comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eminentiore in conspectu populi fidelis romȩ reddi solet ab eis qui accessuri st̃ ad gram̃ tuam
oblatũ eẽ dicebat uictorino apres biteris ut secretius redderet sicut ñ nullis qui uerecuna
trepidaturi uidebant᷑ offerrimos erat. illũ aut̃ maluisse salutẽ suã in conspectu sc̃ȩ multiti¬
dinis ꝓfiteri. Non enĩ erat salus quã docebat in rethorica. & tam̃ eã publice ꝓfessus erat.
quantominus gͦ uereri debuit mansuetũ gregẽ tuũ pnuntians uerbũ tuũ . qui ñ uerebaturu
uerbis suis turbas in sanorũ : Itaq ubi ascendit ut redderet. om̃s sibi met in uicẽ quisq ut eui
nouerat instrepuerunt nom̃ eius in strepitu gratulationis. Quis aut̃ ibi ñ eũ nouerat: E
nuit presso sonitu ꝑora cunctorũ collȩtantiũ. uictorinꝰ uictorinus. Cito sonuerunt exultar¬

Expanded text:
eminentiore in conspectu populi fidelis Romae reddi solet ab eis, qui accessuri sunt ad gratiam tuam, eminentiore in conspectu populi fidelis Romae reddi solet ab eis, qui accessuri sunt ad gratiam tuam, oblatum esse dicebat Victorino a presbyteris, ut secretius redderet, sicut nonnullis, qui uerecundia trepidaturi uidebantur, offerri mos erat; illum autem maluisse salutem suam in conspectu sanctae multitudinis profiteri. non enim erat salus, quam docebat, in rhetorica et tamen eam publice professus erat. quanto minus ergo uereri debuit mansuetum gregem tuum pronuntians uerbum tuum, qui non uerebatur in uerbis suis turbas insanorum? itaque ubi ascendit, ut redderet, omnes sibimet inuicem, quisque ut eum nouerat, instrepuerunt nomen strepitu gratulationis. quis autem ibi non eum nouerat? et sonuit presso sonitu per ora cunctorum conlaetantium: "Victorinus, Victorinus". cito sonuerunt exultat
Abbreviated transcription (Latin):
hominib: confiteri . reusq sibi magni criminis apparuit de sacram̃tis humilitatis uerbitu
& ñ erubescendo de sacrissacrilegiis suꝑboꝵ dȩmonioꝵ quȩ imitator suꝑbus acceperait.i
puduit uanitati. & erubuit ueritati: Subitoq & in opinatus ait simpliciano. ut ipse narr
Famus in eccłam. xp̃i anus uolo fieri: At ille ñ se capiens lȩtitia. ꝑrexit cũ eo. Ubi aut̃ imbita
primis instructionũ sac ram̃tis ñ multo post etiã nom̃ dedit. ut ꝑbaptismũ regeneraret᷑. Mi¬
rante roma. gaudente eccła. suꝑbi uidebant & irascebant᷑. dentib: suis stridebant & tabesce¬
bant. Seruo aut̃ tuo dñsds erat spes eius. & ñ respiciebat in uanitates & in insanias mendaces
uq ut uentũ ẽ adhorã ꝓfitendȩ fidei quȩ uerbis certis conceptis retentisq memorit᷑ de los

Expanded text:
hominibus confiteri, reusque sibi magni criminis adparuit erubescendo de sacramentis humilitatis uerbi tui hominibus confiteri, reusque sibi magni criminis adparuit erubescendo de sacramentis humilitatis uerbi tui et non erubescendo de sacris sacrilegis superborum daemoniorum, quae imitator superbus acceperat, depuduit uanitati et erubuit ueritati subitoque et inopinatus ait Simpliciano, ut ipse narrato: "eamus in ecclesiam: Christianus nolo fieri". at ille non se capiens laetitia perrexit cum eo. ubi autem imbutus est primis instructionis sacramentis, non multo post nomen dedit, ut per baptismum regeneraretur mirante Roma, gaudente ecclesia. superbi uidebant et irascebantur, dentibus suis stridebant et tabescebant: seruo autem tuo dominus deus erat spes eius et non respiciebat in uanitates et insanias mendaces. Denique ut uentum est ad horam profitendae fidei, quae uerbis certis conceptis retentisque memoriter de loco
Abbreviated transcription (Latin):
tetigisti montes & fumigauerunt. quib modis tẽ insinuasti illi pectori: Legebat sicut ait sim¬
licianus scam seripturã. om̃sq xp̃ĩ anas litteras in uestigabat studio sissime. & ꝑserutabat᷑ & a
ille. Non credã. nec deputabotẽ int̾ xp̃i anos. nisi in eccła xp̃i tẽ uidero. Ille aut̃ irride¬
at illũ dicens. Ergo parietes faciunt xp̃ianos. Et hoc sepe dicebat. iã se eẽ xp̃i anũ : & simpli¬
cianus illud sepe respondebat : & sepe ab illo parietũ irrisio repetebat᷑. Amicos enĩ suos uere¬
bat᷑ offendere suꝑbos de monicolas. quoꝵ exculmine babylonicȩ dignitatis quasi excedr
bani quas nondũ contriuerat dñs grauit̃ ruituras in sc̃ inimicitias arbitrabat᷑. Sed postea qu
legendo & in hiando hausit firmitatẽ. timuitq negari axp̃o corã angłis scĩs si eũ timeret o

Expanded text:
tetigisti montes et fumigaverunt, quibus modis te insinuasti illi pectori? legebat, sicut ait Simtetigisti montes et fumigaverunt, quibus modis te insinuasti illi pectori? legebat, sicut ait Simplicianus, sanctam scripturam omnesque christianas litteras investigabat studiosissime et perscrutabatur et espondebat ille: „non credam nec deputabo te inter christianos, nisi in ecclesia Christi videro". ille autem inridebat dicens: „ergo parietes faciunt christianos?" et hoc saepe dicebat, iam se esse christianum, et Simplicianus illud saepe respondebat et saepe ab illo parietum inrisio repetebatur. amicos enim suos reverebatur offendere, superbos daemonicolas, quorum ex culmine . culmine Babylonicae dignitatis quasi ex cedris Libani, quas nondum contriuerat dominus, grauiter ruituras in se inimicitias arbitrabatur. sed posteaquam legendo et inhiando hausit firmitatem timuitque negari a Christo coram angelis sanctis, si eum timeret coram
Abbreviated transcription (Latin):
tissimus. quiq phylosophoꝵ tã multa legerit et diudicauerat & dilucidauerat. doctor totno¬
ũ senatoiũ. qui etiã ob in signe prȩelari magisterii qđ ciues huius mundi eximiũ putaste
statu ã romano foro meruerat & acceperat usq ad illã ȩtatẽ uenerator idolorũ sacrorũq saeri¬
orũ particeps: quib tunc tota fere romana nobilita sinflata spirabat . populi usiam & om̃i¬
genũ dm̃ monstra & anubẽ latratorẽ quȩ aliquando eontra neptunũ & uenerẽ. contraq mi¬
neruã tela tenuerant & a sẽ uictis iã roma supplicabat. quȩ iste senex uictorinus tot annos ort
terri crepo defensitauerat ñ erubuerit ẽẽ puer xp̃i tui & infans fontis tui. subiecto collo adhum¬
litatis iugũ. & ed omita fronte ad crucis obꝓbriũ. Odñe dñe qui inclinasti cȩlos & descendi

Expanded text:
tissimus quique philosophorum tam multa legerat et diiudicauerat, doctor tot notissimus quique philosophorum tam multa legerat et diiudicauerat, doctor tot nobilium senatorum, qui etiam ob insigne praeclari magisterii, quod ciues huius mundi eximium putant, statuam Romano foro meruerat et acceperat, usque ad illam aetatem venerator idolorum sacrorumque sacrilegorum 1oparticeps, quibus tunc tota fere Romana nobilitas inflata spirabat prodigia iam et omnigenum deum monstra et Anubem latratorem, quae aliquando contra Neptunum et Venerem contraque Minervam tela tenuerant et a se victis iam Roma supplicabat, quae iste senex Victorinus tot annos ore terricrepo defensitaverat, non erubuerit esse puer Christi tui et infans fontis tui subiecto collo ad humilitatis iugum et edomita fronte ad crucis opprobrium. O domine, domine, qui inclinasti caelos et descendisti,
Abbreviated transcription (Latin):
entia: & noli uelle uideri sapiens. qm̃ dicentes sẽ ẽẽ sapientes. stulti facti st̃. Et inuenerã iam
d cireuitus erroris mei Ubi aut̃ cõmemoraui legisse mẽ quosdã libros platonicoꝵ quos uietori¬
nus quondã rethor urbis romȩ quẽ xp̃i anũ defunetũ ẽẽ audierã in litinã linguã transtulisset
gritulatis c̃ mͥ qđ ñ in aliorũ pby losophorũ seripta ineidissẽ plena fallaciarũ & deceptionũ seđm
ñta huius mundi : in istis aut̃ modis in sinuari dm̃ & eius uerbũ. Deinde ut mẽ exhortaretur
ad humilitatẽ xp̃i. sapientib ab sconditã & reuelitã paruulis: xietorinũ ipsũ recordatus ẽ. quẽ
romȩ cũ eẽt familiarissime nouerat. deq illo mͥ narrauit qđ ñ silebo. Habet enĩ magnã laudẽ
grẽ tue confitendã tibi. que ad modũ ille doctissimꝰ senex & om̃iũ liberaliũ doctrinarũ peri¬

Expanded text:
entia ; et, Noli velle videri sapiens , quoniam dicentes se esse sapientes stulti facti sunt . Et inveneram jam entia ; et, Noli velle videri sapiens , quoniam dicentes se esse sapientes stulti facti sunt . Et inveneram jam ei circuitus erroris mei. ubi autem conmemoraui legisse me quosdam libros Platonicorum, quos Victorinus quondam rhetor urbis Romae, quem christianum defunctum esse audieram, in latinam linguam transtulisset, gratulatus est mihi, quod non in aliorum philosophorum scripta incidissem plena fallaciarum et deceptionum secundum elementa huius mundi, in istis autem omnibus modis insinuari deum et eius uerbum. deinde, ut me exhortaretur ad humilitatem Christi sapientibus absconditam et reuelatam paruulis, Victorinum ipsum recordatus est, quem, Romae cum esset, familiarissime nouerat, deque illo mihi narrauit quod non silebo. habet enim magnam laudem gratiae tuae confitendam tibi, quemadmodum ille doctissimus senex et omnium liberalium doctrinarum peri
Abbreviated transcription (Latin):
ed ego infirmior eligebã molliorũ locũ. & ꝓpt̾ hoc unũ uoluebar in cȩteris languidus & tabescens
curis marcidis. quo & in alus reb: quas nolebã pati. congruere cogebar uitȩ coniugali. cui deditus
constringebar. Audierã ex ore ueritatis eẽ spadones qui seipsos absciderunt ꝓpt̾ regnũ ȩeloũ
ed qui potest inquit capere capiat. Vani st̃ certe om̃s homines quib ñ ẽdi scientia mec
hisquȩ uident᷑ bona. potuerunt inuenire eũ qui ẽ. At ego iã ñ erã in illa uanitate. Transcen¬
depꝰeã & contestante uniuersa creatura tua inueneram tẽ ereatorẽ nr̃m. & uerbũ tuũ
tes dm̃ ñ sicut dm̃ glori ficauerunt. aut grãs egerunt. In hoc quoq inciderã & dextera tua ds̃¬
epit mẽ. & inde ab latũ posuisti ubi conualescerẽ: quia dixisti homini. ecce pietas ẽ sapi¬

Expanded text:
sed ego infirmior eligebam molliorem locum et propter hoc unum uoluebar in ceteris languidus et tabescens sed ego infirmior eligebam molliorem locum et propter hoc unum uoluebar in ceteris languidus et tabescens curis marcidis, quod et in aliis rebus, quas nolebam pati, congruere cogebar uitae coniugali, cui deditus obstringebar. audieram ex ore ueritatis esse spadones, qui se ipsos absciderunt propter regnum caelorum; sed, qui potest, inquit, capere, capiat. uani sunt certe omnes homines, quibus non inest dei scientia, nec de his, quae uidentur bona, potuerunt inuenire eum qui est. at ego iam non eram in illa uanitate; transcenderam eam et contestante uniuersa creatura inueneram te creatorem nostrum et uerbum tuum tes Deum non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt. In hoc quoque incideram; et dextera tua suscepit me , et inde ablatum posuisti ubi convalescerem, quia dixisti homini: Ecce pietas est sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ineo gra tua. Audierã etiã qđ aiuuentute sua deuotissime tibi uiueret. Iam uͦ tunc senuerat. &
boga ģcate uitã bono studio sectandȩ uiae tuȩ multa edoetus multa exꝑtus m uidebat᷑. & uere
scertt. Vnde mͥ ut ꝓferret uolebã conferenti secũ estus meos quis eẽt aptus modussic affecto ut ego
eñ ad ambulandũ in uia tua. Uidebã eni eccłam plenam. & aliussie ibat. alius aut̃ sic. Mihi aut̃
isplicebat qđ agebã in scło. & oneri mͥ erat ualde ñ ũ inflãmantib cupiditatib ut solebant spe
honoris & pecuniȩ ad tolerandã illã seruitutẽ tã grauẽ. Iam enĩ me illa ñ delectabant prȩdulce¬
ane tua & decore domus tuȩ quã dilexi. Sed adhuc tenacit̃ colligabar ex femina. nec mẽ phibe¬
buit apłs coniugari. quãuis exhortaret᷑ ad melius. mayxime uolens om̃s homines sic ẽẽ ut ipse erat.

Expanded text:
in eo gratia tua. audieram etiam, quod a iuuentute sua deuotissime tibi uiueret; iam uero tunc senuerat et in eo gratia tua. audieram etiam, quod a iuuentute sua deuotissime tibi uiueret; iam uero tunc senuerat et longa aetate in tam bono studio sectandae uiae tuae multa expertus, multa edoctus mihi uidebatur: et uere sic erat. unde mihi ut proferret uolebam conferenti secum aestus meos, quis esset aptus modus sic affecto, ut ego eram, ad ambulandum in uia tua. Videbam enim plenam ecclesiam, et alius sic ibat, alius autem sic. mihi autem displicebat, quod agebam in saeculo, et oneri mihi erat ualde non iam inflammantibus cupiditatibus, ut solebant, spe honoris et pecuniae ad tolerandam illam seruitutem tam grauem. iam enim me illa non delectabant prae dulcedine tua et decore domus tuae, quam dilexi, sed adhuc tenaciter alligabar ex femina, nec me prohibebat apostolus coniugari, quamuis exhortaretur ad melius maxime uolens omnes homines sic esse, ut ipse erat.
Abbreviated transcription (Latin):
SM̃S AECORDEA IN GRARUM ACTIONETIDI ET CONFITIAN
mis cđias tuas suꝑ mẽ. Perfundant᷑ ossa mea dilectione tua & dicant . dñe quis su¬
lis tibi. Disrupisti uincula mea. sacrificẽ tibi sacrificiũ laudis. Quomͦ disrupisti ea nas¬
rabo. & dicent om̃s qui ad orant tẽ cũ audient hȩc. Benedictus dñs in cȩlo & in terra ma
& mirabile nom̃ eius. In hȩserant prȩcordis meis uerba tua . & undiq circũ uallabar absta
leuita tua ȩterna certus erã. quãuis eã in enigmate & quasi ꝑspeculũ uiderã. Dubitatio tam̃ om̃is
Ec neorruptibili substantia qđ ab illa cẽt om̃is substantia ablata mͥ erat. nec certior de tẽ. sed stabi
ntẽ et cupiebã. De mea uͦ tẽporali uita nutabant om̃a. & mundandũ erat cor a ferm̃to uete
ho oplicebat ua ipse saluator. & ire ꝑ eius angustias adhue pigebat. Et in misisti i mente meam
isũq ẽ bonũ in conspectu meo ꝑgere ad simplicianũ qui mbonus apparebat seruus tuus. & luceb

Expanded text:
s, recorder in gratiarum actione tibi et confitear misericordias tuas super me. perfundantur ossa mea dilectione tua et dicant: domine, quis similis tibi? dirrupisti uincula mea: sacrificem tibi sacrificium laudis. quomodo dirrupisti ea, narrabo, et dicent omnes, qui adorant te, cum audient haec: "benedictus dominus in caelo et in terra; magnum et mirabile nomen eius." inhaeserant praecoDe vita tua aeterna certus eram: quamvis eam in aenigmate et quasi per speculum videram ; dubitatio tamen omnis de incorruptibili substantia, quod ab illa esset omnis substantia, ablata mihi erat: nec certior de te, sed stabilior in te esse cupiebam. De mea vero temporali vita nutabant omnia, et numdandum erat cor a fermento veteri; et placebat via ipse Salvator, et ire per ejus angustias adhuc uisumque est bonum in conspectu meo pergere ad Simplicianum, qui mihi bonus apparebat seruus tuus et lucebat
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicit. in principio fecit ds̃ cȩlũ & terrã. id ÷ in uerbo suo sibi eoȩt̃no fecit ds̃ informẽ materiã cre¬
aturȩ corporalis ubi confusũ adhuc erat cȩlũ & t̾ra. quȩ nunc iã distincta atq formata in istius mu
mole sentimus: aliud quidicit in principio fecit ds̃ cȩlũ & terrã. id ÷ in ipso exordio faciendi atq oꝑan¬
di fecit ds̃ in formẽ materiã confuse habentẽ cȩlũ & terrã. unde formata nc̃ eminent & appare
cũ om̃ib quȩ in eis sunt. Item qđ attin& ad intellectũ uerborũ sequentiũ exillis om̃ib ueris alixd
sibi tollit qui dicit. terra autẽ erat inuisibilis & incõposita & tenebrȩ erant suꝑ abyssũ. id ÷ in¬
porale illud qđ fecit ds̃ adhuc materies erat corporearũ rerũ informis. sine ordine. sine luce : aliuc

Expanded text:
cit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit deus informem materiam crecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit deus informem materiam creaturae corporalis, ubi confusum adhuc erat caelum et terra, quae nunc iam distincta atque formata in istius mundi mole sentimus; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in ipso exordio faciendi atque operandi fecit deus informem materiam confuse habentem caelum et terram, unde formata nunc eminent et apparent cum omnibus, quae in eis sunt. Item quod adtinet ad intellectum uerborum sequentium, ex illis omnibus ueris aliud sibi tollit, qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, id est corporale illud, quod fecit deus, adhuc materies erat corporearum rerum informis, sine ordine, sine luce; aliud qui
Abbreviated transcription (Latin):
tores duarũ istarũ sententiarũ quas extremas posuimus aut illius aut illius cũ hȩc aud¬
trint & dicent. In formẽ quidem istã materiã non negamus adõ factã. a quo st̃ om̃a bonai
de: quia sieut dicimus amplius bonũ ẽẽ qđ creatũ atq formatũ ẽ.: ita fatem᷑ minus bonũ ese¬

Expanded text:
tores duarum istarum sententiarum, quas extremas posuimus, aut illius aut illius, cum haec audtores duarum istarum sententiarum, quas extremas posuimus, aut illius aut illius, cum haec audierint, et dicent: "informem quidem istam materiam non negamus a deo factam, deo, a quo sunt omnia bona ualde, quia, sicut dicimus amplius bonum esse quod creatum atque formatum est, ita fatemur minus bonum es
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrȩ erant suꝑ abyssũ. id÷ informitasquȩdã iã materies erat unde cęlũ & terrã dm̃ fecisse
tura p̃dixit. totã scilic& corporeã mundimolẽ induas maximas partes superiorẽ atq inferini
distributã cũ om̃ib: quȩ in eis st̃ usitatis notisq creaturis. Cũ enĩ duab istis extremis sententu
resistere quisquã ita tẽptauerit. si ñ uultis hanc informitatẽ materiȩ cȩli & t̾rȩ nomino
pellatã uideri. erat ergo aliꝗͥd qđ nonfecerat ds. unde cȩlũ & terrã faceret: neq enĩ scriptura
narrauit qđ istã materiem ds fecerit. nisi ut intelligamus eã cęli & terrȩ. aut solius ter
uocabulo significatã. cũ diceret᷑ in principio fecit ds̃ cȩlũ & terrã. ut id qđ sequit᷑. terra autẽ
erat in uisibilis & in cõposita. quãuis in formẽ materiam sic placuerit appellare : ñ tamen
telligamus nisi eã quã fecit dñs in eo qđ scriptũ ẽ: fecit cȩlũ & terrã. Respondebunt asseiꝰ¬

Expanded text:
iam materies erat, unde caelum et terram deum fecisse scriptura praedixit, totam scilicet corpoream mundi molem in duas maximas partes superiorem atque inferiorem distributam cum omnibus quae in eis sunt usitatis notisque creaturis. Cum enim duabus istis extremis sententiis resistere quisquam ita temptauerit: "si non uultis hanc informitatem materiae caeli et terrae nomine appellatam uideri, erat ergo aliquid, quod non fecerat deus, unde caelum et terram faceret; neque enim scriptura narrauit, quod istam materiem deus fecerit, nisi intellegamus eam caeli et terrae aut solius terrae uocabulo significatam, cum diceretur: in principio fecit deus caelum et terram, ut id, quod sequitur: teare, non tamen intellegamus nisi eam, quam fecit deus in eo, quod perscriptum est: fecit caelum et terram," respondebunt asser
Abbreviated transcription (Latin):
languorestui & fluxa tua resormabunt᷑ & renouabunt᷑. & constringent᷑ ad tẽ & ñte depo¬
nent quo discedunt. sed stabunt tecũ & ꝑmanebunt ad semꝑ stantẽ ac ꝑmanentẽ dm̃. Ut qĩ d
tũ cuius hȩ partes st̃ & delectat tẽ tamen. Sed si ad totũ cõp̃hendendũ eẽt id oneussensus car

Expanded text:
languores tui et fluxa tua reformabuntur et renouabuntur et constringentur ad te et non te depolanguores tui et fluxa tua reformabuntur et renouabuntur et constringentur ad te et non te deponent, quo descendunt, sed stabunt tecum et permanebunt ad semper stantem ac permanentem deum. Vtquidtum cujus hae partes sunt; et delectant te tamen. Sed si ad totum comprehendendum esset idoneus sensus car
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ enĩ sensus carnis qm̃ sensus carnis ẽ. & ipse ẽ modus eius. Sufficit ad aliud ad qđ factusẽ.
ad illud aut̃ ñ sufficit ut teneat transcurrentia abinitio debito usq ad finẽ debitũ. In uer¬
bo enĩ tuo ꝑ qđ creant᷑. ibi audiunt hinc & huc usq Noli eẽ uana anima mea. & obsurdescere
in aure cordis. tumultu uanitatis tuȩ. Audi &tũ. Uerbũ ipsũ clamat ut redeas & ibi ẽ locus
quictis imꝑturbabilis. ubi ñ deserit᷑ amor suipse ñ deserat. Ecce illa discedunt ut alia sucçedant.
om̃ib suis partib constet infima uniũ sitas. Numꝗd ego aliquõ discedo ait uerbũ dĩ : Ibis
mansionẽ tuã ibi cõmoda quicꝗd inde habes anima mea. saltẽ fatigata fallacus. Ueritati c̃õ¬
moda quicꝗͥd tibi ẽ aueritate & ñ ꝑdes aliꝗd. & reslorescent putrida tua. & sanabunturom̃s

Expanded text:
dus est enim sensus carnis, quoniam sensus carnis est: ipse est modus eius. sufficit ad aliud, ad quod factus est, dus est enim sensus carnis, quoniam sensus carnis est: ipse est modus eius. sufficit ad aliud, ad quod factus est, ad illud autem non sufficit, ut teneat transcurrentia ab initio debito usque ad finem debitum. in uerbo enim tuo, per quod creantur, ibi audiunt: "hinc et huc usque." Noli esse uana, anima mea, et obsurdescere in aure cordis tumultu uanitatis tuae. audi et tu: uerbum ipsum. clamat, ut redeas, et ibi est locus quietis inperturbabilis, ubi non deseritur amor, si ipse non deserat. ecce illa discedunt, ut alia succedant et omnibus suis partibus constet infima uniuersitas. "numquid ego aliquo discedo?" ait uerbum dei. ibi fige mansionem tuam, ibi conmenda quidquid inde habes, anima mea, saltem fatigata fallaciis. ueritati conmenda quidquid tibi est a ueritate, et non perdes aliquid, et reflorescent putria tua et sanabuntur omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quȩ tam̃ nulla eeñt. nisi eeñt apud tẽ. Quȩ oriunt᷑ & occidunt & oriendo quasi
incipiunt. & crescunt ut ꝑficiant᷑. & ꝑfecta senescunt & intereunt. & ñ oma senescunt
comã intereunt. Ergo cũ oriunt᷑ & tendunt ẽẽ quo magis crescunt celerit̃ ut sin
eo magis festinant ut ñ sint. Sic ẽ modus earũ. Tantũ dedisti eis quia partessuns
ꝑ partes suas ut succedat aliud. Laud& tẽ ex illis anima mea ds̃ ereator om̃iũ. sed ñ infigat᷑ in¬
eis giuttine amoris ꝑsensus corporis. Eunt enĩ quo ibant ut ñ sint & conscindunt eã desiderus
stlentiosis qm̃ ipsa cẽ uult & requi escere amat in eisquȩ amat. In illis aut̃ ñ ẽ ubi quia ñ
stant fugiunt : Et quis ca sequit᷑ Sensus carnis. Aut quis ea cõp̃hendit. uł cũ p̃sto sunt Tar¬

Expanded text:
se. quae tamen nulla essent, nisi essent abs te. quae oriuntur et occidunt et oriendo quasi esse se. quae tamen nulla essent, nisi essent abs te. quae oriuntur et occidunt et oriendo quasi esse incipiunt et crescunt, ut perficiantur, et perfecta senescunt et intereunt: et non omnia senescunt et omnia intereunt. ergo cum oriuntur et tendunt esse, quo magis celeriter crescunt, ut sint, eo magis festinant, ut non sint. sic est modus eorum. tantum dedisti eis, quia partes sunt , partes suas, ut succedat aliud. laudet te ex illis anima mea, deus, creator omnium, sed non eis infigatur glutine amore per sensus corporis. eunt enim quo ibant, ut non sint, et conscindunt eam desideriis pestilentiosis, quoniam ipsa esse uult et requiescere amat in eis, quae amat. in illis autem non est ubi, quia non stant: fugiunt, et quis ea sequitur sensu carnis? aut quis ea conprehendit, uel cum praesto sunt? tar
Abbreviated transcription (Latin):
mille motus gratissimos quasi fomitib: conflare animos & explurib: unũ facere. Hoc ẽ qda
ligit᷑ in amicis. & sic diligit᷑ ut rea sibi sit humana conscientia si ñ amauerit redam antẽ. as
si amantẽ ñ redamauerit : nihilquȩreis ex eius corpore. prȩt̃ indicia beni uolentiae
hinc ille luctussiqͥs moriat᷑ & teneorȩ dolorũ & uersa dulcedine in amaritudine cora¬
didũ. & ex amissa uita morientiũ mors uiuentiũ. Beatus qui amattẽ: & amicũ intẽ.
amitut. nisi qui dimittit. Et qui amittit. quo it aut quo fugit. nisi atẽ placido ad tẽ in¬
tũ : Nã ubi ñ inuenit legẽ tuã inpȩna sua : It lextua ueritas & ueritastũ. Ds̃ uirti¬
tũ conuerte nos. & ostende faciẽ tuã. & salui erimus. Nã quo quo uersũ sẽ uerterit
ma hominis. ad dolores figit᷑ alibi prȩt̃ quã intẽ.tam & si figit᷑ inpulchris extratẽ & ext

Expanded text:
et mille motus gratissimos quasi fomitibus flagrare animos et ex pluribus unum facere. Hoc est, quod et mille motus gratissimos quasi fomitibus flagrare animos et ex pluribus unum facere. Hoc est, quod diligitur in amicis et sic diligitur, ut rea sibi sit humana conscientia, si non amauerit redamantem aut si amantem non redamauerit, nihil quaerens ex eius corpore praeter indicia beniuolentiae. hinc ille luctus, si quis moriatur, et tenebrae dolorum et uersa dulcedine in amaritudinem cor madidum et ex amissa uita morientium mors uiuentium. beatus qui amat te et amicum in te et amittit, nisi qui dimittit, et quia dimittit, quo it aut quo fugit nisi a te placido ad te iratum? nam ubi non inuenit legem tuam in poena sua? et lex tua ueritas et ueritas tu. Deus uirtutum, conuerte nos et ostende faciem tuam, et salui erimus. nam quoquouersum se uerterit anima hominis, ad dolores figitur alibi praeterquam in te, tametsi figitur in pulchris extra te et extra
Abbreviated transcription (Latin):
bant atq recreabant aliorũ amicorũ solacia. cũ quib: amabã qđ ꝑtẽ amabã. & hoc erat i
fabula et longũ mendaciũ. cuius adulterina confricatione corrũpebat᷑ mens nr̃a prurids
in aurib Sed illa mͥ fabula ñ moriebat᷑. siquis amicorũ meorũ moreret᷑. Alia erant quȩ
amplius capiebant animũ. colloqui & conridere & uicissĩ beniuole obsequi. simullegere l¬
bros dulciloquos. simul nugari & simul honestari. dissentire interdũ sine odio tãquã ipse hon
secũ atq ipsa rarissima dissensione condire consensi ones plurimas. docere aliqđ in uicẽ. a
discere aliꝗͥd ab inuicẽ. desiderare absentes cũ modestia. suscipere uenientes cũlȩtitia: His
atq huius modi signis a corde amantiũ & redamantiũ ꝓcedentib ꝑ os. ꝑ linguã. ꝑ ocula

Expanded text:
abant atque recreabant aliorum amicorum solacia, cum quibus amabam quod postea amabam, et hoc erat ingens abant atque recreabant aliorum amicorum solacia, cum quibus amabam quod postea amabam, et hoc erat ingens fabula et longum mendacium, cuius adulterina confricatione corrumpebatur mens nostra pruriens in auribus. sed illa mihi fabula non moriebatur, si quis amicorum meorum moreretur. alia erant, quae in eis amplius capiebant animum: conloqui et conridere et uicissim beniuole obsequi, simul legere libros dulciloquos, simul nugari et simul honestari, dissentire interdum sine odio tamquam ipse homo secum atque ipsa rarissima dissensione condire consensiones plurimas, docere aliquid inuicem aut discere ab inuicem, desiderare absentes cum molestia, suscipere uenientes cum laetitia: his atque huius modi signis a corde amantium et redamantium procedentibus per os, per linguam, per oculos
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ponere ut requiesceret. ꝑ in ane labebat᷑. & iterũ ruebat suꝑ me. Et ego mͥ remanserã infeli
locus. ubi nec eẽ possẽ. nec inde recedere. Quo enĩ cormeũ fugeret a corde meo : quo amcips
fugerẽ. quo ñ me sequerer : Ettam̃ fugi de patria : minus enĩ eũ quȩrebant oculi mei ubi ui
ñ solebant. atq athagastensi oppido ueni kartaginẽ. Non uacant tẽpora nec ociose uoluns¬
tur. ꝑ sensus nr̃os faciunt in animo mira opera. Ecce ueniebant & p̃teribant dedie indiem. & u¬
endo & p̃tereundo inserendomspecies alias & alias memorias. & paulatĩ resarcinabant mẽ pris¬
nis generib delectationũ. quib cȩdebat dolor m̃s ille. sed succedebant ñ quidẽ dolores alii
causȩ tam̃ alioꝵ dolorũ. Nã unde me facillime & in intima dolor ille penitrauerat. nisi quia
derã in arenã animã meã. diligendo moriturũ ac si ñ moriturũ : M ax ime quippe me repar¬

Expanded text:
ibi ponere, ut requiesceret, per inane labebatur et iterum ruebat super me, et ego mihi remanseram infelix locus, ubi nec esse possem nec inde recedere. quo enim cor meum fugeret a corde meo ? quo a me ipso fugerem? quo non me sequerer? et tamen fugi de patria. minus enim eum quaerebant oculi mei, ubi uidere non solebant, atque a Thagastensi oppido ueni Carthaginem. Non uacant tempora nec otiose uoluuntur per sensus nostros: faciunt in animo mira opera. ecce ueniebant et praeteribant de die in diem et ueniendo et praetereundo inserebant mihi spes alias et alias memorias et paulatim resarciebant me pristinis generibus delectationum, quibus cedebat dolor meus ille; sed succedebant non quidem dolores alii, causae tamen aliorum dolorum. nam unde me facillime et in intima dolor ille penetrauerat, nisi quia fuderam in harenam animam meam diligendo moriturum acsi non moriturum? maxime quippe me repar
Abbreviated transcription (Latin):
similis tibi. Neq enĩ docet tẽ ꝗd in se agat᷑ qui tibi confitet᷑. quia oculũ tuũ ñ excludit cor
Dclausũ. nec manũ tuã repellit duritia hominũ. sed soluis eã cũ uoles. aut miserans aut ui¬
dicans & ñ ẽ qui sẽ ab scondat acalore tuo. Sed tẽ laudet anima mea. ut amet tẽ & confiteat᷑ tbi mise¬
rationes tuas ut laudectẽ. Noncessat nec tacet laudes tuas uniuersa creatura tua. nec spiritꝰ om
nis ꝑos conuersũ ad tẽ. nec animalia nec corporalia ꝑ os considerantiũ ea. ut exsurgat intẽ alas

Expanded text:
similis tibi? neque enim docet te, quid in se agatur, qui tibi confitetur, quia oculum tuum non excludit cor similis tibi? neque enim docet te, quid in se agatur, qui tibi confitetur, quia oculum tuum non excludit cor clausum nec manum tuam repellit duritia hominum, sed soluis eam, cum uoles, aut miserans aut uindicans, et non est qui se abscondat a calore tuo. sed te laudet anima mea, ut amet te, et confiteatur tibi miserationes tuas, ut laudet te. non cessat nec tacet laudes tuas uniuersa creatura tua nec spiritus omnis hominis per os conuersum ad te nec animalia nec corporalia per os considerantium ea, ut exsurgat in te a las
Abbreviated transcription (Latin):
ullo a mminiculo humani magisteru tot nodosissimi libri enodati. cũ deforenit̃ & sacri lega¬
turpitudint ini do etrina pictaitis errarẽ : Aut ꝗd tantũ oberit paruulis tuis longe tardius inge¬
nin pruate longe ñ rtecderent ut in nido eccłȩ tuȩ tuti plumescerent. & alas caritatis alimento
su poitabis a paruulos & usq ad eanos tũ portabis. qm̃ in firmitas nra quandotũes. tuncẽ firntasi
Aeuer tam̾ iã dñe ut ñ euertam̃. quia uiuit apud tẽ sine ullo defectu bonũ nrm̃ qđ tũ ipse es. & ũ
timebimꝰ ne ñ sit quo redeamus. quia nosinde ruimus. ñobis aut̃ absentib ñ ruit domusnrã etiutastua:¬
ccipi sa crificium coneissĩonu mnrta aũ oe matix linoratmeas. aua¬
am formasti & excitasti ut confiteat᷑ nomini tuo. & sana om̃a ossa mea. & dicant. dñe quis

Expanded text:
nullo adminiculo humani magisternullo adminiculo humani magisterturpitudine in doctrina pietatis errarem? Aut quid tantum oberat parvulis tuis longe tardius ingenium, cum a te longe non recederent, ut in nido Ecclesiae tuae tuti plumescerent, et alas charitatis alimento tu portabis et paruulos et usque ad canos tu portabis, quoniam firmitas nostra quando tu es, tunc est firmitreuertamur iam, domine, ut non euertamur, quia uiuit apud te sine ullo defectu bonum nostrum, quod tu ipse es, et non timemus, ne non sit quo redeamus, quia nos inde ruimus; nobis autem absentibus non ruit domus nostraAccipe sacrificium confessionum mearum de manu linguae meae, quam formasti et excitasti, ut confiteatur nomini tuo, et sana omnia ossa mea, et dicant: domine, quis
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ẽ : sed ñ inde sacrificabã tibi. Itaq mͥñ ad usũ sed ad ꝑnitiẽ magis ualebat. quia tã bona
partẽ substantiȩ meȩ sategi habere in potestite . & fortitudinẽ meã ñ ad tẽ custo dieban
sed ꝓfectus sũ in longinquã regionẽ ut eã dissiparẽ in mere trices cupiditatis meȩ. Nã qd
mͥ pderat bonas res ñ utenti bene: Non enĩ sentiebã illas artes etiã abstudiosis & ingi¬
niosis difficillime intelligi. nisicũ eis eadem conabar exponere. & erat ille excelle¬
simꝰ in eis quime exponentẽ ñ tardius sequeret᷑. Sed qͥd gͦ mͥ hoc ꝓderat putanti qđ tui di
ds̃ ueritas corpus eẽs lucidũ & in mensũ : & ego frustũ de illo corpore : Nimia ꝑuersita
Sedsicerĩ. nec cribesco asnĩs consitentibi in mẽ miscđiastuas & in uocare tẽ. quiñ erabui tunc ꝓfiteri

Expanded text:
tuum est. sed non inde sacrificabam tibi. itaque mihi non ad usum, sed ad perniciem magis ualebat, quia tam bonam tuum est. sed non inde sacrificabam tibi. itaque mihi non ad usum, sed ad perniciem magis ualebat, quia tam bonam partem substantiae meae sategi habere in potestate et fortitudinem meam non ad te custodiebam, sed profectus sum abs te in longinquam regionem, ut eam dissiparem in meretrices cupiditates. nam quid mihi proderat bona res non utenti bene? non enim sentiebam illas artes etiam ab studiosis et ingeniosis difficillime intellegi, nisi cum eis eadem conabar exponere et erat ille excellentissimus in eis, qui me exponentem non tardius sequeretur. Sed quid mihi hoc proderat putanti, quod tu, domine deus ueritas, corpus esses lucidum et inmensum et ego frustum de illo corpore? nimia peruersitas! sed sic eram nec erubesco, deus meus, confiteri tibi in me misericordias tuas et inuocare te, qui non erubui tunc profiteri
Abbreviated transcription (Latin):
tas & figm̃ta miseriȩ meȩ. ñ firmam̃ta beatitudinis tuȩ. Iusseras enĩ & ita fiebat in me ut
spinas & tribulos parer&mͥ. & cũ labore ꝑuenirẽ ad panẽ meũ. Et ꝗͥd mͥ ꝓderat qđ om̃s libri
artiũ quas liberales uocant. tunc nequissimꝰ malarũ cupiditatũ seruus ꝑmeipsũ legi. &
lexi quoscũq legere potui : Et gaudebã in eis. & nesciebã unde eẽt quic qđ ibi uerũ & ceri
eẽt. Dorsũ enĩ habebã ad lum̃ & ad ea quȩ illum inant᷑ faciẽ : unde ipsa facies mea qua illi¬
minata cernebã ñ illuminabat᷑. Quicꝗd de arte loquendi & disserendi. quicꝗd de dim̃¬
bus figurarũ. & de musicis & de numeris. sine magna difficultate nullo hominũ trade¬
te intellexi. scis tũ dñe ds̃ m̃s. qui a & celeritas intelligendi. & disputandi acumen di

Expanded text:
ritas; et figmenta miseriae meae, non firmamenta beatitudinis tuae. Jusseras enim, et ita fiebat in me, ut terra ritas; et figmenta miseriae meae, non firmamenta beatitudinis tuae. Jusseras enim, et ita fiebat in me, ut terra spinas et tribulos pareret mihi, et cum labore pervenirem ad panem meum . 30. Et quid mihiartium, quas liberales vocant, tunc nequissimus cupiditatum servus, per meipsum legi, et intellexi quoscunque legere potui? et gaudebam in eis, et nesciebam unde esset quidquid ibi verum et certum et. dorsum enim habebam ad lumen et ad ea, quae inluminantur, faciem: unde ipsa facies mea, qua inluminata cernebam, non inluminabatur. quidquid de arte loquendi et disserendi, quidquid de dimensionibus figurarum et de musicis et de numeris sine magna difficultate nullo hominum tradente intellexi, scis tu, domine deus meus, quia et celeritas intellegendi et dispiciendi acumen donum
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti ẽ homo & quȩ in illiseeñt sicuti ẽ figura hominis qualis sit. & statura quot pedũs
& cognatiocuius frat̃ sit. aut ubi sit constitutꝰ. aut quando natus. aut stet an sedeat. aute
ciatus uł armatus sit. aut aliꝗͥd faciat. aut patiat᷑ aliꝗͥd & quȩcũq in his nouẽ generil
quorũ exempligrã quȩdã gratis posui uł in ipso substantiȩ genere innumerabilia reperiu
uid hocmͥ ꝓderat quando & oberat. cũ etiã tẽ ds̃ ms̃ mirabilit̃ simplicẽ atq in cõmutabilẽ il
c̃ẽ p̃dicam̃tis putans quicqͥd eẽt om̃ i cop̃hensũ. sic intelligere conarerquasi & tũ subieeti
eẽs magnitudini tuȩ aut pulchritudini. ut illa eẽnt inte quasi insubiecto sieut in corpore
cũ tua magnitudo & tua pulchritudo tũ ipse sis. corpusaut̃ ñ eo sit magnũ & pulchrũ q

Expanded text:
sicuti est homo, et quae in illis essent, sicuti est figura hominis, qualis sit et statura, quot pedum sit, sicuti est homo, et quae in illis essent, sicuti est figura hominis, qualis sit et statura, quot pedum sit, aut cognatio, cuius frater sit, aut ubi sit constitutus aut quando natus, aut stet an sedeat aut calciatus uel armatus sit aut aliquid faciat aut patiatur aliquid, et quaecumque in his nouem generibus, quorum exempli gratia quaedam posui, uel in ipso substantiae genere innumerabilia reperiuat, quando et oberat, cum etiam te, deus meus, mirabiliter simplicem atque inconmutabilem, illis decem praedicamentis putans quidquid esset omnino conprehensum, sic intellegere conarer, quasi et tu subiectum esses magnitudini tuae aut pulchritudini, ut illa essent in te quasi in subiecto sicut in corpore, cum tua magnitudo et tua pulchritudo tu ipse sis, corpus autem non eo sit magnum et pulchrum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
in interiorẽ melodiã tuã. cogitans de pulchro & apto & stare cupiens & audire & ga¬
ꝑbiȩ meȩ in ima decidebã. Non enĩ dabas auditui meo gaudiũ & lȩtitiã. aut exultab
ossa quȩ humiliata ñ errant. Et ꝗͥd mͥ ꝓderat . qđ annos natus ferme uiginti. cũ in manusn
as uenissent aristotelica quȩdã quas appellant decẽ cathegorias. quarũ nomine cum ea
rethor cartaginiensis magist̃ m̃s buccis typo crepantib cõmemoraret. & alii qui doc
bebant᷑. tamquã in nescio ꝗd magnũ & diuinũ suspensus in hiabã : legi eas solus. & intelis
uas cũ contulissẽ cũ eisqui se dicebant uix eas magistris eruditissimis ñ loquentib ta
sed multa in puluere depingentib intellexisse : nihil inde aliud mͥdicere potuerunt. qu
ego solus apud meipsũ legens cognouerã. Et satis aꝑte mͥuidebant᷑ loquentes de substai

Expanded text:
in interiorem melodiam tuam, cogitans de pulchro et apto, et stare cupiens et audire in interiorem melodiam tuam, cogitans de pulchro et apto, et stare cupiens et audire uperbiae meae in ima decidebam. non enim dabas auditui meo gaudium et laetitiam, aut exultabant ossa, quae humiliata non erant. Et quid mihi proderat, quod annos natus ferme uiginti, cum in manus meas uenissent Aristotelica quaedam, quas appellant decem categorias — quarum nomine, cum eas rhetor Carthaginiensis, magister meus, buccis tyfo crepantibus conmemoraret et alii qui docti habebantur, tamquam in nescio quid magnum et diuinum suspensus inhiabam — legi eas solus et intellexi? quas cum contulissem cum eis, qui se dicebant uix eas magistris eruditissimis non loquentibus tantam, sed multa in puluere depingentibus intellexisse, nihil inde aliud mihi dicere potuerunt, quam ego solus apud me ipsum legens cognoueram; et satis aperte mihi uidebantur loquentes de substantiis,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex deteriore melior fierẽ : malebã tam̃ etiã tẽ opinari mutabilẽ. quã mẽ ñ hoc eẽ qđ
i es. Itaq repellebar & resistebas uentosȩ ceruici meȩ. & imaginab ar formas corpore
& caro carnẽ accusabã. & spiritꝰ ambulans nondũ reuertebar ad tẽ: & ambulando am¬
bulabã in ea quȩ ñ st̃ neq intẽ neq in me. neq in corpore. neq mͥ creabant᷑ aueritate
ia. sed amea uanitate fingebant᷑ ex corpore. & dicebã paruulis fidelib tuis ciui
meis a quib nesciens exulabã. dicebã illis garrulus & ineptus : Cur gͦ errat anima
uã fecitads̃. & m nolebã dici. cur gͦ errat ds. & contendebã magis in cõmutabile¬
bar & erã ȩtate annorũ fortasse uiginti sex aut septẽ cũ illa uolumina scripsi. uoluens
apud mẽ corporalia figm̃ta obstrepentia cordi meo & aurib quas intendebã dulcisuerit

Expanded text:
ut ex deteriore melior fierem, malebam tamen etiam te opinari mutabilem quam me non hoc esse, quod ut ex deteriore melior fierem, malebam tamen etiam te opinari mutabilem quam me non hoc esse, quod tu es. itaque repellebar et resistebus uentosae ceruici meae et imaginabar formas corporeas et caro carnem accusabam et spiritus ambulans non reuertebar ad te et ambulando ambulabam in ea, quae non sunt neque in te neque in me neque in corpore neque mihi creabantur a ueritate tua, sed a mea uanitate fingebantur ex corpore, et dicebam paruulis fidelibus tuis, ciuibus meis, a quibus nesciens exulabam, dicebam illis garrulus et ineptus: "cur quam fecit Deus? Et mihi nolebam dici, Cur ergo errat Deus? Et contendebam magis incommutabilefitebar. 27. Et eram aetate annorum fortasse viginti sex aut septem, cum illa volumina scripsi, volvens apud me corporalia figmenta, obstrepentia cordis mei auribus; quas intendebam, dulcis veritas,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ille animi motus in quo ẽ impetus. & sẽ iactat insolent̃ ac turbide. & flagitia. si ẽ immoderata
a animȩ affectio qua carnales hauriunt᷑ uoluptates : ita errores & falsȩ opiniones uitã c¬
taminant. si rationalis mens ipsa uitiosa ẽ qualis in me tunc erat. nesciente alio lumine illã
ustrandã eẽ ut sit particeps ueritatis. quia ñ ẽ ipsa natura ueritatis: qm̃ tu illuminabis
Es enĩ lumen uerũ qđ illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ. quia in te ñ ẽ trans¬
utatio nec mom̃ti obumbratio Sed ego conabar adte & repellebar abste. ut saperer
mortẽ . qm̃ suꝑbis resistis. Quid aut̃ suꝑbius quã ut assererẽ mira dem̃tia me id ẽẽ naturalit̃.
tu es  Cũ enĩ ego eẽm mutabilis. & eo mͥmanifestũ eẽt. qđ utiq id eo sapiens eẽ cupieb

Expanded text:
est ille animi motus, in quo est impetus, et se iactat insolenter ac turbide, et flagitia, si est inmoderata est ille animi motus, in quo est impetus, et se iactat insolenter ac turbide, et flagitia, si est inmoderata illa animae affectio, qua carnales hauriuntur uoluptates, ita errores et falsae opiniones uitam contaminant, si rationalis mens ipsa uitiosa est. qualis in me tunc erat nesciente alio lumine illam inlustrandam esse, ut sit particeps ueritatis, quia non est ipsa natura ueritatis, quoniam tu inluminabis uod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, quia in te non est transmutatio nec momenti obumbratio. Sed ego conabar ad te et repellebar abs te, ut saperem mortem, quoniam superbis resistis. quid autem superbius, quam ut assererem mira dementia me id esse naturaliter, quod tu es? cum enim ego essem mutabilis et eo mihi manifestum esset, quod utique ideo sapiens esse cupiebam,
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudines. Et quia ñ poterã ea uidere in animo. putabã me ñ posse uidere animũ meũ.
& cũ in uirtute pacẽ amarẽ. inuitiositate aut̃ odisse discordiã. in illa uanitatẽ. in ista quandã
uisionẽ notabã . Inq illa unitate mens rationabilis & natura ueritatis. ac sũmiboni mͥ ẽẽ
debat᷑. in ista uͦ diuisione irrationalis uitȩ nescio quã substantiã & naturã sũmi maliquȩ ñ so
eẽt substantia sed omino uita eẽt & tam̃ abstẽ ñ eẽt ds̃ m̃s ex quo st̃ om̃a. miser opinabar.
tam̃ illã monaden appellabã tam quã sine ullo sexu mentẽ : hanc uͦ dẏadem: irã in facinorib
libidinẽ inflagitiis. nesciens ꝗd loquerer. Non enĩ nouerã neq didicerã nec ullã substantiã ma¬
lũ eẽ. nec ipsã mentẽ n rãm sũmũ atq in cõmutabile bonũ. Sicut enĩ facinora st̃. siuitiosus

Expanded text:
magnitudines. Et quia non poteram ea videre in animo, putabam me non posse videre animum meum. magnitudines. Et quia non poteram ea videre in animo, putabam me non posse videre animum meum. Et cum in virtute pacem amarem, in vitiositate autem odissem discordiam; in illa unitatem, in ista quamdam divisionem notabam. Inque illa unitate mens rationalis et natura veritatis ac summi boni mihi esse videbatur: in ista vero divisione irrationalis vitae, nescio quam substantiam et naturam summi mali, quae non solum esset substantia, sed omnino vita esset, et tamen abs te non esset, Deus meus, ex quo sunt omnia, miser opinabar. Et tamen illam monadem appellabam, tanquam sine ullo sexu mentem; hanc vero dyadem, iram in facinoribus, libidinem in flagitiis, nesciens quid loquerer. Non enim noveram neque didiceram, nec ullam substantiam malum esse nec ipsam mentem nostram summum atque inconmutabile bonum. Sicut enim facinora sunt, si uitiosus
Abbreviated transcription (Latin):
idã m erat. si sermom̃s & studiamea illi uiro ignotescerent. Quȩ si ꝓbaret. flagrarẽ maş
si aut̃ imꝓbar&. sauciaret᷑ coruanũ & in ane soliditatis tuȩ. Et tam̃ pulchrũ illud atq aptũ
unde ad eũ scripserã. libent̃ animo uersabã modos contẽplationis meȩ. & nullo collaudatore
mirabar. sed tantȩ rei cardinẽ in arte tua nondũ uidebã omp̃s qui facis mirabilia solus. & ibat
animus m̃s ꝑ formas corporeas & pulchrũ qđ ꝑscipsũ. aptũ aut̃ qđ ad aliqđ ac cõmodatũ decẽ
definiebã & distinguebã & exemplis astruebã corporeis. Et conuerti mẽ ad animinat
rã. & ñ me sinebat falsa opinio quã de spũ alib: habebã uerũ cernere. Et irruebat in oculos ip¬
sauis ueri. & a uertebã palpitantẽ mentẽ ab in corporea rẽ ad liniam̃ta & colores. & tum̃tes

Expanded text:
quiddam mihi erat, si sermo meus et studia mea illi uiro innotescerent: quae si probaret, flagrarem magis; quiddam mihi erat, si sermo meus et studia mea illi uiro innotescerent: quae si probaret, flagrarem magis; si autem inprobaret, sauciaretur cor nanum et inane soliditatis tuae. et tamen pulchrum illud atque aptum, unde ad eum scripseram, libenter animo uersabam ob os contemplationis meae et nullo conlaudatore mirabar. Sed tantae rei cardinem in arte tua nondum uidebam, omnipotens, qui facis mirabilia solus, et ibat animus meus per formas corporeas et pulchrum, quod per se ipsum, aptum autem, quod ad aliquid adconmodatum deceret, definiebauram; et non me sinebat falsa opinio quam de spiritualibus habebam, verum cernere. Et irruebat in oculos ipsa vis veri, et avertebam palpitantem mentem ab incorporea re ad lineamenta, et colores, et tumentes
Abbreviated transcription (Latin):
eius. At ille rethor ex eo erat genere quẽ sic amabã ut uellẽ eẽ me talẽ. & errabam typo
ł circũ ferebar om̃i uento & nimis ocoultegubnabar abste. Et unde scio & undec¬
tus confiteor tibi qđ illũ in amore laudantiũ magis a mauerã quã in reb: ipsis de quibus
laudabat᷑: quia siñ laudatũ uituperirent eũ idem ipsi. & uituperando atq sꝑnendo ea ipsa
rrarent ñ accenderer in eoͣ. & ñ excitarer. Et certe res ñ aliȩ forent nec homo ipse alu
sed tantũmodo affectus alius narrantiũ. Ecce ubi iac& anima infirma. nondũ hȩrens solidi¬
ti ueritatis. Sicut aurȩ linguarũ flauerint apectorib opinantiũ : ita fert᷑ & uertit᷑ torq¬
tur ac retorquet᷑ & obnubilat᷑ cilumen. & ñ cernit᷑ ueritas. & ecce ẽ ante nos. Et magnum

Expanded text:
ejus. 23. At ille rhetor ex eo erat genere, quem sic amabam, ut vellem me esse talem; et errabam typho, ejus. 23. At ille rhetor ex eo erat genere, quem sic amabam, ut vellem me esse talem; et errabam typho, et circumferebar omni vento, et nimis occulte gubernabar abs te. Et unde scio, et unde certus confiteor tibi quod illum in amore laudantium magis amaveram, quam in rebus ipsis de quibus laudabatur. Quia si non laudatum vituperarent eum iidem ipsi, et vituperando atque spernendo ea ipsa narrarent, non accenderer in eum et non excitarer. Et certe res non aliae forent, nec homo ipse alius; sed tantummodo alius effectus narrantium. Ecce ubi jacet anima infirma, nondum haerens soliditati veritatis. Sicut aurae linguarum flaverint a pectoribus opinantium, ita fertur et vertitur, torquetur ac retorquetur, et obnubilatur ei lumen et non cernitur ueritas. et ecce est ante nos. et magnum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sicut auriga nobilis. sicut uenator studiis popularib diffamatus : Sed longe alit̃
grauit̃. & ita quẽ ad modũ & me laudari uellẽ. Non aut̃ uellẽ ita laudari & amarimei
histriones. quã quã eos & ipse laudarẽ & amarẽ. sed eligens latere quã ita notus eẽ. & uelle¬
aberi odio quã sic amari. Vbi distribuunt᷑ ista pondera uariorũ & diuersorũ amorũ
anima una: Quid ẽ qđ amo in alio : quod rursus nisi odissẽ. ñ ame de testaret᷑ & repelleri
ũ sit ut̃q nr̃m homo . Non enĩ sicut equus bonus amat᷑ ab eo qui noll& hoc eẽ etiã si po
hoc & de histrione dicendũ ẽ qui naturȩ nrȩ sotius ẽ. Ergone amo in homine. qđ odi et̃
cũ sim homo: Grande ꝓfundũ ẽ ipse homo cuius etiã capillos tũdnẽ numeratos habes.¬
Cñ minuunt᷑ in tẽ . & tam̃ capilli eius magis numerabi lesquã affectus cius & motus cor

Expanded text:
cur non sicut auriga nobilis, sicut uenator studiis popularibus diffamatus, sed longe aliter et cur non sicut auriga nobilis, sicut uenator studiis popularibus diffamatus, sed longe aliter et grauiter et ita, quemadmodum et me laudari uellem? non autem uellem ita laudari et amari me ut histriones, quamquam eos et ipse laudarem et amarem, sed eligens latere quam ita notus esse et uel haberi odio quam sic amari. ubi distribuuntur ista pondera uariorum et diuersorum amorum in anima una? quid est, quod amo in alio, quod rursus nisi odissem, non a me detestarer et repellerem, cum sit uterque nostrum homo? non enim sicut equus bonus amatur ab eo qui nollet hoc esse, etiamsi posset, hoc et de histrione dicendum est, qui naturae nostrae socius est. ergone amo in homine quod odi esse, cum sim homo? grande profundum est ipse homo, cuius etiam capillos tuet non minuuntur in te: et tamen capilli ejus magis numerabiles sunt quam affectus ejus, et motus cordis