comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Unc iam iudeamus quidetiam apłs pecrꝰ
De hoc iudicio scripserit: Uenient inqͥt
in nouissimo dierum illusione illudentes scđm
ꝓpͥas concupiscentias suas. euntes et dicentes Ubi
e: ꝓmissum p̃sentiȩ ipsuis: Ex quo enimpatres
dormierunt: sic om̃ia ꝑseuerant ab inicto ercat᷑t:
latec enim illos hoc uolentes quia cȩli erant olim
et tra cleaqua & ꝑ aquam constituta dĩ ũbo ꝑquę
qui tunc eiagmundus aqua inudatus deꝑiit: Qui
autem nunc sunt cęli et t̃ra eodem ũbo repositi st̃
igni reseruandi in diẽ uidicũ: et ꝑditionis homi¬
quia unus dies apud dñm sicut mille ann. et
mille anni sicut dies unus: Non tardat dñs ꝓ¬
missum sicuc quidam tarditatem existimant :
s pacione fene ppt̃ uos nolens aliquẽ pire.s ofus
in penitentiam conĩti: Ueniet autem dies duerit¬

Expanded text:
unc jam videamus, quid etiam apostolus Petrus de hoc judicio scripserit: Venient, inquit, in novissimo dierum illusione illudentes, secundum proprias concupiscentias suas euntes, et dicentes, Ubi est promissum praesentiae ipsius? Ex quo enim patres dormierunt, sic omnia perseverant ab initio creaturae. Latet enim illos hoc volentes, quia coeli erant olim et terra de aqua, et per aquam constituta Dei verbo; per quae, qui tunc erat mundus, aqua inundatus deperiit. Qui autem nunc sunt coeli et terra, eodem verbo repositi sunt, igni reservandi in diem judicii et perditionis homiquia unus dies apud Dominum, sicut mille anni; et mille anni, sicut dies unus. Non tardat Dominus promissum, sicut quidam tarditatem existimant: sed patienter fert propter vos, nolens aliquem perire, sed in poenitentiam converti
Abbreviated transcription (Latin):
gent dupferunt᷑ in aera: Intrã quippe ibis: id÷ in
hoc ibismissa uita qđ eras anteqͣm sume res uitã:
Idẽ hoceris ex animatus: qđ eras anteqͣm esses anima¬
tus Tre quippe insufflauit ds̃ in faciem s uite. cũ
falis ẽ homo manimamuiuã: Tamqͣm diceretur¬
raes animata qđ ñ eras. t̾ra eris exaniunus^ qđ

Expanded text:
gent, dum feruntur in aera. in terram quippe ibis est: "in gent, dum feruntur in aera. in terram quippe ibis est: "in hoc ibis amissa uita quod eras, antequam sumeres uitam", id est hoc eris exanimatus quod eras, ante quam esses animatus — terrae quippe insufflauit deus in faciem flatum uitae, cum factus est homo in animam uiuam — tamquam diceretur: ,,terra es animata, quod non eras; terra eris exanimis,
Abbreviated transcription (Latin):
morcalia recdituros: nullas imũbis apłi paciemur
angustias. siue tubi dicit tu qd seminas ñ uiuficat᷑
nͥ moriatur siue ubi dicit om̃s resurgemus aut
om̃s dormielmus Quia nec illi ꝑ immorcalitatem
uiuificabunt᷑: nͥ qͣmlibet paululum tam̃ ante
moriant᷑ Ac ꝑ hoc et a resurrectione nonerunt alie¬
niqͣm dormitione p̃cedent: qͣmuis breuissima non
tamen nulla Cur autem nob̾ incredibile uideatur
illam multitudinem corporum in aere quodam
modo seminari atq ibi ꝓtinus umortalit̃ atq
incorruptibilit̃ reuuuscere. cum credamus qđ idem ipse
apłs aꝑtissime dicit. in ictu ocłi futuram resur¬
rectionem et inmembra sine fine mansura tan¬
ta felsicitate tamq inestimabili uelocitate redi¬
turum antiquissimorum cadauerum puluerẽ :
munes: sieorpꝰ morientium int̾ra non ircident
corꝑa s sig in ipsoraptu morientur ita et resur¬

Expanded text:
mortalia redituros, nullas in uerbis apostoli patiemur mortalia redituros, nullas in uerbis apostoli patiemur angustias, siue ubi dicit: Tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur, siue ubi dicit: Omnes resurgemus ant: Omnes dormiemus; quia nec illi per inmortalitatem uiuificabuntur, nisi, quamlibet paululum, tamen ante moriantur, ac per hoc et a resurrectione non erunt alieni, quam dormitione praecedunt, quamuis breuissima, non tamen nulla. Quur autem nobis incredibile uideatur illam multitudinem corporum in aere quodam modo seminari adque ibi protinus inmortaliter adque incorruptibiliter reuiuescere, cum credamus, quod idem ipse apostolus apertissime dicit, in ictu oculi futuram resurrectionem et in membra sine fine uictura tanta facilitate tamque inaestimabili uelocitate rediturum antiquissimorum cadauerum puluerem? munes, si eorum morientium in terra non reccident corpora, sed sicut in ipso raptu morientur, ita et resur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlata sententia t̾ra es et int̾ram ibis: fatendum ẽ.
stos quosnundum de corporib eg̃ssos cum ueniet
xp̃s inueniet et inistis uerb̃ apłi et in illis de genesi
non teneri Qm̃ sursum innubibꝰ rapti non utiq se-¬
minant᷑: quia nec euntint̾rani nec redeunt. siue
nullam ꝓrsus exꝑiantur mortem suie paulalum
in aere moriantur: S aluidrursus occurrit qđ
idem dixit apłs cum de resurrectione corꝑum ad
corinthios loqueretur: Om̃s resurgemꝰ. uł sicut
alii codices habent om̃s dormiełnꝰ: Cumgͦ nec re¬
surrectio fieri nͥ mors p̃cesserit possit. nec dormiti.¬
onẽ possumus illo loco intelligere nͥ mortem qͦnͦi
om̃s uł dormient uł resurgerent. si tam multi qͦs
incorꝑe inuenturꝰ ẽ. xp̃s nec dormient nec resurgent:
Si gͦ scõs qui reꝑientur xp̃o ueniente uiuentes eiq
in obuiam rapientur. crediderimus in eodem raptu
de mortalib corporib exituros. et ad eadem moxim¬

Expanded text:
prolata sententia: terra es et in terram ibis: — fatendum est prolata sententia: terra es et in terram ibis: — fatendum est istos, quos nondum de corporibus egressos cum ueniet Christus inueniet, et istis uerbis apostoli et illis de Genesi non teneri, quoniam sursum in nubibminantur, quia nec eunt in terram, nec redeunt, sive nullam prorsus experiantur mortem, sive paululum in aere moriantur. Sed aliud rursus occurrit quod idem dixit Apostolus cum de resurrectione corporum ad Corinthios loqueretur: Omnes resurgemus, vel sicut alii codices habent omnes dormiemus. Cum ergo nec resurrectio fieri, nisi mors praecesserit, possit, nec dormitionem possimus illo loco intellegere nisi mortem: quo modo omnes uel dormient uel resurgent, si tam multi, quos in corpore inuenturus est Christus, nec dormient nec resurgent? Si ergo sanctos, qui reperientur Christo ueniente uiuentes eique in obuiam rapientur, crediderimus in eodem raptu de mortalibus corporibus exituros et ad eadem mox in
Abbreviated transcription (Latin):
nonsic accipiendum ẽ tamqͣm in aere nos dixerit
semꝑ cum dño eẽ. mansuros. quia nec ipse utiq ibi
manebit qua ueniens transiturus ẽ. Uenienti qͥpe
ibitur obuiam ñ manenti:S ita cum dño erimus
idẽ sic erimus habentes corpora sempitna ubicũq
cum illo fuerimꝰ: Adhunc autem sensum qđ existi¬
mamus etiam illos quos hic uiuos inuenturus ẽ
dñs in ipso paruo spatio & passuros mortem et
alio loco de ipsa loquens resurreccior eoꝑumdicat:
Tu qd seminas ñ uiuficat᷑. nͥ moriatur. Quomͦ gͥ
quos uiuentes hic xp̃s inueniet ꝑ iind alitatem
millo uiuificabunturet sinon moriant᷑ cimuide¬
amus ꝓpt̃ hoc eẽ. dictum cu qđ se minal ion uiui¬
ficatur nͥ moriatur. Aut si recte nondicinis se-¬
minari nͥ ea corꝑa hominum quȩ moriendo quoqͦ
mͦ reuertuntur in t̾ram. sicut sese habet etiam illa
intransgressorem patrem generis humani diuinitꝰ

Expanded text:
non sic accipiendum est, tamquam in aere nos dixerit non sic accipiendum est, tamquam in aere nos dixerit semper cum domino esse mansuros, quia nec ipse utique ibi manebit, quia ueniens transiturus est; uenienti quippe ibitur obuiam, non manenti. sed ita cum domino erimus, id est sic erimus habentes corpora sempiterna, ubicumque cum illo fuerimus. ad hunc autem sensum, quo existimemus etiam illos quos hic uiuos inuenturus est dominus in ipso paruo spatio et passuros mortem et alio loco de ipsa loquens resurrectione corporum dicat: tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur. quomodo igitur quos uiuentes hic Christus inueniet per immortalitatem in illo uiuificabuntur, etsi non moriantur, cum uideamus propter hoc esse dictum: tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur? aut si recte non dicimus seminari nisi ea corpora hominum, quae moriendo quoquo modo reuertuntur in terram — sicut sese habet etiam illa in transgressorem patrem generis humani diuinitus
Abbreviated transcription (Latin):
qui i nos uiuentes qui reliqui sumꝰ. in aduentum
dñi ñ ꝯ̃ueniemus eos qui ante dormierunt : Qm̃
ipsedñs inuissu et inuoce arc hangłi et incuba dĩ
de scendet de cęlo: et mortui in xp̃o resurgent pͥ.¬
mo: Deinde nos uiuentesqui reliqui sumus simul
et ita semꝑcum dño erimus: hȩc ũba apłica resurre¬
ctionem mortuorum futurã quando ueniet xp̃s.
titiq ad uiuos et mortuos udicandos p̃clarissi¬
meostendunt: Sed queri solet utrum illiquos hic
uiuentes inuenturus ẽ. xp̃s. quorum ꝑsonam inse
atq illos qui tunc seq̃u uiebant transfigurabat
apłs numquam omino morituri sunt. an ipso¬
temꝑis puncto quo cum resurgentib rapientur
in nubib in obuiam xp̃o in aera. ad inmortalitatẽ
ꝑ mortem mira celeritate transibunt: Neq enim
dicendumẽ. fieri non posse ut lum ꝑaera in subli¬
me portancur: in illo spatio et moriantur et reui¬
uiscant: Qd enimait et ita semꝑ eum dño erimus:

Expanded text:
quia nos uiuentes, qui reliqui sumus in aduentum quia nos uiuentes, qui reliqui sumus in aduentum Domini, non praeueniemus eos, qui ante dormierunt; quoniam ipse Dominus in iussu et in uoce archangeli et in tuba Dei descendet de caelo, et mortui in Christo resurgent primo; deinde nos uiuentes, qui rEt ita semper cum Domino erimus . Haec apostolica resurrectionem mortuorum futuram quando veniet Christus utique ad vivos et mortuos judicandos praeclarissime ostendunt. Sed quaeri solet utrum illi quos hic viventes inventurus est Christus, quorum personas in se atque illos qui tunc secum vivebant transfigurabat Aptemporis puncto, quo cum resurgentibus rapientur in nubibus in obuiam Christo in aera, ad immortalitatem per mortem mira celeritate transibunt. neque enim dicendum est fieri non posse, ut, dum per aera in sublime portantur, in illo spatio et moriantur et reuiuescant. quod enim ait: et ita semper cum domino erimus,
Abbreviated transcription (Latin):
in qua fuit cum credetur extinctus. donec suocem¬
pore reueletur et resticuat᷑ in regnum: Sed multum
mͥ mira: hec opinantium tanta p̃sumptio Illud
tam̃ qđ ait apłs. tantum quimͦ tenet teneat donec
de medio fiat: ñ absurde deipso romano imꝑto
creditur dictum: Tamqͣm dictũsit cantum qui
mͦ imꝑat imꝑet. donec donec demedio fiat: idẽ.
de medio collatur Et cunc reuelabitur iniquus:
quem significari antixp̃m nullus ambigit: Alii
uͦ et qđ ait quid detineat scitis. et misterium opari
iniquitatis: ñ putant dictum nͥ de mał et fictis qͥ
sunt in eccła donec ꝑueniant ad tantũ numerũ
qui antixp̃o magnum popłm faciat. et hoc eẽ mi¬
sterium iniquitatis quia uidetur occultum: Hortari
aucem apłm fideles. ut infide qͣm tenent tenacit᷑
ꝑ seuerent dicendo Tancum qui mͦ tenet teneat do¬
nec de medio fiat Hoc ẽ donecexeat de medio ȩc¬

Expanded text:
in qua fuit, cum crederetur exstinctus, donec suo temin qua fuit, cum crederetur exstinctus, donec suo tempore reueletur et restituatur in regnum. Sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumtio. Illud tamen, quod ait apostolus: Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, non absurde de ipso Romano imperio creditur dictum, tamquam dictum sit: \'Tantum qui modo imperat imperet, donec de medio fiat\', id est de medio tollatur. Et tunc reuelabitur iniquus, quem significari Antichristum nullus ambigit. Alii uero et quod ait: Quid detineat scitis et mysterium operari iniquitatis non putant dictum nisi de malis et fictis, qui sunt in ecclesia, donec perueniant ad tantum numerum, qui Antichristo magnum populum faciat; et hoc esse mysterium iniquitatis, quia uidetur occultum; hortari autem apostolum fideles, ut in fide quam tenent tenaciter perseuerent, dicendo: Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, hoc. est, donec exeat de medio ec
Abbreviated transcription (Latin):
hocdicere noluit: et ideo nos qui nescimus qđ illi
sciebant p̃uenut cum labore ad id qd sentit apłs cu¬
pimus nec ualemus. p̃sertim quia et illa quȩ addi¬
dit hunc sensum faciunt obscuriorem: Namquid
ẽ. iam enim misterium iniquitatis oꝑatur. tantum
qui modo tenet teneat. donec de medio fiat. et tunc
reuelabitur iniquus: Ego ꝓrsus quid dixerit fͤate¬
or ignorare: Suspiciones tam̃ hominum. quas uł
audur uł legere potui ñ tacebo Quidam pucant
hoc de imꝑio dictum fuisse romano. et ꝓpterea
lumniam uidelicet incurreret. qđ romano imꝑio
male optauerit cum sꝑaretur ȩc̃num Ut hoc qđ
dixit iamenim misterum iniquitatis oꝑatur. ne¬
ronem uoluerit incelligi. cuiꝰ iam facta uelut anti¬
xp̃i udebantur: Unde non nulli ipsum resurrectu.¬
rum. et futurũ antixp̃m suspicant᷑ Alii uͦ necocci¬
sum putant. s subtractum potius ut putaretur
occisus. et uiuium ocultari inuigore ipsius ȩcatis

Expanded text:
hoc dicere noluit. Et ideo nos, qui nescimus quod illi hoc dicere noluit. Et ideo nos, qui nescimus quod illi sciebant, peruenire cum labore ad id, quod sensit apostolus, cupimus nec ualemus; praesertim quia et illa, quae addidit, hunc sensum faciunt obscuriorem. Nam quid est: Iam enim mysterium iniquitatis operatur. Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat; et tunc reuelabitur iniquus? Ego prorsus quid dixerit me fateor ignorare. Suspiciones tamen hominum, quas uel audire uel legere potui, non tacebo. Quidam putant hoc de imperio dictum fuisse Romano. et propterea lumniam uidelicet incurreret, quod Romano imperio male optauerit, cum speraretur aeternum; ut hoc quod dixit: Iam enim mysterium iniquitatis operatur, Neronem uoluerit intellegi, cuius iam facta uelut Antichristi uidebantur. Unde nonnulli ipsum resurrecturum et futurum Antichristum suspicantur; alii uero nec occisum putant, sed subtractum potius, ut putaretur occisus, et uiuum occultari in uigore ipsius aetatis,
Abbreviated transcription (Latin):
antixp̃o ista dixisse Diemq uidicũ hunc enim ap.¬
pellat diem dñi non eẽ. uenturũ: nͥ pͥor ille uenerit
quem re fugam uocat utiq ad ñõ dõ Qd̃si de om̃ibꝰ
impiis merito dicipossunt potest. quanto magis
deisto: S in quo templo dĩ sit sessurus incertumẽ
Ucrumin illa ruina templi qđ a salomone rege
constructumẽ anuͦ in eccła Non enim templũ
alicuius idoli aut demonis. templumdĩ apłs
diceret: Unde non nulli non ipsum pͥncipem. s
uniũ sum quodã modo corpus eiꝰ. idẽ ad eum ꝑti¬
nentẽ hominum multitudinẽ simulcum ipso suo
pͥncipe. hoc loco intelligi antixp̃m uolunt Rec¬
cusq putant etiã latine dici sic̃ ingrecoẽ. non in
templo dĩ s in cemplum dĩ sedeat. tamqͣm ipse sit
amicus uł siquid aludeto locuronis genere dici
solet: Qđ autem ait et nunc quid detineat scitis. idẽ.
quid sit inmora quȩ causa sit dilacionis eiꝰ ut reue¬
letur in suo tempore: scitis Qñ scire illosait. aꝑte

Expanded text:
Antichristo ista dixisse, diemque iudicii hunc enim appellat diem Domini non esse uenturum, nisi ille prior uenerit, quem refugam uocat, utique a Domino Deo. Quod si de omnibus inpiis merito dici potest, quanto magis de isto! Sed in quo templo Dei sit sessurus, incertum est; utrum in illa ruina templi, quod a Salomone rege constructum est, an uero in ecclesia. Non enim templum alicuius idoli aut daemonis templum Dei apostolus diceret. Unde nonnulli non ipsum principem, sed uniuersum quodam modo corpus eius, id est ad eum pertinentem hominum . multitudinem, simul cum ipso suo principe hoc loco intellegi Antichristum uolunt; rectiusque putant etiam Latine dici, sicut in Graeco est, non in templo Dei, sed in templum Dei sedeat, tamquam ipse sit amicus, uel si quid aliud isto locutionis genere dici solet. Quod autem ait: Et nunc quid detineat scitis, id est, quid sit in mora, quae causa sit dilationis eius, ut reueletur in suo tempore, scitis: quoniam scire illos dixit, aperte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ magnã quandã cominutationẽ ñ dubitat
dicert ꝑdicitionem futurã : cum tam̃ eorum qͣm.¬
us inȩt̃nis pęnis sit mansura natura Quęrat
forsitan aliquis. si pꝰ factũ udicium iste mun¬
clus ardebit. anteqͣm ꝓ illo cęlum nouum et t̾̃ra
noua reponatur: eo ipso tempore conflagratiõis
eiꝰ ubi erunt sc̃ĩ. cum eos habentes corpora. in ali¬
quo corporali loco eẽ. necesse sit: Possumus respon.¬
dere futuros eos eẽ. in suꝑiorib parcib quo ita
non accendit flamma illius incendui: quẽ ad mo¬
dum nec unda diluiui: Talia quippe illis inerunt
corpora ut illi sint ubi eẽ. uoluerint: Sed nẽc
ignem conflagrationis illius ꝑtimescent immor.¬
cales aq incorruptibiles facti: stiurorũ trium

Expanded text:
pter magnam quandam commutationem non dubitat pter magnam quandam commutationem non dubitat dicere perditionem futuram, cum tamen eorum quamuis in aeternis poenis sit mansura natura. Quaerat forsitan aliquis, si post factum iudicium iste mundus ardebit, antequam pro illo caelum nouum et terra noua reponatur, eo ipso tempore conflagrationis eius ubi erunt sancti, cum eos habentes corpora in aliquo corporali loco esse necesse sit. Possumus respondere futuros eos esse in superioribus partibus, quo ita non adscendet flamma illius incendii, quem ad modum nec unda diluuii. Talia qucorpora, ut illic sint, ubi esse voluerint. Sed nec ignem conflagrationis illius pertimescent immortales atque incorruptibiles facti: sicut virorum trium
Abbreviated transcription (Latin):
bioenos: enab iusticia ihabitat: Nlichilbic dyxit
deus. reccione mortuorum: s sane de ꝑditione
Qendihiuꝰ satis Ubi eciam commemorans fac.¬
tum ante diluiium. uidetur ad monuesse qͦd amͦ
dixit. qui tunc erat mundũ: nec solumorbem trȩ
ueram etiãselos Quos utiq istoᷤ aerios intelligimꝰ.
quorũ lorum ac spatium. tuncaqua crescendo suꝑ¬
auerat: Ergo totus ac pene totus aer iste uentosus
qđ cglum uł potius celusnuocat: s utiq istosimos
nomillos sup̃mos ubi solec luna et sid̾a consticuta
tra ꝑierat: cuius t̃ie utiq pͥor facies fuerat deleta
diliuuo: Qui autem nunc sunt inquit cęli et tr̃a
eodem uerbo repositi sunt igni reseruandi in di¬
eniiudicii et ꝑditionis hominum impiorũ: Pm¬
de qui geli et quȩ t̾ra. idest qui mundus ꝓ eo mundo
qui diluiuo ꝑ iit ex eadem aqua repositus ẽ igͣni
nouissimo reseruatur indie uiditii et ꝑ dicionis
hominum impiorũ: Nam et hominum impioꝵ¬

Expanded text:
abitat. Nihil hic dixit de resurrectione mortuorum, sed sane de perditione mundi huius satis. Ubi etiam commemorans factum ante diluuium uidetur admonuisse quodam dixit, qui tunc erat, mundum; nec solum orbem terrae, uerum etiam caelos, quos utique istos aenos intellegimus, quorum locum ac spatium tunc aqua crescendo superauerat. Ergo totus aut paene totus aer iste uentosus quod caelum uel potius caelos uocat, sed utique istos imos, non illos supremos, ubi sol et luna et sidera constituta terra perierat, cuius terrae utique prior facies fuerat deleta diluuio. Qui autem nunc sunt, inquit, caeli et terra, eodem uerbo repositi sunt, igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum. Proinde qui caeli et quae terra, id est, qui mundus pro eo mundo, qui diluuio periit, ex eadem aqua repositus est, ipse igni nouissimo reseruatur in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum. Nam et hominum pro
Abbreviated transcription (Latin):
non adep̃m s ad illum nouissimum auit ꝯm
ꝑtinebunt. et cunc reuelabitur: Alius gͦ sic aliis
autem sic. apłi obseura ũba coniectant. Qurd
tam̃ eum dixisse non dubium ẽ non ueniet ad
antixp̃s Quamius adoccultum iamuidicium dĩ
ꝑtineat. qđ ab illoseducentur: Presentu quippe
euserit sicut dictum ẽ. scđdm oꝑ ationemsathans
in om̃i uirtute et signis et ꝓdigiis menda& et in

Expanded text:
non ad Christum, sed ad illum nouissimum Antichristum pertinebunt, et tunc reuelabitur. Alius ergo sic, alius autem sic apostoli obscura uerba couiectant; quod tamen eum dixisse non dubium est: non ueniet ad Antichristus; quamuis ad occultum iam iudicium Dei pertineat, quod ab illo seducentur. Praesentia quippe eius erit, sicut dictum est, secundum operationem satanae in omni uirtute et signis e
Abbreviated transcription (Latin):
admoneo ñ optent qđ eis non expedit. fã.¬
cile ẽ enim ciuqͣm uideri respondisse: qui
tacere noluerit. Aut quid ẽ. loquatiꝰ uani-¬
tate : Quȩ non ideo potest qđ ueritas: qͥa
si uoluerit etiã plus potest clamare qͣm ue¬
ritas. S considerent omnia diligent̃ & si
forte sine studio partium iudicantes talia
eẽ ꝑspexerint. quȩ potiꝰ exagitari qͣm conuelli
possint garrulitate impudentissima & quasi
satyrica uł nimica leuitate cohibeant nugas
suas & pociꝰ aprudentib emĩdari qͣm lauda¬
ri ab imprudentib eligant. Nam si non add
lib̾tatem uera dicendi s ad licentiã maledi¬
cendi tempꝰ expectant: absit ut eis eueniat
ꝗ ait tullius dequodam qui peccandi licentia
felix appellabatur. Omiserum cui peccare lice¬
bat. Unde quisqͥs ẽ qui maledicendi licentia
felicem se putat multo erit felicior si hoc
illi omnino non liceat: cum possit deposita
manitate iactantie etiam isto temꝑe tanqͣm

Expanded text:
admoneo, non optent quod eis non expedit. Faadmoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loquacius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emendari quam laudari ab inpudentibus eligant. Nam si non ad libertatem uera dicendi, sed ad licentiam maledicendi tempus expectant, absit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentia felix appellabatur:s o miserum, cui peccare licebat! Unde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
malisq largitur. In quib ẽ. eciam quęlibet
imꝑii magnitudo: quã ꝓ temporũ gub̃natio¬
nem dispensat. ꝓ inde iam etiam illis respon¬
dendum ẽe uideo: qui manifestissimis docu¬¬
mentis quib ostendit᷑ qđ adista temporalia
quȩ sola stulti habere concupiscunt nichil
dõrum falsorũ numerositas ꝓsit confutati
atq conuicti. conant̾ asserere non ꝓpt̾ uitę
p̃sentis utilitaten s ꝓpt̃ ea n quȩ post mor¬
tem futuraẽ. colendos dõs. Nam istis qui
ꝓpt̃ amicitias mundi huius uolunt uana
colere & non se ꝑmitti puerib sensib con¬
querunt᷑ his quinq libris satis arbitror eẽ.
gesponsum. Quorum tres priores cum edis¬
sissem & in multorũ manib eẽ cepissent: aui¬
di quosdam nescio quã adũsus eos respon.¬
sionem scribendo p̃parare. Deinde ad me
ꝑ latumẽ. qđ iam scripserint: s tempus
querant quo sine ꝑicło possint edere. Qͦs

Expanded text:
malisque largitur; in quibus est etiam quaelibet malisque largitur; in quibus est etiam quaelibet imperii magnitudo, quam pro temporum gubernatione dispensat. Proinde iam etiam illis respondendum esse uideo, qui manifestissimis documentis, quibus ostenditur, quod ad ista temporalia, quae sola stulti habere concupiscunt, nihil deorum falsorum numerositas prosit, confutati adque conuicti conantur adserere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Nam istis, qui propter amicitias mundi huius uolunt uana colere et non se permitti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem et in multorum manibus esse coepissent, audiui quosdam nescio quam aduersus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos
Abbreviated transcription (Latin):
demeniorũ s in dĩ ueri eẽ posita potestate & d¬
autem fuit eius religiosa humilteate mirabi¬
lius. quando in thessalonicensium grauissi.¬
mum scelus. cui iam ep̃is int̾cedentib ꝓmise¬
rat indulgentiam. tumultu quorũdam qui
eiꝰ coherebant uindicare compulsus ẽ. & eccła¬
stica cohercitus disciplina sic egit penitentiã.
ut imꝑatoriã celsitudinẽ ꝓ illo ꝓopłs orans
magis fieret uiuendo ꝓstratam. qͣm peccando
timeret iratam: Hȩc ille secum & si qua si¬
milia quȩ commemorare longumẽ bona
oꝑa tulit: ex isto temꝑali uapore cuiꝰ libet
culminis & sublimitatis humane Quoꝵ oꝑ¬
um merces ẽ. ęt̾̃na felicitas. cuiꝰ datorẽ. ds
solus ueracit᷑ piis. Cetera uͦ huiꝰ uitę rł fasti.¬
gia uł subsidia sicut ipsum mundũ lucen.
auras. t̾ras. a quas. fructus. ipsiusq hominis
animam. corpꝰ. sensus. mentem. uitã. bonis

Expanded text:
daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Qudaemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quautem fuit eius religiosa humilitate mirabilius, quando in Thessalonicensium grauissimum scelus, cui iam episcopis intercedentibus promiserat indulgentiam, tumultu quorundam, qui ei cohaerebant, uindicare conpulsus est et ecclesiastica cohercitus disciplina sic egit paenitentiam, ut \'imperatoriam celsitudinem pro illo populus orans magis fleret uidendo prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, quae commemorare longum est, bona opera tulit ex isto temporali uapore cuiuslibet culminis et sublimitatis humanae; quorum operum merces est aeterna felicitas, cuius dator est Deus solis ueraciter piis. Cetera uero uitae huius uel fastigia uel subsidia, sicut ipsum mundum lucem auras, terras aquas fructus ipsiusque hominis animam corpus, sensus mentem uitam, bonis
Abbreviated transcription (Latin):
b qđ illa lecicia ꝑ mittebat cursorib & se
ab eis fulminari uelle dicentib hilarit̃ be¬
nigneq donauit. Inimicorum suoꝵ filios quos
nondum xp̃ianos ad eccłam confugientes.
xp̃ianos hac occasione fieri uoluit ap̃iana
caritate dilexit. Nec pͥuauit reb s auxit hono¬
rib. In neminem post uictoriam pͥuatas ini¬
micitas ualere ꝑmisit. B ella ciuilia ñ sicut
cinna. & marius. &e silla. ce alii tales nec finita
finire uluerunt s mag̃ doluit exorta. quã
nocere uouit t̾minata. Int̾ hȩc om̃ia ex ipso
inito imꝑii sui. non quieuit iustissimis & mi¬
seriordissimis legib ad ũsus impios laboran¬¬
ti ecclȩ subuenire: quã ualens hereticus fa¬
uens arrianus uehem̃t̃ affliperat. Cuiꝰ eccłȩ
se menibrũ eẽ. mag̃ quã int̾ris regnare gaude¬
bat. Simil achra gentilium ubiq eũtenda
p̃cepit: satis intelligens nec t̾rena munera in

Expanded text:
quod illa laetitia permittebat cursoribus et se quod illa laetitia permittebat cursoribus et se ab eis fulminari uelle dicentibus hilariter benigneque donauit. Inimicorum suorum filios, quos,nondum Christianos ad ecclesiam confugientes, Christianos hac occasione fieri uoluit et Christiana caritate dilexit, nec priuauit rebus et auxit honoribus. In neminem post uictoriam priuatas inimicitias ualere permisit. Bella ciuilia non sicut Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire uoluerunt, sed magis doluit exorta quam cuiquam nocere uoluit terminata. Inter haec omnia ex ipso initio imperii sui non quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens haereticus fauens Arianis uehementer adflixerat; cuius ecclesiae se membrum esse magis quam in terris regnare gaudebat. Simulacra gentilium ubique euertenda praecepit, satis intellegens nec terrena munera in
Abbreviated transcription (Latin):
me extincto: aluim tyrannum eugeniũ qui mil¬
lius nriꝑatoris laeam non legitime fuerat subro¬
gatus: Accepto cursus ꝓphetico responso fide
certus opp̃sit. Cont᷑ cuus robustissimum exer¬
citum pagis orando qͣm feriendo pugnauit.
Milaces nob̾ qui aderant retulerunt᷑ extorta
sibi et̃. de manib quȩcumq iaculabant᷑: cũ
atheo dosii partib in aduersarios uehemens
uentus iret. & non solum quecũq in eos iacie¬
bantur concitatissime raꝑet. uerum etiã ipso.¬
rum tela in eorum corꝑa recorqueret. Unde
& poeta claudianus quanius a xp̃i nomine
alienus: in eius tm̃ laudib dixit. Onimium
dilecte dõ: cui militat echer. & conuirati ue¬
nunt ad classica uenti. Uictor autẽ sicut
crediderat & p̃dixerat. iouis simulachra que
adũsus eum fuerant nescio quib ritib ue¬
lut consecrata in alpib constituta deposuit:
eorumq fulmina qđ aurea fuissent iocanti.

Expanded text:
me extincto alium tyrannum Eugenium, qui in ilme extincto alium tyrannum Eugenium, qui in illius imperatoris locum non legitime fuerat subrogatus, accepto rursus prophetico responso fide certus obpressit, contra cuius robustissimum exercitum magis orando quam feriendo pugnauit. Milites nobis qui aderant rettulerunt extorta sibi esse de manibus quaecumque iaculabantur, cum a Theodosii partibus in aduersarios uehemens uentus iret et non solum quaecumque in eos iaciebantur concitatissime raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. Unde et poeta Claudianus, quamuis a Christi nomine alienus, in eius tamen laudibus dixit: O nimium dilecte Deo, cui — militat aether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti! Victor autem, sicut crediderat et praedixerat, Iouis simulacra, quae aduersus eum fuerant nescio quibus ritibus uelut consecrata et in Alpibus constituta, deposuit, eorumque fulmina, quod aurea fuissent, iocantibus
Abbreviated transcription (Latin):
solum uiuo seruauit qͣm debebat fidem:
uerumetiã pꝰ eius mortem pulso eiꝰ int̾fecto¬
re maximo. ualentinianũ eiꝰ paruuilum in frẽm
sui partes imꝑii tanqͣm xp̃ianus acͤcepit.
pupillum pat̾no custodiuit affectu: quẽ
destitutum omĩb opib nullo negotio pos¬
s auferre si latius regnandi cupiditate mag̃
qͣm beneficiendi caritate flagraret. Unde
potius eum seruata eiꝰ imꝑatoria dignitate
susceptum. ipsa humanitate & grã consolatꝰe.
Deinde cum maximum t̾ribilem faceret. il¬
le succensus. hic in angustiis curarũ suarũ
non ẽ lapsus adcuriositates sacrilegas atq illi¬
citas. s adiohannem in egipti heremo consti¬
tutum quẽ dĩ seruum ꝓpħandi sp̃u p̃ditum
fama crebrescente didicerat misit. atq ab eo
nuntium uictoriȩ cerissimũ accepit. Mox¬
tgranni maximi extinctor ualentinianum pu¬
etum imnꝑi sui partib unde fugatus fuerat
ꝑinsidias. siue quo aliquo pacto uł ea supoxr¬

Expanded text:
solum uiuo seruauit quam debebat fidem,_ solum uiuo seruauit quam debebat fidem,_ uerum etiam post eius mortem pulsum ab eius interfectore Maximo Valentinianum eius paruulum fratrem in sui partes imperii tamquam Christianus excepit pupillum, paterno custodiuit adfectu, quem destitutum omnibus opibus nullo negotio posset auferre, si latius regnandi cupiditate magis quam benefaciendi caritate flagraret; unde potius eum seruata eius imperatoria dignitate susceptum ipsa humanitate et gratia consolatus est. Deinde cum Maximum terribilem faceret ille successus, hic in angustiis curarum suarum non est lapsus ad curiositates sacrilegas adque inlicitas, sed ad Iohannem in Aegypti eremo constitutum, quem Dei seruum prophetandi spiritu praeditum fama crebrescente didicerat, misit adque ab eo nuntium uictoriae certissimum accepit. Motyranni Maximi extinctor Valentinianum puerum imperii sui partibus, unde fugatus fuerat,per insidias siue quo alio pacto uel casu proxi
Abbreviated transcription (Latin):
q concessit. Dui imꝑauit. uniũ sum orbem
t̃rarumanum unus augustus tenuit &e de¬
fendit in ad ministrandis & gerendis bellis
uictorissimus fuit. in tyrannis oppͥmendis
ꝑ om̃ia ꝓsꝑatus ẽ. Grandeuus egritudine
& senectute defunctꝰ ẽ. filios imꝑantes reli¬
quit. D rursus ne imꝑator quisqͣm ideo
xp̃ianus eẽt ut felicitatẽ constantini me.¬
reret᷑ cum ꝓpt̾ uitam et̃nam quisq debeat
eẽ. xp̃ianus: iouianum multo citius qͣm
uilianum abstulit. gratiano ferro tyranni¬
co ꝑmisit intimi: longe quidem mitius
qͣm magnum pompeium colentẽ uelut ro-¬
manos dõs. Nam ille uindicari a catone non
potuit: quẽ ciuił belli quodam mͦ heredem
reliquerat. Iste autẽ quanus piȩ animȩ
solatia ñ reqͥrant talia. a theodosio uindi¬
catus ẽ. quem regni participẽ fecerat cum
paruulum haberet frẽm. Auidior fide soei¬
etatis qͣm nimiȩ potestatis. Unde & ille nõ

Expanded text:
que concessit. Diu imperauit, uniuersum orbem que concessit. Diu imperauit, uniuersum orbem Romanum unus Augustus tenuit et defendit; in administrandis et gerendis bellis uictoriosissimus fuit, in tyrannis obprimendis per omnia prosperatus est; grandaeuus aegritudine et senectute defunctus est, filios imperantes reliquit. Sed rursus ne imperator quisquam ideo Christianus esset, ut felicitatem Constantini mereretur, cum propter uitam aeternam quisque debeat esse Christianus: Iouianum multo citius quam Iulianum abstulit; Gratianum ferro tyrannico permisit interimi, longe quidem mitius quam magnum Pompeium colentem uelut Romanos deos. Nam ille uindicari a Catone non potuit, quem ciuilis belli quodam modo heredem reliquerat; iste autem, quamuis piae animae solacia talia non requirant, a Theodosio uindicatus est; quem regni participem fecerat, cum paruulum haberet et fratrem, auidior fidae societatis quam nimiae potestatis. CAPUT XXVI.
Abbreviated transcription (Latin):
luxuria tanto eis ẽ castigatior. quanto poss
eẽ libior. simalunt cupiclitatib pͣuis qͣm
quib libet gentib imꝑare & sihec omnia
caritatem felicitatis ęt̾nȩ : si ꝓ suis peccatis. hu¬
militatis &e miserationis & orationis sacrifi¬
cium dõ suo uero immolare non negligunt.
Tales xp̃ianos imꝑatores dicimus eẽ felices
interim sp̃e postea re ipsa futuros. cum id
qđ expectamꝰ aduenerit. Nam bonus ds̃.
ne homines qui eũ credent ꝓpt̃ et̃nam uitam
colendum has sublimitates & regna t̃rena exi¬
stimarent posse neminẽ consequi nͥ demonib
supplicaret. qđ hi sp̃s in talib multũ ualerent
constantinum imꝑatorẽ non supplicantẽ de¬
monib s ipsum uerũ dm̃ colentem tantis
t̾renis impleuit munerib quanta optare
nullus auderer. Cui etiam condere qiuitatem
romano imꝑio sociam uelut ipsuis romȩ filiã
s sine aliquo demonum templo simulachro¬

Expanded text:
luxuria tanto eis est castigatior, quanto posset luxuria tanto eis est castigatior, quanto posset esse liberior; si malunt cupiditatibus prauis quam quibuslibet gentibus imperare et si haec omnia opter caritatem felicitatis aeternae; si pro suis peccatis humilitatis et miserationis et orationis sacrificium Deo suo uero immolare non neglegunt. Tales Christianos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id quod expectamus aduenerne homines, qui eum crederent propter aeternam uitam colendum, has sublimitates et regna terrena existimarent posse neminem consequi, nisi daemonibus supplicet, quod hi spiritus in talibus multum ualerent, Constantinum imperatorem non supplicantem daemonibus, sed ipsum uerum Deum colentem tantis terrenis inpleuit muneribus, quanta optare nullus auderet; cui etiam condere ciuitatem Romano imperio sociam, uelut ipsius Romae -filiam, sed sine aliquo daemonum templo simulacro
Abbreviated transcription (Latin):
Hec &e alia uitȩ huiꝰ erumnose uł munera
uł solatia quidam etiã cultores demonum
acciꝑe meruerunt qui ñ ꝑtinent ad regnum
dĩ. quo ꝑtinent isti. Et hoc ipsuis miscđia
factum ẽ ne ab illo ista qui in eum credent
uelut summa bona desidarent. S felices
eos dicimus: si uiste imꝑant. sunt̃ linguas
sublimit̃ honorantium. & obsequia nimis
humilit̾ salutantium. non exollunt᷑ s se hu¬
miles eẽ. meminerunt si suam potestatem
ad dĩcultum maxime dilatandum maies.¬
tati eiꝰ famulam faciunt. si dm̃ timent. dili¬
gunt. colunt. si plus amant illud regnum
ubi non timent hab̾e consortes. si cardus uur¬
dicant facile ignoscunt si eadem uindictã
saturandis mimicitiarum odiis exercent.
si eandem ueniam non ad impunitatẽ iniqͥ¬
tatis. s ad spem correptionis indulgent. si qđ
asꝑe cogunt᷑ plerumq decernere miscđię le¬
nitate & beneficiorũ largitate compessant. si

Expanded text:
Haec et alia uitae huius aerumnosae uel munera Haec et alia uitae huius aerumnosae uel munera uel solacia quidam etiam cultores daemonum accipere meruerunt, qui non pertinent ad regnum Dei, quo pertinent isti; et hoc ipsius misericordia factum est, ne ab illo ista qui in eum crederent uelut summa bona desiderarent. Sed felices eos dicimus, si iuste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, et se homines esse meminerunt; si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum maiestati eius famulam faciunt; si Deum timent diligunt colunt; si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes; si tardius uindicant, facile ignoscunt; si eandem uindictam  non pro saturandis inimicitiarum odiis exerunt; si eandem ueniam non ad inpunitatem iniquitatis, sed ad spem correctionis indulgent; si, quod aspere coguntur plerumque decernere, misericordiae lenitate et beneficiorum largitate conpensant; si
Abbreviated transcription (Latin):
supplicare constabat. deinde ab his barbaris
roma ca ꝑet᷑ qui contra omnem consuetudinẽ
gestorum ante belloꝵ. ad loca sc̃a confugien¬
tes xp̃ianȩ religionis reuerentia tuerentur.
ipsisq demonib atq impiorũ sacrificiorũ
ritib de quib ille p̃sumpserat. sic ad ũsarent᷑
nomini xp̃iano. ut longe atrocius bellum
cum eis qͣm cum hominib gerere uident᷑.
Ita uerus dñs gub̾natorq rerũ & romanos
cum miscđia Flagellauit & tam incredibilit̃
uictis supplicatorib demonum nec saluti
rerum p̃sentiũ necessaria ẽẽ. sacrificia illa
sitates uera religio deserat᷑. & magis ȩt̃nę uitȩ
fidelissima expectatio teneat᷑. Neq enim nos¬
xp̃ianos quosdam imꝑatores idõ felices dicimꝰ
quia uł duitiꝰ imꝑauerunt. uł imꝑantes filios
morte placida reliquerunt. uł hostes rei .p.
domuerunt. uł inimicos cuies adũsum se in¬
surgentes. & cauere & oppͥmere potuerunt.

Expanded text:
supplicare constabat; deinde ab his barbaris supplicare constabat; deinde ab his barbaris Roma caperetur, qui contra omnem consuetudinem gestorum ante bellorum ad loca sancta confugientes Christianae religionis reuerentia tuerentur ipsisque daemonibus adque inpiorum sacrificiorum ritibus, de quibus ille praesumserat, sic aduersarentur nomine Christiano, ut longe atrocius bellum cum eis quam cum hominibus gerere uiderentur; ita uerus dominus gubernatorque rerum et Romanos cum misericordia flagellauit, et tam incredibiliter uictis supplicatoribus daemonum nec saluti rerum praesentium necessaria esse sacrificia illa sitates uera religio deseratur, et magis aeternae uitae fidelissima expectatione teneatur. CAPUT Christianos quosdam imperatores ideo felices dicimus, quia uel diutius imperarunt uel imperantes filios morte placida reliquerunt, uel hostes rei publicae domuerunt uel inimicos ciues aduersus se insurgentes et cauere obprimere potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
citiam uellet intactam: Quas autẽ isti ꝓdiis
suis uoces haberent. quanta insultatione iac-¬
tarent qđ ideo ille uiciss. ideo tanta potuiss.
quia cotidianis sacrificiis placabat atq in ui-¬
tabat dõs qđ romanos facere xp̃iana religio
non sinebat. Nam ꝓpinquante iam illo his lo.¬
cis. ubi nutu summȩ maiestatis opp̃ssus ẽ.
cum eiꝰ fama ubiq crebresceret: nob̃ apud
carchaginem dicebat᷑ hoc credere. spargere
iactate ꝓpaganos. qđ ille diis amicis ꝓtegen¬
tib & opitulantib quib immolare quoti¬
die ferebatur uinci om̃ino ñ poss ab eis qͥ
talia diis romanis sacra non facerent nec fieri
a quo qͣm ꝑmitterent. Et non agunt miseri
grãs tantę miscđiȩ dĩ qui cum statiuss irrup¬
mores castigare. indignationẽ suam tanta
mansuetudine temꝑauit: ut illum pͥmo face¬
ret mirabilit̾ uinci. ne ad infirmorũ animos
euertendos gła daretur demonib. quib eũ

Expanded text:
citiam uellet intactam? Quas autem isti pro dis citiam uellet intactam? Quas autem isti pro dis suis uoces haberent, quanta insultatione iactarent, quod ille ideo uicisset, ideo tanta potuisset, quia cottidianis sacrificiis placabat adque inuitabat deos, quod Romanos facere Christiana religio non sinebat? Nam propinquante iam illo his locis, ubi nutu summae maiestatis obpressus est, cum eius fama ubique crebresceret, nobis aput Carthaginem dicebatur, hoc credere spargere iactare paganos, quod ille dis amicis protegentibus et opitulantibus, quibus immolare cottidie ferebatur, uinci omnino non posset ab eis, qui talia dis Bomanis sacra non facerent nec fieri a quoquam permitterent. Et non agunt miseri gratias tantae misericordiae Dei, qui cum. statuisset inrupres hominum castigare, indignationem suam tanta mansuetudine temperauit, ut illum primo faceret mirabiliter uinci, ne ad infirmorum animos euertendos gloria daretur daemonibus, quibus eum
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rarum uelut ꝓcellosissimum pelagui malo
do fateant᷑ nec in sanis adũsus dm̃ linguis
se interimant. & decipiant imꝑitos. Qđ cam̃¬
lit̾ & miscdit fecit. non cum grãrũ actione
commemorant. s quantum in ipsis ẽ. omniũ
si fieri potest hominum obliuione sepelire
conantur. Qđ a nobis si tacebit᷑. similit̃ eri¬
mus ingrati. Cum radagaisus rex gotorum
agmine ingenti & immani iam in urbis¬
uicinia constititus romanis ceruicib immine.¬
ret: uno die tanta celeritate uictus ẽ ut ne
uno quidem non dicam extincto s uulnera.¬
to romanorum multo ampliꝰ qͣm centum mi¬
lium ꝓsterneret᷑ eiꝰ exercitus. atq ipse mox cap¬
tus pęna debita necaret᷑. Nam si ille tam im¬
pius cum tantis & tam impiis copiis romam
fuiss ingressus: cui peꝑciss. quib honorem
locis martyrum deculiss. inqua ꝑsona dm̃
timeret. cuiꝰ non sanguinem fusum: cuiꝰ pudi¬

Expanded text:
terrarum uelut procellosissimum pelagus uariaterrarum uelut procellosissimum pelagus uariado fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant et decipiant inperitos. CAfecit, non cum gratiarum actione commemorant, sed, quantum in ipsis est, omnium si- fieri potest hominum obliuione sepelire conantur; quod a nobis si tacebitur, similiter erimus ingrati. Cum Radagaisus, rex Gothorum, agmine ingenti et inmani iam in Urbisuicinia constitutus Romanis ceruicibus inmineret, uno die tanta celeritate sic uictus est, ut ne uno quidem non dicam extincto, sed uulnerato Romanorum multo amplius quam centum milium prosterneretur eius exercitus adque ipse mox captus poena debita necaretur. Nam si ille tam inpius cum tantis et tam inpiis copiis Romam fuisset ingressus. cui pepercisset? quibus locis martyrum honorem detulisset? in qua persona Deum timeret? cuius non sanguinem fusum, cuius pudi
Abbreviated transcription (Latin):
ad bella citius ꝑagenda. suꝑiorib temꝑtd
multum in om̃i uirtute laudatis. bellum
samniticum annis tractum ẽ. ferme quinqua¬
ginta. In quo bello ita romani uicti sunt ut
sub iugum etiam nutterent᷑. S quia non dili¬
gebant głam ꝓpt̃ iusticiã. s iusticiam ꝓpt̃
głam diligere uidebant᷑. pacem factã fędus¬
q ruꝑunt. Hȩc ideo comiemoro q̃m multi
p̃t̃itarum rerum ignari. quidam eciam dissi¬
mulatores suȩ scientiȩ si cemꝑib xp̃ianis ali¬
quod bellum paulo duitius trahi uident.
ilico in nrãm religionem ꝓt̃uissime insiliunt.
exclamantes qđ si ipłi ñ eẽt & uetere ritu
numina colerent᷑ iam romana illa uirtute
quȩ aduiuante marte & bellona tanta ce¬
lerit̃ bella confecit. id quoq celerrime finiret᷑.
Recolant gͥ qui legerunt. qͣm diuturna bel¬
la quam uariis euentis qͣm luctuosis cladib
auecerib sint gesta romanis. sicut solet orbis

Expanded text:
ad bella citius peragenda, superioribus temporibus ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme quinquaginta; in quo bello ita Romani uicti sunt, sub iugum etiam mitterentur. Sed quia non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam propter gloriam diligere uidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec ideo commemoro, quoniam multi praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores suae scientiae, si temporibus Christianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis
Abbreviated transcription (Latin):
t̃cium abscipione. in credibili celeritate. tem¬
poris breuitate confecti sunt. Bellum quoq
fugitiuoꝵ gladiorum quanius mulais to¬
manis ducib & duob consulib uictis italia¬
quȩ horribilit̃ contrita atq uastata: t̾̃cio tm̃
anno post multa consumpta consumptũ ẽ.
Picentes. marsi. & peligni. gentes non exterȩ
s italicȩ: post duiturnã & deuotissim ani
sub romano ugo seruitutẽ in libtatẽ caput
etgere tempcauerunt. Iam multis nationib
romano imꝑio subiugatis deletaq carthagi¬
ne. in quo bello italico romanis sepissime uic-¬
tis. ibi & duos consules ꝑierunt. &e alii nobili¬
ssimi senatores. non diuturno tm̃ tempore
tractum ẽ hoc malum. Nam quintꝰ ei annus
finem dedit. S bellum punicũ scđm. cum
maximis detrimentis. & calamitate rei.p. ꝑ
ne consumpsit. Duob p̃liis ferme septuagin¬
ta romanorum milia ceciderunt. Bellum
tretur rudimenta romanorũ fuisse fortiora

Expanded text:
tertium ab Scipione incredibili celeritate et temtertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis, Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et devotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis et calamitate rei publine consumsit; duobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum tretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora
Abbreviated transcription (Latin):
pposuerunt ipse etiam regnum des it lunes
& ne ꝑ singłas ire necesse sit: qui constanti¬
no xp̃iano ipse apostate uiliano. cuiꝰ egregã
indolem decepit amore dominandi sacri¬
lega & decestanda curiositas. qua uanis der¬
ditus oracłis erat. quando fretus securitate
uictoriȩ: naues quib uictus necessariꝰ porta¬
batur incendit. deinde feruide instans im¬
modicis ausib &e mox merito temeritatis oc¬
cisus in locis hostilib egenum reliquit exerti¬
tum: ut alit̃ inde non posset euadi nͥ cont᷑
illud auspicium dĩ t̾mini dequo suꝑiore li¬
bro diximus romani imꝑii tmini mouerent᷑.
Cessit enim t̃minus ds̃ necessitati: qui non
cesserat ioui. Hec plane ds̃ unus & uerus
regit & gub̃nat ut placet. Et si occultis cau
bellorum. sicut in eiꝰ arbitrio ẽ iustoq uidicio
& misccłia uł acterere uł consolari genus hu¬
manum: ut alia citiꝰ alia dardiꝰ finiant᷑. Bel.¬
lum pẏratarum apompeio. bellum punicũ

Expanded text:
praeposuerunt: ipse etiam regnum dedit sine et ne per singulos ire necesse sit, qui Constantino Christiano, ipse apostatae Iuliano, cuius egregiam indolem decepit amore dominandi sacrilega et detestanda curiositas, cuius uanis deditus oraculis erat, quando fretus securitate uictoriae naues, quibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui. Haec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si occultis causbellorum, sicut in eius arbitrio est iustoque iudicio et misericordia uel adterere uel consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum