comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iugatis. nͥ ex consensu & uoluntate cõmuni:
& si ĩpioꝑe facdum fuĩt. magis ẽ corrigenda
temeritas quam ꝑsoluenda ꝓmissio. Don
enim ds̃ exigit. siqͥs ex alieno aliqͥd uouerit.:
nec ad tempus ut uaccet orationi. nͥ excon¬
sensu uoluit conuigem carnali inuicem
la eiꝰ uota que abstinentie causa uoue¬
rit reddantur ab ea.nͥ auctor fuerit uir.
ꝑmittendo. Nam cũ ad peccatum eiꝰdẽ uiri
ꝓhibuerit: ñ tam̃ dixit ut faciat mulier
quod uou̾at: quia ꝑmissa iam prius auiro
fuerat. Uiri dixit eẽ peccatum. quia abnuit
qd̃ prius concesserat.: ñ tam̃ mulieri ex hoc
uissum dedit: ut cũ prius uir ei concesserit.
postea si ꝓhibuerit contempnat᷑. Ex his
apparet qd̃ uir uł mulier continentiã dõ of¬
ferre ñ pot̾ sine cõmuni consensu. nec alt̃ al¬
teri debitum negare debet. Siu quilibet eoꝵ
ñ discedens adomo uiri. que uiro ꝑmittente
uere ñ ualeat. Et hoc ꝓpt̃ uiri dignitatemꝰ

Expanded text:
jugatis, nisi ex consensu et voluntate communi; jugatis, nisi ex consensu et voluntate communi; et si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persolvenda promissio. Non enim exigit Deus si quis ex alieno aliquid voverit, nec ad tempus, ut vacent orationi, nisi ex consensu voluit conjugem carnali invicem la ejus vota quae abstinentiae causa voverit, reddantur ab ea, nisi auctor fuerit vir permittendo. Nam cum ad peccatum ejusdem viri prohibuerit; non tamen dixit ut faciat mulier quod voverat, quia permissa jam prius a viro fuerat. Viri dixit esse peccatum, quia abnuit quod prius concesserat; non tamen mulieri ex hoc jussum dedit, ut cum prius vir ei concesserit, postea si prohibuerit contemnatur. Ex his apparet quod vir vel mulier continentiam Deo offerre non potest sine communi consensu, nec alter alteri debitum negare debet. Si vero quilibet non discedens a domo viri, quae viro permittente vere non valeat; et hoc propter dignitatem viri,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ continentiam tuam debet fieri fornica¬
ria: S ialii nupserit te uiuo: adultã erit
p̃ uult ꝓtali lucro d̾s tale damnum cõ¬
pensari. Redde debitum: & si ñ exigis red-¬
de. ꝓsc̃ificatiõe ꝑfecta d̃s tͥ computabit. si
ñ qdđ debet᷑ tͥ exigis. s reddis qđ debes uxo¬
ri. Idem scd̾m u̾ba apłica etiã si uir conti¬
ne uoluisset. & tu noluisses. debitũ tͥ red¬
dẽ cogeretur: et illi d̾s imputaret continen¬
tiam: si ñ sue s tue concederet infirmitati.
noc in adultium caderes. Osqͥs gͥ copatiens
infirmitati uxoris. reddit ñ exigit debitũ.
aut si ꝓpt̾ ꝓpͥ̾am infirmitatẽ duc̃ uxorẽ. plan¬
gens potius quia sine uxore ẽẽ ñ potuit
quã gaudens quia duxit: securꝰ expectat di¬
pot̃. quate ad id qd̾ uouisti ñ mͦ ñ hortarem.
s etiam ꝓhiberemus implẽ: si forte tua comũx
hoc tecũ susciꝑe animi uł carnis infirmita¬
te recusaret. Nam uouenda talia ñ st̃ a con¬

Expanded text:
 continentiam tuam illa debet fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus tale damnum compensari. Redde debitum; et si non exigis, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod tibi debetur exigis, sed reddis quod debes uxori. Idem, secundum verba apostolica: Etiamsi vir continere voluisset, et tu noluisses, debitum tibi reddere cogeretur; et illi Deus imputaret continentiam, si non suae, sed tuae concederetur infirmitati, ne in adulterium caderes. Quisquis ergo compatiens infirmitati uxori reddit, non exigit debitum; aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit, securus expectat dipotest, qua te ad id quod vovisti, non modo non hortaremur, sed etiam prohiberemus implere, si forte tua conjux hoc tecum suscipere, animi vel carnis infirmitate, recusaret. Nam vovenda talia non sunt a con
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hoc autem qͥđ diximus homiñe non
potuisse ꝓficẽ. ut mereri ꝑ gr̃ãm ereationis:
solet opponi sic. ꝑ ulud auxilium gre creatio¬
nis potuit stare in bono quod acceꝑat. Potu¬
it gͦ resistere temptationi. s resistere tempta¬
tionib atq suggestionib malis mertum est.
ac bonum remunerabue. Omne autẽ bonũ me¬
potuit. sine adiectione altĩus grẽ Ad quod
dicimus quia resistere malo. & ñ consentire
temptatiom ñ fecisset illi meritum &e si non
consensisset quia nichil ineo erat. qd̃ ad ma¬
lum impelleret. sicut angłis qui ñ ceciderunt.
ñ fuit m̃itum qd̾ steterunt idest quod ñ cor¬
ruerunt. Nobis autem meritũ ẽ. aliquan¬
do. si malum ñ facimꝰ s resistimus. Ibi dum¬
taxat ubi causa subest: que nos facẽ monet.
quia ex peccati corrumptela. ꝓni sunt ad lap¬
sum gressus nr̃i. Ubi autem ñ int̾uenit causa
nos ad malũ impellens: ñ meremur. s ab eo
declinamus. Declinare enim amalo semꝑ ui¬

Expanded text:
Ad hoc autem quod diximus, hominem non potuisse proficere vel mereri per gratiam creationis solet opponi sic: Per illud auxilium gratiae creationis potuit stare in bono quod acceperat. Potuit ergo resistere tentationi. Sed resistere tentationibus atque suggestionibus malis, merituac bonum remunerabile: omne autem bonum mepotuit sine adjectione alterius gratiae. Ad quod dicimus quia resistere malo, et non consentire tentationi, non fecisset illi meritum, etsi non consensisset, quia nihil in eo erat quod ad malum impelleret, sicut angelis qui non ceciderunt non fuerit meritum quod steterunt, id est, quod non corruerunt. Nobis autem meritum est aliquando si malum non facimus, sed resistimus; ibi duntaxat, ubi causa subest quae nos id facere movet, quia ex peccati corruptela proni sunt ad lapsum gressus nostri. Ubi autem non intervenit causa nos ad malum impellens, non meremur si ab eo declinamus. Declinare enim a malo semper vi
Abbreviated transcription (Latin):
notatur. in illis ũbis aucͦi. ubi ñ negat tmorẽ
eẽ incaritate inchoata.s ꝑfecta: qͣd ñ posset
dici de seruili: qͥa ut ipse supradixt. seruilis
timor ñ remanet ueniente caritate. nec intrat
caritas. nisi prius iletimor exeat: nec inillo ti¬
more aliquis credit ind̾m. & si credat do: nec
bñ facit ctiã si bonum ẽ quod facit. Nonẽ. ergo
tumnorille incaritate: etiam inchoata. Quia dĩs
qͥ caritatẽ babet. licet ñ ꝑfectam: &e indeum
credit. e bene bona facit quare seruiis nonẽ
timor ule. quem in caritate inchoata fore con¬
cessit de quem crescente carttate decrescere d ix̃
s ule ẽ timor itialis. quem ñ negat eẽ incari

Expanded text:
notatur in illis verbis August., ubi non negat timorem notatur in illis verbis August., ubi non negat timorem esse in charitate inchoata, sed perfecta; quod non posset dici de servili, quia, ut ipse supra dixit, servilis timor non remanet veniente charitate, nec intrat charitas nisi prius ille timor exeat; nec in illo timore aliquis credit in Deum, etsi credat Deo; nec bene facit, etiamsi bonum est quod facit. Non est ergo timor ille in charitate etiam inchoata, quia omnis qui charitatem habet, licet non perfectam, et in Deum credit, et bona opera facit. Quare servilis non est timor ille, quem in charitate inchoata fore concessit, et quem crescente charitate decrescere dixit; sed ille est timor initialis, quem non negat esse in chari
Abbreviated transcription (Latin):
pungat. qd̃ stimulet: stimulat ille timor. s in¬
trat caritas: que sanat qd̾ uulnerat timor. ti¬
de timore quo tumnet anima. ne deserat᷑: lue est
timor. quem caritas excludit:ille ẽ timor. qui
ꝑmanet in scłm scli. Ecc̃e in his ũbis p̃dictis ap¬
te ostenditur auoꝰ. quis sit timor castus. ce qui
serulis. & qualit̃ disserant᷑ inquib etiam ini¬
tialem timorem significauit. qui nec ex toto
est seruilis. nec extoto castus s: tamqũamediꝰ
aliquid de seruili. & aliqͥd de casto timore habet
fãcit enim seruire. partim timore pene. partun
amore iusticie: ꝑ qũe timemꝰ puniri. & timemꝰ
offendere. Iste timor ẽsinchoata caritate non
in ꝑfecta: & quantum crescit caritas tantum
decrescit iste timor. qͣntum ad metum pene.
idẽ. quantum adid qd̵ facit timere penam.
ce quantum ad torm̃tum conscientie. Nam
qnͣto diligimꝰ. tanto minus timemꝰ. Iste timor

Expanded text:
pungat, quod stimulet. Stimulat ille timor, sed inpungat, quod stimulet. Stimulat ille timor, sed intrat charitas quae sanat quod vulnerat timor. Tide timore quo timet anima ne deseratur. Ille est timor quem charitas excludit, ille est timor qui permanet in seculum seculi. Ecce in his verbis praedictis aperte ostendit August. quis sit timor castus, et quis servilis, et qualiter differant. In quibus etiam initialem timorem significavit; qui nec ex toto est servilis, nec ex toto castus, sed tanquam medius aliquid de servili, et aliquid de casto timore habet; facit enim servire partim timore poenae, partim amore justitiae per quem timemus puniri, et timemus offendere. Iste timor est in inchoata charitate, non in perfecta: et quantum crescit charitas, tantum decrescit iste timor, quantum ad metum poenae, id est, quantum ad id quod facit timere poenam, et quantum ad tormentum conscientiae. Nam quanto magis diligimus, tanto minus timemus. Iste timor
Abbreviated transcription (Latin):
quid int̃sit int̾ istos duos timores qͣm
siponas duas mulieres maritatas quarũ
unam conffituas uolentem facẽ adultiums
timet nedamnetur amarito. Timet maridũ.
quia adhuc amat nequitiam hiuc non ẽg̃ta
s onerosa mariti p̾sentia ⁊̧e si forte uiis
nequiter: timet maritũ neuemat. Tales st̃ quiti¬
ment diem uidiciĩ fac altam amare uirum: de-¬
bere illi castos amplexꝰ nulla se adutt̃ine ĩmun¬
ditia maculare uelle. ista optat p̃sentiam uiri.
Iua timet: ꝙ illa timet. Iamgͦ int̾rogentur: quare.
timeant: illa dicet: timeo urũ ne ueniat: illa
dicet timeo uirũ ne discedat: illa dicet: timeo uii¬
rum nedamnet: illa dicet. timeo uirum ne dese-¬
rat. Pone hoc in aĩo: & inuenis timorem. quem
foras mittit caritas: & alium timor̃ẽ castum.
ꝑmanentem inscłm scł̃i. Iium timorem ꝑfecta
caritas foras mittit. quia ille timor torm̃tum
habet: torquet᷑ conscientia peccatorum: ñdum
facta ẽ iustificatio. Est ibi qd̾ titillat m̃tẽ. qd̃

Expanded text:
quid intersit inter duos istos timores, quam si ponas duas mulieres maritatas; quarum unam constituas volentem facere adulterium, sed timet ne damnetur a marito. Timet maritum, quia adhuc amat nequitiam: huic non grata est, sed onerosa mariti praesentia; et si forte vivit nequiter, timet maritum ne veniat. Tales sunt qui timent diem judicii. Fac alteram amare virum, et debere illi castos amplexus, nulla se adulterina immunditia maculare velle: ista optat praesentiam viri. Illa timet et ista timet. Jam ergo interrogentur quare timeant. Illa dicet: Timeo virum ne veniat; ista dicet: Timeo virum ne discedat. Illa dicet: Timeo virum ne damnet; ista dicet: Timeo virum ne deserat. Pone haec in animo, et invenies timorem quem foras mittit charitas; et alium timorem castum permanentem in seculum seculi. Illum timorem perfecta charitas foras mittit, quia ille timor tormentum habet; torquetur conscientia peccatorum, nondum facta est justificatio. Est ibi quod titillet mentem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
De autẽ miremur. & in intellectu turbemͣ
audientes peccatum originale. filios tra¬
ducere aparentib iam ꝑbaptismũ ab illo
peccato mundatis: diu̾sarum similitudinũ
inductione. id posse fieri insinuat auoꝰ. inli¬
bro de baptismo paruuloꝵ. ita inquiens. Ouo¬
modo p̃putium ꝑ circumcisionẽ aufertur.
manet tam̃ in eo. quẽ genuerunt circũcisi:
Ouomodo etiam palea que oꝑe humano tan¬
ta diligentia separatur manet infructu qui
de purgato nascitur tritico: ita peccatum
qͥdmparentib ꝑbaptismum mundat᷑ in anet
meis quos genuerunt. Ex hoc enim gignuss
nalit̾ ae ipsi pͥmum sunt generati. O¬
I. Quare dicat᷑
originale hic dicitur cũ epylogo. sap̃. ccuii.

Expanded text:
e autem miremur et intellectu turbemur audientes peccatum originale filios traducere a parentibus, jam per baptismum ab illo peccato mundatis, diversarum similitudinum inductione id posse fieri insinuat Aug. in lib. de Baptismo parvulorum, inquiens: Quomodo praeputium per circumcisionem aufertur, manet tamen in eo quem genuerunt circumcisi; quomodo etiam palea quae opere humano tanta diligentia separatur, manet tamen in fructu qui de purgato nascitur tritico; ita peccatum quod in parentibus per baptismum mundatur manet in eis quos genuerunt. Ex hoc enim gignunt,naliter et ipsi primum sunt generati. 8. Quare dicatur originale hic dicitur cum epilogo. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
li copula ñ posse contrahi matͥmonium:
&. int̾ mariã & ioseph ñ fuisse conugium.
uł ñ fuisse ꝑfectũ: qd̾ nefas ẽ. sentire. Tan¬
to enum sanctius atq ꝑfectius: qnͣto acar¬
nali oꝑe immuniꝰ ẽ. S suꝑiꝰ posita. ea rati¬
one dicta intelligendũ ẽ. ñ quin ꝑtineat.
mulier illa ad matͥmonium. cum qua ñ ẽ
ꝑmixtio sexuum: s ñ ꝑtinet ad matͥmoniũ
qd̾ exp̃ssam et plenã teneat figurã coniun-¬
xͥ et eccłie que ẽ incaritate: s ñ illam que ẽ
in nature conformitate. Est gͦ & in illo
matrimonio tipus coniunctionis xͥ. et
eccłie: s illius tantum qua eccłia xp̃o ca¬
ritate unitur: ñ illius qua ꝑ susceptionẽ
carnis capiti m̃bra uniuntur. Nec ideo
m̃ti: quam fecunditas uentris. Est etiam
coniugium signum spũalis coniunctioniꝰ
& dilectionis animoꝵ: qua int̾ se coniuges
uniri debent. Unde apłs ait. Hiri diligite¬

Expanded text:
ntrahi matrimonium; et inter Mariam et Joseph non fuisse conjugium, vel non fuisse perfectum; quod nefas est sentire. Tanto enim sanctius fuit atque perfectius, quanto a carnali opere immunius. Sed superius posita, ea ratione dicta intelligendum est, non quin pertineat mulier illa ad matrimonium, cum qua non est permixtio sexuum; sed non pertinet ad matrimonium quod expressam et plenam tenet figuram conjun et Ecclesiae, quae est in charitate, sed non illam quae est in naturae conformitate. Est ergo et in illo matrimonio typus conjunctionis Christi et Ecclesiae; sed illius tantum qua Ecclesia Christo charitate unitur; non illius qua per susceptionem carnis, capiti membra uniuntur. Nec ideo menti, quam fecunditas ventris. Est etiam conjugium signum spiritualis conjunctionis et dilectionis animorum, qua inter se conjuges uniri debent. Unde Apostolus ait
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt illam mulierẽ ñ ꝑtinere ad
matͥmonium: que ñ exꝑitur carnalem
illam mulierem ñ ꝑtinere ad matͥmo¬
nium: cũ qua docetur ñ fuisse cõmixtio
sexꝰ. Item leo papa. Cum societas nup¬
tiarum ita aprincipio sit instituta
ut pret̃ commixtionẽ sexuum ñ habeat

Expanded text:
dixerunt illam mulierem non pertinere ad matrimonium, quae non experitur carnalem illam mulierem non pertinere ad matrimonium, cum qua docetur non fuisse conjunctio sexus. Item Leo papa: Cum societas nutiarum ita a principio sit instituta, ut praeter commistionem sexuum non habeat
Abbreviated transcription (Latin):
am sufficient̃ ut puto ostensum est. quaneces¬
sitate dicamus tres ꝑsonas. et quare ñ simi¬
liter tres deos uł eẽntias. quia scilicet in al¬
tero obuiat scriptura. in altero diu̾sitatis
intelligentia: quia ibi nulla penitus est di¬
u̾sitas. sic̃ nec singularitas. uł solitudo. sed
unitas. & trinitas. Uñ ausꝰ. in ubro septimo¬

Expanded text:
am sufficienter, ut puto, ostensum est qua necessitate dicamus tres personas, et quare non similiter tres deos vel essentias; quia scilicet in altero obviat Scriptura, in altero diversitatis intelligentia, quia ibi nulla penitus est diversitas, sicut nec singularitas vel solitudo, sed unitas et Trinitas. Unde Aug., in
Abbreviated transcription (Latin):
cum dr. nequaquam d̃itatis trinitatem
excludit: et ideo non quod singularitatis.
s quod unitatis est p̃dicatur. Ecce exp̃dictiꝰ
ostenditur quod nec singularis. nec diũsus.
nec unicus. uł solitarius confitendus ẽ. ds:
quia singularitas uł soutudo. ꝑsonarum
pluralitatẽ excludit: &e diũsitas unitatem
ẽẽntie touit: diũsitas inducit separationem
diuinitatis. Singularitas adiit distincti¬
onem trinitatis. Ideo ambrosius. inpͥmo li¬
bro de trinitate ait. Non est diu̾sa. nec singu¬
lariꝰ eqͣlitas. nec iuxta sabellinos patrẽ filiũq
confundens: nec uixta arrianos patr̃e filiũq
secernens. Pat̃ enim et fuius distinctionem
habent: separationem uͦ ñ habent. Item ineo¬
sunt nec est ibi substantie diffe liqnͣdo ꝑsone:¬
quin quomodo unum d̃m dicimus: Diũsi¬
tas enim plures facit. Constat gͦ ex p̃dictis
quia intrinitate nulla ẽ. diũsitas. Sitam̃ ali¬

Expanded text:
cum dicitur, nequaquam deitatis Trinitatem cum dicitur, nequaquam deitatis Trinitatem excludit: et ideo non quod singularitatis, sed quod unitatis est praedicatur. Ecce ex praedictis ostenditur quia nec singularis, nec diversus nec unicus vel solitarius confitendus est Deus, quia singularitas vel solitudo personarum pluralitatem excludit, et diversitas unitatem essentiae tollit. Diversitas inducit separationem divinitatis, singularitas adimit distinctionem Trinitatis. Ideo Ambros., in lib. 2 de Fide, cap. 2, ait: Non est diversa nec singularis aequalitas, nec, juxta Sabellianos, Patrem Filiumque confundens; nec, juxta Arianos, Patrem Filiumque secernens. Pater enim et Filius distinctionem habent, separationem vero non habent. Item in eoum, nec est ibi substantiae diffequin quomodo unum Deum dicimus? diversitas enim plures facit. Constat ergo ex praedictis quia in Trinitate nulla est diversitas: si tamen ali
Abbreviated transcription (Latin):
dicẽt tria dix̃ tres ꝑsonas. uł substantias: qͥ¬
s singularitatem noluit. Ut ñ solum ibi uni¬
tas intelligatur. ex eo quod d̾r una eẽntia:
s trinitas: ex eo quod dicuntur tres ꝑsone.
Dominus dicit. Qui me uidet uidet & patr̃e¬
Cum hoc dicitur excluditur singularis atq
sermo significat: & indifferentem tam̃ na¬
turam ꝓfessio docet. Hisus ẽ enim infilio pa-¬
ter: ꝑ nature unitam similitudinẽ. Unum
sunt enim natus & genans: unum sunt ne¬
ꝙ unus. Non itaq soutarius filius ẽ. nec
singularis nec dispar. Item in eodem. Sic̃
in patre ce filo credere duos deos impiũ ẽ:
tta patrem & filium singuiarẽ dm̃ p̃dicare
sacrilegum est. Nichil inhis nouum. nicħ
diũsum. nichil alienum. nichil seꝑabilẽ ẽ
De hoc etiam auoꝰ. in libro questionum ue
ũs acno. le ait. llnus ẽ ds. sed ñ singularis.
Item ambrosius. in libro de t̾nitate ait. Qd
unius est substantie. separari non potest.
e si nonsit singulartatis s unitatis. os unꝰ

Expanded text:
ria, dixit tres personas vel substantias. Qused singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intelligatur ex eo quod dicitur una essentia, sed Trinitas, ex eo quod dicuntur tres personae. oan. 4: Qui me videt, videt et PatreCum hoc dicitur, excluditur singularitas, atsermo significat, et indifferentem tamen naturam professio docet. Visus est enim in Filio Pater per naturae unitam similitudinem. Unum sunt enim natus et generans; unum sunt, neque unus. Non itaque solitarius Filius est, nec singularis, nec dispar. Item in eodem: Sicut in Patre et Filio credere duos deos impium est, ita Patrem et Filium singularem Deum praedicare, sacrilegum est. Nihil in his novum, nihil diversum, nihil alienum, nihil separabile est. De hoc etiam Aug., in libro Q finem, ait: Unus est Deus, sed non singularis. Item Ambros., in lib. de Fide, ait: Quod unius est substantiae, separari non potest; et si non sit singularitatis, sed unitatis Deus, unus
Abbreviated transcription (Latin):
sidandum est. cum p̃dictum sit ꝑgrãm
oꝑantem & p̃uenientem. uoluntat̃e hominis
libari ac p̃parari ut bonum uelit. & ꝑgrãm cro¬
pantem &e subsequentem. a diuuari nestustra
uelit: utrum una e radem sit grã idest unuin
munus gratis datum. qd̾ operet᷑ e cooperetut
an diũs& alterum oꝑans. & atterum cooꝑans.
Quibiaa n irrationabiuit uidetur qđ̃ ura cs̃

Expanded text:
siderandum est, cum praedictum sit per gratiam operantem et praevenientem voluntatem hominis liberari ac praeparari ut bonum velit; et per gratiam cooperantem et subsequentem adjuvari, ne frustra velit; utrum una et eadem sit gratia, id est, unum munus gratis datum, quod operetur et cooperetur; an diversa, alterum operans, et alterum cooperans? Quibusdam non irrationabiliter vide
Abbreviated transcription (Latin):
&e dr oꝑans ce cooꝑans. Oꝑans enim dicitur
inquantum liberat ce p̃parat uoluntatẽ bo-¬
minis: ut bonum uelit. Cooꝑans inquantũ
eandem adiuuat ne frustra uelit. scilicet ut
opus faciat bonum. Ipsa enim grã ñ est ociosa.
an uirtus. an non. & siuirtus anactus uel ñ:
ut hoc aꝑte insinuari ualeat. p̾mittendũ ẽ
tria ẽẽ genera bonorum.

Expanded text:
erans, et cooperans. Operans enim dicitur, in quantum liberat, et praeparat voluntatem hominis ut bonum velit; cooperans, in quantum eamdem adjuvat ne frustrat velit, scilicet ut opus faciat bonum. Ipsa enim gratia non est otiosan virtus, an non; et si virtus, an actus vel non: ut hoc aperte insinuari valeat, praemittendum est tria esse genera bonorum.
Abbreviated transcription (Latin):
debet utrum de natura diuina conce-¬
dendum sit qd̾ de uigine sit nata: sicut dicit᷑
inuirgine incarnata & uidet᷑ utiq ñ debere
dici nata de uirgine cum ñ sit nata
de patre. Oue enimres ñ ẽ de patre genita non
uidetur de matre nata: ne res aliqua filiati¬
onis nomen habet in humanitate q̃ illud ñ
teneat indiuinitate. Uidetur tam̃ ꝓbari pos-¬
se qd̃ sit nata de uirgine: quia si hoc ẽ deum

Expanded text:
debet utrum de natura divina concedendum sit quod de Virgine sit nata, sicut dicitur in Virgine incarnata. Et videtur utique non debere dici nata de Virgine cum non sit nata de Patre. Quae enim res non est de Patre genita, non videtur de matre nata; ne res aliqua filiationis nomen habeat in humanitate, quae illud non teneat in divinitate. Videtur tamen posse probari quod sit nata de Virgine, quia si hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
sit hominẽ assumpsisse. uidet᷑ debere dici nata.
De hoc autẽ auoꝰ. inli. de fide ad petrum. sic ait.
diuinitas accepisset: sic ẽ d̃s et̃nus ueraciter
scłm tempꝰ & conceptus & natus ex uirginẽ.
Ista auctoritate uidetur insinuari qd̃ natura
diuina sit nata & concepta de uirgine. S: sidi¬
ligent̃ notentur uerba. potius de de ꝑsona a¬
gi intelligitur: que sine dubitatione ce de pa¬
tre ce de matre nata eẽ dici debet.
Degemina x¬

Expanded text:
 hominem assumpsisse, videtur debere dici nata. De hoc August., in lib. de Fide ad Petrum sic ait: Ndivinitas accepisset. Sic est Deus aeternus veraciter secundum tempus et conceptus et natus ex Virgine. Ista auctoritate videtur insinuari quod natura divina sit nata et concepta de Virgine. Sed si diligenter notentur verba, potius de persona agi intelligitur, quae sine dubitatione et de Patre et de matre nata esse dici debet. 2. De gemina
Abbreviated transcription (Latin):
hic responderi pot̃ sic. Illis locutionib quibꝰ
huius modi oꝑm fuint distinctiones. ut alia
ñ diuersitas subiacentis. idest rei his uocabu¬
lis significate expͥmuintur: s uarietas sensiuĩ
& affectuum increaturis monstratur. Cum
mĩtoꝵ intelligi datur. Ita & cũ dicitur mise¬
ricors. eentia diuina p̃dicat᷑. & insuꝑ qͦd ipse sit
miseroꝵ lib̃ator intelligi datur. Similit̃ cũ dĩ
bonus. eentia diuina p̃dicat᷑. ut cũ dr ds̃: &¬

Expanded text:
His responderi potest sic: illis locutionibus quibus hujusmodi operum fiunt distinctiones, ut alia non diversitas subjacentis, id est, rei, his vocabulis significate exprimitur, sed varietas sensuum et effectuum in creaturis monstratur. Cum meritorum intelligi datur. Ita et cum dicitur misericors, essentia divina praedicatur, et insuper quod ipse sit miserorum liberator intelligi datur. Similiter cum dicitur bonus, essentia divina praedicatur. Et cum dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
autem ꝑsona. ut ñ nulli sentiũt qd̃ ñ¬
opportet appellari tres substan ut genꝰ de spẽt¬
tias. ut appellant᷑ tres ꝑsone. Sic̃ cum sit
animal genus. et equus species appellant᷑
tres equi. idemq tria animaua. Non enĩ
species ibi pluralit̃ dicitur. ce genꝰ singularit.
ut si diceretur tres equi sunt unum animal:
s sicut tres equi speciali nomine. ita tria am¬
malia nomine gn̾ali dicuntur. Cumgͦ tres
ꝑsonas unam fateam᷑ ẽẽ eẽntiam: ñ tres eẽn¬
tias. cumtres equi tria animalia dicantur
ñ unum: patet nomine eẽntie ñ significari ge¬
nus. nec nomine ꝑsone speciem. Hic ꝓbat
quod ñ dicitur ut species de indiudius.

Expanded text:
autem persona ut nonnulli sentiunt, oportet appellari tres substantias, ut appellantur tres personae. Sicut cum sit animal genus, et equus species, appellantur tres equi, iidemque tria animalia. Non enim ibi species pluraliter dicitur, et genus singulariter; ut si diceretur: Tres equi sunt unum animal; sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia nomine generali dicuntur. Cum ergo tres personas unam fateamur esse essentiam, non tres esse essentias, cum tres equi tria animalia dicantur, non unum; patet nomine essentiae non significari genus, nec nomine personae speciem. 9. Hic probat quod non dicitur ut species de individuis.
Abbreviated transcription (Latin):
ec ẽ. aliqua trium ꝑsonaꝵ pars d̃i ut
Idiuine eẽntie. quia singula harum
uerus &e plenus d̾̃s ẽ. et tota et plena diuma
eẽntia est. &e id̃o nulla istarum intrinitate
contra maximinum hereticum sic ait. Pu
cẽ. ñ posse. Times enim ne pat̃ sit pars uni
d̃iqui constet ex tribus. Quod tenebat here

Expanded text:
ec est aliqua trium personarum pars Dei vel divinae essentiae, quia singula harum verus et plenus Deus est, et tota et plena divina essentia est; et ideo nulla istarum in Trinitate contra Maximinum haereticum sic ait, capcto unum Deum esse non posse, times enim ne Pater sit pars unius Dei, qui constet ex tribus; noli hoc timere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ inde pat̾ est sapientia. & filiꝰ sapientia et ut̃¬
q una sapientia. et tam̃ solus pat̾ ẽ ingenita
sapientia. et filius solus genita sapientia. nec
neq ds genitus ẽ d̃s ingenitus. ñ ido tamen
alius ds̃. ẽ pat̃. alius filius. s unus d̃s̃ uterq
Non autem unus: auꝰ ẽ enim genitꝰ aliꝰ ingenitꝰ¬

Expanded text:
Sapientia, et Filius Sapientia, et uterque una est Sapientia; et tamen solus Pater est ingenita Sapientia, et Filius solus genita Sapientia; nec neque Deus genitus est Deus ingenitus; non ideo tamen alius Deus est Pater, alius Deus Filius, sed unus Deus uterque, non autem unus. Alius est enim genitus, alius ingenit
Abbreviated transcription (Latin):
soliditate & beata immortalitate uesti¬
ti non sunt. ut nulla infirmitate uł etate m
det̾ius mutarentur: Hanc enim urtutem
naturalit̃ ulud lignum habuisse dr. S forte
ũ hoc conferebatnisi sepe de illo sumeretur.
Potuit gͦ fieri ut de illo sumeret semel et
ñ sepius. qui ꝑ aliquam moram fuisse in para
diso intelligitur: cum scriptura dicat eũ ibi
soporatum fuisse. quando costa de latere eiꝰ
assumpta est. & iude formata mulier: ce aui-¬
malia ante eum ducta. quib nomina ĩposu

Expanded text:
soliditate, et beata immortalitate vestiti non sunt, ut nulla infirmitate vel aetate in deterius mutarentur? Hanc enim virtutem naturaliter illud lignum habuisse dicitur. Sed forte c non conferebat, nisi saepe de illo sumeretur. Potuit ergo fieri ut de illo sumeret semel, et non saepius, qui per aliquam moram in paradiso fuisse intelligitur, cum Scriptura dicat eum ibi soporatum fuisse, quando costa de latere ejus assumpta est, et inde formata mulier, et animalia ante cum ducta, quibus nomina imposu
Abbreviated transcription (Latin):
salutarib ẽ: ce de hominib saluandis. Ut
autem sine p̃destinatione ẽẽ p̃ disfãt ap̃sc̃ĩa.
scientia. Predestinatiõe quippe d̃s ea p̃sci¬
uit. que fuerat ipse facturus: s p̃sciuit ds̃
la. Predestinaute eos quos elegte: reliquosũ
repbauit: idest ad mortem etñam p̃sciuuit per¬
caturos.

Expanded text:
salutaribus est, et de hominibus salvandis; ut autem sine praedestsciencia. Predestinacione quippe deus ea prescivit, que fuerat ipse facturus, id est omnia bonla. Predestinavit eos, quos elegit, reliquos vero reprobavit, id est ad mortem eternam prescivit peccaturos.
Abbreviated transcription (Latin):
nabiliũ et rationabiliũ: idest ut eodem pe
nitus modo ꝓuideat irrationabilib ce rau¬
onabilib Rationabilib enim: et p̃cepta de¬
dit. & angelos ad custodiam delegauit. Ore¬
uis summa p̃dictoꝵ cũ additione quorumdã.
imul itaq et immutabilit̃ ds scit oĩa

Expanded text:
nabilium et rationabilium, id est, ut eodem modo nabilium et rationabilium, id est, ut eodem modo penitus provideat irrationabilibus. Rationabilibus enim et praecepta dedit, et angelos ad custodiam delegavit. 5. Brevis summa praedictorum, cum additione quorumdam. Sicut itaque et immutabiliter scit
Abbreviated transcription (Latin):
su illud ilictum ẽẽ nou̾imus: ut d̾milla
alt̾natim uł particulatim scire neget: neq ꝑ
diũsa temporum mom̃ta illa sic cognouit. sic̃
ꝑ uaria mom̃ta uiorum quedam deficiunt. q̃¬
dam incipiunt: neq illis auisq irrationabi¬
ub ita ꝓuidet. quẽadmodũ rationabilbus.
Numquid eñutait apł̃s cura ẽ do de uobus.
curade om̃ibꝰ. ꝓ uidentiã gͦ & curã uniũsalit̃
de cunctis que condidit habet ut habeat
unumqd̃q quod si bi debetur e conuenit᷑ s
specialem ꝓuidentiam attr curam habet
de rationabilib. de quib p̃cepta tradidit:
eisq recte iuuendi legẽ p̾scripsit. ac p̃mia
ꝓmissit. Hanc ꝓuidentiam et curã de irra
solem suum oriri facit. & pluuiam dat Scit.
itaq d̾s qnta scit multitudo pulicũ. culicũ
et muscarum. ac piscium: & quot nascant᷑.
quot ue moriantur. S ñ scit ꝑ mom̃ta sin¬
gula: immo simul et semꝑ omnia. Neq ita
scit. ut eandem habear ꝓuidentiam irratio¬

Expanded text:
su illud dictum esse noverimus, ut Deum illa alternatim vel particulatim scire neget, nec per diversa temporum momenta sic illa cognovit, sicut per varia momenta illorum quaedam deficiunt, quaedam incipiunt. Neque illis aliisque irrationabilibus ita providet, quemadmodum rationabilibus; numquid enim, ut ait Aposcura de omnibus. Providentiam ergo et curam universaliter de cunctis quae condidit habet, ut habeat unumquodque quod sibi debetur et convenit. Sed specialem providentiam atque curam habet de rationabilibus quibus praecepta tradidit, eisque recte vivendi legem praescripsit, ac praemia promisit. Hanc providentiam et curam de irratsolem suum facit oriri, et pluviam dat. Scit itaque Deus quanta sit multitudo pulicum, culicum et muscarum et piscium, et quot nascantur quotve moriantur; sed non scit hoc per momenta singula; imo simul et semel omnia. Neque ita scit, ut eamdem habeat providentiam irratio
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ. dum sibi ipsis crudeles existunt non
placentes dõ. Non igitur dicenda ẽ. illa
satisfactio peccati. quã quis agit ꝓ uno
peccato: dum ꝑdurat in altero. Qitia nicħ
ꝓdest ieiunare & orare &e alia bona agere
nͥ mens reuocet᷑ apeccato: & si aliquando
conũsus tacitum peccatũ sac̃doti fuerit
confessus. de utroq imponenda ẽ. ei sa¬
tisfactio: quia de pͥmo condigne ñ satis¬
fecit. Scdm quosda fuit satisfactio.

Expanded text:
opus, dum sibi ipsis crudeles existunt, non opus, dum sibi ipsis crudeles existunt, non placentes Deo. Non ergo dicenda est illa peccati satisfactio, quam quis agit pro uno peccato, dum perdurat in altero. Quia nihil prodest jejunare et orare, et alia bona agere, nisi mens revocetur a peccato; et si aliquando conversus tacitum peccatum sacerdoti fuerit confessus, de utroque imponenda est ei satisfactio, quia de primo condigne non satisecundum quosdam fuit satisfactio.
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinas largissimas fructuum
suorum. uł pecume. impunitatẽ se eme¬
re estimant. inpeccatis ꝑmanentes: q̃
ita diligunt. ut in eis optent uersari.
scđm scł̃m: odit eam scđdm d̃m. Sigͦ uult
ei dare elemosinam ꝑ quam sit munda:
odiat eam scdm scłm. & diligat eã scd̃m
dm̃. Hac elemosina quam sibi homo pri-¬
mitus debet. mundantur interiora. ad
s polluta sunt eorũ mens & conscientia:
ut ait apłs. Immundi u̾ sunt omnes
quos ñ mundat fides qua creditur in
xp̃m: de qua scͥptum ẽ. Mundans fide
corda eorum. S ne istas elemosinas q̃
fiunt de fructib terre. respuere xp̃c
uideretur. Hec inquit oportuit facere
scilicet iudicium &e caritatẽ dĩ: &e illa ñ
obmittere. idẽ. elemosinas fructuum t̾te¬
norum. Exhis datur intelligi quod
inpeccato mortali ꝑmanentes. & si ele¬
mosinas largas faciant. ñ tam̃ ꝑeas
satisfaciunt: et in ordinate agunt. dum
ase ñ incipiunt. nec ꝓpͥe dr elemosina tale

Expanded text:
eemosynas largissimas fructuum suorum vel pecuniae impunitatem se emere aestimant, in peccatis permanentes, quae ita diligunt, ut in eis optent versari. secundum seculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vult ei dare eleemosynam, per quam fit munda, odiat eam secundum seculum, et diligat eam secundum Deum. Hac eleemosyna, quam sibi homo primitus debet, mundantur interiora. Ad sed polluta sunt eorum mens et conscientia, ut ait Apostolus. Immundi vero sunt omnes, quos non mundat fides, qua creditur in Christum, de quo scriptum est: Mundans fide corda eorum. Sed ne istas eleemosynas quae fiunt de fructibus terrae, respuere Christus videretur: Haec, inquit, oportuit facere, scilicet judicium et charitatem Dei, et illa non omittere, id est, eleemosynas fructuum terrenorum. Ex his datur intelligi quod in peccato mortali permanentes, etsi eleemosynas largas faciant, non tamen per eas satisfaciunt, quia inordinate agunt, dum a se non incipiunt. Nec proprie dicitur eleemosyna tale
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ipsos. & in ipsis. nec ait ipsis gła. s ipsi:
insinuauit hanc trinitatem unũ dñm eẽ:
sed quia singule pene sillabe noui testam̃ti
hanc mneffabilis unitatis atq trinitatis ue¬
ritatem concorditer insinuant. inductioni
testimoniorum suꝑhac re. suꝑ sedeamus: et
rationibus. congriusq similitudinib. ita eẽ
ꝓut infirmitas nr̃a ualet. ostendamus.

Expanded text:
per ipsos, et in ipsis, nec ait ipsis gloria, sed ipsi, per ipsos, et in ipsis, nec ait ipsis gloria, sed ipsi, insinuavit hanc Trinitatem unum Deum esse. Sed quia singulae pene syllabae novi Testamenti hanc ineffabilis unitatis atque Trinitatis veritatem concorditer insinuant, inductioni testimoniorum super hac re supersedeamus, et rationibus congruisque similitudinibus ita esse, prout infirmitas nostra valet, ostendamus.
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia ueteris testamenti de fide
scẽ trinitatis & unitatis. ad noui testam̃ti
auctoritates accedamus: ut inmedio duum
altarisumatur calculus. quo tangantur ora
fidelium. Dominꝰ itaq xp̃c unitatẽ diuine
eẽntiȩ ac ꝑsonarum trinitatem aꝑte insinu¬
at dicens apłis. Ite. baptizate omnes gen
ne utiq ait. ut ait ambrosius iprimo libro
de trinitate. non innominib ut uniras eẽntie
ostendatur. ꝑ nominatria. que supposuit:
tres ẽẽ ꝑsonas declarauit. Ipse etiamait. Ego
ambrosuis in eod libro nefiat discretio potesta¬
tis & nature: sed addidit sumus. ut patr̃e filiũ¬
q cognoscas: scilicet ut ꝑfectus pater filium
ꝑfectum genuisse credatur. & quod pater ꝙ
Ipse etiam ininicio euangłii sui ait. In prin¬
cipio erat uerbum. &e uerbum erat apudd̃m:
&e deus erat uerbum. Ubi aꝑte ostendit fili
iħm amortius & c̃. Item alibi trinitatem.
atq unitatem euidentissime commendat
omnia: ipsigła. Ex ipso ait. ut augustinus

Expanded text:
testimonia veteris Testamenti, de fide sanctae Trinitatis et unitatis, ad novi Testamenti auctoritates accedamus; ut in medio duoraltari sumatur calculus quo tangantur ora fidelium. Dominus itaque Christus unitatem divinae essentiae ac personarum trinitatem aperte insinuat, dicens apostolis: Ite, bane utique ait, ut ait beatus Ambrosius in primo libro De Trinitate, non in nominibus, ut unitas essentiae ostendatur. Per nomina tria, quae supposuit tres esse personas declaravit. Ipse etiam in EvangAmbrosius in eodem libro, ne fiat discretio potestatis vel naturae. Etiam et addixit, sumus, ut Patrem Filiumque cognoscas, scilicet ut perfectus Pater Filium perfectum genuisse credatur; et quod Pater et Ipse etiam in initio Evangelii sui ait: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; ubi aperte ostendiin vobis , etc. Item alibi aeternitatem atque unitatem evidentissime commendat, omnia, ipsi gloria. Ex ipso ait, ut Aug.
Abbreviated transcription (Latin):
ditio. Tercium est. Non mechaberis: idẽ. ne cuili¬
bet miscearis. excepto federe matrimonii. Ap̃te
enim totum intelligaur: nomine gͥ mechie omĩs

Expanded text:
ditio. Tertium est: Non moechaberis; id est, ne cuilibet miscearis, excepto foedere matrimonii, a parte enim totum intelligitur. Nomine ergo moechiae omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ma hoĩs in ydolo ñ ẽ. facta ꝑ ũbum: Sicut pec
alibi legatur. om̃is forma. omnis compago. oĩs
concordia partium facta ẽ. ꝑũbum. hoc autẽ
adui̾sis uarie soluitur. Ouidam enim dicunt
omnẽ formam &e quicquid ẽ. adeo ẽẽ. inqnͣtũ est.
ce formã ydoli in quantũ ẽ. uł in quantũ forma
dũ. In hoc enim ñ ẽ. creatura. s pũsio creature.

Expanded text:
t peccalibi legatur: Omnis forma, omnis compago, omnis concordia partium facta est per Verbum. Hoc autem a diversis varie solvitur. Quidam enim dicunt omnem formam, et quidquid est, a Deo esse in quantum est, et formam idoli in quantum est vel in quantum forma dum. In hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ad sp̃m sc̃m̃: in quo ẽ utriusq communitas. De¬
uii. erãt mandata ad dilectionẽ ꝓximiꝑtinen¬
tia. quoꝵ primum ad patrem carnalẽ refertur.
sic sunt honorandi. ut eis debita reuerentia ex¬
hibeatur: et necessaria ministrent᷑. Scd̃m ẽ Non
Uñ huic mandato scd̃m litt̃am fit suꝑadditio
pͥmebat᷑. Cũgłii litt̾a expͥmit ĩtelligñtiã spũałe .i.¬

Expanded text:
ad Spiritum sanctum, in quo est utriusque communitas. Dead Spiritum sanctum, in quo est utriusque communitas. Deseptem mandata, ad dilectionem proximi pertinentia, quorum primum ad patrem carnalem refertur, sic sunt honorandi, ut eis debita reverentia exhibeatur, et necessaria ministrentur. Secundum est: Non Unde huic mandato secundum litteram fit superadditio primebat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. & omne quod naturalit̃ ẽ. eẽ ad̃õ s forma y¬
doli. ñ est naturalit̾: quia nature iusticie ñ
seruit. Id enim naturalit̾ ẽẽ dicit᷑. qd̾ simplici
nature iusticie que ds ẽ. militat. ñ resultat:
&e naturam creatam ñ iutiat. Sciłm p̃ceptum.¬
Don assumes nom̃ dĩ tui inuanũ. qd̃ ẽ dicere
scđ̾m litterã: ñ uirabis ꝓnichilo nom̃ dĩ. aAlle¬
gorice uͦ p̃cipit᷑ ut ñ putes cr̃eaturam eẽ xp̃m dĩ
filiunt. Quia oranis creatura uanitati subiecta
seruantia. aliegorice uͦ: ut requiẽ. & hic auitiis.
c infuturo indĩ contemplatione expectes. Exspi
hoc donum. ut insp̃uscõ fiat remissio pecc̃orũ:
conexio uł communitas. Id̃oꝙ iustificationr̃a¬
& requies ei attribuitur sepius. Hec st̃ tria
manbata prime tabule aod̃m ꝑtinentia et¬
primum quidem qđ ẽ. de uno do colendo ꝑti¬
net ad patrẽ in quo ẽ unitas uł auctoritas.
Scd̃m ad filium: inquoest equalitas. Tertium

Expanded text:
omne quod naturaliter est, esse a Deo; sed forma idoli non est naturaliter, quia naturae justitiae non servit. Id enim naturaliter esse dicitur, quod simplici naturae justitiae quae Deus est, militat, non resultat, et naturam creatam non vitiat. Secundum praeceptumui in vanum, quod est dicere, secundum litteram, non jurabis pro nihilo nomen Dei. Allegorice vero praecipitur, ut non putes creaturam esse Christum Dei Filium, quia omnis creatura vanitati subjecta; servantia. Allegorice vero, ut requiem et hic a vitiis, et in futuro in Dei contemplatione expectes ex Spirhoc donum, ut in Spiritu sancto fiat remissio peccatorum. connexio. et requies ei attribuitur saepius. Haec sunt tria mandata primae tabulae, ad primum quidem, quod est de uno Deo colendo pertinet ad Patrem, in quo est unitas vel auctoritas; secundum ad Filium, in quo est aeq
Abbreviated transcription (Latin):
ed ula que humane fragilitati qmͣ¬
uis parua tam̃ crebra suprepunt.
que si collecta contra nos fuerint ita nos
grauabunt & oppriment. sic̃ unum aliqd̃
grande peccatum. O uid enim int̃. est ad
naufragium. an uno grandi fluctu nauis
oꝑiatur & obruatur: an paulatim subre¬
pens aqua insentinam ꝑ negligentiũ
culpam. impleat nauem & submergature
Ideo ieiunium & elemosine & orationes in¬
uigilent: inquib cum dicimus dimite
nobis debita nrã & c̃. manifestamus nos
habere que nobis dimittant᷑: & in his uer¬
bis humiliantes animas nrãs. cotidianã
agere penitentiã ñ cessamus
De satisfac

Expanded text:
e, quae humanae fragilitati quamuis parua tamen crebra subrepunt. quae si collecta contra nos fuerint, ita nos grauabunt. grande peccatum. Quid enim inter est ad naufragium an uno grandi fluctu navis operiatur et obruatur, an paulatim subrepens aqua in sentinam per negligentium culpam impleat navem, et submergatur? Ideo jejunium, et eleemosyna, et orationes invigilent, in quibus cum dicimus: Dimitte nobis debita nostra, etc., manifestamus nos habere quod nobis dimittatur; et his verbis humiliantes animas nostras, quotidianam agere poenitentiam non cessamus. 4. De satisfac
Abbreviated transcription (Latin):
rant̃ uł simplicit̾ non hoc seruauit. quod nos
dominꝰ facẽ exemplo &e magistĩo docuit. pot̃ sim.¬
plicitati eius indulgentia. dñi uenia concedi. No¬
bis uͦ non pot̃ ignosci. qui ñc adomino instruc¬
ti sumꝰ: ut calicem domini cum uino mixtum.
scdm qd̃ dñs obtulit. offeramus. Ex hoc uidet᷑
qd̃ siquis simplicit̾ uł ignorant̃. uinum offerat
sine aqua: sacram̃tũ confitiat: aquauͭ nulatenꝰ
sine uino pot̃ offerri insacrifitium: nec panis nisi
de frum̃to. nec granum frum̃ti nisi redactum pañe:
parat. Quod gͦ supradictum ẽ ñ posse uinum so¬
lum offerri: det̃minari opportet. Recipit enim
tur hoc gn̾alit̾ uerum. Collgit᷑ etiã ex p̃dictis:
qͦd xp̃c uinum aqua mixtum dedit discipulis.
urpus uͦ tale dedit quale tt̃ Cap̃.
habuit: idest mortale ce passibie. Nunc
uͦ sumitur anobis immortale ce impassibile: nec
tam̃ maiorem habet efficientiam. Cucharistia

Expanded text:
ranter vel simpliciter non hoc servaverit, quod nos ranter vel simpliciter non hoc servaverit, quod nos Dominus facere et exemplo et magisterio docuit, potest simplicitati ejus indulgentia Domini venia concedi. Nobis vero non potest ignosci, qui nunc a Domino instructi sumus ut calicem Domini cum vino mixtum, secundum quod Dominus obtulit, offeramus. Et hoc videtur, quod si quis simpliciter vel ignoranter vinum offerat sine aqua, sacramentum conficiat. Aqua vero nullatenus sine vino potest offerri in sacrificio, nec panis nisi de frumento; nec granum frumenti, nisi redactum fuerit parat. Quod ergo supra dictum est, non posse vinum solum offerri, determinari oportet: recipit enim tur hoc generaliter verum. Colligitur etiam ex praedictis, quod Christus vinum aqua mixtum dedit discipulis. Corpus vero tale dedit, quale tunc habuit, id est, mortale et passibile. Nunc vero sumitur a nobis immortale et impassibile; nec tamen majorem habet efficientiam. Eucharistia
Abbreviated transcription (Latin):
in aqua popłm ppłm intelligi in uino ostendi
sanguinem xp̃i. Cumgͥ in calice uino aquami¬
scetur: xp̃o ppłs adunatur: ce crelentium plebis
ei inquem credit copulatur. Que copulatio aqͦ
&e uini. sic miscetur incalice xp̃i: ut mixtio illa
ñ possit separau. Nam si uinum tantum qͥs¬
offerat: sanguis xp̃i incipit eẽ sine nob̃. Si uͦ¬
queritur an urritum sit qd̃ gerit᷑. si aqua p̃ter¬
mutatur: audi quid sequitur in eodem canone.
Non pot̾ inquit calix domini eẽ aqua sola aut
uinum solum: nisi utrumq misceat᷑. Itẽ cypͥ¬
anus. Galix dñi ñ ẽ aqͣsola. aut uinũ solũ nͥ
na sola nisi utrumq fuerit adunatum: ce
panis unius compage souatum̃ si quistam̃
ñ intendens introducere heresim. obliuione
uł ignorantia aquam p̃ĩmniserit. ñ uidet᷑ esse
irritum sacram̃tum s ille grauit̃ ẽ. corripiendꝰ.
Nam ce grecorum eccłia ñ apponẽ aqũa dicitur.
qd̃ etiam ex dictis cypriam uidet᷑ posse colligi.

Expanded text:
ostendi sanguinem Christi. Cum ergo in calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur, et credentium plebs ei in quem credit copulatur, quae copulatio aquae et vini sic miscetur in calice Christi, ut mixtio illa non possit separari. Nam si vinum quis tantum offerat, sanguis Christi incipit esse sine nobis. quaeritur an irritum sit quod geritur, si aqua praetermittatur, audi quod sequitur in eodem canone: Non potest, inquit, calix Domini esse aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque misceatur. Item Cyp Calix Domini non est aqua sola, aut vinum solum, nisi nec aqua sola, nisi utrumque fuerit adunatum, et panis unius compage solidatum. Si quis tamen non intendens introducere haeresim, oblivione vel ignorantia aquam praetermiserit, non videtur esse irritum sacramentum; sed ille graviter est corripiendus. Nam et Graecorum Ecclesia non apponere aquam dicitur. Quod etiam ex dictis Cypriani videtur posse colligi;
Abbreviated transcription (Latin):
am de ꝓprietatib ꝑsonarum iudeamus.
Que etiam notiones siue relationes inscͥp¬
tura plerumq dm̃r. In illa trinitate sc̃a. que
ideo anobis repetitur. ut nr̃o cordi tenaciꝰ
infigat᷑ ut ait augustinus inlibro defide
adpetrum Aiiud ẽ. genuisse quam natum eẽ:
auudq ꝓcedere quam genuisse uł natumẽt̃.
Unde manifestum ẽ. qd̾ alius ẽ. pat̃. aliꝰ ẽ filiꝰ.

Expanded text:
am de proprietatibus personarum videamus, quae etiam notiones sive relationes in Scriptura plerumque dicuntur, in illa sancta Trinitate; quae ideo a nobis repetitur, ut cordi nostro tenacius infigatur. Ait Augustinus in libro de Fide tur aliud est genuisse quam natum esse, aliudque procedere quam genuisse vel natum esse, manifestum est, quoniam alius est Pater, alius est Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
ausꝰ. Nemo aufert animam xp̃i ab eo. quia
potestatẽ habet ponendi a sumendi. Ecce
habes aucloremopis. Ponet animam. Ecceha¬
bes opus auctoris. Et ut generalit̃ concludã
auctoris est quia enim sua uoluntate. ñ alo
cogente ꝑpetitur ĩpse auctor ẽ. oꝑis. Cũ autẽ¬
passio xͥ opꝰ d̃ĩ sit. & ido bonum. eãq oꝑati sĩt
uidas & iuder queritur anconcedendum sit
ens oꝑatos eẽ ibi bonum: hic distinguendũ ẽ.
Pot̃ enim dici qd̃ oꝑati sint bonũ. quia exactibꝰ

Expanded text:
a. Nemo aufert animam ejus ab eo, quia potestatem habet ponendi, et potestatem sumendi. Ecce habes auctorem operis, ponet animam suam; ecce habes opus auctoritatis, et ut generaliter concludamauctoris est, quia enim potestate sua non alio cogente perpetitur. Ipse auctor est operis. Non epassio Christi opus Dei sit, et ideo bonum, eamque operati sint Judas et Judaei, quaeritur an concedendum sit eos operatos ibi esse bonum. Hic distinguendum est. Potest enim dici quod operati sunt bonum, quia ex actibus
Abbreviated transcription (Latin):
pyreo fuetunt angłi quam statim fac¬
ti sẽ huomꝰ ut legit᷑ in ysaia dicit lucifer as¬
cendam incelum ee exaltabo solum meum
& eto similis altissimo: ẜ ibicelumuosat dei
celsitudinem: cui parificari uolebat. & ẽ tale
les factifuerint angłi. & quod .iiͦiͦ. eis attribu¬
ta sunt impso initio sue oditionis. Cap̃.xiii.

Expanded text:
pyreo fuerunt angeli quam statim facti sunt, quomodo, ut legitur in Isaia 14, dicit Lucifer: Ascendam in coelum, et exaltabo solium meum, et ero similis Altissimo. Sed ibi coelum vocat Dei celsitudinem, cui parificari volebat; et est tale: LES FACTI FUERINT ANGELI, ET QUOD QUATUOR EIS ATTRIBUTA SUNT IN IPSO INITIO SUAE CONDITIONIS. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
gressum humane ꝑditionis. Primoes dixerat.
quacumq die comederis ex eo: morte moriemini
Deinde mulier dixit. Ne forte moriamur. No¬
uissime serpens dixit. Nequaquam moriemi¬
ni. Os affirmauit: mulier quasi ãbigendo il¬
lud dixit: diabolus negauit. Que igitur du-

Expanded text:
gressum humanae perditionis. Primo Deus dixerat: Quacunque die comederitis ex eo, morte moriemini. Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur. Novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit; mulier quasi dubitando illud dixit; d
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃: necesse est semꝑ fuio ꝓprium eẽ. quod
semꝑ est filius. Quomodo ergo cadet inin¬
telligentiam nr̃am ut ñ fuerit semꝑ᷑. cui ꝓpͥ¬
um est. semꝑ ẽ quod natum est: Natum
igitur unigenitum d̃m confitemur: sed
natum ante tempora. nec ante eẽ quã na¬
tum. nec ante natum qͣm eẽ. quia nasci qd̃
erat. iam ñ nasci est ẜ se ipsum demutare
nascendo. hoc autem humanũ sensũ et
intelligentiam mundi excedit: ñ hoc ca¬
pit ratio humane intelligentie. s pruden¬
tie fidelis ꝓfessio est

Expanded text:
Pater, necesse est Filio semper proprium esse quod semper est Filius. Quomodo ergo cadet in intelligentiam nostram ut non fuerit semper, cui proprium est semper esse quod natum est? Natum ergo unigenitum Deum confitemur, sed natum ante tempora, nec ante esse quam natum, nec ante natum quam esse, quia nasci quod erat jam, non nasci est, sed seipsum demutare nascendo. Hoc autem humanum sensum et intelligentiam excedit mundi, non hoc capit ratio humanae intelligentiae, sed prudentiae fidelis professio est