comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
carnalia sapiebant : ille uͦ loquebat᷑ sp̃aliter:
Quis aut̃ posset in telligere de qͦ tẽplo dicebat:
S non multũ queramꝰ: ꝑ euglistã nob̾ aꝑuit:
Dixit de quo tẽplo diceret Soluite tẽplũ hoc: &
trib dieb excitabo illud Et illi. quadragm¬
ta & sex annis ȩdificatũ est tẽplũ hoc. & intri
duo suscitabis illud: Dicebat aut̃ ait eugłista:
de tẽplo corporis sui Et manifestũ occisum ẽ¬
dñm post triduũ resurrexisse: Hoc mͦ om̃ĩb
nob̾ notũ est Et si uideis clausũ est. qͥa foris
stant. nob̃ tam̃ aꝑtũ est. qͥa nouimꝰ in quẽ cre¬
dimꝰ: Ipsius tẽpli solutionẽ & reedificationẽ:
anuiuersaria sollẽpnitate celebraturi sumus
Ad quã uos exhortam᷑: ut p̃paretis uos si qui estis
cathecumini. ut accipiatis grãm: Iam nunc tẽ¬
pus est: iã parturiat᷑. qđ tunc nascat᷑: Ergo il¬
lud nouimꝰ: S forte hoc exigit᷑ a nob̾. utrum¬
aliqd̾ habeat sacram̃tũ: quadraginta sex an-¬

Expanded text:
carnalia sapiebant: ille loquebatur spiritaliter. quia autem posset intellegere, de quo templo dicebat? sed non multum quaerimus; per euangelistam nobis aperuit. dixit de quo templo diceret: soluite templum hoc, et tribus diebus excitabo illud. XLVI annis aedificatum est templduo suscitabis illud? Dicebat autem, ait Evangelista, de templo corporis sui. Et manifestum est, occisum Dominum post triduum resurrexisse. Hoc modo omnibus nobis notum est: et si Judaeis clausum est, quia foris stant; nobis tamen apertum est, quia novimus in quem credimus. Ipsius templi solutionem et reaedificationem, anniversaria solemnitate celebraturi sumus: ad quam vos exhortamur, ut praeparetis vos, si qui estis catechumeni, ut accipiatis gratiam; jam nunc tempus est, jam nunc parturiatur quod tunc nascatur. Ergo illud novimus. 11. Sed forte hoc exigitaliquod sacramentum quadraginta sex an
Abbreviated transcription (Latin):
die in quatuor litteris grecis. quatuor ĩls
id est nomina quatuor partiuĩ mũdi. oniant
nomina greca. anatole qđ est oriens. qil¬
occidens. arctos qđ est septẽtrior. melas¬
Quia caro xp̃i de aclã erat: Ad littenls
numeros habent: M. qd̾ nos dicimꝰ. & illi my: dict̃
xl. significat: Dicũt eni mites seraconta: Iam
uidete iste littere quẽ numerũ habeant: & ibi
in uenitis. xl.ui. annis edificatũ tẽplũ Habet
enĩ adam. alfa. qđ est.a. idẽ unĩi: ħt ꝯ delta. qđ¬

Expanded text:
die in quattuor litteris graecis quattuor uerbid est nomina quattuor partium mundi, orientinomina graeca avaroXr;,quod est oriens, occidens, arctos septentrio, mesembquia caro Christi de Adam erat. ad litteras numeros habent. M quod nos dicimus et isti dicunt my, XL significat: dicunt enim my TeooaQaxovra. iam uidete, litterae quem numerum habent, et ibi inuenietis XLVI annis aedificatum templum. habet eni
Abbreviated transcription (Latin):
tas: & ꝑ ficis telus domꝰ tuȩ cõmedit me Si aut̃
fueris frigidus: marcidus: ad te solũ expectans.
& quasi tibi sufficiens: & dicẽs in corde tuo qͥd
mͥ est curare aliena peccata. sufficit mͥ anima
mea ut ipsã integrã seruẽ dõ: ei a non tibi
uenit inmente seruus ille qui abscondit ta¬
lentũ. & noluit erogare: Nũqͥd enĩ accusatꝰ ẽ
qͥa ꝑdidit: & non qͥa sine lucro seruauit: Sic
gͦ audite fr̃s mer̾ut non quiescatis: Ego uobis
consiliũ daturus sũ: det ille qui intꝰ e: qͥa &¬
si ꝑ me dederit. ille dat Nostis qͥd agatis unꝰ¬
qͥsq in domo sua cũ amico. cũ inqͥlin o: cũ
eliente su. cũ maiore. cũ minore: qͦmͦ dat ds̃
aditũ: qͦmͦ aperit ianuã uerbo suo Nolite
quiescere lucrari xp̃o: qui lucrati estis a xp̃o¬

Expanded text:
tas; et perficis, Zelus domus tuae comedit me. Si autem tas; et perficis, Zelus domus tuae comedit me. Si autem fueris frigidus, marcidus, ad te solum spectans, t quasi tibi sufficiens, et dicens in eo de tuo, Quid mihi est curare aliena peccata? sufficit mihi anima mea; ipsam integram servem Deo: eia, non tibi venit in mentem servus ille qui abscondit talentum, et noluit erogare? Numquid enim accusatus est quia perdidit, et non quia sine lucro servavit ? Sic ergo audite, fratres mei, ut non quiescatis. Ego vobis consilium daturus sum: det ille qui intus est; quia etsi per me dederit, ille dat. Nostis quid agatis unusquisque in domo sua cum amico, cum inquilino, cum cliente suo, cum majore, cum minore: quomodo dat Deus aditum, quomodo aperit januam verbo suo, nolite quiescere lucrari Christo; quia lucrati estis a
Abbreviated transcription (Latin):
quẽq xp̃ianũ telus domꝰ dĩ comedat. in qua do¬
mo dĩ menbrũ est: Non enĩ maius est domus
tua: quã domꝰ dĩ ubi habes salutẽ sempit̾nã:
Domũ tuã intras ꝓpt̃ requiem tẽporalẽ: domũ
dĩ intras ꝓpt̾ reqͥem sempit̃nã: Si in domo tua
neqͥd ꝑ uersũ fiat satagis: in domo dĩ ubi salus
ꝓposita est & requies sine fine: debes pati quan¬
tũ in te est siqͥd forte ibi ꝑ uersũ uideris: Uerbi
gr̃a Uides frẽm currere ad theatrũ. ꝓhibe. mone.
contristare: si zelus domꝰ dĩ comedit te: Uides
alios currere & in ebriari uelle. & hoc uelle in
locis scĩs qđ nusquã decet: ꝓhibe qͦ spotes. tene
qͦs potes. t̾re qͦs potes. quib non potes blandire:
noli tam̃ quiescere A micꝰ est: ad moneat᷑ lenit̃:
Uxor est. seuerissim᷑ refrenet᷑ An cilla est. ẽtiã uer¬
berib cõpescat᷑ fac ql qͥd potes ꝓ ꝑsona quã por¬

Expanded text:
quemque christianum zelus domus Dei comedat, in qua doquemque christianum zelus domus Dei comedat, in qua domo Dei membrum est. Non enim magis est domus tua, quam domus ubi habes salutem sempiternam. Domum tuam intras propter requiem temporalem; domum Dei intras propter requiem sempiternam. Si ergo in domo tua ne quid perversum fiat satagis; in domo Dei ubi salus proposita est et requies sine fine, debes pati quantum in te est, si quid forte perversum videris? Verbi gratia, vides fratrem currere ad theatrum? prohibe, mone, contristare, si zelus domus Dei comedit te. Vides alios currere et inebriari velle, et hoc velle in locis sanctis, quod nusquam decet? prohibe quos potes, tene quos potes, terre quos potes, quibus potes blandire; noli tamen quiescere. Amicus est? admoneatur leniter. Uxor est? severissime refrenetur. Ancilla est? etiam verberibus compescatur. Fac quidquid potes, pro persona quam por
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ eiꝰ: Tam̃ quantũ in ipsis est. uẽdunt boues &
oues: uendunt & colũbas: obseruent flagellum
peccator suoꝵ C erte quando aliqͥd tale pati¬
unt᷑ ꝓpt̾ istas iniqͥtates suas. agnoscant qͥa dñs
fecit flagellũ de resticulis: & ad huc monet eos ut
mutent se. ut non sint negotiatores: Nã si se ñ
mutauerint: audient in fine: Ligate illis manꝰ
& pedes: & ꝓicite intenebras exteriores: Tunc
dictũ ẽ: telus domus tuȩ comedit me: Recorda¬
ti st̃ discipłi. qͥa zelo domꝰ dĩ eiecit istos de tẽplo
re non potest. tolerat. gemit gemit ⁊ nec excu¬
titur de area granũ : sustinet paleã. lit intret in
horreũ: cũ palea fuerit separata Tu ante hor¬
reũ si granũ es. noli excuti de area: ne prius ab
auib colligaris. quã in horreũ congregeris:
A ues enĩ cęli idest aerie potestates. expectant aliqͥd
raꝑe de area: & non rapiunt nͥ qd̾ inde fuerit.
excussũ: Ergo relus domꝰ dĩ comedat te Unũ¬

Expanded text:
s . Tamen quantum in ipsis est, vendunt boves et oves, vendunt et columbas: observent flagellum peccatorum suorum. Certe quando aliquid tale patiuntur propter istas iniquitates suas, agnoscant quia Dominus fecit flagellum de resticulis, et ad hoc admonet eos ut mutent se, ut non sint negotiatores: nam si se non mutaverint, audient in fine, Ligate illis manus et pedes, et projicite in tenebras exteriores. 9. Tunc scriptum esse, Zelus domus tuae comedit me, recordati sunt discipuli: quia zelo domus Dei ejecit istos de templo re non potest, tolerat, gemit. Non excutitur de area granum, sustinet paleam; ut intret in horreum, cum palea fuerit separata. Tu ante horreum, si granum es, noli excuti de area; ne prius ab avibus colligaris, quam in horreum congregeris. Aves enim coeli aeriae potestates exspectant aliquid rapere de area, et non rapiunt nisi quod inde fuerit excussum. Ergo zelus domus Dei comedat te: unum
Abbreviated transcription (Latin):
plantat est aliqͥd neq qui rigat: s qui in crem̃tũ
dat ds̃: & dicant semꝑ magnificet᷑ dñs qͥ uolunt
pacẽ serui eiꝰ: Isti aut̃ de scripturis ipsis fallunt
popłos. ut accipiant ab ipsis honores & laudes: &
non conu̾tant᷑ homines ad ueritatẽ: Quia uͦ
ipsis scripturis fallunt ppłos a quib querunt
honores: uendunt boues. uencdunt & oues. idest
ipsas plebes. Et cui uendunt nͥ di abolo: Ilãq
fr̃s mei. si xp̃i unica ȩccła est. & una est. qͥcquid
inde p̃cidit᷑. quis tollit nͥ leo ille rugiens & cir¬

Expanded text:
qui incrementum dat Deus . Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. » 8. Isti autem de Scripturis ipsis fallunt populos, ut accipiant ab ipsis honores et laudes, et non convertantur homines ad veritatem. Quia vero ipsis Scripturis fallunt populos, a quibus quaerunt honores; vendunt boves, vendunt et oves, id est ipsas plebes. Et cui vendunt, nisi diabolo? Namque, fratres mei, si Christi unica Ecclesia est, et una est; quidquid inde praecidit
Abbreviated transcription (Latin):
cent non seruũ: & dicant semꝑ magnificet᷑ dñs
Qui dicant: qui pacẽ uolunt serui eiꝰ: Ipsius ppłi.
ipsius serui. uer est illa euidens. quã in lamen¬
tationib audistis in psalmo: & mouebanuni cũ
audiretis. quia inde estis Qd cantabat᷑ ab uno:
de omĩb cordib resonabat: Felices. qui se in illis
uocib tanquã inspeculo cognoscebant: Qui gͦuo
lunt pacẽ serui eiꝰ. pacẽ popłi eiꝰ: pacẽ uniꝰ illius
quã dicit unicã. & quã uult erui aleone: erue¬
inqͥt de manu canis unicã meam: Qui dicunt
semꝑ magnificet᷑ dñs Ergo boues illi dñm
magnificauer̃: non se: Uidete bouẽ magnifi¬
cantẽ dñm suũ: qͥa agnouit bos possessorẽ suũ:¬

Expanded text:
 non servum; et dicant semper, Magnificetur Dominus. Qui dicant? Qui volunt pacem servi ejus. Ipsius populi, ipsius servi vox est illa evidens, quam in lamentationibus audistis in Psalmo, et movebamini cum audiretis, quia inde estis. Quod cantabatur ab uno, de omnibus cordibus resonabat. Felices qui se in illis vocibus tanquam in speculo cognoscebant. Qui ergo volunt pacem servi ejus, pacem populi ejus, pacem unius quam dicit unicam, et quam vult erui a leone, Erue de manu canis unicam meam ? Qui dicunt semper, Magnificetur Dominus. Ergo boves illi Dominum magnificaverunt, non se. Videte bovem magnificantem Dom
Abbreviated transcription (Latin):
Boues erant apłi: boues erant ꝓpħe unde dicit apłs
S oti tricuranti os non infrenabis: Nũqͥd debubus
ꝑtinet ad dm̃ : an ꝓpt̾ nos dicit : ꝓpt̃ nos enĩ dic̃.
qͥa debet inspe qui arat arare: & triturans in
spe participandi Ergo illi boues reliquerunt
nob̾ memoriã scripturarũ Non enĩ de suo dis¬
pensauert̃: qui głam dñi quesierunt: Quid enĩ
audistis in psalmo: & dicant sẽꝑ magnificet᷑ dñs.¬

Expanded text:
Boves erant Apostoli, boves erant Prophetae. Unde dicit Apostolus: « Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertinet ad Deum? An propter nos dicit? Propter nos enim dicit; quia debet in spe qui arat arare, et triturans in spe participandi » . Ergo illi boves reliquerunt nobis memoriam Scripturarum. Non enim de suo dispensaverunt, quia gloriam Domini quaesierunt. Quid enim audistis in ipso Psalmo? Et dicant semper, Magnificetur D
Abbreviated transcription (Latin):
ceret furtũ fecisse: Quare uis ad iungere pecca¬
tũ peccato: Ecce duo peccata Cũ ad mathema¬
ticũ ꝓhiberis accedere: blasphemas ep̃m: Ecce
tria peccata: Cũ audis mitte illũ foras de ec¬
cła: dicis duco me ad parrẽ donati: Ecce ad dis
quartũ Crescit restis: time restẽ: Bonũ ẽ tibi¬
ut tibi ut hinc inde cũ flagellaris corrigaris.:
catoꝵ suoꝵ: unusqͥsq constringit᷑ Illud dñs
dicit: Aluo alia scriptura dicit: s utrũq dñs
dicit De peccatis siuis ligant᷑ homines. & mit¬
tunt᷑ in tenebras exteriores: Qui st̃ tam̃ qͥ uen¬
dunt boues. ut infigura queramꝰ mnisterium
facti: Qui st̃ qui boues uendunt & colũbas :
I psi st̃ qui sua querunt in eccła ñ qͣ ibu xp̃i:

Expanded text:
ceret furtum fecisse; quare vis adjungere peccaceret furtum fecisse; quare vis adjungere peccatum peccato? ecce duo peccata. Cum ad mathematicum prohiberis accedere, blasphemas episcopum: ecce tria peccata. Cum audis, Mitte illum foras de Ecclesia; dicis, Duco me ad partem Donati: ecce addis quartum. Crescit restis: time restem. Bonum est tibi ut hic inde cum flagellaris, corrigaris; catorum suorum unusquisque constringitur . Illud Dominus dicit, illud alia Scriptura dicit; sed utrumque Dominus dicit. De peccatis suis ligantur homines, et mittuntur in tenebras exteriores. 6. Qui sunt tamen qui vendunt boves? ut in figura quaeramus mysterium facti. Qui sunt qui oves vendunt et columbas? Ipsi sunt qui sua quaerunt in Ecclesia, non
Abbreviated transcription (Latin):
quit in me flagella: & nescierunt: Flagellatus
est flagellis udeor : flagellat᷑ blasphemiis fal¬
soꝵ. axp̃ianors: multiplicant flagella dño suo:
& nesciunt: Dicamꝰ nos. quantũ ipse ad uiuat
Ego arit cũ mͥ molesti eẽnt. in duebã me cilicio:
& humiliabã in ieiunio aĩam meã:. Dicamꝰ tam̃
fr̃s Non enĩ & ipse peꝑcit illis. qui flagellan¬
dus ab eis erat: Prior illos flagellauit. signum
qd dã nob ostendit. qđ fecit flagellũ deresticu¬
us: & inde in disciplinatos negotiationẽ in dĩtẽ¬
plo facientes flagellauit: Et enĩ unusqͥsq inpec¬
catis suis.: restẽ sibi texit: ꝓpħa dicit: Uȩ his
qui trahunt peccata. sic̃ restẽ longã: Quis fac̃
restẽ longã : qui peccato addit peccatũ: Quomͦ
ad dunt᷑ peccata peccatiss Cũ peccata quȩ facta
st̃. cooperiunt᷑ aliis peccatis: Furtũ fecit. ne in¬
ueniat᷑ qui fecit. querit mathematicũ: Suffi¬

Expanded text:
quit, in me flagella, et nescierunt. Flagellatus quit, in me flagella, et nescierunt. Flagellatus est flagellis Judaeorum, flagellatur blasphemiis falsorum christianorum: multiplicant flagella Domino suo, et nesciunt. Faciamus nos, quantum ipse adjuvat, Ego autem, cum mihi molesti essent, induebam me cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam . 5. Dicimus tamen, fratres non enim et ipse pepercit illis: qui flagellandus erat ab eis, prior illos flagellavit, signum quoddam nobis ostendit, quod fecit flagellum de resticulis, et inde indisciplinatos, negotiationem de Dei templo facientes, flagellavit. Etenim unusquisque in peccatis suis restem sibi texit. Propheta dicit, Vae his qui trahunt peccata sicut restem longam! . Quis facit restem longam? Qui peccato addit peccatum. Quomodo adduntur peccata peccatis? Cum peccata quae facta sunt, cooperiuntur aliis peccatis. Furtum fecit, ne inveniatur quia fecit, quaerit mathematicum. Suffi
Abbreviated transcription (Latin):
rant: E quȩ ibi uendebant illi: quȩ opus ha¬
bebant homines: in sacrificiis illiꝰ tẽporis. No¬
litate & corde ad huc lapideo talia data st̃. qͥb
teneret᷑ ne in idola deflueret: & ĩmolabant ibi
sacrificia. boues & oues. & colũbas: Nostis. quia
legistis: Non gͦ magnũ peccatũ. si hoc tiende¬
bant intẽplo. qd̾ emebat᷑ ut offerret᷑ intẽplo: &
tam̃ eiecit inde illos: Quid si ibi ebriosos inue¬
niret. quid faceret dñs: si uendentes ea quȩ li¬
Que enĩ honeste emunt᷑: ñ illicite uenduntur
Expulit tam̃. eos & ñ ẽ passus clomũ orationis fie¬
ni domũ negotiationis: Si negotiationis domus
ñ debet fieri domꝰ dĩ: potationis debet fieris Noᷤ
aũt quando ista dicimꝰ: strident dentib suis ad¬
u̾sĩ nos Et consolat᷑ nos psalmꝰ quẽ auidistis:
strider̃ suꝑ me dentib suis Noui mꝰ & nosau¬
dire unde curem̃: & si ingeminant᷑ flagella xp̃o:
qͥa flagellat᷑ sermo ipsiꝰ: Congregata sunt in¬

Expanded text:
rant. Et quae ibi vendebant illi? Quae opus habebant homines in sacrificiis illius temporis. Nolitate et corde adhuc lapideo talia data sunt, quibus teneretur ne in idola deflueret; et immolabant ibi sacrificia, boves, oves et columbas: nostis, quia legistis. Non ergo magnum peccatum, si hoc vendebant in templo, quod emebatur ut offerretur in templo; et tamen ejecit inde illos. Quid, si ibi ebriosos inveniret, quid faceret Dominus; si vendentes ea quae liquae enim honeste emuntur, non illicite venduntur, expulit tamen, et non est passus domum orationis fieri domum negotiationis? Si negotiationis domus non debet fieri domus Dei, potationis debet fieri? Nos autem quando ista dicimus, stridunt dentibus suis adversus nos: et consolatur nos psalmus quem audistis, Striderunt super me dentibus suis. Novimus et nos audire unde curemur, etsi ingeminantur flagella Christo, quia flagellatur sermo ipsius: Congregata sunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
loco cũ ei nuntiati eent mat̾ & fr̃s eiꝰ foris stantes:
ille aut̃ cũ liscipłis loquebat᷑ at Quȩ mͥ mat̾.
aut qui fr̃i: & extendens manũ suꝑ discipłos
dixit suos Hi st̃ fr̃s mei: Quicũq fecerit uo¬
qͥa caro genuit carnẽ: Intendat caritas ur̃a: ꝓpt̃ea
cũ dñs int̾ turbas ad mirabilis uideret᷑. faciens
signa & ꝓdigia: & ostendens qͥ lateret in carne. ad¬
miratȩ quedã animȩ dixer̃t: Felix uent̃ qui te
portauit: Et ille: Immo felices. qui audiunt uer¬
bũ dĩ & custodiunt Hoc est dicere. mat̾ mea quã
appellastis felicẽ. inde felit. qͥa u̾bũ dĩ custo diuit:
non qͥa in illa u̾bũ caro factũ est & habitauit in
nob̾.s. quia custodiuit ipsũ u̾bũ dĩ ꝑ qđ facta est.
& qd̾ in illa caro factũ est: Hoĩesnon gaudeant ꝓle
tẽporali: s magis exultent si sp̃u iungunt᷑ deo:

Expanded text:
loco cum ei nuntiati essent mater et fratres ejus foris stantes, loco cum ei nuntiati essent mater et fratres ejus foris stantes, ille autem cum discipulis suis loquebatur, ait: Quae mihi mater, vel qui fratres? Et extendens manum super discipulosdixit, Hi sunt fratres mei: et, Quicumque fecerit vois, non quia caro genuit carnem. Intendat Charitas vestra. Propterea cum Dominus in turba admirabilis videretur, faciens signa et prodigia, et ostendens quid lateret in carne, admiratae quaedam animae dixerunt: Felix venter qui te portavit. Et ille: Imo felices qui audiunt verbum Dei, et custodiunt . Hoc est dicere, Et mater mea quam appellastis felicem, inde felix quia verbum Dei custodit: non quia in illa Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; sed quia custodit ipsum Verbum Dei per quod facta est, et quod in illa caro factum est. Homines non gaudeant prole temporali, exsultent si spiritu junguntur Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
Iũqͥd maria iterũ peperit : Absit: Inde cepit
dignitas uirginũ: Illa femina mat̾ ẽẽ potu¬
it: mulier eẽ non potuit: Dicta aut̃ est mulier
scdm femineũ sȩxũ. non scđm corruptionẽ inte¬
gritatis: Et hoc ex lingua ipsiꝰ scripturȩ. Nã &
eua statĩ facta de latere uiri sui. nondũ conta¬
cta a uiro suo: nostis qͥa mulier appellata est:
Et formauit eã in mulierẽ Unde gͦ fr̃s: cogna¬
ti marie fr̃s dm̃ : de quolibet gradu cognati:
Unde ꝓbamꝰ  ex ipsa scriptura: frat̃ abrahe cli¬
nͥ qͥa cognati: Item ia cob laban syrũ habebat
auunculũ: fr̃ enĩ erat laban matris iacob id
est rebeccȩ uxoris ysaac Lege scripturã: & in¬
uenies quia fr̃s dicunt᷑ auunculus & sororis fi¬
lius: Qua regula cognita: inuenies om̃s con
si discipłi non eẽnt Et sine causa fr̃s: si ma¬
gistrũ non agnoscerent frẽm Nã quodam

Expanded text:
ino? Num enim Maria iterum peperit? Absit. Inde coepit ino? Num enim Maria iterum peperit? Absit. Inde coepit dignitas virginum. Illa femina mater esse potuit, mulier esse non potuit. Dicta est autem mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis: et hoc ex lingua ipsius Scripturae. Nam et Eva statim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro suo, nostis quia mulier appellata est: Et formavit eam in mulierem . Unde ergo fratres? Cognati Mariae fratres Domini, de quolibet gradu cognati. Unde probamus? Ex ipsa Scriptura. Frater Abrahae dies. Unde, nisi quia cognati? Item Jacob Laban Syrum habebat avunculum: frater enim erat Laban matris Jacob, id est Rebeccae uxoris Isaac . Lege Scripturam, et invenies quia fratres dicuntur avunculus et sororis filius . Qua regula cognita, invenies omnes consi discipuli non essent: et sine causa fratres, si magistrum non agnoscerent fratrem. Nam quodam
Abbreviated transcription (Latin):
essent. in duebã me cilicio: & humilil
ieiunio animã meã Est qui exaube
dubitetis orare: Qui aut̃ exaudit
manet: Non in montẽ aliquẽ oculose
tis: non faciẽ in stellas. aut solẽ. ais.
leuetis: Non tunc exaudiri uos aths
quando suꝑ mare oratis: immno detab
tales orationes: Mtinda tantũ cabias
Magis si te extuleris cades: si te huna
ret ambulans int̾homines. patiens humana. ab¬
scondens diuina: descendit ut dicit eugłista in ca
habet fr̃s. habet & discipulos: Inde fr̃s. ũinde ma¬
trẽ fr̃s enĩ scriptura nr̃a. non eos solos appella¬
re consueuit qui nascunt᷑ ex eodẽ uiro & femina:
aut ex eodẽ utero. aut ex eodẽ patre. quãuis diuer¬
sis matrib aut certe ex eodẽ gradu. uelut cõpatrue¬
les aut consobrinos: Non solũ hos: fr̃s nouit di¬
cere scriptura nr̃a: Quomͦ loquit᷑. sic intelligen¬
da est: habet linguã suã: Quicũq hanc lin¬
guã nescit: turbat᷑ & dicit Unde fr̃s dñi.

Expanded text:
essent, induebam me cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam. Est qui exaudiat, ne dubitetis orare: qui autem exaudit, intus manet. Non in montem aliquem oculos dirigatis, non faciem in stellas aut solem aut lunam levetis. Non tunc exaudiri vos arbitremini, quando super mare oratis: imo detestamini tales orationes. Munda tantum cubiculum Magis si te extuleris, cades: si te humilret, ambulans inter homines, patiens humana, abscondens divina. 2. Descendit, ut dicit Evangelista, in Cahabet fratres, habet et discipulos: inde fratres, unde matrem. Fratres enim Scriptura nostra, non eos solos appellare consuevit, qui nascuntur ex eodem viro et femina, aut ex eodem utero, aut ex eodem patre, quamvis diversis matribus; aut certe ex eodem gradu, velut compatrueles aut consobrinos: non solum hos fratres novit dicere Scriptura nostra. Quomodo loquitur, sic intelligenda est. Habet linguam suam: quicumque hanc linguam nescit, turbatur, et dicit, Unde fratres Dom
Abbreviated transcription (Latin):
eañ qit̃ dicit apłs. coneupiscentiã se hab̾e
assilui et este cũ xp̃o: si illud qł concupiseit.
aum turbare cũ uenerit: facile quidem ẽ¬
n ld lee respondere: qui et ipsam leticiã ꝑtur.¬
pronemn uocant. Quid si enĩ ꝓpterea morte im¬
uunte turbatur. quia morte imminente leta
S ed hoc inquiunt: gaudium ñ lȩcicia
ominanda est Quid est hoc nisi easdem res sen¬
asit erũ nomina uelle mutare: Uerũ nos sa¬
il literis ac cõmodemtis auditum: et scd̃m ipsas

Expanded text:
ait Apostolus, concupiscentiam se habere ait Apostolus, concupiscentiam se habere dissolvi et esse cum Christo ; si illud quod concupiscit, potest eum turbare cum venerit? Facile est quidem istis ad haec respondere, qui et ipsam laetitiam perturbationem vocant. Quid si enim propterea morte imminente turbatur, quia morte imminente laetatur? Sed hoc, inquiunt, gaudium, non laetitia nominanda est. Quid est hoc, nisi easdem res sentire, et rerum nomina velle mutare? Verum nos sacris Litteris accommodemus auditum, et secundum ipsas
Abbreviated transcription (Latin):
turbatur qui non turbaretur nisi uolens: ci cn¬
solatur qui turbat᷑ et nolens. Pereant argunati
philosophoꝵ: qui negant in sapientem cidere
ꝑturbationes animors. Stultam fecit as̃ sapa¬
tiam huiꝰ mundi. et dñs cognouit cogitationa
hominũ qm̃ uane sunt. Turbettir plane ammꝰ
xxp̃iants: non miseria s misericordia. Tincat
ne pereant homines xp̃o: contristetur cũ pat
sibi ne ꝑeat xp̃o. contristet᷑ ꝑegrinari sea ñi
concupiscat regnare cũ xp̃o letetur dum spts
se regnaturũ eẽ cũ xp̃o. Istȩ sunt certe qua¬
or. quas ꝑturbationes nocant: tunor et trilun¬
a mor et leticia. Habeant eas istis de catisis ana¬
mi xp̃iani : nec philosophoꝵ. stoichoꝵ. ue qdl
rumq similiũ consentiat᷑ errori. Qui ꝓfteb
quẽ adiodũ uanitatẽ uanita ẽxistimant uet¬
tatẽ. sic stuporem dẽputant sanitatẽ: iguarli¬
tes. sic hominis animũ quẽ adinodũ corpons ĩ¬

Expanded text:
eamus. Quando turbatur qui non turbaretur nisi volens, eum coneamus. Quando turbatur qui non turbaretur nisi volens, eum consolatur qui turbatur et nolens. 3. Pereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Turbetur plane animus christianus, non miseria, sed misericordia: timeat ne pereant homines Christo, con pereat Christo. Contristetur peregrinari se a Christo, concupiscat regnare cum Christo. Laetetur dum sperat se regnaturum esse cum Christo. Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoicorum, velumque similium consentiatur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis mem
Abbreviated transcription (Latin):
uit eum imminens passio et ꝑiculum ꝓximũ
et traditoris impendens manus. cuiꝰ fuerat pre¬
cognitus animus: Tale quippe hoc est qđ iħc
turbatus est spũ: quale etiã illud quod ait. nc̃
anima mea turbata est. Et quid dicã: Pater¬
salua me ex hac bora. Sed ꝓpterea ueni in ham
batus est spũ. Turbatur gͦ potestatẽ habeas.
nendi animã suã: et potestatẽ habens utii
bra in xapite suo. Qui mortuuis est ꝓ nahis p
turbatus est idem ipse ꝓ nob̾. Qui gͦ pctset
mortuus est: potestate turbatus est. Qu tuis¬
sigurauit corptis humilitatis nr̃ȩ. confome u
pori głe suȩ : tranffigurauit in se etua asies
in firmitatis nr̃e. cõpatiens nobis affecti air
suȩ. Proinde quando turbatur magnus. fitis
certus. in uictus: ñ ei timeamtis quasi desicit.
Non ꝑit: s nos querit. Nos in quã: nos ominus
querit. Nos ipsos in illius pertubatione uidiors

Expanded text:
vit eum imminens passio, et periculum proximum, vit eum imminens passio, et periculum proximum, et traditoris impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus? Tale quippe hoc est quod Jesus turbatus est spiritu, quale etiam illud quod ait, Nunc anima mea turbata est; et quid dicam? Patersalva me ex hora hac; sed propterea veni in horam turbatus est spiritu. Turbatur ergo potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum membra in capite suo. Qui mortuus est pro nobis, prius turbatus est idem ipse pro nobis. Qui ergo potestate mortuus est, potestate turbatus est. Qui transfiguravit corpus humilitatis nostrae, conformatuoriae suae , transfiguravit in se etiam affectum infirmitatis nostrae, compatiens nobis affectu animae suae. Proinde quando turbatur magnus, fortis, certus, invictus, non timeamus quasi deficiat; non perit, sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino quaerit: nos ipsos in illius perturbatione videamus,
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ am̃ dico uob̃ qrtia unus ex uobis
tradet me. Hinccine turbatus ẽ iħo.
non carne sed sp̃u. quia dicturus fuerat unus
ex uob̾ tradet me: Numquidnã illi hoc tunc
primũ uenit in mentẽ. uel tunc primũ ei subito
reuelatũ est. eumq repentina tanti mali nouita¬
te turbauit: Nonne hinc paulo ante loque¬
batur dicens : qui manducat meũ panẽ leuabit
suꝑ me calcaneũ: Nonne etiã suꝑus iam dixe¬
rat et uos mundi estis. s non om̃s. ubi eugłista
subiunxit sciebat enĩ quisnã eẽt qui traderet
eum. quẽ iam et ante significauerat dicens. non¬
ne rego uos duodecim olegi. et untis ex uob̃ dia¬
bolus est: Quid est gͦ quod nunc turbatus est
spũ. cũ ꝓtestatus est et dixit: am̃ am̃ dico uob̾
quia unus exuobis tradet me : An quia iam
eum fuerat expressurus ut non lateret in cȩte¬
ris. s discerneretur aceteris. ideo turbatus ẽ sp̃u:
Et quia ipse traditor iam fuerat exiturus. ut ui¬
deos quib dñs ab eo traderet᷑ ad duceret. turba¬

Expanded text:
Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Hinccine turbatus est Jesus non carne, sed spiritu, quia dicturus fuerat: Unus ex vobis tradet me? Nunquidnam illi hoc tum primum venit in mentem, vel tunc primum ei subito revelatum est, eumque repentina tanti mali novitate turbavit? Nonne hinc paulo ante loquebatur dicens: Qui manducat meum panem, levavit super me calcaneum? Nonne etiam jam superius dixerat, Et vos mundi estis, sed non omnes? Ubi Evangelista subjunxit, Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum : quem jam et ante significaverat dicens, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? Quidest ergo quod nunc turbatus est spiritu, cum protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? An quia eum jam fuerat expressurus, ut non lateret in caeteris, sed discerneretur a caeteris, ideo turbatus est spiritu? An quia ipse traditor jam fuerat exiturus, ut Judaeos, quibus Dominus ab eo traderetur, adduceret, turba
Abbreviated transcription (Latin):
iuiosalutiꝰ oriatur: qnͣ non potestate s infirmi¬
at turbamur. Carnis quippe ille gerebat infir¬
natẽ: quȩ infirmitas resurrectione consũpta
N Sed quia non solũ homo s etiã ds̃ erat: in¬
sfibili distantia unuiersũ genus humanũ
lum oratucline suiꝑabat. Nlon gͦ aliquo est
cogente turbatꝰ: s turbauit semet ipsum:
qd de illo euidenter exp̃ssum est qnͣ lararum
suscitauit. Nam ibi scriptũ est qdđ turbauit
semet ipsum: ut hoc intelligatur. et ubi non
legitur scriptum. et tam̃ eũ legit᷑ fuisse tur¬
batũ. Affectum quippe humanũ quando opor¬
tusse uidicauit. in semetipso potestate cõmo¬
uit: qui hominẽ totũ potestate suscepit. finit

Expanded text:
eratio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmieratio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas resurrectione consumpta est. Sed quia non solum homo, verumetiam Deus erat, ineffabili distantia universum genus humanum animi fortitudine superabat. Non ergo aliquo est cogente turbatus, sed turbavit semetipsum: quod de illo evidenter expressum est, quando Lazarum suscitavit. Nam ibi scriptum est quod turbavit semetipsum, ut hoc intelligatur et ubi non legitur scriptum, et tamen eum legitur fuisse turbatum. Affectum quippe humanum, quando oportuisse judicavit, in semetipso potestate commovit, qui hominem totum potestate suscepit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
srdicamus eũ leticia fuisse turbatũ: ne uerbis
asposipse conuncat. ubi dicit tristis ẽ anima
unsꝙ ad mortem. Tale aliquid etiã hic intel¬
gdum est: qͣnͣ suo tracditore iam tunc solo exi
dnt cũ suis socuis continuo redituro. iħc tur¬
po ap̃o firmiores: Quis hoc in sanissimus dixe¬
t Quid est gͦ qđ ille turbatus est. nisi quia in¬
imos in suo corpore. hoc est in sua eccła. suȩ infir¬
niis uoluntaria similitudine consolatus est. ut
husuoꝵ ad huc morte imminente turbantur:
psim intueantur. ne hoc ipso se putantes reꝓ¬
hspeioe desperationis morte sorbeantur: Quan
itq bonũ de participatione diuinitatis eius ex¬
itire et sꝑare debemus : cuius nos et ꝑturbatio
inquillat. et in firmitas firmat: Siue gͦ isto
in ipsum uidam pereuntẽ miserando turba-¬
isist. siue sua morte ꝓpinquante turbatus ẽ:
iast tam̃ ullomodo dubitandũ. non eũ ani
infirmitate sed potestate turbatũ ÷ ne nob̃ des-¬

Expanded text:
dicamus cum laetitia fuisse turbatum; ne verbis suis nos ipse convincat ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem Tale aliquid etiam hic intelligendum est, quando suo traditore jam tunc solo exituro, et cum suis sociis continuo redituro, Jesus turrmiores? Quis hoc insanissimus dixerit? Quid est ergo quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est in sua Ecclesia, suae infirmitatis voluntaria similitudine consolatus est? ut si qui suorum adhuc morte imminente turbantur, ipsum intueantur, ne hoc ipso se putantes reprobos, pejore desperationis morte sorbeantur. Quantum itaque bonum de participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus nos et perturbatio tranquillat, et infirmitas firmat? Sive ergo isto loco ipsum Judam pereuntem miserando turbatus est, sive sua morte propinquante turbatus est. Non est tamen ullo modo dubitandum, non eum animi infirmitate, sed potestate turbatum, ne nobis desp
Abbreviated transcription (Latin):
in boc scł̃o. De mansione namo hirs u
qn od nob̾ non ex pedire nescimtis. Selas
nentes gͦ in eo cũ uerba eiꝰ in nob mauait ax
petimꝰ & non fict r ñ hoc petimus qs luit
mansio in eo. nec qđ habent uerla el qui
nent in nobis: sed qđ habet cupidita suem
ꝑtinet oratio illa ꝗtiam docuit: ubi dicimis
pater nt̃ qui es in cęlis. Ab huus orations
uerbis & sensibus. non recedamus peticiens
nr̃is: & quicquid petimus fiet nob̾. T̃ unns
dicenda sunt tierba eiꝰ in nobis manere. qͥdo
facimus quȩ p̃cepit. & diliginus que ꝓmisti
Quando aut̾t uerba eius manent in momoui
nec in ueniuntur in uita:: non cõputat᷑ pal¬
mes in uite: quia uitam non attrabit exradit
Ad hanc differentiam ualet qđ scriptũ est.
&e memoria retinentib mandata eiꝰ ut ficiant
ca. Multi enĩ memoria retinent ut contemp¬
nant: uel etiã derideant aut oppugnent ia.
In his. uerba xcp̃i ñ manent quia tangunt quo¬
dammͦ non coherent. & ideo illis non ernt

Expanded text:
in hoc saeculo. De mansione namque hujusquod nobis non expedire nescimus: sed absit nentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent, petimus et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis; sed quod habet cupiditas et iverba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt
Abbreviated transcription (Latin):
mittetur foras sicut palmes et arescet: & colli¬
gent eã &t in ignẽ mattunt & ardet . L. igna ttei¬
itaq uitis tanto sunt contẽptibiliora si in uite
non manserint: quanto gloriosiora si manse¬
ruit. Deniq sic̃ de his etiam ꝑ iherechielem
ꝓpb̾am dũs dicit p̃ cisa nullis agricolarũ usib
prosunt: nullis fabrilib oꝑibus deputantur.
Unum eduobus palmiti congruit: aut uitis
aut ignis. Si in uite non est: in igne erit.
Ut gͦ in igne non sit: ui uite sit. Si manseri¬
tis in me in qiit. & uerba mea in uobis manse¬
Manendo quupe in xp̃o: quidil & s ooso.

Expanded text:
mittetur foras sicut palmes, et arescet, et collimittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manseManendo qu
Abbreviated transcription (Latin):
submersionis tr̃e. Etiam atq etiã considerate:
quid ad huc ueritas ad iungat et dicat. Ego
sum inquit uitis: uos palmites. Qui manet
in me et ego in eo. hic fert fructã multum:
quia sine me nichil potestis facere. Nequis qm
putaret saltim paruũ aliquẽ fructum posse a
semet ipso palmitẽ ferre. cũ dixisset hic fert
fructũ multum: non ait qr sine me paruum
potestis facere : sed nichit potestis facere. Siue
gͦ parum. siue multã. sine illo fieri non potest:
sine quo fieri nichil potest. Quia & si parum
attulerit palmes. eum purgat agricola ut pluᷤ
afferat: tam̃ uisi in uitȩ manserit. & uixerit de
radice : quantũlibet fructũ a semet ipso non po¬
test ferre. Quaiius aut̃ xp̃c uuitis non esset.
nisi homo esset: tam̃ istam gr̃am palmitib non
p̃beret nisi etiã ds̃ esset. Uert̃ quia tta sine ista
gr̃a non potest uiui᷑ ut mors in potestate sit lib̾i
arbitrii.: siquis in me inqu̾it non manserit

Expanded text:
submersionis vestrae. Etiam atque etiam considerate submersionis vestrae. Etiam atque etiam considerate quid adhuc Veritas adjungat, et dicat: « Ego sum, inquit, vitis, vos palmites; qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: S
Abbreviated transcription (Latin):
ant sibi placentes: & ad bona oꝑa facienda dm̃
sibi necessariũ ñ putantes. Nonne huic resistuts
uerittadi. homines mente corrupti. rexbi circa
fidem. qui respondent et locuntur ini quitatẽ
dicentes : a deo habemꝰ qd homines sumus a nob¬
auit ipsis qd iusti sumtis: Quid dicitis. qui uos
ipsos decipitis. ñ ad sertores s p̃cipitatores libe¬
qđ homo ex semet ipso facit iustictam. Hoc est al¬
tum elationis uestrȩ. S ueritas contradicit: &¬
dicit. Palmes non potest ferre fructũ a semet¬
ipso: nisi manserit in uite. Ite nunc ꝑ abritta.
et non habentes ubi figamini: uentosa loqua
citate letamini. Hec sunt inania p̃sũptionis
ur̃e. S ed quid uos sequatur uidete: & si ẽ in
uob̾ ulłꝰ sensus horrete. Qui enĩ a semet ipso
fructũ existimat ferre: in uite ñ est. Qui
in ute non est: in xxp̃o non est. Qui in ap̃o
non est: cxp̃ianus non est. Hec sunt ꝓfunda

Expanded text:
ant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum ant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem , qui respondent et loquuntur niquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores libeest, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non hacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae, sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in Christo non est; qui in Christo non est, Christianus non est. Haec sunt profunda
Abbreviated transcription (Latin):
item se dixit eẽ dñs ib̾e. & discipłos
suos palmites: & agricolã patrem
Unde iam pridem sic̃ potumus
disputatũ est. In hac aut̃ lectione
cum ad huc de se ipso qui est uitis.
manete inquit in me & ego in uob̾. Non quomͦ
illi in ipso sic ipse in illis utrũq enĩ ꝓdest non
ipsi. sed illis. Ita sunt quippe in uite palmites:
ut uiti ñ conferant: s inde accipiant unde tu¬
m̃tum subministret eis ñ sumat ab eis. Ac ꝑ hoc
discipłis ꝓdest utrũq iñ cp̃o. Nam p̾ciso palmi¬
te. potest de uiua radice alius pullulare: qui
aut p̃cisus est. sine radice non potest uiuere.
Deniq ad uingit &e dicit. Sic̃ palmes ñ potest
ferre fructum a semet ipso nͥ manserit in uite:
sic nec tios nͥ in me maseritis. Magna gr̃e cõm̃¬
datio fr̃s mei corda instruit humiliũ: ora obstrai¬
it suꝑboꝵ. Ecce cuui si audent respondeant: qui
ignorantes aĩ iusticiã & suã uolentes constituere.
iusticiȩ dĩ non sunt sub iecti. Ecce cui responde

Expanded text:
item se dixit esse Jesus, et discipulos suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc discipulis prodest utrumque, non Christo: nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi mansersic nec vos, nisi in me manseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui resp
Abbreviated transcription (Latin):
putarent. qđ de solo.xp̃o intelligendũ cẽt. &¬
ita lucernȩ uento suꝑbiȩ extinguerent᷑. cũ
dixisset uos estis lux mundi. continuo sub uin¬
xit: Non potest eiuitas abscondi suꝑ montẽ
constituta ⁊ neq accendunt lucernã & ponud
eam sub modio s suꝑ candelabrũ: ut onũbus
qͥ in domo st̃ luceat S quid si apłos ñ dixit
lucernã. s accensores lucernȩ quã ponerent
suꝑ candelabrũ: Audi qr ipsos dixit lucernã:
Sic luceat inqͥt lum̃ ur̃m coram hominib ⁊ ut
uidentes bona oꝑa ur̃a. glorificent ñ uos: s
patrẽ urm̃ qui in cęlis ẽ: Ergo & moyses ꝑhi

Expanded text:
putarent, quod de solo Christo intelligendum esset, et putarent, quod de solo Christo intelligendum esset, et ita lucernae vento superbiae exstinguerentur; cum dixisset, Vos estis lumen mundi, continuo subjunxit, Non potest civitas abscondi supra montem constituta, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed suqui in domo sunt. Sed quid, si Apostolos non dixit lucernam, sed accensores lucernae quam ponerent super candelabrum? Audi quia ipsos dixit lucernam. Sic luceat, inquit, lumen vestrum coram hominibus, ut videntes bona opera vestra glorificent, non vos, sed Patrem vestrum qui in
Abbreviated transcription (Latin):
apłi: Num lucernȩ : Etiã ipsi plane lucer¬
nȩ: Solus enĩ ille: non lucerna: Non enĩ ac¬
cenditur & extinguit᷑: qr sic̃ pat̾ habet uitam
in semetipso: sic dedit filio habere uitã inse-¬
uent spũ caritatis: & suppetit illis oleũ grẽ
dĩ Si non eent lucernȩ: ñ diceret eis dñs
uos estis lux mundi: Nam postea quã dixit
quale dictũ est. erat lum̃ uerũ qđ illuminat.
omnẽ hominẽ uenientẽ in bunc mundũ:
tunc aut̃ hoc de dño dictũ est cũ a ioħe dis¬
tingueret᷑: de ioħe qͥppe baptista dictũ ẽ. ñ
erat ille lum̃ s ut testimoniũ ꝑhiberet de lu¬
mine Et ne diceres quo mͦ lum̃ non erat
de quo xep̃c dicit qr lucerna erat: in cõꝑatione
alteriꝰ luminis non erat lum̃: Erat enĩ lum̃
uerũ: qđ illumiuat omnẽ hominẽ uenientẽ
in hunc mundũ: Ergo cũ & discipulis diceret
uos estis lux mundi: ne sibi aliqͥd tributũ

Expanded text:
Apostoli? non lucernae etiam ipsi? Plane lucerApostoli? non lucernae etiam ipsi? Plane lucernae. Solus enim ille non lucerna. Non enim accenditur et exstinguitur: quia sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in sevent Spiritu charitatis, et suppetit illis oleum gratiae Dei. Si non essent lucernae, non diceret illis Dominus, Vos estis lumen mundi. Nam posteaquam dixit, quale dictum est, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Tunc autem hoc de Domino dictum est, cum a Joanne distingueretur. De Joanne quippe Baptista dictum erat, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . Et ne diceres, Quomodo lumen non erat, de quo Christus dicit, quia lucerna erat? In comparatione alterius luminis non erat lumen. Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ergo cum et discipulis diceret, Vos estis lumen mundi, ne sibi aliquid tributum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sit uita et̾na Et qr ꝓpt̃ moysen uolebant
repudiare. xp̃m. tanquã ad uersariũ institu¬
tis p̃ceptisq moysi: rursus eosdẽ ipse coniun¬
cit. tanquã de alia lucerna Om̃s enĩ homi¬
nes lucer nȩ: qr & accendi possunt & extingui:
Et lucernȩ quidẽ cũ sapiunt lucent: & sp̃u fer¬
uent: Nam & si ardebãt & extinctȩ st̃: etiã pu¬
tent: ꝑ manserunt enĩ serui dĩ. lucernȩ bo¬
nȩ. ex oleo miscdiȩ illius: ñ exuirib suis: Girã
qͥppe dĩ gratuita illa: oleũ lucernarũ ẽ: Plus
enĩ illis omĩb laboraui: ait quedã lucerna
Et ne uirib suis ardere uiuideret᷑: ad iunxit :
ñ ego aut̃ s gr̃a dĩ mecũ: Omĩs gͦ ꝓphetia ante
dii ad uentũ lucerna est: de qua dicit petrꝰ
apłs: Habemꝰ cerciorẽ ꝓphetict̃ sermonẽ: cui
bene facitis intendentes quẽ ad modũ lucernȩ
ꝓpħȩ: & omĩs ꝓphetia magna lucerna: Quid

Expanded text:
quae sit vita aeterna. Et quia propter Moysen volebant quae sit vita aeterna. Et quia propter Moysen volebant repudiare Christum, tanquam adversarium institutis praeceptisque Moysi; rursus eosdem ipse convincit tanquam de alia lucerna. 3. Omnes enim homines lucernae, quia et accendi possunt et exstingui. Et lucernae quidem cum sapiunt, lucent, et spiritu fervent: nam et si ardebant et exstinctae sunt, etiam putent. Permanserunt enim servi Dei lucernae bonae ex oleo misericordiae illius, non ex viribus suis. Gratia quippe Dei gratuita, illa oleum lucernarum est. Plus enim illis omnibus laboravi, ait quaedam lucerna; et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Omnis ergo prophetia ante Domini adventum, lucerna est: de qua dicit Petrus apostolus, Habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes, quemadmodum lucernae et omnis prophetia una magna lucerna. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
posttus: Attendistim lucernã. & miratꝰ es lucer
u̾s erultasti ad lum̃ lucernȩ S illa lucer¬
na dicit ẽẽ solem in quo exultare debeas : et¬
quauis arcdeat in nocte. diem te iubet expe¬
cdae: Non gͦ qr illiꝰ hominis testimonio ñ
ut opus. nã ut quid mitteret᷑ si ñ erat opꝰ:
S ni ilucerna remaneret homo ⁊ ut lrimen
luemȩ sufficere sibi arbitraret᷑: ideo dñs
s dait in lucerna te debere remanere Diẽ
lud testimoniũ scriptura dĩ⁊ ubi utiq ds̃
pnbuit testimoniũ filio suo.: & in illa scrip¬
lla udei spem posuerant in lege scilicet dĩ.
ministrata sibi ꝑ moysen famulũ dĩ Scrutamini:
inqͥt scripturã: in qua uos putatis uitã ȩt̃nam
habere Ipsa testimoniũ ꝑhibet de me: & ñ
uultis uenire ad me. ut uitã habeatis Quid
uoᷤᷤ putatis habere in scriptura uitã et̾nã: ipsã
in t̾rogate. cui ꝑhibet testimoniũ: & intelligite

Expanded text:
positus, attendisti in lucernam, et miratus es lucernam, positus, attendisti in lucernam, et miratus es lucernam, et exsultasti ad lumen lucernae. Sed illa lucerna dicit equamvis ardeat in nocte, diem te jubet exspectare. Non ergo quia illius hominis testimonio non erat opus. Nam utquid mitteretur, si non erat opus? Sed ne in lucerna remaneat homo, et lumen lucernae sufficere sibi arbitretur; ideo Dominus te dicit in lucerna debere rud testimonium Scriptura Dei, ubi utique Deus perhibuit testimonium Filio suo; et in illa Scriptura Judaei spem posuerant, in lege scilicet Dei, ministrata sibi per Moysen famulum Dei. Scrutamini, inquit, Scripturam , in qua vos putatis vitam aeternam habere. Ipsa testimonium perhibet de me, et non vultis venire ad me ut vitam habeatis. Quid vos putatis habere in Scriinterrogate, cui perhibet testimonium; et intelligite