comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intimat ꝓbabilit̾ inuenimꝰ. Intelle¬
gere enĩ debemꝰ ipsũ nathanaelẽ
eruditũ & peritũ legis fuisse. Py¬
tẽa noluit illũ dñs int̾ discipłos pone¬
re: quia idiotas elegit unde confun¬
deret mundũ. dudi apłm dicentẽ. ista.
Uidete enĩ inquit uocationẽ uram fr̃s.¬

Expanded text:
intimat, probabiliter invenimus. Intelligere enim debemus ipsum Nathanaelem eruditum et peritum Legis fuisse: propterea noluit illum Dominus inter discipulos ponere; quia idiotas elegit, unde confunderet mundum. Audi Apostolum dicentem ista: « Videte enim, inquit, vocationem ves
Abbreviated transcription (Latin):
grece. Ergo xpc̃ unctꝰ. Ille singularit᷑
unctus: p̾cipue unctus: unde oms
xpĩani ungunt᷑ ille p̾cipue. Quomͦ
in psalmo dicit audi. Fropt̃ẽa iuixit
te ds̃ deꝰ tuus. oleo exultationis pre
participib tiuis. Participes enĩ eius:

Expanded text:
graece; ergo Christus, unctus. Ille singulariter unctus, praecipue unctus; unde omnes Christiani unguntur, ille praecipue. Quomodo in Psalmo dicit, audi: Propterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis, prae participibus tuis . Participes enim ejus
Abbreviated transcription (Latin):
quo dictũ ẽ. frat lum̃ uerũ: quod
illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ
in hẽ mundũ. Sic & agnꝰ singulari¬
ter solus. sine macula. sine peccato.
Non cuiꝰ maculs abstersȩ suit: sed
cuꝰ macula nulla fuerit. Qͥ a enĩ
quia dicebat ioħes de dño. ecce agnus
dei ipse iohannes ñ erat agnus: Non
erat iur sẽs: Non erat amicus sponsi:
E rigo si singularit᷑ ille. agnꝰ hic ẽ agnus
aiͣ: quã singularit᷑ huius agni sangiu¬
ne solo. homines redimi potuert᷑. łrẽs
mei. si agnoseimꝰ p̃ciũ nr̃m. quia sangs
ẽ agni: qui surt illi qui hodiᷤ celebrat̃
festiuitate᷑ sanguinis nescio euꝰ nuli¬
eris. & quã ingrati st᷑ Raptũ ẽ au¬
rũ dicunt de aure mulieris: &. eu¬
currit sanguis. & positũ ẽ aurum
i trutina ł statera: & p̃ponderauit
multũ de sanguine. Si pondus ad in¬
elinandũ in auro habuit sangius
mulieris: quale pondus hab& ad in¬
elinandũ mundũ sangius agni. per
quẽ fac̾tus ẽ mundus ͦ e quide ille

Expanded text:
dictum est, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Sic et Agnus singulariter, solus sine macula, sine peccato; non cujus maculae abstersae sint, sed cujus macula nulla fuerit. Quid enim? quia dicebat Joannes de Domino, Ecce Agnus Dei, ipse Joannes non erat agnus? non erat vir sanctus? non erat amicus sponsi? Ergo singulariter ille, Hic est Agnus Dei; quia singulariter hujus Agni sanguine solo homines redimi potuerunt. 6. Fratres mei, si agnoscimus pretium nostrum quia sanguis est Agni; qui sunt illi qui hodie celebrant festivitatem sanguinis, nescio cujus mulieris? et quam ingrati sunt? Raptum est aurum, dicunt, de aure mulieris, et cucurrit sanguis, et positum est aurum in trutina vel statera, et praeponderavit multum de sanguine. Si pondus ad inclinandum aurum habuit sanguis mulieris, quale pondus habet ad inclinandum mundum sanguis Agni, per quem factus est mundus? Et quidem ille
Abbreviated transcription (Latin):
habea. nuhil sũ. Et si distribuero oĩa
mea patiꝑib & si tradidero corpus
meũ ut ardeam. caritatẽ aut̃ nor
sunt dicere se habere caritatẽ: qui
diidunt unitatẽ. hec dicta st̃: se¬
quentia uideamꝰ. ꝑhibuit iohes testi¬
moniũ qd̾ tudit. Quale testimoniũ
phibuit.: Qͥa ipse ẽ filiꝰ dĩ. Sporte¬
bat gͦ ut ille baptizaret. qui ẽ fi¬
luis dĩ unicus. ñ adoptatꝰ. Adoptati
filii. ministri st̃ unici. Unicus habe
potestatẽ. adoptati ministeriũ: lice.
baptiret minister. ñ ꝑtinens ad
agit. Quid nos consolat᷑  hice᷑ qui
baptizat Altera die iterũ stabat
iohes: & ex discipłis eiꝰ duo. Et̃ res¬
piciens iħm ambulantẽ. dicit. Fc¬

Expanded text:
ibuero omnia mea pauperibus, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non autem possunt dicere se habere charitatem, qui dividunt unitatem. Haec dicta sunt: sequentia videamus. 4. Perhibuit Joannes testimonium, quia vidit. Quale testimonium perhibuit? Quia ipse est Filius Dei. Oportebat ergo ut ille baptizaret qui est Filius Dei unicus, non adoptatus. Adoptati filii, ministri sunt Unici: Unicus habet potestatem, adoptati ministerium. Licet baptizet minister non pertinens ad agit, quid nos consolatur? Hic est qui baptizat. 5. Altera die iterum stabat Joannes, et ex discipulis ejus duo, et respiciens
Abbreviated transcription (Latin):
omiã & uolant omĩa. & sic̃ fumus
uanescunt: & ue qui amant talla.
Omĩs enĩ anima. sequit᷑ qd̃ amat. Dĩs
caro fenũ: &e om̃is honor carnis qͣsi
flos feni. fenũ aruit flos decidit: u̾¬
bũ aut̃ dnĩ manet in ȩt̾nũ. Eece qd̾
ames : si uis manere in et̃nũ. Sed dice¬

Expanded text:
omnia, et evolant omnia, et sicut fumus omnia, et evolant omnia, et sicut fumus vanescunt: et vae qui amant talia! Omnis enim anima sequitur quod amat. Omnis caro fenum, et omnis honor carnis quasi flos feni; fenum aruit, flos decidit: Verbum autem Domini manet in aeternum . Ecce quod ames, si vis manere in aet
Abbreviated transcription (Latin):
pngaudemꝰ frequen¬
tiȩ urȩ : quia ultra
quã sperare potui¬
mus. alacrit᷑ conue¬
nistis. Hoc ẽ qđ nos
lȩtificat. & consola¬
tur in omĩb labo¬
dni. &. piũ studiũ. & certa spes. & fer¬
uor spc̃. Audustis cũ psalmꝰ legeret᷑
hoc scło. uex enĩ ẽ ut sepiꝰ audistis.
& meminisse debetis. ñ uniꝰ hominis.
& tam̃ uniꝰ hominis. Non uniꝰ qͥa fi¬
deles multi: grana int̾ paleas gemen¬
tia. diffusa toto orbe t̾rarũ. Uniuis
aut̃. quia m̃bra xpĩ om̃s: ac ꝑ hoc
unũ corpus. Iste gͦ popłs inops &e
pauꝑ ñ nouit gaudere de scło. & do¬
lor eius intus ẽ: & gaudiũ eiꝰ intus
ẽ. uͥ ñ uid& nͥ ille qui exaudit ge¬
mentẽ. & coronat sꝑantẽ. Letitiȩ se¬
culi uanitas. eũ magna ex pecꝰtatio¬
ne sperat᷑ ut ueniat: ⁊ ñ potest te¬
neri eũ uenerit. Iste enĩ dies. qui le¬
tus ẽ ꝑditis hodie in ista eiuitate:
cras utiq nͣ erit: nec idem ipsi cras
hoc ert̃ qd̃ hodie sunt Et̃ transeuñ

Expanded text:
ngaudemus frequentiae vestrae, quia ultra quam sperare potuimus, alacriter convenistis. Hoc est quod nos laetificat, et consolatur in omnibus laboDeum, et pium studium, et certa spes, et fervor shoc saeculo . Vox enim est, ut saepius audistis, et meminisse debetis, non unius hominis, et tamen unius hominis: non unius, quia fideles multi; multa grana inter paleas gementia, diffusa toto orbe terrarum: unius autem, quia membra Christi omnes; ac per hoc unum corpus. Iste ergo populus inops et pauper, non novit gaudere de saeculo: et dolor ejus intus est, et gaudium ejus intus est, ubi non videt nisi ille qui exaudit gementem, et coronat sperantem. Laetitia saeculi, vanitas. Cum magna exspectatione speratur ut veniat, et non potest teneri cum venerit. Iste enim dies qui laetus est perditis hodie in ista civitate, cras utique non erit: nec iidem ipsi cras hoc erunt quod hodie sunt. Et transeunt
Abbreviated transcription (Latin):
sic & filius quos uult uiuificat. Alios
gͦ pat̃ alios filiꝰ: s omĩa ꝑ ipsũ. Ipsos
itaq filius quos et pat̾ : qr ñ alia nec
alit̃. s hec & filiꝰ similit̾ facit. Ita
plane intelligendũ ẽ: et ita tenen¬
dũ. S mem̃tote qr filiꝰ quos uult ui¬
uificat. Tenete hic gͦ non solũ potes¬
tatẽ filii: uerũ etiã uoluntatẽ. Et
filiꝰ quos uult uiuificat. & pat̾ quos

Expanded text:
s vult vivificat. Alios ergo Pater, alios Filius? Sed omnia per ipsum: ipsos itaque Filius, quos et Pater; quia non alia, nec aliter, sed haec et Filius similiter facit. Ita plane intelligendum est, et ita tenendum: sed mementote quia Filius quos vult vivificat. Tenete hic ergo non solum potestatem Filii, verum etiam voluntatem. Et Filius quos vult vivificat, et Pater quo
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ei potestatẽ et uidiciũ facere:
quia uenit hora. ñ addidit et nẽ ẽ.
Ergo horam quandã uult insinuare:
in fine scłi. Hora nc̃ ẽ. ut resurgais
mortui. Hora erit in fine scłi: ut re¬
surgant mortui. S resurgant nẽ
in m̃te : tẽ in carne. Resurgant nẽ
in m̃te ꝑ u̾bũ dei filiũ dei: resurgeis
tẽ in carne ꝑ u̾bũ dei carnẽ factũ
filiũ hominis. Neq enĩ ad udicium
uiuoꝵ et mortuoꝵ pat̃ ipse uentu¬
rus ẽ : nec tam̃ recedit a filio pater.
Quomodo gͦ ñ ipse uenturus ẽ: q
ñ ipse uidebit᷑ in iudicio. Nidebunt¬
enĩ in quẽ pupugerunt. forma illa
erit uidex : que stetit sub iudice.
Illa iudicabit: que iudicata ẽ. Iudi¬
cata enĩ ẽ inique: uidicabit iuste.

Expanded text:
Dedit ei potestatem et judicium facere. Dedit ei potestatem et judicium facere. Quia venit hora. Non addidit, et nunc est: ergo horam quamdam vult insinuare in fine saeculi. Hora nunc est ut resurgant mortui, hora erit in fine saeculi ut resurgant mortui: sed resurgant nunc in mente, tunc in carne; resurgant nunc in mente per Verbum Dei Filium Dei, resurgant tunc in carne per Verbum Dei carnem factum, filium hominis. Neque enim ad judicium vivorum et mortuorum Pater ipse venturus est: nec tamen recedit a Filio Pater. Quomodo ergo non ipse venturus est? Quia non ipse videbitur in judicio. Videbunt in quem pupugerunt . Forma illa erit judex, quae stetit sub judice; illa judicabit quae judicata est: judicata est enim inique
Abbreviated transcription (Latin):
sona eadẽ quȩ filiꝰ dĩ. que filiꝰ hõis.
Qͥ d. autẽ ꝓpt̃ qͥd habeat: dinoscendũ
ẽ. Filiꝰ hominis habet animã: habet
corpus. filiꝰ d̾i qd̾ ẽ u̾bũ di. habet ho¬
minẽ camquã anima corpus. Obti¬
me. Sicut anima habens corpꝰ non
facit duas ꝑsonas. s unũ hominẽ :
sic u̾bũ habens hominẽ. ñ facit duaᷤ
ꝑsonas. sed unũ xp̃m. Qd ẽ homo:ᷤ
anima rationalis: habens corpus. Qͥd
ẽ xp̃e : uerbũ łi: habens hominẽ.
Nideo de qͥb reb loquar: et qͥs loqͣr.
et qͥb loquar. Nẽ audite de resur¬
rectione eoepoꝵ. ñ me. s dm̃ loquu¬
turũ. ꝓpt̃ eos qui resurrexer̃t sur¬
gendo a morte: inherendo uite. Cui
uite:sque non nouit mortẽ. Quare ñ
nouit mortẽ: quia nescit mutabilita¬
tem Quare nescit mutabilitatẽ:sqͥa
uita ẽ in semetipso. E potestatem
dedit ei et iudiciũ facere: qi filius
hominis ẽ. Qͦd iudiciũ:s et quale
iudiciũ: nolite mirari hoc: qr dixi

Expanded text:
sona, eademque Filius Dei, quae et filius hominis. Quid autem propter quid habeat, dignoscendum est. Filius hominis habet animam, habet corpus. Filius Dei, quod est Verbum Dei, habet hominem, tanquam anima corpus. Sicut anima habens corpus, non facit duas personas, sed unum hominem; sic Verbum habens hominem, non facit duas personas, sed unum Christum. Quid est homo? Anima rationalis habens corpus. Quid est Christus? Verbum Dei habens hominem. Video de quibus rebus loquar, et quis loquar, et quibus loquar. 16. Nunc audite de resurrectione corporum, non me, sed Dominum locuturum, propter eos qui resurrexerunt surgendo a morte, inhaerendo vitae. Cui vitae? Quae non novit mortem. Quare non novit mortem? Quia nescit mutabilitatem. Quare nescit mutabilitatem? Quia vita est in semetipso. Et potestatem dedit ei et judicium facere, quia filius hominis est. Quod judicium, quale judicium? Nolite mirari hoc, quia dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
dit & ñ audit. id ẽ cͥ audit et concẽp¬
nit. audit et ñ credit: ñ uiuet. Qua¬
re ñ uiuit: s qr ñ audit. Qͥd ẽ ñ audit:
Non obaudit. Ergo qͥ audierint uiuess
Attende nẽ. qd̃ dixeramꝰ differendũ: ut
nẽ si fieri potest aꝑiat᷑. Subicit con

Expanded text:
dit et non obaudit, id est, audit et contemdit et non obaudit, id est, audit et contemnit, audit et non credit, non vivet. Quare non vivet? Quia non audit. Quid est, non audit? Non obaudit. Ergo qui audierint, vivent. 11. Attende nunc quod dixeramus differendum, ut nunc, si fieri potuerit, aperiatur. Subjecit
Abbreviated transcription (Latin):
Sufficeret gͦ uenit hora et nc̃ ẽ. quan¬
do mortui audient uocẽ filii di. Iam
nos incelligeremꝰ uiuentes eos: quan¬
do nͥ uiuerent intelligere ñ possent.
Non inquit q uiuunt audiunt: sed
audiendo reuiuiscunt. Audient: et qͥ
audierint uiuent. Qͥd ẽ gͦ audient:
nͥ obaudient:s quantũ enĩ ꝑtinet ad
auris auditũ: ñ om̃s qͥ audient uiuens.
Multi enĩ audiunt: et non credunt.¬
Audiendo et non credendo: ñ obaudi¬
unt. Non obediendo: ñ uiuunt. Itaq
hic qͥ audient. nich ẽ aliud. quã qͥ ob¬
audient. Qͥ gͦ obaudierint uiuent. Cer
bũ d̾i. filius d̾i: ꝑ quẽ facta st̃ omĩa.
Ceterũ dispensationis grã assũpta car¬
ne. natus ex uirgine. infans in carne:
iuuenis in carne. patiens in carne. mo¬
riens in carne. resurgens in carne.
ascendens in carne. ꝓmittens resurree¬
tionẽ carni: ꝓmittens resurrectionem
m̃ti. Menti ante carnẽ : carni post m̃¬
tem. Qͥ audit. et obaudit: uiuet. Qͥ au¬

Expanded text:
ufficeret ergo, Venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei. Jam nos intelligeremus viventes eos; quando nisi viverent, audire non possent. Non, inquit, quia vivunt audiunt, sed audiendo reviviscunt: audient, et qui audierint vivent. Quid est ergo, audient; nisi, obaudient? Quantum enim pertinet ad auris auditum, non omnes qui audient vivent: multi enim audiunt et non creduntaudiendo et non credendo non obaudiunt: non obaudiendo non vivunt. Itaque hic, qui audient, nihil est aliud quam qui obaudient. Qui ergo obaudiVerbum Dei, Filius Dei, per quemfacta sunt omnia, certe dispensationis gratia assumpta carne natus ex Virgine, infans in carne, juvenis in carne, patiens in carne, moriens in carne, resurgens in carne, ascendens in carne, promittens resurrectionem carni, promittens resurrectionem menti, menti ante carnem, carni post mentem. Qui audit et obaudit, vivet: qui au
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ qͥdam sũmus. et̾nus. inuisibilis.
ud quã et filiꝰ cõmendat᷑ : qr pãt̃ dici¬
ñ potest si filiũ non habet. sicut nec
filius si patrẽ non habet. S ne forte
patr̃e quidẽ honorifices tãquã maio¬
rem. filiũ uͦ tãquã minorẽ. ut dicas
mͥ honorifico patrẽ. scio enĩ qd̵ habeat
filiũ. & ñ erro in patris noĩe. non enĩ
patrẽ intellego sine filio. honorifico ta¬
m̃ et filiũ tãquã minorẽ. corripit te
filiꝰ et reuocat te dicens: ut om̃s ho¬
norificent filiũ. ñ inferiꝰ. sed sicut ho¬
norificant patrẽ. Qͥ gͦ ñ honorificat
filiũ: ñ honorificat patrẽ qͥ misit il¬
lũ. Ego inqͥes maiorẽ honorẽ uolo da
re patri: minorẽ filio. Ibi tollis hono¬
rem patri: ubi das filio. Qͥd enĩ aliud
tibi uidet᷑ ista sentienti: nͥ qr pat̾ eqͦ¬
lem sibi filiũ generare. aut noluit aut
ñ potuit: ssi noluit. muidit: si ñ po¬
tuit. defecit. Non gͦ uides qr ista sen¬

Expanded text:
 quidam summus, aeternus, invisibilis, ud quam et Filius commendatur, quia Pater non dici potest, si Filium non habet; sicut nec Filius, si Patrem non habet. Sed ne forte Patrem quidem honorifices tanquam majorem, Filium vero tanquam minorem, ut dicas mihi, Honorifico Patrem, scio enim quod habeat Filium; et non erro in Patris nomine, non enim Patrem intelligo sine Filio, honorifico tamen et Filium tanquam minorem: corrigit te ipse Filius, et revocat te dicens, ut omnes honorificent Filium, non inferius, sed sicut honorificant Patrem. Qui ergo non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Ego, inquis, mre Patri, minorem Filio. Ibi tollis horem Patri, ubi minorem das Filio. Quid enim tibi tibi videtur ita sentienti, nisi quia Pater aequalem sibi Filium generare aut noluit, aut non potuit? Si noluit, invidit; si non potuit, defecit. Non ergo vides quia ita sen
Abbreviated transcription (Latin):
etiã hine qdł quasi latent̃ ascendit.
aliqͥd significare uoluisse. Nã conse¬
quentia ddocebunt. sic eũ ascendisse
die festo mediante: id ẽ mediatis illis
dieb ut etiã palam doceret. S qua¬
si latenter dixit: ne se ostentaret ho¬
minib. Non uacat. qđ latent̃ ascen¬
dit. xp̃e ad diem festũ: qr ipse late¬
bat in illo die festo. Adhuc etiã ego
qd̾ dixi. in latibulo ẽ. Manifestet᷑ gͦ.
tollatur uelũ: appareat qđ erat se¬
cretũ. Omĩa que dicta st̃ antiquo
popło isrł. in multiplici scriptura
scẽ legis. que agerent siue in sacri¬
ficiis. siue in sacerdociis. siue in
dieb festis. et omĩno in quibuslibet
reb quib dm̃ colebant: quecũq il¬
lis dicta et p̃cepta st̃. umbre fuer̃t
futuroꝵ. Quoꝵ futuroꝵ: que im¬
plerent᷑ in xp̃o. Inde dicit apłs.
Quotquot ꝓmissiones de in illo etiã:

Expanded text:
etiam hinc, quod quasi latenter ascendit, etiam hinc, quod quasi latenter ascendit, aliquid significare voluisse: nam consequentia docebunt sic eum ascendisse mediato die festo, id est mediatis illis diebus, ut etiam palam doceret. Sed quasi latenter dixit, ne se ostenderet hominibus. Non vacat quod latenter ascendit Christus ad diem festum, quia ipse latebat in illo die festo. Adhuc etiam ego quod dixi, in latibulo est. Manifestetur ergo, tollatur velum, et appareat quod erat secretum. 9. Omnia quae dicta sunt antiquo populo Israel in multiplici scriptura sanctae Legis, quae agerent sive in sacrificiis, sive in sacerdotiis, sive in diebus festis, et omnino in quibuslibet rebus quibus Deum colebant, quaecumque illis dicta et praecepta sunt, umbrae fuerunt futurorum. Quorum futurorum? Quae implentur in Christo. Unde dicit Apostolus, Quotquo
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm̃ ꝓpt̾ nos et ipse hoc dignatus
ẽ dicere. Q uando nobis insultant
parebitis in gła. Quid deinde addit:
Non potest mundus odisse uos. Qiͥ d
res suos. testes falsos suos:  bona enĩ
dicitis que mala st̃: et mala que bo¬
na st̃. Me autem odit. qi ego testi¬
moniũ ꝑhibeo de illo: qi oꝑa eiꝰ ma¬
la sunt. Uos ascendite ad diẽ festũ
nã queritis. Qͥd est hunc:  ubi ex¬
tendere uultis carnalia gaudia: ñ
et̃na cogitare. Ego ñ ascendo ad di¬
dũ impletum est. In die festo hoc:
gl̃am uos humanã requiritis. Mleũ
uͦ tẽpus id ẽ głe mee nondũ uenit:
ipse ẽ dies festus m̃s. non dieb istis
ꝑcurrens et transiens: s ꝑmanens
in eternũ. Ipsa erit festiuitas. gau¬
dium sine fine. eternitas sine labe:
serenitas sine nube. Hec cũ dixis
cendit ad diem festũ: non manifes¬
te. sed quasi in occulto. Ideo ñ ad
gere homines. de die festo eterno am¬
et in dm̃ conu̾tere. Quid ẽ aũt qdđ
quasi latent̃ ascendit ad diem festũ:

Expanded text:
pter nos et ipse hoc dignatus est dicere. Quando nobis insultant gloria . 8. Quid deinde addit? Non potest mundus odisse vos. Quid eres suos, falsos testes? Bona enim dicitis quae mala sunt, et mala quae bona sunt. Me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quia opera ejus mala sunt. Vos ascendite ad diem festum nam quaeritis. Quid est hunc? Ubi extendere vultis carnalia gaudia, non aeterna cogitare. Ego non ascendo ad didum impletum est. In die festo hoc gloriam vos humanam quaeritis; meum vero tempus, id est gloriae meae, nondum venit. Ipse erit dies festus meus, currens et transiens, sed permanens in aeternum. Ipsa erit festivitas, gaudium sine fine, aeternitas sine labe, serenitas sine nube. VERS. 9.-- Haecendit ad diem festum, non manifeste, sed quasi in occulto. « Ideo non ad dgere homines, de die festo aeterno adet in Deum convertere. Quid est autem quod quasi latenter ascendit ad diem festum?
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ minui. Crescat gͦ in nobis gła di.
et minuatur gła nr̃a: ut in d̾o cres¬
cat et nr̃a. Hoc enĩ ait apłs: hoc di¬
cit scriptura scã. Qͥ głatur: in dño
głetur. Ince uis głari. crescere uis:
si malo tuo male cresces. Qͥ gͦ male
crescit: iuste minuitur. Crescat gͦ
d̾s: qui semꝑ ꝑfectus est. Crescat in
te. Quanto enĩ magis incellegis dm̃.
et quantomagis capis : uidet᷑ in te
dicũ. intellegis hodie ampluis: in¬
telleges cras multo ampluis. Lum̃
ipsũ dĩ crescit in te: ita uelut d̾s cres¬
cit qͥ semꝑ ꝑfectus manet. quẽ admo¬
dũ si curarent᷑ alicuiꝰ ocłi ex pristina
cecitate. & inciperet uidere paululũ
lucis. & alia die plus uideret. tercia
die amplius : uideret᷑ illi lux cresce¬
re: lux tam̃ ꝑfecta est: siue ipse uide¬
at. siue ñ uideat. Sic ẽ & interior
homo. Proficit qͥdem in d̾o. & d̾s in il¬
lo uidet᷑ crescere: ipse tam̃ minuitur

Expanded text:
autem minui. Crescat ergo in nobis gloria Dei, autem minui. Crescat ergo in nobis gloria Dei, et minuatur gloria nostra, ut in Deo crescat et nostra. Hoc enim dicit Apostolus, hoc dicit Scriptura sancta: Qui gloriatur, in Domino glorietur . In te vis gloriari? crescere vis: sed malo tuo male crescis. Qui enim male crescit, juste minuitur. Crescat ergo Deus qui semper perfectus est, crescat in te. Quanto enim magis intelligis Deum, et quanto magis capis, videtur in te dicum, intelligis hodie amplius, intelliges cras multo amplius: lumen ipsum Dei crescit in te; ita velut Deus crescit, qui semper perfectus manet. Quemadmodum si curarentur alicujus oculi ex pristina caecitate, et inciperet videre paululum lucis, et alia die plus videret, et tertia die amplius, videretur illi lux crescere: lux tamen perfecta est, sive ipse videat, sive non videat. Sic est et interior homo: proficit quidem in Deo, et Deus in illo videtur crescere; ipse tamen minuitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ille dimittere homini peccata sua:
agnoscat homo humilitatẽ suã. & d̾s
cre me aut̃ minui: hoc est illũ opor¬
tet dare. me. aũt accipere: illũ opor¬
tet głificari. me autẽ confiteri. In¬
tellegat homo gradũ suũ. & confitea¬
tur d̾o : & audiat apłm dicentẽ hoĩ
suꝑbienti et elato: et extollere se uo¬
lenti: quid enĩ habes qd̃ ñ accepisti:
Si aut̃ accepisti: quid głaris quasi ñ
acceperis: Intellegat gͦ homo qr acce¬
pit : qui uolebat suũ dicere qd̾ ñ ẽ
eiꝰ : & minuatur. Bonũ ẽ enĩ illi ut
ds in illo glorificet᷑: ipse in se minu¬
acur: ut in dło augeatur. Nlec testimo¬
nia. et hane ueritatem. etiam passio
est illũ oportet crescere me aut̃ minu¬
I. Deinde natus ẽ xp̃e cũ iam incipe¬
rent dies crescere: natus ẽ iohes quan¬
do ceper̃t minui dies. Attestata ẽ ip¬
sa creatura et ipse passiones u̾bi ioh̃is
dicentis: illum oportet crescere. me

Expanded text:
ille dimittere homini peccata, ille dimittere homini peccata, agnoscat homo humilitatem suam, et Deucere, me autem minui: hoc est, illum oportet dare, me autem accipere; illum oportet glorificari, me autem confiteri. Intelligat homo gradum suum, et confiteatur Deo, et audiat Apostolum dicentem homini superbienti et elato, extollere se volenti: Quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Intelligat ergo homo quia accepit, qui volebat suum dicere quod non est ejus, et minuatur: bonum est enim illi ut Deus in illo glorificetur. Ipse in se minuatur, ut in Deo augeatur. Haec testimonia et hanc veritatem, etiam passionest, Illum oportet crescere, me autem minui. Deinde natus est Christus cum jam inciperent crescere dies, natus est Joannes quando coeperunt minui dies. At testata est ipsa creatura et ipsae passiones verbis Joannis dicentis, Illum oportet crescere, me
Abbreviated transcription (Latin):
crescere : me autẽ minui : ꝯrimo:
qr iã & dñs triginta annoꝵ erat.
Nũquid inuenis si aliqͥs iã triginta
adhuc crescit: Iam ab ipsa etate
u̾gere incipiunt homines. et decli¬
nare ad grauiorem etatem: et inde
ad senectutem. S & si pueri essent
ambo : non diceret illũ oportet cres¬
cere . me autẽ minui : s diceret. si¬
mul nos oportet crescere. Nunc aũ
tringinta annoꝵ ille: tringinta &
ille. Sex menses qui int̾erant nullã
distingunt etatem. Magis illud in¬
uenit lectio: quã aspectio. Qͥd gͦ ẽ
illũ oportet crescere: me autẽ minui:
Magnũ hoc sacram̃tũ intellegat ca¬
ritas ur̃a. Ancequã ueniret dñs iħe :
homines głabant᷑ de se. Uenit ille hõ:
ut minueret᷑ hominis gła: et auge¬
ret᷑ gła d̾i. Etenĩ uenit ille sine pec¬
cato: et mnuenit om̃s cũ peccato. Si
sic uenit ille ut dimitteret peccata:
ds̃ largiat᷑. homo conficeat᷑. E enim
confessio hominis. humilitas hominis:
muiseratio dĩ. altitudo dĩ. Si gͦ uenit

Expanded text:
em minui? Primo, quia jam et Dominus triginta annorum erat : numquid juvenis, si jam triginta adhuc crescit? Jam ab ipsa aetate vergere incipiunt homines, et declinare ad graviorem aetatem, et inde ad senectutem. Sed et si pueri essent ambo, non diceret, Illum oportet crescere, me autem minui; sed diceret, Simul nos oportet crescere. Nunc autem triginta annorum ille, triginta et ille: sex menses qui intererant, nullam distinguunt aetatem; magis illud invenit lectio quam aspectio. 5. Quid ergo est, Illum oportet crescere, me autem minui? Magnum hoc sacramentum! intelligat Charitas vestra. Antequam veniret Dominus Jesus, homines gloriabantur de se: venit ille homo, ut minueretur hominis gloria, et augeretur gloria Dei. Etenim venit ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si sic venit ille ut dimitteret peccata, Deus largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas hominis: miseratio Dei, altitudo Dei. Si ergo venit
Abbreviated transcription (Latin):
est homo. fieres calis qualis capit dm̃.
dm̃ non poterat. Unde ñ pocerat ca¬
pere dm̃: quia ocłm cordis unde ca¬
peret ñ habebat. Erat gͦ aliqͥd intꝰ
sauciũ : & aliquid foris sanũ. Corpo¬
ris ocłos habebat sanos: cordis habe

Expanded text:
est homo, fieres talis qualis capit Deum. est homo, fieres talis qualis capit Deum. Deum non poterat. Unde non poterat capere Deum? Quia oculum cordis unde caperet non habebat. Erat ergo aliquid intus saucium, et aliquid foris sanum: corporis oculos habebat sanos, cordis habe
Abbreviated transcription (Latin):
dũ nouinꝰ. Propterea cor nr̃m ardet:¬
& satagit concupiscentia quadã
uidendi patris tui. qui te misit. Ip¬
sũ nob̃ ostende: et nichil amplius
a te desid̾abimꝰ. Sufficit enĩ nobis
cum ille fuerit demonstratꝰ. quo ma¬
ior nemo ẽẽ potest. Boua concupiscen¬
tia. bonũ desideriũ: sed paruus in¬
tellectus. Attendens enĩ ipse dñs iħe
paruos magna querentes. & seipsum
lippo qui hoc dixerat uni ex discipłis.
Tanto tempore uobiscũ sũ: & ñ cog¬
nouistis me. philippe. ꝑ osset hic phi¬
lippus respondere. cognouimꝰ te: sed
nũquid diximꝰ ostende nobis te. te
cognouimꝰ: s patrem querimꝰ. Subie¬
cit statim. Qui me uidit. uidit & pa¬
trem. Si gͦ equalis patri missus ẽ. ñ
eũ estimemus ex infirmitate carnis:
s cogitemꝰ maiestatẽ indutã carne.
non oppressam carne. Manens enim
ds̃ apud patr̃e. apud homines factꝰ
est homo: ut tu ꝑ illũ qͥ ad te factꝰ

Expanded text:
dum novimus: propterea cor nostrum ardet, etdum novimus: propterea cor nostrum ardet, et satagit concupiscentia quadam sancta videndi Patris tui qui te misit; ipsum nobis ostende, et nihil amplius a te desiderabimus: sufficit enim nobis cum ille fuerit demonstratus, quo major esse nemo potest. Bona concupiscentia, bonum desiderium; sed parvus intellectus. Attendens enim ipse Dominus Jesus parvos magna quaerentes, et se ipsumlippo qui hoc dixerat, uni ex discipulis: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Posset hic Philippus respondere, Cognovimus te; sed numquid diximus tibi, Ostende nobis te? Te cognovimus, sed Patrem quaerimus. Subjecit statim: Qui me vidit, vidit et Patrem . Si ergo aequalis Patri missus est, non eum aestimemus ex infirmitate carnis, sed cogitemus majestatem indutam carne, non oppressam carne. Manens enim Deus apud Patrem, apud homines factus est homo, ut tu per illum qui ad te factus
Abbreviated transcription (Latin):
non omĩa dedit in manu eiꝰ. Patͣ nũ
diligit paulũ : et tam̃ non omĩa de¬
ditm manu eiꝰ. Pat̃ diligit filiũ: s
quomodo pat̾ filiũ. non quomͦ dñs
seruũ. Quomodo unicũ: non qͦͣmͦ
adoptatum. Itaq omnia dedit in
manu eiꝰ. Qⁱd est omĩa: ut tantus
sit filiꝰ quantꝰ est pat̾. Ad equalita¬
tem enim sibi genuit eũ: cui rapi¬
na ñ esset in forma dĩ ẽẽ equalẽ do.
Pat̃ diligit filiũ: et omnia dedit
in manu eius. Ergo cũ ad nos mit¬
aliqͥd minꝰ nobis missũ. quã ẽ pat̃.
Pater mittens filiũ: se alterũ misit.
Namq putantes adhuc discipłi. quia
pater aliquid maiꝰ est quã filiꝰ: uiden¬
tes caruem. et ñ intellegentes diui¬
nitatem: dixer̃t̃ ei. Domine. ostende
nobis patrẽ: & sufficit nobis. Tamquã
dicerent. Iam nouimꝰ te. & benedicimꝰ
te : quia nouimꝰ te. Grãs enĩ tͥ agimꝰ.
quia ostendisti te nob̃: s patrẽ non¬

Expanded text:
non omnia dedit in manu eius. Pater non non omnia dedit in manu eius. Pater non diligit Paulum? et tamen non omnia dedit in manu ejus. Pater diligit Filium: sed quomodo Pater Filium, non quomodo dominus servum; quomodo Unicum, non quomodo adoptatum. Itaque omnia dedit in manu ejus. Quid est, omnia? Ut tantus sit Filius, quantus est Pater. Ad aequalitatem enim sibi genuit eum, cui rapina non esset in forma Dei esse aequalem Deo . Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Ergo cum ad nos digaliquid minus nobis missum quam est Pater. Pater mittens Filium, se alterum misit. 12. Namque putantes adhuc discipuli quia Pater aliquid majus est quam Filius, videntes carnem et non intelligentes divinitatem, dixerunt ei: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Tanquam dicerent, Jam novimus te, et benedicimus te, quia novimus te: gratias enim tibi agimus, quia ostendisti te nobis; sed Patrem non
Abbreviated transcription (Latin):
nũqͥd om̃s doctores: nũqͥd omnes
uirtutes:  nũqͥd om̃s dona habens
curationũ ̃ nũqͥd omnes linguis
loquunt᷑ nũquid omnes int̾pretan¬
tur: aliud habet ille: aliud iste. Et
qd̾ habet iste: non habet ille. Mensu¬
ra ẽ: diuisio quedã donoꝵ ẽ. Ergo
concordia ibi unũ corpus facit. Quo
modo aliud accipit manus ut oꝑet᷑.
aliud ocłs ut uideat. aliud auris ut
audiat. aliud pes ut ambulet. ani¬
ma tam̃ una est que agit omnia: in
manui ut oꝑetur. in pede ut ambu¬
let. in aure ut audiat. in ocło ut ui¬
deat: sic st̃ etiam diu̾sa dona fide¬
lium. tamquã mẽbra ad m̃suram
dat. ñ ad m̃surã accipit. Audi enim
adhue qd̾ sequit᷑. Quia de filio dixerat.
non enĩ ad men̾surã dat d̾s spm̃: pater:¬
inquit diligit filiũ: & omĩa dedit in:
manu eiꝰ. Ideo adiecit. omĩa dedit in
manu eiꝰ: ut nosset hic qua distincti¬
one dictũ sit. pat̾ diligit filiũ. Qua¬
re enĩ. pat̾ ñ diligit ioħem: ͦ et tam̃

Expanded text:
Nunquid omnes doctores? Nunquid omnes habent virtutes? Nunquid omnes dona habent sanitatum? Nunquid omnes linguis loquuntur? Nunquid omnes interpretantur? Aliud habet ille, aliud iste; et quod habet iste, ille non habet. Mensura, divisio quaedam donorum est. Ergo concordia ibi unum corpus facit. Qumodo aliud accipit manus ut operetur, aliud oculus ut videat, aliud auris ut audiat, aliud pes ut ambulet: anima tamen una est, quae agit omnia; in manu ut operetur, in pede ut ambulet, in aure ut audiat, in oculo ut videat; sic sunt etiam diversa dona fidelium, tanquam membris ad mensuram dat, non ad mensuram accipit. Audi enim adhuc, quod sequitur, quia de Filio dixerat: Non enim ad mensuram dat Deus Spir‘Pater diligit filium et omnia dedit in manu eius’. Adiecit: ‘omnia dedit in manu eius’, ut nosses et hic, qua distinctione dictum sit: ‘Pater diligit filium’. Quare ergo? Pater non diligit Iohannem? et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse u̾ba di loqͥtur:s de quo etiã
dictũ est: qd̾ sit amplius quã ꝓpħa.
Si gͦ et ipsũ ds̃ misit et u̾ba dei loqͥ¬
tur. quomodo ad distinctionẽ de xͦ
eũ dixisse accipimꝰ : quẽ enĩ misit ds̃
u̾ba dei loquit᷑.  s uide qͥd adiungat
Non enĩ ad mensurã dat d̃s̃ sp̃m.
Qͥo est hoc: non enĩ ad m̃surã dat

Expanded text:
et ipse verba Dei loquitur, de quo etiam et ipse verba Dei loquitur, de quo etiam dictum est quod sit amplius quam propheta ? Si ergo et ipsum Dominus misit, et verba Dei loquitur, quomodo ad distinctionem de Christo eum dixisse accipimus, Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur? Sed vide quid adjungat: Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Quid est hoc, Non enim ad mensuram dat
Abbreviated transcription (Latin):
cor unũ ꝓpt̾ caritatẽ. & multorũ
fr̃m anima una ꝓpt̾ caritatẽ:: deus
pat̾. & ds̃ filiꝰ dicturus es qr duo st̃
Si duo dii st̃: non ẽ tͥ sũma caritas
Si enĩ hic tanta caritas est ut animã
tuã & aĩãm amici tui unã animã
faciat : quomodo ibi ñ est unꝰ ds̃ pa¬
ter & filiꝰ: absit ut hoc sentiat fides
ñ ficta. Prorsus quantũ excellat ca¬
ritas illa: hinc intelligite. Multe
anime st̃ multoꝵ hominũ: & si se
diligunt una anima ẽ. S possunt
unũ dm̃ licet ut dicas: duos aut tres
deos non licet ut dicas. Hinc tͥ com¬
mendat᷑ suꝑeminentia et sũma cari¬
tatis: tanta ut maior esse ñ possit.
Quẽ enĩ misit ds̃: uerba d̾i loqͥtur.
Hoc utiq de: xp̃o dicebat: ut se ab illo
distingueret. Qͥd enĩ: Ipsũ ioh̃em ñ¬
ne d̾s̃ misit. an non : Ipse dix̃: mis¬
sus sum ante eũ. E qui me misit
baptitare in aqua. & de illo dictũ
est. E cce mitto angłm meũ antete:
et p̃parabit uiam tuam. Non ne

Expanded text:
 charitatem, et multorum fratrum anima una propter charitatem; Deus Pater et Deus Filius, dicturus es quia duo sunt? Si duo dii sunt, non est ibi summa charitas. Si enim hic tanta charitas est, ut animam tuam et animam amici tui unam animam faciat; quomodo ibi non est unus Deus Pater et Filius? Absit ut hoc sentiat fides non ficta. Prorsus quantum excellat charitas illa, hinc intelligite. Multae animae sunt multorum hominum, et si se diligunt, una anima est; sed possunt unum Deum licet dicas; duos aut tres deos non licet dicas. Hinc tibi commendatur supereminentia et summitas charitatis tanta, ut major esse non possit. 10. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. Hoc utique de Christo dicebat, ut se ab illo distingueret. Quid enim? ipsum Joannem nonne Deus misit? An non ipse dixit, Missus sum ante eum , et, Qui me misit baptizare in aqua : et de illo dictum est, Ecce mitto angelum meum ante te, et pra
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscis: qd̾ d̃s uerax est. Qũẽ enĩ
misit ds̃: uerba dĩ loquit᷑. Ipse ẽ ds̃
uerax: & misit illũ ds̃. Ds̃ misit dm̃.
Iunge ambos: unꝰ ds̃. Os̃ uerax: mis¬
sus a deo. De singlis int̾roga. dẽ: et
de ambob int̾roga d̾s: d̾s. ñ singłi d̾s̃.¬
& ambo ds̃: s singłs quisq d̾s. & am¬
bo ds̃. Tanta enĩ ibi est caritas spiri¬
tus scĩ. tanta pax unitatis: ut de sin¬
głis cũ int̾rogatur. d̃s tibi responde¬
atur. De trinitate cũ int̾rogatur: d̃s̃
tibi respondeat᷑. Si enĩ sp̃e hominis
quando inheret dũo unus spe ẽ. aꝑ¬
te apło dicente. qͥ adheret dño unus
sp̃e est : quantõniagis filiꝰ equalis ad¬
herens patri. simul cũ illo unꝰ ds̃ est:ᷤ
Audite alterũ testimoniũ. Nostiꝰ quia
multi credid̾unt quando omĩa que
habebant ad pedes apłoꝵ uendita po¬
suert: ut distribueret᷑ unicuiq sic̃
opus erat. & de illa congregatione
scõꝵ : quid dicit scriptura: erat illis

Expanded text:
. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. Ipse est Deus verax, et misit illum Deus: Deus misit Deum. Junge ambos, unus Deus, Deus verax missus a Deo. De singulis interroga, Deus: et de ambobus interroga, Deus. Non singuli Deus et ambo dii, sed singulus quisque Deus et ambo Deus. Tanta enim ibi est charitas Spiritus sancti, tanta pax unitatis, ut de singulis cum interrogatur, Deus tibi respondeatur; de Trinitate cum interrogatur, Deus tibi respondeatur. Si enim spiritus hominis quando inhaeret Deo unus sptolo dicente, Qui adhaeret Domino, unus spiritus est ; quanto magis Filius aequalis adhaerens Patri simul cum illo unus Deus est? Audite alterum testimonium. Nostis quam multi crediderunt, quando omnia quae habebant, ad pedes Apostolorum vendita posuerunt, ut distribueretur unicuique sicut opus erat: et de illa congregatione sanctorum quid dicit Scriptura? Erat illis
Abbreviated transcription (Latin):
iam illũ popłm distinctũ. E ipse no¬
dedit &e iohanni. Attendebat gͦ ĩħes
ñ ocło suo: nam quantũ ad ipsũ ꝑti¬
net. t̾ra ẽ & de t̾ra loquit᷑ : s in ea
grã spc̃ scĩ quã accepit a do̾. uidit
quendã ppłm impiũ. infidelem: et¬
attendens illũ in infidelitate sua ait.
Testimoniũ eiꝰ qui uenit de celo. ne¬
mo accipit. Quoꝵ nemo:  eoꝵ qui
ad sinistram futuri st̃: eoꝵ quib di¬
cetur. ite in ignẽ et̃nũ : qui p̃paratꝰ

Expanded text:
jam illum populum distinctum. Et si ipse nojam illum populum distinctum. Et si ipse nodedit et Joanni. Attendebat ergo Joannes, non oculo suo; nam quantum ad ipsum pertinet, terra est, et de terra loquitur: sed in ea gratia Spiritus, quam accepit a Deo, vidit quemdam populum impium, infidelem; attendens illum in infidelitate sua, ait, Testimonium ejus qui venit de coelo, nemo accipit. Quorum nemo? Eorum qui ad sinistram futuri sunt, eorum quibus dicetur, Ite in ignem aeternum qui p
Abbreviated transcription (Latin):
uͥtat. habet quo pulset. habet a quo
querat. habet a quo petat. habet a qͦ
accipiat. Qui de celo uenit supͣ om̃s
est. & qd̃ audiuit et uidit hoc testa¬
tur: & testimoniũ eiꝰ nemo accepit. Si
nemo : utquid uenit:ᷤ quorundã gͦ ne¬
mo. Est quidam popłs p̃paratꝰ ad irã
dĩ: dampnandꝰ cũ diabolo. Hoꝵ nemo
accipit testimoniũ xp̃i. Nam si omĩno
nemo. id est nullus homo: qͥd est qd̃
sequit᷑:s qui accipit testimoniũ eius::
signauit quia ds̃ uerax est. Certe gͦ:
nemo sicut tu ipse dicis: qui accipit
testimoniũ eius signauit qr ds̃ uerax
est : ⁊ esponderet gͦ fortasse in t̾roga
tꝰ iohes & diceret: noui quid dixerim
nemo. Est enĩ quidam popłs natꝰ ad
iram dĩ : & ad hoc p̃cognitꝰ. Qͥ sint
enĩ credituri. & qui non sint credi¬
turi: nouit d̾s. Qͥ sint ꝑseueraturi
in eo qd̃ credider̃t. et qui sint lapsu¬
ri: nouit d̾s. Enumerati st̃ d̾o om̃s
futuri in uitam eternam: & nouit

Expanded text:
vertat, habet quo pulset, habet a quo vertat, habet quo pulset, habet a quo quaerat, habet a quo petat, habet a quo accipiat. 8. Qui de coelo venit, supra omnes est: et quod vidit et audivit, hoc testatur; et testimonium ejus nemo accipit. Si nemo, utquid venit? Quorumdam ergo nemo. Est quidam populus praeparatus ad iram Dei, damnandus cum diabolo: horum nemo accipit testimonium Christi. Nam si omnino nemo, nullus homo; quid est quod sequitur, Qui autem accepit testimonsignavit quia Deus verax est? Certe ergo nemo, nisi, ut ipse dicis, qui accipit testimonium ejus, signavit, quia Deus verax est. Respondit ergo fortasse interrogatus Joannes, et diceret: Novi quid dixerim, Nemo. Est enim quidam populus natus ad iram Dei, et ad hoc praecognitus. Qui sint enim credituri, et qui non sint credituri, novit Deus; qui sint perseveraturi in eo quod crediderunt, et qui sint lapsuri novit Deus: et numerati sunt Deo omnes futuri in vitam aeternam; et novit
Abbreviated transcription (Latin):
gua tenebatur. Cũ gͦ d̾s̃ loquens lin¬
guam non quereret. & genꝰ elocu¬
tionis ñ assumeret: quomodo audi¬
tus est a filio. cũ ipsũ filiũ sit locutꝰ
d̾s:ͦ quomodo enĩ tu u̾bũ qd loque¬
ris in corde habes. & apud te ẽ. et
ipsa conceptio spiritalis est. nã sicut
anima tua sp̃ẽ est. ita u̾bũ qđ con¬
cepisti sp̃e est: nondũ enĩ accepit
sonũ ut ꝑ sillabas diuidat᷑. s manec
in conceptione cordis. ⁊ in spectacu¬
lo mentis : sic ds̃ edidit u̾bũ. hoc ẽ
genuit filiũ. & cu qͥdem in cẽpore
gignis u̾bũ etiam in corde. Ds̃ si ne
tp̃re genuit filiũ : ꝑ quẽ crenuit
omĩa tempora. Cũ gͦ u̾bũ di filius
sit. filiꝰ autẽ locutus ẽ nob̃. ñ u̾bũ
uoluit. qͥ uerbũ patris loquebat᷑.
Hec gͦ qͦmͦ decuit et oportuit dixit
iohes. Quomodo potumꝰ nos exposu¬
imꝰ. Cui ad cor nondũ ꝑuenit dignꝰ de
tanta re intellectus: habet quo se con¬

Expanded text:
gua tenebatur. Cum ergo Deus loquens, lingua tenebatur. Cum ergo Deus loquens, linguam non quaereret, et genus locutionis non assumeret, quomodo auditus est a Filio, cum ipsum Filium sit locutus Deus? Quomodo enim tu verbum quod loqueris, in corde habes, et apud te est, et ipsa conceptio spiritualis est nam sicut anima tua spiritus est; ita et verbum quod concepisti, spiritus est; nondum enim accepit sonum ut per syllabas dividatur, sed manet in conceptione cordis et in speculo mentis: sic Deus edidit Verbum, hoc est, genuit Filium. Et tu quidem ex tempore gignis verbum etiam in corde: Deus sine tempore genuit Filium, per quem creavit omnia tempora. Cum ergo Verbum De Filius sit, Filius autem locutus est nobis, non verbum voluit, qui Verbum Patris loquebatur. Hoc ergo quomodo decuit, et oportuit, dixit Joannes: quomodo potuimus, nos exposuimus. Cui ad cor nondum pervenit dignus de tanta re intellectus, habet quo se con
Abbreviated transcription (Latin):
et tenere ut stet. Cogitatio tam̃ tua
manet: et de ipsa cogitatione ma¬
nente. di cis u̾ba: transeuntia multa
Qͥ d dicimꝰ frẽs: ᷤ d̾s̃ cũ loqueret᷑ adhibu¬
it uocem. adhibuit sonos: adhibuit
sillabas.si adhibuit ista. qua lingua
loquutus ẽ: hebrea. an greca. an
latina: Ibi necessariȩ lingue: ubi diꝰ¬
tinctio gentiũ. Ibi autẽ. nemo potest
dicere. illa lingua. uel illa lingua
loquutũ dm̃. Cor tuũ attende.
quando concipis u̾bũ qd̃ dicas. Dicã
enĩ si potero. qd̾ in nob̃ attendamus:
tuo iam u̾bũ est. Nondũ ꝓcessit: sed
iam natũ est in corde. & manet ut
ꝓcedit. Attendis autẽ ad quẽ ꝓcedat:
cui loquaris. Si latinꝰ est: uocem lati¬
nam queris. Si grecus est. u̾ba gre¬
ca meditaris. Si punicus ẽ: attendis
si nosti linguã punicam. Pro diu̾si¬
tate gͦ auditoꝵ: diu̾sas linguas adhi¬
bes. ut ꝓferas u̾bũ conceptũ. Illud
autẽ qd̃ corde conceperas: nulla lin¬

Expanded text:
et tenere ut stet? Cogitatio tamen tua et tenere ut stet? Cogitatio tamen tua manet, et de ipsa cogitatione manente dicis multa verba transeuntia. Quid dicimus, fratres? Deus cum loqueretur, adhibuit vocem, adhibuit sonos, adhibuit syllabas? Si adhibuit ista, qua lingua locutus est? Hebraea, an graeca, an latina? ibi necessariae linguae, ubi distinctio gentium. Ibi autem nemo potest dicere, illa lingua, vel illa lingua locutum esse Deum. Cor tuum attende. Quando concipis verbum quod dicas: dicam enim, si potero, quod in nobis attendamus, tuo jam verbum est; nondum processit, sed jam natum est in corde, et manet ut procedat: attendis autem ad quem procedat, cum quo loquaris; si Latinus est, vocem latinam quaeris; si Graecus est, verba graeca meditaris; si Punicus est, attendis si nosti linguam punicam; pro diversitate auditorum diversas linguas adhibes, ut proferas verbum conceptum: illud autem quod corde conceperas, nulla lin
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. Nemo ascendit in celũ. nͥ qui
de celo descendit: filiꝰ hominis qui ẽ
in celo. Est auce suꝑ om̃s: & qd̾ ui¬
dit & audiuit hoc loquit᷑. Habet enĩ
hoc explicat: quando lingua mea.
quando cor meũ sufficere potest. uł
cor ad intellegendũ. uł lingua ad ꝓ¬
ferendũ: quid ẽ qd filius audiuit
a patre : s focte filius. u̾bũ patris au¬
diuit. Immo filiꝰ u̾bũ patris ẽ. Uide¬
tis queadmodũ hic fatiget᷑ omnis co¬
natus humanꝰ. Uidetis quẽ adinodum
hic deficiat omĩs coniectura pectoris
nr̃i: & omĩs intentio mentis caligan¬
tis. Audio dicentẽ scripturã: qr ipse
filius hoc loquit᷑ qd̃ audiuit a patre.
&rursus audio dicentẽ seripturam.
quia ipse filius u̾bũ patris est. In
principio erat u̾bũ. et u̾bũ erat a¬
pud dm̃. & d̃s̃ erat u̾bũ. Nos loqͥm᷑
u̾ba uolantia: & transeuntia. Mox ut
sonuerit ore tuo u̾bũ tuũ: transit.
ꝑagit strepitũ suũ. & transit in si¬
lentiũ. Nũquid potes sequi sonũ tuũ:

Expanded text:
lum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo. Est autem super omnes; et quod vidit, et audivit, hoc loquitur. Habet enim hoc explicat? Quando lingua mea, quando cor meum sufficere potest, vel cor ad intelligendum, vel lingua ad proferendum? Quid est quod Filius audivit a Patre? Forte Filius Verbum Patris audivit? Imo Filius Verbum Patris est. Videtis quemadmodum hic fatigetur omnis conatus humanus; videtis quemadmodum hic deficiat omnis conjectura pectoris nostri, et omnis intentio mentis caligantis. Audio dicentem Scripturam quia Filius hoc loquitur, quod audit a Patre; et rursus audio dicentem Scripturam quia ipse Filius Verbum Patris est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Nos loquimur verba volantia et transeuntia: mox ut sonuerit ore tuo verbum tuum, transit; peragit strepitum suum et transit in silentium. Numquid potes sequi sonum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
qr d̾s uerax
ẽ: nisi qr homo
mendax
ẽ: & d̃s uerax
nemo hominũ
potest dicere qd ueritatis ẽ: nisi il¬
luminet᷑ ab eo qui mentiri ñ pot̃.
accipe testimoniũ eiꝰ : et inuenis. Q.
enĩ accipit testimoniũ eiꝰ: signauit
qr d̃s uerax ẽ. Quis: ͦ Ipse qͥ de celo¬

Expanded text:
erax est, nisi quia homo mendax est, Deus verax nemo hominum potest dicere quod veritatis est, nisi illuminetur ab eo qui mentiri non potesAccipe testimonium ejus, et invenis: Qui enim accipit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Quis? Ipse q
Abbreviated transcription (Latin):
fantie de matre suxit. Qͥa creuit gͦ
iħc etate carnis: ideo forte dictũ ẽ
illũ oportet crescere. me autẽ mi¬
qd̃ ad carnẽ. attinet: coeui erant.
Sex menses inter se habebant: parit̃
creuerant. & si diutiuis uellet ante

Expanded text:
fantiae de matre suxit: quia crevit ergo fantiae de matre suxit: quia crevit ergo Jesus aetate carnis, ideo forte dictum est, Illum oportet crescere, me autem miquod ad carnem pertinet, coaevi erant: sex menses inter se habebant , pariter creverant; et si diutius ante
Abbreviated transcription (Latin):
in cogitationib suis: et obscuratũ
est insipiens cor eoꝵ. Dicentes enim
se esse sapientes stulti facti st̃. Si e¬
nim dm̃ cognouerant: simul cogno¬
uerant quia ñ eos fecerat sapientes
nisi d̾s. Non gͦ sͥ tribuerent qd̃ a se
ñ habebant : s ei a quo acceperant.
Non autẽ. agendo grãs: insipientes fac¬
ti sc̃. Ergo d̾s qd̾ dederat gratis: tu¬
lit ingratis. Noluit eẽ. hoc iohes.
gratus esse uoluit. confessus ẽ se acce¬
pisse : & gaudere se dix̃ ꝓpt̃ uoce spon¬
si. E ait. Hoc gͦ gaudium meũ im¬
pletũ est. Illũ oportet crescere: me
autem minui. Qͥd est hoc: llũ opꝰ¬
est exaltari: me autem humiliari.
Quomodo crescit iħe : quomodo crescit
d̾s: ꝑfectus non crescit. Ds̃ autẽ. nec
crescit nec minuitur. Si enĩ crescit:
ꝑfectus non est. Si minuitur: d̾s ñ
est. Ih̃e aut̃ d̾s: quomodo crescit:si
est ẽẽ homo et fuit puer: & cũ sit u̾¬
bũ d̾i. infans in p̃sepi iacuit: & cũ
ipse matrẽ suam condiderit. lac in¬

Expanded text:
uratum est insipiens cor eorum: dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt » . Si enim Deum cognoverant, simul cognoverant quia non eos fecerat sapientes nisi Deus. Non ergo sibi tribuerent quod a se non habebant, sed ei a quo acceperant. Non autem agendo gratias insipientes facti sunt. Ergo Deus quod dederat gratis, tulit ingratis. Noluit esse hoc Joannes, gratus esse voluit: confessus est accepisse se, et gaudere se dixit propter vocem sponsi, et ait, Hoc ergo gaudium meum impletum est. 4. Illum oportet crescere, me autem minui. Quid est hoc? Illum oportet exaltari, me autem humiliari. Quomodo crescit Jesus? quomodo crescit Deus? Perfectus non crescit. Deus autem nec crescit, nec minuitur. Si enim crescit, perfectus non est: si minuitur, Deus non est. Jesus autem Deus quomodo crescit? Si est esse homo, et fuit puer; et cum sit Verbum Dei, infans in praesepi jacuit, et cum ipse matrem suam condiderit, lac in
Abbreviated transcription (Latin):
scło. Ds̃ de patre. homo de uirgine:
unꝰ tam̃ atq idem dñs & saluator nr̃
uͦ excellentis gr̃e. missus ante ipsũ:
illuminatꝰ ab illo qui lumen est. De
ioh̃e enim dictum est. ñ erat ille lu¬
men: s ut testimoniũ ꝑhiberet de
lumine. Potest qͥdem dici luen. et
benedicitur. & ipse lumen: s illu.¬
minatũ ñ illuminans. Aliud ẽ enĩ
lum̃ qđ illuminat: aliud lum̃ quod
illuminat᷑. Nam et ocłi nr̃i lumina
dñr: & tam̃ in tenebris patent et
non uident. Lum̃ autẽ. illuminans
seipsũ. lum̃ est: & sibi lum̃ est. N on
indiget alio lumine ut lucere pos¬
sit: s ipsꝰ indigent cetera ut luceanͭ.
Confessus est gͦ ioh̃es. sicut audistiꝰ. qr
cũ discipłos multos faceret iħe. & ꝑ
ferret᷑ ad eũ uelut ut instigaretur:
quasi inuido enĩ narrauert. ecce ille
facit plures discipłos quã tu: ille
confessus est qͥd esset: & inde meru¬
it ad ipsũ ꝑtinere. qr ñ est ausus
se dicere qđ̵ est ille. Hoc gͦ dix̃ iohes

Expanded text:
de Virgine, unus tamen atque idem Dominus et salvator Jesus vero excellentis gratiae missus ante ipsum; illuminatus ab illo qui lumen est. De Joanne enim dictum est, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . Potest quidem dici lumen, et bene dicitur et ipse lumen; sed illuminatum, non illuminans. Aliud est enim lumen quod illuminat, et aliud lumen quod illuminatur: nam et oculi nostri lumina dicuntur, et tamen in tenebris patent, et non vident. Lumen autem illuminans a seipso lumen est, et sibi lumen est, et non indiget alio lumine ut lucere possit, sed ipso indigent caetera ut luceant. 2. Confessus est ergo Joannes, sicut audistis, quia cum discipulos multos faceret Jesus, et perferretur ad eum veluti ut instigaretur; quasi invido enim narraverunt, Ecce ille facit plures discipulos quam tu: ille confessus est quid esset, et inde meruit ad ipsum pertinere, quia non est ausus se dicere quod est ille. Hoc ergo dixit Joannes,