comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim uigum legis. sub quo laborabat. In capra:
intelligitur aeccłia de gentib. Quibdam enim
liberis saltib insultabat: ot amaro pascebatur
oleastro. Trima sunt dicta hec aminalia: quia
tercio tempore grã reuelata est. Nam primum
fuit ante legem. scđm ex quo lex data est: ter¬
tium quod mine est. ex quo regnum celorum
predicatur. Quid ergo dicimus quod aries non
diuidatur : Nonne ep̃i fuerunt auctores scisma¬
tum et heresum: Porro aut̃ si plebs ipsa non
diuideretur. id est si uacca non diuideretur. si
capra non diuderetur: erubiussent fortasse illi
in diuisionib sius: et ad compagem remeassent.
Diuduntur duces: diuiduntur et plebes ut ce¬
cus cecum sequatur. et simul in foueam cadant.
P onuntur aduersus inuicem. ues aut̃ non di¬
iusit. Spiritales non habent diuisionem: nõ
cogitant scismata. Pax est in eis: custodiunt
eam in ceteris quantum possunt. Ubi in alu

Expanded text:
enim jugum Legis, sub quo laborabat: in capra enim jugum Legis, sub quo laborabat: in capra inteligitur Ecclesia de Gentibus; quibusdam enim liberis saltibus insultabat, et amaro pascebatur oleastro. Trima sunt dicta haec animalia, quia tertio tempore gratia revelata est. Nam primum fuit ante Legem; secundum, ex quo Lex data est; tertium, quod nunc est, ex quo regnum coelorum praedicatur. Quid ergo dicimus, quod aries non dividatur? Nonne episcopi fuerunt auctores schismatum et haeresum? Porro autem si plebes ipsae non dividerentur, id est, si vacca non divideretur, si capra non divideretur; erubuissent fortasse illi in divisionibus suis, et ad compagem remeassent. Dividuntur duces, dividuntur et plebes, ut caecus caecum sequatur, et simul in foveam cadant : ponuntur adversus invicem. «Aves autem non divisit.» Spirituales non habent divisionem, non cogitant schismata: pax est in eis, custodiunt eam in caeteris quantum possunt; ubi in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
aquile iuuentus tua. Hon frustra dictum est de¬
sacrificio abraham: aues aut̃ non diuisit abia¬
ham. In sacrificio illo satis mistico accepit tria
animalia: arietem trimum. uiaccam. trimam.
capram trimam. et turturem et columbam.
Duusus est aries: et ad uersus se inuicem partes
constitute. Diuisa capra. nichilominus ad uersꝰ
se partes constitute. Diuisa uacca sic etiam de
ipsius carne factum est. Et subiecit scriptura.
Aues aut̃ non diuisit. Deinde dicitur trimus ari¬
es. trima uacca: trima capra. De ainum ętate
tacetur. Unde ergo nisi quia signifia̾ntur in
auib quidam spiritales. quorum ȩtas tempora¬
lis propterea tacetur quia aeterna meditantir.
et transgrediuntur desiderio et intalectu omia
tp̃ralia spiritales uiri qui de om uidigant.
et anemine uidicantur: Itaq ipsi soli: non di¬
iuduntur in hereses. et scismata. In ariete. ii¬
telliguntur prepositi. Ducunt enum greges.
In uacca: intelligitur plebs udȩorum. Habuit

Expanded text:
rustra dictum est de Abraham: «Aves autem non divisit.» Abraham in illo sacrificio satis mystico accepit tria animalia; arietem trimum, vaccam trimam, capram trimam, et turturem, et columbam. Divisus est aries, et adversus invicem partes constitutae; divisa capra, nihilominus adversus se partes constitutae; divisa vacca, sic etiam de ipsius carne factum est: et subjecit Scriptura, «Aves autem non divisit.» Deinde dicitur trimus aries, trima vacca, trima capra: de avium aetate tacetur. Unde, rogo vos, nisi quia significantur in avibus quidam spirituales, quorum aetas temporalis propterea tacetur, quia aeterna meditantur, et transgrediuntur desiderio et intellectu omnia temporalia? Spirituales viri qui de omnibus judicant, et a nemine judicantur : itaque ipsi soli non dividuntur in haereses et schismata. In ariete intelliguntur praepositi; ducunt enim greges: in vacca plebs intelligitur Judaeorum; habuit
Abbreviated transcription (Latin):
tib in illa dectrina apłica fluente. in medio
ꝓpter concordiam communionis om̃s bestie silue
bibunt. Om̃s enim erant in archa: om̃s in disco
O m̃s mactat et manducat petrus: quia potrus
petra. petti eccłia. Quid ost maotare. et man¬
ducare Occidere in ois quod etant: ot in fia
iuscera assumere. Disfhasisti pugatio sicrilegia:
occidisti quod erit: dat saerementa ꝓp̃i. nicor¬
porasti accełie: mandũe sti ipłe. Eigo bestiȩ po¬
tant istas aquas ꝑtraanset tesstagnen non ma¬
nentes s ꝑseuerantes. Oñs enur dectina que
toto isto rempore dispenfaut: tiasit. Inde di¬
cit apłs: et scientia hostrictur. et ꝓpłia euacu¬
abitur. Quare eriorbuntur ist : Exprte
enim scimus: et ex paret prꝑphamus. Cumuat

Expanded text:
tibus, in illa doctrina apostolica fluente in medio tibus, in illa doctrina apostolica fluente in medio propter concordiam communionis, omnes bestiae silvae bibunt. Omnes enim erant in arca, omnes in disco, omnes mactat et manducat Petrus; quia Petrus petra, petra Ecclesia. Quid est mactare et manducare? Occidere in eis quod erant, et in sua viscera assumere. Dissuasisti pagano sacrilegia, occidisti quod erat; dato sacramento Christi incorporasti Ecclesiae, manducasti. 3. Ipsae ergo bestiae potant istas aquas, pertranseuntes tamen: non manentes, sed pertranseuntes. Omnis enim doctrina quae toto isto tempore dispensatur, transit. Inde dicit Apostolus: «Et scientia destruetur, et prophetia evacuabitur.» Quare ista evacuabuntur? «Ex parte enim scim
Abbreviated transcription (Latin):
da ne direris. Hoc aut̃ factum est ter: &e ablatꝰ ẽ.
quatuor partes sepe scriptura commemor at. on¬
entem. et occidentem. aquilonem. et meridie.
Idõ quia totus orbis terrarum ꝑ euangłium udca¬
batur: quator euangłia scripta sunt. Cer aut̃ sub¬
missum de celo uas hoc significat: quia dictum
est apłis. ite baptitate gentes in nomine patris.
et filii. et sp̃sscĩ. Inde colligitur sic̃ iã nosts. duo de¬
narius etiam numerus apłorum. Non emra
frustra .xii. habere uoluit. Et ita numerus
sacretus est: ut inlocum unius qui cecideru. nõ
possit nisi alter ordinari. Quare .xii. apłi: Quia
eium quatuor sunt orbis partes. et totts ołis in
eũgłio uocibatur: unde quatuor euangia cons¬
cripta sunt: et totus orbis in nomine trmitatis
uocatur. ut congregetur in gecłis. Quatue ter
ducta: dͥuodenm fiunt. Ergo non miremut. si
de ulis aquis inter medium montium ꝑtranseũ¬

Expanded text:
da ne dixeris.» Hoc autem factum est ter, et ablatus est da ne dixeris.» Hoc autem factum est ter, et ablatus est quatuor partes saepe Scriptura commemorat, orientem et occidentem, aquilonem et meridiem. Ideo quia totus orbis per Evangelium vocabatur, quatuor Evangelia conscripta sunt. Ter autem submissum de coelo vas hoc significat, quia dictum est Apostolis: «Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti» . Inde colligitur, sicut jam nostis, duodenarius etiam numerus discipulorum. Non enim frustra duodecim habere voluit; et ita numerus ille sacratus est, ut in locum unius qui ceciderat, non posset nisi alter ordinari. Quare duodecim Apostoli? Quia enim quatuor sunt orbis partes, et totus orbis in Evangelio vocabatur, unde quatuor Evangelia conscripta sunt, et totus orbis in nomine Trinitatis vocatur, ut congregetur Ecclesia: quatuor ter ducta, duodecim fiunt. Ergo non miremur si de illis aquis inter medium montium pertranseun
Abbreviated transcription (Latin):
s omnino dandum esse non putans: quadam
die esuriens cum prandere uellet ascendit ur
oraret. Hoc in actib apłorum: om̃ib bene lig¬
tib et bene audientib notum est. Illo igitis
orante facta est illi mentis alienatio. quam
greci ertasin dicunt: id est auersa mens eius
a cõsuetudine corporali. ad usum quendam con¬
templandum. alienata a presentib. Tunc uidit
uas quoddam ueluti linteum: quatuor lineis
subinitti de celo. Ibi erant omia animalia.
om̃is generis bestiȩ. et sonunit ei uor. Petre: mac¬
ta et manduca. Ille aut̃ qui in lege fuerat eru¬
ditus. et i consuetudine uidaica creuerat: pre¬
ceptumq ꝑ moysen dĩ famulum retinebat.
totamq uitam suam fideliter custodierat: res¬
pondit. Absit a me dñe: nunquam commune
aliquid intrauit in os meum. Comiiune aut̃¬
et immundum dici a uidȩis. et a lege bene no¬
uerunt. qui aeccłiasticas litteras didicerunt. Et
uor ad illum. Que ds mundauit: tu immine¬

Expanded text:
sed omnino dandum esse non putans, quodam sed omnino dandum esse non putans, quodam die esuriens cum prandere vellet, ascendit ut oraret. Hoc in Actibus Apostolorum omnibus bene legentibus et bene audientibus notum est. Illo igitur orante facta est illi mentis alienatio, quam Graeci ecstasin dicunt: id est, aversa est mens ejus a consuetudine corporali ad visum quemdam contemplandum, alienata a praesentibus. Tunc vidit vas quoddam veluti linteum quatuor lineis submitti de coelo, ubi erant omnia animalia, omnis generis bestiae; et sonuit ei vox: «Petre, macta, et manduca.» Ille autem qui in Lege fuerat eruditus, et in consuetudine Judaica creverat, praeceptumque per Moysen Dei famulum retinebat, totamque vitam suam fideliter custodierat, respondit: «Absit a me, Domine; nunquam commune aliquid intravit in os meum.» Commune autem immundum dici a Judaeis et a Lege, bene noverunt qui ecclesiasticas litteras didicerunt. Et vox ad illum: «Quae Deus mundavit, tu immun
Abbreviated transcription (Latin):
de iusibili creatura dicuntur. queramus aliquid
spiritaliter absconditum: quo inuento gaudea¬
mus. Bestias silue: gentes intelligunus. Et mul¬
tis hoc locis scriptura testatur s tamen etidẽ¬
tissima duo maxime occurrunt aocumenta.
quod in archa noe qua nemo nr̃m dubitat
eccłiam ẽẽ: prefiguratam. non iududerentus
onũa genera animaliun. nsi trilla unitate cũ¬
pagans om̃s gentes significarentur: nisi forte
putamus si ommia talia penitus diliuuo delerẽ¬
tur: de futuram fuisse dõ potestatem iubendi
ut t̾ra ꝓduceret sicut primo uerbo eius ꝓduxerit.
Hon ergo frustra non temere. non aliqua indigen¬
tia dĩ uł inopia potestatis: uissa sunt animalia
illa in archa includi. Ham postta quam uenit
tempus. iam eium debenius et alterum eiuden¬
tissimum adiungere testimonium: cum ergo
uenit tempus ut illud quod in archa erat p̾¬
figuratum iam in ȩccłia compleretur: petrus
gentibus ucircumcisis. imino non dubitans

Expanded text:
de visibili creatura dicuntur, quaeramus aliquid de visibili creatura dicuntur, quaeramus aliquid spiritualiter absconditum, quo invento gaudeamus. Bestias silvae, Gentes intelligimus; et multis hoc locis Scriptura testatur. Sed tamen evidentissima duo maxime occurrunt documenta, quod in arca Noe, qua nemo nostrum dubitat Ecclesiam esse praefiguratam, non includerentur omnia genera animalium , nisi in illa unitate compaginis omnes gentes significarentur: nisi forte putamus, si omnia talia penitus diluvio delerentur, defuturam fuisse Deo potestatem jubendi ut terra ea produceret, sicut primo verbo ejus produxerat . Non ergo frustra, non temere, non aliqua indigentia Dei vel inopia potestatis jussa sunt animalia illa in arca includi. Nam posteaquam venit tempus jam enim debemus et alterum evidentissimum adjungere testimonium: cum ergo venit tempus, ut illud quod in arca erat praefiguratum, jam in Ecclesia compleretur, Petrus Gentibus incircumcisis; imo non dubitans,
Abbreviated transcription (Latin):
partium psalmi hiuus ꝑ tractanda¬
rum. debitores nos ẽẽ memunt
karitas ur̃a. Non ergo opus est. ut
intentiõnem ur̃am aliquo proenuo inoueam.
U ideo enim uos ad intelligenda sacramenta pro¬
pħica om̃i alacritate suspensos: nec opus est ut
intentos faciat sermo meus. quosiam fecit sp̃s
dĩ. Hoc pocius agamus quod urget de fontibus
emussis in conuallib: et de aquis inter medium
enim. Potabunt om̃s bestię siluę. Quid potabunt:
A quas ꝑ transeuntes inter medium montium Riud
potabunt: Fontes emissos in conuallibus. Et quę
potabunt: Bestiȩ siluae. Uidenus quidem hoc
iam in ista creatura: bestias siluę bibere de fon¬
tib: et de riuis inter montes currentib. S iam
qm̃ dõ placuit talium rerum figuris absconde¬
re sapientiam suam: non auferre studiosis sed
claudere negligentib. aꝑire pulsantib: placu¬
it etiam ipsi dño deo nt̃o adhos hortari uos
ꝑ nos ut in his om̃ib que uelut de corporali et

Expanded text:
partium psalmi hujus pertractandarum debitores nos esse meminit Charitas Vestra. Non ergo opus est ut intentionem vestram aliquo prooemio moveam. Video enim vos ad intelligenda sacramenta prophetica omni alacritate suspensos; nec opus est ut intentos faciat sermo meus, quos jam fecit Spiritus Dei. Hoc potius agamus quod urget. De fontibus emissis in convallibus, et de aquis inter medium enim: «Potabunt omnes bestiae silvae.» Quid potabunt? Aquas pertranseuntes inter medium montium. Quid potabunt? Fontes emissos in convallibus. Et qui potabunt? Bestiae silvae. Videmus quidem hoc etiam in ista creatura, bestias silvae bibere de fontibus et de rivis inter montes currentibus: sed jam quoniam Deo placuit talium rerum figuris abscondere sapientiam suam, non auferre studiosis, sed claudere negligentibus, aperire pulsantibus; placuit etiam ipsi Domino Deo nostro ad hoc hortari vos per nos, ut in his omnibus, quae velut de corporali et
Abbreviated transcription (Latin):
deliqui: ꝓꝓterea eloquium tuum eustodru.
I sto quppe᷑ fructu ostendit. quod bonum
illi fuerit humaliari: s illic dixit et causã.
quod humilitatem penalem deliuquendo
precesserit. Quod uero ibi ait propterea
eloquium tuum custodiui. hnc aut̃ ut dis¬
cam iustificationes tuas: satis significasse mͥ
uidetiar hoc eẽ ista nosse quod enstodire.
hoc eustodire quod nosse. Hoq enum xp̃c
non nouerat quod arguebat. et tamen ar¬
guebat peccatum: eum dictum de illo
sit quod non nouerat peccatum. Houerat
ergo quadam noticia : et rursus quadam
ignorantia non nouerat. Sic et iustificati¬
ones dĩ multi discunt: et non discunt. Noue¬
rant enim eas quadam noticia. et rursus
quadam ignorantia: qm̃ qui non faciunt
non nouerunt. Eo modo hic ergo hic intel¬
ligendus est dixcisse ut discam iustificationes
delectationem. Propter quod dictum est in
tua suauitate doce me iustificationes tuas:
sequens uersus ostendit ubi ait. bona michi

Expanded text:
deliqui; propterea eloquium tuum custodivi.» deliqui; propterea eloquium tuum custodivi.» Ipso quippe fructu ostendit quod bonum illi fuerit humiliari; sed illic dixit et causam, quod humilitatem poenalem delinquendo praecesserit. Quod vero ibi ait, «Propterea eloquium tuum custodivi;» hic autem, «Ut discam justificationes tuas:» satis significasse mihi videtur hoc esse ista nosse quod custodire, hoc custodire quod nosse. Neque enim Christus non noverat quod arguebat; et tamen arguebat peccatum, cum dictum de illo sit quod «non noverat peccatum» . Noverat ergo quadam notitia, et rursus quadam ignorantia non noverat. Sic et justificationes Dei multi discunt, et non discunt. Noverunt enim eas quadam notitia; et rursus quadam ignorantia, quoniam non faciunt, non noverunt. Eo modo hic ergo intelligendus est dixisse, «Ut discam justificationes delectationem, propter quod dictum est, «In tua suavitate doce me justificationes tuas;» sequens versus ostendit, ubi ait, «Bona mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ille hoc dicit: qui in eus suauitate iustifica¬
tiones dĩ discit. Quanto magis enim suauia
sunt que iubet qui uiuat: tantomagis ea
scrutatur amans. ut cognita faciat et faciẽ¬
do cognoscat: quia ꝑfectus cognoscuntur
Q uoꝵ. nisi suꝑboꝵ quoꝵ suꝑ se multiplica¬
tam dixxit iniquitatem: Obduruisse aut̃
cor eoꝵ uult intelligi: hoc uerbo et hoc
loco. Nam dicitur et in bono sicut in psalmo
et intelligitur grã plenus. Nam et illic qui¬
dam: coagulatus interpretati sunt. S uide
quid a se opponat duriciȩ cordis illorum
Ego uero inquit legem tuam meditatus
sum. Quam legem: Utiq iustissuam
et misericordissimam: unde illi dr̃. et lege
tua miserere mei. Suꝑbis resistit ut obdu¬
rentur: humilib aut̃ dat gr̃am ut diligat
obedientiam: et ne excipiant extollentiã.
Meditatione quippe legis huius uoluntaria
seruatur michi humilitas. ut penalis eua¬
iam dixcerat : priusquam humiliarer ego

Expanded text:
ille hoc dicit, qui in ejus suavitate justificaille hoc dicit, qui in ejus suavitate justificationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunt quae jubet qui juvat, tanto magis ea scrutatur amans, ut cognita faciat et faciendo cognoscat; quia perfectius cognoscuntur,Quorum, nisi superborum quorum super se multiplicatam dixit iniquitatem? Obduruisse autem cor eorum vult intelligi hoc verbo et hoc loco. Nam dicitur et in bono, sicut in psalmoet intelligitur gratia plenus: nam et illud quidam, «coagulatus,» interpretati sunt. Sed vide quid a se opponat duritiae cordis illorum: «Ego vero,» inquit, «legem tuam meditatus sum.» Quam legem? Utique justissimam et misericordissimam: unde illi dicitur. «Et lege tua miserere mei.» Superbis resistit, ut obdurentur; humilibus autem dat gratiam , ut diligant obedientiam, et recipiant excellentiam. Meditatione quippe legis hujus, voluntaria servatur humilitas, ut poenalis humjam dixerat, «Priusquam humiliarer, ego
Abbreviated transcription (Latin):
ea eloquium tuum custodiui: utiq ne rur¬
sum humiliarer. Quod ad illam melius hu¬
miliationem refertur que facta est in adam
in quo om̃is creatura humana tanquam in
radice uiciata. qm̃ ueritati fubiecta eẽ noluit.
sibieta est uanitati. Quod uasis miscoie ꝓfuit
ex ꝑiri: ut deleta suꝑbia diligatur obe¬
dientia : et peat non reditura miseria.
uis es tu dñe. Aliqui etiam suauis es tu. uł
bonus estu: sicut de hoc uerbo suꝑus trac¬
tauimus. Et in tua suauitate doce me
iustificationes tuas. Uere uult facere iustifi¬
cationes dĩ: quando eas in eius suauitate
uult discere ab ipso cui dixit. suauis es tu
dñe. Deniq sequitur. Multiplicata est su¬
ꝑ me iniquitas suꝑboꝵ. Eoꝵ scilicet quib
non ꝓfuit: quod postea quam deliquit
humiliata est humana natura. Ego aut̃
in toto corde meo serutabor mandata tua
Quantalibet inquit habundet iniquitas.
non in me refrigescit bearitas. Tanquam

Expanded text:
rea eloquium tuum custodivi:» utique ne rurrea eloquium tuum custodivi:» utique ne rursum humiliarer. Quod ad illam humiliationem melius refertur, quae facta est in Adam, in quo omnis creatura humana tanquam in radisubjecta est vanitati . Quod vasis misericordiae profuit experiri, ut dejecta superbia diligatur obedientia, et pereat non reditura miseria. vis es tu, Domine:» aliqui etiam, «Suavis es tu,» vel, «Bonus es tu;» sicut de hoc verbo superius tractavimus. «Et in tua suavitate doce me justificationes tuas.» Vere vult facere justificationes Dei, quando eas in ejus suavitate vult discere ab ipso cui dixit, «Suavis es tu Denique sequitur, «Multiplicata est super» «me iniquitas superborum:» eorum scilicet quibus non profuit, quod posteaquam deliquit, humiliata est humana natura. «Ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua.» Quantalibet, inquit, abundet iniquitas, non in me refrigescet charitas . Tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxit atq ait. qm̃ mandatis tuis credidi:
non immerito queri potest. cur non dixerit
obediui s credidi. Alia enim sunt mandata:
alia ꝓmissa. Mandata facienda suscipimus:
ut accipere ꝓmissa mereamur. Promissis ergo
credimus: mandatis obtemꝑamus. Quid est
ergo mandatis nus credidi: nisi credidi quod
tu illa mandaueris. non aliquis homo: Quã¬
uis ꝑ homines hominib muustrata sint: quia
utiq credidi tua ẽẽ mandata. ipsa fides mea
qua id credidi. impetret abs te grãm qua
fuciam quod mandasti. Si enim homo michi
uberet forinsecus: nunquid ut etiam facerẽ
quod iubebat adiuuaret intrinsecus : Doce
ergo me suauitatem inspirando bearitatem.
doce me disciplinam donando patientiam
doce me scientiam illuminando intelligenti¬
am: qm̃ mandatis tuis credidi. Te illa credi¬
di mandasse qui ds̃ es: et honuni donas un¬
tuum : uł sicut alii eax pressius habent. ꝓpt̃¬

Expanded text:
adjunxit atque ait, «Quoniam mandatis tuis credidi:» adjunxit atque ait, «Quoniam mandatis tuis credidi:» non immerito quaeri potest cur non dixerit, obedivi; sed, «credidi.» Alia sunt enim mandata, alia promissa. Mandata facienda suscipimus, ut accipere promissa mereamur. Promissis ergo credimus, mandatis obtemperamus. Quid est ergo, «mandatis tuis credidi,» nisi, credidi quod tu illa mandaveris, non aliquis homo, quamvis per homines hominibus ministrata sint? Quia itaque credidi tua esse mandata, ipsa fides mea qua id credidi, impetret abs te gratiam qua faciam quod mandasti. Si enim homo mihi haec juberet forinsecus; numquid, ut etiam facerem quod jubebat, adjuvaret intrinsecus? Doce ergo me suavitatem inspirando charitatem, doce me disciplinam donando patientiam, doce me scientiam illuminando intelligentiam: «Quoniam mandatis tuis credidi.» Te illa credidi mandasse qui Deus es, et homini donas untuum,» vel, sicut alii expressius habent, «propte
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. S idõ cȩꝑant quod dixit: quia unde
caꝑetur aꝑuit. Docet ergo ds suauitatem in¬
spirando delectationemꝰ: docet disciplinam
temꝑando tribulationem: docet scientiam in¬
sinuando cognitionem. Cum itaq alia sint q̃
idõ discimus ut tantum modo sciamus. alia uͦ
ut etiam faciamus: quando ds̃ ea docet. sic
docet ut ea scienda sciamus aꝑiendo ueritatẽ:
sic docet ut faciendo faciamus inspirando suaui¬
tatem. Neq enun frustra ei dr̃: doce me ut fa¬
cum uoluntatem tuam. Sic inquit doce ut
ficiam : non tantummodo ut sciam. Ipsa quip¬
pe recte facta fructus est nr̃: quem reddimus
agricolȩ nr̃o. S scriptura dicit. Dñs dabit
suauitatem : et terra nr̃a dabit fructum suum.
Que aut̃ ista terra est. nisi de qua dr̃ eidem ipsi¬
qui dat suauitatem: anima mea uelut terra
sine aqua tibi: Quod uero cum dixisset sua¬
uitatem et disciplinam et scientiam doce me.

Expanded text:
gitur: sed ideo ceperunt quod dixit, quia unde gitur: sed ideo ceperunt quod dixit, quia unde caperetur aperuit. Docet ergo Deus suavitatem inspirando delectationem, docet disciplinam temperando tribulationem, docet scientiam insinuando cognitionem. Cum itaque alia sint quae ideo discimus ut tantummodo sciamus, alia vero ut etiam faciamus; quando Deus ea docet, sic docet ut scienda sciamus, aperiendo veritatem, sic docet ut facienda faciamus, inspirando suavitatem. Neque enim frustra ei dicitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Sic, inquit, «doce ut faciam,» non tantummodo tu sciam. Ipsa quippe recte facta, fructus est noster quem reddimus agricolae nostro: sed Scriptura dicit, «Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum» . Ququi dat suavitatem, «Anima mea velut terra sine aqua tibi» . 4. Quod vero cum dixisset, «suavitatem, et disciplinam, et scientiam doce me;»
Abbreviated transcription (Latin):
aliud docere: quã scientiã dare : Et hec duo
ita sibi conexa sunt: ut alterum sine altero
eẽ non possit. Hemo enim docetur. nisi discat.
et nemo discit. nisi doceatur. Et idõ si disci
tur: non potest doctor dicere ego eum docui
s ipse non didicit: dicere aut̃ potest ego ei
dixi quod dicendum fuit. s ille non didicit:
quia non ꝑcepit. non comprehendit. non
intellexrit. Ham ꝓfecto et ille didicisset: si
iste docusset. Et idõ ds̃ quando uult doc̾e
prius dat intellectum: sine quo ea que ad
diuinam doctrinam ꝑtinent. homo non po¬
test discere. Unde et iste paulo post dicit.
Da michi intellectum: ut discam mandata
tua. Potest itaq homo cum docere aliquem
cupit. dicere illa que dixit dñs discipłis suis
postea quam surreceit a mortuis: s facere qd
ipse fecit non potest. Ait enim eũgłm. Tunc
aput eis sensum ut intelligerent scripturas.
et dixit illis. Quid aut̃ illis dixcerit: ibi le¬

Expanded text:
aliud docere, quam scientiam dare? Et haec duo aliud docere, quam scientiam dare? Et haec duo ita sibi connexa sunt, ut alterum sine altero esse non possit. Nemo enim docetur nisi discat, et nemo discit nisi doceatur. Et ideo si disciptur, non potest doctor dicere, Ego eum docui, sed ipse non didicit: dicere autem potest, Ego ei dixi quod dicendum fuit, sed ille non didicit; quia non percepit, non comprehendit, non intellexit. Nam profecto et ille didicisset, si iste docuisset. Et ideo Deus, quando vult docere, prius dat intellectum, sine quo ea quae ad divinam doctrinam pertinent, homo non potest discere: unde et iste paulo post dicit, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Potest itaque homo, cum docere aliquem cupit, dicere illa quae dixit Dominus discipulis suis, posteaquam resurrexit a mortuis; sed facere quod ille fecit, non potest. Ait enim Evangelium: «Tunc aperuit eis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit illis» . Quid autem illis dixerit, ibi le
Abbreviated transcription (Latin):
possit. pacientissime sustinere. Tercia ponit᷑
scientia: qm̃ si magnitudine sua precedit
scientia. magnitudinem baritatis non e¬
dificat s inflat. Cum ergo tanta fuerit Ra¬
ritas in bonitate suaui. ut tribulationibus
non possit extingui quas adhibet disciplina:
tunc utilis erit scientia qua innotescit eti¬
am sibi homo quid ipse meruerit: et que
adõ donata sint ei. ꝑ que posse se soiat que
se posse nesciebat : et ꝑ se ipsum omĩno non
poterat. Quod aut̃ non ait da michi s doce
me. quomodo suauitas docetur si non detur.⁊
quandoquidem multi quod eos non delectat
sciunt: et quarum rerum habent cognitionẽ.
non habent suauitatem: Suauitas enim dici
non potest: nisi delectet. Item disciplina que
significat emendatoriam tribulationem ac¬
cipiendo discitur: id est non audiendo uel
legendo uł cogitando. s exꝑiendo. At uero
scientia quam tercio posuit. in his que
ait doce me: docendo datur. Nam quid ẽ

Expanded text:
possit patientissime sustinere. Tertia ponitur possit patientissime sustinere. Tertia ponitur scientia; quoniam si magnitudine sua praecedit scientia magnitudinem charitatis, non aedificat, sed inflat . Cum ergo tanta fuerit charitas in bonitate suavi, ut tribulationibus non possit exstingui, quas adhibet disciplina; tunc utilis erit scientia, qua innotescit etiam sibi homo quid ipse meruerit, et quae a Deo donata sint ei, per quae posse se sciat quae se posse nesciebat, et per seipsum omnino non poterat. 3. Quod autem non ait, Da mihi; sed «Doce me:» quomodo suavitas docetur, si non detur? Quandoquidem multi quod eos non delectat sciunt, et quarum rerum habent cognitionem, non habent suavitatem. Suavitas enim disci non potest, nisi delectet. Item disciplina, quae significat emendatoriam tribulationem, accipiendo discitur; id est, non audiendo vel legendo, vel cogitando, sed experiendo. At vero scientia, quam tertiam posuit in his quae ait, «Doce me,» docendo datur. Nam quid est
Abbreviated transcription (Latin):
sens non gaudii uidetur ẽẽ s tristicie: pos¬
tea aut̃ fructum pacificum his qui ꝑ eam
certarunt reddet iusticiȩ. Cum quo ergo
facit ds̃ sua uitatem. id est cui propitius
inspirat boni delectationem. atq ut aꝑtius
id explicem. cui donatur adõ karitas dĩ. et
ꝓpter dm̃ haritas ꝓximi: ꝓfecto instanter
orare debet quo tantum sibi augeatur hoc
donum ut non solum ꝓ illo contempnat
deletationes ceteras: s et̾iam ꝑ illo quaslib&
ꝑferat passiones. Ita suauitati salubriter addi¬
tur disciplina. Non enim quantulecumq
suauitati uł bonitati hoc est bearitati scẽ pos¬
cenda est et optinenda.s tam magne ut sub
euis pressura non possit extingiui. s sicut in¬
gens flamina sub impetu uenti quantoma¬
gis repruitur. tanto ardentius excitari. Idõ
parum fuit dicere suauitatem fecisti cum
seruo tuo nisi rursus peteret ut eum doce¬
at suauitatem: tantum utiq ut disciplinã

Expanded text:
sens non gaudii videtur esse, sed tristitiae; possens non gaudii videtur esse, sed tristitiae; postea autem fructum pacificum his qui per eam certarunt, reddit justitiae» . Cum quo ergo facit Deus suavitatem, id est, cui propitius inspirat boni delectationem; atque, ut apertius id explicem, cui donatur a Deo charitas Dei, et propter Deum charitas proximi: profecto instanter orare debet, quo tantum sibi augeatur hoc donum, ut non solum pro illo contemnat delectationes caeteras, sed etiam pro illo quaslibet perferat passiones. Ita suavitati salubriter additur disciplina. Non enim quantulaecumque suavitati vel bonitati, hoc est, charitati sanctae poscenda et optanda est; sed tam magnae, ut sub ejus pressura non possit exstingui, sed sicut ingens flamma sub impetu venti, quanto magis reprimitur, tanto ardentius excitari. Ideo parum fuit dicere, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» nisi rursus peteret ut eum doceat suavitatem, tantam utique ut disciplinam
Abbreviated transcription (Latin):
et scientiam doce me inquit: qm̃ manda¬
tis tius credidi. dugeri ista sibi poscit:
et ꝑfici. Ham utiq qui iam dixerat sua¬
uitatem fecisti cum seruo tuo. quomodo
dicit suauitatem doce me. nisi ut ei grã
dĩ magis magisq habundet: uł innotes¬
cat dulcedinem bonitatis: Habebant
enim fidem: qui dixxerunt dñe auge nob̃
fidem. Et quanidu uiuitur in hoc mini¬
do ꝓficientium est ista cantatio. Addidit
aut et eruditionem: uł sicut plures codi¬
ces habent disciplinam. S disciplinam
quam greci appellant phediañ. ibi scrip¬
ture nr̃e ponere consueuerunt ubi intel¬
ligenda est ꝑ molestias erudicio: scđm
illud. quem enim diligit dñs corripit: fla¬
gellat aut̃ omẽm filium quem recipit.
Hec apud aeccłiasticas litteras dici assolet
disciplina: interpretata de greco ubi legi¬
tur phediã. hoc enim uerbum in greco po¬
situm est in epła ad hebreos: ubi latinus
in terpres ait. om̃is enuim disciplina ad pre

Expanded text:
et scientiam doce me,» inquit, «quoniam mandaet scientiam doce me,» inquit, «quoniam mandatis tuis credidi.» Augeri sibi ista poscit et perfici: nam utique qui jam dixerat, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» quomodo dicit, «Suavitatem doce me,» nisi ut ei gratia Dei magis magisque innotescat dulcedine bonitatis? Habebant enim fidem qui dixerunt: «Domine, auge nobis fidem» . Et quamdiu vivitur in hoc mundo, proficientium est ista cantatio. Addidit autem, «et eruditionem;» vel sicut plures codicequam Graeci appellant paediam, ibi Scripturae nostrae ponere consueverunt, ubi intelligenda est per molestias eruditio, secundum illud: Quem enim diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium, quem recipit. Haec apud Ecclesiasticas litteras dici assolet disciplina, interpretata de Graeco, ubi legitur paedia. Hoc enim verbum in Graeco positum, est in epistola ad Hebraeos, ubi Latinus interpres ait: Omnis enim disciplina ad pr
Abbreviated transcription (Latin):
psalmi hurus de quibus
nunc in uoluntate dei dis¬
putaturi sumus: ab hoc in¬
cipiunt. Suauitatem fecis¬
ti cum seruo tuo dñe scd̾m
uerbum̃ tuum: uł potius scđ̾m eloquium tu¬
um. S quod ait grecus chestotetam̃: aliquã¬
do suauitatem. aliquando bonitatem nr̃i
interpretes trãstulerunt. Uerum quia suaui¬
tas potest et eẽ in malo. quando illicita que¬
ꝙ et immunda delectant: potest etiam &e
in ea que conceditur uoluptate carnali: sic
debemus intelligere suauitatem quam ches¬
putetur. Propter hoc enim eam et bonitatẽ
nr̃i apellare uoluerunt. Nichil eigo hic ali¬
ud dictum existuno suauitatem cum seruo
tuo: nisi fecisti ut me delectaretur et bonum
Q uando eium delectat bonum. magnum est
dĩ donum: quãdo aut̃ bonum opus quod
fit non liberaliter. Seruus aut̃ non manet
in domo in ęternum: filius manet in ȩter¬
num: quia consummata karitas foras mit.¬
eloquium tuum. hoc est scđm ꝓmissum.
tuum: ut scđm fidem firma sit ꝓmissia

Expanded text:
psalmi hujus, de quibus nunc in voluntate Dei disputaturi sumus, ab hoc incipiunt, «Suavitatem fecisti cum servo tuo, Domine, secundum verbum tuum;» vel potius, «secundum eloquium tuum.» Sed quod ait graecus κρηστότητα aliquando «suavitatem,» aliquando «bonitatem» nostri interpretes transtulerunt. Verum quia suavitas potest esse et in malo, quando illicita quaeque et immunda delectant, potest etiam esse et in ea quae conceditur voluptate carnali; sic debemus intelligere «suavitatem,» quam putetur: propter hoc enim eam et «bonitatem» nostri appellare voluerunt. Nihil hic ergo aliud dictum existimo, «Suavitatem fecisti cum servo tuo,» nisi, fecisti ut me delectaret bonum. Quando enim delectat bonum, magnum est Dei donum. Quando autem bonum opus quod fit, non liberaliter. Servus autem non manet in domo in aeternum, filius manet in aeternum ; quia consummata charitas foras miteloquium tuum,» hoc est, secundum promissum tuum; ut secundum fidem firma sit promissio
Abbreviated transcription (Latin):
uersiculis continetur.
Laudate dñm om̃s gt̃s:
laudate eum oñs popłi.
huius ciuitatis filii ẽẽ noluerunt : cum se
ab om̃ium gentium cominunione precide¬
runt. Qm̃ confirmata est suꝑ nos miscđia.
eus: et ueritas dñi manet in eternum. Hec
sunt duo illa miscđia et ueritas: que in cen¬
tesimo tercio decimo psalmo memoriȩ
cominendenda cominamui. Confirmata
est aut̃ suꝑ nos miscdia dñi : cum eius no¬
mini ꝑ quod liberati sumus. ininucarum
gentium rabida ora cesserunt. Et ueritas
dnũ manet in ȩternum: siue in eis que ꝑ¬
misit iustis. siue in eis que minatus ẽ. impiis.

Expanded text:
ermonis continuatio.» «Laudate Dominum omnes gentes, laudate eum omnes populi.» vitatis filii esse noluerunt, cum se ab omnium gentium communione praeciderunt. «Quoniam confirmata est super nos misericordia ejus, et veritas Domini manet in aeternum.» Haec sunt duo illa, misericordia et veritas, quae in centesimo tertio decimo psalmo memoriae commendanda commonui. «Confirmata» «est» autem «super nos misericordia» Domini, cum ejus nomini, per quod liberati sumus, inimicarum gentium rabida ora cesserunt: «et veritas Domini manet in aeternum,» sive in eis quae promisit justis, sive in eis quae minatus est i
Abbreviated transcription (Latin):
dicentem. Primus homo de terra terrenus
sed̃s homo de cęlo cȩlestis. Qualis terrenus. ta¬
les et terreni. Et qualis celestis: tales et celestos
Sicut portauimus imaginem terren : portemus et
imaginem eius qui de cęlo est. Ibi aut̃ supra dar¬
rat. s non prius quod sp̃uale est. s quod anma¬
le: postea sp̃uale. Animalem aut̃ eundem dicit
quem carnalem ostendit. Homo qui nascitur
ammal ẽẽ incipit. carnalis eẽ incipit: si se con¬
uertat a captiuitate babyloniȩ in reditu iherłm
renouatur: et fit renouatio quedam scđm no¬
uum et interiorem hominem: et fit ininor tp̃r.
ꝓbati. Uult et ipse eligi: fiat minor. Edom aũ
appellatus est de cibo quodam lenticulȩ rubro
id est roseo. quodam cibo. Bene cocta erat len¬
ticula defricata. concupiuit iste esau a fr̃e suo
iacob: et cessit illi primatum suum uictus con¬
cupiscentia manducandę illius lenticulȩ. Iile
cessit cibum uoluptatis: et sumpsit honorem

Expanded text:
icantem. Primus homo de terra, terrestris; icantem. Primus homo de terra, terrestris; secundus homo de coelo, coelestis: qualis terrestris, tales et terreni; et qualis coelestis, tales et coelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est.» Ibi autem supra dixerat: «Sed non prius quod spirituale est, sed quod animale; postea, spirituale» . Animalem autem cumdem dicit, quem carnalem ostendit. Homo qui nascitur, animalis esse incipit, carnalis esse incipit. Si se convertat a captivitate Babyloniae in reditum Jerusalem, renovatur, et fit renovatio quaedam secundum novum et interiorem hominem; et fit minor temporeprobati. Vult et ipse eligi? Fiat minor. Edom autem appellatus est de cibo quodam lenticulae rubro, id est roseo quodam cibo. Bene cocta erat lenticula defricata; concupivit iste Esau a fratre suo Jacob, et cessit illi primatum suum, victus concupiscentia manducandae illius lenticulae. Ille autem cessit cibum voluptatis, et sumpsit honorem
Abbreviated transcription (Latin):
et quando nos interrogauerunt uerba canti¬
coꝵ: Quid ergo intelligimus: Quia cum
tales nos interrogauerint in quibus diabolus
oꝑatur: intelligendus est ipse nos interroga¬
re. qui in eis oꝑatur. Apłs dicit. Et uos cum
eẽtis mortui in delictis et peccatis nr̃is: cum
uiuerstis in illis scđ̾m scłm mundi huius. scd̃m

Expanded text:
et quando «nos interrogaverunt verba cantiet quando «nos interrogaverunt verba canticorum?» Quid ergo intelligimus? Quia cum tales nos interrogant, in quibus diabolus operatur, intelligendus est ipse nos interrogare, qui in eis operatur. Apostolus dicit: «Et vos cum essetis» «mortui in delictis et peccatis vestris, cum viveretis in ill
Abbreviated transcription (Latin):
captiuos duxerunt nos. Nec ducerentꝰ: nisi cõ¬
sentientes. Nos ducti sumus captiui. Captiuato¬
res nr̃i didxi qui sint. Ipsi sunt etiam latrones.
uulneratores illius uatoris qui descendit ab ihe¬
rusalem in ihenco: quem sautiatum semiiuuum
reliquerunt. hunc ille custos nr̃ idest samari¬
tanus. samaritanus enim interpretatur custos:
uerum dicimus quia samaritanus es. et de¬
respuit. unum tenuit: ego inquit demoniũ
non habeo: non aut̃ dixxit ego non sum sama¬
ritanus: si enim ille samaritanus non oustodie¬
rit. utiq ꝑimus: samaritanus ergo crausiens
uidit saucium et uulneratum derelictum a
latronibus: et sicut nostis collegit. Sicut ali¬
quando latronum nomine ponuntur qui no¬
bis plagas peccatoꝵ infixerunt. iam ꝑ consen¬
sionem nr̃am captiuatis: sic et captuatores nr̃i
isti dicuntur. Isti ergo qui captiuos duxerũt
nos diabolus et angłi eius. quando nos duxert̃.

Expanded text:
captivos nos duxerunt; nec ducerent nisi concaptivos nos duxerunt; nec ducerent nisi consentientes. Nos ducti sumus captivi. Captivatores nostri dixi qui sint. Ipsi sunt etiam latrones vulnerantes illum viatorem qui descendit ab Jerusalem in Jericho; quem sauciatum semivivum reliquerunt. Hunc ille custos noster, id est Samaritanus Samaritanus enim Custos interpretatur, verum dicimus quia Samaritanus es, et daeum respuit, et unum tenuit: «Ego,» inquit, «daemonium non habeo» ; non autem dixit, Ego non sum Samaritanus: si enim ille Samaritanus non custodierit, utique perimus: Samaritanus ergo transiens vidit saucium et vulneratum derelictum a latronibus, et sicut nostis, collegit . Sicut aliquando latronum nomine ponuntur, qui nobis plagas peccatorum inflixerunt, jam per consensionem nostrae captivitatis; sic et captivatores nostri ipsi dicuntur. 8. Isti ergo «qui captivos duxerunt nos,» diabolus et angeli ejus, quando nobis dixerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
runt captiuos fr̃s: Quos sensimus aliquan¬
do captiuatores nr̃os: Sensit quidem illa ihe¬
rusalem babylonios. ꝑsas. caldeos. et illarũ
regionum et gentium homines captiuatores
suos: et hoc postea. non quando isti psalmi
cantabantur. S iam diximus karitati ur̃e
omĩa que scđm litteram in illa ciuitate
contingebant. figuras nr̃as fuisse: et facile
potest demonstrari captiuos nos eẽ. Non
enim iam respiramus in auras illius libertatis:
non eium fruimur puritate ueritatis: et illa
sapientia quȩ in se ipsa manens innouat omiã.
Delectationib cemporalium rerum temptamur:
et colluctamur quotidie cum suggestionibus
illicitarum uoluptatum: ux respiramus uł in
oratione: captiuos nos eẽ intelligimus. S qui
nos captiuos duxerunt: Qui homines: Que
gens: Qui rexs Si redimimur: captiui era¬
mus. Qui nos redemit: xp̃c. A quo nos rede¬
it: A diabolo. Diabolus ergo et angłi euis:

Expanded text:
runt captivos, fratres? quos sensimus aliquanrunt captivos, fratres? quos sensimus aliquando captivatores nostros? Sensit quidem illa Jerusalem Babylonios, Persas, Chaldaeos, et illarum gentium et regionum homines captivatores suos; et hoc postea, non quando isti psalmi cantabantur. Sed jam diximus Charitati vestrae omnia quae secundum litteram in illa civitate contingebant, figuras nostras fuisse: et facile potest demonstrari captivos nos esse. Non enim respiramus jam in auras illius libertatis; non enim fruimur puritate veritatis, et illa sapientia quae in seipsa manens innovat omnia . Delectationibus temporalium rerum tentamur, et colluctamur quotidie cum suggestionibus illicitarum voluptatum: vix respiramus vel in oratione; captivos nos esse intelligimus. Sed qui nos captivos duxerunt? qui homines? quae gens? qui rex? Si redimimur, captivi eramus. Quis nos redemit? Christus. A quo nos redemit? A diabolo. Diabolus ergo et angeli ejus
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa. uł ad spem futuri scłi. uł ad concupiscenti¬
am liberationis. a captiitate mortalitatis:
scripturas nouimus quas eis dicamus. Sed
quia nullum fructum in eis inuenimus unde
incipiamus: auertimus ab eis faciem. et dici¬
mus adhuc isti non sapiunt. non capiunt :⁊¬
quia quicquid illis dixerimus. sinistrum et
aduersum habebunt. Ergo differendo circa
eos scripturas: suspendimis organa nr̃a in
salicib. Non enm dignos habemus: qui orga¬
na nr̃a portent. Non ergo eis organa nr̃a inse¬
rendo alligamus: s differendo suspendimus.
S alices enum sunt babiloniȩ ligna infructuosa:
pasta temporalib uoluptatibus tanquam flu
tur psalmus. In salicib inquit in medio eus:
suspendimus organa nr̃a. Qm̃ ibi interroga¬
uerunt nos qui captiuos duxerunt nos
uerba canticoꝵ: et qui abduxerunt nos
subaudis interrogauerunt nos uerba canti¬
corum: et hyninum in terrogauerunt nos.
qui captiuos duxerunt nos. Qui nos duxe¬

Expanded text:
opera, vel ad spem futuri saeculi, vel ad concupiscentiopera, vel ad spem futuri saeculi, vel ad concupiscentiam liberationis a captivitate mortalitatis; Scripturas novimus, quas eis dicamus: sed quia nullum fructum in eis invenimus unde incipiamus, avertimus ab ipsis faciem, et dicimus, Adhuc isti non sapiunt, non capiunt; quidquid illis dixerimus, sinistrum et adversum habebunt. Ergo differendo circa eos Scripturas, suspendimus organa nostra in salicibus: non enim dignos habemus, qui organa nostra portent. Non ergo eis organa nostra inserendo alligamus, sed differendo suspendimus. Salices enim sunt Babyloniae ligna infructuosa, pasta temporalibus voluptatibus, tanquam flumtur Psalmus: «In salicibus,» inquit, «in medio ejus suspendimus organa nostra. Quoniam ibi interrogaverunt nos qui captivos duxerunt nos, verba canticorum; et qui abduxerunt nos, subaudis, «interrogaverunt nos.» Verba canticorum et hymnum interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos. Qui nos duxe
Abbreviated transcription (Latin):
telligit sterilia: nascentia suꝑ flumina babylo¬
nis. Rigantur hec ligna de fluminib babylo¬
nis: et nullum fructum ferunt. Sicut sunt
homines cupidi. auari. steriles in oꝑe bono.
ita ciues babyloniȩ. ut etiam ligna sint illi¬
us regionis. Ex istis uoluptatib rerum transe¬
unitium pascuntur: tanquam rigata a flumi¬
mbus babyloniȩ. Queris fructum: et non
muenies. Quando tales patimur: uersamur
cum eis qui sunt in medio babylonis. Mul¬
tum enim interest inter medium babylonis.
et exteriora babyloniȩ. Sunt qui non sũt
in medio euis: id est non tanta concupiscen¬
tia scl̃i et delectationib obruuntur. Qui ue¬
ro ut aꝑte dixeru et breuiter. multum ma¬
li sunt: et in medio babylonis sunt: et ligna¬
sunt sterilia tanquam salices babylonis. Qũa¬
do illos uidemus. et tam steriles eos inuenimꝰ
ut difficile nobis appareat in eis aliquid un¬
de possint duci ad fidem rectam. uł ad bona

Expanded text:
telligite sterilia, nascentia super flumina Babylotelligite sterilia, nascentia super flumina Babylonis. Rigantur haec ligna de fluminibus Babylonis, et nullum fructum ferunt. Sicut sunt homines cupidi, avari, steriles in opere bono; ita cives Babyloniae, ut etiam ligna sint illius regionis, ex istis voluptatibus rerum transeuntium pascuntur, tanquam rigata a fluminibus Babyloniae: quaeris fructum, et nusquam invenis. Quando tales patimur, versamur cum eis qui sunt in medio Babylonis. Multum enim interest inter medium Babylonis, et exteriora Babyloniae. Sunt qui non sunt in medio ejus, id est, non tanta concupiscentia saeculi et delectationibus obruuntur. Qui vero, ut aperte dixerim et breviter, multum mali sunt, in medio Babylonis sunt, et ligna sterilia, tanquam salices Babylonis. Quando illos videmus, et tam steriles eos invenimus, ut difficile nobis appareat in eis aliquid unde possint duci ad fidem rectam, vel ad bona
Abbreviated transcription (Latin):
U ide si inuenit tribulationem. Attendat quisq
ipsam felicitatem suam qua exultauit anuma
euis: et tumuit quodaminodo gaudio. et eatu¬
sit se et dixit. felix sum: attendat si non fluit
illa felicitas. si potest certus eẽ de illa quia ma¬
net in ȩternum. Si aut̃ non est cęrtus. et uidet
fluere unde gaudet. fluuis babylonis est: se¬
deat supra et fleat. Sedebit aut̃ et plorabit:
si recordatus fuerit syon. O pax illa: quam ui¬
debimus apud dm̃. O illa sc̃a aequalitas angłoꝵ
O illa iusio: et spectaculum pulchrum. Ecce in
babylonia pulchra sunt que tenent: non
teneant. non decipiant. Aliud est solatium
captiuoꝵ: aliud gaudium liberorum. Suꝑ flu
scłi. S cum agunt in medio babylonie: orga¬
na sua in salicib eis suspendunt. Salices lig¬
na funt infructuosa: et hoc loco ita posita.
ut non aliquid boni possit intelligi de salici¬
bus. alibi aut̃ forsitan potest. Modo ligna in¬

Expanded text:
, vide si invenit tribulationem. Attendat quisque , vide si invenit tribulationem. Attendat quisque ipsam felicitatem suam, qua exsultavit anima ejus, et tumuit quodammodo gaudio, et extulit se, et dixit, Felix sum: attendat si non fluit illa felicitas, si potest certus esse de illa quia manet in aeternum. Si autem non est certus, et videt fluere unde gaudet; fluvius Babylonis est: sedeat supra, et fleat. Sedebit autem et plorabit, si recordatus fuerit Sion. O pax illa quam videbimus apud Deum! o illa sancta aequalitas Angelorum! o illa visio et spectaculum pulchrum! Ecce in Babylonia pulchra sunt quae tenent: non teneant, non decipiant. Aliud est solatium captivorum, aliud gaudium liberorum. «Super fri saeculi; sed cum agunt in medio Babyloniae, organa sua in salicibus ejus suspendunt. Salices ligna sunt infructuosa; et hoc loco ita posita, ut non aliquid boni possit intelligi de salicibus; alibi autem forsitan potest. Modo ligna in
Abbreviated transcription (Latin):
inferni inueniret te: ibi te inuenisti deorsum
qui te fursum putabas. Inuenisti enam te dolo¬
re affectum grauiter tristicia aliciuus mali.
unde forte presumpseras te non fore tristẽ.
inuenit te dolor. inferni. Cum autem bene
est tibi. arrident omnia scłaria. nullus
tuorum obiit: nichil in uinea tua forte
uel aruit uel grandinatum est uł starle
apparinit: non accuit cuppa tua. non aboiti
uum fecit iumentum tuum. non exhonoratis
esrim aliqua elignitate scđm scłm consficutus.
andiq amici tui ec iuiunt et seruant aibi
amuriciam: chentes non desunt. filii obsecun¬
cr serui contremiscunt : coniux concorae fo¬
lar dicitus domus: ibi ĩnuem tribulationem
& aliquando potes: ut inuenta tribulatione
auioces nomen dñi. Peruersum aliquid uidet
docese sermo diumus: fere in leticia. et in me¬
rore letari. Audi in merore letantem: głamur
inquit in tribulationib : flentem aut̃ in leticia¬

Expanded text:
inferni inveniret, ibi te invenisti deorsum, inferni inveniret, ibi te invenisti deorsum, qui te sursum putabas. Invenisti enim te dolore affectum graviter, tristitia alicujus mali, unde forte praesumpseras te non fore tristem; invenit te dolor inferni. Cum autem bene est tibi, arrident omnia saecularia, nullus tuorum obiit, nihil in vinea tua forte vel aruit, vel grandinatum est, vel sterile apparuit, non acuit cupa tua, non abortum passum est pecus tuum, non exhonoratus es in aliqua dignitate secundum saeculum constitutus, undique amici tui et vivunt et servant tibi amicitiam, clientes non desunt, filii obsequuntur, servi contremiscunt, conjux concors, felix dicitur domus; ibi inveni tribulationem , si aliquid potes, ut inventa tribulatione invoces nomen Domini. Perversum aliquid videtur docere sermo divinus, flere in laetitia, et in moerore laetari. Audi in moerore laetantem: «Gloriamur,» inquit, «in tribulationibus» . Flentem autem in laetitia