comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potius elegit seneca sapienti ut eas in animi
religione non habeat sed inactib fingat
aitenĩ: qua e omnia sapiens seruabit
tã quã legibus iussa nontã quãdiis grata.
Et paulo post quid quod & matrimonia in quit
deorum iungimus & nepiequidem fratrũ
acsororũ bellonã marti collocamus
uulcano uenerẽ neptuno salaciam . Quos¬
dam tamen cȩlibes reliquimus quasi
conditio defecerit. praesertĩ cũ quȩdam
uiduae sint ut populonia uel fulgora &
diuarum quibus nonmiror p&itorem
defusse. Omnẽ istã ignobilem deorũ turbã
quã longo ȩuo longa superstitio congessit
sic inquit adorabimus ut meminerimus
cultũ eius magis ad morẽ ꝑtinere. Nec
legesergo ille nec mos inciuili theologia
ꝑtiner& sediste quẽ philo sophi quasi liberũ
fecer tamen quia in lustris populi romani
senator erat. colebat quod rep̃hendebat:
agebat qđ arguebat. quodculpabat ad¬

Expanded text:
potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus iussa, non tamquam dis grata. Et paulo post: <Quid quod et matrimonia, inquit, deorum iungimus, et ne pie quidem, fratrum ac sororum! Bellonam Marti conlocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam tamen caelibes relinquimus, quasi condicio defecerit, praesertim cum quaedam uiduae sint, ut Populonia uel Fulgora et diua Rumina; quibus non miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aeuo longa superstitio congessit, sic, inquit, adorabimus, ut meminerimus cultum eius magis ad morem quam ad rem pertinere\'. Nec leges ergo illae nec mos in ciuili theologia l ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophi quasi liberum fecerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat ad
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplonontantũ asimulacrostantes digitos
mouent ornantium modo suntquȩ speculũ
teneant suaq aduadȩ monia suad eos aduo¬
cent. Sunt qui libellos offer & illos causã suã
doceant : doctds archimimus senexiam
de crepitus cotidie h capitoliomimũ agebat
quasi diilibent̃ exspectarent. que illihomines
desierant. Omne illic artificũ genus ope¬
rantũ dus in mortalibus desid& & paulo post
hitamen inquit &iã suꝑuacuũ usũ nonturpẽ
nec h famẽ deo promittunt sedentq incapi¬
tolio quae seaioueamariputant nelunonis
quidem sic credere po&is uelis iracundissi mȩ
respectu terrentur. H andibertatem
uarro non habuit : tantũ modo po&icam
theologiam rephendere ausus ẽciuilem
non ausus est quã iste concidit : sed siuerum
adtendamus d&erioras tẽplaubi haec
aguntur quã theatra ubi finguntur
unde in hissacris ciuilis theologiae haspartes

Expanded text:
a templo, non tantum a simulacro stantes digitos a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non ausus est, quam iste concidit. Sed si uerum adtendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes
Abbreviated transcription (Latin):
nemosibi neuires sed iubented ñomanus
attulit sed ipsi intẽplis contrucidant
uul neribus suis ac sanguine supplicant:
sicui intueri uac& quae faciunt quaeq
patiuntur in ueni& tã in decora honestis
tã in dignaliberis tã dissimiliasanis. Et
nemo fuerit dubitaturus furere eos sicũ
paucioribus furerent. Nunc sanitatis
patrocinium est in sanientium turba.
lã illa quae inipso capitolio fieri solere cõ¬
memorat & intrepide omnino coarguit:
quiscredat nisi ab inridentibus aue furen¬
tibus fieri : nãcũ in sacris aegrptiis osirim
lugero ꝑditũ mox autẽ inuentũ magnoesse
gaudio derisis secũ ꝑditio eius inuentioque
fingatur: dolor tamen illeatq in uenerunt
furori certũ tẽpus est tolerabile semelanno
insanire: Incapitolium ꝑueni pudebit
publicate dementiȩ qđ sibi uanus furor
motu bracchiorum imitatur ungentem
Suntq̃ iunoni acmineruȩ capillos disponant

Expanded text:
nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inridentibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem inuentum magno esse gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia afurori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe
Abbreviated transcription (Latin):
infra alio sego ferã aut platonẽ aut peripat&icũ
stratonẽ : Quorũ alt̃ fecit deum sinecorpore
alt̃sineanimo Etad hoc respondens qui dergo
tandẽ in quit ueratibi uident᷑ tititatii aut romuli¬
auttullii hostilu sonia cluacinãtatius dedica¬
uit deã picũ tiberinũq romulus. hostilius
pauorẽ atq pallorem teterrimos hominũ
affectus. Quorum altermentis territe
motus est alter corporis nemorib quidẽ¬
sed color Hlaec nomina potius credes & cȩlo
recipies : deipsi s ueroritibus crude liter
turpibus quã libere scripsitꝰ ille inquit
uiriles sibi partes amputat. ille lacertos
secat ubi i ratos deos timent qui sicpropi¬
tios merentur : Dii autẽ nullo debent coli
genere si hoc uolunt . tantus est perturbate
mentis & sedibus suis pulsae furor : ut sic
trranni lacerauerunt aliquorũ membra
neminẽ sualacerare iusser̃. in regiae
libi dinis uoluptatẽ castratis quidã sed

Expanded text:
infra alios? Ego feram aut Platonem aut peripateticum infra alios? Ego feram aut Platonem aut peripateticum <Stratonem>, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?”. Et ad hoc respondens: “Quid ergo? Tandem – inquit aut Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicauit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pauorem adque Pallorem, taeterrimos omnium adfectus, quorum alter mentis territae motus est, alter corporis ne morbus quidemsed color. Haec numina potius credes et caelo recipies?\' De ipsis uero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, ut sic Tyranni lacerauerunt aliquorum membra, neminem sua lacerare iusserunt. In regiae libidinis uoluptatem castrati sunt quidam; sed
Abbreviated transcription (Latin):
defuit neistam urbanam theologiam
theatri cae simillimã a pertesicut illam
rep̃hende reauder& anneo senecae
quẽ non nullis in dicus inuenimus a posto¬
lorũ nr̃orũ laruis se tẽporibus non quidẽ
ex toto uerũ exaliquaparte nonde fuit.
Affuitenim scribenti uiuenti de fuit
Nã in eo libro quẽ contra superstitiones
condidit multo copiosius atq uehementius
rep̃hendit ipseciuilẽ istã &urbanam
theologiam quã uarro theatricã at que fabu¬
losam : Cũ enĩ desimulacris ager& sacros
inquit in mortales in uiolabiles in materia
uilissima atq in mobilidicant habitus illis
hominũ ferarũq & piscium. Quidã uero
mixto sexudiuersis corporibus induunt:
numin a uocant quȩ sispũaccepto subito occur
rerent monstrahaberent᷑. De inde aliquanto
postcũtheo logiã naturalẽ p̃dicans quorundã
philosophorũ sentias digessiss& opposuit sibi
questionẽ &ait: hoclo codic& aliquis credã

Expanded text:
defuit, ne istam urbanam theologiam, defuit, ne istam urbanam theologiam, threprehendere auderet, Annaeo Senecae, quem nonnullis indiciis inuenimus apostolorum nostrorum claruisse temporibus, non quidem ex toto, uerum ex aliqua parte non defuit. Adfuit enim scribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem contra superstitiones condidit, multo copiosius adque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induunt; numina uocant, quae si spiritu accepto subito occrerent, monstra haberentur”. Deinde aliquanto post, cum, theologiam naturalem predicans, quorundam phylosophorum sentencias digessisset, apposuit sibi questionem et ait: “Hoc loco dicet aliquis: credam
Abbreviated transcription (Latin):
dere qui pertinerent non ad ipsũ hominẽ
ostendens in omnibus quod sitcuius que
munus & propter quid cuiq debeat sup¬
plicari. inquauniuersa diligentia nullos
de monstrauit uel nom in auitdeos. d quib.
uita &erna poscenda sit. propt̃ quã unã
proprienos xp̃ianisumus. Qui sergousq
ad eotardus sit ut non intellegatistũ hominẽ
ciuilem theo logiam tã diligenter exponendo
& aperiendo eamq illi fabulosae indignae
atq probrosae similem demonstrando atq
ipsam fibulosam partẽ esse huiussatis eui¬
denter docendo non nisi illinaturaliquam
dicit ad philosophos pertinere inanimis
hominũ moliri locum. Ca subtilitate ut
fabulosam reprehendat ciuilem uero rep̃¬
hende re quidem non audeat: sed prodendo
rephensibil ẽ ostendat atq ita utraque
iudicio recte intellegentium reprobata:
sola naturalis remaneat eligenda : Dequa
suolocoin adiutorio di ueri diligentius
disserendũ est : libertas sane quaehuic¬

Expanded text:
dere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, dere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, ostendens in omnibus, quod sit cuiusque munus et propter quid cuique debeat supplicari; in qua uniuersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus uita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos Christiani sumus. Quis ergo usque adeo tardus sit, ut non intellegat istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adque ipsam fabulosam partem esse huius satis euidenter docendo non nisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque iudicio recte intellegentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius disserendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
essed o cuerunt : et huius urbanȩ theologiae
uel ut electȩ & probatȩ illã theatricam
ab iectã atq reprobatã i ebrũ partemq
fecer̃. Vt cũ sit uniuersaturpis & fallax
atq in secontineat cõmenticios deos una
pars eius sit inlitteris sacerdotũ altera
in carminibus po&arum : utrũ habeat
& alias partes aliaquestio est Nunc propt̃¬
diuisionẽ uarronis & urbanã & theatricã
theologiam ad unãciuilem ꝑtineresatis
utopinorostendi. Vnde quia s̃ ambȩ
similis turpitudinis absurditatis falsi
tatis : absit auiris religiosis ut siue abhac
siue abilla uita or&ur&erna. Deniq
& ipse uarro cõmemorare & enumerare
deos coepita conceptione hominis quorũ
numerũ est exorsus aiano eamq seriem
ꝑduxit us queadeorep&i hominis mortẽ
& deos ad ipsũ hominẽ pertinentes clausit
ad seniam deam quae in funeribus senũ
cantatur. De in de coepitdeos alios osten¬

Expanded text:
esse docuerunt, et huius urbanae theologiae esse docuerunt, et huius urbanae theologiae uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turpis et fallax adque in se contineat commenticios deos, una pars eius sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc proptdiuisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum est exorsus a Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Neniam deam, quae in funeribus senum cantatur; deinde coepit deos alios osten
Abbreviated transcription (Latin):
urbes a theatris. tẽpla abscenis sacra
pontificum a carminibus po&arum.
uelutres honestas aturpibus ueraces
a fallacibus graues aleuibus serias
aludicris app&endas a respuendis
qua possunt quasi conentur subtilitate
discernere : Intellegimus quid agant
illam theatricam & fabulosã theologiam
adistaciuili pende re nouer̃ & eide carmi¬
nibus po&arũ tãquã despeculo resultare
Et ideo ista exposita quãdã narenon audent
illã eius imaginẽ liberius arguunt &
rephendunt ut qui agnoscunt quid uelint
& hancipsam faciem cuius illa imago est
d&estentur. Quã tam̃ di ipsitamquam
in eodẽ speculo se intuentes itadiligunt
ut quiquales que sint in utraq melius uide¬
ant᷑ Vnde &iam cultoressuos terribilibus
imperiis cõpuler̃ ut in munditiãtheologiȩ
fabulosȩ sibi dicarent in suis sollẽnitatibus
ponerent in rebus diuinis haberent: atq
ita & seipsos inmundissi mossp̃s manifestius

Expanded text:
urbes a theatris, templa a scenis, sacra urbes a theatris, templa a scenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, velut res honestas a turpibus, veraces a fallacibus, graves a levibus, serias a ludicris, appetendas a respuendis, qua possunt quasi conentur subtilitate discernere. Intelligimus quid agant: illam theatricam et fabulosam theologiam ab ista civili pendere noverunt, et ei de carminibus poetarum tanquam de speculo resultare; et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam eius imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut, qui agnoscunt quid uelint, et hanc ipsam faciem, cuius illa imago est, detestentur; quam tamen di ipsi tamquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius uideantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis conpulerunt, ut inmunditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis sollemnitatibus ponerent, in rebus diuinis haberent, adque ita et se ipsos inmundissimos spiritus manifestius
Abbreviated transcription (Latin):
non sufficer& aliquis unus autaliqua
una : nũ quid uenus so la parũ ess& quȩ
ad hoc&iamdicitur nuncupata qđ si ne
Nui femina uirgo essenondesinat: si est ulla
frons in hominibus quae non est in numi¬
nibus : non necũ credunt coniugati tot deos
utriusq sexus esse p̃sentes & huicoperi
instantes. Itapudor eafficiuntur ut &ille
minus moueatur &illaplus reluct&ur:
& certe siad est uirginiensis dea ut uirgini
zona soluatur si ad estdeus subigus
ut uiro subigatur si ad est dea prema &
subacta ne cõmoueat cõprimatur dea
pertunda ibi quid facit: Erubescat
eat foras agataliquid & maritus. ualde
in honestũ est ut qđ uocatur illaim pleat
quis quam nisi ille : Sed forteideotoleratur
malus contracum prouxoris pudicitia
poscer& maritus auxilium quam f&sȩ
contrasiluanum. Sed quid hoc dicã cũ ibi
sit & priapusnimius masculus suꝑcuius
immanissimũ &turpissimũ fastinũ sedere
nouanupta iubeatur morehonestissimo

Expanded text:
non sufficeret aliquis unus aut aliqua non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina uirgo esse non desinat? Si est ulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut, quod uocatur illa, quisquam inpleat nisi ille. Sed forte ideo toleratur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iube
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Ita neista est in nocentiadeorũ ĩsta
concordia : haecine sunt numina salubria
urbium magis ridenda quãlu dibria
theatrorũ : cum mas & femina coniungum
ad hib&ur deus iugatinus : sit hoc ferendum:
sed domũ est ducenda quae nubit
adhib&ur & ds̃domiducus : ut indomosit :
ad hib&ur deus domitius. ut maneat cũ uiro
additur deamanturna quid ultraquȩritur
parcatur humanȩ uerecundiae. peragat
c&era concupiscentia carnis & sanguinis
procurato secr&opudoris quidimpl&ur
cubiculũ tribunuminum: quando &
paranłmphi indediscedunt & ad hoc
impl&ur non uteorũ p̃sentia cogitata
malor sit cura pudicitiae : sed ut feminȩ
sexu in firmȩ nouitatȩ pauidȩillis coope¬
rantibus si neulla difficultate uirginitas
auferatur. Ad estenĩdea uirginiensis
& deus pater subigus &dca mater prema
&dei perunda &uenus & priapus
Quid esthoc siomnino laborantẽ in illo
opere uirum adiis adiuuario portebat.

Expanded text:
rent. Itane ista est innocentia deorum, ista rent. Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? Haeccine sunt numina salubria urbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat,
Abbreviated transcription (Latin):
omnes it abonos dicat ut facilius sit eos
nocentibus parcere quam laedere quẽ¬
quã in nocentẽ : tamen mulieri f&ae
postpartũ tresdeoscustodes cõmemorat
adhiberi nesiluanus deus ꝑ noctem
ingrediatur & uexet eorũq custodum
significandorũ causatres homines
noctu circuire liminadomus . Et primo
limen securi ferire postea pilo tertio
de uerrerescopis ut his datisculturae
signis ds̃ siluanus prohibeatur intrare
Qđneq arborescȩduntur acputantur
sine ferro neque farconficitur si nepilo
neq frugescoaceruantur si nescopis.
Abhis autẽ tribus rebus tres nuncupatos
deos intercidonama securis. in t̃cisione
pilum nũ apilo deuerram abscopis
quibus diiscustodibus contrauim deisiluani
f&a conseruar&ur. Ita contradĩ nocentis
seuitiã non ualer& custodiabonorum.
nisi pluresessent aduersũ unũ . ei que
aspero horrendo inculto ut potesil uestri
signis culturae tã quã contrariis repugna¬

Expanded text:
omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluani feta conseruaretur. Ita contra dei nocentis saeuitiam non ualeret custodia bonorum, nisi plures essent aduersus unum eique aspero horrendo inculto, utpote siluestri, signis culturae tamquam contrariis repugna
Abbreviated transcription (Latin):
liberentur Hocidem infeminis agere
liberã quã &iam uenerẽ putant qđ &
ipsas perhibeant semenemittere & ob
hacc libero eandem uirilem corporis
partẽ in tẽploponi feminẽã libere:
Adhȩ addunt mulieres ad tributas
libero &uinũ propt̃ libidinẽ concitandã
sicbachannalia summacelebrantur
insania : ubi uarro ipse confit& ur
ab achantibus talia fierinon potuisse
nisimente cõmota. haectamen postea
displicuerunt senatui saniori & eaiussit
auferri saltem hic tandẽ forsitan senser̃
quid in mundisp̃s dũ produs habentur
in hominũ mentibus possint . hec certe
non fierent intheatris ludunt quippe
ibi non furiunt quãuis deos habere
qui&iam ludistalibus delectentur simile
sit furoris. qualea utẽ illud est qđ cum
religiosum a superstitioso ea distinctione
discernat ut a superstitioso dicattimeri
deos a religioso autẽ tantũ uereri ut pa¬
rentes non ut hostem timeri : Atque

Expanded text:
liberentur: hoc idem in feminis agere liberentur: hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsas perhibeant semina emittere; et ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo poni, femineam Liberae. Ad haec addunt mulieres adtributas Libero et uinum propter libidinem concitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania; ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tandem forsitan senserunt quid inmundi spiritus, dum pro dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque
Abbreviated transcription (Latin):
simulacra & sacra conuincunt diis fabu¬
losis a pertissimere probatis essesimillimos
formis &atibus sexu habitu coniugiis
generationibus ritibus. in quibus omnib:
authomines fuis se i ntelleguntur & pro
unius cuiusq uita uel morte sacraeis &
sollemnia constituta huncerrorem
insinuantib: firmantibusq demonib:
aut certe ex qualib& occasione in mun¬
dissimi sp̃s fallendis humanis mentib:
minutatimq concisa : propter quodeis dicunt
prouniuscuiusq propriomunere supplicari
oportere unde non quidem omnia sed multa
lam diximus non ne scurilitatimimicȩ
quã diuinȩ consonant dignitati: siduas
quis quã nutrices adhiber& in fanti¬
quarũ unanihil nisiescam alteranihil
nisi potũdar& sicut isti adhocduas adhi¬
buerunt dea seducam & potinam: nẽ pe
desipere & aliquid mimo simile in sua domo
agere uider&ur : liberum alibera m̃to
appellatũ uolunt quod mares incoeundo
pereius beneficium emissis seminibus

Expanded text:
simulacra et sacra conuincunt dis fabusimulacra et sacra conuincunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationibus ritibus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione inmundissimi spiritus fallendis humanis mentibus minutatimque concisa, propter quod eis dicunt pro uniuscuiusque proprio munere supplicari oportere, unde non quidem omnia, sed multa iam diximus, nonne scurrilitati mimicae quam diuinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adhiberquarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam; nempe desipere, et aliquid mimo simile in sua domo agere videretur. Liberum a liberamento appellatum volunt, quod mares in coeundo per ejus beneficium emissis seminibus
Abbreviated transcription (Latin):
anda discernitur eonimirũ consilio ut qm̃
acutissimi homines at qued octissimi a quib
ista conscriptas ambas improbandas intelle¬
gebant. & illã scilic& fabulosam &istã ciuilẽ
illam uero audebant improbare hanc non au¬
debant. illã cul pandã proposuer̃ hanceius
similem comparandã ex posuerunt non uthȩc
prȩilla tenenda eliger&ur sedutcum illa
respuenda intelleger&ur. atq si ne periculo
eorũ quiciuilem theologiam reprehendere
m&uebant utraq contẽła eaquãnaturalẽ
uocant apud meliores animos in uenir&
locum pã&ciuilis & fabulosa ambae
fabulo sae sunt ambeq ciuiles : ambas inue¬
ni& fabulosas quiuanitates & obscȩnitates
ambarũ prudenter in spexerit. ambas
ciuiles qui ad scenicos ludos pertinentes:
ad fabulosam indeorũ ciuilium festiuitatib
& in urbium diuinis rebus ad uerterit:
Quomodolgitur uitȩ &ernȩ dandae potestas
cuiquã deorũ istorũ tribuitur quossua

Expanded text:
anda discernitur: eo nimirum consilio, ut quoniam anda discernitur: eo nimirum consilio, ut quoniam acutissimi homines atque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas improbandas intelligebant, et illam scilicet fabulosam et istam civilem, illam vero audebant improbare, hanc non audebant; illam culpandam proposuerunt, hanc ejus similem comparandam exposuerunt; non ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intelligeretur; atque ita sine periculo eorum metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitae aeternae dandae potestas cuiquam deorum istorum tribuitur, quos sua
Abbreviated transcription (Latin):
tormenta confessionẽ : deindesusta sacra
quae scenicis turpitudinibus conuincunt᷑
esse fediora: hinc excusantur atq purgant᷑
qđ habent interpr&ationessuas quibus
ostendantur rerum signi ficarenaturam :
curnon &iam po&icȩsimiliter ex cusentur
atq purgentur : multienim & ipsa ade¬
undem modũ int̃pr&ati sunt us que adeo
suos filios deuorasse Ita non nulli int̃pr&en¬
tur qđ longinquitas tẽporis quaesaturni
nomine significatur quicquid gignit ipsa
consumat uel sicut idem opinatur uarro
quid pertineat saturnus ad semina quae
interram dequaoriuntur iterumrecidunt
Itẽq alii aliomodo & similiter c&era & tam̃
theologia fabulos adicitur & cũomnibus
huius cemodi interpr&ationibus suis rep̃¬
henditur abicitur improbatur. Nec solum
naturali quaephilosophorum est uerum
&iam abistaciuili dequaagimus quȩ ad
dediis indigna confinxerint meritorepudi¬

Expanded text:
tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scenicis turpitudinibus convincuntur esse foediora, hinc excusantur atque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam; cur non etiam poetica similiter excusentur atque purgentur? Multi enim et ipsa ad eumdem modum interpretati sunt: usque adeo suos filios devorasse, ita nonnulli interpretentur, quod longinquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit ipsa consumat: vel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo, et similiter caetera. 2. Et tamen theologia fabulosa dicitur, et cum omnibus hujuscemodi interpretationibus suis reprehenditur, abjicitur, improbatur; nec solum a naturali, quae philosophorum est, verum etiam ab ista civili, de qua agimus, quae ad uod de diis indigna confinxerit, merito repudi
Abbreviated transcription (Latin):
rationũ int̃ pr&ationes : quasi uero nos
in hac disputatione frsiologian quaerimus
& nontheo logiam idestrationẽ non naturȩ
sed dei quãuis enĩ quiuerus ds̃ est non opi¬
nione sed natura ds̃ sit : non tamen omnis
natura ds̃ est quia & hominis & pecoris
& arboris & lapidis utiq natura est quorũ
nihilestds̃ Si autẽ interpr&ationes huius
quando agitur desacris matris deum caput
est certe quodmater dm̃ terraest : quidultra
quaerimus quid c& era perscrutamur:
quid euidentius suffragatur quidicunt
omnes istos deos homines fuisse sic enĩ sunt
terrigenȩ siceis mater est terra: Inuera
autẽ theo logia opus dĩ est terra. non mater
Verũ tamen quomodo sa craelus inter pr&ent᷑
& referant ad rerũnaturã uiros muliebria
pati non est secundum naturã sed contra
naturam hic morbus. hoccrimen hocdedecus
hab& interilla sacra professionẽ quod inui¬
tiosis hominũ moribus uix hab& inter

Expanded text:
rationum interpretationes. Quasi uero nos rationum interpretationes. Quasi uero nos in hac disputatione physiologian quaerimus et non theologian, id est rationem non naturae, sed Dei. Quamuis enim qui uerus Deus est non opinione, sed natura Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hominis et pecoris, et arboris et lapidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater dquaerimus, quid caetera perscrutamur? Quid evidentius suffragatur eis, qui dicunt, omnes istos deos homines fuisse? Sicut enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In vera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verumtamen quoquo modo sacra ejus interpretentur, et referant ad rerum naturam; viros muliebria pati, non est secundum naturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in vitiosis hominum moribus vix habet inter
Abbreviated transcription (Latin):
oculis hominum pepercer̃ necomnia
spectaculis nud auer̃ quae s acrarũ aedium
parietibus occuluntur : quiddesacris
eorũ boni sentiendũ est qu&enebris
operiuntur cũ tã sint de testabilia quae
proferuntur inlucẽ : Et certequid in
occulto agant perabscissos & molles ipsi
uiderint. Eosdem tamen homines infe¬
liciter acturpiter eneruatos at que
corruptos occultareminime potuerunt:
persuadeant cui possunt sealiquid semꝑ
tales agere homines quos intersua sacra
numerari atq uersari negare non poss̃:¬
nescimus quid agant sed scimus perquales
agant: nouimus autẽ quaeagant scenam
quanũ quã uel in cof mer&ricum abscisuis
aut mollis intrauit. & tamen &iam ipsa
turpes & infames agunt Neq enim
ab hostibus agidebuerunt quȩ sunt ergo
illa sacra quibus agenditales elegit sanc¬
titas quales nec chimelica in seam misit
obscenitas : A tenim habent ista fr̃siologicas¬
quasdam sicutaiunt idest naturalium

Expanded text:
oculis hominum pepercerunt nec omnia oculis hominum pepercerunt nec omnia spectaculis nudauerunt, quae sacrarum aedium parietibus occuluntur. Quid de sacris eorum boni sentiendum est, quae tenebris operiuntur, cum tam sint detestabilia, quae proferuntur in lucem? Et certe quid in occulto agant per abscisos et molles, ipsi uiderint; eosdem tamen homines infeliciter ac turpiter eneruatos adque corruptos occultare minime potuerunt. Persuadeant cui possunt se aliquid sanctum per tales agere homines, quos inter sua sancta numerari adque uersari negare non possNescimus quid agant, sed scimus per quales agant. Nouimus enim quae agantur in scaena, quo numquam uel in choro meretricum abscisus aut mollis intrauit; et tamen etiam ipsa turpes et infames agunt; neque enim ab honestis agi debuerunt. Quae sunt ergo illa sacra, quibus agendis tales elegit sanctitas, quales nec thymelica in se admisit obscenitas? quasdam, sicut aiunt, id est naturalium
Abbreviated transcription (Latin):
duntur non frustra histriones iudicris
artibus fingunt deorũ qu& anta est
turpitudinẽ : sed plane frustra sacerdoces
sacris ritibus conantur fingere deorum
qua enulla est honestatẽ : sacra suntiunonis
& hȩc in eius dilecta in sula samocelebrant᷑ :
ubi nuptũ dataestioui sacra sunt cereris
ubi a plutone rapta proserpina quaeritur
Sacras ueneris ubi amatus cius ad onis
a prinodente extinctus iuuenis formo¬
sissimus plangitur. Sacra sunt matris
deum ubiattis pulcher adulescens abea
dilectus & muliebri telo abscisus &iam
hominũ abscisorum quosgallos uocant
infelicitate deploratur Hlaeccũ defor¬
miora sint omniscaenica foeditate quid est
qđ fabulo sadediis figmenta po& arum
ad theatrũ uidelic& pertinentia uelut
secernerenituntur aciuili theologia quã
ꝑtinerea durbem uolunt quasi ab honestis
& dignis indigna &turpia : itaq potius est
unde gratiae debeantur histrionibus qui

Expanded text:
duntur: non frustra histriones ludicris duntur: non frustra histriones ludicris artibus fingunt deorum quae tanta est turpitudinem, sed plane frustra sacerdotes uelut sacris ritibus conantur fingere deorum quae nulla est honestatem. Sacra sunt Iunonis, et haec in eius dilecta insula Samo celebrabantur, ubi nuptum data est Ioui; sacra sunt Cereris, ubi a Plutone rapta Proserpina quaeritur; sacra sunt Veneris, ubi amatus eius Adon aprino dente extinctus iuuenis formosissimus plangitur; sacra sunt Matris deum, ubi Attis pulcher adulescens ab ea dilectus et muliebri zelo abscisus etiam hominum abscisorum, quos Gallos uocant, infelicitate deploratur. Haec cum deformiora sint omni scaenica foeditate, quid est quod fabulosa de dis figmenta poetarum ad theatrum uidelicet pertinentia uelut secernere nituntur a ciuili theologia, quam pertinere ad urbem uolunt, quasi ab honestis et dignis indigna et turpia? Itaque potius est unde gratiae debeantur histrionibus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplo uidit in somnis herculẽ sibi esse
cõmixtũ sibiq dixisse quod inde descen¬
dens cui primũ iuueni obuia fier& apud
illum ess& sũptura mercedem quã sibi
crederedeber& ab hertule ꝑsolutã. Acsic
ab eunticũ primus iuuenis ditissimus
taratius occurriss& eamq dilectam
secũ diutius habuiss& illa here dede func¬
tus est : qua eamplissimã adepta pecuniam
nediuinȩ mercedi uider&ur ingrata.
qđ acceptissimũ putauitesse numinibus
populũ romanũ &iam ipsa scripsit heredẽ
dtq illa non conparente inuentũ ẽ testam̃tũ
Quibus meritis eã fer̃ &iã honores meruis se
diuinos. Haec si po&e fingerent mimia gerent
ad fabulosam theologiam dicerentur. pro¬
culdubio pertinere & aciuilis theologiae
dignitate speranda iudicarentur. Cum
uero haec dedecora non po&arũ sed popu¬
lorum non mimorũ sed sacrorũ non
theatrorum sedtẽplorũ. id est non fabulosȩ
sed cuilis theo logiae atanto auctore pro¬

Expanded text:
templo, uidit in somnis Herculem sibi esse templo, uidit in somnis Herculem sibi esse commixtum sibique dixisse, quod inde discedens, cui primum iuueni obuia fieret, aput illum esset inuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. Ac sic abeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutius occurrisset eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam adepta pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse numinibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent, ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae dignitate separanda iudicarentur. Cum uero haec dedecora non poetarum, sed populorum; non mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non fabulosae, sed ciuilis theologiae, a tanto auctore pro
Abbreviated transcription (Latin):
esse uoluerunt: nam para sitos iouis ad con¬
uiuium eius adhibitos simimus dixiss&
utiqueri sum quae sisse uider&ur. uarrodix̃
noncũ in rider& deos. sed cũ cõmendar&
hocdixit: diuinarum non humanarũ rerũ
libri hoceum scripsis setestantur necubi
ludos scenicos exponebat sedubi capito lina
lura pendebat: deniq atalibus uincitur.
& fat&ur sicut forma humana deos fecerunt :
ita eos delectari humanis uoluptatibus credi¬
disse : Non enĩ & maligni sp̃s suone gotio defuer̃
ut has noxias opiniones humanarũ mentiũ
ludificatione firmarent. Vnde &iam illudẽ
quod herculis aeditius otiosus atq feriatus
lusit tesserissecum utraq manu alternante.
in una constituens herculẽ in altera scipsũ
sub ea conditione ut si i pseuiciss& destipe
exhiber&. De indecũ aseipsotã quam
ab hercule uictus ess& debitã caenam &
nobilissimã mer&ricem larentinam
deo herculidedit Atillacũ dormiss& in

Expanded text:
esse uoluerunt? Nam parasitos Iouis ad conesse uoluerunt? Nam parasitos Iouis ad conuiuium eius adhibitos si mimus dixisset, utique risum quaesisse uideretur. Varro dixit! non cum inrideret deos, sed cum commendaret hoc dixit; diuinarum, non humanarum rerum libri hoc eum scripsisse testantur, nec ubi ludos scaenicos exponebat, sed ubi Capitolina iura pandebat. Denique talibus uincitur et fatetur, sicut forma humana deos fecerunt, ita eos delectari humanis uoluptatibus credidisse. Non enim et maligni spiritus suo negotio defuerunt, ut has noxias opiniones humanarum mentium ludificatione firmarent. Unde etiam illud est, quod Herculis aedituus otiosus adque feriatus lusit tesseris secum utraque manu alternante, in una constituens Herculem, in altera se ipsum, sub ea condicione, ut, si ipse uicisset, de stipe exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus esset, debitam cenam et nobilissimam meretricem Larentinam deo Herculi dedit. At illa cum dormisset in
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdo tes enormia pudenda fecerunt :
analiter stat adorandus in locis sacris quam
procedit ridendus intheatris : nũ saturnus
senex apollo ephebus ita persona sunt
histrionũ ut non sint statuȩ delubrorum:
curforculus qui foribus prȩest & lim̃tinus
quilimini dusunt masculi atq interhos
cardinea femina est : quȩcardinẽ seruat:
Non ne ista inrerũ diuinarũ libris reperi¬
untur quȩ graues po&e suis carminibus
indigna duxerunt: nũ quid diana
thetrica portatarma &urbana simpli¬
citer uirgo est : Nũ quid scenicus apollo
orcharista est & ab hacarte delphicus uacat:
sed haet honestioras in cõparationẽ turpiorũ
Quid de ipso loue senserunt quielus nutricem
incapitolio posuer̃ : Non nead testati sunt
euemero quiomnes tales deos non fabulosa
garrulitate sed historica diligentia homi¬
nes fuis semortalesq conscripsit : Epulones
&iam deos parasitos iouis ad eius mensam
qui constituer̃ quid aliud quã mimica sacra

Expanded text:
sacerdotes enormia pudenda fecerunt? sacerdotes enormia pudenda fecerunt? An aliter stat adorandus in locis sacris, quam procedit ridendus in theatris? Num Saturnus senex, Apollo ephebus ita personae sunt histrionum, ut non sint statuae delubrorum? Quur Forculus, qui foribus praeest, et Limentinus, qui limini, di sunt masculi, adque inter hos Cardea femina est, quae cardinem seruat? Nonne ista in rerum diuinarum libris reperiuntur, quae graues poetae suis carminibus indigna duxerunt? Numquid Diana theatrica portat arma et urbana simpliciter uirgo est? Numquid scaenicus Apollo citharista est et ab hac arte Delphicus uacat? Sed haec honestiora sunt in conparatione turpiorum. Quid de ipso Ioue senserunt, qui eius nutricem in Capitolio posuerunt? Nonne adtestati sunt Euemero, qui omnes tales deos non fabulosa garrulitate, sed historica diligentia homines fuisse mortalesque conscripsit? Epulones etiam deos, parasitos Iouis, ad eius mensam qui constituerunt, quid aliud quam mimica sacra
Abbreviated transcription (Latin):
frsicos dixit utilitatis causas scripsisse
po&as delectationis. Ac perhoc ea qua ea
po&is conscripta populi sequi nondebent:
criminas deorũ : Qua& amendelectant &
populos &deos delectationis enĩ causa sicut
dicit scribunt po&e non utilitatis. Eatamen
scribunt quȩ dii ex p&ant. populi exhibeant
Reuocatur igitur ad theologiamciuilẽ. theclogia
fabulosa theatrica. scenica indignitatis &
turpitudinis plena. & haectota quȩ merito
culpanda & respuenda iudicatur . pars
huius est quȩ colenda & obseruanda cens&ur
non sanepars in congrua sicutostendere
institui & quae ab uni uerso corpore aliena
inportune illi conexa atq suspensa sit. sed
onmino consona & tã quã eiusdẽ corporis
mẽbrũ conuenientissi me copulata. Quidenĩ
aliud ostendunt illa si mulacra formȩs &ates
sexus habitus deorũ Nũ quid barbatum iouem.
in berbem mercurium po&ȩhabent pontifices
non habent: Num quid priapomimi non &iã

Expanded text:
Physicos dixit utilitatis causa scripsisse; Physicos dixit utilitatis causa scripsisse; poetas, delectationis. Ac per hoc ea quae a poetis conscripta populi sequi non debent, crimina sunt deorum: quae tamen delectant et populos et deos. Delectationis enim causa, sicut dicit, scribunt poetae, non utilitatis; ea tamen scribunt, quae di expetant, populi exhibeantRevocatur igitur ad theologiam civilem theologia fabulosa, theatrica, scturpitudinis plena, et haec tota, quae merito culpanda et respuenda iudicatur, pars huius est, quae colenda et obseruanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab uniuerso corpore aliena inportune illi conexa adque suspensa sit, sed omnino consona et tamquam eiusdem corporis membrum conuenientissime copulata. Quid enim aliud ostendunt illa simulacra formae aetates sexus habitus deorum? Numquid barbatum Iouem, inberbem Mercurium poetae habent, pontifices non habent? Numquid Priapo mimi, non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quã ea ipsidi praeciperent sibim&
exhiberi sedideo nihilpud& ad obsequium
deorum talia gerere intheatris. qui a similia
gerunt᷑ in tẽplis. Deniq cũ memoratus
auccorciuilem theologiam a fabulosa &
naturali tertiã quandã suigeneris distin¬
guere conar&ur magis eã exutraque
tẽperatã quã ab utraq separatã intellegi
uoluit. Ait enĩ eaquae scribunt po& ȩminus
esse quãut populi sequidebeant. quaeautẽ
philo sophi plus quã utea uulgum scrutari
expediat. Quaesic abhorrent inquit ut tam̃
exutroq genere ad ciuiles rationes assump¬
ta sint non pauca. Quare quaeerunt cõmu¬
nia cũ propriis unacũ ciuilibus sc̃ibemus
equibus malor soci& as deb&esse nobis
cũphilosophis quã cũ po&is. nonergonulla
cum po&is : & tamen alio loco dicit degene¬
rationibus deorũ magis ad po&as quam
adphilosophos fuis se populos inclinatos
Hicenĩ dixit quid fi eridebeat Ibi quid fiat

Expanded text:
numquam eas ipsi di praeciperent sibimet numquam eas ipsi di praeciperent sibimet exhiberi. Sed ideo nihil pudet ad obsequium deorum talia gerere in theatris, quia similia geruntur in templis. Denique cum memoratus auctor ciuilem thnaturali, tertiam quamdam sui generis, distinguere conaretur, eam magis ex utraque temperatam, quam ab utraque separatam intelligi voluit. Ait enim, ea quae scribunt poetae, minus esse quam ut populi sequi debeant; quae autem philosophi, plus quam ut ea vulgum scrutari expediat. Quae sic abhorrent, inquit, ut tamen ex utroque genere ad civiles rationes assumpta sint non pauca. Quare quae sunt communia cum poetis, una cum civilibus scribemus: e quibus major societas debet esse nobis philosophis, quam cum poetis. Non ergo nulla cum poetis. Et tamen alio loco dicit de generationibus deorum magis ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos. Hic enim dixit quid fieri debeat; ibi, quid fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
autad testatur ueris aut oblectatur & falsis.
Ambȩturpes ambȩquedam nabiles sed illa
qu& heatrica est publicã turpitudinem
profit&ur. Ista qua e urbana est illius turpi¬
tud ineornatur. hinc ineuita a&erna
sperabitur unde istabreuis tẽporalisque
polluitur: Anuero uitã polluit consortiũ
ne fariorũ hominũ si se inserant affectio¬
nibus & ad sensionibus nr̃is &uitã non
polluit soci&as dȩmonũ qui coluntur
criminibus : si ueris quã mali si falsis
quãmale : H laeccũ dicimus uideri fortasse
cuipiam nimis harũ rerũ ignaro potest
casola dedus talib maiestati indigna
diuinȩ & ridicula d&estabilia celebrari
quae po&icis cantantur carminib & ludis
scenicis actitantur. Sacrauero illa quaeñ
histriones sed sacerdotes agunt ab omni eẽ
dedecore purgata & aliena . Hocsiita ess&
nũ quãtheatricas turpitudines ineorum
honorũ quis quã celebrandas essecenser&

Expanded text:
aut adtestatur ueris aut oblectatur et falsis. aut adtestatur ueris aut oblectatur et falsis. Ambae turpes ambaeque damnabiles; sed illa, quae theatrica est, publicam turpitudinem profitetur; ista, quae urbana est, illius turpitudine ornatur. Hincine uita aeterna sperabitur, unde ista breuis temporalisque polluitur? An uero uitam polluit consortium nefariorum hominum, si se inserant adfectionibus et adsensionibus nostris, et uitam non polluit societas daemonum, qui coluntur criminibus suis? Si ueris, quam mali! si falsis, quam male! Haec cum dicimus, uideri fortasse cuipiam nimis harum rerum ignaro potest ea sola de dis talibus maiestati indigna diuinae et ridicula detestabilia , celebrari, quae poeticis cantantur carminibus et ludis scaenicis actitantur; sacra uero illa, quae non histriones, sed sacerdotes agunt, ab omni esse dedecore purgata et aliena. Hoc si ita esset, numquam theatricas turpitudines in eorum honorem quisquam celebrandas esse censeret,
Abbreviated transcription (Latin):
theologia quã naturalẽ uocant de qua
postea disserendũ est plac& n&andem
uitã &ernam p&i aut sperari adiis
po&icis theatricis ludicris scenicis :
ab sit Immo a uertatds̃ uerus tã in manẽ
sacrilegãq dementiã quid ab eis diis
quibus haec placent & quos haec placant
cũ eorum illic crimina frequententur
uita &erna poscenda est : nemout arbitror
usq ad tantũ pr&ipiciũ furiosissimae
impi&atis insanit. Nec fabulo saigitur
necciuili theologia sempiternã quis quã
adipiscitur uitã. illa enĩ dediis turpia
fingendo seminat hȩc sauendo m&it
illa mendacia spargit. haeccolligit: illa
resdiuinas falsi scriminibus insectatur
haec eorũ criminũ ludos indiuinis rebus
amplectitur. illa dediis nefanda figmonta
hominũ carminibus personat. haec ea
deorum ipsorũ festiuitatibus consecrat:
facinora & flagitia numinũ illa cantat:
haecamat: illa prodit aut fingit. hȩcautẽ

Expanded text:
theologia, quam naturalem uocant, de qua theologia, quam naturalem uocant, de qua postea disserendum est, placetne tandem uitam aeternam peti aut sperari ab dis poeticis theatricis, ludicris scaenicis? Absit; immo auertat Deus uerus tam inmanem sacrilegamque dementiam. Quid? ab eis dis, quibus haec placent et quos haec placant, cum eorum illic crimina frequententur, uita aeterna poscenda est? Nemo, ut arbitror, usque ad tantum praecipitium furiosissimae inpietatis insanit. Nec fabulosa igitur nec ciuili theologia sempiternam quisquam adipiscitur uitam. Illa enim de dis turpia fingendo seminat, haec fauendo metit; illa men- dacia spargit, haec colligit; illa res diuinas falsis criminibus insectatur, haec eorum criminum ludos in diuinis rebus amplectitur; illa de. dis nefanda figmenta hominum carminibus personat, haec ea deorum ipsorum festiuitatibus consecrat; facinora et flagitia numinum illa cantat, haec amat; illa prodit aut fingit, haec autem