comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malem affectionẽ tamꝗͣ conugem nigs
non ille sp̃s sc̃s qui cum patre ꝙ suo il¬
commnutabilis manet. & dignis anmil
incõmutabilit̾ datur. s sp̃s honunis de
quo apłs dicit. nemo scit quid õ m ho¬
mine nisi sp̃s hominis. Nam ille sps¬
iqt homo quȩ sp̃ualit̃ dicunt᷑. Cũ
atem diaboli error tamꝗͣ absente
Mellectu in anima dñat᷑ adult̾ est.
Ioca gͦ inquit irũ tuum id est spm̃¬
qui c̃ inte quo potest homo intelligere
qualia. si cum lux ueritatis illustret.
pse adsit cum loquor tibi. ut sp̃ualem
aquam possis accipere. De patre qͥd̾e
ac filio multis libris disseruert̃ doct
e spu̾ales uiri quantũ homines homi lo¬
nib poterant. quemadmodũ ñ uniꝰ
ãt pater & filius s unum ceñt. & qͥd
ꝓprie pater eẽt. quid filius insinuare
conati sunt. Quod ille genitor ille geni¬
tꝰ ile non de filio ille de patre. ille hꝰ
mago quamius nulla ex parte dissimi¬
ls & om̃ino indifferent̃ equalis. filius¬

Expanded text:
malem affectionem tanquam conjugem regit. Non ille Spiritus sanctus, qui cum Patre et Filio incommutabilis manet, et dignis animis incommutabiliter datur: sed spiritus hominis, de quo Apostolus dicit, Nemo scit quae sunt in homine, nisi spiritus hominis. Nam ille Spligit homo quae spiritaliter dicuntur. Cum autem diaboli error tanquam absente intellectu in anima dominatur, adulter est. Voca ergo, inquit, virum tuum, id est, spqui est in te, quo potest homo intelligere spiritalia, si eum lux veritatis illustret. Ipse adsit cum loquor tibi, ut spiritalem aqac Filio multis libris disseruerunt doctquantum homines hominibus poterant, et quemadmodum non unus esset pater et filius, sed unum essent, et quid proprie pater esset et quid filius, insinuare conati sunt: quod ille genitor, ille genitus; ille non de filio, ille de patre; ille huiimago, quamuis nulla ex parte dissimilis et omnino indifferenter aequalis.
Abbreviated transcription (Latin):
dormias nec in lecto turpit̾ aliquid agas.
nec excedas ultra concessam licentiam ĩ
lege di. Sit castus cum comuge thorꝰ.
& sĩcura ppagandi liberos. ñ fit effrenata
lixxuries libidinis. Defer in lecto tuo ho-¬
norẽ comugi tuȩ. quia menbra xͥ estis
ambo. ambo ab illo conditi. aribo sangͥ¬
ne ipsus reꝑati. Hec agens laudas
am̃. nec om̃ino silebit laudatio tua.
Quid cum sompnus aduenerit ÷ & cũ
dormis non te exertet. a quiete mala c̃¬
scientia tua. & inuocentia somni tui

Expanded text:
dormias; nec in lecto aliquid turpiter agas, dormias; nec in lecto aliquid turpiter agas, nec excedas ultra concessam licentiam in lege Dei: sit castus cum conjuge torus; et si est cura propagandi liberos, non sit effrenata luxuries libidinum; defer in lecto tuo conjugi tuae, quia membra Christi estis ambo , ambo ab illo conditi, ambo sanguine ipsius reparati: haec agens laudas Deum, nec omnino silebit laudatio tua. Quid, cum somnus advenerit? Et cum dormis, non te excitet a quiete mala conscientia tua; et innocentia somni tui
Abbreviated transcription (Latin):
cum uoce tua. Cum gͦ uoce cantaueris:
cogitas. filiusti a laude d̃i. & quod grauiꝰ ẽ¬
non solum siliusti s & in blasphemiam
prȩristis. Cum enim d̃s laudat᷑ de bono
dm̃. Itaq ad aurium exhortationẽ canta
uoce. corde ne fileas. uita ne taceas. Nonco¬
gitas in negotio fraudem: psallis. Cum
manducas & bibis psalle. non int̾miscen¬
do sonoꝵ suauitates ad aures aꝑtas. s mo¬
deste. & frugalit᷑ & temꝑant̃ manducan¬
do & uibendo. quia hoc dicit apłs. siue
manducatis siue bibitis siue quid facitis.
omĩa in glam di facite. Si gͦ bñagis. &
quod manducas & bibis ad refectionẽ cor-¬
ꝑis sumis reꝑationẽq menbroꝵ gr̃as ageis
ei qui tibi p̃buit moetali & fragili. ista sup-¬
plementoꝵ solatia. & cibus tuus & potꝰ¬
tius laudat dm̃. Si uͦ modum nature
debitum inmoderatione uoracitatis exce¬
das & unolentia ingurgites. quantaslib
laudes d̃i lingua tua sonet uita blasphe¬
mat. Post cibum & potũ requiescis ut

Expanded text:
cum voce tua. Cum enim voce cantaveris, cogitas, siluisti a laude Dei, et quod gravi siluisti, sed in blasphemiam perrexisti. Cum enim Deus laudatur de bono Deum. Itaque ad aurium exhortationem canta voce; corde ne sileas, vita ne taceas. Non cogitas in negotio fraudem, psallis Deo. Cum manducas et bibis, psalle; non intermiscendo sonorum suavitates ad aures aptas, sed modeste et frugaliter et temperanter manducando et bibendo: quia hoc dicit Apostolus, «Sive manducatis, sive bibitis, sive quid facitis; omnia in gloriam Dei facite» . Si ergo bene agisquod manducas et bibis ad refectionem corporis sumis, et reparationem membrorum gratias agens ei qui tibi praebuit mortali et fragili ista supplementorum solatia, cibus tuus, et potuus laudat Deum: si vero modum naturae debitum immoderatione voracitatis excedas, et vinolentia te ingurgites; quantaslibet laudes Dei lingua tua sonet, vita blasphemat. Post cibum et potum requiescis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ iuurgines sunt merito quȩ foris suit
quia int̾nȩ affectum gr̃e non sccum se-¬
runt. Quando gͦ tales rippertris ñ tͥ
ꝑsuadeant manitatẽ uasoꝵ suoꝵ sed
tu eis potius plenitudinẽ. Unde ait
apłs. Quisquis putat se aliquid scire
nondum scit quemadmodũ oportet
scire. Q mox ostendens quid dixerit
cognitus est ab ilio expisus uoliut i.
commendare. etiam hoc ab illo nob
ẽẽ. ut eum diligamus. Caritas enĩ
dĩ diffunditur in cordib nr̃is. non ꝑ

Expanded text:
ltae virgines sunt, meritoque foris erunt, ltae virgines sunt, meritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: cognitus est ab illo\' expressius uoluit commendare etiam hoc ab illo nobis esse, ut eum diligamus. caritas enim dei diffunditur in cordibus nostris non per
Abbreviated transcription (Latin):
fortes sumus. quia cognouimus patͦm¬
om̃ia ista quasi cognitionẽ commen-¬
dant. caritatem cominendant. Si cog¬
nouimꝰ amemꝰ. nam cognitio sine cari¬
tate non saluos facit. scientia inflat. ca¬
ritas edificat. Si confiteri uultis & ñ
amare incipitis demonib ẽẽ similes.
Conficebant᷑ demones filium dĩ: & di¬
cebant. Quid nobis & tͥ: & repellebãt.
Confitemim. & amplectimini. Illi enĩ
timebant de iniquitatib suis. uos ama¬
te dimissorẽ imquitatũ ur̃arũ. Sci¬
entia inflat. caritas autẽ ñ emulat᷑
ñ inflatur. Sic itaq adhibeatur sci¬
entia tamꝗͣ machina quedã ꝑ quã
structura caritatis assurgat que ma¬
net in ec̾̃num etiam cum scientia des¬
truet᷑ quȩ ad finem caritatis adhibita
multum est utilis ꝑ se autem ipsa sine
tali fine non mͦ suꝑflua s etiam s etiã¬
admodun oporteat eum scire. Si quis
autẽ diligit am̃. hnc cognitus ẽ ab eo.
Hescientes unde habcant qđ funt. stu

Expanded text:
fortes sumus, quia cognovimus Patromnia ista quasi cognitionem commendant, charitatem non commendant? Si cognovimus, amemus: nam cognitio sine charitate non salvos fecit. Scientia inflat, charitas aedificat . Si confiteri vultis et non amare, incipitis daemonibus similes esse. Confitebantur daemones Filium Dei, et dicebant, Quid nobis et tibi ? et repellebantur. Confitemini, et amplectimini. Illi enim timebant de iniquitatibus suis; vos amate dimissorem iniquitatum vestrarum. Sentia inflat. caritas autem non aemulatur, non inflatur. sic itaque adhibeatur scientia tamquam machina quaedam, per quam structura caritatis adsurgat, quae manet in aeternum, etiam cum scientia destruetur, quae ad finem caritatis adhibita multum est utilis, per se autem ipsa sine tali fine non modo superflua sed etiam peadmodum oporteat eum scire. Si quis autem diligit Deum, hic cognitus est ab eo. Nescientes unde habeant quod sunt, stu
Abbreviated transcription (Latin):
non sit etiam miscdia dĩ. non gͦ suffĩc̃¬
ꝙ sola miscdia di: si non sit etiam uolũ¬
tas hominis. Ac ꝑhoc si recte dictum. ẽ.
non uolentis hominis s miscrentis. ẽ d̾i.
quia id uoluntas hominis sola ñ impl&.
cur non & a contrario recte dicit᷑ non
miserentis est dĩ. s uolentis . ẽ. hominĩ.
ut ꝓpterea recte dictum intelligatur. ñ
uolentis neq currentis. s miserentis :¬
di: ut totum detur deo. qui hominis
uoluntatem bonam. & p̃ꝑat adiuuan¬
dam. ꝙ adiuuat p̃patam. Precedit enĩ
bona uoluntas hominis multa d̃i do¬
na. s non om̃ia. Quȩ autẽ non prece-¬
dit ipsa. in eis est & ipsa. Nam utrũ¬
q legitur in sc̃ĩs eloquiis. & miscdia
eius p̾ueniet me. & miscd̾ia eius sub¬
sequet᷑ me. Nolentem p̃uenit ut uelit.

Expanded text:
non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficinon sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, nisi sit etiam voluntas hominis. Ac per hoc si recte dictum est: Non volentis hominis, sed miserentis Dei est, quia id voluntas hominis sola non implet, cur non e contrario recte dicitur: Non miserentis Dei, sed voluntatis est hominis? ut propterea recte dictum intelligatur: non volentis, neque currentis, sea Dei miserentis, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem bonam praeparat ad adjuvandum, et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia: quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa: nam utrumque legitur in sanctis eloquiis: Et misericordia ejus praeveniet me, et misericordia ejus subsequetur me; nole
Abbreviated transcription (Latin):
de ipso gloriet᷑ libero uoluntatis arbitͥo
tamꝗͣ ab ipso incipiat meritum. cui tã¬
ꝗͣ debitum reddatur p̃mium bñ oꝑandi
ipsa libertas. audiat eundem gr̃e preco¬
nem dicentem. Deus enim est qui oꝑat᷑
in nobis uelle & oꝑari ꝓ bona uolunta-¬
te. & alio loco. Igitur non uolentis neq
currentis s miserentis est dĩ. cum ꝓcul-
dubio. si homo eus etatis est ut ratio¬
ne iam utat᷑. ut non possit credere. sꝑa¬
re. diligere. nisi uelit. nec ꝑuenire ad
palmam uocationis suꝑne dĩ. nisi uolũ¬
tate cucurrerit. quomͦ gͦ non uolentis
neq currentis. nisi quia & ipsa uolun¬
ĩsticitas. sicut scͥptum est a dño p̃ꝑatur
uolentis neq currentis s miserentis est
dei quia ex utroq fit. il est ex uolun¬
tate hominis & miscł̾ia dĩ. ut sic dic¬
tum accipiamus. non uolentis neq c̃¬
rentis s miserentis est d̃i. tanꝗͣ dicere t᷑
non sufficit sola uoluntas hominis. si

Expanded text:
de ipso glorietur libero voluntatis arbitrio, de ipso glorietur libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas, audiat eumdem gratiae praeconem dicentem: Deus enim est qui operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate , et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei , cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis, neque currentis, nisi quia et ipsa voluntas, sicut scriptum est, a Deo prvolentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est, et voluntate hominis, et misericordia Dei; ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur, Non sufficit sola vol
Abbreviated transcription (Latin):
suus fuat uoluntas tua sicut in ce¬
lo & in terra. Uel ne nos inferas in tẽp¬
tationem s lib̃a nos a malo. Ut quid
cium ista orando tanto gemitu peti-¬
mus. si uolentis hominis & currentis
non miserentis est dĩ. Non quia hoc
sine uoluntate nr̃a agitur. s quia uo-¬
luntas non implet quod agit. nisi diu¬
intꝰ adiuuet᷑. Hec est fidi sanitas quȩ
nos facit orare. querere ut inueniamꝰ.
petere ut accipiamus. pulsare ut aꝑia¬
tur nobis. Contra istam qui disputat.
contra se ipsum claudit ostium iniseri¬
cordiȩ di. Nolo plura dicere de re tan¬
ta. quia melius eam comiitto fideli¬
um gemitib quam sermonibus meis.
Ut in dño credamus & pie uiuamus. ñ
uolentis neq currentis s miserentis est
dĩ. Non quia uelle non debemus & cur¬
rere: s quia ip̃se in nob̃ & uelle oꝑatur
& currere. Unde & ipse dñs ih̾c creden¬
tes a non credentib id est ab ire uasis.
uasa miscdie discernens nemo inquit
uenit ad me nisi fuerit ei datum a pa¬

Expanded text:
s: fiat uoluntas tua sicut in cin terra. uel: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus, pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra se ipsum claudit ostium misericordiae dei. nolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus quam sermonibus meis.ut in deum credamus et pie uiuamus. non uolentis neque currentis i sed miserentis est dei, non quia uelle non debemus et currere. sed quia ipse in nobis et uelle operatur et currere. unde et ipse dominus Iesus credentes a non credentibus, id est ab irae uasis uasa misericordiae discernens: Nemo, inquit, uenit ad me. nisi fuerit ei datum a pa
Abbreviated transcription (Latin):
tem attingam. Sed si attigero homi-¬
ni non dicam. excedat & ipse & attin-¬
gat mecum. Q quis est inquis qui ho¬
minem excedat: Ergo non quibusdam
ho pauli. ego apollo. nonne homines
estis: Qui deos facere uolebat. quib
spplabat quod hommnes erant: Ho-¬
mo es ad adam ꝑtines. Etine ad filiũ

Expanded text:
tem attingam. Sed et si attigero, homitem attingam. Sed et si attigero, homini non dicam: excedat et ipse, et attingat mecum. Et quis est, inquis, qui homo hominem excedat? Ergo non quibusdam  dicitis, Ego Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos facere volebat, quibus exprobrabat quod homines erant? Homo es, ad Adam pertines. Pertine ad Filium
Abbreviated transcription (Latin):
debeas consideres. pena uocatur. Hi
cum a te debitum gxigitur: exacdo
iuste reprehendatur. Repr chendal
xxactor. si indebitum exigit. Cunl
debitum exigit quis reprehendã s¬
actorem: quamuis expectet donatus
obdurat. Dicis itaq michi. Quid al¬
buc conqueritur: Nam uolintcas¬
aespondeas do Quis sit ille atten¬
de. quis sis tu attende. Ille d̃s. est. tu
homo. Sed iustitiam loqui uideris
tu. & fons ille iustitiȩ siccatus est
Si iustum loqueris unde tibi: An in-¬
nistum loqueris & debes tacere. aut iꝰ¬
tum loqueris & non habes insi de fon¬
te istitiȩ. fons autem iustitie quis ẽ
nnsi ds̃ Primum gͦ fundamentum
fidei pone. Numquid iniquitas apud
tase ut dicam tͥ quare cuius uult mi¬
seretur. & quem uult obdurat. Expec¬
homo ambo audiuimus. O homo tu
quis es qui respondeas deo & Melior
gͦ fidelis ignorantia. quam temeraria
litiam di: Sihomo sum non indigner.
Exedam hominem si possum & fon¬

Expanded text:
debeas consideres, poena vocatur; nec debeas consideres, poena vocatur; nec cum a te debitum exigitur, exactor juste reprehenditur. Reprehendatur exactor, si indebitum exigit: cum vero debitum exigit, quis reprehendat exactorem, quamvis exspectet donatore et quem vult obdurat. Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntaespondeas Deo? Quis sit ille, attende: quis sis tu, attende. Ille Deus est, tu homo. Sed justitiam tibi loqui videris tu, et fons ille justitiae siccatus est? Si justum loqueris, unde tibi? Aut injustum loqueris, et debes tacere: aut justum loqueris, et non habes nisi de fonte justitiae: fons autem justitiae quis est, nisi Deus? Primum ergo fundamentum fidei pone: Numquid iniquitas apud tasse ut dicam tibi, quare cui vult miseretur, et quem vult obdurat? Exspechomo, ambo audiamus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Melior est enim fidelis ignorantia, quam temeraria titiam Dei? Si homo sum, non indigner: excedam hominem, si possum, et fon
Abbreviated transcription (Latin):
misercatur. E x prima enim trans¬
gressione primi hominis unuersum
genus humanum natum cum obligi¬
tione peccati uictor diabolus possidliedus
Si enim sub captiuitate non ten̾emur
redemptore non indigcremꝰ. N enit
ad captiuos non captus. Henit ad cap¬
tiuos redimendos. nichil in se captin¬
tatis id est iniquitatis habens s camt
mortali p̃cium nr̃m portans. Sienmi
carnem mortalẽ non haberet. unds
in uerbo sanguis. quem ꝓ captius fũ¬
deret: Ille autem qui ad captunitatem
nrãm uenit cum similitudine carnis
peccati. non cum carne peccati. Sumli¬
tudo enim erat illa carnis peccat lle¬
ra caro. s fimilis carnis peccati. Nera ci¬
dictum est miserebor cui misertus fu¬
ro. & miscł̾iam p̃stabo cui misericars
fuero. Si ꝗͦ totus mundꝰ fub captunta¬
te. totus mundus in peccato. totus mĩ
deo. quare dampnas mundumeꝰ Qro¬
modo accusatur uidex d̃s quando dĩ¬
natur mundꝰ reus: Reus es. Si quo

Expanded text:
mus. CAPUT II. Ex prima enim transmus. CAPUT II. Ex prima enim transgressione primi hominis, universum genus humanum natum cum obligatione peccati, victor diabolus possidebat. Si enim sub captivitate non teneremur, Redemptore non indigeremus. Venit ad captivos non captus: venit ad captivos redimendos nihil in se captivitatis, hoc est, iniquitatis habens, sed carne mortali pretium nostrum portans. Si enim carnem mortalem non haberet, unde in Verbo sanguis, quem pro captivis funderet? Ille autem qui ad captivitatem nostram venit cum similitudine carnis peccati , non cum carne peccati venit. Similitudo enim erat illa carnis peccati: vera caro, sed similis carnis peccati; vera caMiserebor cui misertus fuero, et misericordiam praestabo cui misertus fuero. Si enim totus mundus sub captivitate, totus mundus in peccato, totus munduis dicat Deo, Quare damnas mundum? Quomodo accusatur judex Deus, quando damnatur mundus reus? Reus es: si quid
Abbreviated transcription (Latin):
tum est miserebor cui misertus ero. &
miscłiam p̾stabo cui miscđiam p̾stite¬
ro. Quibus uerbis ꝓhibuit hominẽ
uelut de ꝓpriarum uirtutum meritis
głari: ut qui głatur in dño głet᷑. Non
enim ait miserebor talibus uel talibus
s cui misericors fuero. ut neminem
Sed utrum hoc idem repetere uolue-¬
rit. cum addidit miscdiam pr̃abo eui
miscd̃iam p̃stitero. uel sicut alii interp̃-¬
tati sunt cui misericors fuero: an aliqͥd
intersit nescio. Et tamen fortius ille ip
se ibi sensus est: quod aut ipsius mise¬
ricordiȩ suȩ firmitatem ds̃ ista repe-¬
titione monstrauit. sicut amen amen.
sicut fiat fiat. sicut repetitio somni fa-¬
raonis. pluraq similia aut in utrisq
ppłis id est gentib & hebreis. hoc mͦ
d̾s prenuntiauit miscd̾iam se esse fac¬
turum. quod apłs ita d̾icit. Sicut e¬
nim uos aliquando non credidisti d̃o
minc autem miscd̃iam consecuti estiᷤ.
iloꝵ meredulitate: sic e isti nuinc
non crediderunt in ur̃a miscł̃ia. ut ꝙ

Expanded text:
t: e t> miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. quibus uerbis prohibuit hominem uelut de propriarum uirtutum meritis gloriari, ut qui gloriatur, in domino glorietur. non enim ait: miserebor talibus uel talibus, sed "cui misericors fuero, ut neminem"s est. Sed utrum hoc idem repetere uoluerit, cum addidit: misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero — uel, sicut alii interpretati sunt, cui misericors fuero — an aliquid intersit nescio. se ibi sensus est, quod aut ipsius misericordiae suae firmitatem deus ista repetitione monstrauit — sicut: "amen, amen", sicut: "fiat, fiat", sicut repetitio somnii Pharaonis pluraque similia — aut in utrisque populis, id est gentibus et Hebraeis, hoc modo deus praenuntiauit misericordiam se esse facturum. quod apostolus ita dicit: sicut enim uos aliquando non credidistis deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate, sic et ipsi nunc non credider
Abbreviated transcription (Latin):
gentib. Quod uero addidit & misere¬
bor cui misertus ero. & miscđiam presta¬
bo cui miscd̃iam p̃stitero. ibi plane ex¬
p̃ssius ostendit uocationem qua nos ui¬
cauit in suum regnum & głam non ꝓ
cens. uocabo nomine dñi in conspectu
tuo. commendauit hoc se misericordit᷑
facere. sicut apłs dicit. Dico enim xp̃ͣm
ministrum fuisse circumcisionis ꝓpter
ueritatem d̃ĩ ad confirmandas ꝓmissio¬
nes patrum. gentes autem suꝑ mise

Expanded text:
gentibus. Quod uero addidit: et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, ibi plane expressius ostendit uocationem, qua nos uocauit in suum regnum et gloriam, ncens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se misericorditer facere, sicut apostolus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum,
Abbreviated transcription (Latin):
negandum ẽ ꝓprium fundam̃tũ eẽ
sidei catholice. quia putari potest ali¬
quib hereticis hoc nobiscum eẽ com¬
muine. Si enim diligent̃ quȩ ad. xp̃o
intur xp̃c apud quoslibet hereticos
Qui se ap̃ianos uocari uolunt: re ipsa
li non est apud cos. Quod ostendere
nimis longum est. qm̃ cõmemorande
sunt om̃s hereses siue quȩ fuerunt
siue que sunt suie que poterunt eẽ¬

Expanded text:
negandum est proprium fundamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quae ad Christum enitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fuerunt, sive quae sunt, sive quae potuerunt e
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc ipsum ab ipso imꝑtitis uiribus.
ꝙ ab ipso donata gr̃a. Ipsegͦ & colit
& incrementum dat. Agricola cnim
tiam. plucre uineȩ suȩ non potest.
Quod si forte irrigare non potest. d̾
cuius potest: Ipse quidem ducit ir
riguum. s ds implet fontem. Postͤ¬
mo in uinca sua increm̃tũ sarmentiᷤ¬
dare non potest. formare fructus ñ
potest. modificari semina non potest.
temꝑa gumendi temꝑare non po-¬
test: ds autem qui omĩa potest agri¬

Expanded text:
et hoc ipsum ab ipso impartitis viribus, et hoc ipsum ab ipso impartitis viribus, et ab ipso donata gratia. Ipse ergo et colit, et incrementum dat. Agricola autem tiam: pluere vineae suae non potest. Quod si forte irrigare potest, de cujus potest? Ipse quidem ducit in rivum, sed Deus implet fontem. Postremo in vinea sua incrementum dare sarmentis non potest, formare fructus non potest, modificare semina non potest, tempora gignendi temperare non potest. Deus autem qui omnia potest, agri
Abbreviated transcription (Latin):
natura sp̃s hominis & sp̃s dĩ s inni¬
rendo sit unus sp̃s ex diuersis auab̃.
cristimo cum tanta in eugłio scãm
hannem & totiens diccret dñs dt su
untate. ł sua cum patre. ł nr̃a in m¬
uicem nobiscum nusꝙͣ dixit ut nos
& nos unum. Dei enim sumꝰ
adutores. dĩ agricultura estis. d̃i edi¬
ficatio estis. Aꝑtissime enim d̃s pa
ter dictus est agricola. Apłs dicit.
Dei agricultura dĩ edificatio estis. In
rebus huiusmodi uisibilib intis ñ est
edificium. & edificiũ ñ c̃ uinca. Nos
autem uinca d̃ĩ sumus. quia colit nos¬
ad fructũ. & edificium d̃i sumꝰ. qua
colit nos. habitat in nobis. & quid as
plantat non est aliquid neq qui ial
s qui incrementum dat ds̃. Ile gͦ i¬
crementum dat. Numquid forte s
sunt agricole: Agricola enim dicit᷑ ql
plantat & qui rigat. Dixit auten a¬
płs. Ego plantauu apollo rigaut.
mecum. Ergo quocumq te uerteriᷤᷤ
agnose agricolam tuum. Quid gͦ.
fortasse oꝑarii sumus agricolȩ illius.

Expanded text:
natura, spiritus hominis et spiritus Dei; sed inhaerendo fit unus spiritus ex diversis duobus, existimo, cum tanta in Evangelio secundum Joannem et toties diceret Dominus de ipsa unitate, vel sua cum Patre, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, Ut nos laborem . Dei enim sumus adjutores, Dei agricultura estis. Dei aedificatio estis. Agriter dictus est agricola. Apostolus dicit: Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis. In rebus hujus mundi visibilibus, vitis non est aedificium, et aedificium non est vinea: nos autem vinea Dad fructum, et Dei aedificium, quia qui colit nos, habitat in nobis; et ita plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ille ergo incrementum dat. Numquid forte isti sunt agricolae? Agricola enim dicitur qui plantat, qui rigat: dixit autem Apostolus, Ego plantavi Apollo, rigavit. mecum . Ergo quocumque te verteris; agnosce agricolam tuum. Quid ergo nos? Fortasse operarii sumus agricolae illius,
Abbreviated transcription (Latin):
dam putant cum aliquos. ad iustiti¬
am pietatemq exhortant᷑ uires non
habituram ȩxhortationem suam nisi
totum illud qd̃ ut agat homo a-¬
gunt cum homi ne in hominis con-¬
luntatis cxerta. quasi possit ẽẽ ad ꝑci-¬
piendum opus bonum uoluntas lbe¬
ra nisi cłi munere lib̾ata. Nec attend̾t¬
etiam id ipsum se ipsos dono dĩ habe¬
re quod ea facultate exhortant᷑. ut ad
capessend̾a uitam bonam hominum
uoluntates pigras excitent. accendant
frigidas. coerigant prauas. auersas ẽ¬
repugnantes pacificent. Sic enim
possunt ꝑsuadere quod suadent: Aut
si heo in uoluntatib hominum non
cas potius arbitrio suo. Si autem in e¬
is hec agunt itane tandem homo in
hominis uoluntate tanta agit loqͦn
do. & d̃s non agit aliquid adiuuando.
Inmo uͦ quantalibet homo sermoniᷤ
di & sollertia disputandi in hominis
uoluntate inserat ueritatẽ. nutriat
caritatẽ. docendo tollat errorem. ex¬
hortando torporẽ. neq qui plantat
est aliquid neq qui rigat s qui incre¬

Expanded text:
 putant, cum aliquos ad iustitiam pietatemque exhortantur. uires non habituram exhortationem suam, nisi totum illud, quod ut agat homo agunt cum homine, in hominis conuoluntatis exerta — quasi possit esse ad perficiendum opus bonum uoluntas libera nisi dei munere liberata — nec adtendunt id ipsum etiam se ipsos dono dei habere, quod ea facultate exhortantur, ut ad capessendam uitam bonam hominum uoluntates pigras excitent, accendant frigidas, corrigant prauas, auersas corepugnantes pacificent. sic enim possunt persuadere quod suadent. aut si haec in uoluntatibus hominum non eas potius arbitrio suo. si autem in eis haec agunt, itane tandem homo in hominis uoluntate tanta agit loquendo et deus illic non agit aliquid adiuuando? immo uero quantalibet homo sermonis sollertia disputandi et suauitate dicendi in hominis uoluntate inserat ueritatem, nutriat caritatem, docendo tollat errorem, exhortando toi-porem, neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incre
Abbreviated transcription (Latin):
escio utrum inueniat᷑ in scripturis
dictum. unum sunt quoꝵ est diuersa
natura. Si autem & aliqua aut plura ei¬
eusdem nature sunt & diuersa senti¬
ant. non sunt unum in quantũ diuer¬
sa sentiunt. Namsi iam eẽnt unum
ex co quod homines erant. non diccre¬
tur ut sint unum sicut & nos unum
cum suos discipłos patri commenda¬
ret. At uero paulus & apollo quia
ambo homines & idem sentiebãt
qui plantat inqͥt: & qui rigat unũ
sunt. Cum gͦ sic dicit᷑ unum. ut
non addatur quid unum. & plura
unum dicant᷑ eadem natura atq es¬
sentia. non dissidens neq dissentiers
signisicat᷑. Cum uͦ addit᷑ quid unũ
potest aliquid significari ex pluribꝰ
unum factum quamuis diuersa na¬
tura: sicut anima & corpus non st̃
utiq unum. Quid enim tam diuer-¬
sum. nsi addatur aut subintelisat
quid unum: Iaest unus honio ati
num animal. Inde apłs. Qui allnt
dixit unum sunt aut unum ẽ s asli¬
dit corpus tamq̃ ex duob admerts ma¬
culino & femmino unum corpus adni¬

Expanded text:
escio utrum inveniatur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura ejusdem naturae sint, et diversa sentiant, non sunt unum et quantum diversa sentiunt. Nam si jam unum essent ex eo quod homines erant, non diceret, Ut sint unum, sicut nos unum , cum suos discipulos Patri commendaret. At vero Paulus et Apollo, quia et ambo homines, et idem sentiebant: Qui plantat, inquit, et qui rigat, unum sunt . Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatur quid unum, unum dicuntur, eadem natura atque essentia non dissidens, neque dissentiens significatur; cum vero additur quid unum, potest aliquid significari ex pluribus unum factum quamvis diversis natura, sicut anima et corpus non sunt utique unum, quid enim tam diversum? nisi addatur aut subintelligatur quid unum, id est, unus homo, aut unum animal; inde Apostolus qui ad est, non dixit unum sunt aut unum est, sed addidit corpus, tanquam ex duobus diversis masculino et feminino unum corpus adje
Abbreviated transcription (Latin):
Fundamentum quando ponitur .¬
in terra desuꝑ edificant᷑ parictes. &
pondus parietum ad ima tendit.
quia in uno positum ẽ fundamentũ.
Si autem fundamentum nrm in ce¬
lo est ad celum edificem᷑. fundamen¬

Expanded text:
Fundamentum quando ponitur in terra, desuper aedificantur parietes, et pondus parietum ad ima tendit, quia in imo positum est fundamentum. Si autem fundamentum nostrum in coelo est, ad coelum aedificemu
Abbreviated transcription (Latin):
sa enm cum compulit ut pecunia cm̃¬
dlum putaret donum sp̃s scĩ. Cui suꝑ¬
biȩ contraruis apłs. in humilitate ma¬
llendo in meridie feruens spũ. fulgens
prudentia dicit. Neq qui plantat ẽ
aliquid ncq qui rigat. s qui incremen¬
tum dat cs: quia dixerat ego planta¬
I apollo rigauit. s ds̃ increm̃tum de¬
di. & uteium. Numquid paulus ꝓ¬
nobis crucifixꝰ est. aut in nomine pau¬
li baptizati estis: Quomͦ se coli respu¬
it ꝓ xp̃o. & non uult se forncanti a¬
nimȩ ostentare ꝓ sponso. Nonne
magnũ uidet᷑ plantare & rigare ⁊
ID neq qui plantat est aliquid neq
qui rigat. Quomͦ timuit: Non se dic̃
aliquid ad salutem corũ. quos in xp̃o
edificare cupiebat. Itaq qui plan

Expanded text:
sa enim eum compulit, ut pecunia emendum putaret donum Spiritus sancti . Cui superbiae contrarius Apostolus, in humilitate manendo, in meridie fervens spiritu, fulgens prudentia, dicit: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Quia dixerat: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit . Et iterum: Numquid Paulus vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Vide quomodo se coli respuit pro Christo, et non vult se fornicanti animae ostentare pro sponso. Nonne magnum videtur plantare et rigare? Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat. Quomodo timuit? Non se dicit aliquid ad salutem eorum quos in Christo aedificare cupiebat. 4. Nec ipse
Abbreviated transcription (Latin):
in illius homines nlocibiles d̃i erunt.
non ab hominib audient. & si ab ho¬
minib audiunt. tamen quod intel¬
ligunt intus datur. intus choruscat.
intus reuelatur. Quid faciunt homi¬
nes formsecus annuntiantes: Quid fa-¬
cio ego modo dum loquor Strepitũ
uerboꝵ ingero aurib ur̃is. Nisi gͦ re¬
uelet ille qui intus est. quid dico. aut
quid loquor: Exterior cultor arboris.
interiꝰoest creator. qui plantat & qui
rigat extrinsecus oꝑat᷑. Hoc facimꝰ
nos. s neq qui plantat est aliquid neq
qui rigat. s qui incrementũ dat d̾s

Expanded text:
i illius homines docibiles Dei erunt, non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aat
Abbreviated transcription (Latin):
I. Hec ẽ merces hereditas. s non quomͦ
ẽ hominis patris hereditas. R elinquit e¬
num filiis suis. non possidet cum filiis
sius. & tamen magnum se facit & grãs
sibi desiderat. quia uoluit cdare quod¬
secum non posset auserre. Hered es d̾i

Expanded text:
 illa merces? Haereditas. Sed non quomodo est hominis patris haereditas. Relinquit enim filiis suis, non possidet cum filiis suis: et tamen magnum se facit, et gratias sibi agi desiderat, quia voluit dare quod non possit a
Abbreviated transcription (Latin):
enim accepistis sp̃m seruitutis iterũ
in timore. Quid ẽ iterum. Quomͦ t̃¬
rente molestissimo pedagogo. Quid:
iterum Sicut in monte syna accepistiˢ
sp̃m seruitutis. Dicet aliquis. Alius est
sp̃s seruitutis. alius ẽ sp̃s libertatis. Sed¬
si alius esset. non diceret apłs iterum.
ldem gͦ sp̃s. s in tabulis lapideis in ti¬
morem in tabulis cordis in dilectionẽ.
dudistis quomͦ longe positam plebem
uoces ignis fumus in monte terrebat.
quomodo autem uemens sp̃s sc̃s igneis
lingius suꝑ unumquemq discipłors ĩ¬
sederit. Iam gͦ non in timore s in dilec̃¬
tione ut non serui s filii simus. qui e¬
nimn adhuc ideo bñ agit quia penam ti¬
met & dm̃ non amat. nondum est in¬
tre filios. Utinam tam̃ uel penã timeat.
Smor seruus est. caritas lib̾a est. fac
uel timore penȩ. sinondũ potes amore iu¬
liue. Hemet dña & serius abscedet. qͥa
cnsummnata caritas foras mittit timorẽ.¬

Expanded text:
enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Quid erente molestissimo paedagogo. Quid est iterum? sicut in monte Sina accepistis spiritum servitutis. Dicet aliquis: Alius est spiritus servitutis, alius spiritus libertatis. Si alius esset, non diceret Apostolus iterum; idem ergo spiritus, sed in tabulis lapideis in timorem; in tabulis cordis in dilectionem. Audistis quomodo longe positam plebem voces, ignis, fumus, in monte terrebant; quomodo autem veniens Spiritus sanctus igneis linguis super unumquemque discipulorum inciderit. Jam ergo non in timore, sed in dilectione, ut non servi, sed filii simus. Qui enim adhuc ideo bene ait, quia poenam timet, et Deum non amat, nondum est inter filios, utinam tamen vel poenam timeat. Timor servus est, charitas libera est. Fac vel timore poenae, si nondum potes amore justitiae. Veniet domina et servus abscedet, quia consummata charitas foras mittit timore
Abbreviated transcription (Latin):
patr amet᷑. Clamor iste cordis ẽ. non fau¬
Ald ore labiisq immotis. susanna sta
is lamãt. Cor clamet. pat̾ nr̃ qui es ĩ
s. Quare non tantum pat . Quid sibi
Mlt alba pat̃ꝰ Sienim queras quid sit
e sidis ẽ m capit angili non siuis cau
npuarem dicum insi qloa suoscau¬
ln raecpit utrumꝙ pariciem dedu¬
uerso uenientem. Hinc circuncisio.
inde preputiũ. inde alba. inde pater.¬

Expanded text:
at. Clamor iste cordis est, non faui sonat. Clauso ore labiisque immotis, Susanna ista voce clamabat . Cor clamet, Pater noster qui es in coelis. Quare non tantum Pater? Quid sibi vult Abba Pater? Si enim quaeras quid sit caput anguli , non sine causa angularem dictum, nisi quia in osculum recipit utrumque parietem de diverso venientem. Hinc circumcisio, inde praeputium; inde abba, inde pate
Abbreviated transcription (Latin):
de sp̃u sc̃o p̃sumeret. E rgo ne hic sege¬
tolleret humanus sp̃s. & ad hoc opus
se idoneum firmumꝙ iactaret. sub¬
A iecit & ait Quotquot enim sp̃u dͥ
agunt᷑. hii filiĩ sunt dĩ. N on qui sid̃m
carnem uiunt. ñ qui carnis uolumta
te cducuntur. non qui suo spu aguit̃
agimus. Respondeo. mimo & agis. &a
geris. & tunc bñ agis si abono agers.
Sp̃s enm d̃i qui te agit. agenti adiulse
est tibi. Ipsum nomen adiutoris pies¬
bit tibi. quia & ipsc aliquid agis. Qus̃¬
quot enim sp̃i dĩ agunt᷑. uii fli luis
di non litacra s spũ. Non lege ycpiol¬
te. ninante. ꝓmitiente. s sp̃u s

Expanded text:
de spiritu suo praesumeret; ergo ne hic se exde spiritu suo praesumeret; ergo ne hic se extolleret humanus spiritus, et ad hoc opus se idoneum firmumque jactaret, subjecit, et ait: Quicunque enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Non qui secundum cate ducuntur, non qui spiritu suo aguagimus? respondeo imo et agis et ageris, et tunc ageris bene si bona agis. Spiritus enim Dei qui te agit, agenti tibi adjutor est, ipsum nomen adjutoris praescribit tibi, quia et tu ipse aliquid agis. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur hi filii sunt Dei. Non littera sed spiritu, non lege praecipiente, minante,
Abbreviated transcription (Latin):
torio. porrecto nobis desuꝑ diuino au¬
o sp̃u scõ debitores sumus non carni.
ut scłm carnem ambulemus. quia fi¬
des bñ oꝑari non potest nisi ꝑ dilectio¬
nem. Ut autem habeamus dilectionẽ
& ex ca possimus habere bonam oꝑatio¬
nem. numquid eam nobis nos dare
possumus. cum scriptum sit. caritas
di ddiffusa est in cordib nr̃is ꝑ sp̃m scm̃¬
nem uixeritis. moriemini. Iam supra
dixerat. prudentia carnis mors est.
non quia caro malum est: s scdm̃ car-
in hac uita sp̃u mortificare cotidie. af¬
fligere minuere. frenare. interimere.
Quam multa enim ꝓficientes iam ñ
delectant. quȩ antea delectabant. Qnͣ¬
do gͦ delectabat & non ci consentiebat᷑
mortificabat᷑. Quia iam non delectat
si autem spũ actiones carnis mortifi¬
caueritis uiuetis. id est illas concupi¬
scentias carnis. quib non consentire
magna laus est. quas non habert ꝑsti¬
tio ẽ. iam hic inctuendum. ne quisꝙ
rursus ad mortificandas actiones camiꝰ

Expanded text:
torio, porrecto nobis desuper divino auo Spiritu sancto, debitores sumus non carni, ut secundum carnem ambulemus. Quia fides bene operari non potest, nisi per dilectionem. et ex ea possimus habere bonam operationem, numquid eam nobis dare non possumus, cum scriptum sit, Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Snem vixeritis, moriemini. » Hoc jam supra dixit, prudentia carnis mors est: non quia caro malum est, sed quia viver spiritu mortificare; quotidie affligere, minuere, frenare, interimere. Quam multa enim proficientes non jam delectant, quae antea delectabant? Quando ergo delectabat, et non ei consentiebatur, mortificabatur: quia jam non delectat, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, id est, illas concupiscentias carnis, quibus non consentire magna laus est, quas non habere perfectio est, jam hic metuendum est, ne quisquam rursus ad mortificandas actiones carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
iaitem inter illam generationem marimin¬
s banc ꝓcessionem nescio. non uale
non sussicio. de ꝑhoc quia illa i
sta ẽ. mneffabilis. sic̃ ꝓpħa de filio lo¬
tens ait. generationem eius quis e¬
uit gͦ nobis quia non est a se ipso
Auis P ab alio de quo natus Et ipo¬

Expanded text:
utem inter illam generationem et hanc processionem nescio, non valeo, non sufficio; ac per hoc, quia et illa et ista est ineffabilis, sicut propheta de Filio loquens ait: Generationem ejus quis esit ergo nobis, quia non est a se ipso Filius, sed ab illo de quo natus est: no
Abbreviated transcription (Latin):
talia corꝑa ur̃a ꝑ inhabitantem sp̃m
euis in uobis. Dicit etiam quemadmo¬
dum fiat. ut uita in se mortẽ mortifi
debitores sumus non carni. ut scd̃m
carnem uniamus. Si enim scd̾m car¬
nem uixeritis: moriemini. Si autem
spu facta carnis mortificaueritis. ui¬
uetis. Quid est aliud quam hoc si
seł̃m carnem uixcritis. totum morie

Expanded text:
tra propter inhabitantem spiritum ejus in vobis. » Dicit etiam quomodo fiat, ut vita in se mortem mortificdebitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis. uiuetis. quid est aliud quam hoc: \'si secundum mortem uixeritis. totum moriet
Abbreviated transcription (Latin):
debetis ideo in homine. hoc est in uob̾
ipsis ñ in dño głari. quando non scd̾m
carnem uiuitis. s sp̃u actiones carnis mor¬
tificatis. Ut enm non se extollerent qui¬
bus ista dicebat. existimantes se suo sp̃u
tanta hec bona facere oꝑa posse. non dei
ꝓpterca cum dixuset. si autem sp̃u actio¬
nes carnis mortificaueritis uiuetis. conti¬
nuo subiecit. Quotqt enim sp̃u dei a¬
guntur. hii filii sunt dei. Quando gͦ sp̃u
actiones carnis mortificatis ut uiuatis:
illum glorificate. illum laudate. illi grãs
agite cuius sp̃u agiun ut ista ualea¬
tis. ut uos filii dĩ esse montretis. quot
legis sine adiutorio gr̃e. confidentes in
untute sua suo spũ agunt᷑. non sunt

Expanded text:
ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse monstretis. Quotqlegis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa carnis mortificemus. sp̃u di agiꝰ
Quidat continentiam qua frenemꝰ. do¬
memꝰ. iuincanus concupiscentiã. In hoc
tam magno prelio inquo uiuit sub
grã. & cum bñ pugnat adiutus exul¬
tat in dño cum tremore. non desunt
tamen strenius bellatorib & oꝑum
carnis quamius inuictis mortificato¬
ribꝰ aliqua uulnera peccatorum. ꝓpt̃
quȩ sananda cotidie ueracit dicant.
dimitte nobis debita nr̃a. contra eade
uicia. & contra diabolum pͥncipem re¬
gemq uicioꝵ multo ugilantius & a¬
crius ipsa oratione certantes. ne uale¬
ant aliquid mortiferȩ suggestiones qui
u̾ instigat in suꝑ peccatorem ad sua ex¬
cusanda potius quam accusanda pecca¬
ta. Ac si illa uulnera non mͦ non sanen¬
tur. uerumetiam & si mortifera ñ crãt
grauiter & letaliter infigant᷑. Quic̃q
enim spũ dł̃i aguntur hii filii funt dei.
Non se itaq fallant qui dicunt. utqͥd
nobis predicatur atq precipit᷑ ut de¬
clinemus a malo & faciamus bonũ.

Expanded text:
a carnis mortificemus, spiritu dei agimur, qui dat continentiam, qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam. in hoc tam magno proelio, in quo uiuit homo sub gratia et, cum bene pugnat, adiutus exsultat in domino cum tremore, non desunt tamen etiam strenuis bellatoribus et operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra diabolum, principem regemque uitiorum, multo uigilantius et acrius ipsa oratione certantes, ne ualeant aliquid mortiferae suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua excusanda potius quam accusanda peccata, ac sic illa uulnera non modo non sanentur uerum etiam, etsi mortifera non erant, grauiter et letaenim Spiritu Dei aguntur hi filii sunt Dei. Non se itaque fnobis praedicatur atque praecipitur, ut declinemus a malo et faciamus bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ meritum dicit uinficandum. ne
sit ut tantum ex mortuo uiuum fiat
exponendo potius obscuret᷑. apłie ti¬
men sententiȩ lumen atcende. Si au¬
tem xp̃c inquit in uobis. corpus quid̃
mortuum est ꝓpter peccatum. sp̃s ait̃
uita est propt᷑ iustitiam. Hoc dicł̃i
est ne ideo putarent homines uel mil¬
lum uel paruum se haberc bñficiuil
de gr̃a di. quia necessario morituri
sunt corꝑe. Atendere quippe debens
corpꝰ quidem adhuc peceati meritũ
gerere. quia condicioni mortis oble¬
tum est. s iam sp̃m cȩpisse uiuere
ꝓpt̃ iustitiam fidei. qui e ipłs in ha¬
mine fuerat quada morte insidelita¬
ts axtiitus. Non igitur inquit pa¬
rum uobis muneris putetis esse col¬
latum ꝑ id quod. xp̃c in uobis est. qd̾
in corpe ꝓpt̾ peccatũ mortuo. iam ꝓpt̾
iustitiam ur̃ sp̃s uiuit. Nec ideo de

Expanded text:
tiae meritum dicit uiuificandum nec tiae meritum dicit uiuificandum nec sic, ut tantum ex mortuo uiuum fiat,exponendo potius obscuretur, apostolicae tamen sententiae lumen adtende. si autem Christus, inquit, in uobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. hoc dictum est, ne ideo putarent homines uel nullum uel paruum se habere beneficium de gratia Christi, quia necessario morituri sunt corpore. adtendere quippe debent corpus quidem adhuc peccati meritum gerere, quod condicioni mortis obstrictum est, sed iam spiritum coepisse uiuere propter iustitiam fidei, qui et ipse in homine fuerat quadam morte infidelitatis exstinctus. \'non igitur\', inquit, \'parum uobis muneris putetis esse conlatum per id quod Christus in uobis est, quod in corpore propter peccatum mortuo iam propter iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
O non solum nulla mortem quȩ fae
ta ꝓpter peccatum s nec mortalita¬
tem habitura ẽ. quam corpus ani¬
male habuit ante peccatum. non at
qui suscitauit. xp̃m ihĩm a mortius in¬
inficabit & mortua corꝑa ur̃a. cum
dixisset corpus mortuum. s uiufica¬
bit inquit & mortalia corꝑa ur̃a. it
seilicet iam non solum non sint moi¬
tua s nec mortalia. cum animale it
surget in sꝑale & mortale hoc indut
immortalitatem. & ab sorbebit᷑ mo¬
quidem ẽẽ corpus ꝓpt̃ peccatum. qui¬
a in co nondum ꝑ resurrectionem re-¬
nouato peccati meritum manet. ho
est necessitas mortis. sp̃m autem uit̃
esse. ꝓpter iustitiam. quia licet ad¬
huc corꝑe mortis huius honeremut
iam scđ̾m interiorem hominem ccp¬
ta renouationem in fidei iustitiam
respiramus. tamen ne humana ig-¬
norantia de resurrectione corpis in¬
chil sꝑaret. etiam ipsum quod prapt̃
meritum peccati in presenti scło dpe¬
rat mortuum. in futuro propt̃ usli¬

Expanded text:
o non solum nullam mortem, quae facta o non solum nullam mortem, quae facta est propter peccatum, sed nec mortalitatem habitura est, quam corpus animale habuit ante peccatum, non ait \'qui suscitauit Christum Iesum a mortuis uiuifim supra dixisset corpus mortuum; sed vivificabit, inquit, et mortalia corpora vestra, ut scilicet jam non solum non sint mortua, sed nsurget in spirituale, et mortale hoc induet immortalitatem, et absorbebitur moquidem corpus esse propter peccatum, quia in eo nondum per resurrectionem renovato peccati meritum manet, hoc est necessitas mortis; spiritum autem vitam esse propter justitiam, quia licet adhuc corpore mortis hujus oneremur, jam secundum interiorem hominem coepta renovatione in fidei justitiam respiramus, tamen ne humana ignorantia de resurrectione corporis nihil speraret, etiam ipsum, quod propter meritum peccati in praesenti saeculo dixerat mortuum, in futuro propter iusti
Abbreviated transcription (Latin):
suscitauit ih̃m̃ a mortins iuiuficabit
& mortalia corꝑa ur̃a ꝑ inhabitantẽ
sp̃m eus in uobis. Puto quod non ex¬
positore s tantum lectore opus hab&
tam clara & aꝑta sententia. Corpus
inquit mortuum est. non ꝓpt̃ fragi¬
litatem terrenam. quia de t̾rȩ pulue¬
re factum est: s ꝓpter peccatum. Qͥd
querimus amplius  Euigilantissime
non ait mortale s mortuum. Namq
antequã immutaret᷑ in illam incor-¬
ruptionem quȩ in scoꝵ resurrectione
ꝓmittit᷑ poterat ẽẽ mortale quamuis
non moriturũ. sicut hoc nrm potest
ut ita dicam ẽẽ egrotabile quamuis
non egrotaturumꝰ. Cunis enim caro
est quȩ non egrotare possit etiam¬
si aliquo casu pruisꝗͣ egrotet occũ¬
bat. Sic & illud corpus iam non e¬
rat mortale. quam mortalitatem
fuerat assumptura mutatio in et̾nã
incorruptionem. si in homine inius¬
tia est. id est obedientia ꝑmaneret.
Sed ipsum mortale non est factum
mortuum nisi ꝓpter peccatum. Qa
uͦ illa resurrectione futura mutati¬

Expanded text:
stum Iesum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. puto quod non expositore, sed tantum lectore opus habet tam clara et aperta sententia. \'corpus\', inquit, \'mortuum est\' non propter fragilitatem terrenam, quia de terrae puluere factum est, sed \'propter peccatum\'. quid quaerimus amplius? et uigilantissime non ait \'mortale\' sed \'mortuum\'. Namque antequam inmutaretur in illam incorruptionem, quae in sanctorum resurrectione promittitur, poterat esse mortale, quamuis non moriturum, sicut hoc nostrum potest, ut ita dicam, esse aegrotabile, quamuis non aegrotaturum. cuius enim caro est, quae non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu priusquam aegrotet occumbat? sic et illud corpus iam erat mortale. quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine iustitia, id est oboedientia, permaneret; sed ipsum mortale non est factum mortuum nisi propter peccatum. quia ucro illa in resurrectione futura mutati
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam ꝑ incominutabiłe ueritatẽ qui fi¬
luis d̃i uncus est. atq ita & corpus ꝑ
ipsum filium di ugebit. quia om̃ia ꝓ
ipsum. Dono etiam euis quod animȩ
datur il est spũ scõ non solum anima
cui cdatur salua & pacata atꝙ sc̃a fit. s
ipsum etiam corpus uiuificabit᷑. erttq in
natura sua mundissimum. Ille enim di-¬
at mundate que intus sunt. & que fo¬
ris sunt munda erunt. Dicit & apłs.¬

Expanded text:
ipsa per incommutabilem veritatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et corpus per ipsum Filium Dei vigebit, quia omnia per ipsum. Dono etiam ejus, quod animae datur, id est sancto Spiritu, non solum anima, cui datur, salva et pacata et sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque in natura sua mundissimum. Ipse enim dixit: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Dicit et Apos