comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uotũ ꝑsoluit. uł ierosolimis aiacobo ad¬
monitꝰ cũ eis qui euorant legitima
illa celebranda suscepit. ut putare
uideret᷑ ꝑ ea sacramenta euiã xꝑ̃ianam
salute dari: s ne illa quȩ pͥorib ut con¬
gruebat temporib inumbris rerũ fu¬
turarũ ds̃ fueri iusserat. tanquã ido¬
latriam gentiliũ dãnare crederet᷑. Hoc
.ẽ. enĩ qd illi iacobꝰ ait. auditũ de illo
.ẽẽ. quod discissionẽ doceat amoyse. ꝙ
utiq nefas.ẽ. ut credentes in xꝑm dis¬

Expanded text:
uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo aduotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait auditum de illo esse, quod discissionem doceat a Moyse, quod utique nefas est, ut credentes in Christum dis
Abbreviated transcription (Latin):
te tunc ingrediebat᷑ adueritat̾e euan¬
gelii. Id gͦ faciebat. quod facere non
debebat. Et̃ si tale aliquid paulus
ipse iã fecerat : correptu potius etiã
ipsũ credã co apłi sui corrłiptionẽ
non potuisse neglegere. quã mendacicer
aliqͥd in sua epła posuisse. & epła quali¬
bet. qͦutomagis in illa inqua prelocutus
ait. quȩ aute scribo uob̾ ecce corã deo
quia nͭ mentior. Ego quidẽ illud pe¬
trũ sic egisse credo. ut g̾s cogeret iudai¬
zare. Noc enĩ lego scripsisse paulũ quẽ
menticũ. ee᷑. ñ credo. & ideo ñ recce age¬
bat hoc pecrꝰ. Erat enĩ contra euangelii
uericat̾e. ut putarent qͥ credebant in
xp̃m. sine illis ueteribꝰ sacramtis saluos
se. ẽẽ. ñ posse. Hoc enĩ contendebant an¬
thiochiȩ qui excircuncisione credideran.
contra quos paulꝰ ꝑseuerant᷑ derit̾q con¬
fugit. Ipũ uͦ paulũ ñ ad hoc idegisse qͥ
uel timotħm circuncidit. uł cencris

Expanded text:
te tunc ingrediebatur ad ueritatem euante tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid in sua epistula posuisse, et epistula qualibet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendebant Antiochiae, qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris
Abbreviated transcription (Latin):
dencia tua. quanta malicie illoꝵ
patescat oocasio. si ñ ab aliis apłicas
literas. eẽ falsatas .s. ipsoᷤ apłos falsa.
scripsisse dicamꝰ & Non in quis credibi¬
le .ẽ. hoc inpetto paulũ qd ipse paulꝰ
fecerit arguisse. Non nc̃ quȩro quid
fecerit. qͥd scripserit quęro. Hoc ad
questionẽ quã suscepit maxime ꝑci¬
net. ut ueritas diuinarũ scriptura¬
rũ ad nr̃am fidẽ edificandam memo¬
riȩ com̃data. ñ aquib libet s ab ip¬
sis apłis. ac ꝑhoc incanonicum auccori¬
tatis culmen recepta. ex om̃i parte uerax
atq in dubitanda ꝑsistat. Nã si hoc pe¬
trus fecit quod facere debuit. m̃titus
ẽ. paulꝰ quod eũ uiderit ñ recce ingre¬
dient̾e adueritat̾e euangelii. Quĩqͥs
enĩ hoc facit qd̃ facere debet : recte
utiq facit. & ideo falsũ de illo dicit
qͥ dicit eũ ñ recte fecisse. qd eũ nou
facere debuisse. Si aut̃e uerũ scripsit
paulus : uerũ. ẽ. qd pecrus non rec¬

Expanded text:
dentia tua, quanta malitiae illorum dentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripsisse dicamus? \'Non est\', inquis, \'credibile hoc in Petro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse\'. non nunc quaero, quid fecerit; quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem, quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum scripturarum ad nostram fidem aedificandam memoriae commendata non a quibuslibet, sed ab ipsis apostolis ac per hoc in canonicum auctoritatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non rec
Abbreviated transcription (Latin):
scãm scripturã insummo & oelesti
auecoritatis culmine collocatam
de usrtlite eiꝰ certꝰ ac securꝰ legn.
& in ea homines uł apꝓbatos uel
emendatos uł dãnatos ueraciter
discã potiꝰ. quã facta humana
dũ in quibusdã laudabilis excellen¬
tiȩ ꝑsonis aliquando credẽ timeo
rep̃hendenda. ipsa diuina eloquia
mͥ sint ubiq suspecta. Manichei
plurima diuinarũ scripturarum
quibꝰ eoꝵ nefariꝰ error clarissima
sencentiaru ꝑspicuitate conun¬
cit᷑. quia in aliũ sensum decor¬
quere ñ possunt falsa.eeͦ. con¬
dendunt. ita tam ut eandẽ fal¬
sitate ñ scribentibꝰ apłis tribuant
s nescio qͥbꝰ codicũ corruptoribus.
Quꝰ. d tam̃ qͥa nec plurib nec anti¬
qͥorib exemplarib nec pͥcedentis
linguȩ auctoritate unde latini
libri int̾precati sunt ꝓbare au¬
quando potuert : not᷑issima om̃i¬
bus ueritate suꝑati confusiq dis¬
cedunt. Itane ñ intelligit sc̃a pru¬

Expanded text:
sanctam scripturam in summo et caelesti sanctam scripturam in summo et caelesti auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Manichei plurima diuinarum scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt, ita tamen, ut eandem falsitatem non scribentibus apostolis tribuant, sed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta pru
Abbreviated transcription (Latin):
me credere apłm laulũ ñ aliud
sensisse quam scripserit. ubi ait
de petro & barnaba. cũi uiderem
qua ñ recce ingrediunt᷑ adueri¬
tatẽ euangelirdixt petro corã¬
omibꝰ. Situ cũ sis iudeus gentilit̃
& ñ uidaice uiuis. quomͦ gentes
sum qud me scribendo uel loqͤn
do ñ fallat. si fallebat apłs filios
suos quos it̾m parturiebat donec
quibꝰ cũ pͣmisisset dicens. que
autẽ scribo uobis ecce corã deo qͥan
mentior. ñ tam̃ ueracit̃ scribebat.
s nescio qua dispensatoria simula¬
tione fallebat. uidisse se petrũi &
barnabã ñ recte in gredienͣs ad ue¬
ritat̾e euangelii ac petro in faciẽ
ce egisse. Hoc si ita .ẽ. dicamꝰ quod
absit satius. eẽ. crede mentiri euan¬
& mͣtiri regnoꝵ librũ quã tant̾u
ꝓpłiam a dn̾o deo tñ excellent᷑ elec¬
tum inconcupiscenda atq ab du¬
cenda uxore aliena cqͣmisisse ad¬
ulteriũ. & in marito eiꝰ necando
t᷑a horrendũ homicidiũ. Inmo uͦ

Expanded text:
me credere apostolum Paulum non aliud me credere apostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: Cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangeliiomnibus: si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes sim, quod me scribendo uel loquendo non fallat, si fallebat apostolus filios suos, quos iterum parturiebat, donec  quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, non tamen ueraciter scribebat, sed nescio qua dispensatoria simulatione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non recte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem  aliquid egisse.\' hoc si ita est, dicamus — quod absit — satius esse credere mentiri euanet mentiri Regnorum librum, quam tantum prophetam a domino deo tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero
Abbreviated transcription (Latin):
turarũ libris qui ĩa canomei ap¬
pellant᷑. didici hc̃ timorẽ honorẽq
deferre. ut nullũ eorũ auctorem
scribendo errasse aliquid firmissime
credam. ac si aliquid in eis offendo
liteeris quod uideat᷑ contrariũ ue.¬
ritati: nichil aliud quã uel men¬
dosum. eͣeͣ. codicẽ. uł int̾p̃tem ñ
assecutũ. eẽ quod dictũ .ẽ. uel mi
nime me incellexisse nͣ ambiga.
mͥ uł ꝑ illos auotores canonieos. uł
ꝓbabili ratione quod a uero ñ habor¬
reat ꝑsuadere potuer̃t. Nec ce mi
fr̃ sentire aliud existimo. Prorsus
in quã non ce arbicror sic legi tuos
libros uelle tanquã ꝓpħarũ uel
errore careant. dubitare nefariũ
ẽ. Absit hoc apia humilitate &e
ueraçi decemet ipso cogitatione.
qua nͥ esses preditꝰ non utiq. dice¬
res. Utinã merem cõplexus tuos
& collatione mutua uel doceremꝰ
sum considãtione uitȩ ac morũ
tuorũ non simulate. non fallacit᷑
dixisse credo: qͣnto magis equĩi. ẽ.

Expanded text:
turarum libris, qui iam canonici apturarum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non adsecutum esse, quod dictum est, uel me minime intellexisse non amb per illos auctores canonicos uel probabili ratione, quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros uelle tamquam prophetarum errore careant dubitare nefarium est. Absit hoc a pia humilitate et veraci de temetipso cogitatione: qua nisi esse praeditus, non utique diceres, utinam mereremur complexus tuos, et collatione mutua vel doceremus sum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fallaciter dixisse credo, quanto magis aequum est
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ edoce obsecro te quonãm᷑ as¬
sequi ualeamus. ut cũ forte ali¬
quid nos mouet. qđ nob̾ & si non
cautius actendentibꝰ certe tardiꝰ
nob̾ uideat᷑ contra conam᷑ assere¬
re. si hoc aliquando securiore lib̾¬
tate dicamꝰ ñ incidamꝰ insuspitio¬
ñe puerilis iactantie. quasi nr̃o
nomini famã uiros illustres ac¬
ctisando quȩramus. si autẽ ali¬
quid asꝑũ refellendi necessitate
de ꝓmptum fuerit. quo tolera¬
bile fiat lemore circunfundamꝰ
eloqͥo ÷ licũ melle gladiu̾ stringe¬
re iudicem᷑. Nisi force il le modus
ẽ. quo utrunq hoc iuici̾i uel ui¬
cii suspicionẽ caueamꝰ. ut cũ doc¬
tiore amico sic dispucemꝰ. ut qͥcqͥd
dixerit necesse sit apꝓbare. nec quȩ¬
rendi salte causa liceat aliquantu¬
lum reluctari. Tũ tͦi sine ullo ti¬
more offensionis tanquã inc̃apolu¬
dit᷑ .s mirũ si nob ñ illudit᷑ E go
enĩ faceor caritati tuȩ. solis eis scͥp¬

Expanded text:
ipsum edoce, obsecro te. quonam modo adipsum edoce, obsecro te. quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte aliquid nos mouet, quod nobis etsi non cautius adtendentibus certe tardius nobis uideatur. contra conamur adserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis iactantiae, quasi nostro nomini famam uiros inlustres accusando quaeramus, si autem aliquid asperum refellendi necessitate depromptum, quo tolerabile fiat, leniore circumfundamus eloquio, litum melle gladium stringere iudicemur, nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium uel uitii suspicionem caueamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut, quicquid dixerit, necesse sit adprobare nec quaerendi saltem causa liceat aliquantulum reluctari. Tum uero sine ullo timore offensionis tamquam in campo luditur, sed mirum si nobis non inluditur. ego enim fateor caritati tuae solis eis scrip
Abbreviated transcription (Latin):
hilarior quidã uultꝰ liccerarum
tuarũ etiã hoc me impetrasse signi¬
ficare uideat᷑. si tam̃ post lectam il¬
lã misse sunt. qđ in eis mimme ap¬
paret. Pecis uel potiꝰ fidutia carita¬
tis iubes. ut inscripturarũ cãpo
sine nr̃o inuic̃e dolore ludamus. Et¬
quidẽ quantũ adme attinet. serio
nos ista quã ludo agere malle̾. Qđ
si hoc uerbũ tͥ ꝓpt̾ facilitace̾ ponere
placuit : ego faceor maiꝰ aliquid
expeco abenignitate uiriũtuaru
prudentiaq tã docta & ociosa. anno¬
sa. studiosa. ingeniosa diligentia.
Hȩc tͥ ñ tantum donance ueru etiã
dictante spu sancto : ut in magnis
& laboriosis quęstionib ñ tanqu̾a
ludente in campo seripturarũ. s in
montibꝰ anhelante̾ adiuues.Si au¬
tem ꝓpt̾ hilaritat᷑e quã . cͣeͣ. inter
carissimos disserenres decet puta¬
sti dicendu̾ eeͣ. ludamꝰ. siue illud
aꝑtũ & planũ sit unde colloqui¬
mur. siue arduũ atq difficiłe: hoc

Expanded text:
hilarior quidam uultus litterarum hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse significare uideatur, si tamen post lectam illam missae sunt, quod in eis minime apparet. Petis uel potius fiducia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad me adtinet. serio nos ista quam ludo agere mallem. quod si hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego fateor maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scripturarum sed in montibus anhelantem adiuues. si autem propter hilaritatem, quam esse inter carissimos disserentes decet, putasti dicendum esse \'ludamus\\ siue illud apertum et planum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
leromimo: Augustinus
tuȩ caritati ꝓlixã epłam misi. respon¬
dens illi cuę quã ꝑsc̃m filiũ cuu aste¬
rum nc̃ iam non solũ fratrẽ. uerũ eciã
collegam misisse te recolis. quȩ utrum
in manus tuas ꝑuenire meririt adhuc
nescio. nͥ qͦd ꝑfrẽm sincerissimũ firmũ
scriħ. si ille qui me pͥmũ gladio petit
stilo repulsus. ẽ. ut sit humanitatis
meȩ atq. iusticiȩ accusante̾ rep̾hend̾e
non respondent᷑e : hoc solo cenuissimo
indicio ut cunq comcio ce legisse il
lam epłam meam. In ea quippe de.¬
ploraui tanta int uos extitisse discor¬
diã. de quoꝵ tanta amicicia quiaqua
uersũ eã fama diffuderat caritas
fr̃na gaudebat. Qđ ñ feci rep̾hen¬
dendo germanitat᷑e cuã. cuiꝰ inea
re aliquam culpã me cognouisse
ñ ausus sũ dioere: s dolendo huma¬
na miseriã. cmiꝰ in amicitus mutua
caritate retinendis quantalibet il¬
la sit. incerta ꝑmansio. ẽ. Uerũ illud
maluera tins nosse rescriptis. utrũ

Expanded text:
ERONVMO AUGUSTINUS tuae caritati prolixam epistulam misi respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium nunc iam non solum fratrem uerum etiam collegam meum misisse te recolis. quae utrum in manus tuas peruenire meruerit, adhuc nescio, nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille, qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem; hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffuderat. caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, quanta libet illa sit. incerta permansio est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
exponere. q hoc eiꝰ obscuritas patit᷑.
qualescunq hoc ausi st̃ qͣntũ possumꝰ
imꝑitia careamꝰ. & ii qui me uidere
putant utilibꝰ laborib tuis. tande̾
aliquando si fieri potest intelligant.
ꝓpt̾ea me uolle tuã iͦn hebreo int̾p̃ta¬
tionẽ in eccłuis legi. ne contͣ .Lxx.
tes. magno scandalo ꝑcurbemꝰ ple¬
bes.xp̃i : quarũ aures & corda illã
incͣpͣtationẽ audire c̃sueuer̃. quȩ etiã

Expanded text:
exponere, quia hoc eius obscuritas patitur.exponere, quia hoc eius obscuritas patitur.qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamusethi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in ecclesiis legi, ne contra Septuuid proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae eti
Abbreviated transcription (Latin):
diũ. S peto insitiuare digneris aqͥbꝰ
iudeis. utrũ abeis ipsis qͥ ante aduen¬
tũ dñi int̃pͣtati st̃. & si tea ẽ. quibus
putari possunt aliqua decodicibus
grecis uł subtraxisse uł in eis corru¬
pisse. ne ilł testimoniis de xꝑiana
fide c̃iuncerent᷑. Illi aut̃ antiores
cur hoc facere uoluerint : ñ inuenio
Deinde nob̾ mictas obsecto intͥpͣtatio¬
nẽ tuã de .Lxxͣ. quã te edidisse nes¬
ciebam. Librũ quoq tuũ cuiꝰ m̃tionẽ
fecisti de optimo genere int̃p̃tandi
cupio legere. & ad huc nosse qͦmͦ co¬
equanda sitꝰ intͥpͣte ꝑicia linguarũ
coniecturis eoꝵ qͥ scripturas disse¬
rendo ꝑtractant. qͦs necesse ÷ eciã
si recte atq uniꝰ fideituerint uarias
parere inmultoꝵ locoꝵ obscuritate
sententias. quanuis nequaꝗͣ ipsa
uarietas abeiꝰdẽ fidei unitate discor¬
dec. sic̃ etiã unꝰ tͣctator scdm eandẽ
fidẽ alit̃ atq. alit̃ eundẽ loc̃ potest

Expanded text:
dium. sed peto insinuare digneris, a quibus dium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de Septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, \'De optimo genere interpretandi\' cupio legere et adhuc nosse, quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uarias parere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest
Abbreviated transcription (Latin):
te inte peccaui : dimittas mͥ. Nec
illud qͦd dete nescio cuiꝰ poecę fac¬
tũ ineptiꝰ fortasse quã licteratius
ame cõmemoratũ ẽ. ampliꝰ quam
dixi adte trahas. cũ continuo sub¬
iecerĩ ñ hoc ideo me dixisse. ut ocłoᷤᷤ
cordis reciꝑes. quos absit unꝗͣ ut a¬
miseris.s ue aduerceres qͦs sanos ac
si aliqͥd scripserimꝰ qͦd scripto posteriore
destruere debeamꝰ imitandã. ñ ꝑpt̾ te¬
sichori cęcitat̾e. quã cordi tuo nec tribui
nec timui attingendũ illud existima¬
ui. atq identide̾ rogo ut me fident᷑
corrigas. uͥ mͥ hoc opꝰ eeͣ. ꝑspexeris.
bit̾io maior sit: tam̃ in multis reb̾
Augustinꝰ Ieronimo mitior ẽ. licet etiã
aminore qͦlibet ñ sic refugienda uł
dedignanda correpcio. De int̃p̾tatio¬
ne tua ĩa mͥ ꝑsuasisti. qua utilitate
scripturas uolueris tͣnsferre de he¬
breis. ut scilicet ea quȩ aiuideis p̾cer¬
missa uł corrupta st̃ ꝓferres in me¬

Expanded text:
tem in te peccaui, dimittas mihi. nec tem in te peccaui, dimittas mihi. nec illud, quod de nescio cuius poetae fato ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius:, quam dixi, ad te trahas, cum continuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes — quos absit, inquam, ut amiseris —, sed ut aduerteres, quos sanos ac si aliquid scripserimus, quod scripto posteriore destruere debeamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perspexeris. byterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti, qua utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in me
Abbreviated transcription (Latin):
auertat a nob̾: s sine ullo nocendi a¬
nimo facile de homine humana ui¬
tia suspicari. Hoc enĩ me de illis ȩqu¬
um .ẽ. credẽ si uasa sc̃ xp̃i ñ in contu¬
meliã s in honorẽ facta. & disposita
indomo magna adeo in opꝰ bonum.
Qđ si pꝰ hac attestationẽ meã. si in no¬
ticiam eoꝵ uenerit fac̾e uoluerint:
quã ñ recte faciant & tu uides. Qđ
sane scripseram nullũ me librum
adu̾sus te Romã misisse. ideo scͥpserã:
qr & libri nomͣ ab illa epła discerne¬
bam unde omĩno nescio qͥd aliud te
audisse existima uerã. & Romã nec
te ñ. eẽ arbitrabar: qđ sinceritate
amicitiȩ suȩ adãmonendũ siue ad te
uł me abs te corrigendũ fecisse me no¬
uerã. Exceptis autẽ familiaribus
tuis.ce ipsũ obsecro ꝑ grã qua redẽp¬
ti sumꝰ. ut quecunq tua bona quȩ
tͥ dñi bonitate concessa st̃ in licceris
meis posui. ñ me existimes in sidio¬
so blandiloquio posuisse. Si qͥd au¬

Expanded text:
auertat a nobis! — sed sine ullo nocendi aauertat a nobis! — sed sine ullo nocendi animo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et dispn opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant, et tu uides. Quod sane scripseram nullum me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admonendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum obsecro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tua bona, quae tibi domini bonitate concessa sunt, in litteris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse, si quid au
Abbreviated transcription (Latin):
carissimos aliqͥd altutro sermone con¬
tradicat᷑. nec tamen caritas ipsa mi¬
nuat᷑. nec ueritas odiũ pariat quę
debet᷑ amiticię. siue illud uerum
sit qͦd c̃cͣdicit᷑. siue corde ueraci qua¬
lecunq sit dr̃. ñ retinendo inm̃te
nr̃i familiares tui quibꝰ testimoniũ
ꝑhibes qđ sine uasa xꝑi. me in uito
factũ nec mediocrẽ de hac re dolo¬
rem in ee̾ cordi meo. qđ literȩ meę
priꝰ in multoꝵ manꝰ uener̃. quã ad te
ad quẽ scriptȩ stꝰ ꝑuenire potuerunt.
& nͥ fallor suꝑfluũ. cũ sufficiat siqͥd mͥ
in hoc credit᷑. ñ eo factũ animo qͦ putat᷑.
nec omĩno meȩ fuisse uoluntatis. aut
dispositionis aut consensionis. ut sal¬
tem cognitioni sufficeret. Hȩc si ñ cre¬
dunt qđ ceste dõ loquor: qͥd ampliꝰ fa¬
ciã ñ habeo. Ego tam̃ absit ut eos
credã hȩc tuȩ scĩtati maliuola m̃te
suggerere ad excitandas int᷑ nos ini¬
micitias. quas miscđia dñi dei n̾ri

Expanded text:
carissimos aliquid alterutro sermone concarissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur, siue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inuito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. et, nisi fallor, superfluum, cum. sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut dispositionis aut consensionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inimicitias — quas misericordia domini dei nostri
Abbreviated transcription (Latin):
entis astu s cõpatientis affectu. cũ co¬
gitares tã me ñ relinquendum in ea cul¬
pa inquã me ꝓlapsum existimasti. ꝗͣ
nec ce uelles si eo mͦ ꝓlapsus esses. Unde
agens gras beniuole m̃ti erga me
cuȩ simul posco. ut etiam mͥ ñ succen¬
seas. q cũ opuscuł tuis aliqͣ me moue¬
rent. motũ meu̾ intimaui tͥ. hoc ex¬
ga me ab omĩbꝰ seruari uolens ꝙ erga
re ipse seruaui. ut qͥcqͥd imꝓbandũ
putant inscͥptis meis. nec claudatit
subdolo pectore. nec ita repͬhendant
apud alios. ut taceant apud me. hinc
potiꝰ ex istimans ledi amicitiã. & ne¬
cessitudinis iura uiolari. Nescio enĩ
um. obsequiũ amicos. ueritas odiũ
paric : quã eccłiasticũ. fideliora sunt
uulnera amici. quã uoluntaria oscu¬
la inimici. Proinde carissimos nr̃os
qui nr̃is laboribꝰ sincerissime fauent.
hoc potiꝰ quanta possumꝰ instantia do¬
ceamus : qͦ sciant fieri posse. ut int̾

Expanded text:
entis astu sed compatientis affectu, cum coentis astu sed compatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim,um: Obsequium amicos, ueritas odium parit>, quam ecclesiasticum: Fideliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribus sincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter
Abbreviated transcription (Latin):
cũ quȩdã me inte cõmi sĩse ex postu¬
lasses : gͣuit̾ subiunxisti. In hoc le¬
dit᷑ amicitia. in hoc necessitudinis iti¬
ra uiolant᷑. ne uideam᷑ cercare pue¬
te uerba non solũ ex animo dicca sen¬
tio. uerũ etiã benigno animo ad ẽsu
adderes appareret. & dicis. Noc
scribo. qr te pure & xp̃iane dilige
cupio. nec qͥcquã in mea mente reti¬
nere. d distet alabiis. Ouir sc̃e.
mͥq ut ds̃ uidet animã mea̾ uera¬
ci corde dilecte. hoc ipsũ q posu¬
isti in licceris cuis q te mͥ exhibu¬
isse non dubito. hoc ipsũ omĩno Paulum
apłm credo ex hibuisse in licteris suis.
ñ uni cuilibet homini.s udeis & grecis.
& om̃ibꝰ gentibꝰ. filiis suis quos in euan¬
gelio genuerat. & qͦs pariendos partu¬
riebat. & deinde post̾orũ tot milibus
riȩ mandabat᷑ epła. ut nichil in sua
m̃te recineret. qđ distaret alabiis
Certe factꝰ es etiã tu tanꝗͣ ego. nͣ menti¬

Expanded text:
cum quaedam me in te commisisse expostucum quaedam me in te commisisse expostulasses graviter, subjunxisti: In hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare puete verba, non solum ex animo dicta, sentio, verum etiam benigno animo ad consuadderes, appareret, et dicis Haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere quod distet a labiis: O vir sancte mihique ut Deus videt animam meam veraci corde dilecte, hoc ipsum, isti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibuisse in litteris suis non uni cuilibet homini sed Iudaeis et Graecis et omnibus gentibus filiis suis, quos in euangelio genuerat et quos pariendos parturiebat, et deinde posterorum tot milibus riae mandabatur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non menti
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃uales estis instruite huius modi
in sꝑ̃u lenitatis. intendens te ipsũ
ne & cu cempteris. Hide si ñ dix̃ fie¬
ri tanꝗͣ ille ut illum lucrifacias.
ñ utiq ut ipsũ delictum fallacit̾ a¬
geret. aut se id hab̾e simularet .s
ut in alt̾iꝰ delicto qͥd etiã sibi accidđe
posset attendẽt. atq. ita alti tanꝗͣ
sibi altero uellet. miscđit᷑ subueniret.
hoc ÷ ñmencientis astu: s cõpatien¬
tis affectu. Dic iudeo. sic gentili. sic
cuilibet homini Paulꝰ in errore uel
peccato aliqͦ c̃stituto. ñ simulando qđ
ñ erat.s cõpaciendo qͥa. eeͣ potuiss&.
tanꝗͣ qui se hominẽ cogitaret: õĩbꝰ
omĩa factꝰ.ẽ. ut õs lucrifaceret¬
e ipsũ si placet obsecro. ce paulisꝑ
intuere. ce ipsũ inꝙͣ erga me ipsum.
& recole. uł si habes c̃scripta relege
ueba tua in illa epła quã mͥ ꝑfre̾m
nr̃m iã colegam meu̾ Cipͥanũ bre¬
uiorẽ misisti. quã ueraci. quã ger¬
mano. quã pleno caritatis affectu

Expanded text:
te huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia facteipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere; teipsum, inquam, erga memetipsum, et recole, vel, si habes conscripta, relege verba tua in illa Epistola quam mrum jam collegam meum Cyprianum, breviorem misisti, quam veraci, quam germano, quam pleno charitatis affectu,
Abbreviated transcription (Latin):
uerb. infactis. in scriptis : S ab¬
sit hoc saꝑe. Utrisq enĩ debebat ca¬
ritatẽ de corde puro & cͣscientia bo¬
na & fide ñficta. ac ꝑ hoc om̃ibꝰ oĩa
factꝰ. ẽ. ut om̃is lucrifaceret ñ m̃

Expanded text:
uerbis, in factis, in scriptis? sed abuerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes luc
Abbreviated transcription (Latin):
nouerc uericate̾ sic̃ ipse testat᷑.
nͥ forte & hic fallit. om̃is creat᷑a
dei bona. ẽ. & nichil abiciendũ.
qđ cũ gr̃arum actione accipit᷑.
Ergo & ipsi Paulo ñ solum uͦ. uerĩt
etiã dispensatori maxime fideli.
ñ solum cognitori. uerũ etiã doc¬
tori ueritatis : om̃ĩs utiq in cyb̾
creatura dei ñ simulate s uere
bona erat. Cur gͥ nichil simulate
suscipiendo sacrorũ cerimoniarũq
gentiliũ.s de cyb̃ & p̃pucio uerũ
sentiendo & docendo. tam̃ tanquã
gencił factꝰ ÷ gentib. & ñ potuit
fieri tanꝗͣ iudeus iudeis. nͥ fallaci¬
ter sucipiendo sacͤmenta iudeoꝵͦ
Cur oleastro in serco seruauit dis¬
libꝰ ramis ñ extͣ s in arbore õsti¬
tutis. nescio qͦd dispensatoriȩ si¬
mulationis uelamͣ obtendit : Cur
factꝰ tanꝗͣ gentił gentibꝰ qđ sen¬
tit docet. E agit sentie. factꝰ au¬
tem tanꝗͣ iudeus iudeis. aliud elau¬
dit inpeccore. aliud ꝓmit in

Expanded text:
nouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caerimoniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dislibus ramis non extra, sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit, factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in
Abbreviated transcription (Latin):
tuer̃i. Neq enĩ hoc ideo dixi qđ
sic ea ñ simulauit quȩ faciebat si¬
milia uideis. quẽ admodũ nec illa
que faciebat similia gentibꝰquȩ tu
qͦq cõmemorasti. atq in eo me q
ñ in grace faceor adiuusti. Cũ eni
abs ce quesissem in epła mea qͦmͦ
putet᷑ ideo factꝰ udeis tanꝗͣ iude¬
qr fallacit̾ suscepit sacͣm̃ta iudeoꝵ
cũ & gentibꝰ tanꝗͣ gencił factꝰ sit.
nec tam̃ susceꝑit fallacit᷑ sac rifi¬
cia gentium: tu respondisti in eo
factũ gentib tanꝗͣ gentilẽ qͦd p̃¬
puciũ receꝑit. qͦd indifferent᷑ ꝑ¬
miserit uesci cib. qͦs dãpnant
iudei. Ubi quęro. utrũ & hoc si¬
mulate fecerit. Qͦ d si absurdissi¬
mu atq falsissimũ. ẽ: sic gͦ & il¬
la in quibꝰ iudeorũ ẽsuetudun con¬
gruebat libtate prudenti. ñ neces¬
sicate seruili. aut qͦd ẽ indigniꝰ
dispensacione fallaci potius quã
fideli. Fidelib enĩ & his qui cog¬

Expanded text:
tuerim. Neque enim hoc ideo dixi, qutuerim. Neque enim hoc ideo dixi, qusic ea non simulavit, quae faciebat similia Judaeis; quemadmodum nec illa quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti: atque in eo me, quod non ingrate fateor, adjuvisti. Cum enim abs te quaesissem in epistola mea, quomodo putetur ideo factus Judaeis tanqulaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum mulate fecerit: quod si absurdissimum atque falsissimum est; sic ergo et illa in quibus Judaeorum consuetudini congruebat libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cog
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. ecce corã deo quia non mentior
Dent ueniã quilibet aliud opinantes
tissimo de alienis litteris disputanti.
N ec dici timeo sic paulũ defendere q
non simularit errorẽ iudeoꝵz s ue¬
re fuerit merrore. qm neq. simula¬
bat errorẽ qui lib̾tate apłica sicut il¬
li tempori congruebat uetera illa
sacramenta uͥ opꝰ erat agendo cõm̃¬
dabat. ea nͥ sachanȩ uersutia deci¬
piendis hominib s dei ꝓuidentia
abremintiandis rebꝰ futuris ꝓpħice
consticuta. Nec uere fuerat in errore
iudeoꝵ. qui non solũ nouerat s: etiam
coͥnstant᷑ & acrit̾ p̾dicabat eos errare:
qui putabant gentibꝰ imponenda. uł
iustificationi quorunq fideliũ neces¬
saria. Qđ autẽ dixi eum faccum ru¬
deis tanquã iudeũ. & canꝗͣ gentilẽ
gencilibꝰ. ñ mentientis astu. s: cõpa¬
tientis affectu: quẽ ad modũ dixerĩ
parũ mͥ uisus es accendisse. ĩmo ego
fortasse ñ satis hoc explanare po¬

Expanded text:
uobis, ecce coram deo, quia non mentior. uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Dent ueniam quilibet aliud opinantes; tissimo de alienis litteris disputanti. nec dici timeo sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, quoniam neque simulabat errorem, qui libertate apostolica, sicut illi tempori congruebat, uetera illa sacramenta, ubi opus erat, agendo commendabat ea non satanae uersutia decipiendis hominibus sed dei prouidentia praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta, nec uere fuerat in errore Iudaeorum, qui non solum nouerat, sed etiam instanter et acriter praedicabat eos errare, qui putabant gentibus inponenda uel iustificationi quorumque fidelium necessaria. Quod autem dixi eum factum Iudaeis tamquam Iudaeum et tamquam gentilem gentilibus non mentientis astu sed compatientis affecparum mihi visus es attendisse; imo ego fortasse non satis hoc explanare po
Abbreviated transcription (Latin):
ante dixi tantũ modo scripturis ca¬
nonicis hanc ingeuuã debeam serui¬
tutẽ. qua eas solas ita sequar. ut cu̾¬
seriptores earũ nichil in eis omĩno
errasse nichil fallacit᷑ posuisse ñ dubi¬
cem. Proinde cũ quęro t̃cium. ut tres
etiam ego trib apponam : possem qͥdẽ
ut arbitror facile reperire. si multa
legissem. Ueruntamen ipse mͥ ꝓhis
om̃ib. ummo supͣ hos om̃s. apłs pau¬
lus occurrit. Ad ipsum confugio. ad
ipsũ ab om̃ibꝰ qui aliud sentiunt licee¬
rarum eiꝰ tractatoribꝰ ꝓuoco. ipsum
int̾rogans int̃pello & requiro. in eo
qđ seripsit ad galathas uidisse se pe¬
crũ ñ recte ingrediente adueritatem
euangelii. eiq. infaciem ꝓpt̾ea restitis¬
se. qđ illa simulatione. gͥs iudaizare
cogebart. utrũ uerũ scripserit. an
forte nescio qͥ dispensatuua falsita¬
te m̃titꝰ sit. & audio paulo suꝑiꝰ in
eiꝰdẽ narrationis exordio. religiosa
uoce mͥ cͥamant̾e̾.. Quȩ aut̾e seribo

Expanded text:
ante dixi, tantum modo scripturis caante dixi, tantum modo scripturis canonicis hanc ingenuam debeam seruitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. proinde, cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem. uerum tamen ipse mihi pro his omnibus, immo supra hos omnes apostolus Paulus occurrit. ad ipsum confugio, ad ipsum ab omnibus, qui aliud sentiunt, litterarum eius tractatoribus prouoco, ipsum interrogans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galattrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes iudaizare cogebat, utrum uerum scripserit, an forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus sit. et audio paulo superius in eiusdem narrationis exordio religiosa uoce mihi clamantem: Quae autem scribo
Abbreviated transcription (Latin):
hendo errantẽ. patiar te errare cũ tali¬
bus. Quoꝵ ego faceor nemmnẽ legi .S.
cum sint ferme sex ł septẽ: horũ quat¬
tuor auccoritatẽ tu quoq infringis.
Nã laodicenũ cuiꝰ nom̃ taces. de ȩccłia
dicis nuꝑ egressũ. alexandrũ autẽ ue¬
tere hȩrecicii. origenẽ uͦ ac didimum
rep̃hensos abste lego in recentiorib opꝰ¬
culis tuis. & nͣ mediocrit nec demedio.¬
cribꝰ quęstionibꝰ. quanitis origenem
mirabilit̾ ante laudaueris. Cũ his gͦ
errare puto quia nec te ipse patieris:
qͦnuis hoc ꝑinde dicat᷑. ac si in hac sen¬
tentia ñ errauerint. Nam quis. ẽ. qui
se uelit cũ quolibet errare: Tresgͥ
restant. eusebiꝰ emisenꝰ. theodorꝰ eracle¬
otes. & quẽ paulo post cõmemoras
ioħs. qui dudũ inpontificali gradu con
stantinopolitanã rex̃ eccłiam. Porrosi
queras uł recolas quid hinc senserit.
se nec nob̃ defuisse quos in eo q asse¬
rimꝰ sequerem᷑. quanquã sicut paulo

Expanded text:
hendo errantem, patiar te errare cum talihendo errantem, patiar te errare cum talibus, quorum ego, fateor, neminem legi. sed cum sint ferme sex uel septem, horum quattuor auctoritatem tu quoque infringis. nam Laodicenum, cuius nomen taces, de ecclesia dicis nuper egressum, Alexandrum autem ueterem haereticum, Origenem uero ac Didymum reprehensos abs te lego in recentioribus opusculis tuis et non mediocriter nec de mediocribus quaestionibus, quamuis Origenem mirabiliter ante laudaueris. cum his ergo errare puto quia nec te ipse patieris, quamuis hoc perinde dicatur, ac si in hac sententia non errauerint. nam quis est, qui se uelit cum quolibet errare? tres igitur restant, Eusebius Emisenus, Theodorus Heracleotes et, quem paulo post commemoras, Iohannes, qui dudum in pontificali gradu stantinopolitanam rexit ecclesiam. Porro, si quaeras uel recolas, quid hinc senserit nse nec nobis defuisse, quos in eo, quod adserimus, sequeremur, quamquam, sicut paulo
Abbreviated transcription (Latin):
forte recti tramit̾e reliquissent etiã
aposterioribꝰ corrigi quã paulꝰ. quo
fident̃ auderent eciã minores maio¬
rib ꝓdefendenda enangelica ueritate
salua fr̃na caritate resistere. Nã eũ sa¬
tiꝰ sit atenendo itinere in nullo quã
in aliquo dec linare: multo. ẽ. tam᷑
mirabiliꝰ & laudabiliꝰ libent᷑ acciꝑe
corrigent̾e. quã audact corigere de¬
uiant̾e. Laus itaq iustȩ lib̾tatis inpau¬
lo. &e sc̃e humilitatis in petro: quan¬
tum mͥ ꝓmodulo meo uidet᷑ magis
fuerat aduersus calũmantẽ porphi-¬
rium defendenda. quam ut ei dare-¬
t᷑ obtrectandi maior occasio. qua mul¬
to mordaciꝰ criminaret᷑ xꝑianos fallacit̃
uel suas litteras scrib̾e. uel dei sui sacra¬
menta portare. Flagitas ame ut aliqͤm
saltẽ unũ ostendã cuiꝰ in hac re senten¬
tiã sim secutꝰ. cũ tu tam plures nomina¬
tim cõmemoraueris. qui te in eo quod
astruis pͣcessert̃. petens ut in eo sice repͣ¬

Expanded text:
forte recti tramitem reliquissent, etiam forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi; quam Paulus, quo fidenter auderent etiam minores maioribus pro defendenda euangelica ueritate salua fraterna caritate resistere. nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam in aliquo declinare. multo est tamen mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigentem quam audacter corrigere deuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et sanctae humilitatis in Petro, quantum mihi pro modulo meo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphyrium defendenda, quam ut ei daretur obtrectandi maior occasio, qua multo mordacius criminaretur Christianos fallaciter uel suas litteras scribere uel dei sui sacramenta portare. Flagitas a me, ut aliquem saltem unum ostendam, cuius in hac re sententiam sim secutus, cum tu tam plures nominatim commemoraueris, qui te in eo, quod adstruis, praecesserunt, petens, ut in eo si te repre
Abbreviated transcription (Latin):
me canonicarũ in concusse credat᷑ & de.¬
fendat᷑. ab. eẽ. omĩno mendatiũ. ne dispen¬
sacores xp̃i de qͥb dictũ. ẽ. hic ĩa quę¬
rit᷑ int̾ dispensatores ut fidelis quis in¬
ueniat᷑. tanquã magnũ aliquid sibifi.¬
delit̾ didicisse uideant᷑. ꝓuerita̾s dispen¬
satione m̃tiri. cũ ipsa fides in latino ser¬
mone ab eo dicat᷑ appellata. quia fit
quͦd drͣ. Ubi aut̃ẽ fit quod dr̃. m̃tien.¬
di utiq non. ẽ. locꝰ. fidelis gͥ dispensa¬
cor apłs Laulꝰ. ꝓcul dubio nob̾ exhi¬
bet inscribendo fidẽ. qͥa ueritatis dis¬
pensator erat nonfalsitatis. ac ꝑhoc
uerũ scripsit. uidisse se petrũ noN
recte ingredientẽ ad ueritatẽ euangłi i
eiq. in faciem restitisse quod g̃s iudant are
bat utilit̾ lib̾tate caritatis. sc̃a ac benig¬
na piecatł humilitatis accepit. acq ta
rariꝰ & sanctiꝰ exemplum posteris pre¬
buit quo non dedignarent᷑ sicubi

Expanded text:
me canonicarum inconcusse credatur et deme canonicarum inconcusse credatur et defendatur abesse omnino mendacium, ne dispensatores Christi, de quibus dictum est: hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, tamquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse uideantur pro ueritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in Latino sermone ab eo dicatur appellata, quia fit, quod dicitur. ubi autem fit, quod dicitur, mentiendi utique non est locus. fidelis igitur dispensator apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem, quia ueritatis dispensator erat, non falsitatis. ac per hoc uerum scripsit uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem restitisse, quod gentes bat utiliter libertate caritatis, sancta ac benigna pietate humilitatis accepit: atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur sicubi
Abbreviated transcription (Latin):
aut qͥd aliud sit om̃ino ñuideo. nͥ forte ad¬
dito nomine dispensationis. fit ut m̃da¬
tiũ ñ sit mendatium. Quod si absurdũ. ẽ:
cur eͥgo ñ aꝑte dicis officiosũ m̃datiũ de¬
fendendũ Nisi force te mouet. quia ñ
tã usitatũ. ẽ inȩccłiasticis libris uocabu¬
lũ officii. quod ambrosiꝰ nr̃ ñtimuit.
qui suos quosdam libros utiliũ pͣception̾
plenos. de officiis uoluit appellare. Ansi
officiose m̃tiat᷑ quisq culpandꝰ.ẽ. si dispen¬
satiue approbandus : Rogo te m̃ciat᷑ uͥ
legerit qui hoc putat. quia & hȩc mag¬
na questio. ẽ. sit ne aliquando m̃tiri ui¬
riboni. iimo uiri xp̃iani. qualibꝰ dictũ
ẽ. sit in ore ur̃o est. est. non. non. & qͥ
cũ fide audiunt. ꝑdes om̃s qui locunt᷑
m̃datiũ. S ut dixi. & alia magna que¬
stio. ẽ. E ligat quod uoluerit qui hoc
existimat uͥm̃tiat᷑. dũ tam̃ abscriben¬
tib auctoribꝰ sc̃arũ scripturarũ & maxi¬

Expanded text:
aut, quid aliud sit, omnino non uideo, nisi forte adaut, quid aliud sit, omnino non uideo, nisi forte addito nomine dispensationis fit, ut mendacium non sit mendacium. quod si absurdum est, cur ergo non aperte dicis officiosum mendacium defendendum? nisi forte nomen te mouet, quia non tam usitatum est in ecclesiasticis libris uocabulum officii, quod Ambrosius noster non timuit, qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos \'De officiis\' uoluit appellare. an, si officiose mentiatur quisque, culpandus est, si dispensatiue, adprobandus, rogo te ? mentiatur, ubi legerit, qui hoc putat — quia et haec magna quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, immo uiri Christiani. qualibus dictum est: sit in ore uestro \'est, est; non, non\', et qui cum fide audiunt: perdes omnes, qui loquuntur mendacium; sed, ut dixi, et alia et magna quaestio est — eligat, quod uoluerit, qui hoc existimat, ubi mentiatur, dum tamen ab scribentibus auctoribus sanctarum scripturarum et maxi
Abbreviated transcription (Latin):
lex ait. non concupisces. si humana i¬
firmitas gr̃a dei adiuca non fuerit sub
se reũ tenet. & pͥuaricatorẽ potiꝰ dãnat
quã lib̾at peccatorẽ : quanto magis illa
quȩ significationis causpͣcepta sunt.
circuncisio & cȩta quȩ gr̾ȩ reuelatio¬
ne latiꝰ innotescente necesse fuerat abo¬
leri. iustificare neminẽ poterat. Hon
tam̃ ideo fuerant tanquã diabolica
gentiũ sacrilegia fugienda. eciã cũ ip¬
sa gr̃a iã inciꝑet reuelari quȩ um¬
bris talib fuerat pͣnuntiata. s ꝑmictenda
paululũ. eis maxime qui ex illo popło cui
data sunt uenerant. pꝰteauͦ tanq cũ hono¬
re sepulta sunt axp̃ianis omib irrepara¬
bilit̾ deserenda. Hoc autẽ qͦd dicis. non dis¬
pensatiue ut ñri uoluere maioref. Quiꝰ si¬
bi uult oro te s Aut enĩ hoc ẽ. quod ego
appello officiosũ mendatiũ. ut hȩc dispen¬
satio sit officiũ uelut honeste m̾tiendi

Expanded text:
lex ait: non concupisces, si humana ilex ait: non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quanto magis illa, quae significationis causa praecepta sunt, circumcisio et cetera, quae gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam coeperit reuelari, quae umbris talibus fuerat praenuntiata, sed permittenda paululum eis maxime, qui ex illo populo, cui data sunt, uenerant, postea uero, tamquam cum honore sepulta sint, a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoc autem, quod dicis: \'non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores\', quid sibi uult, oro te? aut enim hoc est, quod ego appello officiosum mendacium, ut haec dispensatio sit officium uelut honeste mentiendi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbonũ mͥ oꝑatũe. mort̾e. ut fiat supra
modu peccator. aut peccatũ ꝑmandatũ
Qd̃ aut̾ẽ hyͥc dicit peccatũ ꝑ mandatum
fieri supͣ modũ. hoc alibi lex sub intraũ.
ut habundaret delictũ. Ubi aut̃e habun¬
dauit delictum. suꝑ habundauit grͣa.
et alibi cũ suꝑiꝰ de dispensatione gr̃ȩ loque¬
ret᷑ qđ ipsa iustificet. uelut int̾rogans
ait. Quid gͦ lex Acq. huic int̾rogationi
continuo respondit. Preuaricationis gr̃a
posita. ẽ. donec ueniret sem̃ cui ꝓmissũ
ẽ. Hos gͦ damnabilit̾ dic̃. ecͣ. sub lege
quos reos facit lex ñ implentes legem.
dũ ñ intelligendo gr̃ȩ beneficiũ. ad faci¬
enda dei p̃cepta quasi de suis uirib suꝑ¬
ba elacione p̃sumunt. Plenitudo enim
legis caritas. Caricas uͦ dei diffusa.ẽ. in
cordibus nr̃is. non ꝑnos ipsos . s ꝑ sp̃m scm
qui datꝰ. ẽ. nob̾. S huic rei quantũ sacis
ẽ. explicande. ꝓlixiꝰ fortasse & sui ꝓprii
uoluminis sermo debet᷑. Si gͦ illud quod

Expanded text:
bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. quod autem hic dicit peccatum per mandatum fieri supra modum, hoc alibi: Lex subintrauit, ut abundaret delictum: ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia; et alibi, cum superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: Quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: Praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos ergo damnabquos reos facit Lex, non implentes Legem, dum non intelligendo gratiae beneficium ad facienda Dei praecepta, quasi de suis viribus superba elatione praesumunt. Plenitudo enim Legis charitas . Charitas vero Dei diffusa est in cordibus nostris, non per nos ipsos, sed per Squi datus est nobis. sed huic rei, quantum satis est, explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod