comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
antiqͥorib exemplarib. nec p̃cedentis
lingue auctoritate. unde latini libri
intͣp̃tati st̃ ꝓbare. aliqͣnͣ potuert̃. no¬
tissima oĩb u̾itate. suꝑati cõfusiq dis¬
cedunt. Ita ne. ñ intelligit sca pru¬
dentia tua. qͣnta malicie illoꝵ pates¬
cat occasio:. si nͣ ab aliis apłicas lite¬
ras ẽẽ. falsatas. s ipsos apłos falsa sc̾ͥp¬
in petro paulũ qd ipse paulus fecerat
arguisse. Ñ nunc quȩro quid fece¬
rit qͥd scripserit. quęro hoc qd̃ ad
questionẽ quã suscept maxime ꝑ¬
tinet. ut ueritas diuinarũ scrip¬
turarũ ad nr̃am fidẽ edificandam
memorie com̃data. nͣ ab quib libet
s ab ipsis apłis. ac ꝑ hoc in canoni¬
cũ culm̃ auctoritatis recepta. ex oĩ
parte uerax atq indubitata ꝑsis¬
tat. Nlã si hoc fecit petrus qd̃ face̾
debuit. m̃titus eͣ paulus: qd̵ eũ iii¬
derit ñ recte ingredientẽ ad ue¬
ritatẽ eugłii. Quisquis enĩ hoc fac

Expanded text:
antiquioribus exemplaribus nec praecedentis antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta prudentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripin Petro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse\'. non nunc quaero, quid fecerit; quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem, quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum scripturarum ad nostram fidem aedificandam memoriae commendata non a quibuslibet, sed ab ipsis apostolis ac per hoc in canonicum auctoritatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam a dño dõ tã excellent᷑ elecꝰtũ.
in concupiscenda atq abducenda uxo¬
re aliena cõmisisse adulteriũ. ⁊ in ma¬
rito eiꝰ necando taͣ horrendũ homici¬
diũ. Immo uͦ scãm scripturã in sũmo
⁊ cȩlesti culmine auctoritatis colloca¬
tã. de ueritate eiꝰ certus ac securus. le¬
gaͣ. te. in ea hoĩes uł apꝓbatos uł emẽ¬
datos uł damnatos ueracit᷑ discã: po¬
tiꝰ quã facta humana dũ in qͥb dam
laudabilis excellentiȩ ꝑsonis aliqͣndo
crede timeo rep̃hendenda. ipsa diui¬
na eloquia mͥ sint ubiq suspecꝰta.
Manichei plurima diuinaꝵ scriptura¬
rũ. qͥb eoꝵ nefariꝰ error. clarissima
sententiarũ ꝑspicuitate cõuincitur.
ꝙ in aliũ sensũ detorquere ñ pos¬
sunt. falsa ẽẽ contendt᷑: ita tam̃ ut
eandẽ falsitatẽ ñ scribentib apłis
tribuant. s nescio quib codicũ cor¬
ruptorib. qd tam̃ qr nec plurib siue

Expanded text:
prophetam a domino deo tam excellenter electum et prophetam a domino deo tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero sanctam scripturam in summo et caelesti auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Manichei plurima diuinarum scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt, ita tamen, ut eandem falssed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue
Abbreviated transcription (Latin):
do. quantomagis ȩquũ ẽ me credẽ apł̃m
paulũ ñ aliud sensisse ꝙͣ seripserit uͥ
ait de petro ⁊ barnaba. cũ uiderẽ qr ñ
recte ingrediebant᷑ ad u̾itatẽ eugłii di¬
ei petro corã oib. Si tu cũ sis iudȩus
gentilit᷑ ⁊ ñ iudaice uiuis. qͦmͦ gentes
cogis iudaizare: De quo enĩ certus sim
qd me seribendo ł loquendo ñ fallat.
si fallebat apłs filios suos qͦs it̾um par¬
maret᷑. qͥb cũ p̃misisset dicens. q̃ aũ scͥ¬
bo uob̃. ecce corã dõ qr ñ m̃tior. ñ tñ ue¬
racit᷑ scribebat. s nescio qua dispensa¬
toria sunulatione fallebat. uidisse. se
petrũ ⁊ barnabam ñ recꝰte ingredientes
ad u̾itatẽ. eugłii. ac petro in faciẽ resti¬
tisse. ñ ob aliud nͥ qd̃ gentes cogeret iu¬
dairare: An eiũ satiuis ẽ credere apłm
paulũ aliqͥd ñ uere scripsisse: qͣm apłm
petrũ ũ recꝰte aliquid egisse:⁊loc si

Expanded text:
do; quanto magis aequum est me credere; apostolum do; quanto magis aequum est me credere; apostolum Paulum non aliud sensisse quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: Cum viderem quia non recte ingrediuntur ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibus: si tu: cum sis Iudaeus, gentiliter et-non Iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? de quo enim certus sim, quod me scribendo uel loquendo non fallat, si fallebat apostolus filios suos, quos iterum parmaretur, quibus cum praemisisset dicens: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, non tamen ueraciter scribebat, sed nescio qua dispensatoria simulatione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non recte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizare? \'At enim satius est credere apostolum Paulum aliquid non uere scripsisse, quam apostolum Petrum non recte aliquid egisse.\' hoc si
Abbreviated transcription (Latin):
si nob̾ ñ illudit᷑. E go enĩ fateor car¬
tati tuȩ. solis eis scripturarũ libris.
qͣ iã canonice appellant᷑. didici hc̃
honorẽ timorẽq deferre. ut nullũ
earũ auctorẽ scribendo errasse ali¬
quid firmissime credã: acsi aliqͥd in¬
eis offendo litteris qđ uideat᷑ contͣ¬
riũ ueritati. nͥ aliud ꝙͣ. mendosum
ẽẽ codicẽ. uł intp̃tem ñ assecutum
qͣntalibet scĩtate doctrinaq pͣpolle¬
ant. ñ idõ uerũ putẽ qr ipsi ita sen¬
nonicos. uł ꝓbabili ratione qd̾ a uero
ñ aborreat ꝑsuaułe̾ potuert᷑. llec te
mi frͣ sentire aliud existimo. arsus ig
ñ te arbitror sic legi tuos libros uel
tare nefariũ ẽ. Absit hoc a pia hu¬
militate ⁊ ueraci de temetipso co¬
gitatione : qua nͥ eẽs p̃ditus ñ utiq
dices. Utinã mererem cõplęxus tu¬
os: ⁊ collatione mutua ł doceremꝰ¬
consid̾atione uitȩ ac morũ tuoꝵ
ñ simulate ñ fallacit᷑ dixisse. ere¬

Expanded text:
si nobis non inluditur. ego enim — fateor carsi nobis non inluditur. ego enim — fateor caritati tuae — solis eis scripturarum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliqeis offendo litteris quod videatur contrarium veritati nihil aliud quam mendosum esse codicem vel interpretem non assecutum quantalibet sanctitate et doctrina polleant non ideo verum putem quia ipsi sennonicos uel probabili ratione, quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros uelltare nefarium est. absit hoc a pia humilitate et ueraci de temet ipso cogitatione, qua nisi esses praeditus, non utique diceres: utinam mereremur complexus tuos et conlatione mutua consideratione vitae ac morum tuorum, non simulate nec fallaciter dixisse cre
Abbreviated transcription (Latin):
uendã. quãuis in ea nũꝙͣ fuerim. tnͣ
beniuolentissime admonere dignatꝰ
es. In cuiꝰ sententiȩ ñ cõsensionẽ sed
simulationẽ timore petuꝰ inciderat
ut de illo paulus uerissime scrib̾et.
qd̃ cũ uidisset ñ recte ingredien¬
tẽ ad iu̾tatẽ eugłii eiq uerissime
dice̾t qd̃ gentes uidaizare cogebat
Qd̃ paulus utiq ñ cogebat. ob hoc il¬
la uetera ueracit᷑ uͥ opꝰ e̾e̾t obser¬
uans ut dãnanda nͣ eẽ monstrare.
p̃dicans tm̃ instant᷑. ñ eis s reue¬
lita gr̃a fidĩ saluos fieri fideles. ne ad
ea quẽquã. uelut necessaria suseipien¬
Aa scompelleret. S ic aũ credo apłm pau¬
lũ ueracit᷑ cuncta gessisse. nec tñ nunc
quẽquã factũ ex iudȩo xp̃ianũ. ut co
ut sino talia ueracit᷑ celebrare. sic̃
nec tu cui uidet᷑ paulus simulasse. cogis
istũ uł sinis omĩa simulare: An uis ut
etiã ego dicã hanc ẽe. sũmã questioĩs.
cia offerant quȩ obtulit paulus. si fili os

Expanded text:
s in ea numquam fuerim, tamen beniuolentissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non consensionem, sed simula tionem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed reuelata gratia fidei saluos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda conpelleret. sic autem credo apostolum Paulum ueraciter cuncta illa gessisse nec tamen nunc quemquam factum ex Iudaeo Christianum uel cogo uel sino talia ueraciter celebrare, sicut nec tu, cui uidetur Paulus istum uel sinis talia simulare. An uis, ut etiam ego dicam hanc esse summam quaestionis, cia offerant. quae obtulit Paulus, si filios
Abbreviated transcription (Latin):
uit legitima. Sequit᷑ enĩ in epła tua.
Nã si ꝓpt̾ea illa sacram̃ta celebrauit.
qr simulauit se iudȩũ ut illos lucri¬
faceret. eur ñ etiã sacrificauit cum
gentib. qr ⁊ his qͥ sine lege erant tã¬
quã sine lege factus ẽ ut eos qͦ lucri¬
faceret: nͥ qr ⁊ illud fecit ut nat᷑a
iudeus. ⁊ hoc totũ dixit ñ ut falla¬
cit᷑ se fingeret ẽẽ qd̃ ñ erat. s ut
miscdit᷑ eis subueniendũ ẽe̾ sentiret
acsi ipse in eo errore laboraret. non
sciłe mentientis astu. s cõpatientis at¬
fecꝰtu: Bene defendis paulũ. ñ qd̃ si¬
mulauerit errorẽ iudȩoꝵ. s uere fur¬
rit in errore: neq imitari uoluerit
petrũ mentientẽ. ut qd̃ erat metu u¬
deoꝵ dissimularet s tota lib̾tate. iuads

Expanded text:
uit legitima. sequitur enim in epistula tua: uit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacramenta celebrauit, qu\'ia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse; quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eo errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? bene defendis Paulum, quod non simulauerit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, neque imitari Petrum uoluerit mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iud
Abbreviated transcription (Latin):
re aliu st̃cora. capiti narib ꝓpurgam̃ta
picere: sputa rematis iacere. Hloc nec
bonũ nec malũ ẽ. Siue enĩ feceris siue
ñ fec̾is: nec iustitiã habebis nͨ ĩiustitiã.
Obseruare aũ legis cerimonias. ñ potest
ẽẽ in differens: s aut malũ eͣ aut bo¬
nũ ẽ. Tu dicis bonũ: ego assero malũ.
Et malũ ñ solũ his qͥ exgentib: s ⁊ his
qui ex iudaico popło credidert᷑. In ħ
nisi fallor loco dũ aliud uitas. in ali¬
ud deuolueris. Dũ enĩ metius porphi¬
riu blasphemantẽ. in hebionis incur¬
ris laqueos his qͥ credunt ex udȩis
obseruandã legẽ. ðecernens. Et quia
ꝑiculosũ intelligis ee̾ qd̾ dicis. rursũ
illud suꝑfluis u̾bis tẽꝑare conaris: si¬
ne ulla salutis necessitate. sic̃ uidei cele¬
brandas putabant. haud fallaci simu¬
latione qd̃ in petro rep̾henderat. Pe.¬
trus gͥ simulauit legis custodiã: iste.
aũ rep̃hensor petri dudact᷑ obserua¬

Expanded text:
re alui stercora, capitis naribus purgamenta re alui stercora, capitis naribus purgamenta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam —, obseruare autem legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum est aut malum est. tu dicis bonum, ego adsero malum et malum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, ni fallor, loco, dum aliud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri audacter obserua
Abbreviated transcription (Latin):
dech. adhuc putabant uet̾a sacra¬
m̃ta ñ ex consuetudine sollennita¬
tis. s ex necessitate salutis eẽ. cele¬
brandia. Iue tn si nũquã fuissent
necessaria infructuose atq mani¬
ter ꝓ eis machabei martyres fiereñ.
uicia diẽ se damnare. ⁊ stercora
reliquerit iudȩoꝵ: rursũ te docente
discamꝰ q̃ bona eoꝵ tenuerit. Obserua¬
tiones inquit legis quas more patrio
celebrabant: sic̃ ab ipso paulo celebra¬
tȩ sunt sine ulla salutis necessitate.
Quid uelis dicere sine ulla salutis ne¬
cessitate ñ satis intelligo. Si enĩ salu¬
tẽ ñ affert̃. cur obseruant᷑: Si autͣ
obseruanda sͥ utiq salutẽ affert̃: ma¬
xime quȩ seruata mrͣes faciunt. Eͣ
enĩ obseruarent᷑. nͥ afferrens salutem.
Neq enĩ indifferentia st̃ int̾ bonum ⁊
malũ. sic̾ philosophi disputant. Bonũ
ẽ continentia:. malũ ẽ luxuria. Inter
utrũq indifferens. ambulare. digere¬

Expanded text:
dech adhuc putabant uetera sacradech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; uitia dicit se damna et stercora reliquerit Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio celebrabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla salutis necessitate. quid uelis dicere \'sine ulla salutis necessitate\', non satis intellego. si enim salutem non adferunt, cur obseruantur ? si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim mdillerentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant: \'bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque indifferens ambulare, digere
Abbreviated transcription (Latin):
asseris. suscipe aliquẽ udęoꝵ qͥ factꝰ
xpͣianꝰ. natũ sibi filiũ circu̾cidat. qui
obseruet salb̃a. qͥ abstineat se acibis
qͦs ds̃ creauit. ad utendũ eũ gr̃aꝵꝵ ac¬
tione. qͥ quarta decima die mensis pͥ¬
mi agnũ mac̾tet ad uesꝑam. Et̃ cum
hoc feceris immo ñ fec̾is. scio enĩ te. xp̃i¬
anũ. ⁊ rẽ sacͥlegã ñ eẽ facturũ. ue¬
lis nolis tuã sententiã reꝓbabis. ⁊ tc̃
disces oꝑe difficiliꝰ eẽ cõfirmare. sua.
ꝙͣ aliena rep̃hendere. Ac ne forsitan
tͥ ñ ered̾emꝰ immo ñ intelligemꝰ quid
dic̾es. frequent̃ enĩ in longũ sermo ꝑ¬
tractꝰ caret intelligentia. ⁊ dũ ñ sen
tit᷑ ab imꝑitis minꝰ rep̾hendit᷑. incul¬
cas & replicas. Hoc gͦ uidȩoꝵ paulꝰ di¬
miserat. qd malũ habebant. Qd̃ ẽ ma¬
liĩ iudȩoꝵ qd̾ paulus dimiserat.
iecꝰti. Deinde qd pꝰt passionẽ ⁊ resur¬
rec̾tionẽ .xͥ. dato ac manifestato sa¬
cram̃to gre scd̾m ordinẽ melchise¬

Expanded text:
seris, suscipe aliquem Iudaeorum, qui factus Christianus natum sibi filium circumcidat, qui obseruet sabbata. qui abstineat se a cibis. quos dens creauit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarta decima die mensis primi agnum mactet ad uesperam, et. cum hoc feceris, immo non feceris — scio enim te Christianum et rem sacrilegam non esse facturum —, uelis nolis tuam sententiam reprobabis et tunc disces opere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. ac ne forsitan tibi non crederemus, immo non intellegeremus, quid diceres — frequenter enim in longum sermo protractus caretitur, ab inperitis minus reprehenditur —, inculcas et replicas: hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. quod est malum Iudaeorum, quod Paulus dimiserat ? iecti\'; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchise
Abbreviated transcription (Latin):
causã cur suscipias. qr plurimi lingͤ
grecȩ habentes scientiã de meo possens
oꝑe iudicare. eande̾ integritatẽ de¬
bueras etiã in uet̾i crecłe testam̃to.
os inuenimꝰ diuina transtulimꝰ. Sicu¬
bi dubitas. hebreos intͣroga. Dices. Ed
si hebrei aut respond̾e. noluerint᷑
aut m̃tiri uoluerint. Tota frequẽ¬
tia iudȩoꝵ in mea intͣptatione re¬
ticebit. nullus inueniri pot̾it. qͥ he¬
bree linguȩ habeat notitiã: aut õs
imitabunt᷑ illos iudȩos qͦs dicis iN
affricȩ reꝑtos oppidulo in meam ca¬
lũpniã cõspirasse. Nuiꝰcemodi enĩ
in epła tua texis fabulã. Suidã fẽ¬

Expanded text:
causam, cur suscipias, quia plurimi linguae causam, cur suscipias, quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debueras etiam in ueteri credere testamento, os inuenimus, diuina transtulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: \'quid, si Hebraei aut respondere noluerint aut mentiri uoluerint ?\' tota frequentia Iudaeorum in mea interpretatione reticebit ? nullus inueniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam, aut omnes imitabuntur illos Iudaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo in meam calumniam conspirasse? huiusce modi enim in epistula tua texis fabulam: quidam f
Abbreviated transcription (Latin):
onũ in ionã. puto qd̃ ridiculã cucur¬
bite non recipias questionẽ. Si autͣ a¬
micus qui me primũ gladio petiit sti¬
lo repulsus ẽ: sit humanitatis tuȩ
atq iustitiȩ accusantẽ rep̾hendere.

Expanded text:
onum in Jonam, puto quod ridiculam cucuronum in Jonam, puto quod ridiculam cucurbitae non recipias quaestionem. Sin autem amicus qui me primus gladio petiit, stylo repulsus est; sit humanitatis tuae atque justitiae accusantem reprehendere,
Abbreviated transcription (Latin):
No uere scõ ⁊ beatissimo pa¬
pe augustino. iheronimꝰ in xͦ
salutẽ. Lũ a scõ fr̃e nr̃o sol¬
licite quererẽ quid ageres. sospitẽ
te. letus audiui. Rursũ cũ tuas lit¬
teras ñ dico sꝑarẽ s exigerẽ: nesci¬
ente te de affrica ꝓfectũ ee̾ se dixͣ.
Itaq reddo tͥ ꝑ eũ salutationis offi¬
cia. qui te unico amore cõplectitur.
simulq obsecro. ut ignoscas pudori
men qd̃ diu p̃cipienti ut rescriberem
negare ñ potui. Nsec ego tibi. sed
cause causa respondit. Et si culpa
ẽ respondisse : queso ut patient᷑ au¬
dias : multo maior ẽ ꝓuocasse. Sed
facessant istiusmodi quȩrimoniȩ.¬
Sit int̾ nos pura germanitas: ⁊ dein¬
ceps ñ questionũ s caritatis ad nos
seripta mittamꝰ. Scĩ frẽs qui nob̃cum
dño seruiunt. affatim te salutant.
S cõs qui tecũ xpĩ leue trahunt iugũ.
pͣcipue scm ⁊ suscipiendũ papã alipi¬
um. ut meo obsequio salutes p̃cor. Inco¬
me papa. Si legisti librũ explanati¬

Expanded text:
o et beatissimo papae Augustino Hieronymus in Christo salutem. I Cum a sancto fratre nostro sollicite quaererem, quid ageres, sospitem te laetus audiui. rursum, cum tuas litteras non dico spera- I rem, sed exigerem, nesciente te de Africa profectum esse se dixit. I itaque reddo tibi per eum salutationis officia, qui te unico amore I complectitur, simulque obsecro, ut ignoscas pudori meo, quod diu praecipienti, ut rescriberem, negare non potui. nec ego tibi, sed causae causa respondit. et si culpa est respondisse – quaeso, ut patienter audias —, multo maior est prouocasse. sed facessant istius modi querimoniaesit inter nos pura germanitas et deinceps non quaestionum, sed caritatis ad nos scripta mittamus. sancti fratres, qui nobiscum domino seruiunt, affatim te salutant. sanctos, qui tecum Christi leue trahunt iugum, praecipue sanctum et suscipiendum papam Alypium, ut meo obsequio salutes, pme papa. Si legisti librum explanati
Abbreviated transcription (Latin):
ria sunt. Refert lucas sacre scriptor
historiȩ. Cũ uenissemꝰ ierosolunã liben¬
ter exceꝑunt nos fres. ⁊ sequenti die ia¬
cob ⁊ om̃s seniores qui cũ eo erant. eugli¬
o illꝰ cõꝓbato: dixert̃ ei. uides frͣ quot
milia st̃ in iudȩa. qui credidert᷑ in xͦ:

Expanded text:
sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor historiae: cum uenissemus Hierosolymam, libenter susceperunt nos fratres; et sequenti die Iacobus et omnes seniores, qui cum eo erant, euangelio illius conprobato dixerunt ei: uides, frater, quot milia sunt in Iud
Abbreviated transcription (Latin):
assumens circũcidit eũ ꝓptͣ udȩos qui¬
erant in illis locis. Sciebant enĩ om̃s
qd̃ patͣ eiꝰ gentilis ẽẽt. O beate paule
apłe. qui in petro rep̾henderas simu¬
lationẽ qr se subtraxisset a gentib
ꝓptͣ metũ iudȩoꝵ qui a iacobo uene¬
rant. cur timotheũ filiũ hoĩs gentił
utiq ⁊ ipsũ gentilẽ. neq enĩ iudȩus
erat᷑ qui ñ fuerat circũcisus. contra
sententiã tuã circũcidere. cogeris:
circũcisione discipłi uenientis ex gẽ¬
tib: ignosce ⁊ petro pͣcessori tuo. qd
aliqua fecerit metu fideliũ iudeoꝵ.
Rursũ seriptũ ẽ: Paulus uͦ cũ adhuc
sustinuisset dies multos frĩb uale di¬
cens nauigauit siriam. ⁊ cũ eo priseil¬
la ⁊ aquila: ⁊ totondit sibi in cenchris
caput. Uotũ enĩ habuerat. Esto. ut ibi
iuddeoꝵ timore cõpulsus sit facere qd̃
nolebat. Qrͣ comã nutriut ex uoto
postea eam in cenchris totondit ex
lege: qd̾ nazarei qui se dõ uouerint.
uirta pͣcepta moysi facere consueuerti

Expanded text:
udaeos, quierant in illis locis; sciebant enim omnes, quod pater eius gentilis esset. o beate apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulationem, quare se subtraxisset a gentibus propter metum Iudaeorum, qui a Iacobo uenerant, cur Timotheum, filium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? circumcisione discipuli uenientis ex gentibus, ignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit metu fidelium Iudaeorum. rursum scriptum est: Paulus uero, cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus uale dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore conpulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et postea in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praeceptum Moysi facere consuerunt ?
Abbreviated transcription (Latin):
ciosa his qͥ ea uellent sic̃ a parentib
ꝑ lege acceꝑant eustodire. etiã cũ in
xpͣm credidissent: ñ tnͣ in eis iam cons¬
salus ipsa quȩ illis sacram̃tis signifi¬
cabat᷑ aduenerat. Totiꝰ sermonis tui ꝗͣ.
disputatione longissima ꝓtͣxisti. hi sen¬
sus ẽ. ut petrꝰ ñ errauerit in eo qd̃ his
qͥ ex iudȩis crediderant putau̾it legẽ
ẽe seruandã. s in eo a rec̾ti linea deui¬
arit. qd̃ gentiles coegerit iudaizare :
coegerit aũ nͣ docentis imꝑio. s conu̾sa¬
tionis exemplo: ⁊ paulus nͣ contͣria sit lo¬
quutus. his q̃ ipse gesserat. s quare pe¬
ta custodiant. hoc ẽ si sacrificia offerañ.
q̃ obtulit paulus. si filios circũcidant. si
sabb̃m seruent. ut paulus in tunotheo. ⁊
om̃s obseruauere iudȩi. Si hoc uerũ ẽ in
cerinthi ⁊ hebionis heresim delabimur.
qui credentes in xp̃o ꝓpt̾ hoc solum a
parentib anathematirati st̃. qd̃ legis
cerimonias xp̃i eugłio miscuerint: &¬

Expanded text:
a his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire, etiam cum in Christo credidissent, non tamen in eis iam conssalus ipsa, quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogeret autem non docentis imperio, sed conuersationis exemplo, et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat, sed quare Peta custodiant, hoc est, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum seruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei. si hoc uerum est, in Cerinthi et Hebionis heresim delabimur, qui credentes in Christo propter hoc solum a parentibus anathematizati sunt, quod legis caerimonias. Christi euangelio miscuerunt et
Abbreviated transcription (Latin):
in quẽ ⁊ nos credimꝰ. S dũ uolunt ⁊ iu¬
ni. Oro gͦ te ut qͥ nr̃o uulnusculo me
sententiȩ medearis uulneri. qd̵ lance
a ⁊ ut ita dicã falarioe mole ꝑcus¬
sum ẽ. Neq enĩ eiusdẽ ẽ eriminis in
ex planatione scripturaꝵ diu̾sas ma¬
ioꝵ sententias ponere: ⁊ heresim see¬
leratissimã rursus in ęccłiam introdu¬
cere. Sin dũ hec nob̃ incombit necessi¬
tas. ut iudȩos cũ legitimis suis suscipi¬
amꝰ. ⁊ licebit eis obseruare. in eccłus
nos uidȩos facient. Qͥs enĩ hoc xp̃ia¬
noꝵ patient᷑ audiat. qd̃ in tua epła
continet᷑. Iudȩus erat paulus. xp̃ianꝰ
aũ factus. ñ iudȩoꝵ saeram̃ta reliq̃¬
rat. q̃ conuenient᷑ ille. ppłs ⁊ legiti¬
me tpͣr quo oportebat acceꝑat. Ideoq

Expanded text:
 nos credimus. sed dum uolunt et Iuni. oro ergo te, ut, qui nostro uulnusculo medsententiae medearis uulneri. quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatione scripturarum diuersas maiorum sententias ponere et haeresin sceleratissimam rursus in ecclesiam introducere. sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis suis suscipiamus. et licebit eis obseruare in ecclesiinos Iudaeos facient. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistula continetur: Iudaeus erat Paulus, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime t
Abbreviated transcription (Latin):
um defendentes sic̃ tu scribis. s docentes
honestã dispensationẽ: ut ⁊ apłoꝵ pru¬
dentiã demonstrarent. ⁊ blasphemãtis
porphirii imprudentiã cohercerent. qͥ
paulũ ⁊ petrũ puerili dic̃ intͣ se pug¬
nasse certamine: immo exarsisse paulum
in inuidiã uirtutũ petri: ⁊ ea se scripsis¬
se iacꝰtant᷑. ł quȩ ñ fec̾it ł si fecit ꝓca¬
cit᷑ fecerit. in alio rep̃hendens qd ipse
cõmiserit. Int̃p̃tati st̃ illi. ut potuer̃t.
Tu quomͦ istũ locũ edisseres: iitiq melio¬
ra dicturus: qͥ uet̾um sententiã repro¬
basti.Scribis ad me. in epła tua. Neq .ii.
a me docendus es. quomͣ intelligat᷑. qd
idem diẽ. factus sũ udeis iudȩus tãqͣm
cunt᷑. cõpassione miscđi. ñ simulatiõe
fallaci. fit enĩ tãquã egrotꝰ qͥ ministrat
egroto. ñ eũ se febres hab̾e m̃tit᷑. s cũ
aĩo condolentis cogitat quẽ admodum
sibi seriuri uellet si ipse egrotaret. Nã

Expanded text:
um defendentes, sicut tu scribis, sed docentes um defendentes, sicut tu scribis, sed docentes honestam dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum in inuidiam uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit in alio reprehendens, quod ipse commisp-rit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quo modo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam reprobasti. Scribis ad me in epistula: \'Neque enim a me docendus es, quo modo intellegatur, quod idem dicit: Factus sum Iudaeis tcuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quem ad modum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam
Abbreviated transcription (Latin):
trauit in templũ. annuntians exple¬
tionẽ dierũ purificationis donec offer¬
ret᷑ ꝓ uno qͦ eoꝵ oblatio. O paule ⁊
in hoc te rursũ int̾rogo. cur cap̃ rase¬
ris. cur nudipedalia exercueris. de cȩri¬
moniis iudeoꝵ. cur obtuleris sacͥficia.
latȩ: Utiq respondebis: ne scandali¬
zarent᷑ qͥ ex uidģis crediderant. Simu¬
⁊ hanc ipsã simulationẽ iacob te ⁊ cȩ¬
t̾i docuere pͣsb̾ri. s tñ euade ñ potu¬
isti. Orta enĩ seditione. cũ occidendus
ẽẽs. raptus es a tribuno. ⁊ ab eo missus
cesareã sub custodia militũ diligenti.
ne te iudȩi quasi simulatorẽ. ac destruc¬
torẽ. legis occiderent. Atq inde romã ꝑ¬
ueniens. in hospitio qđ tͥ conduxeras.xͫ
tua neronis gladio cõfirmata ẽ. Didicimꝰ
qualit̃ finxerint legis se p̃cepta seruare.
Qua gͥ fronte. qua audatia. potest id
sit: Ego. immo alii ante me ex posuert᷑
causã ꝙͣ putauerant: ñ officiosũ m̃daci¬

Expanded text:
in templum, annuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. O Paule, et in hoc te rursus interrogo: cur captus raseris; cur nudipedalia exercueris de caeremoniis Judaeorum; cur obtuleris sacrificia; latae? Utique respondebis, ne scandalizarentur qui ex Judaeis crediderunt. Simuet hanc ipsam simulationem Iacobus te et ceteri docuere presbyteri. sed tamen euadere non potuisti; orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno et ab eo missus Caesaream sub custodia militum diligenti, ne te Iudaei quasi simulatorem ac destructorem legis occiderent, atque inde Romam perueniens in hospitio, quod tibi conduxeras, Chtua Neronis gladio confirmata est. Didicimus, qualiter finxerint legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, qua audacia Paulus in sit ? ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendaci
Abbreviated transcription (Latin):
creditũ. Sic̃ gͥ ostendimꝰ petrũ bene
quidẽ sensisse abolitione legis mosai¬
cx. s ad simulationẽ obseruandȩ eiꝰ
timore. cõpusũ: uideamꝰ an ipse pau¬
lus qͥ ahum arguit tale qͥd fecerit.
Legimꝰ in eodẽ libro. Fambulabat aũ
paulus siriã ⁊ eiliciã confirmans ȩc¬
cłias : ꝑuenitq in derben ⁊ listram.

Expanded text:
creditum. Sicut igitur ostendimus Petrum bene quidem sensisse de abolitione legis Mosaicae, sed ad simulationem obseruandae eius timore conpulsum, uideamus, an ipse Paulus, qui alium arguit, tale quid fecerit. legimus in eodem libro: perambulabat autem Paulus Syriam et Ciliciam confirmans ecclesias peruenitque in Derbe
Abbreviated transcription (Latin):
multos socios hab̾e ꝑspexeris. tu u̾ita¬
tis tuȩ saltẽ unũ astipulatorẽ ꝓferre
debebis. hȩc de explanatione uniꝰ capi¬
tuli epłȩ ad galatas. S ne uidear ad¬
u̾sũ rationẽ tuã. uti testiuͣ numero.⁊
occasione uiroꝵ illustriũ subtͣfugere
ueritatẽ. nec manũ audere conserere.
breuit᷑ de scripturis exempla ꝓponam.
In ac̾tib apłoꝵ uox facta ẽ ad petrum
dicens. Surge petre occide ⁊ manduca:
id ẽ oĩa aĩalia quadrupedũ ⁊ serpen¬
tiũ t̃rȩ. ⁊ uolatiliũ cȩli. Quo dicꝰto os¬
tendit᷑ nullũ hominẽ scđm naturam

Expanded text:
multos socios habere perspexeris, tu ueritamultos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum
Abbreviated transcription (Latin):
unusquisq qđ uelit. Qd̃ quidẽ puto
te ⁊ in scłari litteratura: ⁊ in diui¬
nis libris legisse ⁊ ꝓbasse. Hane aũ
expositionẽ quã primꝰ origenes in
decimo stromatũ libro u epłam
ꝯauli ad galathas interpͣtat᷑. ⁊ cet̾i de¬
niceps int̾pretes stͣ sequuti. illa uł ma
xima causa subintroducunt. ut porri¬
phiria respondeant blasphemanti. qui
pauli arguit ꝓcacitatẽ qd̾ pͥncipẽ apo¬
stoloꝵ petrũ ausus sit rephendere
arguere in faciẽ. ac ratione. constrin¬
gere qđ male fecerit. id eͣ in eo errore.
fuerit in. quo fuit ipse qͥ aliũ arguit
delimnquentẽ. Quid dicã de ioħe qͥ dudr̃
in pontificali gradu constantinopolita¬
nã rexit ȩccłiam. ⁊ ꝓpͥe suꝑ hoc capitło
latissimũ exarauit librũ: in quo orige¬
nis ⁊ ueterũ sententiã ẽ sequutꝰ.: Si gͥ
me rep̃hendis errantẽ. patere me. qͣso
errare cũ talib. ⁊ cũ me erroris mei

Expanded text:
unusquisque quod uelit. quod quidem puto unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium -arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei
Abbreviated transcription (Latin):
sisse q̃ legeram: ut lectoris arbitrio de¬
relinquerẽ. utrũ ꝓbanda e̾e̾nt an im¬
ꝓbanda. Tu gͥ ne qd ego petierã face¬
res. nouu argum̃tũ repperisti. ut asse¬
reres gentiles qui in xp̃m credidisseñ
legis onere liberos. eos aũ qͥ ex iudȩis
crederent. legi ẽẽ subiectos: ut ꝑ u
troꝵq ꝑsonam ⁊ paulus recte rephẽ¬
deret eos qui legẽ seruarent quasi doc¬
tor gentiũ. ⁊ peta iure. rep̾henderet᷑
qͥ pͥnceps circũcisionis id imꝑau̾it
gentib qd soli qͥ ex pidȩis erant debi¬
erint obseruare. Nloc si placet mumo
qr placet. ut quiẽq credt̃ ex iudȩis
gare sententiã. ⁊ in assensũ tuũ om̃s
coep̃os trahere. Ego in paruo tuguri¬
unculo cũ monachis id ẽ eũ peccato¬
rib meis de magnis statuere ñ au¬
deo. nͥ hoc ingenue confiteri. me ma¬
ioꝵ scripta lege̾. ⁊ in comͣtariis scđm
oĩum consuetudinẽ uarias pon̾e ex¬
planationes: ut ex multis sequatus

Expanded text:
sisse, quae legeram, ut . lectoris arbitrio desisse, quae legeram, ut . lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicumque credunt ex Iudaeis. gare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere. ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanationes, ut e multis sequatur
Abbreviated transcription (Latin):
ma coaceruans. accito notario uł mea
uł aliena dicꝰtaui: nec ordinis nec u̾boꝵ
intͣdũ nec sensuũ memorans. Dñi mi
bñ dicꝰta disꝑeant: ⁊ ñ placeant int̾
ex traneos. q̃ placent int̾ suos. Si qͥd gͥ
rep̃hensione dignũ putaueras in ex¬
planatione nr̃a. eruditionis tuȩ fu¬
erat quȩrere utrũ ea qͣ scripsimꝰ ha¬
berent᷑ in greris: ut si illi ñ seriͣ psis¬
sent. tunc meã ꝓpͥe sententiã condẽp¬
nares: p̃sertim cũ libere in p̾fatione
confessus sim origenis cõmͣtarios me
sequutũ. ⁊ uł mea uł aliena dicꝰtasse.
⁊ in fine eiꝰdẽ capituli qd repͣhendis
scripserim. Si cui iste nͣ placet sensus
quo nec petrꝰ peocasse. nec paulus ꝓca¬
cit᷑ ostendit᷑ arguisse maiorẽ. debet
ex pon̾e̾ qua consequentia paulus in al¬
tero rephendat qd̵̃ ipse cõmisit. Eix qͦ
ostendi me nͣ definito id definito id de¬
fendere qd̃ in grecis legeram. s ea exp̃s¬

Expanded text:
ma coaceruans accito notario uel mea ma coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. iam domini bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum putaueras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea, quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares, praesertim cum libere in praefatione confessus sim Origenis commentarios me secutum et uel mea uel aliena dictasse et in fine eiusdem capituli, quod reprehendis, scripserim: Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse nec Paulus procaciter ostenditur arguisse maiorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit\'. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expres
Abbreviated transcription (Latin):
cõmentarioꝵ meoꝵ meminisse dicentis
ex ꝑsona mea. Qͥd igit᷑: Ego stultus
aut temerarus : qͥ id pollicear quod
ille nͣ potuit  Minime. Quinpotiꝰ in
eo mͥ uideor cautior atq timidior: qd
imbecillitatẽ uiriũ mearũ sentiens ori¬
ginis cõm̃tarios sũ sequutꝰ. Scripsit enĩ
ille uir in epła pauli ad galathas qͥn¬
q÷ ꝓpͥe uolumina: ⁊ decimũ stromatũ
suoꝵ librũ cõmatico suꝑ explanatione.
eiꝰ sermone cõpleuit. Tractatus qͦ ua
rios ⁊ excerpta: q̃ uel sola possent suffi¬
cere cõposuit. Pret̾mitto didimũ uidden¬
tẽ meũ. ⁊ laodicenũ de ęccłia nuper
egressũ. ⁊ alexandrũ ueterẽ hereticũ.
eusebiũ qͦ emisenũ. ⁊ theodorũ era¬
cleotem. qͥ ⁊ ipsi ñnullos suꝑ hac re cõ¬
m̃tarios reliquert̃. E quibꝰ ut si pauea
decerꝑem: fieret aliquid qd̾ ñ penitꝰ
comtemneret᷑. Et ut simplicit᷑ fate¬
ar. legi hȩc omĩa. ⁊ in m̃te mea pluri¬

Expanded text:
commentariorum meorum meminisse dicentis commentariorum meorum meminisse dicentis ex persona mea: \'Quid igitur? ego stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime! quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus quoque uarios et excerpta, quae uel sola possent sufficere, composuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Laodicenum de ecclesia nuper egressum et Alexandrum ueterem haereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea pluri
Abbreviated transcription (Latin):
serint: s de illustrib uiris. u̾bigr̃a
ducib. philosophis. oratorib. histo¬
ricis. poetis. ephisicis. tragicis. comi¬
cis. Epithaphiũ aũ ꝓprie scribitur
mortuoꝵ. qd̃ quidẽ in dormitione
sc̃e memoriȩ nepociani pb̃ri. olim
fecisse me noui. Ergo hic liber. uł
de illustrib. uł ꝓprie de scriptori¬
bꝰ eccłiasticis appellandus ẽ: licet
ã plerisq em̃datorib imꝑitis. de
auctorib dicat᷑ inseriptus. In sod̾o¬
loco quęris cur dixerim in cõmetari¬
is epłȩ ad galathas paulũ id in pe¬
tro non potuisse repͣhendere qd̃ ip¬
se fecerat. nec in alio arguere. simula¬
tionẽ. cuiꝰ ipse tenebat᷑ reus : ⁊ asse¬
ris repͣhensionẽ apłicam ñ fuisse dis¬
pensatoriã s uerã: ⁊ me nͣ deb̾e doce
m̃daciũ. s uniu̾sa q̃ scripta st̃ ita so¬
nare ut scͥpta st̃. Ad qͣ pͥmũ respondeo.
debuisse prudentiã tuã pͣfaciunculȩ

Expanded text:
serint sed de inlustribus uiris uerbi gratia serint sed de inlustribus uiris uerbi gratia ducibus, philosophis, oratoribus, historicis, poetis epicis, tragicis, comicis. epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel de inlustribus uiris uel proprie de scriptoribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inperitis de auctoribus dicatur inscriptus. In sloco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam sed ueram et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae
Abbreviated transcription (Latin):
to salutationes ⁊ officia: qͥb meũ de¬
mulces cap̃. Taceo de blanditiis: qͥb
rep̃hensionẽ meã niteris consolari.
Ad ipsas causas ueniã. Dicis accepisse.
te librũ meũ a quodã fr̃e qͥ titulũ
ñ hab̾et: in quo scͥptores ȩccłiasticos
tã grecos quã latinos enumerauerim.
Cũq ab eo quereres ut tuis utar u̾bis.
cur liminaris pagina ñ e̾e̾t inscͥpta.
ut quocenseret᷑ nomine respondisse
appellari epitaphiũ. ⁊ argum̃taris
qd̃ recꝰte sic uocaret᷑ : si eoꝵ tm uel
uitas ut scripta. ibi legisses. qui iam
defuncꝰti ẽẽnt. Cũ uͦ multoꝵ ⁊ eo
tempore quo scribebat᷑ ⁊ ne usq
uiuentiũ memorent᷑ opuscula: mira¬
ri te cur ei hunc titulũ imposuerim.
łuto intellig̾e prudentiã tuã: qd̵ ex
oꝑe ipso titulũ potueris intelligẽ.
legisti enĩ ⁊ grecos ⁊ latinos. qͥ uitas
uitas uiroꝵ illustriũ descripserunt.
qd̾ nũquã epithaphiũ huic oꝑi scͥp¬

Expanded text:
to salutationes et officia, quibus meum deto salutationes et officia, quibus meum demulces caput; taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari; ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim, cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur liminaris pagina non esset inscripta uel quo censeretur nomine, resappellari Epitaphium, et argumentaris quod recte sic vocaretur, si eorum tantum vel vitas vel scripta ibi legisses, qui jam defuncti essent, cum vero multorum et eo tempore quo scribebatur, et nunc usque viventium commemorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum imposuerim. Puto intelligere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intelligere. Legisti enim et Graecos et Latinos, qui vitas virorum illustrium descripserunt, quod numquam epita- n phium huic operi scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tela maligni ignita extinguere. Et ga
ꝓcedebat ad p̃liũ: ⁊ qͥnq lapides de tor¬
rente accipiens leuigatos. nicħ asꝑitatis
te in uia. Et iccirco exaltatus. caput su¬
ꝑbissimi goliat suo potentissimũ inuero¬
ne truncauit: ꝑcutiens in fronte blasphe¬
mũ. ⁊ in ea parte corporis uulnerans. in
nͣ dubito: ut intͣ nos contendentes
u̾itas suꝑet. N on enĩ tuã queris głam.¬
s xpi. sũq tu uiteris ⁊ ego tuncã: si
meũ errorẽ intellexero. Et e contrari¬
o me uincente tu suꝑas : qr ñ filii
parentib s parentes filiis thesauri¬
tant. Et in paralipomienon libro
legimꝰ. qđ filii isrł ad pugnandũ
ꝓcesserint. m̃te pacifica: int̾ ipsos
qͦ gladios ⁊ effusionẽ sanguinis &
cadauera ꝓstratoꝵ. nͣ suã s pacis uic¬
toriã cogitantes. Respondeamꝰ gͥ ad
omĩa. ⁊ multiplices qͣstiones. breui
si xͦ iusserit sermone soluamꝰ. Pret̾mit¬

Expanded text:
tela malitela maliprocedebat ad praelium; et quinque lapides de torrente accipiens levigatos, nihil asperitatte in via; et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliath suo potissimum mucrone truncavit, percutiens in fronte blasphemum , et in ea parte corporis vulnerans, in non dubito, ut inter nos contendentes veritas superet. Non enim tuam quaeris gsti, cumque tu uiceris, et ego uincam, si meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus sed parentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non suam sed pacis uictoriam cogitantes. respondeamus igitur ad omnia et multiplices quaestiones breui, si Christus iusserit, sermone soluamus, praetermit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ petaꝰ uenisset antiochiã. ⁊ licet hoc
apłoꝵ acta ñ scribant. s affirmãti pau¬
lo credendũ sit. in faciẽ illi paulus resti¬
tisse scribit: qr rep̾hensibił erat. Prius
enĩ quã uenirent quidã a iacobo. cum
gentib edebat. Cũ aũ uenissent. subtͣ¬
hebat se ⁊ segregabat: timens eos qͥ ex
circũcisione erant. Et consensert᷑ eũ

Expanded text:
cum Petrus uenisset Antiochiam—licet hoc cum Petrus uenisset Antiochiam—licet hoc apostolorum Acta non scribant, sed adfirmanti Paulo credendum sit — in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenirent quidam a Iacobo, cum gentibus edebat; cum autem uenissent, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione e
Abbreviated transcription (Latin):
debent molesta ẽẽ lectori. s ⁊ illi ⁊
mͥ utilia. ut ꝓbemus ante apłm pau¬
lũ ñ ignorasse petrũ inmo pͥncipem
huiꝰ fuisse decreti. legẽ post eugłm ñ
seruandã. Deniq tante petr auctori¬
tatis fuit. ut paulus in epła sua scrip¬
serit. Deinde pꝰt annos tres. ueni ihe¬
rosolunã uidere petrũ: ⁊ mansi apd̃
illũ dieb quindecim. Rursũq in con¬
sequentib pꝰt annos quatuor decĩ ascẽ
di ierosolimã. cũ barnaba: assumpto ⁊
tito. Ascendi aũ sod̾m reuelationẽ. ⁊ ex
ostendens ñ habuisse securitatẽ eugłii
pͣdicandi. nͥ petri ⁊ oeteroꝵ qͥ cũ eo e.¬
rant fuisset sententia roboratũ. Statĩ¬
q sequit᷑. Separatim aũ his qui uide.¬
bant᷑ ẽẽ aliquid: ne forte in uacuum
currerẽ aut cucurissẽ. Qrͣ separatim.
⁊ nͣ in publico. Ne fidelib ex numero
iudȩoꝵ. qͥ legẽ putabant ẽe̾ seruandã.
⁊ sic credendũ in dño saluatore. fidei
scandalũ nasceret᷑. Esrgo ⁊ eo tempore

Expanded text:
debent molesta esse lectori, sed et illi et mihi utilia, ut probemus ante apostolum Paulum non ignorasse Petrum, immo principem huius fuisse decreti, legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum diebus quindecim, rursumque in consequentibus: post annos quattuordecim ascendi iterum Hierosolymam cum Barnaba adsumpto et Tito. ostendens se non habuisse securitatem Evangelii praedicandi, nisi Petri, et qui cum eo erant, fuisset sententia roboratum. Statimque sequitur: « Separatim autem his qui videbantur, ne forte in uacuum currerem aut cucurrissem. quare separatim et non in publico ? ne fidelibus ex numero Iudaeorum, qui legem putabant esse seruandam et sic credendum in domino saluatore, fidei scandalum nasceretur. ergo et eo tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
guit᷑ pͥmus auctor extiterit. lausa
aũ p̃uaricationis: timor eͣ uidȩoꝵ.
Dic̃ enĩ scriptura: qđ pͥmũ edebat cum
gentib. Cũ aũ uenissent quidã a ia¬
cobo subt᷑ͣhebat se ⁊ segregabat. timeis
eos qͥ ex cireũcisione erant. Timet aũ

Expanded text:
 primus auctor extiterit. causa autem praeuaricationis timor est Iudaeorum; dicit enim scriptura, quod primum edebat cum gentibus, cum autem uenissent quidam a Iacobo, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. timet autem
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ caritatis inhiantẽ. Si ꝯffici¬
ũ cõmune consideras fr es : si maturi¬
tatẽ ingenii tui ⁊ sensũ pat̾ mͥ es:
⁊ si forte sis euo iuruor q te ad ma¬
turitatẽ meriti honore senioꝵ ꝓuexͣ.
⁊ iuuenũ eana prudentia. foue gͥ e
corrobora me in sacris litt̾is. ⁊ spĩtali¬
b studiis. tẽpore ut dixi recentẽ. &
ob hoc post longa discrimina. post
multa naufragia usu rudem iux dũ
a fluctib scłi em̾gentẽ. tu qui iã in¬
solido constitisti. tuto exxipe sinu: ut
in portu salutis si dignũ ꝓutas pari¬
ter nauigemꝰ. Int̾ea me de ꝑiculis
uitȩ istiꝰ ⁊ ꝓfundo pecc̃oꝵ euadere.
nitentẽ &ationib tuis tãꝗͣ tabula
sustine: ut de hoc mundo quasi de
naufragio nudus euadã. Iccirco enĩ
leuare me sarcinis ⁊ uestimͣtis one¬
rantib exuere curaui: ut undosum
hoc qd int̾ nos ⁊ dm̃ peccatis inter¬
latrantibꝰ separat. p̃sentis uite salũ

Expanded text:
sapientiae, caritatis inhiantem. si officisapientiae, caritatis inhiantem. si officium commune consideras, frater es; si maturitatem ingenii tui et sensuum, pater mihi es, etsi forte sis aeuo iunior, quia te ad maturitatem meriti honore seniorum prouexit et iuuenem cana prudentia. foue igitur et corrobora me in sacris litteris et spiritalibus studiis tempore, ut dixi, recentem et ob hoc post longa discrimina, post multa naufragia usu rudem, uixdum a fluctibus saeculi emergentem tu, qui iam solido litore constitisti, toto excipe sinu, ut in portu salutis, si dignum putas, pariter nauigemus. interea me de periculis uitae istius et profundo peccatorum euadere nitentem orationibus tuis tamquam tabula sustine, ut de hoc mundo quasi de naufragio nudus euadam. Idcirco enim leuare me sarcinis et uestimentiS onerantibus exuere curaui, ut undosum hoc, quod inter nos et deum peccatis interlatrantibus separat, praesentis uitae salum