comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocabat᷑ feminarũ exercitus. De armis.
rma generaliter omniũ rerũ instrum̃ta
sunt. Unde & ubi reponunt᷑. armaria
dicta sunt. Item arma tela omniũ generũ.
S arma sunt quib ipsi tuemur: tela. quȩ
emitimꝰ. Nam arma duplicia sunt: io ÷ uel
qubus ꝑcutimꝰ. uel quib tegim᷑. Arma aut̃
ꝓprie dicta sunt: eo quod armos tegunt. Nlã
arma uel ab armis dicunt᷑. id est ab humeriͦ.
a potuarios. id est armate. De gladiis.
ladius generaliter dicit᷑ ensis in p̃lio. Sed
ensis ferrum tantũ: glacdiꝰ uero totus.
Propͥe autẽ appellatus gladiꝰ quod gulam di¬
uidit: id est ceruicem secat. Acł eñim hoc pͥmũ
est factus. Cetera nam menbra securibꝰ magis
cedunt᷑: collum gladio tantũ. acies autem
gladii ab acumine dicta. Capulus uocatus
uel quia caput est gladii: uel quia ibi capit᷑
ut teneat᷑. Nam alias acies ferrrñ sinit te¬
teli est acumen: dictus ã longitudine Elam
macron greci longũ uocant. hinc & mache¬

Expanded text:
ocabatur feminarum exercitus. De armis . Arma generaliter omnium rerum instrumenta sunt; unde et ubi reponuntur, armaria dicta sunt. Item arma et tela omnium generum; sed arma sunt quibus ipsi tuemur, tela sunt quae emittimus. Nam arma duplicia sunt: id est vel quibus percutimus, vel quibus tegimur. Arma autem proprie dicta sunt eo quod armos tegunt. Nam arma vel ab armis dicuntur, id est ab umeris, ἀπὸ τοῦ Ἄρεος, id est a Marte. De gladiis . Gladius generaliter dicitur ensis in proelio; sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est cervicem secat. Ad hoc enim primum est factus; nam cetera membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatus vel quia caput est gladii, vel quia ibi capitur ut teneatur: nam alias acies ferri non sinit. Muslibet teli acumen, dictus a longitudine. Nam μακρὸν Graeci longum vocant; hinc et machae
Abbreviated transcription (Latin):
ã terrenis canib nuncupati. qͦd̾ morde¬
ant: & lupi. qͦd imꝑba uoracitate alios
ꝑsequant᷑. A colore: ut umbre⁊ qͥa colo¬
re umbrȩ sunt: & auratȩ. quia in capite
auri colorem habent. E uarii. a uarietate:
quos uulgo tructas uocant. A figura.
ut orbis: quia rotundus est: totusq in
capite constat. ut solia. quod sit instar
calciamentoꝵ sobis. A sexii. ut musculus:¬
quod sit ballene masculus. Puis enim coitu
conciꝑe hȩc belua ꝑhibetur. Hinc & mus¬
culi conelearum: quoꝵ lacte concipiunt
ostreȩ. Ballene autem sunt inmense mag¬
nitudinis bestiȩ: ab emitcendo & fundendo
aquas uocatȩ. Cęceris enim bestiis maris

Expanded text:
a terrenis canibus nuncupati, quod mordea terrenis canibus nuncupati, quod mordeant; et lupi, quod inproba voracitate alios persequantur. A colore: ut umbrae, quia colore umbrae sunt; et auratae, quia in capite auri colorem habent; et varii a varietate, quos vulgo tructas vocant. A figura: ut orbis, quia rotundus est totusque in capite constat; ut solea, quod sit instar calciamentorum soleis. A sexu: ut musculus,quod sit ballenae masculus; eius enim coitu concipere haec bellua perhibetur. Hinc et musculi coclearum, quorum lacte concipiunt ostreae. Ballenae autem sunt inmensae magnitudinis bestiae, ab emittendo et fundendo aquas vocatae; ceteris enim bestiis maris
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet. Reptilia ideo dicunt᷑ hec quȩ
natant: eo quod reptandi habeant speciẽ
& naturam. Quamuis se in ꝓfundũ inñ¬
gant: tamen in natando repunt. Unde &
dauid ait. Hoc mare magnum & spaciosũ
manibus. illic reptilia quoꝵ ñ est nunie¬
rus. Anphiuia sunt quȩdã genera pisci
& natandi in aquis officiũ habeant. Añ
pħi enim grece utrumq dicit᷑ id est qͥa
Pecoribus aut̃ & bestiis. & uolatilibꝰ antea
homines noĩa imposuerunt qͣm piscibus:
quia pͥuis uisa & cognita sunt. Pisciũ uero
postea paulatim cognitis generibꝰ nomi¬
na insticitea sunt: aut ex similitudine ter¬
restrium animaliũ. aut ex specie ꝓpria
siue moubꝰ. seu colore. uł figura. aut sexu.
Ex similitudine terrestriũ: ut ranȩ. & ui¬
tuli. & leones. & nigri meruli. & paui cdi¬
uerso colore dorso & collo picti. & turdi al¬
bo uarii: & cȩcera quȩ sibi uixta species
terrestrium anim aliũ noĩa uendicart̃.
Ex moribꝰ terrestriũ: ut canes in mari.

Expanded text:
scilicet. Reptilia, ideo dicuntur haec quae natant, eo quod reptandi habent speciem et naturam, quamvis se in profundum mergant, tamen in natando repunt. Unde et David ait: Hoc mare magnum et spatiosum manibus, illic reptilia quorum non est numerus . Amphibia sunt quaedam genera pisciuet natandi in aquis officium habeant. Amphi  ἀμφι enim Graece, utrumque dicitur Latine, Pecoribus autem et bestiis et volatilibus antea homines nomina inposuerunt quam piscibus, quia prius visa et cognita sunt. Piscium vero postea paulatim cognitis generibus nomina instituta sunt aut ex similitudine terrestrium animalium, aut ex specie propria sive moribus seu colore, vel figura, aut sexu. Ex similitudine terrestrium: ut ranae et vituli et leones et nigri meruli et pavi diverso colore, dorso et collo picti, et turdi albo varii, et cetera quae sibi iuxta species terrestrium animalium nomina vindicaverunt. Ex moribus terrestrium: ut canes in mari
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere: s a uicmis littorib uiciatur
gurges atq inficit᷑ : quia omnis terra
quȩ circumstat. pelago. rubra est: & sangui¬
neo colori ꝓxima. ideoq miniũ acutissimũ
exerpitur. & alii colores quib pic̾tura
uariat᷑. Ergo cum terra hanc habeat ua¬
turã. fluctibus subinde diluit᷑: & quicqͥt̃
adhesum est in colorem cadit. Ob hoc etiam
in his litcoribus gemmȩ rubrȩ inueniun¬
tur. Lapillus enĩ eitismodi humo inuolu¬
tus cũ inter arenas adcritꝰ est: & terrę co¬
lorem habet & maris. Hoc mare in duos
sinꝰ scinditur. Ex his qui ab oriente est ꝑsi¬
cus appellat᷑. quia oram illius ꝑsȩ inhabi

Expanded text:
ostendere, sed vicinis litoribus vitiatur ostendere, sed vicinis litoribus vitiatur gurges atque inficitur; quia omnis terra, quae circumstat pelago, rubra est et sanguineo colori proxima. Ideoque inde minium acutissimum excernitur, et alii colores quibus pictura variatur. Ergo cum terra hanc habeat naturam, fluctibus subinde diluitur, et quidquid adesum est, in colorem cadit. Ob hoc etiam in his littur. Lapillus enim ejusmodi humo involutus, cum inter arenas attritus est, et terrae colorem habet, et maris. Hoc mare in duos sinus scinditur: et is, qui ab Oriente est, Persicus appellatur, quia oram illius Persae inhabi
Abbreviated transcription (Latin):
fabulȩ ferunt altiora pecens. penuis soł
calore solutis: mari in quo cecidit nomen
imposuit. Frixus quoq cũ elle sorore sua
fugiens insidias nouercales: conscendit
nauem signũ arietis habentẽ. qua libe¬
ratꝰ est. Elles aut̃ soior eiꝰ ꝑpessa naufra¬
gium. decidit in mari: & mortua. elles¬
ponto mari nom̃ dedit. Ab ordine fluenti
ꝓpontidis. Nam dictum ꝓpontũ. quia
pontũ preuenit: idem ꝙ ã transitu. uł
angustis meatibꝰ boum bosforos. Egyp¬
tius aut̃ pelagus asiȩ dat᷑. gallicus eu¬
rope: affricus lybiȩ. His utiꝙ q̃ ꝓxi¬
ma sunt uenerunt in partes. Pelagus aut̃
est latitudo maris sine litcore. & simne por¬
tu: greco nomine ã potuplagia. hoc est ã
latitudine dictus. Unde & plagia : eo qd̾
sint imporcuosa. De sinibus mari.
inus dicunt᷑ maiores recessus maris
Iut in mari magno iõnius. in occeans cas¬
men talem naturã habet. qualem uidet᷑

Expanded text:
fabulae ferunt, altiora petens, pennis solis fabulae ferunt, altiora petens, pennis solis calore solutis, mari, in quo cecidit, nomen imposuit. Phrixus quoque cum Helle sorore sua fugiens insidias novercales, conscendit navem signum arietis habentem, qua liberatus est. Helles autem soror ejus perpessa naufragium decidit in mari, et mortua Hellesponto mari dedit nomen. 9. Ab ordine fluenti, Propontis. Nam dictum Propontum quia Pontum praevenit. Item et a transitu vel angustis meatibus boum Bosphorus. Aegyptius autem pelagus Asiae datur, Gallicus Europae, Africus Libyae: his ut quaeque proxima sunt, venerunt in partes. Pelagus autem est latitudo maris sine litore et portu, Graeco nomine ἀπὸ τοῦ πλαγίου, hoc est a latitudine, dictus; unde et plagia, eo quod sint inportuosa. De sinibus maris . Sinus dicuntur maiores recessus maris, ut in mari Magno Ionius, in Oceano Casmen talem naturam habet qualem videtur
Abbreviated transcription (Latin):
posita. ã gentibus. gallicũ. ausonium. dal¬
matiũ. libusticum. Ab oppidis. argolicum.
cornthum. tyriũ adriaticũ. Nam adria
quȩdã ciuitas illirico mari ꝓxima fuit.
quȩ adriatico mari nom̃ dedit. a positio¬
ne cȩli. ut suꝑum & iuferũ: qͦd sit oriens
suꝑior occidens inferior. Est aut̃ tuscum
& adriaticũ. Ionium. ã memoria regis.
Io quippe rex fuit greciȩ. Unde iones a¬
thenienses. Hoc mare & tyrrenũ dictũ.
siue qͦd tusciã abluit. id est tyrremã: si¬
ue a tyrrenis nautis. qui se in hoc mare
precipitauerunt. Et sciendum ioniũ si
num ẽẽ inmensũ ab yonia usq ad siciliã:
& huius partes ẽẽ adriaticũ. achaicum¬
& epiroticũ. Amoribus accolarũ. eusuiꝰ¬
asciemis ante appellatus. A casibus hominũ.
qui deciderunt in mari: ut ellespontũ.
icariũ mirceum. Nam mirteũ mare die¬
tum. a mircili lapsu: quod ibi ab enomao
precipitatꝰ sit. Icarus uero crecensis. ut

Expanded text:
posita. A gentibus Gallicum, Ausonium, Dalposita. A gentibus Gallicum, Ausonium, Dalmatium, Ligusticum. Ab oppidis Argolicum, Corinthium, Tyrium, Adriaticum. Nam Adria quaedam civitas Illyrico mari proxima fuit, quae Adriatico mari nomen dedit. A positione caeli, ut Superum et Inferum; quod sit oriens superior, occidens inferior; est autem Tuscum et Adriaticum. A memoria regis, ut Ionium. Io quippe rex fuit Graeciae, unde et Iones Athenienses. Hoc mare et Tyrrhenum dictum, sive quod Tusciam adluit, id est Tyrrheniam, sive a Tyrrhenis nautis, qui se in hoc mare praecipitaverunt. Et num esse inmensum ab Ionia usque ad Siciliam, et huius partes esse Adriaticum, Achaicum, Epiroticum; mAXENOS antea appellatus. 8. A casibus hominum qui ceciderunt in mare, ut Hellesponticum, Icarium, Myrtoum: nam Myrtoum mare dictum a Myrtili lapsu, quod illic ab Oenomao praecipitatus sit. Icarus vero Cretensis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rursus stringit᷑. & facit ꝓpontidem. qͥ mox
in quingentos passus coartat᷑. fit ꝙ bosforꝰ
tracius. qͦ darius copias transportauit. In¬
de ponticus sinꝰ amplissimus ã tergo meati¬
dis paludis: qđ mare ex multitudine flu¬
minũ dulcius qͣm cetera. nebulosumq &¬
breuiꝰ. Uncte & pontum uocatũ. qͦd sit
atq delphinos. alias beluas maioies ũ pa¬
ticur. Sicut aut̃ terra dum una sit ꝓ di¬
uersis locis. uariis apellat᷑ uocabulis:
ita & ꝓ regionibus hoc mare magnũ di¬
uersis nominib nuncupat᷑. Nam yberi¬
cum & asiaticũ. ã ꝓuinciis dictũ : ab in¬
sulis. balearicũ. siculum. creticũ. ciprium.
ege̾um. capatiũ. Nam iuiter tenedum & eti¬
um saxum est in mari potiꝰ qͣm insula: qͦd
uisentibus ꝓcul caprȩ simile credit᷑. quã
greci ega nuncupant: unde & egeum ma¬
re est dictum. Sic & carpatium mare int̃
egyptum & rodum. ab insula carpato ibi

Expanded text:
rursus stringitur, et facit Propontidem, qui mox rursus stringitur, et facit Propontidem, qui mox in quingentos passus coarctatur, fitque Bosphorus Thracius, quo Darius copias transportavit. 4. Inde Ponticus sinus amplissimus a tergo Maeotidis paludis, quod mare ex multitudine fluminum dulcius quam caetera, nebulosumqbrevius. Unde et Pontum vocatum, quod sit atque delphinos, alias beluas maiores non patitur. Sicut autem terra dum una sit, pro diversis locis variis appellatur vocabulis, ita et pro regionibus hoc mare magnum diversis nominibus nuncupatur: nam Ibericum et Asiaticum a provinciis dictum; ab insulis Balearicum, Siculum, Creticum, Cyprium, Aegeum, Carpatium. Nam inter Tenedum et Chium saxum est in mare potius quam insula, quod visentibus procul caprae simile creditur, quam Graeci αἶγα nuncupant, unde et Aegeum mare est dictum; sic et Carpatium mare inter Aegyptum et Rhodum ab insula Carpato illic
Abbreviated transcription (Latin):
ibi posuit : sꝑans illic ẽẽ orbis terrȩ finem¬
are magnũ est. De mediterraneo mari.
quod ab occasu ex occeano fluit. & in me¬
ridiem uergit: deinde ad septenitͥonẽ ten¬
dit. Quod inde magnũ appellat᷑ : quia cectra
maria in comparatione eiꝰ minora sunt Is¬
tud est & mediterraneũ ÷ quia ꝑ mediam
terrã usq adorientẽ ꝑfundit᷑: europã. affri
aricus appellat᷑. Deind̾ gallicus qͥ narbonen¬
sem ꝓuinciã abluit. Mox ligusticus: qͥ iuix¬
ta genuã urbem est ꝓximꝰ. Post hec tyrre¬
nus qui ytaliam attingit : quẽ greci iõnĩcũ.
ytali inferum uocant. Inde siculus:. qui ã
sicilia usq ad cretam tendit. Deinde creticꝰ
qui in pamphyliã & egyptũ ꝑtendit. Inde
elles pontus. qui in septentͥonẽ retorquens
anfractib magnis iuixta greciam & illiricũ
in angustias septem stadioꝵ stringit᷑. qͦ xer¬
xes ponte nauib facto in greciam cõmeauit.
Ibi est abidos. inde diffus equore patenti

Expanded text:
ibi posuit, sperans illic esse orbis terrarum finem. CAPUT XVI. De Mediterraneo mari. 1. Mare Magnum est, quod ab Occasu ex Oceano fluit, et in Meridiem vergit, deinde ad Septentrionem tendit. Quod inde Magnum appellatur, quia caetera maria in comparatione ejus minora sunt. Istud est, et Mediterraneum, quia per mediam terram usque ad Orientem perfunditur, Europam, et Africaricus appellatur. Deinde Gallicus, qui Narbonensem provinciam alluit. Mox Ligusticus, qui juxta Genuam urbem est proximus. Post haec Tyrrhenus, qui Italiam attingit, quem Graeci Ionium, Itali Inferum vocant. Inde Siculus, qui a Sicilia usque ad Cretam vadit. Deinde Creticus, qui in Pamphyliam et Aegyptum pertendit. 3. Inde Hellespontus, qui in Septentrionem retorquens, anfractibus magnis juxta Graecias, et Illyricum in angustias septem stadiorum stringitur, quo Xerxes, ponte navibus facto, in Graeciam commeavit, ibi est Abydos. Inde diffusus aequore patente,
Abbreviated transcription (Latin):
tes angustũ & tritum. a callo pedum uo¬
catum: siue callo pecudum p̃duratum.
Tramites sunt transuersa in agris tenera.
fiue recta uia: dictȩ. quod tͣnͣsmitrant.
Diuortia sunt flexus iuarũ: hoc est uias
in diuersa tendentes. Iem diuerticula s̃
hoc est diuersȩ. & diuise uiȩ. siue semi¬
te transuersȩ. quȩ sunt altere uiȩ. Biui¬
um. quia duplex est uia. Compita: quia
plures in ea competunt uiȩ. quasi tri¬
uiȩ. quatͥuie. Ambitus inter uicinoꝵ
edificia locꝰ duoꝵ pedum & semipedis.
ad circuineundi facultatẽ relictꝰ. & ab
ambulando dictus. Orbita. uestigium
carri ab orbe rotȩ dicta. Porro actus.
quo petꝰ agi solet. cliuosum reer & flȩe¬
uosum. uestigia sunt pedum signa : pͥmis
plantis expressa. Nocata. quod his uiȩ̃ pre¬
currentium stigent᷑ ⁊ iq̃ est agnoseuntur.

Expanded text:
tes angustum et tritum, a callo pedum votes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive callo pecudum praeduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera, sive recta via, dicti quod transmittant. 11. Divortia sunt flexus viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Eadem diverticula sunt, hoc est diversae ac divisae viae, sive semitae transversae quae sunt a latere viae. Bivium, quia duplex est via. Conpeta, quia plures in ea conpetunt viae, quasi triviae, quadriviae. Ambitus inter vicinorum aedificia locus, duorum pedum et semipedis ad circumeundi facultatem relictus, et ab ambulando dictus. Orbita vestigium carri, ab orbe rotae dicta. Porro actus, quo pecus agi solet. Clivosum iter fleuosum. Vestigia sunt pedum signa primis plantis expressa, vocata quod his viae praecurrentium investigentur, id est agnoscantur.
Abbreviated transcription (Latin):
S trata dicta. quasi uulgi petib t̾ca. Lucre¬
cius. Strataq iam uulgi pedib decrita
uiarum. Ipsa est & dilapidata: id est lapi¬
dibus strata. Errii aut̃ poem dicuitur
lapidib uias strauisse: postea romani eã
ꝑ omnem pene disposuerunt ꝓpt̾er recti¬
tudinem itiuerũ: & ne̾ plebs esset ociosa.
Agger est media strate eminentia coagge¬
ratis lapidib strata. ab aggere id est coac̃¬
uatione dicta: quam hystoriei uiam mi¬
litarem dicunt. ut qualis sepe uiẽ depre¬
hensus in aggere serpens. Iter uelitus. ẽ.
uia qua iri ab homine qͣͥqua uersum po¬
test. Iter aut̃ & itiuer diuersam significa¬
tionẽm habent. Iter enim est locus transi¬
tu facilis. Unde & appellamꝰ aditum. Iciuer
aut̃ est itus longe uie: & ipse labor am¬
bulandi. ut quo uelis ꝑtienias Seiuita iti¬
neris dimidium est: a sempitu dicta. Semi¬
ta autem hoininũ est: calles ferarũ & pe¬
cudum. Callis est iter pecudũ inter mon¬

Expanded text:
6. Strata dicta, quasi vulgi pedibus trita. Lucre6. Strata dicta, quasi vulgi pedibus trita. Lucretius: Strataque jam vulgi pedibus detrita viarum. Ipsa est et delapidata, id est, lapidibus strata. Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse, 243 postea Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt propter rectitudinem itinerum, et ne plebs esset otiosa. 7. Agger est media stratae eminentia coaggeratis lapidibus strata, ab aggere, id est, coacervatione dicta, quam historici viam militarem dicunt, ut: Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens. 8. Iter, vel itus est via qua iri ab homine quaqua versum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim locus est transitu facilis, unde appellamus et itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi, ut quo velis pervenias. 9. Semita itineris dimidium est, a semi itu dicta. Semita autem hominum est, callis ferarum et pecudum. 10. Callis est iter pecudum inter mon
Abbreviated transcription (Latin):
ensuras De itineribus Stuerunt.
uiarũ nos miliaria dicimꝰ. greci stadia.
galli leuuas. egyptii signes: perse paras¬
angas. Sunt autẽ ꝓ ꝓprio queq spacio.
Miliarium nulle passib terminat᷑. E dictỹ
miliariũ. quasi milleadiũ: habens pedes
quinq milia. leuua fitint᷑ passib mille
qͥngentis. Stadium octaua pars miliarii. ẽ:
constans passib centum uiginti qͥnq. Hũc
primum herculem statuise dicunt. eũq
eo spacio determinasse quod ipse sub uno
spũ confecisset:. ac ꝓmde stadiũ appellas
set. qm̃ in fine respirasset. simulq & ste¬
tisset. Uia est: qua potest ire uehiculũ.
Et uia dicta. a uehiculoꝵ incursti. il an
duos actus capit : ꝓpter euntiũ & uenien¬
tium uehiculoꝵ occursũ. Smĩs aut̃ uia
aut publica est. aut pͥuata. Rublica est. quȩ
in solo publico est: qua iter actus popło pa¬
tet. Hec autẽ ad mare. uel oppida ꝑtinet.
Priuata est: quȩ uicino municipio data ÷

Expanded text:
erunt. De itineribus . Mensuras viarum nos miliaria dicimus, Graeci stadia, Galli leugas, Aegypti schoenos, Persae parasangas. Sunt autem proprio quaeque spatio. Miliarium mille passibus terminatur; et dictum miliarium quasi mille adium, habens pedes quinque milia. Leuga finitur passibus mille quingentis. Stadium octava pars miliarii est, constans passibus centum viginti quinque. Hunc primum Herculem statuisse dicunt, eumque eo spatio determinasse quod ipse sub uno spiritu confecisset, ac proinde stadium appellasse quoniam in fine respirasset simulque et stetisset. Via est qua potest ire vehiculum; et via dicta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit, propter euntium et venientium vehiculorum occursum. Omnis autem via aut publica est aut privata. Publica est quin solo publico est, qua iter actus populo patet. Haec aut ad mare, aut ad oppida pertinet. Privata est, quae vicino municipio data est.
Abbreviated transcription (Latin):
ditam habeat dispositionẽ
ãptisium grece: latine tinctio inter¬
pretat᷑. Quod iccirco tinc̾tio cłr⁊ quia
⁊ homo ibi  sꝑu gr̃ȩ ii melius imutat᷑. & longe
aliud qͣm erat efficit᷑. Priꝰ enim fedi eramꝰ
deformitate peccatoꝵ : in ipsa tinctione
reddim᷑ pulchri dealbatione uirtutuos
Unde & in canticis scribitur canticoꝵ: q
rium ñ aliter nͥ sub trinitatis designati¬
tribus testibꝰ stat omne uerbũ: ita hoc
sacramentũ ꝯfirmat ternariꝰ numerꝰ no¬
minis diuini. Quod aut̃ ꝑ aquam baptis¬
mũ datur : hec ratio est. Uoluit enim
s ꝓfecto contractabilẽ & uisibile impen¬
deret᷑ elenientum: suꝑ qͦd ȩtiã in pͥuci¬
pio ferebatur sp̃c sanctus Nam sicut aqua
purgatur exterius corpus: ita latenter eius

Expanded text:
ditam habeat dispositionem. ditam habeat dispositionem. Baptismum Graece, Latine tinctio interpretatur; quae idcirco tinctio dicitur, quia ibi homo spiritu gratiae in melius inmutatur, et longe aliud quam erat efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum, in ipsa tinctione reddimur pulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum rium non aliter nisi sub Trinitatis designatitribus testibus stat omne verbum, ita hoc sacramentum confirmat ternarius numerus nominum divinorum. Quod autem per aquam baptismum datur, haec ratio est. Voluit enim et profecto contractabile, et visibile impenderetur elementum, super quod etiam in principio ferebatur Spiritus sanctus. Nam sicut aqua purgatur exterius corpus, ita latenter ejus
Abbreviated transcription (Latin):
sa dicimus osanna : sicut fit in uersibus
cum scandimꝰ. Littera enimpͥma sequentis
uerbi extremam pͥoris uerbi ueniens exlu¬
dit. & dr hebraice osanna: quod interp̃ta¬
tur saluifica. subaudiendo uel populum
tuũ. uł totum munctũ. Offercorium tali
ex causa sũpsit uocabulũ. Fẽrtum enim
łr oblatio quȩ altari offert᷑: & sacrificat᷑
a pontificibus. A quo offertoriũ nominat᷑:
quasi ꝓpter fertum. Oblatio uocat᷑: quia
offertur. Dona ꝓprie diuina dicuntur:
munera hominum. Nãmunera dicunt᷑
obsequia: quȩ pauꝑes diuitibꝰ loco mu¬
nerũ soluunt. Etaq munꝰ homini dat᷑:
ctonum dõ. Unde ȩtiam in templis do¬
naria dicimꝰ. Munera aut̃ uocantur:
guia manibus uł accipiunt᷑ uł dant᷑.
Duo sunt autem quȩ offerunt᷑: donũ
& sacrificiũ. Donum łr: quicqͥd auro
argentoq aut qualibet alia speciẽ ef
Unde errant : qui dedicationẽ consecra¬
tionem putant significari. Immolatio

Expanded text:
sa dicimus osanna: sicut fit in versibus, sa dicimus osanna: sicut fit in versibus, cum scandimus. Littera enim prima sequentis verbi extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel populum tuum vel totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio, quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus. A quo offertorium nominatur, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. Dona proprie divina dicuntur, munera hominum. Nam munera dicuntur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo. Unde etiam in templis donaria dicimus. Munera autem vocantur quia manibus vel accipiuntur vel dantur. Duo sunt autem quae offeruntur: donum et sacrificium. Donum dicitur quidquid auroargentoque aut qualibet alia specie effiUnde errant, qui consecrationem dedicationem putant sig
Abbreviated transcription (Latin):
ant. teneautq : sine qͦd ab his aliqͥł forblitn
capimnꝰ & tenemꝰ. quasi foruicapes. Aam foruũ
sos dicimꝰ: quib calor sanguinis ex rubore pul
chritudinẽ creat. Lyna dicta: eo qͦd lene fa¬
ciat. Nlam lymum lene est. Cilium est. uncde

Expanded text:
ant teneantque, sive quod ab his aliquid forvum ant teneantque, sive quod ab his aliquid forvum capimus et tenemus, quasi forvicapes, nam forvum sos dicimus, quibus calor sachritudinem creat. Lima dicta eo quod lene faciat. Nam limum lene est. Cilium est unde
Abbreviated transcription (Latin):
uineat᷑. Extuictus enim tantũ incorruptibili¬
ter cturat: ut hi qui limites fingunt. eos in¬
fossos terra substernant. & lapides desuꝑ fi¬
gant. ad coniuncendũ litigatorem post qͣn¬
talibet secła. freumq lapidem limitem ẽe ag¬
m quo ferrũ tundit᷑. a cedendo dictus. eo
quod illie aliquid cudamꝰ. ici est feriendo ꝓdti¬
camꝰ suctere eim cecdere & ferire est. Sȩte¬
res autem ñ incudem uocabant. s intudem:
eo quod in ea metallum tundit᷑ hoc est ten¬
cłatur. Unde & tudis malleus. a tundendo.
icdest tenciendo dictus. Malleus uoeatꝰ. qͥa¬
ctum quid calet & molle est: cedit & ꝓducit.
Marcus. malleus maior. & dictus marcꝰ. qͦd ma¬
ior sit ad cectendũ & fortior. Martellus medio¬
eris. Alarculus: malleus pusillus. Luciliꝰ. Et
uelut in fabricam feruens cum marcułꝰ fer¬
rum multoꝵ magnis ictib tundit. forrcipes.
quasi ferricipes. eo quod ferrũ candens capi

Expanded text:
vincatur. Exstinctus enim tantum incorruptibilivincatur. Exstinctus enim tantum incorruptibiliter durat, 428 ut ii qui limites figunt, eos infossos terra substernant, et lapides desugant ad convincendum litigatorem post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem esse agn quo ferrum tunditur, a caedendo dictus, eo quod illic aliquid cudamus, id est feriendo prodcamus. Cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sed intudem, eo quod in ea metallum tundatur, hoc est, tendatur, unde et tudes malleus, a tundendo, id est, tendendo dictus. 2. Malleus vocatur, qdum quid calet et molle est, caedit et producit. Marcus malleus major, et dictus marcus, quod major sit ad caedendum, et fortior. Martellus, mediocris Marculus, malleus pusillus. Lucilius: Et velut in fabricam fervens cum marculus ferrum multorum magnis ictibus tundit. 3. Forcipes, quasi ferricipes, eo quod ferrum
Abbreviated transcription (Latin):
dest: pestilentiȩ quoq quȩ obsecͥratione so¬
lis contrahit᷑. auxiliari cercũ est. In oꝑe qͦꝙ
aliud gignit pͥmis ignib aliud sccłis: altud
terciis. Nabet qͦ & aliam inter se diuersita¬
tem ignis. Nam alius est qͥusui humano.
aliꝰ qui iudicio apparet diuino. siue qͥ de cȩ¬
lo fulmen astringit: siue qui de terra ꝑ uer¬
tices montiũ eructuat. Ignis autem dictus
quod nichil gigni potest ex eo. Est enim in¬
uiolabile elementũ: assumens cuncta quȩ
rapit. Fabrica cluab rebus constat: uentis &
flatu follium excitet᷑. Fornax ab igne uocata ⁊
scauilla. Iruna est qͣm clui arctet: cum aut̃
extincta fuerit. carbo noĩatur. Eruna autẽ
ã ꝑurendo clicta est: carbo uͦ qͦd flamina caret
Qui dimi interisse credit᷑: maioris fit uirtu¬
tis Nlam iterũ incensus. fortiori luce calescit.
Quiꝰ tanta est etiam sine igne firmitas. ut
nullo humore corrũpatur. nulla uetustate

Expanded text:
ode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione soode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis contrahitur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices montium eructuat. Ignis autem dquod nihil gigni potest ex eo. Est enim inviolabile elementum, absumens cuncta quae rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis, eflatu folium excitetur. Fornax vero ab igne vocata: scintilla. 7. Pruna est quandiu ardet; cum autem exstincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est, carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interiisse creditur, majoris fit virtutis. Nam iterum incensus fortiore luce calescit. Cujus tanta vis est etiam, et sine igne firmitas, ut nullo humore corrumpatur, nulla vetustate
Abbreviated transcription (Latin):
impositũ nomen habet. Hinc diriuatũ
nomen est ad alias artiũ materias. fabros. uł
fabricas dicere: s cum adiectione. ut faber
lignariꝰ. & reliqua. ꝓpter oꝑis scilicet firmita¬
tem. In fabroꝵ autem fornace gentiles uulca¬
ñum auctorem dicunt: figuraliter ꝑ uulca
nũ significantes sine quo nullum mecalli ge¬
nꝰ fundi extendiq potest. Nichil est enĩ pene
quod igne non efficiat᷑. Alibi enim uitrũ. ali¬
bi argentum. alibi plumbũ. alibi mineũ.
alibi pigmenta. alibi medicam̃ta efficit Ig¬
ne lapides in exe soluunt᷑. igne ferrũ gig¬
litur ac domat᷑: igne aurum ꝑficit᷑. Igne
cremato lapide cementa & parietes ligant᷑.
Lapides nignos iguis coquencło caudit̾ieat:
ligna cancdicta urendo obfuscat. Carbones
ex pruna fulgida nigros facit:. de lignis
duris fragiles. de putribilib impucribilib q¬
impitribiles reddit. Stricta soluit. soluta re¬
stringic: cdura mollit. mollia dura reddit.
Habet s medicaminis usum. ilam sepe uri. ꝓ¬

Expanded text:
inpositum nomen habet. Hinc derivatum nomen est ad alias artium materias fabros vel fabricas dicere; sed cum adiectione, ut faber lignarius et reliqua, propter operis scilicet firmitatem. In fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus fundi extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi mineum, alibi pigmenta, alibi medicamenta efficit. Igne lapides in aere solvuntur, igne ferrum gignitur ac domatur, igne aurum perficitur, igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat, ligna candida urendo obfuscat, carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus inputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit. Habet et medicaminis usum. Nam saepe uri pr
Abbreviated transcription (Latin):
ut germianꝰ: eadem genitrice man̾ans.
Soroiꝰ aut̃ ut frater. Nam soior est ex
eodem semine dicta: quod sola cũ fra
tribus in sorte agnationis habeatur.
Fratres patrueles dicti: eo qͦd patͦs eoꝵ
germani fr̃s incer se fuerint. Conso¬
brini uͦ uocati. qͥ aut ex soroie & fr̃e.
aut ex chiiab soiorbꝰ sunt nati: quasi
ꝯsorini. Fratrueles aut̃ matertere filii
sunt. Sobrini: consobrinoꝵ filii Tytis
grecum est Patruus. ft̃ patris est:
quasi pat̾ alius. Unle & mouente pa¬
tre pupillũ pͥor patriuis suscipit: &
quasi filium lege tuet᷑. Auinculus . ẽ.
Matertera est soror matͥs: qͣsi altera ma¬
ter. Socer est: qui filiã dedit. Gener
est: qui filiam duxit. Gẽner autem dictꝰ.
quod adsciscatur ad augendum genꝰ.

Expanded text:
ut germanus, eadem genitrice manans. 12. ut germanus, eadem genitrice manans. 12. Soror autem, ut frater; nam soror est ex eotribus in sorte agnationis habeatur. Fratres patrueles dicuntur quia patres eorum germani fratres inter se fuerunt. Consobrini vocantur quia aut ex sorore et fratre aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consorini. Fratrueles autem matertere fsunt. Sobrini consobrinorum filii. Tius Graecum est. Patruus frater patris est, quasi pater alius. Unde et moriente patre pupillum prior patruus suscipit, et quasi filium lege tuetur. Avunculus est Matertera est soror matris, quasi mater altera. Socer est, qui filiam dedit. Gener est, qui filiam duxit. Gener autem dictus, quod adsciscatur ad augendum gen
Abbreviated transcription (Latin):
Gente: ut omnes uidei fr̃s inter se uocan¬
tur. sicut in deuteronomio. Si autẽ eme¬
ris fratrem tuũ qui est hebreus. Et
esse ã xꝑo ꝓ fratribus meis qͥ sunt cog¬
nati mei sccłm carnem : qͥ siuit isrłite
P orro cognatione fr̃s uocant᷑. qui sunt de
una fanulia. id est patria quas latini
paternitates interpretant᷑: cũ ex una
radice multa generis diffundit᷑ turba.
Et in genesi dixit abraham ad loch. Non
sit rixa inter me & te. & inter pastoreᷤ
tuos & pastores meoᷤ: qͥa om̃s nos frat᷑s
sumꝰ. E certe loth ñ erat frat̃ abrahe:
s filius fratͥs eius aram. Quarto mo
do affectu fr̃s dici qͥ induo scindun¬
tur: spiritale & cõmune. Spiritale. qͦ
bonum & qͣm iocundũ. habitare fr̃s in
unũ. In cominune. cũ & omnes homi¬
nes ex uno patre nati pari inter nos
germanitate coniungim᷑. scͥptura lo¬
quente. Dicite his qͥ oderunt uosꝰ fr̃s
nr̃i uos estis. Germana ita intelligitur

Expanded text:
Gente, ut omnes Iudaei fratres inter se vocanGente, ut omnes Iudaei fratres inter se vocantur in Deuteronomio15, 12: 'Si autem emeris fratrem tuum, qui est Hebraeus.' Eesse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israhelitae.' Porro cognatione fratres vocantur, qui sunt de una familia, id est patria; quas Latini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa generis turba diffunditur. Et in Genesi dixit Abraham ad Loth13, 8: 'Non sit rixa inter me et te et inter pastores tuos et pastores meos, quia omnes fratres nos sumus.' Et certe Loth non erat frater Abrahae, sed filius fratris eius Aram. Qdo affectu fratres dici, qui in duo scinduntur, spiritale et commune: spiritale, quobonum et quam jucundum habitare fratres in unum ; in commune, cum et omnes homines ex uno patre nati pari inter nos germanitate conjungimus, Scriptura loquente: Dicite his qui oderunt vos: Fratres nostri vos estis. Germana ita intel
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ feminini sexus ꝑsonas ueniunt.
nec sunt agnati. s alias naturali iure
cognati. Eximus ꝓpter ꝓximitatem san¬
guinis appellatur. Consangumei uo¬
cati: eo quod ex uno sangume. id est ex
uno patris semine nati sunt. Nam se¬
men uiri spuma est sanguinis ad instar
aquȩ in scopulos collise. quȩ spumã can¬
didam facit: uel sicut uinum nigrum
qͦd in calice agitatũ spumã albentẽ reddit.
Fratres dicti. eo qͦd sint ex eodem fructu.
ił est ex eodem semine nati: germani
uͦ de eadem genitrice manantes. ñ ut
multi cdicũt de eodem germine. qui tm̃
fratres uocantur. Ergo fr̃s ex eodem fru¬
ctu: germani ex eadem genitͥce mananteᷤ
Uterini uocati⁊ qđ sint ex diuersis patͥb
& uno utero ecłiti. Nam uterꝰ tantũ mu¬
lieris est. Quatuor autẽ modis in scrip¬
turis diuins fr̃s dici solent: natura. gen¬
te. cognatione. affectu. Natura: ut esau
& iacob. anctreas & petrꝰ. lacob & ioħes.

Expanded text:
quia per feminini sexus personas veniunt, quia per feminini sexus personas veniunt, nec sunt agnati, sed alias naturali iure cognati. Proximus, propter proximitatem sanguinis appellatus. Consanguinei vocati, eo quod ex uno sanguine, id est ex uno patris semine sati sunt. Nam semen viri spuma est sanguinis ad instar aquae in scopulos conlisae, quae spumam candidam facit, vel sicut vinum nigrum, quod in calice agitatum spumam albentem reddit. Fratres dicti, eo quod sint ex eodem fructu, id est ex eodem semine nati. Germani vero de eadem genetrice manantes; non, ut multi dicunt, de eodem germine, qui tantum fratres vocantur. Ergo fratres ex eodem fructu, germani ex eadem genetrice manantes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus, et uno utero editi. Nam uterus tantum mulieris est. Quattuor autem modis in Scripturis divinis fratres dici: natura, gente, cognatione, affectu. Natura, ut Esau et Iacob, Andreas et Petrus, Iacobus et Iohannes.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓgenitores dicuntur. qͦs porro gene¬
rantes. Enepos dictus. quasiꝓpe nepo¬
tem. Ab nepos. quia serungitur ã ne¬
pote. E st enim inter illum & nepotẽ
ꝓnepos. Ad nepos ab nepotis filiꝰ: tri¬
nepos adnepotis filiꝰ : quia post nepo¬
tem quartus in ordine est. qͣsi tetrane¬
pos Mmores autẽ ñ dicimus. nͥ quoti¬
ens graduũ deficit nom̃: ut puta. filius.
nepos ꝓnepos. Abnepos. adnepos. tͥnepos.
Ubi isti gradus defecerint merito iam
dicimꝰ minores⁊ sicut & maiores dicimꝰ
pꝰ patris. aui. ꝓaui. ab aui. atam. trita¬
uiq uocabulum. De agnatis & cognatis.
girati dicti. eo qͦd accedunt ꝓ natis.
ctum desunt filii. Qui ideo priꝰ in
gente agnoscuntur. quia ueniunt ꝑ
uirilis sexus ꝑsonas. ueluti frater eodẽ
patre natus. uel frĩs filius nepos. uł
ex eo item patruus. Cognati dicti. qͥa
sunt & ipsi ꝓpinquitateᷤ cogi. ationis con¬
iuncti. Qui inde post agnatos habent᷑:

Expanded text:
progenitores appellantur, quasi porro geneprogenitores appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope nepotem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et maiores dicimus, post patris, avi, proavi, abavi, atavi, tritavique vocabulum. § 6 De agnatis et cognatis. Agnati dicti eo, quod accedant pro natis, dum desunt filii. Qui ideo prius in gente agnoscuntur, quia veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem patre natus, vel fratris filius neposve ex eo; item patruus. Cognati dicti, quia sunt et ipsi propinquitate cognationis coniuncti. Qui inde post agnatos habentur,
Abbreviated transcription (Latin):
nomine. Cosctem & fabonios appellabat:
quia quȩdam animalia fauonio sp̃u hati¬
sto. conciꝑe estimant᷑. Unde & hi qui
non sunt de legitimo matrimonio. ma¬
trem potius quam patrẽ secunt᷑. Latine
audem spurii. quasi extra purttatem:
id est quasi inmundi. Nepos est: quiex
filio natus est. Dicͣtus autem nepos: qͣsi
natꝰ post. Primũ enim filiꝰ nascit᷑. der¬
de nepos. Gradus enĩ substitutionis est.
Hinc & posteritas: quasi postera etas.
Nepos autem utriꝰq sexus est. Nam ut
neptis dicamꝰ in iure est: ꝓpter discre¬
tionem successionis amissam. Pnepos
est: qui ex nepote conceptꝰ. natuso
est. & dictus ꝓͥnepos: quasi natꝰ por¬
ro post. Ex hoc quoq gradu incipte
uocari & ꝓgenies: quali porro post ge¬
niti. Nam̃ filii & nepotes non sunt ꝓge¬
nies ⁊ quia ñ est in eis longa poster it᷑as.
Sicut autem inferiꝰ longe editi ꝓ genies
dicunt᷑⁊ ita suꝑrus ꝓauͦ. ataui. qui &

Expanded text:
nomine. Eosdem et Favonios appellabant, nomine. Eosdem et Favonios appellabant, quia quaedam animalia, favonio spiritu hausto, concipere existimantur. Unde et ii qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem potius quam patrem sequuntur. Latine autem spurii, quasi extra puritatem, id est, quasi immundi. 26. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem nepos, quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam, ut neptis dicamus in jure est propter discretionem successionis admissum. 27. Pronepos est qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natro post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies dicuntur, ita superius proavi, atavi qui et
Abbreviated transcription (Latin):
est. qui aut ã patre iusto. aut auo. aut
ꝓauo. cuiꝰ pocestate ꝑ mancipationẽ est
traditus. in alienam potestatem transit:
qui utriꝰq fert nom̃ : ut famiꝰ enilius.
uel scipio paulmꝰ. Gemini sunt: ñ duo
tantũ simul nati. sed etiam plures. De
geminis aut̃ uno aborto. alter qͥ legi¬
time natus fuerit. uopiscus nominat᷑.
Postumus uocatur: eo qd̵ post humatio¬
nem patris nascitur. id est post obitum.
Iste & defuncꝰti nomen accipit. Sic enĩ
lex uoluit: ut qui post defunctũ nas¬
citur nascitur. defuncti nomine appel¬
letur. Nõthus dicit᷑. qui de patre nobi
li & matre ignobili gignit᷑ : sicut ex
concubina. ESt autem hoc nom̃ gcum:
& in latinitate deficit. Huic contrariꝰ.
spurius : qui de matre nobili. & patͤ
ignobili nascitur. Item spurius patre
incerco. matre uidua genitꝰ. uelut tan¬
tum spuriĩ filtꝰ: quia muliebrẽ natu¬
ram ueteres spuriũ uocabant. sicut

Expanded text:
est, qui aut patre iusto, aut avo, aut est, qui aut patre iusto, aut avo, aut proavo, cuius potestate per mancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Aemilius, vel Scipio Paulinus. Gemini sunt non duo tantum simul nati, sed etiam plures. De geminis autem uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit, Vopiscus nominatur. Posthumus vocatur eo quod post humationem patris nascitur, id est post obitum. Iste et defuncti nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui de defuncto nascitur, defuncti nomine appelletur. Nothus dicitur, qui de patre nobili et de matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum et in Latinitate deficit. Huic contrarius spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam veteres spurium vocabant; velut
Abbreviated transcription (Latin):
tes ex gentibus : dicente eugłio. poteis¬
lios eẽ dicit diaboli: ã quo ñ nati. s quẽ
fuerant imitati. Adoptione quoq. qđ
humana consuetudinẽ nullilicet nesci¬
re. Uel ^ sicut nos deo ñ natura. sed adop¬
tione dicimꝰ. pater nr̃ qui es in cęlis.
Doctrina sicut apłs filios suos appellat
eos. quibus eugłm predicauit. filii aut̃
ideo in legibus liberi appellabantur:
ut isto uocabulo secernantu   quia sicut
seruus inpotestate est dm̃. sic filius in
potestate est patris. Ideo etiam fit eman¬
cipatͥo filio. ut sit liber a patre: sicut fit
seruo manumissio. ut sit liberatꝰ ã dño
Item liberi dicti ⁊ quia ex libero sunt
matrimonio orti. Nam filii ex libero &
ancilla ÷ seruilis conditionis sunt. Semꝑ
enim qͥ nascitur deteriorẽ parentis sta¬
tum sumit. Haturales autẽ dicuntur
ingenuarũ ꝯcubinarũ filii: quos sola
natura genuit. ñ honestas conugii.
Icdem & pueri ã pube. Adoptiuuᷤ fili

Expanded text:
tes ex gentibus, dicente Evangetes ex gentibus, dicente Evanges esse dicit diaboli; a quo non nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius
Abbreviated transcription (Latin):
natur in tritauo. filius & filia. a fami¬
lia dicti funt: ipsi enim pͥmi in ordine
nascentium existunt. Unde & cornelia
familia: styrps ipsa omns a cornelio
orta. familra autem ã femore. fexur
enim genꝰ & stirps ostenditur.
Nam familia ꝓ seruis abusiue: ñ ꝓpͥe dici¬
tur. Stirps ex longa generis significa¬
tione uocatur. Gnatus dictus. quia ge¬
neratus: unde & ꝑ gscribit᷑. Soboles:
eo quod substitutio sit generis. Quad̾¬
ꝑtitus est aut̃ ordo filioꝵ. ita. Uingeni¬
tus pͥmogenitꝰ. mediꝰ nouissimus. Pri¬
mogenitꝰ. ante quem nullus. Unige¬
natus. post quem nullus. Mediꝰ initer
om̃s. Nouissimꝰ post omnes. Idem & mimi¬
inus a monade. Nouissimꝰ autem ꝓpter
quod nouus: quia cȩteri p̃cedendo anti¬
quiores existunt. Quatuor ȩtiam modis
filii appellantur. Natura. imitatione.
adoptione. doctrina. Natura: ueluti
cum dicunt᷑ filii abrahe uidei. Imitati¬
one: ut ipsius abrahe fidem imitan¬

Expanded text:
natur in tritavo. Filius et filia a faminatur in tritavo. Filius et filia a familia dicti sunt; ipsi enim primi in ordine nascentium existunt. Unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non proprie dicitur. Stirps ex longa generis significatione vocatur. Gnatus dictus quia generatus. Unde et per G scribitur. Suboles eo quod substitutio sit generis. Quadripertitus est autem ordo filiorum, ita: unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. Primogenitus, ante quem nullus. Unigenitus, post quem nullus. Medius, inter omnes. Novissimus, post omnes. Idem et minimus, a monade. Novissimus autem propter quod novus, quia ceteri praecedendo antiquiores existunt. Quattuor etiam modis filii appellantur: natura, imitatione, adoptione, doctrina. Natura, veluti quum dicuntur filii Abrahae Iudaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitan
Abbreviated transcription (Latin):
filiis patria dilectione consulit fertio¬
rumq conditionẽ ã filioꝵ affectu ñ
disceruit:. sed quasi unũ membrũ ama¬
plecꝰtitur. Hine autem exortũ est nom̃
patrisfamilias. Qui autem iniq cdo¬
minant᷑ in seruis: hoc se nomine ne¬
quaqͣm reputent appellari. Matrem¬
familias inde uocari: quia ꝑ qͣndam
iuris sollempnitatẽ. in famiłiã transit
mariti. Tabulȩ enim matͥmoniales:
instrum̃ta emptionis suę sunt. Alias.
Sicut matrona est mater pͥm pueri.
id est quasi mater nati: ita mater fa¬
uulias illa est. quȩ plures enixa est.
Nam familia. a duob esse incipit. Anꝰ
patris pater est : ab ȩuo dicttis. idest
ab antiquitate. Pauus. aui pater est:
quasi ꝓpe auum. Abquus. ꝓ aui pater¬
ist: iam longe ab auo. Atauus. ab aui
pader. Tricaiuis. ataui pater: quasi
tetrauus. id est quartus supra auum.
S tritauus ultimũ cognationis nom̃
est. familia eiũ oriturꝰ mn patre: t̾mi¬

Expanded text:
filiis patria dilectione consulit, servofiliis patria dilectione consulit, servorumque condicionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi unum membrum amplectit. Hinc enim exortum est nomen patri familias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. Matremfamilias inde vocari, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati, ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. Avus patris pater est, ab evo dictus, id est ab antiquitate. Proavus, avi pater, est quasi prope avum. Abavus, proavi pater, iam longe ab avo. Atavus, abavi pater, tritavus, atavi pater, quasi tetravus, id eSed tritavus ultimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, termi
Abbreviated transcription (Latin):
ciuiũ redigunt᷑. His pͥmum aditus erat
in urde roma cõmoiarr Ceceris aut̃
libertis ꝓhibebat᷑. ne uel m urbe ro¬
ma. uł infra septimũ ab urbe miliari
auctoris. In hoc enim uocabulo pͥma fue¬
cessio est hereditatis. & generis. ut sunt
filii & nepotes. Pheres est. qui loco he¬
redis fungit᷑: quasi ꝓ herede. Est enim
aut institutus. aut substitutꝰ. Pater. ẽ
a quo inicium nascit᷑ generis. Itaq
is pater familias uocitat᷑. Pater aut̃
dictus. eo quod patratione ꝑacta filiũ
ꝓcreet. Patratio enim est. rei ueneriȩ
patrũ. Genitores autem a gignendo.
& parentes. quasi parientes Iem & cre¬
atores. Crementum est enĩ semen mas¬
culi. unde animaliũ & hominũ ea¬
poia concipiunt᷑. Hinc crearnes paren¬
tes dicuntur. Mater dicitur⁊ quod
exinde esficiat᷑ aliqͥd. Mater enł qua¬
si materia. Nam causa pater est. Later
familias aut̃ dictus q omnib in fa¬
nulia sua positis sercus. tamqͣm pater

Expanded text:
civium rediguntur. His primum aditus erat civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari, caeteris autem libertis prohibebatur, ne vel in urbe Roma, vel intra septimum ab urbauctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes. Proheres est, qui loco heredis fungitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitutus. Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae patra patrum. Genitores autem a gignendo; et parentes quasi parientes. Idem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. Mater dicitur, quod exinde efficiatur aliquid. Mater enim quasi materia; nam causa pater est. Pater familias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis tamquam pater
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. quasi manu emissus. Apud ueteres
enim quotiens manũ mittebant alapa ꝑ
cussos circumagebant: & liberos confirma¬
bant. Unde & manuinissi dicti:. eo quod
mum funt nuncupati. Deditio enim di¬
citur⁊ quando se uicti. aut uincendi
hostes uictoribus traduntur Quibus hȩc
origo nominis fuit. Dum qͦudam adti̾¬
sus popłm romanũ serui arnus sump¬
tis dimicassent. uicti se dederinit : com¬
p̃bensiq uaria turpitudine affecti sũt.
Ex bis quidam postea ã dñis manumis¬
si ꝓpter scipplicioꝵ notas quas manifes¬
teꝰ ꝑpessisunt: ad dignitatẽ cinũ ro
nunqͣm ꝑ testamentũ. s ꝑ epłam liber¬
tam sumentes. Inde quia ꝑ testam̃tum
nuinqͣm fiebant. nec ex testam̃to aliqͥd
caꝑe nec suos heredes facere poterant:
ciues romari postea sub consulib per
cestamenta intirbe romana effecti sunt
Dicti autem ciues romani: qui testam̃¬
to liberi effecti. in numerũ romanoꝵ

Expanded text:
dicitur quasi manu emissus. Apud veteres dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mitcussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod mdeditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se vincti aut vinciendi hostes victoribus tradunt, quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, vincti se dederunt, comprehensique varia turpitudine affecti sunt. 50. Ex his quidam postea a dominis manumissi propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium Ronunquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. 438 Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos haeredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. 52. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum