comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lam gr̃am semꝑ donantẽ. nunc etiã re¬
uelantẽ: & hanc u̾itatem tunc ꝓmit¬
uente conscientia conseruant᷑: fide ꝑ
dilectionẽ oꝑante cõplentur. Illa uͦquȩ
in ꝓmittente significatione u̾sata st̃: rebus
reo̾ditis transierunt. Ita & ipsa non soluta
sed adimpleta sunt: qr ea non irrita.
nec fallacia xꝑc ostendit. cũ id qͦd eo¬
rũ significatione ꝓmittebat᷑ exhibuit.
Non itaq sicut faustus opinat᷑. quȩdã
dñs iñc adimpleuit quȩ ab antiquis
iustis iam dicta erant ante legẽ moyse¬
os sicuti est non occides. qđ non contra¬
rio redarguit. sed magis firmauit
cũ & ab ita & a conuitio reuocauit:
quȩd̾a uͦ soluit quȩ ꝓpria uidebant᷑
legis hebreoꝵ.sicuti est oculũ ꝓ ocu¬
lo ᷤ dent̃e ꝓ dente. qd̾ uidet᷑ potius ab¬
stulisse quã confirmasse cũ ait. Ego
aut̃ dico uobis non resistere malo: sed
siquis te ꝑcusserit in maxillam tuã
dext̾am. prebe illi & alterã. & cętera.

Expanded text:
 gratiam donantem, nunc etiam revelantem; et hanc veritatem tunc promitvente conscientia conservantur, fide per dilectionem operante complentur : illa vero quae in promittente significatione versata sunt, rebus redditis transierunt. Ita et ipsa non soluta, sed adimpleta sunt; quia ea non irrita, nec fallacia Christus ostendit, cum id quod eorum significatione promittebatur exhibuit. Non itaque. sicut Faustus opinatur. quaedam dominus Iesus adinpleuit. quae ab antiquis iustis iam dicta erant ante legem Moyseos, sicuti est: non occides. quod non contrario redarguit, sed magis firmauit. cum et ab ira et a conuicio reuocauit. quaedam uero soluit. quae propria uidebantur legis Hebraeorum, sicuti est: oculum pro oculo. dentem pro dente. quod uidetur potius abstulisse quam confirmasse. cum ait: ego autem dico uobis non resistere malo; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dextram. pr
Abbreviated transcription (Latin):
Absit. S peccatũ ut appareat pec¬
catũ: ꝑ bonũ michi oꝑatum est mor¬
tẽ. Neqͥ enĩ lex iubebat delictũ. ut
illa sub intrante abundaret delictũ:
sed suꝑbos multũ sibi tribuentes.
mandati scĩ & iusti & boni adiectio
reos etiã preuaricationis effecerat:
ut eo modo humiliati discerent ad
gr̃am ꝑtinere ꝑ fid̾e: ut iam non
essent legi sub diti ꝑ reatũ. sed legi
sociati ꝑ iusticiam᷑. Idem qͥppe apłs
dicit. qr pͥusquã ueniret fides sub
lege custodiebamur: conclusi in e¬
and̃e fide quȩ postea reuelata est.
taq lex inquit pedagogus noster
erat in xp̃o ĩu. S. postea quã ue¬
nit fides. iam non sumus sub peda¬
gogo: qr nos reatus legis non obli-¬
gat iam ꝑ gr̃am liberãtos. Namq
antequã sꝑitalem gr̃am humilia¬
ti recipemus: nichisꝰ nisi mortifica¬
bat nos littera. iubens qd̃ non pos¬
semus implere. Unde idem dicit.
Littera occidit: sp̃c aut̃ uiuificat.

Expanded text:
absit. sed peccatum ut adpareat pecabsit. sed peccatum ut adpareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. neque enim lex iubebat delictum. ut illa subintrante abundaret delictum, sed superbos multum sibi tribuentes mandati sancti o et iusti et boni adiectio reos etiam praeuaricationis effecerat, ut eo modo humiliati discerent ad gratiam pertinere per fidem, ut iam non essent legi subditi per reatum. sed legi sociati per iustitiam. idem quippe apostolus dicit. quia priusquam ueniret fides. sub lege custodiebamur conclusi in eam fidem, quae postea reuelata est. itaque lex. inquit. paedagogus noster erat in Christo Iesu; sed posteaquam uenit fides, iam non sumus sub paedagogo. quia nos reatus legis non obligat, iam per gratiam liberatos. namque antequam spiritalem gratiam humiliati reciperemus. nihil nisi mortificabat nos littera iubens, quod non possemus inplere. unde idem dicit: littera occidit. spiritus autem uiuificat.
Abbreviated transcription (Latin):
uenire adu̾sus apłm dicentẽ. om̃ia hȩc¬
figurȩ nr̃ȩ fuerunt. ite dicentẽ de xꝑo¬
in illo erat. quotqͦt enĩ ꝓmissiones di
in illo etiã. id est in illo exhibitȩ. in illo
a dimpletȩ sunt: & sine caligine uidebis
& quã legẽ adimplere uenerit. & eã quo
pacto adimpleuerit: nec ꝑges extendi
ꝑ tria genera legis & tria genera ꝓpħa¬
rum: quȩrens qua exeas & non inue¬
niens. Manifestum est enĩ & luce clari¬
us hoc etiã noui testamenti scriptura sepe
testatur: quã leg̃e & quos ꝓpħas xꝑc non¬
uenerit soluerẽ sed adimplere. Ipsa est
quã lex ꝑ morsen data: de quo xꝑcait.
De me enim ille scͥpsit. Certe enĩ ipsa est
lex quȩ subintrauit ut abundaret pec¬
catum: qd ad eius reptehensiotiẽ ni¬
chil intelligentes. in ore habere con¬
suestis. Ibi ergo lege: & uide qr ipsa est
de qua dicitur. Itaq lex quid̾e sc̃a:
QAgͦ bonũ est. mͥ factum est mors:

Expanded text:
venire advenire adfigurae nostrae fuerunt. item dicentem de Chin illo erat: quotquot enim promissiones dei. in illo etiam, id est in illo exhibitae, in illo adinpletae sunt et sine caligine uidebis, et quam legem adinplere uenerit et eam quo pacto adinpleuerit. nec perges extendi per tria genera legis et tria genera prophetarum quaerens, qua exeas, et non inueniens. manifestum eat enim, et luce clarius hoc etiam noui testamenti scriptura saepe testatur, quam legem et quos provenerit solvere, sed adimplere. Ipsa est quam, Lex per Moysen data, de quo Christus ait, De me enim ille scripsit . Certe enim ipsa est Lex, quae subintravit ut abundaret delictum : quod ad ejus reprehensionem, nihil intelligentes, in ore habere consuestis. Ibi ergo lege et vide, quia ipsa est de qua dicitur, Itaque Lex quidem sancta, Quod ergo bonum est, mihi factum e
Abbreviated transcription (Latin):
tionis agninȩ sacrũ qd̾ in ȩternũ ser¬
uare lex & ꝓpħȩ precipiunt. uos im¬
piatis. Cur deniq neomenias & ba¬
ptismata. & scenophegias ac reliqua
huius modi legis atq ꝓͥpħarum sacra¬
menta carnalia parũ deuitatis dirũ¬
pere: si eade xꝑc minime destruxit:
Quare non immerito dixerim. qr si uul¬
tis ut ratio uobis contẽptus istius con¬
stet. oportet aut uos negare xꝑi esse
discipulos: aut tand̾e fateri ipsum
om̃ia hȩc destruxisse pͥorem. Qd̾ cum
fueritis confessi: tunc & illud consequi¬
tur. ut aut falso fateamini scͥptum es¬
se tanquã idem dixerit non se uenisse
soluere legẽ sed adimplere: aut nescio
qͥd hoc longe aliud qͣm uos putatis si¬
gnificasse. disputatio.xix.
ugustinus respondit. Qͥa iam con¬
sentis dixisse xꝑm non ueni soluere
legẽ uł ꝓpħas sed adimplere. durũ enĩ
tibi uidetur adu̾sus euangłicam aucto¬
ritatẽ uenireꝰ durũ etiam tibi uideat᷑

Expanded text:
tionis agninae sacrum, quod in aeternum sertionis agninae sacrum, quod in aeternum seruare lex et prophetae praecipiunt, uos inpiatis? cur denique neomenias et baptismata et scenopegiam ac reliqua huiusmenta carnalia, parum devitatis irrumpere, si eadem Christus minime destruxit? Quare non immerito dixerim, quia si vultis ut ratio vobis contemptus istius constet, oportet aut vos negare Christi esse discipulos, aut tandem fateri ipsum omnia haec destruxisse priorem. Quod cum fueritis confessi, tunc et illud consequitur, ut aut falso fateamini scriptum esse, tanquam idem dixerit, non se venisse solvere Legem, sed adimplere; aut nescio quid hoc longe aliud quam vos putatis, significasse. CAPUT VII. AUGUSTINUS respondit: Quia jam consentis dixisse Christum, Non veni solvere Legem vel Prophetas, sed adimplere ; durum enim tibi videtur adversus evangelicam auctoritatem venire; durum etiam tibi videatur
Abbreviated transcription (Latin):
Tu tam̃ qͥd fiduciȩ gerens hȩc obicias
quęro: aut quare contra me id esse pu¬
tes solum qd̾ tibi non minus uideatur
esse contrariũ. Si xp̃i non est legem
Cur gͦ uos ead̾e soluitis: An sensim fate¬
testant᷑. uos om̃i oꝑe ꝓphanatis: nec pę¬
nam mortis quã aduersus uiolatores e¬
us statuit nec maledicti ꝑtimescentes
infamiam: Qͥd & a circũcisionis dede¬
coroso illo signaculo legi ac ꝓpħis om̃ib
honorato & maxime abrahȩ post opina¬
nat᷑a suam fid̾e.sinus defenditis ur̃os :÷
presertĩ cum & ꝑiturum om̃em de ple¬
be sua ꝑhibeat iudeoꝵ d̾s quicũq non
hac fuerit ignominia p̃signatus: Cur
& sacrificioꝵs legitima quȩ nec moyses
ac ꝓpħȩ sub lege. nec sub fide sua in se¬
cundis habuit abraham. uossꝑnitis :
Cur uͦ & ciboꝵ indifferentia animas
polluitis ur̃as.: si hec ut creditis om̃ia
xꝑc non uenit soluere sed adimplere:
Cur & atimoꝵ anniu̾sale ius & macta¬

Expanded text:
Tu tamen quid fiduciae gerens haec obicias Tu tamen quid fiduciae gerens haec obicias quaero, aut quare contra me id esse putes solum, quod tibi non minus uideatur esse contrarium. si Christi non est legem cur ergo uos eadem soluitis? an sensim fatetestantur. uos omni opere profanatis nec poenam mortis. quam aduersum uiolatores eius statuit, nec maledicti pertimescentes infamiam r quid et a circumcisionis dedecoroso illo signaculo legi ac prophetis omnibus honorato et maxime Abrahae post opinatam suam fidem sinus defenditis uestros. praesertim cum et periturum omnem de plebe sua perhibeat Iudaeorum deus, quicumque non hac fuerit ignominia praesignatus ? cur et sacrificiorum legitima. quae nec Moyses ac prophetae sub lege nec sub fide sua in secundis habuit Abraham, uos spernitis? cur uero et ciborum indifferentia animas polluitis uestras, si haec, ut creditis, omnia Christus non uenit soluere, sed adinplere ? cur et azymorum anniuersale ius et macta
Abbreviated transcription (Latin):
ego ex gentib ueniens. incassum
me accessisse putabam ad xp̃m: qr
nichil tale afferrem qd in me de
suis posset adiectionib adimple¬
re. Quȩrens gͦ quȩ nam esset pͥor
illa mensura: inuenio sabbata. pi¬
thomen. sacrificia. neomenias. bap¬
tismata. azimophegias. ciboꝵ dis¬
cretiones. potuum: uestimentoꝵ
& alia quȩ ꝑourrere longũ est. Ar¬
bitratus gͦ sum hoc esse. nec aliud
qͥcquã qͦd se xp̃c non uenisse solue¬
re dixerit. sed adimplere. Nec im¬
merito. Qͥd enĩ lex sine mandatis :
Qͥd ꝓpħȩ sine prefatib: Ad hec in¬
uenio etiã amarũ illic inditũ ma¬
ledictum: adu̾sus eos qui non ꝑ¬
manserint in om̃ib quȩ scͥpta st̃
in libro legis illius. ut faciant ea.
Et illinc gͦ maledictũ metuens tan¬
filium dicentẽ audiens qd non ue¬
niret eade soluere sed adimplere:
uide si qͥd impedire iam poterat quin
factus essem iudeus. S huic ꝑiculo
me manichei ueneranda fides eripuit.

Expanded text:
ego ex Gentibus veniens, incassum ego ex Gentibus veniens, incassum me accessisse putabam ad Christum, quia nihil tale afferrem, quod in me de suis posset adjectionibus adimplere. Quaerens ergo quaenam esset prior illa mensura, invenio sabbata, peritomen, sacrificia, neomenias, baptismata, azymophagias, ciborum discretiones, potuum, vestimentorum, et alia, quae percurrere longum est. Arbitratus ergo sum hoc esse; nec aliud quidquam, quod se Christus non venisse solvere dixerit, sed adimplere. Nec immerito: quid enim Lex sine mandatis? Quid Prophetae sine praefatibus? Ad haec invenio etiam amarum illic indictum maledictum adversus eos, qui non permanserint in omnibus quae scripta sunt in libro Legis illius, ut faciant ea . Et illinc ergo maledictum metuens tanfilium dicentem audiens, quod enim non uenerit eadem soluere, sed adinplere. uide. si quid inpedire iam poterat. quin factus essem Iudaeus. sed huic periculo me Manichaei ueneranda fides eripuit.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑcilium de obseruatione sabbato¬
rũ erigis : An de porcinȩ abstinen¬
tia tibi conscius gaudes : An deniq
de uictimarũ sanguine & holocau¬
stoꝵs nidorib. iudeoꝵ te exaturasse
d̾m exultas: Qd̾ si hors fecisti ni¬
chil: qͥd ita xp̃m non uenisse legẽ
soluere.sed adimplere contendis:
Quare in deficientes ego p̃ceptori me¬
o refero gr̃as: qui me similit̃ laban¬
tẽ retinu̾it ut essem hodie xꝑianis.
Nlam ego quoq cũ capitulum hoc
imprudens legerẽ quemadmod̾u tu:
pene ieram in consiliũ udeus fieri.
Nec immerito. Etenĩ si xp̃c legẽ non
uenit soluere sed adimplere. ad¬
impletio aut̃ numquã in uase in¬
ani dicit᷑ sed in semoͥ solus m ui
debat᷑ israhelita posse fieri xꝑtanus.
qui refertus maxima ex parte lege
diis eo cuius adhuc uideret᷑ esse ca¬
pacior: si tam̃ & ipse pͥora non sol¬
ueret. Alioquin nec circa eũ adim¬
pletio hec esset: sed exhaustio. At

Expanded text:
supercilium de obseruatione erigis sabbatosupercilium de obseruatione erigis sabbatorum? an de porcinae abstinentia tibi conscius gaudes? an denique de uictimarum sanguine et holocaustorum nidoribus Iudaeorum te exsaturasse deum exultas ? quodsi horum fecisti nihil, quid ita Christum non uenisse legem soluere. sed adinplere contendis? Quare indeficientes ego praeceptori meo refero grtem retinuit, ut essem hodie Christianus. Nam ego quoque, cum capitulum hoc imprudens legerem, quemadmodum tu, pene ieram in consilium Judaeus fieri. Nec immerito: etenim si Christus Legem non venit solvere, sed adimplere, adimpletio autem nunquam in vase inani dicitur, sed in semo, solus mihi videbatur Israelita posse Christianus fieri, qui refertus maxima ex parte Lege dus eo cujus adhuc videretur esse capacior; si tamen et ipse priora non solveret: alioquin nec circa eum adimpletio haec esset, sed exhaustio. At
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ corpore atq animo simul lege ob¬
situs ac ꝓpħis. Nam huiusmodi quos
aIO & circuncisionẽ portant. & ob¬
seruant sabbatũꝰ & porcina ac re¬
liquis abstinent huusmodi quȩ
precepit lex. sub xꝑiani quamuis
nominis ꝓfessione. decepti etiam
ipsi ut intelligi datur hoc ipso
soluend̃a leg̃e se uenisse dixerit
sed ad implend̾a. Quare cũi tali esset
mͥ non pusillum ut dixi certamen:
donec capituli huius a me molestiã
demolirer. Tibi uͦ nequaquã congre¬
di metuã nullis confiso uirib & im¬
pudentia potius lacessenti: ut faci¬
lius temptari me pute abste quã co¬
gi ut creda dixisse xp̃m qđ nec te ui¬
deam credidisse. Nec enĩ quicquã eo¬
rũ preferens quib lex & ꝓpħȩ non sol¬
ui uideant᷑ sed adimpleri: me tam¬
quã desidem obiurgas ac p̃uarica¬
torem ex huius obiectione capitu¬
li. An & tuiam detruncatoꝵ in¬
guinũ obsceno illo signaculo głiaris:
tanquã iudeus aut nazareus: An

Expanded text:
enim corpore atque animo simul lege obenim corpore atque animo simul lege obsitus ac prophetis. nam huiusmodi, quos aio, et circumcisionem portant et obseruant sabbatum et porcina ac reliquis abstinent huiusmodi, quae praecepit lex, sub christiani quamuis nominis professione decepti etiam ipsi, ut intellegi datur, hoc ipso soluendam legem se uenisse dixerit. sed ad inplendam. quare cum talibus esset mihi non pusillum, ut dixi, certamen, donec capitulij huius a me molestiam demolirer, tibi uero nequaquam congredi metuam nullis confiso uiribus et inpudentia potius lacessenti, ut facilius temptar, me putem abs te quam cogi, ut credam dixisse Christum, quod nec te uideam credidisse. nec enim quicquam eorum praeferens, quibus lex et prophetae non solui uideantur, sed adinpleri, me tamquam desidem obiurgas ac praeuaricatorem ex huius obiectione capituli. an et tu iam de truncatorum inguinum obscaeno illo signaculo gloriaris, tamquam Iudaeus aut Nazaraeus? an
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tuum: & oderis inimicũ tuum. Ego
aut̃ dico uobis. Amate inimicos ur̃os &
ꝓ ꝑsecutorib ur̃is orate. ẜ̧ que destructo
est. Dictum est. qui uoluerit uxorem¬
suã dimittere: det ei libellum repudii.
onis quicũq uxorem suã dimiserit: &¬
ipsam mechari faciet. & is erit mechus
si post eam alt̾am duxerit. Hȩc gͥ sunt
de manifesto moy seos precepto. iccir¬
coq destructa: illa uet̾um iustoꝵ & ob
hoc adimpleta. Qd si & tibi ita intellige¬
re placet: non ab reerit & illud dixisse
iãm qr non uenit soluere legẽ sed ad¬
implere.Sin hȩc tibi nr̃a displicet ex¬
positio. aliam quęre: tantũ ne ũm men¬
titũ dicere cogaris: aut te necesse sit
iudeũ fieri ne etiã nunc legẽ soluere
ꝑseueres quã ipse non soluit. Et tam̃
hoc si mͥ nazareoꝵ obiceret qͥsquã qͦs
alii simmachianos appellant. qd̾ uãc
aliquantisꝑ hesissem. incertus qͥd ei re¬
sponderẽ. Nec immerito. Ueniebat

Expanded text:
cum tuum et oderis inimicum tuum; ego cum tuum et oderis inimicum tuum; ego autem dico uobis: amate inimicos uestros et pro persecutoribus uestris orate: aeque destructio est. dictum est: qui uoluerit uxorem dimittere, det ei repudium; umque uxorem suam dimiseritipsam moechari faciet, et is erit moechus, si postea alteram duxerit. haec igitur sunt de manifesto Moyseos praecepta idcircoque destructa, illa ueterum iustorum et ob hoc adinpleta. quod si et tibi ita intellegere placet, non ab re erit et illud dixisse Iesum, quia non uenit soluere legem, sed adinplere. sin haec tibi nostra displicet expositio. aliam quaere: tantum ne Iesum mentitum dicere cogaris, aut te necesse sit Iudaeum fieri. ne etiam nunc legem soluere perseueres, quam ipse non soluit. Et tamen hoc si mihi Nazaraeorum obiceret quisquam, quos alii Symmachianos appellant, quod enimaliquantisper haesissem incertus, quid ei responderem. nec inmerito; ueniebat
Abbreviated transcription (Latin):
re olim ꝓmulgata ꝑ enoch & setħꝰ et
cȩteros eoꝵ similes iustos quib eade
illustres tradiderunt angłi temꝑandȩ
in hõib gr̃a feritatis cui non uideat᷑
eius. circa hec ead̾e quȩ ꝓmpsit. Qͥd enĩ
dicit : Audistis dictũ esse antiqͥs: non
occides. Ego aut̃ dico uobis: ne irasca
mini. Equide adimpletio est. Audistis
dictũ esse: non mechaberis. Ego aut̃ dico
uobis: ne concupiscatis. Equidem adim¬
pletio est. Dictum est. Non ꝑiurabis.
Ego aut̃ dico: ne iuretis. E quide ȩque
adimpletio est. In his enĩ & pͥora roborat.
& qd̾ defuit adicit. Ubi uͦ iudeoꝵ quȩ¬
dam uisus est nominasse: illa quide nec
adimpleuit. sed etiã penitus eradica¬
uit preceptione contrarioꝵ. Qͥd enĩ
sequitur:: Audistis dictum esse. ocu¬
lum ꝓ oculo. dentẽ ꝓ dente. Ego aut̃
dico uobis. Qui te ꝑcusserit in maxil¬
lã: prebe illi & alt̾am. Hoc iam destru¬
ctio est. Dictum est inquit. Amabis ami¬

Expanded text:
re, olim promulgata per Enoch et Seth et re, olim promulgata per Enoch et Seth et ceteros eorum similes iustos. quibus eadem inlustres tradiderint angeli temperandae in hominibus gratia feritatis — cui non uideatureius. circa haec eadem quam promisit. quid enim dicit? audistis dictum esse antiquis: non occides: ego autem dimini quidem: adimpletio est. Audistis dictum esse, Non moechaberis; ego autem dico vobis, ne concupiscatis quidem: adimpletio est. Dictum est, Non pejerabis; ego autem dico vobis, ne juretis quidem: aeque adimpletio est. In his enim et priora roborat, et quod defuit, adicit. ubi uero Iudaeorum quaedam uisus est nominasse, illa quidem nec adinpleuit. sed etiam penitus eradicauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistis dictum esse: oculum pro oculo, dentem pro dente; ego autem dico uobis: qui te percusserit in maxilla, praebe illi et alteram: hoc iam destructio est. dictum est, inquit. amabis ami
Abbreviated transcription (Latin):
at paulum qui scribens ad titũ
est. & gentes suos habere ꝓpħas. Nec¬
non & ueritatẽ habere ꝓphas suos:tam
Idem paulus significat quã etiã m̃c.
Et iñc quid̾e ubi dicit. ecce mitto ad
uos sapientes & ꝓpħas. & ex ipsis in¬
terficietis in singulis locis: paulus
uͦ cum dicit. ipse dñs constituit pͥmo
apłos. deinde ꝓpħas. Lege gͦ triꝑtita
& triꝑtitis ꝓphis. de quonam eoꝵ iñc
dixerit: non satis liquet. Est tam̃ co¬
nicere ex consequentib. Etenĩ si circũ.¬
cisionẽ statim nominaret. & salbata
& sacrificia. & obseruationes hebras¬
cas: inq eas aliquid adimpletionis
gr̃a ꝓtulisset : dubium non erat qr de
iudeoꝵ lege dixisset & ꝓpħis quin eos
non soluere uenerit sed adimplere.
Ubi uͦ hoꝵ quid̾e nichil memorat.
sola uͦ recenset antiquiora precepta.
id est non occides. non mechabetis.
non ꝑiurabis. hȩc aut̃ erant antiqui¬
tus in nationib id est in ꝓmptu ꝓba¬

Expanded text:
at Paulum, qui scribens ad Titum at Paulum, qui scribens ad Titum est et gentes suos habere prophetas. necnon et ueritatem habere prophetas suos tam idem Paulus significat quam etiam Iesus. et Iesus quidem ubi dicit: ecce mitto ad uos sapientes et prophetas, et ex ipsis interficietis in singulis locis: Paulus uero cum dicit: ipse dominus constituit primo apostolos, deinde prophetas. Lege ergo tripertita et tripertitis prophetis. de quonam eorum Iesus dixerit. non satis liquet, est tamen conicere ex consequentibus. etenim si circumcisionem statim nominaret et sabbata ac sacrificia et obseruationes Hebraicas inque eas aliquid adinpletionis gratia protulisset, dubium non erat. quin de Iudaeorum lege dixisset et prophetis. quia eos non soluere uenerit, sed adinplere. ubi uero horum quidem nihil memorat, sola uero recenset antiquiora praecepta. id est: non occides. non moechaberis, non peierabis — haec autem erant antiquitus in nationibus. ut est in promptu proba
Abbreviated transcription (Latin):
cesse est. Ac ꝑ hoc repͥmendi furo¬
ris eoꝵ gr̃a non ab re fuerit dixis¬
se. uti n̾e putarent qr uenisset
legẽ soluere. sed adimplere. Nec
hoc ipsum mentitus est. nec fefel¬
lit. In different̃ enĩ & absolute
nominauit legẽ. Sunt aut̃ legũ
rũ qͦd peccati & mortis paulus appel¬
lat : aliud uͦ gentium qd̾ natura¬
le uocat. Gentes enĩ inquit natu¬
raliter quȩ legis sunt faciunt:
& eius modi legem non habentes
ipsi sibi st̃ lex. qui ostendunt opus
legis scriptũ in cordib suis: Terci¬
um uͦ genus legis est u̾itas: quod
ꝑinde significans apłs dicit. Lex
gͦ existentib legib. & it̃ui asseue¬
rante nobis qr non uenerit solue¬
re legẽ sed adimplere: non parua
cura ac diligentia opus est de qua
earũ dixerit᷑ intelligere. Item ꝓpħȩ
alii sunt iudeoꝵ. alii gentiũ. Alii
u̾itatis. S de iudeoꝵ quid̾e. nul¬
lus quȩ siuerit: notũ est enĩ. De
gentium uͦ siquis ambigit: audi¬

Expanded text:
cesse est, ac per hoc reprimendi furocesse est, ac per hoc reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia uenisset legem soluere, sed adinplere. nec hoc ipsum mentitus est nec fefellit: indifferenter enim et absolute nominauit legem. Sunt autem legum rum, quod peccati et mortis Paulus appellat; aliud uero gentium, quod naturale uocat. gentes enim, inquit. naturaliter, quae legis sunt. faciunt; et eiusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, legis scriptum in cordibus suis . Tertium vero genus legis est veritas, quod perinde significans Apostolus dicit: Lex ergo existentibus legibus, et Jesu asseverante nobis quia non venit solvere Legem, sed adimplere, non parva cura ac dilearum dixerit intellegere. item prophetae alii sunt Iudaeorum, alii gentium. alii ueritatis. sed de Iudaeorum quidem nullus quaesiuerit: notum est enim. de gentium uero si quis ambigit, audi
Abbreviated transcription (Latin):
exposui. non aliam legẽ aut alios
ꝓpħas quã eos quos caͬtholica tenet
autoritas. non uenit soluere sed
adimplere.
austus dixit. Non ueni soluere
legẽ & ꝓpħas sed adimplere :
ecce iam consentio dictum. Que¬
rendu tam̃ est. cut hoc dixerit
ũc. Utrĩtne cõpalpandi iudeoꝵs
furoris causa.qr idem sacroscã sua
ab eode conculcari uidentes indi¬
gnarent᷑  eumq ac si impiũ ac
male sanũ ne audiendũ quid̃e exi¬
stimarent nedum sequend̾u : anut
nos qui ei credebamus ex gentibus.
institueret atq informaret. pati¬
ent̃ ac morgere mandatoꝵs subi¬
re iugũ qd ceruicib nr̃is iudeoꝵ
lex imponeret ac ꝓpħȩ. S hoc
quid̾e nec te ipsum putare credo:
nos hebreoꝵ legi addiceret ac ꝓphe¬
tis. Ac ꝑ hoc si hec non fuit causa
dicendi: illa alia debet esse quã di
nemo qui nesciat. Ex quib cum
idem colligerent legẽ ac ꝓpħas su¬
os ab eod̾e̾ solui. indignarent᷑ ne¬

Expanded text:
exposui, non aliam legem nec alios exposui, non aliam legem nec alios prophetas quam eos, quos catholica tenet auctoritas, non uenit soluere, sed adinplere.AUSTUS dixit: Non ueni soluere. legem et prophetas, sed adinplere. ecce iam consentio dictum. quaerendum tamen est, cur hoc dixerit Iesus. utrumne conpalpandi Iudaeorum furoris causa. quia idem sacrosancta sua ab eodem conculcari uidentes indignarentur eumque ac si inpium ac malesanum ne audiendum quidem existimarent, nedum sequendum, an ut nos, qui ei credebamus ex gentibus, institueret atque informaret patienter ac morigere mandatorum subire iugum, quod ceruicibus nostris Iudaeorum lex inponeret ac prophetae. sed hoc quidem nec te ipsum putare credo, nos Hebraeorum legi addiceret aut prophetis. ac per hoc, si haec non fuit causa dicendi, illa alia debet esse, quam dinemo qui nesciat. ex quibus cum idem colligerent legem ac prophetas suos ab eodem solui, indignarentur ne
Abbreviated transcription (Latin):
sectam faisissimam. fid̾e aut̃ catholi¬
cam uerissimã iudicant: nec bonũ
ã contrario separare formidant.
sed malum non esse naturã qr con¬
tra naturã est intelligunt. ñ gen¬
tẽ nescio quã tenebrarũ adu̾sus di¬
uina regna a suo pͥncipio nascen¬
tẽ & rebellante. quȩ uere ampliorem
formidinẽ intulit d̾o ur̃o quã infan¬
tib manie: quippe quẽ dicitis ne sua
membra illius impetu capta & uasta¬
ta conspiciat. uelum contra se posu¬
isse. Pinde nullas ex hoc capitulo
patiunt᷑ angustias. qd quasi legis
& ꝓpħarum precepta non seruent:
ritatẽ d̾i & ꝓximi. in quib duobus
preceptis tota lexpendet & ꝓpħȩ:
& quȩcũq ibi uł reb gestis. uel
sacrors celebrationib. uł locu¬
tionũ modis figurate ꝓpħata st̃.
mus. nec illud euangłii capitulum
falsum esse dicimus. nec xꝑi disci¬
pulos nos negamus : qr ea ratione
ueritatis quã ꝓ meis uirib totiens

Expanded text:
sectam falsissimam, fidem autem catholisectam falsissimam, fidem autem catholicam uerissimam iudicant. nec bonum a contrario separare formidant, sed malum non esse naturam, quia contra naturam est, intellegunt; non gentem nescio quam tenebrarum aduersum diuina regna a suo principio nascentem et rebellantem, quae uere ampliorem formidinem intulit deo uestro quam infantibus maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius inpetu capta et uastata conspiciat, uelum contra se posuisse. proinde nullas ex hoc capitulo patiuntur angustias, quod quasi legis et prophetarum praecepta non seruent, ritatem dei et proximi, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae et quaecumque ibi uel rebus gestis uel sacramentorum celebrationibus uel locutionum modis figurate prophetata smus nec illud euangelii capitulum falsum esse dicimus nec Christi discipulos nos negamus, quia ea ratione ueritatis, quam pro meis uiribus totiens
Abbreviated transcription (Latin):
strabo. Quocirca siue circuncisio. siue
quȩ his prenuntiabant᷑. impleuit. At¬
tende cui contradicas. Cum apło ex apo¬
stolo dico: om̃ia hȩc figurȩ nr̃ȩ fuerug
Nam sicut te manicheus imꝑiam docu¬
it ꝑuersitatẽ. ut ex euangłio qd̾ here¬
sim̾ tuã non impedit hoc accipias. qd̾
aut̃ impedit non accipias: sic nos apo¬
stolus docuit piam ꝓuisionẽ. ut qͥsquis
nobis annunciauerit preter id qd̃ ac¬
cepimus: anathema sit. Unde xꝑiani
catholici & uos inter zizania nume¬
rant. qr dñs exposuit qͥd sint zira¬
nia. non aliqua falsa ueris scͥpturis
immissa sicut tu interpretaris: sed ho¬
mines filios maligni id est imitato¬
res diabolice falsit᷑atis. Nec om̃ia tẽme¬
re credunt: & id̾o manicheo cȩterisq
hereticis non utiq credunt: nec ra¬
tionẽ ex hõib damnant. sed quam
uos dicitis esse rationẽ errorem esse
conuincunt: nec  uerũ falsumq iu¬
dicare impium putant. id̾o ur̃am

Expanded text:
strabo. quocirca siue circumcisio siue strabo. quocirca siue circumcisio siue quae his praenuntiabantur, inpleuit. adtende cui contradicas: cum apostolo, ex apostolo dico: omnia haec figurae nostrae fuerunt. Nam sicut te Manichaeus inpiam docuit peruersitatem, ut ex euangelio, quod haeresim tuam non inpedit, hoc accipias, iquod autem inpedit, non accipias: sic nos apostolus docuit piam prouisionem, ut quisquis nobis adnuntiauerit praeter id. quod accepimus, anathema sit. unde christiani catholici et uos inter zizania numerant. quia dominus exposuit quid sit zizania non aliqua falsa ueris scripturis inmissa. sicut tu nterpretaris, sed homines filios maligni, id est imitatores diabolicae falsitatis. nec omnia temere credunt; et ideo Manichaeo ceterisque haereticis non utique credunt. nec rationem ex hominibus damnant; sed quam uos dicitis esse rationem. errorem esse conuincunt. nec uerum falsumque iudicare inpium putant; ideo uestram
Abbreviated transcription (Latin):
se martio licere arbitramini aliud con¬
siderare non martẽ: cur ex die sepcimo
qd̃ sabbatũ a requie nominatũ est. diui¬
nis scripturis saturnũ importare cona¬
mini. qr eũ diem saturni gentes appella¬
uerunt : Nempe iam uidetis cũ quanta
impietate deliretis. De sacrificiis autẽ
animalium qͥs nr̃m nesciat magis a dõ¬
ꝑuerso popło congruent̃ imposita: quã
do desideranti oblata : S tam̃ etiã in
his figure nr̃ȩ fuerunt: qr nr̃a munda¬
tio & dĩ ꝓpitiatio nobis sine sanguitie nul¬
la est. S illarũ figurarũ ueritas xp̃c
est: cuuis sanguine redempti & mun¬
dati sumus. Nam in figuris eloquioꝵ
diuinoꝵ & taurus dictus est ꝓpter
uirtutem crucis cuius cornib impios
uentilauit: & aries ꝓpter innocentiȩ
pͥncipatumꝰ & hẏrcus ꝓpter similitu¬
dinẽ carnis peccati ut de peccatodam¬
naret peccatũ : & si qd̾ aliud sacrificii
genus expressius cõmemoraueris. in

Expanded text:
se Martio licere arbitramini aliud conse Martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum inportare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis, cum quanta inpietate deliretis. De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter inposita quam deo desideranti oblata? sed tamen etiam in his figurae nostrae fuerunt, quia nostra mundatio et dei propitiatio nobis sine sanguine nulla est; sed illarum figurarum ueritas Christus est, cuius sanguine redempti et mundati sumus. nam in figuris eloquiorum diuinorum et tauras dictus est propter uirtutem crucis, cuius cornibus inpios uentilauit, et aries propter innocentiae principatum et hircus propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; et si quod aliud sacrificii genus expressius commemoraueris. in
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ sẏdera non cũ eis adoratis. S
& mensib imposuerunt nomina
deoꝵ suors. ꝓpter honorem quippe
romuli qr eum martis filium cre¬
diderunt: primũ mensem mar¬
ti dicantes martium uocauert̃.
Et in aprilem nullo d̾i sui nomi¬
ne sed a re ipsa quasi aꝑilem: quod
tunc plurimũ germinis aꝑiatur
in florem. Inde terciũ mensem ma¬
ium: qd̾ maiam mercurii matrẽ
deam colant. Inde quartũ iunium:
a iunone. In de cȩteros usq ad decem¬
brem a numeris nominauerunt.
S ex eis qͥntilis & sextilis nominib
hõium quib diuinos honores de¬
creuerant: apellati st̃ iulius & au¬
gustus. Nam septimus september.
& cȩteri ut dixi usq ad decẽbrem:
numeroꝵ ex ordine nominib enun¬
tiantur. Porro ianuarius a iano
apellatus est: februarius a februis sacris
iuꝑcoꝵ. Uultis gͦ ut & uos dicamini
in mense martio marte colere: Illo
enĩ mense. bema ur̃m cũ magna festi¬
uitate celebratis. Si aut̃ uobis in men¬

Expanded text:
uero sidera non cum eis adoratis. sed uero sidera non cum eis adoratis. sed et mensibus inposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes Martium uocauerunt. et inde Aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque Sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerant, appellati sunt Iulius et Augustus. nam septimus September et ceteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro Ianuarius a Iano appellatus est, Februarius a februis, sacris lupercorum. uultis' ergo, ut et uos dicamini in mense Martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem uobis in men
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc predictũ erat. magis si usta
de nr̃a celebratione non auferren¬
uͦ & hoc fit: Inde potius intelli¬
gantur adimpleri. unde uobis ui¬
dent᷑ non adimpleri. Nec nos ter¬
ret insultatio tua: qd̃ sabbatorum
otium cathenas saturniacas ap.¬
pellas. Uana est enĩ & inepta. nec
tibi hoc dicere uenisset in mentẽ.
nisi qͦd uos in die quẽ dicitis solis
solem colitis. Sicut aut̃ nos eun¬
dem diem dñicam dicimus. in eo¬
q non istum solem sed resurrecti¬
onẽ dñicam ueneramur: sic otium
sabbacoꝵ sine saturni ueneratione
a patrib obseruatũ est. cũ sic illud
obseruari oportebat. Erat enĩ um¬
bra futuroꝵ: sicut apłs testis est.
Dieb quippe istis quoꝵ septenarius
numerus in orbem redit. deorũ
suoꝵ nomina gentes imposuert̃:
de quib ait apłs qd̃ coluerunt
& seruierunt creaturȩ potius
quã creatori. Quas in hac parte
etiã uos imitamini: nisi qd̾ cũ eis
lucidiora duo luminaria. cetera

Expanded text:
et hoc praedictum erat, magis si ista et hoc praedictum erat, magis si ista de nostra celebratione non auferrenvero et hoc fit, inde potius intelliguntur adimpleri, unde vobis videntur non adimpleri. CAPUT V. Nec nos terret insultatio tua, qotium catenas Saturniacas appellas. uana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere uenisset in mentem, nisi quia uos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. sicut autem nos eundem diem dominicum dicimus. in eoque non istum solem, sed resurrectionem domini ueneramur. sic otium sabbatorum sine Saturni ueneratione a patribus obseruatum est, cum sic illud obseruari oportebat; erat enim umbra futurorum, sicut apostolus testis est. diebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem redit. deorum suorum nomina gentes inposuerunt; de quibus ait apostolus, quod coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera
Abbreviated transcription (Latin):
ex lege & ꝓpħis non faciunt: quib
significatã st̃ ista quȩ faciunt. Illȩ
quippe erant figurȩ futurorũ. quas
tatis auferri oportebat: ut eo qͦq
ipso quo hec ablata sunt. lex et
ꝓpħȩ implerent᷑. Ibi quippe et
hoc scriptũ est daturũ d̾m testa¬
mentũ nouũ: non quale dedi in¬
quit patrib eoꝵ. Populus enĩ ille
ꝓ suo corde lapideo multa p̃cepta
magis sibi congrua quã bona ac¬
ceꝑat. quib tam̃ figurarent᷑ et
ꝓpħarentur futura: sed tunc a
non intelligentib celebrabantur.
Cum aut̃ uenerunt & patefacta
st̃ quȩ illis significabant᷑: non iam
illa iubentur facienda. sed legun¬
tur intelligenda. Unde ibi de hac
etiã re futu̾ra dicit᷑. Aufer̃a ab eis
cor lapideum & dabo eis cor carne¬
um:id est non cor sine sensu sed cor
cũ sensu. Unde traxit apłs qd̾ ait
non in tabulis lapideis. sed in ta¬
bulis cordis carnalib. Qͥd enĩ ali¬
ud dixit quã cor carneũ: Qͥa gͦ

Expanded text:
ex Lege et Prophetis non faciunt, quibus ex Lege et Prophetis non faciunt, quibus significata sunt ista quae faciunt. Illae quippe erant figurae futurorum, quas tatis auferri oportebat, ut eo quoque ipso quod haec ablata sunt, Lex et Prophetae implerentur. Ibi quippe et hoc scriptum est, daturum Deum Testamentum novum, Non quale dedi, inquit, patribus eorum . Populus enim ille pro suo corde lapideo, multa praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura: sed tunc a non intelligentibus celebrabantur. Cum autem venerunt et patefacta sunt quae illis significabantur, non jam illa jubentur facienda, sed leguntur intelligenda. Unde ibi de hac etiam re futura dicitur, Auferam eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum : id est, non cor sine sensu, sed cor cum sensu. Unde traxit Apostolus quod ait, Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quid enim aliud dixit, quam cor carneum? Quia ergo
Abbreviated transcription (Latin):
erit sermo. quãuis reuerendi nominis
preferat inscriptionẽ : qr ꝓbare michi
ad huc ex ꝓposito licet. ut̾rĩme & hic in¬
ter zizania satoris & boni sit. an no¬
cturni illius & pessimi. Tu uͦ qui te¬
mere om̃ia credis. qui naturȩ benefici¬
um rationẽ ex hõib damnas. cui inter
uerũ falsumq non iudicare religio est.
cuiq bonũ a contrario separare non
minus formidini est quã infantibus
maniȩ: quid facturus eris cũ te in ca¬
pituli huius angustiam necessitas co
get: Dico aut  cum iudeus te seu qͥs
alter sermonis istius non inscius int̃¬
pellabit:: quid ita legis & ꝓpħarũ pre¬
cepta non serues. cum xꝑc eade non
se uenisse soluere dicat sed adimplere:
Nempe cogeris aut uanȩ suꝑsticioni
succumbere: aut capitulũ ꝓfiteri fal¬
sum. aut te xꝑi negare discipulum.
Atotiens explosa atq conuicta qr
repetis: nos quoq quib ea conuinci¬
mus repetere non pigebit. Ea xp̃iani

Expanded text:
erit sermo. quamuis reuerendi nominis erit sermo. quamuis reuerendi nominis prae se ferat inscriptionem. quia probare mihi adhuc ex proposito licet. utrumne et hic interdiani satoris et boni sit. an nocturni  illius et pessimi. tu uero, qui temere omnia credis. qui naturae beneficium rationem ex hominibus damnas, cui inter uerum falsumque iudicare religio est cuique bonum a contrario separare non minus formidini est quam infantibus maniae, quid facturus eris, cum te in capituli huius angustiam necesget? Dico autem, cum te Judaeus, seu quis alter sermonis istius non inscius interpellabit, quid ita Legis et Prophetarum praecepta non serves, cum Christus eadem non se venisse solvere dicat, sed adimplere? Nempe cogeris aut vanae superstitioni succumbere, aut capitulum profiteri falsum, aut te Christi negare discipulum. am toties explosa atque convicta quia repetis, nos quoque, quibus ea convicimus, repetere non pigebit. Ea Christiani
Abbreviated transcription (Latin):
grediuntur. sed ea potius quȩ de ore
pͥcedunt polluere: de sacrificiis itẽ
frequentẽ ipsius esse sermonẽ d̾mmi¬
sericordiã uelle non sacrificiũ. Hȩc gͥ
si ita sunt. ubi illud erit. non eũ ue¬
nisse soluere legẽ & ꝓpħas. sed adim¬
plere: Qd̃ si dixit:: aut aliud signi¬
ficans dixit. aut qd̾ absit. mentiens
dixit. aut om̃ino nec dixit. S iñm
quid̾e mentitũ esse nullus dicat d̾u¬
taxat xꝑianus : ac ꝑ hoc aut aliter
dictũ est. aut om̃ino nec dictũ. Et
tamen me quide iam adu̾sus capitu¬
li huius necessitudinẽ manichea fides
reddidit tutũ: quȩ pͥncipio michi non
cunctis quȩ ex saluatoris nomine scͥpta
leguntur. passim credere ꝑsuasit : sed
ꝓbare si sint ead̾e uera. si sana. si incor¬
rupta. Esse enĩ ꝑmulta zizania quȩ
in contagiũ boni̾ seminis scͥpturis pene
om̃ib noctiuagus quida seminator in¬
sꝑserit: iccircoq me ne hic qͥdem terru¬

Expanded text:
grediuntur, sed ea potius. quae de ore grediuntur, sed ea potius. quae de ore procedunt. polluere. de sacrificiis item frequentem ipsius esse sermonem deum misericordiam uelle. non sacrificium. haec igitur si ita sunt. ubi illud erit non eum uenisse soluere legem et prophetas, sed adinplere ? quod si dixit. aut aliud significans dixit aut. quod absit. mentiens dixit aut omnino nec dixit. sed Iesum quidem mentitum esse nullus dicat dumtaxat christianus; ac per hoc aut aliter dictum est aut omnino nec dictum. Et tamen me quidem iam aduersus capituli huius necessitudinem Manichaea fides reddidit tutum, quae principio mihi non cunctis. quae ex saluatoris nomine scripta leguntur. passim credere persuasit, sed probare, si sint eadem uera, si sana. si incorrupta; esse enim permulta zizania. quae in contagium boni seminis scripturis paene omnibus noctiuagus quidam seminator insperserit. idcircoque me ne hic quidem terru
Abbreviated transcription (Latin):
sed adim̃pleuit: Placet circum¬
cidi. id est puderidis insignire repuden¬
da: & d̾m credere sacramentis talib de¬
lectari: Placet susciꝑe salbatoꝵ oti¬
umꝰ & saturniacis manus insettare
cathenis: Placet in ingluuiem iudeo¬
rũ demoniis neq enĩ do. nunc tauros.
nunc arietes. nunc etiã hẏrcos. ut non
& hoĩes dicam. cultris sternere: ac ꝓpter
qd̾ ydola simus exosi. id nunc exercere
crudelius sub ꝓpħis ac lege : Placet de¬
niq feralium ciboꝵ quęda ex istimare
munda. quȩd̾a in immundis & conta¬
minatis habere: ex quib inquinati¬
orem porcinam asserunt lex & ꝓpħȩ
Negabis ꝓfecto hoꝵ quicquã faciendu
nobis uolentib ꝑ seuerare esse quod
audias duplicit filium gehennȩ fie¬
ri eum qui fuerit circũcisus: sabbatũ
uͦ nec ipsum seruasse uideas nec usqͣm
mandasse seruand̾u: de cibis item
ipsum asseuerantẽ audias nullo eo¬
rum inquinari hoĩem quȩ in os in¬

Expanded text:
sed adinpleuit? placet circumsed adinpleuit? placet circumcidi. id est pudendis insignire pudenda et deum credere sacramentis talibus delectari? placet suscipere sabbatorum otium et Saturniacis manus insertare catenis? placet in ingluuiem Iudaeorum daemonis — neque enim dei — nunc tauros. nunc arietes, nunc etiam hircos. ut non et homines dicam, cultris sternere, ac propter quod idola simus exosi. id nunc exercere crudelius sub prophetis ac lege ? placet denique feralium ciborum quaedam existimare munda. quaedam in inmundis et contaminatis habere. ex quibus inquinatiorem porcinam lex adserunt et prophetae ? negabis profecto horum quicquam faciendum nobis uolentibus perseuerare esse. quod audias dupliciter filium gehennae fieri eum, qui fuerit circumcisus. sabbatum uero nec ipsum seruasse uideas nec usquam mandasse seruandum. de cibis item ipsum adseuerantem audias nullo eorum inquinari hominem. quae in os in
Abbreviated transcription (Latin):
Non ueni soluere legẽ sed ad¬
implere. Srenĩ hoc nisi aliud for¬
te significat. a xp̃o dictũ credere.
non minus tibi contrarium scias
esse quã michi. Uterq enĩ nr̃m sub
oꝑib indicas. Inde enĩ est qd̾ legis
ac ꝓpħarum yrecepta & ipse con¬
temnis: inde qd̾ nouũ testamentũ
itĩm condidisse utriq fatemur.
Quo qͥd aliud quã destructionẽ fate¬
mur ueteris testamenti : Quȩ cũ
ita sint. quomͦ xꝑm illud dixisse
credemus.:: nisi ante nosmet ipsos
damnemus stultȩ in pret̾itum
opinionis. & ad penitudinẽ recur¬
ramus obsequamurq legi de integro
ac ꝓꝓħis atq eoꝵ curemus qualia¬
cũq sunt obseruare mandata :
Qd̾ cum fecerimus : tunc deniq ue¬
re crediderimus dixisse iũm quia
non uenerit legẽ soluere sed ad¬
implere. Nunc aut̃ falsum est:
qr nec tu id credis de quo solum¬
me incusas. S esto. licuerit in
pret̾itum errasse. S qͥd nunc tan¬
dem: Placet ne ire sub legem:
si eam xꝑc non tantũ non soluit

Expanded text:
Non ueni legem soluere sed adinplere. sed enim hoc, nisi aliud forte significat, a Christo dictum credere non minus tibi contrarium scias esse quam mihi. uterque enim nostrum sub operibus indicas. inde enim est. quod legis ac prophetarum praecepta et ipse contemnis, inde quod nouum testamentum Iesum condidisse utrique fatemur: quo quid aliud quam destructionem fatemur ueteris testamenti ? quae cum ita sint, quomodo Christum illud dixisse credemus, nisi ante nosmet ipsos damnemus stultae in praeteritum opinionis et ad paenitudinem recurramus obsequamurque legi de integro ac prophetis atque eorum curemus. qualiacumque sunt, obseruare mandata? quod cum fecerimus. tunc denique uere crediderimus dixisse Iesum. quia non uenerit legem soluere, sed adinplere. nunc autem falsum est. quia nec tu id credis, de quo me solum incusas. Sed esto. licuerit in praeteritum errasse. quid nunc tandem? placetne ire sub legem, si eam Christus non tam soluit
Abbreviated transcription (Latin):
uenit nomen regni cȩloꝵ. qͦd tam
crebro nominat dñs. Dicit᷑ quide
ibi. Diligite sapientiam. ut in ȩter¬
nũ regnetis. Et ipsa uita ȩterna si
non illic in manifesto p̃dicaretur:
non diceret dñs malis iudeis. Scru¬
tamini in qͥt scripturas in quib¬
uos putatis uitã eternã habere:
ipsȩ testimoniũ ꝑhibent de me.
Quo enĩ nisi add hõc ꝑtinet qd ibi
scriptũ est. non moriar sed uiuã
& narrabo oꝑa dñi. łt. illumina

Expanded text:
uenit nomen regni caelorum, quod tam uenit nomen regni caelorum, quod tam crebro nominat dominus. dicitur quidem ibi: diligite sapientiam, ut in aeternum regnetis. et ipsa uita aeterna si non illic in manifesto praedicaretur, non diceret dominus etiam malis Iudaeis: scrutamini scripturas, in quibus putatis uos uitam aeternam habere; ipsae testimonium perhibent de me. quo enim nisi ad hoc pertinet, quod ibi scriptum est: non moriar, sed uiuam et enarrabo opera domini et: inlumin
Abbreviated transcription (Latin):
minȩ monuit. diuinãq auctorita¬
tẽ eiusdẽ coniunctionis exposuit: &
dandu libellũ repudii ꝓꝑter durici¬
am uł domandi uł indomiti cordis
cellentia precepta dñi quȩ uet̾ib
hebreoꝵ libris contraria faustus uo¬
lebat ostendere. in eisd̾̃e quoq libris
inuenianturꝰ unde uenit dñs leg̃ẽ
non soluere sed adimplere. nisi uͭt
exceptis ꝓmissoꝵ figuris quȩ red¬
dita ueritate adimpletȩ atq su¬
blatȩ sunt. ipsa quoq precepta ꝑ
quȩ lex illa scã & iusta & bona est
non ꝑ uetustat̃e litterȩ iubentis
& desicta suꝑboꝵ reatu etiã pre¬
uaricationis augentis. sed ꝑ noui¬
tatẽ sp̃c adiuuantis. & hũmiliũ
confessionẽ salutis gr̃a liberantis
implerent᷑ in nobis : Qͥa reuera
sicut om̃ia ista p̃cepta sublimia
nec in illis litteris ueterib desunt.
ita illic finis quo referant᷑ occultus
est: quãuis scd̾m eũ uiuerent scĩ
qui futurã eius reuelationẽ uide¬
scio utrũ quisquã in illis libris in¬

Expanded text:
uctoritatem ejusdem conjunctionis exposuit, et dandum libellum repudii propter duritiam vel domandi vel indomiti cordis cellentia praecetpa Domini, quae veteribus Hebraeorum Libris contraria Faustus volebat ostendere, in eisdem quoque Libris inveniantur; unde venit Dominus Legem non solvere. sed adimplere, nisi ut exceptis promissorum figuris, quae reddita veritate adimpletae atque suhblatae sunt, ipsa quoque praecepta, per quae Lex illa sancta et justa et bona est , non per vetustatem litterae jubentis, et delicta superborum reatu etiam praevaricationis augentis, sed per novitatem spiritus adjuvantis, et humilium confessionem salutis gratia liberantis, implerentur in nobis? Quia revera, sicut omnia ista praecepta sublimia nec in illis Libris veteribus desunt; ita illic finis quo referantur occultus est: quamvis secundum eum viverent sancti, qui futuram ejus revelationem videscio utrum quisquam in illis libris in
Abbreviated transcription (Latin):
& illud fuerit qd̾ utero portatus. aut qd̾
eilicus sit: si seminatus ñ fuit. Extra legem
naturȩ esse constat uͥginem peꝑisse: multoq
magis inuent̾a etiã post partu uͥginẽ. Quare
gͦ & hoc p̃ter naturã non uis ut contige¬
rit. pati eũ potuisse uolentẽ sine sorte na¬
tiuitatis : Michi crede. qͣntũ ad rem acti¬
net. utriq in hoc naturȩ contraria ꝓfite¬
mur: sed hoc int̾est qd̾ nos honeste. uos tur¬
piter. Nos passionis eiꝰ rationẽ aliqͣm red¬
dimꝰ & ꝓbabilem: uos natiuitatis aut nul¬
lam prestatis. aut falsam. Deniq nos sye¬
cietenus passũ confitemur. nec uere mor¬
tuũ: uos ꝓcerto puerꝑium fuisse credi.¬
tis. & utero muliebri portatũ. Aut si non
ita est. fatemini & uos qr hoc etiã imagina¬
rie sit factũ ut uideret᷑ natus: & om̃is no¬
bis erit ꝓfligata contentio. Nam illud qui¬
de qd̾ sepe affirmare soletis. necessario eũ

Expanded text:
et illud fuerit, quod utero portatus aut quod et illud fuerit, quod utero portatus aut quod editus sit, si seminatus non fuit. extra legem naturae esse constat uirginem peperisse multoque magis inuentam etiam post partum uirginem. quare ergo et hoc praeter naturam non uis, ut contigerit, pati eum potuisse uolentem sine sorte natiuitatis? mihi crede; quantum ad rem adtinet, utrique in hoc naturae contraria profitemur . sed hoc interest, quod nos honeste, uos turpiter; nos passionis eius rationem aliquam reddimus et probabilem; uos natiuitatis aut nullam praestatis aut falsam; denique nos specie tenus passum confitemur nec uere mortuum; uos pro certo puerperium fuisse creditis et utero muliebri portatum. aut si non ita est, fatemini et uos, quia hoc etiam imaginarie sit factum, ut uideretur natus, et omnis nobis erit profligata contentio. nam illud quidem, quod saepe adfirmare soletis necessario eum