comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus cum ipso si patiamur ꝓ ipso. Ita gͥ uerbu in car¬
natum. factor ⁊ rex nr̃. qr sequi eum nͥ potuimꝰ in sua
maiestate: p̃cessit nos in nr̃a humilitate: ⁊ de nr̃o
uiam strauit ut ad sua ꝑueniamus. S nec sic quide
sequi eum posset homo nisi adiutus ab ipso a quo
currẽt. nͥ ille qui peccõr declit iusticiam. &̃ padi¬
enti constantiam daret. Recte gͥ qui sapientiam
contemplatus fuerat. ⁊ ꝗͣ ꝑ se nicħ sit homo agno¬
uerat: dirit. Qͥd est ho ut sequi possit regẽ facto¬
rem suum: Uere enimiste ad contẽplandam
sapĩam. transiuerat. ⁊ uere a sapĩa illuminatꝰ erat:
muldomagͥ nunc sapiendo. ueracit᷑ hominis in¬
firmitatem agnoscens quam pͥus inanit̾ se ultra
hominis possibilitatem extendens. Ibi enimelatͥ
est ut defice̾t: hic ut ꝓfice̾t humiliatus. Illic extra
se ꝑ elationem tumuit ut inse euacuaretur: hic
se ꝑ humilitatẽ ad se collegit ut solidaretur.

Expanded text:
mus cum ipso, si patimur pro ipso. Ita igitur Verbum incarmus cum ipso, si patimur pro ipso. Ita igitur Verbum incarnatum factor et rex noster, quia sequi ipsum non potuimus in sua majestate, praecessit nos in nostra humilitate, et de nostro viam statuit ut ad sua perveniamus. Sed nec sic quidem sequi eum posset homo, nisi adjutus esset ab ipso; quia curreret, nisi ille qui peccatori dedit justitiam etiam patienti constantiam daret. Recte igitur, qui sapientiam contemplatus fuerat, et quam per se nihil homo agnoverat, dixit: Quid est homo, ut sequatur regem factorem suum? Vere enim iste ad contemplandam sapientiam transiverat, et vere a sapientia illuminatus erat: multo magis nunc sapiendo veraciter hominis infirmitatem agnoscens, quam prius inaniter se ultra hominis possibilitatem extendens. Ibi enim elatus est ut deficeret, hic ut proficeret humiliatus. Illic extra se per elationem tumuit, ut in se evacuaretur, hic se per humilitatem ad se collegit, ut soli daretur.
Abbreviated transcription (Latin):
quippe tria queclam. D̃s erat iustus ⁊ beatꝰ. ⁊ hõ
erat miser ⁊ iniustus: ⁊ qr ħ conuenire ñ potuer̃t.
poguit se in medio łs homo comungens miserũ
⁊ iustum: ut ꝑ iusticiam miseriã uince̾t. ⁊ iusti¬
ciam ad beatitudinẽ repararet. Igitur cum eet
nobiscum emmanuel ꝑ iusticiam quam ad nos
attulerat. ⁊ ꝑmiseriã quam a nob̃ assumpserat:
redire cepit un uena̾t: ut in homine ꝑ iusticiam
miseriam unc̾e̾t. ⁊ hominẽ cum iusticia ꝑ mise¬
riam ad beaditudinem reuocaret. Tenuit gͥ ius¬
ticiam ⁊ sustinuit miseriam: quousq miseriã
uince̾t. ⁊ iusticiam coronaret: Icucurrit ⁊ p̃ces¬
sit passus ꝓ nob̃. ⁊ exempłu relinquens nob̃ ut sequa¬
mur uestigia eius: lib̾ans nos a seruitute peccati.¬
ut ⁊ nos in miseria iusticiam habeamꝰ. ⁊ ꝑ miseriã
cum iusticia ad beatitudinẽ transeamꝰ: ꝓmit teis
nob̃ qͦd accepit. si patimur qͦd sustinuit: ut regne¬

Expanded text:
quippe tria quaedam. Deus erat, justus et beatus, et homo quippe tria quaedam. Deus erat, justus et beatus, et homo erat miser et injustus: et quia haec convenire non potuerunt, posuit se in medio homo Deus conjungens miserum et justum, ut per justitiam miseriam vinceret, et justitiam ad beatitudinem repararet. Igitur cum esset nobiscum Emmanuel per justitiam quam ad nos attulerat, et per miseriam quam a nobis assumpserat, redire coepit unde venerat. Ut in homine per justitiam miseriam vinceret, et hominem cum justitia per miseriam ad beatitudinem revocaret. Tenuit igitur justitiam, et sustinuit miseriam quousque miseriam vinceret, et justitiam coronaret. Et cucurrit, et praecessit nos. Passus pro nobis, et exemplum relinquens nobis, ut sequamur vestigia ejus . Libmiseria justitiam habeamus, et per miseriam cum justitia ad beatitudinem transeamus. Promittens nobis quod accepit, si patimur quod sustinuit; ut regne
Abbreviated transcription (Latin):
iniustus ẽ ⁊ miser. Uidete quantũ distant iustꝰ
⁊ iniustꝰ: miser ⁊ beatys. Nonpotest aut̃ e̾eͤᷤ cũ
beatitudine miseria: nec ad beatitudinẽ ꝑue¬
nire iniusticra. Iusticia uia ẽ: beatitudo patria.
Peccati aut̃ seruus. iustꝰ eẽ non pot̾: nͥ fuerit a pec¬
cato lib̾atus. Uidete gͦ qr non pot̾ hõ sequi regem
factorẽ suum. nͥ prius uisitet᷑ a rege factore suo:
ñ potest hõ ad illum ire. s ille pot̾ si uoluerit ad ho¬
minem uenire. Ppt̾ea rex & factor hominis uenit
ad hoĩem: uenit ad id qđ homo erat : ⁊ factꝰ ẽ ip¬
se quod non erat. factus est homo ꝓ homine: as¬
sumens nrãm miseriam. retinens suam iusticiã:
⁊ apparuit int̾ dm̃ ⁊ homines mediator di ⁊ homi¬
num homo d̾s: appropians hominib ds ꝑ miseriã.
nec recedens a deo homo ꝑiusticiam. Ita ds̃ descen¬
dit ad unum. ⁊ homo ascendit ad unũ: ⁊ in uno
duo inuenta sunt: alt̾m ex nr̃o. alt̾m ex suo. Erant

Expanded text:
miser. Videte quantum distant justus et injustus, miser et beatus. Non potest autem esse cum beatitudine miseria, nec ad beatitudinem pervenire injustitia. Justitia via est; beatitudo patria. Peccati autem servus justus esse non potest, nisi fuerit a peccato liberatus. Videte ergo quod non potest homo sequi regem factorem suum, nisi prius visitetur a rege factore suo. Non potest homo ad illum ire; sed ille potest, si voluerit, ad hominem venire. Propterea rex, et factor hominis venit ad hominem. Venit ad id quod homo erat, et factus est ipse quod non erat. Factus est homo pro homine, assumens nostram miseriam, retinens suam justitiam. Et apparuit inter Deum et homines mediator Dei et hominum homo Deus, appropians hominibus Deus per miseriam, nec recedens a Deo homo per justitiam. Ita Deus descendit ad unum, et homo ascendit ad unum: et in uno duo inventa sunt, alterum ex nostro, alterum ex suo: erant
Abbreviated transcription (Latin):
tñ aliud idẽ errores ⁊ stulticiam ut condempletir
tur accedat: qr utnumq sap̃ia nonẽ. s utrumq
contemplart sap̃ia ẽ: ⁊ qui adutrumq contem¬
plandu transit. non aliud qmͣ ad sapĩam tnͣsit.

Expanded text:
tamen altera id est errores et stultitiam contemplatur ut tamen altera id est errores et stultitiam contemplatur ut tur, accedat; quia utrumque sapientia non est, sed utrumque contemplari sapientia est, et qui ad utrumque contemplandum transit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut tenebs uideat. s ad lucẽ uenit ut uideat ꝑ
lucẽ non sołu luc̃ẽ. s ⁊ tenebras ⁊ lucẽ. Quigͦ ui¬
dere uult teneb̾s suas recedit ab eis. ne intenebͥs
sit ipse ⁊ nicħ uideat: ⁊ tnͣsit ad luc̃ẽ ut ꝑ lucẽ ⁊ de¬
nebras parit̾ ⁊ lucẽ uideat. Recte gͥ ȩccłi astes cum ad
sapĩam contemplanda tnsit: errores qͦ ⁊ stulticiam
contemplaturus ad ipsam uenit quasi ad luc̃e: ut
in ipsa uideat ⁊ tenebras. ⁊ lucẽ: ħẽ ut impsa ui¬
deat ⁊ qđ ipsa ẽ sapĩa. ⁊ ꝑ ipsam uideat errores ⁊ stul¬
ticiam qͥ ipsa non ẽ sapĩa. Nam qui sapĩam uidet.
uidet qͦd ipsa ẽ sapĩa: ⁊ qui errores ⁊ stulticiam uidet.
uidet quod ipsa non ẽ sapĩa: ⁊ tn sap̃ĩam uidere:
⁊ erroies ⁊ stulticiam uide. ñ nͥ ꝑ ipsaibiͦ ᷤ ĩpsa ẽ sap̃ia
Qui gͦ ad contemplandos errores. ⁊ stulticiam contẽ¬
planda tnͣsit. ad sapĩam tͣnsit. quemadmođu qͥ ad
contẽplandam sapĩam tnͣsit. ad sapĩam transit᷑. cũ

Expanded text:
 ad lucem venit ut videat per lucem non solum lucem, sed et tenebras et lucem. Qui ergo videre vult tenebras suas, recedit ab eis, ne in tenebris sit ipse, et nihil videat: et transit ad lucem ut per lucem, et tenebras pariter et lucem videat. Recte igitur ecclesiastes cum ad sapientiam contemplandam transit: errores quoque et stultitiam contemplaturus ad ipsam venit, quasi ad lucem, ut in ipsa videat, et tenebras et lucem. Hoc est, ut in ipsa videat, et quod ipsa est sapientia; et per ipsam videat errores, et stultitiam, quod ipsa non sapientia. Nam qui sapientiam videt, videt quod ipsa est sapientia; et qui errores et stultitiam videt, videt quod ipsa non est sapiipsa est sapientia. Qui ergo ad contemplandos errores et stultitiam contemplandam transit, ad sapientiam transit; quemadmodum, qui ad contemplandam sapientiam transit, ad sapientiam transit. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
um.sepe in hoc mundo non solum nulla adu̾sa susti¬
nent. s desideria sua implere ꝑmittuntur: ut cune¬
ta illis ad iociuditate. ⁊ felicitatem uitȩ p̃sentis ꝓ uo¬
to succetant. Iuidentur dissimilit̾ currere retribu¬
tiones ut boni mala & mali bona accipiant. ⁊ impium
esse iudicium ustor ut oppͥmantur innocentes ⁊ pe¬
nam sustineant iuiquorum & ut p̃mium iustoꝵ dol¬
lant iniquiꝰ ⁊ confusa omĩa ⁊ ꝑmipta: quia d̃s non sta¬
tim exercet iudiciumut innocentes eripiat & iustos de
oppressione impior. ⁊ eos puniat qui oꝑant᷑ iniqua.
Inde grauis concussio nascitur ammorum. ⁊ succendun¬
tur zelo pusillanimes quinon uident nisi que fo¬
ris sunt solum: & putant quasi d̃s humana ñ curet.
& fortunȩ comiiserit uiuu̾sa.
metur & dicatur quasi approbet iniquitatẽ. ⁊ impie¬
tas apd̃ ipsum sit. nec cognoscat iudiciũ uerum.
& hoc totum ex eo oritur qͥ sub sole impietas ẽ in loco iu¬

Expanded text:
um, saepe in hoc mundo non solum nulla adversa sustium, saepe in hoc mundo non solum nulla adversa sustinent, sed desideria quoque sua implere permittuntur, ut cuncta illis ad jucunditatem et felicitatem vitae praesentis pro voto succedant. Et videntur dissimiliter currere retributiones ut boni mala, et mali bona accipiant, et impium esse judicium justorum, ut opprimantur innocentes, et poenam sustineant iniquorum, et ut praemium justorum tollant iniqui: et confusa omnia, et permista, quia Deus non statim exercet judicium ut innocentes eripiat, et justos de oppressione impiorum, et eos puniat qui operantur iniqua. Inde gravis concussio nascitur animorum, et succenduntur zelo pusillanimes qui non vident, nisi quae foris sunt solum, et putant quasi Deus humana non curet, et fortunae commiserit universa, metur Deus, et dicatur quasi approbet iniquitatem, et impietas apud ipsum sit, nec cognoscat judicium verum. Et hoc totum ex eo oritur, quod sub sole impietas est in loco ju
Abbreviated transcription (Latin):
mala unusquisq contra iusticiam &̃ quantum pot̾
defensare conatur. In causa quippe ꝓximi sui impius
ẽ omnis iud ex. ⁊ in sua causa erga ꝓrimum iniquus:
quia cum mala primi iudicanda sunt. miscđiȩ non
meminit: cum uero acta sua erga ꝓximũ examinan-¬
da sunt. iusticiam non custodit. Et in hunc modum
ꝑuersa sunt iudicia om̃ia sub sole: & nutant mentes
nominum: & mirantur ubi sit iudicium dei qui hȩc susti¬
net. Adhuc possumus ⁊ alio intellec̾tu fortassis commo¬
diore: sub sole in loco iudicii impietatem & in loco iusti¬
ciȩ iniquitatem considerare. Est quippe subsole in lo¬
co iudicii impietas ⁊ iniquitas in loco iusticiȩ: quando
in hoc mundo ⁊ iustus sustinet penam iniqui & ini¬
quus capit p̃mium iusti. Boninamq in hac uita
tantum iudicantur ut ꝓsuis excessibus hic flagella
dei suscipiant: & ad futurum p̃mium transeant pur¬
gatiores. Mali uͦ quia ad futur ũ seruantur iudici¬

Expanded text:
mala unusquisque contra justitiam etiam quantum potest, mala unusquisque contra justitiam etiam quantum potest, defensare conatur. In causa quippe proximi sui impius est omnis judex, et in sua causa adversus proximum iniquus, quia cum mala proximi judicanda sunt, misericordiae non meminit; cum vero acta sua adversus proximum examinanda sunt, justitiam non custodit. Et in hunc modum perversa sunt judicia omnia sub sole, et nutant mentes hominum, et mirantur ubi sit judicium Dei qui haec sustinet. Adhuc possumus, et alio intellectu fortassis commodiore sub sole in loco judicii impietatem, et in loco justitiae iniquitatem considerare. Est quippe sub sole in loco judicii impietas, et iniquitas in loco justitiae, quando in hoc mundo, et justus sustinet poenam iniqui, et iniquus capit praemium justi. Boni namque in hac vita tantum judicantur, ut pro suis excessibus hic flagella Dei suscipiant, et ad futurum praemium transeant purgatiores. Mali vero, quia ad futurum servantur judici
Abbreviated transcription (Latin):
tinentur & opprimant innocentes: ⁊ facta hominum
iniqua que iusta esse debuerunt: ⁊ in his om̃ibus confu¬
sionẽ magnam esse sub sole. Quia enim d̃s potestate
in hoc mundo ꝑuersis tribuit. ꝓpterea impietas ẽ in lo¬
co iudicii & in loco iusticiȩ inquitas: ut ibi sit impie¬
tas ubi esse. deberet iudicium.⁊ ibi iniquitas uͥ iusti¬
cia. Nam quia plati sunt impii. iccco sunt iniqui sub¬
iecti: quia nisi illi ꝑ impietatẽ innocentiam oppͥme¬
rent. isti ꝑ iniquitatẽ iusticiam non impugnarent.
Propt̾ea namq inferiores ad iniquitatẽ ꝑpetrandam
audaces sunt. quia suꝑiores ao tutandam innocenti¬
am piĩ non sunt: quia sulli miuriam patientibus iu¬
dicium facerent. isti ad inferendã iniuriam tam
prompti non fuissent. Sed in hoc qͦ: sub sole impietas
ẽ in loco iudicii & in locõ iusticiȩ iniquitas quod om̃is
homo mala ꝑximi sui sine miscđia ꝑsequitur: sua uͦ

Expanded text:
minentur et opprimant innocentes, et facta hominum minentur et opprimant innocentes, et facta hominum iniqua, quae justa esse debuerunt, et in his omnibus confusionem magnam esse sub sole. Quia enim Deus potestatem in hoc mundo perversis tribuit, propterea impietas est in loco judicii, et in loco justitiae iniquitas: ut ibi sit impietas ubi esse deberet judicium, et ibi iniquitas ubi justitia. Nam, quia praelati sunt impii, idcirco sunt iniqui subjecti, quia nisi illi per impietatem innocentiam opprimerent, isti per iniquitatem justitiam non impugnarent. Propterea namque inferiores ad iniquitatem perpetrandam audaces sunt, quia superiores ad tutandam innocentiam pii non sunt; quia si illi injuriam patientibus judicium facerent, isti ad inferendam injuriam tam prompti non fuissent. Sed in hoc quoque sub sole impietas est in loco judicii, et in loco justitiae iniquitas: quod omnis homo mala proximi sui sine misericordia persequitur, sua vero
Abbreviated transcription (Latin):
ticia eum aut nescire aut non curare fac̾ta hominũ
siue etiam quod peius ẽ prauitatẽ malignantium
approbare putat. Inde gͦ cor hominis aduersus
dm̃ concutitur: unde d̃s ab hominibus amplius dili¬
gendus & laudandus demonstratuR. Conqueri¬
tur homo quod malus homo a deo toleratur: cum
manifestum sit quia nullus homo fuisset bonus.
si nullus aliquando fuisset toleratus malus
&i tamen scandali ⁊ antur infirmantium corda dũ
uident in hoc mundo impios ꝓsperari & p̃mi into¬
centes: quia ad sola ea quȩ foris sunt in manifesto
respiciunt: ⁊ illa quȩ uel intrinsecus latent occul¬
ta uel in futuro manifesta exibenda seruantur
non attendunt. Quorum querela ex qua cau-¬
sa surgat aꝑitur cum subditur. Uidi sub sole in
loco iudicii impietatẽ. ⁊ in loco iusticie iniquita¬
tem. Sidit quippe quot in hoc mundo d̃s impios
iudices esse ꝑmittit & potestatem optinere ut do¬

Expanded text:
titia eum aut nescire aut non curare facta hominum, titia eum aut nescire aut non curare facta hominum, sive etiam, quod pejus est, pravitatem malignantium approbare putat. Inde ergo cor hominis adversus Deum concutitur, unde Deus ab hominibus amplius diligendus et laudandus demonstratur. Conqueritur homo, quod malus homo a Deo toleratur, cum manifestum sit quod nullus homo fuisset bonus, si nullus aliquando fuisset toleratus malus. Et tamen scandalizantur infirmantium corda, dum vident in hoc mundo impios prosperari et premi innocentes; quia ad sola ea quae foris sunt in manifesto respiciunt, et illa quae vel intrinsecus latent occulta, vel in futuro manifesta exhibenda servantur, non attendunt. Quorum querela ex qua causa surgat, aperitur cum subditur: Vidi sub sole in loco judicii impietatem et in loco justitiae iniquitatem. Vidit quippe, quod in hoc mundo Deus impios judices esse permittit, et potestatem obtinere ut do
Abbreviated transcription (Latin):
tura sunt iam fuerunt. Inutroq & enim que fut᷑a
sunt iam fuerunt: quia ⁊ in generibus rerum om̃tum
quod fuerunt ea quȩ iam non sunt. hoc idem scđm
naturȩ similitudinem ⁊ identitatẽ ꝓcursus in genere
suo singła futura sunt quȩ nondum sunt: ⁊ iniudiei
is diuinis quam ueritatẽ in p̃teritis seruatã audi¬
uimus. eandem in suꝑuenientib expectamꝰ exiben¬
dam. Instaurat enim ubiq õs quod abiit: quia sicut yerũ tianse
defectum ꝑ succebentium in suis generibus multipli¬
cationem reparat: ita cotidie. facta hominum iudi¬
cando. antiquam iudiciorũ suorum quȩ ab initio
exercuit. ueritatem licet ad tempus int̾missa uide¬
retur. integram se tenuisse demonstrat. Semꝑ eium ap̃
ipsum malitia penam habet ⁊ p̃mium uirtus:s quia
pena quedam occulta ẽ quedam manifesta. dum
imꝑios & peccores d̃s ꝑ padientiam tolerat. ⁊ eis penamt
statim penam manifestã non irrogat: humana stul¬

Expanded text:
tura sunt jam fuerunt. In utroque etenim quae futura tura sunt jam fuerunt. In utroque etenim quae futura sunt, jam fuerunt; quia et in generibus rerum omnium quod fuerunt ea quae jam non sunt, hoc idem secundum naturae similitudinem et identitatem procursus in genere suo singula futura sunt, quae nnis quam veritatem in praeteritis servatam audivimus, eamdem in supervenientibus exhibendam exspectamus. Instaurat enim Deus ubique quod abiit; quia sicut rerum transeuntium defectum per succedentium in suis generibus multiplicationem reparat, ita quotidie facta hominum judicando, antiquam judiciorum suorum, quae ab initio exercuit veritatem, licet intermissa ad templum videretur, integram se tenuisse demonstrat. Semper enim apud ipsum malitia poenam habet, et praemium virtus. Sed quia poenarum quaedam occulta est, quaedam manifesta: dum impios et peccatores Deus per patientiam tolerat, et eis statim poenam manifestam non irrogat, humana stul
Abbreviated transcription (Latin):
potentiam cernit in cunctis fuis operibus ⁊ iudiciis
constantem atq immutabilem ꝑmanere Rata qͥpe
dispositio operis & certa moderatio quacuncta tem¬
poribus suis ad effectum ꝓclucit. d̃s manifeste demois¬
trat: qr sic̃ eius sapĩa indiscernendo non falliur: ita
quoq eius consilium iniudicando non mutatur. Quod
factumẽ ipsum ꝑmanet. Sicite in hoc toto rerum con¬
ditarum corpore quod factum ẽ ꝑmanet. quia dispositi¬
onis ordo non confunditur. & si natura mirtabilis ua¬
rietur: ita etiam in iudiciis eius quod factum ẽ ꝑmanet:
quia in eo &̃ quod scd̃m ineffabilem dispensationẽ uari¬
ationem temporum dissimilit̾ ordinat. puidentie sue
sententiam non immutat. Iccͥco quod facꝰtum ẽ ꝑma¬
net. ⁊ in rerum uniu̾sitate quantum ꝑtinet ad or¬
dinem dispositionis: ⁊ in iudicii eniis exibitione quan¬
tum ad sententiam p̃destinationis spectat. Quȩ fu¬

Expanded text:
potentiam cernit in cunctis suis operibus, et judiciis potentiam cernit in cunctis suis operibus, et judiciis constantiam atque immutabilem permanere. Rata quippe dispositio operis et certa moderatio, qua cuncta temporibus suis ad effectum producit Deus, manifeste demonstrat, quod sicut sua sapientia in discernendo non fallitur, ita quoque consilium suum in judicando non mutatur. Quod factum est ipsum permanet. Sicut in hoc toto rerum conditarum corpore quod factum est permanet, quia dispositionis ordo non confunditur, etiamsi natura mutabilis varietur, ita etiam in judiciis ejus quod factum est permanet, quia in eo etiam quod secundum ineffabilem dispensationem, variationem temporum dissimiliter ordinat, providentiae suae sententiam non immutat. Idcirco quod factum est, permanet, et in rerum universitate, quantum pertinet ad ordinem dispositionis, et in judicii ejus exhibitione, quantum ad sententiam praedestinationis spectat. Quae fu
Abbreviated transcription (Latin):
nus possit iminutare. Popter quod sequitur & dicit. Didi
ci quod omnia opera quȩ fecit d̃s ꝑseuerent in ęternum.
Sicut enim opera conditionis in gener ibus suis ordinem
diuine inititutionis non transeunt: ta quoq opera ui¬
diciorum eius quibus facta hominum & totum mundũ
disponit. sententiam p̃destinationis ⁊ ꝑuidentiȩ suȩ
in et̃num fixam non confundunt. AIeq enim addere
illis quicquam possumus ut amplius sit quam ꝓuisum
ẽ: neq auferre ut sit minus: quȩ fac̾ta sunt ut time¬
aturd̃s. Propt̾ hoc namq dispositio rerum uisibilium
in cursu transeuntiũ rerum & succedentium uic issicri¬
dine ordinẽ rerum non confundit. ut sciat homo ⁊ in¬
celligat ꝑuidentiam esse ȩt̃nam.quȩ ab inntio rata cons¬
tantiq p̃cepti sui examinatione quemadmodum ꝓuen¬
tus suos temporibus suis consequerentur cuncta dispo¬
suit: ut illam qͦ infactis suis discat metuere. cuius õi¬

Expanded text:
nus posnus posci, quod omnia opera quae fecit Deus perseverarent in aeternum. Sicut enim opera conditionis in generibus suis ordinem divinae institutionis non transeunt, ita quoque opera judiciorum ejus, quibus facta hominum et totum mundum disponit, sententiam praedestinationis et providentiae ejus in aeternum fixam non confundunt. Neque enim addere illis quidquam possumus, ut amplius sit quam provisum est; neque auferre, ut sint minus quae facta sunt, ut timeatur Deus. Propter hoc namque dispositio rerum visibilium in cursu transeuntium rerum et succedentium vicissitudine ordinem non confundit, ut sciat homo et intelligat providentiam esse aeternam, quae ab initio rata constantique praecepti sui examinatione quemadmodum proventus suos temporibus suis consequerentur, cuncta disposuit. Ut illam quoque in factis suis discat metuere, cujus omni
Abbreviated transcription (Latin):
neq contendat aduersus illum quasi aduersetur d̃sꝰ qui
bona largitus es ł. Hoc enim sibi uult quod subumnxit
dicens. Et cognoui quod non esset melius. nisi letari¬
⁊ bene facere inuita sua. Qͥ enim sibibene facit in
uita sua de his que dono dei concessa sunt hominibus ad
fruendum ut letetur & gaudeat in deo suo: melius facit
quam qui disputat ⁊ contendit aduersus deum. Om¬
nis enim homo qui comedit & bibit ⁊ uidet bonum de
labore suo. hoc donum dei est. Iccͥco hoc quia donum
dei ẽ. ⁊ licite concessum a deo. melius ẽ quam disputa¬
re ⁊ contendere: & murmurare:quod donum dei non
ẽ nec concessum hominibus adeo quia malum ẽ &
afflictio magna. Multum quippe affligitur qui
neq amare uel approbare potest quod sustinet:
nec quot odit immutare. Iccirco multum affligite᷑
qui disputat & rixatur contra dm̃᷑ blasphemans uidicia ens
& opera eius detestanstum ea quȩ opetatur d̃s homo nullãte¬

Expanded text:
neque contendat adversus illum, quasi adversetur Deus qui neque contendat adversus illum, quasi adversetur Deus qui bona largitus est. Hoc enim sibi vult quod subjungitur, dicens: Et cognovi, quod non esset melius nisi laetari, et facere bona in vita sua. Qui enim sibi benefacit in vita sua de his quae dono Dei concessa sunt hominibus ad fruendum ut laetetur et gaudeat in Deo suo, melius facit quam qui disputat et contendit adversus Deum. Omnis enim homo qui comedit, et bibit, et videt bonum de labore suo, hoc donum Dei est. Idcirco hoc quia donum Dei est, et licite concessum a Deo, melius est quam disputare, et contendere, et murmurare: quod donum Dei non est, nec concessum hominibus a Deo; quia malum est et afflictio magna. Multum quippe affligitur qui neque amare vel approhare potest, quod sustinet; nec quod odit, immutare. Idcirco multum affligitur qui disputat, et rixatur contra Deum, blasphemans judicia ejus et opera ejus detestans, cum ea quae operatur Deus homo mullate
Abbreviated transcription (Latin):
habeat homo occultȩ ueritatis. quatinus illa ẽ ꝯrie
penetrare non potest ueneretur. Cum uͦ cause p̃ceden¬
tes occultȩ sunt uel quȩ subsequunt᷑ latent. oriuntur
disputationes plurimȩ ⁊ contradictiones: & affligunt
se mentes hominum praue rixando ⁊ murmurando
contra dm̃ cum penetrare non possiat iudicia ipsus
neq: inuenire omne opus quod operatus ẽ ds ab mitio
usq ad finem. Non enim possunt penetrare in tanta
caligine quo fine fiat aliquid. ⁊ si quȩdam in pͥncipio cau¬
non inuenit homo om̃e opus dei ab initio usq ad finem: q̃m
totum ꝓpterea quia non manifestatur totum. ꝓpterea
ne rixetur homo indubiis contra dm̃ ⁊ murmuret in ad¬
uersis constitutus. iccco dono dei conceduntur ꝓsꝑa mul¬
ta & placita plurima. ut licite utatur homo uusto labore
acquisitis. ⁊ gaudeat ⁊ letetur. & mitiget conscientiam
suam aduersus dĩn ut bene senciat deillo: ⁊ non disputet

Expanded text:
habeat homo occultae veritatis, quatenus illa etiam quae habeat homo occultae veritatis, quatenus illa etiam quae penetrare non potest, veneretur. Cum vero causae praecedentes occultae sunt, vel quae subsequuntur latent, oriuntur disputationes plurimae et contradictiones, et affligunt se mentes hominum pravae rixando, et murmurando contra Deum, cum penetrare non possint judicia ipsius, neque invenire opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Non enim penetrare possunt in tanta caligine, quo fine fiat aliquid, etsi quaedam in principio caunon invenit homo omne opus Dei ab initio usque ad finem; quototum, quia non manifestatur totum; propterea ne rixetur homo in dubiis contra Deum, et murmuret in adversis constitutus, dono Dei conceduntur prospera multa, et placita plurima, ut licite utatur homo bonis justo labore acquisitis, et gaudeat, et laetetur, et mitiget conscientiam suam adversus Deum. Et bene sentiat de illo, et non disputet
Abbreviated transcription (Latin):
prauam agitur contumacit̾ rep̃hendunt: non solũ
eos exterius pena adu̾sitatis ⁊ tribulationis molestia
atterit: s multomag̾ intus furor ⁊ impatientia mur¬
naurationis afflgit. Quam afflictionemõs illis dedisse
dicitur. non mentem illorum prauitate corrumpenido.
sed iudicia sira iuste ut approbentur ipsi quia mali sunt
ab eorum cognitione subtrahendo ut eum uidere non ua¬
lent qua iusticia fiat quod circa eos agitur. amplius ꝑ impa¬
tientiȩ suȩ uidium a cognitione ueritatis exce deireus.
Iccirco dedit illis afflictionem quando disputationem
dedit celando iudicia sua:ut non inueniat homo opus qͦd
operatur d̃s ab initio usq ad finem. Nam p̃cedune aliq̃n
quedam causȩ manifestȩ in hoc mixt̾ido iudicia der̾cum
d̃s facta hominum in p̃senti uita subsequenti recͥbutiõe
uel bona remunerat uł punit mala. Et in his tm̃ualert
aliquatenus discer in iudicia derͥ ut aliquod inlicium

Expanded text:
pravam agitur, contumaciter reprehendunt, non solum pravam agitur, contumaciter reprehendunt, non solum eos exterius poena adversitatis, et tribulationis molestia atterit, sed multo magis intus furor, et impatientia murmurationis affligit. Quam afflictionem Deus illis dedisse dicitur, non mentem illorum pravitate corrumpendo, sed judicia sua juste, ut probentur ipsi, quod mali sunt, ab eorum cognitione subtrahendo; ut, cum videre non valent qua justitia fiat quod circa eos agitur, amplius per impatientiae suae vitium a cognitione veritatis excaecentur. Idcirco dedit illis afflictionem, quando disputationem dedit celando judicia sua, ut non inveniat homo omne opus, quod operatur Deus ab initio usque ad finem. Nam praecedunt aliquando quaedam causae manifestae in hoc mundo judicia Dei, cum Deus facta hominum in praesenti vita subsequente retributione vel bona remunerat, vel punit mala. Et in his tantum valent aliquatenus discerni judicia Dei, ut aliquid judicium
Abbreviated transcription (Latin):
& in murmurationẽ consurgareꝰ. breuit̾ suꝑiora re¬
petimus: ut eorum quȩ dicenda sunt ex ipsis sententiã
quasi a principio deducamus. Suꝑius demonstrauerat
ecclastes nichil in hoc mundo ꝑpetuo in eodem posse con¬
sistere. s temporum uices contrariis euentibus sine ces¬
satione raptari quȩ lubelicet rerum mutabilitas licet
a creatore rerum om̃ium recte ordinet᷑: tñ cor humanũ
ꝑ impatientiam in murmurationẽ ⁊ blasphemiam ad¬
uersus ipsum concutitur. & ideo subiunxit post enu¬
merata rerum tempora.⁊ ait. Uidi afflictionem quam
dedit d̃s filiis hominum. ut distendantur in ea. Cunc¬
ta fecit bona in tempore suo: ⁊ mundum tradidit dis¬
putationi eorum. Nȩc ẽ gͦ afflictio hominum. disputa¬
tio eorum adu̾sus dm̃: quia in eo qͥ iudiciis dei humilit̾
subdi nolunt. ⁊ eius dispetationem quȩ bona ẽ in re-¬
bus omnibus cum quid contra uoluntatem eorũ

Expanded text:
et in murmurationem consurgant, breviter superiora reet in murmurationem consurgant, breviter superiora repetemus ut eorum quae dicenda sunt, ex ipsis sententiam quasi a principio dicamus. Superius demonstraverat Ecclesiastes nihil in hoc mundo perpetuo in eodem posse consistere; sed temporum vices contrariis euntibus sine cessatione raptari: quae videlicet rerum mutabilitas licet a Creatore rerum omnium recte ordinetur, tamen cor humanum per impatientiam in murmurationem et blasphemiam adversus ipsum concutitur. Et ideo subjunxit post enumerata rerum tempora, et ait: Vidi afflictionem quam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea. Cuncta fecit bona in tempore suo, et mundum tradidit disputationi eorum. Haec est ergo afflictio hominum, disputatio eorum adversus Deum; quia in eo quod judiciis Dei humiliter subdi nolunt, et ejus dispositionem, quae bona est in rebus omnibus, cum quid contra voluntatem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
foris sunt: Similit̾ aliquando ꝓbat d̃s iustos adu̾sitatib
& tribulationibus exercet. ⁊ uidet᷑ iusticia ñ habere
p̃mium ap̃ ipsum᷑: ⁊ tñ numquam caret retributione
sua occulta: ⁊ manifesta aliqñ differtur ut int̾rogen¬
tur de ꝑseuerantia sua conscientiȩ hominum: I quia
ea quȩ inmanifesto sunt. dissimilit̾ currunt. fluc̾tu¬
ant corda hominum: ⁊ mirant᷑ ubi sit iudicium ue.¬
ritatis. cum in hoc mundo innocentia p̃mit᷑. ⁊ malitia
ꝑsperatur. Propt̾ hoc subiunxit ⁊ ait. Uidi sub sole in¬
loco uidicii impietatẽ. ⁊ in loco iusticiȩ iniquitatem:
&e dixi in corde meo iustum ⁊ impium iudicabit d̃s:
& tempiis omnis rei tunc erit. Qͥa uͦ mentibus humanis
de iudiciis dei ⁊ de terum omĩuni ꝓuentu contrario gra-¬
iuis oborta ẽ disputatio. ⁊ subiciende nunc sunt ratio¬
nes quare corda hominum adu̾sus ipsum moueantur.

Expanded text:
foris sunt. Similiter aliquando probat Deus justos, adversitatibus foris sunt. Similiter aliquando probat Deus justos, adversitatibus et tribulationibus exercet, et videtur justitia non habere praemium apud ipsum: et tamen nunquam caret retributione sua occulta: et manifesta aliquando differtur, ut interrogarentur de perseverantia sua conscientiae hominum. Et quia ea quae in manifesto sunt dissimiliter currunt, fluctuant eorda hominum, et mirantur ubi sit judicium veritatis; cum in hoc mundo innocentia premitur, et malitia prosperatur; propter hoc subjunxit, et ait: HOMItatem, et in loco justitiae iniquitatem. Et dixi in corde meo: Justum et impium judicabit Dominus, et tempus omnis rei tunc erit. Quia vero mentibus humanis de judiciis Dei et de rerum omnium proventu contrario gravis aborta est disputatio, et subjiciendae nunc sunt rationes, quare corda hominum adversus ipsum moveantur,
Abbreviated transcription (Latin):
inuiolabile. ut neq ultra transgrediatur uel infra
maneat operum dei certa moteratio. sic ⁊ iudicia eius
scd̾m certam ꝓuidentiam currunt ut his neq: addi neq:
minui aliquid possit: & si qñ ipse altter facere uidetuR.
& alit̾ uidicare: dispensatio occulta ẽ: qua non mutatur
consilium. s opus uariatur. ⁊ iudicium exercetur. Nam
& hoc ipsum iudicium ẽ. q iudicium differtur aliquan¬
do. ut tempore suo restauretur: ut non ꝑeat aliquid
ex omĩbus quȩ facta sunt. ut maneant semꝑ. Semper
enim hoc ẽ ut culꝑa penam habeat: ⁊ iusticia ꝑremium
consequatur. Sed ẽ occulta pena:. ⁊ pena manifesta.
Similit̾ p̃mium occultum ẽ: ⁊ p̃miũ manifestum.
Et sepe d̃s malos tolerat. ⁊ differt penam illorꝑ mani¬
festam ⁊ h̃t̃ tñ omnis malitia penã occultam: ⁊ iudicat
d̃s. & udetur differre iudicium uel facta hominum
omino non attendere ab his qui non uident nͥ ea quȩ

Expanded text:
inviolabile, ut neque ultra transgrediatur vel infra inviolabile, ut neque ultra transgrediatur vel infra remaneat operum Dei certa moderatio: sic et judicia ejus secundum certam providentiam currunt, ut his neque addi neque minui aliquid possit. Et si quando ipse aliter facere videtur, et aliter judicare, dispensatio occulta est qua non mutatur consilium, sed opus variatur et judicium exercetur. Nam et hoc ipsum judicium est: quod judicium differtur aliquando ut tempore suo restauretur, ut non pereat aliquid ex omnibus quae facta sunt, ut maneant semper. Semper enim hoc est, ut culpa poenam habeat, et justitia praemium consequatur. Sed est poena occulta, et poena manifesta. Similiter praemium occultum est, et praemium manifestum. Et saepe Deus malos tolerat, et differt poenam illorum manifestam: et habet tamen omnis malitia poenam occultam. Et judicat Deus, et videtur differre judicium vel facta hominum omnino non attendere ab iis qui non vident nisi ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
labore suonon solum qñ bonis huius mundi industria
sua acquisitis cum gr̃arum actione ꝑfruitur .s tunc &̃
quanto in adu̾sis conititutus ꝓ patientiȩ suȩ labore
spe future consolationis letatur. Comelet enim et
letabitur in donis dei quando in ꝓsꝑis exultabit de mu-¬
nere: ⁊ in adu̾sis hilarescet de retributione. Sic se om̃i
tempore componet ad pacẽ cum deo: ut uideat ⁊ intel¬
ligat quia cuncta bona facit in tempore suo. ut non
iuste accusetur ab homine in omĩbus quȩ acciderint.
Rata enim sunt iudicia eius: ⁊ de legibus illius in ȩt̾nũ
stantibus non potest immutari magnum uel paruũ
aliquid. Nam sicut in cunctis rerum generibus quȩ
uidentur imminui uel deperire in his quȩ transeunt.
in suꝑuenientibus ⁊ succetentibus restaurantur. ut
dispositio uniu̾isitatis ordinẽ suum ratum immobilẽq
conseruet. & ꝑmaneat semꝑ pͥmȩ dispositionis statutũ

Expanded text:
labore suo: non solum quando bonis hujus mundi industria labore suo: non solum quando bonis hujus mundi industria sua acquisitis cum gratiarum actione perfruitur; sed tunc etiam quando in adversis constitutus, pro patientiae suae labore spe futurae consolationis laetatur. Comedet enim et laetabitur in donis Dei, quando in prosperis exsultabit de munere, et in adversis hilarescet de retributione. Sic se omni tempore componet ad pacem cum Deo, ut videat et intelligat quod cuncta bona facit in tempore suo, ut non juste accusetur ab homine in omnibus quae acciderint. Rata enim sunt judicia ejus: et de legibus illius, in aeternum stantibus, non potest immutari magnum vel parvum aliquid. Nam sicut in cunctis rerum generibus quae videntur imminui vel deperire, in iis quae transeunt, in supervenientibus et succedentibus restaurantur, ut dispositio universitatis ordinem suum ratum immobilemque conservet; et permaneat semper primae dispositionis statutum
Abbreviated transcription (Latin):
sit conscientiȩ humanȩ: iccͥco sibi soliseruauit potesta
tem oꝑum ⁊ iudicior ũ suorum ut nemo immutare
possit quod ipse legibus ȩt̃nis fixũ constituit ut adim¬
pleret. Propt̾ hoc non disputet homo inuniu̾sis quȩ
illi adueniunt: s suscipiat iudicia dei cum reueren¬
tia ⁊ timore: ⁊ cum quidem ꝓsꝑa tribuit d̃s & placita
condonat. casta exultatione letetur in benesiciis eiꝰ:
cum uͦ adu̾sa egrediuntur ⁊ molesta occurrunt. mala
sua merita confitens. iusticiam illius commendet ⁊
ueritatem. Quod si qñ molestis ingruentibus patienti¬
am suam labefactari conspererit contra murmura¬
tionis ⁊ impatientiȩ uitium dona munificentiȩ crea-¬
tous sui opponat: ut animus qui pondere demptada¬
onis p̃mitur. ne aliquatenus in blasphemiam erumpat.
recortatione bñficiorum dei mitigetur. Tunc enim mel¬
piet bene facere & letari in uita sua ⁊ uidere bona de

Expanded text:
sit conscientiae humanae, idcirco soli sibi potestasit conscientiae humanae, idcirco soli sibi potestaerum, et judiciorum suorum, ut nemo immutare possit quod ipse legibus aeternis fixum constituit, ut adimpleret. Propter hoc non disputet homo in universis quae illi adveniunt, sed suscipiat judicia Dei cum reverentia et timore: et cum quidem prospera tribuit Deus, et placita condonat, casta exsultatione laetetur in beneficiis ejus; cum vero adversa egrediuntur, et molesta occurrunt, mala sua merita confitens, justitiam illius commendet et veritatem. Quod si quando molestiis ingruentibus, patientiam suam labefactari conspexit, contra murmurationis et impatientiae vitium dona munificentiae Creatoris sui opponat: ut animus qui pondere tentationis premitur, ne aliquatenus in blasphemiam erumpat, recordatione beneficiorum Dei mitigetur. Tunc enim incipiet benefacere, et laetari in vita sua, et videre bona de
Abbreviated transcription (Latin):
quod sunt ex ipsosunt. quod aut̃ esse desinunt ex semet¬
ipsis habent. Sicut & hoc quod antequam essent nicħ
fuerunt. ex sem&e ipsis habuerunt: non solum itaq:
uerum ẽ hoc de oꝑibus dei quibus creaturã mundi dispo¬
nit. quod sine iminutatione & confusione ordinis ma¬
neant in ȩ t̃num: set &̃ de dispositione ⁊ p̃destinatione
udiciorum eius quibus facta hominum examinat
hoc uerum ẽ q maneant inȩt̃num: & legẽ ꝓuidentiȩ
suȩ ⁊ statutum cogitationis ipse non mutat. Iucitt
oꝑibus eius in rerum generibus neq addere possumꝰ
creando ut sit quod nonerat. neq auferre pimendo
& destruendo omĩno ut nichil sit quod aliquiderat:
sic neq iudicia eius immutare possumus uel adden¬
do ut fiat quod ipse non disposuit. uel auferendo ut
non fiat q̃d ipse fieri ordinauit. Ut enim solus ipse ti¬
meatur. & ad eum omni tempore inmiscd̾ia respecꝰtũ

Expanded text:
id quod sunt ex ipso sunt; quod autem esse desinunt, ex semetid quod sunt ex ipso sunt; quod autem esse desinunt, ex semetipsis habent: sicut et hoc quod antequam essent, nihil fuerunt, ex semetipsis habuerunt. Non solum itaque verum est hoc de operibus Dei quibus creaturam mundi disponit, quod sine immutatione et confusione ordinis maneant in aeternum; sed etiam de dispositione et praedestinatione judiciorum ejus quibus facta hominum examinat, hoc verum est, quod maneant in aeternum, et legem providentiae suae, et statutum cogitationis ipse non mutat. Et sicut operibus ejus rerum generibus neque addere possumus creando, ut sit quod non erat, neque auferre perimendo, et destruendo, ut omnino nihil sit quod aliquid erat: sic neque judicia ejus immutare possumus, vel addendo ut fiat quod ipse non disposuit, vel auferendo ut non fiat quod ipse fieri ordinavit. Ut enim solus ipse timeatur, et ad eum omni tempore in misericordia respectus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mundo contra suam uoluntatẽ uel estimationẽ
cueniunt riratus. Neq enim potest homo rixando
& murmurando contra dm̃ eius dispositionẽ immu¬
tare: ⁊ iõ melius ẽ eius iudicia cum timore suscipere :
quam in eius iniuria ꝓ nr̃a lesione murmurare.
Iam & ĩo d̃s iudicia sua abscondit a nobisut dum ea
nec nr̃o intellectu penetrare nec ꝓ nr̃o arbitrio mimu¬
tare possumus. amplius timeamus. Iccͥco psequitur
& dicit. Didici quod omnia opera quȩ fecit d̃s. ꝑseue¬
rent in ȩt̾num. Non possumus eis quicquam addere
nec auferre : quȩ fecit ds̃ ut timeatur. Non solum de
oꝑibus dei quibus essentias rerum creauit. creatisq ꝑ
singła genera ⁊ spẽs rerum formã modumq imposuit.
Hoc uerum ẽ. đ opera dei ꝑseuerent in ȩt̾num ꝓ eo qͥ eius
dispositio in eis non mutatur. ⁊ seruant singła ut sint
quod ea esse instituit. ⁊ si transeunt non ex ipso hoc ẽ.qͥa

Expanded text:
hoc mundo contra suam voluntatem vel existimationem hoc mundo contra suam voluntatem vel existimationem eveniunt, rixatur. Neque enim potest homo rixando et murmurando contra Deum ejus dispositionem immutare: et ideo melius est ejus judicia cum timore suscipere, quam in ejus injuria pro nostra laesione murmurare. Nam et ideo Deus judicia sua abscondit a nobis, ut, dum ea nec nostro intellectu penetrare, nec pro nostro arbitrio immutare possumus, amplius timeamus. Idcirco prosequitur et dicit: Didici quod omnia opera quae fecit Deus, perseverent in aeternum. Non possumus eis quidquam addere nec auferre quae fecit Deus, ut timeatur. Non solum de operibus Dei quibus essentias rerum creavit: creatisque per singula genera, et species rerum formam modumque imposuit, hoc verum est, quod opera Dei perseverent in aeternum: pro eo quod ejus dispositio in eis non mutatur, et servant singula, ut sint quod ea esse instituit: et si transeunt, non ex ipso hoc est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uidere non potuit: Cesset gͦ homo disputare de ui¬
diciis dei quibus mundũ uniu̾sum gubernat & dispo¬
nit ab initio usq ad finem: qr homo neq rector neq
iudex mundi a deo positus fuit s possessor: neq ut
sua uirtute aut potestate mundi elementa regeret.
aut ꝓuentus temporum suo arbitͥo dispensaret᷑. sed
ut fructus mundi ⁊ tpr̃m uices scd̾m creatoris dispen¬
sationẽ in usum alendȩ infirmitatis suȩ acciperet.
Propterea aduinxit ⁊ ait. Cognoui quod non esset
melius: nisi letari & facere bene in uita sua. Omnis
enim homo qui comedit ⁊ bibit & uidet bonum de
labore suo: hoc donum dei ẽ. Nam omnis homo qui
contendit & disputat de oꝑibus dei. ⁊ causatur iudicia
dei. ⁊ eius dispositiones in mundo accusat: hoc donũ
dei non ẽ: neq ex deo ẽ illud s contra dm̃: ⁊ melius
facit qui licite in hoc mundo donis dei iusto labore
acquisitis utitur. quam qui aduersus dm̃ ꝓ his quȩ in

Expanded text:
videre non potuit? Cesset ergo homo disputare de juvidere non potuit? Cesset ergo homo disputare de judiciis Dei, quibus mundum universum gubernat et disponit ab initio usque ad finem; quia homo neque rector neque judex mundi a Deo positus fuit, sed possessor; neque ut sua virtute aut potestate mundi elementa regeret aut proventus temporum arbitrio dispensaret, sed ut fructus mundi, et temporum vices secundum Creatoris dispensationem in usum alendae infirmitatis suae acciperet. Propterea adjunxit et ait: Cognovi quod non esset melius, nisi laetari et facere bene in vita sua. Omnis enim homo qui comedit et bibit, et videt bonum de labore suo, hoc donum Dei est. Nam omnis homo qui contendit, et disputat de operibus Dei, et causatur judicia Dei, et ejus dispositiones in mundo accusat; hoc donum Dei non est, neque ex Deo est illud, sed contra Deum, et melius facit qui licite in hoc mundo donis Dei justo labore acquisitis utitur, quam qui adversus Deum pro iis quae in
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit homo quo fine fiant omĩa hȩc. donec ipse
finem accipiat. Tunc aut̃ intelliget. ⁊ tunc inueni¬
et quȩ oꝑatus ẽ õs in eo ab initio suo usq ad finẽ suũ
uel in miscd̾ia uł inuidicio. ut eum ad talem finẽ ꝑou¬
ceret: quem oꝑib suis ab initio usq ad finẽ ꝓbauit
ut ueniret in consummationem. Int̾im aut̃ donec
finis adueniat ab initio usq ad finem latent omĩa:
ut non inueniat homo opus quod oꝑatus ẽ d̃s ab initio
usq ad finem. Ppt̾ea disputare potest de oꝑibus dei quȩ
oꝑatur d̃s ab initio usq ad finem: s inuenire non pot̾
opuis quod oꝑatus ẽ d̃s ab initio usq ad finem. Si autẽ
non potest homo inuenire opus quod oꝑatur ds̃ ab initio
suo usq ad finẽ suum. ut uł hoc saltem intelligat qͦd
ipse uidit: quomodo tunc inueniet oꝑatiifẽ õs quȩ
oꝑatus ẽ d̃s ab initio mundi usq ad finẽ scłi quȩ ipse

Expanded text:
invenit homo quo fine fiant omnia haec, donec ipse invenit homo quo fine fiant omnia haec, donec ipse finem accipiat. Tunc autem intelliget, et tunc inveniet quae operatus est Deus in eo ab initio suo usque ad finem suum, vel in misericordia vel in judicio, ut eum ad talem finem perduceret, quem operibus suis ab initio usque ad finem probavit ut veniret in consummationem. Interim autem donec finis adveniat ab initio usque ad finem latent omnia, ut non inveniat homo opus quod operatus est Deus ab initio ue ad finem. Propterea disputare potest de operibus Dei, quae operatur Deus ab initio usque ad finem; sed invenire non potest opus quod operatus est Deus non potest homo invenire opus quod operatur Deus ab initio suo usque ad finem suum, ut vel hoc saltem intelligat quod ipse vidit, quomodo tunc inveniet opera quae operatus est Deus ab initio mundi, usque ad finem saeculi quae ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Aunuẽ iͣ quiã non amant neq uolunt quod bonum est.
Et reprehendunt dm̃ quod noria fecit:. & nemo tñ repre¬
hendit cum leditur inimicus eius: cum sint ipsi uniu̾si
inimici dei & adu̾sarii ueritatis. Epter hoc non intel¬
ligit homo opus quod oꝑatus ẽ d̃s ab initio usq ad finẽ.
Carnalis enim homo non sapit ea quȩ dei sunt. Sequit᷑
enuim concupiscentiã suam. & laudat delectationem
desiderioꝵ suorumꝰ. ⁊ cum sibi datur quod diligit pu¬
tat secum bene agi. cum potius hoc fiat in malũ suũ:
& cum obsistitur desider iis suis. murmurat ⁊ mouet
querelam ⁊ causatur quasi male actum sit quod ius¬
te ordinatur: & non intelligit oꝑa quȩ oꝑatur d̃s ab
initio usq ad finem. Ex quo de terra educitur donec
in terram reuocetur oꝑa quȩ oꝑatus ẽ d̃s non intelli¬
git ab initio usq ad finem. Multa enim oꝑatur d̃s
circa hominem ab initio eius usq ad finem illius: ⁊ ñ

Expanded text:
tum est, quia non amant nec volunt quod bonum est. tum est, quia non amant nec volunt quod bonum est. Et reprehendunt Deum quod noxia fecit; et nemo tamen reprehendit cum laeditur inimicus suus, cum sint ipsi universi inimici Dei, et adversarii veritatis. Propter hoc non intelligit homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Carnalis enim homo non sapit ea quae Dei sunt . Sequitur enim concupiscentiam suam, et laudat delectationem desideriorum suorum, et cum sibi datur quod diligit, putat secum bene agi. cum potius hoc fiat in malum ejus, et cum obsistitur desideriis suis, murmurat et movet querelam; et causatur, quasi male actum si quod juste ordinatur; et non intelligit opera quae operatur Deus ab initio usque ad finem. Ex quo de terra educitur, donec in terram revocetur: opera quae operatus est Deus non intelligit ab initio usque ad finem. Multa enim operatur Deus circa hominem ab initio ejusque ad finem illius, et non
Abbreviated transcription (Latin):
iudicatuR. Itñ non cessant homines disputare de oꝑib
dei. & iudicia illius ꝓ sua estimatione pensare: ⁊ rep̃hen-¬
ditur d̃s a cogitationibus hominum malignorũ. Dicuit
enim homines quia non debuit d̃s creasse noxia. ⁊ que
infesta sunt & nocent posuisse in oꝑibus suis: ⁊ maledic̃t
creaturas dei bonas. & blasphemant creatorẽ earum.
Ranas & muscas ⁊ serpentes. ⁊ uenena omĩa & omĩa adu̾s
⁊ pestilentiosa quare fecit õs: Melius enim fecisset: si
cuncta bona fecisset. Mala quippe plurima sunt: & mala
omĩa bona non sunt. & fecit quidem cuncta bona ipse in
tempore suo̾. set solus homo malus non intelligens boni¬
tatem neq retinens iudicium ueritatis. mala uolunta¬
te a bonitate discordat: & cum fit quod male ipse non
uuilenicit nlale: fieri cum bene fiat. & ipse male uelit.
I et ir conue ioluntates & concupiscentiȩ nequam ex¬
ddedelno cõitũ Nominum ut non intelligant quod rec¬

Expanded text:
judicatur. Et tamen non cessant homines disputare de operibus judicatur. Et tamen non cessant homines disputare de operibus Dei, et judicia illius pro sua existimatione pensare; et reprehenditur Deus a cogitationibus hominum malignorum. Dicunt enim homines quod non debuit Deus creasse noxia, nec quae infesta sunt et nocent posuisse in operibus suis; et maledicunt creaturas Dei bonas, et blasphemant Creatorem earum. Ranas, et muscas, et serpentes, et venenata omnia, et omnia adversa et pestilentiosa quare fecit Deus? Melius enim fecisset, si cuncta bona fecisset. Mala quippe plurima sunt, et mala omnia bona non sunt. Et fecit quidem cuncta bona ipse in tempore suo; sed solus homo malus, non intelligens bonitatem neque retinens judicium veritatis, mala voluntate a bonitate discordat: et cum fit quod male ipse non vult, dicit male fieri; cum bene fiat, et ipse male velit. Idcirco malae voluntates et concupiscentiae nequam excaecant corda hominum, ut non intelligant quod rec
Abbreviated transcription (Latin):
riras concitantes horrendas.ita ut inblasphemiam
etiam excrescant creatoris. ⁊ dicant quȩ ñ oportet.
Arripiunt enim homines uicem dei uiolent & iudices scli
se constituunt: ⁊ disputant de mundo ⁊ de oꝑib dei
& de ꝓuidentia eius ⁊ iudiciis quibus mundũ uniu̾sum
disponit. Et dicunt alii hoc bñ fecit d̃s : zaliĩ mur mu¬
rant & dicunt. non bñ factum ẽ illuo. Istȩ enintque¬
relȩ sunt hominum ⁊ p̃sumptiones quabr ꝓtaeeant irã
dei: quia subdi nolunt legibus eius: s disputant doꝑi¬
bus ipsitis & iudicia eius rep̃hendunt. Perq̃t aliquis
morte crudeli aut graui dampno ⁊ casu miserabili atiͥtꝰ
est: & uenit immicus eius ⁊ dicit. Bene fecit d̃s. homi¬
nem impium & peccatorẽ scđm malitiã suam iudica¬
uitꝰ & murmurat amicus eius ⁊ querelã mouet adu̾sus
dm̃ cur ꝑire ꝑmiserit innocentẽ: & iustum ñ custodierit.
Et dampnatur ille ꝓ malitia sua: ⁊ iste ꝓ temeritate sua

Expanded text:
rigas coacitantes horrendas, ita ut in blasphemiam rigas coacitantes horrendas, ita ut in blasphemiam etiam excrescant Creatoris, et dicant quae non oportet. Arripiunt enim homines vicem Dei violenter, et judices saeculi se constituunt, et disputant de mundo et de operibus Dei, et providentia ejus, et judiciis quibus mundum universum disponit. Et dicunt alii hoc bene fecit Deus; et alii murmurant, et dicunt non bene factum est illud. Istae enim querelae sunt hominum, et praesumptiones quibus provocant iram Dei; quia subdi nolunt legibus ejus, sed disputant de operibus ipsius, et judicia ejus reprehendunt. Periit aliquis morte crudeli aut gravi damno, et casu miserabili attritus est; et venit inimicus ejus, et dicit: Bene fecit Deus; hominem impium et peccatorem secundum malitiam suam judicavit; et murmurat amicus ejus, et querelam movet adversus Deum, cur perire permiserit innocentem, et justum non custodierit. Et damnatur ille pro malitia sua; et iste pro temeritate sua