comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ ascłis indõ. Quis eñ cogno¬
uit sensum dm̃: Conquerebant̃
ergo discipłi: quia mulier suꝑ¬
caput effudit unguentũ. et que¬
rebantur dicentes. Quare hoc
si perit : Potuit enim uenim¬
dari pretio: et dari pauperib
Quid utiq meorum sermonib
displicuerit. non potes depre¬
hendere.nisi mysteriũ intelle¬
gas. Luxuriosi emm hominis
uel potius non hominis est ole¬
re unguentũ. Certe et ipsi qui
olent.unguere se: non ꝑfunde
solent. Quid displicet quia dic¬
tũ est: potuit hoc uenundari
pretio. et dari pauꝑib : Certe
et ipse supradixerat. Quicꝗd
uni eorũ minorũ fecistis. michi
fecistis. Sed ipse mortẽ suã. ꝓ
pauperib offerebat. Nonẽ igtc̃
simplex figura. Et idõ respon¬
dit illis dĩ uerbũ. Quid molesti
estis mulieri: Sẽꝑ paupes ha¬
betis uobiscũ. me aũt non sẽꝑ.
Sẽꝑ ergo tecũ paupes habes. et
idõ bene fac. Num igitur dif.¬
ferre pauperẽ debes: quia tecũ

Expanded text:
ditum a saeculis in Deo: Quis enim cognoditum a saeculis in Deo: Quis enim cognovit sensum Domini ? Conquerebantur ergo discipuli quia mulier sucaput effudit ungentum et querebantur dicentes: quare hoc sic perit? potuit enim uenundari pretio et dari pauperibus. quid utique in eorum sermonibus displicuerit non potes deprehendere, nisi mysterium intellegas; luxuriosi enim hominis uel potius non hominis est olere unguentum. certe et ipsi qui olent unguere se, non perfundere solent. quid displicet, quia dictum est: potuit hoc uenundari pretio et dari pauperibus? certe et ipse supra dixerat: quidquid uni horum minimorum fecistis mihi fecistis, sed ipse mortem suam pro pauperibus offerebat. non est igitur simplex figura, et ideo respondit illis dei ueauperes habetis uobiscum, me autem non semper. semper ergo tecum pauperem habes et ideo benefac. non igitur differre pauperem debes, quia tecum
Abbreviated transcription (Latin):
tatur : ut amplius diligat. qui
amplius debuit . si tamen grãm
consequatur. Grãm enĩ et qui
reddit habet. et qui habet. in eo
ipso quod habet soluit. Nã et
credendo habetur. et habendo
est quod digne dõ referre pos¬
simus: quid enim referamus
ꝓsusceptȩ carnis in uiria: Quid
ꝓuerberib : Quid procruce :
obitu. sepultura : Ue michi siñ
dilexero. audeo dicere non
reddidit petrus. et idõ plus di¬
lexit. Non reddidit paulus. Red¬
didit quidem mortem ꝓmor.¬
te: sed alia non reddidit. quia
multa debebat. Audi ipsum
dicentẽ. quia non reddidit. ꝗs
prior dedit illi . et retribuetur
ei : Reddamus licet crucẽ pro
cruce. funus ꝓfunere. nũquid
reddimus quod ex ipso. et ꝑipsũ.
et impso habemus omĩa : Red¬
damus ergo amorẽ ꝓ debito.
caritatẽ ꝓmunere : gr̃am sangui¬
enim diligit: cui donat᷑ ãplius.
Sed reuertamur ad illã suꝑiorẽ
cuius consilium adhuc nec apłi
intellegunt. quod erat abscon¬

Expanded text:
tatur, ut amplius diligat qui tatur, ut amplius diligat qui amplius debuit: si tamen gratiam consequatur. Gratiam enim et qui reddit, habet: et qui habet in eo ipso quod habet, solvit; nam et reddendo habetur, et habendo est quod digne Deo referre possimus, quid enim referamus pro susceptae 1390 carnis injuria? quid pro verberibus? quid pro cruce, obitu, sepultura? vae mihi si non dilexero! Audeo dicere: non reddidit Petrus, et ideo plus dilexit. Non reddidit Paulus? Reddidit quidem mortem pro morte, sed alia non reddidit; quia multa debebat. Audi ipsum dicentem quia non reddidit: Quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? Reddamus licet crucem pro cruce, funus pro funere, numquid reddimus quod ex ipso, et per ipsum, et in ipso habemus omnia? Reddamus ergo amorem pro debito, charitatem pro munere, gratiam pro sanguienim diligit cui donatur amplius. 27. Sed revertamur ad illam superiorem, cujus consilium adhuc nec apostoli intelligunt, quod erat abscon
Abbreviated transcription (Latin):
terialem feneratori huic de¬
bemus pecunã. sed meritorũ
ex amima. era uirtutũ. Quarũ
meritorũ. grauitatis pondere.
iustitiȩ species. sono confessio¬
nis expenditur. Ue mͥ si non
habuero. quod accepi. Aut ꝗa
difficile quisquã est: qui fene¬
ratori huic integrũ debitũ poᷤ¬
sit exoluere: ue michi. sinon
petiero concedi michi debitũ
Non emm nos ita dñs orare
docuisset. ut peteremꝰ. dimit¬
te nobis debita nr̃a. isisciret
difficile. aliquos fore idoneoᷤᷤ
debitores. Sed quis est ppłs iste.
qui ãplius debet.isinos.ꝗbr
amplius creditũ est : Illis cre¬
dita sũt eloquia dĩ: nõbis cre¬
ditur uirginis partus. Habes
talentum uirginis partũ. habe̾
fidei centesimum fructũ. Cre¬
ditus ẽ emmanuhel nobiscum
ds̃. credita dm̃ crux. mors. re¬
surrectio. Et si ꝓom̃ib xp̃s
Itaꝙ non est dubium:. qđ plus
debeat. qui plus accipit. Et scđm
hominem plus fortasse offen¬
dit : qui plus debuerit. S⁊ se

Expanded text:
terialem faeneratori huic deterialem faeneratori huic debemus pecuniam, sed meritorum examina, aera uirtutum, quarum meritum grauitatis pondere, iustitiae specie, sono confessionis expenditur. uae mihi si non habuero quod accepi aut quia difficile quisquam est, qui faeneratori huic integrum debitum possit exsoluere, uae mihi si non petiero: concede mihi debitum! non enim nos ita dominus orare docuisset, ut peteremus nobis dimitti nostra debita, nisi sciret difficile aliquos fore idoneos debitores. sed quis est populus iste, qui amplius debet, nisi nos, quibus amplius creditum est? illis credita sunt eloquia dei, nobis creditur uirginis partus. habes talentum uirginis partum, habes fidei centesimum fructum. creditus est Emmanuhel nobiscum deus, credita domini crux mors resurrectio. etsi Christus Itaque non est dubium quod plus debeat qui plus accepit. Et secundum homines plus fortasse offendit, qui plus debuerit: sed per
Abbreviated transcription (Latin):
Indomo pharisȩi peccatx glo¬
rificatur. in domolegis et pro¬
phetiȩ. non phariseus sed eccła
iustificatur. Phariseus enm
non credidit. ista credebat. De¬
niꝙ ille dicebat. Si eẽt ꝓpħa.
sciret utiꝙ quȩ et qualis esset
mulier quȩ tangit eũ. Domus
autem legis uidea. quȩ ñ in la¬
pidib scribitur. sed intabulis
cordis. In hac iustificat᷑ ȩccła.
iamlege maior. Tex enm pec¬
catorum nescit remissionem.
Lex mysterium non habet.
quo occulta mundantur. Et
ideo quod inlege minus est:
consumatur in euangłio.
duo in quit debitores erant
cuidam feneratori: unus de¬
bebat denarios quingentos
alius quinquaginta. O insunt
isti debitores duo. nisi ppło
duo. unus ex iudeis. alter ex
gentib : feneratori illa thesa¬
uri cȩlestis obnoxii: U nus
inquit debebat denarios ꝗn¬
gentos. et alius quinquagin¬
ta. Non mediocris ẽ iste dena¬
ruis. in quo regis imago forma¬
tur. qui tropheum habet im¬
ꝑatoris expressum. Non ma¬

Expanded text:
in domo Pharisaei peccatrix gloin domo Pharisaei peccatrix glorificatur, in domo legis et prophetae non Pharisaeus, sed ecclesia iustificatur; Pharisaeus enim non credidit, ista credebat. denique ille dicebat: si esset propheta, sciret utique quae et qualis esset mulier quae tangit eum. domus autem legis Iudaea, quae non in lapidibus scribitur, sed in tabulis cordis. in hac iustificatur ecclesia iam lege maior; lex enim peccatorum nescit remissionem, lex mysterium non habet, quo occulta mundantur et ideo quod in lege minus est consummatur in euangelio. Duo inquit debitores erant cuidam faeneratori: unus debebat denarios quingentos, alius quinquaginta. qui sunt isti debitores duo nisi populi duo, unus ex Iudaeis, alter ex gentibus faeneratori illi thesauri caelestis obnoxii? unus inquit debebat denarios quingentos, alius quinquaginta. non mediocris est iste denarius, in quo regis imago formatur, qui tropaeum habet imperatoris expressum. non ma
Abbreviated transcription (Latin):
beatior quȩ ungit ungento.
Multorũ crum florũ in uñu
collecta grã. spargit odoruo
uarias suauitates. Et fortas se
istud ungentũ non possit alius
uersꝗ spiraminis innumetabi¬
les habet flores. Quȩ merito
speciem accepit peccatricis. qa
xp̃s quoq formã peccatoris
accepit. Et ideo nemo potest
tantũ diligere. quantũ illa
quȩ inplurib diligit. Nec
petrus ipse quidixit. Dñe tu-
nosti quia diligo te. Nec petruꝰ
ipse quidoluit. quia interroga¬
tus ẽ. anus me. Quod em̃ mani¬
festũ erat: nolebat quasi inco¬
gnitũ queri. Ergo nec petrus
ipse. quia aeccłam dilexit in
petro. Nec paulus ipse: quia
paulus q̃ꝗ eius ẽ portio. Et tu
plurimũ dilige. ut et tibi remit¬
tatur plurimũ. Multũ peccaũ
paulus. qui etiã ꝑsecutor fuit.
Sed multũ dilexit. quia usꝙ
ad martyrium ꝑseuerauit.
Rernissa sunt ei peccata multa.
quia et ipse multũ dilexit. ꝗ
sanguini ꝓprio pro dĩ nomine
nonpeꝑcit. Uide oecononnã.

Expanded text:
beatior quae ungit unguento; beatior quae ungit unguento; multorum enim florum in unum collecta gratia spargit odorum uarias suauitates. et fortasse istud unguentum non possit alius uersi spiraminis innumerabiles habet flores, quae merito speciem accipit peccatricis, quia Christus quoque formam peccatoris accepit. et ideo nemo potest tantum diligere quantum illa quae in pluribus diligit. nec Petrunosti quia diligo te . Nec Petrus ipse, qui doluit quia interrogatus est: amas 10 me? quod enim manifestum erat nolebat quasi incognitum quaeri. ergo nec Petrus ipse, quia ecclesia dilexit in Petro, nec Paulus ipse, quia Paulus quoque eius est portio. et tu plurimum dilige, ut et tibi remittatur plurimum. multum peccauit Paulus, qui etiam persecutor fuit, sed multum dilexit. qui usque ad martyrium perseuerauit. remissa sunt ei peccata multa, quia et ipse multum dilexit, qui sanguini proprio pro dei nomine non pepercit. uide oeconomiam:
Abbreviated transcription (Latin):
Expande capillos. sterne ante
eum omis tui corporis dignita¬
tes. Non mediocres capilli sunt.
qui possunt pedes tergere xp̃i.
Testatur hoc ille: qui quã diu
capillos habuit. uinci nequiue¬
rit. Demq et mulierem decal¬
uatam orare non decet.Habe¬
at plane capillos. quib xp̃i
cirtũ uoluat uestigia. quibus
suȩ crinculis pulchritudiniᷤᷤ:
decoris. sapientiȩ pedes tergat.
ut extremo saltem dunȩ rore
uirtutis humescant. Figat iusti¬
tiȩ pedib oscula sua . Non me¬
diocris hȩc meriti ẽ : de qua
potest dicere sapientia. Ex qͦ
in traui. non cessauit osculari
pedes icos. Ut aliud nisi sapi.¬
entiã loqui nesciat. ut aliud m¬
si iustitiã diligere nesciat. ut a¬
liud nsi castitatẽ libare neseut.
ut aliud isi pudicitiã osculani
nesciat. Osculũ enim. mutu a¬
moris indiciũ ẽ. Osculũ. sigñu
ẽ caritatis. Beatus qui potest et
oleo ungere pedes xp̃i. Demq
adhuc sẏmon non unxerat. sed

Expanded text:
Expande capillos, sterne ante Expande capillos, sterne ante eum omnes tui corporis dignitates. Non mequi possunt pedes tergere Christi. testatur hoc ille, qui quamdiu capillos habuit, uinci nequiuit. denique et mulierem decaluatam orare non decet. habeat plane capillos, quibus Christi circumuoluat uestigia, quibus suae criniculis pulchritudinis et decoris sapientiae pedes tergeat, ut extremo saltem diuinae rore uirtutis umescant, figat iustitiae pedibus oscula sua. non mediocris haec meriti est. de qua potest dicere sapientia: ex quo intraui, non cessauit osculari pedes meos, ut aliud nisi sapientiam loqui nesciat, ut aliud nisi iustitiam diligere nesciat, ut aliud nisi castitatem libare nesciat, ut aliud nisi pudicitiam osculari nesciat. osculum enim mutui amoris indicium est, osculum pignus est caritatis. Beatus qui potest et oleo ungere pedes Christi. denique adhuc Simon non unxerat; sed
Abbreviated transcription (Latin):
cũq uel indomum digni. uel in
domum pharisȩi.audieris iu¬
stũuenisse. c̾tende. p̃ripe hos
rum cogitur. et cogentes diri¬
punt illud. Ubicũq audies
xp̃i nom̃: ad curre. In cuiuscũq
interiorẽ domũ iħm intrasse
cognoueris: et ipse festina. Cũ
repꝑeris sapientiã: cũ repperiᷤᷤ
iustitiã in alicuius penetrabilib
recũbentem. accurre ad pedes:
hoc ẽ uel extremã partẽ quere
sapientiȩ. Noli fastidire pedeᷤ.
Timbriam illa tetigit. et sana¬
ta ẽ. Lacrimis confitere delicta.
dicat de te quoq iustitia illa
cęlestis. Lacrimis rigauit pedeᷤ
meos. et capillis suis extersit.
Et fortasse ideo non lauit pe
des suos. ut eos lacrimis non
lauemus . Bone lacrime. que
non solum nr̃m possunt laua¬
re delictum. sed etiã uerbi ce¬
lestis rigare uestigium. ut greᷤ¬
sus eius innobis exub̾ent. Bo
dere non potes. tangat pedib
suis caput tuum xp̃s . Et fim¬
bria eius curat. et pedes curãt.

Expanded text:
cumque uel in domum indigni, uel in cumque uel in domum indigni, uel in domum Pharisaei audieris iustum uenisse, contende, praeripe hospregnum caelorum cogitur, et cogentes diripiunt illud. ubicumque audieris Christi nomen, adcurre: in cuiuscumque interiorem domum Iesum intrasse cognoueris, et ipse festina. cum reppereris sapientiam, cum reppereris iustitiam in alicuius penetralibus recumbentem, adcurre ad pedes, hoc est uel extremam partem quaere sapientiae. noli fastidire pedes; fimbriam illa tetigit et sanata est. lacrimis confitere delicta, dicat de te quoque iustitia illa caelestis: lacrimis suis rigauit pedes meos et capillis suis. extersit. et fordes suos Christus, ut eos lacrymis nos lavemus. Bonae lacrymae, quae non solum nostrum possunt lavare delictum, sed etiam Verbi coelestis rigare vestigium; ut gressus ejus in nobis exuberent. Bodere non potes, tangat pedibus suis caput tuum Christus. Et fimbria ejus curat, et pedes curant.
Abbreviated transcription (Latin):
rat bonum flagrans odorem.
uita iustorum. Si hec intelle¬
gas: uidebis hanc feminam.¬
uidebis plane beatã: ubicũq
predicatum fuerit hoc euan¬
gelium nomnari: nec eiusum¬
quam ex olescere memoriam :
eo quod supra caput xp̃i bono¬
rum fragrantiam morũ iusto.¬
rũq factorũ effudit unguen¬
tum. Oui accedit ad caput.
nescit extolli: sicut ille frustra
inflatus mente carnis suȩ: et
non tenens caput. Sed qui caput
non tenet xp̃i: uel pedes teneat.
Quia corpꝰ unum copulatum.
et sub ministratum. crescit in
augm̃tũ dĩ. Altera ẽ illa. uel ꝑ¬
sona: altera uel ꝓfectu. quȩ pro¬
pinqua nobis ẽ. Nondũ enim
peccatis nr̃is renuntiauimus.
Ubi funt nr̃ȩ lacrimȩ : Ubi ge¬
mitus: Ubi fletus : Uenite ad¬
oremus. et ꝓcidamꝰ ante dm̃.
ploremus ante dnm qui fecit
nos: ut saltem ad pedes iħu ue¬
stus ad caput. Habet tam̃ et q̃
peccauit unguentũ. Deferm et
tu post peccata penitentiã. Quo¬

Expanded text:
rat bonum fraglans odorem rat bonum fraglans odorem uita iustorum. si haec intellegas, uidebis hanc feminam plane beatam, ubicumque praedicatum fuerit hoc euangelium, nominari nec eius umquam exolescere memoriam, eo quod supra caput rum fragrantiam morum, justorumque factorum effudit unguenta. Qui accedit ad caput, nescit extolli; sicut ille frustra inflatus mente carnis suae, et non tenens caput. Sed qui caput non tenet Christi, vel pedes teneat; quia corpus unum copulatum et submiincrementum dei. altera est illa, uel persona altera uel profectu, quae propinqua nobis est; nondum enim peccatis nostris renuntiauimus. ubi sunt nostrae lacrimae, ubi gemitus, ubi fletus? uenite, adoremus et procidamus ante eum et ploremus ante dominum, qui fecit nos, ut saltim ad pedes Iesu uestus ad caput. habet tamen et I quae peccauit unguentum. defer mihi et tu post peccata paenitentiam. quo
Abbreviated transcription (Latin):
Et fortasse idõ etiã ipsa in gre¬
ditur domum symonis : quod
speciem habeat cuiusdã suꝑio¬
ris. animȩ scilicet uel ȩccłȩ. q̃
descendit interram. ut bono
odore sibi ppłm congregaret
Hanc ergo mulierẽ in ducit
matħs. supra caput xp̃i effun¬
dentem unguentum. et ideo
forte noluit dicere peccatͥcem
Nam peccatrix scđm lucam.
supra xp̃i pedes effudit un¬
guentum. Potest ergo ñ eadẽ
esse. ne sibi contrarium euan¬
głiste dixisse uideantur. Potest
etiam questio meriti et tpr̃is
diuersitate dissolui. ut adhuc
illa peccatrix sit: iam ista per¬
fectior. Et si enim ꝑsonã non
mutet ȩccła uel amma: tam̃
mutat ꝓfectũ. Itaq si c̃stituaᷤᷤ
ammã fideliter ad ꝓpinquan¬
tem dõ: non peccatis turpib
et obscenis: sed pie seruientem
dĩ uerbo. habentem immacu¬
late fiduciam castitatis: aduer¬
tes quod adipsum xp̃i ascendit
caput : caput autẽ xp̃i ds̃ est.
et odorem meritorũ spargit
sumus dõ. dm̃ quippe hono¬

Expanded text:
et fortasse ideo etiam ipsa ingreditur domum Simonis, quod speciem habeat cuiusdam superioris animae scilicet uel ecclesiae, quae descendit in terram, ut bono odore sibi populum congregaret. Hanc ergo mulierem inducit Matthaeus supra caput Christi effundentem unguentum et ideo forte noluit dicere peccatricem; nam peccatrix secundum Lucan supra Christi pedes effudit unguentum. potest ergo non eadem esse, ne sibi contrarium euangelistae dixisse uideantur. potest etiam quaestio meriti et temporis diuersitate dissolui, ut adhuc ilia peccatrix sit, iam ista perfectior. etsi enim personam non mutet ecclesia uel anima, tamen mutat profectum. itaque si constituas animam fideliter adpropinquantem deo, non peccatis turpibus et obscenis, sed pie seruientem dei uerbo, habentem inmaculatae fiduciam castitatis, aduertis quod ad ipsum Christi ascendit caput; caput autem Christi deus est et odorem meritorum spargit sumus deo; deum quippe hono
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ in ꝓpħis. Filius m̃s
estu. ego hodie genuite. Ita
ergo et tu ad ea quȩ difficile
creduntur: auctoritatem diui.¬
nisermonis ascisce. et ꝓmissũ
eius aduentũ ꝓpħarum uoce
designa . Resurrettionẽ qq̃
multo ante cõꝑtã scriptura¬
rum testimoniis edoceto. ñ
usitatã cum cęteris atq cõ¬
munem. ut impsa suscitati
corporis assertione. ȩternȩ
testimonium diumitatis ad¬
quiras. Cum enim cȩterorum
corpora corruptionẽ ꝓbauĩs
subisse post mortẽ: hunc utiq
dequo dicitur. non dabis scm̃
tuum uidere corruptionẽ.¬

Expanded text:
dictum est in prophetis: Filius meus dictum est in prophetis: Filius meus es tu, ego hodie genui te . Ita ergo et tu ad ea quae difficile creduntur, auctoritatem divini sermonis adscisce, et promissum ejus adventum prophetarum voce designa: resurrectionem quoque multo ante compertam Scripturarum testimoniis edoceto, non usitatam cum caeteris atque communem; ut in ipsa suscitati corporis assertione, aeternae testimonium divinitatis acquiras. Cum enim caeterorum corpora corruptionem probaveris subiisse post mortem, hunc utique de quo dicitur: Non dabis Sanctum tuum videre corruptione
Abbreviated transcription (Latin):
cens eẽ studium penitendi.
Tunc uenit ad xp̃m: nec tam̃
dm̃ maluit quã hominẽ num¬
cupare dicens. Inuro quo de¬
fimuit om̃ib fidem. suscitanᷤ
eum ab inferis. Qui enĩ tractat.
debet audientium considera¬
re ꝑsonas. ne prius irrideatu
quam audiatur. Qñ enim athe¬
nienses crederent. ꝗa uerbum
caro factum est. et de sp̃u sco
uirgo concepit. qui irridebãt.
quia resurrectionem audierãt
mortuorum :: Tamen et dio¬
nsius ario pagites credidit.
et alii crediderunt in uirum
ut indm̃ crederent. Quid int̃¬
est. quo quisq credẽbant or¬
dine : Non in principiis per¬
fecta queruntur. sed de prin¬
cipiis ad ea quȩ ꝑ fecta sunt
ꝑuentur . Ergo tali atheni¬
enses informauit precepto.
talis nobis apud gentiles or¬
do seruandus ẽ. At uero cum
uideos alloquerentur apłi.
raculis. Quem non prius au-¬
ctoritate sua dĩ filium nomi¬
nabant. sed uirum ꝓbatum.
uirum uistum. uirũ amortusᷤ
suscitatum. Illum uirũ. de qͦ

Expanded text:
cens esse studium poenitendi. cens esse studium poenitendi. Tunc venit ad Christum, nec tamen Deum maluit quam hominem nuncupare, dicens: Inviro quo definivit omnibus fidem, suscitans eum ab inferis . Qui enim tractat, debet audientium considerare personas; ne prius irrideatur quam audiatur. Quomodo enim Athenienses crederent quia Verbum caro factum est, et de Spiritu sancto Virgo concepit, qui irridebant quia resurrectionem audierant mortuorum ? Tamen et Dionysius Areopagites credidit, et alii crediderunt in virum; ut in Deum crederent . Quid interest, quo quisque credat ordine? Non in principiis perfecta quaeruntur: sed de principiis ad ea quae perfecta sunt pervenitur. Ergo tali Athenienses informavit praecepto: talis nobis apud gentiles ordo servandus est. 106. At vero cum Judaeos alloquerentur apostoraculis: quem non prius auctoritate sua Dei filium nominabant: sed virum probatum, virum justum, virum a mortuis suscitatum, illum virum de quo
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse uideatur. Uictã uniuꝰ
uirtute mortem: mortuum
ab inferis suscitatũ. Paulatĩ
enim fides crescit. ut cũ supͣ
hominem fuisse uidetur. ds̃ eẽ
credatur. Nam nisi ꝓbaueris
quod facere illa sine diuina uir.
tute non potint. quẽ ad modũ
potes ꝓbare in eo uim fuisse di-¬
uinam : Sed fortasse nob̾paꝵ
auctoritatis et fidei deferatur.
Lege sermonem apłi apud
athaemenses habrtum. Qui
si aprimo destruere uoluiss:
cerimonias ydolorũ. sermo¬
nes euis aures gentilium re¬
spuissent. ab uno igitur dõ
oꝑatore mundi incipit dic̃s.
ds̃ qui fecit mundum. et cun¬
cta quȩ sunt in eo. Negare ñ
poterant. unũ oꝑatorem eẽ
mundi. unum dnm. unum
om̃ñum creatorẽ. Ad iunxit
eo quod cęli et terrȩ dñs. in ma¬
nufactis non dignetur habita¬¬
re. Deinde quod intra auri ar¬
gentiq cassam materiã. nequa¬
quam ueri simile sit: artificio
hominis uim diuinitatis in
cludi : Erroris remedium do.¬

Expanded text:
fuisse uideatur, uictam unius fuisse uideatur, uictam unius uirtute mortem, mortuum ab inferis suscitatum; paulatim enim fides crescit, ut cum supra hominem fuisse uideatur, deus esse credatur. nam nisi probaueris quod facere illa sine diuina uir\' tute non potuit, quemadmodum potes probare in eo uim fuisse diuinam? Sed fortasse nobis parum auctoritatis et fidei deferatur: lege sermonem apostoli aput Athenienses habitum, qui si a primo destruere uoluisset caerimonias idolorum, sermonem eius aures gentilium respuissent. ab uno igitur deo operatore mundi incipit dicens: deus qui fecit mundum et cuncta quae sunt in eo. negare non poterant unum operatorem esse mundi. unum deum, unum omnium creatorem. adiunxit eo quod caeli et terrae dominus in manu factis non dignetur habitare, deinde quod intra auri argentique cassam materiem nequaquam ueri simile sit artificio hominis uim diuinitatcludi: erroris remedium do
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit: de nuntians łł̃.
Inuias gentium ne abieritiᷤᷤ.
et in ciuitate samaritanor
ne introieritis. Ite autem
ad ouesquȩ perierunt domꝰ
isrł. Egros curate. leprosos
mundate. demones inquit¬
eicite. Et discite quis in ea dignꝰ
sit. atq ibi manete. Itaq nec
hic mandatum uidetur. ut
xp̃m dĩ filium predicarent.
Ordo igitur disputationis ẽ.
ordo tractatus. Et idõ etiam
noscum aliqui exgentibus
uocantur ad ȩccłam. ita pre¬
ceptorum seriem formemus.
ut primo unum dm̃ auctorẽ
mundi. om̃numꝙ eẽ doceamꝰ.
in quo uiuimꝰ et sumus. et mo¬
uemur. cuius et genus sumuᷤᷤ:
Ut non solum ꝓpter munera
lucis et uitȩ. uerũ etiã propt̃
ydolis destruamus. quod nõ
possit auri argentiq. uel ligni
materia. um inse habere di¬
uinam. Cum unum dm̃ esse
ꝑsuaseris. tunc iudicio eius
astrues ꝑ xp̃m nobis salutẽ
datã. incipiens ab illis quę
gessit incorpore. et ea duuna
describens. ut plusquam hõ

Expanded text:
destinauit denuntians illis: destinauit denuntians illis: in uias gentium ne abieritis et in ciuitates Samaritanorum ne introieritis; ite autem ad oues quae perierunt domus Israhel. aegrotos curate, leprosos mundate, daemones eicite et: discite quis in ea dignus sit et ibi manete. itaque nec hic mandatum uidetur, ut Christum dei filium praedicarent. ordo igitur disputationis est ordo tractatus, et ideo etiam nos, cum aliqui ex gentibus uocantur ad ecclesiam, ita praeceptorum seriem formare debemus, ut primo unum deum auctorem mundi omniumque esse doceamus, in quo uiuimus et sumus et mouemur, cuius et genus sumus, ut non solum propter munera lucis et uitae, uerum etiam propteruae est de idolis, destruamus, quod non possit auri argentique uel ligni materia uim in se habere diuinam. cum unum deum esse persuaseris, tunc indicio eius adstrues per Christum nobis salutem datam incipiens ab illis quae gessit in corpore et ea diuina describens, ut plus quam homo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpeccatis nr̃is. et resurrexit.
amortuis. Unum horũ si re¬
traxeris. retraxisti salutem
tuam. Nam etiam heretici ha¬
bere sibi xp̃m uidentur. Ne¬
mo enim xp̃i nomen negat.
Sed negat xp̃m. qui non oĩa
que xpisti sunt confitetu.
Multis igitur ex causis iub
tacere discipłos. Ut fallat
principem mundi. ut decli¬
nec iactantiam. doceat hu¬
militatem: Simul ne rudeᷤ
et inꝑfecti ad huc discipuli.
maxime predicationis mo¬
lib opprimantur. Nunc qua
causa etiam immundos sp̃s
iubeat tacere. consideremus.
Sed inhoc nobis scriptura a¬¬
pint: qui a peccatori dixit ds̃.
quare tu enarras iustitias
meas: nequis dũ predican¬
tem audit. sequatur erran¬
tem. Im ꝓb enm magister
est diabolus. qui falsa ueris
sepe ꝑmiscet. ut specie ueri¬
tatis. testimonium fraudis
obtexat . Etiam illud consi¬
deremus. utrum hic primũ
mandauerit discipłis.necui
dicerent. quia ipse eẽt xp̃s.
anuero et ante mandauerit.
quando apłos. duodecim

Expanded text:
pro peccatis nostris et resurrexit pro peccatis nostris et resurrexit a mortuis. unum horum si retraxeris, retraxisti salutem tuam. nam etiam haeretici habere sibi Christum uidentur; nemo enim Christi nomen negat, sed negat Christum qui non omnia quae Christi sunt confitetur. multis igitur ex causis iubet tacere discipulos, ut fallat principem mundi, ut declinet iactantiam, doceat humilitatem, simul ne rudes et inperfecti adhuc discipuli maximae praedicationis molibus opprimantur. Nunc qua causa etiam inmundos spiritus lubeat tacere consideremus. sed et hoc nobis scriptura aperuit, quia peccatori dixit deus: quare tu enarras iustitias meas? ne quis, dum praedicantem audit, sequatur errantem; inprobus enim magister est diabolus, qui falsa ueris saepe permiscet, ut specie ueritatis testimonium fraudis obtexat. etiam illud consideremus, utrum hic primum mandauerit discipulis, ne cui dicerent quia ipse esset Christus an uero et ante mandauerit, quando apostolos duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
dotum. semorib et scribis.:
occidi. et die tertia resurger
Et fortasse hoc idõ addidit.
quia sciebat dñs difficile pas¬
sionis et resurrectionis etiam
discipłos credituros. Et ideo
passionis et resurrectionis suȩ
assertorem se ẽẽ maluit. ut ex
facto fides. non exauditu ui.¬
stitia nasceretur. Ergo xp̃s
noluit głari. sed maluit igno¬
bilis uideri. ut passionem su¬
biret. Et tu qui ignobilis na¬
tus esgłaris: Eadem tibi ꝗa
xp̃s ambulauit. gradiendũ
est uia . Hec eius agnitio. hec
eius mntatio. ꝑ ignobilitatẽ.
et bonam famam. ut głeris
in cruce. sicut ipse est głatuᷤ.
Sic ambulauit paulus. et idõ
nitos discipłos.necui hec dice¬
rent. quod ipse sit xp̃s: hic aũt̃
scriptum sit increpatos esse.
necui hec dicerent. quod ess
multa passurus. et resurrectu¬
rus. Uidetis. quod inimoxͥ
nomine omĩa sint. Ipse ẽ enĩ
xp̃s. qui natus exuirgine est.
ipse est qui mirabilia fecit in
ppło. ipse est qui mortuus ẽ

Expanded text:
dotum et senioribus et scribis et dotum et senioribus et scribis et occidi et die tertia resurgere. et fortasse ideo hoc addidit, quia sciebat dominus difficile passioni et resurrectioni etiam discipulos credituros. et ideo passionis et resurrectionis suae adsertorem se esse maluit, ut ex facto fides, non ex audito discordia nasceretur. ergo Christus noluit gloriari, sed maluit ignobilis uideri, ut passionem subiret: et tu qui ignobilis natus es gloriaris? eadem tibi qua Christus ambulauit gradiendum est uia. haec eius agnitio, haec eius imitatio per ignobilitatem et bonam famam, ut glorieris in cruce, sicut ipse est gloriatus. sic ambulauit Paulus et ideo gnitos discipulos, ne cui dicerent quod ipse sit Christus, hic autem scriptum sit increpatos esse, ne cui haec dicerent. quod esset multa passurus et resurrecturus. uidetis quod in uno Christi nomine omnia sint. ipse est enim Christus qui natus ex uirgine est, ipse est qui mirabilia fecit in populo, ipse qui mortuus est
Abbreviated transcription (Latin):
peccata: Si formcatus fueris
portas mortis ingressus est.
Si fidem leseris.portas pe¬
netrasti inferi. Si peccatum
mortale comiseris.portas
mortis intrasti. Sed potens
est ds̃. qui exaltet te depor¬
tis mortis. ut annunties õs
laudes eius i portis filie syon
Porte autem eccłȩ. porte ca-¬
stitatis sunt. Sunt porte ui¬
stitiȩ. quas iustus intrare con¬
sueint dicens. aꝑite michi
portas iustitie. et in gressus
in eas confitebor dño. Sed ut
porta mortis porta inferi. ita
et porta iustitie. dĩ porta est.
Hec enim porta dm̃. et iusti
intrabunt ꝑ eam. Et idõ fu¬
ge ꝑtinaciam delictorũ: ne
forte tibi possint inferi portȩ¬
preualere.Sienim dñatum
tentiones. dissensiones. stre¬
pitus. tumultusq discordiȩ.
ne ꝑportas mortis in gressus.
mo noluit. ne ullus strepitꝰ
nasceretur
Ncrepat discipłos suos. necui
hȩc dicerent. quod oportet fi¬
lium hominis multa pati. et
reprobari aprincipib sacer¬

Expanded text:
peccata? si fornicatus fueris, peccata? si fornicatus fueris, portas mortis ingressus es. si fidem laeseris, portas penetrasti inferi. si peccatum mortale conmiseris, portas mortis intrasti. sed potens est deus, qui exaltet te de portis mortis, ut adnunties omnes laudes eius in portis filiae Sion. portae autem ecclesiae portae castitatis sunt, portae iustitiae, quas iustus intrare consueuit dicens: aperite mihi portas iustitiae et ingressus in eas confitebor domino. sed ut porta mortis porta inferi ita et porta iustitiae dei porta est; haec enim porta domini, iusti intrabunt per eam. et ideo fuge pertinaciam delictorum, ne portae tibi possint inferi praeualere; si enim dominatum tentiones dissensiones strepitus tumultusque discordiae, ne per portas mortis ingressus imo noluit, ne ullus strepitus nasceretur. increpat discipulos suos. ne cui haec dicerent quod oportet filium hominis multa pati et reprobari a principibus sacer
Abbreviated transcription (Latin):
Uos estis lux mundi. Egosum
paris uiuus. Et nos om̃s. unus
panis sums. Egosum uitis ue¬
ra. Et tibi dicit. Plantaui te
uitem fructuosam. omnem
ueram. Petra ẽ xp̃s.Bibebant
autem de sp̃ali . sequenti petͣ.
Petra autem erat xp̃s. Etiam
discipło suo huius uocabuli
grãm nonnegauit. ut et ipse
sit petrus. quod de petra ha¬
beat soliditatem constantiȩ
fidei firmitatem. Enitt re gͦ
ut et tu petra sis. Itac ñ extra
te : sed intra te petram reꝗre
Petra tua actus est: petrã aut̃¬
tua mens est.Supra hanc pe¬
tram edificabitur domꝰ tua.
ut nullis possit nequitiȩ sp̃ał
reuerberari ꝓcellis. Petra tua.
fides ẽ. Tundam̃tum ẽ fides
eccłȩ. Sipetra fueris. in ȩccła
eris: quia eccła supra petra ẽ.
Sim eccła fueris.porte ĩferi
non preualebunt tibi. Porte
inferi. porte mortis ẽ sunt.
Porte autem mortis. porte
eccłȩ  non possunt. Quȩ autẽ
sunt porte mortis.hoc ẽ por¬
tȩ inferi. isi singula queꝙ

Expanded text:
uos estis lux mundi. ego sum uos estis lux mundi. ego sum panis uiuus et: nos omnes unus panis sumus. ego sum uitis uera et tibi dicit: plantaui te uitem fructuosam omnem ueram. petra est Christus — bibebant enim de spiritali sequenti petra, petra autem erat Christus —: etiam discipulo suo huius uocabuli gratiam non negauit, ut et ipse sit Petrus, quod de petra habeat soliditatem constantiae, fidei firmitatem. enitere ergo ut et tu petra sis. itaque non extra te, sed intra te petram require. petra tua actus est, petra tua mens est. supra hanc petram aedificatur domus tua, ut nullis possit nequitiae spiritalis euerberari procellis. petra tua fides est, fundamentum est fides ecclesiae. si petra fueris, in ecclesia eris, quia ecclesia supra petram est. si in ecclesia fueris, portae inferi non praeualebunt tibi. portae inferi portae mortis sunt, portae autem mortis portae esse ecclesiae non possunt. quae autem sunt portae mortis, hoc est portae inferi nisi singula quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
rapitur. iste regreditur. Ille
imina rapitur. iste rapinã non
arbitratus est: ẽẽ se equalem
dõ. Ille petius ignib uindi¬
catur . hic ꝑsecutores suos
maluit sanare. quã ꝑdere.
Cur autẽ ierennam putabãt:
Fortasse qui a scĩficatus inuul¬
ua ẽ : Sed non hic ieremias.
Me sc̃ificatur. iste scificat. Illiꝰ
scĩficatio cepit excorpore. Hc
sc̃s ex sc̃o. Cur etiã ioħm ppłs
putat. isi forte quia in matͥs
utero positus. dm̃i presentiã
sentiebat: Sed nonhic iob̾s.
Ille ad orabat inutero. hic
ad orabatur . Ille baptizabat
tentiam suadebat. hic pecca¬
ta donabat. Et idõ petrus ñ
expectauit ppłi sententiam.
sed suam prompsit dicens.
Tues xp̃s filius dĩuiui. Qui
est semꝑ est. nec cepit ut eẽt
non deficit. Magna autẽ xp̃i
grã: qui omĩa prope uocabu¬
la sua discipłis sis donauit.
Egosum inquit lux mundi.
Etid tamen quo ipse głabat᷑.
discipłis nomen indulsit dic̃s.

Expanded text:
rapitur, iste regreditur; ille rapitur, iste regreditur; ille inunam rapitur, iste rapinam non arbitratus est esse se aequalem deo; ille petitis ignibus uindicatur, hic persecutores suos maluit sanare quam perdere. cur autem Hieremiam putabant? fortasse quia sanctificatus in uulua est. sed non hic Hieremias. ille sanctificatur, iste sanctificat; illius sanctificatio coepit ex corpore, hic sanctus ex sancto. cur etiam Iohannem populus putat nisi forte quia in matris utero positus domini praesentiam sentiebat? sed non hic Iohannes. ille adorabat in utero, hic adorabatur; ille baptizabat lle paenitentiam suadebat, hic peccata donabat. Et ideo Petrus non exspectauit populi sententiam, sed suam promsit dicens: tu es Christus filius dei uiui. qui est semper est nec coepit ut esset et esse non deficit. magna autem Christi gratia, qui omnia prope uocabula sua discipulis donauit suis. ego sum inquit lux mundi et id tamen quo ipse gloriatur discipulis nomen indulsit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
pater m̃s qui incȩlis ẽ. Caro
enim et sanguis. non queunt
nisi quȩ terrena sunt reuelare.
at uero qui sp̃u loquitur my¬
steria. non carnis et sanguiniᷤ
magisterio . sed diuina in spira.¬
tione fundatur . Noli ergo ad¬
quiescere carm et sangumni. ne
carnis et sanguinis precepta ha.¬
urias. atq ipse sanguis et caro
fias. Qui enm carmꝰ adherit
caro est. et qui adheret dõ:
unus sp̃s ẽ. Non ꝑmanebit in
sed acarnis et sanguinis remo.¬
ti cupiditatib. possint dicere
singuli . Nontimebo quid fa¬
ciat michi caro. Qui enim car¬
nem uicerit. eccłȩ fundam̃tũ
est. Et si equari petro ñ po¬
test. imitari potest. Magna
sunt enim dĩ munera. quȩ ñ
solum nobis quȩ fuerant nr̃a
reparauit. uerũ etiã quȩ sunt
sua ꝓpria concessit.Refert
tamen quid sibi uelit. quod
alium turba opinabatun
nisi aut heliam. aut ieremiã
aut ioħm baptistam. Et heliã
forte . quia raptus ẽ incęlum.
Sednon helias xp̃s. Ille eñ¬

Expanded text:
pater meus qui in caelis est. caro pater meus qui in caelis est. caro enim et sanguis non queunt nisi quae terrena sunt reuelare, at uero qui spiritu loquitur mysteria non carnis et sanguinis magisterio, sed diuina inspiratione fundatur. noli ergo adquiescere carni et sanguini, ne carnis et sanguinis praecepta haurias atque ipse sanguis et caro fias. qui enim carni adhaeret, caro est et qui adhaeret deo unus spiritus est. non permanebit inqsed a carnis et sanguinis remoti cupiditatibus possint dicere singuli: non timebo quid faciat mihi caro! qui enim carnem uicerit ecclesiae fundamentum est et, si aequare Petrum non potest, imitari potest; magna sunt enim dei munera, qui non solum nobis quae fuerant nostra reparauit, uerum etiam quae sunt sua propria concessit. refert tamen quid sibi uelit quod non alium turbae opinabantur nisi aut Helian aut Hieremiam aut Iohannem Baptistam. et Helian forte, quia raptus ad caelum est. sed non Helias Christus. ille
Abbreviated transcription (Latin):
in quo sũma uirtutũ est. etiã
ne nos de gñatione dĩ serere¬
mus questiones.Cũ paulus
indicauerit se mchil scire. nͥ¬
xp̃m iħm. et hunc crucifixũ.
petrus inchil ãplius quam dĩ
filium putauerit confitendũ.
nos et qñ et quomͦ natus sit.
et quantus sit.humanȩ infir¬
mitatis contẽplatione rima¬
mur. Sciuit paulus. ꝙ imstis
magis offendiculum questio¬
nis. quã ȩdificationis ꝓfectus
eẽt: et idõ iudicauit ichil se
scrre. nisi xp̃m iħm. Scunt pe¬
trus . quod infilio dĩ omia sint
Om̃a enm dedit pat̾ filio.
Si omĩa dedit ȩternitatẽ quã
habet maiestatẽq transfudit
Sed ꝓ quo laboro longius:
finis fidei meȩ xp̃s est. finis
fidei mee dĩ filius ẽ. Nonlicet
michi scire gñationis seriem.
non licet tamen nescire gña¬
tionis fidem. Crede igitun
sic quẽ ad modũ petrus credi¬
dit. ut et tu beatus sis. ut et tu
audire merearis: q̃m non caro
et sanguis tibi reuelauit. sed

Expanded text:
in quo summa virtutum est. Et jam in quo summa virtutum est. Et jam ne nos de generatione Dei disseramus quaestiones, cum Paulus indicaverit nihil se scire, nm Iesum et hunc crucifixum, Petrus nihil aliud quam dei filium putauerit confitendum? nos et quando et quomodo natus sit et quantus sit humanae infirmitatis contemplatione rimamur. sciuit Paulus quod in istis magis offendiculum quaestionis quam aedificationis profectus esset et ideo iudicauit nihil se scire nisi Christum Iesum. sciuit Petrus quod in filio dei omnia sint: omnia enim dedit pater filio. si omnia dedit, aeternitatem quam habet maiestatemque transfudit. sed quo prolabor longius? finis fidei meae Christus est, finis fidei meae dei filius est. non licet mihi scire generationis seriem, non licet tamen nescire generationis fidem. Crede igitur sic quemadmodum Petrus credidit, ut et tu beatus sis, ut et tu audire merearis: quoniam non caro et . sanguis tibi reuelauit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi solueret.quia manus eiꝰ
incophino seruerunt: Hoc
est ppłs  antea lutũ in cophi¬
nis colligebat. hic iam per
crucem xp̃i. uitȩ celestis oꝑa¬
tur alimomam. et eo fidei
cibum congerit. ubi erat añ
çȩnum ꝑfidie gentilis. Nec
paucorum hoc munus. sed
om̃nium ẽ. Nam ꝑ duodecĩ
cophynos tanquam tribuũ
singularum : fidĩ firmam̃tũ
sa opimo est: quia heliam a¬
lii quem uenturũ putabant
alii ioħm quẽ decollatũ sciebãt.
aut unũ de ꝓpħis prioribus
surrexisse credebant. Sed hoc
querere supra nos ẽ alterius
scientiȩ. alterius prudentiȩ ẽ.
Nam si paulo apło satis ẽ m¬
chil scire. nisi xpm iħm et hũc
crucifixum. quid amplius mͥ
considerandum est scirre quã
diuinitatis et in carnationis
expressio. et fides ẽ passiomiᷤ.
Et idõ licet ceteri apłi sciant.
petrus tamen. respondit pre
ceteris . Tues xp̃s filius dĩ uiui.
Cõplexus ẽ itaq onña : qui et
naturam et nom̃ expressit :

Expanded text:
Iudaici solueret quia manus eius Iudaici solueret quia manus eius in cofino seruierunt, hoc est populus qui ante lutum in cofinis colligebat hic iam per crucem Christi uitae caelestis operatur alimoniam et eo fidei cibum congerit, ubi erat ante caenum perfidiae gentilis. nec paucorum hoc munus, sed omnium est. nam per duodecim cofinos tamquam tribuum singularum fidei firmamentum sa opinio est, quia alii Helian, quem uenturum putabant, alii Iohannem, quem decollatum sciebant, aut unum de prophetis prioribus surrexisse credebant. sed hoc quaerere supra nos est: alterius sententiae, alterius prudentiae est. nam si Paulo apostolo satis est nihil scire nisi Christum Iesum et hunc crucifixum, quid amplius mihi desiderandum est scire quam diuinitatis et incarnationis expressio et fides est passionis. et ideo licet ceteri apostoli sciant, Petrus tamen respondit prae ceteris: tu es Christus filius dei uiui. conplexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen ex
Abbreviated transcription (Latin):
quam apud el ectos facilius
possis. quam apud ppłos rep¬
perire.Utinam michi audi¬
re contingat. collige que sr¬
sunt. Si au diero et fecero
Beatus ille qui potest colli¬
gere. quȩ etiam doctis super¬
sunt. Uideamus quomodo
colligat. Dixit lex : non me¬
chaberis. Fregit hunc panẽ
xp̃s: diuisit hoc uerbũ. non
aliunde adiciens. sed de suo
partiens. Qui uiderit inquit
ad concupiscendũ mulierẽ.
iam mechatus ẽ eam. Habenᷤ
fragmentum de suo: addidit.
Si oculus tuus dexter scan¬
dalizat te. erue eũ. Habes ⁊¬
illud. Et si dextera tua scanda¬
lizat te. abscide eã. Et qui di¬
missam auiro ducit. mechat᷑.
Uides eximo quã multa frag.¬
menta. Moyses dicit. quod
abraham duos filios habuit.
unum de ancilla et unumde
libera. Paulus dixit. hȩc sunt
duo testam̃ta. Dunsit hoc uer¬
bum. et inuent mysterium.
Beatus ergo qui colligit. quȩ
dunsit xp̃s. Qua ratione aut̃
cophinos duodecĩ xp̃s im
pleint: insi ut illud iudaici

Expanded text:
unt aput electos facilius unt aput electos facilius possis quam aput populos repperire. utinam mihi contingat audire: collige quae supersunt! si audiero et fecero,beatus ille qui potest colligere quae etiam doctis supersunt. uideamus quomodo colligat. dixit lex: non moechaberis. fregit hunc panem Christus, diuisit hoc uerbum, non aliunde adiciens, sed de suo partiens. qui uiderit inquit ad concupiscendum mulierem iam moechatus est eam. habes fragmentum de suo. addidit: si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum. habes aliud: et si dextera tua scandalizat te, abscide eam et: qui dimissam a uiro ducit moechatur. uides ex uno quam multa fragmenta. Moyses dicit quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. Paulus dixit: haec sunt duo testamenta. diuisit hoc uerbum et inuenit mysterium. beatus ergo qui colligit quae diuidit Christus. qua ratione autem cofinos duodecim Christus inpleuit nisi ut illud populi
Abbreviated transcription (Latin):
sed ficta. Ferunt certe eorũ
fabule fuisse regem quendã.
qui quicquid tangebat aurũ
fiebat: sed etiã conuuia ipsa
feralia. Nam et ipsa mante¬
lia digitis ad prehensa riguer̃.
et cib inore crepitabat. ferenꝰ
non alim̃ta. sed uulnera. Et
inguiturȩ potus herebat. nec
penetrare facilis. nec reddi-¬
ri. Digna beneficia uotis. di¬
gna tanto munera p̃catore.
digna liberalitas conferente.
Talia sunt ydolorũ beneficia.
gis noceant. At uero xp̃imu¬
nera. parua uidentur. et ma¬
xna sunt.Demq non uni
collata. sed ppłis. Nã et cib
edentium inore crescebat.
et uidebatur eẽ corporalis
alimoniȩ. sed sumebatur sa¬
lutis eternȩ. Cur autẽ quinq
milib hominum plus redũ¬
dat: quatiuor milib minus:
Quia quattuor milia ista. tri¬
duo cum xp̃o fuerunt : et idõ
amplius cę̧lestis pabuli re-¬
ceꝑunt. Nec otiose quȩ tur
bȩ suꝑsunt adiscipłis colli¬
guntur : quia quȩ diuina st̃.
apud electos facilius possis.

Expanded text:
sed ficta. ferunt certe eorum sed ficta. ferunt certe eorum fabulae fuisse regem quendam, qui quidquid tangebat aurum fiebat. sed etiam conuiuia ipsa feralia; nam et ipsa mantelia digitis adprehensa riguerunt et cibus in ore crepitabat ferens non alimenta, sed uulnera et in gutture potus haerebat nec penetrare facilis nec redire. digna beneficia uotis, digna tanto munera precatore, digna liberalitas conferente! talia sunt idolorum beneficia, us noceant. at uero Christi munera parua uidentur et maxima sunt. denique non uni conlata, sed populis; nam et cibus edentium in ore crescebat et uidebatur esse corporalis alimoniae, sed sumebatur salutis aeternae. Cur autem quinque milibus hominum plus redundat, quattucr milibus minus? quia quattuor milia ista triduo cum Christo fuerunt et ideo amplius caelestis pabuli receperunt. bae supersunt, a discipulis colliguntur; quia ea quae divina sunt, apud electos facilius possis
Abbreviated transcription (Latin):
uel more edentium cib cre
monium. ad firmamentum
credulitatis asciscitur. Sic in
nuptus ex fontib uina mim¬
stris oꝑantib colorantun.
Et ipsi qui impleuerunt Hy¬
drias aqua: umum quod nõ
detulerunt hauriebant. Cõp̃¬
hende si potes:tantarum
rerum miracula. Hic edentib:
ppłis crescunt suis fragm̃ta
dispendiis : et de quinq pa¬
mby. maiores reliquie quã
sũma est colliguntur. Illic
in alienam speciem uertũt᷑
elem̃ta. Nec suos patitur natã
defectus: nec suos agnoscit
ortus. usus tam̃ proprios re¬
cognoscit. Quin etiam meli¬
or est mutati inm natura quã¬
inunum: quia in arbitrio
creatoris ẽ. et quos usus uelit
assignare naturis : et quas na¬
turas imꝑtire gignendis. Ui'¬
de quantis oꝑariis opus astru¬
at. Dum aqua minister in¬
fundit. odor transfusus ine¬
briat. color mutat᷑ in format.
fidem quoꝙ sapor haustus
accumulat. Conferant gen¬
tiles si placet cũ xp̃i benefi¬
cns. dõrum suorum ñ facta

Expanded text:
uel in ore edentium cibus creuel in ore edentium cibus cremonium ad firmamentum credulitatis adsciscitur. sic in nuptiis ex fontibus uina ministris operantibus colorantur et ipsi qui inpleuerant hydrias aqua uinum quod non detulerant hauriebant. conprehende, si potes, tanta rerum miracula. hic edentibus populis crescunt suis fragmenta dispendiis et de quinque panibus maiores reliquiae quam summa est colliguntur, illic in alienam speciem uertuntur elementa nec suos patitur natura defectus nec suos agnoscit ortus, usus tamen proprios recognoscit. quin etiam melior est mutati uini natura qui, quia in arbitrio creatoris est et quos usus uelit adsignare naturis et quas naturas inpertire gignendis. uide quantis operibus opus adstruat. dum aquam minister infundit, odor transfusus inebriat, color mutatus informat, fidem quoque sapor haustus adcumulat. conferant gentiles, si placet, cum Christi beneficiis deorum suorum non facta,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq se designauit auctorem.
et totius naturȩ creatorẽ mat̃i-¬
alis existere. quȩ non ut phy¬
losophi uolunt reꝑta sed facta.
gignendis om̃ib reb successꝰ
de fluos subministrat. Hoc ꝗdẽ
mirum : quicquid defluminib
aurias : signo dispendii non no¬
tẽri. Quicquid defontib aufe¬
ras. usurario quodã reparari
meatu. Sed et fluminibus si
nil decedere. ml tam̃ uidet᷑
accedere. Et fontib ut cumu¬
lata fluenta cernntur : ita
dum minuuntur fluenta ꝓ¬
duntur. At uero hic panis
quem frangit iħs. mistice ꝗ.¬
dem dĩ uerbum ẽ : et sermo
de xp̃o. quidum diiditur
augetur. De paucis enĩ sermo¬
nib: om̃b ppłis redundan¬
tem alimoniam ministrauit.
Dedit sermones nobis uelut
panes.qui innr̃o dũ libantur
ore. geminantur. Uisibilit̃
quoq panis iste in credibili
ratione. dum frangitur. dũ
dunditur : dum editur: sine
ulla dispendii cõprehensioe
cumulatur. N ec dubites. uł
quod in manib ministrantiũ.

Expanded text:
quoque designauit auctorem quoque designauit auctorem et totius naturae creatorem materialis exsistere, quae non ut philosophi uolunt repperta, sed facta gignendis omnibus rebus successus defluos subministrat. hoc quidem mirum quidquid de fluminibus haurias signo dispendii non notari, quidquid de fontibus auferas usurario quodam reparari meatu. sed et fluminibus si nihil decedere, nihil tamen uidetur accedere et fontibus ut cumulata fluenta cernuntur ita, dum minuuntur fluenta, produntur. at uero hic panis, quem frangit Iesus, mystice quidem dei uerbum est et sermo de Christo, qui dum diuiditur augetur; de paucis enim sermonibus omnibus populis redundantem alimoniam ministrauit. dedit sermones nobis uelut panes, qui in nostro dum libantur ore geminantur. uisibiliter quoque panis iste incredibili ratione, dum frangitur, dum diuiditur, dum editur, sine ulla dispendii conprehensione cumulatur. nec dubites uel quod in manibus ministrantium
Abbreviated transcription (Latin):
hic fundatioris eccłe ppłs. ꝗ
bit. Misticũ quoq ẽ ꝙ et mã¬
ducans ppłs satiatur. et apłi
ministrant. Nam et insatieta¬
te. repulse inꝑpetuum famnᷤ
indicium designatur. quia ñ
esuriet qui acceꝑit cibũ xp̃i:
et in apłorũ ministerio. fut᷑a
diuisio dm̃ci corporis sangui-¬
nisꝙ premitritur. Iam illud
diuinum. quẽ ad modũ ꝗnep
panes. quinq milib ppłis
redundauerint.Non em̃ exi.¬
guo. sed multiplicato cibo.
ppłm liquet ẽẽ sanatũ .Ui.¬
deres in comprehensibili qͦdã
rigatu. inter diuidentium ma¬
nus. quas non fregerant fruc¬
tificare particulas. et intacta
frangentium digitis. sponte
sua fragm̃ta subripere. Qui hȩc
legit.quẽ admodum iuges
aquarum miretur meatus. et
liquidis fontib stupeat con¬
timios fluere successus. quan¬
do etiam panis exundat. et na-¬
turȩ solidioris rigatus exub̃at:
Hȩc igitur facta sunt. ut illa
quoꝙ que non cermmꝰ cerne¬
remus. His euidenter illorum

Expanded text:
hic fundatioris ecclesiae popuhic fundatioris ecclesiae popubit. Mysticum quoque est quod et manducans populus satiatur et apostoli ministrant; nam et in satietate repulsae in perpetuum famis indicium designatur, quia non esuriet qui acceperit cibum Christi, et in apostolorum ministerio futura diuisio dominici corporis sanguinisque praemittitur. iam illud diuinum, quemadmodum quinque panes quinque milibus populis redundauerint; non enim exiguo, sed multiplicato cibo populum liquet esse satiatum. uideres inconprehensibili quodam rigatu inter diuidentium manus quas non fregerint fructificare particulas et intacta frangentium digitis sponte sua fragmenta subripere. qui haec legit quemadmodum iuges aquarum miretur meatus et liquidis fontibus stupeat continuos fluere successus, quando etiam panis exundat et naturae solidioris rigatus exuberat ? haec igitur facta sunt ut illa quoque quae non cernimus cerneremus. his euidenter illorum