comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iam hominib de ipsiꝰ ignorantie
difficultatib qinplem pͥmi hõis
traiectis uitiis atq transfusisure¬
lut iustã querelam deponentib
ita responsum ẽ. Quib breuites
inquã respondet᷑ ut quiescant: &
aduersus dm̃ murmurare desistat̃.
Recte enĩ fortasse quererent᷑: sierro
ris & libidinis nullus hominũ uictor
existeret. Cũ uͦ ubiq sit p̃sens qui
multis modis ꝑ creaturã sibi dño
seruientẽ au̾sum uocet. doctat
credentẽ. consolet᷑ sꝑantem. dili¬
gentem adhortet᷑. conantẽ adiu¬
uet. exaudiat dep̃cante: ñ tibi
deputa᷑ adculpam qđ inuitus
iqnoras: s qđ negligis querere qdđ
ignoras: Neq illud qđ uulnerata
membra ñ colligis: s qđ uolentem
sanare contemnis. Ita & exhortatꝰ
sum quantũ potui adrecte uiuen¬
dum: & gr̃am di ñ euacuaui: sñ
qua natura huiana iã contene¬
brata atq uitiata illuminari non
potest & sanari. De qua re cũ istis

Expanded text:
iam hominibus de ipsius ignorantiae iam hominibus de ipsius ignorantiae difficultatisque in prolem primi hominis traiectis uitiis atque transfusis uelut iustam querellam deponentibus ita responsum est : quibus breuiter, inquam, respondetur, ut quiescant et aduersus deum murmurare desistant. recte enim fortasse quererentur, si erroris i s et libidinis nullus hominum uictor existeret; cum uero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi domino seruientem auersum nocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem a d hortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod inuitus ignoras, sed quod neglegis quaerere quod ignoras; neque illud quod uulnerata membra non colligis, sed quod nolentem sanare contemnis. ita et exhortatus sum, quantum potui, ad recte uinendum et gratiam dei non euacuaui, sine qua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminari non potest et sanari. de qua re cum istis
Abbreviated transcription (Latin):
minis ueniat. Nec mirandũ est
qđ uł ignorando ñ ht̃ arbitriũ li¬
berũ uoluntatis ad eligendũ qͥd
recte faciat. uł resistente carnali
consuetudine q̃ uiolentia morta
dum sit: & uelit nec possit imple¬
re. Illa ẽ enĩ peccati pena ustis¬
sima: ut amitat qͥsq quo bñ
uti noluit eũ sine ulla diffieu¬
tate posset si uellet: id est ut q
sciens recte ñ facit amittat scire
qͥd rectum sit: & qui recte faecri
eũ posset noluit: amittat pose
cũ uelit. Nam st̾ reuera om̃i pa¬
canti anime duo ista penalia:
gnorantia & difficultas. Ex igno¬
rantia dehonestat error: ex diffi¬
cultate eruciatꝰ affligit. S appri¬
bare falsa ꝓueris ut erret inuitꝰ
& resistente atq torquente dolore
carnalis uincłi ñ posse alibidinosis
oꝑib temꝑare: ñ est nat᷑e institu¬
ti hõis. s pena damnati. Cũ au¬
tẽ de libera uoluntate rec̾te faci
endi loquim᷑: de illa scilicet in
qua hõ factus ẽ loquim᷑. Hinc

Expanded text:
minis ueniat. nec mirandum est minis ueniat. nec mirandum est quod uel ignorando non habet arbitrium liberum uoluntatis ad e 1 igendum quid recte faciat uel resistente carnali consuetudine, quae uiolentia mortalciendum sit et uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, cum sinc ulla posset difficultate, si uellet. id est autem, ut qui sciens recte quid rectum sit; et qui recte facere, cum posset, noluit, amittat posse cum velit. Nam sunt revera omni peccanti animae duo ista poenalia, ignorantia et difficultas. Ex ignorantia dehonestat error, ex difficultate cruciatus affligit. Sed approbare falsa pro veris, ut erret invitus, et resistente atque torquente dolore carnalis vinculi, non posse a libidinosis operibus temperare, non est natura instituti hominis, sed poena damnati. Cum autem de libera voluntate recte fendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus e s t, . loquimur. hinc
Abbreviated transcription (Latin):
mus: dicendo dimitte nob̾ debita
nr̃a. Siue gͦ iminineat siue insit:
qͦs iste legit de libero arbitrio ñ le¬
gert̾. atq illis ñ lectis hc̃ forsitan
legunt. de hacre sententia mea satis
appareat. ex ipsis libris cõmemo¬
rare me oportet. qđ iste si sentiret
atq in suis litt̾is poneret. nulla
inter nos de hae re controuersia
remaneret. Continuo qͥppe pꝰ
uerba mea q̃ iste cõmemorauit.
qđ occurrere poterat ipse subie¬
el: & quantũ potui ꝑtractaui
dicens. Eitam̃ etiã ꝑ ignorantiã
facta queda imꝓbantur & corri¬
genda uidicantur. sicut indiui¬
nis auctoritatib legimꝰ: atq
hinc adhibitis exemplis etiã de in¬
firmitate locutus sũ dicens. St̃ eti¬
am necessitate facta imꝓbanda:
ratis testimoniis diuinoꝵ eloqͥoꝵ:
s hec inquã omĩa hominũ st̃ uoces
ex illa mortis damnatione uenien¬
nulla ista peccata st̃. Deinde pau¬
lopost. Relinquit᷑ gͦ inquã: ut
hec pena iusta de damnatione ho¬

Expanded text:
mus dicendo: d dimitte nobis debita mus dicendo: d dimitte nobis debita nostra. siue ergo immineat siue insit, quos iste legit, De libero arbitrio non legerunt atque illis non lectis hunc forsitan legunt, de hac re sententia mea satis appareat, ex ipsis libris commemorare me oportet, quod iste si sentiret atque in suis litteris poneret nulla inter nos de hac re controuersia remaneret. continuo quippe post uerba mea, quae iste commemorauit, quod occurrere poterat ipse subieci ut, quantum potui. pertractaui dicens: et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam inprobantur ut corrigenda iudicantur, sicut in diuinis auctoritatibus legimus. atquc hinc adhibitis exemplis etiam de infirmitate locutus sum dicens: sunt etiam necessitate facta inprobanda, ratis testimoniis diuinorum eloquiorum: sed hac, inquam, omnia hominum sunt uoces ex illa mortis damnatione ueniennulla ista peccata sunt. deinde paulo post: relinquitur ergo, inquam, ut haec poena. iusta de damnatione ho
Abbreviated transcription (Latin):
lleri om̃ino ñ possit: Nulla gͦ pee¬
cata st̃. Qͥs eñĩ peccat in eo qđ ea¬
ueri nullomͦ potest: Peccat᷑ aut̃e.
Caueri gͥ pot̾. Agnosco: u̾ba mea st̃.
Sed etiam ipse dignet᷑ agnoscere suꝑiꝰ
cuncta q̃dicta st̃. De gr̃a qͥppe dei
agit᷑. quȩ nobis ꝑmediatorem me¬
dicina opitulat᷑: ñ de possibilitate
iusticie. Potest gͦ ei causa quȩcũq
illa ẽ refisti. potest plane. Nam in
hoc adiutoriũ postulamꝰ: dicentes
ne nos inferas intemptationẽ. Qđ
adiutoriũ ñ posceremꝰ: si resisti nul¬
lo mͦ posse crederemꝰ. Potest pecem̃
caueri: s opitulante illo qui ñ po¬
test falli. Nam & hoc ipsum ad ea¬
uendũ peccatũ ꝑtinet : siueraciter
dicimꝰ. dimitte nob̃ debita nr̃a. siẽ
& nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. Du¬
ob enĩ modis etiã incorpore eauetͣ
morbi malũ : & ut ñ accidat. & ut
si acciderit cito sanet᷑. Ut ñ accidat
caueamꝰ : dicendo ne nos inferas in
temptationẽ. Ut cito sanet cauea¬

Expanded text:
eri omnino non possit? n ulla ergo peccata sunt. quis enim peccat in e o quod caueri nullo modo potest? peccatur autem; caueri igitur p potest. agnosco, uerba mea sunt; sed etiam ipse dignetur agnoscere superius cuncta quae dicta sunt. de gratia quippe dei agitur, quae nobis per mediatorem medicina opitulatur, non de inpossibilitate iustitiae. potest ergo ci causae, quaecumque illa est, resisti, potest plane. nam in hoc adiutorium postulamus dicentes: nc nos inferas intem ptatio nem; quod adiutorium non posceremus, si resisti nullo modo posse crederemus. potest peccatum caueri, sed opitulante illo, qui non potest falli. nam et hoc ipsum ad canendum peccatum pertinet, si ueraciter dicimus: dimitte nobis s debita nostra, sicut c t nos dimittimus debitoribus nostris. duobus enim modis etiam in corpore cauetur morbi malum: et ut non accidat et ut, si acciderit, cito sanetur. ut non accidat, caueamus dicendo: nenos inferas in temptationem; ut cito sanetur, canea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtio negat gr̃am. & ido sic ẽ p̃ci¬
pienda iusticia: ut a do gr̃a qua
id qđ p̃cipit᷑ fiat. fideli oratione po¬
seatur. & hoc utrũq ita facien¬
dum ẽ: ut neq iusta corre

Expanded text:
tio negat gratiam, et ideo sic est praecipienda iustitia, ut a deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque iusta corre
Abbreviated transcription (Latin):
GOibros de doctrina xp̃iana
cũ imꝑfectos comꝑissem: ꝑfi¬
cere malui. qͣm eis sie relictis ad alia
tractanda transire. Compleui gͦ tercũ̃:
qͥ seriptus fuerat usq ad eũ loeum ubi
cõmemoratũ est ex eugłii testimonio. de
muliere quȩ abscondit fermentũ in trib
mensuris farinȩ donec ferm̃taret᷑ totũ.
Addidi etiã nouissimũ librũ: & quatuor
libris opus illud impleui. Quoꝵ primi
tres adiuuant. ut scripturȩ intelligant᷑:
quartꝰ autẽ quomͦ quȩ intelligimꝰ profe¬
renda sint. In scđo sane libro. factorem
libri quẽ plures uocant sapientiã salomo¬
nis. qͦd etiã ipsũ sicut eccłasticũ filiꝰ syraeh
scripserit. ñ ita constare ut ã me dictũ
est postea didici: & omino ꝓbabiliꝰ comꝑi
ñ esse hunc eiꝰ au torẽ. Ubi autẽ dixi.
his quadragintaquatuor libris testam̃¬
ti ueteris terminat᷑ au. toritas: ex consu¬
etudine qua iam loquit᷑ eccła. uetus te¬
stamentũ appellaui. Apłs autẽ ñ uidet᷑

Expanded text:
Libros de Doctrina Christiana, cum imperfectos comperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. Complevi ergo tertium qui scriptus fuerat usque ad eum locum ubi commemoratum est ex Evangelio testimonium de muliere, quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae donec fermentaretur totum . Addidi etiam novissimum librum, et quatuor libris opus illud implevi; quorum primi tres adjuvant ut Scripturae intelligantur, quartus autem quomodo quae intelligimus proferenda sint. 2. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures vocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Jesus Sirach scripserit, non ita constare sicut a me dictum est , postea didici, et omnino probabilius comperi non esse hunc ejus libri auctorem. Ubi autem dixi, His quadraginta quatuor libris Testamti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria: s iniquitate pecc̃i tanto
grauior est. quanto faciliꝰ hõ ñ pec¬
caret. quẽ nulla adhuc tenebat in¬
firmitas. Pena iustissima subsecu¬
ta ẽ : ut mercedem mutuã peccati
sui insemet ipso reciꝑet: amittens
contempserat. & qđ ñc cũ eadẽ le¬
ge peccati nascim᷑ que in m̃ebris
nr̃is repugnat legim̃tis: neq adu̾¬
sus dm̃ murmurare neq contra rem
manifestissim̃a disputare: s ꝓpena
nr̃a illiꝰ miscdiam querere & orare de¬
bemꝰ. Attendite sane uigilan¬
ter quomodo dixerit. adhibet qͥ¬
dem etiã hiuc parti siq̃ñ necessariũ
fuerit. miscđiam suã ds. qr homi¬
ni pꝰ peccatũ ita subueniri necesse

Expanded text:
cessaria !— , sed iniquitatem peccati tanto cessaria !— , sed iniquitatem peccati tanto grauiorem. quanto facilius homo non peccaret, quem nulla adhuc tenebat infirmitas. poena iustissima subsecuta est, ut mercedem mutuam peccati sui in semet ipso reciperet amittens contempserat. et quod nunc cum eadem lege peccati nascimur, quae in membris nostris repugnat lege mentis, neque aduersus deum murmurare neque contra rem manifestissimam disputare, sed pro poena nostra illius misericordiam quaerere et orare debemus. Adtendite sane uigilanter quomodo dixerit: adhibet quidem etiam huic parti, si quando necessarium fuerit, misericordiam suam deus, quia homini post peccatum ita su
Abbreviated transcription (Latin):
Iumꝗ ille aliqͥd boni passus ẽ qui
dixit. au̾tisti faciem tuã a me & fa¬
ctus sũ conturbatus: Hon utiq:
& tñ hec ei conturbatio contra suꝑ¬
biam fuit medic inał quod̃amodo.
Dixerat enĩ in abundantia sua ñ mo¬
uebor in eternũ: & sibi tribuebat
qđ a dño habebat. Qͥd eñĩ habebat
qd ñ acceꝑat: Quare ostendendũ
ei fuerat unde haberet: ut reciꝑet¬
humilis qđ suꝑbus amiserat. Ido
sti decori meo uirtutẽ: in qua ego
abundantia mea dicebã ñ mouebor:
om̃ino ñ sapit: s magnꝰ ẽ dñs qui
id ꝑsuadeat quomͦ ipse nouit. Nã
ꝓcliuiores sumꝰ querere potiꝰ qͥd eon¬
tra ea respondeamꝰ quȩ nr̃o obiciun¬
tur errori: quã intendere ꝗͣ sint
salubria ut careamꝰ errore. Unde
eũ istis ñ tam disputationib: quã
ꝓ eissicut ꝓ nobis orationib ẽ agen¬
dũ. Noneñi hoc eis dicimꝰ qđ sibi iste
opposuit: ut eẽt causa misedie dei
isset miseria ne ista e̾ẽt misedia ne¬

Expanded text:
d passus est, qui dixit, Avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus? Non utique: et tamen haec ei conturbatio contra superbiam fuit medicinalis quodam modo. Dixerat enim in abundantia sua, Non movebor in aeternum: et sibi tribuebat quod a Domine habebat. Quid enim habebat quod non acceperat ? Quare ostendendum ei fuerat unde haberet, ut recihumilis, quod superbus amiserat. ideosti deeorimeo uirtutem. in qua ego abundantia mea dicebam: non mouebor, omnino non sapit; sed magnus est dominus. qui id persuadeat quomodo ipse nouit. nam procliuiores sumus quaerere potius quid contra ca respondeamus, quae nostro obiciuntur errori, quam intendere quam sint salubria, ut eareamus errore. unde cum istis non tam disputationibus quam pro eis sicut pro nobis orationibus est agendum. non enim hoc eis dicimus, quod sibi iste opposuit, \'ut esset causa misericordiaisset miseria. ne ista esset misericordia ne
Abbreviated transcription (Latin):
tur : ut pie semꝑ iusteq uiuatur
Sieut eñĩ ocłs corꝑis etiã plenissime
sanꝰ nisi candore lucis adiutus ñ po¬
test cernere: sic homo etiã ꝑfectissi¬
me iustificatꝰ nisi et̾na luce iusticie
diuinitꝰ adiuuet᷑: recte ñ pot̾ uie¬
re. Sanat gͦ ds ñ solum ut deleat qͥ

Expanded text:
tur, ut pie semper iusteque uiuatur. tur, ut pie semper iusteque uiuatur. sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus adiuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat q
Abbreviated transcription (Latin):
inde subuingit. S & medicꝰ adeu¬
randum ĩa uulneratũ paratus esse
debet: ñdebet aut̾ ut sanꝰ uulneret᷑
optare. Si ista similitudo reb de qͥ¬
bus agimꝰ congruit: certe uulnera
sanato malo p̃terito fut᷑us dirigat᷑
incessus: sie mala nr̃a ñ ad hoc solum
suꝑ nꝰ medicus sanat ut illa ĩa ñ sint:
sut de cet̾o recte ambulare possimꝰ
Qđ quide etiã sani: ñ nisi ab illo aam¬
uante poterimꝰ. Nã medicus homo
eũ sanauerit homine. ĩa de cet̾o su¬
stentandũ elem̃tis & alim̃tis corꝑi¬
lib ut eade sanitas apto subsido
conualescat atq ꝑsistat do dumnie¬
tit. qͥ prebet ista incarne uiuentib
euiꝰ erant etiã illa q̃dũ curaret ad¬
hibebat. Non enĩ quẽquã medieus
ex his reb quas ipse creauerit sanat:
s ex illiꝰ opib quicreauit omĩa ne¬
cessaria sanis atq uitiosis. Ipse au
nitatẽ hoc ẽ ad ꝑfectam uitã iusti¬
ciãq ꝑduxerit ñdeserit si ñ desera¬

Expanded text:
ubiungit: sed et medicus ad curandum iam uulneratum paratus esse debet; non debet autem ut sanus uulneretur optare. si ista similitudo rebus de quibus agimus congruit, certe uulnerarsanato malo praeterito futurus dirigatur incessus, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus; quod quidem etiam sani non nisi illo adiuuante poterimus. nam medicus homo cumsanauerit hominem, iam de cetero sustentandum elementiset alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius erant etiam illa quae, dum curaret, adhibebat. non enim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia necessaria sanis atque uitiosis. ipse autnitatem, hoc est ad perfectam uitam iustitiamque, perduxerit, non deserit, si non desera
Abbreviated transcription (Latin):
natura ñ uoluntate faciunt. id est
si libero ⁊ ad faciendũ & ad ñ faci¬
endum motu animi carent: si de¬
niq his abstinendi ab oꝑe suo pote¬
stas nulla conceditur: peccatũ earũ
denere ñ possumꝰ. Propt̾ea ñ ꝑtur¬
bat de paruulis questio ⁊ et ex illiꝰ
origine rei tenentur qui uolunta¬
te peccauit: qn libero ad faciendũ
et ad ñ faciendum motu animi ñ ca¬
rebat ⁊ eiq ab oꝑe malo abstinendi
sũma potestas erat. Quod mani¬
chei de tenebrarũ gente ñ dicunt
quã fabulosissime inducunt ⁊ eam¬
q naturam semꝑ malã nũqͣm bo¬
nam fuisse contendunt. Illud aut̃
si sunt anime quod interim incer¬
tum ẽ corporis officiis ñ pecca to s
natura dedite: nosq quã qͣm sint
inferiores. aliqua tam̃ int̾iore uici¬
nitate contingunt ÷ non illas ideo
malas haberi oportere quia noscũ
eas sequimur et corporea diligimus
mali sumus: qñquidem de illis hoc

Expanded text:
natura, non uoluntate faciunt, id est natura, non uoluntate faciunt, id est si Libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi carent, si denique abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, peccatum earum tenere non possumus, propterea non perturbat de paruulis quaestio, quia ex illius origine rei tenentur, qui uoluntate peccauit, quando libero et ad faciendum et non faciendum motu animi non carebat eique ab opere malo abstinendi summa potestas erat. quod Manichei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabulosissime inducunt, eamque naturam semper malam, numquam bonam fuisse contendunt. Illud autem si sunt animae — quod interim incertum est — corporeis officiis non peccato, sed natura deditae nosque, quamquam sint inferiores, aliqua tamen interiore uicinitate contingunt, non illas ideo malas haberi opoeas sequimur et corporea diligimus, mali sumus, quandoquidem de illis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
neri. Om̃is enim homo terrenus ⁊ qͥd
est origine nisi adam: Porro aut̃ a-¬
dam habebat utiq uoluntatem: qua
uoluntate cũ peccasset. peccatũ ꝑ eũ
intrauit in mundũ. Itemq in eõ qͦd
dixi. natura esse male anime nullo
mͦ queunt ÷ si queritur quomͦ accipi¬
amus quod ait apłs. fuimꝰ ⁊ nos natu¬
ra filii ire sicut ⁊ ceteri: responde¬
mus naturã in his uerbis meis me in¬
telligi uoluisse illam quȩ ꝓprie na¬
tura dr̃ ⁊ in qua sine uitio creatisu¬
mus. Nam ista ꝓpter originẽ nat᷑a¬
appellatur. Que origo utiq habet
uitium: quod ẽ contra naturã. Et
iterum in eo quod dictum ẽ pecca¬
ti reum teneri quẽqͣm. quia ñ fecit
quod facere ñ potuit: sũme iniqui¬
tatis ⁊ insanie ẽ. Cur gͦ inquiunt
paruuli tenentur rei : Respondet᷑
quia ex origine eius tenentur. qui ñ
fecit quod facere potuit: diuinũ sci¬
licet seruare mandatũ. Quod aut̃
dixi ille anime quicqͥd faciunt si

Expanded text:
neri. omnis enim homo terrenus quid neri. omnis enim homo terrenus quid est origine nisi Adam? porro autem Adam habebat utique uoluntatem, qua uoluntate cum peccasset, peccatum per eum intrauit in mundum. Itemque in eo, quod dixi: natura esse malae tmimae nullo modo queunt, si quaeritur, quomodo accipiamus, quod ait apostolus: fuimus et nos natura filii irae sicut et ceteri, . respondemus naturam in his uerbis meis me intellegi uoluisse illam, quae proprie natura dicitur, in qua sine uitio creati sumus. nam ista propter originem natappellatur, quae origo utique habet uitium, quod est contra naturam. et iterum in eo quod dictum est peccati reum teneri quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis et injuriae est; cur ergo, inquiunt, parvuli tenentur rei? Respondetur, quia ex origine ejus tenentur, qui non fecit quod facere potuit, diuinum scilicet seruare mandatum. quod autem dixi: illae animae quidquia faciunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
Intantũ enim libera ẽ. in quantũ li¬
berata ẽ: et intantũ appellat᷑ uolun¬
tas. Alioqͥn tota cupiditas quã uo¬
luntas ꝓprie nuncupanda est: quȩ
non est sicut manichei desipiunt a¬
liene nature additamentũ. s nr̃e ui-¬
cium : a quo ñ sanamur nͥ grã salua¬
toris. Quod si quisqͣm dicit etiam ip¬
sam cupiditatem nichil esse aliud qͣm
uoluntatẽ s uiciosam peccatoq ser¬
uientem ⁊ non resistendum ẽ. nec de
uerbis cum res constet controuersia
facienda: qm̃ sic etiam ostenditur
sine uoluntate nullum esse peccatũ.
siue in oꝑe siue in origine. Pursus
in eo quod dixi .iam querere pote¬
ram utrum illud malum genus
animarũ anteqͣm bono misceretur.
habuisset aliquã uoluntatẽ ⁊ si enĩ
non habebat sine peccato atq inno
gͦ inquiunt peccatũ dicitis paruu¬
loꝵ : quorum uoluntatẽ ñ tenetis
ream: Respondet᷑. non eos ꝓprie-¬
tate uoluntatis: s origine reos te¬

Expanded text:
in tantum enim libera est, in quantum liin tantum enim libera est, in quantum liberata est, et in tantum appellatur uoluntas. alioquin tota cupiditas quam uoluntas proprie nuncupanda est, quae non est, sicut Manichei desipiunt, alienae naturae additamentum, sed nostrae uitium, a quo non sanatur nisi gratia saluatoris. quod si quisquam dicit etiam ipsam cupiditatem nihil esse - aliud quam uoluntatem, sed uitiosam peccatoque seruientem, non resistendum est nec de uerbis, cum res constet, controuersia facienda. etiam sic enim ostenditur sine uoluntate nullum esse peccatum siue in opere siue in origine. Rursus in eo, quod dixi: iam quaerere coeperam, utrum illud malum genus animarum, antequam bono misceretur, habuisset aliquam uoluntatem. si enim non habebat, sine peccato atque inno'cur ergo\', inquiunt, peccatum dicitis paruulorum, quorum uoluntatem non tenetis ream?\' respondetur non eos proprietate uoluntatis, sed origine reos te
Abbreviated transcription (Latin):
s uoluntate facti ñ uoluntate pecca¬
ti: quod tam̃ factũ peccatũ fuit. Hoc
enĩ factum ẽ quod fieri ñ debuit.
Quisqͥs aut̾ sciens peccat si potest cogen¬
ti ad peccatũ sine peccato resistere. nec
tam̃ facit ⁊ utiq uolens peccat: qm̃
qui potest resistere. non cogitur cede¬
re. Qui uͦ cogenti cupiditati. bona¬
uoluntate resistere ñ potest. ⁊ ido
facit contͣ precepta iusticie: iã hoc
ita peccatũ est ut sit etiam pena pec¬
cati. Qua ꝓpter peccatũ sine uolun¬
tade esse ñ posse uerissimũ est. Item
definitio peccati qua diximꝰ. peccatũ
est uoluntas retinendi uł consequen¬
di quod iusticia uetat. & unde libe¬
rum ẽ abstinere. ꝓpt̾ea uera ẽ: quia
id definitũ est quod tantũmͦ peccatũ
est. ñ quod etiam pena peccati. Nam
quando tale ẽ ut idem sit ⁊ pena
peccati: quantũ est quod ualet uo¬
luntas sub dominante cupiditate.
nisi forte si pia ẽ. ut oret auxiliũ:

Expanded text:
sed uoluntate facti, non uoluntate peccased uoluntate facti, non uoluntate peccati, quod tamen factum peccatum fuit; hoc enim factum est, quod fieri non debuit. qui autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere nec tamen facit, utique uolens peccat, quoniam qui potest resistere, non cogitur cedere. qui uero cogenti cupiditati uoluntate resistere non potest et ideo facit contra praecepta iustitiae, iam hoc ita peccatum est, ut sit etiam poena peccati. quapropter peccatum sine uoluntate esse non posse uerissimum est. Itemque definitio peccati, qua diximus: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi, quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere, propterea uerum est, quia id definitum est, quod tantummodo peccatum est, non quod etiam poena peccati. nam quando tale est, ut idem sit et poena peccati, quantum est, quod ualet uoluntas sub dominante cupiditate, nisi forte, si pia est, ut oret auxilium?
Abbreviated transcription (Latin):
uł ñ a mittendũ uł adipiscendum.
Quod ꝓpt̾ea dictum ẽ. ut hac defi¬
nitione uolens a nolente discerne¬
retur ⁊ quia sic ad illos referretur
intentio qui pͥmi in paradẏso fecert̃
humano generi originem mali nul¬
lo cogente peccando hoc ẽ libera
uoluntate peccando: quia ⁊ scien¬
des contra preceptũ fecerunt. ⁊ ille
temptator suasit. ut hoc fieret non
coegit. Nam ⁊ qui nesciens peccauit:
non incongruent̾ nolens peccasse di¬
ei potest. Quãuis ⁊ ipse quod nesei¬
ens fecit. uolens tam̃ fecit: ita nec
ipsius esse potuit sine uoluntate pe¬
ceatum. Que uoluntas utiq sic̃ defi¬
nita ẽ: anime motus fuit cogente nulo
ad aliquid uł non admittendũ uel¬
non adipiscendũ. Quod enim nisi
uoluisset ñ fecisset. non coactus est
facere ⁊ quia gͦ uoluit fecit. etiã si
non quia uoluit peccauit: nescienˢ
peccatũ esse quod fecit. Ita nec tale
peccatũ sine uoluntate esse potuit⁊

Expanded text:
uel non amittendum uel adipiscendum. uel non amittendum uel adipiscendum. quod propterea dictum est, ut hac defnitione uolens a nolente discerneretur et sic ad illos referretur intentio, qui primi in paradiso fuerunt humano generi origo mali nullo cogente peccando, hoc est libera uoluntate peccando, quia et scientes contra praeceptum fecerunt, et ille temptator suasit, ut hoc fieret, non coegit. nam et qui nesciens peccauit, non incongruenter nolens peccasse dici potest, quamuis et ipse, quod nesciens fecit, uolens tamen fecit; ita nec ipsius esse potuit sine uoluntate peccatum. quae uoluntas utique, sicut defnita est, animae motus fuit cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod enim, si noluisset, non fecisset, non coactus est facere. quia uoluit, ergo fecit, etsi non, quia uoluit, peccauit nesciens peccatum esse, quod fecit. ita nec tale peccatum sine uoluntate esse potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
quia non habitat in me hoc ẽ in carne
mea bonum : uelle enim adiacet mͥ.
ꝑficere aut̃ bonum non. Pfectio qͥp¬
pe boni ẽ. ut nec ipsa concupiscentia
peccati sit in homine ⁊ cui quidem
qñ bene iuuitur. ñ consentit uolun¬
tas. Uerũtam̃ non ꝑficit bonũi quia
inest adhuc concupiscentia cui re¬
pugnat uoluntas : cuiꝰ concupiscenti¬
e reatus in baptismate soluitur. s in¬
firmitas manet: cui donec sanetur
om̃is fidelis qui bene ꝓficit. studio¬
sissime reluctatur. Peccatũ aut̃ quod
nusqͣm ẽ nisi in uoluntate. illud p̃
cipue intelligendũ est: quod uista dã¬
natio consecuta ẽ. Hoc enĩ ꝑ unum
hominẽ intrauit in mundum: quã¬
qͣm ⁊ hoc peccatum quo consentitur
peccati concupiscentie: ñ nisi uolun¬
tate cõmittitur: ꝓpter hoc ⁊ alio lo¬
co dixi. ñ gͥ nisi uoluntate peccatur.
Itemq alio loco ipsam uoluntatẽ
definiui dicens. Uoluntas ẽ animi
motus cogente nullo ad aliquid

Expanded text:
quia non habitat in me, hoc est in carne quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non. perfectio quippe boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, quod iusta damnatio consecuta est - hoc enim per unum hominem intrauit in mundum - quamquam et hoc peccatum, quo consentitur peccati concupiscentiae, non nisi uoluntate committitur. propter hoc et alio loco dixi: non igitur nisi uoluntate peccatur. Itemque alio loco ipsam uoluntatem definiui dicens: uobmtas est animi motus cogente nullo ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ se dictum putare ꝓpter paruulos:
eis in baptismo remittatur: quia non¬
dum arbitrio uoluntatis utunt᷑. Qua¬
si uͦ peccatũ quod eos ex adam dici¬
mus originalit̾ trahere. id est reatu
eius implicatos ⁊ ob hoc pene obnoxi¬
os detineri. usqͣm esse potuit nͥ in
uoluntate: qua uoluntate cõmissũ
est qñ diuini p̾cepti est facta transgͥs¬
sio. Potest etiã putari falsa esse ista
sententia qua diximꝰ. nusqͣm nisi in
uoluntate esse peccatum: quia dixit
apłs si aut̃ quod nolo hoc facio. iam
non ego oꝑor illud⁊ s id quod in me
habitat peccatum. Hoc eñi peccatum
usq adeo non ẽ in uoluntate: ut di¬
cat. quod nolo hoc facio. Quomͦ ergo
nusqͣm ẽ nisi in uoluntate peccatũ:
S hoc peccatũ de quo sic ẽ locitiꝰ apłs.
ido peccatũ uocatur quia peccato sa¬
ctum ẽ. et pena peccati ẽ. qñ quidem
hoc de concupiscentia carnis dr̃: qͦd
aꝑit in consequentib dicens. Scio

Expanded text:
pro se dictum putare propter paruulos, pro se dictum putare propter paruulos, eis in baptismo remittatur, quia nondum arbitrio uoluntatis utuntur. quasi uero peccatum, quod eos ex Adam dicimus originaliter trahere, id est reatu eius inplicatos, et ab hoc poenae obnoxios detineri, umquam esse potuit nisi ex uoluntate, qua uoluntate commissum est, quando diuini praecepti est facta transgressio. potest etiam putari falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia dixit apostolus: si autem, quod nolo, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod in me habitat peccatum. hoc enim peccatum usque adeo non est in uoluntate, ut dicat: quod nolo, hoc facio. quomodo ergo nusquam est nisi in uoluntate peccatum? sed hoc peccatum, de quo sic est.locutus apostolus, ideo peccatum uocatur, quia peccato factum est et poena peccati est, quandoquidem hoc de concupiscentia carnis dicitur, quod aperit in consequentibus dicens: scio,
Abbreviated transcription (Latin):
ost hunc librum
scripsi adhuc presbit̾ contͣ
manicheos de duab animab qua¬
rum dicunt unam partẽ di esse. al¬
teram de gente tenebrarũ. quã non
condidit d̃s. et que sit do coeterna:
et has ambas animas. unã bonam al-¬
teram malam in uno esse homine
delirant: istam scilicet malã ꝓpriam
carnis esse dicentes. quã carnẽ etiã
dicunt gentis esse tenebrarĩr: illã
uero bonã ex aduenticia d̃i parte q̃
cum tenebrarũ gente conflixerit.
atq utrũq miscuerit: et om̃ia qui¬
dem bona hominis illi bone anime ⁊
om̃ia uͦ mala illi male anime tͥbu¬
unt. In hoc libro illud quod dixi
nullã esse qualemcũq uit̃a que ñ
eo ipso quo uita ẽ. ⁊ in quantũ om¬
nino uita ẽ ad summũ uite font̾e
pͥncipiumq ꝑtineat: ita dixi ut tam¬
qͣm creatura ad creatorem ꝑtinere
intelligatur ⁊ non aut̃ dde illo esse
taiqͣm pars eus existimetur. Item
quod dixi nusqͣm scilicet isi in uolun¬
tate esse peccatum. possunt pelagiani

Expanded text:
ost hunc librum scripsi adhuc presbyter contra Manicheos de duabus animabus, quarum dicunt unam partem dei esse, alteram de gente tenebrarum. quam non condiderit deus et quae sit deo coaeterna, et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in homine uno esse delirant, istam scilicet malam propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum, illam uero bonam ex aduenticia dei parte, quae cum tenebrarum gente conflixerit, atque utrumque misceri, et omnia quidem bona hominis illi bonae animae, omnia uero mala illi malae animae tribuunt. In hoc libro illud, quod dixi, nullam esse qualemcumque uitam, quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, ad summum uitae fontem principiumque pertineat, ita dixi, ut tamquam creatura ad creatorem pertinere intellegatur, non autem de illo esse tamquam pars eius existimetur. Item quod dixi: nusquam scilicet nisi in uoluntate. esse peccatum, possunt Pelagiani
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ correptionis eo
usq ꝑducit ut dicat: si nec ȩcc le¬
siam audierit sit tͥ tamquã eth¬
nicus & publicanꝰ. & quis magis
dilexit infirmos quã ille qui ꝓ
om̃ib ẽ factus infirmꝰ: & ꝓ om̃i¬
bus ex ipsa ẽ infirmitate erucifi

Expanded text:
ueritatem correptionis eo usque perducit, ut dicat: si nec ecclesiam audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. et quis magis dilexit infirmos quam ille qui pro omnibus est factus infirmus et pro omnibus ex ipsa est infirmitate crucifi
Abbreviated transcription (Latin):
Neq eñi ait. nã si fuissent ex nobis
uerã ñ fictam uisticiã tenuissent.
utiq nobiscũ: s si fuissent inqͥt ex
nobis ꝑmansissent utiq nobiscum
In bono illos uolebat ꝓcul dubio ꝑ¬
manere. Erant itaq in bono: s
qr in eo ñ ꝑmanserunt id ÷ ñusq
in fiñe ꝑseuerauert̾ : ñ erant inqͥt
ex nobis & q̃n erant nobiseũ: hoc¬

Expanded text:
Neque enim ait, Nam si fuissent ex nobis, veram, non fictam justitiam tenuissent utique nobiscum: sed, si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. In bono illos volebat procul dubio permanere. Erant itaque in bono, sed quia in eo non permanserunt, id est non usque in finem perseveraverunt, non erant, inquit, ex nobis
Abbreviated transcription (Latin):
te : s etiam ut filios dĩ disꝑsos eon¬
gregaret in unũ: qđ utiq ereden¬
do fut᷑i erant ꝑ euangłi predica¬
tionẽ. & tñ antequã esset factiun
iã filii dĩ erant : in memoriali pa¬
tris sui inconcussa stabilitate con¬
seripti. & sunt rursus quidã
qui filii dĩ ꝓpter suscepta uel tẽ¬
poraliter grãm dicunt᷑ a nobis.
nec st̃ tñ dõ: de quib ait idem
ioħs. Ex nobis exiert̾: s ñerant
ex nobis. Qđ si fuissent ex nobis:
ꝑmansissent utiq nobiscũ. Non
ait ex nob̾ exiert̃. s qr ñ manser̃t
nobiscũ iam ñsunt ex nobis: uerĩ
ait. ex nob̾ exiert̾ s ñerant ex no¬
bis: hoc ẽ & q̃n uidebant᷑ in nobis
ñerant ex nobis. & tamquã ei dice¬
ret᷑ unde id ostendis: qđ si fuis¬
sent inquit ex nob̾ ꝑmansissent u¬
tiq nobiseũ. Filioꝵ di uox ẽ: io¬
hannes loquit᷑ infiliis di loco p̃ci¬
puo constitutus. Cũ gͦ filii didic̃i
de his qͥ ꝑseuerantiã ñ habuert̃.

Expanded text:
te, sed etiam, ut filios Dei dispersos congregaret in unum, quod utique credendo futuri erant per evangelii praedicationem, et tamen, ante quam esset factum, jam filii Dei erant in memoriali patris sui inconcussa stabilitate conscripti. Et sunt rursus quidam, qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a nobis, nec sunt tamen Deo, de quibus ait idem s, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum . Non ait, ex nobis exierunt, sed quia non manserunt nobiscum, jam non sunt ex nobis; verum ait, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; hoc est, Et quando videbantur in nobis, non erant ex nobis. Et tanquam ei diceretur, Unde id ostendis? Quod si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Filiorum Dei vox est: Joannes loquitur, in filiis Dei loco praecipuo constitutus. Cum ergo filii Dei dicunt de his qui perseverantiam non habuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ uocati st̃ ut electi essent. Noz
eñi ꝑit filiꝰ ꝓmissionis: s filiꝰ ꝑdi¬
tionis. fuert̃ gͦ isti ex multitudi¬
ne uocatoꝵ: exelectoꝵ aut̃ pau¬
citate ñ fuert᷑. Non gͥ filiis suis p̃¬
destinatis d̾s ꝑseuerantiã ñ dedit.
Haberent enĩ eam si in eo filiorũ
numero ẽent. & qͥd haberent qͥ
ñ accepissent scd̃m apłicam ue¬
ram q sententiam: Ae ꝑ hoc ta¬
les filii filio xꝑo dati essent: qũe¬
admodũ ipse dicit ad patrem.
sunt in uitã eterña. Ipsi st̾ illi
quoꝵ nullus ꝑit: acꝑ hoc nul

Expanded text:
situm vocati sunt, ut electi essent. Non enim perit filius promissionis, sed filius perditionis. Fuerunt ergo isti ex multitudine vocatorum: ex electorum autem paucitate non fuerunt. Non igitur filiis suis praedestinatis Deus perseverantiam non dedit; haberent enim eam si in eo filiorum numero essent: et quid haberent, quod non accepissent, secundum apostolicam veramque sententiam ? Ac per hoc tales filii Filio Christo dati essent, quemadmodum ipse dicit ad Patrem, sunt in vitam aeternam. Ipsi sunt illi quorum nullus perit. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
Iec nos moueat qđ filiis suis
quibusda ds̃ ñdat istam ꝑseue¬
rantiã. Absit enĩ ut ita esset᷑. si
de illis p̃destinatis essent & scdm
ꝓpositũ uocatis: qui uere st filii
ꝓminsionis. Nam isti cũpie ui¬
uunt: dicunt᷑ filii d̃i. S qm̃ ui
cturi st̃ impie & in eade impie¬
tate morit᷑i: ñ eos dieit filios d̃ĩ

Expanded text:
ec nos moveat, quod filiis suis quibusdam Deus non dat istam perseverantiam. Absit enim ut ita esset, si de illis praedestinatis essent, et secundum propositum vocatis, qui vere sunt filii promissionis. Nam isti cum pie vivunt dicuntur filii Dei: sed quoniam victuri sunt impie, et in eadem impietate morituri, non eos
Abbreviated transcription (Latin):
r̃i oꝑat᷑ d̾s in nobis: s potiꝰ intel¬
ligant si filii di st̾. sꝑu di se agi
egerint illi a quo agunt᷑ gr̃as a¬
gant. Agunt᷑ eñĩ ut agant.: ñut
ipsi nichil agant. & ad hoe eis
ostendit᷑ qͥd agere debeant: ut q̃n id
agunt sicut agendũ ẽ. id ÷ eũ dile

Expanded text:
ratur in nobis? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu Dei se agi, egerint, illi a quo aguntur gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant, et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, id est, cum dile
Abbreviated transcription (Latin):
s ita potiꝰ ut ab illo audiens. sñ
me nicħ potestis facere: dicat ei
& ipse. Ad utor m̃s esto. ne dere¬
linquas me. Hanc fidem q̃ sine
fides ẽ: etiã in fr̃e nr̃o floro in¬
uenisse me gaudeo.Unde hi
potiꝰ corrigendi sunt. quos qͥd̃e
ꝓpitio do correctos ẽẽ iam existi¬
mo: qui eũ ñ intelligebant. In¬

Expanded text:
sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Hanc fidem, quae sine fides est, etiam in fratre nostro Floro invenisse me gaudeo: unde hi potius corrigendi sunt, quos quidem propitio Deo correctos esse jam existimo, qui eum non intelligebant.
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e. Que si desit: ad hoc lex adest
ut reos faciat & occidat. ꝓpter quł
dicit apłs. Littera occidit: sꝑs
aut̾ uiuificat. Qui gͦ legitime
lege utit᷑ discit in ea malũ & bo¬
niun: & ñ confidens in uirtute
sua confugit ad grãm: qua pre¬
stante declinet a malo & faciat
bomĩi. Qͥs aut̃ confugit adͥ gra¬
tiam: nisi cũ a dño gressus homi¬
nis dirigunt᷑ & uiam eiꝰ uolet:
Neꝑ hoc & desiderare auriliũ gr̃t
initiũ gr̃e est. de quo ait ille.
ft dixi nẽ cepi: hec ẽ mutatio
dexterȩ excelsi. Liberũ itaꝙ
arbitrium & ad malum & ad
boñi faciendũ. confitendũ est
nos habere. S in malo faciendo
liber ÷ quisq iusticie seruusq
peccati: in bono aut̾ liber esse
nullus pot̾. nisi fuerit liberatꝰ
ab eo qui dixit. Si uosfiliꝰ libe¬
rauerit: tẽ uere liberi eritis.
Nec ita ut cũ quisq fuerit a
peccati dñatione liberatus. iã
ñ indigeat sui lib̾atoris auxilio:

Expanded text:
gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc et desiderare auxilium gratiae, initium Et dixi: Nunc coepi. Haec est immutatio dexterae Excelsi . Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum confitendum est nos habere: sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio:
Abbreviated transcription (Latin):
grantiam. nr̃o uobis redditã ser¬
mone cognoui. Qd̃ aut̃ subu̾sio¬
nem quorundã apud uos molitꝰ
est inimicus. do miserante & eiꝰ
insidias in suoꝵ seruorũ ꝓuectũ
mirabili bonitate u̾tente. ad hoc
potiꝰ ualuit. ut nulli ur̃m ddestru¬
erent᷑ inpeiꝰ. s ñnulli instrueren¬
tur inmeliꝰ. Non itaq opus t̃ oa
identide retractare. quȩ sufficn¬
ter uobis pleno libro disputata
bitremini satis uobis in notescert
potuisse. Si gͦ eum fructuosisim̃
habere uultis: ñ uos pigiat reli¬
gendo habere notissimũ : ut dili¬
gentissime sciatis quib & qualib
questionib soluendis atq sanan¬
dis. ñ ibi humana s diiuna occur¬
rat auctoritas. A qua recedere
ñ debemꝰ: si uolumꝰ ꝑuenire quo
tendimꝰ. Dñs aut̃ ipse ñ solũ osten¬
dit nob̃ a quo malo declinemꝰ et
qđ bonũ faciamꝰ. qđ solum potest
legis littera: uerũ etiam adiuuat
nos ut declinemꝰ a malo & faciamꝰ
bonũi: qđ nullus potest sine sꝑu

Expanded text:
ermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno libro disputata bitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi humana, sed divina occurrat auctoritas, a qua recedere non debemus, si volumus pervenire quo tendimus. 2. Dominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑm dñm nr̃m. qua sola hoĩes
liberant᷑ a malo: & sñ qua nullũ
ꝓrsus siue cogitando siue uolen¬
do & amando siue agendo faci¬
unt bonĩiͥ ñsolũ ut monstran¬
te ipsa qͥd faciendũ sit sciant:
uerũ etiam ut pr̃ante ipsa faci¬
ant cũ dilectione qđ seiunt.
Hanc quippe inspiratioñe bone uo¬
luntatis atq oꝑis poscebat apłs
eis quib dicebat. Oramꝰ aut̃ ad
dm̃ neqͥã faciatis mali: ñ ut nos
ꝓbati appareamꝰ : s ut uos qđ bo¬
nũ ẽ faciatis. Quis hoc audiat
& ñ euigilet atq fateat᷑ a dño d̃o
nobis esse ut declinemꝰ a malo.
& faciamꝰ bonũ: qñquide ñ ait
increpamꝰ ͥ s ait oramꝰ ad dm̃
neqͥd faciatis mali. s. qđ bonũ est
faciatis: & tñ etiã loquebat᷑ eis
&e faciebat illa om̃ia que cõme¬
moraui:. monebat. doeebat. hor¬
tabat᷑ increpabat: s sciebat
hec om̃ia ñ ualere q̃ plantando
& rigando faciebat in aꝑto: nͥ
eũ ꝑ illis exaudiret orantẽ qui

Expanded text:
m nostrum, qua sola homines liberantur a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis atque operis poscebat Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Quis hoc audiat, et non evigilet, atque fateatur a Domino Deo nobis esse, ut declinemus a malo, et faciamus bonum? Quandoquidem non ait increpamus: sed ait, Oramus ad Deum, ne quid faciatis mali, sed quod bonum est faciatis. Et tamen etiam loquebatur eis, et faciebat illa omnia quae commemoravi; monebat, docebat, hortabatur, increpabat: sed sciebat haec omnia non valere, quae plantando et rigando faciebat in aperto, nisi eum pro illis exaudiret orantem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
fine cõm̃dare delegi. Nullũ ẽ inquã illutrtͥ
p̃destin̾onis exẽplũ ꝗͣ ipse mediator qs qͥs siualĩ
uult eũ intellig̾e. Attendat ipsũ. atq
in illo inueniat & se ipsum: fidelis
inquã. qui eã uerã natur̃a eredit &
confitetur humanã id est nr̃am
quãuis singłariter suscipiente deo
uerbo inunicũd̃i filiũ sublimatam
ita ut qui suscepit & qđ suscepit il¬
na esset in tͥnitate ꝑsona. Neq eñ
homine assumpto quatirnitas facta
ẽ. s trinitas mansit. assumptione
slla ineffabiliter faciente ꝑsone u¬
niꝰ in do & homine ueritat̃ẽ: qm̃¬

Expanded text:
llum est, inquam, illustrius praedestinationis exemplum quam ipse Mediator. Quisquis fidelis vult eam bene intelligere, attendat ipsum, atque in illo inveniat et se ipsum: fidelis, inquam, qui in eo veram naturam credit et confitetur humanam, id est nostram, quamvis singulariter suscipiente Deo Verbo, in unicum Filium Dei sublimatam, ita ut qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
etiã librum de correctione donati
staꝵ ꝑꝑ eos qui nolebant illos legib
iuꝑialib corrigi. Hic lib̾ sic incip̃.
Laudo ⁊ gͣtulor ⁊ admiror. de p̃sentia
librum ubi nr̃a intentio contͣ he¬
resem pelagiauã maxime uigilat.
tiliter disputat᷑. F ic lib̾ sic incip̃.
ateor fr̾ dilectissime dardane. Contꝰ
heresis cum suis au torib ab ep̃is
scͥpsi duos libros adu̾sus eos: unũ de
gr̃a xp̃i. alt̾um de pecc̃o origniali.
H oc opus incipit sic. Quantũ de
nr̃a corꝑali ⁊ maxime sp̃itali salu
tistis habuimꝰ. orta ẽ nob̾ necessitaᷤᷤ
ꝑgendi in mauritaniã cesariensẽ
ubi apud ipsam cesareã. emeritũ
eoꝵ septẽ. quos ꝓ suȩ causȩ defen¬
sione delegerant.: ⁊ qui in ead̾ cau¬
sa maxime laborauerant. Quȩ cũ
illo eg̾uꝰ p̃sentib ep̃ĩs eiusd̾e̾ pro¬
iunciȩ ⁊ plebe cesariensis eccłȩ in
qua ciuitate ⁊ ciuis ⁊ memoratoꝵ
hereticoꝵ ep̃c fuit: eccłastica gesta
testant᷑. quȩ meis habent᷑ opuscłis.

Expanded text:
etiam librum de Correctione Donatistarum , propter eos qui nolebant illos legibus imperialibus corrigi. Hic liber sic incipit: Laudo, et gratulor, et admiror. CAPUT XLIX. librum, ubi nostra intentio contra heresem Pelagianam maxime uigilat ntiliter disputatur. Hic liber sic incipit: Fateor, frater dilectissime Dardane. CAPVT heresis cum suis auctoribus ab episcscripsi duos libros aduersus eos, unum de gratia Christi, alterum de peccato originali. Hoc opus sic incipit: Quantum, de uestra corporali et maxime spiritali saluttistis habuimus, orta est nobis necessitas pergendi in Mauritaniam Caesariensem. ibi apud ipsam Caesaream Emeritum, eorum septem, quos pro suae causae. defensione delegerant, et qui in eadem causa maxime laborauerat. quae cum illo egerimus praesentibus episcopis eiusdem prouinciae et plebe Caesariensis ecclesiae, in qua ciuitate et ciuis et memoratorum hereticorum episcopus fuit, ecclesiastica gesta testantur, quae in meis habentur opusculis.
Abbreviated transcription (Latin):
tionib singłoꝵ. quȩ minꝰ usitatę
sunt linguȩ nr̃e: quas parũ adu̾¬
tendo. sensum querunt qͥ legunt.
diumoꝵ eloquioꝵ. cũ sit locutio¬
nis gñs. ⁊ nõnumꝙͣ exculpunt
aliqͥd qd̾ a ueritate quid̃ nõ abhor¬
reat: nõ tam̃ id sensisse auctor
a quo id scͥptum ÷ inuenit᷑. sed
gne locutionis hoc dixisse credi¬
bilius apparet. Multa aũ in scͥp¬
turis scĩs obseura: cognito locu¬
tionis gnẽ dilucescunt. ꝓpt̾ qdͥ
cognosoenda sunt ead̾ gña locu¬
tionũ ubi sententis patent: ut
etiã uͥ latent. cognitio ipsa suceur¬
rat. eas q uitentioni legentis aꝑi¬
at. huiꝰ oꝑis titulꝰ ÷ locutiones de
genesi. atq ita de singłis libris.
ẽẽ.⁊ fecit noe om̃a uerba quec̃q
p̃cepit illi ds. sic fecit: eamq lo¬
cutionẽ dixi ẽẽ similẽ ei qd̾ in con¬
ditione creature postea ꝙͣ dicit᷑
et sic factum ÷. addit᷑ ⁊ fecit deus

Expanded text:
tionibus singulorum quae minus usitatae tionibus singulorum quae minus usitatae sunt linguae nostrae: quas parum advertendo sensum quaerunt, qui legunt, divinorum eloquiorum, cum sit locutionis genus, et nonnunquam exsculpunt aliquid quod a veritate quidem non abhorreat; non tamen id sensisse auctor a quo hoc scriptum est invenitur, sed genere locutionis hoc dixisse credibilius apparet. Multa autem in Scripturis sanctis obscura, cognito locutionis genere dilucescunt. Propter quod cognoscenda sunt eadem genera locutionum ubi sententiae patent; ut etiam ubi latent, cognitio ipsa succurrat, easque intentioni legentis aperiat. Hujus operis titulus est, Locutiones de Genesi; atque ita de singulis libris. esse, Et fecit Noe omnia verba quaecumque praecepit illi Dominus, sic fecit , eamque locutionem dixi esse similem ei quod in conditione creaturae: posteaquam dicitur, Et sic est factum, additur, et fecit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Sillustrẽ iurũ comitẽ ualeriũ cũ
audissẽ peligiaos ei nescio qͥd scͥpsis¬
se de nob̾. qd̾ sc̃i nuptias damnarẽ.
asserendo originale pecc̃m: quoꝵ
libroꝵ titulꝰ:. de nuptiis ⁊ concupi¬
scentia. Bonitatẽ qͥrpe defendimꝰ
nuptiaꝵ. ne putaret᷑ eaꝵ ẽẽ uitiũ
concupiscentia carnis. ⁊ legi m̃tis
lex in menb̾s repugnans: quo ma
lo libidinis bñ utit᷑ ad filios ꝓcrean¬
dos pudicitia conuigal. Ut autem
duo libri eẽnt. pͥmꝰ uenit in iulia¬
ni pelagiani manꝰ: ⁊ scͥpsit adu̾sus
eũ libros uͦiͦ. ex quib quid̃ ĩnulla
decerpsit. ⁊ comiti ualerio misit.
ille uͦ ad nos. Quȩ cũ accepissem:
alio libro ad ead̾ ip̃a respondi. Hu¬
ius oꝑis pͥmꝰ lib̾ sic incip̃.ł eretiei
noui dilectissime fili ualeri. S ed̾s aũ
sic. Inter militiȩ tuȩ curas. Locuti
eptem libros de septẽ libris diuinaꝵ
Iscͥpturaꝵ id ÷ moysi qͥnq ⁊ uno ihu
naue. ⁊ alt̾o iudicũ feci notatis locu¬

Expanded text:
llustrem virum comitem Valerium, cum audissem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus, asserendo originale peccatum: quorum librorum titulus est, de Nuptiis et Concupiscentia. Bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse vitium concupiscentia carnis, et lex in membris repugnanlo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia conjugalis. Ut autem duo libri essent, primus venit in Juliani pelagiani manus, et scripsit adversus eum libros quatuor, ex quibus quidam nonnulla decerpsit, et comiti Valerio misit, ille vero ad nos. Quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi. Hujus operis primus liber sic incipit: Haeretici novi, dilectissime fili Valeri. Secundus autem sic: Inter militiae tuae curas. CAPUT Leptem libros de septem libris divinarum Scripturarum, id est Moysi quinque, et uno Jesu Nave, et altero Judicum, feci, notatis locu