comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disposuisse ut qui eugłium annunti-¬
ant de eugłio uiuant. & dicit alios co¬
apłos suos usos fuisse hac potestate.
non usurpata s data. Plus ille fecit
ut nec quod debebat᷑ acciꝑet. Ipse
gͦ donauit & debitum. s aliꝰ non ex¬
egit indebitum. ille plus fecit. fortas¬
sis enim ipsum significabat cui egrũ cũ
adduceret ad stabulum dix̃. Si qͥd
ampluis erogaueris: in redeun¬
do reddam tͥ. De his gͦ qui non indi¬
gent lacte gregis quid plura dicamus.
Misericordiores sunt. ł potius ipsius mi¬
scdie assectum larguis impendunt.
tamen oues suas cupiebat ẽẽ non steri¬
les. sine lactis ubertate. Itaq cum cẽt
quodam temꝑe in magna indigentia
iunctus in confessione ueritatis missũ
ẽ illi a frĩb unde necessitati & indigen¬
dȩ eius ministraret᷑. Respondet autẽ

Expanded text:
disposuisse, ut qui evangelium annuntidisposuisse, ut qui evangelium annuntiant, de evangelio vivant. Et dicit alios coapostolos suos usos fuisse hac potenon usurpata, sed data. Plus ille fecit, ut nec quod debebatur acciperet . Ipse ergo donavit et debitum: sed alius non egit indebitum: ille plus fecit. Fortassis enim ipsum significabat, qui aegrum cum adduceret ad stabularium, dixit: Si quid amplius erogaveris, in redeundo reddam tibi . De his ergo qui non indigent lacte gregis, quid plura dicamus? Misericordiores sunt, sericordiae officium largius impendunt: tamen oves suas esse cupiebat, non steriles, sine lactis abertate. Itaque cum esset quodam tempore in magna indigentia, vinctus in confessione veritatis, missum est illi a fratribus, unde necessitati et indigentiae ejus ministraretur. Respon
Abbreviated transcription (Latin):
isse collectos. & ipsa ẽ optima guber¬
natio. ut omia suis temꝑib distri¬
buta ex ordine gerant᷑. nec animã
humanã turbulentis implicationi¬
b inuolutã ꝑturbent. uͥ etiam dicit᷑
quid oꝑabatur apłs. Post hec inquit
egressus ab athenis uenit corinthiun
& cum inuenisset quendã uideũ no¬
mine aquilam ponticũ genere. recens
aduementem ab italia & pͥscillam uxo¬
rem enis ꝓpterea quod edixisset daudiꝰ
discet̾c om̃s uideos ab roma accessit
ad illos & ꝓpter artis similitudinem
mansit apud illos opus faciens. erãt enĩ
tabernacłoꝵ artifices.
Quis plantat uineam & fructũ
euis non edit: Quis pascit gregem
& de lacte gregis non manducat: In¬
uenimus gͦ ẽẽ lac gregis quicquid a
plebe di distribuit᷑ p̃positis. ad susten¬
tandum uictũ temꝑalẽ. Inde enim
siuis transigi. ꝙ nec ipsum lac querere.
ab o ũib tamen lactis ꝑcipiendi po¬
testatem habere se dixit. & sic dnmñ

Expanded text:
isse collectos. Et ipsa est optima guberisse collectos. Et ipsa est optima gubernatio, ut omnia suis temporibus distributa ex ordine gerantur, ne animum humanum turbulentis implicationibus inuoluta perturbent. Ibi etiam dicitur quid operabatur apostolus. posthaec, inquit, egressus ab Athenis uenit Corinthum. et cum inuenisset quendam iudaeum nomine Aquilam, Ponticum genere, recens aduenientem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod iussisset Claudius discedere omnes iudaeos ab Roma, accessit ad illos et propter artis similitudinem mansit apud illos opus faciens; erant enim tabernaculorum artifices.lantat vineam, et de fructu ejus non edit? Quis pascit gregem, et de lacte gregis non manducat? enimus ergo lac esse gregis, quidquid a plebe distribuitur praepositis, ad eorum sustentandum victum temporalem. Inde enim suis transigi, et nec ipsum lac quaerere ab ovibus, tamen lactis percipiendi potestatem habere se dixit, et sic Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
sium. Sic enim sequit᷑. Quidã uͦ epi¬
cureoꝵ & stoicoꝵ philosophoꝵ con-¬
ferebant cum illo. & paulopꝰ dicit.
Athenienses autẽ & aduene hospites
ad nichil aliud uacabant quã dice¬
re aliquid nouum & audire. Putemꝰ
apł̃m illis om̃ib dieb quib fuit athe-¬
nis non fuisse oꝑatũ. Propt̾ hoc enim
& ex macedonia supplebat᷑ eius indigen¬
tia. sicut dicit in sca epła ad chorin-¬
thios: quamꝗͣ ꝙ aliis horis & noctib
poterat quia ita ualebat & ammo &
corꝑe. Sed cum ab athenis exisset:
uideamus quid dic̃ scriptura. Dis¬
putabat inquit in sanagoga ꝑ om¬
nem salbatũ. Hoc apud corintũ
In troade gͦ uͥ necessitate imminen¬
tis ꝓfectionis usq ad mediũ noctis. p ͫ
tractus est una sabbati erat qui dies
dominicꝰ dicitur. Unde intel liui¬
ligiinus eum ñ fuisse cum uideis s
cum xpianis quando etiam dicit ip¬
se narrator ad frangendũ panem fu¬

Expanded text:
sium. Sic enim sequitur: Quidam vero Episium. Sic enim sequitur: Quidam vero Epicureorum et Stoicorum philosophorum conferebant cum illo. Et paulo post dicit: Athenienses autem et advenae hospites ad nihil aliud vacabant, quam dicere aliquid novi, aut audire . Putemus Apostolum illis omnibus diebus quibus fuit Athenis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supplebatur ejus indigentia, sicut dicit in secunda ad Corinthios : quanquam et aliis horis et noctibus poterat, quia ita valebat et animo et corpore. Sed cum Athenis exisset, videamus quid dicit Scriptura: Disputabat, inquit, in synagoga per omne sabbatum: hoc apud Corinthum. In Troade vero, ubi necessitate imminentis profectionis usque ad medium noctis sermo protractus est, una sabbati erat, qui dies dominicus dicitur: unde intelligimus eum non fuisse cum Judaeis, sed cum Christianis; quando etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem fu
Abbreviated transcription (Latin):
caret opari manibꝰ suis il is ses¬
gandum uerbum dĩ certa temꝑa con-¬
situeret: Neq enim & hoc c̾s latere
nos uoluit. Nam ꝙ cuius artis opifex
fuerit. & quib temꝑibꝰ uacaret dispen¬
sando engłio sc̃a scͥptura ñ tacuit. Nam
cum dies ꝓfectionis urgeret in troade
constitutũ etiam in una sabbati con-¬
gregatis fr̃ib ad frangendũ panem tan-¬
tanta fuit intentio & tam necessaria dis
putatio ut sermo produceret᷑ usq ad
non cẽt ieumium. quando autem in
alio loco immorat᷑us cotidie disputa¬
bat quis dubitauerit horas dierum¬
eum habuisse ad hoc officiũ deputa¬
tas: Namq apud atthenas cum essoe
quia studiosissimos rerũ inquisicores in¬
uenerat: ita de illo scriptum ẽ. Dispu¬
tabat igitur uideis in sinagoga & gen¬
tibus & incolis & in foro ꝑ omẽm diẽ
ad eos qui aderant. Non eni in sy¬
nagoga ꝑ omnẽ diem uͥ mos erat sab¬
bato sermocinari. s in foro inquit ꝑ
omnẽ diem ꝓpt̾ studia utiq athenien-¬

Expanded text:
caret operari manibus suis, nisi ad erogandum uerbum dei certa tempora constitueret? neque enim et hoc deus latere nos uoluit. nam et cuius artis opifex fuerit et quibus temporibus uacaret dispensando euangelio, sancta scriptura non tacuit. nam cum eum dies profectionis urgeret in Troade constitutum, etiam in una sabbati congregatis fratribus ad frangendum panem tantaputatio, ut sermo produceretur usque ad non esset jejunium: quando autem in aliquo loco immoratus quotidie disputabat, quis dubitaverit horas eum habuisse ad hoc officium deputatas? Namque apud Athenas cum esset, quia studiosissimos rerum inquisitores invenerat, ita de illo scriptum est: Disputabat igitur cum Judaeis in synagoga, et Gentibus incolis in foro per omnem diem ad eos qui aderant. Non enim in synagoga per omnem diem, ubi mos erat sabbato sermocinari: sed in foro, inquit, per omnem diem; propter studia utique Athenien
Abbreviated transcription (Latin):
nalia metamus: Suȩ sunt sp̃ualia
que seminauit nͥ uerbum & misteriũ
sacram̃ti regnum celoꝵ: Quȩ autem
carnalia quȩ sibi licere metere dicit.
nisi hȩc temꝑalia quȩ uitȩ atꝙ indi¬
gentie carnis indulta sunt: Si alii
potestatis ur̃ȩ participes sunt. quare
non potius nosS non usi sumꝰ hac
qdđ offendicłm demus eugł̃io .xͥ. Qua
potestate se dicit non usum nͥ quã ha¬
bebat in eos a dño acceptã ut eoꝵ car¬
nalia meteret ad uictum uitȩ huius
que in carne agit᷑: Cuius potestatis
participes erant etiã alii qui ñ cis pͥ¬
mo euglium anmuntiauerãt. s ad eo¬
rum ȩccłiam id ipsum p̃dicantes pꝰ¬
ca uenerant. Ies cum ahitiset sai nos

Expanded text:
ia metamus? Quae sunt spiritualia quae seminavit, nisi verbum et mysterium sacramenti regni coelorum? Quae autem carnalia quae sibi licere metere dicit, nisi haec temporalia, quae vitae atque indigentiae carnis indultpotestatis vestrae participes sunt, quare non potius nos? Sed non usi sumus hac dimentum demus euangelio Christi. qua potestate se dicit non usum, nisi quam habebat in eos a domino acceptam, ut eorum carnalia meteret ad uictum uitae huius, quae in carne agitur? cuius potestatis participes erant etiam alii, qui non eis primo euangelium adnuntiauerunt, sed ad eorum ecclesiam id ipsum praedicantes postea uenerunt. ideo cum dixisset: si nos
Abbreviated transcription (Latin):
do hoc dñs commendauit de carne sua &cuiii.¬
locut᷑us erat & dixerat. Nisi quis mandu¬
cauerit carnem meam. non habebit in
qud locutus sum. non hoc corpus quod
uidetis manducaturi estis & bibituri il¬
lum sanguinẽ quem fusuri sunt qui me
crucifigent. Sacramentũ aliquod uobis
commendaui. spũalit̃ intellectũ uufi¬
cabit uos. & si necesse ẽ illud uisibiliter

Expanded text:
do hoc dominus commendauit, de carne sua locutus erat et dixerat: Nisi quis manducauerit carnem meam non habebit in quod locutus sum: non hoc corpus quod videtis, manducaturi estis; et bibituri illum sanguinem, quem fusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi; spiritualiter intellectum vivificabit vos. Etsi necesse est illud visi
Abbreviated transcription (Latin):
cendi. Dix se panem qui de cȩlo descen¬
dit. hortans ut credamus in eum. Cre xxi.¬
dere enim in cum. hoc ẽ manducare pa¬
nẽ uium. Qui credit manducat. inui¬
sibilit̾ saginat᷑. quia ininsibilit̃ renascit᷑.
Infans intus. ẽ. nouus intus ẽ. Ego sum¬
panis uius qui de cęlo descendi. Ideo
uiius quia de cęlo aescendi. De celo des¬
cendit & manna. Sed manna umbra e-¬

Expanded text:
dixit se panem qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum. Qui credit, manducat; invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus intus est: upanis vivus qui de coelo descendi . Ideo vivus, quia de coelo descendit. De coelo descendit et manna; sed manna umbra e
Abbreviated transcription (Latin):
sluid malum quod homines ante didi¬
erant. s quod ip̃se docebat ꝑfectius cẽ
ontestans. audistis inquit quia dictũ¬
aincumq iratus fuerit fr̃i suo: reus crit
indicio. Qui autẽ dixerit racha reus
iit concillio. Qui autẽ dixerit fatue: re¬
us crit gehennȩ ignis. Quid tam par¬
ium in peccatis quam fr̃i dicere fatue:
Quid tammagnũ in suppliciis: quam ge¬
lari uissum fuisse diuinitus. quante de¬
im crudelitatis argueret  Quis autem
non dico lapidari. s ꝑ singlos artus im
mo ꝑ singła corꝑis frusta paulatim atq
mnitatun uiuens & sentiens dilama
naonsumiq maluisset quam gehennȩ
gib mancipari: Absit tam̃ ut crudeli¬
iem quisq dicat euuangłii dm̃ quam
ligs. dm̃ intelligens utriusq eẽ unum.
Qundem dm̃ in lege t̃rentem carnalib¬

Expanded text:
 et non illud malum quod homines ante didicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans: Audistis, inquit, quia dictuQuicumque iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio; qui autem dixerit, Racha, reus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gedari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnalib
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ut cum res ipsas manifestatas agimꝰ
lgurarũ premuntiantiũ celebrationi
seriuiamꝰ. Unde dicit alio loco. Nemo gͦ
uos iudicet in cibo aut in potu. aut in
etiam cum dix̃. nemo uos in eis iudicoꝵ
dedarat quã ñ necesse sit ut iam hȩc
illo temꝑe obseruarent᷑ quo ista quȩ
nobis iam manifestata eluxerunt ꝑ
tales umbraᷤ figurarũ futura p̃diceban¬

Expanded text:
esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in ciboetiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praediceban
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum ẽ. agende iute. circũcidi aia
mascłm octauo die. p̃ ceptũ. ẽ sigisli¬
de uuite. Eax hac quippe imꝑnia uas¬
chei & om̃s quib displicent liaas l
teris testam̃ti quicadis manduut¬
non intelligentes & ea modo ñ obserua-¬
ri ammaduertentes ex more p̃sentis
temꝑis illa rep̃hendunt quȩ utiq illi
temꝑi congruebant. quo ista quȩ nunc
manifesta sunt uentura significarent᷑.
S quid dicturi sunt aduersus apłm qͥ
at. hec om̃ia infigura contingebant il¬
lis scͥpta sunt autem ꝓpt̃ nos in quos fi¬
nis scłoꝵ obuenit:. Ecce ipse apperuit
cur ille litterȩ accipiant᷑ a nobis. & cur
illa rerum signa iam necesse ñ sit ut ob¬
seruent᷑ a nobis. Cum enim dicit scͥptura
sunt ꝓpt̾ nos ꝓculdubio demonstrat qͣnͣ¬
ta nob cura legenda & intelligenda &
in quanta auctoritate habenda sunt
quia ꝓpt̾ nos utiq scͥpta sunt. Cum
uͦ dic̃ figurȩ nr̃ȩ fuerunt. & in figura
contingebant illis: ostendit iam ñ opꝰ

Expanded text:
ceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid qunon intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt, quae utique illi tempori congruebant, quo ista, quae nunc manifestata sunt, uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis cur illae Litterae accipiantur a nobis, et cur illa rerum signa jam necesse non sit ut observentur a nobis. Cum enim dicit, Scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat quanta nobis cura legenda et intelligenda, et in quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus
Abbreviated transcription (Latin):
spͥes nr̃a in temꝑalũ rerũ ꝓmissione ai¬
fira est. quando quidẽ nec ilos pplus
temꝑalis scõs. & sp̃uales uiros patiuar¬
chas. & ꝓpħas his t̾renis reb fuisst heu¬
tos credimus. Intelligebant enum reue¬
lante sibi sp̃u dĩ qui temꝑi ili aongui¬
eret & quib modis ds ꝑ illas om̃s res
gestas & dictas futura figuranda e pit¬
nuntianda decerneret. magisq deside¬
rium eoꝵ de nouo testamento erat. d
p̃sens functio corꝑalis ad sigrificada
noua uentura pollicitationib uemi¬
b prebebatur. Ita illoꝵ hominũ non
tantum lingua. s & uita ppłnca ent.
Carnalis autem ppłs ꝓmissis ute pre¬
sentis inherebat. de quo tamen ppbi

Expanded text:
stra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophetica fuit. carnalis autem populus promissis uitae praesentis inh
Abbreviated transcription (Latin):
deuenerunt. Temꝑaliũ quidẽ rerum
ꝓmissiones testam̃to ueteri contineri. &
ideo uetus testamentũ appellari. nemo
numq cȩloꝵ ad nouũ ꝑtinet testam̃tũ.
Sed in illis temꝑalib figuras fuisse futu¬
roꝵ que implerent᷑ in nob̃ in quos funis
scłoꝵ obuenit. non suspicio mea s apłicꝰ
intellectus ẽ dicente paulo cum de talibꝰ
loqueret᷑. hec om̃ia figurȩ nr̃e fuerunt.
& iterum. Hȩc om̃ia in sigura contin¬
gbant illis. Scripta sunt autẽ ꝓpter

Expanded text:
dit: Temporalium quidem rerum promissiones Testamento Veteri contineri, et ideo Vetus Testamentum appellari, nemo numque coelorum ad Novum pertinet Testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae implerentur in nobis, in quos finis saeculorum obvenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est, dicente Paulo, cum de talibus loqueretur, Haec omnia figurae nostrae fuerunt; et iterum, Haec omnia in figura contingebant illis; sc
Abbreviated transcription (Latin):
nimi diluiuũ et̃nis ignib comꝑari potest
AlE cedes. quȩ uulnera. quȩ corꝑũ mor¬
us. cruciatibꝰ sempit̾nis. Uiginti qua¬
llor milia cadentiũ tanto buccarum
luepitu inflat insanus. quasi non in¬
ilmerabilia milia cotidie moriant᷑
dto orbe t̾rarum. Sed transitoria ista
gentib que sempit̾nis dampnanda
lat ignib: Quis autem utrnislib&
sexus homo ñ mallet gladio trucidar ca¬
am illo modo quo trucidauit sacerdos fi¬
nees fornicarios in ipso complexu nefarie
uoluptatis. terribile constituens aduersus
execrandas libidines ultionis ciemplum.
ꝓpter quod marime dõ placuit ⁊ Quis in¬
quam non mallet tali genere mortis int̾¬
fici. quis non postremo igne consium. ł fe¬
rims morsib ꝑ ipsa pudenda laniari ꝙͣ
mitti in gchenã ignis ȩtm̃ꝰ ħ eꝙ ide¬

Expanded text:
 potest? quae caedes? quae vulnera? quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium , tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum, sed transitoria ista gentibus, quae sempiternis damnanda am. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit Sacerdos Phinees fornicarios in ipso complexu nefariae voluptatis, terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod maxime Deo placuit, quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici? Quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam ignis aeterni? Cur i
Abbreviated transcription (Latin):
Notandum ẽ totũ ꝓ parte positũ. Apls
enim ficut re uera erat quosd̾a̾ eoꝵ dĩx̃
hoc fecisse. non totũ ppłm. ubi ait. Neq
idolis seruiamus sicut quidam illor ũ.
Facilis adlusum pueritia. Quid autẽ
lusui puerili tam simile ẽ quam idola
colere. quando apłs ad hoc retulit hoc
genus suꝑstitionis cum ait. neq idolis
seruiamꝰ quẽ admodũ quidam eoꝵ. sicut
scͥptum ẽ. sedit ppłs manducare & bibere
ꝙ surrȩxerunt ludere: Neq temptemꝰ

Expanded text:
notandum totum pro parte positum. apostolus enim, sicut reuera erat, quosdam eorum dixit hoc fecisse, non totum populum, ubi ait: neque idolis seruiamus sicut quidam illorum. facilis ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simile est, quam idola colere; quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait, Neque idolis servientes, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, et sur
Abbreviated transcription (Latin):
tem sp̃c dm̃ ibi libertas. Hec truntas u¬
nus ãs de quo dicit apłs. Nullus ds nisi
unꝰ. Non enim hoc cum auditis. dm̃ ne-¬
gare unigenitũ audetis. Hic ds trinitas
dicit. Ego sum qui sum. & ñ sum muta¬
tus. Non enim mutatus ẽ. xp̃c. cui dicit᷑
mutabis cȩlos & mutabunt᷑. tu autemi¬
dem idẽ ipse. ẽs aut mutabit᷑ sp̃s ueri¬
tatis. cum sit immutabilis ueritas.¬
nos suꝑ om̃e genus serpentium calcare
sp̃ualit̾ iussit. Ipse ẽ enim & ꝓpħarũ d̾s
qui ppło infideli ad significanda peccata
quoꝵ ueneno inuisibilit᷑ moriebant᷑. uisi¬
biles serpentes quib ammonerent᷑ imini¬
sit. & plaga em̃datoria mortes ammarũ
mortib corꝑum sigurauit. Hec autẽ¬

Expanded text:
 libertas . Haec est Trinitas unus Deus, de quo dicit Apostolus: Nullus Deus, nisi unus . Non enim cum haec auditis, Deum negare unigenitum audetis. Hic Deus Trinitas dicit: Ego sum qui sum, et non sum mutatus . Non enim mutatus est Christus, cui dicitur: Mutabis coelos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es : aut mutabitur Spiritus veritatis, cum sit immutabilis veritasnos super omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figuravit. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
deuenerunt. Porro si ille interitꝰ alt¬
pentib & ab ext̃imnatore illa ꝑcditi &
gladii trucidatio. figurȩ fuerunt. siait
euident̃ dicit apłs. cum illa om̃a anti¬
gisse manifestũ sit. Non enum ait mi¬
gura dicebant᷑. ł in figura scripta siuit.
s in figura inquit contingebãt ilis. qͣ¬
to maiore diligentia pietatis cauends
sunt penȩ. quarum sigurȩ ille furuit.
Proculdubio quippe sunt sicut in bo¬
nis reb multo amplius boni ẽ me
quod ꝑ figurã significat᷑. quam mili
figura. ita in malis longe. itaq psel
sunt aue significant᷑ figuris cunta¬
ta mala sint etiam siginficantes sigill.
Nam sicut t̾ra ꝓmissionis quo ili po¬
płs ducebat᷑ in comꝑatione rgni dlb¬

Expanded text:
urgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni
Abbreviated transcription (Latin):
non consumit᷑ s implet᷑. Omĩs enim
ꝑfectio in ipso est: ultra quem non . ẽ.
quo se spes fidci & caritatis extendat.
finis fidelium. xp̃c est. Ad quem cum
ꝑuenerit currentis intentio. ñ habet
quod possit amplius inuenire. s habq
in quo debeat ꝑmanere. Moyses e¬

Expanded text:
non consumitur, sed impletur. Omnis enim non consumitur, sed impletur. Omnis enim perfectio in ipso est: ultra quem non est, quo se spes fidei et charitatiFinis fidelium Christus est ad quem cum venerit currentis intentio, non habet in quod possit amplius invenire, sed habet in quo debeat permanere. Moyses e
Abbreviated transcription (Latin):
rimus ipse cursus nr̃i finis dicitur.
inis enim legis. xp̃c est. ad iustitiã
om̃i credenti. Intentio enim dirigit᷑¬
in finem. dirigit᷑ in xp̃m. Quare fi-¬
nis dicitur : Qm̃ quod agius. ad
illum referimus. & cum ad eum ꝑ¬
uenerimꝰ: ultra quod queramꝰ non
habebimus. Dicit᷑ enim finis qui con¬
sumit. & dicit᷑ finis qui ꝑficit. Alit̃
quippe intelligimus cum audimus fi¬
nitus est cibus qui manducabatur.
& alit̾ intelligimus cum audimus fi¬
nita est uestis quȩ texebatur. In utͦq
audimus funtum est. Sed cibus ut
iam non esset. uestis ut ꝑfecta esset.
fectio nr̃a xp̃c est. in illo enim ꝑsicimͣ.
quia ipsius capitis menbra sumus. &
mo ꝑficit legem. nitum est uetus tes¬
tamentũ. finis nouum. Tunor enim p̃¬
ualet in lege. & micium sapientiȩ ti¬
mor dñi. finis enum legis. xp̃c ad iustiti¬
am omi credenti. Quo donante dissun¬
ditur caritas in cordibus nr̃is. ꝑ spm̃
enim legis xp̃c est in quo lex iustitie

Expanded text:
usque ad nostri finis dicitur. Finis enim legis Christus est ad justitiam omni credenti. Intentio enim dirigitin finem, dirigatur in Christum. Quare finis dicitur? Quoniam quidquid agimus, ad illum referimus; et cum ad eum pervenerimus, ultra quod quaeramus non habebimus. Dicitur enim finis qui consumit, dicitur finis qui perficit. Aliter quippe intelligimus cum audimus, Finitus est cibus qui manducabatur; et aliter intelligimus cum audimus, Finita est vestis quae texebatur: in utroque audimus, Finitum est; sed cibus ut jam non esset, vestis ut perfecta esset. fectio nostra Christus. In illo enim perficimur, quia ipsius capmo perficit legem. Initium est Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in lege, et initium sapientiae timor Domini. Finis autem legis Christus ad justitiam omni credenti: quo donante diffunditur charitas in cordibus nostris egis Christus est in quo lex justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃c a̾s & finis precepti caritas. & ds
a est. Noli herere in uia & non ꝑue¬
iure ad fincm. Add quicquid aliud
umneris tnͣsi. usquequo ꝑuenias ad
suem. Quis est finis: Michi autem
adheiere deo bonum. ẽ. Adhesisti d̾õ.
sisti uiam. ꝑmanebis in patriam.
Fiis enim legis xp̃c. ad iustitiam õ¬
mus quando incipimus uiam bonã
inedi. ipsum uidebimus cum ꝑuc¬
nrimus. ꝙ ideo ipse finis. E mise¬

Expanded text:
 et finis praecepti charitas, et Deus a est. Noli haerere in via, et non pervenire ad finem. Ad quidquid aliud veneris, transi usquequo pervenias ad finem. Quid est finis? Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Adhaesisti Deo, finisti viam; Finis legis Christus, ad justitiam ommus, quando incipimus viam ponam ingredi. Ipsum videbimus, cum pervenerimus. Et ideo ipse finis Ps
Abbreviated transcription (Latin):
st enim iustitia dĩ. quȩ & nr̃a fit cũ
donat᷑ nobis. Ideo autem dĩ iustitia dr
ne homo se putet a se ipso habere us¬
titiam. Sic enim dicit paulus Freden
pio facit iustum. Deputat᷑ fides cuis
ad iustitiam. Iudei uero qui a suis ui¬
ribus se putabant implere posse iusti
qua lib̾arentur ã reatu. Demq quid¬

Expanded text:
st enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulpio facit justum deputatur fides ejus ad justitiam . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitqua liberarentur a reatu. Denique quid
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia: Quia de suis uirib presume¬
bant. & quasi impletores legis
se ipsos ex sua uirtute dicebant. Nemo
antem implet legen. nsi quem adiuue¬
rit gr̃a. id est panis qui de celo descen¬
dit. Legis enim plenitudo compendio
ut ait apłs caritas est. Caritas ñ num¬
mi s d̃i. Caritas non terre non celi
s enis qui fecit celum & terram. lnde

Expanded text:
justitia? Qua de suis viribus praesumejustitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut ait Apostolus, charitas est : charitas non nummi, sed Dei; charitas non terrae, non coeli, sed ejus qui fecit coelum et te
Abbreviated transcription (Latin):
ues t̾rigenȩ. qui ut dicit apł̃s. ignoran¬
tes di iustitiam. idest quam dat homi¬
ni d̾s qui solus est iustus atq iustifi¬
cans & suam uolentes constituere. idẽ
uelut a se sibi partam. non ab illo imꝑ¬
titam iustitiȩ dĩ non sunt subiecti. Uti¬
q quia suꝑbi. De suo putantes. non de
aci posse placere se deo. Beati qui e
apłs. xp̃m̃ dicit. Ac ꝑ hoc qui esurit hc̃
panem esuriant iustitiam. s iustitiam
quȩ de celo descendit. Iustitiam quam
dat d̾s: non quam sibi facit homo. Si
enim nulłã homo faceret sibi iustitiam.
non diceret idem apłs dc iudeis. Igno¬
rantes d̃i iustitiam & suam uolentes
constituere. iustitiȩ di non sunt subiec-¬
ti. Inde erant isti qui panem de celo
descendentem non intelligebant. quia
sua iustitia saturati. iustitiam d̃i non
esuriebant. Quid est hoc. iustitia d̃i
& iustitia hominis: Iustitia d̃i hic
dicitur. non qua ustus est ds̃. sed
quam dat homini ds. ut iustus sit
homo ꝑ ddm̃. Que autem erat illoꝵ

Expanded text:
ues terrigenae, qui, ut dicit apostolus, ignorantes Dei iustitiam id est, quam dat homini Deus, qui solus est iustus adque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui eapostolus dicit . Ac per hoc qui esurit hunc panem, esuriat justitiam; sed justitiam quae de coelo descendit, justitiam quam dat Deus, non quam sibi facit homo. Si enim nullam sibi homo faceret justitiam, non diceret idem apostolus de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Inde erant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum
Abbreviated transcription (Latin):
dent᷑ bona sine fide .xͥ. & non sunt bo¬
na. quia referunt᷑ ad eum finem ex
quo sunt bona. finis enim legis. xp̃c.
ad iustitiam om̃i credenti. Ideo noluit
discernere ab oꝑe fidem. s ipsam fid̾e
chrit esse opus. Ipsa est enim fides
que ꝑ dilectionem oꝑatur. Nec dixit
hoc est opus ur̃m. s hoc est opus dei
ut credatis in eum quem misit ille ut

Expanded text:
dentur bona sine fide Christi, et non sunt bona, quia non referuntur ad eum finem ex quo sunt bona; finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti. Ideo noluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides, quae per dilectionem operatur, nec dixit: hoc est opus vestrum, sed Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille , ut
Abbreviated transcription (Latin):
quis enum de discernit. quid autem
habes quod non accepisti. si autem&
accepisti quid głaris quasi non acce¬
peris. ab illa ꝑditionis massa quȩ fac¬
ta est ꝑ pͥmum adam debemus intel¬
ligere neminem posse discerni. nisi qͥ
hoc bonum habet quicqͥd habet qđ
gra saluatoris accepit. Moc autẽ a-¬
płicum testimonium tam magnũ ẽ
ut bcatus cipͥamis ad cirinum scͥbers
ipsum subiecec̾it illi titulo in quo ait
in nullo esse gloriandũ. quando no¬
uobis inquit quia nemo potest ueni¬
re ad me. nifi fucrit ei datum a patͤ
mco. Ergo & credere datur uobis. Hħ
enum nichil est credere. Si autem ali¬
quid magnum ẽ. gaudes quia credi¬
disti. s noli extolli. Quid cium habes

Expanded text:
enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti; quid gloriaris quasi non acceperis ? ab illa perditionis massa quae facta est per primum Adam, debemus intelligere neminem posse discerni, nisi qui hoc donum habet, quisquis habet, quod gratia Salvatoris accepit. Hoc amem apostolicum testimonium tam magnum est, ut beatus Cyprianus ad Quirinum scribens, ipsum subjecerit illi titulo, in quo ait, In nullo esse gloriandum, quando novobis, inquit, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Ergo et credere datur nobis: non enim nihil est credere. Si autem magnum aliquid est, gaude quia credidisti, sed noli extolli: quid enim habes
Abbreviated transcription (Latin):
intrare audebit aut poterit quimelia
humiliari ut exaltaret᷑ cum exaltar i
luerit deiciet᷑. & inet̾num scuingt᷑ ai
t̃nis scĩs quisquis hoc temꝑe ꝑ mititi
obedientie & ꝑ satisfactionẽ penitentiȩ
non sibi ꝓuidit locum in corꝑe sacrbans.
Qua enim fronte impudentie tine ui¬
let auerti faciem dĩ a peccatis sus. qn
nunc toto corde non dicit. qm̃ ficiis
meum ego agnosco. & peccatum mcũ
ante me est semꝑ : Quo pacto queldo
ds daignat᷑ ignoscere. qdđ in sc homo p̃¬
se dedignat᷑ agnoscere : Pticati suo
parua siue magna impunita esso non
possunt. quia aut homine pentent
ant deo iudicante plectunt᷑. Cesit a¬
tem diuina uindicta. si conuersio pl¬
currat humana. Amat enimi dͥñt a¬
fitentib parcere. & eos qui scincpss

Expanded text:
intrare audebit aut poterit, qui medihumiliari, ut exaltaretur; cum exaltari voluerit, dejicietur; et in aeternum sejungetur ab aeternis sanctis, quisquis hoc tempore per merita obedientiae et per satisfactionem poenitentiae non sibi providit locum in corpore sacerdotis. Qua enim fronte impudentiae tunc volet averti faciem Dei a peccatis suis, qui nunc toto corde non dicit, Quoniam facinus meum ego agnosco, et peccatum meum ante me est semper ? Quo pacto, quaeso, Deus dignatur ignoscere, quod in se ipsparva, sive magna, impunita esse non possunt, quia aut homine poenitente, aut Deo judicante plectuntur. Cessat autem vindicta divina, si conversio praecurrat humana. Amat enim Deus confitentibus parcere, et eos qui semetipsos
Abbreviated transcription (Latin):
quando quidẽ ipsum enis corpus idem
leo qui occiderat custodiuit. iumento qꝙͦ
quo uehebat᷑ illeso. & simul cum ipsa in¬
mani fera intrepida p̃sentia ad sui dñi
funus astante. Quo mirabili figno appa-¬
ret hominem dĩ cohercitum potius tem¬
ꝑalit̾ usq ad mortem. quam punitũ cẽ
tesq multoꝵ. si enim nos ipsos inquit iu¬

Expanded text:
andoquidem ipsum eius corpus idem andoquidem ipsum eius corpus idem leo qui occiderat custodiuit iumento etiam, quo uehebatur, inlaeso et simul cum illa inmani fera intrepida praesentia ad sui domini funus adstante. quo mirabili signo adparet hominem dei cohercitum potius temporaliter usque ad mortem, quam punitum essetesque multorum, si enim nos ipsos, inquit, iu
Abbreviated transcription (Latin):
bediens fuisti ori dm̃ & non custodisti
mandatum qd tibi p̃cepit dñs d̾s tuus
&e reuersus ẽs & comedisti panem. & bi¬
bsti aquam in loco in quo prccepit tͥ
ii comederes panem neq biberes aqͣm
non inferetur cadauer tuum in scpul¬
chrum patrum tuoꝵ. Quanci hec pe¬
na peidenda sit si scd̾m enugłim co¬
gitemus nͥ post corpus occisum nichil¬
nichil metuendum ẽc didicimus. ne
menbra examinata patiant᷑. nec pena
dicenda est. Si autem humanũ erga
suam carnem consideremis affectũ po-¬
tunt inde terreri ł constristari uiuiꝰ qd̃
sensurꝰ non erat mortuus. & hec erat
pena cum dolebat animꝰ id de suo cor¬
ꝑe futurum. quamuis cum fieret non
doleret. Hactenus enim uoluit dñs
seruũ sium plectere. qui non fua con¬
tumatia sp̃uerat p̃ceptum eius imple¬
it. s aliena decipiente fallacia obedi¬
re se credidit quando ñ obediuit. Neq¬
bestiȩ ut ad supplicium tartarcũ eius
dcinde anima raperet᷑ quando quidẽ¬

Expanded text:
 non custodisti mandatum quod tibi praecepit dominus deus tuus, et reuersus es et comedisti panem et bibisti aquam in loco in quo praecepit tibi, ne comederes panem neque biberes aquam, non inferetur cadauer tuum in sepulcrum patrum tuorum. quanti haec poena pendenda sit, si secundum euangelium cogitemus, ubi post corpus occisum nihil metuendum esse didicimus, ne membra exanima patiantur, nec poena dicenda est. si autem humanum erga suam carnem consideremus affectum, potuit inde terreri uel contristari uiuus, quod sensurus non erat mortuus; et haec erat poena, quoniam dolebat animus id de suo corpore futurum, quamuis cum fieret non doleret. hactenus enim uoluit dominus seruum suum plectere, qui non sua contumacia spreuerat praeceptum eius inplere, sed aliena decipiente fallacia oboedire se credidit, quando non oboediuit. nequbestiae, ut ad supplicium tartareum eius deinde anima raperetur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
unoꝵ & mortuoꝵ sicut ẽ contrario un¬
aicantur hic aliqua. & tamen si remit¬
tantur ꝓfecto in futuro scło non noce¬
hunt. ꝓpterea de quibisda temꝑalib
penis que in hac uita peccantib irro¬
gant᷑ eis quoꝵ peccata aelent᷑ ñ ͤ reser¬
uentur in finem. ait apłs. Si emim nos

Expanded text:
ue mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserven
Abbreviated transcription (Latin):
lis adducens illos ad penitentiã. flagel-¬
lat bonos erudiens illos ad regnũ celo¬
fucris ad dexteram. tunc dicet᷑ positis
ad sinistram. ite in ignem et̾num qui ꝑa-¬
tus ẽ diabolo & angłis eius. Tu ꝓpit¬

Expanded text:
lis, adducens illos ad poenitentiam; flagellat bonos, erudiens illos ad regnum coelofueris ad dexteram, tunc dicetur positis ad sinistram: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus.»
Abbreviated transcription (Latin):
nam. alii in mortẽ precipentur et̾nan
Ad hoc enu altare quod nunc in ee ꝓs¬
cłia ẽ interra positum terrenis ocłis ex¬
positũ ad misterioꝵ diuinoꝵ signacła
celebranda multi etiam scelerati possuit
accedere. cum d̃s commendat in hoc
temꝑe patientiam suam ut in futuro
exerat seueritatẽ suam. Accedunt enĩ
ignorantes. qm̃ patientia dĩ. ad peniten¬
tiam cos adducit. Illi autem scđ̾m duri ex ł enc¬
tiam cordis sui & cor suum impenitens ridion
thesaurirant sibi irã in die irȩ & reue

Expanded text:
nam, alii in mortem praecipitantur aeternam. nam, alii in mortem praecipitantur aeternam. Ad hoc enim altare, quod nunc in Ecclesia est in terra positum, terrenis oculis expositum, ad mysteriorum divinorum signacula celebranda, multi etiam scelerati possunt accedere: quoniam Deus commendat in hoc tempore patientiam suam, ut in futuro exserat severitatem suam. Accedunt enim ignorantes quoniam patientia Dei ad poenitentiam eos adducit. Illi autem secundum duritiam cordis sui et cor impoenitens, thesaurizant sibi iram
Abbreviated transcription (Latin):
tia maiorem in se quisq seueritatẽ de¬
bet exerere ne ab ipso iudicatꝰ ñ iudi¬
cetur a dño. sicut idem apłs ait. Si e¬
nim nos diuidicaremꝰ. a dño ñ iudica¬
remur. ascendat itaq homo aduersũ
se tribunal mentis sue. si timet illud
qđ oportet nos exhiberi ante tribunal
xͥ ut illic recipiat unusquisq quȩ ꝑ corpꝰ
gessit. siue bonum suie malum. Consti
tuat se ante faciem fuam :: Atq ita con-¬
stituto in corde iudicio assit accusatrix
cogitatio. testis conscientia. carnifex ti¬
mor. Inde quidam sanguis animi con-¬
fitentis ꝑ lacrimas profluat. Prostremo
ab ipsa mente talis sententia ꝓferat᷑ ut
se indignum homo iudicet participati¬
tentiam sumim uidicis ꝑ eccłiasticam
disciplinã a sacramento celestis panis
interim separet᷑. Uersetur ante ocłos¬
imago futuri iudicii. ut cum alii acce¬
dunt ad altare dĩ quo ipse non accedit
cogitet quam sit contremiscenda illa
pena cum ꝑcipientib nliis intam eter¬

Expanded text:
tia, majorem quisque in se severitatem debet exercere; ut a se ipso judicatus, non judicetur a Domino, sicut idem apostolus ait: Si enim nos judicaremus, a Domino non judicaremur . Ascendat itaque homo adversum se tribunal mentis suae; si timet illud quod oportet nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quod per corpus gessit, sive bonum, sive malum . Consttuat se ante faciem suam atque, constituto in corde judicio, adsit accusatrix cogitatio, et testis conscientia, et carnifex timor. Inde quidam sanguis animi confitentis per lacrymas profluat. Postremo ab ipsa mente talis sententia proferatur, ut se indignum homo judicet participatitentiam summi Judicis, per ecclesiasticam disciplinam a sacramento coelestis panis interim separetur. Versetur illi ante ocimago futuri judicii: ut cum alii accedunt ad altare Dei, quo ipse non accedit, cogitet quam sit contremiscenda illa poena, qua percipientibus aliis vitam aeter
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑseuerantissime stent. ł restiturea
ceciderint. Dñs enim erigit elisos Q¬
deuoti sunt qui uident᷑ cẽ intus &
contra p̃m uiuunt. id est contra mas¬
data xꝑi facunt. N ec om̃mo adlli
eccłiam ꝑtinere uidicandi sunt. aua
sic ipse mundat lauachro aquȩ nus¬
bo ut exhibeat sibi gloriosam ȩcł̃an.
non habentẽ macłam aut rugam. au
aliquid hunismodi. Quod sim ista as¬
cłia non sunt ad cuius menbia noue
Aut asserat qui potest hunis columbȩ
menbra ẽc̃ qui scło uerbis non factis re¬
nuntiant interim ad quod udemus.
Unde dictum arbitror. Qui sapit diẽ
dño sapit. O̾s enim iudicat omnẽ diẽ.
pdestinauerit ante mundi constitutio-¬
nem conformes imaginis filii fui. mul-¬
ti etiam qui aꝑte foris sunt. & hereti¬
a appellant᷑. multis & bonis catbolicis
meliores sunt. Quid enim sint hodie
uidemus. quid cras futuri sint ignora-¬
nius. & ideo quidem apud quem suit
p̾sentia quȩ uentura sunt etiam qđ

Expanded text:
ut perseverantissime stent; vel restituere qui ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos deuoti sunt, qui uidentur esse intus et contra Christum uiuunt, id est contra mandata Christi faciunt, nec omnino ad illam ecclesiam pertinere iudicandi sunt, quam sic ipse mundat lauacro aquae in uerbo, ut exhibeat sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi. quodsi in ista ecclesia non suntaut asserat, qui potest, huius columbae membra esse qui saeculo uerbis, non factis renuntiant. interim, ad quod uidemus. unde dictum arbitror: qui sapit diem, domino sapit; deus enim iudicat omnem diem. nouit quos praedestinauerit ante mundi constitutionem conformes imaginis filii sui, multi etiam, qui aperte foris sunt et haeretici appellantur, multis et bonis catholicis meliores sunt; quid enim sint hodie uidemus, quid cras futuri sint ignoramus. et deo quidem, aput quem sunt praesentia quae uentura sunt, etiam quod
Abbreviated transcription (Latin):
m iuidicium: intelligamꝰ quia non uemi¬
et ad dampnationem. Dicitur cm̃ iid¬
cium ꝓ dampnatione. sicut dicit ap̃is
qui non manducat manducantem nõ
uidicet. idest non de illo male existimno
& dñs dicit. Nolite iudicare. ne ind¬
cctur de uobis. Non enim tollit nob
intelligentiam iudicandi. cum & ꝓph̃a
dicat. Si uere iustitiam diligitis recte
nidicate filii hominum. & ipse dñs di¬
cat. nolite uidicare ꝑsonalit̾. s iustum
iudicium iudicate. S ed illo loco ubi
uetat uidicare illud ammonet ne dãp¬
nemus aliquem. cuius ł cogitatio no¬
bis non aꝑta est. ł nescimus qualis pꝰ¬
ea sit futurus Tu quis es qui idicas
neratis & pie uiuentib loqueret᷑ apss
dicens tu quis es qui iudicas alienũ ser¬
uum dño suo stat aut cadit. continuo
tamen respexit ad p̃destinatos ꝙ ait.
Stabit autem. & ne hoc sibi arroģa¬
rent potens est emm inquit ds status¬
re illum. Ip̃se itaq dat ꝑseuerantiam
qui statuere potens est eos qui stant.

Expanded text:
 intellegamus, quia non ueniet ad damnationem. dicitur enim iudicium pro damnatione, sicut dicit apostolus: qui non manducat, manducantem non iudicet, id est, non de illo mala existimet. et dominus dicit: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. non enim tollit nobis intellegentiam iudicandi, cum et propheta dicat: si uere iustitiam diligitis, recta iudicate, filii hominum, et ipse dominus dicat: nolite iudicare personaliter, sed iustum iudicium iudicate. sed illo loco, ubi uetat iudicare, illud admonet, ne damnemus aliquem, cuius uel cogitatio nobis non aperta est uel nescimus, qualis postea sit futurus. sic ergo cum dixit: neratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos qui stant,
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est annuntiabit᷑ dño generat.¬
o uentura. acsi diceret᷑. dño placebt̃
qui annuntiabunt non sibi: ut ita si
año amnuntiare sicut est dño uiue-¬
Re. Sic dictum est qui manducat dño¬
manducat dño non manducat. Ad
hos quppe addidit & grãs agit deo. ut
stenderet᷑ quid esset dño facit. idẽ
M enis laudem facit. Tunc enim reẽ¬
de. tunc iuste. tunc pie fit. cum opus
bonum in euis fit laudem cuius gr̃a
donat᷑ ut fiat. In quo affectu ꝓficiens
qnicquid bomi facit dño facit. hoc ẽ
i enus landem cuiꝰ grãm ꝑcepit ut
faciat. Unde est actio grãrum. quȩ in¬
timo fidelium misterio celebrat᷑. Ne¬

Expanded text:
dictum est: Adnuntiabitur domino generatio uentura, ac si diceretur domino placebunt qui adnuntiabunt non sibi\', ut ita sit domino adnuntiare, sicut est domino uiuere. sic dictum est: Qui manducat, domanducat, domino non manducat. ad hoc quippe addidit: Et gratias agit deo, ut ostenderetur, quid esset: Domino facit, id est in eius laudem facit. tunc enim recte, tunc iuste, tunc pie fit, cum opus bonum in eius fit laudem, cuius gratia donatur, ut fiquicquid boni facit, domino facit, hoc est in eius laudem, cuius gratiam percepit, ut faciat; unde est actio gratiarum, quae intimo fidelium mysterio celebratur.
Abbreviated transcription (Latin):
ti serue nequam ex ore tuo te condẽp¬
no. Tu me dixisti hominem molestũ
metere ubi non seminaui. colligere
ubi non sparsi. Noueras gͦ auaritiam
meam. Tu dares pecunã meam nũ¬
mulariis. ego ueniens cum usuris exi¬
gerem. Nos gͦ non potuimus nͥ eroga-
re dñicam pecunam. Exactor ille c¬
rit non tantũ ipsius s & om̃iũ nrm̃.
Impleamus gͦ officium p̃rogaturis. ñ
usurpemus locum exactoris. Itaq fr̃s
opus di in animo habet. Aliud que¬
rebatis. alnid disponebatis. aliud inue-¬
fecit quam id quod facere uolebamus
Mliora enim sunt oꝑa ipsiꝰ & mag-¬
nam & deuotã uocẽ eius audiuimꝰ
Maioratũ nolo. xp̃ianꝰ ẽẽ uolo. leta¬
mini. exultate. amplius quam odera-¬
tis amate. Opus suum xp̃o orationi-¬
b commendate. Animum fidelẽ. pi¬
um. amicum. rudim̃tis seuis exhibe¬
te. Quid int̾est enim quia u̾idetis
iam ꝓuectam etatem: Hora nona
uenit ad uineam. merced̃c ȩqualem

Expanded text:
ti: « Serve nequam, ex ore tuo te condemti: « Serve nequam, ex ore tuo te condemno. Tu me dixisti hominem molestum, metere ubi non seminavi, colligere ubi non sparsi: » noveras ergo avaritiam meam. « Tu dares pecuniam meam nummulariis, ego veniens cum usuris exigerem » . Nos ergo non potuimus nisi erogare pecuniam dominicam. Exactor ille erit, non tantum ipsius, sed et omnium nostrum. Impleamus ergo officium praerogatoris, non usurpemus locum exactoris. Itaque, fratres mei, opus Dei in animo habete: aliud quaerebatis, aliud disponebatis, aliud invefecit, quam id quod facere volebamus. Meliora enim sunt opera ipsius. Et magnam et devotam vocem ejus audivimus: Majoratum nolo, christianus esse volo. Laetamini, exsultate, amplius quam oderatis amate. Opus suum Christo orationibus commendate: animum fidelem, pium, amicum rudimentis senis exhibete. Quid interest enim quia videtis jam provectam aetatem? Hora nona venit ad vineam, mercedem aequalem
Abbreviated transcription (Latin):
immicis suis misericors uindicare. Q¬
b forte animus dolet consortib euis
erroris ad horam irascunt᷑. postea for¬
tasis imitabant᷑. Itaq frẽs comm̃da¬
mus cum & orationib ur̃is & dilec̃¬
tioni urȩ & amicitiȩ fidelissimȩ su
septioni infirmitatis eius. Qnomͦ p̃¬
ius sic sequit᷑. Bonam uiam docete:
bonam in uobis inuemat. Iam fact
Npanis discernat quid intersit int̃
I quod ammisit. ꝙ id quod inuenit.
Etam ipsiis ꝙ studium circa fidem
npi posteriora temꝑa compbabunt.
une autem fr̃s mei nonfuit ne¬
als. non fuit consilii pastoꝵ repel¬
lers pulsantẽ. differre quetente. De
oitisuis coedis uelle uidicare. & noct
manifestã non acccptare nec consilii
fuit. nec ꝓpositi nr̃i. Nouimus enim qͣm¬
admodum minet᷑ misericors illa dei
auaritia undiq lucra querentis de pe¬
cunia sua. & dicentis pigro seruo iu¬
dicare uolenti quod non uidebat. &
circa bucra colli genda dñi torpescen¬

Expanded text:
inimicis suis misericors vindicare. Qinimicis suis misericors vindicare. Quibus forte animus dolet consortibus ejus erroris, ad horam irascuntur, postea fortassis imitabuntur. Itaque, fratres, commendamus eum et orationibus vestris, et dilectioni vestrae, et amicitiae fidelissimae, et susceptioni infirmitatis ejus. Quomodo praeitis, sic sequitur: bonam viam docete, bonam in vobis inveniat. Jam factus christianus, discernat quid intersit inter id quod dimisit et id quod invenit. Vitam ipsius et studium circa fidem Christi posteriora tempora comprobabunt: nunc autem, fratres mei, non fuit necesse, non fuit consilii pastorum repellere pulsantem, differre quaerentem. De occultis cordis velle judicare, et vocem manifestam non acceptare, nec consilii fuit, nec propositi nostri. Novimus enim quemadmodum minetur misericors illa Dei avaritia undique lucra quaerentis de pecunia sua, et dicentis pigro servo judicare volenti quod non videbat, et circa lucra colligenda Domini torpescen