comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&angelis eius: Quibus non increpat: quia in eũ
non crediderunt. sed qui abon a opera nonfecerun
Nam profecto Nesibi quis quam defide quȩ sine
operibus mostua est uitam promittat a &ernã
Propterea omnes gentes. segregaturum sedixit
Quae permixtȩ eisdem pascuis utebantur. utad¬
pareat eos illi dicturos: Dñe: quando teuidimus.
illa & illa patientem & non ministrauimus tibi:
quiin eum crediderant. sed bona operari. non cu¬
rauerant. tam quam deipsa fide mostua aduitã
peruenir&ur acernam: Añ fosteibunt inignẽ
a&ernum. qui opera misericordiȩ non fecerunt¬
& nonibunt quialiena rapuerunt uel corrumpen¬
do insetemplum dĩ inseipsos inmiseri cordes
fuerunt Quasio peramiseri cordiȩ pros intaliqlo
sinedilectione Dicente a postolo: si distribuero
omniamea pauperibus. caritatem autem non ha¬
beam. nihilmihi prodest: Aut diligat quisquam
proximum sicut seipsum . qui non diligitscipsum

Expanded text:
et angelis eius? quibus non increpitat, quia in eum et angelis eius? quibus non increpitat, quia in eum non crediderunt, sed quia bona opera non fecerunt. nam profecto ne sibi quisquam de fide, quae sine operibus mortua est, uitam promittat aeternam, propterea omnes gentes segregaturum se dixit, quae permixtae eisdem pastoribus utebantur, ut adpareat eos illi dicturos: domine, quando te uidimus illa et illa patientem, et non ministrauimus tibi? qui in eum crediderant, sed bona operari non curauerant, tamquam de ipsa fide mortua ad uitam perueniretur aeternam. an forte ibunt in ignem aeternum, qui opera misericordiae non fecerunt, et non ibunt, qui aliena rapuerunt uel corrumpendo in se templum dei in se ipsos inmisericordes fuerunt? quasi opera misericordiae prosint aliquid sine dilectione dicente apostolo: si distribuam omnia mea pauperibus, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest, aut diligat quisquam proximum sicut se ipsum, qui non diligit se ipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
nes. hereses. inuidiȩ. ebri&ates. comesationes
Palsa erunt haec. sienim tantum modo credan&
& baptizentur: Quamuis in malis talibus
per seuerent saluierunt perignem: Atque
ideo inxp̃o baptizati &ĩam quitalia agunt reg¬
num dĩ non possidebunt: frustra autem dicitur
haecquidem fiustis. sed ablutiestis quando
& abluti haecst̃ : Inaniter: &iam illud ap &rodic¬
tum uidebitur. sic &uos fr̃s hm̃i. simili forma
baptis masaluos facit. Non carnis depositio
sordium. sed conscientiȩ bonȩ interrogatio:
Ciquidem & habentes pessimas conscientias
omnium flagitiorum & scelerum plenas. Nec eoꝵ
malorum paenitentia mutatar. Tamen baptisma
saluos fecit: propter fundamentumenim quod
in eodem baptismatȩ ponitur. lic& perignem
saluierunt. Illud quoque nonuideo. quur dñs
dixerit. siuis uenire aduitam. serua mandata
& commemorauitea. qua eadbonos mores
quod eis quos ad sinistram positurlis estdicit:
Ite inignem a &ernum qui paratus est diabolo

Expanded text:
ationes,i non possidebunt . Falsa erunt haec. Si enim tantummodo credant et baptizentur, quamvis in malis talibus perseverent, salvi erunt per ignem: atque ideo in Christo baptizati, etiam qui talia agunt, regnum Dei possidebunt. Frustra autem dicitur, Et haec quidem fuistis, sed abluti estis ; quando et abluti haec sunt. Inaniter etiam illud a Petro dictum videbitur, Sic et vos simili forma Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio ; si quidem et habentes pessimas conscientias omnium flagitiorum et scelerum plenas, nec eorum malorum poenitentia mutatas, tamen Baptisma salvos facit: propter fundamentum enim quod in eodem Bapsalui erunt. illud quoque non uideo, cur dominus dixerit: si uis uenire ad uitam, serua mandata, et commemorauit ea, quae ad bonos mores quod eis, quos ad sinistram positurus est, dicet: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
corpora ura membra suntxp̃i. Quo modo ergo
ds̃ non est qui templum hab&: Autminor
xp̃o est cuius membra templum hab& Neque
enim aliud templum eius. aliud templum dĩest
Cumidem dicat apostolus Nescitis quiatẽplũ
caput ecdesiȩ qua e in hominibus est. utsit in
omnibus ipse. principatum tenens: Nt soluite
templum hoc &triduo suscitabo illud: Tẽplũ
ergo dĩ hoc est totius summȩ illius trinitatis
scã est ecdesia scilic& uniuersa incaelo & in
terra: Sed de illa quae incaelo est: affirmare¬
quid possumur. Nisi quod nullds in ea malus ẽ
Necquis quam deinceps. indececidit aut casu¬
rus est: Ex quo dr̃ angelis peccantibus. Non
pepercit. sicut scribit a postolus p&rus: sed
carceribus caliginis. inferirarudens: Tradi¬
dit iniudicio puniendos seruari:¬
uomodo autem sehabeat beatirsima illa
osuiperna soci&ar. quae ibi s int differentiȩ

Expanded text:
corpora vestra membra sunt Christi ? Quomodo ergo Deus non est, qui templum habet? aut minor risto est, cujus membra templum habet? Neque enim aliud templum ejus, aliud templum Dei est, cum idem dicat Apostolus, Nescitis quia templum caput Ecclesiae, quae in hominibus est, ut sit ipse in omnibus primatum tenens , ait, Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud . Templum ergo Dei, hoc est totius summae Trinitatis, sancta est Ecclesia, scilicet universa in coelo et in terra. quid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos reservariuomodo autem se habeat beatissima illa et superna societas, quae ibi sint differenti
Abbreviated transcription (Latin):
condita est cohesit dño. Necullum malum
suicasur experta est: haec in scis angelis beata
persistit & suae parti peregrinanti: sicut
oport& opitulatur: Quiautraque unaerit
consortio a &ernitatir & nunc una est uinculo
caritatis. quae tota instituta est. ad colendũ
dm̃. Vnden ectota Neculla pars eius. uultse.
coli prodõ. Nec cuiquam esseds̃ pertinenti ad
templum dĩ. quod edificatur exdus quos facit
creator ess&. Profecto creatura rationalis
ess&. Ipsaess enim summa creatura: Qideo
in regula fidei non poner&ur. ante ecdesiam:
quia &ipse adecdesiam pertiner& In illa eius
parce qua e in caelis est nechaber& templum
sed &iam ipse templum ess& : Templum autem
hab&. dequodicit a postolus Mescitis quia

Expanded text:
condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casus experta est. Haec in sanctis Angelis beata persistit, et suae parti peregrinanti sicut oportet opitulatur; quia utraque una erit consortio aeternitatis, et nunc una est vinculo charitatis, quae tota instituta est ad colendum unum Deum. Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, nec cuiquam esse Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedificatur ex diis quos facit creator, esset, profecto creatura rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, quia et ipse ad Ecclesiam pertineret in illa ejus parte quae in coelis est. Nec haberet templum, sed etiam ipse templum esset. Templum autem habet, de quo dicit Apostolus: Nescitis quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut liberandi amalo. Non perdendicum malis.
boni addexteram segregentur. propterquod
illedamat. Iudicam eds̃: Et quid dixerit ueliu
exponens & discerne inquit causam ieam
nis ꝑtin&dixerimurA diungimus. utscis sic
pleatur. qua eds̃ est
eindescã commemoratur ecđa: undedatur
intellegi rationalem creaturam. adhierusalẽ
liberam pertinentem : Post commemorationẽ
creatoris. Idest sum mȩillius trinitatis fuisse
subdendam : Quõ quidquid de homin exp̃o
dictum est adunitatem personȩ unigeniti
ꝑtin& Rectus itaque confersionis ordo
poscebat ut trinitati subiunger&ur ȩcdesa
tam quam habitatori domussua & dõ tẽplũ
suum & conditori ciuitas sua: Quae tota
hic accipienda est: Nonsolum exparte quapere¬
grinatur interrirAsolis ortu. usque a docca¬
sum laudans nomen dñi: & post captiuitatẽ
u&ustatis cantans canticum nouum: Vlerũ
&iam ex illa quae inca elis semper ex quo

Expanded text:
ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, boni ad dexteram segregentur . Propter quod ille clamabat, Judica me, Deus: et quid dixerat velut exponens, Et discerne, inquit, causam meam nis pertinet, dixerimus, adjungimus sic pleatur, quae Deus est: deinde sancta commemoratur Ecclesia. Unde datur intelligi rationalem creaturam ad Jerusalem liberam pertinentem , post commemorationem Creatoris, id est summae illius Trinitatis, fuisse subdendam. Quoniam quidquid de homine Christo dictum est, ad unitatem personae Unigeniti pertinet. Rectus itaque Confessionis ordo poscebat, ut Trinitati subjungeretur Ecclesia, tanquam habitatori domus sua, et Deo templum suum, et conditori civitas sua. Quae tota hic accipienda est, non solum ex parte qua peregrinatur in terris, a solis ortu usque ad occasum laudans nomen Domini , et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis semper, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
Iamuero quodd exp̃o confitemur futurum.
qnm decaelo uenturus est Quiuos iudicatu¬
rus acmortuos. Non pertin& aduitam nr̃am
qua ehic geritur. quianec in rebur gestis eius est:
sed infine saeculi gerendir: Ad hoc pertin&
quod a postolus secutur adiunxit. Cum xp̃s¬
apparuerit uita ur̃a tunc &uos apparebitis
cumipso ingloria. Duobus autem modis accipi
potest: quo diuuos & mortuos iudicabit : siue
ut uiuos intellegamus. quos hic nondum mostuo
sed adhuc inista carneuiuenter: inuenturus est
eius aduentus. Mortuos autem quidecorpor
prius quam ueniat: exierunt uel exituri sunt
siue uiuos iustos mortuos in iustor Quõ iustio
niusti dutem iudicabuntur: Aiquando enim
iudicium dĩ ponitur inmalo : Vn de illud est:
Qui autem maleegerunt in resurrectionem
iudicii: Aliquando & inbono secundum
quod dictum est. Ds in nomin& uo s aluum fac
& inuistut&ua iudicame Peruidicium
quippedĩ. fit ipsa bonorum malorum que discr&i

Expanded text:
Jam vero de Christo confitemur futurum, quoniam de coelo venturus est, et vivos judicaturus ac mortuos. Non pertinet ad vitam nostram quae hic geritur, quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet, quod Apostolus secutus adjunxit: Cum apparuerit, vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria . Duobus autem modis accipi potest quod vivos et mortuos judicabit: sive ut vivos intelligamus, quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus, mortuos autem qui de corpore priusquam veniat exierunt vel exituri sunt. Sive vivos justos, mortuos injustos, quoniam justi quoque judicabuntur. Aliquando enim judicium Dei ponitur in malo; unde illud est, Qui autem male egerunt, in resurrectionem judicii : aliquando et in bono, secundum quod dictum est, Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me . Per judicium quippe Dei fit ipsa bonorum malorumque discretio,
Abbreviated transcription (Latin):
utquem ad modum xp̃s resurrexit amortuis
pergloriam patris: Ita & nos in nouitate uitȩ
ambulemus: Propter ascensionem in calum.
sedem que addexteram patris: Siautem resur¬
rexistis cum xp̃o: quaesursum sunt quaerite.
ubi xxp̃s est indextera dĩ sedens. Quae sursum st̃¬

Expanded text:
Ut quemadmodum Christus surrexit a mortuis in gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. Propter ascensionem in coelum, sedemque ad dexteram Patris: Si autem consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera D
Abbreviated transcription (Latin):
tonere parabitur. Vt ea quaedilabuntur inalias
atque alias. Niarum rerum specier formasq
uertuntur: Quamuis ad corpus redeant unde
dilapsȩsunt : Ad easdem quoque corporis pastes
ubi fuerunt redire necersesit : Alio quin sicapillis
redit quod tam crebra tonsura d&raxit . sĩ ungui¬
bus quod totiens demħit & sectio immoderata
& indecens cogitantibus. &ideoresurrectionem
carnis non credentibus occurrit in formitas.
Ged quem ammodum sistatua cuius lib& solubi¬
uis m&alli autigneliquescer&. aut conterer&ur
inpuluerem Aut confundar&urinmassam.
&eam uell& artifexrursus ex illius materiae
quantitate reparare. Nihil interess& adeius

Expanded text:
tione reparabitur, ut ea quae dilabuntur et in alias tione reparabitur, ut ea quae dilabuntur et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si capillis redit, quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informositas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli, aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Dequo & fratres fidelissimi qui eum uiderunt
s&uilerunt: Q scẽ memoriȩ hieronimus presbi¬
ter scriptum relinquit. Absit inquam . utunũ
hominem duplicem. ac non potius duos quod futurũ
fuerat. sigemini nascerentur. resurrecturos existi
memus. Ita cera quȩ singuli quique partus. uel
amplius. uelminus aliquid habendo uel quadã
nimia deformitate monstra dicuntur: Adhu¬
manȩ naturȩ figuram resurrectione reuocabun¬
tur. Itaut singulȩanimȩ singulasua corpora
obtineant. Nullis coherentibus. &am quȩcumq
coherentia natafuerant. Sed seor sum sibi singu¬
lis sua membra gestantibus quibus humanicorpo
materies: De qua mortalium creaturcaro. sed. in
quem lib& puluerem cineremue soluatur. Inquos¬
lib& alitus aurasq: diffugiat: Inquam cum que
aliorum corporum substantiam uel in ipsa elim̃ta
uertatur : Inquorum cumque animalium: &iam
hominum cibum cȩdat. carnemquemut&ur:
Illianimȩ humanȩ puncto temporis redit. Quae
discedente anima. fit cadauer: Nonitaresurrec¬

Expanded text:
de quo fratres fidelissimi quod viderint retulerunt, et sanctae memoriae Hieronymus presbyter scriptum reliquit, absit, inquam, ut unum hominem duplicem, ac non potius duos, quod futurum erat si gemini nascerentur, resurmemus. Ita caetera quae singuli quique partus vel amplius vel minus aliquid habendo, vel quadam nimia deformitate monstra dicuntur, ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur; ita ut singulae animae singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecumque cohaerentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua membra gestantibus, quibus humani corpomateries de qua mortalium creatur caro: sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur, in quoslibet halitus aurasque diffugiat, in quamcumque aliorum corporum substantiam vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcumque animalium etiam hominum cibum cedat carnemque mutetur, illi animae humanae puncto temporis redit, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
lerat natura tur p&ur. sed integr&ur. quod non¬
dum erat integrum. sicut instaurabitur quod fue
inter doctissimos quaeri acdisputari potest quod
utrum ab homine inueniri possit ignoro: Quando
incipiat homo inutero uiuere. utrum sitquȩdam
uita &occulta. quae non dum motibus uiuentis
appareat. Nam negare uixisse puerperia
quae propterea membratim exsecantur. uteici¬
antur exuteris pregnantium. Nematres quoque
simortua ibi relinquantur occidant inpudentia
nimia uid&dir. Ex quo autem incipit homo
uiuere: Ex illo utique mori iam potest: Mor¬
tuus uero ubicumque illimors potuit euenire
Quomodo adresurrectionem. non pertineat. mor
cito moriantur. autresurrectura negabuntur.
Autita resurrectura credendecsunt: Ac non por¬
us correcta emendataq: natura. Absitenim ut
illum bimembrem quinupernatus est moriente

Expanded text:
lerant, natura turpetur; sed integretur quod nonlerant, natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum, sicut instaurabitur quod fuerinter doctissimos quaeri ac disputari potest, quod utrum ab homine inveniri possit ignoro, quando incipiat homo in utero vivere; utrum sit quaedam vita et occulta, quae nondum motibus viventis appareat. Nam negare vixisse puerperia, quae propterea membratim exsecantur et ejiciuntur ex uteris praegnantium, ne matres quoque si mortua ibi relinquantur occidant, impudentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest. Mortuus vero, ubicumque illi mors potuit evenire, quomodo ad resurrectionem non pertineat mortcito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut ita resurrectura credenda sunt, ac non potius correcta emendataque natura. Absit enim ut illum bimembrem, qui nuper natus est in Oriente
Abbreviated transcription (Latin):
uitam. sicut xp̃i ipslus. resurrexit. Quemadmodũ
possim breuiter disputare. &omnibus questionib
quae dehac remoueri assolent satisfacere Non
inuenio. Resurrecturam tamen carnem omniũ
quicum quenati sunt hominum atque nascentur
& mortui sunt atque morientur Nullomodo
dealiortiuis fa&ibus questio quiiam quidem
natisunt inuteris matrum: sed nondum ita ut
iam possent renasci: Sienim resurrecturos eos
dixerimus dehis quuiam formatisunt tollerari
potest utcumque quod dicitur: In formes uero
abortur quis non prodiuius perire arbitr&ur:
sicut semina qua econcepta non fuerint. sed quis¬
uegare audeat. &si affirmare non audeat
id acturam resurrectionem. ut quidquid for¬
mȩ defuit impleatur. At queita nondes it
perfectio quae ccessura erat tempore. quem¬
ammodum non erunt uitia qucceaccessura erant
tempore. Vt neque ineo quod aptum & congruũ
dies allaturi fuerant natura fraud&ur. Neque
in eo quod aduersum atque contrarium diesadtu¬

Expanded text:
itam, sicut Christi ipsius caro resurrexit, quemadmodum possim breviter disputare, et omnibus quaestionibus quae de hac re moveri assolent, satisfacere non invenio. Resurrecturam tamen carnem omnium quicumque nati sunt hominum atque nascentur, et mortui sunt atque morientur, nullo modde abortivis fetibus quaestio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita ut jam possent renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus; de iis qui jam formati sunt, tolerari potest utcumque quod dicitur: informes vero abortus quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed quisnegare audeat, etsi affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quiquid formae defuit impleatur? Atque ita non desit perfectio, quae accessura erat tempore, quemadmodum non erunt vitia quae accesserant tempore: ut neque in eo quod aptum et congruum dies allaturi fuerant, natura fraudetur; neque in eo quod adversum atque contrarium dies attu
Abbreviated transcription (Latin):
Nechuius definitionis insania aliud sonat quã
gemina obiectio prȩlocuta est Undemirandũ
est obicientem testio rep&isse. Quod semel
dixisse sufficerat. Sedutres est numerum
criminationis augere uoluit quia sensum
uariare non potuit:
Quia a dulteria &corruptelȩ uirginum sacra¬
rum. Ideo contingat. quia illas dr̃ ad hoc prȩdesti¬
nauit: ut caderent :
Detestanda & abominanda opinio quaedm̃
cuiusquam male uoluntatis: autmaleactionis
credit auctorem. Cuius prȩdestinationum¬
quam extrabonitatem numquam extraustitiã
est : Vniuersȩ enim uie dñi misericordia &ueri¬
tas: Adulteriaigitur maritarum &corruptelas
uirginum. Non instituere. Nouitscã diuinitas.
sed damnare. Nec disponere: sed punire:
Quaemale homines cum admittunt suis concu¬
piscentus & cupiditatibus seruiunt. Quas ab
illa prima uoluntariȩ priuationis labe traxe

Expanded text:
RESP. Nec hujus definitionis insania aliud sonat, quam RESP. Nec hujus definitionis insania aliud sonat, quam gemina objectio praelocuta est. Unde mirandum est, objicientem tertio repetiisse, quod semel dixisse suffecerat: sed, ut res est, numerum criminationis augere voluit, quia sensum variare non potuit OBJ. Quia adulteria et corruptelae virginum sacrarum ideo contingant, quia illas Deus ad hoc praedestinavit ut caderent. RESP. Detestanda et abominanda opinio, quae Deum cujusquam malae voluntatis aut malae actionis credit auctorem; cujus praedestinatio nunquam extra bonitatem, nunquam extra justitiam est: universae enim viae Domini misericordia et veritas . Adulteria igitur maritatarum, et corruptelas virginum non instituere novit sancta divinitas, sed damnare; nec disponere, sed punire. Quae mala homines cum admittunt, suis concupiscentiis et cupiditatibus serviunt, quas ab illa prima voluntariae praevaricationis labe traxe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ dehis hocdicitur quipi& atem xp̃ianȩ conuer¬
sationis & fidei dererenter. in profanos errores:
Aut indamnabiles mores in reuocabiliter tran¬
sierunt: Non dubium est quod talem uolunta¬
tem habenter saliuessenolunt & quam diu
saluies senolunt: salui esse non possunt :
Sednullomodo credendum est huius modihomi¬
nes inhanc desperationem ex dĩ uoluntate
cecidisse : Cum potius ad leu& dñs omnes qui
corruunt. &erigat omnes elisos Nemo enim
nisi illius gratia erigitur. Nemo. nisi illius gra¬
tia stabilitur: Dĩ ergo uoluntas est: ut inbona
uoluntate maneatur. Qui & priusquam deserat᷑
Neminem deserit. & multos desestores sȩpecon
Quianolit ds̃ ut omnercatholici. infidecatholica
perseuerent. sed uelit ut magna exinde pars
apostat& : Nonest dissimilis blasphemiȩ huius
impi&as a prȩcedente sententia: Quodergo
adillam hoc&iam adistam. qua e innullo est

Expanded text:
i de his hoc dicitur, qui pietatem christianae converi de his hoc dicitur, qui pietatem christianae conversationis et fidei deserentes, in profanos errores, aut in damnabiles mores irrevocabiliter transierunt; non dubium est quod talem voluntatem habentes salvi esse nolunt; et quamdiu salvi esse nolunt, salvi esse non possunt. Sed nullo modo credendum est, hujusmodi homines in hanc desperationem ex Dei voluntate cecidisse; cum potius allevet Dominus omnes qui corruunt, et erigat omnes elisos . Nemo enim nisi illius gratia erigitur, nemo nisi illius gratia stabilitur. Dei ergo voluntas est ut in bona voluntate maneatur: qui et priusquam deseratur, neminem deserit; et multos desertores saepe con OBJ. VIII. Quia nolit Deus ut omnes Catholici in fide catholica perseverent, sed velit ut magna exinde pars apostatet. RESP. Non est dissimilis blasphemiae hujus impietas, a praecedente sententia: quod ergo ad illam, hoc etiam ad istam, quae in nullo est
Abbreviated transcription (Latin):
nomen subcȩlodatum hominibus. in quoopor¬
teat saluos fieri
uia dr̃tale in hominibus plarm& arbitriũ
*quale est dȩmonum quod propriomotu. Nihil
aliud ponit uelle Nisimalum:
otus quidem mundus sicutait iohannes a pos¬
tolus. Inmaligno positus est: & multorum
hominum talis est malitia qualis & dȩmonũ
Qualibur dicebat dñs: Pprogenies uiperarum
quomodo potestis bonaloqui cumsitis mali
Quos dediabolo patrenatiestis: & concupis¬
centias patris uri facereuultis: Sed hoc inter
malos homines distat: & dȩmones: Quod homi¬
nibus &iam ualde malis super est Sidĩ mise¬
reatur reconciliatio. De monibus autem nulla
estina &ernum seruata conuerno: Sicutergo
prȩuaricatoribus angelir: Nonds̃ indidit
illam quae inueritate non st&at uoluntatẽ
Ita nec hominibus huncaffectum: quodiabolũ
imitarentur inseruit Mendax enim depro¬
prio loquitur : & liber amendaciononerit

Expanded text:
nomen sub coelo datum hominibus, in quo opornomen sub coelo datum hominibus, in quo oporteat salvos fieri uia Deus tale in hominibus plasmet arbitrium, quale est daemonum, quod proprio motu nihil aliud possit velle, nisi malum. RESP. Totus quidem mundus, sicut ait Joannes apostolus, in maligno positus est : et multorum hominum talis est malitia, qualis et daemonum. Qualibus dicebat Dominus, Progenies viperarum, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali ? et, Vos de diabolo patre nati estis, et concupiscentias patris vestri facere vultis . Sed hoc inter malos homines distat et daemones, quod hominibus etiam valde malis superest, si Deus misereatur, reconciliatio: damonibus autem nulla est in aeternum servata conversio. Sicut ergo praevaricatoribus angelis non Deus indidit illam, quae in veritate non stetit, voluntatem: ita nec hominibus hunc affectum, quo diabolum imitarentur, inseruit. Mendax enim de proprio loquitur; et liber a mendacio non erit,
Abbreviated transcription (Latin):
mors & omnia quȩ sunt mostis oriunt᷑: quib: malis tunc se
homo induit. quando illum fide oboedientiaq
priuatum insuas promissiones diabolus adĩ
lege traduxit. Omnia quae sibi posteritatir
eius germina perconditionem de prauatȩ
stirpis obstrinxit. Vndesiqua inxp̃onauacrea¬
tura est: libera fitdiabolo. & subicitur dõ refor¬
mata. adeformitatesua : Ad imaginem eius
quicreauit eam: Quod nisifiat. reman& in illo.
in quo omnes moriuntur: Non habens sortem
in eo. inquoomnes uicificantur: Nonigitur
cuius quam peccati auctor ds̃: sed naturȩ crea¬
torest: Quȩ cum potestatem habuerit. Non
delinquendi sponte delinquit. & deceptori
suo propria. uoluntate. sesubdidit: Nec¬
naturali : sed captiuo motu: uersatur inuitio
Donec moriatur peccato &iuuatdõ.
Quod sinegratia dĩ facere non potest. quia
libestatem: quam libertate perdidit. Nis ixp̃o
liberante non recipit: Nonestenim aliud

Expanded text:
mors et omnia quae sunt mortis oriuntur. Quibus malis tunc se mors et omnia quae sunt mortis oriuntur. Quibus malis tunc se homo induit, quando illum fide obedientiaque privatum, in suas promissiones diabolus a Dei lege traduxit, omniaque sibi posteritatis ejus germina, per conditionem depravatae stirpis, obstrinxit. Unde si qua in Christo nova creatura est, libera fit a diabolo, et subjicitur Deo, reformata a deformitate sua ad imaginem ejus qui creavit eam. Quod nisi fiat, remanet in illo in quo omnes moriuntur, non habens sortem in eo in quo omnes vivificabuntur. Non igitur cujusquam peccati auctor Deus, sed naturae creator est. Quae cum potestatem habuerit non delinquendi, sponte deliquit, et deceptori suo propria voluntate se subdidit. Neturali, sed captivo motu versatur in vitio, donec moriatur peccato et vivat Deo: quod sine gratia Dei facere non potest; quia libertatem quam libertate perdidit, nisi Christo liberante non recipit. Non est enim aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Quofraus deceptoris di aboli facta est decepto
& male credulo homini poena peccati Dequa
gratia: & multorum malismeritir. non tribuit᷑
&nullorum bonis meritis p̃uenitur
malam faciat uoluntatem hominum plas¬
m& substantiam quȩnaturali motu nihil
uius quoque obiectionis uanitas. deilla proce¬
Idit scola inquanatura humana inmunis
a peccato adȩ & in lȩsa defenditur : Vt quia om̃s
homines prȩuaricationis reos &damnationi
obnoxios nasci periturosque nisi inxp̃o renascan¬
tur adserimus: Cundem uideamus dicere
auctorem culpȩ quem profitemur conditorẽ
essenaturȩ. Quod nos a sensu nr̃o penitur abdi¬
camus. Quidm̃ iustum & bonum sic humanȩ
substantiae & interiorum exteriorum que
sensum nouimus creatorem: ut prorsus abillosit
Qud quid ꝑtin& ad naturam & prorsus non abillo sit quid q̃id
contranaturã estpeccatũ autem contranaturãẽ dequo

Expanded text:
quo fraus deceptoris diaboli facta est decepto quo fraus deceptoris diaboli facta est decepto et male credulo homini poena peccati. De qua gratia, et multorum malis meritis non tribuitur, et nullorum bonis meritis praevenitumalam faciat voluntatem hominum, plasmet substantiam quae naturali motu nihil SPONSIO. Hujus quoque objectionis vanitas de illa procedit schola in qua natura humana immunis a peccato Adae et illaesa defenditur; ut quia omnes homines praevaricationis reos et damnationi obnoxios nasci, periturosque nisi in Christo renascantur, asserimus, eumdem videamur dicere auctorem culpae, quem profitemur conditorem esse naturae. Quod nos a sensu nostro penitus abdicamus, qui Deum justum et bonum, sic humanae substantiae, et interiorum exteriorumque sensuum novimus creatorem, ut prorsus ab illo sit quidquid pertinet ad naturam, et prorsus ab illo non sit quidquid contra naturam est. Peccatum autem contra naturam est, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
Insanum omnino & contra rationẽ est dicere
uoluntatem dĩ : excłi uolunta te non fieri
&damnatorem diaboli eiusque famulorum
uelle utdiabolo seruiatur: Sed hoccatholicis
pelagiani consequenter seobicere exstimant
Qui adȩ peccatum transisse in omnes diffiten¬
tur Quõsi primam natiuitatemoriginalis
culpa non oblig&. Non sinto bnoxudiabo lo
pariuili. Nec indigeant erui. de potestate tenebra¬
rum. quinum quama suo auctore discesserint
Nos autem quiomnes inadam perisse profite
mur: Uenitenim filius hominis quȩ rere & sal¬
uare quod perierat: Nec dicimus ideo creari
quemquam hominem: ut diaboli faciatuolun
tatem: Et agnoscimus omnem hominem. Non
redemptum diaboli esse captiuum:
Preuaricatio enim hominum dispositȩ a sȩcu¬
lis creationis ordinem turbare non potuit:
&merito creatura peccatrix poenalem
dominationem illius patitur: Cui relicto
uero dño spontes euendidit: Haecquippeser¬
uitus non institutio est dĩ. sediudicium

Expanded text:
. RESPONSIO. Insanum omnino et contra rationem est dicere, . RESPONSIO. Insanum omnino et contra rationem est dicere, voluntatem Dei ex Dei voluntate non fieri, et damnatorem diaboli ejusque famulorum, velle ut diabolo serviatur. Sed hoc catholicis Pelagiani consequenter se objicere existimant, qui Adae peccatum transisse in omnes diffitentur: quoniam si primam nativitatem originalis culpa non obliget, non sint obnoxii diabolo parvuli, nec indigeant erui de potestate tenebrarum, qui numquam a suo auctore discesserint. Nos mur venit enim Filius quaerere et salvare quod perierat, nec dicimus ideo creari quemquam htatem; et agnoscimus omnem hominem non redemptum diabolo esse captivum. Praevaricatio enim hominum dispositae a saeculis creationis ordinem turbare non potuit, et merito creatura peccatrix poenalem dominationem illius patitur cui, relicto vero Domino, sponte se vendidit. Haec quippe servitus non institutio est Dei, sed judicium;
Abbreviated transcription (Latin):
adhoc cre&. utillam perdat in a&ernum:
mnium quidem hominum: ds̃ creatorest:
sed nemo abeo ideo creatus est ut perir&:
Quia alia est causanascendi & alia estrausa
pereundi: Ut enim nascantur homines condi¬
toris estbeneficium. Vt autem pereant. prȩua¬
ricatoris est meritum Inadam quippe in quo
omnium hominum prȩformatanatura est om̃s
peccauerunt. Eadem que sententia quam ille
excepit obstricti sunt Neque abhocunculo
&iam si proprurpeccatis careant resoluuntur.
& indoctus est quiuitiumnature non discernit
abauctore nature: a quo prorsus alienum est
Quidquid inuno quoque damnandum est.
Creat enim homines ut sint homines : Nec multi
plicandis generationum successionibus.
Opificium suum subtrahit secundum consiliũ
bonȩ uoluntatis suae. reparaturus in multis:
quodipsefecit: Puniturus inmultir: quod ipse
nonfecit: Sicutenim perinoboedientiam uniuir
hominis peccatorer constituti sunt multi. Ita

Expanded text:
ad hoc creet, ut illam perdat in aeternum. RESP. Omnium quidem hominum creator est Deus: sed nemo ab eo ideo creatus est, ut periret. Quia alia est causa nascendi, et alia est causa pereundi. Ut enim nascantur homines, Conditoris est beneficium: ut autem pereant, praevaricatoris est meritum. In Adam quippe, in quo omnium hominum praeformata natura est, omnes peccaverunt; eademque sententia, quam ille excepit, obstricti sunt. Neque ab hoc vinculo, etiamsi propriis peccatis careant, resolvuntur, et indoctus est, qui vitium naturae non discernit ab auctore naturae: a quo prorsus alienum est, quidquid in unoquoque damnandum est. Creat enim homines, ut sint homines: nec multiplicandis generationum successionibus opificium suum subtrahit, secundum consilium bonae voluntatis suae reparaturus in multis quod ipse fecit, puniturus in multis quod ipse non fecit. Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidem a postolus. cuius ista sententia est
sollicitissimȩ prȩcipiat quod inomnibur eccle¬
sus pussime custoditur: Vt dõ proomnibus
hominibus supplic&ur. Ex quibus quod multi
pereunt: pereuntium estmeritum. quod mul¬
ti saluantur. saluantis estdonum. Vt enim
reus damn&ur. inculpabilis dĩ iustitia est :

Expanded text:
Siquidem Apostolus, cujus ista sententia est, Siquidem Apostolus, cujus ista sententia est, sollicitissime praecipit, quod in omnibus Ecclesiis piissime custoditur, ut Deo pro omnibus hominibus supplicetur : ex quibus quod multi pereunt, pereuntium est meritum; quod multi salvantur, salvantis est donum. Ut enim reus damnetur, inculpabilis Dei justitia est:
Abbreviated transcription (Latin):
ad redẽptionem eius. &iam qui regeneran di
nonerant. pertinerent: Sedita ut quod ꝑunicũ
exemplum gestum est. prouniuersis persin¬
gulare sa cramentum celebrar&ur insingulis¬
Poculum quippe in mostalitatis quod confectũ
est de infirmitate nr̃a & uirtute diuina
Hab& quidem inse ut omnibus seelsi non bibitu
saluari uel int¬
bonadata da refiliis ur̃is: Quanto magis pater
uester caclestis Dabitbona p&entibus se
Quifieri potest: ut dr̃ qui &iam illos saluat.
Dequibus dici non potest. Quod saluariuelint
Nolitaliquos saluare : &iam sisaluari uelint
Nisialiquȩ causȩ existant. De quibus quã un
sint nobis in cognoscibiler: Ille tam enbeneiudi¬
cat. De quodici aliternon potest: eum quic quam
facere debuisse: quam fecerit:
Remota ergo hac discr&ione. quam diuina
scientia intras&r&um iustitiae suȩ contino
sincerissime credendum atque profitendũ ẽ
dm̃ uelle ut omnes hominer salui fiant:

Expanded text:
ad redemptionem ejus etiam qui regenerandi ad redemptionem ejus etiam qui regenerandi non erant pertinerint; sed ita, ut quod per 231 unicum exemplum gestum est pro universis, per singulare sacramentum celebraretur in singulisPoculum quippe immortalitatis, quod confectum est de infirmita e nostra et virtute divina, habet quidem in se ut omnibus prosit; sed si non bibitursalvari velintbona data dare filiis vestris, quanto magis Pater vester coelestis dabit bona petentibus se ? qui fieri potest, ut Deus, qui etiam illos salvat, de quibus dici non potest quod salvari velint, nolit aliquos salvare, etiamsi salvari velint; nisi aliquae causae existant, de quibus, quamvis sint nobis incognoscibiles, ille tamen bene judicat, de quo dici non potest, aliter eum quidquam facere debuisse, quam fecerit? Remota ergo hac discretione, quam divina scientia intra secretum justitiae suae continet, sincerissime credendum atque profitendum est, Deum velle ut omnes homines salvi fiant.
Abbreviated transcription (Latin):
Non proomnium hominum salute. &
redemptione sitpassus
Contra uulnus originalis peccati quo in adã
omnium hominum corrupta & mostificata
natura est: & unde omnium concupiscentiarx
morbus inoleuit: Vlerum & potens acsingulare
liber amortis debito & solus absquepeccato
propeccatoribus & debitoribur mostir est
mostuus: Quodergo ad magnitudinem
& potentiam pr&ii. & quod ad unam ꝑtin&
causam generis humani sanguis xp̃i redemptio
est totius mundi: Sed qui hoc saeculum sinefide
xp̃i. &sine regenerationis sacramento ꝑtran¬
seunt redemptioni alieni sunt: Cumitaque
propterunamomnium naturam. &unam om¬
nium causam ad ñonr̃o inueritate susceptam.
recte omnes dicantur redempti: &tamen
non omnes. acaptiuitate sint eruti redempti¬
onis propri&as. Aut dubiȩ pȩner illo est. De
quibus princeps mundi missus estforas. &iam
nonuasadiaboli sed membra sun xp̃i. Cuius
mors nonita in pensa est humano generi. ut

Expanded text:
non pro omnium hominum salute et redemptione sit passus. RESPONSIO. Contra vulnus originalis peccati, quo in Adam omnium hominum corrupta et mortificata natura est, et unde omnium concupiscentiarum morbus inolevit, verum et potens ac singulare liber a mortis debito et solus absque peccato, pro peccatoribus et debitoribus mortis est mortuus. 230 Quod ergo ad magnitudinem et potentiam pretii, et quod ad unam pertinet causam generis humani, sanguis Christi redemptio est totius mundi. Sed qui hoc saeculum sine fide Christi et sine regenerationis sacramento pertranseunt, redemptionis alieni sunt. Cum itaque propter unam omnium naturam, et unam omnium causam a Domino nostro in veritate susceptam, recte omnes dicantur redempti, et tamen non omnes a captivitate sint eruti; redemptionis proprietas haud dubie penes illos est, de quibus princeps mundi missus est foras, et jam non vasa diaboli, sed membra sunt Christi. Cujus mors non ita impensa est humano generi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lius & apertius. id cogit intellegi. & siquid
aliud. tale in scĩs libris inuenitur adiduid&ur
inpellere utnullos hominum existim&ur
inmostalitatem . Nisimors prȩcesserit adeptu¬
ros: Proinde ubi dixit a postolur & nos uiuen¬
tes quireliqui sumus in aduentudñi non prȩ¬
ueniemus eos. qui antelor mierunt
pseenim dñs. in iussu & inuoce archangeli

Expanded text:
lius et apertius id cogit intellegi. et si quid lius et apertius id cogit intellegi. et si quid aliud tale in sanctis litteris inuenitur, ad id uidetur inpellere, ut nullus hominum existimetur inmortalitatem, nisi mors praecesserit, adepturus. proinde ubi dixit apostolus: Et nos uiuentes qui reliqui sumus in aduentum domini, non praeueniemus eos, qui ante dormierunt. ipse enim dominus in iussu, in uoce archangel
Abbreviated transcription (Latin):
dicipossint. qualia deillis dicta sunt duobus.:
Enoch scilic& & helia. Sed reuera quantum
aduerba beatia postoli pestin& uid&ur ad serere :¬
quosdam in fines aeculi adueniente dño. Eum fu¬
tura est resurrectio mortuorum non essemori¬
turos: sed uiuor repestos: in illam inmortalitatem
quae sc̃is &iam c&erisdatur repente mutan dor
&rimulcum illis rapiendos sicut clicitin nubibus:¬
Nec aliquod aliud mihi uisum est Quotiens dehis
uerbis uolui cogitare. sed uellem hinc potius audi¬
redoctiores Neillis &iam qui putant aliquos
morte non precedente uiuificatos aduitam
perp&uam transituros dicere inueniatur
apostolus : stultetu. quod seminas non uiui ficat᷑
nisimoriatur. Nam & illud quod in plerisque
codicibus legitur . Omnes resurgimus undefien
poterit nis iomnes moriamur. Resurrectioquippe
nisimors precesserit nulla est. & quod non nulli
codices habent. Omnes dormiemus. Multo faci¬

Expanded text:
dici possint, qualia de illis dicta sunt duobus, dici possint, qualia de illis dicta sunt duobus, Enoch scilicet et Elia. Sed revera, quantum verba beati Apostoli pertinet, videtur asserere quosdam in fine saeculi adveniente Domino, cum futura est resurrectio mortuorum, non esse morituros, sed vivos repertos, in illam immortalitatem, quae sanctis etiam caeteris datur, repente mutandos, et simul cum illis rapiendos, sicut nec aliquid aliud mihi uisum est, quotiens de his uerbis uolui cogitare. Sed uellem hinc potius audire doctiores, ne illis etiam. qui putant aliquos morte non praecedente uiuificatos ad uitam perpetuam transituros, dicere inueniatur apostolus: Stulte, tu quod seminas, non uiuificatur, nisi prius moriatur. nam et illud, quod in plerisque codicibus legitur, \'omnes resurgemus\' unde fieri poterit, nisi omnes moriamur? resurrectio quippe, nisi mors praecesserit, nulla est. et quod nonnulli codices habent \'omnes dormiemus, multo faci
Abbreviated transcription (Latin):
dñi mox credendum sit futurum esseiudicium:
Puto quod sufficiat fides symboli qua confitemur
xp̃m. a patris dextera esseuenturum aduiuor
& mostuos iudicandos. Cumergo ipsasitei causa
ueniendi. quid aliud acturur est. moxut uenerit
nisi propter quod ueni&: Deillis autem qui rapi¬
entur innubibus. Inquandam epistola quam
scripsi ad filium meum nom inemercatorem
Procul dubio notissimum uobis. cum me xonsulu¬
iss&r dequibusdam quȩstionibur pelagianorum
quinegant mostem peccato esse r&ributam:
Quatenus disputauerim in subditis lege: Illi
autem inquam dequibus dixita postolus.: Cum
loquer&ur desurrectione mostuorum : &nos
uiuentes qui reliquisumur. simulcum illis rapi¬
emur innubibur obuiam xp̃o inaera. &ita semper
cum dño erimus: Afferunt quidem aliquid
quȩstionis sed perseipsos non propter istos:
Nam & sinon sunt. &lam ipsimorituri quid istos
adiuuent. Omnino non uideo : cum talia de his

Expanded text:
Domini mox credendum sit futurum esse judicium, Domini mox credendum sit futurum esse judicium, puto quod sufficiat fides Symboli, qua confitemur Christum a Patris dextera esse venturum ad vivos et mortuos judicandos. Cum ergo ipsa sit ei causa veniendi, quid aliud acturus est mox ut venerit, nisi propter quod veniet? De illis autem qui rapientur in nubibus, in quadam epistola quam scripsi ad filium meum nomine Mercatorem, procul dubio notissimum vobis, cum me consuluisset de quibusdam quaestionibus Pelagianorum, qui negant mortem peccato esse retributam, quatenus disputaverim, in subditis lege: « Illi autem, inquam, de quibus dixit Apostolus, cum loqueretur de resurrectione mortuorum, Et nos viventes qui reliqui sumus, simul cum illis rapiemur in nubibus obviam Christo in aera; et ita semper cum Domino erimus; afferunt quidem aliquid quaestionis, sed per se ipsos, non propter istos: nam et si non sunt etiam ipsi morituri, quid istos adjuvent omnino non video, cum talia de his
Abbreviated transcription (Latin):
quisque gessit incorpore : Cumergo sacrifi¬
cia. siuealtaris. siuequarum cum que elemosy¬
narum probaptizatis defunctis omnibus offe¬
runtur : proualdebonis gratiarum actiones sunt
Pronon ualde malis propitiationes sunt:
Proualde malis &iam sinulla sunt adiumenta
mostuorum: Quales cum que uiuorum consolati¬
onessunt. quibus autem prosunt autad hoc ꝓsunt
utsitplena remissio: Autceste ut tollerabilior
fiatipsa damnatio
TER IIA
Tertiatua quȩstio est utrum statim in
aduentudñi credendum sit futurum esse
iuidicium Anspatio interposito temporis: Incuis
diebus aduentur Om̃ legimus inquis quo l qui
supererunt . rapientur innubibus obuiam xp̃o
inaera & sic semper cum dño futuri sunt:
Nos sedesidero utrum uox iudicium comit&ur
aduentum &huquirapiuntur innuber. ab soluan¬
tur in mortem : Nforte aduicem mortis ipsam
inmutationem debeamus accipere : Huicinterro¬
gationituae qua quaetris. utrum in aduentu

Expanded text:
quisque gessit in corpore. Cum ergo sacrificia sive altaris, sive quarumcunque eleemosynarum pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur, pro valde bonis, gratiarum actiones sunt, pro non valde malis propitiationes sunt, pro valde malis, etiamsi nulla sunt adjumenta mortuorum, qualescunque vivorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt, ut sit plena remissio, aut certe ut tolerabilior fiat ipsa damnatio. tera Tertia tua quaestio est, « Utrum statim in adventu Domini credendum sit futurum esse judicium, an spatio interposito temporis. In cujus diebus adventus, quoniam legimus, inquis, quod qui superabunt, rapientur in nubibus obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino futuri sunt; nosse desidero, utrum mox judicium comitetur adventum; et ii qui rapientur in nubes, an solvantur in mortem: nisi forte ad vicem mortis ipsam immutationem debeamus accipere. » 2. Huic interrogationi tuae, qua quaeris utrum in adventu
Abbreviated transcription (Latin):
doctiores. & simihi potuerint: hecita exponi
utineis possit intellegi omnes homines quiuiuun
Vel postnos iicturis unt essemorituros corrige¬
re. Quod hincaliquando alitersensi. Neque
enim lebemur indociles esse doctores. Qceste
melius homo corrigitur prauus: quam frangit᷑
durus: Cum his quaedescripsimus. ita nr̃a uel
aliorum exerceatur: &erudiatur infirmitas.
Ut tamen in eir nulla. uelut canonica constituat᷑
auctoritas: si autem in his uerbis a postoli
Nullus alius sensus poterit repperiri : &hoc eũ
intellegi uoluisse elaruerit. quod uidentur
uerba ipsa clamare: Idest quod futurisint
infinesaeculi & aduentudñi. qui non expolien¬
tur corpore: sed super induantur in mostalitate:
Vtabsorbeatur mostale auita huic sententiae

Expanded text:
si mihi potuerint haec ita exponi, ut in eis possit intelligi omnes homuel post nos uicturi sunt, esse morituros. corrigere, quod hinc aliquando aliter sensi. neque enim debemus indociles esse doctores et certe melius homo corrigitur paruus, quam frangitur durus. cum his, quae scripsimus. ita nostra uel aliorum exerceatur et erudiatur infirmitas, ut tamen in eis nulla uelut canonica constituatur anctoritas. Si autem in his uerbis apostoli nullus alius sensus potuerit reperiri et hoc eum intellegi uoluisse claruerit. quod uidentur uerba ipsa clamare, id est quod futuri sint in fine saeculi et in aduentu domini, qui non expolientur corpore, sed superinduantur inmortalitate, ut absorbeatur mortale a uita. huic sententiae
Abbreviated transcription (Latin):
quisitionem & custodiam ueritatis exercens
Dicente a postolo. Opost& heresererse : ut pro¬
bati manifesti fiant in uobis: Quis autem respici¬
ens ad tenebras impiorum: & ad inluminationẽ
filiorum. Non ad gratias agendas đõ. exipsa fiat
conlatione feruentior. &inruina pereuntium
discat. Inquae mala perliberum arbitrium

Expanded text:
quisitionem et custodiam veritatis exercens; quisitionem et custodiam veritatis exercens; dicente Apostolo, Oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis . Quis autem respiciens ad tenebras impiorum, et ad illuminationem filiorum, non ad gratias agendas Deo, ex ipsa fiat collatione ferventior; et in ruina pereuntium discat, in quae mala per liberum arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
Inspiciatur a postolorum gloriosa tolerantia
interpersequentium fremitus unoenimi ad dm̃
uocedamantium: Conuenerunt enim uere
inciuitate ista : Aduersus scm̃ puerumtuumihm̃
quem unxisti. Herodes & pontius pilatus. cum
gentibus & populis israhel. utfacerent. quae
manustua & consilium prȩdestinauitfieri:
Inspiciantur denique innumerabilium mastr¬
rum palmȩ quibus decrude lissima infideliũ
seuitia felixest conlatauictoria: Audiatur
&iam a postolus eccleriam dĩ ad perseuerantiã
pioatis instituens. Innullo inquit terre amini
ab aduersarus quae estillis causa perditionis
Vobis autem salutis & hoc adõ. Uobisenim
donatum est proxp̃o. Non solum ut in eum creda¬
tis: sed &iam ut proillo patimini. Deillis quoq
erroribus : consulens nobis dĩ bonitas sentiatur
Quos dr̃ inecclesia contraecclesiam permisit
exurgere: Non utique eos creans. aut fouens
sed ꝑipsos diligentiam filiorum suorum. adin¬

Expanded text:
Inspiciatur Apostolorum gloriosa tolerantia, Inspiciatur Apostolorum gloriosa tolerantia, inter persequentium fremitus unianimi ad Deum voce clamantium: Convenerunt enim vere in civitate ista, adversus sanctum puerum tuum Jesum, quem unxisti, Herodes et Pontius Pilatus, cum gentibus et populis Israel, ut facerent quae manus tua et consilium praedestinavit fieri . Inspiciantur denique innumerabilium martyrum palmae, quibus de crudelissima infidelium saevitia felix est collata victoria. Audiatur etiam Apostolus Ecclesiam Dei ad perseverantiam pietatis instituens. In nullo, inquit, terreamini ab adversariis, quae est illis causa perditionis, vobis autem salutis, et hoc a Deo. Vobis enim donatum est pro Christo non solum ut in eum credatis, sed etiam ut pro illo patiamini . De illis quoque erroribus consulens nobis Dei bonitas sentiatur, quos Deus in Ecclesia contra Ecclesiam permisit exsurgere: non utique eos creans aut fovens, sed per ipsos diligentiam filiorum suorum ad in