comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia habes m̃tẽ. qua intellegas quod ñ potest
pecꝰ intellige. inde autẽ homo. quia melior
pecore. Lux hominũ. Lux m̃tiũ. Aux m̃¬
ciũ supra m̃tes est. excedit om̃s m̃tes. Hoc
erat uita illa. ꝑquẽ facta sunt omĩa. Ubi
erat:ͦ Nic erat. An aput patrẽ erat. & hic
ñ erat: An qd̃ ueruis. & apud patrẽ erat.
⁊hic erat. Si gͦ hic erat. quare ñ udebat᷑.
Quia lux intenebris lucet. & tenebrȩ eã ñ cõ¬
p̃henderunt. O homines nolite ẽẽ tene¬
brȩ. nolite ẽe̾ infideles. in iusti. iniqui. ra¬
paces. auari. amatores scłi. hȩc sunt tenebrȩ.
Luxꝰ est absens. s uos absentes estis aluce. Ce¬
cus in sole p̃sentẽ ht̃ solẽ sed absens ĩpse soli.
rlolite gͦ eẽ tenebrȩ. hȩc est enĩ forte gr̃a.
dequa dio turussũ. ut iã ñ simꝰ denebre. &
autẽ lux indno. Quia gͦ ñ uidebatur lux ho¬
minũ. id est m̃ciũ. opus erat ut ħo diceret.

Expanded text:
quia habes mentem qua intelligas quod non potest quia habes mentem qua intelligas quod non potest pecus intelligere; inde autem homo, quia melior pecore; lux hominum est lux mentium. Lux mentium supra mentes est, et excedit omnes mentes. Hoc erat vita illa per quam facta sunt omnia. 5. Ubi erat? hic erat; an apud Patrem erat, et hic non erat? an quod verius est, et apud Patrem erat, et hic erat? Si ergo hic erat, quare non videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae cam non comprehenderunt. O homines, nolite esse tenebrae, nolite esse infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, amatores saeculi: hae sunt enim tenebrae. Lux non est absens, sed vos absentes estis a luce. Caecus in sole praesentem habet solem, sed absens est ipse soli. Nolite ergo esse tenebrae. Haec est enim forte gratia, de quaautem lux in Domino . Quia ergo non videbatur lux hominum, id est lux mentium, opus erat ut homo diceret
Abbreviated transcription (Latin):
Quia quod factũ est in ipso uita erat. & an¬
te quã fieret uita erat. quod factũ ñ est uita
sed in arte hocest insapiencia d̾i ante quã
fieret uita erat. Quod factũ est transiit
qd̾ est in sapiencia transire ñ pocest. Uita gͦ
in illo erat qd̃ factũ est. Et qualis uitaᷤ. quia
& anima corporis uita est. Corpus nr̃m
ht̃ uitã suã. Quã cũ amiserit. mors est cor¬
poris. Talis g erat illa uita : non. sed iuta
erat lux hominũ N ũ quid lux pecoꝵ : tlam
ista lux os hominũ & pecoꝵ est. Est quȩdã
lux hominũ. unde distant homines apecorib.
Uideamꝰ ⁊ tunc intellegamꝰ quid sit lux ho¬
minũ. Nondistas apecore. nisi intellectu.
Roli aliunde głiari. De uirib p̃sumis. a
bestiis iunceris. De uelocitate p̃sumis. amus¬
cis uinceris. De pulcritudine p̃sumis. quã¬
ta pulchritudo est inpennis pauonis: Un¬
de gͦ melior : eximagine di. Bbi imago diͦ
Inm̃ in intellectu. Si gͦ ideo melior pecore

Expanded text:
Quia quod factum est, in ipso vita erat: et antequam fieret, vita erat. Quod factum est, non est vita: sed in arte, hoc est, in Sapientia Dei, antequam fieret, vita erat. Quod factum est, transiit: quod est in Sapientia, transire non potest. Vita ergo in illo erat, quod factum est. Et qualis vita? Quia et anima corporis vita est: corpus nostrum habet vitam suam; quam cum amiserit, mors est corporis: talis ergo erat illa vita? Non: sed vita erat lux hominum. Numquid lux pecorum? Nam ista lux et hominum et pecorum est. Est quaedam lux hominum: unde distant homines a pecoribus videamus, et tunc intelligemus quid sit lux hominum. Non distas a pecore, nisi intellectu: noli aliunde gloriari. De viribus praesumis? a bestiis vinceris: de velocitate praesumis? a muscis vinceris: de pulchritudine praesumis? quanta pulchritudo est in pennis pavonis? Unde ergo melior es? Ex imagine Dei. Ubi imago Dei? In mente, in intellectu. Si ergo ideo melior pecore,
Abbreviated transcription (Latin):
Signũ eiꝰ est humilitas eiꝰ. In stella eũ ma¬
gi cognouerunt. & erat hoc signũ de d̃no da¬
tũ. cęleste atq p̃clarũ. Noluit stellã esse in
fronte fideliũ signũ suũ. s crucẽ suã. Unde
humiliatꝰ. inde głificatꝰ. Inde enĩ erexit hu¬
miles. quo humiliatꝰ ipse descendit. ꝑtinemus
ergo ad euangłm. ꝑtinemꝰ adnonũ cestam̃tu̾.
Lex ꝑmorsẽ data est. grã ⁊ ueritas ꝑibm xpm

Expanded text:
Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum MaSignum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data est, G
Abbreviated transcription (Latin):
nocter ibs xp̃s. dislinguendã auetera tes¬
tam̃to. qm̃ res est noui testam̃ti suscepimus
te ergo intenti ut ꝙ quantũ capio donet ds̃.
& quantũ capitis audiatis. Reliquũ enĩ erie
ut si sem̃ quod spargitur incordib uris. non
abstuleruit aues. nec spinȩ p̃focauerint. nec
aestus exusserit. accedente pluuia hortationũ
cotidianarũ. ꝙ cogitacionib bonis nr̃is qui¬
bus hoc agitur incorde qd̾ agitur in agro ras¬
tris ut gleba frangitur. q sem̃ operiatur.
m germinare possit. Afferatis fructũ adquẽ
gaudeat. & lȩtetur agricola. Si autẽ ꝓse
mine bono. ⁊ ꝑpluuia bona ñ fructũ e spi¬
attulerimus. nec sem̃ accusabitur. nec pluiua erit
incrimine. sed spinis ignis debitꝰ p̃paratur. Ho
mines sumꝰ qd̃ puto ñdu eẽ suadendũ cari¬
tati ur̃ȩ c riꝰ tiani ⁊ si xp̃iani utiq ipso noĩe
ad xp̃m ꝑtinentes. Huiꝰ signũ infronte gesta¬
mꝰ. de qͦ ñ erubescimꝰ. si & incorde gestemus.

Expanded text:
noster Jesus Christus, distinguendam a Veteri Testamento, quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus te ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spiattulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, quod puto non diu esse suadendum Charitati vestrae, christiani; et si christiani, utique ipso nomine ad Christum pertinentes. Hujus signum in fronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus.
Abbreviated transcription (Latin):
remus. Ecce adhoc uenit a p̃e. ut eos qui suble¬
ge erant redimer&. ut iã ñsimꝰ sublege. s sub gr̾a.
E uis gͦ dedit legẽ: lule dedit legẽ. qui dedit &
grãm. S legẽ ꝑseruũ dedit. cũ gr̃a ipse descen¬
dit. & unde facti erant homines sublege. ñ im¬
plendo legẽ. Qui enĩ legẽ implet. ñ est sub
lege s cu̾lege. Qͥ autẽ sublege est ñ subleua¬
tur. sed p̃mitur lege. Omnes itaq homines
sublege c̃stitutos. reos fac̃ lex & ad hoc illis
super caput est. ut ostendat peccata ñ tollat.
Lex gͦ uib&. dator legis miseretur. in eo qd̃
re. quod alege p̃ceptũ est. ipsq sua temeraria.
ꝙ p̃cipiti p̃sumptione ceciderunt. ⁊ ñ sunt
cũ lege. sed sublege. facti sunt rei. & qm̃ sius
uirib ĩplere ñ poterant legẽ. facti rei sub lege.
implorauerunt liberatoris auxilũ. & reatus
legis fec̃ agritudinẽ suꝑbis. aegritudo suꝑbo¬
rũ facta est c̃ fessio humiliũ. lã c̃sitentur egro¬

Expanded text:
 ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod suis quod a lege praeceptum est, ipsa sua temeraria et praecipiti praesumptione ceciderunt; et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur aegro
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est inte. qm̃ u̾bũ caro factũ est ut possis di¬
cere udimꝰ głiam illius. Qualẽ gliam: Qua¬
lis factꝰ est filius hominis. Illa humilitas ip¬
sius est. ñ gua ipsius. Sed quo ꝑducta est acies
hominis curata ꝑ carnẽ. Uidimꝰ inquid głiã
eiꝰ głiam quasi imigeniti apatre. plenũ grã
⁊ ueritate. De gr̃a e ueritate. alio loco uberiꝰ
in ipso euangłio si dns dignatꝰ fuerit donare
tractabimꝰ. Nec nc̃ sufficiant. & edificamini
uixp̃o. ⁊ c̃ fortamini infide. ⁊ uigilate inbonis
oꝑib. ⁊ aligno nolite recedere. ꝑ qd̃ possitis ma¬
re transire

Expanded text:
te, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis dite, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis dicere, Et vidimus gloriam ejus. Qualem gloriam? Qualis factus est filius hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curata per carnem? Vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare transire
Abbreviated transcription (Latin):
ocłi cordis nr̃i. ⁊ possimꝰ udere maiestatẽ eius.
per eiꝰ humanitatẽ. Id̾o factũ est u̾bũ caro &
habitaũ in nob̾. sanaũ ocłos nros. Et quid se¬
quitur : Et uidimꝰ głiam eiꝰ. Gloriã eiꝰ ne¬
mo posset uidere nisi carnis humilitate sa¬
naretur unde ñpoteramꝰ iudere. Intendat
gͦ caritas ur̃a. x iudere quod dico. Irruat
homini quasi pulus mocłm. irruerat t̾ra.
sauciauerat ocłm. uidẽ ñpterat luce̾. Ocl̃s iste
sauciatus in unguitur. t̾ra sauciatus erat. &
t̾ra illuc mitatur ut sanetur. Omĩa enĩ col¬
liria ⁊ medicam̃ta nichil sunt nisi de t̾ra.
De puluere cecatꝰ es. de puluere sanatꝰ es. Er¬
go caro te excecauerat. caro te sanat. Car nał
enĩ anima facta erat c̃senciendo affectibus
carnalib. inde fuerat ocłis cordis cecatꝰ. uer¬
bũ caro factũ est. Medicus iste fecit tibi col¬
liriũ. & qm̃ sic ueñ ut de carne uicia carnis ex¬
tingueret. ⁊ de morte occiderq mortẽ. ideo fac

Expanded text:
majestatem ejus per ejus humilitatem. Ideo factum est Verbum caro, et habitavit in nobis; sanavit oculos nostros: et quid sequitur? Et vidimus gloriam ejus. Gloriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat oculus cordis caecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic venit ut de carne vitia carnis exstingueret, et de morte occid
Abbreviated transcription (Latin):
reficeremur. tloligͦ mirari o homo. quia effi
bũ eius. Prius ipsũ ũbum uoluit nasci ex ho¬
mine ut securus nasc̾eris exdõ. q diceres tibi.
Nonsine causa d̾s nasci ex homine uoluit. nisi qͥa
alicuiꝰ mom̃ti me ex istimaũ. ut im mortalẽ me
faceret. & ꝓme mortalit̃ nasceretur. ldo cũ dix¬
isset exd̃o nati sunt. quasi ne mirarem ut exor¬
remꝰ tantã grãm. ut nob̃ incredibile uidẽtur
quia homines exdõ nati sunt. quasi securum
te faciens ait. Et u̾bũ caro factũ est ꝙ habita¬
uit in nob̃. Qͥd gͦ miraris quia homines excł̃o
nascuntur: Attende ipsũ d̾m natũ ex homi¬
nib. ⁊ u̾bũ caro factũ est ⁊ habitauit in nobis.
Quia uͦ u̾bũ caro factũ est & habitaũ in nob̾.

Expanded text:
reficeremur. Noli ergo mirari, o homo, quia efficVerbum ejus. Prius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existimavit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex Deo nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex hominibus: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 16. Quia vero Verbum caro factum e
Abbreviated transcription (Latin):
unũ sermonẽ. Dicite mͥ baptismus ioħis un¬
de est. de cȩlo ali ab hominib. Et turbati st̃
& dixerunt. apud semet ipsos. Si dixerimꝰ
de cȩlo. dicturꝰ est nob̃. Quare gͦ ñ creditis
illi ͦ Quia ille xp̃o ꝑhibuerat testimoniũ
minib dixerimus ẽẽ. timemꝰ popłm ne lapi¬
det nos. quia qui tãquã ꝓpħam habebant io¬
hannem: Fim̃tes lapidacionẽ. s plus tim̃tes
ueritatis c̃fessionẽ. responderunt m̃daciũ.
ueritati. x m̃tita est iniquitas sibi. Dixer̃
enĩ nescimꝰ. Et dns quia ipsi c̃tra se cluserat
negando se scire quod norant. nec ipse illis
aperuit. quia ñ pulsauerunt. Dictũ est
enĩ pulsate & aperietur uob̃. Non solũ aũ
illi ñpulsauerunt ut eis aperiretur. s ne

Expanded text:
 dicite mihi, baptismus Joannis unde est? de coelo, an ab hominibus? Et turbati sunt, et dixerunt apud semetipsos, Si dixerimus de coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis illi? quia ille Christo perhibuerat testimonium,minibus dixerimus esse, timemus populum ne lapidet nos; quia tanquam prophetam habebant Joannem. Timentes lapidationem, sed plus timentes veritatis confessionem, responderunt mendacium veritati; et mentita est iniquitas sibi . Dixerunt enim: Nescimus. Et Dominus, quia ipsi contra se clauserant, negando se scire quod noverant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate, et aperietur vobis . Non solum autem illi non pulsaverunt, u
Abbreviated transcription (Latin):
sixp̃s u̾bũ dĩ. u̾bũ hominis ocłis ñ uidetur
uerbũ di iuderi sic potesł. Fxpellite ergo
de cordib ur̃is carnales cogitaciones ut ue¬
re sitis subgr̾a. os ad nouũ testa m̃tũ ꝑtine¬
atis. ideo uita ȩt̃na ꝓmittitur in nouo testa¬
m̃to. Legite uetꝰ testam̃tũ & uidete quia car¬
nali adhuc populo ea qͥdẽ p̃cipiebantur quȩ ꝙ.¬
nob̃. biã unũ dm cole. ꝙ nobis p̃cipitur. Non ac¬
cipies inuanũ nom̃ cłmi di tui. & nob̃ p̃cipitur.
quod est scđm p̃ceptũ. Obserua diẽ sabbati. ma¬
gis nob̃ p̃cipitur. quia spiritualit̃ obseruandũ
p̃cipitur. ludei enĩ seruilit̃ obseruant diẽ
sabbati. ad luxuriã. ad ebriositatẽ. Quanto
melius feminȩ eoꝵ lanã facerent quã illo die
umnȩnia saltarent. Absit fr̃s ut illos dica¬
mus obseruare sabbatũ. Spiri tualit̃ obser¬
uat sabbatũ. xp̃ianꝰ. abstinens se abopere ser¬
uili. Quid est enĩ aboꝑe seruili : Apecea¬
to. Et unde ꝓbamꝰ: Dm̃ int̾roga. Omĩs qͥ

Expanded text:
stus Verbum Dei; verbum hominis oculis non videtur, Verbum Dei videri sic potest? 19. Expellite ergo de cordibus vestris carnales cogitationes, ut vere sitis sub gratia, ut ad Novum Testamentum pertineatis. Ideo vita aeterna promittitur in Novo Testamento. Legite Vetus Testamentum, et videte quia carnali adhuc populo ea quidem praecipiebantur quae nobis. Nam unum Deum colere, et nobis praecipitur. Non accipies in vanum nomen Domini Dei tui, et nobis praecipitur: quod est secundum praeceptum. Observa diem sabbatigis nobis praecipitur: quia spiritualiter observandum praecipitur. Judaei enim serviliter observant diem sabbati, ad luxuriam, ad ebrietatem. Quanto melius feminae eorum lanam facerent, quam illo die in maenianis saltarent? Absit, fratres, ut illos dicamus observare sabbatum. Spiritualiter observat sabbatum christianus, abstinens se ab opere servili. Quid est enim ab opere servili? A peccato. Et unde probamus? Dominum interroga: Omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
in illis est. paraui luc̾nã xp̃o meo inimi¬
cos eiꝰ induã c̃fusione. In mundo erat &
mundus ꝑ iꝑsũ factꝰ est. Nle putes quia sic e¬
erat inmundo quomͣͦ inmundo est t̾ra. In
mundo est cȩlũ. in mũdo est sol ⁊ luna & stellȩ.
inmundo arbores. pecora & homines. Non sic
iste inmundo erat. S: quomͦ erat: Quomͦ
artifex regens quod fec̃. Non enĩ sic fec̃ qͦtsi
fac̃ faber. forusecꝰ est archa quã fac̃. & illa ĩ
alio loco posita est cũ fabricatur. & quã uis
iuxta sit ipse alio loco. sedet qͥ fabricat ex tͥn¬
secꝰ est ad illud quod fabricat. Ds̾ aut̃ infusus¬
mũdo fabrrat. ubiq positꝰ fabricat. ⁊ ñ recedit
aliquo ñ extrinsecꝰ quasi u̾sat molẽ quã fabri¬
cat. Presentia maiestatis fac̃ quod fac̃. p̾sen¬
tia sua gub̃nat quod fec̃. Sic gͦ erat inmun¬
do. quomͦ ꝑquẽ mundus est factꝰ est. ꝑipsum
enĩ mundus factꝰ est. Et mundus eũ ñ cogno

Expanded text:
ravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus autem mundo infusus fabricat, ubique positus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Per ipsum enim mundus factus est, et mundus
Abbreviated transcription (Latin):
dus. quia illic recessit ubi ħo sẽ ꝑ poterat ẽẽ
illuminatꝰ. Qͥ d gͦ si uenit hic ubi erat : In
hoc mũdo erat. Hic erat ⁊ huc uen̾. hic erat
ꝑdiuinitatẽ. huc uen̾ ꝑcarnẽ. quia cũ hic es¬
set ꝑdiuinitatẽ astultis & cecis. ⁊ iniqͥs iude

Expanded text:
dus, quia illinc recessit, ubi homo semper poterat esse dus, quia illinc recessit, ubi homo semper poterat esse illuminatus. 8. Quid ergo? Si venit huc, ubi erat? In hoc mundo erat. Et hic erat, et huc venit: hic erat per divinitatem; huc venit per carnem: quia cum hic esset
Abbreviated transcription (Latin):
aquo se demonstrari uolebant. Intellegat
caritas ur̃a. Ueniebat enĩ adm̃tes infir¬
mas. ad corda saucia. ad aciẽ animȩ lippi¬
entis. ad hoc uenerat. ⁊ unde possit anima
uidere quod ꝑfecta est. quomͦ plerũq fit.
ut in aliquo corpore radiato cognoscatur.
ortus esse sol. qm̃ ocłis uidere ñ possumꝰ quia
& qͥ saucios habent ocłos. idonei sunt uidẽ
parietẽ illuminatũ ⁊ illustratũ asole. uel mõ¬
tẽ uel arborẽ. uel aliquid huiꝰ modi idonei sut
uidere ⁊ inalio illustrato de monstratur illis
ortus ille. ciii uidendo ad huc niͥmis idoneã
aciem gerunt. Sic gͦ illi om̃s ad quos uene¬
rat xp̃s. minus idonei erant eũ uidere. Ra
ret. cognitꝰ est ille qui illuminat. cognitꝰ est
qͥ illustrat. cognitꝰ est qui implet. Et qͥs est:
Qui illuminat in qͥt omnẽ hominẽ uenien¬
tẽ in hunc mundũ. Nã si illic ñ receder&.
ñ esset illuminandus. S ideo hic illuminã¬

Expanded text:
a quo se demonstrari volebat. Intelligat a quo se demonstrari volebat. Intelligat Charitas vestra: veniebat enim ad mentes infirmas, ad corda saucia, ad aciem animae lippientis. Ad hoc venerat. Et unde posset anima videre quod perfecte est? Quomodo plerumque fit ut in aliquo corpore radiato cognoscatur ortus esse sol, quem oculis videre non possumus. Quia et qui saucios habent oculos, idonei sunt videre parietem illuminatum et illustratum a sole, vel montem vel arborem, aut aliquid hujusmodi idonei sunt videre; et in alio illustrato demonstratur illis ortus ille, cui videndo adhuc minus idoneam aciem gerunt. Sic ergo illi omnes ad quos Christus venerat, minus idonei erant eum videre: radret, cognitus est ille qui illuminat, cognitus est ille qui illustrat, cognitus est qui implet. Et quis est? Qui illuminat, inquit, omnem hominem venientem in mundum. Nam si illinc non recederet, non esset illuminandus: sed ideo hic illuminan
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: Sed ut testimoniũ ꝑhiberet de
lumine. Ut qͥd hoc: Ut om̃s crederent ꝑ il¬
lu. Et de quo lumine testimoniũ ꝑhiberas.
quȩ illuminat. tlã & ocłi nr̃i dicunt᷑ li¬
nuna. & tam̃ nͥ aut nocte luc̾na accenda¬
tur. aut ꝑdiẽ sol exeat. lunra sine cau¬
sa patent. Sic gͦ ⁊ ioħ erat lux. s ñ uera
lux. quia ñ illinnatꝰ tenebrȩ. sed illumi¬
nacione facta est lux. Nisi autẽ illumina¬
retur tenebrȩ erat sicut om̃s impii. quibꝰ
iã credentib dix̃ apłs. fiustis aliquando
tenebrȩ. Modoautẽ quia crediderant qͥdꝰ
Nlunc autẽ inquid. lux indno. Nisi adhe
ret ind̾no. ñ intelligeremꝰ. Lux inquid
indno. tenebre ñ ind̾no eratis. Fuistis enĩ
aliquando tenebre. ibi ñ addidit ind̾no. Er¬
go tenebrȩ inuobis. liix ind̾no. Sic ⁊ ille ñ¬
ra quȩ illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ
inhuc mundũ. Si autẽ hominẽ ueniẽ¬
tẽ. ⁊ ipsũ iohannẽ. Ipse gͦ illuminabat.

Expanded text:
venit? Sed ut testimonium perhiberet de venit? Sed ut testimonium perhiberet de lumine. Utquid hoc? Ut omnes crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet? quae illuminat. Nam et oculi nostri dicuntur lumina; et tamen nisi aut per noctem lucerna accendatur, aut per diem sol exeat, lumina ista sine causa patent. Sic ergo et Joannes erat lux, sed non vera lux: quia non illuminatus, tenebrae; sed illuminatione factus est lux. Nisi autem illuminaretur, tenebrae erat, sicut omnes impii, quibus jam credentibus dixit Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae. Modo autem quia crediderant, quid? Nunc autret, in Domino, non intelligeremus. Lux, inquit, in Domino: tenebrae non in Domino eratis. Fuistis enim aliquando tenebrae: ibi non addidit, in Domino. Ergo tenebrae in vobis, lux in Domino. Sic et ille nra, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Si omnem hominem venientem, et ipsum Joannem. Ipse ergo illuminabat,
Abbreviated transcription (Latin):
sic erat ħo ut later& in illo ds. missus est
ante illũ magnꝰ hõ. ꝑcuiꝰ testimoniũ in¬
ueniret᷑ plus quã ħo. Et qͥs est hic ͦ fuit
ħo. Et quomͦ possit iste uerũ de do̾ dic̾e:
Missus ad̾o. Quid uocabatur : Cui nom̃
erat ioħ. Quare uenit : Hic uen̾ intesti¬
monũ. ut testimoniũ ꝑ hiberet delumine.
ut omnes crederent ꝑ illũ. Qualis iste qͥ
testimoniũ ꝑhiberet delumine: Magnũ
aliquid iste ioħ. ingens meritũ. magna
grã. magna celsitudo. mirare plane.
mirare. s tãquã montẽ. Mons autẽ intene¬
bris est. nisi luce uestiatur. Ergo tantũ mi¬
rare iohannẽ ut audias quod sequitur. Nõ
erat ille lum̾. necũ montẽ putas lim̃ ẽẽ.
naufragium in monte facias. ñ solacium
inuenias. Sed qͥd debes mirari : Montem
tãquã montẽ. Erige autẽ te ad illũ qͥ illu¬
nuinat montes. quia ad hoc erectꝰ est ut pͥ¬
or radiarȩtus. Excipiat. & ocłis tius nũ¬
ciet. Ergo ñ erat ille lum̃. Quare igitur

Expanded text:
ateret in illo Deus, missus est ante illum magnus homo, per cujus testimonium inveniretur plus quam homo. Et quis est hic? Fuit homo. Et quomodo posset iste verum de Deo dicere? Missus a Deo. Quid vocabatur? Cui nomen erat Joannes. Quare venit? Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tanquam montem. Erige autem te ad illum qui illuminat montem, qui ad hoc erectus est, ut prior radios excipiat, et oculis tuis nuntiet. Ergo, non erat ille lumen. 6. Quare igitur
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est. Lux lucet in tenebris. ⁊ tenebrȩ eam
ñ cõprehenderunt. Eoce hicest ⁊ modo. ⁊ hic
erat. ⁊ semꝑ hic est. & nũquã recedit. & nusꝙ̃.
recedit. Opꝰ est ut habeas unde uideas. quod tͥ
nũquã recedit. Opꝰ est ut tu ñ recedas ab eo qui
nusquã recedit. Opus est ut tu ñde seras. &
ñ deserraris. N oli cadere. & ñ tibi occidet.
Si tu feceris casũ. ille tibi fac̃ occasũ. Si autẽ
tu stas. p̃sens est tͥ s ñ stetisti. Recordare unde
cecideris. unde te de iec̃. qui prior te cecid
De iecit enĩte ñ ui. ñ ĩpulsu. s uoluntate tua
Si enĩ malo ñ consentires. stares. illuminatus
maneres. Modo autẽ quia iã cecidisti. & factꝰ
es saucuis corde. unde uideri. illa lux pocest.
ueñ adte talis qualẽ possis uidẽ. & talẽ se ho¬
minẽ p̃buit .  ab homine quȩ reret testimoniũ
hominẽ. s ꝓpt̃ hominẽ. Tã infirmi sumꝰ. Plu
c̃nã. quȩrimꝰ diẽ. qͥa luc̾na dictꝰ est ipse ioħs.¬

Expanded text:
ebris, et tenebrae eam non comprehenderunt . Ecce hic est et modo, et hic erat, et semper hic est; et nunquam recedit, nusquam recedit. Opus est ut habeas unde videas quod tibi nunquam recedit; opus est ut tu non recedas ab eo qui nusquam recedit; opus est ut tu non deseras, et non desereris. Noli cadere, et non tibi occidet. Si tu feceris casum, ille tibi facit occasum: si autem tu stas, praesens est tibi. Sed non stetisti: recordare unde cecideris, unde te dejecit qui prior te cecidit. Dejecit enim te, non vi, non impulsu, sed voluntate tua. Si enim malo non consentires, stares, illuminatus maneres. Modo autem quia jam cecidisti, et factus es saucius corde, unde videri illa lux potest, venit ad te talis qualem posses videre; et talem se hominem praebuit, ut ab homine quaereret testimonium.hominem, sed propter hominem: tam infirmi sumus! Per lucernam quaerimus diem: quia lucerna dictus est ipse Jo
Abbreviated transcription (Latin):
ti. inprincipio erat u̾bum. ⁊ u̾bũ erat
cifixus estͦ Quia lignũ tibi humilitatis
eiꝰ. necessarium erat. Suꝑbia enĩ tunui¬
eras. & longe ab illa patria ꝓiectꝰ eras. &
fluctib huiꝰ scłi interrupta est uia. q qͣ
transeatur ad patriã ñ est nisi ligno por¬
teris. Ingrate irrides eũ qui adte uenit
ut redeas ipse factꝰ est uia ⁊ hoc ꝑmare:
Inde mari ambulauit. ut oftenderet esse
inmari uiã. S tu quomͦ ipse ambulare in
mari ñ potes. naui portare. ligno porta¬
re. crede incrucificũ ⁊ poteris ꝑuenire.
appt̃ te crucifixus est ꝙ humilitatẽ doceroe.
Et quia sisic ueniret ut d̾s. ñ agnosceretur.
Si enĩ xp̃c sic ueniret ut d̾s. ñ ueniret eis qͥ
udẽ dm ñpoterant. Non enĩ scđm id qd̾¬
dsctũ est. aut uenit aut descendit. cũ sit
ubiq p̃sens. & nullo loco contineatur. sed

Expanded text:
ti: In principio erat Verbum, et Verbum erat ti: In principio erat Verbum, et Verbum erat cifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire. Propter te crucifixus est, ut humilitatem doceret; et quia si sic veniret ut Deus, non agnosceretur. Si enim sic veniret ut Deus, non veniret eis qui videre Deum non poterant. Non enim secundum id quod Deus est, aut venit, aut discedit; cum sit ubique praesens, et nullo loco contineat
Abbreviated transcription (Latin):
scuratũ : sequit᷑ ⁊dic̾ aꝑciꝰ. Dicentes enĩ
se ẽẽ sapientes. stulti facti sunt. Uliderunt
quo ueniendũ esset. sed in grati ei qui illis¬
quod prȩstitit ⁊ uiderunt. sibi uoluerunt tribue¬
re quod uidebant. & facti suꝑbia miserunt
& qd̃ iudebant. & c̃ u̾si sunt inde ad idola
& simulacra. ⁊ ad culturas de monioꝵ. ado¬
rare c̾aturã. ⁊ contempnere creatorem. Sed
iã isti elisi ista fecerunt. Ut autẽ eliderentur.
suꝑbi erunt. Cũ autẽ suꝑbirent sapientes
se esse dixerunt. Hi ergo dequibus dixit.
dĩ facta sunt omĩa. Nã inueniuntur ista¬
& inlibris philosophoꝵ. et quia uigeni¬
tum silu̾i habet ds ꝑquẽ sunt omĩa. illud
potuerunt uidẽ quod est s uiderunt de
longeᷤ ᷤ noluerunt tenere humilitatem
xp̃i inqua naui securi ꝑuenirent. ad id
quod longe uidęre potuerunt.⁊ sorduit
eos crux xp̃i. Aare transeundũ est. & lig¬
nũ c̃tẽpnis: O sapiencia suꝑba. irrides
crucifixum xpm̃ ipse est quẽ longe iudis¬

Expanded text:
 et dicit apertius: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Viderunt quo veniendum esset: sed ingrati ei qui illis praestitit quod viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidis
Abbreviated transcription (Latin):
uita est. Et uita erat luxhominũ. & lux inte¬
nebris lucet. & tenebre eã ñ comp̃henderunt.
Nuc usq tractatũ eẽ credo. Recordamini om¬
nes qui adfiustis. & qui ñ ad fiuistis. credite no¬
bis & his qui adee̾ uoluerunt. N unc gͦ quia
ñpossumꝰ semꝑ omnia replicare ꝓpt̃ eos qui
hoc uolunt audire. quod sequitur & oneri est
illis sirepetantur priora cũ defraudacione
posterioꝵ dignentur ꝙ qui ñ aderant ñ p̃te¬
rita exigere. sed cũ his qui aderant ⁊ nẽ audi¬
re p̃sentia. Sequit᷑. Fuit hõ missus ad̾o cuui
nom̃ erat ioħ. Et enĩ ea quȩ dieta sunt suꝑtꝰ

Expanded text:
ita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Et en
Abbreviated transcription (Latin):
terentur. exeo quia tantũ donũ indigni acce¬
pimꝰ gr̃a uocatur. Quid est gr̃a gratis data
merces reddita est. ñ grã donata. Si autẽ uere
debebatur. bonꝰ fiusti. Si autẽ ut uerũ est ma¬
lus siusti. cxedidisti autẽ ineũ qui iustificat ĩ¬
pium. Et est llistificat impiũ: exĩpio facit
piũ ᷤ cogita quid tibi ꝑlegẽ imminere debebat.
ẜ quid ꝑgrãm c̃secutꝰ sis. Consecutꝰ autem
istã grãm fidei. eris iustus exfide. iustꝰ enĩ exfide
uiuit. q ꝓmereris dm̃ uiuendo ex fide. Cum
ꝓmerueris d̾m uiuendo exfide. Accipis p̃miñ̃
mortalicatẽ. ꝙ uitã ȩt̾nã ⁊ illa grͣaest. bã ꝓqͦ¬
grã est x uita ȩ t̃na quasi merces est fidei. ui¬
detur quidẽ ds uitã ȩt̃nã tãquã debitã reddere.
Cui debitã : fideli. quia ꝓmeruit illã ꝑfidem.
a debitũ expetentẽ. Confessio gr̃ȩ quȩ est in pau¬
sua. sed ꝑmiscdiam d̾i. Audi illũ iã flagitantẽ
debitũ qui pͥmo indebitã susceperat gr̃am. E¬

Expanded text:
terentur, ex eo quia tantum donum indigni accepimus, gratia vocatur. Quid est gratia? gratis data.merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum qui justificat impium Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium; cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide Justus enim ex fide vivit ; et promereberis Deum vivendo ex fide: cum promerueris Deum vivendo ex fide, accipies praemium immortalitatem, et vitam aeternam. Et illa gratia est. Nagratia est, et vita aeterna quasi merces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere Cui debitam? Fideli, quia promeruit illam per fidem; a debitum expetentem. Confessio gratiae quae est in Pausua, sed per misericordiam Dei. Audi illum jam flagitantem debitum, qui primo indebitam susceperat gratiam: E
Abbreviated transcription (Latin):
est totꝰ mediciis uulnerũ nostroꝵ. crucifixus
ille cui insultatũ est. quo pendente ꝑsecutores
caput agitabant. & dicebant. si filius dĩ est.
descendat decruce. Ipse est totꝰ medicꝰ noster.
ipse plane. Quare gͦ ñ ostend̾ insultantib
quia ipse erat filius dĩ. ut si se ꝑmisit incru¬
ce leuare. saltẽ cũ illi dicerent. si filiꝰ dĩ est
descendat de cruce. tc̃ descenderet. & ostende¬
ros eis uerũ se ec̾ filiũ dĩ. quẽ illi ausi sunt ir¬
ridere: eloluit. Quare noluit: tdũqͥd qͥa ñ
potuit: Potuit plane. Quid est enĩ ampliꝰ
de cruce des cendere. an de sepulcro resurg̾e:
Sed ꝑtulit insultantes. Nã crux ñ ad impo¬
tenciȩ docum̃tũ. s ad exemplũ pacienciȩ sus¬
cepta est. lbi uulnera tua curaũ. ubi sua dui.
ꝑtulit. lbi amorte sempit̾na sanauit. ubi tẽ¬
poralit̾ mori dignatꝰ est. & mortuus est. An
inillo mors mortua estͦ Qualis morsꝰ Quȩ
mortem occidit. Ipse est tam̃ dñs nr̃ iħc xp̃s

Expanded text:
est totus medicus vulnerum nostrorum, crucifixus ille cui insultatum est, quo pendente persecutores caput agitabant, et dicebant, Si filius Dei est, descendat de cruce : ipse est totus medicus noster, ipse plane. Quare ergo non ostendit insultantibus, quia ipse erat Filius Dei: ut si se permisit in crucem levari, saltem cum illi dicerent, Si filius Dei est, descendat de cruce; tunc descenderet, et ostenderet eis verum se esse Filium Dei, quem illi ausi fuerant irridere? Noluit. Quare noluit? numquid quia non potuit? Potuit plane. Quid est enim amplius, de cruce descendere, an de sepulcro resurgere? Sed pertulit insultantes: nam crux non ad potentiae documentum, sed ad exemplum patientiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit, ubi sua diu pertulit: ibi te a morte sempiterna sanavit, ubi temporaliter mori dignatus est. Et mortuus est, an in illo mors mortua est? Qualis mors, quae mortem occidit? 4. Ipse est tamen Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ singulari numero ñ explicaret quod
uolebat. Ex sang̾ nib enĩ homines nascunturꝰ
maris ⁊ femine. Dicamꝰ gͦ ñ timeamꝰ ferulam
grãmaticoꝵ dũ tam̾ adueritatẽ solidã & cerci¬
orẽ ꝑueniamꝰ. Rep̃hendit qui intelligit ⁊ in gͣ¬
tꝰ quia intellexit. Non exsanguinib neq exuo¬
luntate carnis. neq ex uoluntate uiri. Car¬
nẽ ꝓfemina posuit. quia de costa cũ facta ẽẽt.
Adam dix̃. hoc nc̃ os deossib meis. & caro de
carne mea. Et apłs ait. Qui dilig̾ uxorem
suã. se ipsũ dilig̃. Nemo enĩ uinquã carnem
suã odio habuit: ponitur gͦ caro ꝓuxore. quo¬
modo aliquando ⁊ sp̃s ꝓmarito. Quare: Qa
imperiũ suꝑ uirũ:  Recta autẽ domꝰ ubi uir
imperat. femina obtemperat. Rectꝰ gͦ ipse ħo
ubi sp̃s imperat. caro seruit. Hi gͦ ñ ex sangͥ
iib neq exuoluntate. neqs ex uoluntate uiri
s exd̾o nati sunt. Ut autẽ homines nascerent᷑

Expanded text:
sanguinem singulari numero, non explicaret quod sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et certiorem perveniamus. Reprehendit qui intelligit, ingratus quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta esset, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habet . Ponitur ergo caro pro uxore, quomodo et aliquando spiritus pro marito. Quare? Quia imperium super virum? Recta autem domus, ubi vir imperat, femina obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritus imperat, caro servit. 15. Hi ergo non ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Ut autem homines nascerentur
Abbreviated transcription (Latin):
Audi quomͦ ipsi fiant hereditas ipsuis. Dñs
dix̾ adme filius meus estu. ego hodie genurtȩ.
Postula ame e dabo tibi gentes hereditatem
tuã. Ille quomodo fit hereditas eoꝵ. dic̃ in
psalmo. Dñs pars hereditatis meȩ & calicis
mei. Et nos illũ possideamꝰ sic̃ serui. ⁊ ipse
salutẽ. nos possideamꝰ sic̃ lucẽ. Quid gͦ dedit
his qui receperunt illum: Dedit eis potesta¬
tẽ filios dĩ fieri. his qui credunt in nomine eius.
Ut teneant lignum & mare transeant. Et qͦ¬
quomodo ẽẽ possunt : s filii hominũ nas¬
cunt᷑ excarne ⁊sangͥne. ⁊ex uoluntate iuri
R excõplexii c̃ iugnꝰ. Iili autem quomͦ nas¬
cuntur ei: Qui ñ eysanguinib tamquam
maris & feminȩ. sanguina ñ est latinũ. s qͥa
g̾ce compositũ est pluralit̾. maluit ille qui
int̾ p̃tabatur sic ponere ⁊ quasi minꝰ latine
loqui scđm grãmaticos. & tam̃ explicare ue¬
ritatẽ scd̃m auditũ infirmoꝵ. Si enĩ dicero

Expanded text:
Audi quomodo ipsi fiant haereditAudi quomodo ipsi fiant haereditdixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Ille quomodo fit haereditas eorum? Dicit in Psalmo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Et nos illum possideamus, et ipse salutem, nos possideamus sicut lucem. Quid ergo dedit his qui receperunt illum? Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: ut teneant lignum, et mare transeant. 14. Et ququomodo esse possunt? Sed filii hominum nascuntur ex carne et sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi autem quomodo ei nascuntur? Qui non ex sanguinibus: tanquam maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, maluit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latine loqui secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret
Abbreviated transcription (Latin):
Qid eis p̾stitit magna beniuolencia. magna
iͥ scd̾a Unicꝰ natꝰ est. ⁊ noluit remanere unꝰ.
Multi homines cũ filios ñ habuerint ꝑacta ȩ¬
tate ad optant sibi. ⁊ uoluntate faciunt quod na¬
tura ñ potuerunt. hoc faciunt homines Si au̾
aliquis filiũ unicũ hab&. gaudet ad illum ma-¬
gis qr solus omnia possessurus est. ct ñ habebit
qui cũ eo diuidat hereditatẽ. ⁊ pauꝑior rema¬
neat: Nõ sic ds unicũ eundem ipsũ quẽ genu¬
erat
et ꝑquẽ cuncta c̾auerat. misit inhunc mundũ
ut ñ esset imꝰ. sed fr̃s haberet adoptatos. tlon-
enĩ nos nati sumꝰ dedo quomͦ ille unigenitꝰ.
sed optati ꝑ grãm ipsus. Ille enĩ uen̾ ut uni¬
genitꝰ. soluere peccata. quib peccatis ĩplica¬
bamur ne adoptaree nos ꝓpter impedim̃tũ
eoꝵ. quos sibi fr̃s facerꝙͤ uolebat. ipse soluit
hereditas eius ñ fit angusta. simulti possede¬
rint. lili ipsi certe illo possidente. qula here¬
ditas ipsius. ⁊ ille uicissim fit hereditas ipsoꝵ.

Expanded text:
entia, magna misericordia. Unicus natus est et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerunt, perhacta etate adoptant sibi; et voluntate faciunt, quod natura non potuerunt; hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet de illo magis, quia solus omnia possessurus est et non habebit, qui cum eo dividat hereditatem, ut pauperior remaneat. Nec sic Deus. Unicum eundem ipsum, quem genuerat et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo quomodo unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum.
Abbreviated transcription (Latin):
portetur qui ꝑgit. Hoc potuerunt m̃tes
magnȩ moncium. qui montes dicti sunt
qus maxime illustrati luminetusticiȩ potu¬
erunt & uiderunt illud qđ est. Nã uidens
ihꝰ dicebat. In principio erat u̾bũ. ⁊ u̾bum
erat apd̾ dm: & ds erat u̾bũ. lliderunt
hoc: ⁊ ut ꝑuenirent ad id qd uidebant de lõ¬
ge acruce xp̃i ñ recesserunt. & humilitatem
xp̃i ñ contempserunt. Paruuli gͦ qui boc ñ
possunt intelligere. ñ recedentes acruce &
passione. & resurrectione xp̃i. in ipsa naui
ꝑducuntur ad id qd̃ ñ uident. inqua naui
ꝑueniunt & illi qui uident. At uero quidã
philosophi huiꝰ mundi extiterunt & inqui sie¬
erunt creatorẽ ꝑcreaturam. quia potest in

Expanded text:
portetur qui pergit. Hoc potuerunt mentes portetur qui pergit. Hoc potuerunt mentes magnae montium, qui montes dicti sunt, quos maxime illustrat lumen justitiae: potuerunt, et viderunt illud quod est. Nam vidensrincipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Viderunt hoc, et ut pervenirent ad id quod videbant de longe, a cruce Christi non recesserunt, et humilitatem Christi non contempserunt. Parvuli vero qui hoc non possunt intelligere, non recedentes a cruce et passione et resurrectione Christi, in ipsa navi perducuntur ad id quod non vident, in qua navi perveniunt et illi qui vident. 4. At vero quidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia hoc solũ semꝑ sic est ut est. uolumꝰ ꝑueni¬
re. int̾ iacet mare huiꝰ scłi quia imꝰ. ⁊ siã ui¬
dimꝰ quo uus. Nã multi nec quo eãt uidet̃.
Ut gͥ esset. & quia iremꝰ. uenit inde adquẽ
ire uolebamꝰ. Et qui fec̃. Instituit lignũ quo
mare transeamꝰ. Nemo enĩ potest transire
mare huiꝰ scłi. nisicruce xp̃i portatꝰ. Nanc
crucẽ aliquando amplectitur & infirmus
ocłis. & qui ñ tudet longe quo eat. ab illa¬
ñ recedat. ⁊ ipsa illũ ꝑducit. Itaq fr̃s mei
de scdm̃ id quod erat. accessit ut ꝓnobis hoc fiẽ¬
r&ꝵ. quia hoc ꝓnob̾ factꝰ est ubi portentur in¬
firmi. ⁊ mare scłi transeat. ⁊ ꝑueniant ad pa¬
triã. ubi iam naui ñ opus erit. quia nullũ
mare transibitur. Alelius est gͦ ñ uidere m̃¬
uidere illud m̃te. & crucẽ xpi c̃tempnere.
Bonũ est suꝑ hoc ⁊ optimũ si fieri potest. ut
& iudeatur quo eundũ sit ⁊ teneatur quo

Expanded text:
quia hoc solum semper sic est ut est, volumus perveniquia hoc solum semper sic est ut est, volumus pervenire; interjacet mare hujus saeculi qua imus, etsi jam videmus quo imus: nam multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest transire mare hujus saeculi, nisi cruce Christi portatus. Hanc crucem aliquando amplectitur et infirmus oculis: et qui non videt longe quo eat, non ab illa recedat, et ipsa illum perducet. 3. Itaque, fratres mei, et secundum id quod erat. Accessit, ut pro nobis hoc fier; quia hoc pro nobis factus est, ubi portentur infirmi, et mare saeculi transeant, et perveniant ad patriam; ubi jam navi non opus erit, quia nullum mare transitur. Melius est ergo non videre menvidere illud mente, et crucem Christi contemnere. Bonum est super hoc et optimum, si fieri potest, ut et videatur quo eundum sit, et teneatur quo
Abbreviated transcription (Latin):
sic est semꝑ. sic est. mutari ñ potest. Hoc est.
ds est. quod nom̃ suũ dix̃ famulo suo moysi. Ego
hoc capiet. cũ uideatis omĩa mortalia. mu¬
tabilia. cũ uideatis ñ solũ corpora uariari
ꝑqualitates. nascendo. crescendo. de ficien¬
do moriendo. s etiã ipsas animas ꝑaffectũ
diu̾sarũ uoluptatũ. distendi atq discindi:¬
Cũ uideatis homines ⁊ ꝑcipere posse sapien¬
ciã si se illius luci x calori ad mouerint. ce a¬
mittere sapienciam posse. si inde malo affec¬
tu recesserit᷑: Cũ uideatis gͦ ista omĩa eͣs mis¬
tabilia. quid est quod est nisi quod transcen¬
dit om̃ia quȩ sic sunt ut ñ sint: Qͥs gͦ capit.
Aut quis quomͦ cũq intenderit uires m̃tis
sue. ut attingat quomͦ potest id quod est. Ut
cũ id ut eũq m̃te adtigerit possit ꝑuenire:
Sic est enĩ tãquã udeat qͥsq dẽ longe patriã
qr mare int̾iaceat. uid& quo eat. s ñ habet qua
eat. sic ad illã stabilitatẽ nr̃am ubi quod est. est.

Expanded text:
sic est, semper sic est, mutari non potest, hoc est, Deus est, quod nomen suum dixit famulo suo Mosi: Ego  Quis ergo hoc capiet? Cum videatis omnia mortalia mutabilia, cum videatis non solum corpora variari per qualitates nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atqcum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia; quid est quod est, nisi quod transcendit omnia quae sic sunt ut non sint? Quis ergo hoc capiat? Aut quis, quomodocumque intenderit vires mentis suae, ut attingat quomodo potest id quod est, ad id quod utcumque mente attigerit, possit pervenire? Sic est enim tanquam videat quisque de longe patriam, et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubi quod est est,
Abbreviated transcription (Latin):
uenturus ẽ .ꝙ. quiꝰ ẽ alius qui uenturꝰ est.
impassibilem: sciendũ quod duo isti sermo¬
nes in eccłẽ romanȩ symbolo non habent᷑.
Constat aut̃ apud nos additos causa hereseos
apellatur. id ẽ quȩ patrem passum ł ex uirgi¬
ne natum dic̃. & inuisibilẽ factũ. uel passũ
affirmat incarne. Ut gͦ excluderet᷑ talis im¬
pietas. de patre uidentur hȩc addidisse ma¬
iores. & inuisibilem patrẽ. atq unpassibilem
ne natum. & ex natiuitate carnis filiũ uisi¬
bilem. ⁊ passibilem factum. Quantũ autẽ
spectat ad illam d̃itatis unmortalem substã¬
tiam. quȩ una eademq cum patre ẽ. ibi neq

Expanded text:
est alius qui venturus est, impassibili. Sciendum quod duo isti sermones in Ecclesiae Romanae Symbolo non habentur. Constat autem apud nos additos, haereseos causappellatur, id est quae et Patrem ipsum, vel ex Virgine natum dicit, et visibilem factum esse, vel passum affirmat in carne. Ut ergo excluderetur talis impietas de Patre, videntur haec addidisse majores, et invisibilem Patrem atque impassibilem ne natum: et ex nativitate carnis, Filium visibilem et passibilem factum. Quantum autem spectat ad illam deitatis immortalem substantiam, quae una ei eademque cum Patre est: ibi neque
Abbreviated transcription (Latin):
os scribens dicit. Quia ꝑ ipsũ scł̃a instituit.
pater & ꝑ ipsum creata sunt omĩa. & ipse ẽ
heres omium. ꝑ ipsũ gͦ & potentatũ om̃iũ
tenet quia sic̃ lur de luce. & ueritas de ueri¬
tate. ita de omĩpotentate ompc̃ natus est.
ut ꝙ in apocalypsi iołs de seraphin. scriptũ
ẽ qr requiem non habebant. die ac nocte di

Expanded text:
nstituit Pater, et per ipsum creata sunt omnia, et ipse 61 est haeres omnium, per ipsum ergo et potentatum omnium tenet. Quia sicut lux de luce, et veritas de veritate, ita de omnipotente omnipotens natus est, ut in Apocalypsi Joannis de Seraphim scriptum est: Et requiem non hab
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s pene tradunt credo in uno dõ patre.
om̃ipotente. et rursum in sequenti sermo¬
dnõ nr̃o. ihũ. xpõ filio eius. unum scilicet
Nẽ interimqđ ait in dõ patre om̃ĩpotente
bilis sacram̃ti uocabulum est. dm̃ cũ audis
substantiã intellige sine micio. sine fine
um. Patrem cum audis. filii intellige patrẽ.c
qui filius supͣdictȩ sit imagosubstantiȩ.
nullo pacto quis dici potest nͥ habens filiũ
cum patre pariter subsistere etiã filius de
nolo discutias. nec tecuriosius inseras in ꝓ¬
fundi huius archanũ. ne forte dum in accen¬
sȩ lucis fulgorẽ ꝑtinatius ꝑsẽ putaris exigu¬
um. ipsum qui mortalibꝰ diuino munere
c̃cessus est ꝑdas asspectum. Aut si putas in
expedire. tunc a terrestribꝰ ad cȩlestia. et
a uisibilibꝰ ad inuisibilia ꝓperato. Expedi
primosi potes ꝙ explana quomͦ mens quȩ
intrate ẽ generet uerbum. & quod sit mea
memoriȩ spc̃. quomͦ hȩc cum diuersa sint

Expanded text:
omnes pene ita tradunt: Credo in uno Deo Patre omnipotente. Et rursum in sequenti sermoChristo unico Filio ejus: unum scilicet nunc interim, quod ait, in Deo Patre omnipotente, bilis sacramenti vocabulum est. Deum cum audis, substantiam intellige sine initio, sine fine, ium auctor. Patrem cum audis, Filii intellige Patrem, qui Filius supra dictae sit imago substantiae. nullo pacto quis dici potest, nisi filium habecum Patre 58 pariter subsistere etiam Filius demnolo discutias, nec te curiosius ingeras in profundo arcani, ne forte dum inaccessae lucis fulgorem pertinacius perscrutaris, exiguum ipsum, qui mortalibus divino munere concessus est, perdas aspectum. Aut si putas in expedire, tunc a terrestribus ad caelestia, et a visibilibus ad invisibilia properato. Expedi primo si potes, quomodo mens, quae intra te est, generet verbum, et qui sit in ea memoriae spiritus: quomodo haec cum