen uni alicui vel duobus, sed populo Dei conscriptus est, et ad se agnoscendum tanquam in speculo propositus. Cujus titulus non nunc tractandus cantamus. Alleluia certis quidem diebus cantamus, sed omni die cogitamus. Si enim hoc verbo significatur laus Dei, etsi non in ore carnis, certe in ore cordis, «Semper laus ejus in ore meo» . Quod autem non semel, sed bis habet «Alleluia» titulus iste, non hujus psalmi proprium est, sed et alius superior sic habet. Et quantum apparet ex ejus textu, cantatus est ille de populo Israel; cantatur autem iste de universa Ecclesia Dei diffusa to«Pater:» non tamen frustra dixit Apostolus, «In quo clamamus, Abba, Pater» : nisi quia unus quidem paries veniens ad lapidem angularem, clamat, «Abba;» alius ex alio latere clamat,
Abbreviated transcription (Latin):
bundaret delictũ. Accepisti uerbũ. accepisti p̾cep¬
tũ: nec desinis facere. qđ male faciebas. Et accep¬
to precepto auges peccata ꝑ preuaricationẽ suꝑ¬
biȩ. Si te ignoribas. disce te uł humiliatꝰ. Clamab.
a necessitate liberaberis. Lib̾atꝰ dñi miserationes
conficeberis. Et exclamauert̾ ad dñm cũ tribula¬
rent᷑: et de necessitatibꝰ eoꝵ saluos fecit eos. Lib̾atist̃
de scda tẽptatione: restat tedii atq fastidii. Sed pͥ¬
mo qͥd istis prestitit liberatis: uide. Et edux̃ eos
de tenebris et umbra mortis: et uincula eoꝵ disru¬
pit. Confiteant᷑ dño miserationes eiꝰ: et mirabilia¬

Expanded text:
bundaret delictum» . Accepisti verbum, accepisti praeceptum, nec desinis facere quod male faciebas; et accepto praecepto, auges peccata per praevaricationem. Superbe, si te ignorabas, vel disce te humiliatus: clamabis, a necessitate liberaberis; liberatus miserationes Domini confiteberis. «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum salvos fecit eos.» Liberati sunt de secunda tentatione, restat taedii atque fastidii. Sed primo quid istis praestitit liberatis, videte. «Et eduxit eos de tenebris et umbra mortis, et vincula eorum disrupit. Confiteantur Domi
Abbreviated transcription (Latin):
es: iã audisti qͥd agere debeas. qͥd sꝑare. Qͥd aliud
excipis. qm̃ conaris et suꝑaris: Sedentes in tene¬
bris et umbra mortis: cõpeditos in mendicitate et¬
in ferro. Unde hoc nisi qr tͥ cribuebas. qr grãm dei ñ
agnoscebas qr consiliũ dñi cuxate reꝓbabas: Nã ui-¬
sticuere: Et consiliũ altissimi ex acerbauert᷑. et
laborare potes: iuncere ñ potes. Et cũ fueris pres-¬
sus consuetudine tua praua: humiliabit᷑ cortu¬
ũ in laboribꝰ. ut iã corde humiliato discas clama-¬
re. Infelix homo. qͥs me liberabit de corpore mor-¬
tis huiꝰ: Humiliatũ ẽ gͦ in laboribꝰ coreoꝵ:. Infir

Expanded text:
es, jam audisti quid agere debeas, quid sperare. Quid aliud excipit, quoniam conaris et superaris? «Sedentes in tenebris et in umbra mortis, compeditos in mendicitate et ferro.» Unde hoc, nisi quia tibi tribuebas, quia gratiam Dei non agnoscebas, quia consilium Domini circa te reprobabas? Nam vistituere . «Et consilium Altissimi exacerbaverunt. Et laborare potes, vincere non potes. Et cum fueris pressus consuetudine tua prava, humiliabitur cor tuum in laboribus; ut jam corde humiliato discas clamare: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Humiliatum est» ergo «in laboribus cor eorum; in
Abbreviated transcription (Latin):
et mari. Frrauer̃ in solitudinẽ in siccitate : uiam
ciuitatis habitationis ñ inuener̃. Errorẽ miserabi¬
lẽ audiumꝰ. Qͥa de inopia: Esurientes et sitien¬¬
tes: anima eoꝵ in ipsis defecit. Sed quare defecit :
Ciubono: Non enĩ crudelis ÷ ds̃. sed se cõmendat
qđ expedit nob̃. ut nob̾ deficientibꝰ roget᷑: et subueni-¬
ens amet᷑. Et ideo pꝰ hunc errorẽ et famẽ et sitim:

Expanded text:
ti. «Erraverunt in solitudine, in siccitate, viam civitatis habitationis non invenerunt.» Errorem miserabilem audivimus: quid de inopia? «Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit.» Sed quare defecit? cui bono? Non enim crudelis est Deus; sed se commendat, quod expedit nobis, ut nobis deficientibus rogetur, et ut subveniens
Abbreviated transcription (Latin):
infructuosis et oꝑibꝰ luteis. Uideamꝰ tamen utrũ ipsi
sint qͥ hȩc dicunt: qͥ ab egipto lib̾ati sunt a dño. Non
Adhuc potest qͥsq et illos acciꝑe redẽptos de manu
inimicoꝵ: hoc ẽ egiptioꝵ. ꝓpria expͥmant᷑: qͥ sint ꝓpt̃
quos uult psalmꝰ iste cantari. De regionibꝰ congre¬
oriente et occasu: ab aquilone et mari. Istos gͦ iã re¬
dẽptos intelligimꝰ. in toto orbe t̾rarũ. ꝓpłs hic dei de
magna et lata egipto lib̾atꝰ tanꝗ̃ ꝑ mare rubrũ du¬
cit᷑: ut in baptismo finiat inimicos. Sacramento
enĩ tanꝗ̃ rubri maris baptismo scilicet xp̃i sangui¬
ne consecrato insequentes egiptis peccata delentur.
et te euadente. nullus qͥ te p̃mebat remanet inimi¬
cus. Isti gͦ dicant hȩc: et audiamꝰ iã fr̃s qͦ ducit᷑ iste

Expanded text:
ctuosis, ex operibus luteis: videamus tamen utrum ipsi sint qui haec dicunt, qui ab Aegypto liberati sunt a Domino. Non imicorum.» Adhuc potest quisque et illos accipere redemptos de manu inimicorum, hoc est, Aegyptiorum. Proprie exprimantur qui sint propter quos haec vult psalmus iste cantari. «De regionibus congreoriente et occasu, ab aquilone et mari.» Istos ergo jam redemptos intelligimus in toto orbe terrarum. Populus hic Dei de magna et lata Aegypto liberatus, tanquam per mare Rubrum ducitur, ut in Baptismo finiat inimicos. Sacramento enim tanquam rubri maris, Baptismo scilicet Christi sanguine consecrato, insequentes Aegyptii, peccata delentur; et te evadente, nullus qui te premebat, remanet inimicus. Isti ergo dicant haec; et audiamus jam, fratre
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tribularent᷑: et de necessitatibꝰ eoꝵ lib̾auit eos
Et qr languor erat ñ delectari. Nisit uerbũ si aĩ
et sanauit eos. Uide qͥd malibabeat fastidiũ. uide
unde lib̾at ille. ad quẽ clamat fastidiens. Misit
uerbũ suũ et sanauit eos: et eripuit. Unde : Non
de errore. ñ de fame. ñ de difficultate uincendi
peccata: sed de corruptela eoꝵ. Quȩdã corrupte¬
lamentis. ẽ. fastidire qđ dulce. ẽ. Eigo et de hoc
beneficio sic̃ de cȩteris suꝑioribꝰ. Confiteant᷑

Expanded text:
 liberavit eos.» Et quia languor erat non delectari: «Misit verbum suum, et sanavit eos.» Vide quid mali habeat fastidium; vide unde liberat ille, ad quem clamat fastidiens. «Misit verbum suum, et sanavit eos: et eripuit eos.» Unde? Non de errore, non de fame, non de difficultate vincendi peccata, sed «de corruptela eorum.» Quaedam corruptela mentis est, fastidire quod dulce est. Ergo et de hoc beneficio, sicut de caeteris superioribus, «Confiteantur
Abbreviated transcription (Latin):
retis. Qͥd enĩ fr̃s: qr ad eadẽ gub̾nacula ñ sedetis.
tis. Post has quatuor tẽptationes. quatuor exclama-¬
tiones. qͣtuor lib̾ationes. qͦtuor miserationũ dm̃ca-¬
rũ confessiones: generalit᷑ in hoc psalmo consequen¬
t̃ ipsa cõmendat᷑ ȩccłia. ut euidentissime noueri¬
tis de qua psalmꝰ ab exordio loquebat᷑. Cõmenda¬
tur autẽ ita. ut nob̃̾ in om̃ibꝰ dei grã predicet᷑: qui
suꝑbis resistit. humilibꝰ autẽ dat grãm. Iuia ideo¬

Expanded text:
res, quia ad eadem gubernacula non sedetis, 8. Post has quatuor tentationes, quatuor exclamationes, quatuor liberationes, quatuor miserationum dominicarum confessiones, generaliter in hoc psalmo consequenter ipsa commendatur Ecclesia; ut evidentissime noveritis, de qua Psalmus ab exordio loquebatur. Commendatur autem ita ut nobis in omnibus Dei gratia praedicetur, qui «superbis resistit, humilibus autem dat gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Repetiturus :÷ eñ assidue qđ cantauimꝰ mͦ. Con¬¬
fiteant᷑ dño mnserationes eiꝰ: et mirabilia eiꝰ filiis ho¬
minũ. Istos ũsus qͣntũ aduertere potui. qđ pote¬
stis et uos. quat᷑ repetistis. In qͦnumero. quantũ
dño adiuuante scrutari ualuimꝰ. significat nobis
quatuor quasdã tẽptationes. ex qͥbꝰ nos liberat.
cui confitent᷑ suȩ miserationes. fac eñ hominẽ
pͥmo nichil querentẽ scđ̾m uitã ueterẽ. seducto¬
ria securitate uiuentẽ: nichil putantẽ aliud esse
post hanc uitã quandoq finiendã. negligentẽ
et socordẽ. obrutũ cor habentẽ. illecebris mundi
et mortiferis delectationibꝰ consopitũ. Ut excitet᷑
iste ad querendã grãm dei. ut fiat sollicitꝰ. ut
tanꝗ̃ de sõno euigilet. nonne manꝰ dei excitat
eũ: Sed tamen a qͦ sit excitatꝰ ignorat. Incipit
autẽ eẽ. iã dei: cũ cognouerit ueritatis fidem.

Expanded text:
Repetiturus est enim assidue quod cantavimus modo: «ConRepetiturus est enim assidue quod cantavimus modo: «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» Istos versus, quantum advertere potui, quod potestis et vos, quater repetit; in quo numero, quantum Domino adjuvante scrutari valuimus, significat nobis quatuor quasdam tentationes, ex quibus nos liberat cui confitentur suae miserationes. Fac enim hominem primo nihil quaerentem, secundum vitam veterem seductoria securitate viventem, nihil putantem aliud esse post hanc vitam quandoque finiendam; negligentem quemdam et socordem, obrutum cor habentem illecebris mundi, et mortiferis delectationibus consopitum: ut excitetur iste ad quaerendam gratiam Dei, ut fiat sollicitus, et tanquam de somno evigilet, nonne manus Dei excitat eum? Sed tamen a quo sit excitatus, ignorat. Incipit autem esse jam Dei, cum cognoverit veritatis fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quȩ cantant᷑ in om̃ibꝰ: sed in singulis quibꝰq
credentibꝰ In ppło autẽ illo alit̃. Totꝰ eñ ppłis. toca
illa gens ex semine abrahȩ scdm carnẽ. tota multi¬
tudo domꝰ isrł semel educta ẽ. de egipto. semel ꝑ ru-¬
brũ mare ducta: semel ad t̾rã ꝓmissionis ꝑducta.
Simul enĩ om̃s erant: in qͥbꝰ hȩc contingebant. hȩc
autẽ infigura contingebant illis. Scripta st̃ autẽ
ad correptionẽ nrãm: in quos finis scłoꝵ obuenit.
Nos uͦ ñ simul om̃s sed paulatĩ singillatĩq creden.¬
tes. congregam̃ in unã qͣndã eiuitatẽ et in unuor
ppłm dei: sed in uno qͦq nr̃m eciã singula contin-¬
gunt hȩc quȩ scripta sunt. contingunt in ppło.
cũ loquor agnoueris mente. qͥsqͥs exꝑt̾es: noli co¬
gitando quasi remanere in te. et putare qđ in solo
de contingit: sed crede ista contingere aut omnibꝰ.
aut ꝓpe in om̃ibꝰ qui ueniunt ad hunc ppłm. et
de manu inimicoꝵ p̃cioso sanguine redimuntur.

Expanded text:
cantantur, in omnibus, sed in singulis quibusque credentibus; in populo autem illo aliter. Totus enim populus, tota illa gens ex semine Abrahae secundum carnem, tota multitudo domus Israel semel educta est ex Aegypto, semel per Rubrum mare ducta, semel ad terram promissionis perducta; simul enim omnes erant in quibus haec contingebant: «Haec autem omnia in figura contingebant in illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit» . Nos vero non simul omnes, sed paulatim singillatimque credentes congregamur in unam quamdam civitatem, et in unum populum Dei; sed in unoquoque nostrum etiam singulo contingunt haec quae scripta sunt, contingunt in populo. cum loquor, agnoveris in te, quisquis expertus es, noli cogitando quasi remanere in te, et putare quod in solo te contingit; sed crede ista contingere aut in omnibus, aut prope in omnibus qui veniunt ad hunc populum, et de manu inimicorum pretioso sanguine redimuntur. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatori ꝓdesse de piscatore. ñ piscatori de imꝑatore:
et elegit ea quȩ nulliꝰ mom̃ti erant in mundo. Ipsos
impleuit spu scõ. Dedit eis frameas bis acutas. Predi-
mundus. erexit se leo adũsus agnũ: sed fortior leone
inuentꝰ ẽ agnꝰ Leo uictus ẽ. seuiendo: agnꝰuicit pati¬
endo. Conũsas corda hominũ: ad timorẽ xp̃i. Cȩpe¬
adimpletione curbari. Uiderunt inimũ nom̃ con-¬
currere genꝰ humanũ. Et qͥd facerent: Multi eleger̃
ignobilitatẽ. et dimittentes domos suas. distribuentesq¬

Expanded text:
atori de piscatore, non piscatori de imperatore; et elegit ea quae nullius momenti erant in mundo. Ipsos implevit Spiritu suo, dedit eis frameas bis acutas, praedicmundus, erexit se leo adversus agnum: sed fortior leone inventus est agnus. Leo victus est saeviendo, agnus vicit patiendo. Conversa sunt corda hominum ad timorem adimpletione turbari, videre in unum nomen concurrere genus humanum. Et quid facerent? Multi elegerunt ignobilitatem, et dimittentes domos suas, subs
Abbreviated transcription (Latin):
tã beneficũ. quã sangiune iusto delere crrographũ
peccatoris: Qͥd tã beneficũ. quã dicere ñ ad me ꝑci¬
net qđ fiuistis. estote qđ ñ fiustis: Benesensit dñs in
ppło suo. dimittendo peccata ꝓmittendo uitã ȩc̃¬
re uncentẽ coronare. Bene sensit dñs in ppło suo:
t exaltauit mansuetos in salutẽ. Exaltant᷑ enĩ et
suꝑbi sed ñ in salutẽ. Mansueti in salutẽ. suꝑbi in
mortẽ. Ideo suꝑbi ipsi se exaltant: et dñs eos humiliat.
Mansueti autẽ ipsi se humiliant: et dñs eos exaltat.
Exaltauit mansuetos in salutẽ Exaltant᷑ eni siꝑbi

Expanded text:
tam beneficum, quam sanguine justo delere chirographum peccatoris? quid tam beneficum, quam dicere: Non ad me pertinet quod fuistis; estote quod non fuistis? «Benefecit Dominus in populo suo,» dimittendo peccata, promittendo vitam aeterBenefecit Dominus in populo suo. Et exaltabit» «mansuetos in salute». Exaltantur enim et superbi, sed non in salute. Mansueti in salute, superbi in morte: id est, superbi ipsi se exaltant, et Dominus eos humiliat; mansueti autem ipsi se humiliant, et Deus eos exaltat. «Et exaltabit mansuetos in salute.» 10. «vers. 5,
Abbreviated transcription (Latin):
et uictoria. Qͥ d fecer̃ isti. habentes in manibꝰ frame¬
asbisacutas d faciendlã iundictã in gentibꝰ:
Uidete si ñ ẽ facta undicta ingentibꝰ. Quotidie ut¬
ipsa fiat. hoc agimꝰ et nos loquendo. Attendite qͦuͦ
readit᷑ q et pugimi extingunteꝰ et eda conmgint

Expanded text:
et victoria. Quid fecerunt isti habentes in manibus frameet victoria. Quid fecerunt isti habentes in manibus frameas bis acutas? «Ad faciendam vindictam in gentibus.» Videte si non est vindicta facta in gentibus. Quotidie ipsa fit; hoc agimus et nos loquendo. Attendite quomoredditur; et Pagani exstinguuntur, et idola frangunt
Abbreviated transcription (Latin):
in manibꝰeoꝵ. In manibꝰ dix̃ in pocestate. Acceper̃ e
nĩ sermonẽ dĩ in potestatẽ: ut ubi uellent dicerent.
cuiuellent dicerent: ñ cimerent potestatẽ. ñ contẽp¬
nerent pauperẽ. In manibꝰ eñ habebant gladiũ qͣ
uolebant iubrabant: uersabant. ꝑcutiebant. Et
hoc totũ erat in potestate p̃dicantiũ. Nã siñ ẽ.
in manibꝰ sermo: ne forte aliqͥs dicat. qͦmͦ ẽ sermo
gladibis acutꝰ et qͦmͦ inmanibꝰ. si gͦ sermo ñ ẽ in
manibꝰ. qͣre scriptũ ẽ. factꝰ ẽ sermo dñi in manu¬
aggei ꝓpħe: Nũqͥd fr̃s sermonẽ suũ ds indignis
ipsi fec̃ : Qͥd ẽ. in manu ipsiꝰ factꝰ ẽ : In porestatẽ
illi datũ ẽ p̃dicare sermonẽ dĩ. Postremo possu
lingua habuer̃ sermonẽ dei. Qͥ scripser̃ in manibꝰ
Et frameȩ bis acutȩ in manibꝰ eoꝵ fr̃s uidetis scõs¬
armatos: attendite strages attendite p̾lia glosa.
Si enĩ imꝑator: et miles. Si miles et hostis Si bellũ.

Expanded text:
«in manibus eorum. In manibus» dixit, in potestate. Acceperunt ergo sermonem Dei in potestate, ut ubi vellent dicerent, cui vellent dicerent; non timerent potestatem, non contemnerent paupertatem. In manibus enim habebant gladium, qua volebant, vibrabant, versabant, percutiebant: et hoc totum erat in potestate praedicantium. Nam si non est in manibus sermo: ne forte aliquis dicat, Quomodo sermo est gladius bis acutus, et quomodo in manibus? si ergo sermo non est in manibus, quare sei I, 1? Numquid, fratres, sermonem suum Deus in digitis ipsius fecit? Quid est, «in manu» ipsius «factus est?» In potestate illi datum est praedicare sermonem Domini. Postremo possumlingua habuerunt sermonem Dei; qui scripserunt, in manibus: «Et frameae bis acutae in manibus eorum.» armatos; attendite strages, attendite gloriosa praelia. Si enim imperator, et miles; si miles, et hostis; si bellum,
Abbreviated transcription (Latin):
mines insani effecti et inflatiꝑtipos in anes intꝰ foris cu-¬
midi: etiã res suasꝑdere uolunt. donando scenicis istri-¬
onibꝰ uenatoribꝰ. aurigis. Qͥnta donant qͣnta impenduNs.
Effundunt uires: ñ tantũ patrimonii sed etiã animi sui.
Isti fastidiunt pauperẽ. qr ñ clamat ppłs ut pauꝑ acci-¬
piat. Clamat aut̃ ppłs: ut uenator accipiat. Illi gͦ ubi
eis ñ clamat᷑ ab insanis nolunt erogare. Ubi clamat᷑
ab insanis insaniunt: et om̃s fiuint insani Et qͥspectan¬
t᷑ et qͥspectant. et qͥ donant: insani. Ita gła adño re¬
p̃hendit᷑ imꝓbat᷑ ante oculos om̃ĩpotentis. Et tam̃
fr̃is. si xp̃simꝓꝑet suis et dicat. ñ a uob̾ accepi tantũ.
qͣntũ acceper̃ uenatores. Et illis ut donaretis: de meo
cdonastis. Ego autẽ nudus erã: et ñ uestistis me. Et illi.
Endo te uidimꝰ nudũ et ñ uestiuimꝰ te: Et ille. Cũ
uni ex minimis meis ñ fecistis: mͥ ñ fecistis.: Sed eũ uis

Expanded text:
mines insani effecti, et inflati typho, inanes intus, foris tumidi, etiam res suas perdere volunt, donando scenicis, histrionibus, venatoribus, aurigis. Quanta donant! quanta impendunt! Effundunt vires, non patrimonii tantum, sed etiam animi sui. Isti fastidiunt pauperem, quia non clamat populus, ut pauper accipiat; clamat autem populus, ut venator accipiat. Illi ergo ubi eis non clamatur, nolunt erogare: ubi clamatur ab insanis, insaniunt; et fiunt omnes insani, et qui spectatur, et qui spectat, et qui donat. Insana ista gloria reprehenditic improperat suis, et dicit: Non a vobis accepi tantum, quantum acceperunt venatores; et illis ut donaretis, de meo donastis: ego autem «nudus eram, et non vestistis me.» Et illi: «Et quando te vidimus nudum, et non vestivimus te?» Et ille: «Cum uni ex minimis meis non fecistis, nec mihi fecistis» . Sed eum vis
Abbreviated transcription (Latin):
Sed dura sunt uincula. Quis nesciat ipsã duritiã:
Doluerunt apłi et dixer̃. Sitalis ẽ causa eũ uxore:
ñ expedit nubere. Si uincula ferrea s̃ ñ opꝰ ẽ. ut illuc
solutionẽ. qr alligatꝰ es uinculis ferceis. Solutuses ab
uxore: ne quesieris uxorẽ ne te colliges uinculis ferre
Quia ista om̃ia antea conscripta s̃: et mͦ cõplentur.
Ecce mͦ fiunt. Aliquando legebant᷑: et ñ fiebant.
cubilibꝰ suis sic exultant in gła sua. sic exaltant᷑ in
salutẽ. sic cantant canticũ nouũ. sic dicunt alleliua
corde ore. uita: amen.

Expanded text:
Sed dura sunt vincula. Quis nesciat? Ipsam duritiam doluerunt Apostoli, et dixerunt: «Si talis est causa cum uxore, non expedit nubere.» Si vincula ferrea sunt, non opus est ut illic solutionem;» quia alligatus es vinculis ferreis. «Solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem» ; non te colliges vinculis ferreiQuia ista antea conscripta sunt, et modo complentur. Ecce modo fiunt: aliquando legebantur, et non fiebant. cubilibus suis, sic exsultant in gloria sua, sic exaltantur in salute, sic cantant canticum novum, sic dicunt Alleluia, corde, ore, vita. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
tinentiã ciebet illa fieri forncaria: Si alii nupse-¬
rit te uiuo: adultera erit. Nonuult ds̃ taliluero
cõpensare tale dãpnũ. Redde debitũ: et siñ exigis.
Redde ꝓscificatione ꝑfecta. Ds̃tibi cõputabit. si
ñ qđ debet exigis: sed reddis qđ debet᷑ uxori. Ti¬
mes ñ facis. Concutiunt᷑ uincula tua. Audi qr
uinculis ferreis constrictꝰ es Alligatꝰ es uxori: ne
quesieris solutionẽ Durũ ẽ ferreũ ẽ Nã qͣndo dns
hoc ait. ostendit qr iunculũ ferreũ ẽ Adolescentes au

Expanded text:
tinentiam tuam debet illa fieri fornicaria? Si alii nupsetinentiam tuam debet illa fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus compensare tale damnum. Redde debitum; etsi non exigis, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod debet exigis, sed reddis quod debetur uxori. Times, non facis; concutiuntur vincula tua. Audi quia vinculis ferreis constrictus es: «Alligatus es uxori? Ne quaesieris solutionem» . Durum est, ferreum est. Nam quando Dominus hoc ait, osten