comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñi in conspectu tuo. cõmendauit hoc se
xp̃m ministrum fuisse circũcisionis ꝓpt̾
ueritatẽ dĩ ad confirmandas ꝓmissiones
patrum. Gentes aut̃ suꝑ iniscdia głi ficare
ero. & miscłiam p̾̃stabo cui miscłiã p̃sti¬
tero. Quib u̾bis ꝓhibuit hominẽ uelut
de ꝓpͥarum uirtutum meritis głiari: ut
rebor talib ł talib s cui misericors fuero:

Expanded text:
domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum, gentero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. quibus uerbis prohibuit hominem uelut de propriarum uirtutum meritis gloriari, ut rebor talibus uel talibus, sed "cui misericors fuero,
Abbreviated transcription (Latin):
lle intelligitur loqui & dicere transi¬
bo ante ce: de quo dicit eugłm. Cum
uenisset hora ut cransiret iħc de hoc
mundo ad patrem. Qui transitus. etiã
magna om̃ino ꝓpħia ÷. Ipse enĩ ante om̃s
scõs transiit ad patrem de hoc scło: para-¬
re illis mansiones regni cȩloꝵ. qͥs dabit
eis inresurrectione mortuoꝵ. Qm̃
transiturus ante om̃s. pͥmogenitus a
mortuis factus est. Gram uͦ suã in eo ipso
ualde cõm̃dat cũ dicit. & uocabo eum¬
nomine meo. inconspectu tuo: Tanqͣm
inconspectu popłi isrł cuiꝰ moyses cũ
hȩc audiret typum gerebat: In conspec¬
ponens. genere locutionis inusitato. In
qͥ nimirum. magnus sensus latet Sie
enim fortasse significare uoluit se ipsũ
hoc facere id ÷ gr̃a sua fieri ut uocet᷑ dñs in
om̃ib gentib. Qđ uͦ additit & miserebor
cui misertꝰ ero. & miscdiam p̃stabo. cui
miscdiam p̃stitero: ibi plane exp̃sstus ostn-¬
dit uocationem. qua nos uocauit in suũ
curum pollicebat᷑ dicens. uocabo nomine

Expanded text:
e intelligitur loqui et dicere: Transibo ante te, de quo dicit Evangelium. Cum venisset hora, ut transiret Jesus de hoc mundo ad Patrem ; qui transitus etiam magna omnino prophetia est. ipse enim ante omnes sanctos transiit ad patrem de hoc saeculo parare illis mansiones regni caelorum, quas dabit eis in resurrectione mortuorum, quoniam transiturus ante omnes primogenitus a mortuis factus est. Gratiam uero suam in eo ipso ualde commendat cum dicit: et uocabo nomine domini in conspectu tuo, tamquam in conspectu populi Israhel, cuius Moyses cum haec audiret typum gerebat. in conspecponens genere locutionis inusitato: in quo nimirum magnus sensus latet. sic enim fortasse significare uoluit se ipsum hoc facere, id est gratia sua fieri, ut uocetur dominus in omnibus gentibus. Quod uero addidit: et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, ibi plane expressius ostendit uocationem, qua nos uocauit in suum turum pollicebatur dicens: uocabo nomine
Abbreviated transcription (Latin):
homo. ambo audiumꝰ. O homo cuqͥses
qͥ respondeas dõ : Melior̃ gͦ fidelis igno¬
rantia. qm̃ temeraria scientia. Ds mͥ
qr ñ nou iustitiã dĩ : Si homo sũ ego
indignor. Excedam hominẽ si possum.
& fontem attingam. S & si ataigero. ho
dicitis ego pauli. ego apollo. non ne
homines estis: Quid eos facere uolebat
quib ex ꝓbrat qđ homines erant: homo
es: ad adam ꝑtines. Ptine ad filiũ hominis:
amicos. qm̃ q̃ audiui apatre meo nota

Expanded text:
homo, ambo audiamus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Melior est enim fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Deus mquia non novi justitiam Dei? Si homo sum, non indigner: excedam hominem, si possum, et fontem attingam. Sed et si attigero, homdicitis, Ego Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos facere volebat, quibus exprobrabat quod homines erant? Homo es, ad Adam pertines. Pertine ad Filium hominis. amicos; quoniam quae audivi a Patre meo, nota
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ꝓpt̾ hoc ipsum conseruatus es ut ostñ¬
dam uite uirtutẽ meã. & ut annunciet᷑
uolens ds̃ ostende irã & demonstrare
potentiã suam. attulit in multa pacien¬
cia uasa irȩ. Parcendo utiq his qͦs malos
futuros. eẽ. p̃scierat. quȩ uasa dicit ꝑfecta
inꝑditionẽ. Ut notas in qtͥ faceret diui¬

Expanded text:
ter hoc ipsum conseruatus es, ut ostendam in te uirtutem meam et ut adnuntietur uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae — parcendo utique his quos malos futuros esse praescierat: quae uasa dicit perfecta in perditionem — et ut notas. inquit, faceret diui
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑabit. & maior seruiet minori. ꝥua¬
li intelligentia carnales inpopło di signi¬
ficant᷑ ꝑ maiorem filtum: &e pspũales
Solet ce sic intelligi. hoc qđ dictũ ÷: ut in
esau figuratꝰ sit maior popłs dĩ. hoc est¬
isrłiticus scłm carnem. Periacob autẽ
figuratus sit ipse iacob scdm spĩtalem pro¬
geniem. Sed etiã historica ꝓprietate hoc
responsum inuenit᷑ eẽ. completum. Ubi
popłs isrł hoc ⁊ iacob minor filius suꝑauit
idumeos hoc est gentẽ quam ꝓpagauit esau.
usq ad regem sub qͦ idumei rebellauert̃.

Expanded text:
superabit, et major serviet minori, spirituali intelligentia carnales in populo Dei significantur per majorem filium, et spirituales Solet et sic intelligi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratIsraheliticus secundum carnem. per Iacob autem figuratus sit ipse Iacob secundum spiritalem progeniem. sed etiam historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, usque ad regem, sub quo Idumaei rebellauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ce excitaui ut ostendam in te forticudirẽ
meam: & ut annunciet᷑ nom̃ meũ in uni¬
uersa terra: Quib dictis ad ittrunq cõ¬
gͦ inqͥt ciuꝰ itult miseret᷑. & quem uult
obdurat Miseret᷑ scilicet magna bonita¬
te. obdurat nulla iniquitate.Ut noli
beratus de siuis meritis gloriet᷑. nce dam¬
natus nͥ de suis meritis conqueratui
Sola enĩ gra redemptos discernte apdis¬

Expanded text:
te excitavi, ut ostendam in te potentiam te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque conErgo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, et obdurat nulla iniquitate, ut neque liberatus de suis meritis glorietur, neque damnatus nisi de suis meritis conqueratur: sola enim gratia redemptos discernit a perdit
Abbreviated transcription (Latin):
nascebant. Pullis quidem opib Popris
Soriginalit̃ exadã uinculo dampnatio¬
nis obstricti. S qui dixit miserebati
cui misertꝰ ero: ta cob dilex̃ ꝑ miscdiuã
gratuitam :ͥ esau aut̃ odio habuit pcre
iudicium debitũ. Qđ cũ debertt᷑ anbo¬
b : in altero alt̃ agnouit ñ de suis distan¬
tib meritis sibi eẽ. głiandum. qđ incaa
causa idẽ suppliciũ ñ incurrit. s de diui¬
nȩ gr̃ȩ largitate: Quia non uolentis neq
currentis: s miserentis ÷ dĩ Aicissimo
qͥppe ac saluberrimo sacram̃to. uniuersa
facies. atq ut itadixerim uultꝰ scãrum
scripturarũ bene intuentes id ad monere
inuenitur. ut qui głatur indño glorietur.
gͥ ñ uolentis neq currentis s miserentis
est dĩ: deinde ut etiam uidiciũ cõm̃da¬
ret. qm̃ in quo ñ sit miscđia. ñ iniquitas
fit s uidicium. Nonc quippe iniquitas
apud dm̃. Icontinuo subiungit atqait
Dicit enĩ scriptura pharaoni. Quia ad hoc

Expanded text:
nascebantur, nullis quidem operibus propriis sed originaliter ex eodem vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit: Miserebor cui miserebor, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero agnovit alter non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa supplicium non incurrit, sed de divie gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ut in xp̃o uiuificent᷑. qui in adã maitui sc̃.
Ut qͥa iniqui ꝰ ati sunt generatione. purgent᷑
regeneratione: Ipsos gͦ testescitabo. Respon¬
de mͥ quare moriunt᷑. si om̃s homines unmor¬
tales nascunt᷑: & qm̃ peccant. idõ moriunt᷑.
Quid putatis dici pocuisse: quȩ aures ferunt:
Peccauerunt &e ipsi. Ubi peccauer̃ rogo te:¬
malum. quid sit nesciunt. Peccatũ accipiuis
qui nati sunt: ut arbitraris peccarunt. Nã
siñ peccarent inqͥs ñ morerent᷑. Qͥa de
illis dicis qͥ inutero moriunt᷑: Oangustia.¬
& si ipsi inqt peccauerunt. idõ moruintur.
Magis apłm audio quam te. Magis apło cre¬
do quamtͥ: Nõdum natis. nec aliqđ agen¬
tib boni aut mali. Si aut̃ hoc testimoniũ
refellis. uade tͥ pocius ad illas uagatio¬
nes & dic quia incęlo peccarunt. & inde
corpora p̃cipitata sunt. Nondico inquit.
Quare ñ dicis: quia dicit apłs. Nondum
natis neq aliquid agentib boni autt mali.
Si gͦ non eos accusas incȩlo. quare accusas in

Expanded text:
isto vivificentur, qui in Adam mortui sunt; ut quia inquinati sunt generatione, purgentur regeneratione. Ipsos ergo testes citabo. Responde mihi: Quare moriuntur, si omnes homines immortales nascuntur, et quoniam peccant, ideo moriuntur? Quid putatis dici potuisse? Quae aures ferant? Peccaverunt emalum quid sit nesciunt; peccatum accipiunt, quia nati sunt, ut arbitraris, peccarunt. Nam si non peccarent, inquis, non morerentur. Quid de illis dicis qui in utero moriuntur? O angustia! Et ipsi, inquit, peccarunt, ideo moriuntur. Magis Apostolum audio quam te: magis Apostolo credo quam tibi. Nondum natis, nec aliquia agentibus boni aut mali. Si autem hoc testimonium refellis, vade tibi potius ad illas vagationes, et dic: Quia in coelo peccarunt, et inde in corpora praecipitantur. Non dico, inquit. Quare non dicis? Quia dicit Apostolus, Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Si ergo non eos accusas in coelo, quare accusas in
Abbreviated transcription (Latin):
anx̃ quare me fecuti sic: Anñ habet potes¬
tatẽ sigulus utti exeadem massa facere ali¬
ud quidem uas in honorem. aliud in con¬
tumeliam: hocloco enĩ. qͥdam stulti pu¬
cant apłm in responsione defecisse. & ino¬
pia reddendȩ rationis rep̃ssisse ꝯtͣdictoris
audatiam. S magnũ habet pondꝰ qđ dic¬
& intalib questionib ad suȩ capacitatis
considationem reuocare hominẽ. uerbo
quidem breui. s re ipsa magna ÷ reddicio
rationis. Si enĩ hȩc ñ capit. qͥs ÷ qͥ respon¬
deat : Si aut̃ capit. magis non inuenit qͥd
respondeat. Uidet enĩ si capit uniuersũ
genus humanum tã iusto udicio diuino
in apostatica radice dannatũ. ut etiã si
nullus in de liberetur. nemo posset recte

Expanded text:
Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dicn talibus quaestionibconsiderationem revocare hominem verbo quidem brevi, sed reipsa magna, est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat? Si autem capit magis, non invenit quid respondeat. Videt igitur, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiam si nullus inde liberaretur, nemo recte
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. Moꝵ ses enĩ dicitͣ. Miserebor cui
misertꝰ ero: & miscđiam p̃stabo ciu
misericors fuero. Quis enĩ nisi insipi¬
ens dm̃ iniquũ putet. siue iudicium
penale ingerat digno: siue miscdiã¬

Expanded text:
it: Moysi enim dicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive miseri
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ aliquid egerint boni aut mali. hoc aut̃ qͥa
lica fides. qd añimȩ incęlis pͥus uiuant &e
conu̾sent᷑. & illic recipiendoꝵ corpoꝵ meri¬
ta assumant. mͦ isti nouelli non audent dice.¬

Expanded text:
qui aliquid egerint boni aut mali. Hoc autem quiqui aliquid egerint boni aut mali. Hoc autem quilica fides, quod animae in coelis prius vivant et conversentur, et illic recipiendorum corporum merita assumant, modo isti novelli non audent dice
Abbreviated transcription (Latin):
cuise lib̾ari. ut ñ explurib ñ lib̾atis atq
indampnatione iustissima derelicts. os¬
tendeur. qͥd cõmeruisset uniuersa con¬
sparsio. & qͦ etiã istos debitũ iudiciũ dei
duceret. nͥ eiꝰ indebita misccłia subueniss.
Ut̃ uolentium de sius meritis głiari: om̃e
yltq de isto ꝓfundo querentes redde
rationem infabulas uanitatis abierunt.
a liq dicentes qͥa animȩ sursum ĩ elo peccans
& scđm sua peccata ad corpora ꝓ meritis di¬
rigunt᷑ & dignis sibi quasi carcerib includun¬
tur. ierunt pꝰ cogitationes suas. Uolentes dis¬
pucare dedi ꝓfundo: mersi sunt in ꝓsundũ:
Occurrit enim eis apłs uolens grãm cõm̃dare:
& elrgit illos geminos i nutero rebeccȩ & dic̃.
Nõdum enim̃ natis nec aliqͥd egerint boni aut
mali. Uide quẽ admodũ tulit uanis hoĩb
phantasias conuersationis animarum ante
suis ad corꝑa terrena decrisi sunt. Siplacet
contradicamꝰ apło quidix̃ Nõdum nati nec

Expanded text:
e liberari, ut ex pluribus non liberatis atque in condemnatione justissima derelictis, ostenderetur quid commeruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subvenisset, ut volentium de suis meritis gloriari omne lti de isto profundo quaerentes reddere rationem, in fabulas vanitatis abierunt. Aliqui dixerunt quod animae sursum in coelo peccant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis ibi quasi carceribus includuntur. Ierunt post cogitationes suas; volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum. Occurrit enim eis Apostolus, volens gratiam commendare, et elegit illos geminos in utero Rebeccae, et dicit: Nondum enim natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali . Vide quemadmodum tulit vanis hominibus phantasias conversationis animarum ante suis ad corpora terrena detrusae sunt. Si placet, contradicamus Apostolo, qui dixit, Nondum natis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
Expena quippe est maledicti peccari pri¬
mi hominis. quã dñs suscepie: & peccata
nr̃a ꝑculit: corpore suo suꝑ lignũ. Si ergo
dicerecur. mors maledicta ẽ. nemo ex hor¬
resceret. Quid aut̃ nͥ mors dnĩ pependit
in ligno. ut mortẽ moriendo suꝑaret:
fadẽ igicur maledicta quȩ uicta ẽ. Itẽ si
diceretur peccatũ maledictũ ẽ: nemo mi¬
raretur. Quid aut̃ pependit in ligno nisi
in ipsa carnis mortalitate suscepit: In¬
de nec erubuit. nec timuit apłs dicęre
to dampnaret peccatũ. Nũ enĩ & uetus
ut euacuaretur corpis peccati. ut ultra
non seruiamus peccato. Incuiꝰ peccati ec
mortis figura etiã moyses inheremo
suꝑ lignũ exalcauit serpencẽ. ꝑsuasione
quippe serpentis. homo inda p̃nationẽ
mortis cecidit. Ieaq serpens ad significa¬
cionẽ ipsius mortis. conueruent̃ in illo ex¬
altatꝰ ẽ. In illa enĩ figura. mors domini

Expanded text:
aledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisiin ipsa carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit nec timuit Apostolus diccondemnaret peccatum . Non enim et vetus ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini
Abbreviated transcription (Latin):
si sp̃s uiuificandus desit: occidit. Sciri
erum facit peccacũ quã caueri: & idõ ma¬
gis augeri quã minui. quia male con¬
cupiscentie etiam p̃uaricatio legis acce
extollerent: postea quã dix̃ peccatũ &
mortẽ ꝑunũ hominẽ incrasse ingenus
humanĩ. & ꝑ unũ hominẽ iusticiã & ui¬
tam aeternã: illũ adã hunc xp̃m aꝑtis¬
sime insinuans: ait. Lex aut̃ sub intrauit.
ut abundaret delictũ. Ubi aut̃ abundau̾
delictũ. suꝑ abundauit gr̃ã. Ut quẽ ad¬

Expanded text:
si spiritus vivificans desit, occidit: sciri enim facit peccatum potius quam caveri, et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae etiam praevaricatio legis accedextollerent; posteaquam dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in genus humanum, et per unum hominem justitiam et vitam aeternam, illum Adam, hunc Christum apertissime insinuans, ait: Lex autem subintravit ut abundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia: ut que
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ. Non iͥ aliquid ampliꝰ seruus assig¬
nat: ꝙͣ qđ ꝑ illũ factũ ẽ. electꝰ ad magnũ
misteriũ. tanꝙͣ fideł indomo. Sed tanĩ
seruus agere scđm legẽ pocest: soluere
areatu legis ñ potest. Lexgͦ ꝑ moysenda¬

Expanded text:
 aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum Legem potest, solvere a reatu Legis non potest. Lex ergo per Moysen da
Abbreviated transcription (Latin):
consona etiã uoluntate co aptabit᷑. Hoc ꝗͣ¬
diu ñ porest: ualebit sacram̃cũ ad eiꝰ tute¬
lam ad uersus contrarias pocestates Et
tantũ ualebit. ut si ante maioris usũ eta¬
tis ex hac uita emigrauerit: ꝓipsum
sacramentum cõmendante ȩccłiȩ caritate.
ab illa cõdẽpnatione quȩ ꝑunũ hominẽ
intrauit inniundũ. xp̃iano adiutorio lib̾e¬
tur. Hoc qui ñ credit. & fieri ñ posse arbi¬
tratur: ꝓfecto infidelis. ẽ. & si habeat fidĩ
sacramentũ. Longeq melior est ille par¬
uulus qui etiam si fidẽ ñdum habet in
cogitacione: non ei tam̃ obicẽ concraria co¬
gitacionis opponit. unde sacramentũ eiuis

Expanded text:
consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quconsona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ita & sacramentũ fidei fides ẽ. Nichil
÷ aut̃ aliud credere: quã fidẽ hab̾e. Ac ꝑ
hoc cũ respondetur paruulus credere
qͥ fidei nundũ ht̃ affectũ: respondecur
fidẽ habere ꝓpt̃ fidei sacramentũ. & con¬
uertere se ad dm̃ ꝓpter c̃uersionis sacra¬
mentũ: quia & ipsa responsio ad celebra-¬
tionẽ ꝑtinet sacramenti sic̃ de ipso bap¬
tismo apłs. Consepulti inquit sumus
in xp̃o ꝑbaptismũ in mortẽ. Non ait
sepulcuram significauimꝰ: sed ꝓrsus
ait. c̃sepulti sumꝰ. Sacramentũ gͦ tance
rei: ñ nisi eiusdẽ rei uocabulo ñcupaũ.
Itaq paruulũ & siñdũ fides illa quȩ
incredentiũ uoluntate consistie: iã tam̃
ipsius fidei sacramentũ fidelẽ facit. Nã
sicut credere respondentur. ita etiam
fideles uocant᷑. ñ rem ipsã mente alinu¬
endo. s ipsius rei sacramentũ ꝑcipiendo.
Cũ aut̃ saꝑe homo ceꝑit. ñ illud sacram̃¬
tum repetit s incelligit: eiusq ueritati

Expanded text:
 ita sacramentum fidei fides est. nihil est autem aliud credere quam fidem habere. ac per hoc cum respondetur paruulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti, sicut de ipso baptismo apostolus: Consepulti, inquit, sumus Christo per baptismum in mortem; non ait: \'Sepulturam significauimus, sed prorsus ait: Consepulti sumus. sacramentum ergo tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ ꝑom̃s pasce sollẽpnitates. sed omĩ
die popłis immolatur. Nec utiq m̃tit᷑.
qui interrogatus eũ responderit im¬
molari. Si enĩ sacramenta quandã simi¬
litudinẽ rerũ earũ quarũ sacram̃ta sunt
ñ haberent: omĩno sacramenta ñ ẽe̾nt.
Ex hac aut̃ similitudine. plerũq iã ipsar̃
rerũ nomĩa accipiunt. Sic̃ gͦ scđm quẽdã
modũ. sacram̃tũ corporis xp̃i. corpꝰ.xͥ. ẽ.

Expanded text:
non solum per omnes paschae sollemnitates sed omni die populis immolatur nec utique mentitur, qui interrogatus eum responderit immolari? si enim sacramenta quandam similitudinem rerum earum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. ex hac autem similitudine plerumque iam ipsarum rerum nomina accipiunt. sicut ergo secundum quendam modum sacram
Abbreviated transcription (Latin):
grã. Unde aut̃ abindauit peccatũ: suꝑ¬
abundauit gr̃a. Vnde aut̃ abundauit
peccatũ : lex aut̃ subincrauit. ut abun¬
daret peccatũ. Quare lege subintrante
abundauit peccatũ : Quia nolebant se
confiteri homines peccatores. addica
lege facti sunt & p̃uaricatores. Preuari¬
cator enĩ ñ ẽ quisq nͥ c̃ legẽ transgtessꝰ
fuerit. Ipse apłs hoc dic̃. Ubi enĩ ñ est
lex nec p̃uaricatio. Abundaũ gͦ peccatũ.
ut suꝑ abundaret gr̃ã. Ergo ut dicere
ceperam. quia hoc.ẽ. in
magnũ misteriũ idõ eã data: uo cres¬
certe pecato humiliarentur suꝑbi:
humiiliati conficerentur. confessi sana¬
rencur. Iste ĩ uiȩ occulte. quas nocas
fecit moysi. ꝑ quẽ legẽ dedit: quia
peccatũ abundaret. ut suꝑ abundarae
hus. crescit molestia: quęrit᷑ medicus.¬

Expanded text:
abundavit peccatum, superabundavit gratia.» Unde autem abundavit peccatum? «Lex autem subintravit, ut abundaret peccatum» . Quare Lege subintrante abundavit peccatum? Quia nolebant se confiteri homines peccatores, addita Lege facti sunt et praevaricatores. Praevaricator enim non est quisque, nisi cum legem transgressus fuerit. Ipse Apostolus hoc dicit: «Ubi enim non est lex, nec praevaricatio» . Abundavit ergo peccatum, ut superabundaret gratia. Ergo, ut dicere eperam, quia hoc est in magnum mysterium, ideo eam datam, ut crescente peccato, humiliarentur superbi, humiliati confiterentur, confessi sanarentur: istae sunt viae occultae, quas notas fecit Moysi, per quem Legem dedit, qua peccatum abundaret, ut superabundaretbus, crescit molestia, quaeritur medicus
Abbreviated transcription (Latin):
ceumeliã dnuĩ moysen fecisse aliqͥs dixe¬
rit cũ cantã in ea cruce salutẽ hominũ
eẽ cognosceret. ut non obaliud ab eiꝰ i¬
ditiũ serpentẽ illũ erigere uiberes. nͥ
ut eũ incuentes qͥ morsi a serpencibꝰ mo¬
ricuri erant. concinuo sanarene. Non

Expanded text:
contumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. N
Abbreviated transcription (Latin):
est ligauit eũ. inuenit se reũ. lã dane
deligacura. Uenit diũ. curat amer
aliquantũ & aerib medicamentis. Dic̃
enĩ egtoto: ferto. Dicit. tolera. Dicit noli
diligere mundũ. Habeto pacientiã Cu¬
ret te ignis continentie Ferrũ ꝑsecuti¬
onũ tolerent uulnera cua. Ex pauesce¬
bas: quãuis ligatus. Lib̾ ille. & ñligatꝰ.
bibit qđ tͥdabat. Prior passus ẽ. ut te con¬
solaretur: Tanꝙͣ dicens. Qđ times pati

Expanded text:
est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati
Abbreviated transcription (Latin):
suis mulcũ assignabant: & ñ poterant
amplere iusticiam. nͥ ad iuuarae ille
qͥ iusserat. Suꝑbiam eorũ uolens doma¬
re ds̃. dedic legẽ. Tanꝗͣ dicens. Ecce im¬
plece. ne pucetis de eẽ iubentẽ: Nonde:
qͥ iubeat: sed de est qͥ impleat. Si gͦ de ẽ
qui impleat. unde ñ implet: Quia natꝰ
cum traduce peccati ⁊ morcis. de adã natꝰ
trax secũ qđ ibi cõceptũ ẽ. Cetidit pͥmꝰ
homo: & om̃s qͥ de illo nati sc̃. de illo cra¬
xerunt concupiscentia carnis. Oporte¬
bat ut nasceretur alius homo: qͥ nulla
ipsa : ueritas. qͥa ꝓmissa & exibita: non
erat ista inueceri testam̃to. Quia lex
minabatur. ñ opiculabatur. Iubebat.
ñ sanabat. Langorẽ ostendebat. ñ au¬
ferebat: sed illi p̃para bat medicouen¬
turo cũ grã & uericate. Tanquã ad ali¬
quẽ que curare uult medicus: mutat
pͥmo seruõ suũ ut ligatũ illũ inueniat
Sanꝰ ñerat. & sanari nolebat: ⁊ ne sana¬
retur: sanũ se ee iactabat. Alissa lex

Expanded text:
multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex
Abbreviated transcription (Latin):
Nempe sacis elucet misterio dominice
mortis & resurrertionis. figuratũ uitȩ
nr̃ȩ ueteris occasum & exortum nouȩ:
Demonseratãq iniquitatis abolicionem
reuocationẽq iusticiȩ. Unde gͥ. hoc tancũ
cogitatio scã seruat filios hominum.
in ꝓtectione alarũ dĩ sꝑantes. ut in¬
ne eius uidebimus lumen.
Per moysen data : lex & abet aliquid
obscurum tradicio ipsa legis. Ad hoc enĩ
dara ẽ. lex ut cõuinceretur languidus.
& medicũ imploraret. Ipsa ẽ uia occulta
dĩ. Ergo quia hoc ibi mist̾iũ est. idõ docs
datã legẽ ut conuincerent᷑ peccatores.
& ad gr̃ã accipiendã medicũ inuocareil.
Unde ille conuinctus ẽ. quẽ inse transfi¬
gurat paulus apłis dicens. Infelix ego
homo quis me libabit de corpore mortis
huiꝰ: fermandatũ enĩdemonstraca illi
erat quędam rixa inse ipso. Unde dict.
Video aliã legẽ inmenbris meis repug¬
nantẽ legi mentis meȩ. & captiuũ me
& contentione. ipse secũ ibi ñ cordans ase

Expanded text:
nempe satis elucet mysterio dominicae mortis et resurrectionis figuratum uitae nostrae ueteris occasum et exortum nouae demonstratamque iniquitatis abolitionem renouationemque iustitiae. unde igitur hoc tantum cogitatio sancta seruat filios hominum in protectione alarum dei sperantes, ut inne eius uidebimus luper Moysen data est Lex, et habet aliquid obscurum traditio ipsa Legis. Ad hoc enim data est Lex, ut convinceretur languidus, et medicum imploraret. Ipsa est via occultaest, ideo docet datam Legem, ut convincerentur peccatores, et ad gratiam accipiendam medicum invocarent. Unde ille convictus est, quem in se transfigurat Paulus apostolus, dicens: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Per mandatum enim demonstrata illi erat quaedam rixa in seipso, unde dicit, «Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me et contentione; ipse secum sibi non concordans, a se
Abbreviated transcription (Latin):
cuerit. Sed de infance non loquor: Iu¬
uenis uł senex mea regione defunctꝰ:
anñ pocuit: Si potusse dicunt: eccȩ
qd̾ ẽ crucem xp̃i euacuare. sine illaquẽ¬
quã ꝑnaturalẽ legẽ & uoluntatis arbitͥũ
iustificari posse cõntendere: Dicamꝰ ⁊hic.
Ergo xp̃c gratis mortuus ẽ. Hoc enĩ om̃s
possent: etiam si morcuꝰ ille ñeẽt Et si
iniustiessent. quia uellent eẽne: ñ quia
iusti e̾ẽ ñ p̃ossent. Si aut̃ sine xͥ grã iusti¬
ficari omĩno ñ pocuit etiã iustũ: si audae
absoluat. scđni u̾ba sua Sicue eiĩꝑinor

Expanded text:
uit? sed de infante non loquor. iuuenis uel senex in ea regione defunctus an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est. hoc enim omnes possent, etiam ei mortuus ille non esset, et, si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum si audet absoluat secundum uerba sua, quia, si idcir
Abbreviated transcription (Latin):
ra dirigantur. ne dominecur ei omĩs ini¬
quitas. & confugiendo ad opem diume
miscđie sanetur: atq ita ubi abunda u̾
delictũ suꝑ abund& grã. ñ peccantis me¬
rito. s subuenientis auxilio. Consequen¬
cer eandẽ medicinã. inpassione & resur¬
rectione xp̃i inistice domonstratã. osten¬
dit apłs dicens. P Anignoratis qm̃ qͥcũq¬

Expanded text:
ra dirigantur, ne dominetur eis omnis inira dirigantur, ne dominetur eis omnis iniquitas; et confugiendo ad opem divinae misericordiae sanetur; atque ita ubi abundavit delictum, superabundet gratia; non peccantis merito, sed subvenientis auxilio. Consequenter eamdem medicinam in passione et resurrectione Christi mystice demonstratam ostendit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
Lxp̃m dominũ nrñt. Deinde opponens sibi
ipse questionẽ. uidgͦ dicemꝰ inqͥc ꝑma¬
nebimus inpeccato. ut grã abundet: absit.
Uidit enĩ aꝑuersis ꝑuerse posse accipi quod
dixerat. lex sub incrauit ut abundaret
delictum. ubi aut̃ abundauit delictũ spꝑ¬
habundauit grã: canꝙ dixerit ꝓpter a¬
bundantiam grẽ ꝓdesse peccatũ. hoc di¬
luens: respondit absit. Acq subiecit¬
¶ Qui mortui sumꝰ peccato. qͦmͦ uiuemus.
in eo: Hoc ẽ cum id p̾sticerit grã ut
illa hominẽ sanat: s quanto maioribus
medicina laudib p̃dicatur: tantomagiꝰ
uituꝑantur & horrente̾r uulnera ae
morbi. aquibꝰ lib̾at quȩ ita laudatua.
Sic laus & p̃dicatio grẽ. uituꝑatio & dap¬
natio ẽ delictoꝵ Demonstranda enĩ fue¬
nuta. Quando qͥdẽ sub inerauit ut abun¬
darae delictũ. ut eo mͦ c̃uictꝰ atq confusꝰ.
uideret ñ tantũ doctorẽ sibi ee necessa
riũ. uerũ etiam adutorẽ diñ. aqͦ eiꝰ itine¬

Expanded text:
m dominum nostrum. deinde opponens sibi ipsequaestionem: quid ergo dicemus? inquit, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? absit. uidit enim a peruersis peruerse posse accipi quod dixerat: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, tamquam dixerit propter abundantiam gratiae prodesse peccatum. hoc diluens respondit: absit atque subiecit: qui mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? hoc est: \'cum id praestiterit gratia, ut illa hominem sanat, sed quanto maioribus medicina laudibus praedicatur, tanto magis uituperantur et horrentur uulnera et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. sic laus et praedicatio gratiae uituperatio et damnatio est delictorum. demonstranda enim fuenuta, quando quidem lex subintrauit, ut abundaret delictum, ut eo modo conuictus atque confusus uideret non tantum doctorrium, verum etiam adjutorem Deum, a quo ejus itine
Abbreviated transcription (Latin):
O bedientia ẽ in hominibꝰ & in om̃i racio¬
nabili creatura. binĩs iusticie origo atq
ꝑfectio: ita ut duoꝵ hominũ idẽ adã qui
salutis nr̃ȩ. hec cõmendetur magna distĩ¬
cio: quia sic̃ ꝑinobedientiam uniꝰ homi¬
nis peccatores consticuti s̃ mulci: ita & ꝑ
obedientiam uniꝰ hominis iusti consticu

Expanded text:
od est in hominibus et in omni rationali creatura omnis justitiae origo atque perfectio; ita ut duorum hominum, id est, Adam qui salutis nostrae, haec commendetur magna distinctio: quia sicut per inobedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt multi; ita et per obedientiam
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ubi aut̃ abundauit delictũ: super¬
abundauit grã. Qđ idõ uerũ ẽ. quia le¬
gẽ accipientes homines qui de suis uiri¬
bus suꝑbissime p̃sumebant: nec diui¬
nũ ad iucoriũ uincendar malarũ con-¬
cupiscenciarũ recta fide impetran¬
tes plurib grauioribꝰq delictis etiam
lege p̃uaricata onerati sunt. Ac sic mag¬
no reatu cõpellente: confugerunt ad
fidem qua miscđiã indulgentie mere¬
rentur. & auxiliũ ad nõ qui fecit celũ
agerent. que contra scłi huiꝰ concupiscem¬
tias ubentur. scđm id qd̾ p̃dictum erac
inpsalmo. Al ulciplicate s̃ infirmmitaces

Expanded text:
 ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia . Quod ideo verum est, quia legem accipientes homines qui de suis viribus superbissime praesumebant, nec divinum adjutorium vincendarum malarum concupiscentiarum recta fide impetrantes, pluribus gravioribusque delictis etiam lege praevaricata onerati sunt: ac sic magno reatu compellente confugerunt ad fidem, qua misericordiam indulgentiae mererentur, et auxilium a Domino qui fecit coelum agerent quae contra saeculi hujus concupiscentias juberentur, secundum id quod praedictum fuerat in Psalmo: Multiplicatae s
Abbreviated transcription (Latin):
Apłi grãm qua salui efficimiꝰ magna ut¬
⁊tencione cõmendans dicit. Sicut in adã
oñs moriuntur. sic & inxp̃o õm̃s uiuifi¬
icabuntur. Et sic̃ ꝑ inobedi enciam
umus hominis peccatores consticuti
sunt multi: sic & pobedientia unius
hominis usti constituent̃ mulci. fos¬
demq multos peccatores. ñ qͥb̾dam
exceptis sed om̃s incelligi uolens:
suꝑuis ait de adam. in quo om̃s pecca¬
uerunt. Unde utiq infantũ anime

Expanded text:
atiam, qua salui efficimur, magna intentione commendans dicit: sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, et: sicut per inoboedientiam unius h sic per oboedientiam unius hominis iusti constituentur multi, eosdemque multos peccatores non quibusdam exceptis, sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas
Abbreviated transcription (Latin):
tiam sp̃s. N quia prudentia carnis substan¬
tia ẽ. ꝗͦ induitur anima uł exir it̃: sed ipsiꝰ
anime affectio. quȩ omĩno ee desinet. c̃ se
totam adsuꝑna conuerterit.¶ Qui aut̃ in
carne st̃ inquit: dõ placere ñ possunt. idẽ.
qui uoluptatibꝰ carnis ad quiescunt. P He
quis enũ de his dictũ pucaret. qui de hac
uita ñdũ excesserunt: oportunissime sub¬
iunxit. ¶ Uos aut̃ ñ estis incarne. s inspũ.
Uciq adhuc in hac uita consticutis loquitur.
Inspũ enĩ erant. quia infide & spe. & cari¬
tate. spĩtaliũ rerũ ad quiescebant. Si tamen
inquit sp̃s dĩ habitat inuob̾. Siqͥs autem

Expanded text:
tiam spiritus: non quia prudentia carnis substantiam spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum excesserunt, opportunissime subjunxit: Vos autem non estis in carne, sed in spiritu. Utique adhuc in hac vita constitutis loquitur. In spiritu enim erant, quia in fide et spe et charitate spiritualium rerum acquiescebant. Si tamen, inquit, Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
ne quis pucaret ex aduerso aliud uenire
principiũ. Subiungit enĩ & dicit.
¶Legi enĩ dĩ ñ ẽ subiecta. nec enĩ potest.
Ergo facere conera legẽ. hoc ẽ mimicum
eẽ indim̃. Nonquia dõ aliquio noceri
porest. s sibi nocet quis qͥs resistit uoluncatidĩ.
Hoc ẽ enĩ aduersus stimulũ calces mutere.
ut paulo apło cũ ad huc ȩccłiã ꝑsequerecur.
diuinitꝰ dictũ ẽ. Sic ẽ auc̃ dictũ. legi aut̃ dĩ
Hix ñ cale facit. nec enĩ potest. Quandui enũ
ut calefaciat. Sed cũ hoc facit. iã nix ñ ẽ. Sie
& prudentia carnisdr̃. cũ anima ꝓmagnuis
bonis temporalia bona concupiscit. Quam¬
diu enĩ appeticus talis in ẽ anime. legidei
subiecta eẽ ñ pocest: id ẽ ñ potest implere
quȩ lexiubet. Sed si spĩtalia bona desidare
ceꝑit & cemporalia contemnere: desinet
carnis ẽẽ prudentia. & spũ ñ resistet. Cadẽ
nanq anima cũ inferiora appetit: pruden

Expanded text:
ne quis putaret ex adverso aliud venire ne quis putaret ex adverso aliud venire principium. Subjungit enim, et dicit, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum: non quia Deo aliquid nocere potest, sed sibi nocet quisquis resistit voluntati Dei: hoc est enim adversus stimulum calces mittere, ut Paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam persequeretur, divinitus dictum est . Sic est autem dictum, Legi enim Dei Nix non calefacit, nec enim potest: quandiu enim ut calefaciat, sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona concupiscit. Quamdiu enim appetitus talis inest animae, legi Dei subjecta esse non potest; id est, non potest implere quae lex jubet. Sed cum spiritualia bona desiderare coeperit, et temporalia contemnere, desinet esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudent
Abbreviated transcription (Latin):
ndũ erat caritas. quȩ dilectione teneret.¬
interiora meneis. ne ad peccatũ delectatio¬
ne rerum temporaliũ traherecur. Ergo in¬
firmabatur lex ꝑcarnẽ: idest ñ efficiebat
iustos dedicos carni. ¶Sed dĩ filiũ suum
misit insimilitudinẽ carns peccati. Nenim
caro peccati erat. quȩ ñ carnali delectatione
nata erat. S tam̃ inerat similitudo carnis
peccati. quia morcał caroerat Alortẽ auc̃
ñ meruit adam nͥ peccando. Sed qͥd fec̃ dõ:¬
NDe peccato damnauit peccatũ in carne.
Id ẽ suscipiendo carnẽ hominis peccatoris.
ce docendo quẽ admodũ uiueremus. peocatũ
in ipsa carne damnauit. ut ȩcernoꝵ carita¬
te sp̃s flagrans. ñ duceretur captiuus in c̃¬
sensionẽ libidinis. P Ut iusticia inquit le
carnis sunt sapiunt. Id ẽ carnalia bona.
ꝓ sũmis bonis concupiscunt. Qui aut̃ scđ̾m
nis. mors ẽ. Prudentia aut̃ sp̃s. uita & prx.
Quia prudentia carnis minnca in dm̃.
Ppse ostendit cur dixerit immica ĩdm̃:

Expanded text:
e delectatione teneret mentem, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne damnavit, ut aeternorum charitate spiritus flagrans non duceretur captivus in consensionem libidinis. Ut justitia, inquit, lecarnis sunt sapiunt: id est, carnalia bona pro summis bonis concupiscunt. Qui autem secunnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Quia prudentia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit quid dixerit, inimica:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ passionibꝰ morit᷑. qͥ iã seruit mente le¬
gidĩ: quanuis ipse passiones ñdũ mor¬
tue siint quan diu carne seruit legi pee¬
cati. Restat ad huc gͦ aliqͥd ei qͥẽ sub grã
qđ eũ ñ uincat. nec captiuũ ducat: donec
morcificetur totũ qd̾ consuetudine p̾er¬

Expanded text:
ergo passionibus moritur, qui jam servit mente leergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine pra
Abbreviated transcription (Latin):
mulierẽ uirũ sublegẽ: & rursum in hac
ꝓpter quã similicudo ad hibita ẽ. tria
animã. peccatũ. & legẽ peccati: hoc solũ
lnc diuersũ ẽ qd̾ in illa similitudine uia
moricur. ue nubat mulier cui uolet. & a
lege uiri soluat᷑. Hinc aut̃ ipsa anima mo¬
rit᷑ peccato. ut nubat. xp̃o. Cũ auc̃ morit
peccato. morit᷑ etiam legi peccati. ¶ Itaq
ait fr̃s mei & uos mortui estis legi ꝑcopꝰ¬
carne inquit. id ẽ carnalibꝰ desideriis obs.¬
tricti tenerem᷑: passiones peccatoꝵ quȩ¬
ꝑlegẽ sunc oꝑabant᷑ inmenbris nostris
ut fructum ferrent morci.
Aucta concupiscentia cũ lex ꝓhibet. ubi
ñ erat fides: & ad cumulũ peccatoꝵ p̾ua¬
ricationis crim̃ adiectũ. quia ubi ñ est
nec p̃uaricatio. Has dicit passiones quȩ
ꝑ legẽ sunt oꝑatas in menbris nr̃is: ut
fructũ ferrent morti. Subistis passio¬
nibꝰ tantquã sub uiro dominanti agebat
anima: anteq ueniret grã ꝑfidẽ. his

Expanded text:
mulierem, virum, et legem; et rursum in hac mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi pecarne, inquit: id est carnalibus desideriis obstricti teneremur. Passiones peccatoruper legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. Uirtus aut̃ peccati. lex. Peccando
enĩ ad mortẽ labim᷑. Uehementiꝰ enĩ peca¬
mus lege ꝓhibente: quã sinulla lege pro¬
hiberetur. Accedente aut̃ grã. idipsũ qđ
lex onerose iusserat. iã sine onere ac liben¬
tissime implemꝰ. Lex gͦ peccati & mortis. id
ut concupiscamus. & impleamꝰ iussa legis.
Non iã seruilegis ꝑtimorẽ. s amici ꝑcarica¬
tẽ. & serui iusticiȩ. unde illa lex ꝓmugata
ẽ. Iusticiȩ auc ñ seruilit̃ s lib̾alit̾ seruen
dũ: id÷ caritate pocus quã timore. Idõq
uerissime dictũ ẽ. Legẽ gͦ euacuamꝰ ꝑfidẽ:
Absit: Sed legẽ statumꝰ. Hoc enĩ efficit fides.
qd̵ lexiubet. Statuit᷑ gͦ lex ꝑfidẽ. Quȩ fi¬
tes u i sis se ubue cantũ lex łtnon impla¬
tes uissa reos tenet. ut eos gemenori. inpbr
ualences in plere quȩ iussa sunt: ad gran
lib̾atoris aliquando conuertat. Cum ergo
tria quedam milla similitudine uideus

Expanded text:
peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter servienam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricatio. Ꝙ hoc ẽ ꝗd̾ dr̃. It fiat supͣmodũ
peccator. aut peccatum ꝑ mandatum. Qua¬
ꝓpter legẽ quãnuis a peccando ꝓhibeat.
ñ tam̃ sic dic̃ datam ut lib̾ara a peccato: s
ut de monstrar& peccatũ. Cui seruiens aĩ.
debet se ad gram liberatoris conu̾tere: ut
a peccato lib̾ecur. Plegẽ enĩ cognitio peccati.
Ec alio loco dic̃. S peccatũ ut appareat
peccatũ. ꝑbonũ mͥ oꝑatũ ẽ mortẽ. Vbi aut̃¬
grã liberatoris: auget peccandi desidium
ꝓhbitio peccatoꝵ. Quod qͥdẽ ad hoc ucile
est ut sentiat ania se ipsã ñ sufficere ad
extrahendũ se de seruitute peccati. atq hoc
mͦ detumescente atq extincta onuĩ suꝑbia.
subdat᷑ lib̾acori. suo sinceric̾q homo dicat.
adhesit anima mea post te. Qđ est iã ñ ẽe
sub lege peccati. s in lege iusticiȩ. Lex aut̃
peccati dr̃ ñ qr lex ipsa peccatũ ẽ. s qr pec¬
cacorib inponitur. Idõ etiamlex mortis:
qr stipendiũ peccati mors. Aculeus mortis

Expanded text:
um peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatua Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium peccati, mors ; aculeus mortis,
Abbreviated transcription (Latin):
Uenundatꝰ subpeccato. id ẽ peccans p̃tio
temporaliũ uoluptatũ. Quod enĩ operor
ubi ẽ uera scientia. Scđ̾m hanc locuciõẽ
drit dñs peccatorib ñ noui uos. Non enĩ
eũ aliquid lacet: s qͥa peccata ñ inueniun¬
tur in reguł p̃cepcoꝵ quas haba ueritas.
idõ ipsa ueritas peccatoribꝰ dicit. ñ noui
uos. Sicut enĩ tenebre non odis iudendo.
ia peccata mentȩ ignoranda sentiune.¬

Expanded text:
enumdatus sub peccato, id est, peccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, anc locutionem dicit Dominus peccatoribus: « Non novi vos . » Non enim eum aliquid latet. Sed quia peccata non inveniuntur in regulis praeceptorum quas habet Veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit: « Non novi vos. » Sicut enim tenebrae oculis non videndo, sic peccata mente ignorando sentiun
Abbreviated transcription (Latin):
Scipendiũ ꝓoꝑe militiȩ debitũ reddicur.
ñ donatur. Idõ dixit stipendiũ peccati mors
ut mortẽ peccato ñ inmerito illatã. s debitã
demonstraret. Grã uͦ nsi gracis ẽ: grã iĩ est.
Incelligendũ ẽ igitur. etiã ipsa hominis bona
merita ẽẽ. dĩ munera. Quib c̃ uita ȩcerna

Expanded text:
Stipendium pro opere militiae debitum redditur, non donatur. Ideo dixit: stipendium peccati mors, ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret; gratia autem nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera, quibuscum vita aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
est. Hunc aut̃ lib̾ati apeccato. serui aut̃ facti
dõ. habetis fructũ urm̃ inscificationẽ. finẽ
uͥ uitam ecęrnam. PLiberos dix̃ iusticiȩ. ñ
liłutos. Apeccato aut̃ ñ liberos. ne sibi hoc
tribuerent. s uigilantissime maluit dice¬
re lib̾acos. referens hoc ad illã dnĩ sententiã.
Siuos filiꝰ lib̾auerit. tc̃ uere lib̾i eritis. Sed
tur mał. idõ lib̾a inbonis nẽ: quia lib̾ata ñ ẽ.
Nec potest homo boni aliqͥd uelle. nͥ ad uiuet᷑

Expanded text:
ati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificatione, finem vero vitam aeternam. Liberos dixit justitiae, non liberatos, a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent; sed vigilantissime maluit dicere, liberatoSi Filius vos liberaverit, vere liberi eritis . Sed tur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur