comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do. Quod nisi hoc nomen iam in alia re
soleret intelligi. quo corda hominũ no
lumꝰ inclinareꝰ rationabiliter possemꝰ
a faucto fatum appellare. Non enĩ ab nu¬
ere possumꝰ esse scriptũ in litteris sc̃ĩs.
Semel locutus est ds̃ duo hec audiui: &¬
cȩtera. Quod enim dictum est semel locu¬
tus est. intelligitur inmobiliter. hoc est
incõmutabiliter est locutus : sicut nouit
in cõmutabiliter omnia quȩ futura suss.
& quȩ ipse facturus est. Tria autẽ fa¬
ta fingunt in colo & fuso. digitisq fila
ex lana torquentibus:. ꝓpter tria tẽpora.
Preteritũ: quod in fuso iam uetum atq
inuolutum. Presens: quod inter digi¬
tos nentis trahit᷑. Futurum in lana
quȩ colo implicata est : & adhuc ꝑ di¬
gitos nentis ad fusum. tanqͣm p̃sens
ad preteritũ traicienctum est. Parcas
cata antifrasin appellatas: quod minime par-¬
cant. Quas tres esse uoluerunt: unam quȩ
uitam hominis ordiat᷑. alteram qͦ contexat:

Expanded text:
do. Quod nisi hoc nomen iam in alia re do. Quod nisi hoc nomen iam in alia re soleret intlumus inclinare, rationabiliter possemus a fando fatum appellare: non enim abnuere possumus esse scriptum in litteris sanctis: Semel locutus est Deus, duo haec audivi, cetera. Quod enim dictum est, 'semel locutus est,' intellegitur inmobiliter, hoc est incommutabiliter est locutus; sicut novit incommutabiliter omnia quae futura sunt, et quae ipse facturus est. Tria autem fata fingunt in colo et fuso digitisque filum ex lana torquentibus, propter tria tempora: praeteritum, quod in fuso iam netum atque involutum est: praesens, quod inter digitos neentis traicitur: futurum, in lana quae colo inplicata est, et quod adhuc per digitos neentis ad fusum tamquam praesens ad praeteritum traiciendum est. Parcas κατ ̓ ἀντίφρασιν appellatas, quod minime parcant. Quas tres esse voluerunt: unam, quae vitam hominis ordiatur; alteram, quae contexat;
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo sorapis: deinde una littera cõmu¬
egyptios taurꝰ serãpi ꝯsecratus. & ab eo
ita cognominatus: quem egyptus instar
numinis colebat: eo quod de futuris daret
quȩdam manifesta sigua. Apparebat enĩ
in mnemphis: quen centũ antistites ꝓseqͦ¬
bant᷑. & repente uelut limphaticiꝰ preci¬
nebant. Huius capitis ymaginem sibi in¬
heremo udei fecerunt. fauni a fando.
ostendere uiderentur futura. in lucis
enim ꝯsulebantur ã paganis: & respon¬
sa illis non signis. sed uocibus dabant.
Denium autẽ dicunt. quod quasi uim ha¬
beat omniũ rerũ gignendarũ: seua
gignendis liberis. Unde & geniales lec¬
ti dicebant᷑ ã gentibus: qui nouo mari¬
to sternebant᷑. ħ ec & alia sunt gentiliũ
fabulosa fignienta: quȩ interpretata sic
habentur : ut ea ñ intellecta dampnata
tamen adorent. Fatum autẽ dicunt ẽẽ
quicqͥd dii fantur: quicqͥd iupit̾ fatur
A fando gͥ fatum dicunt : id est ã loquen¬

Expanded text:
primo Sorapis, deinde una litera commuprimo Sorapis, deinde una litera commuEgyptios, Serapi consecratus et ab eo ita cognominatus, quem Egyptus ad instar numinis colebat, eo quod de futuris daret quedam manifesta signa. Apparebat enim in Memphis, quem centum antistites prosequebantur et repente velut lymphatici precinebant; huius capitis eremo Iudaei fecerunt. Fauni a fando, ostendere viderentur futura. In lucis enim consulebantur a paganis, et responsa illis non signis, sed vocibus dabant. Genium autem dicunt, quod quasi vim habeat omnium rerum gignendarum, seu a gignendis liberis; unde et geniales lecti dicebantur a gentibus, qui novo marito sternebantur. Haec et alia sunt gentilium fabulosa figmenta, quae interpretata sic habentur, ut ea non intellecta damnabiliter tamen adorent. Fatum autem dicunt esse quidquid dii fantur, quidquid Iuppiter fatur. A fando igitur fatum dicunt, id est a loquen
Abbreviated transcription (Latin):
cȩli. in qua septem sunt soni. & septem dis¬
erimina uocum. Uillosus est: quia tellus
conuestita est. agitata uentis. Pars eius in¬
ferior fera est: ꝓpͥter arbores & feras pecu¬
des. Caprinas ungulas habet: ut solidi¬
tatem terre ostendat. Quem uolunt re¬
rum & totius naturȩ dm̃. Unde pan qͣsi
ominia dicunt. Ysis lingua egyptioꝵ ter¬
ra appellatur: quam ysin uolunt esse¬
S uit autem ysis regina egyptioꝵ inachi
regis filia : quȩ de grecia ueniens egyp¬
tios luteras docuit. ⁊ terrã colere uistitu¬
it. ꝓpter quod & terram eius nomine ap¬
pellauerunt. Serapis omniũ maximus
egeptioꝵ deus: ipse est apis rex arguioꝵ
qui nauib transuectus in egyptum. cũ
ibidem mortuus fuisset serapis appellatꝰ¬
est: ꝓpterea. quia archa in qua mortuus
ponitur quam sarcofagum uocant. so¬
ros dicitur grecẽ. & ibi eum uenerari
sepultum ceꝑunt. prius qͣm templum
eius esset instructũ. uelud soros Sed apiꝰ

Expanded text:
celi, in qua septem sunt soni et septem disceli, in qua septem sunt soni et septem discrimina vocum. Villosus est, quia tellus convestita est et agitatur ventis, pars eius inferior feda est, propter arbores et feras et pecudes. Caprinas ungulas habet, ut soliditatem terre ostendat, quem volunt rerum et totius nature deum; unde et Pan, quasi omnia dicunt. Isis lingua Egyptiorum terra appellatur, quam Isin volunt esse. Fuit autem Isis regina Egyptiorum Inachi regis filia, que de Grecia veniens, Egyptios literas docuit et terras colere instituit; propter quod et terram eius nomine appellaverunt. Serapis omnium maximus Egyptiorum deus: ipse est Apis rex Argivorum, qui navibus transvectus in Egyptum, cum ibidem mortuus fuisset, Serapis est appellatus, propterea quia arca in qua mortuus ponitur, quam sarcophagum vocant, soros dicitur grece et ibi eum venerari sepultum ceperunt, priusquam templum eius esset instructum velut soros: sed Apis
Abbreviated transcription (Latin):
saturuꝰ dicitur patri celio uirilia ampu¬
tasse quȩ in mare cadentia uenerẽ crea¬
uerunt: ideo dicitur. quia nisi humor
de cȩlo interram descenderit nichil cre¬
atur. Cupidinem uocatũ ferunt ꝓpter a¬
morem. Est enum dȩmon fornicationis.
Qui ideo alatus pigitur: quia nichil ama¬
ntibus leuiꝰ. nichił mutabiliꝰ inuenitur.
Puer pingitur: quia stultꝰ est & irratio¬
uabilis amor. Sagittam & facẽ tenere fin¬
gitur: Sagutã: quia amor cor uulnerat.
Facem: quia inflanimat. Pan dicunt gre¬
ci. latini siluanũ deum rusticoꝵ: quem¬
in nature similitudinẽ formauerunt.
Unde & pan dictus est: id est omne. ẜin¬
gunt eium eũ ex uniuersali elementoꝵ
speciem. habet enim cornua in similitu¬
dinem radioꝵ solis & lunȩ distinctã macu¬
lis : habet pellem ꝓpter cęli sydera. Rubet
eius facies ad similitudinem etheris. Sistu¬
lam septẽ calamoꝵ gestat ⁊ ꝓpter armoniã

Expanded text:
Saturnus dicitur patri Caelo virilia ampuSaturnus dicitur patri Caelo virilia amputasse, quae in mare cadentia Venerem creaverunt, quod ideo fingitur quia nisi humor de caelo in terram descenderit, nihil creatur. Cupidinem vocatum ferunt propter amorem. Est enim daemon fornicationis. Qui ideo alatus pingitur, quia nihil amantibus levius, nihil mutabilius invenitur. Puer pingitur, quia stultus est et inrationabilis amor. Sagittam et facem tenere fingitur. Sagittam, quia amor cor vulnerat; facem, quia inflammat. Pan dicunt Graeci, Latini Silvanum, deum rusticoin nature similitudinem formaverunt; unde dicitur Pan, id est omne: fingunt enim eum ex universali elementorum specie, habet enim cornua in similitudine radiorum solis et lune. Distinctam maculis habet pellem, propter celi sydera. Rubet eius facies, ad similitudinem etheris. Fistulam septem calamorum gestat, propter harmoniam
Abbreviated transcription (Latin):
isse ętate. ꝓpter qͦd tͥtonia nuncupata est.
Encde & tanto ꝓcliuius dea credita: qͣntominꝰ
origo eius innotuit. Pallas autem dicta. uł¬
ab insula pallenȩ in traciã in qua nutrita
est: uł a potoypalle intodori. ãb id est haste
ꝯcussionẽ: uł qͦd pallantẽ gigantẽ occid̾it.
U enerem exinde dicunt nuncupatam: qͦd
sine uisfemina uirgo ẽe non desinat. Hanc
greci afrodin uocant: ꝓpter spumã sangui¬
uis generantẽ. Afrodin enĩ grece spuma
uocatur. Quod autem fingunt saturnũ
cȩlio patri genitalia abscidisse. & sangui¬
nem fluxisse in mari. atq eo spuma mariꝰ
concreta uenꝰ nata est. illud aiunt. qͦd ꝑ
coitum salsi humoris substantia est. E incte
afrodin uenerem dici: quod coitus spu¬
na est sauguinis. que ex suco uiscerum
liquido salsoq constat. Ideo autẽ uenerẽ
uulcani dicunt uxorem: quia uenerium
officium ñ sine calore consistit. Uncte est

Expanded text:
isse aetate, propter quod Tritonia nuncupata est. isse aetate, propter quod Tritonia nuncupata est. Unde et tanto proclivius dea credita, quanto minus origo eius innotuit. Pallas autem dicta ab insula Pallene in Thracia, in qua nutrita est: vel apo tou pallein to doru, id est, ab hastae concussione: vel quod Pallantem gigantem occiderit. Venerem exinde dicunt nuncupatam, quod sine vi femina virgo esse nGraeci Ἀφροδίτην vocant propter spumam sanguinis generantem. Ἀφρὸς enim Graece spuma vocatur. Quod autem fingunt Saturnum Caelo patri genitalia abscidisse, et sanguinem fluxisse in mare, atque eo spuma maris concreta Venus nata est, illud aiunt quod per coitum salsi humoris substantia est; et inde Ἀφροδίτην Venerem dici, quod coitus spuma est sanguinis, quae ex suco viscerum liquido salsoque constat. Ideo autem Venerem Vulcani dicunt uxorem, quia Venerium officium nonnisi calore consistit, unde estVi
Abbreviated transcription (Latin):
coniugeni: quia cõmixta concordat yn
dis ymbribꝰ echer. coniugis in gremio
descendit lete. Minerua apud grecos.
athenas dicitur: id est femina Apud
latinos autẽ mineruam uocatam: qͥsi
cteam & manꝰ artium uariarũ. Hanc enĩ in¬
uentricem multoꝵ ingenioꝵ ꝑhibent: et
inde eam artẽ & rationem interp̃tant᷑. quia
sine ratione nichil potest contineri. Quȩ
ratio quia ex solo animo nascit᷑. animũq
putant esse in capite & in cerebro. ideo eam
dicunt de capite iouis esse natam: quia
sensus sapientis qui inuenit oĩa. in capite. ẽ
In cuiꝰ pectore ideo caput gorgonis fingit᷑:
quod illic est omnis prudentia. quȩ ꝯfun¬
dit alios. & imꝑitos ac saxeos comꝓbat.
Q uod & in antiquis imꝑatoꝵ statiuis cerni¬
mus: in mectio pectorẽ lorice ꝓpter insimi¬
andam sapientiã & uirtutem. hec nier¬
ua & tritonia dicit᷑. Triton enĩ affrice pa¬
lus est: circa quã fertur uirginali apparu¬

Expanded text:
coniugem, quod commixta concordat. Unconiugem, quod commixta concordat. Undis imbribus aether coniugis in gremium descendit. Minerva apud Graecos Ἀθήνη dicitur, id est, femina. Apud Latinos autem Minervam vocatam quasi deam et munus artium variarum. Hanc enim inventricem multorum ingeniorum perhibent, et inde eam artem et rationem interpretantur, quia sine ratione nihil potest contineri. Quae ratio, quia ex solo animo nascitur, animumque putant esse in capite et cerebro, ideo eam dicunt de capite Iovis esse natam, quia sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est. In cuius pectore ideo caput Gorgonis fingitur, quod illic est omnis prudentia, quae confundit alios, et inperitos ac saxeos conprobat: quod et in antiquis Imperatorum statuis cernimus in medio pectore loricae, propter insinuandam sapientiam et virtutem. Haec Minerva et Tritonia dicitur. Triton enim Africae palus est, circa quam fertur virginali apparu
Abbreviated transcription (Latin):
autem aereoꝵ sonitus. ferramentoꝵ crepi¬
tus: in colenctis agris. Ex ideo ȩre: quod ter¬
ram autiqui ȩre colebant. prius qͣm ferrũ
esset inuentum. Eandem uestã & ignen
ẽẽ ꝑhibent: quia terram igne̾ habere ñ¬
uiolabile sit elementũ. nichilq nasci pos¬
sit ex eo ⁊ quippe quia omia quȩ arripu¬
erit. absumat. Ouidius in fastis. Nec tu
aliud uestam. qͣm uiuam intellige flamiã:
nataq de flamina corpora nulla uides. ꝓp¬
terea & uirgines ei seruire dicunt᷑ : eo qd̾
sicut ex uirgine. ita nichil ex igne nascat᷑.
Aunonem dicunt quasi ianonem id est ia-¬
nuã. ꝓ purgationibꝰ feminarũ: eo qͦd qͣsi
portas matrũ natoꝵ pandat. & nubentiũ
maritis. Sed hȩc phylosophi. Poete autem
inonem iouis asserunt sororem & ꝯiugẽ
gnem enim & aerem iouem. aquam &
terram uinonẽ interpretant᷑: quoꝵ du¬
oꝵ ꝑmixtione uniuersa gignuntur. &
sororem dicunt. quia mundi pars est:

Expanded text:
rum autem sonitus ferramentorum est crepirum autem sonitus ferramentorum est crepitus in colendis agris, et ideo aere, quod terram antiqui aere colebant, priusquam ferrum esset inventum. Eamdem Vestam et ignem esse perhibent, quia terram et ignem habere nviolabile sit elementum, nihilque nasci possit ex eo, quippe qui omnia quae arripuerit assumat absumat. Ovidius in Fastis: Nec tu aliud Vestam quam vivam intellige flammam. Nataque de flamma corpora nulla vides. Propterea et virgines ei servire dicunt, eo quod sicut ex virgine, ita nihil ex igne nascatur. Junonem dicunt, quasi Janonem, id est, januam pro purgationibus feminarum, eo quod quasi portas matrum natis, et naturas pandat nubentium maritis. Sed hoc philosophi. Poetae autem Junonem Jovis asserunt sororem et conjugem; ignem et aerem Jovem; aquam et terram Junonem interpretantur, quorum duorum permistione unsororem dicunt quod mundi pars est;
Abbreviated transcription (Latin):
tellus hyeme clauditur. uere aꝑitur. ut
fruges nascant᷑. Quod timpanum habet:
significare uolunt orbem terre. Ouod cur¬
ru uehi dicitur⁊ quia ipsa est terra quȩ
pendet in aere. Quod sustinetur rotis:
quia mundus rotatur. & uolubilis est
Quod leones illi subiciunt mansuetos: ut
ostenctant nullum genꝰ esse tam ferũ.
quod ñ subigi possit. aut suꝑari ab ea
Q uod in capite turritam gestat coronã:
ostenchit suꝑpositas terrȩ ciuitates. quasi
insignitas turribus ostare. Quod sedes fin¬
guntur circa eam: qͥa cum omnia moueant᷑
ipsam ñ moueri. Quod coribantes eius mi
nistri constrictis gladiis ẽẽ finguntur: ut
significetur omnes ꝓ terra sua pugnare
debere. Quod gallos huic deȩ ut seruireñ
fecerunt: significant qͥ semine indigeant
terrã sequi oportere. in ea quippe omnia re¬
perire. Quod se apud eam iactant⁊ p̃cipi¬
tur inquiunt. ut qui terrã colunt ne se¬
deant: semꝑ enĩ esse qͦd agant. Cimbaloꝵ¬

Expanded text:
tellus hieme clauditur, vere aperitur ut tellus hieme clauditur, vere aperitur ut fruges nascantur. Quod tympanum habet, significare volunt orbem terrae. Quod curru vehi dicitur, quia ipsa est terra quae pendet in aere. Quod sustinetur rotis, quia mundus rotatur et volubilis est. Quod leones illi subiciunt mansuetos, ut ostendant nullum genus esse tam ferum quod non subigi possit aut superari ab ea. Quod in capite turritam gestat coronam, ostendit superpositas terrae civitates quasi insignitas turribus constare. Quod sedes finguntur circa eam, quia cum omnia moveantur, ipsam non moveri. Quod Corybantes eius ministri constrictis gladiis esse finguntur: ut significetur omnes pro terra sua debere pugnare. Quod gallos huic deae, ut servirent, fecerunt: significant, qui semine indigeant, terram sequi oportere: in ea quippe omnia reperiri; quod se apud eam jactant, praecipitur inquiunt ut qui terram colunt, ne sedeant: semper enim esse, quod agant. Cymbalo
Abbreviated transcription (Latin):
quasi cłuana: quod luna & die & nocte ap¬
pareat. Ipsam & lucinam asseuerant : eo
quod luceat. Eandem & triuiam: eo quod
tribus fungat᷑ figuris. De qua urgilius.
eadem diana. eadem ꝓserpina uocatur.
amictu : cum subcincta iacit calamos. lato¬
nia uirgo est: cum sub nixa sedet solio. plu¬
tonia coniunx. Latonia autem diana: eo
quod latone fuerit filia. Cererem. id est
terram a creandis frugibꝰ asserunt dictã.
appellantes eam nominibus plurimis. Di¬
cunt etiam eã & opem: qͦd oꝑe melior fiat
terra. ꝓserpinam: qͦd ex ea ꝓserpiant fru¬
ges. Uestam. qͦd herbis. uel uariis uestita
sit rebus: uel a ui sua instando. Fandem
& tellurem & matrem magnã fingunt:
turritã cum timpano & gallo. & strepitu
cimbaloꝵ. Matrem uocata: qd̾ plurima pa¬
riat. Magnam: quod cibũ gignat. Alinã:
quia uniuersa animalia fructibꝰ suis alit
E st enim alimentoꝵ nutͥx terra. Quod sy¬
mulachrũ eius cum claui fingit᷑. quia

Expanded text:
quasi Duanam, quod luna et die et nocte apquasi Duanam, quod luna et die et nocte appareat. Ipsam et Lucinam adseverant, eo quod luceat. Eandem et Triviam, eo quod tribus fungatur figuris. De qua VergiliusAeadem Diana, eadem Proserpina vocatur. amictu. cum subcincta iacit calamos, Latonia virgo est: cum subnixa sedet solio, Plutonia coniux. Latonia autem Diana, eo quod Latonae fuerit filia. Cererem, id est terram, a creandis frugibus adserunt dictam, appellantes eam nominibus plurimis. Dicunt etiam eam et Opem, quod opere melior fiat terra: Proserpinam, quod ex ea proserpiant fruges: Vestam, quod herbis vel variis vestita sit rebus, vel a vi sua stando. Eandem et Tellurem et Matrem magnam fingunt, turritam cum tympano et gallo et strepitu cymbalorum. Matrem vocatam, quod plurima pariat; magnam, quod cibum gignat; almam, quia universa animalia fructibus suis alit. Est enim alimentorum nutrix terra. Quod simulacrum eius cum clavi fingitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ciat. Mars autem apud grecos gradiuoͥs
dicitur: eo quod in bello gradum infe¬
rant qͥ pugnant. aut qͦd impigre gͣdiant᷑
Apollinem qmuis diuinatorem & medicũ
uellent : ipsum tamen &iam solem dixe¬
runt quasi solum. ipsum titan. quasi uñ
ex titanis. qui aduersum iouẽ ñ fecit.
lescentem. Unde & sol puer pingitur: eo
quod cotidie sol oriatur. & noua luce nas¬
catur. Phithium quoq eundem apellinẽ
uocari aiunt. a phitone inmensȩ molis
serpente : cuiꝰ non magis uenena qͣm mag-¬
nitudo terrebat. Hun apollo sagittarum¬
ictibus sternens. nom̃inis quoq spolia re¬
portauit: ut phitbius uocaretur Unde &
ob insigue uictoriȩ phithia sacra celebranda
constituit. Dianam quoq germanã eius si¬
militer lunã. & uiarum presidem aiunt.
Unde & urginem uolunt: qͦd uia nichil pa¬
riat. Et ideo ambo sagittas habere dicunt᷑:
quoct ipsa duo sydera de celo radios usq ad
terram ȩmittant. Dianam autẽ uocatam.

Expanded text:
ciat. Mars autem apud Thracas Gradivus ciat. Mars autem apud Thracas Gradivus dicitur, eo quod in bello gradum inferant qui pugnant, aut quod impigre gradiantur. 53. Apollinem quamvis divinatorem et medicum vellent, ipsum tamen 386 etiam Solem dixerunt, quasi solum; ipsum Titan, quasi unum ex Tilescentem, unde et sol puer pingitur, eo quod quotidie oriatur et nova luce nascatur. Pythium quoque Apollinem eumdem vocari aiunt a Pythone, immensae molis serpente, cujus non magis venena quam magnitudo terrebat. Hunictibus sternens nominis quoque spolia reportavit, ut Pythius vocaretur. Unde et ob insigne victoriae Pythia sacra celebranda constituit. Dianam quoque germanam eius similiter lunam et viarum praesidem aiunt. Unde et virginem volunt, quod via nihil pariat. Et ideo ambo sagittas habere finguntur, quod ipsa duo sidera de caelo radios usque ad terras emittant. Dianam autem vocatam
Abbreviated transcription (Latin):
caduc̾atores dicunt᷑ Sicut enim ꝑ sfe̾cialeᷤᷤ
bella inducebant᷑: ita ꝑ caducͤatores pax fie¬
bat. Ermes autem dicit᷑ grece ap̃otesermi¬
mias. latine interpres: qui ob uirtutem
multarumq artiũ scientiam trinegistus.
id est ter maximus nominat᷑ est. Cur aut̃
eum capite canino fingunt. hec ratio dicit᷑:
qͦd inter omnia animalia canis sagacissimũ
genꝰ & ꝑspicax habeatur. Martẽ cleũ belli
dicunt eẽ. x martem appellatum. quia ꝑ
uiros pugnatur: ut sit mars. quasi mas.
licet & tria sint genera ꝯsuetudinũ. sicuti
scitharum. tibi & femine & uiri in pugna
eunt. amaronum. ubi solȩ feminȩ. roma¬
noꝵ. aliarumq gentium. ubi soli mares.
Item martẽ ⁊ quasi effectorem mortiũ. Nã
ã marte mors nuncupat᷑. Hunc & adulte¬
rum dicunt: quia belligerantibꝰ incer¬
tus est. Quod uero nudo pectore stat: ut
bello se quisq sine cordis formidine obi¬

Expanded text:
caduceatores dicuntur — sicut enim per fetiales caduceatores dicuntur — sicut enim per fetiales bella indicebantur, ita pax per caduceatores fiebat —. Hermes autem dicitur graece apo tes hermeneias, latine interpres. Qui ob uirtmultarumque artium scientiam Trismegistus, id est, ter maximus nominatus est. Cum autem eum capite canino fingunt, haec ratio dicitur, quod inter omnia animalia canis sagacissimum genus et perspicax habeatur. 50. Martem deum belli esse dicunt, et Martem appellatum, quia per viros pugnatur, ut sit MARS, maris ars, licet et tria sint genera consuetudinum, sicut Scytharum ubi et feminae et viri in pugnam eunt; Amazonum, ubi solae feminae; Romanorum aliarumque gentium, ubi soli mares. 51. Item Martem dicunt, quasi effectorem mortium. Nam a MARTE mors nuncupatur. Hunc, et adulterum dicunt, quia belligerantibus incertus est. 52. Quod vero nudo pectore stat, ut bello se quisque sine formidine cordis obji
Abbreviated transcription (Latin):
us a monte indie niso ubi dicitur esse
nutritus. Ceterum est & nisa cruitas
in qua colitur idem liber⁊ inde niseꝰ
dictus est. Mercuriũ sermonẽ int̾p̃tant᷑.
Nam ideo mercuriꝰ. quasi mecdiꝰ cur rens
clicitur appellatus: quod sermo currat
inter homines mediuis. Icdeo & hermes gͦ¬
ce : quod sermo uel interpretatio quȩ ad
sermonem utiq ꝑtinet ermenia dicit᷑.
Ideo & mercib preesse⁊ quia inter uen¬
dentes & ementes sermo fit medius. Qui
ideo fingitur habere pennas: quia citius
uerba discurrunt. Incte & uelox & er¬
rans inducitur. Alas eius in capite: et
in pectibus significare uolucrem fieri
ꝑ aera sermonem. Nuncium dictum: qr
ꝑ sermonem omĩa cogitata enunciant᷑.
Ideo autem furti magistrum dicunt: quia
sermo animos auctientiũ fallit. Uirgam tenet:
quia serpentes chiuidit. id est uenena. Nam
bellantes. ac dissidentes interp̃tũ oratione
sedantur. Unde scđm liuiũ legati ꝓacis

Expanded text:
ος a monte Indiae Nysa, ubi dicitur esse ος a monte Indiae Nysa, ubi dicitur esse nutritus. Ceterum est et Nysa civitas, in qua colitur idem Liber, unde Nysaeus dictus est. Mercurium sermonem interpretantur. Nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius. Ideo et Ἑρμῆς Graece, quod sermo, vel interpretatio, quae ad sermonem utique pertinet, ἑρμηνεία dicitur. Ideo et mercibus praeesse, quia inter vendentes et ementes sermo fit medius. Qui ideo fingitur habere pinnas, quia citius verba discurrunt. Unde et velox et errans inducitur: alas eius in cin pedibus significare uolucrem fieri per aera sermonem. Nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata nuntiantur. Ideo autem furti magistrum dicunt, quia sermo animos audientium fallit. Virgam tenet, qua serpentes diuidit, id est uenena; nam bellantes ac dissidentes interpretum oratione sedantur, unde secundum Liuium legati pacis
Abbreviated transcription (Latin):
nascuntur. Caudus autem dicit᷑ uulcanꝰ:
quia ꝑ naturam numqͣm rectus est ignis.
sed quasi claudꝰ. eiusmodi speciem motũq
habet. Icdeo autem in fabroꝵ fornace eundẽ
uulcanum auctorem dicunt : quia sine ig¬
ne nullum netalli genꝰ fundi extendiq
potest. Psũtou grece: latine diespiter uel
cditis pater⁊ quem alii orcum uocant. qͦsi
receptorem mortiũ. Unde & orca nuncupa¬
tur uas quod recipit aquas: ipse & grece
caronͥ. Liberum a liberamento appellatũ
uolunt: quod quasi mares in coeundo ꝑ
eius beneficium emissis seminib liberen¬
tur. quod ictem liber muliebri & delicato
corpore pingitur dicunt enim muliereᷤ
ei attributas: & uinũ ꝓpter excitandam li¬
bidinem. Uncde & frons eius panpino cingit᷑
Secd ideo coronam uitteã & cornu habet: quia
cum grate & moderate uinum bibitur.
leticiam prestat: cumultra modum. exci¬
tat lites. id est quasi cornua dat. Idem au¬
membra soluantur. Iste & grece dyonisi¬

Expanded text:
nascantur. Claudus autem dicitur Vulcanus, nascantur. Claudus autem dicitur Vulcanus, quia per naturam numquam rectus est ignis, sed quasi claudus eiusmodi speciem motumque habet. Ideo autem in fabrorum fornace eundem Vulcanum auctorem dicunt, quia sine igne nullum metalli genus fundi extendique potest. Pluton Graece, Latine Diespiter vel Ditis pater; quem alii Orcum vocant, quasi receptorem mortium. Unde et orca nuncupatur vas quod recipit aquas. Ipse et Graece Charon. Liberum a liberamento appellatum volunt, quod quasi mares in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; quod idem Liber muliebri et delicato corpore pingitur. Dicunt enim mulieres ei adtributas et vinum propter excitandam libidinem. Unde et frons eius pampino cingitur. Sed ideo coronam viteam et cornu habet, quia cum grate et moderate vinum bibitur, laetitiam praestat; cum ultra modum, excitat lites, id est quasi cornua dat. Idem aumembra solvantur. Iste et Graece Διόνυσ
Abbreviated transcription (Latin):
quod puerum ad stuprũ rapuerit: mo¬
do serpentem. quia reptauerit: ⁊ cignũ.
quia cantauerit. & ideo non figure istȩ
sunt: sed plane de ueritate scelera. Un¬
de turpe erat tales deos credi: quales
homines esse ñ debeant. lanum dicunt:
quasi mundi. uel cęli. uł mensiũ ianuã.
Duas iani facies faciunt: ꝓpter ouentem
& occidentẽ. Cum uero faciunt eũ qua¬
drifrontem & ianũ geminũ appellant:
ad quatuor mundi partes hoc referunt.
uel ad quatuor elementa siue tempora
S ed cdum hoc fingunt ⁊ monstrum ñ dm̃n
faciunt. Neptunũ aquas mundi p̾dicant
Et dictus ab eis neptunus: quasi nube to¬
nans. Uulcanum uolunt ignem. & dic¬
tus uulcanus. quasi blans candor: uel qͥsi
uolicanus. quod ꝑ aerem uolet. Ignis enĩ
e̾ nubib nascitur. Uncte etiam homerꝰ
dicit eum p̾cipitatum de aere ad terras:
quod omne fulmnen de aere cadit. Iccir¬
co autem uulcanus de femore unonis fin¬
gitur natus: quod fulmina de imo acre

Expanded text:
quod puerum ad stuprum rapuerit: moquod puerum ad stuprum rapuerit: modo serpentem, quia reptaverit, et cygnum, quia cantaverit. Et ideo non figurae istae sunt, sed plane de veritate scelera. Unde turpe erat tales deos credi, quales homines esse non debeant. Ianum dicunt quasi mundi vel caeli vel mensuum ianuam: duas Iani facies faciunt, propter orientem et occidentem. Cum vero faciunt eum quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc referunt, vel ad quattuor elementa sive tempora. Sed dum hoc fingunt, monstrum, non deum faciunt. Neptunum aquas mundi praedicant; et dictus ab eis Neptunus, quasi nube tonans. Vulcanum volunt ignem; et dictus Vulcanus quasi volans candor, vel quasi volicanus, quod per aerem volat. Ignis enim e nubibus nascitur. Unde etiam Homerus dicit eum praecipitatum de aere in terras, quod omne fulmen de aere cadit. Idcirco autem Vulcanus de femore Iunonis fingitur natus, quod fulmina de imo aere
Abbreviated transcription (Latin):
nos quos tempꝰ ꝓduxerit. in se reuol¬
uit : uel quod eo semina unde oriant᷑
iterum redeunt. Hunc celii pat̾s absci¬
disse genitalia dicunt: quia nichil in celo
de seminibus nascit᷑. Falcem tenet inqui¬
unt ꝓpter agͥculturam significandam: uł
ꝓpter annos & tempora quod in se redeasT.
uel ꝓpter sapientiam quod intus acuta sit.
In aliquibus autem ciuitatibꝰ saturno li¬
beros suos apud gentiles immolabant: qͦd
saturnum poete liberos suos deuoiasse
solitum tradiderunt. Iouis fertur a iu¬
uando dictus: & iupiter quasi iuuans pa-¬
ter. hoc est omnibꝰ prestans. hunc & pͥua¬
to titulo optimum iouem dixerunt:. dũ
fuisset incestus in suis. impuditꝰ in extͣneis.
Quem modo taurũ fingunt: ꝓpter europȩ
raptum. Euit enim innaui cuiꝰ insigne̾
erat taurꝰ. Modo danes ꝑ ymbrem aure¬
um appetisse ꝯcubitum. ubi intelligitur
pudiciciã mulieris ab auro fuisse corrup¬
tam : mocdo insimilitudinẽ aquile. ꝓpter

Expanded text:
nos, quos tempus produxerit, in se revolnos, quos tempus produxerit, in se revolvit, vel quod eo semina, unde oriuntur, iterum redeunt. Hunc Caeli patris abscidisse genitalia dicunt, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Falcem tenet, inquiunt, propter agriculturam significandam, vel propter annos et tempora, quod in se redeant, vel propter sapientiam, quod intus acuta sit. In aliquibus autem civitatibus Saturno liberos suos apud gentiles inmolabant, quod Saturnum poetae liberos suos devorasse solitum tradiderunt. Iovis fertur a iuvando dictus, et Iuppiter quasi iuvans pater, hoc est, omnibus praestans. Hunc et privato titulo Iovem Optimum dixerunt, dum fuisset incestus in suis, inpudicus in extraneis. Quem modo taurum fingunt propter Europae raptum; fuit enim in navi cuius insigne erat taurus: modo Danaes per imbrem aureum appetisse concubitum; ubi intellegitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam: modo in similitudine aquilae, propter
Abbreviated transcription (Latin):
astucia. Leuiathan interpretat᷑ addita¬
mentum eoꝵ. Quoꝵ scilicet. nͥ hominũ:
Quibus in paradiso semel culpam p̾uarica¬
tionis intulit: & hanc usq ad eternam
mortem cotidie ꝑsuadendo adicit. uel
extendit. Quȩdam autẽ nomina deoꝵ su¬
oꝵ gentiles ꝑuanas fabulas adrationes
physicas conantur traducere: eaq in
causis elementoꝵ composita ẽẽ interpre¬
tantur. S hoc ã poetis totum fictum. ẽ:
ut deos suos ornarent aliquibꝰ figuris.
quos ꝑcditos. ac cdedeconis infanuia plenõ
fuisse historiȩ confitent᷑. Omnino enim
fingendilocus uacat: ubi ueritas cessat.
aturnus origo deoꝵ. & totius posteri¬
Statis a paganis designatur. Hunc latis¬
ni ã satu appellatum ferunt. quasi ad ip¬
sum satio omnrũ ꝑtineat rerum⁊ uel
ã temporis longitũdine. quod saturetur
annis. Unde & eum greci chronos no¬
men habere dicunt. id est tempꝰ quod
filios suos fertur deuorasse. hoc est an¬

Expanded text:
astutia. Leviathan autem interpretatur additaastutia. Leviathan autem interpretatur additamentum eorum. Quorum scilicet, nisi hominum quibus in paradiso semel culpam praevaricationis intulit, et hanc usque ad aeternam mortem quotidieo persuadendo adicit vel extendit? Quaedam autem nomina deorum suorum gentiles per vanas fabulas ad rationes physicas conantur traducere, eaque in causis elementorum conposita esse interpretantur. Sed hoc a poetis totum fictum est, ut deos suos ornarent aliquibus figuris, quos perditos ac dedecoris infamia plenos fuisse historiae confitentur. Omnino enim fingendi locus vacat, ubi veritas cessat. Saturnus origo deorum et totius posteritatis a paganis designatur. Hunc Latini a satu appellatum ferunt, quasi ad ipsum satio omnium pertineat rerum, vel a temporis longitudine, quod saturetur annis. Unde et eum Graeci Cronos nomen habere dicunt, id est tempus, quod filios suos fertur devorasse, hoc est an
Abbreviated transcription (Latin):
bel uocatur quactam sacroꝵ suoꝵ ratione
aͣ saturnis. & sol. Beelphegor interp̃tat᷑
symulachrum ignominiȩ. Ydolum enim
fuit moab cognomento baal. suꝑ montẽ
phogor: quem latini payum uocant de¬
um ortoꝵ. Euit autem de lapsaco ciuitate
ellesponti de qua pulsus est: & ꝓpter uiri¬
lis membri magnitudinem innumero de¬
oꝵ suoꝵ eum greci transtulerunt. & in nu¬
mine sacrauerunt ortoꝵ. Unde & dicit᷑
preesse ortis: ꝓpter fȩcunditatem eoꝵ
Beelzebub ydolum fuit accaron: quod int̾¬
pretatur uir muscarum. ⁊ebub enim
musca uocatur. Spurcissimũ igit᷑ icleo ui¬
rum muscarum uocatũ: ꝓpter sordes idolatȩ.
siue ꝓ inmundicia Belial beemoch ex he¬
brea uoce in latinam linguã animal sonat:
ꝓpter quod de excelsis ad terrena cecidit &
ꝓ merito suo ut animal brutũ effectus sit
Ipse est & leuiathan. id est serpens de aqͥs:
quia in huiꝰ seculi mare uolubili uersat᷑

Expanded text:
Bel vocatur quadam sacrorum suorum ratione Bel vocatur quadam sacrorum suorum ratione et Saturnus et Sol. Belphegor interpretatur simulacrum ignominiae. Idolum enim fuit Moab, cognomento Baal, super montem Phegor, quem Latini Priapum vocant, dehortorum. Fuit autem de Lampsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est; et propter virilis membri magnitudinem in numero deorum suorum eum Graeci transtulerunt, et in numen sacraverunt hortorum; unde et dicitur praeesse hortis propter eorum fecunditatem. Belzebub idolum fuit Accaron, quod interpretatur vir muscarum. Zebub enim musca vocatur. Spurcissimum igitur idolum ideo virum muscarum vocatum propter sordes idolatriae, sive pro inmunditia. Belial  . Behemoth ex Hebraea voce in Latina lingua animal sonat, propter quod de excelsis ad terrena cecidit, et pro merito suo ut animal brutum effectus sit. Ipse est et Leviathan, id est serpens de aquis, quia in huius saeculi mare volubili versatur
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis effectus. in ueritate qua conditus
est ñ stecit. Idem & temptator: qͥa temptan¬
cdam iustoꝵ inocentiã postulat. sicut in
iob scribituse Antixꝑc appellatur. quia
contra xp̃m uenturꝰ est : ñ quomͦ quidam
simplices intelligunt antixp̃m ideo dic¬
post eum ueniat xp̃c. Non sic: s antixp̃c
grece dicitur. quod est latine contrarius
.X p̃m enim se mentietur dum uenerit. &
contra eum cdimicabit. & aduersabitur
sacramentis xͥ: ut ueritatis enis eugłm
soluat. Nam & templum iherosolimis re¬
parare: & omnes ueteris legis cerimoni¬
as restaurare temptabit. Sed& ille auti¬
Cont rarius enim xp̃o est. Omues enim qͥ
exe aunt de ȩccłia & ab unitate fidei p̃ci¬
ctunt᷑: & ipsi antixp̃i sunt. Bel ydolum
babylonium est: quod interp̃tatur uetꝰ.
ẜuit enim hic belus pater nini pͥmus rex
assirioꝵ. Quem quictam saturnũ appel¬
lant: quod nomen & apud assirios. ⁊ apd̃
affros postea cultum est. Unde & lingua
punica bal deus r. apud assirios autẽ

Expanded text:
tus. In veritate qua conditus est, non stetit . Idem et tentator, quia tentandam justorum innocentiam postulat, sicut in Job scribitur. Antichristus appellatur, qui contra Christum venturus est: non quomodo quidam simplices intelligunt Antichristum ideo dicpost eum veniat Christus. Non sic, sed Antichristus Graece dicitur, quod est Latine contrarius istum enim se mentietur, dum venerit; et contra eum dimicabitur; et adversabitur sacramentis Christi, ut veritatis eius evangelium solvat. Nam et templum Hierosolymis reparare, et omnes veteris legis caerimonias restaurare temptabit. Sed et ille AntiContrarius enim Christo est. Omnes enim, qui exeunt de Ecclesia, et ab unitate fidei praeciduntur, et ipsi Antichristi sunt. 23. Bel, idolum Babylonium est, quod interpretatur vetus; fuit enim hic Belus pater Nini primus rex Assyriorum, quem quidam Saturnum appellant, quod nomen et apud Assyrios, et apud Afros postea cultum est, unde et linPunica Bal deus dicitur. Apud Assyrios autem
Abbreviated transcription (Latin):
cecidit. Grece uero diabolus cͥminator
uocatur: quod uel crimina in qua nipse inlicit
ad deum referat. uel quia electoꝵ innocentiã
criminib fictis accusat. Unde & in apocalip¬
sin uoce angelica dicit᷑. Piectus est accusator
fratrum nr̃oꝵ : qui accusabat illos in conspe¬
ctu cdeinr̃i die ac nocte. Sathanas in latinũ
sonat aduersarius: siue transgressor. lpse
est enum aduersariꝰ qui est ueritatis inimi¬
cus: & semꝑ scõꝵ uirtitibꝰ contraire nitit᷑.

Expanded text:
cecidit. Graece vero diabolus criminator cecidit. Graece vero diabolus criminator vocatur, quod vel crimina, in qua ipse inlicit, ad Deum referat, vel quia electorum innocentiam criminibus fictis accusat; unde et in Apocalypsi voce angelica dicitur: Projectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos in conspectu Dei nostri die ac nocte . Satanas in Latinum sonat adversarius sive transgressor. Ipse est enim adversarius, qui est veritatis inimicus, et se
Abbreviated transcription (Latin):
ni ignorantes gece. imꝑite dicunt ydolũ
ex dolo sumsisse nomen: qͦd diabolus cre¬
ature cultum diuini nominis inuexit.
Demouas a grecis dictos aiunt: quasi dẽp¬
nas. id est ꝑitos & rerum p̾scios. Prescunt
enim futura multa: unde & solent res¬
ponsa aliqua dare. In est enim illis cogni¬
tio rerum plus quã infirmitati humane:
partim subtilioris sensus acumine. par¬
tim exꝑientia longissime uite partim ꝑ
dei uissum angelica reuelatione. Hi cõr¬
poꝵ aerioꝵ natura uigent. Ante trans¬
gressionem quidem cȩlestia corpora gere¬
bant: lapsi uero in aeriam qualitatem
conuersi sunt: nec aeris illius puriora
spacia. sed ista caliginosa tenere ꝑpessi
sunt: qui eis quasi carcer est usq ad cli¬
em iudicii. hi sunt autem p̾uaricatores
angeli: quoꝵ diabolus princeps est.
Diabolus hebraice dicitur deorsum flucis
quia quietus in cęli culmine stare contẽp¬
sit. sed suꝑbiȩ pondere deorsum corruens

Expanded text:
ni ignorantes Graece inperite dicunt idolum ni ignorantes Graece inperite dicunt idolum ex dolo sumpsisse nomen, quod diabolus creaturae cultum divini nominis invexit. Daemonas a Graecis dictos aiunt, quasi δαήμονας, id est peritos ac rerum scios. Praesciunt enim futura multa, unde et solent responsa aliqua dare. Inest enim illis cognitio rerum plus quam infirmitati humanae, partim subtilioris sensus acumine, partim experientia longissimae vitae, partim per Dei iussum angelica revelatione. Hi corporum aeriorum natura vigent. Ante transgressionem quidem caelestia corpora gerebant. Lapsi vero in aeriam qualitatem conversi sunt, nec aeris illius puriora spatia, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis quasi carcer est usque ad tempus iudicii. Hi sunt praevaricatores angeli, quorum Diabolus princeps est. Diabolus Hebraice dicitur deorsum fluens, quia quietus in caeli culmine stare contempsit, sed superbiae pondere deorsum corruens
Abbreviated transcription (Latin):
est: & atheniensium urbs ex mineruȩ̃
appellatione nom̃ sortita est. Hic pͥmus
omniũ iouem appellauit. symulachrum
repꝑit. aras statuit uictimas immolauit:
nequaqͣm istus modi rebꝰ in grecia uiꝗͣ.
uisis. Idolatria ydoloꝵ seruitus : siue cul¬
tura interp̃tatur. Namlatria grece. lati¬
ne seruitus dicitur. Que qͣntum ad ue¬
ram religionem ꝑtinet: non nisi uni & so¬
li deo debetur. Banc i mpia suꝑbia siue ho¬
minum. siue demonũ sibi exiberi uel u¬
bet uel cupit: ita pia humilitas hominũ
uel angłoꝵ scõꝵ sibi oblatam recusat. & cui
debetur ostendit. Ydolum autem est sy¬
iulachrũ quod humana effigie factum
& consecratum est: iuxta uocabuli interp̃¬
tationem. Ydos enim grece formã sonat:
& ab eo ꝑ diminutionẽ ydolum dectuctũ
equȩ apud nos formulam facit. Igit᷑ omĩs
forma uel formula ydolum se dici exposcit
Inde idolatria omnis circa omne ydolum
famulatus & seruitus. Quidam uero lati¬

Expanded text:
est, et Atheniensium urbs ex Minervae est, et Atheniensium urbs ex Minervae appellatione nomen sortita est. Hic primus omnium Iovem appellavit, simulacra repperit, aras statuit, victimas inmolavit, nequaquam istiusmodi rebus in Graecia umquam visis. Idolatria idolorum servitus sive cultura interpretatur. Nam λατρεία Graece, Latine servitus dicitur, quae quantum ad veram religionem adtinet, nonnisi uni et soli Deo debetur. Hanc sicut inpia superbia sive hominum sive daemonum sibi exhiberi vel iubet vel cupit, ita pia humilitas vel hominum vel angelorum sanctorum sibi oblatam recusat, et cui debetur ostendit. Idolum autem est simulacrum quod humana effigie factum et consecratum est, iuxta vocabuli interpretationem. Εἶδος enim Graece formam sonat, et ab eo per diminutionem idolum deductum aeque apud nos formulam facit. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici exposcit. Inde idolatria omnis circa omnem idolum famulatus et servitus. Quidam vero Lati
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ constituerent᷑ imagines uel effi¬
gies tanqͣm in cęlo receptis. ꝓͦ quibus se
in terris dȩmones colendos supposueruit
& sibi sacrificare a deceptis & ꝑditis ꝑsu¬
aserunt. Symulachra autẽ aͥ similitudine
nuncupata: eo quod manu artificis ex
lapide. alia ue materia eoꝵ uultus imitan
tur. in quoꝵ honore fingunt᷑. Ergo sy¬
mulachra uel ꝓ eo quod sunt similia. uł
ꝓ eo quod simulata atq conficta. unde
& falsa sunt. & notandum quod latinus
sermo sit in hebreis. Apud eos enim ydo¬
lum siue symulachrũ semel dicit᷑. Iudei
dicunt. quod hismael pͥmus sy mulacrũ
luto fecerit. Gentiles autẽ primũ ꝓma¬
etheum symulachra hominũ de luto fuyx¬
isse ꝑhibent: ab eoq natam ẽẽ artem symu¬
lachra & statuas fingendi. Unde & poete ab
eo homines pͥmum factos esse confingunt:
sigurate ꝓpter effigies. Apud grecos autem
cecrobs sub quo primũ in arce oliua orta

Expanded text:
mortuorum constituerentur imagines vel effimortuorum constituerentur imagines vel effigies tanquam in celum receptis; pro quibus se in terris demones colendos supposuerunt et sibi sacrificari a deceptis et perditis persuaserunt. Simulachra autem a similitudine nuncupata, eo quod manu artificis ex lapide aliave materia, eorutur in quorum honore finguntur. Ergo simulacra vel pro eo quod sunt similia, vel pro eo quod simulata atque conficta; unde et falsa sunt. Et notandum quod Latinus sermo sit in Hebraeis. Apud eos enim idolum sive simulacrum Semel dicitur. Iudaei dicunt quod Ismael primus simulacrum luto fecerit. Gentiles autem primum Prometheum simulacrum hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde et poetae ab eo homines primum factos esse confingunt figurate propter effigies. Apud Graecos autem Cecrops, sub quo primum in arce oliva orta
Abbreviated transcription (Latin):
asserunt. homines olim fuisse ꝓctunt᷑
& ꝓunius cuiꝰq uita uel meritis coli apd̃
suos post mortem ceꝑunt ut apud egyp¬
tum ysis. apud cretam iouis. apud mau¬
ros uiba. apud latinos faunus: apud ro¬
manos quirinus. Eodem quoq modo apd̃
athenas minerua. apud samum uino. a¬
pud parthos uenus. apud lemnos uulca¬
nus. apucł naxos liber. apud delphos apol¬
lo. In quoꝵ ȩtiam laudib accesserunt &
poete: & compositis carminib in celum
eos sustulerunt. Nam quoꝵdam & inuen¬
tiones artium cultu peꝑisse dicuntur:
ut scolapio medicina. uulcano fabrica.
Ab actibus autem uocant᷑: ut mercuriꝰ qͦd
mercibus preest. Liber ã libertate. Fue¬
runt ȩtiam & quidam uirifortes. aut
urbium ꝯditores. quibus mortuis. homi
nes qui eos dilexerunt. symulachra finxe¬
runt: ut haberent aliquod ex imaginũ
contemplatione solatium. Sed paulatim
memoria honorauerunt. successores deos
existimarent. atq colerent. Symulachro
rum usus exortus est. cum ex desiderio

Expanded text:
asserunt, homines olim fuisse produntur et pro uniuscuiusque vita, vel meritis, coli apud suos post mortem ceperunt; ut apud Egyptum Isis, apud Cretam Iovis, apud Mauros Iuba, apud Latinos Faunus, apud Romanos Quirinus. Eodem quoque modo apud Athenas Minerua, apud Samum Iuno, apud Paphos Venus, apud Lemnos Vulcanus, apud Naxos Liber, apud Delos Apollo. In quorum etiam laudibus accesserunt et poete et compositis carminibus in celum eos sustulerunt. Nam quorumdam adinventiones artium cultu peperisse dicuntur, ut Esculapio medicina, Vulcano fabrica. Ab actibus autem uocantur ut Mercurius quia mercibus preest, Liber a libertate. Fuerunt etiam et quidam uiri fortes aut urbium conditores quibus mortuis homines qui eos dilexerunt simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solatium: sed paulatim memoria honoraverunt, successores deos existimarent atque colerent. Simurum usus exortus est, cum ex desiderio
Abbreviated transcription (Latin):
bros romani ex tusca lingua in ꝓpriam
mutauerunt. De paganis.
agani ex pagis atheniensium dicti:
ubi exorti sunt. ibi enu in locis agresti¬
bus & pagis. gentiles lucos ydolaꝙ statue¬
runt. & a tali mnicio uocabulum pagani
sortiti sunt. Gentiles sunt: qui sine lege
sunt. & nondum crediderunt. Sictiauit̃
gentiles quia ita sunt. ut fuerunt geniti.
id est sicut u carnem descenderunt᷑ sub
peccato scilicet ydolis seruientes. & neclũ
regenerati. Pinde gentiles primitꝰ nun
cupantur. Ipsi dicunt᷑ grecẽ ethruci.
Ethuici enim ex greco in latinum interp̃¬
tantur gentiles. Ethnos enim grece geis
dicitur. Post ãutem fidem ñ debere uo
carigentes siue gentiles eos qui ex gentibꝰ
credunt ⁊ sicut post fidem dici iam ñ po¬
test iudeus. testante paulo apło & dicen.
est infideles. Apostatȩ dicunt᷑⁊ qui post
baptismum xꝑi susceptum ad ydoloꝵ
cultum. & sacrificioꝵ contaminationem¬

Expanded text:
bros Romani ex Tusca lingua in propriam mutaverunt. De paganis . Pagani ex pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est, sicut in carne descenderunt sub peccato, scilicet idolis servientes et necdum regenerati. Proinde gentiles primitus nuncupantur: ipsi dicuntur Graece ethnici; ETHNICI enim ex Graeco in Latinum interpretantur gentiles, ἔθνος enim Graece gens dicitur. 4. Post fidem autem non debecari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non potest Iudaeus, testante Paulo Apostolo et dicenteest, infideles. Apostatae dicuntur, qui post baptismum Christi susceptum ad idolorum cultum et sacrificio
Abbreviated transcription (Latin):
ferie. Ieiunium ex ueterilege p̃ceptum.
De qua statione in eugłio cdixit illẽ. leuino
bis in sabb̃o ⁊ id est quarta. & sexta feria.
T empoꝵ autem quȩ legalibꝰ ac ꝓpħicis insti¬
tutionibꝰ terminatis temporibꝰ statuta sunt.
ut ieiuniũ quarti qͥnti. septimi. ac decimi.
ueĩ sicut in eugłio dies illi in quibꝰ ablatus
est sponsus. uł sicut obseruatio quadrage¬
sime. quȩ in uniuerso orbe institutione
apłica obseruatur: circa confimum dñicȩ
passionis. His tercium genꝰ quidam adici¬
unt. quod xerofagiam ddicunt: abstinen
tiam scilicet ciboꝵ humentium. Unde &
nomen hoc cdatum: eo quod siccis quidã¬

Expanded text:
feria jejunium ex veteri lege praeceptum: feria jejunium ex veteri lege praeceptum: de qua statione in Evangelio dixit ille: Jejuno bis in sabbato , id est quarta et sexta sabbati. Temporum autem, quae legalibus ac propheticis institutionibus terminatis temporibus instituta sunt: ut jejunium quarti, quinti, septimi ac decimi: vel, sicut in Evangelio, dies illi, in quibus ablatus est sponsus : vel sicut observatio quadragesimae, quae in universo Orbe, institutione apostolica, observatur circa confinium Dominicae Passionis. His tertium genus quidam adjiciunt, quod xerofagiam ditiam scilicet ciborum humentium. Unde et nomen hoc datum, eo quod siccis quida
Abbreviated transcription (Latin):
ñ prius suinere. qͣm interposita oratiõe.
Driora enim habencta sunt sp̃e refrigeria:
quia priora celestia. qͣm terrena. Qui autẽ
ciat sibi duas alas. ieiunium & elemosinã.
& ascendit celeriter. & exauditur
eiunium. ẽ parsymonia uictꝰ: abstinentiaq
ciboꝵ. Cui nomen est inditum ex qͥdam
parte uiscerum tenui semꝑ & uacua: qd̃
uulgo ieiunium uocat᷑. Unde ieninii no¬
men creditur dirniatum: quod sui inedia
statio dr. Statio autem de militari exem¬
plo nomen accepit : ꝓ eo quod nulla leticia
obueniens castris. stat᷑ionẽ militũ resciudit
Nam leticia libentiꝰ. tristicia sollicitius admi¬
nistrat disciplinam. Unde & milites nusꝙͣ
inmemores sacramenti. magis stationibꝰ
parent. Discernunt autem quidã inter
indifferenter cuiuslibet diei abstinentiaͬ
ñ sccłm legem. s sccłm ꝓpriã uoluntatem.
Statio autem. ẽ obseruatio statutoꝵ dierũ
uel tempoꝵ. Dierum: ut quartȩ. & sexce

Expanded text:
non prius sumere quam interposita oratione. 64. non prius sumere quam interposita oratione. 64. Priora enim habenda sunt spiritus refrigeria, quia priora coelestia quam terrena. Qui autem ciat illi duas alas: jejunium et eleemosynam: et ascendit celeriter et exauditur. Jejunium est parcimonia victus, abstinentiaque ciborum, cui nomen inditum ex quadam parte viscerum tenui semper et vacua, quod vulgo jejunum vocatur. Unde jejunium nomen creditur derivatum, quod sui inedia statio dicitur. Statio autem de militari exemplo nomen accepit pro eo, quod nulla laetitia obveniens castris stationem militum rescindit. Nam lentius laetitia, tristitia sollicitius administrat disciplinam. Unde et milites nunquam immemores Sacramenti magis stationibus parent. Discernunt autem quidam inter indifferenter cujuslibet diei abstinentia non secundum legem, sed secundum propriam voluntatem. Statio autem est observatio statutorum vel temporum vel dierum, ut quarta feria et sexta