comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
notensiũ ep̃c. ab eo saluari qͥ dat salutẽ regib. Cũ testẽ factoꝵ
meoꝵ circũspicio ꝯscientiã meã uehem̃ter admiror. qr nicħ in me
reꝑio cur pia lenitas ur̃a atq regia mansuetudo in tantã adu̾sũ
me ꝯu̾sa sit amaritudinẽ. ut a urã serenitate nullũ audiã nunti¬
um bonũ. nicħ audiã nͥ u̾bũ asꝑũ. Qd enĩ int̾ beccenses ⁊ molis¬
m̃ses monachos qͣtulãcũq pacẽ ꝓ tp̃r feci: nullã bercensib in hoc¬

Expanded text:
tem regibus, Cum testem factorum meorum circumspicio conscientiam meam, vehementer admiror, quia nihil in me reperio cur pia lenitas vestra atque regia mansuetudo in tantam adversum me conversa sit amaritudinem ut a vestra serenitate nullum audiam nuntium bonum, nihil audiam nisi verbum asperum. Quod enim inter Beccenses et Molismenses monachos quantulamcunque pacem
Abbreviated transcription (Latin):
uestiũ studens. locoꝵ mutatiõe gaudens. ita deses. ut ꝑ decẽ annos ñ exple¬
uerit dumdiã ebdomadã. missȩ in ordine uicis suȩ. qͥ totiens ħ facere cona

Expanded text:
vestium studens, locorum mutatione gaudens; ita deses, ut per decem annos non explevestium studens, locorum mutatione gaudens; ita deses, ut per decem annos non expleverit dimidiam hebdomadam missae in ordine vicis suae, qui toties hoc facere
Abbreviated transcription (Latin):
ramꝰ ur̃is orationib ĩpet̾te: De qͥb petris qr uos ⁊ inscã societate
urã plures eẽ ñ diffidimꝰ. hãc a uob̃ ap̃ dm̃ int̾cessionẽ obnixe po¬
stulamꝰ. qͣtinꝰ sic ꝑ ignẽ ⁊ aꝗͣ tͣnseamꝰ. ut in refrigeriũ diuino ductu
edduci ualeamꝰ. Nos enĩ publicoꝵ negotioꝵ tumultib occupati.
eũ ipsis cõpescendis tota die laborando suffice̾ ñ possumꝰ. internȩ
qͥetis suauitatẽ uix aliqñ admittimꝰ. raro etiã canonicũ pensũ de¬
t̃minatis horis soluere p̾ualemꝰ. Sos gͥ ⁊ cęt̾i serui dĩ qͥ uelut in
portu nauigatis. oportet ut nob orationis manꝰ q̃ longe potestis
extendatis. ⁊ uobcũ ad optatã requiẽ ꝑducere studeatis. De oet̾o
de frẽ illo quẽ absolui a me postulatis. ut libere eũ in mona¬
chũ susciꝑe ualeatis. hoc uob̾ respondeo. qr si mores eiꝰ exꝑim̃to
in synagogis. salutationes inforo. ꝗͣuis mundo renuntiauerit uanitati

Expanded text:
etris quia vos et in sancta societate vestra plures esse non diffidimus, hanc a vobis apud Deum intercessionem obnixe postulamus, quatenus sic per ignem et aquam transeamus, ut in refrigerium divino ductu educi valeamus. Nos enim publicorum negotiorum tumultibus occupati, cum ipsis compescendis, tota die laborando sufficere non possimus, internae quietis suavitatem vix aliquando admittimus. Raro etiam canonicum pensum determinatis horis solvere praevalemus. Vos igitur et caeteri servi Dei, qui velut in portu navigatis, oportet ut nobis orationis manus, quam longe potestis, extendatis, et vobiscum ad optatam requiem perducere studeatis. De caetero, de fratre illo quem absolvi a me postulatis, ut libere eum in monachum suscipere valeatis, hoc vobis respondeo, quia si mores ejus experimento in synagogis, salutationes in foro, quamvis mundo renuntiaverit, vanitati
Abbreviated transcription (Latin):
eq em̃ decens ẽ ut qͥ armis bellicis recuperẽ. qd ñ ẽ pastoris s inuasoris.
Si manꝰ dñi tetigit ue. ⁊ adhuc extenta ẽ suꝑ me : ꝑmittite me solũ ebi
ria. Decretũ t̃ enĩ mͥ ñ solũ includi. ł eccłiastico honore pͥuari.s ⁊̃ magis
mori. ꝗͣ ꝑ me stragẽ hõiũ ficri. Moneo gͥ uos ꝑ suꝑeminentẽ xp̃i ca¬
riatẽ. ut neq hoc faciatis. neq fieri ꝑmittatis. Qͦd tñ si feceritis. certũ
ẽ qr nicb̃ ꝓderit uob̾. cũ iletentor m̃s multos hãt̃ adiutores. ⁊ nicħ hãt
qͦd ei auferre possitis. Retordamini qd̾ legit᷑. qi petrus seruabat᷑ in
carcere. oratio aũ sñ int̾missiõe fiebat ab ęccłia ad dm̃ ꝓ eo. Oratio

Expanded text:
 non veni, armis bellicis recuperem , quod non est pastoris, sed invasoris. Si manus Domini tetigit me et adhuc extenta est super me, permittite me solum ebibria. Decretum est enim mihi non solum includi, vel ecclesiastico honore privari, sed etiam magis mori, quam per me stragem hominum fieri. Moneo igitur vos per supereminentem Christi charitatem, ut neque hoc faciatis neque fieri permittatis. Quod tamen si feceritis, certum est quia nihil proderit vobis, cum detentor meus multos habeat adjutores, et nihil habeat quod ei auferre possitis. Recordamini quod legitur, quia Petrus servabatur in carcere, oratio autem sine intermissione fiebat
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ reddo. S qr ħ pax ñ pot̾ ẽẽ stabił ꝗͣdiu uoluerit in incepto suo dura¬
re. ꝯsiliũ meũ adhuc ẽ expectare. si forte ds̃ daret mentẽ bonã. ut
uellet ꝯsiliũ suũ in meliꝰ cõmutare. Qͦd si facere uellet. scias oĩa parata¬
ut eũ ad rationẽ mittant. ⁊ nͥ resipuerit ȩxcłiastica eũ disciplina ad
em̃dationẽ uenire ꝯstringant. Heȩ qͥd̾e litt̾ȩ iã publicatȩ cẽnt. s ꝓ

Expanded text:
 Sed quia haec pax non posset esse stabilis quandiu voluerit in incoepto suo durare, consilium meum est adhuc exspectare, si forte Deus daret ei mentem bonam, ut vellet consilium suum in melius commutare convertere, vel, v. c. ut eum ad rationem mittant, et nisi resipuerit, ecclesiastica eum disciplina ad emendationem venire constringant. Hae quidem litterae jam publicatae essent, sed pro
Abbreviated transcription (Latin):
uiare a uestigiis petri. Qd̃ symonẽ de melfa adhuc in adult̾io suo ꝑ¬
durantẽ sub uelamine apłicȩ auctoritatis ab anathematis uinculo
iusta uincła ñ dissoluat nͥ ua cordis ꝯu̾sio. eo adhuc ꝑmanente in
cͥmine ad ꝑsuasionẽ ꝗͣlibet splendidȩ ꝑsonȩ. qͥd ẽ ħ anathema destru¬
ere. nͥ se ipsũ p̃uaricatorẽ ꝯstituere: Si uͦ acceptis excusatoriis eiꝰ sa
fui. cuiꝰ scita ñ ꝓbaui. nec audiui. aliqͥd in eũ iudicaui. S eo sepe
uocato ⁊ monito. ⁊ bis aut t̾ indultis spaciis q̃ uoluit. causã eiꝰ
multa mora & multa lima discussi. ⁊ eo ad ultimũ omnẽ subt̃¬
fugiente iusticiã iudiciali sententia in eũ data ex lege. anathe
⁊ mͥ remandaret. h oc responsũ expecto. nec alit̃ mutabo sententiã. nͥ aut
ex ore eiꝰ audiã: aut ex litt̾is intelligã. Qͦd si ħ ꝑtinacit ⁊ ñ rõnabilit̃ u

Expanded text:
viare a vestigiis Petri. Quod Simonem de Melfa adhuc in adulterio suo perdurantem, sub velamine apostolicae auctoritatis ab anathematis vinculo justa vincula non dissolvat nisi vera cordis conversio crimine, ad persuasionem quamlibet splendidae personae quid est hoc anathema destruere nisi seipsum praevaricatorem constituere? Si vero acceptis excusatoriis ejus saicavi. Sed eo saepe vocato et monito, et bis aut ter indultis spatiis quae voluit, causam ejus multa mora et multa lima discussi, et eo ad ultimum omnem subterfugiente justitiam, judiciali sententia in eum data ex lege, anathemet mihi remandaret. Hoc responsum exspecto, nec aliter mutabo sententiam, nisi aut ex ore ejus audiam, aut ex litteris intelligam. Quod si hoc pertinaciter et non rationabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
ntũ gͦ mͥ uidet᷑ qͥd qͥdã patres ꝯcubinas uxores fieri uetuert̃. houesta¬
tt̃ ꝯ nigũ cõm̃o antes ⁊ fedã ꝯcubinatꝰ ꝯsuetudinẽ eohe ere cupiente.
rigorẽ iusticiȩ teneri decreuert᷑. Qduͦ alii alit̾ scͥpsert̃. hurtellige
q intiuitu miscisiȩ qͥrũdã ĩbecillitati occurrentes rigorẽ canonũ t em¬
pimi maluert sn qb sententis ñ aliam̃ tudet᷑ ẽẽ distantia. nͥ ea q̃ mẽ se

Expanded text:
 honestatem conjugii commendantes, et fedam concubinatus consuetudinem coercere cupientes, rigorem justitiae teneri decreverunt. Quod vero alii aliter scripserunt, hoc intelligo, quia intuitu misericordiae quorumdam imbecillitati occurrentes, rigorem canonum temperare maluerunt. In quibus sententiis non alia mihi videtur esse distantia, nisi ea q
Abbreviated transcription (Latin):
tis legittimũ uos posse inire matrimoniũ. Si aũ inuitatꝰ fuissẽ
ad huiꝰ rei discussionẽ in eo loco in qͦ cũ coep̃is canonicas secure pos¬
sẽ ꝯ ferre sententias. uͭ temerariã ñ timerẽ multitudinẽ. libentissi¬
me ad hoc uenirẽ. qͦd lex ⁊ iusticia dictaret. cũ audientib audirẽ.¬
⁊ cũ dicentib dicerẽ. cũ facientib facerẽ. N c̃ uͦ qr absolute uocor
ut parisiũ cũ uxore urã ueniã. de qͦ nescio utrũ possit eẽ uxor. ꝓpt̃ con¬
scientiã meã ꝗͣ corã dõ ꝯseruare debeo. & ꝓpt̾ famã ꝗͣ xp̃i sac̾dotẽ bonã

Expanded text:
e posse matrimonium. Si autem invitatus fuissem ad hujus rei discussionem in eo loco in quo cum coepiscopis canonicas secure possem conferre sententias, ubi temerariam non timerem multitudinem, libentissime ad hoc venirem, quod lex et justitia dictaret cum audientibus audirem, cum dicentibus dicerem, cum facientibus facerem. Nunc vero quia absolute vocor ut Parisius cum uxore vestra veniam, de qua nescio utrum possit esse uxor, propter conscientiam meam, quam coram Deo
Abbreviated transcription (Latin):
luet ł licebit deit ꝙ in ꝯcilio cabilonensi. cap̃. xxim. q uerta ea¬
nonicã alletoritatẽ. raptores ad ꝯiigia legituna. raptas sibn aliore
uendirare ũ pͥosst̃. habemꝰ ⁊ in decreto hormisdȩ paꝑȩ. muptias oe¬
culte factas ñ ẽẽ legittimas. Et paꝑa euaristꝰ. ꝯtub̾nia ñ ꝯuigia
dic̃ ẽ illarũ mulierũ q̃ ñ st̃ a parentib tradite. ⁊ legib dorgreto
Asa edotib so llepnit̃ b enedicte. habet᷑: in ꝯcilio acͥsgͥrami habrto.
ui muliere rapuerit. ł furatꝰ fuerit. aut seduxerit. nũq̃ cã uororẽ
nis eusebii pape. cap̃.W. Uirgines q̃ uirgmitatẽ ñ eustodierintsi

Expanded text:
etc. Legitur quoque in concilio Cabilonensi cap. XXVI: Juxta canonicam auctoritatem raptores ad conjugia legitima raptas sibi jure vindicare non posse. Habemus et in decreto Hormisdae papae nuptias occulte factas non esse legitimas. Et papa Evaristus contubernia, non conjugia dicit esse illarum mulierum quae non sunt a parendotibus solemniter benedictae. Habetur in concilio Aquisgrani habito: Qui mulierem rapuerit, vel furatus fuerit, aut seduxerit, nunquam eam uxorem tis Eusebii papae cap. V: Virgines, quae virginitatem non servaverint, si
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cessorib meis ex praua ꝯsuetudine redemert̃. In qͦ maxime indigeo
ꝯsilio uro. si id tolerabile uob̾ uidet᷑. uł auxilio si intolerabile inddicat᷑.
ꝯsilio ⁊ auxilio ad ordinẽ recligi cogeret᷑. De cet̾o notũ facio beatitudi¬
sibi eode parisiensi ep̃o. ⁊ duob altis ñ dissumł uecordiȩ. me densi ⁊
trecassino me hoc anno stãpis de ordinatiõe ꝗͣ a uob̾ acceperã in ordi¬
nate satis accusauit dicens. me in maiestatẽ regiã offendisse. qͥ a sede

Expanded text:
praedecessoribus meis ex prava consuetudine redemerunt. In quo maxime indigeo praedecessoribus meis ex prava consuetudine redemerunt. In quo maxime indigeo consilio vestro, si id tolerabile vobis videtur, vel auxilio, si id intolerabile judicatur.  consilio vestro et auxilio ad ordinem redigi cogeretur. De caetero notum facio beatitudi eodem Parisiensi episcopo, et duobus aliis non dissimilis vecordiae, Meldensi et Trecassino, hoc anno Stampis de ordinatione, quam a vobis acceperam, me inordinate satis accusavit, dicens me in majestatem regiam offendisse de
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa agri dĩ cultura exercenda qͣntũ ualeo me moueo: s tanꝗͣ
subministrat. ad hibeo. S qi messis multa ẽ. ⁊ ab inumco hoĩe mul¬
tũ ⁊itaniorũ pͥus seminatũ. ł suꝑseminatũ ẽ : paucos fructꝰ ex meo
labore caꝑe me sentio. Timens gͣ triticũ eradicare. cilio. ⁊ tanꝗͣ
de discretione prudentis agͥcolȩ mͥ blandientis multa tolero. iui¬
In qua m̃tis anxietate cũ diuinũ a me studiosiꝰ ĩploret᷑ auxiliũ.
in sufficientiȩ meȩ necessariũ ac debitũ a ur̃a pat̾nitate piȩ ora¬
tionis ĩploro susfragiũ. Neq enĩ aliqͣ rõne ħ onus subire uoluis¬
sem. nͥ ur̃a p̾monuisset sc̃itas. nͥ ut ad ipsũ subirẽ. ura ꝑfecisset
auctoritas. Pat̾ne gͥ filio uteri ur̃i ꝯsulite. pat̾ne succurrite.
ut si qͥd ꝑ me diuina manꝰ dignata suerit oꝑari. ñ meȩ parui
tat s ur̃ȩ̃ pꝰ dm̃ ascribat᷑ scĩtati. Multa enĩ in ordinata fieri ui¬

Expanded text:
a, v. c.  exercenda, quantum valeo, me moveo, sed tanquam ratia subministrat, adhibeo. Sed quia messis multa est, et ab inimico homine multum zizaniorum prius seminatum vel superseminatum est , paucos fructus ex meo labore capere me sentio. Timens igitur triticum eradicare cum lolio, et tanquam de discretione prudentis agricolae mihi blandiens multa tolero, mulIn qua mentis anxietate, cum divinum a me studiosius imploretur auxilium, insufficientiae meae necessarium ac debitum a vestra paternitate piae orationis imploro suffragium. Neque enim aliqua ratione hoc onus subire voluissem, nisi vestra praemonuisset sanctitas, nisi ut id ipsum subirem vestra perfecisset auctoritas. Paterne igitur filio uteri vestri consulite, paterne succurrite, ut si quid per me divina manus dignata fuerit operari, non meae parvit Deum Dominum ascribatur sanctitati. Multa enim inordinata fieri vi
Abbreviated transcription (Latin):
dis ꝯtͥtione deploro. Uñ qr udeo me p̃eẽ.s nulli fere ꝓdesse. sepe de libero
renuntiare curȩ pastorali. ⁊ ad pͥstinã qͥetẽ redire ubi illũ expectẽ. qͥ sal¬
uũ me faciat a pusillanimitate sp̃e ⁊ tẽpestate. S pene sola retinet me
pat̾uitatis urȩ dilectio. cui ꝗͣtũ debeã. nec ipse pensare sufficio. tam̃
nͥ uiderer os meũ ponere incȩlũ. iniuriarũ adu̾sus eũ agerẽ. qͥ septẽ
annis ꝓ rachel seruienti. liã uissit nocte suppom. Quȩ saltẽ sifecaret.⁊
tate cõpensaret.uix tand̃e ea ꝯditione

Expanded text:
rdis contritione deploro. Unde quia video me praeesse, sed nulli fere prodesse, saepe delibero renuntiare curae pastorali, et ad pristinam quietem redire, ubi illum exspectem, qui salvum me faciat a pusillanimitate spiritus et tempestate . Sed pene sola retinet me paternitatis vestrae dilectio, cui quantum debeam nec ipse pensare sufficio. Tamen nisi viderer os meum ponere in coelum , injuriarum adversus eum agerem, qui septem annis pro Rachel servienti, Liam jussit nocte supponi . Quae saltem si fetaret, tate compensaret, vix tandem ea conditione
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpudicis hõib miscere colloqͥa publica ł pͥuata cotidiano
usu laboratis : Legistis enĩ corrũpunt mores bonos confa¬
bulationes pessimȩ. Non enĩ beata uirgo maria cuiꝰ urta
sc̃itatis dõ placere uoluert̃. uiroꝵ colloqͥa respuerẽ p̃t̾ eos quoꝵ ne¬
cessitatib aliqñ de sua substantia caritate monente ministrart̃. uł
matorib p̃ciosa ueste ł fucata facie. ñ gestu lubrico. ł soluto inces¬
su placere studuert̾. Inmortalis ⁊ enĩ sponsus in int̾iore hoĩe nr̃o
ĩputribilẽ querit pulchritudinẽ: ñ exterioris hoĩs pulchrã pu

Expanded text:
impudicis hominibus miscere colloquia publica vel privata quotidiano impudicis hominibus miscere colloquia publica vel privata quotidiano usu laboratis? legistis enim: Corrumpunt mores bonos confabulationes pessimae . Non enim beata Virgo Maria, cujus vita sanctitatis Deo placere voluerunt, virorum colloquia respuerunt, praeter eos, quorum necessitatibus aliquando de sua substantia charitate monente ministraverunt, matoribus pretiosa veste, vel fucata facie, non gestu lubrico, vel soluto incessu placere studuerunt; immortalis etenim Sponsus in interiori homine vestro imputribilem quaerit pulchritudinem, non e
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃. plꝰ lapsũ facti exules in t̾ris amisert̃. Nã qr suȩ ciuitatis
munim̃ta ꝓiecert̃. ab antiqͦ hoste facile expugnati. ⁊ in huiꝰ
exilii erũnas expulsi. eiꝰdẽ ciuitatis ornam̃ta merito ꝑdidert̃.
Ut gͦ ualeatis de exilio ad patriã repedare: eiꝰdẽ patriȩ munim̃tis
uos munite. eiꝰdẽ ornam̃tis uos ornate. qͦ ⁊ antiqͥ hostis callida
tẽptam̃ta fortit̃ respuatis. ⁊ ĩmortali sponso cui integritatẽ cor
poꝵ ur̃oꝵ deuoustis. cõplactre ualeatis. xp̃o enĩ uouistis nube¬
re ñ clericis. xp̃o uouistis nubere. ñ scłariũ hõiũ colloqͥa fre¬
qͣntare. Ad hoc enĩ uob̾ septa monast̾ii facta st̃: ne mundi ama¬
tores intra castra mundũ fugientiũ recipiatis. ne ad publicũ
ꝓdeatis. ac de corꝑali mundi uisiõe tractas introrsũ fedis ima¬
ginib atq expugnata intꝰ uirginitate corpꝰ qͦ corruptioni
subici ꝑmittatis. Sitiomꝰ gͦ pudicitiã seruare ualebitis. q̃ cũ

Expanded text:
t, post lapsum facti exsules in terris amiserunt. Nam quia suae civitatis munimenta projecerunt, ab antiquo hoste facile expugnati, et in hujus exsilii aerumnas expulsi, ejusdem civitatis ornamenta merito perdiderunt. Ut ergo valeatis de exsilio ad patriam repedare, ejusdem patriae munimentis vos munite, ejusdem ornamentis vos ornate; quo et antiqui hostis callida tentamenta fortiter respuatis, et immortali Sponso, cui integritatem coristo enim vovistis nubere, non clericis. Christo vovistis nubere, non saecularium hominum colloquia frequentare. Ad hoc enim vobis septa monasterii facta sunt, ne mundi amatores intra castra mundum fugientium recipiatis, ne ad publicum prodeatis, ac de corporali mundi visione, tractis introrsum foedis imaginibus atque expugnata intus virginitate, corpus quoque corruptioni subjici permittatis. Quomodo ergo pudicitiam servare valebitis, quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
morando. paratꝰ sũ in p̾sentia ur̃a om̃ib emuloꝵ meoꝵ obiectionib
respondere. ⁊ iniustas eoꝵ calũpnias in refragabili rõne ꝯfutare.¬
Nostis enĩ qͣntos inimicos hãm ꝓ iusticia maxime in patria ista. ⁊ u
curia ur̃ã. Bene ualete. ⁊ sac̾dotẽ ur̃m nolite ĩpedire. quo minꝰ ꝓ
incolumitate ur̃a possit orare.
ta carnis corruptiõe qd̾ defleat. uͥginitas intemerata sẽꝑ ht̃
in auctore suo qͦ gaudeat. Cuiꝰ ꝗͣto ẽ suꝑior gradꝰ. tanto gͣuior¬
tio: tanto cadenti inferior ⁊ extrema ẽ tim̃da dãpnatio. Sirgi¬
integͥtate qͦd ꝑdat. de corruptione qͦd doleat. Quã qͥs qͥs in hac
mortalitate studiosiꝰ emulabit᷑. ⁊ familiariꝰ sponsi uirginũ uisita¬
tione ⁊ caritate delectabit᷑. Ut aũ ꝓbetis hac paradrsi eẽ uirtu

Expanded text:
morando, paratus sum in praesentia vestra omnibus aemulorum meorum objectionibus morando, paratus sum in praesentia vestra omnibus aemulorum meorum objectionibus respondere, et injunctas eorum  in Nostis enim quantos inimicos habeam pro justitia maxime in patria ista, et in curia vestra. Bene valete, et sacerdotem vestrum nolite impedire quominus pro incolumitate vestra possit orare. ta carnis corruptione quod defleat, virginitas intemerata semper habet in Auctore suo quo gaudeat. Cujus quanto 6 superior est, tio, tanto cadenti miserior et extrema timenda damnatio. Virgiintegritate quod perdat, de corruptione quod doleat. Quam quisquis in hac mortalitate studiosius aemulabitur, eo familiarius Sponsi virginum visitatione et charitate delectabitur; ut autem probetis h
Abbreviated transcription (Latin):
natã spoliationẽ factã molism̃sib.a qͥbꝰdã neophitis monachis sus
multũ me rogauit. ut ł pacẽ int̾ eos cõponerẽ. ł iuste int̾ eos decer¬
nerẽ. S ego ꝓpt̾ reuerentiã ur̃am iudiciũ interĩ distuli. ⁊ gratis
oblata portiõe uictualiũ suoꝵ ab ipso abbe q̃ molism̃ses repete¬
bant: iirgia q̃ int̾ eos erãt ꝓ ipsiꝰ abbis caritate mitigaui. Qua
de re ñ decuit humilitati meȩ succensere sublimitatẽ ur̃ãm:
qr si ipsos spoliatores ⁊̃ ab iordinata inuasiõe desistere coegissẽ.
ciuilia iura seruare. ⁊ eoꝵ tͣnsgressores debita pena multare. sic
ep̃alis ẽ officii eccłiasticas institutioes subditis seruandas ĩponere:
⁊ tnͣsgressores earũ pat̾na seueritate ad debitũ ordinẽ reuocare.
cȩlestis ꝑuenire ualebitis. Q.uicũq aũ illi st  si ꝯductũ bonũ mͥ
his qͥ metũ st̃ miseritis. ut securi simꝰ in eundo.⁊ redeundo ⁊ ap̃ uos

Expanded text:
a quibusdam neophytis monachis suis, multum me rogavit, ut vel pacem inter eos componerem, vel juste inter eos decernerem. Sed ego propter reverentiam vestram judicium interim distuli, et gratis oblata portione victualium suorum ab ipso abbate, quae Molismenses repetebant, jurgia quae inter eos erant, pro ipsius abbatis charitate mitigavi. Qua de re non decuit humilitati meae succensere sublimitatem vestram, quia si ipsos spoliatores etiam ab inordinata invasione desistere coegissem, civilia jura servare, et eorum transgressores debita poena multare, sic episcopalis officii est ecclesisticas institutiones subditis servandas imponere, et transgressores earum paterna severitate ad debitum ordinem revocare. coelestis pervenire valebitis. Quicunque autem illi sunt, si conductum bonum mihi et his qui mecum sunt miseritis, ut securi simus in eundo et redeundo, et apud vos
Abbreviated transcription (Latin):
erecutorẽ acqͥsistis. S in ħ uno nubilo m̃tis meȩ plenã adhuc ꝯ¬
solationẽ ñ habui. qͦo illi sc̃ȩ lȩticiȩ qñ corpꝰ beati iuliam t̾ns¬
latũ ẽ adhuc in ergastulo clausus intereẽ ñ merui. Posset aũ urã
fr̃nitas hane nubẽ cordis mei in sanitatẽ cito ꝯu̾tere. si aliqͣs illiꝰ scĩ
corꝑis reliqͥas paruitati meȩ uelletis cõmunicare. Non enĩ ĩ patro¬
cimũ loci urĩ minueret᷑. s fama ⁊ meritũ beati ꝯfessoris ꝓ mea occa¬
siõe in belgica ꝓuintia in qͣ meritũ eiꝰ minꝰ notũ ẽ publicaret᷑.⁊ fe
nos redierit. si ħ fieri possit. qͣtinꝰ ł ad uos mitã. ł ipsemet si uob̾ ui¬
sũ fuerit ueniam.

Expanded text:
 plenam adhuc consolationem non habui, quod illi sanctae laetitiae, quando corpus beati Juliani translatum est, adhuc in ergastulo clausus interesse non merui. Posset autem vestra fraternitas hanc nubem cordis mei in serenitatem cito convertere, si aliquas illius sancti corporis reliquias parvitati meae velletis communicare. Non enim inde patrocinium loci vestri minueretur, sed fama et meritum beati confessoris pro mea occasione in Belgica provincia, in qua meritum ejus minus notum est, publicaretur, et nos redierit, si hoc fieri possit, quatenus vel ad vos mittam, vel ipsemet, si vobis visum fuerit, veniam.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens uͦ exopto ⁊ exhortor: ut sectemini pacẽ ⁊ sc̃ĩmoniã. hoc uo¬
uistis. ħ debetis. ħ & exhibetis. s ut exhibeatis magis. ꝑ hoc bono odore
diffuso qͥ hactenꝰ a uob̃ ꝓcessit. & facultates ȩccłiȩ ur̃ȩ freq̃ntib aug¬
m̃tis multiplicabitis. ⁊ euntes de uirtute in uirtutẽ ut filii pacis ĩ
ne si qd̾ absit auaritia in uob̃ radicẽ fixerit. apłicȩ ꝯu̾satioĩs qͣ uue¬
re optatis obliti. c̃ anania ⁊ saphira apłica maledictiõe ꝯdẽpnemini.
Et qi ꝓna ẽ oĩs ȩtas ab adolescentia in malũ. adolescentes ur̃os honestis sẽꝑ
exercitiis intentos. sũma diligentia custodite: ut caste nutͥti sacͥs possit̾
mo qͦd monui iterũ moneo. ut aliquẽ substituatis loco meo. ñ qͦd ue¬

Expanded text:
opto et exhortor, ut pacem sectemini et sanctimoniam. Hoc voopto et exhortor, ut pacem sectemini et sanctimoniam. Hoc vovistis, hoc debetis, hoc et exhibetis, sed ut exhibeatis magis. Per hoc bono odore diffuso, qui hactenus a vobis processit, et facultates Ecclesiae vestrae frequentibus augmentis multiplicabitis, et euntes de virtute in virtutem ut filii pacifici ne si, quod absit! avaritia in vobis radicem fixerit, apra apostolica maledictione condemnemini Et quia prona est omnis aetas ab adolescentia in malum, adolescentes vestros honestis semper exercitiis intentos, summa diligentia custodite, ut caste nutriti sacris possint mo quod monui iterum moneo, ut aliquem substituatis loco meo, non quod ve
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m sibi morit᷑. s ei qͥ ipsis mortuus ẽ. Idõ ñ audeo manꝰ subtrahere
suscepto regimini: ñ audeo officiũ linguȩ meȩ negare ppło dĩ. cotidie
ad ꝯsulta aĩȩ suȩ recurrenti. ne plectar pena serui mali ⁊ pigri.
U ñ oportet me ꝓpt̾ spẽ numerosȩ ꝓlis ꝯsortiũ liȩ nocte mͥ suppositȩ li¬
cet lippȩ tã diu tolerare. donec pꝰ expletionẽ senarii oꝑis ad ãplexus
sponsȩ rachel donante dĩ grã ualeã penetrare. ligat me ⁊̃ caritas cleri.
deuotio płi. beniuolentia pͥncipis. q̃ ita se mͥ gͣtuito ꝯtulit. ut ⁊̃ comitis¬
aliquatenꝰ defuturos. De dño aũ rege qͦd mͥ infestꝰ sit. qr nuptiis eius
dicto ⁊ scͥpto calũpinã ꝗͣ debui feci. scio uos ñ latere. ꝓpt̃ qͦd donec
ħ ꝓcella u̾tat᷑ in aurã: p̃sentiã meã uob̾ exhibere ñ ualeo. Tanquã¬

Expanded text:
nostrum sibi moritur, sed ei qui pro ipsis mortuus est . Ideo non audeo manus subtrahere nostrum sibi moritur, sed ei qui pro ipsis mortuus est . Ideo non audeo manus subtrahere suscepto regimini. Non audeo officium linguae meae negare populo Dei, quotidie ad consulta animae suae recurrenti, ne plectar poena servi mali et pigri. Unde oportet me propter spem numerosae prolis, consortium Liae nocte mihi suppositae, licet lippae, tandiu tolerare, donec post expletionem senarii operis ad amplexus speciosae Rachel, donante Dei gratia, valeam penetrare. Ligat me etiam charitas cleri, devotio populi, benevolentia principis quae ita se mihi gratuito contulit, ut etiam comitisaliquatenus defuturos. De domino autem rege, quod mihi infestus sit, quia nuptiis ejus dicto et scripto calumniam quam debui feci , scio vos non latere. Propter quod donec haec procella vertatur in auram, praesentiam meam non valeo  al.
Abbreviated transcription (Latin):
huic oneri te subtraheres: & tͥ soli uacares. nullo ĩpediente stadiũ huiꝰ
uitȩ ꝑcurrens. ad brauiũ suꝑnȩ uocationis expeditiꝰ ꝑuenires. Assume
gͦ tͥ pennas colũbȩ. ⁊ uolabis a molestiis ⁊ reqͥesces. ⁊ inhabitabis in soli¬
tudine m̃tis. Ibi expectabis eũ qͥ te saluũ faciet a pusillanimitate sp̃e
⁊ tẽpestate. In hac mea deliberatiõe ⁊ qͣdã cõmodoꝵ ⁊ incõmodoꝵ ue¬
luti libratiõẽ. plurimũ mͥ pacet illa sententia. ut sũmoꝑe optẽ mͥ
occasiõe iusticiȩ aliꝗͣ inferri uiolentiã. ut exoneratꝰ sarcina pastorali
tere me possĩ quo me inuitat honestũ ociũ. plenũ dulcedinis ñ fastidiosȩ.
plenã securitatis. deliciosȩ ⁊ luminosȩ. S rursus in hac sententia qͦdã
tand̾e secure mͥ ꝯsulit ratio. ut sic̃ ñ p̃uem uoluntatẽ dĩ ep̃atũ ãbiendo.
sic ñ p̃ueniã ꝯtẽpnendo. s uoluntati eiꝰ in oĩb obnoxiꝰ. de manu dm̃ eqͦ

Expanded text:
huic oneri te subtraheres, et tibi soli vacares, nullo impediente stadium hujus vitae percurrens, ad bravium supernae vocationis expeditius pervenires. Assume ergo tibi pennas columbae, et avolabis a molestiis, et requiesces, et inhabitabis in solitudine mentis. Ibi exspectabis eum qui te v. c. salvum te faciet a pusillanimitate spiritus, et tempestate . In hac mea deliberatione, et quadam commodorum et incommodorum veluti libratione, plurimum mihi placet illa sententia, ut summopere optem mihi occasione justitiae aliquam inferri violentiam, ut exoneratus sarcina pastorali tere me possim quo me invitat honestum otium, plenum dulcedinis non fastidiosae, plenum securitatis deliciosae et luminosae. Sed rursus in hac sententia quodam tandem secure mihi consulit ratio, ut sicut non praeveni voluntatem Dei episcopatum ambiendo, sic non praeveniam contemnendo, sed voluntati ejus in omnibus obnoxius de manu Domini aequo
Abbreviated transcription (Latin):
me uob̾ runior ppłaris asꝑgat. firma stat anchora spei meȩ fidelẽ hñs
dm̃. qͥ om̃s tẽptatiões meas pusillanimitati meȩ ꝯtẽꝑat. ⁊ ad tolerandũ
fortitudinẽ parat. Uñ si aliqñ ex humana infirmitate uolitante fama
aliquoꝵ ꝑiculoꝵ cõminatione ꝑturbor. disceptat adu̾sũ me r̾õ mea ⁊
si ñ his u̾bis. hac tũ sententia. Q̾re tristis es aĩa mea: Oere ꝯturbas me.

Expanded text:
me vobis rumor popularis aspergat, firma stat anchora spei meae, fidelem habens Deum, qui omnes tentationes meas pusillanimitati meae contemperat, et ad tolerandum fortitudinem praestat. Unde si aliquando ex humana infirmitate volitante fama, aliquorum periculorum comminatione perturbor, disceptat adversum me ratio mea, et si non his verbis, hac tamen sententia: Quare tristis es, anima mea? quare conturbas me?
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ pͥncipiis id ÷ d̃o ydeis. & yle. &
de incorporeis substantiis pura
certaq cognitio est. hugo.¬
Imaginatio ẽ memoria sensuũ
ex corpoꝵ reliqͥs inherentibꝰ ani¬
mo. pͥncipiũ cognitionis. ꝑ se ni¬
Sensus ẽ passio animȩ in corpre
ex qͣlitatib extra accidentibꝰ. h¬

Expanded text:
rerum principiis, id est Deo, ideis, et hyle: et de incorporeis substantiis pura certaque cognitio. Imaginatio est memoria sensuum ex corporum reliquiis in haerentibus animo, principium cognitionis per se ceSensus est passio animae in corpore, ex qualitatibus extra accidentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
heologia ẽ. qͣndo aut ineffabilẽ na¬
turã di aut sp̃ales creaturas ex ali¬
qua parte ꝓfundissima qͣlitate disse¬
nalis scientia dicit᷑. Matesis enĩ
quando .t. habet sine aspiratione
interp̃tat᷑ uanitas. & significat
suꝑstitionẽ illoꝵ qͥ fata hominũ in
aspiratũ: doctͥnã sonat. Huiꝰ ꝓpͥũ ẽ

Expanded text:
itur, quando aut ineffabilem naturam Dei, aut spiritales creaturas ex aliqua parte, profundissima qualitate dissenalis scientia dicitur. Matesis enim quando t habet sine aspiratione, interpretatur vanitas, et significat superstitionem illorum, qui fata hominum in aspiratum, doctrinam sonat. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
facere poterat faciat ei difficile : ne ue id qđ possibile erat reddat ei
impossibile. Ut fidelis hȩc nocumenta caueat iustũ est: s ñ ido cassa¬
Restat gͦ ut in eiꝰdem sex supradictis consiliũ & auxiliũ año suo fidelit̾
rauit: dñs qͦ fideli suo in his omĩb uicem reddere debet. Quod si non
fecerit. merito censebitur malefidus: sicut ille sim eoꝵ. pręuaricatione
uel faciendo uel consentiendo deprehensus fuerit ꝑfidus & periurus.

Expanded text:
facere poterat faciat ei difficile, neve id quod possibile erat, reddat ei facere poterat faciat ei difficile, neve id quod possibile erat, reddat ei impossibile. Ut fidelis haec nocumenta caveat justum est, sed non ideo cassarestat, ut in eisdem sex supradictis consilium et auxilium domino suo fideliter juravit. § 2. Dominus quoque fideli suo in his omnibus vicem reddere debet. Quod si non fecerit, merito censebitur malefidus, sicut ille, qui in eorum praevaricatione vel faciendo, vel consentiendo deprehensus fuerit perfidus et perjurus.
Abbreviated transcription (Latin):
doctis ꝑsuadere potuisse. Noꝵ trium incredibiliũ pͥmũ nolunt isticũ
quib agimꝯ eredere. scdm cogunt᷑ & cernere. qd ñ inueniunt. unde sit
factũ si ñcredunt terciũ. resurrectio certe. xp̃i & in cȩlũ cũ carne in qua
resurrexit ascensio toto iam mundo predicatur & creditur. Si credibilis
non ẽ. uude toto terraꝵ orbȩ iam credita eit:
ctoritate notaui. Qui dño suo fidelitatẽ uirat. ista sex in memoria semꝑ¬
habere deberet. Incolume. Tutũ. honestũ. utile. facile. possibile: Inco¬
lume. uidelio&. ne sit in damno dño de corpore suo. Tutũ: ne sit ei
indamnũ de secreto suo. uel de munitionib ꝑ quas tutꝰ ẽẽ posset.
Honestũ: ne sit ei in damnũ de sua iusticia. uel de aliis causis quȩ ad
honestatẽ eiꝰ ꝑtinere uidentur. Utile: ne sit ei in damnũ de suis
possessionib. Facile uel possibile: ne id bonũ qđ dñs siuis leuiter

Expanded text:
doctis persuadere potuisse. horum trium incredibilium primum nolunt isti cum doctis persuadere potuisse. horum trium incredibilium primum nolunt isti cum quibus agimus credere; secundum coguntur et cernere; quod non inueniunt unde sit factum, si non credunt tertium. resurrectio certe Christi et in caelum cum carne, in qua resurrexit, ascensio toto iam mundo praedicatur et creditur. si credibilis non est, unde toto terrarum orbe iam credita est? ctoritate notavi. Qui domino suo fidelitatem habere debet: incolume, tutum, honestum, utile, facile, possibile. Incolume videlicet, ne sit in damnum domino de corpore suo; tutum, ne sit ei in damnum de secreto suo, vel de munitionibus per quas tutus esse potest; honestum, ne sit ei in damnum de sua justitia, vel de aliis causis quae ad honestatem ejus pertinere videntur; utile, ne sit ei in damnum de suis possessionibus; facile vel possibile, ne id bonum quod dominus suus leviter
Abbreviated transcription (Latin):
Qui amat patrẽ aut matrẽ plus quã me. ñ ẽ me dignꝰ . & qui amat
filiũ aut filiam suꝑ me: ñ ẽ me dignꝰ. Uerũ qui has necessitudines sie
si ad hunc fuerit articulũ temptationis adductꝰ ꝑ ignẽ erit saluũs. qͥa
& eaꝵ amissione tantũ necesse ẽ urat do lor. qͣntũ heserat amor. Porro
qui patrẽ. matrẽ. filios. filias. scđ̾m xp̃m dilexerit ut ad eiꝰ regnũ obtr¬
nendũ eiq coherendũ illis consulat. uel hoc in eis diligat qđ mẽbra sunt
xp̃i. absit ut ista dilectio reꝑiatur in lignis fęno & stipula ꝯsumenda. s
ꝓrsus ȩdificio aureo. argenteo. gemmeo deputabitur. Quomͦ autẽ potest
eos plus amare quã xp̃m. quos amat utiq ꝓpter xp̃m :¬
in carne & in cęlũ ascendisse cũ carne. incredibile ẽ mundũ rem tã incre¬
dibilem credidisse. incredibile est homines. ignobiles. infimos. paueis.¬
simos. imꝑitos. rem tam incredibilem tam efficacit̾ mundo & in illo etiã

Expanded text:
ut matrem plus quam me, non est me dignus; et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus. Verum qui has necessitudines sic si ad hunc fuerit articulum tentationis adductus, per ignem erit saluus, quia et earum amissione tantum necesse est urat dolor, quantum haeserat amor. Porro qui patrem matrem, filios filias secundum Christum dilexerit. ut ad eius regnum obtinendum eique cohaerendum illis consulat, uel hoc in eis diligat, quod membra sunt Christi: absit ut ista dilectio reperiatur in lignis, feno, stipula consumenda. sed prorsus aedificio aureo, argenteo, gemmeo deputabitur. Quo modo autem potest eos plus amare quam Christum, quos amat utique pin carne et in caelum ascendisse cum carne; incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, imperitos rem tam incredibilem tam efficaciter mundo et in illo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
linquentur a deo.  Pax corporis ẽ ordinata temperatura partium:
ordinata eognitionis actionisq consensio. pax corporis & animȩ ordinata
uita & salus animantis. Pax hominis mortalis & di ordinata in fide sub
ȩterna lege obȩdientia. pax hominũ ordinata concordia. Pax domus or¬
dinata imꝑandi. atq obȩdiendi concordia cohabitantiũ. pax ciuitatis:¬
tis ordinatissima & concordissima societas fruendi dõ & inuicẽ in dõ. par
omĩum rerũ tranquillitas ordinis. Ordo ẽ pariũ dispariũq rerũ sua eiuq
loca tribuens dispositio. Proinde miseri. quia in quantũ miseri sunt utiq
in pace non sunt: tranquillitate quid̾e ordinis carent ubi ꝑturbatio nullaẽ
Ueruntam̃ quia merito iusteq miseri sunt. ea quoq ipsa miseria sua.
prȩter ordinẽ esse ñ possunt. non qͥdem coniuncti beatis. s ab eis tam̃
ordmis lege seiuncti: qui cũ sine ꝑturbatione sunt reb in quibus

Expanded text:
tum est. Pax corporis, ordinata temperatura partium sordinata cognitionis actionisque consensio. Pax corporis et animae ordinata vita et salus animantis. Pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege obedinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatisis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Proinde miseri, quia, in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, rebus, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Uirtus humilitatis ẽ in corde. species humilitatis in habitu. uox in corde.¬
motus animi. motus corporis remouetur: qui quãuis sit aliquando opus
caritatis. tam̃ ñ ẽ caritas. & quia mouetur animꝰ ad iudicandũ & ad consi-
ꝓpter seipsum. nec ꝓximũ ꝓpter ꝓximũ. s ꝓpter dm̃. comienienter subdit᷑.
de angło & de quacũq creatura. Neus uͦ ꝑ se est. & ꝑ se bonus ẽ. In eo
aute quod ꝑ se ẽ. & ꝑ se bonus ẽ: finiᷤᷤ nr̃ę beatitudinis constituitur.
Ergo in solo dõ. Quod si homo diligeret seipsum ꝓpter seipsũ. uel ꝓxi¬
mũ ꝓpter ꝓximũ. iam ñ in dõ s in creatura finẽm beatitud inis suȩ¬
poneret. quod nefas esset. Unde ꝓculdubio in miseriam laberetur homa
cũ sibi ipsi non posset esse beatitudo. nec aliquid prȩter am̃. S quia ita ea¬

Expanded text:
irtus humilitatis in corde, species humilitatis in ore, labor humili, « Charitas est motus animi, » motus corporis removetur, qui, quamvis aliquando sit opus charitatis, tamen non est charitas. Et quia movetur animus ad judicandum, et ad coopter se ipsum, nec proximum propter proximum, sed propter Deum; convenienter subditur,de angelo, et de quacunque creatura. Deus enim per se est, et per se bonus est. In eo autem qui per se est, et per se bonus est, finis nostrae beatitudinis constituitur: ergo in solo Deo. Quod si homo diligeret se ipsum propter se ipsum, vel proximum propter proximum; jam non in Deo, sed in creatura finem suae beatitudinis coitueret, quod nefas esset: unde procul dubio in miseriam laberetur homo, cum sibi ipsi non posset esse beatitudo, nec aliquid praeter Deum. Debet e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iniqͥtas mentientis. Sicut enĩ mirũ absurdũq ñ ẽẽt si alio pͥus tem¬
pore cõmissa ab eis oꝑa mala d̾s ꝓpt̾ posteriora oꝑa bona uellet ignosce¬
re. ita mirandũ ñ ẽ qͦd uno tempore in causa una d̾s utrũq conspiciens
id÷ factũ misericordit̾ factũq fallacit̾. & bonũ remunerauit. & ꝓpt̾ hoc

Expanded text:
non iniquitas mentientis. sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius temnon iniquitas mentientis. sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore commissa ab eis opera mala deus propter posteriora opera bona uellet ignoscere, ita mirandum non est, quod uno tempore in una causa deus utrumque conspiciens, id est factum misericordiae factumque fallaciter, et bonum remune
Abbreviated transcription (Latin):
uocare atq inuitare debemꝰ quos sicut nosm& ipsos diligimꝰ. fortissimo¬
q anmo libenda ẽ apłica illa sententia aliis quid̾e sumꝰ odor uitȩ in
uitã. aliis odor mortis in mortem. Et ad hec quis idoneus:
Nec octauo genere mentiendũ ẽ. quia & in bonis castitas animi pudi
citia. & in malis id qđ ipsi facimꝰ eo qđ fieri sinimꝰ maiꝰ ẽ. In his autẽ
octo generib tanto quisq minꝰ peccat cũ mentit᷑. quanto emergit ad
octauu: tanto amplis quanto mergit ad pͥmũ. Quisqͥs autẽ eẽ aliqͦd
genꝰ mendacũ qđ peccatũ ñ sit putauerit. decipiet seipsũ turpiter:
cũ honestũ se deceptorẽ arbitrat᷑ alioꝵ. Q& scͥptũ ẽ bene dm fecisse
ẽ quia mentitȩ sunt. s quia in homines dĩ miscdes fuerunt. Non est
itaq in eis renuunerata fallacia. s beniuolentia: benignitas mentis.

Expanded text:
uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimouocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est, quia et in bonis castiitia corporis, et in malis id quod ipsi facimus eo quod fieri sinimus majus est. In his autem octo generibus, tanto quisque minus peccat cum mentitur, quanto emergit ad octavum; tanto amplius, quanto mergit ad primum. Quisquis autem esse aliquod genus mendacii quod peccatum non sit putaverit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. CAPUT CXCIII. est, quia mentitae sunt, sed quia in homines dei misericordes fuerunt. non est itaque in eis remunerata fallacia, sed beniuolentia, benignitas mentis,
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ mentiendũ sexto genere. neq enĩ recte etiã testimonii ueritas ꝓ
cuiꝰquã temporali cõmodo ac saluti corrũpitur. ad sempit̾nã uͦ salu̾tẽ
nullus ducendis ẽ opitulante mendacio: non enĩ malis conu̾tentiũ mo¬
rib adbonos mores conu̾tendũ ẽ: qui a si erga illũ faciendũ ẽ. debet
etiã ipse conu̾sus facere erga alios: atq ita ñ adbonos s ad malos mo¬
res ꝯu̾tet᷑. cũ hoc ei p̾bet᷑ imitandũ ꝯu̾so. qͦd ei prestitũ ẽ conuertendo.
Neq septuo genere mentiendũ ẽ : ñ enĩ cuiꝰquã cõmoditas aut salustẽ.¬
poralis ꝑficienda fidei p̾ferenda ẽ: nec si quisquã in recte factis nr̃is tã
male mouet᷑ ut fiat etiã animo deterior longeq pietate remotior. ꝓ.¬
pterea recte facta deserenda sunt: cũ id nobis p̃cipue tenendũ sit quo

Expanded text:
non est mentiendum sexto genere; neque enim recte etiam testimonii ueritas pro non est mentiendum sexto genere; neque enim recte etiam testimonii ueritas pro cuiusquam temporali commodo ac salute corrumpitur. ad sempiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio; non enim malis conuertentium moribus ad bonos mores conuertendus est, quia, si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso, quod ei praestitum est conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
controu̾siam satis tractauimꝰ. & quid nob̾ placere ostendimꝰ. ut suser¬
piendis incõmoditatib quȩ honeste ac fortiter tolerant᷑. hȩc quoq gene¬
ra deuitent᷑ a fortib & fidelib & ueracib uiris ac feminis. Non gͦ m̃tien¬
dũ quęrenti ubi sit quise fidei cuiꝰpiã cõmiserit. s fortiꝰ respondendũ
adhoc ꝓdest ut ab immundicia corporali aliquẽ tueatur. Non gͥ men¬
tiendũ in doctrina pietatis: magnũ enĩ scelus ẽ & pͥmũ genus detestabr¬
lis mendacii. Non ẽ mentiendũ scd̾o genere: quia nulli facienda ẽ iniuria
Non ẽ mentiendũ tercio genere: quia nulli cũ alteriꝰ miuria consulendũ ẽ
Non ẽ m̃tiendũ . uiͦii. genere: ꝓpt̾ m̃dacii libidinẽ quȩ ꝑ seipsam uiciosa est.
Non ẽ m̃tiendũ.xͦ. genere: quia nec ipsa ueritas fine placendi hominibus

Expanded text:
controuersiam. satis tractauimus et quid nobis placeret ostendimus, ut suscicontrouersiam. satis tractauimus et quid nobis placeret ostendimus, ut suscipiendis incommoditatibus, quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque genera deuitentur a fortibus et fidelibus et ueracibus uiris ac feminis. Non ergo mentiendum quaerenti, ubi sit qui se fidei cuiuspiam commiserit, sed fortius respondendum: ad hoc prodest, ut ab immunditia corporali aliquem tueatur. Non igitur mentiendum in doctrina pietatis; magnum enim scelus est et primum genus detestabilis mendacii. non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsa uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas fine placendi hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
fugiendũ. qđ fit in doctrina religionis. ad qͦs m̃datiũ nulla conditione
quisquã debet adduci. Scd̾m: ut aliquẽ ledat inuste. qͦd tale ẽ ut &
nulli ꝓsit. & obsit alicui. Terciũ. qͦd ita ꝓdest alteri ut obsit alteri:
quãuis ñ ad immundiciã obsit corpralem. Quartũ: sola mentiendi¬
fallendiq libidine. qͦd uerũ mendaciũ ẽ. Quintũ: qđ fit placendi cupi¬
ditate de suauiloquio. His om̃ib penitꝰ euitatis atq reiectis: sequitur
sextũ genꝰ qđ & nulli obest & ꝓdest alicur: uelut si quispiã pecuniam
alicius in iuste tollendã sciens ubi sit nescire se mentiat᷑. Seꝑtimũ:. qͦd
& nulli obest & ꝓdest alicui. uelut si nolens hominẽ ad mortẽ quȩsitũ
ꝓdere mentiat᷑. ñ solũ iustũ atq innocentẽ s & reũ qͥa xp̃ianȩ discipli¬
nȩ sit. ut neq de cuiꝰ quã correctione desꝑetur. neq cuiꝰquã pęnitendi
aditus int̾cludatur. De quib duob generib quȩ solent habere magnã

Expanded text:
ondicione quisque adduci. secundum, ut aliquem laedat iniuste; quod tale est, ut et nulli prosit et obsit alicui. tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamuis non ad immunditiam obsit corporalem. quartum sola mentiendifallendique libidine, quod merum mendacium est. quintum, quod fit placendi cupiditate de suaui eloquio. his omnibus penitus euitatis atque eiectis sequitur sextum genus, quod et nulli obest et prodest alicui; uelut si quispiam pecuniam alicuius iniuste tollendam sciens ubi sit nescire se mentiatur. septimum, quod et nulli obest et prodest alicui; uelut si nolens hominem ad mortem quaesitum prodere mentiatur, non solum iustum atque innocentem sed et reum, quia christianae disciplinae sit, ut neque de cuiusquam correctione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus intercludatur. de quibus duobus generibus, quae solent habere magnam
Abbreviated transcription (Latin):
hreatuir. pͥmo in depositione temꝑalium possessionũ. Sequuntur alie . ui.
due in uoce. duȩ in corꝑe. duȩ in corde. Duȩ in uoce. quia & humilis contra
uerbũ impacientiȩ. pacifice. & contra uerbũ iactantiȩ loquit᷑ humiliter.
due in corpore. quia & uilitas ẽ in habitu. & mortificatio in carne. Duȩ
ncorde. quia cõmune consiliũ prȩponit ꝓprio. & ꝓpria uoluntate pꝰposita
ilterus se iungit imꝑio. Est & inutilis humilitas. qua homo & ab oꝑe se¬
petrahit. & sub silentio abscondit quia timet uilescere si forte sibi obiciat᷑
unde conscientia metuit. Est & alia humilitas non edificans s destru¬
ins. cũ aliquis loco uel tempore ñ congruo dictis uel factis immoderate
simulata ypocritaꝵ. quẽ admodũ aurifex dolosus si anulũ argenteum
suꝑbiat: nec in his quȩ pręualet alicui se prȩfert. Alia ẽ uirtutib ditata
nec tam̃ ab hominib honorata. alia ab hominib honorata. nec tam uirtu¬

Expanded text:
itas in depositione temporalium possessionum. Sequuntur aliae sex, duae in voce, duae in corpore, duae in corde. Duae in voce, quia et humilis contra verbum impatientiae pacifice, et contra verbum jactantiae loquitur humiliter. Duae in corpore, quia et vilitas est in habitu, et mortificatio in carne. Duae in corde, quia et commune consilium praeponit proprio; et propria voluntate postposita, alterius se subjiretrahit, et sub silentio abscondit, quia timet vilescere, si forte sibi objiciatur id unde conscientia metuit. Est et alia humilitas non aedificans, sed destruens, cum aliquis loco vel tempore non congruo dictis vel factis immoderate simulata hypocritarum, qui superbiat nec in his quae praevalet, alicui se praefert. Cum vero nec tamen ab hominibus honorata est; alia ab hominibus honorata, nec tamen virtu
Abbreviated transcription (Latin):
est: qui erga imꝑfectionem ꝓximi impatiens ñ est Nã qui aliena
imꝑfectionẽ ferre ñ ualeñs deserit. ipse sibi testis ẽ qđ ꝑfecte nec¬
faciẽs ñ amatur. timor ex tumore ẽ ñ ex humilitatẽ Suꝑbit qͥppe
chilo facta est : ⁊ ꝑ semetipsam ad nichilum tendit. ñ stare ht̃
s defluere Rationalis uͦ creatura eo ipso quod ad imaginem auc¬
toris est condita. ne ad nichilum transeat figitur Irrationalis autẽ
nequaꝗͣ figitur. s don ec uisionis suȩ ministerio uniu̾sitatis
speciem impleat transeundo tardatur Nam ⁊ bȩlum ac terra
pꝰ in et̾num ꝑmanent. ex sem& ipsis tam̃ nc̃ transeundo ad nichiłi
ꝓperant. s ꝑ eorũ usu qͥb seruiunt ĩ meliꝰ mutata ꝑseuerant¬

Expanded text:
est, qui erga imperfectionem proximi impatiens non est. Nam qui alienam imperfectionem ferre non valens deserit, ipse sibi testis est quod perfecte necfacies non amatur, timor ex tumore est, non ex humilitate: superbit quippe, hilo facta est, et per semetipsam ad nihilum tendit, non stare habet, sed defluere. Rationalis vero creatura eo ipso, quo ad imaginem auctoris est condita, ne ad nihilum transeat, figitur; irrationalis autem nequaquam figitur, sed donec visionis suae ministerio universitatis speciem impleat, transeundo tardatur. Nam etsi coelum ac terra post in aeternum permanent ex semetipsis tamen nunc ad nihilum properant, sed pro eorum usu quibus serviunt in melius mutanda pe
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa ira sua continet miserationes suas. Cũ gͦ istomͦ compleat᷑ diui¬
ni illiꝯ cantici ueritas: ñ ẽ eã necesse etiã illic intelligi. ubi ñ ꝑtinenteᷤᷤ
ad ciuitatẽ di sempit̾no supplicio punient᷑. S quib placet istã senten¬
tiã usq ad illa impioꝵ. torm̃ta ꝓtendere. saltẽ sic intelligant ut ma¬
nente in eis ira di quȩ in ęt̾no ẽ p̾nunciata supplicio ñ ꝯtineat d̾s in hac
ira suamiserationes suas. & faciat eos ñ tanta quanta digni sunt pęnaꝵ
atrocitate cruciari. ñ ut eas pęnas uł nunquã subeant uł aliqͣndo finant.
s ut eas mitiores quã merita sunt eoꝵ leuioresq patiant᷑. Sic enĩ & ira
di manebit. & in ipsa ira sua miserationes suas ñ continebit. Qͦd quide ñ

Expanded text:
in ipsa ira sua continet miserationes suas. Cum ergo isto modo compleatur diviin ipsa ira sua continet miserationes suas. Cum ergo isto modo compleatur divini illius cantici veritas, non est eam necesse etiam illic intelligi, ubi non pertinentes ad civitatem Dei sempiterno supplicio punientur. Sed quibus placet istam sententiam usque ad illa impiorum tormenta protendere, saltem sic intelligant, ut, manente in eis ira Dei, quae in aeterno est pronuntiata supplicio, non contineat Deus in hac ira sua miserationes suas, et faciat eos non tanta quanta digni sunt poenarum atrocitate cruciari; non ut eas poenas vel nunquam subeant, vel aliquando finiant, sed ut eas mitiores quam merita sunt eorum levioresque patiantur. Sic enim et ira Dei manebit, et in ipsa ira sua miserat