comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malum ẽ quo se conuertit: s quia ꝑ¬
uersa ẽ ipsa conuersio. Iccirco ñ res
inferior uoluntatem malam fecit:
s rem inferiorẽ praue atq mordina¬
te ipsa quia facta ẽ appetiuit. Si enim
aliqui duo equaliter affecti ammo
a corpore. uideant unius corporis
pulcbritudinem. qua uisa unus eoꝵ
addillicite fruendum moueatur. alt̾
muoluntate pudica stabilis ꝑseueret.
quid putamus ẽẽ cause ut millo fiat.
millo ñ fiat uoluntas mala: Que il¬
laures fecit in quo facta ẽ. Neq enĩ
pulchritudo illa corporis: nam eam
ñ fecit mamibob: quandoquidem
amborũ ñ dispariliter occurrit aspe
ctib. An caro intuentis in eausa est.
Cur non & illius . fn uͦ animus. a¬
sur non utriusq. u Amboᷤ etiã & ani¬
mo & corpore equaliter affectos fu¬
isse p̃dirimus. An dicendũ ẽ altum
eo occulta maligni sp̃s suggestio¬
ne temptatũ: quasi ñ eidem sug¬
gestiom & qualicumq suasioni ꝓ¬

Expanded text:
malum est quo se conuertit, sed quia pmalum est quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa conuersio: idcirco non res inferior uoluntatem malam facit, sed rem inferiorem praue atque inordinate, ipsa quia facta est, appetiuit. si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moneatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? quae illam res fecit in quo facta est? neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum ctibus. An caro intuentis in causa est? quur non et illius? An uero animus? quur non utriusque? Ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni
Abbreviated transcription (Latin):
bonum naturale precesserat: quod̃
mala uoluntas nocendo posset adi¬
mere. Sigͦ ñ erat sempiterna: qus
eam fecerit quero. Restat ut diet̃
qͦd ea res fecerit malam uoluntate
inqua nulla uoluntas fuit. Hecnti
suꝑior sit requiro. an inferior. ae¬
qualis. S si suꝑior: utiq melior. Ano¬
mͦ gͦ nullius. ac ñ potuis bone uo¬
litatis.  Hoc idem profecto a e¬
qualis. Duo quippe quamdiu sunt
pariter uoluntatis bonȩ: non fact
alter in altero uoluntatem malam. Re¬
linquitur ut inferior res cui nulla uo
luntas ẽ fecerit angłice nature que pͥ¬
ma peccauit. uoluntatem malam. S
etiam res ipsa quȩcumq ẽ inferior
usq adinfimam t̾ram. qm̃ natura &
essentia ẽ. proculdubio bona ẽ. habeis
modum & speciẽ suam ingenere atq
cedine suo. Quomodo gͦ res bona ef¬
ficiens ẽ uoluntatis male:: quomodo
inquã bonum ẽ causa mali.Cũ enĩ
se uoluntas relicto suꝑiore adinferio¬
ra conuertit. efficitur mala: ñ quia

Expanded text:
bonum naturale praecesserat, quod bonum naturale praecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. Restat ut dicatur, quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uolsuperior sit requiro an inferior an aequalis. sed superior utique melior: quomodo ergo nullius ac non potius bonae uoluntatis? hoc idem profecto et aequalis: duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. reliluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. Sed etiam res ipsa quaecumque est inferior usque ad infimam terram, quoniam natura et essentia est, procul dubio bona est, habens modum et speciem suam in genere adque ordine suo. Quo modo ergo res bona efficiens est uoluntatis malae? Quo modo, inquam, bonum est cse uoluntas relicto superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non quia
Abbreviated transcription (Latin):
nichil potest. Si autẽ res ista que
putatur facere uoluntatem malam.
ipsa quoq habet uoluntatẽ malam.
etiam eam quȩ fecerit res consequen¬
ter interrogo. fltq ita ut sit aliquio
inquirendi modus: causam primes
male uoluntatis inquiro. Non e eni
prima uoluntas mala quã fecit uo¬
luntas mala: s illa prima ẽ quã nui¬
la fecit. Ilam si precessit aqua fient.
illa prior ẽ que alteram fecit. Si res¬
pondetur qͦd eam nulla res fecent
& ideo semꝑ fuerit: quero utrum
maliqua natura fuerit. Si enim in
nulla fuit: omĩno ñ fuit. Si autem
inaliqua: uitiabat eã & corrumpe¬
bat. eratq illinoxia. ac ꝑ hoc bono
priuabat. E ideo in mala natura
uoluntas mala ẽẽ ñ poterat. s in bo¬
na. mutabili tamen cui uitiũ hoc
posset nocere. Si enim ñ nocuit. non
utiq uitium fuit: ac ꝑ hoc nec mala
uoluntas fuisse dicendda ẽ. Foeto sino¬
cuit: bonum auferendo uł minuend
utiq nocuit. Non igit᷑ ẽẽ potuit sẽ¬
piterna uoluntas mala. in ea remqͣ

Expanded text:
nihil potest. si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem malam, ipsa quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo atque, ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae uoluntatis inquiro. non est enim prima uoluntas mala, quam fecit uoluntas mala; sed illa prima est, quam nulla fecit. Nam si praecessit a qua fieret, illa prior est, quae alteram fecit. Si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit: quaero utrum in aliqua natura fuerit. Si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, uitiabat eam et corrumpebat eratque illi noxia ac per hoc bono priuabat. Et ideo in mala natura uoluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui uitium hoc posset nocere. Si enim non nocuit, non utique uitium fuit, ac per hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda est. Porro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique nocuit. Non igitur esse potuit sempiterna uoluntas mala in ea re, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm abeo quereretur unde se clamas¬
se monstraret: ab effectu exauditio¬
nis cłi. clamoris sui ostendit affecti

Expanded text:
m ab eo quaereretur, unde se clamasse monstraret, ab effectu exauditionis Dei clamoris sui ostendit affect
Abbreviated transcription (Latin):
dedit memoriam. sensũ appetitũ ra¬
tionali autẽ insuꝑ mentem. intelli¬
gentiã. uoluntatem. qui ñ solũ cȩłũ
& t̾ram. nec solũ angłm & hominẽ
s nec exigui & contemptibilis am¬
mantis uiscera. nec auis pennulã.
nec herbe flosculũ. nec arboris foli¬
um sine suatũ partiũ conuenientia
& quadam ueluti pace dereliquit: nul¬
lomodo ẽ credendus regna hominũ.
eorumq dominationes & seruitutes
a sue ꝓuidentie legib alienas esse
uoluisse.

Expanded text:
dedit memoriam sensum adpetitum, radedit memoriam sensum adpetitum, rationali autem insuper mentem intellegentiam uoluntatem; qui non solum caelum et terram, nec solum angelum et hominem, sed nec exigui et contemtibilis animantis uiscera nec auis pinnulam, nec herbae flosculum nec arboris folium sine suarum partium conuenientia et quadam ueluti pace dereliquit: nullo modo est credendus regna hominum eorumque dominationes et seruitutes a suae prouidentiae legibus alienas esse uoluisse.
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ itaq summus & uer
cum uerbo suo & sp̃u sc̃o. que tͥa
unum sunt. d̃s unus omp̃s creator &
factor omĩs anime atq omĩs corporis.
cuius sunt participatione felices qui
cumq sunt ueritate ñ uanitate feli¬
ces: qui fecit hommnẽ rationale ani¬
mal ex anima & corpore. qui eu̾ pec¬
cantem nec impunitũ ẽẽ ꝑmisit.
nec sine misericordia derelinquit: qͥ
bonis & malis essentiam etiã cum la¬
pidib. uitam seminalẽ etiã cũ arbo¬
rib. uitã sensualem etiã cũ pecorib.
uitam intellectualẽ cum solis angłis
dedit. aquo ẽ om̃is modus. omĩs
species. omĩs ordo. aquo ẽ mensu¬
ra. numerus. pondus. a quo ẽ qͥcqͥd
nat᷑alit̃ ẽ cuiꝰcũq generis ẽ cuuissi¬
bet estimationis ẽ. a quo sunt semi¬
na formarũ. forme seminũ. motus
seminũ atq formarũ: qui dedit &¬
carni originẽ. pulchritudinẽ. uali¬
tudinẽ.ppagationis fecunditatẽ.
menbrorum dispositionẽ. salutem.
concordiã qui & anme irrationali

Expanded text:
s itaque summus et uerus cum Uerbo suo et Spiritu sancto, quae tria unum sunt, Deus unus omnipotens, creator et factor omnia animae adque omnis corporis, cuius sunt particcunque sunt veritate, non vanitate felices, qui fecit hominem rationale animal ex anima et corpore, qui eum peccantem nec impunitum esse permisit, nec sine misericordia dereliquit, qui bonis et malis essentiam etiam cum lapidibus, vitam seminalem etiam cum arboribus, vitam sensualem etiam cum pecoribus, vitam intellectualem cum solis angelis, dedit; a quo est omnis modus, omnis species, omnis ordo, a quo est mensura, numerus, pondus, a quo est quidquid naturaliter est, cujuscunque generis est, cujuslibet aestimationis est; a quo sunt semina formarum, formae seminum, motus seminum atque formarum; qui dedit et carni originem, pulchritudinem, valetudinem, propagationis fecunditatem, membrorum dispositionem salutem concordiae; qui et animae inrationali
Abbreviated transcription (Latin):
cam ñ sine multo sangume. Tunc
ꝑcunctatꝰ sylla que forma militi ui¬
sa fuerit: cũ ille indicasset. eam re¬
qui de mitridatica uictoria ab eodẽ
mandata ꝑtulerat. Quid hic respon¬
deri potest quare dii curauerint
uelut felicia ista nuntiare: & nullus
eoru̾ curauerit syllam monendo cor¬
rigere tanta mala facturũ scelestis
armis ciuilib qualia ñ fedarent. s
auferrent omĩno rem publicam:

Expanded text:
cam non sine multo sanguine. Tum cam non sine multo sanguine. Tum percontatus Sylla, quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam requi de Mithridatica uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curauerit Syllam monendo corrigere mala tanta facturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rem publicam
Abbreviated transcription (Latin):
ylla certe ipse cuiꝰ tempora ta¬
lia fuerunt. ut suꝑiora quor
uindex ẽẽ uidebat᷑. illius compara¬
tione quȩrerent᷑:. cũ pͥmum ad ur¬
bem contra mariũ castra mouisset.
adeo leta exta immolanti fuisse¬
scribit liuius. ut custodiri se postumiꝰ
aruspex uoluerit capitis supplicium
subiturus. nisi ea quȩ inanimo sylla
haberet. diis iuuantib ĩpleuisset. Eece
ñ discesserant. aditis arisq relictis
dii quando de rerum euentu p̾dice¬
bant: nichilq de ipsiꝰ sylle correctio¬
ne curabant. Promittebant p̾sagan¬
do felicitatem magnã: nec malam
cupiditatẽ minando frangebant.
datum ẽ a ioue qͦd eẽt mitridatẽ su¬
ꝑaturus. Ꝙ factum est. Elc postea
molienti redire murbẽ & suas ami¬
corsq iniurias ciuili sangume ulcisci.
iterum mandatũ ẽ ab eodem ioueꝑ
militẽ quendam legionis sexte. pͥus
se de nitridate p̾nuntiasse uictoriã.
& t̾e ꝓmittere daturũ se potestatẽ.
qua recuꝑaret ab inimicis rẽ publi¬

Expanded text:
ylla certe ipse, cuius tempora talia fuerunt, ut superiora, quorum uindex esse uidebatur, illorum conparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset, adeo laeta exta immolanti fuissescribit Liuius, ut cusaruspex voluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea quae in animo Sylla haberet, diis juvantibus implevisset. Ecce non discesserant adytis arisque relictis dii, quando de rerum eventu praedicebant, nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagiendo felicitatem magnam, nec malam cupiditatem minando frangebant. datum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus, et factum est. Ac postea molienti redire in Urbem et suas amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Ioue per militem quendam legionis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc promittere daturum se potestatem, qua recuperaret ab inimicis rem publi
Abbreviated transcription (Latin):
tis aduersum se mali repellendi ex¬
trema necessitate ꝑductum: suamq
naturã bonã. malo cohercendo supe¬
randoq miscuisse: ꝗͣ turpissime pollutã
& crudelissime captiuatã & oppressã
labore magno uix mundet ac libe¬
ret. ñ tamen totã: s qͦd eus ñ po¬
tuerit ab illa inquinatione purga¬
ri. tegm̃ ac unculum futurũ hostiᷤᷤ
uicti & inclusi. Sic autẽ manichei
ñ desiꝑent. uł potius insanirent.
si di naturam sicuti ẽ incominuta¬
bilem atq omĩno incorruptibilẽ
crederent. cui nocere nulla respos¬
sit: ammã uͦ quȩ uoluntate muta¬
ri indeterius & peccato corrumpi
potuit atq ita in cominutabilis
ueritatis luce priuari ñ cłi partem.
nec eius nature que d̾s ẽ. s abillo
conditam longe imparẽ condi¬
tori xp̃iana sanitate sentirent. S¬

Expanded text:
tis aduersum se mali repellendi extis aduersum se mali repellendi extrema necessitate perductum suamque naturam bonam malo cohercendo superandoque miscuisse, quam turpissime pollutam et crudelissime captiuatam et obpressam labore magno uix mundet ac liberet; non tamen totam, sed quod eius non potuerit ab illa inquinatione purgari, tegmen ac uinculum futurum hostis uicti et inclusi. Sic autem Manichaei non desiperent uel potius insanirent, si Dei naturam, sicuti est, incommutabilem adque omnino incorruptibilem crederent, cui nocere nulla res possit; animam uero, quae uoluntate mutari in deterius et peccato corrumpi potuit adque ita incommutabilis ueritatis luce priuari, non Dei partem nec eius naturae, quae Dei est, sed ab illo conditam longe inparem Conditori Christiana sanitate sentirent.
Abbreviated transcription (Latin):
cultatio aut humilitatis exercita¬
tio ẽ. aut elationis attritio cũ om¬
nino natura nulla fit malum. no¬
menq hoc ñ sit nisi priuationis
boni s a terrenis usq adcęlestia.
qs a uisibilib usq admuisibilia.
sunt aliis alia bona meliora. ad hoc
mȩ qualia ut ẽent omĩa. D̾s autẽ
ita est artifex magnus in magnis.
ut minor non sit in paruis: quȩ par¬
ua. ñ sua granditate nam nulla est.
s artificis sapientia metienda st̃.
sicut inspecie uisibilis hominis
siunum radatur suꝑcilium quã
prope modum nichil corpori. & qͣm
multum detrahitur pulchritudini :
qm̃ ñ non mole constat. s parilitate
ac dimensione mẽnbrorum. Nec sa¬
ne multum mirandũ ẽ qͦd hi qui ñ¬
nullam malã putant ẽẽ naturã suo
quodam contrario exortam propa¬
gatamq principio: nolunt accipere
istam causã creationis rerũ ut bomis
ds conderet bona: credentes eũ potiꝰ
ad hec mundana molimina. rebellan¬

Expanded text:
cultatio aut humilitatis exercitacultatio aut humilitatis exercitatio est aut elationis adtritio; cum omnino natura nulla sit malum nomenque hoc non sit nisi priuationis boni. Sed a terrenis usque ad caelestia et a uisibilibus usque ad inuisibilia sunt aliis alia bona meliora, ad hoc inaequalia, ut essent omnia; Deus autem ita est artifex magnus in magnis, ut minor non sit in paruis; quae parua non sua granditate nam nulla est, sed artificis sapientia metienda sunt; sicut in specie uisibilis hominis, si unum radatur supercilium, quam propemodum nihil corpori, et quam multum detrahitur pulchritudini, quoniam non mole constat, sed parilitate ac dimensione membrorum! Nec sane multum mirandum est, quod hi, qui nonnullam malam putant esse naturam suo quodam contrario exortam propagatamque principio, nolunt accipere istam causam creationis rerum, ut bonus Deus conderet bona, credentes eum potius ad haec mundana molimina rebellan
Abbreviated transcription (Latin):
fragilemq
mortalitatẽ iam de
iusto supplicio uenientẽ. dum ei ñ
conuenunt. plurima offendunt.
sicut ignis. aut frigus. aut fera be¬
stia. uł quid eiusmodi. Nec attendunt
qͣm uel insuis locis naturisq uigeañ
pulchroq ordine disponantur: qͣn¬
tumq uniuersitati rerum ꝓsuis por¬
tionib decoris. tamqͣm in cominu¬
nem rem publicã conferant: uł no¬
bis ipsis si eiscongruenter atq sci¬
enter utamur. commoditatis at¬
tribuant. ita ut uenena ipsa que
ꝑ inconuenientiã ꝑnitiosa sunt.
Inconuenienter adhibita insalu¬
bria medicamenta uertantur:
quamq a contrario etiam hec qͥb
delectantur sicut cib & potus et
ista lux. immoderato & inportuno
usu noria sentiantur. Unde nos
admonet diuina ꝓuidentia ñ
res insipienter uituꝑare. s utili¬
tatẽ rerum diligenter inquirere.
& ubi nr̃m ingeniũ uł infirmitas
deficit. ita credere occulta sicut
erant quedam quȩ uix potiumus
inuenire: quia & ipsa utilitatis oc¬

Expanded text:
fragilemque mortalitatem iam de iusto supplicio uenientem, dum ei non conueniunt, plurima offendunt, sicut ignis aut frigus aut fera bestia aut quid eius modi; nec adtendunt, quam uel in suis locis naturisque uigeant pulchroque ordine disponantur, quantumque uniuersitati rerum pro sui portione decoris tamquam in communem rem publicam conferant uel nobis ipsis, si eis congruenter adque scienter utamur, commoditatis adtribuant, ita ut uenena ipsa, quae per inconuenientiam perniciosa sunt, conuenienter adhibita in salubria medicamenta uertantur; quamque a contrario etiam haec, quibus delectantur, sicut cibus et potus et ista lux, inmoderato et inopportuno usu noxia sentiantur. Unde nos admonet diuina prouidentia non res insipienter uituperare, sed utilitatem rerum diligenter inquirere, et ubi nostrum ingenium uel infirmitas deficit, ita credere occultam, sicut erant quaedam, quae uix potuimus inuenire; quia et ipsa utilitatis oc
Abbreviated transcription (Latin):
quidã qui unũ nobiscũ credunt
omium rerũ ẽẽ principiũ. ullamq
naturã quȩ ñ ẽ qͦd ds ẽ. nisi ab illo
conditore ẽẽ ñ posse. noluerunt¬
tamen istam causã fabricandi mun¬
i. tam bonã ac simplicẽ bene ac sim¬
pliciter credere. ut ds bonus conde¬
ret bona. & ẽẽnt post dm quȩ non
ẽẽnt qͦd ds ẽ bona tamen quȩ non
faceret nisi bonus d̾s: s animas di¬
cunt ñ quidem partes di s factas
a dõ peccasse a conditore recedendo.
&: diuersis progressib ꝓ diuersitate
peccatorum acelisusq adcerras di¬
uersa corpora quasi uincula meruis¬
se: & hunc ẽẽ mundum. eamq cau¬
sam mundi fuisse facienddi. ñ ut con¬
derentur bona. s ut mala cohiberen

Expanded text:
idam qui anum nobiscum credunt omnium rerum esse principium ullamque naturam, quae non est quod deus est, nisi ab illo conditore esse non posse, noluerunttamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ao simpliciter credere, at bonus deus conderet bona et essent post deum quae non essent quod est deus, bona tamen, quae non faceret nisi bonus deus. sed animas dicunt non quidem partes dei, sed factas a deo peccasse a conditore recedendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum a caelis usque ad terras diuersa •orpora quasi uincula meruisse; et hunc esse mundum eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberen
Abbreviated transcription (Latin):
sum occidere. cum in eo qͦd scriptumẽ
ñ occides. nichilo deinde add̾ito nullus
nec ipse utiq cui p̾cipitur intelligatur
exceptus. Unde quidam hoc p̾ceptum
etiam inbestias ac pecora conantur ex¬
tendere: ut ex hoc nullum etiam illors
liceat occidere. Cur ñgͦ & herbas: & qͥc¬
qͥd humo radicitus alitur ac figitur.
Nam & hoc genus rerum quamuis non
sentiat dicitur uiuere: ac ꝑ hoc potest
ꝙ mori: ꝓinde etiam cumuis ad hibet᷑
occidi. Unde & apłs cum d̾e huiuscemo¬
di seminib loqueretur. tumquit qͦd
seminas non uiuificatur. nisi prius mo¬
riatur. Et in psalmo scriptumẽ. Occi¬
dit uites eorum ingrandine. Numgͥ
ob hoc cum audimus ñ occides. uir̃¬
gultũ uellere nefas ducimus : & mani¬
cheorum errori insanissime ac quiesci¬
mus. c Hisgͥ deliramentis remotis. cum
de frutectis quia nullus eis sensus est. nec de
irrationabilib animantib. uolatilib. na¬
tatilibus. ambulantibus. reptilibus. quia

Expanded text:
sum occidere, cum in eo, quod scriptum est: sum occidere, cum in eo, quod scriptum est: Non occides, nihilo deinde addito, nullus, nec ipse utique cui praecipitur, intellegatur exceptus! Unde quidam hoc praeceptum etiam in bestias ac pecora conantur extendere, ut ex hoc nullum etiam illorum liceat occidere. Quur ergo non et herbas et quicquid humo radicitus alitur ac figitur? Nam et hoc genus rerum, quamuis non sentiat, dicitur uiuere ac per hoc potest et mori, proinde etiam, cum uis adhibetur, occidi. Unde et apostolus, cum de huius modi seminibus loqueretur: Tu, inquit, quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et in psalmo scriptum est: Occidit uites eorum in grandine. Num igitur ob hoc, cum audimus: Non occides, uirgultum uellere nefas ducimus et Manichaeorum errori insanissime adquiescimus? His igitur deliramentis remotis cum de frutectis esse, quia nullus eis sensus est, nec de inrationabilibus animantibus, uolatilibus natatilibus, ambulatilibus reptilibus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius adipiscende immortalitatis uł
ullius cauendi carendi ue mali causa.
nobismet ipsis necem inferamus. Nam
& ꝓhibitos nos ẽẽ intelligendum ẽ ubi
lexait. ñ occides: p̾seitim quia ñ addi¬
dit. ꝓximumtuum:. sicut falsũtestimo¬
nium cũ uetaret. falsum inqͥt testimo¬
nium ñ dices aduersus proximũ tuum.
Nec ideo tamen si aduersus se ipsũ quis¬
quam falsũ testimoniũ dixerit. abhoc
crimine se ꝓutauerit alienum: qm̃
regłam diligendi ꝓximũ a semetipso
dilector accepit: quandoqͥdem scrip¬
tum ẽ diliges ꝓxinum tuum tamqͣm
te ipsum. Porto si falsi testimoni non
minus reus ẽ qͥ dese ipso falsum fatetur
qmͣsi aduersus primum hoc faceret cũ
in eo precepto quo falsum testimonũ
phibet᷑ adueisus ꝓximum ꝓhibeatur.
possitq ñ rede intelligentib uideriñ
ẽe prohibitum ut aduersus se ipsum
quisq falsus cestis assistat: quantomagis
intelligendum ẽ ñ licere homini se ip¬

Expanded text:
ipsius adipiscendae immortalitatis, vel ipsius adipiscendae immortalitatis, vel ullius curandi cavendique mali causa nobismetipsis necem inferamus. Nam et prohibitos nos esse intelligendum est, ubi lex ait: Non occides, praesertim, quia non addidit, proximum tuum, sicut falsum testimonium quum vetaret: Falsum, inquit, testimonium non dices adversus proximum tuum. Nec ideo tamen, si adversus se ipsum quisquam falsum testimonium dixerit, ab hoc se crimine putaverit alienum, quoniam regulam diligendi proximum a semetipso dilector accepit, quandoquidem scriptum est: Diliges proximum tuum sicut te ipsum. Porro si falsi testimonii non minus reus est qui de se ipso falsum fatetur, quam si adversus proximum hoc faceret, quum in eo praecepto, quo falsum testimonium prohibetur, adversus proximum prohibeatur, possitque non recte intelligentibus videri non esse prohibitum, ut adversus se ipsum quisque falsus testis exsistat: quanto magis intelligendum est, non licere homini se ip
Abbreviated transcription (Latin):
lier laudis auida ninium uerita est.
ne putaretur qͦd uiolent᷑ estpassa cum
uiueret. libenter passa siuuieret. Unde
illã penam ad hibendã putauit: quib
conscientiam demonstrare non potuit.
Sociam qͥppe facti se credi erubuit:
si qͦd alius in eam fecerat turpit̾. ferret
ipsa patienter. Non hoc fecerunt femi¬
ne xpͣiane que passe similia uiuunt: ta¬
men nec inse ulte sunt crimen alienũ:
ne aliorum scelerib adderent sua. si
qm̃ hostes m eis concupiscendo stupra
commiserant. illȩ inse ipsis homicidi¬
a erubescendo committerent. Habent
quippe intus glam castitatis testimoni¬
um conscientie sue: habent autẽ corã
ocłis di sui: nec requirunt amplius.
ubi quid recte faciant ñ habent am¬
plius. ne deuient abauctoritate legis
diuine. cum male deuitant offensio¬
nem suspicionis humane. xX¬
eq enim frustra in scis canonicisq li¬
bris nusqͣm nobis diumitꝰ p̃ceptũ
ꝑmissumue repperiri potest: ut uel

Expanded text:
lier, laudis auida nimium, uerita est lier, laudis auida nimium, uerita est ne putaretur, quod uiolenter est passa cum uiueret, libenter passa si uiueret. Unde illam poenam adhibendam putauit, quibus conscientiam demonstrare non potuit. Sociam quippe facti se credi erubuit, si, quod alius in ea fecerat turpiter, ferret ipsa patienter. Non hoc fecerunt feminae Christianae, quae passae similia uiuunt tamen nec in se ultae sunt crimen alienum, ne aliorum sceleribus adderent sua, si, quoniam hostes in eis concupiscendo stupra commiserant, illae in se ipsis homicidia erubescendo committerent. Habent quippe intus gloriam castitatis, testimonium conscientiae; habent autem coram oculis Dei sui nec requirunt amplius, ubi quid recte faciant non habent amplius, ne deuient ab auctoritate legis diuinae, cum male deuitant offensionem suspicionis humanae. e enim frustra in sanctis canonicisque libris nusquam nobis divinitus praeceptum permissumve reperiri potest, ut vel
Abbreviated transcription (Latin):
ra latente consensione: non se occidit
insontem. E ideo potest alitteratis eiꝰ
defensorib dici ñ ẽẽ apud inferos. int̾
illos qui sibi letum insontes peperere
manu. S ita hec causa exutroq latere
coartatur. ut si extenuatur homicidi¬
um. adulterium confirmetur. Si pur¬
gatur adulterium. homicidium eu¬
muletur. Nec omm̃o iuenitur exitus.
ubi dicitur. Si adulterata cur laudata:
si pudica: cur occisa. Nobis tamen in
hoc tam nobili femine huius exemplo
adistos refutandos qui xp̃ianis feminis
incaptiuitate compressis alien ab om̃i
cogitatione sc̃itatis insultant: sufficit
quod inpreclaris eius laudib dictum
est: duo fuerunt. & adulterium unus
admisit. Talis enim ab eis lucretia ma¬
gis credita ẽ: que se nullo adulten no
potuerit maculare consensu. Quod
gͦ se ipsam qm̃ adulterum ꝑtulit eti¬
am ñ adultera occidit: ñ ẽ pudicitie
caritas s pudoris infirmitas. Puduit
enim eã curpitudinis aliene inse com¬
misse. etiam si ñ secum: & romana mu¬

Expanded text:
ra latente consensione, non se occidit insontem, et ideo potest a litteratis eius defensoribus dici non esse aput inferos inter illos, <qui sibi letum insontes peperere manu.\' Sed ita haec causa ex utroque latere coartatur, ut, si extenuatur homicidium, adulterium confirmetur; si purgatur adulterium, homicidium cumuletur; nec omnino inuenitur exitus, ubi dicitur: Si adulterata, quur laudata; si pudica, quur occisa? Nobis tamen hoc tam nobili feminae huius exemplo ad istos refutandos, qui Christianis feminis in captiuitate conpressis alieni ab omni cogitatione sanctitatis insultant, sufficit quod in praeclaris eius laudibus dictum est: Duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Talis enim ab eis Lucretia magis credita est, quae se nullo adulterino potuerit maculare consensu. Quod ergo se ipsam, quoniam adulterum pertulit, etiam non adultera occidit, non est pudicitiae caritas, sed pudoris infirmitas. Puduit enim eam turpitudinis alienae in se commissae etiamsi non secum, et Romana mu
Abbreviated transcription (Latin):
unt . p̃ponuntur intelligentia non
intelligentib sicut homines pe¬
corib. & in his que intelligunt. p̾¬
ponuntur imortalia mortalib.
sicut angłi hominib: s ita p̃po¬
nuntur nature ordine.

Expanded text:
unt, praeponuntur intelligentia non intelligentibus, sicut homines pecoribus. Et in his quae intelligunt, praeponuntur immortalia mortalibus, sicut Angeli hominibus. Sed ista praeponuntur naturae ordine
Abbreviated transcription (Latin):
ito igitur uera religio ẽ. que
dicat. Iluib terrenis precipuus ab
illo ad s imaginẽ homo. ꝓpter eã
causansiã dixi. & siqua forte alia
maioe et. factus ẽ unus: s ñ relict
ẽ solulichil enim ẽ quã hocgenus
tam ddediosum uitio. tam sociale
natuneq commodius contra uiti¬
um dordie uel cauendum ne existe¬
ret uł sanandũ cum extitisset.
na Atura loqueretur humana
quã Qdationẽ illius parentis quẽ
monise etiam in multis concors
unitas paretur. Qđ ũ femina illi

Expanded text:
ito igitur uera religio, quem dicat. In quibus terrenis praecipuus ab illo ad eius imaginem homo propter eam causam, quam dixi, et si qua forte alia maior latet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loquam recordationem illius parentis, quemmonitione etiam in multis concors unitas servaretur. Quod vero femina illi
Abbreviated transcription (Latin):
quid aliud ad eam seruitutẽ per¬
tinet que do debetur & grece ꝓpͥe
latria dicitur: ea significata & pre¬
nuntiata sunt que ꝓpter ȩternam
uitam fideliũ inxp̃o & impleta cre¬
dimus. & impleri cernmus. & im¬
plenda confidimus.xxxiiii¬

Expanded text:
quid aliud ad eam seruitutem pertinet, quae Deo debetur et Graece proprie λατρεία dicitur, ea significata et praenuntiata sunt, quae propter aeternam uitam fidelium in Christo et inpleta credimus et inpleri cernimus et inplenda confidimus.
Abbreviated transcription (Latin):
uim: & masculinã qͦd semina produ¬
cat: & femininã qͦd recipiat atq nu¬
triat. Inde aui femine dictam ẽẽ
tellurem: amasculi tellumonem. Cur
gͦ pontifices ut ipse quoq indicat ad¬
ditis aliis duob quatuor diis faci¬
unt rem diuinam: telluri. tellumo¬
ni. altori. rusori. De tellure & tellu¬
mone iam dictum ẽ. Altori quare.
Quod exterra inquit aluntur om¬
na que nata sunt. Rusori quare.
quod rursus inquit cuncta eodem
reuoluuntur.

Expanded text:
uim, et masculinam, quod semina produuim, et masculinam, quod semina producat, et femininam, quod recipiat adque nutriat; inde a ui feminae dictam esse Tellurem, a masculi Tellumonem. Quur ergo pontifices, ut ipse indicat, additis quoque aliis duobus quattuor dis faciunt rem diuinam, Telluri, Tellumoni, Altori, Rusori? De Tellure et Tellumone iam dictum est. Altori quare? Quod ex terra, inquit, aluntur omnia quae nata sunt. Rusori quare? Quod rursus, inquit, cuncta eodem reuoluuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
iunx ꝓserpina: quȩ scd̃m aliam ine¬
isdem libris positam opimonẽ ñter¬
re fecunditas s pars inferior ꝑhibe¬
tur.. Qđ si dicunt animi mundan
partẽ cum ꝑmeat terre partem su¬
ꝑiorem. ditẽ patrẽ facere dm̃. cum
uero inferiorem. ꝓserpinam deam :
tellus illa quid erit.Ita enim to¬
tum quod ipsa erat. induas istas
partes deosq diuisum ẽ: ut ipsa
tertia que sit aut ubi sit inueniri
ñ possit. Ilisi quis dicat simul istoᷤ
deos. orcum atq proserpinam
unam deam ẽẽ tellurem: & non ẽẽ iã
tres. s aut unum. aut duos o tamen
tres dicuntur & tres habentur. tres co¬
luntur aris suis. delubris suis. sacris. sy¬
mulachris. sacerdotib suis: & ꝑ hece¬
tiam fallacib ꝓstitutam animam con¬
stuprantib demonib suis. Ad. huc
respondeatur. qm partemterre per¬
meet pars mundani animi. ut dm̃
faciat tellumonẽ. Non inquit: sed
una eademq terra habet geminam

Expanded text:
iunx Proserpina, quae secundum aliam in eiunx Proserpina, quae secundum aliam in eisdem libris positam opinionem non terrae fecunditas, sed pars inferior perhibetur? Quod si dicunt animi mundani partem, cum permeat terrae partem superiorem, Ditem patrem facere deum; cum uero inferiorem, Proserpinam deam: Tellus illa quid erit? Ita enim totum, quod ipsa erat, in duas istas partes deosque diuisum est, ut ipsa tertia quae sit aut ubi sit inuenire non possit; nisi quis dicat simul istos deos Orcum adque Proserpinam unam deam esse Tellurem et non esse iam tres, sed aut unam aut duos; et tamen tres dicuntur, tres habentur, tres coluntur aris suis, delubris suis, sacris, simulacris, sacerdotibus suis, et per haec etiam fallacibus prostitutam animam constuprantibus daemonibus suis. Adhuc respondeatur, quam partem terrae permeet pars mundani animi, ut deum faciat Tellumonem? Non, inquit, sed una eademque terra habet geminam
Abbreviated transcription (Latin):
eos intelligentiamñ habere sicut
sensu carent: aut si iccirco habere di¬
cuntur ossa & ungues nr̃i intelligen¬
tiam. quia in homine sunt qui habet
intelligentiam: tam stultũ ẽẽ qui hos
inmundo deos dicit. qm stultus est
qui innobis ossa & ungues homines
dicit. S hec cum phylosophis fortas¬
sis agenda sunt. Nunc autẽ istum
adhuc politicum uolo. fieri enim
potest ut licet in illam naturalis
theologiȩ ueluti libertatẽ caput e¬
rigere paululum uoluisse uideat᷑:
ad huc tamen hunc librum uersais
& se in illo uersari cogitans. eum
etiam inde respexerit: & hoc ꝓpte¬
rea dixerit ne maiores eius siue alie
ciuitates tellurem atq neptunum
maniter coluisse credantur. S hoc
dico: pars animi mundani que ꝑ
t̾ramͤmeat. sicut una ẽ t̾ra cur non
etiam unam fecit deã : qͣm dicit ẽe
tellurem. Qđ suta fecit: ubi erit
orcus fr̃ iouis atq neptuni. quẽ
ditem patrem uocant.. Ubi eiuscon¬

Expanded text:
eos intellegentiam non habere, sicut eos intellegentiam non habere, sicut sensu carent; aut si idcirco habere dicuntur ossa et ungues nostri intellegentiam, . quia in homine sunt qui habet intellegentiam, tam stultum esse qui hos in mundo deos dicit, quam stultus est qui in nobis ossa et ungues homines dicit. Sed haec cum philosophis fortassis agenda sunt; nunc autem istum adhuc politicum uolo. Fieri enim potest, ut, licet in illam naturalis theologiae ueluti libertatem caput erigere paululum uoluisse uideatur, adhuc tamen hunc librum uersans et se in illo uersari cogitans, eum etiam inde respexerit et hoc propterea dixerit, ne maiores eius siue aliae ciuitates Tellurem adque Neptunum inaniter coluisse credantur. Sed hoc dico: pars animi mundani, quae per terram permeat, sicut una est terra, quur non etiam unam fecit deam, quam dicit esse Tellurem? Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Iouis adque Neptuni, quem Ditem patrem uocant? ubi eius con
Abbreviated transcription (Latin):
gradum anime in quo sensus ẽ. hanc
ium ꝑuenire inocłõs. aures. nares.
os. tactum. Tertiũ gradũ ẽẽ anime
summũ. qui uocatur animus. inqͦ
intelligentia p̾minet. Hoc p̾ter ho¬
minem om̃s carere mortales. Hanc
partẽ anime mundi dicit dm̃: in
nobis autẽ genium uocari. Esse autẽ
inmundo lapides ac t̾ram qm uide¬
mus quo ñ ꝑmanat sensus. ut ossa
ut ungues di: Solem uͦ lunam. stellas
que sentimus. quibq ipse sentit.
sensus eiꝰ ẽẽ: Ethera porro animũ. qͥ
deos : & ꝑ id qͦd interram ꝑmanat. deã
tellurem: Quod aut̾ẽ inde ꝑmanat
in mare atq occeanum. dm ẽe neptu¬
num. Redeat gͦ ab hac qm theologi¬
am naturalem putat. quo uelut
requiescendi causa abhis ambagib
atq anfractib fatigatus postqͣm egre¬
sus ẽ: redeat inqͣm. redeat adciuilẽ.
Hic eum ad huc teneo: tantisꝑ de has
ago: ñdum dico. si t̾ra & lapides nr̃is
sunt ossib & unguib similes. similt

Expanded text:
gradum animae, in quo sensus est; hanc gradum animae, in quo sensus est; hanc uim peruenire in oculos, aures, nares, os, tactum: tertium gradum esse animae summum, quod uocatur animus, in quo intellegentia praeminet; hoc praeter hominem omnes carere mortales. Hanc partem animae mundi dicit Deum, in nobis autem genium uocari. Esse autem in mundo lapides ac terram, quam uidemus, quo non permanat sensus, ut ossa, ut ungues Dei; solem uero, lunam, stellas, quae sentimus quibusque ipse sentit, sensus esse eius; aethera porro animum eiusdeos, et per ea quod in terram permanat, deam Tellurem; quod autem inde permanat in mare adque oceanum, deum esse Neptunum. Redeat ergo ab hac, quam theologian naturalem putat, quo uelut requiescendi causa ab his ambagibus adque anfractibus fatigatus egressus est; redeat, inquam, redeat ad ciuilem; hic eum adhuc teneo, tantisper de hac ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus et unguibus similes, similiter
Abbreviated transcription (Latin):
empe una ẽ t̾ra: qͣm xxiii.
plenam quidem uidemus anima¬
lib suis. Uerumtam̃ ipsam magnum
corpus melementis. mundiq infimã
partem: cur eam uolunt deã. Fn qͥa
fecunda ẽ. Curgͦ ñ magis homines
dii sunt. qui eam fecundiorem faci¬
unt excolendo: s cum arant. ñ cum
adorant.S pars anime mundi in¬
quiunt que ꝑ illam ꝑmeat. deam fa¬
cit. Quasi ñ euidentior sit in homi¬
mib amina: que utrum sit. nulla fit
questio: & tamen homines dii non
habentur. & qͦd est grauiter dolen¬
dum his qui dii ñ sunt. & quib ip¬
si meliores sunt colendis & adoran
dis mirabili & miserabili errore sub¬
xiiii. duntur. Et certe idem uarro in eodẽ
de dus selectis libro: tres ẽẽ affirmat
amme gradus inomĩ uniuersaq na¬
tura. Unum qͦd om̃s partes corporis q̃
uiuunt transit & non habet sensum.
s tantum aduiuendum ualitudinem:
Hanc uim in nr̃o corpore ꝑmeare dicit
mossa. ungues. capillos: sicut in mun¬
do arbores sine sensu alunt᷑ ꝙ crescuił.

Expanded text:
empe una est terra, quam quidem plenam videmus animalibus suis; verumtamen ipsam magnum corpus in elementis mundique infimam partem, cur eam volunt deam? An quia fecunda est? Cur ergo non magis homines dii sunt, qui eam fecundiorem faciunt excolendo; sed cum arant, non cum adorant? Sed pars animae mundi, inquiunt, quae per illam permeat, deam facit. Quasi non evidentior sit in hominibus anima, quae utrum sit, nulla fit quaestio; et tamen homines dii non habentur: et quod est graviter dolendum, his, qui dii non sunt, et quibus ipsi meliordis mirabili et miserabili errore subduntur. Et certe idem Varro in eodem de dis selectis libro tres esse adfirmat animae gradus in omni uniuersaque natura: unum, qui omnes partes corporis, quae uiuunt, transit et non habet sensum, sed tantum ad uiuendum ualetudinem; hanc uim in nostro corpore permanare dicit in ossa, ungues, capillos; sicut in mundo arbores sine sensu aluntur et crescunt
Abbreviated transcription (Latin):
te: qͣm illo causarũ ordine quemñ
usitato s suo more stoici fatum
appellant. arbitrium n̾e uolunta

Expanded text:
te, quam illo causarum ordine, quem non usitato sed suo more Stoici fatum appellant, arbitrium nostrae uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
mias uł errores libros de
ciuitate di scribere insti¬
tui. Quod̃ opꝰ ꝑ aliquot
annos me tenuit: eoquod̾
alia multa intercurrebant que differ

Expanded text:
mias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differ
Abbreviated transcription (Latin):
tenmunt. Si autẽ consuluerunt:
respondeatur quid ista profuerunt.
quando ꝑhumanas dumtaxat
leges nemine prohibente licuert᷑.¬
XXXIII.

Expanded text:
temnunt. Si autem consuluerunt, respondeatur, quid ista profuerunt, quando per humanas dumtaxat leges nemine prohibente licuerunXXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
uid est enim aliud intelligen¬
dum meo qͦd ꝑ omĩa dicitur.
uidit ds̃ quia bonum ẽ. nisi operis
approbatio scd̾m artẽ facientis
que sapientia dĩ est.. Ds̃ autẽ usq
adeo ñcum factum ẽ tunc didicit
bonum: ut nichilhorum fieret si
eifuisset incognitum. Dum gͦ ui¬
det quia bonum ẽ. qͦd nisi uidisset

Expanded text:
uid est enim aliud intellegendum in eo, quod per omnia dicitur: Vidit Deus quia bonum est, nisi operis adprobatio secundum artem facti, quae sapientia Dei est? Deus autem usque adeo non, cum factum est, tunc didicit bonum, ut nihil eorum fieret, si ei fuisset incognitum. Dum ergo uidet quia bonum est, quod, nisi uidisset
Abbreviated transcription (Latin):
pellaretur bonum. cum ẽẽt horum
alterum malum uitio ꝓprio ñ natu¬
ra: ꝙ ideo sola ibi lux placuit conli¬
tori. tenebre autem angłicȩ & si fue¬
rant ordinande. non tamen fuerañ
approbande.

Expanded text:
pellaretur bonum, cum esset horum alterum malum, uitio proprio, non natura. Et ideo sola ibi lux placuit Conditori; tenebrae autem angelicae, etsi fuerant ordinandae, non tamen fuerant adprobandae.
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ deorum ista selectio: cur dea
pecunia minerue prelata ñ est. cum
ꝓpter pecuniam sint artifices multi
Si autẽ paucoꝵ sapientium ẽ ista di¬
stinctio: cur ñ prelata ẽ ueneri uirtꝰ.
cum eam longe preferat ratio. Sal¬
temcerte ut dixi ipsa fortuna que si¬
cut putant qui ei plurmũ tͥbuunt
momi re dominatur. & res cunctas
ex libidine magis qͣm ex uero cele¬
brat obscuratq si tantum & indeos
ualuit ut temerario iudicio suo ce
lebraret qͦs uellet obscuraretq quos
uellet: p̾cipuum locum haberet in
selectis. que mipsos quoq deos tam
precipue. ẽ potestatis. An ut illic ẽẽ
non posset: nichil aliud̃ etiam ipsa
fortuna. nisi aduersam putanda ẽ
habuisse fortunam:ͦ Sibi gͦ aduersa¬
ta e que alios nobiles faciens ipsa¬
nobilitata ñ ẽ.

Expanded text:
facta est deorum ista selectio, cur dea facta est deorum ista selectio, cur dea Pecunia Minervae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, cur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe ratio praeferat? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, omni re dominatur et res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios nobiles faciens nobilitata non est.
Abbreviated transcription (Latin):
cipua uirtute. n̾ rationabili felicitate.
s temeraria sicut eorum cultores de
illa sentiunt fortume potestate sele¬
ctos. Ilam &s uir disertissimus salustiꝰ
etiam deos ipsos fortassis attendit.¬
cum diceret. S profecto fortuna in
omi re dominatur. Eares cunctas ex
libidine magis qm ex uero celebrat
obscuratq. Non enim possunt mue¬
nire causam cur celebrata sit uenus
& obscurata sit untus: cum ambaruĩ
abistis consecrata sint numina. nec¬
sint cõparanda merita. Aut si hoc no¬
bilitari meruit qͦd plures appetunt.
plures enim uenerem qͣm uirtutem:
cur celebrata ẽ dea minerua & obscu¬
rata est dea pecuma. cum in genere
humano plures alliciat auantia qͣm
ꝑitia. & in eis ipsis qui sunt artificiosi
iaro iuenias hominem qui ñ habeat
artem suã pecumaria mercede uenalẽ.
plurisq pendatur semꝑ ꝓpter quod
aliquid fit. qͣm id qͦd ꝓpter aliudd fit.
Si gͦ insipientis iudicio multitudinis

Expanded text:
cipua uirtute, non rationabili felicitate, cipua uirtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et uir disertissimus Sallustius etiam ipsos cum diceret: « Sed profecto Fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. » Non enim possunt invenire causam cur celebrata sit Venus, et obscurata sit Virtus; cum ambarum ab istis consecrata sint numina, nec comparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures appetunt; plures enim Venerem quam Virtutem; cur celebrata est dea Minerva, et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures alliciat avaritia quam peritia; et in eis ipsis qui sunt artificiosi, raro invenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede venalem; plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit, quam id quod propter aliud fit. Si ergo insipientis judicio multitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib quȩ minutatĩ duis plu¬
rib distributa sunt. etiam ipsos sele¬
ctos indeamus tamqͣm senatum cum
plebe pariter oꝑari: & mueniamus a
quibdam diis qui nequaqͣm seligen¬
di putati sunt. multa maiora atq
meliora ad ministrari qͣm ab illis
qui selecti uocantur. restat arbitrari
ñ ꝓpter p̾stantiores in mundo adim¬
nistrationes. s quia prouenit eisut
magis popłis innotesceret. selectos
eos & precipuos nuncupatos. Unde
dicit etiam ipse uarro qͦd diis quib¬
dam patrib & deab matrib sicut
hominib ignobilitas accidisset. Sigͦ
felicitas ideo fortasse inter selectos de¬
os ẽẽ ñ debuit. qtua ad istam nobili¬
tatem ñ merito s fortuitu ꝑueneit.
saltem inter illos uł potius p̾illis for¬
tuna poneretur: qm dicunt deam
ñ rationabili dispositione. s ut teme¬
re acciderit sua cuiq dona conferre.
Hȩc indiis selectis tenere apicem de¬
buit. in quib maxime quid posset
ostendit: quando eos uidemus ñ pre¬

Expanded text:
 quae minutatim dis plus distributa sunt, etiam ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe pariter operari, et inueniamus a quibusdam dis, qui nequaquam seligendi putati sunt, multa maiora adque meliora administrari quam ab illis, qui selecti uocantur: restat arbitrari non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia prouenit eis, ut magis populis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod dis quibusdam patribus et deabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuito peruenerunt: saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in dis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit; quando eos uidemus non prae
Abbreviated transcription (Latin):
qui muia publica ñ iam bello s ipsa
pace seuiente septem milia dedito¬
pugnando. s iubendo prostrauit.
Inurbe autem cota quem uellet
syllanus quisq feriebat. Unde tot
funera numerari omĩno ñ poterant:
donec sylle suggererit᷑ sinendos ẽẽ

Expanded text:
qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente septem milia deditopugnando, sed iubendo prostrauerat. In Urbe autem tota quem uellet Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos e
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis continuo feriebantur. quib salu¬
tantib dexteram porrigere noluisset.
yllana uͦ uictoria secuta xxuiii.
Ihuius uidelicet uindex crudelitatis.
post tantum sanguinẽ enuiũ quo fu¬
so fuerat comparata: finito iam bello.
inimicitus uiuentib. crudelius in pa¬
ce grassata est. Iam etiã post marii
maioris pristinas ac recentissimas ce¬
des. addite fuerant alie grauiores
a mario iuniore atq carbone earun¬
dem partium marianarũ: qui sylla
imminente ñ solum uictoriã. uerum
etiã ipsam desꝑantes salutẽ. cuncta
suis aliis cedib impleuerunt. Nam
p̾ter stragem late ꝑ diuersa diffusam:
obsesso etiam senatu. de ipsa curia
tamqͣm de carcere producebantur
ad gladium. Mutius sceuola ponti¬
fex. qm̃ nichil apud romanos templo
ueste sanctius habebat᷑. aram ipsam
amplexus occisus ẽ: ignemq illum
qui ꝑpetua cura uirginũ semꝑ arde¬
bat. suo pene sanguine extinxit.
Urbem deinde sylla uictor intrauit:

Expanded text:
oculis continuo feriebantur, quibus saluoculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluisset.yllana uero uictoria secuta, huius uidelicet uindex crudelitatis, post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente non solum uictoriam, uerum etiam ipsam desperantes salutem cuncta suis aliis caedibus inpleuerunt. Nam praeter stragem late per diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene sanguine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit,
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. impunita relinquerentur.:
ait & lucanus. Excessit medicina mo
dum. nimiũq secutȩ qua morbi du¬
xere manus: ꝑiere nocentes. s cũ iam
soli possent suꝑee̾ nocentes. Illo bel¬
lo mariano atq syllano exceptis his
qui foris in acie ceciderunt. in ipsa
quoq urbe cadauerib. uici. platee.
fora theatra. templa completa sunt:
ut difficile iudicaret᷑ quando uicto¬
res plꝰ funerũ ediderint. utrũ prius
ut uincersnt. an postea quia uicis¬
sent: cum pͥmum uictoria mariana
quando de exilio se ipse restituit.
exceptis passim quaquauersũ cedib
factis. caput octauii consulis pone¬
retur inrostris. cesar & fimbria do¬
mib trucidarent᷑ suis: duo crassi
pat̾ & filius in conspectu mutuo ma¬
ctarentur. bebius & numitorius unco
tracti sparsis uiscerib interirent: ca¬
tullus hausto ueneno se manib ini¬
micoꝵs subtraheret. merula flam̃
dialis. p̾cisis uenis ioui etiam suo
sangume litaret. Inipsius autem mani

Expanded text:
bantur inpunita relinquerentur, bantur inpunita relinquerentur, aidum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum. Periere nocentes; Sed cum iam soli possent superesse nocentes. Illo bello Mariano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaueribus uici plateae fora, theatra templa conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uictores plus funerum ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; cum primum uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspectu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii