comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab hereticis baptizant᷑. utrũ
rebaptizandi sint. queri solet.
Ad qͦd breuit᷑ dicimꝰ. quia quicũq
sit qͥ baptizet. si seruet᷑ forma a xp̃o
tͣdita. uerũ baptisma dat: & ideo
qui illud sumit ñ debet rebaptiza¬
la .ri. Unde beda. Siue hereticꝰ siue
scismaticꝰ. siue facinorosus quisq
in confessione sc̃ȩ tͥnitatis baptiz&.¬

Expanded text:
ab haereticis baptizantur utrum rebaptizandi sint, quaeri solet. Ad quod breviter dicimus quia quicumque sit qui baptizet, si servatur forma a Christo tradita, verum baptismum dat; et ideo qui illum sumit non debet rebaptizari. Unde Beda: Sive haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus, quisque in confessione sanctae Trinitatis baptiz
Abbreviated transcription (Latin):
multis scõꝵ testimoniis edocetur.
Utrũ baptismꝰ sit. cũ u̾ba corrupte
solet. si corrupte ꝓferant᷑ illa
u̾ba: an baptismꝰ sit. De hoc ⁊acha¬
rias bonefacio scͥbit. Retulerunt
mͥ nuntii tui qđ fuerit sacerdos
in eadẽ ꝓuincia qͥ latinã linguã
penitꝰ ignorabat: & dũ baptizar&
nesciꝰ latini eloquii. infringens
linguã diceret. baptizo te in noĩe
hoc considerasti rebaptizare. S si
ille qͥ baptizauit. ñ errorẽ intͦdu¬
cens ł heresim. s ꝓ sola ignorantia
romanȩ locutionis infringendo
linguã baptizans dixisset: non
de quib nulla extant indicia int̾
baptizati fuisse doceant᷑: agendũ
ẽ ut renascant᷑ ne ꝑeant. In quib¬

Expanded text:
ltis sanctorum testimoniis edocetur. 3. Si Baptismus sit verbis corrupte solet si corrupte proferantur verba illa, an Baptismus sit. De hoc Zacharias Bonifacio scribit: Retulerunt mihi nuntii tui quod fuerit sacerdos in eadem provincia, qui Latinam linguam penitus ignorabat; et dum baptizaret, nescius Latini eloquii, infringens linguam diceret: Baptizo te in nominehoc considerasti rebaptizare. Sed si ille qui baptizavit, non errorem inducens vel haeresim, sed pro sola ignorantia Romanae locutionis, infringendo linguam baptizans dixisset, non de quibus nulla extant indicia inter baptizati fuisse doceantur, agendum est ut renascantur ne
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intͣbit in regnũ di. Nemo autẽ
renascit᷑. nisi priꝰ nascat᷑. Uñ illa
sc̃ĩficatio potest scd̾m p̃destinati¬
dictũ ẽ quia credidit infans in
utero. s exultauit: nͨ elysabeth
dicit. exultauit in fide. s exulta¬
uit in ut̾o meo. Eẜ potuit eẽ hȩc sc̃i¬
ficatio tantȩ rei a maiori cogno¬
scendȩ iniciũ: non a paruulo cog¬
nitȩ. Absq assertione de hac sc̃i¬
ficatione loquit᷑. ñ diffiniens qͣlit̃
intelligenda sit illa scĩficatio. an
signũ futurȩ rei. an ueritas iusti¬
ficationis ꝑ sp̃m factȩ. S meliꝰ est
ut dicamꝰ illos pret̾ cõmunẽ legẽ

Expanded text:
um Dei. Nemo autem renascitur, nisi prius nascatur. Unde illa sanctificatio potest secundum praedestinatidictum est quia credidit infans in utero, sed exultavit; nec Elisabeth dicit: Exultavit in fide, sed: Exultavit in utero meo. Et potuit esse haec sanctificatio, tantae rei a majori cognoscendae indicium, non a parvulo cognitae. Absque assertione de hac sanctificatione loquitur, non definiens qualiter intelligenda sit illa sanctificatio, an sit signum futurae rei, an veritas justificationis per Spiritum factae. Sed melius est ut dicamus illos praeter c
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiã ignorandum xxxuiii.¬
ñ est: qđ in mat̾no ut̾o nullus
baptizari potest. etiamsi mater
sunt ideo baptizari ñ posst̃. quia
qͥ natꝰ adhuc scđ̃m adam non est
regeneratio in eũ dici pot̾. in quẽ
gen̾atio ñ p̃cessit. Itẽ aug̾ ad dar¬
danũ. Non pot̾ quisꝗͣ renasci. ante¬
ꝗͣ natus sit. Si opponit᷑ de ieremia
& de ioħe baptista. qͥ ab utero scĩfi.¬
cati legunt᷑. quod etiã de iacob
quidã putant: dicimꝰ si scificatio
ibi accipiat᷑ int̾ior emundatio. in
miraculis diuinȩ potentiȩ ẽẽ ha¬
bendũ: ut aug̃ ait suꝑ hoc ambi¬
usq adeo inqͥt in illo puero acce¬
leratꝰ est usus rationis & uolunta¬
tis. ut intͣ mat̾na uiscera iã posset
agnoscere. credere. qͦd in aliis par¬
uulis expectat᷑ ȩtas ut possint:
in miraculis ẽ habendũ diuinȩ
potentiȩ. ñ ad humane tͣhendũ
exemplũ naturȩ. Nam q̃n uoluit

Expanded text:
Illud etiam ignorandum non est, quod in materno utero nullus baptizari potest, etiamsi mater sunt, ideo baptizari non possunt, quia qui natus adhuc secundum Adam non est,regeneratio in eum dici potest, quem generatio non praecessit. Item Aug. ad Dardanum: Non potest quisquam renasci antequam natus sit. Si vero opponitur de Jeremia et de Joanne Baptista, qui ab utero sanctificati leguntur, quod etiam de Jacob quidam putant, dicimus, si sanctificatio ibi accipitur interior emundatio, in miraculis divinae potentiae esse habendum, ut Aug. ait, ambiusque adeo, inquit, in illo puero acceleratus est usus rationis et voluntatis, ut intra materna viscera jam posset agnoscere et credere, quod in aliis parvulis expectat aetas ut possint, in miraculis habendum esse divinae potentiae, non ad humanae trahendum exemplum naturae. Nam quando voluit
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ scił. eoꝵ qui in noĩe patͥs & filii
& sp̃s sc̃i baptizant. & eccł̃iȩ catho¬
licȩ: tam̃ qui foris eccłiam baptizan¬
tur ñ sumunt baptismũ ad salutẽ
s ad ꝑniciẽ: habentes formã sacra¬
m̃ti. uirtutẽ autẽ eiꝰ ab negantes:

Expanded text:
 Patris et Filii et Spiritus sancti baptizant, et Ecclesiae catholicae, tamen qui foris Ecclesiam baptizantur, non sumunt baptismum ad salutem, sed ad perniciem; habentes formam sacramenti, virtutem autem ejus abnegantes
Abbreviated transcription (Latin):
se. s ꝓpt̾ illũ cuiꝰ scabellũ ẽ. eui ẽ
unita. Nec enĩ humanitas sola
qui hoc facit. idolatriȩ reus iũdi¬
cari potest: quia ñ soli creaturȩ. nͥ
ꝓpt̾ ipsã. s creatori cũ humanita¬
te & in humanitate sua seruit.

Expanded text:
sed propter illum cujus scabellum est, cui est sed propter illum cujus scabellum est, cui est unita. Neque ipsa humanitas sola qui hoc facit idololatriae reus judicari potest, quia nec soli creaturae, nec propter ipsam, sed Creatori cum humanitate et in humanitate sua servit.
Abbreviated transcription (Latin):
cłr. Si enĩ animȩ ł carni xp̃i exhi¬
bet᷑ latria que intelligit᷑ seruitꝰ
siue cultꝰ soli creatori debitꝰ. cũ aĩa
xp̃i uł caro creatura tantũ sit.
creaturȩ exhibet᷑ qͦd soli creatori
debet᷑ : qͦd facienti in idolatriam
deputat᷑. Ideoq qͥbusdã uidet᷑
ñ illa adoratione quȩ latria est.
carnẽ xp̃i ł animã ẽẽ adorandã:
s illa quȩ ẽ dulia cuiꝰ duasspecies
Est enĩ cuiꝰdã modi dulia. que crea¬
turȩ cuilibet exhiberi pot̾: & est
quȩdã soli humanitati xp̃i exhi¬
benda. ñ alii creaturȩ: quia xp̃i
humanitas suꝑ omnẽ creaturã est
uenanda & diligenda ñ tam̃ adeo
ut cultꝰ diuinitati debitꝰ ei exhibe¬
atur: qͥ cultꝰ in dilectione & sacri¬
ficii exhibitione atq reuerentia
consistit: qui latine dr̃ pietas. gͥre
aũ theosebia id cdi cultꝰ. uł euse¬
bia. id÷ bonꝰ cultꝰ. Aliis aũ pla¬
cet xp̃i humanitatẽ una adora¬
tione cũ u̾bo ẽẽ adorandã: ñ ꝓpt̾¬

Expanded text:
i exhibetur latria, quae intelligitur servitus sive cultus soli Creatori debitis, cum anima Christi vel caro creatura tantum sit, creaturae exhibetur quod soli Creatori debetur; quod facienti in idololatriam deputatur. Ideo quibusdam videtur non illa adoratione quae latria est carnem Christi, vel animam esse adorandam; sed illa quae est dulia, cujus duas species st enim cujusdam modi dulia, quae creaturae cuilibet exhiberi potest; et est quaedam soli humanitati Christi exhibenda, non alii creaturae; quia Christi humanitas super omnem creaturam est veneranda et diligenda; non tamen adeo ut cultus divinitati debitus ei exhibeatur. Qui cultus in dilectione et sacrificii exhibitione atque reverentia consistit; qui Latine dicitur pietas, Graece autem theosebia, id est, Dei cultus, et eusebia, id est bonus cultus. Aliis autem placet Christi humanitatem una adoratione cum
Abbreviated transcription (Latin):
ramꝰ cũ patre & sp̃u una adorati¬
one cũ incontaminata carne eiꝰ.
ñ inadorabilẽ carnẽ dicentes. Ado¬
rat᷑ enĩ in una u̾bi ypostasi. quȩ
ẏpostasis generata ẽ: ñ creature
uen̾ationẽ p̾bentes. Non enĩ ut
nucdã carnẽ adoramꝰ. s ut unitã
ditati: in unã ypostasĩ dei u̾bi
duab reductis naturis. Timeo
carbonẽ tangẽ. ꝓpt̾ ligno copula¬
tũ ignẽ: adoro xp̃i d̃i mei simul
Non enĩ quartã appono ꝑsonã in
confiteor u̾bi & carnis eiꝰ. His¬

Expanded text:
ramus cum Patre et Spiritu una adoratione cum incontaminata carne ejus, non inadorabilem carnem dicentes. Adoratur enim in una Verbi hypostasi, quae hypostasis generata est, non creaturae venerationem praebentes. Non ergo ut nudam carnem adoramus, sed ut unitam deitati in unam hypostasim Dei Verbi duabus reductis naturis. Timeo carbonem tangere propter ligno copulatum ignem. Adoro Christi Dei mei simul Non enim quartam appono personam in confiteor Verbi
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ ideo adoro. qđ a diuinitate
suscepta & ditati unita ẽ: ut ñ
aliũ & aliũ s unũ eundẽ q d̃m
& hominẽ filiũ di ẽẽ confitear. De¬
niq si hominẽ separaueris a deo.
illi nunꝗͣ credo nec seruio: uelut
si qͥs purpurã ł diadema regale
iacens inueniat: nunqͥd ea cona¬
bit᷑ adorare: Cum uͦ ea rex fuerit
indutꝰ: ꝑicłm mortis incurret. si
ea cũ rege adorare qͥs ꝯtẽpserit.
Ita & in xp̃o dño humanitatẽ ñ
solã ł nudã. s diuinitati unitã.
scił unũ filiũ dm̃i uerũ & hoĩem

Expanded text:
tate suscepta et deitati unita est; ut non alium et alium, sed unum eumdemque Deum et hominem Filium Dei esse confitear. Denique si hominem separaveris a Deo, illi nunquam credo nec servio; velut si quis purpuram vel diadema regale jacens inveniat, numquid ea conabitur adorare? Cum vero eis rex fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si ea cum rege adorare quis contempserit. Ita et in Christo Domino humanitatem non solam vel nudam, sed divinitati unitam, scilicet unum Fi
Abbreviated transcription (Latin):
ture ꝗͣ creatori. S illi ad hec re¬
plicabt̃ & dicent. Qͥd est qđ carnẽ
eiꝰ quã creaturã ẽe̾ ñ negas simul
cũ diuinitate adoras: & ei ñ minꝰ ꝗͣ
diuinitati deseruis: Ego dñicã¬

Expanded text:
quam Creatori . Sed illi ad haec replicabunt et dicent: Quid est quod carnem ejus, quam creaturam esse non negas, simul cum divinitate adoras, et ei non minus quam divinitati deservis? Responde a
Abbreviated transcription (Latin):
nec aliqͥd: nisi forte scđm. sit ex preᷤ¬
siuũ unitatis ꝑsonȩ. Scđm enim:
expͥmit conditionẽ ł ꝓprietatem
unitatẽ ꝑsone. Aliq̃n notat ha¬
bitũ: aliq̃n causã. Cuiꝰ distinctioniᷤ
rationẽ diligent̾ lector animadũ¬
tat. atq in sinu memoriȩ recondat:
ne eiꝰ confundat᷑ sensus cũ de xp̃o
sermo occurrerit. Illud tam̃ non¬

Expanded text:
nec aliquid, nisi forte secundum sit expressivum unitatis personae. Secundum enim exprimit conditionem vel proprietatem unitatem personae, aliquando notat habitum, aliquando causam. Cujus distinctionis rationem diligenter lector animadvertat, atque in sinu memoriae recondat, ne ejus confundantur sensus, cum de Christo sermo occurrerit. 2. Etsi
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ caro: quȩ sine ĩpietate adorat᷑
Suscepit enĩ de terra terrã. qr caro
de terra ẽ: & de carne mariȩ car¬
nẽ accepit. Hec sine impietate a u̾¬
bo cui assũpta adorat᷑ a nob: quia
nemo carnẽ eiꝰ manducat nisi priꝰ
adoret. S qui adorat. ñ terrã in¬
tuet᷑. s illũ potiꝰ cuiꝰ scabellũ est.
ꝓpt̾ quẽ adorat. His autoritatib
pͥmisse inuestigationis absolutio
ꝯeurrt̃. Qđ enĩ ꝑsona sit: his ecdiˢ¬
sert̃ rationib. Si scdm qđ homo.

Expanded text:
 caro, quae sine impietate adoratur. Suscepit enim de terra terram, quia caro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit; haec sine impietate a Verbo Dei assumpta adoratur a nobis, quia nemo carnem ejus manducat nisi prius adoret; sed qui adorat, non terram intuetur, sed illum potius cujus scabellum est, propter quem adorat. His auctoritatibus praemissae investigationis absolutio concurrunt. Quod enim persona sit, his edisserunt rationibus: Si secundum quod homo
Abbreviated transcription (Latin):
ost p̃dicta inquiri debet utr̃
de natura diuina concedendũ
sit qđ de uirgine sit nata: sic̃ dr
in uirgine incarnata. Ꝙ uidet᷑
utiq ñ debere dici nata de uirgi¬
ne: cũ ñ sit nata de pat᷑. Quȩ eni
res ñ ẽ de patre genita. ñ uidet᷑
de matre nata: ne res aliqua fili¬
ale nom̃ habeat in humanitate.
que illudd ñ teneat in deitate. Ui¬
detur tam̃ posse ꝓbari qđ sit na¬
ta de uirgine: qr si hoc est łm¬
nasci de uirgine. scił hominem

Expanded text:
ost praedicta inquiri debet utrum de natura divina concedendum sit quod de Virgine sit nata, sicut dicitur in Virgine incarnata. Et videtur utique non debere dici nata de Virgine cum non sit nata de Patre. Quae enim res non est de Patre genita, non videtur de matre nata; ne res aliqua filiationis nomen habeat in humanitate, quae illud non teneat in divinitate. Videtur tamen posse probari quod sit nata de Virgine, quia si hoc est nasci Deum de Virgine, sc
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiꝰ dicta sit hominẽ assũpsisse:
uidet᷑ debere dicinata. De hoc
aug̾ in libͦ de fide ad petr̃. sic ait.
Natura et̾na atq diuina ñ posset
tẽporalit̾ concipi & nasci ex na¬
tura humana. nisi scdm suscep¬
tionẽ ueritatis humane ueram
tẽporalit̾ conceptionẽ & natiui¬
tatẽ ineffabilis in se diuinitas
accepisset: sic̃ est ds eternꝰ ueracit̾
scdm tempꝰ & conceptꝰ & natꝰ ex
uirgine. Ista autoritate uidetur
insinuari qđ natura diuina sit
nata & concepta de uirgine. S
si diligent̃ notent᷑ u̾ba. potiꝰ de ꝑ¬
sona agi intelligit᷑: quȩ sine dubi¬
tatione & de patre & de mat᷑ na¬
ta e̾e̾ dici debet. De gemina natiui
lius. Ad quod dici pot̾ xp̃m bis
natũ esse: duas q natiuitates ha¬
buisse. U̾nde aug̃. in libꝰ de fide
ad petr̃. Pat̾ ds de sua natura ge¬
Natꝰ est enĩ de patre di u̾bũ: natꝰ ẽ
de matre u̾bũ caro factũ. Unis gͥ
atq idẽ cdi filiꝰ natꝰ ẽ ante scl̃a &

Expanded text:
scilicet, hominem assumpsisse, videtur debere dici nata. De hoc August., in lib. de Fide ad Petrum sic ait: Natura aeterna atque divina non posset temporaliter concipi et nasci ex natura humana, nisi secundum conceptionem veritatis humanae, veram temporaliter conceptionem et nativitatem ineffabilis in se divinitas accepisset. Sic est Deus aeternus veraciter secundum tempus et conceptus et natus ex Virgine. Ista auctoritate videtur insinuari quod natura divina sit nata et concepta de Virgine. Sed si diligenter notentur verba, potius de persona agi intelligitur, quae sine dubitatione et de Patre et de matre nata esse dici debet. 2. De gemina Christi lius. Ad quod dici potest Christum bis natum esse, duasque nativitates habuisse; unde August., in lib. de Fide ad Petrum, cap. Natus est enim de Patre Dei Verbum; natus est de matre Verbum caro factum. Unus ergo atque id
Abbreviated transcription (Latin):
nos quia ꝓpt̾ nr̃am salutẽ: scđm
nos qr natus ẽ hõ ex muliere. &
tẽpore conceptionis. scił nouem
legẽ conceptionis. Ex his mani¬
feste apparet xp̃i duas ẽẽ natiui¬
tates: eundẽ q bis natũ fore. De

Expanded text:
nos, quia propter nostram salutem; secundum nos, quia natus est homo ex muliere, et tempore conceptionis, scilicet, novem legem conceptionis. Ex his manifeste apparet Christi duas esse nativitates, eumdemque bis natum fore.
Abbreviated transcription (Latin):
Sautẽ querat qͦmͦ intelligat᷑¬
qd̃ de lazaro & diuite legitur:
corpore exutas locis corporalib
ꝯtineri cũ sint sñ corpore : non
deer̃t qͥ faueant. & diuitẽ siti¬
entẽ in loco fuisse corporali ꝯten¬
dant: ipsã q animã corporeã
p̃parasse linguã. & stillã de la¬
tari digito cupiisse. S meliꝰ ẽ
dubitare de occultis: ꝗͣ litigare
de incertis. Diuitẽ in supplicio:
pauperẽ in refrigerio eẽ ñ dubi¬
uitis digitꝰ lazari. flãma infer¬
ni. sinꝰ abrabe. & huiꝰmodi: uix

Expanded text:
autem quaerat quomodo intelligatu de Lazaro et divite legitur, corpore exutas locis corporalibus contineri, cum sint sine corpore, non deerunt qui faveant, et divitem sitientem in loco corporali fuisse contendant, ipsamque animam corpoream praeparasse linguam, et stillam de Lazari digito cupisse. Sed melius est dubitare de occultis, quam litigare de incertis. Divitem in supplicio, pauperem in refrigerio esse non dubingua, digitus Lazari, flamma inferni, sinus Abrahae, et hujusmodi, vix
Abbreviated transcription (Latin):
nꝑoꝵ dicit᷑ in corpore suo suꝑ lignũ
portasse. quia ꝑ ipsiꝰ penã quã in
cruce tulit. omnis pena tẽporalis
baptismo penitꝰ laxat᷑. ut nulla
a baptirato exigat᷑: & in peniten¬
tia minorat᷑. Non enĩ suffic̾e̾t illa
pena qua penitentes ligat eccłia:
ante aduentũ. in sustentationẽ dei
pore. Ecce ex parte expositũ ẽ. qͦmͦ

Expanded text:
 dicitur in corpore suo super lignum portasse; quia per ipsius poenam quam in cruce tulit, omnis poena temporalis, baptismo penitus relaxatur, ut nulla a baptizato exigatur, et in poenitentia minoratur. Non enim sufficeret illa poena qua poenitentes ligat Ecclesiaante adventum, in sustentatione Dei pore. Ecce aperte expositum est quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
homo mortalis: ut moriendo
diabolũ uinceret. Nisi enĩ hõ esset
qui diabolũ uinceret: ñ iuste s ui¬
olent̾ homo ei tolli uideret᷑. qui se
ei sponte subiecit. S si hõ eũ iuncit:
iure manifesto hominẽ ꝑdit. E ut
homo uincat. necesse ẽ ut ds in eo
sit: qͥ eũ immunẽ a peccatis faciat.
Si enĩ ꝑse homo ee̾t. ł angłs in hoĩe.
facile peccaret: cũ utrãq naturã
ꝑ se constet cecidisse. Ideo dei filiꝰ
hominẽ passibilẽ sũpsit. in quo &
mortẽ gustauit: qͦ celũ nob̃ aꝑuit
& a seruitute diaboli id÷ apeccato.
seruitꝰ enĩ diaboli pecc̃m ẽ. & a pena
qua pena: Temporali & eterna.
Ab ȩterna quidẽ relaxando
debitũ: a tẽporali uͦ penitꝰ nos li¬
berabit in futuro: qñ nouissima
mors inimica destruet᷑. Adhuc
nec omnino a culpa. Non enĩ ab ea
sic redẽpti sumꝰ ut ñ sit: s ut non

Expanded text:
homo mortalis, ut moriendo diabolum vinceret. Nisi enim homo esset qui diabolum vinceret, non juste, sed violenter homo ei tolli videretur, qui se illi sponte subjecit. Sed si eum homo vicit, jure manifesto hominem perdidit; et ut homo vincat, necesse est ut Deus in eo sit; qui eum a peccatis immunem faciat. Si enim per se homo esset, ve angelus in homine, facile peccaret, cum utramque naturam per se constet cecidisse. Ideo Dei Filius hominem passibilem sumpsit, in quo et mortem gustavit, quo coelum nobis aperuit et a servitute diaboli qua poena qua poena? temporali et aeterna. Ab aeterna quidem, relaxando debitum; a temporali vero penitus nos liberabit in futuro, quando novissima mors inimica destruetur, ad Conec omnino a culpa. Non enim ab ea sic redempti sumus, ut non sit, sed ut non
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ex aĩa rationali & huma¬
na carne subsist̾e: ñ tam̃ fatent᷑ ex
duab naturis cõpositũ ẽẽ. diuina
scił & humana: nec illiꝰ partẽ ẽe
duas naturas. s animã tm ⁊ carnẽ.
Et ne de suo sensu tm̃ loqͥ putent᷑.
hanc sententiã plurib muniunt
triñ. Cũ legit᷑ u̾bũ caro factũ ẽ:
in u̾bo intelligo uerũ di filit̾: in
carne agnosco uerũ hõis filiũ: &
utrũq simul unã ꝑsonã dm &
hominẽ ineffabilis gr̃ȩ largitate
coniunctũ. Idẽ in enchyr̃. Ap̃c mñe
diuina scił & humana. filiꝰ ẽ unicꝰ
cdi patris om̃ipotentis. de qͦ ꝓcedit
& aliud ꝓpt̾ hominẽ: ñ duo filii ds
& homo. s unꝰ di filiꝰ: ds sine inicio.
hõ a certo micio. Itẽ in eodẽ. Qͥd
natura humana in xp̃o hoĩe meru

Expanded text:
tionali et humana carne subsistere, non tamen fatentur ex duabus naturis esse compositum, divina scilicet et humana, nec illius partes esse duas naturas, sed animam tantum et carnem. Et ne de suo sensu tantum loqui putentur hanc sententiam pluribus muniunt Trinit. » cum legitur: « Verbum caro factum est : » in Verbo intelligo verum Dei Filium, in carne agnosco verum hominis filium, et utrumque simul unam personam Deum et hominem ineffabilis gratiae largitate conjunctudivina scilicet et humana, Filius est unicus Dei Patris omnipotentis de quo procedit , aliud propter hominem, non duo filii, Deus et homo, sed unus Dei Filius, Deus sine initio, homo a certo initio. Item in eodem: Quid natura humana i
Abbreviated transcription (Latin):
x p̃missis aũ emergit questio
plurimũ continens utilitatis:
s nimiũ difficultatis atq ꝑplexi¬
tatis. Cũ enĩ constet ex p̃missis ⁊¬
ex aliis plurib testimoniis. õs q
catholici un animit fateant᷑ d̾m¬

Expanded text:
x praemissis autem emergit quaestio plurimum continens utilitatis, sed nimium difficultatis atque perplexitatis. Cum enim constet ex praedictis et aliis pluribus testimoniis omnesque Catholici unanimiter fateantur, D
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd contulert̃ diuiti illa specia¬
lit̾ ꝓ eo facta : Sane dici pot̾
ñ ei magis ualuisse generalia.
& specialia ꝗͣ pauꝑi sola gen̾a¬
lia suffragia: & tam̃ ꝓfuerunt
diuiti specialia. ñ quidẽ ad ali¬
ud uel maiꝰ aliqͥd. s ad idẽ ad
qͦd generalia: ut ex plurib &
diu̾sis causis unũ ꝑciꝑet᷑ emolu¬
mentũ. Potest tam̃ dici: illa
plura subsidia ꝯtulisse diuiti
celeriorẽ absolutionẽ. ñ pleniorẽ.
de aliqͦ mediocit᷑ bono qui
talib indigens suffragiis in ipso
ꝯsũmationis scł̃i articulo cũ re¬
liquis migrabit: si saluꝰ fuerit.
Deo ñ offert᷑ ulteriꝰ sacrificiũ ł
oratio ł elemosina: nͨ habebat
tante ꝑfectionis merita que

Expanded text:
d contulerunt diviti illa specialiter pro eo facta? Sane dici potest, non ei magis valuisse generalia et specialia, quam pauperi sola generalia suffragia. Et tamen profuerunt diviti specialia, non quidem ad aliud vel majus aliquid, sed ad idem ad quod generalia, ut ex pluribus et diversis causis unum perciperetur emolumentum. Potest tamen dici aliter, illa plura subsidia contulisse diviti celeriorem absolutionem, non pleniorem. de aliquo mediocriter bono, qui talibus indigens suffragiis in ipso consummationis articulo cum reliquis migrabit, si salvus fuerit: pro eo non offertur ulterius sacrificium, vel oratio, vel eleemosyna; nec habebat tantae perfectionis m
Abbreviated transcription (Latin):
am nunc his intelligendi
atq ꝑtractandis quȩ ad
u̾bi incarnati my steriũ
ꝑtinent. integra m̃tis con-¬
sideratione intendamus.
ut de ineffabilib uł mo¬
dicũ aliqͥd fari do reue¬
lante ualeamꝰ. Sic enim¬

Expanded text:
Jam nunc his intelligendis atque pertractandis, quae ad Verbi incarnati mysterium pertinent, integra mentis consideratione intendamus, ut de ineffabilibus vel modicum aliquid fari, Deo revelante, valeamus. LI
Abbreviated transcription (Latin):
litas uoluntatis & rõnis quã supͣ
diximꝰ ẽẽ liberũ arbitriũ. libera
ẽ ad utrũlibet: qr libere potest
moueri ad hoc uł illud. Liberũ
gͦ aͣr arbitriũ. qͣntũ ad uolunta¬
tẽ: qr uoluntarie moueri. & spon¬
taneo appetitu ferri potest ad
ea q̃ bona uel mala uidicat. uel
uł add pt̾itũ ñ refert᷑. s ad fut᷑a
otingentia. Qd enĩ in p̃senti est
det̾minatũ ẽ: nec in potestate
nr̃a ẽ ut t̾e sit uł ñ sit. qͣndo est.
an hoc sit uł illud. ad potestatẽ
liberi arbitrii spectat: nec tam̃
oĩa fut᷑a sub potestate liberi
arbitrii ueniunt: s ea quȩ t̃m¬
ꝑ liberũ arbitriũ posst̾ fieri uł
ñ fieri. Si qͥs enĩ tale qͥd uelit ac
disponat face. qͦd in eiꝰ nullaten
sit potestate uel qͦd sine ipsius
dispositione eque fieret: in hoc
ipse liberũ ñ ħt arbitriũ. Eqͥdẽ

Expanded text:
uam supra diximus esse liberum arbitrium, libera est ad utrumlibet, quia libere potest moveri ad hoc, vel ad illud. Liberum ergo dicitur arbitrium, quantum ad voluntatem, quia voluntarie moveri, et spontaneo appetitu ferri potest ad ea quae bona vel mala judicat, vel vel ad praeteritum non refertur, sed ad futura contingentia. Quod enim in praesenti est, determinatum est, nec in potestate nostra est ut tunc sit vel non sit quando est; an hoc sit, vel illud, ad potestatem liberi arbitrii spectat. Nec tamen omnia futura sub potestate liberi arbitrii veniunt, sed ea t liberum arbitrium possunt fieri vel non fieri. Si quis enim tale quid velit ac disponat facere, quod in ejus nullatenus sit potestate, vel quod sine ipsius dispositione aeque fieret, in hoc ipse liberum non habet arbitrium. 3. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Solus d̃s ẽ in quẽ pecc̃m
ñ cadit nec cadere potest: cȩt̾a
cũ sint liberi arbitrii. in utrãꝙ
partẽ flecti posst̃. Dũ ait cȩt̾a.
indicat liberũ arbitriũ sic̃ est
Ingeli uͦ & scĩ qui iã cũ do feli

Expanded text:
dicens: Solus Deus est in quem peccatum non cadit, nec cadere potest. Caetera, cum sint liberi arbitrii, in utramque partem flecti possunt. Dum ait caetera, indicat liberum arbitrium sicut est angeli
Abbreviated transcription (Latin):
potestate ẽ elig̾e bonũ ł malũ.
& utrũlibet scđm electionẽ fac̃e
ł dimitt̾e: scd̃m qͦd nec in deo
nec in õib his qui tanta beati¬
tudinis gr̃a st̃ roborati ut iã
peccare nequeant. liberũ arb̃
ẽẽ nequit. S qđ d̃s liberũ ha¬
quiens. Certe d̾s ipse nunqͥd
qr peccare ñ potest. ideo liberũ
arbitriũ hr̃e negandꝰ est: Am¬

Expanded text:
potestate est eligere bonum vel malum, et utrumlibet secundum electionem facere vel dimittere. Secundum quod nec in Deo, nec in his omnibus qui tanta beatitudinis gratia sunt roborati ut jam peccare nequeant, liberum arbitrium esse nequit. Sed quod Deus liberuquiens: Certe Deus ipse numquid quoniam peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est? Am
Abbreviated transcription (Latin):
nomine sensualitatis ñ id solũ
in anima qͦd ẽ nob̃ cõmune cũ
pecore: s etiã inferior portio rõ¬
nis. q̃ tẽporaliũ dispositioni in¬
tendit intelligit᷑. Qa diligens
lector in locis script᷑e uͥ de ipsa sit
mentio uigilant̃ annotet. Diffi¬

Expanded text:
olum in anima quod est nobis commune cum pecore, sed etiam inferior portio rationis quae temporalium dispositioni intendit, intelligitur. Quod diligens lector in locis Scripturae, ubi de ipsa fit mentio, vigilanter annotet. DISTI
Abbreviated transcription (Latin):
care si uellet: & ruste punitã
q̃ uoluntate ñ necessitate pes¬
cauit. Cum gͦ hec bona sit. illa
melior: cur ñ utrãq fac̾et. ut
uberiꝰ laudaret᷑ de utraq: Illa
enĩ de seĩs angłis: hec de hõib
ẽ. Item inqͥunt. Si d̾s uellet:

Expanded text:
care si vellet; et juste punitam, care si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? illa enim de sanctis angelis, haec de hominibus est. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea queri solet cur qd̃s
hominẽ tẽptari ꝑmiserit
quẽ decipiendũ eẽ p̃sciebat.
S ñ ee̾t laudabile homini
si ideo bñ uiuere posset quia
nemo male uiuere suaderet:
cũ in natura posse & in potesta¬
te haberet uelle ñ consentire
suadenti do iuuante: & est
gloriosiꝰ ñ consentire ꝗͣ tẽptar
dicentes. Cur creauit ds quos
futuros malos p̃sciebat: Quia
p̃uidit qͥd boni de malis eoꝵ
eẽt facturꝰ. Sic enĩ eos fecit ut
relinqueret eis ũn aliqͥd faceñ.
& si culpabilit̾ aliqͥd facerent
inuenirent. E se habent uolim
tatẽ malã: ab illo naturã bonã.
& iustã penã. Frustra gͥ dicit᷑
ñ deberet dds creare qͦs p̃sciebat
malos futuros: sciẽbat enĩ bo¬
nis ꝓfuturos: & uiste ꝑro mala
uoluntate puniendos. Adãt
etiã. Talẽ hominẽ deberet fa¬
cere: qͥ nollet omnino peccare
Concedimꝰ quidẽ meliorẽ natu¬
rã eẽ que omnino peccare uol¬
let: concedant & ipsi ñ ẽẽ malã
q̃ talis facta ẽ ut posset ñ pec¬

Expanded text:
rea quaeri solet cur Deus hominem tentari permiserit, quem decipiendum fore praesciebat. Sed non esset laudabile homini, si ideo bene vivere posset, quia nemo male vivere suaderet, cum in natura posse, et in potestate habere vellet non consentire suadenti, Deo juvante; et est gloriosius non consentire quam tentari dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, invenirent. A se malam, ab illo naturam bonam, et justam poenam. Frustra ergo dicitur: Non deberet Deus creare quos praesciebat malos futuros; sciebat enim bonis profuturos, et juste pro mala voluntate puniendos. Addunt etiam talem hominem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam quae talis facta est, ut posset non pec
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ fuerit semꝑ cui propriũ
unigenitũ dm confitemur. s
natũ añ tempora: nec añ esse
ꝙͣ natũ. nec añ natũ ꝗͣ esse: qr
nasci qd erat. iam ñ nasci est
s se ipsũ demutare nascendo:
hoc aũ humanũ sensũ & intel¬
ligentiã excedit mundi. Nhoc
rõ capit humane intelligen¬
tiȩ: s prudentiȩ fidelis ꝓfessi¬

Expanded text:
uerit semper, cui proprium unigenitum Deum confitemur, sed natum ante tempora, nec ante esse quam natum, nec ante natum quam esse, quia nasci quod erat jam, non nasci est, sed seipsum demutare nascendo. Hoc autem humanum sensum et intelligentiam excedit mundi, non hoc capit ratio humanae intelligentiae, sed prudentiae fidelis professi
Abbreviated transcription (Latin):
id si ñ eternũ natũ ẽ. iã ñ erit
& pat̾ autor ȩternꝰ. Si qͥd gͥ ei
qui ab ȩt̾no patre natꝰ ẽ. ex ȩter¬
nitate defuerit. id ipsũ autori
ñ ẽ ambiguũ defuisse: quia si
gignenti ẽ infinitũ gignere. &
nascenti etiã infinitum ẽ nasci.
Mediũ enĩ qͥd int̾ natiuitatẽ di
filii & generationẽ di patris
nec sensus admittit: quia & in
gen̾atione natiuitas ẽ. & in na¬
tiuitate gen̾atio ẽ: qr sñ utͦq
neutrũ ẽ. Utrũq gͦ: sine inter

Expanded text:
ternum natum est, jam non erit et Pater auctor aeternus. Si quid ergo ei qui ab aeterno Patre natus est ex aeternitate defuerit, id ipsum non est auctori ambiguum defuisse; quia si gignenti est infinitum gignere, et nascenti etiam infinitum nasci est. Medium enim quid inter nativitatem Dei Filii et generationem Dei Patris, nec sensus admittit; quia et generatione nativitatis est, et in nativitate generatio est; quia sine utroque neutrum est; utru
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ sumit ex uita. necesse ẽ ꝑ
nat᷑e unitatẽ & ꝑfecte natiui¬
tatis sacram̃tũ. ut in uiuente
uiuat. & in se habeat uitã ui¬
uentẽ. Ecce & hic h̃s qđ gene¬
rat᷑ ex uiuo uiuens filius. Itẽ
in eodẽ. In d̾o totũ qđ ẽ uiuit.
d̾s enĩ uita ẽ: & ex uita non ꝑo¬
test qͥcqͣ esse nͥ uiuũ: neq ex
deriuatione s ex uirtute nati¬
uitas ẽ: ac sic dũ totũ qđ est
uiuit. & dũ totũ qͦd ex eo na¬
scit᷑ uirtꝰ est. ht̃ natiuitatẽ filiꝰ
ñ demutationẽ. E hic dic̃ qđ
nascit᷑. Itẽ in .ix. libro. Donat
pat̃ filio tantũ ee: qͣntũ ẽ ipse.
Cui mnascibilitatis e̾ẽ imaginẽ
sacram̃to natiuitatis imꝑtit:
quã ex se in forma sua gen̾at.
patre ante tẽpora. & sẽꝑ nasci
de patre. s congruentiꝰ. semper
natũ: & eunde fateam᷑ ab ȩt̃no

Expanded text:
atem sumit ex vita, necesse est per naturae unitatem et perfectae nativitatis sacramentum, ut et in vivente vivat, et in se habeat vitam viventem. Ecce et hic habes quia generatur ex vivo vivens Filius. Item in eodem: In Deo totum quod est vivit: Deus enim vita est, et ex vita non potest quicquam esse nisi vivum, neque ex derivatione, sed ex virtute nativitatis est. Ac sic dum totum quod est vivit, et dum totum quod ex eo nascitur virtus est, habet nativitatem Filius, non demutationem. Et hic dicit quia nascitur. Item in lib. 9 de Trin.: Donat Pater Filio tantum esse quantum est ipse; cui inivitatis impartit, quem ex se in sua forma generat. Patre ante tempora, et semper nasci de Patre, sed congruentius semper natum, et eumdem fateamur ab aeterno
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. de patre. uł filiꝰ semꝑ nascit᷑
de patre: & ideo dicit gͥg̾. qđ ñ
possumꝰ dice. semꝑ nascit᷑. Non
inꝗͣ ita conuenient̃. non ita con¬
grue ad explanationẽ ueritatis:
potest tam̃ dici si sane intelligat᷑.
Semꝑ enĩ nascit᷑ filius de patre
ut ait orig̃: non qͦd cotidie ite¬
ret᷑ illa generatio: s qr semꝑ ẽ.

Expanded text:
 nascitur de Patre. Et ideo dicit Greg. quod non possumus dicere, semper nascitur. Non, inquam, ita convenienter, non ita congrue ad explanationem veritatis; potest tamen dici, si sane intelligatur: Semper enim nascitur Filius de Patre, ut ait Origenes, non quod quotidie iteretur illa generatio, sed quia semper
Abbreviated transcription (Latin):
tis potestas ẽ: & qđ cũ sacra¬
mento scientiȩ suȩ ex eo nascit᷑
ñ potuit aliud natũ eẽ quam
uiuens. Nã cũ ait sicut misit
qr filiꝰ nascit᷑ ex patre. Item in

Expanded text:
tis potestas est: et quod cum sacramento scientiae suae ex eo nascitur, non potuit aliud natum esse quam vivens. Nam cum quia Filius nascitur ex Patre. Item in
Abbreviated transcription (Latin):
qr uolebat intelligi hoc ad ma¬
iorem euidentiã & expressionẽ
u̾itatis dici ꝙͣ illud: blis & enĩ
u̾bis omnis calumniandi uer-¬
sutis hereticis obstruit᷑ aditus:
quib xp̃i scd̾m d̃itatẽ gen̾atio
sine initio & sine fine ẽẽ. ac per¬
fecta monstrat᷑. Non at̃i adeo

Expanded text:
ia volebat intelligi hoc ad majorem evidentiam et expressionem veritatis dici, quam illud. His etenim verbis omnis calumniandi versutis haereticis obstruitur aditus, quibus Christi secundum deitatem generatio, sine initio et sine fine esse ac perfecta monstratur. Non autem adeo
Abbreviated transcription (Latin):
splendor et̾ne lucis. Saluator gͦ
nr̃ splendor claritatis ẽ: splendor
aũ non semel nascit᷑ & desinit:
s qͦtiens ortũ fuerit lum̃ ex quo
splendor orit᷑. totiens orit᷑ etiã
splendor claritatis. Sic gͦ saluator
semꝑ nascit᷑. Unde ait in libro
sap̃iȩ. Ante om̃s colles generat

Expanded text:
splendor aeternae lucis; Salvator ergo noster splendor est claritatis. Splendor autem non semel nascitur et desinit, sed quoties ortum fuerit lumen ex quo splendor oritur, toties oritur etiam splendor claritatis; sic ergo Salvator semper nascitur. Unde ait in lib. Sapientiae: Ante omnes colles generat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectũ dicimꝰ. multũ ab illius
u̾itatis expressione deuiamꝰ: qr
qͦd factũ ñ ẽ. nec potest dici ꝓ¬
prie ꝑfectũ. s balbutiendo ut
loquit᷑ aug̃. Quãquã ꝑ hoc qđ
dicit hodie. possit etiã intelligi
natꝰ est : tam̃ qr hodie p̃sentiã
significat. atq in ȩt̾nitate nec
pret̾itũ quioꝗͣ ẽ. quasi ẽẽ desie¬
rit. nec futurũ qͣsi ñdũ sit. sed
presens tantũ: qr qͥcqͥd ȩternũ
sempit̃na gen̾atione sap̃iȩ dei.
Ecce his u̾bis ostendit aug̃. qđ
gen̾atio filii semꝑ ẽ: nec p̃teriĩt
nec fut᷑a ẽ. qr eterna ẽ. Ideo enĩ¬
dixit genui. ne nouũ putaret᷑.
scił. ne uideret᷑ incepisse: hodie
stat᷑: nisi quia ex ipsa ee̾ntia
patͥs semꝑ genitꝰ est filiꝰ. Qͥd ori¬
genes uidetur dr̃e contͣ. ait enĩ¬

Expanded text:
 ab illius veritatis expressione deviamus, quia quod factum non est, non potest dici proprie perfectum, sed balbutiendo ut loquitur Aug.: Quanquam per hoc quod dicit hodie, possit intelligi natus est, tamen quia hodie praesentiam significat, atque in aeternitate nec praeteritum est quidquam quasi esse desierit, nec futurum quasi nondum sit, sed prsempiterna generatione sapientiae Dei. Ecce his verbis ostendit Aug. quod generatio Filii semper est, nec praeteriit, nec futura est, quia aeterna est. Ideo dixit genui, ne novum putaretur, scilicet ne videretur incoepisse; hodie statur, nisi quia ex ipsa essentia Patris semper genitus est Filius. 11. Origenes videtur dicere contrarium; ait eni
Abbreviated transcription (Latin):
& sap̃ia di ẽ. de patre añ tẽpo¬
ra natꝰ ẽ: uł potiꝰ qr ñ cepit
nasci nec desiit. dicamꝰ uerius
semꝑ natꝰ. non aũ possumꝰ dr̃e
semꝑ nascit᷑. ne ĩꝑfectũ e̾e̾ uide¬
atur. At uͦ ut eternꝰ designa¬
ri ualeat & ꝑfectꝰ. & semꝑ di¬

Expanded text:
et sapientia Dei est, de Patre ante tempora natus est, uel potius, quia nec cepit nasci nec desiit, dicamus uerius semper nasci. Non autem possumus dicere 'semper nascitur', ne imperfectus esse uideatur. At uero ut aeternus designari ualeat et perfectus, et
Abbreviated transcription (Latin):
ne: Utrũ debeat dici sẽꝑ gigni¬
ic queri potest. cũ generatio
filii a patre. nec pͥncipium
habeat nec finẽ qr eterna est:
utrũ debeat dici filius semꝑ

Expanded text:
 Utrum debeat dici, semper gigniHic quaeri potest, cum generatio Filii a Patre nec principium habeat nec finem, quia aeterna est, utrum debeat dici: Filius semper
Abbreviated transcription (Latin):
an uolens genuisset: ut si dicet
nolens. absurdissima di miseria
sequeret᷑: si aũ uolens. continu
quesint ab eo. utrũ d̾s pater
uolens an nolens sit ds: ut si
responderet nolens. sequeret᷑¬
quã de do credẽ magna ẽ insa
nia: si aũ dic̾et uolens. respon
obmutesceret. sua int̾rogatio
ne obligatũ insolubili uincło
se uidens: Ex p̾dictis docetur
ñ eẽ credendũ qđ ds uoluntate
uł necessitate. uł uolens ł nolenᷤᷤ
sit d̾s: itẽ qđ uoluntate uł ne

Expanded text:
an nolens genuerit, ut, diceretur an nolens genuerit, ut, diceretur nolens, absurdissima dei miseria sequeretur, si autem nolens, continuoquaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si responderet nolens, sequeretquam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, respondobmutesceret et sua interne obligatum indissolubili vinculo se videns? Ex praedictis docetur non esse concedendum quod Deus voluntate vel necessitate, vel volens vel nolens, sit Deus. Item, quod voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
reterea queri solet ds . xiii¬
utrũ pat genuerit filiũ uo¬
luntate an necessitate. De hoc
orosius ad aug̃. ita ait. Uolunta¬
te genuit pat̾ filiũ. an necessita
te: Nec uoluntate nec necessita¬
te: qr necessitas in d̾o ñ ẽ: pre¬
ire uoluntas sapientiã ñ potest.
ridenda ẽ dialetica eunomii. aug̃
a qͦ ennomiani heretici orti st̃
qͥ cũ ñ potuisset intellig̾e nͨ cre¬
dere uoluisset unigenitũ di uer̃¬
patͥs genitũ: ñ nat᷑e uł substan¬
tiȩ dix̃ ẽẽ filiũ. s filiũ uolunta¬
tis dĩ: uolens asserere accedentẽ
d̃o uoluntatẽ qua gign̾et filiũ.
sicut nos aliqͥd aliqn uolumꝰ qͦa
antea ñ uolebamꝰ. ꝓpt̾ qͦd muta¬
bilis intelligit᷑ nr̃a nat᷑a: quod
absit ut in dõ eẽ credamꝰ. Dica¬
mꝰ g u̾bũ d̃ĩ eẽ filiũ dĩ. natura
ñ uoluntate. ut docet aug̾̃. in
catholicũ heretico respondentẽ
Acute sane quidã re catholica¬
spondit hetico uersutissime int̃¬
roganti utrũ d̾s filiũ nolens

Expanded text:
Praeterea quaeri solet utrum Pater genuerit Filium voluntate, an necessitate. De hoc Orosius ad Aug. ita ait: Voluntate genuit Pater Filium vel necessitate? Sed nec voluntate nec necessitate; quia necessitas in Deo non est, praeire voluntas sapientiam non ridenda est dialectica Eunomii, a quo eunomiani haeretici orti sunt; qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset unigenitum Dei FilPatris genitum, non naturae vel substantiae dixit esse Filium, sed Filium voluntatis Dei; volens asserere accedentem Deo voluntatem qua gigneret Filium, sicut nos aliquando aliquid volumus quod antea non volebamus, propter quod mutabilis intelligitur nostra natura; quod absit ut in Deo esse credamus. Dicamus ergo Verbum Dei esse Filium Dei natura, non voluntate, ut docet Aug. in licatholicum haeretico respondentem Acute sane quidam respondit haeretico uersutissime interroganti, utrum deus filium nolens
Abbreviated transcription (Latin):
luntate d̾s uult q̃ sua scĩa scit
cũ scientia sua nou̾it tã bona
ꝙͣ mala: uoluntate aũ ñ uelit
nisi bona. Scientia quippe di &
p̃scientia de bonis ẽ & malis.
uoluntas uͦ & p̃destinatio. de
bonis ẽ t̾m: & tam̃ unũ & idẽ
ẽ in do scientia & uoluntas. &
p̃scientia & p̃destinatio. Ita cũ
unũ sit nat᷑a di & uoluntas
dr tam̃ pat̾ genuisse filiũ nat᷑a
ñ uoluntate: & eẽ d̾s nat᷑a ñ

Expanded text:
luntate Deus vult, quae sua scientia scit, cum sua scientia noverit tam bona quam mala, voluntate autem non velit nisi bona. Scientia quippe Dei et praescientia de bonis est et malis; voluntas vero et praedestinatio de bonis est tantum, et tamen unum et idem in Deo est scientia et voluntas, et praescientia et praedestinatio; ita cum unum sit natura Dei et voluntas, dicitur tamen Pater genuisse Filium natura, non voluntate; et esse Deus natura, n
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ rerũ bonarũ quȩ ad noᷤ
ꝑtinent causã non ẽẽ. nsi boni¬
tatẽ cdi: malarũ uͦ ab ĩmutabi¬
li bono deficientẽ boni mutabi¬
lis uoluntatẽ priꝰ angeli. postea
boĩs. Hoc pͥmũ est creat᷑e ratio¬
nalis malũ: id ÷ pͥma priuatio
boni. Ecce h̃s primã uoluntatẽ
boni mutabilis id ÷ angłi ł hoĩs
deficientẽ ab ĩmutabili bono
id ẽ a do. causã eẽ malarũ rerũ
ad nos ꝑtinentiũ: quia causa ẽ

Expanded text:
debemus rerum bonarum quae ad nos pertinent, causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero, ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, postea hominis; hoc primum est creaturae rationalis malum, id est, prima privatio boni. Ecce habes primam voluntatem boni mutabilis, id est, angeli et hominis, deficientem ab immutabili bono, id est, a Deo, causam esse malarum rerum ad nos pertinentium, quia causa est
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑ a dñi. exqͥsita in õs uolunta¬
tes eiꝰ: & tam sapient̃ exquisita.
ut cũ angelica & humana cre¬
atura peccasset. id ÷ non qͦd ille
s qͦd uoluit ipsa fecisset. etiã
ꝑ eandẽ creaturȩ uoluntatem
qua factũ ẽ quod creator non¬
uoluit. ĩpleret ipse qͦd uoluit.
bñ utens & malis tanqͣ sũme
bonꝰ. ad eoꝵ damnationẽ qͦs
iuste destinauit ad penã. &¬

Expanded text:
opera Domini exquisita in omnes voluntates ejus , » et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit, bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam,
Abbreviated transcription (Latin):
uł unũ e plurib dicã: an me
ñ fuit alius d̾s. & post me nͣ erit.
Quis gͦ hoc dicit: pat̾ an filus:
Si filiꝰ ante me inquit ñ fuit
aliꝰ ds̃: si ꝑat̃. post me inqͥt ñ¬
Hic priorẽ: ille post̾iorẽ ħeticũ¬
non ht̃. Inuicẽ enĩ in se: & pat̃
in filio & filiꝰ in pat̾ cognoscit᷑.
Cũ enĩ patrẽ dixeris. eiꝰ etiã fili¬
um designasti: qr nemo ipse
bi filiꝰ est. Itaq nec filiꝰ sine pa¬
tre: nec ꝑat̾ potest ẽẽ sine filio.

Expanded text:
 unum e pluribus dicam: Ante me non fuit alius Deus, et post me non erit. Quis ergo hoc dicit? Pater an Filius? Si Filius: Ante me, inquit, non fuit alius Deus. Si Pater: Post me, inqhic priorem, et ille posteriorem non habet. Invicem enim in se, et Pater in Filio, et Filius in Patre cognoscitur. Cum enim Patrem dixeris, ejus etiam Filium designasti; quia nemo ipse bi filius est. Itaque nec Filius sine Patre, nec Pater potest esse sine Filio.
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̃n non habuit uirtutẽ et
sapientia. qͦd dementis ẽ dice.
Constat enĩ qr semꝑ habuit sapi¬
entiã: semꝑ gͥ habuit filiũ. Re¬
hc̃ modũ respondet. Ego in quã¬

Expanded text:
Deus non habuit virtutem et sapientiam, quod dementis est dicere; constat enim quia semper habuit sapientiam; semper ergo habuit Filium. 6. Rehunc modum respondet, in
Abbreviated transcription (Latin):
q̃stionẽ mouens: sic ait. Querit᷑
qm immortalis factꝰ sit hõ ꝑre
aliis animantib: & qͦmͦ cũ illis
cõmunẽ acceꝑit alimoniã. Sed̃
alia ẽ immortalitas carnis quã
in adam accepimꝰ: alia quã in
pesurrectione speramꝰ ꝑ xp̃m.
posset mori si ñ peccaret. more¬
ret᷑ añ si peccaret: filiĩ uͦ resur¬
rectionis nec poterunt ult mori
egebit refectione cyboꝵ: quia
nulla poterit ẽẽ defectio. Caro
ade ante peccatũ ita ĩmortalis
ereata ẽ: ut ꝑ alimoniã adiu¬
ta eẽt mortis & doloris expers.
Sic gͦ immortał & incorruptibił
condita ẽ caro hõis: ut suam
ĩmortalitatẽ & incorruptionẽ
ꝑ obseruantiã mandatoꝵ dei
custodiret. In qͥb mandatis
hoc continebat᷑ ut de illis ligniꝰ
concessis manducaret: & ab
int̾dicto abstineret. ꝑhoꝵ edu¬
lium ĩmortalitatis dona con¬
seruaret. donec corporalib in¬
crem̃tis ꝓductꝰ ad etatẽ quȩ
conditori placeret. multiplica¬
ta ꝓgenie ipso iubente sume¬

Expanded text:
stionem movens sic ait: Quaeritur quomodo immortalis factus sit homo prae aliis animantibus: et quomodo cum illis communem acceperit alimoniam. Sed alia est immortalitas carnis quam in Adam accepimus, alia quam in resurrectione speramus per Chrposset mori si non peccaret, moreretur autem si peccaret; filii vero resurrectionis non poterunt ultra pecegebit refectione ciborum, quia nulla poterit esse defectio. Caro de Adae ante peccatum ita immortalis creata est, ut per alimoniam adjuta esset mortis et doloris expers. Sic ergo immortalis et incorruptibilis condita est caro hominis, ut suam immortalitatem et incorruptionem per observantiam mandatorum Dei custodiret. In quibus mandatis hoc continebatur, ut de illis lignis concessis manducaret, et ab interdicto abstineret. Per horum edulium immortalitatis dona conservaret, donec corporalibus incrementis perductus ad aetatem quae Conditori placeret, multiplicata progenie ipso jubente sume
Abbreviated transcription (Latin):
re suꝑ genesĩ dicens. Hoc quoq
addo. talẽ cybũ illã arborem
p̃stitisse quo corpꝰ hoĩs stabili
sanitate firmaret᷑: ñ sicut ex
alio cybo. s inspiratione salu¬
britatis occulta. Hic innuere
uidet᷑ qđ cum aliis cybis poss
corpꝰ sustentari: hoc cybo inde¬
ficienti sanitate firmaretur.
Ex quo consequi uidet᷑ qđ si c̃
in nat᷑a sui habuit mortalita¬
tem. qͣndã scił aptitudinem
moriendi: ita aliquã immor¬
talitatẽ in nat᷑a sui habuit
id÷ aptitudinẽ qua poterat
ñ mori cybis aduitꝰ: s si ꝑsti

Expanded text:
re, super Genesim dicens: Hoc quoque addo, talem cibum illam arborem praestitisse, quo corpus hominis stabili sanitate firmaretur; non sicut ex alio cibo, sed inspiratione salubritatis occulta. Hic innuere videtur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficiente sanitate firmaretur. Ex quo consequi videtur quod sicut in natura sua habuit mortalitatem quamdam, scilicet, aptitudinem moriendi; ita aliquam immortalitatem in natura sua habuit, id est, aptitudinem qua poterat non mori, cibis adjutus; sed si
Abbreviated transcription (Latin):
caro pͥmi hõis immortalitatẽ
in se habuit quȩ ꝑ alimoniam
cyboꝵ conseruaret᷑. usq ad tẽpꝰ
sue translationis in meliꝰ qn de
ligno uite comed̾et & fieret
omnino ĩmortalis. ita ut non

Expanded text:
mi hominis immortalitatem in se habuerit, quae per alimoniam ciborum conservaretur usque ad tempus suae translationis in melius, quando de ligno vitae comederet, et fieret omnino immortalis, ita ut non
Abbreviated transcription (Latin):
ed adhuc querit᷑. Si non esset
p̃ceptũ ut de ligno inte edet.
& aliis & ñ illo uesceret᷑: nunqͥd̃
posset ñ mori: Si semꝑ uiueret
ñ utens illo ligno: ñ erat ei ex
illo ligno posse ñ mori. Si uͦ ñ
posset semꝑ uiuere: id erat ei ex
illo ligno. Aliqui dicunt qͦd si ñ
fuisset ei p̃ceptũ uesci de illo ey.¬
bo & aliis & ñ illo uesceret᷑. uiue¬
ret semꝑ: sic det̾minantes illud
qͦd supͣ dixit aug̃. scił erat ei de
ligno uitȩ. ñ de conditione nat᷑e
tantũ scilicet. Quasi. Non ex con¬
ditione nat᷑e solumm erat ei: s
etiã ex illo ligno. Aliis aũ uidet᷑
qđ ex ligno uitȩ erat ei posse ñ
mori: non ex natura. Ideo enim
dr potuisse ñ mori quia pot̾at
uti ligno illo: deꝰ edens ñ moreret᷑¬

Expanded text:
c quaeritur si non esset praeceptum ut de ligno vitae ederet, et aliis, et non illo vesceretur, numquid posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper vivere, id erat ei ex illo ligno. Aliqui dicunt quod si non fuisset ei praeceptum vesci illo ligno, et aliis, et non illo vesceretur, viveret semper; sic determinantes illud quod supra dixit August.: Erat ei de ligno vitae, non de conditione naturae tantum, scilicet quasi non ex conditione naturae solummodo erat ei, sed etiam ex illo ligno. Aliis autem videtur quod ex ligno vitae erat ei posse mori, non ex natura. Ideo enim dicitur potuisse non mori, quia poterat uti ligno vitae, de quo non edens moreret