comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam uispiae animae solatia ta¬
lia non requirant a theo dosio uin¬
dicatus est quem regni partici¬
pemfecerat cumparuulum haber&
fratrem auidior fidae soci&a¬
tis quam nimiae potestatis
quam debebat fidem uerum &iã
posteius mortem pulso eius inter¬
fectore maximo ualentinianum
eius paruulum fratrem in sui par¬
tes imperii tam quam xp̃i anus
excepit pupillum ꝑaterno custo¬
diuit affectu quem destitutum
omnibus opibus nullonegotio pos¬
s& auferre si latius regnandi
cupiditate magis quambene faci¬
endi caritate flagrar& unde
potius eum seruata eius impera¬
toria dignitate susceptum. ipsa
humanitate & gratia consolatus
est. De inde cummaxcimum ter¬
ribilem facer& ille successus
hic in angustiis curarum suarum
non est lapsus adcuriositates sa¬
crilegas atq inlicitas. sed adio¬
hannem in aegrpti heremo cons¬
titutum quem dĩ seruum pro¬
ph&andi spũ praeditum fama cre¬
brescente di dicerat misit. at que

Expanded text:
quamuis piae animae solacia taquamuis piae animae solacia talia non requirant, a Theodosio uindicatus est; quem regni participem fecerat, cum paruulum haberet et fratrem, auidior fidae societatis quam nimiae potestatis.quam debebat fidem,_ uerum etiam post eius mortem pulsum ab eius interfectore Maximo Valentinianum eius paruulum fratrem in sui partes imperii tamquam Christianus excepit pupillum, paterno custodiuit adfectu, quem destitutum omnibus opibus nullo negotio posset auferre, si latius regnandi cupiditate magis quam benefaciendi caritate flagraret; unde potius eum seruata eius imperatoria dignitate susceptum ipsa humanitate et gratia consolatus est. Deinde cum Maximum terribilem faceret ille successus, hic in angustiis curarum suarum non est lapsus ad curiositates sacrilegas adque inlicitas, sed ad Iohannem in Aegypti eremo constitutum, quem Dei seruum prophetandi spiritu praeditum fama crebrescente didicerat, misit adque
Abbreviated transcription (Latin):
imperatorem non supplicantem
dae monibus sed ipsumuerum dm̃
colentem tantis terrenis imple¬
uit muneribus. quanta optare
nullus auder&. Cui&iam con¬
dere ciuitatem romano imperio
sociam uelut ipsius romae filiam
sed sine aliquo daemonum tem¬
plosimulacro que concessit. diu
imperauit uniuersum orbem ro¬
manum unus augustus tenuit
& defendit. in adminis trandis
& gerendis bellis uictorio sissi¬
mus fuit. intrrannis oppri¬
mendis per omnia prosperatus
est granda euus aegritudine
& senec tute de functus est fili¬
os imperantes reliquit. Sed
rursus ne imperator quisquam
ideo xp̃ianus ess& ut felicita¬
tem constantini merere tur
cum propter uitam a&ernam
quisque debeat essexp̃ianus.
louianum multo citius quam
iulianum abstulit gratianum
ferro trrannico permisit in¬
terimi. Longe quidem mitius
quam magnum ponpeium co¬
lentem uelut romanos deos. Nam
ille uindicari acatone non potuit
quem ciuilis belli quodammodo he¬
redem reliquerat iste autem

Expanded text:
imperatorem non supplicantem imperatorem non supplicantem daemonibus, sed ipsum uerum Deum colentem tantis terrenis inpleuit muneribus, quanta optare nullus auderet; cui etiam condere ciuitatem Romano imperio sociam, uelut ipsius Romae -filiam, sed sine aliquo daemonum templo simulacroque concessit. Diu imperauit, uniuersum orbem Romanum unus Augustus tenuit et defendit; in administrandis et gerendis bellis uictoriosissimus fuit, in tyrannis obprimendis per omnia prosperatus est; grandaeuus aegritudine et senectute defunctus est, filios imperantes reliquit. Sed rursus ne imperator quisquam ideo Christianus esset, ut felicitatem Constantini mereretur, cum propter uitam aeternam quisque debeat esse Christianus: Iouianum multo citius quam Iulianum abstulit; Gratianum ferro tyrannico permisit interimi, longe quidem mitius quam magnum Pompeium colentem uelut Romanos deos. Nam ille uindicari a Catone non potuit, quem ciuilis belli quodam modo heredem reliquerat; iste autem,
Abbreviated transcription (Latin):
dae tuendae que reipublicae non
pro saturandis inimicitiarum
odiis exerunt sieandem ueniam
non ad impunitatem iniquitatis
sed ad spem correctionis indul¬
gent. si quod a spere coguntur
plerumque decernere misericor¬
diae lenitate & beneficiorum
largitate compensant. Silu¬
xsiria tanto eis est castigatior
quanto poss& esse liberior
simalunt cupiditatibus prauis
quam quibus lib& gentibus im¬
perare. & si haec omnia faci¬
unt non propter ardorem in anis
gloriae sed propter caritatem
felicitatis a&ernae. si prosuis
peccatis humilitatis & misera¬
tionis & orationis sacrificium
dõ suo uero immolare non ne¬
glegunt. Tales xp̃ianos im¬
peratores dicimus esse felices
interim spe postea reipsa futu¬
ros. cumid quod expectamus
ne homines qui eum crederent
propter a&ernam uitam co¬
lendum has sublimitates &¬
regna terrena existimarent posse
neminem consequi nisi dae monibus
supplic& quodhi sp̃s intalibus
multum ualerent. constantinũ

Expanded text:
dae tuendaeque rei publicae, non dae tuendaeque rei publicae, non pro saturandis inimicitiarum odiis exerunt; si eandem ueniam non ad inpunitatem iniquitatis, sed ad spem correctionis indulgent; si, quod aspere coguntur plerumque decernere, misericordiae lenitate et beneficiorum largitate conpensant; si luxuria tanto eis est castigatior, quanto posset esse liberior; si malunt cupiditatibus prauis quam quibuslibet gentibus imperare et si haec omnia faciunt non propter ardorem inanis gloriae, sed propter caritatem felicitatis aeternae; si pro suis peccatis humilitatis et miserationis et orationis sacrificium Deo suo uero immolare non neglegunt. Tales Christianos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id quod expectamus ne homines, qui eum crederent propter aeternam uitam colendum, has sublimitates regna terrena existimarent posse neminem consequi, nisi daemonibus supplicet, quod hi spiritus in talibus multum ualerent, Constantinum
Abbreviated transcription (Latin):
Neque enimnos xp̃ianos quosdam
imperatores. id eo felices dicimus
quia uel diutius imperauerunt
uel imperantes filios morte pla¬
cida reliquerunt. uel hostes rei
publicae domuerunt uelinimi¬
cosciues aduersus se in surgentes
& cauere &opprimere potue¬
runt. Haec & aliauitae huius
aerum nosae uel munera uel sola¬
tia quidam &iam cultores dae¬
monum accipere meruerunt qui
non pertinent ad regnumdĩ. quo
pertinent isti & hoc ipsius miseri¬
cordia factumest ne ab illo ista
qui in eum credunt uelut summa
bona desiderarent sed felices
eos dicimus si iuste imperant si
interlinguas sublimiter hono¬
rantium & obsequianimis humi¬
liter salut antium non exto lluntur
& se homines esse meminerunt.
si suam potestatem ad dĩ cultum
maxime dilatandum maiesta¬
tieius famulam faciunt. sidm̃
timent diligunt colunt si plus
amant illud regnum ubi non timent
habere consortes si tardius uin¬
dicant. facile ignoscunt sieandem
uindictam pronecessitate regen¬

Expanded text:
Neque enim nos Christianos quosdam Neque enim nos Christianos quosdam imperatores ideo felices dicimus, quia uel diutius imperarunt uel imperantes filios morte placida reliquerunt, uel hostes rei publicae domuerunt uel inimicos ciues aduersus se insurgentes et cauere obprimere potuerunt. Haec et alia uitae huius aerumnosae uel munera uel solacia quidam etiam cultores daemonum accipere meruerunt, qui non pertinent ad regnum Dei, quo pertinent isti; et hoc ipsius misericordia factum est, ne ab illo ista qui in eum crederent uelut summa bona desiderarent. Sed felices eos dicimus, si iuste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, et se homines esse meminerunt; si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum maiestati eius famulam faciunt; si Deum timent diligunt colunt; si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes; si tardius uindicant, facile ignoscunt; si eandem uindictam pro necessitate regen
Abbreviated transcription (Latin):
indignationem suam tanta man¬
su&udine temperauit. ut illum
promo facer& mirabiliter uin¬
cinead infirmorum animos
euertendos gloria daretur
daemonibus quibus eum suppli¬
care constabat. De inde abhis
barbaris roma caperetur qui
contra omnem consuetudinem
gestorum antebellorum ad loca
sca confugientes xp̃ianae reli¬
gionis reuerentia tuerentur
psisque daemonibus atque impi¬
orum sacrificiorum ritibus de
quibus ille prae sumpserat sic ad¬
uersarentur nomine xp̃i ano
ut longe a trocius bellum cum
eis quam cum hominibus gerere
uiderentur Itauerus dñs
gubernator que rerum & roma¬
nos cum misericordia flagella¬
uit & tam incredibiliter uictis
supplicatoribus daemonum nec
salutirerum praesentium neces¬
saria esse sacrificia illa mons¬
trauit. ut ab his qui non peruica
citer contendunt. sed prudenter
attendunt neo propter praesen¬
tes necessitates uera religio dese¬
ratur & magis a&ernae uitae
fidelissima expectatione teneatur

Expanded text:
indignationem suam tanta manindignationem suam tanta mansuetudine temperauit, ut illum primo faceret mirabiliter uinci, ne ad infirmorum animos euertendos gloria daretur daemonibus, quibus eum supplicare constabat; deinde ab his barbaris Roma caperetur, qui contra omnem consuetudinem gestorum ante bellorum ad loca sancta confugientes Christianae religionis reuerentia tuerentur ipsisque daemonibus adque inpiorum sacrificiorum ritibus, de quibus ille praesumserat, sic aduersarentur nomine Christiano, ut longe atrocius bellum cum eis quam cum hominibus gerere uiderentur; ita uerus dominus gubernatorque rerum et Romanos cum misericordia flagellauit, et tam incredibiliter uictis supplicatoribus daemonum nec saluti rerum praesentium necessaria esse sacrificia illa monstrauit, ut ab his qui non peruicaciter caciter contendunt, sed prudenter adtendunt, nec propter praesentes necessitates uera religio deseratur, et magis aeternae uitae fidelissima expectatione teneatur
Abbreviated transcription (Latin):
ille tam impius cumtantis & tam
impiis copiis romam fuiss& ingres¬
sus cui peperciss& : quibus hono
inqua persona dm̃timer& : cuius
non sanguinem fusum cuiuspudi¬
citiam uell& intactam : quas
autem isti produs suis uocos ha¬
berent : quanta insultatione
lactarent quod ille ideo uiciss&
ideo tanta potuiss&. quia coti¬
dianis sacrificiis placabat atq
inuitabat deos quod romanos
facere xpiana religio nonsine¬
bat: Nam propin quante lam
illo his locis ubi nutu summae
maiestatis oppressus est qm̃ eius
fama ubique crebrescer& nobis
apud carthaginem dicebatur.
H loc credere spargere lactare
paganos quod illedus amicis
protegentibus & opitu lantibus
quibus immolare cotidie fere¬
batur uinciomnino non poss&
abeis quit alia dusromanis sacra
non facerent nec fieri a quo quam
permitterent Et non agunt
miseri gratias tantae misericor¬
diaedi quicumstatuiss& inrup¬
tione barbarica grauiora dignos
mores hominum castigare.

Expanded text:
ille tam inpius cum tantis et tam ille tam inpius cum tantis et tam inpiis copiis Romam fuisset ingressus. cui pepercisset? quibus locisin qua persona Deum timeret? cuius non sanguinem fusum, cuius pudicitiam uellet intactam? Quas autem isti pro dis suis uoces haberent, quanta insultatione iactarent, quod ille ideo uicisset, ideo tanta potuisset, quia cottidianis sacrificiis placabat adque inuitabat deos, quod Romanos facere Christiana religio non sinebat? Nam propinquante iam illo his locis, ubi nutu summae maiestatis obpressus est, cum eius fama ubique crebresceret, nobis aput Carthaginem dicebatur, hoc credere spargere iactare paganos, quod ille dis amicis protegentibus et opitulantibus, quibus immolare cottidie ferebatur, uinci omnino non posset ab eis, qui talia dis Bomanis sacra non facerent nec fieri a quoquam permitterent. Et non agunt miseri gratias tantae misericordiae Dei, qui cum. statuisset inruptione barbarica grauiora <pati> dignos mores hominum castigare,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit id quoq celerrime finir &ur
Recolant igitur quilegerunt tam
diuturna bella quam uariis euen¬
tis quam luctuosis cladibus auete¬
ribus sint gestaromanis sicut sol&
orbis terrarum uelut procellosis¬
simum pelagus uarium talium
malorum tempestate lactari.
Et quodnolunt aliquando fatean¬
tur nec in sanis aduersus dm̃
linguis seinterimant & decipiaNt
memoria recentissimo tempore.
ds̃ mirabiliter & miseri corditer
facit : Non cum gratiarum ac¬
tione commemorant. sed quantum
in ipsis est omnium si fieripotest
hominum obliuione sepelire conan¬
tur. quod a nobissitacebitur simi¬
liter erimus Ingrati. Cum
radagaisus rexgothorum ag¬
mine ingenti & in mani lam in
urbis uicinia constitutus roma¬
nis ceruicibus imminer & uno die
tanta celeritate uictus est. ut
neuno quidem nondicam extinc¬
to sed uulnerato romanorum
multo amplius quamcentum
milium prosterner&ur eius ex¬
ercitus atq ipsemox captus poe¬
na debita necar&ur. Nam si

Expanded text:
fecit, id quoque celerrime finiretur. fecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosissimum pelagus uaria talium malorum tempestate iactari, et quod nolunt aliquando fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant et decipiant memoria recentissimo tempore Deus mirabiliter et misericorditer fecit, non cum gratiarum actione commemorant, sed, quantum in ipsis est, omnium si- fieri potest hominum obliuione sepelire conantur; quod a nobis si tacebitur, similiter erimus ingrati. Cum Radagaisus, rex Gothorum, agmine ingenti et inmani iam in Urbis uicinia constitutus Romanis ceruicibus inmineret, uno die tanta celeritate sic uictus est, ut ne uno quidem non dicam extincto, sed uulnerato Romanorum multo amplius quam centum milium prosterneretur eius exercitus adque ipse mox captus poena debita necaretur. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
& pene con sumpsit. duobus proelus
ferme soptua ginta romanorum
mili a ceciderunt. Bellum pu¬
nicum primum per xxiii annos
peractumest. Bellum mitrida¬
ticum quadraginta. Ac nequis¬
quam arbitr&urrudimenta
romanorum fuisse fortiora ad
bella citius peragenda superio¬
ribus temporibus multum in omni
uirtute laudatis : Bellum sam¬
niticum annis tractum est ferme
quinquaginta. quobello ltaroma¬
ni uicti sunt ut subiugum &iam
mitterentur sed qui a non dilige¬
bant gloriam propter iustitiam
sediustitiam propter gloriam dili¬
gere uidebantur. pacem factam
foedusque ruperunt. Haec ideo
commemoro qm̃ multi pra&erita¬
rum rerum ignari quidam &iam
dissimulatores suae scientiae sitẽ¬
poribus xp̃ianis aliquod bellum
paulo diutius trahiuindent. ilico
in nostram religionem proteruis si¬
me insiliunt exclamantes quod
si ipsa noness& &u&ereritunumi¬
na colorentur lamromana illa uir¬
tute quae adiuuante marte &
bellona tanta celeriter bella con¬

Expanded text:
et paene consumsit; duobus proeliis et paene consumsit; duobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum Punicum primum per uiginti et tres annos peractum est; bellum Mithridaticum quadraginta. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme quinquaginta; in quo bello ita Romani uicti sunt, ut sub iugum etiam mitterentur. Sed quia non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam propter gloriam diligere uidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec ideo commemoro, quoniam multi praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores suae scientiae, si temporibus Christianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella con
Abbreviated transcription (Latin):
consolari genus humanum ut alia
citius alia tardius finiantur. Bel¬
lum piratarum apompeio bellum
punicum tertium. a scipione IN¬
credibili celeritate temporis
breuitate confecta sunt. Bellum
quoque fugitiuorum gladiato¬
rum quamuis multis romanis du¬
cibus & duobus consulibus uictis
it aliaq horribiliter contrita
atq uastata tertiotamen anno
postmulta consumpta consumptum
est Picentes marsi & peligni
gentes non exterae sed italicae
postdiuturnam & deuotissimam
subromano iugo seruitutem in li¬
bertatem caput erigere temp¬
tauerunt.Tammultis nationib
romano imperio subiugatis deletaq
carthagine. In quo bello italico
romanis saepissime uictis ubi & duo
consules perierunt. & alii nobilis si¬
mi senatores non diuturno tamen
tempore tractum est hocmalum
nam quintus ei annus finem dedit.
Sedbellum punicum secundum cum
maximis d&rimentis & calami¬
tate reipublicae perannos octauo
decimo romanas uires ex tenuauit.

Expanded text:
consolari genus humanum, ut alia consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, quamuis multis Romanis ducibus et duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta consumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis et calamitate rei publicae per annos decem et octo Romanas uires extenuauit
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus quimario ipse gaio
caesari: qui augusto ipse& neroni
quiues pasiano uel patriuel filio
suauissimis imperatoribus : ipse
& domitiano crude lissimo Et
ne persingulos ire necesse sit qui
constantino xp̃iano : ipse a postate
iuliano. Cuius egregiam indolem
decepit amore dominandi sacrilega
& d&estanda curiositas. quiua¬
nis deditus oraculis erat quando
fr&us securitate uictoriae naues
quibus uictus necessarius portaba¬
tur incendit. De inde feruide ins¬
tans immodicis ausibus & mox me¬
merito temeritatis occisus in locis
hostilibus egenum reliquit exercitũ
ut aliter inde nom poss& euadinisi
contra illud auspicium dĩ termini
dequo superiore libro diximus
romani imperii termini moueren¬
tur Cessit enim terminus ds̃
necessitati qui noncesserat loui
Haec plane ds̃ unus &uerus regit
& gubernat ut plac& & sioccul¬
tis causis numquid iniustis : sic &i
eius arbitrio est iustoq ludicio
&misericordia uel atterere uel

Expanded text:
hominibus: qui Mario, ipse Gaio hominibus: qui Mario, ipse Gaio Caesari; qui Augusto, ipse et Neroni; qui Vespasianis, uel patri uel filio, suauissimis imperatoribus, ipse et Domitiano crudelissimo; et ne per singulos ire necesse sit, qui Constantino Christiano, ipse apostatae Iuliano, cuius egregiam indolem decepit amore dominandi sacrilega et detestanda curiositas, cuius uanis deditus oraculis erat, quando fretus securitate uictoriae naues, quibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui. Haec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si occultis causis, numquid iniustis? CAPUT XXeius arbitrio est iustoque iudicio et misericordia uel adterere uel
Abbreviated transcription (Latin):
pus regnum uero terrenum &pus
& impiis sicut ei plac& cunnihil
iniuste plac&. quamuis enim
aliquid dixerimus quod a pertum
nobis esse uoluit. tamen multum
est adnos & ualde superat uires
nostras hominum occulta discute¬
re &liquido ex amine merita
diuidicare regnorum. Iulelgitur¬
& unus uerus ds̃ quinec iudicio
nec ad iutorio deserit genꝰhumanũ.¬
quando uoluit & quantum uoluit ro¬
manis regnum dedit. Assrriis
uel &iam persis a quibus solos duos
deos coliunum bonum alterum ma¬
lum continent litterae istorum.
Vt taceam depopulo hebraeo de quo
lam dixi quantum satis uisum est
qui pra&er unum dm̃ non coluit
& quando regnauit. giergo per¬
sis dedit segetes sine cultu deae segi¬
tiae qui aliadona terrarum sine
cultu totdeorum quos isti rebus
singulis singulos uel &iam rebus
singulis plures praeposuerunt.
ipse &iam regnum dedit sinecultu¬
imperatorib eorum per quorum cultum seisti
regnasse crediderunt. sic &iam

Expanded text:
piis; regnum uero terrenum et piis piis; regnum uero terrenum et piis et inpiis. sicut ei placet, cui nihil iniuste placet. Quamuis enim aliquid dixerimus, quod apertum nobis esse uoluit: tamen multum est ad nos et ualde superat uires nostras hominum occulta discutere et liquido examine merita diiudicare regnorum. Ille igitur unus uerus Deus, qui nec iudicio nec adiutorio deserit genus humanuquando uoluit et quantum uoluit Romanis regnum dedit; qui dedit Assyriis, uel etiam Persis, a quibus solos duos deos coli, unum bonum, alterum malum, continent litterae istorum; ut taceam de populo Hebraeo, de quo iam dixi quantum satis uisum est, qui praeter unum Deum non coluit et quando regnauit. Qui ergo Persis dedit segetes sine cultu deae Segetiae, qui alia dona terrarum sine cultu tot deorum, quos isti rebus singulis singulos, uel etiam rebus singulis plures praeposuerunt: ipse etiam regnum dedit sine cultu eorum, per quorum cultum se isti regnasse crediderunt. Sic etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Noria delicatamulier non sit. in
Vndenon ei digne seruit soliditas
quaedam firmitasq uirtutum
ut nihil prouideat prouidentia
nihildis tribuat iustitia nihilto¬
ler& fortitudo nihiltem perantia
moder &ur nisiunde placeatur
hominibus &uento sae gloriae ser¬
uiatur. Nec illi se abista feditate
defenderint quicum aliena sper¬
nant iudicia uelut gloriae contem¬
ptores sibi sapientes uidentur ut
sibi placeant. Nam eorum uirtus
si tamen ulla ẽ alio modo quodam
humanae subditur laudi Neq enĩ
ipse qui sibi plac& homo non est qui dũt
sperat plus intendit in ea inquibus
sibi displic& quam in ea. siqua in illo st̃
quae nontamipsi quam ueritatipla¬
cent neq id tribuit unde lampotest
placere nisi eius miseri cordiae cui
metuit displicere de hissanatis
gratias agens de illis sanandis pre¬
ces fundens quaecum ita sint nontri¬
buamus dandi regni atq imperii
potestatem nisi dõ uero quidat feli¬
citatem in regno caelorum solis

Expanded text:
gloria delicata mulier non sit, infgloria delicata mulier non sit, infUnde non ei digne seruit soliditas quaedam firmitasque uirtutum, ut nihil prouideat prouidentia, nihil distribuat iustitia, nihil toleret fortitudo, nihil temperantia moderetur, nisi unde placeatur hominibus et uentosae gloriae seruiatur. Nec illi se ab ista foeditate defenderint, qui, cum aliena spernant iudicia uelut gloriae contemtores, sibi sapientes uidentur et sibi placent. Nam eorum uirtus, si tamen ulla est, alio modo quodam humanae subditur laudi; neque enim ipse, qui sibi placet, homo non est. Qui autesperat, plus intendit in ea, quibus sibi displicet, quam in ea, si qua in illo sunt, quae non tam ipsi quam ueritati placent; neque id tribuit, unde iam potest placere, nisi eius misericordiae, cui metuit displicere; de his sanatis gratias agens, de illis sanandis preces fundens. CAPUT buamus dandi regni adque imperii potestatem nisi Deo uero, qui dat felicitatem in regno caelorum solis
Abbreviated transcription (Latin):
ad cõparandas amicitiascorpora¬
lib cõmodis necessarias. nulli faciat
in uriam ne offensis legibus uoluptas
uiuere secura non possit. fortitidini
lubeat ut sidolor corpori acciderit
qui non conpellat inmortem teneat
dominam suã id est uo luptatẽ fostiter
in animi cogitatione ut per pristina¬
rum diliciarum suarũ recordationẽ
mitig& praesentis doloris aculeos
Temperantiae lubeat ut tantũ capiat
alimentorum & siqua delectant ne
ꝑ immoderationẽ noxium aliquid
ualitudinem turb&. It uoluptasquã
&iam incorporis sanitate epicurei
maximã ponunt grauiter offendat᷑
It auirtutes cum tota sua gloriãe dig¬
nitate tãquã imperio sae cuidam &
in honestae mulierculae seruientuo¬
luptati. Nihilhac pictura dicunt eẽ
ignominiosius & deformius & quod
minus ferre bonorũ possit aspectus
Etuerumdicunt sed non ex istimo satis
debiti decoris eẽ picturã si&iam
talis fingatur ubi uirtutes humanae
gloriae seruiunt. Lic& enim ista

Expanded text:
ad conparandas amicitias corporaad conparandas amicitias corporalibus commodis necessarias, nulli faciat iniuriam, ne offensis legibus uoluptas uiuere secura non possit; fortitudini iubeat. ut, si dolor corpori accesserit, qui non conpellat in mortem, teneat dominam suam, id est uoluptatem, fortiter in animi cogitatione, ut per pristinarum deliciarum suarum recordationem mitiget praesentis doloris aculeos; temperantiae iubeat, ut tantum capiat alimentorum etsi qua delectant, ne per inmoderationem noxium aliquid ualetudinem turbet et uoluptas, quam etiam in corporis sanitate Epicurei maximam ponunt, grauiter offendatur. Ita uirtutes cum tota suae gloria dignitatis tamquam imperiosae cuidam et inhonestae mulierculae seruient uoluptati. Nihil hac pictura dicunt esse ignominiosius et deformius et quod minus ferre bonorum possit aspectus; et uerum dicunt. Sed non existimo satis debiti decoris esse picturam, si etiam talis fingatur, ubi uirtutes humanae gloriae seruiunt. Licet enim ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
uolentibus credentibus p&entibus
dederit Simulq intellegunt
quantũ sibi desit adperfectionem
iustiti ae qualis est in illorũ scõrum
angelorum soci& a te cui senitunt᷑
aptare quantũ lib& autem lau¬
d&ur atq praedic&ur uirtus quae
sine uera pi&ate seruit hominum
gloriae nequa quã scõrum exiguis
in itus cõparanda ẽ quorum spes
cognita ẽ ingratia & misericordia¬
cio epue bonihumani in ipsa uirtute consti¬
tuunt ad ingerendum pudorem
quib: dam phylo sophys qui uirtutes
quidem probant sedeas uoluntatis
corporalis fine metiuntur & illam
ꝑ seipsamputant appetendã istas
propt̃ ipsam. Tabulam̃ quandam
uerbis pingere ubi uoluptas insella
regali quasi delicata quaed am
regina considat eiq uirtutes fa¬
mulae subiciantur. obseruantes eĩ
nutu. aut faciant qđ illa imperauerit
quae prudentiae iubeat. ut uigilan¬
ter inquirat. quomodo uoluptas
regn& ut saluasit. iustitiae lube¬
at ut praest& beneficia. quae potest

Expanded text:
uolentibus credentibus petentibus uolentibus credentibus petentibus dederit, simulque intellegunt. quantum sibi desit ad perfectionem iustitiae, qualis est in illorum sanctorum angelorum societate, cui se nituntur aptare. Quantumlibet autem laudetur adque praedicetur uirtus, quae sine uera pietate seruit hominum gloriae, nequaquam sanctorum exiguis initiis conparanda est, quorum spes posita est in gratia et in misericordiaem boni humani in ipsa uirtute constituunt, ad ingerendum pudorem quibusdam philosophis. qui uirtutes quidem probant, sed eas uoluptatis corporalis fine metiuntur et illam per se ipsam putant adpetendam. istas propter ipsam, tabulam quandam uerbis pingere, ubi uoluptas in sella regali quasi delicata quaedam regina considat, eique uirtutes famulae subiciantur, obseruantes eius nutum, ut faciant quod illa imperauerit, quae prudentiae iubeat, ut uigilanter inquirat, quo modo uoluptas regnet et salua sit; iustitiae iubeat, ut praestet beneficia quae potest
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ qui a regnare facit homi¬
nẽ hrpocritam propt̃ peruersi tatẽ
populi. quam obrem quãuis ut po¬
tui satis ex posuerim quacausa ds̃
unus uerus & iustus romanos scđm
quandã formam terrenaeciuitatis
bonos adiuuerit ad tanti imperui
gloriã consequendã potest tamen
& alia causa eẽ latentior propter
diuers a merita generis humani dõ
pi& ate id est ueridĩ uero cultu uerã
posse habere uirtutem. Nec eam
uerã eẽ quando gloriae seruit hu¬
manae. eostamen quiciues non sint
ciuitatis a&ernae quae in sacris lit¬
teris nrĩs dicitur. Ciuita sdĩ. utilio¬
res eẽ terrenaeciuitati quando
habent uirtutẽ uel ipsam quã sinec
ipsam. Illi aut̃ quiuera pi&ate
praeditibeneuiuunt. si habeant
scientiã regendi populos nihil fe¬
licius reb: humanis quã sidõmiserante
habeant potestatẽ: Tales autom
homines uirtitessuas quantas¬
cumq in hacuita possunt habere ñ
tribuunt nisigratiaedĩ quod eas

Expanded text:
dictum est: Quia regnare facit homidictum est: Quia regnare facit hominem hypocritam propter peruersitatem populi. Quam ob rem, quamuis ut potui satis exposuerim qua causa Deus unus uerus et iustus Romanos secundum quandam formam terrenae ciuitatis bonos adiuuerit ad tanti imperii gloriam consequendam: potest tamen et alia causa esse latentior propter diuersa merita generis humani, Deo pietate, id est ueri Dei uero cultu, ueram posse habere uirtutem, nec eam ueram esse, quando gloriae seruit humanae; eos tamen, qui ciues non sint ciuitatis aeternae, quae in sacris litteris nostris dicitur ciuitas Dei, utiliores esse terrenae ciuitati, quando habent uirtutem uel ipsam, quam si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt, si habent scientiam regendi populos, nihil est felicius rebus humanis, quam si Deo miserante habeant potestatem. Tales autem homines uirtutes suas, quantascumque in hac uita possunt habere, non tribuunt nisi gratiae Dei, quod eas
Abbreviated transcription (Latin):
denter ut potius ille laud&ur
a quohab& homo quicquid in eo iure
laudatur. qui autẽ gloriae con¬
temtordominationis ẽ auidus. bes¬
tias superat. siue crudelitatis uitio
siue luxuriae. Tales quidam roma¬
ni fuerunt non enĩcura existimatio¬
nis amissa dominationis cupiditate
caruerunt. Multos tales fuisse
prodit hiscoria sed huiusuitii summi¬
tatem & quasi arcem quandam nero
caesar primus optinuit cuius fuit
tanta luxuries ut nihil ab eo puta¬
r&ur uirilem etuendum. Tanta
crudelitas ut nihil molle habere
creder&ur sinescir&ur &iam
talibus tamen dominandi potestas
nondatur nisi sũmidĩ prouidentia
quandores humanas iudicat talib
dominis dignas. Aperta de hacre
uox diuinaẽ loquente dĩ sapientia
Perme reges regnant. & tiranni
perme tenent terram. Sed netiran¬
ni non pessimi atq improbi reges
sedu& ere nomine fortes dicti existi¬
mentur unde ait uirgilius : Pars
mihi paciserit dextram tetigisse
tiranni aꝑtissime alio loco dedõ

Expanded text:
denter, ut potius ille laudetur, denter, ut potius ille laudetur, a quo habet homo quidquid in eo iure laudatur. Qui autem gloriae contemtor dominationis est auidus, bestias superat siue crudelitatis uitiis siue luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existimationis amissa dominationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse prodit historia; sed huius uitii summitatem et quasi arcem quandam Nero Caesar primus obtinuit, cuius fuit tanta luxuries, ut nihil ab eo putaretur uirile metuendum; tanta crudelitas, ut nihil molle habere crederetur, si nesciretur. Etiam talibus tamen dominandi potestas non datur nisi summi Dei prouidentia, quando res humanas iudicat talibus dominis dignas. Aperta de hac re uox diuina est loquente Dei sapientia: Per me reges regnant et tyranni e tenent terram. Sed ne tyranni non pessimi adque inprobi reges, sed uetere nomine fortes dicti existimentur unde ait Vergilius: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni: apertissime alio loco de Deo
Abbreviated transcription (Latin):
plerumq abtinere quod diligit
Pro inde quigloriam concupiscit aut
uerauianititur autcerte dolis atq.
fallacis contendit uolens bonus uide¬
rieẽ quod nonẽ. Etideo uirtutos
habenti magnauirtus est contẽnere
gloriã quia contemtus eĩ in cons¬
pectudĩ est. iudicio aũt non aperitur¬
humano quicquid eñĩ fecerit ad
oculos hominum quogloriae con¬
temptor appareat ad maiorem
laudẽ hoc est admaiorem gloriam
facere creditur: Nonẽ unde se
suspicantium sensibus doceat aliter
&iam suspicantiũ temeritatem
quorũ tamen siuerebonus est non
contẽnit salutem qm̃ tantȩ iustitiȩ
est qui despũdĩ uirtutes hab&. ut
&iam ipsos diligat inimicos. Et ita
diligat ut suos osores uel d&racto¬
res uelit correctos habere consortes
non interrena patria sed superna
In laudatoribus aut̃ suis quamuis
paruipendat quod eum laudant
nontamen parui pendit qđ amant.
Nec eos uult fallere laudantes. nede¬
cipiat diligentes. Ideoq instat ar¬

Expanded text:
plerumque obtinere quod diligit. plerumque obtinere quod diligit. Proinde qui gloriam concupiscit, aut uera uia nititur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non est. Et ideo uirtutes habenti magna uirtus est contemnere gloriam, quia contemtus eius in conspectu Dei est, iudicio authumano. Quidquid enim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae contemptor appareat, ad majorem laudem, hoc est ad majorem gloriam, facere si credatur, non est unde se suspicantium sensibus aliter etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae est qui de spiritu Dei uirtutes habet, ut etiam ipsos diligat inimicos, et ita diligat, ut suos osores uel detractores uelit correctos habere consortes non in terrena patria, sed superna; in laudatoribus autem suis, quamuis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque instat ar
Abbreviated transcription (Latin):
lisq concedit sed pro a&ernauita mu¬
neribusq perp&uis &ipsius suꝑnae
ciuitatis soci& ate colatur ds̃ unus
Querus rectissime istorũ gloriae
donatisunt ut hiqui qualib cumq
uirtutib: terrenã gloriã quaesi uer̃
rẽ uerae gloriae &ciuitatis & nae
occiderunt atq respuer̃. Inter ẽ¬
sane intercupiditatẽ humanaeglo¬
riae & cupiditatẽ dominationis.
Nãlic& proliuesit ut qui humanaglo¬
rianimium delectatur & dominari
ardenter affect& : tamen quiuerã
lic& humanarũ laudum gloriam
concupiscunt. dant operã beneiudi¬
cantibus non displicere. Sunt enim
multa in moribus bona de quib mul¬
ti beneiudicant quã uis ea multi non
habeant pereabona morũ nitantur
ad gloriã & imperium uel domina¬
tionẽ de quibus ait salustius. sed
ille uerauia nititur . quisquis aũt
si ne cupiditate gloriae quauer&ur
homo bene iudicantibus displicere
dominari atq imperare desiderat
&iam ꝑ apertissima scelera quaerit

Expanded text:
lisque concedit, sed pro aeterna uita mulisque concedit, sed pro aeterna uita muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, ut hi, qui qualibuscumque uirtutibus terrenam gloriam quaesiueruntrem uerae gloriae et ciuitatis aeternae occiderunt adque respuerunt. sane inter cupiditatem humanae gloriae et cupiditatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter adfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscunt, dant operam bene iudicantibus non displicere. Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi non habeant; per ea bona morum nituntur ad gloriam et imperium uel dominationem, de quibus ait Sallustius: \'Sed ille uera uia nititur. Quisquis autem sine cupiditate gloriae, qua ueretur homo bene iudicantibus displicere, dominari adque imperare desiderat, etiam per apertissima scelera quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
quando sic innotescerent quando
tanta fama praedicarent᷑ nisi roma¬
nũ imperiũ longe lateq porrectũ
magnificis successib: auger &ur :
Pro inde ꝑillud imperiũ tã latũ tãq.
diuturnũ uirorũq tantorũ uistu¬
tibus praeclarum atq gloriosum &
illorum intentioni merces quam quae¬
nitionis exempla ut si uirtutes quarũ
istae ut cũq sunt similes quas isti pro
ciuitatis terraenȩ gloria tenuert̃
prodĩ glorio sissimaciuit ate non tenu¬
erimus pudore pungamur si tenuori¬
mus suꝑbia non extollamur qm̃ sic̃
dicit apłs. in dignaesunt passiones
huius tẽporis ad futurã gloriã quae
reuel abitur in nobis. Adhumanam
uero gloriã praesentisq temporis
satis dignauita aestim abitur illorũ
Vnde &iam iudȩi qui & p̃m occiderunt
reuelante testamento nouo quod in
u&ere uelatum fuit ut non proterre¬
nis & tẽporalibus beneficiis quaedi¬
uina prouidentia ꝑmixt ebonis ma¬

Expanded text:
quando sic innotescerent, quando quando sic innotescerent, quando tanta fama praedicarentur, nisi Romanum imperium longe lateque porrectum magnificis successibus augeretur? Proinde per illud imperium tam latum tamque diuturnum uirorumque tantorum uirtutibus praeclarum adque gloriosum et illorum intentioni merces quam quaenitionis exempla, ut, si uirtutes, quarum istae utcumque sunt similes, quas isti pro ciuitatis terrenae gloriae tenuerunt, pro Dei gloriosissima ciuitate non tenuerimus, pudore pungamur; si tenuerimus, superbia non extollamur; quoniam, sicut dicit apostolus, indignae sunt passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Ad humanam uero gloriam praesentisque temporis satis digna uita aestimabatur illorum. Unde etiam Iudaei, qui Christum occiderunt, reuelante testamento nouo quod in uetere uelatum fuit, ut non pro terrenis et temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia permixte bonis ma
Abbreviated transcription (Latin):
tuis sediuelli ibiq in sua paupertate
priuatũ manere maluisse : Nã illud
quodrẽ publicã id est rempopuli rem
patriae rem cõmunẽ cumhaberent
opulentissimã atq ditissimã sic ipsi
in suis domibus paupereserant ut qui¬
dam eorum qui lambis consul fuiss&
ex illo senatu hominũ pauperũ pelle¬
r&ur notatione censoria quod decem
pondo argenti inuasis habere conper¬
tus est : It aidem ipsi pauperes erant
quorũ triumphis publicumditabatur
aerarium : non ne om̃s xpi ani quiex¬
cellentiore proposito diuitias suas
cõmunes faciunt scđm id qđ seriptũ ẽ
in actib: a postolorum ut distribuat᷑
unicuiq sicut cuiq opus est : Etnemo
dicat aliquid propriũ sed sint illis
omã cõmunia intellegunt senulla
obhocuentilario portere lactan¬
tia id faciendo proobtinenda socie¬
tate angelorũ cumpene talealiꝗd
illi fecerint ꝓconseruanda gloria
romanorũ. Haec & alia siquahuĩ
modi reperuntur in litteris eorũ

Expanded text:
tuisse deuelli ibique in sua paupertate tuisse deuelli ibique in sua paupertate priuatum manere maluisse? Nam illud quod rem publicam, id est rem populi, rem patriae, rem communem, cum haberent opulentissimam adque ditissimam, sic ipsi in suis domibus pauperes erant, ut quidam eorum, qui iam bis consul fuisset, ex illo senatu hominum pauperum pelleretur notatione censoria, quod decem pondo argenti in uasis habere conpertus est; ita idem ipsi pauperes erant, quorum triumphis publicum ditabatur aerarium: nonne omnes Christiani, qui excellentiore proposito diuitias suas communes faciunt secundum id quod scriptum est in actibus apostolorum, ut distribuatur unicuique sicut cuique opus est, et nemo dicat aliquid proprium, sed sint illis omnia communia, intellegunt se nulla ob hoc uentilari oportere iactantia, id faciendo pro obtinenda societate angelorum, cum paene tale aliquid illi fecerint pro conseruanda gloria Romanorum? Haec et alia, si qua huius modi reperiuntur in litteris eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
omnib: quaer &ribuit si profide quae
illi deb&ur talia fuerit homopassus:
quali ꝗ ꝓfide quam ꝑnitiosissimis ini¬
micis debebat passus est regulus :
quomodo seaudebit extollere deuo¬
luntaria paupertate xp̃i anus ut
in huius uitae peregrinatione expe¬
ditior ambul& uiã quae ꝑducit ad
patriã ubiuere diuitiae ds̃ ipse est
cũ audiat uellegat lucium ualeriũ
qui in suo de functus .ẽ consulatu
usq ad eo fuisse pauperẽ ut nũmis
apopulo collatis eĩ sepultura cura¬
r&ur : audi at uellegat quintium
cincinnatum cũ quattuor iugera
possider& &ea suis manib: coler&
ab aratro eẽ ad ductũ ut dictator
fier& maior utiq honore quam
consul uictisq hostib ingentẽ gloriã
consecutũ in eadẽ paupertate man¬
sisse : aut quid semagnũ fecisseprae¬
dicabit quinullo praemio mundihui
rit tantis munerib. prrriregis
epirotarũ ꝓmissa &iã quarta
parte regni aromanaciuitate non po¬

Expanded text:
omnibus quae retribuit, si pro fide quae omnibus quae retribuit, si pro fide quae illi debetur talia fuerit homo passus, qualia pro fide quam perniciosissimis inimicis debebat passus est Regulus? Quo modo se audebit extollere de uoluntaria paupertate Christianus, ut in huius uitae peregrinatione expeditior ambulet uiam, quae perducit ad patriam, ubi uerae diuitiae Deus ipse est, cum audiat uel legat Lucium Valerium, qui in suo defunctus est consulatu, usque adeo fuisse pauperem, ut nummis a populo conlatis eius sepultura curaretur? audiat uel legat Quintium Cincinnatum, cum quattuor iugera possideret et ea suis manibus coleret, ab aratro esse adductum, ut dictator fieret, maior utique honore quam consul, uictisque hostibus ingentem gloriam consecutum in eadem paupertate mansisse? Aut quid se magnum fecisse praedicabit, qui nullo praemio mundi huirit tantis muneribus Pyrrhi, regis Epirotarum, promissa etiam quarta parte regni, a Romana ciuitate non po
Abbreviated transcription (Latin):
nuntio perturbatus absceder&
atq ita dedicationis gloriã collega
eĩ consequer&ur ita contẽ sit ut eũ
&iam proia in sepultũ iuber& sic in
eius corde orbitatis dolorẽ gloriae
cupiditas uicerat. quid magnũ se
pro euangelii scĩ praedicatione
quaciues supernae patriae de di¬
uersis liberantur & colliguntur
errorib fecisse dicturus est
Cui dñs desepultura patrissui sollicito
ait sequereme & sine mortuos se¬
pelire mortuossuos :: Simarcus
regulus necrudelissimos hostes
iurando faller&. ad eos ab ipsaroma
reuersus est qm̃ sicut romanis eum
tenere uolentibus respondisse fert᷑
postea quam a fris seriuerat digni¬
tatem illic honesticiuis habere ñ posse.
eumq carchaginen ses qm̃ contraeos
inromano senatu egerat grauissimis
suppliciis necauerunt quicruciatus
non sunt ꝓfide illius patriae contẽnen¬
di ad cuius beatitudinẽ fides ipsa ꝑ¬
ducit: aut quid r&ribu&ur dño pro

Expanded text:
nuntio perturbatus abscederet nuntio perturbatus abscederet adque ita dedicationis gloriam collega eius consequeretur, ita contemsit, ut eum etiam proici insepultum iuberet sic in eius corde orbitatis dolorem gloriae cupiditas uicerat: quid magnum se pro euangelii sancti praedicatione, qua ciues supernae patriae de diuersis liberantur et colliguntur erroribus, fecisse dicturus est, cui Dominus de sepultura patris sui sollicito ait: Sequere me et sine mortuos sepelire mortuos suos? Si Marcus Regulus, ne crudelissimos hostes iurando falleret, ad eos ab ipsa Roma reuersus est, quoniam, sicut Romanis eum tenere uolentibus respondisse fertur, postea quam Afris seruierat, dignitatem illic honesti ciuis habere non posset, eumque Carthaginienses, quoniam contra eos in Romano senatu egerat, grauissimis suppliciis necauerunt: qui cruciatus non sunt pro fide illius patriae contemnendi, ad cuius beatitudinem fides ipsa perducit? aut quid retribuetur Domino pro
Abbreviated transcription (Latin):
armatus : quid semagnũ proa& na
patria fecisse dicturus ẽ quialiquẽ
fidei suae passus in imicũ non seultro
intalẽ mortẽ mittens sed ab illo
missus obierit : quando quidem
ad nõsuo eodemq rege patriae suȩ
certius oraculũ accepit: Nolite
timereos qui corpus occidunt
animã autẽ non possunt occidere
Si se occidendo certis uerbis quod am
modo consecrantes decii deuouer̃
ut illis cadentibus & irã deorum san¬
ruine suo placantib romanus libe¬
rar&ur exercitus nullo modo super¬
bient scĩ martrres tãquã dignum ali¬
quid pro illius patriae participatione
fecerint ubi a &ernaẽ uera felicitas
usq ad sui sangunis offusionẽ non solũ
suos fr̃sproquib fundebatur uerũ
& ipsos inimicos a quibus fundebatur
sicut eis praeceptũẽ diligentes cari¬
tatis fide & fidei caritate certart̃
Simarcus pulbillus dedicans aedem
iouis iunonis mineruae falso sibi ab
inuidis morte filii nuntiata ut illo

Expanded text:
armatus: quid se magnum pro aeterna armatus: quid se magnum pro aeterna patria fecisse dicturus est, qui aliquem fidei suae passus inimicum non se ultro in talem mortem mittens, sed ab illo missus obierit; quando quidem a Domino suo eodemque rege patriae suae certius oraculum accepit: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere? Si se occidendos certis uerbis quodam modo consecrantes Decii deuouerunt, ut illis cadentibus et iram deorum sanguine suo placantibus Romanus liberaretur exercitus: nullo modo superbient sancti martyres, tamquam dignum aliquid pro illius patriae participatione fecerint, ubi aeterna est et uera felicitas, si usque ad sui sanguinis effusionem non solum suos fratres, pro quibus fundebatur, uerum et ipsos inimicos, a quibus fundebatur, sicut eis praeceptum est, diligentes caritatis fide et fidei caritate certarunt? Si Marcus Puluillus dedicans aedem Iouis Iunonis Mineruae falso sibi ab inuidis morte filii nuntiata, ut illo
Abbreviated transcription (Latin):
a&erna : simutius ut cũ porsenna
rege paxfier& qui grauissimo
bello romanos p̃mebat qui apor¬
sennã ipsum occidere non potuit &¬
pro eo alterũ deceptus occidit.
in ardentẽ aram ante eius oculos dexx¬
terã exetendit dicens multos esse¬
tales qualẽ illum uider & qui ineius
exitium coniurassent cuius ille fosti¬
tudinẽ & coniurationẽ talium per¬
horrescens si ne ulla dubitatione
se ab illo facta pace compescuit
quis regno caelorũ imputaturus est
merita sua siꝓ illo non unã manum
neq hoc sibi ultro facions sed perse¬
quente aliquo patiens totũ flãmis¬
tus corpus impenderit : Si curtius ar¬
matus equo concito in abruptum
hiatũ terrae sepraecipitẽ dedit deo¬
rum suorũ oraculis seruiens qm̃
iusserant ut illuc id quod romaniha¬
berent optimũ mitter&ur. Nec
aliud intellegere potuerunt quam
uiris armisq se excellere. Vnde
uidelic& oportebat ut deorũ iussis
in illũ interitũ uir praecipitare tur

Expanded text:
aeterna? Si Mucius, ut cum Porsenna aeterna? Si Mucius, ut cum Porsenna rege pax fieret, qui grauissimo bello Romanos premebat, quia Porsennam ipsum occidere non potuit et pro eo alterum deceptus occidit, in ardentem aram ante eius oculos dexteram extendit, dicens multos tales, qualem illum uideret, in eius exitium coniurasse cuius ille fortitudinem et coniurationem talium perhorrescens sine ulla dubitatione se ab illo bello facta pace conpescuit: quis regno caelorum inputaturus est merita sua, si pro illo non unam manum neque hoc sibi ultro faciens, sed persequente aliquo patiens totum flammis corpus inpenderit? Si Curtius armatus equo concito in abruptum hiatum terrae se praecipitem dedit, deorum suorum oraculis seruiens, quoniam iusserant, ut illuc id quod Romani haberent optimum mitteretur, nec aliud intellegere potuerunt, quam uiris armisque se excellere, unde uidelicet oportebat, ut deorum iussis in illum interitum uir praecipitaretur
Abbreviated transcription (Latin):
rium suũ id est contra quod imperauerat
pater imperator ab hoste prouocatus
iuuenali ardore pugnauerat lic&
uiciss& occidit neplus maliess& in
exemplo imperii contẽti quãboni
ingloria hostis occisi : Vt quid selac¬
tent qui pro inmortalis patriae le¬
gib: omã quae multominus quã filii
diliguntur bona terrena contẽnunt :
sifurius camillus &iam in gratam
patriã acuius ceruicibus acerri¬
morũ hostium uenientiũ iugum de¬
pulerat damnatusq ab aemulis fue¬
rat agallis lterum liberauit qui a
non habebat potiorẽ ubi poss& ui¬
uere gloriosus : Cur extollatur
uelut grande aliquid fecerit qui
forte in ecła ab inimicis carnalibus
grauissimã exhonorationis passus
in iuriã non sea deius hostes her&icos
transtulit aut aliquã contra illã
ipse heresem condidit sed potius quan¬
tũ ualuit abher&icorũ pniciosissi¬
ma prauitate defendit : Cum alia
non sit non ubiuuiatur in hominũ
gloria sed ubiuita ad quiratur

Expanded text:
rium suum, id est contra quod imperauerat rium suum, id est contra quod imperauerat pater imperator, ab hoste prouocatus iuuenali ardore pugnauerat, licet uicisset, occidit, ne plus mali esset in exemplo imperii contemti quam boni in gloria hostis occisi: ut quid. se iactent, qui pro inmortalis patriae legibus omnia, quae multo minus quam filii diliguntur, bona terrena contemnunt? Si Furius Camillus etiam ingratam patriam, a cuius ceruicibus acerrimorum hostium Veientium iugum depulerat damnatusque ab aemulis fuerat, a Gallis iterum liberauit, quia non habebat potiorem, ubi posset uiuere gloriosius: quur extollatur, uelut grande aliquid fecerit, qui forte in ecclesia ab inimicis carnalibus grauissimam exhonorationis passus iniuriam non se ad eius hostes haereticos transtulit aut aliquam contra illam ipse haeresem condidit, sed eam potius quantum ualuit ab haereticorum perniciosissima prauitate defendit, cum alia non sit, non ubi uiuatur in hominum gloria, sed ubi uita ad aeterna