comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
udite auribus. accipite m̃tib¬
dilectissimi: loquentib qͥdem nob̾.
sed ipso docente. qui non recedit
a nobis. Dñs dicit quod modo
cũ legeretur audistis. Uerba qͦ
ego lo quor uob. a me ipso non
lorquor: pater aut̃ in me manens. facit opera¬
ipse. Ergo & uer ba oꝑa sunt: Plane ita est.
Nam ꝓfecto qui ꝓximum loquendo edi ficat:
bonũ opus oꝑatur. Setl quid est a me ipso ñ
loquorr nisi a me ipso non sũ qui loquor: Ei¬
quipe tribuit quod facit: de qͦ¬
est ipse qui facit. Pater enĩ ds̃ ñ
est de aliquo: filius aut̃ ds̃. est quidẽ patri
equalis : s de patre dõ. Ideo ille ds̃. s non de
dõ: & lum̃ sed non delumine: iste uͦ ds̃ de deo.
lum̃ de lumine. Nam in his duabus sententiis
una qua dictum est. non a me ipso loquor. alia
qua dictum est. pater aut̃ in me manens. facit
oꝑa ipse: singulas tenentes diuersi nobis ad uer¬
sant᷑ herttici: qui non ex una parte s incontͣria
conante s. auia ueritatis ex orbitant. Arriani qͥp¬

Expanded text:
udite auribus, accipite mentibdilectissimi, loquentibus quidem nobis, sed ipso docente qui non recedit a nobis. Dominus dicit, quod modo cum legeretur audistis, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens ipse facit opera. Ergo et verba opera sunt? Plane ita est. Nam profecto qui proximum loquendo aedificat, bonum opus operatur. Sed qloquor? nisi a me ipso non sum qui loquor. Equippe tribuit quod facit, de qust ipse qui facit. Pater enim Deus non est de aliquo, Filius autem Deus est quidem Patri aequalis, sed de Patre Deo. Ideo ille Deus sed non de Deo, et lumen sed non de lumine. Iste vero Deus de Deo, lumen de lumine. 2. Nam in his duabus sententiis, una qua dictum est, Non a meipso loquor: alia qua dictum est, Pater autem in me manens, ipse facit opera: singulas tenentes, diversi nobis adversantur haeretici, qui non ex una parte, sed in contraria conantes, a via veritatis exorbitant. Ariani quip
Abbreviated transcription (Latin):
pater in filio: Siquid petieritis me in nomins
meo: hoc faciam. Ergo & illa maiora oꝑa sen¬
sum facturũ esse ꝓmisit. Non se ertollat serius
suꝑ dñm: nec discipulus suꝑ magistrũ. Qei
quã ipse facit. dixit eos esse facturos: ẜ maile
quippe cantatur: diligã te dñe uirtus mo d
quȩ sunt tandẽ ista maiora: An forte quos qtli
ipsis transeuntib. etiã eorũ umbra sanalit
Maius est enĩ ut sanet umbra: quã fubre

Expanded text:
lio, si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam. » Ergo et illa majora opera seipsum facturum esse promisit. Non se extollat servus supra Dominum, et discipulus supra magistrum : majora quam ipse facit, dicit eos esse facturos; sed in eiquippe cantatur, Diligam te, Domine, virtus mea . Sed quae sunt tandem ista majora? An forte quod aegros ipsis transeuntibus, etiam eorum umbra sanabat ? Majus est enim ut sanet umbra quam fimbria .
Abbreviated transcription (Latin):
andedit mime inquit. oꝑa quȩ ego facio & ip
onlte et maiora borũ faciet. Itane quicũ ꝙ
pnt sismatione p̃cipitari: sed ea cogit con¬
Mundis iam sermo iste aifferri. Finit sermo¬

Expanded text:
edit in me, inquit, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet. Itane quicumque debent festinatione praecipitari; sed ea cogit concludendus jam sermo iste differri. TRA
Abbreviated transcription (Latin):
daret. Habebat gͦ et dñs loculos: et a fidelib
oblata conseruans. et suoꝵ necessitatib. & aliis
indigentib tribuebat. Tunc primũ eccłiasticȩ
pecuniȩ forma est instituta: ubi intelligeremꝰ
qd p̃cepit non cogitandũ esse de crastino non
ad hoc fuisse p̃ceptum. ut nichil pecuniȩ ser¬
uetur a scĩs: s ne dõ ꝓpt̾ ista seruiatur: et ꝓpt̃
in opie timorẽ iusticia deseratur. Nam et apłs
in posterũ ꝓuidens ait. Si quis fidelis habet
uiduas fufficient̾ tribuat eis: ut ñ grauetur
ȩccła. quo ueris uiduis sufficere possit. Cũ gͦ
ille accepisset bucel lam: exiit continuo. Erat
aũt nox : & ipse qui exiit erat nox. Cũ gͦ exis¬
set nox : ait iħ̾e. Nunc clarificatus est filius
hominis. Dies gͦ diei eructauit uerbũ: id est

Expanded text:
daret. Habebat ergo et Dominus loculos, et a fidelibus daret. Habebat ergo et Dominus loculos, et a fidelibus oblata conservans, et suorum necessitatibus et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiasticae pecuniae forma est instituta, ubi intelligeremus, quod praecepit non cogitandum esse de crastino , non ad hoc fuisse pvetur a sanctis, sed ne deo propter ista serviatur et propter inopie timorem iusticia din posterum providens, ait: Si quis fidelis habet viduas, sufficienter tribuat eis, ut non gravetur Ecclesia, quo veris viduis sufficere possit . 6. Cum ergo accepisset ille buccellam, exiit continuo. Erat autem nox. Et ipse qui exivit, erat nox. Cum ergo exisset nox, ait Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis. Dies ergo diei eructavit verbum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
do quã ad salutẽ fideliũ. festinando: quia
traditus est ꝓpt̃ delicta nr̃a. et dilexit eccłam.
& se ipsum tradidit ꝓ ea Unde ⁊ de se ipso dicit
apłs. Qui me dilexit: & tradidit semet ipsũ¬
ꝓ me. Nisi gͦ se traderet xp̃c: nemo traderet
xp̃m. Quid habet iudas nisi peccatũ: Neq
enĩ intradendo xp̃o salutẽ nr̃am cogitauit. ꝓpt̾̃
quam est traditus xp̃o : s cogitauit pecuniȩ lu
crum. et inuenit animȩ detrim̃tum. Accepit
mercedem quã uoluit : s nolenti est data pe¬
na quã meruit. Tradidit uidas xp̃m: tradi¬
dit. xp̃c seipsum. Ille agebat negotiã suȩ uen¬
dicionis: iste nr̃e redemptionis. Quod facis fac
cititis : ñ quia tu potes. s quia hoc uult qui totum
potest. Hoc aũt nemo sciuit discũbentium: ad
quid dixerit ei. Quidam enĩ putabant qͥa locti¬
los habebat iudas: qͥa diciei iħc eme ea quȩ opus
sunt nobis ad diem festũ : aut ut egenis aliquid

Expanded text:
do, quam ad salutem fidelium festinando; quia do, quam ad salutem fidelium festinando; quia traditus est propter delicta nostra , et dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea . Unde et de seipso dicit Appro me . Nisi ergo se traderet Christus, nemo traderet Christum. Quid habet Judas, nisi peccatum? Neque enim in tradendo Christo salutem nostram cogitavit, propter quam est traditus Christus, sed cogitavit pecunicrum, et invenit animae detrimentum. Accepit mercedem quam voluit, sed nolenti est data quam meruit. Tradidit Judas Christum, tradidit Christus seipsum: ille agebat negotium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. Quod facis, fac citius, non quia tu potes, sed quia hoc vult qui totum potest. 5. Hoc autem nemo scivit discumbentium ad quid dixerit ei. Quidam enim putabant, quia loculos habsunt nobis ad diem festum, aut ut egenis aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
antur non nulla tingunt᷑. Si aut̃ bonũ aliquid
hic significat tinctio: eidem bono in gratũ ñ in¬
merito est secuta dampnatio. Aahuc tam̃ iuide
possesso non a dño s a diabolo cũ homini ingrato
intrasset panis in uentrẽ. hostis in mentem:
ad huc in quã tanti mali iam corde concepti.
plenus restabat effectus: cuiꝰ iam p̃cesserat damp-¬
nandus affectus. Itaq dñs cũ panis uiuus pa¬
nẽ mortuo tradidisset : & panẽ tradendo pa-¬
nis traditorẽ ostendisset : qđ facis inquit. fac
ritius. Non p̃cepit facinus: s p̃dixit uidȩ malũ.
nobis bonũ. Quid enĩ iudȩ peius. & quid nobis
melius. quã traditus xp̃c ab illo ad uersus
illum. ꝓ nobis p̃ter illum: Quod facis fac citiꝰ.
Ouerbũ libentius parati quã irati. O uerbũ non
tam penã exprimens uenditoris: quã mercem
significans redemptoris. Dixit enĩ. quod
facis fac citius: ñ tam in ꝑniciem ꝑfidi se uien¬

Expanded text:
antur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid antur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid hic significat tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta damnatio. 4. Adhuc tamen Judae possesso, non a Domino, sed a diabolo, cum homini ingrato intrasset panis in ventrem, hostis in mentem: adhuc, inquam, tanti mali jam corde concepti plenus restabat effectus, cujus jam praecesserat damnandus affectus. Itaque cum Dominus panis vivus panem mortuo tradidisset, et panem tradendo panis traditorem ostendisset: Quod facis, inquit, fac citius. Non praecepit facinus; sed praedixit Judae malum, nobis bonum. Quid enim Judae pejus, et quid nobis melius quam traditus Christus, ab illo adversus illum, pro nobis praeter illum? Quod facis, fac citius. O verbum libentius parati, quam irati! o verbum non tam poenam exprimens proditoris, quam mercedem significans Redemptoris! Dixit enim, Quod facis, fac citius, non tam in perniciem perfidi saevien
Abbreviated transcription (Latin):
nas in uidam qui cognominabat᷑ scharioth unũ
de duodecĩ: et abiit & locutus est cũ principibus
sacerdotũ. Ecce ubi ostendit᷑: qđ iam intraue¬
rat sathanas in uidã. Prius gͦ intrauerat : un.¬
mittendo in cor eiꝰ cogitationẽ qua traderet xp̃m.
Talis enĩ iam tienerat: ad cenandũ. Nunc autẽ pꝰ
panẽ intrauit in eũ: non ad hoc ut alienũ tempta¬
ret. s ut ꝓpriũ possideret. Non aut̃ ut putant
quidam negligent̾ legentes: tunc uidas xp̃i cor¬
pus accepit. Intelligendũ est enĩ qđ iam omib
eis distribuerat dñs. sacram̃tũ corporis & sangui¬
nis sui. ubi & ipse uidas erat sic̃ sc̃s lucas euiden¬
tissime narrat. Ac deinde ad hoc uentũ est ubi
scdm narrationẽ ioħ̃is aꝑtissime dñs ꝑ bucellã
tinctã atq porrectam. suũ exprimit traditorem:
fortassis ꝑ panis tinctionẽ illiꝰ significans fictionẽ.
Non enĩ omĩa quȩ tingunt᷑ ab luunt᷑: s ut infici¬

Expanded text:
nas in Judam, qui cognominabatur Iscariotes, unum nas in Judam, qui cognominabatur Iscariotes, unum de duodecim; et abiit, et locutus estsacerdotum . Ecce ubi ostenditur quod jam intraverat Satanas in Judam. Prius ergo intraverat immittendo in cor ejus cogitationem qua traderet Christum. Talis enim jam venerat ad coenandum. Nunc autem post panem intravit in eum, non ad hoc ut alienum tentaret, sed ut proprium possideret. Non autem, ut putant quidam negligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim quod jam omnibus eis distribuerat Dominus Sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat : ac deinde ad hoc ventum est, ubi secundum narrationem Joannis apertissime Dominus per buccellam tinctam atque porrectam suum exprimit traditorem, fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur, abluuntur; sed ut infici
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ. Ecce ꝑ malũ factũ est bonũ: cum bene ac¬
lus ccontrario cdatũ paulo angłm diaboli. ꝑ
x pfice̾tur in xp̃o: Ita et malo bonũ obfuit:
bno malũ ꝓfuit. Recorcdamini unde sit scrip¬
d quicũq manducauerit panẽ aut biberit
ũ diũ in digne: reus erit corporis et sanguinis
ite negligenterq sumebaut. Hic gͦ si corripit᷑
di un diuidicat. hoc est ñ discernit a ceteris
cibis dominicã corpus: qumͦ dampnat᷑ qui ad eius
mensam fingens se amicũ. accedit inmicus: Si
rep̃hensione tangitur negligentia conuitiantis : qͣ
pena ꝑcuttitur uenditor inuitantis: Quid erat au̾t
panis traditori datus: nͥ demonstratio cui gr̃ȩ
fuisset in gratꝰ: In trauit gͦ post hunc panẽ satha¬
nas in dir̃i traditorẽ: ut sibi iam traditũ plenuis
possidet: in quẽ prius intrauerat ut deciperet. Neq
cio tradendi dñi pactus est: cũ hoc aꝑtissime lu¬
cas ȩxigłista testetur. et dicat. Intrauit aut̃ satha¬

Expanded text:
. Ecce per malum factum est bonum, dum bene acvideas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini unde sit scriptum, Quicumque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis crete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis Dominicum corpus; quo modo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum, accedit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis? Quid erat autem panis traditori datus, nisi demonstratio cui gratiae fuisset ingratus? 2. Intravit ergo post hunc panem satanas in Domini traditorem, ut sibi jam traditum plenius possideret, in quem prius intraverat ut deciperet. Neque retio tradendi Domini pactus est, cum haec apertissime Lucas evangelista testetur et dicat: Intravit autem sata
Abbreviated transcription (Latin):
homo ad optatus: cuiꝰ głam quesiuit qͥ est ab
illo unicus natus Qui aut̃ querit gloriã eiꝰ
qui misit illũ: hic uerax est. & in iusticia in
illo ñ est In antixp̃o aut̃ in uisticia ẽ & uerax
ñ est : qr głam suã quesiturꝰ ẽ ñ eiꝰ a quo missus
est: Non enĩ est missus: s uenire ꝑmissus.
Om̃s gͦ ꝑtinentes ad corpus xp̃i: ñ inducam᷑
in laqueos antixp̃i Non queramꝰ głam nr̃am:
Ssi ille quesiuit głam eiꝰ qͥ eũ misit ⁊ qnͣto magis
nos eiꝰ qͥ nos fecit:¬

Expanded text:
homo adoptatus, cujus gloriam quaesivit, qui est ab homo adoptatus, cujus gloriam quaesivit, qui est ab illo unicus natus. Qui autem quaerit gloriam ejus, qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo non est. In Antichristo autem injustitia est, et verax non est; quia gloriam suam quaesiturus est, non ejus a quo missus est: noOmnes ergo pertinentes ad corpus Christi, ne inducamur in laqueos Antichristi, non quaeramus gloriam nostram. Sed si ille quaesivit gloriam ejus qui eum misit, quanto magis nos ejus qui nos fecit
Abbreviated transcription (Latin):
plũ nob̾ p̃buit humilitatis: Nẽpe equalis est
patri: nempe in pͥncipio erat uerbũ ⁊ uerbũ
erat apud dm̃: & ds̃ erat uerbũ: Nempe ipse
dixit : & uerissime dixit: Tanto tempore uob̾cũ
sũ & ñ cognouistime : philippe. qui uidet me:
uidet & patrẽ: Nempe ipse dixit & uerissime
dixit: E go & pat̾ unũ sumꝰ: Si gͦ ille cũ patre
unũ. equalis patri. ds̃ de dõ. ds̃ apud dm̃ co¬
ȩtnus. immortalis. parit̃ in cõmutabilis. parit̃
sine tẽpore. parit̃ ereator. & dispensator tẽpoꝵ
tam̃ qr uenit in tẽpore & formã serui accepit. &
habitu ẽ inuentus ut homo. querit głam pa¬
tris ñ suã: quid tu homo facere debes qͥ qnͣdo
aliquid boni facis głam tuam queris. qnͣdo aut̃
aliqͥd mali facis. dõ calũpniã meditaris: In¬
tende tibi Creatura. es : agnose creatorẽ: Ser¬
uus es: necontẽpnas dñm Ad optatꝰ es: s ñ me¬
ritis tuis: Quere głam eiꝰ a quo habes hanc gr̃ãn

Expanded text:
plum nobis praebuit humilitatis. Nempe aequalis est Patri. Nempe in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Nempe ipse dixit, et verissime dixit: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui me videt, videt et Patrem . Nempe ipse dixit, Pater unum sumus . Si ergo cum Patre unum, aequalis Patri Deus de Deo, Deus apud Deum, coaeternus, immortalis, pariter incommutabilis, pariter sine tempore, pariter creator, dispensator temporum, tamen quia venit in tempore, et formam servi accepit, et habitu est inventus ut homo, quaerit gloriam Patris, non suam: quid tu homo facere debes, qui quando aliquid boni facis, gloriam tuam quaeris; quando autem aliquid mali facis, Deo calumniam meditaris? Intende tibi, creatura es, agnosce Creatorem; servus es, ne contemnas Dominum; adoptatus es, sed non meritis tuis; quaere gloriam ejus a quo habes hanc gratiam, 536 o
Abbreviated transcription (Latin):
tis Hoc est gͦ magnũ in doctrina. altũ et ȩt̃¬
nũ qđ manet.⁊ quo uocant omĩa que tẽpora¬
lit̃ transeunt: qnͣdo bene significant᷑. nec men¬
dacit᷑ ꝓferunt᷑: Omĩa qͥppe signa que ꝓferimꝰ:
sonis aliquid significant qđ non ẽ sonus: Non
enĩ duȩ breues syllabe ds̃ est. & duas breues
syllabas colimꝰ. & duas bereues syllabas ad oramꝰ⁊
& ad duas breues syllabas ꝑuenire desideramꝰ.
quȩ pene ante desinunt sonare quã ceperint:
maneat sonus cũ dicit᷑ ds̃ Sic intendite doc¬

Expanded text:
tis. Hoc est ergo in doctrina magnum, altum et aetetis. Hoc est ergo in doctrina magnum, altum et aeternum quod manet; quo vocant omnia quae temporaliter transeunt, quando bene significant, nec mendaciter proferuntur. Omnia quippe signa quae proferimus sonis, aliquid significant quod non est sonus. Non enim duae breves syllabae Deus est, et duas breves syllabas colimus, et duas breves syllabas adoramus, et ad duas breves syllabas pervenire desideramus: quae pene ante desinunt sonare, quam coeperint; maneat sonus cum dicitur Deus. Sic intendite doc
Abbreviated transcription (Latin):
erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ: inde pendet
buiꝰ solutio questionis: Que est gͦ doctrina ptͥs.
nͥ uerbũ patris: Ipse gͦ xp̃c doctrina patris:
si uerbũ patris S quia uerbũ non potest eẽ
nullius. s alicuiꝰ: & suã doctrinã dixit se ipsũ:
& non suã qr patris est uerbũ: Quid enĩ tã tuũ
quã tuc Ꝙ quid tã ñ tuũ quã tu: S alicuiꝰ est
qd es Uerbũ gͦ & ds̃ est. & doctrine stabilis
uerbũ est: non sonabilis ꝑ sillabas & uolati¬
lis: s manentis cũ patre: ad quã conuertam᷑
manentẽ. sonis transeuntib am moniti: Non
enĩ nos ita ammonet qđ transit: ut ad transito¬
ria uocet: Ammonem᷑: ut diligamꝰ dm̃: To¬
tũ hoo qdđ dixi: syllabe fuer̃ ꝑcussũ aerem
uerberauer̃t. ut ad sensũ ur̃arũ auriũ ꝑueni¬
rent: sonando transiert̃: Hon tam̃ illuo qđ
uos ad monuit transire debet: qr ille quẽ uos
syllabis ammoniti: ad eũ conu̾si fueritis: nec
uos transibitis. s cũ manente manebi¬

Expanded text:
inde pendet hujus solutio quaestionis. Quae est ergo doctrina Patris, nisi Verbum Patris? Ipse ergo Christus doctrina Patris, si Verbum Patris. Sed quia Verbum non potest esse nullius, sed alicujus: et suam doctrinam dixit, seipsum; et non suam, quia Patris est Verbum. Quid enim tam tuum quam tu? et quid tam non tuum quam tu, si alicujus est quod es? 4. Verbum ergo et Deus est, et doctrinae stabilis Verbum est, non sonabilis per syllabas et volatilis, sed manentis cum Patre, ad quam convertamur manentem, sonis transeuntibus admoniti. Non enim nos ita admonet quod transit, ut ad transitoria vocet. Admonemur ut diligamus Deum. Totum hoc quod dixi, syllabae fuerunt; percussum aerem verberaverunt, ut ad sensum vestrarum aurium pervenirent, sonando transierunt: non tamen illud quod vos admonui, transire debet; quia ille quem vos syllabis admoniti, conversi ad eum fueritis, nec vos transibitis, sed cum manente manebi
Abbreviated transcription (Latin):
uidȩi Om̃s qͥdẽ qͣntũ arbitror mirabant᷑. s non
om̃s conuertebant᷑ Et unde ammiratio: quia
multi nouerant ubi natus: quẽ ad modũ fuerit
educatus: nĩquã eũ uiderant litteras discentẽ:
Audiebant aut̃ de lege disputantẽ. legis testimo¬
nia ꝓferentẽ: quȩ nremo posset ꝓferre nͥ legisset.
nemo legere. nͥ litteras didicisset: & ideo miraban¬
tur: Eorũ acit ad miratio: magistro
facta est insinuandȩ altius ueritatis occasio
Eorũ qͥppe ãmiratione & u̾bis. dixit aliquid dñs

Expanded text:
Judaei. Omnes quidem quantum arbitror mirabantur, sed non Judaei. Omnes quidem quantum arbitror mirabantur, sed non omnes convertebantur. Unde admiratio? quia multi noverant ubi natus, quemadmodum fuerit educatus; nunquam eum viderant litteras discentem, audiebant tamen de lege disputantem, legis testimonia proferentem, quae nemo potest proferre nisi legisset, nemo legerit nisi litteras didicisset, et ideo mirabantur. Eorum autem admiratione magistro facta est insinuandae altius veritatis occasio. Ex eorum quippe admiratione et verbis dixit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
no die hucusq lectũ erat.
qr licet ñ uidissent dnm̃
Dihm intẽplo ꝑ diem
lũ. loqiebant᷑ tam̃ de illo: Et alii dice¬
uet bonis ẽ.: alis aut ñ s seducit turbas:
Dictũ enĩ hoc est. ad eoꝵi solatiũ: qui postea p̃dicantes
uerbũ dĩ. futuri erant ut seductores & ueraces: Si
enĩ seducere deciꝑe est: nec xp̃c seductor. nec apłi
seducere. aliunde aliquẽ ad aliud ꝑsuadendo du¬
cere est: querendũ ẽ unde. & quo. Si amalo ad
bonũ: bonus seductor est Si abono ad malũ:
malus seductor. ẽ: In hanc gͦ partẽ qua seducunt᷑
homines. & de malo ad bonũ: itinã om̃s seducto¬
res & uocem᷑ & simꝰ: Ascẽdit gͦ postea dñs ad diem
festũ. mediante die festo: & docebat Et miraban.¬
tur. udei dicentes: Quomͦ hic litteras scit. cũ ñ.
didicerit: Ille qui latebat docebat: & palã loque
bat᷑ & non tenebatur: Illud enĩ ut lateret erat
exẽpli: hoc potestatis. S cũ doceret: mirabant᷑

Expanded text:
no die huc usque lectum erat, quia licet non vidissent Dominum Jesum in templo per diem festum, loquebantur tamen de illo: Et alii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas . Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seductores et veraces . Si enim seducere decipere est; nec Christus seductor, nec Apost: si autem seducere, aliunde aliquem ad aliud persuadendo ducere est, quaerendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor est; si a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, utinam omnes seductores et vocemur et simus! 2. Ascendit ergo postea Dominus ad diem festum, mediante die festo, et docebat. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? Ibatur, et non timebat. Illud enim, ut lateret, erat exempli, hoc potestatis, sed cum doceret mirabantur
Abbreviated transcription (Latin):
głam ꝓpriã querit: Hoc erit ille qui uocatur
antixp̃e: extollẽf se sic̃ apłs dicit. supra omẽ quod
dicit᷑ ds̃. & quod colit᷑: Ipsũ quippe annuntians
dñs głam suã quesiturũ. ñ głam patris: ait ad
iudeos Ego ueni in nomine patris mei.: & non
suscepistis me: Alius ueniet in nomine suo.¬

Expanded text:
i vocatur Antichristus, extollens se, sicut Apostolus dicit, super omne quod dicitur Deus, et quod colitur . Ipsum quippe annuntians Dominus gloriam suam quaesiturum, non gloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo
Abbreviated transcription (Latin):
circũuenire: Quando ceꝑit te iudicare d̃s:
hoc tibi dicit: Quando contẽpnebas ego uide¬
bam: & qnͣdo non credebas. sententiã meã ñ
frustrabã Differebã : non auferebã Holui¬
sti audire qdđ p̃cepi: senties qđ p̃dixi Si aũt
audias qđ p̃cepi.⁊ ñ male senties qđ p̃dixi:¬

Expanded text:
circumvenire, quando te coeperit judicare. Deus circumvenire, quando te coeperit judicare. Deus hoc tibi dicit: Quando contemnebas, ego videbam; et quando non credebas, sententiam meam non frustrabam: differebam, non auferebum. Noluisti audire quod praecepi, senties quod praedixi. Si autem audias q
Abbreviated transcription (Latin):
timoniũ uerũ eẽ : accipite nr̃m testimoniũ ne
sentiatis iudiciũ: Ego enĩ non iudico inquit
quẽquã: s testimoniũ ꝑhibeo de me: Differo
iudiciũ: non differo testimoniũ Eugamus
nobis fr̃s contra linguas hominũ. contra infir¬
mas suspiciones generis humani dm̃ iudicẽ.
dm̃ testem: Hon enĩ dedignat᷑ testis eẽ qui
est ipse iudex erit: Quare ipse testis: qͥa non
querit aliũ nunde cognoscat qui sis Quare
ipse uidex: qͥa ipse habet potestatẽ mortifican¬
di & uiuificandi: dampnandi & absoluendi:
in gehennã p̃cipitandi. & in celũ leuandi: dia¬
bolo conuingendi. & cũ angłis coronandi Cũ
gͦ ipse habeat hanc potestatẽ: udex est Quia
uͦ ut te cognoscat ñ querit aliũ testẽ: qui te
uidicabit mͦ uidet te Non est unde illũ fal¬
las: cũ ceꝑit iudicare: Non enĩ adhibes tibi
aliquos falsos testes: qui uidicẽ illũ possint

Expanded text:
cipite nostrum testimonium, ne cipite nostrum testimonium, ne sentiatis judicium. Ego enim, inquit, non judico quemquam, sed testimonium perhibeo de me: differo judicium, non differo testimonium. 11. Eligamus nobis, fratres, contra linguas hominum, contra infirmas suspiciones generis humani Deum judicem, Deum testem. Non enim dedignatur testis esse qui est, ipse judex erit. Quare ipse testis? Quia non quaerit alium unde cognoscat qui sis. Quare ipse judex? Quia ipse habet potestatem mortificandi et vivificandi, damnandi et absolvendi, in gehennas praecipitandi et in coelos levandi, diabolo conjungendi et cum Augelis coronandi. Cum ergo ipse habeat hanc potestatem, judex est. Quia vero ut te cognoscat non quaerit alium testem; qui tunc judicabit te, modo videt te: non est unde illum fallas, cum coeperit judicare. Non enim adhibes tibi aliquos falsos testes, qui judicem illum possint
Abbreviated transcription (Latin):
grati ñ eẽnt: Magna enĩ questio est fr̃s mei:
& ualde mͥ uidet᷑ in mysterio res ẽẽ constituta
ubi ds̃ dixit: in ore duori uel triũ testiũ sta¬
bit om̃e uerbũ: Ueritas queritur ꝑ duos tes¬
tes: Ita plane: sic se habet humani generis
consuetudo: S tam̃ fieri potest: ut & duo
mentiant᷑ Susanna casta: duob falsis testib
urgebat᷑ Nũqͥd qͥa duo erant. ideo falsi testes
testis in uentus est. quomͦ accipiendũ est in
ore duoꝵ uel triũ testiũ stabit omne uerbũ:
nͥ qr hoc modo ꝑ mysteriũ tͥnitas cõm̃data ẽ in qͣ
est ꝑpetua stabilitas ueritatis: Uis habere bonã
causam: Habeto duos uel tres testes: patrẽ &
femina fideliqͦͣ coniuux. duob falsis testibus
urgebat᷑: triuitas illi in consci entia atq in oc¬
culto suffragabatur: Illa trinitas de occulto unũ
testem dani helem ex citauit: & duos conuicit.
Ergo qͥa in lege ur̃a scriptũ est duors hominũ tes

Expanded text:
grati non essent. Magna enim quaestio est, fratres mei, grati non essent. Magna enim quaestio est, fratres mei, et valde mihi videtur in mysterio res esse constituta, ubi Deus dixit, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . Veritas quaeritur per duos testes? Ita plane, sic se habet humani generis consuetudo: sed tamen fieri potest ut et duo mentiantur. Susanna casta duobus falsis testibus urgebatur: numquid quia duo erant, ideo falsi testes testis inventus est; quomodo accipiendum est, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum: nisi quia hoc modo per mysterium Trinitas commendata est, in qua estcausam, habeto duos vel tres testes, Patrem etfemina fidelisque conjux duobus falsis testibus urgebatur, Trinitas illi in conscientia atque in occulto suffragabatur: illa Trinitas de occulto unum testem Danielem excitavit, et duos convicit. Ergo quia in lege vestra scriptum est: Duorum hominum t
Abbreviated transcription (Latin):
Unus deus ẽ: Audisti qr non sũ solus: s ego &
qui me misit pat̾: Audi quomͦ credas patrẽ
& filiũ: Audi ipsũ filiũ Ego & pat̾ unũ
sumꝰ: Non dixit pat̾ ego sũ: aut ego & pater
unus est: S cũ dicit ego & pat̾ unũ sumꝰ:
utrũq audi. & unũ & sumus: & a carybdi
& ab scylla liberaberis. in duob istis uerbis:
Quod dixit unũ. lib̾at te ab arrio. qđ dixit
sumꝰ. liberat te a sabelliano: Si unũ: non gͦ
diuersũ Si sumus: ergo & pat̾ & filius:
Sumus enĩ ñ diceret de uno: s unũ ñ diceret
de diuerso: Ergo ideo uerũ est in qͥt udiciũ
meũ: breuit̃ audias qͥa filius dĩ sũ S sic tͥ
ꝑsuadeo inqͥt qͥa filius dĩ sũ: ut intelligas
qr mecũ est pat̾: Non sic sũ filius ut ipsũ de¬
seruerim: non ita hic sũ ut cũ ipso ñ sim.
ñ ita ille ibi est ut mecũ non sit: Formã ser¬
ui accepi: s formã dĩ non amisi: Solus gͦ

Expanded text:
Unus Deus est. Audisti, Quia non sum solus, sed ego et Unus Deus est. Audisti, Quia non sum solus, sed ego et qui misit me Pater; audi quomodo credas Patrem et Filium, audi ipsum Filium: Ego et Pater unum sumus . Non dixit, Pater ego sum; aut, Ego et Pater unus est: sed cum dicit, Ego et Pater unum sumus: utrumque audi, et unum, et sumus, et a Charybdi et a Scylla liberaberis. In duobus istis verbis quod dixit, unum, liberat te ab Ario: quod dixit, sumus, liberat te a Sabellio. Si unum, non ergo diversum; si sumus, ergo et Pater et Filius. Sumus enim, non diceret de uno; sed et unum non diceret de diverso. Ergo ideo verum est, inquit, judicium meum, breviter ut audias, quia Filius Dei sum. Sed sic tibi persuadeo, inquit, quia Filius Dei sum, ut intelligas quia mecum est Pater: non sic sum Filius ut ipsum deseruerim; non ita hic sum, ut eum ipso non sim; non ita ibi ille est, ut mecum non sit: formam servi accepi sed formam Dei non amisi; Solus erg
Abbreviated transcription (Latin):
ysmnam: disingue ꝑsonas: Distingue intelli¬
grntia: noli separare ꝑfidia: ne tterũ quasi
sugiens caribdim. in scyllam in curras: uUora¬
ut enĩ te gurges impietatis sabellianoꝵ: ut
dieres ipsũ eẽ patrẽ qui est filiꝰ: Modo didi¬
asti: solus non sũ. s ego & qui me misit pat̾:¬
l quosus qͥa pat̾ pater est: & filiꝰ filius est: Be¬
nagnoscis: s noli dicere pat̾ maior est. filius
nnoi est: Noli dicere pat̾ aurũ est: filius ar¬
gntũ est: Una substantia est: una diuinitas.
unaitt̾nitas est: ꝑfecta equalitas: dissimilitu
lunuaturã eẽ putaueris: a caribde quidem
missi: s in scilleis scopulis naufragasti: In
sieuuiga: utrũq ꝑiculosũ latus eutta
ir patr est: filiꝰ filius est: Iam dicis: pat̾
ier est. filius filiꝰ est: Bene ꝑiculosũ ab¬
bsntis gurgitis euasisti: Quid uis ire in al
non est ipse qui filius: non tam̃ aliud: s hoc
ipsum est. & pat̾ & filius: Quid est hoc ipsũ est:

Expanded text:
personam, distingue personas. Distingue intelligentia, noli separare perfidia; ne iterum quasi fugiens Charybdim, in Scyllam incurras. Vorabat enim te gurges impietatis Sabellianorum, ut diceres ipsum esse Patrem qui est Filius: modo didicisti, Solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. Agnoscis quia Pater, Pater est; et Filius, Filius est Bene agno eis: sed noli dicere, Pater major est, Filius minor est; noli dicere, Pater aurum est, Filius argentum est. Una substantia est, una divinitas, una coaeternitas, perfecta aequalitas, dissimilitudo secundum naturam esse putaveris; a Charybdi quidem evasisti, sed in Scyllaeis scopulis naufragasti. In medio naviga, utrumque periculosum latus evita. Pater, Pater est; Filius, Filius est. Jam dicis, Pater, Pater est; Filius, Filius est: bene periculum absorbentis gurgitis evasisti; quid vis ire in altnon ipse qui Filius: non tamen aliud, sed hoc ipsum est et Pater et Filius. Quid est, hoc ipsum est?
Abbreviated transcription (Latin):
mẽ Delectat me lex. deletat me qdđ ul
lex: delectat me iusticia ipsa: Side
aũt aliam legẽ ui menbris meis. las
quȩ remansit infirmitaᷤᷤ repugus
legi mentis meȩ: & captiuantẽ i uls
parte sentit captiuitatẽ: libi ñ ẽ asls
i liptuus. s legis amicus est: & ideo liber
uanius: Quid gͦ exeo qđ restat. quid.¬

Expanded text:
minem. Delectat me lex, delectat me quod jubet minem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi meparte sentit captivitatem, ubi non est impln captivus, sed legis amicus est, et ideo liber, quia amicus, quid ergo ex eo quod restat?
Abbreviated transcription (Latin):
dũ plena libertas : qͥa nondũ eterna
Habemꝰ enĩ ex parte infirmitatẽ: ee us
acipimꝰ lib̾tatẽ: Quic qͥd peccatũ ẽ ans
antea : deletũ ẽ in baptismo Nũquil qͥ
deleta ẽ tota iniqͥtas: nulla remansit
firmitas: Si non remanssisset. sine pe¬
cato hic uiueremꝰ: Quis aũt audat hi
aliquid infirmitatis. audeo dicere ⁊
parte seruimꝰ dõ. liberi sumꝰ : ex quip¬
te seruimꝰ legi peccati ad huc serui sal
Unde dicit apłs: qđ dicere ceperamꝰ: Cn¬
delector legi dĩ: scd̾m interiorẽ hominem
Ecce unde liberi: unde condelectamꝰ siq d̃
Lib̾tas enĩ delectat: Nam quandui tinat
facis qđ iustũ est: non ds̃ te dlait: Qui¬
diu non te delectat: ad huc serius facs
Delectet te: & lib̃ es: Noli timere penõ
s ama iusticiã Nondũ potes amare ul¬
ciciã: time uel penã: ut ꝑuenias ad ams¬
dam iusticiã Ergo iã ille ex parte siꝑs¬
re liberũ se eẽ sentie bat: Unde diclis
Condelector legi dĩ : sed̃m interiorẽ re¬

Expanded text:
a nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Apostolus quod dicere coeperamus: Condelector legi Dei secundum interiorem h» Ecce unde liberi, inde delectamur lege Dei. Libertas enim delectat. Nam quandiu timore facis quod justum est, non te Deus delectat. Quandiu te non delectat, adhuc servus facis; delectet te, et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? time vel poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. 11. Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem ho
Abbreviated transcription (Latin):
paltdie Mlultũ nos terrutt o fr̃s mei dicen
ertus ĩ manet in ciomo in ec̃nũ: do¬
ungit aut̃: & dicit: filius manet in et̾num
Ergo solus in domo sua erit. xp̃c : Nullus ali
popłs coherebit: Cui erit caput ⁊ si ñ erit
corpus: An forte totũ hoc filiꝰ. caput & cor¬
puse Hon enĩ sine causa & t̾ruit & spem
dedit: Terruit ne peccatũ amaremꝰ.: spem
dedit. ne de peccati solutione diffideremꝰ:
Omĩs inqͥt qui facit peccatũ seruis est pec¬
cati Seruus aũt: ñ manet in domo in
et̾nũ: Quȩ gͦ nob̾ spes est qui non sumus
sine peccato : Audi spem tuã: filius manet
in et̾nũ Si gͦ filiꝰ uos liberauerit. tẽ uere
liberi eritis: Hȩc spes nr̃a ẽ fr̃s :ͣ ut a libero
liberem᷑ : & liberando seruos nos facit: Serui
enĩ eramꝰ cupiditatis: liberati efficimur serui¬
Karitatis: Hoc & apłs dicit. uos fr̃s inlib̾ta

Expanded text:
ratres mei, dicendo, Servus non manet in domo in aeternum. Adjungit autem, et dicit, Filius autem manet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum. Quae ergo nobis spes est, qui non sumus sine peccato? Audi spem tuam; Filius manet in aeternum. Si ergo vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Haec spes nostra est, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat: servi enim eramus cupiditatis, liberati servi efficimur charitatis. Hoc et Apostolus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
Petite & accipietis: ut gaudium ur̃m sit ple¬
nũ. Hoc qđ dicit gaudiũ ur̃m plenũ : ꝓfecto
ñ carnale s spiritale gaudiũ est. Et quando
tantũ erit ut aliqͥd ei iam ñ sit ad dendũ: ꝓm¬
cul dubio tunc erit plenũ. Quicquid s ppt
in nomine xp̃ĩ petendũ: si diuinã inteliqi
grãm. si uere beatã poscimꝰ uitam. Quiequs
aut̃ aliud petitur nichil petitur: ñ qr omins
nulla res ẽ: s quia in tante rei cõparatione
qͥc qͥd aliud concu spicit᷑ nichil est. Nleq eñ pr¬
sus nulla res est homo: de quo ait apłs. qui se
pittat aliquid eẽ cũ nichil sit. In cõparatione
quippe spiritalis hominis qui scit grã de
se eẽ quod ẽ. quisqͥs uana p̃sumit nichil est sũ¬
test. am̃ am̃ dico uob̃. si quid petieritis patrm
in nomine meo dabit uob̃: ut hoc qđ ait siqͥd
ñ quodlibet intelligat᷑: s aliquid qđ ñ in be
uite cõparatione sit nichil. Et qd sequit᷑ isq
modo ñ petistis quicquã in nomine meo: duosnes

Expanded text:
udium vestrum sit plenum. Hoc quod dicit gaudium plenum, profecto non carnale, sed spirituale gaudium est: et quando tantum erit, ut aliquid ei jam non sit addendum, procul dubio tunc erit plenum. Quidquid ergo pin nomine Christi petendum, si divinam intelligimus gratiam, si vere beatam poscimuautem aliud petitur, nihil petitur, non quia omnino nulla res est, sed quia in tantae rei comparatione quidquid aliud concupiscitur, nihil est. Neque enim prorsus nulla res est homo, de quo ait Apostolus: Qui se putat aliquid esse, cum sit nihil. In comparatione quippe spiritalis hominis, qui scit gratia Dei se esse quod est, si quis vana praesumit, nihil est est, Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis; ut hoc quod ait, si quid, non quodlibet intelligatur, sed aliquid quod non in beatae vitae comparatione sit nihil. Et quod sequitur, Usque modo non petistis quidquam in nomine meo, duobus modis
Abbreviated transcription (Latin):
pud dm̃. equalis patri. coet̃nus gignẽt.
uersus eũ cuiꝰ es seruus: Multa inqͥt habl
de uob̾ loqui & iudicare: s qui me mel
rax est Tanquã diceret: Ideo uerũ d
qͥa filiꝰ ueracis. ueritas sũ: Pateruro.¬

Expanded text:
alis Patri, coaeternus Patri, do s apud eum cujus es servus? Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare, sed qui me misit, verax est. Tanquam diceret: Ideo verum dico, quia Filius veracis veritas sum. Pater
Abbreviated transcription (Latin):
habuit cũ uideis. ssu
derans loquelam suus
& ceci non uiderent al
les oculos apirent i
Quia dixerat supra dñs. nͥ credideral

Expanded text:
habuit cum Judaeis, ita moderans loquelam suam, ut caeci non viderent, et fideles oculos aperirent. uia dixerat supra Dominus: Nisi cr
Abbreviated transcription (Latin):
ancillis nati possederunt trã ꝓmissionis cũ fr̃ĩb.
ismahel aitt̃ de ancilla natꝰ ex pulsus est ab here¬
rexit ille ceruicẽ. & uoluit seducere frẽm suum.
ludens cũ illo Magnũ ibi manet sacram̃tum
Ludebant simul ismahel & ysaac: Uidit illos
sara ludentes: & ait abrahȩ: E ice ancillã et
filiũ eiꝰ: Non enĩ heres erit filiꝰ ancillȩ: cũ filio

Expanded text:
ancillis nati, possederunt terram promissionis cum fratribus, ancillis nati, possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus, expulsus est ab haererexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. 12. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio
Abbreviated transcription (Latin):
onĩs ex uno semine: Quid gͦ fr̃s mei : nunqͥd
qui natist̃ de ancillis. ñ simul possederunt t̃¬
ram ꝓmissionis cũ fr̃ib suis: Inuenis ibi bo¬
nos filios iacob natos de ancillis. & bonos filos
iacob natos de liberis Nichil illis obfuit na
cognouerunt sem̃ suũ: & consequent᷑ regnũ cũ
illis qͥ nati st̃ de ancillis quo minꝰ tenerent regnũ.
& trã ꝓmissionis cũ fr̃ĩb exequo acciperent ñ illis
ob fuerunt natales ancillarũ. s p̃ualuit semen
patnũ: sic qͥcũꝙ ꝑ malos baptitant᷑ tanquã de
ancillis uident᷑ nasci. s tam̃ qͥa ex semine u̾bi
dĩ qdꝰ figurat᷑ in iacob ñ contristent᷑. simul here¬
ditatẽ cũ frĩb possidebunt: Securus gͦ sit qui
de semine bono nascit᷑: tantũ ñ imitet᷑ ñ unite
tur ancillã. si de ancilla nascit᷑: Ancillã malã.
suꝑbientẽ. ñ imiteris Unde enĩ filii ia cob de

Expanded text:
omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit natcognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum illis qui nati sunt de ancillis, quominus tet terram repromissionis cum fratribus ex aequo acciperent, non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicunque per malos baptizantur tanquam de ancillis videntur nati, sed tamen, quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur antur ancillam, si de ancilla nascitur. Ancillam malam superbientem non imiteris. Unde enim filii Jacob de
Abbreviated transcription (Latin):
utero tuo: Duo homines duo ppłi. bonꝰ ppłs.
malus ppłs: s tam̃ in uno uentre luctantur:
Quanti mali st̃ in eccła: & unus eos uterꝰ portat.
donec in fine discernant᷑. Et boni ad u̾sus ma¬
los clamant. & mali ad uersus bonos clamant:
& in uniꝰ uiscerib utriq luctant᷑: Nunqͥd semꝑ
simul erunt: Infine exitur ad lucẽ. de clarat᷑
natiuitas quȩ hic insacram̃to figurat᷑. & tunc
apparebit iacob dilexi. esau aut̃ odio habui Iã¬
gͦ inuenimꝰ fr̃s & de bonis bonos: de libera ysaac:
& de malis malos. de ancilla ismahel. & debo¬
nis malos. esau de rebecca: De malis bonos ubi
inuenimꝰ: restat iacobut intͥb patriarchis. qͥ¬
tuor generũ istoꝵ ꝑfectio concludat᷑ Habuit
uxores ia cob. habuit liberas: habrut & ancillas:
Pariunt libere. pariunt & ancillȩ & fiunt duo¬
decĩ filu ifrł Si numeres om̃s de qͥbus nati
st̃: non om̃s de liberis. ñ om̃s de ancilis: s tam̃

Expanded text:
utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. go invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
abrabã. & ds̃ ysaac. & ds̃ iacob Ancillas ac¬
cipimꝰ in malis: liberas accipimꝰ in bonis Pa¬
riunt libere bonos: sara peꝑit ysaac Pariunt
ancillȩ malos: agar peꝑit ismahel Habemꝰ in
uno abrahã & illud genꝰ cũ ꝑ bonos boni: & illud
genus cũ ꝑ malos mali: ꝑ bonos mali ubi figu¬
rati st̃: Libera erat rebecca uxor ysaac: Legite:
Peperit geminos: unus erat bonus. alter malus
Habes aꝑte scripturã dicẽtẽ dĩ uoce. ia cob dilexi.
esau aut̃ odio habui: Istos duos genuit rebecca:
iacob & esau Unus inde eligit᷑: imꝓbat᷑. Unus alt̃¬
succedit in hereditatẽ: alter ex heredat᷑ Non
facit ppłm suũ ds̃ de esau: s facit de iacob
concepti st̃: Utero uno: diu̾si nati st̃: Nunqͥd
non libera peperiͭ ia cob. quȩ libera peperit
esau: Luctabant᷑ inuentre matris sue: & di¬
ctũ est rebeccȩ cũ ibi luctarent᷑ Duo ppłi st̃ in

Expanded text:
Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas acAbraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius datur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
occasione siue ueritate xp̃c ad nũtiet᷑: & in hoc
gaudeo: Nunqͥd maliuolus erat. & de alieno
similes baptizabant: mali malos baptizabant.
i qͦs isti baptizabant tales. quales ad monet dñs
cũ dicit. quȩ dicunt facite: quȩ aut̃ facunt fa¬
cere nolite: mali bonos baptirabant: Boni ma¬
los baptizabant: qͦmͦ a philippo scõ. symon magꝰ
bapitatꝰ est: Nota st̃ gͦ ista quatuor genera fr̃s
mei: Ecce iterũ ea repeto: tenete illa: nume¬
rate illa: ad u̾tite illa: Cauete quȩ mala st̃:
tenete quȩ bona st̃ Per bonos boni nacunt᷑:
cũ ꝑ scõs scĩ baptitant᷑ Pͥ malos mali: cũ & qͥ
baptitant & qui baptirant᷑. iniqͣ & impie ui¬
uunt: ꝑ malos boni: cũ mali st̃ qui baptrant.¬
& boni qui baptitant᷑ ꝑbonos mali: cũ boni
st̃ qui baptitant. & mali qͥ baptitant᷑ Quo mͦ
inuenimꝰ ista intrib istis nominib. ego sũ os̃

Expanded text:
occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo . Numquid malevolus erat, et de alieno similes baptizabant, mali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos boni nascuntur, cum per sanctos sancti baptizantur: per malos mali, cum et qui baptizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
malos nascunt᷑ mali: aut ꝑ bonos mali. aut ꝑ ma¬
los boni: Puto qͥa planũ est: Per bonos boni: si &
qui baptitant boni st̃. & qui baptitant᷑ recte cre-¬
dunt. & in m̃bris xp̃i recte numerant᷑: Per malos
mali: si & qui baptitant mali st̃. & qui baptitan¬
tur duplici corde accedunt ad dm̃: & non tenent
eos mores qͦs audiunt in eccła: ut ñ ibi siñ palea
s frum̃tũ: Quã enĩ multi sint. nouit ca ritas
ur̃a: ꝑ malos boni: Aliquãdo baptitat ad ult̃.
& qui baptitat᷑ iustificat᷑. ꝑ bonos mali: Aliqͣno
qui baptitant scĩ sunt: & qͥ baptizant᷑ tenere ui¬
am dĩ nolunt: Puto fr̃s notũ eẽ in eccła. & coti¬
dianis exẽplis manifestari ea quȩ dicimꝰ: Sed in
priorib patrib nr̃is ea consideremꝰ. qͥa habuerũt
& illi quatuor ista genera: ꝑ bonos boni: a na¬
nias paulũ baptitauit: Quid ꝑ malos mali: di
caste ad nuntiare solere eugłm: qͦs tolerat in so¬
tietate xp̃iana & dicit Quid enĩ dũ omimͦꝰ siue

Expanded text:
malos nascuntur mali, aut per bonos mali, aut per malos boni. Puto quia planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Diccaste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi est nc̃ milttũ cohors. & ministri pͥncipũ
ac phariseoꝵ: Ubi terror. & munim̃ armoꝵ
Nempe una uox dicentis ego sũ: tantã turlũ
odiis ferocẽ. armisq terribilẽ. sine ullo telo
ꝑ cussit: reppulit. strauit. Ds̃ enĩ latebat in
carne: & sempit̾nus dies tta m̃bris occulta¬
batur humanis: ut laternis & facib quere¬
retur occidendus. a tenebris. Ego sũ dicit:
et impios deiecit. Quid iudicaturꝰ faciet. qͥ
iudicandus hoc fecit: Quid regnaturus potert:
qui moririturus hoc potuit: Et nc̃ ubiꝙ ꝑ
te ad cõprehendũ iħm ꝑsecutores cã traditnis
uenerunt: quẽ querebant in uenerunt:
audierunt ego sũ. Quare ñ cõ prehendet̃.
s aherunt retrorsũ & ceciderunt: nͥ qr hoc uo¬
litt. qui potuit qͥcquid uoluit : Uerũ si num¬
ia se abeis ꝑmitteret app̃hendi: ñ quidẽ illi
querent ꝓpter qđ uenerãt: s nec ipse faceret ꝓpt̾
qł uenerat. Eũ qͥ ppe illi occidendũ querebant se¬
uendo: s querebat nos & ipse moriendo. P ro¬

Expanded text:
bi nunc militum cohors, et ministri principum ac Pharisaeorum? Ubi terror et munimen armorum? Nempe una vox dicentis: Ego sum, tantam turbam odiis ferocem, armisque terribilem, sine ullo telo percussit, repulit, stravit. Deus enim latebat in carne, et sempiternus dies ita membris occultabatur humanis, ut laternis et facibus quaereretur occidendus a tenebris. Ego sum, dicit, et impios dejecit. Quid judicaturus faciet, qui judicandus hoc fecit? Quid regnaturus poterit, qui moriturus hoc potuit? Et nunc ubiquerte ad comprehendendum Jesum persecutores cum traditore venerunt: quem quaerebant invenerunt. Audierunt Ego sum. Quare non comprehenderunt, sed abierunt retrorsum, et ceciderunt, nisi quia hoc voluit, qui potuit quidquid voluit? Verum si nunquam se ab eis permitteret apprehendi, non quidem illi facerent propter quod venerant; sed hoc ipse faceret propter quod venerat? Eum quippe illi occidendum quaerebant saeviendo; sed quaerebat nos et ipse moriendo. Pro