comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. cum bene meritam uiduam cõmẽdaret:¬
si ospicio inquit recepit: si scõꝵe pedes lauit.
Et apud scõs ubicũq hȩc consuetudo non ẽ qđ
manu non faciunt. corde faciunt: si in illorũ
numero sunt quibus dicitur. in ymno beators
trium uirorum. Benedicite scĩ & humiles cor¬
de dño. Multo est aut̃ melius. et sine controuer¬
sia uerius ut etiã manibtis fiat: nec dedignet᷑
fratris. inclinatur corpus: ẽtiã in corde ipso uel
excitatur. uel si iam inerat confirmat᷑ ipsiꝰ humi¬
litatis affectus. Sed excepto isto morali in telle¬
ctri. ita nos htuus dñici facti altitudinẽ cõmen¬
dasse meminimus: qd lauando pedes iam lotoꝵ
atq mundoꝵ disciploꝵ significauerit dñs. ꝓpt̾
humanos qͥbus in terra uersam᷑ affectus: quan¬
tumlibet ꝓfecerimꝰ in app̃hensione iusticiȩ. nos si¬
ne peccato non esse. Quod subinde abluit inter¬
pellando ꝓ nobis cum oramus patrem qui in cȩ¬

Expanded text:
ApApSi hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicunque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum: Benedicite, sancti et humiles corde, Dominum . Multo autem melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus faciat; nec dedigneturfratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. Sed excepto isto mortali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando pedes jam lotorum atque mundatorum discipulorum significaverit Dominus propter humanos quibus in terra versamur affectus, quantumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, nos sine peccato non esse, quos subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coe
Abbreviated transcription (Latin):
et enĩ. Ideo benedicitis : quia sum. Nam si non
essem qd̵ dicitis: malediceretis etiam si me lau¬
daretis. Quomꝰ gͦ negaret ueritas. qd̾ dicunt dis¬
cipuli ueritatis: Quomodo qđ dicunt qui di¬
dicerunt. negaret ipse unde didicerunt: Quomodo
fons negat. quod bibens p̃dicat: Quomͦ lux occul¬
tat. quod uidens indicat: Si gͦ ego inqͥt laui¬
ut quemadinodũ ego feci uob̾. ita et uos faciatis.
Hoc est beate petre quod nesciebas: qnͣ fieri non
sinebas Hoc tibi postea sciendũ ꝓmisit: quando
ut sineres terruit magister tuus & dñs ds̃ tuus. la¬
uans pedes tuos. Didicius fr̃s humilitatem ab
excelso: faciamus inuicẽ humiles. qđ humilit̃
fecit excelsus. Magna est cõmendatio humilitatis.
Et faciunt hoc sibi inuicẽ fr̃s. etiã oꝑe ipso uisibi¬
li : cum se inuicem hospicio suscipiunt. Est enĩ
apud plerosq consuetudo huiꝰ humilitatis: ut¬
tsq ad factum qđ cernatur expressa. Unde &¬

Expanded text:
etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non essem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns indicat? 4. « Si ergo, inquiut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatur expressa. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta si ita udicarẽ: nec in ueritate crim̃ arro
arrogantiam ipsa ueritas timet: Dicat se dñm
qui dñs est: dicat uerũ qui ueritas est: ne ñ
discam ego qđ utile est. dum tacet ille qđ est.¬
Beatissimus paulus. ñ utiq unigenitus dĩ filuis
s unigeniti filii dei seruus. et apłs: non ueritas
s particeps ueritatis: att libere atq constanter.
Et si uoluero gloriari non ero insipiens: uerita¬
tem enĩ dico. Neq enĩ in se ipso s in ipsa ueritate
quȩ sciꝑior. est ipso. et huimiliter et ueraeiter
głaretur: qm̃ & ipse p̃cipit. ut qui głatur in
año głetur. Itane ñ timeret insipientiã. si głari
uellet amator sapientiȩ : et in gła sua timeret in¬
sipientiã ipsa sapientia: Non timuit arrogan¬
tiam qui dixit. in dño laudabitur anima mea:
et in laude sua timeret arrogantiã potestas dñi.
in quo latidabitur anima serui: Uos inquit
uocatis me magister et dñe. et benedicitis: sum

Expanded text:
perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arroperfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arroarrogantiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego qBeatissimus Paulus non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Filii Dei servus et apostolus, non Veritas, sed particeps Veritatis, ait libere atque constanter: Et si voluero gloriari, non ero insipiens, veritatem enim dico . Neque enim in seipso, sed in ipsa veritate quae superior est ipso, et humiliter et veraciter gloriaretur: quoniam et ipse praecepit ut qui gloriatur in Domino glorietur . Itane non timeret insipientiam, si gloriari vellet amator sapientiae; et in gloria sua timeret insipientiam ipsa sapientia? Non timuit arrogantiam qui dixit, In Domino laudabitur anima mea ; et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in qua laudatur anima servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum
Abbreviated transcription (Latin):
dando quasi arrogantiam uitare uoluerit: nobis
sapientiã denegabit. Et magistrũ quidem qđ se ẽẽ
dicit. nemo rep̃henderet. etiã qui eum nichil ẽẽ a¬
liud quã hominẽ crederet: qm̃ id ꝓfiteret᷑ quod et
ipsi homines inqͥbiis libet artibus. tisq ad eo sine
arrogantia ꝓfitentur. ut ꝓfessores uocentur. Qd̾
uero dñm et ipse se dicit disciplors suore. cũ siit
illi etiam sccł̃m scłm ingenu: quis ferat in homi¬
ne: Sed ds̃ loquitur. Nulla est hic elatio tante
celsitudinis ñ ullã mendatium ueritatis. Nobis
subiacere illi utile est celsitudini: nob̾ seruire ita¬
le est ueritati. Quod se dñm dicit. non illi est uiti¬
um: s nob̾ est beneficium. Cuiusdam secularis
actoris uerba laudantur: quia dixit. Cum omĩs
arrogantia odiosa est: tunc illa ingenii et elo¬
quentiȩ multo molestissima. Et tam̃ idem ipse
cũ de sua eloquentia loqueretur. dicerem inqͥt

Expanded text:
dando quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis dando quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo reprehenderet, etiam qui eum nihil esse aliud quam hominem crederet; quoniam id profitetur quod et ipsi homines in quibuslibet artibus usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur. Nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis: nobis subjacere illi utile est celsitudini, nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum dicit, non illi vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
na ub̾: Nunc est ut beato petro reddatur
li ꝓmissio. Dilatus enĩ fuerat: quando expaues¬
im it dicenti non lauabis mͥ pedes in et̃num. res¬
isum est ei. Quocl ego facio tu nescis modo: scies
it postra. Ecce est ipsum postea. Iam tempus
ie dictur: qđ pauilo ante dilatũ est. Memor.
iiam in opinati. tam mirabilis. tam expaues¬
indi. et nisi uehem̾ter ipse terrtusset. nullomͦ
ista. quid sit qđ fecit: docere nunc incipit.
nuqͥt uocatis me magister & dñe : et benedici¬
s sum et enĩ. Benedicitis qͥa uerũ dicitis: sũ
iuppe qd dicitis. Homini p̃ceptum est. Non te
udet os tuũ: s laudet te os ꝓximi tui. Peri¬
ilosum est enĩ sibi placere: cui cauendũ est
lidire. Ile aũt qui suꝑ omĩa est. quantũcũq
bludet. non se extollit excelsus: nec potest re¬
st dii arrogans dici ds̃. Nobis namq expedit
ain nosse non illi: nec eum quisq cognoscit si
un ẜimndicet ipse qui norit. Si gͦ ñ se lau¬

Expanded text:
rim vobis. Nunc est ut beato Petro reddatur illa promissio; dilatus enim fuerat, quod expavescenti et dicenti: Non lavabis mihi pedes in aeternum, responsum est ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Ecce est ipsum postea jam tempus, ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor isui, tam inopinati, tam admirabilis, tam expavescendi, et nisi vehementer ipse terruisset, nullo modo postea, quid sit quod fecit, docere nunc incipit. Vos, inquit, vocatis me Magister et Domine, et bene dicitis; sum etenim. Bene dicitis, quia verum dicitis; sum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est, Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia est, quantumcumque se laudet, non se extollit excelsus: nec potest recte dici arrogans Deus. Nobis namque expedit eum nosse, non illi: nec eum quisque cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se lau
Abbreviated transcription (Latin):
met ipsis. si quis aduersus aliquẽ habet que¬
lam: Sic̃ et dñs donauit uobis: ita et uos in¬
uicem itaq nobis delicta donemus ⁊ et ꝓnr̃is
delictis inuicẽ oremus: atq ita quodãmo miui
pedes nr̃os lauemus. Nostrum est donante upil
ministerium Raritatis et humilitatis ad hibi¬
re : illitis est exatidire. ac nos ab om̃ĩ peccate:
contaminatione mundare. ꝑ xp̃m et in ap̃o

Expanded text:
 si quis adversus aliquem habet querelam, sicut Dominus donavit nobis, ita et nos invicem. Itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis invicem oremus. Atque ita quodammodo invicem pedes nostros lavemus. Nostrum est, donante ipso, ministerium charitatis et humilitatis adhibere, illius est, exaudire, ac nos ab omni peccatorum contaminatione mundare per Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ i lla uerba fĩ eugłi ubi dñs lauans pedes
asusis suis at. qui lotas est semel. non habet
adestatem nisi pedes lauare s est mundus
atis: dilectioni ur̃ȩ ut dñs donare dignatus
E deposiimus: Nunc quod sequitur uideamus.
Eouos inquit mundi estis: sed non om̃s. Hoc
Ust ne quereremus: ipse eugłista patefecit ad¬
in gus Sciebat enĩ quisnã esset qui traderet eũ:
senta dpit non estis mundi om̃s. Quid hoc a

Expanded text:
 illa verba Evangelii, ubi Dominus lavans pedes discipulis suis, ait, Qui lotus est semel, non habet necessitatem nisi pedes lavare, sed est mundus totus , Dilectioni vestrae, ut Dominus donare dignatus est, exposuimus: nunc quod sequitur videamus. Et vos, inquit, mundi estis, sed non omnes. Hoc quid sit ne quaereremus, ipse Evangelista patefecit, adjungens: Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum; propterea dixi: Non estis mundi omnes. Quid hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ui semonẽ dĩ nr̃i non solum libent᷑
sed etiã diligenter auditis: ꝓmissio¬
nis nr̃e ꝓculdubio meministis. Ip¬
sa quippe lectio eugłica & hodie lec¬
ta est quȩ lecta fuerat ꝓxuno diñco
die : ꝓpterea qm̃ inquibuscdam necessitate ĩ mo¬
rati. non potuimꝰ omia discutere que ur̃is sen¬
sibus debebamꝰ: Promde quȩ iam dicta atq
tractã sunt. hodie non querimꝰ: ne ad hue
eadem repetendo. ad illa quȩ nondũ dicta sunt.
nomine dñi qui sit pastor bonus: & quẽ admo¬
dũ pastores boni m̃bra sint eiꝰ.: & ideo sit pa
stor unus: Nostis qui sit mercennarius feren¬
dus: qui lupus & fures. & latrones cauen¬
di: que sint oues. qđ sit ostiũ. qtio & oues
ingrediuntunt᷑ & pastor: quom̃ sit intelli¬
gendus ostiariꝰ: Nostis etiã qm̃ quisq non
ꝑ ostiũ intrauerit. fur est & latro.: nec uenit.

Expanded text:
ui sermonem Dei nostri non solum libenter, sed etiam diligenter auditis, promissionis nostrae procul dubio meministis. Ipsa quippe lectio evangelica et hodie lecta est, quae lecta fuerat proximo dominico die: propterea quoniam in quibusdam necessitatibus immorati, non potuimus omnia discutere quae vestris sensibus debebamus. Proinde quae jam dicta atque tractata sunt, hodie non quaerimus; ne adhuc eadem repetendo, ad illa quae nondum dicta sunt nomine Domini, qui sit pastor bonus, et quemadmodum pastores boni membra sint eius, et ideo sit unus pastor bonus. Nostis, quis sit mercennarius ferendus, qui lupus et fures et latrones cavendi, quae sint oves; quod sit hostium, qua et oves ingrediuntur et pastor; quomodo sit intellegendus hostiarius. Nostis etiam, quando quisque non per hostium intraverit, fur est et latro, nec venit,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ substantialit᷑ habet: quomͦ dictũ est. sic̃
babet pater uitã in semet ipso. sic dedit filio
uitã habere insemet ipso. cũ filiꝰ ipse sit uita:
Non potestas minuit᷑: sed generatio eiꝰ ostendi:¬
genuit. omĩa gignendo dedit: ita illi stiam
dedit equalitatẽ. quẽ non genuit in equalem
Sed hȩc loquente dũo qm̃ lux lucebat intene¬
bris. & tenebre eam non cõprehenderunt: dis¬

Expanded text:
quod substantialiter habet, quomodo dictum est, Sicut quod substantialiter habet, quomodo dictum est, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso , cum Filius ipse sit vita: non potestas minuitur, sed generatio ostendigenuit, omnia gignendo dedit. Ita dedit illi suam aequalitatem, quem non genuit inaequalem. Sed haec loquente Domino, quoniam lux lucebat in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Quis nͥ iħc xp̃c. quantũ attinet ad id qd ẽ uer¬
bũ. ds̃ apud dm̃: Uide aut̃ qđ sequitur:
Sed semet ipsũ exinaniuit formã serui accipi-¬
ens: in similitudinẽ hominũ factus : & ha¬
bitu inuentꝰ ut homo: Et hoc qͥs. nͥ idem iꝑ
& caro in forma serui: quȩ accepta est aforma
dĩ: Humiliauit semet ipsũ : factꝰ obediens
usq ad mortẽ: Iam in morte sola caro est: a
udeis occisa: Si enĩ discipłis dixit nolite
timere eos qui corpus occidunt. animã aut̃
non possunt occidere: nũqͥd in ipso potuer̃t plus
quã corpus occidere: Et tam̃ carne occisa.
xp̃c occisus est Ita cũ caro animã posuit¬
ut resurgeret animã sũpsit. xp̃c animã
sũpsit: Nec tam̃ potestate carnis hoc factũ est: s
eiꝰ qui & animã & carnẽ ubi hec implerent᷑
assũpsit Hoc inqͥt mandatũ accepi a patre
meo: Uerbũ. non uerbo accepit mandatũ:
s in uerbo unigenito patris. est omẽ man¬
datũ Cũ aũt dicit᷑ filius apatre accipere

Expanded text:
us Jesus, quantum attinet ad id quod est Verbum, Deus apud Deum? Vide autem quod sequitur: Sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens; in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo. Et hoc quis, nisi idem et caro in forma servi, quae accepta est a forma Dei. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem . Jam in morte sola caro est a Judaeis occisa. Si enim discipulis dixit, Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere ; numquid in ipso potuerunt plus quam corpus occidere? Et tamen carne occisa Christus occisus est. Ita cum caro animam posuitut resurgeret, animam sumpsit, Christus animam sumpsit. Nec tamen potestate carnis hoc factum est; sed ejus qui et animam et carnem, ubi haec adimplerentur, assumpsit. 14. Hoc, inquit, mandatum accepi a Patre meo. Verbum non verbo accepit mandatum, sed in Verbo unigenito Patris est omne mandatum. Cum autem dicitur Filius a Patre accipere
Abbreviated transcription (Latin):
um carnis & animȩ. hominis nomen accepit.
lie singulũ atq sepatũ. utrũlibet eoꝵ nom̃
minis tenuit: Nemo gͦ titubet: quando au¬
Et dñm dixisse pono animã meam. & iterũ
lino eam: Ponit eam caro sed ex potestate
unicũ dñm nr̃m: T̃ otũ ibi intellige: & uerbũ
& animã & carnẽ: Sed utiq confiteris etiã
illud. qdđ habet eadem fides: in eũ xp̃m te crẽ¬
dere qui crucifixus est. & sepultus: Ergo &¬
sepultũ xp̃m ñ negas. eẽ: & tam̃ sola caro se¬
pulta est: Si enĩ erat ibi anima : non erat
mortuus: Si aut̃ uera mors erat: ut eiꝰ uera
sit resurrectio sine anima fuerat in sepulchro:
sine anima caro: qͥa non est sepulta nisi caro:
Disce hoc etiã in apłicis uerbis Hoc sentite inqͥt

Expanded text:
um carnis et animae hominis nomen accepit, um carnis et animae hominis nomen accepit, jam et singulum atque separatum, utrumlibet eorum nomen hominis tenuit. 13. Nemo ergo titubet, quando audit Dominum dixisse, Pono animam meam, et iterum sumo eam. Ponit eam caro, sed ex potestate unicum Dominum nostrum. Totum ibi intellige, et Verbum, et animam, et carnem. Sed utique confiteris etiam illud quod habet eadem fides, in eum Christum te credere qui crucifixus est et sepultus. Ergo stum esse non negas: et tamen sola caro sepulta est. Si enim erat ibi anima, non erat mortuus: si autem vera mors erat, ut ejus vera sit resurrectio, sine anima fuerat in sepulcro; eat etiam sine anima caro, quia non est sepulta nisi caro. Disce hoc etiam in apostolicis verbis. Hoc sentite, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
r int̾roga: & de ipso fac gradũ ad ea quȩ
sipa de sunt: & si nondũ intelligenda saltĩ
mdenda Quomͦ est enĩ uncis homo anima
ant quid dixerum: & intelligite: Anima & cor¬
pis dus res sunt: sed unus homo Uerbum &
uno due res st̃: sed unus xp̃c Ergo de homi¬
i qure Ubi est apłs paulus: Modo siquis
asudeat: in requie cũ xp̃o uerũ dicit: Iterũ¬
iquis respondeat romȩ in sepulchro: & ipse ue¬
ñ duit: Illud mͥ de anima: hoc de carne eius¬
tipondet. Nee tam̃ ideo duos dictmꝰ apłos pau¬
us unũ qui requiescit in xp̃o. alterũ qui ẽ¬
postus in sepulchro: quãuis apłm paulum
liamꝰ mortuũ iacere in sepulcro: Aloritur ali¬
qus: dicimꝰ. bonus homo. fidelis homo. in pa¬
u st cũ dõ Et continuo E amus ad exequias
qsus: & sepeliamꝰ illum Eum sepulturus
sqũ iam dixeras esse in pace cũ dõ: cũ aliud
panima quȩ im mortalit̃ uiget : aliud cor¬
iis qđꝰ corruptibilit̃ iacet: Sed ex quo consorti¬

Expanded text:
 interroga, et, de teipso fac gradum ad ea quae supra te sunt, et si nondum intelligenda, saltem credenda. Quomodo est enim unus homo anima dete quid dixerim, et intelligite. Anima et corpus duae res sunt, sed unus homo: Verbum et homo duae res sunt, sed unus Christus. Ergo de homine quaere. Ubi est Paulus apostolus modo? Si quis respondeat, In requie cum Christo; verum dicit. Item si quis respondeat, Romae in sepulcro; et ipse verum dicit. Illud mihi de anima, hoc de ejus carne respondet. Nec tamen ideo duos dicimus apostolos Paulos; unum qui requiescit in Christo, alium qui positus est in sepulcro: quamvis apostoludicamus mortuum jacere in sepulcro. Moritur aliquis, dicimus, Bonus homo, fidelis homo, in pace est cum Domino: et continuo, Eamus ad exsequias ipsius, et sepeliamus illum. Eum sepulturus es quem jam dixeras in pace esse cum Deo: cum aliud sit anima quae immortaliter viget, aliud corpus quod corruptibiliter jacet. Sed ex quo consorti
Abbreviated transcription (Latin):
animas ueas Quando martyr q lot os
quẽ ad modũ a ccp̃o dictũ sit potestat uaue
Paratus es ꝓ cep̃o animã tuã ponere. s
ista uerba sic mͥ respondet. paratus sũ. que
mͥ responderat cũ dicerẽ paratus es mori ha
est gͦ ponere animã: quod est mori: S e
quo: Ibi est certam̃: O m̃s enĩ homines a
moriuntur ponunt animã. s non oñs
sit: Ponere gͦ animã : mori est Sic & usi
ponit animã suã: & caro iterũ sumit eani
Non tam̃ potestate sua caro: s potestat ula¬
ex pirando Uide ipsũ dñm: in cruce: Sim
inquit: Illi qui ad erant tuixerunt spongiaꝰ
in aceto: alligauerunt harundini. & appo¬
suerunt ori eiꝰ: Quod cũ accepisset: at
fectũ est: Quid est ꝑfectũ est: Impleta
sunt omĩa : quȩ ante mortẽ futura de ne
fuerant ꝓpħata Et qͥa potestatẽ habebat
quando uellet ponendi animã suã : posu¬
quã dixit ꝑfectũ est. qͥd ait eugłista: E
inclinato capite tradidit sp̃m: Hoc est p

Expanded text:
animas nostras. Quando martyr quilibet quemadmodum a Christo dictum sit, Potestatem habeo Paratus es pro Christo animam tuam ponere? Et ad ista verba sic mihi respondet, Paratus sum; quomodo mihi responderat cum dicerem, Paratus es mori. Hoc ergo est ponere animam, quod est mori. Sed pro quo ibi est certamen? Omnes enim homines quando moriuntur, ponunt animam; sed non omnepsit. Ponere ergo animam, posuit animam suam, et caro iterum assumpsit animam; non tamen potestate sua caro, sed potestate inhaexspirando. Vide ipsum Dominum in cruce, quid dixit? Sitio . Qui aderant, tinxerunt spongiam in aceto, alligaverunt arundini, et apposuerunt ori ejus: quod cum accepisset, ait: Perfectum est. Quid est, Perfectum est? Impleta sunt omnia quae ante mortem futura de me fuerant prophetata. Et quia potestatem habebat quando vellet ponendi animam suam, posteaquam dixit, Perfectum est, ait evangelista: Et inclinato capite tradidit spiritum.
Abbreviated transcription (Latin):
mporis sui H oc enĩ suscitabat᷑: qđ morieba¬
tus. Nam uerbũ non est mortuũ: anima illa
aon c̃ mortua Si nec tua morit᷑⁊ diũ morere¬
uir:ꝰ Unde scio in qͥt. si mea non morit᷑: A te
int̃ ticcam: os qd mentitur occidit animã
Quomꝰ in qͥs securus sũ qͥa non morit᷑: Ipsũ
dñm audi: dantẽ seruo securitatẽ Nolite ti¬
ubent qͥd faciant: Sed plane qͥd ait: Eum
unter qui habet potestatẽ. corpris & animã
cadere ingehennã: Ecce qͥa moritur: ecce
qͥnon moritur: Quid est mori ipsius: Qͥa
it mor carm tue: Mori carni tuȩ est: amit¬
areutã suam: Mori anime tuȩ est: a mitte
nutam suam: Uita carnis tuȩ anima tua:.
E anime tue. ds̃ tuus: Quomͦ moritur
eb amissa anma quȩ uita est el : sic mo¬
simnortalis est anima: Plane immortalis:
Qiuuit & mortua: Quod enĩ de tucdia delicio¬
eat apss dixit apłs: etiã de anima sedimo
amserit dici po test uiuens mortui est

Expanded text:
corporis sui . Hoc enim suscitabatur quod moriebatur. Nam Verbum non est mortuum, anima illa non est mortua. Si nec tua moritur, Domini moreretur? 8. Unde scio, inquis, si mea non moritur? A teinterim taceam, Os quod mentitur, occidit animam . Quomodo, inquis, securus sum, quia non moritur? Ipsum Dominum audi dantem servo securitatem: Nolite tihabent quid faciant. Sed plane quid ait? Eum timete qui habet potestatem et corpus et animam occidere in gehenna . Ecce quia moritur, ecce quia non moritur. Quid est mori ipsius? quid est mori carni tuae? Mori carni tuae, est amittere vitam suam: mori animae tuae, est amittere vitam suam. Vita carnis tuae, anima tua: vita animae tuae, Deus tuus. Quomodo moritur caro amissa anima, quae vita est ejus; sic morie ergo immortalis est anima. Plane immortalis, quia vivit et mortua. Quod enim de vidua deliciosa dixit Apostolus, etiam de anima, si Deum suum amiserit, dici potest, Vivens mortua est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nos audisse uocẽ ipsius: s uocẽ eorũ quos
misit: Absit: pellat᷑ ista cogitatio de cordibꝰ
ur̃is: Et in his quos misit ipse erat Ipsum
paulũ audi: quẽ misit: Ad gentes enĩ p̃cipue
paulũ apłm misit Et ait ipse paulus: ter¬
rens non de se. sed de illo: An uultis exꝑim̃
gentibus: quȩ non st̃ de hoc ouili id est de po¬
plõ isrł: O portet me & illas ad ducere Ergo
& ꝑ suos: non alter ad ducit Ad huc audi:¬
&e uocẽ meã audient: Ecce qͥa & ꝑ suos ipse
loquit᷑: & ꝑ eos quos mittit uox eiꝰ auditur:
Ut sit unũ ouile & untis pastor: Duobus istis
gregib tanqͣm duob parietib factꝰ ẽlapis angularis
Ergo ⁊ ostiũ ẽ ⁊ lapis angulart. Omĩa ꝑ similttidinẽm :
nichil hoꝵ ꝓpͥe. Iam enĩ dixi & comendaui¬
cu uehement᷑: & qui capiunt sapunt : im¬
mo qui sapiunt capiunt: & qui nondum
intellectu sapiunt. fide teneant qđ intelli¬

Expanded text:
non nos audisse vocem ipsius, sed vocem eorum quos non nos audisse vocem ipsius, sed vocem eorum quos misit. Absit; pellatur ista cogitatio de cordibus vestris: et in his quos misit ipse erat. Ipsum Paulum audi quem misit; ad Gentes enim praecipue Paulum misit apostolum: et ait ipse Paulus terrens non de se, sed de illo, An vultis acciperGentibus: quae non sunt de hoc ovili, id est de populo Israel: oportet me et illas adducere. Ergo et per suos non alter adducit. Adhuc audi: Vocem meam audient. Ecce et per suos ipse loquitur, et per eos quos mittit vox ejus auditur. Ut sit unum ovile et unus pastor. Duobus istis gregibus tanquam duobus parietibus, factus est lapis angularis . Ergo et ostium est, et lapis angularis: omnia per similit6. Jam enim dixi, et commendavi vehementer, et qui capiunt sapiunt, imo qui sapiunt capiunt; et qui nondum intellectu sapiunt, fide teneant quod intelli
Abbreviated transcription (Latin):
iudeos. non ꝑpt̃ quosdam un mani odio ꝑti¬
naces. & ꝑseuerantes initenebris: ses ꝓpter¬
quosdam in ipsa gente quaᷤᷤ dicit oues suas:
de quib ait: Non sũ missus uisi ad oues quȩ
perierunt domus isr ł: Nouerat eas etiã intur¬
ba furentiũ: & p̃tudebat in pace credentium.
Quid gͦ est. non sũ missus. nͥ ad oues que perie¬
runt domus ifrł. nisi qͥa presentiã suã cor¬
poralem non exibuit nͥ popło isrł: Ad gen¬
tes non ꝑrexit ipse. sed misit: ad popłm uero
isrł & misit. & ipse uenit: ut qui contẽ pnebant
mauis uidictũ sumerent: qͥa & p̃sentia est illis
exhibita Ipse dñs ibi fuit: ibi matrẽ elegit:
ibi concipi. ibi nasci. ibi sanguinẽ fundere uo¬
luit : idi uestigia eiꝰ modo ad orantur ubi no¬
uissime stetit. unde ascendit incelũ Ad
gentes aũt misit: Sed forte aliqͥs arbitrat᷑.
qͣm non ipse ad nos uenit sed misit ad nos.

Expanded text:
Judaeos, non propter quosdam immani odio pertiJudaeos, non propter quosdam immani odio pertinaces et perseverantes in tenebris, sed propterquosdam in ipsa gente quas dicit oves suas: de quibus ait, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Noverat etiam eos in turba furentium, et praevidebat in pace credentium. Quid est ergo, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel; nisi quia praesentiam suam corporalem non exhibuit nisi populo Israel? Ad Gentes non perrexit ipse, sed misit: ad populum vero Israel et misit, et venit ipse; ut qui contemnebant, majus judicium sumerent, quia et praesentia est illis exhibita. Ipse Dominus ibi fuit, ibi matrem elegit; ibi concipi, ibi nasci, ibi sanguinem fundere voluit; ibi sunt vestigia ejus, modo adorantur, ubi novissime stetit, unde ascendit in coelum: ad Gentes autem misit. 5. Sed forte aliquis arbitratur, quoniam non ipse ad nos venit, sed misit ad nos,
Abbreviated transcription (Latin):
ni pastoris implebat officium. quando xp̃m
p̃dicabat: qͥa ꝑ ostium intrabat: At ubi
oues indisciplinatȩ ceperunt facere schisma-¬
ta. & alia ostia sibi ponere. ñ qua intrarent
ut congregarentur. sed qua errarent ut diui¬
derent᷑. dicentes alii. ego sũ pauli. alii. ego cephe.
alii. ego apollo. alii. ego xp̃i n ex pauescens
ad eos qui dixerunt ego sum pauli. tanquã
clamans ad oues. misere qua itis: Non sũ
ostium: Nũquid paulus inqͥt ꝓ uob̾ cruci¬
fixus est. aut in nomine pauli baptieati estis
Qui aũt dicebant ego sũ xp̃i : inuenerant osti¬
um De uno aũt ouili & uno pastore: iam
quidẽ assidue soletis audire: Multũ enĩ
cõmendauimꝰ unũ ouile. p̃dicantes unitatẽ.
ut ꝑ xp̃m omis ouis ingrederet᷑. & donatũ
nulla sequeret᷑. Ueruntam̃ unde hoc pro¬
prie dixerit dñs: satis apparet: Lo quebat
enĩ apud uideos Al issus aut̃ fuerat ad ipsos

Expanded text:
ni pastoris implebat officium, quando Christum ni pastoris implebat officium, quando Christum praedicabat, quia per ostium intrabat. At ubi oves indisciplinatae coeperunt facere schismata, et alia ostia sibi ponere, non qua intrarent ut congregarentur, sed qua errarent ut dividerentur, dicentes, alii, Ego sum Pauli; alii, Ego sum Cephae; alii, Ego Apollo; alii, Ego Christi: expavescens ad eos qui dixerunt, Ego sum Pauli, tanquam clamans ad oves, Miserae, qua itis? non sum ostium: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Qui vero dicebant, Ego sum Christi, invenerant ostium. 4. De uno autem ovili et uno pastore, jam quidem assidue soletis audire: multum enim commendavimus unum ovile, praedicantes unitatem, ut per Christum omnes oves ingrederentur, et Donatum nulla sequeretur. Verumtamen unde hoc proprie dixerit Dominus, satis apparet. Loquebatur enim apud Judaeos, missus autem fuerat ad ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
intur: Lum̃ gͦ & alia demonstrat: & se ipsũ
lutũq intelligunꝰ: intellectu intelligimus:
Et psum intellectũ unde. nisi intellectu intelligi¬
auss Nũquid sic oculo carnis & alia uides &
ssan: Auãus eũ uideant homines ocuł sus:
non tam̃ uident oculos suos Oculus carnis alia
uidet. se non potest: intellectus aut̃ & alia intel
trat adte: & ad patrẽ: Ipse est ostiũ: qͥa non est
dixi: utiq uerbo dixi Si uelim dicere & ipsũ
uerbũ r unde dico nisi uerbo: Ac ꝑ hoc. ꝑ uer¬
bũ & alia dicuntur quȩ non st̃ qđ uerbũ: &
ipsũ uerbũ dici non potest nisi ꝑ uerbũ Ad¬
iuuante dño exemplis abundauimꝰ: Tenete
pandendo se: pastor intrando ꝑ se: Et qͥdem
fr̃s mei: qđ pastor est. dedit & menbris suis:
Nam & petrus pastor. & paulus pastor: & ceteri
apłi pastores : & boni ep̃i pastores Ostium uͦ
nemo nr̃m se dicit Hoc sibi ipsi ꝓprie tenuit
qua intrarent oues: Deniq paulus apłs. bo¬

Expanded text:
go et alia demonstrat et seipsum. Quaecumque intelligimus, intellectu intelligimus; et ipsum intellectum unde, nisi intellectu, intelligimus? Numquid sic oculo carnis et alia vides et ipsum? Quamvis enim videant homines oculis suis, non tamen vident oculos suos. Oculus carnis alia videt, se non potest: intellectus autem et alia intetrat ad te. Et ad Patrem ipse est ostium; quia non est dixi, utique verbo dixi. Si velim dicere et ipsum verbum, unde dico, nisi verbo? Ac per hoc per verbum et alia dicuntur, quae non sunt quod verbum; et ipsum verbum dici non potest, nisi per verbum. Adjuvante Domino exemplis abundavimus. Tenetepandendo se, pastor intrando per se. Et quidem, fratres, quod pastor est, dedit et membris suis: nam et Petrus pastor, et Paulus pastor, et caeteri Apostoli pastores, et boni episcopi pastores. Ostium vero nemo nostrum se dicit; hoc sibi ipse proprium tenuit, qua intrent oves. Denique Paulus apostolus bo
Abbreviated transcription (Latin):
tui . E qo edormiui: id est qͥa uolui dormiui:
Lasutreri. Quare: quia dñs suscepit me: Quid
ni : tu atcipso resurgere non ualeres: Si non
ulleris: non diceres potestatẽ habeo ponendi
inmnã meã. & potestatẽ habeo iterũ sum̃di eam:
Iudi malio loco in eugłio: qͥa ñ solum pat̃ susci

Expanded text:
lecta, Ego dormivi; id est, quia volui, dormivi. Et lecta, Ego dormivi; id est, quia volui, dormivi. Et exsurrexi: quare? Quia Dominus suscipiet me. Quid enim, tu a teipso resurgere non valeres? Si non valeres, non diceres, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Audi alio loco in Evangelio, q
Abbreviated transcription (Latin):
quit pono amiã meã E go pono ss
ego pono: Ego illam pono. Non gl̃ite
iudei Seuire potuerunt: potestat llst
non potuerunt: Seuiant quantũ p ssat
Si gͦ noluero ponere animã meã⁊ qdl sear
facturi sunt: Una responsione ꝑstat sirti
quando eis dictũ est: Quẽ queritis: Init
Ib̾m: Et ait eis Ego sũ: Redierunt is
morituri: quid facient sub uoce iubuatinꝰ¬
Ego inquã pono animã meã: ut iterũ sinũ
eam: N on głentur iudei quasi preuilutit
ipse posuit animã suã: Ego dormiui dit
& somnũ cepi: & ex surrexi. qm̃ dñs susaia¬
et me Quid est gͦ dormiui: Q uia uolis
dormiui: Quid est dormiui : mortuus siu
Non ne dormiuit. qͥa quando uoluit despl¬
cro tanquã de lecto surrexit: S ed anã
dare głam patri: ut nos edificet głam a¬
re creatori: Nam qđ addidit exsurroxi. qũ
prasati suã resurgere non potuerit: Sic enĩ
sdeltur sonare uerba: non intentius intel¬

Expanded text:
quit, pono animam meam. Ego pono. Quid est: ego pono? Ego, inquit, illam pono. Non glorientur Judaei: saevire potuerunt, potestatem habere non potuerunt. Saeviant quantum possunt: si ego noluero ponere animam meam, quid saeviendo facturi sunt? Una responsione prostrati sunt, quando eis dictum est: Quem quaeritis ? Dixerunt, Jesum; et ait eis: Ego sum: redierunt retcem Christi morituri, quid facient sub voce ego, inquam, pono animam meam, ut iterum sumam eam. Non glorientur Judaei, quasi praevaluerint; ipse posuit animam suam. Ego dormivi, dicit. et somnum cepi; et exsurrexi, quoniam Dominus suscipiet me. Quid est, Ego dormivi? Quia volui, dormivi. Quid est, dormivi? Mortuus sum. Nonne dormivit, qui quando voluit, de sepulcro tanquam de lecto surrexit? Sed amat dare gloriam Patri, ut nos aedificet gloriam dare Creatori. Nam quod addidit, exsurrexi, quoniam potestatem suam resurgere non potuerit? Sic enim videntur sonare verba non intentius intel
Abbreviated transcription (Latin):
at uli oues meas: ut ponas animã tuã pro
mifibus meis: Iam illud quod ait sic̃ nouit me
uit & go agnosco patrẽ. quis nescit: Ipse enĩ
ipusit patre ꝑ se: nos ꝑ illũ:. Quia ipse ꝑse
ipuseit noumꝰ: qͥa & nos ꝑ illũ: etiã hoc noui¬

Expanded text:
asce oves meas: ut ponas animam tuam pro ovibus meis. 3. Jam illud quod ait, Sicut novit me Pater, et ego agnosco Patrem, quis nescit? Ipse enim agnoscit Patrem per se, nos per illum. Quia ipse per se agnoscit, novimus: quia et nos per illum, etiam hoc no
Abbreviated transcription (Latin):
ait. pastor bontis animã suã ponit ꝓauia
non ipse unus fecit: & tam̃ siilli qui ficerit
menbra eiꝰ sunt. idem ipse unus hoc feeit Ipi
enĩ potuit facere sine illis: Ips sine illo und
potuerunt . cũ ipse dixerit. sine me mehil
potestis facere: Hinc aũt ostendimꝰ qd e as
dixit: Debitores nos fecit: qui primꝰ exibit
Ideo quodã loco scriptũ est Si sederis anare
ad mensã potentis: sapienter untelig as¬

Expanded text:
ait, Pastor bonus animam suam ponit pro ovibus, non ipse unus hoc fecit: et tamen si illi qui fecerunt membra ejus sunt, idem ipse unus hoc fecit. Ipse enim potuit facere sine illis; ipsi sine illo unde potuerunt, cum ipse dixerit, Sine me nihil potestis facere ? Hinc autem ostendimus quod et alii dixit; debitores nos fecit qui primus exhibuit. Ideo quodam loco scriptum est: Si sederis coenare ad mensam potentis, sapienter intellige
Abbreviated transcription (Latin):
Caro illũ tradidit: caro illũ emisit: carpili
ex pirauit Ideo dicitur expirare.: ertiasi
fieri Quomͦ est exulare extra solũ fieris
exorbitare. extra orbitã fieri: sic apiuis
apalii dea carne. & remanet caro sine anma:
art hons pontre animã dicitur Quando
ps annã posuit: quando uerbũ uoltut:
I apatis eñ inuierbo erat: Ibi potestas erat.
munas poneret caro animã. quando sume.

Expanded text:
tradidit? Caro illum emisit, caro illum exspiravit. Ideo enim dicitur exspirare, extra spiritum fieri. Quomodo est exsulare, extra solum fieri; exorbitare, extra orbitam fieri: sic exspiraexit anima a carne, et remanet caro sine anima, tunc homo ponere animam dicitur. Quando Christus animam posuit? Quando Verbum voluit. Principatus enim in Verbo erat; ibi potestas erat quando poneret caro animam, et quando sumere
Abbreviated transcription (Latin):
Quedam in scripturis to
nifesta sunt: ut potius
rem quã ex positorẽ desiderent: In eis n
morari non oportet: ut necessaris inqui
cruentũ habere dñi sanguine uoluerui
die festo. occisus est agnus: qui nob̾ eum

Expanded text:
Quaedam in Scripturis tam manifesta sunt, ut potius auditorem quam expositorem desiderent: in eis nos immorari non oportet, ut necessariis in quibus cruentum habere Domini sanguine voluerunt. Illo die festo occisus est Agnus, qui nobis eum
Abbreviated transcription (Latin):
& uerbt̃ĩ erat apud
dm̃: et ds̃ erat uerbũ
hoc enĩ animalis ho¬
mo. non ꝑcipit Quid ͦ
fr̃s. silebimꝰ hec: Qua¬
re gͦ legitur sisilebitur:
aut quare auditur.
si non ex pon itur:S:¬
ut qͥd exponit᷑  si non
in telligit᷑: Itaq qm̃
rursus ee non dubito in nume.¬
lũ expositũ capi: s anteqͣm expo¬
natur intelligri non fraudabo cos
qui posst̃ caꝑe: dũ timeo suꝑfluus
eẽ aurib eoꝵ. qui non possunt caꝑe.
Postremo ad erit miscđia dĩ fortasse.
ut om̃ib satis fiat: & capiat qͥsq qb̃
potest: quia et qͥ loqͥtur dicit qđ
potest Nã dicere ut est qͥs potesti
Audeo dicere fr̃s mei: forsitan no
ipse ioħs dix̃ ut est: s et ipse ut poꝰ¬

Expanded text:
d Deum, et Deus erat Verbum. Hoc animalis homo non percipit. Quid ergo, fratres, silebimus hinc? Quare ergo legitur, si siletur? aut quare auditur, si non exponitur? aut quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursus esse non dubito in numelum expositum capi, sed et antequam exponatur intelligi, non fraudabo eos qui possunt capere, dum timeo superfluus esse auribus eorum qui non possunt capere. Postremo aderit misericordia Dei, fortasse ut omnibus satis fiat, et capiat quisque quod potest: quia et qui loquitur, dicit quod potest. Nam dicere ut est, quis potest? Audeo dicere, fratres mei, forsitan nec ipse Joannes dixit ut est, sed et ipse ut po
Abbreviated transcription (Latin):
mus ex lectione apłica.
qđ anma lis homo ñ
ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃c
dĩ & cogitantes in hac
p̃senti turba caritatis
urẽ. necesse e̾e̾ ut multi
sint animales. qͥ ad huc
scd̾m carnẽ sapiant:
nondũq se possint ad
sp̃alem in tellectũ eri.¬
gere: hesito uehem̃t¬

Expanded text:
mus ex lectione apostolica, quod animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei , et cogitans, in hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehem
Abbreviated transcription (Latin):
lis infre. Alioquin filii ur̃i immindi
cẽnt nr̃ autem scĩsunt. Non opiios
quisquã tam infidelit̾ inteligit abl¬
bet in his uerbis inteligat it ob hos
iam baptirari oportere. & ad pecca-¬
toꝵ remissionem peccatoꝵ peruenis¬
se &e in regnum celoꝵ cẽ intraturum

Expanded text:
lis in fratre; alioquin filii uestri inmundi lis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. non, opinor, quisquam tam infideliter intellegit, quodlibet in his uerbis intellegat, ut ob hoc iam baptizari oportere et ad peccatorum remissionem iam peruenisse et in regnu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i scm̃ tamen: & sanctuis quam abi
quibus alimur. qm̃ sacramentũ est. hi¬
rum & ipsos cibos quib ad necesitate
sustentande uitȩ huius alimur fãsea¬
ri idem apłs dixit ꝑ uerbum d̃i & eati¬
onem. qua oramus utiq nr̃a corpuscili
refecturi. Sicut gͦ ista ciboꝵ sc̃ification
effecit ut quod in os intrauerit nonm
uentrem uadat. & in secessũ emitat᷑ ꝑ
corruptionem qua om̃ia terrena soluin¬
tur. unde ꝙ ad illam escam que non ce¬
rumpit᷑ nos dñs exhortat᷑: ita scificato
cathecumiui si ñ fuerit baptrratus. non
ei ualet ad intrandũ regnũ celoꝵ. ant
ad peccatoꝵ remissionẽ. Ac ꝑhoc qil¬
la sc̃ificatio ciuuscumq modi sit quam
in filiis fidelium ẽẽ dixit apł̃s ad istam
de baptismo & de peccati origine ł it¬
missione q̃stionem om̃ino non perti¬
net. Nam ꝙ coniuges infideles incos¬
uigibꝰ fidelib scĩficari dixit co ppso lo¬
co ita loquens. Sc̃ificat᷑ enim uir nil¬
delis in uxore. & scificat᷑ mulier msils¬

Expanded text:
st tamen et sanctius quam cibi quibus alimur, quoniam sacramentum est. uerum et ipsos cibos, quibus ad necessitatem sustentandae uitae huius utimur, sanctificari idem apostolus dixit per uerbum dei et orationem, qua oramus utique nostra corpuscula refecturi. sicut ergo ista ciborum sanctificatio non efficit, ut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et in secessum emittatur per corruptionem, qua omnia terrena soluuntur, unde et ad aliam escam, quae non corrumpitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si non fuerit baptizatus, non ei ualet ad intrandum regnum caelorum aut ad peccatorum remissionem. ac per hoc et illa sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam in filiis fidelium esse dixit apostolus, ad istam de baptismo et de peccati origine uel remissione quaestionem omnino non pertinet. nam et coniuges infideles in coniugibus fidelibus sanctificari dicit eo ipso loco ita loquens: sanctificatur enim uir infidelis in uxore et sanctificatur mulier infide
Abbreviated transcription (Latin):
dere ꝓhibendi sunt homines facere
licita quamuis non expediant. quan¬
to pondere ꝓhib̾ent᷑ illicita. Si au¬
tem alicubi apłs etiam illa que iu¬
benda sunt monere dignat᷑. hoc fe-¬
cit parcendo infirmitati. non preui-¬
dicando uissioni. Unde si dixit non
ubi non ait. ego dico non dñs: Item
ubi ait ecce ego paulus dico uobis.
quia si circumcidamini. xp̃c uobis
nichil proderit. numqͥd etiam hic di¬
xit. ego dico non dñs. Non sunt itaq
ista similia quia etiam illa quȩ ub
añs non est indignum atq contrari¬
um si eadem monet apłs. Monemꝰ
enu quos caros habemus ut ficiait
dñi p̃ceptatł iussa. Eum uͦ ait ego di¬
co ñ dñs: satis ostendit dñm ñ ꝓhi¬
bere. quod ipse ꝓhibebat. P rohibu
isset autem dñs si esset illicitum. Er¬
go scđ̃m eam que supra dui diximꝰ
multũq uersauimꝰ licitũ erat ꝑ ius-¬
titiam. s etiam licitũ ñ erat facien-¬
dum ꝓpter lib̾am beniuolentiam.

Expanded text:
dere prohibendi sunt homines facere dere prohibendi sunt homines facere licita, quamuis non expediant, quanto pondere prohibentur inlicita. si autem alicubi apostolus etiam illa, quae iubenda sunt! monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: nonubi ait: ego dico, non dominus? item ubi ait: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, numquid etiam hic dixit: ego dico, non dominus? non sunt itaque ista similia, quia etiam illa, quae iubet dominus, non est indignum neque contrarium, si eadem monet apostolus. monemus enim, quos caros habemus, ut faciant domini praecepta uel iussa. cum uero ait: ego dico, non dominus, satis ostendit dominum non prohibere, quod iisset autem Dominus, si esset illicitum. Ergo secundum ea quae supra diu diximus, multumque versavimus, licitum erat per justitiam; sed etiam licitum non erat faciendum propter liberam benevolentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
lienigenam duccret. Merito gͦ quas
duxerant dño ꝓhibente. dño iuben-
gentiles gentilib comꝑit goniuges.
Ex quib sĩ ambo crederent. s unus
aut una. ꝙ insidelis cum fideli consen¬
aret habitare nec ꝓhiberi a dño de¬
buit fidelis infidelem dimittere nec
iuberi. Ido scilicet non ꝓhiberi quia
iustitia ꝑmittit a fornicante discede¬
re. ꝙ infidelis hominis formeatio est
maior in corde. Nec uera eins pudiciti¬
a cum coniuige dici potest. quia om̃e
quod nonẽ ex fide peccatum est. quã¬
iuis ueram fidelis habcat pudicitiam
etiam cum infideli conuge qui non
habet ueram. Id̾o autẽ nec iuberi de¬
buerunt fideles ab infidelib seꝑari.
quia non contra iussionem dñi gen¬
ales fuerunt ambo conuncti. Qm̃ gͦ
ab infideli fidelem discedere ñ ꝓhibet
aubet dñs. id̾o ut non discedat apłs
quo dare posset utile & fidele consi¬
lum. Qđ utiꝙ icło mouendũ non
ulbendum fuit. quia tanto pon¬

Expanded text:
lienigenam duceret. merito ergo quas lienigenam duceret. merito ergo quas duxerant domino prohibente, domino iubentegentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideo scilicet non prohiberi, quia iustitia permittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest, quia omne quod non est ex fide, peccatum est: quamuis ueram fidelis habeat pudicitiam etiam cum infideli coniuge, qui non habet ueram. ideo autem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari, quia non contra iussionem domini gentiles fuerunt ambo coniuncti. Quoniam ergo ab infideli fidelem discedere nec prohibet nec iubet dominus, ideo ut non discedat apostquo dare posset utile et fidele consilium. Quod utique monendum, non jubendum fuit, quia non tanto pon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑituri in cadem infidelitate remane¬
ant int̾cedit apłs & monendo fieri ne¬
tat quod ita licitum ẽ ut noncxpediat.
Sic enim reccdere ab infidelib uxoibꝰ
ł maritis. fideles iuri ł fcminȩ nonꝑ
hibent᷑ a dño: ut neq iubeant᷑. Nam li
dimittere tales conniges uiberent᷑ nil¬
lus esset locus consilio monentis apl.
ne hoc fieret. Nullo mͦ cnim quod do¬
minus uibet: seruus bonus fier pil
quic̃q tunc habere potuerint᷑. Is
quas fiebat ut & ipsi ad alienos se¬
auccrentur dõs non ut ille ꝑ maritos
qͥ ad quirerentur dõ. nondum enim¬
⁊ tanta gr̃a saluatoris illuxerat: & ꝓmiᷤ¬
sis temꝑalibꝰ ueteris testamenti adhuc
ihiabat illius ppłi multitudo. Q ꝓp¬
terea cum bona t̾̃rena quȩ ꝓ mag¬
no expectabant a dño uiderent cti-¬
am his habundare qui multos co
lebant falsos dõs blanditiis uxorũ pꝰ
cos uerebant᷑ offendere deinde in¬
ducebant᷑ & colere. Unde iusserat

Expanded text:
perituri in eadem infidelitate remaneperituri in eadem infidelitate remaneant; intercedit Apostolus, et monendo fieri vetat quod ita licitum est ut non expediat. Sic enim recedere ab infidelibus uxoribus vel maritis, fideles viri vel feminae non prohibentur a Domino, ut neque jubeantur. Nam si dimittere tales conjuges juberentur, nullus esset locus consilio monentis Apostoli ne hoc fieret. Nullo modo enim quod Dominus jubet, servus bonus fieri proquicumque tunc habere potuerunt , per quas fiebat ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos vero acquirerentur Deo. Nondum enim tanta gratia Salvatoris illuxerat, et promissis temporalibus Veteris Testamenti adhuc inhiabat illius populi multitudo. et propterea cum bona terrena, quae pro magno expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerebantur offendere, deinde inducebantur et colere. unde iusserat
Abbreviated transcription (Latin):
non dñs. Quia scilicet idolatria quã
sequunt᷑ infideles. & quelibet noxia
supsticio: fornicatio ẽ. Dñs autem ꝑ¬
nusit eausa foruicationis pecm qi¬
mita s. quia pmusit non uisit Qh
locum apło monendi. ut qui usli¬
erit non dimittat uxorem insisdi
quo sic fortasse possit fichelis. Qu¬
eiuni conuinx fidelis relinquer on¬
iuigem licite potuit insidełe iło sii
uim dñs ꝓhibet fieri om̃iio non lut
occasio lucrandoꝵ. ut fideles comugo
in relinquendis infidelib ꝑmissa ui¬
centia non utant᷑. Si enum dimitere
infidelem coniugem ñ liceret hos añst
ret. ego dico non dns. Nam si ꝓpt̾ for¬
nicationẽ carns ꝑmittit᷑ homo a co¬
uige seꝑari quantomagis in conuge
mentis fornicatio detestanda ẽ. id est
omnem qui fornicat᷑ abs te S quia
ita licitum ẽ ut non expediat. ne ꝓpt̃
conugum seꝑationes offensi hommes
ipsam salutis doctrinam qua illicita
ꝓhibentur exhorreant. ac sic peiores as

Expanded text:
non Dominus? Quia scilicet idololatria quam non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, non jussit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit fieri enim conjunx fidelis relinquere conjugem licite potuit infidelem, ideo fnim Dominus prohibet fieri omnino non licet. occasio lucrandorum, ut fideles conjuges in relinquendis infidelibus permissa licentia non utantur. Tibiinfidelem coniugem non liceret, hoc fieri ret: ego dico, non dominus. nam si propter fornicationem carnis permittitur homo a coniuge separari, quanto magis in conmentis fornicatio detestanda est? id est, omnem qui fornicatur abs te . ita licitum est, ut non expediat: ne propter conjugum separationes offensi homines, ipsam doctrinam salutis, qua illicita prohibentur, exhorreant, ac sic pejores atque