comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nobis collatũ credimꝰ. qͦd hostiũ .xxx. militib ꝑẽptis. nr̃oꝵ
nemo saltẽ wlneratꝰ est. trib exceptis. Unus uidelicet milita.¬
rib deditus scipẽdiis. qui letali accepto ulnere. ad ꝓpͥa rediẽs.
uita decessit. At duo agriculture potius quã bellicis dediti.
stipẽdiis. qui cũ multis aliis euisdẽ artis. homĩb fama p̃-¬
liĩ exciti. auxiliatũ nr̃is uenerãt. dũ nimiũ rapine studẽt.
incertũ a sociis an ab extraneis. incerẽpti sũt. Hoc modo
itaq castrũ intra sextã diei. quo pͥmũ ibi aduenerat horã
receptũ. nr̃isq redditũ est. ãno ĩcarnatoĩs dñice millesimo.
Et nequis estimet. tantã uictoriã hominũ potius u̾tuti
quam diuine. ascribi debere largitioni. sciat ip̃oꝵ nobis re¬
latione adu̾sarioꝵ uolgatũ. eos uigore ita destitutos. ut quãuis
teloꝵ. seu lapidũ mole habũdare se cernerẽt. nullã tamẽ effica¬

Expanded text:
nobis collatum credimus quod hostium triginta militibus peremptis, nostrorum nemo saltem vulneratus est, tribus exceptis, unus videlicet militaribus deditus stipendiis, qui lethali accepto vulnere ad propria rediens vita decessit, ac duo agriculturae potius quam bellicis dedit stipendiis, qui cum multis aliis artis hominibus fama praelii exciti, auxiliatum nostris venerant; dum nimium rapinae student, incertum a sociis an ab extraneis interempti sunt. Hoc itaque modo castrum intra sextam diei quo primum ibi advenerant horam receptum nostrisque redditum est, anno Incarnationis Dominicae millesimo. 17. Et ne quis aestimet tantam victoriam hominum potius virtuti quam divinae ascribi debere largitioni, sciat ipsorum nobis relatione adversariorum vulgatum eos vigore ita destitutos ut, quamvis telorum seu lapidum mole abundare se cernerent, nullam tamen effica
Abbreviated transcription (Latin):
cipiũ patris benedicti. quatuor et semis milib. a memora¬
to distans castello. absentiã ppositi otherii aucupatꝰ. latroci¬
nantiũ more ingredit᷑. Nunicipio illi antiqͥtas salis nomẽ
indiderat. eo quod monachi. habitationẽ assiduã. a caput¬
ceruio cõmutauerãt. eo quod is locus. magna ex parte. na

Expanded text:
cipium Patris Benedicti quatuor et semis millibus a memoracipium Patris Benedicti quatuor et semis millibus a memorato distans castello, absentiam praepositi Otherii aucupatus, latrocinantium more ingreditur. Municipio illi antiquitas Salis nomen indiderat, eoque monachi habitationem assiduam a Caputcervio commutaverant, eo quod is locus magna ex parte na
Abbreviated transcription (Latin):
marus quidã iuuenta. parit̾q corporis. elatus forma. Cuius
genitor. wido in urbe lemouicina. uice comitis. Fungebatur
honore. nefariũ molitꝰ est scelus. Nãq lemouicinis nequaquã
concẽtus facultatib. ex pat̾na sibi hereditate iure suppetẽtib.
dũ cerneret numerosã. coheredũ frũm suoꝵ. succrescere
stirpẽ. in subripiẽdas res alienas. animũ intẽdit. Boliq ar¬
tifex. castrũ quod a rusticanis bruccia dicit᷑. ingressus. domi¬
n um se agebat. Erat in ea ꝓuintia uir quidã haut
contẽpnende potẽtie. hugo nomĩe. cui media pars. ipsius
castri. hereditaria obuenerat successione. Hanc ille uti. et
eã. que genitorẽ cõpetebat suũ. ausu temerario peruadit.
Toto itaq potitꝰ castro. copias duoꝵ comitũ. qui eũ inde pel¬
lere nicebant᷑. willẽlmi uidelicet pictauiensis. ⁊ bosonis pe
git. Qua libertꝰ lib̾atus necessitate. audiendo maiora muni¬

Expanded text:
marus quidam, juventa pariterque corporis elatus forma, cujus marus quidam, juventa pariterque corporis elatus forma, cujus genitor Wido, in urbe Lemovicina vicecomitis fungebatur honore, nefarium molitus est scelus. Namque Lemovicinis nequaquam contentus facultatibus ex paterna sibi haereditate jure suppetentibus, dum cerneret numerosam cohaeredum fratrum suorum succrescere stirpem, in subripiendas res alienas animum intendit, dolique artifex, castrum quod a rusticanis Bruccia dicitur ingressus, dominum se agebat. Erat in ea provincia, vir quidam haud contemnendae potentiae, Hugo nomine, cui media pars ipsius castri haereditaria obvenerat successione. Hanc ille, uti et eam quae genitorem competebat suum, ausu temerario pervadit. Toto itaque potitus castro, copias duorum comitum qui eum inde pellere nitebantur, Willelmi videlicet Pictaviensis, et Bosonis Petgit; qua liberatus necessitate, audendo majora, muni
Abbreviated transcription (Latin):
scõ benedicto collatũ. Et hoc est. qͦd in quadã sentẽtia primi
libri legit᷑. caput ceruiũ. liberalitate regia. floriacẽses ꝓmeru¬
isse fr̃es. Potuit tamẽ fieri. ut post hanc. quã nũc retulimus:
donationẽ. ip̃e otherius. apud regẽ. infidelitatis. insimulatus.
iuberet᷑ int̾fici. et quasi ex sua parte. eandẽ uillã. idẽ rex. nr̃o
cõferret cenobio. Quod u̾o in ip̃o regali p̃cepto. motharius uo¬
cat᷑. ꝑmutatio ueterũ facit u̾boꝵ. ut post latius ostendemus.
Post cuiꝰ excessũ. uicini quiq. hoc eis p̃diũ auferre moliti. ad
sibi utile coegerũt declinare consilium.
eniq ut suꝑioris cõtinet᷑ serie libri. habitaculis mona¬
chico cõgruus ordini. mnibi cõstructis. spẽ potiẽdarũ
rerum. ip̃aꝵ adu̾sariis sustulere. usq ad tẽpora. roberti regis
filii hugonis. Quo onus gubernãdi. suscipiẽte regni. adhe¬

Expanded text:
sancto est Benedicto collatum. Et hoc est quod in quadam sententia primi sancto est Benedicto collatum. Et hoc est quod in quadam sententia primi libri legitur Caputcervium liberalitate regia Floriacenses promeruisse fratres. Potuit tamen fieri ut post hanc quam nunc retulimus donationem, ipse Otherius apud regem infidelitatis insimulatus juberetur interfici, et quasi ex sua parte eamdem villam idem rex nostro conferret coenobio. Quod vero in ipso regali praecepto Aotharius vocatur, permutatio veterum facit verborum, ut post latius ostendemus. Post cujus excessum, vicini quique hoc eis praedium auferre moliti, ad sibi utile coegerunt declinare consilium.enique, ut superioris continetur serie libri , habitaculis monachico congruis ordini inibi constructis, spem potiendarum rerum ipsarum adversariis sustulere usque ad tempora Rotberti regis filii Hugonis. Quo onus gubernandi suscipiente regni, Ade
Abbreviated transcription (Latin):
dũ studet operã dare rei. occurrit suis a nr̃o remeãtib mo¬
nasterio. Quẽ illi cõspicati equitando saltũ ꝑagrare. stupore in¬
genti ꝑcussi sũt. uidẽtes hominẽ. dudũ absq alteriꝰ ãminiculo.
e lectulo. nõ ualentẽ surgere. tunc nõ solũ firmit̾ incedere. uerũ
et iã equũ cursu fatigare. Hesitãtib illis. ⁊ uoltus simili-¬
tudine se deceptos autumantib. obuiũ se ille gratulabundus
offert. Inquirit sollicitiꝰ. deinde diẽ. quo pro se. uota soluissẽt.
ipsũq fuisse. certissime cõperit. quo sibi salutẽ obtigisse gaude¬
bat. Huic antique ueterũ relationi uiroꝵ repugnat anti¬
quius. tertii dotharii regis edictũ. In quo cõtinet᷑. quod me¬
moratꝰ otherius. ob ꝑfidiã. ab ip̃o rege. in terfici iussus sit..
rebq eius. omĩb confiscatis. illud prediũ. ab eodẽ principe

Expanded text:
dum studet operam dare rei, occurrit suis a nostro remeantibus modum studet operam dare rei, occurrit suis a nostro remeantibus monasterio, quem illi conspicati equitando saltum peragrare, stupore ingenti perculsi sunt, videntes hominem, dudum absque alterius adminiculo e lectulo non valentem surgere, tunc non solum firmiter incedere, verum etiam equum cursu fatigare. Haesitantibus illis et vultus similitudine se deceptos autumantibus, obvium se ille gratulabundus offert. Inquirit deinde sollicitius diem quo pro se vota solvissent; ipsumque fuisse certissime comperit quo sibi salutem obtigisse gaudebat. 10. Huic antiquae veterum relationi virorum repugnabat antiquius tertii Clotarii regis edictum, in quo continetur quod memoratus Otherius ob perfidiam ab ipso rege interfici jussus sit; rebusque ejus omnibus confiscatis, illud praedium ab eodem principe,
Abbreviated transcription (Latin):
cũcta restitu faciamꝰ. Sepe etenĩ suscipiende ꝓlis ꝑsupea
memoratã pͥuatus reuelationẽ. sollicitudinẽ ducendi uxoris
funditꝰ abieci. Properate igit᷑ quãtotius. ⁊ ur̃is seruoꝵq dei.
inibi degẽtiũ precib. opẽ efflagitate misero. Acceptis eius fide¬
les huiꝰmodi mãdatis. cũ uotis ip̃iꝰ auro ornatis ꝑ quos dona¬
tionẽ memorataꝵ rerũ. sacris ĩponerẽt altarib. absq dilatio¬
ne. uenerandũ adeunt cenobiũ. mãdata p̃cesq sui domini.
cat̾ue innotescẽtes fr̃um. Nec mora. mirabile dictu. eadẽ
die. ipsoq hore momẽto. quo qui missi erãt. donũ cũ or̃oib.
ante sc̃i presentarũt tumulũ. eger qui nonagĩta milibus¬
ab eodẽ iacebat. semotus loco. ĩtegerrimã adeptus est sani¬
tatẽ. Qui laudũ deo p̃conia. scõq dans benedicto gr̃aꝵ cãtica.
exercitatioĩs uenationis ue gr̃a. siluaꝵ petiit abdita. Cui

Expanded text:
faciamus. Spe etenim suscipiendae prolis per supra faciamus. Spe etenim suscipiendae prolis per supra memoratam privatus revelationem, sollicitudinem ducendae uxoris funditus abjeci. Properate igitur quantocius, et vestris servorumque Dei inibi degentium precibus opem efflagitate misero. » 9. Acceptis ejus fideles hujusmodi praeceptis, cum wantis ipsius auro ornatis, per quos donationem memoratarum rerum sacris imponerent altaribus, absque dilatione venerandum adeunt coenobium, mandata precesque sui domini catervae innotescentes fratrum. Memorabile dictu! eadem die, ipsoque horae momento, quo qui missi erant, donum cum orationibus ante sancti praesentarunt tumulum, aeger qui nonaginta millibus jacebat semotus a loco integerrimam adeptus est sanitatem. Qui laudum Deo praeconia sanctoque dans Benedicto gratiarum cantica, exercitationis venationisve gratia silvarum petiit abdita. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̾. si qua uos. oura ur̃i tangit otherii. meaꝵ queso. mi¬
serantes erũpnaꝵ. celeri calle. sepulchrũ adire curare gloriosi
cõfessoris xp̃i benedicti. Et ne forte uos cõturbẽt ignota
hoc p̃claro irradiari thesauro. Id mͥ diuinũ prenũtiauit qra¬
culũ. dũ fessos artus sopori mandassẽ. debere me. eo eũ uotis.
dirigere mee petitores salutis. quia inde forẽ adepturꝰ reme¬
diũ sanitatis Et quia solus cũ duleissima genitrice resedi.
patre orbatus et fr̃ib. ip̃a non abnuẽte. uerũ hoc ipłũ sedulo
deposcente. uoueo deo. ⁊ iã dicto eximio benedc̃o. hereditatis
mee poetionẽ. cui caput ceruiũ nomẽ est. cũ om̃ĩb ad eũ ꝑtinẽti¬
bus. Eo uidelicet tenore. ut suꝑstites ãbo usũ fructuũ. a p̃sentis
uite exactionẽ retinẽtes. fr̃ib floriatẽsib. post nr̃i dissolutionem.¬

Expanded text:
Quapropter si qua vos cura vestri tangit Otherii, mearum, quaeso, miQuapropter si qua vos cura vestri tangit Otherii, mearum, quaeso, miserantes aerumnarum, celeri calle sepulcrum adire curate gloriosi confessoris Christi Benedicti. Et ne forte vos conturbent ignota hoc praeclaro irradiari thesauro. Id mihi divinum praenuntiavit oraculum, dum fessos artus sopori mandassem, debere me eo cum votis dirigere meae petitores salutis, quia inde forem adepturus remedium sanitatis. Et quia solus cum dulcissima genitrice resedi, patre orbatus et fratribus, ipsa non abnuente, verum hoc ipsum fieri sedulo deposcente, voveo Deo et jam dicto eximio Benedicto, haereditatis meae portionem, cui Caputcervium nomen est, cum omnibus ad eam pertinentibus, eo videlicet tenore ut superstites ambo usumfructum ac praesentis vitae exactionem retinentes, fratribus Floriacensibus post n
Abbreviated transcription (Latin):
cerpgensis uocitat᷑. Hoc ad dominiũ floriacẽsis cenobii. omĩpo¬
tenti deo. sub noĩe ꝑpetue u̾gĩs marie. sc̃ĩssimiq benedc̃i dicatũ.
hac de causa. relatu senioꝵ. ualde anciquoꝵ. ꝑuenisse cõperimꝰ
Eius possessionis. dominꝰ otheriꝰ dicebat᷑. in ter aquitanicos. pri¬
mates. clara nobilitatis. pollẽs ꝓsapia. Is a pͥmeuo iuuẽ¬
tutis flore. paralysis ꝑeussus lãgnore. m̾anuũ ac pedũ. caruerat
iuuamine. Solius illi lingue. auditus quoq ac uisus. ex parte
manebant officia. Diutino igit᷑ laborãs morbo. dũ uana medi¬
coꝵ studia. ꝓpensius sibi adhibita. nil intellexisset. cõferre uali¬
cratissima patroni cõmunis benedẽi. creberrime. tũc oꝑabat᷑
ossa. Ait suis. Bidetis fidissimi michi. uitaq ipsa. qua nunc
fruor miserrima. cariores amici. quod medicine impensis.
nichil ꝓfitio. ĩmo in dies egritudinis. ꝓtrahit᷑ longitudo.

Expanded text:
cergensis vocitatur. Hoc ad dominium Floriacensis coenobii, omnipocergensis vocitatur. Hoc ad dominium Floriacensis coenobii, omnipotenti Deo sub nomine perpetuae Virginis Mariae sanctissimique Benedicti dicatum, hac de causa relatu seniorum valde antiquorum pervenisse comperimus. 8. Ejus possessionis dominus Otherius dicebatur, inter Aquitanicos primates clara nobilitatis pollens prosapia. Is a primaevae juventutis flore paralysis percussus languore, manuum ac pedum caruerat juvamine; solius illi linguae, auditus quoque ac visus, ex parte manebant officia. Diutino igitur laborans morbo, dum vana medicorum studia propensius sibi adhibita nihil intellexisset conferre valecratissima patroni communis Benedicti creberrime tunc operabatur ossa, ait suis: « Videtis, fidissimi mihi, vitaque ipsa qua nunc fruor miserrima chariores amici, quod medicinae impensis nihil proficio, imo in dies aegritudinis protrahitur longitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
inclite u̾ginis marie deferens. ante sepulchrũ cõfessoris xp̃i
cũ redintegratione poscebat sospitatis. Facto ergo uoto nũqmͣ
se. ex eodẽ recessurũ uico. gressuũ meruit redonari integer¬
rimo supplemẽto. Hoc nos ab ip̃iꝰ ore. audire cõtigit. eo
ipso die quo hec cepimus scribere. Ei quoq narrationi int̾fu¬
ere cõstantinꝰ prbr. et letheriꝰ leuita gradu. monachus habi¬
tu. suscipiendoꝵ hospitũ tunc delegatus ministerio. Et qͥa¬
ut refert. beatus gregoriꝰ papa. sancti martyres frequen¬
tiora ostendũt miracula .u. eoꝵ tantũ habetur memoria.
quã ubi eoꝵ sacra cõseruant᷑ corpora. liquet idem intelli¬
gere. de ceteris scĩs. maxime ex hoc pr̃e nr̃o. multipliciter
excolendo. st̃issimo benedicto. cuiꝰ excellẽtissima signoꝵ. a
deo. ꝑ eius meritũ. aliis in locis patratoꝵ. noticie poste¬
rorum. tradere noster gestit animus.

Expanded text:
inclytae Virginis Mariae deferens, ante sepulcrum gloriosi confessorinclytae Virginis Mariae deferens, ante sepulcrum gloriosi confessorcum redintegratione poscebat sospitatis. Facto ergo voto nunquam se ex eodem recessurum vico, gressuum meruit redonari integerrimo supplemento. Hoc nos ab ipsius contigit ore audire eo ipso die quo haec coepimus scribere; ei quoque narrationi interfuere Constantinus presbyter et Letherius, levita gradu, monachus habitu, suscipiendorum hospitum tunc delegatus ministerio. ut refert beatus papa Gregorius , sancti martyres frequentiora ostendunt miracula ubi eorum tantum habetur memoria, quam ubi eorum sacra conservantur corpora, liquet idem deere sanctis, maxime ex hoc patre nostro multipliciter excolendo sanctissimo Benedicto. Cujus excellentissima signorum, a Deo per ejus meritum aliis in locis patratorum, notitiae posterorum tradere noster gestit animus.
Abbreviated transcription (Latin):
sustentãs. ad hospiciũ abiit. pedetentĩq. firmissimas ambulãdi
uires adeptus est. CLumq sensisset copiã ꝑagendi itineris
sibi nõ deesse. ingratus salutis. absq licẽtia hospitis. uel sc̃oꝵ
qui ei medele tribuerãt. efficatiã. clam discessit. Ueniẽsq ad
theudo noĩe. qui ei locũ metandi. in sua cõcesserat domo. ita
locutꝰ est. Quid inquit mali cõmeruisti o homo. ut lãguorem
pͥstinũ euitare nequeas: Respondit ille. se sine gr̃aꝵ actione.
a sc̃is sue curatioĩs ꝓuisorib recessisse.
nterea sequẽti nocte. quiescenti ei. uisũ est. quod sacris a
quib discessisset. locis astaret ĩcolumis. tenẽs lucernã pre
manib. status sui mẽsure equalẽ. Monitu igit᷑. et adiutorio. p̃¬
dicti sac̾dotis. carruce ĩpositus. ad loca male. a se deserta. re¬
ducit᷑. Domũ emptã cerã iuxta p̃ostensã uisionẽ. ad memoriã.¬

Expanded text:
sustentans, ad hospitium abiit, pedetentimque firmissimas ambulandi sustentans, ad hospitium abiit, pedetentimque firmissimas ambulandi vires adeptus est. 6. Cumque sensisset copiam peragendi itineris sibimet non deesse, ingratus salutis, absque licentia hospitis vel sanctorum qui ei medelae tribuerant efficaciam, clam abscessit; veniensque adTeudo nomine, qui ei locum metandi in sua concesserat domo, ita locutus est: « Quid, inquit, mali commeruisti, o homo, ut languorem pristinum evitare nequas? » Respondit ille se sine gratiarum actione a sanctis suae curationis provisoribus recessisse. Interea sequenti nocte, quiescenti ei videbatur quod sacris a quibus discessisset locis astaret incolumis, tenens lucernam prae manibus, status sui mensurae aequalem. Monitu igitur et adjutorio praedicti sacerdotis carrucae impositus, ad loca male a se deserta reducitur. Demum emptam ceram, juxta praeostensam visionem, ad memoria
Abbreviated transcription (Latin):
pistrinũ. ab eius custode humanitatis cõꝑassione susceptꝰ est.
Ubi diu curationis sue. p̃stolando aduentũ. desiderio accensus.
est. adeundi matris xp̃i aulã. in qua spes directioĩs eiꝰ. sanctus
quiescit benedictꝰ. Quã introgressus. minutã sibi. a uica
ne. altario quod deo. sub honore sc̃e marie. omniũq scãꝵ u̾ginũ
dicatũ est. suꝑponere cupiẽs. sensit suos resolui neruos. Cumq
circũspectaret. qui sibi aupiliũ ferret. a matriculario ecclesie ele¬
uatus. scamellos quidẽ suos. cancellis stũarii. munꝰ u̾o haut
secus quadrãte. illius ewãgelice uidue xp̃o acceptabile altari in¬
posuit. Dehinc humi ꝓstratus. cũ orationi ĩ cubuisset. resolutꝰ
in sõpnũ. falso ꝑfundit᷑ sudore. Ex ꝑrectus autẽ. nõ iam scamel¬
los poscẽs. fed baculo a quodã circumstãtiũ. sibi porrecto. semet

Expanded text:
pistrinum, ab ejus custode humanitatis compassione susceptus est; pistrinum, ab ejus custode humanitatis compassione susceptus est; ubi diu curationis suae praestolando adventum, desiderio accensus est adeundi Matris Christi aulam, in qua spes directionis ejus sanctus quiescit Benedictus. Quam introgressus, minutum  al., minutanae altario, quod Deo sub honorem sanctae Mariae omniumque sanctarum virginum dicatum est, superponere cupiens, sensit suos resolvi nervos. Cumque circumspectaret qui sibi auxilium ferret; a matriculario ecclesiae elevatus, scamellos quidem suos cancellis sanctuarii, munus vero, haud secus quadrante illius evangelicae viduae, Christo acceptabile altari imposuit; dehinc humi prostratus cum orationi incubuisset, resolutus in somnum, salso perfunditur sudore. Experrectus autem, non jam scamellos poscens, sed baculo a quodam circumstantium sibi porrecto semet
Abbreviated transcription (Latin):
ut latitudinẽ palme homĩs. subter crescẽs. excederet caro.
Quẽ dũ parẽtes ad cuiusdã sci symeonis sepulchrũ. quod
sanitatũ gr̃a illustrari. fama ulgãte. didicerant. efferre de¬
stinauissent. eo qͦd intra suã esset regionẽ. abnuit eger.
seq ad floriatẽse poposcit deduci cenobiũ. Aiebat namq.
ꝑ nocturnũ. se conspexisse soporẽ. quia eo ante sacratissi
cõstitisset. plantis. ĩmensiq decoris intuitꝰ esset. basilicã.
ex qua sibi. exeundi facultas negabatur. Det uana
illa. quib sepe ludimur fuere sõpnia. Sed opitulante deo.
suffragãtibusq meritis regine u̾ginũ. ac eminẽtissimi.
cõfessoris. salubrẽ habuere oꝑationẽ. Deniq locato asello
ad desideratũ deuectus locũ. a ꝓximis qui eũ deduxerant.
pro forib monasterii exponit᷑. Unde quia nec dũ scamellis usus
fuerat. natib raptãdo ac manib. ad unũ e publicis se ꝓtrahens

Expanded text:
ut latitudinem palmae hominis subtercrescens excederet caro. ut latitudinem palmae hominis subtercrescens excederet caro. Quem dum parentes ad cujusdam sancti Simeonis sepulcrum, quod sanitatum gratia illustrari lama vulgante didicerant, efferre destinavissent, eo quod intra suam esse regionem, abnuit aeger, seque ad Floriacense poposcit deduci coenobium. Aiebat namque per nocturnum se conspexisse soporem, quia eo stante ante sacrconstitisset plantis, immensique decoris intuitus esset basilicam, ex qua sibi exeundi facultas negabatur. Nec vana illa quibus saepe ludimur fuere somnia; sed, opitulante Deo suffragantibusque meritis Reginae virginum ac eminentissimi confessoris, salubrem habuere operationem. Denique locato asello ad desideratum devectus locum, a proximis qui eum deduxerant, pro foribus monasterii exponitur. Unde quia necdum scamellis usus fuerat, natibus reptando ac manibus, ad unum e publicis se protrahens
Abbreviated transcription (Latin):
duas colũbas. suꝑ niuis candorẽ albicãtes. que trino uolatu
ambitũ circũ cingẽtes tẽpli. ad affricũ sui ĩpetus direxere
cursũ. Ubi iã ꝓxima horreis frũm. uiolẽtia stetit igniũ. nec
diuinitꝰ designatũ ausa est p̃tergredi t̾minũ. Iãq humani
cessauerat ingenii ars. laborq cõquieuerat hominũ. ut ma¬
ior diuine miseratioĩs. uirtus claresceret. ꝑ beatissimũ bene¬
dictũ. quẽ nos miseri. criminabamͣ isse dormitũ. Nec qͥppiã
eoꝵ que ambitu castri claudebant᷑. ullã sustinuere iacturã.
ac si illaꝵ angelici aspectꝰ uolatu auiũ c̾cũuallata ꝓtegerent᷑.
ostris modo dieb archenbertũ antisiodorensis terri¬
torii incolã fuisse nouimꝰ. diotino lãguore grauiter
afflictum. Cui cũ amicoꝵ. seu ꝓpinquoꝵ sollers defuisseͭ cura.
ita assidua cubatione. curuatis genib. coxis tibie adheserũt.

Expanded text:
duas columbas super nivis candorem albicantes, quae trino volatu duas columbas super nivis candorem albicantes, quae trino volatu ambitum circumcingentes templi, ad Africum sui impetus direxere cursum, ubi jam proxima horreis fratrum violentia stetit ignium; nec divinitus designatum ausa est praetergredi terminum. Jamque humani cessaverat ars ingenii, laborque conquieverat hominum, ut major divinae miserationis virtus claresceret per beatissimum Benedictum, quem nos miseri criminabamur iisse dormitum. Nec quidpiam eorum quae ambitu claustri claudebantur ullam sustinuere jacturam, ac si illarum angelici aspectus volatu avium circumvallata protegerentur. ostris modo diebus Archembertum Antissiodorensis territorii incolam fuisse novimus diutino languore graviter afflictum; cui cum amicorum seu propinquorum solers defuisset cura, ita assidua cubatione curvatis genibus coxis tibiae adhaeserunt
Abbreviated transcription (Latin):
exponit᷑. In de uniu̾si ad deponendũ sanctuarii ornatũ ora
cõuersi. quod sollers edituoꝵ diligẽtia. ꝑ octo dieꝵ spatiũ. ele¬
gãter cõpserat. id nos triũ. aut nõ multo ãplius. quatuoe ho¬
rarũ. noctis int̾uallo deposuimꝰ. Perspic̾e erat. ac gemere
regiã illã matris dñi.stigmata uie illiꝰ quã quondã. dilectꝰ
dñi. celũ benedcũs cõscendit. nocturnis in laudib p̃ferentẽ.
post modicũ desertaꝵ ediũ factã similẽ. Et quia igneo feruo¬
re. in uitreis iã fenestris. plũbũ liquari posse coniciebatur.
maxime cũ uictricis flãme uorago cũcta exinaniret. spe sub¬
lapsa mortalis auxilii. suppellex uaria longuiscule a mona¬
sterio. inter nemoꝵ densa occulit᷑. Cum repẽte uni ex
abbatib. qui ex uicinis cenobiis. e merito duci suo militatu¬
ri aduenerãt. nomĩe raynardo. uisio suꝑne apparuit cõso¬
lationis. Aspexit nẽpe. cũ aliis quib. hoc dacũ est uidere.

Expanded text:
. Inde universi ad deponendum sanctuarii ornatum ora conversi, quod solers aedituorum diligentia per octo spatium dierum eleganter compserat, id nos trium aut non multo amplius quatuor horarum noctis intervallo deposuimus. Perspicere erat ac gemere regiam illam Matris Domini, stigmata viae illius qua quondam dilectus Domino coelum Benedictus conscendit nocturnis in laudibus praeferentem, post modicum desertarum aedium factam similem. Et quia igneo fervore in vitreis jam fenestris plumbum liquari posse conjiciebatur, maxime cum victricis flammae vorago cuncta exinaniret, spe sublapsa mortalis auxilii, supellex varia longiuscule a monasterio inter nemorum densa occulitur, cum repente uni ex abbatibus, qui ex vicinis coenobiis emerito duci suo militaturi advenerant, nomine Rainardo, visio supernae apparuit consolationis. Aspexit namque cum aliis, quibus haec datum est videre,
Abbreviated transcription (Latin):
noticie. quoꝵ numerꝰ a dxx. et eo ãplius. fuisse refert᷑. Equi capti
uictis fuga sibi cõsulẽtib. abducti sũt. Equib et multitudo ho¬
stiũ colligi potuit. ⁊ u̾tus suꝑna. parit̾q excellẽtissimũ. patris
benedicti meritũ. euidẽter agnosci. qͦd a tã paucis exercitate
militie uiris adu̾sarii copiis. et natura muniti loci. tã facile

Expanded text:
notitiae, quorum numerus ad viginti et eo amplius fuisse refertur; equi capti notitiae, quorum numerus ad viginti et eo amplius fuisse refertur; equi capti ducti, vel a victis fuga sibi consulentibus abducti sunt; e quibus et multitudo hostium colligi potuit, et virtus superna pariterque excellentissimum Patris Benedicti meritum evidenter agnosci, quod a tam paucis exercitatae militiae viris adversarii copiis ac natura muniti loci tam facile
Abbreviated transcription (Latin):
formidinẽ animi induẽtes. introrsus fuge̾re. Seditiosis
eccł̃am petẽtib. nr̃i a tergo. sequũt᷑ attentiꝰ.Cesisq in ĩtroitu
porte aliquãtis. eos qui basilitã petebãt in sectabant᷑. In qua
nõ tutã sibi latebrã. fore auspicatus adhemarus. turrĩ ligneã.
de qua signa dependebãt. cũ sex factionis sue. sotiis formidolo¬
sis cõscendit. Ibi quoq. se latere posse diffidẽs. tecta more archi¬
tecti ꝑãbulabat. donet ab hugone. qui studiosius reliquis eum.
ĩuestigabat uisus. pacta uite. ac mẽbroꝵ securitate captus est.
Cum quo quinq cõmanipulares. ex eminẽtiorib tenti sunt
hugõ uidelicet. ac archenbaldus. de bructiacho. raynaldus. et
aymericus fr̃ eiꝰ. filii heldetrani haud ignobilis uiri artomagẽ¬
sis. atq giraldꝰ terĩnensis. His exceptis. qͦs aut minor potẽtia.
aut minus pollẽs. de nobilitate parentũ sãguis. nr̃e subtraxit

Expanded text:
formidinem animis induentes, introrsus fugere. Seditiosis formidinem animis induentes, introrsus fugere. Seditiosis ecclesiam petentibus, nostri a tergo sequuntur attentius, caesisque in introitu portae aliquantis, eos qui basilicam petebant insectabantur; in qua non tutam sibi latebram fore auspicatus Ademarus, turrim ligneam de qua signa dependebant, cum sex factionis suae sociis formidolosus conscendit. Ibi quoque se latere posse diffidens, tecta more architecti perambulabat, donec ab Hugone qui studiosius reliquis eum investigabat, visus, pacta vitae ac membrorum securitate captus est. Cum quo quinque commanipulares ex eminentioribus tenti sunt, Hugo videlicet ac Archembaldus de Buciaco, Rainardus et Americus frater ejus, filii Heldegarii haud ignobilis viri Argentomagensis, atque Giraldus Tirinensis, his exceptis, quos aut minor potentia, aut minus pollens de nobilitate parentum sanguis nostrae subtraxit
Abbreviated transcription (Latin):
tionis occasio. Dũ ob nimiã securitatẽ. prius hostẽ. adesse
senserũt. quã ꝓuidissẽt. Primꝰ ferratas. ab aquilonis
parte. intulit aties. Gauxfredus ꝓpt̾ uires. nõ ꝓpter pigri¬
tiã. asinus agnomĩe. ignẽq. ut pridie sius. int̾ pocula. in
amore patris benedicti sũpta condixerat ad moueri p̃cepit.
Post eũ reliqui auxiliares. giraldus scilicet. cluẽsis castri
dñs. et hugo gargelensis. reliqui quiq. quoꝵ noĩa dicere
suꝑsedi. Qui ducẽtoꝵ uallati cat̾ua armatoꝵ. adu̾sarios
parifidẽtes numero. sed u̾tute cõstantie ĩpares. e ꝓpugna¬
culis. que tueri parabãt. iaculis ac lapidib. repellere cepe¬
rũt. Et ecce ꝓuidẽtia diuina. int̾uentuq egregii cõfesso¬
ris. uentus aquilo surgẽs. flãmas quidẽ igniũ. portis in¬
gerebat. hostilia u̾o retro agebat. Cumq ignẽ cõua¬
lescere. iaculaq sua. in irritũ cadere. oppidani cernerẽt.

Expanded text:
tionis occasio, dum ob nimiam securitatem prius hostem adesse tionis occasio, dum ob nimiam securitatem prius hostem adesse senserunt quam praevidissent. 16. Primus ferratas aquilonali parte intulit acies Gaufredus, propter vires, non propter pigritiam, Asinus agnomine; ignemque, ut pridie suis inter pocula in amore Patris Benedicti sumpta condixerat, admoveri praecepit. Post eum reliqui auxiliares, Giraldus scilicet Cluensis castri dominus, et Hugo Gargelensis, reliquique, quorum nomina dicere supersedi; qui ducentorum vallati caterva armatorum, adversarios pari fidentes numero, sed virtute constantiae impares, e propugnaculis quae tueri parabant, jaculis ac lapidibus repellere coeperunt. Et ecce providentia divina interventuque egregii confessoris ventus aquilo surgens, flammas quidem ignium portis ingerebat, hostilia vero tela retro agebat. Cumque ignem convalescere, jaculaque sua in irritum cadere oppidani cernerent,
Abbreviated transcription (Latin):
clamaret. Ipsi elata. in excelso uoce. benedictũ inuocãt. mona¬
choꝵ patrẽ benedictũ resonãt. tũ uallia concaua. respõdentq
benedictũ ꝓxime silue abdita. Quo fragore. uicinos cõsedisse
mõtes. infernaq patuisse hostib uisũ. Et qͥa montium
facta mẽtio est. non sit audiẽtib onerosũ. iam dicti salensis
castri. memorare sicũ. Mons est nõ multe altitudinis. ĩ cuiꝰ
decliuo. castrũ constitutũ est. Quod quidẽ ab oriẽtali. austra¬
li ue parte. difficilẽ ad se ueniẽtib p̃stat accessũ.. Ab aqͥlona¬
ri sane latere. deuexus mõtis. machinamẽtoꝵ omniũ inhi¬
bet euectionẽ. Ad occidentẽ uersus. ubi hostiũ facilis for¬
midabat᷑ ꝓgressus. domus erat lapidib firmissime cõstru¬
cta. Ad austrũ in longũ porrecta. ad repellendos ĩimicos.sa¬
tis idonea. Huiꝰmodi enĩ munitio. adu̾sariis facta est ꝑdi¬

Expanded text:
clamaret, ipsi elata in excelsum voce, Benedictum invocant monaclamaret, ipsi elata in excelsum voce, Benedictum invocant monachorum Patrem. Benedictum resonant tum vallium concava, respondentque Benedictum proximae silvae abdita. Quo fragore vicinos consedisse montes infernaque patuisse hostibus visum; et quia montium facta mentio est, non sit audientibus onerosum jam dicti Salensis castri memorare situm. 15. Mons est non multae altitudinis, in cujus declivio castrum constitutum est, quod quidem ab orientali australive parte difficilem ad se venientibus praestat accessum. Ab aquilonali sane latere devexus montis, machinamentorum omnium inhibet evectionem; at occidentem versus, ubi hostium facilis formidabatur progressus, domus erat lapidibus firmissime constructa, ad austrum in longum porrecta, ad repellendos inimicos satis idonea. Hujusmodi enim munitio adversariis facta est perdi
Abbreviated transcription (Latin):
quando factio latronũ memoratũ. occupauit cenobiũ. Et ecce
crepusculo t̾tie ferie sequẽtis septimane. undecũq asciti auxi¬
liarii. inprouisi astitere portis. Tũc quibusdã nr̃i agminis ui¬
ris. adhuc ꝓcul a castro constitutis. una cũ p̃posito otherio. diui¬
nũ apparuit ꝓdigiũ. Uiderũt nãq sole totius t̾re reliquas. cla¬
rissime lustrante partes. ambitũ castri. densissima uallari ne¬
bula. Que quidẽ nullũ sibi pugnãdi afferret ĩpedimentum.
hostiũ uo̾ obnubilaret intuitũ. Illi hec dies equãda diei uidet᷑.
de qua antiquus legislator scribit. quia egiptiis erãt tenebre
trasse. ⁊ palpabiles. filiis autẽ isrł. erat lux in omnibus suis.
oboratis hoc signo animis. statuũt hostes p̃lio aggredi.
Et p̃misso p̃posito. qui p̃uius dudũ quidẽ sibi fidos. tunt
autem̃ ħostiles. aggrediẽs muros. bt̃i benedc̃i. nomẽ celsius in¬

Expanded text:
quando factio latronum memoratum occupavit coenobium; et ecce quando factio latronum memoratum occupavit coenobium; et ecce crepusculo tertiae feriae sequentis septimanae undecunque adsciti auxiliares, improvisi astitere portis. Tunc quibusdam nostri agminis viris adhuc procul a castro constitutis una cum praeposito Otherio, divinum apparuit prodigium. Viderunt namque, sole totius terrae reliquas clarissime illustrante partes, ambitum castri densissima vallari nebula, quae quidem nullum sibi pugnandi afferret impedimentum, hostium vero obnubilaret intuitum. Olli haec dies aequanda videtur de qua antiquus legislator scribit: Quia Aegyptiis erant tenebrae crassae et palpabiles, filiis autem Israel erat lux in omnibus finibus suis . Roboratis hoc signo animis, statuunt hostes praelio aggredi; et praemisso praeposito, qui praevius dudum sibi fidos, tunc autem hostiles aggrediens muros, beati Benedicti nomen celsius in
Abbreviated transcription (Latin):
sõpniũ uiderat. rem sibi manifestius declarari peteret. erat
enĩ eaꝵ que gerebant᷑ inscius rerũ. int̾pres ad eũ. Nũ ait.
ad aures adhuc ꝑuenit tuas. ad hemarũ uoidonis filiũ.
egregii cõfessoris benedc̃i. ꝑuasisse monasteriũ. ⁊ otheriũ
Is autẽ gauzfredꝰ. ob fortitudinẽ corꝑis. asini p̃oĩe uõcita¬
bat᷑. Cuiꝰ i castro memoratꝰ monachus. tũc forte aderat. cũ
hec miles cõtubernali referret suo. Quiq hec adiecit dicens.
Dos quoq uolẽte deo. ac sc̃õ iuuãte benedc̃o. sacri ꝑuasores
loci. aut uindice feriemꝰ gladio. aut captos nobili ducemꝰ in
triũpho. Hoc dictũ multoꝵ roborauit pauitãtia corda uiroꝵ.
Uidebat᷑ mͥ sõpniator iste. ac eius int̾pres. duob oriẽtalib fore si¬
miles. quoꝵ unꝰ uictoriã gedeoni sõpniauit. alt̾ int̾pretatꝰ est.
eria porro sexta. scd̾e ebdomadis sce quadragesime u̾tebiat᷑.

Expanded text:
somnium viderat rem sibi manifestius declarari peteret, erat somnium viderat rem sibi manifestius declarari peteret, erat enim earum quae gerebantur inscius rerum, interpres ad eum: « Num, ait, ad aures adhuc pervenit tuas, Ademarum Guidonis filium egregii confessoris Benedicti pervasisse monasterium, et Otherium um? Gaufredus ob fortitudinem corporis, Asini praenomine vocitabatur; in cujus castro memoratus monachus tum forte aderat, cum haec miles contubernali referret suo. » Quique haec adjecit dicens: « Nos quoque, volente Deo ac sancto juvante Benedicto, sacri pervasores loci aut vindice feriemus gladio, aut captos nobili dicemus in triumpho. » Hoc dictum multorum roboravit pavitantia corda virorum. Videntur mihi somniator iste ac ejus interpres, duobus orientalibus fore similes, quorum unus victoriam Gedeonis somniavit, alter interpretatus est. 14. Feria porro sexta secundae hebdomadis sanctae Quadragesimae vertebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
rie t̾tie premonet hostibus incurrendum.
nterea cuidã militi. ex auxiliarib nr̃e partis. nocte que
diẽ belli p̃cedebat. huiꝰ modi ꝑ quietẽ ostensa est uisio. Uide
mine haynardo. siluã ꝑagraret. oportunisq. in locis retibus
oppansis. multitudinẽ aproꝵ prese ageret. Quoꝵ quidẽ alios
ad pparatas insidias. deductos uiuos caperet. alios uero uena¬
bulis. transfixas neci traderet. Euigilãs igit᷑. dũ cuidam.
sodaliũ. que uiderat enarrasset. hoc ab eo. responsũ accepit. Uisi¬
onis inquit tue. deo oppitulãte. et sc̃issimi benedicti. suffragan¬
tib meritis. manifestus in ꝓrimo ꝓpalabit᷑ in cellectus. Nã qͦd
tibi de porcis p̃ostensũ est. siluestrib. hoc tu patrare cõspicies.
de ꝑfidis homĩb. Quodq auctore aynardo. te agere sõpnia¬
bas. hoc uẽtura luce. otherio sc̃i uiri benedicti monacho
duce. una nobiscũ xp̃o auxiliãte ꝑfities. Cumq ille. qui

Expanded text:
riae tertiae praemonet hostibus occurrendum. 13. riae tertiae praemonet hostibus occurrendum. 13. Interea cuidam militi ex auxiliaribus nostrae partis, nocte quae diem belli praecedebat, hujusmodi per quietem ostensa est visio. Videbmine Ainardo, silvam peragraret, opportunisque in locis, retibus oppansis, multitudinem aprorum prae se ageret, quorum quidem alios ad praeparatas insidias deductos vivos caperet, alios vero venabulis transfixos neci traderet. Evigilans igitur dum cuidam sodalium quae viderat enarrasset, hoc ab eo responsum accepit: « Visionis, inquit, tuae, Deo opitulante et sanctissimi Benedicti suffragantibus meritis, manifestus in proximo propalabitur intellectus. Nam quod tibi de porcis praeostensum est silvestribus, hoc tu patrari conspicies de perfidis hominibus; quodque auctore Ainardo te agere somniabas, hoc ventura luce, Otherio sancti viri Benedicti monacho duce, una nobiscum Christo auxiliante perficies. » Cumque ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
tura foret munitus.
peruase bructie in opiã subleuaret. Re autẽ uera. ut artissimos
possessionis sue. fines ãpliaret. operã dabat. In cerĩ p̃positꝰ loci iã¬
dictus otherius. tante calamitatis accepto nũtio. dolore cordis
tactus intrinsecus. qͦd cõmendatũ sibi a uenerabili abbate abbo¬
ne. tũc floriacẽsiũ rectore. ⁊ fr̃ib locũ funditus amisisse uideret᷑.
in du̾sa cogitationũ turbine rapit᷑. T̃andẽq nõ meroris. sed cõ¬
silii tẽpus. ingruere sibi ĩtelligens. ad suꝑius memoratũ hugo
sidio. in salensis municipii demigrasset domiciliũ. ad p̃octu¬
pandos eiꝰ conatus. ꝓficisci hortabatur. Nec ille distulit. qui
intelligeret usui suo ꝓficere. si eũ in minus tuto ualeret. pre¬
occupare loco. Quid plura : Non solũ illũ. uerũ quosq. circũ¬
manẽtes uicinos. quib cordi esse patris benedicti. uenerandã
dilectionẽ cognoscebat. ad sui ad iutoriũ alliciẽs. diluculo fe¬

Expanded text:
tura foret munitus. pervasae Brucciae inopiam sublevaret; re autem vera ut arctissimos possessionis suae fines ampliaret operam dabat. 12. Interim praepositus loci jamdictus Otherius, tantae calamitatis accepto nuntio, dolore cordis tactus intrinsecus quod commendatum sibi a venerabili abbate Abbone tunc Floriacensium rectore et fratribus locum funditus amisisse videretur, in diversa cogitationum turbine rapitur; tandemque non moeroris, sed consilii tempus ingruere sibi intelligens, ad superius nominatum Hugonsidio in Salensis municipii demigrasset domicilium, ad praeoccupandos ejus conatus proficisci hortabatur. Nec ille distulit qui intelligeret suo usui proficere, si eum in minus tuto valeret praeoccupare loco. Quid plura? non solum illum, verum quosque circummanentes vicinos, quibus cordi esse Patris Benedicti venerandam dilectionem cognoscebat, ad sui adjutorium alliciens, diluculo fe
Abbreviated transcription (Latin):
sus. circũ amicta uarietate. ut multi eoꝵ. qui ad diem
cõuenerãt festũ. faterent̾ nũquã antea. sic decent̾ eãdẽ
uidisse ornatã basilicã. Ad cuiꝰ pulcritudinẽ decoris. eum
lãpadaꝵ ac cereoꝵ stellata. ut sic dictũ sit area. accidebat au¬
ro ac gẽmis p̃fulgẽs. a fronte lectica. thesaurũ arabico. me¬
tallo lapidiq p̃ferendũ. topazion in se retinẽs. Id pͥmũ cũ
cereoꝵ. reliquiis sc̃oꝵ. humeris dolentiũ. suoꝵ effert᷑ famu

Expanded text:
sus circumamicta varietate, ut multi eorum qui ad diem sus circumamicta varietate, ut multi eorum qui ad diem convenerant festum faterentur nunquam antea sic decenter eamdem vidisse ornatam basilicam. Ad cujus pulchritudinem decoris, cum lampadarum ac cereorum stellata, ut sic dictum sit, area, accedebat auro ac gemmis praefulgens a fronte lectica, thesaurum Arabico metallo lapidique praeferendum topasio in se retinens. Id primum cum caeterorum reliquiis sanctorum humeris dolentium suo
Abbreviated transcription (Latin):
aduentãdo nr̃is sotiata. in sui legislatoris. explebat ob seq̃la.
repẽte ꝑ aquilonales basilice fenestras. nociui ignis. lux resplẽ¬
duit horrẽda. Quippe in quoddã fenile casu. cuidã ignis de¬
cidens. aridis auctus fomẽtis circũpositas sese diffudit in
edes. Nec laborabat flãma. ut suas augeret uires. cũ esta¬
tis ardor tectoꝵ iã torruisset culmina. et domus sibimet
copulate. una alteri exustionis. occasionẽ preberet facilem.
Interea matutinalib relictis ymnis. cuncti e sacris pro¬
siliunt aditis. ad sua quisq tutanda totis intẽti animis.
Pauci senioꝵ. una nobiscũ pueritie. in ãnis cõstitutis. matu¬
tinales. ꝓut res exigebat. laudes. licet minꝰ de centi fine
cõcluserũt. In de ad subtrahenda ignib queq necessaria.
prompte u̾tunt᷑ manus. Nula erat scẽ dei genitricis
marie. olosericis palleis./ alioꝵq ueloꝵ. tã decora intror¬

Expanded text:
adventando nostris sociata, in sui legislatoris explebat obsequela, adventando nostris sociata, in sui legislatoris explebat obsequela, repente per aquilonales basilicae fenestras nocivi ignis lux resplenduit horrenda. Quippe in quoddam fenile casu quidam ignis decidens, aridis auctus fomentis, circumpositas sese diffudit in aedes. Nec laborabat flamma, ut suas augeret vires, cum aestatis ardor tectorum jam torruisset culmina, et domus sibimet copulatae, una alteri exustionis occasionem praeberet facilem. Interea matutinalibus relictis hymnis cuncti e sacris prosiliunt adytis, ad sua quisque tutanda totis intenti animis. Pauci seniorum una nobiscum pueritiae in annis constitutis matutinales, prout exigebat res, laudes, licet minus decenti fine, concluserunt. Inde ad subtrahenda ignibus quaeque necessaria promptae vertuntur manus. Aula erat sanctae Dei Genitricis Mariae holosericis palliis aliorumque velorum tam decora intror
Abbreviated transcription (Latin):
hec scribimꝰ.anno. qui fuit ab ĩcarnatõe dñi millesimus
quartꝰ. in wasconie ꝑtib. a ꝑfidis illiꝰ nationis hominib
nobis p̃sentib ĩnocent̾ occisus. martyrii sãguine laureatꝰ.
ad regna est et̾na. a xp̃o uotatus. In cuiꝰ dieb res mira¬
biles per p̃minẽtissimũ. patrẽ benẽdictum. ab omĩpotente
dño patratas. quia iã tũc nos intelligibilis cõtigit ꝑuenisse.
ad metas etatis. certiori ut pote aliquib. p̃sentes digeremꝰ¬
stilo. Ffestiuus estiuis mẽsib. trãslatiois eius dẽ gloriosissimi pa¬
tris annuo successu recurrebat dies. ad cuiꝰ spectandi gaudia.
nõ solũ quiq pagenses. ut quidã in ip̃iꝰ laude ait sapiẽs. Uerũ
plebis urbana. honestis clericoꝵ cõfluxerat ꝑsonis inflorata.
Quib uigiliis insistẽtib nocturne laudis. quã deuota mona¬
choꝵ caterua. idemtidẽ. undecũq ob letitiã tãte sollẽpnitatis

Expanded text:
haec scribimus anno qui fuit ab Incarnatione Domini millesimus haec scribimus anno qui fuit ab Incarnatione Domini millesimus quartus, in Vasconiae partibus a perfidis illius nationis hominibus, nobis praesentibus, innocenter occisus, martyrii sanguine laureatus, ad regna est aeterna a Christo vocatus. In cujus diebus res mirabiles per praeeminentissimum Patrem nostrum Benedictum, ab omnipotente Domino patratas, quia jam tunc nos intelligibilis contigit pervenisse ad metas aetatis, certiori, utpote aliquibus praesentes, digerim. Festivus aestivis mensibus translationis ejusdem gloriosi Patris annuo successu recurrebat dies; ad cujus spectanda gaudia, non solum quique pagenses, ut quidam in ipsius laude ait sapiens , verum plebs urbana honestis clericorum confluxerat personis inflorata. Quibus vigiliis insistentibus nocturnae laudis, quam devota monachorum caterva identidem undecunque ob laetitiam tantae solemnitatis
Abbreviated transcription (Latin):
in matura adolescens. preuẽtus morte destitutũ. ꝓprio herede.
frãcigene gẽtis principatũ. ut pote naturalis expers cõiugii
dereliquit. Bane patruus eius karolus. quẽ priuatum
senuisse. sup̃ra prelibauimꝰ. to nabat᷑ si posset. a sui generis
auctorib diu possessũ sibi uẽdicare ĩperiũ. S eiꝰ uoluntas.
nullũ sortit᷑ effectũ. Nã frãci pͥmates eo relicto. ad hugonẽ.
qui ducatũ fr̃atie. strenue tũc gubernabat. magni illiꝰ hogo¬
nis filiũ. cuiꝰ iã mẽtio facta est. se cõferẽtes: eũ nouiomo
sortẽ regni legit. Et quia quantũ ad cepte rei. causã atti¬
nec. de regil diximꝰ. ad eã ꝓsequẽdã. ueniendũ est.
git᷑ oyboldo abbate in xp̃o quiescẽte. Abbo deo. ⁊ hoĩbus
uir amabilis a frib. hugone ãnuẽte rege electꝰ. in gra¬
dum successit monasterii regiminis. Qui p̃cedẽte hoc quo

Expanded text:
immatura praeventus morte, destitutum proprio haerede immatura praeventus morte, destitutum proprio haerede Francigenae gentis principatum, utpote naturalis expers conjugii, dereliquit. Sane patruus ejus Carolus, quem privatum senuisse supra praelibavimus, conabatur, si posset, a sui generis auctoribus diu possessum sibi vindicare imperium; sed ejus voluntas nullum sortitur effectum. Nam Franci primates, eo relicto, ad Hugonem qui ducatum Franciae strenue tunc gubernabat, magni illius Hugonis filium, cujus jam mentio facta est, se conferentes, eum Noviocomsortem regni legit. Et quia, quantum ad coeptae rei causam attinet, de regibus diximus, ad eam prosequendam veniendum est. 3. Igitur Oilboldo abbate in Christo quiescente, Abbo, Deo et hominibus vir amabilis, a fratribus Hugone annuente rege electus, in gradum successit monastici regiminis. Qui, praecedente hunc quo
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑne dignationis presagio. in quo deo auctore
famulamur cenobiũ. ut floriacus notaret᷑ acce¬
pit. qui priscis tẽporib. nõ dissimilis gr̃e p̃rogatiua. uallis
noĩabat᷑ aurea. Retinet enĩ in se. aureũ paradisi florem.
sc̃issimũ pr̃ẽm benedõm. qui gratãtissimo u̾ͥtutũ odore.
sermonis materiã deficere pro certo intelligemꝰ Sed ne
beneficiis pie paternitatis eius. ab ip̃o. nobis ĩmeritis in¬
pensis. ingrati esse uideamur. ea que nr̃am atti¬
gere notitiã. in quãtum ip̃iꝰ benigni patroni. clemẽs suꝑ¬
plicatio. uires nr̃o tenui ingeniolo. a xp̃o obtinuerit. rusti¬
cano licet sermone posteroꝵ. mandare adoriemur memo¬
rie Et pͥmo qualit̾ his tẽporib. res publica frãcoꝵ susticerit
succinctim ꝑstringamꝰ. ut post liberius. ea que ꝓposuimꝰ
exequamur.¶ othario rege. celeste ut oredimꝰ. pro
terreno cõmũtanti regnũ. ludouicus filius successit qui

Expanded text:
e dignationis praesagio, hoc in quo Deo auctore famulamur coenobium, ut Floriacus vocaretur accepit; qui quod priscis temporibus, non dissimilis gratiae praerogativa, Vallis nominabatur Aurea. Retinet enim in se aureum paradisi florem, sanctissimum Patrem Benedictum; qui gratantissimo virtutum odore qsermonis materiam deficere pro certo intelligemus. Sed ne beneficiis piae paternitatis ejus, ab ipso nobis immeritis impensis, ingrati esse videamur, ea quae nostram attigere notitiam, in quantum ipsius benigni patroni clemens supplicatio vires nostro tenui ingeniolo a Christo obtinuerit, rusticano licet sermone, posterorum mandare adoriemur memoriae. Et primo, qualiter his temporibus respublica Francorum substiterit, succinctim perstringamus, ut post liberius ea quae proposuimus, exsequamur. 2. Lothario regi, coeleste, ut credimus, pro terreno commutanti regnum, Ludovicus filius successit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
eius faciãt peticionẽ. quã supͣdiximꝰ. ⁊ cũ oblatõe. ip̃am petitionẽ. et
manũ pueri ĩuoluãt in palla altaris. ⁊ sic eũ offerãt. De reb aũt suis
aut in p̃nti peticione. ꝓmittãt sub iureiurando. qͥa nũqm ꝑ se. nũquã
per subiectã ꝑsonã. nec qͦlib modo. ei aliqͣndo aliqͥd dent. ne tribuãt octa¬
sionẽ habendi. Aut c̾te si hoc fac̾e noluerĩt. ⁊ aliquid offerre uoluerint
in elemosinã. moͣst̾io pro mercede sua. fatiãt ex reb qͣs dare uolũt mo¬
nast̾io donationẽ. reseruato sibi si ita uoluerĩt. usu fructuario. Atq ita
oĩa obstuãt᷑. ut nulla suspitio remaneat puero. ꝑ quã deceptꝰ perire
possit. qͦd absit. qͦd experimẽto didicimꝰ. Siłit᷑ aucẽ et pauꝑiores faci

Expanded text:
ejus faciant petitionem, quam supra diximus, et cum oblatione ipsam petitionem et manum pueri involvant in palla altaris, et sic eum offerant. De rebus autem suis, aut in praesenti petitione promittant sub jurejurando, quia nunquam per se, nunquam per suffectam personam, nec quolibet modo, ei aliquando dent aut tribuant occasionem habendi: vel certe si hoc facere noluerint, et aliquid offerre voluerint in eleemosyna monasterio pro mercede sua, faciant ex rebus quas dare voluerint, monasterio donationem, reservato sibi si ita voluerint usufructuario. Atque ita omnia observantur, ut nulla suspicio remaneat puero, per quam deceptus perire possit quod absit, quod experientia didicimus. Similiter autem et pauperiores faci
Abbreviated transcription (French):
donat maurũ. ⁊ tertillus li patrices donat placidũ. Des queis mau-¬
rus li plus iouenes. por tant kil ualoit de bones constumes. si cõmẽchat
estre aideur de son maistre. Mains placidus portoit encor les tenrs¬

Expanded text:
donat Maurum, Tertullus li patrices donat Placidum. Des queiz Maudonat Maurum, Tertullus li patrices donat Placidum. Des queiz Maurus li plus iouenes par tant ke il ualoit de bones constumes, si comenzat estre aidieres de son maistre ; mais Placidus portoit encor les en