comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Descendamus admodo aduidendũ ma
grauiora pec̃a. Et assignat cam quare
debent descendere nec hic debeãt ult̾iu
ĩmorari. Diees. Gia ogni stella cade che
saliua. quado mimossi. Adeuiꝰ euiden¬
tiã est sciendum ꝙ autor qñ intrauit ĩ¬
laer bruno.i. nox. supple ueniebat. Et
nõ erat ei ꝯcessum stare minferno ni¬
si ꝙͣtũ xp̃s stetit in limbo. Un illa hõa
gressus est infernum. Et illa hora qua
xp̃s reẜrexit amortuis autor de ĩfer¬
no exiuit. Et nota ꝙ torum illud tp̃s
qd autor minferno ꝯ sũpsit ab illa .s.
hora qua intrauit usq adillam qua
iñ exiuit ꝯputat unam noctẽ. Et hx
quia ibi nulla ẽ dies ẜ perpetua nox.
Incelo aũt est dies sine nocte Inmua¬
doãt sunt dies ⁊ noctes. Et qr istud tp̃s
breue erat adtot ⁊ tanta uidẽda. Ideo
it̾ nox sungebat ⁊ ille stelle q̃ ascen¬
debant a ꝑte oriẽtali iam inciplunt
cadere u̾sus occidentẽ i delreo oportet

Expanded text:
Descendamus admodo ad videndum maDescendamus admodo ad videndum magraviora peccata. Et assignat causam quare debent descendere, nec hic debeant ulterius immorari, dicens: «Già ogni stella cade che saliva / quando mi mossi». Ad cuius evidentiam est sciendum quod autor, quando intravit Inl'aer bruno», idest nox – supple «veniebat»; et non erat ei concessum stare in Inferno nisi quantum Christus stetit in Limbo. Unde illa hora gressus est Infernum; et illa hora qua Christus resurrexit a mortuis, autor de Inferno exivit. Et nota quod totum illud tempus quod autor in Inferno consumpsit, ab illa scilicet hora qua intravit, usque ad illam qua inde exivit, computat unam noctem. Et hoc quia ibi nulla est dies sed perpetua nox; in celo autem est dies sine nocte; in mundo autem sunt dies et noctes. Et quia istud tempus breve erat ad tot et tanta videnda, ideo iter, nox surgebat, et ille stelle que ascendebant a parte orientali iam incipiunt cadere versus occidentem; idcirco oportet
Abbreviated transcription (Latin):
questa ꝓuede guidica ⁊ ꝑsegue
ait ad deum nõ est ꝗtue possit resistere
uoluntati. Ꝙãt dicit. Questa ꝓuedere
suo regno come illoro lialtri dei. Sie ẽ ex¬
ponendũ. Queadmodum eͥ dei .i. ãgeli
mouent sua regna.i. celos ita fortuã mo¬
uer regnum sͥ ꝯmissũ. Angeli eĩ dñr dii.
ut ibi. Deus stetit in synagoga deorum.
pur dacolor cheledounandar lo de
dandole biasmo arorto ⁊ mala uoce.
More inundanoꝵ loquit hic autor ꝯͣ cle¬
ricos u̾ba dingens. Qͥ quidẽ ut maĩfe¬
steuidemꝰ ꝑ maiori ꝑte indigͥ de infima
pauꝑtate ad ditssimas prelatums ⁊
de infimostatu ad statum excellentissi¬
mũ excollunt̃. ⁊ spistam fortuniã con¬
denãt. a qua tota die bonuo ⁊ sapiens
eicitur ⁊ malus ⁊ inscĩ subleuat᷑. uñ
poeta. Tollunt᷑ ad astranefandi.
¶Or discendiamo omai amagior pieta.
Hic funt quartus arculus. Et funto
hoc circulo dicit uirgilius ad autorem.

Expanded text:
questa provede giudica et persegue questa provede giudica et persegue ait ad Deum: Non est qui tue possit resistere voluntati. Quod autem dicit: «Questa provede / suo regno come il loro li altri dèi», sic est exponendum: Quemadmodum enim Dei, idest Angeli, movent sua regna, idest celos, ita Fortuna movet regnum sibi commissum. Angeli enim dicuntur Dii, ut ibi: Deus stetit in synagoga Deorum, pur da color che le dovrian dar lode, dandole biasmo a torto et mala voce. More mundanorum loquitur hic autor, contra clericos verba dirigens; qui quidem, ut manifeste videmus, pro maiori parte indigni, de infima paupertate ad ditissimas prelaturas, et de infimo statu ad statum excellentissimum extolluntur, et semper istam fortunam condemnant, a qua tota die bonus et sapiens eicitur, et malus et inscius sublevatur. Unde poeta: Tolluntur ad astra nefandi.Or discendiamo omai a magior pieta. Hic finit quartus circulus. Et finito hoc circulo, dicit Virgilius ad autorem:
Abbreviated transcription (Latin):
Chede occulto come in erba langue. uult
hic dre autor ꝙ iudiciu fortuẽ est nob̾ oe¬
cultum sicut occultat᷑ aliqñ anquis .i. s
pens ĩ herba. quã dũ hõ uult carpere pũ¬
git᷑ aẜpente. Uelsieut uenenũ ẽ occultũ
in hba. Elicet aꝑpeat pulcr odorifera
⁊ suauis siẽ uenenosa int̾ficit comedẽtẽ.
Et sie bona tpralia licet uideant᷑ pulc
delectubilia ⁊ utilia. multoties tã aĩe
ꝙ̃ corꝑisunt nociua. Ꝙ noceant aĩe pa¬
tet quia bona tpͣralia dei obliuionẽ in¬
dueunt. Uñ psalmista. In crassatus ẽ
dilectus ⁊ recalcitrauit. merassatus im¬
pinguatus dilatatus. Dereliquit deum
fcõrem suũ.⁊ recessit adeo salutarisuo.
dit ĩ altum tanto magis eum cadit descẽ¬
dit ad ymũ Uñ poeta elaudianꝰ. Tollũ¬
cur maltum ut lapsugruiorerant.
uersa. Adusa enim multotiens homĩez
corrigit ⁊ ad deu dedueit. Uñ i dẽ g̾tͥ. Ma¬
la inquit q̃ nos hiepremunt ad deu noᷤᷤ
¶Uro sauer nõ a contrasto alei

Expanded text:
Che d'è occulto come in erba l'angue. Vult hic dicere autor quod iudicium fortune est nobis occultum sicut occultatur aliquando anguis, idest serpens, in herba, quam dum homo vult carpere, pungitur a serpente. Vel sicut venenum est occultum in herba, que licet appareat pulcra, odorifera, et suavis, si est venenosa interficit comedentem. Et sic bona temporalia, licet videantur pulcra, delectabilia et utilia, multotiens tam anime quam corpori sunt nociva. Quod noceant anime patet quia bona temporalia Dei oblivionem inducunt. Unde Psalmista: Incrassatus est dilectus et recalcitravit: incrassatus, inpinguatus, dilatatus. Dereliquit Deum factorem suum et recessit a Deo salutari suo. dit in altum, tanto magis cum cadit descendit ad ymum. Unde poeta Claudianus: Tolluntur in altum ut lapsu graviore ruant. versa. Adversa enim multotiens hominem corrigit et ad Deum deducit. Unde idem Gregorius: Mala, inquit, que nos hic premunt ad Deum nos ro saver non à contrasto a lei:
Abbreviated transcription (Latin):
Noncenet absꝙ metu nõ ꝑdit absꝙ doloẽ.
¶S noͣ ꝙ.u. modis peccat auanis in diui¬
tiis. ¶Primo nimis ardent̾ appetendo.
¶S̾o iniiste uel illicite acquirendo. ¶Certio
auare retinendo. ¶Quarto ꝓdigaliter di¬
spergendo. ¶Quinto ⁊ ultuno in morte
non debite relinquendo. Diã ista sunt ay¬

Expanded text:
Non tenet absque metu, non perdit absque dolore. Non tenet absque metu, non perdit absque dolore. Sed nota quod V modis peccat avarus in divitiis: primo, nimis ardenter appetendo; secundo, iniuste vel illicite acquirendo; tertio, avare retinendo; quarto, prodigaliter dispergendo; quinto et ultimo, in morte non debite relinquendo. Omnia ista sunt au
Abbreviated transcription (Latin):
creatura. ⁊ facit eos aureos ⁊ argenteos
q̃ legem exodi .xx. un merito ip̃a auãi̾tia
ydolatna appellatur. ad effeẜ.u.luai̾tia
q̃ e ydolorumẜuitus.⁊ poeta. Qd̾ ꝗs co¬
lit ⁊ ueneratur. hoc illideus ẽ. ¶Gertio a¬
uantia nitit ꝑu̾tere diuina ordinationẽ.
Us eͥ ordinauit sursũ celum ⁊ t̾m̃ deorsũ.
s auantia p̃ponit t̾ram celo ⁊ lutũ stelliᷤ.
ficiũ ex st̾corib quorunda aĩalium. Uñ
aie recte disposite ꝓcul abiciendum e au¬
rum ⁊ nõ amore aliqualit̾ ꝯplectendũ.
Modici eĩ flores herbaꝵ multo st̃ nobili¬
ores auro ⁊ argento q̃ hua faẽ cupiditaᷤ
pretiosa. It auaritia ledit suũ subiectũ
.i. hoiem inqͦ regnat. hõ eĩ auar in acꝗrẽ¬
do diuitias sustinet multos labores in
custodiendo ip̃as metũ patit᷑. ⁊ timorẽ.
ꝑdendo uͦ eas uł inmorte reliq̃do affligit᷑
dolore. uñ u̾sus.
Diues duuitias nõ congregat absq labore

Expanded text:
creatura, et facit eos aureos et argenteos creatura, et facit eos aureos et argenteos contra legem; Exodi XX. Unde merito ipsa avaritia ydolatria appellatur, Ad Effeser V: Avaritia que est ydolorum servitus. Et poeta: Quod quis colit et veneratur, hoc illi deus est. Tertio, avaritia nititur pervertere divinam ordinationem. Deus enim ordinavit sursum celum et terram deorsum, sed avaritia preponit terram celo et lutum stellis. ficium ex stercoribus quorundam animalium; unde anime recte disposite procul abiciendum est aurum, et non amore aliqualiter complectendum. Modici enim flores herbarum multo sunt nobiliores auro et argento, que humana facit cupiditas pretiosa. Item avaritia ledit suum subiectum, idest hominem in quo regnat. Homo enim avarus in acquirendo divitias sustinet multos labores; in custodiendo ipsas metum patitur et timorem; in perdendo vero eas vel in morte relinquendo affligitur dolore. Unde versus: Dives d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ẽ sine. ⁊ uarex ꝙ ẽ neruus ĩpoplice. ꝗ
succi sus faẽ elaudicare. ⁊ auantia facit
hoĩem clandum ad celestia ⁊ curuũ ad
terrena. aba cuch. t̾tio /ncuruati sunt col¬
les mundi .i. diuites suꝑbi abitinenbũ
et̾nitatis eiꝰ. qr non ꝓcedunt ad ullas di¬
uitias future beatitudinis. ¶Quantum
uoͣ adẜm. Nota ꝙ auantia iiunatur
deo. sedit suum subiectum ⁊ defraudat ꝓ¬
ximum̃. Iniuriat᷑ ẽ deo. qr aufert ei sũ¬
mum amorẽ. Debitum honorẽ. ⁊ diuinã
ordinationẽ. ¶ Primo aufert sibi sumũ
amorẽ ꝗ sͥ debetur acreatum rõali. qr cũ
ds̃ sit summe bonus summe ẽ ab homi¬
ne diligendus. bonitas quidẽ ẽ eã amõis.
⁊ summa bonitas ẽ cã summi amoris.
Ideo deus summe diligendus ẽ. uñ ma¬
thei .xxii. precipit᷑ Diliges dominum deỹ
tuum ex tota aia tua ⁊ ex tota inte tua.
go quo pudore m̾cedem laboris ul obse¬
quii spet incelo ciu intra orta fuit solici¬
tudo. ¶So aufert deo summum hono

Expanded text:
 <sine>, et varex, quod est nervus in poplice, qui succisus facit claudicare; et avaritia facit hominem claudum ad celestia et curvum ad terrena: Abacuch tertio: Incurvati sunt colles mundi, idest divites, superbi ab itineribus eternitatis eius, quia non procedunt ad ullas divitias future beatitudinis. Quantumundum, nota quod avaritia iniuriatur Deo, ledit suum subiectum, et defraudat proximum. Iniuriatur enim Deo, quia aufert ei sumum amorem, debitum honorem, et divinam ordinationem. Primo, aufert sibi summum amorem, qui sibi debetur a creatura rationali, quia cum Deus sit summe bonus, summe est ab homine diligendus; bonitas quidem est causa amoris summi, et summa bonitas est causa summi amoris. Ideo Deus summe diligendus est. Unde Mathei XXII precipitur: Diliges Dominum Deum tuum ex tota anima tua et ex tota mente tua. go quo pudore mercedem laboris vel obsequii speret in celo cui in terra orta fuit solicitudo. Secundo, aufert Deo summum honor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ q̃ admodum auantia oͣ tenacit̾ tenet ita
ꝓdigalitas oͣ uane disꝑgit. Scͥca hoc quent
quod istoꝵ duoꝵ sit grauius pẽcmi. Et sic
deueniemus ad ultimum. Uidet̃ eĩ ꝙ ꝑ
digalitas sit grauius pec̃m ꝙͣ auaritia.

Expanded text:
enet, ita prodigalitas omnia vane dispergit. Sed circa hoc queritur quod istorum duorum sit gravius peccatum. Et sic deveniemus ad ultimum. Videtur enim quod prodigalitas sit gravius peccatum quam avari
Abbreviated transcription (Latin):
cit. ⁊ uolo ⁊ ꝙ ꝑcerto credãs ꝙ subistã aqͣ
egens aliqua q̃ respirat ⁊ sie respimndo
facit istama quam pullulare ad summũ
siẽ oculus tͥ dicit quocunq segirat ¶ Ille
uõ miẜe aĩe que sic erant in lymo defixe
suã sortem narrabant dolẽdo dicentes.
Nos fuimus tristes ⁊ accidiosi in illo ae¬
re dulei qui a sole dr alac̾ efficitur nũe
aut ⁊ autor uĩx paludem it arrpientes
afossato recedunt ⁊ contẽplando fango¬
sos siue lymosos inripa ipius paludis ĩ¬
ueniunt finalit̾ quandam t̾run.
nisto. rii cantu autor ponit duas ꝯꝑatões

Expanded text:
iam quod pro certo credas quod sub ista aqua est gens aliqua que respirat, et sic respirando facit istam aquam pullulare ad summum, sicut oculus tibi dicit quocunque se girat. Ille vero misere anime que sic erant in lymo defixe suam sortem narrabant dolendo dicentes: «Nos fuimus tristes et accidiosi in illo aere dulci qui a sole alacer efficitur, nunc autem et autor iuxta paludem iter arripientes a fossato recedunt, et contemplando fangosos sive lymosos in ripa ipsius paludis inveniunt finaliter quandam terram. In isto VII cantu autor ponit duas comparationes
Abbreviated transcription (Latin):
auarꝰ at nec aliis ñ sͥ ꝓdest. qr nõ audet
uti ⁊ ad suamutilicatem boĩs suis ¶ꝑꝑ
istaita ꝙ duo peca ait autor intextu.
Maldare ⁊ maltener lomõdo pulcro
atolto loro ⁊ posti aquesta zuffa. Ista e
duo poẽa auaris ⁊ ꝑdigis auferunt ꝑa¬
disũ. ⁊ ponunteos adillam rixã q̃ suꝑiᷤ
ẽtaxata. Iõ ait intextu. A tolto loro lomõ¬
do pulcro. Et qual sit illa nxa adiungit
dicens. Qualella sia parole nõcia pulcro.
.i. u̾ba ad hoc expͥmendum nõ pulcrifico.
¶Orpuoi filliuol ueder lacorta buffa
debenche son commessi a la fortuna ⁊c̃.
hic tangit autor quõ bona fortunaliai
non st̾stabilia ĩmo fluxa ad cuiꝰ rei cla̾i¬
orẽ eurdentiã ẽ sciendum ꝙ sic̃ dicũt pħy¬

Expanded text:
iis nec sibi prodest, quia non audet uti etiam ad suam utilitatem bonis suis. Propter ista itaque duo peccata ait autor in textu: Mal dare et mal tener lo mondo pulcro à tolto loro, et posti a questa zuffa: Ista enim duo peccata avaris et prodigis auferunt Paradisum, et ponunt eos ad illam rixam que superius est taxata. Ideo ait in textu: «à tolto loro lo mondo pulcro». Et qualis sit illa rixa adiungit dicens: «qual ella sia, parole non ci apulcro», idest verba ad hoc exprimendum non pulcrifico. vv. 61-63 Or puoi, filliuol, veder la corta buffa de' ben che son commessi a la fortuna, etc. Hic tangit autor quomodo bona fortunalia non sunt stabilia, immo fluxa. Ad cuius rei clariorem evidentiam est sciendum quod, sicut dicunt p
Abbreviated transcription (Latin):
at penaꝵ graꝵ ⁊ retrbutionũ in ista
totius creature amplissiã quadã unm̃sa¬
q republica. Hucusq aug̃. Et Uaruel
ait ad regẽ nabuchodono sor. E excelsusi
regno hominum ⁊ cui uolui̾t dabit illd̾.
Ista at dispensatio ⁊ diuisio siũ ꝓuisio tẽ¬

Expanded text:
atiarum et retributionum in ista totius creature amplissima quadam immensaque re publica. Hucusque Augustinus. Et Daniel ait ad regem Nabuchodonosor: Est excelsus in regno hominum et cui voluerit dabit illud. Ista autem dispensatio et di
Abbreviated transcription (Latin):
denta mirius peceatum ẽ ꝙͣ auantia. et
hoc tͥplici roe ¶Primo quid qr auantia ⁊¬
magis differt auirtute oppoĩta ꝙͣ ꝓdiga¬
litas. Magis eͥ ad sibera litatem ꝑtinet da
ut ait sencca illud pc̃cm ẽ grauius cuiuꝰ
ẽ insançibilior egntudo. S ꝓdigalitas cy
ritia sequitur senectutem. S auantia nł¬
lo istorum modoꝵ curat᷑. nã si auarus ef¬
ficit᷑ pauꝑ mag̃ in auantia indurat̃. Si
at efficitur senex. mag̃ in ip̃o senio uiye¬

Expanded text:
derata minus peccatum est quam avaritia. Et hoc triplici ratione: Primo quidem, quia avaritia magis differt a virtute opposita quam prodigalitas. Magis enim ad liberalitatem pertinet darut ait Seneca, illud peccatum est gravius cuius est insanabilior egritudo. Sed prodigalitas curritia sequitur senectutem. Sed avaritia nullo istorum modorum curatur; nam si avarus efficitur pauper, magis in avaritia induratur. Si autem efficitur senex, magis in ipso senio iuve
Abbreviated transcription (Latin):
tiaminfinitam.⁊ sie deus oͣ celestia ꝑse
aut ꝑ anglos gubnat ⁊ regit. ita reb tẽ¬
poralib rectorem ⁊ gubnatorem ĩstituit.
Isteãt rector ⁊ gubernator ñ ẽ aliud nͥuel¬
le suum. ⁊ ista sua uoluntas bona tꝑ̃alia
⁊ summa cã oĩum corliũ atq spũalium
motionum. Nich eͥ fit sẽsibiliter ⁊ uisi¬
bilit̾ ꝙ nõ demuisibili atq intelligibisi
sumini imꝑatoris aula aut iubeat᷑ aut

Expanded text:
tiam infinitam, et sicut Deus omnia celestia per se aut per angelos gubernat et regit, ita rebus temporalibus rectorem et gubernatorem instituit. Iste autem rector et gubernator non est aliud nisi velle suum; et ista sua voluntas bona temporalet summa causa omnium corporalium atque spiritualium motionum. Nichil enim fit sensibiliter et visibiliter quod non de invisibili atque intelligibili summi imperatoris aula aut
Abbreviated transcription (Latin):
Namꝓdigus pecãt ĩseipm dũbona sua
sumendo bona exquib aliis puidere de¬
beret. ⁊ p̃cipue hoc aꝑꝑet incłicis ꝗ sũt di¬
peceat aĩse ip̃m in quãtũ defiẽ insũptib.
nec tribuat ei põtatem ut comedat ex eis.
S tỹ in hoc suꝑabundat ꝓdig̾. qr sic et

Expanded text:
Nam prodigus peccat in se ipsum dum bona sua sumendo bona ex quibus aliis providere deberet; et precipue hoc apparet in clericis, qui sunt dipeccat et in se ipsum inquantum deficit in sumptibus. nec tribuat ei potestatem ut comedat ex eis. Sed tamen in hoc superabundat prodigus, quia sicut
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ut frequentius tñ temꝑantias de¬
clinant: tñ qr ex qͦ suꝑflue expendunt
maliis/ ⁊ inreb uoluptuosis expendeͣ
nõuerent ad quas magis inclinat cõ¬
tur inbono iuututis querunt oͥ delecta¬

Expanded text:
aliud, ut frequentius tamen temperantias declinant. Tamen, quia ex quo superflue expendunt in aliis, etiam in rebus voluptuosis expendere non verentur, ad quas magis inclinat contur in bono virtutis, querunt sibi delecta
Abbreviated transcription (Latin):
cat ꝓximum. Nullus enim auarus ml¬
tum diues efficipͭ sine multoꝵ de pauꝑa¬
tione. Uñ seneca in epͦ Lxxuii as lucillum
ꝯͣ diuitias sic arguit. Ex malis bonũ non
fit. Diuitie ex multis pauꝑtatib fuĩt. gͦ
ras. symonias. inꝗetudinem ⁊ ꝓditõem.
De quibz eũcreurrent suis locis dicet ¶Cir¬
ea ꝓdicalitatẽ uõ est notandũ ꝙ ꝓdigalita¬

Expanded text:
avarus multum dives effici potest sine multorum depauperatione. Unde Seneca, in epistula LXXVII ad Lucilium contra divitias sic arguit: Ex malis bonum non fit; divitie ex multis paupertatibus fiunt; ergo ras, symonias, inquietudinem, et proditionem. De quibus cum occurrerit suis locis dicetur. Circa prodigalitatem vero est notandu
Abbreviated transcription (French):
¶Comelerane innançi la numica
biscia per la qua si dileguantutte
fincalatera ciascuna sabbica
Lledio pur dumillanime distruete
fugir cosi dinançi adun cal passo
passaua stige conlepiante asciutte.

Expanded text:
Come le rane innanzi la nimica biscia per l'aqua si dileguan tutte, fin c'a la terra ciascuna s'abbica, vid'io più di mill'anime distructe fugir così dinanzi ad un c'al passo passava Stige con le piante asciutte.
Abbreviated transcription (Latin):
ras. Ex odio nãq qd concepit contra deỹ
ꝑsecutus ẽ hominem inquantũ ẽ yma¬
go dei. Ex inuidia u̾o quam concep̃ con¬
tra hominem ꝑsecutus ẽ creaturas ĩ qyã¬
tum homini sunt subiecte. ¶ Oꝑeu̾o cõ¬
mittit᷑.ro. modis ¶ Pͥmo xeptionẽ im¬
pediendo. ut onam. Geñ xxxiiii. qui cũ ac¬
cedebat ad uxorem. fun debat semen int̾¬
ram .i. uxorem inutiliter cognoscebat.
¶ So uenenasterilitatis procũrando cum
⁊sterlitas naturalis/ sit magnũ oppro¬
brium ⁊ reputabatur maledictum ẜm
legem. ¶Certio puerꝑium destruendo qd̃
ẽ magna enidelitus. Amos primo dis¬
secuerunt pẽguantes Galaad. ¶Quar¬
to corrupta pocula uel uenenata çibaiͣa
uendendo sicut faciunt aliquando ma¬
cellarii tabernani ⁊ apotecarii. ¶uͦ. fu¬
ste. saxo. uel ferro ꝑcutiendo. De qͦ exodi
xxi. Qui ꝑcusserit hominem uolens ce¬
cidere : morte morietur. ¶ Ui. fraude
ũl dolo prodendo sicut iudas dequo oy.

Expanded text:
ras. Ex odio nanque quod concepit contra Deum ras. Ex odio nanque quod concepit contra Deum persecutus est hominem inquantum est ymago Dei. Ex invidia vero quam concepit contra hominem persecutus est creaturas inquantum homini sunt subiecte. Opere vero committitur 10 modis: Primo conceptionem impediendo, ut Onam, Genesis XXXIIII, qui cum accedebat ad uxorem fundebat semen in terram, idest uxorem inutiliter cognoscebat. Secundo, venena sterilitatis procurando, cum etiam sterilitas naturalis sit magnum opprobrium, et reputabatur maledictum secundum legem. Tertio, puer per vim destruendo, quod est magna crudelitas. Amos primo, dissecuerunt pregnantes Galaad. Quarto, corrupta pocula vel venenata cibaria vendendo, sicut faciunt aliquando macellarii, tabernarii, et apotecarii. Quinto, fuste, saxo, vel ferro percutiendo; de quo Exodi XXI: Qui percusserit hominem volens occidere, morte morietur. Sexto, fraude vel dolo prodendo, sicut Iudas, de quo Mathei
Abbreviated transcription (Latin):
Ioħis baptiste impntat phariseis eo ꝙ in
hor cõsenẜunt. ut habetur mathei.xuii.
¶Uerbo ꝯmittit᷑ quatuor modis. ¶ Primo
precipiendo sicut herodes dequo matħ .ii.
xi. Expedit uobis ut unus ħo moriat᷑ pro
ppło. ¶ Tertio innocentem morti adiudi¬
cando uerum uns ordinem non ẜuãdo.
sicut pilatus de quo luce xxiii. dicit᷑ ꝙ ad
Peus enim cum deliberatione magͣ fecit
hominem ad ymaginẽ ⁊ similitudinẽ
suam innuẽs ꝙ ñ leuit̾ absque ordiãto
iudicio nobilis ereatura delenda ẽ. ¶ So
peẽm alicui suggerendo. ii Byabolus qr
peccatum hominis suggerit dicit᷑ homi¬
cida. Iohannis .uiii. Ille erat homicida
abimitio .i. ex quo factus ẽ homo. Dyabꝰ
enuim urdens se suo peccato piectum de ce¬
lo ⁊ uidens hominem ⁊ ceteras creatuãs
insua ꝯsistentia ꝑmanere concepit odi¬
um contra deum. inuidiam ꝯͣ hominẽ.
⁊ indignationem contra eeteras creatu¬

Expanded text:
Iohannis Baptiste imputat Phariseis, eo quod in Iohannis Baptiste imputat Phariseis, eo quod in hoc consenserunt, ut habetur Mathei XVII. Verbo committitur quatuor modis: Primo precipiendo, sicut Herodes, de quo Mathei IXI: Expedit vobis ut unus homo moriatur pro populo. Tertio, innocentem morti adiudicando, verum iuris ordinem non servando, sicut Pilatus, de quo Luce XXIII, dicitur quod Iudeorum. Deus enim cum deliberatione magna fecit hominem ad ymaginem et similitudinem suam, innuens quod non leviter absque ordinato iudicio nobilis creatura delenda est. Quarto, peccatum alicui suggerendo, unde dyabolus quia peccatum hominis suggerit, dicitur homicida; Iohannis VIII: Ille erat homicida ab initio, idest ex quo factus est homo. Dyabolus enim, videns se suo peccato proiectum de celo, et videns hominem et ceteras creaturas in sua consistentia permanere, concepit odium contra Deum, invidiam contra hominem, et indignationem contra ceteras creatu
Abbreviated transcription (Latin):
do deum expoliant et cibum de ore ip̃ius
extrahunt dum canes ⁊ aues pascunt ⁊
laudabilemsmam reddunt ¶Uiso dem
pina ad homicidium ꝓcedamus. E aũt
honucidium hominis casus.i. mors ho¬
minis iuolenter inflicta. Et dr̃ homicidi¬
um ab homine ⁊ cedo. Committitur at
homicidium trib modis .s. ¶Corde. ¶Ore.
.Et oꝑe ¶ Corde aũt siue uoluntate cõm¬
mittitur trib modis. ¶ Primio ad mor¬
cem odiendo. siẽ frẽs Ioseph. Geñ.xxxuii.
Oderant cum nec poterant ei ꝗcquam pa¬
cifice loqui.uñ.iͦ. Ioħis.iii.Qui odit fra¬
trem suum homicida est. ¶ So occidere ꝓ¬
ponendo sicut Esau qui ait ⁊lenient dieᷤᷤ
suetus patris mei ut occidam᷑ Iacob fr̃em
meum. Tertio in mortem ꝓximi ꝯsenti¬
endo siẽ achab qui ꝯsensit in mortena¬
boch. Uñ dixit ei flias. c̾tio. Rx xxi. Oci¬
disti ⁊ possedisti Inloco inquem liuxenĩt caẽs
sanguinem naboch. lambent quoq san¬
guinem tuum. Dominus quoq mortem

Expanded text:
do, Deum expoliant et cibum de ore ipsius do, Deum expoliant et cibum de ore ipsius extrahunt, dum canes et aves pascunt et laudabilem sententiam reddunt. Viso de rapina, ad homicidium procedamus. Est autem homicidium <hominis casus>, idest mors hominis violenter inflicta; et dicitur <homicidium> ab homine et cedo. Committitur autem homicidium tribus modis, scilicet corde, ore, et opere. Corde autem sive voluntate committitur tribus modis: Primo ad mortem odiendo, sicut fratres Ioseph; Genesis XXXVII: Oderant eum, nec poterant ei quicquam pacifice loqui. Unde prima Iohannis III: Qui odit fratrem suum homicida est. Secundo occidere proponendo, sicut Esau qui ait: Venient dies luctus patris mei ut occidam Iacob fratrem meum. Tertio in mortem proximi consentiendo, sicut Achab qui consentit in morte Naboth. Unde dixit ei Elias, tertio Regis XXI: Occidisti et possedisti in loco in quem linxerunt canes sanguinem Naboth; lambent quoque sanguinem tuum. Dominus quoque mortem
Abbreviated transcription (Latin):
ammal puum quod dicitur formicalẽõ
Ni. formicarũ leo nomunt formieas ex hi¬
bet se leonem. Qͥ qñ uentrem formicis ht̃
repletum se ponit adsolemi. ⁊ ecce miliiuᷤ
ueniens rapit eum. Sic rap̃tores qñbõĩs
pauꝑum sunt repleci a dyabolo rapiunt᷑.
ysaie xxxiii. Ne qui predaris nonte p̃da¬
benis: Et Ieremie xxx. Qͥ deuorãt deuo¬
mbuntur. ¶ It nota ꝙ deus nec oblatio¬
nem nec sacrificium nec ec̃cam recipit de
rapina. Augustinus inlibro de doctrina
xp̃iana Illam ecc̃am a bominatur ⁊ re¬
probat deus que fabrieat de lacͥmis alie¬
nis. It̃ orationes mptorum non exaudi¬
untur a deo. ysa ie primo. Cum multipli¬
cau̾itis orationes non exaudiam ⁊ sub¬
dit cãri. qr manus ur̃e sanguine plene
sunt. Ideo rationabilit̾ autor iste rapto¬
res qr insto mundo sunt pauꝑum sagui¬
ne cruentati in sanguineo flumine põit
ininferno ẽẽ punitos ¶ It nota ꝙ raptoes
exposiando pauꝑes ⁊ ip̃orum bonauorã¬

Expanded text:
animal parvum quod dicitur formicaleon; animal parvum quod dicitur formicaleon; inde formicarum leo, nam inter formicas exhibet se leonem; qui quando ventrem formicis habet repletum, se ponit ad solem, et ecce milvus veniens rapit eum. Sic raptores, quando bonis pauperum sunt repleti, a dyabolo rapiuntur. Ysaie XXXIII: Ve qui predaris, nonne predaberis? Et Ieremie XXX: Qui devorant, devorabuntur. Item nota quod Deus nec oblationem, nec sacrificium, nec ecclesiam recipit de rapina. Augustinus in libro De Doctrina Christiana: Illam ecclesiam abominatur et reprobat Deus que fabricatur de lacrimis alienis. Item orationes raptorum non exhaudiuntur a Deo. Ysaie primo: Cum multiplicaveritis orationes non exaudiam; et subdit causam, quia manus vestre sanguine plene sunt. Ideo rationabiliter autor iste raptores, quia in isto mundo sunt pauperum sanguine cruentati, in sanguineo flumine ponit in Inferno esse punitos. Item nota quod raptores, expoliando pauperes et ipsorum bona voran
Abbreviated transcription (Latin):
cur eos ao spolia egenorum. Sz nũqd
talis potentia potentia est censenda. Au¬
di boctium tertio de ꝯsolatione. Potentẽ
censes qui satellite latus ambit: ꝗ quoᷤᷤ
terret ipse plus metuit: qui ut potens cẽ
uideatur inẜuientium manu situs est.
Que est gͥ ista potentia quam ꝑtimesẽt
hñtes: quam nec cum here uelis tutus
sis ⁊ cum deponere cupias uitare nõ poᷤᷤ¬
sis. Anpresidio sunt amiei quos nõ mĩ¬
tus sed fortuna conciliat: Et paulo post
metrice sie decantat.
Qui se uolet esse potentẽ
Animos domet ille feroces
Nec uieta libidine colla
fedis subimittat habenis
Et enim licet indica longe
Tellus tua uira tremiscat
Et ẜuiat ultima tyle
Tamen atras peslere curas/
miẜasꝙ fugare querelas
Non posse potentia non est.
¶It leo dormt oculis apertis. Sicmptor in¬
gilat de nocte curra predam quã die mpiat
Iob.xxiiii. Sigilantes ad predam panem
preꝑant filiis. ¶⁊ nota ꝙ est quoddam

Expanded text:
tur eos ad spolia egenorum. Sed nunquid tur eos ad spolia egenorum. Sed nunquid talis potentia potentia est censenda. Audi Boetium, tertio De Consolatione: «Potentem censes qui satellite latus ambit? qui quos terret ipse plus metuit? qui ut potens esse videatur, in servientium manu situs est? Que est igitur ista potentia quam pertimescunt habentes? Quam nec cum habere velis tutus sis, et cum deponere cupias vitare non possis? An presidio sunt amici quos non virtus sed fortuna conciliat?» Et paulo post metrice sic decantat: Qui se volet esse potentem Animos domet ille feroces, Nec victa libidine colla Fedis submittat habenis. Etenim licet Indica longe Tellus tua iura tremiscat Et serviat ultima Tyle, Tamen atras pellere curas Miserasque fugare querelas Non posse, potentia non est. Item leo dormit oculis apertis; sic raptor vigilat de nocte circa predam quam die rapiat. Iob. XXIIII: Vigilantes ad predam panem preparant filiis. Item nota quod est quoddam
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ ad minas alicuius potentis rapto¬
ris qui ẽ robustus ⁊ potens uenator in
t̾ra. Formidant timidi pauꝑes Osee.
xi. reo rugiet ⁊ formidabunt filii ma¬
ris .i. pauꝑes: qui sunt inamaritudi¬
ne .⁊ tempestate seculi positi. It cũ leo
rugit cetera animalia figunt gressũ.
Et ad imꝑium potentis tyranni sunt
pauperes quasi ummobiles ut sin ip̃iꝰ
inpeno nec manum moueant nec pe¬
deni. ħfuit potestas Ioseph apharao¬
ne concessa. Item leo facit circusum cũ
cauda dequo animalia exire nõ audẽt.
Siẽ tyrannus cum cauda satellitum
totã patriam cinuit ut totum deuoret
qd includit. Apocalipsis.9. Potestas
cquorum. inore ipsorum ⁊ in caudis co¬
rum. Bestie qͣiͣ uastie dicuntur ẜm y¬
sidorum. ⁊ signant diuites ⁊ potentes.
qui t̾ram deuastant. Potestas ip̃oꝵ
est more corum.i. tyrannicum imꝑi¬
um ⁊ crudele. Et in caudis eoꝵ .i. ini
multis famulis ⁊ nbaldis qui sequỹ¬

Expanded text:
sic ad minas alicuius potentis raptosic ad minas alicuius potentis raptoris qui est robustus et potens venator in terra, formidant timidi pauperes. Osee XI: Leo rugiet et formidabunt filii maris, idest pauperes, qui sunt in amaritudine et tempestate seculi positi. Item cum leo rugit, cetera animalia figunt gressum. Et ad imperium potentis tyranni sunt pauperes quasi immobiles, ut sine ipsius imperio nec manum moveant nec pedem. Hec fuit potestas Ioseph a Pharaone concessa. Item leo facit circulum cum cauda, de quo animalia exire non audent; sic tyrannus cum cauda satellitum totam patriam circuit, ut totum devoret quod includit. Apocalipsis 9: Potestas equorum in ore ipsorum et in caudis eorum. Bestie quasi <vastie> dicuntur, secundum Ysidorum, et signant divites et potentes, qui terram devastant. Potestas ipsorum est in ore eorum, idest tyrannicum imperium et crudele; et in caudis eorum, idest in multis famulis et ribaldis qui sequun
Abbreviated transcription (Latin):
Qui amalo recessit/ prede patuit. Pote¬
rit enim uiabosus iniudicio se excusa¬
re ꝙ solum illos afflixerir uunferno ꝙ
deum offendũt. Raptores u̾o affligũt
cos ⁊ depredantur qui multotiens sact
sunt. Quib ait apłs. Rapinam bo¬
norum ur̃orum cum gaudio suscepistis.
Secundo raptor ẽ peior uiabolo. qr dya¬
bolus defert ãgelo adenstodiam homi¬
nis deputato. Raptor uero/ neq deum
timet neq hominen reueretur. S doꝰ
faciet uindictam ẜuorum suorum ĩiu¬
ste afflictorum: ut habetur luce.xuiiͦi.¬
¶ Gertio raptor ẽ peior diabolo. qr diabo lyᷤᷤ
punit malos solummõ ininferno. ubi
locus ẽ tormentorum. S raptor punit
homines inmundo ubi hẽre debet holi
bercatem de se ⁊ de suis bonis. Et ideo ir¬
dicium sine mĩa fiet illi qui nõ fecerit
miãm. ut dic̃ beatus Iacobus inepͣ sua.
natio leonis/ est honager in heremõ. Sie
pascua diuitum sunt panꝑes. ¶It ad
rugitum leonis formidant animalia.

Expanded text:
Qui a malo recessit prede patuit. PoteQui a malo recessit prede patuit. Poterit enim diabolus in iudicio se excusare, quod solum illos afflixerit in Inferno qui Deum offendunt. Raptores vero affligunt eos et depredantur, qui multotiens sancti sunt. Quibus ait Apostolus: Rapinam bonorum nostrorum cum gaudio suscepistis. Secundo, raptor est peior diabolo, quia dyabolus defert angelo ad custodiam hominis deputato; raptor vero neque Deum timet, neque hominem reveretur, sed Dominus facies vindictam servorum suorum iniuste afflictorum, ut habetur Luce XVIII. Tertio raptor est peior diabolo, quia diabolus punit malos solummodo in Inferno, ubi locus est tormentorum; sed raptor punit homines in mundo, ubi habere debet homo libertatem de se et de suis bonis. Et ideo iudicium sine mina fiet illi qui non fecerit minam, ut dicit beatus Iacobus in epistula sua. ici XIII: Venatio leonis est honager in heremo; sic pascua divitum sunt pauperes. Item ad rugitum leonis formidant animalia;
Abbreviated transcription (Latin):
reditate pp̃li ꝑuiolentiam. Et ꝓu̾.22. Nõ¬
facias uiolentiam paupi. quia pauꝑ ẽ.
dominus iidicabit causam cius. neq
conteras egenum inporta. qr dominus
confrnget cos qui ꝯfregert̃ animam
cius. ¶Quantum rapina sit odibilis
apud deum pater quia cum in omicidio
lex diuina solummodo phibeat actum
iuxta illus. Ndon occides. in rapina non
prohibet non solum actum. sedetiã uo¬
luntatem. Rem inquit ꝓximi tui non
concupisces. Ideo ysaac .bi. Ego domi¬
nus odio hñs ipinam. Raptor enun
ẽ omicida. Comedit enim ⁊ bibit pauꝑ¬
em dum bona ip̃ius deuorat sine ꝗbus
uiuere nõ poterat. Michee .z. Comedũt
carnes ppͥ mei. ⁊ pellem eorum excoria¬
uerunt. Ercãstici. xxxiiii. Qͥ aufert ĩ
sudore panem. quasi qui occedit ꝓximũ
suum ¶Et nota ꝙ raꝑtor ẽ peior dyabo¬
so intribus. ¶Primo qr dyabolus tor¬
quet cos quimale agunt: raptor ueo
tor quet cos ꝗ amalo recedunt. ysaie .i9.

Expanded text:
reditate populi per violentiam. Et Proreditate populi per violentiam. Et Profacias violentiam pauperi, quia pauper est. Dominus indicabit causam eius, neque conteras egenum in porta, quia Dominus confringet eos qui confregerunt animam eius. Quantum rapina sit odibilis apud Deum patet quia, cum in omicidio lex divina solummodo prohibeat actum, iuxta illud: non occides, in rapina non prohibet non solum actum, sed etiam voluntatem: Beni, inquit, proximi tui non concupisces. Ideo Ysaae 61: Ego Dominus odio habens rapinam, raptor enim est omicida; comedit enim et bibit pauperem dum bona ipsius devorat, sine quibus vivere non poterat. Michee 3: Comedunt carnes populi mei, et pellem eorum excoriaverunt. Ecclesiastici XXXIIII: Qui aufert in sudore panem, quasi qui occidit proximum suum. Et nota quod raptor est peior dyabolo in tribus: Primo quia dyabolus torquet eos qui male agunt; raptor vero torquet eos qui a malo recedunt; Ysaie 59:
Abbreviated transcription (Latin):
cedentibus patet punit uiolentia que ĩ
ꝓximum exercet. Que quidem uolen¬
cia licet indiu̾sas spes extendatur tñ õs
ad duas breuiter reducuntur. u ad omi¬
cidium ⁊ mpinam. Et hoc qr omnis uio¬
lentia que in ꝓximum irrogat᷑ aut irro¬
gatur in rebus ⁊ sic ẽ rapina. aut in ꝑ¬
sona ⁊ sic ẽ honncidium. Ideo de hiis
duabus molentie spebus aliqua breu¬
ter uideamus. Et primo de rapina. Est
autem rapinaut habetur ysaie.9.uio¬
lenta predatio cum tumultu. Qua ꝗdẽ
rapina utuntur principes seculi. predo¬
nes. pirrate. ⁊dolosi etlammercatores.
Uñ rapina ẽ qua quis non solum re alie¬
nam rapit. s qua quis ⁊ rem alienam
occupat uiosenter. Diolentia u̾o ẽ que
facit aliquid retineri intra termios ali¬
enos. Sic rapina possessiones ⁊ predia
paupum pecuniam uelpeculium facit
firmiter retinen in manib diuitum uł
potentum. Cũ dicat dominus ꝑ eçechie¬
lem. 4s. Non accipient pͥncipes de he¬

Expanded text:
ecedentibus patet, punitur violentia que in ecedentibus patet, punitur violentia que in proximum exercetur; que quidem violentia, licet in diversas speties extendatur, tamen omnes ad duas breviter reducuntur; videlicet ad omicidium et rapinam. Et hoc quia omnis violentia que in proximum irrogatur, aut irrogatur in rebus, et sic est rapina, aut in persona, et sic est homicidium. Ideo de hiis duabus violentie spetiebus aliqua breviter videamus. Et primo de rapina. Est autem rapina, ut habetur Ysaie 9, violenta predatio cum tumultu; qua quidem rapina utuntur principes seculi, predones, pirrate, et dolosi etiam mercatores. Unde rapina est qua quis non solum rem alienam rapit, sed qua quis etiam rem alienam occupat violenter. Violentia vero est que facit aliquid retineri intra terminos alienos. Sic rapina possessiones et predia pauperum pecuniam vel peculium facit firmiter retineri in manibus divitum vel potentum. Cum dicat Dominus per Ezechielem 46: Non accipient principes de he
Abbreviated transcription (Latin):
Ista ẽ polixena int̾ alias iurtutes quibus
ipsam deus ⁊ naͣ dotauit pudicitia tãta
cdarebat ꝙ inhora mortis inqua solet hõ
omnium obliuisci ip̃a pudicitia obłun¬
sci non potuit. Nam dum in pectore uir¬
gineo ꝑforata fuisset ⁊ sic caderet ỹmo¬
lata eumfuit sibi sui corpis tegere ꝑtes
ymas. uñouidius ut supra
¶Tunc cura qͦ fuit ꝑtes uelare tegendas
Cu caderet castiq decus ẜuare pudoris.¬
¶ Et sexto. Sextus fuit filius pompei ma¬
ris maximus contũbator decuius pirra¬
tico latrrcino ait Lucanus lib̾ro.ui.
Sextus enit magno proles ĩdigna parẽte
Qui mox silleis exul crassatꝰ inundis
Polluit equoreos syculus pĩrata tͥũphos.
subandi pat̾nos. Põpeius enĩ habuerat
triũphum demari qñ hostes romanos
in man sicilie bello nauali deuicit. Filiꝰ
nõ seques sed potius abipo degenerans
illas easdemundas quas pater glorioso
certamine decorauit p
isto fossato sangiinis bullientis ut ex p̃¬

Expanded text:
Ista enim Polixena, inter alias virtutes quibus Ista enim Polixena, inter alias virtutes quibus ipsam Deus et natura dotavit, pudicitia tanta clarebat quod in hora mortis, in qua solet homo omnium oblivisci, ipsa pudicitia oblivisci non potuit. Nam dum in pectore virgineo perforata fuisset et sic caderet ymmolata, cura fuit sibi sui corporis tegere partes ymas. Unde Ovidius, ut supra: Tunc cura quoque fuit partes velare tegendas, Cum caderet, castique decus servare pudoris. Et Sexto. Sextus fuit filius Pompei, maris maximus conturbator, de cuius pirratico latrocinio ait Lucanus, libro VI: Sextus erat, Magno proles indigna parente, Qui mox silleis exul crassatus in undis Polluit equoreos Suculus pirrata triumphos – subaudi paternos. Pompeius enim habuerat triumphum de mari quando hostes romanos in mari Sicilie bello navali devicit. Filiusnon sequens, sed potius ab ipso degenerans, illas easdem undas quas pater glorioso certamine decoravit, pisto fossato sanguinis bullientis, ut ex pr
Abbreviated transcription (Latin):
gothorum qui totam fere ytaliam deua¬
stauit romam obsedit ⁊ cepit. ⁊ siciliã
transfetauit. ⁊ ibiuitam ⁊ regnũ ami¬
sit. Et ꝑꝑ multa mala que fecit Ideo dei
flagellum cognominatus ẽ.
Et puro. Istẽ fuit Purus filius Achilliᷤ
quem inprimeua etate ex Diademia fili¬
a regis lycomedis inhitu genuit mulie¬
ris. Sic̃infra cantu.xxui. lucidius appe¬
bit. Hic itaq Pirrus ideo inista fouea
ponitur ab autore quia crudelem tyrin¬
nidem oꝑatus fuit contra pulcherrimã
⁊ innocuam uirginem filiã .s. Reg̃ tro¬
ye que polixena dicebatur. Hanc enim
Polixenam capta troia cum greci paca¬
ti redirent ⁊ ex omini parte bella finita
forent desmu matrs rapiẽs supra sin
patͥs tumulum cradeli gladio sedeni deli¬
ori armo ymmolauit. Uñ outoius.xiii
Meth.¬
Rapta simi matris qͣmia sola ꝓpe fouebat
Fortis ⁊ ĩfelix ⁊ plus ꝙͣfemina uirgo
Uucitur ad cummulũ diroq fit hostia busto.

Expanded text:
Gothorum qui totam fere Ytaliam devaGothorum qui totam fere Ytaliam devastavit, Romam obsedit et cepit, et Siciliam transfetavit et ibi vitam et regnum amisit. Et propter multa mala que fecit, ideo Dei flagellum cognominatus est. Et Pirro. Iste fuit Pirrus, filius Achillis, quem in primeva etate ex Diademia filia regis Lycomedis in habitu genuit mulieris, sicut infra, cantu XXVI, lucidius apparebit. Hic itaque Pirrus ideo in ista fovea ponitur ab autore quia crudelem tyrannidem operatus fuit contra pulcherrimam et innocuam virginem, filiam scilicet regis Troye, que Polyxena dicebatur. Hanc enim Polixenam, capta Troia, cum Greci pacati redirent et ex omni parte bella finita forent, de sinu matris rapiens supra sui patris tumulum crudeli gladio, sed crudeliori animo, ymmolavit. Unde Ovidius, XIII Methinu matris, quam iam sola prope fovebat, Fortis et infelix et plus quam femina virgo, Ducitur ad tumulum diroque fit hostia busto.
Abbreviated transcription (Latin):
gramatice dĩ lundonium. Uulgo autẽ
dicitur londris. In hac u̾o ciuitate ẽ q̃d̾¬
dam monast̾ium monacorum qd appłłx
Gualiustier. In quo quidem monaste¬
no õs reges anglie tumulantur. Et in
cirtuitu cuiusdam capelle inqua sepulcͦ
sunt omnium regum sunt collocate yma¬
gines om̃ium sepultorum. Mortuo u̾o
Hennco corpus eius rex ⁊ barones an¬
glie inagliam transportari fecerant ⁊
inr dieta eapella honorifice sepeliri. Supͣ
cuius sepulcrum ẽ quedam statua mar¬
morea maunta que inmami dextra te¬
net cuppã auream in qua ẽ sculptum cor
dica henrici ⁊ unus gładius infixus in
eo. Qui gladius sue mortis ꝑpetuus no¬
scitur ẽẽ testis. In manu u̾o sinistra est
quedam cedula inqua ista lam̃tatio uẽ¬
si fiea continetur. Corgladiis fossu do
cui consangumneus sum. Hoc est Ego
Henricus do cormeum gladio ꝑforatũ
domi anglorum cuius su ꝯsanguineu.
.i. caro ⁊ sanguis.
¶La diuina mstitia diqua punge
quel totila. Iste totila fuit qui dam Rex

Expanded text:
gramatice dicitur Lundonium, vulgo autem dicitur Londris. In hac vero civitate est quoddam monasterium monacorum, quod appellatur Gualmustier; in quo quidem monasterio omnes reges Anglie tumulantur. Et in circuitu cuiusdam capelle, in qua sepulcra sunt omnium regum, sunt collocate ymagines omnium sepultorum. Mortuo vero Henrico, corpus eius rex et barones Anglie in Angliam transportari fecerunt, et in dicta capella honorifice sepeliri. Supra cuius sepulcrum est quedam statua marmorea inaurata, que in manu dextra tenet cuppam auream, in qua est sculptum cor dicti Henrici, et unus gladius infixus in eo; qui gladius sue mortis perpetuus noscitur esse testis. In manu vero sinistra est quedam cedula, in qua ista lamentatio versifica continetur: <Cor gladiis fossum do cui consanguineus sum>. Hoc est: Ego, Henricus, do cor meum gladio perforatum domi Anglorum, cuius sum consanguineus, idest caro et sanguis. La divina iustitia di qua punge quel Totila Iste Totila fuit quidam rex
Abbreviated transcription (Latin):
cennanitui aput te usq mane. ¶ xͣ nẽ¬
cessaria subtrahendo sieut illi qui hñt
frumentum un orreis ⁊ expectant ut ca¬
nius uendant tp̃r famis. ꝓu̾.uiiii. Qͥ
abscondit frumenta malediectur ĩ po¬
pulis. benedictio aut suꝑ caput uen¬
dentium. Ambrosius pasce fame mo¬
nentem quem si nõ paueris occidisti. Et
sie pateat de homicidio. ¶ꝓpter ista gͥ
duo peccatu homicidium.s. ⁊rapina
isti tyranm in istos angume sunt puni¬
ti. Ideo sequit᷑.
Ladiuina iustitia diqua pungue
quel totila che fu flagello interra. ⁊c̃.
¶Anmer dacorneto ⁊ niuer paço.

Expanded text:
cenarii tui aput te usque mane. Decimo, necenarii tui aput te usque mane. Decimo, necessaria subtrahendo, sicut illi qui habent frumentum in orcis et expectant ut carius vendant tempore famis; Prover. VIIII: Qui abscondit frumenta maledicetur in populis, benedictio autem super caput vendentium. Ambrosius: Pasce fame morientem, quem si non paveris occidisti. Et sic patet de homicidio. Propter ista igitur duo peccata, homicidium scilicet et rapinam, isti tyranni in isto sanguine sunt puniti. Ideo sequitur: La divina iustitia di qua pungue quel Totila che fu flagello in terra, etc. A Rinier da Corneto, et Rinier Pazzo.
Abbreviated transcription (Latin):
do. Uyysaue ttio. yoo de pasti estis uine¬
amincam: rapina pauꝑis ui domo ura
est qrͣ att̾itis populum ieum. ⁊ facie
pauꝑum commolitis .i. fame attenua¬
tis. Genus quoq rapine ẽ calũnia qua
faciunt potentes qui falsas cecões mĩõ¬
rib imponunt sicut lupus imposuit
agno ꝙ turbaret ei aquam iuxta fabu¬
lam esopi. Uñ ꝓu.2s. Leorugiens ⁊ ur¬
sus esuriens princeps ip̃ius suꝑ ppłm
pauꝑem ¶ uiiii. mercimonia defraudã¬
do sieut falsi mercatores. ul sieut illi ꝗ
suis mercennariis detinent uel diminu¬
unt demercede ꝓu̾.2b. Sieut noxius est¬
qui mittit lanceas uł sagutas inmõtẽ.
Sic uir qui fraudulenter nocet amico
suo eccͥ.xxiiii. Panis egentium uita pa¬
upis est qui defrudat illum hõ sãgui¬
nis ẽ. Item qui au feit in sudore panem
qͣi interficit amicum suũ. et qui effũdit
sanguinem ⁊ qui fraudem facit mercen¬
nano fres sunt. Ideo precipit dominus
in leuitico xix. Non morabit opus mer¬

Expanded text:
neam meam, rapina pauperis in domo nostra est; quare attritis populum meum, et faciem pauperum conmolitis, idest fame attenuatis? Genus quoque rapine est calumnia quam faciunt potentes qui falsas occasiones minoribus imponunt, sicut lupus imposuit agno quod turbaret ei aquam, iuxta fabulam Esopi. Unde Prover. 28: Leo rugiens et ursus esuriens princeps ipsius super populum pauperem. Nono, mercimonia defraudando, sicut falsi mercatores, vel sicut illi qui suis mercennariis detinent vel diminuunt de mercede; Prover. qui mittit lanceas et sagittas et mortem, sic uir, qui fraudulenter nocet amicostici XXIIII: Panis egentium vita pauperis est; qui defraudat illum, homo sanguinis est. Item qui aufert in sudore panem, quasi interfecit amicum suum, et qui effundit sanguinem et qui fraudem facit, mercennario fratres sunt. Ideo precipit Dominus in Levitico XIX: Non morabitur opus mer
Abbreviated transcription (French):
perladannosa colpa delagola
come tuuedi a la pioggia mi fiacco
cio anima trista non son sola
checutte queste asimil pena stanno
ꝑ simil colpa ⁊ piu non fe parola
o linsposi ci acco iltu affanno
mipesa si ealagnmar minuita
ma dimmi setu sai ache uerranno
icitadin dela citta partita
salcun ue giusto ⁊ dimmi la cagione
ꝑche la tanta discordia assalita
Et elli ame dopo lunga tencione
uennimalsanque ⁊ la ꝑte seluagia
caccera laltra con molta offensione
Doi appresso conuien che questa cagia
infratresoli ⁊ chelaltra sormonti
conla força dital che teste piaggia
lte tena lungo tempo le fronti
tenẽdo laltra sotto graui pesi
come che dicio pianga ⁊ chenadonti
Giusci son due manonuisonointesi
supbia muidia ⁊ auantia sono
letre fauille canno icuori accesi
Qui puose fine al la crimabil sono
⁊ io alui ancoruo che minsegni

Expanded text:
per la dannosa colpa de la gola, per la dannosa colpa de la gola, come tu vedi, a la pioggia mi fiacco. E io anima trista non son sola, ché tutte queste a simil pena stanno per simil colpa". E più non fé parola. Io li rispuosi: "Ciacco, il tuo affanno mi pesa sì, ch'a lagrimar mi 'nvita; ma dimmi, se tu sai, a che verranno li cittadin de la città partita; s'alcun v'è giusto; e dimmi la cagione per che l'ha tanta discordia assalita". E quelli a me: "Dopo lunga tencione verranno al sangue, e la parte selvaggia caccerà l'altra con molta offensione. Poi appresso convien che questa caggia infra tre soli, e che l'altra sormonti con la forza di tal che testé piaggia. Alte terrà lungo tempo le fronti, tenendo l'altra sotto gravi pesi, come che di ciò pianga o che n'aonti. Giusti son due, e non vi sono intesi; superbia, invidia e avarizia sono le tre faville c'hanno i cuori accesi". Qui puose fine al lagrimabil suono. E io a lui: "Ancor vo' che mi 'nsegni
Abbreviated transcription (French):
Quale quel cane cabaiando agugna
a siraqueta por chelpasto morde
chesolo remorarlo intende ⁊ pugna
Cotui si fecer quelle facce lorde
delodimonio cerbero chentrona
lanime si chesẜ uor reber sorde.
oi passauam super lombre cadona
la greue pioggia ⁊ ponauam le piante
soura lor uanita chepar ꝑsona
lle giacen ꝑterra tuttequante
fuorduna caseder sileuo ratto
chella ciuide passarsi dauante
tu che se perquestonferno tratto
mi disse riconoscimi se sai
tu fosti prima chio disfatto fatto
Et io alei langoscia chetuai
forse titira fuor delaniamente
siche non par chitiuedesse mai
Madimmi chitu se chensidolente
luogo semessa ⁊ asifatta pena
che saltra e maggio nulla e sispiacẽte
Et elli ame la tua citta che piena
dinutdia si chegia traborca il sacco
seco mi tenne in la uita serena
oi citadini michiamasti ciacco

Expanded text:
Qual è quel cane ch'abbaiando agogna, Qual è quel cane ch'abbaiando agogna, e si racqueta poi che 'l pasto morde, ché solo a divorarlo intende e pugna, cotai si fecer quelle facce lorde de lo demonio Cerbero, che 'ntrona l'anime sì, ch'esser vorrebber sorde. oi passavam su per l'ombre che adona la greve pioggia, e ponavam le piante sovra lor vanità che par persona. Elle giacean per terra tutte quante, fuor d'una ch'a seder si ch'ella ci vide passarsi davante. "O tu che se' per questo 'nferno tratto", mi disse, "riconoscimi, se sai: tu fosti, prima ch'io disfatto, fatto". E io a lui: "L'angoscia che tu hai forse ti tira fuor de la mia mente, sì che non par ch'i' ti vedessi mai. Ma dimmi chi tu se' che 'n sì dolente loco se' messo, e hai sì fatta pena, che, s'altra è maggio, nulla è sì spiacente". Ed elli a me: "La tua città, ch'è piena d'invidia sì che già trabocca il sacco, seco mi tenne in la vita serena. Voi cittadini mi chiamaste Ciacco: