comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sciens qͥd obseruare debeat. ñnuͣꝗͣ mul¬
tũ sibi tribuendo. ⁊ quasi de suis uirib p̃¬
siumͣdo. incipit confligere uelle contra pec¬
cata: ⁊ ꝓptͣ suꝑbiã suꝑari. Inuenit gͦ se li¬
gatũ difficultatib cupiditatũ: ⁊ ñ posse.
uiã ꝓpt̾ cõpedes ambulare. Inclusũ se sẽ¬
tit difficultate. uicioꝵ: ⁊ tãquã muro
impossibilitatis erecꝰto. portis q clausis.
qua euadat ut recꝰte uiuat. ñ inuenit.
Iã scit quomͦ uiuere debeat : pͥus enĩ in

Expanded text:
sciens quid observare debeat, nonnunquam multum sibi tribuendo, et quasi de suis viribus praesumendo, incipit confligere velle contra peccata, et propter superbiam superari. Invenit ergo se ligatum difficultatibus cupiditatum, et non posse viam propter compedes ambulare: inclusum se sentit difficultate vitiorum; et tanquam muro impossibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut recte vivat, non invenit. Jam scit quomodo vivere
Abbreviated transcription (Latin):
ad suũ regnũ uisibile istã ꝑtinere ꝓphe¬
tiã. qr sp̃e inuisibiliũ bonoꝵ gaudere
ñ norunt. in laqueos illiꝰ ruituri st̃.
de quo dñs ait. Ego ueni in noĩe patͥs
mei. ⁊ ñ suscepistis me: aliꝰ ueniet in no

Expanded text:
ad suum regnum visibile istam pertinere prophetiam: quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt, in laqueos illius ruituri sunt de quo Dominus ait, Ego veni in nomine Patris, et non suscepistis me; aliu
Abbreviated transcription (Latin):
cantant᷑ in oĩb gentib: s in singulis qͥb¬
q eredentib. In popło aũ illo alit᷑. Totꝰ
enĩ ppłs. tota illa gens ex semine abrahȩ
seđm carne̾. tota multitudo domꝰ isrł se¬
mel educta ẽ ex egypto. semel ꝑ rubrũ
mare. ducta. semel ad t̾rã ꝓmissionis ꝑ¬
ducta. dimul enĩ om̃s erant: in quib hȩc

Expanded text:
cantantur, in omnibus, sed in singulis quibusque credentibus; in populo autem illo aliter. Totus enim populus, tota illa gens ex semine Abrahae secundum carnem, tota multitudo domus Israel semel educta est ex Aegypto, semel per Rubrum mare ducta, semel ad terram promissionis perducta; simul enim omnes erant in quibus haec
Abbreviated transcription (Latin):
demonia. Isti gͦ inimici. cũ rege suo dia¬
bolo captiuũ tenebant ppłm dĩ. De qua
captiuitate cũ redimim᷑. ⁊ pͥnceps huius
mundi mittit᷑ foras. edificat᷑ domꝰ post
captiuitatẽ: cuiꝰ lapis angularis ẽ xp̃c. qͥ
duos condidit in se. in unũ nouũ hoĩem
faciẽs pacẽ: quã dies ex die ueniens en¬
głi⁊ auit eis. qͥ erant ꝓpe ⁊ eis qͥ erant
longe faciens utraq unũ: ⁊ adducens
alias oues que ñ st̃ de hoc ouili. ut sit
q currentis. s miserentis ẽ dĩ: in cons¬
pectu omĩũ qui ceꝑant eos. Hii gͦ inimi¬
ci diabolus ⁊ angłi eiꝰ. captiuauerãt pͣdes¬
tinatos in dĩ regnũ ⁊ głam: a redẽptore
aũ nr̃o foras missi. qͥ dñari infidelib so¬
lebant intrinsecus. fideles oppugnant
extrinsecus. S oppugnant ñ expugnant
eos qͥ appͣhendt᷑ turrĩ fortitudinis a fa¬
cie inunici. Ut aũ obpugnent. sentiunt
in nob̃ eẽ infirmitatis reliquias: ꝓpt̾ quas
dicimus dimitte. nob̃ debita nr̃a: ꝓptͣ quas

Expanded text:
daemonia» . Isti ergo inimici cum rege suo diabolo captivum tenebant populum Dei. De qua captivitate cum redimimur, et princeps hujus mundi mittitur foras, aedificatur domus post captivitatem: cujus lapis angularis est Christus, qui duos condidit in se, in unum novum hominem, faciens pacem, quam dies ex die veniens evangelizavit eis qui erant prope, et eis qui erant longe, faciens utraque unum ; et adducens alias oves quae non sunt de hoc ovili, ut sit que currentis, sed miserentis est Dei» : «in conspectu omnium qui ceperant eos.» Hi ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant praedestinatos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant, non expugnant eos qui apprehendunt turrem fortitudinis a facie inimici . Ut autem oppugnent, sentiunt in nobis esse infirmitatis reliquias, propter quas dicimus, «Dimitte nobis debita nostra;» propter quas
Abbreviated transcription (Latin):
tates. Iao ⁊ hic cũ dixisset. ⁊ dedit eos in mi¬
sodĩas in conspectu oĩũ qͥ ceꝑant eos: taqͣm
eiecꝰtis demoniis qui ceꝑant fit orͣo ut ꝑfi¬
mur noĩ sc̃õ tuo. ⁊ głem᷑ in laude tua. De¬
inde breuit᷑ subiecit ipsã laudẽ. Bñ dic¬

Expanded text:
o et hic cum dixisset, «Et dedit eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos;» tanquam ejectis daemoniis qui ceperant, fit oratio ut perfimur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua.» Deinde breviter subjecit ipsam laudem, «Benedic
Abbreviated transcription (Latin):
rant domꝰ isrł: s ut filios dĩ qͥ erant dis¬
ꝑsi congregaret in unũ. Ilabebat enim
alias oues: quȩ ñ erant de illo ouili. Is¬
tas uniu̾sas oues. ⁊ de isrłitis ⁊ de gen¬
tib: diabolus ⁊ angłi eiꝰ captiuauerañ.
Expulso itaq ab eis diaboli dominatu. in

Expanded text:
rant domus Israel, «sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum» . Habebat enim alias oves quae non erant de illo ovili: istas universas oves, et de Israelitis, et de Gentibus, diabolus et ejus angeli captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli dominatu, in
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓpħicis aũ scritando cognoscis. ⁊ ue¬
tus testam̃tũ in nouo reuelatũ. ⁊ in ue¬
teri nouũ uelatũ uides. recole quẽ di¬
xerit apłs paulus pͥncipẽ potestatis ae¬
ris. qui oꝑat᷑ in filiis infidelitatis. ⁊ illd̾
uͥ. ait. de quibꝰdã. ut resipiscant de dia¬
boli laqueis. captiuati ab ipso scdm ip
uͥ eũ expellens de fideliũ cordib ait.
ncͣ pͥnceps huiꝰ mundi missus ẽ foras: ⁊
ipsius itidẽ apłi dicentis. qͥ eruit nos
de potestate tenebrarũ. ⁊ transtulit
in regnũ filii claritatis suȩ. Elec atq¬

Expanded text:
icis autem scrutando cognoscis, et Vetus Testamentum in Novo revelatum, in Vetere Novum velatum vides; recole quem dixerit apostolus Paulus principem potestatis aeris, «qui operatur in filiis infidelitatis» , et illud ubi ait de quibusdam, «ut resipiscant de diaboli laqueis, captivati ab ipso secundumhristi, ubi eum expellens de fidelium cordibus ait, «Nunc princeps hujus mundi missus est foras» ; et ipsius itidem Apostoli dicentis, «Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis su
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Beati qͥ habitant in domo tua: in scła
scłoꝵ laudabt᷑ te. Ipsa ẽ t̾cia cõsũmatio
corporis xp̃i eiectis demoniis. ⁊ ꝑfecꝰtis sa¬
nitatib usq ad ipsiꝰ corporis immortalita¬
teͣ. regnũ sempit̾nũ ꝑfec̾te laudantium:
qr ꝑfecte amantiũ. ꝑ fecte amantiũ qr¬

Expanded text:
tua, in saecula saeculorum laudabunt te» . Ipsa est tertia consummatio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usque ad ipsius corporis immortalitatem, regnum sempiternum perfecte laudantium, quia perfecte amantium: perfecte autem
Abbreviated transcription (Latin):
ens. ⁊ hoc loco ⁊ suꝑius uͥ dictũ ẽ. ⁊ irri¬
tauert̃ eũ in adinuentionib sius. cũ ⁊÷
illic ⁊ hic eas dicit adinuentiones in qͥbꝰ
alios imitati st̃. Non itaq sic dictas arbi¬
trem̃ adiuentiones quasi ab ipsis insti¬
tutas: nullo in aliis p̃cedente qd imita¬
rent᷑ exemplo. Unde alii intͣp̃tes nr̃i.
ñ adinuentiones s studia: alii uͦ affec¬
tiones ⁊ affectationes. alii uoluptates
dicere maluert᷑. Et idem ipsi qͥ dixertͣ
adinuentiones: alio loco studia posue¬
rt᷑. hoc cõmemorare uolui. ne questio¬
nẽ facẽt nom̃ adinuentionis. in ea re
ꝙͣ ñ a seipsis excogitauert: s alios imi

Expanded text:
superius, ubi dictum est, «Irritaverunt eum in adinventionibus suis;» cum et illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates dicere maluerunt: et iidem ipsi qui dixerunt adinventiones, alio loco studia posuerunt. Hoc commemorare volui, ne quaestionem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis excogitaverunt, sed alios imi
Abbreviated transcription (Latin):
potentiã duinã qͣ id factũ ẽ increpa¬
tionẽ appellauit : nͥ forte qͥs dicat la¬
tent᷑ increpatũ. sic ut aqua possit audire:
⁊ homines ñ possent. Haldde occulta uis ẽ¬
⁊ abstrusa: qua ds̃ agit. ut etiã illa qͣ
sensu carent confestĩ eiꝰ obtẽꝑent uo¬
luntati. Et eduxit eos in abyssis. sicͣ
in deserto. Abyssos dic̃. multitudinem
aquarũ. Nã quidã uolentes istũ u̾sum
totũ intͣptari. dixert᷑. Et eduxit eos ĩ
desertũ. uͥ fuerant abyssi aquarum:¬
Et saluauit᷑ de manu odientiũ. Alunc u̾sũ
ꝑ circuitũ quidã ita intͣpͣtati st: uerba
minꝰ latina uitantes. Et saluos fecit eos
de manu eoꝵ qui oderant eos. Et rede¬
mit eos de manu inimici. Qͥd pͣcii da¬
tũ ẽ in hac redẽptione: An ꝓpħia eͣ
qd in figura baptismi hoc factũ ẽ. ubi
redimim᷑ de manu diaboli magno pͣcio
qd sanguis ẽ. xp̃i Unde ñ quocũꝙ ma¬
ri:s mari rubro id conuenientiꝰ figura¬

Expanded text:
am qua id factum est, increpationem appellavit: nisi forte quis dicat latenter increpatum, sic ut aqua posset audire, et homines non possent. Valde occulta et abstrusa vis est qua Deus agit, ut etiam illa quae sensu carent, confestim ejus obtemperent voluntati. «Et eduxit eos in abyssis, sicut in deserto.» Abyssos dixit multitudinem aquarum. Nam quidam volentes istum versiculum totum interpretari, dixerunt, «Et eduxit eos in desertum, ubi fuerant abyssi aquarumsalvavit eos de manu odientium.» Hunc versum per circuitum quidam interpretati sunt, verba minus latina vitantes: «Et salvos fecit eos de manu eorum qui oderant eos. Et redemit eos de manu inimici.» Quid pretii datum est in hac redemptione? An prophetia est, quod in figura Baptismi hoc factum est, ubi redimimur de manu diaboli magno pretio, quod sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed mari Rubro id convenientius figura
Abbreviated transcription (Latin):
qł ipse nob̾ ẽ cũ ad fruendũ se p̾bere
dignabit᷑. nullas patiem᷑ cũ scĩs socie¬
tatis angustias. dilectioni rei nr̃e quasi
epta ꝓmissã hereditatẽ in qua nullus
moriet᷑. nullus oriet᷑. ñ habebit ques
qͥ singłi gaudeant suis reb: qr ds̃ erit.
omĩa in omĩb. Cuꝰ societatẽ quis quis
in hac ꝑegrinatione fidelit᷑ ⁊ flagran¬
t̃ desiderauerit. assuescat pͥuatis pre
xpĩ: ne sibi sapiens. ⁊ sibi consulens exa¬
cerbet dm̃ consilio suo. s sꝑans qd̃ ñ ui¬
det. ñ festinet fieri de his quȩ uident᷑
beatꝰ : atq illud etͣnũ qd̃ ñ uidet᷑ pati

Expanded text:
quod ipse nobis est, cum ad fruendum se praebere dignatur, nullas patiemur cum sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae quasi epta promissam haereditatem, in qua nullus morietur, nullus orietur, non habebit cives qui singuli gaudeant suis rebus, quia Deus erit omnia in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione fideliter et flagranter desideraverit, assuescit privatis prae Jesu Christi: ne sibi sapiens et sibi consulens, exacerbet Deum consilio suo; sed sperans quod non videt, non festinet de his quae videntur fieri beatus, atque illud
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ. Penituit dictũ eͣ: qr mutauit qd̃
eos ꝑditurus uidebat᷑ Et̃ apud dm̃
qͥdẽ disposita ⁊ fixa st̃ omĩa: nec aliud
facit. quasi consilio repentino. qd̵ ñ ex
ȩt̾nitate facturũ se eẽ p̾sciuit: s in
creaturȩ tẽporalib motib. quã gub̃¬
nat mirabilit᷑ ipse ñ tẽporalit̾ motꝰ
quasi repentina uoluntate facẽ drͣ.
qd ordinatis rerũ causis. consilii sui se¬
cretissimi immutabilitate disposuit.
q̃ sius qͣq tẽporib agnita ⁊ pͣsentia
facit ⁊ futura iã fecit. Et̃ ad hec quis
idoneus. Audiamꝰ itaq scripturã humilit᷑ ex¬
celsa dicentẽ: cũ ⁊ paruulis nutriendis su¬
m̃da porrigit. ⁊ maiorib exercendis ꝑscru¬
tanda ꝓponit. Et uidit cũ tribularent᷑. cũ
audiret orͣonẽ eoꝵ: ⁊ memorfuit testam̃ti¬

Expanded text:
nituit» dictum est, quia mutavit quod eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem disposita et fixa sunt omnia; nec aliud facit quasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutanda proponit. «Et vidit cum tribularentur, cum audiret or
Abbreviated transcription (Latin):
obliti. st̃ oꝑm eiꝰ. Alii codices intelligi¬
lius habent. festinauert᷑. obliti st̃ oꝑm eiꝰ. ñ
sustinuert consiliũ eiꝰ. Bebuert̃ enĩ cogitare
tanta erga se oꝑa dĩ ñ ẽẽ inania. s uocare
ad aliquã sine fine felicitatẽ: quȩ ꝑ pati¬
entiã sustinenda ẽ. S festinauert᷑ beati fi¬
eri tẽporalib reb: quȩ idõ nemini confe¬
rt̃ uerã felicitatẽ. qr ñ ex tingt᷑ insacia¬
bilẽ cupiditatẽ. Qͥ enĩ biberit inqͥt ex
ert̃ cõcupiscentiã in deserto: ⁊ tẽpta¬
uert̃ đm in in aquoso. Iđ ẽ in deserto
hoc repetitũ ẽ in in aquoso: ide᷑ in loco sine
aqua. Qd uͦ concupiert᷑ concupiscentiam:
hinc tẽptauert᷑ dm̃. Tał sane locutio ẽ. cõ¬
cupiert᷑ concupiscentiã: quał suꝑior lau
dauert̃ laudẽ. Et dedit eis petttionẽ ip¬
soꝵ: id ẽ qđ petitione petiert̃. Et misit
saturitatẽ in aĩam eoꝵ. Nec idõ beatos fe¬
cit: qr ñ erat illa saturitas dȩ qua dr̃.

Expanded text:
obliti sunt operum ejus.» Alii codices intelligibilius habent, «Festinaverunt, obliti sunt operum ejus: non sustinuerunt consilium ejus.» Debuerunt enim cogitare tanta erga se opera Dei non esse inania, sed vocare ad aliquam sine fine felicitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beati fieri temporalibus rebus, quae ideo nemini conferunt veram felicitatem, quia non exstinguunt insatiabilem cupiditatem: «Qui» enim «biberit,» inquit, «ex erunt concupiscentiam in deserto, et tentaverunt Deum in inaquoso.» Quod est, «in deserto;» hoc repetitum est, «in inaquoso,» id est, in loco sine aqua: quod vero, «concupierunt concupiscentiam;» hoc, «tentaverunt Deum.» Talis sane locutio est, «Concupierunt concupers. 15. Et dedit eis petitionem ipsorum:» id est, quod petitione petierunt. «Et misit saturitatem in animam eorum.» Nec ideo beatos fecit; quia non erat illa saturitas de qua dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis: ñ tenuit fiduciã qualẽ debuit.
Cui tnͣ ds̃ tãquã electo suo etiã post mortẽ
eius bonũ ꝑhibet testimoniũ: ut intelli¬
gamꝰ illã fidĩ eiꝰ titubationẽ. hac sola pe¬
na fuisse correptã: qđ in eã trã. qua ppłm
ipse deducebat ñ ẽ ꝑmissus intrare. Ab¬
sit aũ ut eũ credamꝰ alienatũ a regno
głe dĩ. qd significabat illa t̾ra ꝓmissio¬
nis: unde lac ⁊ mel fluere dicebat᷑. Hoc
ẽ enĩ potiꝰ testam̃tũ et̾̃nũ. qd̃ disposuit
ad abrahã: ñ scdm carne̾ patrẽ nr̃m.¬

Expanded text:
fidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. fidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno gratiae Dei, quod significabat illa terra promissionis, unde lac et mel defluere dicebatur. Hoc est enim potius testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, non secundum carnem patrem no
Abbreviated transcription (Latin):
ñ legimꝰ. Nultiplicata ẽ gͦ in eis ruina: cũ
ꝓ suis grauib peccatis grauit᷑ uastarent᷑.
Et stetit finees ⁊ placauit: ⁊ cessauit quassa¬
tio. breuit᷑ totũ dix̃. qr ñ hic nescientes
docet: s cõmemorat scientes. Quȩ aũ hic
posita ẽ quassatio: hec suꝑiꝰ confractio.
in iustitiã. ñ solũ ꝗͣdiu g̾n̾atio ẽ. s usq in
sempitͣnũ: qui cor scrutat᷑. ⁊ nouit appen¬
dere quanta id factũ :: sit ppłi caritate. Et¬
irritauert᷑ eũ ad aquã contradictionis: &
uexatꝰ ẽ moyses ꝓpt̾ eos. qr exacerbauert̃
spm eiꝰ. Et distuixit in labiis siuis. Qͥd est
distinx̃: Iuasi illd̃ nͣ posset ds̃ face̾ : qͥ tan¬
ta iã fecerat. ut aqua de petra ꝓflueret.
Dubitant᷑ enĩ petrã uirga ꝑcussit: ⁊ idõ hoc
miracłm distinxit a oet̾is miracłis. in qͥb
nͣ dubitauerat. Hinc offendit. huic audire
meruit ut moreret᷑: ne intraret t̾rã re¬
ꝓmissionis. ꝑturbatꝰ enĩ murmure ppłi in¬

Expanded text:
non legimus. «Multiplicata est» ergo «in eis ruina,» cum pro suis gravibus peccatis graviter vastarentur. «Et stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio.» Breviter totum dixit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. Quae autem hic posita est quassatio, haec superius confractio: in justitiam, non solum quamdiu generatio est, sed «usque in sempiternum;» qui cor scrutatur, et novit appendere quanta id factum sit populi charitate. dictionis, et vexatus est Moyses propter eos; quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis.» Quid est, «distinxit?» Quasi illud non posset Deus facere, qui tanta jam fecerat, ut aqua de petra proflueret. Dubitanter enim petram virga percussit, et ideo hoc miraculum distinxit a caeteris miraculis, in quibus non dubitaverat. Hinc offendit, hinc audire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd cantet᷑ in eo psalmo euꝰ eͣ titulus.
qnͣ domꝰ ȩdificabat᷑ post captiuitatẽ. Ibi
enĩ drͣ: cantate dño canticũ nouũ. Et
tiꝰ bñ nuntiate: immo ut ipsũ u̾bũ qd̾ in
g̾co positũ ẽ transferã. eugłirate diẽ ex
die salutare eiꝰ. hinc enĩ eugłm nũcupa¬
tũ eͣ in quo annuntiat᷑ dieĩ ex die dñs

Expanded text:
us est titulus, «Quando domus aedificabatur post captivitatem:» ibi enim dicitur, «Cantate Domino canticum novum.» Et  in graeco positum est, transferam, «evangelizate diem ex die, salutare ejus.» Hinc enim Evangelium nuncupatum est, in quo annuntiatur dies ex die, Domi
Abbreviated transcription (Latin):
qui habitabant in t̾ra. tropica loquuti¬
one qua significat᷑ ꝑ id qđ̃ continet id
qdđ continet᷑: sic̃ dicimꝰ malã domũ in
qua mali habitant. ⁊ bonã in qua bo¬
ni.Ipsi nãq int̃ficiebant aĩas suas un¬
molando filios suos. ⁊ effundendo san¬
guinẽ paruuloꝵ a consensione illiꝰ sce¬
leris alienoꝵ. unde dictũ ẽ. Effudert᷑
sanguinẽ innocentẽ. Ergo intͣfecta eͣ
t̃ra in sanguinibꝰ : & contaminata est

Expanded text:
ra, tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua mali habitant, et bonam in qua boni? Ipsi namque interficiebant animas suas immolando filios suos, et effundendo sanguinem parvulorum a consensione illius sceleris alienorum: unde dictum est, «Effuderunt sanguinem innocentem.» Ergo, «Interfecta est terra in sanguinibus, et contam
Abbreviated transcription (Latin):
uauit eos. Qͥ fecit magnalia in egyp¬
to. mirabilia in tͣra cham. tͣribilia it
mari rubro. Quȩ st̃ mirabilia: ipsa st̃
tͣribilia. Nulla quippe admiratio ẽ sine
quadã formidine: quãuis ista etiã hinc
tͣribilia dici potuert᷑ qđ adu̾sarios af¬
flixerunt. ⁊ istis qͥd deberent timere
Quia obliti st̃ eũ qͥ saluauit eos. faciens magna¬
lia:. ⁊ fecert̃ ⁊ adorauert᷑ sculptile. hoc utiq
cõfractione quasi ut frange̾t irã dĩ: sed
in cõfractione id ẽ in plaga qua erant il¬
li feriendi. idẽ obiecisset se ipsũ ꝓ eis dic̃ns.
i dimittis iłł peccatũ. dimitte: Sͥm aũ. de¬
le me de libro tuo. Ubi demonstratũ ẽ: in¬
ecurꝰ enĩ moyses de iustitia dĩ. qͣ eũ dełe
ñ posset: impetrauit miͣam. ne illos qͦs pi¬
ste posset deleret. Ita stetit in cõfracꝰtioe
in cõspectu eiꝰ: ut au̾teret irã eiꝰ ne disꝑ¬

Expanded text:
it eos? «Qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro.» Quae sunt mirabilia, ipsa sunt terribilia; nulla quippe admiratio est sine quadam formidine: quamvis ista etiam hinc terribilia dici potuerint, quod adversarios afflixerunt, et istis quid deberent timere,Quia obliti sunt eum qui salvos fecit eos, faciens magnalia, et fecerunt et adoraverunt sculptile, hoc utiqueconfractione,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,» id est, in plaga qua erant illi feriendi: id est, nisi objecisset seipsum pro eis, dicens, «Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est inSecurus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos quos juste posset, deleret. Ita stetit «in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, ne dis
Abbreviated transcription (Latin):
dũ seriptura culpare uoluerit ñ intelli¬
gere qđ intelligendũ ẽ: ⁊ ñ meminisse qd
memoria retinendũ ẽ. Id homines suȩ
culpe deputari nolt᷑. ad nich aliud nͥ ut
minꝰ supplicent minꝰq sint humiles dõ:
in euꝰ conspecꝰtu confiteant᷑ qd̾ st̃: atq ĩ¬
petrato adutorio possint eẽ qd ñ sunt

Expanded text:
dum Scriptura culpare voluerit, non intellidum Scriptura culpare voluerit, non intelligere quod intelligendum est, et non meminisse quod memoria retinendum est: quod homines suae culpae deputari nolunt, ad nihil aliud nisi ut minus supplicent, minusque sint humiles Deo, in cujus conspectu confiteantur quod sunt, atque impetrato adjutorio possint esse q
Abbreviated transcription (Latin):
rabilia facta st̃ ñ obhuiscerent᷑: fidelit᷑¬
q p̾sumerent. qd̾ eadẽ potestate quã
fuerant iã exꝑti. dsͣ illos ab inimicoꝵ
ꝑ sequutione. lib̾aret. Obliti stͣ aũ qͥd
eis in egypto ad inimicos eoꝵ conteren¬
dos ꝑ tanta ꝓdigia pͣstitisset. Et irraue¬
rt̃ eũ ascendentes in mare : mare ru¬
brũ. sodex quẽ intuebar sic habebat.
Et his quidẽ duob u̾bis ultimis. qđ dictũ
ẽ mare rubrũ stella fuerat p̃notata.: qͣ
significant᷑ q̃ in hebreo st̃. ⁊ in intͣptati¬
one septuaginta ñ st̃. Plures aũ codices
quos inspicere potui. ⁊ greci ⁊ latini sic
habent Et irritauert᷑. uł qd ex p̾ssius
de greco ẽ ⁊ amaricauert᷑. ascendentes
in mari rubro. Q illã legit historiã qͣndo
ex iert᷑ de sgypto. ⁊ ꝑ mare rubrũ tran¬
siert᷑. dolet eoꝵ infidelitatẽ. in qͣnta tͤ¬
pidatione ⁊ desꝑatione fueruit. post
cat᷑ in egẏptũ. de t̾ra chanaan: ⁊ in eam
illinc ascensio. Notandũ ẽ sane quẽ admo¬

Expanded text:
ia facta sunt, non obliviscerentur, fideliterque praesumerent quod eadem potestate quam fuerant jam experti, Deus illos ab inimicorum persecutione liberaret; obliti sunt autem quid eis in Aegypto ad inimicos eorum conterendos per tanta prodigia praestitisset. «Et irritaverunt, ascendentes in mari», «mare Rubrum.» Codex quem intuebar, sic habebat: et his quidem duobus verbis ultimis, quod dictum est, «mare Rubrum,» stella fuerat praenotata; qua significantur quae in hebraeo sunt, et in interpretatione Septuaginta non sunt. Plures autem codices, quos inspicere potui, et graeci et latini sic habent: «Et irritaverunt,» vel, quod expressius de graeco est, «Et amaricaverunt, ascendentes in Rubro mari.» Qui illam legit histot per mare Rubrum transierunt, dolet eorum infidelitatem, in quanta trepidatione et desperatione fuerint, post catur in Aegyptum de terra Chanaan, et in eam illinc ascensio. Notandum est sane quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
as demoniis. Et effudert̃ sangͥne̾ innocen¬
tẽ. sangͥnẽ filioꝵ suoꝵ ⁊ filiaꝵ suaꝵ: quas
sacͥficauert᷑ sculptilib chanaan. Immolas¬
se filios suos ⁊ filias suas demoniis ⁊ ydolis.
nͣ eos illa narrat hystoria: s neq iste ps
m̃tiri potest. neq ꝓpħȩ qͥ hoc dicunt mul¬
tis increpationũ suaꝵ locis. habuisse. uͦ is
tã consuetudinẽ gentes: nec eoꝵ litterȩ
ris errorẽ ẽẽ. eumq diceremꝰ ꝓ eo qd̾ ẽ
infecꝰta fecisse int̾fecꝰta. nͥ haberemus
bñficiũ dĩ. qui scripturas suas in multis
linguis eẽ uoluit : atq ita eẽ scriptũ.
int̾fecta ẽ t̃ra in sanguinib. inspectis
grecis codicib uideremꝰ. Quid ẽ gͦ inter¬

Expanded text:
effuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus mentiri potest, neque Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litteraris errorem, eumque diceremus pro eo quod est «infecta,» fecisse «interfecta,» nisi haberemus beneficium Dei, qui Scripturas suas in multis linguis esse voluit; atque ita esse scriptum, «Interfecta est terra in sanguinibus.» inspectis graecis codicibu
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ aũ hoc qd̃ diximꝰ iusita nos. ut
uideamꝰ in bonitate electoꝵ tuoꝵ ⁊ lete¬
mur in lȩtitia gentis tuȩ: consequenter
⁊ hic dici debuit. ut laudem̃ eũ heredli¬
tate tua. cui hereditati dictũ eͣ. lauda¬
mini in noĩe scõ eiꝰ. Porro aũ qm̃ hec am¬
bigua uidet᷑ locutio. si uerus ẽ iste. sensꝰ
ut dixi. una ẽ in his trib u̾sib greca lo¬
cutio: ut hoc totũ ita dic̾tũ accipiatur.
Uisita nos in salutari tuo. ut uideamur
in bonitate elecꝰtoꝵ tuoꝵ: id ẽ nos ad ħ
uisita. ut illic nos ee̾ facias. ⁊ illie nos
uideas: ut lȩterism lȩtitia gentis tue.
id ẽ tu dicaris lȩtari. cũ illi lȩtant᷑ ex te:
ut lauderis cũ hereditate. tua id ẽ cum
diamꝰ. Peccauimꝰ cũ patrib nr̃is: inius¬
te egimꝰ iniqͥtatẽ fecimꝰ. Qͣdeͣ eũ patͥb¬

Expanded text:
isita nos, ut videamus in bonitate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis tuae;» consequenter et hic dici debuit, «Ut laudemur cum haereditate tua:» cui haereditati dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus.» Porro autem quoniam haec ambigua videtur locutio; si verus est iste sensus ut dixi, una est in his tribus versibus graeca locutio: ut hoc totum ita dictum accipiatur, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum,» isita, ut illic nos esse facias, et illic nos videas; «ut laeteris in laetitia gentis tuae,» id est, tu dicaris laetari, cum illi laetantur ex te; «ut lauderis cum haereditate tua,» id est, cum diamus: «Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus.» Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
numero p̃notat᷑: confitentes nos archana
oi̾̃ tituloꝵ qͥ st̃ in psalmis. ⁊ ordinis eoꝵdẽ
psalmoꝵ ⁊ magna eẽ credere. ⁊ ñdũ sicut
auos centesimũ quartũ ⁊ centesimũ qͥntũ.
ita uit̾ se. cõiunctos: ut in uno eoꝵ qͥ p̾ce¬
dit cõm̃det᷑ ppłs dĩ in electis eiꝰ. de quibꝰ
nulla querela fit qͦs ego arbitror ibi fuisse
in quib bñplacitũ ẽ do̾: in isto aũ qͥ seqͥtur
eos cõmemoratos. qͥ in eodẽ ppło amaricaue¬
rt̃: nec tñ etiã ipsis dĩ mĩam defuisse: Dicũ¬
t᷑ aũ ista ex eoꝵ ꝑsona qͥ ueniã conusi pre¬
cant᷑: ⁊ exempla cõmemorant᷑ illoꝵ in qͦs
etiã peccatores diues apparuit mia dĩ Inci

Expanded text:
numero praenotatur; confitentes nos arcana numero praenotatur; confitentes nos arcana omnium titulorum qui sunt in Psalmis, et ordinis eorumdem Psalmorum, et magna esse credere, et nondum, sicut duos centesimum quartum et centesimum quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos eti
Abbreviated transcription (Latin):
clauderet᷑. Nec ꝓpt̾ finẽ centesimi qͥnqua¬
gesimi psalmi necesse eẽ uideo. ut om̃s allelu¬
iatici psalmi in finẽ habeant alła. sũ uͦ in
capite psalmi geminat᷑ alła. cur dñs aliqͣn
semel aliqñ bis dicat amen. ⁊ quomͦ ñ pos¬
sit aliqñ semel aliqñ bis alła dici nescio.¬
p̃sertim qr post numeri notã quo psalmus
in seribit᷑ quotꝰ sit uelut iste centesimꝰ qͥn¬
tꝰ. utrũq alła positũ ẽ. Debuit aũ unũ po¬
ni ante ipsũ numerũ. si ad finẽ ꝑtinet
suꝑioris: ⁊ post numerũ psalmi seribi alte¬
rũ alła. qd ad psalmũ ipsiꝰ numeri ꝑtinet.
S fortasse ⁊ in hoc imꝑita p̃ualuit cõsuetr¬
do. ⁊ aliqͥd afferri potest qd̵ adhuc igno¬
ramꝰ. unde nos magis docẽ debeat iudicũ
ueritatis. quã p̾udiciũ consuetudinis. Nc̃
tam̃ ante ꝗͣ hec ꝑdiscamꝰ. ubicũq post nu¬
merũ psalmi. siue semel. siue bis conscrip

Expanded text:
clauderetur: nec propter finem centesimi et quinquaclauderetur: nec propter finem centesimi et quinquagesimi psalmi necesse esse video, ut omnes Alleluiatici psalmi in fine habeant Alleluia. Cum vero in capite psalmi geminatur Alleluia, cur Dominus aliquando semel, aliquando bis dicit «Amen,» et eo modo non possit aliquando semelpsalmus inscribitur quotus sit, veluti iste centesimus quintus, utrumque Alleluia positum est. Debuit autem unum poni ante ipsum numerum, si ad finem pertinet superioris; et post numerum Psalmi scribi alterum Alleluia, quod ad Psalmum ipsius numeri pertinet. Sed fortasse et in hoc imperita praevaluit consuetudo, et aliquid afferri potest, quod adhuc ignoramus, unde nos magis docere debeat judicium veritatis, quam praejudicium consuetudinis. Nunc tamen antequam hoc perdiscamus, ubicumque post numerum psalmi, sive semel, sive bis conscript
Abbreviated transcription (Latin):
ad finẽ psalmi suꝑioris: alterũ ad huiꝰ pͥn¬
cipiũ: ⁊ hoc assert᷑ qd̃ om̃s alleliuatici psal¬
mi habeant in finẽ alła. ñ om̃s in capite:
uidet᷑ eẽ. ad finẽ suꝑioris ꝑtinere. S nos
quousq nob̃ aliquib certis docuuͣtis id ue¬
rũ esse ꝑsuadeant. multoꝵ consuetudinẽ
sequem᷑: qui ubicũq legt alleliua. eidẽ psal¬
mo attribuunt. in euiꝰ capite hoc inueni¬
unt. Laucissimi enĩ codices st̃. qd̃ qͥdẽ in
nullo grecoꝵ repperi qͦs inspicere potui.
qͥ habeant alleluia in fine̾. p̃tͣ centesimi
qͥnquagesimi psalmi. pꝰt quẽ iã nullus ẽ.
qͥ ad eundẽ canonẽ ꝑtinet. S neq hoc
posset p̾scribe consuetudini: etiã si om̃s
codices id haberent. fieri enĩ potuit ut
aliqͣ ratione laudationis dĩ. totꝰ psalmoꝵ
liber. qͥ libris qͥnq constare ꝑhibet᷑. nam
uͥ scriptũ ẽ fiat fiat. ibifines libroꝵ e̾e̾
dict: pꝰt oĩa q̃ cantata st̃ ultimo alleluia

Expanded text:
ad finem psalmi superioris, alterum ad hujus principium. Et hoc asserunt quod omnes Alleluiatici psalmi habeant in fine Alleluia, non omnes in capite: videtur esse, ad finem superioris pertinere. Sed nos quousque nobis aliquibus certis documentis id verum esse persuadeant, multorum consuetudinem sequimur, qui ubicumque legunt Alleluia, eidem psalmo attribuunt, in cujus hoc capite inveniunt. Paucissimi enim codices sunt quod quidem in nullo graecorum reperi, quos inspicere potui, qui habeant Alleluia in fine centesimi et quinquagesimi psalmi; post quem jam nullus est qui ad eumdem canonem pertinet. Sed neque hoc posset praescribere consuetudini, etiamsi omnes codices id haberent. Fieri enim potuit ut aliqua ratione laudationis Dei totus Psalmorum liber, qui libris quinque constare perhibetur nam ubi scriptum est, «Fiat, fiat,» ibi fines librorum esse dicunt, post omnia quae cantata sunt, ultimo Alleluia
Abbreviated transcription (Latin):
trienda. ut roborent᷑ infide de patͥarchis
ꝓponunt᷑ exempla. ⁊ illoꝵ fidĩ ⁊ ꝓmissionis
dĩ: ut imitando ⁊ sꝑando simꝰ sem̃ illoꝵ. ñ
de sola gente. hebreoꝵ. s qͦtqͦt istã gram
suscipiunt in oĩ t̾ra. Qd̃ totũ his u̾sib conti¬
net᷑. Alem̃tote mirabiliũ ei qͣ fec̃: ⁊ prodi¬
gia eiꝰ ⁊ iudicia oris eiꝰ. Sem̃ abrahã serui

Expanded text:
trienda, ut roborentur in fide, de Patriarchis proponuntur exempla et illorum fidei et promissionis Dei, ut imitando et sperando simus semen illorum, non de sola gente Hebraeorum, sed quotquot istam gratiam suscipiunt in omni terra. Quod totum his versibus continetur: «Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judic
Abbreviated transcription (Latin):
egypto fuert̃: Nã qui fuert᷑ eo tpͣre cũ
psalmꝰ iste cõscriptꝰ ẽi maximeq pos¬
teri eoꝵ. q uł ab eis qͥ tc̃ erant dici.
uł depost futuris potuit ꝓpħari: longe
aberant ab ȩtate illoꝵ qui in egẏpto pe¬
cauert̃. ñ intelligentes mirabilia dĩ. hoc
enĩ seqr̃ exponendo: quomͦ peccauert̃ eũ
patrib suis. Patres nr̃i inquit in egyp¬
to nͣ intellexert᷑ mirabilia tua: ⁊ cetera
quȩ de peccatis illoꝵ multa cõmemorat.

Expanded text:
t? Nam qui fuerunt eo tempore, cum psalmus iste conscriptus est, maximeque posteri eorum quia vel ab eis qui tunc erant dici, vel de post futuris potuit prophetari, longe aberant ab aetate illorum qui in Aegypto peccaverunt, non intelligentes mirabilia Dei. Hoc enim sequitur, exponendo quomodo peccaverunt cum patribus suis: «Patres nostri,» inquit, «in Aegypto non intellexerunt mirabilia tua;» et caetera, quae de peccatis eorum multa commem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ tẽporale. s in cõmutabile bonũ. qd̾
ꝑ patientiã expecꝰtat᷑. Idõ impatienter
murmurauert̃ ⁊ amaricauert: ⁊ bonis
p̾sentib fallacib atq fugacib beatos se
fieri quęsiert᷑. Non fuert᷑ memores mul¬

Expanded text:
n temporale sed incommutabile bonum, quod per patientiam exspectatur? Ideo impatienter murmuraverunt, et amaricaverunt, et bonis praesentibus fallacibus atque fugacibus beatos se fieri quaesierunt. «Non fuerunt memores mul
Abbreviated transcription (Latin):
Hic ante ꝗͣ. diceret qd̾ tantȩ indignationi
dĩ qͥsquã int̾cesserit. eũq aliquo mͦ pla¬
cauerit: sequutꝰ adunxit. Et initiati
st̃ beelphegor: id ẽ ydolo gentiũ conse¬
& irritauert᷑ eũ in adinuentionib suis.
& multiplicata ẽ in eis ruina: tãquã ad
hoc distulerit. qd leuauerat manũ suã¬
suꝑ eos ꝓst̃nendos in deserto. ⁊ deiciendũ
sem̃ eoꝵ in nationib. ⁊ disꝑdendos eos in
regionib: ut dati in reꝓbũ sensũ. etiam
illud admitterent in quo immaniore cri¬
mine euidenti iustitia punirent᷑. quẽ ad¬

Expanded text:
 diceret quod tantae indignationi Dei quisquam intercesserit, eumque aliquo modo placaverit, secutus adjunxit. «Et initiati sunt Beelphegor;» id est, idolo Gentium conseEt irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina.» Tanquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia punirentur; que
Abbreviated transcription (Latin):
peccata : Qd si ita ẽ: astruendũ ẽ aliquo
huiꝰmodi loquutionis exemplo. Iđ cũ in
p̃sentia quererẽ. ñ occurrit ut cũ illose
quisq peccasse. uł cũ illo se aliquid fecis¬
se dicat: quẽ in simili facto etiã post
multũ tẽporis fuerit uitatꝰ. Iuid est
gͦ patres nr̃i ñ intellexert̃ mirabilia tua:¬

Expanded text:
d si ita est, astruendum est aliquo hujusmodi locutionis exemplo: quod cum in praesentia quaererem, non occurrit, ut cum illo se quisquam peccasse, vel cum illo se aliquid fecisse dicat, quem in simili facto etiam post multum temporis fuerit imitatus. 7. Quid est ergo, «Patres nostri non intellexerunt mirabilia tua
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ fuit scelus eoꝵ. qd̾ consecrati st̃ y¬
dolo ⁊ comeder̾t sacrificia mortuoꝵ. id
ẽ qui e mortiuis hoib tãquã diis sacͥfi¬
cabant gentes: ut alitͣ se placari ds̃ nol¬
let. nͥ quomͦ eũ placauit finees sac̾dos: qͥ
mascłm ⁊ feminã in cõplexu adulterino
Hoc enĩ facto. illũ ppłm cuiꝰ futurus erat
maior interitꝰ. tãquã unũ hominẽ uͥga

Expanded text:
 consecrati sunt idolo, et comederunt sacrificia mortuorum id est, quia mortuis hominibus tanquam diis sacrificabant Gentes, ut aliter se placari Deus nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, qui masculum et feminam in complexu adulterino Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum homin
Abbreviated transcription (Latin):
si lȩtata ẽ egyptꝰ in ꝓfecꝰtione eoꝵ: S in¬
telligendũ ẽ post illã ultimã egẏptioꝵ
mortẽ. ⁊ tantã strage᷑ in mari rubro. tã
magni ꝑsequentis exereitꝰ. egyptios timr¬
isse. residuos. ne redirent hebrei: ⁊ eoꝵ
reliqͥas magna facilitate cõtererent. Tẽ
impletũ eͣ qd suꝑiꝰ cũ dixisset. ⁊ auxit
popłm suũ uehem̃t᷑: mox addidit. ⁊ firma

Expanded text:
si «laetata est Aegyptus in profectione eorum?» Sed insi «laetata est Aegyptus in profectione eorum?» Sed intelligendum est, post illam ultimam Aegyptiorum mortem, et tantam stragem in mari Rubro tam magni persequentis exercitus, Aegyptios timuisse residuos ne redirent Hebraei, et eorum reliquias magna facilitate contererent. Tunc impletum est quod superius, cum dixisset, «Et auxit pop
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quãus ꝑdolũ ab iniqͥs hõib. tñ qd̃ sibi
reddi debuit abstulert̃. Sic̃ enĩ egẏptiorũ
iniqͥtate. sic istoꝵ infirmitate: ad id qd̃ opꝰ
erat illis factis figurandũ ⁊ p̃nuntiandũ.
diuine usus ẽ ds̃. Et eduxͣ eos in argento
⁊ auro. Et ista locutio scripturarũ eͣ. Peo
qͥ ꝓpe dicꝰtũ ẽ in argento ⁊ auro: acsi di¬
ceret᷑ cũ argento ⁊ auro. Et ñ erat pa tri¬
bub eoꝵ infirmꝰ: s corpore ñ animo.
Etiã hoc magnũ dĩ bñficiũ fuit: ut ĩ illa
necessitate migrandi. nullus ẽẽt egrotus.
Detata ẽ egyptꝰ in ꝓfectione eoꝵ: qr in¬
cubuit timor eoꝵ. suꝑ eos: timor utiq
hebreoꝵ suꝑ egyptios. Non enĩ timor eoꝵ
quo timebant hebrei. s quo timebantur.
Dicet aliquis. Quomͦ gͦ nolebant eos dimit¬
tere egẏptii. Iuomͦ tãꝗͣ. redituros duni¬
sert᷑. Quomͦ tãquã redituris ⁊ reddituris
aurũ ⁊ argentũ petentib comodauerunt:

Expanded text:
 per dolum, ab iniquis hominibus tamen quod sibi reddi debuit, abstulerunt. Sicut autem Aegyptiorum iniquitate, sic istorum infirmitate, ad id quod opus erat illis factis figurandum et praenuntiandum divine usus est Deus. «Et eduxit eos in argento et auro.» Et ista locutio Scripturarum est. Pro eo quippe dictum est, «in argento et auro,» ac si diceretur, cum argento et auro. «Et non erat in tribubus» «eorum infirmus:» sed corpore, non animo. Etiam hoc magnum Dei beneficium fuit, ut in illa necessitate migrandi nullus esset aegrotus.etata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Timor utique Hebraeorum super Aegyptios. Non enim «timor eorum,» quo timebant Hebraei, sed quo timebantur. Dicet aliquis: Quomodo ergo nolebant eos dimittere Aegyptii? quomodo tanquam redituros dimiserunt? quomodo tanquam redituris et reddituris aurum et argentum petentibus commodaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ris usitatũ: eoꝵ qͥ licet iuste ⁊ laudabilit᷑
uiuant. ñ tnͣ st̃ sine peccato. Alagis enĩ
sic̾ int̾ ẽ. intͣ irridentes ⁊ irrisores. int̾
murmurantes ⁊ murmuratores. intͣ scri¬
bentes ⁊ scriptores. ⁊ cȩtã similia: ita scͥp¬
tura peccatores appellare consueuit. ual¬
de iniquos. ⁊ grauib peccatoꝵ sarcinis

Expanded text:
juste ac laudabiliter vivant, non sunt sine peccato. Magis enim sicut interest inter irridentes et irrisores, inter murmurantes et murmuratores, inter scribentes et scriptores, et caetera similia; ita Scriptura peccatores appellare consuevit valde iniquos et grandibus peccatorum sarcinis
Abbreviated transcription (Latin):
tur in fide: exerceat᷑ etiã in oꝑe: cũ iusti¬
tia conu̾sa fuerit in iudiciũ id ẽ cũ acce¬
ꝑint iusti potestatẽ iudicandi. eos recꝰte.
a quib mͦ ñ recꝰte iudicant᷑. Inde alibi ip¬
sũ corpus xp̃i intelligit᷑ dicẽ. cũ accepero
tẽpus ego iustitias iudicabo: qd̾ u̾bũ e u̾bo
magis diceret᷑. equitates udicabo. ñ aũ di

Expanded text:
rceatur in opere, cum justitia conversa fuerit in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi eos recte, a quibus modo non recte judicantur. Unde alibi ipsum corpus Christi intelligitur dicere, «Cum accepero tempus, ego justitias judicabo» . Quod verbum e verbo mag
Abbreviated transcription (Latin):
neamꝰ exci. sic̃ illi qͥb dic̾tũ ẽ. ncͣ aũ dicitis
q uidemꝰ. peccatũ ur̃m manet: Dñs enĩ
illuminat cecos. ñ meritis eoꝵ s in bonita¬
te elecꝰtoꝵ suoꝵ. id ẽ quã exibet uł donat
electis suis: sic̃ salus uultꝰ mei. nͣ a meipso

Expanded text:
lli quibus dictum est: «Nunc autem dicitis, Quia videmus; peccatum vestrum manet» «Dominus» enim «illuminat caecos» , non meritis eorum, sed «in bonitate electorum suorum,» id est, quam exhibet vel donat electis suis: sicut «Salus vultus mei,» non a meipso
Abbreviated transcription (Latin):
tificat. id ẽ iustos facit. sanando eos ab in¬
iquitatib suis: seqr oratio. Lem̃to nr̃i dñe
in bñplacito ppłi tui: idẽ ut in eis simꝰ
tuo. Ipse ẽ enĩ saluator. in quo peccata di¬
mittunt᷑. ⁊ aĩe sanant᷑: ut possint custo¬
dire iudiciũ ⁊ face̾ iustitiã. Es cũ beatos
eẽ intelligerent qͥ hec loquunt᷑: hoc sibi

Expanded text:
tificat, id est, justos facit, sanando eos ab iniquitatibus suis, sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui:» id est, ut in eis simustuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi
Abbreviated transcription (Latin):
lis regiones gentiũ: ⁊ labores ppłoꝵ pos¬
sedert. Qd̃ st̃ regiones gentiũ: hoc st̃ la¬
bores ppłoꝵ. Et̃ qd̾ dicꝰtũ ẽ dedit illis. hoc
ret᷑ sũmũ bonũ. qͦd ista felicitas rerũ tem¬
poraliũ ppło dĩ data ẽ: continuo eã ad a¬
luid retulit. uͥ sũmũ bonũ oportet inqͥri.
Ut custodiant inqͥt iustificationes eiꝰ: ⁊ le¬
ge eiꝰ requirant. Ubi intelligendũ ẽ dĩ ser¬
uos ⁊ electos filios ꝓmissionis. uerũ ⁊ ger¬
manũ sem̃ abrahe. imitantes fidẽ abrahȩ.
ꝓpt̾ea ista bona t̃rena sume adõ. ut ñ in
eis luxu diffluant. siue ꝑu̾sa securitate. tor
p̃parata. in quib querendis possent negoci¬
osissimis laborib occupari: ut ad hoc uacent
unde bonũ ętͣnũ possit adquiri: hoc ẽ. ut
custodiant iustificationes eiꝰ. ⁊ legẽ eiꝰ re¬
qͥrant. Beniq qm̃ sem̃ abrahe tales hic in¬
telligi uoluit. qͥ uere ee̾nt sem̃ abrahȩ.
quales utiq nec in illo ppło defuert᷑. qd̃ etiã

Expanded text:
 labores populorum possederunt.» Quod sunt, «regiones gentium;» hoc sunt, «labores populorum:» et quod dictum est, «dedit illis;» hocretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet inquiri: «Ut custodiant,» inquit, «justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Ubi intelligendum est Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torp haec omnia praeparata, in quibus quaerendis possent negotiosissimis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum possit acquiri, hoc est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Denique, quoniam semen Abrahae tales hic intelligi voluit, qui vere essent semen Abrahae, quales utique nec in illo populo defuerunt: quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb gentib. Rursũ quasi quȩreremꝰ ꝙͣ. uiã:
sequutũ ẽ salutare tuũ. De illo qͥppe dixit
lutari tuo. hoc ẽ in xp̃o tuo. Ad uidendũ
in bonitate electoꝵ tuoꝵ. ad lȩtandum
in lȩtitia gentis tuȩ: id e ad hoc nos ui¬

Expanded text:
ibus gentibus;» rursum, quasi quaereremus quam viam, secutus est, «Salutare tuum» . De illo quippe dixit lutari tuo,» hoc est, in Christo tuo. «Ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae:» id e
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ bonꝰ ⁊ misericors ẽ. ut aliqͥd huimod.
ñ tñ illud dic̾et nͥ hoc crederet. qm̃ cũ spe
orauit. quȩ sine illa fide eẽ ñ posset. Po¬
test gͦ eẽ laus cuĩ uera ⁊ pia: uͥ ñ sit cõfes¬
sio pecc̃oꝵ. Quȩ laus. multo crebriꝰ in scrip¬
turis confessio uocat᷑. Nulla ẽ aũ cõfessio¬

Expanded text:
m bonus et misericors es, vel aliquid hujusmodi; non tamen illud diceret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confessio vocatur: nulla est aute
Abbreviated transcription (Latin):
poscit: quis loquet᷑ in qͥt potentias dñi.:
auditas faciet om̃s laudes eiꝰ. Subaudi¬
endũ ẽ qđ supradictũ ẽ: ut etiã ista sen¬
tentia ita sit plena. qͥs auditas faciet om̃s
laudes eiꝰ. id ẽ qͥsnã sufficiat auditas faoe̾
om̃s laudes eiꝰ: Auditas faciet dicit. idẽ fa¬
ciet ut audiant᷑: ostendens ita loquendas
potentias dñi ⁊ laudes eiꝰ. ut p̃dicent᷑ au¬
dientib. S qͥs potest om̃s: An forte qr se.¬
quit᷑ beati qͥ custodiunt iudiciũ. ⁊ faci¬

Expanded text:
ntias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beati q
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ intelleximꝰ ita dicꝰtũ. acsi diceret᷑: bona
in eiꝰ laude ⁊ facite ⁊ dicite. Qͥb duob
u̾bis id ẽ cantandi ⁊ psallendi. conuenire
dicꝰtũ ẽ narrate oĩa mirabilia eiꝰ. hoc sit
cantate ei: qđ uͦ dicꝰtũ ẽ laudamini in no¬
mine scõ eiꝰ. hoc sit psallite ei. huic qͥppe.
semini etiã ipse dñs dic̃. luceant oꝑa ur̃a
bona corã corã hõib. ut uideant bona
facta urã. ⁊ głificent patrẽ urm qͥ ĩ oeł ẽ.

Expanded text:
ita dictum, ac si diceretur, Bona in ejus laudem et dicite, et facite. Quibus duobus verbis, id est, cantandi et psallendi, convenire dictum est, «Narrate omnia mirabilia ejus;» hoc sit, «Cantate ei:» quod vero dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus» ; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe semini etiam ipse Dominus dicit: «Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent
Abbreviated transcription (Latin):
referant atq cõu̾tant : id ẽ ut custodi¬
ant iustificationes eiꝰ. ⁊ legẽ eiꝰ reqͥrant.
Quecũq gͥ alia bona dat ds̃. referenda st̃
ad gratuitũ cultũ eiꝰ: ipse aũ cultꝰ eiꝰ. ñ
ẽ referendus ad alia bona. quȩ dat ds̃.
Tc̃ enĩ erit gratuitꝰ. Ad qd certam̃ ꝓuocans
seph. ⁊ humiliatꝰ ⁊ exaltatꝰ locũ fecit ad
tẽporalia bona ppło dĩ. ut firmaret᷑ suꝑ
inunicos eiꝰ. qͣntomagis iħic uenundatꝰ ⁊
humiliatꝰ a fr̃ib suis scdm carnẽ ⁊ exal¬
tatꝰ in oelis. locũ fec̃ ad et̃na bona ppło
suo. triuĩphanti de diabolo ⁊ angłis eiꝰᷤ
Audi gͦ sem̃ abrahȩ: ñ de carne głans. s
imitans fidẽ. Audite sertii dĩ ⁊ electi
dĩ: ꝓmissionẽ habentes uitȩ p̾sentis ⁊ fu¬
turȩ. Si tẽptationes durȩ stͣ in hoc scło:
ioseph in carce̾. iħm in cruce cogitate:
S i tẽporaliũ rerũ ꝓsꝑitas adiacet: ñ ꝓpter
ipsã dõ. s ipsa utimini ꝓpt̾ dm̃. Nec eũ exis¬

Expanded text:
ferant atque convertant; id est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Quaecumque igitur alia bona dat Deus, referenda sunt ad gratuitum cultum ejus: ipse autem cultus ejus non est referendus ad alia bona, quae dat Deus; tunc enim erit gratuitus. Ad quod certamen provocans seph, et humiliatus, et exaltatus, locum fecit ad temporalia bona populo Dei, ut firmaretur super inimicos ejus; quanto magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis secundum carnem, et exaltatus in coelis, locum facit ad aeterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo et angelis ejus? Audi ergo, semen Abrahae, non de carne glorians, sed imitans fidem; audite, servi Dei, et electi Dei, promissionem habentes vitae praesentis et futurae . Si tentationes durae sunt in hoc saeculo, Joseph in carcere, Jesum in cruce cogitate. Si rerum temporalium prosperitas adjacet, non propter ipsam Deo, sed ipsa utimini propter Deum: nec eum exis
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ꝓ iustitia. uł iustitia ꝓ pdicio. Tam̃
si ꝓprie dicat᷑ aliqͥd int᷑eẽ. ñ dubito. ut
iudiciũ custodire dicat᷑ qͥ recte iudicat. ius¬
titiã uͦ rec̾te face̾ qui recte agit. Nec ab¬
surcle ex istimo intelligi. scdm illd̃ qd̵ dicꝰtũ
ẽ quousq iustitia conu̾tat᷑ in iudicium:
etiã hic eos dictos beatos qui iudiciũ eus¬

Expanded text:
 justitia, vel justitia pro judicio: tamen si proprie dicantur, aliquid interesse non dubito, ut judicium custodire dicatur qui recte judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec absurde existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etia
Abbreviated transcription (Latin):
int̃p̃tari. Pinde si illa mĩa hic intelligit᷑
qua nemosine dõ beatꝰ eẽ potest: melius
seris exhibet᷑. ut uł cõsolent᷑ in miseria.
qͥb mĩa pͣbeat᷑: nͥ forte qͥs audeat dicere.
qͦꝵdã cõparatione legimꝰ: aliciuꝰ uͦ mitiga¬
ri eã cui eͣ traditꝰ pęnã. uł quib dã inter¬
uallis habere aliꝗͣ pausam. qͥs audacꝰter
dixerit: qnͣquidẽ unã stillã diues ille ñ
meruit: S de hac tanta re. diligentiꝰ ex oci¬
o disserendũ ẽ: nc̃ qd̾ ad istũ psalmũ atti¬
net. hactenꝰ de illa dictũ eẽ suffecerit.

Expanded text:
interpretari. Proinde si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine Deo beatus esse potest; melius seris exhibetur, ut vel consolentur in miseria, cordia praebeatur. Nisi forte quis audeat dicere, quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio disserendum est; nunc quod ad istum psalmum attinet, hactenus de illa dictum esse suffecerit.