comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã. non enĩ nom̃ recolo. locasse
apud tres artifices terna simula¬
chra musarũ. qd in templo apolli¬
nis donũ poneret ÷ ut quisquis
artificũ pulehriora formasset.
ab illo potissimũ electa emeret. &¬
Ita contigisse. ut opera sua illi qͦ
artifices eque pulchra explicarent:
et placuisse ciuitati om̃s nouem.
atq om̃s esse emptas ut in apol¬
linis templo dedicarent᷑. Quib
postea dicit esiodũ poetam im¬
posuisse uocabula. Non gͦ upi¬
ter nouem musas genuit.:s tres
fabri ternas creauerunt. Cres
aut̃ non ꝓpt̾ea illa ciuitas locaue¬
rat quia in somnis eas uiderat:
aut tot se cuius quã illoꝵ oculis
demonstrauerant: s quia facile
erat animaduertere omnẽ sonũ que
materies cantilenarũ est triformẽ
esse natura. Aut enĩ uoce editur.
sicuti eoꝵ est qui faucib sine or¬
gano canunt ⁊ aut flatu sicut tu¬
barũ & tibiarũ: aut pulsu sicut
in cytharis & tympanis. & quib li¬

Expanded text:
quam — non enim nomen recolo — locasse quam — non enim nomen recolo — locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emerent. ita contigisse, ut opera sua quoque illa artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea illa ciuitas locauerat, quia in somnis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis demonstrauerant, sed quia facile erat animaduertere omnem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem esse natura. aut enim uoce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt, aut flatu, sicut tubarum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quibusli
Abbreviated transcription (Latin):
importune int̾ doctos queritur.
utrũ habeat aliquã musice legem
que ad tantũ neruoꝵ numerum
cogat: anuͦ si non habet. eo ipso
magis sacrate accipiendus sit ipse
numerus uł ꝓpt̾ decalogũ legis.
De quo itẽ numero si queratur.
non nisi ad creatorẽ creaturamq
referendus est : uł ꝓpt̾ suꝑius
expositũ ipsũ denariũ. Et ille
numerus edificationis templi
quid musicũ sonat ÷ & relatus ad
fabricã dñici corporis ꝓpter quã
templi mentio facta est: cogit ñ¬
nullos hereticos confiteri filiũ d̃i
non falso s uero & humano cor¬
pore indutũ. Et numerũ quippe
et musicã plerisq locis in scĩs sẽp¬
turis honorabilit̃ posita inueni¬
mus. Non enĩ audiendi st̃ erro¬
res gentiliũ suꝑsticionũ: qui no¬
uem musas iouis & memorie fili¬
as esse finxert̃. Refellit eos uarro.
quo nescio utrũ apud eos quisqͣm
taliũ rerũ doctior uł curiosior es¬
se possit. Dicit enĩ ciuitatẽ nescio

Expanded text:
importune inter doctos quaeritur importune inter doctos quaeritur utrum habeat aliquam musicae legem, quae ad tantum nervorum numerum cogat; an vero, si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus, vel propter decalogum Legis, de quo item numero si quaeratur, nonnisi ad Creatorem creaturamque referendus est, vel propter superius expositum ipsum denarium. Et ille numerus aedificationis templi, nescio quid musicum sonafabricam dominici corporis, propter quam templi mentio facta est, cogit nonnullos haereticos confiteri filium dei non falso, sed uero et humano corpore indutum. et numerum quippe et musica plerisque locis in sacris scripturis honorabiliter posita inuenimus. Non enim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui VIIII Musas Iouis et Memoriae filias esse finxerunt. refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior uel curiosior esse possit. dicit enim ciuitatem nescio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetia euius ꝑsonã gerit helias ⁊
hoc ipse dñs monet. qui tamquã de¬
stimoniũ habens ex lege & ꝓphetis:¬
medius int̾ illos in monte tribus
discipłis uidentib atq stupentib
claruit. Deinde ita queritur. quo¬
mͦ quinquagenariꝰ de quadragenario
numero existat ⁊ qui ñ mediocriter
in nr̃a religione sacratꝰ est ꝓpt̾ pente¬
costen: & quomͦ terductus ꝓpt̾ tria
tempora. ante legẽ. sub lege. sub
sc̃i. adiuncta eminentius ipsa tͥm¬
tate ad purgatissime eccłie mysteri
dñi in dexterã partem missa cȩꝑunt.
Ita multis aliis atq aliis numeroꝵ
formis quedã similitudinũ in scĩs
libris secreta ponuntur: que ꝓꝓter
numeroꝵ imperitiã legentib elau¬
sa sunt. Non pauca etiã claudit
atq obtegit ñnullarũ rerũ musi-¬
carũ ignorantia. Nam & psalterii
et eythare differentia quidã non
inconcinne aliquas rerũ figuras ape¬
ruit ÷ & decẽ cordarũ psalteriũ non

Expanded text:
prophetia, cuius personam gerit Helias, prophetia, cuius personam gerit Helias, hoc ipse dominus monet, qui tamquam testimonium habens ex lege medius inter illos in monte, tribus discipulis videntibus atque stupentibus, claruit . Deinde ita quaeritur quomodo quinquagenarius de quadragenario numero existat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter Pentecosten , et quomodo ter ductus propter tria tempora, ante Legem, sub Lege, sub sancti, adjuncta eminentius ipsa Trinitate, ad purgatissimae Ecclesiae mysteriuDomini in dexteram partem missa ceperunt . Ita multis aliis atque aliis numerorum formis quaedam similitudinum in sanctis Libris secreta ponuntur, quae propter numerorum imperitiam legentibus clausa sunt. 26. Non pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. Nam et de psalterii et citharae differentia, quidam non inconcione aliquas rerum figuras aperuit: et decem chordarum psalterium , non
Abbreviated transcription (Latin):
cula ꝑaguntur. Durna : matutinis.
meridianis. uesꝑtinis. nocturnisq
horarũ spatiis. Annua: uernis. esti¬
uis. autumnalib. hiemalibq men¬
sib. A temporũ aut̃ delectatione
dũ in temporib uiuimꝰ. ꝓpt̾ et̾nitatẽ
in qua iuiuere uolumꝰ. abstinendũ
et ieiunan. dũ est: quãuis tempo¬
rũ cursib ipsa nobis insinuet᷑ do¬
ctrina contemnendoꝵ tempoꝵ. & ap¬
petendoꝵ et̃norũ. Porro aut̃ dena-¬
rius numerus: creatoris atq creatu¬
re significat scientiã. Nam trinitas.
ereatoris ẽ. Septenariꝰ aut̃ numeruᷤ
ereaturã indicat. ꝓpt̾ uitam & cor¬
pus. Nam illa tria sunt: unde e¬
tiam toto corde. tota anima. tota
mente diligendus ẽ ds̃. In corpore
aut̃ manifestissima quatuor appa¬
rent. quib constat. elementa. In hoc
gͦ denario dũ temporalit̾ nobis in¬
sinuatur id est quater docetur ca¬
ste & continent̃ a tempoꝵ delectati¬
Hoc lex cuiꝰ ꝑsona ẽ in moyse: hoc

Expanded text:
cula peraguntur, diurna matutinis et cula peraguntur, diurna matutinis et meridianis, uespertinis nocturnisque horarum spatiis, annua uernis, aestiuis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. a temporum autem delectatione, dum in temporibus uiuimus, propter aeternitatem, in qua uiuere uolumus, abstinendum et ieiunandum est, quamuis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrina contemnendorum temporum et appetendorum aeternorum. porro autem. denarius numerus creatoris atque creaturae significat scientiam. nam trinitas creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat propter uitam et corpus. nam in illa tria sunt, unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est deus; in corpore autem manifestissima quattuor apparent quibus constat elementa. in hoc ergo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter a temporum delectatihoc lex, cuius persona est in Mose, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentie fores. Nec aliam
obcausam facile ẽ intelligere pacem
ꝑpetuã significari olee ramulo quẽ
rediens ad archã colũba ꝑtulit: in¬
si quia nouimꝰ & olei lenem conta¬
ctũ non facile alieno humore cor¬
rumpi. & arborem ipsam fronde¬
re ꝑnicit̾. Multi aut̃ ꝓpt̾ ignoran¬
tiam ysopi dũ nesciunt quã uim
habeat uł ad purgandũ pulmo¬
nem. uł ut dicit᷑ ad saxa radicib
penetranda. cũ sit herba breuis
atq humilis: om̃ino inuenire non
possunt quare sit dictũ. aꝑges me
ysopo & mundabor. Numeroꝵ etiã
imꝑitia multa facit ñ intelligi: tͣns¬
late ac mystice posita in scͥpturis.¬
Ingeniũ quippe ut ita dixerim. inge¬
niũ non potest ñ mouere: quid sibi
nis figuratꝰ quidã nodus: nisi huius
numeri cognitione & consideratione
non soluit᷑. Habet eñĩ denariũ quat̃:
tamquã cognitionẽ om̃iũ rerũ intex¬
tam temporib. Quat̃̾nario namq
numero & diurna & annua curri¬

Expanded text:
intellegentiae fores. nec aliam intellegentiae fores. nec aliam ob causam facile est intellegere pacem perpetuam significari oleae ramulo, quem rediens ad arcam columba pertulit, nisi quia nouimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi et arborem ipsam frondere perenniter. multi autem propter ignorantiam hysopi, dum nesciunt, quam uim habeat uel ad purgandum pulmonem uel, ut dicitur, ad saxa radicibus patque humilis, omnino invenire non possunt quare sit dictum, Asperges me hyssopo, et mundabor . 25. Numerorum etiam imperitia multa facit non intelligi, translate ac mystice posita in Scingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest nisi mouere, quid sibi nis figuratus quidam nodus nisi huius numeri cognitione et consideratione non soluitur. habet enim denarium quater tamquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. quaternario namque numero et diurna et annua curri
Abbreviated transcription (Latin):
illũ quo dñs iubet astutos nos esse sic̃
ramus: ne fides xp̃iana tamquã necet᷑
in nobis. si parcentes corpori. negemꝰ
dm. Uel illud qd̾ ꝑ cauerne angusti¬
as coartatꝰ deposita uetere tunica ui¬
res nouas accipere dr̃ ⁊ quantũ conci¬
nit ad imitandã ipsam serpentis astu¬
tiam. exuendumq ueterẽ hominem
sicut apłs dicit ut induam᷑ nouo: &
exeundũ ꝑ angustias. dicente dño. in-¬
trate ꝑ angustam portam. Ut gͦ no¬
ticia nature serpentis illustrat mul-¬
tas similitudines quas de hoc ani-¬
mante seriptura dare consueuit ⁊
sic ignorantia ñnulloꝵ. animaliũ
que ñminus ꝑ similitudines cõme¬
morat᷑ impedit plurimũ intellecto¬
rem: sic lapidũ. sic herbarũ. uł que¬
q tenentur radicib. Nam & car¬
bunculi noticia qd̃ lucet in tene¬
bris multa illuminat etiã obseura
libroꝵ. ubicunq ꝓpter similitudi¬
nem ponitur: & ignorantia berilli
uł adamantis claudit plerunq

Expanded text:
illum, quod dominus iubet astutos nos esse sicut illum, quod dominus iubet astutos nos esse sicut ramus, ne fides christiana tamquam caput necetur in nobis, si parcentes corpori negemus deum. uel illud, quod per cauernae angustias coartatus deposita uetere tunica uires nouas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam serpentis astutiam exuendumque ipsum ueterem hominem, sicut apostolus dicit, ut induamur nouo, et exuendum per angustias dicente domino: intrate per angustam portam! ut ergo notitia naturae serpentis inlustrat multas similitudines, quas de hoc animante scriptura dare consueuit, sic ignorantia nonnullorum animalium, quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem; sic lapidum, sic herbarum uel quaeque tenentur radicibus. nam et carbunculi notitia, quod lucet in tenebris, multa inluminat etiam obscura librorum, ubicumque propter similitudinem ponitur, et ignorantia berylli uel adamantis claudet plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
pretata non sunt. nomina hebrea
non ẽ dubitandũ habere ñ paruã
uim atq adiutoriũ ad soluenda
enigmata scripturarũ: si quis ea
possit int̾pretari. Qđ̃ ñnulli eius¬
dem lingue periti uiri. ñ sane par¬
uũ beneficiũ posteris contulert̃:
qui separata de scripturis eadẽ om̃ia
uerba int̾pretati sunt : & quid sit a¬
dam. quid eua. quid abraham. quid
moyses: siue etiam locoꝵ nomina.
quid sit ierłm. uł syon. uł iericho. uł¬
cũq alia in illa lingua nob̃ sunt in¬
cognita nomina. Quib aꝑtis & int̾¬
pretatis : multe in scripturis figura¬
de locutiones manifestant᷑. Rerũ au¬
tẽ ignorantia facit obseuras figurataᷤᷤ
locutiones ⁊ cũ ignoramꝰ uł animanti¬
um uł lapidũ uł herbarũ naturas
aliarũ ue rerum: que plerunq in
scͥpturis similitudinis alicuiꝰ gr̃ã po¬
nuntur. Nam & de serpente qd̾ notũ
est totũ corpus. eũ ꝓ capite obicere
ferientib. quantum illustrat sensũ

Expanded text:
pretata non sunt, nomina hebraea, pretata non sunt, nomina hebraea, non est dubitandum habere non parvam vim atque adjutorium ad solvenda aenigmata Scripturarum, possit interpretari. Quod nonnulli ejusdem linguae periti viri, non sane parvum beneficium posteris contulerunt, qui separata de Scripturis eadem omnia verba interpretati sunt; et quid sit Adam, quid Eva, quid Abraham, quid Moyses; sive etiam locorum nomina; quid sit Hierusalem, vel Sion, vel Jericho, cunque alia in illa lingua nobis sunt incognita nomina; quibus apertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones cum ignoramus vel animalium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. nam et de serpente quod notum est totum corpus eum pro capite obicere ferientibus, quantum inlustrat sensum
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretũ qui uerbis tenat᷑ius in he¬
serunt : collatio non ẽ inutilis ad
explanandã sepe sententiã. Latini
gͦ ut dicere ceꝑam codices ueteris
testam̃ti. si necesse fuerit grecorũ
auctoritate em̃dandi sunt: & eoꝵ
potissimũ qui cũ .lxx. essent. ore
uno int̾pretati esse ꝑhibent᷑. libro ᷤᷤ
aut̃ noui testam̃ti si quid in latinis
uarietatib titubat. grecis cedere
oportere non dubium ẽ: & maxime
qui apud eccłias doctiores. & dili-¬
gentiores reꝑiuntur. In translatis¬
uͦ signis siqua forte ignota cogunt
herere lectorem : parti linguarũ no¬
ticia. partĩ rerũ inuestiganda sunt.
Auquid enĩ ad similitudinẽ ualet.
ut ꝓculdubio seeretũ quiddã insi¬
nuat siloa piscina: ubi faciem laua¬
re ussus ẽ cui oculos dñs luto de
sputo facto inunxerat. Qd̃ tñ no¬
men lingue incognite: nͥ eugłista
int̾pretatꝰ esset : tam magnus intel¬
lectus lateret. Sic etiam multa que
ab auctorib eorundẽ libroꝵ inter¬

Expanded text:
interpretum qui verbis tenacius inhaeserunt, collatio non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, ut dicere coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorum auctoritate emendandi sunt, et eorum potissimum qui cum Septuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. Libros autem Novi Testamenti, si quid in latinis varietatibus titubat, graecis cedere oportere non dubium est, et maxime qui apud Ecclesias doctiores et diligentiores reperiuntur. CAPUTvero signis si qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem valet, et procul dubio secretum quiddam insinuat Siloa piscina, ubi faciem lavare jussus est cui oculos Dominus luto de sputo facto inunxerat : quod tamen nomen linguae incognitae, nisi Evangelista interpretatus esset, tam magnus intellectus lateret. Sic etiam multa, quae ab auctoribus eorumdem Librorum inter
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quasi pacta infideliᷤᷤ
lose amicitie constitu.
nitus sunt repudianda & fugien-
da xp̃iano ⁊ non qd idolum sit a¬
liquid ait apłs: s quia que im¬
molant gentes. de moniis immo¬
lant & non do. Nolo uos socios fie
et de immolationib que honori e¬
orum exhibentur dixit apłs: hoc
de om̃ib imaginariis signis sen¬
tiendũ est. quȩ uł ad cultũ ido¬
loꝵ uł ad ereaturã eius qͣue par¬
tes tamquã dđm colendas trahunt ⁊¬
uł ad remedioꝵ aliarũq obserua¬
tionũ curam ꝑtinent: que non st̃

Expanded text:
num quasi pacta infidelis et num quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda christiano, non quod idolum sit aliquid, ait apostolus, sed quia quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, nolo uos socios daemet immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae uel ad cultum idolorum uel ad creaturam eiusque partes tamquam deum colendas trahunt uel ad remediorum aliarumque obseruationum curam pertinent, quae non s
Abbreviated transcription (Latin):
obseruationes suas eueniant. quib
implicati curiosiores fiant: &s sese
magis magisq inserant multiplicib¬
laqueis ꝑniciosissimi erroris. Hoc genꝰ
fornicationis anime salubrit diuina
scriptura non tacuit ⁊ neq ab ea sic¬
det̾ruit animã. ut ꝓpterea talia ne-¬
garet esse sectanda quia falsa dicun¬
tur a ꝓfessorib eoꝵ: s etiam si dixe¬
rint uob̃ inquit & ita euenerit. ne
credatis eis. Non enĩ quia imago sa¬
muhelis mortui. sauli regi uera p̾nun¬
tiauit. ꝓpt̾ea talia sacrilegia quib
imago illa p̾sentata ẽ inferis mani-¬
bus exercenda sunt: aut quia in acti-¬
bus apłoꝵ uentriloqua femina ue-¬
rum testimoniũ ꝑhibuit apłis dñi :
ideo paulus apłs peꝑcit illi spiritui:
ac non potius feminã illius demonii
correptione atq exclusione munda¬
uit. Om̃s gͥ artes huiꝰmodi uł nuga¬
torie uł noxie suꝑsticionis ex quadã
pestifera societate hominũ & de mo¬

Expanded text:
obseruationes suas eueniant, quibus obseruationes suas eueniant, quibus implicati curiosiores fiant et sese magis magisqlaqueis perniciosissimi erroris. Hoc genus fornicationis animae salubriter divina Scriptura non tacuit, neqdeterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euenerit, ne credatis eis. non enim quia imago Samuhelis mortui Saul regi uera pronuntiauit, propterea talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus execranda sunt, aut quia in Actibus apostolorum uentriloqua femina uerum testimonium perhibuit apostolis domini, ideo Paulus apostolus pepercit illi spiritui ac non potius feminam illius daemonii correptione atque exclusione mundauit. omnes igitur artes huius modi uel nugatoriae uel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemo
Abbreviated transcription (Latin):
ciat siue de iacob siue de eiꝰ fr̃e
consulatur ⁊ quid ei ꝓdest si di¬
stat in celo qd̃ temere securus
infamat. & non distat in tabula
quã frustra sollicitꝰ intuetur: Qua¬
re. istȩ quoq opiniones quib dã re¬
rum signis humana psumptione
institutis: ad eadẽ illa quasi quedã
cũ demonib pacta & cõmenta re¬
ferende sunt. Hinc enĩ fit ut occul¬
to quodã iudicio diuino cupidi ma¬
larũ rerũ homines tracdant᷑ illuden¬
di & decipiendi ꝓ meritis uolunta¬
tũ suarũ illudentib eos atq deci¬
pientib p̃uaricatorib angelis: quibꝰ
ista mundi pars infima scđm pul¬
cherrimũ ordinẽ rerũ. diuinȩ pro¬
uidentie lege subiecta ẽ. Quib il¬
lusionib & deceptionib euenit. ut
istis suꝑsticiosis & ꝑniciosis diuna¬
tionũ generib multa p̃terita ⁊ fu¬
tura dicant᷑. nec alit̾ accȩcdant quã
dicant᷑ : multaq obseruantid scd̃m

Expanded text:
ciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre ciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptione inscum daemonibus pacta et conuenta referendae sunt. hinc enim fiet, ut occulto quodam iudicio diuino cupidi malarum rerum homines tradantur inludendi et decipiendi pro meritis uoluntatum suarum inludentibus eos atque decipientibus praeuaricatoribus angelis, quibus ista mundi pars infirma secundum pulcherrimum ordinem rerum diuinae prouidentiae lege subiecta est. quibus inlusionibus et deceptionibus euenit, ut istis superstitiosis et perniciosis diuinationum generibus multa praeterita et futura dicantur nec aliter accidant, quam dicuntur, multaque obseruantibus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
habeant ⁊ s plerunq ita disparia.
ut alius felicissimꝰ. alius infelicissi¬
mus uiuat: sicut esau & iacob ge¬
minos accipimꝰ natos ⁊ ita ut iacob qͥ
posterior nasce, batur manu plan¬
tam p̃cedentiᷤᷤ
frĩs tenens in¬
ueniretur.
Horũ certe
dies atq: ho.¬
ra nascenti¬
nisi ut am.¬
borũ constel¬
latio esse una.
Quantũ aut̃
int̾sit inter
amboꝵ mores.
facta. labores atq successus: scͥptu¬
ra testis ẽ iam ore om̃iũ gentium
ꝑuagata. Neq enĩ ad rem ꝑti¬
net qd̃ diciuit ipsũ momentũ mi¬
nimũ atq angustissimũ tẽporis
qd̵̃ geminoꝵ partũ disterminat.
multũ ualere in rerũ natura: atq
celestiũ corpoꝵ rapidissima ueloci¬
tate. Et si eñ concedam ut pluri¬
mũ ualeat: tam̃ in constellationib
a mathematico inueniri ñ pocest:
quib inspectis se fata dicere ꝓfite¬
tur. Qđ gͦ in constellationib non
inuenit. quas necesse ẽ unas inspi¬

Expanded text:
habeant, sed plerumque ita disparia, habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicut Esau et Jacob geminos accepimus natos, ita ut Jacob, qui posterior nascebatur, manu plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentinisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem intersit inter amborum mores, facta, labores atque successus, Scriptura testis est, jam ore omnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem pertinet, quod dicunt ipsum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspi
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ motũ
notare cũ
quisq nasci¬
tur quomͦ
se habeat. faci¬
le est: ꝑ eoꝵ
inuentas con¬
scriptasq regulas. Qđ sc̃a scͥptura
coridemnat dicens. Si enĩ tantũ po¬
tuerunt scire ut possent estima¬
re scłm ⁊ quomͦ eius dñm non fe ci¬
luis inuenert̃ S ex ea notatione
uelle nascentiũ mores. actus. euenta
p̃dicere: magnꝰ error & magna clem̃¬
tia ẽ. Ey apud eos quidẽ qui talia
dediscenda didicert̃: sine ulla du¬
bitatione refellitur hec suꝑsticio.
Constellationes enĩ quas uocant: no¬
tatio ẽ syderũ. quomͦ se habebant
eũ ille nasceret᷑ de quo isti miseri
a miseriorib consulunt᷑. Fieri aut̃
potest ut aliqui gemini tam sequa¬
citer fundant᷑ ex utero. ut int̾ual¬
lũ temporis int̾ eos nullũ possit
app̾hendi: & constellationũ uume¬
ris annotari. Unde necesse e̾ non¬
nullos geminos easdẽ habere con¬
stellationes. cũ paria rerũ uł quaᷤ
agunt uł quas patiunt᷑ euenta ñ

Expanded text:
Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo ejus Dominum non facilius invenevelle nascentium mores, actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos quidem qui talia dediscenda didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant, notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri autem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nullum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt vel quas patiuntur, eventa non
Abbreviated transcription (Latin):
care conati sunt. Et fortasse factũ
esset atq isset in uetustatẽ: nisi aiua
eius uenus p̃occupasset hoc nominiᷤ
prediũ ⁊ neq iure ullo ad heredes
traiceret qd̃ nũquã uiua possede¬
rat: aut possidendũ petiuerat. Nã
ubi uacabat locus neq alicuiꝰ pri¬
orum mortuoꝵ honore tenebatur:
factũ est qd̾ in rebus talib fieri solet.
Pro quintili enĩ & sextili m̃sib ui¬
liũ atq augustũ uocamꝰ ⁊ de hono¬
rib hominũ iulii cesaris & augu¬
sti cesaris nuncupatos: ut facile qͥ
uoluerit intelligat etiã illa syde¬
ra prius sine his nominib celo ua¬
gata esse. Mortuis aut̃ illis quoꝵ
honorare memoriã uł coacti sunt
homines regia potestate uł placu¬
it humana uanitate: nomina eoꝵ
imponentes syderib. eosipsos sibi
mortuos in celũ leuare uidebant᷑.
S qd̾ ubet uocent᷑ ab hominib:
sunt tam̃ syderaque d̃s insti¬
tuit & ordi.

Expanded text:
care conati sunt. Et fortasse factum care conati sunt. Et fortasse factum esset atque isset in vetustatem, nisi avia ejus Venus praeoccupasset hoc nominis praedium; neque jure ullo ad haeredes trajiceret, quod nunquam viva possederat aut possidendum petiverat. Nam ubi vacabat locus, neque alicujus priorum mortuorum honore tenebatur, factum est quod in rebus talibus fieri solet. Pro quintili enim et sextili mensibus, Julium atque Augustum vocamus, de honoribus hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris nuncupatos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes sideribus, eos ipsos sibi mortuos in coelum levare videbantur. Sed quodlibet vocentur ab hominibus, sunt tamen sidera, quae Deus instituit et or
Abbreviated transcription (Latin):
illud el egant̃ dictũ est catonis. qui
cũ esset consultꝰ a quodã qui sibi
a soricib erosas caligas diceret. re¬
spondit ñ esse illud monstrũ: s
uere monstrũ habendũ fuisse: si so¬
rices a caligis roderent᷑. Neq illi
ab hoc genere ꝑniciose suꝑiticionis
segregandi sunt: qui genethliaci
ꝓpt̃ nataliũ dierũ considerationes.
nunc aut̃ uulgo mathematici uo¬
cantur. Nam & ipsi quãuis uerã
stellarũ positionẽ cũ quisq nascit᷑
consectentur. & aliquando etiam
ꝑuestigent ÷ tam̃ qd̃ inde conan¬
tur uł actiones nr̃as uł actionũ e¬
uenta p̃dicere. nimis errant: et
uendunt imperitis hominib mi¬
serabilẽ seruitutẽ. Nam quisq li¬
ber ad huiusmodi mathematicũ
cũ ingressus fuerit: dat pecuniã
ut seruus inde exeat aut martis
aut ueneris. uł potius omniũ sy¬
derũ: quib illi qui primi erraue¬
nes honorandos imposuert̃ uoca
bula. Non enĩ mirandũ est. cũ

Expanded text:
illud eleganter dictum est Catonis; qui illud eleganter dictum est Catonis; qui cum esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas diceret, respondit non esse illud monstrum, sed uere monstrum habendum fuisse, si sorices a caligis roderentur. Neque illi ab hoc genere perniciosae superstitionis segreganpropter natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi quamvis veram stellarum positionem, cum quisque nascitur, consectentur, et aliquando etiam pervestigent; tamen quod inde conantur vel actiones nostras vel actionum eventa praedicere, nimis errant, et vendunt imperitis hominibus miserabilem servitutem. Nam quisque liber ad hujusmodi mathematicum cum ingressus fuerit, dat pecuniam ut servus inde exeat aut Martis, aut Veneris, vel potius omnium siderum; quibus illi qui primi erravenes honorandos imposuerunt vocabula. Non enim mirandum est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nu sinistrũ pollicẽ teneas. His ad¬
iungunt᷑ milia inanissimarũ ob¬
seruationũ: si m̃brũ aliquod sali¬
erit : si unctĩ ambulantib amici ᷤ
lapis aut canis aut puer medius
int̾uenerit. Atq illud qd̾ lapidẽ
calcant tamquã diremptorẽ ami-¬
citie minꝰ molestũ est: quã cũ in¬
nocentẽ puerũ colapho ꝑcutiunt
si parit̾ ambulantib int̾currit.
S bellũ est : qd̾ aliquando pue¬
ri uindicant᷑ a canib. Nam ple-¬
runq tam suꝑsticiosi st̃ quidam:
ut etiam canẽ qui medius int̾ue¬
nerit ferire audeant: ñ impune.
Namq a uano remedio cito int̃
dum ille ꝑcussorem suũ ad uerũ
medicũ mittit. Hinc st̃ etiam illa:
limen calcare. cũ ante domũ suã
transit. Redire ad lectũ. siquis
dũ se caltiat sternutauerit. Re¬
dire domũ. si ꝓcedens offende¬
rit. Cum uestis a soricib roditur.
plus timere suspicionẽ futuri mali.
quã presens daninũ dolere. Unde

Expanded text:
nu sinistrum pollicem teneas. his adnu sinistrum pollicem teneas. his adiunguntur milia inanissimarum obseruationum, si membrum aliquod salierit, si iunctim ambulantibus amicis lapis aut canis aut puer medius interuenerit. atque illud, quod lapidem calcant tamquam diremtorem amicitiae, minus molestum est quam cum innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit. sed bellum est, quod aliquando pueri uindicantur a canibus. nam plerumque tam superstitiosi sunt quidam, ut etiam canem, qui medius interuenerit, ferire audeant, non impune; namque a uano remedio cito ille interdum percussorem suum ad uerum medicum mittit. hinc sunt etiam illa: limen calcare, cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis, dum se calciat, sternutauerit; redire domum, si procedens offenderit; cum uestis a soricibus roditur, plus tremere suspicione futuri mali quam praesens damnum dolere. unde
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ue ullã creature: uł ad consul¬
tationes & pacta queda significati¬
onũ cũ de monib placita atq fe¬
derata ÷ qualia st̃ molimina ma¬
gicarũ artiũ: que quide cõmemo¬
rare potius quã docere assolent
poete. Ex quo genere sunt. s qͥsi
licentiore uanitate aruspicũ et
augurũ libri. Ad hoc genus ꝑti¬
nent om̃s etiam ligature atq
remedia quȩ medicorũ quoq
disciplina condemnat ⁊ siue in
p̃cantationib siue in quib dã no¬
tis quos caracteres uocant. siue
i quibq rebus suspendendis
atq illigandis. uł etiam saltandis
quodãmͦ. non ad tẽꝑationẽ corpo¬
rũ s ad quasdã significationes
aur occultas aut etiã manifestaˢ.
que mitiore nomine phisica uo¬
cant. ut quasi ñ suꝑsticione im¬
plicare s natura ꝓdesse uideant᷑:
sicuti sunt maures in sũmo auri¬
um singularũ. aut de strutionũ
ossib ansule in digitis: aut cũ tͥ
dicit᷑ singultienti. ut dextra ma¬

Expanded text:
ue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandis quodam modo, non ad temperationem corporum, sed ad quasdam significationes aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis, aut cum tibi dicitur singultienti, ut dextra ma
Abbreviated transcription (Latin):
serpentum. S ut totũ istũ locum
nam ẽ maxime necessarius dili¬
gentius explicemꝰ: duo st̃ genera
doctrinarũ quȩ in gentilib etiam
morib exercentur. Unũ earũ rerũ
quas instituerunt homines: alter̃
earũ quas animaduerter̃t iam
pactas aut diuinitꝰ institutas. Illud
qd̃ est scđm institutiones homi¬
num partĩ suꝑsticiosũ est: part̃i

Expanded text:
s. 29. Sed ut totum istum locum, nam est maxime necessarius, diligentius explicemus; duo sunt genera doctrinarum, quae in gentilibus etiam moribus exercentur. Unum earum rerum quas instituerunt homines; alterum earum quas animadverterunt jam peractas aut divinitus institutas. Illud quod est secundum institutiones hominum, partim superstitiosum est, partim
Abbreviated transcription (Latin):
re uelle nec posse. & fac̾e contrale¬
gem ñ intelligendo qͥdfieri uelit.
Inde admonemur petere adeo sapi¬
entiã quidat om̃ib assluenter:
utiq his om̃ib qui sic petunt it
tandũ petunt quomͦ & quantum
pianda ẽẽ peccã c̃õmissa. & ꝓeis dñmexo¬
id qđ factum ẽ facere infectum mul¬
tum abisto laudata potentia illa
nat᷑e & uoluntas hominis eti¬
am ipso fatente ñ potest. Qua

Expanded text:
re velle, nec posse, et facere contra lere velle, nec posse, et facere contra legem, non intelligendo quae fieri velit: Unde admonemur petere a Deo sapientiam, qui dat omnibus affluenter : utique his omnibus, qui sic petunt, et tantum petunt, quomodo et quantum pianda esse peccata commissa, et pro eis Dominum exod factum est, facere infectum multum ab isto laudata potentia illa, natura et uoluntas hominis, etiam ipso fatente non potest; qua
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe carnis dixit: ñsapientiã de
sur sũ descendente: & incarne c̃e ñ e¬
osqui ñdũ de cor ꝑe exiert̾. s eosqui
seđm carne uiuunt significatos est
manifestũ ẽ. Nonaut᷑ ibi ẽ qͣstio qr
uersat᷑. Illud ẽ qđ expecto ab isto
audire si possim eos qui scdm sꝑm ui
uunt. & obhoc etiã hic adhuc uiumn¬
tes iã quodã modo incarne ñst. u¬
trũ grãdiuiuant scdm sꝑm. ans
sufficiant iãdata cũcreant᷑ possi¬
bilitate nat᷑e & sua ꝓpria uoluntate.
cũ plenitudo legis ñsit nͥcaritas . &
caritas dĩ diffusa sit incordib nr̃is.
nobis. Tractat etiã iste de peccatis
ignorantiȩ: & dicit homine p̃uigi¬
lare debere ne ignoret: idõq esse
culpandam ignorantiã: qr id hõ
nescit negligentia sua: qđ adhibita
diligentia scire debuisset: dũ tñ omĩa
potiꝰ disputet ꝙͣ. ut oret &dicat. Lamͥ
ud ẽ enĩ ñ curasse scire q̃ negligentie
pecc̃a etiã ꝑ sacrificia quedã legis
uidebant᷑ expiari : aliud intellige¬

Expanded text:
ntiam de sorsum descendentem: et in carne esse non eos, qui nondum de corpore exierunt, sed eos, qui secundum carnem uiuunt, significatos esse manifestum est. non autem ibi est quaestio, quae uersatur. illud est, quod expecto ab isto audire, si possim, eos, qui secundum spiritum uiuunt et ob hoc etiam hic adhuc uiuentes iam quodam modo in carne non sunt, utrum gratia Dei uiuant secundum ssufficiant, jam data cum crearentur possibilitate naturae in sua propria voluntate: cum plenitudo legis non sit nisi charitas , et charitas Dei diffusa sit in cordibus nostrnobis. Tractat etiam iste de peccatis ignorantiae, et dicit « hominem praevigilare debere ne ignoret, ideoque esse culpandam ignorantiam, quia id homo nescit negligentia sua quod adhibita diligentia 626 scire debuisset: » dum tamen omnia potius disputet, quam ut oret, dicat: Da miud enim est non curasse scire, quae negligentiae peccata etiam per sacrificia quaedam legis videbantur expiari: Aliud intellige
Abbreviated transcription (Latin):
legere nouerint᷑. Uterq tam̃. id insi¬
nuat quod accepit. Sic etiã qui ea que
in scͥpturis intellexit ex ponit audienti¬
bus: tamquã litteras quas agnoscit ꝓnun¬
tiat. lectoris officio. Qui aut̃ p̃cipit qͦ¬
mͦ intelligendũ sit: similis ẽ tradenti lit¬
teras. hoc ẽ precipienti quomͦ sit legen¬
dũ: ut quomͦ ille qui legere nouit.
alio lectore ñ indiget cũ codic̃e inue¬
nerit.a quo audiat quid inscͥptũ sit:
sic iste qui p̾cepta que conam᷑ tradere
acceꝑit. cũ in libris aliquid obscuri¬
tatis inuenerit. quasclã regulas uelut
litteras tenens. intellectorẽ aliũ non re¬
quirat ꝑ quẽ sibi quod oꝑtum ẽ rete¬
gatur: s quibusdã uestigiis indagatis
ad occultũ sensum sine ullo errore ipse
ꝑueniat: aut certe in absurditatẽ praue
sententie ñ incidat. Qua ꝓpt̃ quãquã
et in ipso oꝑe satis apparere possit hu¬
ic officio laborioso ñ recte aliquẽ con¬

Expanded text:
legere noverint: uterque tamen id insilegere noverint: uterque tamen id insinuat quod accepit. Sic etiam qui ea quae in Scripturis intelligit, exponit audientibus, tanquam litteras quas agnoscit pronuntiat lectoris officio; qui autem praecipit quomodo intelligendum sit, similis est tradenti litteras, hoc est praecipienti quomodo sit legendum: ut quomodo ille qui legere novit, alio lectore non indiget, cum codicem invenerit, a quo audiat quid ibi scriptum sit; sic iste qui praecepta quae conamur tradere acceperit, cum in libris aliquid obscuritatis invenerit, quasdam regulas veluti litteras tenens intellectorem alium non requirat, per quem sibi quod opertum est retegatur; sed quibusdam vestigiis indagatis ad occultum sensum sine ullo errore ipse perveniat, aut certe in absurditatem pravae sententiae non incidat. Quapropter, quanquam et in ipso opere satis apparere possit huic officioso labori nostro non recte aliquem con
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ d̃i głam querit: ⁊ ñ suã. S cũ le¬
git. & nullo sibi hominũ exponente in¬
telligit ÷ cur ipse aliis affectat expone¬
re. ac ñ potius eos remittit do. ut ipsi
quoq ñ ꝑ hominẽ. s illo intꝰ docente
intelligant: S uidelicet timet ne au¬
diat a dño: serue nequã dares pecu¬
niam meã nũmulariis. Sicut gͦ hi ea
que intelligunt ꝓclunt cȩteris uł loq̃n¬
do uł scribendo ⁊ ita ego quoq si ñ so¬
lum ea que intelligant s etiam intelli¬
gendo ea que obseruent ꝓdidero: eul¬
pari ab eis ꝓfecto ñ debeo. Quã qͣm ne¬
mo debet aliquid sic habere quasi suũ
ꝓpriũ: nisi forte mendaciũ. Nam omne
uerũ ab illo ẽ qui ait: ego sum ueritaᷤ.
Oquid enĩ habemꝰ qđ ñ accepimꝰ: Qđ
si accepimꝰ ⁊ quid głam̃ quasi ñ acceꝑi¬
mus: Qui legit: audientib luteras u¬
tiq quas agnoscit enuntiat. Qui aut̃
ipsas litteras tradit: hoc agit ut alii qͦ

Expanded text:
enim Dei gloriam quaerit et non suam: sed cum leenim Dei gloriam quaerit et non suam: sed cum legit, et nullo sibi hominum exponente intelligit, cur ipse aliis affectat exponere, ac non potius eos remittit Deo, ut ipsi quoque non per hominem, sed illo intus docente intelligant? Sed videlicet timet ne audiat a Domino, Serve nequam, dares pecuniam meam nummulariis . Sicut ergo hi ea quae intelligunt, produnt caeteris vel loquendo vel scribendo; ita ego quoque si non solum ea quae intelligant, sed etiam intelligendo ea quae observent, prodidero, culpari ab eis profecto non debeo: quanquam nemo debet aliquid sic habere quasi suum proprium, nisi forte mendacium. Nam omne verum ab illo est, qui ait: Ego sum veritas . Quid enim habemus quod non accepimus? Quod si accepimus, quid gloriamur quasi non acceperimus ? 9. Qui legit audientibus litteras, utique quas agnoscit enuntiat; qui autem ipsas litteras tradit, hoc agit ut alii quoque
Abbreviated transcription (Latin):
angłos ꝑsonaret: Deinde
ꝑ homines nichil discerent. Et certe
gens non intelligebat. neq ad apłm
intelligebat expositũ. aut diuinitꝰ in m̃¬
te sine hominis ministerio reuelatũ est:
s potius suggestione diuina missus ẽ
ad eũ. seditq cũ eo phylippꝰ. qui noue¬
rat ysaiam ꝓpħam ⁊ eiq humanis uer¬
bis & lingua qd̃ in scͥptura illa tectũ e¬
rat aꝑuit. Nonne cũ moyse ds loque¬
batur: Et tam̃ consiliũ regendi atq
administrandi tam magni ppłi a socero
suo alienigena scilicet homine: & ma¬
xime ꝓuidus & minime suꝑbus accep̃.
Nouerat enĩ ille uir ex quacũq am¬
ma uerũ consiliũ ꝓcessisset: non eis
tͥbuendũ. Postremo quisqͥs se nullis
p̃ceptis instructũ diuino munere que¬
cũq in scripturis obscura sunt. intelli¬
gere głatur ⁊ bene quicłẽ credit. & ue¬
rũ est ñ esse illã suã facultatẽ quasi a
se ipso existentẽ : s diuinitꝰ traditã. Ita

Expanded text:
Angelos personaret? Deinde per homines nihil discerent. 7. Et cergens non intelligebat, neque ad angeintelligebat expositum, aut divinitus in mente sine hominis ministerio revelatum est; sed potius suggestione divina missus est ad eum, seditque cum eo Philippus, qui noverat Isaiam prophetam, eique humanis verbis et lingua quod in Scriptura illa tectum erat, aperuit . Nonne cum Moyse Deus loquebatur, et tamen consilium regendi atque administrandi tam magni populi a socero suo, alienigena scilicet homine, et maxime providus et minime superbus accepit ? Noverat enim ille vir, ex quacumque anima verum consilium processisset, non ei, sribuendum esse. 8. Postremo quisquis se nullis praeceptis instructum divino munere quaecumque in Scripturis obscura sunt intelligere gloriatur, bene quidem credit, et verum est, non esse illam suam facultatem quasi a seipso existentem, sed divinitus traditam; ita
Abbreviated transcription (Latin):
potest: iã quide ht̃ uoluntatẽ bo¬
nam: s adhuc parua & inualidã.
Poterit aut̾: cũ magña habuerit¬
& robustam. Qñ eñĩ mr̃es magna il¬
la mandata fecer̃t: magna utiq
uoluntate hoc ẽ magna caritate
fecert̃. De qua caritate ipse dñs
ait. Maiorẽ hac caritat̃e nemo ht̃.

Expanded text:
otest, jam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam. Poterit autem, quum magnam habuerit et robustam. Quando enim martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique voluntate, id est magna caritate fecerunt, de qua caritate ipse Dominus ait: Majorem hac caritatem nemo, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
sanis morbidã. ab illo eui nichil
ẽ impossibile ipsa forsitan separa¬
tione sanandam. Neseientes enim
ꝙ ꝑtineat ad p̃destinatoꝵ nume¬
rum quis ñ ꝑtineat: sic affici de¬
bemꝰ caritatis affectu : ut om̃s
uelimꝰ saluos fieri. Hoce¬

Expanded text:
sanis morbidam, ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nescientes enim quis pertineat ad praedestinatorum numerum, quis non pertineat, sic affici debemus caritatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. C
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse id̃o necessariũ ẽẽ xꝑi nom̃
les tenebras in animo humano.qui
seit quẽadmodũ debeat leonẽ do¬
mare. & nescit quẽ ad modũ uiue¬
re. An & hoc ut sciat sufficit ei libe¬
rũ arbitriũ lexq nat᷑alis: Hȩc est
sapientia u̾bi: qua euacuatur
eruxxꝑi. S qui dixit ꝑdam sapi¬
entiã sapientiũ. qr ista crux ñ po¬
test euacuari: ꝓfecto istã sapientiã
ꝑstulticiã p̃dicationis qua creden¬
tes sanant᷑ euertit. Si enĩ possibili¬
tas nat᷑alis ꝑ liberũ arbitriũ & ad
pitabo dolore.xꝑiano. Euacuati e¬
stis axꝑo. qui innat᷑a iustificami¬
ui a gr̃a excidistis. Ignorantes enĩ
di iusticiã & ur̃am uolentes consti¬
tuere: iusticiȩ di ñ estis subiec̃ti. Si¬
eut enĩ finis legis. ita etiã nat᷑ȩ hu¬

Expanded text:
fortasse ideo necessarium esse Christi nfortasse ideo necessarium esse Christi nles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad pitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae hu
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ : & qđ ñ legimꝰ nesas credamꝰ
astruere: qđ de cunctis etiã dixisse
sufficiet. Contra ego dico nec omne
mus nefas ñesse. Possumꝰ eñi aliqͥd b̃o¬
na fide testes astruere qđ exꝑti sumꝰ:
etiã si forte ñ legimꝰ. Hic fortasse re¬
spondet. Ego cũ hoc dicerem: de
seript᷑is scĩs agebam. O utiña ñdi¬
co aliud quã in ilł litt̾is legit. uerũ
contra id qđ legit nicħ uellet astru¬
ere: fideliter & obedient̃ audiret qͥ
scriptũ ẽ. ꝑunũ hominẽ pecẽm in¬
trauit in mundũ & ꝑpecc̃m mors.
& ita in om̃s hoĩes ꝑtransiit in quo
om̃s peocauert̃. & ñ infirmaret tan¬
ti medici gr̃am. dũ fateri ñ uult na¬
turã humanã uitiata esse. O uti¬
nã ficut xꝑianꝰ legeret prẽt iũm¬
xꝑm nullũ esse nom̃ sub celo. in quo
oportet saluos fieri nos: & ñ possi¬
bilitatẽ nat᷑ȩ humane ita defendet:
ut homo ꝑ liberũ arbitriũ etiã sñ
isto noĩe saluꝰ esse credat᷑. S putat

Expanded text:
legimus, et quod non legimus, nefas credamus astruere, quod de cunctis etiam dixisse sufficiat. Contra ego dico, nec omne mus, nefas non esse. Possumus enim aliquid bona fide testes astruere quod experti sumus, etiam si forte non legimus. Hic fortasse respondet, Ego cum hoc dicerem, de Scripturis sanctis agebam. O utinam, non dico aliud quam in illis Litteris legit, verum contra id quod legit, nihil vellet astruere! fideliter et obedienter audiret quod scriptum est, Per unum hominem peccatum intrauit in mundum o t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, i n quo omnes peccauerunt n t. et non infirmaret tanti medici gratiam, dum fateri non uult naturam humanam esse uitiatam! o utinam sicut Christianus legeret praetm nullum esse nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, et non possibilitatem naturae humanae ita defenderet, ut homo per liberum arbitrium etiam sine isto nomine saluus esse posse credatur! Sed putat
Abbreviated transcription (Latin):
Grã gͦ dĩ ñqua instituat᷑ s qua restita¬
atur querat᷑: quȩ abisto sola clama¬
tur nesse necessaria cũ tacet᷑. Quis
om̃ino nicħ de gr̃ad̃idi. ceret. ne
eã questionẽ soluendam ꝓponeret si¬
bi ut a se de hac re inuidiã remoue¬
ret : posset putari hoc quidẽ senti¬
re qđ ueritas ht̃ s ñ dixisse : qr ñ u¬
biq omĩa dicenda st̃. ꝓposuit de
gr̃a questionẽ: id respondit qđ ha¬
bebat incorde. Definita questio est.
ñ qua uolebamꝰ: s ubi qͥd sentiret
trouersia: qđ caro ab illo ita sepe
nominet᷑ ut uelit intelligi ñ sub¬
stantiã s oꝑa carnis. Quid hoc
ad rem: Uitia carnis contrariastͥ
uoluntati hõis. Non nat᷑a accusat᷑
s uitiis medicus querit᷑.

Expanded text:
Gratia ergo Dei, non qua instituatur, sed qua restituGratia ergo Dei, non qua instituatur, sed qua restituatur, quaeratur; quae ab isto sola clamatur non esse necessaria, cum tacetur. Qui si omnino nihil de gratia Dei diceret, nec eam quaestionem solvendam sibi proponeret, ut a se de hac re invidiam removeret, posset putari hoc quidem sentire, quod veritas habet; sed non dixisse, quia non ubique omnia dicenda sunt: proposuit de gratia quaestionem, id respondit quod habebat in corde; definita quaestio est, non quam volebamus, sed ubi quid sentiret,troversia, « quod caro ab illo ita saepe « nominetur, ut velit intelligi, non substantiam, sed opera carnis. » Quid hoc ad rem? Vitia carnis contraria sunt voluntati hominis: non natura accusatur; sed vitiis medicus quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
quare sñ adiutorio gr̃e d̃i dicitis ho¬
minẽ posse ẽẽ sine peccato: ñ tc̃ de
illa gr̃a questio ẽ qua ẽ homo con¬
dicunt. Ne nos inferas in tẽptationẽ:
s lib̾a nos a malo. Si adest possibilitas.
utqͥd orent aut a quo malo se lib̃a¬
ri orant. nͥmaxime de corꝑe mortis
huiꝰ : unde ñ liberat nͥ gr̃a dĩ ꝑĩm¬
xꝑm dñm nr̃m: Nonutiq de sub¬
stantia corꝑis q̃ bona ẽ: s de uitiis
carnalib unde ñ liberat᷑ homo sine
gr̃a saluatoris: nec qͣn ꝑ mort̃e cor¬
ꝑis discedit a corꝑe. & hoc ut dic̃et
apłs. qͥd supra dixerat: Uideo ali¬
am legem in membris meis repugnas¬
tem legi m̃tis ineȩ : & captiũu me du¬
centẽ in lege peccati. q̃ est in membris
meis. Ecce qđ uitia natͣȩ humane in¬
obedientia uoluntatis inflixit. Ora¬
re sinat᷑ ut sanet᷑. Qͥd tm de nat᷑e
possibilitate p̃sumit᷑: U ulnerata.
sautiata. uexata. ꝑdita ẽ: ueracon¬
fessione ñ falsa defensione opꝰ habet.

Expanded text:
Quare sine adjutorio gratiae Dei dicitis hominem posse esse sine peccato? non tunc de illa gratia quaestio est, qua est homo condicunt, Ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo . Si adest possibilitas, utquid orant? Aut a quo malo se liberari orant, nisi maxime de corpore mortis hujus? unde non liberat nisi gratia dominum nostrum ? non utique de substantia corporis, quae bona est, sed do uitiis carnalibus, unde non liberatur homo sine gratia saluatoris nec quando per mortem corporis discedit a corpore. et hoc ut diceret apostolus, quid supra dixerat ? uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in lege paceatmeis » . Ecce quod vitium naturae humanae inobedientia voluntatis inflixit. Orare sinatur, ut sanetur. Quid tantum de naturae possibilitate praesumitur? Vulnerata, sauciata, vexata, perdita est: vera confessione, non falsa defensione opus habet.
Abbreviated transcription (Latin):
teret᷑ origine trahere uł uolunta¬
rie ꝑpetrare peccatũ. ipse nullis
eore precedentib meritis facit ere¬
dentes meũ. quib dimittat ome
peccatum. Qui fecit illũ talem ut
num quã habuerit habit᷑us q sit
uoluntatem malam: ipse facit iN
membris eiꝰ ex mala uoluntate bonã.
& illũ ergo & nos p̃destinauit. qr & in
illo ut esset caput nr̃m. & innobis
ut eiꝰ corpus essemꝰ. ñ precessura me¬
rita nr̃a s oꝑa sua fut᷑a preseruit.
Qui legunt hȩc si intelligunt agant dõ
gr̃as: qui aut̃e ñ intellig̃t orent ut
eoꝵ ille sit doctor interior euiꝰ fa¬
eie est scientia & intellectus. Qui uͦ

Expanded text:
teretur, vel origine trahere, vel voluntateretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex mala voluntate bonam. Et illum ergo et nos praedestinavit; quia et in illo ut esset caput nostrum, et in nobis ut ejus corpus essemus, non praecessura merita nostra, sed opera sua futura praescivit. 68. Qui legunt haec, si intelligunt, agant Deo gratias: qui autem non intelligunt, orent ut eorum ille sit doctor interior, a cujus facie est scientia et intellectus . Qui