comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in in credulitatẽ: ut omĩum misereatur.
In hoc idõ dictũ ÷. qđ sit neminẽ dam¬
pnaturus. S suꝑuis apparet. un sit dictũ.
Nam cum de iuocis postea credituris apłs
loqueretur ad gentes. ad quas utiq iam
credeutes conseribebat epłas: sicut enun
dulitate: sic & hi nunc ñ crediderunt

Expanded text:
um misereatur, non ideo dictum est, quod sit neminem damnaturus, sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Iudaeis postea credituris apostolus loqueretur ad gentes, ad quas utique iam credentes conscribebat epistulas: Sicut enim dulitate: sic et hi nunc non crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
facere: uerum etiã dix̃. nonuos me ele¬
gistis. s ego elegi uos. & posui uos ut eatis
& fructum afferatis. & fructus ur̃ maneat.
Quib u̾bis eis ñ solum iustitiã uerũ etiã
in illa ꝑseuerantiam. se dedisse monst᷑uit.
Xp̃o enim sic eos ponente. ut ante fructum
afferant. & fructꝰ eoꝵ maneat qͥs audeat dicere
ñ manebit: quis audeat dicere forsitan
ñ manebit : sine penitentia enĩ sunt do¬
na & uocatio dĩ. Sed uocatio eoꝵ qͥseđm
ꝓpositum uocati sunt. ꝓ his gͥ int̾pellan-
te xp̃o nedeficiat fides coꝵ sine dubio ñ
deficiet usq in finem. Acꝑ hoc ꝑseuera¬
bit usq infinem. Nec eͣm nͥ manentem
uitȩ huiꝰ inuenit finis. Sicut enim¬

Expanded text:
 non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicere: "forsitan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed uocatio eorumpositum uocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior qui
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ facit. hȩc & filius similit̃ facit :
Si aut̃ ista distingius ut non sint ꝑ patrẽ
omia s ex patre: nec omĩa sint ꝑfiluum
s ꝑfilium. quis eoꝵ tibi udet᷑ eẽ. ille
dequo idem apłs ait. O altitudo diuici¬
arum sapientiȩ & scientiȩ dĩ: quam in¬
scrutabilia sunt iudicia eiꝰ & inuestiga

Expanded text:
Pater facit, haec et Filius similiter facit ? Si autem ita distinguis, ut non sint per Patrem omnia, sed ex Patre; nec omnia sint ex Filio, sed per Filium: quis eorum tibi videtur esse ille de quo idem apostolus dicit, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
A obiine uocationẽ qͥ ptinent omi sunt
docibiles dĩ nee potest eore quis quã
diere eedlidi ut sic uocartr. iuent
eum quippe miscłia dñi: quia sic est
uocatus ut crederet. Om̃s enim docibiles
dĩ. ueniunt ad filium. Qm̃ audierunt
& didicerunt apatre ꝑfiliũ qui eiuden¬
tissime dicit. Om̃is qui audiuit apatre &
didicit. uenit ad me. Istoꝵ aut̃ nemo ꝑit.
quia oiñe qđ dedit mͣpat̃. ñ ꝑdidit ex eo
quit quam. Qͥsqͥs gͦ inde est: om̃io ñꝑit.
nec trat inde qui ꝑit. Propt̃ qđ dictum ÷¬

Expanded text:
 hanc vocationem qui pertinent, « omnes sunt docibiles Dei , » nec potest eorum quisquam dicere: Credidi, ut sic vocarer: praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. « Omnes enim docibiles Dei » veniunt ad Filium, quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit: « Omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me . » Istorum autem nemo perit, « quia omne quod dedit ei Pater, non perdit ex eo quidquam. » Quisquis ergo inde est, omnino non perit, nec erant inde qui perierunt, propter quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃ uos: E&t gͦ inmators podesfate
malitia faciant ñ ÷ ineor potesta¬
te s dĩ. diuidentis tenebras. & ordinan¬
tis eas. Ut hinc etiã qđ faciunt contra
uoluntatẽ dĩ. ñ impleat᷑ nͥ uoluntas dĩ÷
legimꝰ in actib apłoꝵ qđ cũ dimissi a¬
udeis apłi uenissent ad suos & indi¬
cassent quanta cis sacerdotes & seniores.
mes om̃s addin & dixerunt. Dñe tu es
qui fecisti cȩlum & cerram. mare & oĩa
quȩ uieis sunt. qͥ ꝑ os patris nr̃i dauid
scĩ pueri tui dixisti. quare fremuert̃
gentes. & popłi meditati sunt inapia.
astiterunt reges terrȩ & pͥncipes conue

Expanded text:
pter vos? Est ergo in malorum potestate malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibus ApostoloruJudaeis apostoli venissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores dmes omnes ad Dominum, et dixerunt: Domine, tu es qui fecisti coelum et terram et mare, et omnia quae in eis sunt, qui per os patris nostri David sancti pueri tui dixisti: Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania: Astiterunt reges terrae, et principes
Abbreviated transcription (Latin):
genda non imitacio s ꝓpagatio peccati.
iusticiam diceret. Eam quippe iustifi
cacionem dic̃: qua xp̃i uistificat impi¬
um. Quam non imittandã ꝓposuit: sed
solus hoc potest ꝥlam non pocuit apłs
recte dicere. imitatores mei estote sic̃
ti iusti homines & imixtandi. iustꝰ aut̃
Credenti in eum qͥ iustificat impium
deputatur fides eiꝰ adiusticia: Quis¬
quis ergo ausus fuerit dicere iustifico
te consequens ẽ. ut dicat etiam crede
mine. Quod nemo scõꝵ rectedicere
si sola imitacio facit peccatores ꝑ adam.

Expanded text:
genda, non imitatio, sed propagatio peccati. genda, non imitatio, sed propagatio peccati. justitiam diceret. Ecationem dicit, qua Christus iustificat impium, quam non imitandam proposuit, sed solus hoc potest. nam potuit apostolus recte dicere: imitatores mei estote, sicuti iusti homines et imitandi, iustus autem credenti in eum qui iustificat impium deputatur fides eius ad iustitiam. quisquis ergo ausus fuerit dicere: \'iustifico te\', consequens est, ut dicat etiam: \'crede inmc\'.quod nemo sanctorumrecte dicere si sola imitatio facit peccatores per Adam
Abbreviated transcription (Latin):
Cur obumus delictum. mors regnauit
ꝑ unũ. nͥ qr mortis unculo tenebantur
in illo uno. in qͦ om̃s peccauerunt. eciam
si ꝓpria peccata ñ adderent : Alioquin:
non obunius delictum mors ꝑunum
regnauit: s ob delicta multoꝵ punũ¬
quẽq peccantẽ: Quid aut̃ habundan¬
donatur. ut cũ adam consenserit ad
peccatũ suadenti. non cedant usti.&̃.
cogenti : Et quidẽ inulco magis inui¬
ta regnabunt: cũ mortis regn̾u mulco
plures inecernam pęnã trahat: Nisi in¬
telligamꝰ eos ipsos inutroq dici qͥdae
transeunt ab adam ad xp̃m id ÷ amorte
aduicam: quia inuita eterna sine fine
regnabunt. magis quã in eis mors tẽpo¬
raliter & cum fine regnauerit. Itaq
sicut ꝑunius delictũ inom̃s homines
ad condẽp̃nationẽ ita & łunius ustifica¬
tionem: inom̃s homines ad iustificatioẽ uitȩ:
Hocunius delictũ: si imitacionẽ attendamꝰ.
non erit nͥ diaboli. Sed qr manifestũ ẽ.
de adã ñ dediabolo dici: restat intelli¬

Expanded text:
ue ob unius delictum mors regnavit per unum, quia mortis vinculo tenebantur omnes in illo uno, in quo omnes peccaverunt, etiam si propria peccata non adderent. Alioquin non ob unius delictum mors per unum regnavit, sed ob delicta multorum per unumquemque peccantem. Sed abundandonatur, ut cum Adam conspeccatum suadenti, non cedant isti etiam cogenti ? et quid est: \'multo magis in uita regnabusnt, \'cum mortis regnum multo plures in aeternas poenas trahat, nisi intellegamuseosipsosin utroque dici qui transeunt ab Adam ad Christum, id est a morte ad uitam, quia in uita aeterna sine fine regnabunt, magis quam in eis mors temporaliter et cum fine regnauit? Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem itaet per unius iustificationemHoc unius delictum, si imitationem attendamus, non erit nisi diaboli. Sed quia manifestum est de Adam, non de diabolo dici restat intelli
Abbreviated transcription (Latin):
solum ad iustificationẽ gr̃a. s etiam uidi¬
cium ad condemnationẽ exmultis delic¬
tis homines ducit: Neq enim gra multa
delicta donat: & ñ etiam iudicium multa
cium ex uno delicto incondemnacionem.
quia sufficerae ad condempnationẽ. & iã¬
si ñ eẽt in hominib nͥoriginalt᷑ peccati pec¬

Expanded text:
solum ad iustificationem gratia, sed etiam iudicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? neque enim gratia multa delicta donat et non etiam iud judicium ex uno delicto in condemnationem, quia sufficeret ad condemnationem, etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccat
Abbreviated transcription (Latin):
recte dictum ẽ : qr sic̃ nulliꝰ carnał ge¬
neratio nisi ꝑ adam sic sp̃itał nullius
nisi ꝑ xp̃m. Nã si aliqui possent car
siue hic. siue ibi dicerentur. Fosdẽ aut̃¬
om̃s. post ea mulcos dicit. Possunt qͥ ppe
in aliqua re om̃s ẽẽ qui pauci sunt. S
mulcos ht̃ generatio carnał. multos et
spĩtał : quamuis ñ cam multos hȩc spi¬
ritalis quã illa carnał Ueruncamen
quẽ ad modũ illa om̃s hẽ homines. sic ista¬
om̃s iustos homines: quia sic̃ nemo p̃t̃
ista. homo. sic nemo p̃cer istã iustus

Expanded text:
recte dictum est, quia sicut nullius carnalis generatio nisi pei Adam sic spiritalis nullius nisi per Christum. nam si aliqui possent carnsiue hic siue ibi dicerentur. eosdem autem\'omnes\' postea\'multos\' dicit; possunt quippe in aliqua re omnes esse qui pauci sunt. sed multos habet generatio carnalis, multos et spiritalis, quamuis non tam multos haec spiritalis quam illa carnalis. uerum tamen quemadmodum illa omomnes justos homines, quia sicut nemo praeter illam homo, sic nemo praeter istam justus
Abbreviated transcription (Latin):
xerune e canco singuł grauio. qnant
grauius quis peccauit: tam̃ nallliuo
solũ quod orginalit̾ tractum est. none
tum a regnodĩ separat: quo pariuilo
sine accepta xͥ grã defunctos intrare n
posse. ipsietiã. conficentur. uerũ & asli¬
te ac uita eterna facit alienos. quȩ nulla
ee alia potest p̃cer regnũ dĩ. quosola tp̃i
societas incroducit. Ac ꝑhoc ab adam inqͥ
om̃s peccauimꝰ. non omĩa nra peccata sed
tancum originale traduximꝰ: a xp̃o uero
in quo om̃s iustificam̃. non illius cantũ
originał s etiã ceteroꝵ quȩ ipsi addidimꝰ
peccaroꝵ. remissionẽ consequim̃. Idõ ñ
sicut ꝑ unũ peccantẽ ita ⁊donum Nam
iuditium quidẽ eruno delicto si ñ remit¬
titur. id ÷ originali incondep̃nationẽ ũ
potest ducere: grã uͦ exmultis delictis
ceteris om̃ib cęteris ad iustificationẽ per¬
ducit: Si enĩ ob unius delictũ mors reg¬
nauit ꝑ inũ. multomagis qͥ habunddn¬
tiam gratiȩ & iusticiȩ accipiunt. inuita

Expanded text:
xerunt, et tanto singulis grauior, quanto grauius quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo paruulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non posse ipsi etiam confitentur, uerum et a salute ac uita aeterna facit alienos, quae nulla esse alia potest praeter regnum dei, quo sola Christi societas introducit. Ac per hoc ab Adam, in quo omnes peccauimus, non omnia nostra peccata, sed tantum originale traduximus; a Christo uero, in quo omnes iustificamur, non illius tantum originalis sed etiam ceterorum, quae ipsi addidimus, peccatorum remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delicto, si non remittitur, id est originali, in condemnationem iam potest ducere, gratia uero ex multis delictis am omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipi
Abbreviated transcription (Latin):
ad hux in carne estis. Si gͦ ñ estis incarne:
ur inispũ dĩ sicis: tẽ enĩ incarne ñ estis.
Nam si recedit sp̃idĩ: pondere suo sp̃s
hominis reuoluitur incarnẽ. Redit ad
feta carnalia. redit ad concupiscentias
słares: & erunt illiꝰ hominis peiora nouis¬
sima quã erant pͥma. Sic gͦ habete lib̾ũ
arbicrium: ut imploretis auxiliũ. Hon
estis incarne. & hoc ex uirib urĩs : Absit.
Unde ergo: Si tam̃ sp̃s cdlĩ habitat inuobis.

Expanded text:
adhuc in carne estis. Si ergo non estis in carne, ut in Spiritu Dei sitis; tunc enim in carne non estis. Nam si recedat Spiritus Dei, pondere suo spiritus hominis revolvitur in carnem, redit ad facta carnalia, redit ad concupiscentias saeculares: et erunt illius hominis pejora novissima quam erant prima . Sic ergo habete liberum aestis in carne. » Et hoc ex viribus vestris? Absit! Unde ergo? « Si tamen spiritus Dei habitat in vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
qua ñ animꝰ iudic&. Quod ꝓfecto ñ
posset: nͥ melior illo ẽẽt. Hȩc species
sine cumore molis. sine strepicu
uocis. sine spatio. uł loci uł tẽꝑis.
S ibi quoq nͥ mutabił eẽt: ñ aluꝰ
alio meliꝰ de specie sensibili iudica¬
ra. Aleliꝰ ingeniosior quam tardi¬
or. meliꝰ peritior. quãimpicior:
Melius exertitacior. qua mi
homines facile collegerunt ñ esse
ineis rebus primã speciem: ubi mu¬
tabił eẽ conuncitur. Cũ gͥ ineorũ
conspectu. & corpꝰ & animus maius
minusq speciosa eẽt. si auc̃ omĩ spe¬
cie carere possent. omĩno nulla es¬
sent: uiderunt eẽ aliquid uͥ pͥmaeẽt
& incũmutabił. & idõ nec compara¬
bit: att ibi eẽ rerũ pͥncipuĩ rectis¬
sime crediderunt qđ faccũ ñ esset¬
& ex quo facta cuncta essent lcaqd̃
notum est dĩ manifestauit eis ipse.
cum abeis inuisibilia eius ꝑ ea que fac¬
ta sunt incellecta conspecta sunt:

Expanded text:
qua non animus iudicet. Quod profecto non qua non animus iudicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu uocis, sine spatio uel loci uel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior, melius peritior quam inperitior, melius exercitatior quam minhomines facile collegerunt non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse conuincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, si aucie carere possent, omnino nulla essent, viderunt esse aliquid ubi prima esset et incommutabilis , et ideo nec comparabilis: atque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, ipse manifestavit eis, cum ab eis invisibilia ejus, per ea quae facta sunt intellecta conspecta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
quo modo & quałcũq natura ẽ non
eẽ posse nͥ ab illoqͥuere ẽ. quia incõ¬
mutabilit᷑ ẽ: ac ꝑhoc siue uniuersi
qui simplicit̾ ẽ. Quia ñ aliud illi
est. eẽ aliud iuuere quasi posse̾t eẽ
ñ uiuens: nec aliud illi ẽ uiuere.
aliud incelligere. quasi possit uiue¬
re ñ intelligens: nec aliud illi ẽ in
celligere. aliud beatũ eẽ quasi pos
illi eẽ. Propt̃ hanc incõmucabilica¬
tẽ & simplicitatẽ: intellexerunt eũ
& omĩa ista fecisse: & ipsũ anullo
fieri pocuisse: Considerauerunt enĩ
quic qͥd ẽ uł corpus eẽ uel uitam:
Mleliuisq aliquid uitam ẽẽ quã cor¬
pus: speciemq corporis eẽ sensibilẽ.
intelligibilẽ. Proinde incelligibilẽ
speciem. sensibili p̃tulerunt: Sensi¬
bilia dicimus. que uisu tauctuq
corporis senciri queunt: intelligi¬
bilia que conspectu m̃tis incelligi.
Hulla ẽ enĩ pulcritudo corporalis
siue. intactu corporis. sic̃ ẽ figura.
siue inmocu sicut ẽ cancilena: de

Expanded text:
 qualiscunque natura est, non esse posse, nisi ab illo qui vere est, quia incommutabiliter est, ac per hoc sive universi qui simpliciter est, cui id quod est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non inteltelligere, aliud beatum esse, quasi possilli esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse quam corpus, speciemque corporis esse sensibilem, intellegibilem uitae. Proinde intellegibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae uisu tactuque corporis sentiri queunt; intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis siue in statu corporis, sicut est figura, siue in motu, sicut est cantilena, de
Abbreviated transcription (Latin):
ham: qͥ multo ante legẽ fuit Quod
qr dicere ñ possunt: coge̾ntor fateri.
ñ legis oꝑib iustificari hominem:
s fide Simul etiam nos cogit incelli¬
gere om̃s antiquos qͥ iustificati sunt.
̃ ipsa fide iustificatos: Quod enĩ nos
ex parte p̃ceritum idẽ pͥmũ aduen¬
cum dnĩ. exparte futurũ id ẽ scđ̃m
aduentũ dnĩ. credendo salui efficim̃
hoc tocũ illi idẽ utrũq aduencum
futurum credebant: reuelante sibi
spũ sco ut salui fierent: Unde ẽ eciã
illud Abraham concupiuit diẽ meũ
exlege heredes sunt. ex inanita est
fides. abolita ẽ ꝓmissio:
mmo destrueretur ꝓmissio si ex lege
quis ꝗͣ iustꝰ eẽt. Si enĩ qͥ ex lege here¬
des s̃: ex inanita ẽ fides. euacuata ẽ.
ꝓmissio. Lex enĩ irã oꝑatur: ad hoc
utiq ut ad irã euadendã dĩ gr̃a re¬
qurat᷑: Ubi enĩ ñ ẽ lex. nec p̾uaricatio
Omĩs legẽ p̃teriens: iniquus ẽ: Non¬
omĩs iniquus legẽ p̃cerit Ubi enĩ

Expanded text:
nte Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini; ex parte futurum, id est, secundum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque adventum futurum credebant, revelante sibi Spiritu sancto, ut salvi fierent. Unde est etiam illud: Abraham concupivit diem meum ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, abolita est promissio Imo destrueretur promissio, si ex lege quisquam justus esset. Si enim qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ad hoc utique, ut ad iram evadendam gratia Dei requiratur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Omnis legem pomnis iniquus Legem praeterit. Ubi enim
Abbreviated transcription (Latin):
surꝰ ẽ & ñ habebit qͥ cũ eo diuidat heredi¬
tatẽ & pauꝑior remaneat. Nsic ds̃. Unicũ
eundẽ ipsũ quẽ genuerat & ꝑquẽ cuncta
creauerat. misit in hunc mundũ ut ñ eẽt
unꝰ. s fr̃s haberet ad optatos. Non enĩ nos
nati sumꝰ de dõ qͦmͦ ille unigenitꝰ: s adop¬
tati ꝑ gram ipsius. Ille enĩ uenit unigeni¬
tus soluere peccata. qͥbꝰ peccatis implicaba¬
mur. ne adoptaret nos ꝓpter impedim̃¬
tũ eoꝵ. Quos sibi fr̃s facere uolebat: ipse
soluit ce fecit coheredes: Sic enĩ dic̃ apłs.¬
it ille hab̾e coheredes. qͥa heredas eiꝰ ñ
fit angusta si multi possederint. Iili ipsi
certe. illo possidente fuint hereditas ip¬
sius. & ille uicissim fit hereditas ipsoꝵ
Audi qͦmͦ ipsi fiant hereditas ipsius. Dñs
dix̃ adme filius msestu ego hodie genui
te. Postula ame ae dabo tͥ gentes heredi¬
tatẽ tuã. Ille qͦmͦ fit hereditas eor: dic̃

Expanded text:
st et non habebit, qui cum eo dividat hereditatem, ut pauperior remaneat. Nec sic Deus. Unicum eundem ipsum, quem genuerat et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo quomodo unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim tus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit Apostit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qua credit xp̃ẽ: sic illa iusticia dĩ.
sine lege: ñ sine lege manifestata
Quomͦ enim ꝑ legem testificata si
sine lege manifestata: S iusticia
dĩ sine lege ẽ quam dĩ ꝑ spm̃ gracie
credenti confert sine aduitorio legis
hoc ẽ ñ ad uitis lege: quandoquidẽ
ꝑ legẽ ostendit homini infirmicatẽ
suam. ut ad eiꝰ miscdiam iam ꝑfidẽ
confugiens sanaretur: De sapientia
miscđiam in lingua portet: legem
scilic& qua reos faciat suꝑbos. miscã
uero qua iustificet humiliatos Iusti¬
enĩ peccauerunt & egent gła dĩ: ñ¬

Expanded text:
non qua credit Christus, sic illa iustitia dei nnon qua credit Christus, sic illa iustitia dei ndei sine lege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata, si sine lege manifestata? sed iustitia dei sine lege est, quam deus per spiritum gratiae credenti confert sine adiutorio legis, hoc est non adiutus a lege, quando quidem per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad eius misericordiam per fidem confugiens sanaretur. de sapientia misericordiam in lingua portet, legem scilicet, qua reos faciat superbos, misericordiam uero, qua iustificet humilatos. iustienim
Abbreviated transcription (Latin):
consticuere merito dixisse apłm qͥa
exlege nemo iustificabitur: Osten¬
dit enĩ tancummͦ lex. quid faciendũ
quid cauendum sit: ut qđ illa osten¬
derit. uoluntas impleat. ac sic homo
sequicur: Nunc aut̃ in quid sine
lege iusticia dĩ manifestata ẽ. testi¬
ficata ꝑ legem & ꝓphetes Parũne
insonat surdis : iusticia inquid dĩ
manifestata est. Hanc ignorant qͥ
suam uolunt constituere: Huic no¬
lunt ee subiecti: Iusticia inquid dĩ
manifesta est. Non dix̃ iusticia
hominis uel iusticia ꝓprie uolun¬
tatis: Iusticia dĩ ñ qua iustus est
ds̃: s qua induit hominẽ. cũ uis¬
tificat impium: Hec cestificatur
ꝑlegem & ꝓphetas: Huic quippe
testimonium ꝑ hibent ͤ &e ꝓphete
lex quidem hoc ipso qđ ubendo
amnInando & nenunẽ iustifican¬
hinc sequitur & adiungit dicens
Iusticia aut̃ dĩ ꝑ fidem tħu xp̃i:¬
Hoc ÷ ꝑfidem qua creditur in xp̃m
Sicut autem ista fides xp̃i dicta est.

Expanded text:
constituere merito dixisse apostolum: quia constituere merito dixisse apostolum: quia ex lege nemo iustificabitur; ostendit enim tantummodo lex quid faciendum quidue cauendum sit, ut quod illa ostenderit uoluntas impleat ac sic homo sequitur. nunc autem, inquit, sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est. hanc ignorant qui suam uolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: \'iustitia hominis ucl iustitia propriae uoluntatis\' — iustitia dei, non qua deus iustus est, sed qua induit hominem, cum iustificat impium. haec testificatur per legem et prophetas; huic quippe testimonium perhibent lex et prophetae: lex quidem hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustificanhinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Iesu Chri fidem, qua creditur in Christum. sicut autem ista fides Christi dicta est
Abbreviated transcription (Latin):
satione uelata & occulta Neq enim
nob̾ ꝑ eoꝵ misterium alias apercius
alias occultius ꝓphetałut: Quia non¬
uistificabitur exlege omis caro corã
dõ Pocest enim fier̃i coram homini¬
bus: ñ aut̃ coram illo qui cordis ipseꝰ
q intim& uoluntatis iꝑ inspector ẽ:
Ubi etiam uid& si aliud faciat qui
legem tima: Qđ tamen mallar face¬
re si licerce: Ac nec quisquã putaret
hic apłm ea lege dixisse nenunem
iustificari. que insacramentis ueteri¬
bus multa contin& figurata p̾cepta.
unde etiam ipsa ẽ. circumcisio carnis
quam die octauo accipe paruuili uis¬
si sunc: continuo subiunxit quam
egem duteric ae qlts fer iegemi en
cognitio peccati: Iila igitur lex est.
dequa postea dicit Peccatum ñ cog¬
Ai nisi ꝑ legem: Nam concupiscen¬
i nesciebam nisi lex diceret. ñ
dirupisces: Nam quid est aliuid. per.
igem enim cognitio peccati: Hic
force dicat humana illa p̃sup̃tio ig¬
norans dĩ iusticiam & suam uolens

Expanded text:
satione velata et occulta. Neque enimsatione velata et occulta. Neque enimnobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius prophetari. CAPiustificabitur ex lege omnis caro coram deo. potest enim fieri coram hominibus, non autem coram illo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspector est, ubi uidet, etiamsi aliud faciat qui legem timet, quid tamen mallet facere, si liceret. ac ne quisquam putaret hic apostolum ea lege dixisse neminem iustificari, quae in sacramentis ueteribus multa continet figurata praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die octauo accipere paruuli iussi sunt, continuo subiunxit quam egem dixerit et ait: per legem enim cognitio peccati. illa igitur lex est, de qua postea dicit: peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. nam quid est aliud per legem enim cognitio peccati? Hic forte dicat humana illa praesumptio ignorans dei iustitiam et suam uolens
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. impleatur. lex sub intͣuit ut
abundaret delictum: Hec sunt scda
hominis. Si aut̃ respererit dĩ ut iͦm¬
plenda quȩ mandat ip̃se adiuuare
credatur. & agi homo ceperit dĩ spũ
concupiscitur ad u̾sum carnem for¬
ciore robore caritatis: ut quamuis
ad huc sit qđ homini repugnoe ex
homine. non dũ cota infirmitate
sanata. ex fide cam̃ iustus uiuat. ius-¬
teq uiuat. in quantum ñ cedit ma¬
le concupiscentie uingente delee¬
catione iustitie Hec ĩcereabone
spei hominis: inquibus si pia pie¬
rantia quisq ꝓficiat. postrema pi
carnis implebitur: Harum quat¬
cuor differentiarũ prima ẽ. ance
legem. scđa sub legem. t̾cia sub gr̃.
numero. & pondere cuncta disponit.
Nam fuit prunicus ante legeni. scdo
sub lege que daca ẽ ꝑ moysen: deinde
sub grã que reuelata ẽ ꝑprimũ me.¬
dͥatoris aduentum: Quȩ quidem grã
nec ante defuit quib eam oportuit
inꝑciri : quamuis ꝓtemporis dispen¬

Expanded text:
tum est impleatur, Lex subintravit, ut tum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit maae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema paxcarnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispen
Abbreviated transcription (Latin):
uicatem uͦ sp̃s. quid nͥ gratiã: Et ne
putaretur accusare legem. uł rep̃hen¬
disse: concinuo sibi opposuit questionẽ
& ait Quid ergo dicemꝰ: Lex peccatũ
est: absit Deinde subiunxit Sed pec¬
catum ñ cognoui nisi ꝑlegem Hoc est
qđ dixerat: ꝑ legẽ cognitio peccati:
Nam concupiscentiam inquit nesciebã.
impetrat. qđ lex imperat: Nam sine
lex poterit ñ uiuare: & p̃uaricatorẽ
in suꝑ facere. qui de ignorantia se ex¬
cusare ñ possit: Regnat enim carna¬
tissimis ignorantie cenebris nulla re¬
sistente ratione scđm carnẽ uiuitur:
hec s̃ prima hominis: Deinde cũ ꝑle
gem cognicio fuerit facta peccati. si
ñ diuinus adiuuat sp̃s. scum legem
uolens uiuere uincitur: & sciens peo¬
cat. peccatoq subditus seruit: Aquo
enĩ quis deuictus est. huic & seruus
addictus ẽ: id agente scientia man¬
dati. ut peccatũ operaretur in homi¬
ne omnem concupiscentiam cumulo
p̃uaricationis ad iecto. atq ita qđ scrip¬

Expanded text:
itus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, impetrat quod lex imperat. Nam sine lex poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnatissimis ignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scrip
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt. ñ quia iusti erant. s ut usti¬
ne grã fidei uideretur non necessaria.
si oꝑa legis etiam sine illa iustificare
tate appetendi aliquid ab ipso pͣt̾ ipsũ.
aut timore amittendi: Ipso enĩ solo: ue¬
ra nr̃a beatitudo atq ꝑfecta est Et quia
inusibił ẽ ocłis carneis: fide colit᷑ ꝗͣ diu
in hac carne uiuimus. sic̃ idem apłs dix̃:
Qđ aut̃ nc̃ uiuo in carne: infide uiuo filii
dei Et ipsa ẽ iusticia quo ꝑtinae qđ dictũ
enim: cognitio peccati: Cognicio dix̃
non consũptio: Quando aut̃ cognoscit
homo peccatum. si ñ adiuuet gracia:
ut cognicum caueatur. sine dubio lex
iram oꝑatur: Qđ alio loco ipse apłis dic̃
Ipsius enim uerba sunt: Lex iram oꝑat᷑:
ricator est legis: sic̃ & in alio loco dicic.
ubi enĩ lex non ẽ. nec p̃uaricatio ẽ: Propt᷑
hoc & alibi dicit. ut seruiamꝰ in nouica

Expanded text:
diderunt, non quia justi erant, sed ut justiia fidei videretur non necsi opera Legis etiam sine illa justificare tate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo atque perfecta est; et quoniam invisibilis est oculis carneis, fide colitur, quamdiu in hac carne vivimus, sicut supra dixit, Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei ; et ipsa est justitia. Quo pertinet quod dictum enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operaturicator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi ait, Ut ser
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ tamꝙ̃ contra apłm: & dico de ipso
abrahã qđ inuenimꝰ eciam inepła al¬
terius apłi. qui uolebat corrigere
homines. qͥ male intellexerunt istũ
apłm: Iacob enĩ inepła sua concra
eos qͥ nolebant bene oꝑari de sola
fide p̃sumentes. ipsius abrahe oꝑa
cõmendauit : cuius paulus fidem.
Et ñ sunt sibi aduersi pauli apłi:
Dicit aut̃ nõtum om̃ib opꝰ. abrahẽ
filiũ suũ immolandũ dõ obculic:
Magnũ opꝰ: s exfide: Laudo super¬
edificationẽ oꝑis: s uideo fidei funda

Expanded text:
ergo tanquam contra Apostolum, et dico de ipso Abraham, quod invenimus etiam in Epistola alterius apostoli, qui volebat corrigere homines, qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus enim in Epistola sua, contra eos qui nolebant bene operari de sola fide praesumentes, ipsius Abrahae opera commendavit, cujus Paulus fidem: et non sunt sibi adversi Apostoli. Dicit autem opus omnibus notum, Abraham filium suum immolandum Deo obtulit . Magnum opus, sed ex fide. Laudo superaedificationem operis, sed video fidei funda
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ scriptura dic̃ : Id ẽ. unde dic̃
scriptura iustificatũ abrabam: Credi¬
dit aut̃ abraham dõ. & reputatũ ẽ.
illi adiusticiam: Ergo exfide iusti¬
ficatus ẽ abraham: lam qui audit:
ñ exoꝑib si exfide obseruar illã uora¬

Expanded text:
Unde dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Ergo ex fide justificatus est Abraham. 3. Jam qui audit, non ex operibus, sed ex fide; observet illam vora
Abbreviated transcription (Latin):
sa est fides nrã de spũ patͥarche qͥ
placuit dõ. ut dicamꝰ eum ar noue¬
rimus ad dm̃ hab̾e głam: Ait apłs
Certe notũ ẽ nob̾ & manifestũ qͥa
abraham ad dĩ ht̃ głiam At si ex

Expanded text:
fides nostra de sancto Patriarcha, qui placuit Deo, ut dicamus eum et noverimus ad Deum habere gloriam, ait Apostolus: Certe notum est nobis et manifestum, quia Abraham ad Deum habet gloriam: at si ex
Abbreviated transcription (Latin):
ipse talem głam: & illud potius
in uenis multos paganos ꝓpterea
nolle fieri xpĩanos. quia quasi suf.¬
ficiunt sibi de bona uita sua: Bene
uiuere opꝰ ÷ ait: Quid mͥ p̃cepturꝰ
ne uiuo Quid mͥ necessarius ẽ xp̃c :
Nullũ homicidiũ. nullũ furtum.
nullã rapinã facio. res alienas non
concupisco: nullo adulterio conca¬
minor: Nã inueniatur aliquid in
uita mea qđ rep̃hendatur: & qͥ
rep̾henderit faciat xp̃ianũ: Haba
głam si ñ ad dm̃:. Non aut̃ sic pater
ture ad hoc uult intentionẽ nrãm

Expanded text:
is talem gloriam, et illud potius invenis multos paganos propterea nolle fieri christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait: quid mihi praecepturus ne vivo: quid mihi necessariuNullum homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor, non inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat Christianum, habet gloriam sed non ad Deum, non autem sic pater tur
Abbreviated transcription (Latin):
anime auitio peccati Panime sani¬
catem: lib̾tas arbitrii ꝑliberum
arbitrium: usticiȩ dilectio Puis¬
ticie dileccionem: legis oꝑatio lo
ꝑ hoc lex non euacuatur. s statut
ꝑ fidem: quia fides impetrat grãm
qua lex impleatur Grã sanat uo.
luntacem: qua iusticia lib̾e diliga¬
tur: Omĩa hȩc que uelut catenatim¬
tẽ conexiui habent uoces suas inscrip¬
curis scũ: Lex dic̃ non concupisces.
fides dic̃ sana animã meam. qñ
peccaui tibi: Grã dicit. ecce sanꝰ fac¬
tus es: iam noli peccare. nequid tͥ
deceriꝰ contigͥat: Sanitas dic̃. dnẽ ds̃
m̃s exclamaui adte &e sanasti me:
Lib̾um arbitriũ dic. uoluncarie sa¬
crificabo tibi: Dileccio iusticiȩ dic̃
Narrauer̃ mͥ in iusti delectaciones
suas. s ñ sic̃ lex tua dnẽ: Ut quid
gͦ miseri homines aut delib̾o arbi¬
trio audent suꝑbire anceꝗͣ liberen¬
tur. aut de suis uirib si iam lebe¬
rati sunt: nec adtendunt in ipso
nomine liberi arbitrii utiq liber¬

Expanded text:
ccati; per animae sanitatem, libertas arbitrii; per liberum arbitrium, justitiae dilectio; per justitiae dilectionem, legis operatio. Ac per hoc lex non destruitur, sed statuitur per fidem, quia fides impetrat gratiam, qua lex impleatur, grluntatem, qua iustitia libere diligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit: non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: domine deus meus, o exclamaui ad te et sanasti me; liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi arbitrii utique liber
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ non ad aliquã differentiã dictũ
quia ex fide iustificat gentes ds̃:
itemq cũ de circũcisione loqueret᷑
unde erat. nos inquit natura iuidei¬
⁊ ñ ex gencibus peccatores scientes
quia ñ iustificabitur homo exoꝑibꝰ
legis. nisi ꝑ fidẽ iħu xͥ: ⁊ nos in xp̃o

Expanded text:
 non ad aliquam differentiam dictum quia ex fide iustificat gentes deus. itemque cum de circumcisione loqueretur. unde erat ipse. nos. inquit. natura Iudaeiet non ex gentibus peccatores sci entes quia non iustificatur homo ex operibus legis nisi per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
dileccione ꝓcedunt Vnde illa fidẽ
quȩ sufficere ad salutẽ quibusdam
uidetur. ita nichil ꝓdesse adseuerat:
ut dicat Si habeam omẽm fidẽ ica
ut montes transferam: caritacatẽ
aut̃ ñ habeam: nichil sum Ubi aut̃
fidelis caricas oꝑatur: sine dubio
bene uiuitur: Penitudo enĩ legis
caricas: Unde euident̾ in scđa ȩpła
sua petrus. cum ad uitȩ morumq
scĩtatem hortaretur mundũq istũ
transicurũ p̃nuntiaret. celos uero
nouos. & cerram nouam expectari.
que iustis habitanda traderetur. ut
ex hoc attenderent qualit̾ eos opor¬
teret uiuere. ut habicacione illa dig¬
ni fierent. sciens de apłi pauli quibꝰ¬
dã sub obscuris sententuis non nullos
iniquos accepisse occasionẽ. ut tamꝗͣ
securi de salute quȩ infide ẽ bene
iuuere non curarent. cõmemorauit
quedã ad incelligendũ difficilia. ẽe.
inepłis eiꝰ que homines ꝑu̾terent.
sic ⁊ alias scripturas adppriũ suũ in

Expanded text:
dilectionem operatur. unde illam fidem, dilectionem operatur. unde illam fidem, quae sufficere ad salutem quibusdam uidetur, ita nihil prodesse adseuerat, ut dicat: si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. ubi autem fidelis caritas operatur, sine dubio bene uiuitur; plenitudo enim legis caritas. Vnde euidenter in secunda epistula sua Petrus, cum ad uitae morumque sanctitatem hortaretur mundumque istum transiturum praenuntiaret, caelos uero nouos et terram nouam expectari, quae iustis inhabitanda traderetur, ut ex hoc adtenderent, qualiter eos oporteret uiuere, ut habitatione illa digni fierent, sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tamquam securi de salute, quae in fide est, bene uiuere non curarent, commemorauit quaedam ad intellegendum difficilia esse in epistulis eius, quae homines peruerterent si
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sibi contrarie duoꝵ apostolorũ
sencentiȩ. pauli & iacobi. cum dicit
unus iustificari hominẽ ꝑfidẽ sine
oꝑibꝰ: ⁊ alius dicit inanem e̾e fidem
sine oꝑibꝰ: quia ille dic̃ de oꝑib que
fidem p̃cedunt. iste aut̃ de his quȩ
fidẽ secuntur : sic̃ etiam ipse paulus
multis locis ostendic: Cum ergo dic̃¬
apłs arbitrari se iustificari hominẽ
ꝑfidẽ sine oꝑibꝰ legis. ñ hoc aic uc per¬
cepta ac ꝓfessa fide iusticie concẽpnan¬
tur: sed ut sciat se quisq ꝑfidẽ se¬
posse iustificari. etiam si legis opera
ñ p̃cesserint Secuntur enĩ iustifi¬
catum: ñ p̃cedunt iustificandũ Qm̃¬
ergo hȩc opinio tunc fuerat exorta.
aliȩ apostolice epłȩ pecri. ioħis. ia¬
cobi. uide contͣ eam maxime diriguil
intentionẽ: ut uehement̾ astruant
fidẽ sine oꝑibꝰ ñ ꝑdesse: sic̃ etiã ipse
paulus ñ qualem lib& fidẽ qua in
diũ creditur. s eam salubrẽ planeq
euangłicam definuit. cuiꝰ oꝑa ex

Expanded text:
sunt sibi contrariae duorum apostolorum sententiae, Pauli et Jacobi, cum dicit unus justificari hominem per fidem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem sine operibus: quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locis ostendit. LXXVII. Dapostolus arbitrari se iustificari hominem per fidem sine operibus legis, non hoc agit, ut percepta ac professa fide opera iustitiae contemnantur, sed ut sciat se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opera non praecesserint. sequuntur enim iustificatum, non praecedunt iustificandumergo haec opinio tunc fuerat exorta, aliae apostolicae Epistolae, Petri, Joannis, Jacobi, Judae, contra eam maxime dirigunt intentionem, ut vehementer astruant fidem sine operibus non prodesse: sicut etiam ipse Paulus, non qualemlibet fidem, qua in Deum creditur, sed eam salubrem planeque evangelicam definivit, cujus opera ex
Abbreviated transcription (Latin):
priusq omĩno aliquid eẽmus. Quod gͦ
reconciliati sumus dõ ꝑ mortẽ filii eius
oderat: sic̃ reconciliatur inimicꝰ ini¬
mico. unde inde sint amici. ⁊ inuicem
diligant. qui oderant inuicẽ: Sed iam
nos diligenti reconciliati sumꝰ ei: cũ qͦ
propt̾ peccatũ inimicitias habebamꝰ.
Quod utrũ uerũ dicam atcestet᷑ apłs. Cõ¬
mendat inquit dilectionẽ suã ds. in nob̾:

Expanded text:
priusquam omnino aliquid essemus. Quod ergo reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, oderat: sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant, qui oderant invicem; sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum verum dicam, attestetur Apostolus: Commendat, inquit, dilectionem suam Deus in nob
Abbreviated transcription (Latin):
Prorsus donũ dĩ ẽ. diligere dm̃. Ipse ut
diligeretur dedit: qui ñ dilectꝰ dilex.
Displicentes amati sumus: ut fieret in
nob̵ unde placeremus. Diffundit enĩ
caricaten incordib nr̃is sp̃s patris &
filii: quẽ cum patre amamus ⁊ filio¬

Expanded text:
Prorsus donum Dei est, diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus dilexit. Displicentes amati sumus, ut fieret in nobis unde placeremus. Diffundit enim charitatem in cordibus nostris Spiritus Patris et Filii, quem cum Patre amamus et Filio
Abbreviated transcription (Latin):
Qui gͦ amat homines. aut quia uisti
sunt. aut ut iusti suit: amare debebits
S ic onum &e se ipsum amare debet. Aut
quea iustus ÷ aut ut uistus sit. Sie
enundiligit ꝓximum tanqua ẽ ipsũ
sine ullo ꝑieulo. Quienim se alit̃ dili¬
git: inuiste secdiligit: qm̃ adhos se di¬
ligit. ut sit inustus. Ad hocgͦ ut sit
malus. Ac ꝑhoc non sediligit. Qui
enim diligit iniqͥtatẽ odit animam
C enete gͦ dilectionẽ. & securis suam.¬
estote. Iuid times ne male facias ali¬
cui: quis male facit ei quem diligit:
Dilige non potest fieri. nisibenefacias.
S forte corripis. Amor hoc facit ñ seui¬
cia. S forte cedis. Ad disciplinã facis.
Quia amor ipsius dilectionis nonte ꝑ¬
mitcit negligere. indisciplinatum.
& fit quodãmͦ quasi diuersus fructus
& contrarius. Ut aliquando odium¬

Expanded text:
Qui ergo amat homines, aut quia iusti sunt aut ut iusti is sint amare debet. sic enim et se ipsum amare debet, aut quia iustus est aut ut iustus sit: sic enim diligit proximum tamquam se ipsum sine ullo periculo. qui enim aliter se diligit, iniuste se diligit, quoniam se ad hoc diligit, ut sit iniustus, ad hoc ergo, ut sit malus, ac per hoc iam non se diligit. qui enim diligit iniquitatem, odit animamenete ergo dilectionem, et securi estote. Quid times ne male facias alicui? Quis male facit ei quem diligit? Dilige, non potest fieri nisi bene facias. Sed forte corripis? Amor hoc facit, non saevitia. Sed forte caedis? Ad disciplinam facis; quia amor ipsius dilectionis non te permittit negligere indisciplinatum. Et fit quodammodo quasi diversus fructus et contrarius, ut aliquando odium
Abbreviated transcription (Latin):
laborant homines inomib nego ciis.
Tu aut̃ in om̃ib oꝑib tiuis labora ñ ꝓpt̃
amorem scłi: s ꝓ sempiterna requie ꝗͣ
ꝓmitit ds̃. Honora patrem tuum &
matrem tuam. Tangis quartã cordam.
ut honorem parentib deferas. cecidit¬
bestia impietatis. Non mechaluris.
Tangis quintã cordam. cecidit buitia li¬
bidinis. Non occides. Tangis sextã cor¬
dam. cecidit bestia crucdelitatis. Non
furtum facies. Tangis septimã cordam.
cecidit bestia rapacitatis. Non falsum
cestimonium dices. Tangis octauã cor¬
dam. cecidit bestia falsitatis. Noncon¬
cupisces uxorem ꝓximicui. Tangis no¬
nam cordam. cecidit bestia adulterinȩ
cogitationis. Aliuid est enĩ nõ facere
aliquid tale p̃ter uxorem: aliud ñ appe¬
cere alienam uxorem. Idõ duo p̃cepta
stint: non mechaberis: & ñ concupisces
uxorem ꝓximi tui. Non concupisces
rem ꝓrumi tui. Tangis decimã cordam.
cecidio bestia cupiditatis. Ita cadentib
omib bestur io¬

Expanded text:
borant homines in omnibus negotiis, tu autem in omnibus operibus tuis labora, non propter amorem saeculi, sed pro sempiterna requie quam promittit Deus. Honora patrem tuum et matrem tuam, tangis quartam chordam, ut honorem parentibbestia impietatis. Non moechaberis: tangis quintam chordam; cecidit bestia libidinis. Non occides: tangis sextam chordam; cecidit bestia crudelitatis. Non furtum facies: tangis septimam chordam; cecidit bestia rapacitatis. Non falsum testimonium dices: tangis octavam chordam; cecidit bestia falsitatis. Non concupisces uxorem proximi tui: tangis nonam chordam; cecidit bestia adulterinae cogitationis. Aliud est enim non facere aliquid tale praeter uxorem, aliud non appetere alienam uxorem. Ideo duo praecepta sunt, Non moechaberis, et, Non concupisces uxorem proximi tui. Non concupisces rem proximi tui: tangis decimam chordam; cecidit bestia cupiditatis. Ita cadentibus omnibus besti
Abbreviated transcription (Latin):
at ꝓfert u̾ba etiam castigationi ob¬
iurgat. litigat. Aliquando uer
ad hanc necessitatem. ut litiget. Ec
odium blanditur. & caritas litigat.
Noli attendere uerba blandientis. & qͣsi
seuiciam obuirgantis. Uenã inspice.
radicem unde ꝓcedat quere. Ille blan-¬
ditur ut decipiat. iste litigat. ut cor¬
lenicudo legis caritas est. qua ds̃ ꝓ¬
rinusq diligit᷑. inquib p̃ceptis ca¬
ritatistota lex pendet & ꝓpħe. Merito
fit om̃ium reus qui contra illam facit.
inqua pendent om̃ia. Nemo aut peccat.
terabis. ñ homicidium facies. ñ furab̃is.¬
qđ diliges ꝓximum cuum. tanquã te¬
ipsum. Dilectio ꝓximi malũ ñ oꝑat᷑.
Plenitudo aũt̃ legis: caritas. Nemo aũ
diligit ꝓximum: nisi diligens dm̃. Ut
hoc quantũ potest ꝓximo impendat
quem diligit tanquã se ipsum. ut et
ille diligat dm̃. quem si ipse ñ dili¬
git nec se nec proximum diligit.

Expanded text:
t verba etiam castigationis, objurgat, litigat: aliquando venitur ad hanc necessitatem ut litiget. Ecce odium blanditur, et charitas litigat. Noli attendere verba blandientis, et quasi saevitiam objurgantis; venam inspice, radicem unde procedant quaere. Ille blanditur ut decipiat, iste litigat ut corlenitudo legis charitas est, qua Deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis charitatis tota lex pendet et prophetae, merito fit reus omnium, qui contra illam facit in qua pendent omnia? Nemo autem facit terabis, non homicidium facies, et st, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem legis, charitas . Nemo autem diligit proximum, nisi diligens Deum, et hoc, quantum potest, proximo impendat, quem diligit tanquam semetipsum, ut et ille diligat Deum: quem si ipse non diligit, nec se, nec proximum diligit.
Abbreviated transcription (Latin):
illa quȩ nefandis oꝑib exercebant. alicui
utili oꝑi integra eoꝵ m̃bra deseruiant.
Illi non peꝑcerunt correctionem sibi p̃dican¬
tib dei serius. tu parce comp̃hensis. parce ꝑ¬
ductis. parce conuictis. Illi impio ferro fu¬
derunt sanguinẽ xp̃ianorum. tuabeorũ
sanguine etiam uiridicum gladiũ choi
serunt spacium uiuendi: tu inimicis eccłȩ
uiuentib relaxa spacium penitendi. Talẽ
te oportet eeᷤ. in causa ȩccłȩ udicẽ xp̃ianũ
petentib monentib interpellantib nob̾.¬

Expanded text:
illa, quae nefandis operibus exercebant, alicui illa, quae nefandis operibus exercebant, alicui utili operi integra eorum membra deseruiant; illi non pepercerunt correctionem sibi praedicantibus dei seruis, tu parce comprehensis, parce ductis, parce conuictis; illi impio ferro fuderunt sanguinem Christianum, tu ab eorum sanguine etiam iuridicum gladium cohibserunt spatium uiuendi, tu inimicis ecclesiae uiuentibus relaxa spatium paenitendi. talem te oportet esse in causa ecclesiae iudicem Christianum petentibus, monentibus, intercedentibus nob
Abbreviated transcription (Latin):
rentius malum fecerat. ut a potestate
occideretur : Quomͦ in illo impletũ ÷ bonũ.
fac &e habebis laudem ex illa. quando faci¬
endo bonum tantos cruciatꝰ meruit exilla:¬
exilla: hodie non honoraret᷑. non anobis
p̃dicaretur. ñ canto p̃conio laudaret᷑. hab&
enĩ fecerunt om̃s apłi. & martyres. & nõ
eos laudauerunt. s interfecerunt potus
uba circum aspex̃. appendit. moderatus :
cirtuncidit. Discite quid audistis. Bonum
fac &e habebis laudem ex illa. sienĩ iusta ÷
potestas habebis laudẽ exilla. etiã ipsa
laudante. Si aut̃ inqua ÷ mortuus ꝓfide
tas in partem ꝓuidentiorẽ leuioremq sen¬
tentiam. qđ licet udicib facere. etiã non
in causis ȩccłȩ: Time gͦ nob̾cum iudicium
dĩ patris & cominda mansuetudinẽ patriᷤ.
Cũ enim tu facis: eccła facit. ꝓpt̃ quã facis.
& cuiꝰ filius facis. Contende bonitate. cũ
malis. Illi scelere ĩ mani. membra decorꝑe
uiuo uulserunt. tu oꝑe misccłiȩ effice ut

Expanded text:
rentius malum fecerat, ut a potestate occideretur? Quomodo in illo impletum est, Bonum fac, et habebis laudem ex illa, quando propter bonum tantos cruciatus meruit ex ilex illa, hodie non honoraretur, non a nobis praedicaretur, non tanto praeconio laudaretur. Habeenim fecerunt Apostoli omnes et martyres; et non eos laudaverunt, sed interfecerunt potiusverba, circumspexit, appendit, moderatus est, circumcidit. Discite quod audistis: Bonum fac, et habebis laupotestas, habebit laudem ex illa in ipsa laudante. Si autem iniqua est, mortuus pro tas in partem prouidentiorem lenioremque sententiam, quod licet iudicibus facere etiam non in causis ecclesiae? time ergo nobiscum iudicium dei patris et commenda mansuetudinem matris. cum enim tu facis, ecclesia facit, propter quam facis et cuius filius facis. contende bonitate cum malis. illi scelere immani membra de corpore uiuo auulserunt, tu opere misericordi effice, ut