comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
teret dĩ legem inedictis angłorum
terribiliter dari non umi homini
paucis ue sapientib s uniuerse gen¬
ti & popło ingenti: coram eodem
popło magna facta sunt inmonte
ubilex ꝑ unum dabatur. conspicien¬
te multitudine. metuenda & tremen¬
da que fiebant. Non enim popłs
isrł sic morsi credidit: quem admo

Expanded text:
teret Dei legem in edictis angelorum terribiliter dari, non uni homini paucisue sapientibus, sed uniuersae genti et populo ingenti: coram eodem populo magna facta sunt in monte, ubi lex per unum dabatur, conspiciente multitudine metuenda et tremenda quae fiebant. Non enim populus Israel sic Moysi credidit, quem ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
ubiecit autẽ indicium. quasi
quesissemus unde ostendatur
qͦd inueritate non steterit atq ait
quia ñ est ueritas in eo. Esset autem
meo. si in illa stetisset. Locutione au¬
tem dictum ẽ minus usitata. Sice¬
nim uidetur sonare inueritate non
stetit quia ueritas ñ est in eo: tamqͣ
ea sit causa ut inueritate ñ steterit
qͦd in eo ueritas ñsit: cum potus ea
sit causa ut meo ueritas nonfit. qͦd
inueritate non stetit. Ista locutio est
q in psalmo. Ego clamaui qm̃ exau¬
disti me ds̃: cum dicendũ fuisse ui¬
deatur. exaudisti me ds̃ qm̃ clama¬
ui. S cum dixisset. ego clamaui. tã

Expanded text:
ubiecit autem indicium, quasi quaesissemus, unde ostendatur, quod in ueritate non steterit, adque ait: Quia non est ueritas in eo. Esset autem in eo, si in illa stetisset. Locutione autem dictum est minus usitata. Sic enim uidetur sonare: In ueritate non stetit, quia ueritas non est in eo, tamquam ea sit causa, ut in ueritate non steterit, quod in eo ueritas non sit; cum potius ea sit causa, ut in eo ueritas non sit, quod in ueritate non stetit. Ista locutio est et in psalmo: Ego clamaui, quoniam exaudisti me Deus; cum dicendum fuisse uideatur: Exaudisti me Deus, quoniam clamaui. Sed cum dixisset: \'Ego clamaui, ta
Abbreviated transcription (Latin):
tis stragib itirũ iterũq confecta. iterũ ite¬
eoꝵs stirpẽ posterosq repetita. Non
parũu indicium huius calamitatis
fuit: qͦd portas belli nullus clausit
illorum.

Expanded text:
erumque confecta, iterum iteeorum stirpem posterosque repetita? Non paruum indicium calamitatis huius fuit, quod portas belli nullus clausit illorum.
Abbreviated transcription (Latin):
quantum diuinitus adiuuabor expe¬
diam. ꝓpter glam ciuitatis dĩ. que ali¬
enis a contrario comparatis clarius e
da sunt aduersus eos qui romane
rei publice clades in religionẽ nr̃am
referunt: qua diis suis sactificare ꝓ¬
hibentur. Commemoranda st̃ enĩ
que & quanta occurrere potuerint
uł satis ẽẽ uidebuntur mala quȩ illa
ciuitas ꝑtulit. uł ad eius imꝑium pro¬
uincie ꝑtinentes. antequã eorum sacri¬
ficia ꝓhibita fuissent: que omĩa procul

Expanded text:
quantum diuinitus adiuuabor, expequantum diuinitus adiuuabor, expediam propter gloriam ciuitatis Dei, quae alienis a contrario comparatis clarius emda sunt aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, qua dis suis sacrificare prohibentur. Commemoranda sunt enim quae et quanta occurrere potuerint uel satis esse uidebuntur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius imperium prouinciae pertinentes, antequam eorum sacrificia prohibi
Abbreviated transcription (Latin):
ec & talia si qua uberius & commodiꝰ
potuerit. respondeat inimicis suis
redempta familia dm̃i xpͣi. & peregrina
ciuitas regis xp̃i. Meminerit sane in
ipsis inimicis latere ciues futuros. ne
infructuosum uel apud ipsos putet
qͦd donec ꝑueniat ad confessos portat
infensos: sicut ex illorum numero e¬
tiam dĩ ciuitas habet secum quam¬
diu ꝑegrinatur inmundo. conexos
communone sacramentors nec se¬
cum futuros inet̾na sorte scorum: qͥ
partim inocculto partim in aꝑto st̃.
Qui etiã cum ipsis inimicis aduersꝰ
dm̃ cuius sacramentũ gerunt. mur¬
murare ñ dubitant: modo cum illis
theatra. modo eccłas nobiscum replen¬
tes. De correctione autẽ quorumdam
etiam taliũ multominus ẽ desꝑandũ:
si apud aꝑtissimos aduersarios p̃de¬
stinati amici latitant ad huc ignoti
etiam sibi. Perplexe quippe sunt iste
due ciuitates in hoc scł̃o. inuicemq
ꝑmixte: donec ultimo iudicio diri¬
mantur. De quarum exortu & ꝓcursu.
& debitis finib qͦd dicendum arbitror:

Expanded text:
ec et talia, si qua uberius et commodius potuerit, respondeat inimicis suis redemta familia domini Christi et peregrina ciuitas regis Christi. Meminerit sane in ipsis inimicis latere ciues futuros, ne infructuosum uel aput ipsos putet, quod, donec perueniat ad confessos, portat infensos; sicut ex illorum numero etiam Dei ciuitas habet secum, quamdiu peregrinatur in mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in occulto, partim in aperto sunt, qui etiam cum ipsis inimicis aduersus Deum, cuius sacramentum gerunt, murmurare non dubitant, modo cum illis theatra, modo ecclesias nobiscum replentes. De correctione autem quorundam etiam talium multo minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedestinati amici latitant, adhuc ignoti etiam sibi. Perplexae quippe sunt istae duae ciuitates in hoc saeculo inuicemque permixtae, donec ultimo iudicio dirimantur; de quarum exortu et procursu et debitis finibus quod dicendum arbitror,
Abbreviated transcription (Latin):
respondendũ ẽẽ respondentib semper
existimemus. Nam qui uł ñ possunt
intelligere qͦd dr. uł tam duri sunt a¬
uersitate mentis. ut etiã si intellexerił
ñ obaudiant: respondent ut scriptũ
ẽ & loquuntur miquitatẽ. atq infati¬
gabiliter uamist̃. Quoꝵs dicta contraria
si totiens uelimꝰ refellere. quotiens obni¬
xa fronte statuerint ñ cogitare quid
dicant. dũ quocumq mͦ nr̃is disputati¬
onib contradicant: qͣm sit infinitum.
& erummosum & infructuosum uides.
Quamobrẽ nec te ipsum mi fili mar¬
celline. nec alios quib hic labor nr in
xp̃i caritate utiliter ac liberaliter seruit.
tales meorũ scriptorum iudices uelim.
qui responsionem semꝑ desiderent
cum his que leguntur audierint a¬
liquidd contradici: ne fiant similes ea¬
rum muliercularũ quas commemorat

Expanded text:
respondendum esse respondentibus semper respondendum esse respondentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uel non possunt intellegere quod dicitur, uel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ratiomi perspicue ue¬
ritatis infirmus huma¬
ne consuetudinis sen¬
sus ñ auderet obsiste¬
re. s doctrine salubri
languorem suum tamqͣ.
medicine subderet.
donec diuino adiuto¬
rio fide pietatis impetrante sanaretur:
non multo sermone opus ẽẽt adcon¬
uincendum quẽlibet uane opinatio¬
nis errorem his qui recte sentiunt. &¬
sensa uerbis sufficientib explicant.
Nunc uͦ qm̃ ille ẽ maior & tetrior insipi¬
entiũ morb ammorum. quo irrationa¬
biles motus suos et̾iam post rationem
plene redditã quanta homini ab homi¬
ne debetur. siue mnna cecitate quanec
aꝑta cernuntur. siue obstinatissima ꝑ¬
uicacia qua & ea que cernuntur ñ ferum¬
tur tamqͣm ipsam rationẽ ueritatemq
defendunt: fit necessitas copiosius di¬
cendi plerumq resclaras uelut eas non
spectantib intuendas. s quodammo¬
do tangendas palpantib ꝙ coniuen¬
tib offeramus. Et tamen quis discęp¬
tandifinis erit & loquendi modus. si

Expanded text:
i racioni perspicue veritatis infirmus humane consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrine salubri languorem suum tamquam medicine subderet, donec divino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus euincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa regna: qͣmq nchil eos adiuuerint
hi quos dõs putant: a potius quantum
decipiendo & fallendo nocuerint. Po¬
stremo aduersus eos dicetur. qui mani¬
festissimis documentis confutati atq
conuicti: conantur asserere ñ ꝓpter ui¬
te p̾sentis utilitatem. s ꝓpter eam que
post mortẽ futura ẽ colendos dõs. Que
nisi fallor questio multo erit operosior.
& subtiliore disputatione dignior: ut
&: contra philosophos in ea difseratur.
ñ quostibet. s qui apud illos excellentis¬
sima gła clari sunt. & nobiscum multa
sentiunt & de anime immortalitate.
& qͦd ds uerus mundum condiderit.
& de eiꝰ prouidentia qua uniliersũ qͦd
condidit regit. S qm̃ & ipsi in illis qͣ
contra nos sentiunt refellendi funt:
de ẽẽ huic officio ñ debemus. ut refu¬
tatis impiis contradictionib. ꝓuirib
qͣs ds̃ imꝑtierit. asseramus ciuitatem
dĩ. ueramq pietatẽ. & dĩ cultum. in quo
uno ueraciter sempiterna beatitudo
ꝓmittitur. Hic itaq modus sit huiꝰ

Expanded text:
omnia, quamque nihil eos adiuuerint hi, quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint. Postremo aduersus eos dicetur, qui manifestissimis documentis confutati adque conuicti conantur adserere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior et subtiliore disputatione dignior, ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui aput illos excellentissima gloria clari sunt et nobiscum multa sentiunt, et de animae inmortali tate et quod Deus uerus mundum condiderit et de prouidentia eius, qua uniuersum quod condidit regit. Sed quoniam et ipsi in illis, quae contra nos sentiunt, refellendi sunt, deesse huic officio non debemus, ut refutatis inpiis contradictionibus pro uiribus, quas Deus impertiet, adseramus ciuitatem Dei ueramque pietatem et Dei cultum, in quo uno ueraciter sempiterna beatitudo promittitur. Hic itaque modus sit huius
Abbreviated transcription (Latin):
ta uitia ꝑ nullas teletas purgari di¬
est paternam mentẽ siue intellectũ.
qui paterne est conscius uoluntat is.
Hunc autem xp̃m ẽẽ non credis. con¬
teninis enĩ eum ꝓpter corpus ex femi¬
na acceptum. & ꝓpter crucis oppro¬
brium: excelsam uidelicet sapienti¬
am spretis atq abiectis infiis. ido¬
neus desuꝑiorib carpere. At ille
implet quod ꝓphete sc̃i de illo uera¬
citer predixerunt. Perdam sapienti¬
am sapientium: & prudentiã pru¬
dentium reprobabo. Non enĩ suã
meis ꝑdit & reprobat quã ipse do¬
nauit. s quam sibi arrogant qui
non habent ipsius. Unde comme¬
morato isto ꝓpħico testimonio. se¬
quitur & dicit apłs. Ubi sapiens.
ubi scriba: ubi conquisitor huius
scłi. . Nonne stultam fecit d̾s sapi

Expanded text:
ta uitia per nullas teletas purgari dita uitia per nullas teletas purgari diest paternam mentem siue intellectum, qui paternae est conscius uoluntatis. Hunc autem Christum esse non credis; contemnis enim eum propter corpus ex femina acceptum et propter crucis obprobrium, excelsam uidelicet sapientiam spretis adque abiectis infimis idoneus de superioribus carpere. At ille inplet, quod prophetae sancti de illo ueraciter praedixerunt: Perdam sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo. Non enim suam in eis perdit et reprobat, quam ipse donauit, sed quam sibi adrogant, qui non habent ipsius. Unde commemorato isto prophetico testimonio sequitur et dicit apostolus: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor huius saeculi? Nonne stultam fecit Deus sa
Abbreviated transcription (Latin):
Quam si uere ac fideliter amasses:
xp̃m di uirtutem & d̃i sapientiam
cognouisses: nec abeius saluberrima
humilitate tumore inflatus uane sci¬
entie resiluisses. Confiteris tamen
etiam sp̃italem animã sine theur¬
gicis artib & sine teletis. quib fru¬
stra discendis elaborasti. continentie
untute posse purgari. Aliquando
etiam dicis qͦd telete ñ post mortem
eleuant animam: ut iam neq idem
ipsi quã sp̃italem uocas. aliquid post
huius uite finem prodesse uideantur.
& tamen uersas hec multimodis &
repetis: nichil ob aliud quantum ex¬
istimo. nisi ut talium quoq rerum
quasi ꝑitus appareas. & placeas illici¬
tarum aitium curiosis. uel ad eas fa¬
cias esse curiosos. S bene qͦd metu¬
endam dicis hanc artem uł legũ
ꝑiculis. uł ipsius actionis. Atq uti¬
nam hoc saltem abgte miseri audi¬
ant: & inde ne illic absorbeantur ab¬
scedant: aut eo penitus non accedatł.
Ignorantiam certe & ꝓpter eam mul¬

Expanded text:
quam si uere ac fideliter amasses, quam si uere ac fideliter amasses, Christum Dei uirtutem et Dei sapientiam cognouisses nec ab eius saluberrima humilitate tumore inflatus uanae scientiae resiluisses. Confiteris tamen etiam spiritalem animam sine theurgicis artibus et sine teletis, quibus frustra discendis elaborasti, posse continentiae uirtute purgari. Aliquando etiam dicis, quod teletae non post mortem eleuant animam, ut iam nec eidem ipsi, quam spiritalem uocas, aliquid post huius uitae finem prodesse uideantur; et tamen uersas haec multis modis et repetis, ad nihil aliud, quantum existimo, nisi ut talium quoque rerum quasi peritus appareas et placeas inlicitarum artium curiosis, uel ad eas facias ipse curiosos. Sed bene, quod metuendam dicis hanc artem uel legum periculis uel ipsius actionis. Adque utinam hoc saltem abs te miseri audiet inde, ne illic absorbeantur, abscedant aut eo penitus non accedant. Ignorantiam certe et propter eam mul
Abbreviated transcription (Latin):
dentia denegarent. Sufficit quod̾
purgatione theurgica neq intellectu¬
alem animã hoc est mentem nr̃am
dicis posse purgari: & ipsam sp̃italẽ
hoc ẽ nr̃e amme partẽ mente inferi¬
orem. quã tali arte purgari asseris¬
posse. immortalẽ tamen et̾namq ñ
posse hac arte fieri confiteris. Ap̃c
autẽ uitam ꝓmittit et̾nam: unde
adeũ mundus uobis quidem stona¬
chantib mirantib tamen. stupenibis
concurrit. Quid prodest quia ne¬
gare non potusti errare homines the¬
urgica disciplina & quam plures fal¬
lere ꝑ cecam insipientẽq sententiã.
atq ẽẽ certissimum errorẽ agendo &
supplicando adprincipes angelosq
decurrere: & rursum ne quasi oꝑam
ꝑdidisse uidearis ista dicendo. mittis
homines ad theurgos. ut ꝑ eos am¬
ma sp̃italis purgetur. illorum qui
non scdm intellectualẽ animam
rorem certissimum: neq hoc tan¬
tum malũ te pudet. cum uirtutis
& sapientie profitearis amatorem.

Expanded text:
dentia denegarent. Sufficit quod dentia denegarent. Sufficit quod purgatione theurgica neque intellectualem animam, hoc est mentem nostram, dicis posse purgari, et ipsam spiritalem, id est nostrae animae partem mente inferiorem, quam tali arte purgari posse adseris, inmortalem tamen aeternamque non posse hac arte fieri con- fiteris. Christus autem uitam promittit aeternam; unde ad eum mundus uobis quidem stomachantibus, mirantibus tamen stupentibusque concurrit. Quid prodest quia negare non potuisti errare homines theurgica disciplina et quam plurimos fallere per caecam insipientemque sententiam adque esse certissimum errorem agendo et supplicando ad principes angelosque decurrere, et rursum, quasi ne operam perdidisse uidearis ista discendo, mittis homines ad theurgos, ut per eos anima spiritalis purgetur illorum, qui non secundum intellectualem animam rorem certissimum, neque hoc tantum malum te pudet, cum uirtutis et sapientiae profitearis amatorem;
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Te duce. siqua manent scele¬
ris uestigia nr̃i: irrita ꝑpetua soluent
formidine terras. Ea quippe dirit
que etiam multum ꝓficientium in
uirtute iustitie possunt ꝓpter uite
huius infirmitatem. & si non scelera.
scelerum tamen manere uestigia:
que non nisi abillo saluatore sanan¬
tur de quo iste uersus expressus est.
Nam utiq ñ ase ipso hoc se dixisse ur¬
gilius in egloge ipsius quarto ferme
uersu indicat. ubi ait. Ultima chu¬
mei uenit iam carminis etas. Unde
hoc achuniea sybilla dictum ẽẽ in¬
cunctanter apparet. Theurgi uero il¬
li. uel potius demones deorum speci¬
em figurasq fingentes. inquinant
potius qm purgant humanũ sp̃m
falsitate fantasmatũ. & deceptoria
uanarum ludificatione formarum.
Quomͦ enim purgent hominis sp̃m
qui immundum habent ꝓpriũ. Au¬
oquin nullo modo carminib inuidi
hominis ligarentur: ipfumq mane
beneficiũ quod prestaturi uidebant᷑.
aut metu p̾merent. aut simili mui¬

Expanded text:
dixit: Te duce, si qua manent sceledixit: Te duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, Inrita perpetua soluent formidine terras. Ea quippe dixit, quae etiam multum proficientium in uirtute iustitiae possunt propter huius uitae infirmitatem, etsi non scelera, scelerum tamen manere uestigia, quae non nisi ab illo saluatore sanantur, de quo iste uersus expressus est. Nam utique non hoc a se ipso se dixisse Vergilius in eclogae ipsius quarto ferme uersu indicat, ubi ait: Ultima Cumaei uenit iam carminis aetas; unde hoc a Cumaea Sibylla dictum esse incunctanter apparet. Theurgi uero illi uel potius daemones deorum species figurasque fingentes inquinant potius quam purgant humanum spiritum falsitate phantasmatum et deceptoria uanarum ludificatione formarum. Quo modo enim purgent hominis spiritum, qui inmundum habent proprium? Alioquin nullo modo carminibus inuidi hominis ligarentur ipsumque inane beneficium. quod praestaturi uidebantur, aut metu premerent aut simili inui
Abbreviated transcription (Latin):
uenire cogantur.
oc enĩtibi immundissimi de mo¬
nes dos ȩthereos se ẽe fingentes.
quore p̾dicator & angłs factus es. Pro¬
miserunt. qͦd inamina sp̃itali theur¬
gica arte purgati. ad patrẽ quidem
non redeant: s suꝑ aereas plagas in¬
ter deos ethereos habitabunt. Non
audit ista hominũ multitudo ꝓpter
qͦs a demonũ dominatu liberandos
xp̃c aduenit: millo enim habent
miscdissimã purgationẽ & mentis
& sp̃s & corporis sui. Propterea qͥppe¬
ille totũ hominẽ sine peccato susce¬
pit. ut totũ quo constat homo apec¬
catorum peste fanaret: quem tu qͦq
utinã cognouisses: eiq te potus quã
uł tue uirtuti que humana & fragi¬
lis & infirma ẽ. uel ꝑntiosissime cu¬
riositati sanandũ tutius cõmisisses.
Non enmte decepisset quẽ ur̃a ut
tu ipse scribis oracula sc̃m imimor¬
talemq confessa sunt: de quo etiam
poeta nobilissimus poetice quidem
quia malterius adumbrata ꝑsona.
ueraciter tamen si adipsũ referas.

Expanded text:
enire cogantur. oc enim tibi immundissimi daemones, deos aetherios se esse fingentes, quorum praedicator et angelus factus es, promiserunt; quod in anima spirituali theurgica arte purgati, ad Patrem quidem non redeunt, sed super aerias plagas inter deos aetherios habitabunt. Non audit ista hominum multitudo, propter quos a daemonum dominatu liberandos Christus advenit. In illo enim habent misericordissimam purgationem et mentis et spiritus et corporis sui. Propterea quippe totum hominem sine peccato ille suscepit, ut totum quo constat homo, a peccatorum peste sanaret. Quem tu quoque utinam cognouisses eique te potius quam uel tuae uirtuti, quae humana, fragilis et infirma est, uel perniciosissimae curiositati sanandum tutius commisisses. Non enim te decepisset, quem uestra, ut tu ipse scribis, oracula sanctum inmortalemque confessa sunt; de quo etiam poeta nobilissimus poetice quidem, quia in alterius adumbrata persona, ueraciter tamen, si ad ipsum referas,
Abbreviated transcription (Latin):
cis xp̃m dĩ uirtutẽ & dĩ sapientiã:
qm stultum dłi sapientuis est ho¬
minib. & infirmum di fortius ẽ
hominib. Hoc quasi stultũ & infir¬
mũ tamqm sua untute sapientes for¬
tesq contemnunt: s hec ẽ gr̃a que
sanat infirmos. ñ suꝑbe iactantes fal¬
sam beatitudmnẽ suam. s humiliter
potius ueram miseriã confitentes.
cas pat̾num intellectũ seu mentem.
& hors medium quẽ putamus te di

Expanded text:
tutem et Dei sapientiam; quoniam stultum Dei sapientius est hominibus, et infirmum Dei fortius est hominibus. Hoc quasi stultum et infirmum tamquam sua uirtute sapientes fortesque contemnunt. Sed haec est gratia, quae sanat infirmos, non superbe iactantes falsam beatitudinem suam, sed humiliter potius ueram miseriam confitentes. cas paternum intellectum seu mentem; et horum medium, quem putamus te di
Abbreviated transcription (Latin):
detur phylosophus curasse plato¬
nicus: ne cum hec apoetis caneren¬
tur. non ademonib mediis s ab
ipsis dus quoꝵ nomina poete fin

Expanded text:
detur philosophus curasse Platonicus, ne, cum haec a poetis canerentur, non a daemonibus mediis, sed ab ipsis dis, quorum nomina poetae fin
Abbreviated transcription (Latin):
commissa. ñ solum maliena matrimo¬
ma unginesq nupturas. s etiam in qͣs¬
potius disputatio inter pudorẽ atq ra¬
tionem quibdam coartatur angustus:
Nec tantũ hic curamus alienis respon¬
sionẽ reddere. quantũ ipsinr̃is conso¬
lationẽ. Sit gͥ inprimis positum atq
firmatũ. uirtutẽ qua recte uuit᷑ ab
animi sede menbris corporis imperare:
sc̃mq corpus usufieri scẽ uoluntatis: qͣ̃
inconcussa ac stabili ꝑmanente. qͥcquid
alius de corpore uel incorpore fecerit qͥd

Expanded text:
commissa, non solum in aliena matrimocommissa, non solum in aliena matrimonia virginesque nupturas, sed etiam in quaspotius disputatio inter pudorem atque rationem quibusdam coarctatur angustiis. Nec tantum curamus hic alienis responsionem reddere, quantum ipsis nostris consolationem. Sit igitur in primis positum atque firmatum uirtutem, qua recte uiuitur, ab animi sede membris corporis imperare sanctumque corpus usu fieri sanctae uoluntatis, qua inconcussa ac stabili permanente, quidquid alius de corpore uel in corpore fecerit, q
Abbreviated transcription (Latin):
dere. S quid faciemus hominib qui
głantur setalem habuisse ciuem: qualem
timent habere ciuitatem: Quod si non
timent: tale gͦ aliquid quale accidit
regulo. etiam ciuitatitam diligenter qͣm
illi dõs colenti accidere potuisse fatean¬
tur. & xp̃ianis temporib ñ calumnien¬
tur. Uetum quia de illis xp̃ianis ortaque¬
stio ẽ qui etiam captiuati sunt: hoc in¬
tueantur & taceant qui saluberrime
religioni hinc imprudenter atq impu¬
denter illudunt: quia si diis eorum ꝓ¬
bro ñ fuit qͦd attentissimus cultor illoꝵs
dũ eis iurisurandi fidem seruaret. pa¬
tria caruit cum aliã non haberet. cap¬
tiuusq apud hostes ꝑ longam mortẽ
supplicio noue crudelitatis occisus est:
multominus nomen criminandum
ẽ xp̃ianum incaptiuitate sacratorum
suoꝵs: qui suꝑnam patͥam ueraci fide
expectantes. etiam insuis sedib pere¬
grinos se ẽe̾ nouerunt¬
cere xp̃ianis. cum eorũ exaggeran¬
tes captiuitatem. addinł s etiam stupra

Expanded text:
dere. Sed quid faciamus hominibus, qui gloriantur se talem habuisse ciuem, qualem timent habere ciuitatem? Quod si non timent, tale ergo aliquid, quale accidit Regulo, etiam ciuitati tam diligenter quam ille deos colenti accidere potuisse fateantur et Christianis temporibus non calumnientur. Verum quia de illis Christianis orta quaestio est, qui etiam captiuati sunt, hoc intueantur et taceant, qui saluberrimae religioni hinc inpudenter adque inprudenter inludunt, quia, si dis eorum probro non fuit, quod adtentissimus cultor illorum, dum eis iuris iurandi fidem seruaret, patria caruit, cum aliam non haberet, captiuusque aput hostes per longam mortem supplicio nouae crudelitatis occisus est, multo minus nomen criminandum est Christianum in captiuitate sacratorum suorum, qui supernam patriam ueraci fide expectantes etiam in suis sedibus peregrinos se esse noueruntcere Christianis, cum eorum exaggerantes captivitatem, addunt etiam stupra
Abbreviated transcription (Latin):
uilem theologiam reprehendit quam
uarro fabulosam.
tecta nequeat dubitari et̾nam eos uitã
nemini posse p̾stare. qui nec ipsam ad¬
iuuent tempoialem

Expanded text:
uilem theologian reprehendit quam Varro fabulosam. tecta nequeat dubitari aeternam eos uitam nemini posse praestare, qui nec ipsam adiuuent temporalem.
Abbreviated transcription (Latin):
De argumento qͦd ex rota figuli nigidius
mathematicꝰ assumpsit. inquestione
geminorum.
inI De esau & iacob geminis multum inter
se morum & actionũ qualitate dispari¬
ue magro aliquid̃ plantat᷑ aut serit᷑.¬
UIII De his qui non astrorũ positionẽ s conexi¬
onem causarum ex diuoluntate penden¬
tem fati nomine appellant.

Expanded text:
De argumento quod ex rota figuli Nigidius mathematicus assumpsit in quaestione geminorum.I. De Esau et Jacob geminis multum inter se morum et actionum qualitate disparive in agro aliquid plantatur aut seritII. De his, qui non astrorum positionem, sed conexionem causarum ex Dei uoluntate pendentem fati nomine appellant.
Abbreviated transcription (Latin):
nem de diis gentium
sensisse credendum sit.
quorum̃ calia ao genera a& sacra detexit¬
ut reuerentius cumeis ageret. si de illis
omĩno reticeret.
Que sit partitio uarronis librorum suorum
quos de antiquitatib rerum humanarũ
diuinarumq composuit.
II Quod ex disputatione uarronis apud culto¬
res deorum antiquiores humane res
quam diuine reperiantur.

Expanded text:
nem de diis Gentium sensisse credendum sit, quorum talia et genera et sacra detexitut reverentius cum eis ageret, si de illis omnino reticeret. Ququos de Antiquitatibus rerum humanarum divinarumque composuit. Quod ex disputatione Varronis apud cultores deorum antiquiores res humanae quam divinae reperiantur.
Abbreviated transcription (Latin):
xII Quib morib intiqui romani merueruit
ut d̾s uerꝰ qmuis noneũ colerent. eoꝵ
augerent imꝑium.
xiii De amore laudis qui cumsit uitiũ ob
hoc untus putatur quia ꝑ ipsam uitia
maiora cohibentur
criui. De resecando amore laũis humanȩ
qm iustorum gła om̃is in deo sit.

Expanded text:
 Quibus moribus antiqui Romani meruerint ut Deus verus, quamvis non eum colerent, eorum augeret imperium. XIII. De amore laudis, qui, cum sit uitium, ob hoc uirtus putatur, quia per ipsam uitia maiora cohibenturII. De resecando amore laudis humanae, quoniam iustorum gloria omnis in Deo sit.
Abbreviated transcription (Latin):
mor patrie laudumq immensa eu¬
pido. Iam expulso utiq tarquimo
tyranno. consulcum bruto creatusẽ
maritus lucretie lucius tarquinius
illius potestatis. quem posset si hoc
offendebatur nommne tantum priua¬
re. & patria priuauit & honore. Hȩc
mala facta sunt. hec aduersa accide¬
tunt: quando in illa re publica equo
& modesto iure agitatum ẽ. Lucretiꝰ
quoq qui inlocum bruti fuerat
subrogatus. morbo antequã idem
annus terminaretur absumptus ẽ.
Ita publius ualerius qui sucesserat
collatino. & marcꝰ oratius qui prode¬
functo lueretio suffectus fuerat. an¬
num illũ funereum atq tartareu̾
qui consules quinq habuit. comple¬
uerunt: qͦ anno consulatꝰ ipsius no¬
uum honorẽ & potestatẽ auspicata

Expanded text:
mor patriae laudumque inmensa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agitatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, conpleuerunt, quo anno consulatus ipsius nouum honorem ac potestatem auspicata
Abbreviated transcription (Latin):
głorum bon&cũ ea uerissima
reppetitur. qd ei adherent qui sum¬
me est. Cumnuiꝰ causa miseriȩ malors
angłors quęritur. ea merito occur¬
rit. q̃ ab illo qui summe ẽ auersi.
ad se ipsos conuersi sunt. qui ñ sum¬
me sunt. O hoc uitium quid aliud
quã suꝑbia nuncupatur. . Initium
quippe om̃ĩs peccati suꝑbia. Nlolue¬
runt gͦ ad illum custodire fortitu¬
dinẽ suam.: & qͥ magis eẽnt siei qͥ
sumine ẽ adherent. se illi p̃ferendo

Expanded text:
gelorum bonorum ea uerissima gelorum bonorum ea uerissima reperitur, quod ei adhaerent qui summe est. cum uero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod ab illo qui summe est auersi ad se ipsos conuersi sunt qui non summe sunt: et hoc uitium quid aliud quam superbia nuncupatur? initium quippe omnis peccati superbia. noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam et qui magis essent, si ei qui summe est adhaererent, se illi praeferendo
Abbreviated transcription (Latin):
dam secũ pacẽ suam: profecto bo¬
ne sunt. Et cum ibi sunt ubi ẽẽ
ꝑ nature ordinem debent: quantũ
acceꝑunt. suum ẽẽ custodiunt. Et q̃
semꝑ esse ñ acceꝑunt ꝓusu motuq
rerum quib creatoris lege subdum¬
tur. inmelius deteriusue mutant᷑.
in eum diuina prouidentia tenden¬
tes exitum. quẽ ratio gubernande
uniuersitatis includit: ita ut nec
tanta ccrruptio quanta usq ad in¬
teritum naturas mutabiles mortale̾q
ꝑducit: sic faciat ñ ẽẽ qͦd erat. ut ñ
inde fiat consequenter qͦd ẽẽ debe¬
bat. Que cum ita sint: d̾s qui sũme
ẽ atq ob hoc abillo facta ẽ omĩs ẽẽn¬
tia que ñ summe ẽ quia neq illi e¬
qualis ẽẽ deberet quȩ de nichilo fa¬
cta ẽẽt. neq ullomodo ẽẽ posset si
abillo facta ñ ẽẽt: nec ullorũ uitio¬
rum offensione uituꝑandus. s om¬
nium naturarũ consideratione
laudandus ẽ. ui.¬
romde causa beatitudins an¬

Expanded text:
ndam secum pacem suam, profecto bondam secum pacem suam, profecto bonae sunt; et cum ibi sunt, ubi esse per naturae ordinem debent, quantum acceperunt, suum esse custodiunt; et quae semper esse non acceperunt, pro usu motuque rerum, quibus Creatoris lege subduntur, in melius deteriusue mutantur, in eum diuina prouidentia tendentes exitum, quem ratio gubernandae uniuersitatis includit; ita ut nec tanta corruptio, quanta usque ad interitum naturas mutabiles mortalesque perducit, sic faciat non esse quod erat, ut non inde fiat consequenter quod esse debebat. Quae cum ita sint, Deus, qui summe est adque ob hoc ab illo facta est omnis essentia, quae non summe est quia neque illi aequalis esse deberet, quae de nihilo facta ab illo facta non esset — nec ullorum uitiorum offensione uituperandus et omnium naturarum consideratione laudandus est. Proinde causa beatitudinis an
Abbreviated transcription (Latin):
on itaq ex commodo uel mc̃o¬
modo nr̃o. s ꝑse ipsam conside¬
rata natura. dat artifici suo głam. Sic
est & natura ignis et̾ni sine ulla du-¬
bitatione laudabilis: qͣmuis damna¬
tisimpiis futura pęnalis. Quid̃ enĩ
ẽigne flaminante. uigente atq lucen¬
te pulchrius: Quid calefaciente.
curante. coquente utilius. qmuis
eo nichil sit urente molestius.Idem
igitur ipse aliter appositus ꝑnitiosus:
q̃ui conuementer adhibitus cõmo¬
dissimus inuenitur. Nam eius inum.¬
uerso mundo utilitates uerbis explica¬
re quis sufficit. Nec audiendi sunt
qui laudant inigne lucem. ardorem
autem uituꝑant: uidelicet ñ exui
nature. s ex suo commodo uł incõ¬
modo. Uidere enim uolunt: ardere
nolunt. S parum attendunt eam
ipsam lucẽ que certe & illis placet.
ocłis infirmis ꝑ inconuenientiam
nocere: & nuillo ardore qui eis dis¬
plicet. ñ nulla animalia ꝑ conueni¬
entiam salubriter uiuere. Nature¬
modum suum. speciẽ suam. & qnͣ¬

Expanded text:
on itaque ex commodo uel incommodo nostro, sed per se ipsam considerata natura dat artifici suo gloriam. Sic est et natura ignis aeterni sine ulla dubitatione laudabilis, quamuis damnatis inpiis futura poenalis. Quid enim est igne flammante uigente lucente pulchrius? quid calfaciente curante coquente utilius? quamuis eo nihil sit urente molestius. Idem igitur ipse aliter adpositus perniciosus, qui conuenienter adhibitus commodissimus inuenitur. Nam eius in uniuerso mundo utilitates uerbis explicare quis sufficit? Nec audiendi sunt, qui laudant in igne lucem, ardorem autem uituperant, uidelicet non ex ui naturae, sed ex suo commodo uel incommodo. Videre enim uolunt, ardere nolunt. Sed parum adtendunt eam ipsam lucem, quae certe et illis placet, oculis infirmis per inconuenientiam nocere, et in illo ardore, qui eis displicet, nonnulla animalia per conuenientiam salubriter uiuere. CAPUmodum suum, speciem suam et qua
Abbreviated transcription (Latin):
xi De his qui hunc quidem mundum non
sempiternum putant. s aut innume¬
rabiles. aut eundem unũcerta conclu¬
sione scłorum. semꝑ nasci & resolui o¬
pmantur.
Quiã respondenttum sit his qui pͥmam xxiii¬
conditionem hominis tardam ẽẽ cau¬
santur
De reuolutione scłorum quib certofine
conclusis. uniuersa semꝑ meundem
ordinem eandemq speciem reditura
quidam phrlosopħi crediãert̃.¬
De temporali conditione generis huma¬
in. qͣm nec nouo consilio constituerit
nec mutabili uoluntate.
An ut cis semꝑ etiam dñs fuisse semꝑ in¬
telligatur. credendum quoq sit crea¬
turam numqͣm defuisse ciu domina¬
retur & quomod̃o dicatur semꝑ creatũ
qͦd̃ dici non potest coet̾num.

Expanded text:
XI.-- De his qui hunc quidem mundum non sempiternum putant, sed aut innumerabiles, aut eumdem unum certa conclusione saeculorum semper nasci et resolvi opinantur. Quid respondendum sit his, qui primam conditionem hominis tardam esse causanturDe reuolutione saeculorum, quibus certo fine con- clusis uniuersa semper in eundem ordinem eandemque speciem reditura quidam philosophi crediderDe temporali conditione generis humaDeus nec nouo consilio instituerit nec mutabili uoluntate.An ut Deus semper, etiam dominus fuisse semper intelligatur, credendum sit creaturam quoque nunquam defuisse cui dominaretur: et quomodo dicatur semper creatum, quod dici non potest coaeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
gnatione conuersa. ut ums eorũ op¬
pressus ui multitudinis interiret: exi¬
lio autem uoluntario atq ꝑpetuo pe¬
nam similem alter euaderet. Tam p̃¬
clara igitur uite mortisq fama. socra¬
tes reliquit plurimos sue phylosophi¬
e sectatores: quorum certatĩ studiũ
tatione uersari: ubi agitur de sũmo
bono. quo fieri homo beatus potest.
Quod insocratis disputationib dũ
omĩa mouet. asserit. destruit. qͣm
ñ euidenter apparuit: qͦd euiq placu¬
it inde sumpserunt: & ubi cuiq ui¬
sumẽ constituerunt finem boni.
finis autem boni appellatur : quo
quisq cum ꝑuenerit beatus ẽ. Sic
autem diuersas inter se socratici de
isto fine sententias habuerunt: ut
quod uix credibile ẽ unius magistri
potuisse facere sectatores. quidam
summũ bonum ẽẽ dicerent uolup¬
tatem sicut aristippus. quidã uir¬
tutem sicut antistenes. Sic alii atq
alii. aliud atq aliud opinati sunt:
quos commemorare longum est.

Expanded text:
gnatione conuersa, ut unus eorum obpressus ni multitudinis interiret, exilio autem uoluntario adque perpetuo poenam similem alter euaderet. Tam praeclara igitur uitae mortisque fama Socrates reliquit plurimos suae philosophiae sectatores, quorum certatim studium tatione uersari, ubi agitur de summo bono, quo fieri homo beatus potest. Quod in Socratis disputationibus, dum omnia mouet adserit destruit, quoniam non euidenter apparuit, quod cuique placuit inde sumserunt et ubi cuique uisum est constituerunt finem boni. Finis autem boni appellatur, quo quisque cum peruenerit beatus est. Sic autem diuersas inter se Socratici de isto fine sententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse facere sectatores quidam summum bonum esse dicerent uoluptatem, sicut Aristippus; quidam uirtutem, sicut Antisthenes. Sic alii adque alii aliud adque aliud opinati sunt, quos commemorare longum est.
Abbreviated transcription (Latin):
una cum ciuilib scribemus. E quib
maior societas debet ẽẽ nobis cũ phy¬
losophis. qͣm cum poetis. Non gͦ nul¬
la cum poetis. Ꝙ tamen alio loco dic̃
de generationib deors magis ad poe¬
tas qͣm adphysicos fuisse popłos
inclinatos. Hic enim dixit quid fie¬
ri debeat. ibi quid fiat: physicos dix̃
utilitatis causa scripsisse. poetas de¬
lectationis. Ac ꝑ hoc ea que apoetis
conscripta populi sequi ñ debent. cri¬
mina sunt deorũ: quȩ tamen delectanł
& popłos & deos. Delectationis enim
causa sicut dicit scribunt poete. ñ
utilitatis: ea tamen scribunt quȩ dii
expetant. popłi exhibeant: uii.

Expanded text:
 ciuilibus scribemus; e quibus  ciuilibus scribemus; e quibus maior societas debet esse nobis cum philosophis quam cum poetis. Non ergo ulla cum poetis. Et tamen alio loco dicit de generationibus deorum magis ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos. Hic enim dixit quid fieri debeat, ibi quid fiat. Physicos dixit utilitatis causa scripsisse, poetas delectationis. Ac per hoc ea, quae a poetis conscripta populi sequi non debent, crimina sunt deorum, quae tamen delectant et populos et deos. Delectationis enim causa, sicut dicit, scribunt poetae, non utilitatis; ea tamen scribunt, quae di expetant, populi exhibeant.
Abbreviated transcription (Latin):
cula detestabilia celebrari que poe¬
ticis cantantur carminib ꝙ ludis
scemcis actitantur: sacra uͦ illa que ñ
histriones s sacerdotes agunt. ab omĩ
ẽẽ dedecore purgata & aliena. Hoc
si ita ee̾t: numqͣm theatricas turpi¬
tudines meoꝵ honorem quisquam
celebrandas ẽẽ censeret: numqͣm ip¬
sidii eas p̾ciperent sibimet exhiberi.
S ideo nichil pudet ad obsequium
deoꝵs talia gerere intheatris: quia
similia geruntur intemplis. Demq
cum memoratus autor ciuilem
theologiam a fabulosa & naturali t̾¬
ciam quandam sui generis distingue¬
re conaretur: magis eam exutraq tẽ¬
ꝑatam. quam abutraq seꝑatam in¬
telligi uoluit. Nit enim ea que scri¬
bunt poete minus eẽ qͣm ut populi
sequi debeant: que autẽ phylosophi.
plusqͣm ut ea uulgus scrutari expe¬
diat: que sic abhorrent inquit. ut
tamen exutroq genere adciuiles ra¬
tiones assumpta sint ñ pauca. Qua
re quȩ erunt cõmunia cum ꝓpriis:¬

Expanded text:
cula, detestabilia celebrari, quae poecula, detestabilia celebrari, quae poeticis cantantur carminibus, et ludis scenicis actitantur; sacra vero illa, quae non histriones, sed sacerdotes agunt, ab omni esse dedecore purgata et aliena. Hoc si ita esset, nunquam theatricas turpitudines in eorum honorem quisquam celebrandas esse censeret, nunquam eas ipsi dii praeciperent sibimet exhiberi. Sed ideo nihil pudet ad obsequium deorum talia gerere in theatris, quia similia geruntur in templis. Denique cum memoratus auctor civilem theologiam a fabulosa et naturali, tertiam quamdam sui generis, distinguere conaretur, eam magis ex utraque temperatam, quam ab utraque separatam intelligi voluit. Ait enim, ea quae scribunt poetae, minus esse quam ut populi sequi debeant; quae autem philosophi, plus quam ut ea vulgum scrutari expediat. Quae sic abhorrent, inquit, ut tamen ex utroque genere ad civiles rationes assumpta sint re quae erunt communia, una cum propriis
Abbreviated transcription (Latin):
colligit. Illa res diuinas falsiscrimi¬
nib insectatur. hec eorum criminum
ludos indiumis reb amplectitur. Illa
de diis nefanda figmenta hominũ car¬
minib ꝑsonat. hec ea deorũ ipsorum
festiuitatib consecrat. Facinora & fla¬
gitia numinum illa cantat: hec amat
illa prodit aut fingit: hec autẽ aut
actestatur ueris. aut oblectatur & fal¬
sis. Ambe turpes. ambeq damnabi¬
les: s illa que theatrica ẽ publicam
turpitudinem profidetur: ista que
urbana ẽ. illius turpitudine ornatur.
Hinccine uita ȩt̾na sꝑabitur: unde
ista temporalis breuisq polluitur.
An uͦ uitam polluit consortium nefa¬
riorum hominũ sise inserant affectio¬
nib & assensionib nr̃is: ꝙ uitam non
polluit societas demonum qui colun¬
tur criminib suis. si ueris qmͣ mali.
si falsis qͣm male.. Hec cum dicimus:
uideri fortasse cuipiam nimis harum
rerũ ignaro potest. ea sola de dus ta¬
lib maiestati indigna diume & ridi¬

Expanded text:
colligit. Illa res divinas falsis crimicolligit. Illa res divinas falsis criminibus insectatur, hec eorum criminum ludos, in divinis rebus amplectitur. Illa de diis nefanda figmenta hominum carminibus personat, hec deorum ipsorum festivitatibus consecrat. Facinora et flagitia numinum illa cantat, hec amat. Illa prodit aut fingit, hec autem, aut attestatur veris, aut oblectatur et falsis, ambe turpes, ambeque damnabiles: sed illa que theatrica est, publicam turpitudinem profitetur. Ista que urbana est, illius turHinccine vita aeterna sperabitur, unde ista brevis temporalisque polluitur? an vero vitam polluit consortium nefariorum hominum, si se inserant affectionibus et assensionibus nostris, et vitam non polluit societas daemonum, qui coluntur criminibus suis? Si veris, quam mali? si falsis, quam male? 3. Haec cum dicimus, videri fortasse cuipiam nimis harum rerum ignaro potest ea sola de diis talibus majestati indigna divinae, et ridi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dõs naturales. alios ab hominib
institutos: s de institutis aliud habe¬
re litteras poetarũ aliud sacerdotũ:
utrasq tamenita ẽẽ inter seamicas
consortio falsitatis. ut grate sint utreq
demonib quib doctrina inimica est
ueritatis. Sequestrata igitur paululũ
theologia qͣm naturalem uocant. de
qua postea disserendum ẽ: placet ne
tandem uitã et̾nam peti aut sꝑari a
diis poeticis. theatricis. ludicris. sce¬
nicis: flbsit. immo auertat uerꝰ ds̃ tã
immanẽ sacrilegamq dementiam.
quid Ab eis dus quib hec placent
& quos hec placant cum eoꝵ illic cri¬
mina frequententur: uita et̾na po¬
scenda ẽ.: Nemo ut arbitror usq ad
tantum p̾cipitium furiosissime impi¬
etatis insanit. Nec fabulosa igit᷑ nec
ciuli theologia sempiternã quisqͣm
adipiscitur intã. Illa enim de dus
turpia fingendo seminat: hec fauen¬
do metit. Illa menc̾acia spargit. hec¬

Expanded text:
esse deos naturales, alios ab hominibus esse deos naturales, alios ab hominibus institutos, sed de institutis aliud habere litteras poetarum, aliud sacerdotum, utrasque tamen ita esse inter se amicas consortio falsitatis, ut gratae sint utraeque daemonibus, quibus doctrina inimica est ueritatis! Sequestrata igitur paululum theologia, quam naturalem uocant, de qua postea disserendum est, placetne tandem uitam aeternam peti aut sperari ab dis poeticis theatricis, ludicris scaenicis? Absit; immo auertat Deus uerus tam inmanem sacrilegamque dementiam. Quid? ab eis dis, quibus haec placent et quos haec placant, cum eorum illic crimina frequententur, uita aeterna poscenda est? Nemo, ut arbitror, usque ad tantum praecipitium furiosissimae inpietatis insanit. civili theologia, sempiternam quisquam adipiscitur vitam. Illa enim de diis turpia fingendo seminat, hec favendo metit. Illa mendacia spargit, hec
Abbreviated transcription (Latin):
simas popłorum opiniones & consue¬
tudines insuꝑstitionib publicis uere¬
ris offendere: quas a deors natura ab¬
horrere uł talium quales in huius
mundi elementis humani animi
suspicatur infirmitas: & sentis ipse
cum eas usquequaq consideras. &
om̃ĩs ur̃a litteratura circumsonat.
Quid hic agit humanũ qmuis ex¬
cellentissime᷑m ingeniũ.: Quid t̃
humana licet multiplex ingensq
doctrina in his angustus suffragatur.
Naturales deos cõlere cupis: ciuiles co¬
geris. Inuemisti alios fabulosos inquos
liberius qͦd sentis euomas: unde ꝙ. istos
ciuiles uelis nolisue ꝑfundas. Uicis
quippe fabulosos accommodatos ẽẽ ad
theatrum. naturales ad mundũ. ciui¬
les adurbem: cũ mundus sit opus di¬
uinum. urbes uͦ & theatra oꝑa sint
hominũ: nec alu dii rideantur inthe¬
atris. qm qui ad orantur intemplis:
nec aliis ludos exhibeatis. qm quib
uictimas immolatis. Quanto liberius
subtiliusq ista diuideres. dicens alios

Expanded text:
simas populorum opiniones et consuesimas populorum opiniones et consuetudines in superstitionibus publicis uereris offendere, quas ab deorum natura abhorrere uel talium, quales in huius mundi elementis humani animi suspicatur infirmitas, et sentis ipse, cum eas usquequaque consideras, et omnis uestra litteratura circumsonat. Quid hic agit humanum quamuis excellentissimum ingenium? Quid tibi humana licet multiplex ingensque doctrina in his angustiis suffragatur? Naturales deos colere cupis, ciuiles cogeris. Inuenisti alios fabulosos, in quos liberius quod sentis euomas, unde et istos ciuiles uelis nolisue perfundas. Dicis quippe fabulosos adcommodatos esse ad theatrum, naturales ad mundum, ciuiles ad urbem, cum mundus opus sit diuinum, urbes uero et theatra opera sint hominum, nec alii derideantur in theatris, quam qui adorantur in templis, nec aliis ludos exhibeatis, quam quibus uictimas immolatis. Quanto liberius subtiliusque ista diuideres, dicens alios
Abbreviated transcription (Latin):
secunde: qm supra dixit ẽẽ phyloso¬
phorum. Hanc enimꝑtinere testatur
admundum: quo isti nichil ẽẽ excellen¬
tius opinantur inreb. Buas uͦ illas the¬
ologias primam & tertiam theatri
scilicet atq urbis distinxit ac se
iunxit. Uidemus enim ñ contino
qͦd ẽ urbis posse ꝑtinere & admundũ:
quamuis urbes uideamus ẽẽ in mun¬
do. fieri enim potest ut in urbe scdm
falsas opiniones ea colantur & ea cre¬
dantur. quorum inmundo uł extra
mundum natura sit nusqͣm. Theatrũ
uͦ ubi est nisimurbe: Quis theatrum
instituit nsiciuitas. Propter quid
instituit. nisi ꝓpter ludos scenicos. e¬
bi sunt ludi scenici: nsi mreb diui¬
nis de quib hilibri tanta sollertia con
mum acutissimus. & sine ulla
dubitatione doctissimus. s tamen
homo non d̾s. nec sp̃u dĩ ad uidenda
& ANnuntianda diuma inueritatem
libertatemq subuectus: cernis quidem
qm sint res diuine ab humanis nugis
atq mendaciis dirimende: s uiciosis¬

Expanded text:
secundae, quam supra dixit esse philososecundae, quam supra dixit esse philosophorum. Hanc enim pertinere testatur ad mundum, quo isti nihil esse excellentius opinantur in rebus. Duas vero illas theologias, primam et tertiam, theatri scilicet atque urbis, distinxit, an iunxit? Videmus enim non continuo, quod est urbis, pertinere posse et ad mundum, quamuis urbes esse uideamus in mundo; fieri enim potest, ut in urbe secundum falsas opiniones ea colantur et ea credantur, quorum in mundo uel extra mundum natura sit nusquam: theatrum uero ubi est nisi in urbe? Quis theatrum instituit nisi ciuitas? Propter quid instituit nisi propter ludos scaenicos? Ubi sunt ludi scaenici nisi in rebus diuinis, de quibus hi libri tanta sollertia consnium acutissimus et sine ulla dubitatione doctissimus, sed tamen homo, non Deus, nec spiritu Dei ad uidenda et adnuntianda diuina in ueritatem libertatemque subuectus, cernis quidem quam sint res diuinae ab humanis nugis adque mendaciis dirimendae; sed uitiosis
Abbreviated transcription (Latin):
deo quidem cur debeat discerm fabu¬
losum: quia falsum quia turpe. quia
indignum ẽ. Naturale aute aciuili
uelle discernere: quid̃ est aliud̃ qm
etiam ipsũ ciuile fateri ẽe mendosũ:
Siem̃ illud naturale ẽ: quid habet
reprehensionis ut excludatur: Si
autẽ illud qͦd ciuile dicitur. natura¬
le ñ ẽ: quid habet meritiut adimit¬
tatur.  hȩc nempe illa causa ẽ qua¬
re pͥus scripserit de reb humanis po¬
sterius de diuinis: qm̃ indiuinis reb
ñ naturã deoꝵs s hominum instituta
secutus est. Intueamur sane. & ciu¬
lem theologiã. Teitiũ genusẽ inqͥt.
qͦd inurbib ciues maxime sacerdotes
nosse atq administrare debent. Inqͦ
ẽ quos deos publice sacra & sacrificia
colere & facere quemq par sit. Adhuc¬
qͦd sequit᷑ attendamus. Prima inqͥt
theologia/ accommodata ẽ adtheatrũ:
scdã admundũ: t̾tia adurbem. Quiᷤᷤ
ñ uideat cui palmã dederit. Utiq

Expanded text:
deo quidem, quur debeat discerni fabudeo quidem, quur debeat discerni fabulosum: quia falsum, quia turpe, quia indignum est. Naturale autem a ciuili uelle discernere quid est aliud quam etiam ipsum ciuile fateri esse mendosum? Si enim illud naturale est, quid habet reprehensionis, ut excludatur? Si autem hoc quod ciuile dicitur naturale non est, quid habet meriti, ut admittatur? Haec nempe illa causa est, quare prius scripserit de rebus humanis, posterius de diuinis, quoniam in diuinis rebus non naturam, sed hominum instituta secutus est. Intueamur sane et ciuilem theologian. \'Tertium genus est, inquit, quod in urbibus ciues, maxime sacerdotes, nosse adque administrare debent. In quo est, quos deos publice, <quae> sacra ac sacrificia colere et facere quemqquod sequitur attendamus. Prima, inquit, theologia maxime accommodata est ad theatrum, secunda ad mundum, tertia ad urbem. Quis non videat, cui palmam dederit? Utique