comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ticulum inspiciamus: scił utrum suffi¬
ciat peccata consiti solideo: anoporteat
confiteri sacerdoti. Quibusdam iusũ ẽ
sufficẽ. si soli dõ fiat confessio. sine uidi
Non ait sacerdoti: & tam̃ remissum sibi¬
dic̃ peccatũ. Itẽ amb̃r. Ido fleuit petrꝰ
quia culpa obrepsit ei. Non inuenio
quid dixerit: inuenio quiꝰd fleuerit
lacrimas eiꝰ lego: satisfactionẽ ñ lego
qͦd defendi ñ pot̃: ablui pot̾. lauant la¬
crume delictum qd̾ uoce pudor ẽ confi¬
teri: & uenie fletus consulit. & uerecun¬
die. hoc idem etiam maximus dic̃ ep̃s
accuses: s obedire te uolo ꝓpħe dicenti.
R euela uiam tuam antedeum. Eigo
tua confitẽ peccata apud uerum iuidicẽ
cum oratione delicta tua ꝓnuntia non
lingua. s. conscĩe tue memoria: ce tũ de¬
mum sꝑate miscd̃iam posse consequi.
Si habueris peccata tua inm̃te continue.
numqũa malum adũsus ꝓximum in
leas illa. S si confundeiis alicii dicere

Expanded text:
ticulum inspiciamus, scilicet, utrum sufficiat peccata confiteri soli Deo, an oporteat confiteri sacerdoti. Quibusdam visum est sufficere, si soli Deo fiat confessio sine judicisisti, etc.; non ait sacerdoti, et tamen remissum sibi peccatum dicit. Item Ambros.: Ideo flevit Petrus, quia culpa obrepsit ei; non invenio quid dixerit, invenio quod fleverit. Lacrymas ejus lego, satisfactionem non lego. Sed quod defendi non potest, ablui potest. Lavant lacrymae delictum, quod voce pudor est confiteri. Veniae fletus consulit, et verecundiae. Hoc idem etiam Maximus dicit episaccuses; sed obedire te volo Prophetae dicenti: Revela Deo vitam tuam. Ante Deum ergo tua confitere peccata, apud verum judicem cum oratione delicta tua pronuntia, non lingua, sed conscientiae tuae memoria; et tunc demum spera te misericordiam posse consequi. Si habueris peccata tua in mente continue, nunquam malum adversus proximum in leas illa. Sed si confunderis alicui dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
bat angłs grã ꝑ quam iustificaretur
quia malus ñ erat: s qua ad diligendũ d̃m
ꝑfecte. & obediendum ad iuiuaretur. O ꝑans
quidẽ grã dicitur qua iustificat᷑ impiꝰ id est
de impio fit pius. de malo bonus. Cooꝑans uꝰ
qua uiuatur ad bene uolendum efficatiter.
ce dm p̃ omnib diligendum : &e ad oꝑandum
bonum. ce ad ꝑseuerandum in bono. &e huius¬
modi: de quibus postea plenius agemꝰ. Data
est gͦ angłis qui ꝑstiterunt cooꝑans gr̃a: ꝑ
quã conũsist̃ ut dm ꝑfecte diligent. Conũsi st̃ gͦ
Ansit imputandũ illis ꝙ au̾si sunt. Cap̃.xxiiii.¬
culpa illorum fuit quod ñ ẽ data: quia in eiꝰ
nulla culpa adhuc p̃cesserat. Ad quod dici

Expanded text:
bat angelus gratia per quam justificaretur, quia malus non erat, sed qua ad diligendum Deum perfecte et obediendum adjuvaretur. Operans quidem gratia dicitur qua justificatur impius, id est, de impio fit pius, de malo bonus. Cooperans vero gratia, qua juvatur ad bene volendum efficaciter, et Deum prae omnibus diligendum et operandum bonum, et ad perseverandum in bono, et hujusmodi; de quibus postea plenius. Data est ergo angelis qui perstiterunt cooperans gratia, per quam conversi sunt ut Deum perfecte diligerent. Conversi ergo An sit imputandum illis qui aversi sunt. Iculpa eorum fuit quod non est data; quia in eis nulla culpa adhuc praecesserat. Ad quod potest
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Sex milia nondum nr̃i temporis implen¬
turaimoru̾ & quantas prius et̾nitates. qnͣta
tempora. quantas scłoꝵ origines fuisse arbitͣn¬
ordines seruierunt d̾o. absq tempoꝵ uicib
atq m̃suris. & d̾o iubente substiterunt. His ũbi
quidam adherentes. dixerunt cum mundo
cepisse tempus seculare: s ante mundum ex¬
titisse tempus etñum. sine mutabilitate: &
in eo immutabilit̾ & intemꝑalit̾ astruunt
angłos d̾õ iuibente substitisse. eiq seruisse.
Nos autẽ qd̾ priꝰ dictum ẽ ꝓ captu intelligñ¬
tie nr̃e magis approbamꝰ: salua tam̃ reueren¬
tia secretorũ: In quib nicħ tem̾e asserendũ ẽ
&e illud ieronimũ dixisse. non ita sentiendo.
s aliorum opinionẽ referendo arbitramur.
Ubi angli mox creati fuerint. inempyteo scit:

Expanded text:
i. Sex milia nondum nostri temporis implentur annorum, et quantas prius eternitates, quanta tempora, quantas / seculorum origines fuisse arbitranordines servierunt Deo absque temporum vicibus atque mensuris, et Deo jubente substiterunt! His verbis quidam adhaerentes dixerunt cum mundo coepisse tempus seculare; sed ante mundum extitisse tempus aeternum sine mutabilitato, et in eo immutabiliter et intemporaliter astruunt angelos Deo jubente substitisse, eique servisse. Nos autem quod prius dictum est, pro captu intelligentiae nostrae, magis approbamus, salva tamen reverentia secretorum, in quibus nihil temere asserendum est, et illud Hieron. dixisse non ita sentiendo, sed aliorum opinionem referendo arbitramur. 6. Ubi angeli mox creati fuerint; in empyreo scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
leges tradunt. Siquis tactis diuinis scͥp¬
turis iurau̾it mulieri se eã legutimã ux¬
orem habiturum. uł si inoratorio tale sa¬
cͣm̃tũ dedit. sit illi legittua uxor: qͣmuis
nulla dos. nulla alia scͥptura int̃posita sit
S hic ostendit᷑ qͥd fieri uł eẽ debeat ñ qͥd
tc̃ fiat. Non enim ꝑ illud uram̃tũ tc̃ fit
uxor. s fieri debet: quia uiratum ẽ. Potest
&e de illo uiram̃to hoc dictum intelligi.
u̾ de p̃senti consentiuint: ac se inuicẽ susci¬
piunt. Iui etiam sententie qua dictũ ẽ. so¬
lum consensum facere conuigiũ uidet᷑
contraire quod eucharistius ppͣ ait. Alit̃
legitimum ñ fit conuigiũ. nͥ ab his qui suꝑ
feminã dñationẽ habere uident᷑ & aqͥbus
custodit᷑. uxor petat᷑. & aparentib sponset᷑.
& legib dotetur: ꝙ a sac̃dote ut mos ẽ. bene¬
dicatur: &e apaianimphis custodiat᷑. ac sol¬
uł fornieationes st̃ nͥ uoluntas ꝓpͥa suffragata
fuĩt &. uota succurrerint legitimã. Hoc aũt

Expanded text:
leges tradunt: Si quis tactis divinis Scripturis juraverit mulieri se eam legitimam uxorem habiturum, vel etiam si in oratorio tale sacramentum dederit, sit illi legitima uxor, quamvis nulla dos, nulla alia scriptura interposita sit. Sed hic ostenditur quid fieri vel esse debeat, non quid tunc fiat. Non enim per illud juramentum tunc fit uxor, sed fieri debet, quia juratum est. Potest et de illo juramento hoc dictum intelligi, ubi de praesenti consentiunt, ac se invicem suscipiunt. Illi etiam sententiae qua dictum est, solum consensum facere conjugium, videtur obviare quod Evaristus papa ait: Aliter legitimum non fit conjugium, nisi ab his em habere videntur, et a quibus custoditur. Uxor petatur, et a parentibus sponsetur, et legibus dotetur, et a sacerdote ut mos est benedicatur, et a paranymphis custodiatur ac sovel fornicationes sunt, nisi volontas propria suffragata fuerit, et vota succurrerint legitima. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
ausꝰ consentire uidet᷑ dicens. angłos om̃s añ ca¬
sũ habuisse corꝑa tenuia & sp̃ualia s in casu
mutata indet̾us maloꝵ corꝑaut meis possent

Expanded text:
US CONSENTIRE VIDETUR, DICENS ANGELOS OMNES ANTE CASUM HABUISSE CORPORA TENUIA ET SPIRITUALIA: SED IN CASU MUTATA IN DETERIUS MALORUM CORPORA, UT IN EIS POSSENT
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Ex ineffabili potentatu di fit. ut quod
possent mali angłi si ꝑmitt̾ent᷑ idõ ñ possint
quia ñ ꝑmittuntur. Neq enim occurrit alia
gi confessi sunt. dicentes digitus di ẽ hic. Qd
autem possint ꝑ naturam. nec possint ꝓꝓpter
ꝓhibitionem: & quid ꝑ ipsius nature sue condi¬
tionem facẽ non sinant᷑. homini explorare
difficile ẽ. immoimpossibile: nouimꝰ hominẽ¬
posse ambulare. & neq hoc posse. si ñ ꝑmitta¬
tur. uolare autem non posse. etiamsi ꝑmittat᷑
Sic & illi angli quedam possunt facere. si ꝑ¬
mitantur ab angł̃is potentiorib eximꝑio
d̃i. quedlam uero ñ possunt etiam si abeis ꝑmit

Expanded text:
 ineffabili potentatu fit etiam ut quod possent hi angeli si permitterentur, ideo non possint quia non permittuntur. Neque enim occurrit alia gi confessi sunt, dicentes, Digitus Dei est hoc . Quid autem possint per naturam, nec possint per prohibitionem, et quid per ipsius naturae suae conditionem facere non sinantur; homini explorare difficile est, imo vero impossibile, nisi peposse ambulare et neque hoc posse, si non permittatur; uolare autem non posse, etiam si permittatur. sic et illi angeli quaedam possunt facere, si permittantur ab angelis potentioribus ex imperio dei; quaedam uero non possunt nec si ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
separabat. mancat incertaminẽ. Coce hic apte
ostendit. ea ratione idimitti inbaptismo. ñ
quia ñ remaneat post baptismũ: s. quia reatꝰ
inbaptismo aboletur. Deinde ilem ipse osten
in eodẽ libro itadicens: lex carnis quã apłs
sit remissio pecc̃oꝵ: s manet inuetustate car¬
nis. tamquam suꝑatum &e ꝑemptum. nisi illi¬
cito consensu quodam modo reuiuiscat. & in
regnum ꝓprium dñationemq reuocetur. hie
aꝑte insinuat inbaptismo concupiscentias
debilitari. ex quo &e dicitur dimitti. ñ sosũ ib̃o
quia reatus ibi soluitinz quem remissionis modũ:
aliis etiam plurib testimoniis scriptura ẽdo¬
cet. Ait enim auoꝰ. contra ulianum. Lexq̃ in
membris est. uitium carnis est: qd̃ expena
peccati & extraduce mortis ꝓuenit. S lex
ista que est inmembris. remissa ẽ regeneratio¬
ne spũali: ce manet incarne mortali. Remissa
est. quia reatus solutus est sacram̃to. quo re¬

Expanded text:
separabat, maneat in certamine. § Ecce his aperte separabat, maneat in certamine. § Ecce his aperte ostendit ea ratione dimitti in baptismo, non quia non maneat post baptismum, sed quia reatus in baptismo aboletur. § Deinde idem ipse ostendin eodem libro ita dicens: Lex carnis, quam Apostolus fit remissio peccatorum; sed manet in vetustate carnis tanquam superatum et peremptum, nisi illicito consensu quodammodo reviviscat, et in regnum proprium dominationemque revocetur. Hic aperte insinuatur in baptismo concupiscentiam debilitari, ex quo et dicitur dimitti, non solum ideo quia reatus ibi solvitur. Quem remissionis modum aliis etiam pluribus testimoniis Scriptura edocet. Ait enim Aug. contra Julianum: Lex quae in membris est, vitium carnis est, quod ex poena peccati et ex traduce mortis provenit. Sed lex ista quae est in membris, remissa est regeneratione spirituali, et manet in carne mortali. Remissa est, quia reatus solutus est sacramento quo re
Abbreviated transcription (Latin):
oluntas etiam mea totam intelligen¬
tiam. totamq memoriam meam
capit: dum utor toto eoquod intelligo &e me¬
mini. Cum itaq inuicem a singulis ce omnia.
&e tota capiantur: equalia sunt tota singula.
totis singulis: & tota singula simul omnib
totis. & hec tria: unum. una uita. una mens:
una eẽntiã. Ecce illius summe unitatis atq
trinitatis. ubi una est eẽntia & tres ꝑsone.
Imago est humana mens: licet impar. Men̾
autem hic ꝓ ammo ipso accipitur. ubiest ima¬
go illa trinitatis. Proprie uero mens dicitur
in ea est excellentius: qualiter sepe accipitur¬
Et illud etiam sciendum: quod memoria
non solum est absentium ce p̃teritorum: sed
etiam p̃sentium: ut augustinus ait inlibro

Expanded text:
oluntas etiam mea totam intelligentiam totamque meam memoriam capit, dum utor toto eo quod intelligo et memini; cum itaque invicem a singulis et omnia et tota capiantur, aequalia sunt tota singula totis singulis, et tota singula simul omnibus totis: et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia. Ecce illius summae unitatis atque Trinitatis ubi una est essentia et tres personae, imago est humana mens, licet impar. Mens autem hic pro animo ipso accipitur, ubi est illa imago Trinitatis. Proprie vero mens dicitur,in ea est excellentius, qualiter saepe accipitur. Illud etiam sciendum est, quod memoria non solum est absentium et praeteritorum, sed etiam praesentium, ut ait Aug. in lib.
Abbreviated transcription (Latin):
ũsitatis sue amator est potentie. ce desertor op¬
pugnatorq iusticie: in quo homines eum imita.¬
tur qui neglecta uł etiam posa iusticia potentie
magis student eiusq uł adeptione letantur uł
cupiditate inflammant᷑. Iõoq placuit d̃o. ut ñ
potentias iusticia uincens. hominem erueret:
in quo homo eum imitari disceret. Post uͦ inre-¬
surrectione secuta est potentia quia reuixit
mortuus. numquam postea moriturus. S ñne
iure equissimo iunceretur diabolus. si potentia
tantum xp̃c cumiuo agere uoluisset: Itiq
S postposuit xp̃c quod potuit: ut prius age¬
ret qd oportuit. Iusticiag̾ humuitatis. hoĩem
lib̾auit: quem sola potentia equissime lib̾are
potuit.
De causa int̾ dm &e hominẽ ce diabolũ.

Expanded text:
erversitatis suae amator est potentiae, et desertor operversitatis suae amator est potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae, in quo homines magis eum imitantur, qui neglecta vel etiam perosa justitia, potentiae magis student, ejusque vel adeptione laetantur, vel cupiditate inflammantur. Ideoque placuit Deo non potentia, sed justitia, vincere, hominem eruere, in quo homo eum imitari disceret. Post vero in resurrectione secuta est potentia, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus. Sed nonne jure aequissimo vinceretur diabolus, si potentia tantum Christus cum illo agere voluisset? Utique, sed postposuit Christus quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Justitia ergo humilitatis hominem liberavit, quem sola potentia aequissime liberare potuit. 2. De causa inter Deum, et hominem, et diabolum.
Abbreviated transcription (Latin):
boli potestatẽ. non ita debet intelligi tamqm̃
d̃s hoc fec̃it. aut fieri iusserit: s quod tantũ
ꝑmiserit. Iuste tam̃ illo deserente peccantẽ.
peccati auctor illico inuasit: ñ tam̃ d̃s conti¬
nuit mirasua miserationes suas nec homine
a lege sue potestatis amisit cum indiaboli
potestate eẽ ꝑmisit: quia nec diabolus apoteᷤ¬
omnia. Nongͦ d̃s hominem deseruit. ut ñ se
iui exiberet dm̃: s int̾ mala penalia. etiam mał
multa p̃sticit bona. Et tandem hominẽ quẽ
commissio pecc̃oꝵ diabolo subdidie remissio
it: ut sic iusticia uinceretur diabolus ñ potũ¬
tia. S qua iusticia: Iħu xp̃i. Et quomͦ uictꝰ ẽ
ea: Quia meo nichil dignum morte inueniens
occidit eum tam̃: & utiq iustum ẽ. ut debito-¬
res quos tenebat lib̃i dimittantur in eum cre¬
dentes quemsine uulo debito occidit. Id̃o autẽ
potentia uincere noluit. quia diabolus uitio ꝑ¬

Expanded text:
potestatem diaboli, non ita debet intelligi, tanquam potestatem diaboli, non ita debet intelligi, tanquam Deus hoc fecerit, aut fieri jusserit, sed quod tantum permisit, juste tamen illo deserente, peccantem peccati auctor illico invasit: non tamen Deus continuit in ira miserationes suas, nec hominem a lege suae potestapotestate esse permisit; quia nec diabolus a potesomnia. Non ergo Deus hominem deseruit, ut non se illi exhiberet Deum; sed inter mala poenalia etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commissio peccatorum diabolo subdidit, remissioit, ut sic justitia vinceretur diabolus, non potentia. Sed qua justitia? Jesu Christi. Et quomodo victus est ea? Quia in eo nihil dignum morte inveniens, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio p
Abbreviated transcription (Latin):
mortem xp̃i dicimus ce auum modũ fuisse pos-¬
sibilem d̾o. cuius potestati cuncta subiacent:
s nr̃e miserie sanande. conuenientiorẽ modũ
alium ñ fuisse: nec eẽ opportusse. Quid enim
mentes nrãs tantum erigit ce abimmortali¬
tatis desꝑatione lib̃at: quam qd̾ tanti nos fec̃
ds̃. ut dĩ filius immutabilit̃ bonꝰ. inse manenᷤ
quod erat: & anobis accipiens qd̃ ñ erat. dig¬
natꝰ nt̃m inire consortium mala nr̃a morien¬
do ꝑferret: Est cealia ratio quare isto pouiꝰmͦ
quam alio lib̃are uoluit: qutia sic iusticia su-¬
ꝑatur diabolus ñ potentia: ce quomͦ id faclũ
sit explicabo. ut potero: quadam iusticia dei
inpotestatemdiaboli traditum ẽ. genꝰ humanũ
peccato pͥm hominis iom̃s originalit̾ transe¬
unte: &e ullius debito ãs obligante. Uñ omnes
homines ab origine sunt sub pͥncipe diabolo.
ut ẽ depͣuata pecc̃o: ñ ut ẽ recta creata abinitio.
Modus autem ille quo traditus ẽ homo india

Expanded text:
mortem Christi, dicimus et alium modum fuisse possibilem Deo, cujus potestati cuncta subjacent; sed nostrae miseriae sanandae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim mentes nostras tantum erigit et ab immortalitatis desperatione liberat, quam quod tanti nos fecit Deus, ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis accipiens quod non erat, dignatusque nostrum inire consortium, mala nostra moriendo perferret? Est et alia ratio, quare isto potius modo quam alio liberare voluit: quia sic justitia superatur diabolus, non potentia. Et quomodo id factum sit explicabo ut potero. Quadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes originaliter transeunte, et illius debito omnes obligante. Unde omnes homines ab origine sunt sub principe diabolo. ut est depravata peccato, non ut est creata ab initio. Modus autem ille quo traditus est homo in
Abbreviated transcription (Latin):
quidam opinantur qd̃ iui religatꝰ sit et
mille anni. soluet᷑ sathanas de carcẽ suo. et exi¬
et et seducet gentes. qd̃ erit nouissimo tempore
antixp̃i: quando erit tanta tribulatio. ut etiam
si fieri pot̾ moueantur electi. Quem ibi religa¬
tum dicunt ab eo tempore quo temptauit ipi¬
stũ ĩ deserto ł ĩpassione. et uictus ẽ ab eo.
Ipsum putant pͥmum hominẽ temptasse. &
uicisse. & scđ̾o dm̃ s ab eo uictũ eẽ & id̃o ininfer¬
no religatum. Alii autẽ putant ex quocecidit
ꝓ peccati sui magnitudine illuc fuisse dimer¬
sum.
N. Qd̃ lucifer ñ ht̃ potestatẽ quã habebit tẽpe

Expanded text:
quidam opinantur quod ibi relegatus sit, et mille anni, solvetur Satanas de carcere suo, et exiet, et seducet gentes; quod erit novissimo tempore Antichristi, quando erit tanta tribulatio, ut etiam si fieri potest, moveantur electi, Matth. 24. Quem ibi relegatum dicunt ab eo tempore quo tentavit Christum in deserto vel in passione, et victus fuit ab eo. Ipsum putant hominem tentasse et vicisse; et secundo Deum, sed ab eo victum esse, et ideo in inferno relegatum. Alii autem putant ex quo cecidit pro peccati sui magnitudine illuc fuisse demersum. 7. Quod Lucifer non habet potestatem quam habebit in te
Abbreviated transcription (Latin):
tare tu credis. Ut hoto gͦ dubitat ut homo¬
ẽ. locutus. His u̾bis innuiuudetur quod xp̃c.
homo. dubitau̾it: affectu humano. Quos ea
iatione dictum accipi potest ñ quia ipse du¬
bitaũit. s quia modum gessit dubitantis. &
hominib dubitare uidebatur
Uerba hylaris
longe diũsã ex pͥmentia sententiã ap̃missa.

Expanded text:
ut homo locutus est. His verbis innui videtur quod Christus homo dubitaverit affectu humano. Quod ea ratione dictum accipi potest, non quia ipse dubitaverit, sed quia modum gessit dubitantis, et hominibus dubitare videbatur. 5. Verba Hilarii longe diversam exprimentia sententiam a praemissa.
Abbreviated transcription (Latin):
mouent uerba ambrosii. quib signi¬
ficare uidetur. ꝓp̃m scd̃m humanum affectũ
de potentia patris dubitasse: sic dicens in. iii.
li. de trmitate. De quo dubitat: de seande pa¬
tre: De eoutq cuidicit transter. dubitat hõis
affeclu. Nam ds de patre non dubitat. necde
morte formidat ꝓpħa etiam ñ dubitat quini¬

Expanded text:
movent verba Ambrosii, quibus significare videtur Christum secundum humanum affectum de Patris potentia dubitasse, sic dicens in lib. 2 de Fide: De quo dubitat, de se, an de Patre? De eo utique cui dicit transfer, dubitat hominis affectu. Nam Deus non de Patre dubitat, nec de morte formidat. Propheta etiam non dubitat, qui ni
Abbreviated transcription (Latin):
in corpe. anextra corpus. etiam int̃ doc¬
tos scrupulosa questio est scrupulosa q̃stio¬
cum anglis sine corꝑe fuisse creatam. postea
uͦ ad corpus accessisse: neq compulsa ẽ in cor¬
pari. s naturalit̾ ulud uoluit. idest sic creata
fuit ut uellet: sicut naturale nobis est. uelle
uuiere. Male autem uelle uiuere: ñ nature s¬

Expanded text:
in corpore, vel extra corpus, etiam inter doctos scrupulosa quaestio est. Aug. enicum angelis sine corpore fuisse creatam, postea vero ad corpus accessisse; neque compulsa est incorporari, sed naturaliter illud voluit, id est, sic creata fuit, ut vellet, sicut naturale nobis est velle vivere. Male autem velle vivere, non naturae, s
Abbreviated transcription (Latin):
erit tẽ uarietas diei &e noctis que mͦ ẽ. s con¬
tinua dies & lux. ysaias tam̃ udeuir dicere
quod tr̃ ñ luceat soluł luna. loquens congie¬
tr̃ lucere: s significat. his qui erunt in et̾na
beatitudine nullum lucis usum p̾state. quia
dominus lum̃ suis. in ꝑpetuum. Põt etiam in¬
ad occasum. nec sol nec luna᷑ s in ordine quo
cieati sunt stabunt: ne impii in torm̃tis sub
terra positi fruantur luce eoꝵ. Unde abba¬
cuc. Sol & luna steterunt in ordine suo. Ecte
nere: ubi etiam significat infernum eẽ subt̾ia.
Si uͦ queritur quis sit usus lucis solis & lune
tc̃ fateor me ignorare: quia inscripturis ñ

Expanded text:
erit varietas diei et noctis quae modo est, sed continua dies et lux. Isaias tamen videtur dicere quod tunc non luceat sol vel luna, loquens congretunc lucere, sed significat his qui tunc erunt in aeterna beatitudine, nullum lucis usum praestare. QuiDominus lumen suis in perpetuum. Potest etiam inad occasum nec sol nec luna, sed in ordine quo creati sunt stabunt, ne impii in tormentis sub terra positi fruantur luce eorum. Unde Abacuc, c. 3: Sol et luna steterunt in ordine suo. Ecce nere; ubi etiam significat infernum esse sub terra. Si vero quaeritur quis usus lucis solis et lunae tunc, fateor me ignorare, quia in Scripturis no
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur etiam si seruus uniꝰ ancillã altiꝰ
ut coniugia seruoꝵ ñ dirimantur: &e si diũsos
dnõs habeant s in uno coniugio ꝑmanentes.
sins seruiant dñs. ꝙ hoc in illis obseruandũ
ẽ. ubi legalis coniunctio fuit: & ꝑ uoluntatẽ
dñoꝵ. Attende finẽ huiꝰ capituli: ubi uidet᷑
inniii. p̃ter uoluntatẽ dñoꝵ int̾ seruum &
ancillam ñ posse contrahi conugiũ: ut si
contrahit᷑. ñ eẽ ratũ. Ouibda tam̃ uidet᷑ int̾
eos posse fieri coniugiũ: dñis ignorantibus.
De uiro qͥ se facit seruũ ut diuidat᷑ ab uxore.

Expanded text:
eritur etiam si servus unius ancillam alterius ut conjugia servorum non dirimantur, etiamsi diversos dominos habeant, sed in uno conjugio permanentes dominis serviant suis. Et hoc in illis observandum est ubi legalis conjunctio fuit, et per voluntatem dominorum. Attende finem hujus capituli, ubi videtur innui praeter voluntatem dominorum inter servum et ancillam non posse contrahi conjugium, vel si contrahitur non esse ratum. Quibusdam tamen videtur inter eos posse fieri conjugium dominis ignorantibus. 3. De viro qui se facit servum ut dimittatur ab uxore.
Abbreviated transcription (Latin):
bo. uͨ fuiis de fuio:quia hunuismodi noĩa
diũsis ꝑsonis conuenire ñ possunt. Ouod
auoꝰ. licet obscure in eodem libro. itadicit:
hoc solum deeis diciñ pot̃. illud de iuo.
quod simul ambo non sunt. idest illo solo
nomine ñ possumus uti ad ostendendum
imago de imagine. nec filiꝰ de fiuo: q ñ simul
ãbo filiꝰ uł imago. Et sic̃ nomina sub̃e. aliqnͣdo
intelligentiã ꝑsõaꝵ distincte fa. Od̃ nomina¬
ciũt ita etiã int̾dũ tocius tͥnitatis sub̃e aliqñ¬
simul. Uñ ausꝰ in eodem libro trinitatis in

Expanded text:
ia hujusmodi nomina diversis personis convenire non possent. Quod Aug., licet obscure, in eodem lib. ita dicit: Hoc solum de eis dici non potest illud de illo, quod simul ambo non sunt, id est, illo solo nomine non possumus uti ad ostendendum imago de imagine, nec Filius de Filio, quia non simul ambo Filius vel imago. Et sicut nomina substantiae aliquando intelligentiam personarum distincte faciunt, ita etiam interdum totius Trinitatis simul. Unde Aug., in eodem libro
Abbreviated transcription (Latin):
rens magnitudo. qd̾ cum dieamus tres
neq ut genus despecieb. neq ut species
deindiuiduis p̾dicamus. Nonenim eẽntia¬
diuina genꝰ ẽ et tres ꝑsone species: ueleẽntra
diumna species: et tres ꝑsone indiuidua. Qd̃
auoꝰ. rationib ꝓbabilib atq in refragabili¬
b aꝑte demonstrat in libro.uuͦi. de trinitate.
ita dicens. Si eẽntia genꝰ ẽ spẽss¬

Expanded text:
s pariter. Item: Cum dicimus tres neque ut genus de speciebus, neque ut species de indiuiduis pdivina genus est, et tres personae species; vel essentia divina species, et tres personae individua. Quod Aug. rationibus probabilibus atque irrefragabilibus aperte demonstrat in lib. 7 de Trin., c. 6, dicens: Si essentia genus est, s
Abbreviated transcription (Latin):
nuatur. que maffectu caritatis. distinctio sit
habenta: ut differenti affectu. ñ pari hoies di¬
ligamus: e ante omnia deum. Scdo. nos iplos
t̃cio parentes. inde filios ae fratres. post domes¬
ticos: demum inimicos diugamus. S inqunt
illi que de ordine dilectionis supradicuntur.
ẽẽ referenda. ad oꝑm exhibitionem: q̃ differen¬
ter ꝓximis exhibenda sunt. Primo. patentib
inde. suiis. post domesticis: demum inimicis.
Deum ir tam affectu quam obsequii exhibui
rũdem. tantũ ꝓximos. qntũ nos debere dilgere

Expanded text:
nuatur quae in affectu charitatis distinctio sit nuatur quae in affectu charitatis distinctio sit habenda: ut differenti affectu, non pari, homines diligamus, et ante omnia Deum: secundo nosipsos, tertio parentes, inde filios et fratres, post domesticos, demum inimicos diligamus. Sed inquiunt illi, quae de ordine dilectionis supra dicuntur, esse referenda ad operum exhibitionem, quae differenter proximis exhibenda sunt. Primo parentibus, inde filiis, post domesticis, demum inimicis. Deum vero tam affectu quam obsequii exhibiti tantum proximos quantum nos debere diligere
Abbreviated transcription (Latin):
lud p̃ceptum legis. de diligendis pa-
geuus suꝑ t̾r̃am. Ut quid enim specialit̃ illud
p̃cipetur de parentib nisi maiori duectione
forent diligendi. S hoc illi referendum dictq̃
ad exũorum exhibitionem inqua pp̃onendist̃
parentes. Vnde honora dixit: ñ dilige. Obiuat
etiam ulis. quod ieꝵ suꝑ ezechielem ait̾ scilicet
carnis quoq pat̃ diligatur. & mat̾. & filius. &
filia: frater. ce soror: ambrosiꝰ quoq diligendiex¬
pͥmens ordinem suꝑ iiud canticoꝵ capitulũ.
ordinauit ĩme caritatẽ ait. Multoꝵ caritas
in ordinata ẽ quod in primo ẽponunt t̃cium
uł quartum. Primo ds diligendus ẽ. Sedo: pa¬
rentes. inde filii. post. domesticr: qui sibiboni
sunt. malis filuis preponenoi sunt. Scdm hocꝰ
in euangłio adcuiusq dilectionem. ꝓprium
ponit. Diliges dñm dm̃ tuũ extoto corde tuo.
te ipsum: & inimicos. ñ extota uirtute. ñ sicut
teipsũ s simplicit̾ sufficit enim qd̃ diligimꝰ.
ce ñ odio babemus. Ecce exp̃missis aꝑteinsi

Expanded text:
lud praeceptum legis de diligendis paregaevus super terram. Ut quid enim specialiter illud praeciperetur de parentibus, nisi majori dilectione forent diligendi? Sed hoc illi referendum dicunt ad exteriorem exhibitionem, in qua praeponendi sunt parentes. Unde, honora, dixit, non dilige. Obviat etiam illud quod Hieron. super Ezechiel. ait, scilicet,carnis quoque pater diligatur, et mater, et filius, et filia, frater, soror. Ambrosius quoque diligendi exprimens ordinem super illud Canticorum: Ordinavit in me charitatem, ait: Multorum charitas inordinata est; quod in primo est, ponunt tertiumvel quartum. Primo, Deus diligendus est; secundo, parentes; inde filii, post domestici, qui etiam, si boni sunt, malis filiis praeponendi sunt. Secundum hoc in Evangelio ad cujuscunque dilectionem, proprium ponit. Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, teipsum . Inimicos non ex tota virtute, non sicut teipsum, sed simpliciter: sufficit enim quod diligimus, et non odio habe
Abbreviated transcription (Latin):
dũtendum est etiam. quomodo fides.
spes. & scientia dicantur euacuari. qͥa
ex parte sunt. ce non caritas: cum et ipsaex
parte sit. Ex parte enim ilest imꝑfecte dili¬
gimus. sicut ex parte scimus ut ait esitius.
suꝑ leuiticum. Cumgͥ omne quod exparte ẽ.
euacuetur. cur caritas excipitur. que dicitur
numquam excidere: Caritas quidem etiam
ex parte est. ut sepe scĩ docent: quia ex paite
diligimus nc̃ & id̃o ipsa euacuabitur. in
quantum ex parte est. quia touetur ĩꝑfecdio
&r addetur ꝑfectio. Remanebitꝙ. ipsa auda.
ce euis actus. or modus diligendi. Ut dilgas
spes penitus euacuabuntur: Scientia uero
sid̃m actum ce modum suum qui n c̃ ẽ nos
scd̃m sui eẽntiam. tolletur. Ipsa enimuirtus
scientie remanebit s alium tenebit usum.
ce modum. Si xp̃c ordinem p̃scͥptũ caritatis

Expanded text:
tendum etiam est quomodo fides, spes et scientia dicantur evacuari quia ex parte sunt, et non charitas, cum et ipsa ex parte sit. Ex parte enim, id est, imperfecte, diligimus, sicut ex parte scimus, ut ait Hesychius super Leviticum. Cum ergo omne quod ex parte est, evacuetur, cur charitas excipitur, quae dicitur nunquam excidere? Charitas quidem etiam ex parte est, ut saepe sancti docent, quia ex parte diligimus nunc; et ideo ipsa evacuabitur in quantum ex parte est, quia tolletur imperfectio et addetur perfectio. Remanebitque ipsa aucta, et actus ejus, et modus diligendi, ut diligaset spes penitus evacuabuntur. Scientia vero secundum actum et modum suum, qui nunc est, non secundum sui essentiam tolletur. Ipsa enim virtus scientiae remanebit, sed alium tenebit usum et modum. 4. Si Christus ordinem charitatis
Abbreviated transcription (Latin):
trasꝙ constituti. & angłi sancti. Quid sit¬
rui autem est amore inherere alicui frui et¬
tei propt̃ se ipsam. Utiuero quod inu ut¬
sum uenerit. referre adoptinendum illud
quo fruendum ẽ. Alias: abutiest nonuti. Nam
usus illicitus: abusus uel abusio. nominari de¬
bet. Resgͥ quibus fruendum est: st̃ De rebus
trinitas. quedam summares est. endum est.
communisq omnibꝰ fruentibus ea: si tamen
res dici debet. & non rerum omnium causa: si
quod melius dicitur. Trinitas hec unus deu̾s.¬
Res autem quibus utendum est mun. De rebus¬
fruendum. ut inuisibilia dei. ꝑ ea que facta
sunt intellecta conspiciantur: idest ut de tẽ¬
ꝑalib eterna capiantur. Item in eodem. In

Expanded text:
trasque constituti et angeli, et sancti. Frui autem est amore alicui rei inhaerere propter seipsam. Uti vero, id quod in usum venerit referre ad obtinendum illud quo fruendum est; alias abuti est, non uti: nam usus illicitus, abusus vel abusio nominari debet. Res Trinitas, una quaedam summa res est, communisque omnibus fruentibus ea; si tamen res dici debeat, et non rerum omnium causa, si quod melius dicitur, ita Trinitas hRes autem quibus utendum est, mundus esuendum, ut invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur , id est ut de temporalibus aeterna capiantur. Item in eodem, c. 4: In
Abbreviated transcription (Latin):
onalis fuit homo. habens discretionẽ
boni ce mali. Scientiam quoq rerum creata¬
rum &e cognitionem ueritatis. que pͥme ꝑfec¬
tioni congruebat. mox conditꝰ ñ incongrue
accepisse putatur. & ad illam ñ studio uł dis¬
ciplina aliqua ꝑ int̾uallum temporis ꝓfecis¬
se. s ab exordio sue conditionis. duunitꝰ illã
Od̃ triplicẽ ante lapsũ hõ habuit cog.

Expanded text:
onalis fuit homo, habens discretionem boni et mali. Scientiam quoque rerum creatarum, et cognitionem veritatis, quae primae perfectioni congruebat, mox conditus non incongrue accepisse putatur, et ad illam non studio vel disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse, sed ab exordio suae conditionis divinitus illam Quod tripli
Abbreviated transcription (Latin):
quia subiacent preceptis & officiis le-¬
uitarum. Oblationes eñim intemplo a
calicẽ. patenam. ad altare xͥ deferre: &
leuitis tradẽ: eisq ministrare. Urceolũ
quoq & aqua manile & manut̃gium
altare manib aquam p̃bere. his lex
continentie imponit᷑: quia altari ꝓpĩquan¬
tes uasa et corꝑis & sanguinis xp̃i por¬
tant. Vnde: illud implere debent. Mun¬
damini: qui fertis uasa domini. Ad hos

Expanded text:
quia subjacent praeceptis et officiis Levquia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. Oblationes enim calicem et patenam ad altare Christi deferre et levitis tradere eisque ministrare; urceolum quoque et aquamanile et manutergiumaltare manibus aquam praebere. His lex continentiae imponitur, quia altari propinquantes, vasa corporis et sanguinis Christi portant. Unde illud Isai. 62 implere debent: Mundamini qui fertis vasa Domini. Ad hos
Abbreviated transcription (Latin):
uarto loco succedunt acoliti. acoliti
uͦ g̾ce. latine cerofererarii dicuntur:
adeportandis cereis qnͣdo legendum est
euangłium. uł sacͥfitium offerendũ. Tunc
enim accendunt᷑ luminaria & deportan¬
t̃abeis: ñ ad effugandas aeris tenebras.
cũ soleo temꝑe rutilet: s ad signũ leticie
demonstrandũ. ut sub typo luminis cor¬
poralis illa lux oftendatur: ostendatur
de qua legitur. Erat lux uera: q̃ uluminat
omn̾e hominẽ uenientẽ inhunc mundũ.
Ad acolitũ ꝑtinet p̃ꝑatio luminarium in
sacrario. Ipse cereum portat: ipse uireolũ
cum uino & aqua suggesta. ꝓ eucharisti¬
a subdiaconis p̃parat. Hii cum ordinai¬
t᷑. cum edocti fuerint ab ep̃o. qualit̃ in
officio suo agere debeant: ab archidia¬
cono accipiunt candelabrũ cum cereo:
ce urceolum uacuum. hoc officium dñs
bant. et accendebant igne celestr ad
illuminandas tenebras aquilonares.
est ordo. subdiaconoꝵ. Grece ypo¬
conos dicimus: qui idõ sic appellantͣ

Expanded text:
uarto loco succedunt acolyti; acolyti vero Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis quando legendum est Evangelium vel sacrificium offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria, et deportantur ab eis; non ad effugandas aeris tenebras, cum sol eo tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum: ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua legitur, Joan. 1: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ad acolytum pertinet praeparatio luminarium in sacrario. Ipse cereum portat, ipse urceolum cum vino et aqua suggesta, pro Eucharistia, subdiaconis praeparat. Hi cum ordinantur, cum edocti fuerint ab episcopo qualiter in officio suo agere debeant, ab archidiacono accipiunt candelabrum cum cereo, et urceolum vacuum. Hoc officium Dominbant et accendebant igne coelesti, ad illuminandas tenebras aquilonares. est ordo subdiaconorum. Graece hypocones dicimus, qui ideo sic appellantur,
Abbreviated transcription (Latin):
porales e pal las. & substratoria lauare.
hii cũ ordinant᷑. accipiunt de manu
ep̃i patenam q calicẽ uacuum: ab ar¬
chidiacono u. urceolum cũ aqua:. mani¬
le & manut̃gium. hoc offitio usus est
dñs qñdo linteo se p̃cinxit: & mitens
aquam inpelium. pedes discipuloꝵ
lauit: & lintheo tersit.

Expanded text:
les et substratiora lavare. Hi, cum ordinantur, accipiunt de manu episcopi patenam et calicem vacuum; ab archidiacono vero urceolum cum aquamanili, et manutergium. Hoc officio usus est Dominus, quando linteo se praecinxit, et miaquam in pelvim pedes discipulorum lavit et lintheo tersit.
Abbreviated transcription (Latin):
iuero dicunt nomine ꝑsone ñ speci¬
em significari. s aliquod singulare
atti. indiuiduum. et nomine eẽntie: speciẽ
intelligi. ut ꝑsona ñ dicatur sic̃ homo. sed
quomodo dicitur bic homo. uelut abrahã.
Ysaac et iacob. uł quis alius. qui etiã digito
demonstrari possit p̃sens: sic quoq illos ead̾
ratio confutabit. Sic̃ enim dicuntur abra¬
ham ysaac &e iacob. tria indiuidua: itatres
homines. & tria aniala. Curgͦ pat̾ ꝙ filiꝰ¬

Expanded text:
ero dicunt nomine personae non speciem significari, sed aliquid singulare atque individuum, et nomine essentiae speciem intelligi, ut persona non dicatur sicut homo, sed quomodo dicitur: Hic homo, vel ut Abraham, Isaac, Jacob, vel quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit; sic quoque illos eadem ratio confutabit. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac, Jacob tria individua, ita tres homines, et tria animalia. Cur ergo Pater et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
ingła. De primo statu accepit immunitatẽ
ponens. Qui de sursum uenit suꝑ om̃s est:
Dicit xp̃m uenisse de sursum. idẽ. de altitu¬
dine humane nature ante peccatum: quia de
uia alcitudine assumpsit ũbum dĩ. humanã
naturam: dum ñ assumpsit culpam. cuiꝰ assũp¬
sit penam. s penã assũpsit de statu scdõ e ali¬
os defectus. De t̾tio uͦ grẽ plenitudinẽ. De qͣrto
non posse peccare: ce desꝑfectam contemplatio¬
nem. Habuit enim simul bona uie. qued̃a aebo¬
na patrie: sicut & quedam mala uie.S¬

Expanded text:
ia. De primo statu accepit immunitatem gelistae exponens: Qui desursum venit, super omnes est, dicit Christum venisse desursum, id est, de altitudine humanae naturae ante peccatum, quia de illa altitudine sumpsit Verbum Dei humanam naturam, dum non assumpsit ipsam culpam cujus assumpsit poenam. Sed poenam assumpsit de statu secundo, et alios defectus. De tertio vero gratiae plenitudinem. De quarto non posse peccare, et Dei perfectam contemplationem. Habuit enim simul bona vitae quaedam, et bona patriae, sicut et quaedam mala vi
Abbreviated transcription (Latin):
de disparicultu uidendũ ẽ. Hec eñi
est una de causis. quib ꝑsone ulegittime
fiunt: ad contrahendum matͥmoniũ. Non
enĩ licet xp̃iano cũ gentili uł iudea inire
deos suos. luxta hoc dñi p̃ceptum: udoꝵ
coniugia cum alienigenis uta hesdras se¬
parauit. Hoc etiam idem in nouo testam̃to
religionis sue uiro: uł ne uir talem ducat
uxorem. Id enim ut dicis iubet dñs: docet
apłs: utrumq p̃cepit testam̃tũ. Itẽ amb̾r¬
Caue xͥane: gentili uł iudeo filiam tuam
tradẽ. Caue negñtilem ut iudeã. uł alienige¬
nam idẽ. hereticã. & omnẽ alienam a fide tua:¬

Expanded text:
de dispari cultu videndum est; haec est enim una de causis quibus personae illegitimae fiunt ad contrahendum matrimonium. Non enim licet Christiano cum gentili vel Judaea inire deos suos. Juxta hoc Domini praeceptum Judaeorum conjugia cum alienis inita Esdras separavit. Hoc idem etiam in novo Testamento religionis uiro uel uir talem ducat uxorem. id enim, ut dicis, iubet deus, docet apostolus, utrumque praecipit testamentum. hoc aChristiane, gentili vel Judaeo filiam tuam tradere; cave ne gentilem vel Judaeam vel alienigenam, id est, haereticam, et omnem alienam a fide tu
Abbreviated transcription (Latin):
s ipse ẽ initium. quia p̃cedit antiquitate. &
pͥncipatu malitie. Hec autem illusio. fit ange
dit eis. angłos malos. & homines malos.
ut ñ quantum nituntur. s quantum nara¬
ostendit. qualit̃ p̃dicta ũba iob. intelligen

Expanded text:
Sed ipse est initium, quia praecedit antiquitate et Sed ipse est initium, quia praecedit antiquitate et principatu malitiae. Haec autem illusio fit angeldit eis angelos malos et homines malos, ut non quantum nituntur, sed quantum sinuostendit qualiter praedicta verba Job
Abbreviated transcription (Latin):
deoq auoꝰ ext̾̃minans opimonem eorum qui
angłos creatos fuisse malos putant. auctori¬
tate ce ratione ꝓbat bonos fuisse creatos: et
ũba p̃missa beati iob. que illi ꝓse inducebass
qͦmͦ sint intelligenda apit ita dicens suꝑge¬
nificatam. cum dicit᷑. Hoc ẽ initium figm̃tid̃i¬
& cet̾a: S corpus aerium qd̃ taliuoluntati ap
tauit d̃s. uł ipsam ordinationem d̃i. inqͣ ẽtiã
eũ inuitũ fec̃ utilem bomis. uł ipsiꝰ angl̃i facturã.
qͥa ce si p̃sciret d̃s uoluntate malum futurum.
fẽc̃ tam̃ eum ꝓuidens quanta de illo sua boni¬
tate eẽt facturus. figm̃tum gͦ dĩ dicitur. qr
cũ sciret d̃s eum uoluntate malum futurũ
ut bonis noceret: creauit tam̃ illũ ut de illobo¬
nis ꝓdesset: hoc autẽ fec̃ ut illudatur ei. Illu¬
ditur em̃ei cum scĩs ꝓficit temptatio eiꝰ: sic̃
& mali homines. qͦs d̃s malos futuros p̃uideis.
creauit tam̃ ad scõꝵ utilitatẽ. luduntur
cũ p̾statur scĩs eoꝵ temptatione ꝓfectus:

Expanded text:
 1, exterminans opinionem eorum qui angelos creatos fuisse malos putant, auctoritate et ratione probat bonos fuisse creatos, et verba praemissa beati Job quae illi pro se inducebant, quomodo sint intelligenda aperit, dicens, suDeus: naturam angelorum bonam fecit Deus, et quia injustum est ut ullo merito hoc in aliquo Deus damnet, quod creavit, non naturam sed voluntatem malam um etiam fecit utilem bonis; vel ipsius angeli facturam, quia etsi praesciret Deus voluntate malum futurum, fecit tamen eum, providens quanta de illo sua bonitate esset facturus. Figmentum ergo Dei dicitur, quia cum sciret eum Deus voluntate malum futurum ut bonis noceret, creavit tamen illum, ut de illo bonis prodesset; hoc autem fecit ut illudatur ei. Illuditur enim ei, cum sanctis proficit tentatio ejus. Sicut et mali homines quos Deus malos futuros praevidens creavit, tamen ad sanctorum utilitatem, illuduntur cum praestatur sanctis eorum tentatione profectus.
Abbreviated transcription (Latin):
ua que excusat peccantẽ. & est igno¬
rantia talis que non excusat. Est autem ig¬
norantia uincibilis. & ignorantia in uin¬
cibilis. Excusatio omnis toluit᷑. ubi mancla
tum ñ ignoratur.
scił quiscire nolunt cum possint. q̃ ñ
excusat. quia et ipsa peccatum ẽ. & eoꝵ qͥ
uolunt s ñ possunt. que excusat & ẽ pena
peccati. ñ peccatũ & eoꝵ qͥ qͣsi simplicit̃ nes¬
cuint ñ renuentes uł ꝓponentes scire que
neminem plene excusat. ẜ sic fortasse ut
minꝰ puniat᷑. Inde ausꝰ ad ualentinum.
eis aufertur excusatio quimandata di no¬
uerunt quã solent habere homines de ig¬
norantia. &e licet grauius sit peccare scient
quã nescient̃. ñ ideo tam̃ confugiendum ẽ.
ad ignorantie tenebras. ut in eis quis quam
ercusationem requirat. Alud est enuim nes-¬
cisse aliud scire noluisse. quiameis quim
telligore noluerunt ipsa ignorantia peccatũ
est. In eis uͦ qui non potuerunt pena peccati
excusat ut et̃no igne ñ ardeat. s fortasse ut

Expanded text:
tem, et ignorantia talis, quae non excusat. Est praeterea ignorantia vincibilis, et ignorantia invincibilis. Excusatio omnis tollitur, ubi mandatum non ignoratur. scilicet qui scire nolunt, cum possint; quae non excusat, quae est peccatum: et eorum, qui volunt, et non possunt; quae excusat, et est poena peccati, non peccatum: et eorum, qui quasi simpliciter nesciunt, non renuentes, vel proponentes scire; quae neminem plene excusat, sed sic fortasse ut minus puniatur. Unde B. Augustinus: Eis aufertur excusatio, qui mandata Dei noverunt, quam solent homines habere de ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quam nescienter, non tamen ideo fugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisquam excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse, quia in eis, qui intelligere noluerunt, ipsa ignorantia peccatum est; in eis vero, qui non potuerunt, poena peccati. excusat, ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicitur dĩ a& hominis filius. Adquod dici
potest: xp̃m bis natum ẽẽ: duasq natitatẽ
ter d̃s de sua natura genuit fuiũ dm sibicoeqͣ¬
lem ae coet̾num. Id̃e quoq unigenitꝰ ds natus ẽ¬
scd̃o. semel ex patre. semel ex matre. Datus ẽ e¬
nim de patre. di ũbum: natus ẽ. de matre ũbũ
caro factum. Unus gͥ atq idem dĩ filius natꝰ ẽ
ante scł̃a. & natꝰ in sclo: & utraq natiuitas uniꝰ
ẽ filii di: diuina scilicet a humana. De hoc etiã
nos quia natus est homo ex muliere. ce temꝑe
conceptionis scił. nouem m̃sium. suꝑ nos. quia
gem conceptionis. Ex his manifeste apparet
tio humanitati & d̾itati sit exhibenda. Cap̃ .xxu.

Expanded text:
ut dicitur Dei et hominis Filius? Ad quod dici potest, Christum bis natum esse, duasque naturas ter dalem et coaeternum. Idem quoque unigenitus Deus secundo natus est ex Patre semel ex matre semel. Natus est enim de Patre Dei Verbum; natus est de matre Verbum caro factum. Unus ergo atque idem Dei Filius natus est ante secula, et natus in seculo; et utraque nativitas unius est Filii Dei, divina, scilicet, et humana. De hoc etiam nos, quia natus est homo ex muliere, et tempore conceptionis, scilicet, novem mensium; super nos, quia gem conceptionis. Ex his manifeste apparet TIO HUMANITATI ET DEITATI EXHIBENDA. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
accepit hominem ita ut fieret homo: sp̃c
uͦ sc̃s̃ ñ ita accepit columbam. ut fieret colũba.
De hoc ausꝰ inscd̃o libro de trinit̃. itaait. Id̃o
nusquam scͥptum ẽ. quod d̃s pat̾ maior sit spi
assumpta creatura. in qua appareret sp̃c sc̃s.
sicut assumptus est filius hominis. inqua
forma ipsius dĩ ũbi ꝑsona p̃sentaretur. itt ñ
haberet u̾bum di. sicut aui sc̃ĩ sapientes. s
quod ipsum u̾bum erat. Aliud ẽ eñĩu̾bũ ĩ car
ne. alud ũbum caro:. idẽ. aliud ẽ. u̾bum in
homine: aliud est u̾bum homo. Caro enim
ꝓ homine posita est. in eoquod ait. Herbũ
caro illa. et humana forma. ex uirgine ma¬
ria. Non enim columbã uł illum flatũ. uł
illum ignem beatificauit: sibiq inunitatem

Expanded text:
accepit hominem, ita ut fieret homo. Spiritus vero sanctus non ita accepit columbam, ut fieret columba. De hoc Aug., in lib. 2. de Trin., ait, cap. 6: Ideo nusquam scriptum est quod Deus Pater major sit Spirassumpta creatura in qua appareret Spiritus sanctus, sicut assumptus est Filius hominis in qua forma ipsius Dei Verbi persona praesentaretur, non ut haberet Verbum Dei sicut alii sancti sapientes, sed qune, aliud Verbum caro, id est aliud est Verbum in homine, aliud est Verbum homo. Caro enim pro homine posita est in eo quod ait: Verbum caro illa et humana forma ex Virgine Maria. Non enim columbam, vel illum flatum, vel illum ignem beatificavit sibique in unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
puniat. Uide enim dĩ peccata: est ad pe¬
nam imputare. Auertere autem faciem
suam apeccatis: inhoc est. ea er̃ ad pena
peccata tegit. ne iniudicio reuelentur.
putat᷑. Exhis apte ostendit᷑ qd̃ ds ipse
penitentem ũ soluit a debito pene: ae tẽ
soluit qnͣdo intꝰ uiuminat. ĩspirando
uerã cordis contritionem. Cui senten¬
tie. ratio suffiagatur os aucloritates at¬
testantur. Nemo enim de peccato uere
compungit᷑ hñs cor contritũ & humili¬
dignus est uitalet morte. Non ẽ igitur
tẽ ligatus. debito et̾ne mortis. fuius enĩ
ire eẽ desut: ex quo diligere & penitere¬
cepit. Ex tunc igitur solutus ẽ ab ira
que ñ manet suꝑ illum qui credidie in
abira etña lib̾atur: aqua iam ub̾atus ẽ
ꝑ dominum. ex quo dixit confitebor.
amacuia pecc̃i & a debito ecerne pene
soluit. qui ꝑ ꝓpħam ait Ego solus delco
inquitates & peccata populi. Itẽ amb̃r
lerdum dĩ dimittit peccata: sac̃dos &

Expanded text:
puniat. Videre enim Dei peccata, est ad poepuniat. Videre enim Dei peccata, est ad poenam imputare. Avertere autem faciem a peccatis, hoc est ea ad poenam peccata, tegit ne in judicio revelentur. putat. Ex his aperte ostenditur quod Deus ipse poenitentem solvit a debito poenae; et tunc solvit quando intus illuminat, inspirando veram cordis contritionem. Cui sententiae ratio suffragatur, et auctoritates attestantur. Nemo enim vere compungitdignus est vita et morte. Non est igitur jam tunc ligatus debito aeternae mortis. Filius enim irae jam esse desiit, ex quo diligere Deum eoepit. Ex tunc ergo solutus est ab ira, quae non manet super illum qui credit in Chab ira aeterna liberatur, a qua jam liberatus est per Dominum, ea macula peccati, et a debito aeternae poenae solvit, qui per prophetam ait: Ego solus deleo iniquitates et peccata populi. Item Ambr.: Verbum Dei dimittit peccata, sacerdos est
Abbreviated transcription (Latin):
aiunt. ipse int̾ius animam acaligine
maculaq peccati emundat. Sac̃dotib
uͦ dedit: unculum et̃ue mortis soluere.
Alii si dicunt solum dm ñ sacerdotem
debitum eterne mortis dimittere: sicut
& animam int̾ius ꝑse uiuificat: nec tam̃
difficent᷑ sac̃dotib traditã potestatẽ pe¬
cata temittendi ⁊ retinẽdiqͥbꝰ dictum ẽ. quoꝵ¬
potestatẽ sibi baptismi ita & penitentie.
& id̾o sicut int̾ius grã sua animam ulu¬
minat. ita & simul debitũ et̃ne mortis re¬
laxat. Ipse enim ꝑ seipsum pecc̃a peni¬
tentium tegit: & tc̃ tegit quando ñ ad pe
nam reseruat. Tc̃ uͦ tegit: quando debi¬
tum pene soluit: qd̾ autẽ ipse tegat apte
dicit auoꝰ. exponens hc̃ locũ psalmi:
quor tecta sunt pect̃a. idẽ cooꝑta & aboli¬
ta Sienim texit ds̃ peccata. noluit
ad u̾̃tere. Si noluit adũtere. noluit ani¬
madũtere idest pumre s ignoscere. Itag
dic̃ adeo tecta ut ds̃ ñ uideat idẽ et̾nalit᷑

Expanded text:
aiunt, ipse interius animam a caligine aiunt, ipse interius animam a caligine maculaque peccati emundat, sacerdotibus vero dedit vinculum aeternae mortis solvere. Alii vero dicunt solum Deum; non sacerdotem, debitum aeternae mortis dimittere, sicut et animam interius per se vivificat; nec tamen diffitentur sacerdotibus traditam potestatem peccata dimittendi et retinendi, quibus dictum est, Jopotestatem Baptismi, ita et Poenitentiae. Et ideo sicut interius gratia sua animam illuminat, ita et simul debitum aeternae mortis relaxat. Ipse enim per seipsum peccata poenitentium tegit; et tunc tegit quando ad poenam non reservat. Tunc ergo tegit, quando debitum poenae solvit. Quod autem ipse tegat, aperte dicit Aug. exponens illum locum psalmi 31: Quorum tecta sunt peccata, id est, cooperta et abolita. Si enim texit Deus peccata, noluit advertere; si noluit advertere, noluit animadvertere, id est, punire, sed ignoscere. Ita ergo dicit a Deo tecta, ut Deus non videat, id est, aeternaliter