comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in p̃dicto flumine. retia solebant extendere. tales magnitudine
apparuerunt pisces: nec tantã ante pisciũ multitudinẽ una cepserẽ
nocte Hinc leti nauigantes ad portũ inque souererau post pis¬
cationẽ intrare: nec se p̾otuerunt de p̃dicta mouere nauicoluor
Suo eni ex ipsis pedũ & manuũ offitio priuatiitoro ficerint. conpere
uontrit : relus autẽ. offitio pedũ priuatus surdus effectus p ep eos

Expanded text:
quo in praedicto flumine retia solebant extendere, tales magnitudine quo in praedicto flumine retia solebant extendere, tales magnitudine apparuerunt pisces, nec talem ante piscium multitudinem una ceperunt nocte. Hinc laeti navigantes ad portum, in quem soliti erant post piscationem intrare, nec se potuerunt de predicta movere navicula. Duo enim ex ipsis, pedum et manuum officio privati, toto fuerunt corpore contriti, tertius autem, officio pedum privatus, surdus effectus es
Abbreviated transcription (Latin):
atq. bertino ꝓba. o possumus: Hi enĩ ut p̃diximus. parentes patriãq
ꝓpt᷑ dm̃ relinquentes. centuplũ in hoc scło. diuina eis largiente gr̃a.
acceperunt : insuꝑ. in marcescibilẽ eis. in uita ꝑpetua tribuit coronã:
t ñ solũ eos .ꝙ. diui in carnis fuerunt p̾sentia. signis atq uirtutib
glorificauit : sed &iã ad huc ꝑacta in conspectu eius eoꝵ merita głosas
efficit uirtutes. sicut ꝑ suũ sc̃m confessorẽ pꝰfatũ oiã bertinũ. nuꝑ
mirabilẽ egit uirtute᷑ : qđ illi nobis testati st̃. in quoꝵ conspectuliȩc
in nocte dñica. in rodano flumine. iuxta beati mauritii martyris
mnonasteriũ. serui enĩ erant illius loci. Nauẽ ascendentes. retia ad
capiendos pisces extenderunt : dein. insolita. eoꝵ retib in eade noc te
pisciũ intrauit multitudo: ita &iã ut nec illis. ꝑplixũ annoꝵ spatiũ.

Expanded text:
atque Bertino probare possumus. Hi enim, ut prediximus, parentes patriamque atque Bertino probare possumus. Hi enim, ut prediximus, parentes patriamque propter Deum relinquentes, centuplum in hoc seculo, divina eis largiente gratia, acceperunt; insuper inmarcescibilem eis in vita perpetua tribuit coronam. Et non solum eos, quamdiu in carnis fuerunt presentia, signis atque virtutibus glorificavit, sed etiam adhuc per alta in conspectu eius eorum merita gloriosas efficit virtutes, sicut per suum agium confessorem, praefatum etiam Bertinum nuper mirabilem egit virtutem. Quod illi nobis testati sunt, in quorum conspectu haec in nocte dominica in Rhodano flumine iuxta beati Mauritii martyris monasterium – servi enim illius erant loci – navem ascendentes, retia ad capiendos extenderunt pisces. Dein insolita eorum retibus in eadem nocte piscium intravit multitudo, ita etiam, ut nec illis per prolixum annorum spatium,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uino. aliquid tecũ porta : & ađ tuũ uelox recurre seniorẽ
Tunc ille in eadẽ nocte. inm̃so repletus gaudio. ad suũ reu̾sus ÷ dũm.
totũ q. ei. qđ factũ fuerat narrans nuraculũ : salutiferũ sibi potũ de
p̃dicto ꝓpinauerat uino: Postqua uero de eodẽ benedicto biber&
potu : in eadẽ hora. diuina medente manu. sanus effettus ÷: inmsasq
om̃ipotenti dõ. salutis suȩ auc tori. grãs referens. cordisq cõpunctione
repletus : magnã suȩ hereditatis partẽ. dõ & beato optulit bertino¬
n hoc fr̃s carissimi. sicut & in cęteris głosis actib suis inmsa omiptise st
dñi. admiranda atq laudanda miscđia. eo qđ indiu̾sis mundi partib
ꝑ suos indesinent᷑ seruos. impla qđ ꝓmisit : qͥ reliquerit patrẽ aut
matrẽ & cȩtera ꝓpt᷑ me : in p̾senti scło. centuplũ accipiae. & uitã

Expanded text:
hoc vino aliquid tecum portando ad tuum velox recurre seniorem'. hoc vino aliquid tecum portando ad tuum velox recurre seniorem'. Tunc ille in eadem nocte, inmenso repletus gaudio, ad suum reversus est dominum totumque ei quod factum fuerat narrando miraculum salutiferum sibi potum de predicto propinaverat vino. Postquam vero de eodem benedicto biberet potu, in eadem hora, divina medente manu, sanus effectus est, inmensasque omnipotenti Deo salutis suae auctori gratias referens cordisque conpunctione repletus, magnam suae hereditatis partem Deo et beato optulit Bertinon hoc, fratres carissimi, sicut et in caeteris gloriosis actibus suis, inmensa omnipotentis Domini admiranda atque laudanda misericordia, eo quod in diversis mundi partibus per suos indesinenter servos implet, quod promisit: Qui derelinquit patrem aut matrem et caetera propter me, in presenti seculo centuplum accipiet et vitam
Abbreviated transcription (Latin):
tantẽ cęlerrime transimiteret᷑ anucũ: At iuuenis. lenit᷑ sc̃o respondit
abbati: Est. ut reor beatissine pat spatiũ m̃sis integrũ. aut cõ
amplius : quo. nec in eo de quo dicis uasculo. una fidia fuit uini: Hinc
sc̃s xp̃i confessor. fide ꝑfecta .&. caritate plenus: suo dixit discipulo:
U ade fili. in dĩ nomine. ad illud de quo dicis uasculũ: dñs eiũ nr̃. cui
omĩa possibilia st̃. qͥ ad ÷ adiutor. in oportuntatib. ꝓpe ÷ͥ eiũ dñs.¬
om̃ib inuocantib eũ: nr̃o egrotanti amico. credo. salutiferũ dabit potũ:¬
F inc iuuenis. sc̃i uiri p̾cepta secutus: in p̾dictũ intrando sacrariũ. illud
uas. de quo. paulo ante sc̃o dixit abbati. qđ nec una in eo uini fuiss&
fidla. diuina largiente gr̃a. hac uice. plenũ optimo inuenit uino: cuiꝰ
mirabilis odor. p̃dictã cõpleuerat domũ: Tunc sc̃s xp̃i confessor ber¬
tinus. inm̃sas omĩpotenti dño gr̃as agens: uual. bti ait discipulo De

Expanded text:
tantem celerrime transmitteretur amicum. Tunc iuvenis leniter sancto respondit abbati: 'Est, ut reor, beatissime pater, spatium mensis integrum aut eo amplius, quo nec in eo de quo dicis vasculo una folia fuit vini'. Hinc agius Christi confessor fide perfecta et caritate plenus suo dixit discipulo: 'Vade, fili, in Dei nomine ad illud de quo dicis vasculum; Dominus enim noster, cui omnia possibilia sunt, qui adest adiutor in oportunitatibomnibus invocantibus eum, – nostro egrotanti amico, credo, salutiferum dabit potum'. Hinc iuvenis, sancti viri precepta secutus, in predictum intrando sacrarium, illud vas, de quo paulo ante sancto dixit abbati, quod nec una in eo vini fuisset folia, divina largiente gratia, hac vice plenum optimo invenit vino, cuius mirabilis odor predictam conpleverat domum. Tunc sanctus Christi confessor Bertinus, inmensas omnipotenti Domino gratias agens, Waldberti ait discipulo: 'De
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepit. Sũpto quoq cibo benedictione cũ camelis accepta: exultantes
gratilantesq ad ppria remearunt. Hec autẽ bethleem acta .&. ab incols
fuit dauid in tribu iuda. ubi quondã dñs atq saluator ut impleretur
prophetia. ueritas de t̾ra orta ÷. in prȩsepio infra spelun cã ex iurgine
nasci dignatus est : & paruulus uagiit. Quod p̃sepe auro argentoq or¬
natũ sicut sc̃s refert antoninus. incessant̃ in eo luminaria ardent:
plurib q. seruoꝵ dĩ habitaculis circũdat᷑. Os enĩ speluncȩ ad ingrediendũ
omino angustũ eil. In cuius utiq ore id ÷ in ipso p̃sepii ingressu: beatus
hieroninius saxum scalpendo monum̃tũ sibi fieri IS SIT Ne que¬

Expanded text:
praecepit. Sumpto quoque cibo, ac benedictione cum camelis accepta, exultantes, praecepit. Sumpto quoque cibo, ac benedictione cum camelis accepta, exultantes, gratulantesque ad propria remearunt. Haec autem Bethleem acta, et ab incolis fuit David in tribu Juda: ubi quondam Dominus et Salvator ut impleretur prophetia, Veritas de terra orta est  in praesepio intra speluncam, ex Virgine nasci dignatus est, et parvulus vagiit. Quod praesepe auro argentoque ornatum sicut sanctus refert Antonius incessanter in eo luminaria ardent: plurimisque servorum Dei habitaculis undique circumdatur. Os enim speluncae ad ingrediendum omnino angustum est. In cujus itaque ore, id est, in ipso praesepii ingressu, beatus Hieronymus saxum scalpendo, monumentum sibi fieri jussit.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ actionũ grã reb utentes alienas tangere ñ usurparent. ac deicers
sub dĩ p̃sentia caute semꝑ iuuerent. Qua nimirũ pdicatione. expleta
pcepit ut res icerent᷑. receptisq camelis abirent. Iunc illi una uoce part̾
diĩ liquoris olei qđ attulerant cameli suscipi iubeas: quia seinus o certi
egrptũ. Quib beatus nieronimus ait. Non recte ꝓeul dubio postulatis.
quia ualde durũ uidet᷑ ut nos qͥ alus cõpati alioꝵq necessitatẽ subleua
dantes debemus uos grauemus. ur̃a quib ñ incdigenus tollentes. Iunc illi
neq inquiunt hic cibũ neq quę st̃ nr̃a accipiemus: nisi qđ poscunus pr
nsseris fieri. Ita ut p̃diximus nunc mediũ qđ attulerunt cameli olei
liquorẽ suscipritis & deinceps pollicem̃ nos nrõsq. heredes. uobis urĩsq
successorib omĩ anuo olei mensurã hinc esse daturos. Sicq. constrictus
beatus hieronimꝰ coactusq eoꝵ p̃eib uolentes. quȩq rogauerunt impler

Expanded text:
um actione utentes rebus, alienas tangere non usurparent: ac deinde sub Dei praesentia caute viverent semper. Qua nimirum praedicatione expleta: praecepit ut reficerentur, receptisque camelis, abirent. Tunc illi una voce parite fratrum, dimidium liquoris olei, quod attulerunt cameli, suscipi jubeas: quia scimus et certiin Aegyptum. Quibus beatus Hieronymus ait, non recte proculdubio postulatis, quin valde durum videtur, ut nos qui aliis compati, aliorumque necessitatem sublevare dando debemus, vos gravemus, vestra quibus non indigemus, tollentes. Tunc illi, neque, inquiunt, hic cibum, neque quae nostra sunt, accipiemus: nisi quod poposcimus, prius jusseris fieri. Itaque, ut praediximus, nunc dimidium, quod attulerunt cameli, olei liquorum suscipiatis; et deinceps pollicemur nos nostrosque haeredes, vobis vestrisque successoribus omni anno olei mensuram hin esse daturos. Sicque constrictus beatus Hieronymus, coactusque eorum precibus violentis, quae rogaverant, impleri
Abbreviated transcription (Latin):
cidentẽ ꝑ quã. pedites. eqͥtes. plaustraq ducentes. liberũ solent
ingressus habere concitos. quasi per pręcipitia parietũ atq tecꝰ¬
tõꝵ cȩpit dare saltus. Quod cũ uidissent
ibidẽ degentes sublata prorsus ambagine totius dubitationis:
hunc ẽe reũ. hunc clamitant extitisse satri furc̃ t hesauri : & idõ¬
talit᷑ a demonio agitari. Cũ autẽ detenuissent eũ qđ libo ingenio.
int̃rogatus ÷̃ qͥd sibi euenissa. uł quare dem̃tassauEt sta̾ exposun
totiũs rei ueritatẽ. Quid plura : Preualuit contra eũ ius arbrordum
unde & missus ÷ in neruũ eo uidelica. in castello ubi antiͥtus colebat᷑
menapus: unde & isdẽ pagus dr̃ mempiscus quasi menapifiseusri onta¬
doluit autẽ suꝑ eũ unanimitas iã dicte congregationis. miseriusdq.
ad comitẽ eiusdẽ loci & redditũ ÷ ei liberũ exir̃e. Seđdqrm alus quĩ

Expanded text:
cidentem, per quam pedites et equites plaustraque ducentes liberos solent cidentem, per quam pedites et equites plaustraque ducentes liberos solent ingressus habere, – concitos quasi per praecipitia parietum atque tectorum coepit dare saltus. Quod cum vidissent ibidem degentes, sublata prorsus ambagine totius dubitationis, hunc esse reum, hunc clamitant extitisse sacri furem thesauri et idtaliter a daemonio agitari. Cum autem detenuissent eum, quolibet ingenio interrogatus est, quid sibi evenisset vel quare dementasset, et statim exposuit totius rei veritatem. Quid plura? Praevaluit contra eum ius arbitrum; unde et missus est in nervum, eo videlicet in castello, ubi antiquitus colebatur Menapus, unde et isdem pagus dicitur Mempiscus quasi Menapi fiscus, Condoluit autem super eum unianimitas iam dictae congregationis, miseruntque ad comitem eiusdem loci, et redditum est ei
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ monasterii sita ÷. ibiq apud quendã sibi cognitũ reponera:
qđ furtĩ sacris abstulerat Interea. custodes eedȩ unã cũ fr̃ib refectoriũ
exeuntes. dũ ꝑspicerent. sacroꝵ dãpna uasoꝵ : mox coadunant ium
monachoꝵ factus ÷ concursus : & intantũ st̃ iñte: consternati. ut qͥa
dicerent uł qͥd agerent. quo se uerterent. ñ reperissent: Sed sus hoc
exigentib peccatis euenisse concordit᷑ om̃s clamant. Misericors aut̃
dñs. meritis sc̃i bertini confessoris sui. ñ diu passus ÷. iugit᷑ sibi serui:¬
entiũ animos tristitia periclitari Ser enĩ infelix iã memoratus. dũ
hinc cuneos inimicoꝵ inde aquarũ. ac paludis uidissae detrim̃tũ:
nã & nescientib: loquar. locus ille talis ÷ ut ꝑ mille passus &. multo
amplius nisi nauigio ñ habeat ingressus. excẽpto una porta. ad oc-¬

Expanded text:
eiusdem monasterii sita est, ibique apud quendam sibi cognitum reponeret, eiusdem monasterii sita est, ibique apud quendam sibi cognitum reponeret, quod furtim sacris abstulerat. Interea custodes ecclesiae una cum fratribus refectorium exeuntes, dum perspicerent sacrorum dampna vasorum, mox coadunantium monachorum factus est concursus, et in tantum sunt mente consternati, ut, quid dicerent vel quid agerent, quove se verterent, non repperissent, sed, suis hoc exigentibus peccatis, evenisse concorditer omnes clamabant. Misericors autem Dominus meritis sancti Bertini confessoris sui non diu passus est iugiter sibi servientium animos tristitia periclitari. Für enim infelix iam memoratus, dum hinc cuneos inimicorum, inde aquarum ac paludis vidisset detrimentum, – nam ut nescientibus loquar, locus ille talis est, ut per mille passus et multo amplius nisi navigio non habeat ingressum, excepto una porta ad oc
Abbreviated transcription (Latin):
adgressus. cultroq arrepto. p̃ssit lignũ ꝑ iunc turã ualuarũ : qͦ ambe in
transuersũ stringebant᷑. cũ aliunde . ferreo perculo firmatũ nͦ essa ita
ut capite uec t̃is eiusdẽ sursũ eleuato. aditũ p̾ber& intrandi. Tũ mise
ille sed ñ miserabilis malitiȩ suȩ. uoluntatẽ pandebat. in effectu. Nã
ingressus. furatus ÷ uasa argentea. quȩ sub coronis ac lãpadib coram
rẽtroq pendebant altari t dũ egressus. cȩpiss& quȩrere aditum
portȩ : mirũ in modũ uidit sicut ipse postea narrauit. quã plurimos
sibi t̃ribiles adsistere inimicos. nã tẽptatus a diabolo ꝑmissus qͥdẽ ÷
auidus rapere p̃dã : sed pęnitus auferre ñ ÷ ꝑmissus. Onde contigi
ut dũ portis patentib minime sibi pater& ingressus. reuertens ꝑ̃
mediũ monasteriũ iter arripera. insulãq peteror. quȩ infra palud

Expanded text:
adgressus, cultroque arrepto, pressit lignum per iuncturam valvarum, quo ambae in adgressus, cultroque arrepto, pressit lignum per iuncturam valvarum, quo ambae in transversum stringebantur, cum aliunde ferreo pessulo firmatum non esset, ita ut, capite vectis eiusdem sursum elevato, aditum praeberet intrandi. Tunc miser ille, sed non miserabilis, malitiae suae voluntatem pandebat in effectum. Nam ingressus furatus est vasa argentea, quae sub coronis ac lampadibus coram retroque pendebant altari. At dum egressus coepisset quaerere aditum portae, mirum in modum vidit, sicut ipse postea narravit, quam plurimos sibi terribiles adsistere inimicos. Nam temptatus a diabulo, permissus quidem est avidus rapere praedam, sed pęnitus auferre non est permissus. Unde contigit, ut, dum, portis patentibus, minime sibi pateret regressus, revertens per medium monasterium iter arriperet insulamque peteret, quae infra paludem
Abbreviated transcription (Latin):
eruurũs sdentusi ane reserimus factũ memininus elonece simus
sunaiores esgensiore. ut scoan describamus oꝑa minas alone i n tam̃ ne
sed sicut postea ꝓbauit euentus. maligno sp̃u repletus. euiusdã religi¬
onis se ess esimulassae. ꝑ tres continuo dies quasi orandi gr̃a ecclesiã
p̃dicti patronis nr̃i ingressus ÷ sc̃i bertini ac multories. se humo
pstrauit : quasi cõpuncto corde. funder& p̃ces: sed quoties exut. seras
ualuarũ diligent᷑ considerauit : aliud tam̃. in p̾sentia custodũ fingens
N ã aliquando se incuruauit. quasi in ibi dissolutas religar& corrigias.
aliquando uero casũ simulans manicarũ. in eodẽ exitũ curuatus. collegn
Niet mirũ si curuus eat. quẽ paͦndere magno sp̃s inmundus hinc pͥm̃it
indetrahit. Expertus tam̃ totũ qđ uoluit. notauit horã qua fr̃s post
sextã. refertionis gr̃a ad panẽ ꝑcipiendũ pęterent refec toriũ. Sic qͦq

Expanded text:
rum conclusione referimus, factum meminimus. Nam licet simus tardiores ingenii et, ut sanctorum describamus opera, minus idonei, tamen ne sed, sicut postea probavit eventus, maligno spiritu repletus, cum cuiusdam religionis se esse simulasset, per tres continuo dies quasi orandi gratia ecclesiam praedicti patronis nostri ingressus est sancti Bertini ac multoties se humo prostravit, quasi conpuncto corde funderet preces. Sed quoties exiit, seras valvarum diligenter consideravit, aliud tamen in praesentia custodum fingens. Nam aliquando se incurvavit, quasi inibi dissolutas religaret corrigias; aliquando vero, casum simulans manicarum, in eodem exitu curvatus collegit: Nec mirum, si curvus eat, quem pondere magno Spiritus inmundus hinc premit, inde trahit. Expertus tamen totum quod voluit, notavit horam, qua fratres post sextam refectionis gratia ad panem percipiendum peterent refectorium. Sic quoque
Abbreviated transcription (Latin):
crebrius ingerente. labor omĩa uincit improb: Qui mͥ uidebar
sciolus int᷑ cos. cepi rursus discipulus ẽẽ chaldaieus : & ut uerius
fatear. usq in p̃sentẽ diẽ magis possũ sermonẽ chaldaicũ legere: uł
intelligere. quã sonare: Xp̃i itaq gr̃a. hieronimus. fidẽ adeptus.
litterisq grecis ac latinis atq hebraieis doctus. cuncta hebreoꝵ¬

Expanded text:
crebrius ingerente, labor omnia vincit improbus, qui mihi videbar sciolus inter eos, coepi rursus discipulus esse Chaldaicus. Et ut verius fatear, usque in praesentem diem magis possum sermonem Chaldaicum legere et intelligere, quam sonare. Christi itaque gratia Hieronymus fidem adeptus, litterisque Graecis ac Latinis atque Hebraicis doctus, cuncta Hebraeo
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo pagratis locis : ad p̾dicti confessoris xp̃i bertini anste hui monustento
positibu uenerabile uenit sepulchrũ. Et cũ fr̃s in p̃dicto loco cõmorautes¬
Ia nocte añicȩ resurrectionis. in eadẽ ȩecła. inqua corpus beati pausat
bertni noc turnas cantarent ingilias : tunc aleuim pdictus inimnsa
ermuduae correptus a sotiis suis in ecclu ad orationẽ deduotuns bertu
t eũ longo spario eũ lacrimis orando suã sanitatẽ ꝑ merita beari bertini
a dño postulasse. ꝗ do lectio euuangłii. more solto recuat. saus¬
tan ileꝰ etlostus. multa uidit circase lucere iumpinarrac ipepitoiestĩ
aoro lies hertisis cardenda ÷ auditu recepto : pedũ & recuerat ostino

Expanded text:
b eo peragratis locis, ad praedicti confessoris Christi Bertini in Sithiu monasterio positum venerabile venit sepulcrum. Et cum fratres in praedicto loco commorantes nocte Dominicae Resurrectionis in eadem ecclesia, in qua corpus beati pausat Bertegritudine correptus, a suis sociis in aeclesia ad orationem deductus fuit. Et cum longo spatio cum lacrimis orando suam sanitatem per merita beati Bertini a Domino postolasset, quando lectio euangelii more solito recitata fuit, tunc egrotus multa vidit circa se lucere luminaria, et paulatim ab eo infirmitas recedendo, auditu recepto pedumque recuperato officio,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgentib uicina : publico itinere solitudo. ꝑ qua sarracenu incertiᷤseꝑ sedib huc atq illuc uagant᷑. que
suspicio frequentia in illis locisiuatoꝵx ẽgrega. ut innunens ꝑieulũ aucilio mutuo declinet᷑. Erant in com¬
sessoresisinahelitȩ inruunt. eristatis. uitatisq capitib. ac seminudo corꝑe pallia trahentes.: Lats calig

Expanded text:
gentibus, vicina est publico itineri solitudo, per quam Saraceni incertis sedibus huc atque illuc semper vagantur. Quae suspicio frequentiam in illis locis viatorum congregat, ut imminens periculum auxilio mutuo declinetur. Erant in commelorumque sessores Ismaelitae irruunt, crinitis vittatisque capitibus, ac seminudo corpore, pallia et latas calig
Abbreviated transcription (Latin):
nt᷑ has itaq numerosas oꝑis sui paginas. sius uniũsas p̃fationib prȩ¬
notatas : qͥnq & centũ triginta uiroꝵ in lustriũ ȩocłasticos scrip¬
tores a passione xp̃i usq ad quartũ decinũ theodosii imꝑatoris
annũ in ordinẽ digessit: om̃sq. qͥ de scripturis sc̃is memoriȩ aliqͥd
tradiderunt breuit exposuit Uerũ hȩc. contra celsũ porpliyriũ. &
iulianũ augustũ. rabidos adu̾sus xp̃m canes. & contra ȩccłȩ sec tatores
uł eos qͥ prtant ȩccłam nullos phylosophos. & eloquentes habuisse
doctores magno sud auit ingenio: ut sciant. quanti & quales uimea
fundauerint: extruperint:  adornauerint: & desinant fidẽ nram
rustice sĩplicitatis arguere : suãq potius imperitiã recognoscere :Ndocetr

Expanded text:
nter has itaque numerosas operis sui paginas, suis universas praefationibus praenter has itaque numerosas operis sui paginas, suis universas praefationibus praenotatas, quinque et centum triginta Virorum Illustrium Ecclesiasticos scriptores a passione Christi usque ad quartum decimum Theodosii Imperatoris annum, in ordinem digessit, omnesque qui de Scripturis sanctis memoriae aliquid tradiderunt, breviter exposuit. Verum et contra Celsum, Porphyrium, et Julianum Augustum, rabidos adversus Christum canes, et contra insectatores eos qui putant Ecclesiam nullos Philosophos et eloquentes habuisse doctores, magno suda vit ingenio: ut sciant quanti et quales viri eam fundaverint, exstruxerint, adornaverint: et desinant fidem nostram rusticae simplicitatis arguere, suamque potius imperitiam recognoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
in latinã linguã uertit : eaq omĩa com̃tatus ÷: Danihelẽ quoq
chaldaico serĩnone conscriptũ : romano stilo descripsit
Esalteriũ uidelic& a suffronio postulatus hieronimꝰ.
ex hebreo canone latina modulatione canendũ uerbũ
ad uerbũ exposuit : eũq breuit᷑ disseruit. & enchiridion
appellauit: Duos libros salomonis explanauit cantica canticoꝵ
ex origenis int̃p̃tatione. sicut & de sp̃u sc̃o. ex didimi uidentis. in
latinã transtulit linguã: Mathei nichilhominus euuangeliũ. ex
hebreo fecit esse romanũ : qđ cõpendiosa potius quã fastidiosaͤx¬
planatione studiosis lectorib int̾p̃tatus ÷: Sedecĩ nãq ꝓphetarũ
uolumina uł uaticinia. ꝓnullo ꝗdoq romanoꝵ uł meminisse. ꝑ scribere
in choasse reꝑtusit. disseruit solus: Septuagnita quatuor libris editos.
cõm̃tatus ÷ : plerasq p̾terea pauli epłas .&. ioħis reuelationẽ. disseruit :¬

Expanded text:
inam vertit, eaque omnia commentatus est. Danielem quoque Chaldaico sermone locutum Romano stylo descripsit. Psalterium videlicet quod a Soffronio postulatus Hieronymus ex Hebraeo Canone Latina modulatione canendum, verbum ad verbum exposuit, eumque breviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit: Cantica vero Canticorum ex Origenis interpretatione: sicut et de Spiritu Sancto Didymi videntis librum in Latinam transtulit linguam. Matthaei nihilominus Evangelium ex Hebraeo fecit esse Romanum; quodque compendiosa potius quam fastidiosa explanatione studiosis lectoribus interpretatus est. Sexdecim quoque Prophetarum volumina seu vaticinia a nullo quandoque Romanorum vel meminisse vel scribere inchoasse reperta, disseruit quatuor et septuaginta libris editos Commentatus est. Plerasque praeterea Pauli Epistolas, et Joannis revelationem disseruit. I
Abbreviated transcription (Latin):
popli scripsit ubrũ unũ: diãq de frugi. & luxurioso filio ligant̃ eus¬
Euuangłii hystoriã ita consolatoriis dissertionib declarauit: ut unica fore.
arbitretur: Piirib qͥppe ait Qui me dicunt. hoc opus inflãmatũ in¬
uidiȩ facib seribere. breuit᷑ respondebo: Nũquã me heretieis
peꝑcisse. scd onñ egisse. studio: ut hostes ȩccłe mei qͦq hostes
fierent: Pergunt itaq ad uisitandũ consolandũq heronimũ.
dũ in labore ess&: identidẽ. catholici seniores Ad beatũ quoq
augustinũ ep̃m. secũ qͥdẽ animo in ȩccła catholica eooꝑantẽ. cor¬
pore aut̃e᷑ in africa scribentẽ : sic int̾ cętera scripsit: Nr̃a habiuimus
teꝑa .& cucurrimus quantũ potumus: nunc te currente: & longa spati.
transinittente. nobis debetͣ ociũ : Igit᷑ hieronimus quã xp̃o dõ ad olescens
uouerat : hanc ꝑfec tã eidẽ iã corꝑe obtulit uitã suã. cautã placabilẽ

Expanded text:
um unum; Namque de frugi et luxurioso filio eleganteEvangelii historiam, ita consolatoriis dissertionibus declaravit, ut unicam fore arbitretur. Plurimis quippe, ait, qui me dicunt hoc opus inflammatum invidiae facibus scribere, breviter respondeo, nunquam me haereticis pepercisse; sed omni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque hostes fierent. Pergunt itaque ad visitandum, consolandumque Hieronymum, dum in labore esset identidem Catholici seniores. Ad Beatum quoque Augustinum Episcopum secum quidem animo in Ecclesia Catholica cooperantem, corpore autem in Africa scribentem, sic in caetera scripsit: Nostra habuimus tempora, cucurrimus quantum potuimus: nunc te currente et longo spatia transmittente, nobis debetur otium. Igitur Hieronymus, quam Christo Deo adolescens voverat, hanc perfectam eidem jam cor
Abbreviated transcription (Latin):
oius ÷ sc̃itate p̃ditus. abbas bertimis. post beati audomari obitũ niultis
indĩ seruitio ixerat annis: turbãq monachoꝵ a dño sibi creditã.
sub districto sacrȩ regulȩ iugo m̃te sollicita agius custodiebat pasto
sciens qđ scriptũ ÷. cui plus cõmittit᷑ plus ab eo exigit᷑ Beatus
enĩ dĩ familus. sub sua cura consistentib. dñica atq apłiea p̃dicando
p̃cepta. sua coridie districta conũsatione. ac religionis actib sius. magni
bene uiuendi p̾bebat exẽplũ : implens qđ scriptũ iͥ. sic luceat lux ur̃a¬

Expanded text:
ius igitur predictus abbas Bertinus post beati Audomari obitum multis in servitio Dei vixerat annis turbamque monachorum a Domino sibi creditam sub districto sacrae regulae iugo mente sollicita agius custodiebat pastor, sciens, quod scriptum est: Cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Beatis enim Dei famulis, sub sua cura consistentibus, dominica atque apostolica predicando precepta sua cottidie districta conversatione ac religiosis actibus suis magnum bene vivendi prebebat exemplum, implens, quod scriptum est: Sic luceat lux
Abbreviated transcription (Latin):
docin. Apollinare auciu frequent᷑ & colui: ec̃ cum me inscis ser ipturis erudiret. Laeidis
spargebro caprit & magistr ũ potuis qua discipulũ decebat ꝑrexi tam̃ alexandriã dudiu
didimũ in multis ei gras ago qđ nesciu didici. qđ scieba illo docente ñ ꝑdidi putabon
me homines finẽ fecisse. discendirursũ hierusolimȩ & bethleẽ quo labore. quo p̃ris
barania hebrrũ noc turnũ habui p̃ceptorẽ : tinebat enĩ uidȩos & mͥ alterũ exhi¬
bebat nichodemũ Hec utiq contuli ut qͥscire cupiunt nosse queant sicut p̃din
quo ratus loco quibus ue tant us. uir magistris fuer it informatus & quo modo ausus¬

Expanded text:
s spargebatur caput, et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi Didymum: in multis ei gratias ago. Quod nescivi, didici: quod sciebam, illo docente, non perdidi. Putabant me homines finem fecisse discendi. Veni rursum Jerosolymam et Bethleem. Quo labore, quo pretio banum Hebraeum nocturnum habui praeceptorem? Timebat enim Judaeos: et mihi alterum exhibebat Nicodemum. Haec itaque contuli: ut qui scire cupiunt, nosse queant, sicut praedixi, quo natus loco, quibusve tantus vir magistris fuerit informatus. Commorans
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ oꝑum netributor. contra diabolicas ꝑsuasiones. indefesiã sũi
militis bertini aspitiens pugnã : oculi enĩ dñi aspitiunt suꝑ iustos & aures
eius. in p̃ces eoꝵ. magnãq ẽius de ouib sibi creditis. intuens eurã almi¬
ficis eũ signis ac uirtiitib glorificauit : deqͥb fauente dño pauca sub
&iã comes scđm uanã huius scłi dignitatẽ. nomine. uoal bertus.
uxor uero eius regentrudis fuit nincupata Huic uero uualdberto
& coniugi sue. pat̾ confessionũ beatus fuut bertona.i ecrn&: ospaits¬

Expanded text:
bonorum operum retributor contra diabolicas persuasiones indefessam sui militis Bertini aspiciens pugnam  oculi enim Domini aspiciunt super justos, et aures ejus in preces eorum , magnamque ejus de ovibus sibi creditis intuens curam, almificis eum signis ac virtutibus glorificavit, de quibus, favente Domino, pauca subset comes secundum vanam hujus saeculi dignitatem nomine Walbertus, uxor vero ejus Regentrudis fuit nuncupata. Huic vero Waulberto et conjugi suae pater confessionem beatus fuit Bertinus, nec no
Abbreviated transcription (Latin):
aeltiatis intulissent crimen diceban. Eece pastorem nostuũ
quero psaido anie ut uoratorem crudeb̃ damꝑn abideus. cuin
quem peulo preconu miraculo ut hiue crimen auferrae. ad nos
sic frib ait. Parati estore fr̃s. in his quȩ usui refectionis sunt ne¬
cessiria ut hi qͥ nobis sunt futuri absq molestia e ut ẽ dignũ hospires
suscipiant᷑. Mox utiq imꝑata subsequente uelociq obedientia
sunt expleta Peractis quoq iussis. sermocinantibq cum bero

Expanded text:
delitatis intulissent crimen, dicebant: Ecce pastorem nostrum, quem paulo ante ut voratorem crudeliter damnabamus, cum quanto eum praeconii miraculo, ut huic crimen auferret, ad nos s, sic fratribus ait: Parati estote fratres in his quae usui refectionis sunt necessaria: ut hi qui nobis sunt futuri, absque molestia ut dignum est, hospites suscipiantur. Mox utique imperata subsecuti, veloci quaeque obedientia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uicũ solito ñ apparera in loco pascendi constric tus de disi rimine
leo. mestitia anxius. rugiendo aliqua parte dier huc abiis qabat
ablata. ad monasteri ianuã ueniens ꝑstirt. & conscuis culpe
no ausus ⁊ in gredi guo prius cũ a sello solebatelse fores mos
mero nsniss unaeu fr̃ib: absq asiuo uidens ad cellei fores muraren
&qura ñ sostahora fuerait reuersus. instigante fame nac isseateq
cõpulsũ piauerun cũ occitisse animal suũ. e ulentes in en
mioeansit er ande tuamq ingluiuem reple. Lico hec ile
dicerent erant tamen incerti utrum hoc maliannonꝑr. anime
deducere solitus erat. ionge iatea peragrarunt intepeu tamor¬

Expanded text:
Qui cum solito non appareret in loco pascendi, constrictus de discrimine Qui cum solito non appareret in loco pascendi, constrictus de discrimine leo, moestitia anxius, rugiendo aliqua parte diei, huc illucque ibablata, ad monasterii januam veniens perstitit. Conscius enim culpae, non ausus est ingredi, quod prius cum asello solebat. Quem beatus Hieronymus, una cum fratribus, absque asino videns ad cellae fores morari, et quia non solita hora fuerat reversus, instigante famis necessitate compulsum, putaverunt cum occidisse animal suum: nolentesque ei tibi remansit, mande, tuamque ingluviem reple. Et licet haec illi dicerent, erant tamen incerti utrum hoc mali, an non is perdeducere leo solitus erat, longe lateque peragrantes,
Abbreviated transcription (Latin):
T unc p̃dicti fr̃s taie c̃coreit̃ humilit̃ patri responsũ dedere dicentes. Tu
pat̾ bene uidelica nosti qđ asinus qͥ ab agro usui nr̃o ligna defereua
tundo ad pastũ socius incessant̾ itineris rure pasceudo undiq defensar
tutissimus erat Uerũtam̃ ut recubarae & asinus solitũ ꝑ ficerx. opus.
consuetis horis sẽꝑ eũ eo domũ redibat. Interea dũ hec dilato demꝑe
gererentur: educto quadã die ad loci pascua asino. graui leo ubra
modũ sum no oppresiis obdoriniuit. Leone nãq tune grauit̃ soporato
contigit ut ꝑ candẽ uiã negotiatores gradientes olei em̃di causa per¬
gerent egrptũ. Qui sepius dictũ uidentes asinũ pascentẽ. dum
ueniinem ad ẽe uidissent custodẽ: iniqua subrnpiente cupi ditare
rapientes secũ duxerunt. Exꝑgiscens itaq. leo qͥd sibi dãmi decidisse
nesciens : ut reqͥrer& tam̃ pascentẽ quẽ. cõnussũ habuit ire cȩpit.

Expanded text:
Tunc praedicti fratres, tale concorditer humiliterque patri responsum dedere, dicentes: Tu Tunc praedicti fratres, tale concorditer humiliterque patri responsum dedere, dicentes: Tu pater bene nosti, quod asinus qui a saltu usui nostro ligna deferre seundo ad pastum socius incessanter itineris, rure pascendo ubicumque defensor, tutissimus erat. Verumtamen ut se cibaret, et asinus solitum perficeret opus, consuetis semper horis, cum eo domum redibat. Interea dum haec dilato tempore gererentur: educto quadam die ad loca pascuae asino, gravi leo ultra modum somno oppressus obdormivit. Leone namque tunc graviter soporato, contigit ut per eamdem viam negociatores gradientes, olei emendi causa, pergerent in Aegyptum. Qui ipsum saepe videntes asinum pascentem: dum neminem vidissent adesse custodem, iniqua surrepente cupiditate, rapientes secum duxerunt. Expergiscens itaque leo quid sibi damni accidisset, nesciens: ut requireret tamen pascentem quem commissum habuit, ire coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
sedissa p̃cepta diuina: subito trib claudiedrs quarto suspenso pede ingens
ut ÷ fragilitatis humanȩ c̃uersi : sc̃s uͦ hieronimꝰ ueluti aduenranti hospiti¬
& q loqͥ leo ut suȩ naturȩ ÷ minime poterat. ut cũq ualuit p̃dicto patri
lȩsi quã habebar pedis obtulit plantã. Uocatis tunc frĩb p̃cepit ut di¬
ligent̃ lȩsũ abluerent pedẽ. inqͥrentes cur ita claudicans ir&.. Qđ dũ factũ
feritatis deposita rabie: cępit int̾ eos ultra citraq quasi domesticũ tranqͥllũq
fr̃s. studiose ad inuicẽ rogo ꝑpendite. quid huic leoni oꝑis congriu nr̃ȩ
ut unati addamus: quatinus ab eo leuit̾ ꝑfici .& . ne effuge tur fieri
possit. quia certe credo ñ tautũ ꝓsui pedis salute huc illũ miserr. dẽs
qͥ ei meder potuerit sine nobis. quantũ ut nobis suȩ uisitatiouis de¬
monstrae indicio: ꝑ hunc nr̃e necessitati mirabilit̾ se uelle. p̃bere uiuam̃.

Expanded text:
ina declararet, subito tribus claudicans, quarto suspensus pede, ingens ut est metus fragilitatis humanae, conversi. Sanctus vero Hieronymus, veluti adventanti obviavet quia loqui leo, ut suae naturae est, minime poterat, utcumque valuit, praedicto patri, laesi quem habebat pedis obtulit plantam: vocatis tunc fratribus, praecepit ut diligenter laesum abluerent pedem, inquirentes cur ita leo claudicans iret. Quod dum factum  belluinae feritatis deposita rabie, coepit inter eos ultro citroque quasi domesticum et tranquillum  Eia fratres, studiose adinvicem rogo perpendite: quid huic leoni operis congrui, nostrae utilitatis addamus, quatenus ab eo leviter perfici, et efficaciter fieri possit: quia certe credo quod non tantum pro sui pedis salute, huc illum miserit Deus, qui ei mederi sine nobis potuerat: quantum ut nobis suae visitationis demonstraret indicio, per hunc nostrae necessitati, mirabiliter se velle praebere juvamen.
Abbreviated transcription (Latin):
conens anteceilentẽ asinũ funẽ camelox gestantem collo subsequant ur
cameli. Nam cum predicti it inerantes id est negoriatores appropia¬
quassent ieoni .&. ille cognito asino sȩuum rugiens cũ ingenti strepitu
pruit in eos: neminem nempe ledens eoꝵ. Qui omĩb statim relictis.
dementesq ut dignifuerant effecti : in fugam conuersi sunt. Quib
uidelica fugientib terribiliter rugiens ieo perentiebat cauda terrã¬
fortiter : perterritosq camelos sicut erant honusti ante se ad cellã
ire coegit. Insolitam ergo rem fratres uidentes qđ preceders asitus
faremãti in mectio cameli subsequens corum pariter tergaieo uenare :
mor euntes modeste curauerunt beato nuntiare. lueronimo Quo
audito foras egrediens ianuas monasterti patefiari aris⁊ bet tmb

Expanded text:
toties antecedente asino, funem camelorum gestante collo, subsequantur toties antecedente asino, funem camelorum gestante collo, subsequantur cameli. Nam dum praedicti itinerantes, id est, negociatores, appropinquassent leoni: ille cognito asino, saevum rugiens, cum ingenti strepitu irruit in eos, neminem nempe laedens, eorum. Qui omnibus statim relictis, dementesque, ut dignum fuerat, effecti, in fugam conversi sunt. Quibus videlicet fugientibus, terribiliter rugiens leo percutiebat cauda fortiter terram, perterritosque camelos, sicut erant onusti, ante se ad cellam ire coegit. Insolitam ergo rem fratres videntes, quod praecedens asinus sarcinatique in medio cameli, et subsequens eorum terga leo pariter veniret, mox exeuntes modeste, curaverunt beato nuntiare Hieronymo. Quo audito, foras egrediens, januas monasterii patefieri jussit b
Abbreviated transcription (Latin):
illius uauenientes: edeuntes studuerunt hoc beato numiare lue
roninio. Qo audito. ait fratrib. Obseero uos fratres. quamquã
sustineatis asinidamnum. Hunc tamen ne ex asperens nesq
abtiiatis leonem : sed eu n ut dudum gubernantes prebentes qs
umoniam nutrie incidentesq in nemore ligna: & ea unde asia¬
ut nobis huc trahens deferre ualeat moderando nec tentes ligare
ta & factũ ÷̃. Cumq sibii opus tunc nexum crebrius gererais.
opere quamuis anim i brutum. diuinitus tamen puto am mnonitus
exiens. iuit ut ad agrũ hac & illac discurrens girando. uusse plẽ¬
nius cupiens quia de suo fuisse sotio factum. Qui fangaras iam
uidum anxius ut poterat circumspitiendo persisterae: cernit ꝓeui
uerientes contra se. homines cũ homistis camelis. quos p̃cedens asinus
ueniebat. Sed quia ualde procul erat. hunc cognoscere inuume
potuit : tamen pede rẽptim se obuium optulit. Mos quippe ilu ẽe
dentur regioni. ut quotiens cum camelis longius proficiscuntur:

Expanded text:
ignum reperientes, redeuntes studuerunt hoc beato Hieronymo nuntiare. Quo audito, ait fratribus: Obsecro vos, fratres, quanquam sustineatis asini damnum, hunc tamen ne exasperetis, neque abjiciatis leonem: sed eum ut dudum gubernantes, praebentesque alimenta, nutrite; incidentesque in nemore ligna, ut ea vice asini nobis huc trahens deferre valeat, moderate nectentes ligate: Ita et factum est. Cumque sibi opus tunc nexum crebrius gereret, et opere, quamvis animal brutum, divinitus tamen ut puto admonitum, exiens ivit ad agrum, huc illucque discurrens gyrando, nosse plenius cupiens quid fuisset de socio suo factum. Qui fatigatus jamm, quo dum anxius, ut poterat, circumspiciendo prospiceret: cernebat procul venientes contra se homines cum onustis camelis, quos praecedens asinus veniebat: sed quia valde procul erat, hunc cognoscere minime potuit: tamen pedet entim se illis obviam obtulit. Mos quippe illi dicitur esse regioni, ut quoties cum camelis longius proficiscuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
÷ conseientia tã mea qͥ passus sũ. Qñ eoꝵ qͥ mecũ duxerunt uitã Et
gr̃as dõ : qđ de amaro semine litterarũ. dulces fructus capio: Porro
ĩibrũ danihelis. hebraicis qͥdẽ litteris. sed chaldaico sermone conscriptũ.
torẽ: Memini me inqͥt ob intelligentiã huius uoluminis. liddeum
quendã p̃ceptorẽ. qͥ apud hebreos peritus habebat᷑: ñ paruis redemisse

Expanded text:
est conscientia mea, qui passus sum, quam eorum qui mecum duxerunt vitam. Et est conscientia mea, qui passus sum, quam eorum qui mecum duxerunt vitam. Et gratias Deo, quod de amaro semine litterarum, dulces fructus capio. Porro librum Job Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaico quidem sermone conscriptum, emini me, inquit, ob intelligentiam hujus voluminis Liddeum quemdem in praeceptorem, qui apud Judaeos peritus habebatur, non parvis redemisse
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit: Cur isaac iustus. dõ carus. ñ illi cui uoluit. sed c̃ui noluit de¬
ceptus errore benedixit: Nunc qͥb ausib. quantisue laborib solus om̃u
romanoꝵ heronimus. hebranã uinguã ut terasq inmo chaldaicã lingũa
didicerit sicut ipse p̾buit subnectendũ : Dũ eẽm inqͥt iuuenis .& soli¬
tudinis medeserta uallarent: incentiua uitioꝵ. ardorẽ q naturȩ.
ferre ñ poterã Quẽ cũ crebris ieuiniis frangerẽ: mens tam̃ cogitatio
aestuabat: Iđ quẽ edomandũ. cuidã fr̃i qͥ ex hebreis crediderãt. me
in disciplinã dedi: ut post qͥntilliani acununa. ciceronis fluuiũ. gͣuitatẽ q
frontonis & lenitatẽ plinii. alfabetũ discerẽ : stridentia anhelantiaq u̾ba
meditarer Quid ibi laboris insũpserĩ. qͥd sustinuerĩ difficultaris. qͦtieus
disꝑauerĩ.qͦtiens cessauerĩ. & intentione discendi rursũ incȩperĩ : testis

Expanded text:
suscepit? Cur Isaac justus et Deo carus, non illi cui voluit, sed cui noluit desuscepit? Cur Isaac justus et Deo carus, non illi cui voluit, sed cui noluit deceptus errore benedixit? Nunc quibus ausibus quantisque laboribus solus omnium Romanorum Hieronymus, Hebraicam linguam litterasque, imo Chaldaicam linguam didicerit, sicut ipse perhibuit, subnectendum est: Dum essem, inquit, juvenis, et solitudinis me deserta uallarent, incentiua uitiorum ardoremque naturae ferre non poteram; quae cum crebris ieiuniis frangerem, mens tamen cogitationibus aestuabat. ad quam edomandam cuidam fratri, qui ex Hebraeis crediderat, me in disciplinam dedi, ut post Quintiliani acumina Ciceronisque fluuios grauitatemque Frontonis et lenitatem Plinii alphabetum discerem, stridentia anhelantiaque uerba meditarer. quid ibi laboris insumpserim, quid sustinuerim difficultatis, quotiens desperauerim quotiensque cessauerim et contentione discend
Abbreviated transcription (Latin):
subiecta sunt edissere. seruans ut robiq moderam̃: ut nec ꝓposita solu.¬
tionẽ desiderent : nec epła breuitatẽ : fateor qͥppe÷ͥ. qr libros quos
Quo fit ut & legenti fastidiũ genera longitudo: & sĩ qͥ breuia sint
scolasticis magĩs sint aꝑta quã nobis: dẽ metris. & regionũ situ &
phrlosophiis. disputans: Quid sibi uult qđ in genesi scriptũ ÷: om̃is
qͥ occiderit cam septẽ uindictas solu&: Seđ & si omĩa fecit ds
bona ualde : quare ad noe de mundis & in mundis animalib mandat.
cũ inmundũ nichil bonũ ẽẽ possit. & in nouo testam̃to post uisionẽ
quȩ petro fuerat ostensa dicenti. absit dñei quia comiet &ana¬
ꝓgeniȩ filu isrł de egrpto essent reu̾suri: & postea morses seripsit.
pa aute generatione ł ꝓgenie exierunt filii urł de t̾ra egrpti:
ꝓͣutiq nͥ exponat᷑ iudet᷑ eisse contrariũ : Cur abrahã signũ circũcision

Expanded text:
subjecta sunt edissere, servans utrobique moderamen, ut nec proposita solusubjecta sunt edissere, servans utrobique moderamen, ut nec proposita solutionem desiderent, nec Epistola brevitatem. Fateor quippe tibi, quia libros quos quo fit, ut et legenti fastidium generet longitudo; et si qua brevia sunt, scholasticis magis sunt apta quam nobis. De metris, et regionum situ et Philosophis disputans. Quid sibi vult quod in Genesi scriptum est: Omnis qui occiderit Cain, septem vindictas solvet. Sed et si onmia fecit Deus bona valde, quare ad Noe de mundis et immundis animalibus mandat, cum inmundum bonum esse nihil possit et in nouo testamento post uisionem, quae Petro fuerat ostensa dicenti: absit, domine, quoniam comgenie filii Israel de Aegypto essent reversuri; et postea Moyses scripsit: Quinta autem generatione vel progenie exierunt filii Israel de terra Aegypti. Quod utique nisi exponatur, videtur esse contrarium. Cur Abraham signum Circumcisionis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ & legere ñ debeas : hoc enĩ ueluti cotidiano erbo alit᷑. &. pinguescit
oratio: sed qđ lectioruis fructus sit iste scribas: Itaq qͣm & tabellario
heremo aliꝗdo dictaueras. quasq tota ainditatẽ legi atq scripsi. &
ultra pollicitus es qđ fustiuis noc tiũ oꝑib aliquas s̃i uelles posses dictare
lbent᷑ accipio ab offerente qđ rogare uoluerã: & iã si negasses: Neq
uͦ ullã puto digniorẽ disputationis nr̃e confabulationẽ fore. quã ut
de seripturis int̾ nos sermocii em: id ÷ ut ego int̾rogẽ. tu respon¬
deas : qua uita. nil in hac luce puto iocundius : qͦ animȩ̃ pabulo. om̃a
mella suꝑant᷑: Qu̾a dultia in qͥt ꝓpheta guituri meo eloqͥa tua.
differimus qđ loqͥ possumus: qͣ laude dignus ÷ qͥ in eare rȩteros
suꝑat : inqͥ homines bestus antecedunt.Accingere igit᷑. & mͥ quȩ

Expanded text:
quo legere non debeas, hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit quo legere non debeas, hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio; sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. Itaque quoniam et tabellario eremo aliquando dictaveras, quasque tota aviditate legi atque scripsi, et ultro pollicitus es te furtiuis noctium operis aliqua, si uellem, posse dictare, libenter accipio ab offerente, quod rogare uolneram, si negasses. neque uero ullam puto : digniorem disputationis nostrae confabulationem fore, quam si de scripturis inter nos sermocinemur, id est, ut ego interrogem, tu respondeas. qua uita nihil in hac luce puto iocundius, quo animae pabulo omnia mella superantur. quam dulcia, inquit propheta, gutturi meo eloquia tua, differamus, quod loqui possumus: qua laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua homines bestiis antecellunt? Accingere igitur et mihi quae
Abbreviated transcription (Latin):
copiã. & ꝓpt̾ frequentiã aduentantiũ. ad b&hlemiticã portã quȩ ad
occidentẽ. conspicit & egredientib ad septẽtrionẽ iudet᷑ : paruulũq
habitantib locellũ construxit: Interĩ hieronimus. dũ eximioꝵ here¬
mitarũ. monachoꝵq. humilia. sub t̾raneaq. ꝑ agrans habitacula cõ¬
tẽplat᷑ : uitas eoꝵ supplici uoce sciscitans. scribensq ueritatẽ pomit.
multaq alia libellis suis epistolisq suo in monasterio c̾fitiens. edisserit :¬
eatus damasus. romanȩ urbis ȩccłe eloquentissimus pontifex. ut ad
suã id ÷ romane urbis ȩccłam. ob scribenda. mittend iaq uolumin
assiduo oꝑe ñ desistero: huuiscemodi exhortatus ÷ Dilec tissimo
filio hieronimo. damasus : Dormitante te & longo iã tẽꝑe legentẽ
potius quã scribentẽ. questiunculis ad te missis excitare disposui. ñ

Expanded text:
copiam, et propter frequentiam adventantium ad Bethleemiticam portam, quae ad copiam, et propter frequentiam adventantium ad Bethleemiticam portam, quae ad Occidentem conspicit, et egredientibus ad Septentrionem videtur, parvulum habitationis locellum construxit. Interim Hieronymus dum eximiorum Eremitarum, Monachorumque humilia subterraneaque peragrans habitacula contemplatur, vitasque eorum supplici voce sciscitans, scribensque veritatem exponit, multaque alia libellis suis, epistolisque suo in Monasterio conficiens edisserit; beatus Damasus Romanae urbis Ecclesiae eloquentissimus Pontifex, ut ad suam idem Romanae urbis Ecclesiam, ad scribenda mittendaque volumina assiduo opere non desisteret, hujusmodi verbis exhortatus est. Dilectissimo filio Hieronymo Damasus. Dormitantem te, et longo jam tempore legentem potius quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non
Abbreviated transcription (Latin):
rigiaus solus deserta penetrabã: Sie ubi concaua ualliũ: asꝑa mon¬
tiu piũ p̃rupta cernebã: me ibi in oratione muserrimie
carnis en stulo locabã: Et ut nͥ testis ÷ dñs post multas lcrimas
portelo oculos inherentes. ñ nũ quã uidebar m agrauaiia gig̃elet¬
tuor curremus: Qadrienmo itaq deddicatȩ pęnitentie era. łd
ad baehlee oppidũ hieronimus remeauit: ubi prudens. animal ad
pͥsẽpe añi sese optulit ꝑmansurũ: Bibliotheca suã quã sibi
sumo studio ipse condiderat clausã om̃iũ libroꝵ orationes quas
pene memorit᷑ retinebat. iterũ relegens: diẽ ieumans ducebat
ad uesꝑã : Piures ad eũ religiosoꝵ qͥb uite eius fama cõꝑta ÷. ꝓtinus
confluxerunt : bonũq doctorẽ paruo adhuc sub tugurio. bomi ob¬
seruauere discipuli: Nec multopost. cellulã sibi ob dĩscipuloꝵ suoꝵ

Expanded text:
rigidus solus deserta penetrabam. Sicubi concava vallium, aspera monrigidus solus deserta penetrabam. Sicubi concava vallium, aspera montium, rupium praerupta cernebam, ibi me in oratione miserrimae carnis ergastulo locabam; et ut mihi testis est Dominus post multas lacrymas, post coelo oculos inhaerentes, nonnunquam videbar mtuorum currimus. Quadriennio itaque dedicatae poenitentiae exacto, ad Bethleem oppidum Hieronymus remeavit, ubi prudens animal ad praesepe Domini sese obtulit permansurum. Bibliothecam suam quam sibi summo studio ipse condiderat, clausam, omniumque librorum orationes, quas pene memoriter retinebat, iterum relegens, diem jejunans ducebat ad vesperam. Plures ad eum Religiosorum, quibus vitae ejus fama comperta erat, protinus confluxerunt: bonumque Doctorem parvo adhuc sub tugurio boni observavere discipuli. Nec multum post cellulam sibi ob discipulorum