comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitare ne suuminmnicũ requirat ali¬
quib rogaminib uel preceptis. Et ħ
est causa. Omins eĩ qui rogat inqͣn¬
tumxogat/ ẽ minor illo quem rogat.
Et oĩs qui precipit inquantum preci¬
pit ẽ maior illo cui precipit. Et ꝓpter
horginuis ⁊ odiosus ẽ illi. Rallus
itaq sanementis debet uelle suũ ini¬
micum rogare ne minor co ꝑsua roga¬
mina uideatur. Nullus etiam debet
uelle esse grauis uel odiosus illi a quo
odio hẽtur ne odiũ sui cã recipiat ĩcre¬
mentum. ¶ Preterea Seneca diẽ. Be¬
neficium accipere libertatẽ est uendere.
S nullus sane mentis debet inmico
si aliud potest suam uendere libertatẽ.
Cumitaq illidecem demones auĩgilio
⁊ Dante se reputarent offensos noluit
eos uirgilius nec rogare/ nee ex parte suꝑ¬
nanimiuitutumrequire ut sͥ darẽt ali¬
quod aduitorium uel iuuam̃. Ideo ait
intextu.
Che uegnan desto fondo a diꝑartirei.
piuche tu non speri. sappressunsasso.i. põs

Expanded text:
vitare ne suum inimicum requirat alivitare ne suum inimicum requirat aliquibus rogaminibus vel preceptis. Et hec est causa: Omnis enim qui rogat, in quantum rogat, est minor illo quem rogat; et omnis qui precipit, in quantum precipit, est maior illo cui precipit; et propter hoc gravis et odiosus est illi. Nullus itaque sane mentis debet velle suum inimicum rogare, ne minor eo per sua rogamina videatur. Nullus etiam debet velle esse gravis vel odiosus illi a quo odio habetur, ne odium sui causa recipiat incrementum. Preterea Seneca dicit: «Beneficium accipere libertatem est vendere». Sed nullus sane mentis debet inimico, si aliud potest, suam vendere libertatem. Cum itaque illi decem demones a Virgilio et Dante se reputarent offensos, noluit eos Virgilius nec rogare nec ex parte supernarum virtutum requirere ut sibi darent aliquod adiutorium vel iuvamen. Ideo ait in textu: che vegnan d'esto fondo a dipartirci .«Più che tu non speri / s'appress'un sasso, idest pons,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓu̾bioꝵ.x. Inquitates sue capiunt ĩ¬
pium ⁊ funib peccatoꝵ suoꝵ quisqr ꝯ¬
stringitur. hec triplex misena in istai
bulgia adnotat᷑. Prima.s. excecatio
notatur ibi. Difuor dorate sonsi che li
abbaglia. ¶Sa.s. exbannitio notatur
hic. Nelecerno cxilio. ¶Certia u̾o .s. al¬
legatio notatur ibi.
Maꝑlopeso quella gente stanca
uenia siꝑian che noi erauam nuoui
dicompagina adogni muou̾ danca.
Et ibi.
Allocchio mi corse
no cotaluoce. Nonui dispiaccia seuile
ce.i. si licitum uob̃ est. Et est istud lece
ydioma propriũ lucanorum. didirci .i.
dicere nobis/. Salaman dextragiace
alcuna foce. Onde noi amendue possia¬
mo uscurri.i. unde nos ambo exire pos¬
simus. Sanza costringer delliangeli
neri .i. ut non cogamur aliquem uel
aliquos angeloꝵ nigroꝵ requireͣ ut
nos iuuent. Et nota ꝙ hie potest una
pulera ⁊ utilis moralitas adnotan ⁊
Omnis eĩ homo quantũ potest debet

Expanded text:
Proverbiorum V: Iniquitates sue capiunt imProverbiorum V: Iniquitates sue capiunt impium et funibus peccatorum suorum quisque constringitur. Hec triplex miseria in ista bulgia adnotatur. Prima scilicet excecatio notatur ibi: Di fuor dorate son sì che li abbaglia. Secunda scilicet exbannitio notatur hic: ne l'eterno exilio. Tertia vero scilicet allegatio notatur ibi: ma per lo peso quella gente stanca venia sì pian, che noi eravam nuovi di compagnia ad ogni muover d'anca. Et ibi: all'occhio mi corse no, cotal voce: / «Non vi dispiaccia se vi lece, idest, si licitum vobis est. Et est istud lece ydioma proprium Lucanorum, di dirci, idest dicere nobis, s'a la man dextra giace alcuna foce / onde noi amendue possiamo uscirci, idest, unde nos ambo exire possimus; sanza constringer delli angeli neri, idest, ut non cogamur aliquem vel aliquos angelorum nigrorum requirere ut nos iuvent. Et nota quod hic potest una pulcra et utilis moralitas adnotari. Omnis enim homo quantum potest debet
Abbreviated transcription (Latin):
sei ꝯtilium inquo ꝯeilio xp̃m morti a dix¬
dicauerunt. Ideo etiam ip̃i pontifices ⁊
pharisci pena simili sunt mulctati. Ideo
sequitur intextu. Et lialtr dalconcilio.
subaudi eadem pena simili sunt mulcta¬
ti. S qr iux̃ sententiã socratis. Uelox cõ¬
silium sequitur penitentia. Ideo istud cõ¬
silium sequta ẽ dannatio uideoꝵ. Nam
pistud consilium funditus sunt deleti.
Ideo sequitur.
Che fuꝑerliguidei mala sementa.
ranto uilmentemeleterno exilio.
Penam infermuocat hic autor eternum
exilium qr dannati semꝑ exulabunt a pa¬
triam paradisi ad quam nunꝙͣ potenuit
rebanniri. ht̃ enun dãnatus triplicẽ miẜ¬
iam. Prima ꝙ ẽ lumine gratie excecar
Sapientie. ẜo. Excecauit eos malitia eo¬
rum. ¶ Secunda quia a regnoglorie exbã¬
nitus. Beatus bernardus. Uere ẽ homo
uapor admodicum parens qui eterne fe¬
licitatis aditum intercludit. ¶ Gertia qr
est in infemo eternis uinculis alligatus.

Expanded text:
sei concilium, in quo concilio Christum morti adiusei concilium, in quo concilio Christum morti adiudicaverunt, ideo etiam ipsi pontifices et Pharisei pena simili sunt mulctati. Ideo sequitur in textu: et li altri dal concilio – subaudi eadem pena simili sunt mulctati –. Sed quia, iuxta sententiam Socratis, velox consilium sequitur penitentia, ideo istud consilium sequita est dannatio Iudeorum. Nam per istud consilium funditus sunt deleti. Ideo sequitur: che fu per li Giudei mala sementa. tanto vilmente ne l'eterno exilio. Penam inferni vocat hic autor <eternum exilium> quia dannati semper exulabunt a patria paradisi, ad quam nunquam poterunt rebanniri. Habet enim dannatus triplicem miseriam: prima, quia est lumine gratie excecatus; Sapientie secundo: Excecavit eos malitia eorum. Secunda, quia est a regno glorie exbannitus; beatus Bernardus: Vere est homo vapor ad modicum parens qui eterne felicitatis aditum intercludit. Tertia, quia est in inferno eternis vinculis alligatus;
Abbreviated transcription (Latin):
anna de quo hẽtur in euãgelio ꝙ xp̃s
illa nocte qua captus fuit suis fuit tri¬
bunalib presentatus coram quo tribu¬
nali cum xp̃s astaret ⁊ ad quesita huĩ¬
lit̾ responderet. unus ministõꝵ dedit ei
alapam dicens. Sie respondes põtifici:
Cui xp̃s.simale inquit locutus sũ testi¬
moniũ perhibe de malo. Sinaũt by ꝗd
mecedis. Et misit anna ihmligatum
ad suũ generum cayp hanpontificẽ qui
dedit eum in man gentium ut crucifigere¬
tur. Iustegͥ isti ypoerite quia xp̃m agẽ¬
tib erucifigi fecerunt sunt iniinferno a
demonib crucifixi. Ideo poetice fingit au¬
tor dicẽs.
Et a talmodo il suocero sistenta.
inquesta fossa. Et quia isti duo non fue¬
runt soli ad tantam nequitiã ordinandã
quia fuerunt cum ip̃is om̃s etiã ponficeᷤᷤ
⁊ pharisei qui audica suscitatione laçari
statim mortẽ xp̃i ordinarũt iuͣx illũd  Io¬
hannis. Collegerunt pontifices ⁊ phari¬

Expanded text:
Anna, de quo habetur in Evangelio quod Christus Anna, de quo habetur in Evangelio quod Christus illa nocte qua captus fuit, suis fuit tribunalibus presentatus, coram quo tribunali cum Christus astaret et ad quesita humiliter responderet, unus ministrorum dedit ei alapam dicens: «Sic respondes pontifici?». Cui Christus: «Si male», inquit, «locutus sum, testimonium perhibe de malo; sin autem bene, quid me cedis?» Et misit Anna Ihesum ligatum ad suum generum Cayphan pontificem, qui dedit eum in manus gentium ut crucifigeretur. Iuste igitur isti ypocrite, quia Christum a gentibus crucifigi fecerunt, sunt in inferno a demonibus crucifixi. Ideo poetice fingit autor, dicens: Et a tal modo il suocero si stenta in questa fossa, Et quia isti duo non fuerunt soli ad tantam nequitiam ordinandam, quia fuerunt cum ipsis omnes etiam pontifices et Pharisei, qui audita suscitatione Lazari statim mortem Christi ordinarunt; iuxta illud Iohannis: Collegerunt pontifices et Phari
Abbreviated transcription (Latin):
duo propt̾ sanctitatem quã extenꝰ mon¬
strabamus a florentinio fuimꝰ conuocati.
ꝓ ip̃orũ pace ciuilit̾ ꝯẜuanda. S taleo ĩ
oꝑe nr̃o fuimus ꝙ ad huc apparet in cir¬
cnicugardaghi. quia ibi domus bonoꝵ
ciuium sunt destructe.
Audiens autor ꝙ peccatũ ypoersis fuit cã
ꝙ sua ciuitas sit destrueta aut ip̃is fratͥ¬
bus compatiendo auteis aliquid inpro¬
tenus nõ ꝓcessit qr suis oculis ternbilis
usio tunc orcurrit. Namuidit añse in
ista sexta bulgia unum pec̃orem barba¬
tum int̾ra supine iacentem. quib erat
palib inmanibꝰ ⁊ pedib crucifixus. Qrẽ
cũ autor attente respiceret frater catala¬
nus ip̃m cognitum sͥ fecit. Uicens illũ
tifex isto modo poctice in inferno piitũ.
quia sic̃ xp̃s propt̾ istius ꝯsilium trib.
fuit clauis meruce ꝯfossus/ ita ip̃e in ĩfer¬
nomib ẽ palis int̾ra confixꝰ.¬
il modo il suocero sistenta
inquesta fossa. Iste socer cayphe fuit

Expanded text:
duo, propter sanctitatem quam exterius monduo, propter sanctitatem quam exterius monstrabamus, a Florentinis fuimus convocati, pro ipsorum pace civiliter conservanda. Sed tales in opere nostro fuimus, quod adhuc apparet in circuitu Gardaghi, quia ibi domus bonorum civium sunt destructe. Audiens autor quod peccatum yposcrisis fuit causa quod sua civitas sit destructa, aut ipsis fratribus compatiendo, aut eis aliquid improterius non processit, quia suis oculis terribilis visio tunc occurrit. Nam vidit ante se in ista sexta bulgia unum peccatorem barbatum, in terra supine iacentem, qui erat palibus in manibus et pedibus crucifixus. Quem cum autor attente respiceret, frater Catalanus ipsum cognitum sibi fecit, dicens illum tifex isto modo poetice in inferno punitur; quia sicut Christus propter istius consilium tribus fuit clavis in cruce confossus, ita ipse in inferno tribus est palis in terra confixl modo il suocero si stenta in questa fossa, Iste socer Cayphe fuit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aliis expulsi fuerunt. Ideo dicitur in
textu.
Et fumo tali.
Cancor si pare intorno dalgardingo.
¶Come suolesẜ tolto unuomsolingo
ꝑconseniar sua ꝑace. Lieterin sie con¬
strue. Nos duo fumus atua ciuitate elec¬
ti ꝓ ꝯseruanda pace sua sub intellige flo¬
rentinia sicut est solitum eligi unum ho¬
minẽ heremitã. Multotiens eĩ accidit
ꝙ uiuis scs solitarius de heremo uocaba¬
tur. uł ad ecc̃am gubernandã uł ad quã¬
dam discordiã sõpiendam. Siẽ beatus
Martinus qui a ciuib turonice ciuitatiꝰᷤ
fuit de monast̾io extinctus ⁊ in ip̃orum
ẽpm̃ ꝯsecratus. Et sic̃ fint̾ petrus demõ¬
rona qui acardinalib sãcte romane ec¬
clesie de cellula inqua in heremo habi¬
tabat fuit uocatus ⁊ ĩromanũ potti ficẽ
subluatus. Exemplificant itaq isti
duo ypocrite atq dicunt ꝙ sic̃ sancti so¬
litarii ꝓ bono ⁊ pacifieo statu rei publice
aliquando a ciuitatib eligunt̾/ ita nos

Expanded text:
cum aliis expulsi fuerunt. Ideo dicitur in cum aliis expulsi fuerunt. Ideo dicitur in textu: «et fumo tali, c'ancor si pare intorno dal Gardingo». come suol'esser tolto un uom solingo, per conservar sua pace. Licteram sic construe: Nos duo fuimus a tua civitate electi pro conservanda pace sua – subintellige florentina – sicut est solitum eligi unum hominem heremitam. Multotiens enim accidit quod unus sanctus solitarius de heremo vocabatur, vel ad ecclesiam gubernandam, vel ad quandam discordiam sopiendam; sicut beatus Martinus, qui a civibus Turonice civitatis fuit de monasterio extractus et in ipsorum episcopum consecratus; et sicut frater Petrus de Morona, qui a cardinalibus Sancte Romane Ecclesie de cellula in qua in heremo habitabat fuit vocatus, et in Romanum Pontificem sublimatus. Exemplificant itaque isti duo ypocrite atque dicunt quod, sicut sancti solitarii pro bono et pacifico statu rei publice aliquando a civitatibus eliguntur, ita nos
Abbreviated transcription (Latin):
ytaliamputabant᷑. Ande florentim dũ
essent in summa discordia ⁊ delegalita¬
te ⁊ sanctitate istorũ duoꝵ fratrumgau¬
dentium plurimũ ꝯfidentes ꝓ ipsis mi¬
ẜunt ut ciuiles seditiones sedarent/ ⁊ ci¬
uitatẽ in statum pacificũ reformarent.
Qui fintres florentiam uenientes ⁊ au¬
toritatẽ pacificandi discordias a ciuibus
assummẽtes lupinũ aĩm qui sub ouĩa
ip̃oꝵ pesse latebat manifestissime demõ¬
strarant. Nã subspetie sanetitatis opus
diabolicum ꝑpetrarũt.Abertos enĩ ⁊ lã¬
bertos ⁊ multos alios nobiles bonos ⁊ ã¬
tiquos ciues de ip̃a ciuitate florẽtie parti¬
aliter expulerunt ⁊ ip̃oꝵ domus ⁊ habita¬
tiones funditus destruxerunt. Que quidẽ
destructio iuxta guardingum spãlit̾ nũc
apparet. Est autẽ Guardingus q̃dãma¬
gna antiquitas inflorẽtia uixta eccliaz
.s. sancti petri scaradii.Inqua ꝑte erant
habitationes ybertoꝵ ꝗ illo tempore yna

Expanded text:
Ytaliam putabantur. Unde Florentini dum Ytaliam putabantur. Unde Florentini dum essent in summa discordia et de legalitate et sanctitate istorum duorum fratrum Gaudentium plurimum confidentes, pro ipsis miserunt ut civiles seditiones sedarent et civitatem in statum pacificum reformarent. Qui fratres Florentiam venientes et autoritatem pacificandi discordias a civibus assummentes, lupinum animum qui sub ovina ipsorum pelle latebat manifestissime demonstrarunt. Nam sub specie sanctitatis opus diabolicum perpetrarunt. Ubertos enim et Lambertos et multos alios nobiles, bonos et antiquos cives, de ipsa civitate Florentie partialiter expulerunt, et ipsorum domus et habitationes funditus destruxerunt. Que quidem destructio iuxta Guardingum specialiter nunc apparet. Est autem Guardingus quedam magna antiquitas in Florentia, iuxta ecclesiam scilicet sancti Petri Scaradii; in qua parte erant habitationes Ubertorum, qui illo tempore una
Abbreviated transcription (Latin):
Son dipiõbo sigrosse chelipesi.
fancosi cigolare .i. stridere le lor bilance.
Qanx lançis q̃ uulgo bilancia seu bilan¬
cie nuncupantur sunt quedam pondera
que inuenta sunt adres ponderabiles iy¬
dicandas/ inquib bilãciis dũ pondusi
magnum ponitur ex ipsis bilanciis orit
quidã stridor. Exemplificant itaq isti y¬
poente autori. ⁊ dieunt ꝙ sic̃ bilancie ꝑꝑ
pondera magna strdent/ i taipi ꝑꝑ capas
plũbeas dolorosis pondenbus onenint̃.
¶ Fratigodenti fumo ⁊ bolognesi.
Fintres gaudentes sut quidam homines
penitentie qui gestant habitum cõrespo¬
dentem hĩtui fratrum predicatoꝵ sicut
bicoci habitum fratrũ minoꝵ. Et uocã¬
tur in eoꝵ regula milites uirginis ma¬
rie. Inisto itaq ordine siue collegio fu¬
ernt olim duo ẜonomenses quoꝵ unꝰ
uocabatur catalanus de catalanis. ⁊ al¬
ter Loderingus de Carbonensibus. Qui
duo milites uiri eẽ sanctissimi ꝑ totam

Expanded text:
son di piombo sì grosse, che li pesi son di piombo sì grosse, che li pesi fan così cigolare, idest stridere, le lor bilance. Lanx, lancis, que vulgo <bilancia> seu <bilancie> nuncupantur, sunt quedam pondera que inventa sunt ad res ponderabiles iudicandas, in quibus bilanciis, dum pondus magnum ponitur, ex ipsis bilanciis oritur quidam stridor. Exemplificant itaque isti ypocrite autori et dicunt quod, sicut bilancie propter pondera magna strident, ita ipsi, propter capas plumbeas, dolorosis ponderibus onerantur. . vv. 103-108 Frati Godenti fumo, et bolognesti; Fratres Gaudentes sunt quidam homines penitentie, qui gestant habitum correspondentem habitui fratrum predicatorum, sicut bizoci habitum fratrum minorum. Et vocantur in eorum regula milites Virginis Marie. In isto itaque ordine sive collegio fuerunt olim duo Bononienses, quorum unus vocabatur Catalanus de Catalanis et alter Loderingus de Carbonensibus; qui duo milites viri esse sanctissimi per totam
Abbreviated transcription (Latin):
di chituse nõnauer in dispregio.
Quia Dantes cum uirgilio lingua pa¬
tria lo quebatur/ i deo unde esset cognituᷤᷤ
ẽ abistis. Ideo dicunt ei Ocusce simile
dem̃ fuit beato petro. Et tu gassileus es
nã lo quela tua manifestum te facit. Q
ad collegium y pocritaꝵ tristiũ aduenisti
Collegium ẽ quelibet adunatio uiroꝵ
ne despieias dicere quisnã sis. Quibus¬
ait autor.
Isonnato ⁊ crescuito
souralbel fiume daro a la granuilla
Aynuo est flunius regius tuscie qui trã¬
re gallico uocat uillã. Nam galli om̃s
cuutates uillas appellant. Et uocat ip̃az
magnan uillã. qr magna ciuitas est/
domorũ uiroꝵ artiũ mercimoniaꝵ ac
⁊̃ diitiaꝵ. Dehac itaq uilla oriunduᷤᷤ
fuit iste poeta egregius ꝗ hane comediã
quam premanibus nunc habemus mł¬
to labore ⁊ sudore ad utilitatem omniũ
lum .s. m̃ce / est uocabulum florentinũ
⁊ tantum ualer quantũ color croceus.

Expanded text:
dir chi tu se' non aver in dispregio». dir chi tu se' non aver in dispregio». Quia Dantes cum Virgilio lingua paterna loquebatur, ideo unde esset cognitus est ab istis. Ideo dicunt ei: «O Tusce – simile dictum fuit beato Petro: «Et tu Gallileus es, nam loquela tua manifestum te facit»; – qui ad collegium ypocritarum tristium advenisti – collegium est quelibet adunatio virorum – Ne despicias dicere quisnam sis». vv. 9ait autor: son nato et cresciuto sovra 'l bel fiume d'Arno, a la gran villa» Arnus est fluvius regnis Tuscie qui tranre gallico vocat villam; nam Galli omnes civitates villas appellant. Et vocat ipsam magnam villam, quia magna civitas est, domorum, virorum, artium mercimoniarum, ac etiam divitiarum. De hac itaque villa oriundus fuit iste poeta egregius, qui hanc Comediam, quam pre manibus nunc habemus, multo labore et sudore, ad utilitatem omnium lum, scilicet rance, est vocabulum florentinum et tantum valet quantum color croceus.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ouidius libro ut supra.
Heu ꝙͣ difficile ẽ enmen nõ ꝓdere uultu.
Et alius poeta.
Uultu qualis ens talia m̃te geris.
Isti itaq ypocnte istemodo demon¬
strabant ĩ facie uoluntatẽ quã habebãt
in aĩo eẽ cum Uante ⁊ rcioeiian cũ eo
quẽ ipĩs sua loquela manifestũ effecit
¶Quado furgiunti assai cõ locchio bieco
mirmirarõ.
Dicit hie autor ꝙ quãdo isti ypoente ad
attractionẽ ⁊ emissionẽ flatus quẽ facie¬
bat Uantes ut uiuus q̃ quidẽ attractio
⁊ emissio manifestat᷑ ingula ip̃m esse
uiuum suspicati sunt.S qr ibi nũquã
uiuũ aliquem conspexerunt/ ⁊ ⁊̃ quia
nõ clare uidebant i deo milla opinione
firmiter nõ steterunt. Uñ ad opinionẽ ꝯ¬
trariam dilabentes Dixerunt. Et si isti
sunt mortu quo priuilegio uadũt sine
giui stola.i. sine capis plubeis quas põ¬
tamus. Stola eĩ dicitur astolon ꝙ est lõ¬
del y porriti tristi se uenuto

Expanded text:
ipse Ovidius, libro ut supra: ipse Ovidius, libro ut supra: Heu! Quam difficile est crimen non prodere vultu. Et alius poeta: Vultu qualis eris, talia mente geris. Isti itaque ypocrite isto modo demonstrabant in facie voluntatem quam habebant in animo esse cum Dante, et raciocinari cum eo quem ipsis sua loquela manifestum effecit. vv. 85-87 Quando fur giunti, assai con l'occhio bieco mi rimiraron Dicit hic autor quod quando isti ypocrite ad attractionem et emissionem flatus quem faciebat Dantes ut vivus, que quidem attractio et emissio manifestatur in gula, ispum esse vivum suspicati sunt. Sed quia ibi nunquam vivum aliquem conspexerunt, et etiam quia non clare videbant, ideo in illa opinione firmiter non steterunt. Unde ad opinionem contrariam dilabentes dixerunt: «Et si isti sunt mortui, quo privilegio vadunt sine gravi stola – idest sine capis plumbeis – quas portamus». Stola enim dicitur a stolon, quod est <londe l'ypocriti tristi se' venuto,
Abbreviated transcription (Latin):
homine tantum distat uidiciũ dei ext̾mũ
del ammo coluiso desẜ meco.
Ut dicunt phy ad conceptõemaie monẽt
corpus ut patet./ quia cũ anima tristatur
apparet uustus hoĩs turbulentus. Et cu
letat᷑ apparet fłoridus ⁊ iocundus. Similx
eñ aĩa concipit amorẽ hõ inpallorẽ extenꝰ
ꝯmutat. Unde ouidiꝰ de arte amandi. Pal¬
leat omnis amans. hic ẽ color aptus amã¬
di. Cumaũt odium concipit siue irã Ru¬
borẽ. pallorẽ ⁊ colorem plumbeum ⁊ alia
tuistia signa monstrat. Uñ idem ouidius
inlibro adxetħ.
Pallor ĩ ore sedet inaciesq incorꝑe toto.
Nusꝙͣ recta acies sordent iubigine dentes.
Pectora felle urẽt lingua ẽ suffusauenẽõ.
Risus abest nͥ q̃ uisi fecere dolores.¬
Uixq tenet lacrimas qr nil lacͥmabłe enit.
Pistum itaq modũ multotiẽs acc̃ĩt ꝙ in
facie hominis manifc̃ẽuidet᷑ si bonũ uel
malũ concipit intus hõ. Et de hoc ẽait

Expanded text:
homine, tantum distat iudicium Dei extremum homine, tantum distat iudicium Dei extremum de l'animo, col viso, d'esser meco; Ut dicunt philosophi, ad conceptionem anime movetur corpus; ut patet, quia cum anima tristatur apparet vultus hominis turbulentus; et cum letatur, apparet floridus et iocundus. Similiter cum anima concipit amorem, homo in pallorem exterius commutatur. Unde Ovidius, De Arte Amandi: «Palleat omnis amans! Hic est color aptus amanti». Cum autem odium concipit sive iram ruborem pallorem et colorem plumbeum et alia tristia signa monstrat. Unde idem Ovidius in libro Meth.: Pallor in ore sedet, maciesque in corpore toto. Nusquam recta acPectora felle virent, lingua est suffusa veneno; Risus abest, nisi quem visi fecere doloresVix quia tenet lacrimas, quia nil lacrimabile evenit. Per istum itaque modum multotiens accidit quod in facie hominis manifeste videtur si bonum vel malum concipit intus homo. Et de hoc etiam ait
Abbreviated transcription (Latin):
fine deliquenint qr cũ fine uixerũt. Uolui ᷤᷤ¬
sent qunpesine fine uiu̾e ut sine fine po¬
tuissent in iniquitatib ꝑmane̾. As diste¬
ti igit̃ iidicis sententiã ꝑtinet ut nunquã
careãt supplicio quoꝵ mẽs in hac uita nũ¬
quã uoluit carerepeccato. Et nullus detũ
ini quo t̾minus ultionis ꝗ ꝙͣdiu uixis ha¬
bere noluit terminũ crminis. hucusq be¬
atus gͥgorius.¶Quarto ꝓpt̾ mutationẽ
fori. Uidemus enĩ ꝙ unum ⁊ idẽ peccatu
ĩ diu̾sis foris diu̾simode punit̃ auidice.
Nã alicubi ꝓ eodem furto fur mareat᷑. Ali¬
cubi mutisatur. alicubi nõ susꝑendit᷑. De¬
us ãt habet duplex forum ¶onum inpre¬
senti quod ẽ forum clem̃tie ⁊ miẜicõdie
ubi culpe puniunt᷑ pena transitoria.¶.lli¬
ud aũt infuturo quod est forũ pure iusti¬
tic ubi puniunt culpe pena eterna. Iõ dĩc
Ensostomus ꝙ quantum deuo distat çibi

Expanded text:
fine deliquerunt, quia cum fine vixerunt; voluisfine deliquerunt, quia cum fine vixerunt; voluissent quippe sine fine vivere, ut sine fine potuissent in iniquitatibus permanere. Ad districti igitur iudicis sententiam pertinet ut nunquam careant supplicio quorum mens in hac vita nunquam voluit carere peccato. Et nullus detur iniquo terminus ultionis, qui quamdiu vixit habere noluit terminum criminis. Hucusque beatus Gregorius. Quarto propter mutationem fori. Videmus enim quod unum et idem peccatum in diversis foris diversimode punitur a iudice. Nam alicubi pro eodem furto, fur marcatur; alicubi mutilatur; alicubi vero suspenditur. Deus autem habet duplex forum: unum in presenti, quod est forum clementie et misericordie, ubi culpe puniuntur pena transitoria; aliud autem in futuro, quod est forum pure iustitie, ubi puniuntur culpe pena eterna. Ideo dicit Crisostomus quod quantum Deus distat ab
Abbreviated transcription (Latin):
Macula. uolũtas praua ⁊ reatus siũ obli¬
gatio remanent post mortem. Quoruz
duo .s. Macula ⁊ uoluntas praua sũt pa¬
bulumignis infernalis. Non eͥ possunt
deler ista duo nisi ꝑ grãm. Pt᷑ mortem
uero hõ non ẽ susceptibilis grẽ. Siẽ igit᷑
ignis materialis eẽt et̾nuo si pabulum
.iͦ. ligna eẽnt eterna sicignis inferualis
est eternus quia euis pabulum.i. macu¬
la ⁊ uoluntas praua que sunt uidanna¬
tis sunt eterna. Et ideo semꝑ remanet tẽ¬
tium .s. ipe reatus. sen obligatio ad pena
eternam. ¶ Tertio propt̾ eternitatẽ mali
ꝓpositi. uolũtas enum peccandi nõ habu¬
it in ipĩs finẽ. Et ideo ip̃oꝵ pena nõ deber
habere finẽ. Gregoriꝰ in moralib. Aiunt
ꝗdam. Sine finẽ nõ debet puniri culpa cũ
fine. hoc ẽ culpa que hũit finẽ nõ debet
punirisine fine. Quib citius respondemꝰ
ꝙ recte dicerent si iudex et̾nuo nõ corda ho¬
minũ sed facta pẽsaret. Iniqui enĩ ideo cõ

Expanded text:
macula, voluntas prava, et reatus sive obligatio remanent post mortem. Quorum duo, scilicet macula et voluntas prava, sunt pabulum ignis infernalis; non enim possunt deleri ista duo nisi per gratiam. Post mortem vero, homo non est susceptibilis gratie. Sicut igitur ignis materialis esset eternus si pabulum, idest ligna, essent eterna, sic ignis infernalis est eternus quia eius pabulum, idest macula et voluntas prava, que sunt in dannatis, sunt eterna. Et ideo semper remanet tertium, scilicet ipse reatus, seu obligatio ad penam eternam. Tertio propter eternitatem mali propositi; voluntas enim peccandi non habuit in ipsis finem, et ideo ipsorum pena non debet habere finem. Gregorius in Moralibus: Aiunt quidam: sine fine non debet puniri culpa cum fine. Hoc est, culpa que habuit finem non debet puniri sine fine. Quibus citius respondemus quod recte dicerent si iudex eternus non corda hominum, sed facta pensaret. Iniqui enim ideo cum
Abbreviated transcription (Latin):
ne dãnant᷑. Et hoc qr ua oꝑa falsis oꝑibuᷤᷤ
ꝯfuderunt. Sei̾ianus ypocrisis crudeli ã¬
ce muerone uͥtutũ uirtutes trũcat ieium¬
o ieuuniũ ꝑunit. orõe orõem euacuat. mi¬
ẜicordiã miẜatõe ꝓsterit. ¶ Gertio uͦ hoc
poetãdo ꝯfingit adipõꝵ penã clarius de¬
clarandam. Nã sic̃ oculis egns odiosa est
lux ut dem̃ ẽ. Uñ egrotantes inocuł ante
oculos aliq̃ uelamiã portãt. ita ypocͥte ocłos
hñt inuidia depͣnatos. uñalioꝵ felicitatẽ

Expanded text:
ne damnantur. Et hoc quia vera opera falsis operibus ne damnantur. Et hoc quia vera opera falsis operibus confuderunt. Severianus ypocrisis crudeli arte mucrone virtutum virtutes truncat, ieiunio ieiunium perimit, oratione orationem evacuat, misericordiam miseratione prosternit. Tertio vero hoc poetando confingit ad ipsorum penam clarius declarandam. Nam sicut oculis egris odiosa est lux, ut dictum est, unde egrotantes in oculis ante oculos aliqua velamina portant, ita ypocrite oculos habent invidia depravatos, unde aliorum felicitate
Abbreviated transcription (Latin):
tãt ẽ sciẽdũ ꝙ hoc fingit autor tͥb decaĩs
q̃ad modũ tͥb decãĩs ꝗo añ oculos capnti
Nã religiosi ut honestĩuadant portãt capi¬
ta ĩ clinata ⁊ añ ceulos aliꝙͣtusum caputia
blice condẽnat᷑ si ualet p̃nimia ꝯfusiõe se
oculoꝵ. Et hor qr egris oeulis odiosa est lux
ẜm augustinum. Ista tͥplici decã ponit iste
poeta caputiis obũbratam. Et pͦ ad insinu¬
andũ eoꝵ falsã ⁊ callidã honestatẽ. Qͥ 
ext̾ius apꝑeant bõĩ int̾ius oĩo sũt mali. uñ
nos doꝰ admonet arathei.uiiͦ. Attendite ĩꝗt
a falsis ꝓpħis qui ueniũt aduos inuesti¬
m̃tis omium intͥnsecꝰ aũt sunt lupi rapa¬
ces. Et pocta.
Nõ ẽ pastor ait s lupꝰiste senex. Et beatꝰ
Seiianus. Ypoensis subtile malũ. Secre¬
tũ uiris uenenũ latens fucus uͥtutũ. tine¬
a scĩtatis. ¶ So hoc fing̃ ad demõstrãdum
ip̃oꝵ ꝯfusionẽ qua ĩ hoc mundo insapiẽtũ
oculis ꝯfundũtur.⁊ minferno et̾na ꝯfusio¬

Expanded text:
tant, est sciendum quod hoc fingit autor tribus de causis, quemadmodum tribus de causis quis ante oculos caputiuNam religiosi, ut honestius vadant, portant capita inclinata et ante oculos aliquantulum caputia blice condemnatur, si valet, pre nimia confusione, se oculorum. Et hoc quia egris oculis odiosa est lux, secundum Augustinum. Ista triplici de causa ponit iste poeta caputiis obumbratam. Et primo ad insinuandum eorum falsam et callidam honestatem; qui licet exterius appareant boni, interiusII: Attendite, inquit, a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. Et poeta: Non est pastor, ait, sed lupus iste senex. Et beatus Severianus: Ypocrisis subtile malum; secretum iuris venenum latens, fucus virtutum, tinea sanctitatis. Secundo hoc fingit ad demonstrandum ipsorum confusionem qua, in hoc mundo, in sapientum oculis confunduntur, et in Inferno eterna confusio
Abbreviated transcription (Latin):
petat ꝙ deuo facturam suam ꝓculpa trãsi¬
toria ⁊ finita pena infinita puniat ĩ eter¬
nũ. Nampẽcm ypoerisis ⁊ omne aliud si¬
militer peccatũ/ ⁊⁊ est trãsitoriũ ⁊ ẽ finitu.
Nõ igͥ uidetur cõuenies ratiomi ꝙ id quod
ẽ funitum pumat᷑ in infintum. Ro. Di¬
uine eĩ iustitie hoc ꝯpetit quadruplici ra¬
tione. ¶ Pͥmo ꝓpter infinitatẽ offensi.
Est eĩ commums aĩ ꝯceptio ꝙ inimosu
tanto maiori dignus ẽ pena quãto maiõ
ẽ ille cui infert iniuna. un pħs dicit .u. ecħ¬
ꝙ pena taxat᷑ ẜm dignitatẽ eius inquẽ fit.
Cum gͥ maiestas dei sit infinita ille ꝗ eũ

Expanded text:
petat, quod Deus facturam suam pro culpa transipetat, quod Deus facturam suam pro culpa transitoria et finita, pena infinita puniat in eternum; nam peccatum ypocrisis et omne aliud similiter peccatum est transitorium et est finitum. Non igitur videtur conveniens rationi quod id quod est finitum, puniatur in infinitum. Respondeo: Divine enim iustitie hoc competit quadruplici ratione: Primo, propter infinitatem offensi. Est enim communis animi conceptio quod iniuriosus tanto maiori dignus est pena, quanto maior est ille cui infertur iniuria. Unde pena taxatur secundum dignitatem eius in quem fit. Cum igitur maiestas Dei sit infinita, ille qui Eum
Abbreviated transcription (Latin):
mant primas cathedras insynagogis.i.
magnas dignitates. ut magna benefi¬
cia ꝯsequãtur. Nã ꝓpriũ est ypocritaꝵ
diligere aurum. Sequit.
Madentro tutte ꝑiombo ⁊ graui tanto
ched federigo le mettea dipaglia.
fredencas imꝑator hoĩes sceleratos per
istũmodũ aliquãdopuniebat. Poneba¬
tur enĩ homo nudus inealdana erea ⁊
sr̾ eum una capa plumbea ponebat᷑ dem̃
hoĩe undiq cireundantẽ. Et desubter
caldanam fiebar ignis qui plumbum
lique faciens hominem coburebat. Uolẽs
⁊taq autor demrãre grauitatẽ capaꝵ
ꝗb in inferno ypoerite sunt induti exem¬
plificat t oicit ꝙ cape plũbee cum quib
inpator fredercus sceleratos hoĩes puni¬
ebat erint leues sicut palea respectu illa¬
rum quib isti iista malabulgia sunt ĩ¬
¶Oineterno faticoso manto
Hic exclamat autõ ꝯtra ypocntas ip̃oꝵ ca¬
pas.i. uestes dogmatiçando eternas. S nõ
uidet᷑ ꝯueniens nec ꝙ diuine iustitie com¬

Expanded text:
mant primas cathedras in synagogis, idest mant primas cathedras in synagogis, idest magnas dignitates, ut magna beneficia consequantur. Nam proprium est ypocritarum diligere aurum. Sequitur: ma dentro tutte piombo, et gravi tanto, che Federigo le mettea di paglia. Fredericus imperator homines sceleratos per istum modum aliquando puniebat: Ponebatur enim homo nudus in caldaria crea, et super eum una capa plumbea ponebatur, dictum hominem undique circundantem. Et de subter caldariam fiebat ignis, qui plumbum liquefaciens, hominem comburebat. Volens itaque autor demonstrare gravitatem caparum quibus in Inferno ypocrite sunt induti, exemplificat et dicit quod cape plumbee cum quibus imperator Fredericus sceleratos homines puniebat erant leves sicut palea, respectu illarum quibus isti in ista malabulgia sunt inO in eterno faticoso manto! Hic exclamat autor contra ypocritas, ipsorum capas, idest vestes dogmatizando eternas. Sed non videtur conveniens, nec quod divine iustitie com
Abbreviated transcription (Latin):
tantã prorupit audaciam ⁊ suꝑbiã ꝙ peti¬
uit a romana eccã ꝙ monaci dicti ordinis
possẽt portare capas de scarleto ⁊ stapedeᷤᷤ
argenteas mauratas. Papa u̾o ipsoruz
actendens uesaniã. mandauit ꝙ capas
portarent colore nigrus ⁊ forma curpissi¬
mas ut uidemius. Loco aũt stapedaꝵ argrẽ¬
teaꝵ quas petierant portarẽt stapedes li¬
gneas. Exemplificat itaq autor ⁊ dicit
ꝙ talẽ formam habebant cape illoꝵ ypo¬
entaꝵ qui ĩ ista sexta malabulgia puniũ¬
tur qualẽ hñt cape moãcoꝵ suꝑiꝰ exp̃ssoꝵ.¬
¶Di fuor dorate sonsi chelliabaglia.
Pistum aurum qd suo fulgore habet ypo¬
entas excecare manẽ gloriam accipimuᷤᷤ
q̃ita excecat ipõs ꝙ cũ illa moẽta cũ qua
emunt infernũ possẽt si uellẽt emeͣ para¬
disũ. Uel ꝑistũ aurum possuniꝰ accipere
auantiã que regnat meis. Quia iuixta
sentẽtiam saluatoris. Mathei xxiiii. A¬

Expanded text:
tantam prorupit audaciam et superbiam, quod petitantam prorupit audaciam et superbiam, quod petivit a Romana Ecclesia quod monaci dicti ordinis possent portare capas de scarleto et stapedes argenteas inauratas. Papa vero, ipsorum attendens vesaniam, mandavit quod capas portarent colore nigras et forma turpissimas, ut videmus. Loco autem stapedarum argentearum quas petierant, portarent stapedes ligneas. Exemplificat itaque autor et dicit quod talem formam habebant cape illorum ypocritarum qui in ista sexta malabulgia puniuntur, qualem habent cape monacorum superius expressoDi fuor dorate son, sì ch'elli abaglia: Per istum aurum quod suo fulgore habet ypocritas excecare, inanem gloriam accipimus, que ita excecat ipsos, quod cum illa moneta cum qua emunt Infernum, possent si vellent emere Paradisum. Vel per istum aurum possumus accipere avaritiam, que regnat in eis. Quia iuxta sententiam Salvatoris, Mathei XXIIII: A
Abbreviated transcription (Latin):
xͫ dixert ꝑ ꝓpham. Grauis ẽ nob̾ etiã adiu¬
dendũ. Uñ inuidia excecati ip̃am uitã mõ¬
ti ciudelit̾ tradidert̃. S qr tot peẽa ut iã uidi¬
mus in se cõtinet istud erim̃. Ideo q̃rendũ
ẽ qd̾ pc̃cnsit ex .uii. capitalib indix eiꝰ. Et
dicen dũ ẜ intheologos ꝙ pͥncipal eius nidix
ẽ suꝑbia. Ut hr̃ supra: Nãint̾ alias sp̃es
superbie q̃ sunt xiii. ypoc̾sis nũat. Et ista
depec̃o yꝑocrsis dixisse sufficiãt.¬
¶ Elli auencappe concappueci bassi.
dinançi a liocchi fatti dela callia
chen cologna ꝑlimonaci fassi.
incolonia q̃ est quedam ciuitas supra re¬
num ẽ quoddam maximũ monast̾iũ mo¬
nacoꝵ. cuiꝰ monasteni monaci portãt ca¬
pas colore nigras/ ⁊ forma turpissima.
Nã hñt caputiũ tante ãplitudinis ꝙ nõ
caputii sed sacci formam rep̃sentare uidẽ¬
tur. Et cã huiꝰ ut uulgo dicitur ista est.
Antiquitus enĩ abbas illius moãsterii
deuoluntate ⁊ ꝯsensu monacoꝵ suoꝵ in

Expanded text:
 per Prophetam: Gravis est nobis etiam ad videndum. Unde invidia excecati ipsam vitam morti crudeliter tradiderunt. Sed quia tot peccata, ut iam vidimus, in se continet istud crimen, ideo querendum est quod peccatum sit ex VII capitalibus radix eius. Et dicendum, est superbia, ut habetur supra. Nam inter alias species superbie, que sunt XIIII, ypocrisis numeratur. Et ista de peccato ypocrisis dixisse sufficiant. Elli aven cappe con cappucci bassi, dinanzi a li occhi, fatti de la tallia che 'n Cologna per li monaci fassi. In Colonia, que est quedam civitas supra Renum, est quoddam maximum monasterium monacorum, cuius monasterii monaci portant capas colore nigras et forma turpissima. Nam habent caputium tante amplitudinis, quod non caputii sed sacci formam representare videntur. Et causa huius, ut vulgo dicitur, ista est: Antiquitus enim abbas illius monasterii, de voluntate et consensu monacorum suorum, in
Abbreviated transcription (Latin):
Lagitrouammo una gente diꝑinta.
Bene dicit pictam. qr sic̃ ypocͥte in hac uita
ext̾iori ⁊ falsa se honestate depĩgunt/ ita
inferno similia patuint. Nã hñt capas
mine id quod est ⁊ ostendit quodnõ est.
Sic ille capeuident᷑ auree ⁊ nõ sũt. Sũt
de plũbo ⁊ nõ apparent. Et sie pena dolo¬
so oꝑi correspondet. Cirea quam penaz
qͣtuor ꝯsideranda oecurĩt. ¶ Pͥmo qr ypo¬
erite hũt capas. ¶ So qrͣ iste cape sĩt inte¬
nꝰ plũbee c⁊ sic extenus sunt depiete ¶ E
quare sic turpissimas formas hñt. ¶ͦ
uestis honesta ac ⁊ religiosa sub taliue¬
ste hominẽ ypoc̾ta falsus fallit. ꝙ nicħ
fallaciꝰreperit᷑. Añ titus luuꝰ de bello x¬
macedonico libro uĩ. Nicħ falla ciuꝰ
ꝙ praua religio. Sub praua eͥ ⁊ simu¬
lata religiõe mułte falsacie occultant.
subgros sa qdẽ lana linũ subtile tenet᷑.
Sĩplicitas uultus corda dolosa tegit.
figurantur. ¶Nã ꝑ plũbũ quod̾ est gͣue

Expanded text:
La giù trovammo una gente dipinta Bene dicit pictam, quia sicut ypocrite in hac vita exteriori et falsa se honestate depingunt, ita in Inferno similia patiuntur. Nam habent capas mine id quod est, et ostendit quod non est. Sic ille cape videntur auree et non sunt; sunt de plumbo et non apparent. Et sic pena doloso operi correspondet. Circa quam penam quatuor consideranda occurrunt: primo, quare ypocrite habent capas; secundo, quare iste cape sint interius plumbee et sic exterius sunt depicte; tertio, quare sic turpissimas formas habent; qvestis honesta ac etiam religiosa, sub tali veste hominem ypocrita falsus fallit, quod nichil fallacius reperitur. Unde Titus Livius, De Bello Macedonico libro VIII: «Nichil fallacius quam prava religio». Sub prava enim et simulata religione multe fallacie occultantur. Sub grossa quidem lana linum subtile tenetur; Simplicitas vultus corda dolosa tegit. figurantur. Nam per plumbum, quod est grave
Abbreviated transcription (Latin):
ci deforme sub honesta ⁊ uͥtnosa appẽtia
intus celãt. Iõ bñ ypoerite ꝑ ydosum ba¬
billomioꝵ optiẽ figurat᷑ de quo dix̃ Ua¬
ẽ ⁊ fort secus ereus. sic ypoerita ĩtus est
luteus plenꝰspũcinis t̾renoꝵ ⁊ ext̾iꝰ ereũ
siũ aureus p̃tendẽs p̃tiũ uͥtinũ qd̾ ẽ pre¬
miuet̾noꝵ. Et sic fc̃i sunt ẜm apłm ue¬

Expanded text:
tuosa apparentia intus celant. Ideo bene ypocrite per ydolum Babilloniorum optime figuratur, de quo dixit Daest et forinsecus ereus. Sic ypocrita intus est luteus, plenus spurcitiis terrenorum, et exterius ereus sive aureus, pretendens pretium virtutum, quod est premium eternorum. Et s
Abbreviated transcription (Latin):
Gaudiũ ypoerite ad instar pũcti. Bñ igit̃
bt̃s seuerianꝰ de ypocͥtis loquẽs ait. ypocͥ¬
ta facies inculta. neglecta cutis. tͥstis uul¬
tuo ext̾minatꝰ aspectus nec ab hoĩb in¬
uenistilaudẽ ⁊ adeo fructũ tuepnĩe ꝑ
didisti. Idẽ. ypocͥta abstinentie ĩtrasti x
fuctus ꝯnnentie t̃rscendisti undas ⁊
seu etiam demonstrndũ ꝙ ip̃i ypoc̾te fo¬
ris piuiam simulant cũintus non hãnt
foris seext̾minant cũ int̾ius lasciuiis
seimpinguãt. Et iõ ypecͥsis dr̃ ad ypo ꝙ¬

Expanded text:
Gaudium ypocrite ad instar puncti. Bene igitur beatus Severianus de ypocritis loquens ait: Ypocrita facies inculta, neglecta cutis, tristis vultus, exterminatus aspectus, nec ab hominibus invenisti laudem, et adeo fructum tue penitentie perdidisti. Idem ypocrita abstinentie intrasti, fluctus continentie transcendisti undas, eseu etiam demonstrandum, quod ipsi ypocrite foris penitentiam simulant, cum intus non habeant, foris se exterminant, cum interius lasciviis se impinguant. Et ideo ypocrisis dicitur ab ypo
Abbreviated transcription (Latin):
adelphis Cuiꝰ fabule st̃ elegantes atq fa¬
mose. Rã ad correctõem ⁊ informatõe mo¬
nũ bestias aues q loq̃tes indux̃. Eiꝰ at fabr¬
las romulus quidã degreco transtulit ĩ la¬
tinum.
¶Che ꝑiu non siparegia mo ⁊ issa
che lunçon laltro fa ⁊ c. Ad huc sr illa nxa
autor aliã ꝯꝑatõeminduẽ. Dicẽs ꝙ ista dro¬

Expanded text:
atque famose. Nam ad correctionem et informationem morum bestias avesque loquentes induxit. Eius autem fabulas Romulus quidam de greco transtulit in latinum. vv. 7-9 chè più non si paregia <mo> et <issa> che l'un con l'altro fa, etc. Adhuc super illam rixam autor aliam comparationem inducit, dicens quod ista
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtellige quas portamꝰ sunt de plũbo a deo
⁊ sieerosse ꝙ pondera ipãꝵ lãces faciunt
siestridere. frẽs at supple religioẽ gauderĩ¬
tes extitimꝰ. natõe uõ Bonomẽses. Ego
Catalanus ⁊ iste roderingus appellati.
dũ ciuiles discordias siueguerras. Et in
illa tali electiõe fuimus tales ꝙ bñ ꝑpẽ¬
dit̾ ingardigo. Nutor ãt ipõꝵ nequitias
ꝯsiderans siue penas irauł mĩa mocus

Expanded text:
intellige quas portamus – sunt de plumbo adeo intellige quas portamus – sunt de plumbo adeo et sic crosse quod pondera ipsarum lances faciunt sic stridere. Fratres autem – supple religione – Gaudentes extitimus, natione vero Bononienses; ego Catalanus et iste Loderingus appellati. dum civiles discordias sive guerras. Et in illa tali electione fuimus tales quod bene perpenditur in Gardingo». Autor autem ipsorum nequitias considerans sive penas, ira vel mis
Abbreviated transcription (Latin):
duos ꝗ ꝑsigna ex trinseca faciei eẽ cũ ip̃o
magna animi festinantia demr̃abãt. E
ipos ad hoc pondus capar ⁊ angusta se¬
mita retãdabat. Qñ uo̾ tandem deuene¬
rũt ad eũ satis cũ oculo qͣi strabo ipsũ ar¬
torẽ cũ silentio respexerũt.Postea in se
ipos oculos ꝯu̾tentes dixerunt. Iste ad
actũgule uidet᷑ ꝓtimus ẽẽ uiius. et si st̃
mortui qiͣ dieat ⁊ sist̃ de collegio nr̃o ista
stola adeo ponderosa quõ induti nõ sũt.
Pt ħ u̾o ad antorẽ ꝯu̾si dixerunt. O tu¬
sce ꝗ ad tstiũ y poeritaꝵ collegiũ adueĩsti
ne despicias dieere quisnã sis. Et Uãtes
supra fluuium pulcrũ arni in ciuitate sb¬
intellige florẽtina ⁊ sũ cũ corꝑe mõ supple
nõ fantastico ĩmo u̾o. S uos ꝗestis aqro¬
nũ genis tãtus dolor ꝙͣtũuideo sic distił¬
lat. Et q̃ pena ẽ inuobis q̃ adeo seintillat.
Ad quem unus illoꝵ inꝗt. Cape croceesb̾¬

Expanded text:
duos qui per signa extrinseca faciei esse cum ipso duos qui per signa extrinseca faciei esse cum ipso magna animi festinantia demonstrabant, sed ipsos ad hoc pondus caparum et angusta semita retardabat. Quando vero tandem devenerunt ad eum, satis cum oculo quasi strabo, ipsum autorem cum silentio respexerunt. Postea in se ipsos oculos convertentes dixerunt: «Iste ad actum gule videtur protinus esse vivus; et si sunt mortui – quasi dicat, et si sunt de collegio nostro – ista stola adeo ponderosa quomodo induti non sunt?» Post hec vero ad autorem conversi dixerunt: «O Tusce, qui ad tristium ypocritarum collegium advenisti, ne despicias dicere quisnam sis». Et Dantes supra fluvium pulcrum Arni, in civitate – subintellige florentina – et sum cum corpore meo – supple non fantastico, immo vero –. Sed vos qui estis, a quorum genis tantus dolor quantum video sic distillat? Et que pena est in vobis que adeo scintillat?» Ad quem unus illorum inquit: «Cape crocee – sub
Abbreviated transcription (Latin):
appẽtia uidebat᷑ fessa pant̾ atq uieta. Qlx̾
aut̃ illa gẽs sit pieta ⁊ fessa declarando sub¬
iũgit. Ipsi eĩ in ꝗt hẽbãt capas cũ caputiiᷤᷤ
ualde bassis illa forma ⁊ mͦ qͦ ꝓmonace̾
ĩcolonia cape fiũt. Et erãt iste cape ext̾iꝰ
auree ita ꝙ oculos excecãt int̾ius autem
plubee tanti põderis ꝙ uix mou̾e se pote¬
m̃t. Et fac̃ autor talem ꝯꝑationẽ adistd̾
põdus. Dicẽs ꝙ cape plumbee qͣs frederi¬
cus imꝑator ꝓpuniẽdis magͥs excessib
sceleratos hõĩes induebat respectu istaꝵ
depalea qi erant ¶Eidẽs autor laborio¬
boriosa clamis. ⁊ se ad uͥgiliũ u̾tẽs ait.
oꝑa cognoscat᷑. Et tẽ unꝰ subardi de illo
imiyo grege incellicẽs linguã tuscam
post illos clamauit dices. Ouos ꝗ sic
pcumtis auxã nigram sistite pedes ue¬
ctauiꝗt.⁊ ẜm suũ passũ pea tu ꝓcede. Ad
cuiꝰ preceptum ꝑstitit ip̃e autor ⁊ uidit

Expanded text:
apparentia videbatur fessa pariter atque victa. Qualiter apparentia videbatur fessa pariter atque victa. Qualiter autem illa gens sit picta et fessa, declarando subiungit: Ipsi enim, inquit, habebant capas cum caputiis valde bassis, illa forma et modo quo pro monacis in Colonia cape fiunt. Et erant iste cape exterius auree, ita quod oculos excecant, interius autem plumbee, tanti ponderis quod vix movere se poterant. Et facit autor talem comparationem ad istud pondus, dicens quod cape plumbee quas Fredericus imperator pro puniendis magnis excessibus sceleratos homines induebat, respectu istarum, de palea quasi erant. Videns autor laborioboriosa clamis». Et se ad Virgilium vertens ait: opera cognoscatur». Et tunc unus – subaudi de illo misero grege – intelligens linguam Tuscam, post illos clamavit dicens: «O vos qui sic percurritis auram nigram, sistite pedes vecundum suum passum postea tu procede». Ad cuius preceptum perstitit ipse autor et vidit
Abbreviated transcription (Latin):
autor pͦt se alis expãsis adipos capiẽdos
celit᷑ festmare. Tunc uͥgꝰ subito cep̃ Uãtẽ
sic̃ mater expgefra a somno uidẽs flamaᷤᷤ
inualescere cirea se. rapit natũ ⁊ fug̃ hñs
maiorẽ curã defilio ꝙͣ de se dũminduere
ualeat unã camisiam solũ solam. Et p̾tꝙͣ
ip̃m brachiis suis cep̃ a colle duremꝑe sexte
.s. bulgie supinũ se dedit ¶ Et fac̃ hie autor
unã ꝯꝑationẽ dicẽs ꝙ nũꝙ cucurrit a quai
sic uesocit̾ ꝑ canale aduoluendũ rotã mo¬
sendini t̾restris qñ mag̃ u̾sus palas cele¬
rius appropĩquat.sic̃ ip̃e uirgꝰ supra suũ
pectus portando autorẽ deuenit ad yma.
nullum dubiũ ibi erat / qr ꝓuidentia alta
dei q̃ ipõs ministros posuit quinte fosse i
iñ posse recedere oĩb int̾dixit. ¶Dũãt in ꝓ¬
fu do istiꝰ bulgie deuenissẽt dic̃ autor ꝙ in¬
uenerunt ibiunã gentem depietã q̃ ibat la¬
crimãdo ꝑ illã foueã lẽto passu. ⁊ inext̾iori

Expanded text:
piendos celeriter festinare. Tunc Virgilius subito cepit Dantem, sicut mater, expergefacta a somno, videns flammas invalescere circa se, rapit natum et fugit, habens maiorem curam de filio quam de se, dummodo induere valeat unam camisiam solum solam. Et postquam ipsum brachiis suis cepit, a colle dure ripe sexte, scilicet bulgie, supinum se dedit. Et facit hic autor unam comparationem, dicens quod nunquam cocurrit aqua sic velociter per canale ad volvendum rotam molendini terrestris, quando magis versus palas celerius appropinquat, sicut ipse Virgilius supra suum pectus portando autorem devenit ad yma. nullum dubium ibi erat, quia providentia alta Dei que ipsos ministros posuit quinte fosse, inde posse recedere omnibus interdixit. Dum autem in profundo istius bulgie devenissent, dicit autor quod invenerunt ibi unam gentem depictam, que ibat lacrimando per illam foveam lento passu, et in exteriori
Abbreviated transcription (Latin):
Et iã ex istatali cogitatõe q̃ michi timorẽ
incussit ꝑtotũ corpus riguere tũcpili. et
stabã retro totus intẽtus qñ ad uͥgiliũ in
hẽ modũ u̾ba direxi. Magr̾ site ⁊ mesine
mora nõ celas de malebranchis ꝓtinus ex¬
pauesco. Nos hẽmus eos iã ꝓpe pꝰt nos
rẽ citiꝰ adme ꝙͣ illud ꝙ tu ĩterius cogita¬
sti. qͦ eĩ int̾ mea tua cogitamiã uenĩebãt
cũ siłi nẽpe actu ⁊ cũ demõstratõe siłis faci¬
ei uñ ex ãbab cogitatõib unũ ꝯsiliũ solu
feci. Sieͬ ẽ ꝙ itaiaceat dextͥa costa ꝙ nos
possimus in aliã bulgiã declinare siũ de¬
scendere ymaginatã fugatõem ꝓculdubio
euademꝰ. Et ecce nondũ uirgiliꝰ uerba ꝯple

Expanded text:
Et iam ex ista tali cogitatione que michi timorem Et iam ex ista tali cogitatione que michi timorem incussit per totum corpus riguere tunc pili, et stabam retro totus intentus, quando ad Virgilium in hunc modum verba direxi: «Magister, si te et me sine mora non celas, de Malebranchis protinus expavesco. Nos habemus eos iam prope post nos: rem citius ad me quam illud quod tu interius cogitasti. Modo enim inter mea tua cogitamina veniebant, cum simili nempe actu et cum demonstratione similis faciei, unde ex ambabus cogitationibus unum consilium solum feci. Si enim est quod ita iaceat dextera costa, quod nos possimus in aliam bulgiam declinare sive descendere, ymaginatam fugationem procul dubio evademus». Et ecce nondum Virgil
Abbreviated transcription (Latin):
chelun delati alastra bolgiatum. Et finit
inisto eodẽ cãtu.ibi.
Aꝓpressolduca agumpassisengi
turbatimpoco dim nelsembiante
ondio da sincarcatimiꝑti
Dietrale poste delecare piante.
Deduccio cextus de uulganmla
gie ad sextã autor continuãdo
sic ꝓcedit. Dicens. Taciti atq
soli sine societate i bam̃nos dro
siẽ fres minores ꝑ itinera gradĩt᷑. Et sie
eundo ꝑopresentẽnxã que fuit subaudi
intͥ alichinum ⁊ nauãrensem suꝑiꝰ p̃liba¬
tã subitomͥ uenit ĩmentẽ illa esopi fabr¬
la inqua derana loꝗt᷑ atq mure. q̃ ꝗdez
due nxe ita st̃ concordes part̾ seu pares¬
ꝙ nõ equiꝑant mag̃ ista duo uocabula. uz
mo ⁊ issa. Et q̃admodũ una cogitatõ de
alt̾a exit. Ita de illa sub audi cogitutõe fa¬
bule añdicte nata ẽ alia q̃ pͥmũ timore
q̃ ꝯceꝑã duplicauit. Ego nẽpe talr̾ cogita¬
malũ uelle poãt᷑ ip̃i pꝰt nos ueĩent plus
enideles ꝙͣ canes p̾t leporẽ q̃ momordit.

Expanded text:
a bolgia tura. Et finit in isto eodem cantu, ibi: Appresso 'l duca a gran passi sen gì, turbat'un poco d'ira nel sembiante; ond'io da li 'ncarcati mi parti', dietr'a le poste de le care piante. DEDUCTIO TEXTUS DE VULGARI INgie, ad sextam autor continuando sic procedit, dicens: Taciti atque soli, sine societate, ibamus nos duo sicut fratres minores per itinera gradiuntur. Et sic eundo, propter presentem rixam que fuit – subaudi inter Alichinum et Navarrensem superius prelibatam – subito michi venit in mentem illa Esopi fabula in qua de rana loquitur atque mure. Que quidem due rixe ita sunt concordes pariter seu paresd non equiparantur magis ista mo et issa. Et quemadmodum una cogitatio de altera exit, ita de illa – subaudi cogitatione fabule antedicte – nata est alia que primum timorem quem conceperam duplicavit. Ego nempe taliter cogitamalum velle ponatur, ipsi post nos venient plus crudeles quam canes post leporem quem momordit.