comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quide uno contentus matrimonio
bis scriptũ. nichil dictatũ est: sed
aut scriptoꝵ ur̃oꝵ ista cõm̃ta st̃
falsa. aut patrũ crimina uera. Uos
utrũ uultis eligite: Nam nos aut
hos aut illos parit̾ de testari neces¬
se est. qr t̃a malos & turpes odimꝰ
ugustinus respondit. Nec sa¬
cfamenta legis intelligitis
qr neq sc̃ĩtatem neq iusticiã cogita¬
re nostis. S & de preceptis & sacra¬
mentis ueteris testamenti sepe ac
multa iam dirimus ut intelligeret᷑
aliud ibi fuisse qd̾ ꝑ grãm noui te¬
stamenti faciendo do̾naret᷑ implen¬
d̾u: aliud qd̾ ueritat̾e patefactã remo¬
uendo demonstraret᷑ impletũ: cum
d̃i & ꝓximi dilectione susciꝑetur le¬
gis ꝑficienda p̃ceptio. circucisionis
autem atq alioꝵ illius tẽporis sacra¬
mentoꝵ cessatione ostenderet᷑ legis
ꝑsoluta ꝓmissio. Preceptũ quippe
reos facsebat ad desiderandu salutẽ :¬
ꝓmissum aut̃ figuras celebrabat

Expanded text:
quidem uno contentus matrimonio quidem uno contentus matrimonio bis scriptum, nihil dictatum est; sed aut scriptorum uestrorum ista commenta sunt falsa aut patrum crimina uera. uos utrum uultis eligite; nam nos aut hos aut illos pariter detestari necesse est, quia tam malos et turpes odimus UGUSTINUS respondit: Nec sacramenta legis intellegitis quia neque sanctitatem neque iustitiam cogitare nostis. sed de praeceptis et sacramentis ueteris testamenti saepe ac multa iam diximus, ut intellegeretur aliud ibi fuisse, quod per gratiam noui testamenti faciendo donaretur inplendum, aliud, quod per ueritatem patefactam remouendo demonstraretur inpletum: cum dei et proximi dilectione susciperetur legis perficienda praeceptio, circumcisionis autem atque aliorum illius temporis sacramentorum cessatione ostenderetur legis persoluta promissio. praeceptum quippe reos faciebat ad desiderandam salutem, promissum autem figuras celebrabat
Abbreviated transcription (Latin):
entẽ de agro por ad concubitũ ra.¬
ꝑet: interduq etiã mercedib in
noctem ahinuic̃ẽ conducerent eũ.
tẽ qd̾ iudas filius eius cũ thamar
nuru sua dormierit post unius
& alterius nuptias filii. deceptus
ut arunt ꝓstitutionis habitu in
quẽ se tranformauerat ead̾e. quȩ
socerũ suũ bene nosset cũ hoc gene¬
re feminarũ semꝑ habuisse com¬
merciũ: nec qd̾ dauid post tot nu¬
mero uxores. mulierculã quoq u¬
riȩ militis sui mechatus sit. ipsũq
ꝑdiderit in bello: nec qd̾ salomon fi¬
liuis eius trecentas urores & septin¬
gentas concubinas habuerit. & re¬
gũ filias sine numero: nec qd̾ oseȩ ꝓ¬
pħarum pͥmus de fornicaria muli¬
ere filios fecerit: cui turpitudini
qd̾ sit det̾ius asscͥbitur & consiliũ di.
S: nec illud qd̾ moyses homicidiũ fe¬
cerit. qd̾ spoliauerit egyptũ. qͦd bel¬
la gesserit. qd̾ crudelia multa et
mandauerit & fecerit: qd̾ ne ipse

Expanded text:
entem de agro prior ad concubitum rapentem de agro prior ad concubitum raperet. interdumque etiam mercedibus in noctem ab inuicem conducerent eum; item quod ludas filius eius cum Thamar nuru sua dormierit post unius et alterius nuptias filii deceptus. ut aiunt, prostitutionis habitu, in quem se transformauerat eadem, quae socerum suum bene nosset cum hoc genere feminarum semper habuisse commercium; nec quod Dauid post tot numero uxores mulierculam quoque Uriae militis sui moechatus sit ipsumque perdiderit in bello; nec quod Salomon filius eius trecentas uxores et septingentas concubinas habuerit et regum filias sine numero; nec quod Osee prophetarum primus de fornicaria muliere filios fecerit — cui turpitudini, quo sit deterius, ascribitur et consilium dei — sed nec illud, quod Moyses homicidium fecerit, quod spoliauerit Aegyptum, quod bella gesserit, quod crudelia multa et mandarit et fecerit, quod ne ipse
Abbreviated transcription (Latin):
insana flagͥrans cupidine. & d̾oqui
id iam sibi de sara conuige ꝓmise¬
rat minime credens cũ pꝰeli̾ce uo¬
lutatis sit sub conscientia qd̃ sit in¬
honestius uxoris: nec qd matrimo¬
NII sui infamissimus nundinator. id est
auariciȩ ac uentris causa duob re¬
gib abimelech & pharaoni diu̾sis
temporib memoratã satam coniug̃e
suã sororem mentitus qr erat pulcher¬
rima in concubitũ uendicauitꝰ. nec
qd̾ loth ipsuis frat̃ de sodoma libera¬
tus. cũ duab filiab suis in monte con¬
cubuit: qui honestius arsisset inso¬
doma ictu fulminis quã in monte
gessit ac paria erga rebecc̃a conu¬
gem suã fingens & ipse eã sororem.
quo ꝑ ipsam uiueret turpit̃ ł nec
qd̾ iãcob filius eius int̾ rachel & ly¬
am duas germanas sorores earũq
singłas famulas quatuor uxoꝵ
maritus tamquã hẏrcus erraue¬
rit ut e̾e̾t cotidie int̃ quatuor
scorta certamen quȩnam eũ ueni¬

Expanded text:
insana flagrans cupidine et deo, qui insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens cum pelice uolutatus sit sub conscientia — quo sit inhonestius — uxoris: nec quod matrimonii sui infamissimus nundinator idem auaritiae ac uentris causa duobus regibus, Abimelech et Pharaoni, diuersis temporibus memoratam Saram coniugem suam sororem mentitus, quia erat pulcherrima, in concubitum uenditauit; nec quod Loth ipsius frater de Sodoma liberatus cum duabus filiabus suis in monte concubuit — qui honestius arsisset in Sodoma ictu fulminis quam in monte gessit ac paria erga Rebeccam coniugem suam fingens et ipse eam sororem, quo per ipsam uiueret turpiter; nec quod Iacob filius eius inter Rachel et Liam duas germanas sorores earumque singulas famulas quattuor uxorum maritus tamquam hircus errauerit, ut esset cotidie inter quattuor scorta certamen. quaenam eum ueni
Abbreviated transcription (Latin):
uidisset lucẽ.⁊ nunc ignarũ futuri. ut
preceptũ illud qd̾ non esset seruatu¬
rus adam ei mandaret: nunc & im¬
ꝓusdu. ut eũ latentẽ in atigulo para¬
Dysi post nuditatẽ cognitam usdere
non posset:nunc & inuidu ac timen¬
tẽ ne si gustaret homo suus de ligno
uitȩ in ęternũ uiueret: nunc alias
& appetente sanguinis atq adipis
ex oĩu genere sacrificioꝵ ⁊elantẽq
si & aliis eade offerrentur ut sibi. &
nunc irascentẽ in alienos. nunc & in
suos: nunc ꝑimentẽ milia hoĩum
ob leuia quidem aut nulla cõmissa:
nunc etiã comminantẽ uenturum
se fore cũ gladio & parciturũ ne¬
mini non iusto non peccatori: fieri
inquã potuit ut & de ði hõibus
mentirent᷑ qui de d̾o ipso tanta
ꝓt̃uitate mentiti st̃. S uos consen¬
tite nobiscũ ut portent scͥptores
crimen: si uultis eode liberarl ꝓ¬
phetas. Alioqͥn neq illa nos de a¬
braham scͥpsimus qd̾ habende ꝓlis

Expanded text:
uidisset lucem. nunc ignarum futuri, ut uidisset lucem. nunc ignarum futuri, ut praeceptum illud, quod non esset seruaturus Adam. ei mandaret, nunc et inprouidum, ut eum latentem in angulo paradisi post nuditatem cognitam uidere non posset, nunc et inuidum ac timentem, ne, si gustaret homo suus de ligno uitae, in aeternum uiueret, nunc alias et adpetentem sanguinis atque adipis ex omni genere sacrificiorum zelantemque, si et aliis eadem offerrentur ut sibi, et nunc irascentem in alienos, nunc et in suos, nunc perimentem milia hominum ob leuia quidem aut nulla commissa, nunc etiam comminantem uenturum se fore cum gladio et parciturum nemini, non iusto, non peccatori: fieri, inquam, potuit, ut et de dei hominibus mentirentur, qui de deo ipso tanta proteruitate mentiti sunt. sed uos consentite nobiscum, ut portent scriptores crimen. si uultis eodem liberari prophetas. Alioquin neque illa nos de Abraham scripsimus. quod habendae prolis
Abbreviated transcription (Latin):
legis. Nomen est qd̾ uos decipit: qr
cui iure debeat ascribi ñ nostis. Ad
hȩc & ꝓpħas ac patriarchas ur̃os: cur
nos blasphemare existimetis ego non
uideo. Nam si a nobis scripta hȩc dicta¬
taue fuissent quȩ idem cõmisisse le¬
gunt᷑ esset ur̃a ħec in nos non irraci¬
onabilis accusatio. Ubi uͦ aut ab ipsis
eade scͥpta sunt contra honestatis mo¬
rem de uitiis captantib głiam. aut
ab eoꝵ sociis ac parib nr̃a quȩ ista
culpa est: Daminamus enĩ detestati
actus iniquos: quos ultro de se nec int̃¬
rogati confessi sunt rei. Aut si hȩc ꝑ
inludiã scriptoꝵ adu̾sus eos malig̾ni¬
tas finxit: puniant᷑ scͥptores. damnꝰ in¬
tur eoꝵ libriꝰ purget᷑ ꝓpħicum nomen
indigna fama: gr̾auitati atq censurȩ
suȩ patriarcharũ reddat᷑ auctoritas.
Et sane fieri potuit ut quẽ admodu
de do impudenter idem tanta finxe¬
runt. nunc eũ in tenebris ex ȩterno
u̾satum dicentes. & postea miratũ cũ

Expanded text:
legis. nomen est, quod uos decipit, quia legis. nomen est, quod uos decipit, quia cui iure debeat adscribi, non nostis. Ad haec et prophetas ac patriarchas uestros cur nos blasphemare existimetis, ego non uideo. nam si a nobis scripta haec dictataue fuissent, quae idem commisisse leguntur, esset uestra haec in nos non inrationabilis accusatio; ubi uero aut ab ipsis eadem scripta sunt contra honestatis morem de uitiis captantibus gloriam aut ab eorum sociis ac paribus, nostra quae istic culpa est? damnamus enim detestati actus iniquos, quos ultro de se nec interrogati confessi sunt rei; aut si haec per inuidiam scriptorum aduersus eos malignitas finxit, puniantur scriptores, damnentur eorum libri, purgetur propheticum nomen indigna fama, grauitati atque censurae suae patriarcharum reddatur auctoritas. Et sane fieri potuit, ut quemadmodum de deo inpudenter idem tanta finxerunt, nunc eum in tenebris ex aeterno uersatum dicentes et postea miratum cum
Abbreviated transcription (Latin):
& negligentẽ sabbati: erat intelligi
ꝓcul dubio qd̾ esset utrũq lex & deiꝰ
mandatũ. Nunc uͦ & de illis suꝑlori¬
b laud̾e quęris & głiam si ea conser¬
ues: & de his nullam eiusd̾e boni ia¬
cturã metuis qr contemnas. Quare
constat hȩc ut dixi non esse legem:
sed legis potius maculas & scab̾iem.
Quȩ si damnant᷑ a nobis: damnant᷑
uti falsa non ut legitima. Nec tan¬
git conuitiũ hoc legẽ. nec legis au¬
torem d̾m: sed eos qui huncͤ & illam
nefariis suis religionib inscͥpserun.
It aut̃ int̾dum legis nos reuerendũ
nomen cũ iudaica p̃cepta ꝑsequim᷑.
lacessamus. ur̃o fit uitio: qui inter
hebraicas institutiones & legem
nullũ uultis esse discrimen. Alioqͥn
reddite legi ꝓpriam dignitatẽ. isra¬
heliticas aute ab ead̾eꝰ turpitudi¬
nes tamquã uerrucas incidite:⁊
deformationis eius crimen scͥptori¬
b ur̃is imputate: & stat᷑i uidebitis
nos iudassmi inimicos fuisse non

Expanded text:
et neglegentem sabbati. erat intellegi et neglegentem sabbati. erat intellegi procul dubio, quod esset utrumque lex et dei mandatum; nunc uero et de illis superioribus laudem quaeris et gloriam, si ea conserues, et de his nullam eiusdem boni iacturam metuis, quia contemnis. quare constat haec, ut dixi, non esse legem, sed legis potius maculas et scabiem: quae si damnantur a nobis, damnantur uti falsa, non ut legitima. nec tangit conuicium hoc legem nec legis auctorem deum, sed eos, qui hunc et illam nefariis suis religionibus inscripserunt. ut autem interdum legis nos reuerendum nomen, cum Iudaica praecepta persequimur, lacessamus, uestro fit uitio, qui inter Hebraicas institutiones et legem nullum uultis esse discrimen; alioquin reddite legi propriam dignitatem. Israheliticas ab eadem turpitudines tamquam uerrucas incidite, deformationis eius crimen scriptoribus inputate, et statim uidebitis nos Iudaismi inimicos fuisse, non
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo mundi huius creatura con¬
sistit hebreoꝵ scͥptores irruentes.
tamquã leprã & scabiem ab omi¬
nanda hȩc sua & turpissima p̃cep¬
ta cõmiscuerunt quȩ ad ꝑitomen
spectant & sacrificia: age̾ si es cer¬
to & tu amicus legis damͦna eos
mixtione inconuenientiũ esd̾e
p̃ceptoꝵ. Quȩ p̃cepta nisi & uos
leg̃e non esse sciretis nec legis par¬
tem utiq aut eade seruare inte¬
remini ꝓfessi iusticiam: aut uos
coram fateremini esse non iustos.
Nunc uͦ & de illis quȩ scelera phibei
mandatis sollicita nobis est cura recte
uolentib uiuere: & de his quȩ ꝑtineqͤ
ad iudeos nulla sit mentio. Qd̃ quate¬
nus nobis excusatũ erit: nisi ead̾e le¬
gem non esse consticerit: Deniq si sicut
incendereris intolerabile conuitiũ iu¬
dicans si quis te negligentẽ preceptihu¬
ius appellaret qd̾ dictũ est. non occides.
uł non mechaberis. ita etiã exardescẽ¬
res. si qͥs te & incircũcisum uocaret

Expanded text:
ex quo mundi huius creatura conex quo mundi huius creatura consistit, Hebraeorum scriptores inruentes tamquam lepram ac scabiem abominanda haec-sua et turpissima praecepta commiscuerunt, quae ad peritomen spectant et sacrificia, age, si es certo et tu amicus legis, damna eos m commixtione inconuenientium eidem praeceptorum: quae praecepta nisi et uos legem non esse sciretis, nec legis partem utique aut eadem seruare niteremini professi iustitiam, aut uos coram fateremini esse non iustos. nunc uero et de illis, quae scelera prohibent mandatis, sollicita uobis est cura recte uolentibus uiuere, et de his, quae pertinent ad Iudaeos, nulla fit mentio: quod quatenus excusatum uobis erit, nisi eadem legem non esse constiterit? denique si, sicut incenderis intolerabile conuicium iudicans, si quis te neglegentem praecepti huius appellet, quo dictum est: non occides uel non moechaberis. ita etiam exardesceres, si quis te et incircumcisum uocaret
Abbreviated transcription (Latin):
inimici legis acꝓ
phetarũ: sed neculliusᷤ om̃ino
adeo ut si modo ꝑ ipsos nosl¬
ceat si mus parati fateri falla
illa om̃ia esse quȩ de eis scripta sunt:
& quoꝵ causa uident᷑ nobis exosi.
Sed eñĩ uos repugnatis & scriptorib
assentiendo uĩis in erimen forsitan
ꝓpħas innocentes adducitis. infamatis
patriarchas. dedecoratis & leg̃e: atq
qd̾ sit stultius. uultis & scͥptores ur̃os
non esse mendaces. & eos tam̃ religi¬
osos ac scõs: quoꝵ hi flagitia & turpes
conscͥpserint uitas. Ed̾ qr utrũq pa¬
rit constare non potest. oportet e¬
nĩ aut hos fuisse malos aut illos
mendaces & falsos: age si libet assen¬
su cõmuni scͥptorib damnatis defen¬
sionẽ suscipiamus legis & ꝓpħarum.
Legẽ aut̃ nunc dico ego nõn cir c̃uci¬
sio̾ñe. non sabbata. & sacrificia. cȩte¬
raq huius modi iudeoꝵ. sed eã quȩ
uere sit lex: so est non occides. non me¬
chaberis. non ꝑiurabis & cȩt̾a. Cui
qr olim diffamatȩ in gentib. id est

Expanded text:
inimici legis ac pro. phetarum, sed nec ullius omnino, adeo ut. si modo. per ipsos nos liceat, simus parati fateri falsa illa omnia esse, quae de eis scripta sunt et quorum causa uidentur nobis exosi. sed enim uos repugnatis et scriptoribus adsentiendo uestris in crimen forsitan prophetas innocentes adducitis, infamatis patriarchas, dedecoratis et legem atque, quod sit stultius, uultis et scriptores uestros non esse mendaces et eos tamen religiosos ac sanctos, quorum hi flagitia et turpes conscripserint uitas. quod quia utrumque pariter constare non potest, oportet enim aut hos fuisse malos, aut illos mendaces et falsos. Age, si libet, adsensu communi scriptoribus damnatis defensionem suscipiamus legis et prophetarum. legem autem nunc dico ego non circumcisionem nec sabbata et sacrificia ceteraque huiusmodi Iudaeorum, sed eam, quae uere sit lex, id est: non occides, non moechaberis, non peiurabis et cetera. cui quia olim diffamatae in gentibus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
tio sensũ multa cogitantẽ: uerissimũ
nobisq notissimũ est. Et qr de hac ui¬
sta pȩna ñ liberat nisi misericors gr̃a
certũ est. Et hinc apłs gemebun
tis diͥ cur alius sic alius aut̃ sic oc¬
cultis fit causis: iustis tam̃. Non tam̃
id̾o nescimus om̃ia ista iudicio. aut
miscd̾ia di fieri licet in abdito posi¬
tis mensuris & numeris & ponderi¬
b. quib om̃ia disponunt᷑ ã d̾o crea¬
tore om̃ium quȩ naturalit᷑ sunt. nec
auctore sed tam̃ ordinatore etiã pec¬
catorĩi: ut ea quȩ peccata ñ essent
nisi contra natur̃a e̾e̾nt. sic iudicen¬
tur & ordinent᷑ ne uniu̾sitatis na¬
turã turbare uł turpare ꝑmittan¬
tur: meritoꝵ suoꝵ locis & conditio¬
nib deputata. Quȩ cũ ita sint. &
cũ ꝑ hoc secretũ iudicioꝵ di motis¬

Expanded text:
tio sensum multa cogitantem, uerissimum nobisque notissimum est, et quia de hac iusta poena non liberat nisi misericors gratia, certum est. et hinc apostolus gemebundtis dei, cur alius sic, alius autem sic, occultis fit causis, iustis tamen. non tamen ideo nescimus omnia ista iudicio aut misericordia dei fieri, licet in abdito positis mensuris et numeris et ponderibus, quibus omnia disponuntur a deo creatore omnium, quae naturaliter sunt, nec auctore, sed tamen ordinatore etiam peccatorum, ut ea, quae peccata non essent, nisi contra naturam essent, sic iudicentur et ordinentur, ne uniuersitatis naturam turbare uel turpare permittantur, meritorum suorum locis et condicionibus deputata. quae cum ita sint et cum per hoc secretum iudiciorum dei mot
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc futurũ qd̾ nõn credis. Tibi
qͥd ꝓmissum est. et p̾rẽsentatũ
unde tibi fides fieset ce accepturã
tuleris in quib legamus cũ lau̾de
p̃dictos futuros manicheos unde
iam tibi aliquid exhibitũ putes
hoc ipso qr esse uidemus uos: pͥus
ꝓbatura es qd̾ non ipse maniche¬
us tibi ꝓphas finxerit qui sibi ut
crederes uoluit. Neq enim putat
turpe mendacium. aut uͦ potest
dubitare falsas ꝓphetias ostende¬
te in pellib ouinis: qui xꝑmlau¬
dans asseuerat falsas cicatrices
ostendisse in membris suis. At
ego uos plane predictos lego non:
solum a ꝓpħis aliquanto obscurius.
uerũ & ab apło expressius: sed uide¬
te quemadmod̾u. Sp̃c inquit ma¬
nifeste dicit. qr in nouissimis tẽpo¬
rib recedent quid̾a a fide intenden
tes spiritib seductorib. & doctrinis
demonior in hẏpochrisi menda ci¬
loquoꝵ. cauteriatã habentes consci¬
entiam suam.ꝓhibentes nubere. ab¬

Expanded text:
adhuc futurum. quod non credis. tibi adhuc futurum. quod non credis. tibi quid promissum est et praesentatum, unde tibi fides fieret te accepturam  prophetas protuleris, in quibus legamus cum laude praedictos futuros Manichaeos, unde iam tibi aliquid exhibitum putes, hoc ipso, quia esse uos uidemus, prius probatura es, quod non ipse Manichaeus tibi prophetas finxerit, qui sibi ut crederes uoluit. neque enim putat turpe mendacium, aut uero potest dubitare falsos prophetas ostendere in pellibus ouinis, qui Christum laudans adseuerat falsas cicatrices ostendisse in membris suis. at ego uos plane praedictos lego, non solum a prophetis aliquando obscurius, uerum et ab apostolo expressius. sed uidete quemadmodum. spiritus, inquit, manifeste dicit, quia in nouissimis temporibus recedent quidam a fide, intendtes spiritibus seductionis et doctrinis daemoniorum, in hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere, ab
Abbreviated transcription (Latin):
a simplicitate & castitate que
est in xp̃o. Hoc tu cũ audires.
usq Adeo desipuisti & uenena¬
tis incantationib eius amens
facta esiut aliis multis heresi¬
b aliud atq aliud idem ser¬
pens. tibi aut̃ etiam se xp̃m e̾e
ꝑsu aserit. Porro si errant mul¬
tȩ fallaciis eius uariis & multi¬
formib irretitȩ.quȩ tam̃ hanc admno¬
nitionẽ apłi uerã fatent᷑.⁊ in quan¬
tũ adulterata es. quã in longinquo
ꝓstituta. quȩ ipsum ꝓ xꝑo habes
nẽ sponsam xꝑi tali admonitio¬
ne custodiat: Tenebrauit cor tu¬
um qui tecũ in phantasmatib luci¬
doꝵ nemoꝵ uolutat᷑. Quȩ st̃. ubi
st̃. unde st̃ fidelia ꝓmissa eius: O
ebria non a uino.Nempe conuici¬
ata es impudentia sacrilega d̾o ꝓ¬
phetarũ: qd ipsis iudeis sibi deser¬
iuentib non exhibuerit qd̾ ꝓmisit.
Nec sane dixisti qͥd ꝓmiserit & non
ex hibuerit: ne ibi conuincereris aut
lamexhibitũ qd̾ non intelligis. aut

Expanded text:
a simplicitate et castitate, quae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. hoc tu cum audires, usque adeo tamen desipuisti et uenenatis incantationibus eius amens facta es, ut aliis multis haeresibus aliud atque aliud idem serpens, tibi autem etiam se Christum esse persuaserit. porro si errant multae fallaciis eius uariis et multiformibus inretitae, quae tamen hanc admonitionem apostoli ueram fatentur, tu quantum adulterata es, quam in longinquo prostituta, quae ipsum pro Christo habes,nem sponsam Christi tali admonitione custodiat? tenebrauit cor tuum, qui tecum in phantasmatis lucidorum nemorum uolutatur. quae sunt, ubi sunt, unde sunt fidelia promissa eius?s o ebria, non a uino ! Nempe conuiciata es inpudentia sacrilega deo prophetarum. quod ipsis Iudaeis sibi seruientibus non exhibuerit, quod promisit. nec sane dixisti, quid promiserit et non exhibuerit, ne ibi conuincereris aut iam exhibitum, quod non intellegis, aut
Abbreviated transcription (Latin):
credit esse talia qualia nonnulla
exꝑta est: quȩ nond̾u intellecta. sic
erant. Obiciat ei quisq qd̾ emma¬
nuel adamaueritꝰ irridet inscien¬
tiam illius hominis. amplectitur
u̾itatem huius nominis. Obici¬
at qd̾ amauerit messyam: repel¬
lit eytinctũ adusarium. tenet
unctum magistrũ. Ita te quoq
cupit sanari a uariis errorib
nec actendis qͥd tibi tua fabula con¬
fecerit. cũ ex parte d̾i tui. et ex
parte terrȩ tenebrarum.
mundu fabricasti in corde tuo.
tane ille non est spocentaurus
semiferus & semideus : Uere qr
nec ispocentaurus dicendus est
Qͥd aute sit tu attende & eru¬
besce & mitesce: ut corruptionẽ
tuã a serpente adultero ꝑhor¬
rescas.. Cuiu̾s astutiã si apud
moy sen credend̾a non putasti
apud paulũ cauere debuisti:
qui uerã eccłiam uolens uirgi¬
nem castam exhibere xp̃o.ti¬
meo inquit ne sicut serpens
euam fefellit in u̾sutia sua.¬
ita corrũpantur mentes ut̃e

Expanded text:
credit esse talia, qualia nonnulla credit esse talia, qualia nonnulla experta est, quae nondum intellecta sic erant. obiciat ei quisque quod Emmanuhel adamauerit, inridet inscitiam illius hominis, amplectitur ueritatem huius nominis. obiciat quod amauerit Messiam, repellit exstinctum aduersarium, tenet unctum magistrum. ita te quoque cupit sanari a uanis erroribus nec adtendis, quid tibi tua fabula confecerit, cum ex parte dei tui et ex parte terrae tenebrarum falsum mundum fabricat in corde tuo. itane ille non est Hippocentaurus semiferus et semideus ? uere, quia nec Hippocentaurus dicendus est. quid autem sit, tu adtende et. erubesce et mitesce, ut corruptionem tuam a serpente adultero perhorrescas: cuius astutiam si apud Moysen credendam non putasti, apud Paulum cauere debuisti, qui ueram ecclesiam uolens uirginem castam exhibere Christo, timeo, inquit, ne sicut serpens Euam fefellit in uersutia sua, corrumpantur mentes uestrae
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ & bona est lex siquis ea legiti¬
me utatur: & qd̾ sequit᷑ sciens hoc
qr iusto lex non est posita: qr non
habet opus terrente littera qũe de¬
lectat ipsa iusticia. Hec sponsa
xp̃i gaudens in spe plenȩ salutis
suȩ. & tibi optat bonam conu̾sionẽ
a fabulis ad u̾itatem:. ne adonaum
quasi adulterũ reformidans. cum
uersutissimo ad ultero serpente re¬
maneas. Ad onaus eñi uerbũ hebre¬
am est & int̃pretatur dñs eo modo
quo solus d̾s dicit᷑ dñsꝰ sicut latria
qd̾ u̾bum grecũ est & int̃pretat᷑
seruitus. non quȩcũq sed illa qua
tantummꝰ d̾o seruitur: sic̃ amen
int̃pretatur uerũ non ubicumq
& quomͦcumq sed mystica religi¬
one.Qd̃ si a te querat᷑ unde tũ
quoq habeas: preter hebreas lite¬
ras uł que ex hebreo sunt. non in¬
uenis. Non gͦ timet ȩccłia xp̃i isto¬
rũ nominũ obiectionẽ. Intelligit¬
& amat: nec curat impitum insul¬
tatorem. Et quȩ nondu intelligit.

Expanded text:
dicitur et: bona est lex, si quis ea legitidicitur et: bona est lex, si quis ea legitime utatur et quod sequitur: sciens hoc, quia iusto lex non est posita, quia non opus habet terrente littera, quem delectat ipsa iustitia. Haec sponsa Christi gaudens in spe plenae salutis suae et tibi optat bonam conuersionem a fabulis ad ueritatem, ne Adoneum quasi adulterum reformidans cum uersutissimo adultero serpente remaneas. Adoneus enim uerbum hebraeum est et interpretatur dominus eo modo, quo solus deus dicitur dominus, sicut latria, quod uerbum graecum est et interpretatur seruitus, non quaecumque, sed illa, qua tantummodo deo seruitur; sicut Amen interpretatur "uerum," non ubicumque et quomodocumque. sed mystica religione. quodsi a te quaeratur, unde tu quoque habeas praeter hebraeas litteras uel quae ex hebraeo sunt, non inuenies. non ergo timet ecclesia Christi istorum nominum obiectionem, intellegit et amat; nec curat inperitum insultatorem; et quae nondum intellegit,
Abbreviated transcription (Latin):
pleri iusticia legis: quȩ non impleta
reos etiam p̃uaricatione faciebat.
Neq enĩ alia lex est sc̃a & iusta et
bona. & alia ꝑ quã peccatũ morte
oꝑatur cui mori nos oportet ut si¬
mus alt̾ius qui ex mortuis resurre¬
xit: sed ead̾e ipsa est. Ecce sequere.
lege. S peccatũ inquit ut appa¬
reat peccatũ. ꝑ bonũ michi oꝑa
tẽ. Ergo lex semꝑ est bona. Siue
obsit inanib gr̃a. siue ꝓsit ꝑle¬
nis gr̃a semꝑ est̾ bona: sic̾ut sol sem¬
ꝑ est bonus. qr om̃is creatura dei
bona est. siue dolentib oculis no¬
ceat. siue sanos mulceat. Pinde
qd̃ est oculis sanitas ad uidendu
solem: hoc est gr̃a mentib ad im¬
plend̾a legẽ. Et sicut oculi sani
non solis delectatiomi moriunt᷑.
sed illis ictib asperis radioꝵ quib
reu̾berati in densiores tenebras pel
tua dicit᷑. sed illi reatui & pͦreuari¬
cationi quã ley ꝑ litterã cũ gr̃a de¬
fuit faciebat. Itaq de illa u̾trũq

Expanded text:
pleri justitia legis, quae non impleta pleri justitia legis, quae non impleta reos etiam praevarisatione faciebat. Neque enim alia lex est sancta et justa et bona, et alia per quam peccatum mortem operatur, cui mori nos oportet, ut simus alterius qui ex mortuis resurrexit: sed eadem ipsa est. Ecce sequere, lege. Sed peccatum, inquit, ut appareat peccatum, per bonum mihi est t mortem. ergo lex semper bona est, siue obsit inanibus gratia, siue prosit plenis gratia, semper est bona, sicut sol semper est bonus, quia omnis creatura dei bona est, siue dolentibus oculis noceat, siue sanos mulceat. proinde quod est oculis sanitas ad uidendum solem, hoc est gratia mentibus ad inplendam legem. et sicut oculi sani non solis delectationi moriuntur, sed illis ictibus asperis radiorum, quibus reuerberati in densiores tenebras pelltua dicitur, sed illi reatui et praeuaricationi, quam lex per litteram, cum gratia defuit, faciebat. itaque de illa utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ut appareat peccatũ ꝑ bonũ
oꝑat̃u ẽ mortẽ. Ita multa quib d̃a
sunt noyia: quãuis non sint ma¬
la. Nam & uos cũ oculos doletis:
etiam contra d̾m ur̃m solem fe¬
nestras clauditis. Hec gͥ sponsa
xp̃i iam mortua legi id est pecca¬
to qd̾ legis ꝓhibitione fit ab un¬
dantius cum lex sine gr̃a iubet
non iuuat: tali gͦ legi mortua
ut sit alterius qui ex mortuis
resurreyit. discernit ista sine
legis inuiria ne sacrilegium
cõmittat in eius autorem qͦd
tu facis in eũ quẽ non intelli¬
gis autorem boni. cũ audias
apłm dicentẽ. Itaq lex quid̾e sc̃a. &
mandatũ scm̃. & iustũ & bonũ. Ec¬
ce auctor boni est: qui tibi uidet᷑
unus ex pͥncipib tenebrarũ. Atten¬
de u̾itatem: ferit tibi oculos. Ecce
paulus apłs dicit. Lex quid̃e sc̃a.
& mandatũ scm & iustũ & bonũ.
Ecce cuius auctor est qui dypticeũ
illud qd̾ stulte irrides in magni sa¬
cramenti dispensatione premisit.

Expanded text:
tum ut adpareat peccatum, per bonum tum ut adpareat peccatum, per bonum operatum est mortem. ita multa quibusdam sunt noxia, quamuis non sint mala. nam et uos cum oculos doletis, etiam contra deum uestrum solem fenestras clauditis. haec igitur sponsa Christi, iam mortua legi, id est peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia iubet, non iuuat. tali ergo legi mortua, ut sit alterius, qui ex mortuis resurrexit, discernit ista sine legis iniuria, ne sacrilegium committat in eius auctorem: quod tu facis in eum, quem non intellegis auctorem boni, cum audias apostolum dicentem: itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. ecce auctor boni est, qui tibi uidetur unus ex principibus tenebrarum. adtende ueritatem, ferit tibi oculos. ecce Paulus apostolus dicit: lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. ecce, cuius auctor est, qui diptychium illud, quod stulta inrides, in magni sac
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m. & iustũ & bonũ. Qd̃ gͦ bo¬
nũ est. michi factũ est mors:
Absit. S peccatũ ut appareat
peccatũ: ꝑ bonũ michi oꝑatũ
est mortem. Hec ista cii tu in¬
sultas intelligit. qr gemens pe¬
tit. qr humilis quęrit᷑: qr mitis
pulsat & sic uidet non reprehen
di legẽ cũ dicit᷑. littera occidit
sp̃c qut̃ uiuificat: sicut non re¬
prehenditur scientia cũ dicitur
scientia inflat caritas uͦ edifi¬
cat. Nam utiq ipse dixerat. Sci¬
mus qr om̃s scientiã habemus.
Et cunc adiungit. Scientia in¬
flat:caritas uͦ ẽdificat. Ut qͥd gͦ
habebat ipse quo inflaretur:
nisi qr cũ caritate non solum
non inflat scientia. sed etiã fir¬
mat:: Ita lictera cũ spũ. & lex
cũ gr̃a:.iam non eomodo littera
& lex appellat᷑ sicut ꝑ se ipsam
cũ occidit abundante delicto. Ita
gͦ lex & uirtus peccati dicta est
cũ auget eius noxiã delectatio¬
nẽ ꝑ sẽuer̃ã ꝓhibitionẽ: nec tam̃
etiam sic mala est. sed pecca¬

Expanded text:
go bonum est, factum est mihi mors? absit. sed peccatum, ut adpareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. haec ista, cui tu insultas, intellegit, quia gemens petit, quia humilis quaerit, quia mitis pulsadi legem, cum dicitur: littera occidit, spiritus autem uiuificat, sicut non reprehenditur scientia, cum dicitur: scientia inflat, caritas uero aedificat. nam utique ipse dixerat: scimus, quia omnes scientiam habemus, et tunc adiungit: scientia inflat, caritas uero aedificat. utquid ergo habebat ipse, quo inflaretur, nisi quia cum caritate non solum non inflat scientia, sed etiam firmat? ita littera cum spiritu et lex cum gratia iam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per se ipsam cum occidit abundante delicto. ita enim lex et uirtus peccati dicta est, cum auget eius noxiam delectationem per seueram prohibitionem. nec tamen etiam sic mala est; sed pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ut arbitror ꝓlixeq respondiꝰ breuit᷑
uos admones qui illo tam nefando &
execrabili errore tenemini: ut si auctorita¬
tẽ scripturarũ om̃ib preferend̾a sequi
uultis. eã sequamini quȩ ab ipsius p̃sentiȩ
xꝑi tẽporib ꝑ dispensationes apłoꝵ. et
certas ab eoꝵ sedib successiones epoꝵ
usq ad hȩc tẽpora toto orbe terrarũ cu¬
stodita. cõmendata. clarificata ꝑuenit
bi enĩ uidebitis etiã ueteris testamenti &
obscura reuelari: & p̃dicta cõpleri. Si
aut̃ quasi ratione mouemini. ꝑmum
cogitetis qui nam sitis. quã minus idones
aut uoluisse uos dicitis certissima rati¬
one non uanissima credulitate. Qd̾ cũ
minime potueritis. sine dubio eñi qͣndiu
tales estis nullo mͦ poteritis illud saltẽ
qͦd om̃ihumanȩ menti est naturalit̃
insicũ. simodo id ꝑuersȩ opi¬
nionis prauitate
non turbetur
substantiam
incõmutabilem om̃ino. om̃ino incor¬

Expanded text:
ut arbitror, prolixeque respondi, breuiter ut arbitror, prolixeque respondi, breuiter uos admoneo, qui illo tam nefando et execrabili errore tenemini, ut si auctoritatem scripturarum omnibus praeferendam sequi uultis. eam sequamini, quae ab ipsius praesentiae Christi temporibus per dispensationes apostolorum et certas ab eorum sedibus successiones episcoporum usque ad haec tempora toto orbe terrarum custodita, commendata, clarificata peruenit. ibi enim uidebitis etiam ueteris testamenti et obscura reuelari et praedicta conpleri. si autem quasi ratione mouemini, primum cogitetis, quinam sitis, quam minus idonei aut uoluisse uos dicitis, certissima ratione, non uanissima credulitate: quod cum minime potueritis — sine dubio enim quamdiu tales estis, nullo modo poteritis — illud saltem, quod omni humanae menti est naturaliter insitum, si modo id peruersae opinionis prauitate non turbetur, substantiam incommutabilem omnino, omnino incor
Abbreviated transcription (Latin):
oiñino id uolens intimare & exponere:
& stilo exciꝑentur u̾ba eius. eiq recita¬
rent᷑: utrũ non aliqͥd plus minusue di¬
ceret. aut p̃postero ordine non uerboꝵ
tantũ sed etiã rerũ: aut utrũ non ali¬
qͥd ex sua sententia diceret tãquã ali¬
us dixerit qd eum dixisse ñ audierit.
sed uoluisse atq sensisse plane cogno¬
uerit: aut utrum⁊ non alicuius
sententiȩ
uerltatẽ. cuius rei
antea quasi  ex pressius articulos
explicasset. & siquid est aluid qd̾ fortas¬
se possit certis regulis cõprehendi: quo¬
mͦ fiat ut uł in duoꝵ singłis eiusdem
rei narrationib. uł duab unius. ex
una eadeq re multa diu̾sa inueniant᷑.
nulla tam̃ adu̾sa. & multa uaria nul¬
la contraria. Sic soluunt᷑ om̃ia de qui¬
b sibi isti miseri collũ ligant. ut sꝑm
sui erroris intus teneant: & nullum
extͥnsecus salutis admittant. Quappt̃
post om̃s calumnias fausti refutatas. d̾u

Expanded text:
omnino id uolens intimare et exponere, omnino id uolens intimare et exponere, et stilo exciperentur uerba eius eique recitarentur, utrum non aliquid plus minusue diceret aut praepostero ordine non uerborum tantum, sed etiam rerum, aut utrum non aliquid ex sua sententia adiceret. tamquam alius dixerit, quod eum dixisse non audierit, sed uoluisse atque sensisse plane cognouerit; aut utrum non alicuius sententiae ueritatem, cuius rei antea quasi expressius articulos explicasset, et si quid est aliud, quod fortasse possit certis regulis conprehendi, quomodo fiat, ut uel in duorum singulis eiusdem rei narrationibus uel in duabus unius ex una eademque re multa diuersa inueniantur, nulla tamen aduersa, et multa uaria, nulla contraria. sic «oluuntur omnia, de quibus sibi isti miseri collum ligant, ut spiritus sui erroris intus teneant et nullum extrinsecus salutis admittant. Quapropter post omnes Fausti calumnias refutatas dumta
Abbreviated transcription (Latin):
rei simile est etiã illud qd̾ dñs ait. te¬
tigit me aliqͥs: qͣndo mulier quȩ flu¬
xum sanguinis patiebat᷑. tangens
fimbriã uestim̃ti eiꝰ salua facta est.
Hoc enĩ mirabilit̃ discipłis suis dicere
uidebat᷑ quis me tetigit. & tetigit
me aliqͥs: cum eũ turba cõprimeret.
Deniq hoc ei respondert̃. Turbe te
c̃õprimunt: & dicis quis me tetigit:
Qũeadmod̾u gͦ illi ỹmebant sedilla
cetigit: sic ilłi missi erant ad xꝑmi.sed
centurio magis accessit. Ita mache¬
us & morem non usq adeo inusita¬
tȩ locutionis seruauit. & mystice aliqͥd
intimauit: lucas aut̃ hoc ipsũ quẽ admo¬
dum gestũ est ostendit: ut hinc adu̾te¬
re cogeremur. illud matheus quẽ ad¬
mod̾u dixerit. Uellem sane ut aliquis
istoꝵ uanoꝵ qui huius modi questiun¬
culas quasi magnas calumniose obiciuN¬
ex euangłio. narraret aliqͥd idem ipse
bis numero non falsũ nec fallacit̃: sed

Expanded text:
rei simile est etiam illud, quod dominus ait: terei simile est etiam illud, quod dominus ait: tetigit me aliquis, quando mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, tangens fimbriam uestimenti eius salua facta est. hoc enim mirabiliter discipulis suis dicere uidebatur: quis me tetigit? et: tetigit me aliquis, cum eum turba conprimeret. denique hoc ei responderunt: turbae te conprimunt, et dicis: quis me tetigit? quemadmodum ergo illi premebant, sed illa tetigit, sic illi missi erant ad Christum, sed centurio magis accessit. ita Matthaeus et morem non usque adeo inusitatae locutionis seruauit et mystice aliquid intimauit; Lucas autem hoc ipsum quemadmodum gestum esset. ostendit, ut hinc aduertere cogeremur, illud Matthaeus quemadmodum dixerit. uellem sane, ut aliquis istorum uanorum, qui huiusmodi quaestiunculas quasi magnas calumniose obiciunt euangelio, narraret aliquid idem ipse bis numero, non falsum nec fallaciter, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ quisq dicit᷑ ꝑuenisse : Unde eti¬
am tales hoĩes quicũq ad potentium
qͥdamm in accessibiles amicos. siue ꝑ
se ipsi siue ꝑ alios ambitionis artẽ ꝑ¬
tingunt: iam etiã uulgo ꝑuentores
uocant᷑. Qͥd gͦ cũ legimu̾s. obliuiscim᷑
quẽ admod̾u sõqͥ soleamꝰ : An scͥptura
di aliter nobiscũ fuerat. quã nr̃o
more locutura: Et hoc quide de cõ¬
muni loquendi consuetudine ꝑuica¬
cib turbulentisq responderim. Cȩ¬
terũ qui hec non litigiose sed placi¬
de ac fidelit̾ quęrunt: accedant ad
xꝑm non carne sed corde. non corpo¬
rss presentia sed fid̾i potentia sicut
ille centurio: tunc melius qͥd mathe¬
us dixerit sentient. Talib enĩ dicit᷑
in psalmo. Accedite ad eũ & illumi¬
namini: & uultus ur̃i non erubesceNł.
Unde centurio ille ad xꝑm magis ac¬
cesserat cuius fid̾e ita laudauit: quã
illi ipsi ꝑ quos u̾ba sua misit. Huic

Expanded text:
quem quisque dicitur peruenisse? unde etiquem quisque dicitur peruenisse? unde etiam tales homines, quicumque ad potentium quodam modo inaccessibiles animos siue per se ipsos siue per alios ambitionis arte pertingunt, iam etiam uulgo "peruentores" uocantur. quid ergo? cum legimus, obliuiscimur, quemadmodum loqui soleamus ? an scriptura dei aliter nobiscum fuerat quam nostro more locutura? et hoc quidem de communi loquendi consuetudine peruicacibus turbulentisque responderim. Ceterum qui haec non litigiose, sed placide ac fideliter quaerunt, accedant ad Christum non carne sed corde, non corporis praesentia, sed fidei potentia, sicut ille centurio, tunc melius, quid Matthaeus dixerit, sentient. talibus enim dicitur in psalmo: accedite ad eum et inluminamini et uultus uestri non erubescent. unde centurio. ille ad Christum magis accesserat, cuius fidem ita laudauit, quam illi ipsi, per quos uerba sua misit. huic
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsum dignũ ut ueniret ad iũm.
Quomͦ gͦ scd̾m matheũ accessit ad eũ
rogans & dicens. dñe puer meus ia¬
cet᷑ in dono paralyticus. & male tor
quetur: Hoc gͦ intelligit᷑. matheũ
breuit̃ sententiã istam uerã integr̃a¬
q complexũ. dicente qd̾ centurio ac¬
cesserit ad iũm. & non dicent̾e utr̃u
ꝑ se ipsum accesserit an ꝑ allos: et
qd̃ ei de puero suo illud dixerit. ñ
ex primente utrũ ꝑ se ipsum dixe¬
rit an ꝑ alios. Qͥd eñi.: Nonne ta¬
lib locłitionib humana plena est
consuetudo: Cum dicimꝰ aliquẽ ad
aliqͥd multũ accessisse etiã quẽad
mod̾u dicimꝰ ꝑuenisse: nonne & ip¬
sam ꝑuentionem cui quasi uidetur
non esse qd̾̃ addi iam possit. etiam ꝑ
alios fieri usitatissue lõquimur᷑
sepe dicendo. egit ille causam suam.
ꝑuenit ad iudĩcẽ. aut ꝑuenit ad
ilũ uł illũ potentẽ. cũ p̾lerũq so
faciat ꝑ amicos uł uiso eo ꝓrsus ad

Expanded text:
se ipsum dignum, ut ueniret ad Iesum. se ipsum dignum, ut ueniret ad Iesum. quomodo ergo secundum Matthaeum "accessit ad eum rogans et dicens: puer meus iacetquetur ? Hoc ergo intelligitur, Matthaeum breviter sententiam ipsam veram integramque complexum, dicentem quod centurio accesserit ad Jesum, et non dicentem utrum per se ipsum accesserit, an per alios: et quod ei de puero suo illud dixerit, non exprimentem utrum per se ipsum dixerit, an per alios. Quid enim? nonne talibus locutionibus humana plena est consuetudo, cum dicimus aliquem ad aliquid multum accessisse, etiam quem nondum dicimus peruenisse ? nonne et ipsam peruentionem, cui quasi uidetur non esse quod addi iam possit, etiam per alios fieri usitatissime loquimur saepe dicendo: egit. ille causam suam, peruenit ad iudicem, aut: peruenit ad illum uel illud potentem, cum plerumque id faciat per amicos non uiso eo prorsus, ad
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ tamquã membrat̃i cuncta digessit. .I.¬
ut non solum qͥd factũ sit. uerũ etiã quẽ¬
admod̾u factũ sit intimaret sicut fau¬
stus hinc euangłicȩ u̾itati uoluit calum¬
mari. qr matheus aliqͥd dixit qd̾ lucas cũ
idem narraret. dicere p̃cermisit. quasi
negauerit lucas dixisse xꝑm qd̾ eũ scͥpsit
dixͦisse matheus: Hinc otmino nulla um¬
quã questio fuit: neq hoc obici nͥ om̃
rerũ considerare uolentib seu ualen¬
tib pocest. Ilud sane & requirunt̃ fide¬
les & obici ab infidelib solet sed etiã ip¬
sis uł parũ eruditis. uł ninis contenti¬
osis nisi admoniti resipuerint. qd̾ ma¬
theus dixit. accessit ad eũ centurio ro¬
gans eũ & dicens: lucas aut̃ qd̾ miserit
ad eũ seniores udeoꝵ hoc ipsũ rogantes
de puero eiꝰ qr egrotabat. ut eum sa¬
naret & cũ appͦropinquaret domus
misit alios ꝑ quos diceret non se esse
dignũ in cuius domũ intraret ũc nec

Expanded text:
autem tanquam membratim cuncta digessit, autem tanquam membratim cuncta digessit, ut non solum quid factum sit, verum etiam quemadmodum factum sit, intimaret? Sicut Faustus hinc Evangeliorum veritati voluit calumniari, quia Matthaeus aliquid dixit, quod Lucas, cum idem narraret, dicere praenegauerit Lucas dixisse Christum, quod eum scripsit dixisse Matthaeus. hinc omnino nulla umquam quaestio fuit neque hoc obici nisi ab rerum considerare uolentibus seu ualentibus potest. illud sane et requiri inter fideles et obici ab infidelibus solet. sed etiam ipsis uel parum eruditis uel nimis contentiosis, nisi admoniti resipuerint, quod Matthaeus dixit: accessit ad eum centurio rogans eum et dicens, Lucas autem, quod miserit ad eum seniores Iudaeorum hoc ipsum rogantes de puero eius, qui aegrotabat, ut eum sanaret. et cum adpropinquaret domui, misit alios, per quos diceret non se esse dignum, in cuius domum intraret Iesus, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tusse apłoꝵ eccłiam tam fid̾a. tam nume¬
rosam fratrũ concordiã. ut eoꝵ scͥpta fi¬
deliter ad posteros traicerent: cũ eoꝵ cã¬
thedras usq ad p̃sentes ep̃os cercissua
sucessione seruarint: cũ hoc qualiũ cuq
hõium scͥptis. Ph era eccłiam. siue in ipsa eccle¬
sia tanta felicitate ꝓueniat: S contra¬
ria inquit incer se scripta eoꝵ reꝑiunt᷑.
Naligni malo studio legitis. ⁊ stulti non in¬
telligitis: ceci non uidetis. Qͥd enĩ magnũ
erat᷑ ista diligent᷑ inspicere. & in eorũdem
scͥpcoꝵ magnã & sallibrem inuenire con¬
gruentiã. ⁊ si uos contentio ñ ꝑuerteret.¬
& si pietas adiuuatet: Qͥs enĩ umquã
duos hystoricos legens de una re scribentes.
utrũq uł utrũlibet eoꝵ aut fallere aut
falli arbitratus est si unus eoꝵ dixit
qd̃ alius p̃termisit. aut si alter aliqͥd
breuius complexus est eand̾e tam̃ sen¬
tentiã saluã integrãq custodiens: alcer

Expanded text:
tuisse apostolorum ecclesiam. tam fidam, tam numetuisse apostolorum ecclesiam. tam fidam, tam numerosam fratrum concordiam, ut eorum scripta fideliter ad posteros traicerent, cum eorum cathedras usque ad praesentes episcopos certissima successione seruarent, cum hoc qualiumcumque hominum scriptis siue extra ecclesiam siue in ipsa ecclesia tanta facilitate proueniat? Sed contraria, inquit, inter se scripta eorum reperiuntur. maligni malo studio legitis. stulti non intellegitis, caeci non uidetis. quid enim magnum erat ista diligenter inspicere et eorundem scriptorum magnam et salubrem inuenire congruentiam. si uos contentio non peruerteret et si pietas adiuuaret? quis enim umquam duos historicos legens de una re scribentes utrumque uel utrumlibet eorum aut fallere aut falli arbitraquod alius praetermisit; aut si alter aliquid brevius complexus est, eamdem tamen sententiam salvam integramque custodiens, alter
Abbreviated transcription (Latin):
ritate canonica: sed aliquo adiuuandi stu¬
dio. siue discendi. Unde constat qͥd cuius sit.
nisi qr his tẽporib quib ea qͥsq scripsit.
quib potuit insiriuauit atq edidit. & de
inde in alios atq alios continuata noti¬
cia latiusq firmata. ad posteros etiam
usq ad nr̃a tẽpora ꝑuenerunt ita ut
interrogati cuius quisq liber sit non
hesitemus qͥd respondere debeamus:
S qͥd ꝑgam in longe p̃terita: Ecce istas
litteras quas habemus in manib si post̾
aliquantũ tempus uitȩ huius nr̃ȩ uel
illas qͥsquã fausti esse. uł has neget meas.
unde conuincit᷑ nisi qr illi qui nunc ssta no¬
uerunt. noticiã suã ad longe etiã post fu¬
turos continuatis posteroꝵ suc cessionib
traiciunt: Quȩ cũ ita sint. quis tandem
tanto furore cecat᷑. nisi demonioꝵ menda¬
ciloquoꝵ malicia atq fallacia consentien¬
do subu̾sus sit. qui dicat hoc mereri ñ po¬

Expanded text:
ritate canonica, sed aliquo adiuuandi sturitate canonica, sed aliquo adiuuandi studio siue discendi. unde constat, quid cuius sit, nisi quia his temporibus, quibus ea quisque scripsit. quibus potuit insinuauit atque edidit et inde in alios atque alios continuata notitia latiusque firmata ad posteros etiam usque ad nostra tempora peruenerunt. ita ut interrogati, cuius quisque liber sit, non haesitemus, quid respondere debeamus ? sed quid pergam in longe praeterita? ecce istas litteras, quas habemus in manibus, si post aliquantum tempus uitae huius nostrae uel illas quisquam Fausti esse uel has neget meas, unde conuincitur, nisi quia illi, qui nunc ista nouerunt, notitiam suam ad longe etiam post futuros continuatis posterorum successionibus traiciunt? quae cum ita sint, quis tandem tanto furore caecatur, nisi daemoniorum mendaciloquorum malitiae atque fallaciae consentiendo subuersus sit, qui dicat hoc mereri non po
Abbreviated transcription (Latin):
tam sub ypocratis medici nobilissimi no-¬
mine quida libri ꝓlati. in auctoritate a
medicis non recepti st̃. nec eos ad iuuit
nonnulla similitudo rerũ atq u̾boꝵ. qͣn¬
do cõparati eis quos uere yþocratis esse
constaret. iinpares iudicati sunt. & qd̃
ab eo tẽpore quo & cȩt̾a scripta eiꝰ. non in¬
notuerunt qd̾ uere eiꝰ essent: hos aut̃
libros quib illi qui de transuerso ꝓferun¬
tur cõꝑarati respuunt᷑: unde constat
esse ipocratis: Unde siquis hoc neget.
non saltẽ refellitur sed ridetur: nisi qr
sic eos ab ipso ypocratis cẽpore usq ad
hoc tẽpus & dẽinceps successionis series
cõmendauit. ut hinc dubitare dementis
sit: Platonis. aristoteli. ciceronis. uarro¬
nis. alioꝵq eius modi auctoꝵ libros unde
nouerunt hoĩes qd̾ ipsoꝵ sint. nisi eade
tẽpoꝵ sibimet succedentiũ contestatio¬
ne continua: Mulci multa de litteris ec¬
cłiasticis conscͥpserunt non quide aucto¬

Expanded text:
tam, sub Hippocratis medici nobilissimi notam, sub Hippocratis medici nobilissimi nomine quidam libri prolati in auctoritatem a medicis non recepti sunt ? nec eos adiuuit nonnulla similitudo rerum atque uerborum, quando conparati eis, quos uere Hippocratis esse constaret, inpares iudicati sunt, et quod ab eo tempore quo et cetera scripta eius non innotuerunt, quod uere eius essent. hos autem libros, quibus illi. qui de trauerso proferuntur, conparati respuuntur, unde constat esse Hippocratis? unde si quis hoc neget, nec saltem refellitur, sed ridetur — nisi quia sic eos ab ipso Hippocratis tempore usque ad hoc tempus et deinceps successionis series commendauit, ut hinc dubitare dementis sit? Platonis, Aristotelis, Varronis, Ciceronis aliorumque eiusmodi auctorum libros unde nouerunt homines. quod ipsorum sint, nisi eadem temporum sibimet succedentium contestatione continua? multi multa de litteris ecclesiasticis conscripserunt, non quidem aucto
Abbreviated transcription (Latin):
nisi dicatis falsas esse scripturas apło¬
rũ. Infelices inimici animȩ ur̃ȩ quȩ
umquã litterȩ ullum habebunt pon¬
dus auctoritatis:: si euangłice si apo¬
stolice ñ habebunt: De quo librõ
certũ erit cuius sit si littere quas apo¬
stoloꝵ dicit & tenet eccłia ab ipsis
apłis ꝓpagata. & ꝑ om̃s gentes canta
eminentia declar̾ata. utrũ apłorum
sint incertũ est: Et hoc erit certũ
scͥpsisse apłos qd̾ huic eccłiȩ contrarii
heretici ꝓferunt. aurtoꝵ suoꝵ nomi¬
nib appellati longe post apłos existen¬
tium : Quasi uͦ &̾ in litteris scłarib
non fuerint certissimi airtores sub
quoꝵ nominib postea multa ꝓlata
sunt. & sd̾o repudiata. qr uł his quȩ
ipsoꝵ esse constaret. minime congru¬
erunt: uł eo tẽpore quo illi scͥpserss
nequaquã innocesceret & ꝑ ipsos uł fa¬
miliarissimos eoꝵ in posteros ꝓdi comen¬
dariq merueri. Nonne ut alios omit¬

Expanded text:
nisi dicatis falsas esse scripturas apostonisi dicatis falsas esse scripturas apostolorum. infelices inimici animae uestrae! quae umquam litterae ullum habebunt pondus auctoritatis, si euangelicae, si apostolicae non habebunt? de quo libro certum erit, cuius sit, si litterae, quas apostolorum dicit et tenet ecclesia ab ipsis apostolis propagata et per omnes gentes tanta eminentia declarata, utrum apostolorum sint incertum est? et hoc erit certum scripsisse apostolos, quod huic ecclesiae contrarii haeretici proferunt auctorum suorum nominibus appellati longe post apostolos existentium ? quasi uero et in litteris saecularibus non fuerunt certissimi auctores, sub quorum nominibus postea multa prolata sunt et ideo repudiata, quia uel his, quae ipsorum esse constaret, minime congruerunt uel eo tempore. quo illi scripserint, nequaquam innotescere et per ipsos uel familiarissimos eorum in posteros prodi commendarique meruerunt. nonne, ut alios omit