comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs ã deuio cultu reuocauerat creature.
inctꝰ gͦ fide & deuotione popłi quã in constructione & reue¬
rentia basilice frequentatione cernebat admodũ roboratus. dm̃
ardentissimo diligebat: insinuare gentib ñ cessabat. Cunctisꝙ
misericordiã eiꝰ in hoc tẽꝑe: ⁊ iudiciũ futurũ ꝓꝑonens: paulatio
sociabat dõ. qͦs diabolo subtraebat: atꝙ totis exortationis nisib
& signor̃ ꝓdigiis satagebat. quatenꝰ qͦs arripiebat mundo. dig¬
tes: ut rebelliũ corda gentiliũ. ñ minꝰ miracuł. quã p̃dicationib
obtineret. Ꝙ cũ sepissime ab ydolorũ pontificib contra eũ sedi¬
tio excitaret᷑ in popłos. ita ut plebes innumere. etiã ꝙ de uici¬
nis regionib cũ armis ac bellico apꝑatu ꝓpt᷑ fideles qͥ iã ꝑ illum
in xp̃m crediderant add ꝑdendũ eũ gregatĩ uͥ ipsũ eẽ audieban.
concurrerent : mox ut illũ cernere poterant. tanta. & ita inef¬

Expanded text:
creaturae. Cinctus ergo fide et devotione populi, quam in constructione et reverenti basilicae frequentatione cernebat, admodum roboratus, Deuardentissimo diligebat, insinuare gentibus non cessabat; cunctisque misericordiam ejus in hoc tempore, et judicium futurum proponens, paulatim sociabat Deo, quos diabolo subtrahebat, atque totis exhortationis nisibus, et signorum prodigiis satagebat, quatenus quos abripiebat mundo, dign minus miraculis quam praedicationibus obtineret. Et cum saepissime ab idolorum pontificibus contra eum seditio excitaretur in populis, ita ut plebes innumerae, etiam et de vicinis regionibus cum armis ac bellico apparatu, propter fideles, qui jam per illum in Christum crediderant, ad perdendum eum gregatim, ubi ipsum esse audiebant, concurrerent; mox ut illum cernere poterant, tanta et ita inef
Abbreviated transcription (Latin):
deponit᷑: & in careere glautinitres simul electi dñ cũ fideliũ mus¬
do carcerẽ irruꝑant exortationes & ad absentes in directa uisti¬
positꝰ celebraret. hora qua frangebat panis sc̃o qͦ ipse & popłs
cõmunicare debebant. resplenduit huiꝰmodi lux de celo suꝑ eum.
& om̃s qui ibi aderant. qualẽ nemo eor̃ antea uiderat: ⁊ tu q ua

Expanded text:
deponitur, et in carcere Glaucini, tres simul electi Domini, cum fidelium muldeponitur, et in carcere Glaucini, tres simul electi Domini, cum fidelium mulrcerem irruperant, exhortationes, et ad absentes directa instiis positus celebraret: hora, qua frangebatur panis sanctus, quo ipse et populus communicare debebant, resplenduit hujus modi lux de coelo super eum et omnes qui ibi aderant, qualem nemo eorum antea viderat: in qua
Abbreviated transcription (Latin):
eas faciers sigũ crucis. & suspiciens in celũ ait. Tu dñe quisẽꝑ ia
es adesto ñc mͥ eandẽ potentiã tuã cxerendo. quã in lacu seruo tuo¬
daneli miscricordit᷑ contulisti. ꝑ uenientes aut̃ ad cũ bestie: mansue¬
tissime ꝓcidebant ei. Preparant᷑ quoꝙ ingentia clibani incendia.
& in ea uir dũ sc̃s dionisius uexillo sc̃e crucis armatꝰ picit᷑. E hic
m̃ti unaginaria concrematione ȩgrediar. Roreq tui scĩ syẽ hos
fidci mee secdes rogos. qui rũpheã ignitã in custodiã paradisi cruo¬
ris tui lance fidelib tuis ad uitã p̃bens transitũ extixisti.
uoto ꝓmptissimo ꝓꝑantes. uincti differunt᷑. ñ. dimittunt. Cũꝙ
extincto ad orationẽ eiꝰ fornacis incendio. beatꝰ dñi pontipher dio¬
nisuis fuisset splendidior auro eductus. patibulo eruciarie stipitis
rũ dm̃ ẽe cunctis spectantib pdicans. duitius tortus nec mortuuis

Expanded text:
eas faciens signum crucis, et suspiciens in coelum, ait: Tu, Domine, qui semper idem eas faciens signum crucis, et suspiciens in coelum, ait: Tu, Domine, qui semper idem es, adesto nunc mihi, eamdem potentiam Danieli misericorditer contulisti. Pervenientes autem ad eum bestiae, mansuetissime procidebant ei. Praeparantur quoque ingentia clibani incendia, et in ea vir Domini S. Dionysius, vexillo sanctae crucis armatus, projicitur, et hic,menti imaginaria concrematione egrediar: roreque tui sancti Spiritus, hos fidei meae sedes rogos, qui rhomphaeam ignitam in custodiam paradisi, cruoris tui latice, fidelibus tuis ad vitam praebens transitum, exstinxistvoto promptissimo properantes, vincti differuntur, non dimittuntur. Cumque exstincto ad orationem ejus fornacis incendio, beatus Domini pontifex Dionysius fuisset splendidior auro eductus, patibulo cruciarii stipitis, ristum verum Dominum esse cunctis spectantibus praedicans, diutius tortus nec mortuus,
Abbreviated transcription (Latin):
La gellant᷑ etiã rusticus & eleuteriꝰ satis acerrime: & imm̃so
cathenar̃ pondere simul sc̃ĩ dñ ouerant᷑. & in ergastulũ tene¬
brosissimi carceris retrudunt᷑. Indeq ad p̾fecti auditionẽ reduc¬
ti in catastis extensi & flagellati. dõ gr̃as referebant. Tunc bea¬
tissimꝰ & acceptabił. rp̃o hostia dionisuis in occuł suor̃ suꝑ lectum
ferreũ suppositis flãmis nudꝰ extensus ẽ: & cantabat dicens. Igñ¬
tũ eloquiũ tuũ dnẽ uehem̃t᷑: & serius tuus dilex̃ illud. Propte¬
rea dñe ihũ rp̃e. om̃ipotentis dĩ patris uirtꝰ ꝙ sapientia. quidi¬
risti. cũ transieris ꝑ ignẽ flãme ñ nocebunt te. & dedisti mͥ peri¬
culosiorẽ ignẽ in cupiditatib uincere: fac & ad nominis tui gła
hanc adustionẽ me suꝑare. E sic cũ ambusto toto corꝑe fusset
leuatus. ad bestias ferocissimas in rabiẽ multo ieuinio excitatas: piec¬
ꝙꝰ subrigit᷑. Quas cũ impeti ualidissimo conspexiset accurrere. contra

Expanded text:
lagellantur etiam Rusticus et Eleutherius satis acerrime, et immenso catenarum pondere simul sancti Domini onerantur, et in ergastulum tenebrosissimi carceris retruduntur. Indeque ad praefecti auditionem reducti, in catastis extensi et flagellati, Domino gratias referebant. Tunc beatissimus et acceptabilis Domino hostia Dionysius, in oculis suorum super lectum ferreum, suppositis flammis, nudus extensus est et cantabat, dicens: Ignitum eloquium tuum, Domine, vehementer, et servus tuus dilex Christe, omnipotentis Dei Patris, virtus et sapientia, qui dixit: Cum transieris per ignem, flammae non nocebunt te: et dedisti mihi periculosiorem ignem in cupiditatibus vincere, fac et ad nominis tui gloriam hanc adustionem me superare, et sic cum ambusto toto corpore fuisset levatus, ad bestias ferocissimas, in rabiem multo jejunio excitatas, projectus subrigitur. Quos cum impetu validissimo conspexisset accurrere, contra
Abbreviated transcription (Latin):
to. pallio toto purpureo. auro inter testallo. & sermocinabantur
int̾ se letantes. Hirꝙ bonꝰ pastor domnꝰ petrus. Hic fr̃ nr̃ postu¬
lat sanitatẽ. Et dix beatus domnꝰ paulus. Alodo sanabit᷑. & ap
ꝓpinquans misit manũ suã ad pectꝰ dõmui dionysii amicabilit̃:
resper̃ꝙ ad domnũ petrũ. ⁊ dix̃ dõnꝰ petrus ad domnũ dionisi¬
ũ hylarit᷑. Tua grã ẽ sanitas eiꝰ. Et̾ statĩ beatꝰ dionysiuis thuribu¬
lũ incensi & palmã nimanu tenens. cũ pbro & diacono qͥ in parte
stabant uenit ad me ꝙ dix̃ mͥ. Pax tec̃ fr̃. noli tunere. ñ morieriᷤᷤ
donec ad sedẽ tuã reu̾taris ꝓspere: S urge sanꝰ: & hoc altare in he¬
uore dĩ s apłoꝵ eiꝰ petri s̃ pauli qͦs uides dedica: missas gr̃arum

Expanded text:
to, pallio toto purpureo, auro interstellato, et sermocinabantur to, pallio toto purpureo, auro interstellato, et sermocinabantur inter se laetantes. Dixitque bonus pastor dominus Petrus: Hic frater noster postulat sanitatem; et dixit beatus dominus Paulus: Modo sanabitur; et appinquans misit manum suam ad pectus domni Dionisii amicabiliter respexitque ad domnum Petrum; et dixit domnus Petrus ad domnum Dionisium hilariter: 'Tua gratia est sanitas eius'. Et statim beatus Dionisius turibulum incensi stabant, venit ad me et dixit michi: 'Pax tecum, frater, noli timere, non morieris, donec ad sedem prospere revertaris. Surge sane et hoc altare in honore apostolorum Dei Petri et Pauli, quos vides, dedica, missas graciarum
Abbreviated transcription (Latin):
tephanꝰ ep̃e seruus seruoꝵ dĩ. Sic̃ nemo se debet iactare &e sius
meritis. sic ñ debet oꝑa dĩ quȩ: in illo ꝑ s uos seds fiunt sine su¬
is meritis silentiare s pͥdicare: qr sic angłs ammonet tobiam.
Unde ego ꝓ oip̃ssione scẽ eccłie a rege atrocissimo ⁊ blasphemoa nec
dicendo haistulfo ad optimũ & scĩ petri fidelẽ domnũ pippinum.
xpĩanissinũ regẽ in franciã ueni. uͥ ȩgrotaui usq ad morte.ũ niã¬
si aliquot tẽ pis apud pagũ parisiacũ. in uenerabilt monasterio sei
martyris xp̃i diouysu. Quo cũ iã mẽ medici desparent fui sic̃ in
oratione in ȩccła eiꝰdẽ beati martyris subtꝰ cãpanas. & uidi ante
altare bonũ pastorẽ domnũ petrũ. & magistrũ gentiũ domnũ pau¬
lũ: qr nota m̃te illos recognoui. de illoꝵ surcariis. Et ter beatũ dõ¬
nũ diouysiũ ad dexterã donini petri subtilẽ. & longiorẽ. Pulebra
facie. capillis candidis. colobio indutũ candidisimo. purpura claua¬

Expanded text:
episcopus servus servorum Dei. Sicut nemo se debet iactare de suis meritis, sic non debet opera Dei, quae in illo per suos sanctos fiunt sine suis meritis, silere, sed predicare, quia sic angelus admonet Tobiam. Unde ego pro oppressione sanctae ecclesiae a rege atrocissimo et blasphemo et nec dicendo Haistulfo ad optimum et sancti Petri fidelem domnum Pippinum christianissimum regem in Franciam veni, ubi aegrotavi usque ad mortem et mansi aliqmartyris Christi Dionysii. Quo cum jam me medici desperarent, fui in oratione in ecclesia ejusdem beati martyris subtus companas, et vidi ante altare bonum pastorem dominum Petrum, et magistrum gentium dominum Paulum et nota mente illos recognovi de illorum surtariis et ter beatum dominum Dionysium ad dexteram domini Petri, subtilem et longiorem, pulchra facie, capillis candidis, colobio indutum candidissimo, purpura clava
Abbreviated transcription (Latin):
tismatis parturit. rationabili lacte pascere sine dolo nͥ cesso. Sed
& illiꝰ pͥncipis scita quiuere ẽ inuictissimꝰ. inuocenti oꝑe ꝙ mundo¬
corde corde conseruo. Cui pfectus. dic gͦ cuiꝰ numinis te ꝓfiteril

Expanded text:
ptismatis parturit, rationabili lacte pascere sine dolo non cesso. Sed ptismatis parturit, rationabili lacte pascere sine dolo non cesso. Sed et illius principis scita, qui vere est invictissimus, innocenti opere et mundo corde conservo. Cui praefectus: Dic ergo cujus numinis
Abbreviated transcription (Latin):
dores certaminũ suor̃ decreuerat ꝓprii sanguinis fonte abluere.
qͦ posset liberiꝰ carnis sarcina lib̾atꝰ & suꝑ niuẽ deabbatꝰ. p̃sentie
illiꝰ asstare. & qͥ semetipsũ olocaustũ odorifer̃ offerebat. sacͥficiũ
laudis iugit᷑ ĩmolare. ab innumerabili pene cat̾ua demonicor
dit᷑. loris durissimis crudełsime ligat. trahit᷑. & una cũ scõ rus¬
tico archipb̃ro & eleuterio archidiacono suo. p̃fecti p̾sentie sistit᷑.
Quẽ cũ nunia seueritate p̾fectus alloquit᷑ dicens. Tu ne es ille in¬
fandissimꝰ senex. qui diceris dionysius ionicꝰ : & agnominaris nracha¬
riꝰ : qui etiã deor̾ ur̃oꝵ culturã euacuas : & inuictissimi princi¬
pis statuta contẽpnis : cui beatus dionisius ait. Senex quidẽ sũ
corꝑe. s feruore deuotionis & fidei. atq salutari confessione do¬
mnini & saluatoris mei ihũ xp̃i maneo semꝑ nouus & nouos illi ge¬
nitos ꝑ ministeriũ p̾dicationis mee infantes quos illi fons sacrib.¬

Expanded text:
dores certaminum suorum decreverat proprii sanguinis fonte abluere, quo posset liberius, carnis sarcina liberatus, et super nivem dealbatus, praesentiae illius astare, et qui semetipsum holocaustum odoriferum offerebat, sacrificium laudis Jupiter immolare: ab innumerabili pene caterva daemonicorum ditur, loris durissimis crudelissime ligatur, trahitur, et una cum sancto Rustico archipresbytero, et Eleutherio archidiacono suo, praefecti praesentiae sistitur. Quem cum nimia severitate praefectus alloquitur, dicens: Tune es ille infandissimus senex, qui diceris Dionysius Ionicus, et agnominaris Macarius, qui etiam deorum nostrorum culturam evacuas, et invictissimi principis statuta contemnis? Cui beatus Dionysius ait: Senex quidem sum corpore, sed fervore devotionis et fidei atque salutari confessione Domini et Salvatoris mei Jesu Christi, maneo semper novus, et novos illi genitos per ministerium praedicationis meae infantes, quos illi fons sacri ba
Abbreviated transcription (Latin):
dã inclite familie matrona. nobił multo comitatu stipata.
nomine larcia suꝑueñ. cõpellans p̾fectũ a dionisio ionico agno¬
mine machario uirũ suũ lisbiũ magicis artib mente captũ.
ꝙ eiꝰ transgressionib sociatũ. Qui stañͣ quesitꝰ reꝑtꝰ ẽ e adductꝰ.
atq in xp̃i confessione nominis p̾fecto dictante sententiã. trans
ducti s̃. & in conspectu scõr̃ rustici e eleuterii. ut torm̃tor̃ ipsiꝰ
terrore ab intentione sua resipiscerent. p̾ciosus cãpidoctor eoꝵ
& fortissimꝰ athleta diũ dionisuis expoliatur. & toto corꝑe nud̃
a t̾nis militũ t̾nionib. inciscim flagellat᷑ nec uincit᷑. Qui inter
crepitus uerber̃. dĩ głam collaudare. & cõmilitones suos ut ad
hec se inuictos p̾parent cõmonere. om̃sq fideles ut hinc indñica
fide corroborentur ñ desinit cor p̾dicare dicens. Laudẽ dñi lo¬
quet᷑ os meũ: & benedicat omĩs caro nom̃ scm eiꝰ. qm̃ stimata pas

Expanded text:
dam inclytae familiae matrona nobilis, multo comitatu stipata, nomine Larcia supervenit, compellans praefectum, a Dionysio Ionico, agnomine Macario, virum suum Lisbium magicis artibus mente captum, et ejus transgressionibus sociatum. Quiti nominis confessione, praefecto dictante sententiam mortis ducti sunt, et in conspectu sanctorum Rustici et Eleutherii, ut tormentorum ipsius terrore ab intentione sua resipiscerent, pretiosus campiductor eorum, et fortissimus athleta Domini Dionysius exspoliatur, et toto corpore nudus, a ternis militum ternionibus vicissim flagellatur, nec vincitur. Qui inter crepitus verberum Dei gloriam collaudare, et commilitones suos, ut ad haec se invictos praepararent, commonere: omnesque fideles, ut hinc in Dominica fide corroborarentur, non desinit praedicare, dicens: Laudem Domini loquetur os meum, et benedicat omnis caro nomen sanctum ejus: quoniam s
Abbreviated transcription (Latin):
unc hi tres beatissimi uiri. dionisius. rusticus. & eleuterius
Sita dono sp̃c sci inspirati. ⁊ ⁊ elo fidi inflãmati sono uniꝰ uocis
eiusdẽq. u̾bis cũ ñ nͥ unꝰ int̾rogaret᷑ reddidere responsũ acsi uni
honunis ore sermo ꝓcedet. In hoc inqͥunt mauifestũ ẽ nos ẽẽ ueris¬
simos x pĩanos. cũ corde credamꝰ. ore confiteam᷑. ⁊ oꝑe pio colamͦ patrẽ

Expanded text:
beatissimi viri, Dionysius, Rusticus et Eleutherius, ita dono sancti Spiritus inspirati, et zelo fidei inflammati, sono unius vocis eisdemque verbis, cum non nisi unus interrogaretur, reddidere responsum, ac si unius hominis ore sermo procederet. In hoc, inquiunt, manifestum est nos esse verissimos Christianos, cum corde credamus, ore confiteamur, et opere pio
Abbreviated transcription (Latin):
Donta pilatꝰ claudio salutẽ. Nuꝑ accidit. qd̾ upse ꝓbaui: iudes
ꝑ inuidiã se suos ꝙ posteros crudeliᷤ dimpͣtione punisse: de¬
paraliticos curasse. demones ab hominib fugasse. mortuos etiam
suscitasse. imꝑasse uentis. ⁊ ambulasse siccis pedib suꝑ undas maris.
didi eũ arbitrio eoꝵ. Illi aut̃ crucifixert̃ eũ: ⁊sepulto ei custodes
adhibuert᷑. Ille aut̃ militib meis custodientib: die t̾cio resur rexit.
In tantũ aut̃ exarsit neqͥtia uideoꝵ.: ut darent pecuniã eis ⁊ dice¬
rent. Dicite qr discipłi ciꝰ corpꝰ ipsiꝰ rapuert̃. S cũ accepissent pecu¬
niã. qd̃ factũ fuerat tacere ñ potuert̃. Nã ⁊ illũ resurrexisse tes¬
tati s̃ se uidisse: ⁊ a uideis peccuniã accepisse. Hec ideo ingessi.
ne quis alit̾ mentiat᷑. ⁊ estimes credendũ mͥ datiis iudeoꝵ. Cũq

Expanded text:
Pontius Pilatus Claudio salutem. Nuper accidit, et quod ipse probavi, Judaeos per invidiam se suosque posteros crudeli condemnatione punisse. Deparalyticos curasse, daemones ab hominibus fugasse, mortuos etiam suscitasse, imperasse ventis, ambulasse siccis pedibus super undas maris, didi illum arbitrio eorum. Illi autem crucifixerunt eum, et sepulto custodes adhibuerunt. Ille autem militibus meis custodientibus, die tertio resurrexit: in tantum autem exarsit nequitia Judaeorum, ut darent pecuniam custodibus, et dicerent: Dicite quia discipuli ejus corpus ipsius rapuerunt . Sed cum accepissent pecuniam, quod factum fuerat tacere non potuerunt; nam et illum resurrexisse testati sunt se vidisse et a Iudeis pecuniam accepisse. Hec ideo ingessi, ne quis aliter mentiatur et estimes credendum mendaciis Iudeorum. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
lũ qui mortuus ducit: ⁊ qͥ eũ suscitauerit eiꝰ uera fides ẽe
eredat᷑. Qd̾ cũ fecisset ppłs: dix̃ symon. Oodo si ego eũ suscitaue
ueret᷑ corpꝰ. Qd̾ ppłs uidens. cepert clamare in laudẽ symonis:i
Siuiuit. loquat᷑. ambulet. accipiat cybũ: reu̾tat᷑ in domũ suã¬
epłis tuis dixisti. ite. im nomine meo demonia eicite. anfirmos
curate. ⁊ mortuos suscitate. ercita puerũ istũ: ut om̃is hec turba

Expanded text:
 vera fides esse credatur. » Quod cum fecisset populus, dixit Simon: « Modo si suscitavero veretur corpus. Quod populi videntes coeperunt clamare in laudem Simonis et« Si vivit, loquatur, ambulet, accipiat cibum, revertatur ad domum suaqui nobis discipulis tuis dixisti: Ite, in nomine meo daemonia ejicite, infirmos curate, mortuos suscitate, excita puerum istum ut omnis
Abbreviated transcription (Latin):
tͥstes. tulert̃ corpꝰ bĩ laurentii archidiaconi a martyris. & ue¬
nert̃ in uia tyburtina in p̃diũ matrone uidue cyriͣⁱ &: ad
quã ipse sc̃s martyr fuerat noctu. cui & linteũ dedit. unde pe
ad uesꝑũ. Iã hora uesꝑtina sepeliert̃ in cripta in uia tyburti¬
na in p̃diũ eẏriace in agro uerano .iiii. idꝰ. aug̃. & ieuinaue¬
ñ cessabant mugitꝰ lacͥmarũ dantes. Beatꝰ uero iustinus p̃sbi¬
t̃ obtulit sacͥsiciũ laudis: et participati sunt omes de corpo¬
re et sanguine xp̃i. A fit passis laurentii.

Expanded text:
stes tullerunt . corpus beati lau| renti . archi . diaconi et martyris. Et uenerunt in| uia tiburtina . in praedium . matrone uiduae| ciriacae ad quem ipse martyr . fuerat nocte.| Cui et linteum dedit . unde pedad uesperum. Iam hora uespertina sepelierunt| in cripta . in uia tiburtina . in praedium ciriacę| in agrum ueranum . IIII . idus auguanorum . non cessabant mugitum lacrimarum| dantes. Beatus aucem iustinus obtullit sacrificium| laudes et participati sunt. Omnes de corpore| et de sangui
Abbreviated transcription (Latin):
legiõe pͥmiceriꝰ mauriciꝰ. signifer exuꝑiꝰ. ⁊ candidus senator. qͥ ita
cõmilitonib suis perant: uͥ amore pocius equalib. quã t̃rore mili¬
nobiles. s fide in dõ nobiliores. Erga imꝑatorẽ fortitudine. erga
xp̃m deuocioẽ certabant. E uangłici p̃cepti sub armnis custodes:¬
reddebant q̃ dĩ erant dõ. et que cesaris. cęsari restituebant.
Reqͥrt itaq qͥd maximianꝰ cesar ira dictante mandasset. Dictũ
ficia. et sacram̃ta fanatici ordinis adtrectare. Iubere cȩsarẽ ut
Lgio festinant̃ reu̾teret᷑. et ad cõmilitonũ se p̃ꝑaret exẽplũ. Lc̃
hii qͥ perant legioni miti affatu dedert̃ responsũ. ob hoc transgressos

Expanded text:
legione primicirius mauricius . et signifer| exsuperius . et candidus senator . qui ita conmilitonibus| suis praeerant. Vt amore potius aequalitates quam| terrore milinobiles, sed fide nobiliores. Erga imperatorem fortitudine, erga Christum devotione certabant. Euangelici precepti etiam sub armis non immemores ; quae Dei Deo et quae caesaris caesari restituebanrunt| itaque quid maximianos caesar ira dictante man| dasset. Dictum ficia et sacra| menta fanatici ordinis praebuisse iubere caesaraem| ut legio festinanter reuertens commilitonum pare| ret exemplo. Tunc hii qui praeerant legione miti af| fatu +dere responsum praetergressos
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝑialẽ ninma crudelitate polluerat. in galliã ꝓperant.: ad alpiũ
penninarũ aditũ uenit. Transmeantib it̃ alpiũ. post arduã et
horridã uiã. subito equał loci cãpestris occurrit gͣta planicies.
Quo in loco oppidũ factũ ÷. qđ octodori nom̃ accep. Circa qd̵ aut
deinde rodani fluminis cursus effert᷑. qͥ mole sua lenit̃ fluens

Expanded text:
iam nimia crudelitate| polluerat. In galliam properans ad alpium pennina| rum aditum uenit. Transmeantibus iter alpium .| post arduam et orredam uiam. Subite +qualis loci .| campestres occurret grata planities . quo in loco| oppidum factum est quod octodori nomen accipet| circa quod aut r praecipue deinde|  rodani flumines cursus offertur . qui mole sua lini| ter fluens
Abbreviated transcription (Latin):
regionis ipsiꝰ grãm ꝓpria amenitate cõm̃dat. Transcensis gͥ alpi¬
b. maxi mian᷑ cesar octodorũ uenit. ibiq sacrificaturus ⁊dolis
sius. conuenire exercitũ iussit. atroci ꝓposita ussione. ũ ꝑ aras
lemonib consecratas uirarent. coequalib s anmiis contra bagaudaꝵ
t̾bas eẽ pugnandũ. rp̃ianos uͦ uelua inimicos diis sius ab õib ꝑse¬
quendos. Quod cũ pͥmũ ꝑuenit ad noticiã thebee legiois p̃teri¬
cõmittendi sacrilegii p̃teriret. A gaunũ acola int̾pretatiõe
gallici sermonis sarũ dicunt. Quo in loco ita uastis rupib rõ¬
dam fluminis cursus artat᷑. uͥ cõmeandi facultate subtracta. con¬
stratis pontib. uiã fieri itineris necessitas ĩꝑaret. Undiq tam̃ imi¬
nentib saris. paruus qͥdẽ s am enꝰ a inriguis fontib cãpus in¬

Expanded text:
regionis ipsius graciam propriam amoe| nitate commendat Transcensis igitur alpibus.| Maximianos caesar octodorum uenit ibique sacri| ficaturus idolis suis conuenire exercitum iussit.| Atroci proposita iussione . ut per aras demonibus| consecratas iurarent aequalibus sibi animis| contra bacaudarum turbas esse pugnandum chris| tianosque uelut inimicos diis suis ab omnibus persequendos| quod ubi primum peruenit ad noticiam thehaide| legionis praetericom| mettendi sacrilegie praeteriret. Acaunum accolae| interpraetacione gallice sermone saxum dicunt quo| in loco ita uastis rupibus rhodani fluminis cursus| ardatur . ut cum eandem facultate subtracta constra| tis pontibus uiam fieri iteneris necessitas imperaret.| Vndique tamen inminentibus saxis . paruus quidem sed
Abbreviated transcription (Latin):
gła parat᷑. E cũ uenissent ambo simul. ante conspectũ uale¬
riani. ualerianꝰ dix̃ ad beatũ laurentiũ. Iã depone ꝑtinatiã¬
tuã: ada thesauros eccłe qͦs apud te cognouimus eẽ repositos.¬
sauri: qͦs pollicitus es p̃sentare : beatus laurentiꝰ collecta in¬
unũ multitudine. introdux̃ in palatio pauperes. a uoce
clara dix̃ beatus laurentiꝰ. Ecce isti s̃ thesauri etni. qͥ nũ

Expanded text:
a paratur; Et cum uenissent ambo simul ante| conspectu ualeriani . ualerianus dixit ad beatum laurentium| Iam depone pertinaciam . et thesauros aecclesię quos apud te cognouimsauri quos pollicitus es praesentare? Beatus laurentius collecta| multitudine introduxit in palatium pauperes . et uoce clara| dixit beatus l
Abbreviated transcription (Latin):
Ioclecianus quondã romane reipublice pͥnceps. cũ ad
imꝑiũ totiꝰ orb̃ fuisset electus. aliquasq ꝓuintias ꝑtͥba¬
ri quorundã p̃sũptiõe ꝑspiceret. ad consortiũ imꝑii uł
laboris olim sͥ cõmilitonẽ herculiũ maximianũ cesarẽ fecit. eũq
legionẽ thebeã ex orientalib militib ire p̃cepit. Que legio. sex milia

Expanded text:
quondam roman e rei publicę| princips. Cum ad imperium totius orbis fuis| set electus. Omnisque prouincias turbari| quorundam praesumpcione perspiceret. Ad| consorci“u”m imperii uel laboris olim sibi conmilitonem| herculium maximianum cesarem fecit . eumque| legionem Thebeam ex orientalibus militibus ire iussit. Que legio sex milia
Abbreviated transcription (Latin):
dignatus es formã serui acciꝑe. ut nos a seruicio demonũ liberares
monũ in saclegũ. qͥ nec deos. nec pͥncipes pauesqit. nec metu:¬
torm̃ta exquisita. E dix̃ iterũ deciꝰ cesar. Extendite eũ. ꝙ scor¬
pionib cedentes affligite. b eatus laurentiꝰ ꝓst̾tus in ca ta̾ta subri
tuã pietatẽ. dona nob̾ grãm tuã. u̾ cognoscant õs circunstan¬
tes. qr tu consolaris seruos tuos. E adẽ hora unꝰ de militib noĩe

Expanded text:
dignatus es formam \serui/ aripere . ut nos| uitio liberares monum in sacrilegum . quia| nec deos nec principes nostros pautuit exquisita; Et dixit iterum decius cesar; Ex| tendite eum . et scurpionibus cedentes adfligite; Beatus| laurentius prostratus in catasta . subrtuam pietatem da nobis gratiam tuam ut cognoscant| omnes circumstantes quia tu consolaris seruos tuos; Eadem| hora unus de militibus nomine
Abbreviated transcription (Latin):
rũ certaminib qͦ. suis uincunt. Deniq abrahã filiũ obtulit. perrus cͦte¬
phanũ p̃misit. & tu pat̃ ostende in filio uirtutẽ tuã. ꝙ offer quẽ erudis¬
Ri. ut securꝰ uidicii tui comitans nobił ꝑuenias ad coronã. Te syxtus
ep̃c dix̃. Non ego te fili derelinqͦ ac desero. s maiora tͥ debent᷑ ꝓ fide¬
rp̃i certamitia. Nos qͣsi senes leuioris pugne cursũ recipimꝰ. te quas

Expanded text:
rum certaminibus quam suis vincunt. Denique Abraham filium obtulit , Petrus Stephanum praemisit . Et tu, pater, ostende in filio virtutem tuam, offer quem erudisti, ut securus judicii tui comitatu nobili pervenias ad coronam. 205. Tunc Xystus ait: Non ego te, fili, relinquo ac desero: sed majora tibi debentur certamina. Nos quasi senes levioris pugnae
Abbreviated transcription (Latin):
sauris meis. Deciꝰ dix̃. an putas te de thesauris liberari. aut
redimi a torm̃tis : beatꝰ laurentiꝰ dix̃. E go famulꝰ xp̃i securꝰ sũ¬
de thesauris celestib. Deciꝰ iracundia plenꝰ. iussit eũ nu dũ
ñ sentio torm̃ta tua. Deciꝰ cesar dix̃. fustes augete & date ad
latera eiꝰ lãminas ferreas. ardentes. Beatꝰ laurentiꝰ dix̃ in illa ho

Expanded text:
sauris meis; Decius dixit;| En putas te de thesauris liberari au\t/ redimi de tormentis?| Beatus laurentius dixit; Ego famulus chriss; Decius iracundia plenus . iussit eum nudum| i . et non sentio tormenta tua;| Decius cesar dixit; Fustes augete et date ad latera eius . lami| nas ferreas ardentes; Beatus laurentius dixit in illa ho
Abbreviated transcription (Latin):
possit confluere : & carimata diuna ꝑcipere. Cui lisbius. Gratis¬
uirgine cũ ipse fecerit mundũ. in locato ẽ diu̾sorio natus. Quappt̃
ũ uidet᷑ equũ: ut gratis accepto agro. p̃ꝑarẽ domũ. in qua ei filii
adoptionus ꝑ nr̃m mynisteriũ renascant᷑. S & de c̨iꝰ p̾cio captuoꝵ
ẽ sepultura cõꝑata. Propterea rationabile iudicat᷑. ut p̾cio sumã
locũ. uͥ illi qͥ in cõmertio sanguinis illiꝰ morte int̾cedente de cap¬
tiuitate diaboli & mortis ꝑpetue baptirati fuerint redimantur.
C̃õmutationẽ uͦ p̃cii. tu rp̃i pauꝑib largieris: qͥ te ili deuotissime
obtulisti. His ita expletis. eccła illic dĩ se om̃ipotentis sẽꝑ in
om̃ib. & ubiq comitante auxilio. uixta facultatẽ suarũ uiriũ
dño seruientiũ cleriooꝵ ex more constituit: ꝓbatasq ꝑsonas ho¬
nore sccd̃i ordinis ampliaũ. Incessant̃ restituens popłos creatori.

Expanded text:
posset confluere, et charismata divina posset confluere, et charismata divina virgine, cum ipse fecerit mundum, in locato est diversorio natus. Quapropter non videtur aequum, ut gratis accepto agro, praeparem domum, in qua ei filii adoptionis per nostrum ministerium renascantur. Sed et de ejus pretio captivorum est sepultura comparata. Propterea rationabile judicatur, ut pretio sumam locum, ubi illi, qui in commercio sanguinis illius, morte intercedente, de captivitate diaboli et mortis perpetuae baptizati fuerint, redimantur. Commutationem vero pretii tu Christi pauperibus largieris, qui te illi devotissime obtulisti. CAPUT XXII. His ita expletis, ecclesiam illic, Dei se omnipotentis semper in omnibus et ubique comitante auxilio, juxta facultatem virium suarum, Domino servientium clericorum ex more constituit, probatasque personas honore s
Abbreviated transcription (Latin):
te tandẽ ad secuturũ se uitã.: Eota nichilominꝰ intentione desideran
ut qͥ iã erat. rp̃i nominis int̾ multa torm̃toꝵ fagella ꝑfectus con¬
fessor: fieri mortis multatione mereret᷑ & martyr.
uiic memorata pariosioꝵ ciuitas. ut sedes regia. & conuentu
gallioꝵ ac germanorũ. ẜ nobilitate pollebat. qr erat salubris
aere. iocundã flumine. fecunda t̾ris. arborib nemorosa. & ui¬
neis ube̾rima. constipata popłis. referta cõmertiis. ac uariis cõme¬
antib unda fluminis circũfluente. Quę siqͥdẽ int̾ multimoda cõ¬
moditatũ genera: etiã alueo suo magnã pisciũ copiã ciuib mini
D quẽ cũ primo fide arma tꝰ. ꝙ confessionis constantia ro¬
ma popłi multitudo. in credulitate & confessionssui scĩ nomiis
benedictione baptismatis consecrat᷑. & cottidie fideliũ numerus
cuꝑe : & domũ baptismatis ibi construere. ac consecrare. quo ad¬
laudes diuinas. sacram̃toꝵ ministris oeldirantib. popłs dõ dignus

Expanded text:
nihilominus intentione desiderans, ut qui jam erat Christi nominis inter multa tormentorum flagella perfectus confessor, fieri mortis mulctatione mereretur et martyr. Tunc memorata Parisiorum civitas, ut sedes regia, et conventu Gallorum ac Germanorum, et nobilitate pollebat: quia erat salubris aere, jucunda flumine, fecunda terris, arboribus nemorosa, et vineis uberrima, constipata populis, referta commerciis ac variis commeatibus, unda fluminis circumfluente. Quae siquidem inter multimoda commoditatum genera, etiam alveo suo magnam piscium copiam civibus minit expetendum. Ad quem cum primo fide armatus et confessionis constantia roma populi multitudo in credulitate et confessione sui sancti nominis, benedictione baptismatis consecratur, et quotidie fidelium numerus cipere, et domum baptismatis ibi construere, et charlaudes divinas sacramentorum ministris celebrantibus, populus Deo dignus
Abbreviated transcription (Latin):
suscepi. ut in ligandi soluendiq auctoritate tͥ sẽꝑ p̾sto sit diui¬
na potestas. nr̃is orationib comitatꝰ. & scõꝵ apłorũ int̾cessiõi

Expanded text:
suscepi, ut in ligandi solvendique auctoritate tibi semper praesto sit divisuscepi, ut in ligandi solvendique auctoritate tibi semper praesto sit divina potestas, nostris orationibus comitatus, et sanctoru
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ scissimo ddionisio occidẽtales tenebras uellet sua grã illustrare.
& murũ ualidissinũ infidelitatis. qͥ totiꝰ gallie & gemanie termi¬
nos pene uiremeabilit occupauerat. ꝓuideret ariẽte tali destru¬
ere. tantoq peritissimȩ eloquentie spiculo gentilitatẽ ꝑfodi. quo
añ ut iunutissima defensione erãt soli ta gratulari. atq oi¬
nẽ hanc galliã ipsius dionysii apostolatu disponeret subleuari
quã mercurio demonica seruitute constabat miserabilit᷑ ancil¬
lari: beati clem̃tis cor tetigit. & ut istuismodi uerb p̃ciosũ dio¬
nysiũ alloqueret᷑ accendit. Nides inquit sc̃s clem̃s mifr̃ caris¬
sime. machari dionisi. quanta ẽ messis dũce sationis: & quã
pauci s̃ operarii: qr gͦ de om̃ib catholice pietatis es
sufficient᷑ edoctꝰ. s om̃i. rp̾iana uirtute ac religione admodũ
roboratꝰ. ꝑge in nomine dñi partes aggredieus occidentis. et

Expanded text:
est sanctissimo Dionysio, occidentales tenebras vellet gratia sua illustrare, est sanctissimo Dionysio, occidentales tenebras vellet gratia sua illustrare, et murum validissimum infidelitatis qui totius Galliae et Germaniae terminos pene irremediabiliter occupaverat, provideret ariete tali destruere, tantoque peritissimae eloquentiae spiculo gentilitatem perfodi, quo ante, ut munitissima defensione erat solita gratulari, atque omnem hanc Galliam ipsius Dionysii apostolatu disponeret sublevari, quam Mercurio daemoniaca servitute constabat miserabiliter ancillari, beati Clementis cor tetigit, et ut istius modi verbis pretiosum Dionysium alloqueretur, accendit. CAPUT ari Dionysi, quanta est messis Dominicae sationis, et quam pauci sunt operarii, quia ergo de omnibus catholicae pietatis es sufficienter edoctus, et omni Christiana virtute ac religione admodum roboratus, perge in nomine Domini, partes aggrediens Occidentis, et
Abbreviated transcription (Latin):
scõs di apłos alterũ ꝑ crucis tropheũ. alterũ aut̃ gladio amad¬
u̾sũ. felici cruore ꝑfusos. & martyrii gła dignos transmisit ad
Reciosus deniq dionysus. cũ arcis romane menib sui auspie
rp̃o p̃sentiã intulit. qm̃ fidei necessitas. ꝙ ad suscipiendũ dĩ
uerbũ euidentis in gentib quas ꝑtransierat ostii aꝑtio morosius¬
archiep̃c dionisius. mox ut se potuert̃ inuicẽ salutare. digno est
cũ honore susceptus : & ꝓ scĩtatis ac eruditionis sue reuerentia. seu
anterioris frat̾nitatis conunnctione. loco maxime uenerationis est
habitus. Cũ quo etiã ꝓmutua colloquutione apłicarũ sanctionũ
& dulcedine sp̃itał dilectionis aliquandiu faliarissime cõmeatus
in modici amoris uterq uincuł sese constrĩxerant. S cũ ds̃ om̃ip̃e
ueri soł dñi scilicet ihu. rp̃i radio splendidissimo & orientali. id

Expanded text:
sanctos Dei apostolos, alterum per crucis tropaeum, alterum autem gladio animadsanctos Dei apostolos, alterum per crucis tropaeum, alterum autem gladio animadversum, felici cruore perfusos et martyrii gloria dignos transmisit ad ros. CAPUT XVIII. Pretiosus denique Dionysius, cum arcis Romanae moenibus sui auspice Christo praesentiam intulit, quoniam fidei necessitas, et ad suscipiendum Dei verbum, evidentis in gentibus, quas pertransierat, ostii apertio eum morosiusarchiepiscopus Dionysius mox, ut se potuerunt invicem salutare, digno est cum honore susceptus, ac pro sanctitatis ac eruditionis suae reverentia seu anterioris fraternitatis conjunctione loco maximae venerationis est habitus. Cum quo etiam pro mutua collocutione apostolicarum sanctionum, et dulcedine spiritualis dilectionis, aliquandiu familiarissime conversatus, immodici amoris uterque vinculis sese constrinxerunt. Sed cum Deus omnipotens veri Solis, Domini scilicet Jesu Christi, radio splendidissimo et orientali, id
Abbreviated transcription (Latin):
gens semina. quatenꝰ romã ꝑueniret. cũ qͥb dã officialib qͦs sͥ co¬
mites sũpserat. nauiter mnistrauit. Sicq achiue alu̾nus fortune.
& doctus architectus eccle. se romane amplitudini contulit: & gre¬
ciã cui doctna ac miraculorũ memaria manet. nequaquã dese¬
ruit. Magno enĩ apłorũ amore. & martyrii desiderio. festinan¬
tiȩ itineris romani. accelerans insistebat: ut simul cũ eis si ita
uellet. rp̃c occũberet. S uota eiꝰ p̾uenit dispositio diuina: ꝙ ui¬
ri diabolici dem̃tissima satis uesania. Qam cũ impiissimꝰ nero ter¬
ra mariq imperii sui frena laxasset. & nimie uoluptatis succes¬
su. inter &tera uoquitiarũ suarũ cumulamenta. etiã furor
crudelitatis eiꝰ dira rabie in xp̃i famulos ebullisset. quarto deci¬
ino imperii sui anno. ante quã beatus dionysius romã adiret

Expanded text:
gens semina, quatenus Romam perveniret, cum quibusdam officialibus, quos sibi cogens semina, quatenus Romam perveniret, cum quibusdam officialibus, quos sibi comites sumpserat, gnaviter ministravit: sicque Achivae alumnus fortunae, et doctus architectus, Ecclesiae se Romanae amplitudini contulit et Graeciam, cui doctrina ac miraculorum memoria manet, nequaquam deseruit. Magno enim apostolorum amore, et martyrii desiderio, festinantiae itineris Romam accelerans insistebat, ut simul cum eis, si ita vellet Christus, occumberet. Sed vota ejus praevenit dispositio divina, et viri diabolici dementissima satis vesania. Nam cum impiissimus Nero, terra marique imperii sui frena laxasset, et nimiae voluptatis successu, inter caetera nequitiarum suarum cumulenta, etiam furor crudelitatis ejus dira rabie in Christi famulos ebullisset, quarto decimo imperii sui anno, antequam beatus Dionysius Romam adiret,
Abbreviated transcription (Latin):
dulo aut̃ rome. ꝙ post pͥmã suã defensionẽ. in occiduis partib
ut sͥ ipse p̃direrat. rp̃m testificante. p̾ciosus & facundissimꝰ diony¬
sius. qr patria ionicus. xp̃iano aut̃ agnomine ꝓpt̾ maximã scĩta¬
tẽ uocabat᷑ machariꝰ. qd̃ int̾p̃tat᷑ beatus. ne post discessum magis¬
tri lupi rapaces. & gregi ñ parcentes dominicas oues inuaderenT.
qđ institutor suus plantauit. habundanti sollicitudine riga¬
re contendit. Unde uicinas & longe positas ꝑtransiens cuuitates
ydicando. & ad fidẽ popłos conu̾tendo. fidelesq in uerbo confi r
sit eugłii grã. atq in eisdẽ partib aliquanto tẽꝑe deguit.
ed & post aliquantos annos cũ pelio lacedȩmoniorũ positꝰ. petruo
& paulũ apłoꝵ capita rome tentos. & petrũ ergastulo. pauluor
secđo iuncuł ꝑuulgata fama affici cõperisset. athẽnas rediens. sub¬
rogato sͥ ep̃o plebẽ tradidit. & ꝑ contiguas parroechias uerbi spai¬

Expanded text:
in Occiduis partibus, ut sibi ipse praedixerat, Christum testificante, pretiosus et facundissimus Dionysius, qui a patria Ionicus, Christiano autem agnomine, propter maximam sanctitatem vocabatur Macarius, quod interpretatur beatus, ne post discessum magistri, lupi rapaces et gregi non parcentes, Dominicas oves invaderent, quod institutor suus plantavit, abundanti sollicitudine rigare contendit. Unde vicinas et longe positas pertransiens civitates praedicando, et ad fidem populos convertendo, fsit Evangelii gratia. Atque in iisdem partibus aliquanto tempore degit. Sed et post aliquot annos cum Pelio Lacedaemoniorum positus, Petrum et Paulum apostolorum capita Romae tentos, et Petrum ergastulo, Paulum secundo vinculis, pervulgata fama affici comperisset, Athenas rediens, subrogato sibi episcopo plebem tradidit, et per contiguas parochias verbi spar
Abbreviated transcription (Latin):
secrate s̃. Dũ uͦ paulus singła altaria. & simulachra falsorũ deoꝵ
ꝑlustrasset. int̾ cetͤras aras repperit altare unũ cui erat titũ¬
lus suꝑscriptꝰ dõ ignoto. E conu̾sus ad eũ paulus: int̾rogauit
illũ dicenis. Quis ͤ ille d̃s igcognitꝰ: ad quẽ dionysius. Adhuc in¬
nũ ips ͦ ñ accipiet finẽ. Subiungens itaq paulus ait. quid̃
incognitꝰ ẽ hominib. qm̃ apud dm̃ in celo conu̾satio eiꝰ ẽ. Et ait
paulus. Illũ dm̃ p̾dico uobis: quẽ incognitũ appellatis. Natꝰ enĩ
ex maria uirgine. passus sub pontio pilato. ꝓ salute humana mor¬
tuus. resurrex̃. celosq ascendens. sedet in dextera dĩ patris. ue
rus & uerus homo. ꝑ quẽ facta s̃ omĩa. & uenturꝰ ẽ in fine secali
uidex om̃iũ que gerunt᷑. Qui notus ẽ in uidea ds: & magnũ in isrł

Expanded text:
sacratae sunt. Dum vero Paulus singula altaria et simulacra falsorum deorum sacratae sunt. Dum vero Paulus singula altaria et simulacra falsorum deorum perlustrasset, inter caeteras aras reperit altare unum, cui erat titulus superscriptus, Deo ignoto. Et conversus ad eum Paulus, interrogavit illum dicens: Quis est ille Deus incognitus? Ad quem Dionysius: adhuc, innum ejus non accipiet finem. Subjungens itaque Paulus ait: Quid incognitus est hominibus quoniam apud deum in celo est conuersatio eius». Paulus: Illum Deum praedico vobis, quem incognitum appellatis. Natus enim ex Maria virgine, passus sub Pontio Pilato pro salute humana mortuus, resurrexit, coelosque ascendens, sedet in dextera Dei Patris, verus Deus et verus homo, per quem facta sunt omnia, et venturus est in fine saeculi judex
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ rediit. arciq totiꝰ urb athene p̃erat: & curierariopagi p̃si¬
deus. om̃iũ negotioꝵ cuiliũ publice & priuatĩ. ut nobilior no¬
bilissimis moderamina disponebat. atꝙp ͣ prnnos primꝰ.
sophistica & silogistica. uniu̾saliũ doctrinarũ a xumina & stro¬
phas. infulatus toga philosophica. cuub ac undiq ad id studiũ
confluentib ꝓfundebat. Hunc siqͥdẽ uatẽ qͥ olim paganis adhuc
usceerib tanti misterii qd̃ uentũ erat. quasi uenturũ ualuit
reserare. ut pote lociprimatẽ. cũ areopãgũ adisset. erectis ad
uerbũ om̃iũ arib. int̾rogare specialit̃ cepit paulus. qͥd coleret.
& qͥb numinib in tã spacioso & uenerabili loco inseruiret. Eui res¬
pondit dyonisus. Deos quos coluert̃ patres nr̃i. quorũ uirtute
e solertia mat̾ t̾ra continet᷑ : hos colimꝰ. adoramus. Aras quas
uides martys & hercuł mercurii & priãpis nomine & honore. con¬

Expanded text:
ter rediit, arcique totius urbis Athenae praeerat, et curiae Areopagi praesiter rediit, arcique totius urbis Athenae praeerat, et curiae Areopagi praesidens omnium negotiorum civilium publice et privatim ut nobilior nobilissimis moderamina disponebat, atque inter primos primus sophistica et syllogistica universalium doctrinarum acumina, et strophas, infulatus toga philosophica civibus ac undique ad id studium confluentibus profundebat. Hunc si quidem vatem, qui olim paganus adhuc visceribus tanti mysterii quod ventum erat, quasi venturum valuit reserare, ut pote loci primatem, cum Areopagum adisset, erectis ad verbum omnium auribus, interrogare specialiter coepit Paulus, quid coleret, et quibus numinibus in tam spatioso et venerabili loco inserviret. Cui respondit Dionysius: Deos quos coluerunt patres nostri, quorum virtute et solertia mater terra continetur, hos colimus et adoramus: aras, quas vides, Martis et Herculis, Mercurii et Priapi nomine et honore
Abbreviated transcription (Latin):
uitis inuentor apud athẽnas insignis ẽ habitꝰ. Iougisima et tla¬
ra ꝓgenie ꝓpagatꝰ. hic nãq annos etatis quinq & iuginti a¬
gens. et cunctis pene artib copiose imbutus. crem̃ti fudio ex¬
cĩtus. unã cũ apollophanio confilosopho suo. astroligier difcipline
uoto. egipty iliopolim transmigrauit. Ubi simul cũ eo degens.
eruci pependit affixus. & sol sui dnĩ mortẽ pauescens lucis sue ra¬
dios in tetrȩ noctis mutauit horrorem. atq orb climata tene¬
brarũ obtex caligine. earũdã tenebrarũ signo antea inuiso. e
inaudito atthonitus. ut om̃iũ literarũ disciplinis edoctus : dixit.
Hȩc nox quã nr̃is ocłis nouã descendisse miram᷑. totiꝰ mundiue¬
rã luc̃ẽ aduenturã signauit. atq dm̃ humano generi effulsurũ.
serena dignatione dictauit. Unde expletis ꝓ qͥb ꝑrererat. felici¬

Expanded text:
vitis inventor apud Athenas insignis est habitus, longissima et clavitis inventor apud Athenas insignis est habitus, longissima et clara propagine propagatus. Hic namque annos aetatis quinque et viginti agens, et cunctis pene artibus copiose imbutus, crementi studio excitus, una cum Apollophanio conphilosopho suo astrologicae disciplinae voto Aegypti Heliopolim transmigravit. Ubi simul cum eo degens, cruci pependit affixus, et sol sui Domini mortem pavescens, lucis suae radios in tetrae mutavit noctis horrorem, atque orbis climata tenebrarum obtexit caligine, earumdem tenebrarum signo antea inviso et inaudito attonitus, ut omnium litterarum disciplinis edoctus, dixit: haec nox, quam nostris oculis novam descendisse miramur, totius mundi veram lucem adventuram signavit, atque Deum humano generi effulsurum, serena dignatione dictavit. CAPUT VI. Unde expletis, pro quibus perrexerat, felici
Abbreviated transcription (Latin):
argolioꝵ artis magist̃ fuit. huiꝰ gͥ filiꝰ apollo. dũ int̾ philoso¬
phoꝵ ĩcolas clatꝰ haberet᷑. ⁊ autenticas bibliothecas reuolue
ret. cdeditꝰ ꝙ ẽẽt philoᷤphie. & uanis suꝑstitionib ritu pagano
audiuit paulũ apło noua & inaudita antea dogmata p̾dican¬
tẽ. ꝙ cũ ei resistere ñ ualeret: inuenit uerã eẽ doctrinã quam
paulus apud athenas docuit. Relinquens gͦ demonicas ludificatio¬
te athenienses ꝑmoti. quãdie paulũ ad areꝰpãgũ duxissent. ut
ibi exam̃ sua doctna acciperet. adorsus ẽ dionisiũ. qͥ ob plenitudinẽ
diue suꝑnorũ numinũ scientiȩ theosephus. id ẽ dm̃ sapiens. &
a regione urb̾ qua sedule cõmorabat᷑. & innatꝰ pͥncipabat᷑ are¬
opagita genuino quasi uocabulo utebat᷑. altissimo sanguine
pͥmi & magni dẏonisii. ñ illius semelae. uł deucalionis: s eiꝰ qui ll¬

Expanded text:
Argolicae artis magister fuit. Hujus igitur filius Apollo, dum inter philosoArgolicae artis magister fuit. Hujus igitur filius Apollo, dum inter philosophorum scholas clarus haberet, deditusque esset philosophiae, et vanis superstitionibus ritu paganorum, audivit Paulum apostolum nova et inaudita antea dogmata praedicantem: et cum ei resistere non valeret, invenit veram esse doctrinam, quam Paulus apud Athenas docuit. Relinquens ergo daemoniacas ludificatiote Athenienses permoti, quadam die Paulum ad Areopagum duxissent, ut ibi examen sua doctrina acciperet, adorsus est Dionysium, qui ob plenitudinem divinae supernorum numinum scientiae, Theosophus, id est Deum sapiens, et a regione urbis, qua sedulo commorabatur, et innatus principabatur, areopagita genuino quasi vocabulo utebatur, altissimo sanguine primi et magni Dionysii, non illius Semelae vel Deucalionis, sed ejus qui
Abbreviated transcription (Latin):
morib consitis. ⁊ a romatib odoratis. uinẽtis nectariis. ꝙ uber¬
tatis copia effluentib oluietis habundantissimis. iurectis floren¬
tib pascuis peceorib sufficientissimis : auri argenti cȩteroꝵ ꝙ
metallorũ om̃iũ copiis. nauiũ qͦq ac uectigalium cõmeatib.
& uoluptatũ cunctaꝵ affluentiis ultra urbes alias exornata.
quondã nobilissime floruit. S que suo priori scło cunctis mun¬
di ciuitatib suꝑerat. mͦ gentiã frenquenti & condẽpso impetu op¬
pessa. & intercapta diͣnnt᷑. ubi in aduentu pauli. quidã uir no¬
bił erat. qͥ sinmistes idẽ consecretał. apollo kronospagita. qm̃ in
eadẽ urb̃ regione cȩteros p̾cellebat nominabat᷑. cuiꝰdã apollinis
nobilissimis atheniensiũ principis: ꝓsapia riuat. Cuiꝰ ꝑater
nicholaus uir magni ingenii litterarũ studio pollens. ciuis &

Expanded text:
moribus, consitis et aromatibus odoratis, vinetis nectareis et ubermoribus, consitis et aromatibus odoratis, vinetis nectareis et ubertatis copia effluentibus, olivetis abundantissimis, viretis florentibus, pascuis pecoribus sufficientissimis, auri, argenti, caeterorumque metallorum omnium copiis, navium quoque ac vectigalium commeatibus et voluptatum cunctarum affluentiis, ultra urbes alias exornata, quondam nobilissime floruit. Sed quae suo priori saeculo cunctis mundi felicitatibus supererat, modo gentium frequenti et condenso impetu oppressa et intercepta dirimitur. Ubi in adventu Pauli quidam vir nobilis erat qui Symmistes, id est, consecretalis Apollo Kronospagita, quoniam in eadem urbis regione caeteros praecellebat, nominabatur, cujusdam Apollinis nobilissimi Atheniensium principis prosapia derivatus: cujus pater Nicolaus, vir magni ingenii, litterarum studio pollens civis et
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Possedon nãq grece neptunꝰ dr̃. E uiꝰ simulachrũ & diane ef¬
figiẽ egei ibidẽ colebant. & qͦ recursus totiꝰ popłi luna renascen¬
te in multis functionib confluebat. Quarta regio in eadẽ urbe ẽ:
uͥ idolũ martys. & sẏmulachrũ herculis in colle tritonii montis in
medio urbis positi steterat. ad colendũ multis immolationib & de¬
lusionib martẽ. & herculẽ. qͦs elli deos marimos & fortissimos ado¬
rabant. Ubi etiã exercebant᷑ iudicia: & docebant᷑ fora. ingeniiq
omis solertia. Qui locus aripagus appellat᷑. ã marte. Mar eñĩ gre¬
&e. aris uocat᷑. Quinta regio ciuitatis eiꝰdẽ. uersa ẽ ad portao
scheã ermispagus ex nomine mercurii. qui ermis grece dr̃. ap¬
pellata. In qua staticulũ ipsiꝰ mercurii: ueneratione sui men
mellitis ut dictũ sit riuuł. & flummib satis puguissimis. ne¬

Expanded text:
tuni: Possedon namque Graece, Neptunus dicitur, cujus simulacrum et Dianae eftuni: Possedon namque Graece, Neptunus dicitur, cujus simulacrum et Dianae effigiem Aegii ibidem colebant: et quo recursus totius populi, luna renascente, in multis functionibus confluebat. Quarta regio in eadem urbe est, ubi idolum Martis et simulacrum Herculis in colle Tritonii montis, in medio urbis positi, steterat, ad colendum multis immolationibus et delationibus Martem et Herculem, quos illi deos maximos et fortissimos adorabant. Ubi etiam exercebantur judicia et docebantur fora, ingeniique omnis solertia, qui locus Areopagus appellatur a Marte: Mars enim Ares Graece vocatur. Quinta regio civitatis ejusdem versa est ad portam Schaeam, Hermis pagus ex nomine Mercurii, qui Hermes Graece dicitur, appellata, in qua staticulum ipsius Mercurii veneratione sui, menmellitis, ut sic dictum sit, rivulis et fluminibus, satis pinguissimis ne
Abbreviated transcription (Latin):
cedentiũ. cultus simulacroꝵ. & statuarũ adoratio. ydoloꝵ suꝑsti¬
tiosa religio. pͥmo ẽ reꝑta: & sanctionib ꝓpalata. Hec qͦꝙ in pro¬
uectu su ẽ minerue sacrata: s ipsi eius de nomine nom̃ aptatumr.
regio ẽ que egeũ mare respicit : in qua situs mons ęxtat. suꝑemi¬
nens urbi. uͥ satni & priapi auree statue uariarũ illusionũ cole¬
bant᷑ demeniis. hec enĩ regio kronõspagus appellat᷑ ex saturni
nomine : qui grece kronos uocat᷑. Scd̃a regio athene ẽ que res¬
picit thratiã. uͥ terebintꝰ mire magnitudinis inerat: sub qua sil¬
uani. ꝙ fauni agrestis hominis simulacra statutis dieb a pester ib
uenerabant᷑. Que regio panospagus appellat᷑. ex nomine siluam
& fauni. Greci enĩ siluanũ pan. & faunos ficariospanitas uocitant.
Testia regio posse donospãgus appellat᷑: que intendit portũ nep¬

Expanded text:
cedentium cultus simulacrorum et statuarum adoratio, idolorumque supersticedentium cultus simulacrorum et statuarum adoratio, idolorumque superstitiosa religio primo est reperta, et sanctionibus propalata. Haec quoque in provectu sui est Minervae sacrata, et ipsi ejus de nomine nomen aptatum. regio est, quae Aegeum mare respicit, in qua situs mons exstat supereminens urbi, ubi Saturni et Priapi aureae statuae variarum illusionum colebantur dementiis: haec enim regio Kronos pagos appellatur ex Saturni nomine, qui Graece Kronos vocatur. Secunda regio Athenae est, quae respicit Thraciam, ubi terebynthus mirae magnitudinis inerat, sub qua Sylvani et Fauni agrestium hominum simulacra statutis diebus a pastoribus venerabantur; quae regio Pagos appellatur ex nomine Sylvani et Fauni: Graeci enim Sylvanum Pan, et Faunos ficarios Panitas vocitant. Tertia regio Possedonos pagos appellatur, quae intendit portum Nep