comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris tibi habenla uisa ẽ. existimatio curiȩ
ur̃e qͣm capitolii. immo romȩ uniꝰ. qͣmceli
tociꝰ ut linguã maledicam in ciues tuos exe.¬
rere poetȩ eciam lege ꝓhiberent᷑. & in dõs
suos securi tanta conuicia nullo senatore.
nullo censore. nullo pͥncipe. nullo pontifice
ꝓ hibente iacularent᷑ : indignum uidelicet
fuit ut plautꝰ aut neuiꝰ. publio &e neo scipi¬
one aut scelius marco catoni maledicerent
maximi adolescentiũ nequitiam concita
rec: S respondet mͥ fortasse siuuieret. Quo
mͦ nos ista impunita eẽ nollemꝰ quȩ ipsi
dii sacra eẽ uoluerunt. cum ludos scenicos
ubi talia celebrant᷑. dictitant᷑. actitantur.
&e romanis morib inuexerunt. & suis ho.¬
norib dicari exhiberiq uisserunt : cur
non gͦ hinc magis ipsi intellecꝰti sunt. ñ eẽ.
dii ueri. nec omnino digni quib diuinos
honores deferret illa res publica. Quos
enim coli minime deceret minimeq opor¬

Expanded text:
ris tibi habenda est existimatio curiae ris tibi habenda est existimatio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae unius quam caeli totius, ut linguam maledicam in ciues tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta conuicia nullo senatore nullo censore, nullo principe nullo pontifice prohibente iacularentur? Indignum uidelfuit, ut Plautus, aut Naevius Publio et Cneo Scipioni, aut Caecilius M. Catoni malediceret; ovis optimi maximi adolescentium nequitiam concitaed responderet mihi fortasse, si uiueret: Quo modo nos ista inpunita esse nollemus, quae ipsi di sacra esse uoluerunt, cum ludos scaenicos, ubi talia celebrantur dictitantur actitantur, et Romanis moribus inuexerunt et suis honoribus dicari exhiberique iusserunt? Quur non ergo hinc magis ipsi intellecti sunt non esse di ueri nec omnino digni, quibus diuinos honores deferret illa res penim coli minime deceret, minimeque opor
Abbreviated transcription (Latin):
ne uł om̃ib diis suis. si ludi om̃ib grati st̃.
uł quodẽ indignius. his quos bonos putant.
si ludi ab eissolis amant᷑. facere coniuncant᷑
in uiriã. At romani sicut in illa de re publi¬
ca disputatione scipio głat̃. ꝓbris ce in ui¬
riis poetarũ subiectam uitã famãq habere.
noluerunt. capite etiã santientes tale carm̃
condere si quis auderet. Qđ erga se quidem
satis honeste constituerunt. s erga dõ suos
suꝑbiȩ & irreligiose : quos cum scirent non
solum pacient̃ uerumetiã libent̃ poecarũ
ꝓbris maledictisq lacerari : se pociꝰ qͣm illos
huiꝰcemodi inuiriis indignos ẽẽ. duxer̃. seq
abeis etiã munierunt. lege. illors autẽ ista
etiam sacris sollempnitatib miscuerunt.
Itane tandẽ scipio laudas hanc poetis ro¬
manis negatam eẽ. licentiã. ut ciuqͣm opꝓ¬
brium infligerent romanorũ. cũ uideas
eos nulli dõrum ꝑeꝑcisse ur̃oꝵ : itane plu¬

Expanded text:
ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriam. ca disputatione Scipio gloriatur, probris et iniuriis poetarum subiectam uitam famamque habere noluerunt, capite etiam sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et inreligiose; quos cum scirent non solum patienter, uerum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari, se potius quam illos huiusce modi iniuriis indignos esse duxerunt seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris sollemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam obprobrium infligerent Romanorum, cum uideas eos nulli deorum pepercisse uestrorum? Itane plu
Abbreviated transcription (Latin):
ceru doru uitam eisdem ipsis diis uo¬
lertib libeutib carpi. & ipsos homines ꝑ
quirisui nteatris agebant᷑ quȩ numinib
quibe silditi erant gͣta eẽ cognouerant non
sdr umine sꝑnendos in ciuitate uerũetiã
xnne honorandos putauerunt. Quid enĩ
cause reꝑire possent ut sacerdotes honora¬
ieti quia ꝑeos uictimas diis acceptabiles offe.¬
rebant & scenicos ꝓbõsos haberent ꝑ quos
Mlam uoluptatẽ siue honorem diis exhibi
inia lierpuminib malis ista etiam
bonos auce obiiquus letis itq iõcundis. qͣlia
sunt ut ipse ait. ludi. conuiuia. lectisterna:
nlos cũ potiꝰ isti quia immundi sunt sp̃s
mis su mali siue certa discretione sic̃ la¬
boedi uisumẽ. alisalla istis ista distribuant᷑
obsequia. competentissime g̃ci utrosq hono¬
erlucunt. & sacerdares ꝑ quos uictimȩ mit¬
nistrant̃. & scenicos ꝑ quos ludi exhibent᷑.

Expanded text:
cernebant deorum uitam eisdem ipsis dis uocernebant deorum uitam eisdem ipsis dis uolentibus et libentibus carpi, et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus quibus subditi erant grata esse cognouerant, non solum minime spernendos in ciuitate, uerum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam uoluptatem siue honorem dis exhiberimina bona a numinibus malis ista etiam bonos autem obsequiis laetis adque iucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiuia lectisternia. malos, cum potius isti, quia inmundi sunt spiritus, omnes sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur,
Abbreviated transcription (Latin):
trica opꝓbria parcendum sibi aportis sstillo
mͦ potuerunt. pł dus suis et inisi consi¬
fulari appetentes. ał meuenus ne honesti.¬
orm famã ipsi ar qunmalo & eifise ber modo
p̃ferndo illos ad iracundiã ꝓuocarent. Ad¬
hine conuenientia ꝑtinet: quod etiam scȩnicos
auctores earudem fabularum. non paruo ciui.¬
tatis honore dignos existimarunt. Si quidem
quod in eo qudq. de re publica libro comine¬
morat. & eshiues atheniensis uir eloquentis:¬
simus eilmadolescens tragedias actitauiss rem
publicum capessiuit: & aristodinium tragicũ
Iuctoie maximis de reb pacis ac belli
Eitum adphilipũ athenienses sepe misert.
Nn eium consentaneũ putabat᷑: cum easdẽ
artes eosdemq scenicos ludos etiam diis suis
acceptos uiderent. illos ꝑ quos agerent᷑ in fami¬
uii loco ac numero deputare. Hȩc gci turpit̃
quile. ure diis suis om̃ino congruent qui
uerii i iunum lacerandã linguis poetarũ
tas iuum subtrahere ausi sunt. aquib

Expanded text:
trica opprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putaverunt, vel diis suis etiam sic consimilari appetentes, vel metuentes ne honestiorem famam ipsi requirendo, et eis se hoc modo praeferendo, illos ad iracundiam provocarent. hanc conuenientiam pertinet, quod etiam scaenicos actores earundem fabularum non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, Aeschines Atheniensis, uir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitauisset, rem publicam capessiuit et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebus pacis ac belli legatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane dis suis omnino congruenter, qui nec uitam ciuium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
gaudent qͥ hunianis erierib gui lnt ꝓqͥb¬
se etiã colendos mille neouoi sallediq ar¬
tib int̾ponunt. siue etiam nullo gominũ
illa crimina uera sint. quę tm̃ de niminib
fingi libent̃ accipiunt fallacissin sp̃s. ut
ad scelesta ac turpia ꝑ petranda ulud aib
ipsocȩlo traduci int̾ras satis idor¬

Expanded text:
gaudent, qui humanis erroribus gaudentgaudent, qui humanis erroribus gaudentse etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis ido
Abbreviated transcription (Latin):
enum. ad rem ꝑtinet. qͣm mollior explicatum
potero. Dicu de inde alia re sie coneludit huns
locum ut ostendat uecerib displiciuse romias¬
nis uł laudari queq̃ur inscore iu smnhona¬
nem uł uituꝑari. d ut dixit. hoc ger qnam
inscȩnicis fabulis. siue a poetis eẽnt illa on¬
ficta siue flagitia eorum uera commen ori¬
rent᷑ & agerent᷑ intheatris. atq eorum eis cori
b utinam solo risu ac non etiam imicatane
digna uiderent᷑. Nimis enini suꝑhum fut
famȩ parcere pͥncipum ciuitatis &e eiiur.
ubi suȩ famȩ parci numina uoluetinit on
quod affertur ꝓdefensiorie. it ilta utua ilos
dici. s falsa atq conficta⁊ id ipsuia escelasꝰ
sipietatem consulas religionis.Si
nis inuiria: s malignis sp̃s quossti dͥlr
tant. etiam flagicia quȩ ñ ad niscrig de se
dici uolunt: dum tm humanasenis ais opi¬
natum suppliciũ secum thrahint sure
homuines ista romini serim quosilĩ haberi

Expanded text:
enim ad rem pertinet, quam molior explicare, si enim ad rem pertinet, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia et sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuisse Romanis uel laudari quemquam in scaena uiuum hominem uel uituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quamquam m deorum in scaenicis fabulis, siue a poetis essent illa conficta, siue flagitia eorum uera commemorarentur et agerentur inbus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna uiderentur. Nimis enim superbum fuit famae parcere principum ciuitatis et ciuium, ubi suae famae parci numina noluerunt. quod affertur pro defensione, non illa vera in deos dici, sed falsa atque conficta, idipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; sinis iniuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi
Abbreviated transcription (Latin):
& si eius modi ciues acensore meliꝰe. qͣm apo¬
eta notari. S ꝑiclen. cum iã suȩ ciuitatima¬
xima aucstoritate plurimos annos domi &
bello p̃fuiss uiolari uersib & eosagi in soȩ¬
na. non plus decuit qͣm si plautꝰ inquit nr̃
uoluiss aut neuiꝰ. publio. & gneo scipioni.
aut cęlius marco catoni maledirere. Deinde
paulo post. nr̃ȩ inquit contra duo decim
tabulȩ cum ꝑ paucas res capite sanxissent.
in his hanc quoq sanciendam ꝑutauerunt.¬
si quis occentauisset siue carm̃ condidiss
quod infamiam faceret flagitiũ uealteri.
Preclare. Iudiciis enim magistratuũ. discep¬
tacionib legitimis. ꝓpositam uitã. non poę¬
tarum ingeniis habere debemꝰ: nec ꝓbrũ
audire. nͥ ea lege ut respondere liceat &
uidicio defende. Hȩc exciceronis quartode
re .p. libro aclũbum excerpenda arbitratꝰ
sum ñ nullis ꝓpt̃ facilli otẽ intellectumpł
pmissis. uł paululum commutatis. Multum

Expanded text:
si eius modi cives a censore melius est quam a posi eius modi cives a censore melius est quam a poeta notari; sed Periclen, cum iam suae civitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, violari versibus, et eos agi in scaena non plus decuit, quam si Plautus noster voluisset aut Naevius Publio et Gnaeo Scipioni aut Caecilius Marco Catoni male dicepaulo post: « Nostrae, » inquit, « contra duodecim Tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoqsi quis occentauisset siue carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumue alteri. Praeclare. Iudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis propter faciliorem intellectum uel rmissis uel paululum commutatis. Multum
Abbreviated transcription (Latin):
corum tolerabiliora ludorũ: comedia scilicet
& tragediae hocẽ fabulȩ poetarum agende i
spectacłis. multa rerum turpitudine s nulla
saltem sicut alia multa uerborũ obscenitate.
composite: quas etiam int̾studia quȩ hones¬
ta ac liberalia uocant᷑ pueri legere & edisce¬
re cogunt᷑ a senib Quid autẽ id senserint ro
romani ueteres. cicero testat᷑ in libris quos
de re publica scripsit. ubi scipio disputans
ait. Nunqͣm comediȩ nͥ consuetudo iuitȩ pa¬
teret᷑ ꝓbare sua theatris flagicia poruissent:
Et g̃ci quidem antiquiores uiciosȩ suȩ opina¬
tionis quandam conuenientiã seruauerunt
apud quos fuit etiam lege concessum. ut qđ
uellet comedia nominatim de quo uellet
asfricanus: quem illa non attigit uł potiꝰquẽ
non uexauit ÷ cui peꝑcit:: Esto. Popłi homi¬
nes. imꝓbros. in re publica seditiosos. cleonẽ
cleo fontem. hiꝑbolum lesit. Patiar inquit¬

Expanded text:
corum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet corum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senibus. CAPUT omani ueteres, Cicero testatur in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etiam lege concessum, ut quod uellet comoedia, de quo uellet,Africanus, quem illa non adtigit, uel potius quem non uexauit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re pCleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, et
Abbreviated transcription (Latin):
sonitii concutit. Ego homuntio id non facerẽ
Ego uͦ illud feci: ac libens. At enim ñ tradinit᷑
ista sacris dõrum: s fabulis poetarũ. Nolo dice.¬
re⁊ illa muistica qͣm ista theatrica. ẽẽ turpiora.
Hoc dico qđ negantes coniuincit historia: eosdẽ
illos ludos in quib regnant figm̃ta poetarũ
ñ ꝑimꝑitum obsequium sacris deoꝵ suorũ
intulisse romanos. s ipsosdõs ut sibi sollemp.¬
nit̃ edent᷑ & honori suo consecrarent᷑. acerbe
imꝑando &e qͦdammͦ extorquendo fecisse. Quod
in ipͣmo libro breui commemoratione ꝑstrinxi.
Nam inguescente pestilentia: ludi scenici au
Eu̧iatłuant̃ luclis atictoritate diuina institutis.
quan ea quȩ scriptitant᷑ legib humano consilio
ꝓmulgatis: adulterũ iouem si poetȩ fallacit᷑ ꝓ¬
diderunt: dii utiq casti. quia tantum nefas ꝑhu¬
manos ludos confictum ẽ non quia neglectum.
rrasciac uindicare debuerunt. Et hȩc sunt sceni¬

Expanded text:
sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? Ego uero illud feci ac libens. CAPUT VIII. De ludis ista sacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici aucquae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scaeni
Abbreviated transcription (Latin):
decernerent᷑. Quanto meliꝰ & honestius inplato¬
nis templo librreiꝰ legerent᷑ quã intemplis
demonum galli absciderent᷑ molles consecra¬
rent᷑. in sani secarent᷑. & quidquid aliud uł cru¬
dele uł turpe. uł turpit̃ uł crudele. uł crudelit̃
turpe in sacris taluim deorũ celebrari solet.
Quanto sacuis erat aderudiendã iusticia
uiuentutẽ publice recitari leges dõꝵ: qͣm lau¬
dari inanit̃ leges atq instituta maiorũ. Om̃s
enim cultores taluim dõrum. mox ut eos libi¬
do ꝑpulerit feruenti ut ait ꝑsuis tincta uene¬
no. magis intuent᷑ quid iuppit̃ fecerit. quam
qđ docuerit plato uł censuerit pbato. Hinc
aput terentui flagiciosus ad olescens spectat.
tabulam quandam pictã inpariete. ubi inerat
pictura hȩc. iouen quo pacto dane misisse ai
hacͤanta. auctoritate adhibet patrocinium tur¬
pitudini suȩ. cum in ea se iactet imitari dm̃.
Ad quẽ dm̃ inquit : qui templa cęli summo

Expanded text:
decernerentur! Quanto melius et honestius in Platodecernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Iouem Quo pacto Danaae misisse aiuhac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari deum. At quem deum! inquit; qui templa caeli summo
Abbreviated transcription (Latin):
diffuna unortnł philosophorũ seolas dis¬
putaa. le piemoralauit:. Primio hec ñ romana
s grecsuit. lnt si ꝓptea iam romana. quiale
gcia faca ẽ. romana ꝓuincia: non dõrũ ꝑ̃cop¬
ta sunt s hominum inuenta. qui ut cumq
conati spa ingeniis acutissimis p̃diti racioto¬
nagdo uesigare quid in rerum nat᷑a. latitaret¬
quid inuoub appetendum eẽt. atq frigiert¬
dum qu idin ipsis ratiocinando. reguł cerear
quens eł etia repugnant. Et quidẽ corũ qͥteda
magna quantũ diumit᷑. Dinti sunantĩuienert̃.
quantum autẽ humanitꝰ impediti sunt erra
diuina resisteret. & uiam pietatis ab humilitate
insuꝑna surgentẽ etiã istorũ comparatione
monstraret unde postea nob erit indĩ ueridm̃
qpmi uoluntate disquirendi ac disserendi locus.¬
inuo. Uerũtam̃ si philosophi aliquid inuenerunt.
quod agendȩ bonȩ uitȩ beatȩq adipiscendȩ sa¬
cis eẽ. possit: quanto iustiꝰ talib duini honores

Expanded text:
philosophorum scholas distionesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natquid in moribus appetendum esset atque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa quens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauuidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; umini voluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores
Abbreviated transcription (Latin):
etiam antea & oriri sołe &e aigeri. Unde sub¬
nectens cur hoc dixerit: m inuriȩ in qͥt
b alieq dissensiones donifuere iam in¬
de apͥncipio: neq amplius qͣn regib exa¬
ctis clum metis atarquinio & bellũ gͣue
cum ecruria psitũ ẽ equo & ni desto iure
agitatũ. Uides quẽ ad modũ etian illubre-¬
ui tempore. ut regib exactis idẽ eiectis ali.¬
quantum ȩquo &e modesto iure ageretur.
metum dixit fuisse causã: qm uetdebat᷑
bellum. quod rex tarquiniꝰ regno atq urbe
pulsus. erruscis sociatꝰ contͣ romanos gere-¬
bat. Adtende itaq quid deinde congrit.
Dehinc inquit seruili imꝑio patres plebẽ
excere. de uita atq t̃go regio more consulere.
agro pellere. & ceteris exꝑtis soli imꝑio agere.

Expanded text:
etiam antea et oriri solere, et augeri. Unde subetiam antea et oriri solere, et augeri. Unde subnectens cur hoc dixerit, « Nam injuriae, »bus, aliaeque dissensiones domi fuere jam inde a principio, neque amplius quam regibus exactis, dum mcum Etruria positum est, aequo et modesto iure agitatum.\' Vides quem ad modum etiam illo breui tempore, ut regibus exactis, id est eiectis, aliquantum aequo et modesto iure ageretur, metum dixit fuisse causam, quoniam metuebatur bellum, quod rex Tarquinius regno adque Urbe pulsus Etruscis sociatus contra Romanos gerebat. Adtende itaque quid deinde contexat: \'Dein, inquit, seruili imperio patres plebem exercere, de uita adque tergo regio more consulere, agro pellere et ceteris expertibus
Abbreviated transcription (Latin):
apud eos non legib mags quã natura
ualebat: p̃dicans illud temp qo expulsi
regib incredibilit̃ ciuitas breitatis
spatio plurimum creuit: idem ti in pri¬
mo historiȩ suȩ libro. atq ipso eiꝰ exudio
fatetur. etiam tunc cum ad conuiles ateg¬
b eet trans lata res publica. pꝰptruum
int̃uallum inuirias ualidiorun & ob eas
discessionem plebis a patrib alusq in ur
be dissensionem fuisse. Nam cun optimis
morib & maxima concordia posłm roma¬
num int̾ scđm & postrenũ bellum cartha¬
giniense commemoraret egisse. cansamq
huiꝰ boni ñ amore usticiȩ. s stinte eutagi¬
ne metum pacis infide fuisse dixiss ¶ uĩt¬
& nasica ille ad repͥmendã nequiciã ser¬
uandosq istos mores optimos. ut metu uitia
cohib̾ent᷑ carthaginem nolelat eũti: con-¬
tinuo subiecit idem salustus & ait. at
discordia & auaricia atq anbicio &e cet̾a sc¬
dđis reb oriri. assueta mala psarchaginis exci¬
dium maxime aucta suit. at intelligeremꝰ

Expanded text:
aput eos non legibus magis quam natura ualebat\', praedicans illud tempus, quo expulsis regibus incredibiliter ciuitas breui aetatis spatio plurimum creuit, idem tamen in primo historiae suae libro adque ipso eius exordio fatetur etiam tunc, cum ad consules a regibus esset translata res publica, post paruum interuallum iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus be dissensiones fuisse. Nam cum optimis moribus et maxima concordia populum Romanum inter secundum et postremum bellum Carthaginense commemorasset egisse, causamque hujus boni, non amorem justitiae, sed stante Carthagine metum pacis infidae fuisse dixisset; unde et Nasica ille ad reprimendam nequitiam, servandosque istos mores optimos, ut metu vitia cohiberentur, Carthaginem nolebat everti: continuo subjecit idem Sallustius, et ait: « At discordia, et avaritia, atque ambitio, et caetera secundis rebus oriri sueta mala, post Carthaginis excidium maxime aucta sunt. » Ut intelligeremus
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̃nam &e ñ plausu uanicatis s uidicio ueri¬
tatis głosissimã ciuitatẽ: Ecce romana res.p.
mercede didicimꝰ tanto ante dixerunt: ante
xp̃i aduentũ paulatim mutata. ex pulcher.¬
rima atq obtima pessima atq flagiciosissi.¬
iiii. ma facta ẽ. Ecce ante xp̃i aduentũ pꝰ dele¬
tam carthaginẽ maiorum mores ñ paula:¬
tim ut antea s torrentis mͦ p̃cipitati: ad eo
iuuentꝰ luxu atq auaricia corruptaẽ. Le¬
gant nob̾ contra lucuriã & auariciã p̃cep.¬
ta dõrũ suorum popło romano data. Cui
utinam tantũ casta & modesta reticerent:
ac non ab illo etiã ꝓbrosa &e ignominiosa
deposcerent. quib ꝑ falsam duuinitatẽ ꝑni-¬
ciosam conciliarent auctoritatem. Legant
am atq luxuriã. ubiq popłis ad hoc cong̃ga-¬
tis qͣm excellent̃ qͣm diuine: non tanquam
ex philosophorũ concertationib streꝑe. s tan-¬
quã exoracłis & dĩ nubib intonare. Et tñi

Expanded text:
aeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueriaeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueritatis gloriosissimam ciuitatem? mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi adventum « paulatim mutata, ex pulcherrima atque optima, pessima ac flagitiosissima facta est. » Ecce ante Christi adventum, post deletam Carthaginem, « majorum mores, non paulatim, ut antea, sed torrentis modo praecipitati; adeo juventus luxu atque avaritia corrupta est. » Legant nobis contra luxum et avaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data. Cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam divinitatem perniciosam conciliarent auctoritatem. Legant am atque luxuriam, ubique populis ad hoc congregatis, quam excellenter, quam divine, non tanquam ex philosophorum concertationibus strepere, sed tanquam ex oraculis et Dei nubibus intonare. Et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Et alui scriptores in hȩc consentunt: quan¬
uis loquio multum impari. Cernis tm ut
opinor & quisquis a uercerit facillime ꝑspi¬
cit. colluuiȩ morũ pessimorum quo illa ei¬
uiuis ꝓlapsa fuerit. ante nr̃i suꝑni regis
aduentum. Hec enim gestasun ñ solum
anteqͣm xp̃c in carne p̃sens docere cȩpisset.
uerũctiam anteqͣm de uirgine natus eẽt. Cũ
I cet & tanta mala temꝑum illorũ. uł to.¬
ibiliora suꝑiꝰ uł post eũsam carcaginẽ
itleranda ce horrenda. diis suis imputa¬
re non audeant. opiniones humanis mĩtib
un de iłia uicia siluescerent astutia maliꝰ¬
gna userentib.: eur mala p̃sentia xp̃o im¬
putant. qui doctrina salubrima & falsos
ac fallaces dõs coli uetat. & istas hominum
noxias flagiciosasq cupiditates diuina au¬
ctoritate detestans atq condempnans. his
mał tabescentis aclabentis mundi ubiq
familiam suam sensim subtrahit. qua condat

Expanded text:
et alii scriptores in haec consentiunt, quamet alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit ante nostri superni regis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate detestans adque condemnans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sensim subtrahit, qua condat
Abbreviated transcription (Latin):
ra sibi parauit. Discordiarũ & certaminis
auctos quales romani fuerint de quib ait
uis bonumq apud eos ñ legib magis qͣm na¬
tura ualebat. Porro si illa tempora talia reꝑ.¬
iunt᷑ quib pulcherrima atq optima fuisserxuiii¬
p̃dicat᷑. romania res publica: quidiã de conse.¬
quenti etate dicendum aut cogitandum
arbitramur. cum paulatĩ mutata ut eius¬
dem historici ũbis ub utar. ex pulcherrima
acti obtima pessima atq flagitiosissima
facta ẽ pꝰ carchaginis uidelicet ut cõmͤmora¬
uit excidium: quȩ tempora ipse salustius
queadinodũ breuit̾ recolat &e describat. in
euis historia legi potest: quantis malis mo¬
rum quę scđis reb exorta sunt usq adbella
ciuilia demonstret eẽ. ꝑuentũ. Ex quo tem¬
pore ut ait maiorũ mores ñ paulatim ut
antei. s correntis mͦ p̃cipitati: adõ uiuentꝰ
luxu atq atq auaritia corrupta: ut merite
lustiꝰ desille uitiis: ceteraq feditate rei .p.

Expanded text:
is ost reges exactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum paulatim mutata, ut eiusdem historici uerbis utar, ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta, ut merito lustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae,
Abbreviated transcription (Latin):
audiret : Absit ut senatas popłi toinani ea
m̃te p̃ditus qua theatrũ edifiear in in le
fortium uirorũ ꝓhibuit sie uellet colirẽ
suam ut talib dea sacris ꝓp̾iciatef qualib
matrona ũbis offendet᷑. Ilec ullotus cudec
trarium diuinitate mutari⁊ eam
uitiis in quempiam iactilatis. oum is hotu¬
nes iuueret nisi aures cauderit. se seq sub¬
traberes erubescerent ꝓ illa d ꝓ pitqune
maritꝰ & liberi. d inde ulis nuc dorũ qͥualẽ

Expanded text:
audiret? Absit, ut senator populi Romani ea audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet ta in contrarium diuinitate mutari, ut huiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater
Abbreviated transcription (Latin):
nemine decipientes. uł talem agens uitam
in qua istos potiꝰ qͣm dm̃ uerũ as optegꝓpitios
osissime consuetudinis uitus oblectarimagis
qͣm obluctari student: s illum ipsum nasi¬
cam scipionem qui uir optimꝰ a senatu eleccus
ẽ. cuiꝰ manib eiusdẽ demonis simulachrum
susceptumẽ. in urbẽ ꝓuectum. habete de hac
re uidicem uellẽ. Diceret nob. utrum matrẽ
suã tam optime dere publiea uellet mereri.
ut ei diuini honores decernerent᷑ stc̃it & gre¬
cos &e romanos aliasq gentes constat uib
dam decreuisse mortalib quorum erggisebe¬
neficia magnipendant. eosq un mordes
factos atq indõrum numerũ receptosi cre¬
didant. ꝓ fecto ille tantã felicitatem sugna¬
tri si fieri poss optaret. Porrosi ab illo ꝙuide
quereremus. utrum int̾ eiꝰditimos hons
uellet illa turpia celebrari notne se malle
clamaret ut sua mat̾ sinaullo sensu mortua
iaceret. qͣmadhoc dea iuxret ut illaliba nt̃

Expanded text:
nomine decipientes, uel talem agens uitam, nomine decipientes, uel talem agens uitam, in qua istos potius quam Deum uerum et optet propitios osissimae consuetudinis uitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Rsdam decrevisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque immortales factos, atque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter
Abbreviated transcription (Latin):
scȩnicis. qualia non dico matrẽ dõꝵ. s matrẽ
qualuimct̃q senatorũ uł quorũlibet hone¬
storum uirorũ. immo uͦ qualia nec matrem
ipsorũ scęnicoꝵ deceret audire. Habet enim
quiddã erga parentes hunana uerecundia:
qđ nec ipsa nequitia possit auferre. Illam
ꝓinde turpitudinẽ obscȩnoꝵ dictoꝵ atq
factorũ. scȩnicos ipsos domisuȩ ꝓludendi
causa coram matrib siuis agere puderet: qͣm
ꝑpublicũ agebant coram dõrũ matre. spe¬
etante & audiente utriꝰq sexus frequentis¬
sima multitudine. Quȩ si illecta coriosita¬
te adeẽ. potuit circũ fusa. saltim offensa
castitate. debuit audire confusa. Que sunt
sacrilegia. si illa erant sacra : aut quiȩ inqͥ¬
natio. si illa lauatio : & hȩc fercula apella¬
bant᷑: quasi celebraretur conuiuium. quo
uelut suis epulis inmunda demonia pas-¬
utrum ommuno sint ulli inmundi sp̃s dõꝵ

Expanded text:
scaenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem scaenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque senatorum uel quorumlibet honestorum uirorum, immo uero qualia nec matrem ipsorum scaenicorum deceret audire. Habet enim quiddam erga parentes humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audiente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et haec fercula appellabantur, quasi celebraretur conuiuium, quo uelut suis epulis inmunda daemonia pautrum omnino sint ulli inmundi spiritus deorum
Abbreviated transcription (Latin):
res suos ad bene uiuendum quare nullis legib
ad uiuerunt: utiq dignum erat: ut qͦmͦ isti
illorum sacra. ita illi istorum facta curarent.
Sel respondet᷑ qđ uoluntate ꝓpͥa quisq ma-¬
lus ẽ. Quis hoc negauerit: uerutam̃ ꝑtinebat
ad consultores dõs. uitȩ bonȩ p̃cepta non occul¬
tare popłis cultorib suis s p̃clara p̃dicatione
p̃bere. ꝑuates etiam conuenire atq arguere
peccantes. palam minari penas male agenti¬
b p̃mia recte uiuentib polliceri. Quid unꝗͣ
tale in deorum illoꝵ templis ꝓmpta & enu¬
nenti uoce concrepuit: uenebamꝰ etiam nos
aliquando ad olescentes ad spectacła ludibria¬
q sacmlegiorum. Aspectabamꝰ arreptitios.
audiebamus simphoniacos. ludis turpissi¬
mis quidiis deab q exhibebant᷑ oblectabam̃.
celesti uirgini. & berecinthiȩ matri om̃ium.
ante cuiꝰ lecticam die sollempni libetionis eiꝰ
talia ꝑpublicum cantitabant᷑ anequissimis

Expanded text:
res suos ad bene uiuendum quare nullis legibus res suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique dignum erat, ut, quo modo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus est. Quis hoc negauerit? Verum tamen pertinebat ad consultores deos uitae bonae praecepta non occultare populis cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuenire adque arguere peccantes, palam minari poenas male agentibus. praemia recte uiuentibus polliceri. Quid umquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti uoce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adulescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum, spectabamus arrepticios, audiebamus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia per publicum cantitabantur a nequissimis
Abbreviated transcription (Latin):
& temꝑum genꝰ humanum oporcet affligi.
causa accidere nominiᷤᷤ xp̃iant qđ contra dõs
suos ingenti fama ac p̃clarissima celebritate ꝑ
cuncta diffundit᷑ Recolant gͦ nob̾cum ante¬
quam xp̃c ueniss in carne. anteqͣn eiꝰ nomen
ea cui frustra inuident gła popłis in notesceret.
quib calamitatib res romanȩ multiplieit᷑
uariȩq contritȩ sint: & in his defendant si po.¬
sunt dõs suos: si ꝓpterea colunt᷑ ne ista mala
paciant᷑ cultores eorum. quorũ si quid nunc
passi fuerint nobis imputanda eẽ. contendt̃.
Cur enim ea quȩ dicturus sum ꝑmiserunt
accidere cultorib suis anteqͣm eos declaratũ
xp̃i nomen offenderet. eorumq sac̃rificia ꝓhi¬
berent᷑. Primo ipsos mores ne pessimos habe
rent quare dii eorũ curare noluerunt. ds
eniba uerus eos a quib non colebat᷑ merito
neglexit Iii autem dii aquorũ cultu se ꝓhi¬
berei homines ingͣcissimi conquerunt᷑ culto¬

Expanded text:
et temporum genus humanum oportet affligi, et temporum genus humanum oportet affligi, causa accidere nominis christiani, quod contra deos suos ingenti fama et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. Recolant ergo nobiscum, antequam Christus uenisset in carne, antequam eius nomen ea, cui frustra inuident, gloria populis innotesceret, quibus calamitatibus res Romanae multipliciter uarieque contritae sint, et in his defendant, si possunt, deos suos, si propterea coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum; quorum si quid nunc passi fuerint, nobis inputanda esse contendunt. Quur enim ea, quae dicturus sum, permiserunt accidere cultoribus suis, antequam eos declaratum Christi nomen offenderet eorumque sacrificia prohibererent, quare di eorum curare noluerunt? Deus enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; di autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingratissimi conqueruntur, culto
Abbreviated transcription (Latin):
inistorũ autẽ uita omnia ñ murorũ s mor
munim̃ta atq ornam̃ta ceciderunt cum fune¬
stiorib eorum corda cupiditatib qͣm ignib
tecta arderent urbis illiꝰ. Iuib dictis: pͥmum
t̃minaui librũ. Deinceps itaq dicere cͥnstitut.
quȩ mala ciuitas illa ꝑpessa sit ab origine sua:.
suie aput se ipsam. siue inꝓunciis sibi iam sub¬
ditis. Que om̃ia xp̃ĩanȩ religione tribuerent.
si iam tunc ȩuangłica doctrina adũsus falsos
& fallaces eorum dõs testificatione celebrima
rantẽ adhuc contra imꝑitos agere exquorum
imꝑitia illudqͦq ortumẽ. uulgare ꝓũbium.
Pluiuia defit. causa xp̃iani. Sunt namiq qui
eorũ studiis lib̾alib instituti amant historiã.
qui facillime ista nouerunt: s ut nob in erudi¬
torum turbas infestissimas reddant se nosse dis¬
simulant: atq hoc aput uulguni confirmare
nitunt᷑. clades quib ꝑcerta int̾ualla locorum

Expanded text:
in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima rantem, adhuc contra imperitos agere, ex quorum imperitia illud quoque ortum est vulgare proverbium: Pluvia defit, causa Christiani. Sunt namque qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, qua facillime ista noverunt: sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant; atque hoc apud vulgus confirmare nituntur, clades quibus per certa intervalla locorum
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ astlixerunt. Quã questiontini ꝑ milltã
bene ae males uiuentib ꝑ mixte atq indiseit¬
cł sepes acciditte solent multos moniere uti
ꝓsuscepti oꝑiss necessitate dissoluerem: aliqͣn¬
tum immoratus sum. maxime ad consolan:¬
das sc̃as feminas & pie castas. in quib ab hoste
aliquid ꝑ petratũ ẽ. qđ intulit uerecundię
ulont & a non abstalit pudicitiȩ firmitatẽ
peuttat nas uitȩ. quas ñ ẽ. unde possit pe¬
mitore nequitie. Deinde pauca dixi in eos
qui xp̃ianos adusis illis reb affectos & p̃ci¬
pue pudorẽ humillatarũ feminarũ quãius
castarum atq scãrum ꝓteruitate impudentis.¬
sima exagitant: cum sint nequissimi & irreue¬
rentissimi. longe abeis ipsis romanis degeneres
quorum p̃clara multa laudantur. &e litterarũ
aduersi. Roman quippe partã uet̾um aptamq
laborib fediorẽ stantem fecerant quam ruen¬
tem. quando quidẽ in runa eiꝰ lapides & ligna.

Expanded text:
pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa bene ac male viventibte saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum feminarum quamuis castarum adque sanctarum proteruitate inpudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum mementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna,
Abbreviated transcription (Latin):
uelimus refelleie. quoties obnxa fronte statue¬
raint non cogitaie quid dicant dum quocũq
mͦ nr̃is diputaionib contradicant: qͣm sit
infinitu & grumpnosũ & infructuosũ uides.
Quamrobre mec te ipsum mi fili marcelline. nec
iudi es qui responsionẽ semꝑ desident cum
mitim legunt᷑ audierint. aliquid contͣdici. ne
fianfimiles earũ muliertularũ quas comme.¬
libi eum de ciuitate dĩ dicere instituissem
und hoc imuisum opꝰ illo aduiuante in manꝰ¬
meu tonene utbis recentẽ abarbaris uastati¬
oneres ip̃lins ĩeligioni tribuunt. qua ꝓhiben¬
ensonsa dis sacrficiis seruire demonib.
densugerent religiosa & amplissima loca bar¬
bari liba p̃buerunt atq inmultis famulatũ
debitu p̃a ñ solum uerũ sedeciã tinore con¬
fuduur i honcrauerunt ut qđ in eis belli
uiit lictuss illicitũ sibieẽ. uidicarent. Inde in
dixi que hustilit᷑̾ facta sunt pios cum inipus

Expanded text:
uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statueuelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commelibro, cum de ciuitate Dei dicere instituissem, unde hoc uniuersum opus illo adiuuante in manmeque Romanae urbis recentem a barbaris uastationem Christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis sacrificiis seruire daemonibus, confugerent, religiosa et amplissima loca Barbari libera praebuerunt; atque in multis famulatum deditum Christo non solum verum, sed etiam timore confictum sic honoraverunt, ut quod in eos bellii licuisset, illicitum sibi esse judicarent. Inde incdura, quae hostiliter facta sunt, pios cum impiis
Abbreviated transcription (Latin):
irationi ꝑspicue ueriti lił.
infirmus humane consuetudrus
sensus non auderet oblutere.sl
trinȩ salubri langorẽ suum tanqm medicinę
subderet. donec diuino ad iutorio fide pietatis
impetrante sanaret᷑: non multo sermone opꝰ
eẽt ad coniuncendũ quẽ libet uane opinicio¬
nis errorẽ his qui recte sentiun łi
ditam. quanta hemiri al honme Icbati siue
nuia cecitite qua nee iꝑ a eeriuntur sine
obstinatissima ꝑuicatia qua e ea quȩ cenuint᷑.
non ferunt᷑. tanqua i sam uationẽ ueritaa¬
q defendunt. fit necessitas copiosius dicendis
plerunq res claras uelut eas non spectantib
intuendas. s quodam mͦ tangendas palpanti¬
b ce conuiuentib offeramus. & tm̃ quis dec¬
tandi finiserit & loquendi modus suresptu¬
dendũ eẽ. respondentib semꝑ eristin qut.
tam duri sunt adũsitate m̃tis. ut giani si intel¬
lexerint ñ obaudiant. nespondent ut sorip¬
tuniẽ. & loquuntur miquitat atq infatigabilit̃
uani sunt. Quorum dicta contraria sitoties

Expanded text:
racioni perspicue veritatis infirmus humane consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrine salubri languorem suum tamquam medicine subderet, donec divino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad convincendum quemlibet vane opinacionis errorem hiis, qui recte senciunt et ditam, quanta homini ab homine debetur, sive nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, sive obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respondentibus semper existi- 25 tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens
Abbreviated transcription (Latin):
bia deliciȩq eorum ꝑpesse fuerint religi¬
oni increpitant xp̃iane. Cuiꝰ p̃cepta de uistis
ꝓbisq morib sisimul audirent atq cura¬
rene. reges t̃rȩ & om̃s popłi. pͥncipes &e om̃s
iudicei t̾rȩ. uiuenes & uirgines seniores cũ
uiniorib. etas om̃is capax & uterq sexus.
& quos baptista ioħs alloquit᷑. exauctores
ipsi atq milites &e t̾ras uitȩ p̃sentis or naret.
simȩ regnatura conscendet. S quia iste au¬
dit ille contempnit pluresq uicus male
blandientib. qͣm utili urtutũ asꝑitati fc̃
amiciores: cołare xp̃i famuli iubent᷑ siue
sint reges. sie pͥncipes. siue uidices. siue
milites siuie ꝓuinciales siue diuites. siue pau¬
pes. sue liberi. siue serui. utuꝰlibet sexus. etiã
pessimam si ita necesse ẽ. Flagiciosissimam rẽ
publicam & inilla angłorũ quadã scĩssima
atq angustissima curia cȩlestiq re publica
ubi dĩ uoluntas lexẽ. carissimum sibi locũ

Expanded text:
eliciaeque eorum perpessae fuerint, religioni increpitant Christianae. Cuius praecepta de iustis probisque moribus si simul audirent adque curarent reges terrae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus, aetas omnis capax et uterque sexus, et quos baptista Iohannes adloquitur, exactores ipsi adque milites: et terras uitae praesentis ornaret smen beatissime regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille contemnit, pluresque uitiis male blandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadam sanctissima adque augustissima curia caelestique re publica, ubi Dei uoluntas lex est, clarissimum sibi locum
Abbreviated transcription (Latin):
inati iurũ. romauas oecipattra ĩtesi que¬
siuic optimũ uirum. n quom uoneudo &
id uiuando facereti que fallendo deciꝑet.
ei similis de qua scriptue mulier autẽ iuroꝵ
p̾ciosas animas captat: ut ille magne inda¬
lis animus hoc uelut diuino testimonio su¬
blirnatꝰ. & uere se optium existuans. ue¬
ram pietatẽ religionemq non que reret fine
qua omne quanuis laudabile ingeniu suꝑ¬
bia uanescit &e decidit. Quomͦ gͥnisi insidio.¬
se quereret dea illa optimũ urum. eũ talia
querat in suis sacris qͥlei uiri optini abhoerent

Expanded text:
s occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent
Abbreviated transcription (Latin):
ñ indomoꝵ ⁊pecermia ñ deniq in ipso corꝑe
quod m̃tisubditu. s in ipsa m̃te in ipso recto¬
se carnuis animaros impleri ac pessimos fieri
sme ũlli sua cribili ꝓhibitione ꝑmitterent.
aurib anhelatos & archana uelut religione
tradros ac̾tent. quib uitȩ ꝓbitas castitasq dis.¬
satira demonstrent᷑ uł cominemorent᷑ loca
talł peando conuenticłis consecrata. non
estisi dinm licentiã turpitudinum & uere
idunit qł dup̃ceꝑint de cohibenda aua¬
rita indicione frangenda. luxuria refrenan.
At dicere tuuiseri qđ dicendũ ꝑsuis in¬
arm̃ꝑꝰ rpat ecens. Discite omiseri & causas cognosci
cramquidsumꝰ. & quid nã uicturi gignim᷑.
ort quis darañt mete. qua mollis flexus. &
uii nus ietts agenti. quid fas optare quid

Expanded text:
 adque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos inpleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. auribus anhelatos et arcana uelut religione traditos iactent, quibus uitae probitas castitasque discatur; sed demonstrentur uel commemorentur loca talibus aliquando conuenticulis consecrata, non effusa omni licentia turpitudinum et uere id di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid