comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unus. Nescendit ad t̾ram: ubi fr̃s sibi qͥl
tegnũ patris sui dare posset ac quiterer.
Deus ex d̾onatus est: & noliit tantũ difilius
manete. Hominis quoq filius fieri dignatus
est: non amittens qł erat. sed assumens qđ non
faceret coheredes: qui qđ ipse semꝑhabebat ꝑ
naturã. inciꝑent habere ꝑ gr̃am. Considẽ mus
quanta uirtus est fidi: cuius merito potestas
stus ex fide: non illa quȩ labioꝵ tantũ confes¬
sione ꝓfertur: sed ea quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur.
Alioquin fides si non habeat oꝑa: mortua est
in semetipsa. Nullus seipsum despiciat: nul¬
lus de sua salute desꝑet. Curramus om̃s: cur¬
tamus singłi: ut qui eramus longe. meream᷑
fieri ꝓpe in sanguine xp̃i. Uideamus qđ đr:¬
qi quotqͦt receꝑunt eũ. deditꝰ eis potestatẽ fi
lios dĩ fieri. Quotqͦt inquit receꝑunt. Non
est enĩ ꝑsonarũ acceptor ds̃: sed in om̃i gente
qui timet eũ & oꝑatur iusticiã. acceptus

Expanded text:
unus. Descendit ad terram, ubi fratres sibi, quibus unus. Descendit ad terram, ubi fratres sibi, quibus regnum Patris sui dare posset, acquireret, Deus ex Deo natus est, et noluit Dei tantum Filius manere, hominis quoque filius fieri dignatus est, non amittens quod erat, sed assumens quod nofaceret cohaeredes, qui quod ipse semper habebat per naturam, acciperent per gratiam. Consideremus quanta virtus est fidei, cujus merito potestas vit enim justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessione profertur, sed ea quae per dilectionem operatur . Alioqui fides, si non habebat opera, mortua est in semetipsa . Nullus seipsum despiciat, nullus de sua salute desperet. Curemus omnes, curemus singuli, ut qui eramus longe, mereamur fieri prope in sanguine Christi. Videamus quod dicitur: Quotquot receperunt eum, dedit illis potestatem fi. Non est enim personarum acceptor Deus, sed in omni gente, qui timet eum et operatur justitiam, acceptus
Abbreviated transcription (Latin):
re & esse diuinitatis est. Qagͦ cũ in mundo
esset ꝑdiuinitatẽ. mundus eũ non cogno¬
uit: dignatus est uenire in mundũ ꝑ hu¬
manitatẽ: ut uł sic eũ mundus cognosce¬
ret. S uideamus qͥd sequit᷑. In ꝓpria uenit:
& sui eum ñ receꝑunt. Quẽ enĩ in potentia
mitaculis coruscantẽ reciꝑe noluerunt.
Et qđ grauius est suieũ non receꝑunt: ho¬
mines scilicet quos ipse creauit: iudei qͦs
peculiarẽ sibi elegerat in plebem. quibus
suȩ cognitionis reuelau̾at archanũ: quos
mirificis patrũ głificauerat actis: quib
suȩ legis doctrinã contulerat: ex quib
se incarnandũ ꝓmiserat: & in quib se in¬
carnatũ ut ꝓmiserat ostendit: ipsi eũ reci
pere uenientẽ magna ex parte recusaruns.
Neq enĩ om̃s recusarunt: alioqͥn nullus esset
saluus: & suꝑuacua eius esset incarnatio.
dendo receꝑunt: de qͥb euͣgłista conseqñter
gna sit multitudo dulcedinis eius. Unicue
ex patre natus est: & noluit remanere

Expanded text:
esse, divinitatis. Quia ergo, cum in mundo esset per divinitatem, mundus eum non cognovit, dignatus est venire in mundum per humanitatem, ut vel sic eum mundus cognosceret. Sed videamus quid sequitur In propria venit, et sui eum non receperunt. Quem enim in potentia miraculis coruscantem recipere noluerunt. Et quod gravius est, sui eum non receperunt, homines scilicet, quos ipse creavit; Judaei, quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam contulerat, ex quibus se incarnandum promiserat, et in quibus se incarnatum, ut promiserat, ostpere venientem magna ex parte recusarunt; neque enim omnes recusarunt, alioquin nullus esset salvus, et supervacua ejus esset Incarnatio. dendo receperunt, de quibus evangelista consequenter gna sit multitudo dulcedinis ejus. Unicus ex Patre natus est, et noluit remanere
Abbreviated transcription (Latin):
in unitatẽ suȩ ꝑsonȩ. uerũ quẽ non ha¬
buerat. Sequit᷑. Et uidimus głam eius.
głam quasi unigeniti apatre: plenũ
carnationẽ uidere ñ poterant hoĩes.
post incarnationẽ uidunt: aspicientes
humanitatẽ miraculis refulgentẽ. & in¬
telligentes diuinitatẽ intus latitantẽ:
illi maxime. qui &e eius claritatẽ ante
passionẽ transfigurati. in monte sco con¬
tẽplari meruerunt: uoce delapsa ad eũ
huiuscemodi a magnifica gła: hic est filius
meus dilectus in quo mͥ cõplacui. & post
passionẽ resurrectionis ascensionisq ipsius
gła conspecta. sp̃c eius sunt dono mirifice
refecti. Quib om̃ib manifeste cognouert᷑:
qd huiusmodi gła non cuilibet scõis. sed
illi solum homini qui esset in diuinitate
unigenitus apatre conueniret. Qđ aut̃
sequit᷑. plenũ gr̃ȩ & ueritatis: gr̃ȩ plenus
nere pre cȩt̃is mortalib datũ est. ut statĩ
ex quo in utero uͥginis concipi. & homofie¬

Expanded text:
in unitatem suae personae verum, quem non hain unitatem suae personae verum, quem non habuerat. Sequitur: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum carnationem videre non poterant homines, post incarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis refulgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem; illi maxime, qui et ejus claritatem, ante passionem transfigurati in monte sancto, contemplari meruerunt, voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : et post passionem resurrectionis ascensionisque ipsius gloria conspecta, Spiritus ejus sunt dono mirifice refecti; quibus omnibus manifeste cognoverunt quod hujusmodi gloria non cuilibet sanctorum, sed illi solum homini qui esset in divinitate unigenitus a Patre, conveniret. Quod autem sequitur: Plenum gratiae et veritatis. Gratiae plenere prae caeteris mortalibus 471 datum est, ut statim ex quo in utero virginis concipi et homo fie
Abbreviated transcription (Latin):
heted̾ẽ xp̃i posse fietiͥ dat exemplum eugłi¬
sta. qr or ipse filius dĩ homofieri. & int̾ hoĩes
habitare dignatus est: ut humanȩ particeps
existendo fragilitatis. hoĩes diuinȩ uͥtutis suȩ
donaret esse participes. Et u̾bum inqͥt ca
dicere. Et filius di homo factus est: & inter
hoĩes conu̾satus est. Solet nanq scͥptura
mͦ animȩ. mͦ carnis uocabulo: totũ desig¬
nare hoĩem. Animȩ uidelicet ut scͥptũ est:
qr descendit lacob in egyptũ in animab
septuaginta. Carnis uͦ ut rursus scͥprũ
est: & uidebit om̃is caro salutare di. Neq
enĩ uł animȩ sine corporib in egyptum
descendere: uł caro sine anima uidere ali¬
qͥd potest: sed hic ꝑ animã totus homo. ibi
bet intelligi. quã si diceret᷑. & ds homo fa¬
ctus est. carnẽ uidelicet induendo & ani¬
mã: ut sicut qͥsq nr̃m unus homo ex car
ma constet: ds ab ȩt̃no inȩt̃num ex istens
lerus ut erat hoĩem ex tẽpore assumens

Expanded text:
haeredem Christi posse fieri, dat exemplum evangelista, quia et ipse Filius Dei homo fieri et inter homines habitare dignatus est, ut humanae particexistendo fragilitatis, homines divinae virtutis suae donaret esse participes. VERS. 14.-- Et Verdicere, et Filius Dei homo factus est, et inter homines conversatus est. Solet namque Scriptura modo animae, modo carnis vocabulo, totum designare hominem; animae videlicet, ut scriptum est: Quia descendit Jacob in Aegyptum, in animabus septuaginta ; carnis vero, ut rursus scriptum est: Et videbit omnis caro salutare Dei . Neque enim vel animae sine corporibus in Aegyptum descendere, vel caro sine anima videre aliquid potest; sed hic per animam totus homo, ibi bet intelligi quam si diceretur: Deus homo factus est, carnem videlicet induendo et animam; ut sicut quisque nostrum unus homo constat ma constet: Deus ab aeterno in aeternum existens verus ut erat, hominem ex tempore assumens
Abbreviated transcription (Latin):
scłiam absolum᷑. Sicut enĩ uidemus
in istis mũdialib regnis. quomͦ in pri¬
mis qͥdem nemo pot̾ facere se ipsum
s cum rex ille fuerit factus et confĩr
uice sua repellere. Nam primum
quidẽ in potestate popłi ẽ facere sibi
regẽ quẽ uult: factũ aut̃ de regno ex¬
pelłe iam non ẽ inpotestate eiꝰ: et sic
uoluntas popłi postea in necessitate
conuertit᷑. Sic et hõ priꝰquã peccet.
libum habet arbitriũ. utrum uelit
subiegno ẽe diaboli: cum autem se¬
iam ñ pot de potestate eius exire: s sic¬
pͥma uoluntas eiꝰ in necessitatẽ conuer

Expanded text:
sic ait: « Sicut enim videmus in istis mundialibus regnis quomodo in primis quidem nemo potest facere seipsum vult: sed cum rex ille fuerit factus et confirmas de cervice sua repellere. Nam primum quidem in potestate populi est fregem quem vult, factum autem de regno expellere jam non est in potestate ejus, et ita voluntas populi in necessitatem convertitur. Sic homo, priusquam peccet, liberum habet arbitrium, utrum velit esse sub regno diaboli. Cum autem non potest de potestate ejus exire, quia volunta
Abbreviated transcription (Latin):
habet repletum: qͥ delonge odorat᷑
bellũ. et gaudet ad uocẽ tubę: et cũ
udit sanguineã pugnã dicit in corde
suo benefactum: s sedet suꝑ asinam tͦn¬
quillitatis. et pacis amicã. Non autem
uides in circuitu eiꝰ splendẽtes gladios:
aut cet̾a ornam̃ta aͬmoꝵ terribilium.
S quid: Ramos frondentes: testimo¬
nia pietatis. Uenit gͦ mausuetꝰ: non
ut ꝓpt̾ potentiã timeret᷑. s ut ꝑꝑ man¬
suetudinẽ amaret᷑. Sedens suꝑ asinam¬

Expanded text:
letum, qui de longe odoratur bellum, et gaudet ad vocem tubae, et cum viderit sanguineam pugnam, dicit in corde suo: Bene factum; sed sedet super asinam tranquillitatis et pacis amicam. Non autem vides in circuitu ejus splendentes gladios, aut caetera ornamenta armorum terribilium. Sed quid? ramos frondentes, testimonia pietatis. Venit ergo mansuetus, ut non propter potentiam timeretur, sed ut propter mansuetudinem amaretur sedens su
Abbreviated transcription (Latin):
illos. sum inuitatꝰ fueris ad nupti¬
as: nͣ disc̾ubas in pͥmo loco. Aꝑta
quidẽ ad litterã est hȩc ad monitio
saluatoris: docens humilitatẽ non
solũ apud dm̃: s etiã ap̃ hoses ẽẽ lau¬
dabilem.S qm hanc eu̾gtista. non
frustra ꝑabolã uocat: breuit intu¬
endũ. quid etiã mysticȩ signet. Nup¬
tias appellari. xp̃i et eccłiȩ c̃iunctio¬
nem multis locis apparet: equibus
unum ẽ. Num qͥd posst̃ filii nupti¬
arũ quamdiu sponsus cu illis ẽ ienu¬
nare : Aliud. Simile factum ẽ reg¬
nũ cęloꝵ hoĩ regi. qͥ fecit nuptias
filio suo: et misit seruos suos uocare
inuitatos ad nuptias. Has gͦ nup
tias. quis qͥs inuitatꝰ adierit. id est
de m̾itis głiando. qͥsi cęt̾is sublimi¬
or extollat. Et quidem studeat. ut¬
iuxta alteriꝰ loci ꝑabolã. ueste nup¬
tiali uestitꝰ. hoc ẽ uirtutũ fulgore cho¬
ruscꝰ appareat: s ipsarũ habitum

Expanded text:
llos: Cum invitatus fueris ad nuptias, non discumbas in primo loco. Aperta quidem ad litteram est haec admonitio Salvatoris, docens humilitatem, non solum apud Deum, sed etiam apud homines esse laudabilem, sed quoniam hanc evangelista non frustra parabolam vocat breviter intuendum quid etiam mystice signet. Nuptias appellari, Christi et Ecclesiae conjunctionem, multis locis apparet. E quibus unum est: Nunquid possunt filii nuptiarum quandiu sponsus cum illis est, jejunare ? Aliud: Simile factum est regnum coelorum homini regi qui fecit nuptias filio suo, et misit servos suos vocare invitattias quisquis invitatus adierit, id est,de meritis gloriando, quasi caeteris sublimior extollat. Et quidem studeat juxta alterius loci parabolam veste nuptiali vestitus, hoc est virtutum fulgore coruscus a
Abbreviated transcription (Latin):
mater est gentiũ. Sic enĩ dicit ds ad
os tuos sic̃ abinitio. Et tc̃ uocaberis
ciuitas iusticiȩ. et mat̾ quitat᷑u: id ẽ
excłiarũ fidelis syon. Propt̃ quasdã
tales similitudines animalib his as¬
similati st̃ hoĩes: dm̃ uł dĩ filium non
cognoscentes. Est enĩ hoc animal in
mundũ: et p̃cȩderis pene iumentis
magis irrationabile: et stultum et
infirmũ. et ignobile. et omferum
magis. Sic fuer̃t̃ et hoses ante. xp̃m.
idolatriis et iuersis passionibus
inmundi: et irrationabiles. uerbi
ratione carentes: quantui ad d̃m

Expanded text:
mater est gentium. Sic enim dicit Dominuos tuos sicut ab initio. Et tunc vocaberis civitas justitiae, et mater civitatum , id est Ecclesiarum fidelis Sion. Propter quasdam enim tales similitudines animalibus hic assimilati sunt homines, Deum vel Dei Filium non cognoscentes. Est enim animal hoc immundum, et prae caeteris pene jumentis magis irrationabile, et stultum, et infirmum, et ignobile, et oneriferum magis: sic fuerunt et homines ante Christum idololatriis et passionibus immundi et irrationabiles verbi ratione carentes, quantum ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ typice intelligendũ. Neq e¬
nim mox omĩs qͥ se corã hõib exaltat
humiliabit᷑. aut qͥ se in conspectu
hominũ humiliat exaltabit᷑ ab eis:
s econtrario nonnumquã qui se uel
in apice dignitatis. uł in alia qͥlibet
ac qͥrenda głia subleuat: usq in finẽ
exaltari ñ cessat. Similit̃ et humilis
quilibet ac uerecundꝰ: in sua qua con¬
tentus ẽ. usq ad uite t̃minũ medio¬
critate ꝑseuerat. Et̃ iđdo quia iurta
ueritatis sententiã. omĩs qui se in¬
caute de m̾itis alleuat. humiliabet᷑¬
a dño. et qͥ prouide se de benefactis
humiliat. exaltabit᷑ abeo: ui eundem
ꝓcul dubio sensum p̃missus sermo
redemptoris. quo primos innupti¬
is accubitꝰ queri uetat congruit.

Expanded text:
monem typice intelligendum. Neque emonem typice intelligendum. Neque enim mox omnis qui se coram hominibus exaltat, humiliabitur, aut qui se in conspectu hominum humiliat, exaltabitur ab eis; sed e contrario nonnunquam qui se vel in apice dignitatis, vel in alia qualibet acquirenda gloria sublevat, usque in finem exaltari non cessat. Similiter et humilis quilibet ac verecundus in sua qua contentus est usque ad vitae terminum mediocritate perseverat. Et ideo quia juxta Veritatis sententiam, omnis qui se incaute de meritis allevat, humiliabitno, et qui provide se de bene factis humiliat, exaltabitur ab eo, in eumdem procul dubio sensum praemissus sermo Redemptoris, quo primos in nuptiis accubitus quaeri vetat, congruit.
Abbreviated transcription (Latin):
quem humilem inuenerit: amici
noĩe beatificans suꝑiꝰ ascende p̾ci¬
piet. Quic̃q enĩ humiliauerit se si¬
cut paruulus: hic ẽ maior in regno
ne nsc̃ querere incipias. qđ tͥ seruat᷑
in fine:quia salomon ait.hereditas
ad quã fẽstinat᷑ in pͥncipio. in nouissi¬
mis benedictione carebit. Potest aũt
et in hac uita intelligi. qͥ in nouissimo
loco recubens inuenit᷑. dno ueniente
sublimat᷑: quia cotidie dñs suas nup¬
tias intrat. cotidie mores. sedes. habit᷑
coniuiuantiũ diiudicat:. et suꝑbos des¬
pitiens. humilib sepe tanta suisp̃e
bentiũ. hoc ẽ infide quiescentiũ cetꝰ
unanima admiratiõe głificet: stu¬
pensq in auctoris sui laudationem
ꝓsiliat dicens. Michi aũt nimis ho¬
norificati st̃ amici tui ds̃. nimis con¬
fortatꝰ est pͥncipatꝰ eoꝵ. Quia oĩs qͥ se
exaltat humiliabitur: et qͥ se humi¬
liat exaltabit᷑. Et ex hac conclusione
manifeste claret: p̃cedentẽ dñi ser¬

Expanded text:
quem humilem invenerit, amici quem humilem invenerit, amici nomine beatificans, superius ascendere praecipiet. Quicunque enim humiliaverit se sicut parvulus, hic est major in regno ne nunc quaerere incipias quod tibi servatur in fine; quia, sicut Salomon ait, Haereditas ad quam festinatur in principio, in novissimo benedictione carebit . Potest autem et in hac vita intelligi, qui in novissimo loco recumbens invenitur Domino veniente sublimatus: quia quotidie Dominus suas nuptias intrat, quotidie mores, sedes, habitus convivantium dijudicat, et superbos despiciens humilibus saepe tanta sui Spirbentium, hoc est in fide quiescentium coetus unanima admiratione glorificet, stupensque in auctoris sui laudationem prosiliat dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum . Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur. Et ex hac conclusione manifeste claret, praecedentem Domini ser
Abbreviated transcription (Latin):
sit inuitatꝰ ab eo: et ueniens is qͥ te
et illũ uocauit. dicat tͥ: da huic loc̃.
Et tẽ incipias c̃u rubore nouissiñ
locu tenere. Honoratiori. pꝰ inuita¬
to locũ dat ille: qͥ de longe suȩ con¬
uersationis confidentia. securior
factus. cita illoꝵ. qͥ se in xp̃o secuti
st̃. agilitate preit᷑. Et cũ rubore
nouissimu locũ tenet: qͣndo de ali¬
is meliora cognoscens. quicqͥd de su¬
a oꝑatione celsũ sentiebat humili¬
at: dicens cũ ꝓpħa. Egens sũ ego et
in laborib a iuuentute mea: exalta¬
tus aut̃ humiliatꝰ sum et confusus. fuis
S c̃u uocatꝰ fueris:. uade rec̃ube in
nouissimo loco. Quanto magnus es
inqͥt. humilia te in om̃ib. Et psal¬
mista głiatur. humiliatꝰ sũ usq̃qͥq
dñe: uiuifica me scđm uerbu tuum.
manifeste significans ita se a dño
posse uiuificari. si de suis ipse uir¬
tutib humilia sentiret. Ut cũ ue¬
nerit qͥ te inuitauit: dicat tibi.
Amice. ascende suꝑiꝰ. Ueniens dñs.

Expanded text:
eniens is qui et illum vocavit, dicat tibi: Da huic locum, et tunc incipias cum rubore novissimum locum tenere. Honoratiori post invitato locum dat ille, qui, de longae suae conversationis confidentia securior factus, cita illorum qui se in Christo secuti sunt agilitate praeitur. Et cum rubore novissimum locum tenet, quando de aliis meliora cognoscens, quidquid de sua operatione celsum sentiebat, humiliat, dicens cum Propheta: Egens sum ego, et in laboribus a juventute mea, exaltatus autem humiliatus sued cum vocatus fueris, vade, et recumbe in novissimo loco. Quanto magnus es, inquit, humilia te in omnibus . Et Psalmista gloriatur: Humiliatus sum usquequaque, Domine, vivifica me secundum verbum tuum . Manifeste significans ita se a Domino posse vivificari, si de suis ipse virtutibus humilia sentiret. Ut cum venerit qui te invitavit, dicat tibi: Amice, ascende superius. Veniens Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Qm euntes apłi soluer̃t asinã aliessa:
mynisteriũ quidẽ fuit illoꝵ: uirtꝰ
aut̃ et auctoritas xp̃i. Nec enim
potuissent tollere iumentũ
alienũ ab illo dño qui ñ eos cognosce
soluert̃ iudeos uł gentes de uincło
inimici. in pͥma quidẽ facie. eorum
uidebat᷑ opꝰ. re uera aut̃ unrtꝰ fuit
et grã xp̃i. Nec enĩ a xp̃o duodecio

Expanded text:
 euntes apostoli solverunt asinam alienam, ministerium fuit quidem illorum, virtus autem et auctoritas Christi. Nec enim potuissent tollere jumentum alienum ab illo domino qui non eos cognoscebsolverunt Judaeos et gentes de vinculo inimici, in prima quidem facie eorum videbatur opus, revera autem virtus fuit et gratia Christi. Nec enim a Christo duode
Abbreviated transcription (Latin):
cecidit in puteũ conꝑauit: humore
eiũ laborat: sic̃ illam mulierẽ quã
decẽ et octo annis alligatã dixerat.
et ab eadẽ alligatione soluebat. con¬
ꝑauit ium̃to: qd soluit᷑. ut ad aquã
ducat᷑. Et bene utroq loco bouem
posuit et asinũ: quia siue sapien¬
tes qͦsq et hebeces. siue ut supra
dictum ẽ utrũq popłm eos signifĩ¬
care sentiamꝰ. eum uidelicet cuius
qͣsi brutu animal. et nulla ratione
renitens. qͦ uoluit errore substraũ:
om̃s saluator adueniens. sathane
uincłis adstrictos: om̃s in imo c̃cupi¬
scentiȩ puteo demersos inuenit.
Non ẽ enĩ distinctio. Om̃s enĩ pec¬
cauer̃t. et egent głia dĩ. iustificati
gratis ꝑ grãm ipsiꝰ. ꝑ redẽptionem

Expanded text:
cecidit in puteum comparavit; humore cecidit in puteum comparavit; humore enim laborabat. Sicut illadecem et octo annis alligatam dixerat, et ab eadem alligatione solvebat, comparavit jumento quod solvitur ut ad aquam ducatur . Et bene utroque loco bovem posuit et asinum, quia sive sapientes quosque et hebetes, sive, ut supra dictum est, utrumque populum eos significare sentiamus, eum videlicet cujus quasi brutum animal, et nulla rationrenitens, quo voluit errore subtraxit, omnes Salvator adveniens, Satanae vinculum adstrictos, omnes in imo concupiscentiae puteo demersos invenit. Non est enim distinctio, omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati grati
Abbreviated transcription (Latin):
satione dñs ante legisꝑitos et phari¬
seos ydropicũ curat: et mox contra
auaritiã disputat: ut uidelicet ꝑ huiꝰ
egritudinẽ corꝑis. in illis ex pͥmeret᷑
egritudo cordis. Deniq pꝰ multa dis¬
putationis eꝰ ortam̃ta: subiunctumẽ.
Auddiebant aũt hȩc omĩa pharisez qͥ
erant auari: et deridebant illum.
Ydropicꝰ qͥppe quo ampliꝰ biberit.
ampliꝰ sitit: et om̃ĩs auarꝰ sitim mul¬
tiplicat: qui cũ ea quȩ appetit adep¬
tus fuerit. ad appetenda alia amplꝰ
anhelat. Et respondens dpx ad illos.¬
suiꝰ urm asinꝰ. aut bos. in puteũ ca¬
det : et ñ contunuo extrahet eũ die
sabbati: Sic obseruatores sui pha¬
riseos coniuncit: ut eosdem etiã auari¬
tis condemnet. Si uos inqͥt in sab¬
bato. asinũ aut bouẽ. aut aliud qd̃li¬
bet animal in puteũ decidens eriꝑe
festinatis. ñ animali s ur̃ȩ auaritiȩ
consulentes: quanto magis ego hoĩeo
qͥ multo melior ẽ pecore. debeo lib̾are:
songruent᷑q ydropicu animali qđ

Expanded text:
satione Dominus ante legisperitos et Pharisaeos hydropicum curat, et mox contra avaritiam disputat, ut videlicet per hujus aegritudinem corporis, in illis exprimeretur aegritudo cordis. Denique post multa disputationis ejus hortamenta, subjunctum est: Audiebant autem omnia haec Pharisaei, qui erant avari, et deridebant illum . Hydropicus quippe quo amplius biberit, amplius sitit. Et omnis avarus sitim multiplicat, qui cum ea quae appetit adeptus fuerit, ad expetenda alia amplius anhelat. Et respondens ad illosstrum asinus aut bos in puteum cadit, et non continuo extrahet illum die Sabbati? Sic observatores sui Pharisaeos convincit, ut eosdem etiam avaritiae condemnet. Si vos, inquit, in Sabbato asinum aut bovem, aut aliquid quodlibet animal in puteum decidens eripere festinatis, non animali, sed vestrae avaritiae consulentes, quanto magis ego hominem, qui multo melior est pecore, debeo liberare? Congruenterque hydropicum, animali quod
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ euenerit: uoluntas ipsiꝰ et ꝓpositũ
a dño coronet᷑. et dicat. Hoc uoueo. atq
ꝓmuto. simͥ humanũ aliqͥd qͦd ñ opto
contigerit: nichil aliud faciã. quam in¬
contaminata et uidua perseuerem.
Pret̃misit hoc locolucas. quȩ a matheo
satis exposita nouerat : dñm iudelicet
pꝰ hec ne abherode necandꝰ inueniretur.
egyptũ a parentib ẽẽ delatũ: defunc¬
toq herode. sic demũ galileã reuersũ.
natareth ciuitatẽ suam in habitare
onis seriȩ. qͣsi nulla p̃termisisꝰ uideantur.
Quȩ tñ alteriꝰ eu̾głistae c̃sid̾ata scͥpt᷑a. qͦ loco
transilita fuerint: diligens lector in¬
ueniat. Puer aũt crescebat et confor¬
tabat᷑ plenꝰ sapientia: et grã dĩ erat
ẽ habitũ humanȩ fragilitatis indue¬
rat. crescere et confortari babebat: in
eo uͦ qd̾ etiã uerbũ dĩ. et ds̃ ȩt̾nus erat:
nec confortari indigebat. nec habebat
augeri. Uiide rectissime plenꝰ sapientia

Expanded text:
si non venerit voluntas ipsius et propositum, si non venerit voluntas ipsius et propositum, a Domino coronetur, et dicat: Hoc voveo atque promitto, si mihi humanum aliquid quod non opto contigerit, nihil aliud faciam quam incontaminata viduaque perseverem. » Praetermisit hoc loco Lucas, quae a Mattheo satis exposita noverat, Dominum videlicet, post haec ne ab Herode necandus inveniretur, Aegyptum a parentibus esse delatum. Defunctoque Herode, sic demum Galilaeam reversum, Nazareth civitatem suam inhabitare onis serie quasi nulla praetermisisse videantur. Quae tamen alterius evangelistae considerata scriptura, quo loco transilita fuerint, diligens lector inveniat. Puer autem crescebat et confortabatur, plenus sapientia, et gratia Dei erat est, habitum humanae fragilitatis induerat, crescere et confortari habebat. In eo vero quod etiam verbum Dei et Deus aeternus erat, nec confortari indigebat, nec habebat augeri. Unde rectissime plenus sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
aser. Qũã pulchex ordo. Non uenit
ante uirũ mulier:s priꝰ uenit syme¬
on:qͥ app̃hendit infantẽ. et tenuit
in brachiis suis. Deinde mulier. cuiꝰ
non st̃ quidem uerba digesta: s dic¬
tum ẽ. generalit quod confessa sit
dño: et locuta de eo omĩb qͥ expecta¬
bant redẽptionẽ ierłm. Et̃ iuste sc̃a
mulier sp̃m ꝓpħandi meruit acciꝑe:
quia longa castitate. longisq ieiuni¬
is. ad hoc culmen ascenłat. Uidete
mulieres testimoniũ annȩ: et imita¬
mini illud. Si qͣndo uob̃ euerit ut ꝑ¬
datis uiros: considate qͥd de ea scrip¬
tum sit. Septẽ annis uixit a uirgini
tes fuit. Neq enĩ ut libet et fortuitu.
sp̃c sc̃s habitauit in ea. Bonum est et
primũ.si qua pot̾ uirginitatis grãm
possidere: si aut̃ hoc non potuerit. s e¬
uenerit eiut ꝑdat uirũ: uidua ꝑseuet.
Qđ quide non solũ pꝰmortẽ uiri. s etiã
c̃u ille iuuit debet hab̃e in aĩo: ut etiam¬

Expanded text:
Aser. Quam pulcher ordo! Non venit Aser. Quam pulcher ordo! Non venit ante virum mulier, sed primum venit Simeon, qui apprehendit infantem, et tenuit in brachiis suis: deinde mulier, cujus non sunt quidem verba digesta; sed dictum est generaliter quod confessa sit Domino, et locuta de eo omnibus qui exspectabant redemptionem Israel. Et juste sancta mulier spiritum prophetandi meruit accipere, quia longa castitate, longisque jejuniis ad hoc culmen ascenderat. Videte, mulieres, testimonium Annae, et imitamini illud, si quando vobis evenerit ut perdatis viros. Considerate quid de ea scriptum sit: Septem annis vixit a virginittes fuit. Neque enim ut libet et fortuito Spiritus sanctus habitavit in ea. Bonum est et primum, si qua potest virginitatis gratiam possidere. Si autem hoc non potuerit, sed evenerit ei ut perdat virum, vidua perseveret. Quod quidem non solum post mortem viri, sed etiam cum ille vivit debet habere in animo, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tuit uide crucifigi. Nam et ferrũ
qd̾ animã ioseph ꝑtͣnsisse canitur:
intelligit᷑. Ut reuelent᷑ ex multis cor¬
dib cogitationes. Cogitationes erant
male in hõib:quȩ ꝓpt̾ea reuelate st̃.
ut ꝓlatȩ in medium ꝑderentur: et
int̾fectȩ atq emortue. ẽẽ desinerens :
et occideret eas ille qͥ ꝓ nob̾ mortuus ẽ.
Quandui enim abscondite erant cogi¬
tationes. nec plate in mediũ: imposlibi¬
le erat eas penitꝰ uit̃fici. Unde et nos
si peccauerimꝰ: debemꝰ dice. Peccatum
ñ abscondi. Dixi: adnuntiabo in iusti
uelauerimꝰ peccata nr̃a ñ solum do. s¬
et his qͥ possunt mederi uuln̾ib nris
atq peccatis: delebunt᷑ peccata nr̃a
ab eo qͥ ait. Ecce delebo ut nubẽ iniqͥ¬
tates tuas: et sicut caliginẽ pecc̃a tua.
Post symeonis ꝓpħiam quia necesse
erat ut mulieres etiã saluarent᷑: uenit
ꝓphetes mulier de qua scribit᷑ Et erat
anna ꝓphetes filia phanuel de tribu

Expanded text:
tuit videre crucifigi. Nam et ferrum, tuit videre crucifigi. Nam et ferrum, quod animam Joseph pertransisse canitur, intelligitur. Ut revelentur ex multis cordibus cogitationesea revelatae sunt, ut prolatae in medium, perderentur, et interfectae atque emortuae esse desinerent, et occideret eas ille qui pro nobis mortuus est. Quandiu enim absconditae erant cogitationes, nec prolatae in medium, impossibile erat eas penitus interfici. Unde et nos si peccaverimus, debemus dicere: Peccatum non abscondi. Dixi, annuntiabouelauerimus peccata nostra non solum Deo, sed his qui possunt mederi uulneribus nosatque peccatis, delebuntur peccata nostra ab eo, qui ait: Ecce delebo ut nubem iniquitates tuas, et sicut caliginem peccata tua . Post Simeonis prophetiam, quia necesse erat ut mulieres etiam salvarentur, venit prophetes mulier, de qua scribitur: Et erat Anna prophetissa, filia Phanuel de tribu
Abbreviated transcription (Latin):
ore p̃dictum ẽ: puto signu eẽ cui contͤ¬
dr̃. St eñĩ plures heretici: qͥ asser̃t eũ
a ꝓpħis penitꝰ non fuisse predictum.
Et quid me necesse ẽ multa ꝑsequi:
Omĩa que de eo narrat hystoria. signũ
ẽ cui contradr̃: non qͦ contͣdicant hi qͥ
credunt in eũ: nos quippe omĩa sci¬
mus uera ẽẽ que scripta st̃: s quia a¬
pud in credulos uniuersa q̃ de eo scͥp¬
ta sunt. signũ sit cui contradicatur.
Deinde symeonait. Et tuã ipsiꝰ ani¬
mã ꝑtransibit gladiꝰ. Nulla docet
hẏstoria beatam mariam ex hac uita
gladii occisione migrasse: p̾sertim cũ
ñ anima s corpꝰ ferro soleat int̾fici. Unde
restat intelligi. gladiũ illum de qͦ dr̃
et gladius ẽ inlabiis eoꝵ÷ hoc ẽ dolore
dñicȩ passionis. eiꝰ animã ꝑtransisse.
Que et si xp̃m ut pote dĩ filiũ sponte
ꝓpria mori. mortẽq ipsam ñ dubita¬
reteẽ deuicturũ: ut sua tam̃ carne
ꝓcreat᷑u. non sine ololoris affectu. po¬

Expanded text:
o signum esse cui contradicitur. Sunt enim plures haeretici, qui asserunt eum a prophetis penitus non fuisse praedicatum. Et quid me necesse est multa prosequi? Omnia quae de eo narrat historia, signum est cui contradicitur. Non quod contradicant hi qui credunt in eum: nos quippe omna scimus vera esse quae scripta sunt; sed quia apud inta sunt, signum sint cui contradicitur. Deinde Simeon ait: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius. Nulla docet historia beatam Mariam ex hac vita gladii occisione migrasse, praesertim cum non anima, sed corpus soleat ferro interfici. Unde restat intelligi gladium illum de quo dicitur: Et gladius est in labiis eorum , hoc est, dolorem Dominicae passionis ejus animam pertransisse. Quae etsi Christum ut pote Dei Filium sponte propria mori, mortemque ipsam non dubitaret esse devicturum, ut sua tamen carne procreatum, non sine doloris affectu po
Abbreviated transcription (Latin):
ex carne. Alioquiti. nec uere filiꝰ hois
diceret᷑. qui originẽ ñ habet ex homine.
tollamus et mentẽ de medio turbarũ:
dicamꝰq saluatori. Beatꝰ uent̃ qͥ te por¬
tauit. et ubera quȩ suxisti. Uere enim
beata parens: quȩ sic̃ quida ait. enira¬
ẽ puerꝑa regẽ: qui cęlũ terrãq tenet
ꝑ scła. cuiꝰ num̃. et et̃no conplectens oĩa
gyro. imꝑium sine fine manet: quȩ
uentre beato. gaudia matͥt habens.
cu uirginitatis honore. nec pͥmã simisẽ
uisa ẽ nec habere sequentẽ. At ille dix̃
dĩ. et custodiunt illud. Pulchre salua¬
tor attestationi mulieris annuit. ñ eã
tantummꝰ quȩ uerbũ dĩ corꝑaliter
generare meruerat: s om̃s quidem¬
qͥ uerbũ dĩ sp̃italit᷑ auditu fidi c̃ciꝑe.
et boni oꝑis custodia. uł in suo. uł in¬
ꝓrimoꝵ corde parere. et quasi alere
studuerint. asseuerans ẽe beatos: et¬
quia et eadem dĩ genitrix. et inde quidẽ

Expanded text:
ex carne. Alioquin, nec vere filius hominis ex carne. Alioquin, nec vere filius hominis diceretur, qui originem non haberet ex homine. tollamus et mentem de medio turbarum, dicamusque Salvatori: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti. Vere enim beata parens, quae, sicut quidam ait puerpera regem, Qui caelum terramque tenet per saecula, cuius Nomen et aeterno conplectens omnia gyro Imperium sine fine manet; quae uentre beato Gaudia matris habens cum uirginitatis honore Nec primam similem uisa es nec habere sequentem: Sola sine Dei, et custodiunt illud. Pulchre Salvator attestationi mulieris annuit, non eam tantummodo, quae Verbum Dei corporaliter generare meruerat, sed et omnes qui idem Verbum spiritaliter auditu fidei concipere, et boni operis custodia vel in suo, proximorum corde parere, et quasi alere studuerint, asseverans esse beatos. Quia et eadem Dei genitrix, et inde quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tersã ministrasse. uerũ consubstanti¬
alemq mat̾ filiũ hoĩs. fateriũ deb̃e.¬
dixerunt. S si caro uerbi dĩ scd̾m car¬
ne in nascentis. a carne uirginis mat̾s
ꝓnuntiat᷑ ex tranea: sine causa uent̾
qui eã portasset. ubera quȩ lactassens
beatificant᷑. Qua erũ consequentia eiꝰ
lacte credatur: nutritꝰ. cuiꝰ semine negat᷑
eẽ conceptꝰ: cum ex uniꝰ eiusdeq fontis o¬
rigine scd̾m fisicos ut̃q liquor emanare
ꝓbet᷑: Nisi forte putanda ẽ sementiuam
suȩ carnis matertem nut̾endo in carne
dĩfilio suggerere potiusse: in carnando
autẽ quasi maiori et in usitato miracło
minime potuisse. S huic opinioni obstat
apłs dicens. Quia misit ds̃ filiũ suum
factũ ex muliere: factũ sub lege. Neq
enĩ audiendi sunt. qͥ legendũ putant
natũ ex muliere. factũ sublege: s factũ
exmuliere. In ut̾o uirginali. carnem ñ¬
de nichilo. ñ aliunde. s mat̾na traxit

Expanded text:
teriam ministrasse, verum consubstantiteriam ministrasse, verum consubstantialemque matri Filium hominis fateri dixerunt. Sed si caro Verbi Dei secundum carnem nascentis a carne Virginis matris pronuntiatur extranea, sine causa venter qui eam portasset, ubera quae lactassent, beatificantur. Qua enim consequentia ejus lacte credatur nutritus, cujus semine negatur esse conceptus? Cum ex unius ejusdemque fontis origine secundum physicos uterque liquor emanare probetur. Nisi forte putanda est virgo sementivam suae carnis materiam nutriendo in carne Dei Filio suggerere potuisse, incarnando autem quasi majori et inusitato miraculo minime potuisse. Sed huic opinioni obstat Apostolus dicens: Quia misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege . Neque enim audiendi sunt, qui legendum putant, natum ex muliere, factum sub lege, sed factum ex muliere, de nihilo, non aliunde, sed materna traxit
Abbreviated transcription (Latin):
egypto possessi fuerant ante legis notiai¬
am: quia aliud ẽ uenturũ non credere:
aliud eũ non suscepisse qͥ uenerit. Sep¬
tenariũ aut numerũ ad iunctũ diabo¬
lo: uł ꝓpt̾ sabbatũ intellige uł ꝓpter
numeru sp̃c sc̃i: ut quomͦ in ysaia suꝑ
uirgã de radice iesse. et florẽ quide
radice conscendit. septẽ sp̃c uirtutũ
descendisse narrant᷑. ita et econtrario
uicioꝵ numerus in diabolo consecratꝰ¬
sit. Factum ẽ aut cũ hec diceret: ertol¬
lens uoc̃e quedã mulier de turba. di¬
xit illi. Beatus uent̾ quite portauit:
et ubera quȩ suxisti. Magne deuotio¬
nis et fidĩ hec mulier ostendit᷑. que
scribis et phariseis dñm tẽptantibus.
simul et blasphemantib. tanta eiꝰ in¬
carnationẽ pre om̃ib sinceritate cog¬
noscit: tanta fidutia confitet᷑: ut et
presentiũ ꝓcerum calũpniam: et fu¬
turoꝵ. confundat hereticoꝵ ꝑfidiam.
menbris unigenito dõ. carnis suȩ ma¬

Expanded text:
Aegypto possessi fuerant ante legis notitiAegypto possessi fuerant ante legis notitiam. Quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepisse, qui venerit. Septenarium autem numerum adjunctum diabol propter Sabbatum intellige, vel propter numerum Spiritus sancti, ut quomodo in Isaia super virgam de radice Jesse, et florem, qui de radice conscendit, septem spiritus virtutum descendisse narrantur , ita et e contrario vitiorum numerus in diabolo consecrateret, extollens vocem quaedam mulier de turba, dixit illi: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti. Magnae devotionis et fidei haec mulier ostenditur, quae Scribis et Pharisaeis Dominum tentantibus simul et blasphemantibus, tanta ejus incarnationem prae omnibus sinceritate cognoscit, tanta fiducia confitetur, ut et praesentium procerum calumniam, et futurorum confundat haereticorum perfidiam. membris unigenito Deo carnis suae ma
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in tota generalit᷑ huiꝰ popłi gente.
geri ñ desinit. Iosmundꝰ quippe sp̃s exi¬
uit a iudeis. quando acceꝑunt legem:
et ambulauit ꝑ loca arida requirens s
requiẽ: expulsus uidelicet a iudeis:
ambulauit ꝑ gentiũ solitudines. Quȩ
cũ postea cresidissent : ille ñ inuento
loco innationib. dxit. Reuertar in
domũ meã p̾stina unde exius: habebo
iudeos: quos ante dimiserã. Et ueniens:
inuenit uacante. scopis mundatã. Uaca¬
bat enĩ templũ iudeoꝵ. et xp̃m hospi¬
tem non habebat dicentẽ: dimitet᷑
uob̾ domꝰ urã deserta. Quia gͥ dĩ et ange¬
loꝵ p̃sidia ñ habebant: et ornati erant
suꝑflius obseruationib phariseoꝵ: reu̾¬
titur ad eos diabolus⁊ et septenario sͥ
numo demorsu addito habitat pͥstinã
domu: et fiunt posteriora illiꝰ pobłi pe¬
iora pͥorib. Multo eni nimc maiore
demonũ numo possident᷑ blapheman¬
tes in synagogis suis xp̃m iħm: quã in

Expanded text:
hoc in tota generaliter hujus populi gente hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem. Et ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulavit per gentium solitudincum postea Domino credidissent, ille non invento loco in nationibus, dixit: Revertar ad domum meam pristinam, unde exivi, habebo Judaeos quos ante dimiseram: Et veniens invenit vacantem, scopis mundatam. Vacabat enim templum Judaeorum, et Christum hospitem non habebat dicentem: Dimittetur vobis domus vestra deserta . Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus Pharisaeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario sibi numero daemonum addito habitat pristinam domum, et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. Multo enim nunc daemonum majore numero possidentur blasphemantes in synagogis suis Jesum Christum, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
pristinis ꝑ baptismũ: uacantem a
bonis oꝑib ꝑ negligentiã: ornatã simu¬
latis uirtutib ꝑ hypocrisim. Et cunc
uadit et a ssumit septẽ alios sp̃c neqͥo¬
res se: et ingressi habitant ibi. ꝑ septẽ
malos sp̃c: uniu̾sa uicia designantur.
Quemcuq enĩ pꝰ baptisma. siue praui¬
tas heretica. seu mundana cupiditas
arripuerit. ioxomniũ ꝓsternet in ima
uitioꝵ. Vnde recte nequiores tc̃ eũ sp̃c
dicunt᷑ ingressi: quia ñ solum habebit
hab̾e uͥtutes simulabit. Et sunt nouissi¬
ma hõis illiꝰ: peiora priorib. Melꝰ qͥppe
erat ei uiã ueritatis ñ cognoscere: quã
da traditore. uł symone mago. ceterisq
talib. specialit̾ legimꝰ unpletũ. luo autẽ
generalit᷑ hȩc ꝑabola tendat. ipse scđ̾m
matħm saluator exposuit: ubi ea t̃mina¬
ta mox subdidit dicens. Sic erit ꝰ gene¬
rationi huic pessime. id ẽ qd̾ de uno
quolibet specialit̃ geri solere natraui:

Expanded text:
pristinis per baptismum, vacantem a pristinis per baptismum, vacantem a bonis actibus per negligentiam, ornatam simulatis virtutibus per hypocrisim. Et tunc vadit et assumit septem alios spiritus nequiores se, et ingressi habitant ibi. Per septem malos sQuemcunque enim post baptisma, sive pravitas haeretica, sive mundana cupiditas arripuerit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Unde recte nequiores tunc eum spiritus dicuntur ingressi, quia non sse virtutes habere simulabit, et sunt novissima hominis illius pejora prioribus Melius quippe erat ei viam veritatis non cognoscere, quam traditore, vel Simone mago, caeterisque talibus, specialiter legimus impletum. Quo autem generaliter haec parabola tendat, ipse secundum Matthaeum Salvator exposuit, ubi, ea terminata, mox subdidit dicens: Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi,
Abbreviated transcription (Latin):
ret: si qͦs ibi forte sue nequitie gressus. fi¬
gere possit. S benedicit᷑. querens requi¬
em et ñ inueniens: quia castasmentes
effugiens: in sola diabolus corda prauoꝵ
gratam sͥ pot̃ inuenire quietẽ. Unde et¬
de illo dñs. Subumbra inqͥt dormit. in
secreto calami. et locis humentib. in umb᷑
uidelicet tenebrosas conscientias: in ca¬
lamo qͥ foris nitidꝰ. intus ẽ uacuus. simu¬
latrices: in locis humentib. lascuias mol¬
lesq mentes insinuans. Dicit. Reu̾tar
indom̃ũ mea: unde exiui. Timendus ẽ
iste uersiculus. ñ exponendꝰ. ne culpa
quã in nob̃ extinctã credebamꝰ ꝑ incuri¬
am nos uacantes oppͥmat. Et c̃u uen̾it.
inuenit scopis mundata᷑: hoc ẽ gr̃ã
baptismatis a peccatoꝵ labe castigatã:
s nulla boni oꝑis industria cumulatã.
Unde bene matheꝰ hanc domu uacan¬
tem. scopis mundatã. atq ornatã dic̃
inuentã. Mundatã uidelicet. a uiciis

Expanded text:
ret, si quos ibi forte suos nequitiae gressus firet, si quos ibi forte suos nequitiae gressus figere possit, sed bene dicitur. Quaerens requiem, et non inveniens. Quia castas mentes effugiens, in solo diabolus corde pravorum gratiam sibi potest invenire quietem. Unde de illo Dominus: Sub umbra, inquit, dormit in secreto calami, et in locis humentibus ; in umbra, videlicet tenebrosas conscientias: in calamo, qui foris nitidus, intus est vacuus, simulatrices: in locis humentibus, lascivas mollesque mentes insinuans. Dicit: Revertar in domum meam unde exivi. Timendus est iste versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis exstinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat Et cum venerit, invenit scopis mundatam. Hoc est, gratia baptismatis a peccatorum labe castigatam, sed nulla boni operis industria cumulatam. Unde bene Matthaeus hanc domum vacantem, scopis mundatam atque ornatam dicit inventam: mundatam videlicet a vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
Ille cupit animas hominũ tenere cap¬
tiuas: dñs libare. Ille p̃dicat idola. hic
uniꝰ dĩ noticiã. Ille trahit ad uitia: hic
ad uirutẽ reuocat. Quomͦͣ  possunt ha¬
bere concordiã int̾ se. quoꝵ oꝑa diuisa st̃:
Cũ intnundꝰ spc̃ exierit de hoĩe: ambulat
ꝑ loca inaquosa. Quãuis simplicit̃ sum¬
plicit᷑ intelligi possit. dm̃ hȩc ad distinc¬
tionẽ suoꝵ et sathane oꝑum ad iunxisse.
qd̾ scilicet ipse semꝑ polluta mundare:
sathanas uͦ mundata. grauiorb festinet
cõtaminare sordib: tam̃ et de heretico
quolibet. et scismatico. uł etsã malo catholuo.
pot non inconuenient᷑ accipi: de quo tp̃re
baptismatis sp̃c in mundꝰ qui in eopriꝰ in
habitauerat. ad confessionẽ catholice fidi
abrenuntiationẽq mundane conu̾satio¬
nis eiciat᷑: locaq inaquosa ꝑagret. idẽ cor¬
da fideliũ. quȩ a mollitie fluxe cogitati¬
onis expurgata st̃. callidꝰ insidiator explo¬

Expanded text:
Ille cupit animas hominum tenere capIlle cupit animas hominum tenere captivitas, Dominus liberare; ille praedicat idola hic unius Dei notitiam; ille trahit ad vitia, hic ad virtutem revocat. Quomodo ergo possunt habere concordiam inter se, quorum opera divisa sunt? Cum immundus Spiritus exierit de homine, perambulat per loca inaquosa. Quamvis simpliciter intelligi possit, Dominum haec ad distinctionem suorum et Satanae operum adjunxisse, quod scilicet ipse semper polluta mundare, Satanas vero mundata gravioribus festinet attaminare sordibus, tamen et de haeretico quolibet, vel schismatico, vel etiam malo catholico, potest non inconvenienter accipi. De quo tempore baptismatis Spiritus immundus qui in eo prius habitaverat, ad confessionem catholicae fidei, abrenuntiationemque mundanae conversationis ejiciatur locaque inaquosa peragretda fidelium, quae a mollitie fluxae cogitationis expurgata sint, callidus insidiator explo
Abbreviated transcription (Latin):
subiungit᷑. Si aũt fortior illo suꝑueniens
uicerit eũ÷ uniu̾sa armaeduferet in quib
confidebat: et spolia eiꝰ distribuet. De se¬
ipso quippe loquit᷑: quod ñ concordi fal¬
lax opatione quc̃admodũ calũ. niabant᷑:
s fortiori potentia uictor hoĩes a demonio
libaret. Arma in quib male fortis ille
confidebat. astutiȩ doliq st̃ neqͥtiȩ spi¬
ritalis. Spolia uͦ eiꝰ. ipsi hoĩes st̃ ab eo de¬
cepti. Que uictor xp̃c distribuit. qd̾ ẽ in¬
signe triumphantis: quia captiuã dux̃
captiuitatẽ.: dedit dona hõib: quosdã
quidẽ apłos. alios eugłistas: hos ꝓpħas:
illos pastores orinans. et doctores.
Qui non ẽ mecũ. aduersũ me est Et¬
‸ qui non colligit.i
mecũ. disꝑgit. Non putet quisquam
de hereticis hoc dictũ et scismaticis. quã¬
quã et ita ex suꝑfluo possit intelligi:
s ex consequentib textuq sermonis ad
diabolũ refert᷑: et qd̾ ñ posst̃ oꝑa salua¬
toris. beelrebub oꝑibus in.comꝑari.

Expanded text:
autem fortior illo superveniens vicerit eum, universa arma ejus auferet, in quibus confidebat, et spolia ejus distribuet. De seipso quippe loquitur, quod non concordi fallax operatione, quemadmodum calumniabantur, sed fortiori potentia victor, homines a daemonio liberaret. Arma in quibus male fortis ille confidebat astutiae dolique sunt nequitiae spiritalis, spolia vero ejus ipsi homines sunt ab eo decepti. Quae victor Christus distribuit, quod est insigne triumphantis, quia captivam ducens captivitatem, dedit dona hominibus, quosdam quidem apostolos, alios evangelistas, hos prophetas, illos pastores ordinans et doctores . Qui non est mecum, adversum me est; et qui non colligit mecum, dispergit. Non putet quisquam de haereticis dictum et schismaticis, quanquam et ita ex superfluo possit intelligi, sed ex consequentibus textuque sermonis ad diabolum refertur, et quod non possint opera Salvatoris Beelzebub operibus comparari.
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ si manꝰ et brachiũ dĩ est filiꝰ. et di
quȩ in eodant᷑ unicuiq ꝓpͥa: siue ho¬
minũ. siue angłoꝵ. In nullis enũ men¬
bris nrĩs magis apparet particio: ꝗͣm
indigitis. Qd̾ aũt dixit ꝑuenit in uos
regnu dĩ: regnũ dĩ nunc dicit. qͦ dam¬
nant᷑ impii: et a fidelib de peccatis su¬
is penitentiã nuis agentib secernunt᷑.¬
Et cũ fortis armatus urum custodit
atriũ suũ: in pacȩ sunt ea que possidet.
Fortem.diabolũ. Atrium uͦ illiꝰ. mun¬
dum qͥ in maligno positꝰ ẽ appellat:
in qͦ usq ad saluatoris aduentũ. male
pa cato potiebat᷑ imꝑio: quia in cordi¬
b infideliũ. sine ulla contradictiõe.
quiescebat. Unde et alibi princeps
mundi uocat᷑. dicente dño. Uenit enĩ
p̾nceps mundi huiꝰ. et in me ñ habet

Expanded text:
Igitur manus et brachium Dei Filius est, et digIgitur manus et brachium Dei Filius est, et digquae in eo dantur unicuique propria, sive hominum, sive angelorum. In nullis enim membris nostris magis apparet partitio quam in digitis. Quod autem dixit: Pervenit in vos regnum Dei, regnum Dei nunc dicit, quo damnantur impii, et a fidelibus de peccatis suis poenitentiam nunc agentibus secernuntur. Cum fortis armatus custodit aolum, atrium vero illius mundum, qui in maligno positus est, appellat, in quo usque ad Salvatoris adventum male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Unde et alibi princeps mundi vocatur, dicente Domino: Venit enim princeps mundi, et in me nihil
Abbreviated transcription (Latin):
scii fuerant. nichil se malatũ artiũ
a bono magistro didicisse: ut in pͥn¬
cipe demonioꝵ eicerent demones.
inqͥt: ipsi ignobilia et contẽptibilia
huiꝰ mundi: in qͥb si artificiosa ma¬
lignitas. s scã simplicitas mea appa¬
ret: ipsi testes mei.iudices erunt
ur̃i. Aliter: Filios iudeoꝵ exorcis¬
tas gentis illiꝰ ex more significat.
qͥ ad inuocationẽ dĩ eiciebant de¬
mones: et uartat eos int̾rogatiõe
opꝰ. Ad̃ expulsio inqͥt demonur
in filiis urĩs dõ non demonib deputa¬
tur ÷ quare idem in me opꝰ. ñ eandem
habeat causame Ergo ipsi ur̃ĩ iudices
erunt. ñ potestate s conꝑatione: dum
illi expulsionẽ demonũ dõ assignant.
uos beeltebub principi demoniorũ.
Porro si indigito dĩ eicio demonia: pro¬
fecto ꝑuenit in uos regnũ dĩ. Iste est
digitus. quẽ confitentur et magi. qui
contra moysen et̃ aaron signa facieban
dicentes: digitꝰ dĩ iste ẽ: quo et tabulȩ
lapidee scripte sunt in montȩ syna.

Expanded text:
scii fuerant, nihil se malorum artium a bono Magistro didicisse, ut in principe daemoniorum ejicerent daemones. inquit, ipsi ignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non artificiosa malignitas, sed sancta simplicitas mea apparet, ipsi testes mei, judices vestri erunt. Aliter, filios Judaeorum, exorcistas gentis illius ex more significat, qui ad invocationem ejiciebant daemones, et coarctat eos interrogatione od si expulsio, inquit, daemonum in filiis vestris, Deo, non daemonibus, deputatur, quare in me idem opus non eamdem habeat causam? Ergo ipsi vestri judices erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum Deo assignant, vos Beelzebub principi daemoniorum. Porro, si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. Iste est digitus quem confitentur et magi, qui contra Moysen et Aaron signa faciebant, dicentes: Digitus Dei est iste , quo et tabulae lapideae scriptae sunt in monte Sina .
Abbreviated transcription (Latin):
ut uł sic cõpellerentur credere eiꝰ poten¬
tiã. qui cordis udebat occulta. Siautem
om̃t regnu in se ipsũ diuisũ desolabit᷑:
ꝙͥ patris et filii et sp̃c sci regnĩu non est
diuisũ. qd̾ sine ulla contradictione ñ ali

Expanded text:
ut vel sic compellerentur credere potenut vel sic compellerentur credere potentiae ejus, qui cordis videbat occulta. Si autem omne regnum in seipso divisum desolatur, ergo Patris, et Filii et Spiritus sancti regnum non est divisum,