comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dote uidelicet quem premisi. & diacono quodam
qui specularioꝵ uidentes plagam. effugerunt al¬
ter adsinũ canonice. alt̃ ad portũ cellule clum¬
acensis sacris uestib insigniti. Eosdem tam̃ p̃cet̾is
in congregationib suis adu̾sa płima postmodũ
ꝑpessos esse. misertus sũ. Sane si ad impugnan¬
dum hunc errorẽ concursus rationũ & catholicȩ
matris eccłiȩ aucboritas ñ suppeteret: uel exẽpla
maloꝵ eũ sufficiunt extirpare. Sicut autem
nemo potest bibere calicemdei. & calicẽ demo¬
nioꝵ. aut duob dñis seriuire deo & maninone:
sic gr̃am dei &e huius malicie exerciciũ nullꝰ
assequit᷑. S ecce quare punctim & quasi sub¬
bula sententiã ꝑsequor fidei & morũ itumicã:
cũ ean ceũm ip̃s mucrone capulotenus trans¬
uerberare sufficiam᷑: feriatur ergo semel in
manu forti. & brachio illiꝰ qui ad suibmersionẽ
egyptioꝵ diuisit mare rubrũ in diuisiones:

Expanded text:
dote videlicet, quem praemisi, et diacono quodam, dote videlicet, quem praemisi, et diacono quodam, qui speculariorum videntes plagam, effugerunt, alter ad sinum Canonicae, alter ad portum cellulae Cluniacensis, sacris vestibus insigniti. Eosdem tamen prae caeteris in congregationibus suis adversa plurima postmodum perpessos esse, misertus sum. Sane ei ad impugnandum hunc errorem, concursus rationum, et catholicae matris Ecclesiae auctoritas non suppeteret, vel exempla malorum eum sufficiunt exstirpare. Sicut autem nemo potest bibere calicem Domini, et calicem daemoniorum, aut duobus dominis servire, Deo et mammonae ; sic gratiam Dei, et hujus malitiae exercitium, nullus assequitur. Sed ecce quare punctim, et quasi subula, sententiam prosequor, fidei et morum inimicam, cum eam caesim Spiritus mucrone, capulo tenus transverberare sufficiam? Feriatur ergo semel in manu forti, et brachio illius, qui ad submersionem Aegyptiorum, divisit mare Rubrum in divisiones,
Abbreviated transcription (Latin):
horrore licet puerulus essem demonũ uide¬
bantur. & p̃missis adiurationib quas deo au¬
ctore nescio socius meus se nescio quas imagi¬
nes tenuit̾ tñ & nubilosas uidere indicasset: e
qͥdẽ qd̃ ad illud ita cecus extiti. ut nichil michi
appareret nisi ungues aut peluis. & cet̾a que
antea noueram. Exinde gͦ ad hutꝰmodi in utilis
iudicatus suĩ: & quasi qui sacrilegia hec impe¬
direm ne ad talia accederẽ condẽpnatus. & quo¬
tiens rẽ hanc exercere decreuerant. ego quasi
tociꝰ duunationis impedunentũ arcebar. Sic mͥ
inea etate ꝓpitiatus est dñs. Cũ uͦ paululum
ꝓcessissẽ. flagitiũ hoc magis & magis exdrru
&e eo fortiꝰ confirmatus est horror m̃s. qd̾ cum
multos tunc nouerĩ. om̃s antequã defic̾ent.
aut defectu naturȩ. aut manu hostili. bene¬
ficio luminis orbatos uidi. ut cet̾a in cõmoda
tacram. quib in conspectu meo adño aut
ꝓstrati aut ꝑturbati sunt. Exceptis duobus sacer¬

Expanded text:
horrore licet, puerulus essem, daemonum videhorrore licet, puerulus essem, daemonum videbantur, et praemissis adjurationibus, quas, Deo auctore, nescio, socius meus se, nescio quas imagines, tenues tamen et nubilosas videre judicasset, ego quidem ad illud ita caecus exstiti, ut nihil mihi appareret, nisi ungues aut pelvis, et caetera quae ante noveram. Exinde ergo ad hujusmodi inutilis judicatus sum, et quasi qui sacrilega haec impedirem, ne ad talia accederem condemnatus, et quoties rem hanc exercere decreverant, ego quasi totius divinationis impedimentum arcebar. Sic mihi in ea aetate propitiatus est Dominus. Cum vero paululum processissem, flagitium hoc magis et magis exhorrui, et eo fortius confirmatus est horror meus, quod cum specularios multos tunc noverim, omnes antequam deficerent, aut defectu naturae, aut manu hostili, beneficio luminis orbatos vidi, ut caetera incommoda taceam, quibus in conspectu meo a Domino, aut prostrati, aut perturbati sunt, exceptis duobus, sacer
Abbreviated transcription (Latin):
ur. ut palam fiat utrũ diligatis eũ anñ. Uñ
plane intelligitur. qͥa & si contingant que a di¬
uinantib ñ scdm deũ dicuntur : ñ sic accipien¬
da st̃ ut fiant que p̃cipientur ab eis. aut colas¬
uentriloqua apłis &e p̃dicationi eoꝵ testimoni¬
um ꝑibuit ueritatis. Nichil uero aduersus pe¬
stẽ istam salubrtꝰ est: quã siquis huiꝰmodi uam¬
tati omnino aurẽ subtrahat. Grãs ago deo: qͣti
michi etiam in ten̾iori etate aduersus has ma¬
ligni hostis insidias. beneplaciti sui scutum
opposuit. Dũ eñ puer ut psalmos addiscerẽ
sacerdoti traditus essem. qui forte speculariã
magicã exercebatꝰ contigit ut me e paulo gͣn¬
diusculũ ptierũ p̃missis quibusdam malefici¬
is ꝑ pedib suis sedentes ad specularie sacͥlegiũ
applicaret. ut in unguib sacro nesciooleo. aur
crismate delibutis. uel in ext̾so & leuigato cor¬
pore pelius. qd̾ querebat nr̃o manifestaretur
indicio. Cum itaq predictis nominib que ipso

Expanded text:
er, ut palam fiat utrum diligatis eum, an non . Unde plane intelligitur, quia etsi contingant, quae a divinantibus non secundum Deum dicuntur, non sic accipienda sunt, ut fiant quae praecipiuntur ab eis, aut colanventriloqua, apostolis et praedicationi eorum testimonium perhibuit veritatis. Nihil vero adversus pestem istam salubrius est, quam si quis hujusmodi vanitati omnino aurem subtrahat. Gratias ago Deo, qui mihi etiam in teneriori aetate, adversus has maligni hostis insidias, beneplaciti sui scutum opposuit. Dum enim puer, ut Psalmos addiscerem, sacerdoti traditus essem, qui forte speculariam magicam exercebat, contigit ut me, et paulo grandiusculum puerum, praemissis quibusdam maleficiis, pro pedibus suis sedentes, ad speculariae sacrilegium applicaret, ut in unguibus sacro nescio oleo, aut chrismate delibutis, vel in exterso et levigato corpore pelvis, quod quaerebat, nostro manifestaretur indicio. Cum itaque praedictis nominibus, quae ipso
Abbreviated transcription (Latin):
que ex ea ĩmunet ꝑtunescat. Si itaq illi qui
ñ reprimunt concupiscentiã maloꝵ utiq fon¬
tem & fomitem dispendiũ salutis in curr̃t:
quł erit illis qui eam assentatoꝵ in flãmant
stimuł. & quasi fomenta uicioꝵ accetidunt.
Quid facient aut potiꝰ quid pacientur. qui a
ueritate auertunt auditũ in admiratione re¬
rũ corruptibiliũ & corrumpentiũ ñ claudt̃
oculos: manus expandunt. & omniũ sensuũ
uiuacitatẽ exercent: Deinde quasi diei nõ
sufficiat malitia sua. fallatia suia uniꝰ alterꝰ
fallatiã trudit. terentiano siquidẽ uerbo libẽ¬
tius utorͥ dũ ad concupiscentie fornacẽ succẽ¬
dum̃ conueniunt adulatores & relatores. de¬
iatores. &e detractores. inuidi. ambitiosi. elati
um preuaricatores: quod quia fere ubiq ter¬
rarum scint faciliꝰ ẽ inuenire. quã dinume

Expanded text:
quae ex ea imminet, pertimescat. Si itaque illi, qui quae ex ea imminet, pertimescat. Si itaque illi, qui non reprimunt concupiscentiam, malorum utique fontem et fomitem, dispendium salutis incurrunt, quid erit illis, qui eam assentatorum inflammant stimulis, et quasi fomenta vitiorum accendunt? Quid facient, aut potius quid patientur, qui a veritate avertunt auditum, in admiratione rerum corruptibilium et corrumpentium, non claudunt oculos, manus expandunt, et omnium sensuum vivacitatem exercent? Deinde quasi diei non sufficiat malitia sua, fallacia unius alterius fallaciam trudit. Terentiano siquidem verbo libentius utor, dum ad concupiscentiae fornacem succendendum conveniunt adulatores et relatores, delatores et detractores, invidi, ambitiosi, elati, rum praevaricatores; quos quia fere ubique terrarum sunt, facilius est invenire, quam dinume
Abbreviated transcription (Latin):
ce eũ macula corporis. S quiddico gieri consulen¬
dũ ac si solus sit: Orbem conueni:. qͥa totꝰ infest̾
est. Meipsũ interroga. qui miseroꝵ unus sum.
Certe concupiscentia misera & miserabilis lep̃
est. Hescis forte quid dicam: concupiscentiȩ pestẽ.
nesciꝰ infirmitatis ignoras. Homo ñ concupisoẽs
& in eo supra hominẽ constitutꝰ. s testis m̃s in
celo fidelis mecũ asserit. quia om̃s corrupti st̃.
Antusis ille. tu uideris. Scio enĩ ñ ẽẽ hunc pau¬
uĩ: qͥ huiꝰ pestis in cursu clamat & ingemiscit.
Infelix ego homo quis me liberabit de corpore
mortis huius: Scio hunc ñ esse illũ qui de pe¬
ctoris ueritatis sapientie fluenta potauit. cũ
orbem infectũ hac labe intonet. dicens q̃cũq
in hoc iundo st̃ concupiscentiã oculoꝵ eẽ. aut
carnis. aut supbiam uite. Qui gͦ hunc amorẽ
ñ temꝑat. timeat leprã: & cecitatẽ oculorum

Expanded text:
ce eum macula corporis. Sed quid dico Giezi consulence eum macula corporis. Sed quid dico Giezi consulendum, ac si solus sit? Orbem conveni, quia totus infectus est. Me ipsum interroga; qui miserorum unus sum. Certe concupiscentia misera et miserabilis lepra est. Nescis forte quid dicam. Concupiscentiae pestem, nescius infirmitatis ignoras, homo non concupiscens, et in eo supra hominem constitutus; sed testis meus in coelo fidelis, mecum asserit, quia omnes corrupti sunt, An tu sis ille, tu videris. Scio enim non esse hunc Paulum, qui hujus pestis incursu clamat, et ingemiscit: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Scio hunc non esse illum, qui de pectore veritatis sapientiae fluenta potavit, cum orbem infectum hac labe intonet, dicens: Quaecunque in hoc mundo sunt, concupiscentiam oculorum esse, aut carnis, aut superbiam vitae . Qui ergo hunc amorem non temperat, timeat lepram, et caecitatem oculorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uperbia uero radix omniũ iii.¬
maloꝵ est. mortisq fomentũ. Ares¬
eunt riuuli si fontis uena p̃scidit᷑.
Nec rami conualescunt. radice succisa. e¬
ficiunt uicia: si elatio iugulat᷑. At si stercora
radici congerantur: pinguescunt rami. &
arentũ sterilitas resuuescit. Si fonti liq̃n¬
tia supfundas: accessio transit in riuulos.
Si camino ignẽ adicias: in ligna incendium
retrudescit. Sic si uiciate nature elationis
uinate toxicũ foueas: qum uitabia ipsa mor¬
tale uirus inficiat. nec si uolueris: pot̾is
impedire. Est enĩ om̃ib ñ tam cognatus.
quam innatus amor sui. Qui si modũ exces¬
serit: uergit ad culpam. Omĩs enĩ uirtus
sius finib limitatur. & in modo consistit.
Si excesseris: in inuio es e non in iuia. Si
amor hic inualuerit: nemo speret de cura.
lepra siquidem est: incurabelior om̃i lepra. An
nescis concupiscentiam lepram esse: Giexi con¬
sule. Si eribuerit confiteri quod sentit: contun¬

Expanded text:
uperbia vero radix omnium malorum est, mortisque fomentum. Arescunt rivuli, si fontis vena praeciditur. Nec rami convalescunt, radice succisa. Deficiunt vitia, si elatio jugulatur. At si stercora radici congerantur, pinguescunt rami, et arentium sterilitas resilvescit. Si fonti liquentia superfundas, accessio transit in rivulos. Si camino ignem adjicias, in ligna incendium recrudescit. Sic si vitiatae naturae elationis innatae toxicum foveas, quin vitalia ipsa mortiferum virus inficiat, nec si volueris, poteris impedire. Est enim omnibus non tam cognatus, quam innatus amor sui. Qui si modum excesserit, vergit ad culpam. Omnis enim virtus suis finibus limitatur, et in modo consistit. Si excesseris, in invio es, et non in via. Si amor hic invaluerit, nemo speret de cura. Lepra siquidem est, incurabilior omni lepra. An nescis concupiscentiam lepram esse? Giezi consule; si erubuerit confiteri quod sentit, convin
Abbreviated transcription (Latin):
q ppinquis. quantũ elargiri doceat. quẽ te dõ
esse uissit. & humana qua parte locatus es in
re. Hec &e enĩ contemplatio quadriꝑtitũ parit
fructũ: utilitatẽ sui. caritatẽ ꝓximi. contẽp¬
tũ mundi. amorẽ dei. An ñ est arbor bona q̃
tantã fructuũ dulcedinẽ affert: tantã affert
utilitatẽ: Certe non suꝑbit qui paruulus ẽ.
in oculis sus. Dũ quisq que ad sunt uel ab¬
st̃ expetibiliũ numerũ cogitat. qui de suã
pauptate non erubescit.: Si quis ñ appeten¬
da sui recenseat: ei uigis materia modesti &¬
doloris e humilitatis occurrit. Quocumq
se uertat. inseipso deicitur. qui petit adno
confortari dicens humiliatus sũ usq quaq

Expanded text:
que propinquis Quantum elargiri deceat, quem te Deus que propinquis Quantum elargiri deceat, quem te Deus esse Jussit, et humana qua parte locatus es in re. Haec etenim contemplatio quadripartitum parit fructum, utilitatem sui, charitatem proximi, contemptum mundi, amorem Dei. Annon est arbor bona, quae tantam fructuum dulcedinem affert, tantam affert utilitatem? Certe non superbit, qui parvus est in oculis suis. Dum quisque quae adsunt vel absunt, expetibilium numerum cogitat, quis de sua paupertate non erubescit? Si quis non appetenda sui recenseat, ei jugis materia modesti doloris et humilitatis occurrit. Quocunque se vertat, in se ipso dejicitur, qui petit a Domino confortari, dicens: Humiliatus sum usquequaque,
Abbreviated transcription (Latin):
&e dicentes se eẽ sapientes stulti facti sunt: &
obscuratũ est insppiens cor eoꝵ. Quod ex eo
coniuncit᷑ quod traditi in passiones ignominie
faciebant que nec sexui. nec etati. nec fortunȩ
conueniant. nec nature: &e ꝑsonas omtuũ oꝑis
cestimonio deuenustent. Dati si quidẽ st̃ insen¬
sũ repbũ quod planũ est. his qui apłm plemiꝰ
nouerunt. Argumentũ ad om̃ĩa ualidissimũ
est: ut de fide &e sinceritate singuloꝵ. credat᷑
oꝑib sius. Opera enĩ que facit aliquis: testi¬
moniũ ꝓhibent de eo. Uerũ qui seiplũ ignorat:
qui utlit nouit: Siignoras inquit te pulcher¬
rima int̾ mulieres: abi post uestigia sodalium.
& post greges. Oraculũ aposlinis est. & descendis
nesciuit hoc echicus dicens. Oiscite & omiseri cau¬
sas cognoscite retũ. Quid sumꝰ. aut qͥd nã uicti᷑
gignimur⁊ ordo qͥs datur. aut uite quã mollis
flexus. & unde⁊ quis modus argento. quid fas
optare. qͥd asꝑ utile nũmis habet: patrie caris¬

Expanded text:
ntes se esse sapientes, stulti facti sunt, et obscuratum est insipiens cor eorum. Quod ex eo convincitur, quod traditi in passiones ignominiae, faciebant quae nec sexui, nec aetati, nec fortunae conveniant, nec naturae, et personas omnium operis testimonio devenustent. Dati siquidem sunt in sensum reprobum, quod planum est his qui Apostolum plenius noverunt. Argumentum tamen ad omnia validissimum est, ut de fide et sinceritate singulorum credatur operibus suis. Opera enim quae facit aliquis, testimonium perhibent de eo. Verum qui se ipsum ignorat, quid utiliter novit? Si ignoras te, inquit, pulcherrima inter mulieres, abi post vestigia sodalium, et post greges. Oraculum Apollinis est, et descendisne scivit hoc ethnicus dicens: Discite, et o miseri causas cognoscite rerum, Quid sumus, aut quidnam victuri gignimur, ordo Quis datur, aut metae quam mollis flexus et unde, Quis modus argento, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, pueris charis
Abbreviated transcription (Latin):
ydolatriȩ. Etypte inquit egypte. exit cum
teligiotus tue sole suꝑerc̃ fabulȩ. Et sepe quod ex
necessitate faciunt & coacti. se sponte facere simu¬
lant: quasi hominib indignantes quib se fingt̃
infensos. Sepe euã mentiuntur: aut desipienteᷤᷤ
aut decepti. d licet uera dũtaxat entintient. in¬
chilominus aut compescendi st̃. aut fugiendi.
Uñ in deuteronomio. Si surrexerit in mediotui
ꝓpha. aut qͥ dicit se somniũ uidisse. & predixerit
signũ atq portentũ. & uenerit qd̾ locutus est.
ae dixerit tibi. eamus &. sequamͣ deos alienos¬

Expanded text:
idololatriae: « Aegypte, inquit, Aegypte, erit cum idololatriae: « Aegypte, inquit, Aegypte, erit cum religionis tuae solae supererunt fabulae. » Et saepe quod ex necessitate faciunt, et coacti, se sponte facere simulant, quasi hominibus indignantes, quibus se fingunt infensos. Saepe etiam mentiuntur aut decipientes aut decepti. Sed licet vera duntaxat enuntient, nihilominus aut compescendi sunt, aut fugiendi. Unde in Deuteronomio: Si surrexerit in medio tui propheta, aut qui dixerit se somnium vidisse, et praedixerit signum atque portentum, et evenerit quod locutus est, et dixerit tibi: Eamus
Abbreviated transcription (Latin):
cesserus. medio tp̃r ex sinulib similia colligit.
& de causis sibi interim notis rõcinat᷑ inposterũ
Nonne hoc faciliꝰ potest ñ mͦ antiquus. s muete¬
ratur diertĩ: qui abinitio conditꝰ est. plenus
sapientia & ꝑfectione decorus : Quis ad eo he-¬
bes ẽ & tarditatis egregiȩ: qͥ tanto tẽporis tͣctu
ꝓ partȩ ad ea conitienda que futura st̃ ñ assur¬
gat: Pret̾ea ꝓpitie potestates q̃ caritatis oultu
deuotione obediendi dño assidue famulantur.
eis quidẽ possunt & interdũ credunt᷑ occulta
reuelare. Nec tam̃ statĩ uerũ ẽ qd̾ reꝓbi senti¬
unt aut p̃dicunt. s qñq que suspicant᷑ aut
timent. ut uideantur conscii secretoꝵ ꝓꝑant
nuntiare. Quale est qd̾ dño nascituro: in tem¬
plis egypti de solationẽ eoꝵ & discessũ suum
demones tẽploꝵ. p̃sides p̃dicebant. Unde illud
apud trimegistũ de exterminio religionis

Expanded text:
cessurus, medio tempore ex similibus similia colligit, cessurus, medio tempore ex similibus similia colligit, et de causis sibi interim notis ratiocinatur in posterum. Nonne hoc facilius potest non modo antiquus, sed inveteratus dierum, qui ab initio conditus est plenus sapientia et perfectione decorus? Quis adeo hebes est et tarditatis egregiae, qui tanto temporis tractu, pro parte ad ea conjicienda quae futura sunt, non assurgat? Praeterea propitiae potestates, quae charitatis cultu et devotione obediendi Domino assidue famulantur, eis quidem possunt, et interdum creduntur occulta revelare. Nec tamen statim verum est, quod reprobi sentiunt, aut praedicunt, sed quandoque quae suspicantur aut timent, ut videantur conscii secretorum, properant nuntiare. Quale est quod Domino nascituro in templis Aegypti desolationem eorum, et discessum suum, daemones templorum praesides praedicebant. Unde illud apud Trismegistum de exterminio religionis
Abbreviated transcription (Latin):
iudicẽ incorruptũ. qui diligit munera. & sequit᷑
turoꝵ manifestari ñ posse. nisi ꝑ manũ eiꝰ in cuiꝰ
potestate st̃ tẽpora & momenta: nondũ ñ inge¬
rit questionis. licet enĩ futuroꝵ. sit unus arbit̾
qui ce deus & dñs omniũ est: tam̃ ex signis int̾¬
dũ hominib innotescunt. Quid gͦ mirum si ea
qñq p̃noscant. qui &e subtilitate naturȩ ugent:
e exꝑientia temporis longione. & reuełone su¬
perioꝵ. potestatũ. de płimis admonent᷑: Si ergo
sp̃s corporis mole grauati qͦs luteũ oarnis retat¬
dat indumentũ. quoꝵ acum̃ turbati sensus
corpuptio hebetat. ex p̃cedentib aut quarũcũq
rerũ indiciis que sut uentura conitiunt.qͥd
ꝓhibet sp̃s ab om̃i nexii corporis absolutos. qͦs
noxia moles ñ tardat rerũ ĩminentiũ. aut in
płi̾ma tẽpora succedentiũ p̃metiri euentũ: S
qui fere pridie natus est. post dies pauculos de¬

Expanded text:
judicem incorruptum, qui diligit munera, et sequitujudicem incorruptum, qui diligit munera, et sequituturorum manifestari non posse, nisi per manum ejus in cujus potestate sunt tempora et momenta, nodum non ingerit quaestionis. Licet enim futurorum sit unus arbiter, qui et Deus et Dominus omnium est, tamen ex signis interdum hominibus innotescunt. Quid ergo mirum, si ea quandoque praenoscant, quae et subtilitate naturae vigent, et experientia temporis longiore, et revelatione superiorum potestatum de plurimis admonentur? Si ergo spiritus corporis mole gravati, quos luteum carnis retardat indumentum, quorum acumen turbati sensus corruptio hebetat, ex praecedentibus aut quarumcunque rerum indiciis, quae sint ventura conjiciunt, quid prohibet spiritus ab omni nexu corporis absolutos, quos noxia moles non tardat, rerum imminentium, aut in plurima tempora succedentium praemetiri eventum? Sed qui fere pridie natus est, post dies pauculos de
Abbreviated transcription (Latin):
condẽpnatam. Non utiq hic sacram̃to miles
excipitur: pupillus etate. mulier infirmi¬
tare sexus. tusticus munere agriculturȩ
qua publice utilitan inuigilat. Licet enĩ in dispen¬
diis recũ subueniat᷑ eis ꝑ ignorantiã iuris: in stib¬
uersione fidei nullũ ab ignorantia remediũ ẽ. obti¬
nente eo ut qui ignorat ignoret᷑. de inspiegis incu¬
pa. etudiatur in pena: & sapitit̾ puniȩtur. qͥ
noluit intelligere ut bene ageret Quis etũ non
pottut discere. ut sine labore a tanto labore cessa¬
ret. dũ illud laboriose addisceret. ut laboriose et
pestilent̾ erraret : Non pot̾ infide sine labore qͥes¬
cere: qui potens est sollicitudine mentis et exer¬
cicio corporis a fide deinare: Qui enĩ his nugis ob¬
sequitur. fidẽ negauit. & infideli deterior est: &
licet u̾bis deũ confiteat᷑. ei ꝑu̾sis oꝑib contͣdicit.
Nec facilius est hominẽ hutꝰmodi esse fidelẽ: quã

Expanded text:
condemnatam. Non utique hic sacramento miles condemnatam. Non utique hic sacramento miles excipitur, pusillus aetate, mulier infirmitate sexus, rusticus munere agriculturae, qua publicae utilitati invigilat. Licet enim in dispendiis rerum, subveniatur eis per ignorantiam juris, in subversione tamen fidei nullum ab ignorantia remedium est: obtinente eo ut qui ignorat ignoretur, et insipiens in culpa, erudiatur in poena, et sapienter puniatur, qui noluit intelligere ut bene ageret. Quis enim potuit discere, ut sine labore a tanto labore cessaret, dum illud laboriose addisceret ut laboriose et pestilenter erraret? Non potest in fide sine labore quiescere, qui potens est sollicitudine mentis et exercitio corporis a fide deviare? Qui enim his nugis obsequitur, fidem negavit, et infideli deterior est; et licet verbis Deum confiteatur, ei perversis operibus contradicit. Nec facilius est hominem hujusmodi esse fidelem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
rustra sibi specularii blanduintur qd̃
nichil ĩmolant. nulli nocent. sepiꝰ ꝓsunt
dũ furta detegunt. maleficuis purgant orbem:
& solam utilem aut necessariam appetunt ue¬
ritatẽ. Non sic impii nonsic. Qui non colligit
inquit mecũ : disꝑgit. & qui non est mecum.
contra me est. Dũ hec dño ꝓhibente exercent
impii: qͥd aliud faciunt quã calcaneũ erigere
aduersus ꝓhibentẽ: Certe nimis est qd̾ ĩmolat.
qͥ eiecto sp̃ũ scõ idolatrie mentẽ ꝓstituit. Nimi¬
uinẽ qd ĩmolat: qui pollutas aures de monioꝵ
sollicitat. uoce dño consecrata. Nimiũ est qd̾
ĩmolat. qͥ motũ corporis accõmodat ad detesta¬
bise sacrilegiũ ꝑagendũ. Quid retinuit crea¬
tori: qui mentẽ linguam. corpus demonib ob¬
tulit : An non ueritati fecit inuiriam: qui in¬
tegritatẽ eiꝰ intanta corruptione quesiuit:
Plane nemo intalib ꝑ ignorantiã excusatur.
Om̃s enĩ in cõmune sciunt. aut scire debent.
hanc ignominiã fidei anathematis obꝓbrio

Expanded text:
rustra sibi specularii blandiuntur, quod nihil immolant, nulli nocent, saepius prosunt dum furta detegunt, maleficiis purgant orbem, et solam utilem aut necessariam appetunt veritatem. Non sic impii, non sic . Qui non colligit, inquit, mecum, dispergit; et qui non est mecum, contra me est . Dum haec Domino prohibente, exercent impii, quid aliud faciunt, quam calcaneum erigere adversus prohibentem? Certe nimis est quod immolat, qui, ejecto Spiritu sancto, idololatriae mentem prostituit. Nimium est quod immolat, qui pollutas aures daemoniorum sollicitat voce Domino consecrata. Nimium est quod immolat, qui motum corporis accommodat ad detestabile sacrilegium peragendum. Quid retinuit Creatori, qui mentem, linguam, corpus, daemonibus obtulit? Annon veritati fecit injuriam, qui integritatem ejus in tanta corruptione quaesivit? Plane nemo in talibus per ignorantiam excusatur. Omnes enim in commune sciunt, aut scire debent, hanc ignominiam fidei anathematis opprobrio
Abbreviated transcription (Latin):
mosinis redimens. & iniquitates in misericor¬
diis pauperũ. sententiã dñi ĩminentẽ ad tẽpꝰ
effugit: donec in aula babylonis głans diceret
Nonne hec ẽ babylon magna: quam ego condidi
in domo regis in robore fortitudinis meȩ & in
gła nominis mei: Sic ergo elationis uoce. inse
ipsũ iam fugientẽ dei sententiã reuocauit.

Expanded text:
emosynis redimens, et iniquitates in misericoremosynis redimens, et iniquitates in misericordiis pauperum; sententiam Domini imminentem, ad tempus effugit, donec in aula Babylonis glorians diceret: Nonne haec est Babylon civitas magna, quam ego aedificavi in domum regni, in robore fortitudinis meae, et in gloria nominis mei ? Sic ergo elationis voce, in se ipsum jam fugientem Dei sententiam revocavit.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ illis plusquam deo credis ꝑnitiosissime m̃¬
dax. Astra quidẽ mendatia sunt in conspectu
eius. sed & in angelicis suis reꝑit prauitatem
Ut tamen uerũ fatear. tibi astra non menti¬
untur. sed tiupse. Quod deciperis: ł imputa.
Quis enĩ te coegit falsũ putare: Quis ea que pre¬
euntibus signis uentuta comectas. ĩmutabilia esse
ꝑsuasit: An falleris eo qd̾ figulus sibilans aut hic
mundus ait nulla sine lege ꝑ euũ errat. & in c̾to
uoliuntur sẏdera motu: aut si fata mouent. ur¬
bi generiq parat᷑ humano maturalues. Idemq
finẽ: Cum dño pax ista ueni. duc roma maloꝵ
continuã sertẽ. cladẽq in tẽpora multa ꝓtrahe.
ciuili tm̃ iam libera bello. S proculdubio multi
di tui futurũ bellũ amouere ñ poterant. quia
multi ĩ mo potiꝰ nulli sunt. Hoc tñ unus & ds
tiam: si tubeneficio eiꝰ malitiam finias. Unde
& nabugodonosor consilio danielis peccata ele¬

Expanded text:
dum illis plus quam Deo credis, perniciosissime mendum illis plus quam Deo credis, perniciosissime mendax. Astra quidem mendacia sunt in conspectu ejus, sed et in angelis suis reperit pravitatem. Ut tamen verum fatear, tibi astra non mentiuntur, sed tu ipse. Quod deciperis tibi imputa. Quis enim te cogit falsum putare? Deus ea, quae praeeuntibus signis ventura conjectas, immutabilia esse persuasit. An falleris eo quod figulus sibilans, aut hic mundus ait: . . . . . . . Nulla sine lege per aevum Errat, et incerto volvuntur sidera motu. Aut si fata movent, urbi, generique paratur Humano matura lues? Idemque finem? Cum domino pax ista venit: duc Roma malorum Continuam seriem, clademque in tempora multa Protrahe, civili tantum jam libera bello. Sed procul dubio multi dii tui, futurum bellum amovere non poterant, quia multi, imo potius nulli sunt. Hoc tamen unus et tiam, si tu beneficio ejus maleficium finias. Unde et Nabuchodonosor consilio Danielis peccata ele
Abbreviated transcription (Latin):
tia creatoris : Non utiq plauti consilio adquies¬
ces: si istud uiriũ planetis ascripseris. Cũ enĩ si¬
cophanta mandrogerũ ꝑcunctit᷑. an illi sint
planete placandi qui numeris totũ rotant:
eos mandrogerus. nec uisu faciles. nec dictu af¬
fabiles esse respondet: aditiens qd̾ & athomos in
ore uoluunt. stellas numerant. sola non mutare
non possunt sua. Sic itaq a dispositione syderũ
euentuũ necessitatẽ ingerit. ut illos sale satis
urbano eleganter irrideat. qui uisũ exergͤnt
in contemplatione eoꝵ qui uisũ fugiunt. & in¬
terpellant eos qui loqui dedignantur: & cum
athomos in ore uoluant. uerendũ est ne si atho¬
mus genelliaco forte intercilat. in excipienda
sententia celestiũ labatur. Sit ergo eoꝵ insig¬
nis auctoritas: dũ stabilis e in conuulsa ma¬
neat creatoris. Certe quicqͥd tibi mars tuus
aut iupiter suggerant. deus uerax ẽ. & tu

Expanded text:
tia Creatoris? Non utique Plauti consilio acquiestia Creatoris? Non utique Plauti consilio acquiesces, si istud virium planetis ascripseris. Cum enim Sycophanta Mandrogerum percunctaretur, an illi sint planetae placandi, qui numeris totum rotant: eos Mandrogerus nec nostro visu faciles, nec dictu affabiles esse respondet, adjiciens quod atomos in ore volvunt, stellas numerant, sola mutare non possunt sua. Sic itaque a dispositione siderum eventuum necessitatem ingerit, ut illos sale satis urbano eleganter irrideat, qui visum exercent in contemplatione eorum, qui visum fugiunt, et interpellant eos, qui loqui dedignantur: et cum atomos in ore volvant, verendum est, ne si atomos genethliaco forte intercidat, in excipienda sententia coelestium labatur. Sit ergo eorum insignis auctoritas, dum stabilis et inconvulsa maneat Creatoris. Certe quidquid tibi Mars tuus, aut Jupiter suggerant, Deus verax est, et tu
Abbreviated transcription (Latin):
quo loco linxerunt canes sanguinẽ naboth ibi
lingent sanguinẽ tuũ: & iezabel canes comedent.
ante muros iezrael. Quod cũ audisset achab. sci¬
dit uestimenta sua. & posuit saccũ suꝑ carnem
suam. ieiunauitq & dormiuit in cilicio. factusq
est sermo dñi ad helian dicens. Quia reueritus ẽ
achab faciẽ meã:. ñ inducammalũ in diebus eits.
Ecce pena que debebatur achab quia penitentiã
egit. differtur inposteros: & ierabel in scelere
ꝑseuerans. p̃senti iudicio condempnat᷑. Una
eademq fuit sententia: que sanguinẽ achab
&e ierabel. canib exponebat. Et tam̃ ꝓparte
mutatur. & ꝓ parte manet ĩmobilis: auctore
tempoꝵ sic omĩa dispensante. Sic & niniuite
ap̃senti excidio liberati. dñi flexere sententiã:
ex edicto regis & principũ agentes penitentiã
ad p̃dicationẽ ione. Nunquid łͥ uidetur uerior
&e fidelior sententia iouis & martis. quã senten¬

Expanded text:
quo loco linxerunt canes sanguinem Naboth, ibi quo loco linxerunt canes sanguinem Naboth, ibi lingent sanguinem tuum, et Jezabel canes comedent ante muros Jezrael . Quod cum audisset Achab, scidit vestimenta sua, et posuit saccum super carnem suam, jejunavitque et dormivit in cilicio. Factusque est sermo Domini ad Eliam dicens: Quia reveritus est Achab faciem meam, non inducam malum in diebus ejus . Ecce poena quae debebatur Achab, quia poenitentiam egit, differtur in posteros, et Jezabel in scelere perseverans praesenti judicio condemnatur. Una eademque fuit sententia, quae sanguinem Achab et Jezabel canibus exponebat. Et tamen pro parte mutatur, et pro parte manet immobilis, auctore temporum sic omnia dispensante. Sic et Ninivitae, a praesenti excidio liberati, Domini flexere sententiam, ex edicto regis et principum, agentes poenitentiam ad praedicationem Jonae. Nunquid tibi videtur verior et fidelior sententia Jovis et Martis, quam senten
Abbreviated transcription (Latin):
indicio morbi dep̃hend̾et quantitatẽ : De inde
responsũ mortis forte acceꝑat in corpore suo: qͥ
eo usq ꝑductus ẽ. ut se uicturũ ulterus ñ
sꝑaret. Postremo sp̃s scs̃ mortẽ nuntiabat astare
ꝓforib. Quod signũ certiꝰ queris . Quid certũ ẽ
ut de aliis taceam. si de testimonio dubitas sp̃s
sc̃i : Annegabis ysaiam dixisse in spũ. morie¬
ris & ñ uiues: Uixit tamen & ñ morturis est.
futuroꝵ euentus in sua posuit potestate. Et forte
mortem quam natura uitaliũ q defectus inten¬
debant. quia ille ꝑpenitentiã mortuus est in
culpa. ulterior comminantis dei absorbuit mĩa.
coniugio ꝙͣ crudeł cͥdulitate coniuncta. cũ uieã
scĩ nabute cruore possedisset. mortẽ ĩminentem
p̃nuntiante dño expectabat. Si michi ñ credis
quod eam dẽ ipse p̃nuntiauerit: audi helẏam. Ait
enĩ. Hec dicit dñs. Occidisti & possedisti. Itemq. In

Expanded text:
indicio, morbi deprehenderet quantitatem? Deinde indicio, morbi deprehenderet quantitatem? Deinde responsum mortis forte acceperat in corpore suo, qui eousque perductus est, ut se victurum ulterius non speraret. Postremo Spiritus sanctus mortem nuntiabat astare prae foribus. Quod signum certius quaeris? Quid certum est, ut de aliis taceam, si de testimonio dubitas Spiritus sancti? An negabis Isaiam dixisse: In spiritu morieris et non vives ? Vixit tamen et non mortuus est,  ejus, qui futurorum eventus in sua posuit potestate. Et forte mortem, quam natura vitaliumque defectus intentabant, quia ille per poenitentiam mortuus est in culpa, ulterior comminantis Dei absorbuit misericonjugio, quam crudelitate conjuncta, cum vineam sancti Nabothae cruore possedisset, mortem imminentem, praenuntiante Domino, exspectabat. Si mihi non credis, quod eam Deus ipse praenuntiaverit, audi Eliam. Ait enim: Haec dicit Dominus: Occidisti et possedisti Itemque: In
Abbreviated transcription (Latin):
creditur imminere. Non enĩ eousq contendo.
ut res magnas nullis unquã credam indicus p̃¬
ueniri. cum in sole & luna ce ipsis elementis &
ornatu eoꝵ uim significatiuam a dño ẽẽ didiee¬
rim. Ceterũ artem esse quo quis de futuris
ad omia interrogata. uerũ respondeat. acit om¬
nino non eẽ. aut nondũ innotuisse hominib:
michi multoꝵ auctoritate & ratione ꝑsuasũ
est. Quod si tibi ꝑsuadere ñ possũ obstantibus
his que michi de ꝓuidentia & fato indesinent̾
opponis. michiq repugnantib exemplis que de
uarus affers historuis: ꝑsuasi tñ mͥ huic ñ adqͥ¬
escere uanitati. Non equidẽ signoꝵ signatorũq
eam coherentiã arbitror: ut alt̾m ex alt̾o necessa¬
rio consequat᷑. Cur ita crediderim: nͥ te curialiũ
nuge detinent audi. Rex exechias egrotauit ad
mortẽ. An ñ credis regẽ uida medicũ inuenisse.
qui urine &e pulsus & multipliciũ p̃nosticoꝵ

Expanded text:
creditur imminere. Non enim eousque contendo, creditur imminere. Non enim eousque contendo, ut res magnas nullis unquam credam indiciis praeveniri, cum in sole, et luna, et ipsis elementis, et ornatu eorum, vim significativam a Domino esse didicerim. Caeterum artem esse, qua quis de futuris, ad omnia interrogata verum respondeat, aut omnino non esse, aut nondum innotuisse hominibus, mihi multorum auctoritate, et ratione, persuasum est. Quod si tibi persuadere non possum, obstantibus his, quae mihi de providentia, et fato, indesinenter opponis, mihique repugnantibus exemplis, quae de variis affers historiis; persuasi tamen mihi, huic non acquiescere vanitati. Non equidem signorum signatorumque eam cohaerentiam arbitror, ut alterum ex altero necessario consequatur. Cur ita crediderim, nisi te curialium nugae detinent, audi. Rex Ezechias aegrotavit ad mortem. Annon credis regem Juda medicum invenisse, qui urinae, et pulsus, et multiplicium praegnosticorum
Abbreviated transcription (Latin):
facta st̃. Ipsa queq tẽpora motu & uariatione
rerũ quasi quibdã colorib pingit. & uolubilẽ
temporis rotã iugali quodam nexu rerũ quo
teneatur illaqueat: & ut rem in cõprehetsibi¬
lem ingerat intellectui eandẽ mirabilit̾ re¬
rũ ꝓpͥetatib quasi sius informat. Non ẽ uiqͥt
uerbũ altissimi uestrũ nosse tẽpora uł mom̃¬
ta. ut plene sciatis qñ & quãdui qͥd futurũ
sit: uel mom̃ta. ut posutis modos & uarietates
eoꝵ. que futura st̃ comp̃hendere. Eece quare
temerariũ sit futura certo subiugare iudicio.
In patris siquidẽ potestate st̃ posita: non in
necessitate eueniendi. Porro que inpotestate
posita st̃. sic & ñ sic esse posst̃. Nam que in nẽ¬
cessitate: sic esse necesse est. xxu.
ed forte familiarib ueritas loquens ñ
est ur̃m ait. ut tantã prerogatiuã au¬
enis puta mathematicis reseruaret.
Esto: sitam̃ fidelis animus adquiescit. S quan

Expanded text:
facta sunt. Ipsa quoque tempora motu et variatione facta sunt. Ipsa quoque tempora motu et variatione rerum, quasi quibusdam coloribus pingit, et volubilem temporis rotam, jugali quodam nexu rerum quo teneatur, illaqueat, et ut rem incomprehensibilem ingerat intellectui, eamdem mirabiliter rerum proprietatibus, quasi suis informat. Non est, inquit verbum Altissimi, vestrum, nosse tempora , aut plene sciatis quando et quandiu quid facturum sit; vel momenta, ut possitis modos, et varietates eorum, quae futura sunt, comprehendere. Ecce quare temerarium sit, futura certo subjugare judicio. In Patris siquidem potestate sunt posita, non in necessitate eveniendi. Porro quae in potestate posita sunt, sic, et non sic, esse possunt. Nam quae in necessitate, sic esse necesse est. CAP. ed forte familiaribus Veritas loquens: Non est vestrum, ait, ut tantam praerogativam alienis, puta mathematicis, reservaret. Esto, si tamen fidelis animus acquiescit. Sed quant
Abbreviated transcription (Latin):
satur. frustratibi desider. ũ familiaritate
blandiris. cũ asolito rerũ cursu multa diuer¬
tant. & eomaiori ad miratione feriant sensus
ca si nodũ aut citͣ pleniluniũ uel ultra. lumi¬
nis sui luna patiatur eclipsim. Qui enĩ syde¬
rib legem dedit. qui curricula tempoꝵ uo¬
luntatis sue frenomoderat᷑. qui rerũ mom̃¬
ta temporib siuis accõmodat: qñ uult & qͦmͦ
ꝓducere effectũ ex causis concurrentibus.
que alit̾ parere consueuerant. Quis entm
consiliarius eius fuit: aut dicet ei eur ita fa¬
cis: U̾tiq dñs est. Quod beneplacitũ ẽ in dculis
sius faciet. Disp̾oni ergo aptare tempora. et
rerũ mom̃ta uariare̾ tẽporib: solus ille qui
disposuit pot̾. Et cũ multoꝵ noticiã sedm̃
beneplaciti sui mensuram concesserit crea¬
turȩ: hoc sibi trinitas singularite̾t seruauit. Qñ
itaq & quaiditi quid futurũ sit nouit:. &. eta¬
tes tẽpoꝵ ille dispensat. ꝑ quẽ ipsa tempora

Expanded text:
satur, frustra tibi de siderum familiaritate satur, frustra tibi de siderum familiaritate blandiris, cum a solito rerum cursu multa divertant, et eo majori admiratione feriant sensus ca synodum, aut circa plenilunium, vel ultra, luminis sui luna patiatur eclipsim. Qui enim sideribus legem dedit, qui curricula temporum voluntatis suae freno moderatur, qui rerum momenta temporibus suis accommodat, quando vult, et producere effectum ex causis concurrentibus, quae aliter parere consueverant. Quis enim consiliarius ejus fuit , aut dicet ei: Cur ita facis ? Utique Dominus est: quod beneplacitum est in oculis suis faciet. Dispositioni ergo aptare tempora, et rerum momenta variare temporibus, solus ille qui disposuit, potest: et cum multorum notitiam, secundum beneplaciti sui mensuram, concesserit creaturae, hoc sibi Trinitas singulariter reservavit. Quando itaque, et quandiu quid futurum sit novit, et partes temporum ille dispensat, per quem ipsa tempora
Abbreviated transcription (Latin):
nec in ea inquit astrorũ secretariꝰ inter ẽ. an alit̾
ẽẽ possit. dũ idde quo agit᷑ ita futurũ eẽ ñ dubitẽ.
S q̃nã ẽ hec c̾titudo signoꝵ: Nempe rerũ płm¬
q exꝑimentũ fallax̾. iudiciũ difficile. ipsorũq
signoꝵ uaria ẽ ce multiplex significatio. Porro
uarietas ambiguitatẽ inducit. In ambiguis autẽ
om̃is diffinitio ꝑiculosa ẽ. S esto qd̾ signa uniformia
fint. Unde illa una significatio innotescit: Aut qͥd
uoluntati: sciens qͥa om̃ia quecũq uoluit fecit. Si
ea tibi inuotuit. bene ẽ. Potes utiq in lumine ul¬
lo uidere lum̃. & uera indubitata de libro ꝑferre
qͥ aliis signatus tͥ aꝑtus ẽ: in qͦst̃ om̃s sapientie
& scientie thesauri absconditi: qm̃ nemini ape¬
rire licitũ ẽẽ audierã. nisi agno ꝗͥ occisus ẽ. e mor¬
dicioꝵ eus abyssus multa. Side eanatura n¬
teris que in reb .i. frequenti rerũ cuxsu uer¬

Expanded text:
Nec mea, inquit astrorum secretarius, interest, an aliter Nec mea, inquit astrorum secretarius, interest, an aliter esse possit, dum id de quo agitur, ita futurum esse non dubitem. Sed quaenam est haec certitudo signorum? Nempe rerum plerumque experimentum fallax, judicium difficile, ipsorumque signorum varia est et multiplex significatio. Porro varietas ambiguitatem inducit; in ambiguis autem omnis diffinitio periculosa est. Sed esto quod signa uniformia sint, unde illa una significatio innotescit, aut quid voluntati, sciens quia omnia, quaecunque voluit, fecit . Si ea tibi innotuit, bene est. Potes utique in lumine illo videre lumen, et vera indubitata de libro proferre, qui aliis signatus, tibi apertus est, in quo sunt omnes sapientiae et scientiae thesauri absconditi, quem nemini aperire licitum esse audieram, nisi Agno qui occisus est, et mordiciorum ejus abyssus multa. Si de ea natura niteris quae in rebus, id est frequenti rerum cursu, ver
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑipatheticis p̃ illo uideor: qui huius difficul¬
tatis angustia in athicis noctib confessus ẽ.
se nescire. se ñ esse cicadam. xxiiii.
cũ fatentur se omĩa non nescire cũ quib
astra loquntur: & qui quasi de ipso cele¬
sttũ sinu extrahunt ueritatẽ. Qui uͦ eoꝵ
modestissimi st̃: nec sẏderib rerum¬
pollicent᷑ esfectus. nec eas necessitati lege disposi¬
tionis astringunt: sed quia uenture sunt c̾tisq
prenuntiantur indiciis. predicere ñ uerentur.
S si futuroꝵ pocest ordo mutari: temerarium
est rem sui natura incertam. c̾to diffiniri iudicio.
Sinautẽ mutari non potest: quid ꝑdest tanta cu¬
riositati scrutari. quod nulla potest diligentia de¬
clinari s S forte & si alit̾ ẽẽ possit. res in certa ñ
ẽ. temeritatẽq iudiciũ excusat ratio indubitata
signoꝵ. licet enĩ possibile sit rem alt̾ esse. eam
tñ ita futuram esse manifesta signa p̃nuntiãt.

Expanded text:
peripateticis prae illo videor, qui hujus difficulperipateticis prae illo videor, qui hujus difficultatis angustia in Atticis noctibus confessus est, se nescire se non esse cicadam. CAP. cum fatentur, se omnia non nescire, cum quibus astra loquuntur, et qui quasi de ipso coelestium sinu extrahunt veritatem. Qui vero eorum modestissimi sunt nec sideribus rerumpollicentur effectus, nec eas necessitati lege dispositionis astringunt, sed quia venturae sunt, certisque pronuntiantur indiciis, praedicere non verentur. Sed si futurorum potest ordo mutari, temerarium est rem sui natura incertam, certo diffinire judicio. Sin autem mutari non potest, quid prodest tanta curiositate scrutari, quod nulla potest diligentia declinari? Sed forte etsi aliter esse possit, res incerta non est, temeritatemque judicii excusat ratio indubitata signorum. Licet enim sit possibile rem aliter esse, eam tamen ita futuram esse, manifesta signa praenuntiant.
Abbreviated transcription (Latin):
estat tibi illiꝰ stoici tui. xxiii.¬
questio. quem in apulia diuitius mo¬
rantẽ uidi: ut post multas uigilias.
longa ieuima. labores plurimos & sudores. tan¬
to infelicis & inutilis exilii questũ. in gallias
uergilii ossa potiꝰ quam sensũ reportaret᷑. Que¬
rebat & enĩ ludo tuicus ille: anposses aliquid
facere eorũ que minime facturus es. Quod
cũ admisisset: mille tibi aureos offerebat. dũ
illud efficeres. Quos si forte respueres: eostͥ
quantalibet sũma multiplicari iubebat. ut
quod leuiter fieri potest. efficias. Taudẽ un¬
pudenti & impudico soluebatur cachinno
ium coniunctionis oppositoꝵ ñ intelligens
aut contempnens: & te ridiculũ assistentib
digito ostendebat. qui gratis tantã pecuiuã
contẽpsisse. Congeris in hunc medũ qͣm¬
plurima. Non tamen his stimulũ urgeor.
ut om̃ia necessaria credam quia sciuntur.
aut nichil contingentiũ sciri. quia necessa¬
ria non st̃. Plane sciolus paululũ mͥ erim

Expanded text:
estat tibi illius stoici tui quaestio, quem in Apulia diutius morantem vidi, ut post multas vigilias, longa jejunia, labores plurimos et sudores, tanto infelicis et inutilis exsilii quaesitu, in Gallias Virgilii ossa potius, quam sensum reprotaret. Quaerebat enim Ludovicus ille, an posses aliquid facere eorum, quae minime facturus es. Quod cum admisisses, mille tibi aureos offerebat, dum illud efficeres. Quos si forte respueres, eos tibi quantalibet summa multiplicari jubebat, ut quod leviter fieri potest efficias. Tandem impudenti et impudico solvebatur cachinno, vim conjunctionis oppositorum non intelligens aut contemnens, et te ridiculum assistentibus digito ostendebat, qui gratis tantam pecuniam contempsisses. Congeris in hunc modum quamplurima. Non tamen his stimulis urgeor, ut omnia necessaria credam quia sciuntur, aut nihil contingentium sciri, quia necessaria non sunt. Plane sciolus paululum mihi cum
Abbreviated transcription (Latin):
a te si me patient̾ audias. attentissime quero.
Quid nugatores isti qm̃ eos tibi notos esse non
ambigo. qñ de dubiis interrogati st̃ ꝓfuert̃:
Cũ aduersus niuicollinos britones regia ẽẽt
expedicio ꝓducenda: in quote consultus arus¬
pex p̾monuit: Quamuis ab eo ueritatis archa¬
num ñ fuerit inquirendũ. qui excubiali ob

Expanded text:
a te, si me patienter audias, attentissime quaero. a te, si me patienter audias, attentissime quaero. Quid nugatores isti, quoniam eos tibi notos esse non ambigo, quando de dubiis interrogati sunt, proferunt? Cum adversus Nivicollinos Britones regia esset expeditio producenda, in quo te consultus aruspex praemonuit? Quamvis ab eo veritatis arcanum non fuerit inquirendum, qui excubiali ob
Abbreviated transcription (Latin):
augurib. salissatorib. ariolis. phitonicis. arus¬
picib. & aliis. quoꝵ p̃multitudine tediosa est.
enumeratio. ꝓductiorem sermonẽ texere. cum
nemo istoꝵ iam ꝓgrediatur inlucẽ. sed in lati¬
bulis siqͥs est exerceat oꝑa tenebrarũ. suꝑuaca¬
neũ est. Quedam tam̃ eoꝵ c̾tis de causis aliqͣte¬
nus tangenda st̃. Et si lateant: suꝑ st̃ adhuc
malo suo aruspices. Hos ꝓ parte mextis animali¬
um diuinare predictũ est. Extoꝵ. quidẽ censent᷑
nomine: omĩa que cutis extremitate teguntur.
Uñ &e illos qui in humerulis arietũ uel quoꝵ¬
cũq ossib animaliũ uaticinant᷑: eis connume¬
randos eẽ manifestũ est. Chiromantici quoq u̾a
que in rugis manuũ latent. se nosse głant᷑. Quoꝵ
errorem quia ratione ñ nititur. ñ necesse est
rationib impugnare. licet eoipso illos expugnet
ratio. qd̾ deficiunt ratione. Unũ tamen ẽ quod

Expanded text:
auguribus, salissatoribus, ariolis, pythonicis, arusauguribus, salissatoribus, ariolis, pythonicis, aruspicibus, et aliis, quorum, prae multitudine, taediosa est enumeratio, productiorem sermonem texere, cum nemo istorum jam progrediatur in lucem, sed in latibulis, si quis est, exerceat opera tenebrarum, supervacuum est. Quaedam tamen eorum certis de causis aliquatenus tangenda sunt. Et, si lateant, supersunt adhuc malo suo aruspices. Hos pro parte in extis animalium divinare praedictum est. Extorum quidem censentur nomine, omnia, quae cutis extremitate teguntur. Unde et illos, qui in humerulis arietum, vel quorumcunque ossibus animalium vaticinantur, eis connumerandos esse manifestum est. Chiromantici quoque vera, quae in rugis manuum latent, se nosse gloriantur. Quorum errorem quia ratione non nititur, non necesse est rationibus impugnare, licet eo ipso illos expugnet ratio, quod deficiunt ratione. Unum tamen est quod
Abbreviated transcription (Latin):
rigauit & debriauit eccłiam. non mͦ mathesim
quecũq tenebat apollo. In quib erant preci¬
pua: que celestiũ mentẽ. & superoꝵ. oracula
udebantur hominib reuelare. Quid multa.
Nonne satis est qd̾ hanc uanitatẽ catholica
& uniuersalis eccłĩa destitat᷑. & eos qui eam
ulteriꝰ exercere p̃sumpserint. legitimis petus
ꝑcellit: DS ne planetarioꝵ ñ tam ꝑsequi quã
sequi uideam᷑ errorẽ: iam ad reliqua ꝓgrediat᷑
oratio. Qui enĩ huic curiositati inseruunt.
ñ magis uera. ces esse possunt: quã humiles
& sobrii. qui primos recubitus in cenis appe¬
tiuit. &. epulant᷑ ootidie splendide. Postremo
plurimos eoꝵ audiui. nomi multos. s neminẽ
in hoc errore diutiꝰ fuisse recolo. in qͣ manꝰ diũi
condignam ñ exercuerit ultionem. xxuii.
impietas deo auctore ꝑ se ipsam ubiq iam ui¬
luit̃: nisi qd̾ morte digni sunt. qui amorte conã¬
tur scientiam iutuare: Nam de auspicib

Expanded text:
rigavit et inebriavit Ecclesiam, non modo mathesin rigavit et inebriavit Ecclesiam, non modo mathesin quaecunque tenebat Apollo. In quibus erant praecipua, quae coelestium mentem, et superiorum oracula videbantur hominibus revelare. Quid multa? Nonne satis est quod hanc vanitatem catholica et universalis Ecclesia detestatur, et eos, qui eam ulterius exercere praesumpserint, legitimis poenis mulctat? Sed ne planetariorum non tam persequi, quam sequi videamur errorem, jam ad reliqua progrediatur oratio. Qui enim huic curiositati inserviunt, non magis veraces esse possunt quam humiles et sobrii, qui primos recubitus in coenis appetunt, et epulantur quotidie splendide. Postremo plurimos eorum audivi, novi multos, sed neminem in hoc errore diutius fuisse recolo, in quo manus Domini condignam non exercuerit ultionem. CAP. impietas, Deo auctore, per se ipsam ubique jam viluit, nisi quod morte digni sunt, qui a morte conantur scientiam mutuare? Nam de auspicibus,
Abbreviated transcription (Latin):
lam substantiã constituti. Animȩ quesita origine:
traducẽ nobis intellectus opponit. Postremo in
diuina substantia trinitatẽ reciꝑe ꝑsonarum.
nisi in fidei uirtute quomͦ arrii laqueos decli¬
nabis : Duunitatis unã simplicẽ & indiuiduã
admitte substantiã: quomͦ sabellii nisi fidei ra¬
tione manus effugies: Hec tñ non minꝰ u̾a
sunt: qͥa multis posst̃ questionib impugnari
Et licet sap̃ia dei se in carnationis mysterio
nobis uisibilem fecerit: non t̃n eo usq se in¬
tellectui nr̃o fecit palpabilem. ut cũ ea possi¬
mus usq quaq discurrere. scientes rerum
omniũ quanta sit longitudo. latitudo. subli¬
mitas & ꝓfundũ. Si uero mathematicorũ
uia esset usquaq laudabilis: non tanto pere
penitiusset magnũ augustinũ seͥoꝵ consulta¬
tionib inclinasse. Ad hec doctoꝵ sc̃issimꝰ ille gre¬
goruis qui melleo predicationis imbre totam

Expanded text:
lam substantiam constituti. Animae quaesita origine, lam substantiam constituti. Animae quaesita origine, traducem nobis intellectus opponit. Postremo in divina substantia trinitatem recipere personarum, nisi in fidei virtute, quomodo Arii laqueos declinabis? Divinitatis unam simplicem et individuam admitte substantiam, quomodo Sabellii, nisi fidei ratione, manus effugies? Haec tamen non minus vera sunt, quia multis possunt quaestionibus impugnari. Et licet sapientia Dei se Incarnationis mysterio nobis visibilem fecerit, non tamen eousque se intellectui nostro fecit palpabilem, ut cum ea possimus usquequaque discurrere, scientes rerum omnium quanta sit longitudo, latitudo, sublimitas et profundum. Si vero mathematicorum via esset usquequaque laudabilis, non tantopere poenituisset magnum Augustinum se eorum consultationibus inclinasse. Ad haec doctor sanctissimus ille Gregorius qui melleo praedicationis imbre totam