comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gorii incredulꝰ esse ñ pocerat. penitentĩã
cepit. cuncta sua sanꝰ distribuens. tanto
febris ardore correptꝰ est: ut a diluculo
diei tercii usq ad horã terciã cũ ingen¬
ti fragore. pre incendio linguã ab ore
ꝓiciens. ultimũ flatũ ꝓtraheret. Quem
pbri tã duriter laborare dolentes. depu¬
tatis illic monachis qui cũ psalmodiis eiꝰ
lare. Sed monachi psalmodiã deserentes:
ñ timuert̃ inter se morienti fr̃i detrahe¬
re. Cũ ecce presbiteri ã missarũ sollem¬
niis circa horã septimã remeantes. ioħem
tem reliquerant. leuiuis se habere mirati st̃
eumqz nominacim clamare ceꝑunt. Mox ille
qui ab ipso huiꝰ diei pͥncipio usq nine corã
xp̃o presidenti multis milib angłoꝵ. cũ
diabolo ad iudiciũ steti: & adiuuantibus
ine sc̃ĩs andrea & gregorio. cunctis eiꝰ ob¬
iectionibꝰ bñ respondi : Sciatis aũ qr mona¬
sterii sextariũ. modiũ. librã. consuetudinẽ
elemosinarũ. & luminũ. omuẽ qz mensu¬

Expanded text:
incredulus esse non poterat, poenitentiam coepit, cunctaque sua sanus distribuens, tanto febris ardore correptus est, ut, a diluculo diei tertii usque ad horam tertiam cum ingenti fragore prae incendio linguam ab ore projiciens ultimum flatum protraheret. Quem presbyteri tam duriter laborare videntes, deputatis illic monachis, qui cum psalmodiis ejus lare. Sed monachi psalmodiam deserentes, non timuerunt inter se morienti fratri detrahere; cum ecce presbyteri a missarum solemniis circa horam septimam remeantes, Joannetem reliquerant, levius se habere mirati sunt, cumque nominatim clamare coeperunt. Mox ille Qui ab ipso hujus diei principio usque nunc coram Christo praesidenti multis millibus angelorum cum diabolo ad judicium steti, et, adjuvantibus me sanctis Andrea et Gregorio, cunctis ejus objectionibus bene respondi. Sciatis autem quia monasterii sextarium, modium, libram, consuetudinem eleemosynarum et luminum, omnemque mensu
Abbreviated transcription (Latin):
mina turpiter uiuens. uehementissimo
podagre dolore correptꝰ ẽ. Qui medicoꝵ¬
manii cauteriatꝰ. ꝑ exustionis uulnus calcem
cepit effundere . quã restring̾e̾ nullis ar¬
tibꝰ preualens. in tantã desꝑationẽ ꝑduc¬
tus ẽ: ut ab om̃i illiꝰ femine uisitatione
desistẽt. & illa sibi alterũ sub eodẽ facino¬
re copularet. Sed post annũ pres biter ad
pristinã sanitatẽ reuertens. quãquã ꝓpo¬
sitũ sibi fuisset. ut ulteriꝰ nullã continge¬
ret: ad eandẽ tñ nusso nuncio. futuro die
dñico se redire ꝓfessus ẽ. Quo recepto. ubi
suo desiderio uotũ qͦq muliercule conueni¬
re gauisus ẽ: ad balneũ ꝓcessit. Inde reu̾¬
tens. tm̃ leticie potionibꝰ & cantionibꝰ se
dissoluit: ut surrspiente somno. interesse
nocturnis cũ fr̃ibꝰ nũquã potuisset officiis.
Eade nocte cuicda pb̃ro & monacho beatꝰ gre¬
goriꝰ in somnis apparens. ait. Surge & dic

Expanded text:
mina turpiter vivens, vehementissimo mina turpiter vivens, vehementissimo podagrae dolore correptus est, qui medicomanu cauteriatus per exustionis vulnus calcem coepit effundere. Quam restringere nullis artibus praevalens, in tantam desperationem perductus est, ut ab omni illius feminae visitatione desisteret, et illa sibi alterum sub eodem facinore copularet. Sed post annum presbyter ad pristinam sanitatem revertens, quamquam propositum sibi fuisset ut ulterius nullam contingeret, ad eamdem tamen misso nuntio, futuro die Dominico se redire professus est. Quo recepto, ubi suo desiderio votum quoque mulierculae convenire gavisus est, ad balnea processit. Unde revertens, tantum laetitiae potionibus et cantionibus se dissolvit, ut subrepente somno interesse nocturnis cum fratribus nunquam potuisset officiis. Eadem nocte cuidam presbytero et monacho beatus Gregorius in somnis apparens, ait: Surge, et dic
Abbreviated transcription (Latin):
le similitudinẽ. qđ uiuentis insigne ẽ pre¬
ferens. ñ coronã. Ex quo manifestissime
declarat᷑. qr gregoriꝰ dũ adiuue̾t. suã si¬
militudinẽ depingi salubriter uoluit: in
quo posset a suis monachis ñ ꝑ elationis
gła. s ꝑ cognite districtionis cautela fre¬
quentiꝰ intueri: ubi huiusinodi disticon
ipse dictauit. Aꝑe potens dñe nr̃i lar¬
gitor honoris. Indultũ officiũ solita pieta
archẏdiaconi. & ioħis egumeni: satur¬
ninꝰ monachꝰ dextra leua q beati grego¬
uidentur depinxit. Quo scilicet nonnunꝗͣ.
diuinitꝰ candela succendit᷑: & in eiusdẽ
similitudinis effigie. ꝑ regimine sui mona¬
sterii sepe beatꝰ gregoriꝰ presentatur.
Fam ut pauca de multis contingã. leo¬
Unis quarti pontificis tempore. cum
megistus ostiensis ep̃s. & apłice sedis bi¬
bliothecariꝰ. isdẽ monasterio preesset:
ioħs p̃sbit̃ eiusdẽ prepositꝰ. cũ quadã fe¬

Expanded text:
lae similitudinem, quod viventis insigne est, praelae similitudinem, quod viventis insigne est, praeferens, non coronam. Ex quo manifestissime declaratur, quia Gregorius dum adviveret, suam similitudinem depingi salubriter voluit, in qua posset a suis monachis, non pro elationis gloria, sed pro cognitae districtionis cautela, frequentius intueri. Ubi hujusmodi distichon ipse dictavit: Christe potens Domine, nostri largitor honoris, Indultum officium solita pietatarchidiaconi, et Joannis hegumeni, Saturninus monachus dextra laevaque beati Gregom modo videntur, depinxit. Quo scilicet loco nonnunquam divinitus candela succenditur, et in ejusdem similitudinis effigie pro regimine sui monasterii saepe beatus Gregorius praesentatur. 86. Nam ut pauca de multis contingam, Leonis Quarti pontificis tempore, cum Megistus, Ostiensis episcopus et bliothecarius, eidem monasterio praesset, Joannes presbyter, ejusdem praepositus, cum quadam fe
Abbreviated transcription (Latin):
mediũ ꝓpendente : fronte speciosa: elatis
& longis s exilib suꝑciliis: ocłis pupil¬
la fuluis. ñ quidẽ magnis. s patulis. sub¬
ocularibꝰ plenis: naso a radice uergen
latiore. deinde paululũ recuruo: & in
extremũ patulis narib preminente.
Ore rubeo: crassis & subdiuiduis labiis:
genis compositis: mento a confimo maxil¬
larũ decibiliter ꝓminente. Colore
aquilino & uiudo: nondũ sic̃ ei postea
contigit. cardiaco: uultu mitis: manibus
pulchris : teretibꝰ digitis: & habilib ad
scͥbendũ. Pretẽa planẽta suꝑ dalmaticã
castanea: eugłm in sinistra. motꝰ crucis
in dextera pallio mediocri. a dextro uide¬
licet humero sub pectore suꝑ stomachũ
circulatim deducto. dende sursũ ꝑ sim¬
strũ humerũ post tergũ deposito: cuius
pars altera sr̃ eundẽ humerũ ueniens.
ꝓpria rectitudine. ñ ꝑ mediũ corporis. s
ex latere pendet. Circa uerticẽ uero tabu¬

Expanded text:
medium propendente; fronte speciosa, elatis medium propendente; fronte speciosa, elatis et longis, sed exilibus superciliis; oculis pupilla furvis non quidem magnis sed patulis; subocularibus plenis; naso a radice 177 verlatiore, deinde paululum recurvo et in extremo patulis naribus prominente; ore rubeo; crassis et subdividuis labiis, genis compositis; mento a confinio maxillarum decibiliter prominente; colore aquilino et vivido, nondum, sicut ei postea contigit, cardiaco; vultu mitis; manibus pulchris; teretibus digitis et habilibus ad scribendum. Praeterea planeta super dalmaticam castanea, Evangelium in sinistra, modus crucis in dextra; pallio mediocri a dextro videlicet humero sub pectore super stomachum circulatim deducto, deinde sursum per sinistrum humerum post tergum deposito, cujus pars altera super eumdem humerum veniens propria rectitudine, non per medium corporis, sed ex latere pendet; circa verticem vero tabu
Abbreviated transcription (Latin):
pite matronalẽ mitrã: candentis brandei
raritate mblatã. Duobꝰ dextere digitis sig¬
naculo crucis se munire uelle pretendens:
in sinistra uͦ patens psalteriũ retinens: in
quo hoc scͥptũ ẽ. Hiuiet anima mea & lau¬
dabit te: & iudicia tua adiuuabunt me.
A dextro uero cubitu usq ad sinistrũ cir¬
ca scapulas uersus ascendens reflectit᷑. qͥ
ita se ht̃. Gregorius siliue matri fecit.
Ded in absidicula sr̃ fr̃m cellariũ grego¬
rius eiusdẽ artificis magisterio. in rota
gypsea pictus ostendit᷑: statura iusta. &
bñ formata: facie de paterne faciei longitu¬
dine & materne rotunditate. ita medie tẽ¬
perata: ut cũ rotunditate quadã decen¬
tissime uideat᷑ esse deducta: barba pater¬
no more subfulua & modica : ita caluaster
ut in medio frontis gemellos cincunnos
rarusculos habeat: & dextrorsũ reflexos.
Corona rotunda & sꝑatiosa: capillo sub¬
nigro. & decenter intorto. sub auricule

Expanded text:
pite matronalem mitram candentis brandei pite matronalem mitram candentis brandei raritate niblatam, duobus dexterae digitis signacuin sinistra vero patens psalterium retinens, in quo hoc scriptum est: Vivit anima mea, et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me . A dextero vero cubito usque ad sinistrum circa scapulas versus ascendens reflectitur, qui ita se habet: Gregorius Silviae matri fecit. 48. Sed et in absidula post fratrum cellarium Gregorius ejusdem artificis magisterio in rota gypsea pictus ostenditur, statura justa et bene formata, facie de paternae faciei longitudine et maternae rotunditate ita medie temperata, ut cum rotunditate quadam decentissime videatur esse deducta, barba paterno more subfulva et modica; ita calvaster, ut in medio frontis gemellos cincinnos rarusculos habeat, et dextrorsum reflexos; corona rotunda et spatiosa, capillo subnigro et decenter intorto sub auriculae
Abbreviated transcription (Latin):
ueterrime artificialiter depicte. hac usque
petrꝰ sedens conspicit᷑ stantẽ gordianũ
regionariũ uidelicet patrẽ gregorii. ma¬
nu dextera ꝑ dexterã nichilominꝰ susce¬
pisse. Cuiꝰ gordiani habitꝰ castanei colo¬
ris plaueta ẽ: sub planeta dalmatica: in
pedibꝰ caligas: statura longa: facies de¬
ducta: uirides ocłi : barba modica: ca¬
candido uelamine. a dextro humero ta¬
liter contra sinistrã reuoluto contecta:
ut sub eo manꝰ tanquã de planẽta
subducat: & circa pectꝰ sub gula infe¬
rior tunica pseudo lactei coloris appa¬
reat: quȩ magno sinuamine suꝑ pedes
defluat: duabꝰ ronis ad similitudiuẽ
dalmaticarũ s latioribꝰ om̃ĩno distincta.
Statura plena: facies rotunda quidẽ &
candida. sed senio iã rugosa: quã ipsa qͦq
senectꝰ pulcherrimã fuisse significat: oclis
glaucis & grandibꝰ: suꝑciliis modicis: la¬
bellis uenustis: uultu hylari: ferens in ca¬

Expanded text:
veterrimae artificialiter depictae usque veterrimae artificialiter depictae usque s apostolus sedens conspicitur, stantem Gordianum regionarium, videlicet patrem Gregorii, manu dextera per dexteram nihilominus suscepisse. Cujus Gordiani habitus castanei coloris planeta est, sub planeta dalmatica, in pedibus caligas habens, statura longa, facies deducta, virides oculi, barba modica, cacandido velamine a dextro humero taliter contra sinistram revoluto contecta, ut sub eo manus tanquam de planeta subducat, et circa pectus sub gula inferior tunica pseudolactini coloris appareat, quae magno sinuamine super pedes defluat; duabus zonis ad similitudinem dalmaticarum, sed latioribus, omnino distincta; statura plena, facies rotunda quidem et candida, sed senio jam rugosa, quam ipsa quoque senectus pulcherrimam fuisse significat; oculis glaucis et grandibus, superciliis modicis, labellis venustis, vultu hilaris, ferens in ca
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudiñe gerat: & si quid tale reppererit.
eos exscindi. & omĩno faciat aboleri: ut qđ
imꝑitꝰ litterarũ. & scͥpture diuine nescius.
nr̃o sic̃ diximꝰ nomine prenotauit: quorũ¬
dam animos ñ possit inficere. Nã nos nec
grece nouimꝰ: nec aliquod opus aliquando¬
grece conscripsimus.
uod uero monachi qui a gregorio in
saxoniã missi st̃. sc̃i bñdicti regule fue¬
ruit mancipati. int̃ alia etiã illud ostendit:
qđ ex ipsiꝰ disciplis uix potest in illis par¬
tibꝰ monachꝰ aliquis inueniri. a quo ñ ob¬
seruet᷑ tam in ꝓposito quã in habitu. re¬
gula scĩ bñdicti. Quappt̃ sic̃ constat gre¬
gorianũ monasteriũ a latinitate in gre¬
citatẽ necessitate potiꝰ quã uoluntate
conuersum: ita fideliter prestolat᷑. in la¬
tinitatis cultu fauente dño denuo reuer¬
surũ. In cuiꝰ uenabilis monasterii atrio.
iussu gregorii iuxta nẏmphiũ due ẏcomȩ

Expanded text:
sollicitudidem gerat; et si quid tale repererit, sollicitudidem gerat; et si quid tale repererit, eos exscindi et omnimodo faciat aboleri, ut quod imperitus litterarum et Scripturae divinae nescius, nostro, sicut diximus, nomine praenotavit, quorumdam animos non possit inficere. Nam nos nec Graece novimus, nec aliquod opus Graece aliquando conscripsimus. » 82. Quod vero monachi, qui a Gregorio in Saxoniam missi, sancti Benedicti regulae fuerint mancipati, 176 inter alia etiam illud ostendit, quod ex ipsius discipulis vix potest in illis partibus monachus aliquis inveniri a quo non observetur tam in proposito quam in habitu regula Benedicti. Quapropter sicut constat Gregorianum monasterium a Latinitate in Graecitatem necessitate potius quam voluntate conversum, ita fideliter praestolatur in Latinitatis cultum favente Domino denuo rever. In venerabilis monasterii atrio jussu Gregorii juxta Nymphium duae iconiae
Abbreviated transcription (Latin):
quas detulit. ut re uera olim noto innocen¬
ter deposuit: credens qđ mens ipsiꝰ sicut¬
& nos ante putaueramꝰ. cũ habitu concor¬
ut si eiꝰ stulticie sub inclusionis specie. pau¬
lo adhuc ampliꝰ licuisset. multoꝵ animas
malitie sue falsitate deciꝑet: & quocũq
potuisset ñ leuia scandala generaret. Nã
inter alia que iscde andreas pessime cogi¬
tauit & fecit: eã qͦq quã ad nos misistis.
dũ apcł ipsũ a prefato lectore esset depo¬
sita. infalsauit epłãm: ut quicũq eã le¬
geret. uos nec catholica nec recta sapere
euidenter argueret. Ex qua re contigit.
ut dũ ui̾tatẽ studiose quereremꝰ: eiꝰ que
latebat inquitas uulgaret᷑. & tanta in
eo reꝑta st̃: qnͣta nec de scelerato quocũ¬
q laico credent᷑. & qr inter diuersa
mala aliquos etiã sermones scͥꝑsit. atq
eos ex nr̃o nomine titulauit: & suspecti
sumꝰ ne eos alicubi tũsmiserit. tẽnitas ur̃a

Expanded text:
quas detulit, ut re vera olim noto, innocenquas detulit, ut re vera olim noto, innocenter deposuit, credens quod mens ipsius sicut et nos ante putaveramus cum habitu concorut si ejus stultitiae sub inclusionis specie paulo adhuc amplius licuisset, multorum animas malitiae suae falsitate deciperet, et quaecumque potuisset non levia scandala generaret. Nam inter alia quae idem Andreas pessime cogitavit et fecit, eam quoque quam ad nos misistis, dum apud ipsum a praefato lectore esset deposita, infalsavit epistolam, ut quicumque eam legeret, vos nec catholica nec recta sapere evidenter argueret. Ex qua re contigit ut dum veritatem studiose quaereremus, ejus quae latebat iniquitas vulgaretur: et tanta in eo reperta sunt, quanta nec de scelerato quocumque laico crederentur. Et quia inter diversa mala aliquos etiam sermones scripsit, atque eos ex nostro nomine titulavit, et suspecti sumus ne eos alicubi transmiserit, fraternitas vestra
Abbreviated transcription (Latin):
Nã in eo qđ palliũ eiꝰ bẏsso candente con¬
textũ. nullis fuisse cernit᷑ acubus ꝑforatũ:
sic ipsum circa scapulas obuolutũ fuisse.
ñ aũ confixũ dinoscit᷑: sicuti uetustissimis
musiuis uł picturis ostendit᷑. Qđ aũ reli¬
quiarũ filacteria tenui argento fabricata.
dent᷑: habitꝰ eiis mediocritas demonstratur.
Porro in exilitate baltei quȩ umꝰ pollicis
mensurã nunꝗͣ. excedit. spẽm ꝓpositi regł̃ari oli
a scõ bñdicto statuti. cuiꝰ ipse uitã descri¬
bens in dialogo. regulã qͦq laudauerat:
eum seruasse luce clariꝰ manifestat. Preser¬
tim cũ idem uenabilis doctor gregoriꝰ gre¬
cam linguã nescierit: & sui monasterii mo¬
nachos bñdicti utiq regulis mancipatos.
in saxoniã destinarit. Si quidẽ qđ grecam
linguã nescierit. ip̃e testat᷑ in epłã. eusebio
thessalonicensi ep̃o scͥbens. Lator presentiũ
sc̃m paulũ inclausus fuerat. res & chartas

Expanded text:
Nam in eo quod pallium ejus bysso candente conNam in eo quod pallium ejus bysso candente contextum nullis fuisse cernitur acubus perforatum, sic ipsum circa scapulas obvolutum fuisse, non autem confixum dignoscitur, sicuti vetustissimis musivis vel picturis ostenditur. Quod autem reliquiarum phylacteria tenui argento fabricata, dentur, habitus ejus mediocritate demonstratur. Porro in exilitate baltei, quae unius pollicis mensuram numquam excedit, speciem propositi regularis olim a sancto Benedicto statuti, cujus ipse vitam describens, in dialogo regulam quoque laudaverat, eum servasse luce clarius manifestat, praesertim cum idem venerabilis doctor Gregorius Graecam linguam nescierit, et sui monasterii monachos Benedicti utique regulis mancipatos in Saxoniam destinarit. 81. Siquidem quod Graecam linguam nescierit, ipse testatur in epistola Eusebio, Thessalonicensi episcopo, scribens: Lator praesentium sanctum Paulum inclusus fuerat, res et chartas
Abbreviated transcription (Latin):
Iilis uerboꝵ medicamenta ñ subtraho: istis
Iacerationẽ uulnerũ ñ abscondo. Igitur que¬
so. ut quisquis hec legerit. apd̾ districtũ ui¬
dicẽ. solatiũ michi suę orationis impendat:¬
& om̃e qđ in me sordidũ deprehendit. fleti¬
bus diluat. Orationis aũ atq expositionis
uͥtute collata. lector m̃s in recompensatione
me suꝑat: si cũ ꝑ me uerba accipit. ꝓ me
to sedis aphice presule post annos circiter
quinquaginta translatũ: ante nouellũ se¬
cretariũ constructis absidib. sicuti modo
ceriit᷑. sub altare sui nominis collocat᷑: quo
eiꝰ anniuersaria sollemintas cunctis certa¬
tim ꝑnoctantib. uenãtione gratissima ce¬
lebrat᷑. In qua palliũ eiꝰ & filacteria. sed &
balteus consuetudinaliter osculant᷑: que
singillatĩ consid̾ata. & antiquitatẽ uiri.
& mediocritatẽ habitꝰ. & speciẽ regularis
propositi. signis ꝑspicuis representant.

Expanded text:
Illis verborum medicamenta non subtraho, istis Illis verborum medicamenta non subtraho, istis lacerationem vulnerum non abscondo. Igitur quaeso ut quisquis hoc legerit, apud districtum Judicem solatium mihi suae orationis impendat, omne quod in me sordidum deprehendit fletibus diluat. Orationis autem atque expositionis virtute collata, lector meus in recompensatione me superat, si, cum per me verba accipit, pro mto sedis apostolicae praesule post annos circiter quinquaginta translatum, ante novellum secretarium constructis absidibus, sicuti modo cernitur, sub altari sui nominis collocatur: quo ejus anniversarie solemnitas cunctis certatim pernoctantibus veneratione gratissima celebratur, in qua pallium ejus, et phylacteria, sed et balteus ejus consuetudinaliter osculantur. Quae sigillatim 175 considerata, et antiquitatem viri, et mediocritatem habitus, et speciem regularis propositi signis perspicuis repraesentant.
Abbreviated transcription (Latin):
ex pleamus. fatendũ ẽ gͥ qđ rectã quidẽ
intentionẽ nr̃am quȩ soli dõ placere ap¬
petit: nonnunquã intentio minꝰ recta
quȩ de donis dĩ placere hominibꝰ que¬
rit. insidiando comitat᷑. Si aũ de his di¬
uinitꝰ districte discutimur. quis inter
nr̃a pura mala sunt. & bona que nos
habere credimꝰ. pura bona esse nequaquã
possunt: S hoc michi oꝑe preciũ cre¬
do: qđ fraternis auribꝰ om̃e qđ in me
latenter ipse reprehendo. incunctant̃
aꝑio: quia enim exponendo qđ sensi¬
ñ celaui: confitendo ñ abscondo qđ patior.
Pexposicionẽ patefeci dona: ꝑ confessionem
detego uuluera. E qr in hoc tam magno hu¬
mano genere. nec parui desunt qui dic tis me¬
is debeant instrui. nec magni desunt qui cog¬
inte mee debeant infirmitati misereri: ꝑ hec
utraq aliis fr̃ibꝰ quantũ possum curã con¬
fero: ab aliis quero. Illis dixi exponendo qđ
faciant: istis aꝑio confitendo qđ parcant.

Expanded text:
expleamus. Fatendum est igitur quod rectam quidem expleamus. Fatendum est igitur quod rectam quidem intentionem nostram, quae soli Deo placere appetit, nonnunquam intentio minus recta, quae de donis Dei placere hominibus quaerit, insidiando comitatur. Si autem de his divinitus districte discutimur, quis inter o et mala nostra pura mala sunt, et bona quae nos habere credimus pura bona esse nequaquam possunt? Sed hoc mihi operae pretium credo, quod fraternis auribus omne quod in me latenter ipse reprehendo, incunctanter aperio. Quia enim exponendo non ceod sensi, confitendo non abscondo quod patior. Per expositionem patefeci dona, per confessionem detego vulnera. Et quia in hoc tam magno humano genere, nec parvi desunt qui dictis meis debeant instrui, nec magni desunt qui cognitae meae debeant infirmitati misereri, per haec utraque aliis fratribus quantum possum curam confero, ab aliis spero. Illis dixi exponendo quod faciant, istis aperio confitendo quod parcant.
Abbreviated transcription (Latin):
inuenio: tñ qr omĩno ñ dixerĩ ñ defendo.
Bona uero si qua diuinitꝰ accipiens dixi:
meo uidelicet uicio minꝰ me bñ dixisse ꝓ¬
ficeor. Nã ad me intrinsecꝰ rediens. postpo¬
sitis uerboꝵ foliis. postpositis sententiarũ
ramis: dũ ipsam subtiliter radicẽ mee
intentionis inspicio. do quidẽ ex ea me
summoꝑe placere uoluisse cognosco: s ei¬
dem intentioni qua dõ placere studeo.
furtĩ se nescio quomͦ intentio humane lau¬
dis interserit. Qđ cũ iã postinodũ tarde¬
q discerno : inuenio me alit̾ agere hoc qđ
scio me aliter inchoasse. Sic enĩ seꝑe inten¬
tionẽ nr̃am dũ ante dĩ ocłos recte incipi¬
tur. occulte subiuncta. & eã uelut in it¬
cibus sumitur: s in ipso esu dũ furtĩ gu¬
la surrepit: edendi delectatio ꝑmiscet᷑. Inde
plerunq contingit: ut refectionẽ corporis
quã salutis causa cepimꝰ. causa uoluptatis

Expanded text:
invenio, tamen quia omnino non dixerim, non defendo. invenio, tamen quia omnino non dixerim, non defendo. Bona vero si qua divinitus accipiens dixi, meo videlicet vitio minus me bene dixisse profiteor. Nam ad me intrinsecus rediens, postpositis verborum foliis, postpositis sententiarum ramis, dum ipsam subtiliter radicem meae intentionis inspicio, Deo quidem ex ea me summopere placere voluisse cognosco; sed eidem intentioni qua Deo placere studeo, furtim se nescio quomodo intentio humanae laudis interserit. Quod cum jam postmodum tardeque discerno, invenio me aliter agere quod scio me aliter inchoasse. Sic enim saepe intentionem nostram, dum ante Dei oculos recte incipitur, occulte subjuncta, et eam velut in itiuidem cibus sumitur, sed in ipso esu, dum furtim gula subripit, edendi delectatio permiscetur; unde plerumque contingit ut refectionem corporis, quam salutis causa coepimus, causa voluptatis
Abbreviated transcription (Latin):
Igregoriꝰ usq ad culmen regiminis
humiliter ꝑuenisset: ad hoc ꝑueniens bñ
iuxisset: bñ uiuendo recte docuisset. sa¬
tis ut opinor monstratũ ẽ: quomͦ aũ in¬
firmitatẽ suã cognouit. in extremo libro
moraliũ manifestat. cũ dicit. Expleto
itaq hoc oꝑe: ad me michi uideo esse re¬
deundũ. Multũ quippe mens nr̃a etiã cũ
recte loqui conat᷑: extra sem&. ipsã spargit᷑.
Integritatẽ nanq animi dũ cogitatur.
uerba qualiter ꝓferant᷑: qr trahunt ex¬
trinsecus: minuunt. Igitur a publico
locutionis. redeundũ ẽ ad curiã cordis:
ut quasi in quodã concilio consultationis.
ad mneipsũ discernendũ. conuocẽ cogita¬
tiones mentis: quatinꝰ ibi uideã. ne aut
incaute mala. aut bona ñ bñ dixerim.
Tunc enĩ bñ dicit᷑ bonũ: cũ is qui dicit. soli
ei a quo accepit. ꝑ id appetit placere qđ di¬
cit. Et quidẽ mala me aliqua & si dixisse ñ

Expanded text:
Gregorius, qui ad culmen regiminis Gregorius, qui ad culmen regiminis humiliter pervenisse, ad hoc opus perveniens bene vixisse, bene vivendo recte docuisse, satis, ut opinor, monstratus est infirmitatem suam cognoverit, in extremo libro Moralium manifestat, cum dicit: « Expleto itaque hoc opere, ad me mihi video esse redeundum. Multum quippe mens nostra etiam cum recte loqui conatur, extra semetipsam spargitur. Integritatem namque animi, dum cogitantur verba qualiter proferantur, quia trahunt extrinsecus, minuunt. Igitur a publico locutionis redeundum est ad curiam cordis, ut quasi in quodam concilio consultationis ad me ipsum discernendum convocem cogitationes mentis, 174 quatenus ibi videam ne aut incaute mala aut bona non bene dixerim. Tunc enim bene dicitur bonum, cum is qui dicit, soli ei a quo accepit, per id appetit placere quod dicit. Et quidem mala me aliqua, etsi dixisse non
Abbreviated transcription (Latin):
saginari. beati augustim patriote ur̃i
opuscula legite : & ad comꝑationẽ simila¬
ginis illiꝰ nr̃m furfurẽ ñ queratis.
tẽ iobi ep̃o seracusano. Preterea aucho.
qd aliqua de his que scͥpsisse me memini.
frat̃itas ur̃a ad mensam suã cora extrane¬
is legi faciat: qđ michi ñ uidet᷑ esse facien¬
dũ: quia hoc qđ uos ꝓ caritate facitis. pos¬
sunt quidã quantũ ad me ẽ uanȩ gle depu¬
tare. Ideo q corã extraneis antiquoꝵ dicta
legite: ex quoꝵ autoritate ualeant qui audi
me quorũdam relatione ꝑlatũ ẽ. qr reue¬
rentissimꝰ fr̃r & coep̃s m̃s marinanꝰ legi cõ¬
menta beati iob publice ad uigilias faciat.
& rudib auditoribꝰ impedimentũ magis ꝗͣ
ꝓuectũ generat. S dic ei ut cõmenta psal¬
moꝵ legi ad uigilias faciat: quȩ mentes
scłariũ ad bonos mores precipue informent.
Neq enĩ uolo dum in hac carne sum: si qua
dixisse me contigit. ea facile hominibꝰ inno

Expanded text:
saginari, beati Augustini patriotae vestri saginari, beati Augustini patriotae vestri opuscula legite, et ad comparationem siliginis illius nostrum furfurem non quaeratis.episcopo Syracusano: « Praeterea audio quod aliqua de his quae scripsisse me memini fraternitas vestra ad mensam suam coram extraneis legi faciat. Quod mihi non videtur esse faciendum, quia hoc quod vos pro charitate facitis, possunt quidam, quantum ad me est, vanae gloriae deputare. Ideoque coram extraneis antiquorum dicta legite, ex quorum auctoritate valeant qui audiame quorumdam relatione perlatum est, quia reverentissimus coepiscopus meus Marinianus legi comenta beati Job publice ad vigilias faciat, et rudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut comorum legat ad vigilias, quae mentes saecularium ad bonos mores praecipue informent. Neque enim volo, dum in hac carne sum, si qua dixisse me contigit, ea facile hominibus inno
Abbreviated transcription (Latin):
dõ soli sib q cognitꝰ. in temptatione ad no¬
strã noticiã ꝑducendus. tactꝰ ẽ uulnere :¬
ut odorẽ suaꝵ uiriũ tanto latiꝰ spargeret:
quanto more aromatũ meliꝰ ex incensione
fraglaret. Quo scemate ipse qui hoc dixit
beatꝰ papa gregoriꝰ sepissime usus fuisse
cognoscit᷑  & huiusmodi orationes esse re¬
or: quas ieronimꝰ concinans. rethorum de¬
clamationes appellat.
t gregoriꝰ humilitatis suȩ cautela com¬
Unonitꝰ. ñ solũ facundie sue redolentiã
contemnebat: uerũetiã in comparatione
tractatꝰ alteriꝰ dictatũ suũ furfurẽ nomi¬
nans. libros suos legi quãdiu iuiueret ue¬
hementissime ꝓhibebat : innocentio pre
istis. ur̃o omĩno studio congaudemꝰ: qm̃ il¬
li rei eminentiã urãm studere conspici¬
mus. quȩ nec totos foras uos exire ꝑmit¬
tat: & ad cor iterũ scłarib curis disꝑsos
recolligat. S si delicioso cupitis pabulo

Expanded text:
Deo soli sibique cognitus, in tentatione ad noDeo soli sibique cognitus, in tentatione ad nostram notitiam perducendus, tactus est vulnere ut odorem suarum virium tanto latius spargeret, quanto more aromatum melius ex intentione fragraret. Quo schemate ipse, qui hoc dixit, beatus papa Gregorius saepissime usus fuisse cognoscitur; et hujusmodi orationes esse reor quas Hieronymus concinnas rhetorum declamationes appellat. » 78. At Gregorius humilitatis suae cautela commonitus, non solum facundiae suae redolentiam contemnebat, verum etiam in comparatione tractatus alterius dictatum suum furfurem nominans, libros suos legi quamdiu viveret vehementissime prohibebat, Inistis, vestro studio congaudemus: li rei eminentiam vestram studere conspicimus, quae nec totos foras vos exire permittat, et ad cor iterum saecularibus curis dispersos recolligat. Sed si delicioso cupitis pabulo
Abbreviated transcription (Latin):
confusionẽ deuito: hiatꝰ motꝰ q etiam
prepositionũ casus seruare contemino:
qr indignũ uehementer existimo. ut uer¬
ba celestis oraculi. restringã sub regulis do¬
nati. Neq enĩ hec ab ullis interpretibꝰ in
scpture sacre: autoritate seruata sunt.
Ex qua nimirũ qr nr̃a expositio oritur:
dignũ ꝓfecto ẽ. ut quasi edita soboles spe¬
ciem suȩ matris intetͣ. In quib uerbis
aguoscit᷑ gregoriꝰ ñ studuisse locutionẽ pom¬
paticã. s ex pristina scłaris exercitii con¬
suetudine potiꝰ incurrisse. Cuiꝰ facundie con¬
sonantiã isidorꝰ ispalensis urbis ep̃s. in expo¬
sitione geneseos admiratꝰ. sumꝑta inquit
sunt hȩc ab autorib. origene. uictorino. am¬
brosio. ieromimo. cassiano. augustino. fulgen¬
tio: ac nr̃is temporib insigniter eloquente
gregorio. S & beda presbiter in libro de
scematib oratores omoteleuton facere ꝑ¬
hibens. exemplũ ꝓposuit dicens. Beatꝰ iob

Expanded text:
confusionem devito, hiatus motusque etiam confusionem devito, hiatus motusque etiam et praepositionum casus servare contemno: quia indignum vehementer existimo, ut verba coelestis oraculi restringam sub regulis Donati; neque enim haec ab ullis interpretibus in Scripturae sacrae auctoritate servata sunt. Ex qua re nimirum quia nostra expositio oritur, dignum profecto est ut quasi edita soboles speciem suae matris imitetur. » In quibus verbis agnoscitur Gregorius non studuisse locutionem pompaticam, sed ex pristina saecularis exercitii consuetudine potius incurrisse. Cujus facundiae consonantiam Isidorus, Hispalensis urbis episcopus, in expositione Geneseos admiratus: « Sumpta, inquit, sunt, ab auctoribus haec Origene, Victorino, Ambrosio, Hieronymo, Cassiano, Augustino, Fulgentio, ac nostris temporibus insigniter 173 eloquente Gregorio. » Sed et Beda presbyter in libro de schematibus oratores homoeoteleuton facere perhibens, exemplum proposuit, dicens: « Beatus Job
Abbreviated transcription (Latin):
postulantib ꝑtractauit: easq ꝑ omelias
uiginti & duas distinguens. quantũ lucis
habeant demonstrauit: & in his tractan
a doctorib sequentis temꝑoris tam rectis¬
simis sententiis editi. quã luculentissimo
rethorice facundie stilo compositi ueraci¬
ter doceant᷑: eos beatꝰ gregoriꝰ ex humili¬
tatis sue dulcedine incultos ꝑhibet. lean¬
dro ep̃o inter cetã scͥbens. Queso ut huius
oꝑis. haud dubiũ quin moraliũ dicta ꝑ¬
currens. in his uerboꝵ folia ñ requiras::
qr ꝑ sacra eloquia ab eoꝵ tractatoribus
infructuose loquacitatis leuitas studiose
compescit᷑: dũ in templo di nemus plan¬
tari ꝓhibet᷑. & cuncti ꝓculdubio scimꝰ
qr quotiens in foliis male lete segetis cul¬
mi ꝓficiunt: minori plenitudine spicarũ
grana turgescunt. Inde & ipsã loquen¬
di artẽ. quã magisteria discipline exte¬
rioris insinuant: seruare despexi. Nam
cismi collisionẽ fugio: non barbarismi

Expanded text:
postulantibus, pertractavit, easque per homilias postulantibus, pertractavit, easque per homilias viginti et duas distinguens, quantum lucis intus habeant demonstravit; et in his tractanda doctoribus sequentis temporis tam rectissimis sententiis editi quam luculentissimo rhetoricae facundiae stylo compositi veraciter doceantur, eos beatus Gregorius ex humilitatis suae dulcedine incultos perhibet, Leandro episcopo inter caetera scribens: « Quaeso ut hujus operis haud dubium quin Moralium dicta percurrens, in his verborum folia non requiras, quia per sacra eloquia ab eorum tractatoribus infructuosae loquacitatis levitas studiose compescitur, dum in templo Dei nemus plantari prohibetur. Et cuncti proculdubio scimus quia, quoties in foliis male laetae segetis culmi proficiunt, minori plenitudine spicarum grana turgescunt. Unde et ipsam loquendi artem quam magisteria disciplinae exterioris insinuant servare despexi. Nam cismi collisionem fugio, non barbarismi
Abbreviated transcription (Latin):
ui: & hȩc gͦ. & si qua st̃ similia. tuis peto
epłis imprimi. & mͥ sub celeritate tnͣsmit¬
ti: si tñ ad me ipse ñ ꝑficisceris. Hinc gre
diacono. quȩ ꝑ inquisitionẽ atq respon¬
sionẽ ꝓtulerat. expositionis alteriꝰ studiũ
interrumpens. sola nominũ prenotatione
distinxit. & in libros .iͦiͣʳ. ordinauit: ut sic̃
in libro expositionũ suaꝵ quib esset uir¬
tutib insudandũ docuerat: ita etiã de¬
scͥptis scõꝵ miracłis. quȩ uirtutũ fuisset
earũdẽ claritas. luce clariꝰ ostentaret. hos
libros ⁊acharias sc̃e eccłȩ romane ep̃s. gre¬
co latino q sermone doctissimꝰ. temporib
constantim imꝑatoris. post annos fere
centum seytuaginta quimq. in grecam
linguã conuertens. orientalibꝰ ece lesis¬
diuulgauit: quãuis astuta grecoꝵ ꝑuersitas
in cõmemorationẽ sꝑc sc̃i a patre ꝓcedentis no¬
men filii suatim radens abstulerit.

Expanded text:
vi. Et hoc igitur, et si qua sunt alia, tuis peto vi. Et hoc igitur, et si qua sunt alia, tuis peto epistolis imprimi, et mihi sub celeritate transmitti, si tdiacono quae per inquisitionem atque responsionem protulerat expositionis altius studium interrumpens, sola nominum praenotatione distinxit, et in libros quatuor ordinavit: ut, sicut in libris expositionum suarum quibus esset virtutibus insudandum docuerat, ita etiam descriptis sanctorum miraculis quae virtutum fuisset earumdem claritas luce clarius ostentaret. Quos libros Zacharias, sanctae Ecclesiae Romanae episcopus, Graeco Latinoque sermone doctissimus, temporibus Constantini imperatoris post annos ferme centum septuaginta quinque in graecam linguam convertens, Orientalibus ecclesidivulgavit, quamvis astuta Graecorum perversitas, in commemoratione Spiritus sancti a Patre procedentis, nomen Filii suaptim radens abstulerit.
Abbreviated transcription (Latin):
tuli. dũ adhuc gregoriꝰ ad loquendũ uoce
flatu q sibi sufficẽt: ꝑ stationes discurrens.
inginti omelias eugłi. diuerso tempore
dem numeri dictauit quidẽ: s lassescen¬
te stomacho languore continuo: aliis pro¬
nunciare ꝑmisit. Quarũ exemplaria scdõ
seruo dĩ petenti mandauit. Cũqz a suis
familiarib. ut aliqua de miraculis patrũ
descͥberet. gregoriꝰ enixiꝰ rogaret᷑ : ma¬
ximiano syracusano ep̃o scͥpsit dicens.
Fr̃s mei qui mecũ familariter uiuunt:
omĩmodo me compellunt aliqua de mira¬
culis patrũ quȩ in italia facta audiuimꝰ.
sub breuitate descͥbere. Ad quã rẽ sola¬
tio ur̃ẽ caritatis uehementer indigeo : ut
quęq uob̃ in memoriã redeunt. atq cog¬
nouisse uos contigit. mͥ breuiter indicetis.
De domno aũ nonnoso albe. qui iuxta dom¬
nũ anastasiũ de pentomis fuit. aliqua re¬
tulisse me memini. quȩ obliuioni manda¬

Expanded text:
tuli, dum adhuc Gregorius ad loquendum voce tuli, dum adhuc Gregorius ad loquendum voce statuque sibi sufficeret, per stationes discurrens, viginti homilias Evangelii diversodem numeri dictitavit quidem, sed lassescente stomacho, languore continuo aliis pronuntiare permisit : quarum exemplaria Secundo servo Dei petenti mandavit. 75. Cumque a suis familiaribus ut aliqua de miraculis patrum describeret Gregorius enixius rogaretur, Maximiano, Syracusano episcopo, scripsit, dicens: « Fratres mei, qui mecum familiariter vivunt, omni modo me compellunt aliqua de miraculis Patrum quae in Italia facta audivimus sub brevitate scribere. Ad quam rem solatio vestrae charitatis vehementer indigeo, ut ea quae vobis in memoriam redeunt, quaeque cognovisse vos contigit, mihi breviter indicetis. De domno enim Nonnoso abbate, qui juxta domnum Anastasium de Pentomis fuit, aliqua retulisse te memini, quae oblivioni manda
Abbreviated transcription (Latin):
uero suꝑest. ut ꝑfecta queq oꝑa. consi¬
deratio ꝓpriȩ infirmitatis deprimat:
ne hȩc ante occulti arbitris ocłos tumor
elationis extinguat. E q quosdã imꝑitos
ad sacerdotiũ conspirasse cognouerat. qͦs¬
qa conspiraturos esse preuidebat. qui me¬
tiri se nescientes. que ñ didicerunt docere
concupiscerent. qui qz pondus magiste¬
rii tanto leuius estimarent. qnͣto uim il¬
lius magnitudinis ignorarent : hos in iꝑ¬
so libri sui reprehendit exordio: ut siquan¬
do indocti ac precipites doctrine arcẽ
tenere appetissent. a precipitationis suȩ
ausib. in ipsa gregoriane locutionis ia¬
nua pellerent᷑. Hunc librũ anatholiꝰ eiꝰ
diaconꝰ apocrisiariꝰ. querenti ac iubenti
imꝑatori quondã obtulerat: quẽ mag¬
niis anastasiꝰ antiochenꝰ ep̃s in grecã lin¬
guã tranffudit: & orientalibus eccle¬
siis opus uenerabile ꝓcurauit.
Deinde sic̃ in scđo huiꝰ oꝑis libro ĩa re¬

Expanded text:
vero superest ut perfecta quaeque opera consivero superest ut perfecta quaeque opera consideratio propriae infirmitatis deprimat, ne haec ante occulti arbitri oculos tumor elationis exstinguat. Et quia quosdam imperitos ad sacerdotium conspirasse cognoverat, quosdam conspiraturos esse praevidebat: qui metiri se nescientes, quae non didicerunt docere concupiscerent, quique pondus magisterii tanto levius aestimarent quanto vim illius magnitudinis ignorarent: hos in ipso libri sui reprehendit exordio, ut si quando indocti ac praecipites doctrinae arcem tenere appetissent, a praecipitationis suae ausibus in ipsa Gregorianae locutionis janua pellerentur. Hunc librum Anatolius, diaconus, ejus apocrisiarius, quaerenti ac jubenti imperatori quondam obtulerat, quem magnus Anastasius, Antiochenus episcopus, in Graecam linguam transfudit, et Orientalibus ecclesiis opus venerabile procuravit. 74. Deinde, sicut in secundo hujus operis libro jam re
Abbreviated transcription (Latin):
postremo uero eidẽ leandro ep̃o destinauit.
ed in ipso sin ep̃ãtꝰ exordio. dũ a ioħe
rauennatis urbis ep̃o. humiliter re¬
prehensus fuisset. cur pastoralis curȩ
delitescendo pondera fugere. uir tã ido¬
neus uoluissot: lbrũ regulȩ pastoralis
composuit. Quẽ quadriꝑtita ratione distin¬
guens. ualde pensandũ esse ꝑdocuit. cũ rerũ
necessitas exposcit. ad culinen quisq regimi¬
nis qualiter ueniat: atq ad hoc rite ꝑue¬
niens. qualiter uiuat: & bñ uiuens qualit̃
doceat: & recte docens. infirmitatẽ suã co¬
tidie ꝙnͣta consid̾atione cognoscat: ne aut
humilitas accessũ fugiat: aut ꝑuentioni
uita contradicat: aut uitã doctrina de¬
stituat: aut doctrinã presũptio extol¬
lat. Primũ gͦ appetitũ timor temperet:
post aũ magisteriũ qđ a ñ querente
suscipit᷑. uita commendet. Dẽinde neces¬
se ẽ. ut pastoris bonũ qđ uiuendo osten¬
dit᷑: etiã loquendo ꝓpaget᷑. Ad extremũ

Expanded text:
postremo vero eidem Leandro episcopo destinavit. 73. Sed in ipso sui episcopatus exordio, dum a Joanne, Ravennatis urbis episcopo, humiliter reprehensus fuisset, cur pastoralis curae delitescendo pondera fugere vir tam idoneus voluisset, librum Regulae Pastoralis composuit: quem quadripartita ratione distinguens, valde pensandum esse perdocuit, cum rerum necessitas exposcit, ad culmen quisque regiminis qualiter veniat, atque ad hoc rite perveniens qualiter vivat, et bene vivens doceat, et recte docens, infirmitatem suam quotidie quanta consideratione cognoscat: ne aut humilitas accessum fugiat, aut perventioni vita contradicat, aut vitam doctrina destituat, aut doctrinam praesumptio extollat. Prius ergo appetitum timor temperet: post autem magisterium, quod non a quaerente suscipitur, vita commendet. Ac deinde necesse est ut pastoris bonum, quod vivendo ostenditur, loquendo propagetur. Ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
gimꝰ : ubi dixerunt demones ad dũm it̃lm.
Scimꝰ te qui sis filiꝰ dĩ. Q& udei dixer̃t: hic
aũ unde sit nescimꝰ S ñ hic testimoniũ ac¬
cipit᷑ demonũ: ss confessio. Nnde miseriores
arriam. ut uidei: ut qđ confitent᷑ demonẽ:
re consuenit: ñ passus ẽ di insultari a ꝑfi¬
dis. sc̃is suis. Unꝰ itaq ex ipsa multitudine
subito arreptꝰ sꝑi immundo. clamare ce¬
pit. ita torqueri eos. ut ipse torquebatur.¬

Expanded text:
gimus, ubi dixerunt daemones ad Dominum Jesum: gimus, ubi dixerunt daemones ad Dominum Jesum: Scimus te, quia sis Dei Filius ; et Judaei dicebant: Hic autem unde sit, nescimus . Sed non hic testimonium accipitur daemonum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Judaei, ut quod confitentur daemones, re consuevit, non passus est diu insultari a perfidis sanctis suis. Unus itaque ex ipsa multitudine subito arreptus a spiritu immundo, clamare coepit ita torqueri eos, ut ipse torquebatur
Abbreviated transcription (Latin):
que iustine furore accendebat᷑. ut sacerdos de
eccłã pelleret᷑. Tũ intra palaciũ multitudo ar¬
rianoꝵ cũ iustina constituta. deridebat tantã
di grãm. quã eccłẽ suȩ catholice dñs ĩie meri¬
tis mrũm suoꝵ conferre dignatꝰ ẽ. uen̾a̾bilẽ q
uirũ ambrosiũ narrabat pecinia comparas¬
se homines. qui se uexari ab immundis sꝑitibꝰ
mentirent᷑: atq ut ab illo sic̃ & a inr̃ibꝰ se tor¬
queri dicerent. S hoc iudaico ore loqueban¬
tur arriani: suppares scilicet eoꝵ. Illi enĩ de
dño dicebant. qm̃ in beelzebub pͥncipe demo¬
nioꝵ eicit demonia: isti de mr̃ibꝰ. uł de dñi
sacerdote loquebant᷑. qđ ñ dĩ gr̃a quȩ ꝑ iꝑ¬
sos oꝑabat᷑. immundi sꝑc pellerent᷑: s accex¬
ta pecuna se torqueri mentirent᷑. Clamabart
enĩ demones. scimꝰ uos mr̃es: & arriam dice¬
bant. nescimꝰ esse mr̃es. Iã hoc & in eugłio le¬

Expanded text:
quae Justinae furore accendebatur; ut Sacerdos de quae Justinae furore accendebatur; ut Sacerdos de Ecclesia pelleretur. Tamen intra palatium multitudo Arianorum cum Justina constituta deridebat tantam Dei gratiam, quam Ecclesiae catholicae Dominus Jesus meritis martyrum suorum conferre dignatus est: venerabilemque virum Ambrosium narrabat pecunia comparasse homines, qui se vexari ab immundis spiritibus mentirentur; atque ita ab illo, sicut et a martyribus se torqueri dicerent. Sed hoc Judaico ore loquebantur Ariani, suppares scilicet eorum; illi enim de Domino dicebant, quoniam in Beelzebuth principe daemoniorum ejicit daemonia : isti de martyribus, vel de Domini Sacerdote loquebantur, quod non Dei gratia, quae per ipsos operabatur, immundi spiritus pellerentur; sed accepta pecunia se torqueri mentirentur. Clamabant enim daemones: Scimus vos martyres; et Ariani dicebant: Nescimus esse martyres. Jam hoc et in Evangelio le
Abbreviated transcription (Latin):
uasiꝰ: se sacerdoti reuesauerunt. Erant
enĩ in basilica positi. in qua st̃ hodie corꝑa
naboris & felicis mrũm: s sc̃i mr̃es nabor
& felix celeberrime frequentabant᷑: ꝑtha¬
sii uero & geruasii mrũm ut nomina. ita
etiã sepultura incognita erat: in tantum
ut supra ipsoꝵ sepulchra ambularent
om̃s qui uellent ad cancellos ꝑuenire:
quibꝰ scõꝵ naboris & felicis mrũm ab in¬
ta: multoꝵ ibi sanate egritudines ꝑdocentur.
Cecuñ etiã seuerꝰ nomine qui nunc usq in ea¬
dem basilica que dr̃ ambrosiana. in qua mrũm
corpora st̃ trans lata. religiose seruit: ubi ue¬
stem mrũm attigit. statĩ lumen recepit. Obses¬
sa etiã corpora a sꝑitibꝰ immundis curata:
sumina cũ grã domũ repetebant. S his bñfi¬
ciis mrũm. in quantũ crescebat fides eccłe ca
tholice: in tantũ arrianoꝵ ꝑficdia minuebat᷑.
Detiq ex hoc tempore sedari cepit ꝑsecutio:

Expanded text:
vasius se Sacerdoti revelaverunt. Erant vasius se Sacerdoti revelaverunt. Erant enim in basilica positi, in qua sunt hodie corpora Naboris et Felicis martyrum: sed sancti martyres Nabor et Felix celeberrime frequentabantur, Protasii vero et Gervasii martyrum ut nomina, ita etiam sepulcra incognita erant, in tantum ut supra ipsorum sepulcra ambularent omnes, qui vellent ad cancellos pervenire, quibus sanctorum Naboris et Felicis martyrum ab inta, multorum ibi satanae aegritudines perdocentur. Caecus etiam Severus nomine, qui nunc usque in eadem basilica quae dicitur Ambrosiana, in quam Martyrum corpora sunt translata, religiose servit; ubi vestem martyrum attigit, statim lumen recepit. Obsessa etiam corpora a spiritibus immundis curata, summa cum gratia domum repetebant. Sed iis beneficiis martyrum in quantum crescebat fides Ecclesiae catholicae, in tantum Arianorum perfidia minuebatur. 15. Denique ex hoc tempore sedari coepit persecutio,
Abbreviated transcription (Latin):
prebut. dando sumꝑtꝰ: uel alia que erant
necessaria. S hec confessio hominis. nec mu¬
lieris furorẽ. nec uesanoꝵ arrianoꝵ demen¬
tiã repressit. Maiore et enĩ accensi demen¬
tia: basilicã portianã inuadere nitebant᷑.
Pxercit etiã armatꝰ ad custodiendas fores
eccłe ẽ directꝰ ut nemo auderet catholicã
eccłam ingredi. S dñs qui de aduersariis
suis eccłe sue triumphos donare consueuit.
ad ecclẽ sue munimentũ militũ corda con¬
uertit: ut aduersis scutis ecclẽ fores ser¬
uarent: nec egredi dimitterent. s ingre¬
di eccłam plebẽ catholicã minime ꝓhib̾ent.
S nec hoc satis erat missis militibꝰ: nisi etiã
ꝓ catholica fide cũ plebe pariter acclama¬
rent. Hoc in tempore pͥmo antiphone. ym¬
ni. & uigilie. in eccła inediolanensi celebra¬
ii ceperunt. Cuiꝰ celebritatis deuotio usq
in hodiernũ diẽ. ñ solũ in eadẽ eccła: uerũ

Expanded text:
praebuit, dando sumptus, vel alia quae erant praebuit, dando sumptus, vel alia quae erant necessaria. 13. Sed haec confessio hominis nec mulieris furorem, nec vaesanorum Arianorum dementiam repressit; majore etenim accensi amentia, basilicam Portianam invadere nitebantur: exercitus etiam armatus ad custodiendas fores ecclesiae est directus, ut nemo auderet catholicam ecclesiam ingredi. Sed Dominus qui de adversariis suis Ecclesiae suae triumphos donare consuevit, ad Ecclesiae suae munimentum militum corda convertit; ut aversis scutis ecclesiae fores servarent, nec egredi dimitterent, sed ingredi ecclesiam plebem catholicam minime prohiberent. Sed nec hoc satis erat missis militibus, nisi etiam pro catholica fide cum plebe pariter acclamarent. Hoc in tempore primum antiphonae, hymni, ac vigiliae in ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt. Cujus celebritatis devotio usque in hodiernum diem non solum in eadem ecclesia, verum
Abbreviated transcription (Latin):
bus aduersus sc̃m urũ oblatis. popłm exci¬
tabat: s infirmoꝵ animi talibꝰ ꝓmissis de¬
cipiebant᷑. ẜmittebat enĩ tribunatꝰ. & di¬
uersas alias dignitates: his qui illũ de ec¬
clesia raptũ ad exiliũ ꝑduxissent. Qđ cũ
multi conarent᷑. s do presule ꝑficere ñ
ualerent. unꝰ infelicior ceteris nomine eu¬
thimius. tanto furore excitatꝰ ẽ. ut iuxta
eccłam sibi domũ compararet. atq in
eade carrũ constitueret. quo faciliꝰ rap¬
tũ suꝑꝑositũ carpento. ad exiliũ ꝑduxis¬
set: s mniquitas eius in uerticẽ ipsiꝰ des¬
cendit. Post annũ etem̃ eodẽ die quo il¬
lum rapere se arbitrabatur. in eodem
carpento impositꝰ. de eade domo ipse ad
exilisi destinatꝰ ẽ: reputans sibi iusto iudi¬
cio cdi id in se esse conuersũ: ut in eode car¬
pento dirigeret᷑ ad exiliũ. qđ ipse paraue¬
rat sacerdoti. Cui ñ minimũ solaciũ sacerdos

Expanded text:
bus adversus sanctum virum oblatis, populum excibus adversus sanctum virum oblatis, populum excitabat. Sed infirmorum animi talibus promissis decipiebantur; promittebat enim tribunatus, et diversas alias dignitates iis, qui illum de ecclesia raptum, ad exsilium perduxissent. Quod cum multi conarentur, sed Deo praesule, perficere non valerent, unus infelicior caeteris, nomine Euthymius, in tantum furorem excitatus est, ut juxta ecclesiam sibi domum pararet, atque in eadem carrum constitueret, quo facilius raptum, superpositum carpento ad exsilium perduceret. Sed iniquitas ejus in verticem ipsius descendit ; post annum etenim eodem die quo illum rapere se arbitrabatur, in eodem carpento impositus, de eadem domo ipse ad exsilium destinatus est, reputans sibi justo judicio Dei id in se esse conversum; ut in eo carpento dirigeretur ad exsilium, quod ipse paraverat Sacerdoti. Cui non minimum solatii Sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
esset q constitutꝰ in tribunali. nicħ curans
eoꝵ que a muliere excitabant᷑: una de uir¬
ginibꝰ arrianoꝵ impudentior ceteris. tribu¬
nal conscendens. apprehenso uestimento sa¬
cerdotis. cũ illũ attrahere uellet ad partẽ
mulierũ. ut ab ipsis cesus. de eccła pelleret᷑:
ait ei. ut ipse solitꝰ erat referre. E ñ ego
inidignꝰ tanto sacerdocio sum: tũ te ñ conue¬
nit. uł ꝓfessionẽ tuã in qualemcũq sacerdo¬
tem manꝰ micere. Inde debes uereri di iudici¬
um: ne tibi aliquid eueniat. Qđ dictũ exitꝰ
confirmauit. Nã alio die mortuã ad sepulchrũ
usq deduxit: grãm ꝓ contumelia rependens.
Ss hoc factũ ñ leuẽ aduersariis incussit me¬
tum: pacem ꝗs magnã eccłȩ catholicȩ in or¬
diuando ep̃o tribuit. Ordinato itaq catho¬
lico sacerdote. mediolanũ reuertit᷑: ibi q
supradicte iustine mulieris ronumeras insi¬
dias sustinuit. Que muneribꝰ atq honori¬

Expanded text:
essetque constitutus in tribunali, nihil curans essetque constitutus in tribunali, nihil curans eorum, quae a muliere excitabantur; una de virginibus Arianorum impudentior caeteris, tribunal conscendens, apprehenso vestimento Sacerdotis, cum illum attrahere vellet ad partem mulierum, ut ab ipsis caesus de ecclesia pelleretur; ait ei, ut ipse solitus erat referre: Etsi ego indignus tanto sacerdotio sum, tamen te non convenit vel professionem tuam in qualemcumque sacerdotem manus injicere; unde deberes vereri Dei judicium, ne tibi aliquid mali eveniret. Quod dictum exitus confirmavit; nam alio die mortuam ad sepulcrum usque deduxit, gratiam pro contumelia rependens. Et hoc factum non levem adversariis incussit metum, pacemque magnam Ecclesiae catholicae in ordinando episcopo tribuit. 12. Ordinato itaque catholico sacerdote, Mediolanum revertitur, ibique supradictae Justinae mulieris innumeras insidias sustinuit, quae muneribus atque honori