comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certe st̃ exꝑcia. Equid̾ sic arbi¬
tror uniu̾sis aĩalibus datam
esse rõnem. Sed mutis tm̃modo
ad uitam tuendam. hoĩ autem
ad ꝓpagandam. et qr in homĩe
est aĩal p̾ter homimnẽ qd hẽat no¬
nilla gens est neqz tam man¬
sueta. neqz tam fera. q̃ nõ eciã¬
si ignoret qualẽ ht̃ideũ deceat.
tñ habend̃ stiat. Ex quo efficit᷑
ut is agnostat deũ. qui unde or¬
tus sit qͣiͣ recordetur. Qnĩ gͦ phĩ
uolũt aiõs omĩ metu liberare tol¬
lunt eciã religionẽ. et orbant
homme̾ suo ꝓprio ac singulari
bono. qd̾ est arecte uiuendo atqz
ab omĩ hũanitate disiunctũ. qr
deus ut cũcta uiuencia subiecit
hoĩ. sic ip̃m hominẽ sͥ. Nam qͥd
est cur udem ipĩ disputent: eo
dirigendã esse mentem quo
uultus erectus est: Si enm no¬
bis in celo spectand̾ est. ad nich
utiq aliud ꝙͣ ob religionẽ. Si
religio tollitur nuilla nobis rõ
cũ celo est. Itaqz aut eo sptand̾

Expanded text:
certe sunt expertia. equidem sic arbicerte sunt expertia. equidem sic arbitror, uniuersis animalibus datam esse rationem, sed mutis tantummodo ad uitam tuendam, homini etiam ad propagandam. et quia in homine est animal praeter hominem quod habeat nonulla gens est neque tam mansueta neque tam fera, quae non etiamsi ignoret qualem haberi deum deceat, tamen habendum sciat. ex quo efficitur ut is agnoscat deum, qui unde ortus sit quasi recordetur. qui ergo philosophi uolunt animos omui metu liberare, tollunt etiam religionem et orbant hominem suo proprio ac singulari bono: quod est a recte uiuendo atque ab omni humanitate diiunctum, quia deus ut cuncta uiuentia subiecit homini, sic ipsum hominem sibi. nam quid est cur idem ipsi disputent eo dirigendam esse mentem quo uultus erectus est? si enim nobis in caelum spectandum est nihil utique aliut quam ob religionem, si religio tollitur, nulla nobis ratio cum caelo est. itaque aut eo spectandum
Abbreviated transcription (Latin):
sũmũ igitur hoĩs bonuem
in sũma religione est.
llam cetera eciã q̃ putantur eẽ
hoĩ ꝓpria: in ceteris qͦ aĩalibus
repenuntur. Cum en suas uoces
ꝓpuis interse uotis disternunt
atqz dinoscunt: collequi uidẽt ᷑
cũ demulsis auribus contractoq
ritu et oculis in lastuuã resolutis.
aut hoĩ alludũt aut suis. Quid
co̾ugibus ac fetibus ꝓpriis: nõ¬
ne aliqͥd amori mutuo et indul¬
gencie fimile imꝑciũt. Iam illa
qͥ sͥ. prospiciũt in futurũ et ci
petunt. mala cauent. ꝑiculũ ui¬
tant. la tibula sͥ. parant in plẽs
exitus disparencia: profecto aͥd
intelligunt. potest aliqͥs negare¬
illis messe rõnem: cũ homnnẽ ip¬
sum sepe deludant. Nain qͥbus ge¬
n̾andi mellis offm̃ est: cũ assigͣ¬
tas incolunt sedes castra muni¬
unt. domicilia uen̾abili arte cõ¬
ponũt. regi suo ẜurnt. nestio
an in his sit ꝑfecta puidencia.
inc̾tum igitur est utrũ ne illa
que hoĩ tribuũtur. coĩa sint cũ
ahis uiuentibus. Religionis

Expanded text:
Summum igitur hominis bonum in sola religione est. nam cetera, etiam quae putantur esse homini propria, in ceteris quoque animalibus reperiuntur. cum enim suas uoces propriis inter se notis discernunt atque dinoscunt, conloqui uidentur. cum demulsis auribus contractoque rictu et oculis in lasciuiam raut homini alludunt, aut suis quisque conjugibus ac foetibus propriis. Nonne aliquid amori mutuo et indulgentiae simile impartiunt? Jam illa quae sibi prospiciunt in futurum, et cibpetunt, mala cavent, pericula vitant, latibula sibi parant in plures exitus dispatentia, profecto aliquid intelligunt. Potest aliqillis inesse rationem, cum hominem ipsum saepe deludant? nam quibus generandi mellis officium est, cum adsignatas incolunt sedes, castra muniunt, domicilia inenarrabili arte componunt, regi suo seruiunt, nescio an in his sit perfecta prudentia. incertam igitur est utrumne illa quae homini tribuuntur communia sint cum aliis uiuentibus, religionis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetua clemencia est. Idccͥo uidu¬
as pupillosqz defendi ac fou̾
iubet. ne qͥs respectu ac miẜaci¬
one pignoꝵ suoꝵ retardetur.
q suscipiat. sed incunctanter
ac fortit᷑ beat cũ stiat se caros
suos deo reluqͣre. nec his umꝙͣ
p̾sidiũ defutuũ. Egros qͦ qͥbus
defuerit qui assistat curandos fo¬
uendosqr sustiꝑe: sũme hũanita¬
tis et magne oꝑacionis est. Qd
qui fec̾it. hic uiuã hostiã deo acqͥ

Expanded text:
perpetua clementia est, idcirco viduperpetua clementia est, idcirco viduas pupillosque defendi ac foveri jubet, ne quis respectu ac miseratione pignorum suorum retardetur, ue suscipiat: sed incunctanter ac fortiter subeat, cum sciat se caros suos Deo relinquere, nec his unquam praesidium defuturum. Aegros quoque, quibus defuerit qui assistat, curandos fovendosque suscipere, summae humanitatis et magnae operationis est: quod qui fecerit, vivam hostiam
Abbreviated transcription (Latin):
autem facit alieno et ignoto. it¬
uero dignus est laude: qui ut
faceret sola ductus est hũantate.
Ibi gͦ iusticia est. ubi ad benefa¬
ciend̃ nccĩtatis uniculũ nillũ est
hoc igitur offm̃ benigintatis ne
antepoñe quid̃ largiciom mune¬
rũ debuit: qd̾ est cõꝑantis. et eduo¬
bus bomis id qd̾ fit melius eligẽ¬
tis. Illa emꝰ largicõ hoñ patͥmoͣ.
sua in mare abicienciũ manis et
leius et ab omĩ iusticia remotis¬
sima est. Itaq ne dici quid̃ nui¬
n̾a oportet: in qͥbꝰ nemo accipit
ni qui acciꝑe non m̾etur. Non miꝰ
malũ iustĩe opus est pupillos
et uiduas. et destitutos. et auxi¬
lio indigentes. tueri atqz defen¬
dere: qd adeo uniu̾s dñia lex illa
p̾stribit. Qñ quid̃ bom quiqz iu¬
dices ad offm suũ indicant ꝑti¬
nere. ut eos naturali hũanitate
foueant. ac nsdem prodesse intã
unt quid̾ natura esse iustũ tueri
eos qui tutela carent. sed cur ita
sit non ꝑspiciunt. deus enim cuiꝰ

Expanded text:
autem fecit alieno, et ignoto, iautem fecit alieno, et ignoto, iero dignus est laude; quoniam, ut faceret, sola ductus est humanitate. Ibi ergo justitia est, ubi ad benefaciendum necessitatis vinculum nullum est. Hoc igitur officium benignitatis ne anteponere quidem largitioni munerum debuit, quod est comparantis, et e duobus bonis id, quod sit melius, eligentis. Illa enim largitio hominum patrimonia sua in mare abjicientium inanis, et levis, et ab omni justitia remotissima est. Itaque ne dici quidem munera oportet, in quibus nemo accipit, nisi qui accipere non meretur. Non minus magnum justitiae opus est, pupillos et viduas destitutos, et auxilio indigentes tueri, atque defendere. Quod adeo universis divina lex illa praescribit; quando quidem boni quique judicesad officium suum judicant pertinere, ut eos naturali humanitate foveant, ac iisdem prodesse nitantunt quidem natura esse justum tueri eos, qui tutela carent: sed, cur ita sit, non perspiciunt. Deus enim, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ueram iusticiã qmͣ non teneat
ginemqz iusticie. Ignostendum
est igitur umbratico et iagiã¬
tori p̾ceptori: nec ab eo u̾i̾tas exi¬
genda est. qui se nestire fateat᷑
Captiuoꝵ redemptio magnum
atq p̾clarum iusticie munus est.
qd̾ id̾ ipẽ tullius approbauit.
Atqz hec benignnitas inqͥt eciã
reipu ͤ. est utilis. redum eẜui¬
tute captiuos. locupletari tenuio¬
res. hanc gͦ consuetudinẽ beni¬
gnitatis largiciom munerum
tur iustor opus est. alere pau¬
ꝑes ac redimere captiuos. cum
apud iiustos si qui hec faciãt
granes et magni appellentur.
his enĩ maxĩe laudis est bene¬
fac̾e qͦs nenio speranit esse fa¬
cturos. Nam qui bonũ facit uel
aut millã. aut certe non ma¬
gnã landẽ m̾etur: qr fac̾e̾ debet.
sitq impius ac detestabil nͥ fe¬
cerit id qd̾ ab eo et natura ipã
et ncc̃itudo exigit. Et si facit
non tam glĩe asseꝙ̃de. ꝙͣ rep̾hẽ¬
sioms uitande gracia facit.Qͥ

Expanded text:
ueram iustitiam, quam non teneat, ueram iustitiam, quam non teneat, ginemque justitiae. Ignoscendum est igitur umbratico et imaginario praeceptori; nec ab eo veritas exigenda est, qui se nescire fateatur. Captivorum redemptio magnum atque praeclarum justitiae munus est: quod idem ipse Tullius approbavit. « Atque haec benignitas, inquit, etiam reipublicae est utilis, redimi e servitute captos, locupletari tenuiores. Hanc ego consuetudinem benignitatis largitioni munerum tur justorum opus est, alere pauperes, ac redimere captivos, cum apud injustos, si qui haec faciant, graves et magni appellentur. Iis enim maximae laudis est benefacere, quos nemo speravit esse facturos. Nam qui bonum facit vel aut nullam, aut certe non magnam laudem meretur; quia facere debet, sitque impius ac detestabilis, nisi fecerit id, quod ab eo et natura ipsa, et necessitudo exigit; et si facit, non tam gloriae assequendae, quam reprehensionis vitandae gratia facit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
erteros futurũ ꝑ gram̃ pͥncipũ.
quos sibi hospicii et amicicie iure
cõstxerit. Oꝙͣ multis argum̃¬
tis ciceronis inconstancia si id
ag̾em coargui posset. nec tam
nostrs ꝙͣ sius uerbis refellẽt᷑
aꝑti hoĩs esse ambire. silãre aͥd
et p̾tendere aliud agere uideri
cũ aliud agat: p̾stare se aliquid
fingere qd̾ sͥ prestat.sed mali¬
ciosi pocius et astuti. et fallacis
et subdoli. Quomodo gͦ defende̾t
quonnꝰ ambiciosa illa hospitali¬
tas malicia esset. Tu niͣ ꝑ om̃s
portas cͥũcurses ut aduemen¬
tes pplõꝵ atq brbiũ pͥncipes do¬
mũ tuam muites. ut ꝑ eos apud
ciues eoꝵ potenciã conseqͣre: ue¬
lisq te iustũ. et hũanũ. et hospi¬
talem bideri. cũ studeas btilitati
tue. um̃ hoc ille non pocius intau¬
te. Quidemꝰ minꝰ in ciceronem
conuenit. Sed ignorancia ueri
iuris prudens acstiens in hos se
laqueos nidurit. Qd̃ ut ei possit
ignosti testificatus est. Non ad

Expanded text:
exteros futurum per gratiam principum, exteros futurum per gratiam principum, quos sibi hospitii et amicitiae iure constrinxerit. o quam multis argumentis Ciceronis inconstantia, si id agerem, coargui posset! nec tam nostris quam suis uerbis refelleretur. aperti hominis esse ambire, simulare aliquid et praetendere, aliut agere uideri, cum aliut agat, praestare se alteri fingere quod sibi praestet, sed malitiosi potius et astuti et fallacis et subdoli. quomodo ergo defenderet quominus ambitiosa illa hospitalitas malitia esset? tu mihi per omnes portas circumcurses, ut aduenientes populorum atque urbium principes domum tuam inuites, ut per eos aput ciues eorum potentiam consequare, uelisque te iustum et humanum et hospitalem uideri, cum studeas utilitati tuae ? uerum hoc ille non potius incaute, — quid enim minus in Ciceronem conuenit? — sed ignorantia ueri iuris prudens ac sciens in hos se laqueos induit. quod ut ei possit ignosci, testificatus est non ad
Abbreviated transcription (Latin):
cicero atheofrasto est laudata
hospitalitas. Est emꝰ ut mͥ qͥd̾
bidetur ualde decoꝵ: patere do
mos illustriũ homĩ hospitibus
illustribus. Eod modo eiranit
iursus quotũ cũ idoneis dicet
esse largiend. Non emꝰ iusti et
sapientis uiri domus illustrbꝰ
debet pat̾e: sed hiuilibus et abie¬
ctis. Nam illustres illi ac potẽ¬
tes nulla re possunt iudigere.
quos opulencia sua munit et
honorat. Nich̾ autẽ aunro iusto
faciend̾ est. nͥ qd sit benefitum
Beneficiũ autem si refertũ in¬
tent atq finitur Nec emꝰ possi¬
mus id hrẽ integiũ: cuiꝰ p̾um
nobie ꝑsolutum est In hus its
beneficiis iusticie rõ uersatur.
que salua et incorrupta ꝑmanse¬
riit. ꝓmanẽt autem non alit̾
ꝙ̃ si prestentur hoĩbus hiis qui
prodesse nullomodo possint. At
ille in recipiendis illustribus in¬
chil spectauit aliud nͥ utilitatem.
nec dissilãuit homo ingemosus
quid ex eo comodi speraret. Ait
emꝰ. Quid faciat potentem a pd̾

Expanded text:
Cicero a Theophrasto est laudata Cicero a Theophrasto est laudata hospitalitas. est enim, ut mihi quidem uidetur, ualde decorum patere domus hominum inlustrium hospitibus inlustribus. eodem modo rursus errauit quo tum, cum idoneis esse diceret largiendum. non enim iusti et sapientis uiri domus inlustribus debet patere, sed humilibus et abiectis: nam inlustres illi ac potentes nulla re possunt indigere, quos opulentia sua et munit et honorat. nihil autem a iusto uiro faciendum est nisi quod sit beneficum. beneficium autem si refertur, interit atque finitur: nec enim possumus id habere integrum cuius pretium nobis persolutum est. in iis itaque beneficiis iustitiae ratio uersatur quae salua et incorrupta permanserint, permanent autem non aliter quam si praestentur iis hominibus qui prodesse nullo modo possunt. at ille m recipiendis lnlustribus nihil spectauit aliut nisi utilitatem nec dissimulauit homo ingeniosus quid ex eo commodi speraret. ait enim, qui id faciat, potentem aput
Abbreviated transcription (Latin):
dequa phi loquũtur societatem.
hic dñiaꝵ maximꝰ ac u̾issimus
fructus est non uti opibus ad
ꝓpͥam unius uoluptatem. sed ad
ad mltoꝵ salutem: non ad p̾sen¬
tem suũ fuuictum. sed ad iustiãm
que sola non internt. Tenend̾
est igitur omĩmodo: ut ab offõ
mĩe. spes recipiendi absit oiõ.
hꝰ enm oꝑis et officii merces e̾
adeo expectanda solo. Nam si ab
uel fen̾atio. Nec pt̾ uideri bene
meruisse. qui qd̾ facit non alt̾i
sed sibi p̾stat. Et tñ eo redit. ut
qd̾ alt̾i̾ quisq p̾stit̾i̾t: nich̾ ab co
comodi spectans uere sibi p̾stet
qr m̾cedẽ capiet adeo. Item deꝰ
p̾cipit ut si qn̾ cenã ꝑ auerimꝰ.
qui renocare non possint. et ui¬
cem reddere ut omnes actus uite
coĩonem cum amicis. aut caritatẽ
cũ proxĩs: sed nob̾ deus fecit qͥd
sit um̃ et iustũ opus. Ita nos o¬
portet cũ proxĩo uni̾e. dñ modo
stiamus illud ad hominẽ hoc ad
deũ ꝑtin̾e. P̾cipua g. uirtus ho
ad comodũ rapiunt. Recte inqͥt

Expanded text:
phi loquuntur, societatem. Hic divitiarum maximus ac verissimus fructus est, non uti opibus ad propriam unius voluptatem, sed ad multorum salutem, non ad praesentem suum fructum, sed ad justitiam, quae sola non interit. Tenendum est igitur omni modo, ut ab officio misericordiae spes recipiendi absit omnino. Hujus enim operis et officii merces a Deo est expectanda solo: nam si ab eneratio; nec potest videri bene meruisse, qui quod facit, non alteri, sed sibi praestat; et tamen res eodem od alteri quisque praestiterit nihil ab eo commodi sperans, uere sibi praestet, quia mercedem capiet a deo. item deus praecipit ut si quando cenam parauerimus, qui reuocare non possint et uicecommunione cum amicis, aut charitate cum proximis. Sed notum nobis Deus fecit, quod sit verum et justum opus, ita nos oportet cum proximis vivere, dummodo sciamus illud ad hominem, hoc ad deum pertinere. praecipua igitur uirtus hosad commodum rapiunt. recte inquit
Abbreviated transcription (Latin):
ista p̾cepta tibi non soli dant᷑
sed omm ꝓplo̾ qui mente cõuinctꝰ
est. et coheret sicut homo unus
Di solus magnns oꝑibus non
sufficis. pro uirili parte oꝑare
iustiam. sic tñ ut ꝙͣtum diuituis
niter ceteros. tmꝰ oꝑe p̾cellas.
Ileq mĩc suaderi tibi putes ut¬
rem̃ familiarẽ tua minuas l
exhaurias: sed que in suꝑuacua
fueras mmpensurus ad melioͣ.
comitas. unde bestias emis. hĩc
captiuos. unde feras pascit. lnuc
pauꝑes ale. unde hommes ad
gladiũ comꝑas. hinc imocẽtes
mortuos sepeli. Quid prodest
ꝑdite ne quicie bestianos facẽ
locupletes. et instruere ad fla¬
gicia. tranfer ad magnũ sa¬
cuficiũ male ꝑitura. ut prohie
omĩa remissurũ. Si andieris
in quit preces supplicis tui. et
ego audiam tuas. si miẜtus
laboranciũ fueris. et ego in
tuo labore miẜebor. Si at non
resperens nec adiuueris et eͦ
amñ tuũ contra te geram tuisq
legibus iudicabo

Expanded text:
ista praecepta non tibi soli dantur, ista praecepta non tibi soli dantur, sed omni populo, qui mente conjunctus est, et cohaeret sicut homo unussi solus magnis operibus non sufficis, pro uirili parte operare usam, sic tamen ut quantum diuitiis inter ceteros, tantum opere praecellas. neque nunc suaderi tibi putes utrem familiarem tuam minuas uel exhaurias, sed quae in superuacua fueras inpensurus, ad meliora conuertas. unde bestias emis, hinc captos redime, unde feras pascis, hinc pauperes ale, unde homines ad gladium comparas, hinc innocentes mortuos sepeli. quid prodest perditae nequitiae bestiarios facere locupletes et instruere ad flagitia? transfer ad magnum sacrificium male peritura, ut pro hisomnia remissurum. si audieris inquit preces supplicis tui, et ego audiam tuas: si misertus laborantium fueris, et ego in tuo labore miserebor. si autem non respexeris nec adiuueris, et ego animum tuum contra te geram tuisque te legibus iudicabo
Abbreviated transcription (Latin):
tudiũ portue est. An ig̾ins qͦt
piculis. quot casibꝰ. cũ his mal
oꝑibus subiaceas.: Que tecum
bene agent si sine tuo auoretrã¬
sierint. Tu uero p̾da onustus in¬
cedis. et spolia geris que irritẽt
amios ec̃ tuoꝵ. Quid gͦ dubi¬
tas bene collotare id qd̾ tibi for¬
sitan erpiet aut uniĩ latrocimũ.
aut existens repente prostptio.
aut hostilis aliqua direptio. Qͥd
uerere fluxũ et fragile bonum
facere sempitnĩ. aut thesanros
tuos custodi deo crede̾. ubi non
furem predonemqz tnneas. nõ
iubiginem non tirãnũ. Quid apͦ.
deum diues est. pauꝑ esse muĩꝙͣ
pt̾. Si iusticiam tanti putas se¬
quere abiectis oneribus q̃ te
p̾mũt. libera terpm compedibꝰ
et cathenis: ut expeditus ad dm̃
curras. Magm et excelsi aĩ est.
despic̾e et calcare mortalia. Sed
si hanc uirtute̾ non capis. ut
duicias tuas in archam dei con¬
feras. ut fragilibus tibi cõꝑes
firmiora. liberabo te metu. Oiã

Expanded text:
tudinum portus est. an ignoras quot tudinum portus est. an ignoras quot periculis, quot casibus cum his malis opibus subiaceas? quae tecum bene agent, si sine tuo cruore transierint. tu uero praeda onustus incedis et spolia geris, quae inritent animos etiam tuorum. quid ergo dubitas bene collocare id quod tibi forsan eripiet aut unum latrocinium aut existens repente proscriptio aut hostilis aliqua direptio? quid uerere fluxum et fragile bonum facere sempiternum aut thesauros tuos custodi deo credere, ubi non furem praedonemque timeas, non rubiginem, non tyrannum? qui aput deum diues est, pauper esse numquam potest. si iustitiam tanti putas, sequere abiectis oneribus quae te premunt, libera te ipse conpedibus et catenis, ut expeditus ad deum curras. magni et excelsi animi est despicere et calcare mortalia. sed si hanc uirtutem non capis, ut diuitias tuas in arferas, ut fragilibus tibi compares firmiora, liberabo te metu. Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
queritur et ꝓpositũ ponderatur.
Non gͦ paciemͣ. figurã et figm̃¬
tum dei feris ac uolucribus in pre¬
dam iacere. sed reddemus id t̾re
bude ortum est. Et ꝙͣus in hoĩe
quoꝵ locũ qr desunt succedat hu¬
manitas. et ubicũq homo desi¬
dabit. ibi exigi offm mm puta¬
bimus. In quo aut̾ magis rõ¬
iusticie consistit ꝙͣ in eo ut qd̾
p̾stamus nrĩs ꝑ affectum p̾ste¬
nꝰ aliens ꝓ hũantatem. que
est multo c̾tior. iustiorq cum iã
non hõĩ p̾statur qui nich̾ sentit
sed deo soli cui carissim̃ sacrifiͫ
est opus iustũ. dicet aliqͥs for¬
tasse. si hec omña fecero: nichil
habebo. Quid em̃ si magnus hoĩz
mũs egebit. algebit. capietur.
morietur. ut hec facientem uel
uno die patͥmonio exui sit nccͣe
ꝑdam rem familiarem meo. aut
meoꝵ labore quesitam. ut iam
Quid tu tam pusillo aĩo pauꝑta¬
laudant. nichilqz hac tucius.
nichilqz tranquillius esse testã¬
tur. hoc quid̾ qd̾ tu ties soliai¬

Expanded text:
quaeritur et propositum ponderatur. quaeritur et propositum ponderatur. non ergo patiemur figuram et figmentum dei feris ac uolucribus in praedam iacere, sed reddemus id terrae, unde ortum est, et quamuis in homine quorum locum, quia desunt, succedet humanitas, et ubicumque homo desiderabitur, ibi exigi officium nostrum putabimus. in quo autem magis iustitiae ratio consistit quam in eo, ut quod praestamus nostris per adfectum, praestemus alienis per humanitatem? quae est multo certior iustiorque, cum iam non homini praestatur, qui nihil sentit, sed deo soli, cui carissimum sacrificium est opus iustum. dicet aliquis fortasse: \'si haec omnia fecero, nihil habebo. quid enim? si magnus hominum numerus egebit algebit capietur morietur, ut haec facientem uel uno die patrimonio exui sit necesse, perdamne rem familiarem meo aut maiorum labore quaesitam, ut iam quid? tu tam pusillo animo paupertalaudant nihilque hac tutius, nihil tranquillius esse testantur? hoc quod times sollici
Abbreviated transcription (Latin):
illi uirtutis iusticieqz doctores ꝓr¬
sus non attigunt. Nec eni̾ pot̾at
id uide̾ qui utilitate omĩa officia
tis retenti. ꝓpius oberrauerunt.
hec at̾ quia nichil uidere in eoco¬
modi pot̾ant reliq̃runt. Qͥneciã
nõ defuerũt qui suꝑnacaneam
fac̾ent sepulturam nich̾qz esse
dicerent mali iacere inhumatũ
atq abiectũ. Quoꝵ impiã sapi¬
enciã cum om̃e hũanum genuis
respuit. tum dĩne uoces que id
fieri iubent. um̾ illi non audẽt
dice̾ id non esse faciend. sed si for¬
te non fiat nch̾ esse incomodi
Itaq in ea re non tam p̾cipieñ
ꝓͣ consolanciũ fun ginitur offi
ut si forte idsapienti euenerit
ne se ob hoc miserũ putet. Nos
at nĩquid sapienti fe̾nd̾ sit diciꝰ
sed qͥd facere ipẽ debeat. Itaꝵ
non qrimꝰ mĩt utiũ ne tota se¬
peliendi rõsit utilie. nec ne se
sed eciã si sit manis ut illi eristi¬
mant. tñ facienda est uelob hoc
polũ ꝙ apud homines bene et hu¬
mane fieri uidetur. Aminiꝰ emm

Expanded text:
illi uirtutis iustitiaeque doctores prorsus non attigerunt. nec enim poterant id uidere qui utilitate omnia officia tis retenti propius aberrarunt, hoc autem, quia nihil uidere in eo commodi poterant, reliquerunt. quin etiam non defuerunt qui superuacaneam facerent sepulturam nihilque esse dicerent mali iacere inhumatum et abiectum. quorum inpiam sapientiam cum omne humanum genus respuit, tum diuinae uoces, quae id fieri iubent. uerum illi non audent dicere id non esse faciendum, sed si forte non fiat, nihil esse incommodi. itaque in ea re non tam praecipientium quam consolantium funguntur officio, ut si forte id sapienti euenerit, ne se ob hoc miserum putet. nos autem non quid sapienti ferendum sit dicimus, sed quid facere ipse debeat. itaque non quaerimus nunc utrumne tota sepeliendi ratio sit utilis necne, sed haec etiamsi sit inanis, ut illi existimant, tamen faciendum est uel ob hoc solum, quod aput homines bene et humane fieri uidetur; animus enim
Abbreviated transcription (Latin):
Itaqr cũ ipĩ p̾ceptores unican¬
tur. affectibus quos uinci p̾di¬
cant oportere: nemme̾ possũt
ad uirtutẽ qm flõ p̾dicant eru¬
dire. obeamqz cãm putant ne¬
iusticia consenssit. qd̾ quid̾ um̃
fuit. Nemo eni̾ post mundum
conditũ talis extitit nͥ xpñs

Expanded text:
itaque cum ipsi praeceptores vincanitaque cum ipsi praeceptores vincantur affectibus, quos vinci praedicant oportere, neminem possunt ad virtutem, quam falso praedicant, erudire; ob eamque causam putant, neiustitia consenserit; quod quidem uerum fuit. nemo enim post mundum conditum talis extitit nisi Chri
Abbreviated transcription (Latin):
fac: ut sciam fieri posse. Cum
autẽ ipse non facias que in¬
solencia est. ut hom̃i libero ĩ¬
ponere uelis leges quibus ipẽ
non pareas: pͥus diste qͥd doces.
et anteꝙͣ mores alioꝵ corrigas
tuos corrige. Quis neget iustã
esse hnͣc responsionem: Qͣnec
n contẽptũ ueniet hmodi doctor.
et deludetur uicissim. quia ui¬
debitur et ipẽ delude̾. Quid g ͦ
faciet ille p̾ceptor. si hec ei fu¬
erut opposita. Quomodo adi¬
met excusacionẽ cõtumiacibus:
nͥ ut pñtibꝰ factis doceat se pos¬
sibilia doc̾e. unde euenit ut phi¬
losophor p̾ceptis nullus obtem¬
peret. hoiẽs em̾ malũt exẽpla
ꝙͣ u̾ba. quia loqui facile est. p̾¬
stare difficile. utinã quid̾ tam
młti bene fac̾ent. ꝙͣ młti locũt᷑.
bene. Sedqui p̾cipiũt nec fa¬
cuint abest ab eis fides. et si
hoiẽs fuerint cõtempnentur
ut leues. si deus opponetur ei
excusacio fragilitatis huae.
Suꝑest ut factis uerba f̾men¬

Expanded text:
fac, ut sciam fieri posse. cum fac, ut sciam fieri posse. cum autem ipse non facias, quae insolentia est ut homini libero inponere uelis leges quibus ipse non pareas? prius disce qui doces et antequam mores aliorum corrigas, tuos corrige.\' quis neget iustam esse hanc responsionem? quin etiam in contemtum ueniet huiusmodi doctor et deludetur uicissim, quia uidfaciet ille praeceptor, si haec ei fuerint opposita? quomodo adimet excusationem contumacibus, nisi ut praesentibus factis doceat, possibilia se docere? Unde evenit, ut philosophorum praeceptis nullus obtemperet. Homines enim malunt exempla, quam verba; quia loqui facile est, praestare difficile. Utinam quidem tam multi bene facerent, quam multi loquuntur bene. Sed qui praecipiunt, nec faciunt, abest ab iis fides. Et si homines fuerint, contemnentur ut leves; si Deus, opponetur ei excusatio fragilitatis humanae. Superest ut factis verba firmen
Abbreviated transcription (Latin):
uicũq p̾cepta dat hoĩbꝰ
ad uitam. moresq fin¬
git aliori: quero debeat ne ipẽ
facere. que p̾cepit. an non debe¬
at. Si non fecent soluta p̾cep¬
ta st̃. Si enim bona st̃ que p̾ti¬
punitur. si uitam hom̃i in optĩo
statu collocant. non se debet ipẽ
p̾ceptor a nu̾o cetuq homĩ segre¬
gare nt̾ quos hĩtat ip̃e. et ipĩ
eod̾ modo uniend̾ est. Ne si alit̾¬
uixerit ipse p̾ceptis suis fidem
detrahat. leuioremqz doctrinam
suam faciat. si re ipsa resoluat.
qd̾ u̾bis ntitur astringere.
unusquisq enim cum audit p̾¬
cipientem: non uult impom sͥ.
nccͣitatem parendi. tamꝙͣ ius
sͥ libertatis admiatur. Respon¬
det itaqz doctori hoc modo. Nõ
possum fac̾e que iubes qm̃ st̃
impossibilia. uetas me irasti
uetas me cuꝑe. uetas libidine
cõmou̾i. uetas dolorem b mortẽ
timere. sed hoc adeo contra na¬
turam est: ut his affectibus
aĩalia umu̾sa subiecta sint. uel
si adeo putas repugnari posse
nature: et tu ip̃e que p̾cipis

Expanded text:
uicumque praecepta dat hominibus ad uitam moresque fingit aliorum, quaero debeatne ipse facere quae praecipit an non debeat. si non fecerit, soluta praecepta sunt. si enim bona sunt quae praecipiuntur, si uitam hominum in optimo statu collocant, non se debet ipse praeceptor a numero coetuque hominum segregare inter quos agit, et ipsi eodem modo uiuendum est uixerit, ipse praeceptis suis fidem detrahat leuioremque doctrinam suam faciat, si re ipsa resoluat quod uerbis nitatur adstringere. unus quisque enim cum audit praecipientem, non uult inponi sibi necessitatem parendi, tamquam sibi ius libertatis adimatur. respondet itaque doctori hoc modo: \'non possum facere quae iubes, quoniam sunt inpossibilia. uetas me irasci, uetas cupere, uetas libidine commoueri, uetas dolorem, uetas mortem timere, sed hoc adeo contra naturam est, ut his adfectibus animalia uniuersa subiecta sint: uel si adeo putas repugnari posse naturae, tu ipse qui praecipis
Abbreviated transcription (Latin):
quo pacto rei corporali res m¬
corꝑalis adiũcta sit. siue etiã
mentis locus nullus est. sed
ꝑtotũ corpus sꝑsa disturrit. qd̾
et fier potest: et a renotrate
platonis discipulo disputatũ
est. Siquidͥ sensus in qualib
ꝑte corporis p̾sto est. nec qͥd
sit mens nec qualis intellicti
potest. cũ sit natura tam sub¬
tilis ac tenus ut solidis uisti¬
bus infusa: uiuo et qiͣ ardẽti
sensu menbris omnibus miste¬
atur.

Expanded text:
quo pacto rei corporali res iquo pacto rei corporali res incorporalis adiuncta sit? siue etiam mentis locus nullus est, sed per totum corpus sparsa discurrit — quod et fieri potest et a Xenocrate Platonis discipulo disputatum est, siquidem sensus in qualibet parte corporis praesto est —, nec quid sit mens ipsa nec qualis intellegi potest, cum sit natura eius tam subtilis ac tenuis, ut solidis uisceribus infusa uiuo et quasi ardente sensu membris omnibus misceatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cto. celũ omne lustret. et si uelit
maria ꝑuolet. tras et urbes
ꝑagret. omĩa demq q̃ libuerit
qͣnus longe lateq sũmota sint
in conspectu .sͥ. ip̃e constituat᷑¬
Et miratur aliqͥs si dm̃a mẽs
dei ꝑ uinu̾sas mũdi ꝑtes intẽ¬
ta disturrit. et oiã regit oiã
moderatur. ubiq pñs. bbiq
diffusa: cũ tanta sit uis ac
potestas mentis hũane intra
mortale corpus maluse ut ne
corporis cui alligata est. cohꝰ¬
teri ullomodo possit. quominꝰ
s. liberam uagandi facultatẽ.
qͥetis ĩpacient̾ largiat᷑ Siue
igitur in capite mens habitat.
suie in pectore pt̾ ne aliqͥs com¬
p̾hendere que uis rõnis effici¬
at: ut seusus ille ncõp̾hensi¬
bilis aut in medula cerebri he¬
reat. aut in illo sanguĩe bisꝑ¬
tito qui est inclusus in corde ac
non ex eo ipõ colligat ꝙͣta sit
dei potestas ꝙ an̾ns seipm̃
non uidet. aut qualis aut ubi
sit. nec si uideat᷑ pͣspic̾e possit.

Expanded text:
cto coelum collustret, et si velit, cto coelum collustret, et si velit, maria pervolet, terras et urbes peragret: omnia denique, quae libuerit, quamvis longe lateque submota sint, in conspectu sibi ipse coet miratur aliquis si diuina mens dei per uniuersas mundi partes intenta discurrit et omnia regit, omnia moderatur, ubique praesens, ubique diffusa, cum tanta sit uis ac potestas mentis humanae intra mortale corpus inclusae, ut ne corporis, cum quo inligata est, coerceri ullo modo possit quominus sibi liberam uagandi facultatem quietis inpatiens largiatur? siue igitur in capite mens habitat siue in pectore, potestne aliquis conprehendere quae uis rationis efficiat ut sensus ille inconprehensibilis aut in medulla cerebri haereat aut in illo sanguine bipertito qui est conclusus in corde, ac non ex eo ipso colligat quanta sit dei potestas, quod animus se ipsum non uidet aut qualis aut ubi sit nec si uideat, tamen perspicere possit
Abbreviated transcription (Latin):
factultas longo itm̾e per collũ
ad pectus usqz descend̾e̾t. hii
uero nõ mltum aut fortasse
non eirant. Bidetur em̃ mens
q̃ dñatum corporis tenet in
sũmo capite constituta tamꝙͣ
in celo deus. sed cũ in aliqͣ sit co¬
titatione cõmeare ad pectus ⁊
qiͣ ad secretũ aliqd̾ penetrale se¬
cedere. ut consiliũ tamꝙͣ ex the¬
sauro recondito eliciat. at profe¬
rat. Ideoq cũ intenti ad cogi¬
tandiũ sumꝰ et cum mens occu¬
pata in altũ se abdidĩt. neq au¬
dire q̃ cͥu̾sonãt. ueq uidere q̃
obstant solemꝰ. Id uero siue ita
est admirand̾ profecto est quo¬
modo id fiat cũ ad pectus ex ce¬
rebro nullũ it pateat. sui at̾
⁊ rand est q dm̃a nestio qua roẽ
fiat: ut ita esse uideatur. An
pt̾ aliqͥs non admirari ꝙ sensa
ille unius atzcelestis qͥ mens
uel anmꝰ mĩcupatur. tante mo¬
bilitatis est. ut ne tũ quid̃ cũ
sopitus est conquiestat tante
celeritatis ut uno temporis pñ¬

Expanded text:
facultas longo itinere per collum facultas longo itinere per collum ad pectus usque descenderet. Ii vero aut non multum, aut fortasse non errant. Videtur enim mens, quae dominatum corporis tenet, in summo capite constituta, tamquam in coelo Deus: sed cum in aliqua sit cogitatione, commeare ad pectus, et quasi ad secretum aliquod penetrale secedere, ut consilium, tamquam ex thesauro recondito, eliciat ac proferat; ideoque cum intenti ad cogitandum sumus, et cum mens occupata in altum se abdiderit, neque audire quae circumsonant, neque videre, quae obstant, solemus. Id vero sive ita est, admirandum profecto est, quomodo id fiat, cum ad pectus ex cerebro nullum iter pateat. Sin autem randum est quod diuina nescio qua ratione fiat ut ita esse uideatur. an potest aliquis non admirari quod sensus ille uiuus atque caelestis qui mens uel animus nuncupatur, tantae mobilitasopitus est, conquiescat: tantae celeritatis, ut uno temporis pun
Abbreviated transcription (Latin):
contra phõs integra
disputacio. Conficiamus igr̃
spaciũ quo nuĩt decurrimus
phĩs denatura eius ac loco difpu¬
tata sũt. At ego nõ dissilãbo
qͥd ipẽ senciam. non quia sic
esse affirmẽ qd̾ est sapientis
in re dubia facere. sed ut expo¬
sita rei difficultate intelligas
ꝙͣta sit dñioꝵ oꝑum magnitu¬
do. Quid̃ sedem mentis in p᷑¬
tore esse uoluerunt. qd si ita est
qnͣto tandẽ miraculo dignũ est.
rem in obsturo ac tenebroso ha¬
bitaculo sitam in tanta rõnis
atq intelligentie luce u̾sari.
tũ ꝙ ad eam sensus ex omm
corꝑis ꝑte conuemũt. ut in
q̃libet regione menbror pñs
esse uideatur. Aln sedem eius
in ce̾bro esse dix̾mt et sane ar¬
gum̃tis probabilibus usi st̃.
quitꝙͣ esse sublimius ꝙͣ id qd̾
uniu̾sum rõne mode̾tur. sicut
ipẽ mũdi dñs et rector ĩ sũ¬
no est. Deuide ꝙ sensus oĩs
id est audiẽdi et uidendi et
odorandi mĩstra menbra in
rant. Alioqͣm ncc̃e esset nos
tardius sentire donec sentiẽdi

Expanded text:
ophos integra disputatio. conficiamus igitur spatium quod nunc decurrimus. a philosophis de natura eius ac loco disputata sunt. at ego non dissimulabo quid ipse sentiam, non quia sic esse adfirmem, quod est insipientis in re dubia facere, sed ut exposita rei difficultate intellegas quanta sit diuinorum operum magnitudo. quidam sedem mentis in pectore esse uoluerunt. quod si ita est, quanto tandem miraculo dignum est rem in obscuro ac tenebroso habitaculo sitam in tanta rationis atque intellegentiae luce uersari, tum quod ad eam sensus ex omni corporis parte conueniunt, ut in qualibet regione membrorum praesens esse uideatur! alii sedem eius in cerebro esse diierunt. et sane argumentis probabilibus usi sunt, quicquam esse sublimius quam id quod uniuersum ratione moderetur, sicut ipse mundi dominus et rector in summo est; deinde quod sensusid est audiendi, et videndi, et odorandi ministra membra in rant: alioqui necesse nos esset tardius sentire, donec sentiendi
Abbreviated transcription (Latin):
co equis albis insidentes ꝑ uaci¬
eno romã nocte uenienti se obtu
pauli um fuisse docuerunt. Illdꝰ
enam mirabile ꝙ simlãcrũ fortũe
miliebre non sel locutũ esse tra¬
ditur. Item in nouis monete cũ
captis nens unus ex militibus
adeam tñffendã missus. iocun¬
dus ac ludens int̾rogauit. utrũ¬
ne romã migre uellet. uelle re¬
spondit. Claudia qͦ ꝓponitur in
exemplũ miraculi. Nam cum ex
libus sibillimis ydea mat̾ esset
hebatur hesisset. nec ulla ui cõ¬
nou̾etur. claudiam ferunt que
poris cultus deam submissis ge¬
nibus orasse. ut sese castam indi¬
caret suũ cingulũ seq̃retur. Ita na¬
uem ꝙͥ ab omĩ iuuentute non ua¬
luit co̾mou̾i: ab una mliere esse
cõmotam. Illud eque mirũ ꝙ lue
seuente estula pus epidauro ac¬
citus urbem ronã duiturna pesti¬
lencia laborasse ꝑhibetur. Sacu¬

Expanded text:
co equis albis insidentes Publio Vatico equis albis insidentes Publio Vatieno Romam nocte uenienti se obtulPauli uerum fuisse docuerunt. illut etiam mirabile, quod simulacrum Fortunae Muliebris non semel locutum esse traditur, item Iunonis Monetae, cum captis Veiis unus ex militibus ad eam transferendam missus iocabundus ac ludens interrogaret utrumne Romam migrare uellet, uelle respondit. Claudia quoque proponitur in exemplum miraculi. nam cum ex libris Sibyllinis Idaea mater esset hebatur haesisset nec ulla ui commoueretur, Claudiam ferunt, quab nimios corporis cultus, deam submissis genibus orasse, ut si se castam iudicaret, suum cingulum sequeretur: ita nauem, quae ab omni iuuentute non ualuit commoueri, ab una muliere esse commotam. illut aeque mirum, quod !up saeuiente Aesculapius Epidauro accitus urbem Romam diuturna pestilentia. liberasse perhibetur. sac
Abbreviated transcription (Latin):
flã iuenerant posteris tradi¬
derunt. sic nos qui u̾m inueninꝰ
posteris meliora tradamus. Si¬
pest ingens q̃stio cꝰ disputacio
non ab ingemo sed astiencia ue¬
nit. que pluribus explicanda
erit. ne quid oĩo dubium rehnqͣ¬
tur. Nam si fortasse aliqͥs ad illa
confugiat que a mltis et non
dubns tradimitͦ auctoribus: eos
ipsos quos dociumꝰ deos non eẽ
maiestatem suã ꝑ sepe ostẽdisse
possunt digna miraculo. in pͥͤ
pͥstum cõmou̾et. ut nichil noui
fac̾e̾ inciꝑet. nͥ pͥus esset mau¬
guratus. eiqz rex artis eius ele¬
uans fidem dic̾et. ut consultis
auibus renu̾ciaret .sͥ. utrũ ne
fieri posset id qd̾ ipẽ aĩo cõcepis¬
set. affinauitqz namus posse.
nouacula dissice. At ille incũctã¬
ter accepit et secuit. Deinde illd̾
qd̾ castor et pollux bello latmno ap̾
lacũ inturne uisi st̃ equori sudo¬
rem abluentes. tũ edes eoꝵ q̃
iuncta fonti erat. sua sponte
patusset. hudem bello macedom¬

Expanded text:
falsa inuenerant posteris tradifalsa inuenerant posteris tradiderunt, sic nos qui uerum inuenimus posteris meliora tradamus? Superest ingens quaestio, cuius disputatio non ab ingenio, \' sed a scientia uenit: quae pluribus explicanda erit, ne quid omnino dubium relinquatur. nam fortasse aliquis ad illa confugiat, quae a multis et non dubiis traduntur auctoribus, eos ipsos quos docuimus deos non esse, maiestatem suam persaepe ostendisse possunt digna miraculo, in primis Priscum moneret, ut nihil noui facere inciperet, nisi prius esset inauguratus, eique rex artis eius eleuans fidem diceret ut consultis auibus renuntiaret sibi, utrumne fieri posset id quod ipse animo concepisset, adfirmaretque Nauius posse, nouacula dissice\'. at ille incunctanter accepit ac secuit. deinde illut, quod Castor et Pollux bello Latino aput lacum Iuturnae uisi sunt equorum sudorem abluentes, cum aedes eorum quae iuncta fonti erat sua sponte patuisset. idem bello Macedoni
Abbreviated transcription (Latin):
satur.sͥ. quẽq confide̾. suoq iu¬
dicio ac ꝓpruis sensibus inti ad
inuestigandã et ꝑpendendam
u̾itatem ꝙͣ credentem aliems er¬
roribus decipi tamꝙͣ ipmꝰ rõnis
exꝑtem. dedit omĩbus deus pro
uirili porcione sapienciã ut et
maudita muestigare possent.
et audita ꝑpendere. nec quia
nos illi tprĩbus antecesẜunt.
sapiã qͦ antecesẜrunt: que si
omĩbus equalit᷑ datur. occupa¬
ni ab antecedentibus non pt̃.
Illabilis est tamꝙͣ lux et clari¬
tas solis qr ut sol oculoꝵ sic sa¬
piencia lum̾ est cordis humaĩ.
Quare cum saꝑe id est ueritatẽ
querere omnibus sit innatum :
sapiãm sͥ admiũt. qui sine ullo
iudicio muenta maioꝵ probãt
et ab ahis peccudũ more ducũt᷑.
Si hoc fallit ꝙ maiori noiẽ po¬
sito: non putant fieri posse. ut
aut ipĩ plus sa piãt. qr miores
uocantur: aut illi desipuerunt
qr maiores noĩantur. Quid gꝰ
impedit qͣͥn ab ipsis sumamus
exemplũ. ut quomodo illi que

Expanded text:
satur, sibi quemque confidere suoque iudicio ac propriis sensibus niti ad muestiga-ndam et perpendendam ueritatem, quam credentem alienis erroribus decipi tamquam ipsum rationis expertem. dedit ommbus deus pro uirili portione sapientiam, ut et inaudita inuestigare possent et audita perpendere. nec quia nos illi temporibus antecesserunt, sapientia quoque antecesserant, quae si omnibus aequaliter datur, occupari ab antecedentibus non potest. iniibabUis est tamquam lux et claritas solis, quia ut sol oculorum sic sapientia lumen est cordis humani. quare cum sapere id est ueritatem quaerere omnibus sit innatum, sapientiam sibi adimunt qui sine ullo iudicio inuenta maiorum probant et ab aliis pecudum more ducuntur. sed hoc fallit, quod maiorum nomine posito non putant fiprt posse ut aut ipsi plus sapiant, quia minores uocantur, aut illi desipuerint, quia maiores nominantur. quid ergo inpedit quin ab ipsis sumamus exemplum, ut quomodo illi quae
Abbreviated transcription (Latin):
repenuntur etiã sompnia que
uim deoꝵr uideantur ostendere. Ci
diꝰ. et p̾cepisse ut consulibus et
senatiu mĩciaret ludis ccͥensibꝰ
antronus maximꝰ quid̃ ubera¬
tũ finũ sub furta medio cito ad
suppliciũ duxerat. ⁊ deoq ludos
instaurau oport̾e. Qd cũ ille ne¬
glexisset: eod die filiũ ꝑdidisse.
ipẽ aute̾ g̃ui morbo esse correptꝰ.
tus ad consules et omi̾ re inse¬
natu exposita: recepisse corpo¬
ris firmitate̾. suisqz pedibus
domũ rediisse. Illud qrͦ sompnũ
nõ mĩoris admiracionis fuit.
quo cesar augustus dr̃ esse ẜua¬
tus. Nam cum bello cuuli prrci¬
ao implicitus gͣui morbo ab¬
stine pͥlio statiusset: medico eiꝰ
artorio minerue spẽs obu̾sata
est. monens ne pp̾ corporis in¬
becillitate̾ castris se cesar cõtm̾et
Itaqz in aciem letica ꝑlatus est.
et eod̾ die abruto castra capta
proferri. Sed bereor ne si fu̾o
inmoratus: aut oblitus esse
ꝓpositi uidear. aut cͥmen loqua¬

Expanded text:
rppehuntur etiam somnia quae rppehuntur etiam somnia quae uim deorum uideantur ostendere. Tibr dicitur et praecepisse, ut consulibus et senatui nuntiaret ludis Circensibus Autronius Maximus quidam uerberatum seruum sub furca medio circo ad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari oportere: quod cum ille neclexisset, eodem die filium perdidisse, ipse autem graui morbo esse correptus; tus ad consules et omni re m senatu exposita recepisse corporis firmitatem suisque pedibus domum redisse. illut quoque somnium non minoris admirationis fuit quo Caesar Augustus dicitur esse seruatus. nam cum bello ciuili Brutiano inplicitus graui morbo abstinere proelio statuisset, medico eius Artorio Mineruae species obuersata est monens, ne propter corporis inbecillitatem castris se Caesar contineret. itaque in aciem lectica perlatus est et eodem die a Bruto castra. captaproferri, sed uereor ne si fueroinmoratus, aut oblitus esse propositi uidear aut crimen loqua
Abbreviated transcription (Latin):
penis. nnuriã suã dii uindicasse
credinitur. Apius claudius ten¬
sor cũ adu̾sus responsũ ad ẜuos
publicos sacra hertulis tnͣstuliss
luibus orbatus est. et poticioꝵ
gens que prodidit: intra unnius
ann tempus extincta est. Item
censor fuhnus cum ex umnonis
liciie templo marmoreas tegu¬
las actulisset quibus edem for
tune equestris qm rome fecerat
te geret. et mente captus est. et
amissis duobus filis in illirico
militantibus. sũmo aĩ merore
cõsumptus est. p̾fectus eciã in
apud theos eu̾so estulapn luco.
classem fecisset: eod postea loco
a militibus cesaris interfectꝰ
est. his exẽplis adiu̾gitur purꝰ
qui sublata ex thesauro proser¬
fecit. ac uicims dee li toribus in¬
lisus est. ut nich̾ p̾ter eam pec¬
cumã incolũe reppeuretur. Ceres
quoq mulesia multũ sͥ apud
hoiẽs ueu̾acionis adiecit. nam
cũ ab alex ͦ capta ciuitas esset.
ac milites ad eand̾ spoliandam
irripuissent. oculos omĩ repete
obiectus fulgor ignis extureit.

Expanded text:
enis injuriam suam dii vindicasse creduntur. Appius Claudius Censor, cum adversus responsum ad servos publicos sacra Herculis transtulisset, luminibus orbatus est, et Potitiorum gens, quae prodidit, intra unius anni tempus extincta est. Item Censor Fulvius, cum ex Junonis Laciniae templo marmoreas tegulas abstutunae Equestris quam Romae fecerat tegeret, et mente captus est et amissis duobus filiis in Illyrico militantibus summo animi maerore consumptus est. praefectus diam Marci aput Coos euerso Aesculapii luco classem fecisset, eodem postea loco a militibus Caesaris interfectus est. his exemplis adiungitur Pyrrhus, qui sublata cx thensauro Proserfecit ac uicinis deae litoribus inlisus est, ut nihil praeter eam pecuniam incolume reperiretur. Ceres quoque Milesia multum sibi aput homines uenerationis adiecit. nam cum ab Alexandro capta ciuitas esset ac milites ad eam spoliandam inrupissent, oculos omnium repente obiectus fulgor exstinxit.
Abbreviated transcription (Latin):
nestire possent uitatem. quianĩ¬
dum fas erat aliemgenis hoĩbꝰ
religionẽ beri dei iusticiãq cogno¬
stere. Statuerat enim deus appro¬
pmnꝙͣte bltimo tpr̃e ducem ma¬
gnum celitus mictere. qui eam
pfido ingratoq ppło ablatam.
cetens naciombus reuelaret. Q
dere in hoc libro aggredior dispu¬
tare. si pͥus ostendero sapĩam cũ
religione sic coherere: ut diuelli
btiumq non possit.¬

Expanded text:
ne scire possent veritatem; quia nonne scire possent veritatem; quia nondum fas erat alienigenis hominibus religionem Dei veri justitiamque notescere. Statuerat enim Deus, appropinquante ultimo tempore, ducem magnum coelitus mittere, qui eam perfido ingratoque populo ablatam, exteris gentibus revelaret. Qua de re in hoc libro aggrediar disputare, si prius ostendero, sapientiam cum religione sic cohaerere, ut divelli utrumque non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
uare si neqz illi fuere sapi¬
entes. qui st̾ appellati. ne¬
qz posteriores qui non dubitaue¬
runt insipienciã confit̾ĩ. Quid
suꝑest nͥ ut alibi qrenda sit sa¬
piencia. qr non est ubi querebi¬
tur muenta: Quid at̾ putemus
fuisse cause cur tot ingemis. totqz
temporibus. sũmo studio ac labore
phĩ extra fines suos quesierunt.
Qui quĩ pagratis et exploratis
omĩbus nuisꝙͣ ullã sapienciam
comp̾henderunt: et alicubi illã
esse nccͣe est. Apparet ibi potissim
esse querenda̾ ubi stulticie titulꝰ¬
non apparet. Cuius uelamento
deus ne archanũ sui dñm opens
in ꝓpatulo esset. thesaurũ u̾ita
soleo mirari ꝙ cũ pitagoras. et
postea plato amore indagande
ueritatis accensi. ad egipcios.⁊
magos et ꝓsas. usqz penetrasset
gnosc̾ent. suspicabantur emim
sapienciam in religione uersari.
ad iudeos tñ non accesẜ̾unt. pe¬
nes quos tunc solos erat. et quo
faailuis ire potuissent. sedaduer¬
stesse arbitror dm̃a prouidenͣ

Expanded text:
uare si neque illi fuere sapientes qui sunt appellati neque posteriores qui non dubitauerunt insipientiam confiteri, quid superest nisi ut alibi sit quaerenda sapientia, quia non est ubi quaerebatur inuenta? quid autem putemus fuisse caustemporibus summo studio et labore od eam philosophi extra fines suos quaesierunt? Qui quoniam peragratis et exploratis omnibus, nusquam ullam sapientiam comprehenderunt, et alicubi esse illam necesse est; apparet, illic potissimum esse quaerendam, ubi stultitiae titulus apparet; cujus velamento Deus, ne arcanum sui divini operis in propatulo esset, thesaurum sapiensoleo mirari, quod cum Pythagoras et postea Plato, amore indagandae veritatis accensi, ad Aegyptios, et Magos, et Persas usque penetrassent, gnoscerent suspicabantur enim, sapientiam in religione versari ad Judaeos tamen non accesserint, penes quos tunc solos erat, et quo facilius ire potuissent. Sed aversos esse arbitror divina providentia,
Abbreviated transcription (Latin):
aut indecens esse non debuit.
Pa pille qͦ leuit̾ emmentes et
fustiomibus ac pus orbibus co¬
ronate: nõ nichil addũt uenusta¬
tis femmis ad alendos fetus date
maribus ad solũ decus. ne infor¬
me pectus et qͣͣ mutilũ uide̾tur.
huic subdita est planicies uentͬs
quam mediã fore umbilicus nõ
indecenti nota signat ad hoc fa¬
ctus. ut ꝑeũ fetus dũ est in ut̃o
nutriatur.

Expanded text:
aut indecens esse non debuit. aut indecens esse non debuit. Papillae quoque leviter eminentes, et fuscioribus ac parvis orbibus coronatae, non nihil addunt venustatis, foeminis ad alendos foetus datae, maribus ad solum decus, ne informe pectus, et quasi mutilum videretur. Huic subdita est planities ventris, quam mediam fere umbilicus non indecenti nota signat, ad hoc factus, ut per eum foetus, dum est in utero, nutriatur.
Abbreviated transcription (Latin):
modis habile ꝙ unus a ceteris
sepatus cũ ipã manu oritur. et
in diu̾sũ maturius finditur qui
se uelut obiuũ cet̾is p̾bens omnẽ
tenendi faciendiqz rõnem uel so¬
lus uel p̾cipue possidet. tamꝙͣ re¬
ctor omi atqz moderator. unde
etiã policis nomꝰ accepit. ꝙ ui ⁊
ptãte int̾ cetos polleat. duos qͥd̾
articłos extantes ht̃ non ut alii
t̾rios: sed unus ad manũ carne
nectitur pulcritudinis grã. Si
enĩ fuisset tribus articulis et
ip̃e discretus: feda et indecora
species a demisset manibus ho¬
nestatem. Nam pectoris latitudo
subliinis et exposita oculis mi¬
rabilem pro se fert hĩtus sui di¬
gnitate̾. cuius hec cã est ꝙ uide¬
tur hoiẽm solũ deus ueluti supmũ
formasse. Nam fere nullũ aĩal
finxisse atqz ad t̾rã comp̾ssisse.
Idcto illis angustũ pectus. et ab
aspectu remotũ. et ad t̾ram usus
obiectũ. hoĩs at̃ patens et erectũ
qr plenũ rõms acelo date hũile

Expanded text:
modis habile, quod unus a ceteris modis habile, quod unus a ceteris separatus cum ipsa manu oritur et in diuersum maturius funditur, qui se uelut obuium ceteris praebens omnem tenendi faciendique rationem uel solus uel praecipue possidet tamquam rector omnium atque moderator; unde etiam pollicis nomen accepit, quod ui et potestate inter ceteros polleat. duos quidem articulos extantes habet. non ut alii ternos, sed unus ad manum carne conectitur pulchritudinis gratia: si enim fuisset tribus articulis et ipse discretus, foeda et indecora species ademisset manibus honestatem. iam pectoris latitudo sublimis et exposita oculis mirabilem prae se fert habitus sui dignitatem. cuius haec causa est, quod uidetur hominem solum deus ueluti supinum formasse — nam fere nullum aliud finxisse atque ad terram conpressisse. idcirco illis angustum aspectu remotum, et ad terram versus abjectum: homini autem patens et erectum; quia plenum rationis a coelo datae, humile,