comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ futurũ dicit. Ideo enim ascendit utueniat iudicare uiuos & mostuos Nemo
stius iudicabit quam qui in iuste iudicatus .ẽ.. Multa inquit habeo deuobis
& iudicare sed quimemist uenixest. Vid&e que madmodũ patri daglori aquali
filius exemplũ enim nobis praeb& : & tamquam incordibus nr̃s loquitur: Ohomo
fidelis sieuangeliũ meũ audis dicit tibi dñ ds̃tiuis ubiego in principio uerbĩ ds̃ apuddm̃
aequalis patri coa&ernu sgignenti. dogloriã eicuius sumfilius quomodo tusi perbu
es aduersus eũ cuius es seruus. Multa inquit habeo deuobis loqui & iudicare sed qui
memi sit uenax ẽ. tam quam dicer& ideo uerum iudico : quia filius ueracis ueritas
sum. Pater uenua filius ueritas. Quid putamus esse amplius cogitemus sipos s̃i¬
quipius erat fastus ẽ impius ipseperdidit pi&atẽ pi&atinihil abstulit. Quid item
facit pulchrum. Non pulcher fecit pulbritudinem. Castus & castitas Castita s pla

Expanded text:
judicium futurum dicit. Ideo enim ascendit, ut veniat judicare vivos et mortuos. Nemo justius judicabit, quam qui injuste judicatus est. Multa habeo, inquit, loqui et judicare: sed qui me misit, verax est. Videte quemadmodum Patri det gloriam aequalis Filius. Exemplum enim nobis praebet, et tanquam in cordibus nostris loquitur: O homo fidelis, si Evangelium meum audis, dicit tibi Dominus Deus tuus, ubi ego in principio Verbum Deus apud Deum, aequales apud eum cujus es servus: Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare, sed qui me misit, verax est; tanquam diceret: Ideo verum dico, quia Filius veracis, vesum. Pater verax, Filius veritas, quid putamus esse amplius? Cogitemus si possiqui pius erat, factus est impius. Ipse perdidit pietatem, pietati nihil abstulit. Quid item facit pulchrum, non pulcher facit pulchritudinem? Castus et castitas? Castitas plane
Abbreviated transcription (Latin):
sum quisũ. quae mens potest capere : Quidergonos audebimus ne aliquid dicere
ex hoc qđ distũ ẽ egosũ qui sũ uel potius ex hoc qđ dñm dicere audistis. Nisi credi¬
deritis qui a ego sũ moriemini in peccatis ur̃is : Ita nehis uiribus meis tantillis
aud ebo ipsum dnm interrogare : auditeme in terro gantẽ potius quã disputantẽ
nagis quaerentẽ quã presumentẽ : Potius discentẽ quam docentem : &ceste in me
uel perme &iamuos interrogate : presto ẽ. &iam ipsedñs quiubiq est : audiat
interrogandi affectum : & intellegendi prest& effectũ : Nam ego quib: u
&si foste aliquid capio perducẽ possum quod capio ad corda ur̃a : quis name

Expanded text:
sum qui sum, quae mens potest capere? 9. Quid ergo nos? audebimusne aliquid dicere sum qui sum, quae mens potest capere? 9. Quid ergo nos? audebimusne aliquid dicere ex hoc quod dictum est, Ego sum qui sum: vel potius ex hoc quod Dominum dicere audistis, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris? Itane his viribus meis tantillis  ego sum? Audebo ipsum Dominum interrogare: audite me interrogantem potius quam disputantem, magis quaerentem quam praesumentem, potius discentem quam docentem, et certe in me vel per me etiam vos interrogate. Praesto est etiam ipse Dominus qui ubique est, audiat interrogandi affectum, et intelligendi praestet effectum. Nam ego quibus verbis, et si forte aliquid capio, perducere possum quod capio ad corda vestra? Quisnam
Abbreviated transcription (Latin):
deritis quia egosum moriemini in peccatis ur̃is : multum ẽ qđ ait ipsum egosum:
quia sic dixerat & ds̃ morsi. Egosum quisum : Quis digne eloquatur quid sit sumi&¬
at ds̃ perangelum suum seruum suũ morsen ad liberandum exaegnpi
pulum suum : legistis quod audistis : & nostis: Commemoro tamen mittebat tre¬
mentem excusantem sed oboedientem : Cũ ergo excusar& : ait dõquem loqui
ut egosum ipsius populi liberandi propagator : sed hoctantũ. Ego sum
ẽ & adnos & multo magis ad nos intellegere quid distũ sit. Ego sum qui sum& qui
ẽ misit me aduos: &siforte caper& morses illiad quos mittebatur quando caperent :
Distulitergo dñs quod caperehomo non poss& : & ad didit quod capereposs& : ad iunx̃
enim &ait: egosum ds̃ abra ham. & ds̃ isaac & ds̃ iacob: hoc potes capere : nã egi

Expanded text:
credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Multum est quod ait ipsum, Ego sum: credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Multum est quod ait ipsum, Ego sum: quia sic dixerat et Deus Moysi, Ego sum qui sum. Quis digne eloquatur quid sit, sum? Mittebat Deus per angelum suum, servum suum Moysen ad liberandum ex Aegypto populum suum legistis quod audistis, et nostis; commemoro tamen; mittebat trementem; excusantem, sed obedientem. Cum ergo excusaret, ait Deo, quem loqui in aut, Ego sum ipsius populi liberandi propagator: sed hoc tantum, Ego sum est et ad nos, et multo magis ad nos, intelligere quid dictum sit, Ego sum qui sum; et, Qui est, misit me ad vos. Et si forte caperet Moyses, illi ad quos mittebatur quando caperent? Distulit ergo Dominus quod capere homo non posset, et addidit quod capere posset: adjunxit enim et ait, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob . Hoc potes capere: Nam Ego
Abbreviated transcription (Latin):
consequentia testatur : Erant enim illic menbra xp̃i quae nondũ ad heserant
corporixp̃i: &inillo populo a quotrucifixus ẽ a quoin ligno suspensus ẽ. a quopender
inrisus .ẽ. a quolancea uulneratus ẽ a quofelle & ac&o potatus ẽ. Erant
braxp̃i proquibus dix̃ paterignosceillis qui anesciunt quid faciunt:
tẽ conuerso nonignoscitur si fusus xp̃i sanguis ignoscitur : Quis homicid¬
eis sanguis xp̃i ut magis eũ biberent quo liber
iuid ẽ si non credideritis qui a ego sum  Egosum: quid ñihil ad didit : & qui anihil
ad didit multum ẽ quod commendauit : Ex pectabatur enim ut dicer& quid
Nec tamendix̃ : quid ex pectabatur ut diceret fortenisi credideritisq
Nisi credideritis quia ego sum conditor mundi. Nisi credideritis quia ego sum hominis
ator & reformator. Creator &recreator fastor &refastor Nisi hoc

Expanded text:
consequentia testantur. Erant enim illic membra Christi, quae nondum adhaeserant consequentia testantur. Erant enim illic membra Christi, quae nondum adhaeserant corpori Christi: et in illo populo a quo crucifixus est, a quo in ligno suspensus est, a quo pendens irrisus est, a quo lancea vulneratus est, a quo felle et aceto potatus est, erantristi, pro quibus dixit, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Quid autem converso non ignoscitur, si fusus Christi sanguis ignoscitur? Quis homicideis sanguis Christi, ut magis eum biberent, quo liberQuid est, Si non credideritis quia ego sum? Ego sum, quid? Nihil addidit; et quia nihil addidit, multum est quod commendavit. Exspectabatur enim ut diceret quid esset, nec tamen dixit. Quid exspectabatur ut diceret? Forte, Nisi credideritisnisi credideritis quia ego sum conditor mundi; nisi credideritis quia ego sum hominis formator et reformator, creator et recreator, factor et refactor: nisi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sugens paruulus amatre piis manibus ad ecclesiam festur nesinebaptismoexeat & in
peccato quonatus ẽ moriatur : infelicissima conditio misera sors istorũ quideore
ueridico audierunt : in peccatis ur̃is moriemini : Vnde tamen hoc eis contingat:
multitudine quae dñm audieba nt : & eos fuisse qui credituri erant : quasi i nomnes
autem processerat seuerissima illa sententia in peccato ur̃o moriemini : Ac ꝑ hoc &illis
quicrediturierant speserat ab lata : illi seuiebant : illitimebant: immo nontimebanT
sediam disperabant : reuocauit eos inspem adiunxit enim. Sin oncredideritis
quia ego sum morieminiin peccatis ur̃is : Ergosi credideritis quia egosum : Non mo¬
riemini in peccatis uris : Peddita spes ẽ disperantibus excitatio facta .ẽ. dormi¬
entibus : Cordibus euigilauerunt in deplurimi crediderunt. sicut euangeli ipsius

Expanded text:
sugens parvulus a matre piis manibus ad Ecclesiam fertur, ne sine Baptismo exeat, et in sugens parvulus a matre piis manibus ad Ecclesiam fertur, ne sine Baptismo exeat, et in peccato quo natus est moriatur. Infelicissima conditio, misera sors istorum, qui de ore veridico audierunt, In peccatis vestris moriemini. 7. Unde tamen hoc eis contingat, multitudine quae Dominum audiebat, et eos fuisse qui credituri erant. Quasi autem in omnes processerat severissima illa sententia, In peccato vestro moriemini; ac per hoc et illis qui credituri erant, spes erat ablata: illi saeviebant, illi timebant; imo non timebant, sed jam desperabant. Revocavit eos in spem; adjunxit enim, Si non credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Ergo si credideritis quia ego sum, non moriemini in peccatis vestris. Reddita est spes desperantibus, excitatio facta est dormientibus, cordibus evigilaverunt: inde plurimi crediderunt, sicut Evangelii ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
do nec audies quod audierunt iudaei: moriemini in peccatisuris : Omne senim
cumpeccato natisumus : Omnes uiuendo ad id quod nati eramus addidimus
qui edemundo factisumus quamtunc quando deparentibus nr̃is natisumus : & ubiessemꝰ
si ille non uenir& qui non habebat peccatum ut soluer& omnepeccatũ: inquẽ iudaei
qui a non credebant : merito audierunt. moriemini in peccatis ur̃is. Quia non ha¬
bere peccatũ nullo modo potuistis. quicumpeccato nati estis: sed tamen sim me inquiđ
creder&is : cũ peccato quidem natiestis sed in peccato ur̃o morituri nonestis : Totaer¬
go infelicitas iudȩorum ipsaerat non peccatũ habere : sed inpeccatis mori : Hoc ẽ
quod deb& fugire omnis xp̃ianus : propt̃ hoc ad baptismũ curritur. propt̃ hoc
qui ȩ gritudine uel aliunde periclitatur sibi desiderant subueniri : propterhoc &iam

Expanded text:
do; nec audies quod audierunt Judaei, Moriemini in peccatis vestris. Omnes enim do; nec audies quod audierunt Judaei, Moriemini in peccatis vestris. Omnes enim cum peccato nati sumus; omnes vivendo ad id quod nati eramus addidimus, magisque de mundo facti sumus, quam tunc quando de parentibus nostris nati sumus. Et ubi essemus, si ille non veniret, qui non habebat omnino peccatum, ut solveret omne peccatum? In quem Judaei quia non credebant, merito audierunt, Moriemini in peccatis vestris: quia non habere peccatum nullo modo potuistis, qui eum peccato nati estis, sed tamen si in me, inquit, credideritis, cum peccato quidem nati estis, sed in peccato vestro morituri non estis. Tota ergo infelicitas Judaeorum ipsa erat, non, peccatum habere, sed in peccatis mori. Hoc est quod debet fugere omnis christianus: propter hoc ad Baptismum curritur; propter hoc qui aegritudine vel aliunde periclitantur, sibi desiderant subveniri; propter hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ergo suꝑnis xp̃s ab ipso patre : nihil illi dõ superius qui uerbum genuit aequalesibi:
oa&ernum sibi unigenitum sin&empore: perquem conder& tempora:
Si cergo accipexp̃m desupernis ut excedas cogitatione tua omne quod fastum ẽ un iuer¬
sam omnino creaturam . omne corpus omnẽ conditum sp̃m omnemrem quo quomodo
em: totum excede sicut excessit iohannes . ut continger& In principio erat
uerbum & uerbum erat apud dm̃ : & ds̃ erat uerbum : Ego ergo inquid de suꝑnissum :
Ideo quippedixit uos de hoc mundo estis : quia peccatores erant: quia iniquier
quia in fideles erant. quia terrena sapiebant : Nam qui duobis uid&ur
atantum intererat. aposto lidemundo non
mundum : & liberauit te de hoc mundo
Terum tamen siperaliquam in firmitatem adbuc tedelestat mundus: habit&
inte quimundat & erismundus : Si autem fueris mundus non remanebis in mun¬

Expanded text:
ergo supernis Christus? Ab ipso Patre. Nihil illo Deo superius, qui Verbum genuit aequale sibi, ergo supernis Christus? Ab ipso Patre. Nihil illo Deo superius, qui Verbum genuit aequale sibi, coaeternum sibi, unigenitum, sine tempore, per quem conderet tempora. Sic ergo accipe Christum de supernis, ut excedas cogitatione tua omne quod factum est; universam omnino creaturam, omne corpus, omnem conditum spiritum, omnem rem quoquo modo mutabilem: totum excede, sicut excessit Joannes, ut contingeret, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. 5. Ego ergo, inquit, de supernis sum. Ideo quippe dixit, Vos de hoc mundo estis, quia peccatores erant, quia iniqui erant, quia infideles erant, quia terrena sapiebant. Nam quid vobis videtur tantum intererat, Apostoli de mundo nomundum, et liberavit te de hoc mundo.Verumtamen si per aliquam infirmitatem adhuc te delectat mundus, habitet in te qui mundat, et eris mundus. Si autem fueris mundus, non remanebis in mun
Abbreviated transcription (Latin):
r& quis homo nonmoritur : Ergo quo e gouado dix̃ : Noncũ itur ad mostem sed quo
ibat ipse postmostem : Illutaq non intellegentes ista responderunt : & dñs adeos
qui terram sapiebant : quid ait : & dicebat eis : Vos dedeor sum estis ideo terrã sapitis :
qua sicut serpentes terrammanducatis: Quid ẽ. terram manducatis : terrenis pasci¬
mini terrenis delestamini. terrenis inhiatis : sursum cornon hab&is : Vos dedeorsum
estis ego desupernis sum : Vos demundo hoc estis ego non sumde hocmundo : Quo modo
enim erat demundo ꝑquem fastus ẽ mundus : Omnes demundo postmundũ quia pri¬
usmundus & sichomo demundo :prius autem xp̃s : & de indemundus : Qñm antemun
dum xp̃s. ante xp̃mnihil: quiain principio erat uerbum : Omnia ꝑ ipsũ factas :
neque hoc intellagatis : perillum & angeli factisunt : ꝑ quem omnia facta sunt : De quib:

Expanded text:
ret, quis homo non moritur? Ergo quo ego vado dixit, non cum itur ad mortem, sed quo ret, quis homo non moritur? Ergo quo ego vado dixit, non cum itur ad mortem, sed quo ibat ipse post mortem. Illi itaque non intelligentes, ista responderunt. 4. Et Dominus ad eos qui terram sapiebant, quid ait? Et dicebat eis: Vos de deorsum estis. Ideo terram sapitis, quia sicut serpentes terram manducatis. Quid est, terram manducatis? Terrenis pascimini, terrenis delectamini, terrenis inhiatis, sursum cor non habetis. Vos de deorsum estis: ego de supernis sum. Vos de mundo hoc estis: ego non sum de hoc mundo. Quomodo enim erat de mundo, per quem factus est mundus? Omnes de mundo post mundum; quia prius mundus, et sic homo de mundo: prius autem Christus, deinde mundus; quoniam ante mundum Christus, ante Christum nihil: quia in principio erat Verbum; omnia per ipsum facta sunt . Neque hoc intelligatis: per illum et Angeli facti sunt, per quem omnia facta sunt. De quibus
Abbreviated transcription (Latin):
& non .ẽ. qui requirat animam m eã : & iterũ ait alio loco inpsalmo: C
tur & reuereantur requirentes animã meam : Culpauit quinonre quirerent
damnauit qui requirerent : malũ ẽ enim non quaerere animam xp̃i sed quo modo
⁊ quaesierunt : illienim ut haberent : illiut perderent : Deniqueisti quiasic
siquitem num quam quibus prescius dixit inpeccato ur̃o moriemini: Hisautẽ
biditis uerbis quomodo solent carnea cogitantes & secundũ carnẽ iudicantes
& totum carnaliter audientes atq sapientes dixerunt : Nũ quid interfici& se¬
m& ipsum quia dicit quo egouado uos nom potestis uenire : stulta uerba & omnino
insipientia plena : Quidemm non poterant illo uenire quo ille ꝑ rexiss& sunterfi¬
& sem& ipsũ : Nũ quid ipsi non erant morituri e quid ẽ ergonũ quid interfici&
sem& ipsum quia dixit. quo e go uado uos non potestis uenire : si de moste hominis dice¬

Expanded text:
t non est qui requirat animam meam : et iterum ait alio loco in Psalmo, Ct non est qui requirat animam meam : et iterum ait alio loco in Psalmo, Confundantur et revereantur requirentes animam meam . Culpavit qui non requirerent, damnavit qui requirerent. Malum est enim non quaerere animam Christi, sed quomodo modo eam Judaei quaesierunt: illi enim ut haberent, isti ut perderent. Denique isti quia sic autem nunquam, quibus praescius dixit, In peccato vestro moriemini. His autem auditis verbis, quomodo solent carnalia cogitantes, et secundum carnem judicantes, et totum carnaliter audientes et sapientes, dixerunt: Nunquid interficiet semetipsum, quia dicit, Quo ego vado, vos non potestis venire? Stulta verba, et omnino insipientiae plena. Quid enim non poterant illo venire, quo ille perrexit, si interficeret semetipsum? Nunquid ipsi non erant morituri? Quid est ergo, Nunquid interficiet semetipsum; quia dixit, Quo ego vado, vos non potestis venire? Si de morte hominis dice
Abbreviated transcription (Latin):
ĩeuangelii quae praecessit hodiernam ita concluserat : qui a locutus es
dicens ingazofilatio dñs quae uoluit. & quae audistis: & nemo adpreben diteũ
quia nondum uenerat horaeius . Hinc disputatum .ẽ domini codie qđ ipsedo¬
nepositũ xp̃m sub aliqua nec essitate fatali ulla impietas auder& in probesuspicari
Nondum enim uenerat horaeius qua ex ordinesuo scđm ea quae praedista sunt deillo
nonmori coger&ur inuitus. sed occider&ur paratus : Mod o autem de ipsa
sua quae positaerat non in eiũs necessitate sed patestate. loquutus ẽ iudaeis dicens
go uado ixp̃o enim dño morsprofestio fuit illo undeuenerat : &unde non discesserat
egom quiduado & quaer&sme non desiderio sedodio : Namillũ p¬
quam abscessit ab oculis hominum inquisierunt : & qui oderunt & quia mabantyilli
ꝑ sequendo illi habere cupiendo : in psalmis ait ipse dñs ꝑ prop h&am: peruit fugaame :¬

Expanded text:
i Evangelii quae praecessit hodiernam, ita concluserat, quia locutus est docens in gazophylacio Dominus, quae voluit, et quae audistis: et nemo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus . Hinc disputatum est dominico die, quod ipse dora ejus; ne positum Christum sub aliqua necessitate fatali ulla impietas auderet improbe suspicari. Nondum enim venerat hora qua ex ordine suo, secundum ea quae praedicta sunt de illo, non mori cogeretur invitus, sed occideretur paratus. 2. Modo autem de ipsa passione sua, quae posita erat non in ejus necessitate, sed potestate, locutus est Judaeis dicens: Ego vado. Christo enim Domino mors profectio fuit illo unde venerat, et unde non discesserat. Ego, inquit, vado, et quaeretis me: non desiderio, sed odio. Nam illum posteaquam abscessit ab oculis hominum, inquisierunt et qui oderant et qui amabant: illi persequendo, illi habere cupiendo. In Psalmis ait ipse Dominus per prophetam, Periit fuga a me, e
Abbreviated transcription (Latin):
est Caritate ipia & feruore sp̃s inunum redasti coeperunt in ipsa socieatis
unitate uende re omnia quae habebant & predumponere ad pedes a postolorum
ut distribuer&ur unicuique sicuttuiq opuserat. Ꝙ hoc deillis scriptura dicit
quoderat eis anima una &corunum in dm̃ : Adtendite ergo fr̃s & hicagnosci¬
te mysterium trinitatis quomodo dicamus & pater .ẽ & filius ẽ & sp̃s sc̃s ẽ¬
erant : & una anima erat : sed ubi: indõ quanto magis ipse ds̃ : Num quiderro
in uerbo quando dico duos homines duas animas. aut tres homines tresanimas
aut multos homines multa sanimas reste utiq dico. Accedant addm̃ : una
anima ẽ omnium Siaccedentes ad dm̃ multae animae ꝑ caritatẽ una ẽ anima
& multa corda unumcor : quidagit ipse fons caritatis inpatre & filio : non ne ibi
magis trinitas unus ẽ ds̃ Incorde enim nobis caritasuenit deipsospũ scõ : sicut

Expanded text:
est, charitate ipsa et fervore spiritus in unum redacti, coeperunt in ipsa societatis est, charitate ipsa et fervore spiritus in unum redacti, coeperunt in ipsa societatis unitate vendere omnia quae habebant, et pretia ponere ad pedes Apostolorum, ut distribueretur unicuique, sicut cuique opus erat. Et hoc de illis Scriptura dicit, quod erat eis anima una et cor unum in Deum . Attendite ergo, fratres, et hinc agnoscite mysterium Trinitatis, quomodo dicamus, Et Pater est, et Filius est, et Spirituerant, et una anima erat. Sed ubi? In Deo. Quanto magis ipse Deus? Numquid erro in verbo, quando dico duos homines duas animas, aut tres homines tres animas, aut multos homines multas animas? Recte utique dico. Accedant ad Deum, una anima est omnium. Si accedentes ad Deum, multae animae per charitatem una anima est, et multa corda unum cor; quid agit ipse fons charitatis in Patre et Filio? Nonne ibi magis Trinitas unus est Deus? Inde enim nobis charitas venit, de ipso Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
mundi creatores non. Ergo omini potens pater : omni potens plane. Ergo & fili¬
rum in sinuant qđ ad inuicem sunt non quod a sesunt. Quia enim ds̃pat̃ ad se .ẽ ds̃
simul cũfilio & spũ scõ: Non sunt tres dii quia adse .ẽ omnipotens simulcum filio
pũsco Non sunt tres omni potentes quia uero non adse .ẽ. pater sed ad filium
filius ad se ẽ sed ad patrem : Nec sps adse in eo quod dicitur sp̃s patris & filii non .ẽ quid
impl&is misit inde sp̃m scm̃ quo im pl&uã quiaderant in conclauiuno. omniũ gentiũ
linguis coeperunt loqui Miraculo ex territi dni interfestores compunti doluer
dolentes mutatisunt mutaticredider accesser corporidñi id ẽ numer ofideliũ
triamilia hominum. Item alio fasto quodã miraculo accesser̃ alia quinq milia
facta ẽ plebs una non parua inqua omnes accepto spũ scõ quo amor spiritalis accensus

Expanded text:
tres mundi creatores? Non. Ergo omnipotens Pater? Omnipotens plane. Ergo et Filiumerum insinuant quod ad invicem sunt, non quod ad se sunt. Quia enim Deus Pater ad se est Deus simul cum Filio et Spiritu sancto, non sunt tres dii; quia ad se est omnipotens simul cum Filio et Spiritu sancto, non sunt tres omnipotentes: quia vero non ad se est Pater, sed ad Filium; nec Filius ad se est, sed ad Patrem; nec Spiritus ad se, in eo quod dicitur Spiritus Patris et Filii; non est quid impletis misit inde Spiritum sanctum: quo impleti qui aderant in conclavi uno, omnium gentium linguis coeperunt loqui. Miraculo exterriti Domini interfectores, compuncti doluerunt, dolentes mutati sunt, mutati crediderunt: accesserunt corpori Domini, id est numero fidelium, tria millia hominum. Item alio facto quodam miraculo, accesserunt alia quinque millia; facta est plebs una non parva: in qua omnes accepto Spiritu sancto, quo amor spiritualis accensus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ principium. uelut si uell& dicere se. ẽẽ ueritatẽ & dicentibus tuquis es responder&
ueritatem : Cũ uideatur ad id quod distũ ẽ tuquis es res ponderedebuisse ueritas
id ẽ ueritas sum: sed altius respondit : Cumuider& eosita dixisse tuquis es acsidice¬
rent qm̃ abste audiuimus nisi credideritis quia egosum. Quidte ẽe credimus
ad hocrespordit principiũ tamquã dicer& principium mecredite : & ad didit quia & lo¬
quor uobis id ẽ quia humilis propt̃uos fastus ad ista uerba descendi : Nam si principi
r&ur hominibus. quomodo ei crederent cũ infirma corda intelligibile uerbum
sine uoce sensibili audire non possent: Ergo inquiđ crediteme eẽ principium
qua utcredatis. non solumsum sed & loquor uobis : sed dehacre iammultum .ẽ. loqui¬
uobis : splaceat itaq: caritatiurãe ut quodrestat illo adiuuante seruemus crastino
redditur¬

Expanded text:
est principium. Velut si vellet dicere se esse veritatem, et dicentibus, Tu quis es? responderet, est principium. Velut si vellet dicere se esse veritatem, et dicentibus, Tu quis es? responderet, Veritatem; cum videatur ad id quod dictum est, Tu quis es? respondere debuisse, Veritas; id est, Veritas sum. Sed altius respondit, cum videret eos ita dixisse, Tu quis es? ac si dicerent, Quoniam abs te audivimus, Nisi credideritis quia ego sum, quid te esse credemus? ad hoc respondit, Principium: tanquam diceret, Principium me credite. Et addidit, quia et loquor vobis: id est, quihomo loqueretur hominibus, quomodo ei crederent, cum infirma corda intelligibile verbum sine voce, ceu sensibilia, videre non possent? Ergo, inquit, credite me esse principium: quia ut credatis, non solum sum, sed et loquor vobis: placeat itaque Charitati vestrae ut quod restat, illo adjuvante servemus, crastino redditu
Abbreviated transcription (Latin):
runt: tuquis es  Non enim cum dixisti nis
Qespondit principium : id ẽ principium mecredite : Ingreconãq: eloquio dis¬
tur qđ non potest in latino: A pud grecos enim feminini generis ẽ pr¬
pium sicut apud nos lex generis feminini ẽ quae apud illos .ẽ masculini sicut sapien¬
tia & apud nos & apud illos generis feminini ẽ : consu&udo locutionis id eo ꝑdiuersas
as uariat genera uocabulorũ qui ain ipsis reb: non in uenssexũ : Nonenim
entia uere femina .ẽ. cum xp̃s sit dĩ sapientia. &xp̃s appell&ur genere masculi¬
no sapientia feminino : Cũ ergo dicerent iudȩi Tuquis ille quisciebat eẽ ibi quos¬
n credituros &ideo dixisse tuquis es ut scirent quid illũ credere deberent :¬
dit. principium : nontam quã dicer& . principium sum : sed tamquam dicer& principiũ
me credite quod in sermone greco ut dixi euidenter appar& ubi feminini generis

Expanded text:
runt? Tu quis es? Non enim cum dixisti, Nisespondit, Principium; id est, Principium me credite. In graeco namque eloquio discernitur, quod non potest in latino. Apud graecos enim femini generis est principium, sicut apud nos lex generis feminini est, quae apud illos est masculini: sicut sapientia et apud nos et apud illos generis feminini est. Consuetudo locutionis ideo per diversas linguas variat genera vocabulorum, quia in ipsis rebus non invenis sexum. Non enim sapientia vere femina est, cum Christus sit Dei Sapientia , et Christus appelletur genere masculino, sapientia feminino. Cum ergo dicerent Judaei, Tu quis es? ille qui sciebat esse ibi quosdam credituros, et ideo dixisse, Tu quis es? ut scirent quid illum credere deberent, respondit, Principium: non tanquam diceret, Principium sum; sed tanquam diceret, Principium me credite. Quod in sermone graeco, ut dixi, evidenter apparet, ubi feminini generis
Abbreviated transcription (Latin):
isti sed quidtres ex prime immotunumera: Namego compleo tres cũ dicopater
filius ad seipsum : ds̃ ẽ quod ad patrem .ẽ filius ẽ Ista quaedico potestis desim¬
utudinibus agnoscere condianis: Homo & alter homosulle sit pater ille filius
quod homo e ad seipsum ẽ quod pater ẽ ad filium ẽ & filius qđ homo ũo
ad se ipsum ẽ : Quod autem filius ẽ ad patrem ẽ. Pater enim nomen ẽ dicũ

Expanded text:
isti; sed quid tres exprime. Imo tu numera: nam ego compleo tres, cum dico, Patisti; sed quid tres exprime. Imo tu numera: nam ego compleo tres, cum dico, PatFilius ad seipsum est, Deus est; quod ad Patrem est, Filius est. 4. Ista quae dico potestis de similitudinibus agnoscere quotidianis. Homo et alter homo, si ille sit pater, ille filius; quod homo est, ad seipsum est; quod pater est, ad filium est: et filius quod homo est, ad seipsum est; quod autem filius est, ad patrem est. Pater enim nomen est dictum ad
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est de quocumque interrogati fuerimus. dm̃ eẽ fate amur: & ab surdo¬
& ab surda
ista uidentur hominibus solita trabentibus adin solita uisibilia ad inuisibilia crextu¬
ram comparantibuscreatori: Interrogantenim nos aliquando infideles & dicunt
patrem quem dicitis dm̃ dicitis respondemus dm̃ filium quem dicitis. dm̃dicitis:
minantur Corelau sum habent quia clauemsidei non habent: Nosergo fir̃ fide prae¬
cedente quae sanat oculum cordis nr̃i qđ intellegimus sineobscuritate capiamus qđ
non intellegimus si nedubitatione credamus a fundamento fide i nonre cemus ut ad
pater non ẽ qui filius. Nec filius ẽ quipater. Nec sp̃s sc̃s patris & filii sp̃saut pat̃ ẽ
aut filius trinitas unus ds̃ trinitas una a &ernitas una potestas una maiestas tres
sed nondii Nonmihi calumniator respondeat. quidergo tres: sienim tresait

Expanded text:
necesse est de quocumque interrogati fuerimus, Deum esse fateamur. 3. Enecesse est de quocumque interrogati fuerimus, Deum esse fateamur. 3. Et absurda ista videntur hominibus solita trahentibus ad insolita, visibilia ad invisibilia, creaturam comparantibus Creatori. Interrogant enim nos aliquando infideles et dicunt: Patrem quem dicitis, Deum dicitis? Respondemus: Deum. Filium quem dicitis, Deum dicitis? minantur: cor clausum habent, quia clavim fidei non habent. Nos ergo, fratres, fide praecedente, quae sanat oculum cordis nostri, quod intelligimus, sine obscuritate capiamus; quod non intelligimus, sine dubitatione credamus: a fundamento fidei non recedamus, ut ad Pater non est qui Filius, nec Filius est qui Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii Spiritus aut Pater est aut Filius. Trinitas unus Deus: Trinitas, una aeternitas, una potestas, una majestas; tres, sed non dii. Non mihi calumniator respondeat: Quid ergo tres? Si enim tres, ait,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ erba dĩi nr̃iinũ xp̃i quae habuit cũ iudaeis itamoderans loque lam suã ut caeci
onuiderent & fideles oculos aperirent quae hodie descõ euangelio recri¬
ta sunt ista sunt : Dicebant ergo iudaei tũ quis es : quia dixerat supra dñs
Nis credideritis quia ego sum moriemini in peccatis ur̃is. Ad hoc ergo l
cauendum ẽ hocdicere : quidergo si & pater principiũ & filius principiũ quo modo
non duo principia : Quomodo dicimus patrem dm̃ & filium dm̃ : Nectamendicimus
duos deos : Ne fas ẽ enim dicere duos deos Nefas ẽ dicere tresdeos: & tamen qui pat̃
e non ẽ filius quifilius ẽ non .ẽ pater: Sp̃s autem sc̃s patris & filii sp̃s nec pater ẽ
necfilius : Quam uis ergo sicut aures catholicae sunt eruditae in gremiomatris et desie
Necille qui ẽ pater sit filius Necille qui est filius sit pater: Nec sp̃sses patris & filii sit
uel filius uel pater : Tresdeos tamen ẽẽ non dicimus quamuis desingulis si quaeratur

Expanded text:
tri Jesu Christi quae habuit cum Judaeis, ita moderans loquelam suam, ut caeci non viderent, et fideles oculos aperirent, quae hodie de sancto Evangelio recitata sunt, ista sunt: Dicebant ergo Judaei, Tu quis es? Quia dixerat supra Dominus, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris . Ad hoc ergo iCavendum est hoc dicere. Quid ergo? si et Pater principium et Filius principium, quomodo non duo principia? Quomodo dicimus Patrem Deum et Filium Deum, nec tamen dicimus duos deos. Nefas est enim dicere duos deos, nefas est dicere tres deos: et tamen qui Pater est, non est Filius; qui Filius est, non est Pater: Spiritus autem sanctus Patris et Filii Spiritus, nec Pater est nec Filius. Quamvis ergo, sicut aures catholicae sunt eruditae in gremio matris Ecclesiae, nec ille qui est Pater sit Filius, nec ille qui est Filius sit Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii sit vel Filius vel Pater, tres deos tamen esse non dicimus: quamvis de singulis si quaeratur,
Abbreviated transcription (Latin):
transcende tẽpus : Sed qui transcend& uiribus suis: leu& illuc ille qui patridixit
Volo ut ubiegosũ & ipsi sint mecũ : Hoc itaq ꝓmittens: nemoriamur in peccatis nr̃is nihil
mihiuid &ur his uerbis dixisse quã hoc. Nisi credideritis quia ds̃ su : moriemini in peccatis
ur̃is: benedõ gratias. quia dixit nisi credideritis : non dix̃ nisi coeperitis : Quis enim hoc capiat :
o quia ausussum dicere & uisi estis intelligere : aliquid detanta in effabilita
tis : Siergo non capis fideste liberat : Ideo & dñs non ait nisi coeperitis quia ego sum
poterant dixit. Nisi credideritis quia egosũ : moriemin

Expanded text:
transcende tempus. Sed quis transcendet viribus suis? Levet illuc ille qui Patri dixit, transcende tempus. Sed quis transcendet viribus suis? Levet illuc ille qui Patri dixit, Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum. Hoc itaque promittens ne moriamur in peccatis nostris, nihil mihi videtur his verbis dixisse quam hoc, Nisi credideritis quia ego Deus sum, moriemini in peccatis vestris. Bene, Deo gratias, quia dixit, Nisi credideritis: non dixit, Nisi ceperitis. Quis enim hoc capiat? Aut vere, quia ausus sum dicere, et visi estis intelligere, aliquid de tanta ineffabilitate cepistis? Si ergo non capis, fides te liberat. Ideo et Dominus non ait, Nisi ceperitis quia ego sum; sed quod poterant dixit, Nisi credideritis quia ego sum, moriemin
Abbreviated transcription (Latin):
guentis. mostua .ẽ. statio incorpore ambulantis. mostua .ẽ ambulatio incorpore
tacentis : Quic quid mutatur & ẽ quod non erat : uideo ibi quandam uitam in eo
qđ ẽ : & mortem in eo quod fuit : Deniq: demostuo cumdicitur. ubi ẽ. homo ille
& in omni prorsus agitatione creaturȩ : duotemporain uenio. Pra&eritũ & fu¬
turum : Praesens quaero nihilstat. : Quod dixi iamnon .ẽ. quod dicturus sũ non¬
dũ ẽ : QQuod feci iamnon ẽ : quod fasturus sũ nondum .ẽ : Quoduixi iam non ẽ :
uoduicturussum nondũ ẽ. : Pra&eritũ & futurũ inuenio : in omni moturerum :
nueritate quaeman&. pra&eritũ & futurũ non inuenio : sed solũ praesens : &hoc
in corruptibiliter : quod in creatura non .ẽ : Discute rerũ mutationes : inuenies fuit
&erit : Cogitadm̃: inuenies ẽ ubi fuit &erit esse non possit : Vtergo & tusis

Expanded text:
guentis, mortua est statio in corpore ambulantis, mortua est ambulatio in corporeguentis, mortua est statio in corpore ambulantis, mortua est ambulatio in corporelocutio in lingua tacentis: quidquid mutatur et est quod non erat, video ibi quamdam vitam in eo quod est, et mortem in eo quod fuit. Denique de mortuo cum dicitur, Ubi est homo ille? ostris, et in omni prorsus agitatione creaturae duo tempora invenio, praeteritum et futurum. Praesens quaero, nihil stat: quod dixi, jam non est; quod dicturus sum, nondum est: quod feci, jam non est; quod facturus sum, nondum est: quod vixi, jam non est; quod victurus sum, nondum est. Praeteritum et futurum invenio in omni motu rerum: in veritate quae manet, praeteritum et futurum non invenio, sed solum praesens, et hoc incorruptibiliter, quod in creatura non est. Discute rerum mutationes, invenies Fuit et Erit: cogita Deum, invenies Est, ubi Fuit et Erit esse non possit. Ut ergo et tu sis,
Abbreviated transcription (Latin):
ut tusolus esses : Nam quo modo audio egosum quisum quasi alia non sint : Ꝙquo¬
modo audio nisi credideritis quia egosum : Illi e nim nonerant qui audiebant: & sipec¬
catores erant : homines erant : Quidergo facio : quid sit ipsũ eẽ Dicat cordi intus
dicat : in tus loquatur : Homo interior audiat mens capiat uere ẽẽ : E
eodem modo eẽ : res enimaliqua quae lib& omnino. quasi coepidisputare. & destiti
quaerere. foste quod audiui uololoqui audituimeo deexultationem & ur̃o cũ loquor.
im quae lib& prorsus qualicumq: excellentia simutabilis ẽ non uerui
Non enim ẽ ibi uerum eẽ ubi .ẽ. &non eẽ : Quio quid enim mutari potest : muta¬
tum non ẽ quod erat÷ sinon .ẽ. quoderat : mors quaedam ibi fasta .ẽ : ꝑemtũ ẽ
aliquid ibi quod erat : & non .ẽ. : Nigredo mostua ẽ in capite albescentis se
chritudo mostua ẽ incorpore fessi & in curuisenis: mostuae sunt uires in corporelan¬

Expanded text:
ut tu solus esses? Nam quomodo audio, Ego sum qui sum; quasi alia non sint? et quomodo audio, Nisi credideritis quia ego sum? Illi enim non erant qui audiebant? Et si peccatores erant, homines erant. Quid ergo facio? Quid sit ipsum esse, dicat cordi, intus dicat, intus loquatur; homo interior audiat, mens capiat vere esse: est enim semper eodem modo esse. Res enim aliqua, quaelibet omnino: quasi coepi disputare, et destiti quaerere; forte quod audivi volo loqui, auditui meo det exsultationem et vestro cum loquor: res enim quaelibet, prorsus qualicumque excellentia, si mutabilis est, non vere est; non enim est ibi verum esse, ubi est et non esse. Quidquid enim mutari potest, mutatum non est quod erat: si non est quod erat, mors quaedam ibi facta est; peremptum est aliquid ibi quod erat, et non est. Nigredo mortua est in capite albescentis senis, pulchritudo mortua est in corpore fessi et incurvi senis, mortuae sunt vires in corpore lan
Abbreviated transcription (Latin):
te mrbetur: sed numquid
xpofirmiores quii hoc in sanissimus digenit. qudestergor odillat urbacune
Nisi quia in firmo sinslo corpore hocest in iua odendruaein finm tauii udlurttaria imili¬
tudine consolatus e ut siquisuorum adhuc moste inimre te eurbatur inspauipiun
intueantur: Nehocipso sepuitantes reproho peiod edisperatenis enoste serbitantut
iantumita quebonum de pasticipatione duuimenrisqus exipiti dedi &x spania
debemus cuiusnos &pesturbatait rnquillãt. es in firmit as ftranat: Siue engsun

Expanded text:
te turbantur: sed nunquid Christo firmiores? Quis hoc insanissimus dixerit? Quid est ergo quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est, in sua Ecclesia, suae infirmitatis similitudine consolatus est? ut si qui suorum adhuc morte imminente turbantur, ipsum intueantur, nec hoc ipso se putent reprobos, et pejore desperationis morte absorbeantur? Quantum itaque bonum de participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus nos et perturbatio tranquillat, et in
Abbreviated transcription (Latin):
Turb&urplane animus xpĩanus. nonmiseria ̃ sed misericordiatimeat
otist&ur peregrinaris expõ: concupiscat regnarecumxpõ. ladetur dumsperati¬
regnaturu mee dumixpo : Istae suntcortae quat euor quaspesturbationes uoea
timor &tristica amor & la&itia : habe anteas iustis decausi sanimixpiani : neo
philosophorum stoicorum uel quorumq: similum consenatur errori: qui profesto
ignonintes sic hominis einimum: que mammodum corporis membrum desperatius
aegrotare : quando & doloris amiserit sesumi: Seddicitaliquis nuquid animus
xp̃ianideb& cuammoste inpendente turbari : Vbi estenim quod ait apostolus cen¬
cupiscentiam schabere diiolui eces secumxpoSiillud quod concupiscit potesteum
turba recumuenerit facilor st quidemistȩs ad haecrespondete : quio ipsam la&itiã
sturbationem uocant : quiduenim propterea mostemminenteturbatur. quian

Expanded text:
Turbetur plane animus Christianus non miseria, sed misericordia. TimeaContristetur peregrinari se a Christo, concupiscat regnare cum regnaturum esse cum Christo. Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoicorum, vel quorumcumque similium consentiatur errori: qui profecto ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris amiserit sensum. 4. Sed dicit aliquis: Numquid animus christiani debet etiam morte impendente turbari? Ubi est enim quod ait Apostolus, concupiscentiam se habere dissolvi et esse cum Christo ; si illud quod concupiscit, potest eum turbare cum venerit? Facile est quidem istis ad haec respondere, qui et ipsam laetitiam perturbationem vocant. Quid si enim proptere
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate turbamur:: Carnis quippe ille gerebat infirmtatena qua erifurma
est cogente curbatus sed trbauit semoui psum: quod deillo euidinter ex pressum tt
quandolatarum suscitauit: Namibis criptumest quod turba uerit sembipsuni u
ellegatur &ubinon legidir scriptum. & tamen eum legitur fuisseturbatus
ad festum quippe humanum quandoo postũisse iadicauit in seipsopetestate com¬
uit: qui hominem totum patest erensuicepreutia nnalquodiũi¬

Expanded text:
infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas est cogente turbatus, sed turbavit semetipsum: quod de illo evidenter expressum est, quando Lazarum suscitavit. Nam ibi scriptum est quod turbavit semetipsum, ut hoc intelligatur et ubi non legitur scriptum, et tamen eum legitur fuisse turbatum. Affectum quippe humanum, quando oportuisse judicavit, in semetipso potestate commovit, qui hominem totum potestate suscepit. Etiam ho
Abbreviated transcription (Latin):
uin canimameneurcaita ẽ : & qunddicamr̃ plater. saluame ex honhac: sed propterea
ueniin hormhanc : Si cutergotunceius anima turbataest hora propinquante
passionis i ta&iam nuno exituro iuda atq uenturo & propinquante tantoscelere
& potestatem habens iterum sumendieam : Turbatur tamingens potesta sturba¬
tur panae firmitas an potius ineoni turbatur infirmitas. Ita ueronihi lindignum¬
dant seruided nõsuo : sed agnoseant semẽmbrr in capite suo: Quimostuus ẽ pronol
turbatus ẽ idemipsepro nobis: quiergo potestate mostuus est potestate turbatus e¬
iens saguiurt corpus humilitatis nnie : compatiens nobis ad fectuanimae suae :¬
de quando curbatur magnus fostis cestus inuictus: nonertimeamus quasi defici
pupiperit. sed nos quaerit: No sinquam nosomnino sicquaerit nosi psos in illius pestar¬
ugone uideamus. uit quandot urlimur non desperatione perea musquando turbatur
imon tarbare curnis uolens. ẽu i cemsolatur quiturbatura nolens. Pereanta

Expanded text:
unc anima mea turbata est; et quid dicam? Pater, salva me ex hora hac; sed propterea veni in horam hanc . Sicut ergo tunc ejus anima turbata est hora propinquante passionis; ita etiam nunc exituro Juda atque venturo, et propinquante tanto scelere am suam, et potestatem habens iterum sumendi eam . Turbatur tam ingens potestas, turbatur petrae firmitas: an potius in eo credant servi de Domino suo, sed agnoscant se membra in capite suo. Qui mortuus est pro nobis, turbatus est idem ipse pro nobis. Qui ergo potestate mortuus est, potestate turbatus ein se affectum infirmitatis nostrae, compatiens nobis affectu animae suae. Proinde quando turbatur magnus, fortis, certus, invictus, non ei timeamus quasi deficiat; non perit, sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino sic quaerit: nos ipsos in illius perturbatione videamus, ut quando turbamur, non desperatione pereamus. Quando turbatur qui non turbaretur nisi volens, eum consolatur qui turbatur et nolens. 3. Pereant
Abbreviated transcription (Latin):
scandalis nom peruer̃s itate s. sed coritate turbantur: ne fortemse panitione a li
cuuse st euangelium exnobuexierune sed nonerunt ex nobis. Namsi fuis sent
inolis mamissent utiquenobiscum e Nõne uatigitur ex illistudas: cransiss&
emimeumillis sie ssẽ exillisos quidestergo cnu sexuobis trada mȩ Nisiunus o
ns gatturursest qui trad&me: quia dille quiept ei fuissentex nobis mansis sen
uti que nabistum Tamdixerat᷑ n obis exierunt acpethoo utrumque uerum e se
ete inobis none nobis secundimaliud ex nobis secundum aluid non eꝓ nobis
indum communionem sacnimentorum ex nobis. secundum suorum propri&at
etiꝰ in nonex nobisi Aspiciebant ergea dinuicem discipubi hȩutantes detiuo
dicertungic quippeinei semterga magistrumsuum piacaritas: uttamen cos humꝓ na
enidea terostimular& in firmitas. Nota quidem sibiernt cuiusque conscientia

Expanded text:
scandalis non perversitate, sed charitate turbantur; ne forte in separatione aliscandalis non perversitate, sed charitate turbantur; ne forte in separatione alicujus est hoc Evangelium: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis? nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum ? Non erat igitur ex illis Judas: mansisset enim cum illis, si esset ex illis. Quid est ergo, Unus ex vobis tradet me; nisi, unus ex vobis exiturus est, qui me tradet? Quia et ille qui ait, Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum; jam dixerat, Ex nobis exierunt. Ac per hoc utrumque verum est, et ex nobis, et non ex nobis: secundum aliud ex nobis, secundum aliud non ex nobis; secundum communionem Sacramentorum ex nobis, secundum suorum proprietatem criminum, non ex nobis. 3. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga Magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia;
Abbreviated transcription (Latin):
oo euangelii capitulum fratres ita nobis exponendum haclestione ptep¬
situm eplitiam &iam deiniditore dñ perpanen tinatimei que porreetum sadis
euidenter expresso a liquid dicere debeamus: & de illo quidem quod eum iam
monstniturus ibs̃ turbatuse stspir. pr&erito ermone disserui: sed forio¬
tassis quo dibinondixi oiam hoc nobis dnsiignificare su pefuurbatione dignatus
e  quod sclic& falsos fitres &d aminicia griillati ranaita necesse ẽ us que
meins cempus interfrumenta tolenri : Vt quando exeis aliqua se pantriu
ante messemurguens causa conpellit fieri sineeceles epesturbatione non possit
Hanc pestubationem scõrum suorum perschis maticos & herdacos futunam quada mnq¬
modo prxenuntiani dn s̃. prace figuntuit inscipso: cuinexituro iuda hominem
& commixtionem frumentiin quadiu fuenit colenatus sepanitione apestissima
relituro turbatulest noncarne sed spũ. Spiritale enim ei s ubuius. modi

Expanded text:
oc Evangelii capitulum, fratres, ita nobis exponendum hac lectione propositum est, ut jam etiam de traditore Domini per panem tinctum eique porrectum satis evidenter expresso aliquid dicere debeamus. Et de illo quidem, quod eum jam demonstraturus Jesus turbatus est spiritu, praeterito sermone disserui: sed fortassis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare sua perturbatione dignatus est, quod scilicet falsos fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est usque ad messis tempus inter frumenta tolerari , ut quando ex eis aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non possit. Hanc perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et haereticos futuram, quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum exituro Juda homine malo, et commixtionem frumenti, in qua diu fuerat toleratus, separatione apertissima relicturo, turbatus est non carne, sed spiritu. Spirituales enim ejus in hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
nibiostendit dñs uoluntate sepatinonne cessitate : Namcum eum conpn¬
bendere iudaei uoluissent: Dixitillis: quid quaerits & illidixerunt:
uod eos respondens deieor. Ostendit potestatem : utin eo quo dabcis
hominis noueraetquid ẽ& in homine : Credider tam̃ in nomine eius muba : &ipseihs
non secredebateis : quid dicimus fr̃s foste consequentia indicabunt nobis : Quidsibiuul
misteriũ istorũ uerborũ : quia credidenent in eũ homines : manifestũ ẽ uerum ẽ:
Nemodubitat euangeliũ loquitur: ueraexeuangelistatestatur : It quia ipse ihs non¬

Expanded text:
ibi ostendit Dominus voluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: derunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eishominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse Jes
Abbreviated transcription (Latin):
& dix̃ci : Rabbi : iã hoc nostis quiambbimagisterdicit᷑ : Scimus quia ađ ouenistimagist̃:
nemoenim potest haecsigna facere qua &ufa cisnisi fueritdscũ eo : Ergoistenicho¬
demus exhiserat quicrediderunt in nomineeius: uidentes signa & prodigia quae fa¬
ciebat : superius enĩ hocdix̃: Cũ aut̃ ess& hiero solrmis in pascha indiefesta multi
credider̃ in nomineeius : qua re credider̃ : sequitur & dic̃ : Videntessigna eius quae faci

Expanded text:
itur. Scimus quia a Deo venisti magister: nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Ergo iste Nicodemus ex his erat qui crediderant in nomine ejus, videntes signa et prodigia quae faciebat. Superius enim hoc dixit: Cum autem esset Jerosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
obpugnant ea. in his uerba xp̃i non manent quia tangunt quodam modo non coherent
&ideo illis nonerunt in beneficiũ sed intestimoniũ. & quia sicinsunt eis ut
in eis ad hoctenentur ab eis ut iudicentur exeis.

Expanded text:
oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis.