comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erit cũ uidisset: & qd̾ in euis sinũ. id est
nescio cuius quiete felicitatis magnũ
abdicũq secretũ abstulerint angeli
pauꝑeni illũ erumnosum: a diuite
suꝑbiente concemtũ. Qͥo dic̃a de
apło paulo: An forte & ipse post mor¬
tẽ iustificatũ laudat abraham. qd̾ pͥ¬
usquã circũ cideretur credidit d̾o et
deputatũ est illi ad iusticiã: Quod
tancipendit ut nos ñ ob aliud dicat
filios eiꝰ ee̾ effectos qui eiꝰ carne ꝓpagati
ñ sumus: nisi qd̾ eiꝰ fid̾i uestigia sequa¬
mur. S qͥd uobis faciam qͦs contra
testimonia scripturarũ ita surdos fe¬
cit iniquitas. ut qͥcqͥd adu̾sus uos inde
ulatũ fuerit non esse dictũ ab apło.
sed a nescio quo falsario sub eiꝰ nomi¬
ne scͥptũ esse dicere audeatis: Isq
adeo arꝑiana doctrina aꝑte aliena
est quã predicatis doctrina demonio¬
rũ. ut eam sub xꝑianȩ doctrinȩ nomi¬
ne defendere nulla ex parte possitis:

Expanded text:
erit, cum uidisset, et quod in eius sinum, id est erit, cum uidisset, et quod in eius sinum, id est nescio cuius quietae felicitatis magnum abditumque secretum abstulerint angeli pauperem illum aerumnosum a diuite superbiente contemptum. quid dicam de apostolo Paulo? an forte et ipse post mortem iustificatum laudat Abraham, quod, priusquam circumcideretur, credidit deo, et deputatum est illi ad iustitiam ? quod tanti pendit, ut nos non ob aliud dicat filios eius esse effectos, qui eius carne propagati non sumus, nisi quod eius fidei uestigia sequamur. Sed quid uobis faciam, quos contra testimonia scripturarum ita obsurdefecit iniquitas, ut quicquid aduersum uos inde prolatum fuerit, non esse dictum ab apostolo, sed a nescio quo falsario sub eius nomine scriptum esse dicere audeatis ? usque adeo a christiana doctrina aperte aliena est quam praedicatis doctrina daemoniorum, ut eam sub christianae' doctrinae nomine defendere nulla ex parte possitis,
Abbreviated transcription (Latin):
gari pocest: non hinc temeritates opi¬
nantiũ consectandȩ quorũlibet ho¬
minũ. ned̾u tam execrabilis heresis¬
ꝑuersitate nimis longe a ueritate
aberrantiũ. frustra ubi sane ꝑhatic
obliquitat᷑e pollicet᷑ faustus aliquid
post hanc uitã cuiquã posse prestari:
qd̾ sibi prestand̾u in hac uita ñ com¬
parauerit. Bonũ est uobis ut dum
hic uiuitis. istũ relinquatis errorem:
& uitatem catholicȩ fid̾i cognoscatis
atq teneatis. Alioquin longe abent
qd̾ sibi pollicet᷑ iniustus: cũ fieri q¬
ꝑit qͦd iniusto minatus est d̾s. De
uita aut̃ pacriarcharũ iam qͣntũ
satis arbitratus sũ. homini maledi¬
co non pauca respondi. Quibz non
utiq in morte correctis. uł post pas¬
sionẽ suam iustificatis testimoniũ dñs
ꝑhibebat cũ iudeos admoneret. ut si
abrahȩ filii e̾e̾nt facta abrahȩ face¬
rent.÷ & qd̾ idem abraham eiusd̾e di¬
em uidere concupiuerit gaussusq fu¬

Expanded text:
gari potest, non hinc temeritates opigari potest, non hinc temeritates opinantium consectandae quorumlibet hominum, nedum tam execrabilis hperuersitates nimis longe a ueritate aberrantium. frustra sibi sane per hanc obliquitatem pollicetur Faustus aliquid post hanc uitam cuiquam posse praestari, quod sibi praestandum in hac uita non conparauerit. bonum est uobis, ut, dum hic uiuitis, istum relinquatis errorem et ueritatem catholicae fidei cognoscatis atque teneatis. alioquin longe aberit, quod sibi pollicetur iniustus, cum fieri coeperit, . quod iniusto minatus est deus.' De uita autem patriarcharum iam, quantum satis arbitratus sum, homini maledico non pauca respondi: quibus non utique in morte correctis uel post passionem suam iustificatis testimonium dominus perhibebat, cum Iudaeos admoneret, ut si Abrahae filii essent, facta Abrahae facerent, et quod idem Abraham eiusdem diem uidere concupiuerit gauisusque fu
Abbreviated transcription (Latin):
est uerũ xꝑi hic miseratio cõmendetur &
bonitas. siue falsũ. scriptorib eiꝰ crimen
inhereat. Nos utrouis modo: in cutosu¬
Augustinus respondit. Quomͦ in tuto
Lmiser. quomͦ in tuto: qui te patriar¬
chas odisse dicis impuros. & d̾m adhuc
plangis impurũ: Certe illis patriar¬
chis post aduentũ saluatoris prestitam
purgationẽ. & datã beatã requiem
concessisti. Ds̃ aut̃ ur̃ & post aduen¬
tũ saluatoris adhuc iacet in tenebris:
adhuc flagitiis om̃ib mergit᷑. adhuc
in impuris om̃ib uolutatũr. Ita non so
lum uita illoꝵ hoĩum melior erat deo
ur̃o: uerũ etiã mors ipsa felicior. In quib
aut̃ sedib erant iusti qui exierant ex
hac uita pͥus quã xꝑc in carne ue¬
nisset. & utrũ etiã ipsos ad aliqͥd me¬
lius passio xꝑi transtulerit qui in
eũ uenturum. passurũ. resurrectu¬
rũ non solũ crediderant. uerũ etiam
gand̾u est. si quomͦ ad liquid̾u inda¬

Expanded text:
est verum, Christi hic miseratio commendetur et est verum, Christi hic miseratio commendetur et bonitas; sive falsum, scriptoribus ejus crimen inhaereat: nos utrovis modo in tuto suAUGUSTINUS respondit: Quomodo in tuto, miser? Quomodo in tuto, qui te Patriarchas odisse dicis impuros, et Deum adhuc plangis impurum? Certe illis Patriarchis post adventum Salvatoris praestitam purgationem et datam beatam requiem concessisti; deus autem vester et post adventum Salvatoris adhuc jacet in tenebris, adhuc flagitiis omnibus mergitur, adhuc in impuris omnibus volutatur: ita non lum uita illorum hominum melior erat deo uestro, uerum etiam mors ipsa felicior. in quibus autem sedibus erant iusti, qui exierant ex hac uita, priusquam Christus in carne uenisset, et utrum etiam ipsos ad aliquid melius passio Christi transtulerit, qui in eum uenturum, passurum, resurrecturum non tantum crediderant, uerum etiam gandum est, si quo modo ad liquidum inda
Abbreviated transcription (Latin):
hec sunt nec ab eiꝰ apłis scͥpta. sed mul¬
to post eoꝵ assumptionẽ a nescio quib
& ipsis inter se non concordantib semiui¬
deis ꝑ famas opinionesq comꝑta st̃: quita
nomina. uł eoꝵ qui secuti apłos uiderent᷑
errores ac mendacia sua scd̾m eos se scͥ psisse
mentiti st̃. S uideris. De hoc inr̾im ut in¬
quã capitulo tecũ non nimium ego con¬
tenderim cũ mͥ illud sacis ad presidiũ sit
qd̃ ante posui. & qd̾ nec ipsis uobis negare
licet: ante dñi nr̃i aduentũ patriarchas
meritis suis. Unde si umquã liberati ãxꝑo
ad lumen reducti st̃. quid hoc ad odiũ attinet
uitȩ ipsoꝵ : Odimus enĩ eos & respuimus
non qd̾ fuerunt. id est hoĩes. sed quales fuer̃t.
id est malos: nec qd̾ nunc st̃. id est purgatos.
sed qd̃ fuerunt. id est impuros aliquando.
Ac ꝑ hoc nobis int̾m utcumq uos idesse
uultis nichil obstat capitulũ hoc: cũ siue

Expanded text:
haec sunt, nec ab ejus Apostolis scripta; sed mulhaec sunt, nec ab ejus Apostolis scripta; sed multo post eorum assumptionem a nescio quibus et ipsis inter se non concordantibus semi-Judaeis per famas opinionesque comperta sunt: qui tamnomina, vel eorum qui secuti Apostolos viderentur, errores ac mendacia sua secundum eos se scripsisse mentiti sunt. Sed videris: de hoc interim, ut inquam, capitulo tecum non nimium ego contenderim; cum mihi illud satis ad praesidium sit quod ante posui, et quod nec ipsis vobis negare licet, ante Domini nostri adventum Patriarchas meritis suis: unde si unquam liberati a Christo ad lumen reducti sunt, quid hoc ad odium attinet vitae ipsorum? Odimus enim nos et respuimus non quod fuerunt, id est, homines, sed quales fuerunt, id est, malos; nec quod nunc sunt, id est, purgatos, sed quod fuerunt, id est, impuros aliquando. Ac per hoc nobis interim, utcumque vos id esse vultis, nihil obstat capitulum hoc: cum sive
Abbreviated transcription (Latin):
ente. & occidente. & austro. & aquilone: &
recũbent cũ abraham in regnod̾i. Hoc
uͦ ipsum qͥdem qr multi excludent᷑ a regno
d̾i. qui scilicet nomen tantumm xꝑi por¬
tauerint sed ñ fecerint oꝑa eiꝰ. nec ma¬
theus scribere p̃termisit:: sed de abraham
illic & ysaac & iãcob nullam facit om̃i no
mentionẽ. Et it̾um de centurione et
ꝓuero eiꝰ. etiã lucas qͥdem scͥpsit:⁊ sed eque
ipse de abraham illic & ysaac. & iacob nichil
om̃ino testatur: ut qr ubinam dictũ sit
certo constare non possit. nichil ꝓhibeat
etiã non credere qr sit dictũ. Nec imme¬
rito nos ad huiusmodi scͥpturas tam in¬
consonantes & uarias nũquã sane sine
iudicio ac ratione aures afferimꝰ: sed
contẽplantes om̃ia. & cũ aliis alia con¬
xꝑo dici potuerit necne. ENulca enim
a maiorib ur̃is eloquiis dñi nr̃i inserta
u̾ba st̃ quȩ nomine signata ipsius cũ
eiꝰ fide non congruunt᷑ presert̃i qr ut
iam sepe ꝓbatũ a nobis est. nec ab ipso

Expanded text:
ente et occidente et austro et aquilone et recumbent in regno dei. hoc uero ipsum quidem, quia multi excludentur a regno dei, qui scilicet nomen tantummodo Christi portauerint, sed non fecerint opera eius, nec Matthaeus scribere praetermisit, sed de Abraham illic et Isaac et Iacob nullam facit omnino mentionem. item de centurione et puero eius etiam Lucas quidem scripsit; sed aeque ipse de Abraham illic et Isaac et Iacob nihil omnino testatur, ut, quia ubinam dictum sit certo constare non possit, nihil prohibeat etiam non credere, quia sit-'dictum. Nec inmerito nos ad huiusmodi scripturas, tam inconsonantes et uarias, numquam sane sine iudicio ac ratione aures adferimus; sed contemplantes omnia et cum aliis alia conue a Christo dici potuerit necne. multa enim a maioribus uestris eloquiis domini nostri inserta uerba sunt, quae nomine signata ipejus fide non congruant: praesertim quia, ut jam saepe probatum a nobis est, nec ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
serit iudeoꝵͥ qui ne forte sꝑneretur
ab eod̾e tamquã gentilis. qm hinc
um: ꝑsuadere ingressi sunt ei dicen¬
tes dignũ esse cui id prestaret. qm̃
qͥdem diligeret gentẽ suã. & sẏna¬
gog̃a ipse edificasset sibiitamquã &
hoc ad d̾i filiũ ꝑtineret si edificatio¬
nẽ sy nagoge suȩ iudei de centuri¬
one pagano meruerint. Nec tam̃
om̃ifatiam & lucas hoc u̾bum reticuit:
puto recogitans ne forte fuisset ue¬
rũ. S locum tam̃ mutat applicat¬
q id alteri cuid̾a cause longe dissi¬
mili: id est ubi dicat iñc ad discipłos
suos. contendite intrare ꝑ angu̾stũ
ostium. Oulti enĩ uenient quȩren¬
tes intrare. & non poterunt. Cũ aut̃
incrauerit in qͥt pat̾familias & clauserit
ianuam: incipietis foris stare & pulsare di¬
centes. dñe aꝑi nobis. Et respondens dicet.
Nescio uos. Tunc incipietis dicere. Eanduca¬
tiris & synagogis dociusti. Et dicet uobis
nescio uos unde estis. Discedite a me om̃s

Expanded text:
serit Iudaeorum, qui ne forte sperneretur serit Iudaeorum, qui ne forte sperneretur ab eodem tamquam gentilis — quoniamum — persuadere ingressi sunt ei dicentes dignum esse, cui id praestaret, quoniam quidem diligeret gentem suam et synagogam ipse aedificasset sibi. tamquam et hoc ad dei filium pertineret, si aedificationem synagogae suae Iudaei de centurione pagano meruerint. nec tamen omnifariam et Lucas hoc uerbum reticuit, puto recogitans, ne forte fuisset uerum; sed locum tamen mutat ad.. plicatque id alteri cuidam causae longe dissimili, id est ubi dicit Iesus ad discipulos suos: contendite intrare per angustum ostium; multi enim uenient quaerentes intrare et non poterunt. cum autem intrauerit, inquit, pater familias et clauserit ianuam, incipietis foris tare et pulsare dicentes: domine, aperi nobis. et respondens dicet: nescio uos. tunc incipietis dicere: manducanostris et synagogis docuisti. Et dicet vobis: Nescio unde estis; discedite a me omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
& ysaac. & lacob in regno cȩloꝵ fili¬
os aut̃ regni mittent in tenebras ex¬
terlores. Multos quid̾e qui uenturi fo¬
rent paganos significans ꝓpter cencu¬
rionẽ qr eͥe̾t & ipse gentilis in qͦ tntata
fuisset fides inuenta. Fiios aut̃ regni
appellans iudeos: in quib nulla
esset inuenta fides. At uͦ lucas quã¬
quã & ipse ut necessariũ hoc & me¬
morabile int̃ xꝑi mirabilia gesta
inserend̾u putauerit euangło suo:
de abraham tam̃ illo de ysaac & la¬
cob nullam factitat mentionẽ. Q s̃¬
siqͥs dicat iccirco p̃termisisse eũ. qr
enĩ dictũ idiam sacis fuisset a mache¬
o.curgͦ gestũ ipsũ cõmemorat erga
centurionẽ & puerũ eiꝰ qd eque longe
satis insinuatũ iam fuisset nobis ma¬
thei sollertia: S falsum est. Namq
& de obsecratione ipsa adueniendi
semet ipsum centurio uenerit ad
eũ rogaturus medelam lucas autẽ
non. sed qr maiores natu ad eũ mi¬

Expanded text:
et Isaac et Iacob in regno caelorum; filiet Isaac et Iacob in regno caelorum; filios autem regni mittent in tenebras exteriores, multos quidem. qui uenturi forent, paganos significans propter centurionem. quia esset et ipse gentilis, in quo tamen tanta fuisset fides inuenta, filios autem regni appellans Iudaeos, in quibus nulla esset inuenta fides. at uero Lucas quamquam et ipse ut necessarium hoc et memorabile inter Christi mirabilia gesta inserendum putauerit euangelio suo, de Abraham tamen illic. de Isaac et Iacob nullam facit mentionem. quodsi quis dicat idcirco praetermisisse eum, quia enim dictum id iam satis fuisset a Matthaeo, cur ergo gestum ipsum commemorat erga centurionem et puerum eius, quod aeque longe satis insinuatum iam fuisset nobis Matthaei sollertia? sed falsum est. namque et de obsecratione ipsa adueniendi nim idem per semet ipsum centurio uenerit ad eum rogaturus medelam, Lucas autem non, sed quia maiores natu ad eum mi
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ði om̃ipotentis cultura in carca.¬
ra detrudit: & filii eget auxilio qui
coluit patrẽ. S uideris. Consentiã¬
ut in quã hactenus in cȩlũ reductos
eos non qr mererent᷑: sed qr uincat
diuina clementia uim peccatoꝵ. He¬
rũtamen utrũ & hoc a xꝑo dictũsit.
dubios etiã nos & incertõs scribenti¬
um ipsa uarietas facit. Nlamq cũ duo
euangłistȩ matheus & lucas de cencu¬
rone quoda parit narrent cuius
puer tunc infirmaret᷑. & ꝓpter quẽ
uisus fuerit hoc ipsũ dixisse iñc. qr
scilicet tantã fidem ñ inuenisset
in isrł qͣntam in illo hoĩe gentiliqͣm¬
uis & pagano eo qd dixerit᷑ idemñse
fuisse tam dignũ ut sub tectũ suum
intraret ĩic. sed id rogaret tantũ
ut iuberet u̾bo & sanaret᷑ puersiuis
solus tam̃ matheus hoc adiecit ũm
ꝓsecutũ esse ut diceret ⁊ amen dico
uobis qr multi uenient ab oriente
& occidente & recũbent cũ abtahã.

Expanded text:
ita dei omnipotentis cultura in tartaita dei omnipotentis cultura in tartara retrudit et filii eget auxilio, qui coluit patrem? sed uideris; consentiamus, inquam, hactenus in caelum reductos eos, non quia mererentur, sed quia uincat diuina clementia uim peccatorum. Uerumtamen utrum et hoc a Christo dictum sit, dubios etiam nos et incertos scribentium ipsa uarietas facit. namque cum duo euangelistae Matthaeus et Lucas de centurione quodam pariter narrent, cuius puer tunc infirmaretur et propter quem uisus fuerit hoc ipsum dixisse Iesus, quia scilicet tantam fidem non inuenisset in Israhel, quantam in illo homine gentili quamuis et pagano, eo quod dixerit idem non se fuisse tam dignum, ut sub tectum suum intraret Iesus. sed id rogare tantum, ut iuberet uerbo, et sanaretur puer suus, solus tamen Matthaeus hoc adicit Iesum prosecutum esse, ut diceret: amen dico uet occidente et recumbent cum Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
errata. dixerit q qd etiã precederent
ipsi ad regnũ cȩloꝵ eos qui se suꝑbe ges¬
setint in iusticia. Namq & in adulterio
dep̃hensam mulierẽ quand̾a iudeis ac¬
cusantib absoluit ipse: precipiens ei ut
tam peccare desineret. Quaꝓpter si hoꝵ
tale quid & circa abrahamꝰ egit & ysa¬
ac & iacob: ipsi gr̃as. Decet enĩ talia oꝑa¬
ri circa animas qui solem suũ oriri facit
suꝑ bonos & malos: & pluit suꝑ iustos
& ĩniustos. S hoc tam̃ mͥ unũ in opi¬
nione hac ur̃a molestũ est:cur id de
iudeoꝵ tancũ patrib sentiatis. ac non
de cȩteris quoq patriarchis gentium
qd̃ & ipsi seriserint aliqͣndo nr̃i libe¬
ratoris hanc gr̃amꝰ presert̃i cũ de
ipsoꝵ filis magis xp̃iana constet ec¬
clesia: quã de semine abrahȩ ysaac
& iacob. S ais utiq illos quide ydola
coluisse. hos uͦ om̃ipotente d̾m. iccir¬
coq solũ ipsoꝵ curã habuisse iũm

Expanded text:
errata, dixeritque quod etiam praecederent errata, dixeritque quod etiam praecederent ipsi ad regnum coelorum eos qui se superbe gesserunt . In injustitia namque et in adulterio deprehensam mulierem quamdam Judaeis accusantibus absolvit ipse, praecipiens ei ut jam peccare desineret . Quapropter si horum tale quid et circa Abraham egit, et Isaac, et Jacob, ipsi gratias: decet eum talia operari circa animas, qui solem suum oriri facit super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. sed hoc tamen mihi unum in opinione hac uestra molestum est, cur id de Iudaeorum tantum patribus sentiatis ac non de ceteris quoque patriarchis gentium, quod et ipsi senserint . aliquando nostri liberatoris hanc gratiam, praesertim cum de ipsorum filiis magis christiana constet ecclesia quam de semine Abraham, Isaac et Iacob. sed ais utique illos quidem idola coluisse, hoc uero omnipotentem deum idcircoque solam ipsorum curam habuisse Iesum.
Abbreviated transcription (Latin):
sissimi. ut fere moyses indicat eoꝵ ꝓne¬
pos. siue qͥs alius hystoriȩ huius cõnditor¬
est quȩ dicit᷑ geneseos qui eoꝵ  nob̵ odio
omni fastidioq dignissimas scripsit:
sint tam̃ & ipsi iam in regno cęloꝵ. sint
in loco quẽ nec crediderant umquã nec
sꝑauerant. ut fere ex eoꝵ liquido libris
apparet: dũ modo tam̃ constet uobis eti¬
am confitentib longo int̃uallo de te¬
tra ac pęnali inferoꝵ custodia ubi se
sionẽ ꝑuenire ad hoc ipsum potuisse:
si ꝑuenerunt quo scriptũ de eis est.
leq enĩ qr & latronẽ quend̾a de cruce
liberauit idem nost᷑ dñs. & ipso eode die
secũ futurũ dixit in paradyso patris
sui quisquã in uiderit : aut inhuma¬
nus adeo esse potest. ut hoc ei displice¬
at tancȩ benignitatis officium. S non
tam̃ iccirco dicimus & latronũ uitas
ac mores nobis ꝓbabiles esse debere: qr
it̃c latroni indulgentiã dederit. aut
qr publicanis & meretricib ignouerit

Expanded text:
sissimi, ut fere Moyses indicat eorum pronesissimi, ut fere Moyses indicat eorum pronepos, sive quis alius historiae hujus conditorest, quae dicitur Geneseos, qui eorum vitas nobis odio omni fastidioque dignissimas scripsit; sint tamen et ipsi jam in regno coelorum, sint in loco quem nec cresperauerant, ut fere ex eorum liquido libris adparet, dummodo tamen constet uobis etiam confitentibus longo interuallo de tetra ac psionem pervenire ad hoc ipsum potuisse, si pervenerunt, quod scriptum de eis est. Neque enim quia et latronem quemdam de cruce liberavit idem noster Dominus, et ipso eodem die secum futurum dixit eum in paradiso Patris sui , quisquam inviderit, aut inhumanus adeo esse potest, ut hoc ei displiceat tantae benignitatis officium. Sed tamen non idcirco dicemus et latronum vitas ac mores nobis probabiles esse debere, quia Jesus latroni indulgentiam dederit; aut quia publicanis et meretricibus ignoverit
Abbreviated transcription (Latin):
tatã: ille ꝑ arcẽ d̾i a demonũ gente posses¬
sam. Et isti quide illam temptatã. ut do¬
ceret resistere temptatori: ille aut̃ illam
possessam. ut patri non possit restitui
nec uictori. Deniq manicheus ex doctri¬
na demonioꝵ aliud annuntiat ut qua¬
si eminentior sit: apłi uͦ ex doctrina xꝑi cõ¬
qr multi uenient ab oriente & occi¬
dente: & recũbent cũ abraham. & ysaac.
& ia cob in regno cȩloꝵ. Uos gͦ quare non
accipitis pat̾riarchas : Absit. nos quid̾e
cuiquã inuidere mortalium: quẽ d̾s for¬
te miseratione respiciens sua.de ꝑditio¬
ne umquã reduxerit ad salutẽ. S hoc
sane nos eius esse iam clementie poni¬
mus qui misertus sit: non illius meriti
cuius fuisse negare non possis imꝓbabi¬
lem uita. Ac ꝑͦ hoc & iudeoꝵ patres abra¬
ham scilicet & ysaac & iacob. si est hoc ꝓ
certo de isdem xꝑi testimoniũ qd̃ afferͭ¬
tis. quãquã fuerunt ipsi quide flagitio¬

Expanded text:
tatam; ille partem Dei a daemonum gente possestatam; ille partem Dei a daemonum gente possessam: et isti quidem illam tentatam, ut doceret resistere tentatori; ille illam possessam, ut patri non possit restitui, nec victori. Denique Manichaeus ex doctrina daemoniorum aliud annuntiat, ut quasi eminentior sit: Apostoli vero ex doctrina Christi comQuia multi venient ab oriente et occidente, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelorum . Vos ergo quare non accipitis Patriarchas? Absit nos quidem cuiquam invidere mortalium, quem Deus forte miseratione respiciens sua, de perditione unquam reduxerit ad salutem: sed hoc sane nos ejus esse jam clementiae ponimus qui misertus sit, non illius meriti cujus fuisse negare non possis improbabilem vitam: ac per hoc et Judaeorum patres, Abraham scilicet, et Isaac, et Jacob, si est hoc pro certo de iisdem Christi testimonium quod affertis, quanquam fuerunt ipsi quidem flagitio
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritas manichei. conferenda est
auctoritati apłoꝵ: Nam litteras
Iistoꝵ istas ẽẽ tam certũ est: quã il¬
las illius. Qͥs aut̃ manicheũ apłis
cõparat: nisi quisqͥs se ã xꝑo qui mi¬
sit apłos. separat: Aut duas natu¬
ras sibimet ex ꝓpriis pͥncipiis adu̾sas.
qͥs umqͣm sapuit in u̾bis xͥ÷ nͥ qui ñ¬
nẽq u̾acem: manicheus aut̃ iactat se
inducere in om̃em u̾itatẽ. & uult indu¬
dñi in ipsa sua natura a tenebrarũ gen¬
¶ce concilũ. Ist
ꝓ carne xꝑi infante sacrificiũ qd cunc pie
fiebat obłatũ.: ille non carnis sed ipsius
diuinȩ substantiȩ membrũ om̃ib de¬
monib immolatũ. naturȩ aduersȩ gen¬
tis illatũ. Isti xꝑm exempli prebendi cau¬
sa bapcizatũ in iordane: ille d̾m ipsum ꝑ
seipsum in tenebrarũ contaminationẽ
sũbmersũ: nec tam̃ emersurũ. sed qd̾ eius
mundari ñ potuerit. eterna damnatione
puniend̾u. Isti carñe xꝑi a demonũ duce tẽp¬

Expanded text:
ctoritas Manichaei conferenda est auctoritati apostolorum. nam litteras istorum istas esse tam certum est quam illas illius. quis autem Manichaeum apostolis conparat, nisi quisquis se a Christo, qui misit apostolos, separat? aut duas naturas sibimet et ex propriis principiis aduersas quis umquam sapuit in uerbis Christi, nnemque veracem: Manichaeus autem jactat se inducere in omnem veritatem, et vult induDeum in ipsa sua natura a tenebrarum gente concisum. Isti pro carne Christi infante sacrificium, quod tunc pie fiebat, oblatum: ille non carnis, sed ipsius divinae substantiae membrum, omnibus daemonibus immolandum, naturae adversae gentis illatum. Isti Christum exempli praebendi causa baptizatum in Jordane: ille Deum ipsum per seipsum in tenebrarum contaminatione submersum, nec totum emersurum, sed quod ejus mundari non potuerit aeterna damnatione puniendum. Isti carnem Christi a daemonum duce ten
Abbreviated transcription (Latin):
ti acerrumi & facundissimi. deserti¬
ab adiutorio d̾i ad hoc uelocit᷑ & ꝑ
tinacit᷑ currerent: ut au̾itatis
uia longius aberrarent. Commo¬
d̾u aut̃ arbitror sub eius nomine u̾ba
eius ponere: & sub meo responsionẽ

Expanded text:
ti acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsione
Abbreviated transcription (Latin):
natũ: ut in eternũ uiuas. Ee ce
gͥ portioni sne meȩ quã mͥi e de ge¬
mina ut uultis fide delegi: ubiqͦ
regnũ. uita. beatitudo ꝓmittitur:
urẽ uͦ nusquã. Aut docete sicubi
scͥptum est beatũ esse regnũue ꝑ¬
cepturũ. aut eternã habiturũ ui¬
tam: qui eũ fassus fuerit A ex femi¬
na. Int̾im tam̃ si & hec pars est fidi
beatitudinẽ non hab̾et. Cum uͦ
eã nec partẽ fid̾i habere ꝓbaue¬
rimus. qͥd fiet: Nempe eritis
uos in anes: qd̃ & ipsum utiq mon¬
strabit᷑. S int̾im hoc satis est no
bis ad ꝓpositũ: qr portio hec nr̃a
beatitudinib coronata sit. Cui ta¬
men accedit & illa alia beatitu¬
do ex confessione quoq sermonis:
qr iũm confitem᷑ esse xp̃m filiũ
di uiui. Qd̃ eque ipse ore suo te¬
statur ũc dicens ad petrũ. beatus
pater meus qui in celis est. Qua¬
ꝓpter non iam ut putabatis unã
sed duas easd̾eq ratas fid̾i partes
tenemus. & in utraq parit᷑ bea¬

Expanded text:
natum, ut in aeternum uiuas. ecce natum, ut in aeternum uiuas. ecce igitur portioni meae, quam mihi de gemina, ut uultis, fide delegi, ubique regnum, uita, beatitudo promittitur, uestrae uero nusquam. aut docete sicubi scriptum est beatum esse regnumue percepturum aut aeternam habiturum uitam, qui eum fassus fuerit natum ex femina. interim tamen, si et haec pars est fidei, beatitudinem non habet. cum uero eam nec partem fidei probauerimus, quid fiet? nempe eritis uos inanes, quod et ipsum utique monstrabitur. sed interim hoc satis nobis est ad propositum, quia portio haec nostra beatitudinibus coronata sit. cui tamen accedit et illa alia beatitudo ex confessione quoque sermonis, quia Iesum confitemur esse Christum filium dei uiui, quod aeque ipse ore suo testatur Iesus dicens ad Petrum: beatus pater meus, qui in caelis est. quapropter non iam, ut putabatis, unam, sed duas easdemque ratas fidei partes tenemus et in utraque pariter bea
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃i: & docentes eos seruare om̃ia
quȩ mandaui uobis. Non dixit do¬
centes eos qr sum natus: sed ut man¬
data conseruent. Item alibi. Amici
mei eritis: si feceritis quȩ p̃cipio uo¬
bis. Non dixit. si natũ me credideri¬
tis. Rursum si feceritis mandata
mea manebitis in mea caritate:
& alia multa. Necnon & in mon¬
te cũ doceret beati pauꝑes sꝑu dicens.
beati mites. beati pacifici. beati
puro corde. beati qui lugent. beati
qui esuriunt. beati quiꝰ ꝑsecutionẽ
patiunt᷑ ꝓpter iusticiam: nusquam
dixit beati qui me confessi fuerint
natũ. Et in discretione agnoꝵ ab
hedis: in iudicio se dicturum dicit
his qui ad dexterã erunt. Esuriui
& cibastis me: & sitiui & potastis me.
Et cȩtera. ꝓpterea ꝑcipite regnum.
Non dixit qr natũ me credid̾istis:
regnũ ꝑcipite. Necnon & diuiti quȩ¬
renti uitã ȩternã: uade inquit¬
& uende om̃ia quȩ habes. & se¬
quere me. Non dixit me crede

Expanded text:
spiritus sancti et docentes eos seruare omnia, spiritus sancti et docentes eos seruare omnia, quae mandaui uobis, non dixit: docentes eos, quia sim natus, sed ut mandata conseruent. item alibi: amici mei eritis, si feceritis, quae praecipio uobis, non dixit: si natum me credideritis. rursum: si feceritis mandata mea, manebitis in mea caritate et alia multa. necnon et in monte cum doceret: beati pauperes, dicens, beati mites, beati pacifici, beati puro corde, beati qui lugent, beati qui esuriunt, beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, nusquam dixit: beati, qui me confessi fuerint natum. et in discretione agnorum ab haedis in iudicio dicturum se dicit iis, qui ad dexteram sunt: esuriui, et cibastis me; sitiui, et potastis me et cetera; propterea recipite regnum. non dixit: quia natum me credidistis, regnum percipite. necnon et diuiti quaerenti uitam aeternam, uade. inquit, uende omnia, quae habes, et sequere me; non dixit: crede me
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: altera uͦ in oꝑe qd̾ est obseruatio
preceptoꝵ. Uide gͦ quã arduam
ego & difficiliorem michi parte
elegerim: tu uide quã leuissimam
& faciliorem. Nec immerito plebs
ad te confluit. a me refugit: ne¬
sciens utiq qr regnũ d̾i non sit in
u̾bo. sed in uirtute. Qͥd gͦ est qd̾ me
lacessis. si difficiliorem fid̾i aggres¬
sus partẽ. tibi ut infirmo resiqui
faciliorem: S ego ad tribuend̾a
inquit salut̃e animis hanc partẽ
fid̾i efficaciorem puto ac magis ido¬
neã quã tu reliquisti: id est xꝑm fa¬
teri natũ. Age gͦ. ipsum eunde in¬
terrogemis xp̃m & unde potissi¬
mũ nobis salutis oriatur occasio.
ex eius ore discamus. Qͥs hõium in¬
trabit in regnũ tuũ xp̃eꝰ Qui fece¬
rit in qͥt uoluntate patris mei qui
in cęlis est. Non dixit qui me ꝓfes
sus fuerit natũ. Et alibi ad d̾iscipu¬
los. Ite docete om̃s gentes baptizan¬
tes eos in nomine patris & filii et

Expanded text:
tum, altera uero in opere, quod est obseruatio tum, altera uero in opere, quod est obseruatio praeceptorum. uides ergo quam arduam ego et difficiliorem mihi partem elegerim; tu uide quam leuissimam et faciliorem. nec inmerito plebs ad te confugit. a me refugit, nesciens utique, quia regnum dei non sit in uerbo, sed in uirtute. quid ergo est, quod me lacessis, si difficiliorem fidei adgressus partem tibi ut infirmo reliqui faciliorem ? sed ego ad tribuendam, inquit, salutem animis hanc partem fidei efficaciorem puto ac magis idoneam, quam tu reliquisti, id est Christum fateri natum. Age ergo, ipsum eundem interrogemus Christum et, unde potissimum nobis salutis oriatur occasio, ex eius ore discamus. quis hominum intrabit in regnum tuum, Christe? qui fecerit, inquit, uoluntatem patris mei, qui in caelisus fuerit natum. Et alibi ad discipulos: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine patris et filii et
Abbreviated transcription (Latin):
euangłium acciꝑe.ut credas qr na¬
tus est ĩc: sed ut facias etiã qd̾ pre¬
cepit. Ac si me iccirco euangłium non
acciꝑe putas. qr generationẽ pret̃mitto:
nec tu gͦ accipis. Et multomagis non
accipis: qr precepta contemnis. Ac ꝑ
hoc int̾im pares sumus: donec discutia¬
mus has partes. Aut si tibi non p̃iu¬
dicat preceptoꝵ ista contemptio ad
ꝓfitendu qr non accipias euangłium:
michi quare ad hoc preiudicet gene¬
alogia damnata : Qd̾ si acciꝑe euan¬
głiu̾m in duob his constat ut dicis
genealogias credere & seruare man¬
data: quid gͦ imꝑfectus imꝑfectũ
iudicas: Uterq nr̃m indiget alteru¬
tro. Sin qd̾ cercius est acciꝑe euan¬
głium in sola obseruatione constat
cȩlestiũ mandatoꝵ. duplici modo
imꝓb es: qui ut dici solet desertor
arguas militẽ. Et tam̃ age pona¬
mus qr ita uis. duo hec partes esse
fidi ꝑfectȩ. quarũ una quide con¬
stet in u̾bo. id est fateri xp̃m na¬

Expanded text:
euangelium accipere, ut credas, quia naeuangelium accipere, ut credas, quia natus est Iesus, sed ut facias etiam, quod praecepit. ac si me idcirco euangelium non accipere putas, quia generationem praetermitto. nec tu ergo accipis et multo magis non accipis, quia praecepta contemnis. ac per hoc interim pares sumus, donec discutiamus et partes; aut si tibi non praeiudicat praeceptorum ista contemptio ad profitendum, quia accipias euangelium, mihi quare ad hoc praeiudicet genealogia damnata? quodsi accipere euangelium in duobus his constat, ut dicis, genealogias credere et seruare mandata, quid ergo inperfectus inperfectum iudicas ? uterque nostrum eget alterutro. sin, quod certius est, accipere euangelium in sola obseruatione constat caelestium mandatorum. duplici modo inprobus es, qui, ut dici solet, desertor arguas militem. et tamen age, ponamus, quia ita uis, duo haec partes esse fidei perfectae, quarum una quidem constet in uerbo, id est fateri Christum na
Abbreviated transcription (Latin):
rient̾ẽ.sitientẽ. ꝑ secutiones & odi¬
a sustinentẽ ꝓpter iusticiã. & du¬
bitas utrũ accipiam euangłium:
Non gͦ mirũ est iam ioħem bapti¬
stam uiso iñu.& eius itẽ auditis
oꝑib. quȩrere adhuc utrũ ipse esset
xp̃c. Cui digne & merito iñc nec
dignatus quid̾e est renuntiare qd̾
esset ipse: sed oꝑa rursus ead̾e illi
quȩ iam dudu audierat remanda¬
uit. Ceci uident. surdi audiunt.
mortui resurgunt: & cȩtera. Quod
ego quoq circa te non immerito
fecerim: si ꝑroganti utrũ accipiã
euangłium. dixero. Om̃ia mea di¬
misi. patre. matr̃e. uxorem. filios.
aurũ. argentũ. manducare. bi¬
bere. delicias. uoluptates. Hoc tͥ
ad int̃rogata satis responsũ puta:
& beatũ te futurũ si in me non fu¬
eris scandalizatus. S non inqͥt
acciꝑe euangłium hoc solum est
si qͦd precepit facias. sed ut etiã
credas om̃ib quȩ in eod̾e scͥpta
sunt: quoꝵ pͥmum est illud qr sit
natus iñc. S nec ite illud solum est

Expanded text:
odia sustinentem propter iustitiam, et dubitas, utrum accipiam euangelium? non ergo iam mirum est Iohannem Baptistam uiso Iesu et eius item auditis operibus quaerere adhuc, utrum ipse esset Christus, cui digne et merito Iesus nec dignatus quidem est renuntiare, quod esset ipse, sed opera rursus eadem illi, quae iamdudum audierat, remandauit: caeci ui dent, surdi audiunt, mortui resurgunt et cetera. quod ego quoque circa te non inmerito fecerim, si perroganti, utrum accipiam euangelium, dixero: omnia mea dimisi, patrem, matrem, uxorem, filios, aurum, argentum, manducare, bibere, delicias, uoluptates. hoc tibi ad interrogata satis responsum puta et beatum te futurum, si in me non fueris scandalizatus. Sed non, inquit, accipere euangelium hoc solum est, si quod praecepit, facias, sed ut etiam credas omnibus, quae in eodem scripta sunt, quorum primum est illud, quia sit natus Iesus. sed nec item illud solum est
Abbreviated transcription (Latin):
affigeret: Et qd̾ sceleratius est ca¬
lumniat᷑ eisd̃e reliquiis: ne defecis¬
se uideat᷑ qd̃ eas purgare non põ¬
tuit. Dicit enĩ manicheus in epła
fundamenti ido dignas illas animas
fieri tali supplicio qͦd errare se a pͥore
lucida sua natura passe st̃. & inimicȩ
lumini scõ extiterunt: cũ eas in illũ
errorem quo ita tenebrarent᷑ ut in¬
imica luci lux fieret ipse miserit. si
inuitas. iniustus ut cogeret. si uolen¬
tes. ingratus ut damnaret. Quȩ se fu¬
turas immicas origini suȩ si prescite
potuerunt & ante bellũ timore
cruciate. & in bello in expiabilĩt ma¬
culatȩ. & post bellũ in ȩternũ dam¬
nate: nũquã beatȩ. Si aut̃ prescire
non potuert̃. & ante bellũ imꝓuidȩ.¬

Expanded text:
adfigeret? et quod sceleratius est, caadfigeret? et quod sceleratius est, calumniatur eisdem reliquiis, ne defecisse uideatur, quod eas purgare non potuit. dicit enim Manichaeus in epistula Fundamenti ideo dignas illas animas fieri tali subplicio, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto exstiterunt, cum eas in illum errorem, quo ita tenebrarentur, ut inimica luci lux fieret, ipse miserit: si inuitas, iniustus, ut cogeret; si uolentes. ingratus. ut damnet. quae se futuras inimicas origini suae si praescire potuerunt, et ante bellum timore cruciatae et in bello inexpiabiliter maculatae et post bellum in aeternum damnatae, numquam beatae; si autem praescire non potuer
Abbreviated transcription (Latin):
sius noceat & alienis. Id ipsum om̃ino
in d̾o ur̃o arquit ille glob extremus:
quo & hostis includitur. & ciuis affli¬
git᷑. Immo uͦ suꝑat in amplius nocen¬
do & alienis & suis: pars illa quã dici¬
tis d̾m. Hyle quippe non eradicare
alienũ regnũ uoluit: sed tenere. Su¬
os aut̃ quosd̾a & si ab aliis suis quib¬
dam consumendo intimebat. in a¬
liis tam̃ formas denuo cõmutabat.
ut moriendo & renascendo saltẽ ꝑ
int̃ualla tepoꝵ suȩ uitȩ leticia fru¬
erent᷑. D̾s autẽ qualem om̃ipoten¬
t̃ẽ optimũq describitis in eternũ
& alienos eradicat: & suos damnat.
Et qd̾ mirabiliore dementia credit᷑ hi¬
dit in pugna sua: ds membra sua
punit in uictoria sua. Qͥd est uani
hoĩes: Nempe recordamini u̾ba fau¬
sti de d̾o tamquã de antidoto: & hy¬
le tanquã ueneno. Ecce plus nocet
ur̃m antidotũ quã uenenũ. Nũqͥd
hyle tam horrendo globo in ęt̃num
uł d̾m includeret. uł sua uiscera

Expanded text:
suis noceat et alienis. id ipsum omnino suis noceat et alienis. id ipsum omnino in deo uestro arguit ille globus extremus, quo et hostis includitur et ciuis adfligitur; immo uero superat in amplius nocendo et alienis et suis pars illa, quam dicitis deum. hyle quippe non eradicare alienum regnum uoluit, sed tenere; suos autem quosdam etsi ab aliis suis quibusdam consumendo interimebat, in alias tamen formas denuo commutabat, ut moriendo et renascendo saltem per interualla temporum suae uitae laetitia fruerentur; deus autem, qualem omnipotentem optimumque describitis, in aeternum et alienos eradicat et suos damnat; et quod mirabiliore dementia creditur, hydit in pugna sua, deus membra sua punit in uictoria sua. quid est, uani homines? nempe recordamini uerba Fausti de deo tamquam de antidoto et hyle tamquam ueneno; ecce plus nocet uestrum antidotum quam uenenum. numquid hyle tam horrendo globo in aeternum uel deum includeret uel sua uiscera
Abbreviated transcription (Latin):
hendere soletis: sed multo graui¬
us. Uligite gͦ quã peiorem dicatis quȩ
pͥor noꝰcere uoluit: an quȩ amplius nõ¬
cere & uoluit & potuit. Ista enĩ ꝓ modo
suo luce ꝑfrui concupiuit: illa eã fun¬
ditus erãdicauit. Ista si qd̾ appetiuit
implesset sibi certe nichil obfuisset: illa
uͦ ut hostilem adu̾sitatem penitus eu̾¬
teret. etiã suȩ parti grauit nocuit:
sicut est illa notissima & quȩda littera¬
rũ memoriȩ cõmendata furiosa senten¬
tia: peant amici. dũ inimici una inter¬
cidant. Missa est enĩ ad inexpiabilem
contaminationẽ pars d̾i: ut esset unde
tegeret᷑ glob quo in ȩternũ hostis
uiius sepeliendus est. Tantũ enĩ ti¬
mebit᷑ & uictus tantũ terrebit inclu¬
sus: ut sempitna miseria partis d̾i
cȩtero d̾o tribuat qualemcũq se¬
curitate. O magna in nocentia boni¬
tatis. Ecce facit & d̃s ũr unde tenebra¬
rũ gente horribilit accusatis: qd̾ &

Expanded text:
hendere soletis, sed multo grauihendere soletis, sed multo grauius. eligite ergo. quam peiorem dicatis, quae prior nocere uoluit, an quae amplius nocere et uoluit et potuit. ista enim pro modo suo luce perfrui concupiuit, illa eam funditus eradicauit. ista si, quod adpetiuit, inplesset, sibi certe nihil obfuisset; illa uero ut hostilem aduersitatem penitus euerteret, etiam suae parti grauiter nocuit. sicut est illa notissima et quarundam litterarum memoriae commendata furiosa sententia: pereant amici, dum inimici una intercidant. missa est enim ad inexpiabilem contaminationem pars dei, ut esset, unde tegeretur globus, quo in aeternum hostis uiuus sepeliendus est; tantum enim timebitur et uictus, tantum terrebit inclusus, ut sempiterna miseria partis dei cetero deo tribuat qualemcumque securitatem. o magna innocentia bonitatis! ecce faciet et deus uester, unde tenebrarum gentem horribiliter accusatis, quod et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuida etat. pars imꝓuida. Quomͦ
F una eadeq substantia: Cum gͦ
tanta mala & ibi fuerint antequã
esset alieni mali cõmixtio: qͥd de
illo tamquã puro & simplici et
summo bono gloriamini: Ergo etiã
apud semet ĩpsas istas duasͦ natu¬
ras: aut duo bona aut duo mala
fateri cogimini. Concedimus uo¬
bis si duo mala dixeritis: ut qͦd uo¬
lueritis hoꝵ peius dicatis. Si autẽ
duo bona: qd̾ libet hoꝵ dicite meli¬
us. Erit postea diligentior conside¬
ratio. du tam̃ ur̃ ertor ille tollat᷑
quo dicitis duo pͥncipia duarũ na¬
turarũ bonȩ & malȩ: & plane duos
deos unũ bonũ & alt̾um malum.
am uͦ si ꝓꝑterea malũ est aliqͥd qd̾
alteri nocet: inuicẽ sibi ista nocu¬
erunt.⁊ fuerit una pats imꝓbior:.
qr pͥor appetiuit alienũ. Una gͥ in
ferre malũ uoluit. altera malum
ꝓ malo retribuit: & non lege ta¬
lionis tam quã oculũ ꝓ ocuło. qd̾
imprudent̃ & impudent̃ repre¬

Expanded text:
uida erat, pars inprouida . quomodo uida erat, pars inprouida . quomodo ergo una eademque substantia? cum ergo tanta mala et ibi fuerint. antequam esset alieni mali commixtio, quid de illo tamquam puro et simplici et summo bono gloriamini ? ergo etiam apud semet ipsas istas duas naturas aut duo bona aut duo mala fateri cogimini. concedimus uobis, si duo mala dixeritis, ut quod uolueritis horum peius dicatis; si autem duo bona. quodlibet horum dicite melius, erit postea diligentior consideratio, dum tamen uester error ille tollatur, quo dicitis duo principia duarum naturarum, bonae et malae, et plane duos deos, unum bonum et alterum malum. iam uero si propterea malum est aliquid, quod alteri nocet, inuicem sibi ista nocuerunt, fuerit una pars inprobior, quia prior adpetiuit alienum. una ergo malum inferre uoluit, altera malum pro malo retribuit, et non lege talionis tamquam oculum pro oculo, quod inprudenter et inpudenter repre
Abbreviated transcription (Latin):
S si ad ipsũ hoc non ꝑtinebat qd̃ qui¬
de cernitis quã dure dicat᷑: certe ip¬
sa membra eius quȩ hic tanta mala
passura erant. nempe metuebant.
An hoc futurũ ipsa nesciebant: Er¬
go qualicũq parte substantiȩ de
uri defuerit utiq prescientia: nu¬
merate mala in summo ur̃o bono.
An id̾o non timebant: qr consecutu.¬
r̃a liberationẽ ac triumphũ pariter
p̃usdebant: Certe uł ꝓ sociis cime¬
bant : quos ȩternis in iłio globo uin¬
culis a suo regno nouerant alienan¬
dos. An ibi caritas non erat. ut nil
la esset frat̃na cõpassio ꝓ his utiq
quoꝵ peccato nulło precedente im¬
pendebant eterna supplicia: Qͥd il¬
lȩ ipsȩ animȩ in globo ligatȩ: nonne
& ipsȩ membra di ur̃i erant: Nonne
unum genus & una substantia est :¬
psȩ saltẽ prescientes futurũ sempi¬
ternũ uinculũ suum: nempe time¬
bant. nempe merebant. Aut si ipsȩ
hoc futurũ nesciebant: pars di ur̃i

Expanded text:
sed si ad ipsum hoc non pertinebat, quod quised si ad ipsum hoc non pertinebat, quod quidem cernitis quam dure dicatur, certe ipsa membra eius, quae hic tanta mala passura erant, nempe metuebant. an hoc futurum ipsa nesciebant? ergo qualicumque parti substantiae dei uestri defuit utique praescientia. numerate mala in summo uestro bono. an ideo non timebant, quia suam consecuturam liberationem ac triumphum pariter praeuidebant? certe uel pro sociis timebant, quos aeternis in illo globo uinculis a suo regno nouerant alienandos. An ibi caritla esset fraterna compassio, pro his utique quorum peccato nullo praecedente impendebant aeterna supplicia? Quid, illae ipsae animae in globo ligandae, nonne et ipsae membra dei vestri erant? Nonne unum genus et una substantia est? ipsae saltem praescientes futurum sempiternum vinculum suum, nempe timebant, nempe moerebant. Aut si ipsae hoc futurum nesciebant, pars dei vestri
Abbreviated transcription (Latin):
malũ antequã ei misceret᷑: qd̾ solũ
dicitis malum. Aut enĩ ledi & corrũ¬
pi non poterat a gente tenebra¬
rũ & ꝓpria stulticia patiebat᷑ il¬
lamꝰ necessitat̃e: aut si poterat
corrũpi eius substantia. non co¬
litis d̾m incorruptibilẽ qualem
apłs predicat. Quid gͦ: Et ipsa
corruptibilitas qua quide nond̾u
corrũpehatur illa natura. sed tam̃
ab alia corrũpi poterat non uobis
in d̾o ur̃o uidet᷑ mabum: Illud eti¬
am quis non uideat qd aut presci¬
entia ibi non etat ubi ur̃m est ĩa co¬
gitare. utrũ nullũ uitiũ d̾i sit care¬
re prescientia. & qͥd immineat om̃i¬
no nescire: aut si erat ibi prescien¬
tia. securitas ibi esse non poterat
sed eternus timor: Et hoc quan.¬
tũ malũ sit. certe agnoscitis. An
non timebat ne lamiaq adueni¬
ret tempus quo membra eius ita
uastarent᷑ & inquinatent᷑ in illo
prelio ut uix cũ tanto labore nec
tam̃ tota liberent᷑ atq mundentur:

Expanded text:
malum, antequam ei misceretur. quod solum malum, antequam ei misceretur. quod solum dicitis malum. aut enim laedi et corrumpi non poterat a gente tenebrarum et propria stultitia patiebatur illam necessitatem, aut, si poterat corrumpi eius substantia, non colitis deum incorruptibilem, qualem apostolus praedicat. quid ergo? et ipsa corruptibilitas, qua quidem nondum corrumpebatur illa natura, sed tamen ab alia corrumpi poterat, non uobis in deo uestro uidetur malum? Illud etiam quis non uideat, quod aut praescientia ibi non erat — ubi uestrum est iam cogitare, utrum nullum uitium dei sit carere praescientia et quid inmineat omnino nescire — aut, si erat ibi praescientia, securitas ibi esse non poterat. sed aeternus timor; et hoc quantum malum sit, certe agnoscitis. an non timebat, ne iam iamque adueniret tempus, quo membra eius ita uastarentur et inquinarentur in illo proelio. ut uix cum tanto labore, nec tamen tota liberarentur atque mundarentur?
Abbreviated transcription (Latin):
liũ cȩteroꝵq genera subdita erant:
& ad nutũ eiu̾s conu̾tebantur facien¬
do qd̾ iussisset. credendo qd̾ suasisset.
Hȩc dicentes usq adeo putatis surda
hõium corda᷑ ut expectent a uobis d̾m
alt̾um nominari quẽ uident plane
aꝑteq describi: Si enĩ principis hu¬
uis uires hoc poterant: magna poten¬
tia. Si honor: magna clatitas. Si
amor: magna concordia. Si timor:
magna disciplina. In his om̃ib bonis
si er᷑ant aliqua mala: num id̾o iam
mali natura dicenda est. nisi ab eis
qui nesciunt qͥd loquantur: Porro
si ꝓpterea mali naturã putatis. qr ñ
solum in alterã naturã mala erat.
sed etiã in seipsam habebat malum:
nullũ ne malum esse arbitramini
durã necessitatẽ quã patiebat᷑ d̾s ur
ante cõmixtionẽ naturȩ contrariȩ.
ut cũ ea bellare. & in eius faucessic̃
opprimenda membra sua mutere
cogeret᷑. ut non possent tota pur.¬
gari : Ecce erat & in ipsa magnũ

Expanded text:
lium ceterorum genera subdita erant lium ceterorum genera subdita erant et ad nutum eius conuertebantur faciendo, quod iussisset, credendo, quod suasisset. haec dicentes usque adeo putatis surda hominum corda, ut expectent a uobis deum alterum nominari, quem uident plane aperteque describi. si enim principis huius uires hoc poterant, magna potentia; si honor, magna claritas: si amor, magna concordia; si timor, magna disciplina. in his omnibus bonis si erant aliqua mala, num ideo iam mali natura dicenda est nisi ab eis, qui nesciunt, quid loquantur? porro, si propterea mali naturam putatis. quia non solum in alteram naturam mala erat, sed etiam in se ipsa habebat malum, nullumne malum esse arbitramini duram necessitatem. quam patiebatur deus uester ante commixtionem naturae contrariae, ut cum ea bellare et in eius fauces sic obprimenda membra sua mittere cogeretur, ut non posset tota purgari? ecce erat et in ipsa magnum
Abbreviated transcription (Latin):
solũ uacaret᷑ quomͦ ibi tanta agmina
gignerent᷑. nutrirent᷑. ꝑficerentur :
Erat ibi gͦ & quies. & pax. Hetũtamen
fateamur illud fuisse melius regnũ:
ubi nulla discordia. Duo tam̃ bona ista
multo accõmodatius dixerim quam
unũ bonũ & alterũ malũ. ut illud sit
melius ubi nec singłi sibimet ipsis no¬
cebant nec inuice: hoc aut̃ inferius
bonũ ubi quãuis inuic̃e adu̾sarentur.
unũqd̾q tam̃ animal suã salutẽ. in¬
columitatẽ. naturãq tuebat᷑. Uerũ¬
tamen d̾o ur̃o ille saltẽ princeps te¬
nebrarũ non ita longo interuallo
cõparari potest cui nemo resistebat.
cui regnanti cuncta seruiebant. quẽ
concionantẽ cuncta secuta st̃: qd̾ sine
magna pace atq concordia fieri non
posset. Ibi enĩ st̃ regna felicia: ubi om¬
niũ pleno consensuꝰ regib obȩditur.
Huc accedit qr illi pͥncipi ñ tantũ sui
generis id est bipedes quos parentes
hõium dicitis. sed etiã cuncta anima¬

Expanded text:
solum ibi uacaretur, quomodo ibi tanta agmina solum ibi uacaretur, quomodo ibi tanta agmina gignerentur, nutrirentur, perficerentur ? erat ibi ergo et quies et pax. uerumtamen fateamur illud fuisse melius regnum, ubi nulla discordia; duo tamen bona ista multo adcommodatius dixerim quam unum bonum et alterum malum, ut illud sit melius, ubi nec singuli sibimet ipsis nocebant nec inuicem; hoc autem inferius bonum, ubi quamuis inuicem aduersarentur, unumquodque tamen animal suam salutem, incolumitatem naturamque tuebatur. uerumtamen deo uestro ille saltem princeps tenebrarum non ita longo interuallo conparari potest, cui nemo resistebat, cui regnanti cuncta seruierunt. quem contionantem cuncta secuta sunt; quod sine magna pace atque concordia fieri non posset. ibi enim sunt regna felicia, ubi omnium pleno consensu regibus oboeditur. huc accedit, quia illi principi non tantum sui generis, id est bipedes, quos parentes hominum dicitis, sed etiam cuncta anima
Abbreviated transcription (Latin):
ita corrupit ut infirmissima red¬
diderit. S qr & lux ipsa capta. op¬
pressa. corrupta est. inuicẽ sibi uenenũ
fuerunt. Cur non gͦ hȩc aut duo bo¬
na dicitis. aut duo mala. uł magis &
duo bona. & duo mala: duo bona a¬
pud se. duo mala in alterutrũ: Postea
si opus fuerit quȩ remus: quid hoꝵ
sit peius aut melius. Int̾im qr duo bo¬
na erant apud se: ita consideratur.
Regnabat d̾s in terra sua: regnabat¬
& hẏle in sua. Sanitas regnantiũ:
& ibi & hic. Copia fructuum: & ibi
& hic. fecunditas plis: ut robiq. Sua¬
uitas ꝓpriarũ uolu̾ptatũ: apud utrosq
S illa gens inquiunt excepto eo qd̃
uicineꝰ luci mala erat: & apud seipsã
mala erat. Int̾im bona eius multa
iam dixi. Si & uos mala eius potue¬
ritis ostendere: erunt duo regna bona
sed illud melius ubi nullũ erat malum.
Quȩnam gͦ huius mala dicitis fuisse:
Uastabant se inquit inuice ledebant.
occidebant. absumebant. Si ad hoc

Expanded text:
ita corrupit, ut infirmissima reita corrupit, ut infirmissima redderet; sed quia et lux ipsa capta, obpressa, corrupta est, inuicem sibi uenenum fuerunt. Cur non ergo haec aut duo bona dicitis aut duo mala, uel magis et duo bona et duo mala, duo bona apud se, duo mala in alterutrum? postea, si opus fuerit, quaeremus, quid horum sit melius aut peius . interim quia duo bona erant apud se, ita consideratur. regnabat deus in terra sua, regnabat et hyle in sua; sanitas regnantium et ibi et hic; copia fructuum et ibi et hic; fecunditas prolis utrobique; suauitas propriarum uoluptatum apud utrosque. sed illa gens, inquiunt, excepto eo, quod uicinae luci mala erat, et apud se ipsam mala erat. interim bona eius multa iam dixi; si et uos mala eius potueritis ostendere, erunt duo regna bona, sed illud melius, ubi nullum erat malum . quaenam ergo huius mala dicitis fuisse ? uastabant se, inquit, inuicem laedebant, occidebant, absumebant. si ad hoc