comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scandalizemur. etiam si multi mͦ nob̾cum man¬
ducant & bibunt. temporalit sacram̃ta. qui ha¬
bebunt infine ȩterna torm̃ta. Modo enĩ corpꝰ
xp̃i mixtum ẽ tanquam area. s nouit dñs
qui sunt eius. Si tu nosti qͦd trituras quia
ibi ẽ latens massa. nec consumit trituratio qͦd
purgatura ẽ uentilatio. certi sumus fr̃s. quia
om̃s qui sumus in corpore dñi & manemus in
illo. ut & ipse maneat in nobis. in hoc scło necesse
illos dico malos qui blasphemant xpm̃. raro enĩ
iam inueniuntur qui lingu blasphement. s
multi qui uita. necesse est gͦ. ut int̾ illos usq in
finẽ uiuamus. S quid ẽ quod ait. qui manet
in me & ego in illo: Quid nͥ quod martyres
audiebant. qͥ ꝑseuerauerit usq in finẽ hic sal¬
uus erit: Quomͦ mansit in illo sc̃s Taurentius
cuius hodie festiuitatẽ celebramus: Alansit

Expanded text:
scandalizemur, etiamsi multi modo nobiscum manscandalizemur, etiamsi multi modo nobiscum manducant et bibunt temporaliter sacramenta, qui habebunt in fine aeterna tormenta. Modo enim corpus Christi mistum est tanquam area, sed novit Dominus qui sunt ejus . Si tu nosti quid trituras, quia ibi est latens massa, nec consumit trituratio quod purgatura est ventilatio; certi sumus, fratres, quia omnes qui sumus in corpore Domini, et manemus in illo, ut et ipse maneat in nobis, in hoc saeculo necesinter illos dico malos, qui blasphemant Christum: rari enim jam inveniuntur qui lingua blasphemant, sed multi qui vita. Necesse est ergo ut inter illos usque in finem vivamus. 12. Sed quid est quod ait, Qui manet in me, et ego in illo ? Quid, nisi quod martyres audiebant, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ? Quomodo mansit in illo sanctus Laurentius, cujus hod
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse deseruit p̃ceptorem. nam ds̃ illi apposuit suc-¬
cessorem. Hoc totũ quod dñs de carne & sanguine
suo locutus ẽ. & qͦd in enis distributionis gratia
uitã nobis ꝓmisit ẽtnam. & qͦd hinc uoluit in¬
telligi manducatores & potatores carnis & san¬
guinis sui. ut in illo maneant. & ipse in illis. &
quod ñ intellexerunt qͥ crediderunt. & quod
spũalia carnalit̾ sapiendo scandalitati sunt.
ꝙ. qͦd eis scandalizantib & ꝑeuntib consolationi
dñs affuit discipłis. qui remanserant. ad quos
ꝓbandos int̾rogauit. nunqͥd & uos uultis ire.
ut responsio ꝑmansionis eoꝵ innotesceret nob̃
nã ille nouerat qͥa manebant. hoc gͦ totũ ad hoc
nobis ualeat dilectissimi. ut carnem xp̃i &
sanguinem. xp̃i. non edamus tantũ in sacram̃to
qͦd & multi mali. s usq ad sp̃s participationẽ
edamus & bibamus. ut in dñi corpore tanquam
m̃bra maneamus. ut eius spũ uegetemur & ñ

Expanded text:
ipse deseruit praeceptorem, nam Deus illi apposuit sucipse deseruit praeceptorem, nam Deus illi apposuit successorem. 11. Hoc totum quod Dominus de carne et de sanguine suo locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam nobis promisit aeternam, et quod hinc voluit intelligi manducatores et potatores carnis et sanguinis sui, ut in illo maneant et ipse in illis, et quod non intellexerunt qui non crediderunt, et quod spiritualia carnaliter sapiendo scandalizati sunt, et quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui remanserant, ad quos probandos interrogavit, Numquid et vos vultis ire? ut responsio permansionis eorum innotesceret nobis; nam ille noverat quia manebant: hoc ergo totum ad hoc nobis valeat, dilectissimi, ut carnem Christi et sanguinem Christi non edamus tantum in Sacramento, quod et multi mali; sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam mbra maneamus, ut ejus spiritu vegetemur et non
Abbreviated transcription (Latin):
ut redimeret nos. Ecce malum uidȩ in bonum
conuersum ẽ. Sathanas quantos martyres ꝑse¬
cutus ẽ : Si sachanas ꝑsequendo cessaret. hodie
tam głosam coronã scĩ laurentii ñ celebraremus.
Si gͦ ipsius diaboli malis oꝑibus bene uticur ds̃.
quod facit malus male utendo sibi nocet. ñ boni¬
tati dĩ contra dicit. Artifex illo uticur. & magnus
artifex. si illo uti ñ nosset. nec eum eẽ ꝑmitteret.
Ergo unus ex uobis diabolus ẽ ait. cum ego uos
duodecim elegerim. Potest & sic intelligi. quod
ait duodecim elegi. qͥa sacratus ẽ numerus. Non
enim qͥa perit inde unus. idõ illius numeri ho¬
nor demptus ẽ. nam in locum ꝑeuntis alius subro¬
gatus ẽ. Alansit numeriis consetratus duode-¬
narius numerus: qͥa ꝑ uniuersum mundum
hoc ẽ ꝑ quatuor cardines mundi. trinitatẽ fue¬
rant annuntiaturi. ideo quat̾ni. Se gͦ ext̃mina¬
uit uidas. ñ duodenarium numerũ uiolauit.

Expanded text:
ut redimeret nos. Ecce malum Judae in bonum ut redimeret nos. Ecce malum Judae in bonum conversum est. Satanas quantos martyres persecutus est? Si satanas persequendo cessaret, hodie tam gloriosam coronam sancti Laurentii non celebraremus. Si ergo ipsius diaboli malis operibus bene utitur Deus: quod facit malus, male utendo, sibi nocet; non bonitati Dei contradicit. Artifex illo utitur; et magnus artifex, si illo uti non nosset, nec eum esse permitteret. Ergo unus ex vobis diabolus est, ait, cum ego vos duodecim elegerim. Potest et sic intelligi quod ait, duodecim elegi, quia sacratus est numerus. Non enim quia periit inde unus, ideo illius numeri honor demptus est: nam in locum pereuntis, alius subrogatus est . Mansit numerus consecratus, numerus duodenarius; quia per universum mundum, hoc est per quatuor cardines mundi, Trinitatem fuerant annuntiaturi. Ideo ter quaterni. Se ergo exterminavit Judas, non duodenarium numerum violavit:
Abbreviated transcription (Latin):
luce ista mali male utuntur. Alale uiuendo enĩ
etiam ipsam lucẽ qua uident ad ministeriũ suoꝵ
scelerum usurpant. Iens ut faciat aliqͥd mali
malus lucere sibi uult ne offendat. qͥa iam intus
offendit & cecidit. Quod timet in corpore. iam in¬
currit in corde. Omnib gͦ bonis dĩ ne ꝑ singła
cuirrere longũ sit. male malus uticur. Contra
malis hominum maloꝵ. bene utitur bonus.
Et qͥd tam bonũ quam unus ds̃. quando quidem
ipse dñs dixit. nemo bonus nͥ unus ds̃. Quanto
gͦ ille melior. tanto melius utitur & malis nr̃is.
Q uid iuda peius int̾ omnes adherentes magistro:
Int̾ duodecim loculi ei cõmissi sunt. & dispensatio
pauꝑum distributa. Ingratus tanto beneficio.
honori tanto. accepit pecuniã. ꝑlidit iusticiã.
tradidit uitã mortiuis. quẽ ut discipłs secutus.
ut in imicus ꝑsecutus ẽ. Totum hoc malum iudȩ.
s malo euis bene usus est dñs. Tradi se ꝑtulit.

Expanded text:
Luce ista mali male utuntur: male vivendo enim Luce ista mali male utuntur: male vivendo enim etiam ipsam lucem qua vident, ad ministerium scelerum suorum usurpant. lens enim ut faciat aliquid mali malus, lucere sibi vult ne offendat, qui jam intus offendit et cecidit: quod timet in corpore, jam incurrit in corde. Omnibus ergo bonis Dei, ne per singula currere longum sit, male utitur malus: contra, malis hominum malorum bene utitur bonus. Et quid tam bonum quam unus Deus? Quandoquidem ipse Dominus dixit, Nemo bonus nisi unus Deus . Quanto ergo ille melior, tanto melius utitur et malis nostris. Quid Juda pejus? Inter omnes adhaerentes Magistro, inter duodecim, loculi illi commissi sunt, et dispensatio pauperum distributa: ingratus tanto beneficio, honori tanto, accepit pecuniam, perdidit justitiam: tradidit vitam mortuus; quem ut discipulus secutus, ut inimicus persecutus est. Totum hoc malum Judae; sed malo ejus bene usus est Dominus. Tradi se pertulit
Abbreviated transcription (Latin):
Ego undecun
elegi diceret. An eligitur diabolus. & in electisẽ
diabolus: Electi in laude solent dici. An electus ẽ
o iste de quo nolente & nesciente magnum aliqͥo
boni fieret: hoc ẽ ꝓprium dĩ. contrarium
iniqͥs. Sicut enĩ iniqui male utuntur bonis
oꝑibus dĩ. sic contra. ds bene utitur malis oꝑib
hominũ iniquoꝵ. Quã bonum ẽ membra cor¬
poris ita eẽ. quẽ admodum disponi ñ possunt nͥ
ab artifice dõ. Petulantia tam̃ quam male utit᷑
oculus. fallacia quã male utitur lingua fal¬
sus testis. nonne linguã suam & animã suã
prius trucidat. & alterum ledere se ꝑempto co¬
natur: Mlale utitur lingua. nec ido malum ẽ
lingua. Opus dei ẽ lingua. s bono oꝑe dĩ male-
utitur illa nequitia. Quomͦ utuntur pedibus.
qͥ currunt ad scelera: Quomͦ utuntur manibus
homicidȩ. & illis adiacentib forinsecus bonis
creaturis di qͣm male utuntur mali᷑ Auro
iudicia corrumpuntur. in nocentes oppͥmunt᷑.

Expanded text:
go, Undecim elegi diceret: an eligitur et diabolus, et in electis est diabolus? Electi in laude solent dici: an electus est et iste, de quo nolente et nesciente magnum aliquid boni fieret? Hoc est proprium Dei; contrarium iniquis. Sicut enim iniqui male utuntur bonis operibus Dei; sic contra Deus bene utitur malis operibus hominum iniquorum. Quam bonum est membra corporis ita esse, quemadmodum disponi non possunt nisi ab artifice Deo! Petulantia tamen quam male utitur oculis? Fallacia quam male utitur lingua? Falsus testis nonne lingua sua et animam suam prius trucidat, et alterum laedere se perempto conatur? Male utitur lingua, nec ideo malum est lingua: opus Dei est lingua, sed bono opere Dei male utitur illa nequitia. Quomodo utuntur pedibus qui currunt ad scelera? quomodo utuntur manibus homicidae? et illis adjacentibus forinsecus bonis creaturis Dei quam male utuntur mali? Auro judicia corrumpunt, innocentes opprimunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in m̃bro confirmaretur. Sic enĩ dictum ẽ. no¬
lebat ambulare in iudeam. qͥa querebant eum
uidei occidere. quasi ñ posset xp̃s & ambulare
int̾ iudeos. & ñ occidi a iudeis. Hanc enim po¬
tentiam. qͣndo uoluit demonstrauit. Nam cum
eum iam passurũ tenere uellent. ait illis. quẽ
queritis. responderunt ihm. & ille. ego sum.
ñ se occultans s manifestans. ad eam tam̃ mani¬
festationẽ illi ñ substiterunt. s redeuntes retro
ceciderunt. & tam̃ quia pati uenerat surrexert̃.
tenuerunt. ad uidicẽ adduxerunt. & occiderunt.
Sed qͥd fecerunt : Quod ait quȩdam scriptura.¬
Nterra terra traclita ẽ in manus impii. caro data
ẽ in potestatẽ iudeis. & hoc ꝓpterea. ut quasi sac¬
culus conscinderetur. unde nr̃m prȩtium ma¬
naret.
Erat aut in ꝓximo dies festus iudeoꝵ:

Expanded text:
in membro confirmaretur. Sic enim dictum est, Noin membro confirmaretur. Sic enim dictum est, Nolebat ambulare in Judaeam, quia quaerebant eum Judaei occidere: quasi non posset Christus et ambulare inter Judaeos, et non occidi a Judaeis. Hanc enim potentiam, quando voluit, demonstravit: nam cum eum jam passurum tenere vellent, ait illis, Quem quaeritis? Responderunt: Jesum. Et ille: Ego sum; non se occultans, sed manifestans. Ad eam tamen manifestationem illi non substiterunt, sed redeuntes retro ceciderunt . Et tamen quia pati venerat, surrexerunt, tenuerunt, ad judicem adduxerunt, et occiderunt. Sed quid fecerunt? Quod ait quaedam Scriptura, Terra tradita est in manus impii : caro data est in potestatem Judaeis. Et hoc propterea, ut quasi sacculus conscinderetur, unde nostrum pretium manaret. 3. Erat autem in proximo dies festus Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
inse. quod aut̃ ipse ñ continuo m̃bra eius. nam
si ñ ipsi eeñt membra eius ñ diceret. saule saule
qͥd me ꝑsequeris. ñ enim saulus ipsum s m̃bra
eius id ẽ fideles eius int̾ra ꝑsequebatur. noluit
tam̃ dicere scõs meos. seruos meos. postremo
honorabilius fr̃s meos. s me: hoc ẽ menbra mea
quib ego sum caput. His p̃dictis. puto nos in
hoc capitulo quod mͦ lectum ẽ non eẽ laboratu¬
ros. Sepe enĩ significatum ẽ in capite. qͦd futurũ
erat in corpore. Post hec inquit ambulabas
ihs in galyleam. non enim uolebat in uideam
ambulare. qͥa querebant eũ iudei int̾ficere.
Hoc est quod dixi. infirmitatinꝑe prebebat ex¬
emplum. ñ ipse ꝑdiderat potestatem. s nrãm
consolabatur fragilitatẽ. Futurum enim erat
ut dixi. ut aliqͥs fidelis eius absconleret se. ne
a ꝑsecutoribus inueniretur. & ne illi ꝓ crimine
obiceretur latibulum. p̃cessit in capite quod

Expanded text:
ipse: quod autem ipse, non continuo membra ejus. Nam ipse: quod autem ipse, non continuo membra ejus. Nam si non ipse essent membra ejus, non diceret: Saule, quid me persequeris ? Non enim Saulus ipsum, sed membra ejus, id est fideles ejus, in terra persequebatur. Noluit tamen dicere, sanctos meos, servos meos; postremo honorabilius, fratres meos: sed, Me, hoc est membra mea, quibus ego sum caput. 2. His praedictis, puto nos in hoc capitulo quod modo lectum est, non esse laboraturos: saepe enim significatum est in capite, quod futurum erat in corpore. Post haec, inquit, ambulabat Jesus in Galilaeam: non enim volebat in Judaeam ambulare, quia quaerebant eum Judaei interficere. Hoc est quod dixi; infirmitati nostrae praebebat exemplum. Non ipse perdiderat potestatem, sed nostram consolabatur fragilitatem. Futurum enim erat, ut dixi, ut aliquis fidelis ejus absconderet se, ne a persecutoribus inveniretur; et ne illi pro crimine objiceretur latibulum, praecessit in capite quod
Abbreviated transcription (Latin):
scđm hominem se plurimũ comm̃ dauit fidi
urẽ. Hoc & enim semꝑ agit dictis & factis suis.
ut & ds credatur & homo. ds̃ qui nos fecit.
homo qͥ nos quesiuit. ds cum patre semper.
homo nobiscum ex tempore. Non enĩ quere¬
ret quẽ fecerat. nͥ fieret ipse quod fecerat. ue¬
t᷑um hoc mem̃tote. & de cordib ur̃is nolice di
mittere sic eẽ xꝑm hominẽ factum. ut ñ desti¬
terit ds̃ eẽ. Alanens cłs accepit hominẽ. qui
fecit hominẽ. Quando gͦ latuit ut homo. ñ
potentiam ꝑdidisse putandus ẽ. s exemplum
infirmitati p̃buisse. Ille enim qͣndo uoluit
detentus ẽ. quando uoluit occisus ẽ. S qm̃
futura erant m̃bra eius id ẽ fideles eius qui ñ
haberent illam potestatẽ quam ha. bebat ipse
ds nr̃ quod latebat. quod se tanqͣm ne occidere¬
tur occultabat. hoc indicabat factura ẽẽ m̃bra
sua. in quib utiq m̃bris suis ipse erat. Non
enim xp̃s in capite & ñ in corpore. s xp̃s totus
in capite & in corpore. Quod gͦ membra eius

Expanded text:
m hominem se plurimum commendavit fidei nostrae. Etenim semper hoc agit dictis et factis suis, ut Deus credatur et homo: Deus qui nos fecit, homo qui nos quaesivit; Deus cum Patre semper, homo nobiscum ex tempore. Non enim quaereret quem fecerat, nisi fieret ipse quod fecerat. Verum hoc mementote, et de cordibus ominem factum, ut non destiterit Deus esse. Manens Deus accepit hominem, qui fecit hominem. Quando ergo latuit ut homo, non potentiam perdidisse putandus est, sed exemplum infirmitati praebuisse. Ille enim quando voluit detentus est, quando voluit occisus est. Sed quoniam futura erant membra ejus, id est fideles ejus, qui non haberent illam potestatem quam habebat ipse Deus noster; quod latebat, quod se tanquam ne occideretur occultabat, hoc indicabat factura esse membra sua, in quibus utique membris suis ipse erat. Non enim Christus in capite et non in corpore, sed Christus totus in capite et in corpore. Quod ergo membra ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
enim occisus ẽ cito. s cruciatus ẽ in igne. Dui
uiuere ꝑmissus ẽ. immo ñ diu uiuere ꝑmissus
ẽ. s tarcle mori compulsus ẽ. In illagͦ longa
morte. in illis torm̃tis quia bene manducaue¬
rat & bene biberat. tanqͣm illa esca saginatus.¬
& in illo calice ebrius torm̃ta non sensit. Ibi
enim erat qͥ dixit. sp̃s est qui uiuificat. Caro
enim ardebat. s sp̃s animã uegetabat. Non cessit.
& in regnũ successit. Dixerat aũt illi xistus
martyr sc̃s. cuius diem qͥnto ab hinc retro die
celebrauimus. Noli merere fili. Ep̃s enim erat
ille. iste diaconus. Noli merere in qͥt. sequeris
me post triduum. Triduum aut̃ dixit. mediũ
int̾ diem passionis scĩ xisti. & diem hodiernȩ
passionis scĩ laurentii. triduum ẽ medium.

Expanded text:
sus est cito, sed cruciatus est in igne: diu vivere permissus est; imo non diu vivere permissus est, sed tarde mori compulsus est. In illa ergo longa morte, in illis tormentis, quia bene manducaverat et bene biberat, tanquam illa esca saginatus et illo calice ebrius, tormenta non sensit. Ibi enim erat qui dixit, Spiritus est qui vivificat. Caro enim ardebat, sed spiritus animam vegetabat. Non cessit, et in regnum successit. Dixerat autem illi Xystus martyr sanctus, cujus diem quinto ab hinc retro die celebravimus: « Noli moerere, fili. » Episcopus enim erat ille, iste diaconus. « Noli moerere inquit; sequeris me post triduum. » Triduum autem dixit medium inter diem passionis sancti Xysti, et diem hodiernae passionis sancti Laurentii. Triduum est medium.
Abbreviated transcription (Latin):
O consolatio. Non ait. noli merere fili. desinet
ꝑsecutio & securus eris. s noli merere. qm̃ ego
p̃cedo tu sequeris. nec consecutlo tua differtur.
Triduum meliũ erit. & mecũ eris. Accepit ora¬
culum. uicit diabolum. ꝑuenit ad triumphum.

Expanded text:
O consolatio! non ait, Noli moerere, fili; desinet persecutio, et securus eris: sed, Noli moerere; quo ego praecedo, tu sequeris; nec consecutio tua differtur: triduum medium erit, et mecum eris. Accepit oraculum, vicit diabolum, pervenit ad triumphum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonarum. affectioĩs uocabulo secer nuntur
quib ille pat̾ intelligat᷑ ex quo omiã ⁊ qui
dre ꝓcedens. ꝙ cuncta scĩficans. Ut una aut̃
eademq in tͥnitate diuinitatis doceatur sic̃
dictũ est incło patre credi adiecta p̃positione
in ita
Et in ihũ xp̃o filio eius. ita ꝙ in
spũ scõ. memoratur. S ut manifestius fiat
quod dicimus. ex c̾sequentib approbabitur.
s equit᷑ namq post hunc sermonẽ. S ca¬

Expanded text:
 distinctio personarum, affectionis 99 vocabula secernuntur; quibus ille Pater intelligatur, ex quo omnia, et quia roque procedens, et cuncta sanctificans. Ut autem una eademque in Trinitate divinitas doceatur: sicut dictum est, in Deo Patre credi, adjecta praepositione in: ita et in Christo Filio ejus, ita et in Spirito Sancto memoratur. Sed ut manifestius fiat, quod diximus, ex consequentibus approbabitur. Sequitur namque post hunc sermonem:
Abbreviated transcription (Latin):
linguȩ ibi pre cȩteris eminebant. hebrea
gentium sapientes. latina ꝓpt romanos mul¬
tis ac pene omnib iam tunc gentib imꝑantes.
Sicebant gͦ pylato pontifices uideoꝵ. Noli
scribere rex iudeoꝵ. s quia ipse dixit rex

Expanded text:
linguae ibi prae caeteris eminebant: Hebraea gentium sapientes; Latina propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere: Rex Judaeorum, sed quia ipse dixit: Rex
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe. tu michi lauas pedes:
Quis enm ñ expauesceret.
seruum dño. hominem dõ. tam̃ hoc petrus fa-¬
cere maluit. qͣm ꝑpeti. ut sibi pedes lauarentur
a dño & deo. Nec putare debemus petrũ hoc¬
int̃ ceteros formidasse. atq recusasse. cũ id alii
ante ipsum libent̃ uel ȩquammit̃ sibi fieri ꝑmi¬
sissent. Facilius qͥppe sic accipiuntur ista uerba
ȩugłii. quia cũ dictum eẽt cepit lauare pedes
discipłoꝵ & ext̃gere lintheo quo erat p̃cinctus.
deinde subiunctum ẽ. uenit gͦ ad symonẽ pe¬
trum. quasi aliquib iã lauisset. & post eos ue¬
nisset ad petrum. Quis enĩ nesciat primum
apłoꝵ eẽ beatissimũ petrum: S ñ ita intelli-¬
gendum ẽ. quod post aliqͦs ad illum uenerit.
s quod ab illo ceꝑit. Quando gͦ pedes discipłoꝵ
lauare cepit. uenit ad eũ a quo cȩpit. id ẽ ad pe-¬
trum. & tunc petrus qͦd etiam qͥlibet eoꝵ expa¬
uisset. expauit atq ait. dñe tu mͥ lauas pedes:

Expanded text:
ne, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret  servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam perpeti ut sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis enim apostolorum esse beatissimum Petrum? Sed non ita intelligendum est, quod post aliquos ad illum venerit, sed quod ab illo coeperit. Quando ergo pedes discipulorum lavare coepit, venit ad eum a quo coepit, id est, ad Petrum, et tunc Petrus, quod etiam quilibet eorum expavisset, expavit, atque ait: Domine, tu mihi lavas pedes?
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. demoniũ habes. quã cum occidere. Ei
qͥppe dictum ẽ quod demoniũ haberet. qͥ demo¬
nes expellebat. Quid posset aliud dicere tur¬
ba turbulenta. quid posset aliud olere.:
Cȩnum commotum. turba turbata est. Unde a
ueritate turbam lippitudinis. turbauit claritas
lucis. Oculi enim ñ habentes sanitatẽ. non
possunt ferre luminis claritatẽ. Dñs aũt non
plane turbatus. s in sua ueritatẽ tranquillus. ñ
reddidit malum ꝓ malo. nec maledictum pro
malelicto. Quib si diceret. demoniũ habetiss
uos. uerũ utiq diceret. Non enĩ talia illi ueri¬
tati dicerent. nͥ eos diaboli falsitas irritaret.¬
N Quid gͦ respondit audiamus tranqͥlle. & tran

Expanded text:
dicere, daemonium habes, quam eum occidere. Ei quippe dictum est quod daemonium habebat qui daemones expellebat. Quid possit aliud dicere turba turbulenta? quid possit aliud olere coenum commotum, nisi putidum? Turba turbata est. Unde? a veritate. Turbam lippitudinis turbavit claritas lucis. Oculi autem non habentes sanitatem, non possunt ferre luminis claritatem. Dominus autem non plane turbatur, sed in sua veritate tranquillus, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto . Quibus si diceret, Daemonium habetis vos; verum utique diceret. Non enim talia illi veritati dicerent, nisi eos diaboli falsitas irritaret. Quid ergo respondit? Audiamus tranquille, et tran
Abbreviated transcription (Latin):
nis inuenitur. ut ẽ. posuerunt in cȩlum os suũ.
& uerticem capilli ꝑ ambulantium in delictis
suis. & multa huiusmodi que scripturis scĩs
non desunt. sicut alii tropi hoc ẽ locutionum
modi. de quib oꝑosius disputarem. nis euan-¬
gelista terminante euglm suum ipse compelle¬
rer meum terminare sermonem.

Expanded text:
eris invenitur: ut est: Posuerunt in coelo os suum ; eris invenitur: ut est: Posuerunt in coelo os suum ; et, Verticem capilli perambulantium in delictis suis ; et multa hujusmodi, quae Scripturis sanctis non desunt, sicut alii tropi, hoc est locutionum modi. De quibus operosius disputarem, nisi Evangelista terminante Evangelium suum, etiam ipse compellerer meum terminare sermonem.
Abbreviated transcription (Latin):
libus ambularent ad conspectum eius. uiam
tenentes quod eis factus est xp̃c. Et quia in ipsi
quoq ambulantes ñ sunt sine peccatis quȩ de
huius uitȩ infirmitate subrepunt. dedit elemo¬
sinarum remedia salutaria. quib eoꝵ adiuua¬
retur oratio. ubi eos dicere docuit. dimitte nob̾
cdebita nr̃a sicit ce nos climutimus debitoribus
nr̃is. Hoc agit ȩccłia spe beata in hac uita eris
sui primatum gerebat figuratam generalitate
ꝑsonam. Quod enim ad ipsum ꝓprie ꝑtinet.
natura unus homo erat: gr̃ã unus xp̃ianus.
habundantiori gr̃a unus idemq primus apłs.
Sed quando ei dictum ẽ tibi dabo claues regni
celoꝵ. & quodeunq ligaueris suꝑ terram crit li¬
gatum ꝙ in cęlis. & quodcunq solueris super

Expanded text:
libus ambularent ad conspectum ejus, viam libus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis factus est Christus. Et quia in ipso quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quae de hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aerumsui primatum, gerebat figurata generalitate personam. Quod enim ad ipsum proprie pertinet, natura unus homo erat, gratia unus christianus, abundantiore gratia unus idemque primus apostolus: sed quando ei dictum est, Tibi dabo claves regni coelorum, et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coeli
Abbreviated transcription (Latin):
Uenit enim de ira dĩ iusta. de qua scriptura lo¬
quens. homo inquit natus ex mullere breuis
uitȩ & plenus irȩ. cum ira dei ñ sit ut hominis
id ẽ ꝑturbatio concitati animi. s tranquilla
iusti supplicii constitutio. In hac ira sua ds non
continens sicut seriptum ẽ miserationes suas.
p̃ter alia solatia miseroꝵ quȩ generi humano
prebere ñ cessat. in plenitudine temporis quo
ipse sciebat hoc ẽẽ faciendum. misit filium suũ
unigenitum ꝑ quẽ creauit uniuersa. ut ma-¬
lauachrum regenerationis soluto reatu omnium
peccatoꝵ. & originalis uidelicet quod generatio
trahit. contra quã maxime regeneratio ẽ insti-¬
tuta.cx. cȩteroꝵ quȩ male agendo contracta sunt
liberarentur a dampnatione ꝑpetua. & uiuerẽt
in fide & spe & caritate pegrinantes in hoc scło
atq in eius temptationib laboriosis ac ꝑiculo¬
sis. consolationib aut̃ dei & corporalib ꝙ spĩa¬

Expanded text:
Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loVenit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum , per quem creavit universa, ut malavacrum regenerationis soluto reatu omnium peccatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
pignus accepimus. beatam uitã in spe habemus.
& si re ipsa ñdum tenemus. Spes aũt quȩ uide¬
tur non ẽ spes. Quod enim uidet qͥs quid spe-¬
rat : Si aut quod non uidemus sꝑamus. ꝑ pati¬
entiam expectamus. In malis aut̃ quȩ quisq
patitur ñ in bonis quib fruitur. opus ẽ patien¬
ua. Hanc itaq uitã de qua seriptum ẽ. nunqͥd¬
non temptatio est uita humana suꝑ terram.
in qua clamamus ad diñ libera nos a malo. cogit᷑
homo tolerare etiam remissis peccatis. quãuis ut
in eam ueniret miseriam. pͥmum fuerit causa
peccatũ. ꝓ ductior ẽ enim pena quam culpa. ne
paria putaretur culpa si cũ illa finirecur & peya.
liter hominem detinet pena. quẽ ad dampna¬
tonem sempit̾nam reum ñ retinet culpa. Hȩc ẽ
istoꝵ dierum quos in hac mortalitate agimus
malos. quãuis in eis diligamus uidere dies bo.¬
nos. flenda quidem s ñ reprehendenda conditio.

Expanded text:
m sanctum pignus accepimus, beatam vitam in spe habemus, m sanctum pignus accepimus, beatam vitam in spe habemus, etsi re ipsa nondum tenemus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . In malis autem quae quisque patitur, non in bonis quibus fruitur, opus est patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numqnon tentatio est vita humana idie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: quamvis ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa; ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. liter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio.
Abbreviated transcription (Latin):
luxerit. ꝙ ab ineunte pueritia castissimus ui¬
xerit. Hoc quidem in scripturis canonicis eui
denter non apparet. ueruntamen id quoq
multum adiuuat congruentiam huiuscȩ sen-¬
tentiȩ. quod illa uita ꝑ eum significata ẽ. ubi
non erunt nuptiȩ.¬
non erunt nuptiȩ. Hic ẽ discipulus qui te¬
stimonium ꝑhibet de his. & scripsit hȩc. ꝙ sci

Expanded text:
duxerit, et ab ineunte pueritia castissimus viduxerit, et ab ineunte pueritia castissimus vixerit . Hoc quidem in Scripturis canonicis non evidenter apparet: verumtamen id quoque multum adjuvat congruentiam hujusce sententiae, quod illa vita per eum significata est, ubi non erunt nuptiae. 8. Hic est discipulus ille qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec; et s
Abbreviated transcription (Latin):
lauerunt ambo ꝑ fidem. & in illa in ȩcernum
ꝓcellosissimȩ gubernaculum. ad liganda & sol¬
uenda peccata claues regni cȩloꝵ primus apł̃oꝵ
petrus accepit. eisdemq omnib scĩs ꝓpt̾ uitȩ
illius secretissimȩ quietissimum sinum. suꝑ
pectus xp̃i iohannes eugłista discubuit. q̃m nec
iste solus s uniuersa eccłia ligat soluitq percata
nec ille in principio uerbum dm̃ apud dm ꝙ
cȩtera de xp̃i diuinitate. os de totius dinnita¬
tis trinitate atq unitate sublimia. quȩ in illo
regno facie ad faciem contemplanda. nunc aũt̃
donec ueniat dñs in speculo atq in eniginate
contuenda sunt. quȩ p̃dicando ructuaret de
fonte dominici pectoris solus bibit. s ipse dñs
suis bibendum toto terrarum orbe diffudit.
S unt qui senserint & hic quidem non contempti¬
biles sacri eloquii tractatores a xp̃o iohannem
apłm ꝓpterea plus amatum. quod neq ueorem

Expanded text:
laverunt ambo per fidem, et illa in aeternum laverunt ambo per fidem, et illa in aeternum procellosissimae gubernaculum, ad liganda et solvenda peccata claves regni coelorum primus Apostolorum Petrus accepit: eisdemque omnibus sanctis propter vitae illius secretissimae quietissimum sinum, super pectus Christi Joannes evangelista discubuit. Quoniam nec iste solus, sed universa Ecclesia ligat solvitque peccata: nec ille in principio Verbum Deum apud Deum, et caetera de Christi divinitate, et de totius divinitatis trinitate atque unitate sublimia, quae in illo regno facie ad faciem contemplanda, nunc autem donec veniat Dominus, in speculo atque in aenigmate contuenda sunt, quae praedicando ructaret, de fonte Dominici pectoris solus bibit; sed ipse Domisuis bibendum toto terrarum orbe diffudit. Sunt qui senserint, et hi quidem non contemptibiles sacri eloquii tractatores, a Christo Joannem apostolum propterea plus amatum, quod neque uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
amat xp̃c miseros quam beatos. ueritatis aut
contemplationem qualis tunc futura ẽ minus
amamus. quia nondum nouimus nec habemꝰ.
Hȩc ꝑ iohannem significata ẽ minus amantem.
atq ideo ꝙ ad ipsam & ad eius in nobis amorẽm
qualis ei debetur implendum. donec ueniat dñs
expectantem s plus amatum. quia id quod ꝑ illũ
significatum ẽ. hoc efficit beatum. Nemo tam̃
istos insignes apłos separet. Et in eo quod signi¬
ficabat petrus ambo erant. ꝙ in eo quod signi¬
ficabat iohannes ambo futuri erant. Signifi¬
cando sequebatur iste. manebat ille. credendo
aũt ambo mala presentia huius miseriȩ to¬
lerabant ambo futura bona illuis beatitudinis
expectabant. Nec ipsi soli. s uniuersa hoc facit
eccłia scã sponsa xp̃i. ab istis temptationibus
eruenda in illa felicitate seruanda. quas duas
uitas petrus & iohannes figurauerunt. singli
singulas. uerum & in hac temporaliter ambu¬

Expanded text:
amat Christus miseros quam beatos. Veritatis enim amat Christus miseros quam beatos. Veritatis enim contemplationem, qualis tunc futura est, minus amamus, quia nondum novimus, nec habemus. Haec per Joannem significata est minus amantem, atque ideo et ad ipsam, et ad ejus in nobis amorem, qualis ei debetur, implendum, donec veniat Dominus, exspectantem, sed plus amatum, quia id quod per illum figuratum est, hoc efficit beatum. Nemo istos tamen insignes apficabat Petrus, ambo erant; et in eo quod significabat Joannes, ambo futuri erant. Significando sequebatur iste, manebat ille: credendo autem ambo mala praesentia hujus miseriae tolerabant, ambo futura bona illius beatitudinis exspectabant. Nec ipsi soli, sed universa hoc facit sancta Ecclesia sponsa Christi, ab istis tentationibus eruenda, in illa felicitate servanda. Quas duas vitas Petrus et Joannes figuraverunt, singuli singulas: verum et in hac temporaliter ambu
Abbreviated transcription (Latin):
amauerit. xp̃m. Neq enim si plus nos diligit
xp̃c in futuro scło ubi cum illo sine fine uiue¬
mus. quam in isto unde eruimur ut illie semꝑ
simus. Apterea nos tunc eum minus dilecturi
sumus quando meliores erimus. cum meliores
utiq nisi amplius eum diligendo nullomͦ esse
possimus. Cur gͦ iohannes minus diligebat euͣ¬
quam petrus. si cam uitam significabat in qua
ẽ multo amplius diligendus. nisi quia ꝓpterea
plior erit. nondum habemus s futurum expe-¬
ctamus. ut cum ipse uenerit habeamus: Nam
ti ẽ. Tunc gͦ amplius quod uidebimus dilige¬
mus. Ipse aut̃ dominus illam quȩ futura est
uitam nram qualis in nobis futura sit sciens
predestinatione. plus amat. ut ad eam nos¬
ricordiam dñi quam tiobis de miseria liberandis
exhiberi uolumus. plus amamus. eamq cotidie
maxime ꝓ peccatoꝵ remissione poscimus q
habemus. Hoc ꝑ petrum significatum ẽ plus
amantem. s minus amatum. quia minus nos

Expanded text:
amaverit Christum. Neque enim, si plus nos diligit amaverit Christum. Neque enim, si plus nos diligit Christus in futuro saeculo, ubi cum illo sine fine vivemus, quam in isto unde eruimur, ut illic semper simus, propterea nos tunc eum minus dilecturi sumus quando meliores erimus; cum meliores utique nisi amplius eum diligendo, nullo modo esse possimus. Cur ergo Joannes minus eum diligebat quam Petrus, si eam vitam significabat, in qua est multo amplius diligendus, nisi quia propterea plior erit, nondum habemus, sed futurum exspectamus, ut cum ipse venerit, habeamus? Nam ti est . Tunc ergo amplius quod videbimus, diligemus. Ipse autem Dominus illam quae futura est vitam nostram, qualis in nobis futura sit, sciens praedestinatione, plus amat, ut ad eam nosricordiam Domini, quam nobis de miseria liberandis exhiberi volumus, plus amamus, eamque quotidie maxime peccatorum remissione poscimus et habemus. Hoc per Petrum significatum est plus amantem, sed minus amatum, quia minus nos
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ quod ꝑ eum significatur. non utiq nunc.
s cum uenerit xp̃c implebitur. Quod aut̃ ꝑ
hunc significatur cui dictum ẽ tu me sequere:
nisi nunc agatur. non ꝑuenietur ad illud qͦd
expectatur. In hac aut̃ actiua uita quantõma¬
gis xp̃m diligimus. tanto facilius liberamur a
malo. At ipse nos minus diligit quales nunc
sumus. ꝙ hinc icło liberat ne semꝑ tales simꝰ.
Ibi uͦ amplius nos diligit. qm̃ quod ei displiceat
& quod a nobis auferat. non habebimus. Nec
ob aliud nos hic diligit nisi ut sanet. & trans¬
ferat ab his quȩ non diligit. Hic uͦ minus ubi
non uult ut remaneamus. ibi ampluis quo
uult ut transeamus. ꝙ unde non uult ut ꝑeamꝰ.
Amet eum gͦ petrus. ut ab ista mortalitate libere¬
mur. ametur ab eo iohannes. ut in illa immorta¬
litate seruemur. S ista ratione illud ostenditur.
cur amplius iohanem quam petrum amaue¬
rit xp̃c. non cur amplius petrus quam ioh̃es

Expanded text:
quoniam quod per eum significatur, non utique nunc, quoniam quod per eum significatur, non utique nunc, sed cum venerit Christus, implebitur. Quod autem per hunc significatur, cui dictum est, Tu me sequere, nisi nunc agatur, non pervenietur ad illud quod exspectatur. In hac autem activa vita quanto magis Christum diligimus, tanto facilius liberamur a malo. At ipse nos minus diligit quales nunc sumus; et hinc ideo liberat, ne semper tales simus. Ibi vero amplius nos diligit; quoniam quod ei displiceat, et quod a nobis auferat, non habebimus: nec ob aliud nos hic diligit, nisi ut sanet et transferat ab his quae non diligit. Hic ergo minus, ubi non vult remaneamus: ibi amplius, quo vult transeamus, et unde non vult pereamus. Amet ergo eum Petrus, ut ab ista mortalitate liberemur: ametur ab eo Joannes, ut in illa immortalitate servemur. 6. Sed ista ratione illud ostenditur, cur amplius Joannem quam Petrum amaverit Christus, non cur amplius Petrus quam Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
post huius scłi finem. s in futuro scło non ha¬
bet finem. idõ dicitur huic sequere me. de illo
aũt sic eum uolo manere donee ueniam quid
ad te. tir me sequere. Quid enim ẽ hoc. quan¬
tum sapio quantum capio quid hoc. nisi tu
me sequere ꝑimitationem ꝑferendi tempora¬
lia mala. ille maneat. donec sempiterna uenio
redditurus bona: Quod aꝑtius ita dici potest.
ꝑfecta me sequatur actio informata meȩ passi¬
onis exemplo. inchoata uͦ contemplatio maneat
donec uenio. ꝑficienda cum uenero. Sequitur
enim xp̃m ꝑueniens usq ad mortem pia pleni¬
tudo patientiȩ. manet aut̃ donec ueniat xp̃e
tunc manifestanda plenitudo scientiȩ. Hic qͥppe
tolerantur mala huius mundi in terra mori¬
entium. ibi uidebuntur bona dñi in terra ui¬
uentium. Quod enim ait. uolo eum manere
donec ueniam. non sic intelligendum ẽ quasi
dixerit remanere uel ꝑmanere s expectare

Expanded text:
post hujus saeculi finem, sed in futuro saeculo non hapost hujus saeculi finem, sed in futuro saeculo non habet finem. Ideo dicitur huic, Sequere me: de illo autem, Sic eum volo manere donec veniam; quid a te? Tu me sequere. Quid enim est hoc? Quantum sapio, quantum capio, quid est hoc, nisi, Tu me sequere per imitationem perferendi temporalia mala; ille maneat donec sempiterna venio redditurus bona? Quod apertius ita dici potest: Perfecta me sequatur actio, informata meae passionis exemplo; inchoata vero contemplatio maneat donec venio, perficienda cum venero. Sequitur enim Christum, perveniens usque ad mortem pia plenitudo patientiae: manet autem donec veniat Christus, tunc manifestanda plenitudo scientiae. Hic quippe tolerantur mala hujus mundi in terra morientium, ibi videbuntur bona Domini in terra viventium. Quod enim ait, Volo eum manere donec veniam, non sic intelligendum est quasi dixerit, remanere vel permanere; sed, exspectare:
Abbreviated transcription (Latin):
tit aduersi. una carnales libidines frenat. altera
spũalibus delectationib uacat. una ẽ uincendi
cura sollicita. altera uictoriȩ pace secura. una
in temptationib adiuuatur. altera sine ulla
temptatione ipso adiutore lȩtatur. una subue¬
nit indigenti. altera ibi ẽ ubi nullum inuenit
indigentem. una aliena peccata ut sua sibi ignos¬
cantur ignoscit. altera nec patitur quod ignos¬
cat. nec facit quod sibi poscat ignosci. una fla¬
gellatur in malis ne extollatur in bonis. altera
tanta plenitudine gr̃ȩ libera est ab omni malo.
ut sine ulla temptatione suꝑbiȩ cohereat sum¬
mo bono. una bona &s mala discernit. altera
sola quȩ bona sunt cernit. Ergo una bona ẽ
s adhuc misera. altera melior & beata. Ista sig¬
nificata ẽ per apłm petrum. illa ꝑ iohannem.
Tota hic agitur ista usq in huius scłi finem. ꝙ il¬
lic inuenit finem. differtur ista complenda

Expanded text:
tit adversi; una carnales libidines frenat, altera tit adversi; una carnales libidines frenat, altera spiritualibus delectationibus vacat; una est vincendi cura sollicita, altera victoriae pace secura; una in tentationibus adjuvatur, altera sine ulla tentatione in ipso adjutore laetatur; una subvenit indigenti, altera ibi est ubi nullum invenit indigentem; una aliena peccata ut sua sibi ignoscantur ignoscit, altera nec patitur quod ignoscat, nec facit quod sibi poscat ignosci; una flagellatur malis, ne extollatur in bonis, altera tanta plenitudine gratiae caret omni malo, ut sine ulla tentatione superbiae cohaereat summo bono; una bona et mala discernit, altera quae sola bona sunt cernit: ergo una bona est, sed adhuc misera; altera melior et beata. Ista significata est per apostolum Petrum, illa per Joannem. Tota hic agitur ista usque in hujus saeculi finem, et illic invenit finem: differtur illa complenda
Abbreviated transcription (Latin):
sitati dicitur sequere me. ꝓ qua uniuersitate
passus est xp̃e. de quo dicit idem petrus. xp̃c
ꝓ nobis passus ẽ relinquens uobis exemplum.
ut sequamini uestigia eius. Ecce ꝓpt̾ quod ei
dictum ẽ. sequere me. Est aut alia uita im¬
mortalis quȩ non ẽ in malis. ubi facie ad faciem
uidebimus. quod hic ꝑ speculum & in enigmate
uicdetur. quando multum in conspicienda
ueritate ꝓficitur. Duas itaq uitas sibi diuini¬
tus p̃dicatas & commendatas nouit ȩccłia. qua¬
rum ẽ una in fide. altera in specie. una in tem¬
pore peregrinationis. altera in ȩternitate man-¬
sionis. una ui labore. altera in requie. una in
uia. altera in patria. una in opere actionis. altera
in mercede contemplationis. una declinat a ma¬
lo & facit bonum. altera nullum habet quod de¬
ilinet malum. ꝙ magnum habet quo fruatur
bono. una cum hoste pugnat. altera sine hoste
regnat. una fortis ẽ in acluersis. altera nichil sen¬

Expanded text:
sitati dicitur Sequere me; pro qua universitate sitati dicitur Sequere me; pro qua universitate passus est Christus, de quo dicit idem Petrus: Christus o nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Ecce propter quod ei dictum est, Sequere me. Est autem alia vita immortalis, quae non est in malis: ibi facie ad faciem videbimus, quod hic per speculum et in aenigmate videtur , quando multum in conspicienda veritate proficitur. Duas itaque vitas sibi divinitus praedicatas et commendatas novit Ecclesia, quarum est una in fide, altera in specie; una in tempore peregrinationis, altera in aeternitate mansionis; una in labore, altera in requie; una in via, altera in patria; una in opere actionis, altera in mercede contemplationis; una declinat a malo et facit bonum, altera nullum habet a quo declinet malum, et magnum habet quo fruatur bonum; una cum hoste pugnat, altera sine hoste regnat; una fortis est in adversis, altera nihil sen
Abbreviated transcription (Latin):
nificabat eccłiam. quȩ in hoc scło diuersis tempta¬
tionib uẽlut ymbrium fluminib & tempesta¬
tib quatitur ꝙ ñ cadit. qm̃ fundata ẽ suꝑ pre¬
tram. unde petrus nom̃ accepit. Non enim a
petro petra. s petrus a petra. sicut non xp̃c
quippe ait dñs. suꝑ hanc petram edificabo
eccli̾am meam. Quia dixerat petrus tu es xp̃c
enim erat xp̃e. suꝑ quod fundamentum etiam
ipse edificatus ẽ petrus. Fundamentum qͥ ppe
aliud nemo potest ponere p̃ter id quod positũ
in xp̃o. claues ab eo regni cęloꝵ accepit in petro.
id ẽ potestatem soluendi ligandiq peccata. Qͦa
ẽ enim ꝑ ꝓprietatem in xp̃o ȩccłia. hoc ẽ per
significationem petrus in petra. qua significa¬
tione intelligitur xp̃c petra. petrus eccłia. Hec
gͥ eccłia quam significabat petrus. quam diu
degit in malis. amando & sequendo xp̃m libe¬
ratur a malis. magis aut̃ sequitur in eis qui
certant ꝓ ueritate usq ad mortem. S uniuer¬

Expanded text:
s tentationibus velut imbribus, fluminibus, tempestatibus, quatitur et non cadit, quoniam fundata est super petram, unde Petrus nomen accepit. Non enim a Petro petra, sed Petrus a petra; sicut non Chrisquippe ait Dominus: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam ; quia dixerat Petrus: Tu es Christus enim erat Christus, super quod fundamentum etiam ipse aedificatus est Petrus. Fundamentum quippe aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum in Christo, claves ab eo regni coelorum accepit in Petro, id est, potestatem, solvendi ligandique peccata. Quod est enim per proprietatem in Christo Ecclesia, hoc est, per significationem Petrus in petra, qua significatione intelligitur Christus petra, Petrus Ecclesia. Haec igitur Ecclesia, quam significabat Petrus, quandiu degit in malis, amando et sequendo Christum, liberatur a malis. Magis autem sequitur in eis, qui certant pro veritate usque ad mortem. Sed univer
Abbreviated transcription (Latin):
cur apło petro quancdo se
tercio manifestauit disci¬
pulis dixerit dñs sequere
me. de apło aut̃ iohanne
sic eum uolo manere do¬
nec ueniam quid ad te.
Huic questioni quantũ ipse donauerit siue ꝑ¬
tractandȩ siue soluendȩ. sermonẽ nouissimũ
huius oꝑis impendimus. Cum gͦ p̃nuntiassẽt
dñs petro qua morte clarificaturus eẽt dm.
dicit ei. Sequere me. Conuersus petrus

Expanded text:
cur apostolo Petro, quando se tertio manifestavit discipulis, dixerit Dominus, Sequere me; de apostolo autem Joanne, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? Huic quaestioni, quantum Dominus ipse donaverit, sive pertractandae, sive solvendae sermonem novissimum hujus operis impendimus. Cum ergo praenuntiasset Dominus Petro, qua morte clarificaturus esset Deum, dicit ei: Sequere me. Conversus Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
ego in patre.q pater in me est: Cur in
similib distantiã cupis uidere: Cur uisepa¬
rabiles separatim desideras nosse: Deincde
ñ solum phylippum s ad eos pluraliter lo¬
quitur. quȩ ñ sunt inangustias coartanda.
ut adiuuante ipso diligentius exponantur.

Expanded text:
ego in Patre, et Pater in me est? Cur in similibus distantiam cupis cernere? cur inseparabiles separatim desideras nosse? Deinde non ad solum Philippum, sed ad eos pluraliter loquitur, quae non sunt in angustias coarctanda, ut adjuvante ipso diligentius exponantur.
Abbreviated transcription (Latin):
qũa agar. Iiliꝰ itterus accomodatꝰ. illiꝰ uo¬
luntas accessit. Non faceret abraham ꝗd
Et si liber suꝑbus sit. seruus ẽ. Et quid peiꝰ
ẽ male dñe ipsiꝰ suꝑbie. Itaq frẽs mei respon¬
de homini. ñ posse rursus nasci bominem
respondete securi non posse rursꝰ nasci homi¬
ludere. Honne optant hoc qui filios habẽt.
uidere ludentes filios suos. Uidit illa. &
imꝓbauit. Hescio quid uidit inlusu. Illusi¬
oñe uidit in illo lusu. Amiadĩtcit serui suꝑ¬
biã. displicuit. eiecit fotas. Hati deancillis in¬
probi. mutuntur foras. & natꝰ deliba mitut᷑
foras esau. Nemo gͥ p̃sumat quia debonis
nascitur. nemo p̃sumat. quia ꝑscõs babtira¬
tur. Qui ꝑseõs baptiratur adhuc caueat. ne
non sit iacob s esau. Noc gͦ fr̃ẽs dixet̃i: meliꝰ
ẽ abhominib sua querentib & mundũ ddili¬

Expanded text:
quam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voquam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voluntas accessit; non faceret Abraham quod Et si liber superbus sit, servus est; et quod pejus est, malae dominae, ipsius superbiae. Itaque, fratres mei, respondete homini non posse rursus nasci hominem; respondete securi non posse rursus nasci homiludere. Nonne optant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de ancillis improbi mittuntur foras, et natus de libera mittitur foras Esau. Nemo ergo praesumat quia de bonis nascitur, nemo praesumat quia per sanctos baptizatur. Qui per sanctos baptizatur, adhuc caveat ne non sit Jacob, sed Esau. Hoc ergo, fratres, dixerim: melius est ab hominibus sua quaerentibus et mundu
Abbreviated transcription (Latin):
inib̃m. S quia nũdu carnẽ eiꝰ & sanguinẽ
accipunt. nũdũ se illis credidit iħe Quid
faciunt ut se illis credant iħc. renascantur
exaqua. & sp̃u. P roserat eccłia quod partu¬
tit. concepti sunt edantur inluce. Nabent
ubera quibꝰ nascantur inluc̃e timeant ne
nati suffocentur. Abuberib mat̾nis non
recedant. Hullus potest homo redire in ma¬
tris iuscera. & it̃um nasci. S deancilla nes¬
cio quis natus est Nũquid tunc qui nati
sunt deancillis. redierunt inuterũ libera¬
tũ. ut denuo nascerentur: Semen abrahã
ũ deancilla uxor auetor fuit. Siatꝰ est ex
semine uiri. & non uto. sed solo placito.
uxoris. hũquid qͥa deancilla. ido ex hete¬
datus. Si ꝓpt̾ea exheredatus. quia dean¬
cilla natus. nulli ancillarũ filii aditite¬
rentur adhereditatẽ. Filii iacob admissi ft̃
adhereditatẽ ismahel aũt ñ quia exancil¬
ia natus exheredatꝰ s quia suꝑb matͥ sciꝑ¬
b infiliũ mattis. Natẽr enĩ eiꝰ magis sara.

Expanded text:
 et sanguinem accipiunt, nondum se illis credidit Jesus. Quid faciant, ut se illis credat Jesus? Renascantur ex aqua et Spiritu, proferat Ecclesia quos parturit. Concepti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriantur, non timeant ne nati suffocentur, ab uberibus maternis non recedant. 4. Nullus potest homo redire in matris viscera, et iterum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est? Numquid tunc qui nati sunt de ancillis, redierunt in uterum liberarum, ut denuo nascerentur? Semen Abraham um de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero, sed solo placito uxoris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara