comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uersum mundi huius rectores. tenebrarũ¬
harum. et sp̃alia nequitiȩ in cȩlestibus:
inferioribus uͦ et nondũ ꝑfectis. pugna
adhuc aduersus carnem et sanguinem
geritur: his qͥ adhuc carnalibus uitiis.
et fragilitatibus impugnant᷑. Qd̃ etiam
in hoc loco indicari puto. Etenĩ gabaoni¬
tis indictum eẽ aquinq regibus diximꝰ
bellũ: quoꝵ figurã dixi ẽẽ inhis qui im¬
ꝑfecti sunt. Isti ergo: aquinq regibus im¬
pugnant᷑. Quinq aut̃ reges. qͥnq sensus
corporeos indicant: uisum. auditũ. odo¬
hors: unũquemq necesse ẽ. decidere in
peccatũ. Q quinq sensus. quinq illis re¬
gibus cõparant᷑: qui gabaonitas id est¬
qui carnales homines expugnant. Quod
test hoc fortasse indicari. qͥa spelunca lo¬
cus est. in ꝑfundũ terre defossus. Igitur
etiam isti quos supra diximus sensus. cun
se terrenis actibus incorpore positi dino¬
serint. et nichil ad opus dĩ. sed totum a
ministeriũ corporis egerint: inspelun¬

Expanded text:
i hujus rectores tenebrarum, et spiritalia nequitiae in coelestibus . » Inferioribus vero et nondum perfectis, pugna adhuc adversus carnem et sanguinem geritur, his qui adhuc carnalibus vitiis et fragilitatibus impugnantur, quod etiam in hoc loco indicari puto. Etenim Gabaonitis indictum esse a quinque regibus diximus bellum, quorum figuram dixi esse in his qui imperfecti sunt. Isti ergo a quinque regibus impugnantur. Quinque autem reges quinque sensus corporeos indicant: visum, auditum, ghorum unumquemque necesse est decidere in peccatum. Quinque sensus quinque illis regibus comparantur, qui Gabaonitas, id est, carnales homines, impugnant. « test hoc fortasse indicari, quia spelunca locus est in profundum terrae defossus. Igitur etiam isti quos supra exposuimus sensus, cum se terrenis actibus in corpore positi demerserint, et nihil ad opus Dei, sed totum ad ministerium corporis egerint, in spelun
Abbreviated transcription (Latin):
possessionem tuã terminos terre. Do-¬
nec gͦ paterna pollicitatio cõpleatur.
et eccłiȩ ex diuersis nationibꝰ crescant.
atq introeat tota gentium plenitudo.¬
ut tunc demum omĩs isrł saluet᷑: dies
ꝓducitur. et differtur occasus. Nec unꝗͣ
sol occumbit. s semꝑ exoritur: dũ cre¬
dentium cordibus sol iusticiȩ lumen
ueritatis infundit. Cum uͦ repleta fu¬
erit mensura credentium. et deterior
iam ac decolor ȩtas ultinȩ generationĩ¬
aduenerit: cũ increscente iniqͥtate refri-¬
gescet caritas multoꝵ. et ꝑ pauci remanse-
rint. in quibus fides inueniat᷑: tunc iam¬
ad breuiabunt᷑ dies. Idem igit᷑ atq ipse
dñs nouit et extendere diem cũ salutis
ẽ. tempus: & breuiare diem cũ tribula¬
tionis et ꝑditionis ẽ. tempus. Nos tamen
dũ habemus diem. et ꝓducitur nob̃ spa-¬
cium lucis: sicut in die honeste ambule-¬
mus: & oꝑa lucis oꝑem᷑. S et illud uidea¬

Expanded text:
possessionem tuam terminos terrae . » Dopossessionem tuam terminos terrae . » Donec ergo paterna pollicitatio compleatur Ecclesiae, et diversis nationibus crescat, atque introeat tota gentium multitudo, tunc demum omnis Israel salvetur: dies producitur, et differtur occasus; nec unquam sol occubuit, sed semper oritur, dum credentium cordibus sol justitiae lumen veritatis infundit. Cum vero repleta fuerit mensura credentium, et deterior jam ac decolor aetas ultimae generationiadvenerit, cum increscente iniquitate refrigesrint, in quibus fides inveniatur: tunc jam breviabuntur dies. Idem igitur ipse Dominus novit extendere diem, cum salutis est tempus; et breviare eumdem, cum tribulationis et perditionis est tempus. Nos tamen dum habemus diem et producitur nobis spatium lucis, sicut in die honeste ambulemus, et opera lucis operemur. « Et in die
Abbreviated transcription (Latin):
prb̃is isrłitarũ: s infirmitati eorum
auxilium ferunt. Aut ñ tibi uidetur
hoc agere in nob. et hoc preciꝑe illud
apłi mandatũ. qđ dicit. consolamini pu-¬
sillanimes. sustinete infirmos. patientes
estote ad om̃s: & iterũ. Uos aut̃ poten¬
tiores: imbecillitates infirmoꝵ sustinete¬
Hoc gͦ modo iħs cũ ducibus et pͥncipibꝰ
suis adest: his qui ꝓ nomine suo a contra¬
riis uirtutibus oppugnant᷑. & non solũ
auxilium pr̃at in bello: uerũ & ꝓducit
tempus diei: & spacia lucis ꝓtelans. ad¬
uentũ discutit noctis. Uolumus gͦ si¬
diem: uel pro salute hominũ. uel pro
interitu contrariarũ uirtutũ. Ex quo
aduenit saluator: finis erat iam mundi
Deniq ipse dicebat. Penitentiam agite:
appropinquauit enĩ regnũ celoꝵ. Sed
retinuit et repressit diem consũmatio¬
nis: & ad esse ꝓhibuit. Uidens enĩ deus
pater. salutem gentium ꝑipsũ solum
constare posse: dicit ad eum. Pete a me
et dabo tibi gentes hereditatẽ tuam: &

Expanded text:
bus Israelitarum, sed infirmitati eorum auxilium ferunt. An non tibi videtur hoc agere in nobis, et hoc praecipere illud Apostoli mandatum: « Consolamini pusillanimes, sustinete infirmos, patientes estote ad omnes ; » et iterum: « Vos potentiores, imbecillitates infirmorum sustineteHoc ergo modo Jesus cum ducibus et virtutibus suis adest his qui pro nomine suo contrariis virtutibus oppugnantur; et non solum auxilium praestat in bello, verum et producit tempus diei, et spatia lucis protelans adventum discutit noctis. Dies diem, vel pro salute hominum, vel pro interitu contrariarum virtutum. Ex quo advenit Salvator, finis erat mundi; jam denique ipse dicebat: « Poenitentiam agite, appropinquavit regnum coelorum . » Et tenuit et repressit diem consummationis, et adesse prohibuit. Videns enim Deus Pater salutem gentium per ipsum solum posse constare, dicit ad eum: « Pete a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ uirtutis. uniuersis scłis predi¬
cantur: nec interp̃tatione extrinsecus
indigent. in quibus gestoꝵ lum̃ chorus¬
cat. Quid tam̃ in his sp̃alis intellectus
contineat: ꝑ quiramus. Cum se anima
humana uerbo dĩ sociauerit. dubitare¬
ñ debet. statim se inimicos habiturã:
et eos quos antea habuerat amicos. in
aduersarios ẽẽ uertendos. Idq ñ solum
pati se abhominibus speret: uerũ etiã
de contrariis uirtutibus. & sp̃alibus ne¬
quitiis. id sibi imminere ꝓcerto sciat.
Et ita fiat: ut qͥ amicicias expetit iħu.
multoꝵ sibi sciat inimicicias toleran¬
das. Audi apłm paulũ hȩc eadem con-¬
firmantẽ: cum dicit. Om̃s qui pie uo¬
lunt uiuere in xp̃o: ꝑsecutionẽ pati¬
untur. S et salomon similiter dicit:
fili inquit accedens ad seruitutẽ dñi:
prepara animã tuam ad tẽptationem
Oppugnant᷑ gͦ etiam nunc gabaonite.
eiuuscũq modi sunt: ꝓpter amicicias

Expanded text:
divinae virtutis universis saeculis praedidivinae virtutis universis saeculis praedicant, nec interpretatione extrinsecus indigent, in quibus gestorum lumen coruscat. Quid tamen in his spiritalis intellectus contineatur requiramus. Cum se anima humana Verbo Dei sociaverit, non debet dubitare statim se inimicos habituram, et eos quos ante habuerat amicos in adversarios esse vertendos: idque non solum pati se ab hominibus speret, verum etiam de contrariis virtutibus et spiritalibus nequitiis id sibi imminere pro certo sciat. Et ita fit ut qui amicitias expetit Jesu, multorum sibi sciat inimicitias tolerandas. Audiat apostolum Paulum haec eadem confirmantem, cum dicit: « Omnes qui pie volunt vivere in Christo, persecutionem patiuntur . » Sed et Salomon similia dicit: « Fili, inquit, accedens ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationem . » Oppugnantur ergo etiam nunc Gabaonitae cujuscunque modi sunt, propter amicitias
Abbreviated transcription (Latin):
amici erant. post amieru
et familiaritatẽ filioꝵ ist
inimici fiunt. Gabaonitas qͥ a filiis is
dentes quinq reges aduersũ se in pres
conspirasse: nequaꝗͣ ꝓpriis uiribus
piisq confidunt: s mittunt ad iħm al¬
xilium postulantes. At ille diuino ꝑus¬
su adest gabaonitis: laturus auxilius
Hic iam mirabilia cęlitus ostenduntis
Dñs desuꝑ saxa grandinis pluit: &e qͥs¬
regũ qui aduersũ iħm pugnabant ess¬
citum uastat. Tum uͦ uidens iħs. dius¬
nam secum dexterã preliantẽ. et ꝓs
gibaon. ꝙ luna suꝑ uallẽ elom: donec expug-¬
nem ppłm istũ. & stetit sol ꝙ luna in loco suo:
dones ꝑuinceret dñs inimicos eoꝵ. Et stetit
sos inmedio cęlo: ꝙ ñ est ꝓgressus ad occasũ.
insinẽ uniꝰ diei. Non fuit dies tał ante hoc.
nec ita exaudiuit ds̃ hominẽ: qͥa ds̃ pug¬
nauit ꝓ isrł. Et fugert̃ illi qͥnq reges: et¬
abscondert̃ se inspeluncis in mageddã. Hȩc
scq̃m historiam qͥdem gesta miracula

Expanded text:
amici erant, post amicitias et familiaritatem filiorum Israel, inimici fiunt Gabaonitis, qui a filiis Israel dentes quinque reges adversum se in praelium conspirasse, nequaquam propriis viribus copiisque confidunt, sed mittunt ad Jesum auxilia postulantes. At ille divino permissu adest Gabaonitis laturus auxilium. Ita vero jam mirabilia coelitus ostenduntur. Dominus desuper saxa grandinis pluit, et quinque qui adversus Jesum pugnant exercitum vastat. Tunc videns Jesus divinam secum dexteram praeliantem, et prosperis Gabaon, et luna super vallem Elon, donec expugnem populum istum. Et stetit sol et luna in loco suo, donec pervinceret Dominus inimicos eorum. Et stetit sol in medio, et non est progressus ad occasum in fine unius dici. Non fuit dies talis ante hoc, nec ita exaudivit Deus hominem, quia Dominus pugnavit pro Israel. Et fugerunt illi quinque reges, absconderuntque se in spelunca Mageddam. Haec secundum historiam quidem gesta, miracula
Abbreviated transcription (Latin):
nis. de semine babilonio. Non sit & qͥ
qa eiꝰ. Scd̾m om̃a quȩ fecit facite ei:
nsistentes pietati et fidei: uere habes
inte babilonios. S fac uindictã. et in¬
trrfice om̃s peccatores terrȩ qͥ inte st̃.¬

Expanded text:
niis, de semine Babylonio. Non sit et quniis, de semine Babylonio. Non sit et quopera ejus, secundum omnia quae fecit, et facite ei, resistentes pietati et fidei verae, habes in te Babylonios. Sed fac vindictam, et interfice omnes peccatores terrae, quae in te est
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoꝵ de terra babilonis. ad anm¬
tiandũ dño dõ nr̃o in syon uindicta
De his nunc ꝓpħat. qͥ mores patriosn
linquentes. & leges gentiũ. & in credisi¬
tatẽ ueterem: ueniunt ad sermonen
dĩ. Tale enĩ quiddã significat᷑ in e
qd̾ dicit. Uox fugientiũ & resaluatos
de t̾ra babilonis. Utinã et ur̃a oca¬
cumini uox fugientiũ esset de bal¬
lone: fugientiũ uicia. fugientiũ pe¬
cata. Uox enĩ fugientiũ & resaluatu
ñ sufficit fugerẽ de t̾ra babilonis
et resaluari ex terra babilonis. ade
nuntiandã in syon uindictã adiu
nr̃o: ut fugientes de terra babilon
uindictã a dño dõ nr̃o. uindictã
eiꝰ. Denuntiate in babilone mula
omni intendenti arcũ. Signifieus
positũ est. multis. Multi enĩ st̃q
ex parte erant. dictũ est. paueiels
ab om̃ibꝰ gentibꝰ. Intellige porros
in babilone multis. om̃i intendeis
arcũ: ñ sit exea qͥ saluet᷑. Dispds
nterficite. om̃a babilonis. Nuꝑ diximꝰ
te parabolis babilonis. de uiris babilo¬

Expanded text:
salvatorum de terra Babylonis, 781 ad annuntiandum Domino nostro in Sion vindictam. De his nunc prophetat, qui mores patrios relinquentes, et leges gentium, et incredulitatem veterum, veniunt ad sermonem Dei. Tale enim quiddam significatur in eo, quod dicit: Vox fugientium et resalvatorum de terra Babylonis. Utinam et vestra, Catechumeni, vox fugientium esset de Babylone, fugientium vitia, fugientium peccata. Vox enim fugientium et resalvatorum. Non sufficit fugere de terra Babylonis, sed et resalvari ex terra Babylonis ad annuntiandum in Sion vindictam Domino Deo nostro, ut fugientes de terra Babylonis o nostro. Vindictam populi ejus denuntiate in Babylone multis, omni intendenti arcum. Significanter positum est, multis; multi enim sunt,eab omnibus gentibus. » Intellige porro ein Babylone multis, omni intendenti arcum. Non sit ex ea qui salvetur: disperdite, interficite omnia Babylonis. Nuper diximus de parvulis Babyloniis, de viris Babylo
Abbreviated transcription (Latin):
partium terrȩ: S uere nunc ad miran¬
dum ẽ. quia uniuersȩ t̾re malleus con¬
fractus atq contritꝰ est. Post hȩc quero
qͥs sit iste qui uniuersȩ t̾re malleũ con¬
fregerit & contriuerit: & dicã non po
tuisse moysen confringere atq contere
re malleũ uniuersȩ terre: neq ante
eum abraham. neq post eũ iħm naue.
neq alium quẽquã ꝓpħarũ. Quis ergo
potuit talem tantũq malleũ. & uni¬
uersȩ t̾rȩ malleũ confringere et conte
atq contriuit malleũ uniuerse terre
Et hoc nunc ad mirans in spũ scõ ꝓpħes
torem eẽ. qui confregit malleũ uniuersȩ
t̾rȩ. et contriuerit eum. ueniã ad euange¬
lium. & uideã pͥmã tẽptationẽ. quando

Expanded text:
partium terrae? Sed vere nunc admiranpartium terrae? Sed vere nunc admirandum est, quia universae terrae malleus confractus atque contritus est. Post haec quaero quis sit iste, qui universae terrae malleum confregerit et contriverit: et dicam Moysen non potuisse confringere atque cre malleum universae terrae, neque ante eum Abraham, neque post eum Jesum Nave, neque alium quemquam prophetarum. Quis ergo potuit talem tantumque malleum universae terrae confringere et conteratque contrivit malleum universae terrae. Et hoc nunc admirans in Spiritu sancto ptorem esse qui confregit malleum universae terrae et contriverit cum, veniam ad Evangelium ut videam primam tentationem quando
Abbreviated transcription (Latin):
malleus ⁊ abulus sit. malleus ñ par
siori. Si portas imaginẽ terreni:
leus te qͥa terrenꝰ es pꝰcutit. Si pec¬
cas et terra es. & in terrã uadis: exꝑieris
malleũ uniuerse terrȩ. etiã inte oꝑantẽ
Iuxta istũ intellectũ illud qͦ animaduer¬
tendũ est. uniuersȩ t̾rȩ malleũ. qͥ aduer¬
sũ cuncta terrena potentiã suã exerceat.
⁊abulũ esse. Posse autẽ etiã minorẽ mal¬
leum intelligi qui ñ uniuersȩ terrȩ sit
fortitudo. mͥ repugnat & colluctat᷑ mecũ.
ñ ualens cũ uniuersis simul hominibus
congredi. ut zabulus. T̃unc ẽ qͥdem mal¬
leus in me. s ñ uniuersȩ terrȩ malleus:
uerũ ut ita dicã. meȩ tantũ malleus t̾rȩ.
Confracto autẽ et contrito malleo uni¬
uersȩ terre: quid necesse ẽ arbitrari de
malleo partium terre: Simulq estimo
ad miratione dignũ: qm̃ uniuersȩ terrȩ
malleus cõminutus sit. Quid enĩ mag¬
num si fractus fuisset & contritꝰ malleus

Expanded text:
malleus Zabulus sit, malleus non parsiori. Si portas imaginem terreni, malleus te, quia terrenus es, percutit; si peccas, et terra es, et in terram ibis, experieris malleum universae terrae et in te operantem. Juxta istum intellectum, illud quoque animadvertendum est, universae terrae malleum, quia adversum cuncta terrena potentiam suam exerceat, Zabulum esse: posse autem etiam minorem malleum intelligi, qui non universae terrae sit fortitudo mihi repugnat, et colluctatur mecum, non valens cum universis simul hominibus congredi, ut Zabulus: tunc est quidem malleus in me, sed non universae terrae malleus; verum, ut ita dicam, meae tantum malleus terrae. Confracto autem et contrito malleo universae terrae, quid necesse est arbitrari de malleo partium terrae? Simulque existimo admiratione dignum, quoniam universae terrae malleus sit comminutus. Quid enim magnum, si fractus fuisset, et contritus malleus
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo usq ad tempꝰ. et tẽpore postea uenit
instanter: tẽ contritus ẽ non solũ confra¬
ctus ut pͥmũ malleus uniuerse t̾re. Et
qͥa contritus ẽ qͥ fuerat ante confractus.
malleus uniuersȩ t̾rȩ: iccirco et ꝑ unũ¬
quẽq nr̃m confringit᷑ qͥdem quando
introducim᷑ in eccłia. et ꝓficimꝰ ad fidem¬

Expanded text:
ab eo usque ad tempus, et tempore postea venit instante, tunc contritus est, non solum confractus ut primum, malleus universae terrae. Et quia contritus est, qui fuerat ante confractus, malleus universae terrae, idcirco per unumquemque nostrum confringitur quidem quando introducimur in Ecclesiam, et proficimus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ria rerum gestarũ manifesta est: nec ex¬
planatione indiget. qđ euidenter exple-¬
tum ẽ. Ex his tamen quȩ gesta st̃ uisibili-¬
bus. nr̃i dñi iħu saluatoris bella ac tri¬
umphos. quos egerit contemplemur:
quãuis etiam in ipso hȩc inuisibiliter cer¬
namus expleta. Conuenert̃ enĩ reges t̃rȩ
senatus. popłsq et pͥncipes romani: ut
expugnarent nom̃ iħii et isrł simul. De¬
creuerunt eñĩ legibus suis: ut non sint
xp̃iani. Omĩs ciuitas. om̃is ordo: xp̃iano¬
rum nom̃ impugnat. S sicut tunc om̃s
illi reges conuenientes contra iħm. nichil
cere potert̃ uel pͥncipes uel potestates
iste contrariȩ: ut ñ xp̃ianoꝵ genus la¬
tius ac ꝓfusius ꝓpagetur. Scriptum
namq est: quia quantomagis eos hu¬
miliabant. tanto plures fiebant et in¬
ualescebant ualde. Confidimus aut̃ qͥa
non solum non nos poterunt obtinere
te conteretur sathanas sub pedibus ser-¬
uorum eius. Illo enĩ duce semꝑ uincent
milites sui: ita ut et nos dicamus sicut

Expanded text:
ria rerum gestarum manifesta explanatione non indiget, quod evidenter expletum est; et ex his tamen quae gesta sunt visibilibus, nostri Domini Jesu Salvatoris bella ac triumphos quos gerit contemplemur, quamvis etiam in ipso haec visibiliter cernamus expleta. Convenerunt enim reges terrae, senatus populusque et principes Romani, ut expugnarent nomen Jesu et Israel simul. Decreverunt enim legibus suis ut non sint Christiani. Omnis civitas, omnis ordo Christianorum nomen impugnat. Sed sicut tunc omnes illi reges convenientes contra Jesum nihil reges vel principes, vel potestates istae contrariae, ut non Christianorum genus latius ac profusius propagetur. Scriptum namque est, quia « quanto magis eos humiliabant, tanto plures fiebant, et invalescebant valde . » Confidimus autem quia non solum non nos poterunt obtinere te, conteretur Satanas sub pedibus servorum ejus; illo etenim duce nos vincimus milites sui, ita ut nos dicamus sicut
Abbreviated transcription (Latin):
unt ad salutem. Hic iam dĩ soliuis est.
nosse ex om̃ibus nob̾ filiis isrł. quis ẽ qͥ
boni ipsius dĩ desiderio succensus. facit
qd̃ bonũ est: qui uͦ nr̃m metu gehennę
Et eterni ignis terrore tendit adbonũ.
r studet ac festinat implere quȩ scͥpta
sunt. Certũ est. enĩ nobiliores eẽ illos.
sboni ipsius desid̾io. et benedictionũ
amore qđ bonũ est. agunt: quã illos qui ꝓ¬
mali metu. bonũ sectantur. Solus gͦ iħs ẽ.¬
qͥ potest exom̃i ppło. huiusmodi mentes
animosq discernere: & alios qͥdem statuere
in monte garizim ad benedictiones: alios
uͦ statuere in monte gebal ad maledictio¬
nes. ñ ut maledictiones accipiant: sed ut
intuentes ꝑscriptas maledictiones. et pe-¬
nas peccatoribus constitutas. in currere

Expanded text:
unt ad salutem. Hic etiam Dei solius est unt ad salutem. Hic etiam Dei solius est nosse, ex omnibus filiis Israel quis est, qui boni ipsius desiderio succensus facit quod bonum est: qui vero metu gehennae, et aeterni ignis terrore tendit ad bonum, et studet ac festinat implere quae scripta sunt: certum est enim nobiliores esse illos qui boni ipsius desiderio et benedictionum amore quod bonum est agunt, quam illos qui mali metu bonum sectantur. Solus ergo Jesus potest ex omnibus populis hujusmodi mentes animosque concidere, et alios quidem statuere in monte Garizim ad benedicendum, alios vero statuere in monte Hebal, ad maledictionem; non ut maledictiones accipiant, sed ut intuentes praescriptas maledictiones, et poenas peccatoribus constitutas incurrere
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ pmissionũ cęlestium cupiditate succen-¬
i summo studio diligentiaq nituntur.
ne saltem minima eos beatitudo prete¬
reat: habentes desidium ñ solum bene-¬
dictionis capiendȩ. et effici in parte sor-¬
tis scõꝵs: s etiam assistere inconspectu
dĩ.: et semꝑ eẽ cum dño. Alii uero st̃ qͥ et
ipsi tendunt ad salutem. s non tã amore
gis habentes in ꝓspectu et dicentes. suf¬
expelli intenebras exteriores. Cũ gͦ in
singulis quibusq fidelium talis sit ꝓpo¬
siti uarietas: hoc mͥ designari uidetur
in hoc loco qđ dimidii illi qui uxta mon¬
tem garizim incedunt. illum qͥ ad bene-¬
dictiones electus ẽ: istos figuraliter indi¬
cent. qui ñ metu penȩ.s benedictionũ
et repmissionũ desiderio ueniunt ad
salutem: illi uͦ dimidii qui iuxta mon¬
tem gebal incedunt. in quo maledictio¬
nes platȩ st̃. istos alios indicent. qͥ ma-¬
lorum metu. et supplicioꝵ timore com-¬
plentes quȩ in lege scripta st̃: ꝑueni¬

Expanded text:
missionum coelestium cupiditate succensi, summo studio diligentiaque nituntur, ne saltem minima eos beatitudo praetereat: habentes desiderium, non solum benedictionis capiendae, et effici in parte sortis sanctorum, sed etiam assistere in conspectu Dei, et semper esse cum Domino. Alii vero sunt qui et ipsi tendunt ad salutem, et non tam amore gis habentes in prospectu et dicentes: Sufexpelli in tenebras exteriores. Cum ergo in singulis quibusque fidelium talis sit propositi varietas, hoc mihi designari videtur in hoc loco quod dimidii illi qui juxta montem Garizim incedunt, illum qui ad benedictiones electus est, istos figuraliter indicare qui, non metu poenae, sed benedictionum et promissionum desiderio, veniunt ad salutem. Illi vero dimidii qui juxta montem Ebal incedunt, in quo maledictiones prolatae sunt, istos alios indicant qui malorum metu et suppliciorum timore complentes quae in lege sunt scripta, perveni
Abbreviated transcription (Latin):
nent. Statuerunt et enĩ sicut scriptũ de
in deuteronomio. sex tribus ad benedis¬
dum in monte garizim. et ipsas tribu
quȩ nobiliores sunt. et eximie. id est.
on. leui. uida. isachar. ioseph. et benian
alias uͦ sex ignobiliores ad maledicendĩ
et zabulon qui ẽ. ultimus filius liȩ
mysticam intelligentiam referemus
ostendamus qui sint isti qui incedul
uixta montẽ garizim. et qui sint qui in¬
cedunt iuxta montẽ gebal: Egohic ui¬
deo duas esse species eoꝵ. qͥ ꝑfidem festi

Expanded text:
nent. Statuerunt enim, sicut scriptum est nent. Statuerunt enim, sicut scriptum est in Deuteronomio , sex tribus ad benedicendum in monte Garizim: et ipsae sex tribus quae nobiliores sunt et eximiae, id est, Simeon, Levi, Judas, Isachar, Joseph, Benjamin. Alias vero sex ignobiliores, ad maledicendum; t paternum, et Zabulon, qui est ultimus filius Liae.mysticam intelligentiam referamus, ut ostendamus qui sunt isti qui incedunt juxta montem Garizim, et qui sunt qui incedunt juxta montem Ebal? Ego video duas esse species eorum qui promi
Abbreviated transcription (Latin):
uantur. & circa hanc archam testamenti.
omĩs qui uere isrł est incedit: et non es
longe abea. Leuitȩ etiam et sacerdotes.
etiam in humeris suis eam portant.ẜ.¬
enĩ quicumq sacerdotali religione o si¬
tate uiuunt. non solum hi qui sedere
dentur in consessu sacerdotali. s hi magi
qͥ sacerdotaliter agunt. quoꝵ pars ẽ du
nec ulla eis portio habetur in terris: is
sunt uere sacerdotes. et leuite dñi. qui
humeris suis legem dei portant: agena
uidelicet et implendo ꝑopus. ea quȩ st¬
bunt᷑ in lege. S et ꝓselitus inquit et
digena. simul erant: dimidii iuxta m¬
tem garizim. et dimidii uixta monten
gebal. Quomͦ etiam ista explicabimus
Uere adiutorio dei opus ẽ: ut possimꝰl
Qui sunt dimidii qui incedebant iuxta
montẽ garizim. & qͥ sunt dimidii. quit
ipsi licet saluentur. ñ tamen potuerin
iuxta montẽ garirim incedere: s m¬
dunt uixta montem gebal: Mons gi¬
zim benedictiones habet: mons aut
bal maledictiones: que peccatoribꝰ imi¬

Expanded text:
tc. Circa hanc arcam testamenti, omnis qui vere Israel est incedit, non enim longe ab ea. Levitae vero et sacerdotes etiam in humeris suis eam portant. Etenim quicunque sacerdotali religione et sanctitate vivunt, non solum hi qui sedere videntur in consessu sacerdotali, sed hi magis qui sacerdotaliter agunt, quorum pars est Dominus, nec ulla eis portio habetur in terris, ipsi sunt vere sacerdotes et Levitae Domini, qui in humeris suis legem Dei portant, agendo videlicet et implendo opera ea quae scribuntur in lege. Et proselytus, inquit, et indigena simul aderant; dimidii juxta montem Garizim, et dimidii juxta montem Ebal. Quomodo etiam ista explicabimus? Et adjuto rio Dei opus est ut possimus Qui sunt dimidii qui incedebant juxta montem Garizim, et qui sunt dimidii qui et ipsi, licet salventur, tamen non potuerunt juxta montem Garizim incedere, sed incedunt juxta montem Ebal? Mons Garizim benedictiones habet, mons autem Ebal maledictiones quae peccatoribus immi
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ docemur: qͥa sermo hic arguit
nos: qđ non om̃s qui audimus legem de
eccłia sumus filioꝵ isrł. S non continuo
si est. aliqua differentia inter auditores
legis. et eccłiam filioꝵ isrł: auditor exclu¬
ditur a salute. Attendite gͦ diligentius
uerbis scripturȩ dicentis: ñ erat ullũ
uerbũ ex om̃ibus quȩ mandauit moy¬
ses. qđ non legerit iħs in auribus totius
ribus. et infantibus. et ꝓselitis. Nouit
dñs nr̃ iħs esse alias aures preter istas
carnales: quas ad audientiã uerborum¬
et in euangłio posteaquã de singulis qͦ
oportebat edocuit: addit et dicit. Qui
habet aures audiendi: audiat. Id utiq
si de auribꝰ dixisset carnalibus: suꝑsua
uideret᷑. Nemo enĩ non habens aurac
aduerba eiꝰ audienda conuenerat. s
qm̃ sciebat in auribus interioris hu¬
nis. id est in intellectu cordis recipu
bere quȩ dicta st̃. quia nichil ꝓdes
audire sermonem. si non retineatur
seruetur in corde: iccirco aures abai¬

Expanded text:
scriptum docemur, quia sermo hic arguit nos, quod non omnes qui audimus legem, Ecclesia sumus filiorum Israel, si non continuo: si est aliqua differentia inter auditores legis et Ecclesiam filiorum Israel, auditor excluditur a salute. Attendite ergo diligentius verbis Scripturae dicentis: « Non erat ullum verbum ex omnibus quae mandavit Moyseribus et infantibus et proselytis. Novit Dominus Jesus esse alias aures praeter istas carnales quas ad audientiamet in Evangelio posteaquam de singulis quae oportebat edocuit, addit et dicit: « Qui habet aures audiendi audiat ; » quod utique si de auribus dixisset carnalibus, superfluum videretur. Nemo enim non habens aures ad verba ejus audienda convenerat. Sed quoniam sciebat, in auribus interioris hominis, id est, intellectu cordis, recipi debere quae dicta sunt quia nihil prodest audire sermonem, si non retineatur et servetur in corde, idcirco aures ab au
Abbreviated transcription (Latin):
ministeria angłoꝵ: eccłia pͥmitiuoꝵ. Si eñĩ
intelligamus isrłem. recte dici. mente dm̃
uidentem : rectissime hoc de ministris an¬
głis magis dr̃. scd̃m dñi sententiã dicentis.
de infantibus. qđ et tu fuisti infans in
baptismo: quia angłi eoꝵ. semꝑ uident
faciem patris mei qui in celis est. Coram
istis igitur filiis isrł. qui aderant illo tp̃r.
cũ tibi fidei sacramenta tradebant᷑. uiden¬
tibus faciem dei: iħs in corde tuo deutero¬

Expanded text:
ministeria angelorum, Ecclesia primitivorum. Si enim recte ministeria angelorum, Ecclesia primitivorum. Si enim recte intelligamus Israelem dici mentem Deum videntem, rectissime hoc de ministris angelis dicitur, secundum Domini sententiam, dicentis de infantibus quod et tu fuisti infans in baptismo, « quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui in coelis est . » Coram istis igitur filiis Israel qui aderant in illo tempore, cum tibi fidei sacramenta tradebatur, videntibus faciem Dei, Jesus in corde tuo Deutero
Abbreviated transcription (Latin):
qđ addidit in consequentibus scriptura.
et inscripsit inquit iħs suꝑ lapides de¬
uteronomium. coram filiis isrł: quomͦ
potuerit tam magnũ librũ uel assisten-¬
tibus uel ꝑmanentibꝰ ibi filiis isrł. descri¬
bere: ita ut non discederent usq quo scͥp¬
tura tot uersuum finiret᷑: uel etiã qͦmͦ
potuerint lapides altaris ferre. tã mag-¬
ni libri continentiã. Dicant mͥ isti asserto¬
res litterȩ iudei. qͥ sp̃m legis ignorant:
cũ legitur moyses. uelamen ẽ. positum
suꝑ cor eoꝵ: nob̃ uͦ conuersis ad dñm iħm.
indiget multo tẽpore. ut deuteronomiĩ
scribat : ut scdam legem in cordibus cre¬
dentium figat: atq in eoꝵ mentibꝰ qui
ad altaris constructionẽ digni st̃ eligi.
legem sp̃s signet. Statim namq ut qͥs
crediderit iħu xp̃o. & lex euangłii in eiꝰ
corde descripta est: et in conspectu filioꝵ¬
cramentũ sidei tradebat᷑. cȩlestes uirtutes:.

Expanded text:
quod addidit in consequentibus Scriptura: quod addidit in consequentibus Scriptura: « Et scripsit, inquit, Jesus super lapides Deuteronomium coram filiis Israel. » Quomodo potuerit tam magnum librum, vel assistentibus et permanentibus filiis Israel, describere, ita ut non discederent usquequo scriptura tot versuum finiretur? Vel etiam, quomodo potuerunt lapides altaris ferre tam magni libri continentiam? Dicant mihi assertores litterae Judaei, qui spiritum legis ignorant, cum legitur Moyses, velamen est positum super cor eorum: nobis vero conversis ad Domindiget multo tempore ut Deuteronomium scribat, ut secundo legem in cordibus credentium figat, atque in eorum mentibus, qui ad altaris constructionem digni sunt, intelligentiae spiritu signet. Statim namque ut quis crediderit Jesu Christo, lex Evangelii in ejus corde scripta est, et in conspectu filiosacramentum tradebatur, coelestes virtutes,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino. Uides deuteronomiũ qđ scribit
iħis in lapidibꝰ uiuis et integris: ñ in
nalibus: non atram̃to. s sp̃u dei uiui:
Si aut̃ uis euidentius noscere inqͥbus
cordibus iħs scripserit legem. ꝙ in qͥbꝰ
non scripserit: hoc etiã tibi exscriptu¬
uarũ auctoritate patefaciam: ut con¬
solationẽ capias tu qui ex gentibꝰ uoca¬
sus es: nec uerearis eoꝵ iactantiam qui
legem moysei. tabulis. uel cartulis scriptã
se accepisse głantur. Audigͦ: in quoꝵ cor¬
dibus dñs iħs scripserit legem. Paulus
dicit. Cum enĩ gentes quȩ legem ñ ha¬
bent. naturaliter quȩ legis st̃ faciunt:
huusmodi legem ñ habentes. ipsi sibi st̃
lex: qui ostendunt opus legis scriptum
in cordibus suis. testimonium reddente
eis conscientia ipsoꝵ. Si gͦ uideas gentes
ad iħm uenire et credere eis. et opus
legis implere. qđ illi qͥ legem acceꝑant.
implere ñ possunt: non dubites de eis
dicere. qͥa iħs inistis lapidibus integris
deuteronomiũ scripsit. Mouet me sane.

Expanded text:
 scripsit Jesus in lapidibus vivis et integris, in nalibus, non atramento, sed spiritu Dei vivi. Si autem vis evidentius noscere in quibus cordibus Jesus scripserit legem, et in quibus non scripserit, etiam hoc tibi ex Scripturarum auctoritate patefaciam, ut consolationem capias tu qui ex gentibus vocatus es, nec verearis eorum jactantiam, qui legem Moysi et tabulis et chartulis inscriptam se accepisse gloriantur. In quorum cordibus Dominus Jesus inscripserit legem, Paulus dicit: « Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt, faciunt, hujusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente eis conscientia . » Si ergo videas gentes ad Jesum venire, et credere ei, et opus legis implere quod illi qui legem acceperant implere non possunt, non dubites de eis dicere quia Jesus in istis lapidibus integris Deuteronomium scripsit. Movet me sane
Abbreviated transcription (Latin):
ti id est cathecumini diutius maneatis¬
cathecumini: s festinate ad ꝑcipiendam
gr̃am dĩ: ut et uos in ȩccłia filioꝵ isrł
adnumeremini. Et uos infantes nolite
pueri effici sensibus. s malicia paruuli
estote: sensibus aut̃ ꝑfecti estote. sicut¬

Expanded text:
ti, id est catechumeni, diutius maneatis; sed festinate ad percipiendam gratiam Dei, ut et vos in Ecclesia filiorum Israel adnumeremini. Et vos infantes « nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli » estote. Sensibus quoque, ait, estote
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ eccłia catholica sumus. sꝑnimꝰ legem
moysei. s suscipimus eam: si tamen iħs no
bis legerit eam. Sic enĩ recte poterimus
intelligere legem. si eam nob̾ legat iħs:
ut ipso legente. nos sensum eiꝰ. et intelli¬

Expanded text:
de Ecclesia sumus catholica, spernimus legem de Ecclesia sumus catholica, spernimus legem Moysi, sed suscipimus eam, si tamen eam nobis Jesus legerit: sic enim recte poterimus intelligere legem, si eam nobis Jesus legat, ut ipso legente nos sensum ejus intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. historiȩ explanatio. quomͦ filius naue
legerit omĩa uerba legis quȩ scripsit mo¬
yses: coram om̃i eccłia filioꝵ isrł. Noster uͦ
dñs iħs. quomͦ hoc ppło suo faciat: osten¬
dere non mͥ uidetur ociosũ. & ego qͥdem
arbitror qđ si quando nob̃ legitur moyses.
et ꝑ gr̃am dñi uelamen littere remouet᷑.¬
& incipimus intelligere qͥa lex sp̃alis est.
et quia uerbicausa dicens lex. ñ infrena¬
bis os boui trituranti. non debobus hȩc.
s de apłis dixit. et rursum cũ in lege dr̃.
quia abraham duos filios habuit. unum
de ancilla. et unũ de lib̾a. ego in his in-¬
telligo eẽ duo testam̃ta et duos popłos:
istam nob̾ legem quȩ sic intelligitur quã
sp̃alem nominat paulus. iħs dñs legit :
et ipse est. qͥ hȩc in auribus totius ppłi
recitat: precipiens nob̾ ne sequam᷑ occi-¬
dentem litterã. s teneamus sp̃m uiuifi¬
cantem. Legit gͦ iħs nob̃ legem: cũ nob̾
legis reuelat archana. Non enĩ nos qui

Expanded text:
est historiae explanatio, quomodo filius Nave legerit omnia verba legis quae scripsit Moyses coram omni ecclesia filiorum Israel: noster vero Dominus Jesus quomodo hoc populo suo faciat, ostendere non mihi videtur otiosum. Ego quidem arbitror quod si quando legitur nobis Moyses, et per gratiam Domini velamen litterae removetur, et incipimus intelligere quia lex spiritalis est; et quia, verbi causa, lex dicit: « Non infrenabis os bovi trituranti , » non de bobus haec, sed de apostolis dixerit. Et rursum cum in lege dicitur quia « Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera , » ego in his intelligo duo esse Testamenta et duos populos. Istam nobis legem quae sic intelligitur, quam spiritalem nominat Paulus, Jesus Dominus legit, et ipse est qui haec in auribus totius populi recitat, praecipiens nobis ne sequamur occidentem litteram, sed teneamus spiritum vivificantem. Legit ergo nobis Jesus legem, cum nobis legis revelat arcana. Non enim nos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ilud est: Scͥpsit inquit iħs suꝑ lapides
naue suꝑ lapides altaris legem descri-
legislatio scd̃a dr̃. Si gͦ uis uidere quomͦ
pͥma lege infirmata scd̃am legẽ scribat
iħs: audi eum in euangłiis dicentẽ. Dic¬
tum est. antiquis. Non occides. Ego aut̃

Expanded text:
l. » Scripsit, inquit, Jesus super lapides Nave super lapides altaris legem totam delegis latio dicitur. Si ergo vis videre quomodo, prima lege infirmata, secundam legem scribat Jesus, audi eum in ecclesiis dicentem: « Dictum est antiquis: Non occides; ego
Abbreviated transcription (Latin):
fictilia: dicimus quidem uiris fortil
fortem traditũ cibum. illis uidelicet
uelut infirmi ut sunt mulieres hole¬
bus uescunt᷑. Si uͦ simul omis accipia
ȩccłia. uiri qͥdem intelligent᷑ illi qui
om̃ibus ꝑfecti stare norunt armati
uersus astucias diaboli: mulieres u
illi qͥ ñdum exsemet ipsis quȩ utilias
gerunt: s imitando meliores. et eoꝵ exem-¬
pa sectando. ex quibus et caput habere
tes uͦ erunt: qui nuꝑ fide suscepta lacte
euangłico nutriuntur. ꝓseliti aut̃ cathe¬
cumini uidebunt᷑: uł hi qui iam sociari
fidelibus student. De quibus singulis.
similia etiam ioħs sentiens in epła sua
scribit: & singulis quibusq etatibꝰ. ꝓpͥa
queq gesta decernit. Ueruntamen iħu¬

Expanded text:
bat. Dicimus quidem viris fortibus fortem tradere cibum, illis videlicet velut infirmi, ut sunt mulieres, oleribus vescuntur. Si vero simul omnis accipiatur Ecclesia, viri quidem intelliguntur esse illi qui in omnibus ersum astutias diaboli; mulieres vero illi qui nondum ex semetipsis ea quae utilia sunt gerunt, sed imitando meliores et eorum exempla sectando, ex quibus et caput habere erunt qui, nuper fide suscepta, lacte Evangelii nutriuntur; proselyti autem catechumeni videbuntur, et hi qui jam sociari se fidelibus student. De quibus singulis similia etiam Joannes sentiens, in Epistola sua scripsit , et singulis quibusque aetatibus propria quaeque gesta discernit. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
formatus. Isti sunt gͦ lapides uiuii. exqͥ¬
integris qͥbus ferrũ non ẽ in iectũ: in
offerat suꝑ eos holocausta. & sacͥficiun
salutis. Ego puto qđ forte isti tales las¬
enĩ referunt᷑: om̃s simul unanimiten
orantes. &. aꝑientes os suum dixisse. Tu
dñe qui corda omium nosti. Isti gͦ qui
poterant unanimes. una uoce. atq
sp̃u orare: ipsi fortasse digni sint. qu
debeant om̃s simul unũ altare constri¬
re: suꝑ qđ iħs sacͥficium offerat patri
Tamen et nos tẽptemus dare oꝑam it
eadem dicamus om̃s: unanimes unun
sentientes: nichil ꝑ contentionẽ. neq:
inanem głam gerentes. s in uno sensi
atq in eadem sententia ꝑmanentes: si
te possimus etiã nos apti effici lapide
ad altare. Non enĩ deserit nos iħs xp̃¬

Expanded text:
fundatus? Isti ergo sunt lapides vivi, ex qufundatus? Isti ergo sunt lapides vivi, ex quintegris, quibus ferrum non est injectum, ut offerat super eos holocausta et sacrificium salutis. Ego puto quod isti tales lapienim referuntur omnes, simul unanimiter orantes et aperientes es suum, dixisse: « Tu, Domine, qui corda omnium nosti . » Isti ergo qui poterunt unanimes una voce atque spiritu orare, ipsi fortasse digni sunt qui debeant simul omnes unum altare construere, super quod Jesus sacrificium offerat Patri. Tamen et nos tentemus dare operam, ut eadem dicamus omnes, unanimes, unum sentientes, nihil per contentionem, neque per inanem gloriam gerentes; sed in uno sensu atque in eadem sententia permanentes; si forte possimus etiam nos apti effici lapides ad altare: non enim deserit nos
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentũ: ȩdificia religiosa et sc̃a con¬
struxerint. S in hoc edificio eccłiȩ. opor¬
tet eẽ & altare. Unde ego arbitror. qđ qͥ¬
cũq ex uob̃ lapidibus uiuis. apti sunt
in hoc et ꝓmpti. ut orationibus uacent:
ut die noctiiq obsecrationes offerant dõ.
et supplicationũ uictimas immolent: ip¬
si sunt ex qͥbus iħs edificat altare. Sed
intuere quid laudis ipsis lapidibꝰ altariᷤ
adscribitur: sicut dixit legislator moy¬
ses. edificari altare ex lapidibꝰ integris
quibꝰ ferrũ non ẽ iniectũ. Quid putas
sunt isti integri lapides: Nouit unius¬
cuiusq conscientia. qͥ sit integer. qui sit
incorruptus. impollutus. immaculatus
in carne et in spu: qui sit ille cui ferri
nita concupiscentiȩ non recepit. s seuto
ea fidei restinxit. et reppulit: uel qͥs e
ille. qͥ ferrũ pugnȩ. ferrũ belli. ferrũ la
nunquã recepit. s semꝑ pacificus fuit:
semꝑ quietus et mitis. ex xp̃i humilta

Expanded text:
fundamentum aedificantes, religiosa et sancta confundamentum aedificantes, religiosa et sancta construxerint opera. Sed in hoc aedificio ecclesiae esse oportet altare; unde ego arbitror quod quicunque ex vobis lapidibus vivis apti sunt, in hoc et prompti, ut orationibus vacent, ut diu noctuque obsecrationes offerant Deo, et supplicationum victimas immolent, ipsi sunt ex quibus aedificat Jesus altare. Sed intuere quid laudis ipsis lapidibus altaris ascribitur? Sicut dixit, inquit, legislator Moyses: Aedificate altare ex lapidibus integris, quibus ferrum non est injectum. Quid putas sunt isti integri lapides? Novit uniuscujusque conscientia quis sit integer, et quis sit incorruptus, immaculatus in cignita concupiscentiae non recipit, sed scuto ea fidei restrinxit et repulit. Vel quis est ille qui ferrum pugnae, ferrum belli, ferrum litium nunquam recepit; sed semper pacificus fuit, semper quietus et mitis, et Christi humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Uideamus gͦ qͥd in his omĩbꝰ indicat᷑.
et qͥd presens lectio nob̃ ȩdificationis ac¬
quirat. Om̃s qui in iħm xp̃m credimus.
lapides uiui esse dicim᷑: scđm qđ scͥptura
ꝓnunciat dicens. Uos aut̃ estis lapides
les dõ ꝑiħm xp̃m. Sicut aut̃ in istis ter¬
renis lapidibus obseruari nouimus. ut
hi qͥdem lapides qͥ ualidiores st̃ &e poten¬
tiores. pͥmi infundam̃ta iactent᷑. ut ipsis
credi et suꝑponi possit totius ȩdificii
pondus: alii uͦ qui sequentes sunt idest
paulo illis inferiores. ꝓximi in illis qui
in fundam̃ta st̃ ordinent᷑: qͥ uͦ plus infe¬
riores sunt. paulo suꝑius a fundam̃tis:
tecti fastigia collocentur: ita nunc etiã
intellige de lapidibus uiuis. esse aliqͦs
in fundam̃tis huiꝰ sp̃alis ȩdificii. Qui
aut̃ sunt isti: qͥ in fundam̃tis collocan
edificii constructionẽ. ut lapis aliquis in-¬
ueniaris uicinior fundamento: disce qͥa
ficii fundam̃tum ẽ. Sic enĩ dicit apłs pau¬

Expanded text:
. Videamus quid in his omnibus indicatur, et quid praesens lectio nobis aedificationis acquirat. Omnes qui in Jesum Christum credimus, lapides vivi esse dicimur, quod Scriptura praenuntiat dicens: « Vos autem estis lapides stum . » Sicut autem in istis terrenis lapidibus observari novimus, et hi quidem lapides qui validiores sint et potentiores primi in fundamenta ejiciantur, ut ipsis credi et superponi possit totius aedificii domus; alii vero qui sequentes sunt, id est paulo illis inferiores, proximi illis qui in fundamento sunt, ordinantur; qui vero plus inferiores sunt, paulo superius a fundamento; sa jam tecti fastigia collocantur: ita nunc etiam intellige de lapidibus vivis aliquos esse in fundamentis hujus spiritalis aedificii. Qui autem sunt isti qui in fundamentis collocantaedificii constructionem, ut lapis aliquis inveniaris vicinior fundamento, disce quiaficii fundamentum est. Sic enim dicit Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
tate uiri neq ex uoluntate carnis s
ex deo nati sunt: & cũ uideris filios dĩ
qui disꝑsi erant congregari inunum:
ocium gerentem a conuersatione cõ¬
muni. s ocium gerentẽ ab oꝑatione
peccati: cũ hȩc omĩa uideris: dicito
quia moyses famulus dĩ defunctus
est. & iħs filius dei optinet pͥncipatũ:¬

Expanded text:
tate viri, neque ex voluntate carnis, sed tate viri, neque ex voluntate carnis, sed ex Deo nati sunt; et cum videris filios Dei qui dispersi erant, congregari in unum ei, non otium gerentem a conversatione communi, sed otium gerentem ab operatione peccati: cum haec omnia vides, dicito quia Moyses famulus Dei defunctus est, et Jesus Filius Dei obtinet principatu
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm subuersam. altare destructum:
nusquã sacrificia. nec hostias. nec liba-¬
mina. nusquã sacerdotes. nusquã pon¬
tifices. nusquã ministeria leuitarũ:
cum hȩc omĩa uides cessare: dicito qͥa
moyses famulus dei defunctus est:
Si uideris neminem ter in anno ue-¬
nire ad conspectũ dñi. nec offerre mu¬
nera in templo. nec iugulare pascha.
nec azima edere. nec offerre primitiaᷤ.
nec pͥmogenita consecrare : cum hȩc
omĩa ñ uides celebrari: dicito quia
moyses famulus dei defunctus ẽ.Cũ
eccłias extrui: altaria ñ cruore pe¬
cudum resꝑgi. s precioso xp̃i sangui
ne consecrari: cum uideris sacerdo
post moysen. suscepit &e obtinuit pͥn-¬
cipatum: ñ ille iħs filius naue: sed¬
iħs filius dei. Cum uideris qͥa pascha
nr̃m immolatus est. xp̃s. & arima edi¬
mus sinceritatis & ueritatis: cũ uide
uiduas. uirgines. et martyres: cum
uideris multiplicari semen isrł ex his
qui non ex sanguinibus. neq ex uolun¬

Expanded text:
Jerusalem subversam, altare destructum, nusquam sacrificia, nusquam nec hostias nec libamina, nusquam sacerdotes, nusquam pontifices, nusquam ministeria Levitarum. Cum haec omnia vides cessare, dicito quia Moyses famulus Dei defunctus est. Si videris neminem ter in anno venire ad conspectum Domini, nec offerre munera in templo, nec jugulare hostias, pascha nec azyma edere, nec offerre primitias, nec primogenita conservare: cum haec omnia non vides celebrari, dicito quia Moyses famulus Domini defunctus est. Cum ecclesias instrui, altaria non cruore pecudum respergi, sed pretioso sanguine Christi conservari; cum videris sacerdotpost Moysen suscepit et obtinuit principatum: sed non ille Jesus filius Nave, Jesus Filius Dei. Cum videris quia pascha nostrum immolatus est Christus, et azyma edimus sinceritatis et veritatis; cum viderviduas, virgines et martyres; cum videris multiplicari semen Israel in his qui non in sanguinibus, neque ex volun
Abbreviated transcription (Latin):
saluatore nr̃o. quia ubi ego sum. illic
et minister m̃s erit. Si ergo usq ad
xp̃m sedentem in dextera dei ꝑuene¬
ris. fide. uita. puritate. uirtute : et
illis uestigiis pedum tuoꝵ quȩ lauit
iħs. illum locum incesseris: dabit tͥ

Expanded text:
Salvatore, quia « ubi ego sum, ibi erit Salvatore, quia « ubi ego sum, ibi erit et minister meus . » Si ergo usque ad Christum sedentem in dextera Dei perveneris, fide, puritate, vita, virtute, et illis vestigiis pedum tuorum quae lavit Jesus illum locum incesseris, dabit eum
Abbreviated transcription (Latin):
filium suum factũ ex muliere. factum
sub lege. ꝑ hoc gͦ quod factus ẽ. sub lege:
moysei minister effectus est. Dicit aut̃
ds̃ ut transeant in terrã. non quam
dedit moyses: s quã ego inquit douob̾.
Uides gͦ quia moyseo mortuo. ds̃ dat
sine dubio. de qua dicit dñs. Beati man¬
sueti: quia ipsi hereditate possidebunt
terram. Omnẽ inquit locũ quẽcũq
ascenderitis uestigiis pedum ur̃ors:
uob̃ dabo eum. Quȩ sunt loca quȩ
ascendimus uestigiis pedum nr̃ors:
Legis littera humi posita ẽ: & deorsũ
iacet. Nusquã enĩ ascendit: qui legis
litteram sequitur. Si uero potueris
alittera ascendere ad sp̃m: & abhisto¬
ria ad intellectũ ascendere celsiorẽ:
tunc uere ascendisti locũ editũ. & ex¬
celsum. quẽ adeo in hereditate ꝑcipi¬
es. Si enĩ in his quȩ scripta st̃ typos¬
cȩlestium: et mente ac sensu quȩ sur-¬
sum sunt queras ubi xp̃s est in dex¬
tera dei sedens: tunc et illum locũ
in hereditate ꝑcipies. dicente dño et

Expanded text:
ctum sub lege . » Per hoc quod factus est sub lege, minister Moysi factus est. Dixit autem Deus ut transeant in terram, non quam dedit Moyses, sed quam, inquit, ego do vobis. Vides ergo quia, Moyse mortuo, Deus dat tsine dubio de qua dicit Dominus. « Beati mansueti, quia ipsi haereditate possidebunt terram . » Omnem, inquit, locum quemcunque ascenderitis vestigiis pedum vestrorum, vobis dabo eum. Quae sunt loca quae ascendimus vestigiis pedum nostrorum, nisi legis litteram humi positam et deorsum jacentem? Nusquam ergo ascendit qui legis litteram sequitur. Si a littera vero poteris ascendere ad spiritum, et ab historia ad intellectum conscendere celsiorem, tunc vere ascendisti locum editum et excelsum, quem a Deo in haereditate percipies. Si ergo in his quae in Scripturis typcoelestium, et mente ac sensu quae sursum sunt quaeras, ubi Christus est in dextera Dei sedens; tunc et illum locum in haereditate percipies, dicente Domino
Abbreviated transcription (Latin):
i. quomͦ fatuum dĩ. stultã fecerit sa¬
untiã mundi. Fingamꝰ paulisꝑ me
aliquid putor nosse. cũ insipiente
liquo & in erudito conferre sermo¬
um. qͥ nichil intelligat. nichil acutȩ
sputationis interroget. Nunqͥd nã
nus mͥ ẽ ad illius stulticiã coarguen¬
uim. dialecticȩ artis calliditatẽ & pro¬
undoꝵ sensuum acimen adhibere:
onne ad unius sermunculi iactum
ilis et modici. qͥ tamen illius intelli¬
entiȩ uideat᷑ accerrimus: fatuum
in et insipientẽ esse conuincam:
g̃ ad mundi sapientiã stultifican¬
inꝰ. non ẽ. opus sapientiã dĩ descen-¬
re. et cũ ea colluctari. quȩ deorsum
fatuum dĩ sapientius est. hominibꝰ. et
infirmũ dĩ fortius est hominibꝰ. ꝙ om̃a
contraria saluator m̃s & dñs assumpsit.
ut contrariis dissoluat contraria: et

Expanded text:
gi quomodo fatuum Dei stultam fecerit sagi quomodo fatuum Dei stultam fecerit sapientiam mundi: fingam paulisper me, qui aliquid putor nosse, cum insipiente aliquo, et inerudito conferre sermonem, qui nihil intelligat, ni nil 801 acutae disputationis interroget. Numquidnam opus mihi est ad illius stultitiam arguendam, dialecticam calliditatem, et profundorum sensuum acumen adhibere? Nonne ad unius sermunculi jactum vilis et modici, qui tamen illius intelligentiae videatur acerrimus, fatuum eum et insipientem esse convincam? Sic igitur ad mundi sapientiam stultificandam non est opus sapientiam Dei descendere, et cum ea colluctari, quae deorsum fatuum Dei sapientius est hominibus, et infirmum Dei fortius hominibus, et omnia contraria Salvator meus et Dominus assumpsit, ut contrariis dissolvat contraria, et