comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autem fr̃s fuerunt in quib hoc con¬
tigit. ut uniꝰ defuncti qui uocaba¬
tur heli. duceret alter uxorem qͥuo
cabat᷑ iacob. a quo matħs narrat ge¬
nitũ esse ioseph. s uterino fr̃ĩ suo eũ
genuit. cuius filiũ lucas dicit fuisse
iosepb: ñ utiq genitũ s ex lege adoy¬
tiuum. Hoc in eoꝵ litteris inuentũ
est: qͥrecenti memoria post ascensioñe
dñi de hac re seripsert̾.Nam etiã no¬
men eiusdem mulieris q̃ peꝑit iacob
patrem ioseph. de priore marito na¬
than qui fuit pater iacob. auus io¬
seph seđm matħm. & de marito poste¬
riore melchi peꝑit heli cuiꝰ adopti¬
uus erat ioseph. ñ tacuit affricanus:
qđ quidem cũ fausto responderẽ ñdũ
legerã. ẜ tam̃ ꝑ adoptionem potusse
contingere ut unꝰ homo duos haberit¬
patres dubitare ñ poterã. In duo deci¬
mo & tereiodeetms de filio noe scc̃o qui
appellatus ẽ cham. ita disputatũ est:
tamquã ñ in filio suo chanaan sicut

Expanded text:
autem fratres fuerunt, in quibus hoc conautem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Africanus. quod quidem, cum Fausto responderem, nondum legeram, sed tamen per adoptionem potuisse contingere, ut unpatres, dubitare non poteram. 3. In duodecimo et tertio decimo, de filio Noe secundo qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tanquam non in filio suo Chanaan, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
& incarna¬
tionem xꝑi. scripturas aut̃ nomi
testam̃ti quib conuncit᷑ falsatas esse
dicentem. scripsi grande opus: uerbis
eiꝰ ꝓpositis reddens responsiones meas.
Triginta & tres disputationes sunt.
quas etiam cur ñ libros dixerim Nã
etsi sunt in eis aliqui ꝑbreues: tamen
libri sunt. Unus uero coꝵ ubi a nobis
aduersus eiꝰ criminationes patriarcha¬
rum uita defendit᷑. tantȩ plixitatis
est: quantȩ nullus fere libroꝵ meorũ.
In libro ergo tercio eũ soluerem que¬
stionem quomͦ potuerit duos patres
habere ioseph. dixi quidem qcł ex alio
natus. ab alio fuerit adoptatus: sea
genus quoq adoptionis dicere debui.
Sic enĩ sonat qđ dixi: tamquã eum
luuus adoptauerit aliꝰ pater. Lex
autẽ filios etiam mortui adoptabat.
uibens ut fr̃is sine filiis mortui duce¬
ret frater uxorem:. & fr̃i defuncto
sem̃ ex eadem suscitaret. Que ꝓfe¬
cłto de duob uniꝰ hominis patribus.
expeditior ibi reddit᷑ ratio. Uterin

Expanded text:
et incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini
Abbreviated transcription (Latin):
socioꝵ EInuenerint desertores. Unitate
enĩ gaudent: & in xp̃o unũ sunt. Et si ali¬
us aliud & alius aliud. aut alius ali¬
ter. & alius aliter. uera tam̃ om̃s di¬
cunt. nec sibi ullomͦ contraria: si pi¬
us lector accedat. si mitis legat. si ñ
heretico animo unde rixetur. sed fi¬
deli corde unde ȩdificet᷑ inquirat.
nes quos ut unus homo duos haberet
non est ab humano genere alienũ.
singłos euangłistas narrandas susce¬
pisse credimus: non est a u̾itate fides
nr̃a aliena. Quocirta interse iam eu¬
angłistis conuenientib sicut faustus
ꝓmisit utcũq suc cũbite. An illud qd̾
adiunxit uos mouet adhuc: Quãuis
naturã ex feminȩ utero excitisse
credamus. Nonne modo cõmemora¬
uI apłi testimoniũ ubi ait de iu¬
deis. quoꝵ patres & ex quib xp̃c

Expanded text:
sociorum eos inuenerint desertores. unitate sociorum eos inuenerint desertores. unitate enim gaudent et in Christo unum sunt; et si alius aliud et alius aliud, aut alius aliter et alius aliter: uera tamen omnes dicunt nec sibi ullo modo contraria, si pius lector accedat. si mitis legat, si non haeretico animo, unde rixetur, sed fideli corde, unde aedificetur, inquirat. nes, quos ut unus homo duos haberet. non est ab humano genere alienum, singulos euangelistas narrandas suscepisse credidimus, non est a ueritate nostra fides aliena. quocirca inter se iam euangelistis conuenientibus, sicut Faustus promisit, utcumque succumbite. An illud, quod adiunxit, uos mouet adhuc? quamuis naturam ex feminae utero extitisse credamus. nonne modo commemoraui apostoli testimonium, ubi ait de Iudaeis: quorum patres, et ex quibus C
Abbreviated transcription (Latin):
una minus appareat. numerus aut̃
generationũ scd̾m lucã qui in bapti¬
smo dñi cõmemoratur ad septuagin
ta septẽ ꝑueniat. quẽ numerũ ipͥse
dñs in peccatoꝵ remissionẽ commen¬
dat dicens. non tantũ septies sed usq¬
etiã septuagies septies nullo pacto in¬
dagare possetis nisi aut ab aliquo ca¬
tholico id audiretis non quolibet
sed diuinarũ quid̾e scripturarũ stu¬
dioso & qͣntũ posset ꝑito: aut ipsi
ab errore correcti pietate catholica
peteretis ut acciꝑetis. quȩ reretis ut
inueniretis. pulsaretis ut intraretis.
Quaꝓpter qm̃ id qd̾ faustũ de gene¬
rat̾ionũ diu̾sitate ꝑmouit. qr in du¬
ob patrib intelligendis hic nodus
erat. intellecta natura & adoptione
solutũ est. frustra se uoluit ad duos
euangłistas conferre & ab aliis duob
auferre: magis offensurus adqͦs se
contulisset quã eos a quib abstulisset
on enĩ amant scĩ suoselectores: si suoꝵs

Expanded text:
una minus adpareat; numerus autem una minus adpareat; numerus autem generationum secundum Lucam, qui in baptismo domini commemoratur, ad septuaginta et septem perueniat — quem numerum ipse dominus in peccatorum remissione commendat dicens: non tantum septies, sed etiam septuagies septies —: nullo pacto indagare possetis, nisi aut ab aliquo catholico id audiretis, non quolibet, sed quodam diuinarum scripturarum studioso, et quantum posset, perito, aut ipsi ab errore correcti pietate catholica peteretis, ut acciperetis, quaereretis, ut inueniretis, pulsaretis, ut intraretis. Quapropter quoniam id. quod Faustum de generationum diuersitate permouit, quia in duobus patribus intellegendis hic nodus erat, intellecta natura et adoptione solutum est. frustra se uoluit ad duos euangelistas conferre et ab aliis duobus auferre, magis offensurus, ad quos se contulisset, quam eos, a quibus abstulisset. non enim amant sancti suos electores, si suorum
Abbreviated transcription (Latin):
cecaret: facile uidere possetis. S ab il¬
lis uiris alia etiã quesita & inuenta
st̃: cũ om̃s harũ narrationũ partes
ꝑtractarent. Hȩc aut̃ a ur̃o intelle¬
ctu longissime remota st̃. Itaq etiã
in manichei errore constituti. id qd̾
in reb humanis fieri solet. ut ali¬
us carne generet filiũ. alius eũ uo¬
luntate adoptet. ac sic unus homo¬
duos patres habeat. si non adu̾so ani¬
mo legeretis:cogitando uidere posse¬
tis. Cũr aut̃ matheus ab abraham
cȩꝑit descendens usq ad ioseph. lucas
aut̃ a ioseph cȩꝑit ascendens non usq
ad abraham sed usq ad d̾m qui fecit ho¬
minẽ. & dato precepto pocestat᷑e dedit
ut credens filius d̾i fieret. & cur ille
in capite libri generationes ipsas e¬
numerauit. ille aut̃ cũ dñs saluator
a ioħe baptizatus fuisset. & qͥd sibi
uelit numerus generationũ scd̃m
matheũ. ut ter quatuordec̃i digeran¬
tur. quib in sũmam cõputatis tãquã

Expanded text:
caecaret, facile videre possetis. Sed ab ilcaecaret, facile videre possetis. Sed ab illis viris alia etiam quaesita et inventa sunt, cum omnes harum narrationum partes pertractarent: haec autem a vestro intellectu longissime remota sunt. Itaque etiam in Manichaei errore coin rebus humanis fieri solet, ut alius carne generet filium, alius eum uoluntate adoptet, ac sic unus duos patres habeat, si non aduerso animo legeretis, cogitando uidere possetis. Cur autem Matthaeus ab Abraham coeperit descendens usque ad Ioseph, Lucas autem a Ioseph coeperit ascendens non usque ad Abraham, sed usque ad deum, qui fecit hominem et dato praecepto potestatem dedit, ut credens filius dei fieret, et cur ille in capite libri generationes ipsas enumerauit. ille autem, cum dominus saluator a Iohanne baptizatus fuisset; et quid sibi uelit numerus generationum secundum Matthaeum, ut ter XIIII digerantur, quibus in summam conputatis tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
& uidere qd̾ facillimũ est quã cre¬
bra consuetudine generis huma¬
ni unus homo duos patres habe¬
re potuerit. unũ cuius carne homo
sit genitus. alterũ cuius uoluntate
cũ ĩam homo e̾e̾t filius adoptatus :¬
ui si non recte pat̃ dicit᷑. nec nos
recte dicimus pat̃ nr̃ qui es in cęlis
de cuius substantia nati ñ sumus.:
sed cuius gr̃a & misericor dissima
uoluntate adoptati. scd̃m doctri¬
nã apłicam & fidelissimã u̾itatem¬
sumus. Ipsum qͥppe habemus et
ipso etiã ex hominib parentib
conditi sumus dñm qd̃ ei subditi
sumus : patrẽ qd̃ eius adoptione re¬
nati sumus. Facile gͦ fuit religiosis
ꝑscrutatorib diuinarũ litterarum
aliqͣntulũ considerare & uioere in di¬
uersis xp̃i generationib a duob eu¬
angłistis cõmemoratis quomͦ duos
pat̾res potuit habere ioseph: quoꝵ
ꝓgenitores diu̾si enumerentur. Hoc
& uos si studiũ contentionis non ey¬

Expanded text:
et uidere, quod facillimum est, quam creet uidere, quod facillimum est, quam crebra consuetudine generis humani unus homo duos patres habere potuerit: unum, cuius carne homo sit genitus, alterum. cuius uoluntate, cum iam homo esset, filius sit adoptatus? qui si non recte dicitur pater, nec nos recte dicimus: pater noster, qui es in caelis, ei, de cuius substantia nati non sumus, sed cuius gratia et misericordissima uoluntate adoptati secun- . dum doctrinam apostolicam et fidelissimam ueritatem. ipsum quippe habemus et ipso etiam ex hominibus parentibus conditi sumus; dominum, quod ei subditi sumus; patrem, quod eius adoptione renati sumus. Facile fuit ergo religiosis perscrutatoribus diuinarum litterarum aliquantulum considerare et uidere in diuersis Christi generationibus a duobus euangelistis commemoratis, quomodo duos pprogenitores diversi enumerentur. Hoc et vos, si studium contentionis non ex
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos qui sub lege erant redime¬
ret: ut adoptionẽ filioꝵ reciꝑe¬
mus. Hȩc gͥ ad optio quanti sacra¬
menti sit: his atq huius modi te¬
stimoniis satis apparet. Unicum
enĩ filiũ ds habet quẽ genuit de
substantia sua: de quo dicit᷑. cũ in
forma di esset non rapinã arbitra¬
cus est se esse equalem d̾o. Nos aut̃
non de substancia sua genuit. cre¬
atura enĩ sumus quã non genuit
ste itaq modus qͦ nos d̃s cũ ee̾mus ĩa
ab ipso non nati sed conditi & in¬
stituci. uerbo suo & gr̃a sua genu¬
it. ut filii eius ee̾mus: adoptio uo¬
catur. Unde ioħes dicit. Dedit eis
potestatẽ filios d̾i fieri. Cum gͥ ius
adoptionis filioꝵ apud patres no¬
stros & in scͥpturis scĩs usitatũ sit.
quȩ impietatis dementia p̃cipitat
pus euanglistas falsitatis arguere
qd̾ diu̾sas generationes cõmemora¬
uerunt tamquã utręq uerȩ esse ñ
possint: quã cogitare & attendere

Expanded text:
ut eos qui sub Lege erant redimeut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Haec igitur adoptio quanti sacramenti sit, his atque hujusmodi testimoniis satis apparet. Unicum enim Filium Deus habet, quem genuit de substantia sua, de quo dicitur: Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Nos autem non de substantia sua genuit; creatura enim sumus, quam non genuit,Iste itaque modus quo nos Deus, cum jam essemus ab ipso non nati, sed conditi et instituti, verbo suo et gratia sua genuit ut filii ejus essemus, adoptio vocatur. Unde Joannes dicit: Dedit eis potestatem filios Dei fieri . Cum igitur jus adoptionis filiorum apud patres nostros et in Scripturis sanctis usitatum sit; quae impietatis dementia praecipitat, prius Evangelistas falsitatis arguere, quod diversas generationes commemoraverunt, tanquam utraeque verae esse non possit, quam cogitare et adtendere
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ dici a quo genitus est. sed et¬
am eũ a quo fuerit adoptatus. Neq
enĩ ad optionis uinculũ apud an¬
tiquos alienũ ab eoꝵ morib fu it:
cũ etiã feminas inueniamus ad¬
optasse sibi filios non ex utero suo
natos. sicut sara ex agar. & lia ex
ancilla sua. & filia pharaonis mo¬
ysen adoptauit. Ipse aut̃ iacob.
ne potes suos filios ioseph adoptauit¬
sibi. Ipsum uͦ adoptionis nomen
plurimũ ualere in nr̃ȩ fid̾i sacra¬
mento: apłica doctrina testatur.
Unde apls paulus cũ de iudeor
meritis loqueret᷑. quoꝵ est inquit
adoptio & głia. & testamenta. &
legislatio: quoꝵ patres & ex quib¬
xꝑc scd̾m carnẽ qui est suꝑ om̃ia
d̾s benedictus in soła. Item dicit.
Et ipsi in nobismetipsis ingemisci¬
mus ad optionẽ ex pectantes filio¬
rũ d̾i : redemptionẽ corporis nr̃i.
tẽ alio loco. Cum aut̃ uenit ple¬
nitudo tẽporis misit d̾s filiũ suũ
factũ ex muliere factũ sub lege.

Expanded text:
tantum dici, a quo genitus, sed ettantum dici, a quo genitus, sed etiam eum, a quo fuerit adoptatus. Neque enim adoptionis uinculum apud antiquos alienum ab eorum moribus fuit, cum etiam feminas inueniamus adoptasse sibi filios non ex utero suo natos, sicut Sara ex Agar et Lia ex ancilla sua et filia Pharaonis Moysen adoptauit. ipse autem Iacob nepotes suos, filios Ioseph, adoptauit. ipsum uero adoptionis nomen plurimum ualere in nostrae fidei sacramento apostolica doctrina testatur. unde apostolus Paulus cum de Iudaeorum meritis loqueretur, quorum est, inquit, adoptio et gloria et testamenta et legislatio; quorum patres, et ex quibcundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula . Item dicit: Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes filiorum Dei, redemptionem corporis nostri . Item alio loco: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege,
Abbreviated transcription (Latin):
hendentib subtraheret᷑: pulsantibus
aꝑiretur. oppugnantib clauderet᷑.
Petierunt. quȩsierunt. pulsauerunt:
Nempe tota in hoc questio est: quomͦ po¬
tuerit duos patres habere ioseph.
Hoc enĩ si potuisse fieri demonstratur:
nulla om̃ino causa est cur qͥsquam
istoꝵ euangłistarũ in diu̾sis genera¬
tionib enumerandis falsum dixisse
credatur. Aduob enĩ patrib iam nͣ
erit mitũ neq contrariũ qđ & aui
duo & attaui & ꝓaui duo esse potue¬
runt. & quicqͥd supra est usq ad da¬
uid cuius erant ambo filii: & salo¬
mon qui ꝑtinet ad ordinẽ quẽ mathe¬
us secutus est: & nathan qui est in se¬
rie quã lucas exposuit. Attendunt
enĩ ista nonnulli. & uident ñ posse
a duob uiris ꝑ cõmixtionẽ carnis
hoĩem gigni: & id̾o putant istam
questionẽ non posse dissolui: nec in¬
tuent᷑ qd̾ usitatissimũ est atq facil¬
limũ est. patrẽ cuiusquã non eum

Expanded text:
hendentibus subtraheretur; pulsantibus hendentibus subtraheretur; pulsantibus aperiretur , oppugnantibus clauderetur; petierunt, quaesierunt, pulsaverunt, . CAPUT III. Nempe tota in hoc quaestio est, quomodo potuerit duos patres habere Joseph. Hoc enim si potuisse fieri demonstratur, nulla omnino causa est, cur quisquam istorum evangelistarum, in diversis generationibus enumerandis, falsum dixisse credatur. A duobus enim patribus, jam non erit mirum neque contrarium, quod et aui duo et ataui et proaui esse potuerunt et quicquid supra est usque ad Dauid, cuius erant ambo filii, et Salomon, qui pertinet ad ordinem, quem Matthaeus secutus est, et Nathan, qui est in serie, quam Lucas exposuit. adtendunt enim ista nonnulli et uident non posse a duobus uiris per commixtionem carnis hominen gigni et ideo putant istam quaestionem non posse dissolui. nec intuentur, quod usitatissimum atque facillimum est patrem cuiusquam non eum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ipse parens xp̃i meruit appelłari:
ut ꝓpter uirilem dignitatẽ ab ipso uł
usq ad ipsum generationes contexe¬
rentur. Qͥdgͣ magnũ est qd uidistis.
qd̃ aliũ patrẽ habeat ioseph scd̾m mathe¬
um. alium scd̃m luc̃a. & alium auum
scd̾m istũ. aliũ scd̾m illũꝰ & deinceps sur¬
sum u̾sus usq ad dauid. ꝑtam multas
generationes alios parentes eius abisto.
alios ab illo enumerari : Itane tam aꝑ¬
tam manifestamq diu̾sitatẽ. tot acu¬
ti & docti uiri diuinarũ scripturarũ ꝑ¬
tractatores diligentissimi non uidert
Qui quide in latina lingua ꝑpauci sunt.
eos aut̃ in greca quis enumerat᷑ Hi¬
derunt eã pͥlane. Qͥd enĩ facilius: Nut
quis paululũ intuens ista non uideat :
S pie cogitantes tantȩ auctoritatis emi¬
nentiã. latere ibi aliquid credideruis
qd̃ petentib daret᷑. oblatrantib nega¬
retur. a quȩrentib inueniret᷑. repre¬

Expanded text:
etiam ipse parens Christi meruit appellari, etiam ipse parens Christi meruit appellari, ut propter uirilem dignitatem ab ipso uel usque ad ipsum generationes contexerentur? quid ergo magnum est, quod uidistis, quod alium patrem habeat Ioseph secundum Matthaeum. alium secundum Lucam, et alium auum secundum istum. alium secundum illum, et deinceps sursum uersus usque ad Dauid per tam multas generatialios ab illo enumerari? Itane tam apertam manifestamque diversitatem, tot acuti et docti viri, divinarum Scripturarum pertractatores diligentissimi, non viderent? qui quidem in latina lingua perpauci sunt; eos autem in graeca quis numeret? Viderunt eam plane. Quid enim facilius, aut quis paululum intuens, ista non videat? Sed pie cogitantes tantae auctoritatis eminentiam, latere ibi aliquid crediderunt, quod petentibus daretur, oblatrantibus negaretur; a quaerentibus inveniretur, repre
Abbreviated transcription (Latin):
accipio xp̃m natũ. Tu uͦ si tan̾tus
es ut hanc mͥ adimas offensionem.
effice ut int̃se ipsi conueniant &
uttũq succũbam: quãuis ne sic qui¬
d̾e dignũ erit ex utero natũ crede¬
ugustinus respondit. O si pio stu¬
dio legisses euangłium. & ea quȩ te
in euangłistis tamquã repugnantia
mouissent. diligent̃ quȩrere quã te¬
mere damnare maluisses ut saltem
ꝓpter ipsam quȩ quasi pͥma fronte oc¬
currit aꝑtissimã repugnantiã cogi¬
tares. nisi aliqͥd illic magnũ lateret᷑
difficile fieri potuisse. ut tanta eis au¬
ctoritas in terrarũ orbe p̃beret᷑ : qua
sibi tot hõium doctissimoꝵ ingenia
subiugarent. Qͥd enĩ magnũ est uide¬
re qd̾ u̾idistis. alios xp̃i scd̾m carnẽ ꝓ¬
generatores cõmemorari a luca. alios
a matheo cũ ambo ioseph constituant.
matheus ad quẽ terminet. lucas a
quo incipiat: Qui ꝓpter qͦddam cum
eius matre scm & uirginale coniugiũ.

Expanded text:
accipio Christum natum. tu uero, si tantus accipio Christum natum. tu uero, si tantus es, ut hanc mihi adimas offensionem, effice, ut inter se ipsi conueniant, et utcumque succumbam, quamuis ne sic quidem dignum erit ex utero natum credeUGUSTINUS respondit:s o si pio studio legisses euangelium et ea, quae te in euangelistis tamquam repugnantia mouissent, diligenter quaerere quam temere damnare maluisses, ut saltem propter ipsam, quae quasi prima fronte occurrit. apertissimam repugnantiam cogitares, nisi aliquid illic magnum lateret, difficile fieri potuisse, ut tanta eis auctoritas in terrarum orbe praeberetur, qua sibi tot hominum doctissimorum ingenia subiugarent. quid enim magnum est uidere, quod uidistis, alios Christi secundum carnem progeneratores commemorari a Luca, alios a Matthaeo, cum ambo Ioseph constituant, Matthaeus ad quem terminet, Lucas a quo incipiat: qui propter quoddam cum eius matre sanctum et uirginale coniugium
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s. sed offensus duoꝵ maxime eu¬
angłistarũ dissensione qui genealo¬
qiam eius scribunt lucȩ & mathei:
hesi incertus quẽnam potissimũ
sequerer. Fieri enĩ putabam posse.
ut qr prescius non sum. quẽ menti¬
ri existimarẽ ipse diceret uerũ: &
quẽ uera loqui iꝑse forsitan menti¬
retur. Infinitagͦ eoꝵ pretͣmissa
lite & intͣminabili michi : ad ioħem
marcũq me contuli. Nec imparit̃
a duob ad duos: & ab euangłistis
ad eiusd̃e nominis ꝓfessores. Quoꝵ
m principia int̾imꝰ non immerito
placuerunt. qr nec dauid nec ma¬
riã inducunt nec ioseph. sed ioħes qui¬
d̾e in pͥncipio fuisse u̾bum dicit. & u̾bum
fuisse apud d̾m. & d̾m fuisse u̾bum. xp̃m
significans: marcus uͦ euangłium in¬
quit ñu xp̃i filii d̾i. tãquã mͦatheum
eyꝓbrans qui posuerit filiũ dauidꝰ ni¬
si forte alterũ hic & alterũ ille annun¬
tiat xp̃m. Hȩc gͦ ratio est. qua ego non

Expanded text:
 sit natus deus, sed offensus duorum maxime eu sit natus deus, sed offensus duorum maxime euangelistarum dissensione, qui genealogian eius scribunt, Lucae et Matthaei, haesi incertus, quemnam potissimum sequerer. fieri enim posse putabam, ut, quia praescius non sum, quem mentiri existimarem, ipse diceret uerum, et quem uera loqui, ipse forsitan mentiretur. infinita ergo eorum praetermissa lite et interminabili mihi ad Iohannem Marcumque me contuli nec inpariter a duobus ad duos, et ab euangelistis ad eiusdem nominis professores. quorum mihi principia interim non inmerito placuerunt, quia nec Dauid nec Mariam inducunt nec Iosephum, sed Iohannes quidem in principio fuisse uerbum dicit et uerbum fuisse apud deum et deum fuisse uerbum. Christum significans; Marcus uero, euangelium, inquit, Iesu Christi filii dei, tamquam Matthaeum exprobans, qui posuerit filium Dauid. nisi forte alterum hic et alterum ille adnuntiat Iesum. haec ergo ratio est, qua ego non
Abbreviated transcription (Latin):
trariã alienãq natur̃a. non alit̃
regno suo potuisse ꝓspicere atq
consulere: nisi partẽ sue naturȩ
in illius auidas fauces ad deuoran¬
d̾u mitteret atq ita polluend̾a. ut
post tantos labores atq cruciatus
non posset saltẽ tota purgari: Ita¬
ne tam malus nuntius euangłium
est: Certe om̃s qui grece uł tenu¬
iter nouerunt: eu angłium bonũ
nuntium aut bonã annunciatio¬
nẽ interp̃tantur. Quomͦ gͦ est iste
bonus nuntius: qͣndo quid̾e ipse d̾s
uobis uelo sibi opposito lugere nunti¬
atus est. donec sua membra ab illa
uastatione & contaminatione repa¬
rent᷑ atq purgent᷑: Qui si aliqͣn¬
do luctũ finierit᷑: crudelis erit.
Qͥd enĩ de illo male meruit pars
illa eius quȩ in illo globo ligabitur.
quȩ utiq in ȩternũ lugenda est. qr
in ȩternũ damnabitur: S euasi¬
mus qd̾ istũ nuntiũ quisqͥs diligen¬
ter aduerterit non cogitur lugere
qr malus est: sed ridereq falsus est.

Expanded text:
trariam alienamque naturam non aliter trariam alienamque naturam non aliter regno suo potuisse prospicere atque consulere, nisi partem suae naturae in illius auidas fauces deuorandam mitteret atque ita polluendam, ut post tantos labores atque cruciatus non posset saltem tota purgari? itane tam malus nuntius euangelium est? certe omnes, qui graece uel tenuiter nouerunt, euangelium bonum nuntium aut bonam adnuntiationem interpretantur. quomodo est autem iste bonus nuntius, quandoquidem ipse deus uobis uelo sibi obposito lugere nuntiatus est, donec sua membra ab illa uastatione et contaminatione reparentur atque purgentur ? qui si aliquando luctum finierit, crudelis erit. quid enim de illo male meruit pars illa eius, quae in globo ligabitur? quae utique in aeternum lugenda est, quia in aeternum damnabitur. sed euasimus, quod istum nuntium quisquis diligenter aduerterit, non cogitur lugere. quia malus est, sed ridere, quia falsus
Abbreviated transcription (Latin):
quo ante quã e̾e̾nt dicta st̃ om̃ia:
non consortiũ syderũ facũ xp̃i est.
sed facũ etiã syderũ xp̃c est: qui et
ipsam carnẽ sub cȩlo creata ea uolun¬
tate assumpsit qua etiã cęlũ creauit.⁊
ea pocestate deposuit & recepit: qua
etiã sẏderib imꝑauit. Cur gͦ non
sit euangłium qd̃ de ista generati¬
one narrat᷑. cũ tam bona nobis an
est ita exorsus ut diceret. initium
modo nec ioħes euangłium scͥpsisse
dicat᷑. qr nec ipse ait initiũ euangłi¬
iñu xp̃i. aut liber euangłii sed inpͥn¬
cipio erat u̾bum: nisi forte tam ele¬
gans uocabuloꝵ fabricator faustus
fuit. ut & hoc ioħis ecordiũ uerbi¬
dium nominauerit ꝓpter u̾bum.
sicut illud ꝓpter genesim genesidi¬
um ausus est appellare. S cur ñ
potius cogitatis. qͣnta impudentia
ꝓlixas illas & impias fabulas ur̃as
euangłium nominetis: Qͥd enĩ
illic boni annuntiatur ubi dicit᷑
d̾s adu̾sus rebellem nescio quã con¬

Expanded text:
quo, antequam essent, dicta sunt omnia, quo, antequam essent, dicta sunt omnia, non consortium siderum fatum Christi est, sed fatum etiam siderum Christus est, qui et ipsam carnem sub caelo creatam ea uoluntate adsumpsit, qua etiam caelum creauit, ea potestate deposuit et recepit, qua etiam sideribus imperauit. Cur ergo non sit euangelium, quod de ista generatione narratur, cum tam bona nobis adnest ita exorsus, ut diceret initium emodo nec Iohannes euangelium scripsisse dicatur, quia nec ipse ait initium euangelii' aut liber euangelii' sed in principio erat uerbum'. nisi forte tam elegans uocabulorum fabricator Faustus fuit, ut et hoc Iohannis exordium uerbidium' nominauerit propter uerbum sicut illud propter genesim genesidium' ausus est appellare. sed cur non potius cogitatis, quanta inpudentia prolixas illas et inpias fabulas uestras euangelium nominetis ? quid enim illic boni adnuntiatur, ubi dicitur deus aduersus rebellem nescio quam con
Abbreviated transcription (Latin):
donec eos usq ad ipsum locũ ubi dei
u̾bum infans erat preeundo ꝑduceret.
Qui tand̾e astrologi ita constituerunt ho¬
minũ nascentiũ fata sub stellis. lit ali¬
quã stellarũ hoĩe aliquo nato cireui¬
tus sui ordinẽ reliquisse. & ad eũ qui
natus esset ꝑrexisse asseuerent:Sor¬
tẽ quippe nascentis astroꝵ ordini col¬
ligari arbitrant᷑: non astroꝵs ordinem
ad hõis nati diem posse mutari. Qua¬
ꝓpter si stella illa ex his erat quȩ in
cȩlo ꝑagunt ordines suos: quomͦ pote¬
rat decernere qd̃ natus xp̃c acturus
erat quȩ nato xp̃o uissa est relinque¬
re qd̾ agebat: Si aut̃ ut ꝓbabilius
creditur ad demonstrandũ xp̃m quȩ
non etat exorta est: non id̾o xp̃c natus
est qr illa extitit᷑ sed id̾o illa extitit. qr
xp̃c natus est. Unde si dici oporteret:
isse diceremus. Ipse quippe illi: non illa
huic nascendi actulit causam. Si gͦ
st̃ fata quȩ a fando.id. ẽ. a dicendo ap

Expanded text:
donec eos usque ad ipsum locum, ubi dei donec eos usque ad ipsum locum, ubi dei uerbum infans erat, praeeundo perduceret. qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium fata sub stellis, ut aliquam stellarum homine aliquo nato circuitus sui ordinem reliquisse et ad eum, qui natus est, perrexisse, adseuerent? sortem quippe nascentis astrorum ordini conligari arbitrantur. non astrorum ordinem ad hominis nati diem posse mutari. quapropter si stella illa ex his erat, quae in caelo peragunt ordines suos, quomodo poterat decernere, quod natus Christus acturus erat, quae nato Christo iussa est relinquere, quod agebat? si autem, ut probabilius creditur, ad demonstrandum Christum, quae non erat, exorta est, non ideo Christus natus est, quia illa extitit, sed ideo illa extitit, quia Christus natus est. unde, si dici oporteret, tum fuisse diceremus. ipse quippe illi, non illa huic nascendi adtulit causam. si ergo sunt fata, quae a fando, id est a dicendo app
Abbreviated transcription (Latin):
ita ligatũ pollutũq constituant. ut
ex magna non tam̃ ex tota parte sol¬
ui purgariq non possit: nisi & ab ho¬
minib electis uidelicet manicheoꝵs.
etiã in porris radicibq ructetur.
Et nos quid̾e sub fato stellarũ nullius
hõis genesim ponimus: ut liberũ ar¬
bitriũ uoluntatis qua uł bene uł ma¬
le uiuitur. ꝓpter iustũ iudiciũ d̾i ab
om̃i necessitatis uinculo uendicemꝰ.
Quantominus illius tẽporalem gene¬
rationẽ sub astroꝵ conditione cre¬
dimus factam: qui est ȩternus uniu̾so¬
rũ creator & dñs: Itaq ista stella quã
uiderunt magi xp̃o scd̃m carnẽ nato
non ad decretũ dñabatur sed ad testimo¬
niũ famulabat᷑. nec eũ subiciebat imꝑi¬
o. sed indicabat obsequio. ꝓinde non
lege custodiun÷ sed nouo uirginis par¬
tui nouũ sydus apparuit qd ministeri¬
ũ officii sui etiã ipsis magis quȩrentib
xp̃m cũ ante faciem preiret ex̾ibuit:

Expanded text:
ita ligatum pollutumque constituant. ut ita ligatum pollutumque constituant. ut ex magna. non tamen ex tota parte solui purgarique non possit. nisi et ab hominibus. electis uidelicet Manichaeorum, etiam in porris radiculisque ructetur. Et nos quidem sub fato stellarum nullius hominis genesim ponimus, ut liberum arbitrium uoluntatis, qua uel bene uel male uiuitur, propter iustum iudicium dei ab omni necessitatis uinculo uindicemus: quanto minus illius temporalem generationem sub astrorum condicione credimus factam, qui est aeternus uniuersorum creator et dominus. itaque illa stella, quam uiderunt magi, Christo secundum carnem nato non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium famulabatur, nec eum subiciebat imperio, sed indicabat obsequio. proinde non lege custodiunt, sed nouo uirginis partu nouum sidus adparuit, quod ministerium officii sui etiam ipsis magis quaerentibus Christum, cum ante faciem praeiret, exhibuit,
Abbreviated transcription (Latin):
licet exiguas sordidasq reliquias eius
in stercorib remanere contenditis. ut
in aliis atq in aliis rerũ corporaliũ for¬
mis itum atq it̾um implexȩ implica¬
tȩq teneantur: & si mundo stante
solui & purgari non potuerint. iam
illo igne ultimo quo ipse mundus ar¬
debit soluant᷑ atq purgent᷑. Nec ta¬
men etiã tunc totũ xp̃m dicitis posse
liberari: sed eius bonȩ diuinȩq natu¬
rȩ nouissimas residuasq particulas
quȩ ita sordidatȩ st̃ ut nullom᷑ dilui
uaseant damnari in ȩternũ confixas
globo horrido tenebrarũ. Ecce qui se fin¬
gunt indignari qd̃ filio d̾i fiat in iuria
qr eũ natũ stella demonstrasse dicat᷑.
tãquã genesis eius sub fatali constella¬
tione sit constituta. cũ eũ ipsi non tan¬
tũ sub stellarũ conexione sed in uincu¬
lis om̃ium terrenoꝵs. & in sucis om̃iũ
herbarũ. & in putredine om̃ium car¬
niũ. & in corruptione om̃ium ciboꝵ.

Expanded text:
licet exiguas sordidasque reliquias eius licet exiguas sordidasque reliquias eius in stercoribus remanere contenditis, ut in aliis atque aliis rerum corporalium formis iterum atque iterum inplexae inplicataeque teneantur, et si mundo stante solui et purgari non potuerint, iam illo igne ultimo, quo ipse mundus ardebit, soluantur atque purgentur. nec tamen etiam tunc totum Christum dicitis posse liberari, sed eius bonae diuinaeque naturae nouissimas residuasque particulas, quae ita sordidatae sunt, ut nullo modo dilui ualeant, damnari in aeternum confixas globo horrido tenebrarum. ecce qui se fingunt indignari, quod filio dei fiat iniuria., quia eum natum stella demonstrasse dicatur, tamquam genesis eius sub fatali constellatione sit constituta, cum eum ipsi non tantum sub stellarum conexione. sed in uinculis omnium terrenorum et in sucis omnium herbarum et in putredine omnium carnium et corruptione omnium ciborum
Abbreviated transcription (Latin):
infant̾e ad orand̾u ꝑducti st̃. non eru¬
non sub stellȩ testificatione ponatis.
sed in stellis om̃ib colligatũ esse dica¬
tis: qr uidelicet pͥncipib tenebrarũ
cõmixtũ esse creditis in illo bello qͦ
ipse primus homo ur̃ cũ tenebrarũ
gente pugnauit. ut de ipsis pͥnci¬
pib tenebrarũ tali cõmixtione cap¬
tis mundus fabricaretur: Unde¬
& ista sacrilega deliramenta uos co¬
gunt non solum in celo atq in om̃i¬
b stellis. sed etiã in terra atq in om¬
nib quȩ nascunt᷑ in ea confixum
atq colligatũ atq concretũ xp̃m
dicere: non iam saluatorem ur̃m
sed a uobis saluand̾u cũ ea mandu¬
catis atq ructatis. Nam & ista im¬
pia uatutate seducti seducitis au¬
ditores ur̃os ut uobis cibos afferant:
quo possit ligato in eis xp̃o subue¬
niri ꝑ ur̃os ðentes & uentres. Ca¬
lib enĩ auxiliis. eũ solui atq liberari
predicatis. Nec saltẽ totũ. sed adhuc

Expanded text:
infantem adorandum perducti sunt, non eruinfantem adorandum perducti sunt, non erunon sub stellae testificatione ponatis, sed in stellis omnibus conligatum esse dicatis ? quia uidelicet principibus tenebrarum commixtum esse creditis in illo bello, quo ipse primus homo uester cum tenebrarum gente pugnauit. ut de ipsis principibus tenebrarum tali commixtum captis mundus fabricaretur. unde ista sacrilega deliramenta uos cogunt non solum in caelo atque in omnibus stellis, sed etiam in terra atque in omnibus, quae nascuntur in ea, confixum et conligatum atque concretum Christum dicere, non iam saluatorem uestrum sed a uobis saluandum, cum ea manducatis atque ructatis. Nam et ista inpia uanitate seducti seducitis auditores uestros, ut uobis cibos adferant. quo possit ligato in eis Christo subueniri per uestros dentes et uentres. talibus enim auxiliis eum solui et liberari praedicatis; nec saltem totum, sed adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
stis tales & celestes. Sicut portaui¬
mus imaginẽ tetreni: portemus et
imaginẽ eius qui de cęlo est. Primis
itaq homo de terra t̃renus ille ad̾ã
homo extͥius fieret & d̾s int̾ius ꝑ¬
maneret: ut & d̾i filius uerus esset
ꝑ quẽ facti sumus. & hõis filius ue¬
rus fieret ꝑ quẽ refecti sumus. Cur
gͦ pͥmum hoĩem ur̃m cõmenticiũ
nescio unde ꝓducitis: & pͥmum ho¬
minẽ quẽ doctrina apłica docet
non uultis agnoscere: Fn ut cõ¬
pleat᷑ in uobis qd̾ ipse apłs ait. a
ueritate quid̾e suũ auditũ auer¬
tentes. ad fabulas aut̃ conu̾tentur:
Paulus annuntiat pͥmum hoĩem
de terra terrenũ: manicheus an¬
nuntiat pͥmum hoĩem non terrenũ
nescio quib fallacib elementis qͥnq
uestitũ: & paulus dicit. siqͥs uobis
annuntiauerit p̃terquã qd̃ annun¬
tiauimus uobis. anathema sit. Ergo
ne paulus mendax sit: manicheus
anathema sit. Qd̾ aut̃ etiã stellȩ
calumniamini qua magi ad xp̃m

Expanded text:
stis, tales et coelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est . Primus itaque homo de terra terrenus, ille Adam homo exterius fieret et deus interius permaneret, ut et dei filius uerus esset, per quem facti sumus, et hominis filius uerus fieret, per quem refecti sumus. cur ergo primum hominem uestrum commenticium nescio unde producitis et primum hominem, quem doctrina apostolica docet, non uultis agnoscere? an ut compleatur in uobis, quod ipse apostolus ait: a ueritate quidem auditum suum auertentes, ad fabulas autem conuertentur? Paulus adnuntiat primum hominem de terra terrenum, Manichaeus adnuntiat primum hominem non terrenum, nescio quibus fallacibus elementis quinque uestitum. et Paulus dicit: si quis uobis adnuntiauerit, praeterquam quod adnuntiauimus uobis, anathema sit. ergo ne Paulus mendax sit, Manichaeus anathema sit. Quod autem etiam stellae calumniamini, qua magi ad Christum
Abbreviated transcription (Latin):
tatus est d̾s ͥ & ip̾sam d̾i part̾e diui¬
nãq naturã in om̃ium hoĩum
Fac bestiarum
masculinis seminib & femininis
uteris. in om̃ib conceptib ꝑ om̃s ter¬
ras. & ꝑ om̃s aquas. & ꝑ om̃s horas
ligari. opprimi. coinquinari: & nec
tõtã postea liberari posse p̃dicatis.

Expanded text:
tatus est Deus; et ipsam Dei partem, divitatus est Deus; et ipsam Dei partem, divinamque naturam, in omnium hominum, ac bestiarum masculinis seminibus et femininis uteris, in omnibus conceptibus, per omnes terras, et per omnes aquas, et per omnes horas ligari, opprimi, coinquinari, et nec totam postea liberari posse praedicatis
Abbreviated transcription (Latin):
saluator nr̃ filius d̾i uerus scd̾m
diuinitatẽ. & filius hõis uerus scd̾m
carnẽ: non ex eo qd̾ est su ꝑ om̃ia dẽ
benedictus in scła ex femina natus
est: sed ex illa infirmitate quã susce¬
pit ex nobis ut in ea moreret᷑ ꝓ no¬
bis & eã sanaret in nobis. Non ex
forma d̾i in qua cũ esset non rapinã
arbitratus est esse ęqualis d̾o natus
ex femina est: sed ex forma serui qͣm
accipiendo semet ipsum exinani¬
uit. Neq enĩ ob aliud ex inanisse
se dictus est: nisi accipiendo for¬
mã serui non amittendo formã
di. Illa enĩ natura qua in forma
di equalis est patri in cõmutabi¬
lit̃ ꝑmanente . suscepit mutabilẽ
nr̃am. ꝑ quã de uirgine nasceret᷑.
Uos aut̃ cũ carnẽ xp̃i uirginali ute¬
ro cõmittere horretis:ipsam diui¬
uitatẽ d̾i non tantũ hõium. sed etiã
canũ pecͥcoꝵq uteris cõmiscetis. Se¬
mel conceptã in utero uirginis xp̃i
carnẽ non uultis credere. in qua
non solũ non ligatus. sed nec mu¬

Expanded text:
m divinitatem, et filius hominis verus secundum carnem, non ex eo quod est super omnia Deus benedictus in saecula ex femina natus est; sed ex illa infirmitate quam suscepit ex nobis, ut in ea moreretur pro nobis, et eam sanaret in nobis: non ex forma Dei, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, natus ex femina est; sed ex forma servi, quam accipiendo, semetipsum exinanivit . Neque enim ob aliud exinanisse se dictus est, nisi accipiendo formam servi, non amittendo formam Dei. Illa enim natura, qua in forma Dei aequalis est Patri, incommutabiliter permanente, suscepit mutabilem nostram, per quam de virgine nasceretur. Vos autem, cum carnem Christi virginali utero committere horretis, ipsam divinitatem Dei, non tantum hominum, sed et canum porcorumque uteris commisistis! semel conceptam in utero virginis Christi carnem non vultis credere, in quo non solum non ligatus, sed nec mu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ dicitis falsitatis in sua natura ma¬
nens non fallacit̃ dimicaretꝰ & sub¬
stantia u̾itatis mutabilis appareret
ut falleret: Huius pͥmi hõis filiũ
tẽ. Hunc pͥmum hoĩem quẽ laudatis
qr mutabilib & mendacib formis
cũ adu̾sa gente pugnauit: si uerũ
dicitis non imitamini. Si aut̃ imi¬
tamini: & uos mentimini. Quappt̃
uerax di filius. uerus & uerax hõis
filius. qd̾ utrũq de se ipso testat᷑. et
de uero d̾o diuinitatis eternitatẽ.

Expanded text:
quod dicitis falsitatis, in sua natura maquod dicitis falsitatis, in sua natura manens non fallaciter dimicaret, et substantia ueritatis mutabilis adpareret, ut falleret? huius primi hominis filium tem. hunc primum hominem, quem laudatis, quia mutabilibus et mendacibus formis cum aduersa gente pugnauit, si uerum dicitis, non imitamini; si autem imitamini, et uos mentimini. quaproptuerax dei filius, uerus et uerax . hominis filius, quod utrumque de se ipse testatur, et de uero deo diuinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
re malicia gentis adu̾sȩ: Hic respondetis.
S aquagentis tenebrarũ mala erat. quã
uͦ primus homo attulit bona erat. &
uentus illius malus. huius aut̃ bonus
Ita & huius ignis bonus: cont᷑ malũ ignẽ
illius dimicauit. Cur gͦ & contramalũ
fumũ non potuit afferre fumũ bonũe
An in fumo ur̃a mendacia tãquã fumꝰ
ipse euanescunt atq deficiunt: Certe
pͥmus homo ur̃ contra naturã contra¬
riã bellũ gessit. Cur qͥnq illis elemen¬
tis quȩ incontraria gente confingitis
unũ allatũ est de diu̾inis regius contra¬
rium. lux contra tenebras : C ȩtera
enĩ quatuor non st̃ contraria. Nlam
nec aer fumo est contrarius. multo
minus aqua aquȩ. & uentus uento.
& ignis igni. Iam uͦ illa sacrilega deli.¬
tamenta qͥs audiat qd̾ pͥmum hoĩem
ur̃m dicitis scd̾m hostiũ uoluntat᷑e
quo eos capet elementa quȩ porta¬
bat mutasse atq u̾tisse. ut adu̾sum¬
sregnũ

Expanded text:
re malitia genti's aduersae? hic respondetis: re malitia genti's aduersae? hic respondetis: sed aqua illa gentis tenebrarum vero primus homo attulit, bona erat: et ventus illius malus, hujus autem bonus; ita et hujus ignis bonus contra malum ignem illius dimicavit. Cur ergo et contra malum fumum non potuit afferre fumum bonum? An in fumo vestra mendacia, tanquam fumus ipse, evanescunt atque deficiunt? Certe primus homo vester contra naturam contrariam bellum gessit. Cur quinque illis elementis quae in contraria gente confingitis, unum allatum est de divinis regnis contrarium, lux contra teenim quattuor non sunt contraria. nam nec aer fumo est contrarius, multo minus aquae aqua et uentus uento et ignis igni. Iamuero illa sacrilega deliramenta quis audiat, quod primum hominem uestrum dicitis secundum hostium uoluntatem, quo eos caperet, elementa, quae portabat, mutasse atque uertisse, ut regnum,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Utiq su̾nt adu̾sus uos paruuli
qͦs appellatis semixp̃ianos: si matris
caritatis uocẽ sibi ex ore apłico ꝑso¬
nant̾e audiant: siquis uobis annun¬
tiau̾it preter quã qđ̃ annuntiaui¬
mus uobis. anathema sit. Cum gͦ ip¬
se paulus scd̾m euangłium suũ an¬
nuntiauerit xp̃m ex semine dauid:
uos qui hoc negatis & aliud annun¬
tiatis. anathema sitis. Qͥs aut̃ non
ex armario ur̃o nescio quẽ pͥmũ hoĩem qͥ
ad gentẽ tenebrarũ debellanda de lucis
gente descendit armatũ aquis suis contra
inimicoꝵ aquas: & igne suo contra inimi¬
coꝵꝰ ignẽ. & uentis suis contra inimicoꝵ
uentos. Cur non gͦ & fumo suo contra in¬
imicoꝵ fumũ: & tenebris suis contra ini¬
micoꝵ tenebras: S ͦ ͫ t ͥ fumũ aere ut
dicitis armabat᷑: & contra tenebras luce. fn
qr mala st̃ fumus & tenebre: ñ ea potuit
habere bonitas eius: Bonagͦ st̃ illatria:
aqua.uentus. igͥnis. Cur ꝗ ea potuit habe¬

Expanded text:
est. utique sunt aduersus uos paruuli, est. utique sunt aduersus uos paruuli, quos appellatis semichristianos, si matris caritatis uocem sibi ex ore apostolico personantem audiant: si quis uobis adnuntiauerit praeterquam quod adnuntiauimus uobis, anathema sit. cum ergo ipse Paulus secundum euangelium suum adnuntiauerit Christum ex semine Dauid, uos, qui hoc negatis et aliud adnuntiatis, anathema sitis. quis non auteex armario uestro necio quem primum hominem, qui ad gentem tenebrarum debellandam de lucis gente descendit, armatum aquis suis contra inimicorum aquas et igne suo contra inimicorum ignem et uentis suis contra inimicorum uentos. cur non ergo et fumo suo contra inimicorum fumum et tenebris suis contra inimicorum tenebras, sed contra fumum aere, ut dicitis, armabatur et contra tenebras luce ? an quia mala sunt fumus et tenebrae, non ea potuit habere bonitas eius? bona ergo sunt illa tria: aqua, uentus, ignis. cur ergo ea potuit habe
Abbreviated transcription (Latin):
hanc scilicet causã subiciens. qr ge¬
neratio xp̃i non ꝑtinet ad euangłi¬
um. Qͥd gͦ respondebis apło dicen¬
ti: memo̾r esto iũm xp̃m resurre¬
xisse a mortuis ex semine dauid se¬
cund̾u euangłium meũ: Hides
certe quã nescias uł de nescire fin-¬
gas qͥd sit euangłium: nec ex doctrina
apłica. sed ex ur̃o errore nomines eu¬
angłium. Aut si appellas hoc euangłi¬
umꝰ qd̾ apłi appellauerunt᷑. aberras
enĩ alibi dicit. Siue gͦ ego siue illi. sic
p̃dicauimꝰ & sic credidistis. Non enim
Narratores qͥppe originis. factoꝵ. dicto¬
dicti st̃ euangłistȩ. Nam & ipsum
nomen si quęramus qͥd latine inter¬
p̃tetur: bonus nuntius dicit᷑ euangłi¬
um uł bona annunciatio. Qd̃ quide
cũ aliqͥd boni annuntiat᷑ semꝑ dicipo¬
test. ꝓprie tam̃ hoc uocabulũ obtinuit
illa quã dixi annunciatio saluato¬
ris. Si aut̃ uos aliud annuntiatis:
extra euangłium uos esse manifestũ

Expanded text:
hanc scilicet causam subiciens, quia gehanc scilicet causam subiciens, quia generatio Christi non pertinet ad euangelium. quid ergo respondebis apostolo dicenti: memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum? uides certe, quam nescias uel te nescire fingas, quid sit euangelium, nec ex doctrina apostolica sed ex uestro errore nomines euangelium. at si hoc appellas euangelium, quod apostoli appellauerunt, aberras enim alibi dicit: siue ergo ego siue illi; sic praedicamus et sic credidistis. non enim erunt. narratores quippe originis, factorum, dictodicti sunt euangelistae. nam et ipsum nomen si quaeramus quid latine interpretetur, bonus nuntius dicitur euangelium uel bona adnuntiatio. quod quidem cum aliquid bonum adnuntiatur, semper dici potest, proprie tamen hoc uocabulum obtinuit illa quam dixi adnuntiatio saluatoris. si autem uos aliud adnuntiatis, extra euangelium uos esse manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
iohem in carcerẽ: tunc legit᷑ ĩm
cepisse p̃dicare euangłium regni. Ergo
quicqͥd ante hoc narratũ est: genealo¬
giam constat esse non euangłium.
Auoqͥn. qͥd impediebat & matheum
am uocare euangłium: Quaꝓpter
si iam tibi distinctũ satis est qd̾ usq
nuno ignorasti longe aliud esse
euangłium quã genealogiã: scias
me ut dixi acciꝑe euangłium. id est
predicationẽ xp̃i. De quo qͥcqͥd iam
prerogare uolueris: omissis gene¬
rationib quęre. Aut si & de ipsis
conferre est animus. non equid̾e
recuso:cũ sit mͥ magna & de his
ad respondend̾u copia.S tu di¬
sce in t̾rogare qd̾ primũ est. Hide¬
ris enĩ michi nunc scire uelle non
utrũ euangłium accipiam: sed u¬
trum generationes. Disput .ii.¬
ugu̾stinus respondit. Certe
Lin t̃rogasti te ipsum uelut ex
ꝑsona nr̃a utrũ acciꝑes euangłm:
& respondisti & maxime. Rursus¬
q interrogasti utrũ acciꝑes xp̃m
natũ. & respondisti non ita est.

Expanded text:
Iohannem in carcerem tunc legitur Iesum Iohannem in carcerem tunc legitur Iesum coepisse praedicare euangelium regni. ergo quicquid ante hoc narratum est, genealogian esse constat, non euangelium. alioquin quid inpediebat et Matthaeum am uocare euangelium? quapropter si iam tibi distinctum satis est, quod usque nunc ignorasti, longe aliud esse, euangelium quam genealogian, scias me, ut dixi, accipere euangelium, id est praedicationem Christi. de quo quicquid iam perrogare uolueris, omissis generationibus quaere. aut si et de ipsis conferre est animus, non equidem recuso, cum sit mihi magna et de his ad respondendum copia; sed tu disce interrogare, quod primum est. uideris enim mihi nunc scire uelle, non utrum euangelium accipiam, sed utrum generationes. AUGUSTINUS respondit: Certe interrogasti te ipsum uelut ex persona nostra, utrum acciperes euangelium, et respondisti: maxime. rursusque interrogasti, utrum acciperes Christum natum, et respondisti: non ita est,
Abbreviated transcription (Latin):
au̾stus dixit. Accipis euangłi¬
um: Et maxime. Pinde gͦ et
natũ accipis xp̃m: Non ita est.
Neq enĩ sequitur ut si euangłium
accipio: iccirco & natũ accipiam
xp̃m. Cur: Qͥa euangłium qͥdem
a predicatione xp̃i & esse cȩpit & no¬
minari: in quo tam̃ ipse nusquã se
natũ ex hõib dicit. At uͦ genealo¬
gla adeo non est euangłiumiut
nec ipse eius scriptor ausus fuerit
eã euangłium nominare. Qͥd enĩ
scripsit Liber generationis
ir̃iu xp̃i filii dauid. Non gͦ liber
euangłii iĩu xp̃i seo liber genera¬
tionis. quippe ubi & stella induci¬
tur quȩ confirmat genesim: ut
rectius genesidium hoc magis
nuncupari possit quã euangłium.
At deniq marcus qui genetationẽ
scribere non curauit᷑. sed p̃dicati¬
onẽ tantũ filii d̾i qd̾ est euangłm:
uide quã sit competent̃ ex orfus.
Euangłium inqͥt iñu xp̃i filii deis
ut hinc satis abundeq appareat
genealogiam non esse euanglium.
Namq & in ipso matheo post inclusũ

Expanded text:
AUSTUS dixit: Accipis euangelium? et maxime. proinde ergo et natum accipis Christum ? non ita est. neque enim sequitur, ut, si euangelium accipio, idcirco et natum accipiam Christum. cur? quia euangelium quidem a praedicatione Christi et esse coepit et nominari, in quo tamen ipse nusquam se natum ex hominibus dicit. at uero genealogia adeo non est euangelium, ut nec ipse eius scriptor ausus fuerit eam euangelium nominare. quid enim scripsit? liber generationis Iesu Christi filii Dauid. non ergo liber euangelii Iesu Christi' sed liber generationis', quippe ubi et stella inducitur, quae confirmat genesim, ut recte genesidium' hoc magis nuncupari possit quam euangelium. ac denique Marcus, qui generationem scribere non curauit, sed praedicationem tantum filii dei, quod est euangelium, uide quam sit conpetenter exorsus: euangelium, inquit, Iesu Christi filii dei, ut hinc satis abundeque adpareat genealogiam non esse euangelium. namque et in ipso Matthaeo post inclusum