comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& tibiȩ disciplina habebit doctrinã
atq institutiones suas. & tempus
ad hoc dĩcendi dabit᷑. & labor ac stu¬
dium adhibebit᷑. & mercedes doctorib
prestabunt᷑. interdum etiam sicubi
quis ꝑitior magister audit᷑. obhoc
ꝑegrinatio quoq longa suscipit᷑. &
qͥcquid illud ẽ quod ad elinatam
ꝑtineat eruditionem etiam si sit
sumptuosum tolerat᷑ & gerit᷑: sapien¬
tiam uͦ quȩ omnium & princeps ẽ & is¬
uentrix. & insemet ipsa habet omĩa
uocari magis quam cȩteris quibus
humanum sermonem uti fas ẽ appel¬
latiomibus gaudet. ita & leue &rita nul¬
lius momenti estimabimus. ut putemꝰ
uoluisse quempiam tantum. & statu
ẽẽ sapientemc Nonne hoc ultimum ẽ
& desꝑabilis imꝑitiȩ: Si gͦ eis talia uel
his similia aut etiam ualidiora pro¬
ponamus apud illos. suꝑ sara semi¬
namus. & narramus fabulas aurib
surdis: ita ut ne in hoc quidem sint
sapientes. ut salt commoniti ag¬

Expanded text:
et tibiae disciplina habebit doctri- nam et tibiae disciplina habebit doctri- nam atque institutiones suas et tempus ad hoc discendi dabitur et labor ac studium adhibebitur et mercedes doctori­ bus praestabuntur, interdum etiam, sicubi quis peritior magister auditur, ob hoc peregrinatio quoque longa suscipitur, et quid- quid illud est quod ad elimatam pertineat eruditionem, etiamsi sit sumptuosum, toleratur et geritur, sapientiam uero, quae omnium et princeps est et inuentrix et in semet ipsa habet omnia uocari magis quam ceteris quibus humanum sermonem uti fas est appella- tionibus gaudet, ita leue et ita nullius momenti existimabimus, ut putemus uoluisse quempiam tantum et statim esse sapien- tem? nonne hoc ultimae est et desperabilis inperitiae? si ergo eis talia uel his similia aut etiam ualidiora proponamus, apud illos super saxa seminamus et narramus fabulas auribus surdis, ita ut ne in hoc quidem sint sapientes, ut saltim commoniti ag
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdam uideri & somnia: insuꝑ
indignamur nͥ uehement᷑ & fauo¬
rabilit collaud.emur. Et hȩc benig
nores ac simpliciores quiq nr̃oꝵ.
Nerum spũales isti fastidiosi. iudican
centes. si ita libuerit abscedunt. etiã
communionem nr̃am uelut impiã
recusantes. Quod si aliquem eorum
lenoribus monitis adire uelimus
& assertione rationabili conuenire
dicentes. queso te õuirorũ optime
respondeas mͥ. artem aliquam uel
disciplinã ducis ẽẽ tibia canere uel
citharam ferire: sine dubio discipli¬
nam ẽẽ fatebit᷑. Quid deinde de sapi¬
ente sentis atq ipsa sapientia. idẽ
dediuinarum humanarumq disci¬
plina & scientia: Concedet etiam
hoc. Et quide Meliores ẽẽ illas artes
quam sapientiam dicimꝰ. an multo
his omnib prestare sapientiam: Scio
quod etiam hoc concedunt: & huc¬
usq fidem in responsionum uerita¬
te seruabunt. Quid gͦ : Cytharȩ qͥdẽ

Expanded text:
quaedam uideri et somnia —, insuper quaedam uideri et somnia —, insuper etindignamur, nisi uehementer et fauorabiliter conlaudemur? et haec beni- gniores ac simpliciores quique nostrorum; uerum spiritales isti fastidiosi iudicantcentes, si ita libuerit, abscedunt etiam commu­ nionem nostram uelut inpiam recusantes. 50. Quodsi aliquem eorum lenioribus monitis adire uelimus et adsertione rationabili conuenire dicentes: \'quaeso te, o uirorum optime, respondeas mihi: artem aliquam uel disci­ plinam ducis esse tibia canere uel citharam ferire?\', sine dubio disciplinam esse fatebitur. \'quid deinde de sapiente sentis atque ipsa sapientia, id est de diuinarum humanarum­ que rerum disciplina et scientia?\' concedent etiam hoc. \'et quid? meliores esse illas artes quam sapientiam ducimus, an multo his omnibus praestare sapientiam?\' scio quod etiam hoc con­ cedent; et hucusque fidem in responsionum ueritate seruabunt. quid ergo? citharae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
uel omniũ nomina saltam ipsa cognos¬
cant. antequã nouȩ uel ueteris scͥptu
rȩ auctores discant uel stilum cognos¬
cant. nam illud non dico anteꝗͣ. bosor
abluant & anime uicia deponant᷑. sic¬
ubi forte duos uel tres sermones exan¬
tiquis tractatoribus didicerint & hoc
fortasse ex auditu magis quam exlectio¬
ne. aut si paucos ex dauid sparsim didi¬
cerimꝰ psalmos acdeinde ueste rustitio¬
ri acbene composita utam᷑. uel si etiã
usq ad zonam & cingulum philosopha
ostentemꝰ speciem nobis pietatis & faci¬
em huuis modi adinuentionibus colo¬
rantes: continuo iam admirationi ẽẽ
uolumꝰ & laudi. pre ẽẽ iam populis
cogitamus. samuel aliqui nobis uide¬
mur ab ipsis cunabulis consecrati.
ipsos ordinamꝰ. & uelut celestes qͥd̃a
incedimꝰ. querentes ab hominibus uo¬
cari rabbi. dicentes.nusquam ꝓrsus
suscipienda ẽ littera. s omnia sp̃ualit̃
incelligenda. alioqͥn deliramenta

Expanded text:
uoluminum nomina saltim ipsa cognosuoluminum nomina saltim ipsa cognoscant, antequam nouae uel ueteris scripturae uel auctores discant uel stilum cognoscant — nam illud non dico, antequam bosor abluant et animae uitia deponant —, sicubi forte duos uel tres sermones ex antiquis tractatoribus didicerint et hoc fortasse ex auditu magis quam ex lectione, aut si paucos ex Dauid sparsim didicerimus psalmos ac deinde ueste fusciori ac bene conposita utamur, uel si etiam usque ad zonae cingulum philosophiam ostentemus speciem nobis pietatis et faciem huiuscemodi adinuentionibus colorantes, continuo iam admirationi esse uolumus et laudi, praeesse iam populis cogitamus, Samuhel aliqui nobis uidemur ab ipsis incunabulis consecrati, ipsos ordinamus et uelut caelestes quidam incedimus quaerentes ab hominibus uocari rabbi dicentes: nusquam prorsus susci­ pienda est littera, sed omnia spiritaliter intellegenda\' — alioquin deliramenta
Abbreviated transcription (Latin):
mento littere preciosa intrinsecꝰ con-¬
tegunt sacramenta. nullum ante ui¬
cesimũ & quintũ annum discere uel
etiã scire ꝑmittit᷑. quo scilicet sit hoc
uelut munus quoddam ꝓpositum
exercitio uirtutis his inquib ad il¬
lud & ȩtatis uita ꝓbabilis. & ornatꝰ
morũ & intelligentie capacitas ap-¬
parebit: qui utiq iam ualeant bene
& confident᷑ ascendere ab inferiorib
erit differentia. nulla discretio: nec
inter tribum & tribum fiet ulla di¬
uisio: Nec illi ultra iordanem. nec isti
intra iordanem hereditatem sor¬
te suscipient: Hullus popłis nr̃is
finalis terminus dabit᷑. nulla uiuen¬
di regula figet᷑. s ita inconfusione
habebunt᷑ omĩa. & ita unus quis q
quod ui¬
debit᷑ rectum in oculis
suis faciet.
ut plurimi ex nobis
utine dicam
omnes. ante pene ꝗͣ
pͥmos infantiȩ deponant pilos dum
ad huc puerile balbutiunt uix dum
dnĩcas ingressi aulas. ante quã sacrorũ

Expanded text:
mento litterae pretiosa intrin- secus conmento litterae pretiosa intrin- secus contegunt sacramenta, nulli ante uicesimum et quintum annum discere uel etiam scire committitur, quo scilicet sit hoc uelut munus quoddam propositum exercitio uirtutis his, in quibus ad illud aetatis et uita probabilis et ornatus morum et intellegentiae capacitas apparebit; qui utique iam ualeant bene et confidenter ascendere ab inferioribuserit differentia, nulla discretio? nec inter tribum et tribum fiet ulla diuisio? nec illi ultra Iordanem et isti intra Iordanem hereditatem sorte suscipient? nullus populis nostris finalis terminus dabitur? nulla uiuendi regula figetur, sed ita in confuso habebuntur omnia et ita unusquisque quod uidebitur rectum in oculis suis faciet, ut plurimi ex nobis, uti ne dicam omnes, ante paene quam primos infantiae deponant pilos, dum adhuc puerile balbutiunt uixdum dominicas ingressi aulas, antequam sacrorum
Abbreviated transcription (Latin):
sufficere potest. Uocere uͦ alios affecta¬
re & qui non sufficient᷑ in structu̾ ẽ.
res mͥ uidet᷑ antiqͥ ꝓ uerbii. indolio
discere artem figuli hoc ẽ in ꝑiculo
animarum dotrinam discere pieta¬
tis: quiq aut satis stulti mͥ uident᷑.
aut temerarii. Stulti. ꝓ eo si intantũ
bruti sunt. ut iꝑitos se eẽ non intel¬
ligant: temerarii. si non intelligunt
quidem.audent tamen adire ne¬
gocium. Hebreorum semores tradt̃
quod fuerit talis quedam apud eos
antiquitꝰ laudabilis obseruantia. ut
non omni ȩtati omnis scriptura uel
legenda uel discenda committeret᷑.
ꝓ eo quod non expediret om̃s omĩa
cito discere. quia nec caꝑe possunt
om̃s omĩa. & iccirco ledi eos potius ꝗͣ.
iuuari. si nondum capaces ea quȩ s
pro fundiora cognouerint:s cȩt̃a qͥdẽ
omĩa quorum etiã hystorica narratio
imꝓbabilis non ẽ. apuero statim dis¬
cunt: eas uͦ scripturas quȩ uili indu¬

Expanded text:
sufficere potest, docere uero alios affectasufficere potest, docere uero alios affectare eum, qui non sufficienter instructus est, res mihi uidetur antiqui prouer­ bii in dolio discere artem figuli\', hoc est in periculo animarum doctrinam discere pietatis. quique aut satis stulti mihi uidentur aut temerarii: stulti pro eo, si in tantum bruti sunt ut inperitos se esse non sentiant, temerarii, si intellegunt quidem, audent tamen adire negotium. 48. Hebraeorum seniores tradunt quod fuerit talis quaedam apud eos antiquitus laudabilis obseruatio, ut non omni aetati omnis scriptura uel legenda uel discenda committeretur pro eo quod non expediret omnes omnia cito discere, quia nec capere possunt omnes omnia, et idcirco laedi eos potius quam iuuari, si nondum capaces ea quae sunt profundiora cognouerint. sed cetera quidem omnia, quorum etiam historica narratio inprobabilis non est, a puero statim discunt, eas uero scripturas, quae uili indu
Abbreviated transcription (Latin):
nalis lucri ex hoc nobis aliquid nun¬
dinari uideam᷑. cum ita singulis lo¬
quimͦ ut ipsi delectant᷑ audire. &
simꝰ uelut uentriloqͥ quidam. idẽ.
de uentre & ꝓuentre loquentes. &
placere diuitibus & potentibus uidea¬
mͦ. quos magis ledimꝰ immo quos ꝑ¬
dimus: & quorum sanguinem in no
centem effundimꝰ. id ẽ animarum sum¬
plicium uitam in int̾itum damꝰ: quȩ
utiq de nr̃is manibus exquirent᷑. Pro
his gͦ omnibus considerabam multo
ẽẽ melius ꝑitiorib aliis cedere regen¬
di habenas. quam currus p̾cipites
re aurem ad obedientie auditum. ꝗͣ
linguam imꝑitam mouere. Hȩc ego¬
met mecum disserens. & consiliario
usus memet ipso non malo ut opinor.
sin minus. certe uel sedulo:dicta facta¬
q quȩ ad pietatem ꝑtinent. discere
potius ignorans malui quã docere.
Optabile namq ẽ mͥ & percarũ usq
ad ultimã discere senectutem: qm̃i
quidem nulla ȩtas ad ꝑdiscendum

Expanded text:
nalis lucri ex hoc nobis aliquid nunnalis lucri ex hoc nobis aliquid nundinari uideamur, cum ita singulis loquimur, ut ipsi delectantur audire, et sumus uelut uentriloqui quidam, id est de uentre et pro uentre loquentes et placere potentibus et diuitibus uideamur, quos magis laedimus, immo quos perdimus et quorum sanguinem inno­ centem effundimus, id est animarum simplicium uitam in interitum damus, quae utique de nostris manibus exquirentur. 47. Pro his ergo omnibus considerabam multo esse melius peritioribus aliis cedere regendi habenas quam currus praeci­ pire aurem ad oboedientiae auditum quam linguam inperitam mouere. haec egomet mecum disserens et consiliario usus memet ipso non malo, ut opinor, sin minus, certe uel sedulo, dicta factaque quae ad pietatem pertinent discere potius ignorans malui quam docere. optabile namque est et mihi percarum usque ad ulti­ mam discere senectutem, quoniam quidem nulla aetas ad perdi­ scendum
Abbreviated transcription (Latin):
oppressi & degrauati.
dum mers
non sufficit ingesta
sicut ne in paruulis
quidem cor¬
poralis mat̾ia decoquere ualet maio¬
res uiribus cibos. s etiam priorum iac¬
turam ac decrimenta ꝑsentient. Alii
uͦ sunt qui sapientia indigent que ꝓ¬
fert᷑ & predicat᷑ inter ꝑfectos. & cibis
ercitatos habent sensus ad discretionẽ
boni uel mali. ueritatis atq menda¬
tii: quos utiq neq lacte potari. neq
holeribus pasci id ẽ infirmo ac fra¬
gili cõuenit cibo: alioquin nequaꝗͣ
roborabunt᷑ infortitudine xp̃i: neq
crescent laudabili incremento quo
oportet omnem ꝑfectum in ipso cres¬
cere inuirum ꝑfectum. in mensurã
ȩtatis plenitu. dinis xp̃i. Et ad hec
quis idoneus: Non eñi debemus ẽẽ
sicut plurimi adulterantes uerbũ
dei. & miscentes aquam uino. id ẽ le¬
tificanti corhominis uerbo sermo¬
nem uilem admiscere ꝑterram re-¬
pentem. qui uel iocum moueat uel
temporale aliquid narret: ita ut can¬

Expanded text:
oppressi et degrauati, oppressi et degrauati, dum mens non sufficit ingesta sicut ne in paruulis quidem corporalis materia decoquere ualet maiores uiribus cibos —, etiam priorum iacturam ac detrimenta persentient. alii uero sunt qui sapien- tia indigent, quae profertur et praedicatur inter perfectos, et cibis er­ citatos habent sensus ad discretionem boni uel mali, ueritatis atque mendacii. quos utique neque lacte potari neque holeribus pasci, id est infirmo ac fragili conuenit cibo; alio­ quin nequaquam roborabuntur in fortitudine Christi neque crescent laudabili incremento, quo oportet omnem perfectum in ipso crescere in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. 46. Et ad haec quis idoneus? non enim debemus esse sicut plurimi adulterantes uerbum dei et miscentes aquam nino, id est laetificanti cor hominis uerbo sermonem uilem admiscere et per terram repentem, qui uel iocum moueat uel temporale aliquid narret, ita ut car
Abbreviated transcription (Latin):
commodabit: Nonne necesse erit eum
cum sit apud semet ipsum simplex &
constans tam fieri uarium. atq indiuer¬
sa mutabilem quam poscit ipsa diuer¬
sitas bestiarum: ut unum quodq ani¬
mal pro naturȩ & ingenii sui oportum¬
tate curet᷑. quo possit totius bestiȩ corpꝰ
ex tanta diuersitate compositum. recte
inter se inuicem bestiolis moderatis in
pace & cranqͥllitate ꝑsistere: Ita ex mul¬
tis & diuersis & moribus & linguis & in¬
stitutionibus uelut unum animal cõ¬
positum sibiq dissimile. commune
hoc corpus eccłiȩ qui instituendum
suscepit & regendum.cum e̾ẽ debeat
ipse apud se immobilis semꝑ & idẽ.
necẽe habet tamen singłorum se &
moribus & institutionibus conforma¬
re. ac sermonem suum aptare singu
indigent hi uidelicet quibus prima
adhuc religionis rudimenta tradius¬
tur & cum i sint paruuli infide.
uirilis adhuc ut ita dixerim cibi ui¬
gorem ferre non possunt. Quem utiq
contra uires siquis ingerat. Fortassis

Expanded text:
commodabit? nonne necesse erit eum, commodabit? nonne necesse erit eum, cum sit apud semet ipsum simplex et constans, tam fieri uarium et tam in diuersa mutabilem quam poscit ipsa diuersitas bestiarum, ut unumquodque animal pro naturae et ingenii sui oportunitate curetur, quo possit totius bestiae corpus ex tanta diuersitate conpositum recte inter se inuicem bestiolis moderatis in pace ac tranquillitate persistere? ita ex multis ac diuersis et moribus et linguis et institutionibus uelut unum animal conpositum sibique dissimile commune hoc corpus ecclesiae qui instituendum suscepit ac regendum, cum esse debeat ipse apud se semper inmobilis et idem, necesse- habet tamen singulorum se et moribus et institutionibus conformare ac sermonem suum aptare singulindigent, hi uidelicet quibus prima adhuc religionis rudimenta traduntur, et cum sint paruuli in fide, uirilis adhuc, ut ita dixerim, cibi uigorem ferre non possunt; quem utique contra uires si quis ingeratr fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
committit᷑: ex quibnos quã plurima
nunc breuitatis studio p̾t̾mittimus.
Sicut eñi uerbi gr̃a si fieri posset ut
ex multis animalibus & bestiolis gen̾e
acspecie diuersis. magnis & exigu¬
is. ferocioribus & mitibus. asꝑioribus
ac lenioribus. unum aliquod animal
uel bestia una constaret: hȩc utiq ad
mitigandum si cui crederet᷑. quantum
ei immineret oꝑis uel laboris.quan¬
tũ eiꝰ requiret᷑ industrie. ut unicuiq
bestiarum uel animalium ꝓut mos
exigit singulorum. uel ꝓut natura
poscit occurreret: Qm̃qͥdem neq ead
uox apta ẽ omnib. neq eisdem ut ita
dicam sibilis agunt᷑. s nec cibus quid̃e
cunctis unus atq idem ẽ. nec pal¬
pandi aut fouendi mos.ẽ. unus bestis.
ita ut interdum isdem ipsis quibus mi¬
tigant᷑ aliȩ. ad furorem aliȩ suscitent᷑.
Quibus gͦ se modis singulis qui ꝙͦ bes¬
biȩ huiꝰ ille eruditor aptabit: Quomͦ se
ad unius cuiꝰq naturam atq ingeniun

Expanded text:
committitur. ex quibus nos quam plurima committitur. ex quibus nos quam plurima nunc breuitatis studio praetermittimus. 44. Sicut enim uerbi gratia, si fieri posset ut ex multis animalibus ac bestiolis genere ac specie diuersis, magnis et exiguis, ferocioribus et mitioribus, asperioribus et lenioribus, unum aliquod animal uel bestia una constaret, haec utique ad mitigandum si cui crederetur, quantum ei inmineret operis ac laboris, quantum eius requireretur industriae, ut unicuique bestiarum uel animalium, prout mos exigit singulorum uel prout natura poscit, occurreret! quoniam quidem neque eadem uox apta est omnibus neque eisdem, ut ita dicam, sibilis aguntur. sed ne cibus quidem cunctis unus atque idem est nec palpandi ac fouendi mos unus est bestiis, ita ut interdum hisdem ipsis quibus mitigantur aliae ad furorem aliae susci­ tentur. quibus ergo se modis singulis quibusque bestiae huius ille eruditor aptabit? quomodo se ad uniuscuiusque naturam atque ingenium
Abbreviated transcription (Latin):
sunt suꝑ ducere: idẽ supra malam doc¬
trinam & ꝑuersa dogmata. uerbum
fidei & ueritatis ingerere. cum pͥmis
postrema confundere. Nam uiam qͥ¬
dem incedere attritam & leuigatam
assiduitate cõmeantium p̾stat: quan
inusitatam & rudem. & nullis antea
uestigiis conculcatam. Campum qͦq
serere exercitio aratri frequentis edo¬
mitum. melius ẽ quam illum qui ig¬
narus ẽ sulci. & uomeris nescius. Ani¬
mam uͦ illam melius excolam. quȩ nul¬
lo adhuc maligni cultoris aratro teme¬
rata ẽ: nec p̾uentione pessimi seminis
occupata. Alioqͥn duplicabit᷑ nobis la¬
bor. dum necesse ẽ conceptas pͥus mali¬
ciȩ formas corde destruere.tum deinde
bonitatis imaginem uirtutum cȩxis ua¬
riantibus reformare: ut quam mul¬
tȩ fuerant ac diuersȩ in anima speci-¬
es de prauationis. tam multȩ sint &
restitutionis. Quorum omnium scien¬
tia acdisciplina iugere debet apud eũ
cui animarum instituendarum cura

Expanded text:
sunt superducere, id est supra malam docsunt superducere, id est supra malam doctrinam et peruersa dogmata uerbum fidei ac ueritatis ingerere et cum primis postrema confundere. nam uiam quidem incedere adtritam et leuigatam adsiduitate commeantium praestat quam inusitatam et rudem et nullis antea uestigiis proculcatam, campum quo­ que serere exercitio aratri frequentis edomitum melius est quam illum qui ignarus est sulci et uomeris nescius; animam uero illam melius excolam, quae nullo adhuc maligni cultoris aratro temerata est nec praeuentione pessimi seminis occupata. alioquin duplicabitur nobis labor, dum necesse est prius conceptas malitiae formas corde detrudere, tum deinde bonita­ tis imaginem uirtutum ceris uariantibus reformare, ut, quam multae ac diuersae fuerant in anima species deprauationis, tam multae sint et restitutionis. quorum omnium scientia ac disciplina uigere debet apud eum, cui animarum instituen- darum cura
Abbreviated transcription (Latin):
iudicare seputant posse de his quȩ
se fatent᷑ ignorare. Tum deinde exue¬
ri similibus frequent᷑ in hoc. mͦ in illud
uersi atq mutati. &omni uerbo
nunc ac qui escentes. p aulapꝰ it̾um reluc̃¬
tantes: simul & magistros & stuclia ꝑ¬
mutant. & uelut puluis uento agitatꝰ.
facile transferunt᷑: ad ultimũ uͦ stulticiȩ
suȩ ꝓferunt fructum. Nam uelut fati¬
gati audiendo diuersos. & uicti tedio.
simul omnia respuunt. & uelut uacui
& inanes ex omnib que crediderunt
facti. continuo etiam contemr nere c
irridere nos incipiunt. uelut nichil ra¬
tionabile in fide nr̃a habentes: & pati¬
untur quod accidere solet his qui ocu¬
los dolent. & solis lumen accusant.
uel qui aures. & uoces hominum minꝰ
ẽẽ sonoras querunt᷑. Proptea gͦ multo¬
magii utilius ẽ anime simplicit᷑ & pu¬
re ueritatis elementa susciꝑe. & uelut
cȩris ea nondum kargratis inscribere.
quam suꝑ illa quȩ ante mala scripta

Expanded text:
iudicare se putant posse de his quae iudicare se putant posse de his quae se fatentur ignorare. tum deinde ex ueri similibus frequenter modo in hoc, modo in illud uersi atque mutati et omni uerbo nunc adquiescentes, paulo post iterum reluctantes simul et magistros et studia permu- tant et uelut puluis uento agitatus facile transferuntur. ad ultimum uero stultitiae suae proferunt fructum; nam uelut fatigati audiendo diuersos et uicti taedio simul omnia re­ spuunt et uelut uacui et inanes ex omnibus quae crediderunt facti continuo etiam contemnere et inridere nos incipiunt uelut nihil rationabile in fide nostra habentes et patiuntur quod accidere solet his qui oculos dolent et solis lumen accusant uel qui aures, et uoces hominum minus esse sono­ ras queruntur. 43. Propterea ergo multo utilius est animae simpliciter et pure ueritatis elementa suscipere et uelut ceris ea nondum charaxatis inscribere quam super illa quae ante male scripta
Abbreviated transcription (Latin):
tatis accendit. De illis uͦ quid dicamus.
qui dum iactantiȩ głam quer̃t & pẽẽ
populis delectant᷑. iniquitatem in excel¬
so locunt᷑: Qui uelut iamnes & mani
bres non tam mossi quã ueritati resis¬
tunt: & aduersum sanam doctrinam
commouent arma uerborum. Terciũ
quoq genus ẽ exĩꝑitia contra dicentiũ.
quam utiq imꝑitiã consequent᷑ inso¬
lentia comitat᷑: & omni uerbo nsi quod
forte ipsi protuleriit. hostilit̾ & inso¬
lent᷑ occurrunt: aquibus scd̃m dñi dic̃¬
tum porcorum more ueritatis marga¬
ritȩ pedibus conculcant᷑. Alii quoq
sunt. qui nullam quidem ex ꝓpͥo sen¬
su opinionem deferunt. neq aliquã
formam de fide dei obainent uel bo¬
nam uel malam: s omnibus setra-¬
dunt magistris. atq omnem suscipi¬
unt sermonem. ueluon quod melius
ẽ & rectius ex omnibus electuri:. igno-¬
rantes quia non bonos deueritate iu¬
dices elegerunt semet ipsos:uidelic&¬

Expanded text:
tatis accendit. 41. De illis uero quid dicamus tatis accendit. 41. De illis uero quid dicamus qui, dum iactantiae gloriam quaerunt et praeesse populis delectantur, iniquitatem in ex- celsum loquuntur, qui uelut Iannes quidam et Mambres non tam Moysi quam ueritati resistunt et aduersum sanam doctri- nam commouent arma uerborum? tertium quoque genus est ex inperitia contra dicentium, quam utique inperitiam conse­ quenter insolentia comitatur; et omni uerbo, nisi si quod forte ipsi protulerint, hostiliter et insolenter occurrunt. a quibus secundum domini dictum porcorum more ueritatis margaritae pedibus conculcantur. 42. Alii quoque sunt qui nullam quidem ex proprio sensu opinionem deferunt neque aliquam formam de fide dei obtinent uel bonam uel malam, sed omnibus se tradunt magistris atque omnem suscipiunt sermonem uelut quod melius est et rectius ex omnibus electuri, ignorantes quia non bonos de ueritate iudices elegerunt, semet ipsos uidelice
Abbreviated transcription (Latin):
omnia non docentis ratione s ꝓpͥis sen¬
sibus. non his quos ineccłia audiunt.
s quos de domo secum deferunt: con¬
seruantes dogmata non quȩ rationabi¬
liter didicerunt s q̃ ex consuetudine nõ
probabili tenuer. Et hoc dico adhuc
non ualde malorum hominũ uiciũ: qͥ
licet regulã non teneant ueritatis. tam̃
religiose hȩc pati uident᷑. & habent re¬
lum dĩ s ñ scd̾m scientiã. E id̾̃o fortasse
uidebunt᷑ ñ debere uehem̃tiꝰ cõd̾e na¬
ri. ut pote nec multis uapulaturi tãꝙͣ
ignorantes dñi uoluntatem & ie cireo non
facientes eam: aut qui fortasse corrigi ali¬
quando potuerint & emendari. qm̃ religi¬
osa mens quam cito offendit᷑. tam ꝓmp¬
te & facile curat᷑. Si quis forte ei sermo ap¬
te & conuenient adhibitꝰ cor pulsaue¬
rit: continuo sicut ignifer lapis pulsa¬
tus. asimili ex ea quȩ sibi naturalit᷑ inẽ
lucis scintilla. lampades confestĩ ueri¬

Expanded text:
omnia non docentis ratione sed propriis senomnia non docentis ratione sed propriis sensibus, non his quos in ecclesia audiunt sed quos de domo secum deferunt conseruantes dogmata non quae rationabiliter didicerunt sed quae ex consuetudine non probabili tenuerunt. et hoc dico adhuc non ualde malorum hominum uitium, qui, licet regulam non teneant ueritatis, tamen religiose haec pati uidentur et habere zelum dei sed non secundum scientiam et ideo fortassis uidebuntur non debere uehementius condemnari utpote nec multa uapulaturi tamquam ignorantes domini uoluntatem et idcirco non facien­ tes eam, aut qui fortassis etiam corrigi aliquando poterunt et emendari, quoniam religiosa mens quam cito offenditur tam prompte et facile curatur. si quis forte eis sermo apte et conpetenter adhibitus cor pulsauerit, continuo sicut ignifer lapis pulsatus a simili ex ea quae sibi naturaliter inest lucis scintilla lampadas confestim ueri
Abbreviated transcription (Latin):
uelut plectrum singulis admouere.
ut nusquam sonus offendat auditũ.
Griplici namq modo in ȩcdĩa dicentiỹ
ꝑiculum pendet ex sensu. ex uerbo. ex
auditu: ut ꝑ facile eueniat in uno saltło
aliquo si non inomnibus labi. Aut eñi
minus illuminatus ẽ sensus. aut ad ex¬
plauandũ de fuit sermo sufficiens. aut
bene ꝓlata crassior non recepit auditus:
& ex uno quolibet horum casu. fit inom¬
nibus ꝑiculum ueritatis. Et quidem
ialiis quibusq studiis & doctrinis fa¬
cile uel ꝓfert᷑ sermo uel recipit᷑. in his
uͦ nr̃is scolis ipsa auditorum expectatio
dicturo ꝑiculum generat. Tanquam
enim dedeo audituri. & de summa om
uium spe ac salute suscepturi uerbum.
quanto callidiores erga fidem fuerint.
tanto attentiores & scrupulosiores erga
audiendum fient: ita ut sicubi aliquid̃
sermo dicentis sonuerit. non tituba¬
tionem lingue putent. s: ꝑditionem fid̾i
pietatemq condemnent: & iudicant

Expanded text:
uelut plectrum singulis admouere, uelut plectrum singulis admouere, ut nusquam sonus offendat auditum. triplici namque ex modo in ecclesia dicentium periculum pendet, ex sensu ex uerbo ex auditu, ut perfacile eueniat in uno saltim aliquo, si non in omnibus labi. aut enim minus inluminatus est sensus aut ad explanandum defuit sermo sufnciens aut bene prolata crassior non recepit auditus; et ex uno quolibet horum casu fit in omnibus periculum ueritatis. et quidem in aliis quibusque studiis et doctrinis facile uel profertur sermo uel recipitur, in his uero nostris scholis ipsa auditorum expectatio dicturo periculum generat. 40. Tamquam enim de deo audituri et de summa om­ nium spe ac salute suscepturi uerbum quanto calidiores erga fidem fuerint, tanto adtentiores et scrupulosiores erga audiendum fient, ita ut, sicubi aliquid secus dicentis sermo sonuerit, non titubationem linguae putent, sed proditionem fidei pietatisque condemnent. et iudicant
Abbreviated transcription (Latin):
go enm pat᷑ ẽ non exigui alicuiꝰ & indig¬
ni.s deitatis & bonitatis origo ẽ: quȩ
in filio & sp̃u sc̃o incelligit᷑ & sentit᷑. in
illo uelut filio & uerbo: in hoc uelut
sp̃u ab ipso ꝓcedente. Et ita necessa¬
rium ẽ ut & unum dm̃ scd̃m ueritatẽ
substantiȩ fateam᷑: & patrem & filium
& sp̃m scm insua quemq subsistere
subsist incia sentiamus. Hec plus for¬
tasse quam tempus sinebat ꝓtraxeri.
uolens uel uitam uel sermonem uel
intellectum demonstrare eiꝰ qui po-¬
pulis p̾ẽ quipossit in utroq ꝑfectus.
Mundorum namq ẽ mundum con¬
tingere: & scõrum ẽ sc̃a cognoscere.
Sciendumq ẽ illud in pͥmis. quod ꝑdif¬
ficile negotium ẽ in multitudine ꝑmix¬
ta atq diuersa ubi ȩtas & institutio uaria¬
ẽ. de calibus disputantem & uelut mul¬
tarum cordarum ꝗͣ dam cytharã feri¬
entem inuenire & ꝓferre aptum ad
omnes predicationis uerbum: & ita

Expanded text:
go enim pater est non exigui alicuius et indiggo enim pater est non exigui alicuius et indigni, sed deitatis et bonitatis origo est, quae in filio et spiritu sancto intellegitur et sentitur, in illo uelut filio et uerbo, in hoc uelut spiritu ab ipso procedente. et ita necessarium est, ut et unum deum secundum ueritatem substantiae fatea­ mur et patrem ac filium sanctum in sua quemque subsistere substantia sentiamus. 39. Haec plus fortasse quam tempus sinebat protraxerim uolens uel uitam uel sermonem uel intellectum demonstrare eius qui populis praeest, quo possit in utroque perfectus fmundorum namque est mundum contingere et sanctorum est sancta cognoscere. sciendumque illud iu primis est quod perdifficile negotium est in multitudine permixta atque diuersa, ubi et aetas et institutio uaria, de talibus disputantem et uelut multarum chordarum quandam citharam ferientem inuenire et proferre aptum ad omnes praedicationis uerbum et ita
Abbreviated transcription (Latin):
mam deitatis ascribant. uelut metuentes
ne corruptio nobis deitatis fieri uideatun
si ds pater sit ueri dei & ȩqualis sͥ filii
ꝑ naturam: neq tria deitatis inicia sibi
inuicem contraria ꝓferant & diuersa.
ut ꝑ multa pͥncipia rursus ad pagano¬
rum errores unde discessum fuerat. re-¬
dire uideant᷑: neq inter substantias a-¬
lienas ase inuicem & diuersas fas ẽ diri-¬
mi deitatem scdm arrium. Oportet eñi
non ita putare se unum quemq defer¬
re deo patri:ut ei auferat hoc ipsum qd̃
pat̾ ẽ. Cuiꝰ em̃ erit pat᷑: si ab eo natura
filii separat᷑. & creaturis reliquis sociat᷑:
Non eni hoc ẽ ẽẽ filium. uel alienari
ãpatre. uel com misceri acrefundi inꝑa¬
ħeq rursus tantum putare agere ꝓ
xp̃o: ut neq ipsi seruet᷑ eẽ quod filius
ẽ. Guiꝰ em̃ erit filius si non origo sua
referat᷑ ad patrem: ut sit ille qui genu
it. & iste sit qui ẽ ex illo ꝓgenitus: Ori¬

Expanded text:
mam deitatis adscribant uelut metuentes mam deitatis adscribant uelut metuentes ne corruptio nobis deitatis fieri uideatur, si deus pater sit ueri dei et aequalis sibi filii per naturam, neque tria deitatis initia sibi inuicem contraria proferant et diuersa, ut per multa principia rursum ad paganorum errores, unde discessum fuerat, redire uideantur. 38. Neque in tres substantias alienas a se inuicem et diuersas fas est dirimi deitatem secundum Arrium. oportet enim non ita putare se unumquemque deferre deo patri, ut ei auferat hoc ipsum quod pater est — cuius enim erit pater, si ab eo natura filii separatur et creaturis reliquis sociatur? non enim hoc est filium esse uel alienari a patre uel commi­ sceri ac refundi in paneque rursum tantum putare agere pro Christo, ut neque ipsi seruetur esse quod filius est; cuius enim erit filius, si non origo sua referatur ad patrem, ut sit ille qui genuit et iste sit qui est ex illo progenitus? ori
Abbreviated transcription (Latin):
uel bonorum: supͣ omnia uͦ & quod pͥmũ
ẽ debeata & pͥncipium omnium cenente
trintate qualit̾ sentiendum sit: in quo
& ꝑiculi sũma consistit his qͥ ad illumi¬
nandos cet̾os p̾sunt. uti ne uel in unã
subsistentiam ac ꝑsonam sermonei
contracto tanquam deorũ multitudi¬
nem uitans qui solas appellationes no¬
impietatem ex huiꝰmodi confusione ac ꝑ-¬
mixtione declinet: ut dum unum omĩa
nominari putat. nichil ẽẽ unum quemq
de signet. qm̃quidem de signet ẽt̃ quod ẽ.
cum in alterutrum id quod ẽẽ dicit᷑ unius
cuiꝰq. trans fundit᷑. uel certe quod absurdũ
ẽ compositꝰ nobis exdiuersis introducit᷑ ds
scd̾m illas uulgi fabulas quibus ex diuer¬
sis formis unum animal adumbrat᷑ atq
depingit᷑:. neq rursum intersecantes dĩ na¬
turam scđm arrii uesaniã. & intra pudai¬
cam pauꝑtatem diuinitatis affluentiam
concludentes. ut soli ingenito patri sum¬

Expanded text:
uel bonorum, supra omnia uero et quod primum uel bonorum, supra omnia uero et quod primum est, de beata et principium omnium tenente trinitate qualiter sentiendum sit. in quo et periculi summa consistit his qui ad inluminan- dos ceteros praesunt, uti ne uel in unam subsistentiam ac personam sermone contracto tamquam deorum multitudinem uitans quis solas appellationes noinpietatem ex huiuscemodi confusione ac permix­ tione declinet, ut, dum unum omnia nominari putat, nihil esse unumquemque designet, quoniam quidem desinet esse quod est, cum in alterutrum id, quod esse dicitur unius­ cuiusque, transfunditur — uel certe, quod absurdum est, conpo- situs nobis ex diuersis introducitur deus secundum illas uulgi fabulas, quibus ex diuersis formis unum animal adum­ bratur atque depingitur —, neque rursum intersecantes dei natu­ ram secundum Arrii uesaniam et intra Iudaicam paupertatem diuinitatis afluentiam concludentes, ut soli ingenito patri sum
Abbreviated transcription (Latin):
philosophant᷑: Quod ego satis miror. si onis
hi quos uideo in ȩcct̃ia ad faciendum ser¬
monem inpopło ꝓcedere. bene & recte nor̃t
dare conseruis suis intempore critici
mensuram. & disponere sermones suos
iniudicio. ac ueritatem dogmatum nr̃oꝵ
consequent̾ & rationabilit̾ explanare.
quȩ tumq demundis uel demundo
philosophari oportet: que de mat̾ia. q̃ de
anima. q̃ dem̃te. q̃ de intellectualibus
naturis siue bonis siue malis: & quod ẽ
maximum & quod constringit & contin&
ac componit uniuersa deꝓuidentia.
& de singulis quȩ uel contͣrationem acci¬
dere humanam uidelicet uel iuxta rati
nouissima reformatione. de p̾figuratio¬
nibus & ueritate. de utroq testamento.
de aduentu xpͣi pͥmo & secundo. de in-¬
carnatione eiꝰ & passione & resurrectio¬
ne. atq ascensione adcelos: define oĩũ.
de iudicio. de retributione uel tristium

Expanded text:
philosophantur? quod ego satis miror, si omnes philosophantur? quod ego satis miror, si omnes hi, quos uideo in ecclesia ad faciendum sermonem in populo procedere, bene et recte norunt dare conseruis suis in tempore tritici mensuram et disponere sermones suos in iudicio ac ueritatem dogmatum nostrorum consequenter et rationabiliter explanare, quaecumque de mundis uel mundo philosophari oportet, quae de materia, quae de anima, quae de mente, quae de intellectualibus naturis siue bonis siue contrariis et, quod est maximum et quod constringit et continet ac conponit uniuersa, de prouidentia et de singulis, quae uel contra rationem accidere — humanam uidelicet — uel iuxta ratiotro statu ac nouissima reforma­ tione, de praefigurationibus et ueritate, de utroque testamento, de aduentu Christi primo ac secundo, de incarnatione eius et passione ac resurrectione atque ascensione in caelos, de fine omnium, de iudicio, de retributione uel tristium
Abbreviated transcription (Latin):
tam incessus sui lineam teneant. ita &
in his nr̃is actibus in quã cumq qͥs par¬
tem quacumq ex causa declinauerit. siue
id malicia siue ĩꝑitia faciat. ultimi pen¬
culi res est. Si uͦ & aliis p̾sit: nõ sibi soli.
s & ceteris et̃ni causa efficiet᷑ int̾itꝰ. Igit᷑
uia regia incedendum ẽ. & neq his quȩ
a dextris sunt. neq illis quȩ a sinistris
sunt intendendum: sic̃ & ꝓuerbialis
sermo ante p̃monuit. Sufficiat gͦ hȩc
deuiciis nr̃is & passionib memoras¬
se. & quid oꝑis ad sui greg̾is curam a
bono pastore ueritas deposcat. ab eo
scilicet qui scdm scripture sententiam
scient̃ scit regere animas pe corum
suorum. & regere gregem scđm uerbẽ
auero pastore omnium suscepimus xpͣo.
Ipsam u̾ uerbi dei curam & doctrine ra¬
tionem qͦmͦ explicare ualeam. ut ultimy̧
dicam quod pͥmum ẽ & magnum: qĩn qͥd̃
hodie ut uideo. om̃s magistri sunt. & om̃s

Expanded text:
tam incessus sui lineam teneant, ita et tam incessus sui lineam teneant, ita et in his nostris actibus, in quamcumque quis partem quacum­ que ex causa declinauerit, siue id malitia siue etiam inperitia faciat, ultimi periculi res est. si uero et aliis praesit, non sibi soli sed et ceteris aeterni causa efficietur interitus. igitur uia regia incedendum est et neque his quae a dextris sunt neque illis quae a sinistris sunt intendendum, sicut et prouerbialis ante sermo praemonuit. sufficiat ergo haec de uitiis nostris et passionibus memorasse et quid operis ad sui curam a bono pastore deposcant, ab eo scilicet, qui secundum scripturae sententiam scienter scit animas pecorum suorum et regit gregem secundum uerbum a uero pastore omnium suscepimus Christo. 35. Ipsam uero uerbi dei curam et doctrinae rationem quo­ modo explicare ualeam — ut ultimum dicam quod primum est et magnum —, quoniam quidem hodie, ut uideo, omnes magistri sunt et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
se ac species habet.ut una semꝑ in lau
de. alia semꝑ inculpasit: ita etiam
nr̃e disciplinȩ ordo de poscit. ut quod
sanum & utilȩ & commodum ẽ id sẽꝑ
eger recipiat animꝰ: ubi gr̃a. uel acriꝰ
corpi. uel lenius com moneri. uel
ex omnib quȩ supͣ commemorauimꝰ.
alterum semꝑ eligere: s ab aliis qui¬
Tem hoc. ab aliis autem quod contͣriũ
ẽ recipi potest. ꝓut uel tempus. uel
res. uel ipsa animorum egritudo ꝑ¬
mitat.Nerum uniuersa sermone
disting̾ere. & explicare ꝑsingula. ita ut
omnem medendi curam ꝑ ordinem de-¬
scribamus: impossibile puto etiam his
qui sapientie ipsius meruerunt archana
tuerit inuenire. illud generali intentiõe
obseruandum puto: ut sic̃ his quibus ꝑ
districtos in excelso funes incedere disci¬
plina ẽ. huc uel illuc declinare discri¬
men ẽ. de uiare aliquantulum quamuis
illud ꝑ exiguum uideatur. interitꝰ ẽ. om̃is
aut̃ eis in eo salus ẽ. si conceptam & direc¬

Expanded text:
se ac species habet, ut una semper in laude se ac species habet, ut una semper in laude sit et alia semper in culpa, ita etiam nostrae disciplinae ordo deposcit, ut quod sanum et utile et commodum est id semper aeger recipiat animus — uerbi gratia uel acrius corripi uel lenius commoneri uel ex omnibus, quae supra commemorauimus, alteram semper eligere-, sed ab aliis quidem hoc, ab aliis autem quod contrarium est recipi potest, prout uel tempus uel res uel ipsa animorum aegritudo permittit. uerum uniuersa sermone distinguere et explicare per singula, ita ut omnem medendi curam per ordinem describamus, inpossibile puto etiam his qui sapien- tiae ipsius meruerunt arcana ctuit inuenire, illud generali intentione obseruandum puto: ut sicut his, quibus per districtos in excelso funes incedere disciplina est, huc uel illuc declinare discrimen est et deuiare aliquantulum, quamuis illud peregi­ guum uideatur, interitus est, omnis autem eis in eo salus est, si contentam et direc
Abbreviated transcription (Latin):
nulla p̾terire. uidentes tanquã non
uidisse. & audientes. tanquã non
audisse uideam᷑ scđm ꝓuerbii senten¬
tiam. uti ne ad condemptum ultimum
ueniant ꝑ increpationem. qui fortasse
erubescunt culpas extendere ac multi-¬
plicare. donec eas ignorari putant: auda.¬
ces uͦ & precipites efficiunt᷑ cum eis ultimũ
emendationis atq unicum remedium.
interrupta fuerit uerecundia. Inc̾dum etĩa
irasci debemus aliquibus non irati. & con¬
temr nere aliquos s non conteurnentes.
& desꝑare non desꝑantes: quandoqͥdem
ita unius cuiueq requirit ingenium.
Ahos uͦ curare lenitate debemꝰ. alios
humilitate. comiungendo eis uidelicet
nos met ipsos. & unam eandẽ q spei re¬
gulam pollicendo: & alios quidem ui¬
cere. ab aliis autem uinci interdum
melius fuit. Et aliorum quidem
ꝓsꝑitatem &e potentiam: aliorum uͦ
pauꝑtatem & deiectionem collauda¬
re nonaumquã conuenit & amplec
ti. Non enĩ sic̃ uirtutis & ignauie ordo

Expanded text:
nulla praeterire, ut uidentes tamquam non nulla praeterire, ut uidentes tamquam non uidisse et audientes tamquam non audisse uideamur secundum prouerbii sententiam, uti ne ad contemptum ultimum ueniant per increpationem, qui fortassis erubescunt culpas extendere ac multiplicare, donec eas ignorari putant, audaces uero et praecipites efficiuntur, cum eis ultimum emendationis atque unicum remedium interrupta fuerit uere- cundia. interdum etiam irasci debemus aliquibus non irati et contemnere aliquos sed non contemnentes et desperare non desperantes, quando quidem ita uniuscuiusque requiritingenium; alios uero curare lenitate debemus, alios humilitate, coniun­ gendo eis uidelicet nosmet ipsos et unam eandemque spei regulam pollicendo. et alios quidem uincere, ab aliis autem uinci interdum melius fuit; et aliorum quidem prosperitatem et potentiam, aliorum uero paupertatem et deiectionem conlau­ dare nonnumquam conuenit et amplecti. 33. Non enim, sicut uirtutis et ignauiae ordo
Abbreviated transcription (Latin):
lut cum generosus & feruidus pullus. &
iugi adhuc nouitatis impatiens. ultͣ de¬
finita metarum spacia cursulasciuiore
diffundit᷑. quos utiq refrenane & rẽuo-¬
cans ad statutas lineas mandatorum. me
ꝓfuit. aliis uituꝑari: utraq tamen si us
tempore ꝓferant᷑. Alioquin: magis im¬
portune ꝓlata nocuerunt. Alios consola¬
torius sermo correxit: alios increpatio.
Et alios conuenit coram omnibus ar¬
gui: alios secretius commoneri. Non nul
li monita secretiora conteur nunt:e¬
rubescunt uͦ publicam notam. Alii
autem publice conuenti impudenti¬
ores fiunt. secretȩ increpationis my¬
sterium uenerantes: & obedientiam
sui uelut quod dam munus honesto
ac sedulo osticio retͥbuentes. Aliorum
conuenit obseruari omnia diligentiꝰ.
& usq adminimum discuti. eorũ p̃ci¬
pue qui dum mala sua arte quadam¬
se celare putant. erigunt᷑ adu̾sus ce¬
teros. & inflant᷑: aliorũ uͦ oporcet nos¬

Expanded text:
lut cum generosus et feruidus pullus et lut cum generosus et feruidus pullus et iugi adhuc nouitatis inpatiens ultra definita metarum spatia cursu lasciuiore diffunditur; quos utique refrenans et reuocans ad statutas lineas mandatorum sermprofuit, aliis uituperari, utraque tamen si in tempore proferantur, alioquin magis inportune prolata nocuerunt. alios consolatorius sermo correxit, alios increpatio, et aliis conuenit coram omnibus argui, aliis secretius commo- neri. nonnulli etenim monita secretiora contemnunt, erube- scunt uero publicam notam; alii autem publice conuenti inpuden­ tiores fiunt secretae increpationis mysterium uenerantes et oboedientiam sui uelut quoddam munus honesto ac sedulo officio retribuentes. 32. Aliorum conuenit obseruari omnia diligentius et usque ad minimum discuti, eorum praecipue qui, dum mala sua arte quadam celare se putant, eriguntur aduersum ceteros et intlalltur; aliorum uero oportet non
Abbreviated transcription (Latin):
plicibus & astiitis. neq in negociis positis.
& ꝓcul ab eis agentib ac quietis. neq his
qui post plagas peccatorum conuersis.
& his qui ante exꝑientiam mali delege¬
runt bona. In quib singulis ꝑ multa
habenda ẽ differentia: qñiquidem etiam
motꝰ ipsi eorũ & concupiscentiȩ. ꝑ multas
inter se differentias gerunt. Deniq ex
ipsa iterum corporali elementorum ra-¬
tione considera. Quamuis ex eisdem o̾s
suhsistamus elementis. tamen unius cu
camenta conducunt. s alius alio indiget
uel medicamento uel cibo uel potu. &
singulis diuersa conueniunt: Ita etiam
animas diuersus acuarie compositꝰ
sermo curabit. Et erunt mͥ testes hoꝵ.
illi qui passi sunt: quod alios quidem
sermo solus emendat. alios exempla
tardiores aliis & pigri sunt adopus bonũ:
qui utiq competent̾ sermonum uerberi-¬
bus excitant᷑. dlii uͦ feruentes sp̃u nimpĩ
concitatim̃suram ȩquitatis excedunt. ue¬

Expanded text:
plicibus et astutis, neque in negotiis positis et plicibus et astutis, neque in negotiis positis et procul ab eis agenti­ bus ac quietis, neque his qui post plagas peccatorum conuersi sunt et his qui ante experientiam mali delegerunt bona. in quibus singulis permulta habenda est differentia, quoniam quidem etiam motus ipsi eorum et concupiscentiae permultas inter se differentias gerunt. denique ex ipsa iterum corporali elementorum ratione considera: quamuis ex eisdem omnes subsistamus elementis, tamen uniuscuiucamenta condu­ cunt, sed alius alio indiget uel medicamento uel cibo uel potu et singulis diuersa conueniunt. ita etiam animas diuersus ac uarie conpositus sermo curabit. et erunt mihi testes horum illi ipsi qui passi sunt, quod alios quidem sermo solus emendat, alios exempla tardiores alii et pigri sunt ad opus bonum — qui utique conpetenter sermo­ num uerberibus excitantur —, alii uero feruente spiritu nimium concitati mensuram aequitatis excedunt, ue
Abbreviated transcription (Latin):
portet laboris studiiq susciꝑe. quantũ
industrie uel uirtutis adhibere. ut cura¬
ti uiciis. emendati morib. ꝓposito cor¬
recti. possimꝰ & transferre uitam nr̃am
ap̃sentib ad futura. & subicere acsub¬
dere terram sp̃ui: Sic gͦ non una medi¬
cinȩ species omnibus adhibet᷑: ita neq
idẽ sermo conuenit uniuersis. Honide
ts. sapientib & imꝑitis. timidis & auda¬
cib. iracundis & mitib. ꝓficientib & de-¬
clinantib. Et ut adhuc interiora ꝑqͥra.
non eadem conuenient his qͥ incomugo
& inter ipsos rursum differentia ẽ. qui eoꝵ
indesertes uitam duct̃. & eorũ qui commu¬
nem & cum ceteris mixtam habent con-¬
uersationem: & rursum non eadem apta¬
bunt᷑ his qui rationabiles sunt infide &e
ꝑspicaces inscͥpturis. & his qui sola sim¬
plicitate ꝓficiunt: s & his qui exurbana
conuersatione descendunt. & illis qui ex
agresti & rustica ueniunt: non eadem sim¬

Expanded text:
portet laboris studiique suscipere, quantum portet laboris studiique suscipere, quantum industriae uel uirtutis adhibere, nt curati uitiis, emendati moribus, proposito correcti possimus et transferre uitam nostram a praesentibus ad futura et subicere ac subdere terram spiritui! sicut ergo non una medicinae species omnibus adhibetur, ita neque idem sermo conuenit uniuersis, non idetis. sapientibus et inperitis, timidis et audacibus, iracundis et mitibus, profi­ cientibus et declinantibus. 29. Et ut adhuc interiora perquiram, non eadem con­ uenient his qui in coniuet inter ipsos rursum differentia est, eo- mm qui in desertis uitam ducunt et eorum qui com­ munem et cum ceteris mixtam habent conuersationem. et rursum non eadem aptabuntur his qui rationabiles sunt in fide et perspicaces in scripturis et his qui sola simplicitate proficiunt, sed et his qui ex urbana conuersatione descendunt et illis qui ex agresti et rustica ueniunt; non eadem sim
Abbreviated transcription (Latin):
is mutu antes: & nichil ꝓrsus ẽ quod eos
p̃tereat: neminimũ quidem negligunt:
s omnia magna & summa deputant qͣ¬
cumq ad sanitatem corporis aliquid
conferunt: summum bonum putantes.
si quid ꝑ industriam suam uitȩ huic quã
supra terras agimus con ferre uideant᷑.
& interdum uitȩ hominum pessimorum.
quibus olim ex hoc mundo discedere com¬
mune fuerat bonum. Quod etiam si bono¬
rum uitȩ ꝑ hȩc consulunt.: quantum illud
ẽ quod ex hoc confert̃. cum id continuo
ipsa uetustas etatis ac senectutis absoluat:
Quid em̃ ẽ quod umus quisq bonorum
ex hac uita lucret᷑. cumcertum sit quia nemo
prudentium diligere id debeat. quod om̃
pacto paulo pꝰ omissurꝰ sit: Hos uͦ quibus ꝑ¬
iculum ꝓ salute ẽ animarum. & quib ꝓim
mortalitate certam̃ ẽ & uel de głȩ. uel de pe¬
nȩ et̾nitate contentio. ęquib alterum uirtꝰ
alterum desidia p̾parabit. quantum o-¬

Expanded text:
is mutuantes, et nihil prorsus est quod eos is mutuantes, et nihil prorsus est quod eos praetereat. ne minimum quidem neglegunt, sed omnia magna et summa deputant, quaecumque ad sanitatem corporis aliquid conferunt, summum bonum putantes, si quid per industriam suam uitae huic, quam supra terras agimus, con­ ferre uideantur, et interdum uitae hominum pessimorum, quibus olim ex hoc mundo discedere commune fuerat bonum. quod etiamsi bonorum uitae per haec consulunt, quantum illud est quod ex hoc confertur, cum id continuo ipsa uetustas aetatis ac senectutis absoluat! quid enim est quod unusquis­ que bonorum ex hac uita lucretur, cum certum sit quia nemo prudentium diligere id debeat quod omni pacto paulo post omissurus sit? 28. Nos um pro salute est animarum et quibus pro inmortalitate certamen est et uel de gloriae uel de poenae aeternitate contentio — e quibus alterum uirtus, alterum desidia praeparabit —, quantum o
Abbreviated transcription (Latin):
nus quȩ orbem terrȩ cõnplectars tur
& reuocent. prohumilitate ex¬
alcatio: ꝓsuaui & ꝑ nicioso gustu
suscipit᷑ fellis gustus. & mors pro
morte mutatur. tenebre ꝓtenebris.
sepultura ꝓsepultura. resurrectio pro re¬
surrectione. Hȩc omnia.cura quȩdam er¬
ga noc ẽ dei. & medicina infirmitatis nr̃e.
ueterem adam ad eum statum unde de¬
cidit reparans & reformans.atq ad
arborem uicȩ restituens.: unde nos ar¬
bor sciendi boni & mali importune & ex¬
uidemur. quinescio anin id saltĩm ꝓfe-¬
cerimus ut uel ꝓpͥas infirmitates cu-¬
rare ualeamus:nedum alienis lãgorb
medicari. & animarũ maculas sollicita
eruditione purgare. Cun deande cor-¬
porum quidem medici. laborem. uigi
lias. ac sollicitudines querunt. & sic ait
quidam sapientissimus eorũ. alienos
casus ꝓpͥis meroribus p̾ferunt: aliqua
ipsi ꝓpͥo labore exqͥrentes & inuenien¬
tes admedendum. aliqua etiam ab ali-¬

Expanded text:
nus quae orbem terrae conplectantur nus quae orbem terrae conplectantur et reuocent. pro humilitate exaltatio, pro suaui et pernicioso gustu suscipitur fellis gustus et mors pro morte mutatur, tenebrae pro tenebris, sepultura pro sepultura, resurrectio pro resurrectione. haec omnia cura quaedam erga nos est dei et medicina infirmitatis nostrae ueterem Adam ad eum statum unde decidit reparans et reformans atque ad arborem uitae restituens, unde nos arbor sciendi boni et mali inportune et exuidemur. qui nescio an in id saltim profecerimus, ut uel proprias infirmi- tates curare ualeamus, nedum alienis languoribus medicari et animarum maculas sollicita eruditione purgare. 27. Tum deinde corporum quidem medici laborem, uigi­ lias ac sollicitudines tolerant et, sicut ait quidam sapientis- simus eorum, alienos casus propriis maeroribus perferunt aliqua ipsi proprio labore exquirentes et inuenientes ad meden­ dum, aliqua etiam ab ali