comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esse ꝑfecta. Iob quoq ⁊ ⁊achari¬
as ⁊ elisabeth uisti dicti st̃. sed̃m
eam uistitiã quȩ possit in inui¬
stitia aliquando mutari: ⁊ non
potest: ⁊ qͣua dicitur. ego dͥs. ⁊ ñ
mutor. Hoc ẽ quod apli in alio
loco seribit. Et enim non e̾ głifi¬
catũ quod glorificatũ ẽ ꝓpter
excellentẽ głam: quod uidelicet
legis iustitia ad cõparationẽ eu¬
głicȩ gr̃ȩ non uideatur ẽẽ iusti¬
tia. Si enĩ ait quod destruitur
gloriosum ẽ: multomagis quod
ꝑmanet erit in gła. Et iterum.
Ex parte scimꝰ: & ex parte ꝓpħa¬
mus. Cũ autẽ uenerit quod ꝑ¬
fectũ est: destruent᷑ illa quȩ ex
parte sunt. Et. uidemꝰ n̾c ꝑspe

Expanded text:
quoque et Zacharias et Elisabeth justi dicti sunt, secundum eam justitiam, quae possit in injustitiam aliquando mutari, et non potest, de qua dicitur: Ego Deus, et non mutor Et hoc est quod Apostolus alio loco scribit: Etenim non est glorificatum, quod glorificatum est propter excellentem gloriam , quod videlicet Legis justitia ad comparationem Evangelicae gratiae, non videatur esse justitia. Si enim, ait, quod destruitur gloriosum est, multo magis quod 710 permanet, erit in gloria . Et iterum: Ex parte scimus, et ex parte prophetamus. Cum autem venerit quod perfectum est, destruentur illa quae ex parte sun
Abbreviated transcription (Latin):
nescio: ⁊ de quo futura e̾ dispu¬
tatio. debet int̾utrũq conueni¬
re que sensũ habeat. Qr E go
hoc assero: qui potest se uno die
abstinerẽ aꝑeeco posse ⁊ altero:
qui duob. posse ⁊ tͥb: qui trib
posse ⁊ tͥginta. atq hoc ordine
⁊ trecentis. ⁊ tͥb milib: ⁊ quã¬

Expanded text:
nescio. Et de quo futura est dispunescio. Et de quo futura est disputatio, debet inter utrumque convenire quem sensum habeat. C. Ego hoc assero, qui potest uno die se abstinere a peccato, posse et altero: qui duobus, posse et tribus; qui tribus, posse et tringinta; atque hoc ordine posse et trecentis, et tribus millibus, et qua
Abbreviated transcription (Latin):
clusio: ⁊ de dialecticoꝵ arte de¬
scendens. Michi aũ nullus au¬
ferre poterit liberi arbitrii po-¬
testatem: ne si in oꝑib meis d̃s
semꝑ extiterit. ñ michi debeat᷑
merces. s ei qui in me operatꝰ ẽ.
At FRuere liberi arbitrii po¬
testate ut contra deũ armes lin¬
guam tuã: ⁊ in eo te liberũ ꝓbes
si tibi liceat blasfemare. Uerũ su
ꝑhoc quid sentias nulli dubiũ ẽ.
⁊ p̾stigia confessionis tuȩ aꝑtissi¬
ma luce claruerunt. Nune reu̾¬
tam᷑ ad id unde disserere cepimꝰ.
Dic mͥ si tͥ uidet᷑ hoc qd̃ cũ dei ad¬
uitorio paulo añ dicebas posse
hominẽ ñ peccare si uelit. in ꝑpe¬
tuũ dicas. an ad tẽpus ⁊ breue:
CR Suꝑflua int̾rogatio e̾. Si
enĩ ad tempꝰ ⁊ breue dixero: ni¬
chilominꝰ refertur ad ꝑpetuũ.
Quic qͥd enĩ ad breue dederis: s
concedes ⁊ in ꝑpetuũ. At̃ Quid
dicas ñ satis intelligo. ERta¬
ne durus es. ut manifesta ñ sentias:

Expanded text:
clusio, et de dialecticorum arte declusio, et de dialecticorum arte descendens. Mihi autem nullus auferre poterit liberi arbitrii potestatem, ne, si in operibus meis Deus adjutor exstiterit, non mihi debeatur merces, sed ei qui in me operatus est. A. Fruere liberi arbitrii potestate, ut contra Deum armes linguam tuam, et in eo te liberum probes, si tibi liceat blasphemare. Verum super hoc quid sentias, nulli dubium est, et praestigia confessionis tuae apertissima luce claruerunt. Nunc revertamur ad id, unde disserere coepimus. Dic mihi, si tibi videtur, hoc quod cum Dei adjutorio paulo ante dicebas, posse hominem non peccare si velit, in perpetuum dicas, an ad tempus et breve? 701 C. Superflua interrogatio est. Si enim ad tempus et breve dixero: nihilominus referetur Quidquid enim ad breve dederis, hoc concedes et in perpetuum. A. Quid dicas, non satis intelligo. C. Itane durus es, ut manifesta non sentias?
Abbreviated transcription (Latin):
est uolentis neq currentis. s mise¬
rentis ẽ dei : Ex quo intelligimu.
nr̃m quide ẽẽ. uelle ⁊ currere: sed
ut uoluntas nr̃a cõpleat᷑ ⁊ cursus.
ad dei miseðiam ꝑtinere: atq ita
fieri. ut & in uoluntate nr̃a ⁊ in
cursu liberũ seruet᷑ auxiltũt. arbi¬
trium: ⁊ in consũmatione uolun¬
tatis ⁊ cursus. dei cuncta poten¬
tiȩ relinquant᷑. Scilicet: ñc mͥ scͥꝑ¬
turarũ testimonia replicanda
sunt quomͦ ꝑ singula dei a scĩs
flagitet᷑ auxiliũ: ⁊ in singulis
operib siuis illo aduitore ⁊ ꝑtec¬
tore uti desiderent. Lege tõtũ
psalteriũ: om̃s sc̃oꝵ uoces. nicħ
erit nisi ad d̃m in cimetis ope¬
rib dep̾catio. Ex quo ꝑspicue
ostenditur: te aut dei negare
gr̃am. quã tollis in partib: aut
si in partib dederis qd nequaꝗͣ
te uelle manifestũ est. in nr̃am
sententiã transire: qui sic libe¬
rum hõib seruamꝰ arbitriũ. ut
dei ꝑ singula aduitoriũ ñ nege¬

Expanded text:
enim volentis neque currentis, sed miserentis est Dei ? Ex quibus intelligimus nostrum quidem esse velle et currere; sed ut voluntas nostra compleatur et cursus, ad Dei misericordiam pertinere, atque ita fieri, ut et in voluntate nostra et in cursu, liberum servetur arbitrium, et in consummatione voluntatis et cursus, Dei cuncta potentiae relinquantur. Scilicet nunc mihi Scripturarum testimonia replicanda sunt, quomodo per singula Dei a sanctis flagitetur auxilium et in singulis operibus suis, illo adjutore et protectore uti desiderent. Lege totum Psalterium, omnes sanctorum voces, nihil erit, nisi ad Deum in cunctis operibus deprecatio. Ex quo perspicue ostenditur, te aut Dei negare gratiam, quam tollis in partibus; aut si in partibus dederis, quod nequaquam te velle manifestum est, in nostram sententiam transire, qui sic liberum homini servamus arbitrium, ut Dei per singula adjutorium non nege
Abbreviated transcription (Latin):
donec introeã in scũariũ ⁊ intel¬
ligam in nouissimis eoꝵ. Et in
eode loeo. Ut ium̃tũ factus sum
apud te: & ego semꝑ tecũ. Et ie¬
remias. Stultus factus e̾ om̃is
homo ascientia. Et ide paulꝰ apłs.
Fatuũ inquit dei: sapientiꝰ est
hominib. Et multa alia. quȩ
studio breuitatis omitto.
Rgute quide mi attice. memo¬
rit̾q dixisti. s labor tuuis ⁊ mul¬
tiplex testimonioꝵ replicatio.
meȩ parti ꝓficit. Neq eni ego
hominem deo cõparo. s aliis hõib
quoꝵ collatione qui studiũ dede¬
rit potest ẽẽ ꝑfectus: ac ꝑ hoc q̃n
dicitur homo potest ẽe sine pee¬
cato si uoluerit. iux ta m̃suram
hominis non uixta dei dicit᷑ ma¬
iestatẽ cuiꝰ cõparatione nulla
creatura potest ẽe ꝑfecta. At
Ocritobole. hȩc mẽmorans me¬
cum facis. Et ego enĩ hoc sentio:
nullam ereaturã sedm uerã con¬
summatãq iustitiã posse ẽe ꝑfe¬
ctam. Ceterũ aliũ differre alio.¬

Expanded text:
ntelligam in novissimis eorum . Et in eodem loco: Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum . Et Jeremias: Stultus factus est omnis homo a scientia . Et idem Paulus apostolus: Fatuum, inquit, Dei sapientius est hominibus . Et multa alia, quae studio brevitatis omitto. rgute quidem, mi Attice, memoriterque dixisti. Sed labor tuus et multiplex testimoniorum replicatio, meae parti proficit. Neque enim ego hominem Deo comparo, sed aliis hominibus, quorum collatione, qui studium dederit, potest esse perfectus. Ac per hoc quando dicitur, homo potest esse sine peccato si voluerit, juxta mensuram hominis, non juxta Dei dicitur majestatem, cujus comparatione nulla creatura potest esse perfecta. A. O Critobule, haec memorans mecum facis. Et ego enim hoc sentio, nullam creaturam secundum veram consummatamque justitiam, posse esse perfectam. Caeterum alium differre a
Abbreviated transcription (Latin):
peccato ẽẽ si uelit. Aut enĩ dabiᷤ
eos qui potuerint: aut si nulluᷤ
potuit. liquido confiteberis. ho¬
minẽ in ꝑpetuũ uitare peecata
non posse. sn Q uoniã urges
me ut dem quod dare non debeo:
illud queso considera. qd̃ dñs di¬
xerit faciliꝰ eamelũ ꝑ foramen
acus intrare posse quã diuitem
fieri quod nũquã factũ est. Ne¬
q enĩ umqua camelus ꝑ foram̃¬

Expanded text:
peccato esse si velit. Aut enim dabis peccato esse si velit. Aut enim dabis eos qui potuerunt; aut si nullus potuit, liquido confiteberis hominem in perpetuum vitare peccata non posse. C. Quoniam 703 urges me, ut dem quod dare non debeo, illud, quaeso, considera, quod Dominus dixerit facilius camelum perforamen acus intrare posse, quam divitem posse, quod numquam factum est. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ. aut uerũ futurũ sit. et
quicqͥd futurũ sit. id fieri necesse
esse. quicqͥd aũ ñ sit futurũ. id
fieri non posse: crisippus uero.
& quȩ non st̃ futura. posse fieri di¬
cit: ut frangi hoc margaritũ. eti¬
am si id nũquã futurũ sit. Ꝙ gͥ
si uelit: ñ poterunt ħuerũ ꝓba¬
re. nisi futurũ docuerint. Cũ aũ
futura incerta sint om̃ia. ⁊ ma¬
xime ea quȩ nũquã facta sunt:
ꝑspicuũ est eos id futurũ dicere
qd non sit futurũ: eccłiaste hac
confirmante sententiã: om̃e qd
deas:possibilia deus mandata de¬
derit. an impossibilia. At Cer¬
no quo tua tendat assertio. s
de hoc in post̾iorib disserendũ ẽ
ne dũ miseemꝰ questionib que¬
stiones. obseurã audientib intel¬
ligentiã relinquamꝰ. Reseruato
gͥ hoc quod fatemͣ. possibilia dm
dedisse mandata. ne ipse iniusti
tiȩ auetor sit. si id exigat fieri
ple qd̃ ꝓposueras: posse hõiem sñ

Expanded text:
verum, aut verum futurum sit. Et verum, aut verum futurum sit. Et quidquid futurum sit, id fieri necesse esse. Quidquid autem non sit futurum, id fieri non posse. Chrysippus vero et quae non sunt futura, posse fieri dicit: ut frangi hoc margaritum, etiam si id numquam futurum sit. Qui ergo si velit, non poterunt hoc verum probare, nisi futurum docuerint. Cum autem futura incerta sint omnia, et maxime ea quae numquam facta sunt, perspicuum est eos id futurum dicere, quod non sit futurum; Ecclesiaste hanc confirmante sententiam: Omne quodeas: possibilia Deus mandata dedit, an impossibilia? A. Cerno quo tua tendat assertio. Sed de hoc in posterioribus disserendum est, ne dum miscemus quaestionibus quaestiones, obscuram audientibus intelligentiam relinquamus. Reservato igitur hoc quod fatemur possibilia Deum dedisse mandata, ne ipse auctor injustitiae sit, si id exigat fieri, ple quod proposueras, posse hominem sine
Abbreviated transcription (Latin):
thergia. Possum eẽ medicus: s inte¬
rim non sum. Possũ faber: s necdũ
didici. Quieqͥd gͥ possum: licet nec
tes est. Medicina ⁊ fabrica ⁊ arte ᷤᷤ
cet̾ȩ inueniunt᷑ in plurimiᷤ. sine
peecato aũ eẽ ꝑpetuo. diuinȩ soliꝰ
est potestatis. Itaq aut da exem¬
plum qͥ absq peecato fuerint in
tere imbecillitatẽ tuã. ⁊ noli po¬
nere in eel S os tuũ: ut ꝑ e̾ẽ. ⁊ esse
posse. stultoꝵ illudas aurib. Qs
tibi enĩ concedet posse hõiem fa¬
cere: quod nullus umquã homi¬
num potuerit: An tu dialecti¬
cis ne imbutꝰ quidem es: Si enĩ
potest homo: non posse tollitor.
Sin aũ ñ potest. posse subu̾titur.
Aut concede mͥ aliquẽ potuisse.
quod fieri posse contendis: aut si
nullus ħ potuit. inuitꝰ tenebe¬
ris nullũ posse quod possibile iae¬
titas. Int̾ dyodorũ ⁊ crisippũ ua¬
lentissimos dialecticos: periin̾atõi
ista contentio e. Dyodorus id so¬
lũ posse fieri dicit. quod aut sit

Expanded text:
. Possum esse medicus; sed interim non sum. Possum esse faber; sed necdum didici. Quidquid igitur possum: licet 702 necdtes est. Medicina et fabrica, et artes caeterae inveniuntur in plurimis: sine peccato autem esse perpetuo, divinae solius est potestatis. Itaque aut da exemplum qui absque peccato fuerint in tere imbecillitatem tuam, et noli ponere in coelum os tuum, ut per esse, et esse posse, stultorum illudas auribus. Quis enim tibi concedet, posse hominem facere quod nullus umquam hominum potuerit? Ne tu dialecticis imbutus quidem es? Si enim potest homo, non posse tollitur. Si autem non potest, posse subvertitur. Aut concede mihi aliquem potuisse, quod fieri posse contendis: aut si nullus hoc potuit, invitus teneberis, nullum posse, quod possibile jactitas. Inter Diodorum et Chrysippum valentissimos dialecticos περὶ δυνάτου ista contentio est. Diodorus id solum posse fieri dicit, quod aut sit
Abbreviated transcription (Latin):
in scripturis sc̃ĩs esse ꝑfectiones:
duasq iustitias. ⁊ duos timores.
Primã ꝑfectionẽ & incõparabilẽ
ueritatem ꝑfectam q uisti.itiã.
& timorẽ qui e̾ initiũ sapien¬
tiȩ dei uirtutib eoaptandam:

Expanded text:
in Scripturis sanctis esse perfectiones; in Scripturis sanctis esse perfectiones; duasque justitias, et duos timores. Primam perfectionem et comparabilem veritatem perfectamque justitiam, et timorem, qui est initium sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
tia: nũquã dei uera iustitia dice¬
retur. Et in eode apłi loeo sequit᷑
Et si quid alit̾ sentitis: & hoe uo¬
bis deus reuelauit. Remnouã au¬
dio. Qͥ paulo ante dixerat. non qr
habitantis in se xp̃i audebat lo¬
citer fatebatur se non ẽẽ ꝑfectũ:
nunc quod sibi ꝓprie denegabat
mittit in turbam. uingitq cũ
ceteris:⁊ ait. quotqͦt gͦ ꝑfecti hoc
sapiamꝰ. S qua ratione hoc dixe¬
rit. exponit in consequentibus.
Hoc inquit sapiamꝰ. qui uolumꝰ
scdm humanȩ fragilitatis modu¬
lum e̾ẽ ꝑfecti: necdũ nos accepis¬
se. necdũ cõprehendisse:necdũ ẽe
ꝑfectos. Et qr needũ ꝑfecti sumꝰ
& forsitan alit̾ sapimꝰ. qũa poscit
uera ⁊ ꝑfecta ꝑfectio: siquid ali¬
ter sapimꝰ ⁊ alit̾ intelligimꝰ quã
dei habet scientia. ⁊ hoc nobis do¬
minꝰ reuelauit: ut p̾cemͣ cũ da¬
iud atq dicamꝰ. Reuela oculos
meos: ⁊ considerabo mirabilia de
lege tua. Ex quo ꝑspicuũ ẽ duas

Expanded text:
tia, numquam Dei vera justitia dicetia, numquam Dei vera justitia diceretur. Et in eodem Apostoli loco sequitur: Et si quid aliter sentitis et hoc vobis Deus revelabit . Rem novam audio. Qui paulo ante dixerat, Non quihabitantis in se Christi audebat lociter fatebatur se non esse perfectum: nunc quod sibi proprie denegabat, mittit in turbam, jungitque se cum caeteris, et ait: Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. Sed qua ratione hoc dixerit, exponit in sequentibus. Hoc, inquit, sapiamus, qui volumus secundum humanae fragilitatis modulum esse perfecti, necdum nos accepisse, necdum comprehendisse, necdum esse perfectos. Et quia necdum perfecti sumus, et forsitan aliter sapimus, quam poscit vera et perfecta perfectio: si quid aliter sapimus, et aliter intelligimus, quam Dei habet scientia; et hoc nobis Deus revelabit, ut precemur cum David, atque dicamus: Revela oculos meos, et constia. --Ex quo perspicuum est, duas
Abbreviated transcription (Latin):
Oaple paule ignosee mͥ. quasi
homunculo mea uicia confi¬
tenti: si audacter int̾rogẽ. Diciᷤ
te necdũ accepisse. ⁊ necdũ cõp̃¬
hendisse ⁊ necdũ ẽẽ ꝑfectũ. ⁊ p̾¬
terttorũ semꝑ obluiisei. ⁊ ad pͥ¬
ora te extendi: si qͦ modo possis
occurrere in resurrectione
mortuorũ. ⁊ consequi brauiũ
suꝑnȩ uocationis. Et quomodo
statim infers. quotquot gͦ ꝑfecti
enim sunt exẽplaria. Quid sapimꝰ
siue sapiamꝰ: Nos eẽ ꝑfectos. cõ¬
prehendisse. qd non cõprehendimꝰ:
accepisse quod ñ accepimꝰ: ẽẽ ꝑfec¬
tos qui non dũ ꝑfecti sumꝰ: Quid
gͦ sapimꝰ : immo quid sapere de¬
bemus qui ꝑfecti sumꝰ: Imꝑfec¬
tos nos esse. confiteri: ⁊ necdũ cõ¬
prehendisse. necdũ accepisse. Hȩc
est hõis uera sap̃ia. imꝑfectũ ẽẽ
se nosse:atq ut ita loquar. cunc¬
toꝵ in carne iustoꝵ imꝑfecta ꝑ¬
fectio e̾. Unde. ⁊ in ꝓuerbiis legi¬
mus: ad intelligendã ustitiã ue¬

Expanded text:
ole Paule, ignosce mihi quasi homunculo mea vitia confitenti, si audacter interrogem. Dicis te necdum accepisse, et necdum comprehendisse, et necdum esse perfectum, et praeteritorum semper oblivisci, et ad priora te extendi; si quo modo possis occurrere in resurrectione mortubrum, et consequi bravium supernae vocationis. Et quomodo statim infers: Quotquot ergo perfeenim sunt exemplaria: et quid sapimus, sive sapiamus, nos esse perfectos? comprehendisse quod non comprehendimus, accepisse quod non accepimus, esse perfectos qui nondum perfecti sumus? Quid ergo sapimus, immo quid sapere debemus qui perfecti non sumus? Imperfectos nos esse confiteri, et necdum comprehendisse, necdum accepisse. HAEC EST hominis vera sapientia, imperfectum esse se nosse: atque, ut ita loquar, cunctorum in carne justorum imperfecta perfectio est. Unde et in Proverbiis legimus: Ad intelligendam justitiam ve
Abbreviated transcription (Latin):
gabo.quid de illo apłi loeo sen-¬
tias quẽ seribit ad pbilippen¬
ses.non quia ĩa accepi aut iam
ꝑfectus sim. ꝑsequor aũ si cõpre¬
hendam in quo ⁊ app̾hensus sũ
a xp̃o Fr̾s. ego me necdũ arbitͦr
cõprehendisse. unũ aũ posterio¬
rum obliuiscens. ad ea quȩ u¬
priora st̾ me extendens. iuxta
ꝓpositũ sequor ad brauiũ suꝑ¬
nȩ uocationis dei in xp̃o iħu.
Quotqͦt gͦ ꝑfecti hoc sapiamu.
⁊ siqͥd aliter sapitis. hoc quoq
necdum cõprehendisse. ⁊ nequaꝗͣ
esse ꝑfectũ: s instar sagutarii ad
ꝓpositũ ⁊ ad signũ iacula dirige
nominant. ne sagitta ad partem
declinans alterã. imperitũ osten¬
dat sagitariũ: & asserit prete¬
ritoꝵ se semꝑ obluiisei. ⁊ ad pri¬
ora semꝑ extendi: ꝑ quȩ docet
p̾terita negligenda. ⁊ futura
cupienda: ut quod hodie ꝑfectũ
putauit. dũ ad meliora.⁊ pͥora
extenditur. cras imꝑfectũ fiuᷤ¬
se coniuncat: atq ita ꝑ singuloᷤ

Expanded text:
gabo, quid de illo Apostoli loco sengabo, quid de illo Apostoli loco sentias, quem scribit ad Philippenses: Non quia jam accepi, aut jam perfectus sim. Persequor autem si comprehendam: in quo apprehensus sum a Christo. Fratres, ego me necdum arbitror comprehendisse. Unum autem, posteriorum obliviscens, ad ea quae priora sunt me extendens, juxta propositum sequor, ad bravium supernae vocationis Dei in Christo Jesu. Quotquot ergo perfecti, hoc saquoquenecdum comprehendisse, et nequaquam esse perfectum, sed instar sagittarii ad propositum et ad signum jacula dirigeraeci σκόπον nominant, ne sagitta ad partem declinans alteram, imperitum ostendat sagittarium. Et asserit praeteritorum se semper oblivisci, et ad priora semper extendi: per quae docet praeterita negligenda, et futura cupienda; ut quod hodie perfectum putavit, dum ad meliora et priora extenditur, cras imperfectum fuisse convincat. Atque ita per singulos
Abbreviated transcription (Latin):
atorem. ERȩc argum̃tatio
tortuosa est: eccłiastica simplici¬
tatem. int̾ philosophoꝵ spineta
concludens. Qͥd aristoteli ⁊ pau¬
lo: Quid platoni ⁊ petro: Ut il¬
le enĩ princeps philosophoꝵ. ita
hic apłoꝵ fuit: suꝑ quẽ eccłia dñi
stabili mole fundata est: quȩ nec
impetu fluminis. nec ulla tẽpe¬
state concutit᷑. At ethori¬
caris: ⁊ dũ mͥ obicis philosophiã
ad oratoꝵ castra transcendis. ue¬
rum audi: quid idem dicat ora¬
tor tuus. Desine cõmunib locis:
domi nob̃ ista nascunt᷑. Cr
ulla hic eloquentia ẽ. nullus
oratoꝵ tumor. quoꝵ difinitio ẽ
dicere ad ꝑsuadendũ accõmoda¬
te: s patrum puro sermone q̃ri
possibilia ñ fecert.: aut si ñ pos¬
sunt fieri. ñ eos qui impossibi¬
lia ñ faciunt. s illũ qui impossi¬
bilia p̾cepit. qd nefas dictu sit.
conuinei iniustitiȩ. At̾ ideo
te contra mores tuos uehem̃t̾
esse cõmotũ: ⁊ ꝓpterea argum̃¬
tari desinam: s parũꝑ te int̾ro¬

Expanded text:
. Haec argumentatio tortuosa est, Ecclesiasticam simplicitatem inter philosophorum spineta concludens. Quid Aristoteli et Paulo? Quid Platoni et Petro? Ut ille enim princeps philosophorum, ita hic Apostolorum fuit, super quem Ecclesia Domini stabili mole fundata est, quae nec impetu fluminis, nec ulla tempestate concutitur. A. Rhetoricaris, et dum mihi objicis philosophiam, ad Oratorum castra transcendis. Verum audi quid idem dicat Orator tuus: « Desine communibus locis: domi nobis ista nascuntur. » . C. Nulla hic eloquentia est, nullus Oratorum tumor, quorum definitio est, dicere ad persuadendum accommodate, sed puram puro sermone quaerpossibilia non fecerint: aut si non possunt fieri, non eos qui impossibilia non faciunt; sed eum qui impossibilia praecepit, quod nefas dictu sit, convinci injustitiae. A. Video te contra mores tuos vehementer esse commotum, et propterea argumentari desinam. Sed parumper te interro
Abbreviated transcription (Latin):
atꝰ O ueso ut mͥ respondeas. ho¬
minẽ me putas an beluã: Cr
Si de te ambigo utrũ homo anbe¬
lua sis: ipse me beluã confitebor.
At  igͦ ut dicis homo sũ. qͦmͦ
cum uelim & satis cupiã non pec¬
care delinquo: Er̾ Qua uo¬
luntas imꝑfecta est. Si ẽnĩ uere
uelles: uere utiq ñ peccares.
atͥ. E rgo tu qui arguis me¬
non uere cupere: sine pecc̃o es qr
uere cupis: sr̃ Quasi ego de
ex meo tuo iudicio: ⁊ ego qͥ int̾ro¬
go. ⁊ tu qui respondes peccores su¬
mus. Cr S ed possumꝰ non ee
si uelimꝰ. A̾t Dixi uelle me
non peccare: te quoq id sentire
non dubiũ ẽ. Quomͦ gͥ quod ut̾q
Quia plene ñ uolumꝰ. At̃ Da
facile ẽ ostendere. Neq enĩ quas¬
do dico posse hõiem sine pecc̃o ẽe
si uelit. aliquos fuisse contend̾o:
s simplicit̾ posse ẽẽ si uelit. Alixd¬
est namq ẽẽ posse qd̃ grece dicit᷑¬

Expanded text:
A. Quaeso ut mihi respondeas. Hominem me putas, an belluam? C. Si de te ambigo, utrum homo, an bellna sis, ipse me bellnam confitebor. A. Si ergo, ut dicis, homo sum, quomodo cum velim, et satis cupiam non peccare, delinquo? C. Quia voluntas imperfecta est. Si enim vere velles, vere utique non peccares. A. Ergo tu qui me arguis non vere cupere, sine peccato es, quia vere cupis? C. Quasi ego de ex meo tuoque judicio, et ego qui interrogo, et tu qui respondes, peccatores sumus. C. Sed possumus non esse si velimus. A. Dixi me velle non peccare, te quoque hoc sentire non dubium est. Quomodo ergo quod uterque Quia plene non volumus. A. Da facile est ostendere. Neque enim quando dico, posse hominem sine peccato esse si velit, aliquos fuisse contendo: sed simpliciter, posse esse si velit. Aliud namque est esse posse, quod graece dicit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ amicos: ut int̾ emulũ ⁊ necessa¬
riũ nulla distantia sit: Si ini¬
micos quasi ꝓximos: amicis qͥd
ampliꝰ exibeo : Aut si hoc dixeraᷤ:
illud tacere debueras. ne contra¬
ria sibi in eode loco diẽe uidere¬
ris: inimico nũquã ee credendũ.
S quom diligat᷑ inimicus. ⁊ lex
docetꝰ um̃tũ adu̾sarii. si cecide¬
rit subleuandum. ⁊ apłs.si esuri¬
erit in imicus tuus. da illi cibũ:
si sitierit da illi potũ. Hȩc enĩ fa¬
ciens carbones ignis congregabis
suꝑ caput eiꝰ: non in maledictũ
⁊ condem:nationẽ ut pleriq esti¬
mant: s in correptionem. resur¬

Expanded text:
et amicos, ut inter aemulum et necessaet amicos, ut inter aemulum et necessarium nulla distantia sit? Si inimicos diligo quasi proximos, amicis quid amplius exhibebo? Aut si hoc dixeras, illud tacere debueras, ne contraria sibi in eodem loco dicere videreris, Inimico numquam esse credendum . Sed quomodo diligatur inimicus, et lex docet : Jumentum adversarii si ceciderit, sublevandum: et Apostolus: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitierit, da illi potum. Hoc enim faciens, carbones ignis congregabis super caput ejus ; non in maledictum et condemnationem, ut plerique existimant, sed in correctionem
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid sceleris in hac sententia
cria transeas.⁊ magna secteris.
Unde aduingis głam uestiũ et
ornamentoꝵ deo esse contrariã.
Quȩ sunt rogo inimicitiȩ contͣ
deum. si tunicã habuero mundi
quus ordo eccłiasticꝰ. in administͣ¬
tione sacrifioꝵ candida ueste ꝓ¬
cesserint: Lauete cleriei.cauẽte
monachi.uiduȩ ⁊ uirgines: peri¬
clitamini. nͥ sordidos uos ⁊ panno¬
sos uulgus aspexerit. Taceo de
hõib scłi: quib aꝑte bellũ indi¬
ectur. ⁊ inimicitie contra d̾m. si
p̾ciosis atq nitentib utant᷑ exu
uiis. Audiamꝰ ⁊ cet̾a. Inimicos ut
ꝓximos diligendos. Statĩq opp̾s¬
sus grauissimo letargo: ponis ac
dicis. inimico nũquã ẽẽ credendũ.
Quod sibi ẽẽ contrariũ: etiã me
scripturȩ uocib contineri: ñ ad¬
uertens quo sensu in suis locis dic¬
ta sint. Preceptũ e̾ michi ut dili¬
gam inimicos:⁊ ore ꝓ ꝑsecutorib.
Num quid uissum ⁊ ut ita diligã
quasi ꝓximos. ⁊ consanguineos.

Expanded text:
 dico, non quod aliquid sceleris in hac sententia cria transeas, et magna secteris. Unde adjungis, Gloriam vestium et ornamentorum Deo esse contrariam. Quae sunt, rogo, inimicitiae contra Deum, si tunicam habuero mundioquus ordo ecclesiasticus in administratione sacrificiorum candida veste processerint? Cavete, clerici; cavete, monachi; viduae et virgines, periclitamini, nisi sordidas vos atque pannosas vulgus aspexerit. Taceo de hominibus saeculi, quibus aperte bellum indicitur, et inimicitiae contra Deum, si pretiosis atque nitentibus uta. Audiamus et caetera. « Inimicos ut proximos diligendos: » statimque oppressus gravissimo lethargo ponis ac dicis, « Inimico nunquam esse credendum; » quod sibi esse contrarium, etiam me Scripturae contineri, non animadvertens, quo sensu in suis locis dicta sint. Praeceptum est mihi, ut diligam inimicos, et orem pro persecutoribus. Numquid jussum est, ut ita diligam, quasi proximos et consanguineos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib nr̃is. semel data liberi arbi¬
trii potestate. nec orandus ẽ ut
in singulis reb nos uiuet. cũ
uoluntatis nr̃ȩ sit ⁊ ꝓprii arbi¬
trii. uel fae̾e. si uolumꝰ uel ñ fa¬
do seruatur: sie concessa semel li¬
beri arbitrii potestate. nr̃ȩ uolun¬
tati om̃ia derelicta st̃. Att. Er¬
go ut dixi. ñ debeo a deo ꝑ singula
auxiliũ dep̾cari: quod semel meo
datũ ẽ uidicio: Eri. Si in oĩb
immo aui in me operatur.¬

Expanded text:
peribus nostris, semel data liberi arbiperibus nostris, semel data liberi arbitrii potestate: nec orandus est, ut in singulis operibus nos juvet, cum voluntatis nostrae sit et proprii arbitrii, vel facere si volumus, vel non fado servatur: sic concessa semel liberi arbitrii potestate, nostrae voluntati omnia derelicta sunt. A. Ergo, ut dixi, non debeo a Deo per singula auxilium deprecari, quod semel meo datum est judicio? C. Si in omnibus immo qui in me cooperatur
Abbreviated transcription (Latin):
lare currere. comedere. ieuinare.
flere ridere. ⁊ cet̾a huiꝰ modi nisi
deus uiuerit non pot̾imꝰ. Atti
Iuxta meu̾ sensum non posse ꝑ¬
bemꝰ arbitriũ. ⁊ dei in nos gr̃a
custoditur: si ne hoc quide absq
deo possumꝰ facere: Ait. Num¬
sic donata est liberi arbitrii gr̃a
ut dei ꝑ singula tollatur ad mi¬
niculum: E. Non tollit᷑ di ad¬
uitoriũ: cũ creaturȩ. ⁊ semel dati
liberi arbitrii. gr̃a conseruetur.
Si enĩ absq deo ⁊ nͥ ꝑ singula ille
iuuerit nichil possũ agereꝰ nec
ꝓ bonis me uiste operib corona¬
bit. nec affuget ꝓ malis: s in utͦ¬
q suũ uel recipiet uł dã nabit
auxiliũ. At Dic gͦ simplicit̾ qd̵
dei auferas gr̃am. Qiuicqͥd enim
tollis inpartib. necesse est ut &
in genere Neges. EN. Don nego
gr̃am: cũ ita me a deo asserã con¬
ditũ. ut ꝑ dei gr̃am meȩ datũ sit
uoluntati uł fac̾e qͥd. uel ñ fa¬
cere.ATDormitat gͥ deus in o¬

Expanded text:
lare, currere, comedere, jejunare, lare, currere, comedere, jejunare, flere, ridere, et caetera hujuscemodi, nisi Deus juverit, non poterimus? A. Juxta meum sensum non posse pbemus arbitrium, et Dei in nos gratia custoditur, si ne hoc quidem absque Deo possumus facere? 4. Qusic donata est liberi arbitrii gratia, ut Dei per singula tollatur adminiculum. C. Non tollitur Dutorium, cum creaturae ex semel dati liberi arbitrii gratia conserventur. Si enim absque Deo, et nisi per singula ille me juverit, nihil possum agere: nec pro bonis me juste operibus coronabit, nec affliget pro malis; sed in utroque suum vel recipiet, vel damnabit auxilium. A. Dic ergo simpliciter, cur Dei auferas gratiam? Quidquid enim tollis in partibus, necesse est ut et in genere neges. C. Non nego gratiam, cum ita me a Deo asseram conditum, ut per Dei gratiam meae datum sit voluntati, vel facere quid, vel non facere. A. Dormitat ergo Deus in o
Abbreviated transcription (Latin):
bonis oꝑib pꝰ ꝓpriã uoluntatem
dei nos. niti aduitorio: in mal̾
diaboli: Lr̃ Constat: ⁊ suꝑ hoc
nulla contentio est. At̾ Male gͦ
sentiunt qui ꝑ singulas res quaᷤ
agimꝰ dei aufert aduitorium :¬
n illud qd̃ psalmista canit. nͥ dñs
edificauerit domũ inuanũ laboraue¬
tionib. immo risu dignis. ad ali¬
os sensus detorquere nituntur:
habeas: At Tuum responsum
cuiꝰ modi: Bene eos sentire an
male: E St quȩ me cogit
necessitas: ut contra alios ꝓmã
sententiã:Disputationis
ordo: ⁊ ratio ueritatis. An igno¬
ras om̃e qd dicit᷑ aut eẽ. aut ñ
esse: ⁊ aut int̾ bona aut inter¬
mala debere numerari: Hoc gͥ
de quo int̾rogo: aut bñ dici aut
mase ingratis tibi fatendũ est.
Crato. S̾ i in singulis rebus quaᷤ
gerimus dei utendũ est aduito¬
rio: ergo ⁊ calamũ tẽperare ad
scribendũ. ⁊ ꝑgamenũ pumices
terere. manũq aptare luteris.
tacere. loqui sedere.stare. ambu¬

Expanded text:
bonis operibus post propriam voluntatem, bonis operibus post propriam voluntatem, Dei nos niti auxilio, in malis diaboli. C. Constat, et super hoc nulla contentio est. A. Male ergo sentiunt, qui per singulas res quas agimus, Dei auferunt adjutorium, et illud quod Psalmista canit: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborationibus, immo risu dignis, ad alios sensus detorquere nituntur. habeas? A. Tuum responsum cujusmodi? Eos bene sentire, an male? C. Et quae me cogit necessitas, ut contra alios promam sententiam? A. Disputationis ordo et ratio veritatis. An ignoras omne quod dicitur, aut esse, aut non esse; et aut inter bona, aut mala debere numerari? Hoc ergo de quo interrogo, aut bene dici, aut male, ingratis tibi fatendum est. C. Si in singulis rebus quas gerimus, Dei utendum est adjutorio, ergo et calamum temperare ad scribendum, et temperatum pumice terere, manumque aptare litteris, tacere, loqui, sedere, stare, ambu
Abbreviated transcription (Latin):
bonam uel ad malam partẽ decline¬
mus ꝓpria uoluntate. eiꝰ est gr̃e qui
nos ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ sui
bole dubiũ est. ex eiꝰ cuncta pendere
iudicio qui creator e̾ om̃ium. ⁊ qͥc¬
quid habemꝰ illiꝰ bñficio deputan¬
dum: s quero hoc ipsum quod di as¬
seris gr̃ȩ. ad conditionis referas bñ¬
ficiũ. an in singulis reb putes ẽẽ
quas gerimꝰ. ut scilicet illiꝰ in om̃i¬
b utamͣ auxilio: an semel ab eoli¬
beri arbitrii conditi. nr̃a uolunta¬
te uł uirib agimꝰ quod uolumꝰ.
Noui enĩ plerosq ur̃m ita ad dei
cuncta referre gr̃am: ut ñ in par¬
tib s in genere: hoc e̾ nequaquã
in singulis rebus s in conditionis¬
⁊ arbitrii intelligant potestate.
¶ADon est ita ut autumas. s a
me utrumq dicit᷑: ut ⁊ dei gr̃e sit
quod tales conditi sumꝰ: ⁊ ꝑ singu¬
la opera illiꝰ ad miniculo fulcia¬
mur. At Constat gͦ int̾ nos in

Expanded text:
bonam, vel ad malam partem declinebonam, vel ad malam partem declinemus propria voluntate; cujus est gratiae, qui nos ad imaginem et ad similitudinem sui bule, dubium est, ex ejus cuncta pendere judicio, qui creator est omnium, et quidquid habemus, illius beneficio deputandum. Sed quaero, hoc ipsum quod Dei asseris gratiae, utrum ad conditionis referas beneficium, an in singulis rebus putes esse quas gerimus, ut scilicet illius in omnibus utamur auxilio; an semel ab eo liberi arbitrii conditi, nostra voluntate vel viribus agamus quod volumus? Novi enim, plerosque vestrum ita ad Dei cuncta referre gratiam, ut non in partibus, sed in genere, hoc est, nequaquam in singulis rebus, sed in conditione arbitrii intelligant potestatem. C. Non est ita ut autumas, sed a me utrumque dicitur, ut et Dei gratiae sit, quod tales conditi sumus, et per singula opera illius adminiculo fulciamur. A. Constat ergo inter nos, in
Abbreviated transcription (Latin):
uelim. Quod agis bonũ. tuũ est
an dei: C Ceũ ⁊ dei: ut eg o
operer. & ille adiuuet.At Et
quomͦ hȩc om̃ium opinio est. qd
dei auferas gr̃am: ⁊ quicqͥd ho¬
mines agimus ꝓpriȩ tantũ asse¬
ras uoluntatis: Cr̃  iror at¬
tiee eur erroris alieni a me cau¬
sam rationẽ q flagites: ⁊ id queraᷤ
qd̃ seriptũ ñ est cũ ꝑspicuũ sit qͥd
gr̃a: At̃ S ed ex eo quod ñ addidi¬
sti: iuderis negare. Ca mmo ex
eo qd non negaui: dixisse estiman¬
dussum. Neq enĩ quicqͥd ñ dicimꝰ:
negare arbitrandi sumꝰ. At̾ Con¬
fiteris gͥ posse hõiem sñ pecc̃o ẽe si
uelit cũ dei gr̃a: Er Pon solũ fa¬
tebor. s ⁊ libere ꝓclamabo. At sr¬
rat gͦ qui dei gr̃am tollit. Cp̃
Errat. quin potiꝰ arbitrandꝰ est un¬
pius. cũ dei nutu om̃ia guber¬
nentur: ⁊ hoc quod sumꝰ. ⁊ habe¬
mus appetitum ꝓpriȩ uoluntateꝰ.
dei conditoris sit beneficiũ. Ut enĩ
lberũ possideamꝰ arbitriũ. ⁊ uł ad

Expanded text:
velim: quod agis bonum, tuum est, velim: quod agis bonum, tuum est, an Dei? C. Meum est, et Dei; ut ego operer et ille adjuvet. A. Et quomodo haec omnium opinio est, quod Dei auferas gratiam, et quidquid homines agimus, propriae tantum asseras voluntatis? C. Miror, Attice, cur erroris alieni a me causam rationemque flagites, et id quaeras quod scriptum non est, cum perspicuum sit quod gratia? A. Sed ex eo quod non addidisti, videris negare. C. Immo ex eo quod non negavi, dixisse existimandus sum. 698 Neque enim quidquid non dicimus, negare arbitrandi sumus. A. Confiteris ergo, posse hominem sine peccato esse, si velit, cum Dei gratia? C. Non solum fateor; sed et libere proclamo. A. Errat ergo qui Dei gratiam tollit? C. Errat. Quin potius arbitrandus est impius, cum Dei nutu omnia gubernentur, et hoc quod sumus et habemus appetitum propriae voluntatis, Dei conditoris sit beneficium. Ut enim liberum possideamus arbitrium, et vel ad
Abbreviated transcription (Latin):
le. uerũ est qđ a
te scriptũ audio.
posse hominẽ sine
peccato ẽẽ si ue¬
sensu ab emulis accipit᷑ quo ame
dictũ est.AT. Quid enĩ am¬
biguitatis in dicto ẽ. ut diu̾sȩ
intelligentiȩ tͥbuat᷑ occasio: Hec
quero ut de utroqͣ respondeas.
Huo enĩ a te ꝓposita sunt: unũ
posse hõiem sine peccato ẽe si ue¬
lit: alterũ. facilia dei ẽe̾ p̾cepta.
Licet gͦ simul dicta sint: tñ ꝑ par
tes singulas disserant᷑: ut quoꝵ
una uidet᷑ fides:nulla insenten¬
tiarũ diu̾sitate contentio. Cr
Ego attice dixi hõiem absq pec¬
cato ẽẽ si uelit: ñ ut quidam ma¬
ledici calũniant᷑ absq di gr̃a.
qd etiã cogitasse sacrilegũ est:¬
sed simplicit̾ posse si uelit. ut sub¬
audiatur cũ dei gr̃a. Atticus
Ergo & maloꝵ in te operũ auetor
mas: s siqͥd in me boni habeo: illo
suggerente ⁊ aduiuante ꝯplet᷑.
TRon de natura quero: s de
actu. Qs enĩ dubitat dm om̃iũ
creatorẽ: Hoc michi respondea ᷤ

Expanded text:
le, verumne est quod a te scriptum audio: Posse hominem sine peccato esse si vesensu ab aemulis accipitur, quo a me dictum est. A. Quid enim ambiguitatis in dicto est, ut diversae intelligentiae tribuatur occasio? Nec quaero ut de utroque pariter respondeas. Duo enim a te proposita sunt. Unum, posse hominem sine peccato esse, si velit: alterum, facilia Dei esse praecepta. Licet ergo simul dicta sint, tamen per partes singulas disserantur, ut quorum una videtur fides, nulla sit in sententiarum diversitate contentio. C. Ego, Attice, dixi hominem absque peccato posse esse, si velit, non ut quidam maledici calumniantur, absque Dei gratia quod etiam cogitare sacrilegium estsed simpliciter posse, si velit, ut subaudiatur cum Dei gratia. A. Ergo et malorum in te operum auctor mas. Sed si quid in me boni habeo, illo suggerente et adjuvante completur. A. Non de natura quaero, sed de actu. Quis enim dubitat Deum omnium Creatorem? Hoc mihi respondeas
Abbreviated transcription (Latin):
tibi imponet᷑ silentiũ. in quib
iob ⁊ ⁊ acharias. elisabeth q lax¬
dant᷑: Nisi fallor enĩ in iob ita
scriptũ est. Homõ quida erat
in regione ausitide nõie iob: ẽt
erat ille uerax ⁊ sine crimine:
uerus dei cultor: abstinens se
ab om̃i re mala. Et iterũ. Qͥs est
qui arguit iustũ meũ sine pec¬
cato: Et loquit᷑ uerbis tuis ꝑ ig¬
norantiã. In eugłio quoq sedm
luc̃a. Fuit in dieb herodis regis
uideȩ sacerdos quida nõie ⁊aca

Expanded text:
tibi imponetur silentium, in quibus tibi imponetur silentium, in quibus Job et Zacharias, Elisabethque laudantur? Nisi enim fallor in Job ita scriin regione Ausitide, nomine Job. Erat homo ille verax, sine crimine, verus Dei cultor, abstinens se ab omni re mala . Et iterum: Quis est qui arguit justum sine peccato, et loquitur verbis suis per ignorantiam? In Evangelio quoque secundum Lucam: Fuit in diebus Herodis regis Judae sacer
Abbreviated transcription (Latin):
ris hominem posse ẽe ꝑfectum.
Quando enim dicit si uis ꝑfectu
esse uende om̃ia quȩ habes ⁊ da
pauperib ⁊ ueni sequere me. ostẽ¬
dit hominẽ. si uoluerit. ⁊ fecerit
quȩ p̾cepta sunt. posse ẽẽ ꝑfectũ.
At Ualidissimo quide pugno
me ꝑcussisti: ita ut caligo micͥi
ante oculos obu̾sari ceperit.
Sed tñ hoc ipsum qđ̃ dieit. si ui¬
esse ꝑfectus: ei dicit᷑ qui ñ po¬
tuit immo noluit: uecireo ñ
potuit. Tu autẽ ostende mͥ qͥ
⁊ uoluerit. ⁊ potuerit. qđ nuic
pollicitꝰ es. CR Quȩ enĩme
cogit necessitas ostendere qui
ꝑfecti fuerint. cũ ꝑspicuũ sit
posse ẽẽ ꝑfectos. ex eo qd̃ uni a
saluatore sit dictũ. ⁊ ꝑ unũ
Tergiu̾saris : ⁊ in eoðe luto he¬
sitas. Aut enĩ qđ potest fieri
aliquando factum est: aut si
nũquã factũ e̾. fieri ñ posse eor¬
cede. CR O uid ultra differo:
Seripturarũ auctoritate un¬
cendus es. Ut cetera p̾termittã.
nonne his duobus testimoniis

Expanded text:
sse perfectum. Quando enim dicit: Si vis perfectus esse, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et veni, sequere me, ostendit hominem, si voluerit, et fecerit quae praecepta sunt, posse esse perfectum. A. Validissimo quidem pugno me percussisti, ita ut caligo mihi ante oculos obversari coeperit: sed tamen hoc ipsum quod dicit: Si vis perfectus esse, ei dicitur, qui non potuit, immo noluit: et idcirco non potuit. Tu autem ostende mihi, qui et voluerit et potuerit, quod nunc pollicitus es. C. Quae enim me cogit necessitas ostendere, qui perfecti fuerint, cum perspicuum sit posse esse perfectos, ex eo quod uni a Salvatore sit dictum, et per unum Tergiversaris: in eodem luto haesitas. Aut enim quod potest fieri, aliquando factum est: aut si numquam factum est, fieri non posse concede. 12. C. Quid ultra differo? 704 Scripturarum auctoritate vincendus es. Ut caetera intermittam, nonne his duobus testimoniis
Abbreviated transcription (Latin):
re indigeant quȩ ad iustitiam
ꝑtinet. At̾ P roposusti te¬
stimonia: quȩ ñ de alteriꝰ serip¬
turȩ loco. s de ꝓpriis libris abso¬
luta st̃. Nã ⁊ iob postqũa ꝑcus¬
sus e̾ plaga. multa aduersus
sententiã dei. ꝓuoeans eũ ad iu¬
diciũ dixisse conuineit᷑. atq
utinã sic iudiearetur uir eũ do.¬

Expanded text:
quae ad justitiam pertinet. A. Proposuisti testimonia quae non de alterius Scripturae loco, sed de propriis libris absoluta sunt. Nam et Job postquam percussus est plaga multa adversus Dei sententiam, provocans eum ad judicium, dixisse convincitur: Atque utinam sic judicaretur
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ culpa imperantis ẽ. s eo¬
rum qͥ audiert̃ imꝑium: Qđ uti¬
q potuisse fieri. ex iustitia ers
qui imperabat agnoscit᷑. At̾
Pulchre. Nolo gͦ michi dicas pos
non loquaris : tñ ex ꝓpositione
tua. ipsa consequentia ⁊ rerũ or¬
dine: inuitus hoc loqueris. Si enĩ
potest ẽẽ homo sine peceato. quod
apłos non potuisse ꝑspieuũ est:

Expanded text:
Neque enim culpa imperantis est, sed eorum qui audierunt imperium, quod utique potuisse fieri ex justitia ejus qui imperabat, agnoscitur. A. Pulchre. Nolo ergo mihi dicas possnon loquaris: tamen ex propositione tua, ipsa consequentia et rerum ordine invitus hoc loqueris. Si enim potest esse homo sine peccato, quod Apostolos non fuisse perspicuum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ga suo. Et iterũ. Qs mͥ tribuat
aduitorẽ. ut desideriũ meum
om̃ps audiat: ⁊ librũ seribat iꝑ¬
se qui uidicat: Et rursũ.Si fu
ero uistꝰ. os meũ impia loque tͣ:
Et si absq crimine. prauus in¬
ueniar. Et si purificatꝰ niuie. &
lotus mundis manib:satis me
sorde tinxisti: ⁊ execratũ e̾ me
uestim̃tũ meũ. Et de ⁊acharia
scriptũ est. quod angło natiuita¬
tem filii pollicente. dixerit. unde
hoc sciã: Ego enĩ sũ senex: ⁊ uxor
mea ꝓcessit in dieb suis. Ob quȩ
statĩ silentio condemnat᷑. Eris ta¬
cens.⁊ loqui ñ poteris usq ad di¬
em quo hȩc fiant: quia ñ credidi¬
sti uerbis meis quȩ cõplebunt᷑ in
tempore suo. Ex quo ꝑspieuũ est
iustos quidem diei ⁊ immacula¬
tos. s si negligentia surrepserit
posse eoneidere:⁊ semꝑ hõiem in
meditullio positũ. ut & de uirtu¬
tum culmine ad uteia delabat᷑.
fragiũ: ac ꝑ hoc hõiem sine pecc̃o
esse ñ posse. dieente salomone.

Expanded text:
 Et iterum: Quis mihi tribuat auditorem, ut desiderium meum omnipotens audiat, et librum scribat ipse qui judicat ? Et rursum: Si enim fuero justus, os meum impia loquetur, et si absque crimine, pravus inveniar: et si purificatus nive et lotus manibus, satis me sorde tinxisti. Exsecratum est me vestimentum meum . Et de Zacharia scriptum est quod, Angelo nativitatem filii pollicente, dixerit: Unde hoc sciam? Ego enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suis; ob quae statim silentio condemnatur: Eris tacens et loqui non poteris usque ad diem, quo fient haec, quia non credidisti verbis meis quae implebuntur in tempore suo . Ex quo perspicuum est, justos quidem et immaculatos dici; sed si negligentia subrepserit, posse concidere, et semper hominem in meditullio positum, ut et de virtutum culmine ad vitia delabatur,fragium: ac per hoc hominem sine peccato esse non posse, dicente Salomone:
Abbreviated transcription (Latin):
ne deo soli subiecta erit anima
mea: Ab ipso enĩ salutare meũ.
Et quia in corpore eccłiȩ caput
xp̃e est: quib dam adhuc repug¬
nantib membris uidetur corpꝰ
quoq capiti non e̾ẽ subiectũ. Nã
q si patitur unũ membrũ. cõpa
eruciat᷑. Qd dico. ita manifestius
fiet. Quãdiu habemꝰ thesaurũ istũ
in uasis fictilib ⁊ fragili carne
circũdamͣ immo mortali ⁊ corrup¬
tibili: beatos ẽẽ nos credimꝰ.si in
singulis uirtutib partibq uir¬
tutũ deo subiecti sumꝰ. Cum aũt

Expanded text:
bjecta erit anima mea? ab ipso enim est salutare meum . Et quia in corpore Ecclesiae caput Christus est, quibusdam adhuc repugnantibus membris, videtur corpus quoque capiti non esse subjectum. Namque si patitur unum membrum, compatod dico ita manifestius fiet. Quamdiu habemus thesaurum istum in vasis fictilibus, et fragili carne circumdamur, immo mortali et corruptibili, beatos esse nos credimus, si in singulis virtutibus, partibusque virtutum Deo subjecti simus
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiȩ: quã reddet michi dñs in
illa die iustus uidex. Non solum
autẽ mͥ: s ⁊ om̃ib qui diligunt
aduentũ eiꝰ. Iustus erat ⁊ timo¬
theus discipulus euis ⁊ imitator:
quẽ docet quid agere debeat: et
quẽ modũ tenere uirtutũ. Pu¬
tamꝰne uñã ⁊ eandem in utroq
fuisse iustitiam. & non plus habe
Habet sol fulgorẽ suũ: luna quo¬
q noctis tenebras tẽperat. ⁊ qͥn¬
tia. diuersis ⁊ cursib ⁊ luminib
celum ꝑagrant. Innumerabiles
aliȩ stellȩ quas micare in firma¬
mento cernimꝰ: in singulis diu¬
sa st̾ lumina: et tñ in suo unaq̃¬
q ꝑfecta e̾: ita dũtaxat ut cõpa¬
ratione maioris. ꝑfectione care¬
at. In corpore quoq cuiꝰ membra
diuersa sunt: aliud oculus. aliud
manui.non es mͥ necessaria:aut
iterũ caput pedib ñ desidero oꝑã
urã. Num quid om̃s apłi: Num¬
quid om̃s ꝓphetȩ: Nũqͥd om̃s ma¬
gistri: Nũquid om̃s uirtutes.

Expanded text:
in illa die justus judex: non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt adventum ejus . Justus erat et Timotheus discipulus ejus et imitator, quem docet quid agere debeat, et quem modum tenere virtutum. Putamusne unam et eamdem in utroque fuisse justitiam, et non plus haberHabet sol fulgorem suum, luna quoque noctis tenebras temperat: et quintia, diversis et cursibus et luminibus coelum peragrant. Innumerabiles sunt aliae stellae, quas micare in firmamento cernimus. In singulis diversa sunt lumina, et tamen in suo unaquaeque perfecta est, ita dumtaxat, ut comparatione majoris, perfectione careat. In corpore quoque, cujus membra diversa sunt, aliud oculus, aliud manui, non es mihi necessaria; aut iterum caput pedibus, non desidero operam vestram. Numquid omnes Apostoli? numquid omnes prophetae? numquid omnes magistri? numquid omnes cunctas
Abbreviated transcription (Latin):
absq dolo adu̾sa dam: nauerit:
ne audiat illud ꝓpheticũ. ⁊ in
om̃ib his non est conu̾sa ad me
p̾uaricatrix soror eiꝰ uida ex to¬
to corde suo. s in m̾dacio. Mino¬
ris q peecati est sequi malũ qd̃
bonum putaueris: quã ñ aude¬
re defendere quod bonũ ꝓ certo
noueris. Qui minas. inuiriam.
pauꝑtatẽ ferre ñ possumꝰ: quomͦ
non auferat. Nolo timore ꝑfidi¬
am discere: cũ uerã fidem meȩ
xp̃c reliquerit uoluntati. Finit¬

Expanded text:
absque dolo adversa damnaverit: absque dolo adversa damnaverit: ne audiat illud Propheticum, Et in omnibus his non est conversa ad me praevaricatrix soror ejus Juda ex toto corde suo, sed in mendacio . Minorisque peccati est, sequi malum quod bonum putaveris, quam non audere defendere, quod bonum pro certo noveris. Qui minas, injuriam, paupertatem ferre non possumus, quomodo non auferat. Nolo timore perfidiam discere, cum veram fidem meae Christus reliquerit voluntati. LI
Abbreviated transcription (Latin):
Ego solus sũ qui cunctoꝵ gloria
mordear: ⁊ tã miser ut his quoq
iniuideã. qui ñ merent᷑ inuidiã:
Unde ut om̃ib approbarẽ me ñ
odisse hõies s errores. nee aliquoꝵ
infamiã querere. magisq dolere
uicẽ eoꝵ qui falsi nõis scientia
supplantant᷑. Attici & eritoboli
nõia posui: ꝑ quos ⁊ nr̃a pars et
rem. Quin potiꝰ om̃s qui catholicã
sectamur fidem optamꝰ & cupimꝰ
dam: nari heresim᷑. homines em̃¬
dari: aut certe si in errore uolu¬
erint ꝑmanere: ñ nr̃am culpam
manicheoꝵ esse sententiȩ. homi¬
num dã nare naturã. ⁊ liberũ
auferre arbitiũ. ⁊ ad uitoriũ
dei tollereꝰ rursũ q aꝑtissimȩ
insaniȩ. hoc hõiem dicere ẽe qd̃
deus est:⁊ sie ing̾diendũ uia re¬
gia. ut nec ad sinistr̃a nec ad dex¬
teram declinemꝰ: appetitũq
ꝓpriȩ uoluntatis. dei semꝑ au
autẽ falso se infamari clamitat.
dei ꝓbabit assensum. cũ aꝑte

Expanded text:
ego solus sum, qui cunctorum gloria ego solus sum, qui cunctorum gloria mordear; et tam miser, ut his quoque invideam, qui non merentur invidiam. Unde ut omnibus probarem me non odisse homines, sed errores, nec aliquorum infamiam quaerere, magisque dolere vicem 696 eorum, qui falsi nominis scientia supplantantur, Attici et Critobuli nomina posui, per quos et nostra pars et rem. Quin potius omnes qui catholicam sectamur fidem, optamus et cupimus damnari haeresim, homines emendari. Aut certe si in errore voluerint permanere, non nostram culpam Manichaeorum esse sententiae, hominum damnare naturam, et liberum auferre arbitrium, et adjutorium Dei tollere. Rursumque apertissimae insaniae, hoc hominem dicere, quod Deus est. Et sic ingrediendum via regia, ut nec ad sinistram nec ad dextram declinemus; appetitumque propriae voluntatis, Dei semper cautem falso se infamari clamitat, dei probabit assensum, cum aperte et
Abbreviated transcription (Latin):
sponderem ductus inuidia sũ.
quẽ om̃ino in carne ñ uidi: Ioui¬
nianꝰ euiꝰ a te heresis suscitatur.
romanã fiðe me absente turba¬
uit: tã elinguis. ⁊ sic sermonis
putidi: ut magis misedia dignꝰ
fuerit quã inuidia. Illi quoq
respondi ut potui. Rufinꝰ ñ uni
urbi. s orbi uniu̾so blasfemiaᷤ ori¬
genis ⁊ perĩarcon libros quantũ
in se fuit intulit. ita ut eusebii
quoq pͥmũ librũ defensioniᷤ ori¬
genis. sub nõie pãphili martyris
ederet: ⁊ quasi ille parũ dixisset.
nouũ ꝓ eo uolum̃ euomeret. Nũ
inuidemꝰ ei qr respondimꝰ: Aut
tanta in illo eloquentiȩ fuere
flumina: ut me abseribendi at¬
q dictandi studio det̾reret: Pal¬
ladius seruilis nequitiȩ eandem
heresim instaurare conatꝰ est: &
nouã translationis hebraicȩ m
calũrniã struere. Nũ ⁊ illiꝰ in¬
genio nobilitatiq inuidemꝰ: Hc¬
quoq myst̾iũ iniquitatis oꝑat᷑.
⁊ garrit unꝰ quisq quod sentit.

Expanded text:
sponderem, ductus invidia sum, sponderem, ductus invidia sum, quem omnino in carne non vidi? Jovinianus, cujus nunc haeresis suscitatur, Romanam fidem, me absente turbavit, tam elinguis et sic sermonis putidi, ut magis misericordia dignus fuerit, quam invidia. Illi quoque respondi ut potui. Rufinus non uni urbi, sed orbi blasphemias Origenis et περὶ Ἀρχῶν libros, quantum in se fuit, intulit: ita ut Eusebii quoque primum librum Defensionis Origenis sub nomine Pamphili martyris ederet, et quasi ille parum dixisset, novum pro eo volumen evomeret. Num invidemus ei, quia respondimus, et tanta in eo eloquentiae fuere flumina, ut me a scribendi atque dictandi studio deterrerent? Palladius servilis nequitiae, eamdem haeresim instaurare conatus est, et novam translationis Hebraicae mihi calumniam struere. Num et illius ingenio nobilitatique invidemus quoque mysterium iniquitatis operatur, et garrit unusquisque quod sentit: