comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ongas ingallus facere mo¬
ras dñs papa ñ potuit: s
sicut cũ lochario rege condixerat.
romam ei occurrit÷ et ui exertitus
in lateranense palatium decluctꝰ e.
Multi etiam ex nobilibus roma¬
uis fideles eccłie. cum honorifice
susceperunt. Uerum petrus leo¬
nis. ñ ponens dm̃ adiutorẽ suũ.
s confecderatoꝵ stipatꝰ malicia in
ediciorib et tuciorib currib ma¬
nens lotharii ludificauit uirtu¬
tem: et int̾clicens suis congressus
publicos nec sibi securitatis suea
fecit periculum nͨ causam cõflictꝰ
hostib dedit: sed tantũ liberum
eoꝵ discursum machinis suꝑiorib
et obstaculis uariis impediuit. Ui¬
tauit etiam obstinatissime imꝑatoriᷤ
colloqͥum ÷ nec minis nec blandim¬
cis flerus est: nec de statu suo cõ¬
siliũ cuilibet ꝑsone admisit. Relic¬
to gͥ rome innocentio: alias imꝑ¬
ator digredit᷑. Petrus uͦ post eius
discessum crebros mouens ꝓurbẽ
excursus: fideliũ cedibus inhiabat.
appositus est: et aspectu ñ usu

Expanded text:
ongas in Galliis facere moras dominus Papa non potuit; sed, sicut cum Lothario rege condixerat, Romam ei occurrit, et vi exercitus in Lateranense palatium deductus est. Multi etiam ex nobilibus Romanis, fideles Ecclesiae, eum honorifice susceperunt. Verum Petrus Leonis non ponens Deum adjutorem suum, sed confoederatorum stipatus malitia, in editioribus et tutioribus turribus manens, Lotharii ludificavit virtutem, et interdicens suis congressus publicos, nec sibi securitatis suae fecit periculum, nec causam conflictus hostibus dedit: sed tamen liberum eorum discursum machinis superioribus et obstaculis variis impedivit. Vitavit etiam obstinatissime imperatoris colloquium, nec minis, nec blandimentis flexus est, nec de statu suo consilium cujuslibet personae admisit. Relicto igitur Romae Innocentio, alias imperator digreditur: Petrus vero post ejus discessum crebros movens per Urbem excursus, fidelium caedibus inhiabat.appositus est, et aspectu, non us
Abbreviated transcription (Latin):
Rum beatus ep̃c mala¬
chias. cuiꝰ uitam aias¬
bus psenam. Uir sc̃e stucide
descripsit. iuxta desideriũ cordis
sui inclaraualle beatam celo a¬
mã reddidisset ÷ offerens ꝓ eiꝰ
transitu uen̾abilis abbas h
salutarem. głam eius dño
reuelante cognouit: q eodem
in spirante sacͥficio iam expleto.
formã mutauit or̃onis ÷ et colła
intulit que ad scõꝵ pontificũ cele¬
britates. ñ ad cõm̃dationes defũc¬
eus qui beatũ¬
malachiam pontificem. san¬
ctoꝵ tuoꝵ m̾itis coeqͣsti ÷ tribue
q̃s : ut qui preciose mortis eius
festa aginꝰ ÷ uite quoq imitemur
exempla. Deinde reu̾ent̾ accedens:
sacra eius uestigia deuotissime oscła¬
bat᷑. Modum aũt aut seriẽ uisionis
nͨ cuiqͣm aꝑire. nͨ ineiusdẽ ep̃i uitã
scrib̾e adqͥeuit: hoc tantũ respõdens

Expanded text:
um beatus episcopus Malachias, cujus vitam virtutibus plenam Vir sanctus studiose descripsit, juxta desiderium cordis sui in Clara-Valle beatam coelo animam reddidisset; offerens pro ejus transitu venerabilis Abbas hostiam salutarem, gloriam ejus Domino revelante cognovit, et eodem inspirante, sacrificio jam expleto, formam mutavit orationis, et collectam intulit, quae ad sanctorum pontificum celebritates, non ad commendationes defunceus, qui beatMalachiam pontificem sanctorum tuorum meritis coaequasti, tribue, quaesumus, ut qui pretiosae mortis ejus festa agimus, vitae quoque imitemur exempla. » 1138 Deinde reverenter accedens, sacra ejus vestigia devotissime osculabatur. Modum tamen et seriem visionis nec cuiquam aperire, nec in ejusdem episcopi Vita scribere acquievit:
Abbreviated transcription (Latin):
tus. paciens q mitis. mũdꝰ ⁊ misericors. qͣs
u̾tutes qͣnto plꝰ qͥsq ĩ se ip̃o ht tãto ꝓpͥor est
dõ ⁊ maiorẽ sui ꝯditoris gerit sũmlicu
cũla maloꝵ ab hat nõbilissima sin ꝯdito¬
ris similitudiẽi degener aberret tũc fiet
de eo ꝙ scriptũ ẽ. hõ ꝯ ĩ honore eẽt ñ ĩtel¬
lexit. ⁊ cet̾a. qͥs maior honor potuit ee ho

Expanded text:
mundus et misericors. Quas virtutes quanto plus quisque in se ipso habet, tanto propior est Deo, et majorem sui Creatoris gerit similitudcula malorum ab hac nobilissima sui Conditoris similitudine degener aberrat, tunc fiet de eo quod scriptum est, Homo cum in honore esset, non intellexit , e
Abbreviated transcription (Latin):
q̃nd̾a cibũ ⁊ q̃ndã ãplexũ ĩt̾iorẽ amai
ibi .n. fulget ꝙ ñ caꝑit locꝰ. ibi sonat ꝙ u
capit tẽpꝰ. ibi olet ꝙ ñ sꝑgit flatus ibisa¬
pit ꝙ ñ uiuit edacitas. ibi heret ꝙ ñ du¬
ellit sacietas. ibi siqͥdẽ deꝰ uidebi sine ier¬
missione. cognoscet᷑ sine errore. amabit
sine offẽsione. laudabit᷑ sine fatigatõe.

Expanded text:
plexum interiorem amabit. Ibi enim fulget quod non capit locus. Ibi sonat quod non rapit tempus. Ibi olet quod non spargit flatus. Ibi sapit quod non minuit edacitas. Ibi haeret quod non divellit satietas. Ibi siquidem videtur Deus sine intermissione, cognoscitur sine errore, amatur sine offensione, laudatur sine fatigatione.
Abbreviated transcription (Latin):
reata ẽ aĩa a deo uita. a uita sĩplex
a simpliti. ĩmortalis ab ĩmorta¬
liut nꝰ at loge a creatore suo cui appiqͥre
uidet ꝰ siplicitate eẽntie. ⁊ ꝑpetuitate ui¬
te. lic .n. sp̃ualit̾ ũ uiuat ĩmortalit̾ tam̃

Expanded text:
reata est anima a Deo, vita a vita, simplex a simplici, immortalis ab immortali; ut non sit longe a Creatore suo, cui appropiare videtur simplicitate essentiae et perpetuitate vitae. Licet enim spiritualiter non vivat, immortaliter ta
Abbreviated transcription (Latin):
põd̾e actori ut de simili mutuã respõde ui¬
c̃ẽ ⁊ si minꝰ amat qm̃ minor ẽ. tñ si ex totase
diligit nicħ̾ deest uͥ totũ ẽ. renũcias gͦ cũc¬
tis affectib aliis tota solũcũbat amori ef¬
fũdẽs se totã ĩ amore illiꝰ cui respõdere ht
redibẽdo amore. amat si qͥdẽ d̾s ut ame tur
⁊ ꝯ amat nich̾ aluid uult nͥ amari sciens
ip̃o amorẽ batos qͥ se amauer̃t. ꝑ amorẽ
uenit d̾s ad hoĩes. uenit ĩ hoĩes fc̃s ẽ ho ⁊
delicie eiꝰ ẽẽ ꝯ filus hoĩnũ nr̃e u̾o delicie eñt¬
miles eiꝰ erimꝰ tũc erit manifesta uisio ple¬
na cognitõ. uera dilectõ. firma ꝯiuĩctõ soci¬
etas ĩduudua. similitudo ꝑfc̃a. ⁊ uita bãta.

Expanded text:
pondere auctori, vel de simili mutuam rependere vicem: et si minus amat, quoniam minor est; tamen si ex tota se diligat, nihil deest ubi totum est. Renuntians ergo cunctis affectionibus aliis, tota soli incumbat amori, effundens se totam in amorem illius, cui respondere habet in redhibendo amore. Amat siquidem Deus ut ametur, et cum amat, nil aliud vult quam amari, sciens ipso amore beatos qui se amaverint. Per amorem venit ad homines, venit in homines, factus est homo, et delicisimiles ei erimus . Tunc erit manifesta visio, plena cognitio, vera dilectio, firma conjunctio, societas individua, similitudo perfecta, et vita beata,
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑am uiuat ⁊ ordinari appetat sub il¬
lo a quo regi deb ⁊ supͣ ea que regere
alio qͦ mortale a diuinis illud nͥ teniit
dendi asenib aimũ suũ ad se colligat
⁊ ĩ se ip̃o retineat. Hiis siqͥdem sen sib ĩpe¬
dit᷑ aĩa ne tern̾e se ip̃am ualeat ⁊ creato¬
rem suũ qũe sola ⁊ sine istis intueri de

Expanded text:
am vivat, et ordinari appetat sub illo a quo regi debet, et supra ea quae regere alio, quod mortale, a divinis. Illud nisi retinuerit, dendi a sensibus, ut animum ad se colligat, et in se ipso retineat. His siquidem sensibus impeditur anima, ne cernere semetipsam valeat et Creatorem suum, quem sola et s
Abbreviated transcription (Latin):
piceat ⁊ uideat. Redeat gͦ ad se ⁊ stet ĩ se
ne sit absentem se q̃rat s uelud p̾sentẽ
se curet cerñe ⁊ discern̾e ⁊ intẽtonem
uolũtatis qͣ ꝑ alia uagabatͦ statuat in
se ip̃a ⁊ se cogitet ut se ip̃am cognostat
et diligat ⁊ ita uidebit ꝙ nũꝙͣ se ñ ama¬
nerit nũꝙͣ se nescierit. s alia am̃do cũ
eis se ꝯfudit ita ut sine magno labore
ab eis seꝑari ñ possit qͥb ꝯ amore inhe¬
sit ꝓpterea fantasus corꝑaliũ ymagi̾a¬

Expanded text:
piciat et videat. Redeat ergo ad se, et stet in se, nec sicut absentem se quaerat, sed velut praesentem se curet cernere et discernere, et intentionem voluntatis, qua per alia vagabatur, statuat in se ipsa, et se cogitet, ut se ipsam cognoscat et diligat. Ita videbit quod nunquam se non amaverit, nunquam nescierit: sed alia secum amando cum eis se confudit; ita ut sine magno labore ab eis separari non possit, quibus cum amore inhaesit. Propterea phantasiis corporalium imagi
Abbreviated transcription (Latin):
aĩam iuiuẽtem memorat᷑ In huis ⁊ in ali¬
is omĩpotens deus agit ꝓut instituit ꝙͣ
nullius adiuuent bona nͨ impediũt ma-
utim᷑. rei ⁊ miseri parit̾ inuenim᷑. ip̃e
u̾o dñs qui s̾uoꝵ malis bñ utit ͦ sc̃s et
omĩpotẽs adorat᷑. p̃e torꝑi t̾reno de p̾cati
traduce ꝓpagato pro ĩstitutõne sua ins¬
pirat aĩam bñ utens molita p̾uaricatõe
treacor p̾parat omĩ tẽꝑe satram̃ta ⁊ obe¬
dientie ꝓponit edicta. ut ꝯtͣ pcc̃m satͣmẽ¬
tũ sit inremediũ ⁊ tẽꝑaliũ obseruatõ m̃¬

Expanded text:
memoratur. In his et in aliis Omnipotens agit, prout instituit, quem nullius adjuvant bona, nec impediunt malautimur, rei et miseri pariter invenimur. Ipseum suorum malis bene utitur, sanctus et omnipotens adoratur. Ipse corpori terreno de peccati traduce propagato, pro institutione sua inspirat animam, bene utens inolita praevaricatione Creator praeparat omni tempore Sacramenta, et obedientiae pia proponit edicta, ut contra peccatum Sacramenta sint in remedium, et temporalium observatio m
Abbreviated transcription (Latin):
N partibus tolosanis henti
quiclam olim monachus cue
apostata uilis. pessime uite. ꝑ il¬
ciosissimeq doctrine. u̾bis ꝑsua¬
sibilib gentis illius occupau̾a
leuitatem: et ut p̃cdixit apłs.d
quibusclam. in hypocrisi loqͥl
m̃cdatium fictis u̾bis de eis ne
derogans sacram̃tis parit̾ et
ministris: Nec medio crit̾
iam malignitate ꝓfecat. Su
enim de eo scribens pat̃ uenablls
sine plebibus÷ plebes sine
cerdotibus: sacͥclotes sineᷤ¬

Expanded text:
n partibus Tolosanis Henricus quidam, olim monachus, tunc apostata vilis, pessimae vitae, perniciosae doctrinae, verbis persuasibilibus gentis illius occupaverat levitatem, et, ut praedixit Apostolus de quibusdam, in hypocrisi loquens mendacium , fictis verbis de eis negderogans Sacramentis pariter et ministris. Nec mediocriter in ea jam malignitate profecerat. Sic enim de eo scribens Pater venerabisine plebibus, plebes sine sacerdotibus, sacerdotes sine
Abbreviated transcription (Latin):
magnus ille gaufridus. siqͥ¬
dem p̃sens erat ⁊ proximus
uiro dei: si bona in qͥt fide sũp¬
serint sanabunt᷑ Cui pat̃ scs̃
de dñi uͥtute nil hesitans. ñ hoc
ego dixerim ait. s uere qͥ gusta¬
uerunt sanabunt᷑: ut ꝑinde ue¬
ros nos et ueraces dei nuntios
esse cognoscant. Tam ingens
multitudo languentium gusta¬
ꝑ loca regrediens ob ꝯcursus
intolerabiles dedinau̾it. et tinu¬
erit illo ire.

Expanded text:
magnus ille Gaufridus siqumagnus ille Gaufridus siquidem praesens erat, et proximus Viro Dei; « Si bona, » inquit, « fide sumpserint, sanabuntur. » Cui Pater sanctus de Domini virtute nil haesitans: Non hoc ego dixerim, » ait, « sed vere qui gustaverint, sanabuntur: ut proinde veros nos et veraces Dei nuntios esse cognoscant. » Tam ingens multitudo languentium gustas per vicina loca regrediens ob concursus intolerabiles declinaverit, et timuerit illo ire.
Abbreviated transcription (Latin):
i side simplices instruens. mu¬
tantes roborans. errantes reuo¬
cans. subu̾os reparans: subu̾¬
sores et obtinatos auctoritate
sua p̃mens et oppͥmens: ut nõ
sumerent. Ceterũ et si tunc figit
henricus illi et latuit : ita tñ im¬
pedite sunt uie eius. et semite
circũ septe. ut uix alicubi postea
tutus tandem captus. et cathena¬
tus ep̃o traderet᷑. In quo itinere
plurimis etiam signis in seruo
suo glorificatus est d̾s : alioꝵ cor¬
da ab erroribus impiis reuocanᷤ
alioꝵ corpora alanguoribus ua¬
ris sanans. Est locus inregio¬
ne cadem. sarlatũ nom̃ est illi:
ubi sermone completo. plurimoᷤ
ad benedicendum panes. sic̃ uͥq
fiebat famulo dei offerebant:
Quos ille eleuata manu. et
signo crucis edito. in cłi nõie
benelicens. in hoc in qͥt scietis
uera eẽ q̃ anobis falsa q̃ ab he¬
reticis suadent᷑: si infirmi ur̃i
gustatis pamibus istis. ad ep¬
ti fuerint solpitatẽz Gineus
aũt uen̾abilis ep̃c carnotẽsiũ.

Expanded text:
n fide simplices instruens, nun fide simplices instruens, nutantes roborans, errantes revocans, subversos reparans, subsores et obstinatos auctoritate sua premens et opprimens, ut non sumerent. Caeterum etsi tunc fugit haereticus ille et latuit, ita tamen impeditae sunt viae ejus et semitae circumseptae, ut vix alicubi postea tutus, tandem captus et catenatus episcopo traderetur 1124. In quo itinere plurimis etiam signis in Servo suo glorificatus est Deus, aliorum corda ab erroribus impiis revocans, aliorum corpora a languoribus variis sanans. 18. Est locus in regione eadem, cui Sarlatum nomen est, ubi sermone completo plurimos ad benedicendum panes, sicut ubique fiebat, Dei Famulo offerebant. Quos ille elevata manu et signo Crucis edito in Dei nomine benedicens: « In hoc, » inquit, scietis vera esse quae a nobis, falsa quae ab haereticis suadentur, si infirmi vestri gustatis panibus istis adepti fuerint sospitatem. » Timens autem venerabilis episcopus Carnotensium
Abbreviated transcription (Latin):
ta int̾cludebat᷑: dũ babtisini
gr̃a negabat᷑ Ridebant᷑ or̃o¬
nes oblationesq ꝓ mortuis:
sanctoꝵ inuocationes. sac̾cdotũ
excõmimicationes. fideliũ ꝑegͥ¬
nationes. basilicarũ edificatio¬
nes dierũ. sollemniũ uacatio¬
nes. crismatis ⁊ olei ꝯsecratio¬
nes. et om̃s deniq institutio
necessitate uir sc̃s iter arripuit.
ab eccła illius regionis sepius
iam ante rogatus: et tunc de¬
mũ areu̾entissimo alberico osti¬
ensi ep̃o ⁊ legato selis apłice
ꝑsuasus parit̾ ⁊ deductus. Ue¬
niens aũt cũ incredibili deuo¬
tione susceptus est a ppło terre:
ac si decelis angłs aduenissec
Nec moram facere potuit apd̾
cos. qd̃ irruentiũ turbas repͥ¬
m̾e nemo qͥ posset: tanta erat
freqñtia diebus ac noctib ad¬
uentantium benedictionẽ ex¬
pectentium flagitantium op̃e
Prediuit tñ in ciuitate tolosa.
ꝑ aliqͦt dies÷ et inceti̾s locis q̃
miset ille freq̃ntasset amplius.
et grauius infecisset: multos ĩ¬

Expanded text:
ta intercludebatur, dum Baptismi gratia negabatur. Ridebantur orationes oblationesque pro mortuis, sanctorum invocationes, sacerdotum excommunicationes, fidelium peregrinationes, basilicarum aedificationes, dierum solemnium vacationes, chrismatis et olei consecrationes, et omnes deniqnecessitate Vir sanctus iter arripuit, ab ecclesia regionis illius saepius jam ante rogatus, et tunc demum a reverendissimo Alberico Ostiensi episcopo et legato Sedis apostolicae persuasus pariter et deductus. Veniens autem cum incredibili devotione susceptus est a populo terrae, ac si de coelo angelus advenisset. Nec moram facere potuit apud eos, quod irruentium turbas reprimere nemo posset: tanta erat frequentia diebus ac noctibus adventantium, benedictionem expetentium, flagitantium opem. Praedicavit tamen in civitate Tolosa per aliquot dies, et in caeteris locis, quae miser ille frequentasset amplius, et gravius infecisset; multos i
Abbreviated transcription (Latin):
huic simile fuit: Patrem
sanctum fines parisioꝵ aliqñ ꝑagͣn
obnixe rogantes: ñ pot̾a̾nt obtin̾e.
Magno siqͥdem zelo. nͥ causa gͣuis
urgeret: conuentꝰ publicos dedina¬
bat. Cumq uesꝑi iter suũ alias or¬
ibimus ut rogasti. Conueniente
gͥ clero ad modũ copioso. sicut sẽꝑ
ab eo selebant expetere u̾bum des ÷
continuo tres ex illis compuncti
sunt: ꝙ conu̾ss ab manib studus
aduere sapientie cultum: abrenũ¬
tiantes scło. et dei famulo ad herẽ¬
tes: Quoꝵ ille primũ intuens.
cum subito int̾ loquencdum sur¬
geret. peteretq uestigia eius: in¬
dinauit se modice. q frĩ cuiclã
ꝓpiꝰ assidenti in aure locutus est
dicens. Istum ego sicut nunc ui¬
deo uenientẽ. nocturna uisione
p̃uidi: ꝓpt̾ que etiam dñs nos
adduxit: Qui nimirũ nouicius
in multa postmodũ puritate et de¬
uotione ꝯu̾satꝰ. plurimũq deo ac¬
ceptus et hõib: inclaraualle ptꝰ
annos aliqͦt beato fine quieuit.¬

Expanded text:
huic simile fuit. Patrem sanctum fines Parisiorum aliquanobnixe rogantes non poterant obtinere. Magno siquidem zelo, nisi causa gravis urgeret, conventus publicos declinabat. Cumque vespere iter suum alias oribimus, ut rogasti. » Conveniente igitur clero admodum copioso, sicut semper ab eo solebant expetere verbum Dei, continuo tres ex illis compuncti sunt, et conversi ab inanibus studiis ad verae sapientiae cultum, abrenuntiantes saeculo, et Dei famulo adhaerentes: quorum ille primum intuens, cum subito inter loquendum surgeret, peteretque vestigia ejus, inclinavit se modice, et fratri cuidam propius assidenti in aure locutus est, dicens: « Istum ego, sicut nunc video, venientem nocturna visione praevidi, propter quem etiam Dominus nos adduxit. » Qui nimirum novitius in multa postmodum puritate et devotione conversatus, plurimumque acceptus Deo et hominibus, in Clara-Valle post annos aliq
Abbreviated transcription (Latin):
amplectebat᷑ ut filiũ. et reuereba¬
t᷑ ut patrem: ob qͦruindã mõas¬
t̾ioꝵ ordinationem prouincie¬
partes intrauerat : De quo nir
dei inclaraualle consistens. dy
in proximo moriturus: Nap

Expanded text:
amplectebatur, et reverebatur ut patrem, ob quorumdam monasteriorum ordinationem Provinciapartes intravit. De quo Vir Dei in Clara-Valle consistens, dumin proximo moriturus. »
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ ds̃ tu ĩples ⁊ ꝯplect̾is om̃ia
tu es ante ⁊ ultͣ omĩa ⁊ qͥde añ
omĩa es qͣr anteꝙͣ fierẽt tu es. ultͣ om̃ia
uero quo modo es qͣlit̾ enĩ es ultͣ ea q̃ fi¬
uẽ nõ hẽ bunt an qr illa sine te nlłate
ultͣ illa an ⁊̃ qr illa cogitari possũt hẽre
finẽ tu uͦ neqͣꝙͣ nã si illa qͥdẽ hẽbñt finẽ
quodã modo tu uͦ nlło modo hẽs finẽ ultͣ

Expanded text:
u ergo imples et complecteris omnia; tu es ante et ultra omnia. Et quidem ante omnia es; quia, antequam fierent, tu es. Ultra omnia vero quomodo es? Qualiter enim es ultra es quae finem non habebunt? An quia illa sine te nullateultra illa. An etiam quia illa cogitari possunt habere finem; tu vero nequaquam? Nam sic illa quidem habent finem quodammodo; tu vero nullo modo. Et
Abbreviated transcription (Latin):
aũt socus et familia tota
ac si mortuum illum ceruerent
eiulante : p̃cet̾is andreas qͥcdam
parisuensis henricũ hebriũ. henri¬
cũ uociferabat᷑ insanũ ÷ nͨ ꝯuicus
nͦ blaffemie partens. E contra
sane idem henricus. ꝓ illius ꝯu̾si¬
one potissimũ. dei hoĩem dare ope¬
tam p̃cabat᷑. Cui uir sanctus au¬
dienstibus multis dimitte ait
hoĩem mͦ. aĩa enim eius inamari¬
tudine est: nͨ pro eo sollicitus sis.
qui a tuus est illez Cumq ampliꝰ
spe ꝯcepta henricus instaret ut
enim certus sum: qr locutus esa
et ñ fiet : Hoc tͥ ego coram rege
principibus. incelebri quocũq a¬
uentu improꝑare ñ partã: ut tui
om̃ib falsitas innotescat. Ceterun
quam mirabilis łs inconsilis
filios hominũ. ridens coꝵ uar
conamina : ut ꝓpositũ suũ qn et
qͦmͦ ipse uoluerit impleat᷑: Siqͥde
die altera ibat andreas. mala oñu
modicam temptari passus ẽ cħ
uictus ⁊ qͣ uinctus. trahente se
uim faciente sp̃u dei. diem expl

Expanded text:
m sociis, et familia tota, ac si mortuum illum cernerent, ejulante, prae caeteris Andreas quidam Parisiensis Henricum ebrium, Henricum vociferabatur insanum, nec conviciis, nec blasphemiis parcens. Econtra sane, idem Henricus pro illius potissimum conversione Dei Hominem dare operam precabatur. Cui Vir sanctus audientibus multis: « Dimitte, ait, hominem; modo anima ejus in amaritudine est, nec pro eo multum sollicitus sis, quia tuus est ille. » Cumque amplius spe concepta Henricus instaret ut Hoc enim certus sum quia locutus es verbum, et non fiet. Hoc tibi ego coram Rege et principibus, in celebri quocunque conventu improperare non parcam, ut tua omnibus falsitas innotescat. » Caeterum quam mirabilis Deus in consiliis super filios hominum, ridens eorum vana conamina, ut propositum suum quando, et quomodo ipse voluerit impleatur! Siquidem die altera ibat Andreas mala omnia modicam tentari passus est Devictus et quasi vinctus trahente se et vim faciente Spiritu Dei, diem exspe
Abbreviated transcription (Latin):
dem quoq gaufricdꝰ
primo tempore tẏrocinii sui pro
patre suo uiro nobili et potenti
qũe in scło̾ reliquerat. filiali pie¬
pate sollicitus: ꝓatrẽ scm̃ pro eiꝰ
ꝯu̾sione rogare dñm affectuosiꝰ
exorabat. Gui uir dei. netime¬
as inqͥt: egd illum ꝓbatum
monachum manibus meis ĩ
hac claraualle sepeliam Utrũq
secutũ est: et ꝑfectus monachus
factus est.q a patre scõ sic̃ ipse
p̃dixerat. inclaraualle sepultus:
Tanqͣm enim mori illo absente
ñ posset: qͥnq mensib in firmatꝰ.
et creberrimum immo ꝯcinum
sustinuit: donec pat̾ sanctus redi¬
ret÷ qui ut olim promiserat. eum
craderet sepulturez

Expanded text:
dem quoque Gaufridus primo tempore tirocinii sui pro patre suo viro nobili et potenti, quem in saeculo reliquerat, filiali pietate sollicitus, Patrem sanctum pro ejus conversione rogare Dominum, affectuosius exorabat. Cui Vir Dei: « Ne timeas, inquit, ego illum probatum monachum manibus meis in hac Clara-Valle sepeliam. » Utrumque secutum est, et perfectus monachus factus est; et a Patre sancto, sicut ipse praedixerat, in Clara-Valle sepultus. Tanquam enim mori illo ahsente non posset, quinque mensibus infirmatus, et creberrimum, imo continuens, sustinuit donec Pater sanctus rediret, qui, ut olim promiserat, eum traderet sepulturae.
Abbreviated transcription (Latin):
fridus: scio inqͥt scio qd̵ nunqͣm
amplius letus eõ. Qd̃ u̾bum ꝯ
ad dei hominẽ idem fr̃ satis an¬
xius retulisset: uidens ille basili¬
cam ꝓpe uiam ꝑ quam gradie
Cet̾is autẽ deforis p̃stolantib:
gaufridus ille grauatꝰ tedio sr̃
lapidem obdormiuit : Demum
cũ ambo parit̾ surrexissent. ille
de or̃one. ille de sonmo: apparuit
idẽ gaufridus tantũ iocundior
et ilarior cet̾is. qͣntũ tristior pͥus:
Cumq ei p̃dictus fr̃ u̾bũ tͥsticie
qd̾ locutꝰ fuerat amicabilit̾ im

Expanded text:
fridus: « Scio, inquit, quod nunquam fridus: « Scio, inquit, quod nunquam amplius laetus ero. » Quod verbum cum ad Dei Famulum idem frater satis anxius retulisset, videns ille sacram basilicam prope viam per quam gradiebCaeteris autem deforis praestolantibus, Gaufridus ille gravatus taedio super lapidem obdormivit. Demum cum ambo pariter surrexissent, ille de oratione, iste de somno, apparuit idem Gaufridus tantum jucundior et hilarior caeteris, quantum tristior prius. Cumque ei praedictus frater verbum moestitiae quod locut
Abbreviated transcription (Latin):
N t̃ cet̾os quos deuana ꝯu̾satio dĩ¬
ne huius secłi ꝑminist̾i̾um serui sui
xp̃c eripuit: de partibus flandrie
multi aq̃n nobrles. multi sapientos
et litt̾ati uiri sub ip̃iꝰ magistio sacrã
ꝓfessi sunt seruitutem: Quoꝵ pͥmꝰ¬
gaufridus ille deperona: qui post¬
modum indaraualle pͥoris officio
functus est. et defunctus in eo. In
cum illud impleri: multi dicent uo¬
bis. ecte hic est xp̃c. ecce illi d Priri¬
mis enim ꝑsuasionib actum est
cũ eis. ut aliam magis elig̾e̾ proses¬
sionem. et loca alia debuissent ÷ do
facta de mecdio et om̃iũ parit᷑ ĩ
ip̃ius ꝯsilio irrefragabilit̾ est fir¬
mata uoluntas ⁊ Quod qͥdem¬
factum est ñ sine subita. qs penitꝰ
insperata quorũdam ex ip̃is mu
ille gaufridus: grauissima cepit
temptatione pulsari. Intuitus
autem illum unus e frĩb: quid
est in quid qd̾ facios tua ext̾mi¬
nata. ꝙ tristicie quodam nubilo.
gͣuit̾ obuoluta uidet᷑: Cui gau¬

Expanded text:
nter caeteros quos de vana conversatione hujus saeculi per ministerium servi sui Christus eripuit, de partibus Flandriae multi aliquando nobiles, multi sapientes et litterati viri sub ipsius magisterio sacram professi sunt servitutem: quorumGaufridus ille de Perona, qui postmodum in Clara-Valle Prioris officio functus est, et defunctus in eo. In cum illud impletum est: Multi dicent vobis, Ecce hic est Christus, ecce illic . Plurimis enim persuasionibus actum est cum eis, ut aliam magis eligere professionem, et loca alia debuissent, donefacta de medio, et omnium pariter in ipsius consilio irrefragabiliter est firmata voluntas. Quod quidem non sine subita et penitus insperata quorumdam ex ipsis mutille Gaufridus, gravissima coepit tentatione pulsari. Intuitus autem illum unus e fratribus: « Quid est, inquit, quod facies tua exterminata, et tristitiae quodam nubilo graviter obvoluta videtur? » Cui Gau
Abbreviated transcription (Latin):
e ꝯcupiscibilitate nascit᷑ amor.⁊
de amore desideriũ ⁊ gaudiũ amor
ẽ delectatõ cordis alicuꝰ ad aliuid ꝓpt̾ aliud
ꝑ desideriũ currens atq ꝑ gaudiũ requies¬
tens. ꝑ desideriũ. ⁊̃ appetendo ⁊ ꝑ gaudi¬
um ĩ ꝑfruendo. nͨ aliũde bonũ ẽ. si bonũ est¬

Expanded text:
cupiscibilitate nascitur amor, et de amore desiderium et gaudium. Amor est delectatio cordis alicujus ad aliquid propter aliquid, per desiderium currens, atque per gaudium requiescens; per desiderium in appetendo, et per gaudium in perfruendo. Nec aliunde bonum e
Abbreviated transcription (Latin):
hoiẽm putare qͥ malus ẽ ꝙ est erroris. ⁊ aluidẽ
ex hoc malo aliud malũ nõ pati. s nichil noceat
hõ malꝰ qͥ ẽ putatꝰ lonꝰ. Itẽq aliud ẽ ip̃am uiã
putare q̃ nõ ẽ ip̃a. ⁊ aliud ex hot erroris malo a
mine lene sentit qualis sit nesciens .xxii.

Expanded text:
hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris mine bene sentit, qualis sit nesciens; aut
Abbreviated transcription (Latin):
malo cũ ñ hoc credit ꝙ ad uitã ducit et̾nam.
ꝑuo aut̃ malo fallit᷑ ⁊. qͥ falsũ ꝓ uo approbans
incidit ĩ aliqͥs molestias temporales qͥb tñ ad ha¬
bita fidelis pacientia qu̾tit eas ĩ usũ bonũ uelud
si qͥsꝙͣ bonũ homi̾em putãdo qͥ malus ẽ aliquid
ab eo paciat᷑ mali qͥ uo malũ homiem ita bonũ
qͥb hoĩes malist ñ de hoĩli dcm̃ itelligẽdũ ẽ. unde
qui adult̾um dic̃ lonũ recte arguit᷑ illa uoce pro¬
phetica. qͥ uo ip̃m hoiẽt dic̃ bonũ ꝙ̃ putat castũ
nesciens adulter ñ ĩ doctrina rer lonaꝵ ⁊ malar̃
s ĩ accułtis humanoꝵ fallitꝰ moꝵ uocans hoĩem
adult̾m ⁊ bonũ castũ. s hũc bonũ ditens nescien
errorẽ dico nillũ malũ uł nullũ bonũ. s malũ
qͦ ñ uenit᷑ uł bonũ qͦ uenit᷑ errando .i. ex ip̃o errore
qͥ ñ neniat uł qͥd ꝓueniat. Nam ⁊ ip̃e ꝑ se ip̃m
ꝓbrare falsa ꝓueris aut p̃pbare uera ꝓ falsis aut

Expanded text:
d ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nescienderrorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum probare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ab hac ua demiabat ĩ genii̾s filus gͣtus il¬
le ꝑantib error. aut ab hͣc uia deuiabat aplꝰ
petrus qñ se existimans se uisũ uid̾e aliud ꝓ
alio sic putãbat ut a corꝑm̃ ymagi̾b ĩ qͥbus
se eẽ arbitͣbant᷑ uera ĩ qͥb erant corꝑa nõ di¬

Expanded text:
enim ab hac via deviabat in geminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non di
Abbreviated transcription (Latin):
qͣle sit si qͥspiam dũ m̃tit᷑ uiui̾e nũtiet aliꝙ̃ mor¬
tuũ ⁊ alius dũ fallit᷑ credit it̾m xp̃m post qͣm¬
licz longa temꝑa moritum nou̾e illo modo m̃tiri
ꝙͣ isto modo falli incorꝑabilit̾ p̾stat multoq mi¬
noris ẽ mali in illũ errorem aliꝙͣ ĩ dute̾ ꝙͣ istũ¬

Expanded text:
e nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem indu
Abbreviated transcription (Latin):
ui u̾o in ecc̃a remitti pct̃a ñ cͥdẽs ꝯtẽp¬
nit tat᷑a diuini mun̾is largitatẽ ⁊
ĩ hat obstinatõe m̃tis diem claudit extͥmũ reꝰ
tit. de qͣ qõne difficili ĩ qͦdã ꝓpt̾ hoc solñ ꝯscͥpto
libello euidẽtiꝰssime qͣntũ potui disputaui.iiiiͨ uiii

Expanded text:
o in Ecclesia remitti peccata non credens, contemnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus tit. De qua quaestione difficili in quodam propter hoc solum conscripto libello enucleatissime, quantum potui, disputavi.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i iuitiis. seu etiam medus ꝯ¬
scripserunt. ne tanqͣm suꝑ alie¬
num edificasse uidear fundam̃¬
tum. cura ea potissimũ nr̃ sermo
u̾satur. quibus pene om̃ibus
presens affui: int̾clum etiam li¬
cognoui. Uerumtam̃ opus is¬
tud libellis tribus partitum lec¬
tor inueniet. Quorum pͥmus
quicdem ea maxime que ad ha¬
bitum. mores atq cloctrinam
huius beati patris uid̾nr ꝑti¬
multas ꝑ eũ factas eloquit᷑.
t̾cius meiusdem beato fine ꝯplet᷑.
Illud etiam ad mouendũ: ĩrerũ
narratione gestarum. coherenci¬
am similitudinis magis quam
tp̃ris obseruari Si quidem nec
signa ip̃a nͨ oꝑa quedam eo or¬
dine scripta quo facta sũt: s int̾¬
dum aliqͣ pro ut occurere locis
oportunioribus uidebant᷑ in serta.
Firmior enĩ uidetur. ⁊ haberi ac¬
ceptior solet oratio. q̃ suis innitit᷑
et illustrat᷑ exemplis: uelut fabͥ¬
ca quedã idoneis fulta colũnis.
Nomulla quoq transposita .s̃.

Expanded text:
nostri initiis, seu etiam mediis cnostri initiis, seu etiam mediis conscripserunt ne tanquam super alienum aedificasse videar fundamentum, circa ea potissimum noster sermo versatur, quibus pene omnibus praesens adfui: interdum etiam, licognovi. Verumtamen opus istud libellis tribus partitum lector inveniet. Quorum primus quidem ea maxime quae ad habitum, mores, atque doctrinam hujus beati Patris videntur pertimultas per eum factas eloquitur. Tertius in ejusdem bono fine completur. Illud etiam admonendum, in rerum narratione gestarum cohaerentiam similitudinis magis, quam temporis observari: siquidem nec signa ipsa, nec opera quaedam eo ordine scripta quo facta sunt; sed interdum aliqua, prout occurrere locis opportunioribus videbantur, inserta. Firmior enim videtur, et haberi acceptior solet oratio, quae suis innititur et illustratur exemplis, velut fabrica quaedam idoneis fulta columnis. Nonnulla quoque transposita sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
future aliqnͣdo iusionis: ñ dene¬
ꝙ in preteritoꝵ memoria altiꝰ¬
radicatum filialis absumpsit
deuotionis affectum. Ceterũ
mͥ qͥdem ut optime noui: pre¬
sertim tanto idonea oꝑi. nͦ sci¬
entia. nͦ eloquentia supperet.
S tua sane magnalia.q tuas
cdigne eloqͥ laudes ñ origenis
ingenium. ñ ciceronis lingua
sufficeret: Nec desꝑandum cam̃.
qd̾ tuoꝵ magis oꝑum fructus
nr̃oꝵ folia indigna lebebit: ut
illoꝵ magis suauitate gustata.
qͣm istoꝵ aricditate culpata nõ
tam nequit̾ ista mordeat.ꝙͣ illos
delectabilit̾ edat Nam et securiꝰ
uisa solent qũa audita narrari:
et int̾cium uas tnsfusa facilius
coacescunt: S et dulcius ea bibit᷑
aqua. que exiguo licet alueo fon¬
tis haurit᷑. quem confestim ꝯple¬
u̾it uena scaturiens: quam que
ex riuo tollit᷑ longius iã ꝓgresso.
uł exflumine etiam copioso
Inde est qd̾ intantis eoꝵ libris
qui de eiusclem beatissimi patͥs

Expanded text:
futurae aliquando visionis, non denifuturae aliquando visionis, non denique in praeteritorum memoria altiradicatum filialis assumpsit devotionis affectum. Caeterum mihi quidem, ut optime novi, praesertim tanto idonea operi, nec scientia, nec eloquentia suppetit. Sed tua sane magnalia, et tuas digne eloqui laudes, non Origenis ingenium, non Ciceronis lingua sufficeret, nec desperandum tamen, quod tuorum magis operum fructus orum nostrorum folia indigna debebit: ut illorum magis suavitate gustata, quam istorum ariditate culpata, non tam nequiter ista mordeat, quam illos delectabiliter edat. Nam et securius et sincerius visa solent, quam audita narrari; et in tertium vas transfusa facilius coacescunt. Sed et dulcius ea bibitur aqua, quae ab exiguo licet alveo fontis hauritur, quem confestim repleverit vena scaturiens, quam quae ex rivo tollitur longius jam progresso, vel ex flumine etiam copioso. Inde est quod intactis eorum libris, qui de ejusdem beatissimi Patris
Abbreviated transcription (Latin):
larissimi patris nostri
b̾nardi clareuallis alb̾iᷤᷤ
memoriam uiri ĩ sig¬
nes ad laudem xp̃i et multorũ
elificationẽ litt̾is ꝯmendarunt
Inuenta sane mat̾i̾a ub̾i ꝓut cui¬
q licuit. et certior ei gestoꝵ ĩ notuit
u̾i̾tas. ñ eam totam. s partes a¬
liqͣs digessere. Uicletur aũt nõ¬
nullis qd̾ multo minus eũ silere
debeat puer sc̃ĩtatis ipsius÷ dig¬
nationis filius: benignitatis
alumnꝰ. Quem abeius ub̾ibus
post annos circit̾ tredecim. quod
sine fingultu nͦ menimisse debeo
nͨ ꝓfenete queo: sola tandẽ que
sola potuit mors auulsit. In qͦ tͥ
urinã sic cemplaceat et nũc pat̾
scẽ: sic̃ aliqñ nidebat᷑ et aliꝙͣ diu
complacere ꝓquis alt̾ tibi tam
debitor quis tã obnoxius. quis
tam tuus ͦ Momordit fateor et
dure. momordit mors improba:
Gulit aspectum. tulit eloquiũ.
corporale etiam tulit obsequiũ ÷
s ñ rapuit fidem p̾sentis etiã
ñc opitulationis ñ absorbuit sp̃e

Expanded text:
larissimi patris nostri Bernadi Clarae-Vallensis abbatis memoriam viri insignes, ad laudem Christi et multorum aedificationem, litteris commendarunt. Inventa sane materia uberi, prout cuique licuit, et certior ei gestorum innotuit veritas, non eam totam, sed partes aliquas digessere. Videtur autem nonnullis, quod multo minus eum silere debuerat  al. debeat puer sanctitatis ipsius, dignationis filius, benignitatis alumnus: quem ab ejus uberibus post annos circiter tredecim quod sine singultu nec meminisse debeo, nec proferre queo sola tandem, quae sola potuit, mors avulsit. In quo tibi utinam sibi complaceat etiam nunc, Pater sancte, sicut aliquando videbatur et aliquandiu complacere! Et quis alter tibi tam debitor, quis tam obnoxius, quis tam tuus? Momordit, fateor, et dure momordit mors improba; Tulit aspectum, tulit eloquium, corporale etiam tulit obsequium: sed non rapuit fidem praesentis etiam nunc opitulationis, non absorbuit spem
Abbreviated transcription (Latin):
ruens undiq ppłi multitudo et in¬
toła̾bilis iã fiebat impetus occͣrentiũ.
ac desid̾abiles tenentiũ pedos: oscu¬
lantiũ manꝰ. applicantiũ panos bal¬
teos. nummos. ⁊ alia queq seruã¬
da gͥ ⁊ alus ꝓ benedictione. ⁊ uariis
necessitatib ꝓfuta: Maxime tñ
parati in diẽ t̾ciũ. sollemĩẽ ꝑ loca
ꝓxima prestolabant᷑ reponendi sa¬
cri corporis eius horam: copiosius
ꝯg̾gatus ÷ et tanto pietatis zelo
stipati undiq sacrũ corpus eius obse¬
derant: ut nulla pene ep̃is reu̾entia. nł¬
la fr̃ib haberet᷑. Unde ueriti neqͥd si¬
mile. aut forte gͣuius accid̾e̾t die t̾cia:
p̃occupantes horam. qs mane ex more
sacͥficia celebrantes. sic̃ ⁊ biduũ iã in
celebratione missarũ ⁊ iugi fecerant
psalmodia. purissimũ illud balsam̃
suo uasculo cõmisere: in lapide reponẽ¬
tes lapidem p̃ciosũ. optimã marga¬
ritam.

Expanded text:
ruens undique populi multitudo, et inruens undique populi multitudo, et intolerabilis jam fiebat impetus concurrentium, ac desiderabiles tenentium pedes, osculantium manus, applicantium panes, baltheos, 1157 nummos, et alia quaeque servanda sibi pro benedictione, et variis necessitatibus profutura. Maxime tamen parati in diem tertium solemnem per loca proxima praestolabantur reponendi sacri corporis ejus horam, copiosius lus fuerat congregatus, et tanto pietatis zelo stipati undique sacrum corpus obsederant, ut nulla pene episcopis reverentia, nulla fratribus haberetur. Unde veriti ne quid simile aut forte gravius accideret die tertia, praeoccupantes horam, et mane divina ex more Sacrificia consummantes, sicut et biduum jam in celebratione Missarum et jugi fecerant psalmodia, purissimum illud balsamum suo vasculo commisere, in lapide reponentes lapidem pretiosum, optimam margaritam.
Abbreviated transcription (Latin):
egnum quoq germanie
cum introisset aliq̃n ull
beatus tãm excellent᷑ enituit
gr̃a sanitatum: ut nec u̾bis
primi. nec credi ualeat si dicoꝰ
Nam et testati sunt qui asfi¬
locum tab̾nacłi admirabilis ad altare
tei sacrm ei et acceptabilem hostiã
sui sp̃c oblaturus: corpus etiã rite
paratum et ornatũ sacerdotalibus
instrumentis. oratorio beate dĩ ge¬
nit̾tis infert᷑ Plurima quoq nobili¬
um ⁊ ignobiliũ deuicinis qͥbusq
locis gemebunda ꝓtinus turba ꝯ¬
uenit: et uallem totam ploratus
et ululatus multus impleuit: A¬
mariꝰ tñ pro foribus monastũ lam̃¬
tabat᷑ sexus miserabilior mulierũ:
qd̾ accedentib ad beata uestigia
uiris monastici ordinis disciplina.
meyorabilit̾ etiã tunc eis negaret ĩ¬
gressum. Biduo mansit ĩ medio g̾gis
pastor extintus÷ dũ pͥstina illa dul¬
cissimi uultus gr̃a nil minorata. s
magis aucta om̃iũ in se figeret oc¬
culos: animos traheret. sepeliret
affectus. Crescebat aũt supͣ modũ

Expanded text:
egnum quoque Germaniae cum introisset aliquando Vir beatus, tam excellenter enituit in gratia sanitatum, ut nec verbis exprimi, nec credi valeat si dicatur. Nam et testati sunt qui adflocum tabernaculi admirabilis, ad altare Dei, sacram ei et acceptabilem hostiam sui spiritus oblaturus; corpus etiam rite paratum et ornatum sacerdotalibus indumentis, oratorio beatae Dei Genitricis infertur. Plurima quoque nobilium et ignobilium de vicinis quibusque locis gemebunda protinus turba convenit, et vallem totam ploratus et ululatus multus implebat. Amarius tamen pro foribus monasterii lamentabatur sexus miserabilior mulierum, quod accedentibus ad beata vestigia viris, monastici Ordinis disciplina inexorabiliter eis etiam tunc negaret ingressum. Biduo mansit in medio gregis pastor exstinctus, dum pristina illa dulcissimi gratia vultus nil minorata, sed aucta, magis omnium in se figeret oculos, animos traheret, sepeliret affectus. Crescebat autem supra modum
Abbreviated transcription (Latin):
c̾te idẽ ip̃e insipiens ꝯaudit hoc ip̃m qd̃
dico aliqͥd qͦ maiꝰ nichil cogitari potest in¬
telligit qd̾ audit ⁊ ꝙ intelligit ĩ iitellcũ
eius est. ⁊̃ siuõ intelligat illud ẽẽ aliud.
.n. est remi ẽẽ in ĩtellectu ⁊ aliud intellige̾

Expanded text:
certe idem ipse insipiens, cum audit hoc ipsum quod dico, aliquid quo majus nihil cogitari potest; intelligit quod audit, et quod intelligit in intellectu ejus est; etiamsi non intelligat illud esse. Aliud est enim rem esse in intellectu; aliud intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
iiscit᷑ tota adorat. tota odores recolit. tota
ꝑ lingã ⁊ palatũ sapores sentit ⁊ discer¬
uit. tota tangit dura ut mollia tota simł
tota discernit. Tota ẽ uisus tota ẽ auditꝰ
tota memlit. ⁊ ꝯtota memuũt tota ẽ memo¬
ria. ꝯ totauult tota ẽ uolũtas. ꝗtota cogitat
tota ẽ cogititatõ. ꝯtota diligit tota ẽ dilec¬

Expanded text:
niscitur: tota odorat, et tota odores recolit: tota per linguam et palatum sapores sentit et discernit: tota tangit dura vel mollia: tota simutota discernit. Tota est visus, tota est auditus, tota meminit: et cum tota meminit, tota est memoria; cum tota vult, tota est voluntas; cum tota cogitat, tota est cogitatio; cum tota diligit, tota est dilec
Abbreviated transcription (Latin):
diunaꝵ ꝙ nr̃m nũc qͣi currẽs tempꝰ faciet sẽ¬
pt̾uitatem diuinũ uͦ nũc ꝑmanens neꝙ
mouens se se atq ꝯsistens et̾nitatẽ facit. Cui
nõi si adicias semꝑ facies eiꝰ qd̾ est nũc iũge̾
befessũ. que ac ꝑ hoc ꝑpetuũ cursũ qd̾ est sẽ¬
sit̾nitas. ¶Rursus hr̃e uł face̾ eodẽ mͦ
dimiꝰ ẽi uestit᷑ currit de hoĩe de d̾õ cuncta
pꝰsidens regit. ¶ Rursus de dõ nichil qd̵ ẽ

Expanded text:
d nostrum nunc quasi currens tempus facit et sempiternitatem, diuinum uero nunc permanens neque mouens sese atque consistens aeternitatem facit; cui nomini si adicias semper, facies eius quod est nunc iugem indefessumque ac per hoc perpetuum cursum quod est sempiternitas. Rursus habere uel facere eodem modo; dicimus enim uestitus currit de homine, de deo cuncta possidens regit. Rursus de eo nihil quod est
Abbreviated transcription (Latin):
est an ex b̾i augꝰtini scͥptis seĩa rõnũ aliqͥͦs
nos uenientia fructꝰ intułint. ac de ꝓpĩta
q̃stione hinc sumamꝰ. Initum¬
pĩane religiõis reu̾entiã płes usupãt
s ea fides pollet maxime ac soltarie

Expanded text:
est, an ex beati Augustini scriptis semina rationum aliquos in nos uenientia fructus extulerint. Ac de proposita quaestione hinc sumamus initiumtianae religionis reuerentiam plures usurpant, sed ea fides pollet maxime ac solitarie
Abbreviated transcription (Latin):
aũt sp̃c magis ac magis eleual¬
c᷑ ad dñm Demũ circa undeci
horam in ip̃o mortis agonexis.
ad exitum festinabat: Interimu
sitans cum p̃r scs. uelut ab alo
somno reuocat. et qͣsi rethit co¬
meantem : nec in salutatũ ab il
mittit: ad cuius uocem aꝑiens
culus et mirũ in modũ facie sen¬
nata: aliqͣndui intendebat in qͥ
Mirabatn om̃s mortalem hoĩa
ĩmo iam morientem. cate maisl¬
umphare de morte. ut in ip̃o asle¬
cło morcis exultaret in gaudio.
pulcherrime nobis exhibens llo
poete. Incipe puer parue nsus
milem pauꝑis sue familie saluta¬
tionem: Ad hanc uocem qͣ potuit
capitis inclinatione ⁊ motu an¬
nuens labioꝵ. iterum clausit oc¬
culos: et eadem hora in pace qͥeuit.

Expanded text:
us magis ac magis elevabatur ad Dominum. Demum circa undecimam horam in ipso mortis agone posi intendens, ad exitum festinabat. Interim visitans eum Pater sanctus, velut ab alto somno revocat, et quasi retrahit commeantem, nec insalutatum abire permittit. Ad cujus vocem aperiens oculos, et mirum in modum facie serenata, aliquandiu intendebat in eum. Mirabamur omnes mortalem hominem, imo jam morientem eatenus triumphare de morte, ut in ipso mortis articulo exsultaret in gaudio, pulcherrime nobis exhibens illud poetae: Incipe, parve puer, risu milem pauperis suae familiae salutationem. Ad hanc vocemqua potuit capitis inclinatione et motu annuens labiorum, iterum clausit oculos, et eadem hora in pace quievit.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba ecce inqͥt qͥnta moriar d
apparuit cum multitudine m¬
choꝵ: et blancda ꝯsolatione
uens. qͥnta die moriturũ me
dicebat: Exiit sermo int̾ frs¬

Expanded text:
« Ecce, inquit, quinta moriar die. minus Abbas apparuit cum multitudine monachorum, et blanda consolatione refovens, quinto die moriturum me esse dicebat. » Exiit sermo inter fr
Abbreviated transcription (Latin):
llud quoq notissimum fuit: qd̾
ad huc incarne degens. apparens
aũt in sp̃u fr̃ĩ cuiclam obitus sui
p̃nuntiauit diem. Infirmabatur
nouicius qͥdam fr̃ inclaraualle:
bone ꝯu̾sationis ⁊ bone indolis
adolescens: Nec longe aberat dieᷤᷤ
qͣ post annuã ex more ꝓbationẽ.
nouũ indueret᷑ hominẽ : si ñ priꝰ
hominẽ exuisset ÷ Siqͥdem ꝯsum¬
matus in breui expleuit temꝑa
multa: placita enĩ deo erat anima
illius Quinto igit᷑ die ante ulti¬
mum diem snum. iusitante se qͥd.¬

Expanded text:
llud quoque notissimum fuit, quod adhuc in carne degens, apparens autem in spiritu, fratri cuidam obitus sui praenuntiaverit diem. Infirmabatur novitius quidam frater in Clara-Valle, bonae conversationis et bonae indolis adolescens. Nec longe aberat dies, qua post annuam ex more probationem, novum indueret hominem, si non prius hominem exuisset. Siquidem consummatus in brevi, explevit tempora multa: placita enim erat Deo anima illius. Quinto igitur die ante ultimum diem suum, visitante se
Abbreviated transcription (Latin):
nib uexata est. Compassus mu
lieri abbas iam sepe iutalib
exꝑtus dei lementiam: imꝑac
diabolo ut recedat. Ille ad imꝑ¬
ium serui dei tremebundus eua¬
nuit: mulier uͦ ñ solum au
tione. s etiam a neruoꝵ con¬
cione innomento conualus

Expanded text:
nibus vexata est. Compassus Abbas nibus vexata est. Compassus Abbas mulieri, jam saepe in talibus expertus Dei clementiam, imperat diabolo ut recedat. Ille ad imperium Servi Dei tremebundus evanuit: mulier vero non solum a vexatione, sed etiam a nervorum contractione i
Abbreviated transcription (Latin):
um scdo ꝑ mediolanum
codem anno pat̾ scc̃ tnͣsiret:
oblata est ei demoniaca mulier.
Nam eo tempore ab erat: qͦ pͥmũ
uir dei ciuitatem p̃dictam sua
illustrauit p̃sentia. Hanc possede¬
bat demoniũ. qd̾ mͦ italica. modo
ibera lingua loquebat᷑ ÷ nec cer¬
tũ satis utrũ unꝰ eẽt bilinguis
an duo. sui qͥsq sermonis idio¬
mate utens: s tam ꝓpͥe mͦ hec. mͦ
illa u̾ba sonabat ÷ ut cliceres. hic
qui loqͥc᷑ ligur est. hic hispanus
hec etiam genu passione. et popli¬
tis tremore ꝑturbabat᷑. Que ꝯ
ad uirum dei ad ducta fuisset:
saltu concito scannũ in qͦ sedebat
inopinata celeritate tnͣsiliit. Re¬
cducta ⁊ int̾rogata qͥd sibi uellet
saltus et fuga. et unde egrotan¬
ti et uitule tanta uirtus et uelo¬
citas aduenisset: responclit hanc
sibi agilitatem ex presentia in esse
diaboli. ut currentes cõp̾hende¬
ret equos, et eorum dorso sine
ullo adminiculo insiliret. Hec
sequenti die dum in eccłia diui¬
nis que ille celebrabat officiis

Expanded text:
um secundo per Mediolanum odem anno Pater sanctus transiret, oblata est ei daemoniaca mulier. Nam eo tempore aberat, quo primum Vir Dei civitatem praedictam sua illustravit praesentia. Hanc possidebat daemonium, quod modo Italica, modo Ibera lingua loquebatur; nec satis certum, utrum unus esset bilinguis, an duo, sui quisque sermonis idiomate utens: sed tam proprie modo haec, modo illa sonabat, ut diceres: Hic qui loquitur, Ligur est, hic Hispanus. Haec etiam genuum passione, et poplitis tremore perturbabatur. Quae cum ad Virum Dei adducta fuisset, saltu concito scamnum in quo sedebat inopinata celeritate transiliit. Reducta et interrogata quid sibi vellet et saltus, et fuga, et unde aegrotanti et vetulae tanta virtus et velocitas advenisset: respondit hanc sibi agilitatem ex praesentia inesse diaboli, ut currentes comprehenderet equos, et eorum dorso sine ullo adminiculo insiliret. Haec sequenti die dum in ecclesia divinis quae ille celebrabat officiis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptatõnes que nos ad ptandũ uł allicũt uł
impellũt. hic demd malñ ũde cupimꝰ lib̾ari
illic añt nichil istoꝵ est
unͣgelista uero lucas in or̃one dñi
tẽ sint ĩtlłigẽda ip̃a sua breuitate ꝯmonuit
Nom̃ qͥppe dei sc̃ficat᷑ ĩ sp̃u dei aut regnũ ĩ car¬

Expanded text:
alliciunt vel impelluntur. Hic denique malum unde cupimus liberari, illic autem nihil istorum est. Evangelista vero Lucas in Oratione Domtem sint intelligenda, sua ipsa brevitate commonuit. Nomen quippe Dei s
Abbreviated transcription (Latin):
bremt̾ symbolo ꝯtinet᷑ ⁊ carnaut s
gitata lac ꝑmiloꝵ est. spiritalit̾ aũt ꝯfid̾ata at¬
q tractata cib est fortuĩ nascit᷑ spes bona fide¬
lium cui taritas scã comitatͦ. s de hiis om̃¬
b que fidelit̾ sunt credenda ea tm̃ad spẽ pll¬

Expanded text:
breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. Sed de iis omnibus quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem p