comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neamus firmissime qͦd fides habet funda¬
tissima auctoritate firmata. quia xpm̃
mortuus ẽ scđdm scripturas. & quia sepul¬
tus ẽ. et quia resurrexit tercia die scdm
scripturas. et cetera que de illo testa tissima
ueritate conscripta sunt: in quib etiã hoc
ẽ quod apud inferos fuit. solutisꝙ eoꝵ do¬
lorib quib eũ erat ĩpossibile detineri: a qͥb
etiã recte intelligitur soluisse ⁊ liberasse
quos uoluit. corpusq qͦd in eruce relique¬
rat. in sepulchro positũ recepisse. In illa uͦ
quã ꝓposusti de uerbis petri apłi que¬
stione. qm̃ que me moueant perspicis:
et alia fortasse si diligentius discutiantur
possunt mouere. uel apud nos ea cogitan¬
do. uel quos dignũ ẽ et si possunus consu¬
leudo queramus. Considera tam̃ ne forte
totũ illud qͥuod de conclusis in carcere
spiritib qui indieb noe ñ crediderant
petrus apls dicit. omnino ad inferos non

Expanded text:
neamus firmissime, quod fides habet fundaneamus firmissime, quod fides habet fundatissima auctoritate firmata: Quia Christus mortuus est secundum scripturas et quia sepultus est et quia resurrexit tertio die secundum scripturas et cetera, quae de illo testatissima ueritate conscripta sunt. in quibus etiam hoc est, quod apud inferos fuit solutisque eorum doloribus, quibus eum erat inpossibile teneri, a quibus etiam recte intellegitur soluisse et liberasse, quos uoluit, corpus, quod in cruce reliquerat, in sepulcro positum recepisse. in illa uero, quam proposuisti, de uerbis Petri apostoli quaestione quoniam, quae me moueant, perspicis et alia fpossunt movere; vel apud nos ea cogitando, vel quos dignum est et possumus consulendo, quaeramus. 15. Considera tamen ne forte totum illud quod de conclusis in carcere spiritibus, qui in diebus Noe non crediderant, Petrus apostolus dicit, omnino ad inferos non
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ. ñ solũ cȩlestiũ et terrestrium. uerum
etiã infernoꝵ. S hanc opinionẽ si ad¬
mittimꝰ. qua putari potest homines
qui eũ uiuerent minime crediderũt.
posse in xp̃m apud inferos credere. qͥs
ferat: Que consequnt᷑ absurda fidei con.¬
traria: primũ ne frustra dolere uideam᷑
eos qui sine ista gr̃a de corpore exiert̃. frus¬
traq curã gerere. atq instanter hortari.
ut eam homines priusquã moriant᷑ ꝑcipi¬
ant. ne semptt̾na morte puniantur: Aut si
illi tantũ apud inferos mutilit̾ atq infru¬
ctuose credunt. qui eugło sibi annuntiato
hic credere noluerunt: illis aũ ꝓderit cre¬
dere. qui ñ hic contempserunt qd audire
minime potuerunt. aliud sequit᷑ ab surdi
om̃s morituri sunt. et sine ullo reatu con¬
tempti eugłii uenire ad inferos debent.
ut eis ꝓdesse possit cũ ibi crediderint. Id
fentire impiȩ uanitatis ẽ. E. uã obrem te¬

Expanded text:
tur non solum caelestium et terrestrium uerum tur non solum caelestium et terrestrium uerum etiam infernorum. sed hanc opinionem si admittimus, qua putari potest homines, qui, cum uiuerent, minime crediderunt, posse in Christum apud inferos credere, quis ferat, quae consequuntur absurda fideique contraria? primum, ne frustra dolere uideamur eos, qui sine ista gratia de corpore exierunt, frustraque curam gerere atque instanter hortari, ut eam homines, priusquam moriantur, percipiant, ne sempiterna morte puniantur. aut, si illi tantum apud inferos inutiliter atque infructuose credunt, qui euangelio sibi adnuntiato hic credere noluerunt, illis autem proderit credere, qui non hic contempserunt, quod audire minime potuerunt, aliud sequitur absurdiuiam omnes utique morituri sunt et sine ullo reatu contempti euangelii uenire ad inferos debent, ut eis prodesse possit, cum ibi crediderint, quod sentire impiae uanitatis est. Quam ob rem te
Abbreviated transcription (Latin):
permissus est iterũ ire adinferos nisi au¬
dito ȩugło. cũ tã multi morerent᷑ in to¬
to orbe terrarũ. antͤquã ad eos hec an¬
nunciatio perueniret. Qui om̃s habe¬
bant excusationẽ. que ablata dicit᷑ eis
quib dñs cũ uenisset qui ante ñ audie¬
rant. in inferno dicit᷑ p̃dicasse. ni forte
dicat᷑ etiã istos qui post dñi resurrectio¬
nem nondum sibi annuntiato ȩugłio
mortui sunt siue moriuntur: ilłie apd̾
inferos audire potuisse uel posse. ut illie
credant qd̵ de xp̃i ueritate credendũ
ẽ. et habeant etiã ipsi remissionẽ ac
salutẽ quã illi meruert quib ibi xp̃e
annuntiauit. Neq enĩ qr rursusas¬
cendit. xp̃c abinferis. ideo ibi fama eis̃
extincta ẽ. Nam & hinc ascendit incę¬
lum. & tam̃ eius annuntiatione qui in
eum crediderunt salui erunt. Ideo quip¬
pe exaltatus ẽ & donatũ ẽ ei nom̃ qd̾ ẽ
suꝑ oẽ nom̃. ut ĩ nõie eiꝰ oe genu flecta¬

Expanded text:
permissus est ire ad inferos nisi aupermissus est ire ad inferos nisi audito euangelio, cum tam multi morerentur toto orbe terrarum, antequam ad eos haec adnuntiatio perueniret. qui omnes habebunt excusationem, quae ablata dicitur eis, quibus dominus, cum uenisset, quia ante non audierant, in inferno dicitur praedicasse, nisi forte dicatur etiam istos, qui post domini resurrectionem nondum sibi adnuntiato euangelio mortui sunt siue moriuntur, illic apud inferos audire potuisse uel posse, ut illic credant, quod de Christi ueritate credendum est, et habeant etiam ipsi remissionem ac salutem, quam illi meruerunt, quibus ibi Christus adnuntiauit. neque enim, quia rursus ascendit Christus ab inferis, ideo ibi fama eius extincta est; nam et hinc ascendit in caelum et tamen eius adnuntiatione, qui in eum crediderint, salui erunt. ideo quippe exaltatus est et donatum est ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine eius omne genu flecta
Abbreviated transcription (Latin):
tũ cõmemorauit: qui tc̃ increduli fuert̃
cũ fabricaret᷑ archa. Alouet etiã illud.
qͦd hii qͥ de hac re conantur reddere raci¬
onẽ. ideo dicunt xp̃m ad inferos descendi¬
sse his qui ibi iuenti sunt illa loca penalia
tanquã carceres ex inanitos: quia ñ audie¬
rant euangłm. quod illis uiuentib ñdũ
toto orbe p̃dicabat᷑. et iustas habebant
causas cur ñ eredidisent: quod eis ũ fu¬
erat nuntiatũ: deinceps aũ non habitu¬
ros excusationem: qui p̃dicationẽ euan¬
głii ꝑ om̃s gentes celebratam diffusamq
contempnu̾nt. et ideo illis tr᷑ euacuatis
carcerib iã iustum restat᷑ iudicium: quo
contumaces et in fideles etiam ȩterno ig¬
ne puniantur. Nec attendunt qui hocͦ
senti unt. hanc excusationẽ habere po¬
sse om̃s qui enã post resurrectionẽ xp̃i.
ante quã ad eos ȩuangłm ꝑueniret. ex
hac uita emigrauert. Neq enĩ postea qͣm
dñs remeauit ad uitã ab inferis. nemo

Expanded text:
tum commemorauit, qui tunc increduli fuerunt, tum commemorauit, qui tunc increduli fuerunt, cum fabricaretur arca. Mouet etiam illud, quod hi, qui de hac re conantur reddere rationem, ideo dicunt Christo ad inferos descendente his, qui ibi inuenti sunt, illa loca poenalia tamquam carceres exinanitos, quia non audierant euangelium, quod illis uiuentibus toto orbe praedicabatur, et iustas habebant causas, cur non credidissent, quod eis non fuerat adnuntiatum; deinceps autem non habituros excusationem, qui praedicationem euangelii per omnes gentes celebratam diffusamque contemnunt; et ideo illis tunc euacuatis carceribus iam iustum restare iudicium. quo contumaces et infideles etiam aeterno igne puniantur. nec adtendunt, qui hoc sentiunt, hanc excusationem habere posse omnes, qui etiam post resurrectionem Christi, antequam ad eos euangelium perueniret, ex hac uita emigrarunt. neque enim, posteaquam dominus remeauit ab inferis, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
luti sunt: Neq enĩ si ut querendo dicis ex¬
in aniti sunt inferi. om̃s etiã qui t̃c ibi fue¬
runt in carne. resurrexisse credendisunt.
aut qui resurgentes apparuerunt cũ dño
ad hoc carnẽ receperunt ut inea uidica¬
rent᷑ scdm hominẽ. Quod nec de illis uideo
quomͦ accipi possit. qui in creduli fuert̃
in dieb noe. Non enĩ eos incarne uixisse
seriptũ ẽ. aut credi potest ideo solutos in¬
ferni dolores. ut qui inde liberarent᷑.: car¬
ꝑ euangłm uiuificarentur spũ. quã uis
futura resurrectione in carne iudicandi
sint. ut ꝑ aliquã carnis penã transeant i
regnũ dei.: Quod si ita ẽ. cur hoc tantũ de
illis qui quondã ñ credidert̃ in dieb noe.
ac ñ etiã de ceteris quos illic uisitatio
xp̃i cõperit ꝑ euangelii p̾dicationẽ spũ
reuixerunt. postea transitoria pęna incar.¬
ne uidicandi: Quod si de omnib accepe.¬
rimꝰ. manet questio quare petrus eos tan.¬

Expanded text:
luti sunt? neque enim, si, ut quaerendo dicis, exluti sunt? neque enim, si, ut quaerendo dicis, exinaniti sunt inferi, omnes etiam, qui tunc ibi fuerunt, in carne resurrexisse credendi sunt aut, qui resurgentes apparuerunt cum domino, ad hoc carnem receperunt, ut in ea iudicarentur secundum hominem, quod nec de illis uideo quo modo accipi possit, qui increduli fuerunt in diebus Noe, non enim eos in carne uixisse scriptum est aut credi potest ideo solutos inferni dolores, ut, qui inde liberarentur, carper euangelium uiuificarentur spiritu, quamuis futura resurrectione in carne iudicandi sint, ut per aliquam carnis poenam transeant in regnum dei? quod si ita est, cur hoc tantum de illis, qui quondam non crediderunt in diebus Noe, ac non etiam de ceteris, quos illic Christi uisitatio t comperit per euangelii praedicationem spiritu reuixerunt postea transitoria poena in carne iudicandi? quod si de omnibus acceperimus, manet quaestio, quare Petrus eos tan
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃o gͥ incarne passo. et uos eadem scien¬
uiuat tempus. Deinde addidit. Sufficit
enĩ p̃teritum tempus. ad uoluntatẽ homi¬
nũ consũmatũ. Ambulantes inlibidinib
et concupiscentiis. et ebrieatate. comessa¬
tionib. potacionib. ⁊ illicitis idoloꝵ ser¬
uttutibus. In quo stupescunt. ñ concur¬
rere uos in eandem confusionẽ luxuriȩ.
blasphemantes. qui reddent rationẽ ei
qui paratꝰ ẽ iudicare uiuos et mortuos.
His dictis sub necdit. Propt̾ hoc enĩ et mor
dicit euangelizatũ. quos ꝓfecto si iuitellexe.¬
rimus qui de corpore exiert̃: illi opinor erũt
de quib supra dixit. qui increduli fuert̃.
in dieb noe.: aut certe om̃s quos apud inferos
xp̃c inuenit. Quid sibi gͦ uult ut iudicent᷑
quidem scqm hominesͦ in carne. uiuant aũ¬
scdm dm̃ spũ : Quomͦ iudicant᷑ in carne quã
ñ habent si apud inferos sunt. uel quã non¬
dũ receperiuit. si etiã adolorib inferni so¬

Expanded text:
Christo igitur in carne passo et uos eadem scienChristo igitur in carne passo et uos eadem scienuiuat tempus; deinde addidit: Sufficit enim praeteritum tempus ad uoluntatem hominum consummatum, ambulantes in libidinibus et concupiscentiis et ebrietate, comessationibus, potationibus et inlicitis idolorum seruitutibus, in quo stupescunt non concurrere uos in eandem luxuriae confusionem blasphemantes. qui reddent rationem ei. qui paratus est iudicare uiuos et mortuos; his dictis subnectit: Propter hoc enim et mortdicit euangelizatum. quos profecto si intellexerimus, qui de corpore exierunt, illi opinor erunt, de quibus supra dixit: Qui increduli fuerunt in diebus Noe, aut certe omnes, quos apud inferos Christus inuenit. quid sibi ergo uult \'ut iudicentur quidem secundum homines in carne, uiuant aum spiritu\'? quo modo iudicantur in carne, quam non habent, si apud inferos sunt, uel quam nondum receperunt, si etiam a doloribus inferni so
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃e ex semuine. tã erebro et tã euidentia
tantaq honorificentia cõmendat᷑. Peri¬
clitabitur etiã illud quod ad hebreos de
iustis antiquis dicitur: quia ꝓ nobis melio¬
ra prouiderunt. ne sine nobis perfecti
perficerentur. si iã in illa resurrectionis
in corruptione constituti sunt. que nobis
perficiendis unfine ꝓmittitur. Cur ergo
petrus eos tantũ commemorare uoluerit.
quib incarcere in clusis euangeliũ p̃ dica¬
tũ ẽ. qui in dieb noe cũ fabricaret᷑ archa
in creduli fuerunt: Nides quã latebro¬
sum sit. et que me moueant. ne affirma¬
re hinc aliquid audeam. Huc accedit. quia
cum dixisset apłs quod et uos nec̃ simili
forma baptisma saluos facit: non carnis
depositio sordiũ. s conscientiȩ bonȩ iu¬
terrogatio in dm̃ ꝑ resurrectionẽ ihũ
xp̃i qui ẽ indextera dei. deglutiens mor¬
tem. ut uitȩ eternȩ heredes efficeremur.
ꝓfectus incȩlos subiectis sibi angłis. et po

Expanded text:
Christus ex semine tam crebro et tanta euidentia Christus ex semine tam crebro et tanta euidentia tantaque honorificentia commendatur. periclitabitur etiam illud, quod ad Hebraeos de iustis antiquis dicitur, quia pro nobis meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur, si iam in illa resurrectionis incorruptione constituti sunt, quae nobis perficiendis in fine promittitur. Cur ergo Petrus eos tantum commemorare uoluerit, quibus in carcere inclusis euangelium praedicatum est, qui in diebus Noe, cum fabricaretur arca, increduli fuerunt, uides, quam latebrosum sit et quae me moueant, ne adfirmare hinc aliquid audeam. huc accedit, quia, cum dixisset apostolus: Quod et uos nunc simili forma baptisma saluos facit. non carnis depositio sordium sed conscientiae bonae interrogatio in deum per resurrectionem Iesu Christi, qui est in dextera dei deglutiens mortem, ut uitae aeternae heredes efficeremur, profectus in caelos subiectis sibi angelis et Pot
Abbreviated transcription (Latin):
deret. resurrexisse aũ iustoꝵ corpora ñ
tunc. s cũ ille prior resurrexisset. quam¬
uis tc̃ ut dixi anticipando fuisset ad iun¬
ctũ. ut et xp̃c primogenitus amortuis
sine ambiguitate credatur: et illis iustiˢ
continuo concessum. ut ipso p̾eunte ine¬
ternã incorruptionẽ. atq ĩmortalitatem
resurgerent. illud ad huc restat quod mo¬
ueat. quomͦ a petro dici potuerit qͦd utiq
uerissime dictum ẽ. quando ꝑ illam pro¬
phetiã ñ de dauid. s de xp̃o asseruit fu¬
isse p̃dictũ. carnẽ eius ñ uidisse corrup¬
tionem. Iuod et adiunexit de dauid apud
eos ee̾ monumentũ eius. unde illos ũtiq
ñ conuincebat. sicorpus eius ibi iã non
erat: quia et siante inrecenti sua morte
resurrexisset. nec caro eius uidisset cor¬
ruptionẽ: posset nichilominus illud mo¬
numentũ manere. Purum aũ uidetur.
ut dauid ñ fuerit in illa resurrectione
iustoꝵ. si eis iã ȩterna donata ẽ. euius

Expanded text:
deret, resurrexisse autem iustorum corpora non deret, resurrexisse autem iustorum corpora non tunc, sed cum ille prior resurrexisset, quamuis tunc, ut dixi, anticipando fuisset adiunctum, ut et Christus primogenitus a mortuis sine ambiguitate credatur et illis iustis continuo concessum, ut ipso praeeunte in aeternam incorruptionem atque inmortalitatem resurgerent, illud adhuc restat, quod moueat, quo modo a Petro dici potuerit — quod utique uerissime dictum est, quando per illam prophetiam non Dauid sed Christum adseruit fuisse praedictum — carnem eius non uidisse corruptionem, quod adiunxit de Dauid apud eos esse monumentum eius. unde illos utique non conuincebat, si corpus eius ibi iam non erat, quia, si et ante in recenti sua morte resurrexisset nec caro eius uidisset corruptionem, posset nihilo minus illud monumentum manere. durum autem uidetur, ut Dauid non fuerit in illa resurrectione iustorum, si eis iam aeterna donata est, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
Herũtam̃ scđm ereaturã quã ex quod̾a
tempore suscipiendo manens ds homo
factus ẽ. hoc ẽ seađ̃m animã eũ fuisse
apud inferos aperte scriptura declarat.
lectum satis exposita qua dictũ ẽ. ñ derelin
ques animã meã in inferno. Scio quibusdã
uideri. morte.xp̃i dñi iã talem resurrectio¬
nem prestittm iustis. qualis nobis infine ꝓ-¬
mittitur: qm̃ scriptum ẽ illo terremotu quo¬
in terueniente eiuis passione petrȩ scisse et
monumenta aperta sunt. multa corpora
resurrexisse iustoꝵ. et uisa cũ illo quando
resurrexit in sc̃a ciuitate. Qui utiq si non
iterũ sepositis corporib dormierunt. uiden¬
dum ẽ quemadmodũ intelligatur xp̃c pri¬
monigenitus a mortuis: si eum in illa re¬
surrectione tot p̃cesserunt. Quod si respon¬
detur hoc dictum e̾e̾ ꝑ anticipationem.
ut monumenta quidem illo terrȩ motu
aperta intelligant᷑ cũ xp̃c in cruce pen¬

Expanded text:
uerum tamen secundum creaturam, quam ex quodam uerum tamen secundum creaturam, quam ex quodam tempore suscipiendo manens deus homo factus est, hoc est secundum animam eum fuisse apud inferos aperte scriptura declarat electum satis expques animam meam in inferno . 9. Scio quibusdam videri, morte Domini Christi jam talem resurrectionem praestitam justis, qualis nobis in fine promittitur; quoniam scriptum est, illo terrae motu quo in ejus passione petrae scissae et monumenta aperta sunt, mulresurrexisse iustorum et uisa cum illo, quando resurrexit, in sancta ciuitate. qui utique si non iterum repositis corporibus dormierunt, uidendum est, quem ad modum intellegatur Christus \'primogenitus a mortuis\', si eum in illa resurrectione tot praecesserunt. quod si respondetur hoc dictum esse per anticipationem, ut monumenta quidem illo terrae motu aperta intellegantur, cum Christus in cruce pen
Abbreviated transcription (Latin):
sse asserere auderet. S quia eiudentia
testimonia & infernũ cõmemorãt et do¬
lores. nulla causa occurrit cur illo cre¬
dat᷑ uenisse saluator. nͥ ut ab eis dolorib
saluos faceret. Sed utrũ om̃s quos in eiᷤ
inuenit. an quosdam quos illo benefi
cio iudicauit dignos. ad huc requiro.
fueisse tam̃ eũ apud inferos. et in eoꝵ
dolorib constitutis. hoc beneficiũ presti¬
tisse ñ dubito. Unde illis iustis qui in
sinu erant abrahȩ. cũ ille in inferna des¬
cenderet. nondũ quid contulisset inue-¬
ni: aquib eũ scdm beatificã p̃sentiã
suȩ diuinitatis nunquã udeo recessisse:
sicut eciã eodem ipso die quo mortiis
ẽ ꝓmisit latroni. quod cũ illo in paradi¬
so fuisset futurus. quando ad soluendos
inferni dolores fuerat descensurus.
ꝓfecto igitur in paradiso atq sinu abra¬
hȩ exiam ante iã erat beatificante sapi¬
entia. et apud inferos iudicante poten

Expanded text:
sse adserere auderet. Sed quia euidentia sse adserere auderet. Sed quia euidentia testimoma et infernum commemorant et dolores, nulla causa occurrit, cur illo credatur uenisse saluator, nisi ut ab eis doloribus saluos faceret; sed utrum omnes, quos in eis inuenit, an quosdam, quos illo beneficio dignos iudicauit, adhuc requiro. fuisse tamen eum apud inferos et in eorum doloribus constitutis hoc beneficium praestitisse non dubito. unde illis iustis, qui in sinu erant Abrahae, cum ille in inferna descenderet, nondum, quid contulisset, inueni, a quibus eum secundum beatificam praesentiam suae diuinitatis numquam uideo recessisse, sicut etiam eodem ipso die, quo mortuus est, promisit latroni, quod cum illo in paradiso fuisset futurus, quando ad soluendos inferni dolores fuerat descensurus. profecto igitur in paradiso atque in sinu Abrahae etiam ante iam erat beatificante sapientia et apud inferos iudicante potent
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ibi fuisse patriarchas & ꝓpħas. quib in
scriptura dei iusticiȩ piȩtatisq tã insigne
testimoniũ peribetur: Nuis his ergo pre¬
stiterit qui dolores soluit inferni in qui¬
bus illi ñ fuerunt nondum intelligo. p̃¬
sertim quia ne ipsos quidem inferos us¬
piam scripturarũ locis inbono apellatos
potui reperire. Quod si nusquã inciui¬
nis auctoritatib legit᷑. ñ utiq sinus ille
habrahȩ id est secretȩ euiusdam quietis
habitatio. aliqua pars inferoꝵ eẽ creden¬
da est.quãquam inhis ipsis tanti magistri
uerbis ubi ait dixisse abraham inter nos
et uos chasma magnũ firmatum ẽ. satis
ut opinor appareat᷑ꝰ non esse quandam par¬
tem. et quasi menbrũ inferoꝵ tantȩ illi¬
us felicitatis sinũ. Chasma enĩ magnũ.
quid ẽ. nͥ quidam hiatus multũ ea sẽparãs.
interque ñ solũ ẽ. uerũ etiã firmatus ẽ:
s. non nominato inferno eiusꝙ dolorib:
miror si quisquã ad inferos eũ descendi¬

Expanded text:
uibus in scriptura dei iustitiae pietatisque tam insigne testimonium perhibetur? quid his ergo praestiterit, qui dolores soluit inferni, in quibus illi non fuerunt, nondum intellego, praesertim quia ne ipsos quidem inferos uspiam scripturarum in bono appellatos potui reperire. quod si nusquam in diuinis auctoritatibus legitur, non utique sinus ille Abrahae, id est secretae cuiusdam quietis habitatio aliqua pars inferorum esse credenda est. quamquam in his ipsis tanti magistri uerbis, ubi ait dixisse Abraham: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est, satis, ut opinor, appareat non esse quandam partem et quasi membrum inferorum tantae illius felicitatis sinum. chaos enim magnum quid est nisi quidam hiatus multum ea separans, inter quae non solum est, uerum etiam firmatus est? xisset non nominato inferno eiusque doloribus, miror, si quisquam ad inferos eum descendi
Abbreviated transcription (Latin):
mus mortuos. qui de corpore exier̃t. fieri
enĩ potest. ut mortuos dixerit infideles:
hoc ẽ in anima mortuos. de qualibus dr̃
dimitte mortuos sepeliant mortuos
suos. uiuos aũ qui credunt in eum. non
frustra audientes. Surge qui ddormis. et
exurge amortuis: et illuminabit te xp̃c.
De qualib etiã ipse dñs dicit. Ueniet

Expanded text:
mus mortuos, qui de corpore exierunt. fieri mus mortuos, qui de corpore exierunt. fieri enim potest. ut mortuos dixerit infideles, hoc est in anima mortuos, de qualibus dicitur: Dimitte mortuos, sepeliant mortuos suos, uiuos autem, qui credunt in eum non frustra audientes: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis et inluminabit te Christus, de qualibus etiam ipse dominus dicit: Veniet
Abbreviated transcription (Latin):
illam repudiare qua credunt᷑ animȩ pro
meritis nescio quoꝵ suꝑioꝵ actuũ suoꝵ
singulȩ in singła corpora tamquã in car¬
ceres trudi. certe anima xp̃i ñ solũ un¬
mortalis scdm ceterarũ naturã. s eo iã
nullo mortificata pec̃co. uel dampnatio¬
ne punita ẽ: quib duab causis mors
auimȩ intelligi potest. et ideo ñ scdm
ipsam dici potuit xp̃c uiuificatus sp̃u.
In ea re quippe uiuificatus est: inqua
fuerat mortificatus. Ergo de carne dictũ
est. Ipsa enĩ reuixit anima redeunte. qr
ipsa erat mortua anima recedente. Alor¬
tificatus gͦ carne dictus ẽ. qr scam solã
carnẽ mortuus ẽ. Uiuificatus aũ sp̃ũ.
quia illo sp̃u operante in quo ad quos ue
ta resurrexit. in qua modo ad homines
uenit. Pro inde etiã illud quod postea
dictũ ẽ de incredulis qui reddent racionẽ
ei qui paratus ẽ iudicare uiuos et mortu¬
os. non est consequens ut eos hic intelliga¬

Expanded text:
illam repudiare, qua creduntur animae pro illam repudiare, qua creduntur animae pro meritis nescio quorum superiorum actuum suorum singulae in singula corpora tamquam in carceres trudi, certe anima Christi non solum inmortalis secundum ceterarum naturam sed etiam nullo mortificata peccato uel damnatione punita est, quibus duabus causis mors animae intellegi potest, et ideo non secundum ipsam dici potuit Christus uiuificatus spiritu. in ea re quippe uiuificatus est, in qua fuerat mortificatus. ergo de carne dictum est; ipsa enim reuixit anima redeunte, quia ipsa erat mortua anima recedente. mortificatus ergo carne dictus est, quia secundum solam carnem mortuus est, uiuificatus autem spiritu, quia illo spiritu operante, in quo, ad quos uota surrexit, in qua modo ad homines uenit. to Proinde etiam illud, quod postea dictum est de incredulis: Qui reddent rationem ei, qui paratus est iudicare uiuos et mortuos, non est consequens, ut eos hic intellega
Abbreviated transcription (Latin):
habuit. uel originale. uel ꝓprium ꝓpter qd̾
ei mors debita iuderetur. ꝓ nob̾ eam quippe
quã ñ debebat ex soluit. in quos princeps mun¬
di mortisq p̃positus nichil inuenit. Neq enĩ
ab surdũ ẽ: ut qui pͥmo homini anim ĩ cpeei
crearet et sibi. aut si et ipsa inde ẽ. eã suscipi¬
endo mundauit. ut sine ullo prorsus peccato.
uel ꝑpetrato. uł traducto. ad nos ueniens de
uirgine nasceret᷑. Si aũ animȩ ñ ex illa una ꝓ¬
pagant᷑. et sola ex adam caro trahit originale
pecẽm. ita sibi ereauit animã dei filius ut cete¬
ris ereat: quã ñ tam̃ carni peccati miscuit. s
similitudinis carnis peccati. Sumpsit enĩ ex
uirgine uerã quidem carnis substantiã. non
tamen peccati carnẽ: quia ñ ex carnali concu¬
piscentia siue seminatã. siue conceptã. morta¬
lem sane. ac ꝑ etates mutabilem: tanquã car¬
ni peccati sine peccato simillimã. c ꝑhoc
de anima opinio uera sit quarũ nullam
temere affirmare ad huc audeo. nͥ tantũ

Expanded text:
catum uel originale uel proprium. propter quod ei mors debita uideretur — pro nobis eam quippe, quam non debebat, exoluit, in quo princeps mundi mortisque praepositus nihil inuenit; neque enim absurdum est, ut, qui primo homini animam creauit, crearet et sibi — aut, si et ipsa inde est, eam suscipiendo mundauit, ut sine ullo prorsus peccato uel perpetrato uel traducto ad nos ueniens de uirgine nasceretur. si autem animae non ex illa una propagantur et sola ex Adam caro trahit originale peccatum, ita sibi creauit animam dei filius, ut ceteris creat, quam non tamen carni peccati miscuit sed similitudini carnis peccati. sumpsit enim ex uirgine ueram quidem carnis substantiam, non tamen peccati carnem, quia non ex carnali concupiscentia siue seminatam siue conceptam, mortalem sane ac per aetates mutabilem tamquam carni peccati sine peccato simillimam. Ac per hoc, quaecumque de anima opinio uera sit, quarum nullam temere adfirmare adhuc audeo nisi tantum
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ cõmonitorio tuo cui nẽ respondi. duo
quesieras: quoꝵ utrũq tractatũ ẽ. unũ lati¬
us. alterũ breuius. de petri scilicet apłi uer¬
bis. et de anima dñi. Exemplum sane litte¬
rarũ ur̃arũ que continent interrogatio¬
nem. utrũ dei substantia corporaliter ue

Expanded text:
autem commonitorio tuo, cui nunc respondi, duo autem commonitorio tuo, cui nunc respondi, duo quaesieras, quorum utrumque tractatum est, unum latius alterum breuius, de Petri scilicet apostoli uerbis et de anima domini. exemplum sane litterarum tuarum, quae continent interrogationem, utrum dei substantia corporaliter ue
Abbreviated transcription (Latin):
cogit apud inferos intelligi. Propterea
enĩ in hac uita et mortuis eugłizatum ẽ.
idest infidelib & iniquis. ut cum credide¬
rint uidicentur quidem scdm homines ĩ
carne: hoc est in diuersis tribulationibus.
et in ipsa morte carnis. Unde idem apł̃s alio
in loco dicit: temipus esse. ut iudicium uci¬
quia et in ipso fuerant mortificati. cum
morte in fidelitatis et impietatis detine¬
rentur: Nec ẽ ex positio uerboꝵ petri. eui
displicet uel cui etiã si ñ displicet ñ tamen
sufficit. querat ea scdm̃ inferos intellige¬
re. Quisi ualuerit illa qͥb me moueri su¬
pra commemoraui ita soluere. ut eoꝵ aufe¬
rat dubitacionẽ. impertiat et mͥ. Q uod si
factum fuerit. poterunt illa uerba utroq
mͦ in telligi. Ista sentencia de nulla falsita¬
te conuincitur. Ad illas aũ questiones
quas antea misisti. excepta dei uisione
per corpus. unde mauis opus moliendum ẽ:
ut potui respondi. et per asellum diaconũ
nusi. quod te accepisse iã puto. In recenti

Expanded text:
cogit apud inferos intellegi. propter hoc enim in hac uita et mortuis euangelizatum est, id est infidelibus et iniquis, ut, cum crediderint, iudicentur quidem secundum homines in carne. hoc est in diuersis tribulationibus et ipsa morte carnis. unde idem apostolus alio loco dicit tempus esse, ut iudicium inciquia et in ipso fuerant mortificati, cum morte infidelitatis et impietatis detinerentur. Haec expositio uerborum Petri cui displicet uel cui, etiamsi non displicet, non tamen sufficit, quaerat ea secundum inferos intellegere. qui si ualuerit illa, quibus me moueri supra commemoraui, ita soluere, ut eorum auferat dubitationem, impertiat et mihi. quod si factum fuerit, poterunt illa uerba utroque modo intellegi; ista sententia de nulla falsitate conuincitur. ad illas autem quaestiones, quas ante misisti, excepta dei uisione per corpus, unde maius opus moliendum est, ut potui, respondi et per Asellum diaconum misi, quod te accepisse iam puto. in recenti
Abbreviated transcription (Latin):
carne. iiiinficatus aũ sp̃u. In quo spũ adue¬
niens. p̃dicauit & illis sp̃ib qui increduli
fuerant aliquando indieb noe. qm̃ prius
quam ueniret in carne ꝓ nob̾ moriturus
quod semel ferit. sepe antea ueniebat in sp̃u¬
ad quos uolebat: uisis eos admonens sicut
dem caro qua sola fuerat mortificatus. uiui
anima mortificatus iħe. hoc est eo spũ qui
hominis ẽ. quis audeat dicere. cũ mors ani¬
mȩ ñ sit nͥ pecẽm. a quo ille omnino inmuniᷤᷤ
fuit. cũ ꝓ nob̾ carne mortificaret᷑ : Si enim
omnium hominũ animȩ ex illa una sunt:
que in sufflata ẽ pͥmo homini ꝑ quẽ intrauet

Expanded text:
vivificatus autem spiritu. In quo spiritu adveniens praedicavit et illis spiritibus qui increduli fuerant aliquando in diebus Noe: quoniam prius quam veniret in carne pro nobis moriturus, quod semel fecit, saepe antea veniebat in spad quos uolebat, uisis eos admonens, sicutdem caro, qua sola fuerat mortificatus, vivifanima mortificatus Jesus, hoc est eo spiritu qui hominis est, quis audeat dicere; cum mors animae non sit nisi peccatum, a quo ille omnino immunis fuit, cum pro nobis carne mortificaretur? Si enim omnium hominum animae ex illa una sunt, quae insufflata est primo homini per quem peccat
Abbreviated transcription (Latin):
quibusda micdĩa iusticiaq concessit. om̃ib
concessum e̾e putandũ sit. Et de illo quidẽ
primo homine patre generis humani: qd
eum ibidem soluerit. eccła fere tota consen¬
tit. Quod eã ñ in anit̾ credidisse credentũ
est. undecũq hoc traditũ sit. etiã si canoni¬
carũ scripturarũ hinc expressa ñ proferat᷑

Expanded text:
quibusdam misericordia iustitiaque concessit, omnibus quibusdam misericordia iustitiaque concessit, omnibus concessum esse putandum sit. Et de illo quidem primo homine, patre generis humani, quod eum indidem soluerit, ecclesia fere tota consentit, quod eam non inaniter credidisse credendum est, undecumque hoc traditum sit, etiamsi canonicarum script
Abbreviated transcription (Latin):
hac re ñ mimerito mouent: que mͥ interim
cogitanti solent occurrere. Primũ qua au¬
cłoritate firmet᷑ ista sententia. Quod enĩ scrip¬
tũ ẽ in morte xp̃i factum. solutis dolorib in¬
ferni: uel ad ip̃m potest intelligi ꝑtinere. qd̾
eos hactenus soluerit: hoc ẽ irritos fecerit ue
ab eis ipse teneret᷑. p̃sertim qr sequit᷑. inqui¬
b impossibile erat teneri eum. Uel si causa
querit᷑ cur uoluerit uenire in infernũ. ubi
dolores illi eent  quib teneri omnino non
poterat. qui erat ut scriptũ ẽ int̾ mortuos
liber: in quo princeps et prepositõs mortisoꝵ
ñ inuenit aliquid quod supplicio deberetur.
Hoc scilicet quod scriptũ ẽ solutis dolorib
inferni. ñ inomnib. s inqͥbusdam accipi po¬
test. quos ille dignos ista liberatione iuidicabat.
ut neq frustra illuc descendisse existimetur.
nulli eoꝵ profuturus qui ibi tenebantur in¬
elusi: nec tam̃ sit consequens. ut quod diuina

Expanded text:
hac re non inmerito mouent, quae mihi interim hac re non inmerito mouent, quae mihi interim cogitanti solent occurrere: primum, qua auctoritate firmetur ista sententia. quod enim scriptum est in morte Christi factum solutis doloribus inferni, uel ad ipsum potest intellegi pertinere, quod eos hactenus soluerit, hoc est inritos fecerit, ne ab eis ipse teneretur, praesertim quia sequitur: In quibus inpossibile erat teneri eum, uel, si causa quaeritur, cur uoluerit uenire in infernum, ubi dolores\' illi essent, quibus teneri omnino non poterat, qui erat, ut scriptum est, in mortuis liber, in quo princeps et praepositus mortis non inuenit aliquid, quod supplicio deberetur, hoc scilicet, quod scriptum est, \'solutis doloribus inferni\' non in omnibus sed in quibusdam accipi potest, quos ille dignos ista liberatione iudicabat, ut neque frustra illuc descendisse existimetur nulli eorum profuturus, qui ibi tenebantur inclusi, nec tamen sit consequens, ut, quod diuina
Abbreviated transcription (Latin):
tas. ut excepto dei culti inquo errauerunt
colentes uana que publice colenda fuerant
instituta. et creaturȩ quã ereatori potiusser
uientes. in cet̾is morib parsimoniȩ. conti¬
nentiȩ. castitatis. sobrietatis. mortis ꝓpatriȩ
salute contemptu. seruateq fidei non solũ
cuub uerũ et hostib. imitandi merito ꝓpo¬
nant᷑. Que quidem omĩa quando ñ referun¬
t᷑ ad finem rectȩ uerȩq pietatis. s ad fastũ
inanẽ humanȩ laudis ⁊ głę. etiã ipsa ina.¬
nescunt quodammͦ: steriliaq redde̾nt᷑. Ne¬
rũtamem quadam uidoleanimi ita delecta.¬
mͦ. ut eos in quib hec fuert. uellemꝰ uel p̾ci¬
pue uł cũ ceteris ab inferni cruciatib libe¬
rari: nͥ alit̾ se haberet sensus humanus altt̾
iusticia creatoris. Que cũ ita sint. si om̃s inde
soluit saluator. ⁊ sicut requirens scripsisti
ex in aniuit inferna: ut deinceps iudiciũ iã
expectaret᷑ uidiciũ extremũ. Hec sunt que ĩ

Expanded text:
tas, ut excepto dei cultu, in quo errauerunt tas, ut excepto dei cultu, in quo errauerunt colentes uana, quae publice colenda fuerant, insvientes, in caeteris moribus parcimoniae, continentiae, castitatis, sobrietatis, mortis pro patriae salute contemptus, servataeque fidei non solum civibus, verum et hostibus, imitandi merito proponantur. Quae quidem omnia quando non referuntur ad finem rectae veraeque pictatis, sed ad fastum inanem humanae laudis et gloriae, etiam ipsa inanescunt quodammodo, steriliaque redduntur: verumtamen quadam indole animi ita delectant, ut eos in quibus haec fuerunt, vellemus vel praecipue, vel cum caeteris ab inferni cruciatibus liberari, nisi aliter se haberet sensus humanus, aliter justitia Creatoris. 5. Quae cum ita sint, si omnes inde soluit saluator et, sicut requirens scripsisti, exinaniuit inferna, ut deinceps iudicium iam expectaretur extremum, haec sunt, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
etiã fieri ut eos dolores eũ soluisse credamꝰ.
quib teneri ipse ñ poterat. s quib alii te¬
nebant᷑. quos ille nouerat liberandos. He¬
rũ qͥ nã isti sint: temerariũ ẽ diffinire. Si
enĩ om̃s omĩo dixerimus. tunc ee̾ libera¬
tos qui illic inuenti sunt. quis ñ gratulet᷑.
si hoc possumus ostend̾e: Presertim ꝓpter
quosdam qui nob̾ litterario labore suo
familiariter innotuert̃. quoꝵ eloquium
ingeniũq miram᷑. ñ solum poetas ⁊ orato¬
res. qui eosdem ipsos falsos deos gentium
multis opusculoꝵ suoꝵ locis contempnen¬
dos ridendosq monstrarunt: et aliquan¬
do etiã unũ dm̃ uerũq confessi sunt. quã¬
uis illa suꝑsticiosa cũ ceteris colerent.
uerũ. etiã illosi qͥ hec ñ cantando. uel de¬
clamando. s philosophando dexert̃ multoꝵ
etiã quoꝵ litteras ñ habemꝰ. s milloꝵ litteris
didicimus scđm quend̾a modũ laudabiles ui¬

Expanded text:
et sic, ut eos dolores eum soluisse credamus, et sic, ut eos dolores eum soluisse credamus, quibus teneri ipse non poterat, sed quibus alii tenebantur, quos ille nouerat liberandos. Verum quinam isti sint, temerarium est definire. si enim omnes omnino dixerimus tunc esse liberatos, qui illic inuenti sunt, quis non gratuletur, si hoc possimus ostendere, praesertim propter quosdam, qui nobis litterario labore suo familiariter innotuerunt, quorum eloquium ingeniumque miramur, non solum poetas et oratores, qui eosdem ipsos falsos deos gentium multis opusculorum suorum locis contemnendos ridendosque monstrarunt et aliquando etiam unum deum uerumque confessi sunt, quamuis illa superstitiosa cum ceteris colerent, uerum etiam illos, qui haec non cantando uel declamando sed philosophando dixerunt, multos etiam, quorum litteras non habemus, sed in illorum litteris didicimus secundum quendam modum laudabiles ui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicauit. cur illos solos petrus cõmemora¬
uit. pretermissa multitudine tã innum̾a¬
bili ceteroꝵ : Et dñm quidem carne morti¬
ficatum. aduenisse infernũ satis constat.
Neq enĩ contradici potest: uel prophetiȩ
que dixit. qm̃ ñ derelinques animã meã
ĩ inferno: qͦd ne alit̾ quisquã sapere auderet.
in actib apłoꝵ idem petrus exponit. uel
eiusde petri illis uerbis quib eum asserit
soluisse inferni dolores: inquib impossibi¬
le eũ erat teneri. Quis gͦ nͥ infidelis negaue¬
rit fuisse apud inferos. xp̃m: Quod simouet¬
aliquem quẽ ad modũ accipiendũ sit inferni
ab illo solutos dolores. neq enĩ ceperat in
eis ẽe tanquã in uinculis. et sic eos soluit
tanquã si cathenas soluisset quib fuerat
alligatus. facile ẽ intelligere sic eos solutos.
quemadmodũ solui possunt laquei ue¬
nantiũ. ne teneant: ñ q tenuerunt. Potest

Expanded text:
praedicauit, cur illos solos Petrus commemorapraedicauit, cur illos solos Petrus commemorauit praetermissa multitudine tam innumerabili ceterorum ?. Et dominum quidem carne mortificatum uenisse in infernum satis constat. neque enim contradici potest uel prophetiae, quae dixit: Quoniam non derelinques animam meam in inferno, quod ne aliter quisquam sapere auderet, in actibus apostolorum idem Petrus exponit, uel eiusdem Petri illis uerbis, quibus eum adserit soluisse inferni dolores, in quibus inpossibile erat eum teneri. quis ergo nisi infidelis negauerit fuisse apud inferos Christum? quod si mouet, quem ad modum accipiendum sit inferni ab illo solutos dolores: - neque enim coeperat in eis esse tamquam in uinculis et sic eos soluit, tamquam si catenas soluisset, quibus fuerat alligatus —, facile est intellegere sic eos solutos, quem ad modum solui possunt laquei uenantium, ne teneant, non quia tenuerunt; potest
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ ꝑhibetur. qui tunc infideles fue¬
runt. cum fabricaretur archa ᷑ Et enim
post tempora noe multa milia tot genti¬
um usq ad passionẽ xp̃i mortua sunt. quȩ
potuit apuad inferos inuenire. ñ utiq eoꝵ
qui in dm̃ crediderant sicut ꝓpħȩ et pa¬
triarchȩ de stirpe habrahȩ. sieut ipse re
tro noe & tota domus eius que salua fac¬
ta ẽ peraquã. excepto fortassis uno filio
qui postea reprobatus ẽ: sicut etiã p̃ter
progeniem iacob. alii fuer̃t credentes
indm̃. sicut iob. sicut ciuitas niniue. et
si qui alii sunt. qui uel apparent inscrip¬
turis. uel in genere humano latent. S
eoꝵ dico multa milia hominũ qui dm̃ ig¬
norantes. & demonũ uel simula chroꝵ cuł¬
tui dediti. a temporib noe usq ad passio¬
nem xp̃i ex hac uita emigrart̃. quos apud
inferos xp̃c inueniens. qͦmͦ illis ñ p̃dicauit.
s illis tantum qui indieb noe increduli¬
fuerant cũ fabricaret᷑ archa. Aut si omnib

Expanded text:
meruerint, qui tunc infideles fuerunt, cum fabricaretur arca. etenim post tempora Noe multa milia tot gentium usque ad passionem Christi mortua sunt, quae potuit apud inferos inuenire, non utique eorum, qui in deum crediderant - sicut prophetae et patriarchae de stirpe Atro Noe et tota domus ejus, quae salva facta est per aquam, excepto fortassis uno filio, qui postea reprobatus est; sicut etiam praeter progeniem Jacob, alii fuerunt credentes in Deum, sicut Job, sicut civitas Ninive, et si qui alii sunt, qui vel apparent in Scripturis, vel in genere humano latent: sed eorum dico multa millia hominum, qui Deum ignorantes, et daemonum vel simulacrorum cultui dediti, a temporibus Noe usque ad passionem Christi, ex hac vita emigrarunt, quos apud inferos Christus inveniens, quomodo illis non praedicavit, sed illis tantum, qui in diebfuerunt, cum fabricaretur arca? aut si omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
tuã. Nc̃ aũ que me ibi moueant inti¬
mabo. ut sedm hec de illis uerbis
apłicis uel ipse cogites: uel quẽ idoneũ
repereris consulas. Cũ dixisset xp̃m morti¬
ficatum carne. uuuficatum sp̃ũ. continuo
sub iecit. In quo & hisqui in carcere erant
conelusi spiritib ueniens p̃dicauit. qui
in creduli fuerant aliquando. quando ex¬
spectabat dei pacientia. In dieb noe cum¬
fabricaretur archa. inqua pauei id ẽ octo
animȩ saluȩ factȩ sunt ꝑ aquã. Peinde
sub iunxit et ait. Quod et uos nẽ simili for¬
ma baptisma saluos fecit. Mouet itaq
si apud inferos dñs quando mortuus est.
incarcere conclusis spiritib p̾dicauit. qđ
boni soli meruerunt. ut dñs in in ferna¬

Expanded text:
tuam: nunc autem quae me ibi moveant intimabo, ut secundum haec de illis verbis ostolicis, vel ipse cogites, vel quem idoneum repereris consulas. 2. Cum dixisset Christum mortificatum carne, vivificatum spiritu; continuo subjecit, In quo et iis qui in carcere erant conclusi, spiritibus veniens praedicavit, qui increduli fuerunt aliquando, quando exspectabat Dei patientia in diebfabricaretur arca, in qua pauci, id est octo animae saluae factae sunt per aquam. deinde subiunxit et ait: Quod et uos nunc simili forma baptisma saluos fecit. mouet itaque, si apud inferos dominus, quando mortuus est, in carcere conclusis spiritibus praedicauit, quid boni soli meruerint, qui tunc infide
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sapͣientiȩ ẽ. hec illũ qui primꝰ factus est
patrẽ orbis terrarũ cũ solus eet creatus eu¬
sto diuit. et eduxit illum a delicto suo: et
dedit ei uirtutem continendi omĩa ma¬
gis pro hac sententia. quã ꝓ ullo alio in¬
tellectu facere uideat᷑. Adaunt quidam
hoc beneficiũ antiquis etiã sc̃is fuisse
concessum. abel sedh. noe: et domui eius.
abraham. ẏsaac. iacob. aliisq patriar
pius ille pauper susceptus ẽ: in illis fiuis¬
se dolorib ego quidem ñ uideo. explicant
fortasse qui possunt. Solos aũ duos id est
abraham & lazarũ. in illo memorabilis
quietis sinu fuisse ante quã dñs in infer¬
na descend̾et. et de istis tantũ duob dictũ
fuisse illi diuiti. int nos & uos chasma
magnũ firmatũ ẽ. ut hii qui uolunt
hinc transire aduos ñ possint. neq in¬
de huc transmeare: nescio utrũ sit quis

Expanded text:
tum est: Haec illum, qui primus factus est, patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodiuit et eduxit illum a delicto suo et dedit ei uirtutem continendi omnia, magis pro hac sententia quam pro ullo alio intellectu facere uideatur. addunt quidam hoc beneficium antiquis etiam sanctis fuisse concessum, Abel, Seth, Noe et domui eius, Abraham, Isaac, Iacob aliisque patriarcpius etiam pauper ille susceptus est, in illis fuisse doloribus, ego quidem non uideo; explicant fortasse, qui possunt. solos autem duos, id est Abraham et Lazarum in illo memorabilis quietis sinu fuisse, antequam dominus in inferna descenderet, et de istis tantum duobus dictum fuisse illi diuiti: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est, ut hi, qui uolunt, hinc transire ad uos non possint neque ind
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝑate. Hinc modestiã. inde temeritatẽ.
Hinc uigilantiã. inde cecitatẽ. Hic nec
mansuetudo integritatẽ corrupit. nec ĩ¬
tegritas mansuetudini repugnauit.i¬
bi aũ & furore timor tegebatur: & tio¬
re furor mcitabat᷑. Isti enĩ conuenerant
cognitione ueroꝵ crimitiũ falsa respue¬
re: illi falsoꝵ dãpnatione uera celare.
Illi ne se tandem cecilianus audiendu
iudicandũq cõmitteret. cũ haberet ta¬
les apud qͦs si ei causa moueret᷑ uinocen¬
tiã suã facillue ostenderet. ñ se illis
omnino cõmitteret. nec si ꝑegriuꝰ eccłȩ
carthaginensis subito eẽt ep̃c oidinatꝰ.
& iguoraret qͥd ad eorrũ pendos animoᷤ
mosissima mulier lucilla quedã quam
ꝓ discipliua eccłastica corripiendo idẽ
cũ eẽt aiaconus leserat. & iã hoc eiũ ac¬
cesserat mału ad ilła ꝑficiendam iniqui¬
tatẽ. llã in illo concilio ubi.a confessis tra¬
ditorib absentes atq ui nocentes dãpna¬

Expanded text:
comparate: hinc modestiam, inde temeritatem; comparate: hinc modestiam, inde temeritatem; hinc uigilantiam, inde caecitatem; hic nec mansuetudo integritatem corrupit nec integritas mansuetudini repugnauit, ibi autem et furore timor tegebatur et timore furor incitabatur; isti enim conuenerant cognitione uerorum criminum falsa respuere, illi falsorum damnatione uera celare. Illisne se tandem Caecilianus audiendum iudicandumque committeret, cum haberet tales, apud quos, si ei causa moueretur, innocentiam suam facillime ostenderet? non se illis omnino committeret nec, si peregrinus ecclesiae Carthaginiensis subito esset episcopus ordinatus et ignoraret, quid ad eorrumpendos animos tunc pecuniosissima mulier Lucilla quaedam, quam pro disciplina ecclesiastica corripiendo idem, cum esset diaconus. laeserat. etiam hoc enim accesserat malum ad illam perficiendam iniquitatem. nam in illo concilio, ubi a confessis traditoribus absentes atque innocentes damna
Abbreviated transcription (Latin):
dã inerplicabili sese nectentib suũ tẽꝑa¬
re arbitriũ maluert̃. nequaquã curan¬
tes quã multi eent illi ep̃i. aut inae col¬
lecti quos uidebant tanta temernate ce¬
catos. ut uiabsentes & ñ untrogatos col¬
legas tã p̃cipites auderent ꝓferre sen¬
tentias. & tamen qualis ipsius beati mel¬
ciadis ultima ẽ ꝓlata sententia. qͣm ĩ¬
nocens. qͣm integra. qͣm ꝓuida. atq pa¬
cifica. qͣ neq eollegas in quib nichil con¬
stiterat de collegio suo ausus ẽ remouere:
& donato solo quẽ totius mali pͥncipem
iuuenerat maxime culpato. sanitatis
recuꝑande optionẽ liberã cet̾is fecit
paratꝰ cõmunicatorias litt̾as mittere. eti¬
am his qͦs a maiormno orditatos ẽẽ con¬
staret: ita ut quib cũq locis duo essent
ep̃i. quos dissensio gemuiasset. eũ ẽfir¬
tã paucitatẽ eũ illa multitudine ep̃oꝵ.
neq numerũ numero. s pondus ponderi

Expanded text:
adam inexplicabili sese nectentibus suum temperaadam inexplicabili sese nectentibus suum temperare arbitrium maluerunt, nequaquam curantes, quam multi essent illi episcopi aut unde collecti, quos videbant tanta temeritate caecatos, ut in absentes et non interrogatos collegas tam ptentias. et tamen qualis ipsius beati Melchiadis ultima est prolata sententia! quam innocens. quam integra, quam prouida atque pacifica! qua neque collegas, in quibus nihil constiterat, de collegio suo ausus est remouere et Donato solo, quem totius mali principem inuenerat, maxime culpato sanitatis recuperandae optionem ceteris liberam fecit paratus communicatorias litteras mittere etiam his, quos a Maiorino ordinatos esse constaret, ita ut, quibuscumque locis duo essent episcopi, quos dissensio geminasset, eum confirtam paucitatem cum illa multitudine episcoporum neque numerum numero sed pondus ponderi
Abbreviated transcription (Latin):
affrica uenerant. & eos p̃sentes fuisse:
atq adonato subtractos ẽẽ diceretur.
ꝓmisit ide donatus. qđ eos eẽt exhibi¬
turos. Nd cũ ñ semel. s sepius ꝓmisiss
am plius ad illud iudiciũ accedere no¬
luit. ubi iã erat tanta c̃fessus. ut nichil
alud deinceps ñ accedendo nͥ p̃sens
dãpnari noluisse uideret᷑. cũ tam̃ ea
que dãpnanda eeñt. eo p̃sente atq int̾¬
rogante manifestata fueruit. Accessit
aliud. ut a quibd̾a adu̾sus cecilianũ de¬
ñtiationis libellus daret᷑. Post qd factũ:
quẽadmodu sit rursus agitata cogni¬
tio. & que ꝑsonȩ illłu libelłu dederint.
qͦq mͦ nichil in cecilianĩ ꝓbari potue¬
rit. qͥd dicã. cũ & audieritis omnia. &
quotiens uolueritis legere possitis:
De numero aũ septuaginta ep̃oꝵ cũ
qͣsi gͣuissima opponeret᷑ auctoritas. que
fuert̃ dicta memistis. & tam̃ uiri gͣ
uissum ab infinctis questionib cathena qͣ¬

Expanded text:
Africa uenerant, et eos praesentes fuisse Africa uenerant, et eos praesentes fuisse atque a Donato subtractos esse diceretur. promisit idem Donatus, quod eos esset exhi-biturus. quod cum non semel sed saepius promisisset, amplius ad illud iudicium accedere noluit, ubi iam erat tanta confessus, ut nihil aliud deinceps non accedendo nisi praesens damnari noluisse uideretur, cum tamen ea, quae damnanda essent, eo praesente atque interrogato manifestata fuerint. accessit aliud, ut a quibusdam aduersus Caecilianum denuntiationis libellus daretur. post quod factum quem ad modum sit rursus agitata cognitio et quae personae illum libellum dederint quoque modo nihil in Caecilianum probari potuerit, quid dicam, cum et audieritis omnia et, quotiens uolueritis, legere possitis? De numero autem septuaginta episcoporum cum quasi grauissima opponeretur auctoritas, quae fueravissimi ab infinitis questionibus catena qu