comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sara in ciuitate arboch que ẽ in
ualle. hec ẽ hebron in t̾ra chana¬
an. Hoc qd̃ hic positũ ẽ. que ẽ in
ualle. in autenticis codicib ñ ha¬
bet᷑. Nom̃ qͦq ciuitatis arboc pau
pͥnceps humani generis adam.
b̃. in electo sepulchro nr̃o. sepe¬
li moetuũ tuũ. In hebreo ꝓ rege
pͥncipẽ. habet siue ducẽ. Nasin

Expanded text:
Sara in civitate Arboc, quae est in valle, haec est Hebron in terra Chanaan. Hoc autem quod hic positum est, in valle, in authenticis Codicibus non habetur. Nomen quoque civitatis Arboc paulprinceps humani generis Adam, bis, in electo sepulcro nostro sepeli mortuum tuum. Pro rege principem habet sive ducem. Nasin
Abbreviated transcription (Latin):
peperit filiũ. ⁊ dĩx. Nẽ confite¬
nom̃ eiꝰ uda. Iudas confessio dr.
A confessione itaq confessoris
nom̃ ẽ dictũ. h erũtam̃ bic con¬
fessio ꝓ grͣaꝵ actione aut pro
laude accipitur: ut frequent̾
in psalmis ⁊ in eugłio. Confite

Expanded text:
confitenomen ejus Juda . Juda confessio dicitur, a confessione itaque confessoris nomen est dictum. Verumtamen hic confessio pro gratiarum actione aut pro laude accipitur, ut frequenter in Psalmis et in Evangelio: Confite
Abbreviated transcription (Latin):
cibo uendid̾it pͥmogenita sua. ful
ui .i. edom sortitꝰ ẽ nom̃. Semina¬
uit aut̃ ysaãc in terra illa. ⁊ inue¬
nit in anno illo centuplũ ordei.
Licet in aliena t̾ra seminauerit
ysaãc. tam̃ ñ puto qd̾ tanca ei fer¬
tilitas ordei fuerit. Unde meliꝰ pu¬
co illud ẽẽ qd̾ habet᷑ in hebreo. ⁊⁊
aqͥla qͦq transtulit. E inuenit in
anno illo centuplũ estimatũ. Io:
ris eisdem ⁊ estimatio scribat᷑ ⁊ oe
deũ. t̾n estimatioes saarim legun¬
tur. ordea uͦ sorim. Tacens aũ scͥp¬
tura genꝰ frugũ qd̃ centuplicaue¬
rit. uidet᷑ mͥ cunctaꝵ in illo uir¬
tutũ ostendisse multiplicationẽ
Deniq seqͥtur. E benedix̃ ei dñs
⁊ magnificatꝰ ẽ uir. ⁊ ambulabat
ysaãc. ⁊ uenit in uallẽ gerarã.
de qͦ scͥptũ ẽ. de torrente in uia
bibit. de qͦ etiã helyas tpr̃e famis
nrãm. ⁊ baptismi sac̾mentum.
E foder̃t pueri ysaãc in ualle
gerara. ⁊ inuener̃t̃ ibi puteũ

Expanded text:
cibo vendiderit primitiva sua, fulvi, id est, Edom sortitus est nomen. Seminavit autem Isaac in terra illa, et invenit in anno illo centuplum hordei. Licet in aliena terra seminaverit Isaac, tamen non puto, quod tanta ei fertilitas hordei fuerit. Unde melius puto illud esse, quod habetur in Hebraeo, et Aquila quoque transtulit: Et invenit in anno illo centupllitteris et aestimatio scribatur, et hordeum, tamen aestimationes searim leguntur, hordea vero Seorim. Tacens autem scriptura genus frugum quod centuplicaverit, videtur mihi cunctarum in illo virtutum offendisse multiplicationem. Denique sequitur. Et benedixit ei Dominus et magnificatus est vir, et ambulabat Isaac, et vende quo scriptum est: De torrente in via bibet . De quo etiam Elias tempore famis nostram et Baptismi sacramentum. 347 Et foderunt pueri Isaac in valle Gerarum, et invenerunt ibi pute
Abbreviated transcription (Latin):
ũ int̾pretari. E fodert puteũ
alterũ. ⁊ ñ litigauer̃t cũ eis:
⁊ uocauit nom̃ eiꝰ latidudo.
Platitudine in hebreo habet
rooboth. ad ꝓbandũ illud qd̃
supͣ diximꝰ. ipse edẏficaui nini¬
uẽ cuitatẽ ⁊ rooboth. hoc est
plateas eiꝰ. E abimelech iuit
ad eũ in geraris. ⁊ ocorach
breo habet collegiũ amicoꝵ
eiꝰ. ut ñ tam hominẽ signi¬
ficet quã amicoꝵ turbã que
cũ rege uenerat. in qͥb fuit
⁊ fycol pͥnceps exercitꝰ eiꝰ. E¬

Expanded text:
Et foderunt puteum alium, et non litigaverunt cum eis: et vocavit nomen ejus latitudo. Pro latitudine, in Hebraeo habet ROOBOTH  , ad probandum illud, quod supra diximus: Ipse aedificavit Niniven civitatem, et rooboth, id est, plateas ejus . Et Abimelech ivit ad eum de Geraris, et Ochozath braeo habet, collegium amicorum ejus, ut non tam hominem significet, quam amicorum turbam, quae cum rege venerat in quibus fuit et Phicol princeps exercitus e
Abbreviated transcription (Latin):
ludebant. siue calcitrabant. uł¬
sut aqͥla transtulit. confringe¬
egressus ẽ rubeus totus. sic̃ pelł
pilosus. Ubi nos pilosũ posuimꝰ.
in hebreo habet seyr. unde esau¬

Expanded text:
ludebant, sive calcitrabant; quod Aquila transtulit, confringeegressus est primus rubeus totus, sicut 346 pellis pilosus. Ubi nos pilosum posuimus, in Hebraeo habet SEIR  . Unde e
Abbreviated transcription (Latin):
Ouodecĩ filii nascunt᷑ ismaeli.
e qͥb pͥmogenitꝰ fuit nabaioth
a qͦ om̃is regio ab eufrate usq
ad mare rubrũ. nabathena usq
Nam ⁊ familia eoꝵ oppidaq ⁊ pa¬
gi. ac minuta ca̾tella ex tͥbus eoꝵ
appellatione celebrant᷑. Ab uno
ex his cedar in deserto. ⁊ dumalia
regio. ⁊ teman ad austrũ. ⁊ ce¬
den ad orientalẽ plagã d̾r. Qd̃¬

Expanded text:
uodecim filii nascuntur Ismaheli, e quibus primogenitus fuit Nabaioth, a quo omnis regio ab Euphrate usque ad mare Rubrum Nabathena usqueNam et familiae ipsorum, oppidaque et pagi, ac minuta castella et tribus, horum appellatione celebrantur. Ab uno ex his Cedar in deserto, et Duma alia regio, et Theman ad Austrum, et Cedema ad Orientalem plagam d
Abbreviated transcription (Latin):
strat dicens. Qd ẽ peccatũ meũ.
tatꝰ es oĩa uasa mea: qͥd inuenis¬
ti de uniu̾sis uasis domꝰ tue: po¬
nat᷑ coram frĩb meis ⁊ fr̃ib tuis.
⁊ diuidicent int nos. Nec enim
possumꝰ credere ut scͥptura cõme¬
morat. qͦd iacob exceptis liberis
secũ de fr̃ĩb aliqͦs habuerit.¬
& concepit rebecca uxor eiꝰ. ⁊ mo¬
uebant᷑ filii eiꝰ. in ea . ꝓ motione

Expanded text:
strat, dicens: Quod est peccatum meum, tatus es omnia vasa mea? Quid invenisti de universis vasis domus tuae? Ponatur coram fratribus meis et fratribus tuis: et dijudicent inter nos . Nec enim possumus credere, ut Scriptura commemoret, quod Jacob, exceptis liberis, secum fratres aliquos habuerit. Et concepit Rebecca uxor ejus, et movebantur filii ejus in ea. Pro motione
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq qd̃ nos posuimꝰ in senectu¬
te bona senex ⁊ plenꝰ. in grecis
codicib ponit᷑ plenꝰ dierũ. Qd̃
cũ sensũ uideat᷑ exponere. eo
qd luce ⁊ diei oꝑib plenꝰ obie¬
rit. tam̃ magis adanasoyeñ fa¬
cit. si simplicit̃ ponat᷑ plenus.
cedar. ⁊ reliqͥ. usq ad eũ locum
ubi ait. ⁊ habitauer̃t ab eiula
usq sur. que ẽ cont᷑ faciẽ egyp

Expanded text:
 in senectute bona senex et plenus: in Graecis codicibus ponitur, plenus dierum. Quod cum sensum videatur exponere, eo quod luce et diei operibus plenus occubuerit: tamen magis ad anagogen facit, si simpliciter ponatur plenus. Cedar, et reliqui, usque ad eum locum ubi ait: Et habitaverunt ab Evila usque Sur, quae est contra faciem Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
breo habet. Q dimisert̃ rebecc̃a
sororem suã. ⁊ nutricẽ eiꝰ. ⁊ ser¬
uũ abrahȩ. ⁊ uiros illiꝰ. Decens
qͥppe erat. ut ad nuptias absq
cis solatio foueret᷑. E ipse habi¬
cabat in t̾ra austri. E egressꝰ
ẽ ysaãc exerceri in campo ad
uesꝑam. terra austri geraram
significat. unde a patre ad im¬
molandũ fuerat quondã addu¬
ctꝰ. Qd̃ aut̃e ait. ⁊ egressus est
solus orabat in monte. etiã ysa¬
ac qͥ in tẏpo dñi fuit. ad orati¬
onẽ quasi uirũ iustũ domũ
egressũ. uł nona hora. uł ante
soł occasũ sp̃ũales d̃o iuctimas

Expanded text:
abet: Et dimiserunt Rebeccam sororem suam, et nutricem ejus, et servum Abrahae, et viros illius. Decens quippe erat, ut ad nuptias absqueutricis solatio foveretur. Et ipse habitabat in terra Austri: et egressus est Isaac exerceri in campo ad vesperam. Terra Austri, Geraram signat, unde a patre ad immolandum quondam fuerat adductus. Quod autem ait, Et egressus est,solus orabat in monte, etiam Isaac, qui in typo Domini fuit, ad orationem, quasi virum justum domo egressum: et vel nona hora, vel ante solis occasum, spirituales Deo victima
Abbreviated transcription (Latin):
biit unde uenit. in desertũ
usq bethel. Pucbre de ȩgyp¬
to liberatꝰ ascendisse dr̃. s oc¬
currit huic sensui illud qd̃
seqͥtur. qͦmͦ potuerit exieis
de egypco fuisse diues ualde
Qd̾ soluit᷑ illa hebrayca ueri¬
tate. in qua scribitur abra
dere grauabatur. Et licet ui¬
deant᷑ diuitiȩ ẽẽ pecoris. ati¬
ri. ⁊ argenti. tam̃ si egẏptiȩ
st̃. uiro scõ graues st̃. Deniq ñ
ut in .lxx. legimꝰ. abiit unde ue¬
nerat in desertũ usq bethel. s si¬
cut in hebreo scriptũ est. abiit
tũ ingrederetur qd̾ cũ egypto
reliquerat. s. ut ꝑ austrũ qui
aqͥloni contrarius ẽ. ueniret
clm eiꝰ. in medio bethel ⁊ gad.¬

Expanded text:
biit unde venit, in desertum usque Bethel. Pulchre de Aegypto liberatus ascendisse dicitur. Sed occurrit huic sensui illud quod sequitur, quomodo potuerit exiens de Aegypto fuisse dives valde? Quod tamen solvitur illa Hebraica veritate, in qua scribitur Abramdere gravabatur, et licet videantur esse divitiae pecoris, auri et argenti, tamen si Aegyptiae sunt, viro sancto graves sunt. Denique non ut in LXX legimus, abiit unde venerat per desertum usque Bethel, sed sicut in Hebraeo scriptum tum ingrederetur quod cum Aegypto reliquerat, sed ut per Austrum qui Aquiloni contrarius est, veniret culum ejus in medio Bethel et Ha
Abbreviated transcription (Latin):
S ⁊ filiũ ancille tuȩ faciã in
gentẽ magnã faciã. Aliqͥn ⁊ ip¬
sa mat̾. ñ suã t̾m mortẽ. s u filii
sequentib dr. Surge ⁊ tolle
puerũ. ⁊ tene manu eiꝰ. Ex qͦ
manifestũ ẽ eũ qͥ tenet᷑. ñ one¬
ri matͥ fuisse. s comitẽ. Qd̃ aũ¬
manu parentis tenet᷑. sollicitꝰ
monstrat᷑ affectus. E dix̃ abimelech
exercitꝰ eius. Excepto abimelech .
ficol. t̃̾ciũ nom̃ qd̃ hic legit᷑. in he¬
bro uolumine ñ habet᷑. E dixit.
Sept̃e oues has accipies a me. ut
sint in testimoniũ mͥ qr ego fo
nom̃ loci illi puteus iuram̃ti. qr
ibi iurauert ambo. Ubi hic le¬
git᷑ puteus iuram̃ti. in hebreo
habet bersabee. Duplex autẽ ẽ
causa cur ita appellatꝰ sit. Siue
qr septẽ agnas abimelech de
manu abrahe acceꝑit. ber enĩ¬
uerauerint. qr sabee iuram̃tũ¬

Expanded text:
Sed et filium ancillae tuae in Sed et filium ancillae tuae in gentem magnam faciam . Alioquin et ipsa nsequentibus dicitur: Surge, tolle puerum, et tene manum ejus. Ex quo manifestum est, eum qui tenetur, non oneri matri fuisse, sed comite sollicitus monstratur affectus. Et dixit Abimelech exercitus ejus. Excepto Abimelech et Phicol, tertium nomen, quod hic legitur, in Hebraeo volumine non habetur. Et dixit: Septem oves has accipies a me, ut sint in testimonium mihi, quia 33nomen loci illius puteus juramenti, quia ibi juraverunt ambo. Ubi hic legitur, puteus juramenti, in Hebraeo habetur BERSABEE  . Duplex autem est causa cur ita appellatus sit: sive quia septem agnas Abimelech de manu Abrahae acceperiuraverint: q
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gͥ illud hebreoꝵ lingue idi¬
oma. qd̃ omĩs filiꝰ ad cõpara¬
tion̾e parentũ infans uocet᷑.
⁊ paruulus. Nec mirem᷑ hab̾e
lii uocentur infantes. Posuit
gͦ abraham pane ⁊ utr̃e aquȩ¬
suꝑ humerũ agar: ⁊ hoc facto
dedit puerũ matri: hoc ẽ in ma¬
nu eiꝰ eũ tradidit. com̃dauit. ⁊ita
emisit e domo. Qd̃ aut̃ sequit᷑ ⁊
ꝓiecit puerũ subt̃abietem. ⁊ abi¬
ens sedit decont᷑ longe. qͣsi iactu
sagitte. Dix̃ enĩ. Non uidebo mo¬
⁊ sedit cont᷑ eũ. ⁊ statĩ iungitur
exclamauit puer ⁊ fleuit. ⁊ au¬
diuit d̾s uocẽ pueri de loco ubi
erat. & dix̃ angłs d̾i agar de ce¬
lo. ⁊ rełꝗ. Nullũ moueat. in he¬
breo enĩ habet. post hoc qd̃ scͥp¬
tũ ẽ non uidebo moet̾e. parui¬
li mei. ita legit᷑ qd̃ ipsa agar se¬
derit cont᷑ puerũ. ⁊ leuauerit
uoce suã ⁊ fleuerit. ⁊ ex audi¬
erit uocẽ paruuli. flente enĩ
pollicitꝰ fuerat abrahe dicens.

Expanded text:
 illud Hebraeorum linguae idi illud Hebraeorum linguae idioma, quod omnis filius ad comparationem parentum, infans vocetur et parvulus. Nec miremur barbaes filii vocentur infantes. Posuit ergo Abraham panes et utrem super humerum Agar: et hoc facto dedit puerum matri, hoc est, in manus ejus tradidit, commendavit, et ita emisit e domo. Quod autem sequitur: Et projecit puerum subter abietem, et abiens sedit de contra longe, quasi jactu sagittae. Dixit enim: Non videbo moEt sedit contra eum. Et statim jungitur: Exclamavit puer, et flevit, et audivit Deus vocem pueri de loco ubi erat. Et Dixit Angelus Dei ad Agar de coelo, et reliqua, nullum moveat. In Hebraeo enim post hoc, quod scriptum est, Non videbo mortem parvuli mei, ita legitur, quod ipsa Agar sederit contra puerum, et levaverit vocem suam, et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli. Flente enim pollicitus fuerat Abrahae, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊i ñ filia matris meȩ.⁊ magis
sonat qd̃ soror abrahe fuerit.
in excusatiõe eiꝰ dicimꝰ. nec dũil¬
lo tpr̃e tales nuptias lege ꝓhi¬
bitas. E uidit sara filiũ agarȩ
lio suo. ñ habet᷑ in hebreo. Du¬
plicit̾ itaq hoc ab hebreis expo¬
nit᷑. siue qd̃ ydola ludifecerit.
uxta illud. qd̃ alibi scriptũ est
sedit popłs comedere ⁊ bibere.
& surrexert̃ ludere. siue qđ ad¬
approbat᷑ sermone dicentis
Cice ancillam hanc cũ filio suo.
Non enĩ heres erit filiꝰ ancillae
cũ filio meo ysaãc. E sũpsit
panes ⁊ utrẽ aque ⁊ dedit agã.
ponens suꝑ humerũ eiꝰ. ⁊ pue
ei. n post ablactationẽ eiꝰ iste
hebreos aut̃e uaria opinio est.
asserentib aliis qͥnto anno ab¬
lactatiõis tempꝰ statutũ. ⁊ aliis
duodecimũ annũ uendicantib
Nos gͥ ut breuiorẽ etat̃e eliga¬
putauimꝰ eiectũ ẽẽ cũ matre. n
non conuenire iã adolescen¬
ti matris sedisse ceruib Nerũ¬

Expanded text:
et non filia matris meae: et magis et non filia matris meae: et magis sonat, quod soror Abrahae fuerit, in excusationem ejus dicimus, necdum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Et vidit Sara filium Agar Aelio suo, non habetur in Hebraeo. Dupliciter itaque hoc ab Hebraeis exponitur: sive quod idola ludo fecerit, juxtaSedit populus comedere, et bibere, et surrexerunt ludere. Sive quod adapprobatur sermone, dicentis: Ejice ancillam hanc cum filio suo; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et sumpsit panes, et utrem aquae, et dedit Agar, ponel, et post ablactationem ejus ludiHebraeos autem varia opinio est, asserentibus aliis, quinto anno ablactationis tempus statutum, et aliis duodecimum annum vindicantibus. Nos igitur breviorem eligaputavimus 336 ejectum esse cum matre, et non convenire jam adolescenti matris sedisse cervicibu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ideo cũ patre concubuert̃. ñ
excusat patrẽ. Deniq hebrei
qd̃ sequit᷑. ⁊ nesciuit cũ dormi¬
rent cũ eo. ⁊ cũ surrexissent ab
eo. appũgunt desuꝑ quasi incre¬
dibit̃ qd̾ rerũ natura ñ capiat
coire quẽpiã nescientẽ. E con¬
ceper̃t duȩ filiȩ loth de patre suo.
E genuit pͥmogenita filiũ. ⁊ uo
cauit nom̃ eiꝰ moab. Iste ẽ pater
moabitaꝵ usq in hanc diem. E
minor ⁊ ipsa peperit filiũ. ⁊ uo¬
cauit nom̃ eius ammon .i. filius
popłi mei: ipse ẽ pat̾ filioꝵ am¬
mon. Moab int̃pretat᷑ ex patre.
⁊ totũ nom̃ ethymologiã. habet.
causa reddit᷑ filiꝰ generis mei.
siue ut meliꝰ ẽ in hebreo filius
popłi mei. sic diriuat᷑ ut ex par¬
te sensus noĩs. ex parte. sit ser¬
mo. Amon enĩ a quo dicti sc̃ am¬
monite. uocat᷑ popłs m̃s. E enĩ
uere soror mea ẽ de patre. s ñ¬
sororis. S qi in hebrȩo habet ue¬
re soror mea ẽ. filia patris mei

Expanded text:
et ideo cum patre concubuerint, non et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. Denique Hebraei, quod sequitur: Et nescivit cum dormisset cum eo, et cum surrexisset ab eo, appungunt desuper, quasi incredibile, et quod rerum natura non capiat, coire quempiam nescientem. Et conceperunt duae filiae Lot de patre suo, et genuit primogenita filium, et 335 vocavit nomen ejus Moab. Iste est pater Moabitarum usque in hanc diem. Et minor, et ipsa peperit filium, et vocavit nomen ejus Ammon id est, filius populi mei. Ipse est pater filiorum Ammon. Moab interpretatur, ex patre: et totum nomen etymologiam habet. inis redditur, filius generis mei, sive ut melius est in Hebraeo  , filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo: AMMI enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. Etenim vere soror mea est de patre, sed nsororis. Sed quia in Hebraeo habet: vere soror mea est, filia patris mei,
Abbreviated transcription (Latin):
flãma de terra. quasi uapor
fornacis. ẜ qͦ legimꝰ in hebrȩo.
Eoce ascendebat cĩtor̃. quasi ana¬
uel fumũ siue fauillam possumꝰ di¬
cere. E ascendit loch de segor.⁊
sedit in monte. ⁊ duȩ filie eiꝰ cũ
eo: cunuit enim sedere in segor.
Querit᷑ quare pͥmũ fuge montiᷤ
segor p̃tulerit. ⁊ eã in habitacu¬
lum suũ uoluerit liberari. nẽ¬
de segor rursũ ad mont̾e migrae.
Respondemꝰ uerã ẽẽ illã hebreoꝵ
coniecturã de segor. qd̃ frequen¬
t̃ t̾remotu subruta. bale pͥmũ.
⁊ postea salysa appellata sit. ti¬
inueritq loch dicens: si cũ cȩce¬
rȩ adhuc urbes starent. ista se¬
pe. subu̾sa ẽ. quantomagis nẽ
in cõmuni ruina ñ poterit li¬
berari:⁊ hanc occasionẽ infi¬
delitatis etiã in filias coitus dediꝰ¬
se pͥncipiũ. Qͥ enĩ ceteras uid̾at
subrui ciuitates. ⁊ hanc stare. se¬
q di auxilio erutum. utiq de eo
qd̃ sͥ concessum fuerat. ambige
uerint defecisse humanũ genꝰ.

Expanded text:
flamma de terra quasi vapor fornacis. Pro quo legimus in Hebraeo: Ecce ascendebat CITOR  , quasi ἀναvel fumum, sive favillam possumus dicere. Et ascendit Lot de Segor, et sedit in monte: et duae filiae ejus cum eo. Timuit enim sedere in Segor. Quaeritur quare cum primum fugae montis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari, nursum ad montem migret? Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terrae motu subruta, Bale primum, et postea Salisa appellata sit: timueritque Lot, dicens, Si cum caeterae adhuc urbes starent, ista saepe subversa est: quanto magis nunc in communi ruina non poterit liberari? Et ob hanc occasionem infidelitatis, etiam in filias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras viderat subrui civitates, et hanc stare, seque Dei auxilio erutum: utique de eo, quod sibi concessum audierat, ambigero quod putaverint defecisse humanum gentis,
Abbreviated transcription (Latin):
le licet masculino genere decli¬
netur. ⁊ in regnoꝵ libris scriptũ
ẽ. ex ꝑsona helysei loquentis adgi
eti. dñs abscondit a me. Ergo al¬
ma qd̾ int̃pretat᷑ abscondita .i.
uirgo nimia diligentia custodi¬
ta. maioris mͥ uidet᷑ laudis esse
quã uirgo. Uirgo quippe iuxta
Abscondita uͦ que uirgo ẽ. epy¬

Expanded text:
le, licet masculino genere declinetur, et in Regnorum libris scriptum est, ex persona Elisaei loquentis ad Giezi: Et Dominus abscondit a me . Ergo ALMA, quod interpretatur abscondita, idest, virgo, nimia diligentia custodita, majoris mihi videtur laudis esse, quam virgo. Virgo quippe juxta Abscondita vero, quae virgo e
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ in exordio uoluminis eius.
Nir fuit in t̾ra us. iob nom̃ eiꝰ.¬
nere ẽẽ esau. Si qͥdẽ illuo qͦd
in fine libri ipsius habet᷑. eoqͥd̃
de syro sermone translatꝰ ẽ. et
qͦrtus ab esau. ⁊ reliqͣ quȩ ibi
continent᷑. in hebreis uolumi

Expanded text:
tum est in exordio voluminis ejus: tum est in exordio voluminis ejus: Vir fuit in tnere esse Esau; siquidem illud quod in fine libri ipsius habetur, eo quod de Syro sermone translatum est, et quartus sit ab Esau, et reliqua quae ibi continentur, in
Abbreviated transcription (Latin):
ue rete qd̃ aqͥla posuit. ⁊ syma¬
transtulit. ꝑ sin litteram scri¬
bit᷑. hic uͦ sameth littera posita
ẽ. ex qͦ manifestũ ẽ ẽẽ ñ int̃p¬
tationẽ stirpiũ condensoꝵ.⁊
in modũ retis int̾ se uirgulta
contexta. u̾bũ sameth. s nom̃
sonare uirgulti. qd̃ hebraice
ita d̾r. Ego uͦ diligent̃ inqͥreis
bi scribi crebro repperi. E uoca¬
uit abrahã nom̃ loci illiꝰ dñs ui¬
det. ut dicant hodie in monte
dñs uidet. P eo qd̃ hic habet uidae
apud hebreos exiuit in ꝓu̾biũ
ut si qͦndo in angustia constituti
st̃. ⁊ dñi optant auxilio subleua¬
ri. dicant. In monte dñs uidebit.
hoc ẽ siẽ abrahe misertꝰ ẽ misere¬
nẽ arietis. solent etiã cornu clan
gere. & nunciauert̃ abrahe dicen¬
tes. Cece pͤꝑit melcha ⁊ ipsa fili¬
os nachor frĩ suo. us pͥmogenitũ
tr̃e syroꝵ. ⁊ casech. Primogenitꝰ
nachor frĩs abraham de melcha
uxore eiꝰ filia aran. natꝰ ẽ us. de
cuiꝰ styrpe iob descendit: sic̃ scͥp¬

Expanded text:
e rete, quod Aquila posuit et Symmachus, per SIN   litteram scribitur: hic vero   SAMECH littera posita est: ex quo manifestum est non interpretationem stirpium condensarum, et in modum retis inter se virgulta contexta verbum Sabech, sed nomen sonare virgulti, quod ita Hebraice dicitur. Ego vero diligenter inquirensscribi crebro reperi. 339 Et vocavit Abraham nomen loci illius, Dominus videt: ut dicant hodie, in monte Dominus videt. Pro eo quod hic habet videt, apud Hebraeos exivit in proverbium, ut si quando in angustia constituti sunt, et Domini optant auxilio sublevari, dicant: In monte Dominus videbit, hoc est, sicut Abrahae misertus est, misereati arietis, solent etiam gere. Et nuntiaverunt Abraham, dicentes: Ecce peperit Melcha et ipsa filios Nachor fratri tuo: Us primogenitum trem Syrorum, et Cased. Primogenitus Nachor fratris Abraham de Melcha uxore ejus filia Aran, natus est Us: de cujus stirpe Job descendit, sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
scribitur efron. scd̾m efran. Post¬
ꝗͣ enĩ p̃tio uictꝰ ẽ ut sepulchrũ
uend̾et. ⁊ acciꝑet argentũ licet
cogente abraham. uau littera
latꝰ ẽ efran. significante scrip¬
tura ñ eũ fuisse consũmate ꝑ¬
fecteq uirtutis: qͥ potuerit uen¬
i ñ cogunt᷑ ut accipiant p̃tiũ.
s a nolentib qͦq extorquent.
ĩinutari nom̃ suũ. n ꝑire qͥd de
merito eoꝵ: cũ etiam ille rep̃¬
hendatur occulte. qͥ inuitꝰ acce

Expanded text:
scribitur, secundum Efran, postquam pretio victus est, ut sepulcrum venderet, et accepit argentum, licet cogente Abraham, vau littera,latus est Efran: significante Scriptura non eum fuisse consummatae perfectaeque virtutis, qui potuerit non coguntur ut accipiant pretium, sed a nolentibus quoque extorquent, immutari nomen suum, et perire quid de merito eorum, cum etiam ille reprehendatur occulte quod invitus acce
Abbreviated transcription (Latin):
patͥarchaꝵ ꝓpt̃ compendiũ lec¬
tioi̾s ethymologias nominum
uolo parit̾ dicere. E uocauit in¬
quit nom̃ esꝰ ruben. dicens quia
uidit dñs humilitate meã. Ru¬
ben int̃pretat᷑ uisionis filiꝰ. Et
concepit inqͥt alterũ filiũ. & dix̃.
Qm̃ exaudiuit me dñs. eo qd̾ o¬
dio hab̾et me uir ms: ⁊ dedit mͥ
etiã hẽ. E uocauit nom̃ eiꝰ syme¬
on. Ab eo qͦd sit exaudita. symeon
nom̃ imposuit. Symeon quippe
int̾pretat᷑ auditio. De t̾cio uͦ seqͥ¬
cur. E concepit adhuc ⁊ peperit
filiũ. ⁊ dix̃. Nlẽ erit mecũ uir nĩs.
qr peperi ei tres filios. Ideo uoca¬
uit nom̃ eiꝰ leui. Ubi nos legunꝰ
apud me erit uir m̃s. aqͥla int̾¬
p̃tatꝰ ẽ. ter applicabit᷑ mͥ uir ms̃.
torib hebreoꝵ alit̃ transfertur.
ut dicant ꝓsequet᷑ me uir meus.
id÷ ñ ambigo de amore uiri me
i in me. erit mͥ in hac uita co¬
mes. ⁊ eiꝰ dilectio me usq ad mor¬

Expanded text:
patriarcharum, propter compendium lectionis, etymologias nominum volo pariter dicere. Et vocavit, inquit, nomen ejus Ruben, dicens: Quia vidit Dominus in humilitate mea. Ruben interpretatur visionis filius Et concepit, inquit, alterum filium, et dixit: Quoniam exaudivit me Dominus, eo quod odio me haberet vir meus, et dedit mihi etiam hunc; et vocavit nomen ejus Simeon. Ab eo quod sit exaudita, Simeoni nomen imposuit. Simeon quippe interpretatur auditio. De tertio vero sequitur: Et concepit adhuc, et peperit filium, et dixit: Nunc erit mecum vir meus, quia peperi ei tres filios; ideo vocavit nomen ejus Levi. Ubi nos legimus, apud me erit vir meus, Aquila intetatus est: Applicabitur mihi vir meus. toribus Hebraeorum aliter transfertur, ut dicant: Prosequetur me vir meus, id est, non ambigo de amore in me viri mei. Erit mihi in hac vita comes, et ejus dilectio me ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
bethel .i. domũ d̾i. qͥ locus uoca¬
bat᷑ ante luza. qd̾ int̃p̃tat᷑ nux
siue amigdalũ. Unde ridicu¬
le qͥdã u̾bũ hebraicũ ulam. no¬
m̃ eẽ urbis putant. cũ ulam in¬
t̃p̃cetur pͥus. Ordo itaq iste est
lectioĩs. E uocauit nom̃ loci illiꝰ
bethel. ⁊ pͥus luxa uocabulum
ciuitatis. Antique om̃es scͥptu¬
re. u̾bo ulan. siue elan. plene
st̃. qd̃ nicħ aliud significat. nͥ
ante aut pͥus. uł uestibulũ. siue
supliminare. uł postes. Comple
etiã ebdomadã istiꝰ. ⁊ dabo etiã
hanc tͥ. Postꝗͣ. liam iacob fraui¬
de deceptꝰ ꝓ rachel uxorẽ acce¬
perat. đr huic a socero laben.
ut.uii. dies post nuptias soro¬
ris pͥoris expleat. ⁊ sic accipi¬
at rachel. ꝓ qua iterũ uii aliis
annis seruiturꝰ sit. Nlon gͥ ut
qͥdam male estimant. pꝰ .uii. anñ
alios. rachel accepit uxorem. sed¬

Expanded text:
Bethel, domum Dei: qui locus vocabatur antea Luza, quod interpretatur nux sive amygdalon. Unde ridicule quidam verbum Hebraicum ulam nomen esse urbis putant, cum ulam interpretetur prius. Ordo itaque iste est lectionis: Et vocavit nomen loci illius Bethel, et prius Luza vocabulum civitatis antiquae. Omnes Scripturae verbo ulam, sive elam, plenae sunt, quod nihil aliud signat, nisi ante, aut prius, vel vestibulum, sive superliminare, vel postes. Comple ergo hebdomadam istius: et dabo etiam hanc tibi. Postquam Liam Jacob fraude deceptus pro Rachel uxorem acceperat, dicitur ei a socero Laban ut septem dies post nuptias sororis prioris expleat, et sic accipiat Rachel, pro qua iterum septem annis aliis serviturus sit. Non igitur, ut quidam male aestimant, post septem annos alios
Abbreviated transcription (Latin):
filii abrahã. E culit uir inau
latino sermone sydͦ corrupte
appellatur. uncie pondꝰ habet.
Coce ego sto suꝑ fontẽ aque. ⁊
filie hominũ ciuitatis huiꝰ egre¬
dient᷑ ad auriendã aquã. nerit
uirgo cui ego dixero. da mͥ bi¬
be paululũ aque de hydria
tua. ⁊ cet̾a. In hebreo scͥptũ
ẽ. ecce ego stans iuxta fontẽ
aque. ⁊ erit adolescentula qͥ
egrediet᷑ ad hauriendã aquã.
⁊ dixero ei da mͥ bib̃e paululũ a¬
que. de hydria tua ⁊ cetera.
Pu adolescentula qͦq uͥ greco

Expanded text:
filii Abraham . Et tulit vir inaurLatino sermone siclus corrupte appellatur, unciae pondus habet. Ecce ego sto super fontem aquae, et filiae hominum civitatis egredientur ad hauriendam aquam: et erit virgo, cui ego dixero, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, etc. In Hebraeo scriptum est: Ecce ego stans juxta fontem aquae, et erit adolescentula, quae egredietur ad hauriendum: et dixero ei, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, et caetera. Pro adolescentula quoque, quae Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
bere rationem. cũ ipsũ nom̃ he¬
braycũ sit. Nemo aut̃ altera lin¬
gua quẽpiam uocans. ethymolo¬
giã uocabuli sumit ex altera. Sa
Sublato gͦ. iod̾. id .i. elem̃to. ad¬
dita ẽ .e. littera. quȩ ꝑ.a. legit᷑.
i uocata ẽ sara. Causa itaq nõis
immutati hȩc ẽ. qd̃ antea diceba¬
tͦ princeps mea. uniꝰ tantũmodo
domꝰ mat̾familie : postea uͦ dicit᷑
absolute pͥnceps. id÷ arxysa. Se¬
qͥtur enĩ. Dabo tͥ ex ea filiũ ⁊ be¬
nedicã ei. ⁊ erit in gentes. ⁊ re¬
ges popłoꝵ er̃t ex eo. Signant̃q
non ut in greco legunꝰ. dix̃ d̾s
ad abraham. sarai uxor tua ñ uo¬
cabit᷑ nom̃ eiꝰ sarai. in hebreo ha
ñ dices ei pͥnceps mea es. Om̃ium
ante eã leprã fuisse uocitatã:⁊
postea pͥncipem: cũ lepra sarach

Expanded text:
bere rationem, cum ipsum nomen Hebere rationem, cum ipsum nomen Hebraicum sit. Nemo autem in altera lingua quempiam vocans, etymologiam vocabuli sumit ex altera. SARsublato igitur IOD, id est, I elemento, addita est HE littera, quae per A legitur: et vocata est SARA  . Causa aimmutati haec est quod antea dicebatur princeps mea, unius tantummodo domus materfamilias. Postea vero dicitur absolute princeps, id est, ἄρχουσα. Sequitur enim: Dabo tibi ex ea filium, et benedicam ei, et erit in gentes, et reges populorum erunt ex eo. Signanterque non ut in Graeco legimus: Dixit Deus ad Abraham, Sarai uxor tua, non vocabitur nomen ejus Sarai. In Hebraeo han dices ei, Princeps mea es. Omnium ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea principem, cum lepra Zaraath
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinis gentiũ. ⁊ ñ uoca¬
bit᷑ adhuc nom̃ tuũ abrã. s erit
nom̃ tuũ abraham. qr patrem
multaꝵ gentiũ posuite. Notan
dũ qd̃ ubicũq in greco testam̃¬
tũ legimꝰ. ibi in hebrayco sermo¬
ne sit fedus. siue pactũ .i. berith.
Dicunt aut̃ hebrei qd̃ ex noĩe
suo ds qd apud illos tetragrã¬
re addiderit. Dicebat᷑ enĩ pͥmũ
abrã. qd int̾pretat᷑ pat̾ excelsus.
⁊ postea uocatꝰ ẽ abrahã. quod
transfert᷑ pat̾ multoꝵ. Nã qͦd se¬
quit᷑ gentiũ. ñ habet᷑ in noĩe.
s subauditur. Nec mirandum
quare cũ apud grecos ⁊ nos .a.
littera uideat᷑ addita. nos .e. lit¬
teram hebraycam additam dixe
e contͣrio .a. litterã. sepe ꝑ .e. ꝓnũ¬
ciant. E dixit d̾s ad abraham.
Sarai uxorẽ tuam. ñ uocabis eã
sarai. s sara erit nom̃ eiꝰ. Errag
qͥ putant pͥmũ sarai ꝑ unũ .r.
scriptũ. ⁊ postea ei alterũ .r. addi¬
tũ: ⁊ qr .r. apud grecos centena¬
riꝰ numerus ẽ. multas suꝑ nom̃

Expanded text:
gentium, et non vocabitur ultra nomen tuum Abram, sed erit nomen tuum Abraam, quia patrem multarum gentium posui te. Notandum 331 quod ubicumque in Graeco, Testamentum legimus, ibi in Hebraeo sermone sit foedus, sive pactum, id est, BERITH  . Dicunt autem Hebraei, quod ex nomine suo, Deus, quod apud illos Tetragramrae addiderit: dicebatur enim primum ABRAM  , quod interpretatur, pater excelsus: et postea vocatus est ABRAAM  , quod transfertur pater multarum: nam quod sequitur gentium, non habetur in nomine, sed subauditur. Nec mirandum, quare cum apud Graecos et nos Α littera videatur addita: nos HE litteram Hebraeam additam dixere contrario A litteram saepe per HE pronuntiant. Et dixit Deus ad Abraam: Sarai uxorem tuam non vocabis eam Sarai, sed Sara erit nomen ejus. Errant qui putant primum Saram per unum R scriptam fuisse, et postea ei alterum R additum. Et quia R apud Graecos centenarius numerus est, multas super nomine
Abbreviated transcription (Latin):
cũ m̃abre. siue in aulone mã¬
brȩ ut in hebreo habet᷑. s in
geraris. iͥ ⁊ bersabee usq hodie
oppidũ ẽ. que ꝓuincia ante non
grande tempus ex diuisione p̃si¬
dũ palestine salutaris ẽ dicta. hu¬
ius rei scriptura testis quȩ ait:⁊
habitauit abraham in t̾ra pales¬
tinoꝵ. E dix ei ds. Tolle filiũ tu¬
ũ unigenitũ quẽ diligis ysaãc
i uade in t̾rã excelsam. ⁊ offer
illũ ibi mͥ in holocastũ. suꝑ unũ¬

Expanded text:
cum Mambre, sive in Aulone Mambre, ut in Hebraeo habetur: sed in Geraris, ubi et Bersabee usque hodie oppidum est. Quae provincia ante non grande tempus, ex divisione praesidum Palaestinae, Salutaris est dicta. Hujus rei Scriptura testis est, quae ait: Et habitavit Abraham in terra Philistinorum . Et dixit ei Deus: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis, Isaac, et vade in terram excelsam, et offer illum ibi in holoca
Abbreviated transcription (Latin):
Dix̃ autem. Reu̾tens ueniã ad
de in tpre hoc ⁊ in hora. ⁊ ha¬
bebit filiũ sara. Pro hoca uit̃a
legimꝰ in hebreo: ut sit ordo uł
sensus. Reuertar ad te in tpr̃e
uite. quasi dixerit si uixero: si
fuerit uita comitata. Hec aut̃
Risit aut̃ sara in semetipsa di¬
cens. N ecdũ mͥ factũ ẽ usq nẽ:
⁊ ddñs m̃s senex ẽ. Alit̃ multo
legit᷑ in hebreo. E risit sara in
semetipsa dicens. Postquã actͥ¬
ta sũ. facta ẽ mͥ uoluptas. Simul
nota qd̾ ubi nos posuimꝰ uolu¬
ptate. edeñ scriptũ ẽ in hebre¬
O. Symac̾ hẽ locũ ita transtu¬
lit. Postꝗͣ. uetustate consenui.
facta ẽ michi adolescentia: et
Scdõ abrahã. sic locutꝰ ad dñm¬
ẽ: qd̾ ñ uidet᷑ manifeste sona¬
re qͥo dicat. In hebreo gͦ plamꝰ
seribit᷑. Ne queso dñe irascaris
dñe si locutus fuero. Quia eñĩ

Expanded text:
 Revertens veniam ad  Revertens veniam ad te in tempore hoc, et in hora, et habebit filium Sara. Pro hora, vitam legimus in Hebraeo: ut sit ordo vel sensus: Revertar ad te in tempore vitae: quasi dixerit, si vixero, si fuerit vita comitata: haec autem Risit autem Sara in semetipsa, dicens: Necdum mihi factum est usque nunc, et dominus meus senex est. Aliter multo legitur in Hebraeo: Et risit Sara in semetipsa, dicens: Postquam attrita sum, et facta est mihi voluptas? Simul nota quod ubi nos posuimus, voluptatem EDEN scriptum est in Hebraeo. Symmachus hunc locum ita transtulit: Postquam vetustate consenui, facta est mihi adolescentia? Et do Abraham est locutus ad Dominum: quod non videtur manifeste sonare quid dicat. In Hebraeo igitur planius scribitur: Ne, quaeso, irascaris, Domine, si locutus fuero. Quia enim
Abbreviated transcription (Latin):
tau. qd̃ multũ a suꝑiorib tͥb
sara seribit᷑. discrepare mani¬
festũ ẽ. E oecidit abrahã suꝑfa
ciem suã ⁊ risit: n dix̃ in corde
suo. Si centenario nascet᷑ filiꝰ
⁊ si sara nonagenaria pariet:
& post paululũ. E uocabiꝰ no¬
m̃ eiꝰ ysaãc. Du̾sa opinio. s una
ethymologia. quare appellatꝰ
sit ysaac. Int̾pretat᷑ enĩ ysaaẽ
risus. Alii dicunt qr sara riserit.
nos ꝓbamꝰ. Postquã enĩ ad risũ
abrahe uocatꝰ ẽ filiꝰ eius ysaac.
tunc legimꝰ risisse sarã. Scien¬
dũ tam̃ quatuor in ueteri tes¬
tam̃to absq ullo uelamine no¬
minib suis antequã nascereg᷑
uocati st̃. ismael. ysaãc salnlom
⁊ iosias. Lege seripturas. E oix̃ ei.
festina tres mensuras farine com¬
misce simile. Qͥ a tres mensure ab¬
solute hic dicte uidentur. idr in¬
certa mensura. ꝓpt̃ea addidi qd̃
in hebreo tria sata habeat. id
tres anforas: ut idem mysteriũ¬
⁊ hic u in eugłio uͥ mulier tria
sata ferm̃tare dr. cognoscamꝰ.¬

Expanded text:
uod multum a superioribus tribus Sara scribitur, discrepare manifestum est. Et cecidit Abraham super faciem suam, et risit, et dixit in corde suo: Si centenario nascetur filius? et si Sara nonagenaria pariet? et Et post paululum: Et vocabis nomen ejus Isaac. Diversa opinio, sed una est etymologia, quare appellatus sit Isaac. Interpretatur enim Isaac, risus. Alii dicunt, quod Sara riserit, nos probamus. Postquam enim ad risum Abrahae, vocatus est filius ejus Isaac, tunc legimus risisse et Saram. Sciendum tamen quod quatuor in veteri Testamento absque ullo velamine, nominibus suis antequam nascerentur, vocati sunt: Ismael, Isaac, Salomon, et Josias. Lege Scripturas. Et dixit ei: Festina, tres mensuras farinae similae commisce. Quia tres mensurae absolute hic dictae videntur, et est incerta mensura: propterea addidi, quod in Hebraeo tria sata habeat, id est tres aet hic et in Evangelio, ubi mulier tria sata fermentare dicitur, agnoscam
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa postea due filie loch uirgi¬
nes fuisse dicunt᷑. de qͥb ⁊ ipse
dudũ ad sodomos dixerat. ecce
due filie mee que ñ cognouer̃t
uirũ. ⁊ nẽ scriptura cõmemo¬
rat eũ habuisse generos. ñnul¬
li arbit᷑ntur illas que uros ha¬
buert̃ in sodomis remansisse.
⁊ eas exisse cũ patre. quȩ uir¬
gines fuer̃t. Qd̃ cũ scriptura
ñ dicat. hebrea ueritas expo¬
nenda ẽ in qua scribit᷑. Egres¬
sus ẽ loth. ⁊ locutꝰ ẽ ad sponsos
ei. Ecce admiratus sũ faciẽ tuã.
In hebreo habet. ecce suscepi
tuis: qd̾ symacꝰ scdm sensũ int̾¬

Expanded text:
tur postea duae filiae Lot virgines fuisse dicuntur, de quibus et ipse dudum ad Sodomenas dixerat: Ecce duae filiae meae, quae non cognoverunt virum: et nunc Scriptura commemorat eum habuisse generos. Nonnulli arbitrantur illas quae viros habuerunt in Sodomis remansisse, et eas exisse cum patre quae virgines fuerint. Quod cum Scriptura non dicat, Hebraica veritas exponenda est, in qua scribitur: Egressus est Lot, et locutus est ad sponsos,ei, Ecce admiratus sum faciem tuam. In Hebraeo habet, Ecce suscepi tuis. Quod Symmachus secundum sensum int
Abbreviated transcription (Latin):
obedientiã ⁊ desideriũ muneriᷤ
dũ isrł maledicere cupit. diumi
dẽ libro. E iratꝰ elyuch filiꝰ bara¬
chiel burites: de huiꝰ uideł buri
radice descendens. Chamuel uͦ pa¬
que hic ꝓ syria seͥpta ẽ. ⁊ ipso no¬

Expanded text:
obedientiam et desiderium munerum, dum Israel maledicere cupit, divino dem libro: Et iratus Eliu filius Barachiel Buzith : de hujus videlicet Buz radice descendit. Camuel vero paquae hic pro Syria scripta est, et ipso no
Abbreviated transcription (Latin):
die tercia. Notandũ qd̃ de ge
ham putant illo tpr̃e ad qͤr¬
cũ habitasse mãbre. cũ inde
usq ad moria uix uniꝰ oiei it̃
plenũ sit. E eleuauit abraham
ocłos suos. ⁊ ecce aries post t̃gũ
eiꝰ tenebat᷑ in uirgulto sabeth
cornib suis. Ridiculã rem in ħ
loco emisentis eusebius ẽ locu¬
tꝰ. Sabeth inquiens dr̃ hyrcus
d̃ni rectis cornib ⁊ ad carpendas
arboris frondes sublimis attol¬
cere. uel spinetũ. ⁊ ut u̾bi uim¬
int̃p̃tem᷑. condensa ⁊ int̾ se ii¬
plexa uirgulta. Unde ⁊ symacꝰ
in eandem ductus opinionẽ. et
apparuit ait aries post hoc re¬
tentus in rete cornib suis. Uer̃
qͥb dã in hoc loco dũtaxat meliꝰ

Expanded text:
etc. Notandum quod de Gerham putant illo tempore ad quercum habitasse Mambre, cum inde usque ad montem Moria, vix unius diei iter plenum sit. Et elevavit Abraham oculos suos: et ecce aries post tergum ejus tenebatur in virgulto Sabech cornibus suis. Ridiculam rem in hoc loco Emisenus Eusebius est locutus: Sabech, inquiens, dicitur hircus, qui rectis cornibus et ad carpendas arboris frondes sublimis attolcere, vel spinetum: et ut verbi interpretemur condensa et inter se implexa virgulta. Unde et Symmachus in eamdem ductus opinionem: Et apparuit, ait, aries, post hoc retentus in rete cornibus suis. Verum quibusdam in hoc duntaxat loco melius
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sit: qͥnta autẽ generatione
egressi st̃ filii isrł de t̾ra egyp¬
m̃ edidimus. Ecce conclusit me
dũs ut ñ parerẽ. I ngredere
gͦ ad ancillam meã. ut habeã
filios ex ea. Diligent̃ nota qd̃
ꝓcreatiõe filioꝵ. in hebreo e¬
dẏficatio scripta ẽ. Legitur
enĩ ibi. I ngredere ad ancillã
meã. si qͦ modo edyficer ex ea.¬
⁊ intuendũ ne forte hoc sit qd̃
in exodo r. benedixit ds ob¬
stetricib. ⁊ edyficauert̃ sͥ do¬
mos. E inuenit eã angłs dñi
suꝑ fontem aque in deserto. ad
fontẽ in uia sur. Consequent̃
egyptia in uia sur que ꝑ here¬
mũ ducit ad egyptum ire festi¬
nabat. E uocauit nom̃ eiꝰ isma¬
hel: qi exaudiuit ds humilita¬
tem meã. Ismael int̃pretat᷑ ex¬
auditio di. hic erit rusticꝰ hõ.
in hebreo scriptũ habet pharañ
qd̾ int̃pretat᷑ onager. Signifi¬
cat aut̾ẽ sem̃ eiꝰ habitaturũ in
heremo .i. sarracenos uagos. in¬
certisq sedib. qͥ uniu̾sas gentes
qͥb desertum ex latere uingit᷑

Expanded text:
tum sit: Quinta autem generatione egressi sunt filii Israel de terra Aegypmen edidimus. Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: ingredere ergo ad ancillam meam, ut habeam filios ex ea. Diligenter nota, quod procreatio filiorum, in Hebraeo aedificatio scripta est. Legitur enim ibi: Ingredere ad ancillam meam, si quo modo aedificer ex ea. Et vide, ne forte hoc sit, quod in Exodo dicitur: Benedixit Deus obstetricibus, et aedificaverunt sibi domos . Et invenit eam Angelus Domini super fontem aquae in deserto ad fontem in via Sur. Consequenter Aegyptia in via Sur, quae per eremum ducit ad Aegyptum, ire festinabat. Et vocavit nomen ejus Ismael; quia exaudivit Deus humilitatem meam. Ismael interpretatur, exaudin Hebraeo scriptum habetur Phere, quod interpretatur onager. Significat autem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Saracenos vagos incertisque sedibus, qui universas gentes quibus desertum ex latere jungitur
Abbreviated transcription (Latin):
moy .i.  filiꝰ eius qui supͣ do¬
mũ meã ẽ. Oid̾ aut̃e dicit. hoc
ẽ. Ego sine liberis morior. ⁊ filiꝰ
ꝓcuratoris mei. uł ullici qͥ uni¬
u̾sa dispensat. ⁊ distribuit cy¬
baria familiȩ meȩ. uocat᷑q da¬
mascus elierer. hic m̃s heres
erit. Porro eliezer int̃pretat᷑
d̾s m̃s aduitor. Ab hoc aiunt
damascũ conditã ⁊ nuncupa¬
tam. Ego đs qͥ eduxi te de re
de incendio chaldeoꝵ. E posu¬
uͦ non diuisit. Descender̃t aũt
uolueres suꝑ cadeuera: ⁊ suꝑ
diuisiones eoꝵ: ⁊ sedit cũ eis
abram. Non ꝑtinet ad p̃seis
opuscłm huiꝰ expositio sacra¬
m̃ti. Hoc autẽ ddicimꝰ. qr ꝓ his
quȩ posuimꝰ. in hebrȩo habet
& descender̃t̃ uolucres suꝑ cada¬
uera: ⁊ abigebat eas abrã. Illiꝰ
enĩ merito. sepe de angustiis
liberatꝰ est ifrł. Ad occasũ aut̃
solis. extasis cecidit suꝑ abram.
Pextasi in hebreo. thardeñ .i.¬

Expanded text:
 et filius ejus, qui super domum meam est. Quod autem dicit, hoc est: Ego sine liberis morior, et filius procuratoris mei, vel villici, qui universa dispensat et distribuit cibaria familiae meae, vocaturque Damascus Eliezer, hic meus haeres erit. Porro Eliezer interpretatur, Deus meus adjutor. Ab hoc aiunt Damascum et conditam, et nuncupatam. Ego Deus, qui eduxi te dDe incendio Chaldaeoruvero non divisit. Descenderunt autem volucres super cadavera et super divisiones eorum, et sedit cum eis Abram. Non pertinet ad praesens opusculum ejus expositio sacramenti. Hoc tantum dicimus, quia pro his, quae posuimus, 330 in Hebraeo habet: Et descenderunt volucres super cadavera, et abigebat eas Abram. Illius enim merito saepe de angustiis liberatus est Israel. Ad occasum autem solis ecstasis cecidit super Abram. Pro ecstasi in Hebraeo THARDEMA
Abbreviated transcription (Latin):
chisedech. mysteriũ nr̃m in u̾¬
bo ordinis significat᷑. neqͣquã
ꝑ aãron irrationabiles uictima
ĩmolandũ: s oblato pane ⁊ ui
uernaculȩ mee. hic damascus
helierer. E dix̃ abram. Eoce mͥ
ñ dedisti sem̃: ⁊ filiꝰ u̾nacule mee
heres m̃s erit. in hebreo scrip¬

Expanded text:
chisedech : mysterium nostrum in verchisedech : mysterium nostrum in verbo ordinis significatur: nequaquam per Aaron irrationalibus victimis immolandis, sed oblato pane et vivernaculae meae, hic Damascus Eliezer. Et dixit Abram: Ecce mihi non dedisti semen: et filius vernaculae meae haeres meus erit. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
se abrahe. E ꝑsecutꝰ est eoꝰ usq
dan phenycis oppidũ. qd̃ nc̃ pa¬
neas dr. Dan aut̾e. unꝰ e fonti¬
b ẽ iordanis Nã ⁊ alt̾ uocatur
lũ federatis. iordanis deinceps
appellat᷑. & melehisedech rex
salem ꝓtulit panes ⁊ uinũ. et
ipse sacerdos di excelłi. ⁊ benedix̃
ei. Quia semel opuscłm nr̃m. uł
tiant inferamꝰ. Aunt hc̃ ẽẽ sẽ.
filiũ noe. & supputantes annoᷤᷤ
uite ipsius. ostendt̃ eũ ad ysaãc
usq uixisse. om̃sq pͥmogenitos
noe donec sacerdotio fungeret᷑
aaron. fuisse pontifices. Porro
salem appellabat᷑. Melchi sedech
tium eccłam. Omĩs enĩ capitis
gła refert᷑ ao membra. eo qd̾ p̃¬
puciũ habens abrahȩ bñdixerit
circũciso. ⁊ in abraham leui. et
ꝑ leui aãron: de qͦ postea sacer¬
dociũ. Ex qͦ colligi uult sacer¬
dotiũ eccłe habentis p̃putiũ
bñdixisse circũciso sacerdotio sy¬
nagoge. Q d̾ aut̃ ait. tu es sacer¬
dos in et̾nũ sedm ordinẽ mel¬

Expanded text:
os usque Dan ad Phoenicis oppidum, quod nunc Paneas dicitur. Dan autem unus est e fontibus Jordanis. Nam et alter vocatur lum foederatis, Jordanis deinceps appellatur. Et Melchisedech rex Salem protulit panem et vinum, et ipse Sacerdos Dei excelsi, et benedixit ei. Quia semel opusculum nostrumtiant, inferamus. Aiunt hunc esse Sem filium Noe: et supputantes annos vitae ipsius, ostendunt eum ad Isaac usque vixisse, omnesque primogenitos Noe donec sacerdotio fungeretur Aaron, fuisse pontifices. Porro Salem appellabatur. Melchisedech tium Ecclesiam. Omnis 329 enim capitis gloria refertur ad membra, eo quod praeputium habens, Abrahae benedixerit circumciso, et in Abraham Levi, et per Levi Aaron: de quo postea sacerdotium. Ex quo colligi vult, sacerdotium Ecclesiae habentis praeputium, benedixisse circumciso sacerdotio Synagogae. Quod autem ait: Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Mel
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ sit. Bãhem̃ enĩ cũ per
tres litteras scribit᷑. si mediã. he.
habet. int̾pretat᷑ in eis. si autẽ
hec. ut in p̃senti loco. significat
ea sic uocatũ ẽ. Significat au¬
te locũ apud petram. qd̾ fons
iudicii noĩatur. qr ibi d̾s popu¬
lũ iudicauit. E ꝑcusser̃t om¬
nẽ regionẽ amechitaꝵ. ⁊ amor¬
balsami ⁊ palmaꝵ fertile. Porro
asontamar. in lingua nr̃a reso¬
nat urbs palmaꝵ. Thamar qͥp¬

Expanded text:
scriptum sit. BAEM   enim cum per tres litteras scribitur: si mediam HE habet, interpretatur, in eis: si autem HETH, ut in praesenti, locum significatea sic vocatum est. Significat autem locum apud petram, qui fons Judicii nominatur quia ibi Deus populum judicarit. Et percusserunt omnem regionem Amalecitabalsami et palmarum fertile. Porro Asasonthamar in lingua nostra resonat urbs palmarum. Thamar quip
Abbreviated transcription (Latin):
tañ. amena nemora significan
hebreo habet rachus .i. substan¬
tiam. E qui fugerat. nunciauit
abram transitori. Ipse uͦ sedebat
ad quercũ mambre amorrei fr̃is
escol. ⁊ frĩs anan. qͥ erant con¬
iuirati abrahe. Pro eo qd̃ nospo¬
suimꝰ transitori: in hebres scrip¬
transitor expͥmitur. Qd̃ aut̃ ait
apud quercũ mambre amorrei.¬

Expanded text:
ἀλσῶν, amoena nemora significantHebraeo habet RACHUS  , id est substantiam. Et qui fugerat, nuntiavit Abram transitori. Ipse vero sedebat ad quercum Mambre Amorrhaei fratris Eschol, et fratris Aunam, qui erant conjurati Abrahae. Pro eo, quod nos posuimus, transitori, in Hebraeo scriptransitor exprimitur. Quod autem ait: apud quercum Mambre Amorr
Abbreviated transcription (Latin):
ex noĩe attaui affricã nuncu¬
passe. Huiꝰ rei testis ẽ alexan¬
cognom̃to malchus. greco ser¬
mone barbarã hystoriã rece¬
xentes. Qd̃ aut̃ ait ⁊ filii dadan
fuert asurym. ⁊ latosym. ⁊ lao¬
mym. asurim in negotiattoes
transferri putant. latosim e¬
ris ferriq metalla cudentes.
catos contendunt. ⁊ a plerisq
filiis abrahe ex oechura occu¬
patas indie regiones. Et mor¬
cuus ẽ abrahã in senectute bo¬
na. senex ⁊ plenꝰ. ⁊ colectꝰ ÷ ad
popłm suũ. Male in .lxx. int̾p̃

Expanded text:
ex nomine atavi Aphricam nuncuex nomine atavi Aphricam nuncupasse. Hujus rei testis est Alexancognomento Malchus, Graeco sermone barbaram historiam retexentes. Quod autem ait, Et filii Dadau fuerunt Asurim, et Latusim, et Laomim: Asurim in negotiatores transferri putant: Latusim, aeris ferrique metalla cudentes: s esse contendunt, et a plerisque filiis Abrahae ex Cetura occupatas Indiae regiones. Et mortuus est Abraham in senectute bona, senex et plenus, et collectus est ad populum suum. Male in Septuagint
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem. ⁊ nom̃ eiꝰ cethura. et
peꝑit ei zaram. ⁊ iexan. ⁊ ma¬
dan. ⁊ madian. ⁊ iesboc. ⁊ sue.
& iexan genuit saba. ⁊ dadan.
& filii dadan fuert̃. asuri. ⁊ la¬
cosym ⁊ laomym. Ee filii madi¬
da. ⁊ aleda. Om̃s hi filii cechu¬
re. E dedit abrahã uniu̾sa qͦ
habuit ysaãc. filiis aut̃e con¬
binaꝵ quas habuit dedit mu¬
nera. ⁊ dimisit eos ab ysaac fi¬
lio suo cũ adhuc uiueret. in
orientẽ. ad t̾ram orientalem.
Cethura hebreo sermone copu¬
lata int̃pretatur. aut iuncta.
quã ob causã suspicant᷑ hebͣi
mutato noĩe eandẽ ẽẽ agar.
que mortua sara. de concubi
ne senex post mortẽ uxoris sue
uetule. nouis arguat᷑ nuptiis
lasciuisse. Nos qd̾ incertũ est
relinquentes. hoc dicimꝰ qd̃
de cethura nati filii abrabam.
iuxta hystoricos hebreoꝵ. occu¬
ad maris rubri t̃minos. Dicit᷑
autẽ unꝰ ex posteris abrahe qͥ
appellatur afer. duxisse adusũ
lẏbiam exercitũ. ⁊ ibi uictis
hostib consedisse. eiꝰq posteros

Expanded text:
uxorem, et nomen ejus Cetura: et peperit ei Zamram, et Jecsan, et Madan, et Madian, et Jesboc, et Sue. Et Jecsan genuit Saba et Dadan. Et filii Dadan fuerunt Asurim, et Latusim, et Laomim. Et filii Madida, et Aledea. Omnes hi filii Ceturae. Et dedit Abraham universa quae habuit Isaac. Filiis autem concubinarum, quas habuit, dedit munera, et dimisit eos ab Isaac filio suo, cum adhuc viveret in Oriente, ad terram orientalem. Cetura Hebraeo sermone copulata interpretatur, aut juncta . Quam ob causam suspicantur Hebraei, mutato nomine, eamdem esse Agar, quae, Sara mortua, de concubinne senex post mortem uxoris suae vetulae, novis arguatur nuptiis lascivisse. Nos quod incertum est relinquentes, hoc dicimus, quod de Cetura nati filii Abraham, 344 juxta historicos Hebraeorum occuad maris Rubri terminos. Dicitur autem unus ex posteris Abrahae, qui appellabatur Apher, duxisse adversus Libyam exercitum, et ibi, victis hostibus, consedisse: ejusque posteros
Abbreviated transcription (Latin):
& in calamne. que postea uer¬
so noĩe a seleuco rege. dicta est
exiit assur: et edyficauit nini¬
uẽ. ii rooboth ciuitatem. De¬
hac t̾ra. assyrioꝵ pullulauit
imꝑiũ: qͥ ex nomine nyny be¬
ly filiũ. nẏnũ condidert̃ urbẽ
magnã. quã hȩbrȩi appellant
niniuẽ. ad cuius ruinã uł pe¬
nitentiã tota ione ꝑtinet ꝓ¬
phetia. Quod autẽ ait niniuẽ
i rooboth eiuitatẽ. ñ putemꝰ
duas ẽẽ ciuitates: s rooboth
plateȩ int̾pretant᷑. ita legen¬
dũ ẽ. E edyficauit ninuiem.
& plateas ciuitatis. E mesra¬
i casluym. e qͥb egressi st̃ phy¬
liim ⁊ capturim. Exceptis la¬
baym.a qͥb lybies postea noĩati
st̃ qui pͥus phucei uocabant᷑.
⁊ casluym. qͥ deinceps phylistiim
appellati st̃. quos nos corruy¬
ce palestinos dicimꝰ. Cetere sex
gentes. nob̃ ignote st̃. qr bello

Expanded text:
 et Chalamue, quae postea ver et Chalamue, quae postea verso nomine, a Seleuco rege, dicta est exiit Assur et aedificauit Nineuen et Rooboth ciuitatem. pullulavit imperium, qui ex nomine Nini Beli filii Ninum condiderunt, urbem magnam quam Hebraei appellant Ninivem, ad cujus ruinam vel poenitentiam tota Jone pertinet prophetia. Quod autem ait: Niniven et Rohoboth civitatem , non putemus duas esse urbes: sed quia Rohoboth plateae interpretantur, ita legendum est: Et aedificavit Niniven et plateas civitatis. Set Chasluim; de quibus egressi sunt Philistiim et Capturim. Exceptis Labaim; a quibus Libyes postea vocati sunt, qui prius Phuthaei vocabantur; et Chasluim, qui deinceps Philistiim appellati ste Palaestinos dicimus, caeterae sex gentes nobis ignotae sunt, quia bello