comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
matrem sũam. sanus factus ẽ exiͣ hora¬
huius beati uiri sratres et filii spuãles:
mirantes sux hiis que audiebant et uidebãt
de eo. Neci tamen more carualium ĩgliã
elenãbãtur humanã: s Inueniłi eiꝰ etati et
noue adhuc conuersatiõm spnãli solicitudine
metuebant. In quo nimirum zelo galdricus
aunculus eius. et guido pͥmogeĩtꝰ fratrũ
eum extolleret. accepisse uideretur. Neq
enim parcebant uerbis duriorib exati¬
tantes teneram uerecundiã eiꝰ.ͥ calũpni¬
antes etiam bene gesta. signa ommia
aduithilãtes: et hoiem̃ mãsuetissimum
nichil q cõtradicẽtem. frẽquentes usq
ad lachonnas Improperiis et cbr oppro¬
briis affligẽtes. Naprare sol uenerabłis
epus lingoncusis godefridut sc̃i uiri
et propĩquꝰ sanguine et ĩ cõuersione
sõcius. ex tunc ꝑ omiã Indiudius ceo¬
mes pͥmo miratulo quod ꝑ manũ eius
fieri uidit. p̾dictum germanũ eiꝰ affuisse

Expanded text:
matrem suam, sanus factus est ex ea hormatrem suam, sanus factus est ex ea horhujus beati viri fratres et filii spirituales mirantes super his quae audiebant et videbant de eo. Nec tamen more carnalium in gloriam elevabantur humanam, sed juvenili ejus aetati, et novae adhuc conversationi, spirituali sollicitudine metuebant. In quo nimirum zelo Galdricus avunculus ejus, et Guido primogenitus fratrum, eum extolleret, accepisse divinitus videretur. Neque enim parcebant, verbis durioribus exagitantes teneram verecundiam ejus, calumniantes etiam bene gesta, signa omnia annihilantes, et hominem mansuetissimum, nihilque contradicentem, frequenter usque ad lacrymas improperiis et opprobriis affligentes. Narrare solet venerabilis episcopus Lingonensis Godefridus, sancti Viri et propinquus sanguine, et conversione socius, et extunc per omnia individuus comes, primo miraculo quod per manus ejus fieri vidit, praedictum germanum ejus adfuisse
Abbreviated transcription (Latin):
post secretã oroẽm: ad oblatioẽ sacͣficii
Inimortalis accedit. Quo offerẽte nũcius
suxuenit: qui indicauit p̾fatũ iosbertum
libere Iam loquentẽ : rogare ob noxius.
ut uir dei feflinaret ad eiiii. Siu etiã
et duob post hec aut txib dieb uiuent
eti loquens: ea maxime q̃ p̾ceꝑat abbat
sauctꝰ constituit siue ulla retrãctatione
seruari. Sed et disposuit doniui sue et
elemosmas dedit: et sici demũ xpiãno
more in bona spe misericordie dei aiã
exalauit.
euertebatur aliqñ pater sc̃s apͣtis .
et obuiam habuit mulierẽ pnulum
siliũ in brathiis deportantẽ. quẽ de longe
attulerat ad eum:. ab utero matris sue¬
habentem manũ aridam. et brachiũ totũ.
Motus autem matris lacͥmis et p̾cibus
Iussit puerum depont: factaq oratione
manũ eius: dixit mulieri ut uocaret fi-¬
lium suũ. uocauit illa Infãtẽ et ille
accuturrit: ut et utroq Brathio ãplexatꝰ

Expanded text:
post secretam orationem, ad oblationem sacrificii post secretam orationem, ad oblationem sacrificii immortalis accedit. Quo offerente nuntius supervenit, 1081 qui indicaret praefatum Josbertum, libere jam loquentem, rogare obnixius ut Vir Dei festinaret ad eum. Cui etiam et duobus post haec aut tribus diebus vivens et loquens, ea maxime quae praeceperat Abbas sanctus, constituit sine ulla retractatione servari. Sed et disposuit domui suae, et eleemosynas dedit: et sic demum Christiano more in bona spe misericordiae Dei animam exhalavit. evertebatur aliquando Pater sanctus a pratis, et obviam habuit mulierem parvulum filium in brachiis deportantem, quem de longe attulerat ad eum, ab utero matris habentem manum aridam, et brachium tortum. Motus autem lacrymis matris et precibus, jussit puerum deponi; factaque oratione manum ejus, dixit mulieri ut vocaret filium suum. Vocavit illa infantem, et ille accurrit, et utroque brachio amplexatus
Abbreviated transcription (Latin):
eum Iam triduo sic Iacentem. Compassus
autem hõi. s et motus lacͥmis filii eius et¬
sunul et lugentiũ cetoꝵ e confisus est de
misericordia dei : et seruonẽ magnifitũ pro-¬
tulie ditens cis. Notum uobis est ꝙ in plib
homo iste grauauit ecclãs: oppressit pauxes
offenditi deum. Et michi creditis ut eccliis
restituãtur ablata. et usurpate ĩ grauamẽ
pauxũ consuetudines dimiltãtur. Soq̃tur
adhuc et suoꝵ confessionẽ faciet delictoꝵ.
diuina quoq suscipiet sacram̃ta deuotꝰ.
Mirãtur omnesͤ Retatur silius: fãnilia
omnis exultat: quidquid p̾cipit hõ dei.
firunter ei promuititur et Impletur.
Ceterũ frater eius girardꝰ et galdricy¬
eus auuntulus nõ parum terrrti et tur¬
bati.: secrecuis eum super tali promissiõe
cõuenerũt: duruis arguũt acris Inue¬
huntur. Quib breuiter simplo q respõ¬
dens: facile Inquit facere potest deus.
quod difficile uõs crededere potestis. Itaꝙ

Expanded text:
eum jam triduo sic jacentem. Compassus eum jam triduo sic jacentem. Compassus autem homini, sed et motus lacrymis filii, simul et lugentium caeterorum, confisus est de misericordia Dei, et sermonem magnificum protulit, dicens eis: « Notum vobis est, quod in pluribus homo iste gravavit ecclesias, oppressit pauperes, offendit Deum. Si mihi creditis, ut ecclesiis restituantur ablata, et usurpatae in gravamen pauperum consuetudines dimittantur, loquetur adhuc, et suorum confessionem faciet delictorum, divina quoque suscipiet sacramenta devotus, » Mirantur omnes, laetatur filius, familia omnis exsultat: quidquid praecipit Homo Dei firmiter ei promittitur, et impletur. Caeterum frater ejus Gerardus, et Galdricus avunculus, non parum territi et turbati, secretius eum super tali promissione conveniunt, durius arguunt, acrius invehuntur. Quibus breviter simpliciterque respondens: « Facile, » inquit, « facere potest Deus, quod difficile credere vos potestis. » Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dissimularet. S et licet apͥmo flo
capiosius  addita est. siut apłus dicit
magnifestatio spũs ad utilitaten:
sermo so fecundior sapiencie ac scientie.
ꝯ yrã prophetie oꝑationes uirtutum:
eti diuersarũ opitulationes sauitatum.
Quorũ qued̾ que certa narratione didisci.
qua fide afidelibus mithi uiris assigͣta
sunt. eadem et ipẽ legẽtib resigno.
rimum ergo signun hoc fuit: qd
ĩ manuserui sui mãdo celebre xp̃s
effẽcit. Cum aliquãtos Iam ĩclaraualle
explessẽt anuos: cõtigit uirũ nobilẽ
et ip̃ĩus quo scdm̃ carnẽ propĩqũ iosber¬
tum desiruntate quod est opidum proxi¬
mũ monastĩo grauiter Infirmari. Qmi
subito poccupatus : amisit penitꝰ Intellectũ
pariter et loquelam. Sude et filiꝰ eiꝰ
iosbertus Iumior. et om̃s simuul amiti eõ
magis affligebãtur dolore: qd̾ sine con
ratus obiret. Cucurrit nũtius ad abbtẽm:
neqz emum tutit In moãstio . uenit et ĩueĩt

Expanded text:
non dissimularet. Sed et licet a primo flornon dissimularet. Sed et licet a primo florcopiosius ei addita est, sicut Apostolus dicit, manifestatio Spiritus ad utilitatem ; sermo scilicet fecundior sapientiae ac scientiae cum gratia prophetiae, operationes virtutum, et diversarum opitulationes sanitatum. Quorum quaedam quae certa narratione didici, qua fide a fidelibus mihi viris assignata sunt, eadem et ipse legentibus resigno. rimum ergo signum hoc fuit, quod in manu servi sui mundo celebre Christus effecit. Cum aliquantos jam in Clara-Valle explesset annos, contigit virum nobilem, et ipsius quoque secundum carnem propinquum, Josbertum de Firmitate, quod est oppidum proximum monasterio, graviter infirmari: qui, subito praeoccupatus, amisit penitus intellectum pariter et loquelam. Unde et filius ejus Josbertus junior, et omnes simul amici, eo magis affligebantur dolore, quod sine Conferatus obiret. Cucurrit nuntius ad Abbatem; neque enim tunc in monasterio erat. Venit, et invenit
Abbreviated transcription (Latin):
antique religionis feruorẽ p̃mitiat Iuuẽtu¬
tis sue dedicauit: exemplo et x̾bo tͨton¬
uentu fratrum Intxã septa monasterii ad
hoc om̃i studio uactans. Postmod autẽ
ꝯad alium uite et cõuersationis ordinem
Infirmitate corporis cogeretur. et isicnt
dictum est necessitas Infromitatit et ordo
necessitatis acõmuni eũ cõuersatione cõ¬
uentus plus solito sequestraret: hec
pia cepit esse ⟦crasie occasio. ut quasi
homib de seculo expositus. quoꝵ Iam
ad enm multitudo magna confluebat
ip̃e etiã presentiã suam liberius eis ac
liberalius cõmodans uerbum uite p̾dicaret
Cũq et longius aliquando a monastro
pyo causis accliẽ cõmunib obediẽtia to¬
gẽte traheretur. et quocumq uenerẽt
undecumq loquturus de deo silere non
posset. et agere q̃ dei sunt nõ cessaret:
sici In breui apud honñas Innotuit. ut
eitisia dei tain utili meubro In corpore
suo roperto Uoti ad quecumq oportebat

Expanded text:
antiquae religionis fervorem, primitias juventuantiquae religionis fervorem, primitias juventutis suae dedicavit, exemplo et verbo in conventu fratrum intra septa monasterii ad hoc omni studio vacans. Postmodum autem, cum ad alium vitae et conversationis ordinem infirmitate corporis cogeretur, et, sicut dictum est, necessitas infirmitatis, et ordo necessitatis a communi eum conversatione conventus plus solito sequestraret, haec prima coepit esse occasio ut, quasi hominibus de saeculo expositus, quorum jam ad eum multitudo magna confluebat, ipse etiam praesentiam suam liberius eis ac liberalius commodans, verbum vitae praedicaret. Cumque et longius aliquando a monasterio pro causis Ecclesiae communibus obedientia traheretur, et quocunque veniret, undecunque locuturus, de Deo silere non posset, et agere quae Dei sunt non cessaret, sic in brevi apud homines innotuit, ut Ecclesia Dei tam utili membro in corpore suo reperto uti ad quodcunque oportebat
Abbreviated transcription (Latin):
se accusare. sacrilegii arguetis. sdipsim
quod seruitio dei et fratrũ suoꝵ abstule¬
rit corpus suũ : dum Indistreto fernore
Imbetille illud ⁊eddidexit ac pene Iuutile:
S cõualuit deiufirmitate: et infirnut
fortior et potens effectus estr uirtus.
nãq dei uehemẽtius ĩ insirmitate enis
refialgens extunt et usq hodie digniorẽ
quandam apud homines ei esfĩcit reue¬
rentiam: et ĩ reuerentia auttoritaten.
et In auctoritate obedientĩs Iam tunc
eñ ad opus pͥdicatõis diuinitus aptabat ͤ.
ad quod ut supra dictum est exutero
matrit sue ꝯ testimonio diuine reuelatoĩs
olu p suerat psignatus. Nec tune
tãtũmodo s om̃i tempore cõuersionis et
subiectionis et platois sũe ipo ordinãte
quo et agẽte congruo ordine adhoc
Instituebatur: et ignorãs qͥd de se fieret.
non solum monastico. s. et omni ecclãstico
ordimi ĩ hoci preparabatur. Et p̃mũ quid
circa resuscitandum ĩ monastico ordine

Expanded text:
se accusare, sacrilegii arguens semetipsum, se accusare, sacrilegii arguens semetipsum, quod servitio Dei et fratrum abstulerit corpus suum, dum indiscreto fervore imbecille illud 1080 reddiderit, ac pene inutile? Sed convaluit de infirmitate, et infirmus fortior et potens factus est. Virtus namque Dei vehementius in infirmitate ejus refulgens, extunc usque hodie digniorem quamdam apud homines ei efficit reverentiam, et in revenrentia auctoritatem, et in auctoritate obedientiam. 42. Jam tunc enim ad opus praedicationis divinitus aptabatur, ad quod, ut supra dictum est, ex utero matris suae cum testimonio divinae revelationis olim fuerat praesignatus. Nec tunc tantummodo, sed omni tempore conversionis, et subjectionis, et praelationis suae, ipso ordinante quo et agente, congruo ordine ad hoc instituebatur; et ignorans quid de se fieret, non solum monastico, sed et omni ecclesiastico ordini in hoc praeparabatur. Et primum quidem circa resuscitandum in monastico Ordine
Abbreviated transcription (Latin):
prestitit. pro causa. pro ꝑsona. pro loco
pro tempore. quis enumeret: Porro si
nimietas In eo reprehendr̃ sc̃i feruoris
habet certe apud pias mentes excessus
iste reuerentiã suam: qua quitũ spiritu
audeat quisꝙͣ eũ cõdẽpnare quẽ deus
iustificat: tam multa. tã subluma cum
eo et ꝑ eñ oꝑando. Felix cui hoc solum
reputatur ad culpam: quod ceteri pre¬
sumere sibi solent ad gliam̃. Suerit
autẽ bono Inueni suspecta Iuuẽtꝰ sua.
beatus quipre qui semꝑ est pauudus;
suerit ei studiũ tantã uirtutũ pleĩtudinẽ
quã habebati ex grã aliqua etiã laboris
sui consciencia cumulare. Sed et uita
eus q̃ om̃ib ꝓponebatur Iinuittanda:
frugalis cõtiuẽtie exemplo capere non
debuit. In quo seruns dei et si munẽ¬
tate forsitan excessil: piis certe mẽtib
nõ demimetate s de feruore peliquit
nitimur excusare In quo ipẽ qͣ. ueret᷑
omiã oꝑa sua nõ confundõ usq hodie

Expanded text:
praestitit pro causa, pro persona, pro loco, praestitit pro causa, pro persona, pro loco, pro tempore, quis enumeret? 41. Porro si nimietas in eo reprehenditur sancti fervoris, habet certe apud pias mentes excessus iste reverentiam suam; quia quicunque spiritu audeat quisquam eum condemnare, quem Deus justificat, tam multa, tam sublimia cum eo et per eum operando. Felix cui solum reputatur ad culpam, quod caeteri praesumere sibi solent ad gloriam. Fuerit autem bono juveni suspecta juventus sua; beatus quippe qui semper est pavidus: fuerit ei studium tantam virtutum plenitudinem quam habebat ex gratia, aliqua etiam laboris sui conscientia cumulare; sed et vita ejus, quae omnibus proponebatur imitanda, frugalis continentiae exemplo carere non debuit. In quo servus Dei, etsi nimietate forsitan excessit, piis certe mentibus non de nimietate, sed de fervore exemplum nitimur excusare, in quo ipse qui veretur omnia opera sua, non confunditur usque hodie
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩs illius eot tanta q consundẽ fortia
mũdi huiꝰ. Quid ꝟoo aliqñ pro qualibet
Insirinitate eiis remausit infẽctum
qd̵ ꝑ eũ sedmũ datam sibi grã fieri opor¬
teret: Quis eñi uestra etate ꝙͣiis ro¬
busti corporis et accurate ualitudinis tãta
aliqñ facit. ⁊ quãta iste fecit et facit mo¬
ribundus et langnidus ad honorõ dei et
saucte eccłiẽ utilitatẽ: Cunãtã postea
nuimerũ hoĩz uerbo et exemplo traxit
de seculo. non solum ad cõuersionẽ s
adꝑfectionẽ. Quãtas ex eis ꝑ totum
pͥanũ orbem constituit domos seu cĩtates
resugii÷ ut quitũs pectauerĩt ad mortẽ.
et eterne mortii rei Iudicati fuerĩt. remistã
et cõuertantur adduñ.: et confugiant
ad eas et saluõtur In eis: Que scismata
eccłie nõ sedauit: quas nõ consũdit hereses.
quã pacẽ inter dissidẽtes eallas et ꝓopulos
nõ restituit. Et hec quid cõmunia sunt.
Ceterim ue bona Imiuieris hoĩb sigillatĩ

Expanded text:
llius tot tantaque confundere fortia mundi hujus? Quid vero aliquando pro qualibet infirmitate ejus remansit infectum, quod per eum secundum datam sibi gratiam fieri oporteret? Quis enim nostra aetate, quantumvis robusti corporis, et accuratae valetudinis, tanta aliquando fecit, quanta iste fecit, et facit moribundus et languidus, ad honorem Dei, et sanctae Ecclesiae utilitatem? Quantum postea numerum hominum verbo et exemplo traxit de saeculo non solum ad conversionem, sed ad perfectionem? Quantas ex eis per totum Christianum orbem constituit domos seu civitates refugii, ut quicunque peccaverint ad mortem, et aeternae mortis rei judicati fuerint, reminiscantur et convertantur ad Dominum, et confugiant ad eas, et salventur in eis? Quae schismata Ecclesiae non sedavit? quas non confudit haereses? quam pacem inter dissidentes ecclesias et populos non restituit? Et haec quidem communia sunt. Caeterum quae bona innumeris hominibus singillatim
Abbreviated transcription (Latin):
data ĩ fuisset. mł tam optassem ꝙͣ ibi cũ
eo s manere adseruend ei. Cnmq et
ipe uicissim nos ꝯ gaudis suscepisset. et
queperenius quid ageret ÷ quomodo Ibi uniet.
modo illo suo gracioso abridens nobibi opti¬
mo Iinquit Ego cui actenus honunit
rationabiles obediebans: iusto dei Iuditio
uationabili cuidam bestie datus somi ad
obedieudu Dicebat autẽ deꝯuodã homine
cuieticamo et uauo nil prorsno scieta
ipsumꝙ ab Infirnutate qua labcedalud

Expanded text:
mihi data fuisset, nil tam optassem quam ibi cum mihi data fuisset, nil tam optassem quam ibi cum eo semper manere ad serviendum ei. Cumque et ipse vicissim nos cum gaudio suscepisset, et quaereremus quid ageret, quomodo ibi viveret, modo illo suo generoso arridens nobis: « Optime, » inquit « Ego cui hactenus homines rationabiles obediebant, justo Dei judicio irrationali cuidam bestiae datus sum ad obediendum. » Dicebat autem de quodam homine rusticano et vano, nihil prorsus sciente, ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ tante huul̃itati In tãta posseti
auctoritate negari Reuersus itaq cla¬
donũcullã unã ei fieri p̾cepit ⁊ ordinãs
et mãdãs in cibo uel potu siue ĩ aliquo
eiusmodi circa eũ nullã ibi teneri ordimis
distretoẽ districtoẽ ⁊̃ nullã de tota cura
donis ad eum refferri sollicitudinẽ ⁊ sed
p̃tare cẽpi. Quẽ ꝯ ibi cũ quod abbate
altero uisitarẽ: Inueni eũ ĩ suo illo tugu¬
rio quale leprosis ĩ compitis publicis fieri
tam interiori ꝙͣ extĩori. uaccãtẽ deo et sibi:̃
et quasi in deliciis paradisi epoultanteni.
Ingressũs q regium illud cubiculũ. cum
cõsiderarẽ habitatoe ⁊ habitatorẽ. tãtã
iñ deũ testor illa donis Incuciebat reuerẽtiã
sui: ac si ingrederer ad altare dei. Tãta¬
q affectus sum suauitate cirta hoiẽ illũ
tantoq desiderio pauxtate illa et simpli-¬
citate cohitandi e: ut si optio illa die

Expanded text:
Quid enim tantae humilitati in tanta posset Quid enim tantae humilitati in tanta posset auctoritate negari? Reversus itaque Cladomunculam unam ei fieri praecepit: ordinans et mandans in cibo vel potu, sive in aliquo ejusmodi circa eum nullam ibi teneri Ordinis districtionem; nullam de tota cura domus ad eum referri sollicitudinem, sed squentare coepi: quem cum ibi cum quodam abbate altero visitarem, inveni eum in suo illo tugurio, quale leprosis in compitis publicis fieri tam interiori quam exteriori, vacantem Deo et sibi, et quasi in deliciis paradisi exsultantem. Ingressusque regium illud cubiculum, cum considerarem habitationem et habitatorem, tantam mihi, Deum testor, domus ipsa incutiebat reverentiam sui, ac si ingrederer ad altare Dei. Tantaque affectus sum suavitate circa hominem illum, tantoque desiderio in paupertate illa et simplicitate cohabitandi ei, ut si optio illa die
Abbreviated transcription (Latin):
siquid̃ tanto ep̃o ceteri didiscerũt susciꝑe
eum et reuereri tꝙͣ̃ angelũ der̃ Ita uai
huiꝰ cẽporis p̾seusisse in eo grãz uidea ͦ
homo tante auctoritatis. sit affectꝰ erga
ignotũ moãchũ: et moãchũ tãto hũilitatis¬
odico uero post tẽpore transacto ꝯ
eo usq Infirmitas abbatis ĩ guesceret
ut Iam nõ misi mors eius. aut oĩ morte
gͣmor uita speraretur ⁊ ab ep̃o uisitatꝰ
est. Cũq uiso eo epnͣs se nõ solũ uite
eius s et sanitatis spem habere diceret.
si consilio eius acquiescens sc̃d̃ ĩsir¬
mitatis sue modũ aquã corporis sui
curã pateretur Impendi ⁊ ille autẽ ari¬
gore uel usu cõsuetudinis sue minus facile
flecti posset: profectus epũs ad capłm
usterciense ih corã pautulis abbatibus
g cõlienerãt põtificali huiłitate. et sacͦ¬
dotali caritate toto corpore ĩ ternam
prostratꝰ ⁊ petiit et obtiuut. ut tolo
dẽno uno in obedientiã sibi tradexet..

Expanded text:
tanto episcopo caeteri didicerunt suscipere eum, et revereri tanquam angelum Dei, ita ut hujus temporis praesensisse in eo gratiam videatur homo tantae auctoritatis, sic affectus erga ignotum monachum, et monachum tantae humilitatisModico vero post tempore transacto, cum eousque infirmitas Abbatis ingravesceret, ut jam nonnisi mors ejus, aut omni morte gravior vita speraretur, ab Episcopo visitatus est. Cumque viso eo Episcopus se non solum vitae ejus, sed et sanitatis spem habere diceret, si consilio ejus acquiescens, secundum infirmitatis suae modum aliquam corpori suo curam pateretur impendi, ille vero a rigore vel usu consuetudinis suae minus facile flecti posset, profectus Episcopus ad capitulum Cisterciense, ibi coram pauculis abbatibus qui convenerant, pontificali humilitate et sacerdotali charitate, toto corpore in terram prostratus, petiit et obtinuit ut tantum anno uno in obedientiam sibi traderetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tiebatur aꝑuit: et aꝑto ore ipam̃ quoq
encharistiã ostendebat. Increpaus autem
eũ consitentẽ absoluit: et sine difficultate
recepis doninca satram̃ta. Ca xxxui¬
n mĩmis etiam robus magna per
eum nouimus cõtigisse. uenerat aliqñ
fusmatum: que est abbatia una de pͥmis.
quã ipe edificauit: In laudunensi territorio
sita. Cum ꝙ nom ibid̃ oratorii dedicatio
p̾pararet᷑: ita illud occupaurnat mustaꝵ
Incredibilis multitudo: ut caꝵ sonitus
Inprobus ꝙ discursus grauẽ minis Intro¬
eñtib molestiam generaresit. Nullo igit
occurrẽte remedio. dixit sanctꝰ. extõmunito
eitientes eas. ita deinũ basilicã mũdauert̃.
Hoc autẽ tam notũ et crlebre fuit: ut ĩter

Expanded text:
tiebatur aperuit, et aperto ore ipsam quoque tiebatur aperuit, et aperto ore ipsam quoque Eucharistiam ostendebat. Increpans autem eum, confitentem absolvit, et ex eo sine difficultate recepit dominica Sacramenta. 52. In minimis etiam rebus magna per eum novimus contigisse. Venerat aliquando Fusniacum, quae est abbatia una de primis quam ipse aedificavit, in Laudunensi territorio sita. Cumque novi ibidem oratorii dedicatio pararetur, ita illud occupaverat muscarum incredibilis multitudo, ut earum sonitus improbusque discursus gravem nimis introeuntibus molestiam generaret. Nullo igitur occurrente remedio, dixit sanctus: « Excommunico ejicientes eas, ita demum basilicam mundaverunt. Hoc autem tam notum et tam celebre fuit, ut inter
Abbreviated transcription (Latin):
pater sauctꝰ. opus inquit dei est: scribe nes
timeas. Scripsit exgo eplanĩ In medio
yuibre sine ymbre. Cum enĩ undiq plueret
cartã expositani uirtus oxuit caritatis e
et que dictabat eplañi. scedulã quoꝵ pariter
cõfernabat Et hec quid epr̃ ob tã grande
gebatur sollẽpuitas qued̾ precipua
et foater aliquis quem pro setreta culpa
ab altaris satri cõmumione suspẽderat notari
timens ⁊ ruborem nõ sustinens : ad manum
enus ꝯ ceteris mimum pͥsumpluosꝰ accessit.
Intuuitus autẽ eũ quĩ causa latens erat. repel¬
lere horem̃ noluit: s intimo corde opabat deũ.
Itaq sumens homo encharistiani nõ poterat
ad Interiora trahicere ⁊ et multũ diu q
conatus cum nullo modo pͥualeret: auxiuĩs
et tremebindus clausam ore seruabat.
Expleta deniq hora gõns sexta. prẽ
saucũ traxit In partẽ : cuius pedibus
aduolutus. cũ multis ei lacͥmis quod pa-¬

Expanded text:
Pater sanctus: « Opus, » inquit, « Dei est; scribe, ne Pater sanctus: « Opus, » inquit, « Dei est; scribe, ne timeas. » Scripsit ergo epistolam in medio imbre sine imbre. Cum enim undique plueret, chartam expositam virtus operuit charitatis, et quae dictabat epistolam, schedulam quoque pariter conservabat. Et haec quidem epistola ob tam grande gebatur solemnitas quaedam praecipua, et frater aliquis, quem pro secreta culpa ab altaris sacri communione suspenderat, notari timens, et ruborem non sustinens, ad manum ejus cum caeteris nimium praesumptuosus accessit. Intuitus autem eum, quoniam causa latens erat, repellere hominem noluit, sed intimo corde orabat Deum uItaque sumens homo Eucharistiam non poterat ad interiora trajicere, et diu multumque conatus, cum nullo modo praevaleret, anxius et tremebundus clausam ore servabat. Expleta denique hora orationis sexta, Patrem sanctum traxit in partem: cujus pedibus advolutus, cum multis ei lacrymis quod pa
Abbreviated transcription (Latin):
et ei tragedia mserabilis explicatur
passe: uocans duos ex frib fa ante
sanctũ altare hoiem̃ deportari: ibiq sux¬
posito capiti eius uasculo encharistiã cõtiuẽte.
Iubet demonem prohiberi. Factum est ut p̾cepͭͭ
et miserũ hoiem̃ post tantos couciatꝰ fides
ꝓfecta ꝑfecte reddid sanitati. Capł xxxiiii¬
rater robertus eiusd̃ sancti uiri moãch ꝰ
et scdm̃ carueni propĩqus. In adolestẽ᷑
sua quopd ꝑsuasione deceptus: cluniacum
se se contulerat. uenerabilis autẽ pater post¬
ea ꝙ̃ d aliguandiu dissimulauit: eund̃ srem̃
Quo dictãte: uenerabilis guillermꝰ tieuallis
postea moãsterii pͥmis abbas ĩ menbrana
scribens: eamid excipiebat eplanͣi. Erant
auten aibo pariter sub diuo sedentes: ad
dictãdũ quippe secretius septa monasterii
egressi fuerant Subito autẽ Inopinatꝰ ymber
erupit: et i. s. scribebat sicut ip̃o referẽte
didicimus: cartam repon̾e uoluit. Ad quem

Expanded text:
et ei tragoedia miserabilis explicatur: et ei tragoedia miserabilis explicatur: passe, vocans duos e fratribus, ante sanctum altare hominem deportari, ibique superposito capiti ejus vasculo Eucharistiam continente, hristiani jubet daemonem prohiberi. Factum est ut praecepit; et miserum hominem, post tantos cruciatus, fides perfecta perfectae reddidit sanitati. 1083 Robertus, ejusdem sancti Viri monachus et secundum carnem propinquus, in adolescentia sua quorumdam persuasione deceptus, Cluniacum sese contulerat. Venerabilis autem Pater posteaquam aliquandiu dissimulavit, eumdem fratrQuo dictante, venerabilis Guillelmus, Rievallis postea monasterii primus abbas, in membrana scribens eamdem excipiebat epistolam. Erant autem ambo pariter sub dio sedentes: ad dictandum quippe secretius septa monasterii egressi fuerant. Subito autem inopinatus imber erupit: et is qui scribebat sicut ipso referente didicimus chartam reponere voluit. Ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
iota hoc tempus In regno galie et
fitimis regionib fames Imaluit ͤ
seynoꝵ autẽ suop horrea dñi benedictio
cumulauit. Siquid̃ usq ad ãnũ illũ nuĩꝙ
eis laboris sui annona suffẽcerat
longe carius solito uenderetur. Itaq¬
abipo tpẽ quadragesimalĩ pauxum ad
eos multitudo maxima confluxit. Quib
erogãtes fideliter quod habebant: domino
bñdicẽte exmodica illa ãnoua usq ad
messem ip̃i pariter et qui suꝑueniẽbãt
pauxes a lacriter sustentalã᷑ Ca .xxxiii¬
irum pauxẽ nõ longe amonastio
habitãtẽ: upor adultã maleficiis cru¬
tiabat. Sicut enĩ lei In ia et furore fuerat
cõminata: egerati ꝑ malignas Incãtatoes.
ut miser homo cõsuptis carnib nec
mori pofset nec uiuere sineretus. Cepiꝰ
demq et uotis usum. et seusũ ome cor-¬
poris amittebat: Iterũq rediebati non
eo uitã s ad mortẽ prolipiorẽ conde¬
liter renocatus. Adducitur itaq tãdẽ
homo ad uirũ. In moasterio de morãtẽ.

Expanded text:
irca hoc tempus in regno Galliae et finitimis regionibus fames invaluit: servorum autem suorum horrea Domini benedictio cumulavit. Siquidem usque ad annum illum nunquam eis laboris sui annonlonge carius solito venderetur. Itaque ipso tempore quadragesimali, pauperum ad eos maxima multitudo confluxit; quibus erogantes fideliter quod habebant, Domino benedicente, ex modica illa annona usque ad messem ipsi pariter, et qui superveniebant pauperes, alacriter sustentabantur. Virum pauperem non longe a monasterio habitantem uxor adultera maleficiis cruciabat. Sicut enim ei in ira et furore fuerat comminata, egerat per malignas incantationes, ut miser homo consumptis carnibus nec posset mori, nec vivere sineretur. Saepius denique et vocis usum, et sensum omnem corporis amittebat; iterumque redibat non ad vitam, sed ad mortem prolixiorem crudeliter revocatus. Adducitur tandem homo ad Virum Dei in monasterio demorantem,
Abbreviated transcription (Latin):
ne spñi propĩquiorem. Bersuasum atre
habetes. et quasi ꝯ trstimonio consciẽtiẽ
sue mẽorie fideliter cõmẽdatũ. Inimicã
ẽe amme om̃e delectatoe carnis: quicq̃d
caruẽ ꝯ qualibet de lectatõe nutrire uid̾e̾t
fugiend el arbitrabantur. Quasi eñ
x aliam uiã reduci seputabant In regio¬
nem suã : cũ p̾dulcedine amoris int̾iorit
amara eque ut dulcia delectabiliter
edendo. Delectabilius sibi uiuere sibi
uiderentur iheremo .ͣ ꝙͣ p̾ut uixissent
⁊̃ seculo. Cũq In hot suspectã aliquatenꝰ

Expanded text:
ne, spiritui propinquiorem. Persuasum quippe ne, spiritui propinquiorem. Persuasum quippe habentes, et quasi cum testimonio conscientiae suae memoriae fideliter commendatum, inimicam esse animae omnem delectationem carnis, quidquid carnem cum qualibet delectatione nutrire videretur, fugiendum arbitrabantur. Quasi enim per aliam viam reduci se putabant in regionem suam, cum prae dulcedine amoris interioris, amara aeque ac dulcia delectabiliter edendo, delectabilius vivere sibi viderentur in eremo quam prius vixissent in saeculo. 37. Cumque in hoc suspecta
Abbreviated transcription (Latin):
ordo ip̃e defendebat. Domnb uero et ha¬
bitatulis simplicib : uictus ĩhabitantũ
ꝑsumilis erat. Panis non tam furfurens
ꝙͣ terrens uidebatus: duris sratrum
laborib .uix de terra deserti illiꝰ st̾erili
productus: cetera quoq cibaria queq
uix erant aliquid saporis habentia .⁊
preterꝙ̃ fãmes seu amor dei fatiebat.
Sed et ipsum nouitii feruoris simplicitas sibi
tollebat: cũ quasi uenenũ arbitrãtes. quicqͣd
comedentem u̾trumq delectaret᷑ recusarent
dona dei propter graiñ quam In eis setiebant.
Cum enĩ tirca ome genus carnalis tolerã¬
ciẽ ꝯ aduitorio grẽ dei. studium spuãlis
patris hoc ĩ eis effecisset. ut pluruna q̃
hoi In carne constituto Impossibilia p̃ns
uidebãtur iam non solum constãter pagerẽt
et sine muruuratione. s et ꝯ Ingenti
delectatõe ipsa delectatio aliã In eis
pepererat murmuratoem̃: eo piculosiorẽ.
quo eam estimabant quasi remotiorẽ a car¬

Expanded text:
ordo ipse defendebat. 36. Domibus vero et haordo ipse defendebat. 36. Domibus vero et habitaculis simplicibus victus inhabitantium persimilis erat. Panis non tam furfureus quam terreus videbatur, duris fratrum laboribus vix de terra deserti illius sterili productus: caetera quoque cibaria quaeque vix erant aliquid saporis habentia, praeter quam quod fames seu amor Dei faciebat. Sed et ipsum novitii fervoris simplicitas sibi tollebat, cum, quasi venenum arbitrantes quidquid comedentem utcunque delectaret, recusarent dona Dei propter gratiam quam in eis sentiebant. Cum enim circa omne genus carnalis 1078 tolerantiae, cum adjutorio gratiae Dei, studium spiritualis Patris hoc in eis effecisset ut plurima, quae homini in carne constituto impossibilia prius videbantur, jam non solum constanter peragerent et sine murmuratione, sed etiam cum ingenti delectatione: ipsa delectatio aliam in eis pepererat murmurationem, eo periculosiorem, quo eam aestimabant quasi remotiorem a car
Abbreviated transcription (Latin):
Inueniebat᷑: preter s laborum sonitus.
uel si fratres in dei laudib occuparẽtur.
Porro silentu et ipius ordo et fama tãtam
etram apud seculares horẽs suꝑuenientes
su faciebat reuerentiã: ut et ipĩ nõ dicã
praua ẽt  ociosa. s etiam aliquid quod ad
rem attineret ibi loqui uererentur. Loci
uero ipĩus solitudo inter oppacta siluaꝵ
et uicinoꝵ huic Inde montium ãgustias.
ĩ quo serui dei latebant. spelũtã illã sct̃i¬
tabat. ĩ qua aliqũ a pastorib Inuẽtꝰ est.¬
ac solitadiuis formã aquã habere uiderẽt᷑.
Omnes quippe etiam ĩ multitudine solitarii
ibi erant. Wallẽ nãq illã pleuã hoĩb ordĩs rõne
caritatis ordinata singulis solitariã fãtiebat.
qr sicut unus homo Inordinatus etiã ꝯ sols
est ipẽ sibi turba est: sic ibi unitate spũs
⁊ regularis Lege silencii in multitudine
hõiz ordinata. solitudine cordis sui singulis

Expanded text:
inveniebatur, praeter laborum sonitus, inveniebatur, praeter laborum sonitus, vel si fratres in laudibus Dei occuparentur. Porro silentii ipsius ordo et fama tantam etiam apud saeculares homines supervenientes sui faciebat reverentiam, ut etiam ipsi, non tantum prava vel otiosa, sed aliquid etiam quod ad rem attineret, ibi loqui vererentur. Loci vero ipsius solitudo inter opaca silvarum, et vicinorum hinc inde montium angustias, in quo servi Dei latebant, speluncam illam stabat, in qua aliquando a pastoribac solitudinis formam aliquam habere viderentur. Omnes quippe etiam in multitudine solitarii ibi erant. Vallem namque illam plenam hominibus, ordinis ratione charitas ordinata singulis solitariam faciebat; quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipse sibi turba est; sic ibi unitate spiritus, et regularis lege silentii, in multitudine hominum ordinata, solitudinem cordis sui singulis
Abbreviated transcription (Latin):
monachoꝵ patroũ nr̃oꝵ antiquas semitas.
et In eis nostri tẽporis hoñi recencia uestigia.
Euat enĩ tunt tpĩs uidere clareuallis aurẽa
secula. cũ uiri uirtutis olim diuites ĩ sclo
et erũxius. ĩ tame et siti. ĩtrigore et nudi¬
tate: ĩꝑsecutoid et cõtumliis. et angustiis
anultis p̾parantes clareualli ea eam quam
estimantes. pro nithilo habebãt quicquĩ
sibi dresset. dum relinq̃rẽt post se iutiroit¬
qd̵ illis sũfficeret et ad subsidiũ necessitatis:
eti ad aliquam couscientiã uolũtarie pro
sͦ pauꝑtatis. Prima q facie al Intoeũtib
clarãuallem ꝑ descensum mõtis deꝰ ĩ domib
eius cognoscebatur : ꝯ ĩ siplicitate et hu-
militate edistitioꝵ simplicitatẽ ⁊ hũilitatẽ
ĩhabitantiũ pauxũ xpisti uallis niuta loq̃ret᷑
deuiq in ualle illa plena hoĩbz in qua
tib et circa Inuncta occupatis. media die
medie noctis silentiũ asuꝑuenientibus

Expanded text:
monachorum patrum nostrorum antiquas semitas, monachorum patrum nostrorum antiquas semitas, et in eis nostri temporis hominum recentia vestigia. 35. Erat enim tunc temporis videre Clarae-Vallis aurea saecula, cum viri virtutis, olim divites in saeculo et aerumna, in fame et siti, in frigore et nuditate, in persecutionibus, et contumeliis, et angustiis multis; praeparantes Clarae-Valli eam quam vituris vivere aestimantes, pro nihilo habebant quidquid sibi deesset: dum relinquerent post se quod illis sufficeret et ad subsidium necessitatis, et ad aliquam conscientiam voluntariae pro Christo paupertatis. Primaque facie ab introeuntibus Claram-Vallem per descensum montis. Deus in domibus ejus cognoscebatur, cum in siedificiorum simplicitatem et humilitatem inhabitantium pauperum Christi vallis muta loqueretur. Denique in valle illa plena hominum, in qua bus, et singulis circa injuncta occupatis, media die mediae noctis silentium a supervenientibus
Abbreviated transcription (Latin):
angelorum. Quod etiam manifestis iIndi¬
ciis demoustratum est. Ca plmñ.x¬
octe em̃i quadã solito attentiꝰ obtudo
efuderat suꝑ se aiam suam ⁊ cum
tenuiter soporatus uoces audiuitꝭ. taꝙͣ
transemitit multitudiuies copiose. SEnigi¬
laus autẽ et easd uoces plenut audiens.⁊
cellam quoz in qua Iacebat egreditur. et
prosẽquitur abeuntes. Haudprocul aberat
llocus. deusis adhuc spinaꝵ. uepriũ q frũtectis
habundans : s nũc longe mutatꝰ abillo.
Suꝑ hunc aliquandiu stabãt uelut alt̾uãtes
chori huic Inde dispositi: et uir sauctus
audiebat ⁊ delectabã ͦ. Eꝰ tamẽ uisionis
misteriũ nõ pͣus aguouit. ꝯ quam trãsdatis
post aliquot ãnos ediffitiis moãsterni eod¬
in loco positum oratorium cerueret: ius¬
ubi uocet illas audissẽt. Mansi autẽ Indignꝰ
ego cũ eo paucis dieb: u quocũq oculos
utebam mirans quasi celos me uidere nouos
et terram nouai. et antiquoꝵ egiptiorũ

Expanded text:
Angelorum: quod etiam manifestis indiAngelorum: quod etiam manifestis indiciis demonstratum est. Nocte enim quadam solito attentius orando effuderat super se animam suam, cum tenuiter soporatus voces audivit tanquam transeuntis multitudinis copiosae. Evigilans autem et easdem voces plenius audiens, cellam quoque in qua jacebat egreditur, et prosequitur abeuntes. Haud procul aberat locus densis adhuc spinarum vepriumque frutetis abundans, sed nunc longe mutatus ab illo. Super hunc aliquandiu stabant velut alternantes chori hinc inde dispositi, et Vir sanctus audiebat, et delectabatur. Cujus tamen mysterium visionis non prius agnovit quam, translatis post aliquot annos aedificiis monasterii, eodem loco positum oratorium cerneret, ubi voces illas audisset. Mansi autem indignus ego cum eo paucis diebus, quocunque oculos vertebam, mirans, quasi coelos me videre novos, et terram novam, et antiquorum Aegyptiorum
Abbreviated transcription (Latin):
sor ꝙ ꝯ eo mãducãtes. cũ arbitraremuo s
tan᷑ infirmũ tante q ꝓrouidentie cõmullũ
situt oportebat promrande eti uitese i
ei agente medico illo suo osferoi cibos. quos
samis uip quis pre angustia fanus alti¬
geret : uidebamus et tabestebamus.⁊ uix
regulari silentio nos cohibente. quin in
illum quasi sacrilegũ eti homicidã. Ira et
cõtueliis Insurgeremꝰ. SSpe autẽ ĩ quem
hec fiebanti indifferenter ciuicta sumeno.
eque omnia approbabat: ficut qui sensu
ipso corrnpto eti pene emortus sapors uix
aliquid disceruebat. Nam et fangaegl
sagimen trudum per errorem sibi oblatũ
pr̃o bntiro mult̾is dieb dr̃ comedisse.
oleum bibisse tꝙͣ aqnam. et multa
Solam quippe laquam sibi sapere dicebat :
eo ꝙ dum sumeret fauces es guttur ei re¬
pĩg̾abat frigerabat. Sici ergo tunt enm
Iuuem: et sic habitabat ĩ illa sollitudine
sua uir ille dei. Sed nõ erat solus ꝯ qͥ
erat deus: et custodia et cõsolatio sanctoꝵ

Expanded text:
 cum eo manducantes, cum arbitraremur hominem tam infirmum, tantaeque providentiae commissum, sicut oportebat, procurandum, et videremus ei, agente medico illo suo, offerri cibos quos sanus quis vix prae angustia famis attingeret, videbamus et tabescebamus, vix regulari silentio nos cohibente quin in illum quasi sacrilegum et homicidam ira et contumeliis insurgeremus. Ipse autem in quem haec fiebant, indifferenter cuncta sumens, aeque omnia approbabat: sicut qui sensu ipso corrupto, et pene emortuo sapore, vix aliquid discernebat. 1077 Nam et sanguinem crudum per errorem sibi oblatum pro butyro multis diebus noscitur comedisse; oleum bibisse tanquam aquam, et multa Solam quippe aquam sibi sapere dicebat, eo quod dum sumeret, fauces et guttur ei refrigerabat. 34. Sic ergo tunc eum inveni, et sic habitabat in illa solitudine sua vir ille Dei. Sed non erat solus, cum quo erat Deus, et custodia et consolatio sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
proponebat tã ꝑfecta exigebat ab eidi
us diirus uideretur sermo : In. tãtib
non eapiebant que dicebantur: Rursũ¬
ꝯ fil sigillatim audirret ^ cͤonsicentes sibi.
et semetipõs accusantes suꝑ diuersit
illusionis edgitationũ cõmuniũ et hu¬
manar. quas nullus ĩ carne uinens¬
homo penitus uitare potest: hoc potissi¬
nũ fuit in quo luci illi ad tenebras illas
cõuentio esse non potuit: scil ꝙ hominet
Inneniebat quos In hac parte angelot esti¬
mabat. Angelitã enĩ magna exparte
degustãs pupitatẽ. et exconsciẽtia Iam
olim accepte adeo gr̃e secularis. simplr
pͥmdicãs uniuerse conditiõi huãne fut¬
yilitatis: In tẽptatões seir inquinationes

Expanded text:
proponebat, tam perfecta exigebat ab eis, proponebat, tam perfecta exigebat ab eis, ut durus videretur sermo; in tantum non capiebant quae dicebantur. Rursum, cum singillatim eos audiret confitentes sibi, et semetipsos accusantes super diversis illusionibus cogitationum communium humanarum, quas nullus in carne vivenshomo penitus vitare potest; hoc potissimum fuit, in quo luci illi ad tenebras illas conventio esse non potuit: scilicet quod homines inveniebat, quos in hac parte Angelos aestimabat. Angelicam enim magna ex parte degustans puritatem, et ex conscientia jam olim acceptae a Deo gratiae singularis, simpliciter praejudicans universae conditioni humanae fragilitatis in tentationes seu inquinationes
Abbreviated transcription (Latin):
En quo tamen peue hoc eis contigit quod
filiis ispael legis olimn de moyse cõti¬
gisse : cũ diu cõuersatis ꝯ dnõ ĩ mõte
syna. et de caligie nubis egrederetur
eti destendoret ad populum. et extollaqo
dñi facies eius cornuta appareret et ter-¬
ribołis: adeo ut sugerit populus ab eo
Sgressus eiñ uir ille sanctꝰ ãfãtie dñ
qua ĩ solitudine cistertui et sublimieris
altetudine cõcõplasoĩs ĩ filentio aliquãdu
fruitus exas. quasi de telo afperit afferẽs
Inter hoĩes mirracłiñ quoddã conquisite
sidi apud denm plusꝙͣ humane puri-¬
tatia: hoic̃s quos regere et inter quot
cõuersari ueniebat pene om̃ues a se
absterrut. Si quando naq̃ despnãlib
et edificatõe amiuax sermont̃ ad eos
habebat. loquebatur hõmib lingua adłõꝵ.
et uix Intelligebatur. Maxime autert
In hic ħ̃ ad mores hoĩ ꝑt̾inebat ex
habundãcia cordis sui tãm sũblumia eis

Expanded text:
28. In quo tamen pene hoc eis contigit, quod 28. In quo tamen pene hoc eis contigit, quod filiis Israel legimus olim de Moyse contigisse, cum diu conversatus cum Domino in monte Sina, et de caligine nubis egrederetur et descenderet ad populum, ex colloquio Domini facies ejus cornuta appareret et terribilis, adeo ut fugeret populus ab eo . Egressus enim Vir sanctus a facie Domini, qua in solitudine Cistercii, et sublimioris altitudine afferens inter homines miraculum quoddam conquisitae sibi apud Deum plus quam humanae puritatis, homines quos regere, et inter quos conversari veniebat, pene omnes a se absterruit. Si quando namque de spiritualibus et aedificatione animarum sermonem ad eos habebat, loquebatur hominibus lingua Angelorum, et vix intelligebatur. Maxime autem in his quae ad mores hominum pertinebant, ex abundantia cordis sui tam sublimia eis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯegrederetur: procidens adpedes eiꝰ ead mulier
duodetĩ libraꝵ benedictõe ei dbtulit: orõnũ
suffragia Implorãs uiro suo ꝑreulose
egrotanti. Quam brenites alloqutꝰ a sedimisit.
uerde Inquiens sanũ Inuonies uirũ tuũ.
gde Illa uero abiens ĩ doniũ suam: sicut
audierat sic InuenitAblus Ro cõsolãs
pusillaumitatẽ collararii sui: adste susti¬
nend dnũ decetero reddidit fortiorẽ. Net
tanitũ semel hoc ei cõtigisse certũ est: s
sepe ꝯ huiꝰ modi necessitas inftaret. ⁊ epe¬
tente unde non sperabatur. auxiliũ ei
a duõ affuisse. Propter qd̾ uiri pru-¬
dẽtos intelligẽtes manũ dñi essẽ ꝯ eo ⁊
teneritudinem mentis eius a deliciis ꝑadisi
nix egressi rep ext̾iorũ sollicitudine gra-¬
nare cauebant: eas ipsi ipsi Intra
semetipsos ficut poterant degerentes
et tantũtuode de interiorib et conscientiis
suis et causã aniuaꝵ suaꝵ eũ cõsulẽtes.

Expanded text:
cum egrederetur, procidens ad pedes ejus eadem mulier, cum egrederetur, procidens ad pedes ejus eadem mulier, duodecim librarum benedictionem ei obtulit, orationum suffragia implorans viro suo periculose aegrotanti. Quam breviter allocutus, dimisit a se: « Vade, inquiens, sanum invenies virum tuum. » Illa vero abiens in domum suam, sicut andierat, sic invenit. Abbas vero consolans pusillanimitatem cellarii sui, ad sustinendum Dominum de caetero reddidit fortiorem. Nec tantum saepe, cum hujusmodi necessitas instaret, repente, unde non sperabatur, auxilium ei a Domino adfuisse. Propter quod viri prudentes 1074 intelligentes manum Domini esse cum eo, teneritudinem mentis ejus a deliciis paradisi nuper egressi, rerum exteriorum sollicitudine gravare cavebant, eas ipsi intra semetipsos, ut poterant, digerentes, et tantummodo de interioribus conscientiis suis, et causa animarum suarum eum consulentes.
Abbreviated transcription (Latin):
Quib ꝑactis: ꝯ usq ad matutinas laudes
trũ suoꝵ ⁊ in eo qd diximꝰ spuãlis fructut
desideris constitutus. Subito uero stans ĩ
illa orõe modice Int̾clusis oculis uidit undiq
ex uicinis mõtib tãtã diuersi hĩtꝰ et di-¬
nerse conditoĩs hoĩ multitudinẽ ĩ inferio¬
rem uallẽ destende̾: ut uallit ipã raꝑa
nõ posset. Quod quid sigͣficauerit: Iam
om̃ĩb magnifestũ est: Hac igr̃ uiro dõ
uisione magnifice cõsolatus ⁊ exhortatꝰ
est etiam frẽs suos cõmouens eos de miã¬
apud eũ duriũs quereret᷑ͦ ad necessaria
domius et fr̃m multa deesse ⁊ neci habere
se unde ea coenieret. et urgẽte necessitate
quãtũ Interim adp̾sites angustias suffice
respõdit. Tum dimittens̃ eũ : ad oroem̃
cõfugit. Post paululum uero rediens̃ gi¬
rardut mulierẽ quãd de castellione foris
esse. et uelle ei loqui nuntiauit. Ad quã

Expanded text:
Quibus peractis, cum usque ad matutinas laudes Quibus peractis, cum usque ad matutinas laudes trum suorum: et in eo quod diximus spiritualis fructus desiderio constitutus, subito stans in ipsa oratione, modice interclusis oculis, vidit undique ex vicinis montibus tantam diversi habitus et diversae conditionis hominum multitudinem in inferiorem vallem descendere, ut vallis ipsa capere non posset. Quod quid significaverit, jam omnibus manifestum est. Hac igitur Vir Domini visione magnifice consolatus, exhortatus est etiam fratres suos, commonens eos de mise domus, apud eum durius quereretur ad necessaria domus et fratrum multa deesse, nec habere se unde ea coemeret, et urgente necessitate quantum interim ad praesentes angustias sufficere respondit. Tunc dimittens eum, ad orationem confugit. Post paululum vero rediens Girardus, mulierem quamdam de Castellione foris esse, et velle ei loqui nuntiavit. Ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
Panis iustar ꝑ ꝓͥphĩci illius exordeo ett
milio et uina exat : ita uos aligñ religiosꝰ
uio quidam appositum scbi In hospitis uberti
prorana clam asportauerit. quasi ꝓuinealo
om̃is ostendendũ. ꝯd̾ Inde uiuerent hoiẽs
et hoiẽs tales. At uirũ dei minꝰ ista
monebat. Sũma ei sollicitudo desalute
multor q̃ apͥma die cõuersionis sũe usq
ad hoc tempꝰ tam singulariter sacrĩ illde
uectus noscitur possidere: ut erga om̃t
Erat ergo uehemens in p̾cordiis eius.
sancti desiderii et sancte hũilitatis cõflictꝰ.
mꝯodo enĩ seipiñ deiciens fãteba᷑ Indignũ.
ꝓ quẽ fructus aquis proueniret ⁊ modo¬
A oblitus sui estuabat flagrãtissiõ ardiore
ardore. ut nullã nisi exmultoꝵ salute cõsola¬
toem̃ posse admittere uideretur. Sane fidutiã
caritatis pariebat : s eamd̃ cafligabat hu-¬
militas. Contĩgit autẽ Int̾ heci: ut aliꝙͣto
temperiꝰ solito surgerẽt ad uigilias.

Expanded text:
Panis, instar prophetici illius, ex hordeo et Panis, instar prophetici illius, ex hordeo et milio et vicia erat, ita ut aliquando religiosus vir quidam appositum sibi in hospitio, ubertim plorans, clam asportaverit, quasi pro miraculo omnibus ostendendum, quod inde viverent homines, et tales homines. 26. At Virum Dei minus ista movebant. Summa ei sollicitudo de salute multorum, quae a prima die conversionis suae usque ad hoc tempus tam singulariter sacrum illud pectus noscitur possidere, ut erga omnes Erat ergo vehemens in praecordiis ejus, sancti desiderii, et sanctae humilitatis conflictus. Modo enim seipsum dejiciens, fatebatur indignum, per quem fructus aliquis proveniret: modo oblitus sui, aestuabat flagrantissimo ardore, ut nullam nisi ex multorum salute consolationem posse admittere videretur. Sane fiduciam charitas pariebat, sed eamdem castigabat humilitas. Contigit autem inter haec, ut aliquando temperius solito surgeret ad vigilias.
Abbreviated transcription (Latin):
frẽs eius. Quib abeñtib rp̃ etiã donnũ
bernardũ p̾fecit abbtẽ: mixãtib sane
illis tꝙ̃ maturis et strenis tã ĩreligiõe
ꝙ̃ In setulo uiris : et tuuẽtib ei tum pro
tenerions etate Inuẽtutis. tũ pro corꝑis
Infirmitate et mĩori usu poterioris ocupa¬
tionis. Erat autẽ clareuallis lotus ĩ
territoro lingouensi nõ longe a flumo
alba antiqua spelunca latronũ: et
antiquitꝰ dicebatur uallis absinchialit
seũ propter habundãtis ibi absuichii co-¬
piami. seu prop̃t amaritudiẽ doloris
Incidenciũ ibi In manus latronũ. Ibi
ergo In loco horporis et uaste solitudinis
consederũt uiri illi uirtutis. facturi de
speluc̃a latronũ templũ dei et domumi
orõis. Ubi simplõ aliquãto tpẽ deb̾
seruiert ĩ pauꝑtate spũs: In fame et siti ÷
In frigore et nuditate ⁊ In uigiliis multis.
Pulmẽta sepuis ex foliis fagi conticiebant.

Expanded text:
fratres ejus. Quibus abeuntibus ipsum etiam domnum fratres ejus. Quibus abeuntibus ipsum etiam domnum Bernardum praefecit abbatem, mirantibus sane illis, tanquam maturis et strenuis tam in religione quam in saeculo viris, et timentibus ei tum pro tenerioris aetate juventutis, tum pro corporis infirmitate, et minori usu exterioris occupationis. Erat autem Clara-Vallis locus in territorio Lingonensi, non longe a fluvio Alba, antiqua spelunca latronum, quae antiquitus dicebatur Vallis absinthialis, seu propter abundantis ibi absinthii copiam, seu propter amaritudinem doloris incidentium ibi in manus latronum. Ibi ergo in loco horroris et vastae solitudinis consederunt viri illi virtutis, facturi de spelunca latronum templum Dei, et domum orationis. Ubi simpliciter aliquanto tempore Deo servierunt in paupertate spiritus, in fame et siti, in frigore et nuditate, in vigiliis multis. Pulmentaria saepius ex foliis fagi conficiebant.