comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adeo ut aut ueris aut fictis &iam suis
tam̃ criminibus delectentur quae sibi
colebraripersua fosta uoluerunt
ut a ꝑp&randis dam nabilibus factis
humana reuocari non poss& infirmitts.¬
dum ad haec imitanda uelut diuina
praeb&ur auctoritas: Haeo nonex
nra coniectura probauimus sed par¬
tim exxrecenti memoria quia & ipsi ui¬
dimus taliã actalibus numinib exhibe¬
ripartim ex litteris eorum qui non tam¬
quã in contumeliã sed tamquam in honorẽ
decrum suorum ista conscripta posteris
reliquer̃ Itaut uirdoctissimꝰ apud eos
uarro & grauissimae auctoritatis
cũ rerum humanarũ atq diuinarum
disꝑtitos facer & libros alios humanis
alios diuinis prosuacuiusq rei dignita¬
te distribuens non saltẽ in reb huma¬
nis sed inreb. diuinis ludosscenicos po¬
ner& : Cumutiq si tantũ modo boni
& honesti homines inciuitate essent.
nec in reb humanis ludi scenici eẽ de¬
buissent . quod profecto non auctori¬

Expanded text:
adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitdum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, sed tamquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adque diuinarum dispertitos faceret libros, alios humanis, alios diuinis pro sua cuiusque rei dignitate distribuens non saltem in rebus humanis, sed in rebus diuinis ludos scaenicos poneret, cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in ciuitate essent, nec in rebus humanis ludi scaenici esse debuissent Quod profecto non auctori
Abbreviated transcription (Latin):
ECIUITATI DĨ DICERTIX¬
orsus prius respondendum puta¬
ueĩ inimicis qui terrenagaudia
consectantes rebusq fugacib. in hi antes
quic quid in eis triste misericordia po¬
tius ammnonentis dĩ quam punientis
seueritate patiuntur . religioni incre¬
pitant cristianae quaeun aẽ salubris
& uera religio: & qm̃ cum sit in eis
&iam uulgus indoctũ uel doctorum
auctoritate in odium nrm̃ grauius in¬
ritantur : ex istimantibus imperitis
ea quae suis tẽporibus in solite acciderint
Per alia r&ro tempora accidere non
solere : eorumq: opinionem &iam his
quieam falsam eẽ nouerunt ut ad uer¬
sus nos iustamurmura habere uide¬
antur. suae scientiae dissimulatione
firmantib: de libris quos auctores
eorum ad cognoscendam pra&eri¬
torum temporũ historiam memoriȩ
mandauerunt longe aliter eẽ quam
putant de monstrandum fuit & simul
docendum deos falsos quos uel palam
colebant uel occulte adhuc colunt
eos. eẽ in mundissimos sp̃s & malignis¬
simos ac fallacissimos daemones usq

Expanded text:
ciuitate Dei dicere exorsus prius respondendum putaui eius inimicis, qui terrena gaudia consectantes rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste misericordia potius admonentis Dei quam punientis seueritate patiuntur, religioni increpitant Christianae, quae una est salubris et uera religio. Et quoniam, cum sit in eis etiam uulgus indoctum, uelut doctorum auctoritate in odium nostrum grauius inritantur, existimantibus inperitis ea, quae suis temporibus insolite acciderint, per alia retro tempora accidere non solere, eorumque opinionem etiam his, qui eam falsam esse nouerunt, ut aduersum nos iusta murmura habere uideantur, suae scientiae dissimulatione firmantibus: de libris, quos auctores eorum ad cognoscendam praeteritorum temporum historiam memoriae mandauerunt, longe aliter esse quam putant demonstrandum fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundissimos spiritus et malignissimos ac fallacissimos daemones, usque
Abbreviated transcription (Latin):
sat enĩ intantaistrage cadauerũ nec sẽpoliri
potuerunt. Neq istudpia fides nimium re¬
formidat tenens p̃dictũ nec absumentes
bestias resurrecturis corporibus obfutu¬
ras quorũ capillus capitis non peribit nullo
quicquid in imici decorporibus occisorum
facere uoluissent. Nisi forte quispiã sic ab¬
surdum ẽ ut contendat eos qui corpusoccidunt
putanda non ẽ quam bon auita prȩcesserit.
non deberetimeri ante mortẽ ne corpus
occidant & timeri debere postmortẽ ne
corpus occi sum sepe liri non sinant : Palsumẽ
ergo quod ait. quicorpusoccidunt & postea
non habent quid faciant. si habent tanta quȩ
decada ueribus faciant. Ab sit ut falsum sit
qđ ueritas dixit. Dictumẽ enĩ aliquid eos fa¬
cere cũ occidunt quia incorpore sensus est
occidendo Postea uero nihil habere quod
texit sed nullũ eorum quisquã acaelo &
Etalia seruorumtuorum escamuolatilibus
caeli carnes scõrumtuorum bestus terrae

Expanded text:
At enim in tanta strage cadauerum nec sepeliri At enim in tanta strage cadauerum nec sepeliri potuerunt. Neque istud pia fides nimium reformidat, tenens praedictum nec absumentes bestias resurrecturis corporibus obfuturas, quorum capillus capitis non peribit. Nulloquidquid inimici de corporibus occisorum facere uoluissent. Nisi forte quispiam sic absurdus est, ut contendat eos, qui corpus occiduntputanda non est, quam bona uita praecesserit. non debere timeri ante mortem, ne corpus occidant, et timeri debere post mortem, ne corpus occisum sepeliri non sinant. falsum est ergo quod ait: qui corpus occidunt et postea non habent quid faciant, si habent tanta, quae de cadaueribus faciant? absit, ut falsum sit quod ueritas dixit. dictum est enim aliquid eos facere, cum occidunt, quia in corpore sensus est occidendo, postea uero nihil habere quod texit, sed nullum eorum quisquam a caelo et talia seruorum tuorum escam uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae;
Abbreviated transcription (Latin):
rei publicae clades inreligionẽ nram̃
refer̃ quadussuis sacrificare ꝓhibentur
Cõmemoranda sunt enĩ quae & quanta
occurrere potuerint uel satis eẽ ui¬
debunturmala quaeilla ciuitas ꝑtulit
uel ad eĩ imperiũ prouintiae ꝑtinentes
ante quã eorum sacrificia prohibita

Expanded text:
rei publicae clades in religionem nostram rei publicae clades in religionem nostram referunt, qua dis suis sacrificare prohibentur. Commemoranda sunt enim quae et quanta occurrere potuerint uel satis esse uidebuntur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius imperium prouinciae pertinentes, antequam e
Abbreviated transcription (Latin):
ues futuros. ne in fructuo sum uł apud
ipsos put& quod donec ꝑueniat ad c̃¬
fessos. portat infensos sicut ex illorũ
numero &iam dĩciuitas hab& secum
quã diuperegrinatur inmundo cone¬
xos cõmunione sacram̃torum. nec
secum futuros in a &erna sorte scorũ
qui partim in occulto partim in aꝑto s̃.
qui&iã cumipsis inimicis aduersusdm̃
cuius sacram̃ tumgerunt murmura¬
re non dubitant. modo cũ illis theatra
modo ecclesias nobiscum replentes.
Decorrectione aũt quorundã &iam
taliũ multominus ẽ desperandum si
apud aꝑtissimos aduersarios pre¬
destinati amici latitant adhuc ignoti
&iam sibi. Perplexae quippesunt
istaeduaeciuitates in hoc saeculo
inuicemq permixtae donec ultimo lu¬
dicio dirimantur. dequarum ex ortu
& procursu & debitis finibus quod dicen¬
dũ arbitror quantũ diuinitus adiuua¬
bor expediã propt̃ gloriam ciuitatis
dĩ quae alienis a contrario cõparatis cla¬

Expanded text:
ues futuros, ne infructuosum uel aput ues futuros, ne infructuosum uel aput ipsos putet, quod, donec perueniat ad confessos, portat infensos; sicut ex illorum numero etiam Dei ciuitas habet secum, quamdiu peregrinatur in mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in occulto, partim in aperto sunt, qui etiam cum ipsis inimicis aduersus Deum, cuius sacramentum gerunt, murmurare non dubitant, modo cum illis theatra, modo ecclesias nobiscum replentes. De correctione autem quorundam etiam talium multo minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedestinati amici latitant, adhuc ignoti etiam sibi. Perplexae quippe sunt istae duae ciuitates in hoc saeculo inuicemque permixtae, donec ultimo iudicio dirimantur; de quarum exortu et procursu et debitis finibus quod dicendum arbitror, quantum diuinitus adiuuabor, expediam propter gloriam ciuitatis Dei, quae alienis a contrario comparatis cla
Abbreviated transcription (Latin):
quide prauati rebus prosperis. nec cor¬
rigi potuistis aduersis. Volobat uos
ille scipio terreri ab hoste ne in luxa¬
riã fluer&is nec contriti ab hoste luxa¬
riã repressistis. ꝑdidistis utilitatem
calamitatis & miserrimi factiestis
& pessimi ꝑmansistis. & tam̃ qđ uiuitis
corrigamini poenitendo qui uob &iã
ingratis praestitit ut uel sub nomine
seruorum eĩ uel in locis martrrum eĩ
hostiles manus euader&is . Romulus
& remus asrlum constituisse perhi¬
bentur quo quisquis confuger & ab om¬
ninoxa liber ess& augere quaeren¬
tes creandae multitudinẽ ciuitatis
M irandũ in honorem xp̃ĩ processit exem¬
plum hoc constituerunt euersores
urbis qđ constituerant antea conditores
quid aut magnũ si hoc fecerunt illi ut
ciuium suorum numerus suppler&ur
quod fecer̃ isti ut suorum hostiũ numero¬
sitas seruar&ur : haet & talia siqua
uberius & cõmodius potuerit respon¬
minerit sane in ipsis in imicis latereci¬

Expanded text:
qui deprauati rebus prosperis nec corqui deprauati rebus prosperis nec corrigi potuistis aduersis. V Volebat uos ille Scipio terreri ab hoste, ne in luxuriam flueretis: nec contriti ab hoste luxuriam repressistis, perdidistis utilitatem calamitatis, et miserrimi facti estis et pessimi permansistis. CAPUT XXXIIII. corrigamini paenitendo; qui uobis etiam ingratis praestitit, ut uel sub nomine seruorum eius uel in locis martyrum eius hostiles manus euaderetis. Romulus et Remus asylum constituisse perhibentur, quo quisquis confugeret ab omni noxa liber esset, augere quaerentes creandae multitudinem ciuitatis. Mirandum in honorem Christi processit exemplum. Hoc constituerunt euersores Urbis, quod constituerant antea conditores. Quid autem magnum, si hoc fecerunt illi, ut ciuium suorum numerus subpleretur, quod fecerunt isti, ut suorum hostium numerositas seruaretur? CAuberius et commodius potuerit, responminerit sane in ipsis inimicis latere ci
Abbreviated transcription (Latin):
quis ẽ hic tantus nonerror sed furor. ut
exitium urm̃ sicut audiuimus plangen¬
tibus orientalibus populis & maximis
ciuitatibus inremotissimis terris pub¬
licũ luctũ mȩroremq ducentibus uos¬
theatra quaerer &is intrar&is imple¬
r&is & multo insaniora quam fuerant
antea facer&is: hanc animorũ labem
acpestẽ hanc probitatis & honestatis
euersionem uobis scipio ille m&uebat.
quando construi theatra prohibebat
quando rebus prosperis uos facile
corrumpi atq euerti possecernebat.
quando uos ab hostili terrore securos¬
eẽ nolebat. neq enĩ censebat illefelicẽ
eẽ. rempublicam stantibus moenibus
ruentibus moribus sed in uobis plus
ualuit quod daemones impii seduxer̃
quã quod homines prouidi p̃cauerunt
Hinc ẽ quod mala quae facitis uobis im¬
putari non uultis. malaueroqͣ pati¬
mini xp̃ianis temporibus inputatis
neq enĩ in urã securitate pacatã rem
publicã sed luxariã quaeritis in punitã

Expanded text:
quis est hic tantus non error, sed furor, ut quis est hic tantus non error, sed furor, ut exitium uestrum, sicut audiuimus, plangentibus orientalibus populis et maximis ciuitatibus in remotissimis terris publicum luctum maeroremque ducentibus uostheatra quaereretis intraretis inpleretis, et multo insaniora quam fuerant antea faceretis? Hanc animorum labem ac pestem, hanc probitatis et honestatis euersionem uobis Scipio ille metuebat, quando construi theatra prohibebat, quando rebus prosperis uos facile corrumpi adque euerti posse cernebat, quando uos securos esse ab hostili terrore nolebat. Neque enim censebat ille felicem esse rem publicam stantibus moenibus, ruentibus moribus. Sed in uobis plus ualuit quod daemones inpii seduxerunt, quam quod homines prouidi praecauerunt. Hinc est quod mala, quae facitis, uobis inputari non uultis, mala uero, quae patimini, Christianis temporibus inputatis. Neque enim in uestra securitate pacatam rem publicam, sed luxuriam quaeritis inpunitam.
Abbreviated transcription (Latin):
tatis erroribus ebriauos aliquid sanũ
considerare ꝑmittit : dii propt̃ sed andã
corporũ pestilentiã ludossibi scenicos
ex h beri iubebant. pontifex autem
propt̃ animorũ cauendã pestilentiã
ipsam scaenã construi prohibebat.
Sialiqualuce mentis animũ corpori prȩ¬
ponitis eligite quẽ colatis. neq enim
& illa corporum pestilentia ideo con¬
quieuit quia populo bellicoso & solis
ante aludis circensibus ad su&oludorũ
scenicorũ delicata sub intrauit̃ insa¬
nia sed astutia spirituum nefandorũ
p̃uidens illã pestilentiã lamfine debi¬
to cessaturã aliam longe grauiorẽ
qua plurimum gaud& ex hac occasione
noncorporibus sed moribus curauit in¬
mittere quae animos miserorum
tantis obcaecauit tenebris tanta de¬
incredibile forsitanerit si anr̃is poste¬
ris audi&ur. romana urbe uastata
quos pestilentia istapossedit atq inde
fugientes carthaginẽ ꝑuenire potuer̃
intheatris cotidie certatim prohistrio¬

Expanded text:
tatis erroribus ebria, vos aliquid sanum tatis erroribus ebria, vos aliquid sanum considerare permittit. Dii propter sedandam corporum pestilentiam ludos sibi scaenicos exhiberi iubebant; pontifex autem propter animorum cauendam pestilentiam ipsam scaenam constitui prohibebat. Si aliqua luce mentis animum corpori praeponitis, eligite quem colatis! Neque enim et illa corporum pestilentia ideo conquieuit, quia populo bellicoso et solis antea ludis circensibus adsueto ludorum scaenicorum delicata subintrauit insania; sed astutia spirituum nefandorum praeuidens illam pestilentiam iam fine debito cessaturam aliam longe grauiorem, qua plurimum gaudet, ex hac occasione non corporibus, sed moribus curauit inmittere, quae animos miserorum tantis obcaecauit tenebris, tanta foincredibile forsitan erit, si a nostris posteris audietur Romana urbe uastata, quos pestilentia ista possedit adque inde fugientes Carthaginem peruenire potuerunt, in theatris cottidie certatim pro histrio
Abbreviated transcription (Latin):
tate ualuit. ut uerbis eĩ cõmota sena¬
toria prouidentia &iam subsellia.
quibus ad oram congestis inludorum
spectaculo lamuti ciuitas coeperat
de inceps prohiber& apponi : quanto
studio iste ab urberoma ludos ipsos
scenicos abstuliss& si auctoritati
eorum quos deosputabant resis¬
tere auder& quos. eẽ noxios dȩ¬
mones non intelle gebat. aut si
intellegebat placandos &iam
ipsepotius quã contẽnendos ex¬
istimabat. Nondum en imsuerat
declarata gentibus superna
doctrina quae fide cormundans
ad caelestia uel suꝑ caelestia ca¬
& quiuos scire dissimulatis aduer¬
tite qui aduersus liberatorem
a talibus dominis murmuratis. lu¬
di scenici & spectacula turpitudinũ
& licentia uanitatũ non hominum
uitiis sed deorum ur̃orum iussis
romae istituti sunt tolerabilius
diuinos honores deferr&is illisci¬
pioni quã deos huius modi coler&is
N eq enĩ erant illi diisuo pontifice melio¬
res ecce ad tendite simens tam diu po¬

Expanded text:
tate valuit, ut ejus verbis commota senatate valuit, ut ejus verbis commota senatoria providentia, etiam subsellia, quibus ad horam congestis in ludorum spectaculo jam uti civitas coeperat, deinceps prohiberet apponi. Quanto studio iste ab urbe Roma ludos ipsos scenicos abstulisset, si auctoritati eorum, quos deos putabat, resistere auderet; quos esse noxios daemones non intelligebat, aut si intelligebat, placandos etiam ipse potius quam contemnendos existimabat. Nondum enim fuerat declarata gentibus superna doctrina, quae fide cor mundans ad caelestia uel supercaelestia caet qui uos scire dissimulatis, aduertite, qui aduersus liberatorem a talibus dominis murmuratis: ludi scaenici, spectacula turpitudinum et licentia uanitatum, non hominum uitiis, sed deorum uestrorum iussis Romae instituti sunt. Tolerabilius diuinos honores deferretis illi Scipioni quam deos huineque enim erant illi dii suo pontifice meliores. Ecce attendite, si mens tamdiu po
Abbreviated transcription (Latin):
uero luxariosusq populus secundis
rebus effectus est quas nasica ille ꝓ¬
uidentissime cauendas eẽ. censebat.
quando ciuitatẽ hostium iaximam
fortissimã opulentissimã nolebat au¬
ferri ut timore libido p̃mer&ur libi¬
do praessa non luxoriar&ur. luxari¬
aq cohibita nec auaritia grassar&
Quib uitis obseratis cuitati ut ilis uir¬
tus florer& & crescer& eiq uirtu¬
ti libertas congrua ꝑmaner&: hinc
&iam erat & ex hac prouidentissima
patriae caritate ueniebat qđ idem
ipseuester pontifex maximus a sena¬
tu illius tẽporis quod saepedicendũ ẽ.
electus sine ulla sententiarũ discre¬
pantia uir optimus caueam theatri
senatũ construere molientẽ ab hac
dispositione &cupiditate compescuit
ꝑsua sitq. oratione grauissima. ne
grecam luxuriã uirilibus patriae
moribus paterentur obrepere
& aduirtutẽ labe factandã ener¬
uandamq romanã peregrinȩ con¬
sentire nequitiae : tantũq auctori¬

Expanded text:
uero luxuriosusque populus secundis uero luxuriosusque populus secundis rebus effectus est, quas Nasica ille prouidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitiis obseratis ciuitati utilis uirtus floreret et cresceret eique uirtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat et ex hac prouidentissima patriae caritate ueniebat, quod idem ipse uester pontifex maximus, a senatu illius temporis quod saepe dicendum est electus sine ulla sententiarum discrepantia uir optimus, caueam theatri senatum constdispositione et cupiditate compescuit; persuasitque oratione gravissima, ne Graecam luxuriam virilibus patriae moribus paterentur obrepere, et ad virtutem labefactandam enervandamque Romanam peregrinae consentire nequitiae: tantumque auctori
Abbreviated transcription (Latin):
carthagine magno scilic& terrore
romanȩ reipublicae depulso & extino¬
to tanta dereb prosperis ortamala
continuo subsecut a sunt ut corrupta
diruptaq concordia prius saeuis
cruentisq sed itionibus de inde mox
malarũ conexione causarum bellis
&iam ciuilibus tantae strages ederent᷑
tantus sanguis effunder&ur tanta
cupiditate proscriptionũ acrapina¬
rum feruer& inmanitas ut romani
illi quiuita integriore malam&uebanT¬
abhostibus ꝑdita integritate uitae
crudeliora paterentur aciuibus.
Eaq ipsa libido dominandi quaelnt̃ alia
uitia generis humani meratio inerat
uniuerso populo romano postea quam
in paucis potentioribus uicit obtritos
fatigatosq c&eros &iam iugo serui
escer& in suꝑbissimis mentibus donec
continuatis honoribus ad potestatẽ
regiã peruenir & : honorũ porro
continu andorum facultas non ess&
nisi ambitio p̃ualer&. Minime aũt
p̃ualer& ambitio nisi inpopulo aua¬
ritia luxariaq corrupto: auarus

Expanded text:
Carthagine, magno scilicet terrore Carthagine, magno scilicet terrore Romanae reipublicae depulso et exstincto, tanta de rebus prosperis orta mala continuo subsecuta sunt, ut corrupta disruptaque concordia prius saevis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum connexione causarum, bellis etiam civilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferveret immanitas, ut Romani illi qui vita integriore malaab hostibus, perdita integritate uitae crudeliora paterentur a ciuibus; eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia uitia generis humani meracior inerat uniuerso populo Romano, postea quam in paucis potentioribus uicit, obtritos fatigatosque ceteros etiam iugo seruitesceret in superbissimis mentibus, donec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia luxuriaque corrupto. Auarus
Abbreviated transcription (Latin):
ipseuos ab hac inpudentia cohiber& Cur
enim afflicti rebus aduersis d&ẽporib
quaerimini xp̃ianis. nisi qui a uram luxa¬
riam cupitis habere securam & ꝑditissi¬
mis morib remota omnimolestiarum
asperitate diffluere : neq enĩ propterea
cupitis habere pacem & omni genere
copiarum habundare ut hisbonis ho meracior
neste ut amini hocẽ modeste sobrietem¬
perant̃ pie. sed ut infinitas uoluptatum
insanis effusionibus exquiratur secun¬
disq rebus eamala oriantur. in morib¬
quae sa euientibus peiora sint hostibus
At ille scipio pontifex maximus uester
ille iudicio totius senatus uir optimus
istamuob m&uens calamitatẽ nolebat
aemulã tunc imperio romano cartha¬
ginẽ dirui & decernenti ut diruer&
contradicebat catoni. timens infirmis
animis hostem securitatẽ & tã quã
pupillis cuub: idoneum tutorem ne¬
cessarium uidens eẽ terror ẽ nec eũ
sententia fefellit reipsa probatũ ẽ
quã uerumdicer&. Del&a quippe

Expanded text:
ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur enim adflicti rebus aduersis de temporibus querimini Christianis, nisi quia uestram luxuriam cupitis habere securam et perditissimis moribus remota omni molestiarum asperitate diffluere? Neque enim propterea cupitis habere pacem et omni genere copiarum abundare, ut his bonis honeste neste utamini, hoc est modeste, sobrie, temperanter, pie; sed ut infinita varietas voluptatum insanis effusionibus exquiratur, secundisqquae saeuientibus peiora sunt hostibus. At ille Scipio pontifex maximus uester, ille iudicio totius senatus uir optimus, istam uobis metuens calamitatem nolebat aemulam tunc imperii Romani Carthaginem dil\'ui et decernenti ut dirueretur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, et tamquam pupillis ciuibus idoneum tutorem necessarium uidens esse terrorem. Nec eum sequam verum diceret. Deleta quippe
Abbreviated transcription (Latin):
utitur nec capitur. malis aut̃ aut pro¬
batur aut emendatur. Illiuero quipro¬
bitatieĩ insultant ei quedicunt cum forte
in aliqua tẽ poralia mala deuenerit ubi ẽ
ds̃tuus ipsidicant ubi sunt dieorũ cum
talia patiuntur proquibus euitandis
eos uel colunt uel colendos eẽ contendunt
nã istares pond& dsms ubiq prȩsens
ubiq totus nusquã inclusus quipossit
aduersis rebus ex agitat. aut merita
ex aminat aut peccata castigat. mer¬
cedemq mihi a &ernã protoleratis pie
malis temporalibus seruat. uos autem
quiestis cum quibus loqui dignumsit.
saltem dediis uris quantominus dedõ
meo qui terribilis ẽ suꝑ om̃s deos qm̃
diigentium dȩmonia dñs aut̃ cãelos fecit :
sinasica ille scipio ur̃t quondã pontifex
uiuer& quem subterrore bellipunici
in suscipiendis frigiis sacris cũ uir optimꝰ
quaerer&ur uniuersus senatus elegit
cuius os fortasse non auder &is aspicere

Expanded text:
utitur nec capitur, malis autem aut proutitur nec capitur, malis autem aut probatur aut emendatur. Illi uero, qui probitati eius insultant eique dicunt, cum forte in aliqua temporalia mala deuenerit: Ubi est Deus tuus? ipsi dicant, ubi sint di eorum, cum talia patiuntur, pro quibus euitandis eos uel colunt uel colendos esse contendunt. Nam ista respondet: Dens meus ubique praesens, ubique totus, nusquam inclusus, qui possiaduersis rebus exagitat, aut merita examinat aut peccata castigat mercedemque mihi aeternam pro toleratis pie malis temporalibus seruat; uos autem qui estis, cum quibus loqui dignum sit saltem de dis uestris, quanto minus de Deo meo, qui terribilis est super omnes deos, quoniam di gentium daemonia, Dominus autem caelos fecit. Si Nasica ille Scipio uester quondam pontifex uiueret, quem sub terrore belli Punici in suscipiendis Phrygiis sacris, cum uir optimus quaereretur, uniuersus senatus elegit, cuius os fortasse non auderetis aspicere,
Abbreviated transcription (Latin):
tiae bonũ inbonis corporalibus deputan¬
dum & tunc manere sinullius libidine
corpus ad trectar&ur. non autem eẽ
positum in solo ad iutorio diuinitus ro¬
boratae uoluntatis ut sit scm & corpus
& sp̃s nec talebonum eẽ quod inuito
animo non possit auferri. quierror
eis fortasse sublatus .ẽ. Cum enĩ cogitant
qua conscientia dõ seruierint & fide
in concussa non de illo sentiunt qđ itasibi
seruientes eum que it a inuocantes de¬
serere ullomodo potuerit quantumq
illi castitas placeat dubitare ñ possunt.
uident eẽ consequens nequaquam illum
fuis se ꝑmisurum ut haec acciderent
scĩs suis si eo modo perire poss& scitas
quã contuliteis & diligit in eis: hab&¬
itaq omĩs familia summi & ueridĩ con¬
solationẽ suã non fallacẽ nec inspererũ
nutantiũ uel labentium constitutam.
uitamq &iam ipsam tẽporalem minime
penitendã inquaeruditur ad a&ernã
bonisq terrenis tãquã peregrina

Expanded text:
tiae bonum in bonis corporalibus deputantiae bonum in bonis corporalibus deputandum et tunc manere, si nullius libidine corpus adtrectaretur; non esse autem positum in solo adiuto diuinitus robore uoluntatis, ut sit sanctum et corpus et spiritus; nec tale bonum esse, quod inuito animo non possit auferri: qui error eis fortasse sublatus est. Cum enim cogitant. qua conscientia Deo seruierint, et fide inconcussa non de illo sentiunt, quod ita sibi seruientes eumque inuocantes deserere ullo modo potuerit, quantumque illi castitas placeat dubitare non possunt, uident esse consequens nequaquam illum fuisse permissurum, ut haec acciderent sanctis suis, si eo modo perire posset sanctitas, quam contulit eis et diligit in eis. CAitaque omnis familia summi et ueri Dei consolationem suam, non fallacem nec in spe rerum nutantium uel labentium constitutam, uitamque etiam ipsam temporalem minime paenitendam, in qua eruditur ad aeternam, bonisque terrenis tamquam peregrina
Abbreviated transcription (Latin):
larum cupiditatum & ꝑoccultũ p̃sens di¬
uinũ iudicium relaxantur &m anifesto
ultimo reseruantur . Fortassis aũt̃ istȩ
quaebenesibi sunt consciae non se existo
castitatis bono cor inflatũ extulisse
& tamenuim hostilem incarne ꝑpessȩ sunt
habebant aliquid latentis infirmitatis
quae poss& in suꝑbiae fastũ sihanchumilita¬
tẽ inuastatione illa euasissent extolli :
sicut ergo quidã morte rapti sunt nema¬
litia mutar & intellectus eorũ. It aquid¬
dã ab istis uiraptumẽ ne prosperitas
mutar& modestiã earum. Vtrisq igitur
quaedecarnesua quod turpẽ nullius e&.
perpes sa contactum uel iam suꝑbiebant uel
superbire sinechostium uiolentia contrec¬
tatae essent forsitan poterant non ablataẽ
castitas sed humilitas ꝑsuasa. Illarum
tumori occur sum ẽ inmanenti is tarum
occursũ ẽ imminenti. quãquã & illud
non sit tacendũ quod quib dã quae ista
perpes sae sunt potuit uideri continen¬

Expanded text:
larum cupiditatum et per occultum praesens dilarum cupiditatum et per occultum praesens diuinum iudicium relaxantur et manifesto ultimo reseruantur. Fortassis autem istae, quae bene sibi sunt consciae non se ex isto castitatis bono cor inflatum extulisse, et tamen uim hostilem in carne perpessae sunt, habebant aliquid latentis infirmitatis, quae posset in superbiae fastum. si hanc humilitatem in uastatione illa euasissent, extolli. Sicut ergo quidam morte rapti sunt, ne malitia mutaret intellectum eorum, ita quiddam ab istis ui raptum est, ne prosperitas mutaret modestiam earum. Utrisque igitur, quae de carne sua, quod turpem nullius esset perpessa contactum, uel iam superbiebant uel superbire, si nec hostium uiolentia contrectata esset, forsitan poterant, non ablata est castitas, sed humilitas persuasa; illarum tumori succursum est inmanenti, istarum occursum est inminenti. Quamquam et illud non sit tacendum, quod quibusdam, quae ista perpessae sunt, potuit uideri continen
Abbreviated transcription (Latin):
tibus non consensistis diuinae gratiae
ne amitter&ur diuinum accessit auxi¬
lium humanae gloriae neamar&ur
humanum successit obprobrium. Inutroq
consolamini pusillanimes. illinic probatȩ
hinc castigatȩ. illinciuscificatae. hinc em̃¬
datȩ quarum uero corda interrogata.
respondent num quã sedebono uirginita¬
tis uel uiduitatis uel coniugalis pudicitiȩ
suꝑbisse sed humlib consentiendo dedonodi
cũ tremore exultasse. nec in uidis secuiquã
paris excellentiã sc̃itatis &castitatis
sed humana laude postposita quae tanto
maior deferrisol& quanto ẽbonum rari¬
us quod exigit laudem optasse potius ut
amplior earũ numerus e& quã ut ipsae
in paucitate amplius eminerent : nec istae
quae tales sunt si earum quoq aliquas
barbarica libido conpressit ꝑmis sũ hoceẽ
causentur. nec ideo credantdm̃ ista negle¬
Igere qui a ꝑmittit quod nemo inpune cõ¬
mittit. Quaedam enĩ ueluti pondera ma¬

Expanded text:
tibus non consensistis, diuinae gratiae, tibus non consensistis, diuinae gratiae, ne amitteretur, diuinum accessit auxilium; humanae gloriae, ne amaretur, humanum successit obprobrium. In utroque consolamini, pusillanimes, illinc probatae hinc castigatae, illinc iustificatae hinc emendatae. Quarum uero corda interrogata respondent numquam se de bono uirginitatis uel uiduitatis uel coniugalis pudicitiae superbisse, sed humilibus consentiendo de dono Dei cum tremore exultasse, nec inuidisse cuiquam paris excellentiam sanctitatis et castitatis, sed humana laude postposita, quae tanto maior deferri solet, quanto est bonum rarius quod exigit laudem, optasse potius ut amplior earum numerus esset, quam ut ipsae in paucitate amplius eminerent: nec istae, quae tales sunt, si earum quoque aliquas barbarica libido conpressit, permissum hoc esse causentur, nec ideo Deum credant ista neglegere, quia permittit quod nemo inpune committit. Quaedam enim ueluti pondera ma
Abbreviated transcription (Latin):
iustior quã istanoness& quia ueroneo
istaẽ ergo nullaẽ. Nonitaq uobis õfi
deles christisit taedio uitaurã silu dibrio
fuit hostibus castitas urã hab&is magnã
uerãq consolationẽ si fidã conscientiam
r& in &is nonuos consensisse peccatis
eorum qui inuos peccare permissi sunt:
quod si fortecur ꝑmissi sunt quaeritis
altaquidemẽ prouidentia creatoris
mundi atq rectoris & inscrutabilia sunt
iudicia eĩ & inuestigabiles uiae eus.
Verum tam̃ interrogate fidelit̃ animas uras
ne forte deisto integritatis. & continen¬
tiae uel pudicitiae bonouos inflatius
extulistis. & humanis laudibus delec¬
tate in hoc &iam aliquib inuidistis non
accuso qđ nescio. nec audio quod uob inter¬
rogata uestra corda respondent. Tam̃
siita eẽ responderint nolite mirari
hocuos amisisse unde hominibus placere
gestistis. illud uobis remansisse quod
ostendi hominibus non potest sipeccan¬

Expanded text:
iustior quam ista non esset. Quia uero nec iustior quam ista non esset. Quia uero nec ista est, ergo nulla est. deles Christi, sit taedio uita uestra, si ludibrio fuit hostibus castitas uestra. Habetis magnam ueramque consolationem, si fidam conscientiam retinetis non uos consensisse peccatis eorum, qui in uos peccare permissi sunt. Quod si forte, quur permissi sint, quaeritis, alta quidem est prouidentia creatoris mundi adque rectoris, et inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius; uerum tamen interrogate fideliter animas uestras, ne forte de isto integritatis et continentiae uel pudicitiae bono uos inflatius extulistis et humanis laudibus delectatae in hoc etiam aliquibus inuidistis. Non accuso quod nescio, nec audio quod uobis interrogata uestra corda respondent. Tamen si ita esse responderint, nolite admirari hoc uos amisisse, unde hominibus placere gestistis, illud uobis remansisse, quod ostendi hominibus non potest. Si peccan
Abbreviated transcription (Latin):
integritatẽ siue ad continentiam uidua¬
lem siue ad ipsam tori coniugalis fidem
cũ habeamus meliora & ab omnib: peccan¬
di periculis remota compendia ut quibus¬
cũq postremissionẽ recentis simã peccato¬
rũ arripiendã mortem sibiq ingerendã
ꝑsuadere potuerimus eos ad dnm̃ saniores
purioresq mittamus : Porrosiquisquis
hoc ad grediendũ & suadendũ putat. non
dico desipit sed in sanit : quatandẽ fronte
hominidicit interficetẽ ne paruistius pec¬
catis adicias grauius dũ uiuis sub domino
barbaris moribus inpudico : qui ñ potest
nisi sceleratis sime dicere inter fic&e pec¬
catistuis omnibus absolutis nerursus ta¬
lia uel &iam peiora cõmittas dumuiuis
inmundo tot inpuris uoluptatibus illece¬
broso totnefandis orudelitatibus furioso
tot terroribus &erroribus in imico
Hoc quianefasẽ dicere. nefas est profecto
seoccidere namsi hoc sponte faciendi
ulla causa iusta eẽ. poss&. proculdubio

Expanded text:
integritatem siue ad continentiam uiduaintegritatem siue ad continentiam uidualem siue ad ipsam tori coniugalis fidem, cum habeamus meliora et ab omnibus peccandi periculis remota conpendia, ut, quibuscumque post remissionem recentissimam peccatorum adripiendam mortem sibique ingerendam persuadere potuerimus, eos ad Dominum saniores purioresque mittamus? Porro si, quisquis hoc adgrediendum et suadendum putat, non dico desipit, sed insanit: qua tandem fronte homini dicit: <Interfice te, ne paruis tuis peccatis adicias grauius, dum uiuis sub domino barbaris moribus inpudico\', qui non potest nisi sceleratissime dicere: \'Interfice te peccatis tuis omnibus absolutis, ne rursus talia uel etiam peiora committas, dum in mundo tot inpuris uoluptatibus inlecebroso, tot nefandis crudelitatibus furioso, tot erroribus et terroribus inimico\'? Hoc quia nefas est dicere, nefas est profecto se occidere. Nam si hoc sponte faciendi ulla causa iusta esse posset, procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
quod simorte spontanea recte sit curnon
tunc potissimũ fit : dirbaptiratus sibi
quisq parcit : curliberatũ caput totrur¬
sus uita ehuius periculis inserit cumsit
facillimae potestatis in lata sibi neceomã
deuitare scriptũq: sit. quiamat periculũ
incid& in illud ÷ Cur ergo amanturtot¬
& tanta pericula uelcerte &am si amant᷑
suscipiuntur cũman& in hacuita cui abs¬
cedere licitumẽ : anuerotam insulsa
puersitascor euertit & a consideratione
ueritatis auertit utsisequisq int̃ imere
deb& neunius captiuantis dominatucor¬
ruat inpeccatũ uiuendum sibi ex istim&
ut ipsum ꝑferat mundũ ꝑ om̃s dras tenip¬
tationibus plenum & talibus quales
sub uno domino formidantur & innu¬
merabilibus c&eris sine quib: haec uita
nonducitur : Quid igitur causae est
curineis exortationibus tẽpora consũ¬
mamus quib: baptiratos adloquendo
studemus accendere siue ad uirginalẽ

Expanded text:
Quod si morte spontanea recte fit, quur non Quod si morte spontanea recte fit, quur non tunc potissimum fit? Quur baptizatus sibi quisque parcit? Quur liberatum caput tot rursus uitae huius periculis inserit, cum sit facillimae potestatis inlata sibi nece omnia deuitare scriptumque sit: Qui amat periculum, incidet in illud? Quur ergo amantur tot et tanta pericula uel certe, etiamsi non amantur, suscipiuntur, cum manet in hac uita, cui abscedere licitum est? An uero tam insulsa peruersitas cor euertit et a consideratione ueritatis auertit, ut, si se quisque interimere debet, ne unius captiuantis dominatu conruat in peccatum, uiuendum sibi existimet, ut ipsum perferat mundum per omnes horas tentationibus plenum, et talibus, qualis sub uno domino formidatur, et innumerabilibus ceteris, sine quibus haec uita non ducitur? Quid igitur causae est, quur in eis exhortationibus tempora consumamus. quibus baptizatos adloquendo studemus accendere siue ad uirginalem
Abbreviated transcription (Latin):
taneã mortẽ sibi inferre debere uelut
fugiendo molestias tẽporales ne incidat¬
in ꝑp&uas. Neminẽ propt̃ aliena pecca¬
ta. ne hoc ipso incipiat habere grauissimũ
proprium. quẽ non polluebat alienum.
Neminẽ propt̃ sua peccata p̃terita propt̃¬
quae magis hacuita opus ẽ ut possint
poenitendo sanari. neminẽ uelut desi¬
derio uitae melioris quae postmortẽ
speratur quia reos suae mortis melior
post mortẽ uitaẽ non suscipit .I. Restat
una causa dequadicere coeperã quauti¬
leputatur ut sequisq interficiat. Scili¬
c& ne in peccatũ inruat uel blandiente
uoluptate uel dolore sȩuiente quam
causã si uoluerimus admittere eo usq
progressa ꝑueni& ut ortandi sint ho¬
mines tunc sepotius inter imerecum la¬
uacro scȩ regenerationis ab lutiuni uer¬
sorum remissionẽ acceperint peccatorũ
tunc enĩ tempus ẽ cauendi om̃a futura peo¬
cata. cumsunt oma del&a pr&erita.

Expanded text:
taneam mortem sibi inferre debere uelut taneam mortem sibi inferre debere uelut fugiendo molestias tein perpetuas; neminem propter aliena peccata, ne hoc ipso incipiat habere gravissimum proprium, quem non polluebat alienum; neminem propter sua peccata praeterita, proptquae magis hac uita opus est, ut possint paenitendo sanari; neminem uelut desiderio uitae melioris, quae post mortem speratur, quia reos suae mortis melior post mortem uita non suscipit. una causa, de qua dicere coeperam, qua utile putatur ut se quisque interficiat, scilicet ne in peccatum inruat uel blandiente uoluptate uel dolore saeuiente. Quam causam si uoluerimus admittere, eo usque progressa perueniet, ut hortandi sint homines tunc se potius interimere, cum lauacro sanctae regenerationis abluti uniuersorum remissionem acceperint peccatorum. Tunc enim tempus est cauendi omnia futura peccata, cum sunt omnia deleta praeterita.
Abbreviated transcription (Latin):
pi&atis accus& : Sed non ideo sine scele¬
refacit quis quis dõfilium immolare
decreuerit. quia hoc abraham &iam
laud abiliter fecit. Nã & miles cum
oboediens potestati subqua legitime
constitutus ẽ hominẽ occidit nulla ciui¬
tatis suae lege . reusẽ homicidii Immo
nisi fecerit reus ẽ imperii desertiatq
contẽpti. quod si sua sponte atq aucto¬
ritate fecis s& crimen effusihumani
sanguinis incidiss& . Itaq unde punit᷑
si fecit in iussus. indepuni&ur. nisi fecerit
iussus. Quod siitaẽ iubente imperatore
quanto magis iubente creatore : qui
ergo audit non licere seoccidere faci¬
at siius sit cuiꝰ non lic& iussa cõtẽnere
Tantũ modo uideatur. utrũ diuina lus¬
sio nullo nut& incerto nosperdurem
conscientiã conuenimus occultorum
nobis iudicium non usurpamus. Nemoscit
quid agatur in homine. nisi sp̃s hominis qui
in ipso ẽ. Hocdicmus hoc ad serimus hoc
modis omnib: ad probamus neminẽ spon¬

Expanded text:
pietatis accuset? Sed non ideo sine scelepietatis accuset? Sed non ideo sine scelere facit, quisquis Deo filium immolare decreuerit, quia hoc Abraham etiam laudabiliter fecit. Nam et miles cum oboediens potestati, sub qualibet legitime constitutus est, hominem occidit, nulla. ciuitatis suae lege reus est homicidii, immo, nisi fecerit, reus est imperii deserti adque contemti; quod si sua sponte adque auctoritate fecisset, crimen effusi humani sanguinis incidisset. Itaque unde punitur si fecit iniussus. inde punietur nisi fecerit iussus. Quod si ita est iubente imperatore, quanto magis iubente creatore! Qui ergo audit non licere se occidere, faciat, si iussit cuius non licet iussa contemnere; tantummodo uideat utrum diuina iussio nullo nutet incerto. Nos per aurem conscientiam conuenimus, occultorum nobis iudicium non usurpamus. Nemo scit quid agatur in homine nisi spiritus hominis, qui in ipso est. Hoc dicimus, hoc adserimus, hoc modis omnibus adprobamus, neminem spon
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentialis in oboedientia quaead¬
huc in mẽ bris moribundis habitat. p̃ter
nr̃ȩ uoluntatis legẽ quasi legesua mou&
quantomagis absq culpaẽ in corpore non
consentientis si absq culpaẽ incorpore
tẽpore ꝑsecutionis ut insectatores suae
pudicitiae deuitarent. in rapturum atq cuseb
necaturũ sefluuiũ prolecerunt. Eoq
modo de functa es̃ earumq martrria
incatholica ecclesia ueneratione cele¬
berrima frequentantur. Dehis nihil
temere audeo uidicare. Vtrumenim
ecđȩ aliquib fide dignis testificationi¬
bus ut earũmemoriã honorari diui¬
naper sua serit auctoritas. nescio &
fieri potest ut ita sit. Quid enĩ hoc fece¬
runt nonhumanitus deceptae sed diui¬
nitus iussȩ nec errantes sed oboedien¬
tes sicut desamson aliud nobis fas non
ẽ credere : Cum aut̃ ds̃ iub& seque iubere
sine ullis ambagibus intimat. quis oboe¬
dientiã in crim̃ uoc& quis obsequium

Expanded text:
concupiscentialis inoboedientia, quae adconcupiscentialis inoboedientia, quae adhuc in membris moribundis habitat, praeter nostrae uoluntatis legem quasi lege sua mouetur, quanto magis absque culpa est in corpore non consentientis, si absque culpa est in corpore tempore persecutionis, ut insectatores suae pudicitiae deuitarent, in rapturum adque necaturum se fluuium proiecerunt eoque modo defunctae sunt earumque martyria in catholica ecclesia ueneratione celeberrima frequentantur. De his nihil temere audeo iudicare. Utrum enim ecclesiae aliquibus fide dignis testificationibus, ut earum memoriam sic honoret, diuina persuaserit auctoritas, nescio; et fieri potest ut ita sit. Quid si enim hoc fecerunt, non humanitus deceptae, sed diuinitus iussae, nec errantes, sed oboedientes? sicut de Samsone aliud nobis fas non est credere. Cum autem Deus iubet seque iubere sine ullis am. bagibus intimat, quis oboedientiam in crimen uocet? quis obsequium
Abbreviated transcription (Latin):
Verumtamen side tescabile facinus &dãna¬
bile scelus est. &iã seipsum hominẽ occidere
sicut ueritas manifesta proclamat quisita
desipiat utdicat. lam nunc peccemus ne
postea forte peccemus : lam nunc ꝑ p&remꝰ
homicidiũ ne postea forte incidamus in ad¬
ulterium : nonne sitantũ dominatur ini¬
quitas ut ñ in nocentia sed peccata potius
eligantur satius ẽ incertũ defuturo ad¬
ulterium quã certum de p̃senti homicdiũ :
Nonne satius ẽ. flagitium cõmittere quod
poenitudo san&ur quã tale facinus ubi
locus salubri paenitentiae ñ relinquitur:
Haec dixi propt̃ eos uel eas quae non alieni
sed proprii peccati deuitandi causa ne
sub alterius libidine &iam excitatȩ suȩ
forte consentiant uim sibi quamoriantur
inferendã putant. C&erum absit am̃te
xp̃iana quaedõ suo fidit in eoq speposita
eĩ ad utorionititur. ab sit inquã ut mens
talis cui lib& carnis uoluptatibus ad con quibilla¬
sensum turpitudinis cedat : quod si illa

Expanded text:
Verumtamen si detestabile facinus et damnabile scelus est, etiam se ipsum hominem occidere, sicut veritas manifesta proclamat; quis ita desipiat, ut dicat, Jam nunc peccemus, ne postea forte peccemus; jam nunc perpetremus homicidium, ne forte postea incidamus in adulterium\'? Nonne si tantum dominatur iniquitas, ut non innocentia, sed peccata potius eligantur, satius est incertum de futuro adulterium quam certum de praesenti homicidium? Nonne satius est flagitium committere, quod paenitendo sanetur, quam tale facinus, ubi locus salubris paenitentiae non relinquitur? Haec dixi propter eos uel eas, quae non alieni, sed proprii peccati deuitandi causa, ne sub alterius libidine etiam excitatae suae forte consentiant, uim sibi, qua moriantur, inferendam putant. Ceterum absit a mente Christiana, quae Deo suo fidit in eoque spe posita eius adiutorio nititur, absit, inquam, ut mens talis quibuslibet carnis uoluptatibus ad consensum turpitudinis cedat. Quod si illa
Abbreviated transcription (Latin):
nant᷑ asserere non propt̃ uitae prȩ¬
sentis utilitatẽ sed propt̃ eam quȩ post
mortẽ futuraẽ colendos deos quae
nisi fallor quaestio multo erit ȩpero¬
sior & subtiliore disputatione dignior
ut & contraphilo sophos in ea disseratur.
non quos lib& sed qui apud illos excellen¬
tissima gloria clari sunt & nobiscũ multa
sentiunt & de animae inmortalitate &
quoddsuerus mundũ condiderit & de
prouidentia eĩ qua uniuersum quod con¬
didit regit. Sed qm̃ & ipsi in illis quae con¬
tranos sentiunt refollendi sunt de eẽ. huic
officio non debemus ut refutatis impiis
contradictionibus prouiribus quas d s̃
inperti& asseramus ciuitatẽ dĩ ueramq
pi&atem & dicultũ in quo uno ueraciter
sempiterna beatitudo promittitur. hac
itaq modus sitͥ uolumin is. ut de incepsdis¬
posita ab alio sumamus exordio¬

Expanded text:
 asserere, non propter vitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior, et sublimiore disputatione dignior; ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui apud illos excellentissima gloria clari sunt, et nobiscum multa sentiunt, scilicet de animae immortalitate, et quod verus Deus mundum condiderit, et de providentia ejus, qua universum, quod condidit, regit. Sed quoniam et ipsi in illis quae contra nos sentiunt, refellendi sunt; deeofficio non debemus, ut refutatis inpiis contradictionibus pro uiribus, quas Deus impertiet, adseramus ciuitatem Dei ueramque pietatem et Dei cultum, in quo uno ueraciter sempiterna beatitudo promittitur. Hic itaque modus sit huius uoluminis, ut deinceps disposita ab alio sumamus exordio
Abbreviated transcription (Latin):
suosq tibi cõmendat troia penates : Siigitur
uirgilius tales deos &uicto sdicit & ut uel
uicti quoquomodo euaderent homini com¬
mendatos quaedem̃tia ẽ existimare his
tutoribus romã sapient̃ fuis se commis sam.
&nisi eos amisiss& non potuis se uastari:
immouero uictos deos tãquã prȩside .s acde¬
sensores colere. quid ẽ aliud quam tenere
non numina bona sed omamala : quanto
enĩ sapientius creditur non romam adistam

Expanded text:
suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Roma
Abbreviated transcription (Latin):
propterea paruuli legunt utui delic& poeta
magnus omniũq praeclaris simds atqoptimꝰ.
teneris ebibitus dnimis non facile obliuione
possit aboleri scđm illud oratii: quo semel est
ibuta. recens seruabit odorẽ testadiu.
Apud hunc ergo uirgiliũ nempe iuno inducit᷑
infesta troianis a eolo uentorũ regi aduer¬
suseos irritando dicere. Gens in imicamihi
trrenũ nauigat aequor . iliũ initaliam
portans uictosq penates. Itanei stis pena¬
tibus uictis romam neuincer&ur. pruden¬
tes cõmendare debueruntꝰ sed haec iuno di¬
cebat uelut irata mulier quid loquer&ur
ignorans. Quid aeneas ipsepius totiensappel¬
latus : non neita narrat : panthus otbrrades
arcis phoebiq sacerdos sacramanu uictosq
deos paruũq nepotẽ ipsetrahit cursuq a¬
mens ad liminatendit. Non ned eos ipsos
quos uictos non dubitat dicere sibi potius quã
seillis ꝑ hib& cõmendatos cũ eidicitur sacra

Expanded text:
propterea paruuli legunt, ut uidelicet poeta propterea paruuli legunt, ut uidelicet poeta magnus omniumque praeclarissimus adque optimus teneris ebibitus animis non facile obliuione possit aboleri, secundum illud Horatii: Quo semel est inbuta recens sernabit odorem Testa diu - aput hunc ergo Vergilium nempe Iuno inducitur infesta Troianis Aeolo uentorum regi aduersus eos inritando dicere: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiam portans uictosque penates. Itane istis penatibus uictis Romam, ne uinceretur. prudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra