comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sapient̾ de cc̃tisquȩ fiunt subsole. Quare gͦ tu hanc occu¬
pationẽ pessimam dicis quer̾e ⁊ inuestigare sapienter
de cunctisquȩ fiunt sub sole: Colle ait sapient. Nots
enim occupatio pessima ce̾t: sapient̾ quer̾e ⁊ inuesti¬
gare de cunctisquȩ fiunt sub sole. Sed qͥs hpotest:
Supra hominis sensum ẽ causas inuestigare õium.
⁊ comp̃hende rationẽ uniu̾soꝵ quȩ fiunt sub sole.
E rgo pponi potest fieri non pot̾. quere ⁊ inuestigare
sapient̾ de cunctis quȩ fiunt sub sole: Multa enĩ
latent & abscondunt᷑ plurima: ⁊ cc̃ta reseruantir
inposterum: nec debet inuestigar i qͦd scir iñ licet.
Gͤ quod non pot̾ sapient̾ fieri: non podest sapient̾ ꝓponi.
sapient̾ face̾ ñ potui: quer̾e ⁊ inuestigare de cunctis
quȩ fiunt sub sole: utrobiq insipiens ⁊ dum ꝓposui
qͦd non potui. ⁊ dũ feci qͦd ñ debui: tercia ad iuncta

Expanded text:
sapienter de cunctis quae fiunt sub sole. Quare ergo tu hanc occusapienter de cunctis quae fiunt sub sole. Quare ergo tu hanc occupationem pessimam dicis: Quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole? Tolle, ait, sapienter. Non enim occupatio pessima, esset sapienter, quaerere et investigare de cunctis quae fiunt sub sole. Sed quis hoc potest? Supra hominis sensum est causas investigare omnium et comprehendere rationem universorum quae fiunt sub sole. Ergo proponi potest, fieri non potest quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole. Multa enim latent et absconduntur plurima et cuncta reservantur in posterum, nec debet investigari quod fieri non licet. Ergo quod non potest sapienter fieri, non potest sapienter proponi, sapienter facere non potui, quaerere et investigare de cunctis quae fiunt sub sole. Utrobique insipiens, et dum proposui quod non potui, et dum feci quod non debui, tertia adjuncta
Abbreviated transcription (Latin):
ut occuparent᷑ in ea. Recte ⁊iuste: ut qr inu̾itate
stare noluerunt.: ꝑ multiplicitate. diuisi distendant᷑¬
& occupentur inuanitate. ꝓpt̾ea inquit uidi cunc¬
ta quȩ fiunt sub sole: ⁊ecce uniu̾sa uanitas ⁊ afflic¬
tio sꝑe. Deo gr̃as. Modo pͥmum saꝑe cepisti. Modo ui¬
deo te sapientiam hab̾e: ꝑ quam possis quer̾e ⁊ inues¬
tigare sapient̾ de cc̃tisquȩ funt sub sole. SapienteR
enim inuenisti: ⁊ sapient̾ indellęxisti qr uniu̾sa uani¬
tas ⁊ afflictio sꝑc. Uelim tam̃ scire: uñistatͥ penitudo
tam subita. Magnum quiddã expectatumꝰ:⁊ illud
ꝓpositum grande om̃s nos attentos ⁊ expectantes iam
fecerat. Qs enunde tanta ꝓmissione eriguum aliquid
erire posse putaret: Querere inquit ⁊ inuestigare
sapient̾ decunctisquȩ fiunt subsole. Iquid postea:
Hanc occupationẽ pessimam dedit ds̃ filiis hominum
ut diftendant᷑ in ea. Quam occupationẽ dicis: Fanc
inquit ut ꝓponant in anmo suo quere̾ ⁊ inuestigare

Expanded text:
 occuparentur in ea. Recte et juste, ut quia in veritate stare noluerunt per multiplicitatem divisi distendantur et occupentur in vanitate. Propterea, inquit, vidi cuncta, quae fiunt sub sole, et ecce universa vanitas et afflictio spiritus, Deo gratias. Modo primum sapere coepisti. Modo video te sapientiam habere, per quam possis quaerere, et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole. Sapienter enim invenisti et sapienter intellexisti quod universa vanitas et afflictio spiritus. Velim tamen scire unde ista tibi poenitudo tam subita. Magnum quoddam exspectavimus, et illud propositum grande omnes non attentos et exspectantes jam fecerat. Quis enim de tanta promissione exiguum aliquid exire posse putaret? Quaerere, et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole. Et qui postea: Hanc occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea. Quam occupationem dicis? Hanc inquis, ut proponant in animo suo quaerere et investigare
Abbreviated transcription (Latin):
principio fuisse testati sunt. Sed ne forte in hoc loco error
huiusmodi confirmari uideat᷑ cum dr. nichil nouum
sub sole neq ualet quisꝗͣ dicere. ecce hoc recens est. iam enĩ
p̃cessit in scłis q̃ fuer̃t ante nos: qͦ intellectu id accipieu

Expanded text:
principio fuisse testati sunt. Sed, ne forte in hoc loco error principio fuisse testati sunt. Sed, ne forte in hoc loco error hujusmodi confirmari videatur, cum dicitur: Nihil novum sub sole; neque valet quisquam dicere: Ecce hoc recens est. Jam enim praecessit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Quo intel
Abbreviated transcription (Latin):
annos ad pristinũ statum renouant᷑ omĩa: ita recursu
om̃ium siderũ. tociꝰ nature ad ortũ suum ꝑ singła scła et
magnos annos ad pͥmã conditionẽ reparent᷑ uniu̾sa. Hic
uͦ error quantꝰ sit: facile arguet ratio manifesta. Nam
tempora ȩt̾na eẽ non posse in hoc euidentissime compbat᷑:
qđ om̃e tempꝰinitium habuerit. aliqñ non fuit: amplius.
quando p̃sens fuit. anteꝗͣ. p̃sensee̾t nondii fuit: alioqͥn
si semꝑp̃sens fuit. non iam tempꝰ p̃sens fuit. s ȩternitas
Ssgͦ omne tempꝰ p̃teritũ. aliqñ non fuit: quando nullum
tempus fuit. Itaq tempora ȩt̃na eẽ non potuerunt.
sederat ante tẽmpora et̾ͥnitas sine tempore: quã tẽpora
quidẽ nec aurerunt cum inciperent. nec cũfinentur
consument. Liquet gͦ falsam eeᷤ assertionem eoꝵ qͥ scłoꝵ¬
ȩt̃nitatem p̃dicauerunt: ⁊ mutabilitatis pͥncipiũ sine

Expanded text:
annos, ad pristinum ista tum renovantur omnia; ita recursu annos, ad pristinum ista tum renovantur omnia; ita recursu omnium siderum totiusque naturae ad ortum per singula saecula et magnos annos ad primam conditionem reparentur universa. Hic vero error quantus sit, facile arguet ratio manifesta. Nam tempora aeterna esse non posse in hoc evidentissime comprobatur: quod omne tempus initium habuit; et quando praesens fuit, antequam praesens esset, nondum fuit. Alioquin si semper praesens fuit, non jam tempus fuit, sed aeternitas. Si ergo omne tempus praeteritum aliquando non fuit, fuit quando nullum tempus fuit. Itaque, tempora aeterna esse non potuerunt; sed erat ante tempora aeternitas sine tempore, quam tempora quidem nec auxerunt cum inciperent, nec cum finientur, consument. Liquet ergo falsam esse assertionem eorum ernitatem praedicaverunt, et mutabilitatis principium sine
Abbreviated transcription (Latin):
mundo in sua uniu̾sitate. nec pͥncipium nec finẽ habente.
lant: quo expleto. om̃ib siderib ad locũ suum unde sin¬
gła quȩ ab initio scli ꝓgssa fuerant reuocatis. rursusq in
exordium alteriꝰ scłi simili ratione ac modo motũ incho¬
antib. subiectamq naturã simili itidem ratione mo¬
uentibus. rursus eade ꝓrsus omĩa q̃ in scłis p̃cedentib or¬
dine p̃cessissent. eode nichilominꝰ ordine. eade e̾entia.
eadem forma. eiscde omĩno locis ⁊ temporib iterato consur¬
gere. cursumq suũ ac fatũ simile pͥori atq idem ꝑage̾
eandẽ quoq legẽ pati fortunamq subire: ita ut eosd̃ẽ
homines nasci iticłe eoscde filiosgignere: eade fortuna uiue̾.
eadẽ sorte mori contingat. Cundẽ rerum euentũ. eandẽ
scłi tempora tenuissent. Talem aut̃ rerũ omĩum reuolu
sine fine: ut quemadmodu recursu uniꝰ sideris ꝑ singulos

Expanded text:
mundo in sua universitate nec principium nec finem habente, mundo in sua universitate nec principium nec finem habente, lant quo expleto, omnibus sideribus ad locum suum unde singula quaeque ab initio saeculi progressa fuerant revocatis, rursusque in exordium alterius saeculi simili ratione ac modo motum inchoantibus, subjectamque naturam simili itidem ratione moventibus: rursus eadem prorsus omnia, quem in saeculis praecedentibus ordine praecessissent, eodem nihilominus ordine, eadem essentia, eadem forma, eisdem omnino et locis et temporibus, iterato consurgere, cursumque suum ac fatum simile priori atque idem peragere: eamdem quoque legem pati, fortunamque subire; ita ut eosdem homines nasci, itidem eosdem filios gignere, eadem fortuna vivere, eadem sorte mori contingat: eumdem rerum eventum, eamdem raeterita prioris saeculi tempora tenuissent. Talem autem rerum omnium revolutsine fine, ut quemadmodum recursu unius sideris per singulos
Abbreviated transcription (Latin):
manus animꝰ uel uidenclo uł audiendo &̃ si aliqͥd quantu¬
lumcumq de ueritate ꝑcipit. longe tam̃ ab illiꝰ plenitudi¬
ne. suȩ eũ conditio infirmitatis repellit. Nongͦ mirumẽ
si humani ser monis ariditas ad explicanda rerũ difficultate
non sufficit. quia sensus &ẽ numanꝰ in eiꝰ consideratione
succumbitͥ ĩoq cunc te res difficiles. nec ualet eas homo
explicare sermone: non saturat᷑ ocłs uisu nec auris ĩplet᷑
uum: nec ualet quisꝗͣ dice. ecce hoc recens est. Iam enim
p̃cessit inscłis. quȩ fuert̃ ante nos. Ex istimet fortassis ali
quis errorem hic ilsu confirmari: qͦ philosophi gentilium
de scłoꝵ reuolutione. ⁊ rerũ om̃ium recursuin id ipsum
mira dementia temporũ ȩt̾nitatẽ astruere conati sund.
Dixerunt quippe rerũ mutabiliũ seriem abȩt̾no eodem
ordine quo nc̃ ceruit᷑ cucurrisse:⁊ sine fine lege eadem

Expanded text:
manus animus vel vivendo vel audiendo, etiamsi aliquid quantumanus animus vel vivendo vel audiendo, etiamsi aliquid quantulumcunque de veritate percipit: longe tamen ab ejus plenitudine, suae eum conditio infirmitatis repellit. Non ergo mirum est si humani sermonis ariditas ad explicandam rerum difficultatem non sufficit; quia sensus etiam humanus in ejus consideratione succumbit. Ideoque cunctae res difficiles, nec valet eas homo explicare sermone: non saturatur oculus visu, nec auum, nec ualet quisquam dicere: ecce hoc recens est; iam enim praecessit in saeculis quae fuerquis errorem hic illum confirmari, quo philosophi gentilium de saeculorum revolutione, et rerum omnium recursu in idipsum, mira dementia temporum aeternitatem astruere conati sunt. Dixerunt quippe rerum mutabilium seriem ab aeterno eodem ordine quo nunc cernitur cucurrisse, et sine fine, lege eadem,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuã non habet. quantũlibet magna ⁊ aquaꝵ collectiõe
redundans uideat᷑. aliq̃ñ ex hauriri pot̾ & ex sccari: qͥa cũ
sublatum fuerit ⁊ consũptũ quod aliunde infundit᷑. ni¬
chil ei de suo suꝑest. unde reparetur. Sed fons qͥ uiuã habet
uenam & si modicus ẽ deficere tam̃en om̃inonon potest:
neq effusionis sue defectum aliquando sentit. cui sine
defec ti semꝑ de ꝓprio ntm̃tum accedit. Corꝑalesgͥ ocłi
&& aures licet p̃cipua sint instrum̃ta qͥb uia disciplinis aꝑitͤ
ad animum. qr t̃n intꝰ a fonte ueritatis nonueniunt. notio¬
nes rerum uisibiliũ ad cor hominis ꝑ angustos caͣ̃pacitatis
ductus. quasi aquas sparsim collec tas incisternã deducun:
& quia mneiscłe reb quas ꝑcipiunt. neq unu̾sitatẽ comp̃¬
hendere. neq intima penetrare ualent. recte nc̃ dicitur.
Ionsaturat᷑ oculus uisu nec auris impletur auditu: qͥa hu¬

Expanded text:
vivam non habet, quantumlibet magna et aquarum collectione vivam non habet, quantumlibet magna et aquarum collectione redundans videatur, aliquando exhauriri potest et exsiccari; quia, cum sublatum fuerit, et consumptum quod aliunde infunditur, nihil ei de suo superest unde reparetur. Sed fons qui vivam habet venam etiamsi modicus est, deficere tamen omnino non potest, neque effusionis suae defectum aliquando sentit, cui sine defectu semper de proprio incrementum accedit. Corporales igitur oculi et aures, licet praecipua sint instrumenta, quibus via disciplinis aperitur ad animum, quia tamen intus a fonte veritatis non veniunt notiones rerum visibilium, ad cor hominis per angustos suae capacitatis ductus et quasi aquas sparsim collectas in cisternam deducunt. Et quia in eisdem rebus quas percipiunt, neque universitatem comprehendere, neque intima penetrare valent, recte nunc dicitur: Non satiatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia hu
Abbreviated transcription (Latin):
semet ipsum contẽplari incipiat. non saturat᷑ oculꝰ uisu:
si erudiri quęrat ab altero. non implet᷑ auris audidu. Angus¬
tiȩ enim corꝑalium instrumentoꝵ si se foras effundant.
ꝓfunditati rerum siue uniu̾sitati explicandȩ non suffici¬
unt: si autem se infundant. capacitatẽ cordis humani
implere non possunt. Quia enim corhominis peccati tene¬
briscecatum. intꝰ oculum non ht̃ qͦ lum̃ ueritatis plene
iudeat. nec aurem qua d̾i uerbũ intrinsecus sonans
ꝑcipiat: ad ariditatem ignorantie suȩ riganda corꝑeos
oculos ⁊ aures aꝑire cogit᷑ ut foris aliquam salt̾e in re¬
Duo peccata fecit ppłs mei̾s. Me dereliquerunt fontẽ
aquȩ uiue: ⁊ foderunt s cisternas dissipatas ⁊ non ualentes
aquas continere. Scimꝰ namq quia cisterna iccirco foditur.
ut aqua extrinsecꝰ collecta in eam defluat: ⁊ exearursum
in usus hominum transitura hauriat᷑. Sed hȩc quia uen̾a

Expanded text:
semetipsum contemplari incipiat, non saturatur oculus visu. semetipsum contemplari incipiat, non saturatur oculus visu. Si erudiri quaerat ab altero, non impletur auris auditu. Angustiae enim corporalium instrumentorum, si se foras effundant, profunditati rerum sive immensitati explicandae non sufficiunt. Si autem se infundant, capacitatem cordis humani implere non possunt. Quia enim cor hominis peccati tenebris caecatum intus oculum non habet, quo lumen veritatis plene videat, nec aurem qua Dei verbum intrinsecus sonans percipiat, ad ariditatem ignorantiae suae rigandam corporeos oculos et aures aperire cogitur, ut foris aliquam saltem in reDuo peccata fecit populus meus. Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, et non valentes aquas continere . Scimus namque quia cisterna idcirco foditur, ut aqua extrinsecus collecta in eam defluat, et ex ea rursum in usus hominum transitura hauriatur. Sed haec quia venam
Abbreviated transcription (Latin):
desiderium replent: s ad inqͥrendam conditoris spẽm. ⁊ eiꝰ
pulcͥtudinẽ concupiscendam irritant. Ergo omĩa ista quȩ
foris uident᷑ ad ꝓuocandum affectũ humanum. non aqͥ
saturandum facta st̃: ut ab eisexcitatꝰ surgat. ⁊ ea auetus
transcendat. Quaꝑpt̾ non saturat᷑ oculus uisu. nec aurisim¬
pletur auditu: quia delec tat quidẽ qͦo pulchrũ factũ cerni¬
mus. s. non sufficit nͥ ilfu qͥfecit inueniamꝰ. Uel sic intelligi
potest quod dicit. non saturat᷑ ocuiꝰ uisui: nec aurisimpletur
auditu. Qa enim p̃miserat cunc tasres eeꝰᷤ difficiles. nec posse
hominem easexplicare sermone: ne forte putaret᷑ uel scien.¬
tia eas comp̃hendere posse adiunxit. Non saturat᷑ ocul iufa:
ꝓfunditatem capere uel inuestigare pocest. Siue eñĩ ꝑsemet¬
ipsum inuenienda querat. siue ab alio iam inuenta audiat.
infra plenitudinis sicietatẽ ẽ om̃e qͥd calꝑe pot̾. Nam siꝑ

Expanded text:
desiderium replent, sed ad inquirendam Conditoris speciem et ejus desiderium replent, sed ad inquirendam Conditoris speciem et ejus pulchritudinem concupiscendam irritant. Ergo ista omnia quae foris videntur ad provocandum affectum humanum, non ad satiandum facta sunt, ut ab eis excitatus surgat et ea auctus transcendat. Quapropter non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia delectat quidem quod pulchrum factum cernimus, sed non sufficit, nisi illum qui fecit, inveniamus. Vel sic intelligi potest quod dicit: Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia enim praemiserat cunctas res esse difficiles, nec posse hominem eas explicare sermone. Ne forte putaretur vel scientia eas comprehendere posse, adjunxit: Non saturatur oculus visu, profunditatem capere vel pervestigare potest. Sive enim persemetipsum invenienda quaerat, sive ab alio jam inventa audiat, infra plenitudinis satietatem est omne quod capere potest. Nam, si per
Abbreviated transcription (Latin):
mundo non sufficit: ⁊ totus mundus cordi humano nͥ sufficit.
Quare cor humanũ toti mundo non sufficit: Qa cunc tȩ
res difficileshec ualet eas homo explicare sermone. Quare
coidi humano totus mundus non sufficit: Qͥa non saturat᷑
oculus uisu.: nec aurisimplet᷑ auditu. Gicientia succũbit:
affectus transcendit. Tendit se scientia quantũ potest.⁊
totum capere non potest: amoruͦ totum haurit.⁊ ad huc
satiarinon potest. Quare hoc: Quia scientie caritas suꝑe¬
minet: nec dicit sufficit cor humanũ. donec ad illũ ꝑuen̾it
& illum inuenerit a quo factumẽ ut ee̾t. ⁊ ad quẽ factũ ÷
ut in illo beatum ee̾t. Omnis iocunditas. om̃ĩssuauitas.
omĩs pulcͥtudo rerum conditaꝵ afficere corhumanũ potest
satiare non potest: nͥ sola illa dulcedo ad quã factumẽ. Nam
ista sensum nr̃m atq effectũ in se nat᷑alit̾ ꝓuoeant. non qͥdẽ

Expanded text:
mundo non sufficit, et totus mundus cordi humano non sufficit. mundo non sufficit, et totus mundus cordi humano non sufficit. Quare cor humanum toti mundo non sufficit? Quia cunctae res difficiles nec valet eas homo explicare sermone. Quare cordi humano totus mundus non sufficit? Quia non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Ergo scientia succumbit, affectus transcendit. Tendit se scientia quantum potest, et totum capere non potest; amor vero totum haurit, et adhuc satiari non potest. Quare hoc? Quia scientiae charitas supereminet, nec dicit: Sufficit cor humanum, donec ad illum pervenerit, et illum invenerit a quo factum est ut esset, et ad quem factum est ut in illo beatum esset. Omnis jucunditas, omnis suavitas, omnis pulchritudo rerum conditarum afficere cor humanum potest; satiare non potest, nisi sola illa dulcedo ad quam factum est. Naista sensum nostrum atque affectum in se naturaliter provocant, non quidem
Abbreviated transcription (Latin):
putet: qr siuidere oꝑa d̾i omĩno noyium foret. nequaꝗͣ. ab
ipso uidendi usus creatus fuisset. Opusenim dei quasi¬
quast uerbum illiꝰ est. ꝑ qͦd nobis loquit᷑ ⁊ ipsi ocłi quasi
instrumenta sunt. qͥb ꝑ contẽplationẽ uerba dei ꝑcipiunt᷑.
sunt. & aures a latere constitute: quasi ꝑ hoc nobis signifi¬
cet᷑ qd̾ nr̃ai intentio scd̾ario dirigi debeat ad ꝑximũ. pͥncipa¬
lit ad dm̃. Rec te gͦ ut ostenderet᷑ qualit̾ ex consideratione
rerum uisibiliũ nascit᷑ in animo desideriũ ȩt̾noꝵ. soli oculi
⁊ aures cõmemorantur: q hissolisfere sapientiȩ ⁊ uirtuti
iia patet ad animum: quia dum uisibiliũ pulcͥtudinem
p̃cet̾issensib merã ꝑcipiunt. soli interius amor̃e inuisibiliũ
bonoꝵ sincerius accendunt. Cunc tȩ res difficiles non ualet
eas hõ explicare sermone. Non saturat᷑ oculꝰ uisu nec
auris implet᷑ auditu. Mirumẽ. Cor humanũ toti

Expanded text:
putet; quia, si videre opera Dei omnino noxium foret, nequaquam ab putet; quia, si videre opera Dei omnino noxium foret, nequaquam ab ipso videndi usus creatus fuisset. Opus enim Dei quasi verbum illius est, per quod nobis loquitur, et ipsi oculi quasi instrumenta sunt quibus per contemplationem verba Dei percipiuntur. sunt, et aures a latere constitutae, quasi per hoc nobis significetur quod nostra intentio secundario dirigi debeat ad proximum, principaliter ad Deum. Recte ergo ut ostenderetur qualiter ex consideratione rerum visibilium, nascitur in animo desiderium aeternorum, soli oculi et aures commemorantur. Quia his solis fere sapientiae et virtuti via patet ad animum, quia, dum visibilium pulchritudinem prae caeteris sensibus meram percipiunt, soli interius amorem invisibilium bonorum sincerius accendunt. Cunctae res difficiles non valet eas homo explicare sermone. Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Mirum est. Cor humanum toti
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilium bonoꝵ recordationem: ⁊ qͦdammꝰ ex similitu¬
dine ãmonitꝰ mnenarrabili desiderio illud incipiat concu¬
piscere: cuiꝰ quasi umbrã ⁊ imaginem in affectu corporali
ris implet᷑ auditu: quia ꝑ hossensus uisibilium pulcͥtudo
dum animũ mima iocunditate in sui contẽplatiõe afficit:
inenarrabilem in eo concupiscentiã inuisibiliũ bonoꝵ ac¬
cendit. Quȩ uidelicet concupiscentia in eff̃abiłe dulcedine
sitiens. uisu uel auditu corporeo qͦ excitat᷑ quantãcumq
io cunditatem afferant irritari potest potiꝰ ꝗͣ expleri.⁊
sermone humano qũalibet ꝓfusus fuerit uel disertus.
bilium rerum quasi quȩdã tm̃mͦ rationalis animꝰ semina
concepit gaudioꝵ. s excrescente moy inimmensũ deside¬
rio parturit ipse ⁊ non secapit intanta iocunditate. Ne¬
mo ergo iusibiliũ rerum aspectũ castismentib noxiũ

Expanded text:
visibilium bonorum recordationem et quodammodo ex similituvisibilium bonorum recordationem et quodammodo ex similitudine, admonitus inenarrabili desiderio illud incipiat concupiscere: cujus quasi umbram et imaginem in affectu corporali ris impletur auditu. Quia per hos sensus, visibilium pulchritudo, dum animum jucunditate in sui contemplatione afficit, inenarrabilem in eo concupiscentiam invisibilium bonorum accendit. Quae videlicet concupiscentia ineffabilem dulcedinem sitiens, visu vel auditu corporeo quo excitatur quantamcunque jucunditatem afferant, irritari potest potius quam expleri, et sermone humano quantumlibet profusus fuerit vel disertus, bilium rerum, quasi quaedam tantummodo rationalis animus semina concipit gaudiorum; sed excrescente mox in immensum desiderio parturit ipse et non se capit in tanta jucunditate. Nemo ergo visibilium rerum aspectum castis mentibus noxium
Abbreviated transcription (Latin):
& affectu: ut ꝑ sapientiam quidẽ ueritatem inueniat. per
amorem autẽ amplectat᷑ uircutem. Ut gͥ ad beatitudinẽ¬
suam rationali anime ⁊ exteriora seruirent. posita st̃ in
corpore humano hȩc duo instrumenta sensuum: ut ꝑ ea
ad animam notiones uisibiliũ ing̃derent᷑᷑: atq in ipsa
sapientiam siue uirtutẽ uel si omĩno non esset efficerent.
uel si minꝰ esset augerent. Geentia rerum ꝑuisũ ad ani¬
mam ing̃diens. ⁊ uocis significatio ꝑ auditĩscientiã pariuns.
Forma uͦ rerum ꝑuisũ intrans. ⁊ melodi a uocũ ꝑ auditum:
ad iocunditatẽ animum accendunt. Quodiens enĩ foris
siue rerum specie uisus afficit᷑. siue auditus uocũ dulcedi¬
ne demulcet᷑: euigilat animus intꝰ miris affectib illi qͦ
exterius tactum se sentit respondens. & fit nonnumqͣm
ut ꝑ eam quã sensu corporeo trahit dulcedinẽ. redeat ad in¬

Expanded text:
et affectu, ut per sapientiam quidem veritatem inveniat, per et affectu, ut per sapientiam quidem veritatem inveniat, per amorem autem amplectatur virtutem. Ut igitur ob beatitudinem rationali animae etiam exteriora servirent, posita sunt in corpore humano haec duo instrumenta sensuum, ut per ea ad animam notiones visibilium ingrederentur atque in ipsa sapientiam sive virtutem, vel si omnino non esset, efficerent, vel si minus esset augerent. Ergo essentia rerum per visum ad animam ingrediens, et vocum significatio per auditum scientiam pariunt. Forma vero rerum per visum intrans, et melodia vocum per auditum ad jucunditatem animum accendunt. Quoties enim foris sive rerum specie visus afficitur, sive auditus vocum dulcedine demulcetur, evigilat animus intus miris affectibus, illi quo exterius tactum se sentit, respondens. Et fit nonnunquam, ut per eam quam sensu corporeo trahit dulcedinem, redeat ad in
Abbreviated transcription (Latin):
fluentes in se sine difficultate admittant. Pane duo sunt quȩ
ex rerum specie ꝑuisum intrant ad animum: ⁊ duo itẽ q̃ ex uo¬
cis ꝑceptione ing̃diunt᷑ ꝑ auditum. Puisum namq ad animi
cognitionẽ exreb ꝑuenit substantia ⁊ forma. Ex uocib ꝑ au.¬
ditũ significatio ⁊ melodia. Lidem oꝑat᷑ in animo ꝑ iuisum
facit ꝑuisum in animo forma ex rebus: quod ꝑ auditũ melodia
ex uocib: Duoqppe sunt quib anime rationalis naturato.¬
ta disponitur. uidelicet cognitio ⁊ affectus. id÷ sapientia ⁊ amor:
quȩ duo si anima ꝑfecte optineat & legitime dĩponat beata ẽ:
siuͦ uel in his quantũ natura expetit optinendis deficiat. uł
obtenta contͣ naturam ꝑu̾tat. in ea ꝓculdubio parte quaut
defectum uel confusionem hoꝵ patit᷑. misera nece̾eᷤ ẽ efficiat᷑.
Totagͦ animȩ rationalis sub̾a his duob regitur. id÷ cognidiõe

Expanded text:
fluentes, in se sine difficultate admittant. Sane duo sunt, quae fluentes, in se sine difficultate admittant. Sane duo sunt, quae ex rerum specie per visum intrant ad animum. Et duo item, quae ex vocum perceptione ingrediuntur per auditum. Per visum namque ad animi cognitionem ex rebus pervenit substantia et forma. Ex vocibus per auditum, significatio et melodia. Et idem operatur in animo per visum facit per visum in animo forma ex rebus, quod per auditum melodia ex vocibus. Duo quippe sunt, quibus animae rationalis natura tota disponitur, videlicet cognitio et affectus, id est sapientia et amor. Quae duo si anima perfecte obtineat et legitime disponat, beata est. Si vero vel in his quantum natura expetit obtinendis deficiat, vel obtenta, contra naturam pervertat, in ea procul dubio parte qua vel defectum vel confusionem horum patitur, misera, necesse est, efficiatur. Tota ergo animae rationalis substantia his duobus regitur, id est cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
sitati uelaẽ uoluptati seruiunt: hi uͦduo sensus id÷ uisus
& auditꝰ alim̃ta sua magis ad sꝑualem iocunditatẽ trahuns.
Unde ⁊ illoꝵ refectio desecationẽ non h̃t̃: quia cũ ꝑceptione
dulcedinis nulta trahunt massam corruptionis. Ppt̾ qͦd illoꝵ
refechio ad duscedinis satietatẽ non ꝑuenit: qr aꝑcipienda
dulcedine appetitum illoꝵ nec p̃currens difficultas tardat.
neq succedens molestia ulla restringit. Purum gͦ atq sincerũ
hoc alimentum sine om̃i mole corpores totũ in refectionẽ anime tran.¬
sitꝰ q licet a sp̾e coꝵꝑali emanet. ⁊ ꝑ corꝑis sensum transeat. ñ podest
tñ retineri a corpore: q corꝑeum nichil h̾t. nec ingerit corpulentũ.
Iccurtogͦ uisus ⁊ auditus quasi excellentiores ceteris. ⁊ nichponde¬
ris depͥmentis habentes. sublimiorem in corpore sedem sortiti sunt :
ut libere ⁊ sine obstaculo ad suas delectationes effluant. uł in¬

Expanded text:
sitati, vel etiam voluptati serviunt. Hi vero duo sensus, id est visus sitati, vel etiam voluptati serviunt. Hi vero duo sensus, id est visus et auditus alimenta sua magis ad spiritalem jucunditatem trahunt. Unde et illorum refectio defaecationem non habet, quia cum perceptione dulcedinis nullam trahunt massam corruptionis. Propter quod illorum refectio ad dulcedinis satietatem non pervenit; quia a percipienda dulcedine appetitum illorum nec percurrens difficultas tardat, neque succedens molestia ulla restringit. Purum ergo atque sincerum hoc alimentum sine omni mole corporea totum in refectionem animae transit; quia licet a specie corporali emanet et per corporis sensum transeat, non potest tamen retineri a corpore, quia corporeum nihil habet, nec ingerit corpulentum. Idcirco ergo visus et auditus quasi excellentiores caeteris et nihil ponderis deprimentis habentes, sublimiorem in corpore sedem sortiti sunt, ut libere et sine obstaculo ad suas delectationes effluant, vel in
Abbreviated transcription (Latin):
pulchra ẽ ⁊ placet. Sic miro ⁊ ineffabili modo conditor in
creatura sua simul & ꝑcorruptionẽ rerum punit malitiã.
⁊ ꝑ pulcͥtudinẽ delectat naturã: ut agnoscat hõ inpena
sua quid meruit ꝑculpam. ⁊ in delectatiõe qͥd amisit.
uantã enim increatore rerum dulcedinis affluentiã esse
credimꝰ: si tãmiram in creaturaꝵ pulcͥtudine suauitatẽ
inuenimus: Propt̾ea cũ dixisset inta multiplici ⁊ ꝑplexa
uariaq rerum pfunditate defectũ humanȩ intelligentiȩ:
subdit statim in puicͥtudine earumde iocunditate naturȩ
Ionsaturat᷑ oculus uisur: nec auris impletur auditu. Cum
om̃s sensus corporei in reb conditis oblectam̃ta sua ⁊ quasi
ꝓpͥas qłdam delitias singłi ĩparatas inueniant. ut pote iusus
sp̃em. auditus melodis dulcedinẽ. olfactus odorẽ. saporem
gustus. ⁊ tactus lenitatẽ: ceteri quidẽ om̃s corporeȩ neces.¬

Expanded text:
pulchra est et placet. Sic miro et ineffabili modo, Conditor in pulchra est et placet. Sic miro et ineffabili modo, Conditor in creatura sua simul et per corruptionem rerum punit malitiam, et per pulchritudinem delectat naturam, ut agnoscat homo in poena sua quid per culpam meruit, et in delectatione quid amisit. Quantam enim in Creatore rerum dulcedinis affluentiam esse credimus, si tam miram in creaturarum pulchritudine suavitatem invenimus? Propterea cum dixisset in tam multiplici et perplexa variaque rerum profunditate defectum humanae intelligentiae, subdit statim in pulchritudine earumdem jucunditatem naturae. Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Cum omnes sensus corporei in rebus conditis oblectamenta sua, et quasi proprias quasdam delicias singuli praeparatas inveniant, utpote visus speciem, auditus melodiae dulcedinem, olfactus odorem, saporem gustus et tactus lenitatem. Caeteri quidem omnes corporeae neces
Abbreviated transcription (Latin):
sus humanus in reb attingere sufficit: nichil aut uniu̾soꝵ
ꝑfecte ut est comp̃hendit. Ergo cunctȩ res difficiles sunt
⁊ scđm uniu̾sitatẽ uidelicet ut nec ualeant at tingiꝰ ⁊
scdin singła quȩq difficiles. quia nullo sensu possunt uel
intellectu plene comp̃hendi. Quȩ si ratione ꝑfecte in¬
uestigari non possunt: multominus sermone posst̃ expłi.¬
cari. Nam hoc ipsum in reb magis omib ineffabile
ẽ. quod in tanta mutabilitatis confusione nusqͣm bn con¬
siderãti ratio eiudens ⁊ manifesta deest: Quod tam bñ dis.¬
ponitur idc̃e qͦd inrebus bonũ non ẽ: ut quodam᷑ singł̃oꝵ
corruptio uniu̾soꝵ sit pulcritudo. Propterea sensus huma-¬
nus in consideratione hoꝵ succumbens suauit̾ ex defectu
suo reficitur. quia in eo qd̃ scđm corruptionẽ displicet in
ordinatissima pulcritudine uniu̾sitatis. & ipsa corruptio

Expanded text:
sus humanus in rebus attingere sufficit; nihil autem universosus humanus in rebus attingere sufficit; nihil autem universorum, perfecte ut est, comprehendit. Ergo cunctae res difficiles sunt: et secundum universitatem videlicet, ut nec valeant attingi, et secundum singula quaeque difficiles, quia nullo sensu possunt vel intellectu plene comprehendi. Quae si ratione perfecte investigari non possunt, multo minus sermone possunt explicari. Nam hoc ipsum in rebus magis omnibus ineffabile est, quod in tanta mutabilitatis confusione nusquam bene consideranti ratio evidens et manifesta deest: quod tam bene disponitur id etiam quod in rebus bonum non est, ut quodammodo singulorum corruptio, universorum sit pulchritudo. Propterea sensus humanus in consideratione horum succumbens suaviter ex defectu suo reficitur; quia in eo quod secundum corruptionem displicet, in ordinatissima pulchritudine universitatis, etiam ipsa corruptio
Abbreviated transcription (Latin):
natura penetratur. Uidetur namq qͦd ẽ : s quale ũt illud
qͦd uidet᷑ uel q̃ in occulto uͥ sensus corꝑeus accedere n̾ potest
retineat qualitat̾e. cur &̃ sic sit ut uidet᷑. ułunde sic sit.
uel ad qđ sic sit. quis hominum non dicã in rebus omĩb. s
inuna qualb re ad plenum comp̃hendere ualet: Quantiꝰ
gͦ tenebris homo inuoluitur. quanta ignorantiȩ cecitate
coartat᷑. cuius sensus uix & suꝑcietenus pauca rerũ potest
attingere. Qui ⁊ sicc̃ta quȩ sunt scđ̃m speciẽ exteriorem
cerneret: noncłu tam̃ uini latentẽ rerum inuisibilemq
naturã penetraret. Ergo uniu̾sitas rerum utͦq modo
homini incomp̃hensibilis est: uidelic& ⁊ scđm ext̾iorẽ sp̃̾em
& scđm interiorẽ qualitatem. Singłȩ autͥ rerũ aliȩ qͥdem
ex parte foras sp̾e ad sensum ueniunt. aliȩ prsus abscondunt᷑.
uel quia localit̾ remota sunt. uł q &̃ loco p̃sentia. subtilitate
sui tarditatẽ sensus humani excedunt. Hix gͦ aliqua sen¬

Expanded text:
ra penetratur. Videtur namque quod est, sed quale sit illud quod videtur, vel quam in occulto quo sensus corporeus accedere non potest retineat qualitatem: cur etiam sic sit ut videtur, vel unde sic sit, vel ad quid sit, quis hominum non dicam in rebus omnibus, sed nec in una qualibet re ad plenum comprehendere valet? Quantis ergo tenebris homo involvitur; quanta ignorantiae caecitate coarctatur, cujus sensus vix etiam superficie tenus pauca rerum potest attingere? Qui etsi cuncta, quae sunt secundum speciem exteriorem, cerneret, nondum tamen vim latentem rerum, invisibilemque naturam penetraret. Ergo universitas rerum utroque modo homini incomprehensibilis est; videlicet et secundum exteriorem speciem, et secundum interiorem qualitatem. Singulae autem rerum, aliae quidem ex parte foras specie ad sensum veniunt, aliae prorsus absconduntur, vel quia localiter remotae sunt, vel quia etiam loco praesentes, subtilitate sui tarditatem sensus humani excedunt. Vix ergo aliqua sen
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩcgͦ ꝓposur quer̾e ⁊ inuestigare sapient̾ de cunctis
quȩ fiunt sub sole. Magnam ꝓfecto sapientiã habes.
Aͥs tͥ tantam sap̃iam dedit: Homo es tu: Ꝙ queres
sapient̾ de cunctisquȩ fiunt sub sole: Unde tͥ tał
sapientia: Ds inquit dedit. Uideamus mͦ. Non enĩ
indiscussus ꝑtransibis. Uolumꝰ enimpͥusscire utrũ
possis de tem& ipso rationem reddere: qui cũ tanto
ꝓposito aduenisti. ut putes eoꝵ quȩ fiunt sub sole
omĩum rationẽ inuestigare: Dicgͦ. in illa sapientia
ꝑ quam rationẽ om̃ium inuestigare ꝓponis. tuam
saltem possibilitatẽ adhuc agnosc̾e̾ potuisti: Ego in¬
quit nisi sꝑassem ine ipsã rem posse ad effectũ ꝑduc̾e
quod om̃ino impossibile credem.⁊ si facere cogitar̃e
nequaꝗͣ tñ me facturũ ꝓponerem. Ocor insipiens:
hoc ẽ qͦd dixi. qr non cognouisti te. iccirco p̃sumpsisti
appetere qͦo erat supͣ te: in alt̾o cecum. in alt̾otumidu
in utͦq stultum. Tugͦ inuestigabis sapient̾ de cc̃tis

Expanded text:
ergo proposui, quaerere, et investigare sapienter de cunctis, quae fiunt sub sole. Magnam profecto sapientiam habes. Quis tibi tantam sapientiam dedit? Homo es tu, et quaeres sapienter de cunctis, quae fiunt sub sole? Unde tibi talis sapientia: Deus, inquis, dedit. Videamus modo. Non enim indiscussus pertransibis. Volumus enim prius scire utrum possis de semetipso rationem reddere, qui cum tanto proposito advenisti, ut putes eorum, quae fiunt sub sole, omnium rationem investigare. Dic ergo in illa sapientia, per quam rationem omnium investigare proponis, tuam saltem possibilitatem adhuc agnoscere potuisti: ego, inquit, nisi sperassem me ipsam rem posse ad effectum perducere, quod omnino impossibile crederem, et si facere cogitarem, nequaquam tamen me facturum proponerem. O cor insipiens! Hoc est quod dixi; quia non cognovisti te, idcirco praesumpsisti appetere quod erat supra te, in altero caecum, in altero tumidum, in utroque stultum. Tu ergo investigabis sapienter de cunctis,
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃ta quȩ fuint sub sole: Qaͥinquit manis aliqͥd &
multo maiꝰ ꝓposui. Nam quȩ fiunt sub sole cuncta
uisibilia sunt: ⁊ ĩo simagnum ẽ summũ tam̃ nonẽ.
quere ⁊ inuestigare ea que oculo comp̃hendi possurł.
Iccirco illa non querã: s. de illis queram. Quere ⁊ in¬
uestigare de cunctisque fuis sub sole:Non illaquȩ
uident᷑: s de illisque uidentur. illa que non uident᷑.
Ion illa quȩ fiunt sub sole quȩ uident᷑. s. de illis ratio

Expanded text:
ole? Quia, inquit, majus aliquid, et multo majus proposui. Nam ea quae fiunt sub sole cuncta visibilia sunt, et ideo si magnum est, summum tamen non est quaerere et investigare ea quae oculo comprehendi possunt. Idcirco illa non quaeram, sed de illis quaeram. Quaerere et investigare de cunctis quae fiunt sub sole. Non illa quae videntur, sed de illis quae videntur illa quae non videntur. Non illa, quae fiunt sub sole, quae viden
Abbreviated transcription (Latin):
futura autem nũꝗͣ fuerius:. ⁊ ĩo mag inquisitiõe ponendũ
uideret᷑. qͦd minus certum ẽ. in responsiõe aũ qͦo mag̾ notũ
ẽe constat. Sed notandii qd̾ effectꝰ rerũ scđm causam ꝓuiden¬
tia posterior ẽ. in nr̃a aut̃ cognitiõe pͥor: qͥa donec in ac tusuo
rem cernimꝰ. qͥd de ipsa in ȩtna ꝓuidentia dispositũ sit ꝓrsus
ignoramus. Atq ĩ recte cum q̃reret dicens. qͥd ẽ qͦd fuit. qͥa
ipsa ꝑse ꝓuidentia occulta ẽ. statim ad intelligenda eã au-¬
ditores adactum rerũmittit dicens. ipsum qͦd fut᷑um est.
qr scire nonpossumꝰ quid inpicientia p̃cedat. donec uide¬
rimus qͥd in effecturerum subsequatuꝵ. Sed ⁊ in rebus

Expanded text:
Futura autem nunquam fuerunt. Et ideo magis in quaestione ponendum Futura autem nunquam fuerunt. Et ideo magis in quaestione ponendum videretur quod minus certum est. In responsione autem, quod magis notum esse constat. Sed notandum quod effectus rerum secundum causam, providentia posterior est; in nostra cognitione, prior. Quia donec in actu suo rem cernimus, quid de ipsa in aeterna providentia dispositum sit prorsus ignoramus. Atque ideo recte cum quaereret, dicens: Quid est quod fuit? quia ipsa per se providentia occulta est statim ad intelligendam eam auditores ad actum rerum mittit, dicens: Ipsum quod futurum est; quia scire non possumus quid in praescientia praecedat, donec viderimus quid in effectu rerum
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ in ȩt̾na dispositione iã facta st̃. q̃ sunt futura in tempore.
& non aliud futurumẽ in tempore ꝗͣ fuit ante tempora¬
in ȩt̃na d̾i dispositione: nec aliud subsequens in rerũ oidine
explicat᷑ mutabile. ꝗͣ qͦo fixum ⁊ ꝑmanens semꝑ fuit in
illa e inuariabili diuina dispositione: &ut manifeste
patescat. quia subsequensrerũ effec tus cũ ꝓuidentia con¬
coidat: ideo aẽ in ipsarerũ serie futurum a p̃terito ñ discordat.
Qdẽ enum qͦo factumẽ: Ipsum qͦd faciendum ẽ. Ergo qͥdfu.¬
it in ꝓuidentia semꝑ aliquando futurum ẽ inre:⁊ qͥd fac:
tum ẽ iaminre. ꝑsimilitudinẽ adhuc ẽ faciendũ. Sed non
ỹtereundu mͥ uidr qͦd non ait. qͥd ẽ qͦd futurum ẽ: ut deiñ
subuingeret. ipsum qͦo fuit: cũ p̃terita magiscerta sint
futuris. quia ⁊ si nonsunt. fuert̃ tam̃ aliq̃n & uisa sunt

Expanded text:
ubi in aeterna dispositione jam facta sunt, quae sunt futura in tempore. ubi in aeterna dispositione jam facta sunt, quae sunt futura in tempore. et non aliud futurum est in tempore quam quod fuit ante temporain aeterna Dei dispositione. Nec aliud subsequens in rerum ordine explicatur mutabile, quam quod fixum et permanens semper fuit in illa rata et invariabili divina dispositione. Et ut manifeste patescat quod subsequens rerum effectus cum providentia concordat, ideo etiam in ipsa rerum serie, futurum a praeterito non discordat. Quid est enim quod factum est? ipsum quod faciendum est. Ergo quod fuit in providentiaem adhuc est faciendum. Sed non praetereundum mihi videtur quod non ait. Quid est quod futurum est, ut deinde subjungeret. Ipsum quod fuit, cum praeterita magis certa sint futuris, et quia etsi non sunt, fuerunt tamen aliquando et visa sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cunctȩ resdifficiles ut op̃hendant᷑ ab humano sensu. quȩ
nec numerari possunt multitudine. nec comp̃hendi
qͣntitate. nec ꝓfunditate inuestigari. ⁊ iõ non mirum ẽ
si sermo deficit. uͥ intel ligentia succumbit: ⁊ obhoc non
ualet eas homo ex plicare serinone: ut rationẽ reddat de
singłis qui om̃ia non nouit. NIon enĩ saturat᷑ oculus
uisu cum ꝑse considerat. nec auris implet᷑ auditu cum
erudit᷑ ab alt̾o: ut uł intentio exiens ad inqͥsitionẽ rerũ
quantũ extͣ ẽ totũ comp̃hendat. uel cognitio ing̃ddiens ꝗͣdũ
utus ẽ totum repleat. Ergo ocłs ⁊ auris nec toti mundo
sufficiunt ut totũ capiant. nec toti animo ut totũ im
uuita ẽ uͥ totum inueniant & totũ capiant: qr omĩa inip¬
souita erant. ⁊ uitaerat lux hominum. Illuc gͦ ꝑgant ubi
simul totũ inueniant. ⁊ totum capiant. totũq possideans:

Expanded text:
Cunctae res difficiles, ut comprehendantur ab humano sensu, quae Cunctae res difficiles, ut comprehendantur ab humano sensu, quae nec numerari possunt multitudine, nec comprehendi quantitate, nec profunditate pervestigari. Et ideo non mirum est si sermo deficit, ubi intelligentia succumbit; et ob hoc non valet eas homo explicare sermone, ut rationem reddat de singulis quia omnia non novit: Non enim saturatur oculus visu cum per se considerat; nec auris impletur auditu, cum eruditur ab altero, ut vel intentio exiens ad inquisitionem rerum quantum extra est, totum comprehendat, vel cognitio ingrediens quantum intus est, totum repleat. Ergo oculus et auris nec toti mundo sufficiunt, ut totum capiant; nec toti animo, ut totum imubi vita est, ubi totum inveniant, et totum capiant, quia omnia in ipso vita erant, et vita erat lux hominum . Illuc ergo pergant ubi simul totum inveniant, et totum capiant totumque possideant
Abbreviated transcription (Latin):
tum nec futurum aliqͥd ibi ẽ. uͥ p̃sens ẽ om̃e qͦd ẽ. ⁊ õẽ qͦd ẽ.
ibi ẽ: Ibigͦ & ocłs uisu satiari. ⁊ auris auditu impleripot̃.
u consummata ⁊ plena ꝑfectio ꝑcipit᷑: & ꝑcepta pleratudi¬
ne ȩt̃nitas non euacuatur. Sic gͦ tota hȩc sententia qua
sub sole nec nouum aliqͥd nec et̃num eẽ dr ad hoc spectare
uidet᷑: ut nec agnoscat homo. qͥd uel fugere debeat uelse¬
qui. In eo enim qd̾ sub sole nichil nouum ẽ. ȩt̃na disposi¬
tio ostendit᷑: in eoaut̃ qd̾ nicħ sub sole ꝑmanens eẽ pot. in
his quȩ subsole st̃ ȩt̃nitatem qͥde significari non tñ eẽ de¬
monstrat᷑. In ipsisgͦ quȩ sub sole sunt. simul agnoscunus
nicħ nouũ sequendum eẽ qd̾ non sunt. Quappt̾ recurrat
ad summa sententia: ut qr in hisquȩ sub sole sunt oculi
satiari ⁊ aures impleri. nec scientia possunt. qr ñ comp̃hen¬
dunt totum qͦo ẽ. nec desiderio possunt. qr ⁊ si comp̃hendar

Expanded text:
um aliquid ibi est, ubi praesens est omne quod est, et omne quod est ibi est. Ibi ergo et oculus visu satiari et auris auditu impleri potest: ubi consummata et plena perfectio percipitur, et percepta plenitudine aeternitas non evacuatur. Sic ergo tota haec sententia, qua sub sole nec novum aliquid nec aeternum esse dicitur, ad hoc spectare videtur, ut agnoscat homo quid vel fugere debeat vel sequi. In eo enim quod sub sole nihil novum est aeterna dispositio ostenditur. In eo autem quod nihil sub sole permanens esse potest, in iis quae sub sole sunt aeternitatem quidem significari, non tamen esse demonstratur. In ipsis ergo quae sub sole sunt, simul agnoscimus, nihil novum, sequendum esse quod non sunt. Quapropter recurrat ad summam sententiam, ut quia in iis quae sub sole sunt oculi satiari, et aures impleri nec scientia possunt, quia non comprehendunt totum quod est; nec desiderio possunt; quia, etsi comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
defectũ sentire potiusset. semꝑ in suam recurrendo
originem dum sine int̾missione recipit qͦd effudit sine
defectu effundat qd recipit: ⁊ sit defectus sine defectu.
necumꝗͣ desit qͦd possit deficere ut semꝑ deficiat. Unde
inuna eademq re ⁊ miserum ẽ qd est. & mirabile qd
factum ẽ: qͥa in eodem opere ⁊ fragilis inuenitur mat̾ia.
& ratio artificis admiranda.I contemptũ quidẽ mun¬
disuadet natura corruptibilis .s succumbit mens admira¬
tione. in contemplatiõe petif  d hanc gͦ rationẽ in¬
tuendã post explicitũ cursum rerũ mutabilium nr̃ ȩccłi.¬
astes se conu̾tit. ut in eamentis atiem ꝑ contẽplationẽ exer¬
ceat: ⁊ quia eã scientia sufficient̾ non ualet comp̃hendere.
digna studet uenerari admiratione. Namqͥa muta.¬
bilitatẽ om̃ium in trib rerum generib igne. aere.⁊ aqua
scdm motũ mouentem explicuit: ꝗͣ mnexplicabilis eãde sit

Expanded text:
defectum sentire potuisset, semper in suam recurrendo defectum sentire potuisset, semper in suam recurrendo originem dum sine intermissione recipit quod effudit, sine defectu effundat quod recipit, et sit defectus sine defectu; nec unquam desit quod possit deficere, ut semper deficiat. Unde in una eademque re, et miserum est, quod est; et mirabile quod factum est, quia in eodem opere et fragilis invenitur materia, et ratio artificis admiranda. Et contemptum quidem mundi suadet natura corruptibilis, sed succumbit mens admiratione in contemplatione rationis. Ad hanc ergo rationem intuendam post explicitum cursum rerum mutabilium noster Ecclesiastes se convertit, ut in ea mentis aciem per contemplationem exerceat; quia eam scientia sufficienter non valet comprehendere, digna studet venerari admiratione. Nam, quia mutabilitatem omnium, in tribus rerum generibus igne, aere et aqua, secundum motum moventem e
Abbreviated transcription (Latin):
amator ȩ t̾noꝵ dicit. Pesmeus stecit in directo & iterum.
Dirige me insemita mandatoꝵ tuoꝵ quia ipsam uolui: ⁊ it̾m.
Rectus est callisiusti. Laubirursum. Ibunt inquit di¬
rectȩ ꝓmissiones: ⁊ ad certum locũ deducet eos dñs d̾s ñr
& ꝑducis: tu uͦ ducis ⁊ seducis. quia qͦs ducis ꝑdis non ꝑducis
Ocircuitus quomͦ inuolius. quomͦ complecteris sequaces
tuos: Tcurrentib ꝑte neq exitum tribuis ate: nec
inte ꝑuentionem. Ergo omĩa transitoria ⁊ caduca ꝑcircui¬
tus uoluunt᷑ dum transeunt: ut in eis bonum ȩt̾nitatis
non q̃ramus que cernimꝰ semꝑ ⁊ sic aduenire ut transeas:
& sic transire ut non subsistant. Uideamus gͦ ad huc circui¬
tus istosuanitatis. Dei enim sapientia ut iam dictum est
hoc murabilit ꝓudit ut rerum om̃ium motus in orbem
ageretur: quatinus corꝑea natura quȩ effluendo aliqñ

Expanded text:
amator aeternorum dicit: Pes meus stetit in directo . Et iterum: amator aeternorum dicit: Pes meus stetit in directo . Et iterum: Dirige me in semitam mandatorum tuorum, quia ipsam volui . Et iterum: Rectus est callis justi . Et alibi rursum: Ibunt, inquit, directe emissiones; et ad certum locum deducet eos Dominus Deus et perducis. Tu vero ducis, et seducis; quia quos ducis, perdis, non perducis. O circuitus, quomodo involvis, quomodo complecteris sequaces tuos? Tu currentibus per te, neque exitum tribuis a te, nec in te perventionem. Ergo omnia transitoria et caduca per circuitus volvuntur dum transeunt, ut in eis bonum aeternitatis non quaeramus, quae cernimus semper, et sic advenire ut transeant, et sic transire ut non subsistant. Videamus ergo adhuc circuitus istos vanitatis. Dei enim sapientia, ut jam dictum est, hoc mirabiliter providit, ut rerum omnium motus in orbem ageretur, quatenus corporea natura, quae effluendo aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ gͦ requies sperari potest᷑ uͥ statꝰ nullꝰ eẽ potest : Ubieñ
ꝑpetuus cursus ẽ statꝰ nullꝰ est. Ubi autẽ circuitꝰ uiaẽ uͥ curs
certe fiñe habere possit. nͥ est. Quȩ gͦ in circuitu currunt.
semꝑ currunt: ⁊ nũꝗͣ ad statum ꝑueniunt. Semꝑ tran.¬
seunt: ⁊ numꝗͣ subsistunt. Semꝑ finiuntur: ⁊ finem
inuenire non possunt. Cum p̃terierint futura st̃: cum
suꝑuenerint. non subsistunt. Hȩc ẽ uia om̃ium mutabi¬
lium: ⁊ uia om̃ium mutabilia amandium: ⁊ mutabilia
sequentium. Nam & de impiis dictũ est. In circuitu im¬
pis ambulant ⁊itm. Caput circuitus eoꝵ: ⁊ pones eosut
rotam dñe. Gaput qͦq impioꝵ omĩum de se testat᷑ diceis.
Circuiui terram ⁊ ꝑambulaui eam. & de ipso apłs ait. Cir¬
cuit tamꝗͣ leo rugiensq̃rens quẽ deuoret. Uides gͦ quẽad¬
in testimoniũ illis. qd̾ circuitum sequunt᷑ ⁊ ipsi. Ccontra

Expanded text:
Quae ergo requies sperari potest, ubi status nullus esse potest? Ubi enim Quae ergo requies sperari potest, ubi status nullus esse potest? Ubi enim perpetuus cursus est, status nullus est. Ubi autem circuitus via est, ubi cursus certe finem habere possit, non est. Quae ergo in circuitu currunt, semper currunt et nunquam ad statum perveniunt. Semper transeunt, et nunquam subsistunt. Semper finiuntur, et finem invenire non possunt. Cum praeterierint, futura sunt; cum supervenerint, non subsistunt. Haec est via omnium mutabilium, et via omnium mutabilia amantium, et mutabilia sequentium. Nam et de impiis dictum est: In circuitu impii ambulant . Et iterum: Caput circuitus eorum , et pone illos ut rotam, Domine . Caput quoque impiorum omnium de se testatur, dicens: Circuivi terram, et perambulavi eam . Et de ipso apostolus ait: Circuit tanquam leo rugiens quaerens quem devoret . Vides ergo quemadin testimonium illis, quod circuitum sequuntur, et ipsi. Econtrario
Abbreviated transcription (Latin):
ciam ꝑpetis subsistentiȩ prestare poterunt: cum in rebus
omnibus sic semꝑ sine cessatione ⁊ reparantia transeant.
& deficiant reparata: Licet enim huic defectui qualemcũq:
consolationẽ p̃stare uideat᷑ repetita infusio: magna t̾n est
miseria semꝑ ad indigentiam accipere. ⁊ numꝗͣ indigen.¬
tia accipiendi posse carere. Unde manifestum ẽ qđ omnia
transitoria ⁊ caduca uana st̃: quȩ a suistatus soliditate ui.¬
giter uel transitu uel defectu manescunt. Magnũ gͦ hic
spectaculum scĩs mentib ĩparatum ẽ: quȩ norunt ex uisi¬
biubus trahere inuisibilium cognitionẽ: quȩ norunt dicere
creatorisuo. Omĩa insapientia fecisti dñe: delec tasti me dñe
infactura tuaꝰ ⁊ inoꝑibus manuum tuaꝵ exultabo: quã
magnificata sunt oꝑa tua dñe. nimis ꝓfundȩ factȩ st̃ cogita.¬
tiones tuȩ Ecce enimquomͦ in circiutu ferunt᷑ omĩa tran:¬
sitoua ⁊ uanitati subiecta : Iscimus quia circulꝰ fiñe nͥht

Expanded text:
ciam perpetis subsistentiae praestare poterunt, cum in rebus omnibus sic semper sine cessatione, et reparantia transeant, et deficiant reparata? Licet enim huic defectui qualemcunque consolationem praestare videatur repetita infusio; magna tamen est miseria semper ad indigentiam accipere, et nunquam indigentia accipiendi posse carere. Unde manifestum est quod omnia transitoria, et caduca vana sunt, quae a sui status soliditate jugiter, vel transitu vel defectu inanescunt. Magnum ergo hic spectaculum sanctis mentibus praeparatum est, quae norunt ex visibilibus trahere invisibilium cognitionem. Quae norunt dicere Creatori suo: Omnia in sapientia fecisti, Domine . Delectasti me, Domine, in factura tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo. Quam magnificata sunt opera tua, Domine, nimis profundae factae sunt cogitationes tuae . Ecce enim quomodo in circuitu feruntur omnia transitoria et vanitati subjecta. Et scimus quia circulus finem non