comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuta sine cogiitione. nec cogniti¬
o sine uita sit. Utrunq asstipule¬
tur alteri. Id̃oq ait scriptura. Se¬
muiate uob̃ a iustitiã iundemia¬
te ad fruncͥtũ uite. illuminate
uob̾ liuñ cognitionis. Non prius
illuminate: s seminate. Nec solũ
seminate prius ad iustitiã: s etiã
iunde miate inqͥt ad frucꝰtu ui¬
te & fic illuminate lum̃ cogniti¬
onis: ut ꝑfectio ñ solũ consitis s
etiã receptis fructib adꝓbet᷑. In
pͥmo qͦ psalmo hunc ortdinẽ te¬
nuit. ut in uia ambulandũ do¬
ceret priꝰ & tẽ in lege meditan
dum. N enĩ ñ abiit in consilio ĩ¬
pioꝵ utiq de pietatis iua & ius¬
titię sȩmira ñ recessit. Meritoq
in uia ambulans beatꝰ ꝓnuntia¬
tur. & die ac nocꝰte meditationẽ
legis. exercens habet grãm beati¬
tudinis. Quã institutionẽ secutꝰ
salomon librũ de ꝓuerbiis scri¬
psit: qͦ moralẽ locũ uberiꝰ exp̃ssit.

Expanded text:
uita sine cognitione nec cognitiuita sine cognitione nec cognitio sine uita sit, utrumque adstipuletur alteri. ideoque ait scriptura: seminate uobis ad iustitiam, uindemiate ad fructum uitae, inluminate uobis lumen cognitionis. non prius inluminate\', sed \'seminate nec solum \'seminate\' prius \'ad iustitiam\', sed etiam \'uindemiate\', inquit, \'ad fructum uitae\', et sic \'inluminate lumen cognitionis\', ut perfectio non solum consitis, sed etiam receptisfructibus adprobetur. in primo quoque psalmo hunc ordinem tenuit, ut in uia ambulandum doceret prius et tunc in ldum. Qui enim non abiit in consilio impiorum, utique de pietatis via, et justitiae semita non recessit: meritoque in via ambulans beatus pronuntiatur; et die ac nocte meditationem Legis exercens habet gratiam beatitudinis. 3. Quam institutionem secutus Salomon, librum de Proverbiis scripsit, in quo moralem locum uberius expressit,
Abbreviated transcription (Latin):
ambalant in lege
dm̃. Beati qui scru¬
tant᷑ testionia eiꝰ:
in toto corde exquirt
Qͣm pulcher ordos ¶eum.¬
quã plenus doctrine & gr̃ȩ.
Non pͥrius qͥ scrutant᷑ testi¬
monia ei dixit. potuit enĩ con¬
uenire scd̃m litterã: s prius be¬
ati immacłati in uia. Ante eñ
uita quã doctrina querenda ẽ.
Uita enĩ bona. & sine docꝰtrina¬
habet grãm. Docꝰtrina sine ui¬
ta: integritatẽ ñ habet. Innra¬
liuolã eñ animã: ñ cadit sa¬
pientra. Ideoq ait. Querent me
mali & ñ inuenient. ꝙ imꝓbitate
cȩcatur mentis ocrilus. & c̾aligan¬
te sibi iniquitate mysteria pro¬
funda uiuenire ñ potest. Frimũ
sͦ exercenda ẽ iuitȩ militia. corri¬
gendi mores. Cũ hec institueru¬
mus ad cursũ debitũ ut sit offen¬
sionis correpctio puritatis grã.
t̃c ad studia ꝑcipiende cogniti¬
onis ueniamꝰ suo ordine & uita.
srima gͥ st̃ moralia. scd̾a mysti¬
ca. In illis uita. in his cognitio:
ita ut si ꝑfecꝰtionẽ requirus. nec

Expanded text:
in lege domini. beati qui scrutantur testimonia eius, in toto corde exquirunt eu m. quam pulcher ordo, quam plenus doctrinae et gratiae! non prius: qui scrutantur testimonia eius dixit - potuit enim conuenire secundum litteram —, sed prius: beati inmaculati in uia. ante enim uita quam doctrina quaerenda est. uita enim bona et sine dochabet gratiam, doctrina sine vita integritatem non habet, In malevolam etenim animam non cadit sapientia : ideoque ait: Quaerent me mali, et non invenient : quia improbitate caecatur mentis oculus, et caligante sibi iniquitate mysteria profunda invenire non potest. Primum ergo exercenda est vitae militia, corrigendi mores. Cum haec instituerimus ad cursum debitum, ut sit offensionis correctio, puritatis gratia: tunc ad studia percipiendae cognitionis ueniamus suo ordine et uia. prima igitur sunt moralia, secunda mystica. in illis uita, in his cognitio, ita ut, si perfectionem requiras, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: s obseruatio mandadtoꝵ di na¬
turȩ ipłiꝰ auget grãm: merita con¬
mutat. Ille qͥ dicit tenebre incir¬
cuitu et parietes me oꝑiunt. pecca¬
torũ meoꝵ ñ erit memor altissimꝰ:
ñ reueret᷑ ẽẽ angłoꝵ p̃sentiã. Si p̃¬

Expanded text:
est, sed obseruatio mandatorum dei naest, sed obseruatio mandatorum dei naturae ipsius auget gratiam. an merita commutat ille, qui dicit: tenebrae in circuitu, et parietes me operiunt; peccatorum meorum non erit memor altissimus? Non reueritus esses angelorum praesentiam, si p
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. Id̾e tam̃ quãuis paratã oc¬
casionẽ potiendi. explorat dilicen¬
ter omĩa in diuersũ. oculos suos
in curiosus iuistitiȩ. sollicitꝰ fame
detorquet: frequent᷑ erubescit testi¬
moniũ erroris. qͥ ñ erubescit errorẽ.
At si quẽ forte spectatorẽ cognouerit.
facinoris sui uereciundia sequestrat
intẽꝑantiã. & quãius cũ ancillał
meretrice uulgari ubi nullũ sit de¬
p̃hendi ꝑiculũ tẽptamenta molia¬
tur libidinis. pudore tam̃ inceptũ
deserit: quantomagis siqͥs alleuet
mentis oculos et consicłet plena ẽẽ
angłoꝵ omĩa aexa. tras̃. miare. ecclȩ¬
sias. qͥb angłi p̃sunt: mittit enim
dñs angłos suos ad defensionẽ eorũ
qͥ heredes futuri sunt ꝓmissoꝵ ce¬
lestiũ: concepto potest renuntiare
peccato Unde ista turba innocẽtiũ:
nͥisi ex illiᷤ peccatorib dS end̾e natura
est omniũ: s diuersa disciplina. Cir¬
cũcisio nichil ẽ. & gentilitas nichil

Expanded text:
ruit, idem tamen quamuis parata ocruit, idem tamen quamuis parata occasione potiendi explorat diligenter omnia, in diuersum oculos suos incuriosus iustitiae, sollicitus famae detorquet frequenter, erubescit testimonium erroris. qui non erubescit errorem, ac si quem forte spectatorem cognouerit facinoris sui, uerecundia sequestrat intemperantiam et, quamuis cum ancilla uel meretrice uulgari, ubi nullum sit deprehendendi periculum. temptamenta moliatur libidinis, pudore tamen inceptum deserit, quanto magis, si quis alleuet mentis oculos et consideret plena esse angelorum omnia, aera terras mare ecclesias, quibus angeli praesunt - mittit enim dominus angelos suos ad defensionem eorum. quiheredesfuturisunt promissorum caelestium -, concepto potest renuntiare peccato! unde ista turba innocentium, nisi ex illis peccatoribus ? eadem natura est omnium, sed diuersa disciplina. circumcisio nihil est et gentilitas nihil
Abbreviated transcription (Latin):
lex ẽt idõ cłu unmaculatꝰ ẽ in lege
dni ambulat. Nec ambulare in mia
hac desinat: ne immaculatꝰ ẽẽ desis¬
tat. Non declinet in lexterã aut le¬
uam: ñ titibet. ñ resistat: ñ expec¬
tet. s ambulet. Suꝑiora obliniscen.
et ea q̃ funt pͥora appetens: ad desti¬
natũ sequatur. ad brauiũ festinet.
iudei usq ad finẽ: qui ñ usq ad
xp̃m ambulant. Non ambulat ma¬
nicheus in uia qͥlegẽ refutat. sed
ambulat uera fides: que et legeni
suscipit: & plenitudinẽ legis agnos¬
cit. Siquis gͦ in uia ambulat: scru¬
tetur testimonia dni. Qd̃ licet mys¬
ticũ sit: tam̃ moralia etiã in se hab:
qm̃ meliꝰ potest ambulare in uia. qui
scrutat᷑ dni testimonia. Nã si qͥs untẽ¬
ꝑantissimꝰ. captꝰ adulterine cupidita¬
tis estu. et uictꝰ libidine uł indulgens
flagitisqͥ repugnare nolit appetentie
sue carnis. conuersus huc atq illuc
si neminẽ forte uideat: in facinus

Expanded text:
lex, et ideo, dum inmaculatus est. in lege lex, et ideo, dum inmaculatus est. in lege domini ambulat; nec ambulare uia hac desinat. ne inmaculatus esse desistat. non declinet in dexteram aut laeuam. non titubet, non resistat, non expectet, sed ambulet superiora obliuiscens et ea quae sunt priora appetens ad destinatum sequatur, ad brauium festinet, Iudaei usque ad finem, qui non usque ad Christum ambulant, non ambulat Manicheus in uia, qui legem refutat, sed ambulat uera fides, quae et legem suscipit et plenitudinem legis agnoscit. Si quis ergo in uia ambulat, scrutetur testimonia domini. quod licet mysticum sit, tamen etiam moralia in se habet, quoniam melius potest ambulare in uia, qui scrutatur domini testimonia. nam ut quis intemperantissimus, captus adulterinae cupiditatis aestu et uictus libidine uel indulgens flagitiis, qui repugnare nolit adpetentiae suae carnis, conuersus huc atque illuc, si neminem forte uideat. in facinus
Abbreviated transcription (Latin):
in toto corde exquirunt eum. Fri¬
mus uersiculus moralis: scd̃s mysti¬
cuis. Qͥs hoc clicit. Propħa utiq qui
fungebat᷑ carnis alloquao: et dicit
ua sacram̃ta reuelata st̃: et induit
dũgce resurrec̾tionis letitiã. et pas¬
sionis de gustarut gr̃am: uidit iustoꝵ.
congregationes. popłos redemptoꝵ.
ꝑditoꝵ salutẽ: mortuoꝵ. resurrecti¬
⁊ onẽ sc̃ificationẽ sacram̃toꝵ: et excla
mauit dicens. Geati immaculati in
uia. Noc est. Ecce maledicta t̃ra in
adam: cepit habere beatitudiẽ. si ta¬
meu legẽ diũ ñ dereluiquat. Ecce un¬
miaculatꝰ est homo: qͥ erat ante pollu¬
tus. Quã p̃tiosũ etiã custodire p̃cep¬
tum dñi: quã pretiosũ etiã precepti
ipsiꝰ scire mysteriũ. S qͥs ẽ immacu¬
latꝰ. Non utiq qͥ inquacũq uia am¬
bulat. s qͥ in xp̃o ambulat. Ipse enun
clixit. Ego sum ura. In hac uia qui
ambulat errare ñ nouit: si tam̃ ab
hac uia nuiquã recedat. Est et uia

Expanded text:
oto corde exquirunt eum. primus uersus moralis, secundus mysticus. quis hoc dicit? propheta utique, qui fungebatur carnis alloquio, et dicit na sacramenta reuelata sunt et induit dominicae resurrectionis laetitiam et passionis degustauit gratiam, uidit iustorum congregationes, populos redemptorum, perditorum salutem, mortuorum resurrectionem, sanctificationem sacrmavit dicens: Beati immaculati in via, hoc est: ecce maledicta terra in Adam coepit habere beatitudinem; si tamen legem Domini non derelinquat: ecce immaculatus est homo, qui erat ante pollutus. Quam pretiosum est custodire praeceptum Domini! quam pretiosum etiam praecepti ipsius scire mysterium! 8. Sed quis est immaculatus? non utique qui in quacumque uia ambulat, sed qui in Christo ambulat. ipse enim dixit: ego sum u i a. in hac uia qui ambulat, errare non nouit, si tamen ab hac uia numquam recedat. est et uia
Abbreviated transcription (Latin):
grãm orare dicentẽ. Usculet᷑ me
ab osculo oris sui. qm̃ optima ube¬
ra tuia suꝑ uurũ. Iã uolebrit adhe¬
rere. xp̃o caro: iã festinabat in nu¬
bere ut e̾ẽt unus sp̃c. & fieret caro
xp̃i. qͣ erat ante meretricis. Oscu¬
let᷑ inquit me. Oscrilat᷑ nos dĩ uer¬
bum quando sensũ nr̃m sp̃e cogni¬
tionis inlurminat. & tamquã des¬
pitiens om̃s iocunditates & delec¬
tationes suas. cȩlestib cupiens in

Expanded text:
me ab osculo oris sui; quoniam optima ubera tua super vinum. Jam volebat adhaerere Christo caro, jam festinabat innubere; ut esset unus spiritus, et fieret caro Christi, quae erat ante meretricis. Osculetur, inquit, me osculatur nos Dei Verbum, quando sensum nostrum spiritus cognitionis illuminat; et tamquam despiciens omnes jucunditates et delectationes su
Abbreviated transcription (Latin):
decoctꝰ incipiat ẽẽ p̃ciosior. Bonꝰ
ignis caritatis: qͦ corpus omne
eccłe in mutuatã adolescit gra¬
tiã. Honꝰ ignis clilectionis: quo
uinusquisq sc̃s ad reuerenti am
sui auc̾toris accendit᷑. S qui de¬
um cdiligit. ñ ꝑfunctorie diligit.
s diligit legẽ eiꝰ. p̃cepta custo¬
dit. iustificat cor suũ. ñ dictoꝵ
sonora p̃dicatione: s studiosa
imitatione fac̾toꝵ Poceat gͥ nos
d̃s: quẽ adinoclũ a scĩs sius dili

Expanded text:
decocto incipiat esse pretiosior. bonus decocto incipiat esse pretiosior. bonus ignis caritatis quo corpus omne ecclesiae in mutuam adolescit gratiam; bonus ignis dilectionis quo unusquisque sanctus ad reuerentiam sui auctoris accenditur. sed qui deum diligit non perfunctorie diligit, sed diligit legem eius, praecepta custodit, iustificat cor suum non dictorum sonora praedicatione, sed studiosa imitatione factorum. doceat igitur nos deus, quemadmodum a sanctis suis dili
Abbreviated transcription (Latin):
cata consumat: intimisq pecto
un nob̃ cor nrm̃. Cũ legimꝰ diui¬
narũ seriẽ scripturarũ. si forte
aliquid coaperiant᷑ ꝓpħicȩ lec¬
tionis. occulta: intellectu adsu¬
cleophas cor suũ clicebat ardere:
cũ ipsi & socio eiꝰ xp̃c seripturas
aperiret. De hoc igne dicebat dñs.
in libro hierechielis. Cece ꝓficiscar
in irłm: & exsufflabo in uoᷤᷤ ignẽ
ire meȩ: ut tabescatis a plunbo &
ferro. & reliquis materialib Pro¬
funda u uerbis usitatis uidemus
misteria. Totũ hoc spũale quib
p̃cib mereaisi ut ueniat
d̃i uerbũ. intret ec clesiam:
fiat ignis consumens.  ut ex¬
urat fenũ & stipulã: et
quicqͥd ẽ scłare consumat s̃
Graue plunbũ imquitatis
in plerisq ẽ: lique fiat igne
dirino: & ferreus quida pec¬
cati rigor. suꝑno mollescat
incendio. Meliorent᷑ uasa au¬
rea & argentea: ut om̃s sapien¬
tiũ sensus. omĩs sermo pruden
tiũ flagrantiũ passionũ calore

Expanded text:
cata consumat, intimisque pectocata consumat, intimisque pectoin nobis cor nostrum, cum legimus divinarum seriem Scripturarum; si forte aliquid quo aperiantur propheticae lectionis occulta, intellectu assuCleophas cor suum dicebat ardere, cum ipsi et socio ejus Christus Scripturas aperiret . De hoc igne dixit Dominus in libro Ezechiel: ecce proficiscar in Hierusalem et exsufflabo in uos in igne irae meae, ut tabescatis a plumbo et ferro et reliquis materialibus. profunda in uerbis usitatis uidemus mysteria, totum hoc spiritale. quibus precibus emerear ut ueniat dei uerbum, intret ecclesiam, fiat ignis consumens, ut exurat faenum et stipulam et quicquid est saeculare consumat, graue plumbum iniquitatis, quod in plerisque est, liquefiat igne diuino et ferreus quidam peccati rigor superno mollescat incendio, meliorentur uasa aurea et argentea, ut omnis sapientium sensus, omnis sermo prudentium- dentium flagrantiiun passionum calore
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uocabulũ geris: int̃pretatio¬
nẽ uocabuli ꝑfectionẽq cur re¬
fugis: Audi latũ mandatũ. be¬
nedicite eos qͥ ꝑfecunt᷑ uos: & no¬
lite maledicere. Iste qͥlatũ dicit
ẽe̾ mancdatũ: ꝓbauit supra dicenꝰ.
lli detrahebant: ego aut̃ orabã.
Qͥd orabas dauid:. dicito nob̾ ipse.
S dixisti. Legi enĩ dicentẽ. Ma¬
ledicent illi: et tu benedices.:
in alio interprete uiscera. in a¬
caritatĩs exprimit. quȩ utiq ex
ultimis ꝓcedit medullis: & quo¬
dam nexu caloris. iplicat᷑ os¬
sib Demq in threnis hieremie
textꝰ littere eiꝰ hoc continet. Ex
alto suo misit ignẽ in ossib me¬
is. Bonꝰ gͦ ds̃: qui nob̾ immittit.
unde diligentes eũ meritũ sub
conspectu eiꝰ inuenire possimꝰ.
Quẽ mittat ignẽ ipse nos doceat.
Ignẽ ueni mittere in tͣrã: & qͥd
uolo nisi ut̃ accendat᷑. onꝰ ig¬
nis quẽ desiderat omniũ salua¬
tor accendi. cũ p̃sertim ipsum
dm̃ legerimꝰ ignẽ eͥe̾. qͥ nr̃a pec¬

Expanded text:
 uocabulum geris, interpretationem uocabuli perfectionemque cur refugis? audi latum mandatum: benedicite eos qui persecuntur uos et nolite maledicere. iste, qui latum dicit esse mandatum, probauit supra dicens: illi quidem detrahebant, ego autem orabam. quid oras, Dauid, dicito nobis ipse. sed dixisti; legi enim dicentem: maledicent illi, et tu benedices. in alio interprete viscera, in acharitatem exprimit, quae utique ex intimis procedit medullis, et quodam nexu caloris implicatur ossibus. 2. Denique in Threnis Hieremiae textus litterae hujus hoc continet: Ex alto suo misit ignem in ossibus meis . Bonus ergo Deus qui nobis immittit unde diligentes eum, meritum sub conspectu ejus invenire possimus. Quem mittat ignem, ipse nos doceat: Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur ? Bonus ignis quem desiderat omnium Salvator accendi: cum praesertim ipsum Deum legerimus ignem esse , qui nostra pec
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o fuerat consecutꝰ. Moralis
quoq suauis ẽ lecris. qd multi
docentes st̃ qui id qd non intel¬
legunt docere se dicunt: & plu¬
rimi st̃ discipłi. qͥ studio suo as¬
secuntur ⁊ industria. qd non di¬
dicerint a magistris. Deniq ante
nos quidã interesse dixit inter
docentes ⁊⁊ docꝰtores: fortasse hoc
arbitratꝰ. quia doctores st̃ alie¬
noꝵ uidicio ad hoc niuiꝰ electi.
docentes ant̃ qͥ ppͥa usurpatio¬
ne boc sibi misnus assũpserut.
S cedant necesse ẽ ei doctores

Expanded text:
sancto fuerat consecutus, moralis sancto fuerat consecutus, moralis quoque suauis est locus, quod m docentes sunt, qui quod non intellegunt docere se dicunt, et plurimi sunt discipuli, qui studio suo adsecuntur et industria quod non didicerint a magistris. denique ante nos quidam interesse dixit inter docentes atque doctores, fortasse hoc arbitratus, quia doctores sunt aliorum iudicio ad hoc munus electi, docentes autem qui propria usurpatione hoc sibi munus adsumpserint. sed cedant necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
inconueniens esse uerecundie pro¬
phetali huiꝰ modi usurpatio. eo
qd̃ p̾sumpserit dicere qd̵ suꝑ om̃s
docentes intellexerit: cũ uel legẽ
moyses acceperit a dño. & popło
eiꝰ instituta tradiderit. aaron sa¬
crificioꝵ om̃iũ decurso ritu sacer
sio possit iterari. samuel unc̾tio¬
ꝑ nis
ꝓphetice p̾ater ac regiȩ sacram̃¬
ta monstrauerit. Hideret᷑ inꝗͣ
congrua presũptio. nͥ p̾misisset
superiora. qͥb non inmerito
suꝑ docentes intellexisse comꝑ¬
baret. Bebuit hanc assumere
confidentiam qͥ docebat᷑ a dño.
⁊ mandatũ qd̵ docebat᷑ dñi erat.
&. ipse dñs qui docebat. Merito
suꝑ om̃s intellexit: quẽ docebat
ipsa sapientia. Unde ⁊ alibi ait.
Beatꝰ quẽ tu erudieris dñe: &
de lege tua docueris eũ Osten¬
dit igit᷑. qd dirinũ ẽ. homines
bocere non posse. & ido qui do¬
cere p̾sumunt nesciunt. s ag¬
noscit discipłs qui docet᷑. In quo.
Propt̾ donũ scientie. qđ de sp̃u

Expanded text:
inconueniens esse uerecundiae proinconueniens esse uerecundiae prophetali huiusmodi usurpatio, eo quod praesumpserit dicere quod super omnes docentes intellexerit, cum uel legem Moyses acceperit a domino et populo eius instituta tradiderit, Aaron sacrificiorum omnium decurso ritu sacesio possit iterari , Samuel unctionis propheticae pariter ac regiae sacramenta monstraverit . Videretur, inquam, incongrua praesumptio, nisi praemisisset superiora, quibus non immerito super docentes intellexisse se comprobaret. Debuit hanc assumere confidentiam, qui docebatur, a Domino: et mandatum quod docebatur, Domini erat, et ipse Dominus qui docebat . Merito super omnes intellexit, quem docebat ipsa Sapientia. Unde et alibi ait: Beatus quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum. Ostendit igitur quod diuinum est homines docere non posse, et ideo qui docere praesumunt nesciunt, sed agnoscit discipulus qui docetur. in quo praeter donum scientiae, quod de spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
rt̾: &s id̾o nesciert̾ neq intellexert̃.
Unde saluator. ne etiã nos legeri¬
mꝰ in tenebris ammonet dicens.
ambulandũ in die: qͥa non offen¬
diͣt qui in die ambulat. Uidet enĩ
grãm lucis. Qui enĩ ambulat in
tenebris: scoptilũ offensionis incur¬
¶rit.
me intellexi: quia testimonia
tua meditatio mea est.
ocꝰtrinam ꝓfitent᷑ scribe uide¬
xoꝵ. quia legẽ ⁊ ꝓpħas ipsi pri¬
ores habere merueru̾nt. S illi ꝓfi¬
tentur docere: s non docent. E i
aut̃ popło qui ex gentib. compe¬
tit dicere. suꝑ om̃s docentes me
intellexi: quia illi ñ intellexert̃.
Respondit riideus. Unde habusti
intellegere.Scriptũ est. Int̾roga
patrẽ tuũ ⁊ adnuntiabit tͥ: seni¬
ores ⁊ dicent tͥ. E go sum pater
tuus: me interroga. S & si int̾roga¬
uero. ñ respondebitis mͥ. dixit iħc.
bant: qr testimonia didici quȩ
ille ñ nouit. Didici qui sequitur
genere: inimicis fide. Hideretur

Expanded text:
runt et ideo nescierunt neque intellexerunt. runt et ideo nescierunt neque intellexerunt. unde saluator, ne etiam nos legeremus in tenebris, admonet dicens ambulandum in die, quia non offendat qui in die ambulat; uidet enim gratiam lucis. qui enim ambulat in tenebris, scopulum offensionis incurrit. telle x i, quia testimonia tua meditatio mea est. doctrinam profitentur scribae Iudaeorum, quia legem et prophetas ipsi priores habere meruerunt. sed illi profitentur docere, sed non docent. ei autem populo qui ex gentibus conpetit dicere: super omnes docentes me intellexi, quia illi non intellexerunt. respondet Iudaeus: \'unde habuisti intellegere, scriptum est: interroga patrem tuum, et adnuntiabit tibi; seniores tuos, et dicent tibi. ego sum pater tuus, me interroga\'. sed etsi interrogauero, non respondebitis mihi, dixit Iesus, bant, quia testimonia didici quae ille non nouit. didici: qui sequitur ribus genere, inimicis fide. Uideretur
Abbreviated transcription (Latin):
niaria coacerualat patrimonii cu¬
ꝑiditate flagrabat. non ꝓferendi
limitis excludendiq finitimi an¬
xiuis. curarũ estu ab studio medi¬
tationis intentũ reflectebat affec¬
tũ. Quicqͥd poterat tẽporis dies
habere: hoc totũ sibi sola in lege
meditatio uendicabat. S tam hoc
parũ ẽ diligenti qui uelit ad be¬
atitudinis grãm ꝑuenire. Beatus
enĩ. die ac nocte meditat᷑ in lege.
Angustior dies ẽ. meditatione doc¬
trine. Non tantus dies in tẽpore:
quantꝰ meditator. in lege. Unde
uide ne illud magis significare ui¬
deat᷑. qd ei qui in lege. meditat᷑.
semꝑ dies est. &. lum̃ sine defecꝰtu.
qd nullȩ tenebre nocꝰtis interpolert.
Alioqͥn quomͦ neglegentiorẽ in ꝓ¬
cessu operis declararet: quẽ dili¬
gentiorẽ in ipsis operis sui ꝓpħa
pͥncipiis esse uolusset: In dĩe ergo
meditat᷑ legis ⁊ euangelii prͣedica¬
tor.& fortasse illi qui nouu̾ non
recipiunt testam̃tũ in nocꝰte lege¬

Expanded text:
niaria coaceruandi patrimonii cuniaria coaceruandi patrimonii cupiditate flagrabat, non proferendi limitis excludendique finitimi anxius curarum aestus studio meditationis intentum reflectebat affectum, quicquid poterat temporis dies habere, hoc totum sola sibi in lege meditatio uindicabat. Sed etiam hoc parum est diligenti qui uelit ad beatitudinis gratiam peruenire; beatus enim die ac nocte meditatur in lege. angustior dies est meditatione doctrinae, non tantus dies in tempore quanta meditatio est in lege. unde uide ne illud magis significare uideatur, quod ei qui in lege meditatur semper dies est et lumen sine defectu, quod nullae tenebrae noctis interpolent. alioquin quomodo neglegentiorem in processu operis declararet quem diligentiorem in ipsis operis sui propheta principiis esse uoluisset? in die ergo meditatur legis et euangelii praedicator. Et fortasse illi qui nouum non recipiunt testamentum in nocte lege
Abbreviated transcription (Latin):
tũ diũ ꝑscriptũ legis agnoscere qd̵
ñ tẽporalis habeat obseruantiam
oelebritatis. s salutaria ⁊ sempiter¬
na remedia suco gr̃e spũalis in¬
fundat. Tota gͦ die in lege medi¬
tari. non ꝑfunctoria tͥ debet esse
transcursio. Si agrũ emere uelis.
si mercari domũ. prudemptiorẽ
ad hibes: & qͥd iuris sit diligenter
consideras. &. ne in aliquo forte
fallere ipse ñ credis. At nc̃ tu ip¬
se emendus es: tͥ de tuo p̾tio trac¬
tatur. Considera qͥd sis. qd nom̃
habeas. qͥd adquiras tibi: non agrũ.
tia. nulla ornam̾ta conferri. Adhi¬
be tͥ consiliarios. moysen. ysaiamr
iheremiam. petrũ. paulũ. iohannẽ.
ipsũ magnũ consiliariũ iħm di
filiũ: ut adquiras patrẽ. Cum his
tractandũ. cum his tͥ conferendũ
ẽ. tota meditandũ die. sic̃ medita¬
bat᷑ daud: .&. hȩc erat illi sola me¬
ditatio. Non secularib animꝰ
transducebat᷑ in lecebris. ñ pecu¬

Expanded text:
tum domini, praescriptum legis agnoscere, quod tum domini, praescriptum legis agnoscere, quod non temporalis habeat obseruantiam celebritatis, sed salutaria et sempiterna remedia suco gratiae spiritalis infundat! Tota ergo die in lege meditare, non perfunctoria tibi debet esse transcursio. si agrum emere uelis, si mercari domum, prudentiorem adhibes et quid iuris sit diligenter consideras et, ne in aliquo forte fallare, tibi ipse non credis. at nunc tu ipse emendus es tibi. de tuo pretio tracta, considera quid sis, quod nomen habeas, quid adquiras tibi: non agrum, tia, nulla ornamenta conferri. adhibe tibi consiliarios Moysen Esaiam Hieremiam Petrum Paulum Iohannem, ipsum magnum consiliarium Iesum dei filium, ut adquiras patrem. cum his tractandum, cum his tota conferendum est tibi, tota meditandum die, sicut meditabatur Dauid et haec erat illi sola meditatio. non saecularibus animus transducebatur inlecebris, non pecu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ expurgat: ut fiat noua consper¬
sio ueritatis. Iudeo ista dicta st̃.
n xp̃ianus audiuit: qr. dũ aurem
suã subula illa ꝑtundit. audire ñ
potuit: uulneratã aurẽ gerens ñ
legi. s stulticie suȩ. Subula cru¬
entauit aurẽ suam: illa audiendo
quȩ sp̃ualit̾ reuelant᷑. ꝑforauit
aurẽ suã ferro. Maluit enĩ in fer¬
rũ: quã uerbũ cred̾e. Id̾o seruit.
id̾o liber ẽẽ non meruit. Ideo nec
cõpleti tẽporis ei gr̾a suffragat᷑.
qͥa plenitudinẽ tẽporis ñ recepit
qd̃ filiꝰ d̾i missus ẽ ad salutẽ. ue¬
nit ad redẽptionẽ. fac̾tus sub lege.
natꝰ ex uirgine. uictor. moetis. lar¬
gitor resurrectionis. Mlanet ergo
uulnus illi: cui xp̃c ñ resurrexit.
Quulnꝰ qd̾ sarcire ñ possit. nisi
forte relinquat subulã. ⁊ sumat
refutet: uł quo corꝑalia a spũa¬
lib. umbrã a ueritate distinguat.
Sumat cdi uerbũ. gladiũ bis acutũ.
& ex illo diuino ore doceat᷑ manda¬

Expanded text:
suis expurgat, ut fiat noua consparsuis expurgat, ut fiat noua consparsio ueritatis. Iudaeo ista dicta sunt et christianus audiuit, quia, dum aurem suam subula illa pertundit, audire non potuit uulneratam aurem gerens; non legis, sed stultitiae suae subula cruentauit aurem suam. illa audiendo quae spiritaliter reuelantur perforauit aurem suam ferro; maluit enim in ferrum quam in uerbum credere. ideo seruit, ideo liber esse non meruit, ideo nec completi temporis ei gratia suffragatur, quia plenitudinem temporis non recepit, quo filius dei missus est ad salutem et uenit ad redemptionem, factus sub lege, natus ex uirgine, uictor mortis, largitor resurrectionis. manet ergo uulnus illi cui Christus non resurrexit. o uulnus quod sarciri non possit, nisi forte relinquat subulam et sumat refutet uel quo corporalia a spiritalibus, umbram a ueritate distinguat, sumat dei uerbum, gladium bis acutum, et ex illo diuino ore doceatur manda
Abbreviated transcription (Latin):
oris sc̃ificamꝰ alloqͥa. Corde enĩ cre¬
ditur ad iusticiam: ore confessio
fit ad salutẽ. Qͥd ꝓdest qd̾ hebrei
aurẽ seruuli ꝑtundunt subula:
& p̃putia sui carcũcidt̃ corporis:
Non intellegunt penitus. qd̾ lex
diuina discernat. Signa st̃ ista:
ñ ueritas. S ille intellegit. qͥ cor
suu̾ spu̾ali circũcisione castificat:
ut colluiuem omnẽ corporee labis
emundet. Ille intellegit. qui subu¬
lam ⁊ aurẽ mẽtis iugore trans¬
cendit: & illã animam quam ꝑ¬
transiuit gladiꝰ ad reuelanda cor¬
dis occulta ꝑpetue p̾remio lib̾ta¬
tis attollit. uł examinandis ser¬
monib sollicite seruiens. qͦsciumq
uirtutis suȩ aure susceperit. mys¬
terio sc̾ificat spũali. Azimma sibi
uideus qͦt annis facere consueuit.
n nescit se malicie esse fermentũ:
s qͥ intelligit qͥd sit. uetus expur¬
gat fermentũ ne totã massã cor¬
rũꝑat. Ueterem hominẽ cũ ac̾tib

Expanded text:
orde enim creorde enim creditur ad iustitiam, ore confessio fit ad salutem. quia prodest, quod Hebraei aurem seruuli pertundunt subula et praeputia sui circumcidunt corporis ? non intellegunt penitus, quid lex diuina discernat. signa sunt ista, non ueritas. sed ille intellegit, qui cor suum spiritali circumcisione castificat, ut conluuiem omnem corporeae labis emundet. ille intellegit, qui subulam et aurem mentis uigore transcendit et illam animam, quam pertransiuit gladius ad reuelanda cordis occulta, perpetuae praemio libertatis attollit uel examinandis sermonibus sollicite seruiens, quoscumque uirtutis suae aure susceperit, mysterio sanctificat spiritali. azvma sibi Iudaeus quibusque annis facere consueuit et nescit se malitiae esse fermentum. sed qui intellegit quid sit uetus expurgare fermentum, ne totam massam corrumpat, ueterem hominem cum actibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Ꝙ quȩ magna laus suꝑ eos in¬
tellegere: qͥ metalla ⁊⁊ saxa uene¬
rando similem rigorẽ stuporis ad¬
ticos. Ipsi enim sunt impugnato¬
res fider ueritatis inimici. Quos.
nͥ uideos Ipsi enĩ grauiores inimi¬
ci: qͥ ex amicis inimici facꝰti st̃. Suꝑ
eos intellegit: qui legẽ spu̾alem eẽ
intellegit. Qͥd gͦ ꝓdest lex. si finẽ
leꝑis ignores. si mysteriũ nescias:
si facram̃ta non noueris: Iudeis
ex couib agnus occidit᷑ ꝑ celebrita¬
te paschali: nob ꝓ redẽptione mun¬
di unigenitus d̾i. partus uirguris
immolat᷑. Qͥd ꝓficiunt uidei. qd̵
sanguine agni domos ⁊ postes su¬
os inlinunt.s Nichil utiq qm̃
ligna his ⁊ saxa ꝓdesse ñ possunt.
Nobis ꝓficit om̃e mysteriũ. qͥ ab¬
horrere credimꝰ a gr̾a spuali ut
habitationes nr̃as sanguine pecu¬
dis cruentemꝰ: & ne ora nr̃a eruo¬
re tinguamꝰ. s corpora nr̃a sacra¬
mento crucis dominice consecramꝰ.

Expanded text:
est. et quae magna laus super eos inest. et quae magna laus super eos intellegere, qui metalla et saxa uenerando similem rigorem stuporis adticos? ipsi enim sunt inpugnatores fidei, ueritatis inimici. quos nisi Iudaeos? ipsi enim grauiores inimici qui ex amicis inimici facti sunt. super eos intellegit qui legem spiritalem esse intellegit. quid ergo prodest lex, sifinem legis ignores, si mysterium nescias, si sacramenta non noueris ? Iudaeis ex ouibus agnus occiditur pro celebritate paschali, nobis pro redemptione mundi unigenitus dei, partus uirginis immolatur. quid proficiunt Iudaei, quod sanguine agni domos et postes suos inliniunt ? nihil utique, quoniam ligna his aut saxa prodesse non possunt. nobis proficit omne mysterium, qui abhorrere credimus a gratia spiritali, ut habitationes nostras sanguine pecudis cruentemus et ne ora nostra cruore tinguamus. sed corpora nostra sacramento crucis dominicae consecramus
Abbreviated transcription (Latin):
Sito ꝓbabit duturne medita¬
tionis effectũ: qͣndo intellexit
suꝑ inimicos suos dñi mandatũ.
S qͦs habet inimicos ꝓpħa. qui
aut sui popłi uiros legituma de¬
bet caritate cõplecti: aut alie¬
nigenas euangelica p̾dicatione
tem nature suȩ diligunt. Quomͦ
dilectionẽ conformis sui ꝓpheta
respuerit. SEsse gͥ uistam aliquã
causã oportet: qua hi qͦs signifi¬
cat. uire uideant᷑ inunici. E a
quȩ sit possumꝰ inuestigare: si me¬
minerimꝰ qr alibi idem iste dixit.
Et suꝑ inimicos tuos tabescebam:¬
& iusto ddio oderam illos. Istos gͦ
euangelica auc̾toritate suos ini¬
micos dic̃ ẽẽ: qui inimici sunt d̾i.
Nã si his qͥ ñ reliqͥd parentes ꝓpt̾
d̾a nom̃. non ẽ deo dignus. qͣntoma¬
gis qͥ diligit eiꝰ inimicos acceptus
d̾o ẽẽ non poterit. Quos gͦ inimi¬
cos habet. Si gentiles: quomodo
quos ꝓphetico credituros sp̃ũ p̾u¬
debat  Deniq ut benedicant .a. ip¬
si. dnm̃: in superiorib adhortatꝰ

Expanded text:
cito probauit diuturnae meditationis effectum, quando intellexit super inimicos suos domini mandatum. sed quos habet inimicos propheta, qui et sui populi uiros legitima debet caritate conplecti et alienigenas euangelica praedicatione tem naturae suae diligere: quomodo dilectionem conformis sui propheta respuerit r esse igitur iustam aliquam causam oportet, qua hi quos significat iure uideantur inimici. ea quae sit possumus inuestigare, si meminerimus quia alibi idem ipse dixit: et super inimicos tuos tabescebam, iusto odio o oderam illos. istos ergo euangelica auctoritate suos inimicos dicit esse qui inimici sunt dei. nam si is, qui non relinquit parentes propter dei nomen, non est deo dignus, quanto magis, qui diligit eius inimicos, acceptus deo esse non poterit? quos ergo inimicos habet? si gentiles, quomodo eos prophetico credituros spiritu praeuidebat? denique ut benedicant et ipsi dominum in superioribus adhortatus
Abbreviated transcription (Latin):
uideus. qui legẽ spũalem ignorat:
& litterã legis nudã ñ sensũ legis
intellecꝰtũq meditat᷑. Solus ergo
dic̃ xp̃ianꝰ. qui multũ iãm legis
cognitioẽ ꝓfecerit: qͥ ñ penã legis
pauido corde formidet: s mysteria
ueri hebrei. ueri sabati. uere remis¬
sionis intrepido miret᷑ affecꝰtu. Ne¬
re gͦ diligit᷑: qui sine tͥsticia. sine
timore. uolũtario potiꝰ studio qͦm
coacto. p̃cepta conseruat. Aliꝰ uersus¬

Expanded text:
icere Judaeus, qui Legem spiritalem ignorat: icere Judaeus, qui Legem spiritalem ignorat: et litteram Legis nudam, non sensum Legis intellectumque meditatur. Solus ergo dicit Christianus, qui multum jam Legis cognitione profecerit, qui non poenam pauido corde formidet, sed diuina mysteria ueri Hebraei, ueri sabbati, uerae remissionis intrepido rimetur affectu. uere ergo diligit qui sine tristitia, sine timore uoluntario potius studio quam coacto praecepta conseruat. Alio uer
Abbreviated transcription (Latin):
udẽ ẽs quȩ instruit ꝑfectionẽ
hominis: quã totꝰ hic psalmꝰ infor¬
mat. Ꝙ. q̃m maximũ mandatũ
ui lege cognouit. ut diligamꝰ dnm̃
nos qͦq erudire studet. nult esse
ꝑfectos dicens. Quomͦ dilexi man¬
datũ tuũ dñe: Hoc ipso caritas
crescit affecꝰtu. qd̃ ipsũ testẽ ad¬
uocat. cui munꝰ dilecꝰtioĩs inpendi¬
tur: nec speciem. s plenitudinẽ
caritatis tali conuentiõe testatur.
diligo te. S qui diligit dm̃. legẽ
eiꝰ diligit: sic̃ maria diligens fi̾li¬
um. om̃a u̾ba eiꝰ in corde suo ma¬
terno conferebat affectu. Diligens
te. feci uolũtatẽ tuã. Scriptũ ẽ. Id̾o
cõmisit ⁊ xp̃c petro ut pasceret gre¬
gẽ suũ ⁊ dñi faceret uolũtẽtẽ: qr
caritatẽ eiꝰ agnouit. Qui enĩ dili¬
git. ex uolũtate fac̃ que sibi st̃ im¬
perata: qͥ timet. ex necessitate. Itaq
dñs oꝑationes seruoꝵ. suoꝵ spon¬
taneas ꝓbat potiꝰ quã coactas. Id̾o
obseqͥa conferamꝰ. Non potest dicere

Expanded text:
 est, quae instruit perfectionem hominis, quam totus hic psalmus informat. et quoniam maximum mandatum esse n ege cognouit, ut diligamus dominos quoque quos erudire studet uult esse perfectos dicens: quomodo dilexi mandatum tuum, domine! hoc ipso caritas crescit affectu, quod ipsum testem aduocat cui munus dilectionis inpenditur nec speciem, sed plenitudinem caritatis tali conuentione testatur. diligo te. sed qui diligit dominum legem eius diligit, sicut Maria diligens filium omnia uerba eius in corde suo materno conferebat affectu. diligens te feci uoluntatem tuam, scriptum est. ideo commisit et Christus Petro, ut pasceret gregem suum et domini faceret uoluntatem, quia caritatem eius agnouit. qui enim diligit, ex uoluntate facit quae sibi sunt imperata, qui timet, ex necesDominus operationes servulorum suorum spontaneas probat potius, quam coactas. Ideo obsequia conferamus. 4. Non potest dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ciplamꝰ apłicȩ uiͣ sententie qui
ait. capite nos. Recipiamꝰ gͦ noᷤ
eiꝰ sermonẽs in cor nrm̃. in dua¬
mus uiscera miscđie. Hegnigni¬
tatẽ. humilitatẽ. patientiã.Oho¬
mo quã latꝰ es: si ad amplitudi¬
nẽ p̃ceptoꝵ cęlestiũ sinũ tuȩ me¬
ntis expandas. Quã latũ man¬
datũ ẽ caritatis. Diligite. ingtͥ
inimicos ur̃os. Om̃s in affecꝰtu
caritatis inclusit: qui ñ exclu¬
sit inimicos. Qͥs enĩ iudetur ex¬
ceptꝰ. cũ recipiat᷑ inimicꝰ.ꝰ Inde
om̃ib hominib pacẽ habenteᷤ.
Non potest hoc uideis dici. non
gentilib. ut cũ omĩl pacẽ ha¬
beant: illi iux suos diligunt.
ñ amare. Spĩanũ cũ clico. ꝑfec¬
tũ dico. In xp̃o enĩ plenitutlo

Expanded text:
cipiamus apostolicae uim sententiae, qui cipiamus apostolicae uim sententiae, qui ait: capite nos. recipiamus ergo eius sermones in cor nostrum, induamus uiscera misericordiae benignitatem humilitatem patientiam. o homo, quam latus es, si ad amplitudinem praeceptorum caelestium sinum tuae mentis expandas! quam latum mandatum est caritatis! diligite, inquit, inimicos uestros. omnes utique affectu caritatis inclusit qui non exclusit inimicos; quis enim uidetur exceptus, cum recipiatur inimicus ? unde omnibus hominibus pacem habentes. non potest hoc Iudaeis dici, non gentibus, ut cum omnibus pacem habeant. illi uix suos diligunt, non amare. christianum cum dico, perfectum dico; in Christo enim pl
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ.  pheta tribulatione
dilatasti mͥ. & iterũ. In
tribulatione in uocaui dñm.
et exaudiuit me in latitudi¬
ne. Hec latitudo mandatoꝵ
cęlestiũ: cor ꝓpħȩ dilatat. Di¬
latabat ⁊ apłi: deniq ipse di¬
cebat. Os nr̃m patet ad uos co
rinthii: cor nrm dalatatũ est.
Uispensando enĩ mandata celȩ¬
stia. cors suũ dilatauerat. & qd̵
ante ꝑsecutionis ꝑfidia coarta¬
bat. hoc xp̃i amplicauit gr̃a.
E qua ratione latũ mandatũ:
Ne nos coartarem᷑ angustiis ma¬
ndatoꝵ Unde ait. Non coangrsti¬
amini in nob̃. Si hoc parilus. quã¬
tomagis xp̃c qui clausa resera¬
uit. Ergo dicit. Nolo coartetur
in me popłs meus: ia angusto
iuirtutũ tramite. Debet latiru¬
do p̃cepti mei uiantib ẽẽ sola¬
tio: nequis deficere possit aut̃
conteri. Ambulemꝰ gͦ in cłi ma¬
ndato: q satis latũ ẽ. Est enim
mancdatũ sapientiȩ. que in exi¬
tu canitur: in amplis aut̃ fi¬
sermonis ẽ. que latine dr lati¬
tuclo. Dilatemꝰ g̃ cor nr̃m. ut re¬

Expanded text:
bulatione dilatasti mihi, et iterum: in tribulatione inuocaui dominum et exaudiuit me in latitudine. Haec latitudo mandatorum caelestium cor prophetae dilatat, dilatabat et apostoli. denique ipse dicebat: os nostrum patet ad uos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est. dispensando enim mandata caelestia cor suum dilatauerat et, quod ante persecutionis perfidia coartabat, hoc Christi amplificauit gratia. et qua ratione latum mandatum i ne nos coartaremur angustiis mandatorum, unde ait: non coangustamini in nobis. si hoc Paulus, quanto magis Christus qui clausa reserauit! ergo dicit: nolo coartetur in me populus meus. in angusto uirtutum tramite debet latitudo praecepti mei uiantibus esse solacio, ne quis deficere possit aut conteri. Ambulemus ergo in dei mandato, quia satis latum est. est enim mandatum sapientiae quae in exitu canitur, in amplis autem fisermonis est, quae Latine dicitur latitudo. dilatemus igitur cor nostrum, ut re
Abbreviated transcription (Latin):
Mmandatũ tuũ ualde.
possumꝰ in omnib ium
greci sermonis exprumere. Maior.
in greco plerũq uis & pompa
sermonis ẽ. Telos dicit᷑ grece. qd̾
nos latine & finẽ dicimꝰ & consũ¬
mationẽ. Telos aut̃ & consiimario¬
ipsus finis ẽ: sicut finis legis est
xp̃c ad iusticiã omĩ cͥredenti ha¬
bes scriptũ. Ecce ego uobis cum
sum: usq ad consũmationẽ scłi.
Consũmatio gͦ scłi. finis scłi est.
sinis aut̃ omniũ xp̃c. Consum¬
mationes aut̃ multe ẽ consum¬
matio: quando resurrectio ad
salutẽ. Consummatũ qͦ opus:
dicit᷑ ꝑfectũ opus. Consũmata
malitia: idest plena: dicit᷑ cum
nichil desit ad studiũ. & artem
nocendi. Est consũmatio homi¬
nis. et multȩ consũmationes:. do¬
nec ad ꝑfectũ ꝑueniat. Legimus
gͦ & consũmationẽ scl̃i. legimꝰ
⁊ finẽ. De consũmatione scłi supra
posuimꝰ exemplũ. quã sequit᷑ resur¬
rectio: sicut enĩ om̃s in adam mo
riunt᷑: ita & in xp̃o om̃s uiuifica¬

Expanded text:
mandatum tuum valde. Non possumus in omnibus vim Graeci sermonis exprimere; major in Graeco plerumque vis et pompa sermonis est. Τέλος dicitur Graece, quod nos Latine et finem dicimus et consummationem; rO.o; autem et consummatioipsius fin\'s est, sicut finis legis est Christus ad iustitiam omni credenti. habes scriptum: ecce ego uobiscum sum usque ad consummationem saeculi. consummatio ergo saeculi finis saeculi est, finis autem omnium Christus. consummationes autem multae. est consummatio, quando et resurrectio ad salutem; consummatum quoque opus dicitur perfectum opus; consummata malitia dicitur, id est plena, cui nihil desit ad studium et artem nocendi; est consummatio hominis et multae consummationes, donec ad perfectum ueniat. Legimus ergo et consummationem saeculi, legimus et finem. de consummatione saeculi supra posuimus exemplum, quam sequitur resurrectio; sicut enim i m in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes uiuifica
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs consũmationis uidi finẽ.
Nunc qr consũmationis finẽ ag¬
nouimꝰ: agnoscamꝰ qͥd sit latum
manclatũ tuũ ualde. Legimꝰ qd̾
onũ tolerantia. plures qͥ scł̃i huiꝰ
spariosa sectant̃. qͥ dicant angulla
et arta nob̃ ẽ uia quȩ ad d̃m du¬
cit: conterim᷑ in illa. relinquamꝰ
datũ di: E ualde latũ: Idõ q.
anguste. uie. latũ mandatũ

Expanded text:
omnis consummationis uidi finem. omnis consummationis uidi finem. Nunc, quia consummationis finem agnouimus, agnoscamus quid sit: latum mandatum tuum ualde. legimus quod onum tolerantia, plures qui saeculi huius spatiosa sectentur, qui dicant: angusta et arta nobis est uia quae ad deum ducit; conterimur in illa, relinquamus datum dei et ualde latum ? ideo, quia angustae uiae latum mand
Abbreviated transcription (Latin):
finis omnẽ consũmationẽ. Aun¬
dus in maligno positꝰ ẽ: ut di¬
xit ioħes. Ergo & scłm in maligno
ẽ mundus : plenus peccati. Con¬
sũmauerat malitiã suã. sicut
consũmauerat saul. cuiꝰ uidens
consũmatã malitiã ionathan
filuis in dauid ꝓpħa: eicłe nun¬
tiauit ut declinaret & fugeret.
Est gͦ consũmatio malitiȩ: consũ¬
matio peccatoꝵ. henit agnus dei
remissio peccatoꝵ. Nunc finẽ con¬
sumationis ꝓpħa uidit in spũ. qͥ
consũmatũ scłi ab holeret errorẽ.
Uidit sanguine eiꝰ diuersa onni¬
um peccata mundari. Bene gͦ
clicit᷑. omis consũmationis uioit
finẽ: hoc ẽ uidi consũmati adul¬
terii remissorẽ. uidi consummate
luxuriȩ atq lasciiiȩ. consumina¬
tȩ crudelitatis. atq seuitiȩ: omĩs
postremo flagitii ꝑ crucẽ suam
delicta donantẽ. Et eriã consum¬
mata uirtꝰ. consũmata sapientia.
est legis ad iusticiã omĩ creclenti.
Uides qr finis ẽ fidi: Bene gͦ ait.

Expanded text:
inis omnem consummationem. Mundus in maligno positus est, ut dixit Iohannes. ergo et saeculum in maligno est, mundus plenus peccati. consummauerat malitiam suam mundus, sicut consummauerat Saul, cuius uidens consummatam malitiam Ionathan filius in Dauid prophetam eidem nuntiauit, ut declinaret et fugeret. est ergo consummatio malitiae consummatio peccatorum. uenit agnus dei remissio peccatorum. hunc finem consummationis propheta uidit in spiritu, qui consummatum saeculi aboleret errorem, uidit sanguine eius diuersa omnium peccata mundari. bene ergo dixit: omnis consummationis uidi finem, hoc est: uidi consummati adulterii remissorem, uidi consummatae luxuriae atque lasciuiae, consummatae crudelitatis atque saeuitiae, omnis postremo flagitii per crucem suam delicta donantem. Est etiam consummata uirtus et consummata sapientia, est legis ad iustitiam omni credenti. uides quia finis est fidei. bene ergo ait:
Abbreviated transcription (Latin):
minis induentes. tunicas dicti
st̃ uestiti ẽẽ pellicias. Corpora¬
les enĩ eos de spũalib fecerat
culpa cõmissa. Lec illud adsurdũ
intellegencdũ. qd̃ ita se dicat fac¬
tũ dauid sicut utrẽ in gelicidio:
eo q in aꝑitate licet positus
glaciali. mortificauerit tam̃
corpus suũ: ne sentiret hyemis
illius asꝑitatẽ quã saluator cli¬
cit grauẽ futurã ẽẽ fugientib
Sicut enĩ glaciẽ ñ sentit uter
qi pellis ẽ mortui: ita mortuiᷤᷤ
peccato ꝓpħa frigiis peccati sen¬
tire ñ poterat. Hel certe qd ñ
frangat᷑ necessitatib nec resis¬
tat caro menti: s molliori duc
Sux quȩ diuini splendone fulget eloquii.
Nun refrigerat. ñ adurit. focundat sata
¶ñ int̾necat.
tu animȩ se uiflecta imperiis: &
in hoc mundo gelicidio ñ arescat.
el qr corpus afflictionis sumꝰ: &
ctore circũferre debemus. Hic
ẽ uter qͥ castigat corpus suũ: ñ
ille. incrassatꝰ & ob ęsus popłs qͥ

Expanded text:
minis induentes tunicas dicti minis induentes tunicas dicti sunt uestiti esse pellicias; corporales enim eos de spiritalibus fecerat culpa commissa. nec illud absurdum ad intellegendum, quod ita se dicat factum Dauid sicut utrem in gelicidio, eo quod in asperitate licet positus glaciali mortificauerit tamen corpus suum, ne sentiret hiemis illius asperitatem quam saluator dicit grauem futuram esse fugientibus. sicut enim glaciem non sentit uter, quia pellis est mortui, ita mortuus peccato propheta frigus peccati sentire non poterat, uel certe quod non frangatur necessitatibus nec resistat caro menti, sed mollior ducx quae diuini splendore fulget eloquii. nix haec refrigerat, non adurit, fecundat sata, non internecat.tu, animae se inflectat imperiis, et in hoc mundi gelicidio non arescat: vel quia corpus afflictionis sumus, et rpore circumferre debemus. Hic est uter qui castigat corpus suum, non ut ille incrassatus et obesus populus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
trã di uerba descendunt: sicut
ẏmber suꝑ gram̃. & sicut nix
suꝑ fenũ: nescit utrẽ bonũ ista
nix ledere᷑. Nix hec p̃ceptio con¬
tinentiȩ ẽ: quȩ calorẽ facit fri¬
gere corporeñ: & omnẽ naturȩ
interioris restringuit ardorẽ.
Et forte idõ cũ resurrectionis iħẽ¬
sue demonstraret głam: uestum̃¬
ta eiꝰ erant candida sicut nix:
ut ñ solũ ipse alienus estimaret᷑
contagione peccati: uerũ etiã
quicũq resuscit᷑at᷑. congelatis con¬
uigii cupiditatib resurgere fu¬
gidus uideret᷑. In resurrectione
erũ neq nubunt᷑. neqͣ uxores
cducunt: s erunt sic̃ angłi in cȩ¬
lo. Uoni gͦ utres frigicti. hoc est
in gelicidio constricti priunis.
ñ libidinis calore resoluti. Htrẽ
aut᷑ corpus hoc dici licet ex plu¬
rib locis. tam̃ etiã inde intel¬
lege qd̃ adam & ȩua ubi pna¬
ginẽ deposuere cȩlestis quã an¬
te portabant: imaginẽ t̾reni ho¬

Expanded text:
tram dei uerba descendunt, sicut tram dei uerba descendunt, sicut imber super gramen et sicut nix super faenum. nescit utrem bonum ista nix laedere, nix tinentiae est, quae calorem facit frigere corporeum et omnem naturae interioris restinguit ardorem. et forte ideo cum Iesus resurrectionis suae demonstraret gloriam, uestimenta eius erant candida sicut nix, ut non solum ipse alienus aestimaretur contagione peccati, uerum etiam quicumque resuscitatur congelatis coniugii cupiditatibus resurgere frigidus uideretur; in resurrectione enim neque nubunt neque uxores ducunt, sed erunt sicut angeli in caelo. boni ergo utres frigidi, hoc est in gelicidio constricti pruinis, non libidinis calore resoluti. Utrem autem corpus hoc dici licet ex pluribus locis, tamen etiam inde intellege, quod Adam et Eua, ubi imaginem deposuere caelestis quam ante portabant, imaginem terreni ho
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ mortifacauerit corpꝰ suũ
Recte enĩ uter dicit̃ ustus: qui
exspoliatꝰ ñ nudus inueniat᷑. Ut̃
nãq exuiuiis fit animantis mor¬
tui. Igit̃ & nos peccato moriam᷑:
ut uuiamꝰ do. Repleti p̃ẽ iocun¬
ditate & suauitate letitire. eri¬
mus ex uiuȩ spũales: carentes.
infirmitate corporea. & inte¬
gro mentis sinu infusã nob̾
diuinoꝵ mysterioꝵ grãm reser¬
uantes. De h̃is utrib dicit. quia
iunũ nouũ in utres nouos mi¬
trunt: qͥ uolunt utrumq serua
re corpus ⁊ gr̃am. Non effluat
gͥ tuus hic uter. ñ rimosus fit: ñ
t̾reno in ueterescat situ:. ne unũ
nouũ ueteres utres rũpat. scin¬
dant᷑ utres fundat᷑. grã. Non ite¬
rum sole iniquitatis & nimia
ui caloris arescant: s feruentiũ
uiscerũ cupiditates diuersȩ ni¬
uali qͦd̾a frigore tẽperent᷑. fri¬
gescat estus libidinis: & qͦta con¬
tinentiȩ gelu ieuinioꝵq rest¬
trctꝰ. matutina oratione ꝑflet᷑.
quando sic̃ ros ita suꝑ t̾rãmos¬

Expanded text:
 mortificauerit suum corpus. recte enim uter dicitur iustus, qui expoliatus, non nudus inueniatur; uter namque de exuuiis fit animantis mortui. igitur et nos peccato moriamur, ut uiuamus deo. repleti spiritus iucunditate et suauitate laetitiae erimus exuuiae spiritales, carentes infirmitate corporea et integro mentis sinu infusam nobis diuinorum mysteriorum gratiam reseruantes. de his utribus dicitur, quia uinum nuuom in utres nouos mittunt qui uolunt utrumque seruare, et corpus et gratiam. non effluat igitur tuus hic uter, non rimosus sit, non terreno inueterascat situ, ne uinum nonum ueteres utres rumpat, scindantur utres, fundatur gratia. non iterum sole iniquitatis et nimia ui caloris arescant, sed feruentium uiscerum cupiditates diuersae niuali quodam frigore temperentur. fngescat aestus libidinis et quodam continentiae gelu ieiuniorumque restrictus matutina oratione perfletur, quando sicut ros ita super terram nos
Abbreviated transcription (Latin):
displiceat: incipit aduersaruis
suꝑbire. si aut̃ bonis in hereamus
oꝑib. uit exerceamꝰ studia ca¬
stitatis: iusticiȩ continentie.
calcamꝰ serpentẽ. & scorpionẽs al¬
camus enĩ illũ pedib castitatis:
conterimꝰ scorpionẽ ne possit ex¬
cuti. Calcamꝰ uestigiis continen
triumphũ de aduersariis habere
ꝑpetuũ. Sequit᷑ uersus.u. Marra¬
uerunt michi inusti exerci¬
tationesi sed non sicut lex tua

Expanded text:
displiceat, incipit aduersarius displiceat, incipit aduersarius superbire, si autem bonis inhaereamus operibus, exerceamus studia castitatis iustitiae continentiae, calcamus serpentem et scorpionem. calcamus enim illum pedibus castitatis, conterimus scorpionem, ne possit excutere, calcamus uestigiis continenttriumphum de aduersariis habere perpetuum. Sequitur uersus quintus: narrauerunt mihi iniusti exercitationes, sed non sicut lex tua