comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. ⁊ de ħ dc̃m eẽ. qͥd ñe detineat scitis
les. ut in fide ꝗͣ tenent: tenacit̾ ꝑseuerent.
de medio fiat .i. donec qͥ mͦ in eccła fictisiq̃.
ab eadẽ manifeste recedant. de qͣlibꝰ ioħsait.
De nob̾ exier̾t. s ex nob̾ ñ erant. Sicut gͦ añ
fidẽ exier̃t mutti heretici demedio eccłie.

Expanded text:
m, et de hoc dictum esse, quid detineat scitis,les ut in fide quam tenent tenaciter perseverent, de medio fiat, id est donec qui modo in Ecclesia ficti sunt ab eadem manifeste recedant. De qualibus Jesus ait: De nobis exierunt, sed ex nobis non erant . Sicut ergo ante fidem exierunt multi haeretici de
Abbreviated transcription (Latin):
suo tp̃r reuelet᷑. ⁊ restituat᷑ in regnũ. Sed
multũ mira mͥ est ħ opuantiũ tanta pre¬
sũptio. illud tñꝙ ait. ut qͥ tenet.:⁊c̃. ñ absur¬
de de romano imꝑio credit᷑ dcm: donec toi¬
lat᷑. ut sit sensꝰ. tm̃ ħ restat anteqͣ reuelet᷑
iniquus ille. ut qui tenet nõ romanum

Expanded text:
suo reveletur et restituatur in regnum. Sed multum mira mihi est haec opinantium tanta praesumptio. Illud tamen quod ait, ut qui tenet, etc., non absurde de Romano imperio creditur dictum donec tollatur, ut sit sensus: Tantum hoc restat antequam reveletur iniquus ille, ut qui tenet nunc Romanum
Abbreviated transcription (Latin):
quid dix̾it me fateor ignorarẽ. suspiciones
tñ hominũ. qͣs legere ł andire potui: ñ tace¬
bo. Quidã suspicant᷑ ħ de impio dẽm fuisse
romano: ⁊ id̾ apłm ñ id aꝑte sc̃bere uoluisse
ne .s. calũniã incurreret. ꝙ romiano imꝑio

Expanded text:
quid dixerit me fateor ignorare; suspiciones tamen hominum quas legere vel audire potui non tacebo. Quidam suspicantur hoc de imperio dictum fuisse Romano, et ideo Apostolum non id aperte scribere voluisse, ne calumni
Abbreviated transcription (Latin):
bona ꝑseq̃ntia mala mortua fuerant.
⁊ irrita fc̃a. ita ip̃a eadẽ ꝑ penitentiã.⁊
alia bona sequentia mala reuiuiscent.
dixi. Magna illis testificatꝰ ẽ tria au̾t
nia fecer̃t scĩs. ecce opꝰ. ⁊ ħ ex dilectione
fecer̃t. q̃ informat actiones. ecce alacͥtaᷤ.

Expanded text:
bona per sequentia mala mortua fuerant et irrita facta, ita ipsa eadem per poenitentiam et alia bona sequentia reviviscent.dixi magna testificatus est. Tria enim nia sanctis, ecce opus; et hoc ex dilectione fecerunt quae informat actiones, ecce alacritas;
Abbreviated transcription (Latin):
scendo nom̃ accepit. ⁊ dicipotest scĩa.
s illa q̃ pro pecc̃is est correctio. Discipli¬
na enĩ q̃ grece dr̃ phedia. ẽ eruditio
ꝑ molestias. qñ ꝓpecc̃is suis. mala qͥs
patit᷑. ut corrigat᷑ q̃ hic intelligitur.
Est ⁊̃ disciplina q̃ adiscendo nomen ac¬
cepit. q̃ scĩa dici potest. ⁊ d̾r grece epy¬

Expanded text:
scendo nomen accepit, et dici potest scientia, sed illa quae pro peccatis est correctio: disciplina enim, quae Graece dicitur paedia, est eruditio per molestias quando pro peccatis suis mala quis patitur, ut corrigatur, quae hic intelligitur: est enim disciplina, quae a discendo nomen accepit, q
Abbreviated transcription (Latin):
ta. de ista mat̾ia facta sc̃: hecip̃a tñ mat̾i̾a
de nichilo facta ẽ. qm moyses significauit
formem enĩ matiã ⁊ ofusam q̃ chaos dicta
biliũ rerũ ꝑꝑ infimitatẽ paruuloꝵ qͥ minꝰ
ydonei sunt iniuisibilia op̃hend̾e. ⁊ tc̃ erant
tenebrȩ .i. lucis absentia. Nõ enĩ tenebre ali¬
qͥd sunt. s ip̃a lucis absentia. sicut silentiũ
tũ ñ ẽ. nuditas dr. sic̃ ⁊ iranitas ñ ẽ aliquid
s locꝰ ubi corpꝰ ñ ẽ inanis dr̃. Hec eadẽ informiᷤ¬

Expanded text:
ta de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia ta de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia de nihilo facta est quam Moyses significavit formem enim materiam et confusam quae chaos dicta bilium rerum, propter infirmitatem parvulorum qui minus idonei sunt invisibilia apprehendere, et tunc erant tenebrae, id est lucis absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia, sicut silentium ntum non est nuditas dicitur, sicut et inanitas non est aliquid, sed locus ubi corpus non est, inanis dicitur. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
alios. qͥd mito fidei accepert̃: idem dese
intelligimꝰ aptata ẽẽ
secła u̾bo li. ut ex inui¬
sibilib uisibila fierent.
Nhac eñi .Q. Uere fides est causa rerũ spe¬
randaꝵ qi ẽ causa iusticie. ꝑ qͣm sunt spe¬
fidem. senes .i. antiqui patres sunt ꝯse¬
cuti adõ ł ab hominib testimoniũ ui¬
cessores hoꝵ. ⁊ sic ostat fidẽ ñ ẽẽ nouam.
cũ antiqͥ tenueruit eam. fide intelligi¬
mꝰ exemplis utit᷑. ad cõmendationẽ fi
apparentiũ .i. cred̾e debemꝰ q̃ nõdũ ap¬
parent. sicut fidetm̃ intelligimꝰ scła
ta fierent. Fnte enĩ qͣm d̃s uerum omĩũ
formas locis ⁊ sedib suis ordinata distinctio¬
ne dispori̾et: cenebre erant. ⁊ erant inuisi¬
bilia elem̃ta. s in eoꝵ seꝑatione nata ẽ lux.
P tinia gͦ mat̾ia. facta ẽ ꝯfusa. &e informis. um
oĩa fierent. q̃ distincta &e formata sunt qͣm
credo agrecis chaos appellari. Tidõ d̾s recte
credit᷑ oĩa denichilo fecisse. q ⁊̃ si oĩa forma¬

Expanded text:
alios quid merito fidei acceperunt, idem de se intelligimus aptata esse saecula verbo Dei, ut ex invisibilibus visibilia fierent. dicat: Vere fides est causa rerum sperandarum, quia est causa justitiae per quam sunt spefidem, senes, id est antiqui patres sunt consecuti a Deo vel ab hominibus testimonium jucessores horum. Et sic constat fidem non esse novam cum antiqui tenuerunt eam. Fide intelligimus. Exemplis utitur ad commendationem, etapparentium, id est credere debemus quae non apparent. Sicut fide tantum intelligimus saecula ta fierent. Ante enim quam Deus rerum omnium formas locis, et sedibus suis ordinata distinctione disponeret, tenebrae erant, et erant invisibilia elementa, sed in eorum separatione nata est lux. Prima ergo materia facta est confusa et informis, unde omnia fierent quae distincta et formata sunt quam credo a Graecis chaos appellari. Et ideo recte Deus creditur omnia de nihilo fecisse, quia etiam si omnia forma
Abbreviated transcription (Latin):
pĩa. ad cutꝰ similitudinẽ factꝰ ẽ hic uisibił
mũdꝰ. Hec utiq uisibilia añꝗͣ fierent. ñ
erant. Qͦ mͦ gͦ dõ nota erant q̃ ñ erant.ͦ
Et rursus. Qmͦ ea face̾t q̃ sibi nota ñ erant.
Nõ eiũ qͥcqͣm fecit ignorans. Nota gͦ fecit
ñ facta cognouit. Prom̃ añꝙͣ. fierent ⁊ e¬
rant ⁊ ñ erant. Erant in d̾i̾ scientia: nõ
erant in sua nat᷑a. Ip̃i aũ dõ ñ audeo dicẽ
alio mͦ innotuisse. cũ ea feciss qͣm illo qͦ ea
nou̾at. ut fac̃et: apd̾ quẽ ñ ẽ tͣnsmutatio
nec uicissitudinis obumbratio. Id̃o ait.
in sapĩa dĩ. Hec ẽ dĩ dispositio qͣ disposuit
oĩa uisi. ista. fierent .i. uxta inuisibile exẽ¬
plax. qd̾ ẽ in m̃te dĩ. fierent hec.

Expanded text:
 similitudinem factus est hic visibilis mundus. Haec utique visibilia, antequam fierent, non erant. Quomodo ergo Deo nota erant quae non erant? Et rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant? Non enim quidquam fecit ignorans. Nota ergo fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent et erant et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sua natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset quam illo quo ea noverat ut faceret. Apud quem non est transmutatio nec vicissitudinis adumbratio . Ideo ait, in sapientia Dei; haec est Dei dispositio qua disposuit omnia, visibilia ista fierent, id est juxta invisibile exemplar quod erat in mente Dei, fierent haec.
Abbreviated transcription (Latin):
gum̃tũ ñ apparentiũ.
Est aũ fides. Qͥa de fide ceꝑit ag̾e. eiꝰ
dignitatẽ ⁊ usum ip̃ius fidei assignati¬
one ⁊ plurimia exemploꝵ luce ostendit.
in nobis. ⁊ qd̾ fundam̃tũ est or̃iũ bonoꝵ
⁊ qd de ñ apparentib est de qͣ in epła
ad romanos ꝑlene diximꝰ ce idõ hic

Expanded text:
gumentum non apparentium. Est autem fides. Quia de fide coepit agere, ejus dignitatem et usum ipsius fidei assignatione et plurima exemplorum luce ostendit, in nobis, et quod fundamentum est omnium bonorum, et quod de non apparentibus est; de qua in Epistola ad Romanos plene
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ ñ uident᷑. de qͥb ꝓpͥe fides est. De uisiᷤ
enĩ ñ est si es. Sagnitio. Hec est laus fidei.
si qd̃ creditur ñ uidet᷑. Nam ⁊ thomas cui
dictum ẽ. qr uidistime credidisti. ñ hoc
credidit qd uidit . s aluid uidit aliud
credidit. Uidit enĩ hominẽ. credidit m̃.
Cernebat qͥppe ⁊ tangebat carnẽ iiuentẽ ꝙͣ
uid̾ãt morientẽ. ⁊ credebat dm̃ ĩcarne ip̃a¬
latentẽ. Credebat gͦ m̃te qd ñ uidebat per
ħ qd̾ sensib corꝑis apparebat. Si aũ dicunt
credi que uidentur sicut dicit unꝰ qͥsq ocłis. sy
credidisse. ñ ip̃a ẽ q̃ in nob̃ edificatur fides.
s ex reb que uident᷑ agit᷑ in nob̃. ut ea¬

Expanded text:
ea quae non videntur de quibus proprie fides est. De visis enim non est fides, sed agnitio. Haec est laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam et Thomas cui dictum est: Quia vidisti, credidisti : non hoc credidit quod vidit, sed aliud vidit et aliud credidit. Vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe et tangebat carnem viventem quam viderat morientem, et credebat Deum ipsa carne latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Si autem dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis credidisse, non ipsa est quae in nobis aedificatur fides, sed ex rebus quae videntur agit
Abbreviated transcription (Latin):
ra facie. s ñ relicta. cũ iacobintret adłyam
oculis lippã. ⁊ demonte cũ moyse descẽlat
nec sic actuosus: ut ꝯtemplationẽ ñ reqͥrat
d̃i. In ocio. ñ mners uacatio delectare debet.
s ł inqͥsitio. ł inuentio u̾itatis: ut in ea qͥsꝙ
uͦ ñ amandꝰ est honor u hac iuita siue potẽ¬
tia. qr oĩa sunt uana sub sole. s opꝰ ipsum.

Expanded text:
ra facie, sed non relicta cum Jacob intret ad Liam, oculis lippam, et de monte cum Moyse descendat nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners vocatio delectare debet, sed vel inquisitio, vel inventio veritatis, ut in ea quisquvero non amandus est honor in hac vita sive potentia, quia omnia vana sunt sub sole, sed opus ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
lecto enĩ pͥꝰ amoyse. uniũso ppło om̃i man¬
dato. omne legit ut totũ confirmaret.
lecto inqͣ. Accipiens ip̃e moyses sangumẽ
cũ aqͣ. ⁊ cũ lana coccinea ⁊ cũ ysopo de qͥb
asꝑsoriũ fecit ip̃m qͦꝙ librũ legis. ⁊ .o.ꝑ.¬

Expanded text:
Lecto enim prius a Moyse universo populo omni mandato legis ut totum confirmaret. Lecto, inquam, accipiens ipse Moyses sanguinemcum aqua, et cum lana coccinea, et cum hyssopo, de quibus aspersorium fecit, ipsum quoque legis
Abbreviated transcription (Latin):
locus gentiũ erat ego restiti ei. tãꝗͣ par. ħn.
ñ auderet fac̾e. nͥ sciret ñ imparẽ fore. resti¬
indicando. ⁊ ñ in occulto. s corã om̃ibꝰ qͥbꝰ
nocebat. ⁊ ñ temere ħ feci. ꝙi rep̃.e.i. dignꝰ¬
rep̾hensiõe. p aluis. s ñ ꝓse. ⁊ uere qi hoc mͦ.

Expanded text:
locus gentium erat, ego restiti ei, tanquam pari. Hoc enim non auderet facere, nisi sciret se non imparem fore. Restiindicando; et non in occulto, sed coram omnibus quibus nocebat. Et non temere hoc feci, quia reprehensi
Abbreviated transcription (Latin):
Non ħ iõ dicit: qr oꝑa bona pia cogitatiõe
fcã frustrent᷑. cũ ds reddat cuiq ẜ oꝑa eiꝰ.¬
sitq gła eiꝰ om̃i oꝑanti bonũ. s qr oꝑa ex
gr̃a. ñ ex oꝑibꝰ gr̃a. Bonũ est gͥ homini. ut
de uiribꝰ liberi arbitrii sui ñ p̾sumat. qr ille
qͥ putauit sñ eiꝰ adiutorio se posse custodire
cuncta ꝯsũpsit. ⁊ miseria atritꝰ. ⁊ in se reuer¬
occulto pat̾ miscłissimꝰ inspirass. Iõ recte
ait. ⁊ ħ ñ er uob̾ sed dei do. ẽ ñ ex operibꝰ.
ne forte dicas ꝓmerui. ⁊ iõ ñ putes te pro¬
merendo accepisse. qͥ ñ ꝓmereris nͥ accepisseᷤᷤ
gr̃a p̾cessit m̾itũ tuũ. ñ gr̾a ex m̾ito. s m̾itũ
ex gr̃a. Nã si gr̃am ex m̾ito emisti. ñ gratis
accepisti. Om̃a m̾ita p̾cedit gr̃a. ut dona

Expanded text:
oc ideo dicit, quia opera bona pia cogitatione facta frustrentur, cum Deus reddat cuique sesitque gloria operanti bonum; sed quia opera ex gratia, non ex operibus gratia. Bonum est igitur homini ut de viribus liberi arbitrii sui non praesumat, quia ille qui putavit sine ejus adjutorio se posse custodire cuncta consumpsit, et miseria attritus, et in se reverocculto Pater misericordissimus inspirasset. Ideo recte ait: Et hoc non ex vobis, sed Dei donum est, non ex operibus, ne for accepisse. Gratia praecessit meritum tuum: non gratia ex merito, sed meritum ex gratia. Nam si gratia ex merito, emisti, non gratis accepisti. Omnia merita praecedit gratia, ut dona
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dii. si putauit utrũꝙ posse fieri ut
⁊ uxor morẽ gereret. ⁊ ꝑpenitentiam
ueniã hr̃et. Mmus gͣ peccauit. qͥ de pe¬
nitentia: ⁊ de mĩa dei cogitauit. Postqͣ
enĩ mulier seducta manducauit. eiꝙ de
ddit ut sunul ederent. noluit eã ꝯtristare.
quã credebat sũ suo solatio ꝯtabest̾e.⁊ ã se
alienatã oĩo int̾ire. ñ quidẽ carnali uictꝰ

Expanded text:
 ut et uxori morem gereret, et per poenitentiam veniam haberet. Minus ergo peccavit qui de poenitentia et misericordia Dei cogitavit. Postquam enim mulier seducta manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat sine suo solatio contabescere, et a se alienatam omnino interire. Non quid
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricari actu. ħ si dñaret᷑. faciliꝰ seduc̾et᷑.
Nota ꝙ ait. adam ñ ẽ se. Cum eũ p̾uarica¬
torẽ apłs dicat. insimslitudinẽ p̃naricõniᷤᷤ
ade. seductũ tũ negat. ũn ⁊ int̾rogatꝰ ñ
ait mulier sedux̃ me. s cdedit mͥ ⁊ come¬
di mulier uͦ ait. serpens sedux̾ me. Hac
aut seductionẽ ꝓprie appellauit apłs. ꝑ qͣ

Expanded text:
ri actu. Haec si dominaretur, facilius seduceretur. Nota quod ait Adam non est seductus cum eum praevaricatorem Apostolus dicat in similitudinem praevaricationis Adae, seductum tamen negat. Unde et interrogatus non ait: mulier seduxit me, sed dedit mihi et comedi . Mulier vero ait: serpens seduxit me . Hanc autem seductionem proprie appellavit Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
it crucem. deb⁊ nos animare. qr hoc ĩ mi
attendentes ñ fatigemini. qͥblibet
diore tribulationis fidem negare.
Nondum enim usꝙ

Expanded text:
it crucem debet nos animare, quia hoc etiaattendentes non fatigemini quibuslibet  tribulationis timore fidem negare. Nondum enim
Abbreviated transcription (Latin):
opinione sua rep̃hendi ⁊ ꝯunci ceperint:
ad defendendũ idꝙ leussĩa tem̾itate. ⁊ aꝑ¬
tissĩa falsitate dixeĩt: de scĩs libris multa
u̾ba ꝓniuiciant. uolentes ẽẽ legis doctores.
cũ tam̃ ñ intelligant que loquunt᷑. ł de qͥbꝰ.¬

Expanded text:
opinione sua reprehendi et convinci coeperint, ad defendendum id quod levissima temeritate et apertissima falsitate dixerunt, de sanctis libris multa verba pronuntiant, volentes esse legis doctores, cum tamen non intelligant quae loquuntur, vel de q
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ fidei xp̃iane. ⁊ doctne euangłice. scri¬
manis tanꝗͣ sapientibꝰ. altiori sensu ⁊ pro¬
fundioribꝰ usus ẽ argum̃tis. Istis uͦ uelut
minꝰ sapientibꝰ usus ẽ moderato s̾mone.¬

Expanded text:
tatem fidei Christianae, et doctrinae evangelicae, scritatem fidei Christianae, et doctrinae evangelicae, scrimanis tanquam sapientibus, altiori sensu et profundioribus usus est argumentis; istis vero velut minus sapientib
Abbreviated transcription (Latin):
aulus apłs. ⁊ c̃. Hanc epistolã scri¬
bit apłs galathis. Galathe autem
sunt greci. Galli enim in quandã gre¬
cie prouinciam olim uenientes: grecis
se nuscuerunt. Unde illa prouincia priꝰ
gallo grecia: deinde galathia appellata ẽ.
Nude cũ greci acuti ingenii fint: illi tũ
galathe stulti ad intelligendũ tardiores
erant. sicut ⁊ indociles galli. Hii uerita¬
tem fidei ⁊ doctrine ab apło acceꝑant.
S post ut uidarzarent a pseudo apłis
temptati sunt. multis modis eis ꝑsua¬
dentibus: ut legem euangelio adderent.
Asserebant .i. xp̃i fidẽ sine carnalibꝰ obser¬
uantiis ñ suffic̾e ad salutẽ. ⁊ petrũ ⁊ iacobũ.
⁊ alios qui cũ dño fuerunt. legis obseruan¬
tias cũ euangelio miscuisse. Ip̃m qͦ paulũ
aliud in uidea fac̾e. aliud in gentibꝰ p̃dica¬
re. His atq h̾modi galathas subu̾terunt.
adeo ut eis assentientes. in legis obseruanti¬
as transirent. Iõ hos apłs reuocat ad ueri¬

Expanded text:
aulus Apostolus, etc. Hanc Epistolam scribit Apostolus Galatis. Galatae autem sunt Graeci. Galli enim in quamdam Graeciae provinciam olim venientes Graecis se miscuerunt. Unde illa provincia prius Gallograecia, deinde Galatia appellata est. Unde, cum Graeci acuti ingenii sint, illi tamen Galatae stulti, et ad intelligendum tardiores erant, sicut et indociles Galli. Hi veritatem fidei et doctrinae ab Apostolo acceperant, sed post, ut judaizarent, a pseudoapostolis tentati 141 sunt, multis modis eis persuadentibus ut legem Evangelio adderent.sine carnalibus observantiis non sufficere ad salutem, et Petrum et Jacobum et alios qui cum Domino fuerant legis observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in gentibus praedicare. His atque hujusmodi Galatas subverterunt, adeo ut eis assentientes in legis observantias transirent. Ideo hos Apostolus revocat ad veri
Abbreviated transcription (Latin):
circũuentos: ad fidei religionẽ.:⁊ euangłii
ueritatẽ reduc̾e. Modꝰ talis. Salutationẽ
p̃mittit. ubi ꝯtra detractores. ⁊ de operibꝰ
legis głantes. de sua dignitate. ⁊ xp̃i gr̃ã
breuit᷑ tangit. cõm̃dans ꝑsonã suã ꝗ pse¬
udo depͥmebant. Post salutationẽ de le¬
uitate eos redarguit. pꝰ ꝑsonã suã latus
cõm̃dat. Dem̃ legẽ moysi multis modis
improbat. docens eã non ẽẽ tenendam

Expanded text:
ii veritatem reducere. Modus talis: Salutationem praemittit, ubi contra detractores et de operibus legis gloriantes, de sua dignitate et Christi gratia breviter tangit, commendans personam suam quam pseudo deprimebant; post salutationem, de levitate eos redarguit, post personam suam latius commendat; deinde legem multis modis improbat, dicens eam non esse tenendam
Abbreviated transcription (Latin):
qd ñ ardore aliqͦ uage succensus
libidinis ñ petulantis formȩ cap¬
tus decore ancillȩ contubernio
coniugalẽ post habuit thorũ: s
studio querende postitatis & ꝓ¬
pagande sobolis. Adhuc post di¬
luiuiũ raritas erat humani gn̾is:
erat etiã religionis. Deniq & loth
sc̃i hanc filiȩ causã querendȩ po-¬
steritatis habuert̃. ne genꝰ defi¬
ceret humanũ: & ideo publici
muneris gr̃a priuatã culpã pre¬
cũ xp̃o. tam̃ sumit alim̃tum. ñ
cupiditate uiuendi s officio con¬
sulendi. ut maneat qͦd necessa¬
riũ ẽ ꝓpter alios: sic misceri fe¬
minis iure nuptiarũ officiosũ
fuit scĩs uiris. ñ libidinosũ. Qd
enĩ est cibus ad salutẽ hominiꝰ.
hoc ẽ concubitꝰ ad salutẽ gn̾is:
& utrũq ñ ẽ sine delectatione
carnali: quȩ tam̃ modificata
& refrenante tẽꝑantia in usum
naturalẽ redacta. libido ẽẽ non
pot̾. Qͦd autẽ in sustentando
uitã illicitꝰ ẽ cibus. hoc est in

Expanded text:
d non ardore aliquo vage succensus libidinis, non petulantis forme captus decore, ancille contubernio coniugalem posthabuit thorum, sed studio querende posteritatis et propagande sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat humani generis; erat etiam relsancti filiae hanc causam quaerendae posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum; et imuneris gratia privatam culpam precum Christo , tamen sumit alimentum non cupiditate vivendi, sed officio consulendi, ut maneat quod necessarium est propter alios: sic misceri feminis jure nuptiarum, officiosum fuit sanctis viris non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tet refrenante temperantia in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod autem in sustentando vitam illicitus est cibus, hoc est in
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s a te ñ ẽ absconditꝰ: recte consti¬
tuunt᷑ ab his qui in excłiis p̃sunt
tẽpora penitentiȩ: ut satisfaciat
etiã ȩccłiȩ in qua peccata ipsa
remittunt᷑. Extͣ eã quippe non
remittunt᷑. Ipsa enĩ sp̃m sc̃m pignꝰ
in agenda penitentia ideo ñ satiͤ
apte p̃figunt canones ꝓ unoqͦꝙ
crimine ut de singulis dicant
qualit̾ unũ qͦdq em̃dandũ sit. s
magis in arbitrio sac̾dotis intelli¬
gentis relinquendũ statuunt: qr
apud dm̃ non tã ualet mensura
tẽporis ꝗͣ doloris: nͨ abstinentia
tantũ ciboꝵ. qͣntũ mortificatio ui¬
fide & conu̾satione penitentium
culpis: modi penitentie st̃ ĩpositi.¬
Qđ morientib ñ ẽ ĩponenda sacisfa¬
ctio. s innotescenda. C.xii.¬
olet etiã queri utrũ satisfacti¬
oñis lex morituris sit ĩponenda:
de qͦ theodorꝰ cantuariensis ep̃c in
penitentiali suo sic ait. Fb infir
da ẽ confessio pecc̃oꝵ: ñ tam̃ est
illis imponenda qͣntitas peniten¬

Expanded text:
 recte constituuntur ab his qui Ecclesiis praesunt tempora poenitentiae, ut satisfaciat etiam Ecclesiae, in qua peccata ipsa remittuntur; extra eam quippe non remittuntur. Ipsa enim Spiritum sanctum pignus in agenda poenitentia ideo non satis aperte praefigunt canones pro unoquoque crimine, ut de singulis dicant qualiter unumquodque emendandum sit; sed magis in arbitrio sacerdotis intelligentis relinquendum statuerunt, quia apud Deum non tantum valet mensura temporis quantum doloris; nec abstinentia tantum ciborum quantum mortificatio vifide et conversatione poenitentium culpis modi poenitentiae sunt impositiQuod morientibus non sit imponenda satisfactio, sed innotescenda. Solet etiam quaeri utrum satisfactionis lex morituris sit imponenda. De quo Theodorus Cantuariens. episcopus in Poenitentiali suo sic ait, 26, q. 7:da est confessio peccatorum; non tamen est illis imponenda quantitas poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
sitatis & ꝑiculi urgentis instantia
p̃sidiũ penitentiȩ & mox reconcili¬
ationis ĩplorant. nec satisfactio
int̾dicenda est. nec reconcilia¬
tio deneganda: qr miscdiȩ di nec
m̃suras possumꝰ pon̾e. nec tempora

Expanded text:
sitatis, et in periculi urgentis instantia, praesidium poenitentiae et mox reconciliationis implorant, nec satisfactio interdicenda est, nec reconciliatio deneganda, quia misericordiae Dei nec mensuras possumus ponere, nec tempora
Abbreviated transcription (Latin):
gligentia sac̾dotis pec̃co condigna ñ
fuit. utrũ de uita migrans ab oĩ ye¬
na liber sit: ide respondeo qđ supͣ
de illo qͥ perutentiã ñ cõpleuit dixi.
Qa si tantũ ẽ lam̃tũ int̾ioris doloris
ut sufficiat ĩ uindictã pecc̃i. oĩo libe¬
ratꝰ ẽ: si uͦ ñ sufficit dolor int̾ior. si¬
ne qͥ sola m̾tis contritione et
confessione statĩ cũ conu̾sus fuit
paradysũ ingredi meruit. Qd men
tores eccłiȩ contritionis qͣntitatem
ñ ꝑpendunt. quib ñ ẽ datũ intel¬
ligere occulta cordiũ: omnib leges
penitentiȩ constituunt tã magis
qꝗͣ minꝰ de pecc̃o dolentib. Quorũ
studiũ ad hoc p̃cipue tend̾e debet
ut cordis dolorẽ quantũ fas ẽ cog¬
noscant: & scđm ipsiꝰ modũ satisfa¬
ctionẽ iniungant. Unde aug̃ in
enchir̃. In actione penitentiȩ ubi

Expanded text:
gnorantia sacerdotis peccato condigna non fuerit, utrum de vita migrans ab omni poena liber sit? Idem respondeo quod supra de illo qui poenitentiam non complevit dixi. Quod si tantum est lamentum interioris doloris, ut sufficiat in vindictam peccati, omnino liberatus est; si vero non sufficit dolor intne, qui sola mentis contritione et confessione, statim ut conversus fuit, paradisum ingredi meruit. Lex tores Ecclesiae, contritionis quantitatem non perpendunt, quibus non est datum intelligere occulta cordium, omnibus leges poenitentiae constituunt, tam magis quam minus de peccato dolentibus. Quorum studium ad hoc praecipue tendere debet, ut cordis dolorem quantum fas est cognoscant, et secundum ipsius modum satisfactionem injungant; unde August. in Enchi
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ ẽ transgͥssus: & facere mala
& ñ fecit. S hoc accipiendũ est
scđm m̃bra: ł partim de capite
partĩ de m̃bris. De capite. non ẽ
tͣnsgressus. & ñ fecit malũ: de m̃¬
bris. potuit tͣnsgredi & fac̾e malũ.
Si ds potuit assume hõiem in sexu¬

Expanded text:
et non est transgressus; facere malum, et non est transgressus; facere malum, et non fecit. Sed hoc accipiendum est secundum membra, vel partim de capite, partim de membris. De capite, non est transgressus, et non fecit malum. De membris, potuit transgredi, et facere malum. 5. Si Deus potuerit assumere hominem in sex
Abbreviated transcription (Latin):
simul ẽẽ nequeunt. Hic distinc̾ti¬
one opꝰ est: utrũ de ꝑsona an de
natura agatur. Si enĩ de ꝑsona
agitur: manifestũ ẽ quia peccare
ñ potuit. nec d̾s non ẽẽ potuit.
Siuͦ de natura: discutiendũ est
utrũ agat de ea ut u̾bo unita.
unita u̾bo: an de ea scđm qͦd ẽẽ
potuit. & ñ unita u̾bo. Non est
enĩ ambiguũ animã illã entem
unitã u̾bo peccare ñ posse: & est
sine ambiguo uerũ. eandẽ si eẽt.
& ñ unita u̾bo. posse peccare. Qͥ¬
dam tam̃ ꝓbare conant᷑ eã. etiã
unitã u̾bo posse peccare. qr liber̃
arbitriũ ht̃: & ita potest flecti in
utrãq partẽ. Qͦd friuolũ ẽ: cũ
& angłi liberũ arbitriũ habeañ
& tam̃ gr̃a adeo sunt confirmati
ut peccare nequeant. Quanto
magis gͦ ille homo. cui sp̃s ẽ datꝰ
sine mñsura: Inducunt qͦq auto¬
ritatẽ. ad ꝓbandũ idẽ. Scriptũ ẽ
enĩ in libꝰ sapĩȩ. Qͥ potuit tͣnsgͥdi

Expanded text:
simul esse nequeunt. Hic distinctisimul esse nequeunt. Hic distinctione opus est, utrum de persona, an de natura agatur. Si enim de persona agitur, manifestum est quia peccare non potuit, nec Deus non esse potuit. vero de natura discutiendum est, utrum agat de ea ut Verbo unita, unita Verbo, an de ea secundum quod esse potuit, et non unita Verbo. Non est enim ambiguum animam illam entem unitam Verbo peccare non posse; et est sine ambiguitate verum, eamdem, sipeccare. Quidam tamen probare conantur etiam eam unitam Verbo posse peccare, quia liberum arbitrium habet, et ita potest flecti in utramque partem, quod frivolum est; cum et angeli liberum arbitrium habeant, et tamen gratia a Deo sunt confirmati ut peccare nequeant; quanto magis ergo ille homo, cui Spiritus est datus sine mensura. Inducunt quoque auctoritatem ad probandum idem. Scriptum est enim in libro Sapien.: Qui potuit transgredi,
Abbreviated transcription (Latin):
Poterat utiq ds hominẽ aliunde as¬
sumere in quo ẽẽt mediator dei &
hominũ. non de gen̾e illiꝰ adam qͥ
peccato suo obligauit genꝰ huma¬
nũ: sicut ipsũ quẽ pͥmo creauit
ñ de genere alicuiꝰ creauit. Poterat
gͦ uł sic uel alio qͦ uellet modo cre¬
are unũ aliũ: de qͦ uinceret᷑ uictor
prioris. S meliꝰ udicauit & de
ipso quod uictũ fuerat gen̾e assu¬
mere hominẽ. ꝑ quẽ hominiᷤᷤ uinc̾et
inimicũ: & tam̃ ex uirgine. cuius
conceptũ sp̃s non caro. fides non
libido p̃uenit. nec int̾fuit carnis
concupiscentia qua cet̾i concipitł
qͥ originale trahunt pecẽm: s cre¬
dendo ñ concũbendo sc̃a ẽ fecun¬
data uirginitas. Ex his aperte
ostendit᷑: & aliũ & aliunde hoĩem
dm̃ assum̾e potuisse. Si hõ ille po¬
tuit peccare uł ñ ẽẽ ds. xxix¬
deo ñ immerito querit᷑. utrũ ille
damnari: potuit non ẽẽ ds. Ergo
si potuit peccare. potuit ñ esse đs:
quia ẽẽ dm & posse uelle iniqͥtatẽ

Expanded text:
us hominem aliunde suscipere, in quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adam, qui peccato suo obligavit genus humanum; sicut ipsum quem primo creavit, non de genere alicujus creavit. Poterat ergo vel sic, vel alio quo vellet modo creare unum alium, de quo vinceretur victor prioris. Sed melius judicavit, et de ipso quod victum fuerat genere assumere hominem, per quem hominis vinceret inimicum. Et tamen ex Virgine, cujus conceptum Spii ritus, non caro; fides, non libido praevenit; nec interfuit carnis concupiscentia qua caeteri concipiuntur, qui originale trahunt peccatum, sed credendo, non concumbendo facta est fecundata virginitas. Ex his aperte ostenditur et alium, et aliunde hominem Deum assumere potuisse. 3. Si homo ille potuit peccare, vel non esse Deus. Ideo non immerito quaeritur utrum homo damnari potuit non esse Deus; ergo si potuit peccare, potuit non esse Deus, quia esse Deum, et posse velle iniquitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ xp̃m uł di filiũ semꝑ fausse. nec
cepisse. De hoc aug̾. inquit ita suꝑ
ioħem. H abuit aliq̃n dei filiꝰ qͦd
nondũ habuit idem ipse hõ filiꝰ:
forte homo recens ẽ: tam̃ ẽ ȩt̾nꝰ ds.
Alibi uͦ legit᷑ quod ꝑuer ille c̾auit
stellas: & xp̃c dicit se ẽẽ pͥncipiũ.
& esse ante abrahã. His gͥ autori
hominẽ illũ inquantũ homo est
cepisse: in qͣntũ u̾bũ ẽ. sẽꝑ fuisse.
Hic enĩ absq distinctione ñ ẽ refe¬
renda responsio. Nam & ipse augͥ
huiꝰmodi utitur distinctione in
ficatũ. Si gͥ ad ꝑsonã respicias. con¬
fident̾ dic hominẽ illũ semꝑ fuisse:
si uͦ ad naturã hoĩs. concede eum

Expanded text:
 semper fuisse, nec coepisse. De hoc August. ita inquit super Joan.: Habuit aliquando Dei Filius quod non habuit idem ipse homo Dei Fiforte homo recens est, tamen est aeternus Deus. Alibi vero legitur quod puer ille creavit stellas. Et Christus dicit se esse principium, et esse ante Abraham. His ergo aliishominem illum in quantum homo est, coepisse; in quantum Verbum est, semper fuisse. Hic enim absque distinctione non est referenda responsio. Nam et ipse Aug. hujusmodi utitur distinctione in ficatum. Si ergo ad personam respicias, confidenter dic hominem illum semper fuisse; si vero ad naturam hominis, concede eum
Abbreviated transcription (Latin):
si ds humanã naturã potuit as¬
sumere scđm muliebrẽ sexũ. Qdã
arbitrant᷑ eũ potuisse assumere
hominẽ in femineo sexui: sic̃ assũp¬
sit in uirili. S oportunꝰ atq con¬
uenientiꝰ factũ ẽ ut de femina na¬
sceret᷑ & uirũ assumeret: ut it a¬
utriꝰq sexus liberatio ostenderet᷑.
liberatio in sexi utroq debuit ap¬
parere. Ergo quia uirũ oportebat
susciꝑe qui sexus honorabilior est:
consequens erat ut feminei sexus
liberatio binc appareret qđ ille
scepto in ut̾o & de utero uirginis
liberationẽ hominis indicauit.

Expanded text:
manam naturam potuit assumere secundum muliebrem sexum. Quidam arbitrantur eum potuisse assumere hominem in femineo sexu, ut assumpsit in virili. Sed opportunius atque convenientius factum est, ut de femina nasceretur, et virum assumeret, ita ut utriusque sexus liberatio ostenderetur. liberatio in utroque sexu debuit apparere; ergo quia virum oportebat suscipere, qui sexus honorabilior est, consequens erat et feminei sexus liberatio. Hinc apparet quia ille scepto in utero et de utero Virginis, liberationem hominis indicavit.
Abbreviated transcription (Latin):
Rrii hec fuisse ꝑfidia xxu¬
Alegit᷑: ut xp̃m creaturã fate¬
retur. Ideo effusa st̃ arrii uiscera.
atq crepuit mediꝰ. ꝓstratꝰ in faciẽ:
ea quib xp̃m negauerat feda ora
pollutꝰ. His aliis q plurib testi¬
moniis instrium᷑ non debere fate.¬
ri simplicit̾ xp̃m ee̾ factũ uł crea¬
turã: s addita det̾minatione. rec¬
te dici pot̾: ut si dicatur factus
scd̃m carnẽ uł scd̾m hominem:
ut factura humanitati non do
attribuat᷑. Ut enĩ ait amb̾. in .iͦ.
dei filiꝰ natꝰ est: postea uͦ scđm car

Expanded text:
rii haec fuisse perfidia legitur, ut Christum creaturam faceret. Ideo effusa sunt Arii viscera, atque crepuit medius, prostratus in faciem ea quibus Christum negaverat foeda ora pollutus. His aliisque pluribus testimoniis instruimur non debere fateri simpliciter Christum esse factum vel creaturam; sed addita determinatione recte dici potest, ut sic dicatur factus secundum carnem vel secundum hominem, ut factura humanitati, non Deo, attribuatur. Ut enim ait Ambr., in libro De
Abbreviated transcription (Latin):
creatura ẽẽ in deo potest : Eẜenĩ
ds naturȩ simplicis ẽ: ñ coiuncte
atq cõpositȩ: cui nichil accidat:
s solũ quod diuinũ ẽ in natura
argum̃tando. Si scdm qđ homo
xp̃c est creatura: uelrationalis
uel ñ. uel quȩ ẽ ds. uł non: nitens
ꝑ hoc ꝓbare xp̃m ẽe̾ aliquid non
diuinũ quia quod ipse ẽ. scđm ho¬
minẽ ipse ẽ: & ideo si scdm hoĩem
ẽ aliqua sub̃a ñ diuina. est utiq
aliqͥd ñ diuinũ. S ex tropicis lo¬
cutionib: ñ ẽ recta argum̃tationiᷤ
ꝓcessio. Illa aũ locutio tropica est
qua xp̃c dicit᷑ creatura: uł simpli¬
cit̾ uel cũ adiunctione. An h̃o ille¬

Expanded text:
creatura esse in Deo potest? Etenim Deus naturae simplicis est, non conjunctae atque compositae, cui nihil accidat, sed solum quod divinum est in natura argumentando: Si secundum quod homo Christus est creatura, vel rationalis, vel non; vel quae est Deus, vel non; nitens per hoc probare Christum esse aliquid non divinum, quia quod ipse est, secundum hominem ipse est. Et ideo si secundum hominem est aliqua substantia non divina, est utique aliquid non divinum. Sed ex tropicis locutionibus non est recta argumentationis processio. Illa autem locutio tropica est qua Christus dicitur creatura, vel simpliciter, vel cum adjunctione. DI
Abbreviated transcription (Latin):
suũ: scił non unũ de multis. Cũ
dicit suũ: gen̾ationis et̾nȩ ꝓprie¬
tatẽ signauit. Postea factum ex
muliere asseruit: ut factura non
diuinitati s assũptioni corporis
ascriberet᷑. Factũ gͥ ex muliere
dicit ꝓpt̾ carnis susceptionẽ: sub le¬
ge. ꝓpter obseruantiã legis. Gene¬
ratio gen̾ationi ñ p̃iudicat: nec

Expanded text:
suum, scilicet non unum de multis. Cum dicit suum, generationis aeternae proprietatem signavit. Postea factum ex muliere asseruit, ut factura non divinitati, sed assumptioni corporis ascriberetur. Factum ergo ex muliere dicit, propter carnis susceptionem; sub lege, propter observantiam legis. Generatio generationi non praejudi
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiã queri. utrũ aliums.
quã de genere illiꝰ adam d̃s assu¬
mere potuerit. Ad qͦd sane dici
potest. ipsũ & aliã animã & aliã
carnẽ potuisse assumere: qr gr̃a
tantũ assumpta ẽ illa anima &
caro a u̾bo łi. Ut enĩ aug̃. in libͦ

Expanded text:
olet etiam quaeri utrum alium quam de genere illius Adam Deus assumere potuerit. Ad quod sane dici potest ipsum et aliam animam et aliam carnem potuisse assumere quia gratia tantum assumpta est anima illa et caro a Verbo Dei. Ut enim ait Aug., lib.
Abbreviated transcription (Latin):
Illi ordinẽ rei pand̾t. ⁊ baptiratos a se qͦsdam
eathecuminos ofitent᷑ ꝑ athanasiũ puerũ qͥ illis fuerat ep̃c simulatꝰ. uͥ
a qua fuerat infusa iterari baptismũ ñ deb̾e.
s adimplere ea que sacerdotib mos esł¬
regenerent᷑ eternã: s eos putant
hoc remedio tẽporalem retinere ł
reciꝑe sanitatẽ. Non enĩ ꝓpterea
illi ñ regenerant᷑: quia nͨ ab illis
hac intentione offerunt᷑. Agno¬
scendũ est etiã in baptizandis ele¬
ctis duo tẽpora ẽẽ seruanda. id est
pascha & pentecosten: ut in sabb̃o
paschȩ ł pentecostes baptismi sacͣ¬
mentũ celebret᷑. Qui uͦ necessitate
mortis uł ꝑiculi urgent᷑ : omni
tẽpore debent baptizari. De respon¬
sione patrinorum.

Expanded text:
Illi rei ordinem pandunt, baptizatos a se esse quosdam catechumenos confitentur per Athanasium puerum, qui illis fuerat episcopus simulatus. Ubi aqua fuerat infusa, iterari baptismum non debere, sed adimplere ea, quae sacerdotibus mos esregenerentur aeternam, sed eos putant hoc remedio temporalem retinere vel recipere sanitatem; non enim propterea illi non regenerentur, quia non ab istis hac intentione offeruntur. scendum est etiam in baptizandis electis duo tempora esse servanda, id est, Pascha et Pentecosten, ut in sabbato Paschae vel Pentecostes Baptismi sacramentum celebretur. Qui vero necessitate mortis vel periculi urgentur, omni tempore debent baptizari. 7. De responsione patrinorum.
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ. qñ species contͣhentis mo¬
uet animũ: conuigiĩ tam̃ bonũ
ẽ: quia uita mala ł intentio ꝑu̾sa
alicuiꝰ. sacram̃tũ ñ contaminat.
Habuit aũ conugiũ marie & io¬
seph alias causas speciales. scił ut
uirgo solatio uiri sustentaretur.
& ut diabolo partꝰ celaret᷑: ut io¬
seph eẽt testis castitatis. defendenᷤ
eam ab infamia suspicionis. ne
ut adultera damnaret᷑. De trib¬
qualit̾ coitũ excusent dicendũ ẽ.
triꝑtitũ ẽ: scił. fides. ples. sacram̃¬
tũ. In fide attendit᷑ ne post uin¬
culũ comugale cũ alio ł alia coe

Expanded text:
tis movet animum, conjugium tamen bonum est, quia vita mala vel intentio perversa alicujus sacramentum non contaminat. Habuit autem conjugium Mariae et Joseph alias causas speciales, scilicet, ut virgo solatio viri sustentaretur, et ut diabolo partus celaretur; ut Joseph esset testis castitatis, defendens eam ab infamia suspicionis, ne ut adultera damnaretur. DIqualiter coitum excusent dicendum est.tripartitum est, scilicet, fides, proles, sacramentum. In fide attenditur, ne post vinculum conjugale cum al
Abbreviated transcription (Latin):
xposito que sit ef .c.Lxxx.¬
ficiens causa matͥmonii. con¬
sequens ẽ ostend̾e ob quã causã
soleat ł debeat contrahi matri¬
moniũ. Est enĩ finalis causa ma¬
tͥmonii contͣhendi pͥncipalis: ꝓ¬
creatio ꝓlis. Propt̃ hoc enĩ insti¬
tuit ds conuigiũ int̾ pͥmos pa

Expanded text:
xposito quae sit efficiens causa matrimonii, consequens est ostendere ob quam causam soleat vel debeat contrahi matrimonium. Est igitur finalis causa matrimonii contrahendi principalis procreatio prolis, propter hoc enim instituit Deus conjugium inter primos
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiri mulieris q pulchritudo
quȩ animos amore inflammatos
sepe impellit inire conuigiũ: ut
ualeant suũ explere desideriũ.
Questꝰ quoq & diuitiarũ possessio
multa quȩ cuiq diligentiam
adhibenti facile ẽ discernere.
Nec ẽ assentiendũ illis qͥ dicunt
ñ ẽẽ coniugiũ qͦd ꝓpt̾ has causaᷤᷤ
minꝰ honestas contrahit᷑. Constat
enĩ ex p̃missis conuigiũ fieri ex
cõmuni consensu u̾bis de p̃senti
exp̃sso: quãuis amor ad hoc attra¬
xit. Cuiꝰ rei docum̃tũ p̃stat iacob
qui rachel decorã facie & uenusto
aspectu amauit: eã q diligens ait.
Seriuã tibi ꝓ rachel septẽ annis.
In ddeut̾onomio etiã legit᷑. Si uid̾is
in medio captiuoꝵ mulierẽ pul¬
chrã & adamaueris eã. uolueris q
uxorẽ habere: intduces eã in domũ

Expanded text:
ut viri mulierisque pulchritudo, quae animos amore inflammatos saepe impellit inire conjugium, ut valeant suum explere desiderium. Quaestus quoque et divitiarum possessio multa quae cuique diligentiam adhibenti facile est discernere. Nec est assentiendum illis qui dicunt non esse conjugium quod propter has causas minus honestas contrahitur. Constat enim ex praemissis conjugium fieri ex communi consensu verbis de praesenti expresso, quamvis amor ad hoc attraxerit. Cujus rei documentum praestat Jacob, qui Rachel decoram facie et venusto aspectu amavit, eamque multum diligens ait: Serviam tibi pro Rachel septem annis. In Deuteronomio etiam legitur: Si videris in medio captivorum mulierem pulchram, et adamaveris eam voluerisque uxorem haber
Abbreviated transcription (Latin):
& omni habenti ibi ampliꝰ dat᷑.
Qđ uͦ omnis ext̾ior satisfactio ibi
catio. dicens. Gr̃a di in baptismo
ñ requirit gemitũ ł planctũ. uel
aliqͦd opus: s omnia gͣtis ꝯdonat.
Qͦd quidẽ de ext̾iori gemitu uel
planctu accipiendũ ẽ. Nam sine
int̾iori nemo adultꝰ renouat᷑: s
ext̾iores satisfactiones & afflicti¬
ones & sordes penitentiũ ibi di¬
mittunt᷑. Multũ gͦ confert bap¬
tismꝰ etiã ꝑ fidẽ iam iustificato:
qͥ accedens ad baptismũ. qͣsi ramꝰ
a columba portat᷑ in archã. Ante
intꝰ erat iudicio di: s ñc etiam¬

Expanded text:
et omni habenti ibi amplius datur. et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satisfactio ibi catio, dicens: Gratia Dei in Baptismo non requirit gemitum vel planctum, vel aliquod opus; sed et omnia gratis condonat. Quod quidem de exteriori gemitu vel planctu accipiendum est. Nam sine interiore nemo adultus renovatur; sed exteriores satisfactiones et afflictiones, scilicet, sordes poenitentium, ibi dimittuntur. Multum ergo confert Baptismus, etiam jam per fidem justificato; quia accedens ad Baptismum, quasi ramus a columba portatur in arcam; qui ante intus erat judicio Dei, sed nunc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fide accedentib¬
olet queri de his qui iã scĩficati
sp̃u cũ fide & caritate ad
baptismũ accedunt: qͥd eis confe¬
rat baptismꝰ. Nichil enĩ uidet᷑ eis
p̃stare: cũ ꝑ fidẽ & contritionẽ iã
remissis peccatis iustificati sint.
Ad qͦd sane dici pot̾. eos quidẽ per
fidẽ & contritionẽ iustificatos. id÷
a macula peccati purgatos. & a
debito ȩt̾nȩ penȩ absolutos. tam̃
adhuc teneri satisfactione tẽpo¬
rali qua penitentes ligantur in
eccłia. Cum aũ baptismũ ꝑcipi¬
unt. & a peccatis si qua interim
post conu̾sionẽ contͣxerunͭ mun¬
dant᷑: & ab ext̾iori satisfactione
uirtꝰ augetur: ut uere nouus hõ
t̃c̃ dici possit: fomes qͦq peccati
in eo ampliꝰ debilitat᷑. Ideo ieꝵ
dic̃ qđ fides quȩ fideles facit. in
aquis baptismi datur ł nutrit᷑:
qr ñ habenti aliq̃ñ. ibi datur: &¬
iã habenti ut pleniꝰ habeatur.¬
Sic & de aliis intelligendũ ẽ. Qͥ gͦ
mundꝰ accedit. ibi fit mundior.

Expanded text:
cum fide accedunt. Setiam quaeri de illis qui jam sanctificati Spiritu cum fide et charitate ad Baptismum accedunt, quid eis conferat Baptismus. Nihil enim eis videtur praestare, cum per fidem et contritionem jam remissis peccatis justificati sunt. Ad quod sane dici potest eos quidem per fidem et contritionem justificatos, id est, a macula peccati purgatos, et a debito aeternae poenae absolutos; tamen adhuc teneri satisfactione temporali, qua poenitentes ligantur in Ecclesia. Cum autem Baptismum percipiunt, et a peccatis, si quae interim post conversionem contraxerunt, mundantur, et ab exteriori satisfactione  augetur, ut vere novus homo tunc dici possit. Fomes quoque peccati in eo amplius debilitatur. Ideo Hier. dicit quod fides quae fideles facit, in aquis quia non habenti aliquando ibi datur, et habenti ut plenius habeatursic et de aliis intelligendum est. Qui ergo mundus accedit, ibi fit mundior,
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ liberarent᷑: ipsã libera¬
tionẽ putarent baptismi preciũ.
ñ ȩternũ regnũ. Ideo soluto reatu
peccati. tẽporalis pena tam̃ manet.
ut illa uita studiosiꝰ querat᷑ quȩ
erit a penis omnib aliena. Ideo
etiã manet. ut sit fideli certandi
mat̾ia. & uincendi occasio: qͥ ñ
uinc̾et si ñ pugnaret. ñ pugnaret
si in baptismo ĩmortalis fieret.¬
cuiꝰ rei baptismꝰ ille sit sacra¬
mentũ qͥ datur iã iusto. dicimꝰ sacͣ¬
m̃ntum eẽ & rei quȩ p̃cessit. id est
& nouitatis ac omnis gr̃ȩ ibi pre¬
stite. Omnis enĩ rei signũ ẽ : cuiꝰ
causa ẽ. Nec mireris rem aliqͣndo
p̃cedere sacram̃tũ. cũ aliq̃n etiam
longe post sequat᷑. ut in illis qui
ficte accedunt: quib cũ post pe¬
uituerint. incipiet baptismꝰ ꝓdẽẽ :
in quibus fuit baptismꝰ sacram̃tũ
huiꝰ sc̃ĩficationis quã penitendo
hñt. S si nũquã peniterent. nec a
figm̃to recederent: cunꝰ rei sacram̃¬

Expanded text:
Baptismum liberarentur, ipsam putarent Baptismi pretium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut illa vita studiosius quaeratur, quae erit a poenis omnibus aliena. Ideo etiam manet, ut sit fideli et certandi materia, et vincendi occasio, qui non vinceret si non pugnaret, nec pugnaret si in Baptismo fieretjus rei Baptismus ille sit sacramentum, qui datur jam justo, dicimus sacramentum esse et rei quae praecessit, id est,et novitatis ac omnis gratiae ibi praestitae. Omnis etenim rei signum est, cujus causa est. Nec mireris rem aliquando praecedere sacramentum, cum aliquando etiam longe post sequatur, ut in illis qui ficte accedunt, quibus, cum postea poenituerint, incipiet Baptismus prodesse; in quibus fuit Baptismus sacramentum hujus sanctificationis quam poenitendo habent. Sed si nunquam poeniterent, nec a figmento recederent, cujus rei sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
si uiri post longã captiuitatem
reu̾si. ita in dilectione suarũ con¬
iugũ pseuerant ut eas in suum
cupiant redire consortiũ: dimit¬
tendũ ẽ. & inculpabile uidicandr̃
qͦd necessitas intulit: & restituen
dũ quod fides poscit. Sin aũ ali
his coherere qͣ ad legitimũ tran¬
sire ꝯsortiũ. merito st̃ notandȩ:
ita ut eccłiastica cõmunione pri

Expanded text:
si viri post longam captivitatem reversi ita in dilectione suarum conjugum perseverant, ut eas cupiant in suum redire consortium, dimittendum et inculpabile judicandum quod necessitas intuldum quod fides poscit. Sin autem alhis cohaerere quam ad legitimum redire consortium, merito sunt notandae, ita ut ecclesiastica communione p
Abbreviated transcription (Latin):
placabt̃ illi qui aut ꝓpriis confes¬
sionib crim̃ ꝓdunt. aut nescien¬
tib aliis ipsi in se uoluntarie ex¬
cõmunicationis sententiã ferui¬
& ab altari cui ministrabant ñ
animo s officio separati. uitã
suã quasi mortuã plangt̃ certi
qđ reconciliati. sibi efficacis peni¬
tentiȩ fructib a cdo ñ solũ amis¬
sa recipiant. s etiã suꝑnȩ ciuita¬
tis gaudia recipiant. His autori¬
tatib innitunt᷑: qui sufficere
contendt̃ d̾o confiteri peccata
sine sac̾dote. Dicunt enĩ qđ si qͥs
timens detegi culpã suã apud
homines ne uide opꝓbrio habea

Expanded text:
placabunt illi, qui aut propriis confessionibus crimen produnt, aut nescientibus aliis ipsi in se voluntariae excommunicationis ferunt sententiam: et ab altari cui ministrabant, non animo, sed officio separati, vitam suam quasi mortuam plangunt; certi quod reconciliati sibi efficacis poenitentiae fructibus, a Deo non solum amissa recipiant, sed etiam supernae civitatis gaudia recipiant. His auctoritatibus innituntur qui sufficere contendunt Deo confiteri peccata sine sacerdote. Dicunt enim quod si quis timens detegere culpam suam apud homines, ne inde opprobrio habea
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ augm̃tũ prestat: licet
baptismꝰ ad remissionẽ plꝰ ualeat.
Qͦd uidet᷑ innuere rabanꝰ dicens in
unctione baptismi sp̃m sc̃m descen¬
dere ad habitationẽ do consecran¬
dã: in hac uͦ eiusdẽ septiformẽ
grãm cũ omni plenitudine scĩta¬
tis & uirtutis uenire in hominẽ.
nisi alit cogat necessit as.

Expanded text:
irtutum praestat, licet Baptismus, plus ad remissionem valeat. Quod videtur innuere Rabanus dicens, in unctione Baptismi Spiritum sanctum descendere ad habitationem Deo consecrandam. In hac vero, ejusdem septiformem gratiam, cum omni plenitudine sanctitatis et virtutis venire in hominem. nisi aliter cogat necessitas.
Abbreviated transcription (Latin):
iug̃. tere ne baptismũ consequant᷑. Non gͦ
in infantib creatura ci ex ufflat᷑
cuius uirtute queri solet. Forma
ep̃c cũ baptizatos in frontib sacro
potest nisi a summis sacerdotib:¬
qui eoꝵ locũ tenent ꝑfici pot̾. aut
debet. Nam si alit̾ p̃sumptũ fu̾it.
irritũ habeat᷑ & uacuũ: nec inter
donatio sp̃s scĩ ad robur: qui
in baptismo datus ẽ ad remissionẽ.
Inde rabanꝰ. Fi sũmo sacerdote ꝑ
impositionẽ manꝰ paraclytꝰ tradit᷑
in baptismo consecutꝰ ẽ. Itẽ. Om̃s
fideles ꝑ manꝰ impositionẽ ep̃oꝵ
post baptismũ acciꝑe debent sp̃m¬

Expanded text:
ubvertere, ne Baptismum consequantur. Non ergo ab infantibus creatura Dei efflatur ute quaeri solet. Forma episcopus, cum baptizatos in frontibus sacro potest, nisi a summis sacerdotibqui locum eorum tenent, perfici potest aut debet. Nam si aliter praesumptum fuerit, irritum habetur et vacuum, nec inter donatio Spiritus sancti ad robur, qui in Baptismo datus est ad remissionem. Unde Rabanus: A summo sacerdote per impositionem manus Paracletus traditur in Baptismo consecutus est. Item: Omnes fideles per manus impositionem episcoporum, post Baptismum accipere debent Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ex orcismꝰ: ut ab eo qͥ iã fide instructꝰ
est. adu̾saria uirtus pellat᷑. Exorcis¬
mus de greco in latinũ dr̃ adiuratio:
cathecismꝰ instructio. Cathecizare
est. instruere: ut de symbolo ac ru¬
dim̃tis fidei. Exorcizare ẽ adiura¬
re: ut. exi ab eo sp̃s immunde.
Symbolũ dicit᷑ signũ. uel collatio.
Signũ. quia eo fideles ab infidelib
discernunt᷑: collatio. qr ibi totius
fidei sufficientia & integritas col¬
lata ẽ. Cathecismꝰ & exorcismus
neophitoꝵ st̃: magis q sacram̃ta¬
lia ꝗͣ sacram̃ta dici debent. Neo¬
phitꝰ. nouitiꝰ int̾pretat᷑. ł rudis: &
dicit᷑ neophitꝰ nuꝑ ad fidẽ conu̾sꝰ
uel in disciplina religiosȩ conu̾sa¬
tionis rudis. Hȩc gͥ p̃cedunt bap¬
tismũ: non qđ sine istis ñ possit
ẽẽ baptismꝰ: s ut baptizandus de
fide instruat᷑: sciat q cui debitor
deinceps fiat. & ut diaboli potestaᷤᷤ
cathecizandi debet in hominẽ pre¬

Expanded text:
exorcismus, ut ab eo qui jam fide instructus exorcismus, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Exorcismus de Graeco dicitur in Latinum adjuratio; catechismus, instructio: catechizare est instruere, ut de Symbolo ac rudimentis fidei. Exorcizare est adjurare, ut: Exi ab eo, spiritus immunde. Symbolum est signum vel collatio. Signum, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; collatio, quia ibi totius fidei sufficientia et integritas est collata. Catechismus et exorcismus neophytorum sunt, magisque sacramentalia quam sacramenta dici debent. Neophytus novitius interpretatur vel rudis; et dicitur neophytus nuper ad fidem conversus, vel in disciplina religiosae conversationis rudis. Haec ergo praecedunt Baptismum, non quod sine istis non possit esse baptismus verus, sed ut baptizandus de fide instituatur, et sciat cui debitor fiat deinceps, et diaboli potestas catechizandi debet in homine prae