comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
us. Porro pꝰ alexandrũ regna¬
uit in egypto ꝑtolomeus. lagi
pꝰ p̃tolomeꝰ epyphanes. In syri¬
a pꝰ alexandrũ regnauit sele¬
ucus. pꝰ anthiocꝰ soter. a qͦ suc¬
cessores anthiochi dicti st̃. pꝰ an¬
thiocꝰ theos. pꝰ anthiochꝰ galleri¬
epyphanes. De his ꝓseqͥt᷑ uir
loqñs ad danielẽ. incipiens a
rege egypti sic. Et ꝯfortabit᷑ rex
austri. Hic ẽ ptolomeꝰ lagi fihiꝰ
adeo fortis ut pyrrũ regẽ epy¬
rotarũ expulsũ restitueret in
regnũ. ⁊ deuicto demetͥo fihio
antigoni seleuco regni sui par¬
tem quã antigonꝰ abstulerat
restituit. ꝙyprũ phenicem &
regiones multas & insulas sͥ sub¬
iugauit. cui successit ptolomeꝰ
philadelphꝰ qͥ pͥmꝰ ab echiopia ad¬
duxit qͣdringentos elephantes
t᷑res ligneas eis suꝑponens in
qͥb posuit armatos ad dimican¬
dũ. sub qͦ.lxx. int̾pretes clarue¬
r̃t. Hic pugnauit ꝯtͣ anthio¬
chũ. theos regẽ syrie. s p̾ea ꝯfede¬

Expanded text:
m. Porro post Alexandrum regnam. Porro post Alexandrum regnavit in Aegypto Ptolemaeus, Lagi post Ptolemaeus Epiphanes. In Syria post Alexandrum regnavit Seleucus, post Antiochus Soler, a quo successores Antiochi dicti sunt, post Antiochus Theos, post, Antiochus GalliniEpiphanes. De his prosequitur vir loquens ad Danielem, incipiens a rege Aegypti sic: « Et confortabitur rex austri. » Hic est Ptolemaeus, Lagi filius, adeo fortis ut Pyrrhum regem Epirotarum expulsum restitueret in regnum, et, devicto Demetrio, filio Antigoni, Seleuco regni sui partem, quam Antigonus abstulerat restituit, Cyprum, Phaenicem, et regiones multas et insulas sibi subjugavit. Cui successit Ptolemaeus Philadelphus, qui primus ab Aethiopia adduxit quadringentos elephantes, turres ligneas eis superponens, in quibus posuit armatos ad dimicandum, sub quo LXX interpretes claruerunt. Hic pugnavit contra Antiochum Theos regem Syriae, se
Abbreviated transcription (Latin):
darii. suꝑ om̃s erit. & concit a¬
bit om̃s du̾sꝰ regnũ grecie. De
isto legit᷑ qͥa succendit athenas
& bellũ nauale egit. apd̾ sala¬
mina. qnͣdo sophocles & euripe¬
des clari habebant᷑. & themisto¬
des in ꝑsam fugiens hausto san¬
guine tauri ꝑiit. Tẽ uir qͥ lo¬
quebat᷑ danieli p̾termisit om̃s
reges usq ad alexandrũ magnũ
& ait. Surget uͦ rex fortis. & fa
ciet qd̵ placuerit ei. & cũ stet̾it
ꝯteret᷑ regnũ ͤ e diuidet᷑ in qͣtu¬
or uentos celi. In egypto enĩ q̃ue
est ad meridiem. pͥmꝰ regnauit
ꝑtolomeꝰ lagi filiꝰ. in macedonia
philippꝰ. qͥ ꝙ arideus fr̃ alexand̾
que ẽ ab occidente syrie & babilo¬
nie & suꝑiorib locis q̃ st̃ ad ori¬
entẽ. Seleucus nichanoz impera¬
uit asie. & ponto & cet̾is in eadẽ
plaga ꝓuintiis. antigonꝰ ad seꝑ¬
tẽtͥonẽ. & hoc scd̾m orbis totius
plagas dicimꝰ. Qͥ aũ in iudea ẽ
ad aqͥlonẽ syriam: ad meridiẽ
his afflictus ẽ popłs dei uicissĩ.¬

Expanded text:
Darii super omnes erit, et concitabit omnes adversum regnum Graeciae. De isto legitur, quia succendit Athenas, et bellum navale egit apud Salaminam quando Sophocles, et Euripides clari habebantur, et Themistocles in Persiam fugiens hausto sanguine tauri periit. Tunc vir, qui loquebatur Danieli, praetermisit omnes reges, usque ad Alexandrum Magnum, et ait: « Surget  placuerit ei, et cum steterit, conteretur regnum ejus, et dividetur in quatuor ventos coeli. » In Aegypto enim, quae est ad meridiem primus regnavit Ptolemaeus, Lagi filius. In Macedonia Philippus, qui et Aridaeus, frater Alexandri, quae est ad occidentem Syriae et Babyloniae, et superioribus locis qui sunt ad t Seleucus. Nicanor imperavit Asiae, et Ponto, et caeteris in eadem plaga provinciis. Antigonus vero ad septentrionem. Et hoc secundum orbis totius plagas dicimus. Qui autem in Judaea est ad aquilonem Syriam, ad meridiem his afflictus est populus Dei vicissi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentẽ in et̾nũ. qͥa in tempꝰ
& tẽpora & dimidiũ tẽporis.
hec: Et respondens ille. itera¬
uit idẽ tẽpꝰ. s ꝑ alia u̾ba dicens.
Cũ ablatũ fuerit iuge sacrifi¬
ciũ & posita fuerit abhomi¬
natio in desolationẽ. hoc est
cũ ablato cultu di & desolato.
antixꝰ abhominabilit̾ exibebit
se adorandũ. tẽ erunt dies mil¬
le ducenti nonaginta id÷ tͥs
anni & semis. Postea intulit.
pectat & ꝑuenit ad dies mille
trecentos tͥginta qͥnq. Si diebꝰ
mille ducentis & nonaginta
addant᷑ dies qͣdraginta qͥnq
fient dies mille. trecenti. tͥgin¬
dabunt᷑ lapsis qͣdraginta qͥn¬
q: dies. ad penitentiã. Q ẽ sen¬
sus. Beatꝰ erit qͥ pꝰ dies ꝑseqͣu¬
tionis ꝑueniet ad dies suꝑ addi¬
tos penitentie. Tu aũ daniel

Expanded text:
n aeternum: « Quia in tempus et tempora, et dimidium temporis. haec? Et respondens ille iteravit idem tempus, sed per alia verba, dicens: « Cum ablatum fuerit juge sacrificium, et posita fuerit abominatio in desolationem, » hoc est, cum ablato cultu Dei et desolato, Antichristus abominabiliter exhibebit se adorandum, « et erunt dies mille ducenti nonaginta, » id est tres anni et semis. Postea intulit, spectat, et pervenit ad dies mille trecentos triginta quinque. » Si diebus mille ducenti nonaginta addantur dies quadraginta quinque, fient dies mille trecenti trigindabuntur lapsis quadraginta quinque dies ad poenitentiam. Et est sensus: Beatus erit, qui post dies persecutionis perveniet ad dies superadditos poenitentiae. Tu autem, Daniel,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtͣnsibt̃ płimi: & multiplex erit
scientia. Quasi diceret. Relinqͣ
posteris materiã ex̾citii. Q desi¬
derabat damiel scire qͣnto tẽpo¬
re duraret ꝑsecutio antixͥ. &
iuidit pͥncipẽ ꝑsarũ stantẽ in
ripa fluminis. & pͥncipẽ grecoꝵ
stantem in altera & uirũ in

Expanded text:
nsibunt plurimi, et multiplex erit scientia. » Quasi diceret: Relinque posteris materiam exercitii. Et desiderabat Daniel scire quanto tempore duraret persecutio Antichristi. Et vidit principem Persarum stantem in ripa fluminis, et principem Graecorum stantem in
Abbreviated transcription (Latin):
buit. & uenit ad arietẽ quẽ ui¬
deram. & efferatꝰ ẽ in eũ. ꝙ ꝑcu¬
ssit arietẽ & cõminunt duo cor¬
nua eiꝰ qr dariũ arsami filiũ
ꝑcussit & medos & ꝑsas sͥ subiecit.
& orta st̃ ei qͣtuor cornua idẽ q̃¬
tuor successores de qͥb suo loco di¬
cemꝰ. De uno ex eis egressũ est cor¬
nu modicũ: & factũ ẽ grande.
Hic ẽ antiochꝰ epiphanes descen¬
dens a seleuco qͥ dũ eẽt obses ro¬
me. euasit in regnũ & magnifi¬
tios & dtͣ orientẽ. id÷ ꝯtͣ eos qui
in ꝑside res nouas moliebant᷑.
& dtͣ fortitudinẽ celi id ÷ filios
isrł. & deiecit de stellis & concul¬
cauit eas & usq ad pͥncipẽ forti¬
tudinis id: dm̃ magnificatꝰ est.
& a deo tulit iuge sacͥficiũ. & de

Expanded text:
etem, quem videram, et efferatus est in eum, et percussit arietem, et comminuit duo cornua ejus, » quia Darium, Arsami filium, percussit, et Medos et Persas sibi subjecit; « et orta sunt ei quatuor cornua, » id est quatuor successores, de quibus suo loco dicemus. « De uno ex eis egressum est cornu modicum, et factum est grande. » Hic est Antiochus Epiphanes descendens a Seleuco. Qui dum esset obses Romae, evasit in regnum, et magnifit contra orientem, » id est eos qui in Perside res novas moliebantur, « et contra fortitudinem coeli, » id est filios Israel. « Et dejecit de stellis, et conculcavit eas, et usque ad principem fortitudinis, » id est Deum magnificatus est, « et ab eo tulit juge
Abbreviated transcription (Latin):
unũ de scĩs loquentẽ ad alterũ
& dicentẽ. Usq̃qͦ iuge sacͥficiũ &
sanctuariũ & fortitudo ꝯculcabr᷑:
Qͥ respondit. Usq: ad uesꝑã & ma¬
tiochi in ierłm usq ad mundati¬
onẽ tẽpli factã ã iuda machabeo.
ꝑ successionẽ diei & noctis fluxe¬
runt sex anni. m̃ses tͤs & dies ui¬
ginti. Cũq q̃reret daniel intelli¬
gentiã sõnii: gabriel uenit ad eũ
& indicauit ei. ꝑ huiꝰmodi uisio¬
nes scõꝵ ut ait iosephꝰ dep̾hendi¬
t᷑ error epicureoꝵ. qͥ hc mundũ
sñ rectore & sñ d̾i ꝓuidentia ca¬
su ferri confirma ut. qr si mun¬
dus sñ p̾sule ẽẽt. olĩ deꝑisset si¬
cut nauis desolata rectore. nͨ
scd̃m ꝓphetias oĩa ꝓuenirent.

Expanded text:
s loquentem ad alterum, et dicentem: Usquequo juge sacrificium, et sanctuarium, et fortitudo conculcabitur? Qui respondit: Usque ad vesperam, et matiochi in Jerusalem, usque ad mundationem templi factam a Juda Machabaeo per successiones diei et noctis fluxerunt sex anni, menses tres, et dies viginti. » Cumque quaereret Daniel intelligentiam somnii, Gabriel venit ad eum, et indicavit ei. Et per hujusmodi visiones sanctorum, ut ait Josephus, deprehenditur error Epicureorum, qui hunc mundum sine rectore et sine Dei providentia casu ferri confirmant, quia si mundus sine praesule esset, olim deperisset, sicut navis desolata rectore, nec secundum prophetias omnia provenirent.
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ qͥnta uisio danielis
hebraice scͥpta in eo. p̃cedñ¬
tes uͦ chaldaice. Anno t̾cio bal¬
Ethasar ego damel erã in ela re¬
gione insusis q̃ ẽ metͦpolis ela¬
mitarũ q̃ in iudith uocat᷑ ecba¬
tanis. in qua iosephꝰ fecit mau¬

Expanded text:
equitur quinta visio Danielis Hebraice scripta in eo, praecedentes vero Chaldaice. « Anno tertio Baltassar ego Daniel eram in Aelam regione, in Susis, » quae est metropolis Aelamitarum ; quae in Judith vocatur Ecbatanis . In qua, ut Josephus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ maacha. filia thamar. filie absa¬
lon. L ambulauit in om̃ibꝰ peccatis
patris sui. Q factũ est p̾lium int̾
ieroboam ⁊ abiam in loco qͥ uocat᷑
mons amorreoꝵ: ⁊ habuit abias ꝯtͣ
spem iuctoriã inestimabilẽ. Et mor¬
tuus ẽ abia: & sepelier̃t eũ in ciii¬
tate dd̾: ⁊ regnauit asa filiꝰ eiꝰ ꝓ eo.¬

Expanded text:
mar, filiae Abessalon. Et ambulavit in omnibus peccatis patris sui . » Et factum est praelium inter Jeroboam et Abiam in loco, qui vocatur mons Amorrhaeorum, et habuit Abias contra spem victoriam inaestimabilem. « Et mortuus est Abias, et sepelierunt eum in civitate David, et regna
Abbreviated transcription (Latin):
regnauit Nom̃ matris eiꝰ id ẽ auie:
maacha. Et nota qͦd roboam ⁊ iero¬
boam dicunt᷑ ꝯregnasse decẽ ⁊ octo
annis: & postea abia ꝯregnauit ie¬
roboam tribꝰ annis: ⁊ sic impleti st̃
re asa. ut dictũ ẽ: s potiꝰ in uicesimo
primo: qͦd synodochice dictũ est. Dr̃
enĩ abia regnasse tribꝰ annis: eo qͦd
regnauit duobꝰ anns: ⁊ in parte
quadã tercii. E in reliqͣ parte eiꝰdẽ
tercii anni cepit regnare filiꝰ eiꝰ asa:
id ẽ in ucesimo anno regni ieroboã.
Huiꝰmodi ꝯtrarietates sepe occurress
in sequentibꝰ. Quarũ quedã det̾mi

Expanded text:
em. Nomen matris ejus, « id est aviae Maacha. » Et nota quod Roboam et Jeroboam dicuntur conregnasse decem et septem annis, et postea Abia conregnavit Jeroboam tribus annis, et sic impleti suntre Asa, ut dictum est, sed potius in vigesimo primo quod per synecdochen dictum est. Dicitur enim Abiam regnasse tribus annis, eo quod regnavit duobus annis, et in parte quadam tertii, et in reliqua parte ejusdem tertii anni coepit regnare filius ejus Asa, id est in vigesimo anno regni Jeroboam. Hujusmodi contrarietates saepe occurrunt in sequent
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt in terrã. sd ẽ cultores cybe¬
les. euirati natura uel s. actu: sicut
legit᷑ de ierophantis. Offensꝰq dñs.
suscitauit ꝯtra iudã susac regem
egypti: anno quinto regni roboam.
Qui ingrediens ierłm. pactis p̃ceden
pro quibꝰ rex roboam fecit scuta erea.
uerboꝵ dierũ regũ iuda. Oꝑa eius
pͥma ⁊ nouissima scripsit semeias ꝓ¬
pheta. ⁊ mortuꝰ est roboam. ⁊ sepultꝰ
ui ciuitate dd: & regnauit ꝓ eo filius
susac regẽ egypti multas gentes sͥ
subiugasse: ⁊ quasdã sine p̃lio cepisse.
In subsannationẽ quarũ. in statuis
earũ que tͥumphanti p̾ferebantur
genitalia mulierũ insculpsit. Refert
dicisse circunicisionẽ. de abia

Expanded text:
fuerunt in terra Juda, » id est cultores Cybeles, evirati natura, vel actu, sicut legitur de hierophantis. Offensusque Dominus suscitavit contra Judam Sesac regem Aegypti anno quinto regni Roboam. Qui ingrediens Jerpro quibus fecit Roboam rex scuta aerea. Verborum dierum Regum Juda. » Opera ejus prima, et novissima scripsit Semeias propheta. « Et mortuus est Roboam, et sepultus in civitate David, et regnavit pro eo filius Sesac regem Aegypti multas gentes sibi subjugasse, et quasdam sine praelio cepisse. In subsannationem earum, in statuis quae triumphanti praeferebantur, genitalia mulierum insculpsit, signifidicisse circumcisionem. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
aminaclab que erat in gabaa. id est
un colle iuxta cariathiarim. Nec ẽ hic
gabaa nomen urbis ł loci: sed scłm
int̾pretationẽ suã collem sonat. Duo
aũt filii aminadab minabant plau¬
strũ. Aioth p̃cebat: ⁊ ora sequebat᷑.
Dauid aut̃ ⁊ om̃is ifrł psallebant

Expanded text:
Aminadab, quae erat in Gabaa, » id est Aminadab, quae erat in Gabaa, » id est in colle juxta Chariathiarim. Nec est hic Gabaa nomen urbis, vel loci, sed, secundum interpretationem suam, collem sonat. Duo autem filii Aminadab minabant plaustrum. Aiot praecedebat, et Oza sequebatur. David autem et omnis Israel psa
Abbreviated transcription (Latin):
ascender̃t uinuersi ut quererent dd̾.
⁊ castra metati st̃ in ualle raphaim
ñ ꝓcul a ierłm. Et egressus ad eos dd̾
ex responso dm̃. ꝑcussit eos in ore
gladii: &e diuisit eos ᷝ  illac in fugam.
Ob hoc uocatꝰ est locꝰ baalpharasim
id ẽ uiroꝵ diuisio: ł qr ibi fugientes
reliquerant ydola: que tulit dã sec̃
⁊ ꝯflauit. Et ad didert̃ adhuc phyli¬
stiim ut ascenlerent in uallẽ raphaĩ.
uerso pyror. Hebreꝰ ht̃ fientiũ: idẽ
ydoloꝵ que sunt digna fletu. & culto¬
res suos ad eternũ fletũ trahunt.
Cũq angłs dm̃ incedens suꝑ cacu¬
iuina pyroꝵ sonitũ faceret irruit ĩ
de reductione arche in ierusalẽ.
orro fecit dd̾ tab̾naculũ iuxta
domũ suã ad reponendũ archã
⁊ posuit in eo quasdã de ueteribꝰ eor¬
tinis: tabulas uͭ colunnas ⁊ bases re
seruauit: ⁊ descendit cũ triginta mi¬
libus uiroꝵ. Et posuer̃t archã super
plaustrũ nouũ. ⁊ tuler̃t eã de domo

Expanded text:
ascenderunt universi, ut quaererent David, ascenderunt universi, ut quaererent David, et castrametati sunt in valle Raphaim, non procul a Jerusalem . Et egressus est ad eos David ex responso Domini, et percussit eos in ore gladii, et divisit eos hac et illac in fugam. Ob hoc vocatus est locus ille Baal Pharasim, id est virorum divisio; vel quia ibi fugientes reliquerant idola, quae tulit David secum et conflavit. Et addiderunt adhuc Philisthiim, ut ascenderent in valle Raphaim, verso pyrorum. » Hebraeus habet flentium, id est idolorum, quae digna sunt fletu, et cultores suos ad fletum aeternum trahunt. Cumque angelus Domini incedens super cacumina pyrorum sonitum faceret, irruit suAP. IX. De reductione arcae in Jerusalem. Porro fecit David tabernaculum juxta domum suam ad reponendam arcam, et posuit in eo quasdam de veteribus cortinis . Tabulas vero, columnas et bases priores reservavit. Et descendit David cum triginta millibuplaustrum novum, et tulerunt eam de domo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ intͥnsecus. incipiens a mello: ⁊ par¬
tẽ illã ciuitatis uocauit ciuitatẽ dd̾.
Reliquã urbis partẽ extruxit ioab.
Mello aut erat p̃cipitiũ: ⁊ qͣi quedã
ꝓfunda uorago uallis. Porro ipsa ciui¬
tas dł postea uocata ẽ mello. Et edi¬
ficauit dd̾ in ea domũ yram rege
tyri ferente auxiliũ. nuttendo ei lig¬
na cedrina ⁊ artifices. Porro dd̾ ac¬
cepit alias uxores: ⁊ nati st̃ ei in ieru
salẽ filii undecĩ. Int̾ qͦs euumeratur
nathan. aliꝰ scił a nathan ppħa:. que
sibi dd̃ adoptauerat post mortẽ patͥs.
E nota qͦd ierłm usq ad melchisedech
dicebat᷑ iebus: a quo dicta ẽ sale. Postea
a dd̾ dicta ẽ iebussalẽ: s postea muta¬
ta.b. inx. dixit ierłm qͣi muuita salẽ
Iero enĩ hebraice. munitio ẽ Tradit¬
enĩ iosephꝰ. qͦd hanc litt̾e mutationẽ
ab homero factã quidã putant. Po¬
stea dicta ẽ a salomone ierosalona:
⁊ tandẽ ꝑ sincopam ierosoluna. Qd¬
phylistei dd̾ regnare suꝑ israel.

Expanded text:
insecus a Mello, et partem illam civitatis vocavit Civitatem David. Reliquam urbis partem exstruxit Joab. Mello autem erat praecipuum, et quasi quaedam profunda vorago vallis. Porro ipsa Civitas David postea vocata est Mello. Et aedificavit in ea David domum, Hiram rege Tyri ferente sibi auxilium, mittendo ei ligna cedrina, et artifices. Porro David accepit alias uxores, et nati sunt ei filii in Jerusalem undecim, inter quos enumeratur Nathan, alius scilicet a Nathan propheta, quem sibi David adoptaverat post mortem patris. Et nota quia Jerusalem, usque ad Melchisedech dicebatur Jebus, a quo dicta est Salem. Postea a David dicta est Jebusalem. Sed postea mutata b in r dixit Jerusalem, quasi munita Salem. Hiero enim Hebraice munitio est. Tradit Josephus quod hanc litterae mutationem ab Homero factam quidam putant, postea dicta est a Salomone Jerosolymia, et tandem per syncopam Jerosolyma. CAhaei David regnare super Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
omate hebreo. Eł quadraginta ãnis
regnauit. In hebron septẽ annis.
sex mensibꝰ suꝑ iudã: subaudi specia¬
liter. Nã si statĩ post is boseth regua¬
uit in ifrł: ñ nisi duobꝰ annis regnaũ
in iuda. S arunt hebrei eñ regnas¬
se in hebron. aliquibꝰ annis adhuc
saule uiuente᷑. qr domꝰ iuda iam af¬
fectabat eũ in regẽ: ⁊ ipse mutebat
eis munera tanꝗͣ suis. In ierłm aũt
regnauit tͥgnitatribꝰ annis suꝑ õem
ppłm. Si querat᷑ quare de summa
regni subtrahant᷑ sex menses: ait he¬
breus dd̾ egrotasse sex mensibus. &
nichil dignũ rege fecisse: ł qr absa¬
lon ꝑsecutus ẽ eum sex mensibꝰ: &
tẽ quasi ñ regnauit dauid. Ed dd̾¬

Expanded text:
omate Hebraeo, et quadraginta annis regnavit, in Hebron VII annis, et sex mensibus super Judam, subaudi specialiter. Nam si statim post Isboseth regnavit in Israel, non nisi duobus annis regnavit in Juda. Sed aiunt Hebraei eum regnasse in Hebron aliquibus annis adhuc Saule vivente, quia domus Juda jam affectabat eum in regem, et ipse mittebat eis munera tanquam suis. In Jerusalem autem regnavit triginta tribus annis super omnem populum. Si quaeratur, quare a summa regni subtrahantur sex menses, ait Hebraeus David aegrotasse sex mensibus, et nil dignum rege egisse. Vel quia Absalon persecutus est eum sex mensibus, et tunc quasi non regnavit David.
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾fecistis uirũ innoxiũ. Sanguinẽ
dñi ur̃i fudistis: ⁊ ideo auferã uos
de terra. Et p̃cisis manibꝰ ⁊ pedibus
eoꝵ: suspender̃t eos suꝑ piscinã. uel
spinã in hebron. Caput uͦ isboseth se¬
pelierunt in sepulchro abner. Et uene¬
runt seniores de isrł ad dauid: ⁊ per¬
cussit cũ eis fedus. Et unxrerunt eũ
in regẽ suꝑ omnẽ isrł. Primo gͦ ĩunc

Expanded text:
« Interfecistis virum innoxium, sanguinem « Interfecistis virum innoxium, sanguinem domini vestri fudistis, et ideo auferam vos de terra. » Et praecisis manibus, et pedibus eorum, suspenderunt eos super piscinam, vel spinam in Hebron, caput vero Isboseth sepelierunt in sepulcro Abner. Et venerunt superiores de Israel ad David, et percussit cum eis foedus, et unxerunt eum in regem super omnem Israel . Primo igitur
Abbreviated transcription (Latin):
umq audisset isbosech de mor¬
te abner dissolute st̃ manꝰ eiꝰ.
⁊ om̃is isrł perturbatꝰ est. Duo aũt
uiri pͥncipes latronũ erant isboseth.
baana ⁊ recab. de filiis beniami:
qͥ irati recesserant ab isboseth. ⁊ uene¬
rant ad miphiboseth filiũ ionathe.
ut facerent eũ regẽ. Qui noluit ĩmo
ꝓdidit eoꝵ ꝯsiliũ. Quidã uͭ tradunt
qͦd isboseth offensꝰ erat eis: eo quod
dicebant ei miphiboseth debere eẽ
Erat iste nuphiboseth claudꝰ utroq
pede. Quiquennus enĩ erat qͣndo
nunciatũ est ei de morte saulis et
ionathe: ⁊ tollente eũ nutͥce ut fug̾et.
cecidit ⁊ ꝯfractꝰ est. Porro baana ce
recab ingressi st̃ doniũ isboseth: fe¬
rentes spicas tritici qͣi pͥmitias regi
Ostiaria aũt domꝰ obdormierat. Et
inuenientes is bosech dormientẽ in
meridie int̾fecer̃t eũ: ⁊ attulerins
caput eiꝰ ad clauid in hebron dicen¬
tes. Ecce caput uiri qͥ querebat
animã tuã: estimantes se munera
accepturos a cdauid. Et ait dd̃ ad eos

Expanded text:
umque audisset Isboseth de morte Abner, dissolutae sunt manus ejus, et omnis Israel perturbatus est. Duo autem viri principes latronum erant eum Isboseth Baana, et Rechab de filiis Benjamin . » Qui irati recesserant ab Isboseth, et venerant ad Miphiboseth filium Jonathae, ut facerent eum regem. Qui noluit, imo prodidit eorum consilium. Quidam vero tradunt, quod Isboseth offensus erat eis, eo quod dicebant ei Miphiboseth debere regeErat iste Miphiboseth claudus utroque pede. Quinquennis enim erat quando nuntiatum est ei de morte Saulis, et Jonathae, et tollente eum nutrice, ut fugeret, cecidit, et confractus est. Porro Baana, et Rechab ingressi sunt domum Isboseth ferentes spicas tritici, quasi primitias regi. Ostiaria autem domus obdormierat. Et invenientes Isboseth dormientem in meridie interfecerunt eum, et attulerunt caput ejus ad David in Hebron dicentes: « Ecce caput viri, qui quaerebat animam tuam, » existimantes se munera accepturos a David. Et ait David ad eos:
Abbreviated transcription (Latin):
arcẽ syon obtinere ñ posset: ꝑpofuit
in premiũ pͥncipatũ militie illi qui
primũ ꝑcuteret iebuseũ ⁊ tangeret
domatũ fistulas: id ẽ tectoꝵ canales.
ꝑ qͦs defluunt stillicidia Alii dic̃t̃
fistulas. cuniculos subtraneos: ꝑ qͦs
erat ascensꝰ usq ad tecta. Multis
itaq festinantibꝰ. ioab p̃uenit unz¬
uersos: ⁊ clamauit ad regẽ. exigens

Expanded text:
arcem Sion obtinere non posset, proposuit arcem Sion obtinere non posset, proposuit in praemium principatum militiae, illi qui primum percuteret Jebusaeum, et tangeret domatum fistulas, id est tectorum canales, per quos defluunt stillicidia. Alii dicunt fistulas cuniculos subterraneos, per quos erat ascensus, usque ad tectum. Multis itaque festinantibus, Joab praevenit univers
Abbreviated transcription (Latin):
collecto exercitu ascendit in
ierłm: ut eiceret iebuseũ. Qͥ posue¬
runt oecos ⁊ claudos supͣ murum
in derisionẽ d: dicentes. Ningre¬
dieris huc: nisi abstuleris cecos a&
claudos. Quasi dicerent. Adeo ẽ urbs
fortis: quod fortiũ auxilio ñ indigemꝰ.
Arn dicunt eos imposinise ymagineᷤᷤ
suꝑ murũ: quas dixert cecos ⁊ clau¬
dos. id ẽ nichil agentes. Quasi dic̾ent.
Etiã nob̾ nichil agentibꝰ. intrare non
potes. Uel seipsos dixer̃t cecos ⁊ clau¬
dos: qr debiles ⁊ similes his reputabat
eos dđ. Deinceps in ꝓuerbio dictũ est
Cecus ⁊ claud̾ ñ intrab̾t in templũ dĩ.
Primo simplicit̾ in lege ꝓhibitũ erat
cecũ ⁊ claudũ intrare ad offerendũ:
postea uersũ est in ꝓuerbiũ. Forte
cũ ianitores arcerent ĩnundos: dice¬
bant enigmatice. Cecus ⁊ claudus ũ
iutrabunt: pouentes cecitatẽ ⁊ clau¬
dicationẽ ꝓ qualib ĩmundicia. Por¬
ro inferiorẽ ciuitatẽ obtinuit dd̾:
tradente eã fibi ornam iebuseo. Cũꝙ

Expanded text:
collecto exercitu ascendit in Jerusalem, ut ejiceret Jebusaeum. Qui posuerunt caecos et claudos supra murum in derisionem, David dicentes: « Non ingredieris huc, nisi abstuleris caecos et claudos . » quasi dicant: Adeo est urbs fortis, quod fortium auxilio non indigemus. Alii dicunt eos posuisse imagines super murum, quas dixerunt caecos et claudos, id est nil agentes, quasi dicant: Etiam nobis nil agentibus intrare non poteris. Vel seipsos dixerunt caecos et claudos, quia debiles eos, et similes his reputabat David. Deinceps in proverbio dictum est: « Caecus et claudus non intrabit in templum Dei. » Primo simpliciter in lege prohibitum erat caecos et claudos intrare templum ad offerendum: postea versum est in proverbium. Forte cum janitores arcerent immundos dicebant aenigmatice. Caecus et claudus non intrabunt, ponentes caecitatem et claudicationem pro qualibet immunditia. Porro inferiorem civitatem obtinuit David, tradente eam sibi Ornan Jebusaeo. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
& hortabant᷑ omnẽ creaturã ad be¬
nedicendũ dm̃. ꝓcedñtes a suꝑiori¬
b ad inferiores Ex hoc aũ qd̃ p̾¬
dictũ ẽ in aĩa contͥta & sp̃u humi¬
litatis. & qd̃ in canticis legitur.
gens ꝓꝑe ait. Nonne tͤs tm̃ misi¬
mꝰ in ignẽ: & ecce uideo qͣtuor ui¬
ros ãbulantes in medio ignis. &.
sp̃es qrͣti similis filio d̃i. qd̃ de
eos rex. & egressi st̃. & miraban¬
nͨ &̃ saraballa ĩmutata. Ꝙ ait
rex. Non ẽ d̾s aliꝰ qͥ ita possit sal¬
uare. Et posuit edictũ ut qui
blasfemiã loqueret᷑ in dm̃ eoꝵ
ꝑiret. & domꝰ eiꝰ uastaret᷑. ꝙ resti

Expanded text:
et hortabantur omnem creaturam ad benedicendum Deum, procedentes a superioribus ad inferiores. Ex hoc autem quod praedictum est « in animo contrito et spiritu humilitatis, » et quod in canticis legitur: gens propere ait: « Nonne tres tantum misimus in ignem, et ecce video viros quatuor ambulantes in medio ignis, et species quarti sieos rex, et egressi sunt. Et mirabannec etiam saraballa immutata. Et ait rex: « Non est Deus alius, qui ita possit salvare. » Et posuit edictum, ut qui blasphemiam loqueretur in Deum eorum periret, et domus ejus vastaretur; et resti
Abbreviated transcription (Latin):
scitabit d̾s regnũ celi. qͦd cõmi¬
nuet uniu̾sa regna ħ: & stabit
in et̾nũ. Suꝑ hoc dic̃ iosephus
significauit & daniel regi de la¬
pide. qd̾ mͥ ñ placuit indicare.
Hoc aũ refer̃t hebrei ad regnũ
suum qͦd expectant. Tc̃ rex ceci
suꝑ om̃s ꝓuintias babylonis &
suꝑ cunctos sapientes. Obtinu¬
it aũ damel a rege. ut tͤs socii
eiꝰ pͥncipatũ haberent suꝑ pro¬
uintias. ip̃e uͦ preeẽt in baby¬
lone & staret in forib regis. Nͣ usio.

Expanded text:
num coeli, quod comminuet universa regna haec, et stabit in aeternum. » Super hoc dicit Josephus: « Significavit et Daniel regi de lapide, quod mihi non placuit indicare. Hoc autem referunt Hebraei ad regnum suum, quod exspectant. » Tunc rex cecidsuper omnes provincias Babylonis, et super cunctos sapientes. Obtinuit autem Daniel a rege, ut tres socii ejus principatum haberent super provincias, ipse vero praeesset in Babylone, et staret in foribus regi. CAP. III.
Abbreviated transcription (Latin):
redacta ẽ in fauillã que rapit᷑
uento. & ñ ẽ inuentꝰ locus eius.
Lapis aũ factꝰ ẽ mons magnꝰ: &
impleuit uniu̾sã t̾rã. Nc̃ audi
rex int̃p̃tationẽ eiꝰ. Tu es caput
aureũ cũ his qͥ succedent tibi.
& pꝰ ħ ꝯsurget regnũ aliud minꝰte.
qͦd intelligendũ ẽ de regno me
Et regnũ t̾ciũ aliud eneũ qͦd im¬

Expanded text:
rapitur vento, et non est inventus locus ejus. Lapis autem factus est mons magnus, et implevit universam terram. Nunc audi, rex, interpretationem ejus. Tu es caput aureum, cum his qui succedent tibi. Et post hoc consurget regnum aliud minus te, » quod intelligendum est de regno Med« Et regnum tertium aliud aeneum, quod im
Abbreviated transcription (Latin):
dicit se ieronimꝰ ñ legisse in hebrro.
S qͥa in toto orbe disꝑsa erant. ueru
ante posito ea subiecit. ne apud a¬
imꝑitos partẽ uoluminis uid̾et᷑
detruncasse. Porro fornax succensa
erat malleolis id÷ sarm̃tis & ꝑice.
& stuppa & napta. qd̃ scd̃m salusti¬
um hystoriarũ qͦddã genꝰ fomitis
est a pd̃ ꝑsas. scd̃m alios ossa st̃ oli¬
uarũ arefacta. cũ amurca. scd̃m
pliniũ in t̾ra babylonis fluit ad
modũ bituminis. & erupit flam¬
ma. & incendit qͦs repperit iuxta
fornacẽ de chaldeis. & effusa ẽ suꝑ
fornacẽ cubitis qͣdaginta nouem.
qd̃ geometͥca regła comp̾hensũ ẽ.
Angł̾s aũ descendit cũ eis in fornacẽ
& excussit flãmã. &. induxit quasi
Tc̃ ananias orauit dicens. Iustꝰ es
dñe. Peccauimꝰ enĩ & tradidisti nos
in manꝰ hostiũ s in aĩa ꝯtrita. &
spũ humilitatis. suscipiam᷑ a te. &¬

Expanded text:
dixit se Hieronymus non legisse in Hebraeo, sed quia in toto orbe dispersa erant, veru ante posito ea subjecit, ne apud imperitos partem voluminis videretur detruncasse. Porro fornax succensa erat malleolis, id est sarmentis, et pice, et stupa, et naphta, quod secundum Sallustium historiographum, quoddam genus fomitis est apud Persas, secundum alios autem ossa sunt olivarum arefacta cum amurca, secundum Plinium in terra Babylonis fluit ad modum bituminis. « Et erupit flamma, et incendit quos reperit juxta fornacem de Chaldaeis, et effusa est super fornacem cubitis quadraginta novem: » quod geometrica regula comprehensum est. « Angelus autem descendit cum eis in fornacem, et excussit flammam, et induxit quasi os. Tunc Ananias oravit dicens: « Justus es, Domine, peccavimus enim, et tradidisti nos in manus hostium. Sed in animo contrito et sp
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝓpt̾ famã alexandri. Ꝙ qͣrtũ
regnũ erit qͣsi ferrũ. qr sic̃ ferrũ
domat oĩa metalla. sic illud ꝯt̾et
partẽ pedũ testeã. partẽ ferreã
sic̃ ferrũ ñ pot̾ misceri teste. sic
ert̃ in eo ciuiles discordie. ꝙ parꝰ¬

Expanded text:
pter famam Alexandri. « Et quartum regnum erit quasi ferreum, quia sicut ferrum domat omnia metalla, sic illud conterpartem pedum testeam, partem ferream, sicut ferrum non potest misceri testae, sic erunt in eo civiles discordi
Abbreviated transcription (Latin):
niũ seruis suis: & int̾precatio¬
nem eiꝰ indicabimꝰ. Et ait rex.
Nisi somniũ & eiꝰ diecturã indica¬
blicabunt᷑. & dixer̃t. Non ẽ ho¬
mo suꝑ t̾rã qͥ sermonẽ tuũ possit
ira magna ut int̾ficerent᷑ om̃s
sapientes babylonis & quereba¬
tur daniel & socii eiꝰ ut ꝑirent.
Qd̃ cũ accepiss daniel. ingressus
rogauit regem ut daret ei tẽpꝰ
ad solutionẽ. ꝑ unã noctẽ tm̃.¬
ut dicit iosephꝰ. & ingressꝰ da¬
mel domũ cũ sociis suis. orauit
dm̃ & ꝑ uisionẽ noctis reuela¬
tum ẽ ei mist̾iũ. & bñdicens de¬
um ingressꝰ ẽ ad regem. Et ait
indicare & int̾ptationẽ eius:
Qͥ respondit. Non pot̾ hoc homo
s ẽ d̃s in celo reuelans myst̾ia
qͥ indicauit tͥ q̃ uentura st̃ in
nouissimis tẽporib. Uisiones ca
corde enĩ ẽ sapĩa scd̃m euuͣngłi¬
um nos in capite scd̃m philoso¬
phum. Tu cogitabas in stratu
tuo qͥs pꝰ te mundi teneret pͥn¬
cipatũ: & ostendit tͥ d̃s regnat᷑os.

Expanded text:
nium servis suis, et interpretationem ejus indicabimus. Et ait rex. Nisi somnium et ejus conjecturam indicablicabuntur. Et dixerunt. « Non est homo super terram, qui sermonem tuum possit ira magna, ut interficerentur omnes sapientes Babylonis. Et quaerebatur Daniel, et socii ejus, ut perirent. Quod cum accepisset Daniel, ingressus, rogavit regem, ut daret ei tempus ad solutionem, per unam noctem tantum, dicit Josephus. Et ingressus Daniel ad domum cum sociis suis oravit Deum, et per visionem noctis revelatum est ei mysterium, et benedicens Deum ingressus est ad regem. Et ait indicare, et interpretationem ejus? » Qui respondit: Non potest hoc homo, sed est Deus in coelo revelans mysteria, qui indicavit tibi quae ventura sunt in novissimis temporibus. Visiones ccorde enim est sapientia secundum Evangelium, non in capite secundum philosophum. « Tu cogitabas in stratu tuo quis post te mundi teneret principatum, et ostendit tibi Deus regnaturos.
Abbreviated transcription (Latin):
ne ciboꝵ. nͨ ꝯfuse ꝓ uarietate. &
corpora eoꝵ laborib aptiora. & su¬
bito facti st̃ eruditi. qͥa dedit eis
dñs scientiã & dis iplinã. & preci¬
pue daniel iatelligentiã uisio¬
nũ & sõnioꝵ. E exactis tͥb annis
statuti st̃ in ꝯspectu nabuchodo¬
nosor. & de õĩb q̃ scicitatꝰ ẽ rex ab
eis. inuenit in eis decuplũ super
cunctos ariolos & magos qͥ erant
in regno eius. & fuit daniel in
honore. in chaldea &ẽ usq ad dari¬
um & cyrũ. & hic t̾minat᷑ pͥma
danielis ꝑycopa. Secunt᷑ aũ nouẽ
uł decẽ q̃ uisiones danielis dñr.
eo qd̃ in eis uł ip̃e aliqͥd uiderit.
est intelligendꝰ scd̃s annꝰ ab origi
ne regni s a consũmatione. Con¬
pꝰqm subiugatis sͥ nationibꝰ re¬
liqͥas isrł eduxit ab egypto. Con¬
uocauit gͦ rex comiectores chal¬
deoꝵ. & dix̃ ad eos. Uidi somniũ:
s ignoro qͥd uiderĩ. Qͥ responde¬

Expanded text:
nec confusae pro varietate, et corpora eorum laboribus aptiora; et subito facti sunt eruditi, quia dedit eis Dominus scientiam, et disciplinam, et praecipue Danieli intelligentiam visionum et somniorum. Et exactis tribus annis statuti sunt in conspectu Nabuchodonosor, et de omnibus, quae sciscitatus est rex ab eis, invenit in eis decuplum super cunctos ariolos et magos, qui erant in regno ejus. Et fuit Daniel in honore in Chaldaea, etiam usque ad Darium et Cyrum. Hic terminatur prima Danielis pericopa. Sequuntur autem novem vel decem, quae visiones Danielis dicuntur, eo quod in eis, vel ipse aliquid viderit, est intelligendus secundus annus regni ab origine, sed a consummatione. Conpostquam subjugatis sibi nationibus reliquias Israel duxit ab Aegypto. Convocavit ergo rex conjectores Chaldaeorum, et dixit ad eos: Vidi somnium, sed ignoro, quid viderim. Qui responde
Abbreviated transcription (Latin):
buchodonosor duxi¬
sset in babylonem
nobiliores pueros
iudeor & quosd̃a de semine regio
pulchriores int̾ eos & doctiores
qui stare possent in palatio regis
ut ait iosephꝰ castͣuit. qd̃ oẽ aliis
gentib qͥs uastauerat fecisse dis¬
noscit᷑. & tradidit eos p̃ꝑosito eu¬
nuchoꝵ. & fecit eos erudiri ꝓum¬
cialib lict̾is parit̾ & chaldeis. Est
autẽ chaldea lingua eadẽ q̃ & sy¬
ra. ꝓpinqua hebree. & iussit eis mi¬
nistͣri cibos de m̃sa sua. Fuer̃t aũ
int̾ eos qͣtuor optimi de filiis iuda.
balthasar. sidrach. misach. & ab¬
denago. Balthasar aũ erat nom̃
regii genis. qͦd ĩposuit damiheli uͭ
dicit epiphaniꝰ eo qd iã cogitaret
de eiꝰ adoptione. Istis qͣtuor p̾positꝰ
eunurhoꝵ specialẽ posuit ꝓcura¬
torẽ malasar. Hii ꝓposuer̃t ñ con¬
taminari cibis gentiũ. S cũ coge¬
ret eos malasar edere de cibis re¬
gis ne uiderent᷑ corã rege ceteris
exiliores: dixer̃t ad eũ. Tẽpta nos

Expanded text:
buchodonosor duxisset in Babylonem nobiliores pueros Judaeorum et quosdam de semine regio, pulchriores inter eos et doctiores, qui stare possent in palatio regis, ut ait Josephus, castravit, quod etiam aliis gentibus quas vastaverat fecisse dignoscitur . Et tradidit eos praeposito eunuchorum, et fecit eos erudiri provincialibus litteris, pariter et Chaldaeis. Est autem Chaldaea lingua eadem, quae et Syra, propinqua Hebraeae, et jussit eis ministrari cibos de mensa sua. Fuerunt autem inter eos quatuor optimi de filiis Juda, Baltasar, Sidrach, Misach, et Abdenago. Baltasar autem erat nomen regii generis, quod imposuit Danieli, ut dicit Epiphanius, eo quod jam cogitaret de ejus adoptione. Istis quatuor praepositus eunuchorum specialem posuit procuratorem Malasar. Hi proposuerunt non contaminari cibis gentilium. Sed cum cogeret eos Malasar edere de cibis, ne viderentur coram rege caeteris exiliores, dixerunt ad eum: « Tenta nos,
Abbreviated transcription (Latin):
hñs ieronimꝰ qͥcqͥd ille hebreis
uerbis expressit. latino sermoi
exposuit sub breui. & quasi un¬
us diei labore. Incip̃ hystoria tobi
orro tobiaꝰ ex tribu neptã¬
lim fuit. Cumq ceteri a
uitulos aureos quos fecerat ies¬
boam irent: ipse ascendebat i
ierłm ut adoraret deũ isrł pri¬
mitias & decimas fideliter offe¬
rebat ita ut in t̾cio anno pros¬
litis & aduenis omnẽ ministra¬
ret decimationẽ. & in om̃ib li¬
gem dei puer obseruabat. Fact
autẽ uir. accepit sibi urorem ai¬
nam: de tribu sua. & susceptũ
ex ea filiũ nomine suo uocauit
tobiam. Captus quidẽ cũ uxor
& filio habitauit in niniue. ꝙ
custodiuit animã suã ne cont

Expanded text:
ns Hieronymus, quidquid ille Hebraeis ns Hieronymus, quidquid ille Hebraeis verbis expressit, Latino sermone exposuit, sub brevi et quasi unius diei labore. CAP. I. De Tobia. Porro Tobias ex tribu Nephtalim fuit . Cumque caeteri ad vitulos aureos, quos fecerat Jeroboam , irent, ipse ascendebat in Jerusalem, ut adoraret Deum Israel, primitiva et decimas fideliter offerebat, ita ut in tertio anno proselytis et advenis omnem ministraret decimationem, et in omnibus legem Dei puer observabat. Factus autem vir accepit sibi uxorem Annam de tribu sua, et suscepit ex ea filium, quem nomine suo vocavit Tobiam. Captus quidem cum uxore et filio, habitavit in Ninive, et custodivit animam suam ne cont
Abbreviated transcription (Latin):
& reuocet ad te omnes captiuos.
In dieb autẽ mortis sue cum pre¬
diceret filiis de reditu captiuoꝵ
ait. Terra deserta replebit᷑. & do¬
mus dei que in ea succensa est.
iterũ reedificabit᷑. Si uͦ attenda¬
mus terminũ uite tobie. filii
tobie. fuit enim terminꝰ hysto¬
rie. qui fuit ei terminꝰ uite. ñ
ad plꝰ ultra tempora iosie. pona¬
mus. enim filiũ cum patre cap¬
tiuatũ sexto anno ezechie. &
annicłm esse: cum nonaginta
nouem annis tm̃ uixerit. circa
uicesi: mũ annũ iosie mortuus
est. Hanc hystoriam tnͣstu¬
lit ie. ronimꝰ de sermone chal¬
deoꝵ in latinũ ad petitionem
cromatii & elidori. episcoporua
Hanc hystoriam iudei inter apo¬
cripha ponunt. ie ronimꝰ tame
in ꝓlogo suo dicit inter agyogr.¬
ordine canonis ueteris instrui¬
ti. S quia de nullo ordine est
dicimus qͥa ieronimꝰ diffusius :¬
cepit agyographa. ut includer
etiã apocripha. quia uicina est
lingua chaldeoꝵ hebraico sern¬
ni. utriꝰq lingue ꝑitum loqua

Expanded text:
 revocet ad te omnes captivos . » In diebus autem mortis suae, cum praediceret filiis de reditu captivorum, ait: « Terra deserta replebitur, et domus Dei, quae in ea incensa est, iterum reaedificabitur . » Si vero attendamus terminum vitae Tobiae, filii Tobiae fuit enim terminus historiae, qui fuit ei terminus vitae non ad plus ultra tempora Josiae. Ponamus enim filium cum patre captivatum sexto anno Ezechiae, et anniculum esse, nonaginta novem annis tantum vixit, circa vicesimum annum Josiae mortuus est. Hanc historiam transtulit Hieronymus de sermone Chaldaeorum in Latinum ad petitionem Chromatii et Heliodori episcoporum. Hanc historiam Judaei inter apocrypha ponunt. Hieronymus tamen in Prologo suo dicit inter agiograordine canonis Veteris Testamenti; sed, quia de nullo ordine est, dicemus quia Hieronymus diffusius accepit agiographa, ut includeret etiam apocrypha, et quia vicina est lingua Chaldaeorum Hebraico sermoni, utriusque linguae peritum loqua
Abbreviated transcription (Latin):
actum est cum p̾fecisset
rex babylonis godoliam
reliquiis t̾re. ueneruit
ad eum om̃s qui euase-¬
rant manus hostiũ. & inter fi¬
nitimas gentes latuerant. uel
quib cũq latibulis saluauerait
animas suas. Multi ꝙͦ de decẽ
tribub quib grauis erat cohabi¬
tatio samaritanoꝵ. fuerunt etiã

Expanded text:
tem cum praefecisset rex Babylonis Godoliam reliquiis terrae, venerunt ad eum omnes qui evaserant manus hostium, et inter finitimas gentes latuerant, vel quibuscunque latibulis salvaverant animas suas: multi quoque de decem tribubus, quibus gravis erat cohabitatio Samaritanorum . Fuerunt etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fecit salmanasar. qͦ
uero tempore terminũ habuit.
ñ satis elucet. Uidet᷑ enĩ scđm
litteram hystorie tobias uixisse
post excidium ierłm & incendi¬
um templi. Ait enĩ in cantico
suo. Ierłm ciuitas dei castigauit

Expanded text:
asar. Quo vero tempore terminum habuerit, non satis elucet. Videtur enim, secundum litteram historiae, Tobias vixisse post excidium Jerusalem et incendium templi. Ait enim in cantico suo: « Jerusalem, civitas Dei, castigavit
Abbreviated transcription (Latin):
bonã ⁊ exitũ bonum. Lausa su¬
scepti laboris: fuit instans petiti¬
o socioꝵ. Qui cũ hystoriã sacre
łscripture¬
pagine in serie ⁊ glosis diffusã
lectitarent. breuẽ nimis ⁊ inex¬
positã: opus aggredi me cõpu¬
lerunt: ad qͦd ꝓueritate hysto¬
rie ꝯseruanda recurrerent. Ins

Expanded text:
bonam et exitum beatum. Causa suscepti laboris fuit instans petitio sociorum. Qui cum historiam sacrae Scripturae in serie, et glossis diffusam lectitarent, brevem nimis et inexpositam, opus aggredi me compulerunt: ad quod pro veritate historiae consequenda recurrerent. In
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbit᷑ ꝑe. Qͥdã qr sarath hebͣice
leprã sonat: errauer̃t. putantes
eã pͥmo leprã uocari. Lait dñs.
Ex illa dabo tͥ filiũ: ⁊ uocab̾ no¬
men eiꝰ ysaac. Cecidit abraham
in facĩe ⁊ risit p̃ gaudio: dicens
applaudendo. Putas ne centena¬
rio nascet᷑ filiꝰ: & sara nonagena¬
ria pariet : Et ait dñs. Sara pa¬
riet tͥ filiũ: & uocabis nom̃ eiꝰ
ysaac. qͦd int̾p̃tat᷑ risus: a risu
scił patͥs. Ecce scdo a dño p̃dicit᷑
nom̃ nascit᷑i. Adhuc de duobus
legit᷑ hoc in ueteri testam̃to̾. de
plicationẽ ismaelis ꝓmisit ei dĩs.
Et cũ finitꝰ eẽt sermo dñi. circũ¬
cidit se abrahã ⁊ ismaelẽ: ⁊ õem
familiã suã sexꝰ masculini. Abra¬
ham tunc nonagintanouem an¬
De tribꝰ angłis susceptis ab abrahã
ex eis adorauit. Dicit iosephus
tres angłos in specie humana
missos: ut unꝰ nunciaret abrahe
niũ ꝓpħarũ abrahe uerbũ dĩ cũ
in figura apparuiss humana.
uocationẽ gentiũ pollicet᷑: ⁊ sic

Expanded text:
 e. Quidam, quia Sarath Hebraice lepram sonat, erraverunt, putantes eam primo lepram vocari. Et ait Dominus: Ex illa dabo tibi filium, et vocabis nomen ejus Isaac. Cecidit Abraham in faciem, et risit prae gaudio dicens applaudendo: Putasne centenario nascetur filius; et Sara nonagenaria pariet? Et ait Dominus: Sara pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Isaac, quod interpretatur risus a risu, scilicet patris. Ecce secundo a Domino producitur nomen nascituri. Et adhuc de duobus legitur hoc in Veteri Testamento, de plicationem Ismaelis promisit ei Dominus. Et cum finitus esset sermo Domini, circumcidit se Abraham, et Ismaelem, et omnem suam familiam sexus masculini. Abraham tunc erat nonaginta et novem anDe Tribus angelis susceptis ab Abraham.illis, unum ex eis adoravit . Dicit Josephus tres angelos in specie humana missos, ut unus nuntiaret Abrahaenium prophetarum Abrahae Verbum Dei, cum in figura apparuisset humana, vocationem gentium pollicetur. Et sic
Abbreviated transcription (Latin):
ignominiabilẽ libidinẽ ꝓrupe¬
runt. ⁊ addidit. Descendã ⁊ ui¬
debo utrũ clamorẽ qͥ uenit ad
me oꝑe cõpleuerint. Q omnia
nouit: hoc in exemplũ nobis re¬
liqͥt. Qs dicat. Mala hominũ
ñ ante crecdite ꝗͣ ꝓbetis. Inde ẽ
qͦd iudex s̃ soli crimen nõtũ pu¬
nire ñ potest. Inde ⁊̃ dictum est.
Nemo te ꝯdẽpnauit: nec ego te
fris sui: appropinqͣns ad dñm ait.
Nũqͥd ꝑcdes iustũ cũ impio. Sr̃ ẽ
hoc tuũ: qͥ iudicas omnẽ terrã.
Si fuerint qͥnqͣginta iusti ibi̾.

Expanded text:
ignominiosam libidinem proruperunt. Et addidit: Descendam, et videbo utrum clamorem qui venit ad me opere compleverint. Qui omnia novit, hoc in exemplum nobis reliquit, quasi dicat: Mala hominum non ante credite, quam probetis. Inde est quod judex sibi soli crimen notum punire non potest. Unde, et dictum est: Nemo te condemnavit, nec ego te t filii fratris sui, appropinquans ad Dominum ait: Nunquid perdes justum cum impio? Non est hoc tuum, qui judicas omnem terram. Si fue
Abbreviated transcription (Latin):
runt ocłos ꝯtͣ sodomam: ⁊
abrahã gͣdiebat᷑ simul cũ eis. E
he ex his q̃ gesturꝰ sum. Et ait ad
ad me. Pecc̃m cũ clamore ẽ. culpa
cũ lib̾tate: cũ scił qͥs palã ⁊ ad li¬

Expanded text:
runt oculos contra Sodomam, et Abraham gradiebatur simul, et dixit hae, quae gesturus sum . Et ait ad ad me. Peccatum cum clamore est culpa cum libertate, cum scilicet quis palam, et ad li
Abbreviated transcription (Latin):
q luo angłi qͥ fuerant cũ dño.
uesꝑe: sedente loth in foribꝰ cuii¬
tatis. ⁊ expectante alicuiꝰ hospitiᷤᷤ
acduentũ. Qui occrens eis ad ora¬
uit: petens ut diu̾terent in do¬
mũ suã. Qͦs renitentes: cõpulit
usq ad senẽ uallauer̃t domũ: ⁊
dixer̾t loth. Educ uiros illoᷤ huc:
ut cognoscamꝰ eos. Qͥ ait. Habeo
duas filias q̃ ñdũ cognouerunt
uiros: abutimini eis ut libet᷑. tan¬
tũ his nichil mali faciatis. qͥ ing̾s¬
si st̃ sub umbra culminis mei.
Mos enĩ erat fideliũ: ab omni
inuria hospites suos defensare.
animi fuit ñ ꝯsiliũ. ꝯsiliũ sane ẽ:
ut faciat qͥs leuiꝰ. ne ipse cõmittat
ꝗͣuis. Nullo aũt mͦ debet qͥs le

Expanded text:
uerant cum Domino, vespere, sedente Lot in foribus civitatis, expectante alicujus hospitis adventum. Qui occurrens eis, adoravit, petens, ut diverterent in domum suam. Quos renitentes compulit usque ad senem, vallaverunt domum, et dixerunt Lot: Educ viros illos huc, ut cognoscamus eos. Qui ait: Habeo duas filias, quae nondum cognoverunt virum, abutimini eis, ut libet; tantum his nihil mali faciatis, qui ingressi sunt sub umbra culminis mei. Mos enim fidelium erat ab omni injuria hospites suos defendere. animi fuit, non consilium. Consilium sane est ut faciat quis levius, ne ipse committat gravius. Nullo autem modo debet quis
Abbreviated transcription (Latin):
hões credidit qͥbꝰ exenia ꝑauit:
pꝰ angłos di ẽẽ cõꝓbauit. De cybo
q̃ sũpser̃t potest dici qr in ma¬
sticando exinatꝰ sit: sicut aqua¬
ex calore ignis. Abrahã stabat
iuxta eos: sara uͭ erat pꝰ ostiũ
tab̾nacłi. Et dix̃ angłs. Reu̾teis
ueniã ad te tẽꝑe isto. id ẽ eodẽ
die reuoluto anno: ⁊ habebit
sara filiũ. Qͦ audito. risit sara.
Erant enĩ ambo senes: & desie¬
rant sare fieri muliebria. so est
m̃strua: qͥbꝰ deficientibꝰ. deficit¬
uis pariendi. Si alt̾ iuuenis eẽt:
ñ erat ĩpossibile ex sene ⁊ iuuene
ꝓlem fieri. S ambo erant ꝓuec¬
te etatis: ad huc ⁊̃ ipsa sterd erat.
Risit gͦ qi cdubitauit: dic̃s. Postqͣ
ꝯsenui. ⁊ dñs m̃s uetulus ẽ. uo¬
luptati oꝑam daboͦ. Dix̃q dñs
ad abraham. Quare risit saraᷤ.
Nũqͥd qͥcꝗͣ dõ ẽ difficile. Negant
sara se risisse: ꝑt̾rita. Fõce qua in¬
tentione qͥsq riserit: diiudicare
potuit qͥ honiiũ corda nouit.

Expanded text:
es credidit, quibus haec xenia paravit, post angelos Dei esse comprobavit. De cibo quem sumpserunt, potest dici quod in masticando exinanitus sit, sicut aqua calore ignis. Abraham stabat juxta eos. Sara vero erat post ostium tabernaculi. Et dixit angelus: Revertens veniam ad te tempore isto, id est, eodem die revoluto anno, et habebit Sara filium. Quo audito risit Sara. Erant enim ambo senes, et desierat Sarae fieri muliebria, id est menstrua, quibus deficientibus vis pariendi deficit. Si alter juvenis esset, non esset impossibile ex sene et juvene prolem fieri. Sed ambo erant provectae aetatis. Ad haec, etiam, ipsa sterilis erat. Risit ergo, quia dubitasenui, et dominus meus vetulus est, voluptati operam dabo. Dixitque Dominus ad Abraham: Quare risit Sara, nunquid quidquam Deo est difficile? Negavit Sara se risisse perterrita. Ecce qua intentione quisque riserit, dijudicare potuit, qui corda novit.
Abbreviated transcription (Latin):
educ de urbe hac: delebimꝰ enĩ
locũ istũ. Et egressus loth ad ge¬
neros suos: ait illis. Surgite et
egredimini: qr delebit dñs ciuita¬
tẽ istã. N est credendũ ut ait Ie¬
ronimꝰ his qͥ dict̾ alias filias a
p̃dictis uirginibꝰ loth habuisse.
habentes uiros. q̃ cũ uiris subm᷑¬
se st̃: s generos uocat fut᷑os gen̾oᷤ.
Unde hebraica ueritas ht̃. Egress̃
est loth ad sponsos: qͥ noluerunt
egrediꝰ ꝯsuetudinẽ uerboꝵ loth
eẽ dicentes.¬
ẽẽ dicentes. De subu̾siõe sodomoꝵ.
ane dissimulante loth exire:
app̃hensũ eũ cũ uxore sua ⁊
filiabꝰ statuer̃t angłi extͣ cuiitatẽ
dicentes. Ne respicias retͦ: s ĩ mon¬
te saluũ te fac. Qͥ ex ꝑturbatione
ñdũ plene credens: ait dño. Non
possũ in monte saluari: ne forte
app̃hendat me malũ & moriaR.
Forte senex montiũ frigora. ⁊ la¬
borẽ uie ꝑhorrebat. S ẽ cuiitas¬
hic parua ad ꝗͣ fugere sufficio:
ut saluer in ea. ł ait dñs. N sub¬

Expanded text:
de urbe hac. Delebimus enim locum istum. Et ingressus Lot ad generos suos ait: Surgite, et egredimini, quia delebit Dominus civitatem istam. Non est credendum ut ait Hieronymus his qui dicunt, alias filias, a praedictis virginibus, Loth habuisse, habentes viros, quae cum viris submersae sint. Sed generos vocat, futuros generos. Unde Hebraica veritas habet: Egressus est Lot ad sponsos: qui noluerunt egredi, consuetudinem hanc verborum Lot esse dicentesCAP. LIII. De subversione Sodomorum. Mane dissimulante Lot exire, apprehensum eum, cum uxore sua, et filiabus statuerunt angeli extra civitatem dicentes: Ne respicias retro; sed in monte salvum te fac . Qui ex perturbatione, nondum plene credens Domino, ait: Non possum in monte salvari, ne forte apprehendat me malum, et moriar. Forte senex montium frigora, et laborem viae perhorrebat. Sed est haec civitas parva ad quam fugere sufficio, ut salver in ea: Et ait Dominus. Non sub
Abbreviated transcription (Latin):
to dierũ circũcidet᷑: tãm u̾nacłs
ꝗͣ emptitiꝰ seruus. Cuiꝰ caro cir¬
cũcisa ñ fuerit: ꝑibit anĩa illa d
ppło suo. Quo cultello fieret ñ ẽ
p̃ceptũ: qͣre aũt fiat lapideo. pꝰ
dicemꝰ. Notandũ qͦd seruuᷤ pͥmo
dictꝰ est a seruando. Uictores enĩ
uictos hostes qͦs ad uitã seruabai.

Expanded text:
rcumcidetur, tam vernaculus, quam emptitius; cujus caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo. Quo cultello fieret non est praeceptum. Quare autem fiebat lapideo post dicemus. Notandum quod servus primo dictus est a servando. Victores enim victos hostes, quos ad vitam servabant,
Abbreviated transcription (Latin):
primũ p̃uenit aduentũ: alter
p̃ueniet scdm. Qͦs ⁊ rogauit
abrahã ut diu̾terent ad eũ: ⁊
paululũ comederent ꝯfortareg̃.
Qui assenser̃t. L festinans abra¬
ham. p̃cepit sare. ut de tribus
satis simile faceret panes suoci¬

Expanded text:
alter praeveniet secundum. Quos, et rogavit Abraham, ut diverterent ad eum, et paulum comedendo confortarentur. Qui assenserunt. Et aestimans Abraham, praecepit Sarae, ut de tribus satis similae faceret subci
Abbreviated transcription (Latin):
S anteꝗͣ pactũ exponat. nom̃
mutat ei. Bicebat᷑ enĩ abram.
ex ałba ⁊ r̃am. qͣi abbaram. id ẽ¬
⁊ dictus ẽ abraham. qͣi abbahã
qͦd sonat pat̾ multaꝵ. ⁊ subau¬

Expanded text:
 antequam pactum exponat, nomen ei mutat. Dicebatur enim Abram, ex Abba, et ram, quasi Abbaram, id ea, dictus est Abraam, quasi Abbaraam, quod sonat, pater multa