comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scrutanda uerbi incorruptibilis sa¬
cramenta. incorrupto ipse ñ solũ
corde. sed & corꝑe ꝓcederet. De cuiꝰ
dictorum ueritate quam sit ne¬
mini ambigendũ: ipse quoq cu¬
rauit ostendere. qui cum dixisset
rum ẽ testimoniũ eius. Quia gͦ
& nos cum ceteris fidelib scimus
uerũ ẽẽ testimoniũ eius: curemꝰ
ꝑ omnia recta fide intelligendo
recta oꝑatione exercendo que docu¬
it. ad dona sempit̾na que ꝓmisit ꝑ¬

Expanded text:
scrutanda Verbi incorruptibilis sascrutanda Verbi incorruptibilis sacramenta, incorrupto ipse non solum corde, sed et corpore procederet. De cujus dictorum veritate, quam sit nemini ambigendum, ipse quoque curavit ostendere: qui cum dixisset:rum est testimonium ejus. Quia ergo et nos cum caeteris fidelibus scimus verum esse testimonium ejus, curemus per omnia recta fide intelligendo, recta operatione exercendo quae docuit, ad dona sempiterna quae promisit
Abbreviated transcription (Latin):
de coet̾na patris diuinitate xp̃i
altius facere sermonem. eo quod
in trium etangelistarum scͥptis
mathei uidelicẽt. marci. & luce. de
humanitate eius. ac de his que ꝑ
hominem gessit. sufficiens sib ui¬
deretur habere testimoniũ. Quod
ille se non aliter facturũ respondit:
nisi indicto ieiunio omnes in com¬
mune dñm precarent᷑. ut illo dig¬
na scribere posset. Et hoc ita patͣto.
gr̃a debriatus: omnes hereticoꝵ te¬
nebras patefacta subito ueritatis
luce dispulit. in pͥncipio erat inqͥ
ens uerbum. & uerbũ erat apud
dm̃. & d̾s erat uerbũ. Similemq
iniciis totũ sui sermonis cursum
poraliter factum. ita etiam uerũ
deum uere ex deo patre eternalit̾
natum. uere cum patre & cũ sp̃u
scõ semꝑ existentem. clarissima as¬
sertione ꝑdocuit. Immo oĩa diui¬
ne ueritatis. & uere diuinitatis.
quantũ alteri mortaliũ nulli licu¬
it archana reserauit. Et hoc uir¬
gini pͥuilegiũ recte seruabat᷑. ut ad

Expanded text:
de coaeterna Patri divinitate Christi de coaeterna Patri divinitate Christi altius facere sermonem, eo quod in trium evangelistarum scriptis, Matthaei videlicet, Marci et Lucae, de humanitate ejus ac de his quae per hominem gessit, sufficiens sibi viderentur habere testimonium. Quod ille se non aliter facturum respondit, nisi indicto jejunio omnes in commune Dominum precarentur, ut ille digna scribere posset. Et hoc patrato insts gratia inebriatus, omnes haereticorum tenebras patefactae subito veritatis luce dispulit. In principio, inquiens, erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Similemque initiis totum poraliter factum, ita etiam verum Deum, vere ex Deo Patre aeternaliter natum, vere cum Patre et cum Spiritu sancto semper existentem, clarissima assertione perdocuit: imo omnia divinae veritatis et verae divinitatis, quantum alteri mortalium nulli licuit, arcana reseravit. Et hoc virgini privilegium recte reservabatur, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
ficio: quam designare uitat ex uo¬
cabulo. Non autem pretereunt̃
intuendũ quod dicitur qui testi¬
monium ꝑhibet de his: & scͥpsit
hec. ꝑ hibuit quippe testimoniũ
bendo. ꝑhibuit denuo eadem que
scͥpserat docendo. ꝑ hibet etiã nẽ¬
euangeliũ quod descͥpsit eccłus. le¬
gendũ pandendo. Siquidẽ a tẽꝑe
dominice passionis. resurrectionis.
& ascensionis in celum. usq ad
ultima domiciani principis tẽ¬
pora. ꝑ annos circiter sexaginta¬
& quinq absq ullo scribendi ad¬
miniculo uerbum predicabat.
At ubi a domiciano qui scd̃s post
tit exilio missus ẽ: irrupentes in
eccłam heretici. quasi indestituta
pastore ouilia lupi. marcion. che
negabant. simplicitatẽ fidei euan¬
gelice ꝑuersa maculauere doctͥna.
Sed dum ipse post occisionem do¬
miciani ꝑmittente pio pͥncipe
nerua rediret ephesum: compulsꝰ
ẽ ab omnib pene tunc asie ep̃is.
& multarũ eccłarum legationib

Expanded text:
ficio, quam designare vitat ex voficio, quam designare vitat ex vocabulo. Non autem praetereunter intuendum, quod dicitur: Qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec. Perhibuit quippe testimonium bendo; perhibuit denuo, eadem quae scripserat docendo: perhibet etiam nEvangelium, quod descripsit Ecclesiis legendum, pandendo. Siquidem a tempore Dominicae passionis, resurrectionis et ascensionis in coelum usque ad ultima Domitiani principis tempora, per annos circiter sexaginta quinque, absque ullo scribendi adminiculo verbum Dei praedicabat. At ubi a Domitiano, qui secundus post tit, in exsilium missus est, irrumpentes in Ecclesiam haeretici, quasi in destituta pastore ovilia lupi, Marcion, et Cnegabant, simplicitatem fidei evangelicae perversa maculavere doctrina. Sed dum ipse, post occisionem Domitiani, permittente pio principe Nerva, rediret Ephesum, compulsus est ab omnibus pene tunc Asiae episcopis, et multarum Ecclesiarum legationibus
Abbreviated transcription (Latin):
furasq maloꝵ tolerauerit: sed qͥa
ultimũ in pace seniũ finierit. ut¬
pote eccłiis xp̃i ꝑ asiam quam re¬
gebat iam longe lateq fundatis.
Nam & in actib apłorum cũ ce¬
teris apłis flagellatus inuenit᷑.
quando ibant gaudentes a con¬
spectu concilii. qm̃ digni habiti
sunt ꝓ nomine iħu contumeliam
pati. Et a domiciano cesare in fer¬
uentis olei dolium missus. in ec¬
clesiastica narratur historia. Ex qͦ
tamen diuina se ꝓtegente gr̃a. tã
intactus exierit: quam fuerat a
corruptione concupiscentiȩ carna¬
lis extraneus. Nec multo post ab
codem pͥncipe propt̃ insuꝑabilẽ
euangelizandi constantiã in path¬
mos insulã exilio relegatur. ubi
humano licet destitutus solatio.
diuine tamen uisionis & allocu¬
tionis meruit crebra consolati¬
nium ꝑhibet de his & scͥpsit
hec. & scimus quia uerũ est testi¬
moniũ eius. Iam manifeste beatͤ
ioħs suam ꝑsonam designat ex of¬

Expanded text:
surasque malorum toleraverit, sed quia surasque malorum toleraverit, sed quia ultimum in pace senium finierit, utpote Ecclesiis Christi per Asiam quam regebat jam longe lateque fundatis. Nam et in Actibus apostolorum cum caeteris apostolis flagellatus invenitur, quando ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati. Et a Domitiano Caesare in ferventis olei dolium missus, in ecclesiastica narratur historia, ex quo tamen divina se protegente gratia tam intactus exierit, quam fuerat a corruptione concupiscentiae carnalis extraneus. Nec multo post ab eodem principe propter insuperabilem evangelizandi constantiam in Pathmos insulam exsilio relegatur, ubi humano licet destitutus solatio, divinae tamen visionis et allocutionis meruit crebra consolatinium perhibet de his, et scripsit haec: et scimus quia verum est testimonium ejus. Jam manifeste beatus Joannes suam personam designat ex of
Abbreviated transcription (Latin):
mansione recipiam. Et quid hoc
ad te: Tu tantum crucis patibu¬
lum subeundo. mea te uestigia
sequi debere mem̃to. Et quidem
hanc dñi responsionem fr̃s tc̃ tem¬
poris ita tractabant. quasi ioħs
numquam esset moriturus. qd̾ ñ
ita ẽẽ intelligendũ ipse iohannes
ammonere curauit. qui cum pre¬
misisset exire sermonem istum int̾
fratres quia discipulus ille non
moritur. sollerter adiecit atq ait.
Et non dixit ei iħc non morit᷑: sed¬
sic eum uolo manere donec ueniã
quid ad te. Non ergo putandũ.
quia discipulus ille ñ sit moriturꝰ
in carne. quia nec dñs hoc de illo
futurum predixit. Et psalmista
ait. Quis ẽ homo qui uiuit & ñ
uidebit mortem: Sed ita potius
intelligendum quod ceteris xp̃i diᷤᷤ¬
cipulis ꝑ passionem consumma¬
tis ipse in pace ȩccłȩ aduentũ uo¬
cationis expectauerit: & hoc esse
quod ait dñs sic eum uolo mane
donec ueniam. Non quia ñ & ipse
multos antea labores ꝓ dño pres¬

Expanded text:
mansione recipiam. Et quid hoc mansione recipiam. Et quid hoc ad te? Tu tantum crucis patibulum subeundo mea te vestigia sequi debere memento. Et quidem hanc Domini responsionem fratres tunc temporis ita tractabant, quasi Joannes nunquam esset moriturus. Quod non ita esse intelligendum ipse Joannes admonere curavit, qui cum praemisisset exisse sermonem istum inter fratres, quia discipulus ille non moritur, solerter adjecit atque ait: Et non dixit ei Jesus, sic eum volo manere, donec venio, quid ad te? Non ergo putandum, quia discipulus ille non sit mortuus in carne, quia nec Dominus 647 hoc de illo futurum praedixit. Et Psalmista ait: Quis est homo, qui vivit, et non videbit mortem ? Sed ita potius intelligendum quod caeteris Christi discipulis per passionem consummatis, ipse in pace Ecclesiae adventum cationis exspectaverit. Et hoc est quod ait Dominus: Sic eum volo manere donec veniam, non quia non et ipse multos antea labores pro Domino pres
Abbreviated transcription (Latin):
xit. dñe quis est qui tradet de.¬
Quod autem discipulus ille suꝑ
pectus magistri recubuit. ñ pre¬
sentis solum modo dilectionis. sed
futuri erat signum misterii. F¬
gurabatur etenim iam tunc euã¬
gelium. quod idem discipulus
erat scͥpturus uberius atq altiꝰ
ceteris sacre scͥpturȩ paginis: ar¬
chana diuinȩ maiestatis ẽẽ com¬
prehensurum. Quia enim in pec¬
tore iħu st̃ omnes thesauri sapi¬
entie & scientiȩ abscondiq. meri¬
to supra pectus eius recubat:
quem maiore ceteris sapientiȩ.¬
& scientię singłaris munere do¬
disset petrus dicit iħu. Dñe
hic autem quid: Quia se beatꝰ
petrus audierat ꝑ passionẽ cru¬
cis clarificaturũ esse dm: uoluit
etiam de fratre & condiscipulo cog¬
noscere. qua esset ipse morte ꝑpe¬
tuam transiturus ad uitã. Dicit
sequere. Non inquit eũ ꝑ passionẽ
martyrii uolo consummari. sed
absq uiolentia ꝑsecutoris diem ex¬
pectare nouissimũ. quando ipse ue¬
niens eum in ȩterne beatitudinis

Expanded text:
cujus hodie natalitia festa celebraQuod autem discipulus ille supra pectus magistri recubuit, non praesentis solummodo dilectionis, sed et futuri erat signum mysterii. Figurabatur etenim jam tunc Evangelium quod idem discipulus erat scripturus, uberius atque altius caeteris sacrae Scripturae paginis arcana divinae majestatis esse comprehensurum. Quia enim in pectore Jesu sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, merito supra pectus ejus recubat quem majore caeteris sapientiae et scientiae singularis munere dodisset Petrus, dicit Jesu, Domine, hic autem quid? Quia se beatus Petrus audierat per passionem crucis clarificaturum esse Deum, voluit etiam de fratre et condiscipulo cognoscere qua esset ipse morte perpetuam transiturus ad vitam. Dicit sequere. Non, inquit, eum per passionem martyrii volo consummari, sed absque violentia persecutoris diem exspectare novissimum, quando ipse veniens eum in aeternae beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
perari ꝑmisitꝰ. ut hunc mundicor.¬
dem merito bencdiceret: atq isrł
nominaret. Nobiscũ d̾s. ampliuᷤ
magisq ꝓ nobis magnificũ certa¬
men adimplens: & usq ad mortẽ
accedens: ut morte sua. mortẽ occi¬
deretꝰ & benedictionem atq ĩmor¬
talitatem. mundicordi populo
condonaret: qui fiducialiter dicit
nobiscum d̾s: ꝑ euangelistarũ &
apłorum p̾dicationẽ: ꝑsci sui corꝑiᷤᷤ¬
& sanguinis sacramentũ. ꝑ głose
crucis signacłm. ꝑ ista ergo omĩa
nobiscum ds & ad nos. & in nobis
sicut ipse ait: ecce ego uobiscũ sũ
omnib dieb. usq ad consũmati¬
onem scłi: qui cum patre & spũ

Expanded text:
perari permisit ut hunc mundicordem merito benediceret, atque Israel nominaret. Nobiscum Deus, amplius magis pro nobis magnificum certamen adimplens, et usque ad mortem accedens, ut morte sua mortem occideret, et benedictionem ac immortalitatem mundo corde populo condonaret, qui fiducialiter dicit, Nobiscum Deus per evangelistarum et apostolorum praedicationem, per sui  sanguinis sacramentum, per gloriosae crucis signaculum. Per ista ergo omnia nobiscum Deus, et ad nos atque in nobis, sicut ipse ait: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Qui cum Patre et Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
re sufficiat: De ipsa pena crimi¬
nis.ꝑuenit ad premia uirtutis.
Iccirco autem omnipotens d̃s e¬
lectos suos in quibdam lapsib
cadere ꝑmisit ut aliis in culpa
iacentib. si toto ad eum corde con¬
surgant. spem ueniȩ redderet: &
eis ꝑ lamenta penitentiȩ uiam
pietatis aꝑiret. Exerceamus er¬
go nos met ipsos in lam̃tis: extin¬
dulta ñ ꝑeant: quia qui multos
a suis iniquitatib am sanatos
afpicimus: qͥd aliud quã superne
miscdiȩ pignus tenenus: Sermo¬

Expanded text:
re sufficiat? De ipsa poena crimire sufficiat? De ipsa poena criminis pervenit ad praemia virtutis. Idcirco autem omnipotens Deus electos suos in quibusdam lapsibus cadere permisit, ut aliis in culpa jacentibus, si toto ad eum corde consurgant, spem veniae reddat, et eis per lamenta poenitentiae viam pietatis aperiat. Exerceamus ergo nosmetipsos in lamentis, exstindulta non pereant, quia qui multos a suis iniquitatibus jam sanatos aspicimus, quid aliud quam supernae misericordiae pignus tenemus?
Abbreviated transcription (Latin):
ntentiam peccatorib indixitꝰ. qͥd
aliud quam celoꝵ regno. fieri uio¬
lentiam docuit: Recogitemus er
nos met ipsos assiduis lamentis at¬
teramus. Hereditatẽ iustoꝵ. quã ñ
tenuimus ꝑ uitam: rapiamus ꝑ
penitentiam. Uult enim a nobis
omnipotens ds. talem uiolentiam
ꝑpeti. Nam regnum celoꝵ rapi
uult nr̃is fletib:. quod nr̃is meri¬
tis non debetur. Ab spei ergo cer¬
titudine. nulla nos maloꝵ nr̃oꝵ
qualitas: nulla quantitas fran¬
gat. Prestat magnam uenie fidu¬
ciam latro ille uenerabilis: qui ñ
inde uenerabilis unde latro. Nam
latro ex crudelitate: uenerabilis ex
confessione. Cogitate rogo cogitate:
quam sint in comprehensibilia in
omripotente deo miscd̃iȩ uiscera.
Latro iste cruentis manib abstrac¬
tus a fauce ttineris. suspensus est
in patibulo crucis.ibi confessus.
ibi sanatus: ibi audire meruit:
hodie mecum eris in paradyso
Quid est hoc : Quis tantam bo¬
nitatem dei dicere: quis estima¬

Expanded text:
nitentiam peccatoribus indixit, quid nitentiam peccatoribus indixit, quid aliud quam regno coelorum fieri violentiam docuit? 15. Recogitemus ergfecimus, et nosmetipsos assiduis lamentis atteramus. Haereditatem justorum, quam non tenuimus per vitam, rapiamus per poenitentiam. Vult a nobis omnipotens Deus talem violentiam perpeti. Nam regnum coelorum rapi vult nostris fletibus, quod nostris meritis non debetur. A spei ergo certitudine nulla nos malorum nostrorum qualitas, nulla quantitas frangat. Praestat magnam veniae fiduciam latro ille venerabilis, qui non inde venerabilis, unde latro; nam latro ex crudelitate, venerabilis ex confessione. Cogitate ergo, cogitate quam sint incomprehensibilia in omnipotenti Deo misericordiae viscera. Latro iste, cruentis manibus abstractus a fauce itineris, suspensus est in patibulo crucis; ibi confessus, ibi sanatus est, ibi audire meruit: Hodie mecum eris in paradiso . Quid est hoc? Quis tantam bonitatem Dei dicere, quis aestima
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtulerit. In lege uero scͥptum est.
Siquis hȩc uel illa fecerit: morte
moriatur. Cunctis legentib li¬
quet. quia peccatores quosq pe¬
na sue se ueritatis ꝑculit: non ꝑ
penitentiã ad uitam reduxit. Cũ
uero iohannes baptista redemp¬
toris gr̃ãm precurrens. penitentiã
predicat. ut peccator qui exculpa¬
ẽ mortuus ꝑ conuersionẽ uiuat:
ꝓfecto adiebus iohannis baptiste
regnum celoꝵ uim patit᷑. Quidẽ
autem regnũ celoꝵ. nisi locus iu¬
storum: Solis enim iustis. celestiᷤ
patriȩ premia debentur: ut hu¬
miles. casti. mites atq misericor¬
des ad gaudia suꝑna ꝑueniant.
Cum uero quis uel suꝑbia tumidꝰ.
uel carnis facinore pollutus. uł ira¬
cundia accensꝰ uł crudelitate ĩpiꝰ post
culpas ad penitentiam redit. &
uitam eternam ꝑcipit: quas in
locum peccator intrat alienũ. A
diebus ergo iohannis baptiste
regnum celoꝵ uim patitur. & ui
olenti rapiunt illud: quia qͥ pe¬

Expanded text:
pertulerit? In lege vero scriptum est: pertulerit? In lege vero scriptum est: Si quis haec vel illa fecerit, morte moriatur. Cunctis ergo legentibus liquet quia peccatores quosque poena suae severitatis perculit, non autem poenitentia ad vitam reduxit. Cum vero Joannes Baptista Redemptoris gratiam praecurrens poenitentiam praedicat, ut peccator, qui ex culpa mortuus est, per conversionem vivat, profecto a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur. Quid est autem regnum coelorum, nisi locus justorum? Solis enim justis coelestis patriae praemia debentur, ut humiles, casti, mites et misericordes ad gaudia superna perveniant. Cum vero quis vel superbia tumidus, vel carnis facinore pollutus, vel iracundia accensus, vel crudelitate impius, post culpas ad poenitentiam redit, et vitam aeternam percipit, quasi in locum peccator intrat alienum. diebus ergo Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, 1525 et violenti rapiunt illud, quia qui poe
Abbreviated transcription (Latin):
tandum simul uident᷑. Sed ecce
nos dum monstrare ulmũ queri¬
mus: ꝑ multa arbusta longuis
euagati sumus. Ad hoc itaq ꝓpt̾
in nomine prophete:mercedem
prophete accipiet. quia & si fruc¬
tum ulmus ñ habet. uitem tam̃
cum fructib portans: hec ipsa sua
efficit. quȩ bene sustentat aliena.
Quia uero ad magna nos oꝑa io¬
hannes ammonet dicens. facite
fructus dignos penitentie. & rur¬
sus. qui habet duas tunicas det ñ
habenti. & qui habet escas simili¬
ter faciat iam patenter datur in¬
telligi. quid ẽ hoc quod ueritas
dicit: a dieb autem iohanius bap¬
tistȩ usq nunc. regnũ cȩloꝵ uim
patitur: & uiolenti diripiunt il¬
lud. Quȩ suꝑnȩ uerba sententie.
nobis sunt magnoꝑe ꝑscrutanda.
Nam querendum ẽ. quomodo uĩ
ꝑpeti regnum celoꝵ possit. Quis
enim cȩlo uiolentiam irrogat: Et
rursus querendũ ẽ. s pati uĩ reg¬
piunt illudꝰ cur eandẽ uim adieb
iohannis baptistȩ. & non etiã ante

Expanded text:
tandum simul videntur. Sed ecce tandum simul videntur. Sed ecce nos, dum monstrare ulmum quaerimus, per multa arbusta longius evagati sumus. Ad hoc itaque propin nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet, quia etsi fructum ulmus non habet, vitem tamen cum fructibus 1524 portans, haec ipsa sua efficit, quae bene sustentat aliena. 14. Quia vero ad magna nos opera Joannes admonet, dicens: Facite ergo fructus dignos poenitentiae . Et rursus: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, similiter faciat ; jam patenter datur intelligi quid est quod Veritas dicit: A diebus Joannis Baptistae usque nunc regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud . Quae supernae verba sententiae nobis sunt magnopere perscrutanda. Nam quaerendum est quomodo vim perpeti regnum coelorum possit. Quis enim coelo violentiam irrogat? et rursum quaerendum est si pati vim regpiunt illud, cur eamdem vim a diebus Joannis Baptistae, et non etiam ante
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥ aliene miscd̃ie oꝑa cognoscit: discat
quẽadmodũi debeat ĩdigenti ꝓximo &
ipse misereri. Ad hoc abies ponit. ut
qͥsqͥs ium cõtẽplationis eiꝰ agnou̾it: ip¬
se qͦq ad cõtẽplanda et̃ria p̾mia succẽ¬
ualet. s tam̃ eos qͥ spiritalib donis
pleni st̃ sustentat: ipse quoq sc̃orũ
uite quanta ualet largitate inser¬
uiat. & cȩlestiũ bonoꝵ botros quos
gignendo non ualet: sustinendo
ferat. Ad hoc buxus ponit᷑: ut qͥ
habere multos adhuc in infirmi¬
tate positos. uerȩ fidei uiriditatẽ
consid̾at: ipse etiã ẽẽ infidelis eru¬
bescat. Bene ergo descͥptis prius
arborib dicitur. ut uideant. &
sciant. & recogitent. & intelligant
Ub & apte subiungit᷑ parit̃. Quia
cum intra sc̃am eccłam diuers ho¬
minum mores. diuersi sunt ordi¬
nes: necesse ẽ. ut omnes simul diᷤ¬
cant. dum in ea spiritales uiri di¬
u̾sȩ qͣlitatis. ętatis & ordinis ad imi¬

Expanded text:
ut qui alienae misericordiae opera cognoscit discat ut qui alienae misericordiae opera cognoscit discat quemadmodum debeat indigenti proximo et ipse misereri. Ad hoc abies ponitur, ut quisquis vim contemplationis ejus agnoverit, ipse quoque ad contemplanda aeterna praemia succevalet, sed tamen eos qui spiritalibus donis pleni sunt sustentat, ipse quoque sanctorum vitae quanta valet largitate inserviat, et coelestium bonorum botros quos gignendo non valet sustentando ferat. Ad hoc buxus ponitur, ut qui habere multos adhuc in infirmitate positos verae fidei viriditatem considerat, etiam esse ipse infidelis erubescat. Bene ergo descriptis prius arboribus dicitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant. Ubi et apte subjungitur Pariter, quia cum intra sanctam Ecclesiam diversi hominum mores diversi sunt ordines, necesse est ut omnes simul discant, dum in ea spiritales viri diversae qualitatis, aetatis et ordinis, ad imi
Abbreviated transcription (Latin):
nat. nisi eos qui intra scãm ȩccłam.
adhuc ex etatis infirmitate bona
opera ferre non ualent: sed tam̃
parentum fideliũ credulitatem se¬
quentes. fidem ꝑpetue uiriditatis
tenent: Post q̃ oia apte subiungit᷑
ut uideant. & sciant & recogitent.
& intelligant pariter. Ad hoc enĩ
ec drꝰ in eccła ponit᷑. ut quisquis
a proximo odorem uirtutũ spiri¬
talium trahit. ipse quoq ab int̾¬
nȩ uite delectatione ñ torpeat. s
ad donoꝵ celestiũ desideria ignes¬
cat. Ad hoc spina ponit᷑ ut qui
p̃dicationis eius uerbo copunctꝰ
fuerit: ipse quoq exemplo illius
discat. corda sequentiũ predicatio¬
nis uerbo compungere. Ad hoc
myrtus ponitur: ut qui in ardo¬
re tribulations ab ore uel oꝑe
primi compatientis. tẽꝑam̃tũ cõ¬
solationis acceꝑit: ipse etiã discat quẽad¬
modũ afflictis ꝓximis. sue cõsolationis
tẽꝑam̃tũ ꝓferat. Ad hoc olua ponit᷑:

Expanded text:
t; nisi eos qui intra sanctam Ecclesiam t; nisi eos qui intra sanctam Ecclesiam adhuc ex aetatis infirmitate bona opera ferre non valent, sed tamen parentum fidelium credulitatem sequentes, fidem perpetuae viriditatis tenent? Post quae omnia recte subjungitur: Ut videant, et sciant, et recogitent, et intelligant pariter . Ad hoc enim cedrus in Ecclesia ponitur, ut quisquis a proximo odorem virtutum spiritualium trahit, ipse quoque in aeternae vitae dilectionem non torpeat, sed ad donorum coelestium desideria ignescat. Ad hoc spina ponitur; ut qui praedicationis ejus verbo compunctus fuerit, ipse quoque exemplo illius discat corda sequentium praedicationis verbo compungere. Ad hoc myrtus ponitur; ut qui in ardore tribulationis ab ore, vel opere proximi compatientis temperamentum consolationis acceperit, ipse etiam discat quemadmodum afflictis proximis suae consolationis temperamentum proferat. Ad hoc oliva ponitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt ocłi mei salutare tuũ.
lli etiam parentes ioħis. E.iiii.
⁊acharias & elirabeth. iuuenes
steriles. in senecta fecundi. dicant
etiam ipsi testimoniũ xp̃o: dicãt
neum xp̃o nutriant. Aiunt enĩ
suo paruulo nato:Tu puer ꝓpha
altissimi uocaberis: preibis enĩ
ante faciem dñi. parare uias eius.
Ipsiq matri & uirgini elirabeth

Expanded text:
viderunt oculi mei salutare tuum . viderunt oculi mei salutare tuum . Illi etiam parentes Joannis Zacharias et Elizabeth juvenes steriles, in senectute fecundi, dicant etiam ipsi testimonium de Christo, dneum Christo nutriant. Aiunt enim suo parvulo nato: Tu puer, propheta Altissimi vocaberis, praeibis enim ante faciem Domini parare vias ejus . Ipsique matri et virgini
Abbreviated transcription (Latin):
ecce quẽadmodũ conuincunt filios
falsitatis. Sufficiunt uobis ista
o uidei: an adhuc ad ur̃am confu¬
sionem ex lege & ex gente ur̃a. alioᷤᷤ
introducemus testes ut illi desti¬
ex lege & ex ꝓpħis omnia quȩ de
xp̃o dicta sunt colligere: faciliꝰ me
tempus. quam copia deserit. Ue¬
rumtam̃ senem illũ ex gente uestra
natum. sed in errore ur̃o ñ relictũ.
cam: qui meruit teneri decrepitꝰ
in hac luce. quousq uideret uerã
lucem. Quem quidem iam ȩtas
compellebat ire: sed expectabat suᷤ¬
cipere: quem sciebat uenire. Cum
di natũ: quem cognoscens ꝑrexit
ad templũ. Ubi uero eũ portari
matͥs manib uidit. & diuinam
infantiã pia senectus agnourt:
tulit infantẽ in manib suis. Ille
nem regebat. Regebat qͥ portabat᷑:
ne ille ante ꝓmissũ a corpore sol¬
ueretur. Quid tamen dixeritquẽ
tamen confessus fuerit: aduertite
dm exclamauit senex ille & dixit.
Nunc dimittis dñe seruũ tuum.¬

Expanded text:
ecce quemadmodum convincunt filios ecce quemadmodum convincunt filios falsitatis. Sufficiunt vobis ista, o Judaei, an adhuc ad vestram confusionem ex lege et ex gente vestra alios introducemus testes, ut illi testiex lege et prophetis omnia quae de Christo dicta sunt colligere, facilius me tempus quam copia deserit. Verumtamen senem illum ex gente vestra natum, sed in errore vestro non relictum, cam, qui meruit teneri decrepitus in hac luce quousque videret veram lucem, quem quidem jam aetas compellebat ire, sed exspectabat suscipere quem sciebat venire, cum Dei natum. Quem cognoscens perrexit in templum. Ubi vero eum portari matris manibus vidit, et divinam infantiam pia senectus agnovit, tulit infantem in manibus suis. Ille nem regebat. Regebat qui portabatur, ne ille ante promissum a corpore solveretur. Quid tamen dixerit, quem tamen confessus fuerit, advertite it: Nunc dimittis, Domine, servum tuu
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe inquit audiui auditũ tuũ
& timui: consideraui oꝑa tua &
expaui. Quȩ oꝑa di iste miratus
expauit: Numquid fabricam
mundi miratus expauit: Absit.
Sed audiat quid expauit. In me¬
dio inquit duũ animaliũ cognoᷤᷤ¬
ceris. Oꝑa tua d̃s. uerbũ caro fac¬
tum ẽ. In medio duũ animaliũ
cognosceris. Qui quousq descen¬
disti. expauescere me fecisti: uerbũ.
ꝑ quod facta sunt omnia. In pre¬
sepe iacuisti. Agnouit bos posses¬
sorem suũ: & asinus presepe dñi sui.
In medio duum animaliũ cognosce¬
ris. Quid ẽ in medio duũ anima¬
lium cognosceris: nisi aut in me¬
dio duũ testam̃toꝵ. aut in medio
duoꝵ latronũ. aut in medio moy¬
si & helye. cum eo in monte sermo¬
cinantiũ : Ambulauit inqͥt uer¬
bum & exruit in campis: uerbũ
caro factũ ẽ. & habitauit in nob.
Hoc & ieremias ait. Post hec. int̾¬
ris uisus ẽ: & cum hominib con¬
uersatus ẽ. Ecce quemadmodũ
sibi conueniunt testes ueritatis:

Expanded text:
 audivi auditum tuum, et timui: consideravi opera tua, et expavi . Quae opera Dei iste miratus expavit? Nunquid fabricam mundi iste miratus expavit? Absit. Sed audi quid expavit. In medio, inquit, duum animalium cognosceris. Opera tua, Deus, verbum caro factum est. In medio duum animalium cognosceris, qui quousque descendisti; expavescere me fecisti, quia Verbum per quod facta sunt omnia, in praesepio jacuisti. Agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . In medio duum animalium cognosceris. Quid est, in medio duum animalium cognosceris, nisi aut in medio duorum Testamentorum, aut in medio duorum latronum, aut in medio Moysi et Eliae, cum eo in monte sermocinantium? Ambulavit, inquit, Verbum, et exivit in campis. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Hoc est Jeremias ait: Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est . Ecce quemadmodum sibi conveniunt testes veritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
gentilitati. idest sc̃e eccłȩ. spiritali¬
um iurtutũ merita. tamquã de¬
deserto arbusta ꝓmitteret: ulmũ
quoq parit pmisit dicens. Ponã
desertum in stagnum aquȩ: & ter¬
ram inuiam. in riuos aquarum.
Dabo in solitudine cedrum & spinã:
myrtum & lignum oliue. Ponam
in deserto abietem: ulmũ & buxũ
simul. ut uideant & sciant. & re-

Expanded text:
gentilitati, id est sanctae Ecclesiae, spiritaligentilitati, id est sanctae Ecclesiae, spiritalium virtutum merita, tanquam deserto arbusta, promitteret, ulmum quoque pariter promisit, dicens: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum; dabo in solitudine cedrum et spinam, myrtum et lignum olivae; ponam in deserto abietem, ulmum et buxum simul, u
Abbreviated transcription (Latin):
potuisset. Ille propħiȩ sp̃u plenꝰ ẽ.
sed tam̃ corporeo eget alim̃to. & si cor¬
pus ñ reficitur: certum ẽ qͦd uox
ipsa subtrahatur. Qui igitur alim̃¬
tum propħe propter hoc quod pro¬
pheta c̃ tribuit: propħiȩ illiꝰ uireᷤᷤ
ad loquendum dedit. Cum ꝓpħa
ante di ocłos exhibuit quod adiu¬
uit. Hinc ẽ enim quod de quibꝰdã
ꝑegrinantib fratrib. gaio per io¬
hannem dicitur. Pro nomine enĩ
xp̃i profectisunt: nichil accipien¬
tes agentib. Nos ergo debemꝰ sus¬
cipere eiusmodi: ut cooꝑatores si¬
mus ueritatis. Qui enim spirita¬
lia dona habentib. temporalia sub¬
sidia tribuit. in ipsis donis spiri
talib cooꝑator existit.Nam cum
pauci sunt qui spiritalia dona ꝑci¬
piunt. & multi qui reb tempora¬
libus abundant: per hoc se diui¬
des uirtutib pauꝑum inserunt:
quo eisdem scĩs pauꝑib. de suis
diuitiis solatia ministrant. Unde

Expanded text:
potuisset. Ille prophetię spiritu plenus est, potuisset. Ille prophetię spiritu plenus est, sed tamen corporeo eget / alimento; et si corpus non reficitur, certum est, quod vox ipsa subtrahatur. Qui igitur alimentum prophetae propter hoc, quod propheta est, tribuit, prophetię illius vires ad loquendum dedit. Cum prophante oculos dei exhibuit, quod adiuvit. Hinc est, quod de quibusdam peregrinantibus fratribus Gaio per Iohannem dicitur: Pro nomine enim Christi profecti sunt, nihil accipientes a gentilibus. Nos ergo debemus suscipere eiusmodi, ut cooperatores simus veritatis. Qui enim spiritalia dona habentibus temporalia substalibus cooperator existit. Nam cum pauci sint qui spiritalia dona percipiunt, et multi qui rebus temporalibus abundant, per hoc se divites virtutibus pauperum inserunt, quo eisdem sanctis pauperibus de suis divitiis solatiantur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tum tibi fuerit abundant tribue.
si exiguum fuerit: etiam exiguũ
libenter stude imꝑtiri. Ut autem
quanta esset uirtus incontinentia
pit propħam in nomine propħȩ:
mercedem prophȩ accipiet. Et qͥ re¬
cipit iustum in nomine iusti: mer¬
cedem iusti accipiet. In quib uer¬
bis notandum est.quia. non ait
mercedem de propha. uel mercedẽ
de iusto: sed mercedem propħe. &
mercedem iusti accipiet. Aliud est
aliud merces de rusto: aliud m̾ces iusti
largitate sustentat. quamuis ip¬
se prophetiam non habeatꝰapud
p̾mia habebit: Iste enim fortasse
iustus ẽ: & quanto in hoc mundo
nichil possidet. tanto loquendi ꝓ
iusticia fiduciam maiorẽ habet.
Hunc dum ille sustentat qui in
hoc mundo aliquid possidet: & for¬
tasse pro iusticia adhuc loqui li¬
bere ñ presumit: iusticiȩ illiꝰ liber¬
tatẽ sibi participem facit. ut cum
eo parit̃ iusticiȩ premia recipiat.
quem sustentando adiuuit: quate¬
nus eandem iusticiam. libere loqui

Expanded text:
tum tibi fuerit, abundanter tribue; tum tibi fuerit, abundanter tribue; si exiguum fuerit, etiam exiguum libenter stude impertire! Ut autem, quanta esset virtus in continentiapit prophetam in nomine prophetę, mercedem prophetę accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. In quibus verbis notandum est, quia non ait 'mercedem de propheta' vel 'mercedem de iusto', sed 'mercedem prophetae' et 'mercedem iusti / accipiet'. Aliud est aliud merces de iusto, aliud merces iusti. largitate sustentat, quamvis ipse prophetiam non habeat, apudophetiae praemia habebit? Iste enim fortasse iustus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro iustitia fiduciam maiorem habet. Hunc dum ille sustentat, qui in hoc mundo illiquid possidet et fortasse adhuc pro iustitia loqui libere non praesumit, iustitiae illius libertatem sibi participem facit et cum eo pariter iustitię pręmia recipiet, quem sustentando adiuvit, quatenus eandem iustitiam libere loqui
Abbreviated transcription (Latin):
debeamus: scilicet uel escam qua
carnaliter uiuimusꝰ uel tunicam
qua uestimur.Quia enim in lege
scriptum ẽ. diliges ꝓximũ tuũ si¬
cut te ipsum. minus ꝓximũ amare
conuincitur: qui non cum eo in ne¬
cessitate illius. etiam ea que sibi st̃
necessaria partitur. Iccirco ergo de
diuidendis cum ꝓximo duab tu¬
nicis datur preceptum: quia hoc
de una dici ñ potuitꝰ. qm̃ si una di¬
uiditur: nemo uestitur. In dimidia
quippe tunica. & nudus remanet.
qui accipit: & nudus qui dedit.
Inter hec autem sciendũ ẽ. quantũ
misericordiȩ oꝑa ualeant. cum ad
fructus dignos penitentie. ipsa p̃
ceteris precipiuntur. Hinc etiam
ꝑ semet ipsam ueritas dicit. Date
elemosinam: & ecce omnia munda
sunt uobis. Hinc rursus ait. Date.
& dabitur uobis. Hinc scͥptum ẽ.
Ignem ardentẽ extinguit aqua: &
elemosina resistit peccatis. Hinc tte¬
rum dicitur. Conclude elemosinã
bit. Hinc bonus pater innocentẽ
filium ammonet dicens. Si mul¬

Expanded text:
debeamus, scilicet vel escam qua debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , minus proximum amare convincitur qui non cum eo in necessitate illius etiam ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividatur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hinc rursus ait: Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum est: Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis . Hinc iterum dicitur: Conclude eleemosynam bit . Hinc bonus pater innocentem filium admonet, dicens: Si mul
Abbreviated transcription (Latin):
mationem inuenit: qui hic fructũ
boni oꝑis facere contemnit. Et no¬
tandum quod securem non iuxta
ramos positam. sed ad radicẽ dicit.
Cum enim maloꝵ filii tolluntur
quid aliud quam rami infructuo¬
se arboris abscidunt:: Cum uero
tota simul ꝑgenies cum parente tol¬
litur: infructuosa arbor a radice
abscisa ẽ: ne lam remaneat. unde
praue iterum soboles succrescant.
In quib iohannis baptistȩ uerbis
constat. quod audientiũ corda tur¬
bata sint: cum ꝓtinus subinfert᷑.
Et interrogabant eũ turbe dicentes.
Quid ergo faciemus: Pculse enĩ t̾ro¬
re fuerant: quȩ consiliũ querebant.
Sequitur. Respondens autẽ: dicebat
illis. Qui habet duas tunicas. det ñ
habenti: & qui habet escas. similtter
faciat. ꝑ hoc quod tunica plus est
necessaria usui nr̃o quam pallium:
ad fructũ dignum penitentie ꝑti¬
net: ut ñ solum exteriora queq. &
minus necessaria. sed ipsa ualde no¬
bis necessaria. diuidere cum ꝓximiiᷤᷤ

Expanded text:
mationem invenit, qui hic fructum mationem invenit, qui hic fructum boni operis facere contemnit. Et notandum quod securim non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor 1521 a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis constat quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur: Et interrogabant eum turbae, dicentes: Quid ergo faciemus? Perculsae enim terrore fuerant quae consilium quaerebant. 11. Sequitur: Respondens autem dicebat illis: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas similiter faciat. Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis
Abbreviated transcription (Latin):
& filiam non liberabuntꝰ. sed ipsi
iusticia sua liberabunt animas
suas. Et rursum. quia boni filii
nichil malis parentib prosint:
s ad reatum potius maloꝵ paren¬
tum ꝓficiat bonitas filioꝵ: ipsa
ꝑ se ueritas uideis ñ credentib di
cit. Si ego in beelzebub eicio demo¬
nia. filii ur̃i in quo eiciunt: Ideo
ipsi uidices ur̃i erunt. Sequitur.
amenim securis ad radicem arbo
ris posita ẽ. Omnis enim arbor ñ
faciens fructum bonum excidetur:
& in ignem mittetur. Arbor huiꝰ
mundi ẽ: uniuersum genus hu¬
manum. Securis uero ẽ scilicet
redemptor noster:.qui uelut ex ma¬
nubrio & ferro tenetur ex humani¬
tate: sed incidit ex diuinitate. Que
uidelicet securis ad radicem arboriᷤ¬
iã posita ẽ: quia & si ꝑ patientiã
expectat. uidet tamen quid factu¬
ra ẽ. Omnis enim arbor ñ facien
fructum exciditur. & in ignem mit¬
titur:quia unusquisq ꝑuersus.
paratam citius gehenne concre¬

Expanded text:
et filiam non liberabunt, sed ipsi et filiam non liberabunt, sed ipsi justitia sua liberabunt animas suas . Et rursum, quia boni filii nihil malis parentibus prosint, sed ad reatum potius malorum parentum proficiat bonitas filiorum, ipsa per se Veritas non credentibus Judaeis dicit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt . 10. Sequitur: Jamris posita est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia etsi per patientiam exspectat, videtur tamen quid factura est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur, quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concre
Abbreviated transcription (Latin):
brahe. Quid enim fuerunt corda
gentiliũ nisi lapideᷤᷤ ad intellectum
di omnipotentis insensibilia:
Sicut etiam quibdam ex iudeis
dicitur: auferam cor lapideũ de
carne ur̃a. Nec immerito lapidũ
nomine gentes significatȩ sunt:
quȩ lapides coluerunt. Unde scͥp¬
tum est.Similes illis fiant qui
faciunt ea : & omnes qui confidt̃
ineis. De quib nimirũ lapidib
filii abrahe suscitati sunt: quia
dum dura corda gentiliũ in abra¬
he semine. idest in xp̃o credider̃t:
eius filii facti sunt: cuius semini
sunt uniti Unde & eisdem gentib
ꝑ egregium predicatorem dicit᷑. Si
autem uos xp̃i: ergo abrahe sem̃
estis. Si igitur nos ꝑ fidem xp̃i.
abrahe semen iam existimus: uidei
propter ꝑfidiam. abrahe filii esse
desierunt. Quia uero in illo die¬
tremendi examinis parentes boni
malis filiis ꝓdesse ñ possunt. testa¬
tur propħa qui dicit. noe daniel.
& iob si fuerint in medio eoꝵ: ui¬
uo ego dicit dñs ds. quia filium

Expanded text:
ae. Quid enim lapides nisi corda gentilium fuerunt, ad intellectum Dei omnipotentis insensibilia? sicut etiam quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam cor lapideum de carne vestra . Nec immerito lapidum nomine gentes significatae sunt, quia lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus nimirum lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibus per egregium praedicatorem dicitur: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . Si igitur nos per fidem Christi, Abrahae jam semen existimus, Judaei propter perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Quia vero in illo tremendi examinis die parentes boni malis filiis prodesse non possint testatur propheta qui dicit: Noe, Daniel et Job si fuerint in medio eorum, vivo ego, dicit Dominus Deus, quia filium
Abbreviated transcription (Latin):
& eius qui ampliꝰ deliquit: aut
eius qui innullis. & eius qui in
quibusdam facinoribus cecidit.
er hoc ergo quod dicitur. L.ii.¬
facite fructus dignos penitẽ¬
tie uniuscuiusq conscientia con
uentt᷑. ut tãto maiora q̾rat bonorum
oꝑum lucra ꝑ penitentiam: qͣn¬
to grauiora sibi intulit dampna
ꝑ culpam.Sed iudei degenere no¬
bilitatis gloriantes. iccirco se ag¬
noscere peccatores nolebant: quia
Ade abrahe stirpe descenderant. Q¬
bus recte dicitur: Et ne cepitis di¬
cere. patrem habemus abraham.

Expanded text:
et eius, qui amplius deliquit, aut et eius, qui amplius deliquit, aut eius, qui in nullis, et eius, qui in quibusdam facinoribus cecidit. Per hoc enim, quod dicitur: Facite ergo fructus dignos pęnitentię, uniuscuiusque conscvenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. 9. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximis exquirunt: qm̃ in his oĩb
pͥorum suoꝵ carnalium uias se¬
cuntur: quasi uenenati filii. de ue¬
nenatis parentib nati sunt. Sed
quia peccauimus iam. quia usu
male consuetudinis inuoluti sumꝰ.
dicat quid nobis faciendum sit:
ut fugere a uentura ira ualeamuᷤ.
S equit᷑. fãcite ergo fructus dig¬
Nos penitentiȩ. In quib uerb
notandũ ẽ. quod amicus sponsi ñ
solum fructus penitentiȩ: sed dig¬
nos penitentie ammonet ẽẽ faci¬
re.Ut enim scdm dignos penitẽ¬
tie fructus loquamur. sciendũ ẽ
quia quisquis illicita nulla com¬
misit: huic iure conceditur ut lici¬
tis utatur. sicq pietatis oꝑa faciat:
ut tamen si noluerit ea que mun¬
di sunt. non relinquat. At si quis
in fornicationis culpa. uel fortas¬
se quod ẽ grauius in adulterio lap¬
sus ẽ: tanto a se licita debet absci¬
dere: quanto se meminit illicita ꝑ¬
petrasse. Neq enim par fructus esse¬
boni operis debet eius qui minuᷤ

Expanded text:
proximis exquirunt, quoniam in his omnibus proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Sequitur: Facite ergo fructus dignos poenitentiae. In quibus verbis notandum est quod amicus sponsi non solum fructus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet esse facire. Ut enim secundum dignos poenitentiae fructus loquamur, sciendum est quia quisquis illicita nulla commisit, huic jure conceditur 1520 ut licitis utatur; sicque pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea quae mundi sunt non relinquat. At si quis in fornicationis culpam, vel fortasse, quod est gravius, in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet abscindere quanto se meminit et illicita perpetrasse. Neqboni operis debet eius, qui minus,
Abbreviated transcription (Latin):
ocłm. nis ad extremũ iudicri diẽm
tetendit: libi cum aꝑtis cęlis. minis¬
trantib angelis. consedentib apłi
in sede maiestatis suȩ xp̃c apparu¬
erit: om̃s hunc & elect & repbi pa¬
niter uidebunt: ut & iusti de mu¬
nere retributionis sine fine gaude¬
ant: & iniusti ultione supplicii in
ꝑpetuum gemant. Nam quia hoc
ista sententia intendit. quod in ex¬
tremo examine ab omni carne ui¬
debitur. recte subiungit᷑. Dicebat
autem ad turbas que exibant: ut
baptirarentur ab eo. Genimina ui¬
perarũ quis ostendit uobis fugere
a uentura ira: Uentura enim ira
ẽ: animaduersio ultionis extreme:
quam tunc fugere peccator ñ ualet:
qui nunc ad lam̃ta penitentie non
recurrit. Et notandũ. quod male
soboles. maloꝵ parentũ actiones
imitantes. genimina uiꝑarũ uo¬
cantur: quia ꝑ hoc quod bonisin¬
uident eosq ꝑsecunt᷑. quod quib¬
dam mala retribuunt. qd lesioneᷤ

Expanded text:
oculum, nisi ad extremum judicii diem oculum, nisi ad extremum judicii diem tetendit? Cum enim apertis coelis, ministrantibus angelis, consedentibus apostolis, in sede majestatis suae Christus apparuerit, omnes hunc et electi et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia ad hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur: Dicebat autem ad turbas quae exibant ut baptizarentur ab eo: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones
Abbreviated transcription (Latin):
humiliabit᷑: quia humiles donũ¬
accipiunt: quod a se corda suꝑbi¬
entium repellunt. Sequit᷑. Et er̃t
praua in directa: & asꝑa inuias
planas. Praua directa fiunt: cum
maloꝵ corda ꝑ iniusticiam detorta.
ad iusticie regulam dirigunt᷑. Et
asꝑa in uias planas immutant᷑.
cum immites atq iracunde m̃tes.
ꝑ infusionem suꝑne gr̃ȩ ad lenita¬
tem mansuetudinis redeunt. Qnͣ¬
do enim uerbũ ueritatis ab iracun¬
da mẽte ñ recipit. quasi asꝑitas it¬
neris gressum ꝑgentis repellit.S
cum mens iracunda. ꝑ acceptã mã¬
suetudinis grãm correptiones. uel
exhortationes recipit: ibi planã
uiam predicator inuenitubi pͥus
ꝑ asperitate itineris ꝑgere. idest p̃¬
dicationis gressum ponere. ñ uale¬
bat. Sequitur. Et uidebit omnis
caro salutare di. Quia omnis caro
accipitur omnis homo: salutare
di uidelicet xp̃m.in hac uita om̃is
homo uidere ñ potuit. Ubi ergo
in hac sententia propħa propħie

Expanded text:
humiliabitur, quia donum humiles humiliabitur, quia donum humiles accipiunt, quod a se corda superbientium repellunt. 6. Sequitur: Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava directa fiunt cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur . Et aspera in vias planas immutantur cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam, correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius prae asperitate itineris pergere, id est praedicationis gressum ponere non valebat. 7. Sequitur: Et videbit omnis caro salutare Dei. Quia omnis caro acciDei, videlicet Christum, in hac vita omnis homo videre non potuit. Ubi ergo in hac sententia Isaias Prophetiae
Abbreviated transcription (Latin):
bat intus. ut loquerẽt foras. Qđ
bene gaudiũ impletũ dicit: quia
quisquis de sua uoce gaudet. ple¬
num gaudiũ ñ habet. Aquo &
subdit᷑. Illum oportet crescere: me
autem minui. Qua in re.queren¬
dum ẽ in quo creuit xp̃c: in quo
minutus ẽ ioħs: nisi quod popłs
iohannis abstinentiam uidens. re¬
motum hunc ab hominib esse con¬
spiciens. eum ẽe xp̃m putabat:
xp̃m uero cum publicanis come¬
dentem inter peccatores ambulã¬
tem intuens. eum ñ xp̃m. sed pro¬
phetam ẽẽ credebat. Sed cũ ꝑ ac¬
hannes qui xp̃c ẽẽ credebatur. pro¬
pheta ẽẽ innotuit. impletũ ẽ quod
de xp̃o suus precursor predixit. il¬
lum oportet crescere. me autẽ mi¬
nuii. Inestimatione quippe popħ
erat & iohannes decreuit: quia
quia in cordis humilitate ꝑdurauit.
et multi iccirco cecider̃t. quia apud
semet ipsos elata cogitatione tumu¬
erunt: dicatur recte. om̃is uallis
implebit᷑. & omnis mons & collis

Expanded text:
bat intus ut loqueretur foris. Quod bat intus ut loqueretur foris. Quod bene gaudium impletum dicit, quia quisquis de sua voce gaudet, plenum gaudium non habet, a quo et subditur: Illum oportet crescere, me autem minui . Qua in re quaerendum est in quo Christus crevit, in quo minutus est Joannes, nisi quod populus Joannis abstinentiam videns, remotum hunc ab hominibus esse conspiciens, eum esse Christum putabat: Christum vero cum publicanis comedentem, inter peccatores ambulantem intuens, eum non Christum, sed prophetam esse credebat. Sed dum per acannes qui Christus esse credebatur propheta esse innotuit, impletum est quod de Christo suus praecursor praedixit: Illum oportet crescere, me autem minui . In aestimatione quippe populerat; et Joannes decrevit, quia quia in cordis humilitate perduravit; et multi idcirco ceciderunt, quia apud semetipsos elata cogitatione tumuerunt, dicatur recte: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis