comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: Si aut post te feceris peccatũ tuũ: re¬
torquet tibi illud dñs ante oculos tuos Et
tunc retorquet: quando iã penitentiȩ fructꝰ
nullus erit: Currite ne tenebre uos cõpre¬
hendant: Fr̃s mei eugilate ad salutem
urãm: eiugilate cũ tẽpus est: Nullus re¬
itardet᷑ a tẽplo dĩ nullus retardet᷑ ab oꝑe
dñi: nullus a uocet᷑ ab oratione continua:
nullus a solita deuotione fraudetur: E ui¬
gilate gͦ cũ dies est: Lucet dies: xp̃c ẽ dies
aratus est ignoscere reis. sȩagnoscentibus:
punire aut̃ defendentes se & uistos se iac¬
tantes⁊ putanteᷤᷤ seesse aliqͥd cũ nichil sint
In dilectione aut̃ eiꝰ. & in miscłia eiꝰ qui am¬
bulat. iã liberat᷑ ab illis lȩtalib & grandib
peccatis: qualia st̃ facinora. homicidia. fur¬
ta. ad ulteria. p̃t̃ illa uͦ quȩ minuta uiden¬
tur ẽẽ peccata. linguȩ. aut cogitationũ. aut

Expanded text:
Deum. Si autem post te feceris peccatum tuum, reDeum. Si autem post te feceris peccatum tuum, retorquet illud tibi Deus ante oculos tuos; et tunc retorquet, quando jam poenitentiae fructus nullus erit. 14. Currite, ne tenebrae vos comprehendant , fratres mei: evigilate ad salutem vestram, evigilate dum tempus est; nullus retardetur a templo Dei, nullus retardetur ab opere Domini, nullus avocetur ab oratione continua, nullus a solita devotione fraudetur. Evigilate ergo cum dies est: lucet dies, Christus est dies. Paratus est ignoscere, sed agnoscentibus; punire autem defendentes se, et justos se jactantes, et putantes se esse aliquid, cum nihil sint. In dilectione autem ejus et in misericordia ejus qui ambulat, etiam liberatus ab illis lethalibus et grandibus peccatis, qualia sunt facinora, homicidia, furta, adulteria; propter illa quae minuta videntur esse peccata linguae, aut cogitationum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
& peccator Quod audis homo ds̃
in te opus tuũ: & ames in te opuse
nis ad lucẽ Quid est facis uerttaliꝰ
te palpas: non tibi blandiris. n d
cere ueritatẽ: Ue nis aut̃ ad lucẽ ut mani.¬
festent᷑ oꝑa tua. qͥa in dõ st̃ facta: Quia et
hoc ipsũ qđ tibi displicuit peccatũ tuũ. ñ
tibi displiceret ñ tibi ds̃ luceret. & eiꝰ ueri¬
tas tibi ostenderet S qui & ad monitꝰ di¬
ligit peccata sua: odit ãmonentẽ lucẽ. & fu¬
git eam: ut non arguant᷑ oꝑa eiꝰ mala quȩ
diligit: Qui aũt facit ueritatẽ: accusat
in se mala sua. non sibi parcit. ñ sibi ignos¬
cit. ut ds̃ sibi ignoscat: qͥa qđ uult ut ds̃
ignoscat. ipse agnoscit: & uenit ad lucem.
cui gr̃ãs agit. qđ illi qͥd in se odisset osten¬
derit Dicit dõ: auerte faciem tuã a peccatis
meis Et qua fronte dicit: nͥ iterũ dicat. qm̃
facintis meũ ego agnosco & peccatũ meũ corã
me est sẽꝑ: Sit ante te: qđ ñ uis ẽẽ ante

Expanded text:
 peccator. Quod audis homo, Deuin te opus tuum, et ames in te opus Dnis ad lucem. Quid est, Facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non cere veritatem. Venis autem ad lucem ut manifestentur opera tua, quia in Deo sunt facta; quia et hoc ipsum quod tibi displicuit peccatum tuum, non tibi displiceret, nisi Deus tibi luceret, et ejus veritas tibi ostenderet. Sed qui et admonitus diligit peccata sua, odit admonentem lucem et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala quae diligit. Qui autem facit veritatem, accusat in se mala sua; non sibi parcit, non sibi ignoscit, ut Deus ignoscat: quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem; cui gratias agit, quod illi quid in se odisset ostenderit. Dicit Deo, Averte faciem tuam a peccatis meis: et qua fronte dicit, nisi iterum dicat, Quoniam facinus meum ego cognosco, et peccatum meum coram me est semper ? Sit ante te quod non vis esse ante
Abbreviated transcription (Latin):
morsib peccators S illi sanabant᷑ a morte.
ad uitã tẽporalẽ: hic aut̃ ait. ut habeant ui¬
tã et̾nam: Hoc enĩ int̾ est. int̾ figuratã ima¬
ginẽ: & rem ipsam figura prestabat uitã
tẽporalem: res ipsa cuiꝰ illa figura erat pre¬
suũ in mundũ. ut udicet mundũ: s ut
saluetur mundus ꝑ ipsũ: Ergo quantũ
inmedico est: sanare uenit egrotũ: Ipse se¬
interunit. qui p̃cepta medici obseruare
non uult. Uenit saluator ad mundũ Qa¬
re saluator dictꝰ est mundi. nͥ ut saluet
mundũ. non ut uidicet mundũ: Sal¬
uari ñ uis ab ipso: ex te ipso iudicaberis:
Et qͥd dicã iudicaberis: Uidete quid ait
Qui credit in eũ ñ udicat᷑ Qui aut̃ non

Expanded text:
morsibus peccatorum: sed illi sanabantur a morte morsibus peccatorum: sed illi sanabantur a morte ad vitam temporalem, hic autem ait, ut habeant vitam aeternam. Hoc enim interest inter figuratam imaginem et rem ipsam: figura praestabat vitam temporalem, res ipsa cujus illa figura erat, praesuum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ergo, quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Se interemit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum. Quare Salvator dictus est mundi? nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum. Salvari non vis ab ipso? Ex te judicaberis. Et quid dicam, judicaberis? Videte quid ait: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non
Abbreviated transcription (Latin):
exaltatus: Mors dñi in cruce: Quia enĩ a
serpente mors: ꝑ serpentis effigiem figurata
est mors: Morsus serpentis letalis: mors dni
S cuiꝰ mors: Mors uitȩ: Si dici potest mors ui¬
te. immo qͥa dici potest: mirabilit̾ dicit᷑ S
nũqt ñ erit dicendũ. qđ fuit faciendũ : ego
dubitẽ dicere. qđ dñs ꝓ me dignatus ẽ face̾:
mortua ẽ: qr uita mortua. occidit iortẽ: Penitudo uite
deglutiũ mortẽ: absorta ẽ mors in xp̃i corpore: Sic
& nos dicem us in resurrectione: qͣndo iã tri¬
ũphantes cantabimus: U bi est mor aculeus
fr̃s ut a peccato sanem᷑: xp̃m crucifixũ in
tueam᷑ Quia sic̃ moyses inqͥt exaltauit ser¬
pentẽ in heremo: sic exaltari oportet filiũ
hominis. ut omĩs qui credit in eũ ñ ꝑeat: s
habeat uitã ȩternã: Quomͦ qui in tuebant᷑
illũ serpentẽ. ñ ꝑibant morsib serpentiũ:
sic qui intuent᷑ fide mortẽ xp̃i. sanantura

Expanded text:
exaltatus? Mors Domini in cruce. Quia enim a exaltatus? Mors Domini in cruce. Quia enim a serpente mors, per serpentis effigiem figurata est. Morsus serpentis lethalis, mors Domini Sed cujus mors? Mors vitae: si dici potest, Mors vitae; imo quia dici potest, mirabiliter dicitur. Sed numquid non erit dicendum quod fuit faciendum? Ego dubitem dicere quod Dominus pro me dignmortua est; quia vita mortua occidit mortem, plenitudo vitae deglutivit mortem: absorpta est mors in Christi corpore. Sic et nos dicemus in resurrectione, quando jam triumphantes cantabimus, Ubi est, mors, contentio fratres, ut a ptueamur, quia sicut Moyses, inquit, exaltavit serpentem in eremo, sic exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. » Quomodo qui intuebantur illum serpentem, non peribant morsibus serpentum: sic qui intuentur fide mortem Christi sanantur a
Abbreviated transcription (Latin):
mo. ita exaltari oportet filiũ hominis: ut
omĩs qui credit un eũ ñ ꝑeat. s habeat uitã
ȩternã Magnũ sacram̃tũ: & qͥ legert̃ nouer̃t.
Deinde audiant uel qui non legerunt: uł qui
forte lectũ. siue auditũ obliti st̃: Prosterne¬
bant᷑ in heremo ppłs isrł morsib serpentiũ.:
fiebat magna strages multoꝵ mortuorũ
Plaga enĩ dei erat corripientis & flagel¬
lantis: ut erudiret: De monstratũ est ibi mag¬
nũ sacram̃tũ. rei future: Ipse dñs testatur in
hac lectione ut nemo possit aliud int̾p̃tari qͣm
qd ipsa ueritas de se indicat: Dictũ est enĩ
ad moysen adno. ut faceret ȩneũ serpentem
& exaltaret in ligno in heremo. Et ad mone¬
ret ppłm isrł ut siqͥs morsus eẽt a serpente.
illũ serpentẽ in ligno exaltatũ attenderet
Factũ est: Mordebant᷑ homines: intuebantur.
sanabant᷑ Quid st̃ serpentes mordentes:
Peccata de mortalitate carnis Quis est serpens

Expanded text:
mo, ita exaltari oportet Filium hominis; utmo, ita exaltari oportet Filium hominis; utis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Magnum sacramentum, et qui legerunt, noverunt. Deinde audiant vel qui non legerunt, vel qui forte lectum sive auditum obliti sunt. Prosternebatur in eremo populus Israel morsibus serpentum, fiebat magna strages multarum mortium: plaga enim Dei erat corripientis, et flagellantis, ut erudiret. Demonstratum est ibi magnum sacramentum rei futurae, ipse Dominus testatur in hac lectione, ut nemo possit aliud interpretari quam quod ipsa veritas de se indicat. Dictum est enim ad Moysen a Domino ut faceret aeneum serpentem, et exaltaret in ligno in eremo, et admoneret populum Israel, ut si quis morsus esset a serpente, illum serpentem in ligno exaltatum attenderet. Factum est: mordebantur homines, intuebantur, et sanabantur . Quid sunt serpentes mordentes? Peccata de mortalitate carnis. Quis est serpens
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa mors ista. ꝑdiaboli in uidiã intrauit in
mundũ Ds̃ mortẽ ñ fecit. scriptura loquitur:
nec letat᷑ in qͥt in ꝑditione uiuoꝵ: Creauit
enĩ. ut essent omĩa: S quid ibi ait: Inuidia
aũt diaboli mors intrauit in orbẽ terrarũ:
Ad mortẽ a diabolo ꝓpinatã: ñ ueniret homo:
ui ad ductꝰ. Non enĩ cogendi potentiã diabo¬
lus habebat: s suadendi uersutiã: Si ñ con¬
sentires: nichil inuexerat diabolus: Consen¬
sio tua o homo: te ꝑduxit ad mortẽ: A mor¬
tali mortales nati: ex in mortalib mortales fa¬
cti: ab adã om̃s homines mortales: Iħc aut̃
filiꝰ dĩ. u̾bũ dĩ. ꝑ qd facta st̃ omĩa: unicus.
ȩqualis patri. mortalis factus ẽ. qͥa uerbũ
suscepit. & mortẽ suspendit in cruce: & de ip¬
sa morte liberant᷑ mortales: Qd in figura fa¬
ctũ est apud antiqͦs: cõmemorat illud dñs
Et sic̃ moyses in qͥt exaltauit serpentẽ in here¬

Expanded text:
quia mors ista per diaboli invidiam intravit in quia mors ista per diaboli invidiam intravit in mundum. Deus mortem non fecit, Scriptura loquitur; nec laetatur, inquit, in perditione vivorum: creavit enim ut essent omnia . Sed quid ibi ait? Invidia autem diaboli mors intravit in orbem terrarum . Ad mortem a diabolo propinatam non veniret homo vi adductus: non enim cogendi potentiam diabolus habebat, sed persuadendi versutiam. Non consentires, nihil invexerat diabolus: consensio tua, o homo, te perduxit ad mortem. A mortali mortales nati, ex immortalibus mortales facti. Ab Adam omnes homines mortales: Jesus autem Filius Dei, Verbum Dei, per quod facta sunt omnia, unicus aequalis Psuscepit, et mortem suspendit in cruce; et de ipsa morte liberantur mortales. Quod in figura factum est apud antiquos, commemorat illud Dominus: Et sicut, inquit, Moyses exaltavit serpentem in ere
Abbreviated transcription (Latin):
ostendat᷑ qͥd fiat de plurib: Propterea unus
sanabat᷑ in illa piscina: & qͥsqͥs alius descende¬
bat non sanabat᷑ Ergo iste unus: cõmenda¬
bat unitatẽ eccłȩ: We illis illis qui oderunt
unitatẽ: & partes sibi faciunt in hominib:
Ludiant illũ: qui uolebat eos facere unũ in
uno: Ad unũ ueniant: audiant illũ dicen¬
tem: Nolite uos facere multos: Ego plantaui:
apollo rigauit: s deus in crem̃tũ dedit: S
neq qui plantat est aliqͥd. neq qͥ rigat: s qͥ
in crem̃tũ dat ds̃: Illi dicebant ego sũ pau¬
li: ego apollo: ego cephe: Et ille. diuisus
est ap̃c: In uno estote: unũ estote: unus
estote Nemo ascendit in celũ: nͥ qͥ de cȩlo
descendit: Ecce uolumꝰ eẽ tui: dicebant pau¬
lo: Et ille: Nolo sitis pauli: s eiꝰ estote cuiꝰ
est uobiscũ paulus Descendit enĩ & mor¬
tuus est. & ipsa morte liberauitnos a morte:
orte occisus: mortẽ occidit Et nostis fr̃s.

Expanded text:
ostendatur quid fiat de pluribus. Propterea unus ostendatur quid fiat de pluribus. Propterea unus sanabatur in illa piscina ; et quisquis alius descendebat, non sanabatur. Ergo iste unus commendat unitatem Ecclesiae. Vae illis qui oderunt unitatem, et partes sibi faciunt in hominibus! Audiant illum qui volebat eos facere unum in uno ad unum: audiant illum dicentem, Nolite vos facere multos: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Illi dicebant: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae. Et ille: Divisus est Christus ? In uno estote, unum estote, unus estote: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. Ecce volumus esse tui, dicebant Paulo. Et ille: Nolo sitis Pauli, sed ejus estote cujus est vobiscum Paulus. 10. Descendit enim et mortuus est, et ipsa morte liberavit nos a morte: morte occisus, mortem occidit. Et nostis, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
A scensuri plane: Hȩc nobis ꝓmises
cendit: Quid de ceteris. qͥd intelligendũ. nͥ
qͥa m̃bra eiꝰ erunt: ut unus ascendat: ꝓpt̾ea se¬
quitur: Nemo ascendit in cęlũ nͥ qui de cęlo
descendit. filiꝰ hominis qui est in celo Mira¬
ris: qͥa & hic erat & in cęlo: Tales fecit discipu¬
los suos P aulũ audi apłm dicentẽ: Nr̃a aũt
conu̾satio in cęlis est: Si homo paulus apłs
ambulabat carne in t̾ra. & conu̾sabat᷑ in cęlo:
ds̃ cęli & t̾rȩ. non poterat eẽ & in cęlo & in t̾ra:
Si gͦ nemo nͥ ille qui descendit ascendet: quȩ spes
est ceteris: Ea spes est ceteris: qͥa ille ꝓpt̾ea des¬
cendit. ut in illo & cũ illo unũ eẽnt. qui ꝑ il¬
lũ ascensuri eẽnt: Non dicit & seminib ait
apłs tanquã in multis: s tanquã in uno & se¬
dixit unũ. hoc dixit ẽẽ om̃s nos Ideo in psal¬
mis aliquando plures cantant. ut ostendat᷑
qͥa de plurib fit unus: aliqño unꝰ cantat ut

Expanded text:
Ascensuri plane: haec nobis promisscendit. Quid de caeteris? quid intelligendum, nisi quia membra ejus erunt, ut unus ascendat? Propterea sequitur, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo. Miraris quia et hic erat et in coelo? Tales fecit discipulos suos. Paulum audi apostolum dicentem, Nostra autem conversatio in coelis est . Si homo Paulus apostolus ambulabat in carne in terra, et conversabatur in coelo, Deus coeli et terrae non poterat esse et in coelo et in terra? 9. Si ergo nemo, nisi ille, descendit et ascendit, quae spes est caeteris? Ea spes est caeteris, quia ille propterea descendit ut in illo et cum illo unus essent, qui per illum ascensuri essent. Non dicit, Et seminibus, ait Apostolus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et sedixit unum, hoc dixit omnes nos esse. Ideo in Psalmis aliquando plures cantant, ut ostendatur quia de pluribus fit unus; aliquando unus cantat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quã angłi. ridendũ erat: In cõꝑabilit̾ enĩ maior
omĩ creatura: ꝑ quẽ facta est omĩs creatura S
ex agitat suꝑbiã hominis: Tu es magister in
isrł. & hȩc ignoras : tanquã dicens: Ecce ni-¬
chil nosti. pͥnceps suꝑbe. nascere ex spũ: Si enĩ
głos: qͥa cũ informa dĩ eẽt non rapinã arbitratꝰ
est eẽ equalis dõ: s semetipsũ exinaniuit formã
serui accipiens: in similitudinẽ hominũ factꝰ.
& habitu inuentꝰ ut homo: Humiliauit semet¬
ipsũ. factꝰ obediens usq ad mortẽ: Et ue mor¬
tis genus tibi aliqͦd placeat: mortẽ aut̃ crucis:
Pendebat: & in sultabat᷑ ei: De cruce descen¬
dere poterat. s differebat: ut de sepulcro re¬
surgeret: Pertulit suꝑbos seruos dñs medi¬
cus egrotos: Si hoc ille: qͥd illi qͦs oportet
nasci ex spu: Si hoc ille uerꝰ magister in cę¬
lo. non hominũ tantũ. s & angłoꝵ: si enĩ do¬
cti st̃ angłi: u̾bo dĩ docti st̃ si u̾bo dĩ docti

Expanded text:
Angeli, ridendum erat: incomparabiliter enim major omni creatura, per quem facta est omnis creatura. Sed exagitat superbiam hominis, Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Tanquam dicens, Ecce nihil nosti, princeps superbus, nascere ex Spiritu: si enim gelos, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed semetipsum hominum factus, et habitu inventus ut homo: humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem et ne mortis genus tibi aliquod placeat, mortem autem crucis . Pendebat, et insultabatur ei. De cruce descendere poterat; sed differebat, ut de sepulcro resurgeret. Pertulit superbos servos Dominus; medicus aegrotos. Si hoc ille, quid illi quos oportet nasci ex Spiritu? si hoc ille verus magister in coelo, non hominum tantum, sed et Angelorum. Si enim docti sunt Angeli, Verbo Dei docti sunt. Si Verbo Dei docti
Abbreviated transcription (Latin):
dixi uob̾ & non creditis: qͦmͦ si dixero uobis
celestia credetis: Quȩ terrena dixit fr̃s. nͥ
quis natꝰ fuerit denuo t̾renũ est: Sp̃s
ubi uult spirat. & uocẽ eiꝰ audis: & nescis
unde ueniat & quo eat t̾̃renũ est: Si enĩ

Expanded text:
dixi vobis, et non creditis; quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Quae terrena dixit, fratres? Nisi quis natus fuerit denuo, terrenum est? Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, terrenum est?
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisse.: Nouerat dñs quid agebat: Uole¬
bat illũ nasci ex sp̃u Nemo ex spu nascitur
nisi humilis fuerit. qͥa ipsa humilitas facit
nos nasci de sp̃u: quia ꝓpe est dñs obtritis corde.
Ile magisterio in flatꝰ erat: & alicuiꝰ mom̃ti sibi
eẽ uidebt᷑. qͥa doctor erat iudeor: De ponit ei
suꝑbiã: ut possit nasci de spũ: In sultat tan¬
qͣm in docto: ñ quia suꝑior uult uideri dñs:
Quid magnũ ds̃ ad hominẽ: ueritas ad menda¬

Expanded text:
voluisse? Noverat Dominus quid agebat, volevoluisse? Noverat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humilis fuerit: quia ipsa humilitas facit nos nasci de Spiritu; quia prope est Dominus obtritis corde Ille magisterio inflatus erat, et alicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Judaeorum: deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultat tanquam indocto; non quia superior vult videri Dominus. Quid magnum, Deus ad hominem, veritas ad menda
Abbreviated transcription (Latin):
& qł natũ est de spũ sp̃s est Sp̃alit̃ gͦ nasci¬
ut renascam᷑: Sp̃s in uisibilit̾ ad est. unde nas¬
ceris: qͥa & tu in uisibilit̃ nasceris: Sequit᷑
enĩ & dicit Non mireris qͥa dixi tibi. oportet
uos nasci denuo Sp̃s ubi uult spirat. & uo¬
cẽ eiꝰ audis: & nescis unde ueniat. & quo ua-
dat: Nemo uidet sp̃m: & qͦmͦ audimꝰ uocẽ
est sp̃s. Uocẽ eiꝰ audis: & nescis unde ueniat
& quo uadat S si nasceris & tu de sp̃ũ: hoc
eris ut ille: Qui aũt non est natꝰ ad huc de
sp̃u: nescit unde ueniat & quo eat: Hoc enĩ
secutꝰ ait: Sic est & omĩs qui natꝰ est ex sp̃u.
Respondit nicodemꝰ & dixit ei: Quomͦ posst̃
hȩc fieri: Et reuera carnalit̾ intelligebat.
in illo fiebat qđ dixerat dñs Uocẽ sp̃s au¬
diebat. & nesciebat unde uenerat. & quo ibat:
Respondit iħc & dixit ei: Tu es magister in
isrł. & hȩc ignoras: O fr̃s. nũqͥd putamus
dñm huic magistro iuideoꝵ quasi in sultare

Expanded text:
aliter ergo nasciut nascamur: Spiritus invisibiliter adest unde nasceris, quia et tu invisibiliter nasceris. Sequitur enim, et dicit: Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis und Nemo videt spiritum; quomodo audimus vocem est spiritus. Vocem ejus audis, et nescis, unde veniat et quo vadat. Si nasceris et tu de spiritu, hoc eris ut ille. Qui non est natus adhuc de sciat de te unde venias, et quo eas. Hoc enim secutus ait: Sic est et omnis qui natus est ex Spiritu. 6. Respondit Nicodemus, et dixit ei: Quomodo possunt haec fieri? Et revera carnaliter, non intelligebat. In illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus audiebat, et nesciebat unde venerat et quo ibat. Respondit Jesus, et dixit ei: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? O fratres, quid, putamus Dominum huic magistro Judaeorum quasi insultare
Abbreviated transcription (Latin):
dñam tuã: Locus quidẽ necessariꝰ aliquanto nos¬
dutiꝰ tenuit. ut totũ textũ eugłicȩ lectionis. ex¬
ponere minime ualeremꝰ: fr̃s sufficiat interĩ
caritati ur̃e: ne hȩc quȩ dicta st̃ dicendo alia exclu¬
tes illuo ꝓcedite & accendite frigidos.

Expanded text:
dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diudominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere minime valeremus. Fratres, sufficiat interim Charitati vestrae, ne haec quae dicta sunt, dicendo alia, exclutes illuc procedite, accendite frigidos.
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce auint marcellus de petia p̃cipitatꝰ est: ecce
clonatꝰ bagagensis in puteũ missus est. Qñdo pote¬
states romane talia supplicia de creuer: ut p̃cipi¬
tarent᷑ homines: Quid aut̃ respondent nr̃i:
Quid sit gestũ nescio Tam̃ qͥd tradunt nr̃i : qͥa
ipsi se p̃cipitauerunt: & potestates in fama uert̃:
Recordemꝰ consuetudinẽ potestatũ romanoꝵ: et
uideamꝰ qͥb credendũ sit: Dicunt nr̃i illo se
p̃cipitasse: Si non st̃ ipsi discipłi ipsor. qui se
modo de saxis nullo ꝑ sequente p̃cipitant: ñ
credamꝰ: Quid mirũ si fecerunt illi qd̾ solent:
Nã potestateᷤ romanȩ. nũ quã talib supliciis usȩ st̃
Non enĩ non poterant occidere aꝑte: S illi qͥ se
mortuos coli uoluert̃: famosiorẽ mortẽ non in¬
uenerunt: Postremo qͥcqͥd illud est: non noui
Et si passa es o pars donati corporalẽ afflictionẽ
ab ęccła catholica: a sara passa es agar: Redi ad

Expanded text:
Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid sit gestum nescio: tamen quid tradunt nostri? Quia ipsi se praecipitaverunt, et potestates infamaverunt. Recordemur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si passa es, o pars Donati, corporalem afflictionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad
Abbreviated transcription (Latin):
ti st̃: Plus est liberari de flãma gehennarũ: qͣm
de fornace potestatis humane: Si gͦ nabucodono¬
sor lauclauit. & p̃dicauit. & głam dedit dõ. quia
liberauit de igne tres pueros. & tantam glam de¬
dit ut decretũ mitteret ꝑ regnũ suũ: quicũq
dixerint blasphemiã in dm̃ sidarc. ipsac. & ab¬
denago. in interitũ erunt. & domꝰ eoꝵ in ꝑditio¬
nẽ : qͦ mͦ isti reges ñ moueant᷑ qui ñ tres pueros at¬
tendunt liberatos de flãma. s seipsos liberatos
de gehenna qͣno uident xp̃m aquo liberati st̃
ex sufflari in xp̃ianis. quando audiunt dici xp̃ia¬
no. dic te ñ eẽ xp̃ianũs Talia facere uolunt: & sal¬
tẽ taliꝰ pati nolunt: Nã uidete qualia faciunt.
& qͣlia patiunt᷑: Occidunt animas: affligunt᷑
in corꝑore: Sempit̃nas mortes faciunt: & tẽpo¬
rales se ꝑpeti conquerunt᷑: Et tam̃ qͣs patiunt᷑
ꝓferunt nob̾ nescio qͦs in ꝑsecutione suos matyres

Expanded text:
ti sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam ti sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis humanae. Si ergo Nabuchodonosor rex laudavit et praedicavit et gloriam dedit Deo. quia liberavit de igne tres pueros, et tantam gloriam dedit, ut decretum mitteret per regnum suum, Quicumque dixerint blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum erunt, et domus eorum in perditionem: quomodo isti reges non moveantur, qui non tres pueros attendunt liberatos de flamma, sed seipsos liberatos de gehenna, quando vident Christum, a quo liberati sunt, exsufflari in Christianis, quando audiunt dici christiano, Dic te non esse christianum? Talia facere volunt, et saltem talia pati nolunt. 15. Nam videte qualia faciunt, et qualia patiuntur. Occidunt animas, affliguntur in corpore: sempiternas mortes faciunt, et temporales se perpeti conqueruntur. Et tamen quas patiuntur? Proferunt nobis nescio quos in persecutione suos martyres.
Abbreviated transcription (Latin):
pueros: & circa eos ignẽ in nocentẽ: Et cũ admi¬
ratꝰ eẽt. qͥd ait nabuco donosor rex. non uł uide¬
us uł circũcisus. ille qui statuã suã erexerat. et
adeam ad orandã om̃s coegerat: tam̃ laudib
triũ pueroꝵ cõmotꝰ est. at ubi uidit maiestatẽ
dĩ p̃sentis in igne qͥd ait: Et ego ꝓponã decre¬
tũ om̃ib tribub & linguis in omĩ tra Quale
de cretũ: Quicũq dixerint blasphenuam in
dm̃ sydrac mysac & ab denago. in interitũ er̃t:
uenigena ne blasphemet᷑ ds̃ isrł. qͥa potuit tres
s orbis t̾rarũ cũ ipsis regib a gebennarũ igne li¬
berat᷑: Nã tres illi pueri fr̃s mei: liberati sunt
ab igne tẽporali: Nũqͥd non ipse ẽ ds̃ macha¬
beoꝵ martyrũ ⁊ qui & triũ pueoꝵ Iibs ab ig¬
ne liberauit: illi intorm̃tis igneis corpore de¬
fecerunt. s in legitimis mandatis animo per¬
manserunt: Illi aꝑte liberati st̃: illi occulte corona¬

Expanded text:
pueros, et circa eos ignem innocentem; et cum admipueros, et circa eos ignem innocentem; et cum admiratus esset, quid ait Nabuchodonosor rex, non vel Judaeus vel circumcisus, ille qui statuam suam erexerat, et ad eam adorandam omnes coegerat; tamen laudibus trium puerorum commotus, ubi vidit majestatem Dei praesentis in igne, quid ait? « Et ego proponam decretum omnibus tribubus et linguis in omni terra. » Quale decretum? « Quicumque dixerint blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum erunt, lienigena ne blasphemetur Deus Israel, quia potuit tres sed orbis terrarum cum ipsis regibus a gehennarum igne liberatur? Nam tres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne temporali. Numquid non ipse est Deus Machabaeorum, qui et trium puerorum? Illos ab igne liberavit: illi in tormentis igneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte corona
Abbreviated transcription (Latin):
ficatũ sit: Si gͦ quando uult ds̃ concitare po¬
testates ad uersus hereticos. ad u̾sus scismaticos.
ad u̾sus disipatores ecclȩ: adu̾sus exsufflatores
xp̃i. adu̾sus basphematore baptismi. non miren¬
tur. qͥa ds̃ concitat ut a sara u̾beret᷑ agar: Cog¬
noscat se agar: ponat ceruicẽ: Quȩ cũ humi¬
liata disce deret a dña sua: occurrit ei angłs
& dixit: Quid est agar ancilla sarȩ: qͣ cũ qͦsta
eẽt de dña: qͥd audiuit ab angło: Reuertere
ad dñam tuã: Ad hoc gͦ affligit᷑ : ut rec̾itatur:
tq utinã reu̾tat᷑. qͥa ꝓles eiꝰ sic̃ filii iacob cum
fr̃ib hereditatẽ tenebit Mirant᷑ aut̃. qͥa cõmo¬
uent᷑ potestates xp̃iane: adu̾sus detestandos dissi
dicam: Quia ꝑtinet hoc ad reges scłi xp̃ianos: ut
tẽporib suis pacatã uelint eẽ matrẽ suã eccłam.
unde sp̃alit̾ nati st̃ Legimꝰ danielis uisiones. &
gesta ꝓphetica Tres pueri in igne laudauerunt
dm̃. Miratꝰ est nabucodono sor rex laudantes dm̃

Expanded text:
ficatum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores Christi, adversus blasphematores Baptismi, non mirentur; quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar, ponat cervicem: quia cum humiliata discederet a domina sua, occurrit ei angelus, et dixit, Quid est, Agar ancilla Sarae? cum conquesta esset de domina, quid audivit ab Angelo? Revertere ad dominam tuam . Ad hoc ergo affatque utinam revertatur, quia proles ejus, sicut filii Jacob, cum fratribus haereditatem tenebit. Mirantur autem, quia commoventur potestates Christianae adversus detestandos dissipdicam, quia hoc pertinet ad reges saeculi Christianos, ut temporibus suis pacatam velint unde spiritualiter nati sunt. Legimus Danielis visiones et gesta prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt Dominum: miratus est Nabuchodonosor rex laudantes Deum
Abbreviated transcription (Latin):
onĩs ex uno semine: Quid gͦ fr̃s mei : nunqͥd
qui natist̃ de ancillis. ñ simul possederunt t̃¬
ram ꝓmissionis cũ fr̃ib suis: Inuenis ibi bo¬
nos filios iacob natos de ancillis. & bonos filos
iacob natos de liberis Nichil illis obfuit na
cognouerunt sem̃ suũ: & consequent᷑ regnũ cũ
illis qͥ nati st̃ de ancillis quo minꝰ tenerent regnũ.
& trã ꝓmissionis cũ fr̃ĩb exequo acciperent ñ illis
ob fuerunt natales ancillarũ. s p̃ualuit semen
patnũ: sic qͥcũꝙ ꝑ malos baptitant᷑ tanquã de
ancillis uident᷑ nasci. s tam̃ qͥa ex semine u̾bi
dĩ qdꝰ figurat᷑ in iacob ñ contristent᷑. simul here
ditatẽ cũ frĩb possidebunt: Securus gͦ sit qui
de semine bono nascit᷑: tantũ ñ imitet᷑ ñ unite
tur ancillã. si de ancilla nascit᷑: Ancillã malã.
suꝑbientẽ. ñ imiteris Unde enĩ filii ia cob de

Expanded text:
omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit natcognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum illis qui nati sunt de ancillis, quominus tet terram promissionis cum fratribus ex aequo acciperent; non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicumque per malos baptizantur, tanquam de ancillis videntur nati; sed tamen quia ex semine verbi Dditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur antur ancillam, si de ancilla nascitur. Ancillam malam superbientem non imiteris. Unde enim filii Jacob de
Abbreviated transcription (Latin):
bis sit: Nec nobis blandim᷑ nec uob̾. uinusqͥsq
suã sarcinã portat: Nr̃m est dicere. ne male
udicem᷑: ur̃m est audire & corde audire. ne
exigat᷑ qdđ damꝰ inmo quando exigit᷑. lucrũ
inueniat᷑ non detrim̃tũ: Dicit dñs nicodemo.:
& exponit ei: Am̃ am̃ dico tibi. nͥ qͥs renatꝰ fue¬
rit ex aqua & spũ: non potest in troire in reg¬
nũ dĩ Tu inqͥt carnalẽ generationẽ in telligis

Expanded text:
bis sit: nec nobis blandimur, nec vobis; unusquisque bis sit: nec nobis blandimur, nec vobis; unusquisque suam sarcinam portat. Nostrum est dicere, ne male judicemur: vestrum est audire, et corde audire, ne exigatur quod damus; imo quando exigitur, lucrum inveniatur, non detrimentum. 5. Dicit Dominus Nicodemo, et exponit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Tu, in
Abbreviated transcription (Latin):
uix seruilis: Et enĩ si liber suꝑb sit. seruus
fr̃s mei respondete homini. ñ posse rursus nas¬
ci hominẽ: respondite securi. ñ posse rursus
nasci hominẽ: Quicqͥd iterũ fit. illusio est:
qͥcqͥd iterũ fit lusus: Ismahel ludit: foras mit¬
tat᷑. Anĩ adu̾tit eos sara ludentes ait scriptura:
& dixit abrahe. Eice ancillã & filiũ eiꝰ: Displi¬
cuit sare lusis puerori: Aliqͥd nouũ uidit. pu¬
eros ludere: Nonne optant hoc quȩ filios ha¬
bent: uidere ludentes filios suos: Uidit illa
& imꝓbauit: Nescio qͥd uidit in lusu illusio¬
nẽ uidit in illo lusu Anĩadu̾tit serui suꝑbiã:
displicuit illi. eiecit foras: Nati de ancillis ad¬
ra mittit᷑ foras esau: Nemo gͦ p̃sumat qͥa de¬
hereditatẽ xp̃i: ut sit canqͣm filiꝰ iacob de an¬
cilla. quã baptitari ꝑ scõs: & suꝑbre ut sit esau
foras mittendus. quãuis natꝰ de libera: Hec
fr̃s tenete ñ uos palpamꝰ: nulla spes ur̃a in no¬

Expanded text:
x servilis. Et si liber superbus sit, servus fratres mei, respondete homini non posse rursus nasci hominem; respondete securi non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum fit, illusio est; quidquid iterum fit, lusus est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicuit Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de ancillis ira mittitur foras Esau. Nemo ergo praesumat qChristi, ut sit tanquam filius Jacob de ancilla, quam baptizari per sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in no
Abbreviated transcription (Latin):
est ex semine uiri: & non utero. s solo placito uxo¬
ris: Nũqͥd qͥa de ancilla ideo exheredatus.
i ꝓptea exheredatꝰ qͥa de ancilla natꝰ nulli. an¬
cillarũ filis admitterent᷑ ad hereditatẽ: Filii ia¬
cob ad missi st̃ ad hereditatẽ: Is mahel aut̃ ñ qͥa
ex ancilla. natꝰ ex heredatꝰ. s quia suꝑb matri.
suꝑb in filiũ matris Mater enĩ eiꝰ magis sara:
quã agar: Illius uterus accõmodatis: illiꝰ uo¬
luntas accessit: Non faceret qͥequã abrahã in¬
dendo: qͥd ait sara: E ice ancillã & filium eiꝰ
on enĩ heres erit filiꝰ ancillȩ: cũ filio meo ysaac

Expanded text:
est ex semine viri, et non utero, sed solo placito uxoris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voluntas accessit; non faceret Abraham dendo; quid ait Sara? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
ris: deficies si recesseris: Integer manet. te acce¬
dente: integer manet. & te cadente Cũ dixisset gͦ¬
discipłis suis nũ qͥd & uos uultis ire : respondit
petrus. petra illa uoce omĩũ: Dnẽ ad quẽ ibi¬
mꝰ: u̾bũ uite ȩt̾nȩ habes: B ene sapuit in ore ip¬
sius caro dnĩ: Dñs aut̃ exposuit eis. & dixit Sp̃s
dixisset nͥ qͥs manducauerit carnẽ meã & biberit

Expanded text:
ris; deficies, si recesseris. Integer manet te acceris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domini. Dominus autem exposuit eis, et dixit, Spiritus d
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ad huc de tenebris carnis suȩ loquitur
on intelligit qd̾ audit adño: ñ in telligit qd
audit a luce: quȩ illuminat omnẽ hominem
natus fuerit denuo: non uidebit regnũ dĩ Dicit
ad eũ nicodemꝰ: Quomͦ potest homo nasci. cũ sit se¬
nex: Sp̃s ei loquit᷑: & ille carnẽ sapit: Carnem
scandalitati st̃ quidã qui eũ sequebant᷑: & dixert̃
apud semet ipsos Durus est hic sermo Quis po¬
test eũ audire: Putabant enĩ hoc dicere iħm:
qd eũ possent concisũ sic̃ agnũ coquere & man¬
quando dicit᷑ ut sit xpĩanꝰ. quasi beatior erit xp̃c.
si tu fueris xp̃ianꝰ: B onũ ẽ tibr ut sis xp̃ianus:
Nã si ñ fueris: malũ xp̃o ñ erit: Audi uocẽ psal
non eges Si fueris sine dõ: minor eris Si fue¬
ris cũ dõ: maior ds̃ ñ erit: Non ex te ille maior:
s tu sine illo minor Cresce gͦ in illo: noli te sub¬
trahere: ut qͣsi ille deficiat Reficieris si accesse¬

Expanded text:
venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnenatus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manquando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmnon eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesse
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis. tanquã hostib consequentib. sic̃ in illo
mari om̃s egyptii ꝑierunt: Quo traicit fr̃s meis
qͦ traicit ꝑ baptismũ iħc. cuiꝰ figurã tunc gere¬
bat moyses qͥ ꝑ mare traiciebat: quo traicit:
id manna Qͥd ẽ manna: Ego sũ inqͥt panis ui¬
uus. qui de cęlo descendi: Manna accipiunt fi¬
deles: iã traiecti ꝑ mare rubrũ: Quare rubrũ¬
mare: lam mare: quare & rubrũ: Significa¬
bat mare illud rubrũ. baptismũ xp̃r. Snde
cce dico manna: Notũ est qͥd acceꝑint iudei. po¬
płs ille isrł. notũ ẽ qͥd eis pluisset ds̃ decȩlo:
& nesciunt cathecumini qͥd accipiant xp̃iani
rubescant gͦ qͥa nesciunt: Transeant ꝑ mareru¬
brũ: manducent manna: ut qͦmͦ crediderunt
in nomine iħu: sic se ipsis credat iħc Ideo in¬
tendite fr̃s mei: qͥd respondeat iste. nocte uenit q̃¬
ad iħ̾m Quãuis ad iħm uenerit: tam̃ qͥa nocte

Expanded text:
peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ: qͥa ipse dirit: Nisi qͥs manducauerit
carnẽ meã. & biberit sanguinẽ meũ. ñ habebit
in se uitã Et qđ signũ crucis habent in fron¬
te cathecumini. iã de domo magna st̃. s ad huc¬
fient ex seruis filii: Non enĩ nichil st̃: qͥa iam
ad domũ magnã ꝑtinent: Quando aut̃ man
ducauit manna popłs isrł : cũ transsisset ma¬
re rubrũ: Mare rubrũ aut̃ qͥd significet. audi
apłm: Nolo enĩ uos ignorare fr̃s. qͥa om̃s pa¬
tres nr̃i sub nube fuer̃t: & om̃s ꝑ mare transie
runt: Ut quid ꝑ mare transiert̃. quasi causã¬
quereres ab illo: secutus ait Et om̃s ꝑ moy¬
sen baptitati st̃: in nube & in mari Si gͦ figu¬
ra maris tantũ ualuit: species baptismi quan¬
tũ ualebit: Si qđ gestũ ẽ infigura. traiectum
ppłm ad manna ꝑduxit: qͥd exbibebit. xp̃c in
ueritate baptismi sui. traiecto ꝑ eũ ppło suo:
er baptismũ suũ traicit credentes: occisis omĩb

Expanded text:
Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. Quando autem manna manducavit populus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nrunt . Ut quid per mare transierunt? quasi quaereres ab illo, secutus ait: Omnes per Moysen baptizati sunt in nube, et in mari. Si ergo figura maris tantum tum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑: qui uos illudendo seducunt u
ni. baptirare hic: hic habes uerũ bapti
li ludere. unus est uerꝰ: ille lusus ẽ seia
ut ismahelẽ tu lucreris ad regnũ: qm arl¬
& filiũ eiꝰ: Non enĩ erit heres filiꝰ ancilla
lio meo ysaac Isti etiã audent dicere abi
tionẽ solent pati a catholicis regib antu
licis pͥncipib. quã ꝑsecutionẽ tolerant ps¬

Expanded text:
untur qui vos illudendo seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: sederat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnumfilium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam persecutionem tolerant? Af
Abbreviated transcription (Latin):
firmauit ei dñs dictũ uxoris eiꝰ: Iam hic ma¬
nnfestũ est sacram̃tũ: qͥa nescio qͥd futurũ par¬
curiebat. illa res gesta: Ludentes uidit & dic̃:
Eice ancillã & filiũ eiꝰ Quid ẽ hoc fr̃s: qͥd enĩ
mali fecerat ismahel puero ysaac. qͥa ludebat
cũ illo: S illa lusio. illusio erat: Illa lusio:
deceptionẽ significabat Nã magnũ sacram̃tũ:
At tendat caritaᷤ ur̃a: Persecutionẽ illã uocat

Expanded text:
firmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam vocat
Abbreviated transcription (Latin):
bat: Multi credidert̃ in nomine eiꝰ: Et qud se¬
quit᷑ : Ipse aut̃ iħc ñ credebat semetipsũ eis
Quid sibi gͦ hoc uult. illi credebant in nomine el:
& ipse iħc non credebat semet ipsũ eis: An forte
non credebant s fingebant se credidisse: & ꝓpt̾ea
multi credider in nomine eiꝰ. nͥ uerũ illis testi¬
moniũ ꝑ hiberet: Magna gͦ res: & mira res
minib p̃sertĩ qa filiꝰ dĩ est. utiq uolens passus
est Et si nollet nũquã pateret᷑. qͥa si nollet nec
nasceret᷑: Si aut̃ hoc solũ uellet nasceret᷑ tan¬
abeis. ut loquit᷑ euglm Et cũ uoluissent eũ
de u̾tice montis p̃cipitare: discessit ab eis ille¬
sus & quando uenerunt ad eũ cõphendendũ
iã uenditũ a uida traditore: cũ ille putaret in
potestate se habere. tradere magistrũi & dñm suũ.
ibi qͦ ostendit dñs uoluntate se pati ñ necessitate.
Nã cũ eũ cõp̃hendere iudei uoluissent. illis dirit¬

Expanded text:
iderunt in nomine ejus: et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non crediderant ei, et fingebant se credidisse, et propteMulti crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna ergo res, et mira res: minibus. Praesertim quia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquam pateretur; qui si nollet, nec nasceretur: si autem hoc solum vellet, ut nasceretur tanab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus voluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit ill
Abbreviated transcription (Latin):
portune nob̾ dñs ꝓcurauit: odierno die
lectionis huiꝰ ordinẽ: Nã quia ex ordine
cepimnꝰ. eredo qd aduertit caritas ur̃a Oportune
gͦ occurrit. ut hodie audiretis ex euglio. qͥa nͥ quis fuerit
renatus ex aqua & sp̃u scõ. non uidebit regnũ dĩ
Tempus est enĩ ut uos ex hortem᷑. qui ad huc estis
cathecumini. qui sic credidistis in xp̃m: ut ad huc
ur̃a peccata portetis: Nullus aut̃ regnũ cęlors.
uidebit. oneratꝰ peccatis: Quia nͥ dimissa fuerint
non regnabit cũ xp̃o: Dimitti aut̃ non possunt:
nͥ ei qui renatꝰ fuerit era qua & sp̃u scõ: S omĩa
uerba quẽ ad modũ se habeant ad u̾tamꝰ: ut hio
inueniant qͥ pigri st̃. quanta sollicitud ine sibi
festinandũ sit. ad onus deponendũ: qͥaͥ si ferrent
aliquã sarcinã grauẽ. aut lapidis aut lign.i. aut
etiã aliciuiꝰ lucri: si frum̃tũ portarent. si uinũ
si pecuniã: currerent ut deponerent onera
Portant sarcinã peccatoꝵs.: & pigri st̃ currere:

Expanded text:
portune nobis Dominus procuravit hodierno die lectionis hujus ordinem: nam quia ex ordine cepimus, credo quod adverterit Charitas vestra. Opportune ergo occurrit ut hodie audiretis ex Evangelio, quia Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei. Tempus est enim ut vos exhortemur, qui adhuc estis catechumeni: qui sic credidistis in Christum, ut adhuc vestra peccata portetis. Nullus autem regnum coelorum videbit oneratus peccatis; quia nisi cui dimissa fuerint, non regnabit cum Christo: dimitti autem non possunt, nisi ei qui renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto. Sed omnia verba quemadmodum se habeant advertamus, ut hic inveniant qui pigri sunt, quanta sollicitudine sibi festinandum sit ad onus deponendum. Quia si ferrent aliquam sarcinam gravem, aut lapidis, aut ligni, aut alicujus etiam lucri, si frumentum portarent, si vinum, si pecuniam, currerent ut deponerent onera: portant sarcinam peccatorum, et pigri sunt currere.
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebat qͥd eẽt in se: s creator hominis nouerat
qͥd eẽt in homine: Crcdiderant tam̃ in nomine
eiꝰ multi: & ipse iħc ñ sȩcredebat eis: Quid dicimꝰ
fr̃s: Forte consequentia indicabunt nob̾. quid
sibi uult misteriũ istori u̾boꝵs: Quia credide¬
rant in eũ homines manifestũ est: uerũ est Ne¬
mo dubitat eugłm loquit᷑. uerax eugłista testa¬
tur: Itẽ qͥa ipse iħc non oredebat semet ipsũ il

Expanded text:
nesciebat quid esset in se; sed Creator hominis noverat nesciebat quid esset in se; sed Creator hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse Jesus non
Abbreviated transcription (Latin):
b̾et tantã potestatẽ: ut ea quȩ dictis p̃dicaret.¬
etiã factis ostenderet: qͥd sibi uult qđ ñ se crede¬
bat eis iħc. qͣsi aliqͥd nolenti nocituri. aut aliqͥd
nolenti facturi eẽnt. p̃sertĩ q̃uia iã crediderant
in nomine eiꝰ : Et de ipsis dicit eugłista credide¬
runt in nomine eiꝰ: de quib dicit. ipse aut̃ ñ cre¬
debat semetipsũ illis: Quare: Eo qd ipse nos
set om̃s. & qͥa opus ei ñ erat ut qͥs testimoniũ ꝑ¬
hiberet de homine: ipse enĩ sciebat qͥd eẽt in homi¬
ne: Plus nouerat artifex qͥd eẽt in oꝑe suo: quã
ipsũ opus qͥd eẽt in semet ipso: Creator hominis
nouerat qͥd eẽt in homine: qđ ipse creatꝰ homo
ñ nouerat Nonne hoc ꝓbamꝰ de petro. qͥa non
nouerat qͥd in ipso eẽt. quando dixit tecũ sum
usq ad mortẽ  oludi qͥa dñs nouerat qͥd eẽt in ho¬
mine: Tu mecũ usq ad mortẽ: Am̃ am̃ dico tibi.
priꝰquã gallus cantet ter. me negabis: homo gͦ

Expanded text:
 dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et de ipsis dicit Evangelista, Crediderunt in nomine ejus, de quibus dicit, Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quareset omnes, et quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis . Homo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
re humano cũ tota domo sua meruit de dilu¬
uio liberari: in quo & in filiis eiꝰ figurata ẽ ȩccła.¬
qua ligno portante euadunt diluiiũ: Deinde
postea magni qͦs nouimꝰ. qͦs sc̃ã scriptura cõm̃¬
dat sic̃ moyses fidelis in tota domo eiꝰ: Et illi
tres nominant᷑: quasi eũ soli ꝓmerueruit: Ego
sũ inqͥt ds̃ ab rahã. & ds̃ ysaac & ds̃ iacob hoc
mͥ nrom̃ est in et̾nũ: Sacram̃tũ grande: potenᷤ
est dñs & ora nr̃a aperire & corda nr̃a: ut dicere
possimus sic̃ reuelare dignatꝰ est: & caꝑe ps¬

Expanded text:
re humano cum tota domo sua meruit de dilure humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens est Dominus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et cap