comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sinon benedicitur ciuitas. quȩ dicta ÷ domꝰ.
Utrunq enĩ paulo ante dictum ÷. Hisi dñs
edificauerit domum: in uanum laborauer̃
edificantes eam. Et ne istam donum audi¬
endo paruum aliquid putares: nͥ dñs inqͥt¬
custodierit ciuitatem. inuanum laborauit
qui custodit illam. Est gͦ domꝰ quȩ ẽ ciuitaᷤ.
Ipsa gͦ habet ianuã tanquam domꝰ & habet
portam tanquã ciuitas. Qui ẽ gͦ ianua domꝰ:
ipse ÷ porta ciuitatis. Ergo si xp̃s porta ciui¬
tatis. ille non erubescit qui in xp̃o stat: &
clauditur contra illũ porta. Qui st̃ isti qui
contͣ xp̃m predicant : Qui negant quia
misse sunt sagittȩ demanu potentis. & ꝑ¬
uenert̃ usq infines terrȩ. & ipsa ÷ hereditas
dñi dequa dictum ÷. postula ame & dabo
tibi gentes hȩreditatem tuam. & possessionẽ
tuam terminos terrȩ. Prȩdicatum ÷ auditũ
÷ antequam fieret. & iam factum nolunt
agnoscere. Qui lisputant gͦ contra xp̃m
ꝯtra portam st̃: quia suos honores quȩr̃.

Expanded text:
t domus. Utrumque enim paulo ante dictum est: «Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam;» et ne istam domum audiendo parvum aliquid putares, «Nisinum laboravit qui custodit eam.» Illa est ergo domus quae est civitas. Ipsa ergo habet januam tanquam domus, et habet portam tanquam civitas. Qui est ergo janua domus, ipse est porta civitatis. Ergo si Christus porta civitatis, ille non erubescit qui in Christo stat,clauditur contra illum porta. Qui sunt illi qui contra Christum praedicant? Qui negant quia missae sunt sagittae de manu potentis, et pervenerunt usque in fines terrae; et ipsa est haereditas Domini, de qua dictum est, «Postula a me, et dabereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae» . Praedicatum est, auditum est, antequam fieret; et jam factum nolunt agnoscere Qui disputant ergo contra Christum, extra portat sunt; quia suos honores quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
remaneatis. qͥa intenebris eritis. Surrexit
surgas ante xp̃m. Qui surgunt ante xp̃me
Qui se uolunt p̃ponere xp̃o. Et qͥst̾ qui se
uolunt p̃ponere xp̃o ÷ Qui uolunt hic ex¬
celsi eẽ ubi humilis ille fuit. Sint gͦ hic hu¬
miles: si uolunt ibi e̾e̾ᷤ excelsi. ubi xp̃s e
celsus ÷. Ait enĩ de iis qui illi adhȩserant
fide. in quib & nos sumꝰ: si & nos puro corde¬

Expanded text:
remaneatis, quia in tenebris eritis. Surrexit remaneatis, quia in tenebris eritis. Surrexit surgas ante Christum. Qui surgunt ante Christum? Qui se volunt praeponere Christo. Et qui sunt qui se volunt praeponere Christo? Qui volunt hic excelsi esse, ubi humilis ille fuit. Sint ergo hic humiles, si volunt ibi esse excelsi, ubi Christus excelsus est. Ait enim de iis qui illi adhaeserant fide, in quibus et nos sumus, si et nos
Abbreviated transcription (Latin):
& cum dormieritis. Ille enĩ dormiuit in
cruce semel & surrex̃. iam ñdormit. Esto¬
te isrł: quia nondormit neq dormita¬
bit qui custodit isrł. Eia fr̃s. si uolumꝰ
subumbra alarum dĩ custodiri. custodia
stodiri uolumꝰ uob̾cum. Ianꝗͣ uob̾ pastorẽ
sumꝰ: sed sub illo pastore uob̾cum ouessum
Ianꝗͣ uob̾ ex hoc loco doctores sumꝰ: s sub
qui humiliatꝰ ÷ ꝓpt̾ nos. & exaltatus est
ad custodiendos nos: humiles simus.
Nemo sibi arroget aliqͥd. nemo habet aliqͥd
boni. nisi ab illo acceꝑit. qui solus bonꝰ:
Qui aut̃ sibi uoluerit arrogare sapientiam.
stultus ÷. Sit humilis ut᷑ inueniat sapent
& illuminet illum. Siaut̃ anteꝗͣ uenlat mn
illum sapientia putat se e̾ẽ sapientẽ: ano
audit inisto psalmo: NUANUM E UOBIS
ante lucem suRere Quid ÷ inuanum
÷ uob̾ ante lucẽ surgere : Si surgatis ane¬
quam surgat lux: necesse ÷ ut inuanitate

Expanded text:
et cum dormieritis. Ille enim dormivit in et cum dormieritis. Ille enim dormivit in cruce semel, et surrexit; jam non dormit. Estote Israel; quia non dormit, neque dormitabit, qui custodit Israel . Eia, fratres, si volumus sub umbra alarum Dei custodiri, simus Isrstodiri volumus vobiscum. Tanquam vobis pastores sumus, sed sub illo Pastore vobiscum oves sumus. Tanquam vobis ex hoc loco doctores sumus; sed sub qui humiliatus est propter nos, et exaltatus est ad custodiendos nos, humiles simus. Nemo sibi arroget aliquid. Nemo habet aliquid boni, nisi ab illo acceperit, qui solus bonus est. Qui autem sibi voluerit arrogare sapientiam, stultus est. Sit humilis, ut veniat sapientia et illuminet illum. Si autem antequam veniat in illum sapientia, putat se esse sapientem; ante audit in isto psalmo? «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Quid est, «In vanum est vobis ante lucem surgere?» Si surgatis antequam surgat lux, necesse est ut in vanitate
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ in tentor int̃pretatur. quia super in¬
tendit. quia desuper uidet. Quomͦ enim
uinitori altior fit locus ad custodiendam
uineam: sic & ep̃is altior locꝰ factꝰ ÷. Et deisto
alto loco. periculosa redditur ratio: nisi
eo corde stemus hic ut humilitate subpedib
ur̃is simus. & prouob̾ oremus: ut qui nouit
mentes ur̃as. ipse custodiat. Quia nos intͣnteᷤ
uos & exeuntes possumus uidere. usq ad eo
aut̃ non uidemꝰ quid cogitetis in cordib ur̃is:
ut neq quid agatis indomib ur̃is uidere.
possimꝰ. Quomͦ gͦ custodimus : Quomͦ hominẽ.
quantum possumus. quantum̃ accepimus.
Et quia nos sic̃ homines custodimꝰ. & ꝑfecte
custodire non possumus. idõ sine custode
remanebitis : Absit. Nam ubi ÷ ille dequo
dr̃. NiSI oÑs costouiera⁊ ciortatem. in
Laboramꝰ incustodiendo. sed uanꝰ labor nr:
nisi ille custodiat qui uidet cogitationeᷤ
ur̃as. Custodit ille cum uigilatis. custodit

Expanded text:
superintentor interpretatur; quia superinsuperintentor interpretatur; quia superintendit, quia desuper videt. Quomodo enim vinitori altior fit locus ad custodiendam vineam, sic et episcopis altior locus factus est. Et de isto alto loco periculosa redditur ratio, nisi eo corde stemus hic, ut humilitate sub pedibus vestris simus, et pro vobis oremus, ut qui novit mentes vestras ipse custodiat. Quia nos intrantes vos et exeuntes possumus videre; usque adeo autem non videmus quid cogitetis in cordibus vestris, ut neque quid agatis in domibus vestris videre possimus. Quomodo ergo custodimus? Quomodo homines; quantum possumus, quantum accepimus. Et quia nos sicut homines custodimus, et perfecte custodire non possumus, ideo sine custode remanebitis? Absit. Nam ubi est ille de quor, «Nisi Dominus custodierit civitatem, in Laboramus in custodiendo, sed vanus est labor noster, nisi ille custodiat qui videt cogitationes vestras. Custodit ille cum vigilatis, custodit
Abbreviated transcription (Latin):
fideles quȩ ÷ domꝰ dĩ. ñ solum qui mͦ sunt.
sed & qui ante nos fuert᷑ & iã dormierunt
& qui post nos futuri st̃. ad huc qͥ nasci ha¬
bent in rebus humanis usq ad finẽ scłi.
congregati inunũ fideles innumeͬbiles.
int̃ paleas. quȩ massam unam factura st̃.
quando area infine fuerit uentilata: om̃is¬
gͦ numerꝰ fidelium sc̃oꝵ exhomiibus
comutandoꝵ ut fiant ȩqualis angłis dei.
ad iunctis etiam ipsis angłis qui mͦ non
ꝑegrinantur. sed expectant nos quando
aꝑegrinatione redeamꝰ. om̃s simul unã
domum dĩ faciunt. & unam ciuitatem.
ipsa .ẽ. ierłm. Habet custodes. quomͦ ha¬
ut ȩdificetur: sic habet & custodientes:¬
Nam ad custodiam pertinet: qđ dicit apłs.
Timeo ne sicut serpens euam sedux̃ astutia
sua. sic & ur̃ȩ mentes corrumpantur a
erat. uigilabat quantum poterat super
eos quib p̃erat. Et episcopi hoc faciunt.
Nam iło altior locus positus ÷ ep̃is: ut ipsi
super intendant & tanquam custodiant

Expanded text:
fideles, quae est domus Dei, non solum qui modo sunt, sed et qui ante nos fuerunt et jam dormierunt, et qui post nos futuri sunt, adhuc qui nasci habent in rebus humanis usque in finem saeculi, congregati in unum fideles innumerabiles, inter paleas, quae massam unam factura sunt, quando area in fine fuerit ergo numerus fidelium sanctorum ex hominibus commutandorum, ut fiant aequales angelis Dei, adiunctis etiam ipsis angelis, qui modo non peregrinantur, sed exspectant nos, quando a peregrinatione redeamus, omnes simul unam domum Dei faciunt, et unam civiIpsa est Jerusalem. Habet custodes: quomodo haut aedificetur; sic habet et custodientesNam ad custodiam pertinet quod dicit Apostolus: «Timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpanturerat; vigilabat, quantum poterat, super eos quibus praeerat. Et episcopi hoc faciunt. Nam ideo altior locus positus est episcopis, ut ipsi superintendant, et tanquam custodiant
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃iumꝰ ÷ resurrectio mortuoꝵ. sed quid
ait apł̃s : Om̃s quidem resurgemꝰ sed ñ
om̃s ĩmutabim᷑. Resurgunt illi adpenis
resurgimus nos quomͦ resur rexit dñs ñ.¬
ut sequamur caput nr̃m. sim̃bra ipsius sim

Expanded text:
Omnium est resurrectio mortuorum; sed quid ait Apostolus? «Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur» . Resurgunt illi ad poenas; resurgimus nos quomodo resurrexit Dut sequamur caput nostrum, si membra ipsius sum
Abbreviated transcription (Latin):
÷Cum mortuus ÷. Ergo & tuam exalta¬
tionem pꝰ mortẽ sꝑa In resurrectione mor¬
tuoꝵ sꝑa: quia ille resurrex̃ & ascendit.
Sed ubi dormiuit : Incruce. Quando
dormiuit incruce : signum gestabat.
immo implebat. quod significatũ ÷ in
adam: quia cum dormiret adã. costa
illi detracta ÷ & eua facta ÷. Sic & dñs
cum dormiret incruce: latꝰ eiꝰ lancea
percussum ÷. & sacramenta ꝓfluxert̃.
unde facta ÷ ȩccła. Eccła enim con¬
uinx dñi facta ÷ delatere: quomͦ¬
eua illa facta ÷ delatere. Sed qͦmͦ
illa non ÷ facta nisi delatere dormi¬
entis: sic ista non ÷ facta nisidelatere
morientis. Si gͦ ille non resur rexit
nisi mortuus. tu exaltationẽ sꝑas. nisi
post hanc uitam : Sed ut doceat te
iste p̾salmus quasi in terrogares qͣndo
surgam. fortassis priusquam sedero: cũ
dederit inquit somnum electis suis.¬

Expanded text:
est? Cum mortuus est. Ergo et tuam exaltaest? Cum mortuus est. Ergo et tuam exaltationem post mortem spera, in resurrectione mortuorum spera, quia ille resurrexit et ascendit. Sed ubi dormivit? In cruce. Quando dormivit in cruce, signum gestabat, imo implebat quod significatum est in Adam: quia cum dormiret Adam, costa illi detracta est, et Eva facta est ; sic et Domino cum dormiret in cruce, latus ejus lancea percussum est , et Sacramenta profluxerunt, unde facta est Ecclesia. Ecclesia enim conjux Domini facta est de latere, quomodo Eva facta est de latere. Sed quomodo illa non est facta nisi de latere dormientis, sic ista non est facta nisi de latere morientis. Si ergo ille non resurrexit nisi mortuus, tu exaltationem speras nisi post hanc vitam? Sed ut doceat te iste psalmus, quasi interrogares, Quando surgam? fortassis priusquam sedero? «Cum dederit,» inquit, «dilectis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Oui marodcatis parrem doloris. Illi ergo
manducant panem doloris: qui gemunt
in ista ꝑ egrinatione. Ipsi sunt in conualle
plorationis. A scensiones enim facit deus
incorde. Sed ubi illas disponit: Ascensioneᷤ
inquit incorde eiꝰ disposuit. Quis : Ds. Si a¬
scensiones incorde : idõ cantant canticum
gradium. humiliemur in scło: ut ascendamꝰ.
Quomͦ : Corde. Quia ascensio cordis. ac̃ualle
sederunt conualles. Conualles enim dicunt᷑.
loca dep̃ssa terrarũ. Colles enim dicunt᷑
eminentiora loca. minꝰtamen quam
montes. Multum excel. sa loca t̾rarum:
montes dicuntur. Parum ÷. Non ait. acolle
surgite. nec ait acampo sed a conualle: ut:
sit aliquid humilius quam campꝰ ÷. Si gͦ
in conualle plorationis manducas panẽ
sedere. quando erit nr̃a resurrectio: Quan¬
do fuit dñi. Ad eũ attende : qui te p̾̃cessit.
Nam si non ipsum attendis: inuanum ÷ tͥ
ante lucem surgere. Ipse quando exaltatꝰ

Expanded text:
«Qui manducatis panem doloris.» Illi ergo «Qui manducatis panem doloris.» Illi ergo manducant panem doloris, qui gemunt in ista peregrinatione. Ipsi sunt in convalle plorationis. Ascensiones enim facit Deus in corde. Sed ubi illas disponit? «Ascensiones,» inquit, «in corde ejus disposuit.» Quis? Deus. Si ascensiones in corde, ideo cantant canticum graduum. Humiliemur in saeculo: ascendamus. Quomodo? Corde. Quia ipsa ascensio cordis, a convalle sederunt convalles: convalles enim dicuntur loca depressa terrarum: colles autem eminentiora loca, minus tamen quam montes; multum excelsa loca terrarum montes dicuntur. Parum est: non ait, A colle surgite; nec ait, a campo; sed, a convalle, ut sit aliquid humilius quam campus est. Si ergo in convalle plorationis manducas panem sedere; quando erit nostra surrectio, quando fuit Domini. Ad eum attende, qui te praecessit: nam si non ipsum attendis, in vanum est tibi ante lucem surgere. Ipse quando exaltatus
Abbreviated transcription (Latin):
altauit. & donauit illi nom̃ qđ ÷ suꝑ om̃e
nomen. Iam uos ad illud nom̃ festinatis.
Surgite s postea quam sedistis. Surgere uulteͤ.
sed pͥmo sedete. Exurgens ab humilitate :¬
ꝑuenis ad regnum. Nam si p̃ripis regnum:
cadis a regno. antequam surgas. Potestis in¬
quit bibere calicẽ quẽ ego bibiturꝰ sume
ad huc erant. Sed siuultis illud acciꝑe: nolite
ẽẽ qđ estis. Aliis paratũ ÷. & uos alii estote.
& uob̾ paratũ ÷. Quid ÷ alii estote : Prius
humiliamini: qui iam uultis exaltari. In¬
tellexerunt gͦ humilitatẽ ꝓfuturam sibi
& correcti sunt. Ergo & nos hoc audiamꝰ.
quia hoc dicit psalmus iste. Surgite postea¬
quam sedistis. Sed nequis putet se ad hoc
sedere ut honoretur. ut ostenderet quia
sessionem istam humilitatẽ uoluit cõm̃¬
dare. nequis se putaret iussum ẽẽ sedere
aut ad iudicandum. aut ad epulandum &
gaudendum. & maiorem suꝑbiam ibi qͣre¬
ret : in significationẽ humilitatis addidit.

Expanded text:
altavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen» . Jam vos ad illud nomen festinatis; «surgite,» sed «posteaquam sedistis.» Surgere vultis, sed primo sedete: et surgens ab humilitate, pervenis ad regnum. Nam si praeripis regnum, cadis a regno antequam surgas. «Potestis bibere,» inquit, «calicem quem ego bibiturus sum?» adhuc erant. Sed si vultis illud accipere, nolite esse quod estis. «Aliis paratum est;» et vos alii estote, et vobis paratum est. Quid est, Alii estote? Prius humiliamini, qui jam vultis exaltari. Intellexerunt ergo humilitatem profuturam sibi, et correcti sunt. Ergo et nos hoc audiamus, quia hoc dicit psalmus iste: «Surgite posteaquam sedistis.» 6. Sed ne quis putet se ad hoc sedere ut honoretur; ut ostenderet quia sessione ista humilitatem voluit commendare; ne quis se putaret jussum esse sedere aut ad judicandum, aut ad epulandum et gaudendum, et majorem superbiam ibi quaereret; in significationem humilitatis addidit,
Abbreviated transcription (Latin):
diuina sacramenta sp̃s sc̃s indiuinis litters
opatus ÷. Nam ipse salomon mulierum
amator fuit. & reprobatꝰ ÷ adõ. Et usq adeo
iaqueus illi fuit illa cupiditas: ut amulieribꝰ
etiam idolis sacrificare cogeretur. Sic de
illo scriptura testis ÷. Sed si illo cadente quȩ
per ipsum dicta sunt delerentur: iudica¬
retur quia ipse dixerat. ñ ꝑ illũ dicta erant.
quia in popło dĩ cecidit salomon: Inpara¬
diso non cecidit adam: Non cecidit decȩlo
angłs. & diabolus factus ÷: Idõ docemur
innullo hominum spẽ eẽ ponendã. Quia iste
salomon edificauerat tẽplum dño. intypo
quidem & infigura futurȩ eccłȩ & corporis
dñi. unde dic̃ in eugło. soluite tẽplum hoc.
& intriduo excitabo illud. quia gͦ ipse ȩdifi¬
cauerat illud templum: edificauit sibi tẽplũ

Expanded text:
divina sacramenta Spiritus sanctus in divinis Litteris divina sacramenta Spiritus sanctus in divinis Litteris operatus est. Nam ipse Salomon mulierum amator fuit, et reprobatus est a Deo: et usque adeo laqueus illi fuit illa cupiditas, ut a mulieribus etiam idolis sacrificare cogeretur, sicut de illo Scriptura testis est . Sed si illo cadente, quae per illum dicta sunt, delerentur; judicaretur quia ipse dixerat, non per illum dicta erant. quia in populo Dei cecidit Salomon? In paradiso non cecidit Adam? Non cecidit de coelo angelus, et diabolus factus est? Ideo docemur in nullo hominum spem esse ponendam. Quia et iste Salomon aedificaverat templum Domino , in typo quidem et in figura futurae Ecclesiae et corporis Domini; unde dicit in Evangelio, «Solvite templum hoc, et in triduo excitabo illud» : quia ergo ipse aedificaverat illud templum, aedificavit sibi templum
Abbreviated transcription (Latin):
graduũ: iste psalmꝰ aliqͥd ampliꝰ intituloar¬
pit. qđ additũ ÷ salomonis. Sic eni pre¬
notatur. Qanticũ graduũ salomonis fta
fecit nos intentos inusitatior titulusctrs
ut quȩramꝰ quare sit additũ salomonis
Nã quid sit canticum graduũ: nonopis
est sepe repetere Plura enĩ hinc dicta
sunt : quia cantat ascendentis uox ĩa ffe¬
cti pietatis & caritatis ad illã super nãier łn
cui suspiramꝰ quam diu ꝑ egrinam᷑ & ubilia¬
bimur cũ ꝑ egrinatione redierimꝰ. Ascendt
ad hanc om̃is qui ꝓficit. eadit ab hac om̃s
quideficit. Nec peclib ascendere quȩras nae
pedib te descendere putes. Anando dn
ascendis. amando scłm cadis. St̃ gͦ istacamtel
amantium. quodam scõ desiderio flagran¬
tium. Ardent qui ista cantant excorde.
Quoꝵ etiam cor ardens inuenitur in marh
Ded quare sit additũ salomonis: quantũ
inspirauerit dñs dicam caritati ur̃ȩ Plos
multa scã prȩcepta & salubria monita. &

Expanded text:
graduum,» iste psalmus aliquid amplius in titulo accepit, quod additum est, «Salomonis.» Sic enim praenotatur: «Canticum graduum Salomonis.» Itaque fecit nos intentos inusitatior titulus caeteris, ut quaeramus quare sit additum, «Salomonis.» Nam quid sit «Canticum graduum,» non opus est saepe repetere; plura enim dicta sunt hinc, quia cantat ascendentis vox in affectu pietatis et charitatis ad illam supernam Jerusalem, cui suspiramus quamdiu peregrinamur, et ubi laetabimur cum a peregrinatione redierimus. Ascendit ad hanc omnis qui proficit; cadit ab hac omnis qui deficit. Nec pedibus ascendere quaeras, nec pedibus te descendere putes: amando Deum, ascendis; amando saeculum, cadis. Sunt ergo ista cantica amantium, quodam sancto desiderio flagrantium. Ardent qui ista cantant ex corde, quorum etiam cor ardens invenitur in moribSed quare sit additum, «Salomonis,» quantum inspiraverit Dominus, dicam Charitati vesmulta sancta praecepta et salubria monita et
Abbreviated transcription (Latin):
forte sine causa laborauerim in uob̾. Quia
nouerat se intus adño ȩdificari: plange¬
bat istos. quia sine causa laborauerat in
eis. Nos gͦ loquimur foris. ille ȩdificat in¬
tus. Quomͦ audiatis nos aduertimꝰ. quid
cogitetis ille solus nouit. qui cogitatio¬
nes ur̃as uidet. Ipse ȩdificat. ipse monet.
ipse terret. ipse intellectũ aꝑit. ipse ad
fidem applicat sensum ur̃m. Et tamen
laboramus & nos. tanquã oꝑarii sed nisi
dñs edificauerit domum: inuanũ labora¬
uerunt edificantes eam. Quȩ autẽ domꝰ
dĩ: ipsa & ciuitas. Domꝰ enim dĩ ÷ popłs dĩ.

Expanded text:
forte sine causa laboraverim in vos» . Quia forte sine causa laboraverim in vos» . Quia noverat se intus a Domino aedificari, plangebat istos, quia sine causa laboraverat in eis. Nos ergo loquimur foris, ille aedificat intus. Quomodo audiatis, nos advertimus; quid cogitetis, ille solus novit qui cogitationes vestras videt. Ipse aedificat, ipse monet, ipse terret, ipse intellectum aperit, ipse ad fidem applicat sensum vestrum: et tamen laboramus et nos tanquam operarii; sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam.» 3. Quae autem domus Dei, et ipsa civita
Abbreviated transcription (Latin):
uenientes in se copulauit. quib factus ÷ lapsꝰ
angularis ueniente popło excircuncisione
credentium: & ueniente popło exp̃putio
gentium & ipsorũ credentium. Fecit unã
eccłam de duob popłis. & factꝰ ÷ illis lapis
angularis. & idõ uerꝰ pacificus. Quia ergo
ille uerus salomon. salomon autẽ ille fili
dđ de muliere beth sabee rex isrł. figurã
gestabat huiꝰ pacifici quando tẽplum ȩ¬
dificauit: idõ ne illum pute̾ salomonẽ
qui edificauit domum dõ. alium salomo¬
Pusẽ tibi ostendens scriptura ista: sic
cepit inpsalmo. Nisi oÑs ebificaue¬
urł dooum. iNUANM laBORAUERUNT
laborant multi in ȩdificando. sed si ñ ille
ȩdificat: inuanum laborauerunt ȩdifi-¬
cantes eam. Qui sunt isti qui laborant
edificantes : Om̃s qui ineccła p̾dicant
uerbum dĩ ministri sacram̃toꝵ dĩ. Om̃s
currimꝰ. om̃s laboramꝰ. om̃s ȩdificamus mͦ.
& propͥe paulus ait. Dies obseruatis. & an¬
nos. & menses. & tempora. Timeo uos ne

Expanded text:
it, quibus factus est lapis angularis, venienti populo ex circumcisione credentium, et venienti populo ex praeputio Gentium et ipsorum credentium; fecit unam Ecclesiam de duobus populis, factus est illis lapis angularis , et ideo vere pacificus. Quia ergo ille verus Salomon; Salomon autem ille filius David de muliere Bethsabee , rex Israel, figuram gestabat hujus pacifici, quando templum aedificavit: ideo ne illum putes Salomonem qui aedificavit domum Deo, alium Salomonem tibi ostendens Scriptura sic coepit in Psalmo: «Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt Laborant multi in aedificando; sed si non ille aedificet, «in vanum laboraverunt aedificantes eam.» Qui sunt qui laborant aedificantes? Omnes qui in Ecclesia praedicant verbum Dei, ministri Sacramentorum Dei. Omnes currimus, omnes laboramus, omnes aedificamus modoet proprie Paulus ait: «Dies observatis, et annos, et menses, et tempora; timeo vos», «ne
Abbreviated transcription (Latin):
hoc induerit immortalitatem: tc̾ erit
uera sanitas. Ec erit uera & ꝑfecta iusticia.
ut nichil mali ñ solum facere. sed nec
cogitare possimus. Modo aut̃ in opes.
pauperes & egentes : dolentes suspiramꝰ.
gemimꝰ. oramus. leuamꝰ oculos ad dm̃.
qm̃ & illi qui felices sunt in hoc mundo.
despiciunt nos. abundant enim. & illi qͥ
infelices sunt in hoc scło despiciunt nos.
quia & ipsi abundant. & iusticia ÷ in corde
ppsorum: sed falsa. Idõ non ꝑueniunt
adueram: quia repleti sunt falsa. Tu aũt
ut peruenias adueram: esto egens & m̃¬
dicus ipsius iusticiȩ. & audi euangelium.
heati qui esuriunt & sitiunt iusticiam: qm̃¬

Expanded text:
t immortalitatem ; tunc erit vera sanitas, tunc erit vera et perfecta justitia, ut nihil mali non solum facere, sed nec cogitare possimus. Modo autem inopes, pauperes, egentes, dolentes suspiramus, gemimus, oramus, levamus oculos ad Deum: quoniam et illi qui felices sunt in hoc mundo, despiciunt nos; abundant enim: et illi qui infelices sunt in hoc saeculo, despiciunt; quia et ipsi abundant, et justitia est in corde ipsorum, sed falsa. Ideo non perveniunt ad veram, quia repleti sunt falsa. Tu autem ut pervenias ad veram, esto egens et mendicus ipsius justitiae; et audi Evangelium: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, q
Abbreviated transcription (Latin):
do laadatur diues. quid dr̃ : Multũ
diues ÷ nichil ei de ÷. Laus certa lauan¬
tis illa ÷: nam ista ñ ÷. Sum dic̃ mehli
adhuc cupit maiora quam quȩ habua
ad hoc accessert᷑ diuitiȩ. ut egestas qr¬
sceret. In illa uero ciuitatẽ. uerees
diuitiȩ. quia ibi nichil nob̾ deerit qud
nec indigebimꝰ aliqua re . & uera sanad
erit. Quẽ ÷ uera sanitas : Eũ absort
fuerit mors iuictoriã & cũ corrupib

Expanded text:
do laudatur dives, quid dicitur? Multum do laudatur dives, quid dicitur? Multum dives est; nihil illi deest. Laus certa laudantis illa est: nam ista non est, cum dicitur, Nihil adhuc cupit majora, quam quae habet, ad hoc accesserunt divitiae, ut egestas cresceret. In illa vero civitate verae erunt divitiae, quia ibi nihil nobis deerit; quia nec indigebimus aliqua re, et vera sanitas erit. Quae est vera sanitas? Cum absorpta fuerit mors in victoriam, et cum corr
Abbreviated transcription (Latin):
tat incȩlo Mon sunt ille uerȩ duutie so
augent cupiditatẽ eis qui eas posident
Non÷ illa uera corporis sanitas: quia poteꝰ
infirmitas ubiq defectiua. Quocunqor
uerterit deficit. in ipso adiutorio non mi
firmantum. Lassatur stando: sedere uit
Hunquid uł sedendo durabit: Qł sbi ar¬
git ut ñ fatigaret᷑: ibi habet deficero
Lassatꝰ ÷ ingilando: dormiturꝰ : Nunqui
quia dormiuit non deficit: Lassatꝰ et
ieuinando: refecturꝰ ÷. Si plus refecerr.
inde deficit. In nulla re potest ꝑseuen¬
re ista infirmitas. Pusticia quid̃ Quiti
iusticia ÷ intertantas temptationese sus¬
sumus continere ab homicidio ab adul¬
terio. a furtis. aꝑ iuruis. a fraudib mind
ab iniquis cogitationib : Nunquid& sus
totum sitiamꝰ. & ueras Auitias. & uerim
sanitatem & uera a iusticiam. Quȩ suit
uerȩ diuitiȩ : Selestis illa mansio mnierimn
Quis enim &e diues in hac terra: Quan¬

Expanded text:
tat in coelo. Non sunt illae verae divitiae; plus tat in coelo. Non sunt illae verae divitiae; plus augent cupiditatem eis qui eas possident. Non est illa vera corporis sanitas; quia portatur infirmitas ubique defectiva: quocumque se verterit, deficit. In ipso adjutorio non invenies firmamentum: lassatur stando; sedere vult; numquid vel sedendo durabit? Quod sibi elegit ut non fatigaretur, ibi habet deficere. Lassatus est vigilando, dormiturus est: numquid quia dormivit, non deficit? Lassatus est jujunando, refecturus est: si plus refecerit, inde deficit. In nulla re potest perseverare ista infirmitas. Justitia quid? Quanta justitia est inter tantas tentationes? Possumus continere ab homicidio, ab adulterio, a furtis, a perjuriis, a fraudibus: numquid ab iniquis cogitationibus? numquid et a totum sitiamus, et veras divitias, et veram sanitatem, et veram justitiam. Quae sunt verae divitiae? Coelestis illa mansio in Jerusalem. Quis enim dicitur dives in hac terra? Quan
Abbreviated transcription (Latin):
satiari dequa dr̃ inpsalmo. Inebriabunt᷑
ab ubertate domus tuȩ. & torrente uolu¬
ptatis tuȩ potab̾ eos. Hic aut̃ cum sumus:
inopes nos eẽ intelligamus & egentes. non
solum harum diuitiarum. quia hȩ ñ st̃
uerȩ diuitiȩ: sed & ipsius salutis. Et
quando sani sumus: intelligamus quia
infirmamur. Quam diu enim corpꝰ hoc
esurit. & sitit. quamdu corpꝰ hoc uigi¬
lando fatigatur. stando fatigatur. ambu¬
lando fatigatur. sedendo fatigatur.
manducando fatigatur. quocunq se
uerterit ad sub sidium fatigationis. ibi
sanitas nec in ipso corpore. Non sunt
gͦ illȩ diuitiȩ. sedm̃dicitas: quia quanto
magis abundant. tanto crescit in opia
& auaritia. Non est ista salus corporis.
sed infirmitas. Panegori¬
zamur cotidie medica¬
mentis cũ. Quia man-
qui ieiunat septẽ dieb fame consuos fule
Ergo ila fames ibi ÷ sed idõ illam noncor
quia cotidie illam curas. Ergo nec ioaism
ad eum. & leuemꝰ oculos ad eum qui hai¬

Expanded text:
satiari, de qua dicitur in psalmo: «Inebriabuntur satiari, de qua dicitur in psalmo: «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos» . Hic autem cum sumus, inopes nos esse intelligamus et egentes, non solum harum divitiarum quae non sunt verae divitiae, sed et ipsius salutis. Et quando sani sumus, intelligamus quia infirmamur. Quamdiu enim corpus hoc esurit et sitit, quamdiu hoc corpus vigilando fatigatur, stando fatigatur, ambulando fatigatur, sedendo fatigatur, manducando fatigatur; quocumque se verterit ad subsidium fatigationis, ibi sanitas, nec in ipso corpore. Non sunt ergo illae divitiae, sed mendicitas; quia quanto magis abundant, tanto crescit inopia et avaritia. Non est ista salus corporis, sed infirmitas. Paregorizamur quotidie medicamentis Dei, quia manduqui jejunat septem diebus, fame consumitur. Ergo illa fames ibi est; sed ideo illam non sentis, quia quotidie illam curas: ergo nec ipsa saad eum, et levemus oculos ad eum qui habi
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ. & distribuere
om̃nib dolores &¬
letitias. penas & p̃mia. Infelix anima. Et
quid miramini: Abundat. Sed abundat
nequitia. abundat malitia. Et eoplus a¬
bundat nequitia. quo sibi uidetur ab un¬
dare iusticia. At uero xp̃ianus homo ñ
debet abundare: sed pauperẽ debet seco¬
gnoscere. Et si habet diuitias: scire debet
quia non sunt ille uerȩ diuitiȩ. ut alias de¬
sideret. Qui enim diuitias falsas desiderat:
ueras non quęrit. Qui aut̃ ueras quęrit: ad¬
huc pauper ÷ & recte dicit. pauper & do¬
lens ego sum. Rursus ille qui pauꝑ ÷ & ne
displicet illi quia pauꝑ ÷ & iusticia ipsa
uidetur abundare incorde suo. ad uersus
iusticiam dei. Et quȩ abundantia iusticiȩ
nr̃ȩ . Quanta cumq iusticia in nob̾ fuerit.
ros ÷ nescio quis. Ad illum fontem. ad saginã
illam tantam. stillicidia quedam sunt. quȩ
uitam nr̃am molliant. & duram iniquitatẽ.
soluant. Modo desideremus de pleno fonte
iusticiȩ saginari. desideremus ubertate illa

Expanded text:
turae, et distribuere omnibus dolores laetitias, poenas et praemia. Infelix anima! et quid miramini? abundat, sed abundat nequitia, abundat malitia; et eo plus abundat nequitia, quo sibi videtur abundare justitia. 11. At vero christianus homo non debet abundare, sed pauperem se debet cognoscere; et si habet divitias, scire debet quia non sunt illae verae divitiae, ut alias desideret. Qui enim divitias falsas desiderat, veras non quaerit: qui autem veras quaerit, adhuc pauper est; et recte dicit, «Pauper et dolens ego sum» . Rursus ille qui et pauper esdisplicet illi quia pauper est, et justitia ipsa videtur abundare in corde suo adversum justitiam Dei. Et quae abundantia justitiae nostrae? Quantacumque justitia in nobis fuerit, ros est nescio quis ad illum fontem; ad saginam illam tantam stillicidia quaedam sunt, quae vitam nostram molliant, et duram iniquitatem solvant. Modo desideremus de pleno fonte justitiae saginari, desideremus ubertate illa
Abbreviated transcription (Latin):
ubi significatur ad unum aliquid utrũq
altitudine ꝓphetię. copulatis utriusq
finib in hoc uno. cuius ẽ titulus canticũ
psalmi ipsi dd: neutro illi titulo similis.
qm̃ & simultis partib & multis modis
sicut adhebreos epła loquitur. olim
ds̃ locutus ÷ patrib ꝑprophetas: in eũ
tamen locutus ÷ quẽmisit pꝰea ut cõ¬
plerent᷑ eloquia ꝓpħarũ. Quot quot
eñĩ ꝓmissiones dei: in illo etiam.

Expanded text:
Ubi significatur ad unum aliquid concurreUbi significatur ad unum aliquid concurrealtitudine prophetiae, copulatis utriusque finibus in hoc uno, cujus est titulus, «Canticum psalmi, ipsi David;» neutro illi titulo similis, Quoniam multis partibus et multis modis, sicut ad Hebraeos Epistola loquitur, olim Deus locutus est Patribus per Prophetas ; eum tamen locutus est quem misit postea, ut complerentur eloquia Prophetarum: «Quotquot enim promissiones Dei, in illo etiam»
Abbreviated transcription (Latin):
mus xp̃m. siue cum ipse nos suscipit :
qui est caput ȩccłȩ. Et qđ ibi ait tribu¬
lantes nos: hic ait inimicos nr̃os utiq
idem ipsi sunt. Admonemur sane isto
psalmo eos titulos qui tanquam de
hystoria positi sunt. rectissime fieri:
ut sedm ꝓpħiam intelligamus. seđm qđ
uidemus psalmos. ẽẽ. conseriptos.
Quid enim tam diuersum seđm hy¬
storiam quam id qđ ÷ intitulo quinqͣ¬
gesimi sexti. infinem necorrumpas
ipsi dd intituli inscriptione. cumfu¬
geret a facie saul inspelunca: & in
titulo quinquagesimi noni. infinem¬
ꝓiis qui immutabuntur intituli inscri¬
ptione ipsi dđ indoctrinam. cum suc¬
cendit me sopotamiam syriȩ & syriã
sobal. & conuertit io ab & percussit
in ualle salinarum duodecim milia s.
humilitatem dđ. iste fortitudinẽ ille
fugam. iste uictorias. Et tamen existoꝵ
duoꝵ posterioꝵ partib. quoꝵ tam di¬
uersi tituli sunt. psalmus iste cõponit᷑.

Expanded text:
mus Christum, sive cum ipse nos suscipit, mus Christum, sive cum ipse nos suscipit, qui est caput Ecclesiae. Et quod ibi ait, «Tribulantes nos;» hic autem, «inimicos nostros:» utique iidem ipsi sunt. 2. Admonemur sane isto psalmo, eos titulos qui tanquam de historia positi sunt, rectissime fieri ut secundum prophetiam intelligamus, secundum quod videmus psalmos esse conscriptos. Quid enim tam diversum secundum historiam, quam id quod est in titulo quinquagesimi sexti, «In finem, ne corrumpas; ipsi David, in tituli inscriptionem, cum fugeret a facie Saül in speluncam:» et in titulo quinquagesimi noni, «In finemhis qui immutabuntur, in tituli inscriptionem, ipsi David, in doctrinam, cum succendit Mesopotamiam, Syriam, et Syriam Sobal, et convertit Joab, et percussit in valle salinarum duodecim millia?» humilitatem David, iste fortitudinem; ille fugam, iste victorias. Et tamen ex istorum duorum posterioribus partibus, quorum tam diversi tituli sunt, psalmus iste componitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cantaretur & psalleretur Item ibi. qm̃
magnificata ÷ usq ad cęlos miscđia¬
tua. uł sicut alii interp̃tati sunt eleuata
miscd̾a tua. Idõ enimꝰ magnificata est
usq ad celos: ut magna sit incęlis. Moc
uoluit dicere suꝑ cęlos. Itẽ inquinqua¬
gesimo nono. letabor & diuidam sici¬
mam: hic uero exaltabo & diuidam
sicimam. Ubi ostenditur qđ de diuidenda
sicima significatũ ÷: post dñi exalta-¬
tionem prȩdictum suturum. & illam
lȩtitiam ad hanc exaltationem perti¬
nere: ut idõ lȩtetur quia exaltatur.
Unde alibi dicit. Eonuertisti luctum meũ
ingaudiũ michi. conscidisti saccũ meum.
& accinxisti me letitia. Item ibi. & effrẽ
fortitudo capitis mei. hinc autem & effrẽ
susceptio capitis mei. Suscipiendo enim
fit fortitudo. id ÷ sucipiendo fortes facit.
fructificans in nobis. Inter prȩtatur enim
efraim. fructificatio. Susceptio autem
ad utrumq referri potest. siue cũ suscipi¬

Expanded text:
cantaretur et psalleretur. Item ibi, «Quoniam cantaretur et psalleretur. Item ibi, «Quoniam magnificata est usque ad coelos miseriunt, «elevata misericordia tua.» Ideo enim «magnificata est usque ad coelos,» ut magna sit in coelis; hoc enim voluit dicere, «super coelos.» Item in quinquagesimo nono, «Laetabor, et dividam Sichimam:» hic autem, «Exaltabor», «et dividam Sichimam.» Ubi ostenditur quod de dividenda Sichima significatum est, post Domini exaltationem praedictum futurum, et illam laetitiam ad hanc exaltationem pertinere; ut ideo laetetur, quia exaltatur. Unde alibi dicit, «Convertisti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia» . Item ibi, «Et Ephraem fortitudo capitis mei:» hic autem, «Et Ephraem susceptio capitis mei.» Suscipiendo enim fit fortitudo, id est, suscipiendo fortes facit, fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem Fructificatio. Susceptio autem ad utrumque referri potest, sive cum suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
centesimum
Septiooom ex¬
ponendum non
putaui: quia iã
exposui eum in
psalmo quinqua gesi-¬
mo sexto. & in ꝑsalmo
quinquagezimo nono: exquorum po¬
stremis partib iste constat. Nam postre¬
ma pars quinquagesimi sexti prima :
huuis usq ad eumꝰ uersum ubi dr̃. & suꝑ¬
omnem terram gła tua. Hinc enim
usq ad finem. postrema pars ÷ quinqua¬
gesimi noni. Sicut postrȩma pars cente¬
Simi trigesimi quarti. eadem est quȩ
centesimi tertii decimi. ab eo uersu ubi
dr̃. simulac̾ra gentium argentum & au¬
rum. sicut tertius decimus & quinquage¬
simus sed̾s. mutatis aliquib mediis eadẽ
habent om̃a aprincipiis usq infinẽ. Quȩ¬
cunq igitur in hoc psalmo centesimo septi¬
mo aliquantulum aliter posita sunt
quam in illis duob exquoꝵ partibus
constat: non habent intellectum difficilẽ.
Sicut in quinquagesimo sexto dr̃. cantabo
& psallam. exurge gła mea. in isto autẽ
cantabo & psallam ingła mea. Adhoe
enim dictum ÷ & illicꝰ exurge: ut in illa

Expanded text:
centesimum septimum exponendum non putavi; quoniam jam exposui eum in psalmo quinquagesimo sexto, et in psalmo quinquagesimo nono, ex quorum postremis partibus iste constat. Nam postrema pars quinquagesimi sexti, prima est hujus, usque ad eum versum ubi dicituomnem terram gloria tua.» Hinc autem usque in finem, postrema pars est quinquagesimi noni: sicut postrema pars centesimi tricesimi quarti, eadem est quae centesimi tertii decimi, ab eo versu ubi dicitur, «Simulacra Gentium argentum et aurum:» sicut tertius decimus et quinquagesimus secundus, mutatis aliquibus mediis, eadem habent omnia a principiis usque in fines. Quaecumque igitur in hoc psalmo centesimo septimo aliquantulum aliter posita sunt, quam in illis duobus, ex quorum partibus constat, non habent intellectum difficilem: sicut in quinquagesimo sexto dicitur, «Cantabo, et psallam; exsurge, gloria mea;» in isto autem, «Cantabo, et psallam in gloria mea.» Ad hoc enim dictum est illic, «Exsurge,» ut in illa
Abbreviated transcription (Latin):
corpus sed corruptio. Educ decaro¬
re animam meam ut confiteatur
nomini tuo. Iam uox quȩ sequitur
talis ipsa. qualis hesterna ultima
Hesterna enim ultima si meminist sꝰ
hȩc fuit : singularis ego sum donee
transeam. Et hic quȩ ÷ ultima: one
sustinebunt iusti: quo adusq retri¬

Expanded text:
corpus, sed corruptio. «Educ de» «carccorpus, sed corruptio. «Educ de» «carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo.» Jam vox quae sequitur, isti. Et est talis ipsa, qualis hesterna ultima. Hesterna enim ultima, si meministis, haec fuit: «Singularis ego sum, donec transeam» . Et hic quae est ultima? «Me sustinebunt justi, quoadusque retri
Abbreviated transcription (Latin):
confiteri. erat laudare. Et audi laudẽ
patris. Qui abscondisti hȩc inquit asa¬
pientib & prudentib. & reuelasti ea
paruulis. Quia gͦ pꝰ istas corru¬
ptionis angustias habitabimus
indomo dei : tota uita nr̃a ñ erit
nisi laus dĩ. Iam sepe uob̾ expositũ
est quia recedente necessitate om̃a
negotia necessitatis int̾cidunt qͥa no
erit qͥd ibi agamꝰ ñ dico die & noato
ubi nonnox est: sed toto diȩ eisunis
dies est nerit qͥd ibi agamꝰ nlaldos
quẽ diligimꝰ. quia tec̃ & uidebim eeu
ñ uisũ de sideramꝰ & laudamꝰ touisũ
qd amamꝰ quomͦ laudabimꝰ⁊ Sines
erit laus. quia sine fine amor. Q
ni tuo. Beati enim qui habitant n
domo tua in scła scłoꝵ laudabunta
Modo impedit carcer: quia corpusꝗ
corrumpitur aggrauat animam. Ns̃
corꝑus aggrauãt animã. Nã & tin
habimus corpꝰ: s corpus qđ nonur¬
rumpetur . Ergo carcerẽ facit i

Expanded text:
confiteri, erat laudare. Et audi laudem confiteri, erat laudare. Et audi laudem Patris: «Quia abscondisti haec,» inquit, «a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Quia ergo post istas corruptionis angustias habitabimus in domo Dei, tota vita nostra non erit nisi laus Dei. Jam saepe vobis expositum est quia recedente necessitate omnia negotia necessitatis intercidunt; quoniam non erit quid ibi agamus. Non dico die ac nocte, ubi nox non est; sed toto die, cum unus dies est, non erit quid ibi agamus, nisi laudemus quem diligimus, quia tunc et videbimus. Modo non visum desideramus, et laudamus; tunc visum quod amamus, quomodo laudabimus? Sine fine erit laus, quia sine fine amor. Quiteatur nomini tuo.» Beati enim qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te . Modo impedit carcer, quia «corpus quod corrumpitur, aggravat animam» . Non corpus aggravat animam nam et tunc habebimus corpus; sed «corpus quod corrumpitur». Ergo carcerem facit non
Abbreviated transcription (Latin):
& carcere erat: S istȩ pęnȩ excaritate
coronam parturiunt. Unde iterum
dĩc̃. Suꝑ ÷ mͥ corona iusticie: quã reddet
michi dñs in illa die iustiis uidex. Ad
hoc ualet. educ decarcere animã mẽa :
ut confiteatur nomini tuo. Lã educta
de corruptione. quid habet confiteris
Peccata ibi non sunt : sed laudes sunt.
Ouobus modis aut̃ confessio intelligit᷑.
Et in peccatis nr̃is. & in laude dĩ. In
peccatis nr̃is nota ÷ confessio. & ita
nota om̃i popło: ut quando auditum
fuerit nomen confessionis in lectione.
siue in laude dicatur. siue depeccatis
dicatur : currant pugni ad pectꝰ. Notũ
est gͦ nom̃ confessionis de peccato. con¬
fessionẽ in laude quȩramus. ubi inue¬
nimus. habes inscripturis. Et hec dice
bona ualde. Ergo hic confessio laudiᷤ
÷. Alio loco. ipse dñs diẽ. Confiteor
tibi pater. dñe cęli & terrȩ. Quid c̃fi¬
tebatur : Nunquid peccata : Xp̃i gͦ

Expanded text:
et carcere erat? Sed istae poenae ex charitate et carcere erat? Sed istae poenae ex charitate coronam parturiunt. Unde iterumst mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Ad hoc valet, «Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo.» Jam educta de corruptione, quid habet confiteri? Peccata ibi non sunt, sed laudes sunt: duobus autem modis confessio intelligitur, et in peccatis nostris, et in laude Dei. In peccatis nostris nota est confessio, et ita nota omni populo, ut quando auditum fuerit nomen confessionis in lectione, sive in laude dicatur, sive de peccatis dicatur, currant pugni ad pectus. Notum est ergo nomen confessionis de peccato: confessionem in laude quaeramus. Ubi invenimus? Habes in Scripturis: «Et haec dicrsa quoniam bona valde» . Ergo hic confessio laudis est. Alio loco ipse Dominus dicit: «Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae.» Quid confitebatur? numquid peccata? Christi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia & inuisibilia. Quid gͦ ibi pęnale
qđ mortalis. qđ indigens. Non hoc erit
inpremio. Non enim corpꝰ ñerit. cũ
corpꝰ resurget. Sed qͥd ibi n̾erit: Cor¬
ruptio. Corruptibile enĩ hoc. induet
incorruptionẽ. Ergo sicaro carcert᷑ ÷:
non corpus ÷ carcer tuus. s corruptio
corporis tui. Corpꝰ enim tuum fecit ds̃
bonum quia bonꝰ est. corruptionẽ
intulit iustus quia uidex est. Illud
habes debeneficio. illud habes desup-
ñ ÷ blasphemia. intellectꝰ c̃stat. Ad extre¬
enim homini & carcer latus ÷. & tristi
pratum angustum ÷. Ergo orat se educi
ab angustia. Quamuis enĩ in spe latitu¬
dinemꝰ habeat: inretam̃ p̃senti angu¬
statur. At tende angustias apłi. Non
habui reqͥem sp̃iu meo dix̃. quia ñ in¬
ueni titum frẽm meũ. Alio loco. Quis
infirmatur. & ego ñ infirmor e Quis
scandalizat᷑ & ego ñuror: Qui gͦ & infir¬
mabatur. & urẽꝑatur. nonne ipȩnis

Expanded text:
visibilia et invisibilia. Quid ergo ibi poenale visibilia et invisibilia. Quid ergo ibi poenale quod mortalis, quod indigens: hoc non erit in praemio. Non enim corpus non erit, cum corpus resurgat. Sed quid ibi non erit? Corruptio: corruptibile enim hoc induet incorruptionem . Ergo si caro tibi carcer est, non corpus est carcer tuus, sed corruptio corporis tui. Corpus enim tuum fecit Deus bonum, quia bonus est; corruptionem intulit justus, quia judex est: illud habes de beneficio, illud habes de supplst blasphemia; intellectus constat. 19. Ad extreenim homini et carcer latus est, et tristi pratum angustum est. Ergo orat se educi ab angustia. Quamvis enim in spe latitudinem habeat, in re tamen praesenti angustatur. Attende angustias Apostoli: «Non habui requiem spiritu meo,» dixit; «quia non inveni Titum fratrem meum» . Alio loco: «Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror» ? Qui ergo et infirmabatur et urebatur, nonne in poenis
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ & sceleratoꝵ. nonne exeunt de cor-¬
pore. & eunt inpeiores penas qͣm hic ꝑ¬
tulerunt : Quid gͦ magnum petitur.
educ de carcere animam meam cũ siue
sero. siue cito. ne cesse sit exire hinc ÷¬
Forte iustus dixit. iam moriar. educ de
carcere isto corpus anmã meã. Sifestinat
nimis : non habet caritatẽ. Desiderare
quidem hoc debet & concupiscere sicut
apłs ait. Concupiscentiam habens dis¬
solui & eẽ cum xp̃o. multo enĩ magis
optimũ. S ubi ÷ caritas : Ergo seqͥtur.
Manere incarne necessariũ. ꝓpter uos.
Decorpore qͦ ds̃ educat quando uoluerit.
Potest dici & corpꝰ nr̃m carcer. non qͥa
carcer ÷ qđ ds̃ fecit: sed quia penale
& mortale. Duo enĩ consideranda sunt
in nr̃o corpore. figm̃tum dĩ. & pena
meriti. Tota ista forma. statꝰ. in cessus.
m̃bra ordinata. sensuũ dispositiones.
uide. audire. ol facere. gustare. c̃tingere.
om̃is hȩc compago. & fabricȩ distin

Expanded text:
animae et sceleratorum nonne exeunt de coranimae et sceleratorum nonne exeunt de corpore, et eunt in pejores poenas quam hic pertulerunt. Quid ergo magnum petitur, «Educ de carcere animam meam;» cum sive sero, sive cito, necesse sit exire? Forte justus dicit: Jam moriar; educ de carcere isto corporis animam meam. Si nimis festinat, non habet charitatem. Desiderare quidem hoc debet et concupiscere, sicut Apostolus ait: «Concupiscentiam habens dissolvi et esse cum Christo; multo enim magis optimum» . Sed ubi est charitas? Ergo sequitur, «Manere in carne necessarium propter vos.» De corpore ergo educat Deus, quando voluerit. Posset dici et corpus nostrum carcer, non quia carcer est quod fecit Deus, sed quia poenale et mortale. Duo enim consideranda sunt in nostro corpore; figmentum Dei, et poena meriti. Tota ista forma, status, incessus, membra ordinata, sensuum dispositiones, videre, audire, olfacere, gustare, contingere; omnis haec compago et fabricae distinc
Abbreviated transcription (Latin):
nescio qua requie pollicetur nob̾ ds̃.
qđ futuri simus. Forte idõ de loco isto
clamaniꝰ. educ de carcere animã meam.
paulo antẽ dixi. uita ur̃a abscondita ÷
cum xp̃o in do̾ corpꝰ aut̃ nr̃m in isto car¬
cere. in isto mundo. Si diceret edue de
carcere corpus meũ: securi acciꝑemus
carcerẽ mundum. Fortasse tame̾n ꝓpter
aliqua quȩ nos tenent desideria terrena.
contra quȩ luctamur & dimicamꝰ. quia
uideo aliam legem in membris meis re¬
pugnantem legi mentis mee: recte dicimꝰ
educ animam meam de hoc mundo. id÷
dela borib & pressuris huiꝰ scłi. Non
enĩ caro quam fecisti. sed corruptela car¬
nis & pressure & temptationes carcer mͥ
st̃. auqui aut̃ dixer̃ carcerẽ istum &
speluncam corpꝰ hoc ẽẽ : ut hoc sit educ
de carcere animam meam. S & iste in¬
tellectus: uacillat aliquantũ. Quid enim
magnum educ decarcere animam meã.
educ̃ de corpore animam meam : Latronũ

Expanded text:
nescio qua requie pollicetur nobis Deus nescio qua requie pollicetur nobis Deus quod futuri simus; forte ideo de loco isto clamamus, «Educ de carcere animam meam.» paulo ante dixi: «Vita vestra abscondita est cum Christo in Deo.» Corpus autem nostrum in isto carcere, in isto mundo. Si diceret, Educ de carcere corpus meum; securi acciperemus carcerem mundum. Fortasse tamen propter aliqua quae nos tenent desideria terrena, contra quae luctamur et dimicamus, quia, «Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae» ; recte dicimus, Educ animam meam de hoc mundo, id est, de laboribus et pressuris hujus saeculi. Non enim caro quam tu fecisti, sed corruptela carnis, et pressurae, et tentationes carcer mihi sunt. 18. Aliqui autem dixerunt carcerem istum et speluncam corpus hoc esse, ut hoc sit, «Educ de carcere animam meam.» Sed et iste intellectus vacillat aliquantum. Quid enim magnum, «Educ de carcere animam meam,» Educ de corpore animam meam? latronum
Abbreviated transcription (Latin):
me. E poc oe carcere aniram mea:
ui confiteator goonni too. Carcer
iste apriorib uarie intellectꝰ ÷. Et for¬
tasse ipse ÷ carcer qui scribitur & intitu¬
lo spelunca. Titulus enĩ psalmi huiꝰ. ita
se habet. Intellectus ipsi ddđ cũ eẽt in
spelunca. oratio. Quȩ spelunca: ipse carcer.
Duo quȩdã intelligenda ꝓposuimꝰ. sed
unum cum intellexerimũs utrunq erit.
Merita car̾cerẽ faciunt. Nam in uno qͦdã
habitaculo. alteri domꝰ ÷. alteri carcer
.Iili qui custodiunt homines inclusos:
icarcere sunt. Nunqͥd & illi in carcere
dicendi sunt : Unum habitaculũ ÷ & illi
& illi. Alteri facit domum lib̾tas. alt̾i
carterem seruitus. Quib dã gͦ uisũ ÷: qđ
spelunca & carcer mundus iste sit. Et
hoc orat eccła ut decarcere eclucatur.
id ÷ de hoc mundo. de sub sole. ubi om̃a
uanitas. Dr̃ enĩ om̃a uanitas. & p̃sũptio
sp̃s in om̃i oꝑe hominis. qđ ipse laborat
subsole. Ergo extra mundum istum in

Expanded text:
 Educ de carcere animam meam,  Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo.» Carcer iste a prioribus varie intellectus est. Et forte ipse est carcer qui scribitur in titulo, «spelunca.» Titulus enim psalmi hujus ita se habet: «Intellectus ipsi David, cum esset in spelunca, oratio.» Quae spelunca, ipse et carcer. Duo quaedam intelligenda proposuimus; sed unum cum intellexerimus, utrumque erit. Merita carcerem faciunt. Nam in uno quodam habitaculo, alteri domus est, alteri carcer est. Illi qui custodiunt homines inclusos; in carcere sunt: numquid et illi in carcere esse dicendi sunt? Unum habitaculum est et illi et illi; alteri facit domum libertas, alteri carcerem servitus. Quibusdam ergo visum est quod spelunca et carcer mundus iste sit; et hoc orat Ecclesia, ut de carcere educatur, id est, de hoc mundo, de sub sole, ubi omnia vanitas. Dicitur enim, «Omnia vanitas, et praesumptio spiritus in omni opere hominis, quo ipse laborat sub sole» . Ergo extra istum mundum in