comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdammꝰ innuebat intelligentib. celabat irascentib
Hinc gͦ cum eent cominoti iudei. qͥa hoc sabbato
dñs faceret. dederunt occasionẽ sermoni hulc.
Non gͦ sic audiamus hȩc. tanqͣm obliti quȩ supra
dicta sunt. s respiciamus illũ languidum tͥginta
octo annoꝵ subito factum sanũ. ammirantib ude¬
is & irascentibus. Querebant tenebras magis
de sabbato. quã lucem de miraculo. His gͦ indi¬
gnantib loquens ait hoc. maiora his demonstra¬
bit ei oꝑa. His maiora quib qͦd uiclistis hommẽ
factum sanũ. cui languor durauerat usq ad
triginta octo annos. his maiora piat̃ demonstra¬
turus ẽ filio. Quȩ sunt maiora: Seqͥtur ꝙ dicit
Sicut enim pater suscitat mortuos & iuuificat.

Expanded text:
quodammodo iunuebat intelligentibus, celabat irascentibus: quodammodo iunuebat intelligentibus, celabat irascentibus: hinc ergo cum essent commoti Judaei, quia hoc sabbato Dominus faceret, dederunt occasionem sermoni huic. Non ergo sic audiamus haec tanquam obliti quae supra dicta sunt, sed respiciamus illum languidum triginta et octo annorum subito factum sanum, admirantibus Judaeis et irascentibus. Quaerebant tenebras magis de sabbato, quam lumen de miraculo. His ergo indignantibus loquens, ait hoc, Majora his demonstrabit ei opera. His majora: quibus? Quod vidistis hominem factum sanum, cujus languor duraverat usque ad triginta et octo annos, his majora Pater demonstraturus est Filio. Quae sunt majora? Sequitur, et dicit: Sicut enim Pater suscitat
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ & uidendo existentẽ. rursus nob tempora no¬
minans. demonstrabit ei inqͥt his maiora. Ergo de¬
monstraturus ẽ adhuc filio. quod ñ nouit filius :
Quid gͦ facimus: Quomͦ hic intelligimus: Ecce dñs
erat: Quando dixit. quȩcunq pat facit. hȩc eadẽ
& filius similit̃ facit. Unde mͦ deorsum: Alaora¬
tor nr̃. uerbum dĩ ꝑ quod facta sunt omĩa. quid tͥ
demonstraturus ẽ pater qͦo adhuc nescis: Quid
te latet pacris: Quid te latet in patre. quem ñ
latet pater: Quȩ oꝑa maiora tͥ demonstraturus
ẽ. aut quib oꝑibus maiora sunt quȩ demonstra¬
turus ẽ: Cum enĩ dixit maiora his. debemus
pͥus intelligere quib maiora. Recordemur unde
iste sermo ꝓcessit. quando curatus ẽ ille qͥ trigin
ta octo annos habebat in infirmitate. & iussit
eum saluum tollere grabatũ suum. ꝙ ire in domũ
suam. Hinc enĩ uidei cõmoti. cum quib loque¬
batur. Loquebatur uerbis. & tacebat incellectu.

Expanded text:
Patrem et videndo existentem, rursus nobis tempora noPatrem et videndo existentem, rursus nobis tempora nominans, demonstrabit ei, inquit, his majora. Ergo demonstraturus est adhuc aliquid Filio, quod non novit Filius? Quid ergo facimus? quomodo hoc intelligimus? Ecce Dominerat? Quando dixit, Quaecumque facit Pater, haec eadem et Filius facit similiter. Unde modo deorsum? tor noster, Verbum Dei per quod facta sunt omnia, quid tibi Pater demonstraturus est quod adhuc nescis? quid te latet Patris? quid te latet in Patre, quem non latet Pater? quae opera tibi majora demonstraturus est? aut quibus operibus majora sunt quae demonstraturus est? Cum enim dixit, majora his, debemus prius intelligere quibus majora. 6. Recordemur unde sermo iste processit. Quando curatus est ille qui triginta et octo annos habebat in infirmitate, et jussit eum salvum tollere grabatum suum, et ire in domum suam. Hinc enim Judaei commoti, cum quibus loquebatur: loquebatur verbis, et tacebat intellectu;
Abbreviated transcription (Latin):
Rursus hic turbat. Et quis ẽ qui digne ꝑscrucetur
hoc tantũ secretum: S iam qm̃ nobis loqui digna¬
tus ẽ ipse aꝑit. Heq enim uellec dicere qͦd nollet
intelligi. qͥa dicere dignatus ẽ sine dubio excitauit
audientiã. Nunquid quẽ excitauit ut audiret.
excitatũ deserit: Diximus ut potumus ñ tem¬
poraliter scire filium. nec aliud eẽ filii scientiam.
aliud ipsum filiũ. & aliud eẽ filui usionẽ. q aliud
ipsum filiũ. s ipsam uisionem ẽẽ filium. ꝙ ipsã
scientiã uel sapientiã patris eẽ filium. eamq sa¬
pientiam & uisionẽ eternam eẽ ab ȩterno etiam
quo ẽ coet̾na. nec ibi ꝑ tempus aliqͥd uariari. nec
aliqͥd nasci quod ñ erat. nec aliquid ꝑire qͦd erat.
D iximus ut potiumus. Quid gͦ hie mͦ facit tempus
dicimus de futuro. Quid gͦ hic agimus fr̃s : Ecce
quẽ dixeramus patri eoet̾mim. nichil illo uariari
ꝑ tempus. nichil moueri ꝑ spatia. uel mom̃toꝵ uel
locoꝵ. manere semꝑ cum patre uidentẽ. uidentẽ

Expanded text:
Rursus hic turbat. Et quis est qui digne perscrutetur hoc tantum secretum? Sed jam quoniam nobis loqui dignatus est, ipse aperit. Neque enim vellet dicere quod nollet intelligi: quia dicere dignatus est, sine dubio excitavit audientiam; numquid quem excitavit ut audiret, excitatum deserit? Diximus, ut potuimus, non temporaliter scire Filium, nec aliud esse Filii scientiam, aliud ipsum Filium; et aliud esse Filii visionem, et aliud ipsum Filium: sed ipsam visionem esse Filium, et ipsaeamque sapientiam et eam visionem aeternam esse ab aeterno, et ei a quo est coaeternam; nec ibi per tempus aliquid variari; nec aliquid nasci quod non erat; nec aliquid perire quod erat. Diximus, ut potuimus. Quid ergo hic modo facit tempus,dicimus. Quid ergo hic agimus, fratres? Ecce quem dixeramus Patri coaeternum, nihil in illo variari per tempus, nihil moveri per spatia vel momentorum vel locorum, manere semper cum Patre videntem, videntem
Abbreviated transcription (Latin):
qui de cęlo descendit. & dat uitam mundo.
Uerus gͦ ille panis qͥ dat uitam mundo. ꝙ ipse cybꝰ
ẽ de quo pauloante locutus sum. oꝑamini cybũ
non qͥ perit. s qͥ ꝑmanet inuitam ȩt̃nam. Ergo
&. illud manna hoc significabat. ꝙ illa omnia
signa mea erant. Signa mea dilexistis. qͥ significa¬
batur contempnicis. Non gͦ moyses decdit panẽ
de cȩlo. ds dat panẽ. S quem panem : Forte
manna : Non. S panem quẽ significauit manna.
ipsum scilicet dñm ihm. Pater m̃s dat uob̃ panẽ
uerum. Panis enim ds ẽ qui descendit de celo. &
dat uitã mundo.

Expanded text:
elo descendit, et dat vitam mundo. Verus ergo ille panis est, qui dat vitam mundo: et ipse cibus est, de quo paulo ante locutus sum: Operamini cibum qui non perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Ergo et illud manna hoc significabat, et illa omnia signa mea erant. Signa mea dilexistis; quod significabatur, contemnitis. Non ergo Moyses dedit panem de coelo. Deus dat panem. Sed quem panem? forte manna? Non, sed panem quem significavit manna, ipsum scilicet Dominum Jesum. Pater meus dat vobis panem verum. Panis enim Deus est qui descendit de coelo, et dat vita
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscitis: Quia ñ potestis audire sermonẽ
meum. Ideo ñ poterant cognoscere. quia ñ pote¬
rant audire. S unde audire ñ poterant. nͥ qͥa
corrigi credendo nolebant: Et hoc unde.¬
Ios ex patre cliabolo estis

Expanded text:
 Quia non potestis audire sermonem meum. Ideo non poterant cognoscere, quia non poterant audire. Sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Et hoc undepatre diabolo estis
Abbreviated transcription (Latin):
nascitur. qͥa omnis homo cũ uicio ꝓpaginis
nascitur. &. ñ mundat ds̃ siue a uitio cũ quo
nascimur. siue a uitiis aut . quȩ male uiuendo
addimus. nͥ ꝑ cultel tur y lum pecrinum.
dñm xp̃m. Petra enĩ erat xp̃s. Cultellis enim
petrinis circũcidebant. & petrȩ nomine xp̃m
figurabant. & p̃sentem ñ agnoscebant. s insuper
eum occidere cupiebant. Quare aut̃ octauo die.
nͥ quia post septimũ sabbati dñs die dm̃co re¬
surrexit.: Ergo resurrectio xp̃i quȩ facta est
tercio qͥdem die passionis. s octauo die in dieb
ebdomadis. ipsa nos circũcidit. Audi circũci¬
sos uera petra. apłõ annuntiante. si gͦ resurrexi¬

Expanded text:
nascitur, quia omnis homo cum vitio propaginis nascitur, quia omnis homo cum vitio propaginis nascitur: et non mundat Deus sive a vitio cum quo nascimur, sive a vitiis quae male vivendo addimus, nisi per cultellum petrinum, Dominum Christum. Petra enim erat Christus . Cultellis enim petrinis circumcidebant, et petrae nomine Christum figurabant: et praesentem non agnoscebant, sed insuper eum occidere cupiebant. Quare autem octavo die, nisi quia post septimum sabbati Dominus die dominico resurrexit? Ergo resurrectio Christi, quae facta est tertio quidem die passionis, sed octavo die in diebus hebdomadis, ipsa nos circumcidit. Audi circumcisos vera petra, Apostolo admonente: Si ergo resurrexi
Abbreviated transcription (Latin):
citis. circũciditis hominem. Quare: Quia
circũcisio ꝑtinet ad aliqͦd signaculum salucis.
q ñ dehent homines sabbato uacare a salute.
Ergo nec m̃ irascamini. qͥa saluũ feci totum ho¬
minẽ sabbato. Si circumcisionẽ inquit
accipit homo in sabbato. ut ñ soluatur lexmo¬
ysi. aliqͥd enim ꝑ moysen in illa constitutione
circũcisionis salubrit insticutum ẽ. michi
oꝑanti salutẽ in sabbato quare indignamini:
ẜorte enĩ illa circũcisio ipsum dñm significabat.
cui isti curanti & sananti indignabantur.
Iussa ẽ enim adhiberi octauo die circũcisio. Et qͥd
ẽ circumcisio. nͥ carnis expolacio: Significat
gͦ ista circumcisio. expoliatonẽ a corde cupidita¬
tum carnaliũ. Non gͦ sine causa data ẽ. & in eo
creatura mortaliũ. & ꝑ unum hominẽ mors. sic̃
ꝑ unũ hominem resurrectio mortuoꝵ. & ꝑ unl
hominẽ peccatum itrauit in mundum.q. pit̃
peccatum mors. Ideo quisq cum preputio

Expanded text:
ciatis. Circumciditis hominem. Quare? Quia ciatis. Circumciditis hominem. Quare? Quia circumcisio pertinet ad aliquod signaculum salutis, et non debent homines sabbato vacare a salute. Ergo nec mihi irascamini, quia salvum feci totum hominem sabbato: si circumcisionem, inquit, accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi aliquid enim per Moysen in illa constitutione circumcisionis salubriter institutum est, mihi operanti salutem in sabbato quare indignamini? 5. Forte enim illa circumcisio ipsum Dominum significabat, cui isti curanti et sananti indignabantur. Jussa est enim adhiberi octavo die circumcisio: et quid est circumcisio, nisi carnis exspoliatio? Significat ergo ista circumcisio exspoliationem a corde cupiditatum carnalium. Non ergo sine causa data est, et in ecreatura mortalium. Et per unum hominem mors, sicut per unum hominem resurrectio mortuorum : et per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors . Ideo quisque cum praeputio
Abbreviated transcription (Latin):
te fons uitȩ. & in lumine tuo uidebimus lum̃.
Hec est salus quȩ ad bonos ꝑtinet quos appella¬
uit filios hominũ. cum supra dixisset. homins
minũ. ut cum dixisset homines. sequeretur et
diceret. filii aut̃ hominum. quasi aliud eragt
homines. & aliud filii hominum: Non tam̃ ar¬
bitror sine aliqua distinclion es significatione hoc
dixisse spm̃ scm̃. homines ad pͥmum adam. filii
hominũ ad xp̃m. Forte enim homines ꝑtinent ad
primũ hominẽ. filii aut̃ hominum ꝑtinent
ad filium hominis. Unũ opus feci. & om̃s mi¬
ramini. Et continuo iungit.
ẽ ut acciꝑetis circũcisionem a moyse. Non qͥa
pͥmus accepit circũcisionem a dño. Et in sabba
In lege accepistis ut circũcidatis octauo die. ac¬
cepistis in lege ut uacetis septimo die. Si ocla¬
uus dies illius qui natus ẽ occurret ad diem
septimũ sabbati. qͥd facietis: uacabitis ut ser¬
uetis sabbatũ: an cirtumcidetis. ut impleatis
sacram̃tum diei octaui: S noui inqͥt quid fa¬

Expanded text:
t fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen ec est salus quae ad bonos pertinet, quos appellavit filios hominum; cum supra dixisset, Hominesminum, ut cum dixisset, Homines, sequeretur et diceret, Filii autem hominum; quasi aliud erant homines, et aliud filii hominum? Non tamen arbitror sine aliqua significatione distinctionis hoc dixisse Spiritum sanctum. Homines ad primum Adam, filii hominum ad Christum. Forte enim homines pertinent ad primum hominem: filii autem hominum pertinent ad Filium hominis. 4. Unum opus feci, et omnes miramini. Et continuo subjungiest ut acciperetis circumcisionem a Moyse. Non quiaprimus accepit circumcisionem a Domino . Et in sabbain Lege accepistis ut circumcidatis octavo die ; accepistis in Lege ut vacetis septimo die : si octavus dies illius qui natus est occurret ad diem septimum sabbati, quid facietis? Vacabitis, ut servetis sabbatum; an circumcidetis, ut impleatis sacramentum diei octavi? Sed novi, inquit, quid fa
Abbreviated transcription (Latin):
EMIN IT
nis sermonibus
& lectum ẽẽ in
euglio. ꝙ a nobis
ut potumus dispu¬
tatum. quod dñs ih̃s
ideo uelut occulte ascendit ad diem festum.
ñ quia timebat ne teneretur. euius potestas¬
erat ne teneretur. s ut significaret etiam in
ipso die festo qui celebrabatur a iudeis se occul¬
tari. & suum ẽẽ mysterium. Hodierna gͦ lectio¬
ne apparuit poteei stas. quȩ putabatur
timiditas. Loque ninu: batur enĩ palam in
die festo. ita ut mirarentur iurbȩ & dicerent
qͦd audiuimus cũ lectio legeretur.
Ponne
hic est quẽ querebant int̃ficere. Et ecce palam

Expanded text:
eminit nis sermonibus et lectum esse in Evangelio, et a nobis ut potuimus disputatum, quod Dominus Jesus ideo velut occulte ascendit ad diem festum, non quia timebat ne teneretur, cujus potestaserat ne teneretur; sed ut significaret etiam in ipso die festo qui celebrabatur a Judaeis, se occultari, et suum esse mysterium: hodierna ergo lectione apparuit potestas, quae putabatur timiditas; loquebatur enim palam in die festo, ita ut mirarentur turbae, et dicerent quod audivimus, cum lectio legeretur, Nonne hic est quem quaerebant interfi
Abbreviated transcription (Latin):
Dilectio equales facit. ñ acceptari ꝑsonas. ñ cum
homines diuerso modo ꝓ suis gradib honora¬
mus. tunc tim̃dum ẽ ne ꝑsonas accipiamus.
s quando int̾ duos iudicamus. & aliquando
int̾ necessarios. Fit ñnunquã uidicium int̾
patrẽ & filium. queritur pat̃ de malo filio. aut
queritur filius de duro fatͥe. Seruamus ho¬
norificentiã patri quȩ debetur a filio. ñ ȩquamꝰ
siliũ patri in honorem. s p̃ponimus. Si bonã
causam habet. filium equemus patri in uerita¬
te. & sic tribuemus honorẽ debitum. ut ñ ꝑdat
equalitas meritũ. Ita uerbis dñi ꝓficimus. ita¬
ut ꝓficiamus. & ut ꝓficiamus. gr̃a illius adiu¬
Ab eo qͦd ait. Dicebant qͥdam ex iherosolimis.

Expanded text:
Dilectio aequalis facit non acceptari personas. Non cum Dilectio aequalis facit non acceptari personas. Non cum homines diverso modo pro suis gradibus honoramus, tunc timendum est ne personas accipiamus. Sed quando inter duos judicamus, et aliquando inter necessarios, fit nonnunquam judicium inter patrem et filium; queritur pater de malo filio, aut queritur filius de duro patre: servamus honorificentiam patri, quae debetur a filio; non aequamus filium patri in honore; sed praeponimus, si bonam causam habet: filium aequemus patri in veritate; et sic tribuemus honorem debitum, ut non perdat aequitas meritum. Ita verbis Domini proficimus, et ut proficiamus gratia illius adjuAb eo loco, Dicebant ergo quidam ex Jerosol
Abbreviated transcription (Latin):
uus uenit. Quid tam nouum qͣm nasci de uir¬
gine. Quia gͦ non erat qͥd in illo innouaret
p̃ceptum qͥa nullum habebat peccatũ. nouus
partus est datus. in illo partus nouus. in nobis
homo nouus. Quid ẽ homo nouus : A uetustate
innouatus. ad quã rem mnouatus: Ad desi¬
deranda cȩlestia. ad concupiscenda sempiterna.
ad patriam quȩ sursum ẽ. & hostem ñ tim et desi¬
derandam. ubi ñ ꝑdimus amicũ. non tunebimus
inimicũ. ubi uiuemus cũ bono affectu. sine ul¬
lo defectu. ubi nemo nascitur. qͥa nemo mori¬
tur. ubi nemo iam ꝓficit. & nemo deficit. ubi
ñ esuritur q ñ sititur. s satietas ẽ immortalitas.
& eybus ueritas. Hȩc habentes ꝓmissa. & ad
nouum testam̃tum ꝑtinentes. ꝙ nouȩ herecli¬
tatis facti heredes. & ipsius dñi coheredes. aliam
spem ualde bonã habemus. ut ñ ꝑsonaliter iu-¬
dicemus. s rectum iudiciũ teneamus. Quis ẽ
qui ñ iudicat ꝑsonaliter: Qui ęqualit̾ diligit.

Expanded text:
vus venit. Quid tam novum quam nasci de virvus venit. Quid tam novum quam nasci de virgine? Quia ergo non erat quid in illo innovaret praeceptum, quia nullum habebat peccatum; novus partus est datus. In illo partus novus, in nobis homo novus. Quid est homo novus? A vetustate innovatus. Ad quam rem innovatus? Ad desideranda coelestia, ad concupiscenda sempiterna, ad patriam quae sursum est et hostem non timet, desiderandam, ubi non perdimus amicum, non timemus inimicum; ubi vivimus cum bono affectu, sine ullo defectu; ubi nemo nascitur, quia nemo moritur; ubi nemo jam proficit, et nemo deficit; ubi non esuritur, et non sititur, sed satietas est immortalitas, et cibus veritas. Haec habentes promissa, et ad Novum Testamentum pertinentes, et novae haereditatis facti haeredes, et ipsius Domini cohaeredes, aliam spem valde habemus: non personaliter judicemus, sed rectum judicium teneamus. 8. Quis est qui non judicat personaliter? Qui diligit aequaliter.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonaliter udicare. s rectum iudiciũ retinere.
Ammonuit qͥdem dñs iudeos. s monuit & nos.¬
Illos conuicit. nos instruxit. illos redarguit. nos
exacuit. Non putemus hoc nobis ñ ideo dictũ.
Cũ recitaretur audiuimus. s tanqͣm udeis dictũ
audiuimus. Non nos ponamus post nos. &
qͣsi intueamur inimicos rep̃hendere. & nos
dei qͥdem ꝑsonaliter nidicabant. s ideo ñ ꝑtinent
ad nouum testam̃tum. ideo ñ haberit in xp̃o
regnũ cȩloꝵ. ideo ñ iunguntur scõꝵ societati
angłoꝵ. quia t̾rena querebant a dõ. Terrenȩ enĩ
ꝓmissionis ẽ uictoria ab inimicis. fȩcunditas
pariendi. multiplicatio filioꝵ. habundantia
fructuũ. quȩ illis qͥdem omnia a deo uero &
bono. tam̃ ut carnalib sunt promissa.
Omnia hȩc. fecit illis uetus testam̃tum. Quid ẽ
uetus testam̃tum: Quasi hereditas ꝑtinens ad
ueterem hominẽ. Nos innouati sumus.
homo nouus facti sumus. qͥa & ille homo no¬

Expanded text:
personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. Admonuit quidem Dominus Judaeos, sIllos convicit, nos instruxit. Illos redarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis ideo non dictum, cum recitaretur audivimus; sed tanquam Judaeis dictum audivimus: non nos ponamus post nos, et quasi intueamur inimicos reprehendere, et ipsi deo non pertinent ad Novum Testamentum, ideo non habent in Christo regnum coelorum, ideo non junguntur sanctorum societati Angelorum: terrena quaerebant a Domino; terra enim promissionis, victoria ab inimicis, fecunditas pariendi, multiplicatio filiorum, abundantia fructuum, quae illis omnia a Deo quidem vero et bono, tamen ut carnalibus promisss Vetus Testamentum. Quid est Vetus Testamentum? Quasi haereditas pertinens ad hominem veterem. Nos innovati sumus, homo novus facti sumus; quia et ille homo no
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm se & moyse ante illos constitutis. ꝓpter
legem moysi circũciditis qͣndo etiam sabbato
occurrerit. & ego sanitatũ faciendarum beness¬
cientiam non uultis ut exhibeam ꝑ sabbatum :
Quia dñs circum cisionis & dñs sabbati salucis
ẽ auctor. o seruilia oꝑa ꝓhibiti estis facere sab¬
bato. si uere intelligatis seruilia oꝑa ñ peccatis.
Qui enĩ facit peccatum. seruus ẽ peccati. Nunqͥd
seruile opus ẽ. hominẽ sanare ꝑ sabbatum:
ꝑtinet ad salucẽ quod facitis: ꝑ hoc ostendit
oꝑa salutis ñ esse ullomͦ die sabbato omittenda.
Ergo nolite ꝑsonalit udicare. s rectum iudiciũ
iudicate. Aitendite me quomͦ hominem. aitendi¬
te moysen quomͦ hominem. Si scdm ueritatẽ
iudicetis. neq moysen neq me condempnabitis.
& ueritate cognita me cognoscetis. qͥa ego sum
ueritas. Hoc uitium fr̃s quod dñs notauit hoc
loco. euadere in hoc scłõ magni laboris ẽ. non

Expanded text:
tanquam se et Moyse ante illos constitutis. Propter tanquam se et Moyse ante illos constitutis. Propter legem Moysi circumciditis, quando etiam sabbatum occurrerit; et ego sanitatum faciendarum beneficentiam non vultis ut exhibeam per sabbatum? Quia Dominus circumcisionis et Dominus sabbati, salutis est auctor: et servilia opera prohibiti estis facere sabbato; si vere intelligatis servilia opera, non peccatis. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Numquid servile opus est, hominem sanare per sabbatum? pertinet ad salutem quod facitis? Per hoc ostenditis opera salutis non esse ullo modo die sabbati omittenda. Ergo nolite personaliter judicare, sed rectum judicium judicate. Attendite me quomodo hominem, attendite Moysen quomodo hominem: si secundum veritatem judicetis, neque Moysen, neque me condemnabitis; et veritate cognita me cognoscetis, quia ego sum veritas . 7. Hoc vitium, fratres, quod Dominus notavit hoc loco, evadere in hoc saeculo magni laboris est, non
Abbreviated transcription (Latin):
ĩram. Circũcisis loquitur. Resurrexit xp̃s.
abstulit uobis carnalia desideria. abstulit concu¬
piscentias malas. abstulit suꝑfluum cũ quo nati
eratis. ꝙ multo peuis qͦd male uiuendo ad dide¬
ratis. Circũcisi ꝑ petram. qͥd adhuc sapitis super¬
t̾ram : Et ad extremũ quia legem dedit moyses.
& circũciditis hominẽ sabbato. intelligite hoc si¬
gnificari opus bonum. qui
sanus eẽt in corpore. & credidit ut sanus eẽt in
anima. Nolite iudicare ꝑsonaliter. s rectum
iudicium iuddicate. Quid ẽ hoc mͦ: Quia per
legem moysi circũciditis sabbato ñ irascimini
moysi. ꝙ qͥa ego die sabbati saluum feci hominẽ
irascimini michi : ꝑsonalit̃ uidicatis. ueritatẽ
aitendite. Ego me ñ prefero moysi ait dñs. qͥ
erat & ipsius moysi dñs. Sic attendite quomͦ
homines. duos nos tanqͣm ambos homines. iu¬
dicate int̾ nos. s uerum iudiciũ iudicate
Nolite me honorato illum dampnare. s illo in¬
tellecto me honorate. Hoc enĩ eis alio loco dixit.

Expanded text:
. Circumcisis loquitur: Resurrexit Christus, abstulit vobis desideria carnalia, abstulit concupiscentias malas, abstulit superfluum cum quo nati eratis, et multo pejus quod male vivendo addideratis; circumcisi per petram quare adhuc sapitis terram? Et ad extremum quia Legem dedit Moyses, et circumciditis hominem sabbato, intelligite hoc significari opus bonum, quodsanus esset in corpore, et credidit ut sanus esset in anima. 6. Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate. Quid est hoc? Modo qui per legem Moysi circumciditis sabbato, non irascimini Moysi; et quia ego die sabbati salvum feci hominem, irascimini mihi. Personaliter judicatis, veritatem attendite. Ego non me praefero Moysi, ait Dominus, qui erat et ipsius Moysi Dominus. Sic attendite quomodo homines nos duos, tanquam ambos homines: judicate inter nos, sed verum judicium judicate; nolite me honorato illum damnare, sed illo intellecto me honorate. Hoc enim eis alio loco dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
mutoꝵ animalium. S qui das salutẽ carnis
hominib um̃tisq cominunẽ. nunqͥd nulla sa¬
lus ẽ quam seruas hominibͦ Est certe alia quȩ
ñ solũ communis ñ est hominib ꝙ ium̃tis.
s nec ipsis hominib cõmunis ẽ bonis ꝙ malis.
Deniq cũ ibi de ista salute dixisset quã communĩt
accipiunt peccora & homines. ꝓpt̾ illam salutem
quã sꝑare debent homines. s boni homines secutꝰ

Expanded text:
mutorum animalium: sed qui das salutem carnis mutorum animalium: sed qui das salutem carnis hominibus jumentisque communem, numquid nulla salus est quam servas hominibus? Est certe alia quae non solum communis non est hominibus et jumentis, sed nec ipsis hominibus communis est bonis et malis. Denique cum ibi de ista salute dixisset, quam communiter accipiunt pecora et homines; propter illam salutem quam sperare debent homines, sed bon
Abbreviated transcription (Latin):
anqͣm dicens. qͥd si omnia oꝑa
mea uideretis: Ipsius enĩ oꝑa erant quȩ in
mundo uidebant. & ipsum qͥ fecit omnia ñ ui-¬
debant. Fecit unã rem & turbati sunt. qͥa saluũ
fecit hominẽ sabbato. Quasi uͦ si quisqͣm egro¬
tus sabbato sinceraret. alius illum sanũ fecisset
qͣm ille qui eos scandalizauit. qͥa unum homi¬
nem sabbato saluũ fecit. Quis enĩ alius alios sal¬
uos fecit. qͣm ipsa salus: qui illam salutẽ quam
dedit huic homini. dat & ium̃tis. Salus enim
corporalis erat. Salus carnis & reparatur & morit᷑.
& cũ reparatur. mors differtur. ñ aufertur. Tam̃
fr̃s etiam ipsa salus a dño est. ꝑ quẽlibet detur.
qͦcunq curance & ministrante imꝑtiatur. ab
illo datur a quo ẽ omnis salus. cui dicitur in
psalmo. homines & ium̃ta saluos facies dñe. sic̃
multiplicasti misccłiam tuam cłs. Quia enĩ ds
es. multiplicata misccłia tua ꝑuenit etiã ad sa¬
lutẽ carnis humanȩ. puenit euã ad salutem

Expanded text:
i omnia opera mea videretis? Ipsius enim opera erant quae in mundo videbant, et ipsum qui fecit omnia non videbant: fecit unam rem, et turbati sunt, quia salvum fecit hominem sabbato. Quasi vero si quisquam aegrotus sabbato sinceraret, alius illum sanum fecisset quam ille, qui eos scandalizavit, quia unum hominem salvum fecit sabbato. Quis enim alius alios salvos fecit quam ipsa salus; qui illam salutem quam dedit huic homini, dat et jumentis? Salus enim corporalis erat. Salus carnis et reparatur, et moritur; et cum reparatur, mors differtur, non aufertur. Tamen, fratres, etiam ipsa salus a Domino est, per quemlibet detur: quocumque curante et ministrante impertiatur, ab illo datur a quo est omnis salus, cui dicitur in Psalmo, Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Quia enim Deus es, multiplicata misericordia tua pervenit etiam ad salutem carnis humanae, pervenit etiam ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
mo in ȩter̃num. Eccłia enim ẽ domus.
seruus peccator ẽ. Multi intrant in eccłiam
peccatores. Hon gͦ dixit. seruus ñ est in domo.
s ñ manet in domo in ȩt̃num. Si gͦ nullus
ibi seruus erit. qͥs ibi erit: Cum enĩ rex iustus
sedebit in throno sic̃ scriptura loquitur. quis
głabitur castum se habere cor: aut qͥs glabitur
mundum se ẽẽ a peccato: Multum nos terruit
o fr̃s mei dicendo. seruus ñ manet in domo in
et̃num. Adiungit aũt & dicit. Isilius manet
i ȩternum. Ergo solus in domo sua erit xp̃s:
nullus sibi popłs coherebit: cui erit caput. si
ñ erit corpus: An forte totũ hoc filius. caput
& corpus: Non enĩ sine causa terruit & spem
dedit. Terruit ne peccatũ amaremiis. spem
delit ne de peccati solutione diffideremus.
Omnis inqͥt qui facit peccatũ seruus ẽ peccati.
seruus aut̃ ñ manet in domo in ẽt̃num. Quȩ¬
gͦ nobis spes ẽ. qui ñ sumus sine peccato: Audi
spem tuã. filius manet in ȩt̃num.

Expanded text:
Ecclesia est domus, servus peccator est. Intrant multi in Ecclesiam peccatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum enim rex justus sederit in throno, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Multum nos terruit, o fratres mei, dicendo, Servus non manet in domo in aeternum. Adjungit autem, et dicit, Filius autem manet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum. Quergo nobis spes est, qui non sumus sine peccato? Audi spem tuam: Filius manet in aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
uos xp̃s obsecret. Quid : Reconciliari dõ. Si ex¬
hortatur: & obsecrat apls ut reconciliemur deo.
inimici eramus dõ. Nemo enĩ reconciliatur. nͥ
ex inmicitiis. Inimicos aut̃ nos natura s pecca-¬
ta fecerunt. unde inimici illuis. inde serui pecca¬
ti. Non habet ds liberos inimicos. Hecesse est.
serui sint & serui remanebunt nͥ ab illo liberent᷑.
cui peccando inimici ẽẽ uoluerunt. Obsecramus
gͦ inquit ꝓ xp̃o. reconciliari cdõ. Quomͦ aũt re¬
conciliamur. nͥ soluatur qͦd int̾ nos & ipsum

Expanded text:
vos Christus obsecret. Quid? Reconciliari Deo. Si exhortatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccando inimici esse voluerunt. Obsecramus ergo, inquit, pro Christo, reconciliari Deo. Quomodo autem reconciliamur, nisi solvatur quod inter nos et ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
in iudeis ꝑ secutorib. ecce inqͥt uenit. q in me
nichil inuenit. Non quomͦ in eis quos occidit
etiã iustos. inuenit qualecũq peccatũ. in me
nichil inueniet. Et tanqͣm ei diceretur. si nichil
inte inueniet. quare te occidet. subiecit & ait
s ut sciant om̃s quia uoluntatẽ patris mei facio.
surgite eamus hinc. Hon inqͥt. morte mei pecca¬
ti necessitatẽ ꝑsoluo. s in es qͦd morior uoluntatẽ
patris mei facio. Plusq ibi facio qͣm patior. qͥa
si nollem. ñ passurus eẽm. Habes illum alio loco
dicentẽ. potestatẽ habeo ponendi animã meã.
& potestatẽ habeo iterum sum̃di eam. Ecce uere

Expanded text:
in Judaeis persecutoribus; ecce, inquit, venit, et in me in Judaeis persecutoribus; ecce, inquit, venit, et in me nihil inveniet . Non quomodo in eis quos occidit etiam justos, invenit qualecumque peccatum, in me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur, si nihil in te inveniet, quare te occidet? Subjecit, et ait: Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, inquit, mortem mei peccati necessitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris mei facio: plusque ibi facio quam patior, quia si nollem, nec passus essem. Habes illum alio loco dicentem, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. . Ecce vere
Abbreviated transcription (Latin):
ueraces sint ad iudicandum. Cum de sacrificiis
enim p̃ciperet ds̃ offerencdis ꝓ peccato. in quib
sacrificiis ñ erat expiatio mortuoꝵ.s umbra futu¬
roꝵ. eadem ipsa sacrificia. easdem ipsas hostias.
easdem ipsas uictimas. eadem ipsa animalia
quȩ admouebantur mactanda ꝓ peccatis. in
quoꝵ sanguine sanguis ille figurabatur. pec¬
cata lex appellat. usq acleo ut quibdam locis
scriptum sit ita. ut sacerdotes immolaturi po¬
nerent manus suas suꝑ caput peccati. id ẽ suꝑ
caput uictimȩ immolande ꝓpeccato. Tale gͦ
peccatũ. id est sacrificiũ ꝓ peccato factus ẽ dñs
nr̃ ihs. xp̃s. Qui ñ nouerat peccatũ. Merito libe¬
rat ab hac seruitute peccati. ille qͥ dicit in psal¬
mis. factus sic̃ homo sine aduitoriᷤ int̾ mortuos
liber. Solus enĩ liber. quia ñ habebat peccatũ.
Ipse etiã dicit in euglio. ecce uenit princeps
mundi huius. diabolum significans uenturũ

Expanded text:
veraces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis veraces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis enim praeciperet Deus offerendis pro peccato, in quibus sacrificiis non erat expiatio peccatorum, sed umbra futurorum, eadem ipsa sacrificia, easdem ipsas hostias, easdem ipsas victimas, eadem ipsa animalia quae admovebantur mactanda pro peccatis, in quorum sanguine sanguis ille figurabatur, peccata Lex appellat: usque adeo ut in quibusdam locis scriptum sit ita, ut sacerdotes immolaturi ponerent manus suas super caput peccati, id est, super caput victimae immolandae pro peccato. Tale ergo peccatum, id est, sacrificium pro peccato, factus esristus, qui non noverat peccatum. 7. Merito liberat ab hac servitute peccati ille qui dicit in Psalmis: Factus sum tanquam homo sine adjutorio, inter mortuos liber . Solus enim liber, quia non habebat peccatum. Ipse enim dicit in Evangelio: Ecce venit princeps hujus mundi, diabolum significans venturum
Abbreviated transcription (Latin):
Quia gͦ non reconciliamur. nͥ ablato qͦd in medio
ẽ. ꝙ posito qͦd in medio sit. ẽ enim mediũ sepa¬
rans. s contra ẽ mediator reconcilians. medium
separans ẽ peccatum. mediator reconcilians est
separans quod ẽ peccatum. uenit ille mediator
& factus ẽ sacrificium sacerdos ipse. & qͥa sacrificiũ
factusẽ ꝓ peccato offerens seipsum in holocaustũ
in cruce passionis suȩ. sequitur apls & dicit. Cum
dixisset obsecramus ꝓ xp̃o reconciliari cdõ. quasi
diceremus quomͦ poterimus reconciliari. eum
inquit id ẽ ipsum xp̃m qui ñ nouerat peccatũ
peccatum ꝓ nobis fecit. ut nos simus iusticia dĩ
militudine carnis pecati. ñ tamen in carne
peccati. ñ habens ullum omnino peccatũ. et
idõ factus est uerum sacrificiũ ꝓ peccato. qͥa
nullum habebat ipse peccatũ. S forte des ensu
eo dixi. qͥa peccatũ facrificium ẽ ꝓ peccato.
Qui legerunt agnoscant. qui ñ legerunt ñ sint
pigri. Non sint inqͣm pigri ad legendum. ut

Expanded text:
lato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, mediator reconcilians est separans quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apostolus et dicit, cum dixisset, Obsecramus pro Christo, reconciliari Deo: quasi diceremus, quomodo poterimus reconciliari? Eum, inquit, id est ipsum Christum, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei militudine carnis peccati , non tamen in carne peccati, non habens ullum omnino peccatum: et ideo factus est verum sacrificium pro peccato, quia nullum habebat ipse peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacrificium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant; qui non legerunt, non sint pigri: non sint, inquam, pigri ad legendum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dñis. qui nolunt carere peccatis. Aliquando aut̃
etiã illicito iugo & imꝓbo subiecti fugiunt ad ȩccłiã.
qͥa retinentur ingenui ad seruitutẽ. & int̃pellat᷑
oppͥmatur. immisericors depucatur. Ad xp̃m
om̃s fugiamus. contra peccatũ d̃m liberatorem
int̾̃pellemus. uenales nos petamus. ut enus san¬
guine redimamur. Dicit enim dñs. Gratis ue-¬
nundati estis os sine argento redimemini. sine
p̃cio. s ur̃o quia meo. hoc dicit dñs. Ipse enim
p̃tium dedit. ñ argentum. s sanguinẽ suum.
Nam nos &e serui & egeni remanseramus. Liberat
gͦ ab hac seruitute solus dñs. qui illam ñ habuit.
ipse de illa liberat. Solus enĩ in hac carne uenit
sine perato. Nam qͦs uidetis in manib matrũ
paruulos ferri. ñdum ambulant. q iam sunt
compeliti. Traxerunt enĩ de adam qͦd soluatur
a xp̃o. ꝑtinet etiã ad ipsos cũ baptirantur ista
grã quam dñs pollicetur. qͥa de peccato solus libe¬

Expanded text:
dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem etiam illicito jugo et improbo subjecti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur ingenui ad servitutem, et interpellatopprimatur, immisericors deputatur. Ad Christum omnes fugiamus, contra peccatum Deum liberatorem interpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus, Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini . Sine pretio, sed vestro; quia meo. Hoc Dominus dicit: ipse enim pretium dedit, non argentum, sed sanguinem suum. Nam nos et servi et egeni remanseramus. 5. Liberat ergo ab hac servitute solus Dominus: qui illam non habuit, ipse de illa liberat; solus enim in hac carne venit sine peccato. Nam quos videtis in manibus matrum parvulos ferri, nondum ambulant, et jam sunt compediti; traxerunt enim de Adam quod solvatur a Christo. Pertinet etiam ad ipsos, cum baptizantur, ista gratia quam Dominus pollicetur; quia de peccato solus libe
Abbreviated transcription (Latin):
mentiri omnino ñ posset. tamen comm̃dat. in¬
culcat. dormientes quodammͦ excitat. intentos fa¬
cit. contempni ñ uult. Quid dicens: Amen am̃
dico uob̾. quia om̃is qui facit pecatũ. seruus ẽ
peccati. O miserabilis seruitus. Plerũq homines
cum dños malos patiuntur. uenales se petunt.
seruus pecati qͥd faciat: quem int̾pellet: apud
quem int̾pellet: apud quẽ se uenalem pitat
Deinde seruus hominis aliquando sui dñi duris
imꝑiis fatigatus. fugiendo reqͥescit seruus pacati
quo sugit: Secum trahit. quocunq fugerit.
Non fugit seipsam mala conscientia. ñ est quo eat.
Sequitur se. imino ñ recedit a se. peccatũ enim
qͦd facit intus ẽ. fecit peccatũ ut aliquã corpora¬
lem caꝑet uoluptatẽ. uoluptas transit. pecratũ
manet. Preterit qͦd delectabat. remansit quod
Aliqͣndo fugiunt homines ad ȩccłiam. & eos plerũq
patimur tanqͣm indisciplinatos. uolentes carere

Expanded text:
mentiri omnino non posset: tamen commendat, inmentiri omnino non posset: tamen commendat, inculcat; dormientes quodammodo excitat, intentos facit, contemni non vult. Quid dicens? Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus! Plerumque homines cum dominos malos patiuntur, venales se petunt; servus peccati quid faciat? quem interpellet? apud quem interpellet? apud quem se venalem petat? Deinde servus hominis aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum se trahit quocumque fugerit. Non fugit seipsam mala conscientia, non est quo eat, sequitur se; imo non recedit a se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit, peccatum manet; praeteriit quod delectabat, remansit quod ndo fugiunt homines ad Ecclesiam, et plerumque eos patimur tanquam indisciplinatos: volentes carere
Abbreviated transcription (Latin):
Seruus ẽ. utinam hominis
& ñ peccati. Quis ñ sub his uerbis contremiscat:
sententia loquar. de hac libertate appetenda. &
de illa seruitute uitanda. Amen am̃ dico uobis
ueritas dicit. Et quale est dm̃ dĩ nr̃i dicere amen
am̃ dico uobis: Multum comm̃dat quod ita
ꝓnuntiat. Quodammꝰ si dici fase̾. uiratio est
amen am̃ dico uobis. Amen qͥppe interp̃tatur
uerũ. & tamen ñ est inter p̃tatum. cũ potuisset
dici. uerũ dico uobis. Nec grecus hoc interpres
ausus ẽ facere nec latinus. nã hoc uerbum qͦd
est amen. nec grecum ẽ nec lacinum. s hebreũ.
Sic mansit. non ẽ interp̃tatum. ut honorẽ habe¬
ret uelam̃to secreti. non ut eẽt negatum. s ne
uilesceret nudatum. nec semel tantũ. s bis a dño
dictum ẽ. amen am̃ dico uobis. Iam qͣntum hoc
comm̃datum sit. ex ipsa geminatione cognoscite
Quid est gͦ comm̃datum: uerum uerũ dico uob̃
ueritas dicit. quȩ utiq & si ñ diceret uerũ dico.

Expanded text:
Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? vobis, ut pro sententia loquar de hac libertate appetenda, et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est Domini Dei nostri dicere, Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo, si dici fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum est, Amen, amen dico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4. Quid est ergo commendatum? Verum, verum dico vobis, Veritas dicit; quae utique etsi non diceret, Verum dico,
Abbreviated transcription (Latin):
derunt: qr xpiani in illa sunt. Ibi uoluit sede¬
re discipulos suos: & ibi illis mitere spm̃ scm̃.
Duodenarius ille numerus duplicatus ẽ. Se¬
debant centũ uiginti homines. ꝙ uenit sp̃s sc̃s.¬
ꝙ impleuit totũ locum: & factus ẽ sonus quasi
ferretur flatus uehemens. ꝙ linguȩ diuisȩ sunt
uelut ignis. Audistis actus apłoꝵ: hodie lecta ẽ
ipsa lectio. Ceꝑunt linguis loqui. quomͦ sp̃s
dabat illis ꝓnuntiare: ꝙ om̃s qui ad erant illic
de diuersis gentib uenientes iudei. agnoscebat
unusqͥsq linguã suam: & mirabantur illos idio¬
tas ꝙ imꝑitos subito didicisse. ñ unã aut duas
linguas: s omniũ omnino gentium. ubi gͦ iam
om̃s linguȩ resonabant: om̃s linguȩ crediturȩ
ostendebantur. Isti aut̃ qui multũ amant xp̃m.¬

Expanded text:
derunt, quia Christiani in illa sunt. Ibi voluit sedederunt, quia Christiani in illa sunt. Ibi voluit sedere discipulos suos, et ibi illis mittere Spiritum sanctum. Duodenarius ille numerus decuplatus erat. Sedebant centum viginti homines, et venit Spiritus implevit totum locum, et factus est sonus, quasi ferretur flatus vehemens, et linguae divisae sunt velut ignis. Audistis Actus Apostolorum, hodie lecta est ipsa lectio: Coeperunt linguis loqui quomodo Spiritus dabat eis pronuntiare. Et omnes qui aderant illic, de diversis gentibus venientes Judaei, agnoscebant unusquisque linguam suam; et mirabantur illos idiotas et imperitos subito didicisse non unam aut duas linguas, sed omnium omnino gentium . Ubi ergo jam omnes linguae sonabant, omnes linguae crediturae ostendebantur. Isti autem qui multum amant
Abbreviated transcription (Latin):
contẽpserunt qi hominẽ putabant: an qͥ sacramĩ¬
ta eius exsufflant quẽ iam dm̃ conficentur: S
oderunt uidelicet ciuitatẽ: in qua occisus ẽ dñs
ipsoꝵ. Pii. homines ꝙ miscdes. multũ dolent
occisũ esse xp̃m: & occidunt in hominib xpm̃.
Et ille dilexit illam ciuitatẽ. & misertus ẽ eius.
Inde dixit inciꝑe p̃dicationem suã. incipiens ab
ihrł̃m. Ille ibi pͥncipium fecit p̾dicationis no¬
minis sui: & tu exorrescis cõmunicationẽ illus
ciuitatis: Non ẽ mirũ si p̃cisus odisti radicem.
Quid ipse ait discipłis suis: Estote sedentes in
ciuitate. qr ego mitto ꝓmissionem meã in uos.
Ecce quã ciuitatẽ oderunt. forte amarent: si uidei
int̾fectores xp̃i in illa habitarent. Alanifestum
t̃ enim om̃s int̾fectores xp̃i id ẽ iudeos. expulsos
ẽẽ de illa ciuitate. Quȩ habebat seuientes in
xp̃m. habet ad orantes xpm̃. ꝓꝰpterea illã isti o¬

Expanded text:
contempserunt quia hominem putabant, an qui Sacramencontempserunt quia hominem putabant, an qui Sacramenta ejus exsufflant, quem jam Deum confitentur? Sed oderunt videlicet civitatem in qua occisus est Dominus ipsorum. Pii homines et misericordes, multum dolent occisum esse Christum, et occidunt in hominibus Christum! At ille dilexit illam civitatem, et misertus est ejus: inde dixit incipere praedicationem suam, Incipiens ab Jerusalem. Ille ibi principium fecit praedicationis nominis sui: et tu exhorrescis communionem illius civitatis? Non est mirum si praecisus odisti radicem. Quid ait ille discipulis suis? Estote sedentes in civitate, quia ego mitto promissionem meam in vos . Ecce quam civitatem oderunt. Forte amarent, si Judaei interfectores Christi in illa habitarent. Manifestum est enim omnes interfectores Christi, id est Judaeos, expulsos esse de illa civitate. Quae habebat saevientes in Christum, habet adorantes Christum. Propterea illam isti o
Abbreviated transcription (Latin):
occupauit. Unde cepit: Ab iherłm. Quo ꝑuenit:
Ad om̃s gentes. Paucȩ remanserunt. om̃s tenet.
Interea cum om̃s tenet. aliqua sarm̃ta inutilia uisa
sunt agricolȩ p̃cidenda. & fecerunt heresesq scis¬
mata. Non uos inducant p̾cisa: ut p̃cidamini.
Hortamini magis quȩ p̃cisa sunt. ut rursus inse¬
rantur. Alamfestũ est xp̃m passum. resurrerisse.
tur in nomine cius penitentia q remissio pec¬
catoꝵ ꝑ om̃s gentes. Unde cȩpit : Incipiens ab
iherłm. Audi stultus. uanus. Et qͥd amplius dictu¬
rus sum quã cecos. qui tã magnũ nomen ñ uidẽt:
qui contͣ lucernam in candelabro positã oculos
claudunt: Cum eis dicimus. si xp̃iani catholici estis.
cõmunicate illis eccłiis unde euglm toto orbe dif¬
sunditur. illi iherłm cõmunicate quando eis di¬
cimus: respondent nobis. Non cõmunicamus
illi ciuitati. ubi occisus ẽ rex nr̃. ubi occisus est
exsufflant qͥ sedet in cęlo. Qui sunt peiores qui

Expanded text:
occupavit. Unde coepit? Ab Jerusalem. Quo pervenit? occupavit. Unde coepit? Ab Jerusalem. Quo pervenit? Ad omnes gentes. Paucae remanserunt, omnes tenebit. Interea dum omnes tenet, aliqua sarmenta inutilia visa sunt agricolae praecidenda; et fecerunt haereses et schismata. Non vos inducant praecisa, ut praecidamini; hortamini magis quae praecisa sunt, ut iterum inserantur. Manifestum est Christum passum, resurrexisse, et tur in nomine ejus poenitentia et remissio peccatorum per omnes gentes. Unde coepit? Incipiens ab Jerusalem. Audit stultus, vanus, et quid amplius dicturus sum quam caecus, qui tam magnum montem non videt; qui contra lucernam in candelabro positam oculos claudit? 3. Cum eis dicimus, Si christiani catholici estis, communicate illi Ecclesiae unde Evangelium toto orbe diffunditur; illi Jerusalem communicate, quando eis dicimus, respondent nobis, Non communicamus illi civitati ubi occisus est rex noster, ubi occisus est eum qui sedet in coelo. Qui sunt pejores, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ret q resurgere. recte illi plangerent quoꝵ ocli
tenebantur. S & resurgere p̾dictum ẽ. Et ut¬
quid hoc:ͦ Quare hoc. oportebat pati xp̃m ꝙ re-¬
surgere: ꝓpt̾ illum psalmũ quẽ marime com¬
m̃dauimus qͣrta sabbati. statione pͥma nouissimȩ
ebdomadis. Quare oportebat pati rp̃m ꝙ resur¬
gere: ꝓpterea. cõmemorabuntur ꝙ conuertent᷑
ad dnm uniuersi fines t̾rȩ: ꝙ ad orabunt in con¬
spectu eius uniuersȩ patriȩ gentiũ. Nam ut
noueritis qr oportebat. xp̃m pati & resurgere.
ꝙ hic qͥd addidit: ut post cõmendationẽ sponsi
cõmendaret & sponsam: Et p̾dicari inquit in
nomine eius penitentiã o. remissionẽ peccatoꝵꝵ
ꝑ om̃s gentes: incipiens ab iherłm. Audistis fr̃s
tenete. Nemo dubitat de ȩccłia. qr ꝑ om̃s gentes
est. Nemo dubitat qi ab iherłm cepit. q omnes
gentes impleuit. Agnoscimus agrũ ubi uitis plan¬
tata ẽ. Cum aũt creuerit ñ agnoscimus. ꝙ totũ

Expanded text:
ret, et resurgere, recte illi plangerent, quorum oculi ret, et resurgere, recte illi plangerent, quorum oculi tenebantur; sed et resurgere praedictum est. Et utquid hoc? quare oportebat pati Christum et resurgere? Propter illum psalmum quem vobis maxime commendavimus, quarta sabbati, statione prima novissimae hebdomadis. Quare oportebat Christum pati et resurgere? Propterea: Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines tepectu ejus universae patriae gentium . Nam ut noveritis quia oportebat pati Christum et resurgere; et hic quid addidit, ut post commendationem sponsi commendaret et sponsam? Et praedicari, inquit, in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipiens ab Jerusalem. Audistis, fratres, tenete. Nemo dubitet de Ecclesia, quia per omnes gentes est; nemo dubitet, quia ab Jerusalem coepit, et omnes gentes implevit. Agnoscimus agrum ubi vitis plantata est: cum autem creverit, non agnoscimus, quia totum
Abbreviated transcription (Latin):
Quia oportebat pati. xp̃m: ꝙ resurgere tercia die.
Habes iã de sponso. qr oportebat pati xp̃m & risur¬
gere. Comm̃datus ẽ nob̃ sponsus de sponsa. uide¬
aiinus qͥd dicat: ut tu cũ cognoueris sponsum &
sponsam. ñ sine causa ad nuptias uenias. Celebra¬
tio enĩ nuptiarum: om̃is celebratio. Eccliȩ enim
nuptiȩ celebrantur. Ducturus ẽ uxorem filius
regis: & ipse filius regis. rex. Et qͥ frequentant
ipsi sunt sponsa. ñ quomͦ in nuptiis carnalib
alii frequentant nuptias. & alia nubit. In ȩcclia
qͥ frequentant. sibene frequentant. sponsa fiunt.
Om̃is enim ȩccłia sponsaxp̃i est: cuius pͥncipium
oe pͥmiciȩ caro. xp̃i est. ubi iuncta ẽ sponso sponsa:
In carne. Merito carnẽ ipsam cũ comm̃daret:
panẽ fregit. Et merito in fractione panis aꝑtist̃
oculi discipuloꝵ: & cognouerunt eũ. Quid gͦ
psalmis: Quia oportebat pati xp̃m. Si ñ aille¬

Expanded text:
Quia oportebat pati Christum, et resurgere tertia die. Quia oportebat pati Christum, et resurgere tertia die. Habes jam de sponso, quia oportebat Christum pati et resurgere. Commendatus est nobis sponsus. De sponsa videamus quid dicat; ut tu cum cognoveris sponsum et sponsam, non sine causa ad nuptias venias. Celebratio enim nuptiarum omnis celebratio: Ecclesiae nuptiae celebrantur. Ducturus est uxorem filius regis, et ipse filius regis rex: et qui frequentant, ipsi sunt sponsa. Non quomodo in nuptiis carnalibus alii frequentant nuptias, et alia nubit, in Ecclesia qui frequentant, si bene frequentant, sponsa fiunt. Omnis enim Ecclesia sponsa Christi est, cujus principium et primitiae caro Christi est: ibi juncta est sponsa sponso in carne. Merito carnem ipsam cum commendaret, panem fregit; et merito in fractione panis aperti sunt oculi discipulorum, et agnoverunt eum. Quid ergo is, et Psalmis? Quia oportebat pati Christum. Si non adde