comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerius qd̃ ibi scriptũ est etiamsi la¬
teat: quã id qd̃ nos ꝑ nos ipsos saꝑe
possumꝰ. Post istos duos gradus timo¬
ris atq pietatis ad terciũ uenit᷑ sci¬
entiȩ gradũ: de quo nunc agere insti¬
tui. Nam in eo se exercet om̃is diuina¬
rũ scͥpturarũ studiosus: nichil in eis
aliud inuenturꝰ quã diligendũ esse
ore: tractauimꝰ. Necesse est gͦ ut pͥ¬
mo se quisq in scripturis inueniat
amore huius scłi hoc ẽ temporalium
rerũ implicatũ. longe serunctũ esse
a tanto amore di & tanto amore ꝓximi:
quantũ scriptura ipsa p̃scribit. Tunc
uero ille timor quo cogitat de iudicio
dĩ ÷ & illa pietas qua non potest nisi
credere & obedire au toritati sc̃orum
libroꝵ : cogit eum seipsũ lugere.
Nam ista scientia bone spei hominẽ
non se iactantẽ s lam̃tantẽ facit ⁊ quo
affectu impetrat sedulis precib con¬
solationẽ diuini adutorii ne desꝑa¬

Expanded text:
uerius quod ibi scriptum est, etiam si lauerius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inuenturus quam diligendum esseore tractavimus. Necesse est ergo, ut primo se quisque in Scripturis inveniat amore hujus saeculi, hoc est, temporalium rerum, implicatum, longe sejunctum esse a tanto amore Dei et tanto amore proximi, quantum Scriptura ipsa praescribit. Tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum Librorum, cogit eum seipsum lugere. Nam ista scientia bonae spei hominem non se jactantem, sed lamentantem facit: quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii, ne despera
Abbreviated transcription (Latin):
me laborant. Qui aut̃ non quęrunt
quia in ꝓmptu habent: fastidio sepe
marcescunt. In utroq aut̃. languor ca¬
uendus est. Msagnifice gͥ & salubrit᷑
sp̃s sc̃s ita scripturas scãs modificauit.
ut locis aꝑtiorib fami occurreret:
obscuriorib aut̃ fastidia deterg̾et.
Nichil enĩ fere de illis obscuritatib
eruit᷑ : qd̾ non planissime dictũ alibi
reperiatur. Ante omia gͥ opus ẽ di
timore conuerti ad cognoscendã eius
uoluntatẽ : quid nobis appetendũ
fugiendũq p̃cipiat. Cimor aut̃ iste.
cogitationẽ de nr̃a mortalitate & de
futura morte necesse ẽ incutiat: &
quasi clauatis carbonib om̃s suꝑbiȩ
motus ligno crucis affigat. De inde
mitescere opus t̃ pietate. neq contra¬
dicere diuine scripture. siue intelle¬
cte si aliqua uitia nr̃a ꝑcutit ⁊ siue ñ
intellecte: quasi meluis nos sapere
meliusq p̃cipere possimꝰ: s cogitare
potius & credere id esse melius et

Expanded text:
me laborant; qui autem non quaerunt, me laborant; qui autem non quaerunt, quia in promtu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cauendus est. magnifice igitur et salubriter spiritus sanctus ita scripturas sanctas modificauit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret. nihil enim fere de illis obscuritatibus eruetur, quod non planissime dictum alibi. reperiatur. Ante omnia igitur opus est dei timore conuerti ad cognoscendam eius uoluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat et quasi clauatis carnibus omnes superbiae motus ligno crucis affigat. deinde mitiscere opus est pietate neque contradicere diuinae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intellectae, quasi nos melius sapere meliusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse melius et
Abbreviated transcription (Latin):
est in eis illis. Nũ aliud homo dis¬
cit ÷ quã cũ illud planissimis uer¬
bis sine similitudinis huiꝰ admini¬
culo audiret: Et tam̃ nescio quo¬
mͦ suauius intuor scõs. cũ eos qͣsi
dentes eccłie uideo p̃cidere ab er¬
rorib homines: atq in eiꝰ corpus
emollita duritia quasi demorsos
mansosq transferre.Oues etiam
iocundissime agnosco detonsas one¬
rib scłarib. tamqͣm uellerib po¬
sitis. & ascendentes de lauachro
id est de baptismate. creare om̃s
geminos id est duo p̾cepta dilecti¬
onis: & nullã esse ab isto sc̃õ fru¬
ctu sterilem iudeo. S quare su¬
auius uideam. quã si nulla de
diuinis libris talis similitudo ꝓme.¬
retur. cum res eadem sit. eademq co¬
guitio: difficile ẽ dicere: & alia questio
est. Nunc tam̃ nemo ambigit & ꝑ
similitudines libentius queq cogno¬
sci: & cũ aliqua difficultate quesi¬
ta multo gratius inueniri. Qui enim
prorsus ñ inueniunt qd̵ querunt: fa¬

Expanded text:
est in illis? num aliud homo disest in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo praecidere ab erroribus homines atque in eius corpus emollita duritia quasi demorsos mansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tamquam uelleribus positis, et ascendentes de lauacro, id est de baptismate, creaturas omnes geminos, duo praecepta dilectionis, et nullam esseab isto sctu sterilem video. 8. Sed quare suavius videam, quam si nulla de divinis Libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile est dicere, et alia quaestio est. Nunc tamen nemo ambigit, et per similitudines libentius quaeque cognosci, et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inveniri. Qui enim prorsus non inueniunt quod quaerunt, fa
Abbreviated transcription (Latin):
sissimã caliginẽ obducunt. Qđ totũ
edomandã labore suꝑbiã. & intellectũ a
fastidio renouandũ: cui facile inuesti¬
gata plerunq uilescunt. Quid enim
est queso. qd̵ si quisquã dicat scõs esse
homines atq ꝑfectos quorũ uita et
morib xp̃i eccłia de quiblibet suꝑsti¬
tionib p̃cidit eos qui ad se ueniuñ.
et imitatione bonoꝵ sibimet quo¬
dammͦ incorporat: qui boni fideles
et di serui deponentes onera scłi.
ad sc̃m baptismi lauachrũ uenert̃.
atq inde ascendentes conceptione
scĩ sp̃s fructũ dant gemine cari¬
tatis. idest d̃i & ꝓximi:. Quid est
gͦ. Qđ si hec quisq dicat. minus
delectat audientẽ. quãsi ad eundẽ
sensũ locũ illũ exponat de canticis
canticoꝵ. ubi dictũ est eccłie cum
tamqͣm pulchra quȩdã femina lau¬
daretur. dentes tui sicut grex de¬
tonsarũ ascendens de lauachro. quȩ
om̃s geminos creant. & sterilis ñ

Expanded text:
sissimam caliginem obducunt. Quod totum sissimam caliginem obducunt. Quod totum edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt. Quid enim est, quaeso, quod, si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum uita et moribus Christi ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti spiritus fructum dant geminae caritatis, id est dei et proximi — quid est ergo, quod, si haec quisquam dicat, minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est ecclesiae, cum tamquam pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non
Abbreviated transcription (Latin):
dam sua. Ista signa gͥ non potuerũt
cõmunia esse om̃ib gentib peccato
quodã dissensionis humane: cũ ad se
quisq pͥncipatũ rapit. Cuiꝰ suꝑbie
signũ est erecta illa turris in celum :
ubi homines impii non solũ animos.
s etiam uoces dissonas habere meru¬
erunt. Ex quo factũ est ut etiam
scriptura diuina quȩ tantis morbi ᷤ
humanarũ uoluntatũ subuenit. ab
una lingua ꝓfecta que oportune
potuit ꝑ orbẽ terrarũ disseminari :¬
ꝑ uarias interpretũ linguas longe
lateq diffusa innotesceret gentib
ad salutẽ. Quã legentes nichil aliud
appetunt quã cogitationes uolunta¬
temq illoꝵ. a quib conscripta est
inuenire : & ꝑ illas uoluntatẽ dei.
scłm quã tales homines locutos cre¬
dimus. S multis & multiplicib
obscuritatib & ambiguitatib deci-¬
piuntur. qui temere legunt: aliud¬
cis qͥd uł falso suspicent᷑ non inue¬
niunt: ita obscura quȩdã dicta den¬

Expanded text:
dam sua. ista signa igitur non potuerunt dam sua. ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cuius superbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii non solum animos sed etiam uoces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut scriptura diuina, qua tantis morbis humanarum uoluntatium subuenitur, ab una lingua profecta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliudcis quid vel falso suspicentur non inveniunt, ita obscure quaedam dicta den
Abbreviated transcription (Latin):
ba uisibilia. Ad aures aut̃ quȩ ꝑ¬
tinent ut dixi plura st̃ in uerbis
maxime. Nam & tuba & tibia ⁊ ey
Uerba enĩ prorsus int̾ homines opti¬
nuerunt principatũ significandi
quȩcũq animo concipiunt᷑: si ea
quisq ꝓdere uelit. Nam & odore
unguenti dñs quo ꝑfusi st̃ pedes
eius. signũ aliquod dedit: & sacra-¬
m̃to corporis & sanguinis sui ꝑ gu¬
stum significauit qd uoluit. Et
cũ mulier tangendo fimbriã uesti¬
menti eius salua facta ẽ: non nichil
significat. S innumerabilis multi¬
tudo signoꝵ quib suas cogitationes
homines exerunt: in uerbis. consti¬
tuta ẽ. Nam illa signa om̃ia quoꝵ
genera breuit attigi. potui uerbis
enuntiare: uerba uͦ illis signis nul
lomͦ possũ. S quia uerberato aere
statĩ transeunt. nec diutius manent
quã sonant: instituta st̃ ꝑ litteras
signa uerboꝵ. Ita uoces oeulis osten¬
duntur: non ꝑ seipsas s ꝑ signa quȩ¬

Expanded text:
ba visibilia. Ad aures autem quae perba visibilia. Ad aures autem quae pertinent, ut dixi, plura sunt, in verbis maxime. Nam et tuba, et tibia, et Verba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur, si ea quisque prodere uelit. nam et odore ungenti dominus, quo perfusi sunt pedes eius, signum aliquod dedit et sacramento corporis et sanguinis sui per gustatum significauit quod uoluit, et cum mulier tangendo fimbriam uestimenti eius salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdunt appetitũ animi sui. Nam &
gallus gallinat᷑ius reꝑto cibo dat
signũ uocis galline ut accurrat ⁊ &¬
columbus gemitu columbã uocat uel
ab ea uicissim uocatur: & multa huiꝰ¬
modi animaduerti solent. Que utrũ
sicut uultꝰ aut dolentis clamor sine
tum animi ⁊ an uere ad significan-¬
dum dentur. alia questio ẽ: & ad
rem que agitur ñ ꝑtinet. Quam
partẽ ab hoc oꝑe tamqͣm non neces¬
nicant quedã ꝑtinent ad oculoꝵ
sensũ ⁊ pleraq ad auriũ: paueis¬
sima ad cetos sensus. Nam cũ in¬
nuimus : non damus signũ nisi o-¬
culis eius quẽ uolumꝰ ꝑ hoc signũ
uoluntatis nr̃e participem facere. Et
quidã motus manuũ pleraq signi¬
ficant ⁊ & histriones om̃iũ m̃broꝵ
motib dant signa quedã scientib.
et cũ oculis eoꝵ quasi fabulantur.
et uexilla draconesq militares ꝑ
oculos insinuant uoluntatẽ ducũ÷
et sunt heç om̃ia quasi quedã uer¬

Expanded text:
produnt appetitum animi sui. Nam et produnt appetitum animi sui. Nam et gallus gallinaceus reperto cibo, dat signum vocis gallinae ut accurrat; et columbus gemitu columbam vocat, vel ab ea vicissim vocatur; et multa hujusmodi animadverti solent. Quae utrum, sicut vultus aut dolentis clamor, sinetum animi, an vere ad significandum dentur, alia quaestio est, et ad rem quae agitur non pertinet: quam partem ab hoc opere tanquam non necesnicant, quaedam pertinent ad oculorum sensum, pleraque ad aurium, paucissima ad caeteros sensus. Nam cum innuimus, non damus signum nisi oculis ejus quem volumus per hoc signum voluntatis nostrae participem facere. Et quidam motu manuum pleraque significant: et histriones omnium membrorum motibus dant signa quaedam scientibus, et cum oculis eorum quasi fabulantur; et vexilla draconesque militares per oculos insinuant voluntatem ducum: et sunt haec omnia quasi quaedam ver
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc genus ꝑtinet ⁊ & uultꝰ irati
seu tristis affectionẽ animi signifi¬
cat. etiam nulla eiꝰ uoluntate sub
tristis ẽ : aut si quis alius motus ani¬
mi uultu indice ꝓditur: etiã nob̾
non id agentib ut ꝓdatur. S de
hoc toto genere nunc disserere ñ
est ꝓpositũ. Qm̃ tam̃ incidit in
partitionẽ nr̃am : preteriri om̃ino
non potuit. Atq id hactenꝰ notatũ
esse suffecerit. Data uͦ signa sunt: que
demonstrandos quantũ possunt motꝰ
animi sui. uł sensa aut intellecta que¬
libet. Nec ulla causa ẽ nobis signifi¬
candi uł signi dandi: nisi ad deꝓmnen¬
dum & traiciendũ in alterius ani¬
mũ id qd̃ in animo gerit qui signũ
dat. Horũ gͥ signoꝵ genus quantũ
ad homines attinet considerare atq
tractare statuimꝰ : quia ⁊ signa diui¬
nitꝰ data que scͥpturis scĩs continen¬
tur ꝑ homines nobis indicata sunt.
qui ea conscripsert. Habent etiam
bestie quedã inter se signa: quib

Expanded text:
ad hoc genus pertinet: et vultus irati ad hoc genus pertinet: et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Sed de hoc toto genere nunc disserere non est propositum. Quoniam tamen incidit in partitionem nostram, praeteriri omnino non potuit; atque id hactenus notatum esse suffecerit. CAPUT II.-- De quo demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui, vel sensa, aut intellecta quaelibet. Nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et trajiciendum in alterius animum id quod animo gerit is qui signum dat. Horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus; quia et signa divinitus data, quae in Scripturis sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt, qui ea conscripserunt. Habent etiam bestiae quaedam inter se signa, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qd̾ sunt.
etiam siquid aliud preter se signi¬
fieant : uicissim de signis disserens
hoc dico. nequis in eis atdendat qd sunt.
s potius qd̃ signa sunt : idest qd̾ sig¬
nificant. Signũ est enim res preter
speciem quã ingerit sensib aliud a¬
liquid ex se faciens in cogitationẽ ue¬
nire ÷ sicut uestigio uiso transisse a¬
nimal cuiꝰ uestigiũ est cogrtamus:
et fumo uiso ignẽ subesse cognosei¬
mus: & uoce animantis audita af¬
fectionẽ animi eius aduertimꝰ : et
tuba sonante. milites egredi uł re
gredi. & si quid aliud pugna postu¬
lat. oportere nouerunt. Signorũ gͥ
alia sunt naturalia: alia data. Na¬
turalia sunt: que sine uoluntate aut
ullo appetitu significandi pret̃ se
aliquid aliud ex se cognosci faciunt:
sicuti ẽ fumꝰ significans ignẽ. Non e¬
nim uolens significare. id facit: s
rerũ exꝑtarũ animaduersione et
notatione cognoscit᷑ ignẽ subesse:
etiam si fumus solus appareat. Sed
et uestigiũ transeuntis animantis

Expanded text:
nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant, uicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce animantis audita affectionem animi eius aduertimus set de tuba sonante milites uel progredi se uel regredi et quid aliud pugna postulat oportere nouerunt. signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. naturalia sunt quae sine uoluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. non enim uolens signrerum expertarum animadversione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. Sed et vestigium transeuntis animantis
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ est: ut hoc pͣsignaret quod
sine p̃iudicio alderius aut paris
aut melioris indelligentie dixerim.
S hoc modo instructus diuinar̃
scripturarũ studiosus. cũ ad eas
ꝑscrutandas accedere ceꝑit: il¬
lud apostolicũ cogitare non cesset:
scientia inflat. caritas edificat.
Ita enĩ sentit. quãuis de egypto
diues exeat : tam̃ nisi pascha ege¬
rit saluũ se esse non posse. Pascha
chilq magis immolatio xp̃ianos
docet: quã illud qđ ipse clamat
tamqͣm ad eos quos in egypto sub
pharaone uidet laborare. Uenite
ad me qui laboratis & onerati estiᷤ.
et ego uos reficiam. Collite iugũ
meũ suꝑ uos. & discite a me qm

Expanded text:
ratum est, ut hoc praesignaret, quia ratum est, ut hoc praesignaret, quia sine praejudicio alterius aut paris aut melioris intelligentiae dixerim. Sed hoc modo instructus divinarum Scripturarum studiosus, cum ad eas scrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: Scientia inflat, charitas aedificat . Ita enim sentit quamvis de Aegypto dives exeat, tamrit, saluum se esse non posse. pascha nihilque magis immolatio christianos doeet, quam illud quod ipse clamat tamquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone uidet laborare: uenite ad me qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite a
Abbreviated transcription (Latin):
multi boni fideles nr̃i: Nonne a-¬
spicimꝰ quanto auro & argento &
ueste suffarcinatꝰ exierit de egy¬
pto ciprianꝰ & doctor suauissimꝰ
et martyr beatissimꝰ ⁊ quanto la¬
ctantius. quanto uictorinus. opta¬
tus. hylariꝰ : ut de iis caceam.
quanto innumerabiles greci. qđ
prior ipse fidelissimꝰ di famulus
moyses fecerat ÷ de quo scriptum
est. qđ eruditꝰ fuerit omi scienti¬
a egyptioꝵ: Quib om̃ib uiris su¬
ꝑstitiosa gentiũ consuetudo & ma-¬
xime illis temporib cũ xp̃i decu¬
tiens iugũ xp̃ianos ꝑse quebatur.
disciplinas quas utiles habebat
nunquã commodaret: si eas in usũ
colendi unius d̃i quo uanus ido¬
loꝵ cultꝰ excinderetur. conu̾sũ iri
suspicaretur. S dedert̃ aurũ et
argentũ & uestẽ suã exeunti de
egypto popło dĩ: nescientes quẽ¬
admodũ illa que dabant in xp̃i
obsequiũ redderentur. Illud eñi
in exodo factũ sine dubio pͣfigu¬

Expanded text:
multi boni fideles nostri? nonne amulti boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens iugum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum colendi unius dei, quo uanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt aurum et argentum et uestem suam exeunti de Aegypto populo dei, nescientes, quemadmodum illobsequium redderentur. Illud enim in Exodo factum sine dubio figu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑsticiosa figmenta grauesq sar¬
cinas suꝑuacuanei laboris habent.
que unusquisq nr̃m duce xp̃o de
societate gentiliũ exiens debet
ab ominari atq deuitare : s etiã
liberales disciplinas usui ueritatis
aptiores. & quedã morũ p̃cepta
utilissima continent. Deq ipso
uno đo colendo ñnulla uera inue¬
niuntur apud eos: qđ eoꝵ tam¬
quã aurũ & argentũ qđ ñ ipsi
instituert̾. s de quibdã quasi
metallis diuine: ꝓuidentie: que
ubiq infusa ẽ eruerunt. & quo
ꝑuerse atq iniuriose ad obsequia
demonum abutuntur : cũ ab eorũ
inisera societate sese animo sepa¬
rat. debet ab eis auferre xp̃ianus.
ad usum iustũ predicandi eugłii.
Uestem quoq illoꝵ. id est hominũ
quidem instituta. s tam̃ accõmoda-¬
ta humane sotietati qua in hac ui¬
ta carere non possumꝰ: acciꝑe atq
habere licuerit in usum conũten¬
da xp̃ianũ. Nam quid aliud fecer̃

Expanded text:
superstitiosa figmenta grauesque sarsuperstitiosa figmenta grauesque sarcinas superuacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium excidens debet abhominari atque uitare, sed etiam liberales disciplinas usui ueritatis aptiores et quaedam morum praecepta utilissima continent, denique de ipso uno deo colendo nonnulla uera inueniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouidentiae, quae ubique infusa est, eruerunt et quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
mur inuenimꝰ : s siue ꝓpt̾ turbas
negligentiũ. siue ꝓpterͣ inuidoꝵ
occultationes latent. Qđ utrũ de
ratione disputandi fieri possit:
ignoro. Et uidetur mͥ non posse:
quia ꝑ totum textũ scripturarũ
colligata ẽ. neruoꝵ uice. Et id̃o
magis ad ambigua soluenda et
explicanda de quib post loque¬
mur legentes adiuuat: quã ad
uocantur siqua forte uera & fidĩ
platonici: non solũ formidanda ñ
sunt: s ab eis etiam tamqͣm iniu¬
stis possessorib in usum nr̃m uen¬
dicanda. Sicut eni egyptii non
tantũ idola habebant & onera gra
uia que popłs isrł detestaret᷑ et
fugeret. s etiã uasa atq ornam̃¬
ta de auro & argento & ueste. que
ille popłs exiens de egypto sibi po¬
tius tamqͣm ad usum meliorem
clanculo uendicauit. ñ au torita¬
te ꝓpria s p̃cepto d̃i ipsis egyptiis
nescient̾ commodantib ea quib
non bene utebantur: sic doctrine
om̃s gentiliũ non solũ simulata &

Expanded text:
mur, invenimus; sed sive propter turbas mur, invenimus; sed sive propter turbas negligentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice; et ideo magis ad ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ad UPlatonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam tanquam injustis possessoribus in usum nostrum vindicanda. Sicut enim Aegyptii non tantum uia., quae populus Israhel detestaretur et fugeret, sed etiam uasa et ornamenta de auro et argento qu uestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tamquam ad usum meliorem clanculo uindicauit, non auctoritate propria, sed praecepto dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et
Abbreviated transcription (Latin):
niri potest. quȩ in eis sine int̾preta-¬
tione sunt posita. fecerunt ut ea
separatĩ int̾pretarent᷑ ⁊ & qđ euse¬
bius fecit de tempoꝵ historia ꝓpt̾
diuinoꝵ libroꝵ. questiones que u¬
sum eius flagitant ÷ qđ gͦ hi fece-¬
runt de his rebus ut non sit neces¬
se xp̃iano in multis ꝓpter pauca
laborare: sic uideo posse fieri. si
qũe eoꝵ qui possunt benignã sa¬
ne oꝑam frat̾ne utilitati delectet
impendere: ut quoscũq terrarũ
locos. que ue animalia. uł herbas
atq arbores. siue lapides. uł tnetal¬
la incognita speciesq quaslibet
scriptura cõmemorat: ea generati
digerens sola exposita litteris man¬
det. Potest etiã de numeris fieri.
ut eoꝵ tantũmͦ numeroꝵ exposita
ratio conscribatur: quos diuina
scriptura meminit. Quoꝵ aliquid
aut om̃ia iam forte facta sunt. sic̃
multa que a bonis doctisq xp̃ianiᷤ
elaborata & conscripta ñ arbitraba¬

Expanded text:
niri potest, quae in eis sine interpretaniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae usum ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat, ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Potest etiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita ratio conscribatur, quos divina Scriptura meminit. Quorum aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisque christianis elaborata atque conscripta non arbitraba
Abbreviated transcription (Latin):
habeant etiam cũ demonib ini-¬
tam societatẽ ꝑ quarundã signifi¬
cationũ quasi quedã pacta atq
conuenta: repudient penitꝰ & de¬
testentur : alienent etiam studiũ
a suꝑfluis & luxuriosis hominũ
institutis. Iua uͦ instituta hominũ
que ad sotietatẽ conuiuentiũ ua¬
lent: ꝓ ipsa uite huiꝰ necessitate n
negligant. In c̾et̾is aut̃ doctrinis
que apud gentes inueniunt᷑: pre¬
ter historiam rerũ uł preteriti tẽ¬
poris uł p̾sentis ad sensus corporis
ꝑtinentiũ: quib etiã utiliũ artiũ
corporaliũ exꝑim̃ta & comecture
annumerant᷑ : & pret̾ rationẽ dispu¬
tationis & numeri. nichil utile
esse arbitror. In quib om̃ib tenen¬
dũ est. ne quid nimis:. Et maxime
in his. que ad corporis sensus ꝑti¬
nentia. uoluunt᷑ tẽporib & conti
nentur locis. Sicut aut̃ quidam
de uerbis om̃ib & nominib he¬
breis & syris & egyptiis uł siqua
alia lingua in scripturis scĩs inue¬

Expanded text:
habent etiam cum daemonibus inihabent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non neglegant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et coniecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur temporibus et connentur locis. 59. Sicut autem quidam de verbis omnibus et nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inve
Abbreviated transcription (Latin):
quedã non solum uera s etiam incõ¬
mutabilia que incõmutabilia esse
comp̃henderit. ac sic a specie corpoꝵ
usq ad humanã mente ꝑueniens.
cũ & ipsã mutabilẽ inuenerit quod
nunc docta. nunc indocta sit. consti¬
tuta tam̃ int̾ incõmutabilẽ supra
se ueritatẽ. & imutabilia infra se.
cetera: ad unius d̃i laudẽ atq dilecti¬
onẽ cuncta conu̾tere a quo cuncta
esse cognoseit : doctꝰ uideri pocest:
esse aut̃ sapiens nullomͦ. Qũã ob
rem uidetur mͥ studiosis & inge¬
niosis adolescentib & tumtib dm.
beatãq uitã querentib salubrit̃
p̃cipi. ut nullas doctrinas que pre¬
ter eccłiam xp̃i exercentur tamqͣm
ad beatã uitam capessendã secure
sequi audeant: s eas sobrie dili¬
gent̾q duudicent : & si quas in¬
uenerint ab hominib institutas
uarias ꝓpter diuersam uolunta¬
tem instituentiũ. & ignotas ꝓpt̾
suspiciones errantiũ. maxime si

Expanded text:
quaedam non solum uera sed etiam incomquaedam non solum uera sed etiam incommutabilia, quae incommutabilia esse comprehenderit, ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se ueritatem et mutabilia infra se cetera ad unius dei laudem atque dilectionem cuncta conuertere, a quo cuncta esse cognoscit,: doctus uideri potest, esse autem sapiens nullo modo. Quam ob rem uidetur mihi studiosis et ingeniosis adulescentius et timentibus deum beatamque uitam quaerentibus salubriter praecipi, ut nullas doctrinas, quae praeter ecclesiam Christi exercentur, tamquam ad beatam uitam capessendam secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque diiudicent, et si quas inuenerint ab hominibus institutas, uarias propter diuersam uoluntatem instituentium et ignotas propter suspiciones errantium, maxime si
Abbreviated transcription (Latin):
ista didicerint. Iam uͦ numeri disci-
plina ciulibet tardissimo clarũ est
qđ non sit ab hominib instituta:
s potius indagata & inuenta.
Non enĩ sicut primã sillabam
italiȩ quã breuẽ ꝓnuntiauerunt
ueteres. uoluit uirgilius & longa fa¬
cta ẽ: ita quisqͣm potest efficere
cũ uoluerit. ut ter terna aut ñ
sint nouẽ. aut ut possint efficere
quadrata figuram ⁊ aut ñ ad ter-¬
nariũ numerũ cripla sint. ad se¬
nariũ sescupla. ad nullũ dupla:
quia intelligibiles numeri semissem
non habent. Siue gͦ in se ipsis consi¬
derent᷑. siue ad figurarũ aut ad¬
sonoꝵ aliarũue motionũ leges nu¬
meri adhibeant᷑ ⁊ in cõmutabiles
regulas habent: neq ullomͦ ab
hominib institutas: s ingeniosoꝵ
sagacitate comꝑtas. Que tam̃ om̃ia
quisquis ita dilexerit ut iactare
se inter imꝑitos uelit. & non potus
querere unde sint uera que tantũ¬
modo uera esse ꝑspexerit. & unde

Expanded text:
ista didicerint. ista didicerint. plina cuilibet tardissimo clarum est quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata atque inventa. Non enim sicut primam syllabam Italiae, quam brevem pronuntiaverunt veteres, voluit Virgilius, et longa facta est; ita quisquam potest efficere cum voluerit, ut ter terna aut non sint novem, aut non possint efficere quadratam figuram, aut non ad ternarium numerum tripla sint, ad senarium sescupla, ad nullum quia intellegibilis numeri semissem non habent. siue ergo in se ipsis considerentur siue ad figurarum aut sonorum aliarumue motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde
Abbreviated transcription (Latin):
riorem pedẽ nisi cũ posueris prio¬
rem: deinde minutati quẽ ad modũ
articłoꝵ & poplitum cardines opor¬
deat mouere describat. uera enim
dicit nec alit̾ ambulari potest. s
faciliꝰ homines ħ faciendo ambu¬
lant qͣm animadu̾tunt cum faci¬
unt aut intelligt eum audiunt:
qui aut̃ ambulare ñ posst̾ multo
minꝰ ea curant. quȩ nec exꝑiendo
possunt attendere. Ita plerunq ci¬
tius ingeniosus uidet ñ esse ratam
conclusionẽ. quã precepta eiꝰ capit:
tardus aut̃ non eam uidet: s mul¬
tominꝰ qđ de illa p̃cipitur. Magisq
in his om̃ib ipsa spectacula uerita¬
tis sepe delectant quã ex eis in dispu¬
tando aut iudicando adiuuam᷑ n
forte qd ex̾citatiora reddunt inge¬
nia. si etiam maligniora aut inflã¬
tiora non reddant: hoc ẽ ut aut
deciꝑe uerisimili sermone atq int̾¬
rogationib ament. aut aliquid ma-¬
gnũ quo se bonis atq innocentib
anteponant. se assecutos putent qͥ

Expanded text:
riorem pedem, nisi cum posueris prioriorem pedem, nisi cum posueris priorem, deinde minutatim quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat mouere describat; uera enim dicit nec ambulari aliter potest; sed facilius homines haec faciendo ambulant, quam animaduertunt, cum faciunt, aut intellegunt, cum audiunt. qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant quae nec experiendo possunt attendere. ita plerumque citius ingeniosus uidet non esse ratam conclusionem quam praecepta eius capit, tardus autem non eam uidet, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his omnibus ipsa spectacula ueritatis saepe delectant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui
Abbreviated transcription (Latin):
narratio. & uarietas eius sine fasti¬
dio teneat intentos: & cetere huius
modi obseruationes. Que siue in
falsis siue in ueris causis uere sunt:
tam̃ in quantũ uł sciri uł credi
aliquid faciunt. autꝰ appetendũ
fugiendũ ue animos mouent: et
inuente potius qđ ita se habeant.
quã ut ita se haberent institute.
S hec pars cũ discitur: magis ut
ꝓferamus ea que intellecta sunt.
quã ut intelligamꝰ. adhibenda est:
Illa uͦ conclusionũ & dẽfinitionũ
et distributionũ. plurimũ intel¬
lectorem adiuuat: tantũ absit
error quo uidentur sibi homines
ipsam beate uite ueritatẽ didicis¬
se cũ ista didicerint. Quanquã
plerunq accidat ut faciliꝰ homi¬
nes res eas assequant᷑. ꝓpter quas
assequendas ista dicunt᷑. quã tali¬
um p̃ceptoꝵ nodosissimas & spino¬
sissimas disciplinas: Camquã si quis¬
piam dare uolens p̃cepta ambulan¬
di moneat non e eᷤ leuandũ poste¬

Expanded text:
narratio et uarietas eius sine fastinarratio et uarietas eius sine fastidio teneat intentos et ceterae huius modi obseruationes, quae siue in falsis siue in ueris causis uerae sunt tamen, quantum uel sciri uel credi aliquid faciunt aut ad expetendum fugiendumue animos mouent, et inuentae potius, quod ita se habeant, quam ut ita se haberent, institutae. Sed haec pars cum discitur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intellegamus adhibenda est. illa uero conclusionum et definitionum et distributionum plurimum intellectorem adiuuat. tantum absit error, quo uidentur sibi homines ipsam beatae uitae ueritatem didicisse, cum ista didicerint. quamquam plerumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. tamquam si quispiam uolens dare praecepta ambulandi moneat non esse leuandum poste
Abbreviated transcription (Latin):
ra ẽ: quãuis falsũ uerũ esse ñ possit.
Possumꝰ etiam diuidere. dicentes
duo esse genera falsi : unũ eorum
que om̃ino esse non possint: alterũ
eoꝵ que non st̃. quãuis e̾eͤ possint.
Nam qui dicit septẽ & triaunde¬
cu esse: id dicit qd̃ om̃ino esse ñ
potest. Qui aut̃ dicit kalendis uer¬
bi grã ianuarii pluisse: tam & si¬
s factum ñ sit. id tam̃ dicit qđ fie¬
ri potuerit. Definitio gͦ & diuisio
falsoꝵ potest esse uerissima: quã¬
uis falsa ipsa utiq uera non sint.
Sunt etiam quedã p̃cepta uberi¬
oris disputationis que iam eloqͦn¬
tia nominat᷑ ⁊ que nichilominꝰ ue¬
ra sunt: quãuis eis possint etiam
falsa ꝑsuaderi.S quia & uera
possunt: non ẽ facultas ipsa culpa¬
bilis ⁊ s ea male utentiũ ꝑuersitas.
Nam neq hoc ab hominib insti¬
tutũ est ut ueritatis ex pressio con¬
ciliet auditorem ⁊ aut ut facile qđ
intendit insinuet breuis ⁊ aꝑta

Expanded text:
ra est, quamuis falsum uerum esse non possit. ra est, quamuis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere dicentes duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse non possunt, alterum eorum quae non sunt, quamuis esse possint. nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse uerissima, quamuis falsa ipsa utique uera non sint.Sunt etiam quaedam praecepta uberioris disputationis, quae iam eloquentia nominatur, quae nihilominus uera sunt, quamuis eis possint etiam falsa persuaderi; sed quia et uera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut ueritatis expressio conciliet auditorem aut ut facile quod intendit insinuet breuis et aperta
Abbreviated transcription (Latin):
ges ueritatis ignorent ⁊ cũ melior
sit qui nouit esse resurrectionẽ
mortuoꝵ. quã ille qui nouit con¬
sequens esse. ut si resurrectio mor¬
Item scientia definiendi. diuidendi.
atq partiendi. quanquã etiã re¬
bus falsis plerunq adhibeͣtur:
ipsa tam̃ falsa non est: neq ab homi¬
nib instituta. s in rerũ ratione
comꝑta. Non enĩ quia & fabulis
ea poete. & opinionib erroris sui
uł falsi philosophi uł etiã heretici
hoc ẽ falsi xp̃ian adhibere consue¬
uerunt: ꝓpterea falsũ est. neq in
definiendo neq in diuidendo aut
partiendo aliquid cõplectendũ es¬
se qd̾ ad rem ipsam ñ ꝑtinet: aut
aliquid qđ ꝑtinet. p̃tere undum.
Hoc uerũ est: etiam si ea que defi-¬
muntur aut distribuunt᷑ uera ñ
sint. Nam & ipsũ falsũ definitur:
cũ dicimꝰ falsum esse. significationẽ
rei non ita se habentis ut significatur:
siue alio aliquo mͦ. Que definitio ue¬

Expanded text:
ges conclusionis ignorant, cum melior ges conclusionis ignorant, cum melior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit consequens esse, ut, si resurrectio morItem scientia definiendi, diuidendi atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. non enim, quia et fabulis suis eam poetae et opinionibus erroris sui uel falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc est falsi christiani, adhibere consueuerunt, propterea falsum est neque in definiendo neque in diuidendo aut partiendo aliquid complectendum esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. hoc uerum est, etiam si ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei non ita se habentis, ut significatur, siue alio aliquo modo: quae definitio ue
Abbreviated transcription (Latin):
denti. aufertur necessario qđ conse¬
quitur. Quia uerũ est cũ dicimꝰ:
si orator ẽ. homo est. Ex qua ꝓpositi¬
one si assumamꝰ. non ẽ aut̃ orator
non erit consequens eũ intuleris. ñ
est gͥ homo. Qua ꝓpter aliud ẽ nos¬
se regulas conexionũ: aliud senten¬
tiarũ ueritatẽ. In illis discitur qͥd
sit consequens: quid ñ consequens:
quid repugnans. Consequens ẽ: si
orator ẽ. homo est. In consequens: si
homo ẽ. orator est. Repugnans: si ho¬
mo ẽ. quadrupes ẽ. Hic gͦ de ipsa
conexione iudicatur. In ueritate aũ
sententiarũ: ipse ꝑ se sententie: non
earũ conexio consideranda ẽ. S ue¬
ris certisq sententiis cũ incerte ue¬
ra conexione iungunt᷑ : etiam ipse
certe fiant necesse est. Quidã aũ
sic se iactant cũ ueritatẽ conexio¬
nũ didicerint: quasi sententiar̃
ipsa sit ueritas. Et rursus quidã
plerunq retinentes uerã sententi¬
am.male se contemnunt quia le¬

Expanded text:
denti aufertur necessario quod sedenti aufertur necessario quod sequitur. quia uerum est, cum dicimus: nai orator est, homo est", ex qua propositione si assumamus: "non est autem orator": non erit consequens, cum intuleris: "non est igitur homo". Quapropter aliud est nosse regulas conexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit consequid repugnans. Consequens est, Si orator est, homo est: inconsequens, Si homo est, orator est: repugnans, Si homo est, quadrupes est". hic ergo de ipsa conexione iudicatur. in ueritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum conexio consideranda est. sed ueris certisque sententiis cum incertae uera conexione iunguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. quidam autem sic se iactant, cum ueritatem conexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit ueritas. et rursus quidam plerumque retinentes ueram sententiam male se contemnunt, quia le
Abbreviated transcription (Latin):
qł p̃cedit aufertur: concluditur ñ
esse animal cocleam. Que sententia
falsa ẽ: s ex consensu falso uerã con¬
clusionis conexio. Ueritas itaq sen¬
tentie ꝑ se ipsam ualet: ueritas cone¬
xionis ex eius cũ quo agitur opini¬
one uł concessione consistit. Ido aũ
ut supra diximꝰ infertur uera co¬
nexione qd̃ falsum ẽ: ut eum cuiꝰ
errorem corrigere uolumꝰ peniteat
sensisse p̃cedentia ÷ quoꝵ conseq̃n¬
tia uidet esse respuenda. Iã hinc
intelligere facile est. sicut in fal¬
sis sententiis ueras: sic in ueris sen¬
tentiis falsas conclusiones esse pos¬
se. fac em̃ aliqu̾ẽ ꝓposuisse. si iustus
est ulle. bonus ẽ. & esse concessum::
deinde assumpsisse: non est iustus.
Quo item concesso: intulisse conelu¬
sionẽ. non ẽ gͥ bonus. Que tam & si
uera sint om̃ia : non ẽ tam̃ in uera
regula conclusiomf. Non enĩ sicut
ablato consequenti. aufertur neces¬
sario qđ p̃cedit : ita etiam ablato p̾ce¬

Expanded text:
quod praecedit aufertur, concluditur non quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa est, sed ex concesso falso uera conclusionis conexio. ueritas itaque sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen uera regula conclusionis. non enim, sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praece
Abbreviated transcription (Latin):
bat apts. Porro illam sententiam p̃¬
cedentẽ qua dicebãt non esse resur¬
rectionẽ mortuoꝵ: necessario sequi¬
tur. neq xp̃c resurrexit. Hoc aut̃
qd̾ sequitur falsum ẽ: xp̃c enĩ re¬
surrexit. Falsum ẽ gͦ. & qd̃ p̾cedit.
Precedit aut̃: non esse resurrecti¬
onem mortuoꝵ. Est gͥ resurrectio
mortuoꝵ. Quod totũ breuit᷑ ita
dicitur. Sinon est resurrectio mortuo¬
surrexit. Est gͥ resurrectio mortuo¬
rũ. Hoc gͦ ut consequenti ablato
auferatur etiam necessario qd̵ p̃ce¬
dit: non instituert̃ homines s osten¬
derunt. E hec regula ꝑtinet ad
ueritatẽ conexionũ: non ad uerita¬
tem sententiarũ. S in hoc loco de
resurrectione cũ ageretur: & regu¬
la conexionis uera ẽ. & ipsa in con¬
elusione sententia. In falsis aut̃ sen¬
tentiis conexionis ueritas ẽisto modo.
Faciamꝰ aliquẽ concessisse. Si animal
ẽ coclea: uocẽ habet. Hoc concesso.
cũ ꝓbatũ fuerit. uocem cocleã non
habere: qm̃ consequenti ablato illo.

Expanded text:
tiam praecedentem, qua dicebant non esse resurrectionem mortuorum, necessario sequitur: neque Christus resurrexit. hoc autem quod sequitur falsum est; Christus enim resurrexit. falsum est ergo et quod praecedit. praecedit enim non esse resurrectionem mortuorum. est igitur resurrectio mortuorum. quod totum breuiter ita dicitur: "si non est resurrectio mortuosurrexit; est igitur resurrectio mortuorum". hoc ergo, ut consequenti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequenti ablato illud
Abbreviated transcription (Latin):
ranter inherere: sꝑare celestia. sa¬
cramenta non ꝓfanare. ꝑhanc acti-¬
onem purgati ualebimꝰ cognoscere
etiam suꝑeminentẽ scientiã carita¬
tis. xp̃i qua ȩqualis ẽ patri. ꝑ quem
facta sunt om̃ia: ut impleamur in
omnẽ plenitudinẽ d̃i. Est etiã in
ysopo uis purgatoria:ne inflante
scientia de diuitiis ab egypto abla¬
tis suꝑbe aliquid pulmo tumidus¬
anhelet. Asꝑges me inquit ysopo
et mundabor: lauabis me & suꝑ ni¬
uem dealbabor. Auditui meo dabis
exultationẽ & letitiam. Deinde con¬
sequent̃ annectit: ut ostendat pur¬
gationẽ a suꝑbia significari ysopo.
Exultabunt ossa humiliata. Quan¬
tũ aut̃ minor ẽ auri argenti uestiᷤ¬
płs abstulit. in comparatione diui¬
tiarũ quas postea ierosolime: secu¬
tus ẽ. quȩ maxime in salomone re

Expanded text:
ranter inhaerere, sperare coelestia, saranter inhaerere, sperare coelestia, sacramenta non profanare. Per hanc actionem purgati valebimus cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, qua aequalis est Patri, per quem facta sunt omnia, ut impleamur in omnem plenitudinem Dei . Est etiam in hyssopo vis purgatoria, ne inflante scientia de divitiis ab Aegypto ablatis, suanhelet: asperges me, inquit, ysopo et mundabor, lauabis me et super niuem dealbabor. auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. deinde consequenter adnectit, ut ostendat purgationem a superbia significari ysopo: exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem minor est auri, argenti uestiscum abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone re
Abbreviated transcription (Latin):
nietis requiem animab ur̃is. Iu-¬
gum enĩ meũ lene ẽ: & sarcina
mea leuis ẽ. Quib nisi mitib et
humilib corde ÷ quos ñ inflat
scientia. s caritas edificat: Memi¬
nerint gͦ eoꝵ qui pascha illo tem¬
pore ꝑ umbrarũ imaginaria cele¬
brabant : cũ signari postes agni
sanguine iubentur. ysopo fuisse
signatos. Herba hec humilis et
mitis ẽ: & nichil fortius & pene¬
trabiliꝰ eius radicib ÷ ut in cari¬
tate radicati & fundati possimus
comprehendere cũ om̃ib seĩs que sit
latitudo. & longitudo. & altitudo. &
ꝓfundũ. id est cruc̃ẽ dñi: cuiiꝰ latitu
do dicitur in transuerso ligno quo
extendunt᷑ manus ⁊ longitudo a ter¬
ra usq ad ipsam latitudinẽ quo a
manib & infra totũ corpus affigit᷑:
altitudo a latitudine sursũ usq ad
summũ quo adhexet caput ⁊ ꝓfundũ
uͦ qđ terre infixũ absconditur. Quo
signo crucis om̃is actio xp̃iana descri¬
bitur: bene oꝑari in xp̃o. & ei ꝑseue¬

Expanded text:
iem animabus uestris. iugum enim meum lene est et sarcina mea lenis est. quibus, nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed caritas aedificat ? meminerit ergo eorum qui pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postea sanguine agni iuberentur, ysopo fuisse signatos — herba haec humilis et mitis est et nihil fortius et penetrabilius eius radicibus—ut in caritate radicati et fundati possimus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et profundum, id est crucem domido dicitur in transverso ligno, quo extenduntur manus; longitudo, a terra usque ad ipsam latitudinem, quo a manibus et infra totum corpus affigitur; altitudo, a latitudine sursum usque ad summum, cui adhaeret caput; profundum vero, quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis, omnis actio christiana describitur, bene operari in Christo, et ei perseve
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ deficeret: neq adu̾sitate ali¬
qua iunceret᷑. Ita factũ ẽ ut uo¬
luntas hominis inualida & imbe¬
cilla in bono adhuc paruo ꝑseue¬
raret ꝑuirtute di: cũ uoluntas
pͥmi hominis fortis & sana in bono
ampliori ñ ꝑseuerauerit habens
uirtute liberi arbitrii: quãuis
ñ defut᷑o adiutorio: di sine quo

Expanded text:
tamen deficeret, neque adversitate alitamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine qu