comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hannem d̾s sp̃ẽ est. & eos qui adorant
eum. in spũ ⁊ ueritate oportet adorare.
ignis uͦ uł sp̃s non aliud apud eos
qmͣ corpus ẽẽ ꝑutabitur. Quos inter¬
rogare uolo quid dicant de eo qd̃ scrip¬
tum ẽ. quia d̃s lux est sicut iohes in
epistola sua dicit. d̾s lux est & tenebre
non sunt in eo. Ista nempe lux est. q̃
illummat omem sensum eorũ qui ꝑo¬
sunt capere ueritatẽ. sicut i tricesi¬
mo quinto ꝑsalmo dr᷑. in lumine tuo
uidebimus lumen. Quid enĩ aliud
lum̃ d̾i dicendũ est. in quo quis uidec
lum̃. nisi uirtus dĩ ꝑ quam quis illu¬
minatur. utł ueritatem rerum om̃ium
ꝑuidet. uł ipm̃ dñi cognoseit qui ue¬
ritas appellatur: Tale est ergo qd̾
dicitur. in lumine tuo uidebimꝰ lum̃:
hoc est in uerbo tuo & in sapientia tua
qui est filius tuus. in ip̃o te uidebimꝰ
nĩ nominatur: simile putabit᷑ solis
hinus lumini᷑. Et quomͦ ł leius ali¬
quis dabitur intellectus. ut ex ifto qͥs
corporali lumine causam scientie ca¬

Expanded text:
annem: «Deus spiritus est, et eos qui adorant eum, in spiritu» et veritate oportet adorare.» Ignis vero et spiritus non aliud apud eos, quam corpus esse putabitur. Quos interrogare volo quid dicant de eo quod scriptum est, quia Deus lux est, sicut Joannes in epistola sua dicit: «Deus lux est,» et tenebræ non sunt in eo.» Ista nempe lux est, quæ illuminat omnem sensum eorum qui possunt capere veritatem, sicut in xxxv psalmo dicitur: «In lumine tuo videbimus lumen.» Quid enim aliud lumen Dei dicendum est, in quo quis vide lumen, nisi virtus Dei, per quam quis illuminatus vel veritatem rerum omnium pervidet, vel ipsum Deum cognoscit qui veritas appellatur? Tale est ergo quod dicitur: «In lumine tuo videbimus lumen;» hoc est, in verbo et sapientia tua, qui est Filius tuus, in ipso te videbimus n nominatur, simile putabitur solis hujus lumini? Et quomodo vel levis aliquis dabitur intellectus, ut ex isto quis corporali lumine causam scientiæ ca
Abbreviated transcription (Latin):
matione atq indesinenti scĩficatio¬
ne ꝑ quam solum drã capere posst̃.
Ita ergo indesinenti erga nos opere
rato. uix si force aliqñ intueri possu¬
mus. sanctam & beatam uitã in
qua cum post agones multos. in eã
ꝑuenire potuerimus: ita ꝑdurare
ni illius sacietas capiat. S quanto
magis de illa batitudine ꝑcepimus
tantomagis in nobis ⁊ dilatetur eiꝰ
desiderium itł augeatur. dũ semꝑ
ardentius & capacius patrẽ ac filiũ
Si autem aliquando sacietas capit
aliquẽ ex his. qui in summo ꝑfectoq
constiterint gradu. non arbit᷑ror qd̃
ad subita quis euacuauerit ac de¬
cidat. s paulatun & ꝑ partes dͤfflu¬
ere eum necesse est: ita ut fieri possit
uiterdum ut si breius aliquis lapsus
acciderit. & ctto resipiscat. atq in se
reuertatur. non penitus ruere. s
reuocare pedem. & redire ad statũ
suũ ac rursum statuere posse id qd̾
ꝑ negligentiam fuerat lapsum. Ue¬

Expanded text:
matione atque indesinenti sanctificatiomatione atque indesinenti sanctificatione per quam solum Deum capere possunt. Ita ergo indesinenti erga nos opere rato, vix si forte aliquando intueri possumus sanctam ac beatam vitam; in qua cum post agones multos in eam perveniri potuerit, ita perdurare ni illius satietas capiat: sed quanto magis de illa beatitudine percipimus, tanto magis in nobis vel dilatetur ejus desiderium, vel augeatur, dum semper ardentius et capacius Patrem, et FiliumSi autem aliquando satietas capit aliquem ex his qui in summo perfectoque constiterint gradu, non arbitror quod ad subitum quis evacuetur ac decidat; sed paulatim et per partes defluere eum necesse est: ita ut fieri possit interdum, ut si brevis aliquis lapsus acciderit, et cito resipiscat atque in se revertatur, non penitus ruere, sed revocare pedem, et redire ad statum suum, et rursum statuere possit id quod per negligentiam fuerat lapsum.
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑. cum unusquisq ꝑ participatio¬
nẽ xp̃i. scd̃m id qd̾ sapientia est. & scd̾m
id qd scientia est. & sanctificatio est ꝓ¬
ficit. & in altiores ꝑrofectuũ gradus
uenit: & ꝑ hoc qd̾ participatione sp̃s
scĩ scĩficatus est. quis purior ac sin¬
cerior effectus recipit sapientie ac sei¬
entie grãm. ut depulsis omĩb expur¬
gatis qr pollutionis atq ignorantie
maculis tantũ profectum sinceritatis
ac puritatis accipiat. ut hoc qd̃ acce¬
pit a deo ut eẽt. tale sit quale deo dig¬
num est. eo qui ut eẽt pure uti presti¬
tit ac ꝑfecte. ut tam dignũ sit id qd̾
est. quam est ille qui id ẽẽ fecit. Ita
naꝙ ut irtutẽ semper eẽ atq inet̾nũ
manere ꝑciꝑiet a deo is quitalis est.
qualem eũ uoluit ẽẽ ille qui fecit.
Qdꝰ ut accidat. & ut in desment̃ atꝙ
inseparabilit᷑ ad sint ei qui est. ea
q̃ ab ip̃o facta sunt. saꝑientia id opꝰ
est instruere atq erudire ea & ad

Expanded text:
nitur; cum unusquisque per participationitur; cum unusquisque per participationem Christi secundum id quod sapientia est, et secundum id quod scientia est et sanctificatio est, proficit et in altiores profectuum gradus venit; et per hoc quod participatione sancti Spiritus factus est quis purior atque sincerior, effectus dignus recipit sapientiæ ac scientiæ gratiam, ut depulsis omnibus, expurgatisque pollutionis atque ignorantiæ maculis, tantum profectum sinceritatis ac puritatis accipiat, ut hoc quod accepit a Deo ut esset, tale sit quale Deo dignum est, eo qui ut esset pure utique præstitit ac perfecte: ut tam dignum sit id quod est, quam est ille qui id esse fecit. Ita namque et virtutem semper esse atque in æternum manere percipiet a Deo is qui talis est qualem eum esse voluit ille qui fecit. Quod ut accidat, et ut indesinenter atque inseparabiliter adsint ei qui est ea quæ ab ipso facta sunt, Sapientiæ id opus est instruere atque erudire ea, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ om̃ĩb prestat ut sint: partici
ratio est. facit ea eẽ rationabilia:
ex quo consequens est ea ul laude
digna eẽ uł culpa: quia uirtutis¬
ꝙ eap malitie sunt caꝑacia. Propt̃
qd̃ consequent̃ adest etiã grã sp̃s scĩ.¬
ut ea q̃ substantialit̾ sc̃a ñ sunt
participatione ip̃ius scã efficiant᷑.
Cũ ergo primo ut sint habeant ex
deo patre. sedo ut rationabilia sins
habeant ex uerbo. tercio ut sca sint
qd iusticia dei est capacia efficiunt᷑
ea q̃ iam scĩficata ante fuerint. ꝑ spm̃
meruerunt. ꝑ scĩficationẽ sp̃s scĩ con¬
sequent᷑ nichilominus donũ sapientie
puto paulum dicere eum ait. quibdã
sermonẽ dari sapientie. alii sermonẽ
scientie scd̾m eundẽ spm̃. Et designanᷤ
unamquãq discretionem donorum:
refert omĩa ad uniuersitatis fontẽ &
dicit. Diuisiones sunt inoꝑationum:
si unus d̾s qui oꝑatur omĩa in omibꝰ.
Unde & inoꝑatio patris que eẽ prestat
omĩb: clarior ac magnificentior inue¬

Expanded text:
Pater omnibus praestat ut sint: participverbum vel ratio est, facit ea esse rationabilia. Ex quo consequens est, ea vel laude digna esse, vel culpa, quia et virtutis et malitiae sunt capacia. Propter hoc consequenter adest etiam graut ea quæ substantialiter sancta non sunt, participatione ipsius sancta efficiantur. Cum ergo primo ut sint habeant ex Deo patre, secundo ut rationabilia sint habeant ex Verbo, tertio ut sint sancta quod justitia Dei est, capacia efficiuntur ea quæ jam sanctificata ante fuerint per Spirmeruerint per sanctificationem Spiritus sancti, consequentur nihilominus donum sapientiæ puto Paulum dicere, cum ait quibusdam dari sermonem sapientiæ, aliis sermonem scientiæ secundum eumdem Spiritum. Et designans unamquamque discretionem donorum, refert omnia ad universitatis fontem, et dicit: «Divisiones sunt inoperationum, sed» unus Deus qui operatur omnia in omnibus.» Unde et inoperatio Patris quæ esse præstat omnibus, clarior ac magnificentior inve
Abbreviated transcription (Latin):
naturalit̾ idest substantialit̾ in eẽt eis
bonũ s accidens. non uolentes incon¬
uertibiles & incommutabiles. ꝑ ma¬
nere. ac semꝑ in eisoem bonis equa
ac moderata libratione durare. s cõ¬
uersi atq mutati. de statu suo deci¬
derent: uia factus est uerbũ dĩ ac sa¬
pientia. Que uia iccirco dr᷑: qd̾ ad pa¬
trẽ ducit eos qui moedunt ꝑ eam.¬

Expanded text:
naturaliter, id est substantialiter inesset eis naturaliter, id est substantialiter inesset eis bonum, sed accidens, non volentes inconvertibiles et incommutabiles. semper permanere, ac semper in eisdem bonis æqua ac moderata libratione durare, sed conversi atque mutati de statu suo deciderent: Via factus est Verbum Dei et Sapientia. Quæ Via idcirco dicitur, quod ad Patrem ducat eos qui pe
Abbreviated transcription (Latin):
habuisse sapientiã in om̃ib ante¬
riorib. uł temporib. uł seculis. uł
modo iuuerent q̃ facta sunt nisi ex
uitas Uel quomͦ ueritate constarent
ea q̃ sunt. nisi ex ueritate descenderent
Uel quomͦ rationabiles eẽ possent
substantie. nisi uerbũ ꝙͣ ratio pre¬
cederet: Uel quomodo saꝑiens. nisi
eẽt sapientia: Uerum qm̃ futurũ
erat ut etiã deciderent aliqui a
uita. & mortẽ sibi ip̃i consciscerent.
ex eo ipo qd̃ a uita deciderent: non e¬
nĩ aliud est mors qmͣ a uita disce¬
dereꝰ & utiq non eẽt consequens ut
ea q̃ semel ad uiuendũ fuerant pro¬
creata a deo penitus deꝑirent: opor¬
tuit ante mortẽ ẽẽ talem iurtutẽ
q̃ futurã dissolueret mortẽ: & eẽt re¬
surrectio q̃ in dño & saluatore nr̃o for¬
mata est q̃ resurrectio in ip̃a di sa¬
pientia & uerbo ac uita consisteret
Tunc deinde qm̃ fitturũ erat ut ali¬
qui ex his qui creati sunt. ꝓ eo qd̾ ñ

Expanded text:
habuisse Sapientiam in omnibus antehabuisse Sapientiam in omnibus anterioribus vel temporibus vel saeculis, vel omodo viverent quae facta sunt, nisi ex vita? Vel quomodo veritate constarent ea quae sunt, nisi ex veritate descenderent? Vel quomodo rationales esse possent substantiae, nisi verbum vel ratio praecederet? Veesset sapientia? Verum quoniam futurum erat ut etiam deciderent aliqui a vita, et mortem sibi ipsi consciscerent ex eo ipso quod a vita deciderent non enim aliud est mors quam a vita discedere; et utique non esset consequens ut ea quæ semel ad viven, dum fuerant procreata a Deo, penitus deperirent: oportuit ante mortem esse talem virtutem quæ futuram dissolveret mortem, et esset resurrectio quæ in Domino et Salvatore nostro formata est, quæ resurrectio in ipsa. Dei Sapientia, et Verbo, ac Vita consisteret. Tum deinde quoniam futurum erat ut aliqui ex his qui creati sunt, pro eo quod non
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ iuarum di: continens scilicet in
uiarum di eẽ & quomͦ creata ẽẽ dt᷑.
species scilicet in se. & initia tocius
p̃formans & continens creature: hoc
modo etiã uerbũ di eam ẽẽ intelligen¬
dum est ꝑ hec qd̾ ip̃a ceteris omib
idest uniuerse creature mysterioruĩ
& archanorũ rationẽ q̃ utiq intra
di sapientiã continent᷑ aꝑiat. Et ꝑ
hoc uerbũ dr᷑: quia sit tanqm archa¬
norũ mentis interpres. Ende & rec¬
te mͥ dictus uidet᷑ sermoille qͥ in ac¬
tib pauli scriptus est: quia hie est
uerbum animal uiuens. Iohannes
uͦ excelsius & preclarus in inttio eunͣ¬
głii sui dicit propria definitione
dr̃a ẽẽ definiens uerbũ: dicens. ꝙ d̾s
erat uerbumꝰ ꝙ hoc erat in initio
apud dm̃. Qui aũ initiũ dat uerbo
Di uł sapientie d̾i. intuere ne magis
in ipm̃ ingenitum patrẽ impietatẽ
suã iactet: cum eum neget semꝑ
patrẽ fuisse. & genuisse uerbũ &

Expanded text:
tium viarum Dei , continens scilicet in tium viarum Dei , continens scilicet in viarum Dei esse, et quomodo creata esse dicitur, species scilicet in se et rationes totius praeformans et continens creaturae, hoc modo etiam Verbum Dei eam esse intelligendum est: per hoc quod ipsa caeteris omnibus, id est, universae creaturae, met arcanorum rationem, quæ utique intra Dei sapientiam continentur, aperiat: et per hoc Verbum dicitur, quia sit tanquam arcanorum mentis interpres. Unde et recte mihi dictus videtur sermo ille qui in Actibus Pauli scriptus est, quia hic est verbum animal vivens. Joannes vero excelsius et præclarius in initio Evangelii sui dicit, pDeum esse definiens Verbum, dicit: Et Deus erat Verbum, et hoc erat in initio apud Deum . Qui autem dat initium Verbo Dei vel Sapientiae Dei, intuere ne magis in ipsum ingenitum Patrem impietatem suam jactet, cum eum neget semper Patrem fuisse, et genuisse Verbum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ret ut posset: aut cũ posset dissimu¬
laret. ac differret generare sapientia.
Propt̃ qd̾ nos semꝑ dm̃ patrem nouimꝰ
unigeniti filii sui ex ip̃o quidẽ nati.
& qd est ab ip̃o trahentis. sine ullo tñ
initio. non solum eo qd̃ꝰ liquib tem¬
porũ spaciis distingui potestͥ s ne
illo quidẽ qd̾ sola apud semetiꝑãm
mens intueri solet: & nudo ut ita dixe¬
rim intellectu. atq animo conspica¬
ri. Extra om̃e ergo qd̾ uel dici uł in¬
telligi potest initiũ: generatã ẽẽ cre¬
dendendum est sapientiã. In hac
ipa ergo sapientie subsistentia qͦd¬
dem omĩs uirtus ac deformatio fu¬
ture merat creature. uł eorũ q̃ pͥn¬
cipalit̾ existunt. uł eorũ q̃ accidunt
consequenter uircute p̃ scientie p̾for¬
mata acq disposita. ꝓ his ipĩs q̃ in ip¬
sa sapientia uelut descripte. ac p̾fign¬
rate fuerant creaturis se ipam ꝑ salo¬
monem dicit creatã cẽ sapientia mmi¬

Expanded text:
ret ut posset, aut cum posset, dissimuret ut posset, aut cum posset, dissimularet ac differret generare Sapientiam. Propter quod nos semper Deum patrem novimus unigeniti Filii sui, ex ipso quidem nati, et quod est ab ipso trahentis, sine ullo tamen initio, non solum eo quod aliquibus temporum spatiis distingui potest, sed ne illo quidem quod sola apud semetipsam mens intueri solet, et nudo, ut ita dixerim, intellectu atque animo conspicari. Extra omne ergo quod vel dici vel intelligi potest initium generatam esse credendum est. In hac ipsa ergo Sapientiae subsistentia, quia omnis virtus ac deformatio futurae inerat creaturae, vel eorum quae principaliter existunt, vel eorum quae accidunt consequenter virtute praescientiae praeformata atque disposita: pro iis ipsis quae in ipsa sapientia velut descripta ac praefigurata fuerant creaturis, se ipsa per Salomonem dixit creatam esse Sapientia ini
Abbreviated transcription (Latin):
unigenitũ filium dĩ sapientiã eiꝰ
cẽ substantialit̃ subsistentẽ: nes cio
si iã ultra euagari sensͦ nr̃ debeat
ad sus ꝑicandũ. ne forte ip̃iya ypõe¬
tacis idest substantia eius corporeũ
aliquid habeat: cum ome qd̃ corꝑoreũ
est ia habitu ł colore itł magnitu¬
dine designetur. Et quis unqm sani
sensus habitũ uł colorem. aut men¬
sure magnitudinẽ in sapientia reqͥ¬
siuit: ꝑ hoc qd̾ sapientia esr: Quomͦ
autẽ extra sapientie generationẽ fu
isse aliqñ dm̃ patr̃e uł ad punctũ mo¬
m̃ti alicuiꝰ potest quis sentire uł ere¬
dere. qui tñ ꝑium aliquid de do̾ intelli¬
gere nouerit ł sentire: Aut enĩ ñ po¬
tuisse dm̃ dicet generare sapientiã
anteqm generaret. ut eã q̃ ante ñ erat
postea genuerit ut cẽt: aut potu¬
isse quidẽ & qd̾ dici de deo nefas est.
noluisse generare: qd̾ utrũq & absur¬
dum eẽ ce impiũ omĩb patet: idest
ut aut ex eo qd̾ ñ potuit d̾s. profice¬

Expanded text:
itum Filium Dei, sapientiam ejus esse substantialiter subsistentem, nescio si jam ultra evagari sensus noster debeat ad suspicandum, ne forte ipsa ὑπόστασις, id est substantia ejus, corporeum aliquid habeat, cum omne quod corporeum est, vel habitu, vel colore, vel magnitudine designetur. Et quis unquam sani sensus habitum, vel colorem, vel mensuræ magnitudinem in sapientia requisivit, per hoc quod sapientia est? Quomodo autisse aliquando Deum patrem, vel ad punctum momenti alicujus quis potest sentire vel credere, qui tamen pium aliquid de Deo intelligere noverit vel sentire? Aut enim non potuisse Deum dicet generare Sapientiam antequam generaret, ut eam quæ ante non erat, postea genuerit ut esset; aut potuisse quidem, et, quod dici de Deo nefas est, noluisse generare: quod utrumque et absurdum esse et impium, omnibus patet; id est, ut aut ex eo quod non potuit Deus profice
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua secunda bonitas existit in fi¬
lio. pret̾ eam q̃ est in patre. Unde & rec¬
te ipẽ saluator in euugłio dicit. qm̃
nemo bonus nisi unus deus pater: qͦ
scilicet ꝑ hoc intelligatur filius non
alterius eẽ bonitatis. s illius soluis
que in parte est cuius recte imago aꝑ¬
pellatur: quia neq aliunde est. nͥ ex
ipa principali bonitate. ne altera boni¬
tas qmͣ ea que in patre est uideatur
in filio: neq aliqua dissimilitudo
Aut distantia bonitatis in filio. Propt̃
qd̾ ñ debet uelut blasphemie aliqd̃
genus ꝓutari. in eo qd̃ dictũ est quia¬
nemo bonus nisi unus łs pater: ut
mus ꝑrincipalis bonitas in d̾o pa
tatis euis naturam in se refert. q̃ est
bona in scripturis dnͣr. uł angelus.
cor bonum. itł arbor bona. hec omĩa
abusiue dñr: accidentẽ non sub¬
stantialem in se continentia boni¬
tatẽ. Multũ aũ est. & alterius uł
oꝑis. uł temporis congregare om̃s
filiĩ di appellationes: uerbi causa

Expanded text:
aliqua secunda bonitas existit in Fialiqua secunda bonitas existit in Filio præter eam quæ est in Patre. Unde et recte ipse Salvator in Evangelio dicit quoniam «nemo bonus nisi unus Deus Pater:» quo scilicet per hoc intelligatur Filius non esse alterius bonitatis, sed illius solius quæ in Patre est: cujus recte imago appellatur, quia neque aliunde est, nisi ex ipsa principali bonitate; ne altera bonitas quam ea quæ in Patre est, videatur in Filio. Neque aliqua dissimilitudo, aut distantia bonitatis in Filio est. Propter quod non debet velut blasphemiæ aliquod genus putari in eo quod dictum est: «Nemo bonus nisi unus Deus Pater» ut mus, principalis bonitas in Deo sentatis ejus naturam in se refert, quæ est bona in Scripturis dicuntur, vel Angelus, cor bonum, vel arbor bona, hæc omnia abusive dicuntur, accidentem, non substantialem in se continentia bonitatem. Multum autem est, et alterius vel operis vel temporis, congregare omnes Filii Dei appellationes verbi causa,
Abbreviated transcription (Latin):
a se filius facere quicqm: nisi qd̾ uiderit
patrẽ facientẽ. Qñ ergo in nullo prorsus
filius a patre urtute oꝑm immutat᷑
ac differt: nec aliud est opus filu qmͣ pa¬
tris. s unus atq idem ut ita dicam etiã
motus in omĩb est: iccirco speculũ eũ
iminaculatũ nominauit: ut ꝑ hoc
nulla omĩno dissimilitudo filii intelli¬
gatur ad patrẽ. Ea sane q̃ scđ̾m simili¬
tudinẽ uł imitationem discipuli ad
magistrum a quibidam dicta sunt.
itł qd in materia corporali ea a filio
fiant. que a patre in substantus spãli¬
b prius fuerint deformata. conueni¬
re quomodo possunt: cum in eiuun¬
głio filius dicatur. non similia facẽ.
sit imago bonitatis eius inquirere:
in quo eadẽ ut opinor intelligi conuie¬
nit q̃ suꝑuis de imagine q̃ ꝑ speculũ
deformatur expressimus. Principalis
namq bonitas sine dubio est. ex qua
filius natus est. qui ꝑ omĩa imago
patris: proculdubio etiã bonitatis eiꝰ
conuenienter imago dr᷑. Non enĩ alia

Expanded text:
a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem.» Quoniam ergo in nullo prorsus Filius a Patre virtute operum immutatur ac differt, nec aliud est opus Filii quam Patris, sed unus atque idem, ut ita dicam, etiam motus in omnibus est; idcirco speculum eum immaculatum nominavit, ut per hoc nulla omnino dissimilitudo Filii intelligatur ad Patrem. Ea sane quæ secundum similitudinem vel imitationem discipuli ad magistrum a quibusdam dicta sunt, et quod in materia corporali ea a Filio fiant, quæ a Patre in substantiis spiritualibus prius fuerint deformata, convenire quomodo possunt, cum in Evangelio Filius dicatur non similia facere,sit imago bonitatis ejus inquirere: in quo eadem, ut opinor, intelligi convenit quæ superius de imagine ea quæ per speculum deformatur, expressimus. Principalis namque bonitas, sine dubio, ex qua Filius natus: qui per omnia imago est Patris, procul dubio etiam bonitatis ejus convenienter imago dicetur. Non enim alia
Abbreviated transcription (Latin):
noua nouus ip̃e homo & primoge¬
nitus ex mortius renouatis quoq
ꝑ fidem sue resurrectionis apłis eit.
accipite spm̃ scm̃. hoc est nimirũ
qd̃ & ipẽ saluator dñs in euugłio
designabat. cum uinũ nouũ mit
ti in utres posse ueteres denegabat.
S iubebat utres fieri nouos idest
ꝑatio uirtutis di. patris & filii in¬
dicit᷑. nemo potest dicere dnim̃ iħm.
nisi in spũ scõ. Et uix aliqñ ipi apłi
peccauerit quidẽ in filiũ hominis ue¬
ma dignus est. ꝓ eo qd̃ is qui uerbi
łrationis est particeps. si desinat
rationabilit̾ uiuere. uidetur in ig¬
norantiã ł stulticiã decidisse. & prop¬
T hoc ueniã promereri. Qui aũ iã
dignus habitus est scĩ sp̃s parcici¬
patione. & retro fuerit conuersus:
hic re ipã & oꝑe blasphemasse dr᷑ in
ex eo qd̃ diximus spm̃ scm̃ in solis
scĩs prestari. patris uͦ ꝙ filu bñficia
uł i oꝑationes ꝑuenire. ad bonos
& malos. & iustos. & iniustos. p̃tu

Expanded text:
mo et primogenitus ex mortuis renovatis quoque per fidem suæ resurrectionis Apostolis ait: «Accipite Spiritum sanctum.» Hoc est nimirum quod et ipse Salvator Dominus in Evangelio designabat, cum vinum novum in utres mitti posse veteres denegabat, sed jubebat utres fieri novos, id esperatio virtutis Dei Patris et Filii indicitur: «Nemo» potest dicere Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto.» Et vix aliquando ipsi Apostoli peccaverit quidem in Filium hominis venia dignus est; pro eo quod is qui Verbi Dei vel rationis est particeps, si desinat rationabiliter vivere, videtur in ignorantiam vel stultitiam decidisse, et propter hoc veniam promereri: qui autem dignus jam habitus est sancti Spiritus participatione, et retro fuerit conversus, hic reipsa et opere blasphemasse diciturex eo quod diximus Spiritum sanctum solis sancti præstari, Patris vero et Filii beneficia vel inoperationes pervenire ad bonos et mal
Abbreviated transcription (Latin):
dimus quomodo hoc deberet intelli¬
gi. Addemus tũ etiã hoc unũ. Sem¬
piternũ uł eternũ proprie dr᷑: qd̾ ne¬
q initiũ ut eẽt habuit. neq cessare
unqmͣ potest eẽ qd̃ est. hoc aũ desig¬
natur apud iohannẽ cum dicit. qm̃
ds lux est. Splendor autẽ lucis eius
sapientia sua est: non solũ scdm qd̃
ita ut eternus & eternitatis splendor
sit sapientia sua. Qd̃ si integre in¬
delligat᷑. manifeste declarat quia sub¬
sistentia filii ab ip̃o patre des ceudit:
s non temporalit neq ab ullo initio
nisi ut diximus ab ip̃o d̾o. S & spe¬
culũ immaculatũ ẽnphae: idest in¬
operationis dei ẽẽ sapientia nominat᷑.
Ergo mnoꝑatio uirtitis d̾i q̃ sit pͥus

Expanded text:
dimus quomodo hoc deberet intellidimus quomodo hoc deberet intelligi. Addemus tamen etiam hoc unum. Sempiternum vel æternum proprie dicitur quod neque initium ut esset habuit, neque cessare unquam potest esse quod est. Hoc autem designatur apud Joannem cum dicit quoniam Deus lux est. Splendor autem lucis ejus sapientia sua est, non solum secundum ita ut æternus, et æternitatis splendor sit sapientia sua. Quod si integre intelligatur, manifeste declarat quia subsistentia Filii ab ipso Patre descendit, sed non temporaliter, neque ab ullo alio initio, nisi, ut diximus, ab ipso Deo. XII. Sed et speculum immaculatum ἐνεργείας, id est, inoperationis Dei esse Sapientia nominatur. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. ꝑ sapientiam namq: idest
uerbo ac ratione non ui ac necessita¬
te subiecta sunt. Et ideo in eo ip̃o qͥ ob¬
tinet omĩa: gła sua est. Et hec est
omipotentie purissima ac limpidis¬
sima gła. cum ratione & sapientia.
ñ ui ac necessitate cuncta sũbiecta st̃¬
P urissima uͦ ac limpidissima gła sa¬
pientie satis conuenient᷑ dictũ est:
ad distinctionẽ eius głe que non pu¬
sticie uł sapientie: ꝑ boc ip̃m qd̾¬
ã. & qd̃ accidit etiã decidere potest:
gła enis sincera ac limpidissima
eẽ ñ potest. Sapiã uͦ d̾i qui est uni¬
genitus filius. qm̃ in om̃ib incon¬
uertibilis est. & ĩcommutabilis et
substantiale in eo bonũ est omẽ qd u¬
tiq mutari aut conuerti nitnqmͣ po¬
test. iccirco pura eius ac sincera gła¬
predicatur. Tercio dr̃ sapientia eẽ spl¬
dor lucis eterne: cuius rei uirtutẽ iã
in precedentib exposuimus. cũ solis
similitudinẽ &e radiorũ eius sꝑlendorẽ
introduximus: & ꝓ uirib nr̃is osten¬

Expanded text:
omnia. Per sapientiam namque, id est, verbo et ratione, non vi et necessitate subjecta sunt. Et ideo in eo ipso quod obtinet omnia, gloria sua est: et haec est omnipotentiae purissima ac limpidissima gloria, cum ratione ac sapientia, non vi aut necessitate, cuncta subjecta sPurissima vero ac limpidissima gloria Sapientiæ, satis convenienter dictum est ad distinctionem ejus gloriæ, quæ non pustitiæ vel sapientiæ, per hoc ipsum t quod accidit etiam discedere potest, gloria ejus sincera ac limpida dici non potest. Sapientia vero Dei, qui est unigenitus Filius, quoniam in omnibus inconvertibilis est et incommutabilis, et substantiale in eo omne bonum est, quod utique mutari ac converti nunquam potest, idcirco pura ejus ac sincera gcitur Sapientia esse splendor lucis æternæ: cujus rei virtutem jam in præcedentibus exposuimus, cum solis similitudinem, et radiorum ejus splendorem introduximus, et pro viribus nostris osten
Abbreviated transcription (Latin):
maiorem eius ꝑ hoc asserere digm¬
tatẽ. qd̃ utiꝙ ualde inconsequens est
proprietatẽ namq grẽ eius oꝑis ꝙ:
des cripsimus. Porro autẽ nichil in
trinitate maius minus ue dicendũ
est: cũ unius deitatis fons uerbo
ac ratione sua. teneat uniu̾sa: spũ
uͦ oris su q̃ digna sunt scificatione
scĩficet. sicut in psalmo scriptũ est.
Uerbo dni celi firmati sunt: ꝙ spũ

Expanded text:
majorem ejus per hoc asserere dignitatem: quod utique valde inconsequens est. Proprietatem namque gratiæ ejus operisque descripsimus. Porro autem nihil in Trinitate majus minusve dicendum est, cum unius divinitatis fons Verbo ac ratione sua teneat universa, Spiritu vero oris sui quæ digna sunt sanctificatione sanctificet, sicut in Psalmo scriptum est: «Verbo D
Abbreviated transcription (Latin):
eadem significet. qd̾ in genesi scriptũ
est. cum aut. Et insufflauit in faciẽ
eius spiramen uite & factus est homo
in ammã uiuam. Qd̃ si generalit̾ in
om̃s homines datũ est intelligatur:
Omñs homines habent participium

Expanded text:
idem significet quod in Genesi scriptum idem significet quod in Genesi scriptum est, cum ait: «Et insufflavit in faciem ejus inspirationem vitæ, et fac» tus est homo in animam vivam.» Quod si generaliter in omnes homines datum esse intelligitur, omnes homines habent participium
Abbreviated transcription (Latin):
his qui rationem nortint. usq ad qd̃
tempus homo peccati ñ habeat. & ex
qua ctate obnorius pecẽo sit manifestiu
est & patet. Quomͦ ex participatione
uerbi uł rationis homines pecẽm
habere dnͣr. uidelicet ex quo intellee¬
tus atq scientie capaces effecti. cũ iã
eis boni ł mali discretionẽ ratio in¬
trinsecus inserta suggesserit. & cũ
scire iam ceꝑint quid sit malũ. si fa¬
ciunt illud. pecc̃o efficiunt᷑ obnoxii.
Et hoc est qd̾ dixit. quia excusationẽ
ñ habent homines ꝓ peccõ suo. ex
quo eis diuinus sermo ⁊ ratio often¬
dere ceꝑre in corde diseretionẽ boni
ac mali. ut ꝑ hanc debeant refugere
a cauere qd malũ est: Et quia scienti
honũ &e ñ facienti: peccm̃ est illi. Itẽ
qd̾ om̃s homines ñ sunt extra com¬
mumionẽ dei hoc modo euuangłium
docet. dicente saluatore. Regnũ di cũ
obseruatione ñ uenit. neq dicent
eccr hic aut ibi. s regnũ di intra uos
est. S ce illud uidendũ est. ne forte

Expanded text:
norunt, usque ad quod tempus peccatum homo non habeat, et ex qua ætate obnoxius peccato sit, manifestum est et patet quomodo ex participatione Verbi vel rationis homines peccatum habere dicuntur: videlicet ex quo intellectus atque scientiæ capaces effecti, cum jam eis boni vel mali discretionem ratio intrinsecus inserta suggesserit; et cum scire jam cœperint quid sit malum, si faciunt illud, peccato efficiuntur obnoxii: et hoc est quod dicit, quia excusationem non habent homines pro peccato suo, ex quo eis divinus Sermo vel ratio ostendere cœperit in corde discretionem boni et mali, ut per hanc debeant refugere et cavere quod malum est; quia «scienti bonum et non facienti, peccatum est illi.» Item quod omnes homines non sunt extra communionem Dei, hoc modo Evangelium docet, dicente Salvatore: «Regnum Dei cum» observatione non venit: neque dicent, Ecce hic, aut ibi: sed regnum Dei intra vos est.» Sed et illud videndum est ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
sterium. in eos quib naturalit᷑
ut rationabiles sint confert: ꝑ qd̾
ad hoc qd̾ sunt prestetur eis ut bene
Qd̾ manifestissime indicat apts pau¬
lus unã eandem q uirtutẽ trinita¬
tis exponens in eo dum dicit. diui¬
siones sunt donorũ idẽ aũ sp̃s. & di¬
uisiones sunt ministeriorũ. sdẽ aũ
dñs. Et diuisiones sunt oꝑationũ.¬
quo manifestissime designatur: qd̾
nulla est in trinitate discretio. S hoc
qd̾ donum sp̃s dicit᷑. manifestat᷑ ꝑfi

Expanded text:
sterium in eos quibus naturaliter ut rationabiles sint confert, per quod ad hæc quæ sunt præstatur eis ut bene Quod manifestissime indicat Apostolus Paulus, unam eamdemque virtutem Trinitatis exponens in eo dum dicit: «Divisiones sunt donorum, idem autem Spiritus, et divisiones sunt ministeriorum, idem autem Dominus: et divisiones operationuquo manifestissime designatur quod nulla est in Trinitate discretio, sed hoc quod donum Spiritus dicitur, manifestatur per
Abbreviated transcription (Latin):
nentes ueterem hominẽ cũ actib
sius. in nouitate uite ceꝑint ambu¬
lare. Et ido competent᷑ de eo dr᷑ͦ: qͥ a
non in omib noq in his qui caro st̃
s in his quorum terra renouata
fuerit sp̃s sẽs habitabit. Demq ic¬
curco ꝑ impositionẽ manuũ apłorũ
post baptismi grãm &e reuelationẽ¬
scĩ sp̃s tradebatitr. S & saluator¬

Expanded text:
nentes veterem hominem cum actibus suis, in novitate vitæ cœperint ambulare. Et ideo de eo competenter dicitur, quia non in omnibus, neque in his qui caro sunt, sed in his quorum terra renovata fuerit, Spiritus sanctus habitabit. Denique idcirco per impositionem manuum Apostolorum post baptismum gratia et revelatio sancti Spiritus tradebat
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est quia ds sp̃s est. &e ostendendũ
est qmͣ conscquent̃ his q̃ diximus intel¬
ligi debeat. Interrogamus namq q̃n
ista dixerit saluator nr̃. uł apud quẽ.
uł cum quid quereretur. Inuenimus
sine dubio qd̾ ad samaritanam mu¬
lierem loquens ista protulerit. eaq
tans eum unũ ẽẽ ex iudeis utrũ in
ierosolimis adorari oporteret dm̃.
aut in hoc monte: & ita dicebat. Pa¬
tres nr̃i om̃s in hoc monte adoraue¬
runt: & uos dicitis quia in ierosoli¬
mis est locus ubi adorare oportet.
Ad hec ergo q̃ opinabatur samarita¬
na putans qd̾ ex locorñ corporaliũ
p̃rogatiua minus recte ut recte adora¬
bat᷑ d̾s. aut a uideis in ierosolimis
aut a samaritanis in monte garrtĩ.
res pondit saluator recedendũ eẽ. ap̃¬
sumptione corporaliũ locorũ huic
qui uult dm̃ sequi. & ita att. Uenit¬

Expanded text:
scriptum est quia «Deus spiritus est,» et ostendendum scriptum est quia «Deus spiritus est,» et ostendendum est quam consequenter his quæ diximus intelligi debeat. Interrogemus namque quando ista dixerit Salvator noster, vel apud quem, vel cum quid quæreretur. Invenimus sine dubio quod ad Samaritanam mulierem loquens ista protulerit, ad eam quæ tans eum esse unum ex Judæis, utrum in Hierosolymis adorari oporteret Deum, an in hoc monte; et ita dicebat: «Patres nostri omnes hoc in monte adoraverunt, et vos dicitis, quia in Hierosolymis est locus ubi adorare oportet.» Ad hæc ergo quæ opinabatur Samaritana, putans ex locorum corporalium prærogativa, quod minus recte vel rite adorabatur Deus, aut a Judæis in Hierosolymis, aut a Samaritanis in monte Garizim, respondit Salvator esse recedendum a præsumptione corporalium locorum huic qui vult
Abbreviated transcription (Latin):
multi scĩ participant. ñ utiq corpus
sũ in partes corporales ꝑcipiat unꝰ¬
quisq scõrum: s uirtus profecto scĩfi¬
cans est. cuius participium habere
dicunt᷑ om̃s qui ꝑ eius grãm scĩfica¬
ri meruerint. Et ut facilius possit in
sunt qui discipline siue artib me¬
dicine participantur & numquid pu¬
tandũ est om̃s eos qui medicine pat¬
ticipant. corꝑoris alicuius qd̾ medici¬
na dr̃ in medio positi. sibi auferre
particulas. & ita eius participiñ su¬
mere: An potius intelligendũ est qd̾
quicumq promptis paratis ꝙ m̃tibꝰ
intellectũ artis ipius discipline q ꝑ¬
cipuntꝰ. hii medicine participare di¬
cantur: Si hec non omnino similia
exemꝑla ꝑutanda sunt de medicina
probandũ. quia ñ continuo corpus
putandum est id cuius participatio
habetur a plurimis. Sp̃s enĩ sc̃s lon¬
ge differt a mẽdicine ratione uł dis¬
⁊ extat: nichil aũ tale est medicina.
S ad ipm iã sermonẽ eugłii tnͣseundũe uͥ

Expanded text:
multi sancti participant, non utique corpus od divisum in partes corporales percipiat unusquisque sanctorum: sed virtus profecto sanctificans est, cujus participium habere dicuntur omnes qui per ejus gratiam sanctificari meruerint. Et ut facilius quod dicimti sunt qui disciplinæ sive artis medicinæ participant, et numquid putandum est omnes eos qui medicinæ participant, corporis alicujus quod medicina dicitur, in medio positi sibi auferre particulas, et ita ejus participium sumere? an potius intelligendum est quod quicumque promptis paratisque mentibus intellectum artis ipsius disciplinæque percipiunt, hi medicinæ participare dicantur? Sed hæc non omnino similia exempla putanda sunt de medicina probandum, quia non continuo corpus putandum est id cujus participatio habetur a plurimis: Spiritus enim sanctus longe differt a medicinæ ratione vel diset extat; nihil autem tale est medicina. IV. Sed ad ipsum jam sermonem Evangelii transeundum est, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
quid est proloqui nemo ualeat. tñ
possibile est intellectũ aliquẽ capi
ex occasione uisibiliũ creaturarum
⁊ ex his q̃ humana mens naturalit̃
sentit. insuꝑ etiã de scripturis scĩs
confirmari possibile est. S & de fi¬
lio di quamuis nemo nouerit fili¬
etiã de ip̃o qualit̃ sentiri debeat.

Expanded text:
quidem proloqui nemo valeat, tamen quidem proloqui nemo valeat, tamen possibile est intellectum aliquèm capi ex occasione visibilium creaturarum et ex his quæ humana mens naturaliter sentit: insuper etiam de Scripturis sanctis confirmari possibile est. Sed et de Filio Dei, quamvis nemo noverit Filietiam d
Abbreviated transcription (Latin):
requiram᷑. Et om̃s quidẽ qui quoqͦ¬
modo prouidentiã eẽ sentut. dm̃
eẽ ingenitũ qͥ uniuersa creauit atgi
disposuit confitentur: eum qr parentẽ
unuiersitatis agnoscunt. Hiuc tñ eẽ
filiũ non nos soli pronuntiamꝰ: quã¬
uis satis hoc & mirũ & incredulum
uideatur iͥs qui apud grecos & bar¬
baros philosophari uident᷑: cñ sinullis
etiã ip̃orum habita eius uidet᷑ opinio:
cũ uerbo di ł ratione creata c̃ẽ omĩa
confitent᷑. Nos uͭ scd̾m fidem doctrine
eius quã diuinitus aspiratã ꝓ cer¬
do habemus eminentorẽ diuinionẽ ꝙ
rationẽ defilio di. nullius alterius
ponere. atq in hominũ cognitionẽ
proferre: nisi eius solius scripture
q̃ a spũ sc̃o inspirata est. idest euuan¬
gelice atq aplice necnon legis ac
propharũ sicut ip̃e xp̃e asseruit. De
dem ullam habere quis potuit preter
eos qui in lege &e propħis uersati st̃:
ui eos qui se xp̃o credere confitentur.
Nam de deo quidem patre quãus

Expanded text:
omnes quidem qui quoquomodo providentiam esse sentiunt, Deum esse ingenitum qui universa creavit atque disposuit, confitentur, eumque parentem universitatis agnoscunt. Huic tamen esse Filium: non nos soli pronuntiamus; quamvis satis hoc et mirum et incredulum videatur iis qui apud Græcos et Barbaros philosophari videntur: tamen a nonnullis etiam ipsorum habita ejus videtur opinio, cum verbo Dei, vel ratione creata esse omnia confitentur. Nos vero secundum fidem doctrinæ ejus, quam divinitus aspiratam pro certo habemus, eminentiorem divinioremque rationem de Filio Dei, nullius alteris ponere, atque in hominum cognitionem proferre, nisi ejus solius Scripturæ quæ a Spiritu sancto inspirata est, id est, Evangelicæ atque Apostolicæ, nec non Legis ac Prophetarum, sicut ipse Christus asseruit. De dem ullam habere quis potuit, præter eos qui in Lege et Prophetis versati sunt, vel eos qui se Christo credere confitentur. Nam de Deo quidem patre quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit in om̃s tam uistos qmͣ peccõ¬
res. & rationabiles acq irrationabi¬
les. & in omĩa omĩno q̃ sunt. Osten¬
dit sane ꝙ apłs paulus qd̾ om̃s ha¬
beant participiũ xp̃i dicens. ne di¬
ueris in corde tuo quis ascendet in celũ
idest xpm̃ deducere. aut quis des cen¬
det in abyssum idest xpm̃ a mortuis
reuocare. S quid dicit scriptura:
Prope te est uerbũ in ore tuo. & in cor¬
de tuo. Ex quo in corde omĩũ eẽ signi
les sunt. Secͥ & illd̾ qd̾ in euugłio
dictum est. Nisi uenissem & locutus
essem eis. pecem̃ non haberent. nc̃ aũ¬

Expanded text:
n omnes tam justos quam peccatores, et rationabiles atque irrationabiles, et in omnia omnino quæ sunt. Ostendit sane et Apostolus Paulus quod omnes habeant participium Christi, dicens: «Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendet in» cœlum? id est Christum deducere: aut quis descendet in abyssum? id est Christum a mortuis revocare. Sed quid» dicit Scriptura? Prope est Verbum in ore tuo et in corde tuo.» Ex quo in corde omnium significatles sunt. Sed et illud quod in Evangelio dictum est: «Nisi venissem, et locutus fuissem eis, pec
Abbreviated transcription (Latin):
głam dixit eẽ omĩpotentis euius
głe aporroea est sapientia: boc intel¬
ligi datur. qd̃ etiã in omĩpotentie
gła societatẽ habeat sapientia. ꝑ
quam d̾̃s omipotens dr᷑. ꝑ sapienti¬
potentatũ: ñ solum dominantis au¬
ctoritate ueruetiã subiectorũ sponta¬
neo famulatu. Ut autẽ unã eandẽ q
onĩpotentiam patris. & filii ẽẽ cog¬
noseas. sicut unus acꝙ idem est cñ
patre ds ce dñs: audi hoc modo io¬
hannem. in apocalipsi dicentẽ.
hec dicit dñs d̾s. qui est. & qui erat.
&e qui uenturus est. omp̃s. Qui e¬
nĩ uenturus est. qͥs est alius nisixͦ ͤ
Et sicut nemo debet offendi cum d̾s
sit pat̾. qd̾ etiã saluator d̾s est: ita
⁊ cum omp̃s dicit᷑ ꝑat̾. nullus de¬
bet offendi. qd̃ etiã filius di omipo¬
tens dr᷑. hoc namq modo uerũ erit
illud qd̾ ipẽ dixit ad patrẽ: quia omĩa

Expanded text:
am dixit esse Omnipotentis, cujus gloriae aporrhoea est sapientia, hoc intelligi datur, quod etiam in omnipotentiae gloria societatem habeat sapientia, per quam Deus omnipotens dicitur. Per sapientipotentatum, non solum dominantis auctoritate, verum etiam subjectorum spontaneo famulatu. Ut autem unam eamdemque omnipotentiam Patris ac Filii esse cognoscas, sicut unus atque idem est cum Patre Deus et Dominus; audi hoc modo Joannem in Apocalypsi dicentem, Haec dicit Dominus Deus, qui est, qui erat, et qui venturus est, Omnipotens . Qui enim venturus est, quis est alius nisi Christus? Et sicut nemo debet offendi cum Deus sit Pater, quod etiam Salvator Deus est: ita et cum omnipotens dicitur, Pater, nullus debet offendi quod etiam Filius Dei omnipotens dicitur. Hoc namque modo verum erit illud quod ipse dicit ad Patrem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
catus sum in eis. Si uͦ omĩa q̃ patris
patris est eciã omp̃s: sine dubio eti¬
am uinigenitus filius eẽ debet om¬
nipotens. ut omĩa q̃ habet pater etiã
filius habeat. Et głificatus sũ in¬
quit in eis. In nomine enĩ ittũ ome
genu flectetur celestiũ & terrestenũ.
& infernorum: & omis lingua confite¬
bit᷑. qm̃ dñs mc̃ in gla est di patris.
Igitur aporroea głe di scdm hoc qd̾ om¬
nipotens est pura ac limpida ipã sa¬
pientia est glorifica. tanqmͣ aporroea
omĩpotentie ł głe. ut autẽ manifestius
intelligatur. q̃ sit gła omĩpotentie:
etiã hec addimus. Deus pr omp̃e est
eo qd̃ potentatũ om̃ium tenet: idest
celi & terre solis & lune & stellarum.¬
& omĩum q̃ in eis sunt. Horum autẽ
potentatum gerit ꝑ uerbũ suum:
qm̃ in nomine iħu ome genu flectit᷑

Expanded text:
m in eis . Si ergo omnia quae Patris Pater, est etiam omnipotens; sine dubio etiam unigenitus Dei Filius esse debet omnipotens, ut omnia quae habet Pater, etiam Filius habeat. Et glorificatus sum, inquit, in eis: in nomine enim Jesu omne genu flectetur, coelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis lingua confitebiIgitur aporrhoea gloriæ Dei secundum hoc quod omnipotens est, pura ac limpida ipsa Sapientia est, glorificata tanquam aporrhoea omnipotentiæ, vel gloriæ. Ut autem manifestius intelligatur quæ sit gloria omnipotentiæ, etiam hoc addimus. Deus pater omnipotens est, eo quod potentatum omnium tenet, id est cœli et terræ, solis et lunæ et stellarum, omniumque quæ in ipsis sunt. Horum autem potentatum gerit per Verbum suum, quoniam in nomine Jesu omne genu flectetur et
Abbreviated transcription (Latin):
sane ꝓ m̃te idest ꝓ inteslectuali iur¬
tute nominari: iͥn omĩb script᷑is
nouis ac ueteribi. abundant̃ inuenies:
Hoc igitur modo quamius longe in¬
ferius qm dignũ est ut pote ꝓ infirmi¬
tate humane intelligentie naturã d̃i in¬
telligentes: nc̃ quid sibi uelit nom̃ xͥ

Expanded text:
sane pro mente, id est pro intellectuali virsane pro mente, id est pro intellectuali virtute nominari in omnibus Scripturis novis ac veteribus abundanter invenies. Hoc igitur modo quamvis longe inferius quam dignum est, utpote pro infirmitate humanæ intelligentiæ naturam Dei intelligentes, nunc quid sib
Abbreviated transcription (Latin):
o dr᷑. s agnosci. Qd̃ si proponat nobis
aliquis quare dictũ est bi mundo
corde qm̃ ip̃i dm̃ uidebunt: multo
magis etiã ex hoc ut ego arbitror.
assertio nr̃a firmabitur. Nam qͥd a¬
id qd̃ supra exposiumꝰ m̃te eũ intelli¬
gere atq cognos cere: frequent nãq:
sensibilium menbrorũ nomina ad
animiã referuntur. ita ut oculus
cordis uidere dicatur:idest uirtute
intelligentie aliquid intellectuale
concere. Sic & audire auribr dicit᷑:
cum sensum intelligentie profun¬
dioris auertit. Sic &e uti eam posse
dentib dicimus: cũ mandit &e co¬
medit pane uite.qui de celo descen¬
dit. Similit̾ & ceteris uti menbroꝵ
officiis dicit᷑: q̃ ex corporea appella¬
tione translata urtutib amme
coaycant sic̃ & salomon dicit.sen¬
sum duunũ inuenies. Sciebat nãq
duo genera ẽẽ sensuũ in nobis. u¬
nũ genus sensim̃ mortale. corrup¬
hoc ergo sensti diuino ñ oculoꝵ
s cordis mundi q̃ est mens. d̾s uidi
ab his qui digni sunt pocest. Cor

Expanded text:
r, sed nosci. Quod si proponat nobis aliquis, quare dictum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt ? multo magis ex hoc, ut ego arbitror, assertio nostra firmabitur. Nam quid aid quod supra exposuimus mente eum intelligere atque cognoscere? Frequenter enim sensibilium membrorum nomina ad animam referuntur, ita ut oculis cordis videre dicatur, id est, virtute intelligentiæ aliquid intellectuale conjicere. Sic et audire auribus dicitur, cum sensum intelligentiæ profundioris advertit. Sic et uti eam posse dentibus dicimus, cum mandit, et panem comedit vitæ qui de cœlo descendit. Similiter et cæteris uti membrorum officiis dicitur, quæ ex corporali appellatione translata virtutibus animæ coaptantur, sicut et Salomon dicit: «Sensum divi» num invenies. Sciebat namque duo genera esse sensuum in nobis, unum genus sensuum mortale, corrupHoc ergo sensu divino non oculorum, sed cordis mundi, quæ est mens, Deus videri ab his qui digni sunt potest. Cor
Abbreviated transcription (Latin):
seruimus de xp̃õ dicentis in eo qd̃
ait. quia splendor est głe dĩ &e figura
expressa substantie eius: quid ex hoc
sentiendũ est uideamus. Deus lux ẽ
sedm iohannem. Splendor ergo huiꝰ
lucis est unigenitus filius ex ipo
inseparabiliter uelut splendor ex
luce procedens ce illuminans uniũ¬
sam creaturã. Sodm hec namq q̃
suꝑiꝰ exposuimus quomͦ uia sit &¬
ducat ad patrẽ. & quomͦ uerbũ sit.
archana sapientie ac scientie myste¬
ria interpretans ac proferens ratio¬
nabili creature. quomͦ etiã ueritas
uł uita est utł resurrectio: consoquẽ¬
t̃ intelligere debenus etiã splendoris
opus. ẜ splendorem namq: quid sit
lux ip̃a agnoscitur &e sentitur. Qui
splendor fragilib se & infirmis mor¬
talium oculis placidius ac lenius
offerens. & paulatim uelut edocens
&e assuescens claritatẽ luminis. cũ
ab eis dimouerit om̃e qd̃ uisũ obdu¬
cit & impẽdit scdm qd̾ dixit dñs. eice
trabem de oculo tuo. capaces eos ef¬

Expanded text:
seruimus de Christo dicentis in eo quod ait quia «splendor est gloriæ Dei, et figura expressa substantiæ ejus:» quid ex hoc sentiendum sit videamus. «Deus lux est,» secundum Joannem. Splendor ergo hujus lucis est unigenitus Filius, ex ipso inseparabiliter velut splendor ex luce procedens, et illuminans universam creaturam. Secundum hæc namque quæ superius exposuimus, quomodo via sit, et ducat ad Patrem, et quomodo verbum sit arcana sapientiæ ac scientiæ mysteria interpretans ac proferens rationabili creaturæ, quomodo etiam veritas vel vita est, vel resurrectio est. Consequenter intelligere debemus etiam splendoris opus. Per splendorem namque quid sit lux ipsa cognoscitur et sentitur. Qui splendor fragilibus se et infirmis mortalium oculis placidius ac lenius offerens, et paulatim velut edocens et assuescens claritatem luminis pati, cum ab eis dimoverit omne quod visum obducit et impedit, secundum quod dixit Dominus, Ejice trabem de oculo tuo , capaces eos ef
Abbreviated transcription (Latin):
dam ut ita dixerim ꝑ quẽ inoꝑatur
pater: uł cum creat. ⁊ cum prouidet.
uł cum iudicat. uł cum singula q̃ꝙͣ
in tempore suo disponit. atq dispen¬
sat. Sicut ergo in speculo omĩb moti
uet᷑ uł agit. hisdem ipĩs etiã ea imna¬
go q̃ ꝑ speculum deformat᷑. actib &
motib cõmonet᷑. uł agit in nullo ꝓr¬
sus declinans. ita etiã sapientia de
se uult intelligi cum speculum im ma¬
culatum paterne uirtitis inoꝑationisq

Expanded text:
xerim, per quem inoperatur Pater, vel cum creat, vel cum providet, vel cum judicat, vel cum singula quaeque in tempore suo disponit atque dispensat. Sicut enim in speculo omnibus motivetur vel agit, iisdem ipsis etiam ea imago quae per speculum deformatur actibus vel motibus commovetur, vel agit, in nullo prorsus declinans; ita etiam sapientia de se vult intelligi, cum speculum immaculatum paternae virtutis inoperationis Dei
Abbreviated transcription (Latin):
nem uͦ sꝑ̃s scĩ nequaqmͣ prorsus inci¬
dere uł in ea q̃ sine anima sunt. int
in ea q̃ animantia quidẽ s muta sc̃
s ne in illis quidem inueniri qui ra¬
tionabiles quidem sunt. s in malitia
positi. nec omĩno ad meliora conuer¬
sunt in bonis actib & in deo ꝑmanent
Quia aũ oꝑatio patris & filiĩ & in
scĩs & in peccõrib sit. manifestat᷑ ex eo

Expanded text:
us sancti nequaquam prorsus incidere vel in ea quæ sine anima sunt, vel in ea quæ animantia quidem, sed muta sunt; sed ne in illis quidem inveniri qui rationabiles quidem sunt, sed in malitia positi, nec omnino ad meliora conversunt in bonis actibus, et in Deo permanent. VI. Quia autem operatio Patris et Filii et in sanctis et in peccatoribus sit, manifestat
Abbreviated transcription (Latin):
qd tieritas est. & ꝓ eo qd resurrectio est:
quia hee om̃s appellationes ex ope¬
rib eius ac utrtutib nominate sunt¬
& in nulla harum uł leui opinione
intelligi corꝑora le aliquid potest: qͥd
uł magnitudinem designare iudet
ui habitum uł colorem. Qm̃ hii qui¬
ceterorum animalium: semini corũ
a quib semmati sunt respondent.
uł earum in quarũ utero format᷑i
nutriunt᷑ habent ex his quicquid il¬
lud est. qd̃ in lucem hanc assistunt
ac deferunt processuri. Infandum
autẽ est & illicitum dm̃ patrẽ in ge¬
ueratione unigeniti filii siti: atq in
subssdentia enus exequare alieui itł
hominũ uł aliorum ammantium
generanti. S necesse est exceptumn
aliquid eẽ ce deo dignum ciuus nuiͥ¬
ia prorsus comparatio non in rebͦ
solum. s ne in cogitatione quidem
uel sensu inueniri potest: ut huma¬
na cogitatio possit apprehendere quo¬
modo ingenitus ds pat̾ efficrtur u¬
ingeniti filii. Est namq ita eterna ac
sempiterna generatio: sicut splendor

Expanded text:
quod via est, et pro eo quod resurrectio est: quia hae omnes appellationes ex operibus ejus ac virtutibus nominatae sunt; et in nulla harum vel levi opinione intelligi corporale aliquid potest, vel quod magnitudinem designare videatur, vel habitum, vel colorem. caeterorum animalium, semini eorum a quibus seminati sunt, respondent. vel etiam earum in quarum utero formantur ac nutriuntur, habentes ex his quidquid illud est quod in lucem hanc assumunt ac deferunt processuri: infandum est et illicitum, Deum Patrem in generatione unigeniti Filii sui, atque in substantia ejus exaequare alicui vel hominum vel aliorum animantium generanti. Sed necesse est exceptum aliquid esse, et Deo dignum, cujus nulla prorsus comparatio, non in rebus solum, sed ne in cogitatione quidem vel sensu inveniri potest, ut humana cogitatio possit apprehendere, quomodo ingenitus Deus Pater efficitur unigeniti Filii. Est ita namque aeterna ac sempiterna genera
Abbreviated transcription (Latin):
figura expressa substantie eius Iͥn¬
uenimus nichilominus etiã in sa¬
pientia q̃ dr᷑ salomonis descrip¬
tionem quandam de d̾i sapientia:
hoc modo scriptam. Uapor est enĩ

Expanded text:
figura expressa substantiae ejus . Inus etiam nihilominus in Sapientia, quae dicitur Salomonis, descriptionem quamdam de Dei Sapientia, hoc modo scriptam: Vapor est enim,