comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. thronos cherubin & serapbin. Et inue¬
niunt᷑ inistis ddinib tnia terna eẽ. ce in singłis
tres orddines ut trinitatis similitudo ineis in¬
sinuetur impressa. Nnde dionisius tres ordinẽ
angłorum eẽ traddit ternos insingulis ponens.¬
medii Suꝑiores. seraphin cherubin throni Medii
dñatiões pͥncipatꝰ. potestateᷤ Inferiores u̾tuteᷤ arch̾a.¬

Expanded text:
 thronos, cherubin, et seraphin. Et inveniuntur in istis ordinibus tria terna esse, et in singulis tres ordines, ut Trinitatis similitudo in eis insinuetur impressa; unde Dionysius tres ordines angelorum esse tradit, ternos inmedii. Superiores, seraphin, cherubin, throni. Medii, dominationes, principatus, potestates. Inferiores, virtutes, archa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit᷑ om̃s homines diligere etiam inimicos.
Ouidam qd̃ hic dicitur. simplicit̾ tenẽ uolen¬
tes ulud p̃ceptum det̾minant: dicentes. ulic
ꝑfectis dari inp̃ceptum diligere omnẽ hoĩe
etiam mmimicum: Minorib uͭ inconsilium. in
p̃ceptum uͦ eos diligere. qui nicħ mali fecert̃
eis: & inimicos ñ odire. S melius ẽ. ut intelli¬
gatur omnib illo mandato p̃cipi. cunctos di¬
ligere: etiam inimicos cui sensui. attestant᷑ suꝑiꝰ
posite audoritates ae alie multe. Iuud uͦ auoĩ
nouissime positum de ꝑfecta caritate dictum
intelligitur: que tantum ẽ ꝑfectoꝵ: qͥ ñ solum
amicos s etiã in imicos ꝑfecte diugunt. eisq
benefaciunt. Que ꝑfectio dilectionis. ñ ẽ tante
muttitudinis quanta exauditur inoratioẽ
dominica: &e hoc re uera grande ẽ. & eximie
bonitatis. scił. ꝑfecte diuligere inimicum. Ita
&e cum dicit impleriũba iliꝰ sponsionis abho¬
mine. qui ñ ita ꝑfecit ut diugat inimicum:
de dilectione ꝑfecta accipiendũ ẽ

Expanded text:
micos. Quidam quod hic dicitur simpliciter tenere volentes, illud praeceptum determinant, dicentes illic perfectis dari in praeceptum diligere omnem hominem, etiam inimicum; minoribus vero in consilium. In praeceptum vero, eos diligere qui nihil mali fecerunt eis, et inimicos non odire. Sed melius est ut intelligatur omnibus illo mandato praecipi cunctos diligere etiam inimicos; cui sensui attestantur superius positae auctoritates, et aliae multae. Illud vero August. novissime positum, de perfecta charitate dictum intelligitur, quae tantum est perfectorum; qui non solum amicos, sed etiam inimicos perfecte diligunt, eisque benefaciunt. Quae perfectio dilectionis non est tantae multitudinis, quanta exauditur in oratione Dominica, et hoc revera grande est et eximiae bonitatis, perfecte diligere inimicum. Ita et cum dicit impleri verba illius sponsionis ab homine qui non ita profecit ut diligat inimicum, de dilectione perfecta accipiendum est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ. adhuc ad huc deputandus inimicꝰ: ut eũ sit¬
digere difficile. sicut erat q̃ndo inimicitias
exercebat. Ouisquis uͦ roganti &e penitenti ñ
dimitrit. ñ estimet adño pecc̃a sua dimita: qͥa
m̃tiri ueritas ñ pot̃. Que cum docuisset oratio¬
nẽ. hanc inea positam sententiam comm̃dauit:

Expanded text:
, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum di, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere sit difficile, sicut erat quando inimicitias exercebat. Quisquis vero roganti et poenitenti non dimittit, non existimet a Domino sua peccata dimitti, quia mentiri Veritas non potest; quae cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam commendavit
Abbreviated transcription (Latin):
Iuud multo grandius et magnificentissime bo¬
nitatis est. ut tuum quoq inimi cũ diligas: &
ei qui tͥ malũ uult. & si pot̃ facit. tu semꝑbonũ
uelis. faciasq quod possis: audiens dicentẽ iħ̾m.¬
quo quidẽ sedebet omnis fidelis extendere. ce
humanum animum ad hũc affectũ orando
dñm secumq agendo. luctandoq ꝑducere: ta¬
m̃ quia hoc tam magnũ bonum tante multitu¬
dinis ñ ẽ. quantã credimꝰ exaudiri cũ dicitur
inoratione. dimitte nobis debita nr̃a sic̃ &e noꝰ
dimittimus debitorib nr̃is: ꝓculdubio ũba
sponsionis huiꝰ implẽtur. si homo qui nondum
ita ꝓfecit. ut etiam diligat inimicum. tam̃ qͣn¬
do rogat᷑ ab homine. qui peccauit in eũ. ut eidi¬
mutat. dimitat excorde: quietiam sibi roganti
uult dimitti. cũ orat ce dicit. sicut & nos dimit¬
timus debitorib nrĩs. Ouicũq uͦ rogat hoĩem
inquẽ peccauit. si pecrcato suo mouet᷑ ut roget¬

Expanded text:
illud multo grandius et magnificentissimae boillud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu semper bonum velis faciasque quod possis, audiens dicentemquo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere, tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantum credimus exaudiri cum dicitur in oratione: Dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, procul dubio verba sponsionis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit ut etiam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum ut ei dimittat, dimittit ex corde, qui etiam sibi roganti vult dimitti, cum orat et dicit, sicut et nos dimittimus debitoribus. Quicumque vero rogat hominem in quem peccavit, si peccato suo movetur ut roget
Abbreviated transcription (Latin):
ic solet queri quid potius sit. plu. En¬
risq meriti diligere amicos an diligere
municos: s hec comꝑatio. implicita ẽ. Si enĩ
conferatur dilectio amicorum tantum. dilec¬
tioni amicorum & etiam inimicoꝵ: ꝑspicua est
absolutio: s sim aliquo uno homine qui dili¬
git simul amicũ ce inimicum quid horum
potius sit queratur. obscura ẽ responsio. qͥa
de motum̃tis agitur. de quonon est nobis fa-¬
cile iuditium. anumis &e idem motus sit erga
amicum & inmicum. s erga amicum inten¬
sior: an duo. unus erga mnimicum. quidicit᷑
difficilior. alt̃ erga amitum. qui uidetur
fr̃uentior. Nec in congrue putatur melior q
ẽ feruentior uł siunus idemq ẽ. inde po¬
tior ubi est ardentior. ñ imꝓbe estimatur
ẽẽ ddicit. duigere inimicos &e benefacere eis:
neꝙ hoc atanta multitudine impleri. qͣuta
multis impleri: qui nondum diligunt inimi¬
cos ait enimsic. Magnum ẽ erga eum qui tͥ
nebu mali fecĩt eẽ bemuoluim: at beneficae

Expanded text:
ic solet quaeri quid potius sit plurisque meriti, diligere amicos, an diligere inimicos. Sed haec comparatio implicita est. Si enim conferatur dilectio amicorum tantum dilectioni amicorum et etiam inimicorum, perspicua est absolutio. Sed si in aliquo uno homine qui diligit simul amicum et inimicum, quid horum prius sit quaeratur, obscura est responsio, quia de motu mentis agitur, de quo non est nobis facile judicium, an unus et idem motus sit erga amicum et inimicum, sed erga amicum intensior; an duo, unus erga inimicum, qui dicitur difficilior, alter erga amicum, qui videtur ferventior; nec incongrue putatur melior qui est ferventior. Vel si unus idemque est, idem potior ubi est ardentior, non improbe existimatur. esse dicit diligere inimicos, et benefacere eis; neque hoc a tanta multitudine impleri, quantamultis impleri, qui nondum diligunt inimicos. Ait enim sic: Magnum est, erga eum qui tibi nihil mali fecerit esse benevolum et beneficum;
Abbreviated transcription (Latin):
diligere inimicum. ce benefacere er. qm illum
qui nichil mali nobis fecit. uł amicum. Od̾ si
quis concedere simplicit̃ noluerit. dicens in¬
tensius diligitur amicus quaminimitꝰ et id̃o
illud potuis isto: det̾minet ista scđłm p̃missã
illam qua amicus &e inimicꝰ diligit᷑. Iuud u qd̃
sequitur magis nos mouet: qd̃ scit ddicit ñ ẽẽ
tante multitudinis diligere inimicos. qnͣta
exauditur cũ dicit᷑ dimitte nob debita nr̃a: e¬
c̃. Ubidat intelugi quod alicui ad̃o dimittunt᷑
peccata ñ diligenti immicum: si tam̃ fr̃i rogas.¬
ti qͥ inse peccauit. dimittit. S cum peccata ñ
dimitrantur alicui adulto. nisicaritatẽ habeat:
Sequit᷑ ut caritatem habeat qͥ ñ diugit inimi¬
cum. Quomodogͦ nomine ꝓtimi om̃is homo
inteiligitur in illomandato Diliges ꝓximum
tuũ sic̃te ipsum: Si enim om̃is homo ꝓximꝰ ẽ.¬

Expanded text:
diligere inimicum et benefacere ei, quam illum qui nihil mali fecit nobis, vel amicum. Quod si quis concedere simpliciter noluerit, dicens: Intensius diligitur amicus quam inimicus, et ideo illud potius isto, determinet ista secundum praemissam , et illam qua amicus et inimicus diligitur. Illud vero quod sequitur, magis nos movet, quod scilicet dicit non esse tantae multitudinis diligere inimicos, quanta exauditur cum dicitur, Dimitte nobis debita nostra, etc., ubi dat intelligi quod alicui a Deo dimittuntur peccata non diligenti inimicum, si tamen fratri roganti qui in se peccavit, dimittit. Sed cum peccata non dimittantur alicui adulto, nisi charitatem habeat, sequitur ut charitatem habeat qui non diligit inimicum. Quomodo ergo nomine proximi omnis homo intelligitur in illo mandato: Diliges proximum tuum sicut teipsum? Si enim omnis homo proximus e
Abbreviated transcription (Latin):
nificatio uocis uera ẽ: quia uerum ẽ. nescienter
loquit᷑: ñ g ipsa significatio. ł faisum uł m̃da¬
tiumest. quia uera ẽ uł quod uerumẽ ꝑuiriũ
ñ uietur eẽ. Ad hoc dicimus. loqͥ sic scit contra
mentem. subattestatione iuram̃ti ẽẽ ꝑuirium.
fallendi: uł uirando ioqui falsum sine intenti¬
one fauendi: uł iurando ioqui uerũ cuminten¬
tionefallendi. Hic opponit᷑. Si om̃is qͥ falsum
uirat peierat: tc̃ qui alicui ꝓmittit dare sub cer¬
to t̃mino aliquid. qͦl tam̃ ñ faciet ex quo uiranit
peierauit: qͥa falsum iurauit. Don enim ita
futurum erat ut uirauit. Ad hoc dici potest.
quia ñ omnis qui iurat qd̃ falsũ ẽ ex quo
i autem queritur utrum cap̃¬
iurare sit malum: dicimus aliquando
maiũ eẽ. aliqͣndo ñ. Sponte enimce sine neces¬
sitate uirare. uł falsum uirare. peccatũ gͣnde est
ex necessitate autem iurare scuicet. uł adasse¬
rendam innocentiã. uł ad federa pacis confir

Expanded text:
nificatio vocis vera est, quia verum nescienter loquitur. Non ergo ipsa significatio vel falsum vel mendacium est, quia vera est; et quod verum est, perjurium non videtur esse. Ad hoc dicimus loqui sic, scilicet contra mentem, sub attestatione juramenti, esse perjurium. fallendi, vel jurando loqui falsum sine intentione fallendi, vel jurando loqui verum cum intentione fallendi. Hic opponitur: Si omnis qui falsum jurat, pejerat, tunc qui alicui promittit dare sub certo termino aliquid quod tamen non facit, ex quo juravit, pejeravit, quia falsum juravit. Non enim ita futurum erat ut juravit. Ad hoc dici potest quia non omnis qui jurat quod falsum est, ex quo i autem quaeritur utrum jurare sit malum, dicimus aliquando malum esse, aliquando non. Sponte enim et sine necessitate jurare, vel falsum jurare, peccatum grande est. Ex necessitate autem jurare, scilicet, vel ad asserendam innocentiam, vel ad foedera pacis confir
Abbreviated transcription (Latin):
um nominetur eoqd̃ falsum uirat᷑. ñ uidetur
ẽẽ reus purii qui sic uirat. quia non ẽ mens
enis rea: &e id̃o nec lingua. Immo eius mensrea ẽ
dũ uirare p̃sumnit. qd̃ ꝑspicue uerum ñ dep̃hen¬
dit. Nongͥ om̃e ꝑuiriũ m̃datiũ ẽ nec om̃is qui pe

Expanded text:
um nominetur; eo quod falsum juratur, non videtur res esse perjurii qui sic jurat, quia non est mens ejus rea, et ideo nec lingua. Imo ejus mens rea est, dum jurare praesumit quod perspicue verum non deprehendit. Non ergo omne perjurium mendacium est, nec omnis
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ qd̃ in adsignatione distinctio¬
nis nominũ int̾ alia que supra diligenter
executi sumꝰ. quedã diximus tnͣslatiue & ꝑsi
militudinem de dõ dici. ut specuilũ. splendor
caracter. fig̃a & huiusmodit Od̾ nicħ dignũ

Expanded text:
dum est quod in assignatione distinctionis nominum, inter alia quae supra diligenter executi sumus, quaedam diximus translative et per similitudinem de Deo dici; ut speculum, splendor, character, figura, et hujusmodi; de quibu
Abbreviated transcription (Latin):
ognitionem quoq creatoris primus
homo habuisse creditur. Cognouit
enim aquo creatus fuerat. ñ eomͦ cognoscen¬
di quo ex auditu solo ꝑcipitur. quomodo
acredentib absens queritur. s quadam as-¬
batur. ñ tam̃ ita excelient̃ sicut post hanc

Expanded text:
ognitionem quoque Creatoris primus homo habuisse creditur. Cognovit enim a quo creatus fuerat; non eo modo cognoscendi quo ex auditu solo percipitur, quo modo a credentibus absens quaeritur, sed quadam intbatur; non tamen it
Abbreviated transcription (Latin):
militudo hoc loco ut increata intelligitur. idẽ.
trinitatis eẽntia adquam factꝰ est homo: uel
creata inqua factus est bomo. & ipsa homini
concreta. Increatam enim imaginem que d̃s
est intellexisse uidetur beda. cum dicit ñ ẽẽ
unam imaginem dei. & angłorum. s trium ꝑ¬
sonarum: & ideo ꝑsonis ñ anglis fic ibi sermo.
Imꝓprie tam̃ imago d̾r: quia imago relatiue ad
aliud dicitur cuius similitudinẽ gerit. ꝙ ad
qd̃ rep̃sentandũ facta ẽ Sicut imago cesariꝰ
que ipsius similitudinẽ p̃ferebat. ipsumq quo¬
damm᷑ rep̃sentabat. Imꝓprie autẽ ymago d̾r
id: ad quod aliud fit. Sicut exemplum ꝓprie
d̾r qd̾ sumitur exaliquo. & exemplar exquo
sumitur aliquid: ponit᷑ tam̃ aliquando abusi¬

Expanded text:
militudo in hoc loco vel increata intelligitur, id est, Trinitatis essentia, ad quam factus est homo; vel creata, in qua factus est homo, et ipsa homini concreata. Increatam imaginem quae Deus est, intellexisse videtur Beda cum dicit non esse unam imaginem Dei et angelorum, sed trium personarum; et ideo de personis non angelis fit ibi sermo. Improprie tamen imago dicitur, quia imago relative ad aliud dicitur cujus similitudinem gerit, et ad quod repraesentandum facta est, sicut imago Caesaris quae ipsius similitudinem praeferebat, ipsumque quodammodo repraesentabat proprie autem imago dicitur id ad quod aliud fit, sicut exemplum proprie dicitur quod sumitur ex aliquo, et exemplar ex quo sumitur aliquid. Ponitur tamen et aliquando abusi
Abbreviated transcription (Latin):
solet. utrum pater genuerit filiũ
uoiuntate annecessitate. De hoc orosi
luntate nec necessitate: quia necessitas in
deo non est.Ereire uoluntas sa¬
pientiam non potest. Quocir¬
bro de trinitate. ridenda est dialetica eu¬
nomii. aquo eunomiam heretici orti sunt.
qui cum non potuisset intelligere. nec cre¬
dere uoluisset unigenitum di uerbum fi¬
lium ẽe dĩ natura idest de substantia patͥs
genitum: non nature uel substantie dixtte
ẽe filium. s filium uoluntatis der: uolens
asserere accedentem deo uoluntatem qua
gigneret filium: Sicut nos aliquid au¬
quando uolumus. quod anteañ uoleba-¬
mus: ꝓpter quod mutabilis intelligit᷑
nr̃a natura. Q uod absit: ut indeo esse
credamus. Dicamus ergo uerbum dei
ẽe filium cdĩ. natura non uoluntate ut
cum heretico respondentem. comm̃dat

Expanded text:
solet utrum Pater genuerit Filium voluntate, an necessitate. De hoc oluntate, nec necessitate, quia neceDeo non est, praeire voluntas sapientiam non potuit; quocir15 de Trin., c. 20, ridenda est dialectica Eunomii, a quo eunomiani haeretici orti sunt; qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset unigenitum Dei Filium Verbum Dei esse natura, id est, substantia Patris genitum, non naturae vel substantiae dixit esse Filium, sed Filium voluntatis Dei; volens asserere accedentem Deo voluntatem qua gigneret Filium, sicut nos aliquando aliquid volumus quod antea non volebamus, propter quod mutabilis intelligitur nostra natura; quod absit ut in Deo esse credamus. Dicamus ergo Verbum Dei esse Filium Dei natura, non voluntate, ut cum haeretico respondente
Abbreviated transcription (Latin):
eil cũ informa humana constet Cap̃. celx¬
eum apparturum: querit᷑ añforma illa glosa
appareat sic̃ uere ẽ an informa qualis inpassione
extiit. Quidam putant amalis tałẽ uideri qͣlẽ
crucifixerunt. idẽ infirmam: ꝙr dic̃ scͥptura. ut
cum informa serui clarificata iudicantẽ uide¬
rint boni & mali. tolletur impius ut uideat
claritatem d̃i qua d̾s ẽ. quã soli mundi corde
udebunt. quod erit eis uita et̾na forma igit̃
humana inxp̃o glorificata: uidebit᷑ acunclis.¬

Expanded text:
ed cum in forma humana constet eum appariturum, quaeritur an in forma illa gloriosa appareat, sicut vere est, an in forma qualis in passione extitit. Quidam putant a malis talem videri, qualem crucifixerunt, id est, infirmum; quia dicit Scriptura, ut nim in forma servi glorificata judicantem viderint boni et mali, tolletur impius ne videat claritatem Dei, qua Deus est, quam soli mundi corde videbunt , quod erit eis vita aeterna. Forma igitur humana in Christo glorificata videbitur i
Abbreviated transcription (Latin):
dicat quemquam. s om̃e iuditium dedit filio.
ñ ita intelligendum ẽ. quasi fuiꝰ solus udicet. &
ñ pat̃ s quia forma filii humana cunctis inuidi
enim t̾ror malis: &e lum̃ iustis. Quare scđm for¬

Expanded text:
mquam sed omnem potestatem dedit Filio, non ita est intelligendum, quasi Filius solus judicet, et non Pater, sed quia forma Filii humana cunctis in judienim terror malis, et lumen justis. 3. Quare secundum for
Abbreviated transcription (Latin):
& insingulis. confitemur. Ex his euidenter
ostendit᷑ qd̾ carni iacentim sepulchro unituᷤ
erat xp̃c. sicut anime in inferno. Alioquin.
si carni mortue non eẽt unitus: ñ in ea dicere¬
tur iacuisse insepulchro. Animagͥ adinfer¬
num descendit caro insepulchro iacuit: sapi-¬
entia cum utroq ꝑmansit: que ininferno
bat infernum: s minferno ñ claudebat᷑. Ouis
enim locus ẽ. sapientie: De qua scriptum est.
Nescit homo uias euis. nec inuenta ẽ int̾ ho¬
mines: de qua abyssus dicit. ñ est in me. mare
dicit ñ est mecum. gͦ nec intempore nec inlo¬
cosapientia est. cuinec mors tribuenda ẽ. In
ligno enun caro: ñ illa oꝑatrix omniũ sub̃a di
uina pendebat. Confitemur tam̃ xp̃m pepen-¬
disse in ligno. iacuisse insepulchro: s incarne:
ce fuisse minferno.s manima solã.

Expanded text:
singulis. Ex his evidenter ostenditur, quod carni jacenti in sepulcro unitus erat Christus, sicut animae in inferno. Alioquin si carni mortuae non esset unitus, non in ea diceretur jacuisse in sepulcro. Anima ergo ad infernum descendit, caro in sepulcro jacuit, sapientia cum utroque permansit, quae in inferno bat infernum, sed in inferno non claudebatur. Quis enim locus est Sapientiae? de qua scriptum est, Job. 28: Nescit homo vias ejus nec inventa est inter homines. De qua abyssus dicit: Non est in me; mare dicit: Non est mecum; ergo nec in tempore, nec in loco sapientia est, cui nec mors tribuenda est. In ligno enim caro, non illa operatrix omnium substantia divina pendebat. Confitemur tamen Christum pependisse in ligno et jacuisse in sepulcro, sed in carne sola, et fuisse in inferno, sed in anima sola.
Abbreviated transcription (Latin):
cumeunte sole potitentur diei noctisq iucis¬
situdine ꝓptet dormiendi iuguandiq. neces¬
sitatems. et etiam idleo ne nox indeccra reona¬
neret s luna as sẏdirib consolaretur roĩes.
Quib in node oꝑandi mcessitas incumberee
et q ua quedam amimalia sunt que luce

Expanded text:
 homines diei noctisque vicissitudine, propter dormiendi vigilandique necessitatem, et ideo etiam ne nox indecora remaneret, sed luna ac sideribus consolarentur homines quibus in nocte operandi necessitas incumberet, et quia quaedam animalia sunt quae luce
Abbreviated transcription (Latin):
biguum uenit. qum uoluntas ex suo fine pen¬
setur. utrum recta sit an praua. peccatũ an-
grã e quin nomine intentionis aliquando
det. quare peccatum fore dicit᷑. cum nullum
aliud naturale peccatũ sit. Cap̃. cexli.

Expanded text:
biguum venit, quin voluntas ex suo fine penbiguum venit, quin voluntas ex suo fine pensetur utrum recta sit an prava, peccatum an gratia; et quin nomine intentionis aliquando BET, QUARE PECCATUM FORE DICATUR, CUM NULLUM ALIUD NATURALE PECCATUM SIT. 1. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
utrum ce intentiotalis sit uoluntas. &
si uoluntas est. anin hoc oꝑe sit una atq ead̾
intentio eẽ uoluntas. Ut eñuoluntas ẽ. qua
uolo reficẽ pauꝑem itace uoluntas ẽ. qua ꝑ
istud uolo habere uitam. Et alia quidem ui¬
decur eẽ uoluntas. qua uolo habere uitam: ae
alia qua pauꝑi subuenire uolo. s: ista ad illã
refertur. Nam & si hoc ita placet ut meocum
aliqua delectatione. uoluntas acquiescat.
nondum tam̃ ẽ illud quo tenditur. s hoc ad
illud refertur: ut illud deputetur. tamquã
patria ciuif. Istud uͦ tamquam refectio uel
tus siue motꝰ m̃tis. quib quasi gressib uł pas¬
sib tenditur ad patriam. Sicut gͦ altera est
uoluntas uidendi fenestras. ut supra docente
ñ nuilis alia eẽ uidet᷑ uoluntas elemosinas
dandi pauꝑi. ala uoluntas habendi uitam.
Alii autem putant. qd̾ una sit uoluntas ce
hicce ibi.s ꝓpt̾ subiectorum muttiplicitatem
diũsitas memoratur uoluntatum. s eterum
quodubet borum uerum sit. uiud nullis in am¬

Expanded text:
utrum intentio talis sit voluntas, et si voluntas est, an in hoc opere sit una eademque oluntas esse: ut enim voluntas est qua volo reficere pauperem, ita et voluntas est qua per illud volo habere vitam. Et alia quidem videtur voluntas esse qua volo habere vitam, et alia qua pauperi subvenire volo. Sed ista ad illam refertur. Nam etsi hoc ita placeat, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat, nondum est tamen illud quo tenditur, sed hoc ad illud refertur, ut illud deputetur tanquam patria civis, istud vero tanquam refectio vel tus sive motus mentis, quibus quasi gressibus vel passibus tenditur ad patriam. Sicut ergo altera est voluntas videndi fenestras, ut supra docente nonnullis alia videtur esse voluntas eleemosynas dandi pauperi, alia voluntas habendi vitam. Alii autem putant quod una sit voluntas et hic et ibi, sed propter subjectorum multiplicitatem diversitas memoratur voluntatum. Caeterum quodlibet horum verum sit, illud nulli in am
Abbreviated transcription (Latin):
pietur quod supradictum est. Non e¬
num non potuit gignere. sed non oportuit:
quasi potuit sed non oportuit. Non ẽ nobis
ꝑspicuum aꝑire: quomodo sit hoc uerum:
et ideo sub silentio potius eẽt p̃tereundum:
nisi me suꝑ hoc aliquid loqui cogeret instan¬
tia querentiun¬

Expanded text:
piatur quod supra dictum est: Non enim non potuit gignere, sed non oportuit, quasi potuit, sed non oportuit? Non est nobis perspicuum aperire quomodo sit hoc verum, et ideo sub silentio potius esset praetereundum, nisi me super hoc aliquid loqui cogeret instantia quaerentiu
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝓpt̾ reparationem angłice ruine: qd̃ ñ ita ẽ
intelligendum qͣsi ñ fuisset hõ factꝰ & si ñ pec¬
casset angłs: s quia int̾ auas causas. scilicet
ora: quia adseruiendum nobis fact.¬
sit homo institutꝰ ut anima sit unita corpori.
olec etiamq̾ri cum maioris cap̃.ui.

Expanded text:
sit propter reparationem angelica ruinae, quod non ita est intelligendum quasi non fuisset homo factus si non peccasset angelus, sed quia inter alias causas, scilicet,ora, quia ad serviendum nobis facsit homo institutus, ut anima sit unita corpori. Solet etiam quaeri, cum majoris di
Abbreviated transcription (Latin):
tas exfine maia s̃ nec om̃is mala actio ex fine
&r uoluntate mala ẽ x om̃is que habet malã
cansam mala ẽ s ñ om̃is que bonã habet cai¬
sam bona est. Icłoꝙ cum ex affectu dicttur in
poninom̃oꝑi in bonis oꝑib gn̾alit̃ uera est
hec regula. s in malis uia excipiuntur. que ꝑ
se mala sunt. Omniagͥ hominis oꝑa scłm
intentionem & causam. iudicant᷑ bona ul
mala: exceptis his. que ꝑse mala sunt idẽ qle
sine p̾uaricatione fieri nequeunt. Ouidas
cunt hec p̃dicta ñ posse fieti bonofine.

Expanded text:
tas ex fine mala est, nec omnis mala actio ex fine tas ex fine mala est, nec omnis mala actio ex fine et voluntate mala est; et omnis quae habet malam causam mala est, sed non omnis quae bonam causam habet bona est. Ideoque cum ex affectu dicitur nomen imponi operi, in bonis operibus generaliter vera est haec regula; sed in malis excipiuntur illa quae per se mala sunt. Omnia ergo hominis opera secundum intentionem et causam judicantur bona vel mala, exceptis his quae per se mala sunt, id est, quae sine praevaricatione fieri nequeunt. 4. Quidam dicunt praedicta non posse fieri bono fine.
Abbreviated transcription (Latin):
tationem: & dinosces quis aclꝰ sit peccatum:
qui scilicet malam habet causam. pec ille tm̃:
quia sunt ñ nulli actus. qui & si bonam habe¬
ant causam. tam̃ peccata sunt ut suprapositũ
est. Ex quo consequi uidet᷑ quod ñ semꝑ exfine
iudicatur uoluntas sine actio mala: sicut in
illis que ꝑse peccata st̃. Illa enim cumquis
gesserit ꝓ aliqua bona causa. bonum uident᷑
habere finem: nec ex fine uoluntas ẽ mala.
nec ex uoluntate actio fit mala: s exactione
uoluntas fit praua. Inquib aliqui ponunt
actum iudeorum. qui crucifigendo xp̃m arbi¬
trabantur se obsequi d̃o: quia bonum finem
dicunt eos sibi posuisse. scił dĩ obsequiũ. et
tamen uoluntatem eorum & actione pusa
fore asserunt. De bonis autem nulla fit excep¬
tio inp̃missis ũbis auoꝰtini. qͥn om̃is uoluntaᷤ
bona. exfine sit bona Et ex fine & uoluntate
omnis actio bona. bonaẽ s ñ om̃is̃mnala uolun¬

Expanded text:
tationem; et dignosces quis actus sit peccatum, tationem; et dignosces quis actus sit peccatum, qui, scilicet, malam habeat causam; nec ille tantum, quia sunt nonnulli actus qui etsi bonam habeant causam, tamen peccata sunt, ut supra positum est. Ex quo consequi videtur quia non semper ex fine judicatur voluntas sive actio mala, sicut in illis quae per se peccata sunt. Illa enim cum quis gesserit pro aliqua bona causa, bonum videtur habere finem; nec ex fine voluntas est mala, nec ex voluntate actio fit mala, sed ex actione voluntas fit prava. In quibus aliqui ponunt actum Judaeorum, qui crucifigendo Christum arbitrabantur se obsequium praestare Deo, quia bonum finem dicunt eos sibi posuisse, scilicet Dei obsequium; et tamen voluntatem eorum et actionem perversam fore asserunt. De bonis autem nulla fit exceptio in praemissis verbis August. quin omnis voluntas bona ex fine sit bona; et ex fine et voluntate omnis actio bona, bona est. Sed non omnis mala volun
Abbreviated transcription (Latin):
rendum: ut quecumq ꝓ bonis fiunt causis
nec ipsa mala eẽ uidicentur. At iusticia
merito punit eum qui dicit se subtraxisse
suꝑfiua diuiti. ut p̃beret pauꝑi: ce falsarium
qui alienum corrumpit testam̃tum ut is es¬
set heres qui faceret elemosinas largas non
ille qui nullas: & eum qui se fecisse adultũi
ostendit. ut ꝑ illam cum qua fecit. hominẽ
de morte liberet Sed dicet auquis gͦ equandꝰ ẽ.
fur quilibet. furi qui uoluntate miscđie furat᷑ .
Qs hoc dixerit: s horum duorum ñ id̃o qͥsqm
est bonꝰ: quia peior est unus. Peior enunqui
concupiscendo: quam qui miserando furatur
S si furtum omne peccatum ẽ ab omnifurto
abstinendum est. Quis enumdicat eẽ peccan¬
dum: etiam si aliudsit grauius. aliud leuius
peccatum: Nunc autem querimus. quis actꝰ¬
sit peccatum uł ñ: non quid grauiꝰ sit uł le¬
uius. Intende lector ꝓpositis u̾bis totam̃tis
consideratione. que ñ mutilem habent exerci¬

Expanded text:
rendum, ut quaecumque pro bonis fiant causis, rendum, ut quaecumque pro bonis fiant causis, nec ipsa mala esse judicentur? At justitia merito punit eum qui dicit se subtraxisse flua diviti, ut praeberet pauperi; et falsarium qui alienum corrumpit testamentum, ut is esset haeres qui faceret eleemosynas largas, non ille qui nullas; et eum qui se fecisse adulterium ostendit, ut per illam cum qua fecit, hominem de morte liberaret. Sed dicet aliquis: Ergo aequandus est fur cuilibet furi qui voluntate misericordiae furatur? Quis hoc dixerit? Sed horum duorum non ideo quisquam est bonus, quia pejor est unus. Pejor enim est qui concupiscendo, quam qui miserando furatur. Sed si furtum omne peccatum est ab omni furto abstinendum est. Quis enim dicat esse peccandum, etiamsi aliud sit gravius, aliud levius peccatum? Nunc autem quaerimus quis actus peccatum sit vel non; non quid gravius sit vel levius. Intende, lector, propositis verbis tota mentis consideratione, quae non inutilem habent exerci
Abbreviated transcription (Latin):
bus: aut falsa testimonia ꝓferamus. ñ unde
innocentes ledantur. s potius saluent᷑. Duo
enim bona hic sunt. ut inops alatur & innocenꝰ
ñ puniat᷑. Aut quis dicat adult̃ium ẽẽ facien¬
dum. ut ꝑ illam cum qua fit. homo de morte
liberetur: T̃ estam̃ta etiam uera cur ñ suppri¬
mimus. & faisa supponimus: ne hereditates
habeant quinichii boni agunt sed hii potiꝰ
qui indigentes adiuuant: cur ñ fiant ilia ma.¬
la ꝓpt̾ hec bona: si ꝓpt̃ hec bona. nec illa st̃ ma¬
ia: Cur ñ abimmundis meretricib que ditãt
stupratores. rapiat diuitias uirbons. ut in¬
digentib eas largiatur: cum nullũ malũ ma¬
lum sit. si ꝑbonofiat:. Quis hec dicat: nisi qui
res humanas moresq conatur & leges subuer.¬
tere: Quod enim faci nus non dicatur recte
posse fieri. nec impune tantum. uerum etiam
& p̃mium. si semel concesserimus in malis
actib. non quid fiat. s quare fiat ẽẽ que¬

Expanded text:
bus; aut: Falsa testimonia proferamus, non ut inde bus; aut: Falsa testimonia proferamus, non ut inde innocentes laedantur, sed potius salventur? Duo enim bona hic sunt: ut inops alatur, et innocens non puniatur. Aut quis dicat adulterium esse faciendum, ut per illam cum qua fit, homo de morte liberetur? Testamenta etiam vera cur non supprimimus, et falsa supponimus, ne haereditates habeant qui nihil boni agunt, sed hi potius quilindigentes adjuvant? Cur non fiant illa mala propter haec bona, si propter haec bona nec illa sunt mala? Cur non ab immundis meretricibus quas ditant stupratores, rapiat divitias vir bonus, ut indigentibus eas largiatur, cum nullum malum malum sit si pro bono fiat? Quis hoc dicat, nisi qui res humanas moresque conatur et leges subvertere? Quod enim facinus non dicatur recte fieri posse, nec impune tantum, verum etiam peretur et praemium; si semel consenserimus in malis actibus, non quid fiat, sed quare fiat esse quae
Abbreviated transcription (Latin):
ea auõ euidentissime docet in libi cont̃
qui ita st̃ mali ut numquam possint ẽẽ bom.
etiam si bonã uideantur habere causam. Iñt¬
est inquit plurimum. qua causa. quo fine.
qua intentione. quid fiat. S ea que constat
eẽ peccata nullo bone cause obtentu. nullo
quasi bono fine. nulla uelut bona intentioẽ
facienda sunt. Caquippe oꝑa hominum si
causas habuerint bonas ut malas. nc̃ sunt bo¬
na nc̃ mala. que non sunt ꝑ se ipsa peccata sic̃
uictum p̃bere pauꝑib bonum est. si fit causa
miscłie cũ recta fide: &e concubitus conugali
quando fit causa generandi: si ea fide fiat ut
gignantur regenerandi. hec rursus mala sc̃:
si malas habeant causas. Uelut si iactantie
concũbit᷑: aut filii generant᷑. non ut d̃o. s ut
sunt ut furtastupra. blasphemie. quis dicat
causis bonis eẽ fatienda. uł pecc̃a ñ eẽ uł qd̾ ẽ.
absurdius iusta peccata eẽ: Quis dicat fure¬
mur diuitib. ut habeamus quid demꝰ pauꝑi¬

Expanded text:
us evidentissime docet in libro contrqui ita sunt mali, ut nunquam possint esse boni etiamsi bonam videantur habere causam. Interest, inquit, plurimum qua causa, quo fine, qua intentione quid fiat. Sed ea quae constat esse peccata, nullo bonae causae obtentu, nullo quasi bono fine, nulla velut bona intentione facienda sunt. Et quippe opera hominum, si causas habuerint bonas vel malas, nunc sunt bona, nunc mala, quae non sunt per seipsa peccata: sicut victum praebere pauperibus bonum est, si fit causa misericordiae cum recta fide: et concubitus conjugalis quando fit causa generandi, si ea fide fiat, ut gignantur regenerandi. Haec rursus mala sunt, si malas habeant causas: velut si jactantiae concumbitur, aut filii generentur non ut Deo, sed ut sunt, ut furta, stupra, blasphemiae, quis dicat causis bonis esse facienda, vel peccata non esse; vel, quod est absurdius, justa peccata esse? Quis dicat: Furemur divitibus, ut habeamus quid demus pauperi
Abbreviated transcription (Latin):
uid au teminter nasci et ꝓ stinguere¬
cedere int sit. de illa excellentissima
natura loquens explicare quis potestꝰ Non
omne quod ꝓcedit nascitur. quamuis om̃e
ꝓcedat. quod nascitur:. sicut non omne qd̃
bipes est homo est. quamuis bipes sit. om¬
nis qui homo est: hoc scio. distinguere autẽ
int̃ ilam generationem et hanc ꝓcessionẽ
nescio. ñ ualeo. ñ sufficio. Ac ꝑ hoc quia ce il¬
la et ista est ineffabilis. sicut ꝓpħa de filio
rabit: ita de sp̃u scõ uerissime dicitur. ꝓces¬
sionem eius quis enarrabit: Satis sit ergo
nobis quianon est a se ipso fuius. s ab illo
de quo natus est. non est a seipso sp̃c sc̃s. sed
ab illo de quo ꝓcedit: & quia de utroq ꝓce¬
dit. sicut iam ostendimus. ¶ De sp̃u sc̃o quo¬
modo ipse de deo sit. nec tam̃ ipse filiꝰ
sit. qm̃ ꝓcedendo ñ nascendo legitur eẽ
de deo: iam suꝑius quantum uisum est
disput auimus

Expanded text:
uid autem inter nasci et procedere intersit, de illa excellentissima natura loquens explicare quis potest? Non omne quod procedit, nascitur, quamvis omne procedat quod nascitur. Sicut non omne quod bipes est homo est, quamvis bipes sit omnis qui homo est. Hoc scio; distinguere autem inter illam generationem et hanc processionem nescio, non valeo, non sufficio. Ac per hoc quia et illa et ista est ineffabilis; sicut propheta Isaiarabit? Ita de Spiritu sancto verissime dicitur: Processionem ejus quis enarrabit? Satis sit ergo nobis, quia non est a seipso Filius, sed ab illo de quo natus est; non est a seipso Spiritus sanctus, sed ab illo de quo procedit; et quia de utroque procedit, sicut jam ostendimus. De Spiritu sancto quomodo ipse de Deo sit, nec tamen ipse Filius sit, quoniam procedendo non nascendo legitur esse de Deo, jam superius, quantum visum est, disputavimus
Abbreviated transcription (Latin):
sumq diuina natura ueracit̾ oe eẽntia¬
lit̃ sit in omni loco. et in om̃i tempore:
ñ tam̃ mouetur ꝑ loca ut temꝑa. nec localis
ẽ. nec temꝑalis. localis ñ ẽ. quia penitus ñ
cirrum scbitur loco: quia nec ita inuno lo¬
co. quod ñ sit in alio: nec dim̃sionẽ habet
sicut corpꝰ: cui scđ̾m locum assignat᷑ pͥnci¬
pium. medium. & finis. & ante. et retro. dex¬
tra &e sinistra. sursum & iusum: quod suunt̃¬
positione facit distantiam circustantium.

Expanded text:
umque divina natura veraciter et essentialiter sit in omni loco et in omni tempore, non tamen movetur per loca vel tempora, nec localis est, nec temporalis. Localis non est, quia penitus non circumscribitur loco, quia nec ita est in uno loco, quod non sit in alio, nec dimensionem habet sicut corpus, cui secundum locum assignatur, principium, medium et finis, ante et retro, dextera et sinistra, sursum et deorsum, quod sui interpositione facit distantiam circumstantium.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ inqũib d̾a reb magno malo in quibidam
paruo. in quib dam nullo faliunt᷑. Inquib reb
nichil int̃ est. ad capescendum di regnum. utrum
ctedant᷑ an ñ. ut utrum uera putent᷑ anfaisa. siue
sint siue non: inhis errare. idẽ aliud ꝓalio puta¬
re. ñ arbitrandum ẽ eẽ peccatumꝰ uł si ẽ mini.
pot̾ ꝑueniri. Et licet error maxima cura cauend̾
sit. ñ modo in maiorib s etiam inminorib rebꝰ:
nec nisi rerum ignorantia possit errari: ñ ẽ tam̃
consequens. ut continuo erret. quisqͥs aliquid
nescit. S quisqͥs existimat sc̃ire quod nescit pro
uero enim approbat falsum: qd̾ ẽ erroris ꝓprium.
Uerumptam̃ inqua re quisqͥs erret. int̾ ẽ pluri¬
mũ. St̃ enimque nescire sit melius: quamscire.
Item. Nonnullis errare ꝓfuit aliquando: sed
inuia pedum. ñ inuia morun¬

Expanded text:
d in quibusdam rebus magno malo, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo fallimur. In quibus rebus nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur an non, vel utrum vera putentur an falsa, sive sint, sive non; in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; vel si est, minimupotest perveniri. Et licet error maxima cura cavendus sit non modo in majoribus, sed etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari, non tamen est consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed si quis se existimat scire quod nescit. Pro vero enim approbat falsum, quod erroris est proprium. Verumtamen in qua re quisquis erret interest plurimum. Sunt enim quae nescire sit melius quam scire. Item nonnullis errare profuit aliquando; sed in via pedum, non in via moru
Abbreviated transcription (Latin):
paradyso erant ligna diũ̾s gen̾ĩs int̃ q̃ unum
erat quod uocatum est lignum uite: alterum tͦ
lignum scientie boni et mali. Quare dictũ ẽ lig¬
te dictum est sicut docet beda. & strabus. qͥa
diuinitus accepit hanc uim. ut qui ex eiꝰ fruc¬
tu comederet. corpꝰ eius stabili sanitate ce ꝑpe¬
tua soliditate firmaretur: nec ulla infirmita¬
te. uł etatis imbecillitate. indeterius uł inocca.¬

Expanded text:
paradiso erant ligna diversi generis; inter quae unum erat quod vocatum est lignum vitae; alterum vero, lignum scientiae boni et mali. Lie dictum est, sicut docet Beda et Strabus quia divinitus accepit hanc vim, ut qui ex ejus fructu comederet, corpus ejus stabili sanitate et perpetua soliditate firmaretur; nec ulla infirmitate, vel aetatis imbecillitate in deterius vel in occas
Abbreviated transcription (Latin):
ait auoꝰ. ꝑfectum fuit coniugiũ. ẜfectum qͥde
ñ insignificatione. s inscĩtate. Sanctiora eni N¬
st̃ comugia pari uoto continentium. Unde
ꝑseuerant reddere debuissetis. aquo ꝓpo¬
sito silapsus ẽ. ille: tu saitẽ ꝑseuera. p̃ quia
parit̃ temꝑabatis acommixtione carnali.
idõ maritus tuus eẽ destiterat: ĩmo uͦ tanto
sanctiꝰ coniuges manebatis: qnͣto sanctiora
concordit̾ placita seruabatis. ꝑfectum igt᷑
fuit marie & ioseph conugium: inscĩtate.
ꝑfectum etiam fuit scd̾m triplex bonum
coniugir:. fidem scilicet. & ꝓlem. & sacram̃tũ.
Om̃ne enim nuptiarum bonum ut ait ausꝰ.¬
impletum ẽ. millis parentib xp̃i . fides. ꝓles
sacͣmentum. Plem cognoscimus: ipsũ dñm
fidem: qr nullum adultium. Sacram̃tum:
quia nullũ diuortiũ. Solus ibi nuptialis
ñ fuit ꝯcubitus: quia incarne peccati fieri
ñ potãt sine pudenda concupiscentia car
nis. que accidit ex peccato: sine qua concipi

Expanded text:
njugium; perfectum quidem non in significatione, sed in sanctitate. Sanctiora sunt enim conjugia pari voto continentium. Unde perseveranter reddere debuistis; a quo proposito si lapsus est ille, tu saltem persevera. Non quia pariter temperabatis a commixtione carnali, ideo maritus tuus esse destiterat; imo vero tanto sanctius conjuges manebatis, quanto sanctiora concorditer placita servabatis. Perfectum ergo fuit Mariae et Joseph conjugium in sanctitate. Perfectum etiam fuit secundum triplex bonum conjugii, fidem, scilicet, prolem, et sacramentum. Omno etiam nuptiarum bonum, ut ait Auimpletum est in ipsis parentibus Christi, fides, proles, sacramentum. Prolem cognoscimus ipsum Dominum; fidem quia nullum adulterium; sacramentum, quia nullum divortium. Solus ibi nuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non potnis, quae accidit ex peccato; sine qua concipi
Abbreviated transcription (Latin):
ex suꝑbia nascitur cordis. Ideo enim por¬
catum suum quis celat ne reputetur
foris qualem se iam diuino conspeclui
exhibuit: quod ex fonte suꝑbie nascitur.
Species enim suꝑbie ẽ se uelle iustũ iudi
qui peccator ẽ. atq hypocrita conuincit᷑:
qui ad instar primorum parentum uel
tergiũsatione u̾borum peccata sua leui¬
gare contendit: uł sicut cain in pecẽm
suum reticendo supprimere querit. Ubi
uͦ suꝑbia regnat uł hypocrisis. humili¬
tas locum ñ habet. Sine humilitate uͦ.
aucui ueniam sperare non licet. Ubigͦ est
taciturnitas confessionis: ñ est separanda
uenia criminis. Iam certissime liquet
quam sit detestabile peccati silentium.
& econũso. quam sit necessaria confessio.
Est enim confessio: testimonium conscien¬
tie dm tmitis. Qui enim timet iuditiũ
dei: peccatum ñ erubescit confiteri. ꝑfec¬
tus timor soiuit omnẽ pudor̃e: confessio
peccati pudorem habet. & ipsa erubescen¬
tia est grauis pena. Ideoq iubemur con¬

Expanded text:
ex superbia nascitur cordis. Ideo enim peccatum suum quis celat, ne reputetur foris qualem se jam divino conspectui exhibuit, quod ex fonte superbiae nascitur. Species enim superbiae est se velle justum videri qui peccator est; atque hypocrita convincitur qui instar primorum parentum vel tergiversatione verborum peccata sua levigare contendit, vel sicut Cain peccata sua reticendo supprimere quaerit. Ubi ergo superbia regnat et hypocrisis, humilitas locum non habet. Sine humilitate vero alicui veniam sperare non licet. Ubi est ergo taciturnitas confessionis, non est speranda venia criminis. Jam certissime liquet quam sit detestabile peccati silentium, et e converso quam sit necessaria confessio. Est enim confessio testimonium conscientiae Deum timentis. Qui enim timet judicium Dei, peccatum non erubescit confiteri. Perfectus timor solvit omnem pudorem; confessio peccati pudorem habet, et ipsa erubescentia est gravis poena. Ideoque jubemur con
Abbreviated transcription (Latin):
sabbati. & inde est. qd̾ numerando dies usq ad
septimũ ꝓcedimꝰ. e dicimus sept̃e eẽ dies quoꝵ
repetitione om̃e tempꝰ agit᷑: ñ quin auꝰ sit ad
ilis dies octauus &e nonus. & sic de cerĩs sed qͥa
in sex dieb rerum gn̾a distincta st̃. & insepti¬
mo licet non fuerit nouum genus rerum insti-¬
tutum. fuit tam̃ in eo quasi quid̾a nouus statꝰ
scĩficationis oꝑm. & requietionis opificis. Põt
etiam sic exponi illud. Compleuit ũs die. uͦui.
ẽ. quare creatꝰ sit hõ. & qualit̃ institutꝰ q̃ duo

Expanded text:
sabbati. Et inde est quod numerando dies usque ad septimum procedimus, et dicimus septem esse dies, quorum repetitione omne tempus agitur; non quia alius sit ab illis dies octavus et nonus, et sic de caeteris, sed quia in sex diebus rerum genera distincta sunt, et in septimo, licet non fuerit novum genus rerum institutum, fuit tamen in eo quasi quidam novus status sanctificationis operum et requietionis opificis. Potest etiam sic exponi illud: Complevit Deus die septimo EST QUARE CREATUS HOMO, ET QUALITER SIT INSTITUTUS, QUAE DUO
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam inmune. s plens aliis ordinibus
qui sunt inferiores. Nec nominat᷑ quisq ordo
ab om̃i re. quam plenius aliis accepit: s ab
aliqua rerum quas accepit. uł pot̾ comꝑatio
referri ñ ad ipsos ordines. s ad aua dona lec
ad omnia aliadona. s ad quedam. Sicut eñ
homines cum plura habeant dona. queda
auis excellentius possident: Ita forte & angli
quibdam muñib magis pollent & alis
ationis ita distincti fuerint. Capitulũ xlix

Expanded text:
scientiam in munere, sed plenius aliis ordinibus scientiam in munere, sed plenius aliis ordinibus qui sunt inferiores. Nec nominatur quisque ordo ab omni re quam plenius aliis accepit, sed ab aliqua rerum quas accepit. Vel potest comparatio referri non ad ipsos ordines, sed ad alia dona; nec ad omnia alia dona, sed ad quaedam. Sicut enim homines, cum plura habeant dona, quaedam aliis excellentus possident; ita forte et angeli quibusdam muneribus magis pollent, et aliationis ita distincti fuerint. Jam nunc i
Abbreviated transcription (Latin):
idest cognitione ueritatis appellatus est. scił
cherubin: ita ce de auiis intelligendum est as-¬
signatur gͦ excellentia ordinum scd̃m excel
enim ardent caritate &e scientia plenisunt sic
& de aliis. s suꝑiores auis excellentius. ut ĩa
dictum est. Ip̃sa acceꝑunt: a quib & nomman¬
tur. Unde gregoriꝰ. In illa summa ciuitate
quisq ordo eius rei censetur nomine:. qũa
o talis. Si quisq ordo ab iliodono nominat᷑
quod plenus possidet. tc̃ cherubin inscien-¬
tia p̃minet omnib quia ascientia nomina¬
tur. s qui magis diligit: plus cognoscit
Tantum enim ut tradit auctoritas cognos¬
cit ibi qͥsi quantum diugit. itaq seraphin
non solum incaritate. s etiam inscientia
p̃minent. Id̃oq auctoritas ula sic uidetur
intelugenda. ut comparatio ñ referatur ad
om̃sordines. s ad quosidlam scilicet inferio¬
res. Iue enimordo ñ plenius serapbin. accip̃

Expanded text:
id est, cognitione veritatis, appellatus est, scilicet id est, cognitione veritatis, appellatus est, scilicet cherubin: ita et de aliis intelligendum est. Assignatur ergo excellentia ordinum secundum excenim ardent charitate, et scientia pleni sunt: sic et de aliis. Sed superiores aliis excellentius, ut jam dictum est, ipsa acceperunt, a quibus et nominantur; unde Gregorius: In illa summa civitate quisque ordo ejus rei censetur nomine, quam o talis: Si quisque ordo ab illo dono nominatur quod plenius possidet, tunc cherubin in scientia praeeminent omnibus, quia a scientia nominatur. Sed qui magis diligit, plus cognoscit. Tantum enim, ut tradit auctoritas, cognoscit ibi quisque, quantum diligit. Itaque seraphin non solum in charitate, sed etiam in scientia praeeminent. Ideoque auctoritas illa sic videtur intelligenda, ut comparatio non referatur ad omnes ordines, sed ad quosdam, scilicet inferiores. Ille enim ordo non plenius seraphin accepit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓpt̾ se. s ꝓpt̾ nos cdata sunt. Qui enim
sibi noti sune contemplatione. nobis in notes¬
cunt cognominatione: & nominant᷑ singuli
ordines adonis gr̃ãrum. que ñ singulariter.
s excelient̃ datasunt inparticipatione. In il¬
la enim celesti patria. ubi plenitudo bomest:
licet quedam data sint excellent̃. mltam̃ pos¬
sidetur singularit̃. Omma emm momnibꝰ ft̾
non quidem equalit̃. quia alii auis subli¬
mius possident. que tñ omnes hñt. Cũq
omnia dona grarum suꝑiores ordines subli¬
miꝰ &e ꝑfectius ꝑceꝑint: tam̃ ex p̃cipus sorti¬
ti sunt uocabula. Inferiorib cet̾a relinquen¬
tes ordimibus ad cognominationẽ. ut sera¬
phim qui ordo excelientissimꝰ estimat᷑ tam
dilectionem quam cognitionem diuinitatis.
tate nom̃ accepit ille suꝑiõr ordo. Maiꝰ enim
donum ẽ. caritas: quam scientia. Item. Maiꝰ
est scire quam iudicare: scientia namq infor¬
mat iudicium. Id̃oq scd̃s ordo. ascdõ dono.

Expanded text:
 se, sed propter nos eis data sunt. Qui enim sibi noti sunt contemplatione, nobis innotescunt cognominatione. Et nominantur singuli ordines a donis gratiarum quae non singulariter, sed excellenter data sunt in participatione. In illa enim coelesti curia, ubi plenitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil tamen possidetur singulariter. Omnia enim in on quidem aequaliter; quia alii aliis sublimius possident, quae tamen omnes habent. Cumque omnia dona gratiarum superiores ordines sublimius et perfectius perceperint, tamen ex praecipuis sortiti sunt vocabula, inferioribus caetera relinquentes ordinibus ad cognominationem; ut seraphin, qui ordo excellentissimus aestimatur, tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, tate nomen accepit ille superior ordo. Majus enim donum est ipsa charitas, quam scientia. Item, majus est scire quam judicare; scientia namque informat judicium. Ideoque secundus ordo a secundo dono,
Abbreviated transcription (Latin):
sponsas appellari ꝯiuges:
tuam: &. indeutõnomio. Siquis alt̾ius spos¬
sam inagro uł quolibet loco opp̃sserit.
uł adduxerit in domum suã moriatur:
quia uxorem ꝓximi sui uiolauit: ñ que iam
uxor erat. s que a parentib uxor fieri debe¬
bat᷑. Ex his colligitur: quod sponse qued̃a
coniuges st̃ ante cõmixtionẽ sexuum. Sed
forte illud mouet quod infine capituli d̾r:
ñ que iam uxor erat. s que uxor fieri debebat.
Qd̃ ñ ita debet intelligi. quasi uxor uere non
fũit ex quo pactio comugalis int̾cesserit: s
quia nondum traducta fuĩt. nec res uxoria
int̾cesserit. scił concubitus coniugalis. Qd̃

Expanded text:
sponsas appellare conjugestuam. Et in Deut.: Si quis alterius sponsam in agro vel quolibet loco oppresserit, vel adduxerit in domum suam, moriatur; quia uxorem proximi sui violavit; non quae jam uxor erat, sed quae a parentibus uxor fieri debebat. Ex his colligitur quod sponsae quaedam conjuges sunt ante commixtionem sexuum. Sed forte illud movet quod in fine capituli dicitur: Non quae jam uxor erat, sed quae uxor fieri debebat. Quod non ita intelligi debet, quasi uxor vere non fuerit, ex quo pacto conjugalis intercessit; sed quia nondum traducta fuerat, nec res uxoria intercesserat, scilicet concubitus conjugalis. 11. Quod