comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui plantat: aliquid neq qͥ rigat edi
qui incrementũ dat dĩ. hec eni grã a
baptitatos qͦꝰq paruulos suo inserit cor¬
pore: quicerte imitari aliquẽ ñdũ ua¬
lent. Sic̃ gͦ ille inquo om̃s uuuficane.
p̃ter qd̾ se ad iustieiam exemplũ imitan¬
tib p̾buit: dat etiam sui sp̃s occulcis¬
simam fidelibꝰ grãm. quã latent̃ infun¬
dit ce paruuł. sic ⁊ ille in qͦ onĩs morumn¬
tur p̃ter qd eis qͥ p̃cepcũ dnĩ uoluncate
trans grediuntur imitacionis ẽ exemplũ
occulta etiam tabe carnał concupiscen¬
tie suȩ cabificaiit inse om̃is de sua strpe
uenturos. Hinc omĩno nec aliunde apłs
dicat. Punũ hominẽ peccatũ int̾uit in
omundũ. ⁊ ꝑpeccatũ mors. ⁊ ita inom̃s ho¬
mmines ꝑtransiuit. Deinde qd̾ sequitur.¬

Expanded text:
qui pla n tat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imitari aliquem nondum ualent. sicut ergo ille, in quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et paruulis, sic et ille, in quo omnes moriuntur, praeter quod eis qui praeceptum domini uoluntate transgrediuntur imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec aliunde apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines per
Abbreviated transcription (Latin):
esa̾lonicenses
sunt macedones: Qui accepco
uerbo ueritatis ꝑstiterunt iN
fide: etiam in ꝑsecutione ciuiũ
suoꝵ. Reterea nec receperunt
falsos apłos: nec ea que a falsis
apłis dicebantur. hos laudat
apłs: scribens eis ab athenis.

Expanded text:
sa.onicenses sunt Macedones, qui, accepto verbo veritatis, perstiterunt in fide etiam in persecutione civium suorum. Praeterea nec receperunt falsos apostolos, nec ea quae a falsis apostolis dicebantur. Hos collaudat Apostolus, scribens eis ab Atheni
Abbreviated transcription (Latin):
dam iusticia dĩ inpotestatẽ diaboli.
tradicũ ẽ: genus humanũ peccato
primi hominis in om̃s utriusq sexus
cõmixtione nascentes originaliter
transeunte. & parente̾ primoꝵ debi¬
to uniuersos posteros obligante. Apłs

Expanded text:
tatem diaboli traditum erat genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commistione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. S
Abbreviated transcription (Latin):
amisit. quando inpocestate diaboli ẽẽ¬
fecto remissio peccatoꝵ ꝑreconciliationẽ
dĩ benignam. eruit hominẽ adiabolo
suꝑandus fuit. Nam quid om̃ipocente
potentius: Aut cuiꝰ creaturȩ potestas.
potestati creacoris cõparari potest:
Sed cum diabolus uitio peruersicatis sue.
factus sit amator potentie. & desertor
oppa̾gnacorq iusticie: sic erũ ⁊ homines
eum tancomagis imitantur quanto

Expanded text:
amisit, quando in diaboli pamisit, quando in diaboli pfecto remissio peccatorum per reconciliationem Dei benignam eruit hominem a diabolo. superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando conuersati sumus indesi¬
derus carnis nrẽ facientes uolunta¬
tes carnis. ⁊ affectionum. eramꝰ natura
filii ire sic̃ iceteri filii diffidentie s̃ infi¬
deles. Et quis hoc ñ ẽ anceꝙ fideł fiat: qͦ¬
circa om̃s homines ab origine sub principe
sunt. potestates aeris: qͥ oꝑatur infiliis
diffidentie. Et qd̾ dixi ab origine hoc . ẽ. qd̾
dic̃ apłs. natura filios ire fuisse sic̃ ⁊cete¬
ros. Natura scilica ut ẽ. dep̾uata peccato.¬
ñ ut recta creata ẽ. abinicio. Modꝰ aut̃
iste qͦ tͣditꝰ ẽ homo indiaboli pocestatẽ: ñ
ita debae intelligi. tanꝙ ds̃ hoc fecerit. aut
fieri uisserit. sed qd̾ tantũ ꝑmiserit: iuste
tam̃. illo deserente peccantẽ: peccati auc¬
tor ilico inuasit Hec ita sane dĩ deseruit
creaturam suam. ut ñ se illi exiberoe dm̃
creantem ⁊ uiuificantẽ: & inc̾penalia
mala etiã bona mał mulca p̃stantem:
Non enĩ continuit in ira sua miserationes
suas. Nec hominẽ alege sue potestatis

Expanded text:
desideriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et affectionum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
nos pacer. ñ solum anteꝙ ꝑ nob̾ filius
moreretur. s anteꝗͣ conderet mundũ:
ipso testante apło quidicit. Sic̃ elegit
nos ipso ante mundi consticucionẽ. nec
filius patre sibi ñ parcente ꝓ nob̾ ue¬
luc inuitus est. trad ĩtus: quia &e de
ipso dictum ẽ. qui me dilex & tradi

Expanded text:
nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradi
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ filioꝵ dĩ. id ẽ expectat quando
appareat qd̾ uocatũ ẽ in ea gła ad quã
uocatũ est. Quia enĩ filiꝰ dĩ unigenitꝰ ñ
pocest appellari creatura. quando qͥdẽ ꝑ
ipsũ facta sunt omĩa. quȩcũq ds̃ fecit:
distincte etiã nos uocam̃ creatura ante
illi euidentiã głȩ & distincte uocam̃ filii
dĩ. quãuis hoc adoptione meream̃ Nã ille
unigenitꝰ. natura filiꝰ ẽ. Ergo expectatio cre¬
ature. id ẽ expectatio nr̃a. reuelationẽ filioꝵ

Expanded text:
ndo appareat, quod vocatum est in ea gloria, ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quandoquidem per ipsum facta sunt omnia, quaecunque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra revelat
Abbreviated transcription (Latin):
fremat mundus. increpet lingiuis. choris¬
cet armis. qͥc qͥd pocest faciat. Quid facet
ad id qđ accepturi sumꝰ: appendo qd̾ pacio.
cont᷑ id qđ sꝑo. Hoc sentio. illud credo. Et
tam̃ plus ualet qd̾ credo. quã qd sentio. Qc¬
facit. Non extinguit: sed accelerat. Quid
accelerat: Ipsum p̃miũ: ipsã dulcedinẽ.
Quȩ cũ uen̾it. sine fine erit. Opꝰ cũ fine.

Expanded text:
fremat mundus, increpet linguis, coruscet armis, quidquid potest faciat; quid faciet ad id quod accepturi sumus? Appendo quod patior contra id quod spero: hoc sentio, illud credo; et tamen plus est quod credo, quam quod sentio. Qfacit. Non exstinguit, sed accelerat. Quid accelerat? Ipsum praemium, ipsam dulcedinem; quae cum venerit, sine fine erit. Opus cum fine,
Abbreviated transcription (Latin):
filii dĩ sumꝰ. qͣnuis ñdũ apparuerit quid
merimꝰ. lib̾abit᷑ gͦ a seruitute interitꝰ. In
lib̾tatẽ głȩ filioꝵ di. Id est erunt & ipsi
exseruis liłi. & exmortuis głiosi. in uita
ꝑfecta quã habebunt filiidĩ. ¶ Scimꝰ
enĩ quia om̃is creatura c̃gemiseit: & par¬
homine numerat᷑. ñ qͥa ineo st̃ om̃s angłi.
& suꝑ eminentes uirtutes ac potestates.
aut cęlũ & t̾ra & mare & omĩa quȩ in
eis st̃: s quia omĩs creatura partĩ sp̃i¬
talis ẽ. partĩ animalis. partim corꝑalis.

Expanded text:
 quamvis nondum apparuerit quid erimus. Liberabitur ergo a servitute interitus in libertatem gloriae filiorum Dei: id est, erunt ipsi ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit ehomine numeratur, non quia in eo sunt omnes angeli, et supereminentes virtutes, ac potestates, aut coelum, et terra, et mare, et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritalis est, partim
Abbreviated transcription (Latin):
aũ recte dix: qͥa etiã si sunt aliqͥ uã infina
abrabȩ & latro ille cłi dno ille in paradiso
esticutꝰ illo die qͦ credidit dolere destuint:
tam̃ usq ad huc om̃ĩs creatura ẽgemist¬
& dolet. quia in his qͥ ñdũ lib̾ati sunc omĩs
aut̃ inqͥt omĩs creatura ẽgemiset & ddet.
s & nosipsi. Id ẽ ñ solũ in homine corpͥe
aniina ce sp̃s simul dolent: exdiffilcultatibꝰ
corporis: s & nos ipsi exceptis corporibꝰ in
nob ipsis cũ gemiscimꝰ. Et bñedret: Prmi¬
tias habentes sp̃s.  Id ẽ quoꝵ iã sp̃s tanꝙ¬

Expanded text:
etiamsi sunt aliqui jam in sinu Abrahae, et latro ille cum Domino in Paradiso constituturus ipso die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in his qui nondum liberati sunt, omnisautem, inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, sed et nos ipsi, id est, non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit primitias habentes Spiritus, id est, quorum jam sp
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ suꝑiꝰ. Siaũ spũ facta carnis mortifica¬
uericis: iiuetis. Qđ fieri ñ potest sine mo¬
lestia. cui patientia necessaria ẽ. Quo ꝑtin&e:
qd̃ paulo ante ait. Si cam̃ c̃parim̃: ut & cũ¬
głificem᷑. Qđ ita ait. Nulã expectatio cre¬
acure reuelationẽ filiors dĩ expectat: hoc¬

Expanded text:
em spiritu facta carnis mortificaveritis: quod fieri non potest sine molestia, cui patientia necessaria est; quo pertinet et quod paulo ante ait: Si tamen compatiamur, ut et glorificemur. Quod itaque ait: Nam exspectatio creaturae revelationem filior
Abbreviated transcription (Latin):
cũ homines negligunt qđ ds̃ iubet. siue
cũ deuirib suis p̃sumentes ad iutorium
gr̃ȩ ñ implorant. & addunt. infirmitati
suꝑbiam. Cũ aut̃ uocatione diuina intelli¬
gunt cuiꝰ sit ingemiscendił. & inuocant
eũ inquẽ credunt recte dicentes. Misere¬
re inei dẽ scđm magnã miscdiã tuã: & ego¬

Expanded text:
cum homines negligunt quod Deus jubet, sive cum homines negligunt quod Deus jubet, sive cum de viribus suis praesumentes adjutorium gratiae non implorant, et addunt infirmitati superbiam. Cum autem vocatione divina intelligunt cui sit ingemiscendum, et invocant eum in quem credunt, recte dicentes: « Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam ;
Abbreviated transcription (Latin):
iam ñ ꝑtinet ad illud delictũ. qđ traicun¬
ex adam. de qͦ suꝑius dicebat. mors regnau̾
ꝑunũ. Legem quippe naturalem siue in¬
telligamꝰ quȩ in eoꝵ apparet ȩtatib qͥ iam
ratione uti possunt. siue c̃scriptam quȩ da¬
taẽ ꝑmoysen quia nec potuit ipsa uiuificare
& libare a lege peccati ae motis quȩ trasta
ẽ ab ada. s magis ad didic p̃uaricatono
Preuaricata gͦ lege quȩ inparadiso datae
nascitur homo ex adam cũ lege peccati
& mortis dr̃. Uideo aliam legẽ in menbris
meis repugnantẽ legi mentis meȩ. ⁊ cet̾.
Que cam̃ nisi mala postea consuetudine
roboretur facilius uincitur. ñ cam̃ sine
grã dĩ. Lege aut̃ alia p̃uaricata quȩ ẽ in
usu rationis ammȩ racionał. in ȩtate ho¬
minis iã ratione ucentis. p̃uaricatores
fiunt om̃s peccatores terrę. Preuaricata
gͦ lege etiam illa quȩ data ẽ. ꝑ moysen:
multo ampliꝰ abundat delictũ. Lex gͦ
subintrauit ut abundaret delictũ: siue

Expanded text:
lex subintravit, ut abundaret delictumex Adam, de quo superius dicebat, mors regnavit per unum. Legem quippe sive naturalem intellegamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui iam ratione uti possunt, siue conscriptam, quae data est per Moysen, quia nec ipsa potuit uiuificare et liberare a lege peccati et mortis, quae tracta est ex Adam, sed magis addidit praeuaricationis Praevaricata ergo lege, quae in paradiso data fuerat, nascitur homo ex Adam cum lege peccati tur: « Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, » etc. Quae tamen nisi mala postea consuetudine roboretur, facilius vincitur, non tamen sine gratia Dei. Lege autem alia praevaricata, quae est in usu rationis animae rationalis, in aetate hominis jam ratione utentis, praevaricatores fiunt omnes peccatores terrae. Praevaricata ergo lege etiam illa quae data est per Moysen, multo amplius abundat delictum. « Lex ergo subintravit, ut abundaret delictum, » sive
Abbreviated transcription (Latin):
extenderit. & sic ingemuerit: fiet quod
seqͥt᷑. Ubi abundauit peccatum. suꝑ abun¬
dauit gr̃a. Et dimittunt᷑ ei peccata mul¬
ta. qm̃ dilex̾ multum. & diffundit᷑ incorde
caritas dĩ. unde fiat legis plenicudo. ñ ꝑii

Expanded text:
extenderit et sic ingemuerit, fiet, quod sequitur: Ubi abundauit delictum, superabundauit gratia et: Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum, et diffunditur in corde caritas dei, unde fiat legis plenitudo, non per
Abbreviated transcription (Latin):
rus e̾e debeat. pͥmitꝰ omĩũ hominũ deinde
scõꝵ. Sic̃ siderũ. sic̃ angłoꝵ. atq ue deter¬
renis loquam̃. sic̃ peccatoꝵ. pisciũ. uolatiliũ.
Sicut arbor & herbarũ. sic̃ deniq folioꝵ

Expanded text:
rus e?»e debeat primitus omnium hominum deinde rus e?»e debeat primitus omnium hominum deinde sanctorum sicut siderum. sicut angelorum atque. ut de terrenis loquamur, sicut pecorum. piscium. uolatilium. sicut arborum et herbarum, sicut denique foliorum
Abbreviated transcription (Latin):
incondẽpnationẽ. Ex uno gͦ quid nͥ delicto :
Qinia sequit᷑. Grã aut̃ ex multis deliccis. in¬
iustificationẽ. Dicant isti qͦmͦ ex uno delic¬
to incondemnatione: nisi quia sufficit
ad condemnationẽ etiam uñbriginale
peccatũ. qd̃ in onĩs homines ꝑtransiit.
Grã il idõ exmultis delictis iniustificatioe.
quia ñ solũ unũ illud soluit qd̾ originali¬
Quicũq enĩ ex illo uno multi use ip¬
sis fucuri erant: tc̃ in illo unꝰ erant. Pro¬
inde illud peccatũ solius eet: si ex illo nul¬
lus exisset. Porro aut inqͦꝰ erat naturia
communis. ab eo uicio est nullis inmunis:
Si ambo qui ñdũ ꝓpria uł bona uel mala
oꝑabantur: rei tam̃ exorigine nascebant᷑.
Laudet miscłiam qͥ liberat᷑ ñculpet iudici¬
umqͥ punitur. hic sidixerimꝰ quanto me¬
lius ambo lib̾arent᷑: nichil nob̾ c̃uenientiꝰ
dicet᷑. quã o homo tu qͥses respondeas deo:
Nouit quippe ille qͥd agat. & quantꝰ nume¬

Expanded text:
onem. ex uno ergo quid nisi delicto? quia sequitur: gratia autem ex multis delictis. dicant isti, quomodo ex uno delicto in condemnationem, nisi quia sufficit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. gratia uero ideo ex multis delictis in iustificationem, quia non solum illud unum soluit, quod originaliquicumque enim ex illo uno multi in se ipsis futuri erant, tunc in illo unus erant. proinde illud peccatum solius esset, si ei illo nullus exisset; porro autem, in quo erat natura communis, ab eius uitio est nullus immunis. si ergo ambo, qui nondum propria uel bona uel mala operabantur, rei tamen ex origine nascebantur, laudet misericordiam, qui liberatur, non culpet iudicium, qui punitur. Hic si dixerimus: \'Quanto melius ambo liberarentur!\' nihil nobis conuenientius dicetur quam:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? nouit quippe ille, quid agat et quantus nume
Abbreviated transcription (Latin):
dennationẽ. hunc adiustificationẽ. cũ tanto
pꝰ adam. uenerit xp̃c incarne. ut sciamus¬
fidem scilicet incarnationis xp̃i quȩ illis
p̃nũtiabatur. sic̃ & nob̾ annuntiatur. Idõ
hĩc xp̃m hominẽ dic̃ cũ sit & dĩ neqͥs existi¬
met antiquos uistos ꝑ dm̃ tantũ mͦ xp̃m̃¬

Expanded text:
nationem, hunc ad iustificationem, cum tanto post Adam uenerit Christus in carne, ut sciamusfidem scilicet incarnationis Christi. quae illis praenuntiabatur, sicut nobis adnuntiatur. ideo hic Christum hominem dicit, cum sit et deus, ne quis existimet antiquos iustos per deum tantum m
Abbreviated transcription (Latin):
res. sic̃ iã ostendimꝰ. Qm̃ si plures dixiss&
ꝓpter paruulos qͦs tenet grã. cũ primi
hominis ñ teneat imitatio falsũ dixisset.
& cecera similis uob̾. Si enĩ om̃s imitatoreᷤ
xp̃i post eiꝰ incarnationẽ regeneratis par

Expanded text:
res, sicut jam ostendimus: quoniam si plures dixisset, res, sicut jam ostendimus: quoniam si plures dixisset, propter parvulos quos tenet gratia, cum primi hominis non teneat imitatio; falsum dixisset, et esset similis vobis. Si enim omnes imitatores Christi post ejus incarnationem, regeneratis
Abbreviated transcription (Latin):
iste conplecur. Sic lex ñ ẽ exera ꝑmansi¬
onẽ peccati qd̾ fuisse. ẽ. dictũ usq ad ipsũ.
Ac ꝑhoc nemo tollit peccatũ qd̾ nec lex
quauis scã & iusta & bona potuit auferre.
nͥ ille deqꝰ dictũ ẽ. ecce agnus dĩ. ecce qui
tollit peccatũ mundi. Tollit aut̃ & dinit¬
tendo quȩ facta sunt. ubi & originale con:¬
p̃benditur. & adiuuando ne fiant. & per¬
oucendo aduitã ubi fieri omĩno ñ possid
cis ẜt qđ supuis dixisti uigilant̾ in ean¬
cul casse apłm mulcomagis gradi cedo
nũ unius hominis ił u xp̃i inplua es
abundabit. uolens intelligi idõ plures
dictos. quia ꝑuenit grã eiꝰ ad paruulos.
ad quos initatio pͥmi hominis ñ ꝑtinet.
aut mendosus codex tͥ mentitus ẽ. aut
ipse mentiris. aut ab aliqͦ falso suȩ fal¬
lente. aut obliuione deceptus es. Nun
enĩ ait apłs plures s multos grecũ at¬
Dixit gͦ multomagis abundasse graĩn in
multos. ñ in magis multoi. hoc ẽ ñ inplu¬

Expanded text:
ipsum; sic lex non est extra permansionem peccati, quod fuisse dictum est usque ad ipsam. Ac per hoc, nemo tollit peccatum, quod nec lex, quamvis sancta et justa et bona, potuit auferre, nisi ille de quo dictum est, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Tollit autem et dimittendo quae facta sunt, ubi et originale comprehenditur; et adjuvando ne fiant, et perduccis. Et quod superius dixisti, « vigilanter inculcasse Apostolum, Multo magis gratia Dei et donum unius hominis Jesu Christi in plures abundavit » ; volens intelligi, ideo plures dictos, quia pervenit gratia ejus ad parvulos, ad quos imitatio primi hominis non pertinet: aut mendosus codex tibi mentitus est, aut ipse mentiris, aut ab aliquo falso, sive fallente, aut oblivione deceptus es. Non enim ait Apostolus plures, sed multos. Graecum atulto magis abundasse gratiam in multos, non in magis multos, hoc est, non in plu
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ potiꝰ ꝑmulta delicta. Nisi q etiã si
illud unũ sit tam̃ idoneũ ẽ ꝑducere ad c̃¬
depnationẽ. etiam nullis additis cȩteris.
sic̃ ꝑducit paruulos morientes qͥ exadam
qđ cibi uidetur duo ista int̾ se ee contraria.
ut om̃s eant in c̃dẽnationẽ ꝑadã. & om̃s in
iustificationẽ ꝑ xp̃m̃: omnino erras. Nul
hac damnatione lib̾a. t̃. Idõq exueraq
parte dictũ ẽ om̃s. quia nemo addãnationẽ
generationis nisi ꝑistũ. nemo ad uitã rege¬
nerationis nisi ꝑ illum: Ac ꝑ hoc ñ genera¬
litas unius partis. locũ excludit alterius:
quia ex his ipsis qͥ generalit̾ moriunt᷑ in
om̃s lib̾are dictus ẽ etiam ipse: qm̃ ñ lib̾at

Expanded text:
 multa sua delicta, nisi quia etiamsi illud unum sit, tamen idoneum est perducere ad condemnationem, etiam nullis additis caeteris, sicut perducit parvulos morientes, qui ex Adam o vero quod tibi videtur duo ista inter se esse contraria, ut omnes eant in condemnationem per Adam, et omnes in justificationem per Christum, omnino erras: nullhac damnatione liberatur. Ideoque ex utraque parte dicti sunt omnes, quia nemo ad damnationem generationis nisi per istum, nemo ad vitam regenerationis, nisi per illum, ac per hoc non generalitas unius partis locum excludit alterius, quia ex his ipsis, qui generaliter moriuntur in omnes liberare dictus est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cibił homims. & cecera quae com¬
memorare longum ẽ. Multa quip¬
pe calia dicie de uno uero dõ fabri¬
catore mundi qualia ueritas hẽ:
& nescio quomͦ illa obscuration
cordis ad ista delabitur ut dr
hec ei reuelauerat sp̃s scs. sic̃ ꝓpi
exulcatione dicebant. Sic faciar
homo dõs. Et ecce ipsi ñ sunt dii:
Ec alio loco: Erit in illo die dicit dñs
ext̃minabo nomina simulacbroꝵ

Expanded text:
 hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dihexultatione dicebant: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum
Abbreviated transcription (Latin):
nis sue in illa diuinitatis imitatio¬
ne ꝑseuerat: ut sicuti pat̾ ac dñs.
ut sui similes eẽt. deos fecit aet̾nos
ita humanitas dõs suos ex sui uultꝰ
similitudine figurar&e Erat enĩ¬

Expanded text:
nis suae in illa diui- . nitatis imitatione perseuerat, ut, sicuti Pater ac Dominus, ut sui similes essent, deos fecit aeternos, ita humanitas deos suos ex sui uultus similitudine figuraret.\' Hi
Abbreviated transcription (Latin):
corde impiorum. Nam ds̃ in cot.¬
apłs dix̃. commutauerunt ideo
deos eẽ dicit a sũmo dõ factos: alios
ab hominib Hoc qͥ audit sic̃ ame
posicum ẽ: putat dici de simula¬
chris quia oꝑa sunt manuũ homi-¬
num: At ille uisibilia & contrecca¬
bilia simulachra uelut corpora
deoꝵ e̾e dicit: in e̾e aut̃ his quos-¬
dam sp̃s inuitacos qui ualeant ali¬
quid siue ad nocendũ: siue ad de¬
sideria ñ nulla conplenda eorũ aqͥbꝰ
eis diuini honores & cultus & obsedͥa
deferuntur Hos ergo sp̃s inuisibiles
ꝑ artẽ quamdã uisibilib reb cor¬
porał materie copulare : ut sint
quasi ammata corpora illis spiriti¬
bus dicata & subdita simulachra
hoc ẽẽ dicit deos facere: eamq
magnã & mirabilem dõs faciendi
accepisse homines potestatẽ. Huiꝰ
egyptii uerba. sic̃ in nram̃ liguam
int̾pretata sunt ponam: Ec qͥm̃ de
cognatione uquit& consortio ho¬
minũ dõꝵꝙ nob̾ indicitur sermo.
pocestatẽ hominis. o. asclepi. iuimq

Expanded text:
corde impiorum. Nam Deus incommApostolus dixit, Commutaverunt, ideo deos esse dicit a summo Deo factos, alios ab hominibus. Hoc qui audit, sicut a me positum est, putat dici de simulacris, quia opera sunt manuum hominum; at ille uisibilia et contrectabilia simulacra uelut corpora deorum esse adserit; inesse autem his quosdam spiritus inuitatos, qui ualeant aliquid siue ad nocendum siue ad desideria nonnulla conplenda eorum, a quibus eis diuini honores et cultus obsequia deferuntur. Hos ergo spiritus inuisibiles per artem quandam uisibilibus rebus corporalis materiae copulare, ut sint quasi animata corpora illis spiritibus dicata et subdita simulacra, hoc esse dicit deos facere eamque magnam et mirabilem deos faciendi accepisse homines potestatem. Huius Aegyptii uerba, sicut in nostram linguam interpretata sunt, ponam. \'Et quoniam de cognatione, inquit, et consortio hominum deorumque nobis indicitur sermo, potestatem hominis, o Asclepi, uimque
Abbreviated transcription (Latin):
Occasione gͦ accepta peccatũ ꝑmandarũ
fefellit: & ꝑ illud occidit. Gladio quẽ por¬
tabas: te uumicus occidit. Armis ciuis ce
uicit: arinis tuis de int̾emit. Recipe man-¬
tarũ. scito ee arma ñ quib te occidat: sed
quib ate occidatur inminicus. S noli p̃¬
sumere uiribꝰ tuis. Ude paruũ dauid
& lancea: ego in noĩe diũ omĩpotentis.
Sic. sic. alit̾ non. Omĩno alit̃ ñ ꝓsternit᷑
sm̃. & iustũ. ⁊ bonũ. Nũ quid uberius
landari potest: Paulo ante uerbo illo
ꝙ diẽ absit: defenderat a crimine ñdũ
laudauerat. Aliud ÷ a crimine obiecto defen¬
dere: aluo ÷ debito p̃conio p̃dicare. Crim̃
obiectum fuit. Quid gͦ dicemꝰ: Lex peccatũ
est: defensio. absic. Uno uerbo defendicur
ueritas: quia magna ÷ apłi defendentis
auctoritas. Quid diu defendat: sufficiat.
absit. An uultis inqͥt exꝑimentũ acciꝑe
eiꝰ qͥ in me loqͥt᷑ xp̃c : Modo aut̃ itaq lex
quidẽ scã. ⁊ mandatũ scm̃. & iustũ. & boñ.

Expanded text:
Occasione ergo accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Gladio quem portabas, te inimicus occidit; armis tuis te vicit, armis tuis te interemit. Recipe mandatum: scito esse arma, non quibus occidat te, sed quibus a te occidatur inimicus. Sed noli praesumere et lancea; ego in nomine Domini omnipotentis . Sic, sic; aliter non: omnino aliter non prosternitur m, et justum, et bonum. Numquid uberius laudari potest? Paulo ante verbo illo quod dixit, Absit, defenderat a crimine, non laudaverat. Aliud est a crimine objecto defendere, aliud debito praeconio praedicare. Crimen objectum fuit, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Defensio, Absit. Uno verbo defenditur veritas; quia magna est Apostoli defendentis auctoritas. Quid diu defendat? Sufficit. Absit. An vultis, inquit, experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? Modo autem: Itaque lex qui
Abbreviated transcription (Latin):
totã spẽ nostrã camq in nob̾ poneremꝰ. passi¬
ones peccatoꝵ quȩ ꝑ legẽ sunt. Aucte sunt
enĩ ꝑ legẽ. Prohibendo enĩ fecerunt legis pre¬
uaricatorẽ. quia ille qͥ p̃uaricator est factus.
dm̃ ñ habuit adiucorẽ. Oꝑabantur gͦ inm̃¬
bris nr̃is. ut fructũ ferrent. cui nͥ morti:
Si danłnandus erat peccator. quã sp̃ẽ habae
nit. Inuenit te incarne: idõ uicit. Migra
de tarne tua dixi: ñ ut moriaris. Immo
audeo dicere: dixi ut moriaris. Si mortui
estis cum xp̃o: quȩ sursũ sunt querite
Incarne uiuens. noli e̾e incarne. Om̃s

Expanded text:
 nostram tanquam in nobis poneremus: passiones peccatorum, quae per legem sunt, auctae sunt per legem. Prohibendo enim fecerunt legis praevaricatorem; quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in membris nostris, ut fructum ferrent, cui, nisi morti? Si damnandus erat peccator quam spem habet nit: invenit te in carne, ideo te vicit. Migrade carne. Non tibi dixi ut moriaris, imo audeo dicere, dixi ut moriaris. Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. In carne vivens, noli esse incarne. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ lex s peccatũ ẽ mors. lãdudũ aut̃ dixe¬
rat. sinȩ lege peccatũ mortuũ ẽ. Ubi uos
ad monuerã quia mortuũ dix̃ : abscondi

Expanded text:
est lex, sed peccatum est mors. Jamdudum autem dixerat. Sine lege peccatum mortuum est. Ubi vos admonueram, quia mortuum est, dixit, abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
carne: Presumeremꝰ dscarne. Non enĩ qui
loquebatur qͥ iã exierant de ista carne: N¬
utiq ad huc & qͥ loquebatur ce quibꝰ loque¬
bantur incarne erant. Quid ẽ gͦ cũ c̾emꝰ in
carne. nͥ cũ de carne p̃sumeremꝰ. hoc ẽ de¬
nob̾ de nob̾ confidereinus: Hominienĩ dic¬

Expanded text:
praesumeremus de carne. Non enim qui loquebatur, qui jam exierant de ista carne, sed adhuc et qui loquebatur, et quibus loquebatur, in carne erant. Quid est ergo, cum essemus in carne, nisi cum de carne praesumeremus, hoc est, de nobis confideremus?
Abbreviated transcription (Latin):
erat concupiscentia: quando ante legẽ secu¬
rus peccabas. Nunc aut̃ opposicis tͥ obitibus
legis. fluuiꝰ concupiscentiȩ frenatꝰ ẽ ñ sicca¬
tus. Quȩtȩ dncebat obicibꝰ nulł: obruic te
obicibꝰ ruptis. Concupiscentia cua minor
erat. quando tuã mouebat libidinẽ. Omĩs
ẽ quando transcendit legẽ. Uis nosse quã
magna sit: Uide qđ rupit. Non concupis¬

Expanded text:
erat concupiscentia, quando ante legem securus peccabas; nunc autem, oppositis tibi obicibus legis, fluvius concupiscentiae frenatus est, non siccatus: quae te ducebat obicibus nullis, obruit te obicibus ruptis. Concupiscentia tua minor erat quando tuam movebat libidinem; omnis est, quando transcendit legem. Vis nosse quam magna sit? Vide quid rupit. Non concupis
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet unde aduersarii loquatẽ coniuneat.
unde hostes legis rebellesq ꝓsternat. E¬
si enũ curdus ẽ ad intelligenai uerba apłi:
manifesta ib laus expressaẽ legisdĩ. Cũ
& ex altat cornua. Impetit re: fac̃impetũ.
fcce inquit passiones peccatores quȩ ꝑlegẽ
sunt. Quomꝰͦ bonalex ẽ ꝑquã s̃ in nob̾ pas
siones peccatoꝵ. & oꝑant̾ inmenbris nr̃is
ut fructũ ferant morci: Lege aliquantũ
ꝓgredere. Tocũ audi patient̃. & si ñ in¬
telligent̃. Hoc enĩ qd̾ ait passiones pecca¬
toꝵ quȩ ꝑlegẽ sunt. oꝑ abant᷑ in menbriᷤᷤ
nr̃is: nuiltũ ẽ ut intelligas. Sed pͥus esto
mecũ legis laudacor: & tẽ fieri mereberis
intellector. Clausũ cor habes: & clauẽ ac¬
eusas: ẜcce imterĩ qd̾ ñ intelleximꝰ pau¬
lulũ se ponamꝰ. ut ad laudẽ legis quȩ aꝑ

Expanded text:
eniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli, manifesta ibi laus est expressa legis Dei. 3. , exaltat cornua, impetit te, facit impetum: Ecce, inquit, passiones peccatorum quae per Legem sunt. Quomodo bona est Lex, per quam in nobis sunt passiones peccatorum, et operantur in membris nostris, ut fructum ferant morti? Lege, aliquantum progredere, totum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce interim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem
Abbreviated transcription (Latin):
cheȩ: responde mͥ. Mala ẽ lex quȩ dicit ñ
concupisces. Hoc nec & luxuriosus mͥce neqꝙ
aliquis responderet. Et enĩ ipsi homines
flagitiosi. quando rep̃hendunt᷑ erubescuił.
Et quando sint̾ castos: lasciuire ñ audene.
Concupiscentiam nesciebã. nͥ lex diceret:
ñ c̃cupisces. Ibã enĩ pꝰ concupiscentiã meã.
& qͥ trahebat currebã. eiꝰq illecebras blandaᷤᷤ
excarnali suauitate iocondas: magnã feli¬
citatẽ arbicrabar. Procedit lex dĩ: & dicit ũ
concupisces. Ille homo qͥ putabat magnũ
bonũ eẽ magnãq felicitatẽ ex istimabat ea
quȩ posset suȩ concupiscentie ñ negare seqͥ
qua trahit: audit ñ concupisces. & cognoscie
ee peccatum. Lex dicit: homo audunt. dõ
credidit: peccatũ suũ uidit. Quod bonum
putabat: malũ ee cognouit. Uoluit frena¬
re concupiscentiã: ñ ire post eam. Scrinx̃
se: conatꝰ: uictus ẽ. Qui fuit ante ignarus
maloꝵ suoꝵ: factus ẽ doctꝰ & peiꝰ ẽ uictus.

Expanded text:
 responde mihi. Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivire non audent.Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Ibam enim post concupiscentiam meam, et qua trahebat currebam, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem arbitrabar. concupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupisces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit; quod bonum putabat, malum esse cognovit: voluit frenare concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus est, victus est. Qui fuit antea nescius malorum suorum, factu
Abbreviated transcription (Latin):
IQuo gͦ dicemꝰ inquit: Hoc seqͥtur. Qd̾
gͦ dicemꝰ : Lex peccatũ ẽ: Absit. Uns u̾bo
legẽ soluit: legis accusatorẽ dãnauit. Auc¬
tortacẽ apłi conera me ꝓferebas õ mani¬
appende uerbũ : & cape inde consiliũ.
duoi. Lex peccatĩ ẽ : Absit. Audi absit.
Quidgͦ dicemꝰ: quia dixi passiones peccatoꝵ
quȩ ꝑlegẽ sunt oꝑabantur in menbris nr̃is.
ut ferrent fruecũ morti. quiad ixi euacua¬
ti sumꝰ a lege mortis in qͣ detinebam᷑. quia di¬
xi seruiamus innouitate sp̃s. & ñ inuetus¬
tate literȩ. Lex peccatũ ẽ: Absit ut sit pec¬

Expanded text:
id ergo dicemus, inquit? Hoc sequitur. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Maniappende verbum, et cape inde consilium. Audi, Lex peccatum est? Absit. Audi, Absit.Quid dicemus? quia dixi, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; quia dixi, Evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; quia dixi, Serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: Lex peccatum est? Absit. Quare e
Abbreviated transcription (Latin):
oblecatur: uͥ turpicudine nulla inqͥnit᷑.
& ueritatis serenitate purgat. Quarda
autꝰ delectat lex di. & sic delectat ut omĩs
roget istam delectacionẽ. Dñs dabit suaui¬
tatẽ Qun dicam dnẽ : Das mͥ illã suaui¬
tatẽ uł illã. Suauis es dnȩ̃: & intua sua¬
uitate doce meiustificationes tuas. In cua
suauitate doce me: & doces me. Tc̃ disco
ut faciam: si intua suauitate doceas me.
Cȩterũ quandiu blandit᷑ iniquitas. et
dulcis ẽ inquitas: amara ẽ ueritas. In tua
suauitate doce me. Suauis sit ueritas. dul¬
cedo concẽnat᷑ iniquitaris. Multo ẽ me¬
lior &e suauior ueritas: s sanis suauis est
panis. Ergo nt eiꝰ panẽ quẽ laudas cui sua¬

Expanded text:
oblectatur, ubi turpitudine nulla inquinatur, oblectatur, ubi turpitudine nulla inquinatur, et veritatis serenitate purgatur. Quem autem delectat lex Dei, et sic delectat, ut omnesroget istam delectationem: Dominus dabit suavitatem . Quam dicam? Domine, da mihi illam suavitatem, vel illam? Suavis es, Domine, et in tua suavitate doce me justitias tuas . In tua suavitate doce me, et doces me. Tunc disco ut faciam, si in tua suavitate doceas me. Caeterum quamdiu blanditur iniquitas et dulcis est iniquitas, amara est veritas. In tua suavitate doce me: ut suavis sit veritas, dulcedine tua contemnatur iniquitas. Multo melior est et suavior veritas, sed sanis suavis est panis. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s tuus in carnẽ relabit᷑: quia ñ eũ dedis
ti illiaqͦ suspendat᷑. Ñ se contin&. si ñ con¬
tinetut. Noli remanere inte. Transcen¬
de &e te in illo pone qͥ fecit te. Nam si ince
spẽ habueris: accepta lege p̃uaricator
eris. Inueniet te hostis nudũ refugio.
inuadet te ne forte rapiat ut leo & ñ ẽ
ũ est. Quo ẽ mortuũ ẽ : Latet ñ appa¬
ret. omĩno tanq sepulcũ ignoratur. Ndue¬
niente aut̃ mandato: peccatũ reuixit.
Quii ẽ reuixit: Apparere cepit. sentiri
cepit. rebellare aduersus me cepit. Ego¬
aut̃ mortuus sum. Et inuentũ ẽ mͥ
magͥdatũ qđ erat inuicã. Uidete. quialex
tas concupiscentiȩ Uerũ ẽ quia nec eam
homines sequerentur. nͥ dulcis ee̾t. Ihxea¬
trũ. spectaculũ. meretrix. lasciuia. tar¬
pissima. cantilena. dulcia sunt ista con¬
cupiscentiȩ płane: suauia delectabilia.
s audi meliora. Harrauer̃ mͥ iniusti de¬
lectariones: sed ñ sic̃ lex tua domine. fe¬
lix anima quȩ huiꝰ modi delectationib

Expanded text:
carnem relabitur, quia non dedisti eum illi a quo suspendatur. Non se continet, si non continetur. Noli remanere in te, transcende et te: in illo te pone qui fecit te. Nam si spem in te habueris, accepta Lege praevaricator eris. Invenit te hostis nudum refugio, invadit te: vide ne forte rapiat, velut leo, et non sit um est. Quid est, mortuum est? Latet, non apparet omnino, tanquam sepultum ignoratur. Adveniente autem mandato, peccatum revixit. Quid est, revixit? Apparere coepit, sentiri coepit, rebellare adversum me coepit. ator factus sum, Et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam. Videte quia Lex tas concupiscentiae: verum est, nec eam homines sequerentur, nisi dulcis esset. Theatrum, spectaculum, meretrix lasciva, turpissima cantilena, dulcia sunt ista concupiscentiae; dulcia plane, suavia, delectabilia: sed audi meliora, Narraverunt mihi injusti delectationes, sed non sicut lex tua, Domine. Felix anima quae hujusmodi delectationibus
Abbreviated transcription (Latin):
X p̃s humilis interra iacebat: incęlis qͥdem
ce ipse erat: leuata illo carne sua amor
ille iacebat: qi humilitatẽ p̃ferebat. Ille
offendebat: qr ñ uidebat. E totũ hocꝰ ui
dere. unde erat: detumore suꝑbiȩ. Illi
aut̃ qui offenderunt in lapidem offensiois:
qd de illis dicit ipse apłs s qr ñ inquit
stitia offenderunt in lapidẽ offensionis.
sicut scriptũ ÷. Ecce ponã insyon lapidẽ
offensionis. & petram scandali. & qui cre¬
diderit in eum non confundetur. Qui
enim crediderit in eum ñ habebit suam
iusticiam quȩ ex lege est: quam uissit
bonalex S implebit ipsam legem. ñ sua
iustitia. s data ex deo. Ita enĩ ñ confundet᷑.
& petram scandali : & ait de illis. fr̃s
bona uoluntas cordis mei. & deprecatio
cantur. Uidetis qi nec ipsa conu̾sio sine dei

Expanded text:
Christus humilis in terra jacebat: in coelis quidem et ipse erat, levata illo carne sua a morille jacebat, quia humilitatem praeferebat: ille offendebat, quia non videbat. Et totum hoc non videre, unde erat? De tumore superbiae. Quiautem qui offenderunt in lapidem offensionis, quid de illis dicit ipse Apostolus? Quia non, inquit, justitia offenderunt in lapidem offensionis: sicut scriptum est, Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali; et qui crediderit in eum, non confundetur . Qui enim crediderit in eum, non habebit suam justitiam, quae ex lege est, quamvis sit bona lex; sed implebit ipsam legem, non sua justitia, sed data ex Deo. Ita enim non confundetur. et petram scandali. Et ait de illis: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio rtantur. Videtis quia nec ipsa conversio sine Dei
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiam. quia non exfide s canquã ex
oꝑib. fides enĩ habet qđ aliquanto pꝰ
dicit. qm̃ om̃is qui uocauerit nom̃ dñi.
saluus erit. Ad quam salutẽ ꝑtinet
ut oꝑa nulla sint. & iustitia nobis ex dõ
sit: non ex nobis. Propt̃qđ de illis qͥ ñ
exfide si canquam exoꝑibus offendert̃
in lapidem offensionis: sequit᷑. & dicit.
Fr̃s qͥdc̃ bona uoluntas cordis mei: & de¬
p̃catio addm̃ sit ꝓ illis insalutẽ. Cesti

Expanded text:
 tanquam ex operibus. Fides enim habet, quod aliquando post dicit: Quonium omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Ad quam salutem pertinet, ut opera bona et justitia nobis ex Deo sint, non ex nobis. Propter quod, de illis qui non ex fide, sed tanquam ex operibus offenderunt in lapidem offensionis, sequitur, et dicit: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis in salutem: test
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ipsũ non concupisces. & cettra el¬
modi mandata scã &e bona sibi cribu¬
ebant. Quȩ ut possit homo facent. ds
finis est ad iusttciã om̃i credenti. Ior
eiꝰ potꝰ qd ꝙ illo merem̃tũ incrinseus
dante ꝙpari tustitiã. Decuiꝰ oꝑib etiam
ipse dixit: qr sine me nichil potestis face̾.
Idõ qͥpe ꝓponitur iustitia legis qđ qui
sicerit eam uiuet in illa: ut cũ quisq in¬
firmitatem suam cognouerit: ñ ꝑ suas
ures. neq ꝑlitteram ipsius legis qđ fieri
Iustificatio aut̃ ex fide imꝑat dequa scri¬
ptum est. Nedixeris incorde tuo. qͥs as¬

Expanded text:
quia ipsum non concupisces et cetera mandata sancta et iusta sibi tribuebant. quae ut possit homo facere, deuChristi, qui finis est ad iustitiam omni credenti, id eeius potest quisque illo incrementum intrinsecus daute operari iustitiam. de cuius operibus etiam ipse dixit, quia sine me nihil potestis facere. Ideo quippe proponitur iustitia legis, quod qui fecerit eam, uiuet in illa, ut cum quisque infirmitatem suam cognouerit, non per suas uires neque per litteram ipsius legis, quod fieiustificatio autem ex fide inpetratur, de qua scriptum est: ne dixeris in corde tuo: quis as
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ tam̃ & animam &e corpus dĩ bonitaᷤ
oata ÷: & qͥcqͥd habet ipsa natura p̃ter
un desertoꝵ sine sua gr̃a quid ualent.
E mor uustis &e debitis penis uosa misediȩ¬
que istioꝵ ꝙum meritis si gratuita
dĩ gr̃a sunt ab illa contricione discreta qͥd
sibi collatum eẽt. addiscerent. Ut om̃e os ob¬
plebem meam plebem meã: & non miscdĩam
consecutam. misccłiam consecutã.
na ÷ enim ex adam massa peccatoꝵ et
impioꝵ: inqua &e uidĩ & gentes remota
gr̃a dĩ adunam ꝑtinent conspat̾sionẽ .: Et
ibi uocabuntur filii dei uiui.
gentium sp̃itualit̃ ÷ infiliis abrahȩ ac ꝑhoc
recte dicit᷑ isrł: ꝓpterea sequit᷑ & dicit. Et
congregabunt᷑ filii uidȩ & filii isrł inid
ipsum& ponent s pncipatũ unũ. & ascendent
a terra. hoc si adhuc uelunus exponere eloqͥi
ꝓpħici obtundetur sapor. Recolatur tamen
lapis angularis ille: & duo parietes. umis

Expanded text:
quorum tamen et animam et corpus dei bonitas quorum tamen et animam et corpus dei bonitas operata est t quicquid habet ipsa natura praeter s arbitrium sine sua gratia quid ualeret, et in eorum iustis et debitis poenis uasa miserium operum meritis, sed gratuita Dei gratia sunt ab illa concretione discreti, quid sibi collatum esset addiscerent, ut omne os obplebem meam plebem meam, et non misericordiam consecutam misericordiam consecutam. na est enim ex Adam massa peccatorum et impiorum, in qua et Judaei et Gentes remota gratia Dei ad unam pertinent conspersionem. Si  uocabuntur et ipsi filii Dei uiui. gentium spiritaliter est in filiis Abrahae ac per hoc recte dicitur Israel, propterea sequitur et dicit: Et congregabuntur filii Iuda et filii Israel in id ipsum, et ponent sibi principatum unum et adscenlodent a terra. Hoc si adhuc uelimus exponere, eloquii prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille angularis et duo parietes, unus
Abbreviated transcription (Latin):
psera sint in ꝑdicionem. Et ut notas facẽt
ratio reddica ÷ homini quanta debuit
homim. Si cam̃ uł si ista capit. qͥđ ꝓsui
arbitrii libertate intantȩ infirmitatis
fruitate contendit: Ecce dictȩ sunt cau¬
s. T̃ugͦ qͥd es qui respondeas dõ: Siuo¬
lens ds̃ ostende iram &e de monstrare po¬
tentiam suam. qd̾ & malis bene uti optimꝰ
possit. malis dumtaxat ñ conditione di
uina: s uiciata uoluntatis iniquitate
natura. quȩa dõ conditore condita est
bona. Attulit in multa pacientia uasa
ne ꝑfecta in interitum. Nũqđ illi essent
necessaria: siue angłica siue humana
peccata. Cui nec uistitia creaturȩ cuiꝰ qͣm
ẽ necessaria: s ut notas faceret diuicias
głe suȩ inuasa miscdiȩ. Ne se inbonis oꝑib
tanquam de ꝓpͥis extollerent uirib. sed
humilit̃ intelligerent nͥ illiꝰ dĩ grã non
debita s gratuita subueniret. id fuisse
reddendum meritis sius: qđ aliis in eadẽ
masa reddicum cernerent. Cȩteri aut̃

Expanded text:
sunt in perditionem, et ut notas faceret ratio reddita est homini, quanta debuit homini — si tamen uel istam capit, qui pro sui arbitrii libertate in tantae infirmitatis seruitute contendit —, ecce dictae sunt causae. tu ergo quis es, qui respondeas deo, si uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam, quod et malis bene uti optimus pvina, sed vitiata voluntatis iniquitate natura, quae a Deo conditore condita est bona, pertulit in multa patientia vasa irae aptata in interitum: non quod illi essent necessaria, sive angelica sive humana peccata, cui nec justitia creaturae cujusquam est necessaria; sed ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, ne se in bonis operibus tamquam de propriis extollerent uiribus m, sed humiliter intellegerent, nisi illis dei gratia non debita sed gratuita subueniret, id fuisse reddendum meritis suis, quod aliis in eadem massa redditum cernerent? J t
Abbreviated transcription (Latin):
at quib uult qm̃ misericors ÷. qđ &e
si ñ det iustus ÷: Et ñdat quib ñ uult:
ut notas faciat diuitias głȩ suȩ in uasa
ee. uoluit. Non om̃ib dando. qͥd om̃ibus
merent᷑ ostendit. Bonꝰ inbeneficio certoꝵ
uistus in supplicio certoꝵ. Et bonus in
sine cuiꝰꝗͣ fraude donatur.
ereatis̃. qͦ s ds̃ ita peccatos. ut ętno essent
dampnandi. sine dubitatione p̃sciut.
Quanuis eni peccata non fecerit: naturas
cam̃ ipsas quȩ ꝑse ipsȩ sine dubio bonȩ sue
Quib tam̃ exarbitrio uoluntatis futura
ee̾nt. uicia peccatoꝵ. & in multis talia qͥb
eẽnt. et̾na pena reddenda: quis nͥ ds̃ creũ:
Quare. nͥ quia uoluit: Quare aut̃ uoluris
ohomo tu qͥses qui respondeasdo: n quis
dicit sigitũ ei qui sefinx̃. quare sic me

Expanded text:
at quibus vult quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vaesse voluit. Non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit, bonus in beneficio certorum, justus in supplicio certorum; et bonus in sque ad fraude donatur. creati sunt, quod deus ita peccaturos, ut aeterno essent igne damnandi, sine dubitatione praesciuit? quamuis enim peccata non fecerit, naturas tamen ipsas. quae per se ipsae sine dubio bonae sunt, in quibus tamen ex arbitrio uoluntatis futura essent uitia peccatorum et in multis talia, quibus esset aeterna poena reddenda, quis nisi deus creauit? quare. nisi quia uoluit? quare autem uoluerit, o homo. tu quis es, qui respondeas deo? numquid di
Abbreviated transcription (Latin):
is ꝑgłam patris. ita & nos in nouitate
petramus salutem. Et quantũ nobis
inchoat᷑ inre: & quantũ ꝑfiẽnda expec¬
tatur inspe: Om̃is enim qui inuocaue¬
nt nomendñi: saluus erit.

Expanded text:
i s per gloriam patris, sic et nos in nouitate sti inpetramus salutem et quantulum nobis inchoatur in re et quantum perficienda expectatur in spe. omnis enim qui inuocauerit nomen domini. sa 1 uus eri
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim qr facti sunt in¬
fideles & suꝑbi. ac ꝑ hoc infructuosi rami.
ut non inserẽtur oleaster gentiũ. ideo pe¬
rire potuit radix patriarcharũ & ꝓpħa¬
rum. Quia & si fuerit itquit ysaias
numerus filioꝵ isrł sicut arena maris:
reliquiȩ saluȩ fient:¬
gratuitam ñ debitam ꝑtinet. de massa
solum exiudeis sicut dicit. sed etiã exgen¬
tib. Propt̃ qđ ponit testimonium de oseȩ
propħa. Uocaui ñ plebem meam plebẽ
meam. Et de y saia ꝓpt̃ isrł reliquie sal
mans & breuians. faciet dñs suꝑterram:
Id ÷ ut compendio fidei ꝑ gram saluos¬
faciat credentes. Non ꝑ innumerabiles
obseruationes quid illa multitudo ser¬
uilit̃ onerata p̃mebatur. Per grãm qͥppe
meum leue est. & sarcina mea leuis ÷.¬

Expanded text:
e quia fracti sunt infideles et superbi, ac per hoc infructuosi rami, ut insereretur oleaster Gentium, ideo perire potuit radix Patriarcharum et Prophetarum. Quia etsi fuerit, inquit Isaias, numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fientgratuitam, non debitam, pertinet de massa solum ex Judaeis, sicut dicit; sed etiam ex Gentibus, propter quod ponit testimonium de Osee propheta, Vocavi non plebem meam, plebem meam; et de Isaia, Propter Israel reliquiae salans, inquit, faciet Dominus super terram: id est, ut compendio fidei per gratiam salvoscredentes, non per innumerabiles observationes, quibus illa multitudo serviliter onerata premebatur. Per gratiam quipmeum lene est, et sarcina mea levis
Abbreviated transcription (Latin):
si confitearis in ore cuo quia dns÷ iħs:¬
uit illũ amortius: saluus eris. In tantũ
iustus: inquantũ saluus. Per hanc enĩ
fidem credimus. qd etiam nos ds̃ amor¬
tus excitet. Interim sp̃u ut in nouita¬
te eꝰ grȩ temꝑant̃ &e iuste & pie uiuamꝰ
in hoc scło: pꝰ etiã carne nr̃a adimmor¬
talitatẽ resurrectura. Con sepulti enĩ

Expanded text:
credideris in corde tuo, quia deus illuuit a mortuis, sauus eris. in tantum iustus, in quantum saluus. per hanc enim fidem credimus, quod etiam nos deus a mortuis excitet: interim spiritu, ut in nouitate eius gratiae temperanter et iuste et pie uiuamus in hoc saeculo, post etiam carne nostra a.l inmortalitatem resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
głe suȩ inuasa miscđiȩ. quȩ p̃parauit in
głam. Qd enĩ ꝓdest uasis ꝑfectis in ꝓditi¬
ouem. qđ ea pacient̃ ds̃ sustinet. utt ordi¬
nate disꝑdat.: utaturq illis ad instrum̃¬
cum salutis eoꝵ quoꝵ miseret᷑. S illis
utiq ꝓdest: ad quoꝵs salutẽ sic illis utẽ.¬

Expanded text:
in gloriam. Quid enim prodest, vasis aptis in interitum, quod ea patienter Deus sustinet, ut ordinate disperdat, utaturque eis ad instrumentum salutis eorum quorum miseretur? Sed illis utique prodest ad quorum salutem sic illis ut
Abbreviated transcription (Latin):
runt ouesquȩ non erant ex hoc ouisi
ut fieret unis grex & unus pastor des¬
sit fides om̃ium gentium & creuit nune¬
rus nõ solum sapientium antistitũ so
etiã obedientium populoꝵ. ¶Q agͥ¬

Expanded text:
runt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, et crevit numerus non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum; a