comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex maximus a senatu illiꝰ temꝑis quod
sepe dicendumẽ. electus sine ulla sententiarũ
discrepantia uir optimꝰ. caueam theatri sena¬
tum construerẽ moliencẽ. ab hac dispositione
ce eupiclitate compescuit: ꝑsuasitq oratione
grauissima ne g̾cam luxuriã uirilib patriȩ
morib paterent᷑ obreꝑe. & ad uircutẽ labe¬
uerbis eiꝰ cominota senatoria ꝓuidentia etiã
sub sellia quib ad horam congestis in ludoꝵ
spectacło iam uti eiuitas cȩꝑat᷑ deinceps ꝓhi.¬
beret apponi. Quanto stucdio iste ab urbe
rom ludos ipsos scȩnicos abstuliss. si auctori¬
titi eorum quos dõsputabat resistere auderet.
quos ee noxios demoues non intelligebat. aut
stintelligebat placan dos etiã ipse potiꝰ quã
concempnendos existim ibat. Nondum eium
fuerat leclarata gentib suꝑna doctrina: q̃
file cor mundans ad celestia uł suꝑcęlestia ca¬
pessenda humili pietate humanũ mutaret

Expanded text:
pontifex maximus, a senatu illius temporis quod pontifex maximus, a senatu illius temporis quod saepe dicendum est electus sine ulla sententiarum discrepantia uir optimus, caueam theatri senatum construere molientem ab hac dispositione et cupiditate conpescuit persuasitque oratione grauissima, ne Graecam luxuriam uirilibus patriae moribus paterentur obrepere et ad uirtutem labeuerbis eius commota senatoria prouidentia etiam subsellia, quibus ad horam congestis in ludorum spectaculo iam uti ciuitas coeperat, deinceps prohiberet adponi. Quanto studio iste ab urbe Roma ludos ipsos scaenicos abstulisset, si auctoritati eorum, quos deos putabat, resistere auderet, quos esse noxios daemones non intellegebat aut, si intellegebat, placandos etiam ipse potius quam contemnendos existimabat. Nondum enim fuerat declarata gentibus superna doctrina, quae fide cor mundans ad caelestia uel supercaelestia capessenda humili pietate humanum mutaret
Abbreviated transcription (Latin):
popło romano. pꝰea quã in paueis potentio¬
rib uicit: obstrictos fatigatosq occeros ctim
xi. uigo seruitutis opp̃ssit. Nam quando illa¬
qui esceret insuꝑbissimis mentib ones et n¬
tinuatis honorib ad potestat̃ regiam ꝑue¬
niret ⁊ honorũ porro continuandorũ facul¬
tas non eẽt: nͥ ambicio p̃ualeret. Minunesi
autẽ p̃ualeret ambicio nͥ in popło auaricta
luxuriaq corrupto. Auatus uero luxurio¬
susq popłs scđis reb effectus c̃. quas nasica
ille ꝓuidentissime cauendas eẽ censebat.
quando ciuitatẽ maximã. fortissinam. opu¬
lentissimam nolebat auferri: ut timore lioi¬
do p̃meret᷑. libido p̃ssa non luxuriare t᷑ li¬
xuriaq ꝓͦhibita nec auaritia grassaret᷑. qͥsi
uitiis obseratis. ciuitati utił uutꝰ flocent &e
cresceret. eiq uirtuti lib̾tas congrua ꝑma¬
neret. Hinc etiã erat  exhac ꝓuidentissima
patriȩ caritate ueniebat: quod idem ipse ur᷑

Expanded text:
pulo Romano, postea quam in paucis potentiopulo Romano, postea quam in paucis potentioribus uicit, obtritos fatigatosque ceteros etiam iugo seruitutis obpressit. CAquiesceret in superbissimis mentibus, donec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia luxuriaque corrupto. Auarus uero luxuriosusque populus secundis rebus effectus est, quas Nasica ille prouidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitiis obseratis ciuitati utilis uirtus floreret et cresceret eique uirtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat et ex hac prouidentissima patriae caritate ueniebat, quod idem ipse uester
Abbreviated transcription (Latin):
ut dirueret᷑ contra dicebat catoni tiniens ufir¬
mis animis hostium securitatem. & tanqͣm pu¬
pillis cib idoneum tutorẽ necessartum ui-¬
dens ẽẽ. terioiẽ. Nec eum sententia fefellit. Re
ipsa ꝓbatumẽ. quã uerũ diceret. Deleca qͥppe
carthagine. magno scilicet t̃rore romanȩ rer
publicẽ depulso & extincto: tanta de reb ꝓs¬
ꝑis orta. mala continuo subsecuta sunt: ut cor¬
rupta difruptaq concordia pͥus seuis eruen¬
tisq seditionib deinde mox malarũ tonexi¬
one causarũ bellis etiam ouulib tante stra¬
ges ederent᷑. tantus sangius effunderet᷑ ruita
cupiditate ꝓscriptionum ac rapinarũ ferue¬
ret immanitas: ut romani illi qui uita inte¬
griore mala metuebant abhostib ꝑdita uite-¬
gritate uitȩ. crudeliora paterent᷑ aciuib. Eaq
ipsa libido dominandi quȩ int̾ alta uicia
generis humani meratior inerat uniũso po¬

Expanded text:
ut dirueretur contradicebat Catoni, timens infirut dirueretur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, et tamquam pupillis ciuibus idoneum tutorem necessarium uidens esse terrorem. Nec eum sententia fefellit: re ipsa probatum est quam uerum diceret. Deleta quippe Carthagine magno scilicet terrore Romanae rei publicae depulso et extincto tanta de rebus prosperis orta mala continuo subsecuta sunt, ut corrupta diruptaque concordia prius saeuis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum conexione causarum bellis etiam ciuilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferueret inmanitas, ut Romani illi, qui uita integriore mala metuebant ab hostibus, perdita integritate uitae crudeliora paterentur a ciuibus; eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia uitia generis humani meracior inerat uniuerso po
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex uiueret quẽ sub t̾rore belli punici
insuscipiendis frigiis sacris cum uir optimꝰ
quereret᷑ uiiũsus senatꝰ elegit. cuiꝰ osfortas¬
se non uderitis aspicere: ipse uos abhac im¬
pudentia cohiberet. Cur enĩ afflicti reb ad¬
ũsis de temporib querimini xp̃ianis: nͥ quia
urãm luxuriã cupitis habere securã: & ꝑditis¬
simis morib remota om̃i molestiarũ asꝑita¬
te diffluere: Neq enim ꝓpt̾ea cupitis hab̾e
pacem & om̃i. genere copiarũ ab undaie ut
his bonis honeste utamini. hoc ẽ modeste. sobrie
teant̃. pie s ut infinita uarietas uolupta¬
tum in sans effusionib exquirat᷑ sedisq reb ei
mala oriant᷑ inmorib. quę seuientib peiora
sunit hostib. At ille scipio pontifex maximus
ur᷑. ille udicio totui senatꝰ uit optimus: stam
nob̾ metuens calamitatẽ nolebat ꝓmulam tunc
imꝑio romano carthagie dirui. & deceruenti

Expanded text:
pontifex uiueret, quem sub terrore belli Punici pontifex uiueret, quem sub terrore belli Punici in suscipiendis Phrygiis sacris, cum uir optimus quaereretur, uniuersus senatus elegit, cuius os fortasse non auderetis aspicere, ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur enim adflicti rebus aduersis de temporibus querimini Christianis, nisi quia uestram luxuriam cupitis habere securam et perditissimis moribus remota omni molestiarum asperitate diffluere? Neque enim propterea cupitis habere pacem et omni genere copiarum abundare, ut his bonis honeste utamini, hoc est modeste sobrie, temperanter pie, sed ut infinita uarietas uoluptatum insanis effusionibus exquiratur, secundisque rebus ea mala oriantur in moribus, quae saeuientibus peiora sunt hostibus. At ille Scipio pontifex maximus uester, ille iudicio totius senatus uir optimus, istam uobis metuens calamitatem nolebat aemulam tunc imperii Romani Carthaginem dil\'ui et decernenti
Abbreviated transcription (Latin):
minime pęnitendani. in qͣ erudit᷑ ad ȩt̃nam. bo¬
nisq t̾renis tanquam ꝑegrina utit᷑ nec capit᷑
mał autẽ aut ꝓbat᷑ aut em̃dat᷑. Illi uͦ qui ꝓbi¬
tati eiꝰ insultant. eiq dicunt cum forte in aliqͣ
temꝑalia mala deuenerit. ubi ẽ. ds̃ tuus. ipsi
dicant ubi sunt dii eorũ cum talia paciunt᷑.
ꝓquib euitandis. eos uł colunt uł colendos
ẽẽ. contendunt. Nam ista respondet. Ds̃ m̃s ubi¬
q p̃sens. ubiq totus. nusqͣm inclusus. qui po¬
ssit ad eẽ. secretꝰ ab eẽ. non motꝰ. ille cum me ad¬
ũsis reb exagitat. aut merita exaniniat aut
peccata castigat: mercedemq mͥ ȩc̾nam ꝓtole Ixxx¬
ratis pie mał temꝑalib seruat. Uos autẽ qui
estis cum quib loqui dignum sit saltim de diis
ur̃is: Quanto minus dedõ meo. qui t̾ribilius
ẽ. suꝑ om̃s dõs: qm̃ dii gentium demonia dñs
autẽ cęlos fecit.Si nasica ille scipio ur̃ quondã

Expanded text:
minime paenitendam, in qua eruditur ad aeternam, bominime paenitendam, in qua eruditur ad aeternam, bonisque terrenis tamquam peregrina utitur nec capitur, malis autem aut probatur aut emendatur. Illi uero, qui probitati eius insultant eique dicunt, cum forte in aliqua temporalia mala deuenerit: Ubi est Deus tuus? ipsi dicant, ubi sint di eorum, cum talia patiuntur, pro quibus euitandis eos uel colunt uel colendos esse contendunt. Nam ista respondet: Dens meus ubique praesens, ubique totus, nusquam inclusus, qui possit adesse secretus, abesse non motus; ille cum me aduersis rebus exagitat, aut merita examinat aut peccata castigat mercedemque mihi aeternam pro toleratis pie malis temporalibus seruat; uos autem qui estis, cum quibus loqui dignum sit saltem de dis uestris, quanto minus de Deo meo, qui terribilis est super omnes deos, quoniam di gentium dueruntur. Si Nasica ille Scipio uester quondam
Abbreviated transcription (Latin):
Quã qͣm & illud ñ sit tacendum qđ quib dã
quȩ ista ꝑpessȩ sunt potuit uideri. continen¬
Itiȩ
bonum in bonis corꝑalib deputandum. & cune
manere sinulliꝰ libidine corpus attrectaret᷑. non
autem eẽ positum in solo ad uito diuinitꝰ robo
bonum eẽ. quod inuito animo non possit aufe¬
rri. Qui error eis fortasse sublatus ẽ. Cum enĩ
icogitant qua conscientia deo seruierint & fide
in concussa non de illo sentiunt qđ ita sibi ser¬
uientes eumq ita inuocantes deserere ullo mͦ
potuerit. quantumq illi castitas placeat dubi¬
tare non possunt: uident eẽ. consequens. neqͣ¬
quam illũ fuisse ꝑmissurum ut hȩc accident
sc̃is suis. si eomͦ ꝑire poss scĩtas quã contulit
eis ce diligit in eis. Habet itaq om̃is familia
summi dĩ & ueri consolationem suã. non falla¬
cem nec inspe rerum nutantium uł labentuũ
constitutam: uitamq etiam ipsam temꝑalem

Expanded text:
Quamquam et illud non sit tacendum, quod quibusdam, Quamquam et illud non sit tacendum, quod quibusdam, quae ista perpessae sunt, potuit uideri continentiae bonum in bonis corporalibus deputandum et tunc manere, si nullius libidine corpus adtrectaretur; non esse autem positum in solo adiuto diuinitus roborbonum esse, quod inuito animo non possit auferri: qui error eis fortasse sublatus est. Cum enim cogitant. qua conscientia Deo seruierint, et fide inconcussa non de illo sentiunt, quod ita sibi seruientes eumque inuocantes deserere ullo modo potuerit, quantumque illi castitas placeat dubitare non possunt, uident esse consequens nequaquam illum fuisse permissurum, ut haec acciderent sanctis suis, si eo modo perire posset sanctitas, quam contulit eis et diligit in eisummi et ueri Dei consolationem suam, non fallacem nec in spe rerum nutantium uel labentium constitutam, uitamque etiam ipsam temporalem
Abbreviated transcription (Latin):
mo impune committit. Queclã enin ueluti
ponda malarum msqͥditatum. & ꝑ occultum
p̃sens diuinum uidiciũ relaxant᷑: & manife.¬
sto ultimo reseruant᷑. forcassis autem istȩ quę
bene sibi sunt consciȩ non se existo castitatis
bono cor inflatum extulisse. & tm̃ um hosti.¬
lem incarne ꝑpessȩ sunt: habebant aliquid
latentis infirmitatis quȩ poss insuꝑbie fas¬
tum si hanc htmilicate inuastatione illa
euasissent extolli. Sicut gͦ quidam morte rap¬
tisunt: ne malicia mutaret intellectꝰ eorum.
ita quidã ab istis ui raptumẽ. ne ꝓsꝑitas mu¬
taret intȩ modestiam earum. Utrisq gͥ quȩ de
carne sua quod turpem nullius. eẽnt ꝑ pessȩ
contacꝰtum. uł iam suꝑ biebant uł suꝑbire
si nec hostium uiolentia contrectate. eẽnt. for¬
sitan poterant: non ablata ẽ. castitas. s humi¬
litas ꝑ suasa illarum tumori concursum ẽ
immanenti: istarũ occursum ẽ. imminenti.

Expanded text:
mo impune committit. Quaedam enim veluti mo impune committit. Quaedam enim veluti pondera malarum cupiditatum et per occultum praesens diuinum iudicium relaxantur et manifesto ultimo reseruantur. Fortassis autem istae, quae bene sibi sunt consciae non se ex isto castitatis bono cor inflatum extulisse, et tamen uim hostilem in carne perpessae sunt, habebant aliquid latentis infirmitatis, quae posset in superbiae fastum. si hanc humilitatem in uastatione illa euasissent, extolli. Sicut ergo quidam morte rapti sunt, ne malitia mutaret intellectum eorum, ita quiddam ab istis ui raptum est, ne prosperitas mutaret modestiam earum. Utrisque igitur, quae de carne sua, quod turpem nullius esset perpessa contactum, uel iam superbiebant uel superbire, si nec hostium uiolentia contrectata esset, forsitan poterant, non ablata est castitas, sed humilitas persuasa; illarum tumori succursum est inmanenti, istarum occursum est inminenti.
Abbreviated transcription (Latin):
non potestis. Si peccantib ñ consensistis: di¬
uinȩ grȩ ne amitteret᷑. diuinũ accessit auxili¬
uni: humanȩ głȩ ne amaret᷑ humatium sue.¬
cessit obꝓbrium. In utroq consolamini pusi.¬
llanimes: illinc ꝓbatȩ. hinc castigate. illine
iustificate. hinc em̃date. Quarũ uͦ corda int̾ro.¬
gata respondent nunquã se de bono uirgini¬
tatis uł uiduitatis. uł conuigał puditicię suꝑ¬
bisse. s humilib consentiendo de dono dĩcũ
tremore exultasse. nec inuidisse. cuiqͣm paris
excellentiã scĩtatis & castigatis. s humana lau¬
de pꝰposita. quȩ tanto maior deferri solet qͥnto
ẽ bonum raruis qđ exigit laudem optasse
potius ut amplior earũ numerus eẽt qͣm ut
ipse in paucitate ampliꝰ eminerent: nec istȩ q̃¬
tales sunt si earũ quoq aliquas barbarica li¬
bido comp̃ssit. ꝑ missum hoc eẽ causent᷑. nec idõ
credant dm̃ ista negligrit. quia ꝑmittit qđ ne.¬

Expanded text:
non potest. Si peccantibus non consensistis, dinon potest. Si peccantibus non consensistis, diuinae gratiae, ne amitteretur, diuinum accessit auxilium; humanae gloriae, ne amaretur, humanum successit obprobrium. In utroque consolamini, pusillanimes, illinc probatae hinc castigatae, illinc iustificatae hinc emendatae. Quarum uero corda interrogata respondent numquam se de bono uirginitatis uel uiduitatis uel coniugalis pudicitiae superbisse, sed humilibus consentiendo de dono Dei cum tremore exultasse, nec inuidisse cuiquam paris excellentiam sanctitatis et castitatis, sed humana laude postposita, quae tanto maior deferri solet, quanto est bonum rarius quod exigit laudem, optasse potius ut amplior earum numerus esset, quam ut ipsae in paucitate amplitales sunt, si earum quoque aliquas barbarica libido compressit, permissum hoc esse causentur; nec ideo credant Deum ista negligere, quia permittit quod ne
Abbreviated transcription (Latin):
tot nefandis crudelicatib furioso. tot t̾rori¬
b cum errorib inimico. hoe quia nefasẽ di¬
cere: nefasẽ ꝓfecto se occidere. Nam si hoc spo¬
nce faciendi ulła causa iusta eẽ poss. ꝓcul
dubio iustior q̃m ista noneet. Quia uero nec
tedionuta ur̃a: silulibrio fuit. hostib castitas
ur̃a. Habetis magnam  consolationẽ: si fidam
couscientiam retinetis. non uos consensisse pe¬
pui lentia mundi cͣreatoris atq rectoris & in¬
serutabilia sunt uidicia eiꝰ & inuestigabiles
III . Ueruntam̃ int̾rogate fidelit᷑ animas
uras: neforte ede isto integritatis & continen¬
tic uł pudicitis bono. uos inflatiꝰ extulistis.
.&. humanis laudil delectatȩ. in hos etiam
aliquib inuidistis. Non accuso qđ nescio.
nec audio qd uob̾ interrogata ur̃a corda respon¬
dent. Iam̃ si ita eẽ. responđint: nolite mirarihoc
uos amisisse unde hominib placere gestistis
illud uob̾ remansisse quod hominib ostende

Expanded text:
tot nefandis crudelitatibus furioso, tot erroritot nefandis crudelitatibus furioso, tot erroribus et terroribus inimico\'? Hoc quia nefas est dicere, nefas est profecto se occidere. Nam si hoc sponte faciendi ulla causa iusta esse posset, procul dubio iustior quam ista non esset. Quia uero nec taedio uita uestra, si ludibrio fuit hostibus castitas uestra. Habetis magnam ueramque consolationem, si fidam conscientiam retinetis non uos consensisse peprouidentia creatoris mundi adque rectoris, et inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius; uerum tamen interrogate fideliter animas uestras, ne forte de isto integritatis et continentiae uel pudicitiae bono uos inflatius extulistis et humanis laudibus delectatae in hoc etiam aliquibus inuidistis. Non accuso quod nescio, nec audio quod uobis interrogata uestra corda respondent. Tamen si ita esse responderint, nolite admirari hoc uos amisisse, unde hominibus placere gestistis, illud uobis remansisse, quod ostendi hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
quib hoc uita non ducit᷑: Quid gͥ cause ẽ cur
in eis exortationib tempora consumamꝰ qͥb
bapcitatos alloquendo studemus accende siue
ad iirginalẽ integritatem. siue ad continenti¬
am uidualẽ. siue ad ipsam thori conuigalis
fidem: cum habeamꝰ meliora & ab hom̃ib pec¬
fandi ꝑicłis remota compendia. ut quib eũq
poss remissionẽ recentissimã peccatorum. ar-¬
ripiendim morte sibiq ingerendã ꝑsuade
potuerimus eos ad dñm saniores purioresq
mutamꝰ: porro si quisquis hoc agg̾diendum.
& suadendum putat. ñ dico desipit. s insanit.
qua tandẽ fronte homini dicit. int̾fice te ne
paruis tuis peccatis adicias grauiꝰ dum ui¬
uii sub dño barbaris morib impudico: qui
non potest nͥ scełatissime dicere. int̃fice te
peccatis tuis om̃ib absolutis. ne rursus ta¬
lia uł eciã peiora committas dum uiuis in
mundo doc impuris uoluptatib illecebroso.

Expanded text:
quibus haec vita non ducitur? Quid igitur causae est, cur quibus haec vita non ducitur? Quid igitur causae est, cur in eis exhortationibus tempora consumamus, quibus baptizatos alloquendo studemus accendere, sive ad virginalem integritatem, sive ad continentiam vidualem, sive ad ipsam tori conjugalis fidem; cum habeamus meliora et ab omnibus peccandi periculis remota compendia, ut, quibuscumque post remissionem recentissimam peccatorum arripiendam mortem sibique ingerendam persuadere potuerimus, eos ad Dominum saniores purioresque mittamus? Porro si quisquis hoc aggrediendum et suadendum putat, qua tandem fronte homini dicit: <Interfice te, ne paruis tuis peccatis adicias grauius, dum uiuis sub domino barbaris moribus inpudico\', qui non potest nisi sceleratissime dicere: \'Interfice te peccatis tuis omnibus absolutis, ne rursus talia uel etiam peiora committas, dum nimis in mundo tot inpuris uoluptatibus inlecebroso,
Abbreviated transcription (Latin):
le potiꝰ interinere. un lauachro sẽe regene.¬
iationis ab luti uniuersorum remissionẽ ae.¬
ceꝑint peccatorum. Tunc enini tempꝰ ẽ cauen¬
di om̃ia futura peccata: cum sunt om̃ia deleta
p̃t̾ita. Qđ simorte spontanea recte fit. Cur enĩ
tunc potissimum fit: cur baptizat᷑ sibi qsq
parcit : cur libatum caput tot rurliũ its
huiꝰ ꝑicłis inserit. cum sit facillime po statis
illata sibi nece om̃ia deuitati friptum sit
qui amat ꝑ icłm incidet inilud: eur is amant᷑
tot & canra ꝑicła uł ert ecla si n amantur
suscipiunt᷑: cum manet in hac uita cui abscede
licitũ ẽ : an uͦ cam insulsa ꝑuersitas cor euert
& aconsidatione ucritatis duertit. ut ue quisq
intĩmere debei ne uniꝰ captiuantis dominatu
corruat inpeoritum. iuuendum sibi existimet
ut ipsum ꝑferat mundĩ ꝑ om̃s horas temp-¬
tationib plenum & talib quales sub uno
dño forinidant᷑ & unumerabilib cet̾is sine

Expanded text:
se potius interimere, cum lauacro sanctae regenese potius interimere, cum lauacro sanctae regenerationis abluti uniuersorum remissionem acceperint peccatorum. Tunc enim tempus est cauendi omnia futura peccata, cum sunt omnia deleta praeterita. Quod si morte spontanea recte fit, quur non tunc potissimum fit? Quur baptizatus sibi quisque parcit? Quur liberatum caput tot rursus uitae huius periculis inserit, cum sit facillimae potestatis inlata sibi nece omnia deuitare scriptumque sit: Qui amat periculum, incidet in illud? Quur ergo amantur tot et tanta pericula uel certe, etiamsi non amantur, suscipiuntur, cum manet in hac uita, cui abscedere licitum est? An uero tam insulsa peruersitas cor euertit et a consideratione ueritatis auertit, ut, si se quisque interimere debet, ne unius captiuantis dominatu conruat in peccatum, uiueut ipsum perferat mundum per omnes horas tentationibus plenum, et talibus, quales sub uno domino formidantur, et innumerabilibus caeteris, sine
Abbreviated transcription (Latin):
piussus: inde puniet᷑ nͥ fecerit uissus. ¶đ si¬
taẽ iubente imꝑatore. quanto magis uibm¬
te cueitore. QQa audit ũ licere seoccide. facr¬
at si ussit cuiꝰ non licet iussa contempne sae
lantum mͦ uideat: utrum diuina iussio nrllo
nutet incerto. Nosꝑaurẽ conscientia conuen¬
mus. occulcorum nob iudiciũ nonisuriamus.
iemo scit qͥd agat᷑ in homine. n sp̃s hominis
Ainipso ẽ hocdicinius hoc asserim. Mm dis
om̃ib apꝓbanius: neminẽ spontanea mnte
ꝓpt̃ aliena peccata. ne hoc ipse inciptat b
grauissimũ ꝓpͥum. quẽ ñ polluebat aliemuĩ ⁊
neminem uelut desidio uitȩ melioris que pͥ
mortẽ sꝑatur: quia reos sut mortis melior pͥ
qua dicere cȩꝑam. qua utile ꝑutat us qui¬
se int̾ficiat: scilicet ne inpeccatis irruat. uł
blandientt uoluptate uł dolore semte. Qua
causam siuoluerimus admittere: eousꝙ ꝓgͣs¬
sa ꝑ ueniet. ut hortandi fint homines. tunc

Expanded text:
si fecit injussus, inde punietur nisi fecerit jussus. si fecit injussus, inde punietur nisi fecerit jussus. ita est iubente imperatore, quanto magis iubente creatore! Qui ergo audit non licere se occidere, faciat, si iussit cuius non licet iussa contemnere; tantummodo uideat utrum diuina iussio nullo nutet incerto. Nos per aurem conscientiam conuenimus, occultorum nobis iudicium non usurpamus. Nemo scit quid agatur in homine 5. Hoc dicimus, hoc asserimus, hoc modis omnibus approbamus, neminem spontaneam mortem propter aliena peccata, ne hoc ipso incipiat habere gravissimum proprium, quem non polluebat alienum; neneminem velut desiderio vitae melioris, quae post mortem speratur, quia reos suae mortis melior post qua dicere coeperam, qua utile putatur ut se quisque interficiat, scilicet ne in peccatum inruat uel blandiente uoluptate uel dolore saeuiente. Quam causam si uoluerimus admittere, eo usque progressa perueniet, ut hortandi sint homines tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tię deutarent: in rapturũ ac necaturũ se
fluuium ꝓiecerunt eoq mͦ defuncdȩ sunt:
earũq martyria in catholica eccłia uenerati¬
one celeb̾rima frequentant᷑. De his nichil te¬
mere audeo uidicare. Utrũ enim eccłȩ aliqͥ¬
b fide dignis testificationib ut earũ memꝙ¬
riam sic honoret diuina ꝑ sua serit auctoritas.
nescio: & fieri potest ut ita sit. Quid si enim hoc
fecerunt ñ humanitꝰ deceptȩ. s diunitꝰ uissȩ.
nec errantes s obedientes sicut de sanson alit¬
ud nob fas nonẽ crede: Cum aucemdĩ uibet
seo pibere sine ullis ambagib incimat qus de¬
diepiam inerim̃ uocet quis obsequum ucueis
bilł ser Pam e miles cum obediens pocestatist
qu legib constitutus ẽ. hominem occiatt. nulia
elcatis suȩ lege reusẽ homitidit qđ nisi fecerit
ressẽ imꝑũ desciti atq contempti. Qa si sua spo¬
nt aup auctoritate feciss: crim effusi humami

Expanded text:
tiae deuitarent, in rapturum adque necaturum se tiae deuitarent, in rapturum adque necaturum se fluuium proiecerunt eoque modo defunctae sunt earumque martyria in catholica ecclesia ueneratione celeberrima frequentantur. De his nihil temere audeo iudicare. Utrum enim ecclesiae aliquibus fide dignis testificationibus, ut earum memoriam sic honoret, diuina persuaserit auctoritas, nescio; et fieri potest ut ita sit. Quid si enim hoc fecerunt, non humanitus deceptae, sed diuinitus iussae, nec errantes, sed oboedientes? sicut de Samsone aliud nobis fas non est credere. Cum autem Deus iubet seque iubere sine ullis am. bagibus intimat, quis oboedientiam in crimen uocet? quis obsequium pietatis I, cap. 26. Miles cum obediens potestati sub qua legitime constitutus est, hominem occidit, nulla civitatis suae lege reus est homicidii. Imo nisi fecerit, reus est imperii deserti atque contempti. Quod si sua sponte atque auctoritate fecisset, in crimen effusi humani
Abbreviated transcription (Latin):
fuia meminõ occide sicut ucrits manse sen
pelama: ⁊ qus ita desipiat ut dicit ians nunc
tum dep̃senti homicidiun: Nonne sacius ẽ.
flagitiũ commictere qđ penitencdo sanecire
q̃m tale facinꝰ ubi locus salubri ponareetiȩ
non telinqt᷑ Hȩc dixi ꝓpt̃ cos ut eas quȩ ni¬
non alieni s ꝓprii peccati deuitandi causa.
ne subalteriꝰ libidine etiam excitatȩ sus forte
consentiant. uim sibi qua moriant᷑ infeten¬
dam putant. Ceterũ absit añce xp̃iana quȩ
indo suo fidit ineoquȩ spe posita eiꝰ adutos¬
rio nicitur. ab sit inquã. ut m̃s talis cuã libet
carnis uo luptatib ad consensum turpitudi¬
nis cedat. Qđ si illa concupiscentiał mobede¬
entia quȩ adhuc in membris moribundis
habitat pt nr̃ȩ uoluntatis legem qͣsi lege sua
moriet᷑: quanto mag̃ absq culpa ẽ in corꝑe. nꝰ
consentientis. siabsq culpa ẽ incorꝑedor mt¬
entis. S quedam inquiunt scȩ femine tem¬
poris ꝑsecutionis. ut in sectꝓtores suȩ pudici¬

Expanded text:
hominem occidere, sicut veritas manifesta proclamat; quis ita desipiat, ut dicat, Jam nunc tum de praesenti homicidium? nonne satius est flagitium committere, quod poenitendo sanetur, quam tale facinus ubi locus salubris poenitentiae non relinquitur? Haec dixi propter eos ve eas, quae non alieni, sed proprii peccati devitandi causa, ne sub alterius libidine etiam excitatae suae forte consentiant, vim sibi, qua moriantur, inferendam putant. Caeterum absit a mente christiana, quae Deo suo fidit, in eoque spe posita ejus adjutorio nititur; absit, inquam, ut mens talis cujuslibet carnis voluptatibus ad consensum turpitudinis cedat. Quod si illa concupiscentialis inobedientia, quae adhuc in membris moribundis habitat, praeter nostrae voluntatis legem quasi lege sua movetur; quanto magis absque culpa est in corpore non consentientis, si absque culpa est in corpore dormint. Sed quaedam, inquiunt, sanctae feminae tempore persecutionis, ut insectatores suae pudici
Abbreviated transcription (Latin):
inferre maluerunt: quanto mag̃ xp̃iani uerũ
dm̃ colentes & suꝑnȩ patriȩ suspirantes. ab hoc
facinore temꝑabunt. si eos diuina dispositio uł
ꝓbandos uł em̃dandos ad tempꝰ hostib subiui¬
gauerit. quos in illa humilitate non deserit.
qui ꝓpt̃ eos tam humilit̾ altissimꝰ uenit. p̃ser¬
tim quod nullus militaris ꝑ ocestatis uł talis
miliciȩ uira constringunt ipsum hostẽ ferire
suꝑatũ: Quis gͦ tam malus error obrepit. ut ho-¬
mo se occidat. uł quia meũ peccauit. uł ne in eũ
peccet mimicus: cumuł peccatorẽ uł peccat᷑um
subditũ corpꝰ illecebrosissima uoluptate animnũ
aiont consentane pecato ẜ inde. inquiunt

Expanded text:
inferre maluerunt: quanto magis Christiani, uerum inferre maluerunt: quanto magis Christiani, uerum Deum colentes et supernae patriae suspirantes, ab hoc facinore temperabunt, si eos diuina dispositio uel probandos uel emendandos ad tempus hostibus subiugauerit, quos in illa humilitate non deserit, qui propter eos tam humiliter altissimus uenit, praesertim quos nullius militaris potestatis uel talis militiae iura constringunt ipsum hostem ferire superatum. Quis ergo tam malus error obrepit, ut homo se occidat, uel quia in eum peccauit, uel ne in eum peccet inimicus, cum uel peccatorem uel peccaturum subditum corpus inlecebrosissima uoluptate animum adliciat consentire peccato. Proinde, inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
causa ꝓmisi urisq urandi ad eosdem hostes
quos grauiꝰ insenatu ũb qͣm inbello armis offen¬
derat. sine ulla dubitatione remeauit. Tantꝰ itaq
uitȩ huiꝰ contemptor cum seuuentib hostib ꝑ
quas libet pęnas eam finire qͣm se ipse ꝑimere
maluit: magnũ scelus eẽ. si se homo interimat
ꝓcul diibio uidicauit. Int̾ om̃s suos laudabiles
& uiitutis insignib illusttes uiros. Non ꝓfer̃
romani meliore: quẽ neq felicitas corruperit.
nam in canta uictoria mansit pauꝑrimꝰ: nem
felitas fregerit namad tanta exicia reu̾titur
intrepidus. Porro si p̃clarissimi &e fortissimi ui¬
ri t̾renȩ patriȩ defensores. dõrumq licet falsoꝵ
non tñi fallaces cultores. s ueracissimi eciam
iuratores. qui hostes uictos more ac iure belli
ferire potuerunt. hi ab hostib uicti se ipsos
ferire noluerunt. & cum mortẽ minime for¬
midarent uictores años ferre. quam eam sibi

Expanded text:
causa promissi iurisque iurandi ad eosdem hostes, causa promissi iurisque iurandi ad eosdem hostes, quos grauius in senatu uerbis quam bello armis offenderat, sine ulla dubitatione remeauit. Tantus itaque uitae huius contemtor, cum saeuientibus hostibus per quaslibet poenas eam finire quam se ipse perimere maluit, magnum scelus esse, si se homo interimat, procul dubio iudicauit. Inter omnes suos laudabiles et uirtutis insignibus inlustres uiros non proferunt Romani meliorem, quem neque felicitas corruperit, nam in tanta uictoria mansit pauperrimus, nec infelicitas fregerit, nam ad tanta exitia reuertit intrepidus. Porro si fortissimi et praeclarissimi uiri terrenae patriae defensores deorumque licet falsorum, non tamen fallaces cultores, sed ueracissimi etiam iuratores, qui hostes uictos more ac iure belli ferire potuerunt, hi ab hostibus uicti se ipsos ferire noluerunt et, cum mortem minime formidarent, uictores tamen dominos ferre quam eam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
camꝰ erubuit: Nolunt aut isti contͣ quos
agunus: ut scm uirum iob qui tam horren¬¬
da mala insua carne ꝑpeti maluit. qͣm illata
sibiiuarte om̃ib carere cruciatib uł alios
scõs clitceris scĩsnr̃is suma auctoritate celsi¬
limis fideq dignissimis qui captiuitatẽ dña¬
ta nemo hositum ferre qͣm sibi necemin¬
ferre maltit eatoni p̃feramꝰ. S ex lict̃is
p̃feram. Cato enim nunqͣm cȩsarẽ ucerat: eui
uictus dedignatus ẽ subici. & ne subiceret᷑ ase
ipso elegit occidit. Regulus autẽ poenos iam ut
cerat: imꝑioq romano romanꝰ umnꝑator non ex
ciuib dolendam s exhostib laudandã uictoriã
ixportauerat. Abeis cm̃ pꝰea uictus. maluit eos
ferre seruiendo: quã eis se auferre moriendo.
ꝓinde seruauit & sub cartaginensium dñatione
pacientiam. & in romanoꝵ dilectione constan¬
tiam: nec uictum auferens corpꝰ ab hostib nec
inuictum animĩ a cuub. Nec qđ se occidere
noluit: uitȩ huiꝰ amore fecit. hoc ꝓbaiat: cum

Expanded text:
ani. Nolunt autem isti, contra quos agimus, ut sanctum uirum lob, qui tam horrenda mala in sua carne perpeti maluit quam inlata sibi morte omnibus carere cruciatibus, uel alios sanctos ex litteris nostris summa auctoritate celsissimis fideque dignissimis, qui captiuitatem dominationemque hostium ferre quam sibi necem inferre maluerunt, Catoni praeferamus; sed ex litteris praeferam. Cato enim numquam Caesarem uicerat, cui uictus dedignatus est subici et, ne subiceretur, a se ipso elegit occidi: cerat, imperioque Romano Romanus imperator non ex civibus dolendam, sed ex hostibus laudandam victoriam reportaverat; ab eis tamen postea victus, maluit eos ferre serviendo, quam eis se auferre moriendo. Proinde servavit et sub Carthaginensium dominatione patientiam et in Romanorum dilectione constantiam, nec uictum auferens corpus ab hostibus nec inuictum animum a ciuibus. Nec quod se occidere noluit, uitae huius amore fecit. Hoc probauit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
asserere non ꝓpt̾ uitȩ p̃seutis utilitatẽ. s ꝓpt
eam quȩ pꝰmortẽ futura e tolendos dõs. Que nͥ
fallor questio multo erit oꝑosior & subtiliore
disputatione. dignior. ut & contra philosophos
in ea disserat᷑. ñ quos libet i qui xput illos
excellentissima gła clarisunt. ⁊e nobisai multa
sentiunt. & de animȩ immortalitate. & qđ tig
uerus mundũ condidit. & de ꝓuidentia eiꝰ qui
uniũ sum qđ condidit regit. S qm &e ipsi in
illis quȩ contra nos sentiunt refellendi sunt de¬
eẽ. huic officio ũ debemꝰ: ut refutatis impiis con¬
tradictionib ꝓuirib quasds̃ imꝑtierit asse¬
ramus ciuitatẽm di uerãq pietate e dĩ ulcũ.
in quo uno ueracit̾ sempit̾na beteiudo ꝓmuti.¬
tur. Hic itaq modus sit huiꝰ uoluminis ue de¬
inceps disposita ab alio sumamus ex ordio

Expanded text:
opter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior et subtiliore disputatione dignior, ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui aput illos excellentissima gloria clari sunt et nobiscum multa sentiunt, et de animae inmortali tate et quod Deus uerus mundum condiderit et de prouidentia eius, qua uniuersum quod condidit regit. Sed quoniam et ipsi in illis, quae contra nos sentiunt, refellendi sunt, deesse huic officio non debemus, ut refutatis inpiis contradictionibus pro uiribus, quas Deus impertiet, adseramus ciuitatem Dei ueramque pietatem et Dei cultum, in quo uno ueraciter sempiterna beatitudo promittitur. Hic itaque modus sit huius uoluminis, ut deinceps disposita ab alio sumamus exordio.
Abbreviated transcription (Latin):
ltarum mortium feda uarietate consumpti
Hoc si egre ferendumẽ: om̃ib qui in hac uita
ꝓcreati sunt utiq commune ẽ. Hoc scio nemi¬¬
nem fuisse mortuũ qui non fuerat aliaur¬
do moriturꝰ. finis autẽ uite. tam longa ii
aliud breuus ẽ. quod iam parit̾ nẽ. Quid
autẽ int̾ẽ. quo mortis genere uita ist fuite
quando ille cui finit᷑. iterũ morlic¬

Expanded text:
multarum mortium foeda uarietate consumti. multarum mortium foeda uarietate consumti. Hoc si aegre ferendum est, omnibus, qui in hanc uitam procreati sunt, utique commune est. Hoc scio, neminem fuisse mortuum, qui non fuerat aliquando moriturus. Finis autem uitae tam longam quam et aliud breuius est, quod iam pariter non est. Quid autem interest, quo mortis genere uita ista finiatur, quando ille, cui finitur, iterum mori
Abbreviated transcription (Latin):
nemo xp̃m confitendo amisit. nemo aurũ
nͥ negando seruauit. Quo circa utiliora erant
fortasse tormenta. quȩ bonũ incorruptibile
amandum docebant. quã illa bona quȩ sine
ullo utili fructu dños sui amore corquebant
S quidã etiam non habentes qͥ ꝓderent. dum
non credunt᷑ corti sunt. Et hi forte habere cu¬
piebant: nec sancta uoluntate pauꝑes erant.
Quib demonstrandũ fuit. ñ facultates s ip¬
sas cupiditates talib dignas eẽ cruciatib Si
uͦ uitȩ melioris ꝓposito reconditũ aurũ ar-¬
gentumq ñ habebant: nescio quidem utrũ
cuiqͣm tali accidit ut dum habere creditur
torqueres: uerumtam̃ etiam si accidit ꝓfec
ri. Multos inquiunt etiã xp̃ianos fame
uturna uastauit. Hoc quoq inusus suos b
fideles pie tolerando uerterunt. Quos enii
fames necauit: malis uitȩ huiꝰ sicut corpon
morbꝰ eripuit. Quos autem ñ necauit: doci
parciꝰ uiuere. docuit ꝓducciꝰ ieuinare. S i¬

Expanded text:
nemo Christum contitendo amisit, nemo anrum nemo Christum contitendo amisit, nemo anrum nisi negando seruauit. Quocirca utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant, quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore torquebant. Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant nec sancta uoluntate pauperes erant; quibus demonstrandum fuit non facultates, sed ipsas cupiditates talibus dignas esse cruciatibus. Si uero uitae melioris proposito reconditum aurum argentumque non habebant, nescio quidem utrum cuiquam talium acciderit, ut dum habere creditur torqueretur: uerum tamen etiamsi accidit, profectri. Multos, inquiunt, etiam Christianos fames diuturna uastauit. Hoc quoque in usus suos boni fideles pie tolerando uerterunt. Quos enim fames necauit, malis uitae huius, sicut corporis morbus, eripuit: quos autem non necauit, docuit parcius uiuere, docuit productius ieiunare. CA
Abbreviated transcription (Latin):
sunt om̃ia mea tuscis. Ibi enim habebat omnia
sua. ubi eũ condere & chesaurizare ille monu¬
erat. qui hȩc mala mundo uentura p̃dixerat.
Ac ꝑ hoc qui dño suo monenti obedierant
ubi & qͦmͦ thesaurizare cdeberent. nec ipsas t̃¬
renas diuitias barbaris incursantib amisert̃
Quos autẽ ñ obedisse penituit: quid de talib
reb faciendum eẽt. si non p̃cedente sapientia
certe consequente exꝑientia didicerunt. At
enim quidam boni etiã xp̃iani tormentis ex¬
cruciatisunt. ut bona sua hostib ꝓderent. Il¬
li uͦ nec ꝓdere nec ꝑdere potuerunt bonum
quo ipsi boni erant. Ad mouendi autẽ fue:¬
rant. qui tanta paciebant᷑ ꝓ auro. quanta eẽnt.
sustinenda ꝓxp̃o: ut eum potiꝰ diligere dis¬
cerent. qui ꝓ se passos ȩt̾na felicitate ditaret.
non aurũ & argentum ꝓ quo pati miserri¬
mum fuit. seu mentiendo occultaret᷑ seu ue¬
rum dicendo ꝓderet᷑. Namq int̾ cormenta

Expanded text:
sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habebat omnia sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habebat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uentura praedixerat. Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare deberent, nec ipsas terrenas diuitias barbaris incursantibus amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe consequente experientia didicerunt. At enim quidam boni etiam Christiani tormentis excruciati sunt, ut bona sua hostibus proderent. Illi uero nec prodere nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni erant. Si autem rant, qui tanta patiebantur pro auro, quanta essent sustinenda pro Christo, ut eum potius diligere discerent, qui pro se passos aeterna felicitate ditaret, non aurum et argentum, pro quo pati miserrimum fuit, seu mentiendo occultaretur, seu uerum dicendo proderetur. Namque inter tormenta
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Hoc enim potuit int̾ra ꝑire. qđ piguit
inde transferre. Nam qui receꝑ unt confiliũ
dñi sui dicentis. nolite coͣndere thesauros in
t̃ra. ubi tinea &e rubigo ext̃minant. & ubi fu¬
res effodiunt & furant᷑. s thesauritate uobis
thesaurum incęlo quo fur ñ accedit neq ti¬
nea corrumpit : ubiẽ. enim tͥesaurus tuus.
ibͥi erit &e cor tuum: tribulationis temꝑe ꝓ.¬
bauerunt quã recte sapuerint. ñ contenip¬
nendo ueracissimum p̃ceptorem & thesauri
sui fidelissimũ inuictissimumq custodẽ. Nã
si multi gauisi sunt ibi se habusse diuitias
suas quo contigit ut hostis non accederent.
quanto certiꝰ &e sȩcuriꝰ gaudere potuerunt qͥ
monitu dĩ sui illuc migrauerunt. quo accedẽ
om̃ino non posset. Unde paulinus nr̃ nolen¬
sis ep̃s. exopulentissimo diuite uoluntate pax.¬
ꝑrimus. & copiosissime sc̃s. quando & ipsã no¬
lam barbari uastauerunt. cum ab eis teneret᷑.

Expanded text:
runt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit runt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium Domini sui dicentis: Nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tinea et rubigo exterminant et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate uobis thesaurum in caelo, quo fur non accedit neque tinea corrumpit; ubi enim est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum, tribulationis tempore probauerunt quam recte sapuerint non contemnendo ueracissimum praeceptorem et thesauri sui fidelissimum inuictissimumque custodem. Nam si multi gauisi sunt ibi se habuisse diuitias suas, quo contigit ut hostis non accederet: quanto certius et securius gaudere potuerunt, qui monitu Dei sui illuc migrauerunt, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum ab eis teneretur,
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate coherebant quantũ hȩc aman¬
do peccauerint: ꝑdendo senserunt. Tantũ
Oportebat enm ut eis adderet᷑ etiã exꝑim̃¬
torum disciplina. a quib tam diufuerat ne¬
glecta uerborũ. Nam cũ dicit apłs. qui uolt̃
diuites fieri incidunt in temptationẽ oe cet̾a:
ꝓfecto indiuiciis cupiditatẽ rep̃hendit. ñ
facultatem de qua p̃cepit alibi dicens. Preci¬
pe diuitib huiꝰ mundi ñ suꝑbe saꝑe: neq
sꝑare in incerte diuitiarũ. s in dõuiuo qui
p̾stat nob̾ om̃ia habundant̃ ad fruendum.
benefaciant: diuites sint inoꝑib bonis:
facile tribuant: communicent: ches auri¬
tent sibi fundam̃tũ bonũ infuturũ. ut ap¬
p̃hendant ueram uitam. Hȩc qui de suis di¬
uiciis faciebant. magnis sunt lucris leuia
dampna solati: plusq letati. ex his quȩ facile
tribuendo tutiꝰ seruauerunt. quã contrista¬
ti ex his quȩ timide retinendo facilius amise-¬

Expanded text:
cupiditate cohaerebant, quantum haec amancupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum Oportebat enim ut eis adderetur etiam experimentorum disciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum; bene faciant, diuites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo facilius amise
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ. habentes autẽ uictum & tegum̃tũ.
his contenti simus. Nam qui uolunt diuites
fieri: incidunt intemptationẽ & laqueũ &
deu̾dia multa stulta & noxia quȩ merguis
homines minteritũ &e ꝑdicionem. Radix
enim ẽ. om̃ium malorũ auaritia. Quã qͥdã
appetentes. afide ꝑerrauerunt : & inserue¬
ruut se dolorib multis. Quib gͦ t̾rene di¬
bebant quemadmͦ abisto foris pauꝑe intꝰ
diuice audierant idẽ si mundo utebant᷑
tanquã ñ utrrtais: potuerunt dicere qđ ille
grauit᷑ temptatꝰ & minime suꝑatꝰ. nudus
exiui de utero matris meȩ. nudus reũtar
int̾ram. dñs dedit dñs abstulit: sicut dño
placuit ita factum ẽ sit nom̃ dñi benedictũ:
ut bonus seruus magnas facultates hab̾et
ipsam sui dñi uoluntatẽ. cui pedisecus m̃te
ditesceret. nec contristaret᷑ eis reb uiuens re¬
lictis. quas eito fuerat moriens relicturus.
Iui autẽ infirmiores qui t̾renis his bonis qͣn:¬
iusea non p̃ponerent xp̃o aliquantula tm̃

Expanded text:
gumentum his contenti sumus. Nam qui uolunt diu ites fieri, incidunt in tentationem et laqueum et desideria multa stulta et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim est omnium malorum auaritia, quam quidam adpetentes a fide pererrauerunt et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae dibebant, quemadmodum ab isto foris paupere, intus divite audierant; id est, si mundo utebantur, tanquam non utentes : potuerunt dicere, quod ille graviter tentatus et minime superatus: Nudus exivi in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo, aliquantula tamen
Abbreviated transcription (Latin):
minis marcus marcellus. qui siracusas
ornatissimã cepit. refertur eam pͥu
se seͥruituram. & ante eiꝰ sanguine s sl
lacrimas effudisse. Gessit & ciram puctu
etiam in hoste seruandȩ. Nan priquã
dum uictor uississ inuadi couta¬

Expanded text:
minis Marcus Marcellus. qui Syracusas minis Marcus Marcellus. qui Syracusas urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, co
Abbreviated transcription (Latin):
etiã cato sicut seribit salustius nobilitate ue¬
ritatis historicus. sententia sua quã de conui¬
ratis in senatu habuit commemorare ñ p̃t̃¬
mittit. Rapi uirgines. pueros. diuelli libe¬
rum pati quȩ uictorib collibuisset fana atq
domos spoliari. cedem. incendia fieri: postie¬
mo armis. cadauerib cruore. atq luctu oĩa
repleri Hic si fana tacuss: dõr sedib soce
hostes parcere putaremus. Et hec ñ ab alie¬
nigenis hostib s acatilina & sociis eiꝰ nobi¬
lissunis senatorib & romanis ciuib roma¬
na templa metuebant. S hi uidelicet ꝑdi¬
gnatas captasq eũterunt: legat̃ nobqu
templa exciꝑe solebant. ut ad ea quisqͥs ce
confugiss liberaretur. Anilli faciebant.
ptores earundẽ rerum gestarum ista
bant: ita uͦ. qui ea quȩ laudarent ma
requirebant. ista p̃clarissima sçđm ipson
tatis uidicia p̃terirent: Egregiꝰ romani m¬

Expanded text:
etiam Cato, sicut scribit Sallustius, nobilitatae ueetiam Cato, sicut scribit Sallustius, nobilitatae ueritatis historicus, sententia sua, quam de coniuratis in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi uirgines pueros, diuelli liberum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adque domos spoliari, caedem incendia fieri: postremo armis cadaueribus cruore adque luctu omnia conpleri\'. Hic si fana tacuisset, deorum sedibus solere hostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis eius, nobilissimis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uidelicet perdintur, expugnatas captasque euerterunt, legatur nobis quae templa excipere solebant, ut ad ea quisquis confugisset liberaretur. An illi faciebant et scriptores earundem rerum gestarum ista reticebant? Ita uero, qui ea quae laudarent maxime requirebant, ista praeclarissima secundum ipsos pietatis indicia praeterirent? Egregius Romani no
Abbreviated transcription (Latin):
&e conuigis & regine omnͥumn dõrũ: cum me¬
moriis nrõrum apłorũ. Illuc incensis templis
& diis erepta spolia portabant᷑ non donanda
uictis. s diuidenda uictorib Huc aut̃: & qđ
alibi adea loca ꝑtinere comꝑtum ẽ. cum ho¬
nore &e obsequio religiossssimo reportatum ẽ.
Ibi amissa: hic seruata lib̾tas. Ibi clausa. hic
int̾dicta captiuitas. Ibi possidendi a dominan.¬
tib hostib p̃mebant᷑: huc libandi a miseran¬
tib ducebant᷑. Postremo illud uinonis tem:¬
plum sibi elegerat auaritia & suꝑbia leuium
g̃corum: istas xp̃i basilicas miscđia & humr¬
litas etiã immanium barbarorũ. nͥ forte g̃ri
quidem in illa sa uictoria templis dõrũ
communiũ peꝑcerunt. atq illo confugienteᷤᷤ
miseros uictosq troianos ferire uł captiuare
non ausi sunt: s uirgiliꝰ poetarũ more illa
mentitꝰ ẽ. Immo uͦ morẽ hostium cuutates
euertentium ille descripsit. Quẽ morem¬

Expanded text:
et coniugis et reginae omnium deorum cum meet coniugis et reginae omnium deorum cum memoriis nostrorum apostolorum. Illuc incensis templis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus ducebantur: postremo illud Iunonis templum sibi elegerat auaritia et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostium ciuitates euertentium ille descripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
ent: quib lingus usurpauerunt m̃dacit̃
ipsum nom̃ ut uiuerent uł quas linguas
in locis ei sacratis metuendo p̃serunt ut
Ilic tuti atq muniti ubi ꝓpt̃ eum illesi
abhestib fuerunt. inde in eum maledio-¬
tis hostilib ꝓsilirent. Ipsa ut dixi troia
nat popłi romani sacratis in locis deorũ
suors munire non potuit ciuies suos abig¬
nib ferioq grecorum eosdẽ ipsos dõs colen¬
tium. Cum etiã uinonis asylo custodes lec¬
ti. phenix e dirus ulixes p̾lam asseruabant.
Huc undiq troia gata inceisis erepta additłꝰ
menseq dõrum crateresq auro solidi. captiuaq
uestis congeritur: pueri &e pauidȩ longo ordi¬
ne matres stant circum. Fleccusẽ uidelicet locꝰ
tantȩ deȩ sacratus. non unde captiuos nonli¬
ceret ducere s ubi captiuos liberet includere.
Compara nunc asilum illud ñ cuiꝰ libet dĩgre¬
galis. uł de turba plebis. s iouis ipsius sororis

Expanded text:
ent, quibus linguis usurpauerunt mendaciter ent, quibus linguis usurpauerunt mendaciter ipsum nomen, ut uiuerent, uel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti adque muniti, ubi propter eum inlaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum maledictis hostilibus prosiliremater populi Romani, sacratis locis deorum suorum munire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis