comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lia sempit̾ne natũ nõ intelli¬
gens filiũ. putat illã natiuita¬
tem sumsisse a tempore uutiũ:
et tam̃ uolens coet̃̾nũ patͥ filiũ
confiteri. ap̃ illum fuisse añꝙͣ
de illo nasceretur existimant.
hoc est semꝑ eũ fuisse: uerũtñ
semꝑ eũ filiũ nõ fuisse. s ex quo
de illo natꝰ est filiũ esse cepisse.
Has hereses putaui in hoc opꝰ me¬
um de filiastͥ oꝑe tͣnsfe̾ndas. Et a¬
lias quid̾e ipse cõmemorat:s mͥ

Expanded text:
lia, sempiterne natum non intelligens Filium, putat illam nativitatem sumpsisse a tempore initium: et tamen volens coaeternum Patri Filium confiteri, apud illum fuisse antequam de illo nasceretur existimat; hoc est, semper eum fuisse, verumtamen semper eum Filium non fuisse, sed ex quo de illo natus est Filium esse coepisse. Has haereses putavi in hoc opus meum de Philastri opere transferendas. Et alias quidem ipse commemorat,
Abbreviated transcription (Latin):
dicere audet aliq̃n eam ñ orasse uł
ñ ueraciter orasse siue ut crederent
infideles. siue ut ꝑseuerarent fide¬
les. Quȩ bona si semꝑ orauit. semꝑ
ea di dona ẽẽ utiq credidit: nec
ab illo esse p̃cognita umquã ei ne¬
gare fas fuit. Ac ꝑhoc p̃destinati¬

Expanded text:
dicere audet aliquando eam non orasse vel non veraciter orasse, sive ut crederent infideles, sive ut perseverarent fideles. Quae bona si semper oravit, semper ea Dei dona esse utique credidit, nec ab illo esse praecognita unquam ei negare fas fuit, ac per hoc praedestinati
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd plura: Satis docuisse me exi¬
stimo uł potiꝰ plusquã satis dona
d̃i esse & inciꝑe in dño eredere:
& usq infine in dño ꝑmanere. Cet̾a
uͦ bona ad uitã piam qua ds recte
colit᷑ ꝑtinentia. etiã ipsi ꝓpter qͦs
hec agimꝰ. d̾i dona esse concedunt.
Omĩa porro dona sua & quib ea
fuerit largit᷑us: dm̃ prescisse nega¬
re ñ possunt. Sicut ergo cet̾a p̃di¬
canda st̃. ut qui ea p̃dicat obedien¬
ter audiat᷑: ita p̃destinatio p̃di¬
canda ẽ. ut qui obedienter hec au¬
dit. ñ in homine ae ꝑ hoe nee in se
ñ dubito dicere alia quȩcũq habet
ianiter habet. Hoc pelagianis op¬
tamꝰ ut habeant: istis autẽ nr̃is ut
pleniꝰ habeant. Non itaq simꝰ u
disputationib ꝓmpti: & moratio¬
nib pigri. Oremꝰ dilectissimi. oremꝰ
ut d̾s gr̃e det etiã inimicis nr̃is
maximeq fr̃ib &e dilectorib nr̃is
intelligere & confiteri. pꝰ ingentim

Expanded text:
d plura? Satis docuisse me existimo, vel potius plus quam satis, dona Dei esse, et incipere in Dominum credere, et usque in finem in Domino permanere. Caetera vero bona ad vitam piam, qua Deus recte colitur, pertinentia, etiam ipsi propter quos haec agimus, Dei dona esse concedunt. Omnia porro dona sua, et quibus ea fuerat largiturus, Deum praescisse negare non possunt. Sicut ergo caetera praedicanda sunt, ut qui ea praedicat, obedienter audiatur; ita praedestinatio praedicanda est, ut qui obedienter haec audit, non in homine, ac per hoc nec in se non dubito dicere, alia quaecumque habet, inaniter habet. Hoc Pelagiani, optamus, ut habeant; isti autem nostri ut plenius habeant. Non itaque simus in disputationibus prompti, et in orationibus pigri. Oremus, dilectissimi, oremus, ut Deus gratiae det etiam inimicis nostris, maximeque fratribus et dilectoribus nostris, intelligere et confiter
Abbreviated transcription (Latin):
uult eũ intellig̾e. Attendat ipsũ. atq
in illo inueniat & se ipsum: fidelis
inquã. qui eã uerã natur̃a eredit &
confitetur humanã id est nr̃am
quãuis singłariter suscipiente deo
uerbo inunicũd̃i filiũ sublimatam
ita ut qui suscepit & qđ suscepit il¬
na esset in tͥnitate ꝑsona. Neq eñ
homine assumpto quatirnitas facta
ẽ. s trinitas mansit. assumptione
slla ineffabiliter faciente ꝑsone u¬
niꝰ in do & homine ueritat̃ẽ: qm̃¬

Expanded text:
bene intelligere, attendat ipsum, atque in illo inveniat et seipsum. Fidelis, inquam, qui in eo veram naturam credit et confitetur humanam, id est, nostram, quamvis singulariter, suscipiente Deo Verbo, in unicum Dei Filium sublimatam, ita ut qui suscepit et quod suscepit, una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
habeat aliquis continentiã & ab ea
decidat atq incontinens fiat. si ui
ete r habuisse & ñ habere. conti¬
nens enĩ fuit uł iustus fuit uł pa¬
tiens uł fidelis fuit quandui fuit:
q factus ẽ uixit. uerbi gr̃a. decẽ
annos. & eoꝵ medio tp̃r a fide lapsꝰ
t̃. ñne quinq annos ꝑ seuerauit. ñ
contendo de uerbis si & illa ꝑseue¬
rantia putat᷑ esse dicenda tamquã
tẽꝑis sui. Hanccerte de qua nẽ agi¬
mus ꝑseuerantiã qua in xꝑo ꝑseue¬
rat᷑ usq infiñẽ. nullo modo habuis¬
se dicendus ẽ qui ñ ꝑseuerauit usq
infiũe : potiꝰq hanc habuit uniꝰ au¬
ni fidelis & quantũ infra eogitari
potest si donee moreret᷑ fideliter ui¬
xit. quã multoꝵ. annoꝵ si exiguũ
tẽꝑis aute mort̃e a fidi stabilitate
defecit. Quo constituto. uideamꝰ u
trũ hee ꝑseuerantia de qua dictum
est. qui ꝑseuerauerit usq infinem
hie saluus erit. donũ sit di. Qđ si

Expanded text:
habeat aliquis continentiam, et ab ea decidat atque incontinens fiat, si juscte dicitur habuisse et non habere: continens enim fuit, vel justus fuit, vel patiens, vel fidelis fuit, quamdiu fuit; que factus est, vixit, verbi gratia, decem annos, et eorum medio tempore a fide lapsus est, nonne quinque annos perseveravit? Non contendo de verbis, si et illa perseverantia putatur esse dicenda, tanquam temporis sui: hanc certe de qua nunc agimus perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est, qui non perseveraverit usque in finem; potiusque hanc habuit unius anni fidelis, et quantum infra cogitari potest, si donec moreretur fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem a fidei stabilitate dtrum haec perseverantia, de qua dictum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit , donum sit Dei. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
stitisse uirtute: qđ sibi ipse tribu¬
ens & de se p̃sumens in tali abun¬
dantia quã p̃stiterat d̾s ñ de il¬
lo qui eam prestiterat dicebat.
ñ mouebor in eterñũ. Factus est
gͦ conturbatꝰ ut se inueniret: &
humiliter sapiens ñ solũ et̾nȩ ui¬
te uerũ etiã in hac uita pie con¬
uersationis & ꝑseuerantiȩ in quo
spes habenda esset addisceret.
Hȩe uox & apłi petͥ ẽẽ potuit. Di¬
xerat qͥppe & ipse in abundantia
sua. anima meã ꝓ te ponã. sibi
festinando tribuens qđ ei fuerat
a dño postea largiendũ. Au̾tit
lo metuens ter negaret. S rur¬
sus conu̾tit ad eũ faciem suã dñs:
& culp̃a lacrimis diluit. Quid
ẽ enĩ aliud respexit eũ: nͥ faelem¬
suã quã paululũ ab illo au̾terat
reuoeauit ad eũ: Factus gͦ fue¬
rat conturbatꝰ. S qr didicit ñ
de se ipso fidere. etlam hoc ei ꝓfe¬
cit in bonũ: faciente illo qͥdili¬

Expanded text:
stitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertitlo metuens ter negaret. Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam lacrymis diluit. Quid est enim aliud, Respexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui dili
Abbreviated transcription (Latin):
sibi dicit opponi. Diabolus nob̃
aduersat᷑. Ersus huic obiectioni¬
& eadẽ uerba respondemꝰ quȩ ipse
respondit. Resistamꝰ illi: & fugiet.
Resistite inquit beatꝰ apłs diabolo:
& fugiet a uob̃. Unde animaduer¬
tendum qͥd possit his nocere qͦs fu¬
git: uł quã uirtutẽ habere intel¬
ligendussit qui solis p̃ualere ñ re¬
sistentib potest. Hȩc & mea uerba
st̃. Ueriꝰ enĩ dici ñpotest. S hoc in¬
terest int̾ nos & istos: qđ nos etiam
cũ diabolo resistit᷑ poscendũ d̃i add¬
lutoriũ ñ solum ñ negamꝰ: uerum
etiã p̃dicamꝰ. Isti aut̾ tantã uolun¬
tati tribuunt potestatem: ut pie¬
tati auferant orationẽ. Nã utiq ut di¬
abolo resistamꝰ ⁊ fugiat a nob̃: ido p̃cantes
dicimꝰ. ne nos inferas in tẽptationem
dõ & admoniti sumꝰ tamquã ab ĩ

Expanded text:
sibi dicit opponi: \'diabolus nobis aducrsatur\'. prorsus huic obiectioni eadem uerba respondemus, quae ipse respondit: resistamus illi, et fugiet. res istite, inquit beatus apostolus, diabolo, et f ugi e t a uob i s. unde animaduertendum quid possit his nocere quos f ugit uel quam uirtutem habere intellegendus sit, qui solis praeualere non resistentibus potest. haec et mea uerba sunt; uerius enim dici non potest. sed hoc interestlo resistitur poscendum dei adiutorium non solum non negamus, uerum etiam praedicamus, isti autem tantam uoluntati tribuunt potestatem, ut pietati auferant orationem. nam utique ut diabolo resistamus et fugiat a nobis, ideo precantes dicimus: n p nos inferas in temptationem; ideo et admoniti sumus tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ge ostenduntur ⁊ tanta fit cuncta
scientia. que quidẽ est utilis colle¬
cta de libris gentiũ: si diuinarum
scripturarũ scientie comparetur.
Nam quicqͥd homo extra didice¬
rit: si noxium ẽ ibi damnatur ⁊ si
utile ẽ ibi inuenitur: & cũ ibi quis¬
q inuenerit omia que utilit̾ alibi
didicit: multo abundantius inue¬
niet ea que nusquã om̃ino alibi s
in illarũ tantũmodo scripturar
mirabili altitudine & mirabili hu¬
militate discunt᷑. Hac gͥ instructi¬
one preditꝰ cũ signa in cognita lecto¬
rem ñ impedierint mitẽ ⁊ humilẽ
corde. subiuigatũ leniter xp̃o. & o¬
neratum sarcina leui. fundatum
et radicatũ & edificatũ in carita¬
te quã scientia inflare ñ possit:
accedat ad ambigua signa in seri¬
pturis consideranda & discutien¬
da. De quib iam tercio.. uolumi¬
ne dicere aggrediar. qđ dñs dona¬

Expanded text:
ge ostenduntur ; tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis, collecta de libris Gentium, si divinarum Scripturarum scientiae comparetur. Nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi invenitur. Et cum ibi quisque invenerit omnia quae utiliter alibi didicit, multo abundantius ibi inveniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo Scripturarum mirabili altitudine et mirabili humilitate discuntur. Hac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et numilem corde, subjugatum leniter Christo, et oneratum sarcina levi, fundatum et radicatum et aedificatum in charitate, quem scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in Scripturis consideranda et discutienda, de quibus jam tertio volumine dicere aggrediar, quod Dominus dona
Abbreviated transcription (Latin):
quens erit resurrectio mortuorũ.
Cum gͦ sint uere conexiones non
solũ uerarũ s etiam falsarũ senten¬
tiarum: facile est ueritatem conexi-¬
onum etiam in scolis illis discere que
pret̾ eccłiam sunt. Sententiarũ aut̃
ueritas. in sc̃ĩs libris eccłasticis uesti¬
ganda ẽ. Ipsa tam̃ ueritas conexionũ
non instituta s animaduersa ẽ ab ho¬
minib & notata: ut eam poffint uł
discere uł docere possint. Nam ẽ in
rerũ ratione ꝑpetua & diuinitꝰ insti¬
tuta. Sicut enĩ qui narrat ordinem
temporũ non eum ipse cõponit ⁊ & lo¬
corum situs aut naturas animaliũ uł
serpentiũ uł lapidũ qui ostendit. ñ
res ostendit ab hominib institutas:
et ille qui demonstrat sydera eoꝵq
motus. non a se uł ab homine aliquo
rem institutã demonstrat: sic etiam
qui dicit. cũ falsum ẽ qd̾ consequitur.
necesse ẽ ut falsũ sit qd̃ precedit:
uerissime dicit. Neq ipse facit ut

Expanded text:
quens erit resurrectio mortuorum. quens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus discere vel docere: nam est in rerum ratione perpetua et divinitus instituta. Sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit; et locorum situs, aut naturas animalium vel stirpium vel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas; et ille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se vel ab homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit, Cum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit; verissime dicit, neque ipse facit ut
Abbreviated transcription (Latin):
captiosus s tam̃ abundantius quã
grauitatẽ decet. uerboꝵ ornam̃ta
consectans : sophisticus dicat᷑. Sunt
etiam uere conexiones ratiocinatio
nis falsas habentes sententiaᷤᷤ : que con¬
sequunt᷑ errore illius cũ quo agit᷑.
Qque tam̃ ad hoc inferuntur a bono
et docto homine ⁊ ut in his erube¬
scens ille cuiꝰ errorem consequunt᷑.
eundem relinquat errorem: quia
si in eodem manere uoluerit. neces-¬
se ẽ ut etiam illa quȩ damnat tene¬
re cogatur. UIon enĩ uera infere¬
surrexit ÷ & illa alia. mnanis ẽ pre-¬
dicatio nr̃a. inanis ẽ & fides ur̃a: &
deinceps alia. que om̃ino falsa sunt:
quia xp̃c resurrexit ⁊ & ñ erat ina¬
nis p̃dicatio eoꝵ qui hoc annuntia¬
bant: nec fides eoꝵ qui hoc credide¬
rant. S ista falsa uerissime comiecte¬
bantur illi sententie: qua dicebat᷑
non esse resurrectionẽ mortuorum.
Istis aut̃ falsis repudiatis. qm̃ uera
erant. si mortui ñ resurgunt: conse¬

Expanded text:
captiosus, sed tamen abundantius quam captiosus, sed tamen abundantius quam gravitatem decet, verborum ornamenta consectans, sophisticus dicitur. 49. Sunt etiam verae connexiones ratiocinatinis falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius, cum quo agitur: quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens illo cuius errorem consequuntur, eundem relinquat errorem: quia si in eodem manere voluerit, necesse est, ut etiam illa quae damnat, tenere cogatur. Non enim vera inferesurrexit, et illa alia: inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra et deinceps alia. quae omnino falsa sunt, quia et Christus resurrexit et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, conse
Abbreviated transcription (Latin):
disputationis & numeri. S disputa¬
tionis disciplina: ad om̃ia genera que¬
stionũ que in litteris sc̃is sunt pene¬
tranda & dissoluenda. plurimũ ua¬
let. Tantũ ibi cauenda est libido rixan¬
di: & puerilis quedã ostentatio deci¬
piendi aduersariũ. Sunt enĩ multa
que appellantur sophismata. false
conclusiones rationum: & plerunq
ita ueras imitantes: ut non solũ tar¬
dos s ingeniosos etiam minus dili¬
genter attentos decipiant. Pposuit
enĩ quidã dicens ei cũ quo loqueba¬
tur. Quod ego sum: tu non es. At
ille consensit. Uerum enĩ erat ex
parte: uł eo ipso qd iste insidiosus.
ille simplex erat. Tum iste addidit.
Ego aut̃ homo sum. Hoc quoq ab
illo cũ accepisset: conclusit dicens. Tu
gͥ non eshomo. Quod genus captio¬
sarũ conclusionũ scriptura quantũ
existimo detestatur: illo loco ubi di¬
ctum ẽ. Qui sophistice loquit᷑: odi¬
bilis ẽ. Quanquã etiam sermo ñ

Expanded text:
disputationis et numeri. Sed disputadisputationis et numeri. Sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in Litteris sanctis sunt penetranda et dissolvenda, plurimum valet: tantum ibi cavenda est libido rixandi, et puerilis quaedam ostentatio decipiendi adversarium. Sunt enim multa quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plerumque ita veras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit: verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat. Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum. Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est . Quanquam etiam sermo non
Abbreviated transcription (Latin):
Artiũ etiam ceterarũ quib aliquid
fabricat᷑. uł qd̃ remaneat post oꝑa¬
tionẽ artificis ab illo effectũ sicut
domꝰ & scannũ. & uas aliqd̃. atq alia
huiꝰcemodi: uł que ministeriũ quod¬
dã exhibent oꝑanti deo. sicut medi¬
cina & agricultura & gubernatio.
uł quarum om̃is effectus ẽ actio. sic̃
saltationũ & cursionũ & luctaminũ :
harum gͦ cunctarũ artium de p̃te-¬
ritis ex ꝑimenta : faciunt etiam fu-¬
tura conici. Nam nullus earum
artifex m̃bra mouet in oꝑando: nisi
p̃teritoꝵ memoriã cũ futuroꝵ ex¬
pectatione contexat. Harum aut̃
cognitio tenuit̃ in ipsa humana
uita cursimq usurpanda ẽ: non
ad oꝑandum. nisi forte officium
aliqd̾ cogat. de quo nc̃ non aguꝰ:
s ad iudicandũ: ne om̃ino nescia¬
mus quid scriptura uelit insinua¬
re cũ de his artib aliquas figurataᷤᷤ
non ad corporis sensus s ad rationẽ
anuni ꝑtinent: ubi disciplina regnat

Expanded text:
Artium etiam caeterarum, quibus aliquid Artium etiam caeterarum, quibus aliquid fabricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullus earum artifex membra movet in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit insinuare, cum de his artibus aliquas figuratas non ad corporis sensus, sed ad rationem animi pertinent, ubi disciplina regnat
Abbreviated transcription (Latin):
get ⁊ non multũ tam̃ ac ꝓpe niehil ad¬
uiuat tractationẽ diuinarũ scriptu¬
rarũ: & infructuosa intentione plus
impedit. Et quia familiaris ẽ ꝑnici¬
osissimo errori fatua fata cantantiũ:
cõmodius honestiusq contemnitur.
Habet aut̃ preter de monstrationem
p̃sentiũ. etiam pͣteritoꝵ narrationi
simile aliquid: qd̃ a presenti positio¬
ne motuq siderũ. & in p̃terita eorũ
uestigia regularit̃ licet recurrere.
Habet etiam futuroꝵ regulares con¬
iecturas. ñ suspiciosas & ominosas. s
ratas & certas ⁊ non ut ex eis aliquid
trahere in nr̃a fata & euenta tẽptemꝰ.
qualia genethliacoꝵ deliram̃ta sunt:
s quantũ ad ipsa ꝑtinet sẏdera. Nã
sicut is qui cõputat lunã cũ hodie
inspexerit quota sit. & ante quot li¬
quoq siderũ qui ea perite compu¬
tant. respondere consuerunt.De
qua tota cognitione: quantũ ad usũ
eius attinet. quid mͥ uideret᷑ aꝑui.

Expanded text:
get, non multum tamen ac prope nihil adget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et ante quotliquoque siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus attinet, quid mihi videretur aperui.
Abbreviated transcription (Latin):
contẽꝑatio salubris: hic significatio
Asuꝑstitiosa damnatur. Quanqͣm ubi
p̾cantationes & inuocationes & gara¬
cteres non sunt. plerunq dubiumꝰ
est utrũ res que alligatur aut quo¬
quo modo adiungitur sanando cor¬
pori. ui naturȩ ualeat. qd̃ libere ad¬
hibendũ est: an significatiua quadã
obligatione conueniat. Qđ tanto
prudentius oportet cauere xp̃ianũ:
quanto efficat᷑ius ꝓdesse uidebitur.
S ubi latet. qua causa quid uale¬
at ÷ quo animo quisq utatur. int̾¬
est: dumtaxat in sanandis uł tẽꝑan¬
dis corporib. siue in medicina. siue
in agricultura. Siderũ aut̃ cogno¬
scendoꝵ ñ narratio s demonstratio
est: quoꝵ ꝑ pauca scriptura cõme¬
morat. Sicut aut̃ plurimis notꝰ ẽ
lune cursus. qui etiam ad passio¬
nẽ dñi anniu̾sarie celebrandã sol¬
lemnit᷑ adhibetur: sic paucissimis.
errore notissima.Que ꝑ se ipsa es¬
gnitio quanquã suꝑstitione non alli¬

Expanded text:
contemperatio salubris, hic significatio contemperatio salubris, hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis cerrore notissima. Quae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alli
Abbreviated transcription (Latin):
in ordine tẽporũ habenda sunt: quo¬
rũ est conditor & amministrator ds.
Auud est enĩ facta narrare: aliud
docere facienda. Historia facta nar¬
rat fidelit̾ atq utilit: Libri aut̃ a¬
ruspicũ & queq similes littere: faci¬
enda uł obseruanda intendunt do¬
cere : monitoris audacia. ñ indicis
ni similis: quia ñ preterita s p̾senti¬
a indicant᷑ ignaris. In eo quoq gene¬
re sunt que de locoꝵ situ naturis¬
q animaliũ. lignoꝵ. herbarũ. la¬
pidũ. alioꝵ ue corpoꝵ scripta sunt.
De quo genere suꝑius egimus ⁊ eã¬
q cognitionẽ ualere ad enigiata
seripturarũ soluenda docuimus:
non ut ꝓ quibusdã signis adhibean¬
tur. taniquã ad remedia. uł machi¬
namenta suꝑstitionis alicuiꝰ. Nam
et illud genus iam distinctũ ab hoc
licito & libero separauimꝰ. Aliud ẽ
enĩ dicere. tritã istam herbam si bi¬
beris uent̃ non dolebit: & aliud ẽ
dicere. istam herbã collo si suspende¬
ris uent̾ non dolebit. Ibi enĩ ꝓbatur

Expanded text:
in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facienda. Historia facta narrat fideliter atque utiliter; libri autem aruspicum, et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis ni similis, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris. In quo genere sunt quaecumque de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumve corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur
Abbreviated transcription (Latin):
sensio ẽ. diuerse mouent. nee ideo
consenserunt in eas homines quia
iam ualebant ad significationẽ. s
ideo ualent quia consensert̃ in eas:
sic etiam illa signa quib ꝑniciosa
demonũ societas comparat᷑. ꝓ cuiꝰq
obseruationib ualent. Qđ manife¬
stissime ostendit ritus augurũ ⁊ qui
et antequã obseruent & posteaquã
obseruata signa tenuerint. icł a¬
gunt ne uideant uolatus aut au¬
diant uoces auium: quia nulla
ista signa sunt. nisi consensus ob¬

Expanded text:
sensio est, diverse movent; nec ideo sensio est, diverse movent; nec ideo consenserunt in eas homines, quia jam valebant ad significationem, sed ideo valent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cujusque observationibus valent. Quod manifestissime ostendit ritus augurum, et antequam obseruent et posteaquam obseruata signa tenuerint, id agunt, ne uideant uolatus aut audiant noces auium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus ob
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ quia ualebant animaduersa
sunt: s animaduertendo atq sig¬
nando factũ est ut ualerent. Et
ideo diuersis diuerse ꝓueniunt:
scłm cogitationes & p̃sumptiones
suas. Iui enĩ spiritus qui decipere uo¬
lunt. talia ꝓcurant cuiq: qualib e¬
um irretitũ ꝑ suspiciones & consen¬
siones eius uident. Sicut enĩ uerbi
grã una figura littere quȩ decusatĩ
notatur. aliud apud grecos. aliud
apud latinos ualet ñ natura s pla¬
cito & consensione significandi. et
ideo qui utramq linguã nouit. si ho¬
mini greco uelit aliquid significare
scribendo. non in ea significatione
ponit hanc litteram in qua eam po¬
nit cũ homini scribit latino: & be¬
ta uno eodemq sono apud grecos
littere. apud latinos holeris nom̃
est: & cũ dico lege. in his duab sil¬
labis aliud grecus aliud latinꝰ intel
ligit ÷ sicut gͦ hȩ om̃s significationes
ꝓ sue cuiusq societatis consensione
animos mouent. & quia diuersa con¬

Expanded text:
enim quia ualebant, animaduersa enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident. sicut enim uerbi gratia una figura litterae, quae deousatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graeco uelit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit, eum homini soribit Latino; et beta uno eodemque sono apud Graecos litterae, apud Latinos holeris nomen est; et cum dico: "lege", in his duabus syllabis aliud Grligit: sicut ergo hae omnes significationes pro suae cujusque societatis consensione animos movent, et quia diversa con
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitꝰ ad dilectionẽ di ⁊ ꝓximi
tainquã publice constituta: s ꝑ
pͥuatas appeticiones rerũ tempora¬
lium corda dissipant miserorum.
In om̃ib gͦ istis doctrinis societas
demonũ formidanda atq uitanda
eda ẽ: qui nchil cũ pͥncipe suo di¬
abolo nisi reditũ nr̃m claudere
atq obserare conant᷑. Sicut autẽ
de stellis quas condidit & ordina¬
uit ds humane & deceptoriȩ con¬
iecture ab hominib institute sunt:
sic etiam de quibq nascentib uł
quoquo modo diuine ꝓuidentiȩ
administratione existentib rebus.
multa humanis suspicionib quasi
regularit̃ coniecta litteris manda¬
uert̃. si forte insolite acciderint:
uelut si mula pariat. aut fulmi¬
ne aliquid ꝑcutiat᷑ : quȩ om̃ia tan¬
tum ualent quantũ p̾sumptione
animoꝵ quasi cõmuni quadã liu¬
gua cũ demonib federata sunt.
Que tam̃ plena sunt om̃ia pesti¬
fere curiositatis: crutiantis sollici¬
tudine mortifere seruitutis. Non

Expanded text:
divinitus ad dilectionem Dei et proximi tamquam publice constituta, sed per privatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. In omnibus ergo istis doctrinis, societas daemonum formidanda atque vitanda est, qui nihil cum principe suo diabolo, nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. Sicut autem de stellis quas condidit, et ordinavit Deus, humanae deceptoriae conjecturae ab hominibus institutae sunt, sic etiam de quibusdam nascentibus, vel quoquo modo diuinae prouidentiae administratione exsistentibus rebus multi multa humanis suspicionibus quasi regulariter coniectata litteris mandauerunt, si forte insolite acciderint, tamquam si mula pariat aut fulmine aliquid percutiatur. Quae omnia tantum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non
Abbreviated transcription (Latin):
ierennie tẽporib ꝓfectũ fuisse in e¬
gyptũ: ubi ꝓpheta ille tunc erat.
ꝓbabilius esse ostendit qd̃ plato po-¬
tius nr̃is litteris ꝑ ieremiã fuertt
imbutꝰ ⁊ ut illa posset docere uł
scribere que uire laudant᷑:Ante
litteras enĩ gentis iudeoꝵ in qua
unius di cultꝰ eminuit. ex qua scd̃m
carnẽ uenit dñs nr̃. ne ipse quidẽ
pitagoras fuit: a cuiꝰ posteris plato¬
nẽ cheologiã didicisse isti asserunt.
Ita consideratis tẽporib. fit multo
credibilius istos potius de licteris
nr̃is habuisse quecũq bona ⁊ uera
dixerunt. quã de platonis dñm

Expanded text:
Jeremiae temporibus profectum fuisse in AeJeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse quaecumque bona et vera dixerunt, quam de Platonis Dom
Abbreviated transcription (Latin):
esse retinemꝰ auctoritate eugłica ⁊ s
postea quot annos in hac uita egerit.
quanqͣm textu ipso actionũ eius a¬
nimaduerti possit: tam̃ ne aliuude
caligo dubitationis oriatur: de hy¬
storia gentiũ collata cũ eugłio. liqui¬
dius certiusq colligit᷑. Tunc enim
uidebitur ñ frustra esse dictũ. qd̃
tem dñi non potuerit ⁊ ad secreti¬
orem instructionẽ humani corpo¬
ris referatur : quo indui ꝓꝑter nos
non dedignatꝰ est unicus di filius
ꝑ quẽ facta sunt om̃ia. De utilita¬
te aut̃ hystorie. ut omittã grecos:
quantã noster ambrosius questionẽ
soluit: caluminantib platonis le¬
clorib & dilectorib. qui dicere au
as quas mirari & p̃dicare coguntur
de platonis libris eũ didicisse. qm̃
longe ante humanũ aduentũ dñi
platonẽ fuisse negari ñ potest᷑. Non¬
ne memoratꝰ ep̃s considerata hysto¬
ria gentiũ cũ repperisset platonẽ

Expanded text:
esse retinemus auctoritate evangelica : sed esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quodtem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. 43. De utilitate autem historiae, ut omittam Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectoribus et dilectoribus; qui dicere ausas, quas mirari et praedicare coguntur, de Platonis libris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem
Abbreviated transcription (Latin):
nec suꝑstitione implicant. nec luxũ
generant: si tantũ occupent ut ma¬
iorib rebus ad quas adipiscendas
seruire debent non sint impedim̃to.
derunt ubicunq discant᷑: non sunt
hominũ instituta existimanda. Quoꝵ
alia sunt ad sensus corporis: alia uͦ ad
rationẽ animi ꝑtinentia. S illa quȩ
sensu corporis attinguntur: uł narrata
credimus. uł demonstrata sentimus:
uł exꝑta conicimꝰ. Quicquid gͥ de or¬
dine tẽporũ transactoꝵ indicat ea
que appellat᷑ historia: plurimũ nos
adiuuat add libros scõs intelligendos:
etiam si prȩt̾ eccłiam puerili erudi¬
tione discatur. Nam & ꝑ olimpiadaᷤᷤ
et ꝑ consulũ nomina multa sepe quȩ¬
runtur a nobis. Ey ignorantia consu-¬
latus quo natꝰ est dñs & quo passus
est nonnullos eoegit errare.: ut pu
dñm ⁊ quia ꝑ tot annos edificatum
templũ esse dictũ est a iudeis: quod
imaginẽ dñici corporis habebat. Et
annoꝵ. quidẽ fere.xxx. baptiratum

Expanded text:
nec superstitione implicant, nec luxu nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire debent, non sint impedimento. derunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis attinguntur, credimus, vel demonstrata sentimus, vel experta conjicimus. Quidquid ergo de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad libros sanctos intelligendos, etiam si praeter Ecclesiam puerili eruditionet per Consulum nomina multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consulatus, quo natus est Dominus, et quo passus est, nonnullos coegit errare, ut putaDominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et annorum quidem fere triginta baptizatum
Abbreviated transcription (Latin):
ponderib atq mensuris & nũmorum
imp̃ssionib uł estimationib sua cui¬
q ciuitati & populo sunt ꝓpria. et
cet̾a huiꝰmodi: que nisi hominum
instituta essent. non ꝑ diuersos po¬
pulos uaria essent: nec in ipsis po¬
orũ mutarentur. S hee tota pars
humanoꝵ institutoꝵ que ad usum
uite necessariũ ꝓficunt. nequaquã
est fugienda xp̃iano: immo etiam
quantũ satis ẽ. intuenda memoriaq
et naturalib ut cũq similia hominũ
instituta sunt: quoꝵ ea que ad socie¬
tatẽ ut dictũ est. demonũ ꝑtinent.
penitus repudianda sunt & detestan¬
nes cũ hominib habent. assumenda
in quantũ non sunt luxuriosa atq
suꝑflua: & maxime litterarũ figure.
sine quib legere non possumꝰ: lin¬
guarũq uarietas quantũ satis est.
de qua suꝑius disputauimꝰ. Ex eo
genere sunt etiam note: quas qui di¬
dicert̃. ꝓprie iam notarii appellant᷑.
Utilia sunt ista: nec discunt᷑ illicite.

Expanded text:
ponderibus atque mensuris, et nummorum ponderibus atque mensuris, et nummorum impressionibus vel aestimationibus, sua cuique civitati et populo sunt propria; et caetera hujusmodi, quae nisi hominum instituta essent, non per diversos populos varia essent, nec in ipsis sicipum mutarentur. 40. Sed haec tota pars humanorum institutorum, quae ad usum vitae necessarium proficiunt, nequaquam est fugienda christiano; imo etiam quantum satis est, intuenda, memoriaquet naturalibus utcumque similia hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestannes cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite,
Abbreviated transcription (Latin):
esse: non constant talia signa inter
homines. nisi consensus accedat. In
picturis uͦ & statuis cȩterisq huns¬
modi simulatis oꝑib maxime peri¬
torũ artificũ nemo errat cũ simili¬
a uiderit: ut agnoscat quib sint
rebus similia. Et hoc totũ genus int̃
suꝑflua hominũ instituta numeran¬
dũ est: nisi cũ inter est quid eorũ.
qua de causa. & ubi. & quando. & cu¬
ius autoritate fiat. Milia deniq
fictarũ fabularũ & falsitatũ quar̃
mendaciis homines delectant᷑ huma¬
na instituta sunt: & nulla magis ho¬
minũ ꝓpria que a se ipsis habent
existimanda st̃. quã queq falsa atq
mencdacia. Commoda uͦ & necessaria
hominũ cũ hominib instituta sunt.
quȩcũq in habitu uł cultu corporis
ad sexus uł honores discernendos
differentia. placuit: Et innumerabi¬
lia genera significationũ sine quib
humania societas aut ñ om̃ino aut
minus cõmode geritur ⁊ queq in

Expanded text:
esse, non constant talia signa inter esse, non constant talia signa inter homines, nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur, humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus commode geritur; quaeque in
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ non suꝑsticiosȩ: id ẽ non
cũ demonib s cũ ipsis hominib
institute. Namq om̃ia que ideo
ualent int̾ homines quia placuit
inter eos ut ualeant: instituta ho¬
minũ sunt. Quoꝵ partĩ suꝑflua
luxuriosaq instituta sunt: partĩ
cõmoda & necessaria. Illa enĩ sig¬
na que saltando faciunt histrio¬
nes. si natura ñ instituto & consen¬
sione hominũ ualerent: non pͥmis
tẽporib saltante pantomimo. p̃co
p̾nuntiaret populis cartaginis qͥd
saltator uellet intelligi. Qđ adhuc
multi meminert̃ senes: quoꝵ re¬
latu hec solemꝰ audire. Qd id eo
credendũ est. quia nc̃ quoq si quiˢ
theatrũ taliũ nugarũ imperitꝰ in¬
trauerit ÷ nisi ei dicatur ab altero
quid illi motus significent:
frust᷑ totus intentꝰ est. Appe¬
tunt tam̃ om̃s quandã similitudi¬
nem in significando: ut ipsa signa
quantũ possunt rebus quȩ signifi¬
cantur similia sint. S quia multis
modis simile aliquid alicui potest

Expanded text:
iosae, id est, non cum daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus, saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest
Abbreviated transcription (Latin):
sui nec ipse eaꝵ noĩa memorauit.
yciferianos a lucifero Cap̃ lux¬
caralitano ep̃o ex ortos ⁊ celebri¬
ter nonunatos nec epyphauiꝰ nec
philalter int̃ hereticos posuit:
credo tantũmͦ scisma nõ heresẽ
eos condidisse credentes. Apud
quend̾a tñ cuiꝰ nom̃ in eode eiꝰ
opꝰsculo nõ inueni: in hereticis
lu ciferianos positos legi ꝑ ħ u̾ba.
luciferian inqͥt cũ teneant in
om̃ib catholicã u̾itatẽ. in hoc
errore stultissuo ꝓlabunt᷑. ut
aiãm dicant ex tͣnsfusione gene¬
rari: eand̾eq dicunt ⁊ de carne
eos int̃ hereticos ponendos esse
crediderit. recteq credid̾it: an&
si id nõ sentirent. siue nõ senti¬
unt. ideo tñ sint heretici. quia
dissensionem suã ꝑtinaci animo¬
sitate firmarint. alia q̃stio est:
neq hoc loco mͥ uidetur esse

Expanded text:
sui, nec ipse earum nomina memoravit. LXXXI. LUCIFERIANOS a Lucifero Caralitano episcopo exortos, et celebriter nominatos, nec Epiphanius, nec Philaster inter haereticos posuit: credo tantummodo schisma, non haeresim eos condidisse, credentes. Apud quemdam tamen, cujus nomen in eodem ejus opusculo non inveni, in haereticis Luciferianos positos legi per haec verba: Luciferiani, inquit, cum teneant in omnibus catholicam veritatem, in hunc errorem stultissimum prolabuntur, ut animam dicant ex transfusione generari; eademque dicunt et de carne eos inter haereticos ponendos esse crediderit, recteque crediderit; an etiam si id non sentirent, sive non sentiunt, ideo tamen sint haeretici, quia dissensionem suam pertinaci animositate firmarunt, alia quaestio est, neque hoc loco mihi videtur esse
Abbreviated transcription (Latin):
eriani ab aerio quoda Cap̃ Liuii.¬
sunt. qui cum ess p̃sbit᷑ doluissẽ fer¬
tur qd̾ ep̃e nõ potuit ordinari. et in
arrianoꝵ heresem lapsus ꝓpͥa quoq
doginata addidisse ñnulla. dicens
offerri ꝓ dormientib nõ oportere.
nec statuta sollẽ nitͣ celebranda eẽ
leuinia: s eũ qͥsq uoluerit ieuman¬

Expanded text:
ERIANI ab Aerio quodam sunt, qui cum esset presbyter, doluisse fertur quod episcopus non potuit ordinari; et in Arianorum haeresim lapsus, propria quoque dogmata addidisse nonnulla, dicens offerri pro dormientibus non oportere; nec statuta solemniter celebranda esse jejunia, sed cum quisque voluerit jejunan
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ creature potius qͣm creatori serui¬
amus: nec euanescamꝰ in cogitationi¬
bus nr̃is ⁊ et ꝑfecta religio ẽ. Creatu¬
ram quippe uno nomine utramq:
id est sp̃italem corporalẽq significaui.
Restat quod ibi dixi. aut phantasma¬
ta sua ÷ ꝓpt̾ quod hic dixi. nec euanes¬
camus in cogitationib nr̃is. Idem qͦd
dixi. ea ẽ nr̃is temporib xp̃iana reli¬
gio. quã cognoscere ac sequi securis
sima et certissima salus ẽ: scdm hoc no

Expanded text:
ergo creaturae potius quam creatori seruiergo creaturae potius quam creatori seruiamus nec euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. creaturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec euanescamus in cogitationibus nostris. Item quod dixi: ea est nostris temporibus Christiana religio, quam cogsima et certissima salus est, secundum hoc no
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ quẽ docetur alius si¬
ne suꝑdia & sine inuidia tradat quod
ꝑuersitate decepti ad ipsũ quoq au¬
diendũ eugłm atq disceudũ nolimuᷤ
ire in eccłias. aut codic̃ẽ legere. aut le¬
gendem p̃dicantemnq hominẽ audire:
et expectemꝰ rapi usq in tercium cęlũ.
siue in corpore siue extra corpꝰ. sicut di¬
cit apłs. & ibi audire ineffabilia u̾ba
que non licet homini loqui: aut ibi
amus tales tẽptationes suꝑbissimas et
ꝑiculosissimas ⁊ magisq cogitemꝰ ⁊ ipsũ
apłm paulũ licet diuina & celesti uo¬
ce ꝓstratũ & instructũ. ad hominẽ tam̃
missũ esse ut sacram̃ta ꝑciꝑet. atq co¬
pularet᷑ eccłie: Et centurionẽ corneli¬
um quãus exauditas orationes eius
elemosinasq respectas ei angłs nunti¬
auerit. petro tam̃ traditũ imbuendũ:
ꝑ quẽ non solũ sacram̃ta ꝑciꝑet: s eti¬
am quid credendũ. quid sꝑandũ. quid
diligendũ esset audiret. Et poterant

Expanded text:
r quem docetur alius, sine superbia et sine invidia tradat quod  et perversitate decepti, ad ipsum quoque audiendum Evangelium atque discendum nolimus ire in ecclesias, aut codicem legere, aut legentem praedicantemque hominem audire; et exspectemus rapi usque in tertium coelum, sive in corpore, sive extra corpus, sicut dicit Apostolus, et ibi audire ineffabilia verba, quae non licet homini loqui , aut ibiamus tales tentationes superbissimas et periculosissimas, magisque cogitemus et ipsum apostolum Paulum, licet divina et coelesti voce prostratum et instructum, ad hominem tamen missum esse, ut sacramenta perciperet, atque copularetur Ecclesiae : et centurionem Cornelium quamvis exauditas orationes ejus, eleemosynasque respectas ei angelus nuntiaverit, Petro tamen traditum imbuendum; per quem non solum sacramenta perciperet, sed etiam quid credendum, quid sperandum, quid diligendum esset, audiret . Et poterant
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt in corꝑe. hos libros edere nolui.
ne forte respond̾et aliqñ. ⁊ cũ ipsa
responsione eius. potuis ederentur
Illo aũ defuncto. ad hoc edidi pͥorẽ.
ut qͥ legit ãmoneat᷑. aut nõ querẽ
om̃ino. quomͦ det᷑ aĩa nascentib:
aut certe de re obscurissima eã solu¬
tionẽ q̃stionis huiꝰ admitte̾. quȩ
cont̾ria nõ sit aꝑtissimis reb. qͣs
de originali pecc̃o fides catholica.
nouit in paruułmsi regen̾entur
in xp̃o sine dubitatione dãnan¬
dis: posteriorẽ uͦ ad hoc. ut q̃stionᷤ
de qua ibi agit᷑ etiã quȩ nob̾ uisa¬
est solutio ipsa noscat᷑. Hoc opꝰ sic
incipit. D eũ nr̃m qui nos uocauit.

Expanded text:
esset inesset inne forte responderet aliquando, et cum ipsa responsione ejus potius ederentur. Illo autem defuncto ad hoc edidi priorem, ut qui legit admoneatur aut non quaerere omnino quomodo detur anima nascentibus, aut certe de re obscurissima eam solutionem quaestionis hujus admittere, quae contraria non sit apertissimis rebus, quas de originali peccato fides catholica novit in parvulis, nisi regenerentur in Christo, sine dubitatione damnandis: posteriorem vero, ad hoc ut quaestionis de qua ibi agitur, etiam quae nobest solutio ipsa noscatur. Hoc opus sic incipit: Deum nostrum, qui nos uocauit.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩe orosii cuiꝰdam hispani p̃sbiter
consultationi de pͥscillianistis ⁊ de
qͥl dam origenis sensib qͦs catholica
fides imꝑbat. qͣnta potui buitate ⁊
ꝑspicuitate respondi. Quiꝰ opusculi
titulꝰ: ad orosiũ contͣ pͥscillianistaᷤᷤ
⁊ origenistas. ⁊ ipsa enĩ ꝯsultatio re¬
sponsioni meȩ a capite adiuncta ÷
Hic liber sic incipit. R esponderi
tͥ querenti dilectissime fili orosi
sedentẽ in bethleem. unũ de or¬
gine animȩ hõis alt̾um de senten¬
tia apłi iacobi ubi ait. quicũq totã
legẽ seruau̾it. offend̾it aũ in uno:
factus est om̃iũ reus: de utͦq con¬
sulens eũ. S in illo pͥore. q̃stionem¬
ꝙͣ ꝓposu. exposui ipse ñ solui in po¬
steriore aũ. quid mͥ de illa soluenda
uid̾et᷑. ipse nõ taeui: s utrũ hoc ap¬
pbaret. etiã ille consului. Resc̾psit
aũ. laudans eand̾ consultationem
meã: sibi tam̃ ad respondendũ oci¬
um nõ ẽẽ respondit. Eigo uͦ qͦusq

Expanded text:
haec Orosii cujusdam Hispani presbyteri consultationi de Priscillianistis, et de quibusdam Origenis sensibus quos catholica fides improbat, quanta potui brevitate ac perspicuitate respondi: cujus opusculi titulus est ad Orosium, contra Priscillianistas et Origenistas. Et ipsa enim consultatio responsioni meae a capite adjuncta est. Hic liber sic incipit: Respondere tibi quaerenti, dilectissime fili Orosi. sedentem in Bethlem, unum de origine animae hominis, alterum de sententia apostoli Iacobi, ubi ait: quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, de utroque consulens eum. sed in illo priore quaestionem, quam exposui, ipse non solui; in posteriore autem, quid mihi de illa soluenda uideretur, ipse non tacui, sed utrum hoc annueret etiam ille consului. rescripsit autem laudans eandem consultationem meam, sibi tamen ad id respondendum non esse respondit. ego uero, quousque
Abbreviated transcription (Latin):
tinent exortũ duaꝵ ciuitatũ quaꝵ
et pꝰtremi debitos fines. Ita om̃s xr
duo libri cum sint de ut̃q ciuitate
conscͥpti. titulũ tñ a meliore acceꝑunt:
ut de ciuitate di potuis uocarent᷑. In
quoꝵ xͫiͦ libro. nõ debuit ꝓ miracło
poni in abrahȩ sacͥficio fla̾mã cęlitus
factã. int̃ duusas uictimas cucurrisse:
dum potius fuit nõ erat filiꝰ sacer¬
dotis. Fihos quippe sacerdotũ. defun¬
ctis sac̾dotib succed̾e: mag̃ legrtimmi
moris fuit. Nam in filiis aaron re¬
ꝑ it᷑ pater samuełꝰ: s saẽdos ñ fuit.
nec ita in filiis ut eũ ipse genuerit
aaron: s sic̃ om̃s illiꝰ p̾płi dicuntur
filii isrł. Hoc opus sic incipit. G lõ¬

Expanded text:
atum, quarum et postremi, debitos fines. Ita omnes viginti et duo libri cum sint de utraque civitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de Civitate Dei potius vocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in Abrahae sacrificio, flammam coelitus factam inter divisas victimas cucurrisse ; dum potius fuit, Non erat filius sacerdotis. Filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit: nam in filiis Aaron reperitur pater Samuelis; sed sacerdos non fuit, nec ita in filiis ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israel. Hoc opus sic incipit: Glo