comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conclusionib eoꝵ in dño dõ nr̃o excident ñn
& t̾rebunt᷑ ate. Iuis dõ tuo similis auferens
iniqͥtatẽ: & transgrediens impietatẽ residiuis
hereditatis tuȩ: Et ñ continuit intestimoni
irã suã. qm̃ uoluntariꝰ & misericors ẽ: ipse q¬
uertet & miserebit᷑ nr̃i. Dimerget delicta ni
dimerget inmaris ꝓfundũ om̃s culpas nra
Nẽpe aduertitis fr̃s: manifestiꝰ hic aperiri
sacroscã mysteria. In hoc enĩ psalmo quãui
futura intuat᷑ mirabilis ꝓphetiȩ sp̃c: tam̃
uidet᷑ uelut transacta narrare: Facta ẽ in qͥ¬

Expanded text:
conclusionibus eorum, in Domino Deo nostro excident mente, conclusionibus eorum, in Domino Deo nostro excident mente, et terrebuntur a te. Quis Deo tuo similis, auferens iniquitatem, et transgrediens impietatem residuis haereditatis tuae? Et non continuit in testimonium iram suam, quoniam voluntarius et misericors est; ipse convertet et miserebitur nostri, demerget delicta nostra, demerget in maris profundum omnes culpas nostras» . Nempe advertitis, fratres, manifestius hic aperiri sacrosancta mysteria. In hoc ergo psalmo quamvis futura intueatur mirabilis prophetiae Spiritus, tamen videtur velut transacta narrare. «Facta est,» in
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib illis. beneplacuit dõ ꝓstrati enĩ sunt.
indeserto. Hȩc aut̃ figure nr̃ȩ facte st̃. Iuid
uultis ampliꝰ fr̃s dilectissimi : Certe manifes¬
tũ ẽ. ñ humana suspitione: s apłico id ẽ dicu¬
no & dñico magisterio: d̾s enĩ loquebat᷑ in
cis: & quãuis decarneis nubib tam̃ dñs in¬
tonabat: certe gͦ tanto testimonio manifestũ
ẽ illa omĩa figurate gesta. nẽ innr̃a salute cõ¬
pleri: qr tc̃ futura p̾nuntiabant᷑ nc̃ p̃terita
legunt᷑: & p̃sentia cognoscunt᷑. Audite qd̾ ẽ
mirabiliꝰ: libroꝵ ueterũ sacram̃ta occultata
atq uelata. ñ nulla exparie libris ueterib
reuelari. Nã micheas ꝓpħa. ita loqͥt᷑ Pro ut
dies inqͥt ꝓfectionis illoꝵ ex egypto: ostendã
mirabilia illis. Uidebt̃ nationes & confundei
ab om̃i uigore eoꝵ. manib ora sua obstruent
aures illis ex surdabunt᷑. diligentes t̾rã ueli
serpentes. trahentes t̾ra conturbabunt᷑: de

Expanded text:
t Deo: prostrati enim sunt in deserto. Haec autem figurae nostrae factae sunt» . Quid vultis amplius, fratres dilectissimi? Certe manifestum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. 4. Audite quod est mirabilius, Librorum veterum sacramenta occultata atque velata, nonnulla ex parte a Libris veteribus revelari. Nam Michaeas propheta ita loquitur: «Prout dies,» inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur ab omni vigore eorum: manibus ora sua obstruent, aures illis obsurdabuntur, delingentes terram, velut serpentes trahentes terram; conturbabuntur de
Abbreviated transcription (Latin):
mus dilectissimi fr̃s. qd̾ narrat᷑ in librn
odi. ppłm isrł liberatũ abiniqͣ dñatione
egyptioꝵ int diuisos fluctꝰ maris transis
tũ archã dñi portantiũ stetisse desuꝑn¬
frenato lapsu: ab inferiore aut̃ parte¬
fluxisse qͦ currebat in mare: donec insi
stantib sacerdotib transire popłs un us
N ouimꝰ hȩc ÷ nec tam̃ arbitrari nos opois

Expanded text:
res, quod narratur in libro Exodi, populum Israel liberatum ab iniqua dominatione Aegyptiorum inter divisos fluctus maris transissrdotum arcam Domini portantium, stetisse desuper infrenato lapsu; ab inferiore autem parte defluxisse, quod currebat in mare, donec in sicco stantibus sacerdotibus transiret populus universis : novimus haec, nec tamen arbitrari nos oportet
Abbreviated transcription (Latin):
phstiz fit eius idoneus. cũ pͥmũ hiuc scło
smuntiauerit: quẽ admodũ ille ppłs interrã
nilionis duci ñ potuit. nͥ priꝰ ab egypto
maseret: Sed sic̃ ille ñ inde discessit nͥ diu¬
io lberatꝰ auxilio: sic nemo corde ab hoc scło
eni semel illis p̃figuratũ ẽ: hoc inisto fine
c inhac sic̃ beatꝰ ioħis apłs scribit hora nouis
ni. eridianis eccłe fẽtib inuno qͦq credent
cõplet᷑. Audite apłm doctorẽ gentiũ: docente
& instruentẽ. Nolo enĩ inqͥt uos ignorare fr̃s.
ꝑmare transierunt: & om̃s in moxsen baptira¬
ti st̃. innube & inmari: & om̃s eundẽ cibum¬

Expanded text:
stis fit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit; quemadmodum ille populus in terram promissionis duci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nisi divino liberatus auxilio; sic nemo corde ab hoc saeculo  semel praefiguratum est, hoc in isto fine saeculi, in hac, sicut beatus Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem et instrumare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt, in nube et in mari . Mare
Abbreviated transcription (Latin):
ta est cum xp̃o in deo: Acꝑhoc si uita nr̃a ibi
ẽ. ubi ẽ. ueritas: non est uita nr̃a sub sole. ubi
uanitas S hoc tam magnum bonum magis ha¬
bemus in spe: nondum tenemus in re: Et scđm
spem nr̃am beatus apłs ista loquutus ẽ: quia
& illud cum dixisset uanitati creatura subiec¬
ta ẽ. adiecit atq ait. non sꝑonte. sed propt᷑ eum
qͥ subiẽcit inspe Ergo inspe qͥa sꝑamꝰ nos adhe¬
suros contemplandȩ ueritati: subiecti sumus
interim uanitati Creatura qͥppe ista sp̃italis.
ueritati S ut merito puniret᷑: non spontȩ
subiecta ẽ uanitati Deniq post pauca Non

Expanded text:
t cum Christo in Deo» . Ac per hoc si vita nostra ibi est ubi veritas, non est vita nostra sub sole ubi vanitas. Sed hoc tam magnum bonum magis habemus in spe, non tenemus in re: et secundum spem nostram beatus Apostolus ista locutus est; quia et illud cum dixisset, «Vanitati creatura subjecta est,» adjecit atque ait, «Non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Ergo in spe, qua speramus nos adhaesuros contemplandae veritati, subjecti sumus interim vanitati. Creatura quippe ista spiritualisveritati: sed ut merito puniretur, non sponte subjecta est vanitati. Denique post pauca, «Non
Abbreviated transcription (Latin):
tes semetipsossibimetipsis intelligunt. Hoc eni
ꝓcliuiꝰ homo suspicat᷑ in alio: quod sentit in se¬
ipso. Hoc itaq obꝓbriũ suũ petebat auferri.
qd̾ inse senserat. & in aliis fuerat suspicatus:
ut non eẽt diabolo similis: qͥ de occultis scĩ
iob suspicatꝰ ẽ quod non gratis dm̃ coleret:
quẽ poscit tẽptand ũ. ut crimen qd̃ obiecerat
emulatio suspicet᷑: dũ bonũ opus rep̃hendi
ñ potest. qͥa se exerit qd̾ aꝑtum ẽ. & qͦ fine
fiat rep̃hendit᷑ qͥa ñ se exerit qd̾ occultum ẽ:
atq ita male suspicari ñ debet quilibet. ñ
uidendo qd̾ latet. & ñ inuidendo qd eminet:
ꝓfecto contra malũ hoc qͦ qͥsq de homine li¬

Expanded text:
tes semetipsos sibimetipsis» , non intelligunt: hoc enim proclivius homo suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque opprobrium suum petebat auferri, quod in se senserat, et in aliis fuerat suspicatus; ut non esset diabolo similis, qui de occultis sancti Job suspicatus est quod non gratis Deum coleret, quem poposcit tentandum, ut crimen quod objiceret aemulatio suspicetur, dum bonum opus reprehendi non potest, quia se asserit quod apertum est; et quo fine fiat reprehenditur, quia non se exserit quod occultum est; atque ita male suspicari eum libet cui libet, non videndo quod latet, et invidendo quod eminet: profecto contra hoc
Abbreviated transcription (Latin):
suspicari eos qͦs iuste uiuere uidemꝰ. & qͦ fine
faciant ñ uidemꝰ. ꝓpt̃ aliqͥd huiꝰmodi beneface¬
re: continuo subiecit Nolite iudicare: ut non
iudicemini Unde & hic cũ dixisset. amputa
obꝓbriũ meũ qd̃ suspicatꝰ sũ. addidit qͥa iudicia
tua suauia: id ẽ iudicia tua uera Ueritatis

Expanded text:
suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» addidit, «quia judicia tua suavia,» id est, judicia tua vera. Veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
iste contra suȩ suspicionis obꝓbriũ qd̾ deside¬
concupiui extoto corde. & extota anim̃a. & ex
tota mente diligere te: & ꝓximũ sicut me
Non inmea. sed intua iusticia uiuifica me: hoc
ẽ ista caritate quã concupiui imple me. ad¬
iuua me. ut faciã quod cõmendas: dona
ipse quod mandas. In tua iusticia uiuifica me:
qͥa in me unde morerer habui: unde autẽ
uiuã. non inuenio nisi inte Iustitia tua xp̃c

Expanded text:
iste contra suae suspicionis opprobrium quod desideconcupivi ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere te, et proximum sicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non invenio nisi in te. Justitia tua C
Abbreviated transcription (Latin):
tua meditatio mea ẽ. & consiliũ meũ iustificatio¬
nes tuȩ Hec st̃ enĩ uerba eiꝰ. antecedentia: quoꝵ
antecedentiũ ista st̃ consequentia: adhesit pauimm̃¬
to anima mea An exhoc intelligere debemꝰ. qͣn¬
tũlibet qͥsq ꝓfitiat in iustificationib dñi. habere
eũ mortalis carnis affectũ cirta ista t̾rena inqͥb
si ꝑseuerant̃ ꝓficit. cotidie reuiuiscere. uiuifican¬
te illo cuiꝰ grã homo nr̃ interior renouat᷑ dedie
indiẽ: Nam & illud apłs cũ dicebat. quã diu
sumꝰ incorpore ꝑegrinam᷑ adño: & concupiscebat

Expanded text:
 meum justificationes tuae?» Haec sunt enim verba ejus antecedentia, quorum antecedentium ista sunt consequentia, «Adhaesit pavimento anima mea.» An ex hoc intelligere debemus, quantumlibet quisque proficiat in justificationibus Domini, habere eum mortalis carnis affectum circa ista terrena, in quibus si perseveranter proficit, quotidie reviviscere, vivificante illo, cujus gratia homo noster interior renovatur de die in diem ? Nam et illud Apostolus cum dicebat, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Do
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ confessionis in eiꝰdẽ salitis amisiont p¬
cerent Sed acceperunt auxiliũ detribulitir
ñ intuentes uanitatẽ. qͥa uana salꝰ honiuls
& diẽ hominũ non concupierunt qͥa hono ul¬
nitati similis factꝰ ẽ: dies eꝰ uelut unbra

Expanded text:
opus confessionis in ejusdem salutis amissione perficerent. Sed acceperunt auxilium de tribulatione, non intuentes vanitatem, quia vana salus hominis ; et diem hominum non concupierunt , quia homo vanitati similatus est, dies ejus sicut umbra
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde cum ipsiꝰ iusticiȩ quasdam partes exequere¬
t᷑. precipiens de elemosinis. de orationibus. de
ieuinus : ubiq id anmonuit. ne aliquid eoꝵ
propt᷑ głam hominum fiat: & ubiq dicit eos.
qͥ propt̃ea faciunt ꝑcepisse mercedens
id ẽ non ȩt̾nã. qͦ sc̃ĩs reposita ẽ apua p
s tẽporalẽ. quã querunt qui contensi¬

Expanded text:
Deinde cum ipsius justitiae quasdam partes exsequereDeinde cum ipsius justitiae quasdam partes exsequeretur, praecipiens de eleemosynis, de oratione, de jejunio, ubique id admonuit, ne aliquid eorum propter gloriam hominum fiat, et ubique dicit eos qui propterea faciunt, percepisse mercedem suam , id est non aeternam quae sanctis reposita est apud Patrem, sed temporalem quam quaerunt qui contempl
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnte erunt: Proinde magni int̾ ẽ. cũ aliqͥd bo¬
ni facimꝰ: cuiꝰ rei contẽplatione faciamꝰ. Officiũ
qͥppe nr̃m. non initio s fine pensandũ ẽ: ut
scilicet non tantũ si bonũ ẽ qd̃ facimꝰ. s p̃cipue
sibonũ ẽ. ꝓpt̃ qd̾ facimꝰ cogitemꝰ. Hos oculos
qͥb contẽplam̃ quare facimꝰ qd̾ facimꝰ. auerti
poscit ne uideant uanitatẽ: id ẽ ne hanc ad¬
tendat. ꝓpt̃ quã faciat. cũ aliquid bom facit.
Inqua uanitate precipuum locum optinet amor
laudis humane: propt̾ quam multa magna fe¬
cerunt qui magni in hoc scło nominati sunt.
multumq laudati in ciuitatibus gentium : que¬
rentes non apud dm̃ sed apud homines gloriam:
& propt̃ hanc uelud prudentes fortit᷑. tẽꝑanter
iusteq uiuentes: ad quam ꝑuenientes ꝑceꝑunt
mercedem suam: uani uanam Abhac uanita¬
te uolens dñs auertere oculos suorum: ad ten¬
dite inquit. ne iusticiam urãm faciatis coram
hominibus: ut uideamini abeis: Alioquin: mer

Expanded text:
t, cum aliquid boni facimus, cujus rei contemplatione faciamus. Officium quippe nostrum, non officio, sed fine pensandum est; ut scilicet non tantum si bonum est quod facimus, sed praecipue si bonum est propter quod facimus, cogitemus. Hos oculos quibus contemplamur quare faciamus quod facimus, averti poscit ne videant vanitatem; id est, ne hanc attendat, propter quam faciat, cum boni aliquid facit. In qua vanitate praecipuum locum obtinet amor laudis humanae, propter quam multa magna fecerunt qui magni in hoc saeculo nominati sunt, multumque laudati in civitatibus gentium, quaerentes non apud Deum, sed apud homines gloriam, et propter hanc velut prudenter, fortiter, temperanter, justeque viventes; ad quam pervenientes perceperunt mercedem suam, vani vanam. Ab hac vanitate volens Dominus avertere oculos suorum: «Attendite,» inquit, «ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis; alio
Abbreviated transcription (Latin):
abillo fiuint boni Deniq in eodẽ sermont q
iã dixerat eis Luceat lum̃ ur̃m cora li¬
ficent patrẽ ur̃m qͥ incelis ẽ U̾bi fintꝰ p¬
suit: Hoc ẽ ingłam dĩ, Hoc debemꝰ qu
aliqͥd boni facimꝰ intueri: si aueri
auanitate oculi nr̃i: Nongͦ s
finis nr̃i boni oꝑis in laudib hominum
s ipsas laudes hominũ corrigamꝰ. & adds
laudes omĩa referamꝰ: a quo nob̃ datur
qͥcqͥd in nobis sine laudantis errore laudt
P orro si uanũ ẽ ꝓpt̃ hominũ laudes boni
facere: qͣnto uaniꝰ ꝓpt̃ ad ipiscendã peu¬
niã. uł augendã. siue retinendã. & siquiad
huiꝰmodi ẽ cõmodi tẽporalis qd̾ nob̃ acr¬
dit extrinsecus. qͥa omĩa uanitas: Qu
habundantia hominis in om̃i labore
suo. qͦ ipse laborat sub sole : Propt̃ ipsam
deniq tẽporalẽ salutẽ ñ debemꝰ facere bi¬
na oꝑa tira: sed potiꝰ ꝓpt̾ illã quã spms¬

Expanded text:
ab illo fiunt boni. Denique in eodem sermone Dominus jam dixerat eis: «Luceat lumen vestrum coram hot Patrem vestrum, qui in coelis est» . Ubi finem posuit, hoc est in gloria Dei, hoc debemus quando aliquid boni facimus intueri, si avertuntur a vanitate oculi nostri. Non ergo sit finis boni operis in laudibus hominum, sed ipsas laudes hominum corrigamus, et ad Dei laudes omnia referamus, a quo nobis datur quidquid in nobis sine laudantis errore laudatur. Porro si vanum est propter hominum laudes bona facere, quanto vanius propter adipiscendam pecuniam, vel augendam, sive retinendam, et si quid hujusmodi est commodi temporalis, quod nobis accedit extrinsecus? Quia «omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole?» Propter ipsam denique temporalem salutem non debemus facere bona opera nostra, sed potius propter illam quam sp
Abbreviated transcription (Latin):
delectationẽ. quarũ potuit uidere rationem:
N on aut̃ ait concupiscit: s concupiuit anima
mea desiderare iustificationes tuas. Fortasse
qͥppe talis erat iste incola int̾ra. qͥ iã ꝑuenerat
ad id qd̾ concupierat: iãq desiderabat eas
quarũ se desideriũ aliqͣndo concupisse: cõmemo¬
rat. Si aut iã desiderabat: cur ñ habebat:
N on enĩ aliqͥd impedit. qͦ minꝰ habeant᷑ iustifi¬
cationes dĩ ÷ nͥ qr ñ desiderant᷑: dũ ñ adeas ca¬
ritas feruet. quarũ claritas lucet: An habe¬
bat eas. atq fatiebat : Nã paulopost dicit:
Seruus aut̃ tuus exercebat᷑ iniustificationibus
tuis. S qͥb qͥli gradib ad eas ꝑueni atͣ: ostendit
Priꝰ ẽ enĩ ut uideat᷑ quã sint utiles & honestȩ: de¬
inde ut earũ desideriũ. concupiscat᷑. postremo
ut ꝓficiente lumine atq sanitate delectet earũ
& oꝑatio. quarũ sola ratio delectabat S ea quȩ

Expanded text:
potuit videre rationem. 5. Non autem ait, concupiscit; sed, «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas.» Fortasse quippe talis erat iste incola in terra, qui jam pervenerat ad id quod concupiverat, jamque desiderabat eas quarum se desiderium aliquando concupisse commemorat. Si autem jam desiderabat, cur non habebat? Non enim aliquid impedit quominus habeantur justificationes Dei, nisi quia non desiderantur, dum non in eas charitas fervet, quarum charitas lucet. An habebat eas, atque faciebat? Nam paulo post dicit: «Servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.» Sed quibus quasi gradibus ad eas perveniatur, ostendit. Prius est enim ut videatur quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo, ut proficiente lumine atque sanitate delectet earum et operatio, quarum sola ratio delectabat. Sed ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ait sic̃ õs homines: sed dicendo sic̃ om̃s patres mei.
iustos ꝓculdubio uult intelligi. qͥ eũ tẽpore p̃cesser̃:
& inbac ꝑegrinatione gemitu pio suꝑnę patriȩ
suspirarunt. Deqͥb scriptũ ẽ. ad ebreos: Scđ̾m fidẽ
mortui ft̃. hi om̃s. cũ ñ accepissent ꝓmissiones: sed
longe eas uidentes & salutantes: &e confitentes. qͥa
bospites ꝙ peregrini st̃ suꝑ t̾rã. Q enĩ talia dicunt:
ostendunt qr patriã querunt Et si qͥdẽ eiꝰ memores
cẽnt aqua discesserant. habuissent tẽpꝰ reuertendi:
N unc aut̃ meliorẽ appetunt: id ẽ cȩlestẽ: Ideo non

Expanded text:
dicendo, «sicut omnes patres mei,» justos procul dubio vult intelligi, qui eum tempore praecesserunt, et in hac peregrinatione gemitu pio supernae patriae suspirarunt. De quibus scriptum est ad Hebraeos: «Secundum fidem mortui sunt hi omnes, cum non accepissent promissiones, sed longe eas videntes et salutantes, et confitentes quia hospites et peregrini sunt super terram. Qui enim talia dicunt, ostendunt quia patriam quaerunt. Et si quidem ejus memores essent a qua discesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem: ideo non
Abbreviated transcription (Latin):
occidit. spec̃ aut̃ uiuificatꝰ orat ut ꝑ sp̃m sc̃m
faciat qd̾̃ ꝑlitterã sciebat: ne ꝑscientiã mana
ñ obseruati. etiã p̃uaricationis ei crim̃ adho
eã ñ erant seruaturiͥ qͥdq habeat uilteatꝰ
etiã hoc ipsũ qd̃ lex subintrauit ut habud
delictũ. nemo cõpbendit: nͥ adño accepit
tellectũ. Unde iste adiungit &dicit. s
fuerit. & ad eiꝰ alta ꝑuenerit. inqͥb cota len¬
det: ꝓfecto debet dm̃ diligere extoto om̃
extot᷑a anima. & extota m̃te: & ꝓximũ sũ
tãquã seipsũ. Inhis eni duob p̃ceptis. titas¬

Expanded text:
 orat ut per Spiritum faciat quod per litteram sciebat; ne per scientiam mandati non observati etiam praevaricationis ei crimen accedat. eam non erant servaturi, quid habeat utilitatis etiam hoc ipsum quod «lex subintravit, ut abundaret delictum» , nemo comprehendit, nisi a Domino acceperit intellectum: unde iste adjungit et dicit, fuerit, et ad ejus alta pervenerit, in quibus tota pendet; profecto debet Deum diligere ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente; et proximum suum tanquam seipsum. In his enim duob
Abbreviated transcription (Latin):
trario inter se differunt: uanitas & ueritas:
Huniꝰ aut̃ mundi cupiditas. uanitas: s xp̃c qui
ex hoc mundo liberat. ueritas Ipse ẽ & uia in
qua se uult iste uiuificari: qͥa ipse ẽ & uita:
Ipse qͥppe ait Ego sũ uia: ueritas. & uita: Sed
qͥd ẽ auerte ocłos meos ne uideant uanitatem:
Nũqͥd quãdiu sumꝰ in hoc mundo: possumꝰ non ui¬

Expanded text:
trario differunt inter se vanitas et veritas. Hujus autem mundi cupiditas, vanitas: sed Christus, qui ex hoc mundo liberat, veritas. Ipse est et via in qua se vult iste vivificari, quia ipse est et vita; ipse quippe ait: «Ego sum via, veritas et vita» . Sed quid est, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» Numquid quamdiu sum
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̃m uerbũ tuũ Quid ẽ adhesit pauuñto amma
mea: Nã cũ adiungit & dicit. uiuifica me scđm
uerbũ tuũ : qͣre uuuficari poscat. utiq causam
p̃misit dicendo: adhesit pauim̃to anima mea:
Ergo qr ꝓp̃tea se uuificari petit. qr pauim̃to
adhesit anima eiꝰ : mirũ siboni aliqͥd hinc uult
intelligi. Ita qͥppe se habet ista sententia. tãquã
diceret: mortuus sũ. uiuifica me Quid enĩ est

Expanded text:
Quid est, «Adhaesit pavimento anima mea?» Nam cum adjungit et dicit, «Vivifica me secundum verbum tuum;» quare se vivificari poscat, utique causam praemisit, dicendo, «Adhaesit pavimento anima mea.» Ergo quia propterea se vivificari petit, quia pavimento adhaesit anima ejus; mirum si boni aliquid hinc vult intelligi. Ita quippe se habet tota ista sententia, tanquam diceret: Mortuus sum; vivifica me. Quid est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
lispicionib locus: ut audeat homo iudicare
de atultis hominũ: & falsa plerũq. & siuera
tam incognita temere suspicari. Propterea dñs
cĩ deipso fine loqueret᷑ ꝓpt̃ quẽ iusticiã face¬
r debemꝰ: ut oculos nr̃os acontẽplatione auer¬
tont uanitatis: monuit. ne ꝑpt laudes hominũ.
bora opa saciamꝰ ddicens. adtendit̾e nefaciatis tticiã uram
Da hom̃inib ut uideam ini abeis: monuit. ne ꝓpt̃

Expanded text:
suspicionibus locus, ut audeat homo judicare suspicionibus locus, ut audeat homo judicare de occultis hominum, et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loqueretur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret vanitatis, monuit ne propter laudes hominum bona opera faciamus, dicens: «Attendite ne faciatis justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis.» Monuit, ne propter
Abbreviated transcription (Latin):
b contra faciendo: eis aut̃ statutũ ẽ. inqͥb
mibile ẽ. Statuit itaq ds̃ eloqͥũ suũ intimo¬
ꝑ sio eis. qͥb dat sp̃m timoris sui: timoris
qsu sp̃m timoris dĩ. timoris utiq casti ꝑman¬
uut᷑ Alit̃ qͥppe timet adultera uirũ suũ:
a n magis nouit suũ qͥsq obꝓbriũ. quã cuiꝰ¬
lut alienũ : Suspicari enĩ potiꝰ alienũ potest
lmo ñ suũ: qm̃ qd̾ suspicatur ignorat: In
sio aut̃ obꝓbrio ñ ẽ cuiꝰq suspicio. s scientia:
ubi loqt᷑ conscientia. Quid ẽ g̾ qd̾ ait. obpro¬
ltiũi meũ qd̾ suspicatus sũ: Nimirũ desuꝑio¬
⁊ sensu &iã iste dicendus ẽ: qm̃ quãdiu non
untit homo oculos suos ne uideant uanitatẽ:
qd inseipso agit᷑. hoc de aliis suspicatur: ut
Nit quod ipse colit dm. uł ꝓpt̾ quod bona oꝑa
uit: ꝓpt̃ hoc credat & alterũ facera: Possunt
qpe bomines uidere quod agimꝰ: cuiꝰ autẽ rei
entẽplatione agimꝰ. occultũ ẽ. Et ideo dat᷑

Expanded text:
autem statutum est in quibus immobile est. Statuit itaque Deus eloquium suum in timorem suum eis quibus dat spiritum timoris sui: timoris lius timoris amatur. Aliter quippe timet adultera virum suum, et non magis novit suum quisque opprobrium, quam cujuslibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suspicatur, ignorat: in suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scientia, ubi loquitur conscientia. Quid est ergo quod ait, «Opprobrium meum quod suspicatus sum?» Nimirum de superiore sensu etiam iste ducendus est: quoniam quamdiu non avertit homo oculos suos ne videant vanitatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; ut propter quod ipse colit Deum, vel propter quod bona opera facit, propter hoc credat et alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur
Abbreviated transcription (Latin):
ut faciat qd̃ iubet: deduc me inqͥt insemiti
mandatoꝵ tuoꝵ: qͥa ipsã uolui Parũ ẽ n
uoluntas mea: nͥ in eo qd̾ uolui meipse dabi¬
cas Et certe ipsa ẽ semita. hoc ẽ uia mandi¬
toꝵ dĩ: quã se dilatato ab illo corde suo cu¬
currisse iã dixerat Quã ꝓptea etiã semitan
uocat: qͥa angusta uia ẽ que ducit aduiti
Et cũ sit angusta: nͥ dilatato corde ñ curritu

Expanded text:
ut faciat quod jubet, «Deduc me,» inquit, «in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui.» Parum est mihi voluntas mea, nisi in eo quod volui, me ipse deducas. Et certe ipsa est semita; hoc est via mandatorum Dei, quam se, dilatato ab illo corde suo, cucurrisse jam dixerat. Quam propterea etiam semitam vocat, quia angusta est via quae ducit ad vitam ; et cum s
Abbreviated transcription (Latin):
uerboꝵ eiꝰ: ꝑ quȩ dmĩa utiq uerba dĩ atq doc¬
trinã infruetꝰ. apparet tam̃ orare & dicere. be¬
nedictꝰ es dñe doce me iustificationes tuas: ubi
nichil aliud intelligit᷑ poscere. nisi adiutorium
grẽ : ut qd̾ iã nouit sermone. discat et opere:¬
i huiꝰ psalmi suꝑiora meministis
Rm̃i: ad iuuare nos debent ad in¬
telligenda sequentia. Et enĩ qͥ tãꝗͣ
ex uniꝰ hominis ꝑsona loquuntur.
nent corpꝰ. Nempe suꝑiꝰ atxerat: inqͦ corrigit
iunior uiã suã. incustodiendo uerba tua: ecce
nunc aꝑtius ut id faciat poscit auxilium:
etribue inqͥt seruo tuo: uiuã & custodiam
uerba tua. Sibona ꝓbonis sibi postulauit retri¬
bui: iã custodierat uerba dĩ. Non aut̃ dixit
retribue seruo tuo. qͥa custodiui uerba au

Expanded text:
 Dei atque doctrina instructus apparet; orare tamen et dicere, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas.» Ubi nihil aliud intelligitur poscere, nisi adjutorium gratiae, ut quod jam novit sermone, discat et operi hujus psalmi superiora meministis, charissimi, adjuvare nos debent ad intelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona loquuntur, nent corpus. Nempe superius dixerat: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Ecce nunc apertius, ut id faciat, poscit auxilium: «Retribue,» inquit, «servo tuo; vivam, et custodibo» «verba tua.» Si bona pro bonis sibi retribui postulavit, jam custodierat verba Dei. Non autem dixit, Retribue servo tuo,
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑat : Si aut̃ qd̃ ñ uidemꝰ sꝑamꝰ: ꝑpatientiam
expectamꝰ. Iuã diu itaq hic scđm carnẽ sumꝰ.
cuiꝰ ad optionẽ & redẽptionẽ ꝑpatientiã spei
adhuc expectamꝰ: tãdiu scđm id ꝑ qd̾ subsole
sumꝰ. uanitati subiecti sumꝰ. Iuã diu gͥ ita sumꝰ:
unde possumꝰ non uidere uanitatẽ. cui etiam
subiecti sumꝰ inspe : Quid gͦ qd̾ iste dicit. auer¬
te ocłos meos. ne uideant uanitatẽ: An hoc
petit. ut ñ qͥdẽ in bac uita qd̾ inspe gerimꝰ
impleat᷑: s ut in ea forte sit qͣ in illo qͣndoq
possit impleri. cũ lib̾abit᷑ aseruitute corrupti¬
regulã fidei S ẽ bic aliꝰ sensꝰ. que mͥ fateor
pius placere: Dñs in eugłio dicit Si fuerit ocłs

Expanded text:
ientiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem per patientiam spei adhuc exspectamus; tamdiu secundum id per quod sub sole sumus, vanitati subjecti sumus. Quamdiu igitur ita sumus, unde possumus non videre vanitatem, cui etiam subjecti sumus in spe? Quid est ergo quod iste dicit, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» An hoc petit, ut non quidem in hac vita quod in spe gerimus impleatur, sed ut in ea sorte sit, quae in illo quandoque possit impleri, cum «liberabitur a servitute corruptiregulam fidei; sed est hic alius sensus quem mihi fateor plus placere. Dominus in Evangelio di
Abbreviated transcription (Latin):
głe beati dĩ: qd̾ creditũ ẽ mͥ. Nũqͥd gͦ talis
erat istȩ. qͥ dicit. legẽ pone mͥ dñe: qualibus
beatꝰ paulꝰ dicit positã legẽ: Absit Si enim
talis eẽt: ñ suꝑiꝰ dixisset. uiã mandatoꝵ tuoꝵ
cucurri: cũ dilatares cor meũ Iuid ẽ gͦ quod
orat. ut sibi lex adño ponat᷑: si ñ ponit᷑ iusto:
Aneo mͦ ñ ponit᷑ iusto. qͦmͦ posita ẽ popło con¬
tumaci intabulis lapideis. ñ in tabulis cordis
carnalib scd̃m testam̃tũ uetꝰ ex monte sina. qd̾
inseruitute generat: s scđm testam̃tũ nouũ
de qͦ scriptũ ẽ. ꝑ ieremiã ꝓpħam: ecce dies ue

Expanded text:
e beati Dei, quod creditum est mihi» . Numquid ergo talis erat iste qui dicit, «Legem pone mihi, Domine,» qualibus beatus Paulus dicit positam legem? Absit. Si enim talis esset, non superius dixisset, «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum.» Quid est ergo quod orat ut sibi lex a Domino ponatur, si non ponitur justo? An eo modo non ponitur justo, quomodo posita est populo contumaci, in tabulis lapideis , non in tabulis cordis carnalibus ; secundum testamentum vetus ex monte Sina, quod in servitutem generat , non secundum testamentum novum, de quo scriptum est per Jeremiam prophetam, «Ecce dies
Abbreviated transcription (Latin):
subiecta ẽ. quȩ intelligit᷑ eẽ. in homine: & omĩa
uanitas Quȩ habundantia hominis in om̃i la¬
bore suo quo ipse laborat sub sole: An iste for¬
tassis hoc erat. ut ñ sit eiꝰ uita subsole. ubi omĩa
uanitas: s in illo sit inquo se uiuificari petit:
Ille qͥppe ascendit. ñ suꝑ solẽ tantũ. ẜ suꝑ om̃s
cęlos: ut ad impleret omĩa Et in illo magis ꝗͣ¬

Expanded text:
lligitur esse in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelos, ut adimpleret omnia» . Et in illo magis
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ dõ. Adhesit pauim̃to anima mea: uiuifica me
scđm uerbũ tuũ. Neq enĩ ñ cũ corporib nr̃is
semꝑ cũ dño erimꝰ: s tunc qͥa ñ erunt corruptibi¬
lia. nec animas ad grauabunt: si diligent̃ conside¬
remꝰ ñ eis nos. s ipsa nob̃ potiꝰ adherebunt: nos
aut̃ dõ Unde alteriꝰ psalmi. uerba illa st̃. mͥ aut̃
adherere dõ bonũ ẽ: ut uiuant corpora ex nobis
adberendo nob̾: nos aut̃ uiuamꝰ exdõ: quia nob̾
adherere dõ bonũ ẽ, Adhesio qͥppe ista de qua
dictũ ẽ. adhesit pauim̃to anima. mea: non con¬
iunctionẽ carnis & animȩ quãuis & ipsã quidã
intellexerint: s carnalẽ magis animȩ affectum.

Expanded text:
ea, vivifica me secundum verbum tuum.» Neque enim non cum corporibus nostris semper cum Domino erimus ; sed tunc quia non erunt corruptibilia nec animas aggravabunt, si diligenter consideremus, non eis nos, sed ipsa nobis potius adhaerebunt, nos autem Deo. Unde alterius psalmi verba illa sunt, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» : ut vivant corpora ex nobis, adhaerendo nobis; nos autem vivamus ex Deo, quia nobis «adhaerere Deo bonum est.» Adhaesio quippe ista de qua dictum est, «Adhaesit pavimento anima mea,» non conjunctionem carnis et animae, quamvis et ipsam quidam i
Abbreviated transcription (Latin):
s mandatoꝵ tuoꝵ cucurri: eũ dilatasti cor
Q sion currerẽ: nisi dilatasses cor meum
s isto uersu exponit᷑. quẽ admodũ dictũ
ii ueritatis elegi: uidicia tua ñ sũ oblitꝰ:
des testimoniis tuis Cursus ẽ qͥppe iste:
nandatoꝵ dĩ Et̃ qr potiꝰ eiꝰ beneficia.
u sua merita dño alligat. tãquã diceret᷑¬
qͣn istã uiã cucurristi diligendo. & dĩ iu¬
Lu ñ obliuiscendo. & eiꝰ testimoniis adheren¬
U an ꝑteipsũ ista potiusti: Non: ait. Quid

Expanded text:
 mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum.» Non currerem, nisi dilatasses cor meum. Prorsus isto versu exponitur quemadmodum dictum sit, «Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus, adhaesi testimoniis tuis.» Cursus est quippe iste viae mandatorum Dei. Et quia potius ejus beneficia quam sua merita Domino allegat; tanquam diceret istam viam cucurristi, eligendo, et Dei judicia non obliviscendo, et ejus testimoniis adhaerendo, an per teipsum ista potuisti? Non, ait. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
at: tẽptatꝰ aperuit.: Si gͦ cor ñ habemꝰ in¬
butũ in auariciam. dm̃ non colamꝰ nisi ꝓpt̃
Eut sui cultꝰ ipse sit merces Ipsũ diligamꝰ.
isepso. ipsũ diligamꝰ & innobis: ipsũ inpro¬
mis nr̃is qͦs diligimꝰ. sic̃ nosmetipsos. siue ba¬
N donante confertur. Ideo illi dicitur. in¬
lia cor meũ intestimonia tua: & non in
iuntiam, Sed quȩ secuntur. alio sermone
mitarida surit.

Expanded text:
entatus apparuit. Si ergo cor non habeamus inclinatum in avaritiam, Deum non colimus nisi propter Deum, ut sui cultus ipse sit merces. Ipsum diligamus in seipso, ipsum diligamus in nobis, ipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos, sive ha quoniam ipso donante confertur, ideo illi dicitur. «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Sed quae sequuntur, alio sermone tractanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in ysaac uocabit᷑ tibi sem̃ hoc ẽ ñ qͥ filii car¬
nis. hi filii dĩ. s filii ꝓmissionis. deputantur
insemine: Nã qͥd erat ipse ꝑseipsũ: in eo quod
seqͥt᷑ confitetur: Uias meas enuntiaui. & exau¬
sũ. & exaudisti me: hoc ẽ ut dimitteres ea.
Doce me iustificationes tuas Confessus sum
uias meas: delesti eas: doce me tuas. Sic doce
me ut agã: ñ ut tantũmͦ sciã. qͥd agere debeã.
Sicut eñĩ dictũ ẽ de dño qd̾ ñ noueratꝰ peccatũ.
& intelligitur ñ fecerat: sic & iustitiã ille uere
dicendꝰ eꝰ nosse. qͥ facit. Profitientis: hec oratio
ẽ: Nã utiq si omino ñ faceret: ꝓfecto illa suꝑi.¬
ora ñ diceret: seruus ant̃ tuꝰ exercebatur in

Expanded text:
n Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, Non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine» . Nam quid erat ipse per seipsum, in eo quod sequitur, confitetur: «Vias meas enuntiavi, et exausum, et exaudisti me, hoc est, ut dimitteres ea. «Doce me justificationes tuas.» Confessus sum vias meas, delesti eas; doce me tuas. Sic doce me, ut agam; non ut tantummodo sciam quid agere debeam. Sicut enim dictum est de Domino quod «non noverat peccatum» , et intelligitur, non fecerat; sic et justitiam ille vere dicendus est nosse, qui facit. Proficientis haec oratio est. Nam utique si omnino non faceret, profecto illa superiora non diceret: «Servus autem tuus exercebatur in
Abbreviated transcription (Latin):
mupes inqͥt: & aduersũ me loqͥbant᷑:
u psecutio grauis erat: qr eã sedentes
ẽ iudiciariis sedib eminentes. pͥnci
datrnebant: Refer hoc adipsũ capt̃:
ilorpꝰ eiꝰ id ẽ eccłam: inuenies reges t̾rȩ
tugitasse atq ussisse. qͦmͦ xpĩani nusꝗͣ¬

Expanded text:
 me loquebantur.» Inde persecutio gravis erat, quia eam sedentes, hoc est judiciariis sedibus eminentes, principes decernebant. Refer hoc ad ipsum caput; ad corpus ejus, id est Ecclesiam; invenies reges terrae excogitasse atque jussisse quomodo Christiani nus
Abbreviated transcription (Latin):
dimnsi nire dep̾hensũ ẽ. qd̃ institutũ ẽ. ut plꝰ
pinlo causa cadat id ẽ ut qͥ plꝰ petierit quã
unsꝰ: cũ de illo dicit. Nũqͥd gratis colit iob
an: sutabat enĩ ddiabolus qd̃ indõ colendo
n ur iustꝰ cor inclinatũ haberet in auariciã.

Expanded text:
orensi jure deprehensum est, quo institutum est ut plus petendo causa cadat: id est, ut qui plus petierit quam inimicus, cum de illo dicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum habe
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbũ increpabat: & ubi ẽ tunc eẽt id ẽ adquã
miseriã ꝑuenisset. ñ scire cupiebat: s int̾rogando
increpans ammonebat. Uide aut̃ quẽ ad modũ
cũ dixcisset increpasti suꝑbos. ñ ait maledicti qͥ
declinauerunt amandatis tuis: ut illud tantũ
pͥmoꝵ hominũ peccatũ ueniret inm̃te: s ait.
maledicti qͥ declinant Oportebat enĩ ut om̃s illo
t̾rerent᷑ exẽplo. adiuinis ñ declinare mandatis:
crepatione ceruicẽ ÷ & cũ sint deiecti laboris mor¬
tisq supplicio. extollunt᷑ suꝑbiȩ typo. imitantes
elationẽ cadentiũ: irridentes humilitatem
surgentiũ: ꝓeis orat corpus ap̃i. cũ a¬

Expanded text:
perbum increpabat; et ubi tunc esset, id est, ad quam perbum increpabat; et ubi tunc esset, id est, ad quam miseriam pervenisset, non scire cupiebat, sed interrogando increpans admonebat. Vide autem quemadmodum, cum dixisset, «Increpasti superbos,» non ait, Maledicti qui declinaverunt a mandatis tuis; ut illud tantum primorum hominum peccatum veniret in mentem: sed ait, «Maledicti qui declinant.» Oportebat enim ut omnes illo terrerentur exemplo a divinis non declinare mandatis, crepatione cervicem, et cum sint dejecti laboris mortisque supplicio, extolluntur superbiae typho, imitantes elationem cadentium, irridentes humilitatem surgentium; pro eis orat corpus Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
P salmi huiꝰ quȩ tractanda subsecunt᷑: ammo¬
nent nos cause nr̃ȩ miseriȩ recordari Et enim
cũ dixisset. concupiuit anima mea desiderare
iustificationes tuas inom̃ĩ tp̃r. siue scilicet inreb
ꝓsꝑis. siue in aduersis. qr & in laborib & dolorib
debet delectari iusticia: nec ita ẽ tp̃r diligenda
tranqͥllo. ut turbulento tp̃r deserat᷑. s ãplecten¬
da ẽ in omi tp̃r: continuo subietit Increpasti
suꝑbos: maledicti qͥ declinant amandatis tuis.
Suꝑbienĩ declinant amandatis dĩ Aliud ẽ qͥppe
mandata dĩ ꝑ infirmitatẽ. uł ꝑignorantiã ñ
implere: aliud abeis ꝑsuꝑbiã declinare: sicut
fecerunt qͥ nos mortalit̾ in hec mala genuerunt.
electauit enĩ eos. eritis sic̃ dii: ac sic amandato
dĩ qd̾ sibi eũ mandasse sciebant. & qd̃ facillime nul¬
la infirmitate reuocante: impediente. tardante.
implere poterant. ꝑ hanc suꝑbiã declinart̃ Et
ecce ista tota dura. & infelix erũna mortaliũ:

Expanded text:
Psalmi hujus quae tractanda subsequuntur, admonent nos causam nostrae miseriae recordari. Etenim cum dixisset, «concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore;» sive scilicet in rebus prosperis, sive in adversis, quia et in laboribus et doloribus debet delectare justitia, nec ita est tempore diligenda tranquillo, ut turbulento tempore deseratur, sed amplectenda est in omni tempore: continuo subjecit, «Increpasti superbos; maledicti qui declinant a mandatis tuis.» Superbi enim declinant a mandatis Dei. Aliud est quippe mandata Dei per infirmitatem vel ignorantiam non implere: aliud ab eis per superbiam declinare; sicut fecerunt qui nos mortaliter in haec mala genuerunt. Delectavit enim eos, «Eritis sicut dii;» ac sic a mandato Dei, quod sibi eum mandasse sciebant, et quod facillime, nulla infirmitate revocante, impediente, tardante, implere poterant, per hanc superbiam declinarunt. Et ecce tota ista dura et infelix aerumna mortalium,
Abbreviated transcription (Latin):
meũ: qͥa illa dilatatio caritatẽ significat: quae
scãm apłm legis ẽ plenitudo Cur gͦ iste adhuc
poscit sibi legem poni: quȩ utiq si ñ ei posita
fuisset. ñ uiã mandatoꝵ dĩ in cordis latitudine
cucurrisset: Sed qͥa ꝓficiens loqͥt᷑. & dĩ donũ
nouit ẽẽ qd̾ ꝑficit. qđ aliud petit cũ sibi legem
poni petit. nisi ut in ea magis magisq ꝓficiat:
quẽ aadmodũ si poculũ plenũ teneas & sicienti
dare incipias. & baurit bibendo & poscit desid̃ando:¬
Q uib aut̃ iniustis & ñ subditis lex in lapideis ta¬
bulis ponit᷑: p̃uaricationis reos. ñ ꝓmissionis
efficit filios Sed & ille qͥ eiꝰ meminit nec eã di
ñ titulꝰ honoris Hanc aut̃ legem iste uiã iusti¬
ficationũ dĩ uocauit: nec alia uia ẽ mandatoꝵ
eiꝰ. quã se cucurrisse iã dixerat. cũ dilatatũ est

Expanded text:
meum;» quia illa dilatatio charitatem significat, quae meum;» quia illa dilatatio charitatem significat, quae secundum Apostolum legis est plenitudo . 2. Cur ergo iste adhuc poscit sibi legem poni; quae utique si non ei posita fuisset, non viam mandatorum Dei in cordis latitudine cucurrisset? Sed quia proficiens loquitur, et Dei donum novit esse quod proficit; quid aliud petit, cum sibi legem poni petit, nisi ut in ea magis magisque proficiat. Quemadmodum si poculum plenum teneas, et sitienti dare incipias; et haurit bibendo, et poscit desiderandoQuibus autem injustis et non subditis lex in lapideis tabulis ponitur, praevaricationis reos, non promissionis efficit filios. Sed et ille qui ejus meminit, nec eam dilnon titulus honoris. Hanc autem legem iste viam justificationum Dei vocavit; nec alia via est mandatorum ejus, quam se cucurrisse
Abbreviated transcription (Latin):
constituã domui isrł. post dies illos dicit dñs
dabo leges meas inm̃tẽ eoꝵ ÷ & in cordibus
eorum seribam eas Ecce quomodo uoluit.
istam legem sibi poni a dũo: non sicut iniuis¬
tis & non subditis ad uetus testamentũ ꝑti¬
nentibus posita est in tabulis lapideis: s sicut
onis. filiis hereditatis eterne scõ spũ tamquã
digito dĩ inm̃te dat᷑ & incordib scribit᷑: non
quã memoria teneant & uita negligant: sed
quã sciant intelligendo: faciant diligendo: in
latitudine amoris: ñ intimoris angustiis: Nã
qͥ timore penȩ ñ amore iustitiȩ opus legis fa¬
cit: ꝑfecto inuitus facit Iuod aut̃ inuitꝰ facit:¬
si posset fieri mallet utiq non iuberi. Ac ꝑhoc
legis quã uellet ñ eẽ ñ ẽ amicꝰ. s pociꝰ inimicꝰ.
nec mundat᷑ oꝑe. qͥ inmundꝰ ẽ uolũtate Talis
ñ potest dicere qd̾ iste dioxit insuꝑiorib uersib
uiã mandatoꝵ tuoꝵ cucurri cũ dilatasti cor

Expanded text:
nstituam domui Israel, post dies illos, dicit Dominus: Dabo leges meas in mentes eorum, et in cordibus eorum scribam eas ? Ecce quomodo vult iste legem sibi poni a Domino; non sicut injustis et non subditis ad Vetus Testamentum pertinentibus posita est in tabulis lapideis; sed sicut  promissionis, filiis haereditatis aeternae, sancto Spiritu tanquam digito Dei in mente datur, et in cordibus scribitur: non quam memoria teneant, et vita negligant; sed quam sciant intelligendo, faciant diligendo, in latitudqui timore poenae, non amore justitiae opus legis facit, profecto invitus facit. Quod autem invitus facit, posset fieri, malet utique non juberi: ac per hoc legis quam esse nollet non est amicus, sed potius inimicus: nec est mundus opere qui immundus est voluntate. Talis non potest dicere quod iste dixit in superioribus versibus: « «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor
Abbreviated transcription (Latin):
li sedentiũ pͥncipũ fuit. inuentos mar¬
ies ꝑdere: consiliũ patientiũ martyrum
t.iimicos ꝑditos inuenire Reddebant
mila ꝓbonis: isti bona ꝓmalis Quid gͦ mi¬
ͥ.si ili occidendo defecerunt: isti moriendo
batint: Quid inquã murũ. si martyres seuientib
gentib tẽporalẽ mortẽ pacientissime ꝑtulerunt.
&e gentes martyrib orantib ad ȩternã uitã ꝑuenire
potuerunt dũ corpꝰ xep̃i sic exerceret᷑. ut & marty¬

Expanded text:
sedentium principum fuit inventos martyres perdere; consilium patientium martyrum fuit inimicos perditos invenire. Reddebant illi mala pro bonis; isti, bona pro malis. Quid ergo mirum si illi occidendo defecerunt, isti moriendo vicerunt? Quid, inquam, mirum si martyres saevientibus Gentibus temporalem mortem patientissime pertulerunt, et Gentes martyribus orantibus ad aeternam vitam pervenire potuerunt; dum corpus Christi sic exercetur, ut et marty
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑: iã nc̃ intã multis & magnis popibi
gentiũ. martyres qͥb ingerebat obpbtis
religiosissime: p̃dicans. & laudib maxins
qͦs contẽpnebat exaltans. mortius d
no lucro correctionis. conuersationiᷤ

Expanded text:
batur; jam nunc in tam multis et magnis populis gentium martyres, quibus ingerebat opprobrium, religiosissime praedicans, et maximis laudibus quos contemnebat exaltans, mortuus erest . Hoc tam magno lucro correctionis, conversionis
Abbreviated transcription (Latin):
ad palmã suꝑnȩ uocationis dĩ Deniq cũ dixisset
legẽ pone mͥ dñe uiã iustificationũ tuarũ: ad¬
didit : & exqͥrã eã sẽꝑ. Quid enĩ exqͥrit quod
finis sicut dictũ ẽ. sẽꝑ laus eiꝰ inore meo. quia
laudandi ñ erit finis: neq enĩ dm̃ ñ laudabimꝰ.
cũ ad eiꝰ regnũ ꝑuenerimꝰ ęt̃nũ. cũ legamꝰ beati
qͥ habitant in domo tua. in scła scłoꝵ laudabunt

Expanded text:
xisset, «Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum;» addidit, «et exquiram eam semper.» Quid enim exquirit quod finis; sicut dictum est, «Semper laus ejus in ore meo» ; quia laudandi non erit finis: neque enim Deum non laudabimus, cum ad ejus regnum pervenerimus aeternum, cum legamus, «Beati qui habitant in dom
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ: fit etiã qd̾ ad iungit. In iustificationib
tuis meditabor: ñ obliuiscar uerboꝵ tuoꝵ. Ideo
utiq meditabor: ut non obliuiscat᷑ Unde beatꝰ
ille in pͥmo psalmo. inlege dñi meditabit᷑ die
ac nocte: In his om̃ib que ut potuimꝰ disputa¬

Expanded text:
it etiam quod adjungit: «In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar verborum tuorum.» Ideo utique «meditabor,» ut «non obliviscar.» Unde beatus ille in primo psalmo, in lege Domini meditabitur die ac nocte . 5. In his omnibus quae, ut potuimus, disputa
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ absentia concupiscit. Desideriũ gͦ qͥd ẽ. nͥ
rerũ absentiũ concupiscentia: S dĩ iustificatio¬
nes absentes ẽẽ qͦmͦ possunt: nͥ qͣndͥo nesciuntur:
An & qͣndo sciunt᷑ & ñ fiunt ÷ absentes habendȩ
st̃: Nam qͥd st̃ iustificationes. nͥ oꝑa iusta. ñ
uerba: Ac ꝑhoc posst̃ infirmitatȩ animȩ ñ
desiderari: & ratione m̃tis uti Uidet᷑ qͥppe
quã sint utiles. atq salubres: & idõ potest
earũ desideriũ concupisci Sepe enĩ qͥd agendũ
sit uidemꝰ. nec agimꝰ: qr ñ delectat ut agamꝰ.
Et cũ cupimꝰ ut delectet: preuole̾t intellectus:
& tarde seqͥt᷑. & aliqͣndo ñ seqͥt᷑ humanꝰ atque
infirmꝰ affectꝰ. Ideo gͦ desiderare concupiscebat:

Expanded text:
autem, absentia concupiscit. Desiderium ergo quid est, nisi rerum absentium concupiscentia? Sed Dei justificationes absentes esse quomodo possunt, nisi quando nesciuntur? An et quando sciuntur et non fiunt, absentes habendae sunt? Nam quid sunt justificationes, nisi opera justa, non verba? Ac per hoc possunt infirmitate animae non desiderari; et ratione mentis, ubi videtur quam sint utiles atque salubres, potest earum desiderium concupisci. Saepe enim quid agendum sit videmus, nec agimus; quia non delectat ut agamus, et cupimus et delectet. Praevolat intellectus; et tarde sequitur, et aliquando non sequitur humanus atque infirmus affectus. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ bona concupiscentia qua concupisen
sp̃s aduersus carnẽ. quere ubi scriptũ sit:s
inuenies: Concupiscentia itaq sapientie: &¬
diicit adregnũ. Et multa alia repperiurtis
bone concupiscentiȩ testimonia S hocse
inter ẽ qd̃ ñ tacet᷑. qͥd concupiscat᷑. qndhi¬

Expanded text:
autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, q
Abbreviated transcription (Latin):
facie ad faciẽ uiderimꝰ. Iuomͦ gͦ iste dict.
labiis meis ꝓnuntiaui omĩa iudicia ors als
t ille hoc dicit: qͥ paulo ante suꝑiore uell
ꝓximo dixerat. doce me iustificationes au
Quo pacto gͥ enuntiauit omĩa iudicia ond¬

Expanded text:
facie ad faciem viderimus . Quomodo ergo iste dicit, «In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui?» Et ille hoc dicit, qui paulo ante superiore versu proximo dixerat, «Doce me justificationes tuas.» Quo pacto igitur enuntiavit omnia judicia o
Abbreviated transcription (Latin):
ista mandata: Nempe & om̃ib fidelib & pluri¬
mis infidelib nota st̃. Cur gͦ poscit fidelis ne abs¬
condant᷑ sibi: quȩ nec infidili cernit abscondi:
An qͥa dm̃ nosse difficile ẽ: Consequens ẽ utique
homo. ẽ omĩ homini ꝓximꝰ : nec ulla cogitanda
ẽ. longinqͥtas generis. ubi ẽ natura cõmunis: quã¬
quã nec ꝓximũ nouerat. qͥ dño ait. & qͥs ẽ michi
ꝓximꝰ. qͣndo illi ẽ ꝓpositꝰ homo qͥdã. qͥ descendit
abiberłm iniherico. & incidit in latrones: cui ꝓxi¬
mũ ñ fuisse nͥ qͥ cũ illo fecit miscãiã. ipse qͥ in¬
terrogauerat iudicauit: patuitq infacienda mi¬
scđ̾ia neminẽ alienũ eẽ putandũ abeo qͥ diligit
ꝓximũ S multi nec se ipsos nouenint: quia &
seipsũ nosse queadmodũ homo sibi debet in no¬
tescere. non om̃iũ hominũ ẽ. Iuomͦ gͦ diligit ꝓximũ
tãquã seipsũ: qͥ nescit & scipsũ: Non enĩ frustra
ile filiꝰ iunior qui ꝓfectus ẽ inregionẽ longinquã.

Expanded text:
ista mandata? Nempe et omnibus fidelibus, et plurimis infidelibus nota sunt. Cur ergo poscit fidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli cernit abscondi? An quia Deum nosse difficile est, consequens est utique homo est omni homini proximus, nec ulla cogitanda est longinquitas generis, ubi est natura communis. Quanquam nec proximum noverat qui Domino ait: «Et quis est mihi proximus?» Quando illi est propositus homo quidam, qui descendens ab Jerusalem in Jericho incidit in latrones: cui proximum non fuisse, nisi qui cum illo fecit misericordiam, ipse qui interrogaverat judicavit ; patuitque in facienda misericordia neminem alienum esse deputandum ab eo qui diligit proximum. Sed multi nec seipsos noverunt; quia et seipsum nosse, quemadmodum homo sibi debet innotescere, non omnium hominum est. Quomodo ergo diligit proximum tanquam seipsum, qui nescit et seipsum? Non enim frustra i
Abbreviated transcription (Latin):
quãdui ẽ in corpore. ꝑegrinat᷑ adño Dicat itaq
In cola ego sũ interra: neabscondas ame manda¬
ta tua S qͥ tandẽ st̃. aqͥb ds abscondit man¬
data sua : Nonne illa ubiq d̾s uoluit p̃dicari:
U tinã quã multis clara st̃: tã multis cara sint Nam
qͥd ẽ clariꝰ quã diliges dñm dm̃ tuũ ex toto corde
tuo.  extota anima tua. & extota m̃te tua: &¬

Expanded text:
o. Dicat itaque, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» 2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mandata sua? Nonne illa ubique Deus voluit praedicari? Utinam quam multis clara sunt, tam multis clara sint. Nam quid est clarius, quam, «Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua