comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
epissime me audi¬
time nostis quomͦ
ioh̃es baptista qnͣt
prȩclarior. erat in
natis mulierum
& quanto humili¬
or ad cognoscendĩ
dñm. tanto meri¬
it esse amicꝰ spon
si: zelans ñ sibi.
non suum honorẽ quȩrens s uidicis sui quem tanꝙͣ
prȩco p̃ibat. ltaq ꝓphetis p̃cedentib p̃nuntiare de ꝓꝑi
futura concessum est: huic autem digito ostendere.
Sicut enim ignorabatur aꝑc abhis qui ꝓphetis ñ credi¬
erunt

Expanded text:
epissime auditime nostis, quoniam Joannes Baptista quanto praeclarior erat in natis mulierum, et quanto humilior ad cognoscendum Dominum, tanto meruit esse amicus sponsi; sponso zelans, non sibi; non suum honorem quaerens, sed judicis sui, quem tanquam praeco praeibat. Itaque Prophetis praecedentibus praenuntiare de Christo futura concessum est; huic autem digito ostendere. Sicut enim ignorabatur Christus ab his qui Prophetis non crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
trratum est. post homicidam non est baptiratũ: qͥa
iohannes dedit baptismũ suũ. homicida autem de¬
ait baptismum x p̃i quod sacramentũ tam sem̃
est ut nec homicida ministrante polluatur. Non
respuo ioħ̃em: s potius credo ioh̃i. Quid credo ioħiꝰ
Quod didicit ꝑ columbam. Quid didicit ꝑ colũbam:
& cordib ur̃is infigite. Si enim hodie uoluero plenꝰ
dicere: quare ꝑcolu̾bam: tempus ñ sufficit. Quia enĩ
res dicenda insinuata est ioh̃i ꝑcolũbam: qũa ñ noue¬
rat in xꝑo ioħes. quauis iam nosset. iꝑm: er posui qn̾¬
tum arbitior. caritati ur̃e.S quare hanc ipsam rẽ
ꝑ colũbam oportuit demonstrari: si breuiter dicipo¬
set. dicerem. S quia dui dicendũ est. & onerare uos
nolo: quomꝰ adiutus sum orationib ur̃is ut illud̃ qdđ
ꝓmisi implerem. adiuuate etiam. at etiã pia intenti¬
one & uotis bonis: & illud apparebit uobis. quare io¬
baptuandi. tĩ debuit discernere nisi ꝑ columbam.¬

Expanded text:
tizatum est, post homicidam non baptizatum est; quia Joannes dedit baptismum suum, homicida dedit baptismum Christi. Quod Sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante polluatur. 20. Non respuo Joannem, sed potius credo Joanni. Quid credo Joanni? Quod didicit per columbam. Quid didicit per columbam? et cordibus vestris infigite. Si enim hodie voluero plenius dicere quare per columbam, tempus non sufficit. Quia enim res discenda insinuata est Joanni per columbam, quam non noverat in Christo Joannes, quamvis jam nosset Christum, exposui quantum arbitror Sanctitati vestrae: sed quare hanc ipsam rem per columbam oportuit demonstrari, si breviter dici posset, dicerem: sed quia diu dicendum est, et onerare vos nolo, quomodo adjutus sum orationibus vestris, ut illud quod promisi, implerem; adjuvante etiam atque etiam pia intentione et votis bonis, et illud apparebit vobis, quare Jobaptizandi, non debuit discere nisi per columbam.
Abbreviated transcription (Latin):
patre. Seruamꝰ honorificentiam patri que debetur a filio:
non equamiꝰ filiũ ꝑatͥ in honore. s p̃ponimus. Si bonã
causam haber filium equanꝰ patri in ueritate: & sic tͥbumꝰ
honorem debitum. ut non ꝑdat equitas meritum. Ita
uerbis domini ꝓficimus. uta ut ꝑficiamis: & ut ꝑficiamꝰ¬

Expanded text:
patre: servamus honorificentiam patri, quae debetur a filio; patre: servamus honorificentiam patri, quae debetur a filio; non aequamus filium patri in honore; sed praeponimus, si bonam causam habet: filium aequemus patri in veritate; et sic tribuemus honorem debitum, ut non perdat aequitas meritum. Ita verbis Domini proficimus, et ut proficiamus gratia
Abbreviated transcription (Latin):
iumm que sursũ est &hostem nontimet desiderandam:
iͥ nin ꝑdimus amicum. non timemus immicum: ubi
llutinus cum bono affectu. sine ullo defectu: ubi nemo
uscitut. quia nemo moritur: ubi nemo iam ꝓficit. qͥa
nemo deficit: ubi non esuritur & non sititur. s sacietas¬
ist: est immortalitas. & cibus ueritas. Hec habentes pro¬
lissa satnoititmn testamentum ꝑtinentis. & nous here¬
ltatis facti beredes. & ipsiꝰ dñ facti coheredes: aliam sp̃e
usdr labem. Non ꝑsonaliter uidicemus: sedrectũ
iudicium teneamus. Qius est qui non uidicat per sona¬
liter. Qui equaliter ailigit. Dilectio equalis: facit non
acceptari ꝑsonas. Nam cũ homines diuerso mͦ ꝓsuis gradi¬
bus honoramus. tunc timen dum est ne ꝑsonas accipiamꝰ:
s quando inter duos uidicamus. & aliquando inter neces¬
sarios. Fit non nunquam uidicium inter patrem & filiũ.
Qucritur pater de malo filio: aut queritur filiris de duro

Expanded text:
triam quae sursum est et hostem non timet, desiderandam, triam quae sursum est et hostem non timet, desiderandam, ubi non perdimus amicum, non timemus inimicum; ubi vivimus cum bono affectu, sine ullo defectu; ubi nemo nascitur, quia nemo moritur; ubi nemo jam proficit, et nemo deficit; ubi non esuritur, et non sititur, sed satietas est immortalitas, et cibus veritas. Haec habentes promissa, et ad Novum Testamentum pertinentes, et novae haereditatis facti haeredes, et ipsius Domini cohaeredes, aliam spem valde habemus: non personaliter judicemus, sed rectum judicium teneamus. 8. Quis est qui non judicat personaliter? Qui diligit aequaliter. Dilectio aequalis facit non acceptari personas. Non cum homines diverso modo pro suis gradibus honoramus, tunc timendum est ne personas accipiamus. Sed quando inter duos judicamus, et aliquando inter necessarios, fit nonnunquam judicium inter patrem et filium; queritur pater de malo filio, aut queritur filius de duro
Abbreviated transcription (Latin):
liui quiaẽ ꝑsonaliter uidicabant: hid̃o non ꝑtinent ad
nnum testamentum: id̃o non habent inxp̃o regnũ celoꝵ
iĩ non unguntur sc̃õꝵ societati angłoꝵ. Tertena quere¬
unt a do. Terrene enim est ꝓmisionis uictoria abinimi¬
as fecunditas pariendi. multiplicatio filiorum: abtin¬
dintia fructiim. que illis om̃ia adõ quidem uero & bo¬
ns tanen ut carnalibus sunt ꝓmissa. Omĩa hȩc: fecerat
alis uetus restamentum. Quid est uetus testamentum:
nsi qͥsi. hereditas pertiuens ad hominem ueterẽ: Nos
n nouatisumus: homo nouus facti sumiis: qi & ille hõ
nnus uenit. Qͥa tam nouũ: quam nasci de uirgie.
Quia gͣ nonerat quid millo in nouaret p̃ceptum. quia nul¬
lin habebat peccatum: nouus partus est datus. In illo par¬
ns notiss: in nobis homo nouus. Quid est homonouus:
Autistate innonatuis. Aa quam rem in nouatus: Aa
lsideranda celestia: ad concirpiscenda sempiterna. adpa¬

Expanded text:
Judaei quidem personaliter judicabant, sed ideo non pertinent ad Judaei quidem personaliter judicabant, sed ideo non pertinent ad Novum Testamentum, ideo non habent in Christo regnum coelorum, ideo non junguntur sanctorum societati Angelorum: terrena quaerebant a Domino; terra enim promissionis, victoria ab inimicis, fecunditas pariendi, multiplicatio filiorum, abundantia fructuum, quae illis omnia a Deo quidem vero et bono, tamen ut carnalibus promissa sunt, omnia haec fecerunt illis Vetus Testamentum. Quid est Vetus Testamentum? Quasi haereditas pertinens ad hominem veterem. Nos innovati sumus, homo novus facti sumus; quia et ille homo novus venit. Quid tam novum quam nasci de virgine? Quia ergo non erat quid in illo innovaret praeceptum, quia nullum habebat peccatum; novus partus est datus. In illo partus novus, in nobis homo novus. Quid est homo novus? A vetustate innovatus. Ad quam rem innovatus? Ad desideranda coelestia, ad concupiscenda sempiterna, ad pa
Abbreviated transcription (Latin):
ã per
qseisnim: Qua dominis cireiumcisionis &e dñs sabbati. sa¬
qns it auetor &stuilia oꝑa ꝓhibiti estis facerr sabbato. s
patels igtis serulia oꝑa. non peccabitis. Qui enim facit pec¬
ani stnuis at peccati. Plunquid serule opus est hoiuine
quli psarbatimꝰ Manducatis abibitis ut aliquid dicã
eiutm quod facitis: E hoc ostenditis: opera salutis ũ
qllomodo aie sabbati omitteuda. Etgonolite ꝑsonalit
quñ hominem: ad tendite moysen quomodo hominẽ.
i nagulaboris est. non personaliter idicare s rectum
aliuim retinere. Ammonuit quidem dñs uideos: sed
monnt & nos. Illos conuicit: nos instruxit. Iulos redargu¬
t noseracuit. Non putemus hoc nobis non id̃o dictim
qua te nonfiumus: scͥptum est legitur. Cũ recitaretur audi¬
miuisꝰ e tanquam uideis dictum audiumꝰ. Non nos pona¬
nis post nos: & quasi intuieamur inimicos reprehendere:
rnos ipsifaciamus quod in nobis ueritas ipsa rep̃bendit.

Expanded text:
am per sabbatum? Quia Dominus circumcisionis et Dominus sabbati, salutis est auctor: et servilia opera prohibiti estis facere sabbato; si vere intelligatis servilia opera, non peccatis. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Numquid servile opus est, hominem sanare per sabbatum? Manducatis et bibitis ut aliquid dicam ex ad salutem quod facitis? Per hoc ostenditis opera salutis non esse ullo modo die sabbati omittenda. Ergo nolite personalquomodo hominem, attendite Moysen quomodo hominem: saeculo magni laboris est, non personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. Admonuit quidem Dominus Judaeos, sed monuit et nos: illos convicit, nos instruxit; illos redarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis non ideo dictum, quia tunc ibi non fuimus. Scriptum est, legitur, cum recitaretur audivimus; sed tanquam Judaeis dictum audivimus: non nos ponamus post nos, et quasi intueamur inimicos reprehendere, et ipsi nos faciamus quod in nobis veritas ipsa reprehendat.
Abbreviated transcription (Latin):
illum trabat & illũ
non trahat. noli uel¬
le iudicare: si non
us errare. Semel
accipe: & intellige. Non traheris: ora ut trabaris. Qd¬

Expanded text:
illum trahat et illum non trahat, noli uelle iudicare, si non uis errare. Semel accipe et intellige, si non traheris, ora ut traharis.
Abbreviated transcription (Latin):
sit me baptizare inaqua. ipse mͥ dixit. suꝑ que uide
ris sꝑm descendentem & manentem super eum sicut
colu̾bam. ipse est qui baptitat in sp̃u scõ: Quid dictu¬
risunt. quia ñscimus quando uenerit colũbaͦ Ne for¬
te ibi lateant. legunt᷑ alii euglĩstȩ. qͥ planius illud dixe¬
runt. & in uenimꝰ aꝑtissime tunc descendisse colũbã:
cũ dñs ab aqua descendit. Suꝑ baptiratũ enĩ aꝑtist᷑¬
cognouit: uenienti ad baptisiũ quomͦ dicit. ego ate
debeo baptizari: Hanc uob̃cũ interim ruminate
hanc uob̃cũ conferte. hanc uob̃cũ tractate. Prestet do¬
minus ds nr̃: ut anteꝗͣ ame audiatis alicui ur̃m pͥo¬
ri eã reuelet. Tam̃fr̃s hoc sciatis. quia ꝑistuis quȩstio¬
nis solutionẽ. pars uocẽ donati debaptisii gr̃a uͥ nebu¬
las obtendunt ĩꝑitis. & retia tendt̃ auib uolantibꝰ. si frõ¬
tẽ habeant. oĩno habebt̃ ñ om̃ino eoꝵ ora claudent᷑:

Expanded text:
misit baptizare in aqua, ipse mihi diximisit baptizare in aqua, ipse mihi dixiem et manentem super eum, sicut columbam, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto? Quid dicturi sumus? Quia non scimus quando venerit columba? Ne forte ibi lateant, legantur alii evangelistae, qui planius illud dixerunt: et invenimus apertissime tunc descendisse columbam, cum Dominus ab aqua ascendit. Super baptizatum enim apertcognovit, venienti ad baptisma quomodo dicit, Ego a te debeo baptizari? Hanc vobiscum interim ruminate, hanc vobiscum conferte, hanc vobiscum tractate. Praestet Dominus Deus noster ut antequam a me audiatis, alicui vestrum priori eam revelet. Tamen, fratres, hoc sciatis, quia per istius quaestionis solutionem, vocem pars Donati de Baptismi gratia, ubi nebulas obtendunt imperitis, et retia tendunt avibus volantibus, si frontem habeant, omnino non habebunt: omnino eorum ora claude
Abbreviated transcription (Latin):
inspũ sc̃o: Fr̃s. si ista questio hodie soluatur:
grauabit uos. Non dubito. quia iam multa dic̃¬
ta sunt. Sciatis autẽ talẽ eẽ istã questionẽ: ut
hȩc sola perimat partẽ donati. Ad hoc dixi
caritati uirȩ. ut intentos uos facerẽ similit̾ ut so¬
leo: simul ut oretis. ꝓ nobis & ꝓuobis: ut et nob̃
det dñs digna loqui. & uos digna caꝑe merea¬
mini. Interim hodie dignamini differre: sed
hoc breuiter dico interim donec soluat᷑: int̾ro¬
gate pacifice sine rixa. sine contentione. sine al¬
t̃cationib sine inimicitiis. & uobiscũ querite. &
alios int̾rogate. Dicite. Hanc quȩstionẽ ꝓposuit
eã. Sed suie soluatur. siue non soluatur: putate me ꝓpo¬
suisse qđ me mouet. Moueor enim multum. Dicit io¬
hannes. Ego ate debeo bapturari: tanquam xꝑo cognito.
Sienim ñ nouerat eum aquo uolebat baptrrari: temẽ
dicebat. Ego ate debeo baptizari. Nouerat ergo eum.
Si nouerat eũ: qͥd est gͦ qđ dicit. non nouerã eũ. s qͥ mi

Expanded text:
ncto? » 16. Fratres, ista quaestio si hodie solvatur, gravat vos, non dubito, quia jam multa dicta sunt. Sciatis autem talem istam quaestionem esse, ut haec sola perimat partem Donati. Ad hoc dixi Charitati vestrae, ut intentos vos facerem, similiter ut soleo; simul ut oretis pro nobis et vobis, ut et nobis det Dominus digna loqui, et vos digna capere mereamini. Interim hodie dignamini differre. Sed hoc breviter dico interim, donec solvatur: interrogate pacifice, sine rixa, sine contentione, sine altercationibus, sine inimicitiis; et vobiscum quaerite, et alios interrogate, et dicite, Hanc quaestionem proposuieam. Sed sive solvatur sive non solvatur, putate me proposuisse quod me movet: moveor enim multum. Dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari; tanquam Christo cognito. Si enim non noverat eum a quo volebat baptizari, temere dicebat, Ego a te debeo baptizari. Noverat ergo eum. Si noverat eum, quid est ergo quod dicit, Non noveram eum; sed qui me
Abbreviated transcription (Latin):
donec ꝑueniat ad xꝑm ab uno patre natum. ubum
dm̃ apud dm̃. ꝑ qđ facta sunt om̃ia: quia illa uita
ẽ. q̃ in illo est lux hominũ. Hoc enim sequitur: et
uita erat lux hominũ. & ex ipsa uita homines illu¬
minantur: pecora ñ illuminantur: qi pecora ñ hñt
rationales mentes. quȩ possint uidere sapientiam.
Homo autem factus adimaginẽ dĩ habet rationalẽ
mentem: ꝑ quam possit ꝑcipere sapientiam. Ergo
illa uita ꝑ qũe facła sunt om̃ia. ipsa uita lux est &
ñ quorũcũq animalium. s lux hominum. Uñ pau¬

Expanded text:
donec perveniat ad Christum ab uno Patre natum, Verbum donec perveniat ad Christum ab uno Patre natum, Verbum Deum apud Deum, per quod facta sunt omnia: quia illa vita est, quae in illo est lux hominum. 18. Hoc enim sequitur, Et vita erat lux hominum; et ex ipsa vita homines illuminantur. Pecora non illuminantur, quia pecora non habent rationales mentes quae possint videre sapientiam. Homo autem factus est ad imaginem Dei, habet rationalem mentem per quam possit percipere sapientiam. Ergo illa vita per quam facta sunt omnia, ipsa vita lux est: et non quorumque animalium, sed lux hominum. Un
Abbreviated transcription (Latin):
cesse esse. ut multi sint ani¬
males qui ad huc scdm̃ carnẽ
sapiant. ñdũq se possint ad
sꝑitalem intellectum erigere
hesito uehementer. quom̾ut
dñs dederit possim dicẽ. uel
ꝓmodulo meo explicare qđ
lectum est. ex euglĩo. inpnci¬
pio erat ũbum. & ũbum erat
apud dm̃n: & ds̃ erat u̾bũ. Hoc
enim animalis hõ ñ ꝑcipit.
re ergo legitur: si silebit᷑:Aut
quare auditur: si ñ exponit᷑:
S & qͣuid exponitur: si ñ ĩtel¬
ligitur: Itaq qm̃ rursꝰ esse
ñ dubito ĩ numero ur̃o qͦsdã
a quibus possit ñ solũ expositũ¬
Solem & lunam ui des sunt & ista in arte. s foris corꝑa
sunt. in arte uita st̃. Widete si quomͦ potestis mag¬
na etenĩ res dicta est: & si ñ a me magno. aut ñ ꝑme
magnũ: tam̃ a magno. Non enuĩ ame paruulo dicta
st̃ hec s ille ñ ẽ paruulus ad qu̾e respicio ut dicã. Ca¬
piat qͥsq ut potest. in qnͣtum potest: & qui ñ potest nu¬
triat corut possit. Unde nutriat: Delacte nutriat:

Expanded text:
e esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non percipit. re ergo legitur, si silebitur? aut quare auditur, si non exponitur? sed et quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursum esse non dubito in numero vestro quosdam, a quibus possit non solum expositusolem et lunam vides; sunt et ista in arte: sed foris corpora sunt, in arte vita sunt. Videte, si quo modo potestis; magna enim res dicta est: et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non est parvulus ad quem respicio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte nutriat,
Abbreviated transcription (Latin):
illi medicꝰ. Purga de oculo tuo qͥcqͥd mali est: ut
possis uidere lucem oculoꝵ troꝵ. Puluis pituita.
fumꝰ: peccata & iniqͥtates sunt. Tolle inde ista omĩa
& uidebis sapientiam que p̃sens est: quia ds̃ est ipsa sa¬
pientia .&. dictũ est. Beati mundo corde: qm̃ ipsi dm̃¬

Expanded text:
illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tolle inde ista omnia, et videbis sapientiam quae praesens est: quia Deus est ipsa sapientia; et dictum est, Beati mundo corde, quoniam ipsi D
Abbreviated transcription (Latin):
corrigiam calciamenti soluere. Abipso lumine illuminatꝰ
erat. qͥ dixit. Inpͥncipio erat ũbũ. & ũbũ erat apud dm̃:
& d̃s erat u̾bum. E rgo illa uita lux est hominũ. S
forte adhuc stulta corda hominum capere istã lucem
ñ possunt: qr peccatis suis ad grauantur. ut eam uidẽ
ñ possint. Non idõ cogitent q̃si absentem ẽẽ lucẽ. qr
tam uidere ñ possunt: ipsi enĩ ꝓpt̃ peccata tenebre sunt.
Et lux lucet intenebris: & tenebre eam ñ cõp̃henderunt.
Ergo fr̃es quom homo positus insole cȩcus. p̃sens est illi
sol. s ipse soli absens est: sic om̃is stultus. om̃is inicus.
om̃is insipiens. cecus est corde: p̃sens est sapientia.
Ded cum cȩco p̃sens est. oculis eiꝰ absens est: non qͥa ipsa
illi absens est. s quia abilla ipse absens est. Qͥd gͦ faci¬
at iste: Mundet un possit uideri ds̃. Quomͦꝰ Si
ꝓpterea uidere ñ poss quia sordidos & saucios oculoᷤ
hab̾et in ruente pulue̾. uł petuita uł fumo. dicõ

Expanded text:
Ab illo lumine illuminatus erat qui dixit, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ergo, illa vita lux est hominum. 19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: non quia ipsa illi absens est, sed quia ipse ab illa absens est. Quid ergo faciat iste? Mundet unde possit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ dico uob̾: quia unus ex nob̾ tradet me.
Unus ex uob̾ numero non merito: specie. nõ
uͥtute. cõmixtione corporali. non uinculo spi¬
ritali: carnis adiunctõne. non cordis socius
status ẽ dñs et dixit. unus ex uob̾. si uerũ
ẽ quod ait ipse idem in epła sua. cuius ẽ hoc
nobiscum. Non erat gͥ ex illis iucdas.¶
sisset enim cum ilł: si ess ex ilł. Quid a¬
qui tradet me ÷ Quia et ille qui ait si fus¬
ex nob̾. mansissent utiq nobiscum: iansd¬
uicem discipuli: hesitantẽs de quo diceret
quippe in eis erat erga magistrũ suum pu
tas: ut tamen eos humana altera de alterol
laret infirmitas. Nlota sibi qͥdem erat ciu̾as
conscientia. Ueruntamen quia proximi era
nota: ita sibi unusquisq erat certus ut ino
essent et in ceteris singuli. et in singulis
ri. Erat gͦ recimibens unus ex discips
eius in sinu iħu: quem diligebat ib̾c. Qui
dixerit in simi: paulo post ait ubi dice
sicut postea manifestat. Erat enim hec aop

Expanded text:
a Domini.  Unus ex vobis tradet me , unus ex vobis numero non merito, specie non virtute, commixtione corporali, non vinculo spiritali, carnis adjunctione, non cordis socius status est Jesus et dixit, unus ex vobis? Si verum est quod ait idem ipse in Epistola sua cujus est hoc nobiscum ? Non erat igitur ex illis Judas: mansisset enim cum illis, si esset ex illis. Quid s tradet me; ex nobis, mansissent utique nobiscum; jam dvicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga Magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi unusquisque erat certus, ut incerti essent et in caeteris singuli, et in singulis. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quid dixerit, in sinu, paulo post ait, ubi dicit, sicut postea manifestat . Erat enim eorum haec
Abbreviated transcription (Latin):
OC÷ euͣngelii ca¬
pitulum frẽs ita
nob̾ exponendum
hac lectõne ꝓposi¬
tum est: ut iam
etiam de traditore
dñi ꝑ panẽ tinctũ
eiq porrectum. sa¬
tis euident̾ exp̾sso
aliquid dicere debeamus. Et de illo qͥdem qͦd
eum iam demonstraturus iħ̃c turbatus ẽ spũ:
p̾terito sermone disserui. S fortassis quod ibi
non dixi etiam hoc nob̃ dñs significare sua per-¬
turbatõe dignatus est: quod scilicet falsos frẽs
et dñi agri illa zrrania ita necesse ẽ usq ad
messis tempus inter frumenta tollerari. ut
quando ex eis aliqua seꝑari etiam ante messẽ
urgens causa compellit. fieri sine eccłie ꝑturba¬
tõne non possit. Hauc ꝑturbatõnem scõrum
suoꝵ ꝑ scismaticos et hereticos futurã qͦdam¬
mͦ p̾nuntians dñs. p̾figurauit in serpso cum
exituro iuda homine malo: et commixtionem
frumenti in qua diu fuerat toleraturꝰ seꝑa¬
tõne aptissima relicturo turbatus ẽ. ñ carne
ẜ sp̃u. Spiritales enim eius in hui moli scan¬

Expanded text:
oc Evangelii capitulum, fratres, ita nobis exponendum hac lectione propositum est, ut jam etiam de traditore Domini per panem tinctum eique porrectum satis evidenter expresso aliquid dicere debeamus. Et de illo quidem, quod eum jam demonstraturus Jesus turbatus est spiritu, praeterito sermone disserui: sed fortassis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare sua perturbatione dignatus est, quod scilicet falsos fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est usque ad messis tempus inter frumenta tolerari , ut quando ex eis aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non possit. Hanc perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et haereticos futuram, quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum exituro Juda homine malo, et commixtionem frumenti, in qua diu fuerat toleratus, separatione apertissima relicturo, turbatus est non carne, sed spiritu. Spirituales enim ejus in hujusmodi scan
Abbreviated transcription (Latin):
Iemunt
Icaritas
cuiꝰ potestas erat ne teneretur: s ut significaret etiam in ipso
aie festo qui crlebratur a uideis se occultati. & suũ ẽẽ mniste.¬
rium. Hodierna enim lectionẽ apparuit potestas: que pu¬
tabatur timiditas. Loquebatur enim palam in die festo.
ita ut mirarentur turbȩ & dicerent quod audiuimꝰ cum
letio segretur. Nonne bic est quem querebant intficere
Etece palam loquitur & uichil illi dicunt. Nuquidur¬
re cognouierunt pͥncipes: quia hic est ap̃cꝰ Qui nouerant
quasenitia querebatur: mirabantur qua pocentia non
tenebatur. Deinde non plene in telligentes illuis potentia
ꝑntauerunt pͥncipũ ẽẽ scientiam qđ ipsi doguoutrant eũad̃ẽ¬

Expanded text:
eminit Charitas cujus potestas erat ne teneretur; sed ut significaret etiam in ipso die festo qui celebrabatur a Judaeis, se occultari, et suum esse mysterium: hodierna ergo lectione apparuit potestas, quae putabatur timiditas; loquebatur enim palam in die festo, ita ut mirarentur turbae, et dicerent quod audivimus, cum lectio legeretur, Nonne hic est quem quaerebant interficere? Et ecce palam loquitur, et nihil illi dicunt: numquid vere cognoverunt principes quia hic est Christus? Qui noverant qua saevitia quaerebatur, mirabantur qua potentia non tenebatur. Deinde non plene intelligentes illius potentiam, putaverunt principum esse scientiam, quod ipsi cognoverant eu
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Erat gͦ recumbens unus ex discipilis
eius in sinu iħu: quem diligebat ib̾c. Quis
dicerit in simi: paulo post ait ubi dicit si
pectus ihũ. Ipse est ioh̃es cuiꝰ ẽ hoc eungłim
sicut postea manifestat. Erat enim hec eorim
consuetudo qui sacras nob̾ litt̾as ministrant.
ut qͣudo ab aliquo eorum diuina uarrabatu
hystoria. cum ad seipsum usniret tamqͣm
de aliquo loqueret᷑: et sic se insereret ordini
narratõnis sue. tamqͣm rerum gestarum sqͥ¬
tor. non tamqͣm sui ipsius p̾dicator. Nam ex
boc sc̃s matheus fecit. Qͥ cum in textu nar¬
ratõnis sue uenisset ad seipsum. uidir inqͥt
in theloneo sedentem quendam publicam̃
nomine matheũ: et ait illi. Sequere me
Non ait uidit me: et dixit mͥ. Hoc fecit ⁊ be¬
atus moyses: ita de serpso tamqͣm dealio cui¬
cta narrauit. et ait. Dixit dñs ad moysen In¬
usitatius apłs paulus non in hystoria ubir¬
rum gestaꝵ suscipit᷑ explicanda uarratio ħ

Expanded text:
ri. 4. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ri. 4. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quid dixerit, in sinu, paulo post ait, ubi dicit, supra pectus Jesu. Ipse est Joannes cujus est hoc Evangelium, sicut postea manifestat . Erat enim eorum haec consuetudo qui sacras Litteras nobis ministrarunt, ut quando ab aliquo eorum divina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur; et sic se insereret ordini narrationis suae, tanquam rerum gestarum scriptor, non tanquam sui ipsius praedicator. Nam et hoc sanctus Matthaeus fecit, qui cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, Vidit, inquit, in telonio sedentem quemdam publicanum, nomine Matthaeum, et ait illi, Sequere me : non ait, Vidit me, et dixit mihi. Hoc fecit et beatus Moyses, ita de seipso tanquam de alio cuncta narravit, et ait: Dixit Dominus ad Moysen . Inusitatius apostolus Paulus, non in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda narratio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod eradicetur et triticum. Turbatus
Unus ex uob̾ mimero non merito: specie nõ
uͥtute. cõmixtione corporali. non uinculo spi¬
ritali: carnis adiunctõne. non cordis socius
status ẽ dñs et dixit. unus ex uob̃. si uerũ
ẽ quod ait ipse idem in epła sua. cuius ẽ hoc
euͣngłium. ex nob̃ exierunt. s non erant ex
nob̾ẽ slam si fuissent ex nob̃: mansissent utq̃
nobiscum. Non erat gͥ ex illis iucdas. Ilai¬
ex nob̾. mansissent utiq nobiscum: iam dyx¬
rat ex nob̾ exierunt. ac ꝑ hoc utrumq ue¬
rum ẽ. et ex nob̾ et non ex nob̃. Sccłm alis
uicem discipuli: hesitantes de quo diceret. Si
quippe in eis erat erga magistrũ suum pia an¬
tas: ut tamen eos humana altera de altero frian¬
laret infirmitas. Nota sibi qͥdem erat cuiꝰcunq
conscientia. Ueruntamen quia proximi erat p¬
nota: ita sibi unusquisq erat certus ut incer
essent et in ceteris singuli. et in singulis e r¬

Expanded text:
aliquod eradicetur et triticum. Turbatus aliquod eradicetur et triticum. Turbatus unus ex vobis numero non merito, specie non virtute, commixtione corporali, non vinculo spiritali, carnis adjunctione, non cordis socius status est Jesus et dixit, unus ex vobis? Si verum est quod ait idem ipse in Epistola sua cujus est hoc Evangelium, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis: nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum ? Non erat igitur ex illis Judas: manex nobis, mansissent utique nobiscum; jam dixerat, Ex nobis exierunt. Ac per hoc utrumque verum est, et ex nobis, et non ex nobis: secundum aliud nvicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga Magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi unusquisque erat certus, ut incerti essent et in caeteris singuli, et in singulis caete
Abbreviated transcription (Latin):
QC: euͣngelii ca¬
pitulum frẽs ita
nob̾ exponendum
hac lectõne ꝓposi¬
tum est: ut iam
etiam de traditore
dñi ꝑ panẽ tinctũ
eiq porrectum. sa
eum iam demonstraturus iħc turbatus ẽ sũu:
p̾terito sermone disserui. S fortassis quod ibi
non dixi etiam hoc nob̾ dñs significare sua per¬
turbatõe dignatus est: quod scilicet falsos frẽs¬
et dñi agri illa zrrania ita necesse ẽ usq ad
messis tempus inter frumenta tollerari. ut
quando ex eis aliqua separi etiani ante messẽ
urgens causa compellit. fieri sine eccłie ꝑturba¬
tõne non possit. Hanc ꝑturbatõnem scõrum
suoꝵ ꝑ scismaticos et hereticos futurã qͦdam¬
mͦ p̾mintians dñs. p̾figuranit in seipso cum
exituro iuda homine malo: et commixtionem¬
frumenti in qua diu fuerat toleraturꝰ seꝑa
s sp̃u. Spiritales enim eius in huiꝰmodi scan¬
dalis. non ꝑu̾sitate s caritate turbant᷑: ne
forti in seꝑatõne aliquoꝵ ⁊ raaioꝵ simul

Expanded text:
c Evangelii capitulum, fratres, ita nobis exponendum hac lectione propositum est, ut jam etiam de traditore Domini per panem tinctum eique porrectum satieum jam demonstraturus Jesus turbatus est spiritu, praeterito sermone disserui: sed fortassis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare sua perturbatione dignatus est, quod scilicet falsos framinici agri illa zizania ita necesse est usque ad messis tempus inter frumenta tolerari , ut quando ex eis aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non possit. Hanc perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et haereticos futuram, quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum exituro frumenti in qua diu fuerat toleratus, separsed spiritu. Spirituales enim ejus in hujusmodi scandalis non perversitate, sed charitate turbantur, ne forte in separatione aliquorum zizaniorum simul
Abbreviated transcription (Latin):
guine xꝑi frontes u̾rȩ fignantur. Et illa sigus¬
tio quia erat significatio. dicta est adomib
signatis. exterminatorem prohib ere: signm
xꝑi. anobis repellet exterminatorem si co ril
recipiat saluatorem. Quare hoc dixi᷑ Quia
multi postes habent signatos: & intus uon
manet habitator. Facile habent infronte lis¬
num xꝑi & corde non recipiunt uerbũ de
repell

Expanded text:
guine Christi frontes nostrae signantur. Et illa signaguine Christi frontes nostrae signantur. Et illa signatio, quae erat significatio, dicta est a domibus signatis exterChristi a nobis repellit exterminatorem, si cor nostrum recipiat Salvatorem. Quare hoc dixi? Quia multi postes habent signatos, et intus non manet habitator: facile habent in fronte signum Christi, et corde non recipiunt verbum Chrrepell
Abbreviated transcription (Latin):
manifes¬
tasunt i
ut poriꝰ
auditorem. quam expositoreni desiderent. In es
habere dñi sanguine uoluerunt: illo die festo
occisus est agnus. qui nobis eundem diem festu
suo sanguine consecrauit. Consilium erat inter
uidȩos. de occidendo iħu. Ille. qui de cęlo uenerat
pari. ꝓpinquare uoluit loco passionis: quia im¬
minebat hora passionis. Ascenderunt gͥ multi
ierosolumam de regione. ante pascͥa: ut scĩficail
ꝑsc̃m̃ moy sen. in lege mandatum. ut die festi qł
pascͥa om̃s undiq conuenirent: ut illuis cele¬
bration ẽ diei sanctificarentur. Sed illa celebratio
umbra erat futuri. Quid est umbra futuri: Mpe¬
tia xꝑi uenturi. ꝓphetia ꝓnobis illo die passuri it
transicet umbra & lux ueniret. ut transiret signis¬
catio. & ueritas teneretur. Hab ebant gͦ uidei pis¬
cha in umbra. nos inluce. Quid enim opus cris
ut dñs eis prȩcipetaret ꝑ ipsum diem festũ oũe
occidere: msi quia ille erat de quo ꝓphetatumat.

Expanded text:
manifesta sunt, ut potius auditorem quam expositorem desiderent: in eis habere Domini sanguine voluoccisus est Agnus, qui nobis eumdem diem festum suo sanguine consecravit. Consilium erat inter Judaeos de occidendo Jesu: ille qui de coelo venerat pati, propinquare voluit loco passionis, quia imminebat hora passionis. Ascenderunt ergo multi in Hierosolymam de regione ante Pascha, ut sanctificarent Domini, per sanctum Moysen in lege datum, ut die festo quo Pascha erat, omnes undique convenirent, et illius diei celebratione sanctificarentur. Sed illa celebratio umbra erat futuri. Quid est umbra futuri? Prophetia Christi venturi, prophetia pro nobis illo die passuri: ut transiret umbra, et lux veniret; ut transiret significatio, et veritas teneretur. Habebant ergo Judaei Pascha in umbra; nos in luce. Quid enim opus erat ut Dominus eis praeciperet per ipsum diem festum ovem occidere, nisi quia ille erat de quo prophetatum e
Abbreviated transcription (Latin):
esternã
lectionẽ
de qua
locuti su.
inscriptu¬
ris. tam
manifes¬
tasunt:
ut potiꝰ
auditorem. quamͣ expositorem desiderent. In eis.

Expanded text:
esternam lectionem de qua locuti sumuin Scripturis tam manifesta sunt, ut potius auditorem quam expositorem desiderent: in eis
Abbreviated transcription (Latin):
N tuentes quomͦ audiuimꝰ
exlectione apłica. quod anima¬
lis hõ non ꝑcipit ea quȩ sunt
spiritus dĩ. & cogitantes ĩ hac
p̃senti turba caritatis ur̃e ne¬
cesse esse ut multi sint ani¬
males qui ad huc scdm carnẽ
sapiant. ñdũq se possint ad
sꝑitalem intellectum erigere
hesito uehementer. quomut
dñs dederit possim dice̾ uel
ꝓmodulo meo explicare qđ
lectum est ex euglĩo. inpͥnci¬
pio erat ũbum. & ũbum erat
apud dm̃: & ds̃ erat u̾bũ. Hoc
enim animalis hõ ñ ꝑcipit.
re ergo legitur: si silebit᷑: Aut
quare auditur: si ñ exponit᷑
S & quid exponitur: si ñ ĩtel¬
ligitur: Itaq qm̃ rursꝰ esse
ñ dubito ĩ numero ur̃o qͦsdã¬

Expanded text:
ntuens quod modo audivimus ex lectione apostolica, quod animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei , et cogitans, in hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non percipit. re ergo legitur, si silebitur? aut quare auditur, si non exponitur? sed et quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursum esse non dubito in numero vestro quosda
Abbreviated transcription (Latin):
Infans intus est. nouus utus est: ubi nouellat᷑ ibi sati¬
atur. Quid gͦ talibus is murmurantibus resporeoit:
olite murmurare inuicem. Tanqu̾a dicens.
Dcio quare non esuriatis &c istum panem ñ ĩtel¬
ligatis: neꝙ queratis. Nolite murmurare in

Expanded text:
Infans intus est, novus intus est: ubi novellatur, ibi satiInfans intus est, novus intus est: ubi novellatur, ibi satiatur. 2. Quid ergo talibus murmurantibus respondit Jesus? Nolite murmurare ad invicem. Tanquam dicens, Scio quare non esuriatis, et istum panem non intelligatis neque quaeratis. Nolite murmurare ad
Abbreviated transcription (Latin):
prudente audito¬
rem uerbi sui.
similem eẽ debe¬
re homini. qui
uolens edificare
constituat qđ fabricat aduersus impetum flumi-¬
ai nonsunt subieeti. Inde erant isti. qui panem de celo des¬
cendentem ñ inrelligebant: quia sua iusticia saturati.
iusticiam dĩ non esuriebant. Quid est hoc: iusticia dĩ
ao iusticia hominis: Iusticia dĩ hic dicitur. ñ qua ustꝰ
est aͥs. s quam dat homini deus: ut iustus sit homo ꝑ
añm. Quȩ autem erat illorum iusticia. Quia de su¬
is uiribus p̃sumebant: & quasi impletores legis se ipsos
exsua uirtute dicebant. Nemo autem implet legem
nͥ quem adiuuerit grã id est panis qui de celo descenrdit.
Ligis autem plenitudo. compendio ut ait apł̃s: caritas
gͦ as sꝑm scm̃. dixit se pantm qui de celo descendit. hor¬
tans ut credamus in eum. Credere enim in eun: hoc
est mantucare panem uiuũ. Qui credit in eum: man¬
aucat. Iniisibiliter saginatur: quia muisibiliter renascit᷑.

Expanded text:
prudentem auditorem verbi sui similem esse debere homini qui volens aedificare,constituat quod fabricat adversus impetum flumiDei non sunt subjecti . Inde erant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut ait Apostolus, charitas m sanctum, dixit se panem qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum. Qui credit, manducat; invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ri qͣm usq ad suos pedes humiliari: dñe as
non tantum pedes meos. s et manus ⁊ capil
Quando qͥdem sic minaris: lauanda tibi ms¬
menbra non solum ima non subtraho: ueñ
etiam pͥma substerno. Ne mͥ neges capil¬
dam tecum parteur: nullam tibi nego ab¬
luendam mei corporis partemi. Dicir ul
s est mundus totus. Hic moneatur qle¬
fortassis et dicat. Immo si mundꝰ est toll
quid ei opus est uel pedes lauare: Dñs ais
nouerat quod dicebat: etiam si nr̃a infi l
eius secreta non penetret. Uerumtame
qͣntum nos erudire. et ex lege sua docetl d¬
natur. pro captu meo pro modulo mes ae
enam eggo cle bunus questionis profiusis¬

Expanded text:
ri, quam usque ad suos pedes humiliari: Domine, ait, ri, quam usque ad suos pedes humiliari: Domine, ait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quandoquidem sic minaris, lavanda tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit esed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profu
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ expauisset. expauit atq ait̃. Oñe: tu mͥ
lauas pedes: Quid est tus Quid est mͥe son¬
ex hiis uerbis aliquatenus dignum concipit
anima. non explicet lingua. Sed respondit iħx
et dixit ei. Quod ego facio tu nescis modo: stus
aũ postea. Nec tamen ille dñici fc̃i altitudñt
ext̾ritus ꝑmittit fieri. quod cur fieret igni¬
rabat: s usq ad suos pedes humilem xp̃m a¬
huc non uult uidere. non potest sustiere.
Non lauabis inquit mͥ pedes in et̾num. Ql
est in et̾num : Numqͣm hoc feram. mimquã
patiar: nunqͣm sinam. Hoc qui ꝑpe in eter¬
nun non fit: quod numqͣm fit. Tum salua¬
tor egrum reluctantem de ipsius saluns ꝑ¬
culo exterrens: si non lauero te inquit nĩ
habebis partem mecum. Ita dictum ẽ si
non lanero te. cum de solis pedib ageretile
quomͦ dici assolet calcas me quando sola
planta calcatur. At ille. No timore ⁊ amore l¬
turbatus. et plus expauescens xp̃m sib nasi¬

Expanded text:
eorum expavisset, expavit, atque ait, Domine, tu mihi eorum expavisset, expavit, atque ait, Domine, tu mihi lavas pedes? Quid est, tu? quid est, mihi? Cogex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, non explicit lingua. Sed respondit Jesus, et dixit ei: Quod ego facio, tu nescis modo; scies autem postea. Nec tamen ille, dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat, sed usque ad suos pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinere. Non lavabis, inquit, mihi pedes in aeternum. Quid est, in aeternum? Nunquam hoc feram, nunquam patiar, nunquam sinam. Hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est, Si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur; quomodo dici assolet, Calcas me, quando sola planta calcatur. At ille amore et timore perturbatus, et plus expavescens Christum sibi nega
Abbreviated transcription (Latin):
pedes discipu¬
ad symonem
petrũ: et dicit
tu mͥ lauas pe¬
des: Qͥs enim
non expauesce¬
ret: lauart sibĩ p̾edes a łi filio: Quamuis itaq
magne fuisset audacie contradicere seruum do-¬
mino. hominem cdo: tamen hoc petrus facẽ ma¬
luit. quam ꝑpeti ut sibi pedes lauarent᷑ a dño
et deo. Nec putare debemus hoc petrum int̾
ceteros formidasse atq recusasse: cum id alii an¬
te ipsum libenter uel equanimiter sibi fieri
ꝑmisissent. Facilius quippe sic accipiunt᷑ ista
uerba euͣngłii: quia cum diclum esset cepit
lauare pedes discipulorum. et ext̾gere lnmi
quo erat p̾cinctus: deinde subiunctum est.
uenit ꝙͦ ad symonem petrum: quasi alignb
iam lauisset. et post eos uenisset ad pͥmun
Qͥs enim nesciat pͥmum apłorum fuisse de¬
tisinum petrum: S non ita intelligendum
ẽ. quod post aliquos ad illum uenerit. s qos
ab illo ceꝑit. Quando gͦ pedes discipulorm li¬
uare cepit. uenit ad eum a quo cepit. idest a
petrum: et tum petrus quod etiam quililes

Expanded text:
pedes discipuad Simonem Petrum; et dicit tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a Dei Filio? Quamvis itaque magnae fuisset audaciae contradicere servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam perpeti ut sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis enim nesciat primum Apostolorum esse beatissimum Petrum? Sed non ita intelligendum est quod post aliquos ad illum venerit; sed quod ab illo coeperit. Quando ergo pedes discipulorum lavare coepit, venit ad eum a quo coepit, id est, ad Petrum: et tunc Petrus, quod etiam quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
dum est: tempus fussiciat. Arimum gͦ erat pasca
uideorum. Illum diem festum. uidei cruentum
simisit aquam in pelium. unde lauaret pedes
discrpulorum suorum: qui in t̾ram sangui
nem fudit. quo immundiciam dilueret pec¬
catorum: Quid mirum si linteo quo erat pre¬
cinctus pedes quos lauerat tersit: qui carne
qua erat indutus. euͣngłistarum uestigia cõ¬
firmauit: Et linteo qͥdem ut se p̃cingeret:
posuit uestimenta que habebat. Ut aũ formã
serui acciꝑet. qͣndo semet ipsum exinaniuit:
non quod habebat deposuit. sed quod nõ ha¬
bebat accepit. Crucifigendus sane suis expo¬
liatus ẽ uestimentis. et mortuus inuolutus ẽ
linteis: et tota illa eius passio nr̃a purgatõ ẽ.
Passurus igitur exicia premisit obsequia: nõ
solum eis pro quib erat subiturus mortem.¬
s etiam illi qͥ eum fuerat traditurꝰ ad mortẽ.
Tanta ẽ quippe humane humilitatis utilitaᷤ
ut cam suo commendaret exemplo etiam di¬
uina sublimitas: quia homo suꝑbus in eter¬

Expanded text:
dum est, tempus sufficiat. 2. Proximum ergo erat Pascha Judaeorum. Illum diem festum Judaei cruentum si misit aquam in pelvim: unde lavaret pedes discipulorum: 164 qui in terra sanguinem suum fudit: quo immundicias dilueret peccatorum: Quid mirum si linteo quo erat precinctus: pedes quos laverat tersit: qui carne qua erat indutus evangelistarum vestigia confirmavit. Et linteo quidem ut se precingeret: posuit vestimenta que habebat: ut autem formam servi acciperet: quando semetipsum exinanivit: non quod habebat deposuit: sed quod non habebat accepit. Crucifigendus sane suis expoliatus est vestimentis: et mortuus involutus est linteis: et tota illa ejus passio credentium est facta purgatio. Passurus igitur exitia: premisit obsequia. Non solum eis pro quibsed etiam illi qui eum fuerat traditurus ad mortem.Tanta quippe est humane humilitatis utilitas: ut eam suo commendaret exemplo divina sublimitas. Quia homo superbus in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
clauso uirginis utero potuit nascendo
mundũ ingredi: ipse absq ulla dubie¬
tate iã factus immortalis clauso licet se¬
pulchro potuit resurgendo exire de¬
mundo Nec prȩtereundũ quare testiꝰ
dnicȩ resurrectionis angłs sedens app¬
ruerit. cũ is qui natiuitatis eius mund
gaudiũ euangeli ⁊abat iuxta pastores
stetissȩ legat᷑ Stare quippe pugnanti
ł. sedere regnantis. Et recte stans ap¬
uerba scĩ
eu angelii
quȩ modo
in nostris
aurib sonuerunt etiã mente cape¬
re utcumq possimus. Ait enim dñs¬

Expanded text:
clauso virginis utero potuit nascendo mundum ingredi ipse absque ulla dubietate jam factus immortalis clauso licet sepulcro potuit resurgendo exire demundo. Nec praetereundum quare testis Dominicae resurrectionis angelus sedens apparuerit, cum is qui nativitatis ejus mundo gaudium evangelizabat, juxta pastores stetisse legatur: stare quippe pugnantis est, sedere regnantis. Et recte stans apverba sancti Evangelii, quae modo in nostris auribus sonuerunt, etiam mente capere utcumque possimus. Ait enim D
Abbreviated transcription (Latin):
autem id est peccatores uelminime
resurrecturi uel ad nuptias resur¬
recturi sint credendi. sed ita potius
retinendum quod omnes resurrectu¬
mansuri. Dñs autem saluator ut
ad gloriam resurrectionis animos
excitaret inquirendam. de electis
Si autem in resurrectione neq nu¬
bunt neq ducunt uxores: resur¬
gent corpora quae possunt nubere¬
& ducere uxores. hoc est feminarũ
& uirorum certis decreta menbra
speciebus. sed nuilla concũbendi
uoluptate uel necessitate mancipata
Nemo quippe dicit de arbore & lapide
& his rebus quae non habent menbra
genitalia quod non nubant neq du¬
cant uxores. sed de his qui cum pos¬
sint nubere . tamen alia ratione non
quia conubia propter filios. silii propt᷑
U bi ergo mors non est. neq conubia
sine ulla labe corruptionis. sine ullo
terreni status actu perpetua dĩ
uisione fruuntur. Ad quam necesse

Expanded text:
autem, id est, peccatores, vel minime autem, id est, peccatores, vel minime resurrecturi, vel ad nuptias resurrecturi sint credendi: sed ita potius sentiendum quod omnes et resurrectumansuri, Dominus autem Salvator ut ad gloriam resurrectionis animos excitaret inquirendam, de electis Si autem in resurrectione neque nubunt neque ducunt uxores, resurgunt ergo corpora, quae possunt et nubere uxores: hoc est feminarum et virorum certis discreta membra speciebus: sed nulla concumbendi voluptate vel necessitate mancipata. Nemo quippe dicit de lapide et arbore et his rebus quae non habent membra genitalia, quod non nubant neque ducant uxores: sed de his qui cum possint nubere, tamen alia ratione non quia connubia propter filios, filii propter: ubi ergo mors non est, neque cosine ulla labe corruptionis, sine ullo terreni status actu, perpetua Dei visione fruuntur, ad quam necesse
Abbreviated transcription (Latin):
tatis margaritas ur̃as ante porcoᷤᷤ.
cur ipse quȩdam uel hic de gloria
resurrectionis. uel alibi de dispensats¬
onis aut etiam diuinitatis suae mys¬
terus dixisse inuenitur. quȩ multi
qui aderant uel resistendo uel contẽp¬
nendo non acceperunt: Non putan¬
dum est sc̃m dedisse canibus. aut
margaritas misisse ante porcos
Nonienim eis dedit qui caperei. noni
poterant. sed eis qui poterantł & simlil
aderant. quos propter aliorum
immunditiam negligi non oportebat
Et cum eum temptatores in terroga¬
bant : respondebat quae illis ita
ut quid contradicerent non habebant
quamuis uenenis suis contabescerent.
potius quam illius cibo saturarentur.
alu tamen qui poterant capere ex
illorum occasione multa utiliter
audiebant. Illi autem qui digni habe¬
buntur saeculo illo & resurrectione
ex mortuis neq nubunt neq ducunt
uxores. Non ita intelligendum est
quasi digni tantum uel resurrecturi
uel sine nuptus futuri sint. indigni

Expanded text:
tatis margaritas vestras ante porcos, tatis margaritas vestras ante porcos, cur ipse quaedam vel hic de gloria resurrectionis, vel alibi de dispensationis aut etiam divinitatis suae mysteriis dixisse invenitur, quae multi qui aderant, vel resistendo, vel contemnendo, non acceperunt? Non putandus est sanctum dedisse canibus, aut margaritas misisse ante porcos. Non enim eis dedit qui capere non poterant, sed eis qui poterant et simul aderant, quos propter aliorum immunditiam negligi non oportebat. Et cum eum tentatores interrogabant, respondebatque illis ita, ut quid contradicerent non haberent, quamvis venenis suis contabescerent potius quam illius cibo saturarentur. Alii tamen qui poterillorum occasione multa utiliter audiebant. Illi autem qui digni habebuntur saeculo illo et resurrectione ex mortuis, neque nubunt neque ducunt uxores. Non ita intelligendum est, quasi digni tantum vel resurrecturi vel sine nuptiis futuri sint, indigni