comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
questionib dicens. Nit̾ium ẽ. uoluntatis qͦ ẽ
homo detĩor. quod uitiũ longe ab est auolun¬
tate di. ut ratio docẽt. Ex hoc loco ꝓbãt uolun¬
tatem inquantum uitiosa est ñ eẽ adeo. & in
qͣntũ uitiosa est peccatum ẽ. & peccatũ ẽ. ut
aiuint in qͣntum ñ habet ordiñe. necfinẽ debi-¬
tum. Ita & actio inquantum ex maloꝓcedit
ce ordinem ñ habet. & ad malum tendit. Ala
¶pbatio qd̃ omnis actꝰ. inquantum ẽ. bonus est.
tem alit̃ ꝓbant omnem actum int̾ĩorem uel
extĩorem inquantũ est eẽ bonum: quia ñ eẽt
actus malus nisi eẽt res bona: quia ñ aliquaẽ
res mala nisieadem res bona sit. Unde aus̃ in
mala eẽt. si res ipsa que mala est. natura non
eẽt. Non gͥ ẽẽ pot malum: insi eẽt aliquod bo¬
num. Ouod cum dici uideat᷑ absurde. conen¬
o tam̃ ratiocinationis nos compellit bocdi¬
cerẽ. Ex p̃missis testimonus asserunt om̃s
actus inquantum sunt. eẽ res bonas. nec ali¬

Expanded text:
est., q. 3, dicens: Vitium est voluntas quo est homo deterior, quod vitium longe abest a voluntate Dei, ut ratio docet. Ex hoc loco probant voluntatem, in quantum vitiosa est, non esse a Deo; in quantum vitiosa est, peccatum est, ut aiunt, in quantum non habet ordinem nec finem debitum. Ita et actio, in quantum ex malo procedit, et ordinem non habet, et ad malum tendit. 7. Alia probatio, quod omnis actus in quantum est, bonus est. Item et aliter probant omnem actum interiorem vel exteriorem, in quantum est, esse bonum, quia non esset actus malus, nisi esset res bona; quia non est aliqua res mala, nisi eadem res bona sit. Unde Aug. in mala esset, si res ipsa quae mala est, natura non esset. Non ergo potest esse malum nisi esset aliquod bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis nos compellit hoc dicere. §. Ex praemissis testimoniis asserunt omnes actus, in quantum sunt, esse res bonas; nec ali
Abbreviated transcription (Latin):
disterur malanuountat̃ ẽ e mal̃ actionẽ
Malagͥ uoluntas siue actio. inquantum ẽ.
bonum est. & inquantum uoluntas ẽ. uł ac¬
tio. bonum similit̃ est. sed exuitio mala est.
quod uitium adeo non est: neq aliquid est:¬

Expanded text:
diffitetur malam voluntatem esse, et malam actionem? Mala ergo voluntas sive actio, in quantum est, bonum est, et in quantum voluntas est vel actio, bonum similiter est; sed ex vitio mala est, quod vitium a Deo non est, neque aliquid est
Abbreviated transcription (Latin):
bat sine suo solatio contabescere. ce ase aue¬
natam omnino int̾ire. Non quidem carna.¬
li uictꝰ concupiscentia quam nondum sen¬
serat s amicabili quadam beniuolentia qͣ
plerumq fit ut offendatur d̃s. ne offendat᷑
amicus: quod eum facẽ ñ debuisse. diuine
sententie iustus exi tus indicauit. Ergo alio
quodammodo ipse deceptus est. In exꝑtus
enim diuine seueritatis in eo falli potuit
ut ueniale crederet ẽẽ commissum. s dolo
ilio serpentino quo muler seducta est. Nul¬
lom arbitror illum potuisse seduci. Ex his
datur intelligi quod mulier plus peccatĩt
inqua maioris tumoris p̃sumptio fuit.
Que etiam in se & in ꝑrimum &e indmpec¬
cauit. Uir autem tantum inse & indeum.
Inde etiam colligitur quod mulier płꝰ pecca¬
uerit quia grauius punita ẽ. cui dictum
fuit. Indolore paries fiios. & cet̃a. Od p̃dic

Expanded text:
bat sine suo solatio contabescere, et a se aliebat sine suo solatio contabescere, et a se alienatam omnino intli victus concupiscentia quam nondum senserat, sed amicali quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus, ne offendatur amicus: quod eum facere non debuisse divinae sententiae justus exitus indicavit: Ergo alio quodammodo etiam ipse deceptus est. Inexpertus enim divinae severitatis in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum; sed dolo illo serpentino quo mulmodo arbitror illum potuisse seduci. Ex his datur intelligi quod mulier plus peccavit, in qua majoris tumoris praesumptio fuit, quae etiam in se, et in proximum, et in Deum peccavit; vir autem tantum in se, et in Deum. Inde etiam colligitur quod mulier plus peccaverit, quia gravius punita est; cui dictum fuit: In dolore paries filios, Gen. 3, etc
Abbreviated transcription (Latin):
madũti pot̃ quiᷤ eorum plus peccaũit
adam scilicet ut eua. Plus enim uidet᷑ peccas¬
se mulier que uoluit usurpare diuinitatis
equalitatem et nimia p̃sũptione elata credi¬
dit ita eẽ futurum. adam uͦ nec ulud credi¬
dit. & de penitentia & d̃i miscd̃ia cogitauit.
dum uxori morem gerens eius ꝑsuasiom con¬
sensit. nolens eam contristare & ase auena¬
tam relinquere ne ꝑiret. arbitratus il lud
ẽẽ ueniale ñ mortale delictũ. Uñ auoꝰ. Apl̃s
inquit adam ñ ẽ seductꝰ. Od̃ utiq ita acci¬
pi pot̾̃ ut intelligatur ñ eẽ seductus. prior
scilicet. uł in eo in quo mulier. ut scił. cred̾ẽt
illud eẽ uerum. E ritis sicut dii. s putauit
utrumq posse fieri ut et uxori morem gere-¬
ret. & ꝑpenitentiã ueniam haberet. Minus
gͦ peccauit qui de penitentia et dedĩ mise¬
ricordia cogitauit. Postqm enim mulier se¬
ducta manducauit. ei quoq dedit ut simul
ederent. noluit eam contristare: quam crede¬

Expanded text:
madverti, quis eorum plus peccaverit, Adam scilicet an Eva? Plus enim videtur peccasse mulier, quae voluit usurpare divinitatis aequalitatem, et nimia praesumptione elata credit, ita esse futurum. Adam vero nec illud credidit, et de poenitentia, et Dei misericordia cogitavit, dum uxoris morem gerens ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare et a se alienatam relinquere, ne periret; arbitratus, illud esse veniale, non mortale delictum. Postquam ait: Adam non est seductus. Quod utique ita accipi potest, ut intelligatur non esse seductus prior, scilicet, vel in eo in quo mulier, ut scilicet crederet illud esse verum: Eritis sicut dii; sed putavit utrumque posse fieri, ut et uxori morem gereret, et per poenitentiam veniam haberet. Minus ergo peccavit, qui de poenitentia et Dei misericordia cogitavit. Postquam enim mulier seducta manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam crede
Abbreviated transcription (Latin):
insinuare uilet̃ ea que peccata sunt et pene per¬
cati ñ inqͣntum peccata sunt. ẜ inq̃ntum pene.
dĩ eẽ. Nam cum dixisset d̃m ñ eẽ facturũ mala
aliqua idẽ peccata. quia posset ei obici quedam
peccata cẽ. etiam penas peccati. & pena peccati
om̃is iusta est. & ideo adeo est. quasi det̃minas¬
do scđm quid faciat ea uł scđm quid ñ faciat
abdidit reliqua. Iuxta uͦ p̃dictam intelligentiã
cet quedam peccata sint que delectent. st̃tam̃
passiones nature ñ nominande qͥa ꝑ ea corrũ¬
pitͣ natura.

Expanded text:
sinuare videtur ea quae peccata sunt et poenae peccati, non in quantum peccata sunt, sed in quantum poenae, Dei esse. Nam cum dixisset Deum non esse facturum mala aliqua, id est, peccata, quia posset ei objici quaedam peccata esse etiam poenas peccati, et poena peccati omnis justa est, et ideo a Deo est; quasi determinando secundum quid faciat ea, vel secundum, quid non faciat, addidit reliqua. Juxta vero praedictam intelligentiam cet quaedam peccata sint quae delectant, sunt tamen passiones naturae non nominandae, quia per ea corrumpitur na
Abbreviated transcription (Latin):
ti homo labitur deserente dõcati uł pena.
corrumpitur bona natura. Sic̃ ignis em̃nus
dicitur. pena malorum quia ea cruciantur
nec tam̃ ipse cruciatus malorum ignis ẽ. s ꝑ
ignem fit in bomine. ita ꝑ peccatum corrũpi¬
tur natura. & imminuit᷑ bonum nature. c
est ipsa imminutio & corruptio boni. passio
& pena. & non est eẽntialit̃ ipsum peccatum
ꝑquod fit. s ideo peccatum dicit᷑ ut p̃missũ ẽ
quia ꝑ peccatum ilico ut peccat homo fit in
homine uia corruptio. que tam̃ fit dõ aucto-¬
re. Illa enimpena siue passio que est boni cor¬
ruptio: adõ est. Iuius tam̃ ut sic dicam matĩ¬
ace causa. est peccatum quod adeo nonest.
sensum intellexisse. cumait in libro de p̃de¬
uit que fuerat ipse facturus. S p̃scunt d̾s
etiam que ñ ẽ ipse facturus. idẽ. omnia ma-¬

Expanded text:
ti homo labitur deserente Deo, corrumpitur bona natura. Sicut ignis aeternus dicitur poena malorum, quia eo cruciantur; nec tamen ipse cruciatus malorum ignis est, sed per ignem fit in homine. Ita per peccatum corrumpitur natura, et imminuitur bonum naturae; et est ipsa imminutio et corruptio boni, passio et poena, et non est essentialiter ipsum peccatum, per quod fit; sed ideo peccatum dicitur, ut praemissum est, quia per peccatum, illico ut peccat homo, fit in homine illa corruptio, quae tamen fit Deo auctore. Illa enim poena sive passio, quae est boni corruptio, a Deo est. Illius tamen, ut sic dicam, materia et causa est peccatum, quod a Deo non estsensum intellexisse, cum ait in lib. de Praedere quae fuerat ipse facturus. Sed praescit Deus etiam quae non est ipse facturus, id est omnia ma
Abbreviated transcription (Latin):
ceps sac̾dotum ẽ. quasi uia sequentiũ.
Ipse et summus sac̃dos nuncupat᷑. Ipse
eccliasticos ordines disponit. De quadri

Expanded text:
ceps sacerdotum, quasi via sequentium, ipse et summus sacerdos nuncupatur. Ipse ecclesiasticos disponit. 12. De quadri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ corporales s spũales: scił. discer¬
nendi scientia a potentia iudicandi. id
est ligandi & soluendi: qua dignos reci¬
pere indignos debet excludere aregno
eccliasticus iudexꝰ qui sicut habet ius
di: qui utrumq pari conditione ꝑmi¬
Ius enim hocsolis ꝑmissum ẽ sac̃dotib
Recte gͥ ecclĩa hoc uendicat: que ueros
habet sacerdotes. heresis uendicare ñ
pot̃: que ueros sacerdotes ñ habet᷑. De¬

Expanded text:
nt corporales, sed spirituales, scilicet discernendi scientia, et potentia judicandi, id est, ligandi et solvendi; qua dignos recipere, et indignos debet excludere a regno ecclesiasticus judex, qui sicut habet jus di, qui utrumque pari conditione n habet. Jus enim hoc solis promissum est sacerdotibus. Recte ergo Ecclesia hoc vindicat, quae veros habet sacerdotes, haeresis vindicare non potest, quae veros sacerdotes non habet. Sc
Abbreviated transcription (Latin):
nec suorum ciuium numero ꝑriutur. nee
maiori copia regnet. Ouod aug̃tnꝰ in enche¬
ridion sentire uidetur. n asserens de hoĩbus
plus saluari. quam corruit de angłis. sed
fraudabitur: aut uberiore etiam copia fortas¬
se regnabit. Neq enĩ numerum aut scõrum
hominum. aut immundoꝵ demonum noui¬
mus: in quorum locum succedentes filii catho¬
lice matris que sterilis apparebat int̾ris. in ea
pace de qua illi ceciderunt. sine ullo temporis
t̾̃mino ꝑmanebunt. S illorum ciuium nume¬
rus. siue qui est. siue qui fuit. siue qui futurꝰ ẽ.
te dicit non minus de hominibus saluari.
opiniones. & auctoritates quib innitunt᷑. Cap̃.Iii.

Expanded text:
nec suorum civium numero privetur, nec majori copia regnet. Quod August., in Enchirid., c. 29, sentire videtur, non asserens de hominibus plus salvari quam corruit de angelis, sed fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque etiam numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus; in quorum locum succedentes filii catholicae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui fuit, sive qui futurus estom. 4. Ecce aperte dicit non minus de hominibus salvari, OPINIONES, ET AUCTORITATES QUIBUS INNITUNTUR. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
ic querttur cum dicitur d̃s de dõ. lum̃
de lumine. & huiusmodi: utrum dican¬
tur scd̃m substantiam. Nam scdm relationẽ
simul ambo scilicet pat̃ & fuius. possunt di¬
cid̃s de d̾o lum̃ de lumine: scd̃m p̃dictam re¬
gulam. Ad quod dicimus quia ¶ Responsio:¬

Expanded text:
ic quaeritur cum dicitur Deus de Deo, lumen de lumine, et hujusmodi, utrum dicantur secundum substantiam; nam secundum relationem tiam dicuntur simul ambo, scilicet Pater et Filius, possunt dici Deus de Deo, lumen de lumine, secundum praedictam regulam. Ad quod dicimus quia
Abbreviated transcription (Latin):
one dignum: quia lucfer qui fuit de couie¬
gio supiorum apsis etia dignior exatut qui
aliis excellentiores cirati fuerant. Exquoui¬
cipitur quod si ꝑstitisset inordine supsorsfi
isset: & aliis eiusdem ordinis dignior extui¬
set. Sicut enim unus est ordo apłoꝵ. &e alter
martyrum. & tam̃ in apłis alii sunt aliis dig¬
niores. similit̾ & in martyrib alii aliis sunt
suꝑiores.: Ita &e in ordinib angłorum recte cre
ex hõĩb compleri cũ ñ sint ñ .ix. ordines. Cap̃.l.¬

Expanded text:
one dignum; quia Lucifer qui fuit de collegio superiorum, ipsis etiam dignior extitit, qui aliis excellentiores creati fuerant. Ex quo percipitur quod si perstitisset, in ordine superiori fuisset, et aliis ejusdem ordinis dignior extitisset. Sicut enim unus est ordo apostolorum, et alter martyrum, et tamen in apostolis alii sunt digniores, similiter et in martyribus alii aliis sunt superiores; ita et in ordinibus angelorum recte credex hominibus compleri, cum non sint nisi novem ordines.
Abbreviated transcription (Latin):
quid dicendum ẽ. ñ potuit iudam suscitare in
m̃te: Potuit quide s noluit: his auctoritatibus
multisq aliis aꝑte docetur. quod d̃s multa pos¬
sit facẽ que ñ uult. Quod etiam ratione ꝓbari
pot̃. Non enim uult d̃s om̃s homines iustificare:

Expanded text:
quid dicendum est: Non potuit Judam suscitare in quid dicendum est: Non potuit Judam suscitare in mente? Potuit quidem, sed noluit. His auctoritatibus aliisque multis aperte docetur quod Deus multa possit facere quae non vult; quod etiam ratione probari potest: non enim vult Deus omnes homines justificare,
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt maior potentia: uł potentia uoluntate.
Nec hac auctoritate negatur: deũ plura posse¬
quam uelle: quia plura sunt subiecta eł poten¬
tie. quam uoluntati. fateam᷑ itaq dm̃ multa
posse facere que ñ uult: ce posse dimitt̾e q̃ fac̃
Quod ut certius firmiꝰq teneat᷑ scͥpture testi¬
tas quia ñ possum rogare patr̃e meum ae ex¬
ibebit mͥmͦ plusquam .xii. legiones angłorũ:
nec facit. Potuit enim face̾ ut .xii. legiones¬
angłoꝵ pugnarent contra illos qͥ xp̃m cepeit̃¬
uirtutes. que si facte fuissent egissent illi hoĩeͤ
penitentiam. & facte sunt apud eos qui ñ fue¬
rant credituri: tc̃ scił. infuturo ñ latebit. qd̃
nc̃ latet: nec utiq ds̃ iniuste noluit saluos fie¬
ri: cum possent saluiẽẽ si uellet: tc̃ inclarissima
sapientie luce uidebitur. qd̾ nc pioꝵ. fides ht̃
añquã manifesta cognitione uideaturr quam
certa c immutabilis & efficacissima sit uolun¬

Expanded text:
major esset potentia vel potentia voluntate. major esset potentia vel potentia voluntate. Nec hac auctoritate negatur Deum plura possquam velle, quia plura sunt subjecta ejus potentiae quam voluntati. Fateamur itaque Deum plura posse facere quae non vult, et posse dimittere quae facit. Quod ut certius firmiusque teneatur, Scripturae testitas quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones angelorum? nec facit. Potuit enim, ut duodecim legiones pugnarent contra illos qui Chrisunt virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam; et factae sunt apud eos qui non erant credituri; tunc non latebit quod nunc latet. Nec utique injuste Deus noluit salvos fieri, cum possent salvi esse si vellet. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur quam certa et immutabilis et efficacissima sit volun
Abbreviated transcription (Latin):
is autem illi scrutatores qui defecerunt
scrutantes scrutinia. scõꝵ adnectunt te¬
stimonia. Dic̃ enim ausꝰ. in libro de simbolo.
hoc solum ñ pot̾ ds. quod ñ uult. ꝑ qd̾ uidet᷑
non posse facẽ aliquid. nisi quod uule. s ñ uult
nͥ quod facit: et ita uidetur ñ posse. ñ qd̾ facit
Iilud audem intelligendum ẽ ita. Id̾ solum ñ
pot̾ ds qd̾ ñ uult scilicet se posse. Idem inlibro
uii. confessionum ad dm̃ loquens ait. Nec coge¬
ris inuitus ad aliquid: quia uoluntas tua ñ est
maior quam potentia. Eẽt autem maiorsite¬
ipso tu ipse maior eẽs. Ex hoc uidetur qd̃ ds̾
ñ possit plura quam uultꝰ si c̃ ñ uult plura qͣm
nec potentia. ita nec potentia maior ẽ. uolun¬
tate. Iõoq sicut plura non uult quam pot̃:
ita eum ñ plura posse quam uelle dicunt.
S ad hoc dicimus quia nec uoluntas poten¬
tia. nec potentia uoluntate maior ẽ: quia u¬
na ꝙ eadem res est potentia.& uoluntas scit.
ipse deus: qui eẽt maior se ipso. si uoluntas

Expanded text:
is autem illi scrutatores qui defecerunt scrutantes scrutinia, sanctorum annectunt testimonia. Dicit enim Aug. in lib. 1 de Symbolo, c. 1: Hoc solum non potest Deus quod non vult, per quod videtur non pt ita videtur non posse nisi quod facit. Illud autem ita intelligendum est: Id solum non potest Deus quod non vult, scilicet se posse. Idem in lib. 7 Confess., c. 4, ad Deum loquens ait: Nec cogeris invitus ad aliquid, quia voluntas tua non est major quam potentia; esset autem major, si teipso tu ipse major esses. Ex hoc videtur quod Deus non possit plura quam vult, sicut non vult plura quam jor potentia, ita nec potentia major est voluntate. Ideoque sicut plura non vult quam potest, ita eum non plura posse quam velle dicunt. Sed ad hoc dicimus quia nec voluntas potentia, nec potentia voluntate major est, quia una et eadem res est potentia et voluntas, scilicet ipse Deus, qui esset major seipso, si voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
aliquomodo ẽẽ non potest: & si enim possit
uelle quod numquam uoluit. ñ tam̃ nouiter.
nec noua uoluntate. s sempit̾na tantum uo-¬
luntate uelle potest. Pot̃ enĩ uelle. qd̃ pot̃ ab e¬
terno uoluisse. habet enĩ potentiã uolendi. &
ñs ce ab et̾no: qd̾ tam̃ nec m̃ uult. nec ab et̾no uo

Expanded text:
aliquo modo esse potest. Etsi enim possit velle, quod numquam voluit, non tamen noviter nec nova voluntate, sed sempiterna tantum velle potest. Potest enim velle, quod potest ab eterno voluisse. Habet enim potenciam volendi et nunc ‹et› ab eterno, quod tamen nec modo vult nec ab eterno vo
Abbreviated transcription (Latin):
etiam innitebatur pelagiꝰ uerbis au¬
quemqũa. quia ñ fecit quod facete ñ potu¬
it: summe iniquitatis ce insanie est. his
auditis: exiuiit pelagius dicens. Cur gͦ par¬
uiili ce illiqui ñ habent grãm sine qua non
possunt facere diuina mandata rei teuent᷑
Hoc autem qua occasione dixerit in libro it¬
tract. pelagio respondens apit. Id enimcon¬
tra manicheos dixtt. Qui i homine duas
naturas ẽẽ contencdunt. unam bonã exde.
alteram malam exgente tenebratum: que
numquam bona fuit. nec bonum uelle pas.
Quod si eẽt. ñ uideretur ei imputandũ esse
si non bonũ faceret.
Alind quod uidetur
contradicere giatie dei addit.

Expanded text:
et innitebatur Pelagius verbis Auquemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis et insaniae est. His auditis exiliit Pelagius, dicens: Cur ergo parvuli et illi qui non habent gratiam, sine qua non possunt facere mandata divina, rei tenentur? Hoc autem qua occasione dixerit, in libro Retract. Pelagio respondens aperit. Id enim contra Manichaeos dixit; qui in homine duas naturas esse contendunt, unam bonam ex Deo, alteram malam ex gente tenebrarum, quae nunquam bona fuit, nec bonum velle potest; quod si esset, non videretur ei imputandum esse si bonum non faceret. 4. Aliud quod videtur contradicere gratiae Dei addit.
Abbreviated transcription (Latin):
naturam. et ante corꝑalem scił. mat̾iã illa
.iiii. elem̃toꝵ confusam. Illa enim cũ tẽpore
creata sunt. ñ extempore nec intempore. sic̃
nec temp᷑ intempore creatum ẽ: quia ñ fuit
tempꝰ. priusquam eẽt celum &e t̾ra. Uñ auoꝰ.

Expanded text:
naturam, et ante corporalem, scilicet, materiam illam quatuor elementorum confusam. Illa enim cum tempore creata sunt, nec ex tempore, nec in tempore. Sicut nec tempus in tempore creatum est, quia non fuit tempus antequam esset coelum et terra. Unde Aug.,
Abbreviated transcription (Latin):
Ded non est in hoc diutius immorandum.
Iiiud enimmonet quom̃ dicłus ẽ xp̃s
natus de spũ sc̃o: cum fiius nullomodo ste sp̃e
sci. Numquid dicturi sumus patrẽ hominis
sp̃c sc̃s hominem: exqua utraq substantia
xp̃c unus eẽt. ce d̃i patris filius scłm ũbum
ce sp̃c sci filius. scđ̃m hominem: quod eũ sp̃e
sc̃s. tamquam pat̾ eius. de matre uirgine
genusset: Quis hoc dicere audebitr Cum
hoc ita sit absurdum ut nulle fidelium aures
id ualeant sustinere: Pinde cum confiteam᷑
de iuio & de illa sit natus: explicare difficile ẽ.
ꝓculdubio. non sic de illo ut de patce: sic autẽ
de illa. ut de matre natus ẽs

Expanded text:
ed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet, quomodo dictus est Christus natus de Spiritu sancto, cum Filius nullo modo sit Spiritus sancti. Numquid dicturi sumus Patrem hominis Spiritus sanctus hominem, ex qua utraque substantia Christus unus esset, et Dei Patris Filius secundum sancti Filius secundum hominem, quod eum Spiritus sanctus tanquam Pater ejus de matre Virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit, cum hoc ita sit absurdum, ut nullae fidelium aures id valeant sustinere? Proinde cum fateamur de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre; sic autem de illa ut de matre natus es
Abbreviated transcription (Latin):
nib non ẽẽ contra grãm di qũa p̃dica¬
muis ostendit. In potestate quippehominis
ẽ. mutare inmelius uoluntatem: s ea potes¬
hoc sit in potestate. quod cũ uolumꝰ facunus:
nichil tam in potestate. quam ipsa uoluntas
est: s p̃paratur adño uoluntas: eogͦ modo
dat potestatem
Aliud testimoniũ eide qd̾¬

Expanded text:
 non esse contra gratiam Dei quam praedicamus, ostendit. In potestate quippe hominis est mutare in melius voluntatem; sed ea poteshoc sit in potestate, quod cum volumus facimus, nihil tam in potestate quam ipsa voluntas est; sed praeparatur a Domino voluntas: eo ergo modo dat potestatem. 5. Aliud testimonium ejusd
Abbreviated transcription (Latin):
ed iam nunc ad ꝓpositum redeamus
ceptoq insistamus: ostendentes quod
magnitudine. nulla trium ꝑsonarum aliã
suꝑat. quia nulla maior aliis: nec maius au¬
quid sunt due qm una. nec tres qm dueᷤnec

Expanded text:
ed jam nunc ad propositum redeamus coeptoquo insistamus, ostendentes quod magnitudine nulla trium personarum aliam superat, quia nulla major aliis, nec majus aliquid sunt duae quam una, nec tres quam duae, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ce ꝑnitiosis animantib utrum post
peccatum hominis ad uindictam cirrata
sint: an potius creata innoxia peccatoribus
nocere cepint. Sane dici potest qd̾ crratani¬
chu homimi nocuissent. si ñ peccasset. Sum¬
endorum namꝙ uitiorum & t̃tendoꝵ uel pro

Expanded text:
perniciosis animantibus, utrum post peccatum hominibus ad vindictam creata sint, an potius creata innoxia peccatoribus nocere coeperint. Sane dici potest quod creata nihil homini nocuissent, si non peccasset; puniendorum namque vitiorum et terrendorum, vel pro
Abbreviated transcription (Latin):
crine seruato. deniq obuite continen.¬
tiam caput radebant: & capillos in
igne sacrificii ponebant. Hinc riu¬
sus inoleuit: ut qui diumis cultib
mancipantur. quasinazarei idẽ scĩ.
crine posito inueniantur. Sic̃ ad ere¬
chiel dicitur. fili hominis sume gladi¬
um acutum: & duc suꝑ caput tuũ &
barbam. In actib etiam apłoꝵ. p̾scilłã
&e aquilam hoc fecisse legimꝰ. Paulus
quoq & alii quidã discipuli xp̃i. hoc
fecerunt. Recte gͦ inquiblibet gradi¬
bus constituti. cłici uocantur: quoꝵ
nomina & rationes nominum ysidorꝰ

Expanded text:
crine servato, deinde ob vitae continentiam caput radebant, et capillos in igne sacrificii ponebant. Hinc usus inolevit, ut qui divinis cultibus mancipantur, quasi Nazarei, id est, sancti, crine posito inveniantur . Sicut ad Ezechiel, c. 5, dicitur: Fili hominis, sume gladium acutum, et duc super caput tuum et barbam. In Actibus etiam apostolorum, Priscillam et Aquilam hoc fecisse legimus. Paulus quoque et alii quidam discipuli Christi hoc fecerunt. Recte ergo in quibuslibet gradibus constituti, clerici vocantur, quorum nomina et rationes nominum Isidorus
Abbreviated transcription (Latin):
olet queri utrum aliquid de dõ co .xxuii.
gnoscat magis meritus ut petrus: quod
n cognoscat aliquis minus meritus. ait linus.
Plurib uidetur quod omnia de deo ad beatitu¬
dinem spectantia. om̃s communit̃ electi cognos¬
cant. s different̃. ficheẽ indeo noscibile mauis
digniusq uidetur: quam eum intelligere tri¬
num & unum. hoc autẽ om̃s tc̃ ꝑ speciem cog¬
noscent. Uñ seguttur: ut ñ sit aliquid beatitu¬
dini ꝑtinens. in c̾ognitum alicuibeatoꝵ Om̃s
gͥ cuncta illa uidebunt. quoꝵ. cognitiobeatitu
dini seruit s in modo uidendi different. Alꝰ
enĩ alio magis: aliꝰ alio minus fuigebit.

Expanded text:
 quaeri utrum aliquid de Deo cognoscat aliquis magis meritus, ut Petrus, quod non cognoscat aliquis minus meritus, ut Linus. Pluribus videtur quod omnia de Deo ad beatitudinem spectantia omnes communiter electi cognoscant, sed differenter. Nihil enim in Deo noscibile majus digniusque videtur, quam eum intelligere trinum et unum. Hoc autem omnes tunc per speciem cognoscent. Unde sequitur ut non sit aliquid beatitudini pertinens incognitum alicui beatorum. Omnes ergo cuncta illa videbunt, quorum cognitio servit beatitudini; sed in modo videndi different. Alius enim alio magis, alius alio minus fulgebit. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
que scđm grecum chaos dicta est in illo exordi¬
o conditionis pͥmarie. & formam confusionis
habuit. & ñ habuit formam distinctionis. &
discretionis. donec postea formaretur. atq
distinctas reciperet species: ⁊ tasp̃ualis & ange¬
lica natura in sua conditione scđm nature ha¬
bitum formata fuit. & tam̃illam quã postea
ꝑ amorem &e conũsionẽ ad creator̃e suũ accep¬
tura erat formam ñ habuit. s erat infdrmis si¬
ũba genesis. ꝑ celum dicit. entelligi informẽ
naturam spũalis uite: sicut inse pot existere.
ñ conuĩsa ad creatorem in quo formaretur. ꝑ
tĩam corꝑalem mat̾iam sine om̃i qͣlitate q̃
apparet in matia formata. Quomͦ dicat iucifer

Expanded text:
um Graecos dicta est chaos in illo exordio conditionis primariae et formam confusionis habuit, et non habuit formam distinctionis et discretionis, donec postea formaretur atque distinctas reciperet species, ita spiritualis et angelica natura in sua conditione secundum naturae habitum formata fuit; et tamen illam quam postea per amorem et conversionem a Creatore suo acceptura erat formam non habuit, sed erat informis siverba Genesis, per coelum dicit intelligi informem naturam vitae spiritualis, sicut in se potest existere non conversa ad Creatorem in quo formatur; per terram, corporalem materiam sine omni qualitate quae apparet in materia formata. 8. Quomodo dicat Lucifer
Abbreviated transcription (Latin):
uidã tam̃ assert̃. uerũ coniugi clxiiii
um ñ contrahi ante traductionẽ & car¬
nalem copulamenec uere coniuges eẽ aliqͦs.
añqm int̾cedat commixtio sexꝰ sed a prima
fide desponsationis. uir sponsus. & mulier
sponsa ẽ. ñ coniunx. Sponsos aũ & sponsas
coniuges frequent̾ appellari dicunt. ñ quia
sint. s quia futi st̃. cuius rei inuicẽ sponsio¬
nem fecerunt: & scd̾m hec. ũba p̃missaꝵ. auc¬
toritatũ intelligenda fore tradunt. Qua i
& ꝯuigẽ płimum int̾sit. ex eo astruunt:
quia licet sponse ante carnalem copulam. in¬
consulto uł nolente sponso monastiũ eligere.
quo facto: sponso etiam licet aliã ducẽ. Conui¬
gatus uͦ uł coniugata. nec continentiam nisi
ex communi consensu seruare ualet. nec mo¬

Expanded text:
uidam tamen asserunt verum conjugium non contrahi ante traductionem et carnalem copulam: nec vere conjuges esse aliquos antequam intercedat commixtio sexus; sed a prima fide desponsationis vir sponsus, et mulier sponsa est, non conjux. Sponsos autem et sponsas conjuges frequenter appellari dicunt, non quia sint, sed quia futuri sunt; cujus rei sponsionem invicem fecerunt. Et secundum hoc verba praemissarum auctoritagem plurimum intersit, ex eo astruunt, quia licet sponsae ante carnalem copulam inconsulto vel nolente sponso monasterium eligere; quo facto, sponso etiam licet aliam ducere. Conjugatus vero vel conjugata, nec contex communi consensu servare valeat, nec mo
Abbreviated transcription (Latin):
et donari posset. ꝓcessit gͦ
ut genitus: s tantum ut donum. Donum
autem semꝑ fuit non solum quia donabił:
erat. etiam antequam daretur. &e ideo dona¬
bilis. s alit̃ donabilis quam filius. Nam
&e alit̃ datus & alit̃ ꝓcessit quam filius. filii
ineffabuis est
Od̾ sic̃ filiꝰ nascendo accepit
ñ tantum ut eẽt filuis. s etiam eẽntia: ita ce

Expanded text:
et donari posset. Processit ergo ut genitus, sed tantum ut donum. Donum autem semper fuit, non solum quia donabiliserat, etiam antequam daretur, et ideo donabilis est; sed aliter donabilis quam Filius; nam et aliter datur, et aliter processit quam Filius. Filii ineffabilis est. 6. Quod sicut Filius nascendo accepit non tantum ut esset Filius, s
Abbreviated transcription (Latin):
t̃minamus. Qui aliud docuerit uel
alit̃ p̃dicauerit. idest contrarium docuerit.
uł contrario modo p̃dicaũit: anathema sit.
uerit. idest contrarium anathema sit. Hon
dicit. siquis ad diderit. Nam si illud diceret.
cupiebat uenire ad quosdam quib scribe¬
bat. sicut adtessalonicenses ut suppleret que
illorum fidei deerant. S: qui supplet quod
minus erat. addit. non quod inerat tollit. Qui
autem p̃tergreditur fidei regulam: ñ accedit
inuia. s recedit auia. Ad illud autem qd̃ dee
uangłio opponunt. respondemus ita. quia
cum dicat in eo ueritas. sp̃m scm apatre ꝓce¬
dere. ñ addit solo: & ideo etiam a se ꝓcedere
ñ negat: s ideo patr̃ẽ tantum nominat: quia
ad eum solet referre. etiam quod ipsius est. qr
ab illo habet.
Quod greci in sensu nobis cum

Expanded text:
minamus: Qui aliud docuerit, vel aliter praedicaverit, id est, contrarium docuerit, vel contrario modo praedicaverit, anathema sit. verit, id est contrarium, anathema sit; non dicit: Si quis addiderit. Ncupiebat venire ad quosdam, quibus ipse scribebat: sicut ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum fidei deerant. Sed qminus erat addit; non quod inerat tollit. Qui autem praetergreditur fidei regulam, non incedit in via, sed recedit a via. Ad illud autem quod de Evangelio opponunt, respondemus ita: Quia cum dicat in eo veritas Spiritum sanctum a Patre procedere, non addit solo, et ideo etiam a se procedere non negat; sed ideo Patrem tantum nominat, quia ad eum solet referre etiam quod ipsius est, quia ab illo habet. 4. Quod Graeci sensu nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
a sacram̃tali ait. Ut quid paras dentẽ & uentĩ⁊
Crede ae manducasti. credere enim in eunt: hoc est
mandicare panem&r uinum: qui credit in eum:
meam c&e bibit sangumẽ meumꝰ mme manet. &
ego meo. Simme manet &e ego mneo: tt̃ bibit Pui
uͦ non in me manet. nec ego in ilio: & si accipit sac̃¬
ambigendumẽ. tunc quemq corꝑis sanguinisq
dñi participem fieri. quando xp̃im̃brũ efficit᷑
nec alienan ab illiuspanis calicisq consortio.
etiam si anteguam panem illum edat. &e calicẽ
bibat. de hoc scło inunitate corpis xp̃i constitu¬
tus abscedat: quia illius sacram̃ti beneficio non
priuatur: quando ilie hoc quod illud sacram̃tũ
significat inuenitur. In illo enim sacram̃to corpꝰ
ce sanguinem suum commendaiit nobis: quod
etiam fecit nos ipsos. Nam ce nos corpꝰ ipsiꝰ facti

Expanded text:
a sacramentali, ait: Ut quid paras ventrem et dentem? crede, et manducasti. Credere enim in eum, hoc est comedere panem et vinum. Qui credit in eum, meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo. Si in me manet, et ego in eo, tunc bibit; qui vero non in me manet, nec ego in illo; et si accipit sacrambigendum est tunc quemquam corporis et sanguinis Domini participem fieri, quando Christi membrum efficitur; nec alienari ab illius panis calicisque consortio, etiamsi antequam illum panem edat et calicem bibat, de hoc seculo in unitate corporis Christi constitutus abscedat, quia illius sacramenti beneficio non privatur, quando ille habere hoc quod illud sacramentum signat invenitur. In illo enim sacramento corpus et sanguinem suum nobis commendavit, quod et fecit nosipsos. Nam et nos corpus ipsius facti
Abbreviated transcription (Latin):
fudit ñ debitoris: ꝑ qd̃ recessit adebitorib. Ille
quippe adhoc sanguinem suũ fudit: ut pecca¬
ta nr̃a deleret. Unde gͦ diabolus nos tenebat:
deletum ẽ sanguine redemptoris. Non enim
fortem uinculis passionis sue: intrauit indo¬
mum eius. idẽ. incorda eoꝵ ubi ipse habi-¬
tabat: & uasa eiꝰ. scilicet nos eripuit q̃ ille im¬
pleuerat amaritudine sua. Ds̃ autẽ nr̃ uasa
eius eripiens. & sua faciens. fuilit amaridinẽ
ce impleuit dulcedine: ꝑ mortẽ suã apeccatis
redimens. & adoptionẽ gle filioꝵ largieñs.¬

Expanded text:
fudit, non debitoris, per quod recessit a debitoribus. Ille fudit, non debitoris, per quod recessit a debitoribus. Ille quippe ad hoc sanguinem suum fudit, ut peccata nostra deleret. Unde ergo nos diabolus tenebat, deletum est sanguine Redemptoris. Non enim fortem vinculis passionis suae; intravit in domum ejus, id est, in corda eorum ubi ipse habitabat, et vasa ejus, scilicet nos eripuit, quae ille impleverat amaritudine sua. Deus autem noster vasa ejus eripiens et sua faciens, fudit amaritudinem, et implevit dulcedine, per mortem suam a peccatis redimens, et adoptionem gloriae filiorum largiens
Abbreviated transcription (Latin):
uisibiles potestates: ubi uincuntur inuisibi¬
les cupiditates. fuso enim sanguine sine cul¬
paom̃ium culparũ cyrographa deleta st̃ qb̵
debitores qui in eum credunt adiabolo ante
tenebantur. Unde. qui ꝓ multis effundetur
ꝑ ullum gͦ tedempti sumus in quo ptinceps
mundi nichil inuenit. Vnde aus. Causã ae mo¬
dum nr̃ẽ redemptionis insinuans: ait. Nichil
inuenit diabolus inxp̃o ut moreretur. s ꝓuo
luntate patris mori xp̃c uoluit. ñ habens mor¬
tis causam de peccato.s: de obedientia & iustici¬
a mortẽ gustauit ꝑ qũa nos redemit aseruitute
diaboli. Incideramꝰ enĩ inpͥncipẽ huiꝰ scl̃i qui se¬
duxit adam. & seruum fecit: cepitq nos qͣsi uer¬
naculos possidere: s uenit redempton. & uictꝰ.
ẽ deceptor. st qͥd fec̃ redemptor captiuatorm̃ole¬
tendit ei muscipulã crucẽ suã posuit ibi qͣsi
escam sanguinẽ suum. Iue autem sanguinem

Expanded text:
visibiles potestates, ubi vincuntur invisibivisibiles potestates, ubi vincuntur invisibiles cupiditates. Fuso enim sanguine sine culpa, omnium culparum chirographa deleta sunt, quibus debitores qui in eum credunt, a diabolo ante tenebantur. Unde: Qui pro multis effundetur. Per illum ergo redempti sumus, in quo princeps mundi nihil invenit. Unde August., dum nostrae redemptionis insinuans, ait: Nihil invenit diabolus in Christo ut moreretur; sed pro voluntate Patris mori Christus voluit, non habens mortis causam de peccato., sed de obedientia et justitia mortem gustavit, per quam nos redemit a servitute diaboli. Incideramus enim in principem hujus seculi, qui seduxit Adam, et servum fecit, coepitque nos quasi vernaculos possidere; sed venit Redemptor, et victus est deceptor. Et quid fecit Redemptor captivatori nostro? Tetendit ei muscipulam crucem suam; posuit ibi quasi escam, sanguinem suum. Ille autem sanguinem suum
Abbreviated transcription (Latin):
suit ds ꝓpitiatorem ꝑ fidem in sanguine ipli
idest ꝑfidem passionis: ut olim aspicientes
inserpentem eneum inligno erectum amorsi¬
b serpentum sanabantur. Si gͦ recte fidei
intuitu in illum respiciamꝰ qͥ ꝓ nob̃ pependit
in ligno. auinculis diaboli soluim᷑. idẽ. apec-¬
catis: & ita adiabolo lib̾am᷑. ut nec post hanc
uitam in nobis inueniat. qd puniat. Morte
quippe sua immo uerissimo sacrificio. quicqͥd
culparũ erat. Unde nos diabolus ad luenda
supplicia detinebat. xp̃c extinxit: & ut in hac
uita temptando nobis ñ p̃ualeat. Licet enim
nos temptet post xp̃i mortem quib modis
ante temptabat: ñ tam̃ uincẽ pot̃. sic̃ ante
uincebat. Nam petrus qui ante xp̃imortem
uoce ancille territus negauit: post mortem
ante reges ce p̃sides ductus ñ cessit. Quare:
ligauit fortem. idẽ. a seductione compescuit
fidelium: ut temptationem que ei adbuc ꝑ¬
mittitur. ñ sequatur seductio. Itaq inxp̃i

Expanded text:
suit propitiatorem per fidem in sanguine ipsius, id est, per fidem passionis; ut olim aspicientes in serpentem aeneum in ligno erectum, a morsibus serpentum sanabantur, Num. 2. Si ergo recte fidei intuitu in illum respicimus, qui pro nobis pependit in ligno, a vinculis diaboli solvimur, id est, a peccatis: et ita a diabolo liberamur, ut nec post hanc vitam in nobis inveniat quod puniat. Morte quippe sua, uno verissimo sacrificio, quidquid culparum erat unde nos diabolus ad luenda supplicia detinebat, Christus extinxit, ut in hac vita nos tentando non praevaleat. Licet enim nos tentet, post Christi mortem, quibus modis ante tentabat, non tamen vincere potest, sicut ante vincebat. Nam Petrus, qui ante Christi mortem voce ancillae territus negavit, Lucae 22, post mortem ante reges et praesides ductus non cessit. Quare? ligavit fortem, id est, a seductione compescuit fidelium, ut tentationem quae ei adhuc permittitur, non sequatur seductio. Itaque in Christi
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo ꝑ mortem ipsius adiabolo
apeccatis soluiti adiabolo sumꝰ libate quinos
uincuus peccoꝵ. tenebat. S: quomodo apera¬
tis ꝑeius mortem soluti sumus qas ꝑel mortem
apparet eximia c comm̃dabilis caritasũi er¬
ganos in hoc quod faiũ suũ tradidit inmoriẽ.
ꝓ nolus peccatorib. Exhibita autẽ tante erpa¬

Expanded text:
quomodo per mortem ipsius a diaboloa peccato soluti, a diabolo sumus liberati, qui nos vinculis peccatorum tenebat. Sed quomodo a peccatis per ejus mortem soluti sumus? Quia per ejus mortem, apparet eximia et commendabilis charitas Dei erga nos in hoc, quod Filium suum tradidit in mortem pro nobis peccatoribus. Exhibita autem tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ed quod ipse sp̃c sc̃s qui deus ẽ. & t̾cia
intrinitate ꝑsona. detur: aꝑte osten
Eũndem spm̃ sc̃m datum. cum insufflasset
ambigere. Ipse ẽ. igitur qui etiam de celo datꝰ
est: die pentecostes. Ouomodo gͦ ds non est.
qui dat sp̃m scm̃᷑: immo quantus ds est. qui
dat dm̃: Ecce his uerbis aꝑte dicit spiritũ
scm̃. ipsum scilicet d̃ni. dari hominib a patre
& filio: &e quod ipse sp̃c scs̃ qui dds est. ac t̾cia
intrinitate ꝑsona nobis detur nr̃isꝙ infun
quia unum sp̃m potauimus: quasi eũ qui
ñ queat scindi. s. infundatur animis. et sen¬
sib illabatur. ut scłaris sitis restinguat ar¬
dorem: qui sp̃c sc̃s non est de substantia rerũ
corꝑalium: nec de substantia inuisibilium
creaturarumͣ. His u̾bis aꝑte dicit sp̃m scm̃.
ipsum qui creatura non est: infundi m̃tibus
bitem dicẽ. quia datus ẽ & sp̃c sc̃s cum scͥptum¬

Expanded text:
Sed quod ipse Spiritus sanctus, qui Deus est, et tertia in Trinitate persona, detur, aperte Eumdem Spiritum sanctum datum cum insufflasset s. Ipse est ergo qui etiam de coelo datus est die Pentecostes. Quomodo ergo Deus non est qui dat Spiritum sanctum, imo quantus est Deus qui dat Deum? Ecce his verbis aperte dicit Spiritum sanctum, ipsum scilicet Deum dari hominibus a Patre, et a Filio. Et quod ipse Spiritus sanctus, qui Deus est ac tertia in TrinitaQuia unum Spiritum potavimus ; quasi eum qui non queat scindi, sed infundatur animis, et sensibus allabatur, ut sdorem; qui Spiritus sanctus non est de substantia rerum corporalium, nec de substantia invisibilium creaturarum. His verbis aperte dicit Spiritum sanctum ipsum, qui creatbitem dicere, quia datus est Spiritus sanctu
Abbreviated transcription (Latin):
datus est nobis. Aquo datur: Ab illo qui
quitale dat donum: qualis est ipse:. Mag¬
na est miscd̃ia eius. Donum dat equale si¬
aliis plurib aucdoritatib aꝑte monstrat᷑.
quod sp̃c sc̃s̃ equalis patri & filio nobis dat᷑.
quit minorem sp̃m sc̃m. quia et eum pat̃

Expanded text:
datus est nobis. A quo datur! Ab illo, ut qui tale dat donum qualis est ipse. Magna est misericordia ejus. Donum dat aequale sialiis pluribus auctoritatibus, aperte monstratur quod Spiritus sanctus aequalis Patri et Filio nobis datur; quit, minorem Spiritum sanctum, quia et cum Pater
Abbreviated transcription (Latin):
scm quidatus est nobis: Qui cum sit in acces¬
sibilis natura: receptabilis ẽ tam̃ ꝓpt̃ bonita.¬
tem suamnobis est:complens uirtute omnia.
S qui solis participetur iustis: simplex sub¬
stantia. opulans uirtutib unicuiq p̃sens:
diuidens de suo singulis. et ubiq totus.
discipulorum sensus separatoꝵ infudit:
quem nichil potest fallere. Angłi ad paucõ
quod infunditur simul plurib. nec uidet᷑:
sit unus datur plurib. Alia quoq auc¬
toritate hoc idem astruitur: scilicet qd sp̃c¬

Expanded text:
 qui datus est nobis? Qui cum sit inaccessibilis natura, receptibilis tamen propter bonitatem suam nobis est, complens virtute omnia; sed qui solis participetur justis. Simplex substantia, opulens virtutibus, unicuique praesens, dividens de suo singulis, et ubique totus. sanctus, qui discipulorum sensus separatorum infudit, quem nihil potest fallere. Angeli ad paucos quod infunditur simul pluribus, nec videtursit unus, datur pluribus. Alia quoque auctoritate hoc idem astruitur, scilicet quod Sp
Abbreviated transcription (Latin):
mortuum corpus habebat: illa ũba ex
tali intellectu accipi possunt. Ds̃ . mͦ irati lo¬
quens: de homine suꝑbo ait. Nidete ne for¬
te mittat manum suam. & cetera: idest caue¬
te uos angłi ne comedat de ligno uite. quo
incdignus est.De quo si pstitisset comederet.
&e uiueret mneternum. S modo ꝓpter mno¬
bedientiam indignus est comedere. Et sic̃
ũbo dixit: ita oꝑe exhibuit. Emisit enĩeũ
d̾s de paradiso uoluptatis in locum sibi con-¬
gruum:. sicut plerumq malus cum int̾ bo¬
nos uiuere ceꝑit sunmelius mutari noluertt
De bonorum cõgregatione pellitur ponde
praue consuetudinis pressue
De flammeo
gladio ante paradisum posito. Cap̃. clxxxi.

Expanded text:
mortuum corpus habebat, illa verba ex tali intellectu accipi possunt: Deus modo irati loquens, de homine superbo ait: Videte ne forte mittat manum suam, etc., id est: Cavete vos, angeli, ne comedat de ligno vitae, quo indignus est; de quo, si perstitisset, comederet, t viveret in aeternum, sed modo propter inobedientiam indignus est comedere. Et sicut verbo dixit, ita opere exhibuit. Emisit enim eum Deus de paradiso voluptatis in locum sibi congruum; sicut plerumque malus cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione pellitur, pondere pravae consuetudinis pressus. 5. De flammeo gladio ante paradisum posito. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
ox quisita in õs uoluntates el: et tamsapien¬
ter exquisita. ut cum angłica &e humana
creatura peccasset. idest non quod ille. sed
quod uoluit ipsa fecisset: etiam ꝑ eand̾e cre¬
ature uoluntatem qua factũ ẽ. quod creator
ñ uoluit impleret ipse qd̾ uoluit bene uten̾
&e mals tamquam summe bonus. ad eorum
damnationem qͦs iuste preparauit ad pe-¬
nam. & ad eorum salutem qͦs benigne p̃desti-¬
nauit ad głam. Ouantum enim ad ipsos at¬
tinet: qd̾ d̾s noluit fecerunt. Quantum uero
ad ommipotentiam drnullo mͦ id facẽ ualu¬
erunt: hoc quippe ipso qd̾ contra eiꝰ uolunta
tem fecerunt: de ipsis facta ẽ uoluntas eꝰ.
in om̃s uoluntates eiꝰ ut miro & ineffabili
modo non fiat p̃ter eius uoluntatẽ quod etiã
fit contra eius uoluntatem: qr ñ fieret. si ñ si¬
neret: nec utiq nolens sinit. s uolens: nec sine¬
facẽ bene. His u̾bis euident̃ monstratur quod
uoluntas dĩ ȩcna semꝑ impletur de homine:

Expanded text:
exquisita in omnes voluntates ejus . Et tamenexquisita in omnes voluntates ejus . Et tamenter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem qua factum est quod Creator non voluit, implerot ipse quod voluit; bene utens etiam malis tanquam summe bonus ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra voluntatem Dei fecerunt, de ipsis facta est voluntas ejus. in omnes voluntates ejus, ut miro modo non fiat praeter ejus voluntatem quod etiam fit contra ejus voluntatem, quia non fieret si non sineret; nec utique nolens sinit, sed volens; nec sinefacere bonum bene. His verbis evidenter monstratur quod voluntas Dei aeterna semper impletur de homine,
Abbreviated transcription (Latin):
oluntas quippe di semꝑ efficar ẽ: ut fi¬
at omne quod uelit. & nicħ fiat qd̃ nolit
Que de homine semꝑ impletur: quocumꝙ se
ũtat. Nichil enim ut ait aucꝰ. inlibero arbitrio
constitutum suꝑat uoluntatẽd̾i: & si faciat
contra uoluntatem eiꝰ tam̃ contra uolunta¬
tem eius que ipse est. nicbil putandum est
ita fieri. tamquam uelit fieri et nonfiat uł
nolit fieri & fiat. Iila enim uoluntas ut ait
ausꝰ. in encheridion semꝑ impletur aut de
nobis. aut a nobis: de nobis impletur. s tam̃
ñ implemus eam: quando peccamus. Anob̾
impletur: qndo bonum facimus. Iõo enim
facimus: quia scimus placere d̾o. Ita de hoĩe
sacit bomo de quo ñ oꝑetur ds. qd uult
Son enim uult ds: ut peccet homo qui libet.
Si autem peccaũt. penttenti uult parcere at
uiuat in peccatis ũ pseuerantem punireut
iusticie potentiam contumax ñ euadat: sic̃
auos adet̃no p̃patauit ad penam. alios p̃pa¬
rauit adglam. Et hecsunt magna opa mi

Expanded text:
oluntas quippe Dei semper efficax est, ut fiat omne quod velit, et nihil fiat quod nolit; quae de homine semper impletur, quocumque se vertat. Nihil enim, ut ait Aug., in libero arbitrio constitutum superat voluntatem Dei: etsi faciat contra ejus voluntatem, tamen contra ejus voluntatem, quae ipse est, nihil putandum est ita fieri tanquam velit fieri et non fiat, vel nolit fieri et fiat. Illa enim voluntas, ut ait Augustinus, in Ench., semper impletur, aut de nobis aut a nobis. De nobis impletur; sed tamen non implemus eam quando peccamus. A nobis impletur, quando bonum facimus; ideo enim facimus, quia scimus placere Deo. Ita et de homfacit homo de quo Deus non operetur quod vult. Non enim vult Deus ut peccet homo quilibet. Si autem peccaverit, poenitenti vult parcere ut vivat, in peccatis vero perseverantem punire, ut justitiae potentiam contumax non evadat. Sicut alios ab aeterno praeparavit ad poenam, ita alios praeparavit ad gloriam; et haec sunt magna opera Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicit misit me dñs et sp̃c eius: nisi qui ue¬
nit a patre ut saluos faceret peccatores.
ias ait. Puer natus est nobis. et filiꝰ datꝰ
Sp̃c dñi suꝑ me. ꝓpt̾ quod unxit me euan¬
głizare pauꝑib misit me p̃dicare capti¬
uis remissionem et cet̃a. Qd̃ cum de libro
de se dictum esse signaret. Bene autẽ dix̃
suꝑ me. quia quasi filius hominis et unctꝰ
est: et missus ad p̃dicandum. Nam scd̃m
missum et datum nobis: non tantum a pa-¬
tre s etiam asp̃uscõ. Q¬

Expanded text:
qui dicit, misit me Dominus et Spiritus ejus, nisi qui venit a Patre, ut salvos faceret peccatores? ias dicit c. 9: Puer natus est nobis, et Filius datus super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me, praedicare captivis remissionem, etc. Quod cum de libro de se dictum esse signaret. Bene autem dixit, super me, quia quasi filius hominis et unctus est, et missus ad praedicandum. Nam secundmissum et datum nobis, non tantum a Patre, sed etiam a Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ caput mulieris. S hoc melt intelligi¬
t᷑ intali casu ubi uir concedȩt mulieri uo¬
uere continentiã. & ante uotum ꝓhibet ĩplẽ.
Siuͦ habitũ mutaũit. ñ pot̾ reuocare scđ̃m¬

Expanded text:
qui est caput mulieris. Sed melius intelligiqui est caput mulieris. Sed melius intelligitur in tali casu, ubi vir concedit mulieri vovere continentiam, et ante votum prohibet implere. Si vero habitum mutaverit, n