comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et mundus eũ non cognouit. dienĩ mundus
non cognouit lucẽ. quia lur intenebris lucet et
tenebre eam non conprehenderunt. et ipse tene¬
bre que non conp̃hñdertnt lucẽ p̃sentẽ mundi
nomine appellantur. harum tenebrarũ sut illi
rectores De ipsis gͦ rectorib habemꝰ det̾minatã
scͥpturarum sententiã: qd̃ omĩno inde reditꝰ alicũ¬
ius eoꝵ sꝑandus non ẽ. at uero de ipsis tenebris
quarum illi rectores sunt non sumꝰ certi: ne forte
qui erant tenebre fiant lux. fidelib quippe iã facꝰ¬
tis. dicit apłs. fuistis aliquando tenebre: nunc
autẽ lux in dño: tenebre in uob̃. lux in dño. Ergo
fus om̃s mali cũmali sunt: ȩxercent bonos. Ecce
enĩ breuit᷑ audite et intelligite. Sibonus es. mi¬
micum non habebis nisi maiũ. Porro tibi ea bo
nitatis regula p̃fixa ẽ: ut imniteris bonitatem
patris tui qui facit solem suũ oriri suꝑ bonos et
malos. et pluit suꝑ iustos et iniustos. Neq enĩ

Expanded text:
Et mundus eum non cognovit . Si enim mundus Et mundus eum non cognovit . Si enim mundus noe eam non comprehenderunt, et ipsae tenebrae quae non comprehenderunt lucem praesentem, mundi nomine appellantur; harum tenebrarum sunt illi rectores. De ipsis ergo rectoribus habemus determinatam Scripturarum sententiam, quod omnino inde reditus alicujus eorum sperandus non est. At vero de ipsis tenebris quarum illi rectores sunt, non sumus certi ne forte qui erant tenebrae, fiant lux. Fidelibus quippe jam factis dicit Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino : tenebrae in vobis, lux in Domino. Ergo, fratres, omnes mali, cum mali sunt, exercent bonos. Ecce enim breviter audite, et intelligite. Si bonus es, inimicum non habebis nisi malum. Porro tibi ea regula bonitatis praefixa est, ut imiteris bonitatem Patris tui, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
nis malus aut ideo uiuit ut corrigatur.: aut ido
uiuit ut ꝑ illũ bonus exerceatur. Utinã gͦ qui
nos modo exercent conuertantur: et nob̾cũ exer¬
ceantur. Tam̃ quamdiu ita sunt ut ererceant ñ
eos oderimus: quia in eo quod malus est quis eo¬
rum. utrũ usq ad finẽ ꝑ seueraturus sit ignoramꝰ
Et plerumq cum tͥ uideris odisse inimicum:
frẽm odisti etnescis. Diabolus et angeli eus in
scͥpturis scĩs manifestatisunt nob̃: quod adignẽ
et̾num sint destinati. Ipsor. tantum desꝑanda
ẽ correptio: contra quos habemus occultã luctã.
ad quã luctam nos armat apłs dicens. Non est
nob̾ colluctatio aduersus carnem et sanguinem.
idẽ adu̾sus hoĩes qͦs uidetis: s adu̾sus potestates¬
et rectores mundi tenebrarũ harum. Ne forte cũ
dixisset mundi. intelligeres demones esse recto¬
tores celi. et terre̾. mundi dixit tenebrarũ harũ.
mundi dix̃ amatorͣ mundi. mundi dix̃ ĩpioꝵ &

Expanded text:
nis malus aut ideo vivit ut corrigatur, aut ideo nis malus aut ideo vivit ut corrigatur, aut ideo vivit ut per illum bonus exerceatur. Utinam ergo qui nos modo exercent, convertantur, et nobiscum exerceantur: tamen quamdiu ita sunt ut exerceant, non eos oderimus; quia in eo quod malus est quis eorum, utrum usque in finem perseveraturus sit, ignoramus; et plerumque cum tibi videris odisse inimicum, fratrem odisti, et nescis. Diabolus et angeli ejus in Scripturis sanctis manifestati sunt nobis, quod ad ignem aeternum sint destinati. Ipsorum tantum desperanda est correctio: contra quos habemus occultam luctam, ad quam luctam nos armat Apostolus, dicens: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est adversus homines quos videtiset rectores mundi, tenebrarum harum . Ne forte cum dixisset, mundi, intelligeres daemones esse rectores coeli et terrae; mundi dixit, tenebrarum harum; mundi dixit, amatorum mundi; mundi dixit, impiorum et
Abbreviated transcription (Latin):
quia talia gemunt m̃bra dauid: non enim ui¬
det inse ista. Quamdui inse ista non uidet. nõ¬
dum est ibi: non sentit quod corpus sentit: qr
preter corpus est. Incorporetur et sentiet. Dicat
ergo et audiamus: audialnus. et
dicam.¬
xaUDI d̾s deprecatio¬
nem meamꝰ et ne despere¬
ris p̃cem meam: intencle
michi et eraudi me. Sa¬
tagentis. solliciti. in tribu¬
latione positi. uerba sunt
ista. Orat multa patiens:¬
patiens. de malo liberari desiderans. Suꝑ est
ut audiamus in quo malo sit: et cũ dicere ce¬
perit agnoscamus ibi nos esse̾ ut communicata
tͥbulatione coniungamus orationẽ. Contrista¬
tus sum inexercitatione mea: et conturbatus sũ
Ubi contristatus: ubi conturbatusqͦ nexercita¬
tione meaĩqͥd. Hoĩes malos quos patitur commne¬
moratus est: eandamq passionẽ maloꝵ hominũ
exercitationem suam dix̃: ne putetis gratis malos¬
eẽ in hoc mundo: et nicħ boni de illis agere dm̃ Om¬

Expanded text:
quia talia gemunt membra David: non enim viquia talia gemunt membra David: non enim videt in se ista. Quamdiu et in se ista non videt nondum est ibi: non sentit quod corpus sentit; quia praeter corpus est: incorporetur, et sentiet. Dicat ergo et audiamus, audiamus et dicamxaudi, Deus, deprecationem meam, et ne despexeris precem meam: intende mihi, et exaudi me. Satagentis, solliciti, in tribulatione positi, verba sunt ista. Orat multa patiens, de malo liberari desiderans: superest ut audiamus in quo malo sit; et cum dicere coeperit, agnoscamus ibi nos esse, ut communicata tribulatione, conjungamus orationem. Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum. Ubi contristatus? ubi conturbatus? In exercitatione mea, inquit. Homines malos quos patitur commemoraturus est, eamdemque passionem malorum hominum exercitationem suam dixit. Ne putetis gratis esse malos in hoc mundo, et nihil boni de illis agere Deum. Om
Abbreviated transcription (Latin):
cretum apecore. quo ipse habeat intellectũ. Unde
quosdã contempnentes in se quod ꝓpriũ et p̃cipu¬
um a conditore acceꝑunt: increpat ipse conditor
dicens. Nolite esse sicut equus etmulus: quib ñ est
intellectus. Etalio loco dicit. homo in honore po¬
situs. In quo honore: nisi qr factus adimaginem di:
Ergo in honore positus non intellexit ait: conꝑatus
est umentis insensatis. et similis factus ẽ illis. agnos¬
camꝰ gͦ honorẽ nr̃m: et intelligamus. Suntelligimꝰ.
uidemꝰ ñ esse istã regionem gaudendi sgem̃di: ñ
iam exultandi. s adhuc plangendi. Sed si exulta¬
tio quedam habitat incordib nr̃is: ñdũ ẽ inre. s
inspe. Er ꝓmisso letamur: quia scimus ñ nos falle¬
re ꝓmittentẽ. Uerũ qd̾ attinet ad p̃sens tempus. ĩ qͦ
malo. in quib angustiis simꝰ audite. Et siuiam
istã tenetis. quod audistis in uob̾ agnoscite. Qs¬
quis enim ñdum tenet iter pietatis miratur.

Expanded text:
cretum a pecore, quod ipse habeat intellectum. Unde cretum a pecore, quod ipse habeat intellectum. Unde quosdam contemnentes in se quod proprium et praecipuum a Conditore acceperunt, increpat ipse Conditor dicens: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Et alio loco dicit: Homo in honore positus. In quo honore, nisi quia factus ad imaginem Dei? Ergo, in honore positus non intellexit, ait, comparatus est jumentis insensatis, et similis factus est illis . Agnoscamus ergo honorem nostrum, et intelligamus. Si intelligimus, videmus non esse istam regionem gaudendi, sed gemendi; non jam exsultandi, sed adhuc plangendi. Sed etsi exsultatio quaedam habitat in cordibus nostris, nondum est in re, sed in spe. Ex promisso laetamur, quia scimus non nos fallere promittentem. Verum quod attinet ad praesens tempus, in quo malo, in quibus angustiis simus audite; et si viam istam tenetis, quod auditis in vobis agnoscite. Quisquis enim nondum tenet iter pietatis, miratur
Abbreviated transcription (Latin):
ne una. Sac̾m̃tum hoc magnũ ẽ hoc ait apłs Ego
autem dico in rp̃o et in eccłia. Quia gͦ totus . xp̃c
caput et corpꝰ ẽ cum audimus intellectus ipsi dđ
illo incelo ꝑspem: ipse nob̾cũ int̾ra ꝑ caritatẽ Ergo
intellectus ipsi dauid ad moneamur cũ audimus:
et intelligat eccłia. ꝑtinet enĩ ad nos magna cu¬
ra intelligendi. in quo malo nunc sumus: et de qͦ
malo ut liberemur optamꝰ: reminiscentes orati¬
onis dñice ubi infinẽ dicimus. libera nos amalo
Int̾ multas ergo tͥbulationes huiꝰ scłi: plangit ali¬
quid psalmus iste de intellectu. Ille cũ isto ñ plo¬
rat: qui non habet intellectũ. Porro autẽ km̃i me¬
minisse debemus ad imaginẽ cdi ẽẽ factos: nos
nec alibi quã in isto intellectu. Nam inmultis reb
a bestiis suꝑamur: ubi autẽ homo ad imaginem
di factum se nouit: ibi aliquid in se agnoseit am¬
plius eẽ quam datũẽ pecorib Consid̾atis uͭ omni¬
b reb quas habet homo: inuenit se eopprie dis¬

Expanded text:
magnum est, ait Apostolus, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Quia ergo totus Christus caput et corpus est; cum audimus, Intellectus ipsi David, illo in coelo per spem, ipse nobiscum in terra per charitatem. Ergo, intellectus ipsi David. Admoneamur cum audimus, et intelligat Ecclesia: pertinet enim ad nos magna cura intelligendi in quo malo nunc sumus, et de quo malo ut liberemur optamus, reminiscentes orationis dominicae, ubi in fine dicimus, Libera nos a malo . Inter multas ergo tribulationes hujus saeculi, plangit aliquid psalmus iste de intellectu. Ille cum isto non plorat, qui non habet intellectum. Porro autem, charissimi, meminisse debemus ad imaginem Dei nos esse factos, nec alibi quam in ipso intellectu. Nam in multis rebus a bestiis superamur: ubi autem homo ad imaginem Dei factum se novit, ibi aliquid in se agnoscit amplius esse quam datum est pecoribus. Consideratis vero omnibus rebus quas habet homo, invenit se eo proprie dis
Abbreviated transcription (Latin):
homines. Pinde cum interrogaret dñs uideos
carne. et amisisse diuinitatẽ: et corrigit eos ques¬
eiꝰ ẽ : Questionẽ ꝓposuit: ñ filiũ negauit. audistis
dñm: dicite quom̃ filius sit audistis filiũ. dĩcite
quomͦ dñs sit. H anc questionẽ soluit fides catho¬
lica. Quomꝰ dñs: Quia in principio erat uerbum:
et uerbũ erat ap̃d d̾m: et deus erat uerbũ. Qm̃ ful:¬

Expanded text:
homines. Proinde cum interrogasset Dominus Judhomines. Proinde cum interrogasset Dominus Judcarne, et amisisse divinitatem; et corrigit eos quaesejus est Quaestionem proposuit, non filium negavit. Audistis Dominum; dicite quomodo filius sit: audistis filium; dicite quomodo Dominus sit. Hanc quaestionem solvit fides catholica. Quomodo Dominus? Quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
temur. siue letemur. et exultemus: ille laudandꝰ ẽ.
qui et int̾bulationib erudit. et in leticia consolat᷑.
Laus enĩ di. a corde. xp̃iani et ore recedere ñ debet
non ut laudet inpsperis. et maledicat in adu̾sis: sed
quẽ ad modũ ille psalmus p̃scͥbit. benedicã dñm in
omni tempore. sẽꝑ laus eius inore meo. Eaudes: ag¬
nosce patrem blandientẽ. T̃bularis: agnosce pa¬
trem em̃dantẽ. Siue blandiatur. siue em̃det: eũ
erudit cui parat hereditatẽ. Quid ẽ ergo intellecꝰ¬
tus ipsi dauid :. Erat qͥdẽ dauid ut nouimꝰ ꝓpħa¬
sepe isto nomine ille siguratur: et dauid ꝓ xp̃o in
sigura ponitur. ꝓpt̾ originem carnis ipsius. Nã
scdđm aliquid filius ẽdauid: scd̾m aliquid. dñs ẽ
dauid. filius ẽ dauid scd̾m carnẽ: dñs dauid scd̃m¬
diuinitatẽ Si enĩ ꝑ ipsum facta sunt omĩa ꝑ ip
sũ et ipse dd̃ factus ẽ ex cuius semine uenit ad

Expanded text:
temur, sive laetemur et exsultemus, ille laudandus est, temur, sive laetemur et exsultemus, ille laudandus est, qui et in tribulationibus erudit, et in laetitia consolatur. Laus enim Dei a corde et ore christiani recedere non debet: non ut laudet in prosperis, et maledicat in adversis; sed quemadmodum psalmus ille praescribit, Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo . Gaudes, agnosce patrem blandientem; tribularis, agnosce patrem emendantem. Sive blandiatur, sive emendet, eum erudit cui parat haereditatem. 3. Quid est ergo, Intellectus ipsi David? Erat quidem David, ut novimsus Christus , saepe isto nomine ille figuratur, et David pro Christo in figura ponitur, propter originem carnis ipsius. Nam secundum aliquid filius est David, secundum aliquid Dominus est David: filius David secundum carneSi enim per ipsum facta sunt omnia , per ipsum et ipse David factus est, ex cujus semine venit ad
Abbreviated transcription (Latin):
SLMI NUIUS TIDLUS
est. Infinẽ in ymnis intellec¬
tus ipsidauid. Quis sit finis
om̃ni credenti. Intentio ergo dirigatur infinẽ.
dirigatur in xp̃m. Quare sinis dicit᷑: Qm̃ qͥc
quid agimꝰ ad illũ referimus: et cũ adeũ ꝑuene¬
rimus. ultra quod queramus ñ habebimus. Bi¬
citur enĩ finis qui consumit: dr finis quiꝑfi¬
cit. Aut̃ quippe intelligimus cũ audimꝰ finitꝰ
ẽcib qui manducabatur: et alit̾ intelligimus
cum audimꝰ finita ẽ. uestis que texebatur. Inutͦq
audimus finitũ ẽ. s cib ut iã non esset. uestis ut
ꝑfecta cet. finis gͦ nr̃ ꝑfectio nr̃a essedebet: ꝑfectio
nr̃a. xp̃c ẽ. In illo enĩ ꝑficimur: qr ipsius capitis m̃¬
bra sumus. Et dictuiꝰ est finis legis. quia sine illo
nemo ꝑficit legem. Cũ gͦ auditis in psalmis. infinẽ.
multi enĩ psalmi ita suꝑ scripti sunt: non sit ur̃a
cogitatio inconsũptionẽ. s in consũmationem. in
ymnis. in laudib Siue enĩ tͥbulemur. et angus¬

Expanded text:
lmi hujus titulus est: In finem, in hymnis, intellectus ipsi David. Quis sit finis titiam omni credenti . Intentio ergo dirigatur in finem, dirigatur in Christum. Quare finis dicitur? Quoniam quidquid agimus, ad illum referimus; et cum ad eum pervenerimus, ultra quod quaeramus non habebimus. Dicitur enim finis qui consumit, dicitur finis qui perficit. Aliter quippe intelligimus cum audimus, Finitus est cibus qui manducabatur; et aliter intelligimus cum audimus, Finita est vestis quae texebatur: in utroque audimus, Finitum est; sed cibus ut jam non esset, vestis ut perfecta esset. Finis ergo noster perfectio nostra esse debet; perfectio nostra Christus. In illo enim perficimur, quia ipsius capitis membra sumus. Et dictus est finis Legis, quia sine illo nemo perficit Legem. Cum ergo auditis in Psalmis, In finem, multi enim psalmi ita superscripti sunt, non sit vestra cogitatio in consumptionem, sed in consummationem. 2. In hymnis: in laudibus. Sive enim tribulemur et angus
Abbreviated transcription (Latin):
q nc in occultis. ut uindicta quȩ in hac uita agit᷑¬
nunc in occulto. post innotescat in natioĩbꝰ ante o¬
culos nr̃os homo nanq cũ dat᷑ in reꝓbũ sensũ. in
interiore sensu accipit supplicioꝵ meritũ futuroꝵ
septuplũ insinus eoꝵ. id ẽ. ꝓ isto oꝑpbrio eos. in oc¬
cultis eoꝵ plenissime reꝓba. Ibi enĩ exꝓbrauerunt
nom̃ tuũ. te arbitrantes in seruis tuis delere de
om̃i genere pioꝵ. et ueroꝵ xp̃ianoꝵ. Nos aut̃ quos
ꝑde se posse putauert̃ ppłs tuiis. et oues gregis tui.

Expanded text:
que nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita agitque nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita agitur in occulto, post innotescat in nationibus ante oculos nostros. Homo namque cum datur in reprobum sensum, in interiore sinu accipit suppliciorum meritum futuroseptuplum in sinus eorum, id est, pro isto opprobrio eos in occultis eorum plenissime reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitrantes in servis tuis delere de omni genere piorum et verorum christianorum. Nos ergo quos perdere se posse putaverunt, populus tuus, et oves gregis tui,
Abbreviated transcription (Latin):
b. s in eũ ꝓcuiꝰ noĩe passos eos nouerant. exhor¬
tante illoꝵ gła. ad imitandũ accensi. copiosissi¬
mis agminib credidert̃. Ido dixit scđm magni¬
tudinẽ brachii tus. Reseñ tã magna secuta est.¬
in ppłis xp̃ianis. ut eam qͥ se aliqͥd ꝑsequendo ꝑfice¬
re putabant. nullo mͦ credent secuturã. Redde in-¬
quit uicinis nr̃is septies tantũ in sinꝰ eoꝵ. Non male
optat. s iusta p̃nunciat. et uentura ꝓpħat. Septena¬
rio autẽ numero. id.ẽ. septupla retributiõe ꝑfecti¬
onẽ penȩ uult intelligi. qͥa isto numero plenitudo
significar solet. Unde et illud ẽ. in nobis accipiet.
in hoc scło septies tantũ qd positũ ẽ ꝓ om̃ib tanꝗͣ
nichil habentes. et omĩa possidentes. Uiemos dicit.
quia int̾ illos habitat eccła usq indiẽ seꝑationis.
Non enĩ mͦ fit discessio corꝑalis. In sinꝰ eoꝵ dicit. uti¬

Expanded text:
bus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhorbus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus crediderunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim tam magna secuta estin populis christianis, ut eam qui se aliquid persequendo proficere putabant, nullo modo crederent secuturam. 16.  vicinis nostris septies tantum in sinus eorum. Non mala optat; sed justa praenuntiat, et ventura prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis, Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod positum est pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Vicinos dicit, quia inter illos habitat Ecclesia usque in diem separationis: non enim modo fit discessio corporalis. In sinus eorum dicit, uti
Abbreviated transcription (Latin):
entes. quia et mors errori ẽ. et merori uita morta¬
lis. ꝓ his ꝓpħa geniitib ingemit. ut intret in con¬
spectu di gemitus cõpeditoꝵ. Possunt et ill intel¬
ligi cõpediti. qui p̃ceptis sapientiȩ colligati st̃.
q̃ patient̃ sustentata in ornam̃ta uertunt᷑. Unde
scriptũ ẽ. Inice pedẽ tuũ in cõpedes eiꝰ. Sed̾m mag¬
nitudinẽ inquit brachii tui recipe in adoptionẽ
filios mortificatoꝵ. uł sicut in aliis codicib legit᷑.
posside filios mortificatoꝵ. Ubi satis mͥ uidetur
ostendisse ꝓpħa qͥs fuerit gemitus cõpedi
tulerunt. quȩ in isto psalmo aꝑtissime ꝓpħantur
Inchiuersis enĩ passionib constituti orabant pro
eccła ne infructuosus cẽt posteris sanguis illoꝵ
ut dñica seges unde inimici eã putabant ꝑiturã
inde feracius pullularet. Filios qui pe mortisi¬
catoꝵ dicit. qͥ ñ solũ ñ st̃ t̾riti p̃cedentiũ passioni¬

Expanded text:
entes, quia et mors horrori est, et moerori vita mortaentes, quia et mors horrori est, et moerori vita mortalis. Pro his Propheta gementibus ingemit, ut intret in conspectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit gemitus compeditertulerunt, quae in isto psalmo apertissime prophetantur. In diversis enim passionibus constituti orabant pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Filios quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passioni
Abbreviated transcription (Latin):
dices habent. in conspectu tuo gemitus cõpeditoꝵ
Non facile quisquã repꝑit coniectos in cõpedes a
ꝑsecutorib scõs. Et si accidit in tã magna atq
multiplici uarietate pęnarũ. iã raro accidit. ut
ñ sit credendũ hoc in isto uersu qd̾ cõmemoraret
potissimũ elegisse ꝓpħam. S nimirũ cõpedes st̃
infirmitas et corruptibilitas corꝑis q̃ aggrauant
animã. Peiꝰ enĩ fragilitatẽ. uelut qͦꝵdã doloꝵ. mo¬
lestiarũꝙ materiã ad impietatẽ poterat cõpelłe
ꝑsecutor. Ab his cõpedib concupiscebat dissolui
um ꝓpt̃ illos quib eu̾głiũ ministrabat. Donec gͦ
corruptibile hoc induat incorruptionẽ. et mor¬
tale hoc induat ĩ mortalitatẽ uelut cõpedib ca¬
ro infirma ꝓmptũ ĩpedit sp̃m. Has gͦ cõpedes
ñ sentiunt. nisi qui in semet ipsis ingemiscunt
grauati. habitaculũ qd̾ de cęlo ẽ suꝑindui cupi¬

Expanded text:
dices habent, in conspectu tuo gemitus compeditorum: dices habent, in conspectu tuo gemitus compeditorum: non facile quisquam reperit conjectos in compedes a persecutoribus smultiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quorumdam dolorum molestiarumque materiam, ad impietatem poterat compellere persecutor. Ab his compedibus concupiscebat dissolvi um propter illos quibus Evangelium ministrabat . Donec ergo corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut compedibus caro infirma promptum impedit spiritum. Has ergo compedes non sentiunt, nisi qui in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupi
Abbreviated transcription (Latin):
di. quã carbonib ignis signi ficari pu¬
tat. ñ intelligens illũ ignẽ ẽẽ peritentiȩ urentẽ
dolore. quousq caput erectũ suꝑbia beneficiis ini¬
mici ad humilitatẽ salubrẽ deponitur. et inbo¬
no illiꝰ huiꝰ malũ uincitur. Unde apłs uigilanter
adiunxit. noli uinci a malo. s uince in bono ma-¬
lum. Quomͦ autẽ potest uincere in bono malum.
in suꝑficie bonꝰ. et in alto malus. qui oꝑe parcit
et corde seuit manu mitis. uoluntate crudelis :
Sic gͦ specie poscentis in hoc psalmo futura inim¬
pios uindicta ꝓpħatur. ut intelligamꝰ scõs hoĩes
d̃i suos inimicos dilexisse. nec cuiq̃ uoluisse ns
bonũ qd ẽ pietas in hoc scło eceruntas in futuro.
In penis autẽ maloꝵ ñ malis eoꝵ. s dĩ bonis iudicuis
delectatos. et ubicunq in scripturis scĩs legunt᷑
in homines odia eoꝵ odia fuisse uicioꝵ. q̃ etiã ipse
unusquisq odit oportet in se. si diligit se. Iã uͦ qd̾

Expanded text:
Dei, quam carbonibus ignis significari puDei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crudelis? Sic ergo specie poscentis in hoc psalmo futura in impios vindicta prophetatur, ut intelligamus sanctos homines Dei suos inimicos dilexisse, nec cuiquam voluisse nisi bonum, quod est pietas in hoc saeculo, aeternitas in futuro: in poenis autem malorum, non malis eorum, sed Dei bonis judiciis fuisse delectatos; et ubicumque in Scripturis sanctis leguntur in homines odia eorum, odia fuisse vitiorum, quae ipsenum oderit oportet in se, si diligit se. 15. vers.
Abbreviated transcription (Latin):
uindicatur. hoc ei placet qd̾ dõ. ne bene sit malis.
alienũ. Cũ enĩ nos ad diligendos inimicos dñs hor¬
taretur. exemplũ ꝓposuit patris nr̃i qui in celis
ẽ. qͥ facit solẽ suũ oriri suꝑ bonos et malos. et plu¬
it suꝑ iustos et iniustos. Nunqͥd tam̃ id̾o uel tẽpo¬
ralib correctionib ñ em̃dat. uł ꝑtinacit̃ duros in
finem ñ dampnat: Sic gͦ inmicus diligit᷑. ut noz
eiꝰ. s de bono iudice gaudeatur. Maliuolus uero
animꝰ contristatur. si eiꝰ inimicus correctus euase¬
rit pęnã. Et cũ puniri eũ uidit. uindicari se ita
gaudet. ut ñ iusticia dĩ quẽ ñ diligit. s illus quẽ
odit miseria delectatur: et cũ do dimittit iudici¬
um ut plus noceat d̾s. ꝗͣ ipse nocere posset exop
enti. maliciose sapit qd scriptum ẽ. Hoc enim fa-¬
ciens. carbones ignis congeres suꝑ caput eiꝰ. Agit
enĩ ut ampliꝰ aggrauet. et ei excitet indignationẽ

Expanded text:
vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ; numquid tamen ideo vel temporalibus correptionibus non emendat, vel pertinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut nonejus, sed de bono judice gaudeatur. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptenti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem
Abbreviated transcription (Latin):
uindicat. tñ ut eius inimicũ ds puniat expestas
atq optat. Quaꝓpt̃ cũ et homo iustus. et homo
malus de mimicis suis uelint adño uindicari ul¬
de discernent᷑ nͥ quia iustus. et magis cupit imai¬
cum suũ corrigi ꝙ puniri. et cũ in eũ uidet adnĩs
uindicari ñ eiꝰ delectatur pena. quia ñ cũ odls
s diuina iusticia. quia dm̃ diligit: Deniq sun hoc
scło in eum uindicatur uł ꝓ illo etiã lȩtatur sicor¬
sigituerui cerce ꝓ alis ut cũ tymeant imitari dy¬
se qͥq fit melior. non supplicio illius odia sua pas¬
cendo. s errata emendando. Ac ꝑ hoc de beniuolen¬
tia ñ de malicia ẽ. qd̾ letatur iustus. cũ uidet uin¬
dictam. et manꝰ suas lauat. id ẽ oꝑa mundiora ef.¬
ficit in sanguine. hoc ẽ in exitio peccatoꝵ sumens
inde ñ mali alieni gaudiũ s. chuinȩ ad monitiõis
exemplũ. Si autẽ in futuro scło ultimo di iudicio

Expanded text:
vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio
Abbreviated transcription (Latin):
s date locũ irȩ. scriptũ ẽ enĩ. mͥ uindictã et egore¬
tribuam dicit dñs. Nec ipse itaq p̃cepit. ut nolut
uindicari. s ut ñ se ipsi uindicantes dent locum
irȩ dĩ qͥ dixit. mͥ uindictã et ego retribuã. Et dis
in eu̾głio uiduã ꝓponit in similitudinẽ. q̃ uindi¬
cari desidans. iudicẽ int̾pellat in iustũ. qui eam
tandẽ aliquando ñ iusticia ductus s tedio uctus
audiuit. Hoc autẽ dñs ꝓposuit. ut ostendet multo
magis dm̃ iustũ cito facturũ iudiciũ elestoꝵ suoꝵ
qui ad illũ clamant die ac nocte. Inde ẽ et ipsesub
ara dĩ martyrũ clamor. ut di iudicio uindicent᷑.
Ubi ẽ gͦ illud diligite inimicos ur̃os. benefacite
eis qui uos oderunt. et orate ꝓ eis quiuos ꝑsequũ¬
tur: Ubi ẽ et illud. ñ reddentes malũ ꝓ malo.
nec maledictũ ꝓ maledicto. et null malũ ꝓma
nec uotum malũ reddendũ ẽ ꝓfacto. uł uoto
malo. Reddit autẽ malũ uotũ. qͥ etiã si non ipse

Expanded text:
 date locum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos et orate pro eis qui vos persequuntur » ? ubi est et illud, « Non reddentes malum pro malo, nec maledictum pro maledicto » ; et, « Nulli malum pro nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse
Abbreviated transcription (Latin):
mus acciꝑe ꝓ numero plurali numerũ singłarẽ
positũ. sic̃ uestẽ ꝓ uestib militẽ ꝓ militib. pecꝰ
ꝓ pecorib. Multa enĩ huiꝰ modi moris ẽ dici. nec
solũ uulgo loquentiũ. uerũ etiã di sertissimoꝵ
auctoꝵ eloquentie. Nec ab ipsa diuina scͥptura
hoc genꝰ locutionis alienũ ẽ. Posuit enĩ et ipsa ra¬
nam ꝓ ranis. locustã ꝓ locustis. et innumerabi¬
lia talia. Qd̃ uͦ dictũ ẽ comedert̃ iacob. hoc bene
intelligitur. qd multos in suũ corpus malignũ.
hoc ẽ in suã societatẽ t̾rendo transire coegerunt.
luptatis ex ira dĩ digna reddenda sint. ñ tñ eos
aliqͥd aduersus hereditatẽ eiꝰ ualere potuisse. nis
eã uoluisset ipse ꝓ peccatis eiꝰ flagellando em̃dare.
Unde subiungit. Ne memineris iniquitatũ nr̃arũ
antiquarũ. Non enĩ p̃teritarũ quȩ possent eẽ etiã
recentiores s antiquarũ. hoc ẽ a parentib ueni-

Expanded text:
mus accipere pro numero plurali numerum singularem mus accipere pro numero plurali numerum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem pro militibus, pecus pro pecoribus: multa enim hujusmodi moris est dici, nec solum vulgo loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coegerunt. luntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentiores; sed an
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ dñi sui nescientes. et tam̃ in familia eiꝰ.
et in domo eiꝰ uiuentes. et inimicos ñ solũ ipsum
dñm scire nolentes. s et nom̃ eiꝰ ñ inuocantes. atq
Qm̃ comedert̃ iacob et locũ eiꝰ desolauert̃. Iacob
qͥppe qm figurã gestauit eccłȩ. sicut esau ueteris
sẏnagoge. unde dictũ ẽ. et maior seruiet minori.
potest in hoc nomine intelligi ea de qua loque¬
bamur hereditas di. in quã inuadendã atq ua¬
standam pꝰ resurrectionẽ et ascensionẽ dñi gentes
amur intelligendũ ẽ. Magis enim locꝰ iacob illa
quitas putari potest. in qua erat et tẽplũ. quo
uni uersam illam gentem sacrificandi et ado¬
randi causa et pascha celebrandi dñs p̃ceꝑat con-¬
uenire. Nam si xp̃ianoꝵ conuentꝰ inhibitos atꝙ cõ¬
pressos a ꝑsecutorib ꝓpħa uellet intelligi. loca de¬
solata debuisse dicere uideretur. ñ locũ. S possu¬

Expanded text:
voluntatem domini sui nescientes, et tamen in familia ejus voluntatem domini sui nescientes, et tamen in familia ejus atque in domo viventes, et inimicos non solum ipsum dominum scire nolentes, sed et non ejus nomen invocantes, atque Quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. Jacob quippe figuram gestavit Ecclesiae, sicut Esau veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine intelligi ea, de qua loquebamur, haereditas Dei, in quam invadendam atque vastandam post resurrectionem et ascensionem Domini Gentes amur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum conventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possu
Abbreviated transcription (Latin):
uus qui nescit uoluntatẽ dñi sui et facit digna
plagis. uapulabit paucis. seruus autẽ qͥ scit uo¬
luntatem dñi. et ñ facit digna. plagis uapulabit
multis. si maior ira dĩ ẽ in gentes q̃ dm̃ ñ cogno¬
uerunt: Id̾o qͥppe qd̾ ait effunde irã tuã. satis hoc
uerbo indicauit ꝗͣ multã irã uoluerit intelligi.
Unde postea dicit. redde uicinis nr̃is septies tan¬
tũ. Anquia multũ int̾ ẽ. inter seruos. qui licet
nesciant uoluntatẽ dñ sui tam̃ inuocant nom̃
eius. et alienos a familia tanti patͥs familias. qͥ sic
ignorant dm̃. ut nec inuocent d̃m: Inuocant enĩ
ꝓ eo uł simulachra. uł demonia. uł quãlibet crea¬
turam. ñ creatorẽ qui ẽ benedictus in scła. Neq enĩ
istos de quib hoc ꝓpħat ita nescientes significat
sui dñi uoluntatem. ut tam̃ ipsi d̾m timeant. sed
ita ipsũ dñm nescientes. ut nec inuocent eũ. et ini¬
mici nõis eiꝰ existant. Multũ gͦ distat int̾ seruos

Expanded text:
a plagis, vapulabit paucis; servus autem qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis , si major ira Dei est in gentes quae Dominum non cognoverunt? In eo quippe quod ait, Effunde iram tuam, satis hoc verbo indicavit quam multam iram voluerit intelligi: unde postea dicit, Redde vicinis nostris septies tantum. An quia multum interest inter servos, qui licet nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nomen ejus, et alienos a familia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, ut nec invocent Deum? Invocant enim pro eo vel simulacra, vel daemonia, vel quamlibet creaturam; non Creatorem, qui est benedictus in saecula. Neque enim istos, de quibus hoc prophetat, ita nescientes significat Domini sui voluntatem, ut tamen ipsum Dominum timeant; sed ita ipsum Dominum nescientes, ut nec invocent eum, et inimici nominis ejus existant. Multum ergo distat inter servos
Abbreviated transcription (Latin):
habet grecus. St oneana. et in et̃nũ et in scłm int̾¬
p̃tari potest. s ꝓ loco intelligendũ qͥd meliꝰ int̾pre¬
tandũ sit. Sensus gͦ huiꝰ loci magis mͥ uidet᷑ osten¬
dere inscłm dici oportere. idẽ. usq in finẽ scłi.
Sequens enĩ uersus more scripturarũ maximeq
psalmoꝵ repetitio ẽ. suꝑioris ordine cõmutato.
prius habens. qd ibi ẽ posteruis. et posterus
qd̾ ibi ẽ pͥus Nã quod ibi dictũ ẽ. confitebimur tͥ.
ꝓ ipso hic dictũ c̃. annunciabimꝰ laudẽ tuã. Qd ita

Expanded text:
et in saeculum interpretari potest; sed pro loco intelligendum quid melius interpretandum sit. Sensus ergo hujus loci magis mihi videtur ostendere, in saeculum dici oportere, id est usque in finem saeculi. Sequens autem versus more Scripturarum, maximeque Psalmorum, repetitio superioris est ordine commutato, prius habens quod ibi est posterius, et posterius quod ibi est prius. Nam quod ibi dictum est, confitebimur tibi, pro ipso h
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplũ ꝑsecutores in his utiꝙ polluerunt. quos ad
negandũ xp̃m t̃rendo uel excruciando coeger̃t atꝙ¬
ut ad idola applicarent uehementer instando fecert̃.
Quoꝵ multos penitentia reparauit. atq ab illa inqͥ¬
natione mundauit. Penitentis enĩ uox ẽ. et a delicto
meo munda me. et cor mundũ crea in me ds̃. et sp̃m
rectum innoua inuiscerib meis. lam uͦ qd sequitur:.¬
posuerunt iherłm in pomoꝵ custodiã. et ipsa eccła
hoc nomine recte intelligitur iherłm lib̾a mat̾ nr̃a.
de qua scͥptũ ẽ. letare sterilis quȩ ñ paris. erumpe
et clama quȩ ñ parturis. qm̃ multi filii deserte. ma

Expanded text:
templum persecutores in his utique polluerunt, quos ad templum persecutores in his utique polluerunt, quos ad negandum Christum, terrendo vel cruciando coegerunt, atque ut idolis supplicarent, vehementer instando fecerunt: quorum multos poenitentia reparavit, atque ab illa inquinatione mundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a delicto meo munda me; » et, « Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis » PsPosuerunt Jerusalem in pomorum custodiam: » et ipsa Ecclesia hoc nomine recte intelligitur, « Jerusalem libera, mater nostra, de qua scriptum est, Laetare sterilis quae non paris, erumpe et exclam
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ẽ. habeo alias oues quȩ non sunt de hoc ouili.
oportet me ipsas adducere. ut sit unꝰ grex. et unꝰ
pastor. Qd̾ utrunq breuit̃ dictum ẽ. in eo qd̾ depro
dei ẽ. Non solum patris. s etiam filii. Nam filii uox
ñ moriens pater filio reliquit. s ipse filius eam
sua morte mirabiliter acquisiuit. cũ resurrectio.¬
ne possedit. Si gͦ de hac intelligendũ ẽ. qd in psal¬
mi huius ꝓpħia canitur. ds uenert̃ gentes in here¬
ditatem tuam. ut uenisse gentes accipiamꝰ in eccle¬
siam ñ credendo s ꝑ sequendo. id ẽ eã inuasisse
uoluntate delendi atq om̃ino ꝑdendi. sicut tot
ꝑsecutionũ exempla monstrarunt. oportet ut
qd̾ sequitur. polluerunt tẽplũ sc̃m tuũ. ñ in lig¬
nis et lapidib. s in ipsis intelligatur hominib
de quib tanꝗͦ lapidib uiuis construi dicit apłs
petrus domũ di. Unde et paulus apłs aꝑtifsime
dicit. Templũ enĩ di sc̃m ẽ. qd̾ estis uos. Hoc itaq

Expanded text:
i; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor. » Quod utrumque breviter dictum est in eo quod de propDei est, non solum Patris, sed etiam Filii. Nam Filii vox non moriens Pater Filio reliquit; sed ipse Filius eam sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurrectione possedit. 4. Si ergo de hac intelligendum est quod in psalmi hujus prophetia canitur, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, ut venisse Gentes accipiamus in Ecclesiam, non credendo, sed persequendo, id est, eam invasisse voluntate delendi atque omnino perdendi, sicut tot persecutionum exempla monstrarunt; oportet ut quod sequitur, Polluerunt templum sanctum tuum, non in lignis et lapidibus, sed in ipsis intelligatur hominibus, de quibus, tanquam lapidibus vivis, construi dicit apostolus Petrus domum Dei . Unde et apostolus Paulus apertissime dicit, Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc itaque
Abbreviated transcription (Latin):
cti sumꝰ nimis. Hoc uult intelligi anticipare nos
miscdias di. ut nr̃a pauꝑtas. id.ẽ infirmitas eo mi¬
serante adiuuetur ad eiꝰ p̃cepta facienda. ne ad iur¬
ua nos ds salutaris nr̃. Hoc uͦ qd̾ ait salutaris nr̃
firmitas. cuꝰ salutaris ẽ necessariꝰ. Cũ uͦ adiuuari
nos uult. nec ingratus ẽ grẽ. nec tollit liberũ ar-¬
bitriũ. Qui enĩ adiuuatur etiã ꝑ se ipsum aliqͥd
agit. Addidit etiã. ꝓpt̃ głam nominis tui dne lib̃a
Namqͥd aliud merent᷑ peccata nr̃a ꝗͣ debita. et dig¬
na supplicia: S ꝓpicius esto peccatis nr̃is ꝓpt̃ nom̃
tuum. Sic gͦ nos lib̾as. id.ẽ. eruis a mal is. cũ et
adiuuas nos ad faciendam iusticiã. et ꝓ. picus
es peccatis nr̃is sine quib in hac uita ñ sumꝰ.
quia ñ iustificabitur inconspectu tuo om̃is uiueis.
Peccatũ autẽ iniquitas ẽ. Et si iniquitates obserua¬
dicant in gentes ubi ẽ ds eoꝵ. magis ꝓipsis genti-¬
lib ẽ accipiendũ. Male enĩ ꝑeunt. qui de dõ uero

Expanded text:
cti sumus nimis, ad hoc vult intelligi anticipare nos misericordias Dei, ut nostra paupertas, id est infirmitas, eo miserante adjuvetur ad ejus praecepta facienda, ne ad ju noster. Hoc verbo quod ait, Salutaris noster, firmitas, cui Salutaris est necessarius. Cum vero adjuvari nos vult, nec ingratus est gratiae, nec tollit liberum arbitrium: qui enim adjuvatur, etiam per seipsum aliquid agit. Addidit etiam, Propter gloriam nominis tui, Domine, libera nam quid aliud merentur peccata nostra, quam debita et digna supplicia? sed propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Sic ergo nos liberas, id est, eruis a malis, cum et adjuvas nos ad faciendam justitiam, et propitius es peccatis nostris, sine quibus in hac vita non sumus: Quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Peccatum autem iniquitas est ; et si iniquitates observadicant in Gentibus, Ubi est Deus eorum? magis pro ipsis Gentibus est accipiendum. Male enim pereunt qui de Deo vero
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ nͥquis renatꝰ fuerit ex aqua et sp̃ũ. ñ intrabit
in regnũ cęloꝵ. Deinde quia in isto scło annuncia.¬
tur laus di. nã infuturo scło cũ uidebimꝰ eũ sicuti
ẽ. cui deinceps annunciet᷑ ñ erit: nos gͦ ppłs tuus
et oues gregis tui quas ꝑsequendo illi credidert̃
se posse consumere confitebimur tͥ in selm pmi¬
nente utiq eccła usꝙ in finẽ ꝗͣ illi deler conana.
Ingeneratiõe et generationẽ annunciabimo iande
tuã. Quȩ laus ut taceretur: nos finire conatuto
Dultis autẽ in locis scarũ seripturarũ imninuan¬
mus confessionẽ etiã ꝓ laude poni. sicut ẽ illio
Hȩc dicetis inconfessione oꝑa dñi uniuersa. qn
bona ualde. Maximeq illud qd̾ ait ipse saluato
qͥ nullũ habebat om̃ino peccatũ. qd̾ penitendo c¬
fiteretur. Confiteor tͥ dñe pat̃ cȩli et t̾rȩ. qͥa abson¬

Expanded text:
qui non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum ; deinde quia in isto saeculo annuntiatur laus Dei, nam in futuro saeculo cum videbimus eum sicuti est , cui deinceps annuntietur, non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas persequendo illi crediderunt se posse consumere, confitebimur tibi in saeculum, permanente utique Ecclesia usque in finem, quam illi delere conati sunt: in generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam; quae laus ut taceretur, nos finire conati sunt. Multis autem jam locis sanctarum Scripturarum insinuavimus confessionem etiam pro laude poni: sicuti est illud, Haec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde ; maximeque illud quod ait ipse Salvator, qui nullum habebat omnino peccatum quod poenitendo confiteretur: Confiteor tibi, Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
ista subaudienda st̃. sicut suꝑius unũ illud qd̾
dictũ ẽ posuert̃. Nã cũ habeat prior sententia
posuert̃ morticina seruoꝵ tuoꝵ escas uolatili¬
b cęli. hoc uerbũ posterior ñ habet ubi dictũ

Expanded text:
ista subaudienda sunt, sicut superius unum illud quod ista subaudienda sunt, sicut superius unum illud quod dictum est, posuerunt: nam cum habeat prior sententia, Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, hoc verbum posterior non habet, ubi dict
Abbreviated transcription (Latin):
tati st̃. illusio. eis qui incircuitu nr̃o st̃. Repetitio
ẽ sententiȩ pͥoris. Nam qd̾ supͣdictũ ẽ oꝑpbriũ hoc
repetitũ ẽ. subsannatio et irrisio. Et qd supͣdistũ
fundens. unde intelligatur suꝑioris afflictionis
cõmemoratio ñ eẽ quasi indicatio. s deploratio:
Usq qͦ inqͥt dñe irasceris infinẽ. exardescit uelat
ignis ⁊ elus tius. Rogat utiq ne d̾s usq in finẽ
irascatur. id. ẽ. ne illa tanta pressura et tribula¬
tio atq uastatio usq in finem ꝑseueret. s tẽꝑet
correctionẽ suã scđm illud qd̾ in alio psalmo d̾r.
Cibabis nos pane lacrimarũ. et potũ dabis nob̾
in lacͥmis in mensura. Nã qͦusq dñe irasceris in
finẽ. ita dictũ ẽ. ac si diceretur. noli dñe irascim
finẽ. Et in eo qd̾ sequitur. exardescet uelut ignsᷤ
zelus tuus. utrunq subaudiendũ ẽ. et quousq
et in finem. Ac si diceretur. Quousq exardescit
uelut ignis zelus tuus in finẽ: Nam ita hic duo

Expanded text:
o sunt. Repetitio est sententiae superioris: nam quod supra dictum est, opprobrium, hoc repetitum est, subsannatio et irrisio; et quod supra dictum fundens, unde intelligatur superioris afflictionis commemoratio non esse quasi indicatio, sed deploratio: Usquequo, inquit, Domine, irasceris in finem, exardescet velut ignis zelus tuus? Rogat utique ne Deus usque in finem irascatur, id est, ne illa tanta pressura, et tribulatio, atque vastatio usque in finem perseveret; sed temperet correptionem suam, secundum illud quod in alio psalmo dicitur: Cibabis nos pane lacrymarum, et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, quousque, Domine, irasceris in finem? ita dictum est, ac si diceretur, Noli, Domine, irasci in finem. Et in eo quod sequitur, Exardescet velut ignis zelus tuus, utrumque subaudiendum est, et, quousque, et, in finem; ac si diceretur, Quousque exardescet velut ignis zelus tuus in finem? Nam ita hic duo
Abbreviated transcription (Latin):
rusalẽ. Suherłm t̾renã urb e urbem hic accipia¬
mus. eoꝵ sanguinẽ ni intelligimꝰ effusũ in circu¬
itu eiꝰ quos hostes extra muros reꝑire potueruns.
Si autẽ iherłm illam intelligimꝰ. de qua dictũ est.
multi filii desertȩ. magis quã eius quȩ habet ui-¬
rum. circuitus eiꝰ ẽ ꝑ uniuersã t̾ram. In ea quippe
lectione ꝓpħica. ubi scriptũ ẽ. multi filii deserte
magis quã eiꝰ quȩ habet uirũ. paulo pꝰ ei dr̃. et qui
tunc fuerat eadẽ ȩccła dilatata fructificans et
eressensinun ierso mundo. quando inom̃i part
euis psecutio seuiebat et martyrũ si age nu par
sanguis sicut aqua effundebatur cũ maghious
thesauroꝵ cȩlestiũ faciebat. Qd̃ uͦ adiunetisim suͦ
et ñ erat. qui sepliret aut ñ increlibile debecu
deri tam magnũ uialiquib locis fuisse cerrorem
ut sepultores sc̃õꝵ corpoꝵ nulli ꝓrsus existerent
aut certe. quia insepulta cadauera in multas locis

Expanded text:
rusalem. Si Jerusalem terrenam urbem hic accipirusalem. Si Jerusalem terrenam urbem hic accipimus, eorum sanguinem intelligimus effusum in circuitu ejus, quos hostes extra muros reperire potuerunt. Si autem Jerusalem illam intelligimus, de qua dictum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, circuitus ejus est per universam terram: in ea quippe lectione prophetica, ubi scriptum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, paulo post ei dicitur, Et qui  quousque tunc fuerat eadem Ecclesia dilatata, fructificans et crescens in universo mundo, quando in omni parte ejus persecutio saeviebat, et martyrum stragem, quorum sanguis sicut aqua effundebatur, cum magnis lucris thesaurorum coelestium faciebat. Quod vero adjunctum est, Et non erat qui sepeliret: aut non incredibile debet videri tam magnum in aliquibus locis fuisse terrorem, ut sepultores sanctorum corporum nulli prorsus existerent; aut certe quia insepulta cadavera in multis locis
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. desertionẽ intelligendam existimo. quã
fecit uastitas ꝑsecutionis. id ẽ. uelut custodiã pomo¬
rum. quia deseruntur pomoꝵ custodiȩ. cũ poma
transierunt. Et certe quando gentib ꝑsequentib
eccła deserta uisa ẽ. in celestem mensam sp̃c marty.¬
rum tanꝗͣ de horto dnico multa et suauissima po-
tuoꝵ escas uolatilib celi. carnes scõꝵ tuoꝵ bestiis
terrȩ. Qd̾ dictũ ẽ morticina. hoc repetitũ ẽ carnes.
Illud tantum mͦ uariatũ ẽ uolatilib cęli. et bestiis
terrȩ. Meliꝰ sane int̾p̃tati st̃. qͥ morticina posuert̃.
quã sicut quidã mortalia. Morticina enĩ dicunt᷑.
nisi mortuoꝵ. mortalia uͦ etiam uiuoꝵ corpoꝵ no.¬
men ẽ. Cũ gͦ sicut dixi ad agricolã suũ sp̃c marti¬
rum uelut poma transierint. morticina eoꝵ. et
carnes eoꝵ posuert̃ uolatilib cęli et bestiis terrȩ
quasi quicꝗͣ eoꝵ resurrectioni deꝑiret. ex occultis
naturȩ sinib totũ redintegraturo illo. cui et ca

Expanded text:
dictum est, desertionem intelligendam existimo quam fecit vastitas persecutionis: id est, velut custodiam pomorum; quia deseruntur pomorum custodiae, cum poma transierint. Et certe quando Gentilibus persequentibus Ecclesia deserta visa est, in coelestem mensam spiritus martyrum, tanquam de horto dominico multa et suavissima pomatuorum escas volatilibus coeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae. Quod dictum est, morticina, hoillud tantummodo variatum est, volatilibus coeli, et bestiis terrae. Melius sane interpretati sunt qui morticina posuerunt, quam sicut quidam mortalia. Morticina enim non dicuntur nisi mortuorum; mortalia vero etiam vivorum corporum nomen est. Cum ergo, sicut dixi, ad agricolam suum spiritus martyrum velut poma transissent, morticina eorum et carnes eorum posuerunt volatilibus coeli, et bestiis terrae: quasi quidquam eorum resurrectioni deperiret, ex occultis naturae sinibus totum redintegraturo illo, cui et cap
Abbreviated transcription (Latin):
quia et ipsa uindicta ẽ. qua ꝑimit᷑ seua iniqͥtas
eoꝵ. ingladio dĩ de quo dictũ ẽ. accingere gladio
tuo. uł cũ ꝑseuerantes inimici in fine puniunt᷑.
Nã mala corꝑalia quȩ in hoc scło patiunt᷑. cõmu¬
nia possunt habere cũ bonis. Est aliud uindicte
genus. quo eccłȩ dilationẽ et fecunditatẽ in hoc
scło pꝰ tantas ꝑsecutiones quib eã om̃ino ꝑitu¬
ram putabant. peccator et incredulus et mimicꝰ
uidet et irascitur dentib suis frendet et tabescet
Quis eñ negare audeat hanc eẽ grauissimã pȩnã:
Sed nescio uttũ satis elegant̃ acipiat᷑ qd̾ ait ante
oełos nros. si hoc penȩ genus intelligamꝰ qS inen¬
mis cordis agitur et corquet etiã illos qͥnos adan¬
terarrident nec a nob uideri potest qͥd in hanla
interiore patiantur. Iuud autẽ qd̾ siue eis eredbor¬
tib iqͥtas eoꝵ interimitur siue in maligneder¬

Expanded text:
est, qua perimitur saeva iniquitas eorum gladio verbi Dei, de quo dictum est, Accingere gladium tuum ; vel cum perseverantes inimici in fine puniuntur. Nam mala corporalia quae in hoc saeculo patiuntur, communia possunt habere cum bonis. Est et aliud vindictae genus, quo Ecclesiae dilatationem et fecunditatem in hoc saeculo, post tantas persecutiones quibus eam omnino perituram putabant, peccator, et incredulus, et inimicus videt et irascitur, dentibus suis frendet et tabescet : quis enim negare audeat hanc etiam esse gravissimam poenam? Sed nescio utrum satis eleganter accipiatur quod ait, ante oculos nostros, si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem quod sive eis credentibus iniquitas eo