comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
agit ipsius excusatio. qua apud se est. & ñ. non
uoluit. hoc & enĩ uoluit qd̾ ꝓmisit. quis sapiens
secure qd̾ ex facilitate nature pendet ꝓmutit.
cũ leiiter possit ex causis quã plurimus imꝑe¬
diri. Ad hec ex iusta causa potest interdũ muta¬
re quilibet uoluntatẽ. Dignus & enĩ beneficio
ꝓ tempore uidet᷑ aliquis: qui ꝓcessurerũ eodẽ
reꝑitur indignus. Et interdum indignus est.:
qui ad frugem melioris uite conuersus. benefi¬
ciũ meritis etiã amanu extranea ut uulgo di¬
ci solet extorquet. In his mutare ꝓpositũ sepe
ñ criminis est: s uirtutis. Nam ut a fabulis do¬
ceam᷑ : teseus unico filio suo non fuisset orbatus.
si uoluisset mutare ꝓpositũ. Et pheb urgente
perat. exul aceli regione ad meti ñ pauisset
armenta: si ei uotũ quose stigis interposito sa¬
cramento filio ambitioso obligauerat mutare
licuisset. Et ne fabularũ instrumenta contẽp¬

Expanded text:
agit illa ipsius excusatio, qua apud se non fuisse est agit illa ipsius excusatio, qua apud se non fuisse est voluit hoc enim voluit quod promisit quis sapiens secure quod ex facilitate naturae pendet, promittit, cum leviter possit ex causis quam plurimis impediri? Ad haec ex justa causa potest interdum mutare quilibet voluntatem. Dignus etenim beneficio pro tempore videtur aliquis, qui processu rerum, eodem reperitur indignus. Et interdum indignus est, qui ad frugem melioris vitae conversus, beneficium meritis etiam a manu extranea, ut vulgo dici solet, extorquet. In his mutare propositum saepe non est criminis, sed virtutis. Nam, ut a fabulis doceamur, Theseus unico filio suo non fuisset orbatus, si voluisset mutare propositum. Et Phoebus, urgente perat, exsul a coeli regione, Admeti non pavisset armenta, si ei votum quo se, Stygis interposito sacramento filio ambitioso obligaverat, mutare licuisset. Et ne fabularum instrumenta contem
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Omitas facito: quid enĩ ꝑmittere ledit: Pol¬
licitis diues quislibet esse potest. At philosophus
nunquã aut rarissime. & hoc ex iusta causa
asserio condubile. Si enĩ ꝓmissiotus implende
facultas ñ suppetit. temerariũ est ꝓmitere. quod
p̃stare non potes. Si uero potestas affuerit largi¬
endi: nisi uoluntas beneficu ꝓducat effectum. ꝓ¬
missor non grãm de ꝓmisso. sed de mendatio cont᷑¬
hit maculam. Quod si ex interuallo ꝑmissi fidem
impleuerit. liberalitatis decor & beneficui sp̃es ip̃a
fuscatur: eo qd̾ qui distulit. imterim uisus est.
noluisse. Unde uersificator egregiꝰ. Denigrat me¬
ritũ. dantis mora. Danidata raptim munera pluᷤᷤ
laudis. plusq fauoris habent. Preterea quis de
futuro certus est. ut scrat se qnq posse implete
q̃d̾ differt: Nonne consiliarius ueritatis. assertor
fidei. electionis uas. doctorẽ gentiũ loquor. fidesi¬
um animos quos aduentus sui expectatione sus¬
penderat. frustrauit a desiderio suo: Qa aliũd

Expanded text:
ait: Promittas facito, quid enim promittere laedit? Pollicitis dives quilibet esse potest. At philosophus nunquam, aut rarissime, et hoc ex justa causa asserit conducibile. Si enim promissionis implendae facultas non suppetit, temerarium est promittere quod praestare non potes. Si enim potestas adfuerit largiendi, nisi voluntas beneficii producat effectum, promissor non gratiam de promisso, sed de mendacio contrahit maculam. Quod si ex intervallo promissi fidem impleverit, liberalitatis decor, et beneficii species ipsa fuscatur, eo quod qui distulit, interim visus est noluisse. Unde versificator egregius: Denigrat meritum dantis mora, nam data raptim Munera, plus laudis, plusque favoris habent. Praeterea quis de futuro certus est, ut sciat se quandoque posse implere quod differt? Nonne consiliarius veritatis, assertor fidei, electionis vas Doctorem gentium loquor fidelium animos, quos adventus sui exspectatione suspenderat, frustravit a desiderio suo? Quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ cautelam exigit subditoꝵ Alioquin:
om̃is eius illecebra plus aloes quã mesuis in
exitu habitura est. At expẽdit plurimum
ad successus esse consciũ secretoꝵ. Quid¬
ni : Reu̾en ud fil tia crescit. Inualeseit auc¬
toritas.÷ ñ quo artent᷑ in cõmoda. ꝓueni¬
unt utilita tes: amicoꝵ augetur nu¬
merus: cultorib accedit deuotio: & fortuna
tociꝰ grẽ sue & felicitatis aurã uidetur bea¬
tulis inspirare. Ceterũ istoꝵ omniũ nouis

Expanded text:
gentem cautelam exigit subditorum. Alioquin gentem cautelam exigit subditorum. Alioquin omnis ejus illecebra, « plus aloes, quam mellis » in exitu habitura est. At expedit plurimum ad successus esse conscium secretorum. Quidni? Reverentia crescit, invalescit auctoritas, arcentur incommoda, proveniunt utilitates, amicorum augetur numerus, cultoribus accedit devotio, et fortuna totius gratiae suae, et felicitatis auram videtur beatulis inspirare. Caeterum istorum omnium novis
Abbreviated transcription (Latin):
ne applicatione mentis intente diutiꝰ seruat:
Certe uetus ꝓ uerbiũ ẽ. quia ubi amoribi ocło:
& ubi ugi mentis intentio. ibi fixã cordis po¬
sitio est. Unde licet inuito & repugnanti aĩo
plerũq affiuant: cortarã apponere fidelis phi¬
losophus ꝓhibet: &. doctor gentiũ eos qͥ diuites
fieri cuptunt in laqueũ diaboli & temptatio¬
nes dicit incidere. Et qui utroq maior est. pͥ¬
mogenitus mortuoꝵ &e princeps regũ terre:
asserit deo & manimone simul seruiri non
posse. Qm̃ imꝑat aut seruit collecta pecunia
cuq. s diuiti nunquã seruit aut raro. Unde
liquet. diuites frequentiꝰ iniquos ẽẽ quã here¬
des iniquoꝵ. Quomͦ gͦ regnat caritas ubi mi¬
quitas dominatur: Utiq diues familiaris eẽ
nouit: amicus nunquã aut raro. Hic tamen
non de eo qui habet diuitias sermo est: sed qui
amat. Ex quib liquet. quia quantacumq
ex familiaritate potentioris gr̃a uideat᷑: dili¬

Expanded text:
ne applicatione mentis intensa diutius servat? ne applicatione mentis intensa diutius servat? Certe vetus proverbium est: « Quia ubi amor, ibi oculus; et ubi vigil mentis intentio, ibi fixa cordis positio. » Unde licet invito et repugnanti animo plerumque affluant, cor tamen apponere fidelis philosophus prohibet, et Doctor gentium eos, qui divites fieri cupiunt, in laqueum diaboli, et tentationis dicit incidere. Et qui utroque major est, primogenitus mortuorum, et princeps regum terrae asserit, Deo et mammonae simul serviri non posse. Quoniam. Imperat, aut servit collecta pecunia cuique. Sed diviti nunquam servit, aut raro. Unde liquet divites frequentius iniquos esse quam haeredes iniquorum. Quomodo ergo regnat charitas, ubi iniquitas dominatur? Utique dives familiaris esse novit, amicus nunquam, aut raro. Hic tamen non de eo, qui habet divitias, sermo est, sed qui amat. Ex quibus liquet, quia quantacunque ex familiaritate potentioris gratia videatur, dili
Abbreviated transcription (Latin):
se debere putat. nil conferret unquã: qui te¬
participem secreti fecit honesti. Hoc quoq iã
pridẽ uenit indubiũ: an quẽꝙͣ aiuitũ e poten¬
tũ amare contingat. Tandemq receptum ẽ
eosdem nunꝗͣ amare uel raro. & meis p̃cipue
causis in quib se potiꝰ quã alios uideant᷑ a ma¬
re. Contraria si quidẽ in eodẽ ẽẽ ñ posst̃. Et qͦ
diuites plurimũ cupiditatis: eo habent mini¬
mũ caritatis. Hec & enĩ sibi inuicem maxime
aduersantur. Porro ut ait quidam: om̃is diues
iniquus est aut iniqui heres. Et rarissimũ ẽ
ut diuitie non defluant: nisi amoris & cupidi¬
tatis glutino solidentur. Eas aesiderantis ani¬
mi iugilantia & labor adquirit: sed egrior sos¬
licitũdo retinet & conseruat. Inquit ethicus.
Non mnor est uirtus quã querere parta tueri.
Casus in est illic: hic erit artis opus. Cũ gͦ istud
ars ulud casus nomine censeatur: quis eas si¬

Expanded text:
se debere putat, nil conferet unquam se debere putat, nil conferet unquam Participem qui te secreti fecit honesti. Hoc quoque jam pridem venit in dubium, an quemquam divitum et potentum, amare contingat. Tandemque receptum est, eosdem nunquam amare, vel raro, et in eis praecipue causis, in quibus se potius, quam alios amare videantur. Contraria siquidem in eodem esse non possunt. Et quo divites plurimum cupiditatis, eo habent minimum charitatis. Haec etenim invicem maxime adversantur. Porro ut ait quidam: « Omnis dives iniquus aut iniqui haeres est; et rarissimum est, ut divitiae affluant, nisi amoris et cupiditatis glutino solidentur. » Eas desiderantis animi vigilantia et labor acquirit; sed aegrior sollicitudo retinet et conservat. Inquit ethicus: Non minor est virtus, quam quaerere, parta tueri: Casus inest illic, hic erit artis opus. Cum ergo istud ars, illud casus nomine censeatur, quis eas si
Abbreviated transcription (Latin):
scire uolunt secreta domius. atq inde tim̾
Et quo studiosiꝰ occultantur: eo st̃ diligentiꝰ
ꝑscrutanda. Nempe carus erit uerri. qui u̾¬
rem tempore quo uult accusare potest.S. si
tandem inter malos caritas aut amicicia
ẽẽ potest: hoc et enĩ quesitũ est. Sed tandẽ
placuit: eam nisi in bonis esse non posse. Mag¬
na utiq inter molles & malos concordia.sed
ea tantũ a caritate discedit. quantũ lux dis¬
tat a tenebris: & licet interdũ mau sicut .e
bon idem uelle uel idẽ nolle possint: ami¬
cicie tam̃ titulũ ñ assecuntur. Uñ e crispo
historicori inter latinos potissimo. s & ipsi
ciceroni placuit: in malis factionẽ ẽẽ. quod
in uiris bonis uera amicicia est. S quãtus
uitiosus p̃pediente malitia amicus esse ñ pos¬
sit : & si non uenerabilis: uerendus tam̃ erit.
qui conscientia secretoꝵ. conscio terrorẽ potest
ineutere. Scitũ est illud echinq quia nil tibi

Expanded text:
Scire volunt secreta domus, atque inde timeri? Scire volunt secreta domus, atque inde timeri? Et quo studiosus occultantur, eo diligentius sunt perscrutanda. Nempe Carus erit Verri, qui Verrem, tempore quo vult, Accusare potest. Si tamen inter malos charitas aut amicitia esse potest; hoc etenim quaesitum est. Sed tandem placuit, eam nisi in bonis esse non posse. Magna utique inter molles et malos concordia; sed ea tantum a charitate discedit, quantum lux distat a tenebris. Et licet interdum mali, sicut et boni, idem velle, et idem nolle possint, amicitiae tamen titulum non assequuntur. Unde et Crispo, historicorum inter Latinos potissimo, sed et ipsi Ciceroni placuit, in malis factionem esse, quod in viris bonis vera amicitia est. Sed quamvis vitiosus, praepediente malitia, amicus esse non possit, etsi non venerabilis, verendus tamen erit, qui conscientia secretorum, conscio terrorem potest incutere. Scitum est illud ethici, quia Nil tibi
Abbreviated transcription (Latin):
mili gressur comitatur egestas. Illis gͦ par¬
cendũ est quoꝵ necessarius ĩminet usus.
&e aliquid adiciendũ ẽ quantitati que iugi
parciũ decluctione decrescit. Et licet usu
defluant untiole patrimonii: gratũ est dili¬
genti patrifamilias. si uel ratiocinii calculo
teneantur. peritq dupliciter q̃d̾ elabitur
nescienti. Ad hec lucri bonus est odor ex re
qualibet: illa tuo sententia semꝑ in ore u̾se¬
tur. dũs atq ipso ioue digna poete. Unde ha¬
beat querit nemo s oporcet habere. In his
quidẽ u̾sari est. artioris grẽ funib uinciri
diuitẽ. licet u̾sibilitate ingenũ lubricum
ꝓthea iuncat. Aut si ueritatis deficit gr̃a:
uel ulterius familiaritatis exhibitiõ ostat.
Cecerũ lioet utrũq non possis assequi. & re¬
rũ priuatarũ participationẽ &e calculi cau¬
tiones: te secͣtis ingere quauis arte. An nes¬
cis qd̾ qui ꝑgutit ipsis imꝑatorib imꝑare:

Expanded text:
mili gressu comitatur egestas. Illis ergo parmili gressu comitatur egestas. Illis ergo parcendum est, quorum necessarius imminet usus, et aliquid adjiciendum est quantitati, quae jugi partium deductione decrescit. Et licet usui defluant unicolae patrimonii, gratum est diligenti patrifamilias, si vel ratiocinii calculo teneantur, peritque dupliciter, quod elabitur nescienti. Ad haec . . . . . lucri bonus est odor ex re Qualibet. Illa tuo sententia semper in ore Versetur, diis atque ipso Jove digna, poetae: « Unde habeat quaerit nemo, sed oportet habere! » In his quidem versari, est arctioris gratiae funibus vincire divitem, licet versibilitate ingenii lubricum Protea vincat. Aut si veritatis deficit gratia, vel ulterioris familiaritatis exhibitio constat. Caeterum licet utrumque non possis assequi, et rerum privatarum participationem, et calculi cautiones, te secretis ingere, quavis arte. An nescis quod qui pergunt ipsis imperatoribus imperare,
Abbreviated transcription (Latin):
ed siñ modo ꝓiuissoreĩ. s munuscu¬
larios in gratia illiꝰ quẽ captas aute¬
ced̾e ꝑgis: te raciocinus eius in mis¬
cral. parcas sumptib. eo qͥd secretorum
conscius qui loculis parcit. diligenti patrifa¬
milias displicere non potest. Grata sunt uicia
eiuis: qui deformitatẽ morũ: sũptuũ parcita¬
te compensat. Optimũ ut ait cicero si nescis
uectigas: parsimonia ẽ. Tenius parcus ĩpletͣ
facile. & facillime exinanitur ꝓdigus diues.
Archa sane capatissima fundũ habet. & bre¬
ui exitu congestarũ aquarũ quantalibet
copia defluit: fontisq abundatia tollitur.
scaturientis uene fecunditate sublata. Exili
plerũq meatu. inclusũ egerit urna liquorẽ.
Sic minutissimis dũ frequentib & continu¬
is sumptib amplissime ex hauriunt᷑ opes:
&breuiũ subtractione minutiarũ maxi¬
ma hereditas expilatur. Nisi forte ꝓ̃digus
pecuniã inueniat rediuiuam: est luxus po¬
pulator opũ. cui semꝑ adherens. infelix hu¬

Expanded text:
ed si non modo promissores, sed munuscularios, in gratia illius quem captas, antecedere pergis, te ratiociniis ejus immisceas, parcas sumptibus, eo quod secretorum conscius, qui loculis parcit, diligenti patrifamilias displicere non potest. Grata sunt vitia ejus, qui deformitatem morum, sumptuum parcitate compensat. « Optimum, ut ait Cicero, si nescis, vectigal parcimonia est. » Tenuis parcus impletur facile, et facillime exinanitur prodigus dives. Arca sane capacissima fundum habet, et brevi exitu congestarum aquarum quantalibet copia defluit, fontisque abundantia tollitur, scaturientis venae fecunditate sublata. Exili plerumque meatu inclusum egerit urna liquorem. Sic minutissimis, dum frequentibus et continuis sumptibus, amplissimae exhauriuntur opes, et brevium subtractione minutiarum, maxima haereditas expilatur, nisi forte prodigus pecuniam inveniat redivivam. Est luxus populator opum, cui semper adhaerens Infelix hu
Abbreviated transcription (Latin):
auctores cum lanumo calum matur aut
fictos: rediuiuum platonis affricanũ cicero¬
ni somniantem et philosophos saturnalia
exercentes accuset.: aut auctorũ nr̃isq figmen¬
tis indulgeat. si publice seruiunt utilitati.
Preterea lectori et auditori quanta possum
deuotione supplico. ut me patri misericordiarũ
cõmendare dignentur in orationibus suis et
etratibis meis qui multiplicati sunt suꝑnu
merum: ueniam studeant optinete. Nam ce.
ego spero me participem esse omniũ timen¬
tium dñm. et corde et uoce uicissim ꝑ indigen¬
tibus oro: ut actus et cogitationes nr̃as om¬
nipotens et miseraror deus emundet: et ne ui¬
ciorum rapiamur erroribus: sp̃u suo mentes
nostras illustrare dignet᷑ magni consilii angłs¬

Expanded text:
auctores cum Lanuvio calumniatur aut fictos, redivivum Platonis Africanum Ciceroni somniantem, et philosophos Saturnalia exercentes, accuset, aut auctorum, nostrisque figmentis indulgeat, si publicae serviunt utilitati. Praeterea lectori et auditori quanta possum devotione supplico, ut me Patri misericordiarum commendare dignentur, in orationibus suis; et erratibus meis, qui multiplicati sunt super numerum, veniam studeant obtinere. Nam et ego spero me participem esse omnium timentium Dominum: et corde et voce vicissim pro indulgentibus oro, ut actus et cogitationes nostras, omnipotens et miserator Deus emundet; et ne vitiorum rapiamur erroribus, spiritu suo mentes nostras illustrare dignetur magni consilii Ang
Abbreviated transcription (Latin):
pugnet ad bestias.
uel officu non̾ inducit si tamen in¬
terdum recte dicitur aliͤnum: quod
rectiuis fuerat semꝑ fuisse nulluis. Que u̾s
nature sunt ꝑeq sunt omniũ: que officii
sua sunt singulorum. Aliud itaq ex officio.
aliud ex natura. licet nature uis ex officio de¬
beatur. Patricidũ siquidem spẽs est impug¬
nare iura nat̾ure. & sacrilegu instar. paren¬
tis leges euacuare: et matri omnium honorẽ
debitum non referre. Quod tamen ratio ex
honestis causis admutit non est simplic̾iter
alienum. Si modesta forte iocunditas uel uti¬
litas sub est. et nemini uoceatur. Hocetenĩ
non aduersatur officio uel nature. Sin autẽ
impugnat alte̾rutrũ: statim est et simplicit̾
alienum. et usq quaq non licet. Huiꝰ itaq
contrectatio: semꝑ est aut erroris aut cͥminiᷤ.
hilosophi gentium iusticiam .iii.
que politicͦ dicitur. preceptis et mori¬
bus informantes. cuius merito res¬
publica hominum subsistit et iuget. unc̃¬

Expanded text:
pugnet ad bestias? vel officii non inducit, si tamen interdum recte dicitur alienum, quod rectius fuerat semper fuisse nullius. Quae vero naturae sunt, peraeque sunt omnium; quae officii, sua sunt singulorum. Aliud itaque ex officio, aliud ex natura: licet naturae vis ex officio debeatur. Parricidii siquidem species est, impugnare jura naturae, et sacrilegii instar, parentis leges evacuare, et matri omnium honorem debitum non referre. Quod tamen ratio ex honestis causis admittit, non est simpliciter alienum. Si modesta forte jucunditas, vel utilitas subest, et nemini noceatur, hoc etenim non adversatur officio vel naturae; sin autem impugnat alterutrum, statim est et simpliciter alienum, et usquequaque non licet. Hujus itaque contrectatio semper est, aut erroris aut criminis.hilosophi gentium, justitiam, quae politica dicitur, praeceptis et moribus informantes, cujus merito respublica hominum subsistit et viget, un
Abbreviated transcription (Latin):
Ntet omnia que uiris solent
bra aspectũ subtrahit uerita
bus delicati sensus pruriginẽ
ci lenociniorũ fraude captus.
ceat: et infelici sucessu sic in
uirus miscet. et siquid deteri

Expanded text:
nter omnia quae viris solent ientis illecebra aspectum subtrahit veritatquibus delicati sensus pruriginem vicissim mus multiplici lenociniorum fraude captus, dit, ut noceat: et infelici successu sic in t, lethale virus miscet, et si quid deteri
Abbreviated transcription (Latin):
et totus homo casu miserabili fertur inpre¬
ceps. Sic rationalis creatura brutescit. sic una¬
go creatoris quadam morũ similitudine de¬
formatur in bestiam:sic a conditionis sue dig¬
nitate degenerat homo. uanitati similis fact᷑ꝰ.
eo quod ex honore collato intumuit. et atumo¬
re ꝑdidit intellectum. Quis enim eo indig¬
mor. qui sui ipsiuis contennit habere no¬
ticiam. qui temptis quod parca manu datũ
est ad mensuram inusũ uite et solũ repara¬
ri non potest. usuraria quadam accessione
& penali repetendũ: in uite dispendia pro¬
digit. et in contumeliam auctoris effundit:
Quid eo brutius qui ex defectu rationis et
impulsu libidinis dimissis ꝓpriis aliena
negotia curat: et non modo negotiis. sed et
alienis ociis iugiter occupatur: Qilid eo be¬
stialius. qui omisso officio de media nocte
surgit. ut sagacitate canum. uenatorum
industria studio cõmilitonũ. seruulorum
frerus obsequio temporis et fame iactu¬

Expanded text:
et totus homo casu miserabili fertur in praeet totus homo casu miserabili fertur in praeceps. Sic rationalis creatura brutescit, sic imago Creatoris quadam morum similitudine deformatur in bestiam, sic a conditionis suae dignitate degenerat homo, vanitati similis factus, eo quod ex honore collato intumuit, et a tumore perdidit intellectum. Quis enim eo indignior, qui sui ipsius contemnit habere notitiam? qui tempus, quod parca manu datum est, ad mensuram in usum vitae, et solum reparari non potest, usuraria quadam accessione et poenali repetendum in vitae dispendia prodigit, et in contumeliam auctoris effundit? Quid eo brutius, qui ex defectu rationis, et impulsu libidinis, dimissis propriis, aliena negotia curat, et non modo negotiis, sed et alienis otiis jugiter occupatur? Quid eo bestialius, qui omisso officio, de media nocte surgit, ut sagacitate canum, venatorum industria, studio commilitonum, servulorum fretus obsequio, temporis et famae jactu
Abbreviated transcription (Latin):
Ntet omina que uiris solent obesse prin¬
cipibus nichil pernitiosius esse arbitror.
quam quod eis fortune blandientis illece¬
bra aspectũ subtrahit ueritatis : dũ diui¬
tias suas et delicias congerit mundus. qui¬
bus delicati sensus pruriginẽ uicissim
refonet et accendit: ut animus multipli¬
ci lenociniorũ fraude captus. quadã alie¬
natione sui ab interiore bono deficietis.
pexteriora mendacia uariis concupiscentiiᷤ
euagetur. Nouerca siquidem uirtutis ꝓ¬
speritas. beatulis suis sic applaudit ut no¬
ceat. et infelici sucessu sic in uia fortuna¬
tis obseqratur. ut in fine ꝑnitiem ope¬
retur: conuiuis suis abinitio propinans
dulcia: et cum in ebriati fuerint. letale
uirus miscet. et siquid deterius est. Quo
speciẽ sui clarescit amplius: eo stupentibus
oculis densiorem infundit caliginem. Inuales¬
centibus ergo errorũ tenebris. ueritas eua¬
nescit: et uirtutũ radice succisa. seges ger¬
minat uiciorum. lumen rationis extinguit᷑

Expanded text:
nter omnia quae viris solent obesse principibus, nihil perniciosius esse arbitror, quam quod eis fortunae blandientis illecebra aspectum subtrahit veritatis, dum divitias suas et delicias congerit mundus, quibus delicati sensus pruriginem vicissim refovet, et accendit, ut animus multiplici lenociniorum fraude captus, quadam alienatione sui, ab interiore bono deficiens, per exteriora mendacia variis concupiscentiis evagetur. Noverca siquidem virtutis prosperitas, beatulis suis sic applaudit, ut noceat: et infelici successu sic in via fortunatis obsequitur, ut in fine perniciem operetur, convivis suis ab initio propinans dulcia, et cum inebriati fuerint, lethale virus miscet, et si quid deterius est: quo specie sui clarescit amplius, eo stupentibus oculis densiorem infundit caliginem. Invalescentibus ergo errorum tenebris, veritas evanescit, et virtutum radice succisa, seges germinat vitiorum, lumen rationis exstinguitur,
Abbreviated transcription (Latin):
scrates ille cũ thebanꝰ homo qnͣdam ditis¬
simꝰ cũ ad philosophandũ: athenas ꝑ geret
magnũ auri pond̃ abiec̃. nec putauit se
posse et uͥtutes simul ⁊ diuicias possi d̃e
ros suffartinati auro. xͫ pauꝑem sequi¬

Expanded text:
Crates ille Thebanus, homo quondam ditissimus, cum ad philosophandum Athenas pergeret, magnum auri pondus abiecit nec putauit se posse et uirtutes simul et diuitias possidere. nos suffarcinati auro Christum pauperem sequi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃carie noĩe debeat ꝓfessionem scribere
ne ꝑ retencionẽ duiturnã p̃iudiciũ affe¬
rat eccłẽ. Et quicũq in usu ꝑceꝑit: debet
utilit̾ laborare: ut nec res diuini uiris ui¬
deant᷑ aliqua occasione negligi. ⁊ stibsidiũ
ab eccłia cii deseruierit: ꝑciꝑe possint
cł̾ici. Qb̃ si quis eoꝵ ꝯtẽpserit facerłt ip̃e
onis quoq in tuitu: ea in quib eccłia oe¬
tͥm̃tũ nou patit᷑. monastĩis tradi posst̃
de parrochitanis cccłiis suis monast̾iũ
dicare uoluit. ut in ea monachoꝵ regłarit̾
ꝯg̾gatio uiuat. ħ de ꝯsensu ꝯcilii sui

Expanded text:
precariae nomine debeat professionem scribere, nec per retentionem diuturnam praejudicium afferat ecclesiae, et quaecunque in usu perceperit, debeat utiliter laborare, ut nec res divini juris videantur aliqua occasione negligi, et subsidium ab ecclesia cui deserviunt percipere possint clerici. Quod si quis eorum contempserit faceronis quoque intuitu ea, in quibus ecclesia detrimentum non patitur, monasteriis tradi possuntde parochialibus ecclesiis suis monasterium dedicare voluerit, ut in ea monachorum regulariter congregatio vivat, hoc de consensu concilii sui
Abbreviated transcription (Latin):
t̾io. monachi ⁊ monache. adult̾iũ . N. int̾cip̃
cohabitationẽ. si ht̃ aditꝰ monacħ ad mona¬
chã. uł monacha ad monachũ sec̃to ad collo¬
cutionẽ. Nõ cubet monachꝰ in monast̾io
abbatissa. uł in monastĩo feminarũ cũ
qͣdã uetula monacha. porro si contig̾it ⁊
aliꝙͣ suã ꝓpinquã uid̾e uolu̾it. monachꝰ ⁊
p̃sentia abbatisse huic cõfabulet᷑. ꝑ modica
cant᷑. ⁊ si qd̾ tale. ẽ. teligiosus ep̃c. mulieres
qͥd̾ in loco suo man̾e studeat. monachos aũ
aliud mona st̃iũ edificare cogat. Si aũ płi¬
ma sit̃ talia monastĩa seꝑent᷑ in aliis mõa¬
st̃iis monache.⁊ in aliis monachi. res aũ qͣs¬

Expanded text:
io monachi et monachae: adulterium enim intercipit cohabitationem. Non habeat aditum monachus ad monacham, vel monacha ad monachum secreto ad collocutionem. Non cubet monachus in abbatissa monasterii feminarum, cum quadam vetula monacha. Porro, si contigerit ut aliquam propinquam suam videre voluerit monachus, in praesentia abbatissae huic confabuletur, per modica cant. Et si quod tale est, religiosus episcopus mulieres quidem in suo loco manere studeat, monachos autem aliud monasterium aedificare cogat. Si autem plurima sint talia monasteria, separentur in aliis monasteriis monachae, et in aliis monachi; res au
Abbreviated transcription (Latin):
synodo legit᷑. cum sanctimonia libus mona¬
.i. offendiculũ multis efficit᷑. si uͦ aliqd̾ eũ
cognatis mũdo abreñciare. ⁊ monasticã ui¬
tã sectari uolũint. debet uiri qͥd̾ uiroꝵ. ad¬
i re cenobiũ. femuine uͦ inuilierũ ingredi mo

Expanded text:
 XXI. Cum sanctimonialibus monaet offendiculum multis efficitur. Si vero aliqui cum cognatis mundo abrenunciare et monasticam vitam sectari voluerint, debent quidem viri virorum adire coenobium, fem
Abbreviated transcription (Latin):
tuos sibi cõpatres fac̾e s ex hoc incautã
cũ eis cõĩonẽ hr̃. Ne gͦ hac occõne huani
gn̾is ininucꝰ sua eos qd̾ absit calliditate
decipiat iõ huiꝰ re p̃cepti serie cõmonemꝰ.
ut neq mulieris in monast̾io tuo deĩceps.
qͣlibet occ̃one ꝑmittas ascend̾e. neq mo¬
nachos tuos sibi cõmatres fac̾e. Nã si hoc
denuo ad aures nr̃as quoc̾q mͦ ꝑlieñit. sic
te seũissime noũis ultioni subdendũ. ut
em̃dationis tue qͣlitate cet̾i sñ dubio cor
tas aliar̃ mulierũ eis int̃dr̃᷑. uer̾ ĩ ascĩmo¬

Expanded text:
s sibi commatres facere, et ex hoc incautam cum eis communionem habere. Ne ergo hac occasione humani generis inimicus sua eos, quod absit, calliditate decipiat, ideo hujus te praecepti serie commonemus, ut neque mulieres in monasterio tuo deinceps qualibet occasione permittas ascendere, neque monachos tuos eas commatres sibi facere. Nam denuo ad aures nostras quocunque modo pervenerit, sic te severissime noveris ultioni subdendum, ut emendationis tuae qualitate ceteri sine dubio corrtas aliarum mulierum eis interdici
Abbreviated transcription (Latin):
mistĩa ut laico aut femine sacͦ corpꝰ dñi t ͣ¬
dant ad deferendũ insumis ⁊ qͥbꝰ ꝓhibe̾t᷑ ne
sacͣtiũ ingdiant᷑. si ad altare aꝑmqͣnt illis stã¬
scoĩ ꝯmittunt᷑ ꝙ qͣm sit hornbile. qͣm q decesta¬
bile õiũ religiosoĩ aiadũtit pͥdentia. Igit᷑ int̃¬
dicit ꝑ omĩa synodꝰ. ne talis temãtia p̃sñptio

Expanded text:
mysteria, ut laico aut feminae sacrum corpus Domini tradant ad deferendum infirmis; et quibus prohibetur ne sacrarium ingrediantur, nec ad altare appropinquent, illis sacommittuntur. Quod quam sit horribile quamque detestabile, omnium religiosorum animadvertit prudentia. Igitur interdicit per omnia synodus, ne talis temeraria praesumtio
Abbreviated transcription (Latin):
dos coẽt cibos dueniãt neputent scẽ portio¬
ni misoere cibũ qͥ ꝑ aqͣliculos digestus in soces¬
sũ diffundit᷑. Si igit᷑ mane dnĩca portio edst
Et si t̃cia uł qͣtta hora acceꝑnt ieuinent
usq ad uesꝑm. sic sec̾ta scĩficatione et̃na custo¬
ad mensã ponat᷑ uñ. scis tu qͥ passim scũ atu
panes indigns impendis. Uñ. nosti si amuli¬
etibꝰ mũdi sũt. hĩ ⁊ dd̃ab abnuelech sac̃do¬
te int̃rogatꝰ cũ panes sibi ad comedendũ pos¬

Expanded text:
dos cibos conveniant, ne putent sanctae portioni miscere cibum, qui per aqualiculos digestus in secessum funditur. Si igitur mane dominica portio editur, et, si tertia vel quarta hora acceperint, jejunent usque ad vesperam. Sic secreta sanctificatione aeterna custoad mensam ponatur. Unde scis tu qui passim sacrarii panes indignis impendis, unde nosti, si a mulieribus mundi sunt? Hinc et David ab Abimelech sacerdote interrogatus, cum panes sibi ad comedendum pos
Abbreviated transcription (Latin):
a dilectio colligaret. s ħ inĩ fieret tũc ñ erat
qñ nͥ fr̃es ⁊ sorores ⁊ sorores ex illis duobꝰ pͥmis
tiulli hoĩes erãt. si̾ gͦ debuit qd̾ potuit ut existũ¬
te copia uñ dncẽnt᷑ utores q̃ iam ñ etãt sorores
ñ solũ illud ñ fieret uͥ nulla necessitas ẽẽt qd̾
hũano gnẽ crescente᷑ it̃ impios d̾or multor

Expanded text:
is dilectio colligeret. Sed hoc unde fieret non erat, quando nisi fratres et sorores ex illis duobus primis nulli homines erant. Fieri ergo debuit quando potuit, ut existente copia unde ducerentur uxores, quae jam non erant sorores, ut non solum illud fieret, ut nulla necessitas esset, quod hu
Abbreviated transcription (Latin):
aliis donet᷑ aliis ñ donet᷑. ignorat᷑ tñ ĩd donũ
dei eẽ in bono ꝑseñantia scd̾m scͥpturas de qͥbꝰ
testimonia multa iã posui. fateant᷑ nob̃cũ ⁊
cur aliis dec᷑ aliis ñ det᷑. sine murmure adñsus
d̾m dignent᷑ ignorare nob̃cũ. Nec nos moueat

Expanded text:
etur, ignorant: ita donum Dei esse in bono perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testimonia multa jam posui, fateantur nobiscum; et cur aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum dignentur ignorare nobiscum. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ħ qͦ explanari ampliꝰ ñ possũt ꝙͣ ipẽ auͭe᷑
dissecuit. septimo gradu qͥ sũt cognati rec¬
ta linea supͣ inftaq ꝓpͥis nõibꝰ ñ appłłant᷑
s extͣnsũsa linea ꝯtinent᷑ fr̃it ⁊ sororis ad¬
nepos ad neptic osobuni filis filitq suocessi¬

Expanded text:
que explanari amplius non possunt, quam ipse auctor disseruit. Septimo gradu qui sibi sunt cognati, recta linea supra infraque propriis nominibus non appellantur, sed ex transversa linea continentur fratris, sororis, adnepos
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ẽ incipit et qͦ cũ alieno sciens eubaui̾t sic̃ iiure
p̃dioi. tamdiuqͥsq bone fidĩ possessor recte dt᷑
Ab aliena possessione recessit tũc male fidĩ possessor
tia excusat qͥ nesciens dormiuit cũ sorore sue¬
uxoris s ĩ cõcilio tͥburiensi legit᷑ Non cogit᷑ de se¬

Expanded text:
sse incipiet, ex quo cum alieno viro sciens cubaverit, sicut in jure praediorum tamdiu quisque bonae fidei possessor rectissimeero scierit, nec ab aliena possessione recesserit, tunc malae fidei possessor tia excusat eum, qui nesciens dormivit cum sorore uxoris sue. Unde in concilio Triburiensi legitur: In
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pꝑuoluntate susceptũ deseri ñ pot̾ sine
peceato. Q aũ ii. qͥs nouet deo debet ⁊ redbe.
Nñ quitelicta singularitatis ꝑfessione admi¬
litiã uł adnuptias deuolutꝰ est publice peni¬
tentie satisfactione purgandꝰ ẽ. qi simnocẽs.

Expanded text:
 voluntate susceptum deseri non potest absque peccato. Quod enim quis vovit Deo, debet reddere. Unde qui relicta singularitatis professione, ad militiam, vel ad nuptias devolutus est, publicae poenitentiae satisfactione purgandus est. Quia et
Abbreviated transcription (Latin):
ut siqͥs cłicus minist̾ĩis eccłie ꝓpͥe desti¬
t᷑utis. ad aliã transitũ fec̃it cõpellente ad
quẽ ꝯfug̾it sac̃dote ad eccłiam ꝙͣ pͥus in co¬
lũat reu̾tat᷑. qͥ uͦ eũ susceꝑit. nͨ statĩ sine
ullo uisu exceptionis ad ꝓͥam eccłiã remit¬
tendũ eleg̾it qmͣ diu eũ restituat cõione
se pͥuatũ cognoscat. Desertorẽ aũ cłicum

Expanded text:
ut si quis clericus ministeriis ecclesiae propriae destitutis ad aliam transitum fecerit, compellente, ad quem fugerit, sacerdote, ad ecclesiam, quam prius incoluerat, remittatur. Qui vero eum susceperit, nec statim sine ullo nisu exceptionis ad propriam ecclesiam remittendum elegerit, quamdiu eum restituat, communione se privatum agnoscat. Desertorem autem clericum
Abbreviated transcription (Latin):
ualde letisicat. ob hoc qd̾ de cua fr̃nitate
bona destat᷑. ⁊ qi defũcto pontifice suo. pet̾¬
sibi cardinalẽ postulãte ꝯstitui sac̾dotẽ eoꝵ¬
mẽtis intencione. ita lucrũ animarũ dño
nr̃o fac̾e. festinato. ut digna de m̃ces ante
ꝯspectũ eiꝰ in die retͥbutionis inueniat. qͥc¬

Expanded text:
valde laetificat, ob hoc, quod de tua fraternitate bona testatur. Et quia defuncto Petro pontifice suo sibi cardinalem postulant constitui te sacerdotem, eomentis intentione ita lucrum animarum Deo nostro facere festinato, ut digna te merces ante ejus conspectum in die retributionis inveniat. Quic
Abbreviated transcription (Latin):
oidinati st̃ ecclias relinquentes ad alios
alienis ꝯstituu̾t᷑. eccli̾is. uͥ ꝯtingit eos sine
su examinatione ꝑmañe. p̃cipimꝰ ãmodo
ut nullus omino cłicoꝵ. in qͦcũq gradu sit
licẽtiã hãt sine dimissoriis lit̾tis. sui ep̃i ĩ
alt̾a ꝯstitui eccłia. Qui uͦ amͦ hoc ñ obser¬

Expanded text:
ordinati sunt, ecclesias relinquentes, ad alios alienis constituuntur ecclesiis, ubi contingit, eos sine sui examinatione permanere, praecipimus amodo, ut nullus clericorum omnino, in quocunque gradu sit, licentiam habeat sine dimissoriis literis sui episcopi in altera constitui ecclesia. Qui vero hoc amodo non obser
Abbreviated transcription (Latin):
ne suꝑ eos frẽs scandalitent᷑. Cã .Ni. illoꝵ
statutũ ÷ ħ qͥ regularẽ disciplinã subt̃¬
fugiẽtes ꝑegͥnationis uota sibi assumut.
Qd̃ ñ monacho nͨ alicui cłico. licet ne hac
eccasione: ad secularẽ ꝯu̾sationẽ reddeat
turã. alt̾uis accep̃.
nͨ pͥorẽ iłt relinq̃re.
Scłariũ quoq ne¬
gotioꝵ. ꝓcurator ef¬
ficit᷑. claris ⁊ fulgi¬
dis uestib se exor¬
ad aliã tͣnsire. Tercio auꝓcurationẽ se¬
culariũ negotioꝵ łicis liceat susciꝑe.
Oxarto anclaris ⁊ fulgidis uestib eis
ornari expediat᷑. Uinto an ab ep̃o correc¬
tĩ suũ officiũ relinq̃re. ⁊ ad secłarẽ uidi¬

Expanded text:
s scandalizentur. Causa etiam illorum statutum est hoc qui regularem disciplinam subterfugientes, peregrinationis vota sibi assumunt, quod nec monacho nec alicui clerico licet, ne hac occasione ad secularem conversationem redeatturam alterius accepit, nec priorem vult relinquere; saecularium quoque negotiorum procurator efficitur; claris et fulgidis vestibus se exorad aliam transire? Tertio, an procurationes saecularium negotiorum clericis liceat suscipere? Quarto, an claris et fulgidis vestibus eis ornari expediat? Quinto, an ab episcopo correpti suum officium relinquere, et ad saecularem judi
Abbreviated transcription (Latin):
suũ lãb̾tũ coegisset portare eucullã.
⁊ uolũtaria. oris sui bñplacita fĩ iꝯspectu
dĩ obsecrat p̾sentẽ ut dictũ ẽ. cłicũ nõie
lab̾tũ minime deb̾e extimauimꝰ sub tali uio¬
lentia monachũ fĩ. Qd̾ .N. qͥs ñ eligit nec op¬
tat. ꝓfecto ñ diligit. Qd̾ aũ ñ diligit. facile
ꝯtẽpnit. Nullũ gͦ bonũ nͥ uolũtariũ. Idcͥco

Expanded text:
suum Lambertum coegisset portare cucullam. et voluntaria oris sui beneplacita fieri in conspectu Dei obsecrat : praesentem, ut dictum est, clericum nomine Lambertum minime debere existimavimus sub tali violentia fieri monachum. Quod enim quis non eligit nec optat, profecto non diligit: quod autem non diligit, facile contemnit. Nullum quippe bonum, nisi voluntarium. Idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
decreuimꝰ neq ad miliciã. neq ad honores
seculares uenire. Eos uͦ qͥ hoc ausi fũint fa¬
c̾e. ⁊ ñ eiꝰ rei penit̾e malu̾nt. ut ad hoc idẽ
reu̾tant᷑. qd̾ añ ñ obtentu dei sibi ꝓposu̾int
ꝯuenit anathematitari. ¶ Cum dr̃ ꝓpo¬

Expanded text:
iam, neque ad honores saeculares venire. Eos autem, qui hoc ausi fuerint facere, et non ejus rei poenitere maluerint, ut ad hoc idem revertantur, quod ante obtentu Dei sibi proposuerunt, convenit anathematizari. II P
Abbreviated transcription (Latin):
bet inpuũlib annis. ⁊ pret̃ uoluntatẽ eoꝵ
ꝓpoĩto suscepto ꝑhibet᷑ teñi nͥ tonsurã uł
religiosã uestẽ parentes mox uisam adica¬
u̾init. paruli si dũ offerunt᷑ ñ nͥ sub multo
uoluntate ⁊ ꝯsensu parentũ ĩmo ab ip̃isat
parentib. oblatos sub testimonio płimoꝵ
suscipi ut oĩs occ̃o maledictigr̃ã excludatur

Expanded text:
libus annis, et praeter voluntatem eorum proposito suscepto perhibetur teneri, nisi tonsuram vel religiosam vestem parentes mox visam abdicaverint. Parvuli vero, dum offeruntur, nonnisi sub multoronsensu parentum, imo ab ipsis parentibus oblatos, sub plurimorum testimonio suscipi, ut omnis occasio maledicti gratia excludatur
Abbreviated transcription (Latin):
tatiumꝰ ut si abbatissa. aut q̃libet sc̃imo¬
niał post hanc diffinitõnẽ intantã auda¬
tram ꝓrũꝑit. ut aut uiduã. aut puellam
uirginẽ uelare p̃sumat. iuditio canonico
usq ad satisfactionẽ subdat᷑. Hac p̃dca au¬

Expanded text:
tatuimus ut si abbatissa aut quaelibet sanctimonialis post hanc definitionem in tantam audaciam proruperit ut aut viduam aut puellam virginem velare praesumpserit, judicio canonico usque ad satisfactionem subdatur. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
post̃ statĩ parentes eius uł tutores id fm̃ irri ᵇ ͥͥ¬
tuni fac̃e si uolunt. at si annũ ⁊ diẽ dissimulã¬
do ꝯsenserint ult̾uis nͨ ip̃i nͨ ip̃a mutare pot̾¬
unt. si uͦ inforciori etate adolescentula. uł¬
a dolescens seruire deo eleg̾it ñ ẽ. potestas

Expanded text:
t statim parentes eius vel tutores id factum irritum facere, si volunt; at si annum et diem dissimulando consenserint, ulterius nec ipsi nec ipsa mutare poterunt. Si vero in fortiori etate adolescentula servire deo elegerit, non est potestas
Abbreviated transcription (Latin):
cołxeri Seruiandũ qͦ ẽ. de monachis ne eis
ad solitarias cellulas liceat a ꝯg̾gatione
disced̾e nͥ forte ꝓbatis. post em̃itos labo¬
res. Aut ꝓpt̾ infirmitateis necc̃itatẽ asꝑi¬
or abbatis. licentia regula remiitat᷑. Qd
ita domũ fiet. ut intͣ eandẽ monast̾i sep¬
ta manentes tñ sicb abb̾is potestate sepateᷤ
hr̃e cellulas ꝑmittant᷑ ab bi daosigu¬

Expanded text:
 Servandum quoque de monachis, ne eis ad solitarias cellulas liceat a congregatione discedere, nisi forte probatis post emeritos labores, aut propter infirmitatis necessitatem asperior, abbatis licentia, regula remittatur. Quod ita demum fiat, ut intra eadem monasterii septa manentes, tamen sub abbatis potestate, separatas ere cellulas permittantur. Abbati
Abbreviated transcription (Latin):
etate uł religiosa ĩ iinori eate s̾cepta¬
gionis a parenttibꝰ irita fieri potest
d̾uit forte aut nolentib. au nesciẽtib
se susceptã ñ abdicau̾int mox uisã infi
tu eass̃ filios talia hr̃e ꝑmiserint. ad secu¬
larẽ reũti habicũ ip̃is filiis qñs penitꝰ ã
licebit. d ꝯuicti qd tonsuram aut religiosã
uestẽ aliqũ hũerint inox adteligionis cultũ
habitũq reuocent᷑. ⁊iubstrenua distctiore
hui cemia iobscruantie inseruire cogant᷑. pa¬
pot̾it eẽ ost̾ea u ancũ uoluntate parentũ
sue deuotionis sit solitariũ uotũ. erut
filis licitũ religionis assum̃e cultũ. qͥsaͥs
aũ uł abolitionẽ tonsure uł secularis ues¬
tis assũptõne detectꝰ fu̾it attigisse tnͣsgres¬
sionẽ ⁊ excõmunis censurã accipiat. ⁊ reli

Expanded text:
estis religiosa in minori aetate suscepta a parentibus irrita fieri potest.derint forte, aut nolentibus aut nescientibus sese susceptam non mox visam in fitu eosdem filios talia habere permiserint, ad saecularem reverti habitum ipsis filiis quandoque penitus licebit, sed convicti quod tonsuram aut religiosam vestem aliquando habuerint, mox ad religionis et cultum habitumque revocentur, et sub strenua districtione hujusce observantiae inservire cogantur. Papoterit esse. Postea vero an voluntate parentum, an suae devotionis sit solitarium votum, erit filiis licitum religionis adsumere cultum. Quisquis autem, vel abolitione tonsurae, vel saecularis vestis assumptione detectus fuerit attigisse transgressionem, excommunicationis censuram a
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt si nodꝰ ꝯced̾. Si uͦ fuga discipline aliũ
locũ quesierint. redire cogant᷑ ¶ Iod aũ
de uͥginib sacͥs hoc capitulũ statuit᷑ de
Siaũ nou̾it frangendũ erit. Idem illud
tem. nullus abbas susciꝑe aut retin̾e pre¬
sumat. s ubicũq fu̾it abbati suo sub auc¬
toritate canonũ reuocet᷑. Ideo Cłicis¬

Expanded text:
 fuga discipline alium locum quesierint, redire cogantur. Quod autem de virginibus sacris hoc capitulum statuit, de si autem voverit, frangendum erit. Item illud tem, nullus abbas suscipere aut retinere praesumat; sed ubicunque fuerit, abbati suo auctoritate canonum revocetur. § 1. I
Abbreviated transcription (Latin):
candi ad celestẽ amorẽ illũ accend̾itis. Nñ
monachoꝵ. reliquoꝵ. ꝯuentꝰ moãsticis illũ uͥs
inuitũ subiac̾e cõpellat. neq ullo mͦ fr̃es . eiꝰ.
ꝑ hanc occõnẽ licẽtiã ha̾nt pat̾na seu mat̾na.
illũ heditate pͥuare. susq dũ diuina inspira¬
tione p̾uentꝰ ꝓpͥa uoluntate regule se sub¬
dat. liceat eũ amundanis ⁊ laicalib remo¬
tũ uagationib uł negotiis int̾ religiosos ⁊
eceliasticos uiros in canonicã deg̃e uita. Nõ
enĩ putamꝰ. qd̾ absit religiosos canonicos. a¬

Expanded text:
ndo ad coelestem amorem illum accenderitis. Unde monachorum reliquorum conventus, monasticis illum regulis invitum subjacere compellat; neque ullo modo fratres ejus per hanc occasionem licentiam habeant paterna seu materna illum hereditate privare; stus propria voluntate regulae se subdat, liceat cum a mundanis et laicalibus remotum vagationibus vel negotiis inter religiosos et ecclesiasticos viros in canonica degere vita. Non enim putamus quod absit canonicos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmañe uolt̾. suꝑ qͣ re diligenticura ĩ nesti¬
.gantes. ⁊̃ subadiuratione patrẽ ip̃iꝰ si uerũ
drẽt int̾rogauimꝰ S idẽ pr̃ ato respondit setalẽ
hũisse ⁊ hr̃e uoluntatẽ ut filiꝰ suuꝰ uerꝰ mo¬
nachiis fieret. ⁊ in locũ ei succed̾et. subtesti¬
ficatione iure iurando firmauit qd̾ qñ pͥmit᷑
ei cucullã induit. idẽ lãb̾tus sẽꝑ restitit. ⁊ñ ꝙͣ¬

Expanded text:
ura investigantes etiam sub abjuratione patrem ipsius, si verum diceret, interrogavimus: sed idem pater Attho respondit se talem habuisse et habere voluntatem, ut filius suus verus monachus fieret, et in locum ejus succederet. Sub testificatione autem jurejurando firmavit: quod quando primitus ei cucullam induit, idem Lambertus semper restitit,
Abbreviated transcription (Latin):
sac̃doti uł ministro ad quẽ aut ip̃a uen̾̃it
aut ꝙͣ ad se uenire cõtigͣit. scͥptis ꝓfessionẽ
facrat. a se aut signo. aut subscͥptione cõ
cepta asac̃dote uł ministro apta religioni¬
ris aut diu̾se ꝑtis eadẽ notabił sit uestis.

Expanded text:
sacerdoti et ministro ad quem aut ipsa venerit, aut quem ad se venire contigerit, scriptis professionem faciat a se aut signo, aut subscriptione notcepta a sacerdote vel ministro apta religioniris aut diversae partis eadem sit notabilis vestis,
Abbreviated transcription (Latin):
.xxii. annũ lib̾ũ ẽ. arbitͥũ. ñ melectione ꝑpolti
colligit᷑ seqͥ parentũ inꝑiũ. Sie ⁊ illus intei¬
ligendũ ẽ qd̾ ẽ. statutũ in synodo habita ab
a monast̾iis egredi ñ ꝑmittunt᷑. antur
ita qͥ inuiti sine iuste offensionis cã st̃ int̾¬

Expanded text:
ectione propositi cogitur sequi parentum imperium. Sic et illud intelligendum est, quod est statutum in Synodo habita ab a monasteriis egredi non permittuntur, ita hi qui inviti sine iuste ostensionis crimin
Abbreviated transcription (Latin):
onis cłicos & sac̾dotes. uoluit ordinari & dis¬
cuti. & recipi de errore remeantes. Imꝑatores
x p̾iam subde debent executiones fuas eccłasticis
nar᷑ legũ detalib ferie sententã: absq ecclie
pͥncipalit᷑ confaitutis pontificib obsequi solere.
uitas p̾rogatiuam p̃sentis regis non minuit.
sic imꝑiał p̃sentia ineusuram dispenfationis
sac̾dotali concilio ut desac̃dotib iudicia ꝓueni¬
rent. Nam qualescũq pontifices. & si errore hu¬
ẜ manitꝰ accedente non tñ contra religͣionẽ ulla
ħͣ teisꝰ excedentes nullatenꝰ uident᷑ a scłari potesta¬

Expanded text:
onis clericos et sacerdotes voluit ordinari et discuti recipique de errore remeantes. Imperatores christiani subdere debent execrationes suas aecclesiasticis narum legum de talibus ferre sententiam absque Ecclesiae principaliter constitutis pontificibus. Obsequi solere puitas praerogatiuam praesentis regni non minuit, sic imperialis praesentia mensuram dispensationis sacerdotali concilio de sacerdotibus judicia provenire. Nam qualescunque pontifices, etsi errore humanitus accedente, non tamen contra religionem fidei ullatenus excedentes, nullatenus videntur a potesta
Abbreviated transcription (Latin):
sermo de sacerdotalib hetur sacram̃tis uigilẽt
chil scĩe. nicħ desit industͥt s ad sit om̃is mul¬
titudo sensuũ: adsit om̃is ꝯg̾gatio scãꝵ cogna¬
tionũ ut quid sit pontisex: qͥ unctio qͥ indu¬
m̃ta euis ꝯferens. intͣ sacrariũ cordis sui possit
adu̾tere. Item ex libro nũoꝵ. Ppli gubuatio¬
ac talis moyses non ꝑmittir de iudicio
successore: quis erit qͥ audeat. uel ex plebe que
sepe clamorib ad gr̃am aut p̃cio fortasse gici¬
tata moueri solet uel exip̃is ⁊̃ saterdotibꝰ quiᷤ
erit qͥ se idoneum ad hoc iudeł. nͥ sicui oranti
⁊ petenti adũo reuelit᷑. Sicut ⁊ ds̃ dic̃ ad mo¬
ysen assume ad temet ip̃m iħm filiũ naie ho¬
suꝑ eum: ⁊ statue ᷤᷤ coram eleararo sacerdote
⁊ p̃cepto ei dato in ꝯspecta tociꝰ sinagoge p̾ci¬
pe de eo coram eis ⁊ dab̃ claritatẽ tuam suꝑ
illum. Ut audiant eum filii isrł. Aud euiden¬
ter ordinationẽ pͥncipis ppłi.tam maniseste

Expanded text:
sermo de sacerdotalibus sacramentis habetsapientiae, nihil desit industriae, sed adsit omnis multitudo sensuum, adsit omnis congregatio sanctarum cogitationum, ut quid sit pontifex, quid unctio, quid indumenta ejus, conferens intra sacrarium cordis sui possit advertere. ac talis Moyses non permittit judicio successore, quis erit qui audeat, vel ex plebe, quae saepe clamoribus ad gratiam aut ad pretium fortasse excitatis moveri solet, vel ex ipsis etiam sacerdotibus quis erit, qui se idoneum ad hoc judicet, nisi si cui oranti et petenti a Domino reveletur? Sicut et Deus dicit ad Moysen: Assume ad temetipsum Jesum filium Nave, hodote, et praecepta ei dato in conspectu totius synagogae, et praecipe de ipso coram eis, et dabis claritatem tuam super illum, ut audiant illum filii Israel. Audis evidenter ordinationem principis populi tam manifeste
Abbreviated transcription (Latin):
te tonsurã clici accipientes. non dũq
ab ep̃o mauꝰ in positione ꝑcepta sr̃ am¬
bonẽ irregłarit̾ in couecta legentes p̾et¬
pimꝰ amͦ id minime fieri. Id ip̃m ꝙͦ ob
manꝰ impositionẽ. licencia ÷ uni cuiq
abbati in pͥo monast̾i̾o solũ mͦ faciendi
si dũ taxat eidẽ abati manꝰ impositio
facta noscat᷑ ab ep̃o scd̾m morẽ p̾ficiendoꝵ
abbatũ dũ ꝯstet illũ eẽ pbr̾m. Simili mͦ¬

Expanded text:
nsuram clerici accipientes, nondumque, ab episcopo manus impositione percepta, super ambonem irregulariter in collecta legentes, praecipimus amodo id minime fieri. Idipsum quoquemanus impositione licentia est unicuique abbati in proprio monasterio solummodo faciendi, si duntaxat eidem abbati manus impositio facta noscatur ab episcopo, secundum morem praeficiendorum abbatum, dum constet illum esse presbyterum. Simili m
Abbreviated transcription (Latin):
ct̃ illi ꝑtuie̾t quib dat᷑ Ñ enĩ raptorib
⁊ fen̾atorib dic̃ dñs sicui dimiseritis
pect̃a cdimittunt᷑ illi si cui tentieritis
tenebunt᷑. foris quid nec ligare. aliqͥs
p̃ nec solui. uͭ ñ sit qui aliũ ligare possit

Expanded text:
cem illi pertinent quibus datur. Non enim raptoribus et feneratoribus diceret Dominus, Si cui dimiseritis peccata, dimittentur illi; si cui tenueritis, tenebuntur. Foris quidem nec ligari aliquid potest nec solvi, ubi non sit qui aut ligare possit
Abbreviated transcription (Latin):
Ymũ meret᷑ qui in uste maledicituꝵ.¬
def¶Hic ⁊ si ut dictũ est. non tene¬
atur ligatus apud dm̃ sentencie tũ parere
deb ne ex suꝑbia ligetur: qui pͥus expuritate
ꝯscĩe ab solutus tenebatur. Item. Est qñ cont᷑¬

Expanded text:
t, et injuste maledicituHic etsi, ut dictum est, non teneatur ligatus apud Deum, sententiae tamen parere debet, ne ex superbia ligetur qui prius ex puritate conscientiae absolutus tenebatur. VII. Pars.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem s eligis maiori seriuire. Mec hinc deb
munor irasci si maior p̃lata ẽ. Rursus sialiqͥ¬
cerem. ille gehennam minat᷑. hic iam assu¬
m̃da ẽ fules tua tamꝙ̃ scutũ inquo in quo
possis oĩã ignita iacula in imici extinguere
facẽ noluert̃. d̾o taua ꝓhibenti placuer̃t̃. gnͣ aũ
qd̾ qͥsquis ꝯtẽpsent ip̃e sibi iudiciũ acquirit. Nã
int̃ hoĩes penas iuit ⁊ ap̃d̾ m frontẽ ñ ħebit qr ħ¬

Expanded text:
tatem, sed eligis majori servire. Nec hinc debet minor irasci, si major praelata est. Rursus, si aliqucerem, ille gehennam minatur. Hic jam tibi assumenda, est fides tua tanquam scutum, in quo possis omnia ignita jacula inimici exstinguerefacere noluerunt, deo talia prohibenti placuerunt. quando aquod quisquis con tempserit, ipse sibi iudicium adquirit; nam et inter homines poenas luit et apud deum frontem n
Abbreviated transcription (Latin):
solitarũ eligunt uitã. digni sc̃ ꝯue¬
atq obseruare ieuinia. ⁊ oĩones. ĩ locis. in¬
qͥb semel sedeo deuouert̃ ꝑmanentes.
⁊ neq coĩcare. eccłiasticas neq secula¬
res aliqͣs tͣctare aliqͣt actõnes relinqñdes
des necc̃itates. ab ip̃ius ciuitatis ep̃o ne

Expanded text:
solitariam eligunt vitam digni sunt conveatque conservare jejunia et orationes in locis quibus semel se Deo devoverunt, permanentes, et neque communicare ecclesiasticis neque saeculares aliquas altrectare actiones, relinquentes tes necessitates a