comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anima inhesisset. eã beatã fieri atq per¬
fectã. ad quã ꝑcipienda nichil magis
ĩpedire. quã uita libidinib deditam &e
falsasimagines rerũ sensibiliũquȩ nob
ab hoc sensibili mundo ꝑ corpꝰ ĩp̃ssȩua¬
rias opiniones erroresq generarent: quã
obrẽ sanandũ eẽ ainmũ. adintuendam
in comutabilẽ terũ formã.⁊ eo dem mnodo
sẽꝑ se habentẽ. atq undiq sin similem
pulchritudinẽ. nec distentãlocis nec
tẽpore uariatã. s unu̾ atq idem omi ex
parte seruantẽ. quã ñ credent ẽe homine.
cũ ipsa uere summeq sit. Ceta nasci. oc¬
cide. fluere. labi. & tam̃ in qͣntũ sunt ab il¬
lo aet̾̃no dõ ꝑ eiꝰ ueritatẽ fabricata constare.
In quib aĩe cantũ rationali u intellectuali
datũ. ut eiꝰ aet̾uitatis contẽplatione ꝑfruat᷑.
atq afficiat᷑ ex ea. ęt̾nãq uitã possit me¬
reri. S dũ uascentiũ atq transeuntiũ rerũ
amore ac dolore sauciat᷑ & dedita consuetu¬

Expanded text:
tam fieri atque perfectam; ad quam percipiendam nihil magis impedire quam uitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae uarias opiniones erroresque generarent; quam ob rem sanandum esse animum ad intuendam incommutabilem rerum formam et eodem modo semper se habentem atque undique sui similem pulchritudinem, nec distentam locis nec tempore uariatam, sed unum atque idem omni ex parte seruantem, quam non crederent esse homines, cum ipsa uere summeque sit; cetera nasci, occidere, fluere, labi, et tamen in quantum sunt ab illo aeterno deo per eius ueritatem fabricata constare; in quibus animae tantum rationali et intellectuali datum, ut eius aeternitatis contemplatione perfruatur atque afficiatur ex ea aeternamque uitam possit mereri; sed dum nascentium atque transeuntium rerum amore ac dolore sauciatur et dedita consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ quantũ mͥ uidet salua fide intelligi posse
utriꝰq fornicationis malũ. tã spetiał quari
uniu̾sał. in hoc uno capitulo canti & tam
magni doctoris. ubi ait . O m̃e peccatũ qđ¬
cũq fecerit hõ extra corpꝰ ẽ. qui aut̃ forica¬
tur incorpꝰ ꝓpͥi peccat. Ut aut exageratio
facta sit ab apło huiꝰ spetiał fornicationis
qua in corpꝰ ꝓpͥũ peccare recte intelligitur
Quia nusꝗͣ sic totus homo corꝑis ipsiꝰ uo¬
corpꝰ ẽe uideant. etiã si ꝑcorpꝰ exerceant᷑: quẽ¬
gomodum soliꝰ fornicationis uis quedã impe¬
riose libidius conditioni sue subdit. ꝓpͥũq
ipsiꝰ corꝑis mancipium pessimun facit. Tẽ¬
pore maxime ipsiꝰ immundissime oꝑatioĩs:
at aliud quid p̃ter qđ agit in ipso corꝑe ñ

Expanded text:
ergo, quantum mihi, uidetur salua fide intellegi posse ergo, quantum mihi, uidetur salua fide intellegi posse utriusque fornicationis malum, tam specialis quam uniuersalis, in hoc uno capitulo tanti et tam magni doctoris, ubi ait: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, ut aut exaggeratio facta sit ab apostolo huius specialis fornicationis, qua in corpus proprium peccare recte intellegitur, quia nusquam sic totus homo corporis ipsius uocorpus esse uideantur, etiam si per corpus exerceantur, quemadmodum solius fornicationis uis quaedam imperiosae libidinis condicioni suae subdit propriumque ipsius corporis mancipium pessimum facit, tempore maxime ipsius immundissimae operationis, ut aliud quid praeter quod agit in ipso corpore n
Abbreviated transcription (Latin):
istã generale fornicationẽ qđ ait apłs. om̃e
peccatũ qđ cũiq fecerit hõ extra corpꝰ ẽ. qui aũ¬
fornicat᷑ in corpꝰ ꝓpͥum peccat. Quia si ñ for¬
nicet᷑ aĩa humana adherendodõ. nec adhe¬
rendo mundo: queciiq alia peccata a concu¬
piscettia carnali ꝓrs aliena potuerit ꝓipsa
fragilitate mortalitatis uł ignorando uł ne¬
gligendo. uł obliuiscendo. uł ñ intelligen¬
do. homo incurtere: hoc sit qđ dictii e. omẽ
peccatũ qđ cũq fecerit hõ extra corpꝰẽ. Quia
tũ poterit repꝑiri: unde mento extͣ corpꝰ ẽe
qđlibet tale peccatũ dici uidet᷑. Qđ si adhe¬
rens mundo mundanꝰ ho longe se faciat a do.
forncando ab ipsodõ. incorpꝰ ꝓpͥũ peccat: qi
corꝑali concupiscentu ꝰ queq tꝑalia & carna
animꝰ crahit᷑ atq distrabit᷑ creature: seruieis
potiꝰ quã creatori qui. ẽ. benedictꝰ in scła. Sic

Expanded text:
istam generalem fornicationem quod ait apostolus: omne istam generalem fornicationem quod ait apostolus: omne peccatum, quodcumqfornicatur, in corpus proprium peccat. Quia si non fornicetur anima humana, adhaerendo Deo, nec adhaerendo mundo, quaecumque alia peccata, a concupiscentia carnali prorsus aliena potuerit pro ipsa fragilitate mortalitatis, vel ignorando, vel negligendo, vel obliviscendo, vel non intelligendo homo incurrere, hoc sit quod dictum est, Omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est: quia tum poterit reperiri: unde merito extra corpus esse quodlibet tale peccatum dici videtur. Quod si adhaerens mundo mundanus homo, longe se facit a Deo, fornicando ab ipso Deo, in corpus proprium peccat, quia corporali concupiscentia, in quaeque temporalia trahitur, creaturae seruiens potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
qui longe se faciunt ate. ꝑibunt: ꝑdidis¬
ti omnẽ qui fornicat᷑ abste. Ubi subseqͥt᷑¬
& qualit̃ ista generał fornicatio euadi & ef¬
fugi possit adiunx. dicens Mauit adhere¬
re dõ bonũẽ. Ut exinde facile adutamꝰ
illã ẽẽ. generalẽ fornicationẽ animȩ hu¬
mane. qua ñ adherens quisq dõ adheret
illo. & apłs iacobꝰ dic̃. Adulteri nescitis
qr amicicia huiꝰ mundi inimica est deo.
Breuit̃ gͦ definitũ ẽ. ñ posse habe dilectio¬
nẽ dĩ qui habuerit dilectionẽ mundr̃e mi¬
micũ dĩ eẽ. qͥ anticꝰ eẽ uoluerit mmandi. Ad
hoc etiã ꝑtinet qđ diis in euangłio dic. Ne¬
mo potest duob anis seruite. Nut enĩ unũ
odio habebit. & alterũ diliget: aut unu patie¬
tur: & alterũ contẽpnet. & condudit. Non.
potestis uõ seruire & mãmonẽ. Istaẽ gͦ gentui.¬
lis ut dictũ ẽ. aĩe fornicatio omĩa om̃inom
se continens: qr ñ adheret᷑ dõ dũ adheretur
mundo Ut etiã sic incelligere ualeamꝰ scđ̃m

Expanded text:
qui longe se faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem, qui fornicatur abs te. ubi subsequitur qualiter ista generalis fornicatio euadi et effugi possit; adiunxit dicens: mihi autem adhaerere deo bonum est, ut exinde facile aduertamus illam esse generalem fornicationem animae humanae, qua non adhaerens quisque deo adhaeret illo. et apostolus Iacobus dicit: adulteri, nescitis, quia amicitia huius mundi inimica est deo? breuiter ergo definitum est non posse habere dilectionem dei qui habuerit dilectionem mundi et inimicum esse dei qui amicus esse uoluerit mundi. ad hoc etiam pertinet quod dominus in euangelio dicit: nemo potest duobus dominis seruire: aut enim unum odio habebit et alterum diliget, aut unum patietur et alterum contemnet, et concludit: non potestis deo seruire et mamonae. ista est ergo generalis, ut dictum est, animae fornicatio omnia omnino in se continens, qua non adhaeretur deo, dum adhaeretur mundo, ut etiam sic intellegere ualeamus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
exagerare uoluisse fornicationis malũ.
ut incõparationis huiꝰ fornicationis cet̾a
extra corpꝰ habenda ẽẽ duxerit quecũq pec¬
cata. Solo hoc tantũ mͦ fornicationis ma¬
lo in corpꝰ ꝓpͥum peccare dixerit: q maio¬
relibidinis ardore quo suꝑior nullus ẽ.
uoluptas ipsiꝰ corporis tenet seruit effi¬
citq captuum. Hȩc dicta sint de spetia¬
li forncatione huiꝰ corporis. Uerũ qr ñ so¬
lum fornicatio in sacris luteris specialit̃.
s etia generalit̾ arguit᷑ & nominat᷑: cone¬
mur dõ aduiuante & hinc aliquid dice¬

Expanded text:
ionis malum, ut in comparatione huius fornicationis cetera extra corpus habenda esse duxerit quaecumque peccata, solo hoc tantummodo fornicationis malo in corpus proprium peccari dixerit, quia maiore libidinis ardore, quo superior nullus est, uoluptas ipsius corporis tenet seruum efficitque captiuum. Haec dicta sint de speciali fornicatione huius corporis. uerum quia non solum fornicatio in sacris litteris specialiter sed etiam generaliter arguitur et nominatur, conemur deo adiuuante et hinc aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
generał ꝯcupiscentie malo ꝑ omia formca¬
is & delectationib illigata & deuincta in
corpꝰ ꝓpͥũ peccat. Cuiꝰ untu̾salit ꝯcupiscen¬
tiȩ seruiens: incuruat᷑ mundo. & alienatur
apostatare adõ. P iopt̃ qđ generał formea¬

Expanded text:
malo per omnia fornicais et delectationibus inligata et deuincta in corpus proprium peccat, cuius uniuersaliter concupiscentiae seruiens incuruatur mundo et alienatur apostatare a deo. propter q
Abbreviated transcription (Latin):
nicationis malũ suꝑ cet̾a om̃ia peccatã. q̃¬
&̾ si ꝑ corpꝰ committant᷑. ñ tam̃ animũ hu¬
manũ concupiscentie cainali ita efficiunt
obstrictũ & obnoxiũ. quẽ ammodũ in solo
oꝑe fornicationis corꝑał commisceri facit
animũ uis ingens libidins cũ ipso corpore:
& unũ cũ ipso corpore & unũ cũ ipso qdãmͦ
ad gluttinare. & deuinctũ ẽẽ. in tantũ ut
uichil aliud ipso mointo & exꝑim̃to huius
tam magni flagitii cogitare hom̃i liceat aut
intende. nͥ qđ sibi met addic at intẽq capti-¬
uam subdit ipsa submersio & qdãmͦ absor¬
bitio libidinis & concupiscentiȩ carnalis:
Ut hoc ẽẽ. uideat᷑ ut dictũ ẽ. qͥ aũt fornicat᷑
incorpꝰ ꝓpͥũ peccat. qr tunc fiet ꝓpͥe & fa¬
miliarit seruũ corꝑi corhomĩs forncantis.

Expanded text:
 super caetera omnia peccata, quae etsi per corpus committantur; non tamen animum humanum concupiscentiae carnali ita efficiunt obstrictum et obnoxium, quemadmodum in solo opere fornicationis corporalis, commisceri facit animum vis ingens libidinis cum ipso corpore, nis cum ipso corpore et unum cum ipso quodam modo agglutinari et deuinctum esse in tantum, ut nihil aliud ipso momento et experimento huius tam magni flagitii cogitare homini liceat aut intendere, nisi quod sibimet addicit mentemque captiuam subdit ipsa submersio et quodam modo absorbitio libidinis et concupiscentia carnalis, ut hoc esse uideatur, ut dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, quia tunc fiet proprie et familiar
Abbreviated transcription (Latin):
s ex mundo. & mundꝰ tͣnsiet: & concupiscẽ¬
tueiꝰ. Qmi aut̃ fecerit uoluntatẽ ũĩ: manet¬
in aet̃num. sicut ille manet in ẽt̃num
Ista gͦ dilectio mundi quȩ unu̾salẽ in se
ꝯcupiscentiã optinet mundi generalis
ẽ fornicatio. qua peccat᷑ in corpꝰ ꝓpͥum:
ꝑalib desid̾ns & uoluptatibꝰ humanus
indesment̃ seruit animꝰ. ab ipso creato¬
re uniu̾soꝵ desolatꝰ atq derelictus. ccexl¬

Expanded text:
ndo; et mundus transiet, et concupiscentia ejus. Qui autem fecerit voluntatem Dei, manein aeternum, sicut ille manet in aeternum. Ista ergo dilectio mundi, quae universalem in se concupiscentiam continet mundi, generalis est fornicatio, qua peccatur in corpus proprium, poralibus desideriis et uoluptatibus humanus indesinenter seruit animus ab ipso creatore uniuersorum desolatus atque derelictus.
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ formcat᷑ incorpꝰ ꝓpͥũ petcat: fic accipien¬
dũ ẽ. & intelligendũ. ut quisq dũ ũ adhe¬
ret dõ qui adbesit mundo omĩa tẽꝑalia &
corꝑalia diligens & concupiscens. merito ĩ
corpꝰ ꝓpͥum peccare dicat᷑ id ÷ uniu̾se ꝯcupis.¬
centiȩ carnali deditꝰ & subditꝰ factꝰ. canꝗͣtotꝰ
creature seritus. ab ipso creatore alienꝰ ꝑ ilłã
mitiũ omĩs peccati suꝑbiãͥ cuiꝰ suꝑbie ini¬
tũi ẽ. ut scͥptũ ẽ. apostatare ado. q quo
generalis fornicationis malo quisq alienus.
qđ cũq altud peccatũ potuerit ut hõ corrup.¬
tibił adhuc & mortal incurrere. hoc intel¬
ligat᷑ extra corpꝰ eẽ. id÷ extra corpał t̃ꝑalis¬

Expanded text:
 in corpus proprium peccat, sic accipiendum est et intellegendum, ut quisque, dum non adhaeret deo, qui adhaesit mundo, omnia temporalia et corporalia diligens et concupiscens, merito in corpus proprium peccare dicatur, id est uniuersae concupiscentiae carnali deditus et subditus factus tamquam totus creaturae seruus ab ipso creatore . alienus per illud initium omnis peccati superbiam, cuius superbiae initium est, ut scriptum est, apostatare a deo. a generali fornicationis malo quisque alienus, quodcumque aliud peccatum potuerit ut homo corruptibilis adhuc et mortalis incurrere, hoc intelligatur extra corpus esse; id est, extra corporea
Abbreviated transcription (Latin):
intantũ ut ipse apłs inculcatiꝰ uolens com¬
iñdare cauendũ hominib hoc malũ dix¬
erit. Iollens gͦ m̃bra xp̃i faciã m̃bra mere¬
tricis : Et execrans ac derestans responderit
in carne una. Nunqͥd hoc posset dici de
aliis atq aliis quibꝰq facinorib homi¬
num: Lib̾um est enim animo humano
in alus quibꝰq scelerib᷑: &e unũ aliquid eoꝵ
oꝑari. & eo ipso tempore alibi cogitatio¬
ne distendi: qđ infornicationis ipso oꝑe
ac tẽꝑeͣnͣ licet animo ad aliud aliqͥd co¬
gitandum lib̾um ẽẽ. Sic enim totus hõ
absorbet᷑ ab ipso & in ipso corꝑe: ut iã
dici ñ possit ipse animꝰ suus eẽ. s simul
totus hõ dici possit qđ caro sit &e sp̃sua
dens & ñ reu̾tens. Sic gͦ possumꝰ intelli¬
gere qr omne peccatũ qđ cũq fecerit hõ

Expanded text:
atius volens commendare cavendum hominibus hoc malum, dixerit: Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? et exsecrans ac detestans responderit,im duo, inquit, in carne una. Nunquid hoc posset dici de aliis atque aliis quibusque facinoribus hominum? Liberum est enim animo humano, in aliis quibusque sceleribus, et unum aliquid eorum operari, et eo ipso tempore alibi cogitatione distendi, quod in fornicationis ipso opere atque tempore non licet animo ad aliud aliquid cogitandum liberum esse: sic enim totus homo absorbetur ab ipso et in ipso corpore, ut jam dici non possit ipse animus suus esse, sed simul totus homo dici possit quod caro sit, et spiritus vadens et non revertens. Sic ergo possumus intelligere quia omne peccat
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ fedissima gule flamina inuilissimũ
exardescat. & saniꝰ quisq maluent more
dĩi pisce uesci: quã lenticula more esau
namin om̃ib huicemodi reb ñ ex earũ
rerũ natura quib utim: s ex cauisa uten¬
di & modo appetendi. uł ꝓbandĩ ẽ. uł
te ierunandi sub p̃sentia sponsi ubi duo
ienimu genera ꝓbat. unii tribulationis
& altud gaudii. Ex libro questionũ

Expanded text:
autem foedissima gnlae flamma in uilissimum autem foedissima gnlae flamma in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini pisce uesci quam lenticula more Esau nam in omnibus huiusce modi rebus non ex earum rerum natura, quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi ute jejunandi sub praesentia sponsi, ubi duo jejunia probat, unum tribulationis et aliud gaudii: ex lib. II Qu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ dĩ esca & potꝰ. s iusticia ⁊ pax & gau¬
dium. Q qr solent homines multũ gau-¬
de de carnalibꝰ epul: addidit in sp̃i scõ.
Iustificat᷑ gͦ sapientia ab omibꝰ filus
suis: qui intelligunt utendis t̾renis tẽꝑa
oportuna ẽẽ. deberẽ. facultatẽ uͦ carendi
talib & amorẽ fruendi aet̾nis. ñ uariari
oportere ꝑcẽpora. s ꝑpetuo retineri.
Uisquis aut reb p̃tereuntib
ꝑstrictius utit quã sese habent
mores eoꝵ cum quibꝰ uiuit: aut tẽꝑans.
aut suꝑstitiosus est. Quisqͥs uͦ sic eis utit᷑
ut metas ꝯsuetudinis bonor int quos l̾isa¬
tur excedat: aut aliquid sigͥcat. aut fla¬
gitiosus ẽ. In omib enĩcalib nusus re¬
rũ. s libidõ utentis inculpa ẽ. Et post
pauca. Quid gͥ locis. & tẽpori. & ꝑ sonis
conueniat. diligent̾ attendendiie᷑ ne teme¬
re flagitia rep̃hendamꝰ. fieri eni pot̃ ut
sine aliquo intio cupidiȩ uł uoracitatis.
p̃ciofissimo cibo sapiens utat᷑: insipiens

Expanded text:
 esca et potus, sed iustitia et pax et gaudium. et quia solent homines multum gaudere de carnalibus epulis, addidit: in spiritu sancto. iustificatur ergo sapientia ab omnibus filiisio suis, qui intellegunt utendis terrenis tempora opportuna esse debere, facilitatem uero carendi talibus et amorem fruendi aeternis non uariari oportere per tempora, sed perpetuo retineri.Quisquis autem rebus praetereuntibus restrictius utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans aut superstitiosus est: quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis in culpa est. quid igitur locis et tempori et personis conueniat, diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprehendamus. fieri enim potest, ut sine aliquo uitio cupediae uel uoracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens
Abbreviated transcription (Latin):
rũ penar̾ atq oportune sum̃di ł ñ fum̃di
ea quoꝵ ñ usus s ꝯcupiscentia rep̃hendenda
: Honent int̃ est omĩno quidalim̃tor su¬
mas it fuccurras necessitati corporis. dum
m ꝯgruas in generib alim̃toꝵ his cũ qͥbꝰ
tͥ uiuendũ e. Neq qͣntũ sumas multũ uit̃¬
ẽ. cũ indeamꝰ alioꝵ stomacũ cituis satiari.
& eos tam̃ illi ipsi paruo quo satiant᷑. ar¬
dent̃ & intolerabilit & onino turpit in hi¬
ar. Alios aut̃ plusculo quidẽ satiari. s
tolerabiliꝰ inopiã ꝑpetiͥ & uł ante horã po¬
sitas epulas si id intẽpore aut opꝰ sit aut
necesse sit cum tranquillitate aspicere.
neq tangere. Magis gͦ int̾ ẽ. ñ quid ł qͣn¬
tũ alim̃toꝵ ꝓcongruentia hominũ. atq
ꝑsone sue & ꝑ sue ualitudinis necessi¬
tate quis capiat: s quanta facilitate
& serenitate animi careat. cũ his uł opor¬
tet. ł etiã necesse ẽ. carere Dt illut in am
hab̾e. scio & abundare. Ubiq & inomibꝰ

Expanded text:
 atque opportune sumendi vel non sumendi ea quorum non usus, sed concupiscentia reprehendenda est. Non enim interest omnino quid alimentorum sumas, ut succurras necessitati corporis, dummodo congruas in generibus alimentorum his cum quibus tibi vivendum est. Neque quantum sumas, multum interest; cum videamus aliorum stomachum citius satiari, et eos tamen illi ipsi parvo quo satiantur, ardenter, et intolerabiliter, et omnino turpiter inhiare: alios autem plusculo quidem satiari, sed tolerabilius inopiam perpeti, et vel ante ora positas epulas, si id in tempore aut opus sit, aut necesse sit, cum tranquillitate aspicere, neque tangere. Magis ergo interest, non quid vel quantum alimentorum pro congruentia hominum atque personae suae et pro suae valetudinis necessitate quis capiat; sed quanta facilitate atque serenitate animi careat, cum his vel oportet vel etiam necesse est carere: ut illud in animo ari, scio & abundare. Vbique & in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
e pueris sedentib in foro &e ad inui¬
cem clamantib: conu̾so ordine ad
ꝓposita respondit. Nam qđ ait lamenta¬
uimꝰ & ñ plorastis. ad ioħm ꝑtinet: Cuiꝰ
abstinentia acibis & potu. luctũ peni¬
tentiȩ sig̾cabat. Qđ aut ait cantaiumꝰ ti¬
bus & n saltastis. ad ipsum diinr̃q utendo
cũcetis cibo & potirletitiã regni sig̾cabat.
At illi nec humilian cũ iohe. nec cũ xp̃o
gaude uoluer: dicentes illũ demoniu ha-¬
b̾ẽ. istũ uorace & ebriosum ⁊ amicũ pu

Expanded text:
e pueris sedentibus in foro et ad inuicem clamantibus conuerso ordine ad proposita respondit. nam quod ait: lamentauimus, et non plorastis, ad Iohannem pertinet, cuius abstinentia a cibis et potu luctum paenitentiae significabat; quod autem ait: cantauimus tibiis, et non saltastis, ad ipsum dominum, qui utendo cum ceteris cibo et potu laetitiam regni figurabat. at illi nec humiliari cum Iohanne nec cum Christo gaudere uoluerunt dicentes illum daemonium habere, istum uoracem et ebriosum
Abbreviated transcription (Latin):
mali eẽt lignũ illud unde ꝓhibu¬
it hominẽ ds̃: eiꝰ ipsiꝰ mali nat᷑a uenena¬
tũ uidet᷑ ap mortẽ. Quia uͦ ligna om̃ia in
paradiso bona plautauerat. qui fecit oĩa
bona ualde. nec ulla ibi natura mali erat
qr nuisꝗͣe. mali ulla nat᷑a: Q đ diligentiꝰ
si dñs uoluerit disseremꝰ. cũ de illo serpen¬
te dicere ceꝑimꝰ. Ab eo ligno qđ malii n
erat ꝓhibitus :. ut ipsa ꝑse p̃cepti conser¬
uatio bonũ illi ẽc̃t: & transgressio malũ.
Nlec potuit meliꝰ ⁊ diligentiꝰ demonstrari
quantũ malũ sit sola in obedientia: cũ idõ
reus iniquitatis factꝰ ÷ homo. qui eã rem
tetigit cont᷑ ꝓphibitionẽ. quã si ñ ꝓhibitus
tetigisset. ñ utiq peccasset. Nan qui dic̃
u̾bi gr̾a noli caugere hanc herbam. si forte
uenenosa ẽ. inortẽq p̃nuntiat si tetigerit
seqͥt᷑ qͦ mors ꝯteptorẽ p̃cepti s etiã si nemo
ꝓhibuisset. atq ille tetigisset. nichilominꝰ
utiq moreret᷑. Iila qui ppe ꝯgrua saluti

Expanded text:
mali esset lignum illud, unde prohibuit hominem deus, eius ipsius mali natura uenenatus uideretur ad mortem. quia uero ligna omnia in paradiso bona plantauerat, qui fecit omnia bona ualde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura — quod diligentius, si dominus uoluerit, disseremus, cum de illo serpente dicere coeperimus —, ab eo ligno, quod malum non erat, prohibitus est, ut ipsa per se praecepti conseruatio bonum illi esset et transgressio malum. Nec potuit melius et diligentius demonstrari, quantum malum sit sola inoboedientia, cum ideo reus iniquitatis factus est homo, quia eam rem tetigit contra prohibitionem, quam si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. nam qui dicit uerbi gratia: .,noli tangere hanc herbam — si forte uenenosa est mortemque praenuntiat, si tetigerit — sequetur quidem mors contemtorem praecepti; sed etiam, si nemo prohibuisset atque ille tetigisset, nihilominus utique moreretur. illa quippe res congrua saluti
Abbreviated transcription (Latin):
ciror donũ: alit cũ or donatũ. Iam do¬
num pot ẽẽ. & anteꝗͣ det᷑:. donatũ aut̃
nisi donatũ fuerit nullo mͦ dici potest.
De appellationib relationis quȩ ñ ad
dmñ s. ad creaturã referende st̃ qm̃do ni-

Expanded text:
citur donum, aliter, cum dicitur donatum; nam donum potest esse, et antequam detur, donatum autem nisi donatum fuerit nullo modo dici potest. CCXXXVI DE APPELLATIONIBVS RELATIVIS, QVAE NON AD DEVM, SED AD CREATVRAM REFEREN
Abbreviated transcription (Latin):
Srusinu pcsuisti qͦsdã luuio sententis calĩp¬
niar. qͥđ diudare uĩas adultinis conceptib
nudeat indignirnde conant᷑ abstruere
mertis geste ante carnẽ uitȩ aĩas. quasi
adergastula. hiciꝰ mõi tuste posse ꝑduci
Nonmouet multa cogitantẽ quib hec pos¬
tonei. urtiu seiaitis intritico qđ fuito dicit᷑

Expanded text:
am huic sententiae calumniari quod Deum dare animas adulterinis conceptibus videatur indignum, unde conantur astruere meritis gestae ante carnem vitae, animas quasi ad ergastula hujus mundi juste posse perduci: non me movet multa cogitantem, quibus haec calnon esse vitium sementis in tritico, quod furto dicit
Abbreviated transcription (Latin):
quid uob p̃erogatũ sit ab illo: qͥde¬
monstrauit nob̾ exẽplum tit sequam ues¬
tigia eiꝰ. Quantũ ius enĩ differat articulata
uox nr̃a ab intelligentie nr̃e uiuacitate:
longe differentior ẽ. mortalitas cariris ab
eqͣlitate dĩ. & tam̃ cũ eadẽ forma ẽẽt semet
ipsum exinantuit forna serui accipiens:

Expanded text:
 praerogatum sit ab illo qui demon-strauit nobis exemplum, ut sequamur uestigia eius. quantumuis enim differat articulata uox nostra ab intellegentiae nostrae uiuacitate, longe differentior est mortalitas carnis ab aequalitate dei; et tamen, cum in eadem forma esset, semet ipsum exinan
Abbreviated transcription (Latin):
mos lucrifaceret: Audi eiꝰ imitatorẽ alibi
etiã dicentẽ. Siue eñi inte excessimꝰ dõ: siue
tẽꝑantes sumꝰ uob̾. Caritas eñ xp̃i copel¬
lit nos. iudicantes hoc qr unꝰ ꝓ om̃ibꝰ mor¬
tuus ÷. Quomͦ em̃ paratꝰ eẽt impendi pro
anunab eor̃ si eũ pigeret inclinare ad aureᷤᷤ
eoꝵ: Hinc gͦ factus ÷ paritulus in medio
nr̃m. tanꝗͣ nutrix fouens filios suos. Non
enĩ delectat nͥamor inuitet decurtata &
mutilata u̾ba inmurmurare: & tam̃ optatł
homines hab̾e infantes quib id exhbeatł̃
Et suauiꝰ: mat minuta mansa inspuere
rare grandiora. Hon gͦ recedat de pectore
etiã cogitatio galline illiꝰ quȩ languidulis
plumis teneros fetꝰ oꝑit: & susurrantes pul¬
los ꝯfracta uoce aduocat. Cuiꝰ blandasalas
refugientes suꝑbi: p̃da fiunt alitib. Si
enĩ intellectꝰ delectat in penetrabilibus
sincerissimis: hoc etiã intelligere delectet
quomͦ caritas qͣnto officio suis descen dit

Expanded text:
 alibi etiam dicentem: siue enim mente excessimus, deo, siue temperantes sumus, nobis. caritas enim Christi compellit nos iudicantes hoc, quia unus pro omnibus mortuus est. quomodo enim paratus esset impendi pro animabus eorum, si eum pigeret inclinari ad aures eorum? hinc ergo factus est paruulus in medio nostrum tamquam nutrix fouens filios suos. num enim delectat, nisi amor inuitet, decurtata et mutilata uerba immurmurare? et tamen optant homines habere infantes, quibus id exhibeant, et suauius est matri minuta mansa inspuere rare grandiora. Non ergo recedat de pectore etiam cogitatio gallinae illius, quae languidulis plumis teneros fetus operit, et susurrantes pullos confracta voce advocat; cujus blandas alas refugientes superbi, praeda fiunt alitibus . Si enim intellectus delectat in penetralibus sincerissimis, hoc etiam intequomodo charitas quanto officiosius descendit
Abbreviated transcription (Latin):
una: in om̃i tra egypti & indura¬
uit dñscor pharaonis. Beneficiũ certedĩ
ꝯmemorauit scͥptura. qđ abstulit locus¬
tas. ⁊ secuta. dix indurasse diĩm corpha¬
raonis. Beneficio utiq suo ⁊ patientia
sua: quia illa fiebat obstinatio dũ ei
parceret᷑: sic̃ onĩa mala corda hominũ
patientia dĩ male utendo. dure scunt.
cxui. Qđ tollendo ab egyptus aurĩ a& cet̾a

Expanded text:
una in omni terra Aegypti. et indurauit dominus cor Pharaonis. beneficium certe dei commemorauit scriptura, quod abstulit lucustas; et secuta dixraonis, beneficio utique suo et patientia sua, qua ille fiebat obstinatior dum ei parceretur, sicut omnia mala corda hominum patientia Dei male utendo durescunt. CAPUT CX. Quod tollendo ab Aegyptiis aurum et caetera
Abbreviated transcription (Latin):
numerꝰ ilecencu quinquagnita trium
piscui ł amiei ipso munerꝰ dece & septẽ¬
Abimoutiq usq addecẽ & septẽ furgeis
onis uiedios adoe. & inuenios dunũ sci¬
quinq fiunt quindecin. Addo sex fu¬
unt uiginti utnim ode atictormiꝑ

Expanded text:
numerus ille centum quinquaginta trium. numerus ille centum quinquaginta trium. piscium. nam et ipse numerus decem et septeab uno utique usque ad decem et septem surgens omnes medios adde et inuenies: ad unum sciquinque, fiunt quindecim; adde sex, fiunt uiginti unum; adde ita ceteros
Abbreviated transcription (Latin):
octauus pͥmt oenlit ut ant asieliia ꝑ
illos solos bie quinaginta inecela ganor¬
tur: ñ uiqria obscruat. Nam & alit dies
uarie cantat asiim attalibi. ipsistam gne¬
b ubiq Ue aut iltmtes &e inillis oiebꝰ
uet̾ ignoro: tam quid ueo sequat᷑ iedu.

Expanded text:
octauus primo concinat. ut autem alleluia per illos solos dies quinquaginta in ecclesia cantetur, non usquequaque obseruatur; nam et aliis diebus uarie cantatur alibi atque alibi, ipsis tamen diebus ubique. ut autem stantes et in illis diebus uetur, ignoro;
Abbreviated transcription (Latin):
ti homines m̃te corrupti. reꝓbi circa fi-¬
dẽ s ult᷑ ñ ꝑficient. Dem̃tiã eñĩ eor ma¬
nifestaerit om̃ib sic̃ & illor fuit. Quia
eni ꝑ ipsam corruptionẽ m̃tis inquietisfi¬
mi fuer̃: in signo tc̃tio defecer. fatentes sibi
deficientes. direr digitꝰ dĩ: hic. Sic aũt̃ con.¬

Expanded text:
i circa fidem; sed ultra non proficient; dementia enim eornifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit. quia enim per ipsam corruptionem mentis inquietissimi fuerunt, in signo tertio defecerunt fatentes sibi deficientes dixerunt: Digitus dei est hic. sicut autem con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥo sue obseruationis signo. aceterarĩ genti
xp̃m tnsierint: ut ia ñ inueniat᷑ cain ne exe¬
at a facie dĩnec habitet in tra naimꝰ qđ dr̃ in
t̃pretari commotio. Contͣ qđ malum: d̃s ro¬
Qđ diusis modis possit intelligi sirecte of¬
feras. recte autẽ ñ diuidas peccasti. Ex
lib de çiuitate dĩ .xu. tił.uii.

Expanded text:
proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentiuproprio suae obseruationis signo a ceterarum gentiud Christum transierint, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dterpretari commotio, contra quod malum Deus roe. CAPUT LIX. Quod diversis modis possit intelligi: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti, ex libro XV de Civitate Dei. Cum Deu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eos ita ꝑdidit. septẽ uindictas exsolriet:
io÷ auferet ab eis septẽ uindictas quib alli¬
gati funt ꝓp̾t reatii occisi xp̃i. Ut hoc tototẽ¬
pore qđ septenario dierũ mimero uoluitur.
magis qr ñ interit geni iudea. satis appare¬
at sidelib xp̃ianis. quã subiectionẽ meru¬
exint. qui suꝑbo regno dñm int̾fecerunt.
t apposuit dñs os cam
signũ ne eũ occioat om̃is qui inuenerit
hoc reuera multũ mirabile ẽ. quẽ admno¬
dum om̃s gentes quȩ a romanis subiugate
funt. in ritũ romanoꝵ sacroꝵ transierint:
eaq saclegia obseruanda & celebranda sus-¬
ceꝑint: gens aũt iudea sue sub paganis re¬
gib siuie sub xp̃ianis. ũ amiserit signũ legis
suȩ. quo acct̾is gentib popłisq distinguit. Et
omĩs imꝑator ł rex qui eos in regno suo inue¬
nit. cũ ipso signo eos uruenit nec occidit.
id ÷ ñ efficit ut ñ sint iudei. Certo quodã ⁊

Expanded text:
enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis appareat fidelibus christianis, quam subiectionem meruerint qui superbo regno dominum interfecerunt. Et apposuit dominus deus Cain signum, ne eum occidat omnis, qui inuenerit. hoc re uera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit ut non sint Iudaei, certo quodam et
Abbreviated transcription (Latin):
us apparuit. tanꝗͣ cain oꝑanti trans ut gra-¬
ñi illud seminaiẽt. ñ ostendens eadẽ t̾ra ꝑ
& ñ adiciet uirtutẽ suã daretͥ: gemens &
tremens eris in t̾ra. Nunc ecce quis ñ uide¬
at quis ñ agnoscat in tota t̾ra quacuq dis
regni tremat timore sub innumerabilib
popłis xp̃ianis: Idõq respondit cain &
dix. Maior ẽ. causa mea si eicis me hodie a
facie tre:ia facie tua abscondar: ⁊ ero gemeis
itremens suꝑ t̾rã. Et erit om̃ĩs qui inuenerit
me: occidet me. Uere inde gemit ⁊ tremit:
ne regno etiã treno ꝑdito. ista uisibilimor¬
te occidat᷑. Hanc dic maiorẽ causa: quã illa
riat᷑. Carnalit̾ enĩ sapit. tanꝗͣ oꝑans t̾rã
cuiꝰ uirtutẽ ñ accepit. Saꝑe aut̃ scđm car¬
nẽ: mors :. Quã ille ñ intelligens: amisso
regno gemit: & corꝑalẽ mortẽ tremit. Sed
quid ei respondit ds̃: Nonsic inquit. Dĩs
ribit genꝰ impiũ carnaliũ uideoꝵ. Quic̃q¬

Expanded text:
us apparuit; tanquam Cain operanti terram, ut graus apparuit; tanquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque regni et tremat timore sub innumerabilibus populis christianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, r; carnaliter enim sapit, tamquam operans terram, cujus virtutem non accepit. Sapere autem secundum carnem mors est, quam ille non intelligens, amisso regno, gemit et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Dribit genus impiorum carnalium Judaeorum, quicunqu
Abbreviated transcription (Latin):
łaq occiditur abel minor natu.a fr̃e mai¬
ore natu: occidit᷑ xp̃c caput popłi minoris
natira popło iudeoꝵ maiore natu. Ille in
cãpo: iste in caluarie loco. Introgat ds̃ cain
ñtanꝗͣ ignorans cum a quo discat. s tanꝗ
ille nescire se nec eiꝰ se custodẽ. Usq adhuc qͥd
nob̾ respondent iudei. cũ eos dĩuoce hoc ẽ.
sc̃arum scͥpturarũ uoce int̾rogamꝰ de xp̃o:
nͥ nescire se xp̃m quẽ dicimꝰ: fallax enim
cain ignoratio: uideoꝵ : falsa negatio. Es
qui custodit in corde suo xp̃m: ndicit qđ
can. ñquid ego custos sum fris mei: Dicit
d̃s ad caui. Quid fecistiꝰ Uox sanguinis
frĩs tui clamat ad me de t̾ra. Sic arguit in
scͥpturis scĩs uox diuina iudeos. Habet eni
magnã uocẽ xp̃i sanguis in t̾ra: cũ eo ac¬
cepto ab om̃ib gentib respondet᷑ amen.
hecẽ clarauox sanguinis: quã sanguis
ipse expͥmit ex ore fidelũt eodẽ sanguine
redẽptoꝵ. Dic̃ ds̃ adcani. Et ñc maledictꝰ¬

Expanded text:
aque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamqille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, interrogamus de Christo, nisi nescire se Christum quem dicimus? fallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essqui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledict
Abbreviated transcription (Latin):
noxio delectari. Nunc aut̃ qđ agit iusticia.
in subueniendo miseris. qđ prudentia ĩ
p̃cauendis insidiis. qđ fortitudo. in ꝑferẽ¬
dis molestiis. qđ tẽꝑantia. in cohercendis
delectationib pͣuis: ñ ibi erit ubi nichil
omĩno malierit. Ac ꝑ hoc ista iuitutum
oꝑa. quȩ huic mortali uite sunt necessa¬
ria. sic̃ fides. ad quã referenda sunt. in p̃te-¬
ritis habebunt᷑: & aliã nc̃ faciunt trini-¬
tatẽ. cũ ea p̃sentia tenemꝰ. asꝑiciinꝰ. amamꝰ:
aliam tunc factura sunt. cum ea ñẽẽ sed¬
fuisse. ꝑ quedã eoꝵ uestigia quȩ p̃tereun¬
do in memoria derelinquent. reꝑiemus:¬
tas erit cũ illud qualecũq¬

Expanded text:
noxio delectari. nunc autem quod agit iustitia noxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis non ibi erit, ubi omnino nihil mali erit. ac per hoc ista uirtutum opera, quae huic mortali uitae sunt necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea nfuisse, per quaedam eorum vestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, reperiemus:tas erit, cum illud qualecumq
Abbreviated transcription (Latin):
trũ aut̃ etiã t̃t uirtutes qͥbꝰ iti hac
morta litate bene uiuit᷑. qr & ipse
incipint ẽẽ in animoqͥt̃ sine illis priꝰ
eẽt. tam̃ animꝰ erat desina̾t ẽẽ. c̃ ad ȩt̃na ꝑ¬
duxeruit: ñ nulla questio ẽ. Quibꝰdam
eni uisũ ẽ. desituras: & bonos animos sola
beatos ẽẽ cognitione & scientia. hoc ẽ. contẽ¬
platione nature: in qua meliꝰ ẽ nichil et
amabiliꝰ eanatura quȩ creauit om̃s cet̾as
instituitq nat᷑as. Cui regenti ẽẽ subditũ
si iusticia ẽ: immortal ẽ. omĩno iusticia
Nec in illa ẽẽ beatitudine desinec: s talis
ac tanta erit. ut ꝑfectior & maior ẽẽ ñ possit.
fortassis & alie tres iurtutes prudentia si¬
ne ullo iam ꝑiculo erroris. fortituoo. sine
molestia tolerandin malor. temꝑantia.
sine repugnatione libidinĩ erunt in illa
felicitate: ut prudentie sit. nullũ bonũ
dõ p̃ponere uł aequare ⁊ fortituidinis. fir¬
missime coherere: tẽꝑantiȩ nullo defectu

Expanded text:
trum autem etiam tunc uirtutes, quibus in hac mortalitate bene uiuitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum sine illis prius esset tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint nonnulla quaestio est. quibusdam enim uisum est desituras et bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae; in qua nihil est melius et amabilius ea natura, quae creauit omnes ceteras instituitque naturas. cui regenti esse subditum si iustitia est, immortalis est omnino iustitia nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et maior esse non possit. fortassis et aliae tres uirtutes, prudentia sine ullo iam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum deo praeponere uel aequare, fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo defectu
Abbreviated transcription (Latin):
die. malo aut illiꝰ malos eccłie sig̾catoᷤ
puto. tanꝗͣ inruntate uniꝰ aree. Sĩc in il¬
lo ⁊tno homine bonos ingranis. malos
intritico. malos inzizamis. Si quid hinc¬
sane his que de illo scͥpta sunt diligen¬
rit: nc̃ tam̃ ñ eã rem ita dimisimꝰ. ut ui
rupta series contextionis ĩpediat: lxxx
iii. de uituli capite cõbusto ⁊ in aqͦ sparso po¬

Expanded text:
clesiae, malo autem illius malos Ecclesiae significatos clesiae, malo autem illius malos Ecclesiae significatos puto, tamquam in unitate areae: sic in illo uno homine bonos in granis, malos in tritico, malos in zizasane in his quae de illo scripta sunt diligenrit. Nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut inquam interrupta series contexionis impediat. CAPUT LXXVI. De vituli capite combusto et in aquam sparso, po
Abbreviated transcription (Latin):
arguit scã scͥptura atq ꝯdẽpnat: nichil¬
q de penitentia eiꝰ uł in eũ indulgentia
dĩ omĩno ꝯmemorat: Nec mͥ ꝓriꝰ occurrit
quid saltẽ mallegoriaboni significet hȩc
eiꝰ flenda submeisio: nisi forte quisdicat
mulieres alienigenas quarũ amore exar¬
serat. sigcare ȩcctias electas de gentib Pos¬
set hoc fortasse iĩ absurde intelligi: si ille
ꝓpt salomone desererent deos suos:⁊ co¬
lerent dm̃eiꝰ. cũuere ipse ꝓpt̃ illas offen¬
dit dm̃ suũ :i colurt deos carũ. Non est
quid inde boniconiectare possimꝰ nec
tam̃ nichil arbitror sigͥcare.s malũ. sicut
de uxore fibab:q loth diximꝰ. Apparet
enu iri ꝑsona huiꝰ salomonis mira excel-¬
lentia: &e mira subu̾sio. Quiꝰd gͥ in illo di¬
u̾sis tẽporib extitit. priꝰbonum & poste¬
rius malũ. hoc in ecclia inisto adhuc se¬
cło simul uno cẽpore ostendit᷑. Nãbono
illiꝰ bonos eccłiȩ. malo aũt illiꝰ malos ec

Expanded text:
arguit sancta Scriptura atque condemnat , nihilque de poenitentia ejus vel in eum indulgentia Dei omnino commemorat? Nec mihi prorsus occurrit, quid saltem in allegoria boni significet haec ejus flenda subversio; nisi forte quis dicat mulieres alienigenas, quarum amore exarserat, significare Ecclesias electas de Gentibus. Posset hoc fortasse non absurde intelligi, si illae propter Salomonem desererent deos suos, et colerent Deum ejus: cum vero ipse propter illas offendit Deum suum, et coluit deos earum, non est quid inde boni conjectare possimus. Nec tamen nihil arbitror significare; sed malum, sicut de uxore filiabusque Loth diximus. Apparet enim in persona hujus Salomonis et mira excellentia, et mira subversio. Quod igitur in illo diversis temporibus exstitit, prius bonum, et posterius malum, hoc in Ecclesia in isto adhuc saeculo simul uno tempore ostenditur. Nam bono illius, bonos Ecclesiae; malo autem illius, malos Ec
Abbreviated transcription (Latin):
enim qr ostituet filus fuis & domni
suȩ post se. & custodient uias oñ facere
iusticiã ⁊ iudicium. ut adducat dñs in a¬
braham omĩa quȩ locutꝰ ẽ ad illũ. Ecce
ubi ꝓmittit õs abrahe ñ solũ p̃mia .s etiã
obedientiã iusticie filioꝵ eiꝰ: ut circa eos

Expanded text:
enim quia constituet filiis suis et domui suae post se, et custodient uias domini facere iustitiam et iudicium, ut adducat dominus in Abraham omnia quae locutus est ad illum. ecce ubi promittit dominus Abrahae non solum praemia, sed etiam oboedientiam ius
Abbreviated transcription (Latin):
digessimꝰ & comm̃dauimꝰ in sua m̃te cõ¬
spictunt: s illi qui eã tãꝗͣ imaginẽ ui¬
dent ut possint ad eũ cuiꝰ imago ẽ. qͦmͦ¬
cũq referre qđ uident. Q ꝑ imaginẽ
quã conspiciendo uident. etiã illud
culum. s uidemꝰ nc ꝑ speculũ Cur¬

Expanded text:
digessimus et commendauimus in sua mente condigessimus et commendauimus in sua mente conspiciunt, sed illi qui eam tamquam imaginem uident, ut possint ad eum cuius imago est quomodocumque referre quod uident, et per imaginem, quam conspiciendo uident, etiam illud culum", sed: uidemus nunc per speculum. C
Abbreviated transcription (Latin):
ñ locis qm̃ ñ sc̃ corꝑa: tam̃ inͭ se nẽ in ista
inta magnitudinib sepant᷑. Neq enĩ
qr moles nulle ibi st. idõ ñ uidemꝰ in alio
maiorẽ cẽ. memoriã. quã intelligentiã.
in alio contͣin alio duobȩc amoris mag¬
nitudine suꝑari. siue sint ipsa duo int̃
se aeqͣlia. siue ñ sint aequalia: atq
ita & a singuł bina. & ab inissingła.
& a singuł singła. maiorib minora
uincunt᷑. & quando int̃ se aequalia
fuierint ab om̃i languore sanata. Nec
tunc aequabit᷑ rei nat᷑a inmmitabili¬
ea res que ꝑ grãm ñ nrutabit᷑: qr ñ ae¬
quãt᷑ creatura creatori. & quando ab
om̃i languore sanabit᷑: nutabit᷑. S
hanc ñ solũ incorꝑalẽ. uerũ etiã sũ¬
me inseꝑabilẽ uereq innuitabilẽ
triuitatẽ. cũ uenerit uisio quȩ facie
ad faciẽ nob ꝓmittit᷑: multo clariꝰ cet̾¬
tiꝰq indebimꝰ. quã nc̃ eiꝰ imaginem
enigmate qui uident sic̃ in bac uita
uide concessũ ẽ. ñ illi sunt qui ea que

Expanded text:
tamen inter se nunc in ista uita magnitudinibus separantur. neque enim quia moles nullae ibi sunt, ideo non uidemus in alio maiorem esse memoriam quam intellegentiam, in alio contra, in alio duo haec amoris magnitudine superari, siue sint ipsa duo inter se aequalia siue non sint aequalia, atque ita et a singulis bina et a binis singula et a singulis singula, maioribus minora uincuntur. et quando inter se aequalia fuerint ab omni languore sanata, nec tunc aequabitur rei natura immea res quae per gratiam non mutabitur: quia non aequatur creatura Creatori, et quando ab omni languore sanabitur, mutabitur. 44. Sed hanc non solum incorporalem, verum etiam summo inseparabilem vereque immutabilem Trinit multo clarius certiusque uidebimus, quam nunc eius imaginem, aenigmate qui uident, sicut in hac uita uidere concessum est, non illi sunt qui ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
die incicii noru simo e in agno loquat.
ita ut dinosci possit om̃iuo nͥ ea quȩ apud
de hagre similit dicta suiit. int seomĩa
oferant᷑. Quedã quippe alt̾ obscurꝰi alter
explicat plantꝰ: ut ea que ad una. Ptinẽ¬
tia dicunt᷑. appartat unde dicant. Qt fa¬
cert utcũq curtui in quatã epła. qttã
restͥpsi ao heate ieniorię uirũ esgciũ salo
Ui De diu̾sa opinatiotriũ fideliũ
seruor aduentꝰ dñi tempus arbitrantiũ
Exepła ad esichium ep̃m salonitanum
de fine mudi. el .cxl.

Expanded text:
die iudicii nouissimo et magno loquatur, ita ut dinosci non possit omnia, nisi ea quae apud de hac re similiter dicta sunt inter se omnia conferantur. quaedam quippe alter obscurius, alter explicat planius, ut ea quae ad unam rem pertinentia dicuntur appareat unde dicantur. quod facere utcumque curaui in quadam epistula, quam rescripsi ad beatae memoriae uirum Esychium, SaloII. De diversa opinatione trium fidelium servorum adventus Domini tempus arbitrantium, ex epistola ad Esychium episcopum Salonitanum de Fine mundi. Dil
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco discimꝰ. Et uenturũ ẽẽ iudici¬
um⁊ & cũ mortuor resurreccione uenoi¬
tum. De ninfuitis eni  regina ausiti
quando ista dicebat: de mortus ime
dubio loquebat᷑. Quos tam̃ indie ui¬
dicii resurrecturos ẽẽ p̃oit. Nec ido dił̃
ꝯdẽpnabunt qr ipsi iudicabunt: s qr
ex ipsoꝵ oꝑatione isti merito dapna¬
bunt᷑. Rursꝰ alio loco cũ de hominu
honor ⁊ maloꝵ ñc ꝑmixtione. pꝰ ea se¬
ꝑatione. quȩ utiq die udici futura
÷.loqueret: adhibuit similitud inẽ
de tritico seminato. ⁊ suꝑ semiuatis
⁊ix anusiCamq suis exponens discipłi.
qui seminat inquit boniscm̃ ẽ. filiꝰ
hominis: ager aut̃ ÷ inuudꝰ. & cet̾a¬

Expanded text:
e iudicium et cum mor- , tuorum resurrectione uenturum. de Nineuitis enim et regina austri quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loquebatur, quos tamen in die iudicii resurrecturos esse praedixit. nec ideo dixit: "condemnabunt", quia ipsi iudicabunt, sed quia ex ipsorum comparatione isti merito damnabuntur. rursus alio loco, cum de hominum bonorum et malorum nunc permixtione, postea separatione- quae utique dies iudicii futura est - loqueretur, adhibuit similitudinem de tritico seminato et superseminatis zizaniis eamque suis exponens discipulis: qui seminat, inquit, bonum semen, est filius hominis; ager autem est mundus et cet
Abbreviated transcription (Latin):
ti qual suirates magnas fece¬
ante ponerit utruptam inqt dico uob
tert & sydoni remissiꝰ erit uidie uidi¬
ciiqua nob & paulo post alti cuitati.
siui erit indie iudicii quã tͥ. Hic euidentis

Expanded text:
in quibus virtutes magnas feceanteponeret: Verumtamen, inquit, dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis. Et paulo post alteri civitati: sius erit in die judicii quam tibi. Hic evident
Abbreviated transcription (Latin):
fui corꝑis cũ mutare potuisse. Et pꝰ resur¬
rectionẽ mouet aliquatenꝰ liniam̃to mu¬
tasse ut ñ posset agnosci. & riuis eadẽ po¬
tentie facilitate. sic̃ tunc pͥstinũ colorẽ. sic
& pꝰ resurrectionẽ pͥstina liniam̃ta reuocas¬
se. Nam ae illi tres discipłi ante quoꝵ ocłos
in monte trausfiguratꝰ ÷. ne eũ agnoscered
si ad eos talis aliunde uenisset: s qr cũ il¬
lo erant. ipsum ẽẽ. certissime retinebant.
At enĩ corpꝰ ipsum erat: in quo resurrẽx.
Quid hoc adrem: Nlam & illud utiq ipsũ
corpꝰ erat in quo in monte transfiguratus
÷ & ipsũ erat iuiuenis in quo natꝰ ÷: & tam̃
si quis eũ iuene repente uidisset. qñn in
fantulũ nosset. ñ utiq agnosceret. An uͦ
ad liniam̃ta mutanda ñ pot celeriter dĩ po¬
testas. qđ pot̃ ꝑ annoꝵ moras hominis etas:¬

Expanded text:
sui corporis eum mutare potuisse, et post resursui corporis eum mutare potuisse, et post resurrectionem monet aliquatenus liniamenta mutasse, ut non posset agnosci, et rursus eadem potentiae facilitate sicut tunc pristinum colorem sic et post resurrectionem pristina liniamenta reuocasse. nam et illi tres discipuli, ante quorum oculos in monte transfiguratus est, non eum agnoscerent, si ad eos talis aliunde uenisset; sed quia cum illo erant, ipsum esse certissime retinebant. at enim corpus ipsum erat, in quo resurrexit. quid hoc ad rem? nam illud utique ipsum corpus erat, in quo in monte transfiguratus est, et ipsum erat iuuenis, in quo natus est, et tamen, si quis eum iuuenem repente uidisset, qui non nisi infantulum nosset, non utique agnosceret. an uero ad liniamenta mutanda non potest celeriter dei potestas, quod potest per annorum moras hominis aetas:
Abbreviated transcription (Latin):
De euangło inquisitio tua solet mul¬
tos mouere: quomͦ dnĩs pꝰ resurrectio¬
nẽ cũ in eodẽ corꝑe surrexerit. a quib dã
qui cum nouerant utriꝰq sexus hominibꝰ
& agnitꝰ ñ sit. & agnitꝰ sit. Ubi pͥmũ queri
solet: utrũ in eiꝰ corpe. an potiꝰ in illoꝵ ođis
aliquid factũ sit. quo ñ posset agnosci. Cũ
eni legit᷑ tenebant᷑ odłi eoꝵ ne agnoscerent
eum. impedim̃tum qđdã agnoscendiui¬
dẽt in luminib factũ ẽẽ cernentiũ. Cũ
uͦ aꝑte alibi dicat᷑ apparuit eis in alia ef.¬
figie. utiq in ipso corꝑe cuiꝰ alia effigies¬
erat. aliqͥd factũ fuisse qͦ impedim̃to tene¬
rent᷑. io: morã agnoscendi paterent᷑ ołi
illcu.S ego miror cũ duo sint in corpore.
quib cuiꝰq speties agnoscat. liniam̃ta &
color: cur ante resurrectionẽ. qđ in monte
ita transsiguratꝰ ÷ ut fieret uultꝰ eiꝰ splen¬
didus sic̃ sol. & neminẽ mouet usq ad
tantã excellentiã fulgoris & lucis colorẽ

Expanded text:
De euangelio inquisitio tua solet multos mouere, quo modo dominus post resurrectionem, cum in eodem corpore surrexerit, a quibusdam, qui eum nouerant, utriusque sexus hominibus et agnitus non sit et agnitus sit. ubi primum quaeri solet, utrum in eius corpore an potius in illorum aliquid factum sit, quo non posset agnosci. cum enim legitur: tenebantur oculi eorum, ne agnoscerent eum, impedimentum quoddam agnoscendi uidetur in luminibus factum esse cernentium; cum uero aperte alibi dicitur: apparuit eis in alia effigie, utique in ipso corpore, cuius alia erat effigies, aliquid factum fuisse, quo impedimento tenerentur, id est moram agnoscendi paterentur oculi illorum. sed ego miror, cum duo sint in corpore, quibus cuiusque species agnoscatur, liniamenta et color, cur ante resurrectionem quod in monte ita transfiguratus est, ut fieret uultus eius splendidus sicut sol, et neminem mouet usque ad tantam excellentiam fulgoris et lucis colorem