comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
creationis eiꝰ mͥ admodũ desiderãti aꝑi¬
as: qr ꝓfecto dignũ estut qͥa omnia ꝑꝑ
ip̃m fc̃a iam credimꝰ. etiam eur ip̃e fac¬
tus sit non ignoremꝰ M Deus qͥsũmum
& uerũ ꝑfectumq bonũ est ita ab et̾¬
no ꝑ se & inse beatus fuit. ut eiꝰ gła et
beatitudo qͥa et̾na ⁊ incõmutabilis e¬
rat. non poss minur: ⁊ qͥa plena atꝙ ꝑ¬
secta suerat non poss augeri. Nullo
gͥ indigens. s bonũ qͦd ip̃e erat. & qͦbea¬
tus erat cũ aliis participare & alios in
illo & ꝑ illud beatificare uolens nulla
ꝙ ut ipsi partun in sua puritate ꝑsis¬
terent. partum ut carne uestin corpꝰ
hũanum ad uitam & ad sensũ auima¬
rent. Illis gͦ spiritib qͥ corporib socian¬
di erant. locum & habitationẽ ĩt̾ea
constitust illis uͭ qͥm sua puritate ꝑ¬
mansuri fu̾ant. mansionem in celo
collocauit. illos qͥdem ꝑ dignationem
in sũmo constituens. istos ꝑ dispensati¬

Expanded text:
creationis ejus mihi admodum desideranti apericreationis ejus mihi admodum desideranti aperias. Quia profecto dignum est ut qui omnia propter ipsum facta jam credimus, etiam cur ipse factus sit non ignoremus. M. Deus qui summum et verum perfectumque bonum est ita ab aeterno in se et per se beatus fuit, ut ejus gloria et beatitudo, quia aeterna et incommutabilis erat, non posset minui, et quia plena et perfecta fuerat, non posset augeri. Nullo igitur indigens, sed bonum quod ipse erat et quo beatus erat, cum aliis participare et alios in illo et per illud beatificare volens, nullaes, jussitque ut ipsi partim in sua puritate persisterent, partim ut carne vestiti corpus humanum ad vitam et ad sensum animarent. Illis ergo spiritibus qui corporibus sociandi erant, locum et habitationem in terra constituit; illis vero qui in sua puritate permansuri fuerant, mansionem in coelo collocavit. Illos quidem per dignationem in summo constituens; istos per dispensati
Abbreviated transcription (Latin):
em intermisit: sepuimo autẽ die sie
demũ ab omni oꝑe qͥeuisse ut nͨ alia
p̾ter ea que iam facta fuerant dem¬
ceps crearet. nͨ aliter quam disposita
ia erant. qͣntũ ad ordinẽ ꝑtinet uniu̾¬
sitatis disponeret. Neq aliud post¬
modum numero uniu̾sitatis adcłi¬
dit. neꝙ: ordinem uniu̾sitatis ĩaliqͥ
cõmutauit. Et quid qd̾ adhuc cot¬
cͤate nunc pͥmũ esse incipiant: tñ
quoda mͦ etiã tunc in similitudine
sua create fuerunt. Et ut breuiter
id qͦd mͥ dicendũ inde uidet᷑ tͥ absol¬
uam: sic uniu̾sa tunc facta sunt. ut
nichil post modu fieret. qͦd pͥus uł
in materia uł in similitudine crea¬
tum ñ fuiss d Multa adhuc in his
oꝑib digna inquisitione ui deo. qye
qͥdem nolens p̾terire compellor: ne
forte in eusmodi si te plus iusto de¬
tineam. ad aliaq̃ restant magis neces¬
saria non pertingam. Nunc gͥ si pla¬
cet ad hominẽ reuertam᷑. ut causam

Expanded text:
em intermisit, septima autem die sic em intermisit, septima autem die sic demum ab omni opere quievisse, ut nec alia praeter ea quae jam facta fuerant deinceps crearet, nec aliter quam disposita jam erant quantum ad ordinem pertinet universitatis disponeret. Neque enim aliquid postmodum numero universitatis addidit, neque ordinem unversitatis in aliquo commutavit. D. Et quid quod adhuc quotcreatae nunc primum esse incipiant, tamen quodammodo etiam tunc in similitudine sua creatae fuerunt. Et ut breviter id quod mihi dicendum inde videtur tibi absolvam, universa tunc facta sunt ut nihil postmodum fieret quod prius vel in materia vel in similitudine creatum non fuisset. D. Ultra adhuc in his operibus digna inquisitione video, quae quidem nolens praeterire compellor; ne forte in hujusmodi si te plus justo detineam, ad alia quae restant magis necessaria non pertingam. Nunc ergo si placet ad hominem revertamur, ut causam
Abbreviated transcription (Latin):
qͣn firmamentũ faciẽbat:M Si ꝓpiꝰtẽ
intueri uelis inuenies nequaquã dõ
pͥma die post exordiũ lucis ab om̃i pe¬
uitꝰ oꝑe qͥ euisse quia non solum hoc qͦt
lux facta est ad opꝰ eiꝰ ꝑtinuit s etiam qͦt
directa est doner ꝑacto circuitionis su¬
e ambitu eursum consũmauit. Primũ
gͥ ut opꝰ suum aꝑfecto inciꝑet lucem
orientem fec̃: & inde eam dirigens pͥmũ
uesꝑe deinde mane. i pͥmam diem com¬
pleuit d Nñqͥd ita de oꝑib reliquoꝵ
diet̃ intelligend̾ ẽ: o In his ego nicbil
temere affirmare uelim: quia & si si
diei tercie dixexerit: tñ de motu firma¬
m̃ti qͥa nec dum certũ exꝑimentum
inuenimꝰ ħ questionis nodum alio si
placet mͦ dissoluamꝰ. Potest namq ũ
inconuenienter dici ñ ita in illis sex
dieb lm̃ sui oꝑis seriem contit uasse
qͣsi nullo interim interuallo tẽꝑis
opꝰ int̾miserit s qͥa ulłm in oꝑando di¬

Expanded text:
quando firmamentum faciebat? M. Si propius rem quando firmamentum faciebat? M. Si propius rem intueri velis, invenies nequaquam Deum prima die post exordium lucis ab omni penitus opere quievisse; quia non solum hoc quod lux facta est ad opus ejus pertinuit; sed etiam quod directa est, donec peracto circuitionis suae ambitu cursum consummavit. Primum igitur ut opus suum a perfecto inciperet, lucem orientem fecit; et inde eam dirigens, primum vespere, deinde mane, id est primam diem complevit. D. Nunquid ita de operibus reliquorum dierum intelligendum? M. In his ego nihil temere affirmare velim; quia, etsi sidiei tertiae direxerit tamen quia de motu firmamenti necdum certum experimentum invenimus: hujus quaestionis nodum alio si placet modo dissolvamus. Potest namque non inconvenienter dici non ita in illis sex diebus Dominum sui operis seriem continuasse, quasi nullo interim intervallo temporis opus intermiserit; sed quia nullum in operando di
Abbreviated transcription (Latin):
t̾cia disponens quarta exornans celos.
qͥnta aerem & aquam: sexta terram.
Quare sex dieb fecit oꝑa sua: & sep¬
tuna reqͥeuit: O Senarius qͥa ex par.¬
tib suis constat signũ ꝑfectionis est: &
iccirto uoluit deus sex diẽb complere
oꝑa sua:. ut ostenderet se in his que fe¬
cereit. nec suꝑfluum aliquid posuisse:
nec reliquisse imꝑfectum. Completis an¬
tem sex dieb septima demũ die requie
uit .i. ab oꝑe cessauit non qd̾ ip̃e quasi fa¬
tigatus reqͥe indigeret. s ut nobis si scc̃o
euisse de: cum ip̃e in euangłio dicat pa
onis & ẽ opꝰ gubernationis. Opꝰ creatio¬
iis ante omnẽ diem fecit. opꝰ dispositi¬
onis sex dieb compleuit. opꝰ ꝓpagatio¬
nis usq in diem scli non deserit: ab oꝑe
gubernationis usq ineternũ non ces¬
sabit.d Si septima die pͥmum reqͥeuit
ds:. qͥd gͦ egit ab initio pͥme diei. postꝙͣ
lucẽ fecerat usq ad exortũ sequentis.

Expanded text:
tertia disponens, quarta exornans coelos, tertia disponens, quarta exornans coelos, quinta aerem et aquam, sexta terram. D. Quare sex diebus fecit Deus opera sua, et septima requievit? M. Senarius quia ex partibus suis constat, signum perfectionis est; et idcirco voluit Deus sex diebus complere opera sua, ut ostenderet se in iis quae fecerat, nec superfluum aliquid posuisse nec reliquisse imperfectum. Completis autem sex diebus septima demum die requievit , id est ab opere cessavit; non quod ipse quasi fatigatus requie indigeret, sed ut nobis si secundevisse dicitur, cum ipse in Evangelio dicat: Paonis, et est opus gubernationis; Opus creationis ante omnem diem fecit; opus dispositionis sex diebus complevit; opus propagationis usque in finem saeculi non deserit; ab opere gubernationis usque in aeternum non cessabit. D. Si septima die primum requievit Deus, quid ergo egit ab initio primae diei postquam lucem fecerat usque ad exortum sequentis
Abbreviated transcription (Latin):
rent illam:. & tpr̃a cursu suo distingue¬
rent.d Que formatio facta est die qͥn¬
taͤ. n Aues & pisces facti sunt. de aqͥs.
aues deude in aere collocate sunt. pisce̾
in originali sede ꝑmanserunt.d Que
formatio facta est die sexta:. o Bestie
& cet̾a auimalia que uiuunt suꝑ t̾ram.
de t̾ra crecita sunt. Consũmatis autẽ
creature dñaret. d Quare aues quein
aere collocate sunt non funt facte de
ip̃o aere sicut pisces de aqua & bestie
pariter & homo de t̾ca Quia aex talẽ
nonht corpulentiam: ut de eo au¬
mal fieri poss sicut &e t̾ra. d Quare no¬
liissime factus est h̃o . Qͥa homo uni¬
uerse creature p̾ficiendꝰ fuit congeuũ
erat ut pͥus mansio eiꝰ p̾pararet᷑: post¬
modũ ip̃e ordinatis omnib qͣsi posses¬
sor & rector introduceret᷑ in oĩbem ter
omẽm diem creans tͥb dieb primis dĩ
ponens & ordinans tͥb sequentib exor¬
nans: pma discernens. sccla distinguen̾

Expanded text:
rent illam, et tempora cursu suo distinguerent illam, et tempora cursu suo distinguerent . D. Quae formatio facta est die quinta? M. Aves et pisces facti sunt de aquis. Aves deinde in aere collocatae sunt; pisces in originali sede permanserunt . D. Quae formatio facta est die sexta? M. Bestiae et caetera animantia quae vivunt super terram de terra creata sunt. Consummatis autem creaturae. D. Quare aves, quae in aere collocatae sunt, non sunt factae de ipso aere, sicut pisces de aqua, et bestiae pariter et homo de terra? M. Quia aer talem non habet corpulentiam ut de eo animal fieri possit sicut et de terra. D. Quare novissime factus est homo? M. Quia homo universae creaturae praeficiendus fuit, congruum erat ut prius mansio ejus praepararetur, postmodum ipse ordinatis omnibus quasi possessor et rector introduceretur in orbem terromnem diem creans, tribus primis diebus disponens et ordinans, tribus sequentibus exordinans: prima discernens, secunda distinguens,
Abbreviated transcription (Latin):
sirmam̾̃tum:  Sic putat᷑ qꝑ scͥptura
sacra cdiuersis diuesis in locis ħ maui¬
qd magis credibile est ad similitudi¬
nem illiꝰ pͥmi chaos fumalit̾ ibi suspen¬
duut᷑ pendule admodũ nebule leius:
qualis inpͥncipio natura om̃ium aqͦꝵ
fuisse putat᷑. d Que fit formatio diei
tercie:o ãque ille que sub firmam̃to
pendentes remanserant cõpacte sunt
ad inuicem & pondere tandem deor¬
sum presse congregate sunt ui locuo
unũ i in magnam ilła abyssum. quã
pͥus desuꝑ obtexerant: unde & munc
ad om̃s t̾carum partes ꝑtracones ⁊ al¬
ueos suos diriuant᷑. Congregatis autẽ
aquis cepit apparere arida. Hoc est t̾ra:
que pͥus caligine illa & confusione in¬
uoluta latuit. Quam apparentem d̾s
germinib suis uestiuit: & sie comple¬
tum est opus diei tercie.d Que forma¬
tio fc̃a est die quarta: : luminaria con¬
dita sunt in celo. idest sol & luna & stelle.
ut lucerent super terram & illumina¬

Expanded text:
firmamentum? M. Sic putatur; quia et Scriptura firmamentum? M. Sic putatur; quia et Scriptura sacra diversis in locis hoc maniquod magis credibile est ad similitudinem illius primi chaos firmiter ibi suspenduntur pendulae ad modum nebulae levis, qualis in principio natura omnium aquarum fuisse putatur. D. Quae fuit formatio diei tertiae? M. Aquae illae quae sub firmamento pendentes remanserant compactae sunt ad invicem; et pondere tandem deorsum pressae congregatae sunt in locum unum , id est in magnam illam abyssum quam prius desuper obtexerant: unde et nunc ad omnes terrarum partes per thracones et alveos suos derivantur. Congregatis autem aquis, coepit apparere arida , hoc est terra, quae prius caligine illa et confusione involuta latuit; quam apparentem Deus germinibus suis vestivit: et sic completum est opus diei tertiae. D. Quae formatio facta est die quarta? M. Luminaria condita sunt in coelo, id est sol et luna et stellae; ut lucerent super terram, et illumina
Abbreviated transcription (Latin):
ior diei claritas ab occulis intuenti¬
um celat. d Que formatio fc̃a ẽ scł̃a
fuerat. s hucusq indiscretũ & illa uni¬
uersali confusione ꝑmixtũ manebat.
inter aquas suꝑiores & aqͣs inferiores.
diuideret: sic scilicet ut ut illi confu¬
sioni in modũ nebule cirea t̾ram pen¬
denti mediũ ueniens qͦdammͦ illam
ut̾secaret & ambitu suo cuecũquaq:
amplectens partẽ infra se clauderet.
partẽ extrinsecus seꝑaret. idest ut ab
ip̃is aquis que ĩ diuisione extͥnsecus
suie suꝑuis remanserunt frrmam̃tũ
mediũ int̾ aquas. & aqͣs. totũ circum¬
quaq ambiret᷑. aque autem que uitn¬
secus siue inferiꝰ relicte sunt. tote abip¬
so firmam̃to ex om̃i parte clauderent᷑.
Pars gͦ aquarũ in diuisione supͣ firina¬
mentũ remansit: pars alia infea am¬
bitũ firmam̃ti conclusa totũ circũqua¬
ꝙ: aeris spaciũ implens occupauit. d
Est ne credendũ adhuc esse aquas suꝑ

Expanded text:
jor diei claritas ab oculis intuentijor diei claritas ab oculis intuentium celat. D. Quae formatio facta est secunda fuerat; sed huc usque indiscretum et in illa universali confusione permistum manebat. inter aquas superiores et aquas inferiores divideret; sic scilicet ut illi confusioni in modum nebulae circa terram pendenti medium veniens quodammodo illam intersecaret, et ambitu suo circumquaque complectens partem infra se clauderet, partem extrinsecus separaret, id est ut ab ipsis aquis quae in divisione extrinsecus sive superius remanserunt, firmamentum medium inter aquas et aquas totum circumquaque ambiretur, aquae autem, quae intrinsecus sive inferius relictae sunt, totae ab ipso firmamento ex omni parte clauderentur. Pars ergo aquarum in divisione super firmamentum remansit; pars alia infra ambitum firmamenti conclusa, totum circumquaque aeris spatium implens occupavit. D. Estne credendum adhuc esse aquas super
Abbreviated transcription (Latin):
que qͥdem iam pͥus inter cet̾a mat̾ialit̾
creata fuerat. snunc pͥmũ ut lucere pos¬
s & illuminare ab aliis segregata est at¬
ꝙ distincta. D Qualis existimanda est
suisse lux illa nSunt qͥ asserant nubẽ
lucidam fuisse. q̃ sicut sol mͦ ciecũfere¬
bat᷑ ambiens t̾ram. Q dum suꝑiores
mundi partes oriens lustrabat diem.
occasu aut̃ suo ad infera descendẽs
abscentata luce fecit noctem Inde di¬
stinctos & appellatos uoluit tres illos
pͥmos dies in exordio creatitarũ:. pri¬
usqͣm sol & cet̾a luminaria conderẽ¬
tur uͥdictum est mͦ esse lucẽ illaorͤ.
Dicunt mͦ in suꝑiorib etheris parti¬
b circumquaq disꝑsam esse & ad¬
huc uideri posse siũ maior illam cla
ritas solis abscinderet᷑:. nocte uͦ ex illa
adhuc luce diligent considerantib
demonstrari qͣsi quasdam tenuissi¬
me nebule lucidas contra firmam̃¬
tum reliqͥas disꝑsas: quas omĩno ma¬

Expanded text:
quae quidem jam prius inter caetera materialiter quae quidem jam prius inter caetera materialiter creata fuerat; sed nunc primum ut lucere posset et illuminare, ab aliis segregata est atque distincta. D. Qualis existimanda est fuisse lux illa? M. Sunt qui asserunt nubem lucidam fuisse, quae sicut sol modo circumferebatur ambiens terram; quae dum superiores mundi partes oriens lustrabat diem, occasu autem suo ad infera descendens absentata luce fecit noctem. Inde distinctos et appellatos volunt tres illos primos dies in exordio creaturarum priusquam sol et caetera luminaria conderentur. D. Ubi dicendum est modo esse lucem illam? M. Dicunt modo in superioribus aetheris partibus circumquaque dispersam esse, et adhuc videri posse si non major illam solis claritas absconderet; nocte vero ex illa adhuc luce diligenter considerantibus demonstrari quasi quasdam tenuissimae nebulae lucidas contra firmamentum reliquias dispersas, quas omnino ma
Abbreviated transcription (Latin):
audimꝰ. Ubi uł qͣlis fuit illa mat̾ia pͥ¬
ma. priusquam formaretur: Ibidẽ
confusa iacuit᷑. uͥñc ordinata subsistit. siã
t̾ra ĩ eodẽ ĩ qͦmͦ ẽ hoc ẽ medioloco constitu¬
ta tͥb reliqͥs elem̃tis .i. aqua ⁊ aere ⁊ igne.
ĩuna adhuc caligine confusis undiꝙ:
inuoluebat᷑. que uidelicet confusio
ciccũquaque t̾eam ambiens tantũ¬
dẽ spacii sursum occupabat. quãtuo
nune uniu̾sitas creaturarũ cũplec¬
titur. Formam iam tune t̾ra qualẽ¬
cumq cet̾is potiorem habuit: s in¬
uoluta atꝙ obducta nͣdum appa¬
rere potuit. quod fuit. Reliqua tria
ut dictum est ommino confusa erant.
& in digesta. in modum euiusdam
nebule. in hoc ꝙ nunc aer & celum te¬
net spacio suspensa. Quam caliginẽ
tenebrosam tenebras scͥptura nomi¬
nauit: q̃ in pͥncipio suꝑ faciem abyssi
magne que adhuc mundũ umpletu¬
ra erat. aquarũ collectione desuper
oppanse pendebant d Que formatio
fc̃a est pͥma die M lux facta est pͥma die:

Expanded text:
us. D. Ubi vel qualis fuit prima illa materia priusquam formaretur? M. Ibidem confusa jacuit, ubi nunc ordinata subsistit. Nam terra in eodem in quo modo est, hoc est: medio loco constituta, tribus reliquis elementis, id est aqua, et aere, et igne, in una adhuc caligine confusis undique involvebatur, quae videlicet confusio circumquaque terram ambiens tantumdem spatii sursum occupabat, quantum nunc universitas creaturarum complectitur. Formam jam tunc terra qualemcunque caeteris potiorem habuit, sed involuta atque obducta necdum apparere potuit quod fuit. Reliqua tria, ut dictum est, omnimodo confusa erant et indigesta, in modum cujusdam nebulae in hoc quod nunc aer et coelum tenet spatio suspensa. Quam caliginem tenebrosam tenebras Scriptura nominavit: quae in principio super faciem abyssi quae adhuc nondum impleta erat collectione aquarum desuper oppansae pendebant. D. Quae formatio facta est prima die? M. Lux facta est prima die :
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum ꝑ inuocationem tͥnitatis sc̃ĩ¬
ficationẽ in se suscipunt ac deinde
sc̃ĩficationem conferunt. ut sint ex
scĩficatione scificata: atq hoc ex sua si¬
biq celitꝰ indita scificatione conferat᷑.
qͥd illa phec conferre consueuerant

Expanded text:
primum per invocationem Trinitatis sanctificationem in se suscipiunt, ac deinde sanctificationem conferunt, ut sint ex sanctificatione sanctificantia, atque hoc ex sua sibique coelitus indita sanctificatione conferant quod illa per haec conferre consueverant
Abbreviated transcription (Latin):
solum ex iustitutione significat: sacta¬
u̾itum etiam ex similitudine rep̾sen¬
tat. Item signum rem significare potest
non conferre. In sacͤmento autẽ non fo¬
la siguificatio. s etiam efficatia ut ui¬
delicet simul ex institutione significet.
& ex similitudine rep̾sentet. conferat
ex scĩficatione.D Si potest aliqͣndo sig¬
significatione sac̃mentũ uocatur⁊ Ed
dixerimꝰ illas ueteris legis figuras sig¬
na tantum fuisse futuroꝵ ñ sacͣmta:
mediantib his que fut᷑a erant. sacm¬
tis fuisse collatamm Siqͥs sacͣm̃ta pͥo¬
ra effectum sc̃ificationis habuissẽ ne¬
gau̾it. nõ mͥrecte sentire uidet᷑. i
hoc tñ dignitatem sequentiũ in dubi¬
tant̾ ꝓferimꝰ. qͦd illa & uisibilia. & sig

Expanded text:
solum ex institutione significat; sacramentum etiam ex similitudine repraesentat. Item signum rem significare potest, non conferre. In sacramento autem non sola significatio est, sed etiam efficacia; ut videlicet simul et ex institutione significat, et ex similitudine repraesentet, et conferat ex sanctificatione. D. Utrum potest aliquando sacsignificatione sacramentum vocatur. D. Quid si dixerimus illas Veteris Legis figuras signa tantum fuisse futurorum, non sacramediantibus iis quae futura erant sacramentis fuisse collatam? M. Si quis sacramenta priore effectum sanctificationis habuisse negaverit, non mihi recte sentire videtur, in hoc tamen dignitatem sequentium indubitanter praeferimus, quod ill
Abbreviated transcription (Latin):
rendo nocuit. Iniuste gͦ diabolus tenet
hominem s d̾o iuste tenet᷑: qr nunqͣm
diabolus ꝓmeruit. ut hominẽ sͥ sub¬
iectum p̾meret: s homo meruit per
culpam suã ut ab eo p̾mi ꝑmuteret᷑.
licet enim ignoraret falsũ esse qd̃ di¬
abolus ꝓmisit: ñ tñr ignorauit quod
illud .r si uerum ess contra ereatoris
Iuste gͦ homo subiectus est diabolo qͣn¬
tum ꝑtinet ad culpam suam: iniuste
antẽ qͣtum ꝑtinet ad diaboli feaudu¬
lentiam. Sigͦ homo talẽ pateonũ ha¬
beret. cuiꝰ potentia diabolus in causam
adduei poss iuste dnio eiꝰ homo con¬
tͣdic̾et qr nulła diabolus iustam cau¬
sam habuit qͣre sibi ius in homine uẽ¬
dicare debuerit. Patronꝰ autem nul¬
Oportuit gͦ ut pͥus homo d̃m placaret
& sic deinde fiducialit̾ do patroci¬
nante. cum diabolo causam mniret.
S dm rationabiliter placare ũ pote¬
rat: nͥ & dapnũ qd̾ intulerat restitu¬
eret ⁊ de contemptu satisfaceret. ho¬

Expanded text:
rendo laesit. Injuste ergo diabolus tenet rendo laesit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret; sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premi permitteretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod illud etiam si verum esset contra Creatoris Juste ergo subjectus est homo diabolo quantum pertinet ad culpam suam: injuste autem quantum pertinet ad diaboli fraudulentiam. Si igitur homo talem patronum haberet cujus potentia diabolus in causam adduci posset, juste dominio ejus homo contradiceret; quia nullam diabolus justam causam habuit quare sibi jus in homine vindicare debuerit. Patronus autem nulOportuit ergo ut prius homo Deum placaret, et sic deinde fiducialiter Deo patrocinante cum diabolo causam iniret. Sed Deum rationabiliter placare non poterat, nisi damnum quod intulerat restitueret, et de contemptu satisfaceret. Ho
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ di: Secretum est & abscondituo
hoc consiliũ a secłis: tñ temporib no¬
uissimis manifestum. Preterea si
nos ad redemptionis sortem ꝑtin̾e
uolumꝰ: iustum ẽ ac decens ut eiꝰ redep¬
nonis nr̃e modum ñ ignoremꝰ. Consi¬
liũ ħ ĩ eo fuit. qͣlit̾ homo iuste uł a
potestate diaboli eripi: uł deo posset
reconciliari. d Desid̾o admodum se¬
re qͣlit̾ hoc fieri potuiss e Causã ho¬
minis pͥus considera: & tunc facile po¬
teris uidere qua iusticia sit lib̾atus.
d. Et ip̃a mͥ demonstrar cupio. Eau¬
sa hominis aduersus duos consisiit.i.
aduersus deum & aduersus diabolũ.
Qua ꝓpter non te pigeat si hauc ipão
causam qͣsi sub lͥum ꝑsonarũ confor¬
matione explanem. d Totũ me in ex¬
pectatione posust mĩres in causam
ueniunt: homo deus diabolus. dia
ponens sue seruititis ei dãpnum in¬
tulit. Itẽ diabolus homini iniuriam
fecisse conuincit᷑ qr illu ⁊ pͥus ꝓmit
tendo bona decepit. & post mala infe¬

Expanded text:
rum Dei? Secretum est et absconditum hoc consilium a saeculis. D. Tamen temporibus novissimis manifestum. Praeterea si nos ad redemptionis sortem pertinere volumus, justum est ac decens ut ejus redemptionis nostrae modum non ignoremus. M. Consilium hoc in eo fuit qualiter homo juste vel a potestate diaboli eripi, vel Deo posset reconciliari. D. Desidero admodum scire qualiter hoc fieri potuerit. M. Causam hominis prius considera; et tunc facile poteris videre qua justitia sit liberatus. D. Et ipsam mihi demonstrari cupio. M. Causa hominis adversus duos consistit, id est adversus Deum et adversus diabolum; quapropter non te pigeat si hanc ipsam causam quasi sub trium personarum conformatione explanem. D. Totum me in exspectatione posuisti. M. Tres in causam veniunt, homo, Deus, et diabolus. Diabponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convincitur; quia illum et prius bona promittendo decepit, et post mala infe
Abbreviated transcription (Latin):
cati.d Modum requiro. c Deus fec̾at
pͥmum corpꝰ hominis sanum & inte¬
grum. Integrum quid̃ quia niehil ei
deerat ad ꝑfectionem: sanum qͥa nichil
inerat ad corruptionẽ. S in utroꝙ ta¬
lem conditionem posuerat: ut nͨ inte¬
gritas nec sanitas sine ãmmicło poss
conseruari. Itaq in reb creatis qued̃a¬
forisecus ordinauit: que ad conseruã

Expanded text:
cati. D. Modum requiro. M. Deus fecerat cati. D. Modum requiro. M. Deus fecerat primum corpus hominis sanum et integrum. Integrum quidem, quia nihil ei deerat ad perfectionem; sanum, quia nihil inerat ad corruptionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit quae ad conser
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit illud quia illud uelle desiit:
s potiꝰ istud id̾o uelle desiit quia illud
uoluit.d Quare gͦ magis dicit᷑ pecca̾¬
se in eo ꝙ istud uelle desiit: qͣm in eo
ꝙ illud uelle incepit: m Quia si hoc
uelle non desineret: suie illud siue a¬
liud uolendo nunqͣm peccare potu¬
issd Quid est gͦ uisticia:  Mensura
in appetitu cõmodi . D Quid est appe¬
tit᷑ usticie: i fmor mensure. d Qd
hoc gͦ uoluit: ut hoc uelle desineret:
uoluit aliquid extra mensurani d
Nunquid et hoc uelle peccatum fuit:
MNon quod hoc noluit peccatũ fuit:
s quod hoc nolendo mensuram uo¬
lendri iusticie appetitũ amisit: Qd
uoluit extra mensuram: . Similitu¬
dinem dei appetiit. Peccauit itaq: ho¬
mo in hoc qͦd deseruit appetitũ iusti.
& punitꝰ est in retento appetitu cõmo
ad inordinationẽ cõmoda appetendi
relaxat᷑. In altero est pena:. in altero
pena & culpa: d unde uenit homini
ut appetat mordinata: mdpena pec¬

Expanded text:
illud voluit quia velle desiit; illud voluit quia velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit quia illud voluit. D. Quare ergo magis dicitur peccasse in eo quod istud velle desiit quam in eo quod illud velle incoepit? M. Quia si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo, nunquam peccare potuisset. D. Quid est ergo justitia? M. Mensura in appetitu commodi. D. Quid est appetitus justitiae? M. Amor mensurae. D. Quid ergo voluit ut hoc velle desineret? M. Voluit aliquid extra mensuram. D. Nunquid et hoc velle peccatum non fuit? M. Non quod hoc voluit peccatum fuit, sed quod hoc volendo mensurae volendi, id justitiae appetitum amisit. D. Quid voluit extra mensuram? M. Similitudinem Dei appetiit. Peccavit itaque homo in hoc quod deseruit appetitum justi, et punitus est in retento appetitu commodad inordinata commoda appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero est poena et culpa. D. Unde venit homini ut appetat inordinata? M. A poena pec
Abbreviated transcription (Latin):
appetitũ iust sponte dereliquit: idcir¬
solũ appettrũ ꝯmodi ad augñtũ ĩ felicita¬
tisretinẽdo. qr sic̃ augm̃tũ głe fuiss ĩ iꝰsticia
ꝑseueranti non posse ab amore ha¬
biti boni tepescere:ita mͦ cumulus
miserie est ab appetitu boni ñ posse
se qͣmuis illud adipisci nequeat co¬
hibere. Outrum uolens aut nolẽs
poterit inueniri unde talis uolun¬
tas ei aduem̾it. ut uellet bonum de¬
serere. quia nec asemet ip̃o aliquid¬
uelle potuit. nec a deo quicquã pret̾
cõmodum & iustum uelle potesta¬
tem accepit.d Tunc cum deseruit:
credendus est uoluisse quod fecit
Recte hoc diceres: si desinere aliquid
ess fac̾ẽ. Quia autẽ ille non cepit uel¬
le q̃d pͥus uoluit. s tantũmodo quod
pͥus uoluit. uelle desiit: non necesse
est ut hoc aut nolens aut nolens feci̾¬
se dicat᷑. Uoluit tñ aliquid quod uo¬
lendo quia cum isto uelle non potuit:
desiit istud uelle quod uoluit. Nec id̾o

Expanded text:
appetitum justi sponte dereliquit, idcirappetitum justi sponte dereliquit, idcirsolum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinendo; quia sicut augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore habito boni tepescere, ita modo cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse se quamvis illud adipisci nequeat cohibere. D. Utrum volens an nolens poterit inveniri unde talis voluntas ei advenerit ut vellet bonum deserere; quia nec a semetipso velle aliquid potuit, nec a Deo quidquam praeter commodum et justum velle potestatem accepit. D. Tamen cum deseruit voluisse credendus est quod fecit. M. Recte hoc diceres si desinere aliquid esset facere. Quia autem ille non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit, velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid quod volendo quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit; nec ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. erctis sicut dii: ꝑ auarieiam euo
hyeit seientes bonum & mału d uelłe
ut ip̃am radicem peccati explicares:
&o sicut demonstrasti qͦ ordine patra¬
tum sit. ita etiam qͥd sit ostenderes.
In pͥmo homine duo posuerat uidelie
appetitũ iusti. & appetitũ cõmodi: unũ
rappetitũ iust sed uoluntatẽ. alteruor
r appetitũ cõmodi scd̾ necessitatẽ. Illũ
autẽ ideo uoluntariũ esse constiturt.
ut in eo homo ꝓmereret᷑ siue bene reti¬
uendo cũ poss deserere. suie male dese¬
rendo. eũ poss retinere. Hune autẽ ne¬
cessariũ ꝓpterea esse uoluit. qͣtinus in
eo renuineraret᷑ h̃o: siue ad ꝑenam si
illud desereret. siue ad głam si illum
retineret. Et iccirco illi effectum suuor
.i. iusticiam useꝑ abiliter adunxit. isti
uͦ effectum suũ i cõmodum seꝑabile̾
cr illiꝰ effectum ꝑderet. uł illo solo retẽ¬
to huiꝰ & illiꝰ effectum retineret. S ho¬
mo hoc solum qͦd potuit fecit. Et quia

Expanded text:
dixit: Eritis sicut dii. Per avaritiam, cum dixit: scientes bonum et malum. D. Vellem ut ipsam radicem istius peccati explicares: et sicut demonstrasti mihi quo ordine patratum sit, ita etiam quid sit ostenderes. M. In primo homine Deus duo posuerat, videlicet appetitum justi et appetitum commodi; untatem; alterum, id est appetitum commodi, secundum necessitatem. Illum autem ideo voluntarium esse constituit, ut in eo homo promereretur, sive bene eum retinendo cum posset deserere, sive male deserendo cum posset retinere. Hunc autem necessarium propterea esse voluit; quatenus in eo remuneraretur homo, sive ad poenam si illum desereret, sive ad gloriam si illum retineret. Et idcirco illi effectum suum, id est justitiam inseparabiliter adjunxit, isti vero effectum suum, id est commodum separabilem et illius affectus perderet; vel illo solo retento hujus et illius effectum retineret. Sed homo hoc solum quod potuit fecit; et quia
Abbreviated transcription (Latin):
moriendo reatum hominis expiauit:
debebat sustineret. iuste homo ꝓ ipso
mortem qͣm debebat euaderet. & iam
locum calumpniandi diabolus non
inueniret: qr & ip̃e dñari homini non
debuit. & homo lib̾ari dignꝰ fuit. Idem
itaq: & iudiciũ nẽm & causam nr̃am
fecit. Uñ psalmista. Qm̃ fecisti uidiei¬
um meũ ⁊ causam meam. Causam
nrãm fecit. qͥa debitum patͥ ꝓnobis
soluit: & moriendo reatum expiauit.
Iudiciũ uͦ: qr descendens ad inferos:⁊
portam mortis frangens. captiuitatẽ
que ibidem tenebat᷑ lib̃auit. Iudiciũ
gͦ diaboli aduersus deum factum est.
statim in pͥncipio scłi iudiciũ homi¬
ns aduersus diabołu in passione xp̃i:
iudiciũ hominis aduersus d̾m differt
usq: infinem sel̃i. Et ideo homo si pͥus
nationis p̾stolari.D Hic congrue debu
ea que hie de iudicio dicta sunt. ex ali¬
oꝵ collatione ualeam & manifestiꝰ
discernere. & ueriꝰ approbare. M Cbra¬
tuor suit iudicia: sed̃m p̾scientiam:¬

Expanded text:
moriendo reatum hominis expiavit; moriendo reatum hominis expiavit; debebat sustineret, juste homo pro ipso mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium nostrum et causam nostram fecit. Unde Psalmista: Quoniam fecisti judicium meum et causam meam . Causam nostram fecit; quia debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit. Judicium vero; quia descendens ad inferos et portas mortis frangens captivitatem quae ibidem tenebatur liberavit. Judicium ergo diaboli adversus Deum factum est statim in principio saeculi; judicium hominis adversus diabolum, in passione Christi. Judicium hominis adversus Deum differtur usque in finem saeculi. Et ideo homo, si priunationis praestolari. D. Hic congrue debueus ea quae hic de judicio dicta sunt ex aliorum collatione valeam et manifestius discernere et verius approbare. M. Quatuor sunt judicia, vid
Abbreviated transcription (Latin):
rcet̾a. Quod gͦ homini datus est .xͦ. d̾i
ste placatꝰ est ds̃ homini: qͥa talis ho¬
mo uiuentꝰ est ꝓ homine qui ñ solũ
ut dictum est par. s & maior esset ho¬
mine. Ideo in natuutate xͥ angłi mũ¬
dopacem annuntiant dicentes. Gla
in excelsis deo: & in t̾ra pax hominib
bone uoluntatis. S adhuc suꝑerat
homini ut sicut restaurando dãp¬
num placauerat iram: itaqͦ ꝓcon¬
tẽptu satisfaciendo dignꝰ fieret euade
penam. S hoc conuenientiꝰ fieri ñ
pot̾ãt. uͥ ut penam qͣm ũ debe¬
bat sponte & obedienter susciperet:
ut de pena quam per mobedienti¬
am meruerat eripl
dignus fieret.Hanc autem penam
honũ pecator soluere ñ poterat: qͥa
qͣnicumq penam si sciperet non nsi
digne et iuste ꝓpter pͥmi contẽptus
reatum sustineret. Ut gͦ homo iuste
debitam penam euaderet: necesse su¬
it ut talis homo ꝓhomine penam su¬
sciꝑet. qͥ nichil pene debuiss S talis

Expanded text:
etc. Quod ergo homini datus est Christus,etc. Quod ergo homini datus est Christus,ste placatus est Deus homini; quia talis homo inventus est pro homine, qui non solum, ut dictum est, par, sed et major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli pacem munde nuntiant, dicentes: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Sed adhuc supererat homini ut sicut restaurando damnum placaverat iram; ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat; qui quamcunque poenam susciperet, non nisi digne et juste propter primi contemptus reatum sustineret. Ut ergo homo juste poenam debitam evaderet, necesse fuit ut talis homo pro homine poenam susciperet, qui nihil poenae debuisset. Sed talis
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ nͥ peccatorẽ inuenit. Nichil gͦ
homo inuenit unde sͥ d̃m placare pos¬
set: qͥa siue sua siue se ip̃m daret. dig¬
na reconpensatio non ess. Uidens gͣ
sticiam. Hoc est qi homo ex se iusticiã
euadendi non habuit. ds homini ꝑ
ess nͥ ex uteaq parte iusta fieret.
ħ ẽ sĩc d̾s iusticiam habuit hoĩem
reqͥrendi. ita & homo iusticiã habe¬
ret euadendi. S hanc iusticiam ħo¬
nunqͣm hre potuiss nͥ d̾s ei ꝑ mião¬
suam illam tribueret. Ut gͦ d̾s abho¬
mine placari poss dedit d̾s gͣtis ho¬
mini. qd homo ex debito deo redderet.
Dedit gͥ hõi hõem quẽ ħo ꝑ hõie red¬
deret qui ut digna reconpensatio
fieret: pͥor ñ solum eqͣlis. s ⁊ maior es¬
s. ut gͦ ꝓ homine redderet᷑ homo. ma¬
ior homine. factus est ds homo ꝓ hõe ⁊
dedit se hõ hõi i se reciꝑet ab hoĩe. Incarna¬
tus est d̃s d̾i filius. & datus est homi¬
nib ds homo xp̃e: sicut ysaias ait.

Expanded text:
peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum sibi placare posset; quia sive sua sive seipsum daret, digna recompensatio non esset. Videns erstitiam: hoc est, quia homo ex se justitiam evadendi non habuit, Deus homini esset, nisi ex utraque parte justa fieret, hoc est, sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed homo hanc justitiam nunquam habere potuisssuam illam tribueret. Ut ergo Deus ab homine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine; et dedit se homo homini, ut se assumeret ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus homo Christus, sicut Isaias ait:
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝑtinuit qͦd xͦ diabolum uieit: oo¬
Xp̃e ꝓptẽa filius hominis dr̃. qͥa huma¬
na nat᷑a qu in pͥmo parente ꝑ ꝑeccatũ
seuuerat. in xp̃o renouat a qͣsi adiu¬
uentutis robur refloru it: c iustuo
etiam fut scd̃m legem ut ꝓ patre de¬
crepito & qͣsi ꝑ defectum etatis debili.
filius ualidior robore contra tyrannũ
congͦssum faceret:. & ut eiꝰ uictoria nõ
sibi. s illi p̾cipue ꝓ qͦpugnauit ad li¬
bertatem ualeret. Nã & idcieco filius
dei filius hominis fieri uoluit: ut illud
de homine sum̾et. in quo homo ꝑ hoĩe
diabołu suꝑaret. Nunqͥd non etiã
am passionem xͥ fuerat diabolus a qͥb¬
dam hominib eectus: co Non tñ uisi

Expanded text:
nos pertinuit quod Christus diabolum vicit? nos pertinuit quod Christus diabolum vicit? ominis dicitur, quia humana natura quae in primo parente per peccatum senuerat, in Christo renovata quasi ad juventutis robur refleruit; et justum fuit etiam secundum legem, ut pro patre decrepito et quasi per defectum aetatis debili, Filius validior robore contra tyrannum congressum faceret, et ut ejus victoria non ipsi sed illi praecipue pro quo pugnaverat ad libertatem valeret. Nam et idcirco Filius Dei Filius hominis fieri voluit, ut illud de homine sumeret in quo homo pro homine diabolum superaret. D. Nunquid non etiam ante passionem Christi fuerat diabolus a quibusdam hominibus e
Abbreviated transcription (Latin):
cãm iudicam exquo esse mei¬
mali sumus:
sedm oꝑationẽ iudicam q̃u¬
oꝑib foris ostendimꝰ qͣles int̾ apud
nos sumꝰ & scdm retͥbutionem iudica¬
cognoseemus quales ab eterno apd̃
d̃m p̃uisi fuimꝰ. Ex his .iiͦii. iudiciis
duo sunt occulta: iudiciũ scdm p̾sei¬
entiam. iudiciũ scd̾ cãm. & ideo in eiꝰ
manifesta ⁊ iudiciũ scd̾m oꝑationẽ.
& iudiciũ scd̾ retͥbutionem. in quoꝵ
a deo inp̾senti iudicandi potestas da¬
tur: alterum uͦ hoc est iudiciũ sed̾m
retbutionẽ. non ab hominib s adeo.
coram hominib iudicabit᷑. S iudiei¬
um scdm p̾scientiam occultum ẽ &e mmi¬
mutabile. & iudiciũ scd̾m cãm occul¬
tum est & mutabile. iudiciũ scdm rel¬
butionem manifestũ est ce ĩmutabile.
ndiciũ scdm oꝑationem imago qͦdã¬
m est ⁊ sac̾mentũ iudicii scd̃m retͥbutio¬
nem: qr illud manifestat cãm ⁊ p̃scien¬
tiam innuit. Hoc uͦ manifestat cãm:
⁊ confirmabit p̾scientiam. d Quid ad

Expanded text:
causam judicamur ex quo esse imali sumus; secundum operationem judicamuoris ostendimus quales intus apud nos sumus; secundum retributionem judicacognoscemus, quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta, judicium secundum praescientiam et judicium secundum causam, et ideo in eis est judicium secundum operationem, et judicium secundum retributionem, in quorum a Deo in praesenti judicandi potestas datur; alterum vero hoc est judicium secundum retributionem, non ab hominibus, sed a Deo coram hominibus judicabitur. Sed judicium secundum praescientiam occultum est et immutabile; judicium secundum causam occultum et mutabile; judicium secundum operationem maJudicium secundum operationem imago quodammodo est sacramentum judicii secundum retributionem; quia illud manifestat causam et praescientiam innuit: hoc vero manifestabit causam et confirmabit praescientiam. D. Quid ad
Abbreviated transcription (Latin):
num qͦd faciendum est cognoscant.
& inflamant᷑ ut diligant. & corro¬
borant᷑ ut ꝑficiant: & ut icde mani¬
festiori distinctione signemꝰ. hoĩes na¬
t᷑alis legis st̾ aꝑte mali. homines scͥpte
legis fiete boni: hoĩes gr̃e uere boni.
In pͥmo genere continent᷑ pagani ĩ
geña hominũ: ab utio ñ quam
ullo tp̃re defuerunt. Tñ tempus na¬
t᷑ał legis ad aꝑte malos ꝑtinet: quia¬
illi tunc ⁊ num̃o plures. & statu ex¬
cellentiores fuerunt. Tenpꝰ scͥpte le¬
gis ad ficte bonos: qͥa tunc homines ĩ
timore seruientes opꝰ nundabant
non animum. Tempus gr̾e ad uere
bonos ꝑtinet: qui mͦ & si numero ꝑla¬
res non sint. tũ statu sunt excellentio¬
res: & di gr̃a publice antefertur. ettam
abhis qͥ ei
morib contea dicus
Seias gͦ quo¬
cumq tempore ab
initio mundi usq ad finem n¬
cationis remedio saluatos agnoscas.
Aspice gͦ castra nr̃i regis. & acies exereit¬

Expanded text:
m quod faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligant, et corroborantur ut perficiant. Et ut idem manifestiori distinctione significemus, homines naturalis legis sunt aperte mali; homines scriptae legis, ficte boni: homines gratiae, vere boni. In primo genere continentur pagani; in genera hominum ab initio nunquam ullo tempore defuerunt, tamen tempus naturalis legis ad aperte malos illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiam ab iis qui eis moribus contradicunt. Scias ergo quocunque tempore ab initio mundi usque cationis remedio salvatos agnoscas. Aspice ergo castra regis nostri et acies exercit
Abbreviated transcription (Latin):
integͥtatem nat᷑e. passibilitate morta¬
litatis confregit.d Quare hoc fecit:m
Uideo quo tendas. d Que tam̃ causa
fuitͤa Culpa hominis d S̾ꝑculpam
suam ad hanc necessitatem uenit:
Ita est d Non gͥ eum excusat ista neces¬
sitas: M Non potest excusare. d Et qͥd
faciet: m Querat adutoriũ gr̃e & dicat.
de necessitatib meis eripe me dñe. sic̃

Expanded text:
integritatem naturae passibilitate mortaintegritatem naturae passibilitate mortalitatis confregit. D. Quare hoc fecit? M. Video quo tendas. D. Quae tamen causa fuit? M. Culpa hominis. D. Ergo per culpam suam ad hanc necessitatem venit. M. Ita est. D. Non igitur eum excusat ista necessitas. M. Non potest excusare. D. Sed quid faciet? M. Quaerat adjutorium gratiae et dicat: De necessitatibus meis erue me, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
lat. Sp̃c enim sicut nat᷑alit̾ datũ est
cõmodum carnis sue diligere: sic na¬
rͣaliter etiam ħt ut eiꝰ in cõmod̾ non po̾¬
sit amare. Sciendum tam̃ est quod hec
necessitas cõcupiscendi non ideo culpa
non est. quia necessitas est: quia ut ess
hec necessitas non necessitas causa fuit.
s uoluntas. Hoc tam̃ de omnib ueraci¬
ter diei potest. quia nichil anima appe¬
tit. quãlibet inordinatũ. nͥ ꝑꝑ aliquod
cõmodum uł conseruandi boni. uł ma¬
liremouendi: sicut uerbi gr̃a dum co¬
itum appetit extinguere eupit carnis
pruriginem: du cibum appetit uel
potum gule ardoremd Si omnis ap¬
petitus ad cõmodum spectat cõmo¬
dum autẽ suũ appetere tam in bono
conseruando qͣm in malo remouen
do nat᷑e datum sit: ut quid hec c̃oeu¬
piscentia h̃oi in culpam reputat᷑:
Non ideo peccat qͦd cõmodũ suũ appe¬
tit: s qd̾ in ordinate appetit. Non
suam.d Quare infirmꝰ est⁊ Quia d̃s

Expanded text:
lat. Spiritus enim sicut ei naturaliter datum est lat. Spiritus enim sicut ei naturaliter datum est commodum carnis suae diligere; sic naturaliter etiam habet ut ejus incommodum non possit amare. Sciendum tamen est quod haec necessitas concupiscendi non ideo culpa non est quia necessitas est; quia ut esset haec necessitas, non necessitas causa fuit, sed voluntas. Hoc tamen de omnibus veraciter dici potest, quod nihil anima appetit quantumlibet inordinatum vidcommodum vel conservandi boni vel mali removendi; sicut verbi gratia dum coitum appetit, exstinguere cupit carnis pruriginem, dum cibum appetit vel potum, gulae ardorem. D. Si omnis appetitus commodum appetat, commodum autem suum appetere tam in bono conservando quam in removendo malo naturae datum sit, utquid haec concupiscentia homini in culpam reputatur? M. Non ideo peccat quod commodum suum appetit; sed quod inordinate appetit. D. Non suam. D. Quare infirmatus est? M. Quia Deus
Abbreviated transcription (Latin):
qui corpori p̾sidebat iniuixit. Neuero
in illo exsequendo si ex sola hoc p̾ceptio¬
ne non etiam ex amore impleret serui¬
li conditione sp̃e p̾meret᷑. dedit illi d̾s
affectum quo corpꝰ suum amaret: et
sicut eiꝰ integͥtatem & sanitatem dili¬
geret.sic etiam omĩa que ad illa con¬
seruandam ualerent libent̾ ꝓuideret.
Ruesum ne uel in illis querendis labor
tiam sumul & appetitũ carnalem ẽta
m̾sura temꝑauit: qͣtinꝰ ei ad fom̃tũ
& pauca sufficere possent. & ad soscie¬
tatem modica. Itaq ꝓuidentia carniꝰ¬
non tam labor qͣm oblectamentum
appetitũ suũ intra m̾suram cohib̾e
noluit. idcirco meruit ut iam subtꝰ
se ꝑinfinitos labores dissipatꝰ. in appe¬
titum carius sue mensuram ten̾e ñ
possit. fregit enim deus mortalitate
qͣntum ꝑiit: qͣm ad conseruandam
qͣntũ remansit. hĩc illa diea necessita
gignit᷑. ut extra ordinem nat᷑a appe¬
titũ extendat: ut ñ solum nat᷑am cu¬
stodiat. s etiam ut uitiũ nat᷑e expel¬

Expanded text:
qui corpori praesidebat injunxit. Ne vero in illo exsequendo, si ex sola hoc praeceptione non etiam ex amore impleret, servili conditione premeretur, dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam conservandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor tiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit; quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere possent, et ad satietatem modica. Itaque prudentia carnis tam labor quam oblectamentum appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco meruit ut jam subtus per infinitos labores dissipatus in appetitu carnis suae mensuram tenere non possit. Fregit enim quantum periit quam ad conservandam, quantum remansit. Hinc illa dura necessitas gignitur ut extra ordinem natura appetitum extendat; ut non solum naturam custodiat, sed etiam vitium naturae expel
Abbreviated transcription (Latin):
a dño uiuere h̃t ex fite: quemadmo¬
dum beatus eum eduẽtus fũit de bee
ergastulo & inteoduetus ingaudiũ
dñi sui iiuere habebit ex contempla¬
tiones mtra di cdispensatione agce
ad nune iuterim malitia hostis au¬
tiqͦ ad umpuguandos o sequendos fe¬
deles relaxat᷑ qͣtinus uidelicet hoe bo¬
mini reputet᷑ ꝑ merito si nune ꝑ fi¬
dem ambulans uam u̾itans etiã
uł impugnat᷑ ñ deserat ꝙ pus isione
pͣseutis diraborat᷑ sola ꝓsualione ꝓsit

Expanded text:
a Domino vivere habet ex fide, quemadmoa Domino vivere habet ex fide, quemadmodum beatus cum eductus de hoc ergastulo fuerit et introductus in gaudium Domini sui, vivere habebit ex contemplatione. Sed mira Dei dispensatione agitur quod nunc interim malitia hostis antiqui ad impugnandos et persequendos fideles relaxatur, quatenus videlicet hoc homini reputetur pro merito, si nunc per fidem ambulans viam veritatis etiam vel impugnatus non deserat, qui prius visione praesentis Dei roboratus sol
Abbreviated transcription (Latin):
entiã atꝙ honorẽ exhibere ũ decdigne
REcce demonstrasti tͥa .i. fidem & sacra¬
mentũ fidei. & oꝑa: nunc suꝑest ut ĩ
his qͥhec habebant qͣlis aut qͣnta effec¬
ta est reꝑatio ostendas. d Si sũmuo
bonum hominis contemplatio dei¬
p̾sentis eẽt. maximeq ad ꝑfeuendũ
hoc homo pͥmum condit̾ credit᷑. m̾ito
fides ꝑ quam abscentem qͦdammͦ ui¬
dere incipit initiũ boni. & pͥncipium
restaurationĩ eiꝰ memorat᷑. Nam q̃m
homo qui peccando coguitionẽ dei ꝑ¬
didit per fidem iterum illuminatur.
ut eumdem uidere atq cognoscere
possit: patet quia id ꝑ qͦd eipͥmumbo¬
num quod ꝑdiderat reddit. iure exor.¬
dium restaurationis eius uocatur.
fidei crescit: dum homo ampliuis per
amissum reddit᷑. ut ꝑ eam paulatun
cognitione pariter & amore cresceus.
ad pleuam illam uisionis felicitatẽ
puenire mereat᷑. Sic enum iustusꝙͣ¬
dia in hoc corpore existens ꝑegrinat

Expanded text:
entiam atque honorem exhibere non dedignetur. entiam atque honorem exhibere non dedignetur. D. Ecce demonstrasti tria, id est fidem, et sacramenta fidei et opera. Nunc superest ut in his qui haec habebant, qualis aut quanta effecta sit reparatio ostendas. M. Si summum bonum hominis contemplatio praesentis hoc homo primus conditus creditur, merito fides, per quam absentem quodammodo videre incipit, initium boni et principium restaurationis ejus memoratur. Nam quoniam homo, qui peccando cognitionem Dei perdidit, per fidem iterum illuminatur, ut eum videre atque cognoscere possit; patet quia id per quod ei primum bonum quod perdiderat redditur, jure exordium restaurationis ejus vocatur. fidei crescit, dum homo per agnitioneamissum redditur, ut per eam paulatim cognitione pariter et amore crescens ad plenam illam visionis felicitatem pervenire mereatur. Sic enim justus quandiu in hoc corpore existens peregrinatur
Abbreviated transcription (Latin):
comnitẽm tiam ut beno sit tͥ ut sil sõ¬
teuim non mecãberis. Qtuartum ñ
fuetum facies. Quintum ñ falsuor
testimonium dices Sextum ñ cõeu¬
pisces uxorem ꝓximi tui. Septimũ.
n c̃cupisces tem ꝑximi tui. Primũ
scd̃m p̃ ceptionẽ factum: sex alia se¬
euudum ꝓhibitionem. Quare defa
ciendis unum tm̃ p̾ceꝑtũ datum ẽ:
& deñ faciendis plura: a Primum
peccatũ hominis fiuit in obedientia:
& sdeouita ista que homini ad peni¬
tentiam concedit᷑. tota obedientie
deputat᷑ Quia gͥ homo in malis agẽ.¬
dis ex ꝓpͥa cõcupiscentia in. diu̾sa di¬
strahit᷑ in bonis uͦ agendis sola obe¬
dientie regula gubernat sc̾o in ma¬
lis cauendis que ht ex semetĩpo et
per semetip̃m facere potest sigillati
istruendus erat ad bona uͦ agenda
ad obedientiam tm̃mͦ reuocandus:
ut ibi ꝑ sententiam alterius saluibriᷤ
diceret quid ip̃e agere debuiss. Eũ
enim iubet᷑ homo pat̾ & matͥ bonoie.
defeere ũ ħ ad carnales parentes solu̾o

Expanded text:
 ut bene sit tibi, et sis lontertium: Non maechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non concupisces uxorem proximi tui; septimum: Non concupisces rem proximi tui . Primum secundum praeceptionem factum est; sex alia secundum prohibitionem. D. Quare de non faciendis unum tantum praeceptum datum est, et de faciendis plura? M. Primum peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientiae deputatur. Quia igitur homo in malis agendis ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis vero agendis sola obedientiae regula gubernatur; ideo in malis cavendis, quae habet ex semetipso et per semetipsum facere potest, singulatim instruendus erat, ad bona vero agenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ibi per sententiam alterius salubrius disceret quid ipse agere debuisset. Cum enim jubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solum