comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
impetranduni nichil cause haberem pratr unserandant fortuuã
qđ paulo ante ego roxr gener fama. atq copiis potens. uunc defor
phiber iniuriam. neq pati cuiusqua regnũ per scelus crescer uer
egt hiis fimbus eiectus sum quos maioribus meis. pr dedit unde
pater et auus meus uua uobiscum expules siphacem et carthagineses
heu miserum me huccine Nicipsa pater beneficia tua euasere.
ut quem tu parem cum liberis tius regiq participem fecisti is
potissimum stirpis tue extinctor sit nunq ne eigo familia nostra
quicta erit: semper ne in sanguine ferro fuga uersabiniur: dum
carthagnienses icilumes fues iure omnia feua patrebamur. hostis
a lattit uoi amici procul spes omins erat in armis postqͣ illa pestis
ex apiica ciecta est leti pacem agitabamus. quippe quibus nullus
hostis erat insi ille forte quem uos iuississetis: ecce aũt x improiuso

Expanded text:
impetrandum nihil causae haberem praeter miserandam fortunam, impetrandum nihil causae haberem praeter miserandam fortunam, quod paulo ante rex genere fama atque copiis potens, nunc deformpopuli Romani prohibere iniuriam neque pati cuiusquam regnum per scelus crescere. Verum ego iis finibus eiectus sum, quos maioribus meis populus Romanus dedit, unde pater et auos meus una vobiscum expulere Syphacem et CarthaginiensiEheu me miserum! Hucine, Micipsa pater, beneficia tua euasere, ut, quem tu parem cum liberis tuis regnique participem fecisti, is potissimum stirpis tuae extinctor sit? Numquamne ergo familia nostra quieta erit? Semperne in sanguine ferro fuga versabitur? Dum Carthaginienses incolumes fuere, iure omnia saeva patiebamur: hostes ab latere, vos amici procul, spes omnis in armis erat. Postquam illa pestis ex Africa eiecta est, laeti pacem agitabamus, quippe quis hostis nullus erat, nisi forte quem vos iussissetis. Ecce autem ex improuiso
Abbreviated transcription (Latin):
AAtres conscripti Micipsa pater meus mories michi precepit
uti reguinumidic tantumodo procurationem meam ce-
loco ducerem si ea ficissem ĩ ur̃a anncitia exercitum. diuitias. mum¬
menta reom me habiturum. Quecum precepta patris agitarem. Ingurtha¬
homo onniu quos terra sustinct sceleratissimus cõtempto ur̃o imperio
Ma sinisse me nepotem et̃ a stirpe socium atq amicĩ. ꝑ .r. regno fortumsq̃
ombus expulit. Atq. ego.p.c. quoniam eo mseniarum uenturus eram
uellem potrus ob mea quã ob maiorum beneficia meorii posse me auxi¬
parum tuta per se ipsa probitas est neq michi in manu fuit qualis forit
iugurtha aduos confugi patus conscripti quibus qd nnchi miserrinũ
est / cogor prius oneri quã ufui esse ceteri reges aut bello uicti ĩ cunicitiã
magis fides eius quã fortuna petenda erat. quorum progemẽ uos ꝑe
nolite pati me nepotem Masmisse frustra auxilium peter sed siad

Expanded text:
"Patres conscripti, Micipsa pater meus moriens mihi praecepit, "Patres conscripti, Micipsa pater meus moriens mihi praecepit, uti regni Numidiae tantumloco ducerem: si ea fecissem, in vostra amicitia exercitum divitias munimenta regni me habiturum. quae quom praecepta parentis mei agitarem, Ihomo omnium quos terra sustinet sceleratissimus, contempto imperio vestro Masinissae me nepotem et iam ab stirpe socium atque amicum populi Romani regno fortunisque omnibus expulit. Atque ego, patres conscripti, quoniam eo miseriarum venturus eram, vellem potius ob mea quam ob maiorum meorum beneficia posse me a voparum tuta per se ipsa probitas est neque mihi in manu fuit, Iugurtha qualis foret, ad vos confugi, patres conscripti, quibus, quod mihi miserrimum est, cogor prius oneri quam usui esse. Ceteri reges aut bello victi in amicitiam amagis fides eius quam fortuna petenda erat. Quorum progeniem vos, patres conscripti, nolite pati me nepotem Masinissae frustra a vobis auxilium petere. Si ad
Abbreviated transcription (Latin):
actis consiliis postquã omni numidia potiebatur in ocio facinus
suũ in anmo reputans times populiini ro: neq aduersus iram eus
usqua insi in auaritia nobilitatis et pecuma spem sua haber. ita:
paucis dicbus post cum auro et argento multo romam legatos mit¬
tit: quibus precipit primũ uti u̾teres auntos muneribus repleat:
deinde nouos exquiraut: postremo quecunqͣ. posfit largiendo pa¬
rare ne cunctentur. sed ubi legati romani uene et ex pricepto
regis hospitibus alissq quorum ea tempestate in senatu autori¬
tas pollebat magna inunera miser: tauta comutatio incossit ut
ex maxima inuidia et inaliuolentia in gratiam et fauorem nobi¬
litatis uiguitha ueniret: quorum pars spe alii premio inducti
singulos & senatu ambiendo intebantur ne grauius in eũ consu¬
lentur igitur ubi legati satis confidunt die constituto senatus utri¬
usq datur tum Aaberbalem hoc modo locutum accepimus.

Expanded text:
atis consiliis, postquam omnis Numidiae potiebatur, in otio facinus atis consiliis, postquam omnis Numidiae potiebatur, in otio facinus suum cum animo reputans timere populum Romanum neque aduersus iram eius usquam nisi in auaritia nobilitatis et pecunia sua spem habere. Itaque paucis diebus cum auro et argento multo Romam legatos mittit, quis praecipit, primum uti ueteres amicos muneribus expleant, deinde nouos aqquirant, postremo quaecumque possint largiendo parare ne cunctentur. Sed ubi Romam legati venere et ex praecepto regis hospitibus aliisque, quorum ea tempestate in senatu auctoritas pollebat, magna munera misere, tanta commutatio incessit, ut ex maxima invidia in gratiam et fauorem nobilitatis Iugurtha veniret. Quorum pars spe, alii praemio inducti singulos ex senatu ambiendo nitebantur, ne grauius in eum consuleretur. Igitur ubi legati satis confidunt, die constituto senatus utrisque datur. Tum Adherbalem hoc modo locutum accepimus:
Abbreviated transcription (Latin):
postquã in edes irruper diuersi regem quercbant: dormientes alios alios
occursantes interficer. scrutrariloca abdita. clausa effringer stre¬
pitu et tumultu ormua miscer: cum interim hiensal reperitur oc¬
cultans se in tugurio mulieris ancille quo ĩ uintio pauidus e loci
ionarus perfugerat. Numide caput eius uti uissi erant ad iugurtrã
referunt. Ceterum fama tanti facmoris per omnẽ aphrica breui
diuulgatur:. Adherbalem omnesq qui sub imperio Uicipse fuerat
metus inuadit: In duas partes niuinde discedunt: plures Adher¬
balem sequuntur: sed illum alterum bello uieliores: igit̃ iugurtha
quã maximas potest copias parat: urbes partim ui: alias uolunta¬
it imperio suo adiunger omi numudie imperar. Adherbaltã e¬
fortums suis tamen fretus multitudine imlitũ parat ariis con¬
tender: sedubi rex ad certamen uenit uictus ex prelio profugit
in proiunciam: ac dehinc romam contendit: tum iugurtha per¬

Expanded text:
postquam in aedis inrupere, divorsi regem quaerere, dormientis alios alios postquam in aedis inrupere, divorsi regem quaerere, dormientis alios alios occursantis interficere, scrutari loca abdita, clausa effringere, strepitu et tumultu omnia miscere, quom interim Hiempsal reperitur occultans se tugurio mulieries ancillae, quo initio pavidus et ignarus loci perfugerat. Numidae caput eius, uti iussi erant, ad Iugurtham referunt. Ceterum fama tanti facinoris per omnem Africam brevi divolgatur. Adherbalem omnisque, qui sub imperio Micipsae fuerant, metus invadit. in duas partis discedunt Numidae: plures Adherbalem sequontur, sed illum alterum bello meliores. igitur Iugurtha quam maxumas potest copias armat, urbis partim vi alias voluntate imperio suo adiungit, omni Numidiae imperare parat. Adherbal fortunis suis, tamen fretus multitudine militum parabat armis contendere. Sed ubi res ad certamen venit, victus ex proelio profugit in prouinciam ac deinde Romam contendit. Tum Iugurtha patr
Abbreviated transcription (Latin):
Hiensal per dolum caperetur.: que ubi tardius procedunt neq lenit
animus ferox: statuit quouisiodo inceptum perficer. primo con-¬
uentu quem ab regulis factum supramemoraui propter olissenti¬
onem placuerat dliuidi thesauros finesq imperii singulis constitur
itaq tempus adutranq rem decerntur. sed maturius ad pecumã
distribuendam: reguli interea in loca propinqua thesauris alius alio
concesser sed hiergal in oppidum Imnrmida forte eius domo utedat᷑
quidam prexmuis licto iugurtie qui carus acceptusq ei semper fui¬
rat. quem ille casu munstrum oblatum promissis onerat impelutꝗ:
uti tanq̃ suam uisens donũ eat portarum claues aduterinas paret:
nam uere claues ad hieusalem refercbantur: ceterum ubi res postulant
seipsum cum magna maru uenturum: numida mandata breui
confecit. atq uti doctus erat noctu iugurthe milites introducit ꝗ

Expanded text:
Hiempsal per dolum caperetur. quae ubi tardius procedunt neque lenitur Hiempsal per dolum caperetur. quae ubi tardius procedunt neque lenitur animus ferox, statuit quovis modo inceptum perficere. Primo conventu, quem ab regulis factum supra memoravi, propter dissensionem placuerat dividi thesauros finisque imperi singulis constitui. itaque tempus ad utramque rem decernitur, sed maturius ad pecuniam distribuendam. reguli interea in loca propinqua thesauris alius alio concessere. sed Hiempsal in oppido Thirmida forte eius domo utebatur, qui proxumus lictor Iugurthae carus acceptusque ei semper fuerat. quem ille casu ministrum oblatum promissis onerat inpellitque, uti tamquam suam visens domum eat, portarum clavis adulterinas paret — nam verae ad Hiempsalem referebantur — ceterum, ubi res postularet, se ipsum cum magna manu venturum. Numida mandata brevi conficit atque, uti doctus erat, noctu Iugurthae milites introducit. qui
Abbreviated transcription (Latin):
ne inter sese cunc̾tis negociis disceptarent sed hiẽ sal qui mim¬
mus & illis erat natura fecoꝵ et antea ionobilitatem iugurthe
quia materno gener impar erat despiciens dextra adherbalem
assedit no medius & tribus qđ apud numidas honori ducitur
iugurtha foret: denide tamen ut etati concederet fatigatus a
fratre uix in partem alteram traductus est: ibi cum multa de ad¬
miinstrando imperio dissererẽt ugurtha inter alias res ait opor¬
tere quinquemi consulta et decreta omnia rescindi: uã perea tem¬
pora confectum ãms micipsam parum annio ualusse. tum idẽ
Hienfal placer sibi respondie: nã ipsum illum hiis tribus preximis
amis adoptione in regnum peruenis set. quod uarbum pectus iugur¬
the altuis qua quisq ratus descendit. itaq ex eo tempore ira et m̃e¬
tu auxilius moliriꝰ parare atq ea modo in animo haber quibus

Expanded text:
ut inter se de cunctis negotiis disceptarent. Sed Hiempsal, qui minut inter se de cunctis negotiis disceptarent. Sed Hiempsal, qui minimus ex illis erat, natura ferox et iam antea ignobilitatem Iugurthae, quia materno genere impar erat, despiciens, dextra Adherbalem assedit, ne medius ex tribus, quod apud Numidas honore ducitur, Iugurtha foret. Dein tamen, ut aetati concederet, fatigatus a fratre, vix in partem alteram transductus est. Ibi cum multa de administrando imperio dissererent, Iugurtha inter alias res iacit oportere quinquenni consulta et decreta omnia rescindi, nam per ea tempora confectum annis Micipsam parum animo valuisse. Tum idem Hiempsal placere sibi respondit, nam ipsum illum tribus proxumis annis adoptatione in regnum pervenisse. quod verbum in pectus Iugurthae altius, quam quisquam ratus erat, descendit. itaque ex eo tempore ira et metu anxius moliri, parare atque ea modo cum animo habere, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sidia regm funt. uerimi amici quos ueq armis tegere neq auro
parar queas officio et fide pariuntur. Quis aũt amicior quã fracer
fratri: aut quem alienum fidum muemes si trus hostis fueris. equidem
ego uobis regnum trado firium si boni eritis simali ibeccillum
nam concordia parue rescrescunt discordia maxime dilabuntur
quid euenat prouidere decet nam m omini certamine qui opulentior
est. etiam si accipit iniunam tamen quia plus potest facer iudetur
Uos aũt Adherbal et Hiempsal colite obseruate hunc talem uirum
nntamii untutem et eintemini ne ego incliores liberos sumpsisse
uidear quã genuisse. Ad ea iugurtha tam et si regem ficta locutũ
intelligebat et ipse longe alite in animo agitabat tamen pro tempor
bemone respondie. Nicipsa paucis post dicbus mortur. ⁊ostquã illi
regio more iusta magnifice feceraut neguli inunum conuenenũt

Expanded text:
sidia regni sunt, verum amici, quos neque armis cogere neque auro sidia regni sunt, verum amici, quos neque armis cogere neque auro parare queas: officio et fide pariuntur. Quis autem amicior quam frater fratri? Aut quem alienum fidum invenies, si tuis hostis fueris? Equidem ego vobis regnum trado firmum, si boni eritis, sin mali, inbecillum. Nam concordia paruae res crescunt, discordia maximae dilabuntur.quid eveniat, prouidere decet. Nam in omni certamine qui opulentior est, etiam si accipit iniuriam, tamen, quia plus potest, facere videtur. Vos autem, Adherbal et Hiempsal, colite, obseruate talem hunc virum, imitamini virtutem et enitimini, ne ego meliores liberos sumpsisse videar quam genuisse." Ad ea Iugurtha, tametsi regem ficta locutum intellegebat et ipse longe aliter animo agitabat, tamen pro tempore benigne respondit. Micipsa paucis post diebus moritur. Postquam illi more regio iusta magnifice fecerant, reguli in unum convenerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uite adesse intelligeret coram uinicis et cognatis itemq Adhebale
et hiempsale filiis dicitur huiuscemodi uerba cũ iugurtha huisse.
IA ricum ego iugurtha te amisso patre sine spe smne opibus ĩ
Qnteum regnum suscepi: existimans nõ minus metibi ꝙ̃
liberis si genuissem ob beneficia carum fore neq ea res falsun
me habuit. nani ut alia magna et egregia tua facta omittam
nouissine tu rediens rediens nuuantia meq regnums meu
glona de corastis tuaq urtute nobis romianos ex amicis auncissi¬
mos fecesti Fuspania nomen familie int renouatum est postremo
q̃đ disficillimum inter mortales est gloria inuidiam uicisti nunc
quomam michi nacura fine uite facit per hanc dextrami per
regni fidem moneo obtestorq te uti hos qui genere tibi propinqui
beneficio meo fratres sunt caros habeasner malis alienos adiungere
quã sanguine coniunctos retinere non eercitus neq thesauri pre¬

Expanded text:
vitae adesse intellegeret, coram amicis et cognatis itemque Adherbale vitae adesse intellegeret, coram amicis et cognatis itemque Adherbale et Hiempsale filiis dicitur huiusce modi verba cum Iugurtha habuisse: "Paruum ego te, Iugurtha, amisso patre, sine spe, sine opibus in meum regnum accepi, existimans non minus me tibi quam liberis, si genuissem, ob beneficia carum fore. Neque ea res falsum me habuit. Nam, ut alia magna et egregia tua omittam, novissime rediens Numantia meque regnumque meum gloria honorauisti tuaque virtute nobis Romanos ex amicis amicissimos fecisti. In Hispania nomen familiae renovatum est. Postremo, quod difficillimum inter mortalis est, gloria invidiam vicisti. Nunc, quoniam mihi natura finem vitae facit, per hanc dexteram, per regni fidem moneo obtestorque te, uti hos, qui tibi genere propinqui, beneficio meo fratres sunt, caros habeas neu malis alienos adiungere quam sanguine coniunctos retinere. Non exercitus neque thesauri prae
Abbreviated transcription (Latin):
blice quã priuatim amnicitiã populi ro. coleret neq. aliquibuslar¬
giri insuosceret: periculose a paucis emi qd multorum esset : si per¬
manere uellet in siuis artibus ultro et illi gloriam et regnum
uenturum: sin properantius pergeret suami pecunã et sipsum ꝓre¬
cipitem casurum/ sic locutus cum litteris eum perse Micipse red¬
dent dumsit earum sententia hec erat. Iugurthe tuii bello
numantino longe maxima iurtus fuit. quam rem tibi certe
gaudio esse scio. nobis obmenta sua carus est: ut idem .s. ꝑ2R
en habes uirum dignum te atq: auo suo masinis sa. igitur rex
ubi ea que fama acceperat ex litteris imperatoris esse ita cogno
uit. tum uirtute tum gratia uiri permotus flexit animũ fuum
et uigurthant beneficiis uncer aggressus est: statimq eum ad¬
optauit et testamento pariter cum filiis heredem instituit sed
ipse paucos postaunos morbo atq etate confectus cuni sibi fineme

Expanded text:
blice quam privatim amicitiam populi Romani coleret neu quibus larblice quam privatim amicitiam populi Romani coleret neu quibus largiri insuesceret: periculose a paucis emi quod multorum esset. si permanere vellet in suis artibus, ultro illi et gloriam et regnum venturum; sin properantius pergeret, suamet ipsum pecunia praecipitem casurum. sic locutus cum litteris eum, quas Micipsae redderet, dimisit. earum sententia haec erat: 'Iugurthae tui bello Numantino longe maxuma virtus fuit, quam rem tibi certo scio gaudio esse. nobis ob merita sua carus est; ut idem senatui en habes virum dignum te atque avo suo Masinissa.' Igitur rex, ubi ea quvit, cum virtute tum gratia viri permotus flexit animum suum et Iugurtham beneficiis vincere aggressus est statimque eum adoptauit et testamento pariter cum filiis heredem instituit. Sed ipse paucos post annos morbo atque aetate confectus cum sibi finem
Abbreviated transcription (Latin):
ex audacia temeritatem a fferro plerũq solet igitur imperator
oñes fere res asperas per uigurtham agere: in amicis haber mag
magisq cum in dies amplecti: qsiuppe cuius neq consiliũ neqͣ.
inceptum ullum frustra erat: huc accedebat munificentia ani
mi. ingenii solertiã. Quibus rebus uigurtha multos & romanis¬
sibi familiari amicitia conuuxerat: Ta tempestate in exercitu
nr̃o fuer quãplures noui atq nobiles quibus diuitie bono honestoq
potiores erant: factiosi domi. potentes apud socios clarimagisq̃ ho¬
nestiqui uigurthe nõ mediocrem animu pollicitando accendebat
Micipsa rex occidisset fore uti solus imperio numidie potiret᷑
in ip̃o maximam uirtutem rome oma uenalia esse: sed postquã
numantia deleta .p. scipio dimittes auxilia et ipse reuerti domil
decreuit: donatum atq lauolatum magnifice proconcione iugur-¬
tham in pretorium adduxit ibiq secrto monuit ut potius pu¬

Expanded text:
ex audacia temeritatem afferre plerumque solet. Igitur imperator ex audacia temeritatem afferre plerumque solet. Igitur imperator omnis fere res asperas per Iugurtham agere, in amicis habere, magis magisque eum in dies amplecti, quippe cuius neque consilium neque inceptum ullum frustra erat. Hoc accedebat munificentia animi atque ingeni sollertia, quibus rebus sibi multos ex Romanis familiari amicitia coniunxerat. Ea tempestate in exercitu nostro fuere complures novi atque nobiles, quibus divitiae bono honestoque potiores erant, factiosi domi, potentes apud socios, clari magis quam honesti, qui Iugurthae non mediocrem animum pollicitando accendebant, si Micipsa rex occidisset, fore uti solus imperi Numidiae potiretur: in ipso maximam virtutem, Romae omnia venalia esse. Sed postquam Numantia deleta P. Scipio dimittere auxilia et ipse reverti domum decrevit, donatum atque laudatum magnifice pro contione Iugurtham in praetorium abduxit ibique secreto monuit, ut potius pu
Abbreviated transcription (Latin):
det neqͥ perium neq insidiis opprimi posse hominen tã acceptuni
popularibus. qđ erat iugurtha manu promptus et appetens giorie
militaris statiut eum obiectar periculis et eo modo fortuuam ten¬
tare. igitur bello numantino Nicipsa cum populo romano
equitum atq peditum milia auxilia mitteret speras uel ostentado
iurtutem uel hostium seuitia facile eum occasurum prefecit nu¬
midlis quos in hispaniam nuttebat: sed ea res longe aliter ac ratus erat
euemt Nam iugurtha ut erat impigro atq acriingenio ubi naturã
.ꝑ. scipionis qui tum .r. imperator pretrat et mores hostuĩ cognouit
multo labor multaq cura preterea modestissimi parendo sepe
obiuam eundo periculis in tantam claritudinem bieui peruene¬
rat ut nostris uehementer carus numantims maximo teriori
esset ac sanẽ q̃a olefricillimune in primis ost̾ prelio stremius erat
et bonus consilio. quorũ alterum & proiuolentia timorẽ alteꝵ

Expanded text:
det neque per vim neque insidiis opprimi posse hominem tam acceptum det neque per vim neque insidiis opprimi posse hominem tam acceptum popularibus, quod erat Iugurtha manu promptus et appetens gloriae militaris, statuit eum obiectare periculis et eo modo fortunam temptare. Igitur bello Numantino Micipsa, cum populo Romano equitum atque peditum auxilia mitteret, sperans vel ostentando virtutem vel hostium saevitia facile eum occasurum, praefecit Numidis, quos in Hispaniam mittebat. Sed ea res longe aliter, ac ratus erat, evenit. Nam Iugurtha, ut erat impigro atque acri ingenio, ubi naturam P. Scipionis, qui tum Romanis imperator erat, et morem hostium cognovit, multo labore multaque cura, praeterea modestissime parendo et saepe obviam eundo periculis in tantam claritudinem brevi pervenerat, ut nostris vehementer carus, Numantinis maximo terrori esset. Ac sane, quod difficillimum in primis est, et proelio strenuos erat et bonus consilio, quorum alterum ex providentia timorem, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
est gentis equitar. iaculari cursu cum equalibus certar et cũ gloria
aute onines iret ommbus tamen carus erat: adhoc pleraq tempora
inuenando ager leonem ates. alias feras primus aut in primis feruret
plurimũ facere et minimum de se ipe loqui quibus rebus Micipsa tã¬
et si initio letus fuerat existimans iurtũtem iuguarthe regno suo gio¬
rie adfore tanien post qua hommen adolescente ex acta etate fua
et parius liberis magis magisq. crescer intelligit: uehementer eo nego¬
cio permotus multa in animo suo uoluebat. terrebat euin natura
mortalium auida imperis et preccps ad explendam animi cupidinẽ
preterea oportuntas sueq̃. et liberorum etatis que et mediocresuiros
spe prede transuessos agit. ad hoc studia numidarum in uigurthã
accensa ex quitus̃ sitalem uirum dolis inter fecis set neq seditio aut bel¬
lum orictur anxius erat: hip difficultatibus crreunuentus ubiui¬

Expanded text:
est, equitare, iaculari; cursu cum aequalibus certare et, cum omnis gloria est, equitare, iaculari; cursu cum aequalibus certare et, cum omnis gloria anteiret, omnibus tamen carus esse; ad hoc pleraque tempora in venando agere, leonem atque alias feras primus aut in primis ferire: plurimum facere, et minimum ipse de se loqui. Quibus rebus Micipsa tametsi initio laetus fuerat, existimans virtutem Iugurthae regno suo gloriae fore, tamen, postquam hominem adulescentem exacta sua aetate et parvis liberis magis magisque crescere intellegit, vehementer eo negotio permotus multa cum animo suo voluebat. Terrebat eum natura mortalium auida imperi et praeceps ad explendam animi cupidinem, praeterea opportunitas suae liberorumque aetatis, quae etiam mediocris viros spe praedae transversos agit, ad hoc studia Numidarum in Iugurtham accensa, ex quibus, si talem virum dolis interfecisset, ne qua seditio aut bellum oriretur, anxius erat. His difficultatibus circumventus ubi vi
Abbreviated transcription (Latin):
Bello punico secundo quo dux carthagmensium hãmbal post ma¬
gintudinem ꝓ nominis romaui italie opes maxime attriuerat :
Masimssa rex nunidarum in amicitiam receptus a .p. scipione
cui postea aphricauo cognomen e iuirtute fuit. multa et precla¬
ra rei simlitaris facmora fecerat: obq̃ uictis carthaginensibus
et capto siphace cuius in aphnca magnun atq late imperiũ ua
igitur amicitia Alassinisse bona atq. honesta nobis permansit sed
imperii uiteq eius finis idem fuit. demde Micipsa filius regniĩ
solus obtinũt Manastabale et gulussa fratribus morbo absun¬
tis. Is adhebaleni et Nenisaleni ex se genuit iugurthamq flum
reliquerat eodem cultr quo liberos suos domi habuit. qui ubi pͥniu
adoleuit pollens uiribus decora facie sed multo maxime ingenio
ualidus nõ se luxui neq mertie corrumpendum dedit: sed uti mos illius

Expanded text:
Bello Punico secundo, quo dux Carthaginiensium Hannibal post maBello Punico secundo, quo dux Carthaginiensium Hannibal post magnitudinem nominis Romani Italiae opes maxime attriuerat, Masinissa rex Numidarum in amicitiam receptus a P. Scipione, cui postea Africano cognomen ex virtute fuit, multa et praeclara rei militaris facinora fecerat. Ob quae victis Carthaginiensibus et capto Syphace, cuius in Africa magnum atque late imperium valIgitur amicitia Masinissae bona atque honesta nobis permansit. Sed imperi vitaeque eius finis idem fuit. Dein Micipsa filius regnum solus obtinuit Mastanabale et Gulussa fratribus morbo absumptis. Is Adherbalem et Hiempsalem ex sese genuit Iugurthamque filierat, privatum dereliquerat, eodem cultu quo liberos suos domi habuit. Qui ubi primum adolevit, pollens viribus, decora facie, sed multo maxime ingenio validus, non se luxu neque inertiae corrumpendum dedit, sed, uti mos gentis illius
Abbreviated transcription (Latin):
icrescer pettore neq prius sedar q̃ urtus eorum famamq atq
oloriant adequauerit. At contra quis homniu est hiis aẽporibus ꝗ
nõ de diuitiis et sumptibus. uon probitate neq industria cũ maioꝰ¬
ribus suis contendat: etiam homines noui qui per uirtutem soliti erãt
nobilitatem anteuemi furtim et per latrocima potiusquã ex bonis ar¬
tibus ad imperia et honores intuntur. Perinde quasi pretura et con¬
sulatus atq omnia alia huiuiscemodi per se ipsa clara et magnifica
sint acno pernide habeantur ut eorum qui ea sustinent iurtus
undarum gessit primum qod magnum et atrox uaria uic¬
toria fuit. denide quia tum primũ fuperbie nobilitatis obiuatum ẽ
que contentio diuina cuucta et humaua permiscuit: eoq uetõdie
processit. ut studiis ciuilibus bellum atq uastitas italie fine faceret
sed priuiqua huiuseemodi intium expediam pauca supra ripeta
quo ad coonoscendiun omina illustria magis magisq in aperto sit

Expanded text:
crescere neque prius sedari, quam virtus eorum famam atque gloriam adaequauerit. At contra quis est omnium his moribus, quin divitiis et sumptibus, non probitate neque industria cum maioribus suis contendat? Etiam homines novi, qui antea per virtutem soliti erant nobilitatem antevenire, furtim et per latrocinia potius quam bonis artibus ad imperia et honores nituntur; proinde quasi praetura et consulatus atque alia omnia huiusce modi per se ipsa clara et magnifica sint ac non perinde habeantur, ut eorum qui ea sustinent virtus midarum gessit, primum quia magnum et atrox variaque victoria fuit, dein quia tunc primum superbiae nobilitatis obviam itum est; quae contentio divina et humana cuncta permiscuit eoque vecordiae processit, ut studiis civilibus bellum atque vastitas Italiae finem faceret. Sed prius quam huiusce modi rei initium expedio, pauca supra repetam, quo ad cognoscendum omnia illustria magis magisque in aperto sint.
Abbreviated transcription (Latin):
senatui cure fore. at ille tãct si omma potiose fide iuguithe rebatur
tamen quia penes eosdem si aduersaretur cogendi potestas erat ita uti
censuerant italici deditionem facit. Tugurtha in primis adherba¬
len &cruciatum necat. demide onmnes puberes niunidas atq nego

Expanded text:
senatui curae fore. At ille, tametsi omnis potiora fide Iugurthae rebatur, senatui curae fore. At ille, tametsi omnis potiora fide Iugurthae rebatur, tamen, quia penes eosdem, si aduersaretur, cogendi potestas erat, ita, uti censuerant Italici, deditionem facit. Iugurtha in primis Adherbalem excruciatum necat, deinde omnis puberes Numidas atque nego
Abbreviated transcription (Latin):
cõmotus inctu atq libidine diuersus agitabatur. timedat irã senatus
in pariusset legatis porro aminus cecus cupidine ad inceptũ sclus
rapiebatur. uicit tamen ĩ auido motmo prauũ consiluũ igitur exer¬
citu circundato suma ui enthani irrumper nititur. maxime spe¬
raus deduc̃ta manu hostium aut ui aut dolis se se casum uictorie
inuenturum:. qđ ubi secus procedit neq q̃đ intenderat effices potest
ut priusqua legatos conueniret acherbalis potiretur ne amplius mo¬
rando scaurum quem plurimum metuebat incenderet. cum paucis
equitibus in prouinciam uenit: tãet si senatus uerbis minȩ graues nũ-¬
ciabantur qđ ab oppugnatione cirthe non disisteret: multa tamẽ ora¬
tione consumpta iegati frustra discesser ea postquã Cirthe audita
sunt italici quorum uirtute niema detnsabantur confisi deditione fidta
et oppidum iugurthe tradat tantum ab eo uitam paciscatur. de ceteris

Expanded text:
commotus metu atque libidine diuersus agitabatur: timebat iram senatus, commotus metu atque libidine diuersus agitabatur: timebat iram senatus, ni paruisset legatis; porro animus cupidine caecus ad inceptum scelus rapiebat. vicit tamen in auido ingenio prauum consilium. Igitur exercitu circumdato summa vi Cirtam irrumpere nititur, maxime sperans diducta manu hostium aut vi aut dolis sese casum victoriae inventurum. Quod ubi secus procedit neque quod intenderat efficere potest, ut, prius quam legatos conveniret, Adherbalis potiretur, ne amplius morando Scaurum, quem plurimum metuebat, incenderet, cum paucis equitibus in prouinciam venit. Ac tametsi senati verbis graues minae nuntiabantur, quod ab oppugnatione non desisteret, multa tamen oratione consumpta legati frustra discessere. Ea postquam Cirtae audita sunt, Italici, quorum virtute moenia defensabantur, confisi deditione facta et oppidum Iugurthae tradat, tantum ab eo vitam paciscatur; de ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
ulla ap̃ uos memoria manet aui mei Massinisse. Niis litteris re¬
citatis. fuer qui exercitum in aphricam mutendun ceruerẽt quã
primum adherbali subueniendum. iterim de iugurtha consuleret᷑
quoniam legatisnõ pariussent sed ab hissdem regie fauoribus suma
ope emsum est ne tale decretuni fierat: ita bonum publicũ ut plerisq
negotis soletꝰ priuata oratia deuictum: legantur tamen ĩ aphiñ¬
cam iaiores natu nobiles amplis honoribus usi: in quibus fuit
M. tmilius scautus de quo supra memorauimus homo consularis
et tum in senatu potens et princeps: hii q̃d res inuidie erat simul et¬
a numidis obsecraris triduo nauem ascender. demide breuiuticam
adpualsi litteras ad iugurtham mittunt. quaocissime ad proiunciani
accedat: se ad eun ab senatu iiissos ille ubi accepit homnies claros qͦe
anctontatem rome polle audierat contra inceptum suũ uenisse. pͥmo

Expanded text:
ulla apud vos memoria remanet aui mei Masinissae." His litteris reulla apud vos memoria remanet aui mei Masinissae." His litteris recitatis fuere qui exercitum in Africam mittendum censerent et quam primum Adherbali subueniendum; de Iugurtha interim quoniam legatis non paruisset. sed ab isdem illis regis fautoribus summa ope enisum, ne tale decretum fieret. ita bonum publicum, uti in plerisque negotiis solet, privata gratia devictum. legantur tamen in Africam maiores natu nobiles, amplis honoribus usi. in quis fuit M. Scaurus, de quo supra memoravimus, consularis et tum senatus princeab Numidis obsecrati, triduo nauem ascendere. Dein brevi Vticam appulsi litteras ad Iugurtham mittunt: quam ocissime ad prouinciam accedat, seque ad eum ab senatu missos. Ille ubi accepit homines claros, quorum auctoritatem Romae pollere audiuerat, contra inceptum suum venisse, primo
Abbreviated transcription (Latin):
sum petts. neq simus amncitiam ur̃am et regnum meum sperat
utrum prauius &istrunet nemini occultum est: nã minitio occi¬
dit hiensalem fratiem meum. demde patrio regno me expulit
que sanc fuerint nr̃e miurie mchil aduos uerum nũc regnũ ur̃m
armis tenat: Ne quem uos imperatorem nuimdis posuistis clausu
obsidet legaterum uerba quanti fecerit pericula mea declarant
Quid reliqguũ insiuis ur̃a qua mouen possie: nam ego quidem uello
het que scribo. et illa que antea in senatu questus sum uana forẽt
potiusqi mseria mea fidem uobis facent. sed quomam ĩeo natus
sum ut fuguithe scelerum ostentiu efsem nõ iam mortem neq enĩ¬
nas tantumodo imperium inimici et cruciatus corporis deprecor.
regno .p.c. numidie quod uestrum est uti libet consulite mi manibꝰ¬
ab impiis eripite per maustatem imperii peramicitie fidem fi

Expanded text:
sum petere neque simul amicitiam vestram et regnum meum sperare. sum petere neque simul amicitiam vestram et regnum meum sperare. utrum grauius existimet, nemini occultum est. Nam initio occidit Hiempsalem fratrem meum, deinde patrio regno me expulit. Quae sane fuerint nostrae iniuriae, nihil ad vos. Verum nunc vestrum regnum armis tenet, me, quem vos imperatorem Numidis posuistis, clausum obsidet; legatorum verba quanti fecerit, pericula mea declarant. Quid est relicuum nisi vis vestra, quo moveri possit? nam ego quidem vellem, et haec, quae scribo, et illa, quae antea in senatu questus sum, uana forent potius, quam miseria mea fidem verbis faceret. Sed quoniam eo natus sum, ut Iugurthae scelerum ostentui essem, non iam mortem neque aerumnas, tantummodo inimici imperium et cruciatus corporis deprecor. regno Numidiae, quod vestrum est, uti libet, consulite; me manibus impiis eripite, per maiestatem imperi, per amicitiae fidem, si
Abbreviated transcription (Latin):
tar suos hertando ad uirtutem eriger. prorsus intentus cime ta
parar. Ac ubi Adherbal intelligit on mes fortunas suas ĩ extre¬
mo sitas hostem infestum auxilii spem nullam penuria uecessa
narum rerum bellum trahino posse: ex hiis qui una cireham
profugerant duos moxime impigros delegit eos multa pollicendo
ac inserando casum suum confirmat uti per hos tii mutationes
noctu ad proximum mare demde romam pergerent tumide
pautis dibus uissa efficuit: luter Adherbalis in senatu reci¬
tate quarum sententia hec fuit.
subegit quem tanta libido extinguendi me inuasit ut neq
uos neq. deos iortales in animo habeat:sangiunem meumq: oĩa
inalit uaq. iam quintum mensem socius et amicus ꝓ .r. armis
obsessuo tencor. neq Micipse patris mei benificia neqi uestra decreta
auxiliantur. ferio an fame accius iuptar incertus sum plura de
iugurtha scriber dehortatur fortuna mea. et ante expertus funi
parum fidei miseris esse: insi tantum intelligo illum supra ꝙ ego

Expanded text:
irtutem arrigere; prorsus intentus cuncta parare. Adherbal ubi intellegit omnis suas fortunas in extremo sitas, hostem infestum, auxili spem nullam, penuria rerum necessariarum bellum trahi non posse, ex iis, qui una Cirtam profugerant, duos maxime impigros delegit; eos multa pollicendo ac miserando casum suum confirmat, uti per hostium munitiones noctu ad proximum mare, dein Romam pergerent. Numidae paucis diebus iussa efficiunt. litterae Adherbalis in senatu recitatae, quarum sententia haec fuit: s Iugurthae subigit, quem tanta libido extinguendi me invasit, ut neque vos neque deos immortalis in animo habeat, sanguinem meum quam omnia malit. Itaque quintum iam mensem socius et amicus populi Romani armis obsessus teneor; neque mihi Micipsae patris mei beneficia neque vestra decreta auxiliantur; ferro an fame acrius urgear, incertus sum. Plura de Iugurtha scribere dehortatur me fortuna mea, et iam antea expertus sum parum fidei miseris esse; nisi tamen intellego illum supra quam ego
Abbreviated transcription (Latin):
ric ibiq pugnans confoditur. Sed confecto prelio tunc uero cer¬
neres quauta audacia quautaq uis animi fiusset in eercai¬
tu cãtiline. Nam fere quem quisq pugnando locum ui:¬
uus ceperat eum anussa auia corporẽ tegebat. pauci aut̃
quos medios cohors prctoria disiecerat paulo diuersius iacebant
sed omines tanien aduersis uulneribus conciderant. Catiliua
uero longe a suis inter hostium cadauera repertus est paulic¬
lum etiam spiraus ferociamq auimi quam habuerat uiuus
in uulta retinens: postremo & omui copia neq in prelio neq
in fuga quisq: ciuis ĩgennius captus est ita cuncti suebostiũo:
incruentam uictoriam adeotus est. nan strenuissimus
quisq aut occiderat in prelio. aũt grauiter uulueratus
discesserat. Multi au̾t̃ qui de castris uisendi aut spoliadi
pratia processeraut uoluentes hostilia cadauera aiicum
alii. pars nospitem aut cognatum reperuebaue. fuer item ꝗ

Expanded text:
rit ibique pugnans confoditur. Sed confecto proelio tum vero cerrit ibique pugnans confoditur. Sed confecto proelio tum vero cerneres, quanta audacia quantaque animi vis fuisset in exercitu Catilinae. Nam fere quem quisque vivus pugnando locum ceperat, eum amissa anima corpore tegebat. Pauci autem, quos medios cohors praetoria disiecerat, paulo divorsius, sed omnes tamen advorsis volneribus conciderant. Catilina vero longe a suis inter hostium cadavera repertus est paululum etiam spirans ferociamque animi, quam habuerat vivus, in voltu retinens. Postremo ex omni copia neque in proelio neque in fuga quisquam civis ingenuus captus est: ita cuncti suae hostiumque incruentam victoriam adeptus erat; nam strenuissumus quisque aut occiderat in proelio aut graviter volneratus discesserat. Multi autem, qui e castris visundi aut spoliandi gratia processerant, volventes hostilia cadavera amicum alii, pars hospitem aut cognatum reperiebant; fuere item, qui
Abbreviated transcription (Latin):
hostun eercitus. postq eo uentum est unde a ferentariis prelui
comitti posset: maximo clamor cum npstis signis utrinq cõcur¬
runt pila omittunt giadiis resagitur ueteram pristine iurtu¬
tis memores cominus acriter instarẽ: illi haud enndi resstut maxͣ
ui certatur. interea. Catilina cum & peditis in prima acie uersa¬
ri laborantibus succurrey nitegros pro sauciis aycessir omnia pro¬
uider multum pugnar sepe ho stem ferit streniũ inilitis et bomi
imperatoris officia sinul exequebatur Petreius ubi uidet cati¬
liam contra acratus erat magnaii tontendes cobortem pritoriã
in medios hostes inducit. eosq perturbatos atq alios alibi resi¬
stentes interficit Deinde utrinq &x laterbus ceteros aggreditur
Manlius et feulanus ille in primis puonantes cadunt pos
fusas copias seq̃. cum paucis relictum uidet Cacilina memor
generis atq pristine sue dignitatis in confertis simos hostes ĩcur¬

Expanded text:
hostium exercitus. Postquam eo ventum est, unde a ferentariis proelium hostium exercitus. Postquam eo ventum est, unde a ferentariis proelium conmitti posset, maxumo clamore cum infestis signis concurrunt: pila omittunt, gladiis res geritur. Veterani pristinae virtutis memores comminus acriter instare, illi haud timidi resistunt: maxuma vi certatur. Interea Catilina cum expeditis in prima acie vorsari, laborantibus succurrere, integros pro sauciis arcessere, omnia providere, multum ipse pugnare, saepe hostem ferire: strenui militis et boni imperatoris officia simul exsequebatur. Petreius ubi videt Catinam, contra ac ratus erat, magna vi tendere, cohortem praetoriam in medios hostis inducit eosque perturbatos atque alios alibi resistentis interficit. Deinde utrimque ex lateribus ceteros aggreditur. Manlius et Faesulanus in primis pugnantes cadunt. Catilina postquam fusas copias seque cum paucis relictum videt, memor generis atque pristinae suae dignitatis in confertissumos hostis incur
Abbreviated transcription (Latin):
quendam in sunstra parte curar ubet. ip̃e cum libens et colo¬
nis prope aquilam assistit. quam bello eymbrito e Marius in
&xercitu habuisse dicebatur. At & altera parte .C Antonius
pedibus eger qͦđ prelio adesse nequibat .M. petreio legato exer¬
citum perimttit. ille cohortes ueteranas quas tumultus causa
conseripserat in fronte post eas ceterum &xercituni in subsidiis
collocat: ipse equo circumiens unuieueq nominas appel¬
lat hortatur: rogat ut meminerint se contra latrones mermes
pro patria pro liberis pro aris atq focis certare. Nomo imili¬
taris qui amplius triginta annos trbuaus aut prefectus aue
legatus aut pretor cum iagna gloria in eercitu fuerat plaos
ipsos factaq eorum fortia nouerat. ea cõmemorando milieum
aminos accendebat sed ubi ominbus ribus & ploratis petreius
tuba signum dat cohortes paulatin inceder iubet idem facie

Expanded text:
quendam in sinistra parte curare iubet. Ipse cum libertis et coloquendam in sinistra parte curare iubet. Ipse cum libertis et colonis propter aquilam adsistit, quam bello Cimbrico C. Marius in exercitu habuisse dicebatur. At ex altera parte C. Antonius, pedibus aeger quod proelio adesse nequibat, M. Petreio legato exercitum permittit. Ille cohortis veteranas, quas tumultus causa conscripserat, in fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locat. Ipse equo circumiens unumquemque nominans appellat, hortatur, rogat, ut meminerint se contra latrones inermis pro patria, pro liberis, pro aris atque focis suis certare. Homo militaris, quod amplius annos triginta tribunus aut praefectus aut legatus aut praetor cum magna gloria in exercitu fuerat, plerosque ipsos factaque eorum fortia noverat; ea conmemorando militum animos accendebat. Sed ubi omnibus rebus exploratis Petreius tuba signum dat, cohortis paulatim incedere iubet; idem facit
Abbreviated transcription (Latin):
animus etas uirtus uestra me hortantur preterea necessitudo
que etiam timidos fortes facit. nam multitudo hostiũ ne cir-¬
cumuenii queat prohibent angustie loci: q̃d si uirtuti uestit
fortuna miuderit cauete ne multi ammã aunitatis neu cap¬
ti potius sicuti pecora trucidemini ꝙ̃ iurorum more pugnã¬
tes cruentam atq luc tuosam uictoriam hostibus reliunquãtis.
Hec ubi dixit paululum cõmoratus signa caner iubat atq
instructos ordines ĩ locum equũ deducit: demde remotis õnib
equis pro peditious exequato periculo animus amplior esset
ip̃e pedes exercitum pro loco atq copiis instrirxit. nã uti pla¬
inties erat inter sinistros montes: et ab dextra rupes aspera
octo cohortes in fronte constituit. reliquerum signa ĩ subsidiis
arctius collocat. ab hiis centuriones omues lectos euocatos:
pretata & gregariis mlitibus optimum quẽq armatu in
primam aciem̃ subducit. C Manlium i dextra. Tesulanum

Expanded text:
Animus, aetas, virtus vostra me hortantur, praeterea necessitudo, Animus, aetas, virtus vostra me hortantur, praeterea necessitudo, quae etiam timidos fortis facit. Nam multitudo hostium ne circumvenire queat, prohibent angustiae loci. Quod si virtuti vostrae fortuna inviderit, cavete inulti animam amittatis neu capiti potius sicuti pecora trucidemini quam virorum more pugnantes cruentam atque luctuosam victoriam hostibus relinquatis!" Haec ubi dixit, paululum conmoratus signa canere iubet atque instructos ordines in locum aequum deducit. Dein remotis omnium equis, quo militibus exaequato periculo animus amplior esset, ipse pedes exercitum pro loco atque copiis instruit. Nam uti planities erat inter sinistros montis et ab dextra rupe aspere, octo cohortis in fronte constituit, reliquarum signa in subsidio artius conlocat. Ab iis centuriones, omnis lectos et evocatos, praeterea ex gregariis militibus optumum quemque armatum in primam aciem subducit. C. Manlium in dextra, Faesulanum
Abbreviated transcription (Latin):
comeatus abunde. inuncipia atq colomie patebunt: si inctu
cessarimus eadem illa aduersa fient neq locus neq amicus ꝗr e
teget quem arma nõ texerint. Preterea milites nõ eadem nobis
et illis necessitudo impendet. nos pro patria pro libertate pro
uita certamus. illis superuacaneu est pro potentia paucorum
pugnar. quo audacius aggrediamini memores pristine uir
tutis. liciit uobis cum suma turpitudine in eilio etatẽ agei
potiustis nõnulli rome amissis bonis alienas opes spectare
quia illa feda atq nitolleranda uiris uidebantur. hec sequi
decreuistis si hec relinquer uultis audacia opus est: nemo nisi
uictor pro pace bellum mutauit: nam ĩ fuga salutem sperai
cum arma quibus corpus tegitur ab hoste auerteris ta uero de¬
mentia est.semper ĩ prelio hiis est inaxinũ periculũ ꝗ max᷑
tiuent. audacia pro muro habetur: cum uos considero inili¬
tes et cum facta uestra estimo magna me spes uictorie tenet

Expanded text:
commeatus abunde, municipia atque coloniae patebunt; si metu commeatus abunde, municipia atque coloniae patebunt; si metu cesserimus, eadem illa advorsa fient, neque locus neque amicus quisquam teget, quem arma non texerint. Praeterea, milites, non eadem nobis et illis necvita certamus: illis supervacaneum est pro potentia paucorum pugnare. tutis! Licuit vobis cum summa turpitudine in exsilio aetatem agere, potuistis nonnulli Romae amissis bonis alienas opes exspectare: quia illa foeda atque intoleranda viris videbantur, haec sequi decrevistis. Si haec relinquere voltis, audacia opus est; nemo nisi victor pace bellum mutavit. Nam in fuga salutem sperare, cum arma, quibus corpus tegitur, ab hostibus avorteris, ea vero dementia est. Semper in proelio iis maxumum est periculum, qui maxume timent; audacia pro muro habetur. Cum vos considero, milites, et cum facta vostra aestumo, magna me spes victoriae tenet.
Abbreviated transcription (Latin):
tura aue moribus mest tanta ĩ bello patere solet. quem neq glo¬
ria neq pericula excitant nequiq̃: horter. timor aninĩ aurib.
officit̃ sedego uos quo pauca memorem aduocaui. simuluti
causam mei periculi aperirem. scitis equidem milites secordia ate:
ionauia lentuli quantam ipsi nobisq cladem attulerit. quo&:
modo dum & urbe presidia opperior ÷̃ galliam proficisci ne¬
quiuerim: nunc uero i quo loco res nõstre sint uixta mecum
omnes inteligitis: exercitus hestium duo iius ab uroe alter
gallia obstant. Diuitius in hiis locis esse si cinimus ferat frrimenti
atq aliarum rerum egestas prohibet quocunq ire placet fer¬
ro iter est aperiendum̃: qua propter uos monẽo uti forti atq
parato ammo sitis: et cum prelium imibitis memineritis uos
diuitias decus gloriam prcterea libertatẽ atq patriam in
dextris uestris portar. si uicerimius: omnia nobis tuta erũt

Expanded text:
tura aut moribus inest, tanta in bello patere solet. Quem neque glotura aut moribus inest, tanta in bello patere solet. Quem neque gloria neque pericula excitant, nequiquam hortere: timor animi auribus officit. Sed ego vos, quo pauca monerem, advocavi, simul uti causam mei consili aperirem. Scitis equidem, milites, socordia atque ignavia Lentuli quantam ipsi nobisque cladem attulerit quoque modo, dum ex urbe praesidia opperior, in Galliam proficisci nequiverim. Nunc vero quo loco res nostrae sint, iuxta mecum omnes intellegitis. Exercitus hostium duo, unus ab urbe, alter a Gallia obstant; diutius in his locis esse, si maxume animus ferat, frumenti atque aliarum rerum egestas prohibet; quocumque ire placet, ferro iter aperiundum est. Quapropter vos moneo, uti forti atque parato animo sitis et, cum proelium inibitis, memineritis vos divitias, decus, gloriam, praeterea libertatem atque patriam in dextris vostris portare. Si vincimus, omnia nobis tuta erunt:
Abbreviated transcription (Latin):
uirationem̃ patefactam de lanculo et cethego ceterisq quos sup̃
memoraui supplicium sumptum pleriq qͣuos ad bellum spes
rapmarum auenouarum rerum studium illeerat dilabunt
reliquos Cacilina per montes asperos magnis itineribus ĩ agnĩ
pistoriensem cdducit eo consilio uti per trãmites occults prefuge¬
nt ĩ galliam transalpmani At & Metellus cela cum tribus le¬
gioiubus in agro piceno prsidebat &x olifficultate rerum eadam
illa seistimans que fupradiximus catilina exagitar. lgitur ubi¬
radicibus montum consedit qua illi discensus erat᷑ in gallia
properanti. ueq tamen Antonius procul aberat utpote qͥ magno
&ercitu locis equioribus expeditos in fugam sequentur. Sed poste
uidet cacilina montibus atq copiis hostium sese clausum mur¬
beres auersas. neq fuge neq presidii ulam spem opernuni factu ratus
in tali re fortunam belli tentar stacuit cum Ancomo qua primũ

Expanded text:
iurationem patefactam, de Lentulo et Cethego ceterisque, quos supra iurationem patefactam, de Lentulo et Cethego ceterisque, quos supra memoravi, supplicium sumptum, plerique, quos ad bellum spes rapinarum aut novarum rerum studium illexerat, dilabuntur; reliquos Catilina per montis asperos magnis itineribus in agrum Pistoriensem abducit eo consilio, uti per tramites occulte perfugeret in Galliam Transalpinam. at Q. Metellus Celer cum tribus legionibus in agro Piceno praesidebat, ex difficultate rerum eadem illa existumans quae supra diximus Catilinam agitare. igitur ubradicibus montium consedit, qua illi descensus erat in Galliam properanti. Neque tamen Antonius procul aberat, utpote qui magno exercitu locis aequioribus expeditus in fuga sequeretur. Sed Catilina, postquam videt montibus atque copiis hostium sese clausum, in urbe res advorsas, neque fugae neque praesidi ullam spem, optumum factu ratus in tali re fortunam belli temptare, statuit cum Antonio quam primum