comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potuit apud eos. qd̃ irmuen¬
tiũ t᷑bas repͥm̾e̾ nemo qui¬
posset: tanta erat frequenti¬
a dieb ac noctib aduentã-¬
tium. bñdictionẽ expectan¬
tium flagitantiũ opem. Pre-¬
cicauit tam̃ in ciuitate tħo-¬
losa ꝑ aliqͦt dies. et in ceteris
locis que miser ille freqñtas¬
set ampliꝰ et grauiꝰ infecisset:
multos in fide simplices in¬
struens. nutantes roborans:
Errantes reuocans: Subu̾sos
reparans. Subu̾sores et obsti¬
natos auctoritate sua pre-¬
mens et opprimens: ut non
dico resistere. s ne assistere
quidem et appare p̃sum̾ent.
seterũ et si tunc fugit hen¬
ricus ille et latuit. ita tam̃
impectite sunt me eius et
semite circũsepte: ut upxali¬
cubi ptꝰea tutꝰ tandem cap
signis in seruo suo glorificatꝰ
est d̾s: alioꝵ corda ab errorib
ĩpiis reuocans. Alioꝵ corꝑa a
languorib uariis sanans:
Est locus in regione eadem
sarlatũ nom̃ est illi ubi ser¬
mone cõpleto płimos ad bñ¬

Expanded text:
potuit apud eos, quod irruenpotuit apud eos, quod irruentium turbas reprimere nemo posset: tanta erat frequentia diebus ac noctibus adventantium, benedictionem expetentium, flagitantium opem. Praedicavit tamen in civitate Tolosa per aliquot dies, et in caeteris locis, quae miser ille frequentasset amplius, et gravius infecisset; multos in fide simplices instruens, nutantes roborans, errantes revocans, subversos reparans, subversores et obstinatos auctoritate sua premens et opprimens, ut non dico resistere, sed ne assistere quidem et apparere praesumerent. Caeterum etsi tunc fugit haereticus ille et latuit, ita tamen impeditae sunt viae ejus et semitae circumseptae, ut vix alicubi postea tutus, tandem captrimis etiam signis in Servo suo glorificatus est Deus, aliorum corda ab erroribus impiis revocans, aliorum corpora a languoribus variis sanans. 18. Est locus in regione eadem, cui Sarlatum nomen est, ubi sermone completo plurimos ad bene
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Erat aũt hostis eccłie
manifestus. irreuerenter
eccliasticis derogans sacra¬
mentis parit̾ et ministris:
nͨ mectiocͥter in ea iã malig¬
nitate ꝓfecerat. Sicut enĩ
de eo scribens pat̾ uen̾abił:
ad pͥncipem tholosanum
int̾ cetera ait. Passim in¬
ueniebant᷑ iam eccł̃ie sine
plebib: plebes sine sac̾doti¬
bus: Sac̾dotes sine debita
baptismi gr̃a negabatur.
Ridebant᷑ orationes. oblati¬
onesq pro mortuis.ͤ sc̃orum
inuocationes.ͥ Sac̾dotum ex¬
cõmunicationes: Fidelium
peregͥnationes. basilicarum
edificationes Dierũ sollemp¬
niũ uacationes Erismatis et
olei cõsecrationes: et om̃s le
ab eccłia regionis illiꝰ sepius
iam ante rogatus: et tunc
demũ a reuentissimo albe¬
rico ostiensi ep̃o. et legato secliᷤᷤ
apłice. ꝑsuasus parit̾ et deduc¬
tus. ueniens aũt cũ incͤdibi¬
li deuotione. susceptus est a
ppło terre᷑ acͭ de celo angłs ad¬
uenisset. Nec moram facere

Expanded text:
tur. Erat autem hostis Ecclesiae tur. Erat autem hostis Ecclesiae manifestus, irreverenter ecclesiasticis derogans Sacramentis pariter et ministris. Nec mediocriter in ea jam malignitate profecerat. Sic enim de eo scribens Pater venerabilis ad principem Tolosanum, inter caetera ait: « Passim inveniebantur jam Ecclesiae sine plebibus, plebes sine sacerdotibus, sacerdotes sine debita Baptismi gratia negabatur. Ridebantur orationes oblationesque pro mortuis, sanctorum invocationes, sacerdotum excommunicationes, fidelium peregrinationes, basilicarum aedificationes, dierum solemnium vacationes, chrismatis et olei consecrationes, et omnes deab ecclesia regionis illius saepius jam ante rogatus, et tunc demum a reverendissimo Alberico Ostiensi episcopo et legato Sedis apostolicae persuasus pariter et deductus. Veniens autem cum incredibili devotione susceptus est a pulo terrae, ac si de coelo angelus advenisset. Nec moram facere
Abbreviated transcription (Latin):
silio a pat̾ͥb decẽ prouinti¬
arum: aliis aut̃ ep̃is et ab.¬
batib plurimis. dictante
iuro dei nouis dogniatib.
opponit᷑ synbolum nouum.
Cui aut̃ subscribunt᷑ nom̃
um sicut irrep̃hensibilis.
sic irrep̃h ensibilis zelus ce¬
teris in notescat. Ita demũ
apostolico iudicio et aue¬
toritate. uniuersalis eccł̾ie
error ille dãpnatur. ep̃s Gis
lebertꝰ an eiclẽ dãpnationi
cõsentiat int̾rogat᷑: cõsen¬
tiens pupliceq refutans q̃
pͥus scripserat et affurma¬
uerat inaulgentiã ip̃e cõseqͣt᷑.
inquiie quod ab iuitio cautꝰ
fuisset. ea lege eandlem ingͣ¬
di aisceptationenr᷑ut ꝓmit.¬
teret sine ulla sese obstina.¬
tione. pro eccłie scẽ arbitͥo
correcturũ libere suã opini¬
onem.
ricus quidã olim mona¬
chiis. tunc apostata uiliᷤᷤ
meq doctrine u̾bis ꝑsua¬
sibilib gentis illius occu¬
pauerat leuitatem. et ut
ypocͥsi loquens nĩdatiũ fic¬
tis uerbis de eis negotiaba¬

Expanded text:
silio, a patribus decem provincisilio, a patribus decem provinciarum, aliis autem episcopis et abbatibus plurimis, dictante Viro Dei, novis dogmatibus opponitur symbolum novum. Cui etiam subscribuntur nomina um sicut irreprehensibilis fides, sic irreprehensibilis zelus caeteris innotescat. Ita demum apostolico judicio et auctoritate universalis Ecclesiae error ille damnatur; episcopus Gillebertus an eidem damnationi consentiat, interrogatur. Consentiens, et publice refutans quae prius scripserat et affirmaverat, indulgentiam ipse consequitur, maxime quod ab initio cautus fuisset ea lege eamdem ingredi disceptationem, ut promitteret sine ulla sese obstinatione, pro Ecclesiae sanctae arbitrio, correcturum libere suam opinionem. ricus quidam, olim monachus, tunc apostata vilis, ae doctrinae, verbis persuasibilibus gentis illius occupaverat levitatem, et, ut hypocrisi loquens mendacium , fictis verbis de eis negotiaba
Abbreviated transcription (Latin):
ticis fatebatur. Timebat
enim quod apudl senonas.
petrũ ei apisse ferunt: Tu
a res agit᷑ paries cũ primꝰ
arclet. Nouissime tam̃ cũ
iam fideliũ suꝑ hoc inua-¬
lesceret scandalũ. cresceret
mimur uocatus ad mediũ
est. et librũ tracłe iussus
in quo blasphemas euo¬
muerat graues qurtlem:
s uerboꝵ quodam in uolu¬
cro circũseptas. Igit᷑ in cõ¬
cilio quod in urbe remoꝵ
papa uenerabilis eugeniꝰ
celebrauit:egit tominꝰ
.adu̾sus hũc gillebertũ.
ris adhleta bernarilus. p̾¬
mo quidera totum quod
ille uerboꝵ cauillationib
occultare nitebat᷑ eliciẽs:
dem̃ uͦ tam suis ratiocini¬
is ꝙͣ sc̃oꝵ testimoniis. bi¬
duana cdisputatione redar¬
quens.Consiclerans sane
nõ nullos ex hiis qͥ p̃siclebãt
iam qͥlem animaduerten¬
tes blasphemiã in aoctͥna.
alhuc tam̃ au̾tentes miu¬
nam a ꝑsona accensus est
zelo: et domesticam sibi
eccłiam seorsũ cõuocat gal.¬
licanã. Cõmuni deniq cõ¬

Expanded text:
ticis fatebatur. Timebat ticis fatebatur. Timebat enim quod apud Senonas Petrum ei dixisse ferunt: Tunc tua res agitur, paries cum proximus ardet. 1123 Novissime tamen cum jam fidelium super hoc invalesceret scandalum, cresceret murmur, vocatus ad medium est, et librum tradere jussus, in quo blasphemias evomuerat, graves quidem, sed verborum quodam involucro circumseptas. Igitur in Concilio, quod in urbe Remorum papa venerabilis Eugenius celebravit, egit cominus adversus hunc Gillebertum ris athleta Bernardus: primo quidem totum quod ille verborum cavillationibus occultare nitebatur, eliciens; deinde vero tam suis ratiociniis, quam sanctorum testimoniis biduana disputatione redarguens. Considerans sane nonnullos ex his qui praesidebant, jam quidem animadvertentes blasphemiam in doctrina, adhuc tamen avertentes injuriam a persona; accensus est zelo, et domesticam sibi Ecclesiam seorsum convocat Gallicanam. Communi denique con
Abbreviated transcription (Latin):
dus: hoc qͦ om̃imodis recu¬
sauit. Nam et cõfessus est
postea suis quod ea hora.
maxnia quidem ex ꝑte me¬
moria eius turbata fuenit.
ratio caligaui̾t: int̾ior fug̾it
sensus. Nic hilominus
tam̃ eccłia que cõuenerat
dimisit hominem. nuita¬
uit abhominationẽ. a ꝑ.¬
sona abstinens: s dogma.¬
ta praua cõdẽpnans. Qr̃ãdo
uͦ petrus ille refugiũ ĩue.¬
niret in sede petͥ: tã longe
clissidens a fide petͥ: Et ip¬
sum gͦ ancrorem eadẽ sen¬
tentia cũ errorib siuis apo¬
cenctio: scrptorẽ silentio cõ¬
dempnauit.
uit item Gilleber
litteris plurimum
exercitatꝰ. s sublimiora se
eciam ipse scrutatus.
ad insipientiam sibi. Si¬
quidem de scẽ tͥnitatis u:¬
nitate et diuinitatis sin¬
plicitate: nõ simpliciter
sentiens nec fidelit̾ scͥbẽs.
discipulis suis panes pro¬
pone bat abstonditos:
furtiuas ꝓpmabat aquas
nec facile quid saꝑet. ĩmo
quãtũ desiꝑet ꝑsonis attñ-¬

Expanded text:
dus; hoc quoque omnimodis recudus; hoc quoque omnimodis recusavit. Nam et confessus est postea suis, ut aiunt, quod ea hora, maxima quidem ex parte memoria ejus turbata fuerit, ratio caligaverit, et interior fugerit sensus. Nihilominus tamen Ecclesia quae convenerat, dimisit hominem, mulctavit abominationem, a persona abstinens, sed dogmata prava condemnans. Quando vero Petrus ille refugium inveniret in Sede Petri, tam longe dissidens a fide Petri? Et ipsum ergo auctorem eadem sententia cum erroribus suis apocendio, scriptorem silentio condemnavit. 15. Fuit item Gillebert sacris Litteris plurimum exercitatus, sed sublimiora se etiam ipse scrutatus ad insipientiam sibi. Siquidem de sanctae Trinitatis unitate et Divinitatis simplicitate non simpliciter sentiens, nec fideliter scribens, discipulis suis panes proponebat absconditos, furtivas propinabat aquas, nec facile quid saperet, imo quantum desiperet, personis authen
Abbreviated transcription (Latin):
monitis flexus ne uidelicet
ex ipsiuis absentia et scanda.¬
lum popło. et cornua cresce¬
rent aduersario demũ ꝑ ge̾
acquieuit. t̾stis quidem nec
sine latͥmis annuẽs: sicut ĩ
epła ad papam innocentiũ
ipse testatur:ubi plenius lu
Affuit dies: et eccł̾ia copiosa
cõuenit. ubi a łi famulo
petͥ illiꝰ in mediũ scͥpta pro¬
lata sunt: et erroris capitu¬
la designata. Demũ illi op¬
tio data est:aut sua esse ne¬
gandi. aut errorem humi¬
lit̾ corrigendi: aut resspon¬
dencti si posset obediendis
sibi rationib parit et scõꝵ
testimoniis patrum. It il¬
le nec uolens tespice nͨ ua¬
lens resistere. sapientie
et sp̃ui qui loquebatur:
ut tempus redimẽt sedẽ
apłicam appellauit. S et
postea ab egregio illo catho¬
lice ficłi aduocato monitꝰ.
ut uł iam sciens in ꝑsonã
suam nichil agendum:
respondẽt tã libere ꝙͣ se¬
cure. audiendus tam̃ et fe.¬
rendus in om̃i pacientra
nõ sententia aliqua fenẽ¬

Expanded text:
monitis flexus, ne videlicet monitis flexus, ne videlicet ex ipsius absentia et scandalum populo, et cornua crescerent adversario, demum pergere acquievit, tristis quidem, nec sine lacrymis annuens, sicut in epistola ad papam Innocentium ipse testatur, in qua plenius lucr. 14. Adfuit dies, et ecclesia copiosa convenit: ubi a Dei Famulo Petri illius in medium scripta prolata sunt, et erroris capitula designata. Demum illi optio data est, aut sua esse negandi; aut errorem humiliter corrigendi; aut respondendi, si posset, objiciendis sibi rationibus pariter et sanctorum testimoniis Patrum. At ille nec volens resipiscere, nec valens resistere sapientiae et spiritui qui loquebatur; ut tempus redimeret, Sedem apostolicam appellavit Sed et postea ab egregio illo catholicae fidei advocato monitus, ut vel jam sciens in personam suam nihil agendum, responderet tam libere, quam secure, audiendus tantum et ferendus in omni patientia, non sententia aliqua ferien
Abbreviated transcription (Latin):
al d̾i hominem retuler̃t.
Qui nimirũ solita bonitate
et benignitate desiderans
errorem corrigi hominem¬
non cõfundi: secreta illũ
ammonitione cõuenit. Cũ
quo eciam tam moileste tãq
rationabilĩt egit: ut ille
ꝙͦ cõpũctꝰ ad ipsius arbitri¬
um correcturum se promit¬
teret uniuersa. Ceterũ cũ
recessisset ab eo petrus idẽ.
cõsiliis stimulatus iniqͥs
et ingenii sui i̾̃b. pluri¬
moq exercitio aisputandi
infelicit̾ fidens: resilut a
ꝓposito saniori. Expetens
deniq senonensem metͦ.¬
politanũ. quod in eius ec¬
cłia celebrandum foret.
in ꝓptimo grande cõciliũ
clareuallensem causatur
abb̃em. suis in occulto de¬
trahere libris. Addit qͦ pa.¬
ratum se esse. in publico
sua defendere scͥpͥta: rogãs
ut p̃dictus albas dictunus
si quid h̾eret ad cõcilium
uocaretur. Factum est ut
postulauit. s uocatus abbas
uenire penitus recusauit:
suum hoc nõ esse renũtians.
Postea tam̃ magnoꝵ uiroꝵ

Expanded text:
ad Dei Hominem retulerunt. ad Dei Hominem retulerunt. Qui nimirum solita bonitate et benignitate desiderans errorem corrigi, non hominem confundi, secreta illum admonitione convenit. Cum quo etiam tam modeste, tamque rationabiliter egit, ut ille quoque compunctus ad ipsius arbitrium correcturum se promitteret universa. Caeterum cum recessisset ab eo, Petrus idem consiliis stimulatus iniquis, et ingenii sui viribus, plurimoque exercitio disputandi infeliciter fidens, resiliit a proposito saniori. Expetens denique Senonensem Metropolitanum, quod in ejus ecclesia celebrandum foret in proximo grande concilium, Clarae-Vallensem causatur Abbatem suis in occulto detrahere libris. Addit quoque paratum se esse in publico sua defendere scripta, rogans ut praedictus Abbas dicturus, si quid haberet, ad Concilium vocaretur. Factum est ut postulavit. Sed vocatus Abbas venire penitus recusavit, suum hoc non esse renuntians. Postea tamen magnorum virorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ euulent̃ in tẽpore ire fac¬
tus est recõciliatio: nõ modo
latius prosequendũ. Suffice̾
interim potest si ipsiꝰ suꝑ h
scribentis ad enm innocen¬
tii ꝑape uerba ponamus.
uerantiq cõstantia
cam̃ b̾ati petͥ. et scẽ
mate femor tue religionis
et discretionis suscepent de
fensandant. et se murũ inex¬
pugnabilem pro domo ai
opponens. animos regum ac
principũ. et aliarũ tam ec¬
ad catholice eccłie unitatem
et beatipetri ac nram obedi¬
entiam frequentib argum̃¬
tis. et ratione munitis indu¬
cere laboraui̾t: magna q̃ ec¬
cłie cłi et nobis prouenit
utilitas manifestat. In qͥb
aũt pro ficde qͦ mag̾nifi ce
egerit seruus fidet: et prudẽs
uit in clieb petruᷤᷤ
abaelardus mag̃r
insignis: et celeber¬
ninꝰ in opinione
scientie. et le ficle
ꝑfidie docmatizans. C uius
cũ blasphemiis plena gra¬
uissimis uolitare uncdiq
scripta cepissent: ꝓphanas
nouitates uocũ. etͥ sensuũ¬
execͣti uiri eruiti atq fideles.

Expanded text:
que evidenter in tempore irae factus est reconciliatio; non modo latius prosequendum. Sufficere interim potest, si ipsius super hoc scribentis ad eum Innocentii papae 1122 verba ponamus: erantique constancia causam beati Petri et sancte mate, fervor tue religionis et discrfendendam, et se murum inexpugnabilem pro domo Dei opponens, animos regum ac principum, et aliarum tam ecad catholicae Ecclesiae unitatem, et beati Petri, ac nostram obedientiam, frequentibus argumentis, et ratione munitis reducere laboraverit; magna, quae Ecclesiae Dei et nobis provenit, utilitas manifestat. » In quibus autem pro fide quoque quam magnifice egerit servis fidelis et prudens, Fuit in diebus illis Petrus Abaelardus magister insignis, et celeberrimus in opinione scientiae, sed de fide perfide dogmatizans. Cujus cum blasphemiis plena gravissimis volitare undique scripta coepissent, profanas novitates vocum et sensuum viri eruditi atque fideles
Abbreviated transcription (Latin):
let dñs plebem suam: et he¬
reditatẽ suam nõ derelinqͥt.
Porro dextera flñi faciet uir¬
futem et brachiũ suũ auxi¬
liabitur ei: ut cognoscant
omnes qr bonum est sperare
in tlño quam sperare in pͥn¬
cipib et de huis hactenꝰ.¬
am et illud ꝓpter poste¬
ros memorandum. ꝙͣ
multiplicit̾ eccłie sc̃e
uir sc̃i doctͥna profuerit in
catholicoꝵ morib corrigenidiᷤ.
in scismaticoꝵ furorib cõpri¬
mendis. In h̾eticoꝵ errorib
cõfutandis. Siquidem p̃ter
eos quos docuit sobre et ius¬
te et pie uiu̾e̾ in scło: qͣntos
ecam ꝑfectuis uale dic̾e scło
ꝑsuasit: uł ex hoc liquet. qd̾
non cessauit quam diu urat
deserta scłi. scł̃i de sertoribus
implens.

Expanded text:
let Dominus plebem suam, et haelet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet. Porro dextera Domini faciet virtutem, et brachium suum auxiliabitur ei; ut cognoscant omnes quia bonum est sperare in Domino, quam sperare in principibus. »  Sed de his hactenam et illud propter posteros memorandum, quam multipliciter Ecclesiae sanctae Viri Dei doctrina profuerit in Catholicorum moribus corrigendis, in schismaticorum furoribus comprimendis, in haereticorum erroribus confutandis. Siquidem praeter eos quos docuit sobrie, et juste, et pie vivere in saeculo; quantos etiam perfectius valedicere saeculo persuasit, vel ex hoc liquet, quod non cessavit, quamdiu vixit, deserta saeculi, saeculi desertoribus implere.
Abbreviated transcription (Latin):
clamor astantiũ. plures e.¬
eciam e scłarib aderant: qui
ut puerum uicdẽ uiclentem
multiplicit̾ cõsolati deo gra-¬
cias referebant
llud eciã iocunde satis cͤ¬
ctimꝰ cõsiderasse. nõ nullos
quod eadẽ eptlomada qͣ
felicissima eius autma car¬
ne soluta est. eccl̃ia ihero¬
solunitana magnifice sa¬
solata: sicut sepus illum
nouerant ꝓmisisse. Si quidẽ
capta est ascalon illa muni-¬
tissima paucis a scã ciuitate
nulianis clistans: et pericu¬
lose instans calcaneo eius.
Aduersus hanc quinqͣgnita
tes nichil profecerant xp̃i
uina. Nec ingruum ip̃iꝰ¬
scͥpserat anno ad uirum
templi tunc ministrum. nc̃
lam et magistrum milicie tẽ¬
pli. qui ip̃iꝰ scdł̃m carnẽ auũ¬
culus erat. Ue principibus
urĩs ait. In terra clñi nichil
boni fecerunt in suis ad qͣs
uelocit̾ redierũt. incͣctibilem
exercent mͣiliciam et nõ cõ-¬
pacunt᷑ suꝑ cõt̾tione ioseph.
Confidimꝰ aũt quia nõ repel-¬

Expanded text:
clamor astantium. Plures eclamor astantium. Plures eecularibus aderant, qui ut puerum videre videntem, multipliciter consolati, Deo gratias referebant. 11. Illud etiam jucunde satis credimus considerasse nonnullos, quod eadem hebdomada, qua felicissima anima ejus carne soluta est, ecclesia Jerosolymitana magnifice sasolata, sicut saepius noverant illum promisisse. Siquidem capta est Ascalon illa munitissima, paucis a sancta civitate milliariis distans, et periculose instans calcaneo ejus. Adversus hanc quinquaginta ius nihil profecerant Chrisvina. Nec incongruum nunc ipscripserat anno ad virum Templi, tunc ministrum, nunc etiam magistrum Militiae Templi, qui ipsius secundum carnem avunculus erat. « Vae principibus nostris, ait. In terra Domini nihil boni fecerunt: in suis, ad quas velociter redierunt, incredibilem exercent malitiam, et non compatiuntur super contritione Joseph. Confidimus autem quia non repel
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt in leserto: pacienter to¬
lerat saluator obprobriũ.
qd̾ tantarũ animarũ salu¬
minit huiꝰ uerbr. ip̃e qͦ ue
nerabilis pat̾ mt̾ cet̾a ddicẽs.
Si necesse sit unũ fierie du-¬
o. Libens extipio in me detͣ¬
hentiũ linguas malecticas.
et uenenata spicula blasphe¬
moꝵ: ut nõ ad ipm ꝑueni¬
ant. Non recuso inglorius
fieri: ut nõ uruat᷑ in di glo
nam hec quidẽ ille in libro
de cõsideratione scło.
ccichit aũt uͥ primũ
de eiusdẽ exercius
dissipatione. lam̃ta¬
bilis int gallias ĩ.¬
sonuerat rumor. ut illumi¬
nandum d̃ĩ famło filiũ cecũ
offerens pat̾: multis p̃cibus
uinc̾e̾t excusantem. W in¬
ponens sc̃s pu̾o manũ ora¬
bat ad dĩm: quatinꝰ si ab
eo uerbum p̃dicationis il¬
lius exierat. si p̃dicanti sp̃s
eiꝰ affuerat in illiꝰ illumina¬
tione ostendere dignaretur.
Dum uͦ post orationẽ orati¬
onis p̃stolaretur effectum.
Quid facturꝰ sum ait puer:
Nideo enĩ. Attollit᷑ illico

Expanded text:
t in deserto : patienter tolerat Christus Salvator opprobrium, quod tantarum animarum saluminit hujus verbi ipse quoque venerabilis Pater, inter caetera dicens: « Si necesse sit unum fieri e duo. Libens excipio in me detrahentium linguas maledicas, et venenata spicula blasphemorum, ut non ad ipsum perveniant. Non recuso inglorius fieri, ut non irruatur in Dei gloriam . » Haec quidem ille in libro de Consideratione secundo. Accidit autem, ubi primum de ejusdem exercitus dissipatione lamentabilis intra Gallias insonuerat rumor, ut illuminandum Dei Famulo filium caecum offerens pater, multis precibus vinceret excusantem. Et imponens Sanctus puero manum, orabat ad Dominum, quatenus, si ab eo verbum praedicationis illius exierat, si praedicanti Spiritus ejus adfuerat, in illius illuminatione ostendere dignaretur. Dum vero post orationem orationis praestolaretur effectum: « Quid facturus sum, » ait puer? « video enim. » Attollitur illico
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgitur ad eccł̃iam eo ipso qͥ
cõualuerat preeunte cõcla-¬
mant in lauiles cli. eodem
fides. infidelis quisq cõfũ¬
ditur: exuitas pietas. et
ĩpietas cõtabescit. Porro
uir cłi cellam ubi manebat
ingrẽssus. diligent̾ om̃s ob¬
seruari acditus. obseruari
ianuas iubet: ne quis pa¬
teat accessus ppło cõcurrẽ¬
porali bñficio nõ ingratus.
magis q sollicitꝰ pro reme¬
dio spuitalr secutꝰ est seruũ
xp̃i monasticum in clara¬
ualle orclinẽ ꝓfitens et ha-¬
bitum. Aquo eciam mistꝰ
ad partes iterum tholosa

Expanded text:
gitur ad ecclesiam, eo ipso qui convaluerat praeeunte: conclamatur in laudes Dei, eodem fides, infidelis quisque confunditur, exsultat pietas et impietas contabescit. Porro Vir Dei cellam ubi manebat ingressus, diligenter omnes observari aditus, obserari januas jubet, ne quis pateat introitus populo concurrenporali beneficio non ingratus, magisque sollicitus pro remedio spirituali, secutus est Servum Christi, monasticum in Clara-Valle Ordinem profitens, et habitum sumens. A quo etiam missus ad partes iterum Tolosa
Abbreviated transcription (Latin):
ilita nũtiare leticiam. Uñ
eciam miiari ip̃e sepiusq cã¬
ii. quod dũ sibi post tam q̃¬
ues frequentias hominũ et
tumultus. uelut ab exordi¬
o ualefaciendum scło ucdi¬
caret: et tanꝙͣ de nouo ad¬
orienctũ sacre ꝓpositum cõ¬
u̾sationis: tunc potissimũ
uberiorib excip̾ct᷑ gaudiis
obsequiis coleret᷑. Rediens
aũt pat̾ sanctꝰ ab urbe ex sc̃õ¬
rum apłoꝵ martyrumq cor¬
porib exenia secũ retulit p̃

Expanded text:
ita nuntiare laetitiam. Unde etiam mirari ipse saepiusque causari, quod dum sibi post tam graves frequentias hominum et tumultus, velut ab exordio valefaciendum saeculo judicaret, et tanquam de novo adoriendum sacrae propositum conversationis; tunc potissimum uberioribus exciperetur gaudiis, obsequiis coleretur. Rediens autem Pater sanctus ab Urbe, ex sanctorum Apostolorum martyrumque corporibus xenia secum attuli
Abbreviated transcription (Latin):
tem merut exꝑiti magnifice tam̃¬
etam grã cõtemplationis. ieo tã¬
ex uisionib et reuelationib dm̃:
exuberant sensib elucescit.¬
Porro monast̾ioꝵ fructꝰ qm
sis gratulat᷑. et grãs agit¬
illi: t̾tio quidem reditum¬

Expanded text:
tem meruit experiri: magnifice tametiam gratia contemplationis in ex visionibus et revelationibus exuberant sensibus, elucescit.Porro monasteriorum fructus, sis gratulatur, et gratilli; tertio quidem reditum
Abbreviated transcription (Latin):
bonitas effet benignitas es¬
set oneri: uel tanta bonitas
nõ esset honori: Legimꝰ
de salomone. quod om̃is t̾ra
desideranit uide uultum
eius. Grande p̃coniũ: s for¬
te forsitan. in hac ꝑte nou
minꝰ ꝙͣ salomon hic. Neq
enĩ satis crectibile est.salo¬
monem illum in oñĩ gła
sua tam unuersalem orbiꝰ
optinuisse fauoremr quã hẽ
in sua humilitate. Inmo
adhuc cum hominib in u¬
niuersa terra tam celebre:
et amabile optinuisse no¬
men. a solis ortu et occasu
ab aquilone et mari. AIt
enim illas memoremꝰ pro¬
uintias. ex quib usq ho¬
chie monim̃ta certiora su¬
ꝑesse noscũt᷑: et in eccłia ori¬
entali et apud soles occistu¬
i insuns q̃ procul sũt da¬
tie.sueue q celeberrima
eius opinio fuit. undiq
q eiꝰ bñdictio petebetur.
Postremo quasi uitis abũ¬
dantissima. suos mdiq pal¬
mites ꝓpagauit: excepto
quod in t̾ra iherosolimita¬
na. ꝙͣ uis locꝰ esset a rege pa¬

Expanded text:
nta benignitas esnta benignitas esset oneri, vel tanta bonitas non esset honori? Legimus de Salomone, quod omnis terra desideravit videre vultum illius. Grande praeconium: sed forsitan in hac parte non minus quam Salomon hic. Neque enim satis credibile est, Salomonem illum in omni gloria sua tam universalem Orbis obtinuisse favorem, quam hunc in sua humilitate. Imo vadhuc cum hominibus, in universa terra tam celebre et amabile obtinuisse nomen a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. 22. Ut enim illas memoremus provincias, ex quibus usque hodie monumenta certiora superesse noscuntur; et in Ecclesia orientali, et apud soles occiduin insulis quae procul sunt Daciae Sueciaeque, celeberrima ejus opinio fuit. Crebrasque ejus benedictio petebatur. Postremo quasi vitis abundantissima suos undique palmites propagavit, 1126 excepto quod in terram Jerosolymitanam, quamvis locus esset a Rege pa
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit estimare grẽ. ne anre¬
uerentie amplius optinet.
Quis enĩ tam rigide cõuer¬
sationis. qui clareuallensẽ
nõ sublimĩt reuereret᷑ ab¬
batem:. ¶uis tam clissolute:
qͥ nõ erga eundem clulciter
afficeretur: Dulcissimis e.¬
nim affectib plenum p̾tꝰ
ip̃e gerebat. S quã lib̾e eos
quociens causa posteret eos
coercebat: humanissimus
in affectione. magis tamẽ
fortis in fide. Q ut breue
aliquod huiꝰ rei proferamꝰ
exemplum: sicut ip̃e qͦ tes¬
tatur in sermone suꝑ canti
ni sui. et g̾mani tam ne¬
cessarii tã dilecti gerardi
idelicet. ce lebrauit exeiͥ¬
as: siccis ocłis corpꝰ eius tra¬
tlidit sepulture. ne affectus
fidem uinc̾e̾ uideret᷑. Nam
extraneum quẽlibet: iuix aut
nũꝙͣ sine lacrimis sepeliuit.
Talem sibi illum ub̾iꝰ ꝓm̃
fructificaturum. manꝰ diui¬
na formauerat: ut austen¬
tatem suauitas morũ tolle¬
ret. anctoritatem sc̃ĩtas cõ¬
seruaret. Cui enĩ uł tanta¬

Expanded text:
fuerit aestimare, gratiae an refuerit aestimare, gratiae an reverentiae amplius obtineret. Quis enim tam rigidae conversationis, qui Clarae-Vallensem non sublimiter revereretur Abbatem? quis tam dissolutae, qui non erga eumdem dulciter afficeretur? Dulcissimis enim affectibus plenum pectus ipse gerebat: sed quam libere eos, quoties causa deposceret, coercebat, humanissimus in affectione, magis tamen fortis in fide. Et ut, breve aliquod hujus rei proferamus exemplum, sicut ipse quoque testatur in sermone super Cantni sui, et germani tam necessarii, tam dilecti, Gerardi videlicet, celebravit exsequias, siccis oculis corpus ejus tradidit sepulturae, ne affectus fidem vincere videretur. Nam extraneum quemlibet vix, aut nunquam sine lacrymis sepelivit. Talem sibi illum uberius proinde fructificaturum manus divina formaverat, ut austeritatem suavitas morum tolleret, auctoritatem sanctitas conservaret. Cui enim vel ta
Abbreviated transcription (Latin):
ut ip̃os ꝓbet ceteris sancti¬
ores: s ut ceteros magis a¬
matores et enuilatores fa¬
ciat sanctitatis. Nichil qͦ mͥ
et signis istis. q̃ñqͥlem mee
illa fame magis ꝙͣ iuite no¬
uerim exiberi: nec ad meã
fieri cõmenilationẽ. s ad cõ¬
monitionem potius alioꝵ
Satis ni fallor hutꝰ uiri mi¬
rabitur animum. quisqͥs ħ
diligenti cõsideratione pen¬
sauĩt: nec p̃stantiꝰ reputa¬
bit estimator quisqͥs fideł.
signa atq ꝑroctigia mirabi
int̾pretari. Sibi qͦ nõ minꝰ
mitandos eius affectus. ꝙͣ
mirandos actus et morum
insignia. ꝙͣ operũ signa cog¬
noscere. S ad ħ qͥs udoneuᷤ.
N huiꝰ siqͥdem pectore
uiri cłi. pan federe. puri¬
tas suauitasq cõsederãt.
satis quidem utͣq mira.¬
bilis: s mirabilior utusq
cõplexus. Inde nimtrum
tam singłant̃ in unum
hominem. totius orbis uota
paut̾ cõcurtebant: quod pu¬
ritatem suauitas amabilẽ
faceret. suauitatem puuritas
acceptabilem: ut difficile

Expanded text:
ut ipsos probet caeteris sanctiores, sed ut caeteros magis amatores et aemulatores faciat sanctitatis Nihil ergo mihi et signis istis: quandoquidem meae illa famae magis, quam vitae noverim exhiberi; nec ad meam fieri commendationem. sed ad commonitionem potius aliorum. » Satis, ni fallimur, hujus viri mirabitur animum quisquis hoc diligenti consideratione pensaverit, nec praestantius reputabit aestimator quisque fidelis, signa atque prodigia mirabilinterpretari. Sibi quoque non minus mitandos ejus affectus, quam mirandos actus, et morum insignia, quam operum signa cognoscere. Sed ad haec quis idoneus? 21. In hujus siquidem pectore Viri Dei, pari foedere puritas suavitasque consederant: satis quidem utraque mirabilis; sed mirabilior utriusque complexus. Inde nimirum tam singulariter in unum hominem totius Orbis vota pariter concurrebant, quod puritatem suavitas amabilem faceret, suavitatem puritas acceptabilem; ut difficile
Abbreviated transcription (Latin):
beato nicholao ex innume-¬
ris quibdã est decoratꝰ mi¬
raculis. in natalis eius an¬
nua cõmemoratione tanꝙͣ
eximiũ cõm̃dari. quod ĩꝑa¬
torem cõstantinũ ab int̾itu
quoꝵdam longe cõstitutus
ꝑuisum deflexit. nͨ illud
aissimile est qd anectimꝰ.
lbas Gerardus ꝓpa
est nobis uidisse se eñ ali¬
qñ psallentium fratrum cͥ¬
c uire ohoros. et sicut freqñt
agebat excitare torpentes:
ita ut affectuosius et uiri-¬
luis psalleretur. qd̃ reliquũi
fuit iugiliũ. Cumq clie
sequenti apud eum fami¬
lianter causaretur tariliꝰ
illum ꝙͣ oportuerat ea noc¬
te usitasse psallentes: ego
ait nocturnis horis corpo¬
modo: s quo nõ potuit cor-¬
pus spuit̾ uenit. Expauit
ille audiens nõ affuisse ⁊̃
corpore. quẽ tam clui corpo¬
reo spectasset obtuitu: cir¬
cueuntem utrumq choo¬
rum. et dormitantes quos
sc̃s apua urbẽ
morabat᷑: cõti¬
git fratrẽ quẽdã
robertũ nomine: in clara¬

Expanded text:
beato Nicolao ex innumebeato Nicolao ex innumeris quibus est decoratus miraculis, in natalis ejus annua commemoratione tanquam eximium commendari, quod imperatorem Constantinum ab interitu quorumdam longe constitutus per visum deflexit. 3. Nec illud dissimile est quod annectimus. Abbas Gerardus de est nobis vidisse se eum aliquando psallentium fratrum circuire choros, et sicut frequenter agebat, excitare torpentes, ita ut affectiosius et virilius psalleretur quod reliquum fuit vigiliarum. Cumque die sequenti apud eum familiariter causaretur tardius illum quam oportuerat ea nocte visitasse psallentes: « Ego, ait, nocturnis horis corpomodo: sed quo non potuit corpus, spiritus venit. » Expavit ille audiens non adfuisse in corpore, quem tamdiu ipse corporeo spectasset obtuitu, circumeuntem utrumque chorum, et dormitantes quosqsanctus apud Urbem morabatur, contigit fratrem quemdam, Robertum nomine, in Clara
Abbreviated transcription (Latin):
deuenisse uisus est ad extre¬
ma portan sese in oratoriũ
sibi tunicã. fecit in sola po¬
situs expectatione exitꝰ mor¬
tis. Cum subito raptus in
quendam mentis extessũ.
ac ueluti iam carne solutꝰ
ud̾e sibi uisus est: corpus
sium eodem quo iacebat
in loco examine iã cͥcũdatũ.
multitudine sat̾dotũ aꝑ¬
tos tenentiũ libros. et ce¬
lebrantiũ exequias ex
more sollempnes. Cũ su.
bito in uultu habituq p̃¬
ue̾nda quedam ꝑsona pro¬
ihiens ex altari. manu illis
ĩnuit ut tacerent: uoce
part̾ ꝓhibens. ne mortuñ
reputarent: cuiꝰ utam da-¬
teuallensi abbati donaue¬
rat deus. Confestim deni¬
q ad se retiens sanũ se rep¬
ꝑit: et quod uiderat fraiͥb
indicauit. Qui qͥdem ut a
fidelib uiris nuꝑaccepimꝰ
hocdieq suꝑstes. et in ꝑtib
aquitame degens bñficiũ
qd̾ accepit sedule cõfitetur :¬
ut ipsuis p̃comio cuiꝰ m̾ito
uiuat. Si quis hoc miniᷤ
miratur animadu̾tat de

Expanded text:
devenisse visus est ad extredevenisse visus est ad extrema, portari sese in oratorium, supponi sibi fecit, in sola positus exspectatione exitus mortis: cum subito raptus in quemdam mentis excessum, ac veluti jam carne solutus, videre sibi visus est corpus suum eodem quo jacebat in loco exanime, jam circumdatum multitudine sacerdotum, apertos tenentium libros, et celebrantium exsequias ex more solemnes. 1131 Nec mora, in vultu habituque prverenda quaedam persona prodiens ex altari, manu illis innuit ut tacerent, voce pariter prohibens ne mortuum reputarent, cujus vitam Clarae-Vallensi Abbati donaverat Deus. Confestim denique ad se rediens, sanum se reperit, et quod viderat fratribus indicavit. Qui quidem, ut a fidelibus viris nuper accepimus, hodieque superstes et in partibus Aquitaniae degens, beneficium quod accepit sedulo confitetur, ipsius praeconio, cujus merito vivens. Si quis hoc minus miratur, animadvertat de
Abbreviated transcription (Latin):
reputans fructum esse labo¬
ris. Int̾ q̃ beati cesari dentẽ
quonammͦ receꝑit memo¬
ranclũ. Cum enĩ integium
ei p̃dicti martyris caput. gͣ¬
dari sibi petiit dentẽ unũᷤ
Frustra uͦ aliquã dui fratres
qui cum eo uenerant labo¬
rantes: cõcessum sibi trahe¬
re penitꝰ nõ ualebant. frac¬
tis enĩ cultellis cluob aut
⁊trib quos applicuerant:
nichilominꝰ adhuc dens ĩ.¬
mobilis ꝑmanebat. Tunc
ille orandũ est nobis ait.
Nec enĩ habere possumꝰ nͥ
mariyr ip̃e cõceclat : facta
deniq oratione reu̾enter
accedens incredibili facili¬
tate duob tulit aigitis qd̃
ferreis ante moueri nõ po¬
terat instrumentisi
natres autem sui¬
iherosolimita.¬
ni templi fideł
milicie profes.¬
sores: cum nouã
habere eo tẽꝑe
domũ in urbe
o patre specialiq patrono.
tunicam eiꝰ pro exinua bñ¬
aictione seruabant. Apud
quos eodem anno sacdos qͥ¬
dam grauissima febre col¬
reptus. desperabilit̾ egrota-¬
bat. Ut aũt om̃ino deficiẽ

Expanded text:
laboris. Inter quae beati Caesarii dentem quonam modo receperit, memorandum. Cum enim integrum ei praedicti martyris caput exdari petiit dentem unum. Frustra vero aliquandiu fratres qui cum eo venerant laborantes, concessum sibi trahere penitus non valebant. Fractis enim cultellis duobus aut tribus quos applicuerant, nihilominus adhuc dens immobilis permanebat. Tum ille: « Orandum nobis, » ait. « Nec enim habere possumus, nisi Martyr ipse concedat. » Facta denique oratione reverenter accedens, incredibili facilitate duobus tulit digitis, quod ferreis ante moveri non poterat instrumentis. 2. Fratres autem Jerosolymitani Templi, fidelis militiae professores, cum novam habere eo tempore domum in Urbe o Patre specialique patrono suo, tunicam ejus pro eximia benedictione servabant; apud quos eodem anno sacerdos quidam gravissima febre correptus desperabiliter aegrotabat. Ut autem omnino deficiens
Abbreviated transcription (Latin):
entiam płios erudisse: ut
scłm ꝓmissionẽ scripturt
sacre luceant. quasi stelle in
ꝑpetuas et̾nitates. Alii ꝙͦ ĩ
edificantis cenabus laborã¬
tes: amplificauerunt nom̃
sanctiratis. Alii in sedandi
utiles in actione. Alii in sa¬
cris meditationib spnitali¬
ter ferati sublimes incõ¬
tẽplatione fuerũt. Qpis

Expanded text:
entiam plurimos erudisse; ut entiam plurimos erudisse; ut secundum promissionem Scripturae sanctae, luceant quasi stellae in perpetuas aeternitates Alii quoque in aedificandis coenobiis laborantes, amplificaverunt nomen sanctitatis: alii in sedandis utiles in actione: alii in sacris meditationibus spiritualiter feriati, sublimes in contemplatione fuerunt. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
nõ totis pro loco et temꝑe
maliciam quãq aisponens
eius zelum et auctoritatẽ
crũ in eius pectore inhabi¬
tantis exemplum diuinita¬
tis. de quacũq tͥbulatione
fidelit clamaturꝰ accessit ÷
et mefficacit laborauit.
Mestus ab eo solatiũ afflictꝰ
aunliũ. cõsiliũ anxius. eger
remectiũ: pauꝑ subsidium
reportabat. Ita sese om̃ium
fecerat seruũ ac si toti gemi¬
tus orbi: ita tam̃ liber ex
om̃ib cõstientie sue sollici¬
tudinẽ gerẽs tanꝙͣ soli dedi
in cliu̾sis enituisse mun̾i¬
b. Legimꝰ eñĩ uiros ĩ fide
magnificos. multiplicibus
cdatiusse miraculis: alios
spm̃ habuisse ꝓpheticum.
et futura quasi p̃sentia: o¬
culta uelut sub oculis posi¬
ta mirabilit̾ cognouisse. A¬
lios nichilominꝰ antiquoꝵ
lutere protestant᷑. gͣuioriab.¬
stinentie deditos. parsimo¬
niam coluisse. Alios in hu¬
nulitatis ꝓposito spͣtis aig.¬
culi płimũ placuisse. Alios
in doctͥna u̾bi ad salutis sci¬

Expanded text:
non totis pro loco et tempore non totis pro loco et tempore malitiam quamcumque disponens ejus zelum et auctoritatem crum in ejus pectore habitantis templum divinitatis, de quacumque tribulatione fideliter clamaturus accessit, et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium fecerat servum, ac si toti genitus Orbi: ita tamen liber ex omnibus conscientiae suae curam gerens, tanquam soli deditin diversis enituisse muneribus. Legimus enim viros in fide magnificos, multiplicibus claruisse miraculis: alios spiritum habuisse propheticum, et 1130 futura quasi praesentia, occulta velut sub oculis posita mirabiliter cognovisse. Alios nihilominus antiquorum litterae protestantur graviori abstinentiae deditos, parcimoniam coluisse: alios in humilitatis proposito, spretis digculi plurimum placuisse: alios in doctrina verbi ad salutis sci
Abbreviated transcription (Latin):
putauit. Cha liber in uoce.
q̃ dlisertus et in rerũ parit᷑¬
lñcuplex: in hus q̃ ad papã
eugeniũ de cõsułatõe scupsit
diligens cõsid̾ator agnoscet.
Oyam deuotissimꝰ p̃dicator.
ficator magnificus inno¬
tescit. In epłis quas ad di¬
uersas ꝑsonas ob negotia
diu̾sa ct̃ictauit. prudens le¬
tor aduertet. quo feruore spi¬
ritus iusticiam omnẽ dilexit:
om̃em eque ocłit iniusticiã.
fidelis eteñi seniꝰ ip̃i nõ q̃te¬
bat aliquid suũ qͥcqͥd tam̃
erat xp̃i sic curabat ut su¬
um. Que enĩ scelera nõ ar¬
guit. Que oclia nõ extinxit.
Que scandala ñõ cõpescuit.
Que scismata non resarti¬
uit᷑ suas hereses nõ cõfu¬
nestum. Qͥd pudicũ. Qͥd a¬
mabile. ¶d bone fame
¶oͥ uirtutis aut laudabiliᷤ
discipline: suis ortũ inqua¬
libet regione aieb nõ robo¬
tauit eius auctoritas. non
fouit cantas diligentia ñ
tumꝰ cdilatari amplius nõ
optauit: Qo forte collapsũ

Expanded text:
putavit. Quam liber in voce, putavit. Quam liber in voce, quam disertus, et in rerum superilocuples, in his quae ad papam Eugenium de Consideratione scripsit, diligens considerator agnoscet. Quam devotissimus praedicator aficator magnificus innotescit. In Epistolis, quas ad diversas personas ob negotia diversa dictavit, prudens lector advertet, quo fervore spiritus justitiam omnem dilexerit, omnem aeque oderit injustitiam. 30. Fidelis etenim servus Christi non quaerebat aliquid suum: quidquid tamen erat Christi, sic curabat ut suum. Quae enim scelera non arguit? quae odia non exstinxit? quae scandala non compescuit? quae schismata non resarcivit? quas haereses non confunestum, quid pudicum, quid amabile, quid bonae famae, quid virtutis, aut laudabilis disciplinae, suis ortum in qualibet regione diebus non roboravit ejus auctoritas, non fovit charitas, diligentia non tum dilatari amplius non optavit? quid forte collapsum
Abbreviated transcription (Latin):
ita suam expressisse uidet᷑¬
ymaginem. et exibuisse
speculum quoddã sui: ut
illud qͦ ambrosianũ m̾ito
illi posse uideat᷑ aptari Aan
de ipse se sonet et laureatꝰ
spũ scriptis coronetur siniss
Siquis enĩ nosse desiderat.
ꝙͣ sollicitus ab initio surip¬
sius cliiudicator. et scruta¬
tor exstiterit: pͥmum opꝰ
illiꝰ de gͣdtib humilitatis
inspiciat. Inde si queritur
pie mentis religiosa deuo¬
tio: transeundum ad ome¬
lias in laudib uirginis ma¬
tris. et illum ꝙ̃ de diligen.¬
do cło ecdidit librũ. Si feruẽs
cõtra suoꝵ uł alioꝵ uitia ⁊e¬
lus legatur. is quẽ apologe¬
ticũ uocat. Si uigil in re
de p̃cepto et disspensatio¬
ne disserens auchatur.
Quam uͦ ficlelis cuiustibet
pie cõu̾sationis. cõm̃dator
fuerit et adiutor. exhorta¬
toruis ad milites tẽpli ser¬
mo declarat. Qyam non
ingratus gr̃e ałi ex hiis liqͥ̃t.
que de grã et libero arbitͥo
tam fidelit̾ q̃ subtiliter dis.¬

Expanded text:
ita suam videtur expressisse iita suam videtur expressisse imaginem, et exhibuisse speculum quoddam sui, ut illud quoque Ambrosianum merito illi posse videatur aptari: « Laude sua ipse se sonet, et laureatus spiritu scriptis coronetur suis. » Si quis enim nosse desiderat, quam sollicitus ab initio sui ipsius dijudicator et scrutator exstiterit, primum opus illius de gradibus Humilitatis inspiciat. Inde si quaeritur piae mentis religiosa devotio, transeundum ad homilias in Laudibus Virginis Matris; et illum quem de Diligendo Deo edidit librum. Si fervens contra suorum vel aliorum vitia zelus, legatur is quem Apologeticum vocat. Si vigil eodem de Praecepto et Dispensatione disserens audiatur. Quam vero fidelis cujuslibet piae conversationis commendator exstiterit et adjutor, Exhortatorius ad milites Templi Sermo declarat. Quam non ingratus gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero Arbitrio tam fideliter, quam subtiliter dis
Abbreviated transcription (Latin):
uł homini pro se. uł d̾o pro
homĩe: nõ sine occasione
tuibato. Erga om̃ium qͥ¬
dem hominũ spuitale cõ¬
modũ. Incõmoctũue am¬
plius afficiebatur: et sũmũ
ei desilerium. sũmũ gandiũ.
erat aminarũ fructus. cõ¬
u̾sio peccatoꝵ. Et corporeaᷤᷤ
necessitates. piissimo mise¬
rabatur affectu. Cuiꝰ tan-¬
ta erat humanitas. ut nõ
mͦ hominib s urrationabi¬
cõpat̾etur et feris: nec cõ¬
pacienti deerat uirtus tis
effectus. Contigit enĩ aliqͦ¬
ciens ut it̾ agens fugitan¬
tem: et ut uidebatur proti.¬
nus capiendam. uł lepus¬
culum a canib: uł auicu¬
lam ab ancipitrib. signo
crucis etlito mirabilit̾ libe¬
raret. dicẽtq sequentib fu¬
stra sese conari: nec ullatenꝰ
se presente.eiꝰmocdi exertere
sacris morib pa.¬
tris nostri: pro mo¬
dulo nr̃o sub breuitate ꝑ¬
strinamꝰ. Cet̾m longe emi¬
nentius in suis ille libris
us app innotescit. In quib

Expanded text:
vel homini pro se, vel Deo pro vel homini pro se, vel Deo pro homine non sine occasione turbato. Erga omnium quidem hominum spirituale commodum incommodumve amplius afficiebatur: et summum ei desiderium, summum gaudium erat animarum fructus, conversio peccatorum. Et corporeas necessitates piissimo miserabatur affectu; cujus tanta erat humanitas, ut non modo hominibus, sed irrationabicompateretur et feris. Nec compatienti deerat virtutis effectus. Contigit enim aliquoties, ut iter agens, fugientem, et ut videbatur protinus capiendum vel lepusculum a canibus, vel aviculam ab accipitribus, signo crucis edito mirabiliter liberaret, diceretque sequentibus frustra sese conari, nec ullatenus se praesente hujusmodi exercere sacris moribus Patris nostri pro modulo nostro sub brevitate perstrinximus. Caeterum longe eminentius in suis ille libris opriis innotescit, id quibus
Abbreviated transcription (Latin):
minis eius: ut pestis illa
magis desꝑatione ꝙͣ liuo¬
re tabesceret. et timẽt ag¬
nosci. Qymneciam humili¬
tate eius et mansuetudi-¬
ne uincebatur. bñficiis suf¬
focabatur. obruebat᷑ obseqͥ¬
is. Nimirũ doctus erat in¬
bono uinc̾e malum. sicut
ad quosdam frats scribẽs
intͥ cetera ait. Adherebo
uobis: et si nolitis adhebor
et si nolim ipse. Inuitis p̾¬
stabo: In gratis adiciam.
honorabo et cõtepnentes
me. Asque acło siqͥdẽ om̃ts
hom̃ies g̾mano amplecte¬
batur affectirut eoꝵ scan¬
dalo sicut ipse fateri solebat
grauiꝰ ureret᷑. qͥb nulłam ui-¬
det᷑ occasionẽ scandali p̃bu¬
isse. pͥlus enĩ piissimum
pectus. gratuitum afflige-¬
bat alt̾iꝰ scandalũ ꝙͣ ꝓprie
ĩmunitas cõscientie solaba¬
tur: Siqͥdem minꝰ sꝑabat
posse sanari. quod unde ꝓ¬
cederet nõ uidebat: mag¬
nũ sibi e regione solatiũ
fore ꝑhibens. quociens ĩue¬
niret unde satis fac̾e poss.

Expanded text:
minis ejus, ut pestis illa minis ejus, ut pestis illa magis desperatione, quam livore tabesceret, et timeret agnosci. Quin etiam humilitate ejus et mansuetudine vincebatur, beneficiis suffocabatur, obruebatur obsequiis. Nimirum doctus erat vincere in bono malum, sicut ad quosdam fratres scribens, inter caetera ait: « Adhaerebo vobis, etsi nolitis: adhaerebo etsi nolim ipse. Invitis praestabo, ingratis adjiciam, honorabo et contemnentes me. » 28. Usque adeo siquidem omnes homines germano amplectebatur affectu, ut eorum scandalo, sicut ipse fateri solebat, gravius ureretur, quibus nullam videretur occasionem scandali praebuisse. Plus enim piissimum pectus gratuitum affligebat alterius scandalum, quam propriae immunitas conscientiae solabatur. Siquidem minus sperabat posse sanari quod unde procederet non videbat; magnum sibi e regione solatium fore perhibens, quoties inveniret unde satisfacere posset,
Abbreviated transcription (Latin):
eciam si omnẽ ꝙͣ potuit cu¬
ram. et diligentiam egrotan¬
ti filio adhibuisse se sciat:
si demũ se frustratã uident.
et om̃s labores suos penitꝰ
mulator erat mansuetudi-¬
nis et pacis ut si forte ĩpb
quisq pẽtitor cluriꝰ extorssis.¬
set a negante responsum.
haut facile deinceps cum
eadem repulsa dimitteret᷑
manis. Siquidẽ uelut na¬
turalit̾ ut fateatur: oderat
om̃e scandalum: et graua.¬
men cuiussibet hominis
sustin̾e ei admotum graue.
nõ sentire ĩpossibile erat:
Ad̾o neminẽ spreuit. nulliꝰ
hominis scandalum par¬
uipendit: et si ueritatem
et quociens oporteret nonioᷤᷤ
aliquoꝵ uł rephende actus.
uł impedire conatus: tam cõ
satis fac̾e̾nt in cogitatiomibꝰ¬
ud indebatur posse sꝑari.
ampliori deuotione eius
post moctum uł obsequiis
deseruisse: uł eciam adhesis.¬
se uestigiis. Dicit᷑ tam̃ et ĩui-¬
dos habuisse: ut habẽt m̾i¬
tum ex eis. Ceterum tam
singłarit̾ eminebat gła no¬

Expanded text:
etiamsi omnem quam potuit cuetiamsi omnem quam potuit curam et diligentiam aegrotanti filio adhibuisse se sciat, si demum se frustratam viderit, et omnes labores suos esse penitus mulator erat mansuetudinis et pacis; ut si forte improbus quisque petitor durius extorsisset a negante responsum, haud facile deinceps cum eadem repulsa demitteretur inanis. Siquidem velut naturaliter, ut fatebatur, oderat omne scandalum; et gravamen cujuslibet hominis sustinere, ei admodum grave; non sentire impossibile erat. Adeo neminem sprevit, nullius hominis scandalum parvipendit, etsi veritatem et quoties oporteret noxios aliquorum vel reprehendere actus, vel impedire conatus, tam conssatisfacerent in cogitationibid videbatur possampliori devotione ejus post modum vel obsequiis deservisse, vel etiam adhaesisse vestigiis. Dicitur tamen et invidos habuisse, ut haberet meritum et ex eis. Caeterum tam singulariter eminebat gloria no
Abbreviated transcription (Latin):
tes arguere. magis autem
urget cantas. Nuod si ar¬
guero et fecero quoil meũ
est. Illa aut̃ procedens intͤ¬
patio. minime qd̃ suũ est
faciat. neq ad quod misul¬
lam. s reu̾tat᷑ ad me uacua
tanq uaculum seriens et re¬
siliens: Quid me animi tũc
hab̾e putatis fratres: Nõne
angor: Nonne torqueor:
Et ut mͥ usipem aliquid
ex uerbis magñ qi ile sapien¬
tia nõ possum: prorsus coartor
e fluob. et quid eligam nes¬
cio. plac̾e ne mͥ in eo qd̃ locu¬
tus sum. qm̃ quod debui fe-¬
ci. an penitentiam age̾ suꝑ
uerbo meo: qr quod uolui ñ
recepi .&. infra. Dicas forsan
mͥ quod bonũ meum ad me
reu̾tatur. et liberaui animã
meam: et mũlꝰ sum a san¬
quine hominis. cui anũ-¬
tiaui et locutus sumut a¬
uerteret᷑ a uia sua mala et
uiueret. S et si innum̾a
talia addas. me tam̃ mini¬
me ista cõsolabunt᷑ ĩnortẽ
filii intuentem. Quasi uero
meam illa rep̃hentione li¬
berationẽ quesierim: et nõ
magis illius. Que enĩ mat̃

Expanded text:
tes arguere, magis autem urget charitas. Quod si arguero et fecero quod meum est, illa autem procedens increpatio minime quod suum est faciat, neque ad quod misi illam, sed revertatur ad me vacua tanquam jaculum feriens et resiliens, quid me animi tunc habere putatis, fratres? Nonne angor? nonne torqueor? Et ut mihi usurpem aliquid ex verbis Magistri, quia de sapientia non possum: prorsus coarctor e duobus, et quid eligam nescio : placerene mihi in eo quod locutus sum, quoniam quod debui, feci; an poenitentiam agere super verbo meo, quia quod volui, non recepi. » Et infra: « Dicas forsitan mihi, quod bonum meum ad me revertatur, et quia liberavi animam meam, et mundus sum a sanguine hominis, cui annuntiavi et locutus sum, ut averteretur a via sua mala, et viveret. Sed etsi innumera talia addas, me tamen minime ista consolabuntur, mortem filii intuentem. Quasi vero meam illa reprehensione liberationem quaesierim, et non magis illius! Quae enim mater,