comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rito. pares uoluit ẽẽ miraculo. ita ut puella eadẽ hora. ab offitio
funeris surg̾et. ⁊ q̃ a flẽtib amicis portabat᷑ ad tumulũ. eisdem
gaudẽtib. rediret ad domũ. Antiquũ nãq ĩusitatũq post helyses
actũ. renouatũ hoc ꝯstat miraculũ. qͥa oĩpotẽtis dei manꝰ ut de¬
sentẽcia. q̃ suꝑ corꝑib disc̾nendis. diuͭ animos eoꝵ occupauerat.
plebs cỹnomãnite urbis. ad corpꝰ scẽ scolastice se salubrit̾ u̾terunt.
Quod sũma celeritate leuatũ. ĩponẽtes scapulis. cũ gaudio ad ꝓpͥũ
locũ deportauerũt. Ibiq magnis sũptib. edificata basilica. ⁊ ordi¬
natis q̃ erãt necessaria. deo seruiẽtib. infra breue spatiũ tp̃is. multe¬
nobiliũ feĩaꝵ. in eodẽ moͣsterio aggregate sũt. q̃ se relicto seculo.
dñi seruitio mãciparũt. S et ip̃m most̾iũ. usq nũc magnis mira¬

Expanded text:
rito pares esse voluit in miraculo; ita ut puella eadem hora ab officio rito pares esse voluit in miraculo; ita ut puella eadem hora ab officio funeris surgeret: et quae a flentibus amicis portabatur ad tumulum, iisdem gaudentibus rediret domum. Antiquum namque inusitatumque post Elisei actum revocatum hoc constat miraculum, quia omnipotentis Dei manus ut deum animos occupaverat, plebes Cenomanicae ad corpus B. Scholasticae salubriter verterunt. Quod summa celeritate levatum imponentes scapulis, cum gaudio ad proprium locum deportaverunt: ibique magnis sumptibus aedificata est ecclesia, et ordinatis qnobilium feminarium in eodem monasterio aggregatae sunt, quae se relicto saeculo Domini servitio manciparunt. Sed et ipsum monasterium usque nunc magnis mira
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ minora uiderẽt᷑ ossa. seꝑatĩ ponerẽt᷑. maiora u̾o altrisecus ꝯgre¬
garẽtur. Dũ gͥ diu de hiis hesitaret᷑. et c̾tũ quid iudicari nõ posset.
diuinitati huic ancipiti sentẽtie talit̾ finẽ ĩpon̾e placuit. Nã cũ cõ¬
tĩnuis diuinitatẽ p̃cib ꝑ totũ noctis sꝑatiũ. utriq ppłi. pro tanto
sibi manifestando negotio pulsauissẽt. facto mane. cõspitiũt᷑ emi
alteꝵ uo̾ feminini. Igit᷑ salubri accepto ꝯsilio. ad se exanimata
corꝑa deferri iubent. Quod cũ ft̃m ess. masculi corpus. ꝓpe ossa illa
poni fecerũt. q̃ magnitudine p̃stare uidebant᷑. Miroq modo. mox ut
mortui mortua tetig̾e ossa iacẽtis. ꝑ mortuũ mortuo uita reddita ẽ
Sil̾i̾t̾ autẽ eis placuit. ut penes minora mortue puelle. corpus
poni deberet. Deꝰ autẽ ut demõstraret ita g̾manos esse qͥ ferebãt᷑
merito quẽadmodũ carnis ꝓcreatõne uno eodẽq tp̃e. pares me¬

Expanded text:
minora viderentur ossa separatim ponerentur, majora vero altrinsecus congregarentur. Dum igitur dividens haesitaret et certum quid judicari non posset, Divinitati huic ancipiti sententiae taliter finem imponere placuit. Nam cum continuis Divinitatem precibus noctis spatium utrique populi pro tanto sibi manifestando negotio pulsavissent, facto mane conspiciuntur eminalterum feminei. Igitur salubri accepto consilio ad se exanimata corpora deferri jubent. Quod cum factum esset, masculi corpus prope ossa poni fecerunt quae magnitudine praestare videbantur, miroque modo mox ut mortui mortua tetigere ossa jacentis, per mortuum mortuo et vita reddita est. Similiter autem eis placuit ut penes minora mortuae puellae corpus poni deberet. Deus autem ut demonstraret germanos esse qui ferebantur merito, quemadmodum carnis una procreatione, uno eodemque tempore pares me
Abbreviated transcription (Latin):
cere sui itineris causã. qͦd scil et ip̃i. reuelatõe diuina ãmoniti. ed
corpus bt̃e scolastice ierant deferẽdũ Morq cũ festinatõe retgra¬
dũ iter arripiẽtes. festinãdo simul regredi curabãt portãtes qͣs
ĩuenerãt. dono diuino p̃ciosissĩas margaritas. Int̾ea illis celerit᷑¬

Expanded text:
cere sui itineris causam, quia scilicet et ipsi revelatione divina admoniti ad cere sui itineris causam, quia scilicet et ipsi revelatione divina admoniti ad corpus B. Scholasticae ierant deferendum: moxque cum festinatione retrogradum iter arripientes, festinato simul regredi curabant portantes quas invenerant dono divino pretiosissimas margaritas. A Romani pont
Abbreviated transcription (Latin):
noctis t̾minũ expectabat. Qui cũ diu p̃stolatꝰ affuiss. solisq globus.
necdũ iubare suo mũdi spatia cõpleret ãpla. ad locũ in tͦpidꝰ ꝓperat. cuiꝰ
notator extit̾at. Ibiq sicut longe optauerat. ꝑ reuelationẽ cũcta ĩueniẽs.
prosꝑatori itineris sui gͣtes ĩnu̾as repẽdit. Nãq locũ adiẽs. loculũ ibidẽ
inueĩt. ext̾iꝰ qͥdem uilẽ. int̾iꝰ autẽ retinentẽ magni p̃cii margaritas ꝓ
iacebãt. Hiis sicut diu optau̾at inuẽtis. patefacto a lat̾e. euacuatoq
locello. thesaurũ ĩuentũ. uniꝰ sportelle cõclusit sinu. Que sporta hac¬
tenꝰ penes nos qͣsi noua habet᷑. Quib patͣtis om̃ib. ĩprouise assunt
sotii. qͦs supra sermo retulit. a cynomãnica ciuitate ꝓfectos. q̃rẽtes
et ip̃i. Nã q̃sita diu bñdictione frustrati. tũc sibimet mutuo patefe¬

Expanded text:
noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, necdum jubare suo mundi spatia ampla compleret, ad locum intrepidus properat cujus notator exstiterat: ibique sicut longe optaverat cuncta inveniens, prosperatori itineris sui grates innumeras rependit. Namque locum adiens loculum ibidem invenit, exterius quidem vilem, interius autejacebant. His sicut diu optaverat inventis, patefacto a latere evacuatoque locello, thesaurum inventum unius sportellae conclusit sinu, quae sporta hactenus penes nos quasi nova habetur. Quibus patratis omnibus improviso adsunt socii, quos supra sermo retulit a Cinomanica urbe profectos, quaerentes et ipsi non quaesita diu benedictione frustrati. Tuncque primum sibimet mutuo patefe
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt lucifuge noctis tp̃a. cõticiniiq metas ꝓpinqͣre ꝑspexeris. tũc ad
modicũ indulge qͥeti. s tecti abdita linquẽs. nudo sub aeris are. indefesrꝰ
speculator adesto. Cũq solitudinis huiꝰ locũ aliquẽ lumĩe clarissiõ radiaẽ
cõspexeris. niuei mõtis instar. notato c̾tissime locũ. Nãq ibi ĩueniedũ
est. unde tue cure finis ĩponat᷑. Igit᷑ p̃dc̃s uen̾abilis uir. u̾bis qͥdem fidẽ¬
dans. ardẽs autẽ desid̾io. p̾mo qͥetis sũpno ꝑcepto. sese ratũ extuciẽs p̃ceptoꝵ
senis haud segnis obtẽꝑator extitit. Nãq p̃dicte solitudĩs plagã respitiẽs
cõspicit eminꝰ locũ claro lumĩe micantẽ. seu cũ liũb facibq densis.
locus aliqͥs ꝑfusus illustrat᷑. Quib uisis reuerẽdus heros gaudio ãplis¬
simo repletꝰ.mũdi gub̾natorẽ. ⁊ scłoꝵ rc̃õrẽ bñdicẽs. in eisdẽ laudibus.

Expanded text:
inquit, lucifugae noctis tempora conticiniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad inquit, lucifugae noctis tempora conticiniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad modicum quidem indulge quieti, sed tecti adyta linquens, nudo sub aeris axe indefessus speculator adesto. Cumque solitudinis hujus locum aliquem lumine clarissimo radiare conspexeris nivei montis instar, notato certa mente locum: namque ibi inveniendum est unde tuae curae finis imponatur. Reliquias sacras dans, ardens autem desiderio, primo quietis somno percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit. Namque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio magno repletus mundi Gubernatori et saeculorum Rectori benedicens in iisdem laudibus
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰq negotii gr̃a. Ad hec ille nõ indigene illi ausus est ꝓpalare cõmissum.
secretũ. S cũ it̾ato suꝑ ip̃a remt̾rogaret᷑. ip̃e tñ negotiũ daulgare metueret
hec ab eodẽ sene audiuit. Cur inqͥt me secreti tui nõ efficis cõsciũ: Nã si
delatoris scandalũ caues. securꝰ esto. in me reꝑies fidẽ. fortassis etiã nego¬
tio tuo ꝓfuturũ erit. Ista u̾o cũ p̃dc̃s dei famulus aurib hausiss. cogitãs
qͥa in ãtiqͥs est sapiẽtia. ⁊ rerũ p̃t̾itaꝵ cognitio. reputãs etiã satis
postea rei ꝓbauit euẽtꝰ. ꝓpt̾ hoc ip̃m eũ dñm p̃misisse. cõpellẽci ex
ordine rei geste texit hystorias. qua causa ueniss. queq uisio it
aspectꝰ. Uotẽq infra fauces ꝯpͥmẽs. sic demũ ora resoluit. si mͤ
q̃ pro tali debẽt̾ mun̾e̾ p̃mia digna repẽdis. deo fauẽte puco me
Tantũ est ut ꝓmissioĩs tue. memor dicta fc̃is recõpẽses. ad hec ille. Cum

Expanded text:
 ausus est propalare commissum sibi secretum: sed cum iterato super ipsa re interrogaretur, ipse tamen negotium divulgare metueret, haec ab eodem sene audivit: Cur, inquit, me secreti tui non efficis conscium? Nam si delatoris scandalum caves, securus esto, in me tutam reperies fidem: et si dictis metio tuo profuturum erit. Ista vero cum praedictus Dei famulus auribus hausisset, cogitans quia in antiquis est sapientia et rerum praeteritarum cognitio, reputans etiam sicut postea rei probavit eventus, propter hoc ipsum eum Dominum praemisisse, compellanti ex ordine rei gestae texuit historias, qua causa venisset, quaeque visio aspectum, vocemque infra fauces comprimens, sic demum ora resolvit: Si mihi quae pro tali munere debentur praemia digna rependis, Deo favente, puto me tantum est ut promissionis tuae memor dicta factis recompenses. Ad haec ille: Cum,
Abbreviated transcription (Latin):
tia. tenebraꝵ dẽsitate ita eos occuluit. ut sibi qͥdẽ nichil obessẽt. ꝑse¬
cutorib uo eoꝵ ominẽ facultatẽ se ĩueniendi auferrẽt. sicq fãmłi
riose salubrit᷑ tñ tãto cõfecto itinere. in p̃diũ quoddã diu̾terunt.
benodiũ noĩe. sicũ in pago aurelianẽsi. lassitudine cogẽte. In quo
loco. cũ paulisꝑ indulgerẽt quieti. ecte qͥdã sine oculis. materno
fusus utero adueĩt. magnisq uocib oris ac fidei int̾pellabat. ut q̃
natura negauerat. sibi lumia p̃starẽt᷑. Igit᷑ dũ in hiis uocib ꝑstaret.
ꝑuo int̾uallo. atq uix una hora effluẽte. discussa caligine cecitatis.
per lumẽ diu negatũ. cepit aspic̾e. ⁊ datorẽ illiꝰ. simulq bt̃m bñdc̃m

Expanded text:
tia tenebrarum densitate ita eos occuluit, ut sibi quidem nil obesset, persetia tenebrarum densitate ita eos occuluit, ut sibi quidem nil obesset, persecutoribus vero eorum omnem facultatem se inveniendi auferret: sicque famuli riose, salubriter tamen tanto confecto itinere in praediolum quoddam diverterunt Bonodium nomine, situm in pago Aurelianensi lassitudine cogente. In quo loco cum paulisper indulgerent quieti, ecce quidam sine oculis materno fusus utero advenit, magnisque vocibus oris ac fidei sanctum interpellabat, ut quae natura negaverat sibi lumina praestaret. Igitur dum his vocibus perstaret, parvo intervallo atque vix uuna hora effluente discussa caligine caecitatis lumen sibi dia negatum coepit aspicere, et datorem illius simulque B. Benedictum
Abbreviated transcription (Latin):
per alta silẽtia noctis. ꝓhibuit eos moras ĩnect̾e in eũdo. Eadẽq hora
papã romanũ. ꝑ uisionẽ qͥdam assistẽs. talia cõpellare uisus ẽ. Cur te
piger sõpnꝰ hiis tp̃ib p̃mit. ⁊ negat stratis relictis custodiã tue hab̾e
proĩcie: Et qͣre dissimulatis publicis utilitatib. ꝓpͥis ĩplicaris: Nãq
ut qͥd dicã palã sic noueris te magnoꝵ uiroꝵ patrociniis car̾e. bñdc̃i
ferũt humãda. Hiis auditis romanꝰ ãtistes. ꝓtinꝰ thoro relc̃o. arma
comitesq reqͥrit. ac ꝑsequi conat᷑ recedẽtes iũctis sibi lõgobardorum
auxiliis. Hac itaq famuli dei uisione accepta. formidãtes alicuiꝰ incõ¬
moditatis tristẽ accessũ. respitiũt retro. uidentq se subsequi ab hosti¬
bus Tuncq timoris pleni. terreq cõsternati. rogabãt eũ. qͥ suoꝵ fa¬
muloꝵ corꝑa eis reuelare dignatꝰ est. etiã illis ad locũ destinatũ deferre

Expanded text:
nectere in eundo. Eadem hora papam Romanum per visionem quidam assistens talia compellare visus est: Cur te piger somnus temporibus pressis negat stratibus relictis custodiam tuae habere provinciae? et quare dimissis publicis utilitatibus, propriis implicaris? namque ut dico quod palam sit noveris, te magnorum virorum patrociniis carere Benedictferunt humanda. His auditis Romanus antistes protinus relicto thoro arma comitesque inquirit, ac persequi conatur recedentes, junctis sibi Langobardorum auxiliis. Hac itaque famuli Dei visione accepta, formidantes alicujus incommoditatis tristem accessum, respiciunt retro, videntque se subsequi ab hostibus: tuncque timore pleni terraeque consternati, rogabant eum qui suorum famulorum corpora eis revelare dignatus est, ut ea illis ad locum destinatum praecipe
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Post hec agmina monachoꝵ. cũ plebe t̾ritorii aurelia¬
nẽsis. obuiã eis ꝓcesserũt miliario a mõsterio. in uico qͥ dicit᷑ flo¬
riacus. ibiq cũ leticia et gaudio. atq honore magno exceperũt corꝑa
eandẽ sollẽpnitatẽ. cũ ingẽti leticia. in dei laudib ꝑegerũt. Cum
igit᷑ ibi more fierẽt. plebs cynomãnice urbis. cuiꝰ supradiximus fu¬
isse ciues. qͥ pro afferendo corꝑe bt̃e scolastice ierũt affuit. obiuam
procedẽs cũ ciuib suis illis quas pro deportando. celesti thesauro. se¬
misisse gaudebat. S cũ ad p̃dc̃m locũ ueniẽs cognouiss rei ueritatẽ
et actus omẽs uenerabilis uiri ailulphi. postulabat eũ. ut sidi munꝰ

Expanded text:
et, agmina monachorum cum plebe territorii Aurelianensis obviam eis processerunt milliario a monasterio, in vico qui dicitur vetus Floriacus: ibique cum gaudio et laetitia atque honore magno exceperunt corporeamdem solemnitatem cum ingenti laetitia in Dei laudibus peregerunt. Cum igitur ibi morae fierent, plebs Cenomanicae urbis, cujus supra diximus fuisse cives qui pro afferendo corpore B. Scholasticae ierunt, adfuit obviam procedens cum civibus suis, quos pro deportando coelesti thesauro emisisse gaudebant. Sed cum ad praedictum locum veniens cognovisset rei veritatem et actus omnes venerabilis viri Ai
Abbreviated transcription (Latin):
 sicut in pͥori eos monumẽto simul fuisse cõditos. ita in scd̾o indiui¬
sibilit̾. cõpon̾e uelle testabat᷑: Gunc uo nobiles quiq ac sapientes.
hiis cõtradixere uerbis. iustũ esse dicẽtes. ut qͦs diuina uolũtas ꝑtici¬
quiq in subeũdo. pares in labore fuerãt. etiã fructꝰ laboris. eque
partirẽt᷑. Maxĩe uo nõ esse dignũ dicebãt. ut duo tam magna lumi¬
gula. Tandẽ gͥ sepedc̃s uen̾abilis uir ailulphꝰ cõsiliis uenerãdorum
uiroꝵ assensũ dedit. Decreuitq. ut ip̃e cũ suis. retento corꝑe sc̃i bñ.¬
dicti. socios suos cũ corꝑe uenerãde sororis eius dimitt̾et. Ned qͥa¬

Expanded text:
 supple constat simul fuisse conditos, ita in secundo indivisibiliter componere velle testabatur. Tunc vero nobiles quique atque sapientes his contradixere verbis, justum non esse dicentes, ut quos divina voluntas particiquique in subeundo pares labore fuerant, non etiam fructus laboris aeque partirentur. Maxime vero non esse dignum dicebant, ut duo magna lumigula. Taudem igitur saepedictus venerabilis vir Aigulfus consiliis venerandorum virorum assensum dedit decrevitque, ut ipse cum suis retento corpore B. Benedicti, socios suos cum corpore venerandae sororis ejus dimitteret. Reliq
Abbreviated transcription (Latin):
nillom̃õ se posse ab ea diuelli. nisi qͣm pͥmũ lumẽ reciꝑet. ꝓnũti¬
auitq. se tãte fidei esse. ut qͥcqͥd pet̾et sc̃s̃ bñdc̃s. dño sibi ãnuẽte.

Expanded text:
nullo modo se posse ab ea divelli nisi quamprimum lumen reciperet; pronuntinullo modo se posse ab ea divelli nisi quamprimum lumen reciperet; pronuntiavitque se tantae fidei esse, ut quidquid peteret S. Benedictus, Domino sibi annuente
Abbreviated transcription (Latin):
ĩplorãs auxiliũ ab oĩpotẽte deo. ꝑ famulũ illiꝰ bñdc̃m. Itaq miro
modo. ceperũt se nerui diu ꝯtracti extend̾e. ⁊ aridi diu meatus
uenaꝵ sanguinis mnũdatõe humectari. atq ita deo uolẽce. accepto
robore. letꝰ suꝑ pedes ꝯstitit. ⁊ creatori suo. magnis uocib bñdixit.
Qui locꝰ hactenꝰ basilicã retinet dño. in honore bt̃i bñdc̃i dicatam.
Iumq ab eodẽ loco moueri placuiss. aliud p̃diolũ adeũt. mille
quingẽtis ferme passib. a mosterio quo tẽdebãt distans. noua uil
la cognoĩe. In eo etiã cũ aliqͣntulũ eis reqͥesc̾e placuiss. obuiam
eis qͥdã cecus factꝰ est. Qui magno ĩpetu ferociter facto. sportam
qua bt̃i uiri bñdicti cinis portabat᷑. app̃hendit. Quẽ uir dñi ai¬
lulphus mod̾ata scuduit correctiõe castigare. atq ab illicita pre¬
suptione reuocare. S ille quẽ lumẽ amissũ cõtristabat. respõdit

Expanded text:
lorans auxilium ab omnipotente Deo per famulum illius Benedictum. Itaque miro modo coeperunt se nervi diu contracti extendere, et aridi diu meatus venarum sanguinis inundatione humectari, atque ita Deo volente accepto robore laetus super pedes constitit et curatori suo magnis vocibus benedixit. Qui locus hactenus Basilicam retinet Domino in honore B. Benedicti dicatam.umque ab eodem loco moveri placuisset, aliud praediolum adeunt mille quingentis ferme passibus a monasterio quo tendebant distante Novavil cognomine. In eo etiam cum aliquantulum eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare. Sed ille quem lumen amissum contristabat, respondit,
Abbreviated transcription (Latin):
accipiãt de uestiario. ⁊ reu̾tẽtes restituãt. Stramẽta autẽ lectoꝵ sufficiant.
matta. sagum. et lena. ⁊ capitale. Que tñ lecta. frequẽt̾ ab abbate scrutãda
sunt. ꝓpt̾ opus peculiare. ne ĩueniat᷑. Et si cui inuẽtũ fui̾t. qͦd ab abbate non
acceꝑit. gͣuissĩe discipline subiaceat. Et ut hoc uiciũ peculiare. radicitꝰ am¬
putet᷑. dent̾ ab abbate. oĩa q̃ sũt necessaria. Idest. cuculla. tunica. pedules.
calige. bracile cultellus. gͣfiũ. acus. mappula. tabule. ut oĩs auferat᷑ neces¬
sitatis excusatio. A quo tñ abbate. sẽꝑ ꝯsid̾et᷑ illa sentẽtia. actuũ apłoꝵ. quia
dabat᷑ singulis. ꝓut cuiq opus erat. Ita ergo et albas. ꝯsid̾et infirmitates

Expanded text:
accipiant de vestiario, et revertentes restituant. Stramenta autem lectorum sufficiant, accipiant de vestiario, et revertentes restituant. Stramenta autem lectorum sufficiant, matta, sagum, laena et capitale. Quae tamen lecta frequenter ab abbate scrutanda sunt propter opus peculiare, ne inveniatur. Et, si cui inventum fuerit, quod ab abbate non acceperit, gravissimae disciplinae subjaceat. Et ut hoc vitium peculiaris radicitus amputetur, dentur ab abbate omnia quae sunt necessaria, id est, tunica, cuculla, pedules, caligae, bracile, cultellum, graphium, acus, mappula, tabulae, ut omnis auferatur necessitatis excusatio. A quo tamen abbate semper consideretur illa sententia Actuum apostolorum: Quia dabatur singulis, prout cuique opus erat
Abbreviated transcription (Latin):
qualitatẽ ubi habitãt. uel aerũ tẽperiẽ dent᷑. quia in frigidis
regionib. ãplius indiget᷑. in calidis uero minꝰ. Hec ergo ꝯsid̾atio. pe¬
nes abbatẽ est. Nos autẽ mediotribus locis. suffic̾e credimꝰ moͣchis
per singulos. cucullã et tunicã. cucullã in hieme uilosã. in estate purã aut
deat. ut nõ sint curta ip̃a uestimẽta. utẽtib ea. sed mẽsurata. Accipientes
noua. uet̾a sẽꝑ reddant in pñti. reponẽda in uestiario. ꝓpt̾ pauꝑes. Sufficit
enĩ mõcho. duas tunicas. ⁊ duas cucullas hab̾e ꝓpt̾ noctes. ⁊ ꝓpt̾ lauare ip̃as
res. Iam qͦd suꝑfui̾t. suꝑfluũ est. ⁊ ãputari debet. Et pedules et qͦdcũq est
uetustũ reddãt. dũ accipiũt nouũ. Femoralia hii qui in uia dirigũt᷑. de
uestiario accipiãt. que reu̾tẽtes. lota ibi restituãt. Et cuculle et tunice.
sint aliquãto hiis quas hab̾e soliti sũt. modice meliores. Quas exeũtes ĩ uia

Expanded text:
temperiem dentur: quia in frigidis regionibus amplius indigetur; in calidis vero minus. Haec ergo consideratio penes abbatem est. Nos tamen mediocribus locis sufficere credimus monachis per sdeat, ut non sint curta ipsa vestimenta utentibus ea, sed mensurata. Accipientes nova, vetera semper reddant in praesenti reponenda in vestiario propter pauperes. Sufficit enim monacho duas tunicas et duas cucullas habere propter noctes et propter lavare ipsas res. Id quod supra fuerit, superfluum est: amputari debet. Et pedules, et quodcunque est vetustum reddant, dum accipiunt novum. Femoralia hi qui in via diriguntur, de vestiario accipiant: quae revertentes lota ibi restituant. Et cucullae et tunicae sint aliquanto a solito quas habent modice meliores: quas exeuntes in via
Abbreviated transcription (Latin):
monasterii monachꝰ. scriptis inseruit. Cuiꝰ oꝑa adelerius
huiꝰ nichilominꝰ. cõgregationis monachꝰ. duo tantũ capitła
adiecit. Hoꝵ ego uestigia. licet nõ equis ꝓsecutꝰ passib. uos
bene ualere exoptans. his que dicenda ꝓposui. hoc dedi exor¬
dium

Expanded text:
monasterii monachus, scriptis inseruit. Cui operi Adelerius, monasterii monachus, scriptis inseruit. Cui operi Adelerius, hujus nihilominus congregationis monachus, duo tantum capitula adjecit. Horum ergo vestigia, licet non aequis prosecutus passibus, vos bene valere exoptans, his quae dicenda proposui hoc dedi exordium
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i tenuitate p̃libatis. in calce ꝓlogi nõ putauimꝰ pret̾.¬
mittendũ. hoc quod diuina pietas. huic nr̃o ꝓcectori. int̾
cetera. largitatis sue cõtulit dona. Quia uidelicet ad ea
ꝓmẽda. que de se relacuerãt digna. nulliꝰ extranee ꝑso¬
ne eguit uiiquã supplemẽto. Quin ĩmo ip̃iꝰ elientuli.
in eiꝰ cenobiis. illiꝰ ope educati. atq edocti. quicquit in eiꝰ
laude ꝓmendũ erat. posteroꝵ mãdare memorie sufficiẽtes
inuẽti sunt. post beatũ dũ taxat papã gregoriũ. qui et ipse
eius regule subditꝰ disciplinis. quãtis idẽ pater effulserit uir¬
tutib. eloquẽtissimo enucleauit sermone. Marcus
deniq poeta. atq paulus. in cassinẽsi cenobio. multa de illi
miraculis. metrico oꝑe elegãtissime ediderũt. Translatio¬
nis u̾o sacri corꝑis eis ordinẽ. adhũc. uenerabilem
locũ. nec nõ signa hic. uel ꝑ gallias. ip̃iꝰ meritis gesta. uir

Expanded text:
nostri tenuitate praelibatis. 3. In calce prologi non putavimus praeternostri tenuitate praelibatis. 3. In calce prologi non putavimus praetermittendum hoc quod divina pietas huic nostro pastori inter caetera largitatis suae contulit munera quia, videlicet ad ea promenda quae de se retulerant digna, nullius extraneae personae eguit unquam supplemento, quinimo ipsius clientuli in ejus coenobiis illius ope educati atque edocti, quidquid in ejus laude promendum erat, posterorum mandare memoriae sufficientes inventi sunt post beatum duntaxat papam Gregorium; qui et ipse, ejus regulae subditus disciplinis, quantis idem Pater effulserit virtutibus eloquentissimo enucleavit sermone. Marcus denique poeta, atque Paulus in Cassinensi coenobio, multa de illius miraculis metrico opere elegantissime ediderunt. Translationis vero ejus sacri corporis ordinem ad hunc venerabilem locum, necnon signa hic vel per Gallias ipsius meritis gesta, vir
Abbreviated transcription (Latin):
musculi. e magna nr̃e unanimis sotietatis arbore ꝓdeũ
maxime nitit᷑ efficere. ut et aliumni. sui deo delecti bñdc̃i.
laudes ꝓmulgare. ⁊ ur̃is ꝑ omĩa studeat placere desideriis.
Los autẽ fr̃es amãtissimi. cũ quib in pͥmeuo etatis flore.
iugum suaue xp̃i. ferre didici. michi queso cõgratulamini.
quod ur̃is quoq ãminiculis ad hoc ꝓfeci. quatinꝰ aliquid
utilitatis mee. uilitati possit ĩiungi. Quãuis in me ad
ur̃i cõꝑationẽ. nulla existat utilitas. cui a quoquã ĩuideri
głiose u̾ginis marie. ac legislatoris nr̃i benedc̃i. per que
rethorice suadelã facundie requirãt. Quin pocius inter
rusticana despicabilis mense nr̃e canistra. rutilãtia ac
suaue. redolẽtia miraculoꝵ admirãtes hauriant mella.
Meminerĩtq. quia et in testaceis. plerũq uasis. lauti¬
oribus epulis. delectabilit̾ uti soleãt. His de ingenioli

Expanded text:
musculi e magna vestrae unanimis societatis arbore prodeumusculi e magna vestrae unanimis societatis arbore prodeumaxime nititur efficere ut et nutritoris sui dilecti Benedicti laudes promulgare et vestris per omnia studeat placere desideriis. Vos autem, fratres amantissimi, cum quibus in primaevo aetatis flore jugum suave Christi ferre didici, mihi, quaeso, congratulamini quod vestris quoque adminiculis ad hoc profeci quatinus aliquid utilitatis meae vilitati possit injungi. Quamvis enim in me ad vestri comparationem nulla exsistat utilitas, quidquid tamen gloriosae Virginis Mariae ac legislatoris nostri Benedicti, perque srhetoricae suadelam facundiae requirant. Quin potius, inter rusticana despicabilis mensae nostrae canistra, rutilantia ac suave redolentia miraculorum admirantes hauriant mella; meminerintque quia in testaceis plerumque vasis lautioribus epulis delectabiliter uti soleant. His de ingenioli
Abbreviated transcription (Latin):
uĩb. gaurlino reuerẽtissimo abbati:
omniq flouacẽsis cenobii. sc̃e cõgregationi. illi
cõmisse. eoꝵ ꝑipsima omniũ. aymonyus regnũ cũ xp̃o et̾nũ.
Obediẽtie bonũ. quãto sit p̃mio dignũ. ur̃a reuerẽdi dñi
doctͥna ediscere merui. Ideoq. quoꝵdã ur̃m imperiis. qui id
pat̾na potius ãmonitione. quã imperiosa auctoritate. ꝑsua¬
dendũ michi putarũt. libent̾ ceruicẽ subdidi. ut quedã. de
miraculis. cõmunis patroni nr̃i. sc̃issimi benedc̃i. ad me¬
moriã posteroꝵ. scripto traderẽ. Institi itaq ut potui. et
nõ solũ ea que ad sacrosc̃m. eiusdẽ patris sepulcrũ gesta sũt
uerũ et iã illa que in aliis ip̃iꝰ memorie locis. ad eiꝰ desideran¬
dũ meritũ. dñs oꝑari dignatꝰ est. stilo cõprehend̾e̾ curaui:
opus om̃e. in duos ꝑtiẽs libros. Suscipite igit᷑ sc̃issim
patres. tenuem licet. sed tamen fidelẽ fructũ. gracilis ra¬

Expanded text:
ibus GAUZLINO reverentissimo abbati, omnique Floriacensis coenobii sanctae congregationi illi commissae, eorum peripsema omnium AIMOINUS regnum cum Christo aeternum. Obedientiae bonum quanto sit praemio dignum, vestra, reverendi domini, doctrina ediscere merui. Ideoque quorumdam vestrum imperiis, qui id paterna potius admonitione quam imperiosa auctoritate persuadendum mihi putarunt, libenter cervicem subdidi, ut quaedam de miraculis communis patroni nostri sanctissimi Benedicti ad memoriam posterorum scripto traderem. Institi itaque ut potui, et non solum ea quae ad sacrosanctum ejusdem Patris sepulcrum gesta sunt, verum etiam illa quae in aliis ipsius memoriae locis ad ejus declarandum meritum Dominus operari dignatus est, stylo comprehendero curavi, opus omne in duos partiens libros. Suscipite igitur, sanctissimi Patres, tenuem licet, sed tamen fidelem fructum gracilis ra
Abbreviated transcription (Latin):
muneris carismata. ad pͥme disertus fuerit. et qd̾ mochoꝵ regulã¬
luculẽto sermone. ⁊ discretione p̃cipuã scͥpserit. letabundis eorum
aurib enarrat. Letabũdis inqͣm. qͥa grande gaudiũ. qͥbusq sana sa¬
et cordis atiẽ in eis defigũt. Gaudẽt qͥa ꝑ eiꝰ magisteriũ. ad celestis
milicie tyrociniũ sunt asciti. Sperãt se sub eiꝰ ducatu militãtes.
eiusdẽ sui ducis int̾cessione se adipisci cõfidũt. Ad hãc itaq luc̾nã.¬
quasi in caliginoso uite huiꝰ stadio micantẽ subinde respitiũt. et in
u̾bo et oꝑe. cũ signoꝵ splendore nõ reluxit. Est igit᷑ luc̾na. sed qͣliter
eũdẽ preceptorẽ suũ ĩmo et dñm. legiones moͣchoꝵ decẽtiꝰ appellabũt:
dñm inqͣm. Si qͥdẽ et helyas. dictꝰ est dñs helisei. Ergo pietatis affectu. ł.inĩ.¬
uocet᷑ luc̾na. S qͣsi parũ est. Uocet᷑ etiã stella. Nõ enĩ qͣliscũq. sed

Expanded text:
muneris charismata, apprime disertus fuerit; et quod monachorum regulato, et discretione praecipua scripserit, laetabundis auribus eorum narrat. Laetabundis, inquam, quia grande gaudium quibusque sanum saet cordis aciem in eum defigunt. Gaudent, quia per ejus magisterium, ad coelestis militiae tirocinium sunt asciti. Sperant sub ejus ducatu militantes,  praesumunt, ejusdem sui ducis intercessione adipisci confidunt. Ad hanc itaque lucernaquasi in caliginoso vitae hujus stadio micantem, subinde respiciunt, et in verbo et opere, tum signorum splendore non reluxit? Est igitur lucerna. Sed qualiter eumdem praeceptorem suum, imo et dominum legiones monachorum decentius appellabunt? Dominum, inquam, siquidem et Elias dictus est dominus Elisaei. Ergo pietatis affectu vocetur lucerna. Sed quasi parum est, vocetur etiam stella. Non tamen qualiscunque; sed
Abbreviated transcription (Latin):
fracta restaurauit. desꝑata curauit. Et qͣmuis nõ fecerimꝰ eius
uoluntatẽ. dñm tamen ĩuocemꝰ eũ. et sint oculi nr̃i. in manib eiꝰ
intendẽtes. donet ip̃e suos attollat oculos. suꝑ nos et misereat᷑ nr̃i
sectemur. ut nobiscũ sit d̾s pacis ꝑ ip̃m. in scla scłoꝵ amen.¬

Expanded text:
fracta restaurauit, desperata curauit. Et quamuis non fecerimus eius fracta restaurauit, desperata curauit. Et quamuis non fecerimus eius volūtatem, Dominum tamē inuocemus eum, & sint oculi nostri in manibus eius intendentes: donec ipse suos attollat super nos, & misereatur nostri. sectemur, ut nobiscum sit. Deus pacis per ipsum, in saecula sae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpheticũ bene coaptat᷑. Erũt oculi tui uidẽtes p̃ceptorẽ tuũ. Deniq
fidelis opinio est. ꝙ unusqͥsq sc̃oꝵ cũ illis surget in resurrexione.
quos dño acqͥsiuit. Cũ igit᷑ uniu̾si huiuscemodi institutõis eiꝰ seq̃ces
in unũ coacti fuerint. quale signũ apłatus bñdc̃i tũc ille copiosus
exercitꝰ exhibebit: E quali gaudio tũc ille tripudiabit. qͥ sese illis co¬
hortib int̾miscere potuerit. Nunc omẽs uel loco. uel affectu uicini.
in eũ cordis intuitũ dirigãt. Omĩa enĩ om̃ĩb factus est. habent
enĩ pueri formã in puero. quã sequãt᷑. Et qm ad exẽplũ ysaac deo
metate nõ degenerẽt. ne forte si ab extellẽtiori gradu ceciderint:
grauius elidãtur. S et nos quicũq deliqͥmꝰ. nullo modo a sperãda
clemẽtia deficiamꝰ. qͥa uiuẽs et post obitũ mortuos suscitauit. Con¬

Expanded text:
Propheticum coaptatur, eruntPropheticum coaptatur, eruntfidelis opinio est, quod unusquisque sanctorum cum illis surget in regeneratione, quos Domino acquisivit. Cum igitur universi hujusce institutionis ejus sequaces, in unum coacti fuerint; quale signum apostolatus Benedicto tunc ille copiosus exercitus seipsum exhibebit? O quali gaudio tunc ille tripudiabit, qui sese illis cohortibus immiscere potuerit! Nunc omnes, vel loco vel affectu vicini, in eum cordis intuitum dirigant. Omnia enim omnibus factus est. Habet enim pueri formam in puero quam sequantur: vt quoniā ad exemplum Isaac Deo pietate non degenerent. Ne forte si ab excellentiori gradu ceciderint, grauius elidātur. Sed & nos quicumque deliquimus, nullomodo ab speranda clementia deficiamus: quia viuens & post obitum mortuos suscitauit, con
Abbreviated transcription (Latin):
cuiquã desiderãdũ est. S nos affectũ qͥdẽ exhibere possumꝰ. effectũ u̾o
tante rei nequaqͣm explere sufficimꝰ. Quaꝓpt̾ easdẽ illiꝰ laudes. non
una uox. nõ una cõgregatio. neq una urbs uel ꝓuĩcia proclamat:
sed ubicũq scã eccłia diffundit᷑ per tribus. ꝑ nationes. ꝑ linguas:
laus benedicti frequẽtat᷑. Si enĩ in multitudine ppłi dignitas regis est
ut ait salomon. quãtã putamꝰ esse dignitatẽ istiꝰ regis. quẽ tã nume¬
rosus ꝓseqͥt᷑ monachoꝵ exercitꝰ: Quis ũqm rex aut ĩꝑator in tantis
mũdi ꝑtib ĩꝑauit. aut ex tã diu̾sis natioĩb. sibi tantas legiones cõ¬
dupit. quãtas uidelicet iste cuiuislib sexus et etatis. in xp̃i milicia
uolũtarie uratas disponit: Qui quasi p̃sentẽ intuẽtes. ⁊ uexillum
institutõis sequẽtes. dyabolicas aties uirilit̾ infringũt. Quib illud

Expanded text:
cuiquam desiderandum est. Sed nos affectum quidem exhibere possumus, perfectionem vero cuiquam desiderandum est. Sed nos affectum quidem exhibere possumus, perfectionem vero tantae rei nequaquam explere sufficimus. Quapropter easdem illius laudes, non una vox, non una congregatio, neque una urbs vel provincia proclamat; sed ubicunque sancta Ecclesia diffunditur, per tribus, per nationes, per linguas, laus Benedicti frequentatur. Si enim in multitudine populi dignitas regis est , ut ait Salomon, quantam putamus esse dignitatem istius regis, quem tam numeus Monachorum? Quis vmquam Rex aut Imperator in tantis mundi partibus imperauit, aut ex tam diuersis nationibus sibi tantas legiones conduxit, quantas videlicet iste, cuiuslibet sexus & ætatis in Christi militia, voluntarie iuratas disponit? Quem quasi præsentem intuentes, & vexillum institutionis sequentes, Diabolicas acies viriliter infringunt. Quibus illud
Abbreviated transcription (Latin):
na nr̃a ulnera sanet. Si enĩ adhuc puerulus. ita capisteriũ reꝑa¬
uit ut net quidẽ scissura appareret: nos qͥ uasa ad honorẽ in domo
dei per gr̃am uocati sumꝰ. quia multas scissuras pcc̃oꝵ incurrimꝰ.¬
per eũdẽ regẽ et medicũ qͥ iã suo regi sotiatus est. reꝑari. poteri¬
mus. Si nigredo sceleꝵ nos decolorauit. nõ simꝰ ut ethiops. qui¬
non mutat pellẽ suã. sed ad eius manũ recurrẽtes ãnonã minime sicut
ille siuus coruꝰ ab eo reqͥramꝰ. Si etiã inter ĩiuriosos. merito cõpucandi
sumꝰ. illũ tamẽ affectũ quo pro se odiẽtȩ fleuit. ab ip̃o reposcamꝰ. Neq
enĩ supplices qͣmuis indignos adu̾sabit᷑. qͥ pro ꝑseuerãte in malicia lu¬
gebat. Gaudeamꝰ gͦ. et erga dñm nr̃m quo ualemꝰ ãnisu. dilectionis
affectũ exhibeamꝰ. Nã idcirto dimissa sũt marie pcc̃a multa. qͥa dilexi
multũ. Ceterũ ad laudes eiusdẽ pͥncipes dei. sẽꝑ iuxta psalmistã adice

Expanded text:
na, vulnera nostra sanet. Si enim adhuc puerulus ita capisterium reparavit, ut nec scissura quidem appareret; nos, qui vasa ad honorem in domo Dei per gratiam vocati sumus, quia multas peccatorum scissuras inper eundem medicū qui iam suo regi sociatus est, reparari poterimus. Si nigredo scelerum nos decolorauit, non simus vt Æthiopes, quinon mutant pellem suam: sed ad eius manum recurrentes, annonam misericordiæ, sicut ille coruus, ab eo requiramus. Si etiā inter iniuriosos merito computandi sumus, illum tamen affectum, quo pro se odiente fleuit, ab ipso reposcamus. Neque enim supplices, quamuis indignos, auersabitur: qui pro perseuerante in malitia lugebat. Gaudeamus ergo, & erga Dominum nostrum, quo valemus adnisu, dilectionis adfectū exhibeamus. Nam idcirco dimissa sūt Mariæ peccata multa, quia dilexit multum. Cæterum ad
Abbreviated transcription (Latin):
ratus est. Alioquĩ quẽ presẽtia tãti pacris. ad sui reuerentiã non
flectit. spiritui inde uidet᷑ participari. Illis quoq qui mẽte insani.¬

Expanded text:
ratus est. Alioquin, quem præsentia tanti Patris ad sui reuerentiam non ratus est. Alioquin, quem præsentia tanti Patris ad sui reuerentiam non flectit, spiritum Iudæ videtur participare. Cuius duritiam, nec visi
Abbreviated transcription (Latin):
occiduã regionẽ uenisse diuino nutu donatũ sit. Neq enĩ ab re cre¬
dimꝰ cõtigisse. quod clientẽ unice dilectũ bcm uidelicet maurũ. has
in partes adhuc uiuẽs direxerit. in quib et se demũ tnͣsferri uoluꝰ¬
erit. forte enĩ cũ scã mens eius a deo dilatata esset. ut omnẽ mũdũ
simul cõspiceret. hũc locũ sibi quodã occulto cõsilio spetialit̾ delegit.
Uiderit gͦ qͥsqͥs est. cui locus tã multis usquequaq tantũ desid̾abilis
nõ negat᷑. quãti habẽdus sit. qͣntaq reuerẽtia extolendꝰ sit. Pondꝰ
quippe cuiꝰ libet reatꝰ. nõ solũ ex intellectu gerẽtis uel tp̃e. sed etiã
ex loco solet pensari. Hinc enĩ uelut a maiori exprobratiõe. cõtra
ĩpiũ. uox diuina queritur dicẽs. In t̾ra sc̃oꝵ inĩque gessit. et nõ
uidebit głiam dei. Et item. Dilectus meus in domo mea male ope¬

Expanded text:
occiduam regionem venire, diuino nutu donatum esse. Nec abs re creocciduam regionem venire, diuino nutu donatum esse. Nec abs re credimus cōtigisse, quod clientem vnice dilectum, beatum videlicet Maurum, in partes adhuc vivens direxerit, et demum se transferri voluerit. Forte enim, cum sancta mens ejus adeo dilatata esset, ut omnem mundum simul conspiceret: hunc locum, sibi quodam occulto consilio specialiter delegit. Viderit ergo quisquis est, cui locus tam multis usquequaque tantum desiderabilis non negatur: quanti habendus sit, quantaque reverentia excolendus. Pondus quippe cuiuslibet reatus, non solum ex intellectu gerentis, vel tempore, sed etiam ex loco solet pensari. Hinc enim velut a maiori exprobratione, contra impium vox diuina queritur, dicens. In terra sanctorum inique gessit, & non videbit gloriam Domini. Et item. Dilectus meus in Domo mea male ope
Abbreviated transcription (Latin):
uotis supplicum satisfecit. Qm̃ u̾o sancta atq mirãda eiꝰ gesta
in promptu habent᷑. nos interĩ taceamꝰ de illis. Hoc tamẽ ad eiꝰ
honorificẽtiã referamꝰ. quod nõ alius qͥlib ex magistris ecclesie.
uitã tãti patris digessit. qm insignis ille disertissimꝰ papa gͤgoriꝰ.
quo totũ quod scripsit. quasi aurũ refulget. Diuinitꝰ enĩ disposi¬
tum est. ut cũ idem excellẽtissimꝰ. legislator. in cet̾is modis sit adeo
decoratꝰ. etiã hinc maiori auctoritate. tã ip̃e qͣm legislatio eiꝰ robora¬
ret᷑. quod eandẽ uitã sũmꝰ apłice sedis põtifex ordinauit. Que scilie
uita etiã ex occasione dyalogi. ut plurib ĩnotesc̾et. et nõ solũ apud
latinos. sed etiã apud gretos notissima foret. nec illud p̃teriit quod
õimodis gaudendũ nobis est. ut hũc tantũ splendorẽ. in hant nr̃am

Expanded text:
voto supplicum satisfecit. Quoniam vero sancta atque admiranda eius gesta voto supplicum satisfecit. Quoniam vero sancta atque admiranda eius gesta in promptu habētur, nos interim taceamus de illis. Hoc tamen ad ipsius honorificentiam referamus, quod non alius quilibet ex magistris Ecclesiæ, vitam tanti Patris digessit, quam insignis ille disertissimus Papa Gregorius, qui totum quod scripsit, quasi aurum refulget. Diuinitus enim dispositum est, vt cum isdem excellentissimus Legislator in cæteris modis sit a Deo decoratus: etiam hinc maiori authoritate, tam ipse quam legislatio eius roboretur, quod eādem vitam summus Apostolicæ Sedis Pontifex ordinauit. Quæ scilicet vita, etiam ex occasione Dialogi eius, pluribus innotesceret: & non solum apud Latinos, sed etiam apud Græcos notissima foret. Nec illud prætereat quod omnimodis gaudendum nobis est, hunc tantum splendorem in hanc nostram
Abbreviated transcription (Latin):
adolescẽtia. s etiã ab ip̃a infãcia portauit. ut ibidẽ iheremias ꝓseqͥt᷑
in illo celesti capitolio singularis sedebit. Nec sine diuino modera¬
mine gestũ fuisse cõstat. qd̾ aculeos tẽptationis in sese tã ualidꝰ ibidẽ
expertus est. Sicut enĩ dux bonoꝵ petrꝰ. pͥmo sibi ostensus est. tunc
dnĩco gregi p̃latus. sic iste princeps dei. tãtoꝵ milib monachoꝵ.
preferendꝰ oportuit ut in ꝓprio discrimine probaret. qͣlit̾ subditis
misereri debuisset. Quia tamẽ ꝓpriũ et pͥmũ certaminis ĩpetum
fortiter deuicit.tale quid deinceps nũqͣm sensit. Quã obedienter
sane. ⁊ qͣm discrete. pͥuato bono quisq debeat cõmune bonũ p̃f̾re.
hic spũalis discipline magister. in hoc suo facto demõstrat. quod
mox ut expetitꝰ est. dilectã sibi solitudinẽ se uincẽs deseruit. et

Expanded text:
adolescentia, sed etiam ab ipsa infantia portauit, vt ibidē Ieremias prosequitur, adolescentia, sed etiam ab ipsa infantia portauit, vt ibidē Ieremias prosequitur, in illo cœlesti capitolio singulariter sedebit. Nec sine diuino moderamine gestū fuisse cōstat, quod aculeos tentationis in sese tam validos, ibidem expertus est. Sicut enim Dux bonorum Petrus, primo sibi ostensus, est tunc Dominico gregi prælatus: sic iste Princeps Dei tantorum millibus Monachorum præferendus, oportuit vt proprio discrimine probaret, qualiter subditis misereri debuisset. Quia tamen primo certaminis impetum fortiter deuicit, tale quid deinceps nūquā sensit. Quam obediēter sane, & quam diserte, priuato bono quisq. debeat cōmune bonū præferre, hic spiritalis disciplinę magister, in hoc suo facto demōstrat. Quod mox vt expetitus est, dilectā solitudinem, se vincens, deseruit, &
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm in illoꝵ spetiositate cõsiderat. qͣntũ se deformẽ attẽdat. Que
utilitas autem. de eadẽ cõfessione ꝓueniat. ibidẽ signatũ est. cum
dicit᷑. liberemꝰ eũ de suꝑbia. et de hus q̃ fecit. ut nõ eat in ꝑditionẽ.
at u̾o qͥa scͥptũ est. Sc̃s enĩ dies dñi est. nolite cõtristari. quod ex nob̾
uel in nobis est. triste omittamꝰ. et qͣsi nobiscũ sit hodie sponsus. gau-¬
dere p̃sumamꝰ. Munꝰ uo nr̃e cõfessioĩs. uelut ante pedes pat̾ne pie¬
tatis offerẽtes. nr̃m posse in eius laude et admiratõe. totũ subleue¬
mus. Eius autẽ laudes. tantũ qͥsq celsiori uoce clamat. qͣnto hunc
uana esse studia philosophoꝵ adhuc tenerrimꝰ cognouit. Qui gran¬
deuo aĩo. iã tũc subire heremi uastitatẽ ausus est. quod nec ip̃e qͥdem
martinꝰ toto orbe mirabilis fecisse refert᷑. Et qͥa iugũ nõ solũ ab

Expanded text:
Quoniam ad illorum speciositatem, considerat quātū se deformem attendat. Quæ Quoniam ad illorum speciositatem, considerat quātū se deformem attendat. Quæ vtilitas autem de eadem confessione proueniat, ibidem signatum est, cū dicitur: Liberemus eū de superbia, & de his quæ fecit, vt non eat in perditionem. At vero, quia Scriptura iubet: Sāctus enim dies Domini est, nolite contristari. Quod ex nobis, vel in nobis triste est, omittamus: & quasi nobiscum sit hodie sponsus, gaudere pręsumamus. Munus vero nostrę cōfessionis, velut ante pedes Paternæ pietatis offerentes, nostrum posse in eius laude & admiratione, totum subleuemus. Eius vero laudes, quisque tanto celsiori voce clamet, quanto hunc ania studia adhuc tenerrimus cognovit; qui grandaevo animo jam tunc eremi vastitatem subire ausus est. Quod nec ipse quidem Martinus, toto orbe mirabilis, fecisse refertur. Et quia jugum non solum ab
Abbreviated transcription (Latin):
est in creaturis dei. qͦd eũ ł Are possit. qͥsq ur̃m procuret. ne forte
pacernos eius oculos. cordis amictꝰ uel corꝑis offendat. Nã et ip̃e dicit.
Omis exaltatio. genꝰ est suꝑbie. ꝑ quã maxĩe qͥsq fit abhõĩnabilis. ut
scͥptũ est apud deũ. Meminerimꝰ tamẽ. qͥa ad suꝑnũ iudicẽ. uel ad se¬
natores celi placãdos. recogitatio sen cõfessio pectati spetialit̾ ꝓsit.¬
iuxta illud. Narra si quid habes. ut iustificeris. Iniqͥtatẽ inqͥt meã¬
ego cognosco. Et ideo qͣsi securꝰ postulat. Au̾te facic̃ tuã a pcc̃is meis.
Quisqͥs uo ur̃m sui meriti fatiẽ uolt contẽplari. necesse habet. ut
Inspectis enĩ ꝓut nr̃a ꝑuitas est. illiꝰ gestis. uel qͣntũ nos in imo.
uel qͣntũ ip̃e in sublime sit aĩadu̾tere poterimꝰ. Hinc de quolibet
penitẽte scriptũ est. Respiciet hoĩes. id est sc̃os. ⁊ dicet pectaui.

Expanded text:
est in creaturis Dei quod eum latere possit, quisque nostrum procuret, ne forte est in creaturis Dei quod eum latere possit, quisque nostrum procuret, ne forte paternos ejus oculos cordis amictu vel corporis offendat. Nam, ut ipse dicit: Omnis exaltatio genus est superbiae, per quam maxime quisque sit abominabilis, ut scriptum est, apud Dominum . Meminerimus tamen, quia ad supernum judicem, vel ad senatores coeli placaiuxta illud: Narra si quid habes, vt iustificeris. Iniquitatem meam inquit, ego agnosco. Et ideo quasi securus postulat: Auerte faciem tuam a peccatis meis. Quisquis vero nostrum vult sui meriti faciem contemplari, necesse habet, vt Inspectis etenim, prout nostra paruitas est, illius gestis, vel quantum nos in imo, vel quantū ipse in sublime sit, animaduertere poterimus. Hinc de quolibet pœnitente scriptū est: Respiciet homines, id est, Sāctos, & dicet: Peccaui.
Abbreviated transcription (Latin):
sub mẽsa poterimꝰ. Et hoc nõ ex nobis. s ex uolũtate ewã. elici
regis. qͥ cetos et claudos ad cõuiuiũ suũ dignatꝰ est ascutere.
Bene gͦ nobiscũ agit᷑. qͦd idem paterfamilias. nos suis sollẽpniis.
int̾esse nõ dedignat᷑. O qͣnͣti sũt etiã in remotissimis tnͣsma¬
ria regiõib. qui tãtoꝑe gauderẽt. si eis uel semel ad eiꝰ sacrũ
corpꝰ accedendi possibilitas esset. Unde etiã cõsiderandũ est.
quid nobis adeo donatũ sit. ne forte si eius p̃sentiã minꝰ reue¬
rent̾ senserimꝰ. aut infecto corde. quod absit. in cõspectu eius.
uacui uenerimꝰ. dicat ip̃e ꝓpheticũ illud. Non est aĩa mea ad
ppłm istũ. Et itẽ. Prope es tu ori eoꝵ. ⁊ longe a renib eoꝵ.
Preterea cũ ad exẽplũ illiꝰ ewãgeliti regis intrauerit. ut
uideat sollẽpmizãtes. tã qͣm discũbentes. nã cũ spũ dei plenꝰ sit nichil lui¬

Expanded text:
sub mēsa poterimus. Et hoc non ex nobis, sed ex bonitate Euangelici sub mēsa poterimus. Et hoc non ex nobis, sed ex bonitate Euangelici Regis, quia cæcos & claudos ad conuiuium suum dignatus est asciscere. Bene ergo nobiscum agitur, quod idem paterfamilias nos suis solemniis interesse non dedignatur. O quanti sunt etiam in remotissimis trans maria regionibus, qui tantopere gauderent, si eius vel semel ad eius sacrum tumulū accedendi possibilitas esset! Vnde etiam cōsiderandum est, quid a Deo nobis donatum sit. Ne forte, si eius præsentiam minus reuerenter sēserimus, aut infecto corde quod absit in conspectu eius vacui venerimus, dicat ipse propheticum illud: Non est anima mea ad populum istum. Et itē: Prope es tu ori eorum, & longe a renibus eorum. Propterea cum ad exempvideat solemnizantes, tanquam discumbentes nam cum spiritu Dei plenus sit, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ne sicut regib cõsuetudo est. ut in natalitiis suis reos absoluãt.
sic iste pͥnceps dei. ꝓpt̾ gaudiũ sue scẽ sollẽpnitatis. uincula nr̃a
relaxet. Si quidẽ et illud occurrit memorie. qͦd int̾ p̃ciosa filioꝵ
isrł munera. etiã pilos capraꝵ quidã detulerũt. Et qͥa ꝑ illos
pcc̃oꝵ cõfessio signat᷑. saltẽ uel hoc unũ offeramꝰ. Ueꝵ diu̾sarũ
u̾tutũ gẽme. postremo si casticatis bissus miseris abest. uł p̃dcõs
capraꝵ palos offeramꝰ. qͥa forte et ip̃i. cũ ueraci cõfessiõe placebũt.
Uerũ sçilie. qͥa quẽ adhuc ex cõsensu pectare delectat. falsũ est
qͦd de p̃t̾itis uere peniteat. Ut autẽ quiddã de humano usu loqͣ¬
et catelli exiliẽtes. quodã gestu se mẽbroꝵ mõstrẽt letari. qua ꝓpt̾
et nos. licet iumẽtis insipiẽtib. merito simꝰ cõparandi. tamẽ si

Expanded text:
m sicut regibus consuetudo est, ut in suis natalitiis reos absolvant; m sicut regibus consuetudo est, ut in suis natalitiis reos absolvant; sic iste princeps Dei propter gaudium suae sanctae solemnitatis, vincula nostra relaxet. Siquidem et illud occurrit memoriae, quod inter pretiosa filiorum Israel munera, etiam pilos caprarum quidam detulerunt. Et quia per illos peccatorum confessio designatur, saltem vel hoc unum offtutum gemmae, postremo si castitatis byssus miseris abest, vel praedictos caprarum pilos offeramus, quia forte et ipsi cum veraci confessione placebunt. Veraci scilicet, quia quem adhuc ex consensu peccare delectat; falsum est, quod de praeteritis vere poeniteat. Ut autem quiddam de humano usu loqu& catelli exilientes, quodam gestu membrorum, se monstrāt lætari. Quapropter, & nos, licet iumentis insipientibus merito simus comparandi: tamen si
Abbreviated transcription (Latin):
eius. laudare iubem᷑. s qͣles eũ laudare debeãt scͥptura nõ tacet.
dicẽs ad ip̃os. Qui timetis dñm. laudate eũ. Et itẽ. łaudabũt dñm
qui reqͥrũt eũ. Quo contra nõ est inqͥt spetiosa laus. in ore pc̃coris.
Quid gͦ de nobis censendũ est. qͥ supͣ modũ pcc̃ores sumꝰ ⁊ laudes
eiꝰ attẽptare p̃sumimꝰ : S diuine pietatis diuitias attedentes:
de eiusdẽ indulgẽtissimi patroni misericordia p̃sumimꝰ. Deniq
eadẽ scã scͥptura. q̃ in ꝑsona iustoꝵ dicit. laudẽt eũ celi. mox sub¬
iuxit. et terre. ne pcc̃ores desꝑarẽt. Nã adeo mĩam suã d̾s młti¬
plicat. ut nõ solũ hoĩes. sed etiã iumẽta saluet. Ergo et nos de
eiusdẽ prĩs laude. licet indigni gaudeamꝰ. Et ꝙͣuis nõ sit nr̃m
os aꝑire pre cõfusione.tamẽ illud moysi unusqͥsq nr̃m eidẽ
dicat. scio qͥa misericors es dñe. cũ metu et spe p̃stolãces. utrũ¬

Expanded text:
 tacet, dicens ad ipsos: Qui timetis Dominum, laudate eum. Et item: Laudabunt Dominum, qui quærunt eum. Quo contra: Non est, inquit, speciosa laus in ore peccatoris. Quid ergo de nobis censendum est, qui supra modū peccatores sumus, & laudes eius attentare præsumimus? Sed diuinæ pietatis diuitias attendentes, de eiusdem indulgentissimi Patroni misericordia præsumimus. Denique eadem Scriptura, quæ in persona iustorum dicit: Laudent eum cœli, mox subiungit, & terra: ne peccatores desperarent. Nam adeo misericordiamplicat, ut non solum homines, sed etiam jumenta salvet. Ergo et nos de ejusdem patris laude, licet indigni, gaudeamus. Et quamvis non sit nobis os aperire prae confusione, tamen illud Mosaicum unusquisque nostrum eidem dicat: Scio, quia misericors es, Domine . Cum metu et spe praestolantes, utru
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i iugo supponit. Multa dici p̃terea possẽt. qͥb istaꝵ ꝑsonaꝵ cõueni¬
entia patuiss. At eqͥdẽ bc̃issimũ pr̃em. legislacio sp̃alit̾ moysi cõpa¬
rat. sed magnitudo uirtutũ atq signoꝵ. qͥb etiã excellẽtissimis ui¬
ris cõsertũ. nichilominꝰ ostendit. sicut ille mirabilis eiꝰ uite relator.

Expanded text:
jugo Christi supponit. Multa dici praeterea possent, quibus istarum personarum convenijugo Christi supponit. Multa dici praeterea possent, quibus istarum personarum convenientia patuisset. Et hunc quidem beatissimum patrem legislatio specialiter Moysi comparat. Sed magnitudo virtutum, atque signorum, quibusque etiam excellentissimis viris, consertum nihilominus ostendit. Si