comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uictũ q̃rente. Haronem maguntinũ ep̃m cuiꝰ
dolo olim adesbertꝰ ꝑierat rex conradꝰ. sollicitauit
⁊ ꝯͣ henricũ saronũ ducẽ pp̃ potentiam ip̃ius sͥ
suspectã. Ad quod cũ iam torquẽ aureã ep̃c fa¬
bricasset q̃ collo ducis secũ cõuiuantis iniceret᷑
dolo prodito frustratꝰ est. ⁊ p̃t triduũ morbo et
angore uł ut alii dicũt fulminuis ictu ĩteriit
Complices ⁊ cõsiliarii a duce patria climinati
sũt misso ã excitu a rege cõtra henricũ tanta
cede saxones debachati sunt ĩ eos ut a mimis
declamaretur ubi nã eẽt tant᷑ ille in fernꝰ qui
tantã eccisoꝵ multitudinẽ caꝑe poss. A imo¬

Expanded text:
sibi quaerente. Hattonem Maguntinum episcopum, cujus dolo olim Adelbertus perierat, rex Conradus sollicitat etiam  Heinricum Saxonum ducem, propter potentiam ipsius sibi suspectum. Ad quod cum jam torquem auream episcopus fabricasset, quae collo ducis secum convivantis injiceretur, dolo prodito frustratus est; et post triduum morbo et angore, vel ut alii dicunt fulminis ictu periit. Complices consilii etiam a duce patria eliminati sunt. Misso autem exercitu a rege contra Henricum, tanta caede Saxones debaccati sunt in eos, ut a mimis declamaretur, ubinam esset tantus ille infernus, qui tantam caesorum multitudinem capere posset.
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ angeloꝵ et̾nus socius eris. Ad hec u̾ba con¬
foitatus ille ĩ dño ꝑstitit et optime postea cõ¬
u̾satus est. Qui duob annis añqͣm moret᷑
grauissima ĩfirmitate laborauit. Ad quem¬

Expanded text:
sanctorum angelorum aeternus socius eris. » Ad haec verba consanctorum angelorum aeternus socius eris. » Ad haec verba confortatus ille in Domino perstitit, et optime postea conversatus est. Qui duobus annis antequam moreretur gravissima infirmitate laboravit,
Abbreviated transcription (Latin):
tercia die.⁊ qͣdragesima ascendit in celũ. Cum
hec om̃ia uideret dixit ei dña nr̃a. Uiriliter
age ⁊ cõfortetur cortuũ in dño. ⁊ certꝰ esto te
amodo talib temptationib non pulsandum
Post ħ cepit numiis abstunentiis se afflig̾e. ita
ut perie sensũ ⁊ memoriã ꝑdere uderetut. In¬
terra sc̃s bernardus qui tunc ad huc uiuebat.
uenit ad eum ꝑ dei ꝓuidentiã ⁊ iussit eũ mitti
ĩ infirmitoriũ. ⁊ ut ei singulis noctib iugi¬
lie cantarent᷑. priusqͣm cet̾is ĩfirmis. qͣtinus
ta feruesc̾e. Nec multo post abbas fc̃s est bone¬
uallis. Sub hoc sco uiro fc̃s est quidã iuuenis
nouicius ualde feruẽs in suis pͥncipiis. qui po¬
stea temptatꝰ est: cogitabat ad seculũ redire.
Et hanc cogitationẽ cõfessus abbĩ. Qui cepit
abbas. fili ait misere aĩe tue. placens dõ. ne ꝑdas
gloriam t̾ paratũ. Ego .ii. spondeo t̾ ⁊ fideuissorẽ
sponsiõis huiꝰ me statuo. qd̾ si tu remanseris

Expanded text:
lum. Cum haec omnia videret, dixit ei Domina nostra: « Viriliter age, et confortetur cor tuum in Domino: et certus esto te amodo talibus tentationibus non pulsandum. » Post haec coepit nimiis abstinentiis se affligere, ita ut pene sensum et memoriam perdere videretur. Interea sanctus Bernardus, qui tunc adhuc vivebat, venit ad eum per Dei providentiam, et jussit eum mitti in infirmitorium, et ut ei singulis noctibus vigiliae cantarentur, priusquam caeteris infirmis; quatenus lta fervescere. Nec multo post abbas factus est Bonaevallis. Sub hoc sancto viro factus est quidam juvenis novitius valde fervens in suis principiis. Qui postea tentatus valde cogitabat ad saeculum redire, et hanc cogitationem confessus est abbati. Qui coepit abbas: « Fili, miserere animae tuae, placens Deo, et non perdas gloriam tibi paratam. Ego enim spondeo tibi, et fidejussorem hujus sponsionis me statuo, quod si tu remanseris,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾it ad consolandũ te. Sicut ego ĩ tali infirmita¬
te patiens fui sic ⁊ tu ⁊ id̾o mecũ florebis ĩ gła
mea ⁊ cras eris mecũ ⁊ metes qd̾ seminasti. Qd̃
⁊ fcm̃ est. Nõ multo post apparuit alb̃i suo ĩ glo¬
ria magna reddẽs ei gr̃as qd̃ ꝑ eius ad moni¬
tionẽ ĩ ordine ꝑstit̾at. Sub eodẽ uiro sc̃o fc̃i sũt
nouicii clericus unꝰ ⁊ miles unus ꝑfidꝰ ⁊ dolosus
qͥ ĩ eodem anno duo castella tradiderat. ⁊ destruxe¬
rat. Huic militi dormienti udebat᷑ in uisu nõc¬
tis qd̃ ĩ puteũ caderet tam ꝓfundũ. ut tres dies
cõsumeret ĩ cadendo donec ad fundũ ꝑueniret. Q
cũ abbi scõ retuliss. ille int̾pretatꝰ est puteũ abyssi
ĩfernalis. ĩ quẽ casurꝰ erat. si ordinem relinque¬
ret ⁊ id̾o monebat illũ ut remaneret. At ille no¬
luit s recessit. Et cũ recessiss: t̾cia die ab inimĩ¬
albas promisit ei qd̃ si remaneret. regina mũdi
ꝑ aĩa eius ueniret. ⁊ duceret eũ ĩ requiẽ suam.

Expanded text:
sit ad consolandum te. Sicut ego in tali infirmitate patiens fui, sic et tu: et ideo mecum florebis in gloria mea, et cras eris mecum, et metes quod seminasti. » Quod et factum est. Non multo post apparuit abbati suo in gloria magna, reddens ei gratias, quod per ejus admonitionem in ordine perstiterat. Sub eodem viro sancto facti sunt novitii clericus unus, et miles unus perfidus et dolosus; qui in eodem anno castella duo tradiderat et destruxerat. Huic militi dormienti videbatur in visu noctis, quod in puteum caderet tam profundum, ut tres dies consumeret in cadendo, donec in fundum perveniret. Quod cum abbati sancto retulisset, ille interpretatus est puteum abyssi infernalis, in quem casurus erat, si ordinem relinqueret; et ideo monebat eum, ut remaneret. At ille noluit, sed recessit; et tertia die ab inimilans abbas, promisit ei, quod si remaneret, Regina mundi pro anima ejus veniret, et duceret eam in requiem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
ex nullas penitꝰ cogitationes prurientes ĩ cor¬
de ꝑnitiosa cõfusione celare. s confestim ut ex¬
orte fuerint eas suo pateface̾ seniori nec sc̃ eaꝵ
iudicio quicqͣm sue discretioni cõmitt̾e: s illud
cced̾e malũ ẽẽ uł bonũ qd̾ discusserit semoris¬

Expanded text:
ur nullas penitus cogitationes prurientes in corde perniciosa confusione celare, sed confestim ut exortae fuerint, eas suo patefacere seniori: nec super earum judicio quidquam suae discretioni committere, sed illud credere malum esse, vel bonum, quod discusserit ac pr
Abbreviated transcription (Latin):
traria. Multis siquidem exꝑimentis edocti tra¬
dunt monachũ ⁊ maxime uiniores nec uolup¬
tatem quidem cõcupiscentie sue refrenare posse
nͥ pͥus mortificare ꝑ obedientiã suas didicerit
uoluntates. Ideoq ꝓnũtiant nullatenꝰ p̃uale¬

Expanded text:
traria. Multis siquidem experimentis edocti tradunt, monachum, et maxime juniores, ne voluptatem quidem concupiscentiae suae refrenare posse, nisi prius mortificare per obedientiam suas didicerint voluntates. Ideoque pronuntiant nullatenus praevale
Abbreviated transcription (Latin):
tior litteraꝵ scĩa qmͣ scripta cõscĩa id se alii ñ
fac̾e ꝙ nolit pati. Qm̃ seccet᷑ es hĩtans in excel¬
sis in silentio deus magnꝰ solus: lege infatiga¬
bili sꝑgens penales cecitates supͣ illicitas cupi¬
dĩs: ĩ qm̃ ꝓiectus eram ab oculis tus. Eram
rebam. Hoc autẽ peccabam: ꝙ nõ ĩ ip̃o s ĩ crea¬
luptates. sublimitates. ueritates q̃rebam at¬

Expanded text:
rior litterarum scientia quam scripta conscientia, id se alteri facere quod nolit pati. quam tu secretus es, habitans in excelsis in silentio, deus solus magnus, lege infatigabili spargens poenales caecitates supra inlicitas cupidinis, in quam proiectus eram ab oculis tuis. nam ram. hoc enim peccabam, quod non in ipso, sed in crealuptates, sublimitates, ueritates quaere-bam, at
Abbreviated transcription (Latin):
tiõis mee. Non te amabã ⁊ fornicabat abs te.
⁊ fornicanti sonabat undiq euge enge. Amici
humani quousq nolues filios eue in mare
magnũ ⁊ formidolosũ ꝙ uix transeũt qui lig¬
nũ conscenderũt: Nonne ego intelligo ⁊ ton¬

Expanded text:
tionis meae? non te amabam et fornicabar abs te tionis meae? non te amabam et fornicabar abs te et fornicanti sonabat undique: euge, euge." amici quousque volves filios Eve in mare magnum et formidolosum, quod vix transeunt qui lignum conscenderent? Nonne ego intelligo et ton
Abbreviated transcription (Latin):
miniose głe. Tu ũ ciu numerati sũt capisi nr̃i
errore oĩm qui mͥ instabant ut discerem ute¬
baris ad utilitatẽ meam: ĩ eo ã quiesc̾e nole¬
bam utebaris ad penã meam qͣ plecti non erã
indignꝰ: tantillus puer ⁊ tantꝰ peccator. Ita de ñ
benefacientib benefaciebas in: ⁊ de peccante me¬
ip̃o iuste retribuebas mͥ. Iussisti eñi ut sic est
ut pena sit sͥ om̃is animꝰ inordinatꝰ. Tenere
cogebar enee nescio cuiꝰ errores oblitꝰ erroꝵ meoꝵ¬
⁊ plorare didonẽ mortuã qr se occidit ob amorẽ.
cum interea meip̃m ĩ hiis a te morientẽ d̾s iu¬
ta mea siccis oculis ferrem miserrimꝰ. Quid
n. miserĩ misero nõ miserante se ip̃m ⁊ flente
didonis mortẽ q̃ flebat amarido eneã: ⁊ nõ flẽ
te mortẽ suam q̃ flebat nõ amando te: Ds̃ lu-¬
men cordis mei ⁊ panis ors mei. Uictus aĩe mee
⁊ turtus maritans mentẽ meã: ⁊ sinũ cogita¬

Expanded text:
miniose glorie. Tu vero cui numerati sunt capilli nostri et miniose glorie. Tu vero cui numerati sunt capilli nostri et errore omnium qui mihi instabant ut discerem utebaris ad utilitatem meam; meo autem qui discere nolebam, utebaris ad penam: qua plecti non eram indignus tantillus puer, tantus pebene facientibus tu bene faciebas mihi; et de peccante meipso, iuste retribuebas mihi. Iussisti enim et sic est, ut pena sibi sit omnis animus immoderatus. Tenere cogebat Enee nescio cuiet plorare Didonem mortuam, quia se occidit ob amorem, cum interea meipsum in his a te morientem, Deus vita mea, siccis oculis ferrem miserrimus. 21. Quid enim miserius misero non miserante seipsum, et flente Didonis mortem, quae fiebat amando Aeneam; non flente tem mortem suam, quae fiebat non amando te, deus, lumen cordis mei et panis oris intus animae meae et uirtus maritans mentem meam et sinum cogita
Abbreviated transcription (Latin):
tuq maioꝵ hõim. Ds̃ mers q̃s ibi miserias exꝑ¬
tus sũ ⁊ ludificatiões qñquidẽ mͥ recte uiu̾ẽ pi¬
ero id ꝓpouebat᷑ obtemꝑare monentib ut in
hoc seculo florerem ⁊ extellerẽ linguosis actib
ad honorẽ hoĩm ⁊ falsas diuitias famulantib.
Inde in scolam datꝰ sum ut lras discerem ĩ quib
quid utilitatis ẽẽt ignorabam miser. si tñ seg¬
hec a maiorib. ⁊ multi añ nos uitam illã agẽ¬
tes p̃struxerũt erumpnosas mas ꝑ quas tnsi¬
re cogebã multiplicato labore ⁊ dolore filiis adã.
cogitando de lris: qmͣ exigebat᷑ a nobis. Nõ enĩ
deerat dũe memoria uł ingeniuĩ q̃ nos hr̃e no¬
ioꝵ nuge negocia uocant᷑ ꝓueroꝵ autẽ cũ sunt
ciẽbã ego bene. Non enĩ discerẽ nisi cogerer. Neͣ
qui me tirgebant bene faciebãt. s bñ mͥ fielat
dens mo abste. Ili eñi non intuebant᷑ quo refet¬
rem qd̾ me discere cegebant. ꝓtqm ad satiar dese
insatiabiles cupiditates copiose in ople⁊agno

Expanded text:
rias expertus sum et ludificationes, quandoquidem mihi recte vivere puero ibi proponebatur, obtemperare montibus, ut in hoc seculo florerem et excellerem linguosis artibus ad honorem hominum et falsas divitias, famulantibus. Inde in scholam datus sum, ut litteras discerem, in quibus quid utilitatis esset ignorabam miser; sehoc a maioribus, et multi ante nos uitam istam agentes praestrtfxerant aerumnosas uias, per quas transire cogebamur multiplicato labore et dolore filiis Adam. gitando de litteris, quam exigebatur a nobis. non enim deerat, domine, memoria uel ingenium, quae nos habere noiorum nugae negotia uocabantur, puerorum autciebam ego bene: non enim discerem, nisi cogerer. nemoqui me urgebant, bene faciebant, sed bene mihi fiebat abs te, deus meus. illi enim non intuebantur, quo referrem quod me discere cogebant, praeterquam ad satiandas insatiabiles cupi
Abbreviated transcription (Latin):
toris hõis lapsũ. Aliud est eñi admitt̃e mortale
pc̃cm. ⁊ aluid est cogitatione que pc̃co nõ caret
p̾ueniri uł ignorantie aut obliuonis agi erro¬
re aut facilitate eciosi sermonis offendere aui
ad punctũ a fidei theoria. aliud hesitare: aut sub¬
tili qͣdam cenodoxie titillatiõe pulsari aut necessi¬
tate nature aliqͣntisꝑ a sũma ꝑfectione recedẽ. Hec
eñi sũt septem lapsuũ gn̾a in quib nir sc̃s lic

Expanded text:
mortale peccatum, et aliud est cogitatione quae peccato non caret praeveniri; vel ignorantiae, aut oblivionis errore, aut facilitate otiosi sermonis offendere, aut ad punctum in fidei theoria aliquid haesitare, aut subtili quadam cenodoxiae titillatione pulsari, aut necessitate naturae aliquantisper a summa perfectione recedere. Haec enim sunt septem lapsuum genera in quibus sanctus licet
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ. s int̾ sc̃m ac ĩmaculatũ nulta distan¬
tia est. Aliud eteñi ẽẽ quẽpiam sc̃m :.i. diuino cul
le ꝓnũtiat dicens. Qui peccatũ non fecit. Hac¬
gͥ sola ab om̃ib nobis exceptione distinguit᷑
qr nos nõ absq pc̃co illũ sñ pec̃o cõstat fuisse tẽp¬
tatũ. Quis et enim hõim qͣmuis fortis ac bel¬
lator sit hostilib tñ telis plurimũq nõ pateat
Quis uelut ĩpenetrabili carne circumdatꝰ. tan¬
tis plioꝵ ꝑiculis sine ꝑiculo mulceat᷑. Ille solus
ne cũ uniu̾sa carnis fragilitate suscipiẽs: nul¬
lius est ũqm sordis maculatꝰ attractu. Cecerũ¬

Expanded text:
possumus, sed inter sanctum et immaculatum multa distantia est. Aliud est enim esse quempiam sanctum, id est, divino cultle pronuntiat dicens: qui peccatum non fecit. sago sola ab omnibus nobis exceptione distinguitur, quia nos non absque peccato, illum sine peccato constat fuisse temptatum. quia etenim hominam, quamuis fortis atqae bellator sit, hostilibus tamen telis plerumque non pateat, quis uelut inpenetrabili carne circumdatus tantis proeliorum periculis sine periculo misceatur ? ille autem solus nae cum uniuersa carnis fragilitate suscipiens nullius umquam est sordis maculatus adtactu. Te
Abbreviated transcription (Latin):
gũ fertilissimã. In cuiꝰ frondib aues multe
d̾iu̾soꝵ colorũ ⁊ diu̾saꝵ uocũ generib cantan¬
tes ⁊ organitantes morabantur. Sub cuiꝰ ramiᷤ
lilia et rose et cunctarum herbarum specierũ¬
q odoriferaꝵ genera oriebant᷑. et sub eadem
arbore turi multi et femine ĩ cellis aureis et
eburneis sꝑ benedicẽtes et laudantes deũ ꝓ uni¬
n̾sis beneficiis sus ⁊ donis sus. Et hẽbat unꝰ¬
quisq coronã aureã ĩ capite suo mirabiliter
ornatam et sceptrũ aureũ ĩ manu sua. ⁊ erãt
uestiti talib uestimentis quib añ iusi mo¬
nachi. Tunc ait angelus ad tundalũ. Hec ar
tores ⁊defensores ecc̃aꝵ qui pro benefieiis q̃ scĩs
eccłiis largiti sunt fraternitatẽ ip̃oꝵ cõsecu¬
ti sunt: qr ꝑ illoꝵ cõmonitionẽ secularem ha¬
bitũ reliquerunt. et religiose iuxerunt. It

Expanded text:
gum fertilissimam. In cujus frondibus aves multae gum fertilissimam. In cujus frondibus aves multae diversorum colorum, et diversarum vocum generibus cantantes et organizantes morabantur. Sub cujus ramis lilia et rosae, et cunctarum herbarum specierumque odoriferarum genera oriebantur; et sub eadem arbore viri multi et feminae in cellis aureis et eburneis, semper benedicentes et laudantes Deum pro universis beneficiis suis et donis suis; et habebat unusquisque coronam auream in capite suo mirabiliter ornatam, et sceptrum aureum in manu sua; et vestiti talibus vestimentis, quibus ante visi monachi. Tunc ait angelus ad Tundalum: « Haec arbtores et defensores Ecclesiarum; et pro beneficiis quae sanctae Ecclesiae largiti sunt, fraternitatem ipsorum consecuti sunt; quia per illorum commonitionem saecularem habitum reliquerunt, et religi
Abbreviated transcription (Latin):
quã ante uiderant suꝑabant. Omĩa ĩstrumẽ
quib nullus labor erat ĩ exaltatione uocum. nͨ
labia uidebãtur moueri. nec manꝰ ad ĩstrumen¬
ta musica leuare curabant.⁊ tñ ad libitũ cuiꝰ¬
q melos reddebant firmamentũ qd̾ exat suꝑ
capita eorum multũ splendebat de qͦ eathene
pendebant auri purissimi. uirgulis argenteis
intermixte. pulcherrima uarietate contexte de
qͥb eyphi ⁊ phiale et tintunabula ⁊ symbala ⁊
lilia ⁊ sꝑule pendebãt auree. Int̾ quos multitu¬
do maxima u̾sabat angeloꝵ uolantiũ et aureas
alas habentiũ. Qͥ leui uolatu int̾ cathenas uo¬
lantes suauissimũ atq dulcissimũ audientio
reddebant sonũ. Cũ gͦ tundalus nimis delectatꝰ
uellet ibi stare: dixit ei angelus. Respice. Et
respiciens uidit unam arborem marimam
⁊ latissimam frondib uiridissimam. floribq
pulcherrimã: oĩmq fructuũ generib et fru¬

Expanded text:
quam ante viderant, superabant. Sed hanc omnem quam ante viderant, superabant. Sed hanc omnem quibus nullus labor erat in exaltatione vocis, nec labia videbantur moveri, nec manus ad instrumenta musica levare curabant, et tamen ad libitum cujusque melos reddebant. Firmamentum quod erat super capita eorum multum splendebat, de quo catenae pendebant auri purissimi virgulis argenteis intermistae, pulcherrima varietate contextae: de quibus scyphi et phialae, et tintinnabula, et cymbala, et lilia, et sphaerulae pendebant aureae. Inter quas multitudo maxima versabatur angelorum volantium. et aureas alas habentium; qui leni volatu inter catenas volantes suavissimum atque dulcissimum audientibus reddebant sonum. Cum ergo Tundalus nimis delectatus vellet ibi stare, dixit ei angelus: « Respice. » Et respiciens vidit unam arborem maximam et latissimam frondibus viridissimam, floribusque pulcherrimam, omniumque fructuum generibus et fru
Abbreviated transcription (Latin):
liones płimas. purpura ⁊ bysso ⁊ auro ⁊ ar¬
gento et serico mira uarietate cõfectas in
quib cordas organa tympana ⁊ cycharas
cũ orgamistris ⁊ symbalis canentes. cetera
quo oĩm musicoꝵ genera suauissimis sonis
angelus. Ista est religiosorũ requies mona¬
qui promissam obediam hiis qui p̾sunt
hylarit̾ et deuote impendũt ⁊ qui magis
gandent subẽẽ quam p̃esse qui uoluntatẽ
ꝓpuam relinqunt ⁊ aliene obtemperãt. qui
dũ sunt ĩ corpere celestia sapĩt qui refre¬
nant linguas suas non solũ a malis: sed
⁊̃ a bonis pp̃ taciturnitatis amorẽ. Tũt ait
tundalus. Dñe si tibi placet uolo ꝓpius
accedere: et eos qui intus sũt uid̾e. placet
inquit ut uideas eos ⁊̃ audias: ħ ñ intrabis
ad eos. Isti quo fcuunt᷑ p̾sentia scẽ trinitatis ⁊
qui semel ad̾o intrau̾it. dĩm ĩmemor p̃teritorũ
ulteriꝰ nõ disiungitur a consortio scoꝵ. nisi forte
delectabił. et sonus suauissimꝰ. Omnẽ gloriam

Expanded text:
liones plurimos, purpura et bysso, auro et argento et serico mira varietate confectos. In quibus chordas et organa, et citharas cum organistis et cymbalis canentes. Caetera quoque omnium musicorum genera suavissimis sonis angelus: « Ista est religiosorum requies, monaqui promissam obedientiam his qui praesunt, hilariter et devote impendunt: et qui magis gaudent subesse, quam praeesse; qui voluntatem propriam relinquunt, et alienae obtemperant; qui dum sunt in corpore, coelestia sapiunt; qui refrenant linguas suas non solum a malis, sed etiam a bonis propter taciturnitatis amorem. » Tunc ait Tundalus: « Domine, si tibi placet, volo propius accedere, et eos qui intus sunt videre. » Placet, inquit, ut videas eos et audias: sed non intrabis ad eos. Isti namque fruuntur praesentia S. Trinitatis, et qui semel ad eos intraverit, omnium immemor praeteritorum, ulterius non disjungitur a consortio sanctorum, nisi forte delectabilis, et sonus suavissimus, omnem gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
dem ꝑ loca gallie et germanie plurimi ⁊ mag¬
wigftido colomẽsiũ archiep̃atũ suscepit iur gło¬
sus bruno fr̃ othonis imꝑatoris. Qui qͣlis qͣnt¬
ue fu̾it apud deũ et hoĩes. Lestor ediscat ĩ uita
ip̃ius quam rogerꝰ luculent̾ scripsit. Huiꝰ studie
translata sunt a roma colonia. corpora scõꝵ eli¬
gii. patroclii pͥuati. gregorii. cũ baculo sc̃i petri.
Anno eiꝰdẽ xuiiiͦ. ludouico francoꝵ rege mortuo
lotharius filius eiꝰ ex gberga sorore imꝑatoris.
regnauit annis. xxxi. Giulłmus. Hoc anno reg¬
nare incepit ediunus filiꝰ eadmũdi suꝑioris re¬

Expanded text:
agWicfrido Coloniensium archiepiscopatum suscepit vir gloriosus Bruno, frater Ottonis imperatoris; qui quantus qualisve fuerit apud Deum et homines, lector ediscat in vita ipsius, quam Rogerus luculenter descripsit. Hujus studio translata sunt a Roma Coloniam corpora sanctorum Elifii, Patrocli, Privati, Gregorii, cum baculo sancti Petri.ommittit. Ludovico Francorum rege mortuo, Lotharius filius ex Gerberga sorore Othonis regnavit annis 31. GUILLELMUS. Hoc anno regnare incepit Edvius filius Edmundi superioris re
Abbreviated transcription (Latin):
est: qui qđ inqͥrere debeat pͥrudent̾ agnoscit. Nec
a scĩa longe est: qui cepit intellig̾e quid ignoret.
Hgͥ uobis huimodi quã q̃ritis discipline atq
oĩonis formula ꝓponet᷑. qmͣ unꝰquisq monachꝰ
ad iugem dei memoriam tendens incessabili. cor¬
dis uolutatione meditari expulsa oĩm cogitatio¬

Expanded text:
est, qui quid inquirere debeat prudenter agnoscit, nec a scientia longe est, qui coepit intellegere quid ignoret.ur nobis huius quam quaeritis disciplinae atque orationis formula proponetur, quam unusquisque monachus ad iugem dei memoriam tendens incessabili cordis uolutatione meditari expulsa omnium cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
nulla u̾boꝵ ꝑsecutione distinguit᷑. Ignita uͦ men¬
tis intentione ꝑ ineffabilẽ cordis excessũ ĩexplebi¬
li sp̃c alacritate ꝓfert᷑ qm̃q mens extra õs sensꝰ
ac iusibiles effecta materias gemitib menarra¬
bilib atq suspiriis emitcit ad deum.

Expanded text:
nulla uerborum proeecutione distinguitur, ignita uero mentis intentione per ineffabilem cordis excessum inexplebili spiritus alacritate profertur, quamque mens extra omnes sensus ac uisibiles effecta materies gemitibus inenarrabilibus atque suspiriis profundit ad deum.
Abbreviated transcription (Latin):
lia. plus fusca quam nitida. plus neglecte quã
accurrate. composita uł apta amare.
estus est modus ⁊ figura¬
tio mẽbrorũ corꝑis ad omnẽ hñdi ⁊ agen¬
di modũ. Hic sex modis rep̾hensibilis inuenit᷑
scilicet si est aut mollis aut dissolutꝰ. aut tardꝰ.
aut citatꝰ. aut procax. aut turbidus. Mollis sig¬
nificat lascuuam. dissolutꝰ negligentiam. tar¬
dus pigriciam. citat᷑ ĩ constantiam ꝓcax suꝑbi¬

Expanded text:
lia, plus fusca quam nitida, plus neglecte quam accurate composita vel adaptata amare, estus est motus et figuratio membrorum corporis, ad omnem agendi et habendi modum; hic sex modis reprehensibilis invenitur, scilicet, si est aut mollis, aut dissolutus, aut tardus, aut citatus, aut procax, aut turbidus. Mollis significat lasciviam, dissolutus negligentiam, tardus pigritiam, citatus inconstantiam, procax superbi
Abbreviated transcription (Latin):
uidendũ alium claudũt. aliũ aꝑiunt. Alii ma-¬
rore ridiculo cũ medietate oris locunt᷑. Sunt p̃¬
tea mille larne nille subsannationes ⁊ corru¬
gatiões narium nille ualgia.⁊ contortiones
labioꝵ q̃ pulchritudinẽ faciei et decorem disci¬
pline deformant. Est eñi facies speculũ disci
pline cui tanto maior custodia adhibenda est
ut nec proterue exasperetur. nec molit᷑ dissoluat᷑
Alii nauigant brachiis incedentes. ⁊ dupliti qͦ¬
dam monstro uno eodemq tpre pedib deorsũ in
t̾ra ambulãt: ⁊ lacertis sursum ĩ aere uolant.
Qd̃ est qͣi monstrũ hoc qd̾ simul ĩ se fingit ⁊
hõis incessum. et nauis remigiũ ⁊ auis uo¬
latum. libet in hoc poetice illius subsannatõ¬
nis elogio proclamare. Humano capiti cer¬
uitẽ pector equinã iungere se uelit. ⁊ uarias
inducere plumas.¬

Expanded text:
videndum alterum claudunt, alterum aperiunt. Alii mavidendum alterum claudunt, alterum aperiunt. Alii majori ridiculo dimidiato ore loquuntur. Sunt praeterea mille larvae, mille subsannationes et corrugationes narium, mille valgia et contortiones labiorum, quae pulchritudinem faciei et decorem disciplinae deformant. Est enim facies, disciplinae, speculum, cui tanto major custodia adhibenda est, ut nec proterve exasperetur, nec molliter dissolvatAlii navigant brachiis incedentes, et duplici quodam monstro, uno et eodem tempore pedibus deorsum in terra ambulant, et lacertis sursum in aere volant. Quod est quaeso monstrum hoc, quod simul in se fingit et hominis incessum, et navis remigium, et avis volatum? Libet in hoc, poeticae illius subsannationis elogio proclamare: Humano capiti cervicem pictor equinam Jungere si velit, et varias inducere plumas
Abbreviated transcription (Latin):
enũ. ut scilicet id agat unũqd̃q mẽbroꝵ ad qd̃
fc̃m est. ut neq loquat᷑. manus. n os audiat. n
oculus lingue officiũ assumat. Sũt .n. qͥdam
qui nͥ buctis patentib ascuttare nesciũt ⁊ qͣi ꝑ
os sensus ad cor influere debeat palatũ ad u̾ba
loq̃ntis aꝑunt. Alii qd̾q adhuc peius est ĩ agẽ¬
do uel andiendo.q canes sitientes linguã proten¬
dũt᷑: ⁊ ad singulas actiones uelut molam labia
torq̃ndo cutũducũt. Alii loq̃ntes digitũ extendũt
suꝑnlia erigunt. ⁊ oculos ĩ orbem rotantes. aut
ꝓfunda qͣdam cõsideratione defigẽtes cuidam in¬
trinsocus magnificenne conatus ostendunt. Alii
caput iactant comã excutiũt. uestimẽta ad ap¬
tanda cõponũt. et latera cubitando pedesq ex¬
tendendo riditulũ saltis ostentatioĩs formam
fingũt. Aiii.q. ambe aures ad audiendũ fcẽ nõ
sunt. alt̾am tm̃ collo detorto noci ueniẽti oppo¬
nũt. Alii typũ nestio quẽ figurantes. cculũ int̾

Expanded text:
est, ut scilicet id agat unumquodque membrum ad quod factum est, ut neque loquatur manus, neque os audiat, nec oculus linguae officium assumat. Sunt enim quidam qui nisi buccis patentibus auscultare nesciunt, et quasi per os sensus ad cor influere debeat, palatum ad verba loquentis aperiunt. Alii quod adhuc pejus est! in agendo vel audiendo quasi canes sitientes linguam protendunt, et ad singulas actiones velut molam labia torquendo circumducunt. Alii loquentes digitum extendunt, supercilia erigunt, et oculos in orbem rotantes, aut profunda quadam consideratione defigentes, cujusdam intrinsecus magnificentiae conatus ostendunt. Alii caput jactant, comam excutiunt, vestimenta adaptando componunt, et latera cubitando, pedesque extendendo ridiculam satis ostentationis formam fingunt. Alii quasi ambae aures ad audiendum factae non sint, alteram tantum collo detorto voci venienti opponunt. Alii typum nescio quem figurantes, oculorum inter
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo gͥ deinceps putet parum delinq̃re eos qͥ
contra disciplinam ad turpes motꝰ ⁊ in ordina
tas gesticulatiões mẽbra sua inflectunt. q nũ¬
quam scriptura tã seuere istos exst̾iores motꝰ
corꝑis. ĩ nobis rep̃henderet. nisi oĩs ext̾ioris hoĩs
ĩ honesta figuratio et motio ĩdecẽs ab int̾iori mẽ¬
tis cortuptione manaret. Propt̾ea multũ ualet¬
etus disciplina ad coherendos prauos motꝰ ani

Expanded text:
Nemo ergo deinceps putet parum relinquere eos qui contra disciplinam ad turpes motus, et inordina as gesticulationes membra sua inflectunt, quia nunquam Scriptura tam severe istos exteriores corporis motus in nobis reprehenderet, nisi omnis exterioris hominis inhonesta figuratio et motio indecens, ab interiori mentis corruptione manaret. Propterea multum valet disciplina ad coercendos pravos motus ani
Abbreviated transcription (Latin):
ariꝰ ut ꝑ illum ĩgrediant᷑ ⁊ egrediant᷑ om̃s fa¬
milie cordis ꝯseqͣnt̾ assunt milia miliũ an¬
geloꝵ ad fores exteriorũ sensuũ excubantiũ
nec alienigena audet irrumpere t̾ribiles illas
acies pp̃ ostiarii reuerentiam ⁊ angeloꝵ custodi

Expanded text:
arius, ut per illum ingrediantur et egrediantur omnes familiae cordis, consequenter adsunt millia millium Angelorum ad fores exteriorum sensuum excubantium, nec audet alienigena irrumpere terribiles illas acies, propter ostiarii reverentiam, et Angelorum custodi
Abbreviated transcription (Latin):
celestis. mansio celestis. secura patria
totũ cõtinẽs qd̃ delectat populus sine murmu
letantiũ oĩm hĩtatio est du te. Ibi pax pietas bo
nitas. lux uirtus. splendor honestas. Gaudia le¬
ticie dulcedo uita ꝑhennuis. Gła laus requies
na uicioꝵ sitire absintiũ huiꝰ mũdi sequi nau¬
fragiũ. uite labentis ꝑati ĩfortuniũ ĩpie tyrã¬
nidis ferre dñuũ ⁊ ñ magis cõuolare ad ange¬

Expanded text:
celestis, mansio secura, patria totum continens, quod delectat, populus sine murmurletantium omnium habitatio est in te. nitas, lux, virtus, honestas, Gaudia, laetitiae, dulcedo, vita perennis. Gloria, laus, requies, nia, vitiorum sitire absinthium, hujus mundi sequi naufragium, vitae labentis pati infortunium, impiae tyrannidis ferre dominium, et non magis convolare ad san
Abbreviated transcription (Latin):
ue faciũt detestantur et ĩpugnant. Incoreigi¬
biles sunt hoc solũ qd uolunt fordbonũ cre¬
dunit. Obediẽ tiam aut nũqmͣ aut ne¬
gligenter implent. humiles fres ꝓuocãt tur¬
bant silentiũ. Taliũ figurã gestat philisteꝰ
ille qui eg̾ssus de castris philistiim prouoca¬
bat filios isrł. cuiꝰ magnitudo et armoꝵ diu̾¬
sitas. moralit̾ statũ ꝑuersoꝵ. qui magni sũt
tionem laudant. Sinistrum u̾o latus obum¬
brant clipeo. dũ sinistram praueactionis ex¬
cusat partẽ Ocreas hñt in crurib. q̃ est .q. ex¬
trema pars corpis qr usq ad finem ĩ obstinatõe
ꝑseuerant. Lorica induũt᷑ q̃ totũ tegit᷑ corpꝰ
qͣndo totam defendunt actionẽ. Hee spẽs armoꝵ¬
humili confessione ꝓfitetur. nec ratio ueri¬
tatis. s clamoso strepitu secularis eloq̃ntie
defendit.⁊ ꝑ exempla reproboꝵ cõfirmat. Un¬
de sequit᷑. Et armig̃ eius antecedebat eum

Expanded text:
 faciunt, detestentur et impugnent. Incorrigibiles sunt: hoc solum quod volunt, esse bonum credunt; obedientiam autem nunquam aut negligenter implent, humiles fratres provocant, turbant silentium: Talium figuram gestabat Philisthaeus ille, qui egressus de castris philisthiim, provocabat filios Israel . Cujus magnitudo et amorum diversitas, moraliter statum perversorum qui magni sunt tionem laudant. Sinistrum vero latus obumbrant clypeo, dum sinistram pravae actionis excusant partem. Ocreas habent in cruribus, quae est quasi extrema pars corporis, quia usque ad finem in obstinatione perseverant. Lorica induuntur, qua totum tegitur corpus, quando totam defendunt actionem. Hae siquidemhumili confessione profitetur, nec ratione veritatis, sed clamoso strepitu saecularis eloquentiae defendit, et per exempla reproborum confirmat. Unde sequitur, et armiger ejus antecedebat eum
Abbreviated transcription (Latin):
philistei ẽ cognitio ꝑu̾sitatis. Scutit᷑ gͦ phili¬
steus in fronte. qñ ꝑu̾sitas ĩsipientis agnita
reu̾beratur a sapiente. Chusi ã int̾pretatꝰ si¬
lentiũ achitofel u̾o ruina frĩs. Destruxit erge¬
ad seueritatem rarus .s. sermo. et rigor sermo¬
nis ꝑtinẽt. Rarus .n. sermo cõcordiam ser¬
uat. rigor sermonis cortigit emendanda. ¶¬

Expanded text:
Philisthaei est cognitio perversitatis. Percutitur ergo Philisthaeus in fronte, quando perversitas insipientis agnita, reverberatur a sapiente. Chusi autem interpretatur silentium; Achitophel vero ruina fratris. Destruxit ergad severitatem, rarus scilicet sermo et rigor sermonis, pertinent. Rarus enim sermo concordiam servat, rigor sermonis corrigit emendanda.
Abbreviated transcription (Latin):
etu̾sis est seuera religio. Seruat honestatẽ
seueritas. leuitatẽ castigat timet᷑ ab ĩdoctis
Si dulcedine cõdiat᷑ uultũ religionis decorat. Dul
seueritas corrigit. restitudo dat legem delinq̃nti
Sic nec seuertras leuitatẽ patitur. nec dulcedo
dissolutionẽ. nec restitudo lineam iusticie trans¬

Expanded text:
ersis est severa religio. Servat enim honestatem severitas, levitatem castigat, timetur ab indoctis: si dulcedine condiatur, vultum religionis decorat. Dulcipulum severitas corrigit, rectitudo dat legem delinquenti. Sic nec severitas levitatem patitur, nec dulcedo dissolutionem, nec rectitudo lineam justitiae trans
Abbreviated transcription (Latin):
gione unde illis tractantib alia. repentino im¬
petu suꝑ incautos irruerẽt. ⁊ ĩterficerẽt ĩno¬
centes. Tondixerãt n. ⁊̃ regem cũ ep̃o trucida¬
te. ut nõ eẽt qui uindicaret sangnem iustũ

Expanded text:
gione: unde illis tractantibus alia, repentino imgione: unde illis tractantibus alia, repentino impetu super incautos irruerent, et interficerent innocentes. Condixerant enim etiam Regem cum episcopo trucidare, ut non esset qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
datio uisionis t̾ruit malachiam. ne
si qd̾ diu satis dissimularat ultra rennueret
diuine iam resist̾e iideretur uoluntati. Ue¬
tumptamen cuutatẽ nõ intrauit. qm̃ diu
ille incubator uixit. ne. hac oc̃cone cõting̾e̾t
mori quẽqmͣ ex hiis quib uitam magis mi¬
nistraturus ueniebat. Ita ꝑ bienniũ nam
id tp̃us suꝑiurit ille. agens extra urbem strẽ¬
gellus quidã ĩmo uero nigerrimꝰ. sedẽ pretipu¬
it ⁊ ĩ hoc aĩe sue mauriciꝰ ad huc uiuẽs ꝓuide¬
rat. ut hũc hr̃et heredem ĩ quo qui dampnã¬
dus exibat oꝑib adicere dampnatioĩs per¬
sisteret. Erat .n. ⁊ ip̃e ex dampnata ꝓgenie
cognatꝰ mauticii. Ceterũ rex ⁊ ep̃i et fideles
t̾re nichominꝰ cõuenerũt ut introducerent
malachiam. et ecce cõsiliũ malignantiũ ex
adu̾so. quidã de filiis belyal promptꝰ ad ma¬
liciam potens iniquitate. sciens locũ ubi pa¬
rit̾ cõuenire decreuissent. multis aggregatis
sͥ latent̾ uicinũ occupat collem eminentẽ ere¬

Expanded text:
datio visionis terruit Malachiam: ne, si quod diu satis dissimularat ultra renueret, divinae jam videretur resistere voluntati. Verumtamen civitatem non intravit, quandiu ille incubator vixit, ne hac occasione contingeret mori quemquam ex his, quibus vitam magis ministraturus veniebat. Ita per biennium nam id temporis supervixit ille agens extra urbem, stregellus quidam, imo vere nigerrimus, sedem praeripuit. Et in hoc animae suae Mauricius adhuc 669 vivens providerat, ut hunc haberet haeredem: in quo qui damnandus exibat, operibus adjicere damnationis persisteret. Erat enim et ipse ex damnata progenie, cognatus Mauricii. Caeterum Rex, et episcopi, et fideles terrae nihilominus convenerunt, ut introducerent Malachiam. Et ecce consilium malignantium ex adverso. Quidam de filiis Belial promptus ad malitiam, potens in iniquitate, sciens locum ubi pariter convenire decrevissent, multis aggregatis sibi, latenter vicinum occupat collem eminentem e re
Abbreviated transcription (Latin):
n. ꝓpe eleuatis manib orauit ad dñm. ⁊ ecce
nubes ⁊ caligo. s ⁊ tenebrosa aqua ĩ nubib
aeris diem nͥtunt ĩ noctem fulgura quo
et tonitrua ⁊ horribilis sp̃c procellaꝵ diem
ultimũ imitant᷑ uiñam q elementa inten¬
tant omĩa mortem ⁊ ut scias lector qd̃ or̃o¬
malachie cõ cusserit elementa solos int̾cepit
tempestas qui q̃ rebant aĩam eius. solos tur¬
bo tenebrosus inuoluit qui parauerãt opera
tenebraꝵ. Deniq ip̃e qui princeps extiterat
tanti mali. fulmine ꝑcussus interiit. cum
trib aliis ⁊ fuere cõsortes mortis qui fuerãt
participes sceleris. Quoꝵ seq̃nti die i̾uenta
sũt corpora semiusta ⁊ putrida. herentia ramis
tres semiuiui inuenti sunt. ceteriq õs circũ¬
quaq disꝑsi¬

Expanded text:
is manibus oravit ad Dominum, et ecce nubes et caligo, sed et tenebrosa aqua in nubibus aeris, diem verterunt in noctem. Fulgura quoque et tornitrua et horribiles spiritus procellarum, diem ultimum minitantur, vicinamque elementa intentant omnia mortem. 23. Et ut scias, lector, quoMalachiae concusserit elementa; solos intercepit tempestas, qui quaerebant animam ejus; solos turbo tenebrosus involvit, qui paraverant opera tenebrarum. Denique ipse, qui princeps exstiterat tanti mali, fulmine percussus interiit cum tribus aliis: et fuere consortes mortis, qui fuerant participes sceleris. Quorum sequenti die inventa sunt corpora semiusta, et putrida, haerentia ramis tres semivivi inventi sunt: caeteri omnes circumquaque dis
Abbreviated transcription (Latin):
ricii . xuͦ. sc̃s columbanus abbãs ⁊ pb̃r doctor scothe¬
tũ ⁊ pictoꝵ ibiit.: qui posteris suis multa scĩtatis
monimenta reliquit: p̃terqͣm qd̃ rustica simpli¬
citate pascha dr̃co die celebrare debete. neq didi¬
cit neq docuit. Marculsus alias baiocacensis. sc̃i¬
tate claret ĩ gallia.

Expanded text:
r datur. Sanctus Columba abbas et presbiter, doctor Scottorum et Pictorum, obiit, qui posteris suis multa sanctitatis monimenta reliquit; preterquam quod rustica simplicitate pascha dominico die debere celebrari neque didicit, neque docuit. Marculfus abbas Bajocasinensis sanctitate claret in Gallia.
Abbreviated transcription (Latin):
lit: ut u̾bum fidei qd̃ ore p̾dicabant signoꝵ effi¬
catia confirmarẽt. Unde fc̃m̃ est: ut paucis ela¬
dem ficbant: ita b̃s gregorits ĩ libris moralib
ꝑhibet dicens. Ecce lingua britanue q̃ nich ali¬
ud nouerat. quam barbarũ frendere iam dudũ
ĩ diuinis laudib hebrea cepit u̾ba sonare. Ecce¬
quondã tumidꝰ iam subtracꝰ sc̃oꝵ pedib seruit
occean᷑. Eius barbaros motꝰ quos terren princi¬
pes edomare ferro nequiuerãt. hos pro diuina
formidine sacerdotũ ora simplicib uerbis ligant
Et qui cateruas pugnantiũ infidelis nequaqmͣ
metuerat: iam nunc fidelis humiliũ ling̃s uinet.
Quia n. ꝑceptis celestib u̾bis: clarescentib q mi¬
racłis uirtꝰ ei diuine cognitionis infundit᷑ eusdẽ
deitatis t̾rore refrenat᷑. ut praue agere metuat. ac
totis desideriis ad et̾nitatis gr̃am uenire cõcupis¬
cat. Qd̾ totũ ut fieret. ita eidẽ bõ gregorio dei gr̃a
cõcessit ut merito ab angloꝵ ppło debeat apłs ap¬

Expanded text:
lit, ut verbum vitae quod ore praedicabant signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis eladem fiebant, ita Gregorius in libris Moralibus perhibet, dicens: « Ecce lingua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jamdudum in Dei laudibus Hebraea coepit verba resonare. Eccetumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis, virtus ei divinae cognitiDivinitatis terrore refrenatur, ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. Quod totum ut fieret, ita eidem beato Gregorio gratia divina concessit, ut merito ab Anglorum populis debeat apostolus ap
Abbreviated transcription (Latin):
guens illoꝵ tẽperantiã qui abstinebãtut ui¬
derent᷑ hõĩb ieuinantes. Erat ĩ cibo temperã¬
tia s non iusticia ĩ aĩa. qr ñ do̾ place̾ s hoĩb
urtendebãt. Qũo rursũ uł illa uł ista sine for¬
titudine nõ cõstat fortituduus ẽẽ nõ medio¬
cris. cohib̾e uelle ⁊ nolle suũ iter angustias
parũ et nimis ut si cõtenta uoluntas mͦ illo
medio. nudo puro. solo. constante sibi equali
undiq sui. untpote ex õi ꝑte parit̾ circũciso. quẽ

Expanded text:
gelio illorum temperantiam, qui abstinebant ut viderentur hominibus jejunantes . Erat in cibo temperantia, sed non justitia in animo: quia non Deo placere, sed hominibus intendebant. Quomodo rursum vel ista, vel illa sine fortitudine? cum constet fortitudinis esse, et non mediocris, cohibere velle et nolle suum inter augustias, parum et nimis; ut sit contenta voluntas modo illo medio, nudo, puro, solo, constante sibi, aequali undique sui, utpote ex omni parte pariter circumciso, quem
Abbreviated transcription (Latin):
assig̾nans ⁊ p̾bens qd̃ satis ẽ. illis qd̾ minus
est demens. ⁊ sic ex alt̾utro t̾ciam formans uir¬
tutem qmͣ dicũt tẽperantiã. Nempe ĩ temperan¬
tem ip̃a cõsideratõ censet. tam eũ qui nccrus ꝑ
tinacit̾ demit. quam qui indulget suꝑflius. Uĩ¬

Expanded text:
assignans et praebens quod sat est; illis quod nimis assignans et praebens quod sat est; illis quod nimis est demens; et sic ex alterutro tertiam formans virtutem, quam dicunt temperantiam. Nempe intemperantem ipsa consideratio censet, tam eum qui necessariis pertinaciter demit, quam qui indulget superfluis.
Abbreviated transcription (Latin):
toutem sluu .i. mentẽ de quo orit puri
ficat cõsideratõ. deuide regit affectus. dirigit actꝰ
cortigit excessus cõponit mores uitam honestat
et ordinat. Postremo diuinaꝵ parit̾ ⁊ humanaꝵ
rerũ scĩam confect. Hec est que cõfusa distermi¬
nat. hiantia cogit sparsa colligit secreta rimat᷑
uera ĩuestigat uerisimilia examinat. ficta ⁊
fuscata explorat. Hec est que agenda p̃ordinat
acta recogitat. ut nicħ ĩ mente resideat aut ĩcor
adu̾sa p̃sentit ĩ adu̾sis non sentit quoꝵ alterũ
fortitudĩs alterũ prudentie ẽ. Ibi ⁊̃ adu̾tere tͥ¬
ĩ suauissimũ quẽdã concẽtũ complerũq uirm¬
tũ. atq alterã pend̾e ex altera. sicut hoc loco uides
fortitudinis matrẽ ẽẽ prudentiam nec fortitu¬
dinẽ s temeritatẽ ẽẽ quelibet ausũ quẽ pactu¬
riuit prudentia. Hec ttem est q̃ int̾ uoluptates
et necitates media .q. q̃dam arbitra sedens u¬
trimq certis limitib disterminat fines istis

Expanded text:
ontem suum, id est mentem, de qua oritur, ficat consideratio. Deinde regit affectus, dirigit actus, corrigit excessus, componit mores, vitam honestat et ordinat, postremo divinarum pariter et humanarum rerum scientiam confert. Haec est quae confusa disterminat, hiantia cogit, sparsa colligit, secreta rimatur, vera vestigat, verisimilia examinat, ficta et fucata explorat. Haec est quae agenda praeordinat, acta recogitat, ut nihil in mente resideat aut incorradversa praesentit, in adversis quasi non sentit: quorum alterum fortitudinis; alterum pruest suavissimum quemdam concentum complexumque virtutum, atque alteram pendere ex altera; sicut hoc loco vides, fortitudinis matrem esse prudentiam: nec fortitudinem, sed temeritatem esse quemlibet ausum, quem non parturivit prudentia. Haec item est, quae inter voluptates et necessitates media, quasi quaedam arbitra sedens, utrimque certis limitibus disterminat fines, istis
Abbreviated transcription (Latin):
Si te ꝓphetie huic totum repente denoueris p̃¬
decessores tm nõ ita cõsueuerunt. Eris molestͦ
qmͣ plurib . q. qui a patriu uestigiis deuiaris
Nempe id iudebis agere insuggillationẽ eoꝵ
S̾ ⁊ notabilis et uulgari ꝓuerbio qui hoc fa¬
cit qd̃ nullus. Quamqͣm si de bonis et non¬
de noius sumamꝰ exempla nõ defuere roma¬
ni pontifices qui sibi ecia int̾maxima nego¬
cia inuenirent

Expanded text:
si te philosophiae huic totum repente devoveris? Praedecessores tui non ita consueverunt: eris molestus quam pluribus, quasi qui a patrum vestigiis subito deviaris: nempe id videberis agere in suggillationem illorum. Sed et notabere vulgari proverbio: Qui hoc facit quod nullus, mde novis sumamus exempla, non defuere Romani pontifices, qui sibi otia inter maxima negotia invenirent
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Heu dñe mi si p̾cesseris isti retro me ca¬
pient et et̾ius ignib me tradent. Ad quam
angłs. Ne timeas qr plures nobistũ sũt qmͣ
cũ illis. Si deua ꝓ nobis qͥs contͣ nos. Cadẽt
alat̾e tuo mille ⁊ decẽ milia a dextris tiuis: ad
te ã nõ appinquabit. Uerũptũ oculis tuis cõ¬

Expanded text:
dit; « Heu domine mi! si praecesseris, isti retro me cadit; « Heu domine mi! si praecesseris, isti retro me capient, et aeternis ignibus tradent » Ad quem angelus: « Ne timeas, quia plures nobiscum sunt, quam cum illis. Si Deus pro nobis quis contra nos? Cadent a latere tuo mille, et decem millia dextris tuis; ad te autem non app
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑ tecũ hẽbas ⁊ nũquã me tali noĩe iudicabas¬
quẽ angelus. Ego te sꝑ seq̃bar a natiuitate tua
quocũq ibas ⁊ nũquã cõsiliis meis. acquiesce
uolebas. Et extendẽs manũ in unũ ĩ mũdorũ
sp̃uũ qui p̾cet̾is ei maledc̃onib insultabat. ec¬
ce inqͥt ille cuiꝰ uolũtati et cõsilio obtempera
g secura et leta. qr pacieris pauca de multis
uero memorĩt tene. qr it̾m ad corpꝰ reu̾teris
Tũc illa ultra modũ ꝑt̾rita. relicta corꝑe suo
supͣ qd̾ steterat. accessit ꝓpius. Demones hec
audientes et mala q̃ minabant᷑ setiõ posse
inferre nidentes. blasphemauer̃t deũ ĩistũ
eũ ẽẽ dicentes. qr ñ reddebat sicut ꝓmisetat
unicuiq scd̃m oꝑa sua. Et p̃t hec ĩ semetip̃os
isurrexerũt ⁊ plagis quibcumq poterãt se
mutuo ꝑcutiebant ⁊ nimio fetore relicto cũ¬
ĩgemi tristicia ⁊ ĩdignatiõe recesserũt. Angłs

Expanded text:
semper tecum habebas, et nunquam me tali nomine dignum judicabassemper tecum habebas, et nunquam me tali nomine dignum judicabasquem angelus: « Ego semper te sequebar a nativitate tua, quocunque ibas: et nunquam consiliis meis acquiescere volebas. » Et extendens manum in unum immundorum spirituum, qui prae caeteris ei maledicus insultabat: « Ecce, inquit, ille, cujus voluntati et consilio semper obtemperabigitur secura et laeta; quia patieris pauca de multis, monstravero, memoriter tene; quia iterum ad corpus reverteris. » Tunc illa ultra modum perterrita, relicto corpore suo, super quod steterat, accessit propius. Daemones haec audientes, et mala quae minabantur, se non posse inferre videntes, blasphemaverunt Deum, injustum eum esse dicentes; quia non reddebat, sicut promiserat, unicuique secundum opera sua. Et post haec in semetipsos insurrexerunt, et plagis quibuscunque poterant, se mutuo percutiebant; et nimio fetore relicto, cum tristitia et indignatione recesserunt. Angelus
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ Quare nõ suꝑbis m̃: Quare nõ adulteraris:
Quare nõ formicaris: ubi est uanitas tua et
uana leticia: Ubi risus ĩmoderatꝰ: Ubi fortitu¬
do tua quia plurimis insultabas: Quare m̾
innus oculis nõ teris pede. nõ digito loq̃ris.
no prauo corde machinaris malũ sicut facere
solebas ĩ leuitatib et letacitatib tuis: Cũ ħ
⁊ similia dicerẽt iudit a longe uenientẽ .q. stel¬
lam lucidissimã: ĩ quam statim ĩfatigabiles
firit intiitꝰ sperans sealiqd̃ solatiũ ꝑ eam ꝑ¬
cepturũ. Etat ã ãgelus eius. Qui cũ aꝓpinquas¬
sit ꝓpͥo eũ salutanit noĩe dicens. Aue tundale.
Quid agis: Uidẽs a̾ ille speciosũ iuuenẽ nimis
⁊ audiens se ꝓpͥo noĩe salutatũ p̃timore simul
⁊ gaudio sic respondit. Heu dñe pr̃ cirtũdederũt
me dolores inferni p̾occupauer̃t me laq̃i mortis
Cui angelus. Modo me uocas dñm et pr̃em. quẽ

Expanded text:
mus, quare non superbis modo, quare non adulteraris, mus, quare non superbis modo, quare non adulteraris, quare non fornicaris? Ubi est vanitas tua, et vana laetitia? Ubi risus immoderatus, ubi fortitudo tua, qua plurimis insultabas? Quare modo non annuis oculis, non teris pede, non digito loqueris, non pravo corde machinaris malum; sicut facere solebas, in levitatibus et lecacitatibus tuis? » Cum haec et similia dicerent, vidit a longe venientem quasi stellam lucidissimam, in qua statim infatigabiles fixit intuitus, sperans se aliquod solatium per eam percepturum. Erat autem angelus ejus. Qui cum appropinquasset, proprio eam salutavit nomine, dicens: « Ave, Tondale; quid agis? » Videns autem illa speciosum juvenem nimis, et audiens se proprio nomine salutatam, prae timore simul et gaudio sic respondit: « Heu, domine Pater! circumdederunt me dolores inferni, praeoccupaverunt me laquei mortis. » Cui angelus: « Modo me vocas dominum et patrem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ũ aĩa mea corꝰ exueret ⁊ illud mortuũ ẽẽ
cegnosc̾e̾t. reatꝰ sui cõscĩa cepit formidare
⁊ quid fateret nesciebat. Tunebat quidẽ s qͥd ti¬
mecet ignorabat. Uolebat ad corpꝰ redire. s intra¬
re nõ poterat. foras. exire s ubiq ꝑtimescebat.
Igit᷑ flens ⁊ plorans ⁊ tremebunda ⁊ qͥd ageret
nescia ĩ nullo cõfidens nisi ĩ miscd̾ia dei. tandem
dinẽ ut nõ solũ totã domũ ⁊ atriũ domꝰ s ⁊̃ ui¬
cos ⁊ plateas ciuitates implerẽt. Et cutũdantes
ciam miserã dixerũt. Cantemꝰ huic misere aĩe de¬
bitũ mortis canticũ qr filia mortis est ⁊ tib ig¬
nis in extingubił amica tenebraꝵ et lucis ini¬
mica. Et cõuersi ad eam stridebant dentib ĩ eã.
et ungulis ꝓpriis p̾furore nimio genas tet̾ri¬
mas laniabant dicentes. Etce misera ppłs quẽ
elegisti. cũ quib arsura intrabis ĩ infernum
Nutrix scandali a matrix discordie ꝙ ⁊ nos ama¬

Expanded text:
um anima mea corpus exueret, et illud mortuum esse cognosceret, reatus sui conscientia coepit formidare, et quid ageret nesciebat. Timebat quidem, sed quid timeret, ignorabat. Volebat ad corpus redire, sed intrare non poterat; foras exire, sed ubique pertimescebat. Igitur flens et gemebunda, et quid ageret nescia, in nullo confidens, nisi in misericordia Dei, tandem tudinem, ut non solum dolateas civitatis implerent; et circumdantes miseram animam dixerunt: « Cantemus huic miserae animae debitum mortis canticum; quia filia mortis est, et cibus ignis inexstinguibilis, amica tenebrarum, et lucis inimica. » Et conversi ad eam, stridebant dentibus in eam; et ungulis propriis prae furore nimio genas teterrimas laniabant, dicentes: « Ecce misera, populus, quem elegisti: cum quibus arsura intrabis infernum. Nutrix scandali, amatrix discordiae, quod et nos ama
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ib suꝑ hoc cõquerẽtib ⁊ dolentib ait. Cu
estis ailxii: Scio cui manifestũ est de hpĩe
ubi sit. ⁊ qũomodo se hẽat. Nudatis gͥ pedi¬
Qd̃ cum fecissent ecce crastina die diluculo
ꝓditor hospes cũ duob latronib ⁊ hoĩe quẽ
ceperant. ad celle ianuam pulsantes astiteẽt.
Homo uero qui captus fu̾at ⁊ ligatꝰ solutꝰ erat¬
⁊ liber fures ⁊ traditor ninculis erat ligati.

Expanded text:
ribus super hoc conquerentibus et dolentibus dixit: « Cur estis anxii? Scio cui manifestum est de homine, ubi sit, et quomodo se habeat. Nudatis igitur pedium fuisset, ecce crastina die diluculo, proditor hospes cum duobus latronibus et homine quem ceperant, ad cellae januam pulsantes astiterunt. Homo vero qui captus fuerat et ligatus, solutus et liber; fures et traditor vinculis erant ligati: