comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
factum est. hic aut̃ in solis uerbis ẽ posita.
Aadidit confundant᷑. ipsum uerbum qd̾
ꝓ fidelib in fine positũ est. in parte iniquoꝵ
fecit initiũ. s illic optat᷑ ne ueniat. hic pe¬
titur ut emergat. Facientes uana. id est
quȩ a dño ꝓbant᷑ aliena. Uanũ enĩ dicimꝰ
infructuosum atq uacuũ. Uias tuas¬
Uias enĩ dicimꝰ. quas comieantiũ genera¬
lit̾ licentia ꝑuagat᷑. quȩ dicte sunt a ue¬
hendo. Semite uͦ sunt. que angusto calle
dirigunt᷑. nec uulgo note st̃. s occults iti¬
nerib ambulant᷑. Dicta ẽ enim semita.
quasi semuua. Quappt̾ uias dicamꝰ ad
uitȩ ordinẽ ꝑtinere. in qͦ ambulat & doc¬
toꝵ conuersatio. & simpliciũ multitudo.
Seinitas aut̾. legis intelligentiam debemꝰ
acciꝑe. que & paucis note. & difficultate
sui ꝓbantur anguste. Sequit᷑ enĩ. Edoce
me. Qui sermo non ad callem. s ad legem
sermonib suꝑiores sensꝰ hic uerso amplec̃¬

Expanded text:
facta est, hic autem in solis verbis est posita. facta est, hic autem in solis verbis est posita. Addidit, confundantur: ipsum verbum quod pro fidelibus in fine positum est, in parte iniquorum fecit initium; sed illic optatur ne veniat: hic petitur ut emergat. Facientes vana, id est quae a Domino probantur aliena. Vanum enim dicimus infructuosum atque vacuum. VersVias enim dicimus, quas commeantium generaliter licentia pervagatur, quae dictae sunt a vehendo. Semitae vero sunt quae angusto calle diriguntur, nec vulgo notae sunt, sed occultis itineribus ambulantur. Dicta est enim semita, quasi semivia. Quapropter vias dicamus ad vitae ordinem pertinere, in quo ambulat et doctorum conversatio, et simplicSemitas autem legis intelligentiam debemus accipere, quae et paucis notae, et difficultate sui probantur angustae. Sequitur enim, edoce me; qui sermo non ad callem, sed ad legem sermonibus superiores sensus hic versus amplec
Abbreviated transcription (Latin):
picit. qͥ diuina conspexerit. Erubescere ẽ
autẽ. repentina animi ꝑturbatione confun-¬
di. subitoq aliud respicere: quã credebat᷑
cuenire. Petit gͦ ne minor efficiat᷑ in conspec̃¬
bueiꝰ. quȩ de ipsiꝰ pietate confisi ẽ. Irrident
uͦ mnimici. quando iustoꝵ confidentiam ñ
uident. cẽ. completam. &. si alit̾ cedat quã
secuturũ. eẽ. p̃dicebant. Sꝑat gͦ mat̾ eccłia.
ut ꝓmissa sua prestit dñs. quatinꝰ adu̾sarii¬
eiꝰ unde eam irridere possint ñ habeant.
iniqui facientes uana. Expectare ẽ. sub
maloꝵ pacientia dm̃ uirilit̾ sustinere. ut
ille ueniens in udicio suo reddat qd̾ deuoti
animꝰ expetebat. Sic & aliꝰ psalmꝰ dicit.
Expecta dñm uirilit̾ age. & confortet᷑ cor
tuum & sustine dñm. Et respice quia ꝑ
siguram anadiplosin. quȩ latine dr̃ conge¬
minatio dictionis. sermonẽ geminat ad̾
decorem. In suꝑiori quidẽ psalmo in u̾sib

Expanded text:
picit, qui divina conspexerit. Erubescere est picit, qui divina conspexerit. Erubescere est autem repentina animi perturbatione confundi, subitoque aliud respicere quam credebatur evenire. Petit ergo ne minor efficiatur in conspectu ejus, quae de ipsius pietate confisa est. Irrident vero inimici, quando justorum confideident esse completam, et si aliter cedat quam secuturum esse praedicebant. Sperat ergo mater Ecclesia, ut promissa sua praestet Dominus; quatenus adversarii, unde eam irridere possint, non habeantntur; confundantur iniqui facientes vana. Exspectare est sub malorum patientia Deum viriliter sustinere; ut ille veniens in judicio suo reddat quod devoti animus expetebat. Sic et alius psalmus dicit: Exspecta Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum . Et respice quia per figuram anadiplosin, quae Latine dicitur congeminatio dictionis, sermonem geminat ad decorem. In superiore quidem psalmo in versibus
Abbreviated transcription (Latin):
oto psalmo ꝑfiguram ethopoeiam mi¬
rabili supplicationẽ dep̃cat᷑ eccłia. ne ante
conspectũ dñi contemptibilis appareat ini¬
micis. Primo membro deposcit. ut institu¬
ta dñi uiasq cognoscat. Quę sectio: conti¬
net supͣ memorati alfabeti litteras quinq.
Sed̾o membro. beneficia eiꝰ postulat. quȩ sc̃ĩs
patrib a scło condonauit. Hoc etiã continet
sequentes litteras sex. Tercio loco. dicit cus¬
todientes p̃cepta dñi et̾na p̃mia ꝓmereri.
ꝓtestans se in eadẽ uoluntate iugt̾ pinanere. De leph
ubi reliqͥs habet litteras nouẽ. Sic totꝰ p̃s
memorataꝵ litterarũ constriptione depictꝰ :
ds m̃s in te confido ñ crubescam. neq
irrideant me mimici mei. Leuare
dicimꝰ. sursum erigere. Ergo de terrena
conu̾satione uiciĩsq carnalib. ad dm̃ dicit
eccłiam lenasse animã suam. ad contempla¬
tionẽ scilicet cȩlestium rerũ. qua semꝑ dñm
pius aninrꝰ intuet᷑. quia facile humana des-¬

Expanded text:
oto psalmo per figuram ethopoeian, mirabili supplicatione deprecatur Ecclesia, ne ante conspectum Domini contemptibilis appareat inimicis. Primo membro deposcit ut instituta Domini viasque cognoscat. Quae sectio continet supra memorati alphabeti litteras quinque. Secundo membro beneficia ejus postulat, quae sanctis Patribus a saeculo condonavit; hoc etiam continet sequentes litteras sex. Tertio loco dicit custodientes praecepta Domini aeterna praemia promereri, protestans se in eadem voluntate jugiter permanere; ubi reliquas habet litteras novem. Sic totus psalmus memoratarum littus meus, in te confido, non erubescam: neque irrideant me inimici mei. Levare dicimus, sursum erigere. Ergo de terrena conversatione, vitiisque carnalibus ad Deum dicit Ecclesiam levasse animam suam, ad contemplationem scilicet coelestium rerum, qua semper Dominum pius animus intuetur: quia facile humana des
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie. quando indisciplinatos & prauos
docendo sustinet. & tectos atq latentes
patit᷑ diuino reseruare uidicio. Labor it
ipsiꝰ ẽ. quia multis ꝑsecutionib multaq
contentione fatigatur. & semꝑ prauorũ

Expanded text:
Ecclesiae, quando indisciplinatos et pravos Ecclesiae, quando indisciplinatos et pravos docendo sustinet, et tectos atque latentes patitur divino reservari judicio. Labor enim ipsius est, quia multis persecutionibus multaque contentione fatigat
Abbreviated transcription (Latin):
ad dñm iugit̾ oculos leuamꝰ. ille res
pectꝰ ab om̃i nos offensione reddit alienos.
one respondet. quia suꝑiꝰ dixit oculi mei
semꝑ ad dñm. nunc dicit respice in me
quemadmodũ ego in te. & miserere mer.
Nam qͥ ad illum semꝑ respicit. exigit ut
eũ miseratꝰ ipse respiciat. Addidit qͦ mi
scdie amplissimas causas. quando unicus
plꝰ amatur. pauperrimꝰ plꝰ dolet᷑. Quod
de ꝑsona xp̃iani popłi conuenient᷑ dicit ec¬
cłia. qui unicꝰ ẽ ei. quia solꝰ ueracis fidei
sacram̃ta custodit. Pauꝑ. qm amundi
Dilatata ẽ eccłiȩ tribulatio. dum cogitatio¬
nes suas ꝑ mundi calamitates ubi ẽ semi¬
nata ostendit. Necesse ẽ enim ut copiosa
fasce depͥmat᷑. qui ꝓ multis affligitur.
qͥ necem inferre cupiunt xp̃ianis: Duis
cĩ recte dicebat. qͥs studio caritatis assũp
seat. Uide humilitatẽ meã & laborẽ
meũ. & dimitte om̃ia peccata mea. Uide. I
idẽ ꝓpiciꝰ respice. Humilitas ẽ autem

Expanded text:
ad Dominum jugiter ocuad Dominum jugiter ocupectus ab omni nos offensione reddit alienos Vione respondet, quia superius dixit, Oculi mei semper ad Dominum, nunc dicit, Respice in me, quemadmodum ego in te, et miserere mei. Nam qui ad illum semper respicit, exigit ut eum miseratus ipse respiciat. Addidit quoque misericordiae amplissimas causas, quando unicus plus amatur, pauperrimus plus doletur. Quod de persona Christiani populi convenienter dicit Ecclesia, qui unicus est ei, quia solus veracis fidei sacramenta custodit. Pauper, quoniam a mundi Dilatata est Ecclesiae tribulatio, dum cogitationes suas per mundi calamitates, ubi est seminata, distendit. Necesse est enim ut copioso fasce deprimatur, qui pro multis affligitur. qui necem inferre cupiunt Christianis. Suas enim recte dicebat, quas studio charitatis assumpE. Vide humilitatem meam et laborem meum, et dimitte omnia peccata mea. Vide, id est propitius respice. Humilitas est autem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ ut manifestet᷑ illis. In hoc uersiculo
diligent̾ credentiũ animos m̃tesq robora¬
uit. pͥmo quia humana consuetudo muta¬
bilis ẽ. Firmamentũ eiꝰ dñm dicit futu¬
rum. ut de se dubitare ñ debeat. cũ tali
ꝓmissione solidat᷑. S uide qd̾ dicit tim̃tib
eum. Ista enĩ suꝑbis & audacib ñ ꝓmittit.
Et intuere. quã ium habeant uerba dis¬
posita. Humanꝰ timor diffidentiã tribut.
diuinꝰ aut̃ spei firmam̃ta concedit. Scdõ
istud ẽ amplectendũ nimisq necessarium
ut lex erꝰ ipsiꝰ nobis munere: declaretur.
sine qͦ nec intelligere quicꝗͣ boni possum
nc̃ contemplationem suam fuisse dic̃ semꝑ
ad dñm. Pulcherrime autẽ cognoscit᷑ hec
ficta diuersitas. Solent enĩ qui ante pedes
suos ñ intuentur in laqueos irruere. aut
in fouearum biatꝰ incidere. Hoc autem
mirabilit̾ & ueracit᷑ dictum ẽ. quia si cau¬
ie ambulamꝰ pedesq nr̃os dirigimꝰ. si

Expanded text:
ipsius ut manifestetur illis. In hoc versiculo ipsius ut manifestetur illis. In hoc versiculo diligenter credentium animos mentesque roboravit. Primo quia humana consuetudo mutabilis est, firmamentum ejus Dominum dicit futurum, ut de se dubitare non debeat, cum tali promissione solidatur. Sed vide quod dicit timentibus eum. Ista enim superbis et audacibus non promittit. Et intuere quam vim habeant verba disposita. Humanus timor diffidentiam tribuit, divinus autem spei firmamenta concedit. Secundum istud est amplectendum, nimisque necessarium, ut lex ejus ipsius nobis munere declaretur, sine quo nec intelligere quidquam boni possumus, nunc contemplationem suam fuisse dicit semper ad Dominum. Pulcherrime autem cognoscitu haec facta diversitas. Solet enim qui ante pedes suos non intuetur, in laqueos irruere, aut in fovearum hiatus incidere. Hoc autem mirabiliter et veraciter dictum est, quia si caute ambulemus, pedesque nostros dirigamus, si
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmere. Dicit hominem accepisse legẽ.
cui idõ uoluit metum adicere. ne posset
sub ignorantie securitate peccare. In iua
quã ẽlegit. id ẽ in scĩtate ꝓpositi. Ani¬
ma eiꝰ in bonis demorabit᷑. & sẽmen eius
hereditate possidebit terrã: Quia iustis
hominib exutis corpore ñ statim ꝑfecta
beatitudo datur quȩ scĩs in resurrectiõe PN¬
ꝓmittit᷑. animã tam̃ eiꝰ dicit in bonis
posse remorari. qm̃ & si ad huc premia
illa suspensa sunt. quę nec oculꝰ uidit
nec auris audiuit nec in cor hominis as¬
cendit. mͦ tam̃ futuri p̾mii certissima spei
delectatione pascunt᷑. Sequit᷑. & semenerꝰ
hereditate possidebit terrã. Istud iam fu¬
turũ p̾miũ absolute significat. quando
cipient᷑. & possessio eiꝰ nulla ult̾iꝰ expulsio¬
ne turbabit᷑. Qui enĩ aliquid ex heredita¬
te tenet. firmissima possessione głatur
Firmam̾tũ est dñs tim̃tib cũ. & testam̃tũdADEC

Expanded text:
rimere. Dicit hominem accepisse legem, rimere. Dicit hominem accepisse legem, cui ideo voluit metum adjicere, ne posset sub ignorantiae securitate peccare. In via quam elegit, id est in sanctitate propositi. ma ejus in bonis demorabitur, et semen ejus haereditate possidebit terram. Quia justis hominibus exutis corpore, non statim perfecta beatitudo datur, quae sanctis in resurrectione promittitur, animam tamen ejus dicit in bonis posse remorari, quoniam etsi adhuc praemia illa suspensa sunt, quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; modo tamen futuri praemii certissima spei delectatione pascuntur. Sequitur, et semen ejus haereditate possidebit terram. Istud jam futurum praemium absolutcipientur, et possessio ejus nulla ulterius expulsione turbabitur, qui enim aliquid ex haereditate tenet, firmissima possessione gloriatur. Firmamentum est Dominus timentibus eum, et testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ tuum. quia iħe dicendꝰ erat. qd̾ lin¬
gua nr̃a saluator int̾pretat᷑.Nom̃ siqͥdẽ
ĩpsum. salutis intelligit᷑. eẽ. ꝓfessio. Sequit᷑
Copiosum ẽ crũ. idẽ cui ñ possis parcere
ꝓpt̾ sc. s ꝓpt̾ tui nominis sc̃ĩtatem. S dũ
copiosum dicit᷑ peccatũ. abundantissimũ
esse monstrat᷑. qm̃ cursu temporis semꝑ
auget᷑. Et nisi fuerit diuina miscratione
subuentum. quantũ uita ꝓtenditur. tantũ
humana fragilitate peccat᷑. Et memoria
reconde. qd ecclia dicit ꝓ parte membroꝵ¬
copiosa sua. eẽ. peccata. ut qͥ se p̃dicant
mundos. eẽ. sicut catharistȩ. intelligant
se portionem cũ sc̃a eccłia ñ habere. Quis
est homo qui timet dñm. legem statu̾it
ei in uia quam elegit. Uenit ad tercium
mẽbrũ specialit̾ demonstratura. qui sit
qui timeat dñm. aut quali munere gra¬
tuletur. S more suo interrogationem
p̃mittit. responsura quȩ competunt.
Legem statuit ei. Iste ẽ quem uolebat ex.¬

Expanded text:
omine: quia Jesus dicendus erat, quod lingua nostra Salvator interpretatur. Nomen siquidem ipsum salutis intelligitur esse professio. Sequitur, copiosum est enim, id est cui non possis parcere propter se, sed propter tui nominis sanctitatem. Sed dum copiosum dicitur peccatum, abundantissimum esse monstratur: quoniam cursu temporis semper augetur; et nisi fuerit divina miseratione subventum, quantum vita protenditur, tantum humana fragilitate peccatur. Et memoria reconde quod Ecclesia dicit pro parte membrorcopiosa sua esse peccata; ut qui se praedicant esse mundos, sicut Catharistae, intelligant se portionem cum sancta Ecclesia non habere. Versimeat Dominum? Legem statuit ei in via quam elegit. Venit ad tertium membrum, ubi specialiter demonstratur qui sit qui timeat Dominum, aut quali munere gratuletur. Sed more suo interrogationem praemittit, responsura quae competunt: Legem statuit ei. Iste est quem volebat exp
Abbreviated transcription (Latin):
fuit consolatio. te dñm sustinere. Et in¬
spice uĩ uersꝰ istiꝰ. quia innocentes & rec¬
tos idõ sibi adhesisse dicit. qm̃ sustinuit
dñm. Alioquin ñ poterat tales amare.
aduentũ dñi saluatoris exposcit. cuiꝰ san¬
gune redempta. de diabolica ẽ captiuitate
liberata. Ds̃ isrł. id ẽ d̾s te uidentium.
quia ipsos reuera gratos habet. qͥb conspec̃¬
tum suę contemplationis indulget. Sub¬
iungendo enĩ ex om̃ib angustĩis meis.
fuerit ut dictũ ẽ sine macula & ruga.
N

Expanded text:
fuit consolatio, te Dominum sustinere. Et infuit consolatio, te Dominum sustinere. Et inspice vim versus istius, quia innocentes et rectos ideo sibi adhaesisse dicit, quoniam sustinuit Dominum; alioquin non poterat tales amare, adventum Domini Salvatoris exposcit, cujus sanguine redempta, de diabolica est captivitate liberata. Deus Israel, id est, Deus te videntium, quia ipsos revera gratos habet quibus conspectum suae contemplationis indulget. Subjungendo enim, Ex omnibus angustiis meis, fuerit, ut dictum est, sine macula et ruga. n
Abbreviated transcription (Latin):
ti adheserunt mͥ. qm̃ sustinui te dñe.
Innocentes quidã intelligunt paruulos
sacro baptysiate regeneratos. qui adhuc
nullis mundanis conu̾sationib pollu¬
unt᷑. s in ipsa sc̾itate transeunt. quã sus¬
ciꝑe meruerunt. Rectos aut̃ illos accipi
uolunt. qͥ iam matura ętate conu̾si. diui¬
no munere a peccatoꝵ sunt laqueis abso¬
luti. S cũ dixerimꝰ eccłiam uarũs homi¬
num morib. eẽ. completam. qͦmͦ hic dic̃
tantũ. in nocentes & recti adheserunt mͥ.¬
quasi & illos ñ habeat ꝑmixtos. qͥ imꝑ¬
bis morib polluunt᷑. S considã pondꝰ
uerbi istiꝰ. ut innocentes & rectos adhe¬
sisse sibi dicat. tamꝗͣ. illi fuerint sociati
atq conglutinati. qd̾ ab utͣq parte moꝵ
ꝓbitas uidet᷑ efficere. Reliqui autẽ cũ
labore tolerati sunt. pociꝰ quã adheseruNͭ.
Sustinu uͦ dicit. uirilit̾ passa sũ in hoc
mundo frequentes angustias. D una mͥ

Expanded text:
ti adhaeserunt mihi, quoniam sustinui te, Domine. ti adhaeserunt mihi, quoniam sustinui te, Domine. Innocentes, quidam intelligunt parvulos sacro baptismate regeneratos, qui adhuc nullis mundanis conversationibus polluuntur, sed in ipsa sanctitate transeunt, quam suscipere meruerunt. Rectos autem illos accipi volunt, qui jam matura aetate conversi, divino munere a peccatorum sunt laqueis absoluti. Sed cum dixerimus Ecclesiam variis hominum moribus esse completam, quomodo hic dicit tantum, inbeat permixtos qui improbis moribus polluuntur? Sed considera pondus verbi istius, ut innocentes et rectos adhaesisse sibi dicat, tanquam illi fuerint sociati atque conglutinati, quod ab utraque parte morum probitas videtur efficere. Reliqui autem cum labore tolerati sunt potius quam adhaeserunt. Sustinui vero dicit, viriliter passa sum in hoc mundo frequentes angustias; sed una mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ispice inimicos meos qm̃ multiplicati st̃
& odio iniqͦ oderunt me. Dicendo res¬
pice inimicos meos. ꝓ ipsis orat ut re
ne conu̾tit. sic̃ in euũgło petrũ dñs res¬
pexit ut fleret. Addidit causam qua
ꝑire ñ debeant. qm̃ multiplicati sunt.
Pauci enĩ crederent᷑ fortasse contempni.
Multoꝵ uͦ ꝑdicio sine maximo dolore ñ
poterat sustinere. Sequit᷑. Quia odio
miquo oderunt me. Eccłiam reuera
miqͦ odio oderant. quia dum ꝓ ipsis ora¬
uonẽ funderet. illi tam̃ eam ꝑseqͥ nulla
int̾missione cessabant. Et id̾o addidit
odio iniquo.quia. eẽ. uidet᷑ & iustũ. sic̃ ẽ¬
u illud. Perfecto odio oderam illos. Cus
rectissimam custodiri. ut seruata a chis¬
maticis nulla queat aduersitate confun¬
A s sine macula & ruga sponso suo orna¬
da fidĩ uirtutib offeratur. Subiungit᷑
ausa ꝓbabilis. qua petitionẽ suã conse
cognoscitur in tanta uirtute posuisse.
Ipsum enĩ elegit inuocare. qͥ nescit pie
supplicantes abicere. In nocentes & rec̃¬

Expanded text:
spice inimicos meos, quoniam multiplicati sunt, et odio iniquo oderunt me. Dicendo, Respice inimicos meos, pro ipsis orat, ut rene convertit, sicut in Evangelio Petrum Dominus respexit ut fleret . Addidit causam qua perire non debeant: Quoniam multiplicati sunt. Pauci enim crederentur fortasse contemni, multorum vero perditio sine maximo dolore non poterat sustineri. Sequitur, quia odio iniquo oderunt me. Ecclesiam revera iniquo odio oderant, quia dum pro ipsis orationem funderet, illi tamen eam persequi nulla intermissione cessabant. Et ideo addidit odio iniquo, quia esse videtur et justum, sicut et illud: Perfecto odio oderam illos . Verrectissimam custodiri, ut servata a schismaticis, nulla queat perversitate confundi, sed sine macula et ruga Sponso suo ornata fidei virtutibus offeratur. Subjungitur causa probabilis qua petitionem suam conseqem suam cognoscitur in tanta virtute posuisse. Ipsum enim elegit invocare, qui nescit pie supplicantes abjicere. Vers.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ oꝑa ciꝰ enarrare sufficeret. quanta po¬
tentia cȩlestia terrenaq moderet᷑. Sed
cum ille ñ potuissent enumerari. suffici
cuncta bonitate. Ueritas. quia om̃ia sub
integritate diuidicat. S ne hoc putares
communit̾ conferendũ. sequit᷑. qͥb possiis
talia conuenire. scilicet requirentib tasta¬
m̃tũ ciꝰ & testimonia eiꝰ. Quando singłari
numero dr᷑ testam̃tũ. aut uetꝰ significat᷑¬

Expanded text:
enim opera ejus enarrare sufficeret, quanta potentia coelestia terrenaque moderetur? Sed cum illae non potuissent enumerari, sufficiecuncta bonitate; veritas, quia omnia sub integritate dijudicat. Sed ne hoc putares communiter conferendum, sequitur, quibus possint talia convenire; scilicet, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus. Quando singulari numero dicitur Testamentum, aut Vetus significat
Abbreviated transcription (Latin):
quando tensa manu aliquis indicatur.
Ipse enim hic monstratꝰ ẽ. qͥ & carnalib
ocłis uoluit apparere. de quo similiter
& non estimabitur alius absq illo. Se-¬
quit᷑. In et̾num & in scłm scłi. Cont᷑
illos hoc dictum est. qͥ sibi temporales
homines deos. ẽe. inanit̾ somniabant.
Martem. mercuriũ. saturnũ. cet̾aq
portenta pocius dicenda quã numina.
Ergo dm̃ in mortalem sempit᷑num.
sine fine potentissimum xp̃m dñm
asserunt p̾dicandum. qui in se creden¬
tes uigit̾ ꝓtegit ac defendit. Infertur.
& ipse reget nos in scła. Reget utiq
ille qͥs regendos susceꝑit. si tamen ab
ut ab om̃i parte pulsati ad rectam se¬
mitam mereamur adduci. Quanta
tͥ rex bone cura ẽ hominũ. quib tam
multiplicem medicinã dignaris inge¬
rere ussionum. Non uis semel dicere.
qd̃ humanitatem non pateris iognorare.
Undiq admones. undiq doces. & fidem
nr̃am introductas ꝑsonas clamare facis.

Expanded text:
quando tensa manu aliquis indicatur. quando tensa manu aliquis indicatur. Ipse enim hic monstratus est, qui et carnalibus oculis voluit apparere: de quo similiter et non aestimabitur alius absque illo . Sequitur, in aeternum, et in saeculum saeculi. Contra illos hoc dicendum est qui sibi temporales homines deos esse inaniter somniabant, Martem, Mercurium, Saturnum, caeteraque portenta potius dicenda quam numina. Ergo Deum immortalem, sempiternum, sine fine potentissimum Christum Dominum asserunt praedicandum, qui in se credentes jugiter protegit ac defendit. Infertur, et ipse reget nos in saecula. Reget utique iam quos ille regendos susceperit si tamen ab ut ab omni parte pulsati, ad rectam semitam mereamur adduci. Quanta tibi, Rex bone, cura est hominum, quibus tam multiplicem medicinam dignaris ingerere jussionum? Non vis semel dicere, quod humanitatem non pateris ignorare. Undique admones, undique doces, et fidem nostram per introductas personas clamare facis,
Abbreviated transcription (Latin):
caritate. qur a uirtute nichil potes t
esse prestantiꝰ. sicut apłs docet. Manet
autem. fides. spes. caritas. tria hec. ma¬
ior autem hoꝵ caritas. Distribuit
autem gradꝰ eccłie. qͥ officia eiꝰ distinc̃¬
ta ordinatione disponit. Sunt enim
in illa lectores. sunt subdiaconi. sunt
uis una sit eccłia. officia tam̃ continet
honoꝵ uarietate distincta. Hec gͦ pii
sacerdotes commonent debere distri¬
bui. ut ꝑ eos in generatione altera
magnalia dñi debeant p̃dicari. Alt̾am
enim ꝓgeniem significat ppłm xp̃ra¬
num. qui ab hebrẽo quem pͥmũ dñs
elegit scd̃s. eẽ. ainoscitur. Qm̃ hic¬
ipse reget nos in scła. Hoc est quod ꝑ
ordines eccłiasticos sicut hodie fit nar¬
rari uoluerunt ppło fideli. Sententia
dentes eum digito. taniquã p̃sentẽ. Que
figura dicit᷑ idea. latine species. quando
aliquid futurum uelut ocłis offerentes
motum animi concitamꝰ. Hic cium
ꝓ nomen articulare est. qd̃ tunc ponit᷑

Expanded text:
charitate, qua virtute nihil potest charitate, qua virtute nihil potest esse praestantius; sicut Apostolus docet: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas Distribuit autem gradus Ecclesiae, qui officia ejus distincta ordinatione disponit. Sunt enim in illa lectores, sunt subdiaconi, sunt ; et quamvis una sit Ecclesia, officia tamen continet honorum varietate distincta. Haec ergo pii sacerdotes commonent debere distribui, ut per eos in generatione altera magnalia Domini debeant praedicari. Alteram enim progeniem significat populum Christianum, qui ab Hebraeo, quem primum Dominus elegit, secundus esse dignoscitur. ipse reget nos in saecula. Hoc est quod per ordines ecclesiasticos, sicut hodie fit, narrare voluerunt populo fideli. Sententia ficat: ostendens eum digito tanquam praesentem. Quae figura dicitur idea, Latine species: quando aliquid futurum velut oculis offerentes, motum animi concitamus. Hic enim, pronomen articulare est, quod tunc ponitur,
Abbreviated transcription (Latin):
na causa leticiȩ. ut ꝓpt̾ uidicia dñi
exultent. ubi se ad beatitudinẽ et̾̃nã
sexum pii sacerdotes commonuerunt.
ueniunt ad eccłiasticos ordines. qui
domum di affectuosa deuotione circũ¬
dant. Circiudate. ad honores ꝑtinet
exibendos. Complectimini. ad carita¬
tem quȩ nom̃ dñi sinib cordis amplec̃¬
titur. Additum est narrate in turrib
erꝰ. ut a religioso sermone cessare non
debearit. qui scĩs ordinib obsecundant.
Et qm̃ eccłia cuitas di est. turres ibi¬
dem competent̃ aptate sunt. id ẽ altitu¬
dines & munitiones contra hostes
hereticos. S quia incredulis narrare
suadebant. qui foris ab eccłia mora¬
bantur. non de domib ñ de porticu¬
lis. s de altis turrib dicunt. eẽ. p̃dican
buite gradꝰ eiꝰ ut enarretis in ꝓgenie
altera. Ne animi fidelium audiendo
leticiam & exultationem aliqua remis¬
sione lentescerent. in eccłe uirtute
corda dicunt. ẽẽ. reponenda. id est in

Expanded text:
na causa laetitiae, ut propter judicia Domini na causa laetitiae, ut propter judicia Domini exsultent, ubi se ad beatitudinem aeternamam utrumque sexum pii sacerdotes commonuerunt, veniunt ad ecclesiasticos ordines, qui domum Dei affectuosa devotione circumdant. Circumdate, ad honores pertinet exhibendos: complectimini, ad charitatem quae nomen Domini sinibus cordis amplectitur. Additum est, narrate in turribus ejus; ut a religioso sermone cessare non debeant, qui sanctis ordinibus obsecundant. Et quoniam Ecclesia civitas Dei est, turres ibidem competenter aptatae sunt; id est altitudines et munitiones contra hostes haereticos. Sed quia incredulis narrare suadebant, qui foris ab Ecclesia morabantur, non de domibus, non de porticibus, sed de altis turribus dicunt esse praedicandbuite gradus ejus: ut enarretis in progenie altera. Ne animae fidelium audiendo laetitiam et exsultationem aliqua remissione lentescerent, in Ecclesiae virtute corda, dicunt esse reponenda; id est in
Abbreviated transcription (Latin):
colendꝰ. nullꝰ tam̃ ẽ qͥ isti nomini ñ
se putet. eẽ. subiectum. Hoc gͦ dicunt
Sicut in toto orbe terrarũ reuerentia
tui nominis dilatatur. ita & in eccłia
quȩ ꝑ totum mundum distenditur.
deuotio tibi laudis offertur. Sequit᷑
Iusticia plena est dextera tua. Locum
significat. ubi iusti sunt collocandi.
Ad dexteram quippe ipsiꝰ uenient. qui¬
cumq et̃na p̾mia consequent᷑. Plema
est gͦ dextera ciꝰ iusticia. quia in illã
holica significatur. quȩ int̾p̃tatione
ipsiꝰ nominis in speculatione ppłi
noscitur constituta. Hec optatur le¬
tari. quia ex munere ipsiꝰ ęterna
gaudia possidebit. Filias uide. onĩs
scãs feminas declarat. Per iuidã enĩ
iustarũ feminarũ genꝰ ostenditur.¬
ꝓpt̾ dñm xp̃m qͥ ex ipsa tribu carns
ꝓpagatione descendit. Et has petuis
exultare. ut in utͦq sexu eccl̃iam dñi
gauisuram. eẽ. monstrarent. Addunt
ꝓpt̾ iudicia tua dñe. Ipsa est enĩ mag¬

Expanded text:
colendus, nullus tamen est qui isti nomini non colendus, nullus tamen est qui isti nomini non se putet esse subjectum. Hoc ergo dicunt: Sicut in toto orbe terrarum reverentia tui nominis dilatatur: ita et in Ecclesia, quae per totum mundum distenditur, devotio tibi laudis offertur. Sequitur, justitia plena est dextera tua Locum significat ubi isti sunt collocandi; ad dexteram quippe ipsius veniunt, quicunque aeterna praemia consequuntur. Plena est ergo dextera ejus justitia, quia in illam holica significatur, quae interpretatione ipsius nominis in speculatione populi noscitur constituta. Haec optatur laetari, quia ex munere ipsius aeterna gaudia possidebit. Filiae Judae, omnes sanctas feminas declarat. Per Judam enim justarum feminarum genus ostenditurtum, qui ex ipsi tribu carnis propagatione descendit. Et has petunt exsultare; ut in utroque sexu Ecclesiam Domini gavisuram esse monstrarent. Addunt, propter judicia tua, Domine; ipsa est enim mag
Abbreviated transcription (Latin):
temporis. ad futuram głam quȩ re¬
uelabitur in nobis. Suscepimꝰ d̾s
miscłiam tuam in medio templi tui.
Uenerunt pii sacerdotes ad scłam par¬
tem. ubi magna leticia cordis exultant.
Suscepimꝰ d̾s non debet generaliter
accipi. quia non om̃s crediderunt. s
ad catholicos tantum ꝑtinet. qui ciꝰ
p̃cepta secuti sunt. Miscłam dicit
misertꝰ est. Et ad hoc se uoluit ui¬
deri. ut om̃is credens potirisset absol¬
ui. Aptum nomen. certa ꝓmissio.
ut ille miscłia uocaretur. qͥ & salua¬
tor uere dicit᷑. & redemptor. In medio
templi tui. synagogam uolunt intel¬
ligi. ad quam uenierãt liberandã. Sed
eo ppło non credente. uocate gentes
miscłie munera ꝑceperunt. In me¬
dio templi dictum est. ut non cre¬
dentium imꝓbitas grauiꝰ arguatur.
qͥ contempserunt sequi quem in me
men di. in toto orbe terrarũ sine du¬
bio creditur adorandum. Possunt i
aliqui nescire quemadmodum sit

Expanded text:
temporis ad futuram gloriam, quae retemporis ad futuram gloriam, quae revelabiam tuam in medio templi tui. Venerunt pii sacerdotes ad secundam partem, ubi magna laetitia cordis exsultant. Suscepimus non debet generaliter accipi, quia non omnes crediderunt; sed ad catholicos 160 tantum pertinet, qui ejus praecepta secuti sunt. Misericordiam misertus est; et ad hoc tantum se voluit videri, ut omnis credens potuisset absolvi. Aptum nomen, certa promissio; ut ille misericordia vocaretur, qui et Salvator vere dicitur et Redemptor. In medio templi tui, synagogam volunt intelligi, ad quam venerat liberandam; sed, eo populo non credente, vocatae gentes misericordiae munera perceperunt. In medio templi dictum est, ut non credentium improbitas gravius arguatur, qui contempserunt sequi, quem in medmen Dei in toto orbe terrarum sine dubio creditur adorandum. Possunt enim aliqui nescire quemadmodum sit
Abbreviated transcription (Latin):
toris. sequitur digna ꝯclusio. ita fuisse
uisum. sicut fuerat ante ꝓpħatum. Ita
uͦ quod dictum est rerum fidem dili¬
gent̃ expressit. quia totum sic constabat
factum. quemadmodum fuerat & ꝓmis¬
sum. Additum est in cuutate dñi uir¬
tutum. ubi & uerum auditur. & ꝓmis¬
sum om̃e conspicitur. Repetitur in
ciuitate di nr̃i. ut catholicam solam
intelligeres. ne sibi hoc nomen & here¬
ticoꝵ conuenticula uendicarent. Ds¬
fundauit eam in et̾num. De istam
ciuitatem di temporalẽ debiusses acci¬
pere. in et̃num eccłiam dicit. eẽ. firma¬
tam. quȩ sola ueracit᷑ ciuitas dñi num¬
cupatur. Gaudeant xp̃iani. & tota
mentis exultatione letentur. quando
audiunt adño. ẽẽ. fundatam. in qua
se firmiter consistere posse non dubi¬
tant. Nam licet scłi istiꝰ ꝓcella quati¬
antur. uire non metuitur. qd̃ transi¬
torium comꝓbatur. sicut apłs dicit.
Non sunt condigne passiones huiꝰ

Expanded text:
toris, sequitur digna conclusio, ita fuisse toris, sequitur digna conclusio, ita fuisse visum sicut fuerat ante prophetatum. Ita ro quod dictum est, rerum fidem diligenter expressit; quia totum sic constabat factum, quemadmodum fuerat et promissum. Additum est, in civitate Domini virtutum, ubi et verum auditur, et promissum omne conspicitur. Repetitur in civitate Dei nostri, ut catholicam solam intelligeres, ne sibi hoc nomen et haereticorum conventicula vindicarent. avit eam in aeternum. Ne istam civitatem Dei temporalem debuisses accipere, in aeternum Ecclesiam dicit esse firmatam, quae sola veraciter civitas Domini nuncupatur. Gaudeant Christiani, et tota mentis exsultatione laetentur, quando audiunt a Domino esse fundatam, in qua se firmiter consistere posse non dubitant. Nam, licet saeculi istius procella quatiantur, jure non metuitur quod transitorium comprobatur, sicut Apostolus dicit: Non sunt condignae passiones hujus
Abbreviated transcription (Latin):
adp̃hendi. Hec solum istud in tam̃ mag¬
na cauisa sufficit. s statim secuita peni¬
tentia est. ubi dolores cruciant. tamꝗͣ
matres parturientes. Grauis enim do¬
lor est. qui mulierib ꝓ pena peccati
constat indictꝰ. S quia parturientis
audimꝰ. fructum inde putemꝰ con¬
fessione humili nasciturum. In sp̃u
Actus ipse domuinice natiuitatis exponit᷑.
Nam ut quidam dicere uoluerunt
sp̃s uehemens erat. quando herodes de
suo regno sollicitꝰ magos miserat. ut
regem natum uiderent. sibiq cogni¬
tum nuntiarent. S illis non ad se re-¬
deuntib. necesse habuit uehementi spũ
cominoueri. & conterere naues tharso
cilicie. que p̾dictos magos occulte in suã
ꝓuinciam transposuisse credebant᷑. Od̾
fieri solet a regib calumpniantib. ut
quando sua desid̾ia implere nequeunt
ꝑ dampna humilium torm̃taq discur¬
rant. Inspice quantũ crebͣuerit ista nar¬
ratio. quo pͥncipio inchoata. ad quam

Expanded text:
apprehendi. Nec solum istud in tam magapprehendi. Nec solum istud in tam magna causa suffecit; sed statim secuta poenitentia est, ubi dolores cruciant tanquam matres parturientes. Gravis enim dolor est, qui mulieribus pro poena peccati constat indictus. Sed quia parturientes audivimus, fructum inde putemus confessione humili nasciturum. Vers. 7.Actus ipse dominicae nativitatis exponitur. Nam ut quidam dicere voluerunt, spiritus vehemens erat, quando Herodes de suo regno sollicitus, magos miserat ut Regem natum viderent, sibique cognitum nuntiarent. Sed illis non ad se redeuntibus necesse habuit vehementi spiritu commoveri, et conterere naves Tharso Ciliciae, quae praedictos magos occulte in suam provinciam transposuisse credebantur. Quod fieri solet a regibus calumniantibus; ut quando sua desideria implere nequeunt, per damna humilium tormentaque discurrant. Inspice quantum creverit ista narratio, quo principio inchoata, ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
sas in bethleem eum. ẽẽ. modis om̃ib
nasciturum. Congregati sunt ergo.
ut dicerent quid legerunt. Conue¬
nerunt in unum. quia om̃s unam
ꝓtulere sententiam. Ipsi uidentes
tunc adiirati sunt. conturbati sunt
& cominoti sunt. Ipsi iudei scilicet. qͥ
herodi dixerunt in bethleem dñm nas
legerant. & necesse erat ut amnuratio
de tanta gła nasceretur. S ista amin¬
ratio. non leuis ñ ociosa fuit. Contur¬
bati sunt. quia se nouerant peccatores:
Commoti. quia de tanta maiestate
cognoscere meruerunt. Illos enĩ com¬
motos dicunꝰ qͦs & credidisse testamur.
Tremor apprehendit eos. ibi dolores sic̃
parturientis. Pulcherrune consequers
rerum ordo seruatꝰ est. Primo eos ui¬
disse dicunt. postea admiratos. deinde
conturbatos. ad postremum terrore
concussos. Ipse enim uehemens pauor
est. qui ꝑducit homines ad tremorẽ.
Quia necesse est animuni fluctuare¬
gr̾auit᷑. cuiꝰ corpꝰ a tremore contigerit

Expanded text:
sanctas, in Bethleem eum esse modis omnibus sanctas, in Bethleem eum esse modis omnibus nasciturum . Congregati sunt ergo, ut dicerent quid legerunt. Convenerunt in unum, quia omnes unam protulere sententiam. Vers. 5. Ipsi videntes tunc admirati sunt, conturbati sunt, et commoti sunt. Ipsi, Judaei scilicet qui Herodi dixerunt in Bethleem Dominum nlegerant; et necesse erat ut admiratio de tanta gloria nasceretur. Sed ista admiratio non levis, non otiosa fuit. Conturbati sunt, quia se noverant peccatores. Commoti, quia de tanta majestate cognoscere meruerunt. Illos enim commotos dicimus, quos et credidisse testamur. Vers. 6. Tremor apprehendit eos ibi: dolores sicut parturientis. Pulcherrime consequens rerum ordo servatus est. Primo eos dicunt vidisse, postea admiratos, deinde conturbatos, et ad postremum tremore concussos. Ipse enim vehemens pavor est, qui perducit homines ad tremorem; quia necesse est animum graviter fluctuare, cujus corpus a tremore contigerit
Abbreviated transcription (Latin):
uiros offerre ipso largiente monstrabi¬
tur. dum scds gradꝰ meritoꝵ sc̃a plebs
ad dexteram collocatur. sicut dicit apłs.
Stella ab stella differt in claritate. sic
in resurrectione mortuoꝵ. Iunc enĩ iꝗ
et̾nam beatitudinem suscipitur. qͣndo
illi ꝑpetua gaudia concedunt᷑. Ibi ds
dinoscitur. id ẽ potentia ipsiꝰ uirtusq
declaratur. cum eccłiȩ sue talia p̾mia
sub distinctionib donat. quȩ numꝙͣ.
finienda depereant. Hic enim credit᷑.
qd ibi manifesta uisione pͣrat᷑. Qm̃¬
ecce reges terre congregati sunt. & cõn¬
uenerunt in ununr Hec sunt latera
aquilonis. que suꝑrꝰ dixit. Quia licet
contra dm̃ conspirata mente uenerint.
multi tam̃ eoꝵ credidisse noscuntur.
Reges terre hoc loco significantur pͥn¬
cipẽs iuideoꝵ. qͦs herodẽs in unum con¬
gregans ab eis ꝑquisiuit ubi xp̃c dñs
uasceretur S illi conuenient̃ ac con¬
senticnit᷑ dixerunt. scđm scripturas

Expanded text:
viros offerre, ipso largiente, monstrabiviros offerre, ipso largiente, monstrabitur: dum secundum gradus meritorum sancta plebs ad dexteram collocatur, sicut dicit Apostolus: Stella ab stella differt in claritate, sic erit et resurrectio mortuorum . Tunc enim in aeternam beatitudinem suscipitur, quando illi perpetua gaudia conceduntur. Ibi Deus dignoscitur, id est, potentia ipsius virtusque declaratur, cum Ecclesiae suae talia praemia sub distinctionibus donat, quae nunquam finienda depereant. Hic enim creditur, quod ibi manifesta visione praecce reges terrae congregati sunt, et convenerunt in unum. Haec sunt latera aquilonis, quae superius dixit; quia licet contra Deum conspirata mente venerint, multi tamen eorum credidisse noscuntur. Reges terrae, hoc loco significantur principes Judaeorum, quos Herodes in unum congregans, ab eis perquisivit ubi Christus Dominus nasceretur. Sed illi convenienter ac consentienter dixerunt secundum Scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse enim dixit. Ponam sedẽ incam
ab aquilone. & cro similis altissimo.
S quia peccatores qui adiabolo tene¬
bant᷑ obnoxii dõ miserante conuersi
sunt. mͦ mons syon & latera aquilo¬
nis id ẽ natio iudeoꝵ & ppłi gentiũ.
facta est cuutas regis magni. hoc ẽ
eccłia catholica. quam de unuerso
mundo constat. eẽ. collectam. Ipsa ẽ
sccła sabbati. quam titulꝰ dixit. Di¬
cunt᷑ quidem & terrarũ pͥncipes re¬
ges. Nlagnus autem rex ueracit̃ dici
non potẽst nisi solus ds. Quod autẽ
dixit mons syon. & addidit᷑ latera aqͥ¬
lõnis ciutas reois magnri. figura est
exergasia. id ẽ quocies aliquid breuit̾
piet eã. Futirum tempꝰ magne illꝰ
iudicationis ostenditur. qͣndo dñs
eccłiam suam suscipiens in gradibꝰ
id ẽ in membris suis sc̃issimis. atq ꝓbi¬
tissimis ipse cognoscetur. Tunc cium
ds dmoscetur. id ẽ potentia ipsiꝰ u̾t l
declairabitur. quando eccłia illi beatos

Expanded text:
ipse enim dixit: Ponam sedem meam ipse enim dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo . Sed quia peccatores, qui a diabolo tenebantur obnoxii, Deo miserante, conversi sunt; modo mons Sion, et latera aquilonis, id est natio Judaeorum et populi gentium, facta est civitas Regis magni, hoc est Ecclesia catholica, quam de universo mundo constat esse collectam. Ipsa est secunda sabbati quam titulus dixit. Dicuntur quidem et terrarum principes, reges: Magnus autem Rex veraciter dici non potest, nisi solus Deus. Quod autem dixit, Mons Sion, et addidit, latera aquilonis civitas Regis magni, figura est exergasia: id est quoties aliquid breviteripiet eam. Futurum tempus magnae illius judicationis ostenditur, quando Dominus Ecclesiam suam suscipiens, in gradibus, id est in membris suis sanctissimis atque probatissimis ipse cognoscetur. Tunc enim Deus dignoscetur, id est, potentia ipsius virtusque declarabitur, quando Ecclesia illi beatos
Abbreviated transcription (Latin):
mons sc̃s est. de quo dauihel ꝓpħa di¬
cit. Ereuit lapis. & factꝰ est mons.
ita ut impleret uniuersam faciẽ terrȩ
Consideremus qd̃ hic magnum qͥdẽ
dñm patrem dicat. s magnꝰ qͦ filius
non tacetur. sicut de ipso ad titum scri¬
etiam sp̃c sc̃s. sicut scriptum est in li
Ecce dñs transiet. & sp̃c magnus &
fortis. Erubescat arrianoꝵ insana
ꝑsuasio. Qui est rogo minor. cum
localem suscipere debuisses. dicit eũ
om̃i terre gaudia condonare. Quis
est enim iste nisi dñs xpͣ̃c. qui pͥer
uniuersalem mundi eccłiam ualuit
ꝓfutura gaudia dilatare.  Terram
hic. in bono accipe. Significat eium
iustos. qͥ copiosa & et̾̃ua p̃mia conse¬
quunt᷑. Mons uͥ syon sicut sepe dic̃¬
tum ẽ designat eccłiam. que interpre¬
tatione ipsiꝰ nominis sc̃ę speculatio¬
nis uirtute completa est. Latera aut̃
aquilonis signiticant ppłos infideles.
in quib diaboli regnabat iniquitas.

Expanded text:
mons sanctus est, de quo Daniel propheta dimons sanctus est, de quo Daniel propheta dicit: Crevit lapis et factus est mons, ita ut impleret universam faciem terrae . Consideremus quod hic magnum quidem Dominum Patrem dicat: sed magnus quoque Filius non tacetur; sicut de ipso ad Titum scrietEcce Dominus transiet, et spiritus magnus et fortis . Erubescat Arianorum insana persuasio. Quis est, rogo, minor, cum localem suscipere debuisses, dicit eum omni terrae gaudia condonare. Quis est enim iste, nisi Dominus Christus, qui per universalem mundi Ecclesiam valuit profutura gaudia dilatare? Terram hic in bono accipe; significat enim justos, qui copiosa et aeterna praemia consequuntur. Mons vero Sion sicut saepe dictum est designat Ecclesiam, quae interpretatione ipsius nominis, sanctae speculationis virtute completa est. Latera autem aquilonis significant populos infideles, in quibus diaboli regnabat iniquitas;
Abbreviated transcription (Latin):
modum hec uerba ꝑ gradꝰ certos ad¬
mirande dispositionis ascendant.
Quod schema dicitur eniphasis. Pri¬
mo enum posuit magnus dñs. additũ
est & laudabilis. S ne hoc qͦq putares
mediocrit̃. cc̃. faciendum. ponit᷑ iumis.
qd̃ non habet terminum neq finem.
s assiduitate sui semꝑ augetur. Nag¬
nus gͦ. quia potent̃ om̃uã fecit. Lauꝰ¬
dabilis. quia pulchre & mire fecit.
Hec tamen sufficit dñm patrem iu¬
nus dixisse laudandum. nisi & ubi
p̾dicaretur edicerent. scilicet in ciuita¬
te di nr̃i. id ẽ in eccłia catholica. Est
enim & ciuitas non d̃i nr̃i. ut baby¬
lonia illa diaboli. ubi ñ ds colitur. s
magis execrabili dementia blasphemat᷑.
Quappt̃ necessarie consecutum est. ubi
dñs laudaretur. ne eum int̾ hereticas
suꝑsticiones aut in synagoga ueteri
putaret aliquis. c̾ẽ. p̃dicandum. S ne
uel illud dubitares ubi. ẽẽt. p̾dicta
eccłia constituta. intulit in monte sc̃o

Expanded text:
modum haec verba per gradus certos admodum haec verba per gradus certos admirandae dispositionis ascendant. Quod schema dicitur emphasis. Primo posuit, Magnus Dominus; additum est, laudabilis. Sed ne hoc quoque putares mediocriter esse faciendum, ponitur, nimis; quod non habet terminum neque finem, sed assiduitate sui semper augetur. Magnus ergo, quia potenter omnia fecit. Laudabilis, quia pulchra et mira fecit. Nec tamen sufficit Dominum Patrem nimis dixisse laudandum, nisi et ubi praedicaretur edicerent; scilicet in civitate Dei nostri, id est in Ecclesia catholica. Est enim et civitas non Dei nostri, ut Babylonia illa diaboli, ubi non Deus colitur, sed magis exsecrabili dementia blasphematur. Quapropter necessarie consecutum est ubi Dominus laudaretur; ne eum inter haereticas superstitiones, aut in synagoga veteri putaret aliquis esse praedicandum. Sed ne vel illud dubitares, ubi esset praedicta Ecclesia constituta, intulit, in monte sancto
Abbreviated transcription (Latin):
sẏnagocam id ẽ collectionem debemꝰ
accipere iudeoꝵ. quȩ salbatum obserua¬
re uidebatur. Scd̃a uͦ eiꝰ eccł̃ia catholi¬
ca est. Id̾oq uerba psalmi huiꝰ sacer¬
dotib tribuunt᷑ ad xp̃ianos ppłos edo¬
cendos. qͥs & filios crucis habere posse
non dubium est. & scđos. ẽẽ. tempore
post synagogam. manifesta ratione
cognoscimus. Diuisio psalini.
um docendꝰ esset ppłs deuotus
de fide. & gradib eccłiȩ custodien¬
dis. merito uerba huiꝰ psalmi piis
sacerdotib dantur. qͥ in pͥma positiõe
laudes dño dicunt. qd̾ eccłiam suam
dilatauerit. & qd̃ uniuersis regib ter¬
rarum potentiam sue maiestatis osten¬
derit. Scła positione gr̃as agunt de
aduentu dñi saluatoris commonentes
antistites futuros. ut gradꝰ in eccłia¬
eccłie distribuant. ꝑ quos ds dñs salua¬
tor possit agnosci. qui famulos suos
et̃na ꝓtectione custodit.
agnus dñs & laudabilis nimis.
in cruitate dĩ nr̃i in monte sc̃o
ciꝰ. Consid̾andum est quemad¬

Expanded text:
 collectionem debemus accipere Judaeorum, quae sabbatum observare videbatur. Secunda vero ejus Ecclesia catholica est; ideoque verba psalmi hujus sacerdotibus tribuuntur ad Christianos populos edocendos, quos et filios crucis haberi posse non dubium est, et secundos esse tempore post synagogam manifesta ratione cognoscimus. Divisio psalmi. Cum docendus esset populus devotus de fide et gradibus Ecclesiae custodiendis, merito verba hujus psalmi piis sacerdotibus dantur, qui in prima positione laudes Domino dicunt, quod Ecclesiam suam dilataverit, et quod universis regibus terrarum potentiam suae majestatis ostenderit. Secunda positione gratias agunt de adventu Domini Salvatoris, commonentes antistites futuros, ut gradus in Ecclesia distribuant, per quos Dominus Deus et Salvator possit agnosci, qui famulos suos aeterna protectione custodit.ilis nimis: in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus. Considerandum est quemad
Abbreviated transcription (Latin):
uerba sunt sce̾ matris eccłiȩ quȩ ñ in
cordib nr̃is fantastica imaginatione
formatur. sicut patria uel ciuitas. uel
aliquid eoꝵ simile. qd̾ ꝑsonam non
habet existentem. Sed eccłia est collec¬
tio sidelium. scõꝵ om̃iũ anima & cor
Osculetur me osculo oris sii. Et alibi.
Que est ista quȩ ascendit dealbata.Et
illud. Una est columba mea. una est
sponsa mea. Quaꝓpt̾ nefas est hic aliqͥd
dubiũ introducere. ubi tanta ueritas
agnoscitur tot testimonia ꝑhibere. Et
id̾o sub sigura methopoea: ęccł̃iam di¬
camꝰ loqui. quȩ ꝑsonis semꝑ cognoscit᷑
certissimis applicari. In pͥma siquidẽ
parte rogat ut er audiat᷑ oratio. in¬
crepans infideles. quia colentes falsos
ta suꝑsticione fallaci. sacrificiũ iusticiȩ
debeat ummolare. Et ut gentilium
mentes facta ꝓmissione conuerteret.
ingentia commemorat p̾stitisse dñm
beneficia. xp̃ianis.

Expanded text:
erba sunt sanctae matris Ecclesiae, quae non in cordibus nostris phantastica imaginatione formatur, sicut patria, vel civitas, vel aliquid eorum simile, quod personam non habet existentem: sed Ecclesia est collectio fidelium sanctorum omnium, anima et cor Osculetur me osculo oris sui ; et alibi: Quae est ista quae ascendit dealbata ; et illud: Una est columba mea, una est sponsa mea . Quapropter nefas est hic aliquod dubium introducere, ubi tanta veritas cognoscitur tot testimonia perhibere. Et ideo sub figura mythopoeia, Ecclesiam dicamus loqui, quae personis semper cognoscitur certissimis applicari. In prima siquidem parte rogat ut ejus audiatur oratio: increpans 22 infideles, quia colentes falsos ta superstitione fallaci, sacrificium justitiae debeat immolare. Et ut gentilium mentes facta promissione converteret, ingentia commemorat praestitisse Dominum beneficia Christianis.
Abbreviated transcription (Latin):
N sinẽ significare dũm saluatorem qͣrti
tituli expositione iã notũ est. Torcular
uͦ ẽ. ubi multis ponderib pssȩ uuȩ. du¬
rissimis gigartis cõminunis. follibq ua¬
cuatis. dulcissima uina ꝓfundunt. Qd̃
eccłiȩ uidet᷑ aptissime conuer ire. qͣndo
de obstinatis morib tumidaq suꝑbia.
pressura penitentiȩ suaues lacͥmȩ salu¬
brit̾ expͥmunt᷑. Talis illi etiam similitu¬
do & in areis datur. ubi sub assidua tri¬
tura paleȩ sequestrant᷑ a tritico. Quappt̃
conuenit ut hc̃ psalmũ ex ꝑsona prisce
eccłiȩ intelligamꝰ. eẽ. ꝓlatũ. in qua reuera
torcular ẽ qͥdẽ corꝑũ. s fructꝰ salutaris
animaꝵ. Nam si uetꝰ & nouũ recte dicit᷑
testam̃tũ cũ tam̃ uniꝰ lex. ẽẽ. doceatur:
cur asserere dubitemꝰ antiquã & nouã
sanguine conquisitam.O

Expanded text:
n finem, significare Dominum Salvatorem, quarti tituli expositione jam notum est. Torcular vero est, ubi multis ponderibus pressae uvae durissimis gigartis comminutis, follibusque vacuatis, dulcissima vina profundunt. Quod Ecclesiae videtur aptissime convenire, quando de obstinatis moribus, tumidaque superbia, pressura poenitentiae, suaves lacrymae salutariter exprimuntur. Talis illi etiam similitudo et in areis datur, ubi sub assidua tritura paleae sequestrantur a tritico. Quapropter convenit ut hunc psalmum ex persona priscae Ecclesiae intelligamus esse prolatum: in qua revera et torcular est quidem corporum, sed fructus salutaris animarum. Nam si Vetus et Novum recte dicitur Testamentum, cum tamen unius lex esse doceatur, cur asserere dubitemus antiquam et novam sanguine conquisitam?
Abbreviated transcription (Latin):
se quẽ nisi sunt humanitate despec¬
illos hec sententia ꝓfert᷑. quoꝵ den¬
tes suꝑus dixit. eẽ. contritos. Pro¬
nuntiando enĩ dñi est salꝰ. illos con-¬
sundit qui putauerunt salutẽ. xp̃o
tamquã terreno homini. contemp¬
tibili p̾sumptione decerꝑe. Quid
inanit̾ impii laboratis: Quomͦ po¬
test aut ȩt̾̃na uita interimi. aut sal¬
uatori salꝰ ullatenꝰ amputari:ᷤ
Suꝑ popłm tuũ benedictio tua. Una
sententia. & quid debeant credere ho¬
minib precipit. & quid ab ipso pos¬
sint reciꝑe comꝑmisit. Concbusio.
Irciuis quidem psalmꝰ. s maximã
paganoꝵ destruens prauitatem.
quę putat głam suꝑnę maiestatis ad
humilitatẽ non potuissẽ descendere
passionis. Insipientes. quoꝵ sensꝰ inde
confunditur. unde mundꝰ noscitur
esse liberatꝰ. sicut dicit apłs. Ap̃c iũc

Expanded text:
se, quem nisi sunt, humanitate despecse, quem nisi sunt, humanitate despecillos haec sententia profertur, quorum dentes superius dixit esse contritos. Pronuntiando enim, Domini est salus, illos confundit qui putaverunt, salutem Christo, tanquam terreno homini, contemptibili praesumptione decerpere. Quid inaniter, impii, laboratis? Quomodo potest aut aeterna vita interimi, aut Salvatori salus ullatenus amputari? Super populum tuum benedictio tua. Una sententia, et quid debeant credere, hominibus praecipit, et quid ab ipso possint recipere compromisit. Conclusio psalmi. Brevis quidem psalmus, sed maximam paganorum destruens pravitatem, quae putat gloriam supernae majestatis, ad humilitatem non potuisse descendere passionis. Insipientes, quorum sensus inde confunditur, unde mundus noscitur esse liberatus, sicut dicit Apostolus: C