comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gustiis impediri alicubi trinitatẽ: ut
pat᷑ ⁊ filius ⁊ sp̃s sc̃s ubiq simul ẽẽ ñ
possit pat᷑. aut filus. in quo ñ habitat
sp̃s sc̃s: aut in aliquo sp̃c sc̃s. in quo ñ
ẽ patͣ ⁊ filius: Inde fatendũ ẽ. ubiq
esse dm̃ ꝑ diuinitatis p̃sentiam: s ñ u¬
habitationẽ. uͥ ꝓculdubio grã dilectiois
eiꝰ agnoscit᷑. ñ dicimꝰ pat᷑ nrͣ qui es ubi¬
q cũ ⁊ hoc uerũ sit: s pat̾ nrͣ qui es
cȩlis. ut templũ eiꝰ potiꝰ in oratione com¬
memoremꝰ. qd̃ ⁊ nos ipsi ẽe debemꝰ: ⁊ in
quantũ sumus. in tantũ ad eiꝰ societatẽ

Expanded text:
gustiis impediri alicubi Trinitatem, ut Pater et Filius et Spiritus sanctus ubique simul esse non possit Pater, aut Filius, in quo non habitat Spiritus sanctus, aut in aliquo Spiritus sanctus in quo non et Pater et Filius? Unde fatendum est ubique esse Deum per divinitatis praesentiam sed non uhabitationem, ubi procul dubio gratia dilectionis ejus agnoscitur, non dicimus, Pater noster qui es ubique, cum et hoc verum sit, sed, Pater noster qui es in coelis ; ut templum ejus potius in oratione commemoremus, quod et nos ipsi esse debemus, et in quantum sumus, in tantum a
Abbreviated transcription (Latin):
eat. saluos nos fecit ꝑ lauacrũ regene¬
rationis. sũ gͥ hic dicat saluos nos fecit.
tãquã salus ip̃sa iam data sit: quemaã
modũ accipiendũ sit. illic exponit. uͥ
ait. Spe enĩ salui facti sumus. Spes aũ
que udetur.ñ ẽ spes. Qđ enĩ uidet qͥs.
quid sꝑat  Si aũ qd ñ uidemꝰ speramꝰ:

Expanded text:
cat: Saluos nos fecit per lauacrum regenecat: Saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. cum ergo hic dicat: Saluos nos fecit, tamquam salus ipsa iam data sit. quem ad modum accipiendum sit, illic exponit, ubi ait: Spe enim salui facti sumus. spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et
Abbreviated transcription (Latin):
dũ nescuint ⁊⁊ mentẽ. suã: cuiꝰ ratio in
eis ratio qua uti ñdum possunt uelut
quȩdã scintilla sopita ẽ. excitanda per¬
etatis accessum. Neq hoc in paruilis mi¬
rũ debet uideri: cũ apłs quib dã ma¬
iorib dicat. Nescitis qr templũ dĩ estis:
i sp̃c dei. habitat in uob: De qualib pau¬
lo ante dixerat. Animalis aũ homo. ñ ꝑci¬
ꝑit q̃ sunt spc̃ dĩ. Quos etiam paruulos
uocat: ñ carnis etate s m̃tis. Non itaq
pcipiebant oognitione sp̃m scm̃. qui ha¬
bitabat in eis. ⁊ habitante in se sp̃ũ sc̃õ.
adhue animales. ñ spiritales erant: qr
ñdum poterant habitatorẽ suũ sp̃m cog¬
nitione ꝑciꝑe. Habitare. aũ idõ ⁊ in ta¬
lib dr. qr in eis occulte agit. ut sint
templũ eius: idq in ꝓficientib ⁊ ꝓficien¬
do ꝑseuerantib ꝑficit. Spe enĩ salui fac¬
ti scimus. sic̃ apłs dicit: cũ alio loco di¬

Expanded text:
dum nesciunt et mentem suam, cuius in dum nesciunt et mentem suam, cuius in eis ratio, qua uti nondum possunt, uelut quaedam scintilla sopita est excitanda aetatis accessu. neque hoc in paruulis mirum debet uideri, cum apostolus quibusdamioribus dicat: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? de qualibus paulo ante dixerat: Animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, quos etiam paruulos uocat non carnis aetate sed mentis. non itaque percipiebant cognitione spiritum sanctum, qui habitabat in eis, et habitante in se spiritu sancto adhuc animales nondum spiritales erant, quia nondum poterant habitatorem suum spiritum cognitione percipere. Habitare autem ideo et in talibus dicitur, quia in eis occulte agit, ut sint templum eius, idque in proficientibus et proficiendo perseuerantibus perficit.. spe enim salui factisumus, sicut apostolus dicit, cam alio loco di
Abbreviated transcription (Latin):
sit absurdũ. cũ pueroꝵ sensus in qualĩeq
uͥba ꝓrumpens. qui certe ad ea quȩ ma¬
iores sapiunt pene nullus ẽ. tam̃ cõpara¬
tus illi in quo nascunt᷑ intelligentia dici
potest. Unde aũ in ipso tanto salutis p̃si¬
dio quando ei xpĩana gra subuenit᷑. qd̾
uocib quib possunt ⁊ motib relucꝰtant᷑.
ñ eis imputat᷑: atq omis renisus ipsoꝵ n
chilpenditur. donec in eis sacram̃ta ꝑagã¬
tur: quib id qd de originali damnatione
tractũ ẽ expietur: nisi qr intantũ nesei¬
unt quõ faciunt. ut nec facere udicent᷑:
Porrosi iã uterent᷑ rationis ⁊ uoluntatis
arbitrio. quo illi scĩficationi addhiberi de¬
beret assensus. quantũ mali esset resis¬
tere tante gr̃e. quãq non solũ nichil
ꝓdesset. qd̃ fieret. uerũetiã iide reatus
accresceret. quis xp̃ianus ignoret: Bi
id nesciant habitare spm scm. Sic enim¬
eũ neseuint quãuis sit in eis. quẽ admo¬

Expanded text:
sit absurdum. cum puerorum sensus in qualiacumque sit absurdum. cum puerorum sensus in qualiacumque uerba prorumpens, qui certe ad ea, quae maiores sapiunt. paene nullus est, tamen comparatus illi, in quo nascuntur, intellegentia dici potest. unde audio, quando eis christiana gratia subvenitur, quod vocibus quibus possunt et motibus reluctantur, non eis imputatur, atque omnis renisus ipsorum nihili penditur, donec in eis Sacramenta peragantur, quibus id quod de originali damnatione tractum est expietur, nisi quia in tantum nesciunt quid faciunt, ut nec facere judicentur? Porro si jam uterentur rationis et voluntatis arbitrio, quo illi sanctificationi adhiberi deberet assensus, quantum mali esset resistere tantae gratiae, quamque non solum nihil prodesset quod fieret, verum etiam inde reatus accresceret, quis christianus ignoret? CAPid nesciant, habitare Speum nesciunt, quamuis sit in eis, quem ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
rebeccȩ utero lucta geminoꝵ. llerum
⁊ hoc usq adeo ꝓdigiũ fuit. ut dui¬
num ꝓpt̾ea musier oraculũ quereret.¬
⁊ audiret duob illis infantulis duos
diuina paruulos. qui nec humana ad¬
huic nouerint. si u̾bis uelimus ostende
uereor ne ipsis sensib nr̃is facere iii.¬
seamur iniuriam: qñ id loquendo sua¬
demus. uͥ om̃s uires officiũq sermonis
acilime suꝑat euidentia uitatis. Anni
udemꝰ etiã cũ articulate uocis qualicũ¬
÷ ligna edere. operint. atq ad mnitiũ
andi transire ab infantia. adhuc eos ta¬
ulsentire ac dicere: in quib si reman¬
isent annisq accedentib tales ẽe ꝑsis¬
tcerent. nullus eos uł fatuus nimiũ eos¬
satuos eẽ ddubitaret: nͥ forte id restat.
ut in uagitu infantiȩ. ict in ipso adhuc
uteri filentio credamus paruulos fuisse
sapientes. postea uͦ quã nobiscũ ceꝑint
loqui ad hanc ignorantiam quã ridemus
crescendo uenisse: qđ opinari uides. quam

Expanded text:
Rebeccae utero lucta geminorum; verum Rebeccae utero lucta geminorum; verum et hoc usque adeo prodigium fuit, ut divinum propterea mulier oraculum quaereret, et audiret duobus illis infantulis duos diuina paruulos, qui nec humana adhuc nouerint, si uerbis uelimus ostendere, uereor. ne ipsis sensibus nostris facere uideamur iniuriam. quando id loquendo suademus, ubi omnes uires officiumque sermonis facillime superat euidentia ueritatis. annon uidemus, etiam cum articulatae uocis qualiacumque signa edere coeperint atque ad initium fandi transire ab infantia, adhuc eos talia sentire ac dicere, in quibus si remansissent annisque accedentibus tales esse persisterent, nullus eos uel fatuus nimium fatuos esse dubitaret? nisi forte id restat, ut in uagitu infantiae uel in ipso adhuc uteri silentio credamus paruulos fuisse sapientes, postea uero. quam nobiscum coeperunt loqui, ad hanc ignorantiam, quam ridemus, crescendo uenisse. quod opinari uides quam
Abbreviated transcription (Latin):
paritura. Ideo mira: idõ in magnis sig¬
nis deputanda. Idõ hȩc exultatio ⁊ tãgͣ.
matri dni reddita resalutatio. sicut so¬
lent miracula fieri. facta ẽ diuinitus
in infante. ñ humanitꝰ ab infante: quã¬
quã etiã si usq adeo eͣ in illo puero acce¬
leratus usus rationis. ⁊ uoluntatis. ut in¬
tra uiscera matͣna iã posset agnoscere
credere. consentire. qd̃ in aliis paruulis
etas expectat᷑ ut possint: etiã hoc in mi¬
raculis habendũ diuine potentiȩ. ñ ad
humane trahendũ ẽ exemplar naturȩ.
dSam qnͣ ds̃ uoluit etiã iumentũ mutum
rationabilit᷑ ẽ loquutũ: nec idõ ammo
nendi sunt homines. in deliberationib
sius. etiã asinina expectare consilia. Qd̃¬
circa nec qd̵ factũ est in ioħe contem¬
no. nec inde. regulã quid sentiendũ sit
de paruulis figo: unmo id in illo ꝓpterea
mirabilit᷑ p̃dico. qr in aliis ñ inuenio.
habet quidẽ aliquid simile. etiã illa in

Expanded text:
paritura. ideo mira, ideo in magnis sigparitura. ideo mira, ideo in magnis signis deputanda, ideo haec exultatio et tamquam matri domini reddita resalutatio, sicut solent miracula fieri, facta est diuinitus in infante, non humanitus ab infante. Quamquam etiam si usque adeo est in illo puero acceleratus usus rationis et uoluntatis, ut intra uiscera materna iam posset agnoscere, credere, consentire, qaetas exspectatur ut possint; etiam hoc in miraculis habendum divinae potentiae, non ad humanae trahendum est exemplar naturae. Nam quando Deus voluit, etiam jumentum mutum rationabiliter est locutum : nec ideo sunt admoniti homines in deliberationibus suis etiam asinina exspectare consilia. Quocirca nec quod factum est in Joanne contemno, nec inde regulam quid sentiendum sit de parvulis figo: imo id in illo propterea mirabiliter praedico, quia in aliis non invenio. Habet quidem aliquid simile etiam illa in
Abbreviated transcription (Latin):
elisabeth. matris iohanns. Beata tu in¬
ter mulieres : ⁊ beatus fruc̾tus uentͥs
tui. Et̃ unde hoc mͥ ut ueniat dñi
mei mat᷑ ad me: Eece enĩ ut facꝰta
ẽ uox salutationis tn ȩ in aurib me¬
is. ex ultauit in gaudio infans in u¬
illa exultatio significasset infantis: id et
illius uenisse matrem. cuiꝰ ipse p̃curso
⁊ demonstrator e̾et futurus. Potuit g
ẽẽ ista significatio rei tantȩ a maiorib
cognoscendȩ. nͣ a paruulo cognitȩ. Llam
neq cũ hoc ante in eugłio narraretur
dictũ ẽ. credidit infans in utero eiꝰ. sed
exultauit. Neq ipsa dix̃ exultauit in fi¬
de infans in utero meo. s exultauit in
gaudio. Uidemꝰ aũ exultationẽ ñ solum
paruuloꝵ s etiã peccoꝵ: ñ utiq de ali¬
qua fide uł religione. uł quaeũq ratio¬
nali cognitione uenientẽ. S hec plane
inusitata ⁊ noua extitit: qr in utero ⁊ ad
eiꝰ aduentũ quȩ hominũ saluatorẽ fuerat

Expanded text:
Elisabeth, matris Iohannis: Beata tu inElisabeth, matris Iohannis: Beata tu inter mulieres et beatus fructus uentris tui. et unde hoc mihi, ut ueniat mater domini mei ad me? ecce enim, ut facta est uox salutationis tuae in auribus meis, exultauit in gaudio infans in uilla exultatio significasset infantis, id est illius uenisse matrem, cuius ipse praecursor et demonstrator esset futurus. potuit ergo esse ista significatio rei tantae a maioribus cognoscendae, non a paruulo cognitae. nam neque, cum hoc ante in euangelio narraretur, dictum est: \'Credidit infans in utero eius\', sed \'exultauit\', neque ipsa dixit: \'Exultauit in fide infans in utero meo\', sed \'exultauit in gaudio\'. uidemus autem exultationem non solum paruulorum sed etiam pecorum non utique de aliqua fide uel religione uel quacumque rationali cognitione uenientem; sed haec plane inusitata et noua extitit, quia in utero et ad eius aduentum, quae hominum saluatorem fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
sit. s ec illi enĩ ad tẽplũ dĩ ꝑtinent.
qui cognoscentes dm̃ ñ sic̃ dm̃ glorifica¬
uert̃. aut grãs egerunt: ⁊ ad templũ
dĩ ꝑtinent paruuli. scĩficatisacram̃to
xp̃i regenerati spũ scõ: qui certe ꝑ etatẽ
ñdũ possunt cognosc̾e dm̃. Unde quem
potuert̃ illi nosse nec habere: isti po¬
tuerunt habere anteꝗͣ nosse. Beatis¬
simi st̃ aũ quib hoc ẽ dm̃ hab̃e qđ nos¬
se: lpsa. quippe notitia. plenissima. ueris¬
sima: felicissima ẽ. Hic iã oportet etiã
illam quã post epłe tue subscriptionẽ
addidisti ꝑtractare. questionẽ: si adhuc
antequã nasceret᷑ ad aduentũ ⁊ pͣsen¬
tiam magistri dni. in sue matris utero
potuit exultare. Cũ enĩ cõmemorasses
legisse te librũ meũ de baptismo par¬
uuloꝵ: addidisti ⁊ aisti. De p̃gnantibus
quid sentias opto agnoscere: cũ credu¬
litatis fidẽ ꝓ posuero. mater ioħis bap¬
tiste responderit. hec sunt certe u̾ba

Expanded text:
sit. nec illi enim ad templum dei pertinent, sit. nec illi enim ad templum dei pertinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, et ad templum dei pertinent paruuli sanctificati sacramento Christi, regenerati spiritu sancto, qui certe per aetatem nondum possunt cognoscere deum; unde, quem potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunt habere antequam nosse. beatissimi sunt autem, quibus hoc est deum habere quod nosse; ipsa quippe notitia plenissima, uerissima, felicissima est. Hie iam oportet etiam illam, quam post epistulae tuae subscriptionem addidisti, pertractare quaestiantequam nasceretur, ad aduentum et praesentiam matris domini in suae matris utero potuit exultare?\' cum enim commemorasses legisse te librum meum de baptismo paruulorum, addidisti et aisti: De praegnantibus quid sentias opto cognoscere, cum credulitatis fidem pro puero mater Iohannis Baptistae responderit\'. Haec sunt certe uerba
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sani sumus una atq diu̾sa. nec alibi
minore. alibi maiore: s cũ sint ipsa dis¬
paria. cõmuni ⁊ parili salute congaudeñ.
huiꝰ corporis. caput ẽ xp̃c. lluuis corporis
unitas nr̃o sacrificio cõmendat᷑. qd bre¬
uit᷑ significauit apłs dicens. Unꝰ panis
unũ corpus. multi sumus. ꝑ caput nos¬
trũ reconciliamur dõ: qr in ilo eͣ ai¬
uinitas unigeniti facta particeps mor¬
talitatis nr̃ȩ. ut ⁊ nos participes eiꝰ
entium. Illoꝵ etiã dico sapientiũ. qui
cognouert᷑ dm̃i: qr cognoscentes dm̃ si¬
cut. dicit apłs. ñ sicut dm̃ glorificaue¬
runt. Aut gras egert̃. Nosti aũ in quo
sacrificio dicatur. grãs agamꝰ dño tleo
nr̃o. Ad cuiꝰ sacrificii humilitate̾ longe
abest typus ⁊ coturnus illoꝵ: ⁊ ideo
multũ nurabilis res ẽ: quẽadmodum
quordã ñdũ cognoscentiũ dm̃. sit inha¬
bitator ds̃. ⁊ quoꝵdã cognoscentiũ ñ

Expanded text:
cum sani sumus, una neque diuersa nec alibi cum sani sumus, una neque diuersa nec alibi maiore alibi minore sed, cum sint ipsa disparia, communi et parili salute congaudent. huius corporis caput est Christus, huius corporis unitas nostro sacrificio commendatur, quod breuiter significauit apostolus dicens: Unus panis is, unum corpus multi sumus. per caput nostrum reconciliamur deo. quia in illo est diuinitas unigeniti facta particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes eius entium, illorum etiam dico sapientium, qui cognouerunt deum, quia cognoscentes deum, sicut dicit apostolus, non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. nosti autem, in quo sacrificio dicatur: Gratias agamus domino deo nostro. a cuius sacrificii humilitate longe abest typhus et ęothurnus illorum. et ideo multum mirabilis res est, quem ad modum quorundam nondum cognoscentium deum sit inhabitator deus et quorundam cognoscentium non
Abbreviated transcription (Latin):
te in seipse manens. totus adeẽ rebꝰ oĩb
potest. ⁊ singulis totus. quãuis in quib
habitat habeant eũ ꝓ sue capacitatis di¬
u̾sitate. aAlii ampliꝰ ałii minus: quos ipse
sibi dilecꝰtissimũ tẽplũ. gr̃a sue bonitatis
edificat. E donationũ quidẽ dic̾tȩ st̃ di¬
uisiones. tãꝗͣ ꝑ partes ⁊ m̃bra uniꝰ corpo¬
ris. ubi ⁊ simul om̃s unũ templũ. ⁊ singu¬
li singula templa sumus: qr ñ ẽ ds̃ in oĩbꝰ
quã in singulis maior: ⁊ fit plerũq ut
plures eũ minꝰ capiant. unus ampliꝰ. S
cũ dixisset apłs aiuiisiones aũ donatio¬
num st̃. continuo subiecit. Id̾em aũ sp̃s.
Itẽ cũ ipsas donationũ diuisiones cõme¬
Diuidens gͦ ñ ipse diuisus: qr ipse unus
atq idem. Ille uͦ diuisiones diẽte sunt si¬
cut m̃broꝵ in corpore: qr ñ idem ualenĩs
aures qd oculi. Atq ita m̃bra oȩtera diui¬
sis officiis concordit᷑ distributa: quȩ tam̃

Expanded text:
te in se ipso manens totus adesse rebus omnibus te in se ipso manens totus adesse rebus omnibus potest et singulis totus, quamuis, in quibus habitat, habeant eum pro suae capacitatis diuersitate alii amplius alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedificat! Et donationum quidem dictae sunt diuisiones tamquam per partes et membra unius corporis, ubi et simul omnes unam templum et singuli singula templa sumus, quia non est deus in omnibus quam in singulis maior et fit plerumque, ut plures eum minus capiant, unus amplius. sed cum dixisset apostolus: Diuisiones autem donationum sunt, continuo subiecit: Idem autem spiritus; item cum ipsas donationum diuisiones commediuidens ergo, non ipse diuisus, quia ipse unus atque idem. illae uero diuisiones dictae sunt sicut membrorum in corpore, quia non idem ualent aures quod oculi atque ita membra cetera diuersis officiis concorditer distributa. quae tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis eũ ille ñ habeat: ita ⁊ illi in quo
habitat totus ẽ p̃sens. quãuis ñ ex toto
eũ capiat. Neq enĩ ad habitandũ diui¬
dit se ꝑ hominũ corda. seu corpora. ali¬
am sui partẽ huic tribuens. illi aliam.
sic̃ lux ista ꝑ aditus ⁊ fenestras domoꝵ.
s potiꝰ eũ si quelibet sonũ cũ corporea
res sit. aut transitoria surdus ñ capit.
surdaster ñ tantũ capit. atq in his qui
audiunt. cũ parit̾ ei ꝓpinquent tanto
magis alius alio capit. quanto ẽ acut̃ior
tanto aũ minus quanto ẽ obtunsioris au¬
ditus. cũ ille ñ uarie magis minꝰ ue. in¬
sonet. s in eo loco in quo st̃ om̃ib equa¬
lit᷑ pͣsto sit. quanto excellentiꝰ. ds̃ natura
incorporea. ⁊ immutabilit᷑ uiua. Iui ñ si¬
cut sonꝰ ꝑ moras tprͣm tendi ac diuidi po¬
test. nec spacio aerio tãquã loco suo indi¬
get. uͥ p̃sentib p̃sto sit: s et̃na stabilita¬

Expanded text:
quamuis eum ille non habeat, ita et illi, in quo quamuis eum ille non habeat, ita et illi, in quo habitat, totus est praesens, quamuis non ex toto eum capiat. Neque enim ad habitandum diuidit se per hominum corda seu corpora aliam sui partem huic tribuens illi aliam sicut lux ista per aditus et fenestras domorum, sed potius, si quemlibet sonum, cum corporea res sit ac transitoria, surdus non capit, surdaster non totum capit atque in his, qui audiunt, cum pariter ei propinquent, tanto magis alius alio capit, quanto est acutioris, tanto autem minus, quanto est obtunsioris auditus, cum ille non uarie magis minusue insonet, sed in eo loco, in quo sunt, omnibus aequaliter praesto sit, quanto excellentius deus natura incorporea et inmutabiliter uiua, qui non sicut sonus per moras temporum tendi et diuidi potest nec spatio aerio tamquam loco suo indiget, ubi praesentibus praesto ait, sed aeterna stabilita
Abbreviated transcription (Latin):
corpus equalit᷑ sanũ ẽ. aut equalit᷑ can¬
didũ ñ ẽ in una ꝗͣ in alia parte eiꝰ sa¬
nitas maior aut candor: nec maior in to¬
to ꝗͣ in parte eiꝰ. qr ñ sanius. aut candi¬
dius. totũ constat ẽẽ quã partẽ: Si aũ in¬
equalit̾ sit sanũ aut inequalit᷑ candidũ.
fieri potest ut in minori parte sit sani¬
tas maior aũ candor: cũ minora quã maio¬
ra saniora uł candidiora sint m̃bra. usq
adeo ñ mole constat. qd in qualitatibus
magnũ drͣ eẽ uł paruu. uerũtam̃ si mo¬
les ipsa corporis quantacũq uł quantula¬
cũq sit penitus auferat᷑: qualita eiꝰ ñ e¬
rͣit uͭ sit  quãus ñ mole me tiendã siͥł
It uͦ ds̃ ñ si minus capitur ab illo eui p̃sen̾
ẽ: idõ ipse minor ẽ: Totus enĩ in seipso ẽ.
Nec in quib ẽ ita ẽ: ut indigeat eis tãꝙͣ.
ñ possit eẽ nisi in eis. Sicut aũ nec ab
illo abest in quo ñ habitat. ⁊ totꝰ adest

Expanded text:
corpus aequaliter sanum est aut aequaliter cancorpus aequaliter sanum est aut aequaliter candidum, non est in ulla quam in alia parte eius sanitas maior aut candor nec maior in toto quam in parte, quia non sanius aut candidius totum constat esse quam partem. si autem inaequaliter sit sanum aut inaequaliter candidum, fieri potest, ut in minore parte sit sanitas maior aut candor, cum minora quam maiora saniora uel candidiora sunt membra: usque adeo non mole constat, quod in qualitatibus magnum dicitur esse uel paruum. uerum tamen si moles ipsa corporis, quantacumque uel quantulacumque sit, penitus auferatur, qualitates eius non erit ubi sint, quamuis non mole metiendae sint. at uero deus non, si minus capitur ab illo, cui praesens est, ideo ipse minor est. totus enim in se ipso est nec, in quibus est, ita est, ut indigeat eis, tamquam non possit esse nisi in eis. sicut autem nec ab illo abest, in quo non habitat, et totus adest,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dicunt᷑ qui peccando dissimillimi
facti st̃. Et hi ei ꝓpinquare : qui eiꝰ simi¬
litudinẽ pie iuendo recipiunt: sic̃
recte dicunt᷑ oculi tanto eẽ ab hac lu¬
e longiꝰ. quanto fuerint ceciores. Qͥd e¬
nũ tã longe est a luce ꝙͣ cecitas: etiam si
lu pͥsto sit. atq ocłos ꝑfundat extincto:
Iuinquare aũ luci merito ꝑhibent᷑ oculi:
qui sanitatis accessu aciem recipiendo ꝓ¬
fieiunt. P orro aũ qđ parũ distincꝰte ꝑuta¬
uimꝰ posse intelligi. cũ diceremus dm̃ ẽẽ
ubiq totũ. nͥ adderemus in seipso: uide¬
o diligentiꝰ exponendũ. Quomͦ enĩ ubiq
si in scipło: Ibiq scilicet: qr nusꝗͣ absen.
p̃sens. tãquã sine his ẽẽ ñ possit. Nlã spa¬
cia locoͣ tolle corporib: nusꝗͣ ert̃. Et qr
nusꝗͣ. ert̃ : nec erunt. Tolle ipsa corpora
qualitatib corpoꝵ: ñ erit uͥ sint: ⁊ idõ ne¬
cesse ẽ ut ñ sint. Et enĩ ꝑ totã suã molẽ.

Expanded text:
esse dicuntur, qui peccando dissimillimi esse dicuntur, qui peccando dissimillimi facti sunt, et hi ei propinquare, qui eius similitudinem pie uiuendo recipiunt, sicut recte dicuntur oculi tanto esse ab hac luce longius, quanto fuerint caeciores; quid enim tam longe est a luce quam caecitas, etiamsi lux praesto sit atque oculos perfundat extinctos? propinquare autem luci merito perhibentur oculi, qui sanitatis accessu aciem recipiendo proficiunt. Porro autem, quod parum distincte putauimus posse intellegi, cum diceremus deum esse ubique totum, nisi adderemus in se ipso\', nideo diligentius exponendum. quo modo enim ubique, si in se ipso? ubique scilicet, quia nusquam est praesens, tanquam sine eis esse non possit. Nam spatia locorum tolle corporibus, nusquam erunt, et quia nusquam erunt, nec erunt. Tolle ipsa corpora qualitatibus corporum, non erit ubi sint, et ideo necesse est ut non sint. Etenim cum per totam suam molem
Abbreviated transcription (Latin):
quandi sumꝰ: cũ finita ꝑegrinatione qd
ꝓmissũ ẽ sumpserimꝰ. Cũ gͥ qui ubiq est
nͣ in om̃ib habitet: etiã in quib habitat
ñ equalit᷑ habitat. Nã unͣ ẽ illud quod
heliseus poposcit. ut duplicit᷑ in eo fie¬
ret sp̃c dĩ. qui erat in helia: E unͣ i
omĩb sc̃is. stͣ alii aliis sciores : nͥ abun¬
dantiꝰ habendo habitatorẽ dm̃. Quomͦ
gͦ uerũ supra diximꝰ. qđ ds̃ ubiq sit to¬
tus: qñ in aliis ẽ ampliꝰ in aliis muniꝰ:
S ñ ẽ negligent᷑ intuendũ. qd diximus.
in seipso ubiq ẽẽ totũ. Non gͦ in eis. ꝑ
alia plus eũ capunt: alia minꝰ. Idõ enĩ
ubiq eẽ dr᷑. quia nulli parti rerũ absens
ẽ: idõ totus. qr ñ parti rerũ partẽ suã
p̃sentẽ p̾bet. ⁊ alteri parti alterã par¬
tẽ. equales equalib. minori uͦ minorem.
maioriq maiorẽ : s nͣ solũ uniu̾sita¬
ti creaturȩ. uerũetiã cuilibet parti
eiꝰ totus parit᷑ adest. hiq ab eo longe

Expanded text:
quandi sumus, cum finita peregrinatione, quod promissum est, sumpserimus! Cam igitur. qui ubique est, non in omnibus habitet, etiam ia quibus habitat, non aequaliter habitat. nam unde est illud, quod Helisaeus poposcit, ut dupliciter in eo fieret spiritus dei. qui erat in Helia? et unde in omnibus sanctis sunt aliis alii sanctiores, nisi abundantius habendo habitatorem deum? quo modo ergo uerum supra diximus, quod deus ubique sit totus, quando in aliis est amplius in aliis minus? sed non est neglegenter intuendum, quod diximus in se ipso esse ubique totum, non ergo in eis, quae alia plus eum capiunt alia minus. ideo enim ubique esse dicitur, quia nulli parti rerum absens est, ideo totus, quia non parti rerum partem suam praesentem praebet et alteri parti alteram partem, aequales aequalibus, minori uero minorem maiorique maiorem, sed non solum uniuersitati creaturae uerum etiam cuilibet parti eius totus pariter adest. hique ab eo longe
Abbreviated transcription (Latin):
comquinauert: uirgines enĩ st̃. In sexa¬
gesimo sexto p̃t̾ alia. illud obscurissi¬
mũ mͥ ẽ. qd ait. uerũtamͣ ds̃ conquas¬
sabit capita inimicoꝵ suoꝵ u̾tice̾̃ ea¬
pilli ꝑambulantiũ in delictis. Qͥd sit
ũtice capilli ꝑambulare. in delicꝰtis.
Non enĩ dixit u̾ticem capitis. s uerti¬
cem capilli: qui sine sensuẽ. An reple¬
tũ peccatis hominẽ uult ostendere:
Scriptũ ẽ: omẽ cor in dolore a pedib
usq ad caput. Et̃ paulo infra qd̵ ait. lin¬
gua canũ tuoꝵ ex inimicis ab ipso. Aqͦ
ipso: & nũquid canes dĩ possunt dici
gentiles: quos ipse in eugłio canes no¬
minat.Aut ne forte ipsos canes dĩ di¬
cat: quales estimari possunt. si qui in
nomine. xpiano gentilit᷑ uiuant. Quo¬
rũ pars cũ infidelib ponitur: qr dm̃
quẽ u̾bis colunt. factis negant. hec in¬
pistola dixerat. de gradib uł ordinib
dispositionũ dĩ oꝑante spu sco: quisioes

Expanded text:
coinquinauerunt; uirgines enim sunt. In sexacoinquinauerunt; uirgines enim sunt. In sexagesimo sexto praeter alia illud obscurissimum mihi est quod ait: uerumtamen deus conquassabit capita inimicorum suorum uerticem capilli perambulantium in delictis suis, quid sit uerticem capilli perambulare in delictis. non enim dixit, uerticem capitis, sed uerticem capilli, qui sine sensu est. an repletum peccatis hominem uult ostendere? scriptum est: omne cor in dolore a pedibus usque ad caput, et paulo infra quod ait: lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, a quo ipso? et numquid canes dei possunt dici gentiles, quos ipse in euangelio canes nominat? aut ne forte ipsos canes dei dicat, quales aestimari possunt, si qui in nomine Christiano gentiliter uiuant, quorum pars cum infidelibus ponitur, quia deum, quem uerbis colunt, factis negant? Haec inpistola dixerat de gradibus uel ordinibus dispositionum dei operante spiritu sancto diuisiones
Abbreviated transcription (Latin):
obscurum mͥ fateor. Quid enĩ his ad
salutẽ q̃ sola fide querit᷑ ꝓdest in le¬
gis memoria ⁊ meditatione u̾sari. nisi
forte ꝓpt̾ honorẽ legis ipsius. uł gen̾s
abraham. ut etiam in parte t̾rena car¬
nalis seminis eiꝰ qua uident᷑ scđ̾m are¬
nã maris cõputari. legis antiquȩ lite¬
ra ꝑseueret: ne forte aliqui legendo
legẽ illuminent᷑ ad fidẽ. xp̃i. qui ⁊ le¬
gis ⁊ ꝓpħarũ finis ẽ: ⁊ in omĩb eoꝵ li¬
bris p̃figuratus ac ꝓpħatus elucet: Aut¬
quia ex ipsis impiis eoꝵ generatio uen¬
tura ẽ electoꝵ. qui de singulis tribubꝰ
elec̾ti. in duodenis milib signabunt᷑:
Quib ipsa reuelatio beati iohannis ex
uoce angłi p̃nuntiantis hoc testimoni¬
um ꝑhibet: qr comitatui regis etͣni fa¬
miliaruis adherebunt penitus imna¬
culati. ⁊ humanȩ conunctionis exꝑtes.
de quib specialit᷑ ait. Sequent᷑ agnum
quocũq ierit. Quia cũ mulierib se nͣ

Expanded text:
obscurum mihi fateor. quid enim his ad obscurum mihi fateor. quid enim his ad salutem, quae sola fide quaeritur, prodest in legis memoria et meditatione uersari, nisi forte propter honorem legis ipsius uel generis Abraham, ut etiam in parte terrena carnalis seminis eius, quae uidentur secundum harenam maris computari, legis antiquae littera perseueret, ne forte aliqui legendo legem inluminentur ad fidem Christi, qui et legis et prophetarum finis est et in omnibus eorum libris pquia ex ipsis inpiis eorum generatio uentura est electorum, qui de singulis tribubus electi in duodenis milibus signabuntur, quibus ipsa reuelatio beati Iohannis ex uoce angeli praenuntiantis hoc testimonium perhibet, quia comitatui regis aeterni familiarius adhaerebunt penitus inmaculati et humanae coniunctionis expertes, de quibus specialiter ait: sequentur agnum quocumque ierit, quia cum mulieribus se non
Abbreviated transcription (Latin):
impletus ẽ uent᷑ eoꝵ. saturati stͣ porei¬
na. ut sic̃ in quibuscdã psalteriis scrip¬
in alio psalmo ammirari soleo. filiũ ad
patrẽ loqui intelligens. In psalmo qͥn¬
quagesimo ocꝰtauo de iudȩis inimicis.
de quib supͣ dixerat. ecce ipsi loquent᷑
in ore suo. ⁊ gladius in labiss eoꝵ. pau¬
lo infra dicit. ne. occideris eos. ne qñ
obliuiscant᷑ legis tuȩ. disꝑge illos in
uirtute tua. ⁊ destrue eos dñe. qd̃ in
his usq in hodiernũ diem uidemꝰ imple¬
ri. Destrueti sunt enĩ a ueteri sua gła
sine templo. ⁊ sine sacrificiis. ac sine ꝓ¬
phis: in omĩũ gentiũ disꝑsione uiuen¬
sub ipso tempore passionis iam ad eru¬
cẽ eũ ducentib p̃cabat᷑ dicens. pater
dimitte eis: Non enĩ sciunt. quid faci¬
unt. Uerũ qd̾ adiecit. ne umquã obli¬
uiscant᷑ legis tuȩ. tãquã ꝓpt̾ hoc neces¬
saria ee̾t. etiã sine fide eͣugłii uita eoꝵ.

Expanded text:
impletus est uenter eorum. saturati sunt porciimpletus est uenter eorum. saturati sunt porcina uel, sicut in quibusdam psalteriis scripin alio psalmo admirari soleo filium ad patrem loqui intellegens in psalmo quinquagesimo octauo, ubi de Iudaeis inimicis, de quibus supra dixerat: Ecce ipsi loquentur in ore suo et gladius in labiis eorum, paulo infra dicit: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae. disperge illos in uirtute tua et destrue eos, domine. quod in his usque in hodiernum diem uidemus impleri; destructi sunt enim a ueteri sua gloria sine templo et sine sacrificiis ac sine prophetis in omnium gentium dispersione uiuensub ipso tempore passionis iam ad crucem eum ducentibus precabatur dicens: Pater, dimitte eis; non enim sciunt, quid faciunt? uerum quod adiecit: Ne umquam obliuiscantur legis tuae, tamquam propter hoc necessaria esset etiam sine fide euangelii uita eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
dentiũ ẽ: ⁊ sanitas sub pennis eiꝰ. Unde
ñ mirũ si ⁊ tenebre. ⁊ infumates eorum
multiplicatȩ sunt in int̾itũ. qui uitã ⁊
luce̾ ñ recepert̃: neq sub pennis eiꝰ man̾e
uoluert᷑. Quos ut ipse flens in eugłio
alas suas: sic̃ gallina congregat pullos
suos ⁊ noluert. Nultiplicatis gͦ infirmi¬
tatib quo accelerauert᷑.  forte in cru¬
cẽ dñi cõclamandã. ⁊ inutto pilato ne¬
fariis ocib extorquendã. ut adimple¬
rent m̃suram patrũ suoꝵ: ut isti dñm ꝓ¬
pħarũ occiderent. quoꝵ patres ipsos pro¬
phas int̃fecerunt. a quib hie munddi sal¬
nator e̾ẽ uenturus nuntiabat᷑. Postea
accelerauert᷑ lleloces enĩ pedes eoꝵ. ad
effundendũ sanguinẽ. sontritio ⁊ infe¬
lieitas in uiis eoꝵ. ⁊ uiã pacis ñ cognoue
rtͣ: id ẽ xp̃m qui dic̃. ego sũ uia. In con¬
sequenti psalmo. illud michi ex poni desi¬
dero. quid dicat. de absconditis tuis ad¬

Expanded text:
dentium est et sanitas sub pennis eius. unde dentium est et sanitas sub pennis eius. unde non mirum, si et tenebrae et infirmitates eorum multiplicatae sunt in interitum, qui uitam et lucem non receperunt neque sub pennis eius manere uoluerunt, quos, ut ipse flens in euangelalas suas, sicut gallina congregat pullos suos, et noluerunt. multiplicatis ergo infirmitatibus quo accelerauerunt? forte in crucem domini conclamandam et inuito Pilato nefariis uocibus extorquendam, ut adimplerent mensuram patrum suorum, ut isti dominum prophetarum occiderent, quorum patres ipsos prophetas interfecerunt, a quibus hic mundi saluator esse uenturus nuntiabatur. postea accelerauerunt; ueloces enim pedes eorum ad effundendum sanguinem. contritio et infelicitristum, qui dicit: Ego sum uia. In consequenti psalmo illud mihi exponi desidero, quid dicat: De absconditis tuis ad
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatus ẽ: natus in carne ex iurgine. ds̃
in gente ipsoꝵ ⁊ de carne ipsoꝵ. factus
ex semine. dauid homo. Demnde uirtutes
sanitatũ. quas in ipsis ⁊ corã ipsis ꝑfecit.
Qui ꝑ hec ñ modo ereditus. s ⁊ blasphe¬
matus ẽ ab eis cũ dicerent. hic homo
sia dõ eẽt ñ curaret sabbatis: ⁊ ñ eicit
demonia nͥ in beel ⁊ebub pͥncipe demo¬
nioꝵ. Propt᷑ hanc m̃tẽ obdurata impi¬
etate cecatam: multiplicatȩ sunt impie¬
tates eoꝵ. ⁊ tenebrȩ eoꝵ. S quid eͣ qd̃ ait
postea accelerauerunt: Utrũ in peni¬
tentiam sic̃ illi in actib apłoꝵ qui bea¬
ti petri pͣdicatione. cõpunc̾ti credidert̃.
in eũ quẽ crucifirerant. ⁊ festinantes tã¬
to expiari peccato ad donũ gr̃e cucurre¬
rt̃. an uͦ qr uirtutes animȩ ex fide ⁊ ca¬
ritate dĩ roborant᷑. ilł impiis utroq ua¬
eius multiplicatȩ st̃ infirmitates animȩ.
ex impietate. scelerũ. mortiferis lango¬

Expanded text:
operatus est natus in carne ex uirgine deus operatus est natus in carne ex uirgine deus in gente ipsorum et de carne ipsorum factus ex semine Dauid homo, deinde uirtutes sanitatum, quas in ipsis et coram ipsis perfecit quippe haec non modo creditus sed et blasphematus ab eis, cum dicerent: Hic homo si a deo esset, non curaret sabbatis et: Non eicit daemonia nisi in Beelzebub principe daemoniorum. propter hanc mentem obdurata impietate caecatam multiplicatae sunt infirmitates et tenebrae eorum. Sed quid est, quod ait: Postea accelerauerunt? utrum in paenitentiam sicut illi in actibus apostolorum, qui beati Petri praedicatione compuncti crediderunt in eum, quem crucifixerant, et festinantes tanto expiari peccato ad donum gratiae cucurrerunt? an uero, quia uirtutes animae ex fide et caritate dei roborantur, illis impiis utroque uacuis multiplicatae sunt infirmitates animae ex impietate scelerum mortiferis languo
Abbreviated transcription (Latin):
confessis peccatis. ꝓpt̾ grãm humilitatis.
saͣ illo phariseo. quales uidei scĩ st̃: re¬
perte sarcinã pecoͣoꝵ. De iactantia sc̃i
tatis ipsius nimirũ sunt forma iudei il¬
ui : de quib apłs ait. qd suã iustitiã sta¬
tuere cupientes quȩ ex lege ẽ: iustitiȩ
ã ñ st̃ subiecti. q̃ ẽ ex fide. quȩ reputa¬
ide iiuit. nec sẽs in t̾ra ẽ s in celo:
ꝙ ñ carne s spũ ambulat. cuiꝰ conu̾satio
ncelis ẽ: ñ głanti in circũcisione carnis
s in circũeisione cordis. qͣ ñ litt̾a s sp̃u
agit᷑ inussibilit᷑ Unde laus eiꝰ ñ ẽ ex ho¬
minib s ex dõ. Deuide qd̾ iungit in eo¬
dẽ u̾siculo. miras fecit uoluntates suas
int̾ illos: credo ex eo dicit. qd̾ ipsis pͥmum
lucernã legis accendit. ⁊ p̃cepta niuendi
dedit. Notas enĩ inquit fecit uias suas
moysi. ⁊ filiis isrł uoluntates suas. Lem¬
de ipsũ pietatis suȩ sacram̃tũ in ipsis

Expanded text:
confessis peccatis propter gratiam humilitatis, confessis peccatis propter gratiam humilitatis, sancto illo Pharisaeo, quales Iudaei sancti sunt, reportante sarcinam peccatorum dtatis. Ipsius nimirum sunt forma Judaei illi, de quibus Apostolus ait quod suum justitiam statuere cupientes, quae ex Lege est, justitiae dei non sunt subiecti, quae est ex fide, quae reputafide uiuit, nec sanctus in terra est sed in caelo, quia non carne sed spiritu ambulat, cuius conuersatio in caelis est non gloriantis in circumcisione carnis sed in circumcisione cordis, quae non littera sed spiritu agitur inuisibiliter, unde laus eius non est ex hominibus sed ex deo. Deinde quod iungit in eodem uersiculo: miras fecit uoluntates suas inter illos, credo ex eo dicit, quod ipsis primum lucernam legis accendit et praecepta uiuendi dedit. notas enim, inquit, fecit uias suas Moysi et filiis Israhel uoluntates suas. deinde ipsum pietatis suae sacramentum in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
b uellet audiri. atq idõ ñ placuit dõ.
qr placebat sibi. Um̃ dissipauit dñs ossa
hominũ sibi placentiũ. confusi sunt in¬
quit qr spreuit illos. qui cor humile ⁊ c̃¬
tribulatũ ñ sꝑnit. Beniq ⁊ in ipsa guan¬
gelii parabola. qua pharisei ⁊ publican
ꝑsona confert᷑. euident᷑ ostendit ipse
dñs quid in homine suscipiat. quid re¬
ellat. sic̃ scriptũ ẽ qr ds̃ suꝑbis resis¬
rit. humilib aũ dat grãm. Ieo ꝓtesta¬
uir magis pustificatũ abisse ex templo
ublicanũ de confessione peccatoꝵ suoꝵ:
uã phariseũ de imputatione. iustitiaꝵ
suarũ. Merito ille laudator sui repudi¬
atas abscessit a facie dĩ. qui cũ ipso no¬
nine ꝑitiam legis p̃ferret: oblitꝰ fuerat
n ypha dicentẽ dñm. Suꝑ quẽ habitabo.
nułi suꝑ humilẽ ⁊ quietũ. ⁊ tremͣte̾ ser¬
nones meos: Ille. aũ in corde contrito sui
iccusator accipit᷑. ⁊ optinet ueniam de

Expanded text:
bus uellet audiri; atque ideo non placuit deo, bus uellet audiri; atque ideo non placuit deo, quia placebat sibi: Quoniam dissipauit dominus ossa hominum sibi placentium. confusi sunt, inquit, quia spreuit illos, qui cor humile et contribulatum non spernit. Denique et in ipsa euangelii parabola, qua Pharisaei et publicani persona confertur, euidenter ostendit ipse dominus, quid in homine suscipiat, quid repellat, sicut scriptum est, quia deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. ideo protestatur magis iupublicanum de confessione peccatorum suorum, quam Pharisaeum de imputatione justitiarum suarum. Merito autem ille laudator sui repudiatus abscessit a facie Dei, qui cum ipso nomine peritiam legis praeferret, oblitus fuerat in propheta dicentem dominum: super quem habitabo nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos? ille autem in corde contrito sui accusator accipitur et obtinet ueniam de
Abbreviated transcription (Latin):
suq t̾reni sunt qui t̾rena sapiunt. ⁊ car¬
nali obseruantia in uetustate littere con¬
senescunt. ñ renascentes in nouã creatu¬
ram. qr ñ recepert̃ eũ ꝑ quẽ uetera transi¬
erͣt. ⁊ facꝰta sunt omĩa noua: Sic enĩ forte
eos in hoc psalmo scõs appellat. quomͦ &.
in eugłio ustos uͥ dicit. Non ueni uocare
iustos. s peccatores: id ẽ illos iustos qui m
scĩtate genĩs ⁊ litt̾a legis głant᷑. qͥb drͣ.¬
N olite głari patre: abraham: qr potens est
ds̃ de lapidib istis excitare. filios abrahã.
Quoꝵ forma in illo phariseo ꝓponit᷑. qͥ uis¬
titias suas tãquã nescienti dño recolens
p̃dicabat in templo. ñ orans ut exaudire¬
tur. s exigens quasi debitũ meriti. ꝓoꝑib
bonis quidẽ s ingratis dõ: qr qd iustitia
edificauerat. suꝑbia destruebat. Nec idip¬
sum silentio s uoce clamabat: ut apparere
eũ ñ diuinis aurib loqui. qui ⁊ ab homini¬

Expanded text:
suque terreni sunt, qui terrena sapiunt et carsuque terreni sunt, qui terrena sapiunt et carnali obseruantia in uetustate litterae consenescunt, non renascentes in nouam creaturam, quia non receperunt eum, per quem uetera transierunt et facta sunt noua? sic enim forte eos in hoc psalmo sanctos appellat, quomodo et in euangelio iustos, ubi dicit: non ueni iustos uocare sed peccatores, id est illos iustos, qui in sanctitate generis et littera legis gloriantur, quibus dNolite gloriari patrem Abraham, quia potens est deus de lapidibus istis excitare filios Abra- is ham. quorum forma in illo Pharisaeo proponitur, qui iustitias suas tamquam nescienti domino recolens praedicabat in templo non orans, ut exaudiretur, sed exigens quasi debitum meriti pro operibus bonis quidem sed ingratis deo, quia, quod iustitia aedificauerat, superbia destruebat nec id ipsum silentio sed uoce clamabat, ut appareret eum non diuinis auribus loqui, quia et ab homini
Abbreviated transcription (Latin):
gustino. paulinꝰ. De paucis quȩ nẽ
iã ad nauẽ currente litterarũ ꝑlatore.
⁊mͥ un ipsius festinatione ꝓꝑanti in men¬
tẽ uenert᷑. ne sine corollario michi res¬
cribas aliqua ꝓponã. q̃ si forte lucida
stͣ ⁊mͥ uidentur obscura. nemo prudẽ¬
tiũ filioꝵ qui forte de nr̃is in horalecti¬
uncule huiꝰ cirea te steterint de. in¬
sipientia mea rideat. s potius beniuo¬
lentia fr̃nȩ caritatis faueat instruendo.:
ut efficiar uidentiũ particeps. ⁊ ex doctri¬
na tua illuminatis mͣtib considerantiũ
mirabilia de lege tuadñi. Dic gͦ mͥ bñdie¬
te: doctor isrł: quid sit qd dr᷑ in psalmo
quinto decimo. sc̃is qui stͣ in t̾ra eiꝰ mirifi¬
cauit om̃s uoluntates suas intͣ illos. mul¬
tiplicate stͣ enĩ infirmitates eoꝵ. postea
a ccelerauert. Quos ait scõs. qui in t̃ra
abrahe ⁊ ñ filii repmissionis excludunt᷑.
a semine qd̃ in ysaae uocatũ ẽ. idõ scõs
in t̾ra: qr scĩ genere carnali. uita aũ sen¬

Expanded text:
GVSTINO PAVLINVS. De paucis, quae nunc iam ad nauem currente litterarum perlatore et mihi in ipsius festinatione properanti in mentem uenerunt, ne sine corollario mihi rescribas, aliqua proponam. quae si forte lucida sunt et mihi uidentur obscura, nemo prudentium filiorum, qui forte de nostris in hora lectiunculae huius circa te steterint, de insipientia mea rideat, sed potius beniuolentia fraternae caritatis faueat instruendo, ut efficiar uidentium particeps et ex doctrina tua inluminatis mentibus considerantium mirabilia de lege domini. Dic ergo mihi, benedicte doctor Israel, quid sit quod dicit in psalmo quinto decimo: sanctis, qui in terra sunt eius, mirificauit omnes uoluntates suas inter illos. multiplicatae sunt enim infirmitates eorum, postea accelerauerunt. quos ait sanctos, qui in terra rahae et non filii repromissionis excluduntur a semine, quod in Isaac uocatum est? ideo sanctos in terra, quia sancti genere carnali, uita autem sen
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ beniuolentia. qua me p̃ocupasti. ita
inuisceratus es cordi meo. ut tamquã cũ
amico uere. colloquar. quicquid in oꝑe sti¬
linr̃i utilit᷑ elaboratũ eẽ cognoscis. deo
grãs age. Si qua aũ uitia mea ꝑspicis. uti
carissimus amicus ignosce: eadem sciłe
sinceritate dilectionis. mͥ optans medi¬
cinã qua concedis ⁊ ueniam. Explicit¬

Expanded text:
ne et beniuolentia, qua me praeoccupasti. ita ne et beniuolentia, qua me praeoccupasti. ita inuisceratus es cordi meo, ut tamquam cum amico nere conloquar, quicquid in opere stili nostri utiliter laboratum esse cognoscis, deo gratias age: si qua autem uitia mea perspicis, ut carissimus amicus ignosce eadem scilicet sinceritate dilectionis mihi optans medicinam, qua concedis et ueniam. C
Abbreviated transcription (Latin):
ruisset: nͥ hoc singularis grã p̾stitisse.
quã fas ẽ p̃dicare. de. qua nefas ẽ uelle
iudicare:. Eex si ꝓ uirib nrͣis quantũ dñs
aduuit rite tracꝰtauimꝰ qnͣ dm̃ ubiq p̾¬
sentem. ⁊ ñ spaciis distantib quasi aliqͣ
mole uł distensione diffusum. s ubiq
totum. cogitare te extendis: au̾te mentẽ
ab omĩb imaginib corpoꝵ. quas huma¬
na cogitatio uoluere consueuit. Non enĩ
sic sapientia. ñ iustitia: ñ sic deniq cari
in quib habitat obedientia. Beinde in
t̾ra uͥ edificans habitat domũ suã. in fine
minis filiũ quo maior ẽ pat᷑. ⁊ ubiq to¬
tũ p̃sentẽ eẽ ñ dubites. tãquã dm̃: ⁊ in
eodẽ templo eẽ tãquã inhabitantẽ. dm̃:
⁊ in loco aliquo cęli. ꝓpt̃ ueri corporis
modum. S cũ me delec̾tat loqui tecũ.
nescio utrũ seruauerim sermonis suffici¬
entis modũ: quasi diturnũ silentium
loquacitate compensem. Uerũ qr religio¬

Expanded text:
ruisset, nisi hoc singularis gratia praestitisset. ruisset, nisi hoc singularis gratia praestitisset. quam fas est praedicare, de qua nefas est uelle iudicare? Haec si pro uiribus nostris, quantum dominus adiuuit. rite tractauimus, quando deum ubique praesentem et non spatiis distantibus quasi aliqua mole uel distentione diffusum sed ubique totum cogitare te extendis, auerte mentem ab omnibus imaginibus corporum, quas humana cogitatio uoluere consueuit. non enim sic sapientia, non iustitia, non sic denique caritin quibus habitat, oboedientia; deinde in terra, ubi aedificans habitat domum suam in fine minis filium, quo maior est pater, et ubique totum praesentem esse non dubites tamquam deum et in eodem templo dei esse tamquam inhabitantem deum et in loco aliquo caeli propter ueri corporis modum. sed cum me delectat loqui tecum, nescio, utrum seruauerim sermonis sufficientis modum, quasi diuturnum silentium loquacitate compensem. uerum quia religio
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ int̾sit int illud caput ⁊ cuꝰlibet mͣ¬
bri excellentiam: Est plane. qd̃ singu¬
lari quadã susceptione hominis illuis
una facꝰta ẽ ꝑsona cũ u̾bo. De nullo e¬
nĩ scõꝵ dici potuit aut potest aut po¬
terit. u̾bũ caro factũ ẽ. Nullus scõum
qualibet p̃stantia gr̾e unigeniti noñ
accepit: ut qd̾ ẽ ipsum dĩ u̾bũ ante se
cula hoc simul cũ assumpto homine
diceret᷑. Singularis gͦ est illa susceptio
nec cũ hominib aliquib sc̃is quantali¬
bet sapientia ⁊ scitate p̾stantib. ullo
modo potest ẽẽ cõmunis: uͥ diuinȩ
gr̃s. satis ꝑspicuũ clarũq docum̃tũ est.
Quis enĩ tam sit sacrilegus ut audeat affirmare
aliquã posse animã ꝑ meritũ liberi ar¬
bitrii ut alt̃ sit .xͦ efficere. Yt gͦ ad ꝑ¬
sonã u̾bi unigeniti ꝑtineret. quo pac¬
to ꝑ liberũ arbitrium cõmunit᷑ om̃ib
⁊ naturalit᷑ datũ una sola anima me¬

Expanded text:
quod intersit inter illud caput et cuiuslibet memquod intersit inter illud caput et cuiuslibet membri excellentiam? est plane, quod singulari quadam susceptione hominis illius una facta est persona cum uerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit aut potest aut poterit: uerbum caro factum est; nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti nomen accepit, ut quod est ipscula, hoc simul cum assumpto homine diceretur. Singularis est ergo illa susceptio, nec cum hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate praestantibus, ullo modo potest esse communis. ubi diuinae gratiae satis perspicuum clarumque documentum est. quis enim tam sit sacrilegus, ut audeat adfirmare aliquam posse animam per meritum liberi arbitrii. ut alter sit Christus. efficere? ut ergo ad personam uerbi unigeniti pertineret, quo pacto per liberum arbitrium communiter omnibus et naturaliter datum una sola anima me
Abbreviated transcription (Latin):
bratilit᷑ habitauerit. id ẽ pͣfigurantibꝰ
signis. Nã illas om̃s obseruationes um¬
bras futuroꝵ uocat. etiã ipso transia¬
to uocabulo. Sũmus enĩ ds̃ sic̃ scriptũ
ẽ: ñ in manufactis templis habitat. Aut
certe corporalitͣ dicꝰtum ẽ: qr ⁊ in xp̃i cor¬
pore qd̾ assumpsit ex uirgine tãquã in
templo habitat ds̃. Hinc ẽ enĩ qd iudeis
signũ petentib cũ qixisset soluite. tẽplũ
hoc. ⁊ in triduo resuscitabo illud: eugłis¬
ta quid hoc e̾et consequent᷑ exponens ait.
caput ⁊ m̃bra cetera. qd̃ in quolibet quã¬
uis p̃cipuo mͣbro. uelut in aliquo mag
pore in est sensus singulis m̃bris. s nõ
tantꝰ quantꝰ in capite: ubi ꝓrsus omis
est quinquiꝑtitus. Ibi enĩ ⁊ uisus ⁊ au¬
ditus ⁊ olfactus ⁊ gustus ⁊ tacꝰtus. In ce¬
teris aũ solus ẽ tactus. An etiã pret̾ ħ
qd̾ tamꝗͣ in templo in illo corpore habi¬
tat om̃ĩs plenitudo diuinitatis. ẽ aliud

Expanded text:
braliter habitauerit, id est praefigurantibus braliter habitauerit, id est praefigurantibus signis — nam illas omnes obseruationes umbras futurorum uocat etiam ipso translato uocabulo; summus enim deus. sicut scriptum est. non in manufactis templis habitat —, aut certe \'corporaliter dictum est, quia et in Christi corpore. quod adsumpsit ex uirgine, tamquam in templo habitat deus. hinc est enim, quod Iudaeis signum petentibus cum dixisset: Soluite templum hoc et in triduo resuscitabo illud, euta quid hoc esset consequenter exponens, ait:caput et membra caetera, quod in quolibet quamvis praecipuo membro, velut in aliquo magnpore inest sensus singulis membris; sed non tantus quantus in capite, ubi prorsus omnis est quinquauditus et olfactus et gustus et tactus, in ceteris autem solus est tactus. an etiam praeter hoc, quod tamquam in templo in illo corpore habitat omnis plenitudo diuinitatis, est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃italis facit. Habitat itaq in singulis
asͣ tamquã in templis suis. ⁊ in omĩb
simul in unũ congregatis tamꝗͣ in tem¬
plo suo. Id templũ quã dui sic̃ archa no¬
e in hoc scło flucꝰtuat: fit qd̃ in psalmo
seriptum ẽ. Dñs diluuiũ inhabitat: quã¬
uis ⁊ ꝓptͣ multos in om̃ib gentib ppłos.
fideliũ quos aquarũ nomine apocalip¬
sis significat. possit congruent᷑ intelligi
dñs diluuiũ inhabitat. Sequit᷑ aũ ⁊ sede¬
bit dñs rex in etͣnum: utiq in ipso teͣ¬
plo suo. iam in uita et̾̃na. pꝰ flucꝰtuatio
sens ẽ. ⁊ ubiq totus p̾sens. nec ubiq ha¬
bitans s in templo suo: cui ꝑ gram benig¬
aliis ampliꝰ ab aliis minus. De ipso uͦ ca
om̃is plenitudo diuunitatis corporalitͣ.
Non idõ corporalit᷑ qr corporeus ẽ. ds̃: sed
aut u̾bo translato usus ẽ tamquã in tẽ¬
plo manufacto non corporalit̃ s um¬

Expanded text:
generatio spiritalis facit. Habitat itaque in singulis generatio spiritalis facit. Habitat itaque in singulis deus tamquam in templis suis et in omnibus simul in unum congregatis tamquam in templo suo. quod templum quamdiu sicut arce in hoc saeculo fluctuat, fit quod in psalmo scriptum est: dominus diluuium inhabitat, quamuis propter multos in omnibus gentibus populos fidelium, quos aquarum nomine in Apocalypsi significat, possit congruenter intellegi: dominus diluuium inhabitat. sequitur autem: et sedebit dominus rex in aeternum, utique in ipso templo suo iam in uita aeterna post fluctuatisens, est et ubique totus praesens nec ubique habitans, sed in templo suo, cui per gratiam benigaliis amplius, ab aliis minus. De ipso uero comnis plenitudo diuinitatis corporaliter. non ideo \'corporaliter\', quia corporeus est deus. sed aut uerbo translato usus est, tamquam in templo manu facto non corporaliter sed um