comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcius decertis incerta fmare.
terea nichil quisꝙͣ dixit. Ee si h
que dicta sunt flã esse dep̾hen¬
dimꝰ. unũ illud extremũ suꝑest.
quens esse ut nrastatur deus qñ
grã cõmonetur hec tuenda nob
et asfenda smña est. In ea enim
sir̃ma omĩs et cardo religionis
pietatisq usatur. neq honor
ullus deberi potest deo. si ichil
pͥstat colenti. nec ullus metus
s nõ nastatur non colenti. Cũ
res inciderint mertricabiles.
Id solet his euenne. qd biatori
biam nestienti. et non fatenti
se ignorare. ut bagetur dum ꝑ
inchil inter homme ac peccudes ĩt̾¬
esse nec oĩo quisꝙͣ modo sapiens
mutis et nrrõnabilibus coeqͣuit.
qd̾ faciunt quid̃ imꝑiti atq ipsi
p̾cudibus similes qui cũ uentri ac
boluptati se uelint tradere: auunt
ead rõne se natos qua uniu̾sa que
spirant. qd dici ab hoĩe nefas est.
Quis enim tam indoctus ut nestiat.
quis tam impuidens ut non senci¬

Expanded text:
ptius de certis incerta firmare. ptius de certis incerta firmare. rea nihil quisquam dixit. quod si haec quae dicta sunt, falsa esse deprehendimus, unum illud extremum superest quens esse ut irascatur deus, quoniam gratia commouetur. haec tuenda nobis et adserenda sententia est: in eo enim summa omnis et cardo religionis pietatisque uersatur. nam neque honos ullus deberi potest deo, si nihil praestat colenti, nec ullus metus, si non irascitur non colenti. Cum res inciderint inextenim solet his evenire, quod viatori viam nescienti et non fatenti se ignorare, ut vagetur, dum pnihil inter hominem et pecudem interesse; nec omnino quisquam, modo qui sapiens mutis et irrationabilibus coaequavit: quod faciunt quidam imperiti, atque ipsis pecudibus similes, qui cum ventri ac voluptati se velint tradere; aiunt, eadem ratione se natos, qua universa quae spirant; quod dici ab homine nefas est. Quis enim tam indoctus est, ut nesciat, quis tam imprudens, ut non senti
Abbreviated transcription (Latin):
ficit. malũ uero maledictis.
uerberibus. miditate. fame. si¬
ti. compedibus punit. ut et ħͥ
exemplo cet̾is fitad non p̾cand.
et ille ad proy̾iend̾. Ut alios
ietus coherceat. alios honor
prouocet. Qui gͦ diligit et o¬
dit. qui odit et diligit. Sunt
enĩ qui diligi debeant et qui
odiohaberi. Et sicut ie qui dili¬
git confert bona in eos quos
diligit. ita qui odit mogat
mala huis quos odio habet. Qad
argum̃tum qr b̃m est dissolui
millo pacto potest. bana gͦ et
detrahunt: non minꝰ ꝙͣ illor
qui utrũq detrahunt. Sed illi
ut ostendimꝰ ex parte non exrãt.
sed id qd̾ melius est ex duobꝰ
etrorem cadunt. Non em̾ sic oꝑte¬
bat eos argumĩtari. qr deus non
irastitur. gͦ nec grã cõmouetur.
dubitatum fuisset. nõ nasti deũ:
tu̾c ad illud alterũ uenni esset
nc̃e. Cumautẽ magis sit am¬
biguũ de ira: pene manifestũ
de grã. absurdũ est ex incerto cer¬
tum uelle subu̾tere.cũ sit prom¬

Expanded text:
aeficit; malum vero maledictis, aeficit; malum vero maledictis, verberibus, nuditate, fame, siti, compedibus punit, ut et hic exemplo caeteris sit ad non peccandum, et ille ad promerendum, ut alios metus coerceat, alios honor provocet. Qui ergo diligit, et odit; qui odit, et diligit; sunt enim, qui diligi debeant, sunt qui odio haberi. Et sicut is, qui diligit, confert bona in eos, quos diligit: ita qui odit, irrogat mala iis, quos odio habet; quod argumentum, quia verum est, dissolvi nullo pacto potest. Vano ergo et detrahunt, non minus <quam> illorum qui utrumque detrahunt. sed illi, ut ostendimus, ex parte non errant, sed id quod melius est e duobus errorem cadunt. non » enim sic oportebat eos argumentari: quia deus non irascitur, ergo nec gratia commouetur, dubitatum fuisset non irasci deum, tunc ad illud alterum ueniri esset necesse. cum autem magis sit ambiguum de ira, paene manifestum de gratia, absurdum est ex incerto certum uelle subuertere, cum sit prom
Abbreviated transcription (Latin):
peciose ista pplãrit̾q di¬
cuntur. et multos illi¬
cuint ad credend̾. Sed qui hͨ
senciũt ad u̾itatem quid̾ pro¬
pus accedunt. sed in parte
labuntur naturã rei parũ
cõsid̾antes. Nam si deus nõ
irascitur ipuis et imustis.
nec pios utiqz iustosqz dili¬
git. gͦ constancior est error
illori qui et iram siml et
graciam tollunt. In rebus
enum diuerẜ. aut in utrãq
ꝑtem moueri inte est. aut ĩ
neutram. Ita qui bonos dili¬
bonos diligit qr et dilig̾e̾
bonos: ex odio maloꝵ ueĩt.
et malos odisse ex caritate ma¬
loro destendit. nem̃o est qui ai¬
met uitam sine odio mortidan
ripetit lucem nͥ qui tenebras fu¬
git Adeo natura ista cõnexa
est: ut alt̾m sme alt̾o fieu ne¬
queat. Si quis dñs hñs un fa¬
milia ẜuos bonuĩ et malũ nõ
utiq autẽ ambos odit. aut be
nefitus et honore malos prose¬
qͥtur. qd̾ si faciat et iniquue
et stultus est. sed bonũ alloqͥt᷑
amice et ornat. et donnui ac fa¬
milie sicesq rebus omĩbus p̾¬

Expanded text:
peciose ista, populariterque dicuntur, et multos illiciunt ad credendum: sed qui haec sentiunt, ad veritatem quidem propius accedunt; sed in parte labuntur, naturam rei parum considerantes. Nam si Deus non irascitur impiis et injustis, nec pios utique justosque diligit. Ergo constantior est error illorum, qui et iram simul, et gratiam tollunt. In rebus enim diversis, aut in utramque partem moveri necesse est, aut in neutram. Ita qui bonos dilibonos diligit: quia et diligere bonos, ex odio malorum venit; et malos odisse, ex bonorum charitate descendit. Nemo est qui amet vitam sine odio mortis, nec appetat lucem, nisi qui tenebras fugit. Adeo natura ista connexa sunt, ut alterum sine altero fieri nequeat. Si quis Dominus habens in familia servos, bonum ac malum, non utique aut ambos odit, aut ambos beneficiis et honore prosequitur; quod si faciet, et iniquus et stultus est: sed bonum et alloquitur amice, et ornat, et domi ac familiae suisque omnibus rebus pr
Abbreviated transcription (Latin):
tur. non p̾cantibus irastũtur.
eciã paribus. aut suꝑioribus
huic quotidie ad minania fa¬
cmora proselitur. hine tragedie
sepe nascunt᷑. Est igitur lau¬
dandus archita. si cũ alicui c¬
ui et pari et facienti inuriã
fuisset iratus. rep̾ssisset se tñ¬
et pacĩa furoris impetũ mit¬
tigasset. hec sui cohibicio glĩ¬
osa est. qr cõpestitur aliquod
iuminens magnũ malũ. ser¬
uoꝵ autẽ filioꝵq pectata nõ¬
coh̾cere pciñ est. Euadent enĩ
ad maiꝰ malũ ꝑ impiũtatem.
hic non cohibenda ira. sed eciã
si iacet excitanda. Qd autẽ de
hoĩe dicimꝰ: id eciã de deo qui si¬
milẽ hommẽ sui fecit.

Expanded text:
tiam non peccantibus irascuntur, etiam paribus aut etiam superioribus. Hinc quotidie ad immania facinora prosilitur: hinc tragoediae saepe nascuntur. Esset igitur laudandus Archytas, si, cum alicui civi et pari facienti sibi injuriam fuisset iratus, repet patientia furoris impetum mitigasset. haec sui cohibitio gloriosa est, qua conpescitur aliquod imminens magnum malum, seruorum autem filiorumque peccata nocoercere peccatum est: euadent enim ad maius malum per inpunitatem. hic non cohibenda ira, sed etiam, si iacet, excitanda est. quod autem de homine dicimus, idem etiam de deo, qui hominem similem sui fecit
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃or striptor hummoꝵ in psͦ¬
celi solidati st̃. et spũ oris eius
omnis uirtus eor. Item rursus
in psalmo xliiiiͦ Eructauit cor
meũ uerbũ bonũ dico ego oꝑa
mea regi. cõtestans uidelicet
nilli ali oꝑa dĩ nota esse. nͥ fi¬
lio soli qui est uerbũ dei. et ꝙ̃
regnare in ꝑpetuũ nccͣe est. Itẽ
salomon ipm berbũ dei esse de¬
monstrat: cuius manibus oꝑa
ista mũdi fabricata st̃. Ego
inqͣt exore altissĩ prodiui ante
omnẽ creaturã. Ego in celis
fen ut oriretur lumen ĩdeficiẽs.
et nebula teri onne t̾ram. eͥ
in altis hi̾taui et thronus meꝰ
in colũpna nubis. Iohẽs quoq
omĩa ꝑ ip̃m facta st̃. et sine ipõ
factum est inchil
Q melius

Expanded text:
diuinorum scriptor hymnorum in psdiuinorum scriptor hymnorum in pscaeli solidati sunt et spiritu eius omnis uirtus eorum. item rursus in psalmo XLIIII: eructauit cor meum uerbum bonum, dico ego opera mea regi, contestans uidelicet nulli alii opera dei esse nota nisi filio soli, qui est uerbum dei et quem regnare in perpetuum necesse est. item Solomon ipsum uerbum dei esse demonstrat, cuius manibus opera ista mundi fabricata sint. ego inquit ex ore altissimi prodiui ante omnem creaturam. ego in caelis feci ut oreretur lumen indeficiens, et nebula texi omnem terram. ego in altis habitaui et thronus meus in columna nubis. Iohannes quoomnia per illum facta sunt et sine illo factum est nihil. Sed melius
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Merito igitur ẜimo ac ubũ
dei dicitur: qr deus procedẽtem
de ore suo uocalem spm̃. ꝙ̾ non
utero sed mente conceperat. ĩ¬
excogitabili quad̾ maiestatis
sue uertite ac potencia: in effi¬
giem que ꝓprro sẜu et sapien
uigeat comp̾hendit: et alios.
Item spũs suos in angelos fi¬
gurauit. Nr̃i spũs dissolublẽs
st̃. qr mortales sumꝰ. dei autẽ
spũs et uiuu̾t et manent. Et
cedend est. et manere inefiim
et sensti ac uitate conitari qm̃
d des patre tamꝙͣ riuus de fonte
tadurxerit. Q si qͣs miratur ex
deo deñ prolacione uocis ac spũs
potusse gn̾ari: si sacras uoces
ꝓphetar cognouerit. desmet pro¬
fecto mirari. Salonone̾ patrem¬
q euis dauid. potentissimos reges
fuisse. et eosd ꝓphetas. eciã his
fortasse sit notũ: qui dm̾as lrãs
non attigerunt. Quori alter qͥ
posterius regnauit: troiane ur¬
bis excidiũ centũ et qͣdraginta
antecessit annis. huius pater

Expanded text:
ret. merito igitur sermo ac uerbum ret. merito igitur sermo ac uerbum dei dicitur, quia deus procedentem de ore suo uocalem spiritum, quem non utero, sed mente conceperat, inexcogitabili quadam maiestatis suae uirtute ac potentia in effigiem, quae proprio sensu et sapientia uigeat, conprehendit; et alios item spiritus suos in angelos figurauit. nostri spiritus dissolubiles sunt, quia mortales sumus, dei autem spiritus et uiuunt et manent et credendum est et manere in aeternum et sensu ac uirtute comitari, quam de deo patre tamquam riuus de fonte traduxerit! quodsi quis miratur ex deo deum prolatione uocis ac spiritus potuisse generari, si sacras uoces prophetarum cognouerit, desinet profecto mirari. Solomonem patremque eius Dauid potentissimos reges fuisse et eosdem prophetas etiam iis fortasse sit notum, qui diuinas litteras non attigerunt: quorum alter, qui posterius regnauit, Troianae urbis excidium centum et quadraginta annis antecessit. huius pater
Abbreviated transcription (Latin):
existimabimꝰ deum sicut or pheꝰ
putauit: et marem eẽ et feiã
uim sexus utruisq: qͣiͣ aut ipẽ
secũ coient. aut sine coitu nõ
potuent ꝓcreare. Sed et hmes
in ead̾ fuit opinione: cũ dicit
natũ. Qd̾ si ita esset ut aꝓphe¬
tis pater dicitur: sic et̾ mat̾
diceretur. Quomodo igitur
est: illũ dei filiũ. dei esse ẜimonẽ
Itemq ceteros angelos dei spũs
esse. Nam ẜimo est spũs cum bote
aliqͥd significante prolatus. Sd
ore ẜmo procedit. Magna inter
hũc dei filiũ ceterosq angelos
drã est. Illi emꝰ ex deo taciti sps̃
exierũt: quia nõ ad doctͥnam dei
tradendã. sed ad mĩsteriũ crea¬
cessit sicut uerbũ. ea stilicet ia¬
cione. qr uoce eius ad pphñ fu̾at
usurus. id est ꝙ ille magister
futurus esset doct̾ne dei. ac cele¬
stis archam ad hoiẽs ꝑfe̾ndi q
i pm̃ pͥmũ locutus est. ut per
eum ad nos loq̾r etur. et ille uocẽ
dei ac uolũtatem nobis reuela¬

Expanded text:
existimabimus deum, sicut Orpheus existimabimus deum, sicut Orpheus putauit, et marem esse et feminam, uim sexus utriusque, quasi aut ipse secum coierit aut sine coitu non potuerit procreare. sed et Hermes in eadem fuit opinione, cum dicit ήτορα. quod si ita esset, ut a prophetis pater dicitur, sic etiam mater diceretur. quomodo igitur est illum dei filium dei esse sermonem itemque ceteros angelos dei spiritus esse. nam sermo est spiritus cum uoce aliquid significante prolatus. sedore sermo procedit, magna inter hunc dei filium ceterosque angelos differentia est. illi enim ex deo taciti spiritus exierunt, quia non ad doctrinam dei tradendam, sed ad ministerium creacessit sicut uerbum, ea scilicet ratione, quia uoce eius ad populum fuerat usurus, id est quod ille magister futurus esset doctrinae dei et caelestis arcani ad homines perferendi. ipsum primo locutus est, ut per eum ad nos loqueretur et ille uocem dei ac uoluntatem nobis reuela
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmĩs enim testificamur illũ
bis esse natum. pͥmũ in spũ.
postea in carne. Unde apud ihe¬
remiam ita dicitur. priusꝙͣ
te formarẽ in ut̾o nouite. Et
item apud ipm. Beatus qui erat
anteꝙͣ nasteretur. Qd̾ nuilli
ahi contigit p̾ter xpm̃. qui cũ
esset apͥncipio filius dei: rege¬
neratus est denuo stdm carnẽ.
Que duppler natuutas eius.
magnũ intulit humanis
pectoribus errorẽ cͥũfudit qr
tenebras. eciã his qui uere reli¬
gioms sacͣmenta retmebant.
Sed nos plane idqr᷑ lucide mon¬
strabimꝰ. ut amatores sapiẽ fa¬
cilius ac diligencurs instruant᷑.
Qui audit dei filiũ dici nõ deb
tin ne phas mente conciꝑe: ut
existimet ex cõnbio ac ꝑmixtio¬
ne femme alicuius deu procͤasse.
qd̾ non facit nͥ aĩal corporale:
mortiq subiectũ. Deus autem
cũ solus adhuc esset: cui ꝑmist̾e
se potuit. aut cũ esset tante po¬
testatis ut quicquid uellet effi¬
ceret : utiq ad creand̾ societate
alt̾ius non indigebat. nͥ forte

Expanded text:
primis enim testificamur, illum bis esse natum; primum in spiritu, postea in carne. Unde apud Hieremiam ita dicitur: Priusquam te formarem in utero, novi te. Et item apud ipsum: Beatus qui erat, antequam nasceretur; quod nulli alii contigit, praeter Christum. Qui cum esset a principio Filius Dei, regeneratus est denuo secundum carnem. quae duplex natiuitas eius magnum intulit humanis pectoribus errorem circumfuditque tenebras etiam iis qui uerae religionis sacramenta retinebant. sed nos id plane dilucideque monstrabimus, ut amatores sapientiae facilius ac diligentius instruantur. qui audit dei filium dici, non debet tantum nefas mente concipere, ut existimet ex conubio ac permixtione feminae alicuius deum procreasse, quod non facit nisi animal corporale mortique subiectum. deus autem cum solus adhuc esset, cui permiscere se potuit? aut cum esset tantae potestatis, ut quidquid uellet efficeret, utique ad creandum societate alterius non indigebat: nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
quo fit ut uirtus nuilla sit. si ad¬
uesarius desit. hꝰ itaq ꝑuerse
repugtnantem. nonien ignorarẽt.
fortune sͥ uocabulũ mane fuxe¬
runt. Eẽꝙͣ longe a sapĩa sit re¬
notũ: declarat Iuuenalis his usi¬
bus. Nullũ nummien hẽs si sit pru¬
dençia sed nos. Te facimus for¬
tina deam celoq locamus. Stulti¬
naigitur et error et cecitas. et bt
atero ait. Ignoratio reꝵ atq ca̾ꝵ:
nature ac fortume noĩa induxit.
sed ut aduersariũ suũ nestunt.
sit nec uirtutẽ quid̃ stiunt. cuius
sientia ad aduersarii nocione de¬
stendit. Que si cõincta est cam
sapi̾a uel rebus sita sit. Nemo eĩ
potest ueris armis instrui. si hostẽ
contra ꝙ̃ fueuit armandus igno¬
rat. nec adu̾sarius uinic̾e. qui in
dimicando non hostem u̾m. sed
umbiã petit. prostemetur emin
qui alio intentus uenientem uita¬
libus suis ictum: nec p̾uident¬

Expanded text:
quo fit ut uirtus nulla sit, si adquo fit ut uirtus nulla sit, si aduersarius desit. huius itaque perrepugnantem, nomen ignorarent, fortunae sibi uocabulum inane finxerunt: quod quam longe a sapientia sit remotum, declarat Iuuenalis his uersibus: nullum numen habes, si sit prudentia: nos te, nos facimus, fortuna, deam caeloque locamus. stultitia igitur et error et caecitas pt, ut Cicero ait, ignoratio rerum atque causarum naturae ac fortunae nomina induxit. sed ut aduersarium suum nesciunt, sic ne uirtutem quidem sciunt, cuius scientia ab aduersarii notione descendit. quibus rebus sita sit. nemo enim potest ueris armis instrui, si hostem contra quem fuerit armandus ignorat, nec aduersarium uincere qui in dimicando non hostem uerum, sed umbram petit. prosternetur enim qui alio intentus uenientem uitalibus suis ictum nec praeuide
Abbreviated transcription (Latin):
Ca peruit u̾itatem deus. qui sicut
scimiꝰ nichil esse fortunam. ita
stimꝰ esse pͣuũ ac subdolũ spm̃:
qui sit inmicus bonis. hostisq
iusticie. qui cõtraria faciat q
deus. cuius muidie cam̃. in stdõ li¬
bro explicauimus. Hic gͦ insidi¬
atur uinu̾sis. sed eos qui deumn¬
nestiũt: errore impedit. stula¬
cia obruit. tenebris cͥũ fundit.
ne quis possit ad dñn nomins
ꝑuenire noticiã. in quo uno et
sapiã continetur et uita ꝓpetua
Eos at̾ qui deu̾stiunt dolis et
astucia aggreditur. ut cupidita¬
te. aut libidine mreciat. aut p̾¬
catis blandientibus depͣuatos
impellat ad mortem. uel si dolo
nichil profecert: biolencia
deacert conatur. Idctͥo enm in pͥmor¬
dus tũsgressi onis non statim ad
penam detrusus a deo est. ut hoĩez
malitia sua ex̾ceat ad uirtutem. q̃
nacitetur ñ uexacione assidua
oboretur. nõ pt̾ esse pfecta. Si¬
qũd uirtus est ꝑficiendoꝵ maloꝵ
fortis atq inuicta paciencia. Ex

Expanded text:
aperuit veritatem Deus: qui sicut aperuit veritatem Deus: qui sicut scimus, nihil esse fortunam; ita scimus esse pravum ac subdolum spiritum, qui sit inimicus bonis, hostisque justitiae; qui contraria faciat, quam Deus, cujus invidiae causam in secundo libro explicavimus. Hic ergo insidiatur universis; sed eos, qui nesciunt Deum, errore impedit, stulia obruit, tenebris circumfundit, ne quis possit ad diuini nominis peruenire notitiam, in quo uno et sapientia continetur et uita perpetua; eos autem qui deum sciunt dolis et astu adgreditur, ut cupiditate aut libidine inretiat, ut peccatis blandientibus deprauatos inpellat ad mortem, uel si dolo nihil profecerit, ui et uiolentia deicere conatur. idcirco enim in primordiis transgressionis non statim ad poenam detrusus a deo est, ut hominem malitia sua exerceat ad uirtutem: quae nisi agitetur, nisi uexatione adsidua roboretur, non potest esse perfecta, siquidem uirtus est perferendorum malorum fortis atque inuicta patientia. ex
Abbreviated transcription (Latin):
storicus qui ait. Sed profecto
fortuã in onñ re dñatur. Qͥd
gͦ cet̾is dñs loci fuꝑest. Cur
non aut ipã regnare dicitur.
si plus potest. aut sola colitur
si omĩa. uel si tm̾ mala nmni¬
ctit: aliqͥd cause proferat. cur
si dea sit hoĩbus iniuideat. eosq
ꝑditos cupiat. Cum ab his reli¬
giose colatur cur equior sit ma¬
lis. iniquior aute bonis. Cur i¬
sidietur. affligat. decipiat. exte¬
minet. Quis illã gm̾ honĩ uera¬
trice̾ ꝑpetuã constituerit. Tur
demqz tam malã sortita sit po¬
testatem. ut res cunctas ex libidiẽ
magis ꝙͣ ex uero celebret. obsuet
pocius ꝙͣ ten̾i̾e inuocentẽ accusare
fortunã. que ec̾ si sit aliq̃: nnch̾
tñ ab his afferri potest. cur hoĩ¬
bus tam imimita sit. ꝙͣ̃ putatur
itaqz ille om̃s orõnes quibus m¬
quitatẽ fortũe lacerant. se suasq
uirtutes contra fortunã suꝑbis
ramenta inconsiderate leuitatis
Quare non muideant nobis qbꝰ

Expanded text:
storicus, qui ait: Sed profecto storicus, qui ait: Sed profecto fortuna in omni re dominatur. Quid ergo caeteris diis loci superest? Cur non aut ipsa regnare dicitur, si plus potest; aut sola colitur, si omnia? Vel, si tantum mala immittit, aliquid causae proferant, cur, si dea sit, hominibus invideat, eosque perditos cupiat, cum ab his religiose colatur: cur aequior sit malis, iniquior autem bonis: cur isidietur, affligat, decipiat et exterminet: quis illam generi hominum vexatricem perpetuam constituerit: cur denique tam malam sortita sit potestatem, ut res cunctas ex libidine magis, quam ex vero celebret, obscurepotius, quam temere innocentem accusare fortunam: quae etiamsi sit aliqua, nihil tamen afferri ab his potest, cur hominibus tam inimica sit, quam putatur. Itaque illae omnes orationes, quibus iniquitatem fortunae lacerant, se suasque virtutes contra fortunam superbiramenta inconsideratae levitatis. Quare non invideant nobis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣt esse fortune uim in utrãq
ꝑtem qͥs nestiat: Nã et cum ꝓ¬
spero flatu eius utim᷑. ad exitꝰ
ꝑuemimꝰ optatos. et cũ reflau̾it
affligim᷑. pͥmũ qui negat stm
posse quicꝙͣ. sic hoc dicit tam ꝙͣ
ipse et ommes stiant. deinde qͥ
etiã que clara st̃ dubia conatur
efficere: hoc putauit eẽ clarũ.
biũ. Nam sapienti oĩo flm̃ est.
Quis in qͥt nestit; Ego uerone¬
stio. doceat me si potest: q̃ sit il¬
la uis. quis flatus. este. et qui
reflatus. Turpe igitur hoiẽm
ingeniosũ id dic̾e̾: qd̾ si neges
probare non possit. Postremo ꝙ
is qui dicit assensus eẽ retinẽ¬
dos. ꝙ stulti sit hoĩs rebus inco¬
gnitis tem̾e assentire. Is plaẽ
uulgi et imꝑitoꝵ opĩonibus cre¬
didit. qui fortunã putat eẽ q̃
Nam simlãcrũ eius cũ copia et
gub̾naculo fingut̃ tamꝙͣ hec et
opes tribuat. et hũanar rert
regimꝰ obtineat. Cui opimomi
et uirgilius assensit. qui fortu¬
nam omĩpotentem uocat et hi¬

Expanded text:
inquit esse fortunae uim in utramque partem quis nescit? nam et cum prospero flatu eius utimur, ad exitus peruenimus optatos, et cum reflauit, adfligimur. primum, qui negat sciri posse quicquam, sic hoc dixit, tamquam et ipse et omnes scianetiam quae clara sunt, dubia conatur efficere, hoc putavit esse clarum, bium; nam sapienti omnino falsum est. Quis, inquit, nescit? Ego vero nescio. Doceat me, si potest, quae sit illa vis, qui flatus iste, et qui reflatus. Turpe igitur est, hominem ingeniosum dicere id, quod, si neges, probare non possit. Postremo, quod is, qui dicit assensus esse retinendos, quod stulti sit hominis, rebus incognitis temere assentiri, is plane vulgi et imperitorum opinionibus credidit, qui fortunam putant esse, Nam simulacrum ejus cum copia et gubernaculo fingunt, tamquam haec et opes tribuat, et humanarum rerum regimen obtineat. Cui opinioni et Virgilius assentit, qui fortunam omnipotentem vocat; et hi
Abbreviated transcription (Latin):
ed repetanus id qd̾ o¬
nisimus. fortuna gͦ
ꝓse nchil est. nec sic hñdum
est tamꝙͣ sit in aliquo sensu.
Si quid̾ fortũa est: accidenciũ
rerũ subitus atq mopinatus
euentus. ũm phĩ ne aliqu̾ nõ
eirent. in re stulta uolũt esse
sapientes. qui fortume serum
mutant. eamqz non deã sicut
uulgus. sed deũ esse dicut. eñ
mopmata nobis. pp̾ obsturita¬
tem ignoracionẽq causaꝵ. Cũ
igitur causas ignorent ip̾ qͣs
fiat aliqͥd: et ipm̃ qui facit
ignorent nccͣe est. Id oͦꝑe ualde¬

Expanded text:
ed repetamus id quod omisimus. fortuna ergo per se nihil est: nec sic habendum est, tamquam sit in aliquo sensu, siquidem fortuna est accidentium rerum subitus atque inopinatus euentus. uerum philosophi, ne aliquando non errent, in re stulta uolunt esse sapientes: qui fortunae sexum mutant eamque non deam sicut uulgus, sed deum esse dicunt. euninopinata nobis propter obscuritatem ignorationemque causarum. cum igitur causas ignorent propter quas fiat aliquid, et ipsum qui faciat ignorent n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ille contͣ pactionẽ iusor iuradꝰ
mares liberos sustulisset. Reliꝙͣ
historia sic conterit. Iouem ad ul¬
tinĩ cum audisset patre atq ma
tre custoduis cͥuseptos atq in uĩ¬
cula cõiectos benisse cũ magra
cretensiũ multitudine titam̃q
ac filios eius pugnãdo uicisse.
pentes uinculis exemisse. patii
reginuĩ reddidisse: atq ita in cre¬
tam remeasse. Post hec deinde sa¬
turo sortem datã ut cau̾et ne
filius eũ regno expelleret. Illũ
elenande sortis atqr piculi effu
triendi grã insidiatũ ioui ut eũ
necaret. Iouẽ coginitis insidus.
regiĩ sͥ. demio uendicasse ac fu¬
gasse saturnũ. Qui cũ iactatus
esset ꝑonnes t̾ras ꝓse q̃tibus
armatis quos ad eum cõp̾hẽdend̾
uel necand̾ iupit᷑ mifat uix locũ¬
in italia in quo lat̾et inuenit

Expanded text:
d ille contra pactionem iusque iurandum d ille contra pactionem iusque iurandum mares liberos sustulisset. reliqua histona sic contexitur: Iouem adultum, cum atrem custodiis circumseptos atque in vincula coniectos, venit cum magna Cretensium multitudine Titanumque ac filios eius pugna uicisse, parentes uinculis exemisse, patri regnum reddidisse atque ita in Cretam remeasse. post haec deinde Saturno sortem datam, ut caueret ne filius cum regno expelleret; illum eleuandae sortis atque effugiendi periculi gratia insidiatum Ioui, ut cum necaret; Iouem cognitis insidiis regnum sibi denuo uindicasse ac fugasse Saturnum. qui cum lactatus esset per omnes terras persequentibus armatis, quos ad eum conprehendendum uel necandum Iuppiter miserat, uix in Italia locum in quo lateret inuenit
Abbreviated transcription (Latin):
saturno ops parit eũq clantulũ
abstondit. ad eund̾ mod̃. Tercio
ꝑtu ops ꝑit geĩos plutonẽ et
glancã. pluto latine dictus est
diespiter. alii ortũ uotant. Illi
filiam glancã saturno ostendt̃
at filiũ plutonẽ celant atq ab¬
stondũt. Deinde glanca ꝑua eno¬
ritur. hec utiq scripta st̃: iouis
fratiũq eius stups atq cogͣtio.
in hũc modũ nobis ex sacra stͥp¬
cione traditũ est. Item paulopꝰ
hec infert. Deinde titan postꝙͣ re¬
stiit saturno filios procieatos
atq educatos eẽ clam se sedux̾
secũ filios suos qui titam uocã¬
tur fratrẽq suũ satͣnĩ atq opẽ
cõp̾hendit. eosq muro ccͥu̾egit
et custodiã his apponit. Hec hi¬
storia ꝙͣ uera sit docet sibilla er¬
trea ead̃ fere dicens. nisi ꝙ in
pancis que ad rẽ non actinent.
discrepat. liberatur gͦ iupiter
sĩum steleris cͥmine: ꝙ patrem
uiuxisse compedibus ꝑhibetur

Expanded text:
Saturno Opis parit eumque clanculo Saturno Opis parit eumque clanculo abscondit. Ad eundem modum tertio partu Opis parit geminos, Plutonem et Glaucam. Pluto Latine dictus est Diespiter. Alii Orchum vocant. Ibi filiam Glaucam Saturno ostendunt ac filium Plutonem celant atque abscondunt. Deinde Glauca parva emot: haec, ut scripta sunt, Iouis fratrumque eius stirps atque cognatio: in hunc modum nobis ex sacra scriptione traditum haec infert: deinde Titan postquam resciuit Saturno filios procreatos atque educatos esse clam se, seducit secum filios suos qui Titani uocantur, fratremque suum Saturnum atque Opem conprehendit eosque muro circumegit et custodiam iis apponit. haec historia quam uera sit, docet Sibylla Erythraea eadem fere dicens, nisi quod in paucis quae ad rem non attinent discrepat. liberatur ergo Iuppiter summi sceleris crimine, quod patrem uinxisse compedibus perhibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
unc quĩ ab his que retu
li qnͣtũ sacra historia
dissentit. aꝑiamus ea q̃ ueris
lrĩs continent᷑ ne poetaꝵ inep¬
cias iaccusandis religionibus
se qui ac probare uideam. hec
enmi uerba st̃. Exinde sat᷑iis
uxorem duxit opem. Citan qͥ
maior natu erat. postulat ut
ipẽ regnaret. ubi uesta mater
eor ac sorores. teres atqz ops
suadent saturno. uti de regno
nil concedat fũ. Ibi titan qui fa¬
cie det̾i̾or esset ꝙͣ saturnꝰ. idcͥo
et ꝙ uidebat matrem atqz soro¬
res suas operã dare uti satiͣms
regnaret: concessit eis ut is
regnaret. Itaq pactus est cũ
saturno uti si quis liberorum
uirilis sexus ei natus esset. ne ꝙ
educaret. id eius rei cã fecit: uti
ad suos natos regnũ rediret. Cũ
saturno filiꝰ qui pͥmus natus est
eũ necauerũt. Deinde posterius
nati st̃ gemim iupit̾ atq iuno.
Tum iunonẽ saturno in cõspͤtu
ded̾e̾. atqz ioue̾ clam abscondut᷑.
dantqz eũ ueste educand̃ celan¬
tes sat̾ͥnum. Itẽ neptunũ clam

Expanded text:
unc, quoniam ab ns quae rettuli aliquantum Sacra Historia dissentit, aperiamus ea quae ueris litteris continentur, ne poetarum ineptias in accusandis religionibus sequi ac probare uideamur. haec Ennii uerba sunt: exim Saturnus uxorem duxit Opem. Titan, qui maior natu erat, poipse regnaret. Ubi Vesta, mater eorum, et sorores, Ceres atque Ops, suadent Saturno uti de regno non concedat fratri, ibi Titan, qui facie deterior esset quam Saturnus, iccirco et quod videbat matrem atque sorores suas operam dare ut Saturnus regnaret, concessit ei ut is regnaret. Itaque pactus est cum Saturno uti, si quis liberorum virilis sexus ei natus esset, ne quem educaret. Id eius rei causa fecit ut ad suos natos regnum rediret. Tum Saturno filius qui primo natus est, eum necaverunt. Deinde posterius nati sunt gemini, Iupiter atque Iuno. Tum Iunonem Saturno in conspectum dedere atque Iovem clam abscondunt dantque eum Veste educandum celantes Saturnum. Item Neptumnum clam
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit pͥmũ de et̾nitate aĩaꝵ
disputasse. qui om̃nes licet eloꝙ̃¬
cia excellerent tñ in hac du̾taxat
contencione non minꝰ auctorita¬
tis hũerunt qui contra hanc se̾¬
tenciã disfebant. Dicearchus
pͥmo. deindẽ democritus. postreͦ
epicurus. adeo ut res ipsa deqͣ
interse pugnabant. in dubum
uocaretur. Demqz et tullius expo¬
sitis hoꝵ omĩ de inmortalita te
ac morte sentencus. nestire se
buit auctores. nec qͥd certi sit. di¬
unari potest. u̾m nobis dĩa¬
cione opus non est. quibꝰ u̾ita¬
tem dĩnitas ipsa patefect.

Expanded text:
tradidit primum de aeternitate animarum tradidit primum de aeternitate animarum disputauisse. qui omnes licet eloia excellerent; tamen in hac duntaxat contentione non minus auctoritatis habuerunt, qui contra hanc sententiam disserebant, Dicaearchus primo, deinde Democritus, postremo Epicurus: adeo ut res ipsa, de qua inter se pugnabant, in dubium vocaretur. Denique et Tullius, expositis horum omnium de immortac morte sententiis nescire se buit auctores nec quid certi sit diuinari potest —. uerum nobis diuinatione opus non est, quibus ueritatem diuinitas ipsa patefecit.
Abbreviated transcription (Latin):
eciam mutis aĩalibus et̾ntatẽ
daret. nͥ adiectione sapiẽ distie¬
usset. Addidit gͦ ut effug̾e̾t
hanc coĩtatem fieri non posse
qͣn sit inmortalis animus hũã¬
nus. cuius miranda solertia in¬
uemendi. et celeritas cogitãdi
et facilitas ꝑcipiendi atq di¬
stendi. et memoria p̾t̾itorum
et proiuidencia futuroꝵ. et ar¬
qua cetere careant ammantes.
dm̃a et celestis appareat. quia
et origo amini qui tanta capi¬
at. tanta contmeat milla re¬
ꝑiatur in t̾ra. si quid̃ ex contre¬
ctione t̾rena nicħ hẽat admie¬
tum: sed uct̾e esse in t̾ram resa¬
ui qd est in hoĩe pond̾o̾sum et
dissolubile. Qd autem tenne alz
subtile id uero esse induudium
at donncilio corporis uelut tar¬
tere liberatum ad celũ et ad na¬
turam suã ꝑuolare. hec fere pa¬
tonis tollecta breuit̾: que apo
ipsum late copioseq explicã
In ead̾ sententia fuit eciã pita¬
q p̾ceptor ferecides quẽ cicero

Expanded text:
etiam mutis animalibus aeternitatem etiam mutis animalibus aeternitatem daret, nisi adiectione sapientiae discreuisset. addidit ergo, ut effugeret hanc communitatem, fieri non posse quin sit inmortalis animus humanus, cuius miranda sollertia inueniendi et celeritas cogitandi et facilitas percipiendi atque discendi et memoria praeteritorum et prouidentia futurorum et arqua ceterae careant animantes, diuina et caelestis appareat, quia et origo animi, qui tanta capiat, tanta contineat, nulla reperiatur in terra, siquidem ex concretione terrena nihil habeat admixtum: sed necesse esse in terram resolui quod est in homine ponderosum et dissolubile, quod autem tenue atque suptile, id uero esse indiuiduum ac domicilio corporis uelut carcere liberatum ad caelum et ad naturam suam peruolare. haec fere Platonis collecta breuiter, quae aput ipsum late copioseque explicantur. in eadem sententia fuit etiam Pythapraeceptor Pherecydes, quem Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
mem est igitur sũmum
bonum imnortalitas ad
qmͣ capiendam et formati apͥn¬
cipio et nati sumus. Ad hñt ten¬
dimꝰ. hñc spectat hũana nata᷑.
ad hñc nos prouehit uirtus. qd̾
bonũ qr de prehendimꝰ. suꝑest ut
eciã de ipsa inmortalitate dicamꝰ.
Platonis documenta ꝙͣius ad¬
rem multũ conferant. tñ parũ
hũt finitatis ad probandã. et
implendã u̾itatem: qm̃ nec ra¬
tionem tocius misterii magni
cõsũmauerat in unũq colleg̾at.
nec sũmũ bonũ comp̾henderat.
Nam licet u̾m de in mortalitate¬
aiẽ sentiret. tñ non ita de illa
tamꝙͣ de sũmo bono disẜebat.
Nos igitur c̾tioribus si gnis elig̾e
possumus u̾itatem qui eam nõ
ancipiti suspictione collegimus.
sed dm̃a tradicione cognouimus
plato autem sic argumentatur
est. inmortale est quicqͥd ꝑseipͥ
et sentit et semꝑ mouetur. qd̾
emꝰ pͥncipiũ motus non ht̃: nec
finem hĩturũ. qr deseri asemet¬
ipso non potest. Qd̾ argumẽtũ

Expanded text:
m est igitur summum bonum immortalitas, ad quam capiendam, et formati acipio et nati sumus. ad hanc tendimus, hanc spectat humana natura, ad hanc nos prouehit uirtus: quod bonum quia deprehendimus, superest ut etiam de ipsa inmortalitate dicamus. Platonis argumenta qcipio et nati sumus. ad hanc tenrem multum conferant, tamen parum habent firmitatis ad probandam et implendam veritatem; quoniam nec rationem totius mysterii magni consummaverat, in unumque collegerat, nec summum bonum comprehenderat. Nam licet verum de animae immortalitate sentiret, tamen non ita de illa tanquam de summo bono disserebat. Nos igitur certioribus signis elicere possumus veritatem, qui eam non ancipiti suspicione collegimus, sed divina traditione cognovimus. Plato autem sic argumentatus est, immortale esse quidquid per seipsum et sentit, et semper movetur; quod enim principium motus non habet, nec finem habiturum, quia deseri a semetipso non potest. Quod argumentum
Abbreviated transcription (Latin):
loquor. nec emmnite suꝑbie arguo
cuius in te ne suspicio quid ulla
est. sedea q̃ dico ad mentẽ refe¬
renda st̃. nõ ad corpus cums oĩs
rõ ideo comꝑata est: ut aĩo tã¬
ꝙͣ dño fiat. et regatur mitu
eius. uas est enĩ quod̾ modo fi¬
ctile quo anmꝰ id est homo ipẽ
uerus cõtmetur. equid̃ non a
prometheo fictum ut poete lo¬
qũtur: sed asũmo illo reꝵi condi¬
tore atqz artifice deo ciuus pro¬
birtutẽ. nec sensu comp̾hendẽ.
nec uerbo enarrare possibile est.
Temptabo tam̃ qm̃ corporis et
cionem ꝙͣ̃tum pusillitas intelli¬
mi singularis in qͣrͣto de repu.
libro cũ id fac̾e̾ temptasset ma¬
t̾iam late patentem angustis
finibus t̾mĩauit. leuit̾. sũmatĩq
decerpens. At ne ulla esset excu¬
sacio cur eũ locũ nõ esset executꝰ
ipe testatus est. nec uolũtatem s
defusse nec curam. In libro em̃
delegibus pͥmo cũ hec id sũma¬
tim st̾ͥng̾et. sic ait hũc locũ satis

Expanded text:
loquar. nec enim te superbiae arguo, loquar. nec enim te superbiae arguo, cuius in te ne suspicio quidem ulla est, sed ea quae dico, ad mentem referenda sunt, non ad corpus: cuius omnis ratio ideo conparata est, ut animo ta seruiat et regatur nutu eius. uas est enim . quodammodo fictile quo animus id est homo ipse uerus continetur, et quidem non a Prometheo fictum, ut poetae locuntur, sed a summo illo rerum conditore atque artifice deo, cuius diuuirtutem nec sensu conprehendere nec uerbo enarrare possibile est. temptabo tamen, quoniam corporis et tionem quantum pusillitas intellenii singularis in quarto De re publica libro, cum id facere temptasset, materiam late patentem angustis finibus terminauit leuiter summa quaeque decerpens. ac ne ulla esset excusatio cur eum locum non fuerit exsecutus, ipse testatus est nec uoluntatem sibi defuisse nec curam. in libro enim De legibus primo cum hoc idem summatim stringeret, sic ait: hunc locum satis,
Abbreviated transcription (Latin):
tñ fieri non pt̃. qͥn subinde celũ
aspitiat mens sͬ constia recti.
Ego quid letor omĩa tibi que
proboms hñtur prospere flu̾e¬
sedita si nich̃ destatu mentis
imnuitent. uereor en̾ ne pau¬
latim consuetudo et iocunditas
eaꝵ reꝵt sicut fieri solet in amĩ
magns boms habere te credas.
q̃ st̃ nõ tm̃ fallacia quia dubia
ueru̾ eciam insidiosa qr dulcia
Nam et ille collutator et aduer¬
sarius nr̃stis ꝙͣ sit astutus. et
id̾ ipẽ uiolentus. sicut nĩc ui¬
denins. Is hec oĩa que illicere
pñt pro laqueis habet. et qͥd̾
tam subtilibus bt oculos mẽtis
effugiant ne possint hominis
prouisione uitari. Sũma gͦ pͥ¬
offensacula pedibus latent̾ oppo.
Itaqz res tuas ꝓpuas in qͥbus
nc̃ agis suadeo ut pro tua uirtute
aut cõtempnas si potes. aut nõ
magnopere mireris. mem̃to ⁊
ueri parentis tui et in qͣ ciuitate
nomen dedĩs. et cuius ordinis
fu̾s. Intelligis profecto quid

Expanded text:
tamen fieri non potest, quin subinde in coelum tamen fieri non potest, quin subinde in coelum aspiciat. Mens sibi conscia recti. Ego quidem laetor omnia tibi, quae pro bonis habentur, prospere flused ita, si nihil de statu mentis inmutent. uereor enim ne paulatim consuetudo et iucunditas earum rerum sicut fieri solet in animum ueris bonis habere te credas, quae sunt non tantum fallacia, quia dubia, uerum etiam insidiosa, quia dulcia. nam ille conluctator et aduersanus noster scis quam sit astutus et idem saepe uiolentus, sicuti nunc uidemus. is haec omnia quae inlicere possunt, pro laqueis habet et quidem tam subtilibus, ut oculos mentis effugiant, ne possint hominis prouisione uitari. summa ergo proffensacula pedibus latenter opponit. itaque res tuas prosperas in quibus nunc agis suadeo ut pro tua uirtute aut contemnas, si potes, aut non magno opere mireris. memento et ueri parentis tui et in qua ciuitate nomen dederis et cuius ordinis fueris: intellegis profecto quid
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc libello po¬
tens existiãre
que̾ ad te iudi¬
bis prout prout
ingemii mediocritas tulit deme¬
triane ꝑst̃psi ut et quotidianũ
studium meum et nosses et nõ
deessem tibi p̾ceptor etiã nuinc.¬
si nũc sis honistioris iei melio¬
risq doctrine. Naisi te litteris
auditorẽ satis stremiũ p̾biusti
ꝓͣtomagis in huis ueris et adbi¬
tam ꝑtinentibus docilior esse de¬
bebis. Apud ꝙ̃ nũc profiteor
nulla nccitate uel rei bel tpĩs
tuemur. instructiores doctioros¬
q in post̾m fiant. qͣnus nine
male audiant castigenturqz
uulgo ꝙ alit̾ ꝙͣ sapientibus cõ¬
uenit uiuant. et uicia sub ob¬
tentu nois celent. quibus aut
mederi oportuit. aut ea prorsus
effuge̾. ut btiñ atq incorruptũ
sapĩe nomꝰ. uita ipã cũ p̾ceptis
congruente p̾starent. Ego tñ¬
possũ obluusti mei tũ p̾ẜtimncũ
maxĩe opus sit memĩsse : sic̾
nec tu quid̃ tui. ut spero. ut opto.
Nam licet te publice rei nccͣitas
a ueris et iustis oꝑibus aũtat.

Expanded text:
ex hoc libello poteris existimare; quem ad te rudibis, prout ingenii mediocritas tulit, Demetriane, perscripsi, ut quotidianum studium meum et nosses, et non deessem tibi, praeceptor etiamnunc, sed honestioris rei meliorisque doctrinae. Nam si te in litteris, auditorem satis strenuum praebuisti, quanto magis in his ueris et ad uitam pertinentibus docilior esse debebis? apud quem nunc profiteor nulla me necessitate uel rei uel temportuemur instructiores doctioresque in posterum fiant, quamuis nunc male audiant castigenturque uulgo, quod aliter quam sapientibus conuenit uiuant et uitia sub obtentu nominis celent: quibus illos aut mederi oportuit aut ea prorsus effugere, ut beatum atque incorruptum sapientiae nomen uita ipsa cum praeceptis congruente ppossum oblivisci mei, tum praesertim, cum maxime opus sit meminisse; sicut ne tu quidem tui, ut spero, et opto. Nam licet te publicae rei necessitas a veris et justis operibus avertat:
Abbreviated transcription (Latin):
sit qd̾ landand̾ putet. qui uitu¬
perat id studiũ qd̾ uocatur phĩa.
deinde neqz illã esse arteͬ qua uir¬
tus et iusticia distatur. nec aliã
ullam sic putauit. Postremo qm̃
est uirtutis disciphna. ubi ꝙ̃ren¬
da sit cũ ab illo discendi gn̾e di¬
scesẜris. qd̾ ille non audiendi di¬
stendiq grã querebat. Aquo eĩ
posset audire. cũ sciret id nemo.
sed ut in cauẜ facere solebat. int̾ro¬
gacione uoluit urgere. ad confes¬
sione̾qz ꝑducere. tamꝙͣ confideret
responderi prorsus nichil posse
tis. Qd̾ quid̃ in tustulanis questi¬
ombus aꝑte professus est. ad eã
ipam conu̾sa orõne. tamꝙͣ se de¬
dagatrix. expultrixqz uicioꝵ. qͥd
non modo nos: sed oĩo uita hom̃
sine te esse potuisset: Cu muen¬
trix legum. tu magrã moꝵ et
discipline fusti. qͣͣ uero aliqͥd
ꝑse ipã sentiret. ac nõ pocus ille
laudandus esset: qui eam tribuit.
potuit eod̾ modo grãs agere ci¬

Expanded text:
sit quod laudandum putet qui uitusit quod laudandum putet qui uituperat id studium quod uocatur philosophia; deinde neque illam esse artem qua uirtus et iustitia discatur nec aliam ullam, sicut putauit; postremo quoniam est uirtutis disciplina, ubi quaerenda sit, cum ab illo discendi genere discesseris, quod ille non audiendi discendique gratia quaerebat. a quo enim posset audire, cum sciret id nemo? sed ut in causis facere solebat, interrogatione uoluit urguere ad confessionemque perducere, tamquam confideret responderi prorsus nihil posse,tis. quod quidem in Tusculanis disputationibus aperte professus est ad eam ipsam conuersa ordagatrix expultrixque vitiorum: quid non modo nos, sed omnino vita hominum sine te esse potuisset? Tu inventrix legum, tu magistra morum ac disciplinae fuisti. » Quasi vero aliquid per se ipsa sentiret, ac non potius ille laudandus esset, qui eam tribuit. Potuit eodem modo gratias agere ci
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si oblectacio queritur
anmi. requiesqz curaꝵ. que cõ¬
feui cũ eoꝵ studiis pt̾ qui sẽper
spectet et ualeat ad bene beateq
uiuendũ: Si uero constancie uir¬
tutisq ducitur: aut hec est ars.
aut nulla oĩo per qmͣ eas asseq̃¬
mur. nullã dicere maximaꝵ reꝵ
artem esse. cũ mỹnar sine arte
nulla sit: honñ est parũ incon¬
si derate loꝙ̾cium. atqr in maxĩs
rebus erranciũ. Si at̾ est aliqͣ
disciphina uirtutis ubi ea q̾retͣ
cum ab ipõ ddĩ gn̾e discesẜis.
Equid̾ tam et si oꝑam de derim
ut ꝙͣtulãcu̾q ddĩ asseq̾rer facul¬
tatem pp̃ studiũ discendi al do¬
pe qui forum ne attigerim qͥd̾.
Sed ncc̃e est ipã me faciat cause
bonitas elap̃tem. ad qmͣ diserte
copioseq defendendã: sciã dñn¬
tatis et ipã ueritas sufficit. uel¬
lem igitur ciceronem paulisper
ab inferis surgere: ut uir elo¬
quentissimꝰ ab homũculo non
diserto doceretur. pͥmũ qͥdnã

Expanded text:
Nam si oblectatio quaeritur Nam si oblectatio quaeritur mi, requiesque curarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper spectet, et valeat ad bene beateque vivendum? Sive ratio constantiae virtutisque ducitur, aut haut nulla omnino, per quam eas adsequamur. nullam dicere maximarum rerum artem esse, cum, minimarum sine arte nulla sit, hominum est parum considerate loquentium atque in maximis rebus errantium. si autem est aliqua disciplina uirtutis, ubi ea quaeretur, cum ab isto discendi genere discesseris? equidem tametsi operam dederim ut quantulamcumque dicendi adsequerer facultatem propter studium docendi, tape qui forum ne adtigerim quidem: sed necesse est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem, ad quam diserte copioseque defendendam scientia diuinitatis et ipsa ueritas sufficit. uellem igitur Ciceronem paulisper ab inferis surgere, ut uir eloquentissimus ab homunculo non diserto doceretur: primum quidnam
Abbreviated transcription (Latin):
mũ bonũ cuius capiendi grã
phĩam. quia nec instru̾it ad
iusticie mun̾a: nec offitiũ hoĩs
ro̾nemq cõsũmat. Sciant igi¬
tur errare se qui phĩam putant
esse sapienciã. Non trahantur
auctoritate cuiꝰꝙͣ. sed u̾itati po¬
cuis et accedant et faueant.
nulls hic tem̾itati locus est.
in et̾mĩ stulticie pena subeunda.
Si aut ꝑsona manis:. aut opĩo
flã deceꝑit. homo at̾ qͣlistũq
est si sͥ credit. hoc est si hoĩ cre
dit: ut non dicam stultus qui
suũ non uideat eirorem. certe
arrogans est. qui sͥ. audeat unni¬
dicare qd̾ hũaia condĩtio non
recipit. Ille ip̃e romane lingue
sũmus auctor ꝙͣtũ fallatur li¬
cet ex illa siña ꝑuidere qui cũ
in libris officioꝵ. phĩam nich
aliud esse dixisset ꝙͣ studiũ sa¬
pĩe. Ipam autem sapienciã reꝵ
din̾aꝵ et hũanaꝵ stienciã: tũ
adiecit. cunis studiũ qui ui¬
tuperat. haut sane intelligo
qͥdnam sit qd̾ laudando putet.

Expanded text:
mum bonum cuius capiendi gratia mum bonum cuius capiendi gratia m philosophiam, quia nec instruit ad iustitiae munera nec officium hominis rationemque consummat. sciant igitur errare se qui philosophiam putant esse sapientiam; non trahantur auctoritate cuiusquam, sed ueritati potius et faueant et accedant. nullus hic temeritati locus est, in aeternum stultitiae poena subeunda est, si aut persona inanis aut opinio falsa deceperit. homo autem, qualiscumque est, si sibi credit hoc est si hodit ut non dicam stultus, qui suum non videat errorem certe arrogans est, qui sibi audeat vendicare, quod humana conditio non recipit. Ille ipse romanae linguae summus auctor quantum fallatur, licet ex illa sententia pervidere: qui cum in libris officiorum philosophiam nihil aliud esse dixisset, quam studium sapientiae, ipsam autem sapientiam, rerum divinarum et humanarum scientiam, tum adjecit: « Cujus studium qui vituperat, haud sane intelligo quidnam sit, quod laudandum putet.
Abbreviated transcription (Latin):
es exig̾e uidetur hoc loco.
litatẽ esse sũmũ bonũ: eo ipõ innor¬
talem esse aĩam cõprobemus. Qͣ
de re nigens inter phõs distepta.
est. nec quicꝙͣ tñ explicare aut pro¬
bare potuerunt. hn qui u̾m de aiã
senciebant. Exꝑtes enĩ hꝰ dm̃ie
eiudicionis. nec argum̃ta uera
qͥbus uinc̾ent attulerunt. nec te¬
stimonia qͥbus probarent. Sed
opportumus tractabimꝰ in ultiõ
libro cũ debeata uita nob̾ erit dis¬
strend̾. Suꝑest pars illa phĩe
tercia qmͣ uocant logicen in qua
tota dialetica et omĩs loꝙ̃di rõ
continetur. hanc dña eiudicio
non desiderat. qr non in lingua
sed in corde sapiã est. Nec int̾est.
quali utare simone. Res eni nõ
uerba q̾runtur. et nos non deg̃¬
matico aut de oratore quor stiã
est quomodo loqui deceat. sed de
hec logica. quia btm̃ facere non
pñt. Restat ut in sola ethica
tocius phĩe uis contineatur. Ad
qmͣ se abiectis oĩbus socrates
contulisse dicitur. In qua eciã

Expanded text:
es exigere videtur hoc loco, litatem esse summum bonum, id ipsum immortalem esse animam comprobemus. Qua de re ingens inter philosophos disceptatio est, nec quidquam tamen explicare, aut probare potuerunt ii, qui verum de anima sentiebant; expertes enim hujus divinae eruditionis, nec argumenta vera, quibus vincerent, attulerunt, nec testimonia, quibus probarent. Sed onem tractabimus in ultimo libro, cum de uita beata nobis erit disserendum. superest pars illa philosophiae tertia quam uocant Xoycxiav, in qua tota dialectica et omnis loquendi ratio continetur. hanc diuina eruditio non desiderat, quia non in lingua, sed in corde sapientia est nec interest quali utare sermone. res enim, non uerba quaeruntur. et nos non de grammatico aut oratore, quorum scientia est quomodo loqui deceat, sed de  est neque haec logica, quia beatum facere non possunt, restat at in sola ethica totius philosophiae uis contineatur; ad quam se abiectis omnibus Socrates contulisse dicitur. in qua etiam
Abbreviated transcription (Latin):
illos deus artifex ore sublimi.
statu recto figuratos ad cõtem¬
plõnem celi et notitiã dei exsi¬
tau̾it curuare se ad t̾ram ma
ab aspectu celi deiq pat̾s
adu̾sus t̾ram qmͣ caltare debu¬
erat. id est deterra ficta et for¬
mata uen̾atur. In tanta igit᷑
imipietate hom̃ tantisq pct̃is
id assequitur pacĩa dei. ut seipõs
hommes dampnatis uite pͥoris
erroribus corngant. Demqr et
bonist̾ iustiq młti. et abiectis
t̾remis cultibus maiestatem dei
singularis agnostunt. Sed cum
maxima et utilissima sit dei pa¬
ciencia. tñ ꝙͣius sero noxios pu¬
int. nec patitur longius pro¬
cedere. tum eos memendabiles
esse ꝑuiderit.
Capłñ xxix.

Expanded text:
illos deus artifex ore sublimi, illos deus artifex ore sublimi, statu recto figuratos ad contemplationem caeli et notitiam dei excitauerit, curuare se ad terram maab aspectu caeli deique patris auersus terram quam calcare debuerat, id est de terra ficta et formata ueneratur. in tanta igitur inpietate hominum tantisque peccatis id adsequitur patientia dei, ut se ipsi homines damnatis uitae prioris erroribus corrigant. denique et boni sunt iustique multi et abiectis terrenis cultibus maiesingularis agnoscunt. Sed cum maxima et utilissima sit Dei patientia, tamen, quamvis sero, noxios punit, nec patitur longius procedere, cum eos inemendabiles esse perviderit. CAPUT XXI.