comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ seqͥt᷑: et carnis curã ne fecertas indesiderus a genda
autẽ ẽ cura carnis . s: ñ in desideriis: fames ⁊ sitis moebi qui¬
dã st̃: ⁊ sicut febresnecant : nisi alimentoꝵ meditina suc¬
currat: Quȩ cũ p̃sto ẽ ex c̃solatione munerũ dĩ. infirmita¬
tinrẽ cȩlũ ⁊ aqua ⁊ terra seruuint: calamitas. delitiȩ uo¬
cant᷑: Uocet autẽ tẽperantia: ut quẽ ad modũ medica men¬
ta. sic alimenta sũturi accedamus: S dũ ad quietẽ satietatis
ex indigentiae transimus. in ipso transitii. insidiat᷑ nobis
laqueus c̃cupiscentiȩ: Ipse enĩ transitus. uoluptas ẽ. ⁊ n ẽ
alius qua transeat᷑. quo transire cogit necessitas Et cũ salus
sit causa edendi ad uingit se tãquã pedissequa ꝑ iculosa
iocunditas ⁊ plerũq: p̃ire conat᷑: ut eius causa fiat. qđ sa¬
iutis causa fieri putabat᷑: Nec idẽ modus utriq: ẽ : Nã qđ sa¬
luti sat ẽ: uoluptati parũ ẽ : Et sepe incertũ fit. ut rũ neces¬

Expanded text:
ERS. 14.-- « Et carnis curam ne feceritis in desideriis. » Agenda autem est cura carnis, sed non in desideriis: fames et sitis morbi quidam sunt, et sicut febres necant, nisi alimentorum medicina succurrat. Quae cum praesto est, ex consolatione munerum Dei, infirmitati nostrae coelum et aqua et terra serviunt: calamitas deliciae vocantur. Docet autem temperantia, ut quemadmodum medicamenta, sic alimenta sumpturi accedamus. Sed dum ad quietem satietatis ex indigentiae molestia transimus, in ipso transitu insidiatur nobis laqueus concupiscentiae. Ipse enim transitus voluptas est; et non est alius, qua transeatur quo transire cogit necessitas. Et cum salus sit causa edendi, adjungit se tanquam pedissequa periculosa jucunditas, et plerumque praeire conatur ut ejus causa fiat quod salutis causa fieri putabatur. Nec idem modus utrique est. Nam quod saluti sat est, voluptati parum est. Et saepe incertum fit utrum neces
Abbreviated transcription (Latin):
cit Cñ heciuderits fien scitote qr ꝓpeetẽ ẽ regnũdĩ
auia gͦ amatores ȩ ternitatis ⁊ unitatis esse debemus. qui uni
d nõ dõ nrõ cupimus inherere : a mubaitudine rerũ nascer¬
infideliũ in ilie sumus: Quȩ sint autẽ oꝑa tenebrarũ. quȩ
abicienda st̃. quȩ in luce fidei fieri ñ c̃uenit. quȩ manife¬
stata lux ueritatis redarguit: c̃sequent̃ exponit dicens:
Non in cõmessationib: ⁊ hebrictatib ñ in cubilib ⁊ iapu¬
dicitis: luxuriosa enĩ c̃uiuia comitari solet turpissima
themulentia: Quȩ qͥd c̃sequentet aliud reqͥrt̃. quã in pu¬
dica ⁊ sȩda cubilia : Quid nisic̃tentiones ⁊ emulationes ÷
Qui autẽ honeste sicut indie ambulant: faciunt quȩ sequn¬
t: sauent curã carnis facere in desideriis. nichilq gerens ꝑc̃
tentionẽ ⁊ emulationẽ. induere festinat dnũm iħum apũm

Expanded text:
 videritis fieri, scitote quia prope est regnum Dei. » Quia ergo amatores aeternitatis et unitatis esse debemus, qui uni Domino Deo nostro cupimus inhaerere, a multitudine rerum nasceninfidelium in die sumus. Quae sint autem opera tenebrarum, quae abjicienda sunt, quae in luce fidei fieri non convenit, quae manifestata lux veritatis redarguit, consequenter exponit dicens:Non in commessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis. » Luxuriosa enim convivia comitari solet turpissima temulentia. Quae quid consequenter aliud requirunt quam impudica et foeda cubilia? Quid nisi contentiones et aemulationes? Qui autem honeste sicut in die ambulant, faciunt quae sequuntur. Cavent curam carnis facere in desideriis nihilque gerentes per contentionem et aemulat
Abbreviated transcription (Latin):
se diligant. ut sit ds̃ om̃ia ĩ om̃ib: Et hoc scientes: qi tẽpus e
iã nos de sõno surgere : Nc̃ enũ ꝓpioc ẽ nr̃ã salus quã cũ credidi¬
mus: hactenus in morali ĩstiactione uersatus. nc̃ iã rẽ actelera
urgetq: negotiũ arguens desides. ⁊ quasi dormitantes exti¬
tans ⁊ ingerens tẽpous racionẽ . qđ in reb: om̃ib: sũ ctũ ẽ: Nemo
enĩsonolentus ac piger e. quẽ ad uenuenis dici clartas ñ etii¬
ret ⁊ cuius desidiã ouentissolis splendor nͥ arguat si doc¬
micantẽ ĩuenit: Intelligentia. ⁊ am& sensus animȩ racionalis
sẽ Nigilant. in quox corilib: sensusisti dnõdõ suo uacant: Noc ini¬
unt uel dormitant . cũ in appetuũ uel delectationẽ cẽpoca¬
liũ pigrescunt y languent: Quia gͦ qui dormiunt. noc te dia¬
miunt : die iã appare ite dormitantes pulsat ut eiuigilent.
licet gr̃e : quando nax ⁊ tenebrȩ ĩfidelitatis transierẽ ⁊
ex spectat᷑ illa clarificatio ubi manifestabunt᷑ cogitationes

Expanded text:
 Et hoc scientes, quia hora est jam nos de somno surgere. Nunc enim propior est nostra salus, quam cum credidimus. » Hactenus in morali institutione versatus, nunc jam rem accelerat urgetque negotium, arguens desides, et quasi dormitantes excitans, et ingerens temporis rationem, quod in rebus omnibus summum est. Nemo enim somnolentus ac piger est, quem advenientis diei claritas non excitet, et cujus desidiam orientis solis splendor non arguat, si dormitantem invenit. Intelligentia et amor sensus animae rationalis sunt. Vigilant, in quorum cordibus sensus isti Domino Deo suo vacant. Dormiunt vel dormitant, cum in appetitum vel delectationem temporalium pigrescunt et languent. Quia ergo qui dormiunt, nocte dormiunt, die jam apparente dormitantes pulsat, ut evigilent, licet gratiae, quando nox et tenebrae infidelitatis transierunt et exspectatur il
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tutes: ex opibus legis. an ex auditu fidiꝰ Sic̃ ab̾ham
credidit deo & reputatũ est illi ad iusticiam:
Cognoscite ergo quia qui ex fide sunt. hi sunt
fuii abrahe Prouidens autẽ scriptura quia ex fide
iustificat gentes acus premunciauit ab rahȩ qͥa¬
benedicentur in te omnes gentes. Igitur qui ex
fide sunt benedicentur cũ fideli ab raham. Qui¬
cumq enĩ ex oꝑibus legis sunt: sub maledicto sunt
Scriptũ ẽ enĩ. Maledictus qui non ꝑmanserit in
omĩb quȩ scripta sunt in libro legis ut faciat
ea. Qm̃ autẽ in lege uemo iustificabitur apud

Expanded text:
s ex operibus legis: an ex auditu fidei? Sicut Abraam credidit Deo: et reputatum est illi ad justiciam. Cognoscite ergo quia qui ex fide sunt: hi sunt filii Abrae. Providens autem scriptura: quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae: Qbenedicentur in te omnes gentes. Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis, qui non permanserit in omnibus, quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat e
Abbreviated transcription (Latin):
repb ipsa ẽ cecitas. & obduratio cordis ipse sunt uiteriores tens¬
bre quib ab interiori luce di peccator secludit᷑. nͣ autẽ peuit
quandiu inb. ac uita ẽ. Sinit enĩ tenebrȩ exteriores. quȩ ma¬
gis ad diem iudicu ꝑtinere intelligunt᷑ ut penit᷑ꝰ extra Am
sit qͥ corrigi ñ uult aũ tempꝰ habet. Penitus aut̃ ẽt̃ ext̃ di¬
ras inqͥt. qm̃ benignitas di ad pęnitentiã te ad ducit: hoc.
quandu tempꝰ ẽ miscdis. Uis audire tempꝰ iudicii: Scd̃m¬

Expanded text:
reprobus, ipsa est caecitas et obduratio cordis; ipsae sunt interiores tenereprobus, ipsa est caecitas et obduratio cordis; ipsae sunt interiores tenebrae, quibus ab interiori luce Dei peccator secludatur; non autem penitus quandiu in hac vita est. Sunt enim tenebrae exteriores, quae magis ad diem judicii pertinere intelliguntur, ut penitus extra Deum sit qui corrigi non vult, dum tempus habet. Penitus autem esse extra Deras, inquit, quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? » Hoc, quandiu tempus est misericordiae. Vis audire tempus judicii?
Abbreviated transcription (Latin):
qr tu effugies iudiciũ di: fugiant qͥ oderunt eũ. a facie eius
Qui enĩ dm̃ diligunt: iudicia eiꝰ ñ fugiunt. s appetunt: qr
in eis iustificandos se cͥẽ confidunt: Porro qͥ fugiunt: effuge
sollicitũ : ideo causã pacientiȩ subnectit dicens Ignorans q̃m̃
benignitas dĩ. ad pęnitentiã te adducit Bonitatis dĩ. in esti¬
mabiles diuitis̨ sunt: qi sic̃ solẽ suũ oriri facit. sic etiã cetera
bona sua diffundere ñ cessat suꝑ bonos. & suꝑ malos: Patien¬
tia uͦ dĩ ẽ in eis qͥ contempnunt : longanimitas in eis qui in¬
firmitate potiꝰ quã ꝓposito delinquunt: Fseuerantib quip¬
pe peccatorib in nequitia. ꝑ seuerat dĩ in patientia: ꝑ pauca
in hoc scło puniens. ne diuina ꝓuidentia ñ eẽ credatur:
multa extremo eramini reseruans. ut futurũ iudicium
com̃det᷑: Animꝰ ũ male sibi conscius. iã totus datus in penã. eum
nisiã sibi penã indet᷑ pati: credit qr ñ iudicet as Ipse ẽ sensus

Expanded text:
erunt eum a facie ejus . » Qui enim Deum diligunt judicia ejus non fugiunt, sed appetunt, quia in eis justificandos se esse confidunt. Porro qui fugiunt, effugersollicitum: ideo causam patientiae subnectit dicens: « Ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? » Bonitas Dei inaestimabiles divitiae sunt, quia sicut solem suum oriri facit, sic etiam caetera bona sua diffundere non cessat super bonos et malos. Patientia vero Dei est in eos qui contemnunt, longanimitas in eos qui infirmitate potius quam proposito delinquunt. Perseverantibus quippe peccatoribus in nequitia, perseverat Deus in patientia, per pauca in hoc saeculo puniens, ne divina providentia non esse credatur, multa extremo examini reservans, ut futurum judicium commendetur. Animus vero male sibi conscius jam totus datus in poenam, cum nullam sibi poenam videtur pati, credit quia non judicet Deus. Ipse est sensus
Abbreviated transcription (Latin):
in uobi ut uelimꝰ. cooꝑat᷑ cũ uolum̃. sine quaioil bom
i uelie ut ꝑficere ualemꝰ: Sic̃ enĩ ex nullis subsist ena¬
Nͣ ⁊ do creati sum̃. ut aliqͥd simus in eiꝰ ercatiar iese a ga
adiuat eũ oramꝰ: exaudit qͦd oramus. Ha iuitgs. unci
mat dĩ feret: plena facta. E hac de iurgine natis. pleni
inuentus. s̃. Hanc noe abraham. oroyses. ceceri. patees
et apud dm̃ pͥhbent᷑ inuerusse: hec ipsi paulo apło alia
tule dilexert᷑ te. currentes in odorẽ unguentoꝵ ceoꝵ
Hanc enĩ in hoc ipsũ ab ipsa p̾uenti. uidert̃ in facie cua
thelonearius publicanꝰ. s relicto theloneo abũt post cẽ.¬

Expanded text:
in nobis, ut velimus; cooperatur cum volumus, sine qua nihil boni vel velle vel perficere valemus. Sicut enim ex nullis subsistentibus a Deo creati sumus, ut aliquid simus in ejus creaturis, sic a gratia adjuvat cum oramus; exaudit quod oramus. Hac, Virgo ut mater Dei fieret, plena facta est : hac de virgine natus plenus inventus est. Hanc Noe, Abraham, Moyses, caeterique Patres sancti, apud Deum perhibentur invenisse; haec ipsi Paulo apostolo atulae dilexerunt te, currentes in odorem unguentorum tuorum . Hanc enim in hoc ipsum ab ipsa praeventi viderunt in facie tua telon
Abbreviated transcription (Latin):
a statu ĩmobilis ⁊ ĩmatabilis ȩtͥnitatis q̃ntũ ad conditio¬
nẽ creature tͣhere naturale genꝰ originis. Ubi quȩ condi¬
tione tm̃ naturȩ aguntur sic̃ que lib& insensibilia siue
iriationabilia. in ordine suo disponunt᷑. potentia sapi¬
entia. ⁊ bonitate conditoris: rationalis aut̃ hõ dimiti¬
tur arbitrio ꝓpriȩ uoluntatis. ⁊ iudicio accepte ronis.
ut si p̃ ueniente gr̃a uoluerit. qͦ rationis uirtute ꝑdu¬
citur. ibi inhereat amoris affectu. uꝑfectu pietatis
conformetur ⁊ pulchritudine iusticiȩ ubeatitudinit
ꝑemnitate. ipsius plenitudine iusticiȩ ad plenitudinẽ
ꝑhẽnis beatitudinis suȩ. gratus existens gratutto
luminatori & aduitori suo d̾o. & głificans eum in

Expanded text:
itatis, quantum ad conditionem creaturae, trahere naturale genus originis. Ubi quae conditione tantum naturae aguntur, sicut quaelibet insensibilia sive irrationabilia, in ordine suo disponuntur potentia, sapientia et bonitate Conditoris, rationalis autem homo dimittitur arbitrio propriae voluntatis et judicio acceptae rationis, ut si praeveniente gratia voluerit, quo rationis virtute perducitur, ibi inhaereat amoris affectu, et profectu pietatis conformetur, et pulchritudine justitiae, et beatitudinis perennitate, ipsius plenitudine justitiae ad plenitudinem perennis beatitudinis suae, gratus existens gratuito illuminatori, et adjutori suo Deo, et glorificans eum in
Abbreviated transcription (Latin):
des ħ. iusticia ħ. ex fide anñciantiũ infidẽ obedientiũ:
ex fide ueteris testam̃ti. in fidẽ noui: ex fide inqͣ mini¬
strat᷑ do. infidẽ q̃ fruat᷑ do: ex fide hic imaginis infidẽ
p̃sentissime illit ueritatis. ex fide uerboꝵ quib hiecredidi¬
me÷ in fidẽ rei ꝗ̃ in et̾nũ optinebimꝰ. Reuelat᷑ aut̃ inep¬
głio iusticia d̾i : qi ñ iã barbarꝰ ñ scẏta nec om̾̃ino aliqͥs¬

Expanded text:
ec, justitia haec, ex fide annuntiantium in fidem obedientium, ex fide Veteris Testamenti in fidem Novi, ex fide in qua ministratur Deo in fidem qua fruatur Deo, ex fide hic imaginis in fidem praesentissimae illic veritatis, ex fide verborum, quibus hic credidimus in fidem rei, quam in aeternum obtinebimus. Revelatur autem in Evangelio justi
Abbreviated transcription (Latin):
na quippe suꝑbia excusare te niteris. humana sapiens: & scan
entib quȩ ipsi agunt. mund̾ plenus ẽ: Qui cũ alios iudicant:
scđm ueritatẽ. in eos qͥ talia agunt Cũ aliquando quȩda quȩ
mala uident᷑. bono animo fiant. & bona malo. alia uͦ sint in
quib siue in bono. siue in malo operantis animꝰ concordat: eiꝰ
solius ẽ in ueritate iudiciũ. qͥ corda nouit diuidicare Exeisti¬

Expanded text:
na quippe superbia excusare te niteris, humana sapiens, et secundum na quippe superbia excusare te niteris, humana sapiens, et secundum entibus quae ipsi agunt, mundus plenus est; qui cum alios judicant, um veritatem in eos qui talia agunt. » Cum aliquando quaedam, quae mala videntur, bono animo fiant, et bona malo; alia vero sint, in quibus sive in bono sive in malo operantis animus concordat: ejus solius est in veritate judicium, qui corda novit dijudicare. VERS
Abbreviated transcription (Latin):
& qui faciunt & qͥ consentiunt digni sunt morte: in excu¬
sabił es o homo In excusabił ẽ quẽ ñ latet ueritas: & ꝑ¬
legẽ di habes & scđm legẽ di iudicas.. & cũ eo homo om¬
nis peccator uel ex reatu origmis. ł ex additam̃to ꝓpͥȩ uolunta
intelligere noluerunt. sine dubio peccatũ ẽ. in eis autẽ qͥ
ñ potuer̃t. pęna peccati: Propterea o homo qͥ ex lege iudicas. in¬
excusabilis es : sed & tu om̃is homo. qͥ nec legẽ nosti. nec iu¬
dicas : nichilominꝰ in excusabił es Non enĩ admittit excu¬
sationẽ qͥ scit se hominẽ rectũ fecisse: & insuꝑ obȩdientiȩ
dedisse p̃ceptũ: & testimoniũ conscientiȩ in lege naturȩ:
In neutro gͦ iusta ẽ excusatio. s in utrũq iusta dampnatio:
Si enĩ in excusabiles illi qͥ inuisibilia dĩ a creatura mun¬
di ꝑ ea quȩ ficta st̃ intelligere ñ potuer̃t.: quantonagis qͥ

Expanded text:
et qui faciunt, et qui consentiunt, digni sunt morte, « inexcuet qui faciunt, et qui consentiunt, digni sunt morte, « inexcusabilis es, o homo. » Inexcusabilis est, quem non latet veritas, et plegem Dei habes, et secundum legem Dei judicas, et cum eo homo omnis pintelligere noluerunt, sine dubio peccatum est; in eis autem qui non potuerunt, poena peccati. Propterea, o homo, qui ex lege judicas, inexcusabilis es, sed et tu omnis homo, qui nec legem nosti, nec judicas, nihilominus inexcusabilis es. Non enim admittit excusationem, qui scit se hominem rectum fecisse, et insuper obedientiae dedisse praeceptum: testimonium conscientiae in lege naturae. In neutro ergo justa est excusatio; sed in utrumque justa damnatio. Si enim inexcusabiles illi, qui invisibilia Dei a creatura mundi per ea quae facta sunt intelligere non potuerunt, quanto magis qui
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ sollicitus. & edificare. & honorificare. postquam
satis partẽ gentiũ scđm pͥorẽ statũ dep̃ssit & humiliauit.
qr sic expediebat. iã ne cornua adderet insultationi iui¬
deoꝵ flagellũ correptionis in eos conũtit: ut quos pares
cenfura discipline faceret: par etiã consolatio in pace xp̃i
duitius uniret. Et cũ eadẽ quȩ gentib quantũ ad idola¬
triȩ & mmnunditiȩ sordes grauissime eis imputars posset.
quiipe quib libri ꝓpħarũ pleni st̃. prudent᷑ tam̃ pareit
ne cũ uentũ foret ad legis questiones. quas molestissimas
eis futuras ñ dubitabat: patientia lassescens. caderet sub
pondere. si nimis ouerata ẽẽt. Quin etiã de specie conuersa
ad genꝰ. puplicã hic facit ẽẽ omuiũ eoꝵ correptionẽ. corri¬
pientis modestia: ut & alii in correctione eoꝵ ꝓficerent.¬
& ipsi ut dictũ ẽ in patientia ñ deficerent: Q uia gͦ inqͥt om̃s

Expanded text:
semper sollicitus et aedificare et honorificare, postquam semper sollicitus et aedificare et honorificare, postquam satis partem gentium secundum priorem statum depressit et humiliavit, quia sic expediebat, jam ne cornua adderet insultationi Judorum, flagellum correptionis in eos convertit, ut quos pares censura disciplinae faceret, par etiam consolatio in pace Christi dulcius uniret. Et cum eadem quae gentibus, quantum ad idololatriae et immunditiae sordes gravissime eis imputare posset, quippe quibus libri prophetarum pleni sunt, prudenter tamen parcit, ne cum ventum fuerit ad legis quaestiones, quas molestissimas eis futuras non dubitabat, patientia lassescens caderet sub pondere, si nimis onerata esset. Quin etiam de specie conversa ad genus, publicam hic facit esse omnium eorum correptionem corripientis modestia, ut et alii in correctione eorum proficerent, et ipsi, ut dictum est, in patientia non deficerent. Quia ergo, inquit, omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
ticia. quanto nonñquã sine suꝑbia inuenit᷑. Suꝑbia uero.
ñ quãsine stulticia cũ iusticiã di cognouissent: ñ intelle¬
xer̃t qr qͥ talia agunt. digni funt morte Ołs quippe sibi erant.
ideo cogoscebant. lum̃ uͦ ẽẽ sibi ipsi ñ poterant: id̾o ñ intelli¬
gebant: habebant quippe a dõ rationẽ naturȩ. quã sibi ꝓt̾ue
arrogantes. ñ curabant quȩrere auxiliũ gr̃e. ido intelligere
ñ potuerunt. qd̾ plurimũ eis expediret intelligere: Non
solũ qͥfaciunt ea. sed etiã qͥ consentiiit facientibus: Con¬
sentire ẽ. cũ peccante. qu antũ ad peccati affectũ idem sen¬
tire uel consentire ẽ. foriere errorẽ. & tacere cũ possit
arguere: Propt̃ qđ in excusabił es o homo. om̃is qͥ iudica ᷤ
doctor egregius & mirȩ in euangłio prudentiȩ. & qui
omĩb omĩa fieri nouerat. gentiũ apłs ministeriũ suũ

Expanded text:
titia, quanto nonnunquam sine superbia invenitur; superbia vero titia, quanto nonnunquam sine superbia invenitur; superbia vero nunquam est sine stultitia. « Cum justitiam Dei cognovissent, non intellexerunt, quia qui talia agunt, digni sunt morte. » Oculus quippe sibi erant, ideo cognoscebant; lumen vero esse sibi ipsi non poterant: ideo non intelligebant. Habebant quippe a Deo rationem naturae, quam sibi proterve arrogantes, non curabant quaerere auxilium gratiae: ideo intelligere non potuerunt quod plurimum eis expediret intelligere. « Non solum qui faciunt ea, sed etiam qui consentiunt facientibus. » Consentire est cum peccante, quantum ad peccati affectum, idem sentire. Vel consentire est fovere errorem et tacere, cum possit argui omnibus omnia fieri noverat, gentium Apostolus, ministerium suum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiã amplectentes & idolatriã. tradunt᷑ in desideria
cordis sui ininmunditiã: scđo quasi sapientiores. & ꝓfici¬
entes in peius. nec tantũ idolis. quantũ rerũ naturȩ sacri¬
ficandũ ẽẽ iudicantes. tradi n passionib ignominiȩ. graui¬
orib accumulant᷑io. flagitiis. tercio ab iecta iã di noticia.
traditi in reprobũ sensũ. in puteũ omĩs nequiciȩ & desꝑati
interitus demergunt᷑. & iudicio mortis et̾nę ossuũ puteus
agunt. s penitentiã agunt: uita digni sunt & notandũ
pͥmo & scdđo loco suꝑbiã plecti talib pęnis. ut si qͥd saperess
iã eis ulterius suꝑbiendũ ñ e̾ẽt: In tercio uͦ iã plenariȩ to¬
tã induunt insipientiã. ut tanto plus suꝑbire libeat. qͣnto
minor fit suꝑbiendi materia: Sorores quippe sunt indi-¬
uiduȩ. stulticia. & suꝑbia: nͥ qđ tanto tolerabilior ẽ stul¬

Expanded text:
superbiam amplectentes et idololatriam, traduntur in desideria superbiam amplectentes et idololatriam, traduntur in desideria cordis in immunditiam, secundo quasi sapientiores et proficientes in pejus, nec tantum idolis, quantum rerum naturae sacrificandum esse judicantes, traditi passionibus ignominiae gravioribus accumulantur flagitiis; tertio abjecta jam Dei notitia traditi in reprobum sensum, in puteum omnis nequitiae, et desperati interitus demerguntur, et judicio mortis aeternae os suum puteus agunt, sed poenitentiam agunt, vita digni sunt. Et notandum primo et secundo loco superbiam plecti talibus poenis, ut siquid saperent, jam eis ulterius superbiendum non esset. In tertio vero jam plenarie totam induunt insipientiam, ut tanto plus superbire libeat, quanto minor fit superbiendi materia. Sorores quippe sunt individuae stultitia et superbia, nisi quod tanto tolerabilior est stul
Abbreviated transcription (Latin):
stupor inmortalitas sanitas: Sanitas egritudmẽ ñ habet
cũ tam̃ molestat᷑ dolet: Stupori. ñ dolet. amisit sensũ dolo¬
ris: tanto peior. quanto insensibilior: Rursũ in mortalitas.
absumpta om̃ĩ corruptione. ñ dolei Nullus gͦ dolor in cor¬
pore incnortali. nullus instupido: & tam uicinior ẽ in mor¬
talitati sanitas dolentis: quã stupor ũ sentientis Sic ñ sine
affectu eristens anima sapientis: dicit de sensu sanitatis:
Quis infirmat᷑. & ego ñ infirmor: Quis scandalirat᷑. & ego
ñ uror:ͣ & cetera fx fonte gͦ suꝑbiȩ in qͦ dicentes se ẽẽ sapi¬
entes ftulti facti sunt. omĩs maloꝵ hoꝵ quȩ dinumerata st̃
pestifer fluuius emanauit: cuius formidolosus auertend̃
gantes. tres uoluptatũ suarũ portꝰ adtemptant: in singuł
singulas patiunt᷑ traditiones: Uerbũ autẽ hic traditionis
quantũ ad dm qͥtradit. sententia ẽ iuste iudicantis: quan-¬
tũ ad eũ qͥ tradit᷑. deceptio ẽ peccati fallentis: Primo ergo

Expanded text:
stupor, immortalitas. Sanitas aegritudinem non habet; cum tamen molestatur, dolet. Stupor non dolet, amisit sensum doloris, tanto pejor, quanto insensibilior. Rursum immortalitas absumpta omni corruptione non dolet. Nullus ergo dolor in corpore immortali, nullus in stupido; et tamen vicinior est immortalitati sanitas dolentis quam stupor non sentientis. Sic non sine affectu existens anima sapientis, dicit de sensu sanitatis: « Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? etc. » Ex fonte ergo superbiae, in quo dicentes se esse sapientes stulti facti sunt, omnis malorum horum quae dinumerata sunt, pestifer fluvius emanavit, cujus formidolosus avertendusgantes, tres voluptatum suarum portus attentant, et in singulis singulas patiuntur traditiones. Verbum autem hic traditionis, quantum ad Deum qui tradit, sententia est juste judicantis; quantum ad eum qui traditur, deceptio est peccati fallentis. Primo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
honorẽ. Gła hec. incorruptionis & in mortalitatis erit inresur¬
rectione tã in corpore quã in anima beata felicitas: honor aĩt
ipse erit quẽ habuit homo pͥusqͣ compararet᷑ iun̾tis insipien¬
tib & simisꝰ eis efficeret᷑: cũ scilicet delitis paraay si di afflu¬
ens. uisione di & collocutione assidue fruebat᷑: Readent᷑ au
ħȩc inuita et̾na. quęrentib uitã ȩt̾nã: de qua ipsa uiti dic̃
Hȩc ẽ autẽ uita ȩterna: ut cognoscant te solũ uerũ dmi &

Expanded text:
honorem. » Gloria haec, incorruptionis et immortalitatis erit in resurrectione, tam in corpore quam in anima beata felicitas. Honor autem ipse erit, quem habuit homo, priusquam compararetur jumentis insipientibus, et similis eis efficeretur, cum scilicet deliciis paradisi Dei affluens, visione Dei et collocutione assidue fruebatur. Reddentur autem haec in vita aeterna, quaerentibus vitam aeternam; de qua ipsa vita dicit: « Haec est autem vi
Abbreviated transcription (Latin):
si id̾o ñ credidit qr ñ audiuit. forsitan minus ardebit:
Hȩc interĩ dicta sint ꝓ die irȩ. in qua reddet dĩ uni cuiq
scam oꝑa eius his qͥ scãm patientiã boni operis głam &
honore. & incoruptionẽ: querentib uitã ȩternã. hoc eͥ qd̵ dic
& ine ordo sensus subsequentis: Querentib inqͥt głam &e hono¬
rẽ & incoiruptionẽ. ꝓboni operis patientia uita etͥra en labrẽ
ado ñ solũ uideis. quib credita uident᷑ eloqͥa di. sed etiã grecis.

Expanded text:
si ideo non credidit, quia non audivit, forsitan minus ardebit. si ideo non credidit, quia non audivit, forsitan minus ardebit. Haec interim dicta sint pro die irae, « in qua reddet Deus unicuique secundum opera ejus: his qui secundum patientiam boni operis, gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus, vitam aeternam . » Hoc est quod dicit, et hic ordo sensus subsequentis. Quaerentibus, inquit, gloriam, et honorem et incorruptionem, pro boni operis patientia, vita aeterna dabitur a Deo, non solum Judaeis, quibus credita videntur eloquia Dei, sed etiam Graecis;
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ nec ꝓderunt impio quȩda bona opera. sine quib diffici¬
lime uita cuuislibet pessimi hominis inuenit᷑. S ed miscri
homines cũ audiunt hic ignẽ ȩternũ. ꝓmittunt sibi ibi pur¬
gatoriũ: alulti inquiunt saluabunt᷑ ibi: sic quasi ꝑ ignem
O spem desꝑatoꝵ Primo sciendũ ẽ. qr nichil in hac uita illo ignue
durius cogitari potest: Tam̃ testante apło utiq ꝑ ignem
recipiat. nec receptũ respuit fundam̃tũ. idq omĩb carna¬
lib suis quib capit᷑ abscondit delectationib ante ponit
cũ ad hunc articulũ uentũ fuerit. ut aut illa deserantur
aut xp̃c Ubi si ñ ante ponit᷑ xp̃c : non illi ẽ fundamentũ
om̃ib quippe structure posteriorib partib ante ponit᷑
fundamentũ: Nec etiã quẽ quã ibi xp̃i. ł boni quęcũq igno¬
rantia sic aliquẽ excusat. ut sempit̾no igne ũ ardeat : nisi qd̾

Expanded text:
sicut nec proderunt impio quaedam bona opera, sine quibus difficisicut nec proderunt impio quaedam bona opera, sine quibus difficillime vita cujuslibet pessimi hominis invenitur. Sed miseri homines cum audiunt hic ignem aeternum, promittunt sibi ibi purgatorium. Multi, inquiunt, salvabuntur ibi, sic quasi per ignem. O spem desperatorum! Primo sciendum est quia nihil in hac vita illo igne durius cogitari potest. Tamen, testante Apostolo, utique per ignem recipiat, nec receptum respuit fundamentum, idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur vel succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illa deserantur, aut Christus. Ubi si non anteponitur Christus, non illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus, anteponitur fundamentum. Nec etiam quemquam ibi Christi vel boni quaecunque ignorantia sic aliquem excusat, ut sempiterno igne non ardeat, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiclitant᷑. siue hic siue ille nͥ cito se corrigat. in die irȩ irã sibi
thesauruat: Thesaurus ẽ ubi diuersarũ opũ diuitiȩ. quasi
minutat̃ recundunt᷑. ut quasi simul in unũ ibi cumulũ
inueniant᷑: Tres gͦ thesauri. inueniunt᷑ in scripturis. thesau¬
rus in t̾ra. thesauriis in ręlo: & hic. qͥ thesaurus irȩ appellat᷑.
Qui corde in penitenti in thesauro irȩ actussuos recundit.
durus dicit᷑. qͥ thesaurirat in terra. stultus nominatur:
Stulte inqͥt. hac nocte animã tuã repetunt ate: Sapiens
autẽ & in dm̃ diues. quȩcũq agit digna facit regno cȩloꝵs
Thesauritat gͦ carnał in terra. anmał in ira: sp̃uał. in cȩlo:
coronabit uoluntatẽ uoluisti. nec forsitan poruisti. Sic te ad¬
notabit. quasi feceris qđ uoluisti. Unicuiqo . sc¬
sstde te quoq dictur :
ubi tam̃ absit. ut impediant iustũ a uita ȩterna. quȩdã pec¬
cata uenialia: sine quib hȩc uita uix aut ñ quã transitur.

Expanded text:
t sive hic, sive ille, nisi cito se corrigat, in die irae iram sibi thesaurizat. Thesaurus est, ubi diversarum opum divitiae quasi minutatim reconduntur, ut quasi simul in unum ubi cumulum inveniantur. Tres ergo thesauri inveniuntur in Scripturis, thesaurus in terra, thesaurus in coelo, et hic qui thesaurus irae appellatur. Qui corde impoenitenti in thesauro irae actus suos recondit, durus dicitur; qui thesaurizat in terra, stultus nominatur. « Stulte, » inquit, « hac nocte animam tuam repetunt a te . » Sapiens autem et in Deum dives, quaecunque agit, digna facit regno coelorum. Thesaurizat ergo carnalis in terra, animalis in ira, spiritualis in coelo. coronabit voluntatem. Voluisti, nec forsitan potuisti, sic te adnotabit, quasi feceris quod voluisti; et de te quoque dicetur, Ubi tamen absit, ut impediant justum a vita aeterna quaedam peccata venialia, sine quibus haec vita vix, aut nunquam transigitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc ostio ad aliud tendit᷑: ut de natura om̃ipotentis di aliquid
ꝯrẽplet᷑. Animaitaq incorpore: uita ÷ carnis. Ds̃ uͦ qui uiufficat
om̃ia: uita ÷ animarũ. Sigͥ tantȩ :÷ magnitudinis. ut ꝯp̃hendi

Expanded text:
ab hoc ostio ad aliud tenditur, ut de natura omnipotentis Dei aliquid ab hoc ostio ad aliud tenditur, ut de natura omnipotentis Dei aliquid contempletur. Anima itaque in corpore vita est carnis. Deus vero qui vivificat omnia
Abbreviated transcription (Latin):
rerit. respuere atq calcare: quatinꝰ se talem querat intus. qua¬
lis sine istis est. Nam hȩc quando cogitat: quasi quasda umbras
cor porũ introrsus u̾sat. abitienda gͦ st̃ om̃ia manu discretionis ab
ocłis m̃tis: quatinꝰ talẽ se anima ꝯsidẽt. qualis subdõ suꝑ corpus
creata ẽ ut a suꝑiori uiuificata. iiiuficet inferiꝰ. qđ administrat.
Quȩ &e sic infusa: corpori: ut ñ ꝑ m̃broꝵ partes. partib sit diussa.
Na c si in qͥlibet loco pars corporis ꝑcutit᷑: tota dolet. Miro aut̃ mͦ
una eade ꝙ inufficatione m̃bris p̃sidens. cũ ipsa ꝑ naturã ñ diu̾sa
sit: ꝑ corpus tam̃ agit diu̾isa. Ipsa qͥppe÷ quȩ ꝑ ocłos uidet: ꝑ aures
audit. & ꝑ nares odorat᷑: ꝑ os gustat: ꝑ m̃bra om̃ia tangit: & tan¬
s una. illa in qua creata ÷ ratione disponit. Cũ gͦ seipsam sine
imaginib corporis cogitat anima: iã pͥmum ostiũ intrauit. S

Expanded text:
rerit, respuere atqrerit, respuere atqlis sine istis est. Nam haec quando cogitat, quasi quasdam umbras corporum introrsus versat. Abigenda ergo sunt omnia manu discretionis ab oculis mentis, quatenus talem se anima consideret, qualis sub Deo super corpus creata est, ut a superiore vivificata, vivificet inferius quod administrat. Quae et sic infusa est corpori, ut non per membrorum partes partibus sit divisa. Nam si in quolibet loco pars corporis percutitur, tota dolet. Miro autem modo una eademque vivificatione membris praesidens, cum ipsa per naturam non diversa sit, per corpus tamen aaudit, per nares odoratur, per os gustat, per membra omnia tangit: et tanec diversa, sed una illa in qua creata est ratione disponit. Cum ergo seipsam sive imaginibus corporis cogitat, anima jam primum ostium intravit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
bono ut faciatis eius uolumtatem: faciens
in uobis qđ placeat coram se per iħm
quo & si celerius uenerit uidebo nos. Salu¬
tate. omẽs prepositos uros.: & omnes scos¬
considare. s nequaquã ualemꝰ. atq ipsis disficul¬
tatib fatigata anima. ad semetipsam redit: sibiq
de seipsa gradus ascensionis facit: ut pͥmũ semet¬
ipsam si ualet ꝯsidẽt: & tunc illã natutã quȩ supͣ
ipsam ÷ inquantũ potuerit inuestiget. S meris
nr̃a si in carnalib imaginib fuerit sparsa. ne
Srimus gͥ gradiis est: ut se ad se colligat. Scd̃s: ut udeat qualis
est collecta. Tertus. ut suꝑ semetipsam surgat: ac se in contẽplatio.¬
ne auctoris inausibilis intendendo subiciat. S se ad se nullomͦ colli¬
git . n pͥus didicerit. t̃ renarum atq cȩlestiũ imaginũ fantasma.¬
tã ab oculis m̃tis compescere: quicqͥd de uisu. qͥcqͥd de auditu. qͥcqͥd
de odoratii. qͥcqͥd de tactu. & gustu corporeo. cogitationi eiꝰ occur¬

Expanded text:
bono, ut faciatis ejus voluntatem: faciens in vobis quod placeat coram se per Jesuquo si celerius venerit videbo vos. Salutate omnes praepositos considerare, sed nequaquam valemus; atque ipsis difficultatibus fatigata anima ad semetipsam redit, sibique de seipsa gradus ascensionis facit, ut primum semetipsam, si valet, consideret, et tunc illam naturam quae super ipsam est, in quantum potuerit, investiget. Sed mens nPrimus ergo gradus est, ut se ad se colligat; secundus, ut videat qualis est collecta; tertius, ut super semetipsam surgat, ac se in contemplatione auctoris invisibilis subjiciat. Sed se ad se nullomodo colligit, nisi prius didicerit terrenarum atque coelestium imaginum phantasmata ab oculis mentis compescere; quidquid de visu, quidquid de auditu, quidquid de odoratu, quidquid de tactu et gustu corporeo, cogitationi ejus occur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dicit᷑. Int̾ sp̃m uͦ & carnẽ. familiaris illa rixa. nuis om̃ib
nota ẽ. Quẽ ñ trahit gr̃a. carni sociat᷑. & efficit᷑ una caro. & dicit᷑
trahit gr̃a sociat᷑ spiritui. & unꝰ cũ eo sp̃s efficit᷑: & dicitur ei:
uos autẽ ñ estis in carne: s in spͣu Trahi gͦ uel ñ trabi: hoc est
tradi. ł ñ tradi: Cur trahit᷑ ille. ille ñ trahit᷑. hȩc occulta filu ft̃.:
noli uelle querere. si ñ uis errare Si ñ traheris. ora ut traharis.
& si i a fidelit᷑ oras. iã traheris. nec traderis. Q uib uͦ tradit᷑ qui
tradit᷑. In mundis demonib inmunda desideria suggerentib
ut in eoꝵ impletione. & implentiũ ꝑdicione sicut in materia
sui oꝑis głient᷑. Manifestũ enĩ ẽ huiusmodi homines ipso dĩ
iudicio sathanȩ penitus contraditos. in interitũ carnis ac sp̃s:
nͥ celeri miscđia di p̃ueniant᷑ Unde & antiqͥ canones cõpu¬
tandos censent huiusmodi int̾ energuminos. & sic ꝓeis si¬

Expanded text:
er spiritum vero et carnem familiaris illa rixa nimis omnibus nota est. Quem non trahit gratia carni sociatur et efficitur una caro, et dicitur trahit gratia, sociatur spiritui, et unus cum eo spiritus efficitur, et dicitur ei: « Vos autem non estis in carne; sed in spiritu . » Trahi ego vel non trahi, hoc est tradi vel non tradi. Cur autem trahitur ille, ille non trahitur, haec occulta Filii sunt, noli velle quaerere, si non vis errare. Si non traheris, ora ut traharis, et si jam fideliter oras, jam traheris, nec traderis. In illis quitraditur? Immundis daemonibus immunda desideria suggerentibus, ut in eorum impletione et implentium perditione, sicut in materia sui operis glorientur. Manifestum enim est, hujusmodi homines ipso Dei judicio Satanae penitus contraditos in interitum carnis ac spiritus; nisi celeri misericordia Dei praeveniantur. Unde et antiqui canones computandos censent hujusmodi inter energumenos, et sic pro eis si
Abbreviated transcription (Latin):
Dipieoti st̃: & obscuratũ est insipiens cor eoꝵ: &
sicut iam dictum est. uanitate ꝑdidert᷑ id ipsẽ
Icuriositate diduert᷑ In tantum quiipe¬
ptreoerecostulti facti surꝗt ⁊ insipienteor
t pueretut incorde suo in corde fatuo
& penitꝰ agr̃a deserco derelicto ñ est deugr¬

Expanded text:
t, et « obscuratum est insipiens cor eorum: » et, sicut jam dictum est, perdiderunt idipsum quod curiositate didicerunt. In tantum quippe stulti facti sunt, et insipientes, ut dicerent in corde suo, in corde fatuo et penitus a gratia derelicto. « Non est Deu
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ sine om̃i obligatione peccati ꝗͣ uł origine t̾heret. ł uolũ¬
tate ꝑpetraret. Hȩc aũt eiꝰ p̃destinatio. ipsa ÷ ipsiꝰ daritas:
quam qͥ in mundo natꝰ ẽ hõ. habuit ap̃ patrẽ priꝰ ꝗ̃ mund̾
fieret. Ubi sic̃ ipse p̃destinatꝰ ẽ ut esset cap̃t nr̃m: sic u in
ipso p̃destinati sumꝰ. ut m̃bra eiꝰ essemꝰ. Scd̾m sp̃m sc̃ificatio¬

Expanded text:
est sine omni obligatione peccati, quod vel origine traheret, vel voluntate perpetraret. Haec autem ejus praedestinatio, ipsa est ipsius claritas; quam qui in mundo natus est homo, habuit apud Patrem, « priusquam mundus fieret . » Ubi sicut ipse praedestinatus est, ut esset caput nostrum: sic et in ipso praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. « Secundum spirit
Abbreviated transcription (Latin):
dedo phy losophi gentiũ ⁊ sapientes huiꝰ secłi uidert̃.
Sde longinquo uidert᷑. Quȩsiert̾ uiã s eã ꝑdidert: q
humiles esse noluert᷑. Nuȩ siert̾ đm suꝑba curiosita¬
te. quẽ q̃rere debuert̾ humili pietate. inueniendũ
arbitrantes in regione rationis ⁊ recessii obcultioris sci¬
entiȩ. qͥ ñ inuenitur nͥ in regno karitatis ulucidissima
sede sapientiȩ. sapientiȩ aut̾ ñ in loqͣcitate uentosa s
iniaritate ꝑfecta. de corde puro ⁊conscientia bona ⁊ fid
ñ ficta. Qmuis fuert̾ int̾ eos qͥ uiã ipsã ratione duce
aliqͣtenꝰ inuenert̾. s p̃sum̃tes de semecipsis mea defecert̃.
patriã tibi d̃s̃ pab̾est: ⁊ lucida ueritas. Que : ħ classis:
Quȩ fuga : similitudo. Int̾m enĩ adõ longe efficim᷑ :
in qͣntũ dissimiles. In qͣntũ ei similes efficim᷑. intantũ
ꝓpinqͣmꝰ. Suꝑ hos igit᷑ reuelat᷑ irad̾i: qr sic̃ in sapien¬
tia legitur. ñ debet ignosei. qi si t̾m potuert̃ scire ut

Expanded text:
gentium et sapientes hujus saeculi viderunt, sed de longinquo viderunt. Quaesierunt viam, sed eam perdiderunt, quia humiles esse noluerunt. Quaesierunt Deum superba curiositate, quem quaerere debuerunt humili pietate, inveniendum arbitrantes in regione rationis, et recessu occultioris scientiae, qui non invenitur nisi in regno charitatis et lucidissima sede sapientiae: sapientiae autem, non in loquacitate ventosa, sed in charitate perfecta, « de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . » Quamvis fuerunt inter eos qui vitam ipsam, ratione duce, aliquatenus invenerunt, sed praesumentes de semetipsis, in ea defecerunt. patriam, ubi Deus Pater est, et lucida veritas. » Quae est haec classis? Quae fuga? Similitudo. In tantum enim a Deo longe efficimur, in quantum dissimiles. In quantum ei similes efficimur, in tantum propinquamus. Super hos igitur revelatur ira Dei, quia sicut in Sapientia legitur, non debet ignosci, quia si tantum potuerunt scire, ut
Abbreviated transcription (Latin):
seribtũ ÷ ait: iustꝰ ex fide uiuit. Bene hoc in ꝓpħa aba¬
cus scbtum ẽ: iustꝰ ex fide uiuit: qi credendo intellig̾e
nos facit fides ipsa qi ñ ex nob̾ s ex dõ nob̃ ẽ: ñ solũ q bñ
credimꝰ s eciã qͥ bñ uiuimꝰ. Neq enĩ ipsũ recte uiuere
nobis ex nobis ẽ: nͥ credentes adiuuet ⁊ orantes. qͥn⁊ ipsã
fidẽ dedit. q̃ nos ab ipso aduiuandos ee credamꝰ. Erubes¬
cat hic heretica suꝑbia. q̃ boni sͥ oꝑis pͥmas partes uin¬
dicat. dũ bonȩ sibi uoluntatis iniciũ hõ usurpat. qͣ si
in reuelatione eugłii pietate fidi. qͣ uistificati dõ gͣti
ẽẽ debemꝰ comm̃data etiã uirtute dĩ in salutẽ oĩ erede¬
ti ex hoc articło ad contͣriũ conu̾sus hocẽ ad uirtutẽ in
condẽpnationẽ ñ credentiũ: uidet᷑ dic̾e. Non solũ in

Expanded text:
st, » ait, « Justus ex fide vivit. » Bene hoc in propheta Habacuc scriptum est: « Justus ex fide vivit » : quia credendo intelligere nos facit fides ipsa, quia non ex nobis, sed ex Deo nobis est, non solum quod bene credimus, sed etiam quod bene vivimus. Neque enim ipsum recte vivere nobis ex nobis est, nisi credentes adjuvet et orantes, qui et ipsam fidem dedit, qua nos ab ipso adjuvandos esse credamus. Erubescat hic haeretica superbia, quae boni sibi operis primas partes vindicat, dum bonae sibi voluntatis initium homo usurpat, quasi in revelatione Evangelii pietate fidei, qua justificati Deo grati esse debemus; commendata etiam virtute Dei in salutem omni credenti, ex hoc articulo ad contrarium conversus, hoc est ad virtutem ejus in condamnationem non credentium, videtur dicere. Non sol
Abbreviated transcription (Latin):
iorpꝰ̾ spem corporis ẽẽ sensibilẽ: intelligibilẽ uite. Pm̃ intes¬
ligibuẽ sp̃em sensibili p̃tulert̃. Sensibilia dicimꝰ. quȩ ui¬
sui  sactu seu q̃libet corporis sensu. sentiri: intelligibilia. que
conspectu m̃tis intelligi queunt. Nulla enĩ ÷ pulctudocor¬
poralis siue in statu corporis. sic̃ ÷ figura. siue in motuslẽ
cantilena de qͣ ñ animꝰ uidiet: qͣ ꝓfecto ñ posset ñ melior
alo eẽt Animꝰ aut̃ sp̾es est sine tumore molis: sine strepi¬
tũ uosis: sine spacio loci ł tẽporis. S ⁊ ipse qͦ nͥ mutabit
eet. ñ alꝰ alio meliꝰ. nec ipse m̃ meliꝰ m minꝰ de spe sensi
gert̾ ñ ee̾ in eis reb pͥmam syecie: ubi mutabilrtas ẽ niuns¬
cur. Cum igit in eoꝵ conspectu ⁊corea lmꝰ r tuogis

Expanded text:
intelligibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae visu, tactu, seu quolibet corporis sensu sentiri; intelligibilia, quae conspectu mentis intelligi queunt. Nulla enim est pulchritudo corporalis, sive in statu corporis, sicut est figura, sive in motu, sicut est cantilena; de qua non animus judicet: quod profecto non posset, nisi melior illo esset. Animus autem species est sine tumore molis, sine strepitu vocis, sine spatio loci vel temporis. Sed et ipse quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius, nec gerunt, non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse convincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus
Abbreviated transcription (Latin):
Qm cdidit. Dimisit eos sic̃ psalmꝰ dicit secđm desideria
cordis eoꝵ: ulc irent in adinuentionib suis. Tradẽ qͥppe di¬
mittere ẽ: hoc ÷ cecos ñ illuminareꝰ errantes ñ corriꝑe: in¬
firmos ñ adiuuare. Tradidit eos in desideria cordis eoꝵ. Hoc
ecatũ: a gr̃a ñ illuminatũ: ĩ ꝗͦ ad ultimũ dicit insipiets.
ñest d̾s. Adinuentiones aut̃ eoꝵ factȩ st̃ scd̾m desideria cor¬
dis eoꝵ: q̃ nollent uinc̾ẽ. s ad ĩplere. Id̾o tͤditi dictist̾ in de¬
sideria cordiseoꝵ. Quȩ aut̃ fuert̾ desideria cordis eoꝵ: Im¬
mundicia affectu excedens humanũ modũ: actu huma nõ
usũ: in tm̃ ut corpora sua ipsa in conuenientia naturali re¬
pugnantia contumeliis naturȩ afficerent in semetipsis.
& quadã ui applicarent: ut uicio facerẽt aptiora. S qr hȩc
ad declarandã rei seriẽ ꝑ transcursũ dicta st̃: paululũ ad so

Expanded text:
didit? « Dimisit eos, » sicut Psalmus dicit, « secundum desideria cordis eorum, » ut irent « in adinventionibus suis . » Tradere quippe dimittere est, hoc est caecos non illuminare, errantes non corripere, infirmos non adjuvare. « Tradidit eos in desideria cordis eorum. » caecatum, a gratia non illuminatum, in quo ad ultimum dicit insipiens: « Non est Deus . » Adinventiones autem eorum factae sunt secundum desideria cordis eorum, quae nollent vincere, sed adimplere. Ideo traditi dicti sunt in desideria cordis eorum. Quae autem fuerunt desideria cordis eorum? Immunditia affectu excedendi humanum modum, actu humanum usum, in tantum ut corpora sua ipsa inconvenientia, naturali repugnantia, contumeliis naturae afficerent in semetipsis, et quadam vi applicarent, ut vitio facerent aptiora. Sed quia haec ad declarandam rei seriem per transcursum dicta sunt, paululum ad
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum est in illis. Ds̃ enĩ illis manifestauit. Qd̾ no¬
tum ẽ dĩ qͣ de d̾o humana potest ratio attinge̾ ꝑ natu¬
rã ñ ad qd̾ ꝑuenire haritati dat᷑ ꝑ gr̃am. ds illis manife¬
tauit: rationem sublimioris intelligentiȩ capacẽ donan¬
doeis ex natura: intelligentiã uero ipsã ex gr̃a. E tenĩ
ꝑertaturȩ uisibilis uisibilia. manifestauit eis iuisib¬
lia sua: ꝑ uisibile ereaturã inuisibile epeat oeis posela bñ¬

Expanded text:
manifestum est in illis. Deus enim illis manifestavit . » Quod nomanifestum est in illis. Deus enim illis manifestavit . » Quod notum est Dei, quod de Deo humana potest ratio attingere per naturam, non ad quod pervenire charitati datur per gratiam, Deus illis manifestavit, rationem sublimioris intelligentiae capacem donando eis ex natura, intelligentiam vero ipsam ex gratia. Etenim per creaturae visibilis visibilia manifestavit eis invisibilia sua; per visibilem creaturam invisibilem Creatoris poten
Abbreviated transcription (Latin):
dicit głam dĩ conu̾tert᷑ in ydolũ. simili tudinẽ adora ntes
hommũ ⁊ uolucrũ ⁊ qͣd rupedũ ⁊ serpentiũ. Qui ħ saltẽ
inuentia meliꝰ ad orarent: ñ dicentes se eẽ sapientes. nimus
stulti facti fuissent. Q ueritatẽ di in iniusticia detinẽt
Ueritas dĩ apud homines. uera ⁊ natura lis diuinita¬
tis cognitio ẽ: scilicet uere đm esse. ⁊ eurare res huma¬
nas: peg̾e ac dispon̾e quecũq creauit. ipsũ qͥ creauit: qd̾
nulli homini dubiũ eẽ potest. penes quẽ ratio humana
q̃ rerũ huma narũ ac diuinarũ scientia est. Ueritatẽ aut᷑
hano detinent in iniusticiã qͥcũq eã detinent in ydolata
Ydolatͥa qͥppe inusticia ẽ : q̃ iusticiȩ fidei om̃imodis contͣri¬
a est. Homines gͦ ydola colentes ueritatẽ di in iniusticiã
detinent. qͣsi reluctantẽ ⁊ inuitã: ipsa humana natura
in humane rõnis conscientia reclamante ac ꝯtradicente.
ac redarguente religiõis falsitatem. Et enĩ q notumẽ di.

Expanded text:
dicit, gloriam Dei converterunt in idolum , similitudinem adorantes hominum, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Qui haec saltem viventia melius adorarent, nisi dicentes se esse sapientes, nimium stulti facti fuissent. « Qui veritatem Dei in injustitia detinent. » Veritas Dei apud homines, vera et naturalis Divinitatis cognitio est, scilicet vere Deum esse, et curare res humanas, regere ac disponere quaecunque creavit, ipsum qui creavit, quod nulli homini dubium esse potest, penes quem ratio humana quae rerum humanarum ac divinarum scientia est. Veritatem autem hanc detinent in injustitia quicunque eam detinent in idololatria. Idololatria quippe injustitia est, quae justitiae fidei omnino discontraria est. Homines ergo idola colentes veritatem Dei in injustitia detinent, quasi reluctantem et invitam; ipsa humana natura in humanae rationis conscientia reclamante ac contradicente, ac redarguente religionis falsitatem; « etenim quod notum est Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
it enĩ mͥ ẽ ds̃ cui seruio in spũ meo in eugłio filii eiꝰ. qd̾ si¬
ne int̾missione menioriã ur̃i facio semꝑ in orationib me¬
is. Nec malũ faciebat qui iuratione bñ utebat᷑: que
isi bona ñ est dicente dño sit sermo ur̃. est est ñ .ñ. qd̾
aut̾ ampliꝰ ẽ. amalo ẽ: necessaria tñ est ut alteri sua¬
deat᷑. qđ utilit̾ suadet᷑: licet sit a malo eiꝰ cui uiratur:
Fit enĩ ab infirmitate eiꝰ q̃ utiq mala ẽ: cui alit̾ ꝑsuad̃
uł ñ potest uł ñ sꝑatur. Nullũ aut̃ maiꝰ hoc iuram̃tõ
ẽẽ estimandũ est: ꝗͣ ad ea quȩ dicunt᷑ testẽ inuorare dm
Iqͦ sũmoꝑe cauendũ ẽ omi uiranti: ne contͣ p̾̃ceptũ se¬
gis assumati aliq̃n inuanũ nom̃ d̾i sui. Testis gͦ ait mͥ
t̃ d̾s: eui seruio in sp̃u meo. Seruitꝰ ħ libera ẽ: qr amoris
upietatis ẽ. Seruo in qͥt in sp̃u meo. qm̃ uolens id ago᷑¬

Expanded text:
io in spiritu meo in Evangelio Filii ejus, quod siio in spiritu meo in Evangelio Filii ejus, quod sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis. » Nec malum faciebat, qui juratione bene utebatur: quae etsi bona non est, dicente Domino, « sit sermo vester est est, non non; quod autem amplius est a malo est , » necessaria tamen est, ut alteri suadeatur quod utiliter suadetur, licet sit a malo ejus, cui juratur. Fit enim ab infirmitate ejus, quae utique mala est, cui aliter persuaderi vel non potest, vel non speratur. Nullum autem maesse aestimandum est, quam ad ea quae dicuntur, testem invocare Deum. In quo summopere cavendum est omni juranti, ne contra praeceptum legis assumat aliquando in vanum nomen Dei sui . « Testis ergo, ait, mihi est Deus, cui servio in spiritu meo. » Servitus haec libera est; quia amoris et pietatis est. Ser
Abbreviated transcription (Latin):
seruandũ qr ad diuersos scͥbens apłs: in aliis gr̃as agit
ꝓ om̃ib : in aliis gr̃as agit s ñ ꝓ om̃ib: inalus nec
gras agit Ubi ꝓ om̃ib gr̃as agit culpas in eis nullasuł
ꝓbra exaggerat: ubi gr̾as agit s ñ ꝓ olinib sic̃ ad corm¬
thios ⁊ ad colossenses. innuit in eis aliquid esse rep̃hen¬
dendum: ubi uͦ omnino suꝑsedet gr̃as agere. gͣuȩ ah¬
quid in eis esse denotat. qͥ gr̃arũ actioni uidicet ẽe cos¬
trarium. Qͥa fides ur̃a annunciat᷑ in uniuerso mun¬
do. Ipsa inqͥt ẽ ur̃a fides quȩ om̃ium in uniuersomũ¬
do catholica ẽ fides: qi forma uexẽplum ur̃e fidepin
stitutio ẽ unuersi mundi. Forsitan iã p̃uidebat apłs in
sp̃u. romȩ ubi sedes erat. t̾reni imꝑii futurã fore p̾mã
sedem xp̃iani sac̾dotii uñ uelut a fonte diriuaretur.
qd̃ in toto mundo salubrit̾ p̾dicaret᷑. ⁊ crederet᷑. Und̃¬
⁊ non solũ gr̃as agit: s & de futuro orat sic̃ dicit. Testis

Expanded text:
s gratias agit pro omnibus; in aliis gratias agit, sed non pro omnibus; in aliis nec gratias agit. Ubi pro omnibus gratias agit, culpas in eis nullas vel probra exaggerat: ubi gratias agit, sed non pro omnibus, sicut ad Corinthios et Collossenses, innuit in eis aliquid esse reprehendendum: ubi vero omnino supersedet gratias agere, grave aliquid in eis esse denotat, quod gratiarum actioni judicet esse contrarium. « Quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. » Ipsa do Catholica est fides, quia forma et exemplum vestrae fidei stitutio est universi mundi. Forsitan jam praevidebat Apostolus in spiritu, Romae, ubi sedes erat terreni imperii, futuram fore primam sedem Christiani sacerdotii; unde velut a fonte derivaretur, quod in toto mundo salubriter praedicaretur et crederetur. Unde non solum gratias agit; sed et de futuro orat, sicut dicit: VERS