comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ieꝵ idem tempꝰ. in oriente hoc ẽ in
syria palestina. pelaguis a quibꝰd̾ã
catholicis fr̃ib ad ep̃alia gesta ꝑductꝰ:
eis q absentib qui de illo libellum
gebant᷑. catholicũ ꝓnunciauerunt.
S cũ in manꝰ nr̃as ead̾ gesta uenisset᷑
scͥpsi de his librũ: ne illo uelut abso¬
luto. ead̃ qͦq doginata putarentur
uidices approbasse: quȩ ille nͥ dam¬
nass nullomͦ ab eis nͥ damnatꝰ exis¬
set. Hic liber sic incipit. P ostea¬

Expanded text:
er idem tempus in Oriente, hoc est in Syria Palaestina, Pelagius a quibusdam catholicis fratribus ad episcopalia Gesta perductus, eisque absentibus qui de illo libellum gebantur, catholicum pronuntiarunt. Sed cum in manus nostras eadem Gesta venissent, scripsi de his librum, ne illo velut absoluto, eadem quoque dogmata putarentur judices approbasse, quae ille nisi damnasset, nullo modo ab eis nisi damnatus exisset. Hic liber sic incipit: Postea
Abbreviated transcription (Latin):
ctione cũ ad eam ꝑuenerimꝰ: iam ñ
sit om̃ino qđ ignoscendo mundetur.
Deinde iste adhibet testimonia: quib
ostendat ñ esse grauia diuina p̃ceptã.
Quis aut̃ nesciat᷑ eũ preceptũ genera¬
le sit caritas. qr finis p̃cepti ẽ caritas.
&e plenitudo legis dilectio ẽ. graue ñ
esse qđ diligendo fit ñ tim̃do: Labo¬
rant aut̃e indi p̃ceptis : qui ea
tim̃do conant᷑ implere. S ꝑfe¬
cta caritas foras mittit timorẽ:
& facit p̃cepti sarcinã leuẽ. ñso¬
lum ñ prementẽ onere ponderũ:
uerũ etiã subleuantẽ uice pen¬
narũ. Quȩ tñ caritas ut habra¬
tur etiã tanta quanta in corꝑe
mortis huiꝰ haberi potest: pa¬
rum ẽ nr̃e uoluntatis arbitriũ

Expanded text:
ctione, cum ad eam uenerimus, iam non ctione, cum ad eam uenerimus, iam non sit omnino quod ignoscendo mundetur. Deinde iste adhibet testimonia, quibus ostendat non esse grauia diuina praecepta. quis autem nesciat, cum praeceptum generale sit caritas — quia finis praecepti est caritas et plenitudo legis est caritas — graue non esse quod diligendo fit, non timendo? laborant autem in dei praeceptis, qui ea timendo conantur implere; sed perfecta caritas foras mittit timorem et facit praecepti sarcinam leuem, non solum non prementem onere ponderum, uerum etiam subleuantem uice pinnarum. quae tamen caritas ut habeatur etiam tanta quanta in corpore mortis huius haberi potest, parum est nostrae uoluntatis arbitrium,
Abbreviated transcription (Latin):
tabit intab̾nacło tuo. aut qͥs requiescet
in monte sc̃o tuo: Qui ingredit᷑ sine
ero iminaculatꝰ eũ eo. Et alibi. Beati
immacłati inuia: qui ambulant in
lege dñi. Item apd̃ salomonẽ. Diligit
dñs sc̃a corda. Aecepti st̃ aut̃ illi om̃s
immacłati. Hoꝵ testimonioꝵ. aliqua
currentes exhortent᷑ ut ꝑfecte cur¬
rant: aliqua ipsum finẽ cõme¬
morant quo currendo ꝑtendant. In¬
gredi autẽ sine macła ñ absurde etiã
ille dr ñ qui ĩa ꝑfectus ẽ: s qui ad ip¬
sam ꝑfectionẽ ir reprehensibiliter cur¬
rit earens eriminib damnabilib:
atq ipsa peccata uenialia ñ negligens
mundare elemosinis. Ingressum quip¬
pe hoc ẽ iter nr̃m quo tendimꝰ ad ꝑfe¬
ctionẽ: munda mundat oratio. Mun¬
da ẽ aut̃e oratio. ubi ueraciter dicit᷑.
dimite nob̾ sicut & nos dimictimꝰ: ut
dũ reprehendit᷑ qđ ñ imputat᷑ : sine
reprehensione hoc ẽ sine macła nẽ ad
ꝑfectionẽ eursus habeat᷑. In qua ꝑfe¬

Expanded text:
abernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo? Qui ingreditur sine ero immaculatus cum eo . Et alibi: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini . Item apud Solomonem: Diligit Dominus sancta corda; accepti sunt autem illi omnes immaculati » . Horum testimoniorum aliqua currentes exhortantur, ut perfecte currant; aliqua ipsum finem commemorant, quo currendo pertendant. Ingredi autem sine macula non absurde etiam  non qui iam perfectus est, sed qui ad ipsam perfectionem inreprehensibiliter currit, carens criminibus damnabilibus atque ipsa peccata uenialia non neglegens mundare elemosynis. ingressum quippe, hoc est iter nostrum quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio. munda est autem oratio, ubi ueraciter dicitur: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, ut, dum non reprehenditur quod non imputatur. sine reprehensione, hoc est sine macula noster ad perfectionem cursus habeatur, in qua perfe
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃modo esse posse respondet: qđ
nos ñ negamꝰ. Quando aut̃ pos¬
sit & ꝑ quẽ possit: hoc querit᷑.
Si enĩ modo est: ñ om̃i animȩ fide¬
li positȩ in corpore mortis huiꝰ o¬
randũ est & dicendũ. dimitte no¬
bis debita nr̃a: eũ iam in sc̃o ba¬
ptismo uniu̾sa fuerint dimissa pre¬
terita. Quisqͥs aut̃ membris fideli¬
bus. xꝑi hoc ñ esse orandũ ꝑsuade¬
re conat᷑: nichil aliud quã se ipsũ
xꝑianũ ñ esse ꝓfitet᷑. Porro si ꝑse
ip̃sum potest homo ẽe sine peccato:
ergo xꝑc gratis mortuus ẽ. Non

Expanded text:
tantummodo esse posse respondit; quod tantummodo esse posse respondit; quod nos negamus. quando autem possit et per quem possit, hoc quaeritur. si enim modo est, non omni animae fideli positae in corpore mortis huius orandum est et dicendum: dimitte nobis debita nostra, cum iam in sancto baptismo uniuersa fuerint dimissa praeterita. quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum persuadere conatur, nihil aliud quam se ipsum christianum non esse profitetur. porro si per se ipsum potest homo esse sine peccato, ergo Christus gratis mortuus est. non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑba laudat᷑: s qñ humilis adiu¬
uiat᷑. Post hȩc ille qui ista conseri¬
psit introducit ꝑsonã suã quasi
cũ altero disputantẽ : & facit se
int̾rogari: & quasi ab int̾rogan¬
te sibi dici. Da mͥ hominẽ sine pec¬
çato. & respondet. Do tibi qui
ẽe possit. Et rursus ab interro¬
gante dr ei. Quis ẽ: & respon¬
det. Ipse tu. Qđ si responderis
inquit ego esse ñ possum: respon¬
dendum ẽ. Curus culpa ẽ: Qđ¬
si dixeris mea : dicendum ẽ. &
quomͦ tua ẽ siesse ñ potes: Ite¬
rum facit se interrogari: & dici
sibi. Tu ipse sine peccato es. qui di¬
eis hominẽ sine peccato ẽẽ posse
& respondet. Qd ñ sum sine pecc̃o eu¬
ius culpa ẽ: Qđ si dixeris inqͥt
tua ẽ: respondendũ ẽ. Quomͦ¬
mea: si esse ñ possum: Nos re¬
spondemꝰ nullũ cũ eis de his uer¬
bis ẽẽ debere conflictum : qr ñ
ẽ ausus dieere hominẽ esse sine
pecẽo. uel aliquẽ uel seipsũ: s

Expanded text:
perba laudatur, sed quando humilis adiuperba laudatur, sed quando humilis adiuuatur. Post haec ille qui ista conscripsit introducit personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab interrogante sibi dici: \'das mihi hominem sine peccato?\' et respondet: \'do tibi qui esse possit\'. et rursus ab interrogante dicitur ei: quis est?\' et respondet: ipse tu. quodsi dixeris\', inquit, \'ego esse non possum, respondendum est: cuius culpa est? quodsi dixerit: mea, dicendum est: et quomodo tua est, si esse non potes?\' iterum facit se interrogari et dici sibi: \'tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine peccato esse posse?\' et respondet: \'quod non sum sine peccato, cuius culpa est? quodsi dixerit\', inquit, \'tua est, respondendum est: quommea, si esse non possum? Nos respondemus nullum cum eis de his verbis esse debere conflictum, quia non est ausus dicere esse hominem sine peccato, vel aliquem, vel seipsum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
hoc inquit dicendũ ẽ. Certe uistus ẽ
d̾s. Negari enĩ ñ potest. Imputat
autẽ d̾s homini om̃e peecatũ. & hoc
quoq confitendũ puto: qr neq pecca¬
tum ẽ quieqͥd ñ imputabit᷑ in pecca¬
tũ. Et si ẽ aliqđ peccatũ qđ uitari
ñ possit: quomodo iustus d̾s dr si
imputare euiquã eredit᷑ qđ uitari
ñ possit: Respondemꝰ ĩa olun contra
suꝑbos ẽẽ clamatũ. Beatus cui ñ un¬
putabit dñs peccatũ. Non enĩ impu¬
tat his qui fidelit̾ ei dicunt. dimitte
nobis debita nr̃a sicut & nos dimitti¬
mus debitorib nr̃is. & iuste ñ impu¬
tat: qr iustũ ẽ qđ ait. In qua m̃su¬
ra m̃sifueritis: in eade remetiet᷑ uo¬
bis. Peccatũ est aut̃e eũ uel ñ ẽ ea¬
ritas q̃ esse debet. uł minor ẽ quam
debet: siue hoc uitari uoluntate pos¬
sit siue ñ possit ͥ qr si potest p̃sens
uoluntas hoc facit: si aut̃ ñ potest.
p̃terita uoluntas hoc fecit. Ꝙ tam̃
uitari potestͥ ñ qñ uoluntas su¬

Expanded text:
 inquit, « dicendum est: Certe justus est Deus; negari enim non potest. Imputat autem Deus homini omne peccatum. Et hoc quoque confitendum puto, quia neque peccatum est quidquid non imputabitur in peccatum, et si est aliquod, peccatum, quod uitari non possit, quomodo iustus deus dicitur, si imputare cuiquam creditur quod uitari non possit?" Respondemus iam olim contra superbos esse clamatum: beatus cui non imputabit dominus peccatum. non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. et iuste non imputat, quia iustum est quod ait: in qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur uobis. peccatum est autem, cum uel non est caritas quae esse debet uel minor est quam debet, siue hoc uitari uoluntate possit siue non possit; quia si potest, praesens uoluntas hoc facit, si autem non potest, praeterita uoluntas hoc fecit; et tamen uitari potest, non quando uoluntas su
Abbreviated transcription (Latin):
qđ benignitatis ac laboris impendi¬
tur. surrepit tediũ quo fuscet᷑ hy¬
laritas in qua datorẽ diligit ds:
surripit aut̃ tantomagis quanto
muiꝰ quisq. & tantominꝰ quanto ma¬
gis ꝓfecerit Ihis atq huiꝰmodi con

Expanded text:
quod benignitatis ac laboris impendiquod benignitatis ac laboris impenditur, subrepit taedium, quo fuscetur hilaritas, in qua datorem diligit Deus ; subrepit autem tanto magis, quanto minus quisque, et tanto minus, quanto magis profecerit: his
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a uisficia qua eurrimꝰ esurientes
et sitientes ad ꝑfectionẽ plenitudinẽ¬
q iusticiȩ : utͥ ea postea saturemur.
Unde dñs in euangłio cũ dixisset no¬
lite facere iusticiã ur̃am corã hõib
ut uideamini ab eis. ne istũ nr̃m
cursum fine humanȩ głȩ metirem᷑ͥ ñ
ẽ in expositione iusticiȩ ipsiꝰ executꝰ
nͥ tria ista. leiuniũ. elemosinas. ora¬
tiones. leiunio scilicet uniu̾sam cor¬
poris castigationẽ significans. elemo¬
sinis omnẽ beni. uolentiã & bñfici¬
entiã uel dandi uel ignoscendi. & ora¬
tione insinuans om̃s reglas scĩ deside-¬
rii: ut qm̃ in castigatione cor¬
poris frenat᷑ concupiscentia. qñ fre¬
nari s omĩno esse ñdebet. nec erit in
illa ꝑfectione iusticie ubi nullũ erit oĩo
lit ꝑximo. qued̃a fiunt q̃ obsint
cũ ꝓdesse putata sint. & aliq̃n ꝑ in¬
firmitatẽ uel cũ minꝰ sufficit neces¬
sitatib alioꝵ. uel parũ in eis ꝓficit

Expanded text:
tra iustitia, qua currimus esurientes tra iustitia, qua currimus esurientes et sitientes ad perfectionem plenitudinemque iustitiae, ut ea postea saturemur. unde dominus in euangelio cum dixisset: nolite facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, ne istum nostrum cursum fine humanae gloriae metiremur, non est in expositione iustitiae ipsius exsecutus nisi tria ista: ieiunium, elemosynas, orationes; ieiunio scilicet uniuersam corporis castigationem significans, elemosynis omnem beneuolentiam et beneficientiam uel dandi uel ignoscendi et oratione insinuans omnes regulas sancti desiderii: ut quoniam in castigatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari, sed omnino esse non debet nec erit in illa perfectione iustitiae, ubi nullum erit omnino lit proximo, quaedam fiunt quae obsint, cum prodesse putata sint, et aliquando per infirmitatem, uel cum minus sufficitur necessitatibus aliorum uel parum in eis proficit
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs & fidelib eiꝰ imꝑtit. Post hanc
aut̾ uitã merces ꝑficiens reddit᷑:
s eis tm̃ a quib in hac uita eiꝰdẽ
mereedis meritũ cõparat᷑. Non e¬
nĩ ad saturitatẽ iusticiȩ eũ hinc exi¬
erit: quisq ꝑueniet: nͥ adeã eũ
hic ẽ esuriendo & sitiendo eueurre¬
rit. Beati qͥppe qui esuruint & si
ambulamꝰ & ñ ꝑspeciẽ. unde dictũ
ẽ iustꝰ ex fide uiuitͥ hec ẽ nr̃a in ipsa
pegrinatione iusticia: ut ad illã ꝑ¬
fectionẽ plenitudinẽ q usticiȩ. ubi
in specie decoris eiꝰ iamplena & ꝑfe¬
cta caritas erit. nc̃ ipsiꝰ cursus re¬
ẽtitudine & ꝑfectione tendamꝰ: ea¬
stigando corpꝰ nr̃m & seruituti su¬
biciendo: & elemosinas indandis bñ¬
ficiis & dimittendis q̃ in nos st com¬
nussa peceatis. hilariter & excor¬
de faciendo & orationib indesinen¬
ter instandoͥ & hȩc faciendo indo¬
ctrina sana qua edificat᷑ fides recta:
spes firma: caritas pura. Hȩc ẽ nẽ

Expanded text:
is et fidelibus ejus impertit Post hanc autem vitam merces perficiens redditur, sed eis tantum a quibus in hac vita ejusdem mercedis meritum comparatur. Non enim ad saturitatem justitiae, cum hinc exierit, quisque perveniet, nisi ad eam cum hic est, esuriendo et sitiendo cucurrerit. Beati quippe qui esuriunt et siambulamus, non per speciem , unde dictum est, Justus ex fide vivit ; haec est nostra in ipsa peregrinatione iustitia, ut ad illam perfectionem plenitudinemque iustitiae, ubi in specie decoris eius iam plena et perfecta caritas erit, nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus, castigando corpus nostrum et seruituti subiciendo et elemosynas in dandis beneficiis et dimittendis quae in nos sunt commissa peccatis hilariter ex corde faciendo et orationibus indesinenter instando, et haec faciendo in doctrina sana, qua aedificatur fides recta, spes firma, caritas pura. haec est nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ rem. Reminiscat᷑ gͦ: qr etiamsi
actussit respotest diei. Aostinet
se aut̾ ab omĩ re mala. qui peec̃o si¬
ne quo ñ est uel nĩqũã omino con¬
mit᷑ : sicut luctator fortior etsi ali¬
uenit᷑. Legit᷑ sane homo sine eri¬
niine. legitur sñ querela: & ñ legi¬
tur sint pecc̃o nͥ filiꝰ hominis unus
idemq filiꝰ diunicus. Item inquit
apud ipsum iob. & miracłm tenu¬
it ueracis hõis. Idem apud salomo¬
nem de sapientia. Uiri m̃daces ñ
ert̃ illiꝰ memores: uiri aut̃ uera¬
ces inriement᷑ milla. Item in apo
grãm atq ueritatẽ ͥ qui ꝑse ipsũ
sine dubio m̃dax ẽ. Ande dictũ
ẽ.Om̃is hõ ĩndax. Hoc & testimo¬
niũ sonat de sapientia qđ ipse po¬
inuenient᷑ esse m̃dacis: sicuti est
fuistis aliq̃n tenebrȩ ñc aut̾ lux
in dño. Qũ diceret tenebrȩ ñ addi¬
dit indño: cũ autẽ dixit lux. ad¬
didit utiq in dñoͥ qr inse ipsis lux

Expanded text:
non rem. reminiscatur ergo quia, etiamsi non rem. reminiscatur ergo quia, etiamsi actus sit, res potest dici. abstinet se autem ab omni re mala qui peccato, sine quo non est, uel numquam omnino connon obprimitur; sicut luctator fortior, etsi aliuenitur. legitur sane homo sine crimine, legitur sine querella, at non legitur sine peccato nisi filius hominis, unus idemque dei filius unicus. \'Item\', inquit, \'apud ipsum Iob: et miraculum tenuit ueracis hominis; item apud Salomonem de sapientia: uiri mendaces non erunt illius memores; uiri autem ueraces inuenientur in illa; item in Apgratiam atque veritatem, qui per se ipsum sine dubio mendax est. unde dictum est: omnis homo mendax. hoc et testimonio sonat de sapientia, quod ipse poinuenientur esse mendaces, sicuti est: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. cum diceret tenebrae, non addidit "in domino"; cum autem dixit lux, addidit utique "in domino", quia in se ipsis lux
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dicit. Nichil te latuit pecc̃oꝵ
meoꝵ: signasti iniquitates meas
posuit de uerb̾ seĩ uiri iob: nos si¬
eut potuimꝰ quẽ admodũ sint ac¬
cipienda monstrauimꝰ. Nec t̃n il¬
li soluit qđ eundẽ iob dixisse ꝓpo¬
fuit. Quis enĩ ẽ mundꝰ¬
apeccato:
cuiꝰ est diei uniꝰ uita suꝑ terram.
terũ ꝓponere solent inqͥt: omĩs
homo m̃dar. Neq hoc contra
rando alia uelut contraria testi¬
monia. apud eos qui ñ intelligunt
scãm seripturã diuina eloquia in
lite dimisit. Ait enĩ. Qͥb respon¬
dendũ ẽ qđ. innumeri libro seri¬
ptum ẽ. homo uerax. E de sc̃a iob
legit᷑ ita. Erat uir habitans in̾tia
ausitide noie iob: uerax ͥ fine ersmi¬
ne ͥ iustus ͥ d̃i cultor: abstinẽns se
ab om̃i re mala. Aliror qđ austs ẽ
ponere hoc testimoniũ ubi dictũ ẽ.
abstinens se ab om̃i re mala: cũ hoc
ab om̃i pecc̃o uellet intelligi: eũ su¬
ꝑiꝰ dixerit pecẽm actum malũ ẽt̃

Expanded text:
ubi dicit: nihil te latuit peccatorum ubi dicit: nihil te latuit peccatorum meorum. signasti iniquitates meas a ergo, quae posuit de uerbis sancti uiri Iob, nos, sicut potuimus, quemadmodum sint accipienda monstrauimus. nec tamen ille soluit, quod eundem Iob dixisse proposuit: quis enim est mundpeccatius est diei unius uita super terram. \'Iterum proponere solent\', inquit, omnis homo mendax\'. neque hoc contra rando alia uelut contraria testimonia apud eos qui non intellegunt sanctam scripturam diuina eloquia in lite dimisit. ait enim: \'quibus respondendum est, quod in Numeri libro scriptum est: homo uerax; et de sancto lob legitur ita: erat uir habitans in regione Ausitide nomine Iob uerax, sine crimine, iustus, dei cultor, abstinens se ab omni re mala. miror quod ausus est ponere hoc testimonium, ubi dictum est: abstinens se ab omni re mala, cum hoc ab omni peccato uellet intellegi, cum superius dixerit peccatum actum malum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuet᷑ pugnans contra pecẽm.
Q d ut oĩo ibi ñsit adiacet ei uelle:
s ꝑfic̾e bonũ ñ adiacet. Nonsac̾t
bonũ ñ adiacet: s ꝑfic̾e. Nã in eo
qđ ñ consentit bonũ facit: & in eo
qđ odit concupiscentiã suam bonũ
facit: & in eo qđ elemosinas fac̾t ñ ces¬
sat bonũ facit: & meo qđ illi qͥ meũ pec¬
cat ignoscit bonũ facit: & in eo qd
petit dimitti sͥ debita sua. & uera¬
citer dicit qđ dimitut etiã ipse de¬
bitorib suis. & orat ne inferat᷑ in
temptationẽ s liberet᷑ a malo. bo¬
nũ facit: & tñꝑficere bonũ ñ adia¬
cet: qđ tcerit qñ eoncupiscentia
illa q̃ habitat in membris nulla
erit. Non gͦ eũ reprehendit cor eiꝰ
qñ reprehendit pecc̃m qđ habitat
in membris eiꝰ: & ñ habet quã rep̃¬
hendat infidelitatẽ eiꝰ. Ita nec in
uita sua id ÷ infide sua a corde suo
reprehendit᷑: & sine peceo ñ esse con¬
uincit᷑. Qđ ipse iob de se confitet᷑:

Expanded text:
adiuuetur pugnans contra peccatum. adiuuetur pugnans contra peccatum. quod ut omnino ibi non sit, adiacet ei uelle, sed perficere bonum non adiacet. non facere bonum non adiacet, sed perficere. nam in eo quod non consentit, bonum facit, et in eo quod odit concupiscentiam suam, bonum facit: et in eo quod elemosynas facere non cessat, bonum facit; et in eo quod illi qui in eum peccat ignoscit, bonum facit; et in eo quod petit dimitti sibi debita sua et ueraciter dicit quod dimittit etiam ipse debitoribus suis et orat, ne inferatur in temptationem, sed liberetur a malo, bonum facit. ei tamen perficere bonum non adiacet, quod tunc erit, quando concupiscentia illa quae habitat in membris eius nulla erit. non ergo eum reprehendit cor eius, quando reprehendit peccatum quod habitat in membris eius et non habet quam reprehendat infidelitatem eius. ita nec in uita sua, id est in fide sua a corde suo reprehenditur et sine peccato non esse conuincitur. quod et ipse Iob de se confitetur,
Abbreviated transcription (Latin):
at. Tẽ eum cor nꝰrep̃hendit quia
ipsũ reprehendit. ñ illd̃ peccatũ
eiꝰ qđ habitat in membris eiꝰ. Cũ
u ñ sinit regnare peccatũ inisuo
mortali corpore adobediendũ
desideriis eius. nec exhibet mem¬
bra sua arma iniquitatis pecco:¬
inest quidẽ pecc̃m in membris eiꝰ
sñ regnat: qr ñ obedit᷑ desideri¬
is eiꝰ. & id̃o dum ñ qđ uult agit.
id est ñ uult concupiscere & con¬
cupiseit consentit legi qr bo¬
na ẽ. Hoc eñĩ uult ipse qđ et
lex. qr uult ipse ñ concupiscere :¬
& lex dieit. ñ concupisces. In hoc
bio consentit legi. Concupiseit
tñ qr ñ est sine pecc̃o: s ĩa ñ ipse
oꝑat᷑ illd̾̃: s qđ in illo habitat
pecẽm. Idõ ñ eum reprehendit
eor eiꝰ in om̃iuita eiꝰ hoc ẽ infide
eiꝰ: qr iustus exfide uiuit: & i¬
dõ fides eiꝰ est uita eiꝰ. Seit enĩq
ñ habitat in carne eiꝰ bonũ ubi ha¬
bitat pecẽm: s ñ ei consentiendo
uiuit ex fide: qua inuocat dm̃ ut

Expanded text:
eum cor ejus reprehendit; quia ipsum reprehendit, non illud peccatum ejus, quod habitat in membris ejus. Cum vero non sinit regnare peccatum in suo mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, nec exhibet membra sua arma iniquitatis peccInest quidem peccatum in membris; sed non regnat, si non obediatur desideriis ejus. Et ideo dum quod non vult, agit, id est, non vult concupiscere, concupiscit, consentit legi, quoniam bona est. Hoc enim vult et ipse quod lex; quia vult ipse non concupiscere, et lex dicit, Non concupisces . In hocbio consentit legi: concupiscit tamen, quia non est sine peccato; sed jam non ipse operatur illud, sed id quod in illo habitat peccatum. Ideo non eum reprehendit cor ejus in omni vita ejus; hoc est, in fide ejus, quia justus ex fide vivit: et ideo fides eius est uita eius. scit enim quia non habitat in carne eius bonum, ubi habitat peccatum; sed non ei consentiendo uiuit ex fide, quia inuocat deum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ter docet uenire ad suũ filium.
Non eñĩ frustra seriptu ẽ in ꝓpħis
&e ert̃ om̃s docibiles di. Qđ te¬
stimoniũ cũ premisisset: tẽ sub¬
didit. Omĩs qui audiuit a pa¬
tre & didicit: uenit ad me.
Sieut gͦ integre loquim̃ eũ de ali¬
quo litteraꝵ. magistro qui in ci¬
uitate solus ẽ dicimꝰ. om̃s iste
Hic litteras docet. ñ qr om̃s diset̃.
s qr nemo nͥ ab illo discit quieũq
ibi litteras discit: ita recte dici
nemo aliter uenit. Cur aute ñ
om̃s doceat. aꝑuit apł̃s quantũ
aꝑiendũ iudicauit. Qͥa uolens

Expanded text:
suum Filium. Non enim frustra scriptum est in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quod testimonium cum praemisisset, tunc subdidit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimnemo aliter venit. Cur autem non omnes doceat, aperuit Apostolus, quantum aperiendum judicavit: quia volens
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qr om̃s quos docet miseđia e
cetͥ quos aut̃e ñ docet iucdicio
& que uult obdurat. S miserit᷑
bona tribuens: obdurat ddigna
retribuens. Aut si & ista ut qui¬
dã distinguere maluert̾. uerba
sunt eiꝰ eiu apłs ait. dicis itaq
mͥ. ut ipse dixisse accipiat᷑. gͦ cu¬
ius uult miseret᷑ & qu̾e uult
huc conquerit᷑. nã uoluntatieiꝰ
qͥs resistit: nũqͥd responsũ: ab
apło. O homo falsum ẽ qđ dixi¬
sti: S responsum ẽ. o homo tu
qͥs es qui respondeas do. Nũqͥd
dicit figmentũ ei qui se fuixit.

Expanded text:
 omnes quos docet, misericordia docet; quos autem non docet, judicio et quem vult obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna retribuens. Aut si et ista, ut quidam distinguere maluerunt, verba sunt ejus cui Apostolus ait, Dicis itaque mihi: ut ipse dixisse accipiatur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? numquid responsum est ab Apostolo, O homo, falsum est quod dixisti? Non: sed responsum est, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
uult saluos fieri. & in agnitionẽ
ueritatis uenire. Nã & si illos quib stulti¬
cia ẽ uerbũ erucis. ut ad xꝑm ue¬
nirent docere uoluisset: ꝓcul du¬
bio uenirent & ipsi. Non eñĩ fal¬
lit aut fallit᷑ qui ait. Om̃is qui
audit a patre & didicit uenit
adine. Absit gͦ ut quisquã ñ ue¬
niat: qui a patre audiuit & di¬
dicit. Quare inquiunt ñom̃s
qocet e Si dixerimꝰ qui nolt̾ di¬
scere quos ñ docet: respondebit᷑ no
luit intelligi sẽs eyprianꝰ qđ di¬

Expanded text:
eri, et in agnitionem veritatis venire . Nam si et illos quibus stultitia est verbum crucis, ut ad Christum venirent, docere voluisset, procul dubio venirent et ipsi. Non enim fallit aut fallitur qui ait, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Absit ergo ut quisquam non veniat, qui a Patre audivit et didicit. 15. « Quare, » inquiunt, « non omnes docet? » Si dixerimus quia nolunt discere quos non docet; respondebitur noluit intelligi sanctus Cyprianus  D
Abbreviated transcription (Latin):
esse quis ambigat:
ex itaq gr̃a quȩ occulte hu¬
Amanis cordib diuina largi¬
tate tribuit᷑: a nullo duro cor¬
de respuit᷑. Id̃o quippe tribu¬
itur: ut cordis duricia primi¬
tusi auferat᷑. Qñ gͦ pater intꝰ
auidit᷑ & docet ut ueniat᷑ ad fi¬
liũ: Aufert cor lapideũ & dãt
cor carneũ: sicut ꝓpħa p̃dican¬
te ꝓmisit. Sic quippe fecrt fili¬
os ꝓmissionis & uasa miscđit¬

Expanded text:
esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur. Ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet, ut veniatur ad Filium, aufert cor lapideum, et dat cor carneum, sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit filios promissionis, et vasa miseri
Abbreviated transcription (Latin):
priusꝗͣ ista heresis oriret᷑ ñ hab¬
erunt necessitat̃e in hac difficiliĩ
ꝓcul dubio facerent: si responie¬
re talib eogerent᷑. Unde factũ
ẽ: ut de gr̃a d̃ĩ qͥd sentirent breui¬
ter quibusda seriptoꝵ suoꝵ lo¬
cis & transcunt̃ attingerent. Im¬
morarent᷑ uͦ in eis q̃ aduersus in

Expanded text:
priusquam ista haeresis oriretur, non habpriusquam ista haeresis oriretur, non habuerunt necessitatem in hac difficili aduod procul dubio facerent, si respondere talibus cogerentur. Unde factum est ut de gratia Dei quid sentirent, breviter quibusdam scriptorum suorum locis et transeunter attingerent: immorarentur vero in eis quae adversus in
Abbreviated transcription (Latin):
caderet hinc posset auferre.
iustissima om̃ino s inserutabi¬
lia st̃ iudicia eiꝰ. Que cũ ita sint:
ñ debuit repudiari sententia li¬
bri sapientie. qui meruit in ec¬
longa annositate recitari. &
ab om̃ib xꝑianis ab ep̃is usq
ad extremos laicos fideles. peni¬
tentes. cathecuminos. eũ uenera¬
dione diuinȩ auctoritatis audi¬
ri. Certe si de diuinarũ seripta
tractatorib qui fuert̾ ante nos
ꝓferrẽ defensioñe huiuisce senten¬
tiȩ. quã nẽ solito diligentiꝰ atq
copiosiꝰ contra nouũ pelagianoꝵ.
defendere urgem᷑ error̃e. hoc ẽ
grãm d̃i ñ sedm merita nr̃a dari.
& gratis dari cui dat᷑. qr neq uo¬
lentis neq currentis s miserentis
.ẽ di. iusto aut̃ iudicio ñdari
dm̃. si huiꝰ ergo sententiȩ defen¬
sionẽ ex dinoꝵ eloquioꝵ nos
p̃cedentib eatholicis tractatorib
agimꝰ acquiescerent. Hoc eñĩ si¬
gnificastis litteris ur̃is. Qͥad gͥ on
est ut eoꝵ serutem᷑ opuscła. qui

Expanded text:
caderet hinc posset auferre, justissima omnino, sed inscrutabilia sunt judicia ejus. 27. Quae cum ita sint, non debuit repudiari sententia libri Sapientiae, qui meruit in Ecisti tam longa annositate recitari, et ab omnibus Christianis, ab episcopis usque ad extremos laicos fideles, poenitentes, catechumenos, cum veneratione divinae auctoritatis audiri. Certe enim si de divinarum Scripturarum tractatoribus qui fuerunt ante nos, proferrem defensionem hujusce sententiae, quam nunc solito diligentius atque copiosius contra novum Pelagianorum defendere urgemur errorem; hoc est, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et gratis dari cui datur; quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; justo autem judicio non dari Deum : si hujus ergo sententiae defensionem ex divinorum eloquiorum nos praecedentibus catholicis tractatoribus agimus, acquiescerent: hoc enim significastis litteris vestris. Quid igitur opus est ut eorum scrutemur opuscula, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃italem uitalemq uirtut̾ẽ. etiam
siñ sit animal mundus. quȩ uirtus
in angłis sanctis ad decorandũ atq acd¬
ministrandũ mundũ do seruit ⁊ et a
quib ñ intelligitur rectissime credi
atq occuldo ministerio constituta: nũc
appellaueri. S sp̃s angłicos. sc̃a scͥptu¬
ra nomine animarũ significare ñ so¬
let. Proinde in eo quod circa finem
libri huius dixi. rationales ⁊ intelle¬
ctuales numeri beatarũ animarũ
atq sc̃arum. legẽ ipsam di sine qua
foliũ de arbore ñ cadit. & eui capilli
nr̃i numerati sunt. nulla int̾posita na¬
tura excipientes usq ad t̾rena ⁊ infer¬
na iura transmittunt ⁊ ñ uideo quẽ¬
admodũ uocabulũ animarũ scłm
scͥpturas sc̃as forsitan possit ostendi.
qñquide hic ñ nisi angłos scõs intelli¬
gi uolur: quos habere animas nus¬
qͣm me legisse in diuinis eloquiis ca¬
nonicisq recolo: Hic liber sic incip̃:

Expanded text:
spiritalem uitalemque uirtutem, etiamsi non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditatque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et inferna iura transmittunt, non uideo, quemadmodum uocabulum animarum secundum scripturas sanctas forsitan possit ostendi, quandoquidem hic non nisi angelos sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo. Hic liber sic incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
qui & ipso diabolo utit᷑ pessimo. s
utilsue ad exercendã & ꝓbandam
fidem & pietat̾e bonoꝵ. ñ sibi qui
omĩascit añquãfiant. s nob quib
erat necessariũ ut eo modo ageret᷑
nobiseũ. Numqͥd ñ sua uoluntate
absalon elegit consiliũ qđ sibi obe¬
rat: & tñ ido fecit : qr exaudierat
bonũ: ut inducat dñs suꝑ absalon
mala omĩa. Bonũ consiliũ dixit
qd ad tempꝰ ꝓderat cause: qr pro
ipso erat contra patrem eiꝰ contra
quẽ rebellauerat. ut eũ posset opprime¬
re. nͥdñs eonsiliũ dissipasset qđ decdat a¬
chitofel: agendo incorde absalon
ut tale consiliũ refutaret. & aliud
qd ei ñ expeddiebat eligeret. Quisñ
ista diuina iudicia contremiscat: qͥ¬

Expanded text:
Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat conquem rebellaverat, ut eum posset opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde Absalom, ut tale consilium repudiaret, et aliud quod ei non expediebat eligeret . Quis non ista divina judicia contremiscat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa: Qͥd ait illi qͥ maledicentẽ
dd̃. & qͥs dicet ei quarefrcistisie:
Deinde seript᷑a diuina plenã senten¬
tiam regis uelut ab alio initio repe¬
tendo comm̃dans: & dixit inqͥt dã
ad abẏsai & adom̃s pueros eius
Ecce filiꝰ m̃s qui exiit de utero meo
querit animã meã: & adhuc mͥfiliꝰ
iemini: Sinite illũ ut maledicat
qm̃ dixit illi d̾s: ut uideat dñs
humilitatẽ meã: & retribuat m
hona ꝑ maledicto eiꝰ indie isto. Qͦ¬
modo dixerit dñs huic hõi maledi¬
cur dauid. qͥssapiens &̾ intelligit:
Nonem̃ iubendo dixit uͥ obedientia
malã in hoc peccatũ iusto iudicio¬
suo & occulto inelinauit. Ideo di¬
ctum ẽ. dixit eidñs. Namsi uiben
t optemꝑasset dđo: laudandus potiꝰ
sa tacita ẽ. eur ei dñs isto modo di
uti cordib & maloꝵ adlaude atq
augmentũ bonoꝵ. Sic usus ẽ iu¬
da tradente xꝑm: sic usus ẽ iudeis
erucifigentib xꝑm. & quanta ĩn
bona p̃stitit popłis eredit᷑is.

Expanded text:
ledicentem David. Et quis dicet ei, Quare fecisti sic? Deinde Scriptura divina plenam sententiam regis velut ab alio initio repetendo commendans: Et dixit, inquit, David ad Abessa et ad omnes pueros ejus: Ecce filius meus qui exiit de utero meo; quaerit animam meam, et adhuc modo filius Gemini? Sinite illum, maledicat, quoniam dixit illi Dominus, ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubti obtemperasset Deo, laudandus potius sa tacita est cur ei Dominus isto modo dixuti cordibus et malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum; sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris!
Abbreviated transcription (Latin):
ut fugerent: & hoc factum ẽ ut iii¬
dicaret᷑ pecc̃m eo modo quo fuerat
uindicandũ. Unde dicit dñs ad i¬
sum naue. Nonpotert̃ filii isrfui
sistere a facie in imicorũ suoꝵ. Qa
ẽ ñ potert̃ subsistere: Quare ñ fus¬
sistebant ꝑ liberũ arbitriũ. s pti
morẽ turbata uoluntate fugiebant:
adu̾sus popłm d̃i quẽ ducebat ũc
naue. sua uoluntate pugnarunt:

Expanded text:
ut fugerent, et hoc factum est ut vinut fugerent, et hoc factum est ut vindicaretur peccatum et modo, quo fuerat vindicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorun poterunt subsistere? » Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant, adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt?
Abbreviated transcription (Latin):
uersus eos qui gr̃am cdi uehem̃¬
ter oppugnant. qua uoluntas hu¬
mana ñ tollit᷑. s ex mala mutatur
& sic disputasse: ut ñ magis ego quã
ta sit. euidentissimis testimoniis ue¬
ritatis. Que script᷑a diuina si di¬
ligent̃ inspiciat᷑: ostendit ñ solas bo¬
nas hominũ uoluntates. quas ipse
facit ex malis. & a se factas bonas in
actus bonos & in eternã dirigit ui¬
tam: uerũ etiã illas q̃ coiseruant scłi
creaturã ita e̾e indi potestate. ut eas
quo uoluerit. q̃n uoluerit faciat in¬
clinari: uł ad bñficia quibusdam
prãnda. uł adpenas quibusdã inge¬
rendas. sicut ipse iudicat. occultis
iustissimo. Nã inuenimꝰ aliqua pte¬
cata etiã penas eẽ alioꝵ peccators:
sicut st̃ uasa irȩ q̃ ꝑfecta dicit apłs
in ꝑditionẽ: sicut ẽ induratio pha¬
raonis. euiꝰ & causa dr adostenden¬
dam in illo uirtute di : sicuti ẽ fu¬
ga isrłitarũ a facit hostiũ de ciui¬
tate hai. In animo eñ factus ẽ timx

Expanded text:
ersus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur  sic disputasse, ut non magis ego, quam ta sit evidentissimis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissbitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta dicit Apostolus in perditionem : sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur, ad ostendendam in illo virtutem Dei : sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de civitate Gai; in animo enim factus est timor
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qđ tantũ est ut hoc pietati ñ um¬
putet ds̃. quãuis aliter sit beatꝰ
sine pecc̃o. aliter aut̃ beatus cui ñ
imputat dñs pecẽm : ñ numis exi¬
stimo reluctandũ. Scio enĩ quibus¬
dã ẽẽ uisũ quoꝵ de hacre sententi¬
am ñ audeo reprehendere. quãquã
nec defendere ualeã: s plane qͥsꝗs
negat nos orare debere ne intremꝰ
intẽptationẽ. negat aut̾ hoc qͥ con¬
tendit ad ñ peccandũ gr̃ȩ di ad utto¬
riũ ñ ẽẽ hõi necessariũ. s sola lege accepta
humanã suffic̾e uoluntate : ab au¬
rib omniũ remouendũ. & ore õi¬
um anathematizandũ eẽ ñ du

Expanded text:
est, quod tantum est, ut hoc pietati non imest, quod tantum est, ut hoc pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus sine peccato, aliter autem beatus cui non imputat dominus peccatum — non nimis existimo reluctandum. scio enim quibusdam esse uisum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere, quamquam nec defendere ualeam. sed plane quisquis negat nos orare debere, ne intremus in temptationem — negat autem hoc qui contendit ad non peccandum gratiae dei adiutorium non esse homini necessarium, sed sola lege accepta humanam sufficere uoluntatem — ab auribus omnium remouendum et ore omnium anathemandum esse n
Abbreviated transcription (Latin):
habitat in carne mortali nr̃a. sed̾m
uitiũ qđ peccantis pͥmi hõis uolun¬
tate contractũ ẽ. cuiꝰ pecc̃ĩ deside¬
quãuis in carne habitanti ad nul¬
lum opꝰ malũ om̃ino consentit uł
facti uł dicti uł cogitatus. quãuis
ipsa concupiscentia moueat᷑. que
alio modo pecc̃i nom̃ accepit. qđ
ei consentire peccare sit. nobisq:
moueat᷑ inuitis: Subtilit̾ quidem
ista disc̾nit: s uideat qͥd agat᷑ de
dñica orõne ubi dicimꝰ. dimute
nob̾ debita nr̃a. Qd nͥ fallor ñ opꝰ
ẽẽt dicere: sinũquã uł inlapsu
lingue. uł in oblectanda cogit̃one
eiusdẽ pecc̃ĩ desideriis aliquantũ
multis offendimꝰ om̃s. Non eñĩ offen¬
dit nͥ cui mala concupiscentia contͣ
iusticiȩ rationẽ appetendo seuuitan¬
do. faciendũ uł dicendũ uł cogitan¬
dumn aliqͥd qđ ñ debuit siue fallens
siuie p̃ualens ꝑsuadet. Postremosi
excepto illo capite nr̃o sui corꝑis sal¬
eiꝰ. siue qr ꝓnullo pecc̃o habendũ

Expanded text:
carne mortali nostra secundum vitium quod peccantis primi hominis voluntate contractum est, cujus peccati desidequamvis in carne habitanti, ad nullum opus malum omnino consensit, vel facti, vel dicti, vel cogitati, quamvis ipsa concupialio modo peccati nomen accepit, quod ei consentire peccare sit nobisque moueatur inuitis: subtiliter quidem ista discernit, sed uideat quid agatur de dominica oratione, ubi dicimus: dimitte nobis debita nostra. quod, nisi fallor, non opus esset dicere, si numquam uel in lapsu linguae uel in oblectanda cogitatione eiusdem peccati desideriis aliquantum multis offendimus omnes. non enim offendit, nisi cui mala concupiscentia contra iustitiae rationem appetendo seu uitando faciendum uel dicendum uel cogitandum aliquid, quod non debuit, siue fallens siue praeualens persuadet. postremo, si excepto illo capite nostro, sui corporis saleius siue quia pro nullo peccato habendum
Abbreviated transcription (Latin):
ista omĩa singłariter admiran¬
da & alia siqua eiꝰ ꝓpria ueris¬
me dici possunt. singłariter i
illo accepit humana hoc e nr̃a
nat᷑a nullis suis p̃cedentib men¬
tis. Respondeat hic homo q̃o si
audet & dicat. Cur ñ & ego
si audierit. O homo tu quis esc
respondeas do. nec sie cohibeat s
augeat impudentiã suã & dicat.
quomͦ audiam. tu qͥs õ homo. ẽ
sim qd audio. id est homo. qͣ
ille: Dĩ enĩ gr̃a ille talis ae tan¬
tus ẽ. Cur diuersa ẽ gr̃a:ͥ ubi cõ
anꝰ s insanꝰ hȩc dicat: Appareat
itaq nobis in nr̃o capite ipse fons
se ꝑ cuncta eiꝰ membra diffundit.
a gr̃a fit ab in itio fidi suȩ homo
quicũq xꝑianꝰ: qua gr̃a hõ ille
ab initio suo factus ẽ xꝑc. De ips
natus. Eode sꝑu fit in nobis ri¬
missio peccatoꝵ : quo sꝑu factũ
ẽ ut nullũ haberet ille peccatũ

Expanded text:
ista omnia singulariter admiranista omnia singulariter admiranda, et alia si qua ejus propria verissime dici possunt, singulariter in illo accepit humana, hoc est, nostra natura, nullis suis praecedentibus meritis. Respondeat hic homo Deo, si audet, et dicat, Cur non et ego? Et si audierit, O homo, tu qui es qui respondeas Deo ? nec sic cohibeat, sed augeat impudentiam, et dicat, Quomodo audio, Tu qui es, o homo? Cum sim quod audio, id est homo, quoille? At enim gratia ille talis ac tantus est. Cur diversa est gratia,  sed insanus haec dicat? Appareat itaque nobis in nostro capite ipse fons semper cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicunque Christianus, qua gratia homo ille ab initio suo factus est Christus: dnatus; eodem Spiritu fit in nobis remissio peccatorum quo Spiritu factum est ut nullum haberet ille peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
dari. ut huic ueritati contradi¬
centes ingeniosi hoĩes. hȩc ab omĩ¬
um aurib & cogitationib abigen¬
Qui ut hoc esset. quib tande suis
uł oꝑum uł fidi p̃cedentib meri¬
tis. nat᷑a humana q̃ in illo est cõ¬
parauit: Respondeat᷑ queso.
ille homo ut a uerbo patri coȩ¬
terno in unitatẽ ꝑsonȩ assũptus
filiꝰ d̃i unigenitꝰ esset. ũn hoc me¬
ruit: Qd eiꝰ bonũ qualecũq p̃¬
cessit: Qͥd egit ante: Qͥd ere¬
didit: Qͥdpetiuit ut ad hanc
in effabilem excellentiã ꝑueniret:
Nonne faciente ac suscipiente u̾bo
ipse homo ex quo ẽẽ cepit. filiꝰ d̃i
unicus ẽẽ cepit: Nonne filiũ di
unicũ femina illa gr̃a plena con¬
cepit: Nonne de sꝑu sc̃o & uir¬
gine maria difiliꝰ unicus natus
est. ñ carnis cupidine s solo d̃i mu¬
uere: Num ꝗd metuendũ fuit
ne accedente etate homo ille libe¬
ro peccaret arbitrio: Aut ido in
illo ñ libera uoluntas erat ac ñ
tanto magis erat quanto magis ser¬

Expanded text:
dari, ut huic veritati contradicentes ingeniosi homines haec, ab omnium auribus et cogitationibus abigenesus: qui ut hoc esset, quibus tandem suis vel operum vel fidei praecedentibus meritis natura humana quae in illo est comparavit? Respondeatur quaeso: ille homo, ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit? Quod ejus bonum qualecumque praecessit? Quid egit ante, quid credidit, quid petivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Nonne faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit? Nonne Filium Dei unicum femina illa gratia plena concepit? Nonne de Spiritu sancto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est, non carnis cupidine, sed singulari Dei munere? Numquid metuendum fuit, ne accedente aetate homo ille libero peccaret arbitrio? Aut ideo in illo non libera voluntas erat, ac non tanto magis erat, quanto magis pec
Abbreviated transcription (Latin):
illa ineffabiliter facta hõis a do
ũbo susceptio singłaris: ut filiꝰ
di & filiꝰ hõis simul. & filiꝰ hõis
ꝓpt̾ susceptũ hominẽ. & filiꝰ dĩ
ꝓpter suscipientẽ unigenitũ. ds
ueraciter & ꝓprie diceret᷑ꝰ ne ñ
trinitas s qͣuat̾nitas crederetur.
Predestinata ẽ ista natͣȩ humanȩ
tanta & tam celsa & summa sub¬
uectio. ut quo attolleret᷑ altiꝰ
ñ haberetͥ sicut ꝓ nobis ipsa di¬
uinitas quousq se deponeret hu¬
miliꝰ ñ habuit : quã suscepta na¬
tura hõis eũ infirmitate carnis us¬
ꝙ ad mortem erueis. Sicut gͦ p̃¬
destinatus ẽ ille unꝰ ut caput
nr̃m esset: ita multi p̃destinati
sumꝰ ut membra eiꝰ essemꝰ. Huma¬
na hie merita conticescant q̃ ꝑie

Expanded text:
illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita conticescant, quae p
Abbreviated transcription (Latin):
frigide orant. q̃m docente dño didi¬
cert̃ scire dm̃ qͥd nobis necessariũ sit
priusꝗͣ petimꝰ ab eo. Num ꝓꝑter ta¬
les huius sententiȩ ueritas deserenda:
aut ex euangłio delenda putabit᷑:
mmo cũ constet alia dñm danda etiã
ñ orantib sicut initiũ fiłi. alia ñ nͥ
orantib p̃parasse sicut usq infiñe ꝑ¬
seuerantiã: ꝓfecto qͥex se ipso hanc ha
bere se putat. ñ orat ut habeat. Ca¬
uendum ẽ igit᷑ ne dum timemꝰ ne
tepescat hortatio. extinguat᷑ oratio:
accendat᷑ elatio. Dicat᷑ ergo uerũ
maxime ubi aliqua questio ut dica¬
tur impellit. & capiant qui posst̾:
ne forte eũ tacet᷑ ꝓpter eos qui caꝑe
ñ posst̃. ñ solum ueritate fraudent᷑
lierũ etiam falsitate capiant᷑ qui ue¬
rium caꝑe quo caueat᷑ falsitas posst̃.
Facile est eñi immo & utile: ut taceat᷑
aliqđ uerũ ꝓpter incapaces. Unde il
lud dm̃i. Ad huc multa habeo uobis

Expanded text:
frigide orant, quoniam Domino dicente didicerunt, scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab eo . Num propter tales hujus sententiae veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Deum, danda etiam non orantibus, sicut initium fidei; alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam: profecto qui ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendatur elatio. 40. Dicatur ergo verum, maxime ubi aliqua quaestio ut dicatur impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
isti remoti st̾ ꝓpter qͦs hȩc agimus.
ut licet ñdum uelint fateri p̃de¬
stinatos ẽẽ qui ꝑ d̃i grãm fiant
obedientes atq ꝑmaneant. iam
tn fateant᷑ qđ eoꝵe p̃ueniat uolun¬
tatem quib dat᷑ hec gr̃a. Id̃o uti¬
q ne ñ gratis dar credat᷑ gr̃a si¬
eut ueritas loquit᷑: s potius sed̾m
p̃cedentis merita uoluntatis. si¬
eut contra ueritatem pelagianꝰ
error obloquit᷑. Preuenit ergo &
fidem gr̃a. Alioquin. sifides eam
preuenit. ꝓeul dubio preuenit
eam & uoluntas. qm̃fides sine uo¬
luntate ñ potest esse.Si autẽ gr̃a
preuenit fide q̃m preuenit uolun¬
tatem: ꝓfecto preuenit omñe obedi¬
entiã. Preuenit etiã caritatem:

Expanded text:
isti remoti sunt, propter quos haec agimus, isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinatos esse, qui per Dei gratiam fiant obedientes atque permaneant; jam tamen fateantur, quod eorum praeveniat voluntatem quibus datur haec gratia: ideo utique, ne non gratis dari credatur gratia, sicut veritas loquitur; sed potius secundum praecedentis merita voluntatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloquitur. Praevenit ergo et fidem gratia: alioquin si fides eam praevenit, procul dubio praevenit et voluntas, quoniam fides sine voluntate non potest esse. Si autem gratia praeuenit fidem, quoniam praeuenit uoluntatem, profecto praeuenit omnem oboedientiam, praeuenit etiam caritatem
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ solum id ambo ñ capiant. ue
rũ etiam qui ẽ intelligentior ipse
est capacior ut discat: eo magis ẽ
doneus ut alios doceat. Instat ini¬
micus gr̃ȩ atq urget modis om̃b
ut eredat᷑ gr̃a d̃ĩ scd̃m merita nr̃a
dari. ac sie gr̃a iam ñsit gr̃a. &
nos nolumꝰ dicere. qđ teste script᷑a
possumꝰ dicere. Timemꝰ enĩ uide¬
licet ne loquentib nobis offendat᷑
qui ueritatem ñ potest caꝑe. & ñ
timemꝰ ne tacentib nobis qui ueri¬
tatem potest caꝑe falsitate capiat᷑.
Aut enĩ sic p̃destinatio p̃dicanda
ẽ quẽadmodũ eam sc̃a seript᷑a e¬
uidenter eloquit᷑. ut in predesti
natis sine penitentia st̃ dona & uo¬
catio d̃i: aut gr̃am d̃i seđm meri¬
ta nr̃a dari est confitendũ. qđ sa¬
piunt pelagiani. Qũãuis ista
sententia qđ sepe iam diximꝰ lega¬
tur gestis ep̃oꝵ orientaliũ etiã ipsiꝰ
pelagii redamnata. Apelagianoꝵ
porro heretica ꝑuersitate tantũ

Expanded text:
ut ut rum etiam qui est intelligentior, ipse est capacior ut discat, eo magis est idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gratiae, atque urget modis omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia : et nos nolumus dicere, quod teste Scriptura possumus dicere? timemus enim videlicet, ne loquentibus nobis offendatur, qui veritatem non potest capere; et non timemus, ne tacentibus nobis, qui veritatem potest capere, falsitate capiatur? 41. Aut enim sic praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam sancta Scriptura evidens sine poenitentia sint dona et vocatio Dei; aut gratiam Dei secundum merita nostra dari confitendum, quod sapiunt Pelagiani, quamvis ista sententia, quod saepe jam diximus, legatur gestis episcoporum orientalium etiam ipsius Pelagii ore damnata . A Pelagianorum porro haeretica perversitate tantum