comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
er idem tempus.xuiii.
sub reptione quadam demonis.
turpis macula religioso principi in
usta est. Et enim cum apud thessaloni¬
cam seditione exorta. quidam ex mili¬
taribus uir impetu fuisset ipłi furen¬
tis extinctus. repentim nuntii atro¬
citate succensus. adludos circenses
inuitari ppłm eiq exinꝑuiso circũ¬
fundi milites. atq obtruncare pas¬
sim quisq occurrisset gladio iubet:
& uindictam dare non crimini s
furori. Obhoc cum a sacerdotibus
italie argueret᷑. agnouit delictum̃.
culpamq cum lacrimis ꝓfessus.
publicam penitentiam in conspec-¬
tu totius eccłȩ exegit: et in hoc sibi
tempus ad scriptum absq regali
fastigio pacienter impleuit: Quib
omnib illuc quoq mirabiliter
adiecit. legem sanxit inposterum.
ut sententie principum suꝑ animad¬
uersione plate. in diem tricesimũ
ab executoribus differrent᷑: quo
locus miscdiȩ uł si res tulisset pe¬
nitentie non ꝑiret. .xix¬
Gitur adorientem regressus ibiq

Expanded text:
er idem tempus subreptione quadam daemonis, turpis macula religioso principi inusta  Al. ingesta est. Etenim cum apud Thessalonicam seditione exorta, quidam ex militaribus vir impetu fuisset populi furentis extinctus, repentini nuntii atrocitate succensus, ad ludos Circenses invitari populum eique ex improviso circumfundi milites, atque obtruncari passim, ut quisque occurrisset, gladio jubet, et vindictam dari non crimini, sed furori. Ob hoc cum a sacerdotibus Italiae argueretur, agnovit delictum, culpamque cum lachrymis professus, publicam poenitentiam in conspectu totius Ecclesiae exegit: et in hoc sibi tempus adscriptum, absque regali fastigio patienter implevit. Quibus omnibus istud quoque mirabiliter adjecit: Lege sanxit in posterum, 289 ut sententiae Principum super animadversione prolatae in diem tricesimum ab executoribus differentur: quo locus misericordiae, vel si res tulisset poenitentiae non periret. gitur ad Orientem regressus, ibique,
Abbreviated transcription (Latin):
totis uirib orientis insurgens ultus
est sanguinẽ iustum: ualentinaniq
impia inter hec matre defuncta fi¬
dem catholicam quam ipsa uiola¬
uerat. ⁊ regnũ tyrãnide depulsa restituit᷑.
atq ipse pꝰea qͣm romã illustri triũpho
inuectꝰ ẽ ad ꝓpͥa rursũ regna remeuut.

Expanded text:
totis viribus Orientis insurgens, ultus totis viribus Orientis insurgens, ultus est sanguinem justum. Valentiniani quoque impia inter haec mater defuncta, fidem catholicam, quam ipsa violaverat, et regnum tyrannide depulsa, restituit. Atque ipse posteaquam Romam illustri triumpho invectus est, ad propria rursus regna remeavit.
Abbreviated transcription (Latin):
cede altiorem ꝓmittis gradum: hũe
ipsum quem habeo tollite: tantum
michi conscientia fidei duret ille¬
sa: hec dicens: ante pedes impie p̾¬
cipientiũ cingulum iecit. Ambro¬
siusi uero aduersum reginę furorẽ
non se manu defende̾bat aut celo: s
ieuiniis continuatisq uigiliis sub
altari positus. ꝑ obsecrationes defenso¬
rem sibi atq ȩccłȩ dm̃ parabat. Cũq
hec in longum diuersis machinis &
oppugnationib nequã uistina mo¬
litur: maximus qui se exui tẏran¬
ni infamia ⁊ legittimum pͥncipem
gestiret ostendere. datis litteris im¬
pium ꝓtestatur inceptũ:. fidem di
impugnari. ⁊ statuta catholice eccłe
subrui Et inter hec ad ꝓpinquare
italiam cȩpit: quo iustina comꝑto
hoste simul atq impietatis conscien¬
da ꝑurgente infugam uersa cum
filio exilia quȩ dei sacerdotib pa-¬
rabat prima sortitur .xuii.
fidem bonitatisq ac beneficioꝵ
gratiani memor. et in uindictam

Expanded text:
cede altiorem promittitis gradum? Hunc cede altiorem promittitis gradum? Hunc ipsum, quem habeo tollite: tantum mihi conscientia fidei duret illaesa. Haec dicens, ante pedes impia praecipientium cingulum jecit. Ambrosius vero adversum Reginae furorem, non se manu defensabat, aut telo, sed jejuniis continuatisque vigiliis sub altari positus: per obsecrationes defensorem sibi atque Ecclesiae Deum parabat. Dumque haec in longum diversis machinis et oppugnationibus nequam Justina moliretur, Maximus, qui se exuere tyranni infamia, et legitimum principem gestiret ostendere, datis litteris impium protestatur incoeptum, fidem Dei impugnari, et statuta catholicae Ecclesiae subrui, et inter haec appropinquare Italiae coepit. Quo Justina comperto, hoste simul atque impietatis conscientia perurgente, in fugam versa cum filio, exilia quae Dei sacerdotibus praeparabat, prima sortitur. CAPUT fidem, bonitatisque ac beneficiorum Gratiani memor, et in vindictam,
Abbreviated transcription (Latin):
tigans. pͥmum sibi aditum. debellande
rimabant᷑ eccłȩ. S quamus illa
iezabel sp̃u pugnaret armata: re¬
sistebat tam̃ amlirosius heliȩ pir¬
tute repletus. et gratia Ipsa eui in
eccłiis garrire strepere. animare et
conqueri: unde adolescentulus pro
concumelie in uidia quã falso con¬
flauerat mat̾ accensus armatoꝵ
globum ad eccłam mittit. confrin¬
gi aanuas. oppugnari sc̃a. sacerdotẽ
ꝑtrahi atq in exilium agi ꝓtuus
iubet. Sed tanta fuit ꝑseuerantia
fidelium populoꝵ: ut animas pͥus
patrũ. unꝑalia de creta mandant᷑
beniuolo: tunc memorie serinius
p̃sidenti. S ille cui ab incun abulis
sacra fides et uenerabilis fuit. abne¬
gat se impia posse uerba ꝓferre: et
cont̃ dm̃ loqui: Tum uͭ ne inceptũ
regine frustia uideret᷑: celsior ei honor
ꝓmictit᷑ si impleret in iuncta Ille qui
nobilior infide ce quam in honoribus
cuꝑet. quid mͥ ait ꝑ impietatis mer¬

Expanded text:
tigans, primum sibi aditum debellandae tigans, primum sibi aditum debellandae rimabatur Ecclesiae. Sed quamvis illa Jezabel spiritu pugnaret armata, resistebat tamen Ambrosius, Eliae virtute repletus et gratia. Ipsa autem in Ecclesiis garrire, strepere, animare, et conqueri. Unde adolescentulus pro contumeliae invidia, quam falso conflaverat mater, accensus, armatorum globum ad Ecclesiam mittit: confringi januas, oppugnari sancta, Sacerdotem pertrahi, atque in exilium agi, protinus jubet. Sed tanta fuit perseverantia fidelium populorum, ut animas prius patrum Imperialia decreta mandantur Benevolo, tunc memoriae scriniis praesidenti. Sed ille cui ab incunabulis sacra fides, et venerabilis fuit, abnegat se impia verba posse proferre, et contra Deum loqui. Tum vero ne incoeptum reginae frustrari videretur, celsior ei honor promittitur, si impleret injuncta. Illo qui nobilior in fide esse quam in honoribus cuperet: Quid mihi, ait, pro impietatis mer
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝙ uidens utilem uirum annis
mãturum intanti regni curis hr̃e
participem: et qͥa ut sermo aiuuius
monet meluis duo qͣm unus. con¬
sortem adscisrit cheodosium: eiq
orientis ꝓcuratione ꝑmissa. partes
sibi ac fr̃ĩ occiduas reseruauit. Uerũ
is post qm̃ multa religiose ac forciter
gessit: a maximo tyranno apud brit¬
tanias exorto. ꝑ andragatium ducem
lugauni. suoꝵ magis ꝓditione q̃m
ui hostium ꝑ emptus est¬
gens. frĩs uece atq hostis metu
ꝑterritus: simulatione oblata. pacẽ
a maxuno simulans. ipse quoq li¬
benter amplectit̃: Cum interĩ iustina
mater ciꝰdem arrianȩ herescos alum¬
na: impietatis sue uenena quȩ uiuen¬
te uiro suppresserat. filio facile decep¬
diolanum posita. concurbare eccłaꝵ
statum. cõminari sacerdotib depulsi¬
onis exilia: ne ariminensis concilii
decreta quib fides patrũ temerata¬
fuerat fuerat. reuocarent: Quo bello ecclȩ
murũ et turrem ualidissimã pulsabat

Expanded text:
ue videns utile, virum annis maturum in tantis regni curis habere participem, et quia, ut sermo divinus monet: Melius duo, quam unus , consortem adsciscit Theodosium, eique Orientis procuratione permissa, partes sibi ac fratri Occiduas reservavit. Verum is postquam multa religiose ac fortiter gessit, a Maximo tyranno apud Britannias exorto, per Andragathium ducem, Lugduni, suorum magis proditione, quam vi hostium, peremptus est, fratris nece, atque hostis metu perterritus, simulatione oblatam pacem a Maximo, simulans ipse quoque libenter amplectitur. Cum interim Justina mater ejusdem, Arianae haereseos alumna, impietatis suae venena, quae, vivente viro, suppresserat, filio facile decepdiolanum posita, conturbare Ecclesiarum statum, comminari sacerdotibus depulsiones, exilia, nisi Ariminensis concilii decreta, quibus fides patrum temerata fuerat, revocarent. Quo bello Ecclesiae murum et turrim validissimam pulsabat
Abbreviated transcription (Latin):
geminis hariora. et omĩ auro ꝑbabilio¬
ra ꝑ iguẽ facta collegimꝰ: aut̃ sĩc conuente¬
uiebat ex more comdidimꝰ. Quo in loco
conuentus. maxime quidẽ indie pas¬
sionis eiꝰ: s et eoꝵ memorias qͥ pͥus pas¬

Expanded text:
gemmis chariora, et omni auro probabiliogemmis chariora, et omni auro probabiliora per ignem facta, collegimus, ac, sicut conveniebat ex more, condidimus. Quo in loco conventus; maxime quidem in die passionis ejus. Sed cum eorum memorias, qui prius pas
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutibꝰ coronatꝰ ẽ ⁊ ꝑ morte̾ p̃mmia ĩmor¬
talitatis adeptus: satis agere cepit. ut re¬
liquias eiꝰ ad sepulturã nr̃is desiderantibꝰ
nemo concederet. Instigabat᷑ gͦ niceta
herodis pat̾. fr̃ aut̃ dalcediele adire uidicẽ
et petere ab eo ne humaudũ concederet
corpꝰ. ne forte inqͥt relinq̃ntes illũ qͥ cru¬
cifixus ẽ xp̃iani hunc colere incipiant.
iudeis maxime ista machinantibꝰ qui
et nrõs intentis oculis obseruarent. ne
eũ flãmis adhuc ardentibꝰ raꝑent: ig¬
norantes miserrimi qͥa neq xp̃m aliqͣndo
possumꝰ derelinq̃re. qͥ mortẽ totiꝰ inundi
uerimꝰ: martires uͦ tanꝗͣ discipłos dñi
diligamꝰ: et uenerem᷑ qͣsi uitegre fidem
magistro seruantes et dño: quoꝵ nos
quoq in fide ⁊ ꝑseuerantia caritatis ob¬
tamꝰ ẽe participes Ubi aut̃ uidit centu¬
rio tã obstinatã iudeoꝵ contentionem.
positũ in medio ipsũ corpꝰ exussit: et ita
nos postinodũ adusta ossa p̾ciosissimis

Expanded text:
virtutibus coronatus est, et per mortem praemia immortalitatis indeptus, satis agere coepit ut reliquias ejus ad sepulturam nostris desiderantibus non concederet. Instigabatur ergo Niceta Herodis pater, frater autem Dalcae, adire judicem, ut peteret ab eo ne humandum concederet corpus; ne forte, inquit, relinquentes illum qui crucifixus est, Christiani hunc dolere incipiant; Judaeis maxime ista machinantibus, qui et nostros in tantis oculis observarunt, ne eum flammis adhuc ardentibus raperent, ignorantes miserrimi quia neque Christum aliquando possumus derelinquere, qui mortem pro totius mundi verimus; martyres vero tanquam discipulos Domini diligamus et veneremur, quasi integre fidem magistro servantes et Domino, quorum nos quoque in fide et perseverantia charitatis optamus esse participes. Ubi autem vidit centurio tam obstinatam Judaeorum contentionem, positum in medio ipsum corpus exussit; et ita nos postmodum ambusta ossa, pretiosissimis
Abbreviated transcription (Latin):
uidit. impleri Que cũ dicto citiꝰ gereren¬
tur: ipsis ppłis ligna. uł de balneis uł de
publicis qͥbꝰq locis. et sarm̃ta cong̾gan¬
tibꝰ. p̃cipue iudeis ardentiꝰ ad hec ex more
feruentibꝰ cũ omĩ uelocitate extructꝰ est
rogꝰ. T̃unc depositis senior indum̃tis. ac
zona resoluta. calciam̃ta quoq pedibus
tẽ pcabat educere. que nũꝗꝙͣ nͥ a religiosis
quibꝰq fide et deuocione semet ipsos in¬
uicẽ p̃uenientes resolui consueuerant:
ita nãq in omĩ etiã reliqua uita sua. ue¬
nerabilit̾ ab om̃ibꝰ colebat᷑ Ut gͦ ex pedi¬
ta sunt que ad ignẽ ꝑtinebant: cũ eum
uellent rogo impositũ etiã clauis affigere.
sait. Sinnte me. Qui enĩ dedit mͥ ignis fer¬
re suppliciũ: dabit ut et sine clauoꝵ affi¬
xione flãmas ĩmobilit̾ ꝑferã. Tũ illi
aries et ex magno genere assumtꝰ. accep¬
tabile. holocaustũ om̃potenti oblatus ẽ¬

Expanded text:
ur. Quae cum dicto citius gererentur, ipsis populis ligna, vel de balneis, vel de publicis quibusque locis, et sarmenta congregantibus, praecipue Judaeis ardentius ad haec ex more ferventibus, cum omni velocitate exstructus est rogus. Tunc depositis senior indumentis, ac zona resoluta, calceamenta quoque de pedibus tentabat educere, quae nunquam nisi a religiosis quibusque, fide et devotione semetipsos invicem praevenientibus, resolvi consueverant. Ita namque in omni reliqua vita sua venerabiliter etiam ab omnibus colebatur. Ut ergo expedita sunt quae ad ignem pertinebant, cum eum vellent rogo impositum, etiam clavis affigere, ait: Sinite me; qui enim dedit mihi ignis ferre supplicium, dabit ut et sine clavorum affixione, flammas immobiliter perferam. Tunc illi electus aries, et ex magno grege assumptus, acceptabile holocaustum omnipotenti oblatus e
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ corpꝰ mrĩs stetit. quod corpꝰ in medio
positũ ñ erat ut caro ardens. s tanquã
si aurũ aut argentũ infornace candes¬
ceret. Tũ p̃terea odorẽ uaribꝰ. hausimus
tis unguenti. adulcimũ uidentes scelerũ
ministri. igni corpꝰ ñ posse consumi. ius¬
serunt ꝓpus accede confectorẽ: et corpꝰ
cui ignis cesserat. mucrone trãffodẽ. Q
facto. tã largus ꝓfusus ẽ sanguis. ut restin¬
gueret rogum. Ppłs aut̃ miraculi stupo¬

Expanded text:
supra corpus martyris stetit. Quod corpus in medio positum non erat ut caro ardens, sed tanquam si aurum aut argentum in fornace candesceret. Tunc praeterea odorem naribus circumstaimi unguenti. Ad ultimum videntes scelerum ministri, corpus igni non posse consumi, jusserunt propius accedere confectores et corpus, cui ignis cesserat, mucrone transfodere. Quo facto, tam largus profusus est sanguis, ut restingueret rogum. Populus autem cum miraculi stupo
Abbreviated transcription (Latin):
et leticia replebat᷑. ita ut alacͥtatẽ uultus
ciꝰ responsionũq constantiã. ꝓconsul ma¬
ximo stupore miraret᷑ Misso gͥ curione
adppłm: ubet uoce maxima ꝓtestari
policarpũ t̾cio confessũ xpianũ se eẽ:
Quo audito unu̾sa multitudo. tã genti¬
liũ quã iudeoꝵ sinirneoꝵ ciuitatis. cũ
ingenti furore ad elamabant: hic ẽ toeiꝰ
ne immolent ne ue adorent dõs: Et pꝰ hec¬

Expanded text:
et laetitia, ita ut alacritatem vultus ejus, responsionumque constantiam proconsul maximo stupore miraretur. Misso igitur curione ad populum, jubet voce magna protestari Polycarpum tertio confessum Christianum se esse. Quo audito, universa multitudo, tam gentilium quam Judaeorum Smyrnensis civitatis, cum ingenti furore acclamabat: Hic est totius ne immolent, neve adorent deos. Omne
Abbreviated transcription (Latin):
etiã tu. dolle sacͥlegos. Tũ policar pꝰ toruo
uultu ad ppłm qui iustadio resydebat
aspiciens: eleuata ad celũ dextera cũ
gemitu ꝓclamauit ⁊ dixit. Tolle sacrl¬
legos:. S in sistente ꝓconsule et dicente.
possũ maledicere et blasphemare re
gem meũ: qui salutẽ mͥ dedit: Cumq
rursus uehementiꝰ urgeret᷑ ut fortunam
cęsaris uiraret: si hanc inqͥt iactanciam
queris ut ego fortunã cesaris iurẽ. et
qui sim ignorare te simulas. cũ omni
lib̾tate audi ame. qͥa xp̃ianꝰ sũ: Si ue¬

Expanded text:
 torvo vultu ad populum qui in stadio residebat aspiciens, elevata ad coelum dextera, cum gemitu proclamavit, et dixit: Tolle sacrilegos. Sed insistente proconsule, et dicente: possum maledicere et blgem meum, qui salutem mihi dedit? Cumque rursus vehementius urgeretur, ut fortunam Caesaris juraret, ait: Si hanc jactantiam quaeritis, ut ego fortunam Caesaris jurem, et quis sim ignorare te simulas, cum omni libertate audi a me, quia Christianus su
Abbreviated transcription (Latin):
tentius n ꝑpensius frumentii dicta
gestaq considerans: in concilio sacer¬
dotum ait. Et quem aliũ inuenimꝰ
uirum talẽ in quo sit sp̃s dei in ipso
sicut uite. qui hec ita possit implere:
Et tradito ei sacerdotio redire eũ cum
dñi gr̃a nunde uenerat iubet. Qui¬
q cum ep̃c ꝑ rexisset ad indiam. tan¬
ta ei data eẽ adeo uirtutũ gr̾a dicit᷑.
ut signa ꝑ eum apłica fierent. et infini¬
tus numerus barbaroꝵ conuertertur
adfidem ex quo in indie partib et po¬
puli xp̃ianoꝵ et ȩccłȩ facte sunt & sac̾¬
dotium cȩpit: quȩ nos ita gesta non
opinione uulgi. s ipso edssio tyri
pb̃ro pꝰmodũ facto. qui frumentii co¬
mes pͥor fuerat referente cognouimꝰ.¬

Expanded text:
tentius et propensius Frumentii dicta tentius et propensius Frumentii dicta gestaque considerans, in concilio sacerdotum ait: Et quem alium inveniemus virum talem, in quo sit spiritus Dei in ipso sicut in te, qui haec ita possit implere? Et tradito ei sacerdotio, redire eum cum Domini gratia, unde venerat, jubet. Quique cum Episcopus perrexisset ad Indiam, tanta ei data esse a Deo virtutum gratia dicitur, ut signa per eum Apostolica fierent, et infinitus numerus Barbarorum converteretur ad fidem. Ex quo in Indiae partibus et populi Christianorum et Ecclesiae factae sunt, et Sacerdotium caepit. Quae nos ita gesta, non opinione vulgi, sed ipso Edesio Tyri presbytero postmodum facto, qui Frumentii comes prius fuerat, referente cognovim
Abbreviated transcription (Latin):
Nam alius fidem puram et sobri¬
am mentem simpliciter exhibe¬
bat. Idq dum agerent et regni gu¬
bernacła frumentiꝰ haberet in ma¬
nibus. deo mentem eiꝰ et animos
instigante requirere solliticiꝰ cepit.
siqui int̾ negotiatores romanos xp̃ia¬
ni eet̾ĩt : et ipsis pocestatem maximã
dare. admonere ut conuenticła ꝑ loca
singła facerent. atq romano ritu
orationis causa confluerent. s et ipse
multomagis eadem facere et ita cet̾os
cohortari fauore & beneficiis inuitare:
p̾stare quicqͥd oportunũ fuisset loca
nentibus et rogantib ut manerent
regina uł filio: ad orbem tam̃ nr̃m¬
denuo reuertunt᷑. Et edisiem festi¬
nante tyrum parentes ꝓpinquosq
reuisere. frumentius alexandriam
gestum est ex ponit ep̃o: ac monet ut
ꝓuideat uirum aliquem dignum.
quẽ congͥgatis iam plurimis xp̃ia¬
nis & eccłiis constructis in barbarico
solo ep̃m mittat Tum uͦ athanasius
nam his nuꝑ sacerdotiũ susceꝑat. at¬

Expanded text:
Nam alius fidem puram, et sobriNam alius fidem puram, et sobriam mentem simpliciter exhibebat. Idque dum agerent Al. ageret, et regni gubernacula Frumentius haberet in manibus, Deo mentem ejus et animos instigante 232 requirere sollicitius coepit, si qui inter negociatores Romanos Christiani essent, et ipsis potestatem maximam dare, ac monere, ut conventicula per loca singula facerent, ad quae Romano ritu orationis caussa confluerent. Sed et ipse multo magis eadem facere, et ita caeteros cohortari, favore et beneficiis invitare, praestare quicquid opportunum fuisset, loca nentibus et rogantibus, ut manerent, regina vel filio, ad orbem tamen nostrum revertuntur. Et Edesio festinante Tyrum, parentes propinquosque revisere, Frumentius Alexandriam gesta est exponit Episcopo, ac monet, ut provideat virum aliquem dignum, quem, congregatis jam plurimis Christianis, et Ecclesiis constructis in Barbarico solo, Episcopum mittat. Tum vero Athanasius  nam is nuper sacerdotium susceperat at
Abbreviated transcription (Latin):
Moris est in ibi barbaroꝵ. ut si qͣndo
fedus cum romanis turbatũ uicinȩ
eos ex romanis inuenti fuerit iu¬
gulentur Inuaditur nauis philo¬
sophi cuncti cũ ipso parit̾ ꝑimunt᷑.
Pueri reꝑͭ sub arbore meditantes et
lectiones suas parantes barbaroꝵ
miseratione seruati. ducuntur ad
regem. horum ille alterum id est
edisiũ sibi pincernam fecit. fru¬
menti uero quem quasi ꝑspicacem
dep̾henderat et prudentem ratio¬
nes suas scriniaq cõmisit. ex quo
et in honore magno ap̃ regem ha¬
bitisunt et in amore. At uero mo¬
riens rex. uxorem cum paruulo
filio regni reliquit heredem᷑. ad¬
olescentibus aut̃ quid uellent
agendi dedit liberam facultatẽ:
quos tam̃ regina supplicit̾ exorat
tanqͣm quȩ nichil haberet into¬
to regno fidelius ut secum usq̃qͦ
adolesceret filius. regendi regni
sollicitudinẽ partirent᷑. et p̃cipue
frumentius cuiꝰ prudentia ad
moderandum sufficeret regnum.

Expanded text:
Moris est inibi Barbarorum, ut siquando Moris est inibi Barbarorum, ut siquando foedus sibi cum Romanis turbatum vicinae eos ex Romanis inventi fuerint jugulentur. Invaditur navis philosophi: cuncti cum ipso pariter perimuntur. Pueruli reperti sub arbore meditantes, et lectiones suas parantes, Barbarorum miseratione servati, ducuntur ad regem. Horum ille alterum, id est, Edesium sibi pincernam fecit. Frumentio vero, quem quasi perspicacem deprehenderat et prudentem, rationes suas scriniaque commisit. Ex quo et in honore magno apud regem habiti, et in amore. At vero moriens rex, uxorem cum parvulo filio regni dereliquit haeredem: adolescentibus autem quid vellent, agendi dedit liberam facultatem. Quos tamen regina suppliciter exorat, tanquam quae nihil haberet in toto regno fidelius, ut secum, usquequo adolesceret filius, regendi regni sollicitudinem partirentur: et praecipue Frumentium, cujus prudentia ad moderandum sufficeret regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
apłos celebrata ẽ. cum aliȩ aliis ꝓ¬
uintiȩ obuenissent chome parthia.
& matheo ethiopia. eiq ad herens
citerior india bartholomeo dicit᷑
sorte decreta. interq̃m parthiamq
india ulterior iacet. multis uariisq
lingius et gentib habitatã. quam
uelut longe remotam nullus apłi¬
cȩ p̾dicationis uomer imp̃sserat: q̃
tam̾ temporib constantini tali qͣdã
ex cansa semina fidei pͥma suscepit.
Methrodorus quidã philosophus
inspiciendoꝵ locoꝵ et orbis ꝑscru¬
tandi gr̃a ulteriorem dicit᷑ indiã
penetrasse: cuiꝰ exemplo inuitatus
etiam eropius quidã tyrius philo¬
sophus simili ex causa adire in¬
diam uoluit. habens secum duos
puerulos quos liberalib litteris
ut pote ꝓp̃inquos instituebat: quoꝵ
unus qui erat uinior edisis. alt̾
frumentius uocabatur Igit᷑ ꝑui¬
sis et noticiam captis his quibus
animus pascebatur. cum philoso¬
phus redire cepisset. aquȩ uł cet̾oꝵ
necessarioꝵ causa. ad portũ q̃ndam

Expanded text:
Apostolos celebrata est, cum aliae aliis provinciae obvenissent, Thomae Parthia, et Matthaeo Aethiopia, eique adhaerens citerior India Bartholomaeo dicitur sorte decreta. Inter quam ParthiamqueIndia ulterior jacet, multis variisque linguis et gentibus habitata, quam velut longe remotam, nullus Apostolicae praedicationis vomer 231 impresserat, quae tamen temporibus Constantini tali quadam ex caussa semina fidei prima suscepit. Metrodorus quidam philosophus, inspiciendorum locorum, et orbis perscrutandi gratia, ulteriorem dicitur Indiam penetrasse. Cujus exemplo etiam invitatus Meropius quidam Tyrius philosophus simili ex caussa adire Indiam voluit, liabens secum duos puerulos, quos liberalibus litteris utpote propinquos instituebat. Quorum unus qui erat junior Edesius, alter Frumentius vocabatur. Igitur pervisis, et in notitiam captis his quibus animus pascebatur, cum philosophus redire caepisset, aquae vel caeterorum necessariorum caussa ad portum quendam
Abbreviated transcription (Latin):
iam humanȩ ambiguitatis in certũ:
diuinum flagitant testimonium
ecidit in eadem urbe. łc.¬
primariam quandã loci illiꝰ
feminam graui egrituditudine
confectam. seminecem iacere. Ala¬
charius ꝑidem tempꝰ eccłȩ illius
ep̃e erat Is ubi cunctantẽ reginã
atq om̃s parit̾. qui ad erant uidet.
afferte huc inquit totas quȩ reꝑte
adeam quȩ cumbebat. de firis geni¬
bus huiꝰcemodi ad eũ p̃cem ꝓfudit.
liũ tium salutem generi humano ꝑ
passionem crucis conferre dignat᷑
es. & nunc in nouissimis cemporib
aspirasti in corde ancille tuȩ ꝑquire¬
re lignum beatum in quo salus
nr̃a pependit᷑. ostende euident̾ ex
his trib quȩ crux fuerit ad dnicã
głam. uł quȩ extiterĩt adseruile
suppliciũ: ut hec mulier que semi¬
uiua decumbit. statim ut eã lignũ
salutare contigerit a mortis ianius
reuocet᷑ ad uitam Et cum hec dixis¬
set adhibuit pͥmo unã extribus

Expanded text:
jam in humanae ambiguitatis incerto, jam in humanae ambiguitatis incerto, divinum flagitat testimonium. Accidit in ea urbe primaria quamdam loci illius feminam gravi aegritudine confectam seminecem jacere. Macharius per idem tempus illius episcopus erat. Is ubi cunctantem reginam, atque omnes pariter qui aderant, videt: Afferte huc, inquit, omnes quae repertae eam quae decumbebat, defixis genibus hujuscemodi ad Deum precem profudit: lium tuum salutem generi humano per passionem crucis conferre dignatus es; et nunc in novissimis temporibus aspirasti in corde ancillae tuae perquirere lignum beatum, in quo salus nostra pependit; ostende evidenter ex his tribus quae crux fuerit ad Dominicam gloriam, vel quae exstiterint ad servile supplicium, ut haec mulier quae semiviva decumbit, statim ut eam lignum salutare contigerit, a mortis januis revocetur ad vitam. Et cum haec dixisset, adhibuit primo unam ex tribus,
Abbreviated transcription (Latin):
er idem cempus helena
constantim mat̾ femi¬
na incomꝑabili fide re¬
ligione animi ac magnificentia
singłaris cuiꝰ uere constantinꝰ eẽt
filius et crederet᷑: diuinis ad monita
uisionib iherosolimam petit: atq
ibi locum in quo sacroscm̃ corpus
xp̃i patibulo adfixum pependerat.
ab in colis ꝑquirit Qui id circo ad
inuendũ diffic ilis erat. quod ab an¬
tiquis ꝑsequutorib simulachrum
in eo ueneris. fuerat defixum: ut si
quis xp̃ianorum in loco illo xp̃m
adorare uoluisset. uenerem uideretur
adorare: et obhoc infrequens n pene
obliuioni datus fuerat locus. Le .ii.¬
et cum ut supͣdiximus religiosa
femina ꝓꝑasset ad locũ celesti¬
sibi inditio designatũ: cuncta ex eo
ꝓfana et polluta deturbans in altũ
purgatis ruderib. tres confuso ordine
repperit cruces. Sed obturbabat reꝑ¬
ti muneris leticiã uniꝰ cuiꝰq crucis
indiscreta ꝓprietas Aderat quidem
ei & titulus ille qui grecis et latinis
atq hebraicis litteris apilato fuerat

Expanded text:
er idem tempus Helena Constantini mater, femina incomparabilis fide, religione animi ac magnificentia singulari, cujus vero Constantinus et esset filius et crederetur, divinis admonita visionibus Hierosolymam petit, atque ibi locum, in quo sacrosanctum corpus Christi patibulo affixum pependerat, ab incolis perquirit. Qui idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab antiquis persecutoribus simulacrum in eo Veneris fuerat defixum, ut si quis Christianorum in loco Christum adorare voluisset, Venerem videretur adorare: et ob hoc infrequens et pene oblivioni datus fuerat locus. Sed cum, ut supra diximus, religiosa femina properasset ad locum coelesti judicio designatum, cuncta ex eo profana et polluta deturbans in altum purgatis ruderibus, tres confuso ordine reperit cruces. Sed obturbabat reperti muneris laetitiam uniuscujusque crucis indiscreta proprietas. Aderat quidem et titulus ille qui Graecis et Latinis atque Hebraicis litteris a Pilato fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
um ueteres illi incentores principis
odia resuscitare ceperunt. fugatoꝰ s de
ȩccła in locum eius georgiũ q̃ndã
ꝑfidie et iminanitatis sue sotum
mittunt: nam pͥus q̃ndã gͥgoriũ
miserant. Rursus fuga rursum
latebre et edicꝰta adusum athanasiũ
pͥncipis ꝑ omnẽ locũ ponunt᷑: pre¬
mia et honores delatorib pollicen¬
tia. Ipse quoq cũ obuindictã necis
frat̾ne regnũq recuꝑandũ ad occi¬
deutis partes uenisset. et ex tincto
tyranno regni solus archȩ potiret᷑:
fatigare occidentales ep̃os & ꝑ decep¬
tionẽ ad consensũ arriane hereseos
cogere agg̾dit᷑. athanasii priꝰ ꝯdẽp-¬
natione p̃missa et uelut obicis uali¬
dissum ob iectione sublata.:¬

Expanded text:
um veteres 249 illi incentores Principis um veteres 249 illi incentores Principis odia resuscitare coeperunt: fugatoque de Ecclesia, in locum ejus Georgium quemdam perfidiae et immanitatis suae socium mittunt. Nam prius quemdam Gregorium miserant. Rursum fuga, rursum latebrae et edicta adversum Athanasium Principis per omnem locum ponuntur, praemia et honores delatoribus pollicentia. Ipse quoque cum ob vindictam necis fraternae, regnumque recuperandum ad Occidentis partes venisset, et extincto tyranno, regni solus arce potiretur, fatigare Occidentales Episcopos, et per deceptionem ad consensum Arianae haereseos cogere aggreditur, Athanasii prius condemnatione praemissa, et velut obicis validissimi objectione sublata.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt ap̃ alexandriã ecctiis
concedas ppłis coꝵ qui tͥ ct̃imum¬
care nolunt: Tum ille deo sibi sug¬
gerente paratũ in tempore consiliũ
repꝑit Et quid ẽ inquit imꝑator
q poscenti tͥ liceat deuegari. qui
potestatem omniũ habes iubendi.
S unum ẽ quod oro ut meam qͦꝙ
peticiuncłam libenter ad mittas:
Cumq se omĩa quȩ uellet quãus
ceñt difficilia pinitteret p̾staturũ
si hoc unũ cede̾ret libens: ait atha¬
nasiuis: Hoc est qł rogo. ut quia
etiam hic nam ap̃ antiochiam res
re concedat᷑ eccłam Equissimum
sibi uideri et ualde p̾standum.
letus spopondit imꝑator. S cum
rem detulisset ad eos quoꝵ consi¬
quia plus sibi singłi quiq quã
absentibus consulebant. Ita imꝑa¬
tor ammiratꝰ eiꝰ prudentiã ꝓꝑare
ocius ad suscipiendam suã eccłam
iubet. S cũ manenti scelere imꝑa¬
tor constans. regno simul et uita
fuisset exemptus: rursũ in athanasi¬

Expanded text:
quae sunt apud Alexandriam Ecclesiis, quae sunt apud Alexandriam Ecclesiis, concedas populis eorum qui tibi communicare nolunt. Tum ille, Deo sibi suggerente, paratum in tempore consilium reperit. Et quid est, inquit, Imperator, quod poscenti tibi liceat denegari, qui potestatem omnium habes jubendi? Sed unum est quod oro, ut meam quoque petitiunculam libenter admittas. Cumque se omnia quae vellet, quamvis essent difficilia, promitteret praestaturum, si hoc unum cederet libens, ait Athanasius: Hoc est quod rogo, ut quia etiam hic nam apud Antiochiam res re concedatur Ecclesiam. Aequissimum sibi videri, et valde praestandum, laetus spopondit Imperator. Sed cum rem detulisset ad eos, quorum consiquia plus sibi singuli quique quam absentibus consulebant. Ita Imperator admiratus ejus prudentiam, properare ocyus ad suscipiendam suam Ecclesiam jubet. Sed cum Magnentii scelere Imperator Constans regno simul et vita fuisset exemptus, rursum in Athanasi
Abbreviated transcription (Latin):
latebre sue fierent et occasio ca¬
lumpnie innocentib quereretur:
nichil sibͥ ultra iam tutũ inconstan¬
tii regno p̾sumens ad constantis par¬
tes ꝓfugus abscedit. Aquo satis ho¬
norifice religioseq susceptus est: qͥq
causa eiꝰ qm̃ fama comꝑerat dili¬
gentꝰ cognita. seribit ad frẽm pro
certo se cõꝑisse. qđ sacerdos dei sũmi
achanasius in iuste fugas i exilia
pateret᷑. hunc itaq recte faceret si
absq ulla molestia loco suo restitue¬
ret: si iduollet sibi cure futurum
ut id ipse impleret regni eiꝰ intuna
penetrans. et penas dignissimas de
auc̾torib sceleris sumens. Quibus
scriptis ꝑterritus constantiꝰ quod
posset facere ea quȩ minitabat᷑ cons¬
cius erat frẽm simulata benigni¬
tate ultro uenire ad se athanasiũ
iubet. n leui increpatione ꝑstrictũ
ad eccłam suam ꝑmitcit ire secu¬
rum: ad monitus tam̃ unꝑator¬
ab impiis consiliariis. ñ ẽ inquit
magnũ athanasii quod eỹi pos¬
cunt de de ut unam exmultis

Expanded text:
latebrae suae fierent, et occasio calumniae innocentibus quaereretur, nihil sibi ultra jam tutum in Constantii regno praesumens, ad Constantis partes profugus abscedit Al. abcessit. A quo satis honorifice religioseque susceptus est. Quique caussa ejus, quam fama compererat, diligentius cognita, scribit ad fratrem, pro certo se comperisse, quod sacerdos Dei summi Athanasius injuste fugas et exilia pateretur. Hunc itaque recte faceret, si absque ulla molestia loco suo restitueret: si id nollet, curae sibi futurum, ut ipse id adimpleret, regni ejus intima penetrans, et poenas dignissimas de auctoribus sceleris sumens. Quibus scriptis perterritus Constantius quod posse facere ea quae minitabatur, conscius erat, fratrem simulata benignitate ultro venire ad se Athanasium jubet, et levi increpatione perstrictum, ad Ecclesiam suam permittit securum ab impiis consiliariis: Non est, inquit, magnum, Athanasi, quod Episcopi poscunt de te, ut unam ex multis
Abbreviated transcription (Latin):
societate cõmaculant. Ea cẽpestate
facies ȩccłȩ fȩda. et ad modũ turpis
erat. ñ enĩ sic̃ pͥus ab externis. s aꝓpͥis
uastabat᷑. fugabat aliꝰ. aliꝰ fugabat᷑.
et ut̃q de eccła erat: ara nusquam
nec immolatio. nec libamina. p̃uaritatio tñ
et lapsus erat ac ruina multoꝵ: similis pe¬
illius casum qui impellebat ad lapsum.
uiliũ marci quẽ siluester p̾cesserat
successorẽ. in urbe roma ꝑ idem tempꝰ
sacerdotio fungebat᷑: in exiliũ tradit᷑
Inq eiꝰ locũ felix diaconꝰ suus abhe¬
reticis sub rogat᷑: et ñ tam secte diu̾si¬
tate. qͣm cõmunionis et ordinationis
conuenticula maculatur. .xxiiii
inum sacerdotio confusa iam ordina¬
tione suscepto: aliqͣndo infide sepius
in cõmunione uariabat. Apud alex¬
andriã uͦ georgiꝰ satis ꝓcaciter uir.
raptũ ep̃atum gerebat: ita ut mag̃
sibi uris dicendi creditos fasces ꝙͣ
sac̾dotiũ ministrandũ religiosis
officiis estimaret:

Expanded text:
societate commaculant. Ea tempestate societate commaculant. Ea tempestate facies Ecclesiae foeda et admodum turpis erat. Non enim sicut prius ab externis, sed a propriis vastabatur. Fugabat alius, alius fugabatur, et uterque de Ecclesia erat. Ara nusquam, nec immolatio, nec libamina: praevaricatio tamen et lapsus erat, ac ruina multorum. Similis poeillius casum, qui impellebat ad lapsum. ulium Marci, quem Silvester praecesserat, successorem, in urbe Roma per idem tempus sacerdotio fungebatur, in exilium truditur: inque ejus locum Felix diaconus suus ab haereticis subrogatur. Et non tam sectae diversitate, quam communionis et ordinationis conniventia maculatur. CAPUT XXIII. imum, sacerdotio confusa jam ordinatione suscepto, aliquando in fide, saepius in communione variabat. Apud Alexandriam vero Georgius satis procaciter vi raptum episcopatum gerebat, ita ut magis sibi juris dicendi creditos fasces, quam sacerdotium ministrandum religiosis officiis aestimaret.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuocat᷑. plures decepti Dionisius uͦ
eusebius paulinꝰ. rhodamiꝰ. ⁊⁊ lucifer.
dolum eẽ in negotio ꝓclamantes. as¬
serentesq qđ scͥptio in athanasiũ non
aliã obrausã qͣm destruende fidei
moliret᷑: in exiliũ trisi sunt. His eciã
hilariꝰ iungitur: ceteris uł ignorantib
uł ñ credentib fraudem:
ed tali consilio gestum fuisse ne-¬
gotiũ: rei exitus docuit. Illis de me
dio sublatis: continuo synodus apud
ariminũ cong̾gat᷑. Ibi scđm ea quȩ
orientales ap̃ seleutiam cõposuerant.
callidi homines ⁊ uersuti. simplices.
et imꝑitos occidentaliũ sacerdotes
facile circũueniunt: hoc modo p̃po¬
nendo eis. quẽ magis colere ⁊ adora
significaret ignorantib uelut in
fastidium quoddã n execratione ser¬
si sunt animi decepti. contͣ eam
quȩ patres apud nicheam conse̾pse¬
ignotũ ⁊ ab scͥpturis alienũ sermo¬
nẽ auferri defidei expositione de cer¬
nunt. cõmunionẽq suam hereticoꝵ

Expanded text:
ocatur: plures decepti. Dionysius vero, Eusebius, Paulinus, Rhodanius, et Lucifer, dolum in negotio esse proclamantes, asserentesque quod subscriptio in Athanasium, non aliam ob caussam, quam destruendae fidei moliretur, in exilium trusi sunt. His etiam Hilarius jungitur, caeteris vel ignorantibus, ve non credentibus fraudem. ed tali consilio gestum fuisse negocium, rei exitus docuit. Illis namque de medio sublatis, continuo synodus apud Ariminum congregatur. Ibi secundum ea quae Orientales apud Seleuciam composuerant callidi homines et versuti, simplices et imperitos Occidentalium sacerdotes facile circumveniunt, hoc modo proponendo eis: Quem magis colere et adoraοούσιον significaret, ignorantibus, velut in fastidium quoddam et exsecrationem sersi sunt, animi decepti, contra ea quae patres apud Nicaeam conscripseignotum et a Scripturis alienum sermonem auferri de fidei Expositione decernunt, communionemque suam haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd retractemꝰ eiꝰmodi. legũ uetus
ad causã nrãm qͦd apd̃ uos human
arbitratu diuinitas pensitat᷑ et nis
homini ds̃ placuerit. ds ñ erit. sin¬
aut̃ homo iã deo ꝓpiciꝰ ee debebit.
intͣuit. annuntiata sibi ex syria pi¬
lestina. q̃ illic ueritatẽ istiꝰ diuinitas
reuelauerant: detulit ad senatũ. I
ꝓbauerat respuit: cesar in sentencia man¬
sit. cõminatꝰ ꝑicułm accusatorib xp̃ia¬

Expanded text:
aliquid retractemus ejusmodi legum vetus ad caussam nostram, quod apud vos de humano arbitratu divinitas pensitatur. Nisi homini Deus placuerit, Deus non erit; homo jam Deo propitius esse debebit. ivit, adnuntiata sibi ex Syria Palaestina, quae illic veritatem ipsius divinitatis revelaverant, detulit ad senatum cum on ipse probaverat, respuit, Caesar in sententia mansit, comminatus periculum accusaforibus Chri
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ñ sibi pͥus huiꝰ rei indiciũ fueri
delatũ. sed auctoritatẽ suã p̃uenit
gi sentencia Lex et enĩ erat antiqͥ
designata: neqͥs apd romanos ds hui¬
ret᷑ nͥ senatꝰ decreto et sententia ꝯfin¬
assertoribꝰ indigere Cũq scđm eaq
tam̃ cenuit sentenciã suã neqͥd ali¬
sũ doctrinã xͥ ꝯtrariũ moliret᷑. hy¬

Expanded text:
 sibi hujus rei indicium fuerit delatum, sed auctoritatem suam praevenerit vulgi sententia. Lex etenim erat antiquitus designata, ne quis apud Romanos deus haberetur, nisi senatus decreto et sententia confirmaassertoribus indigere. Cumque secundumtamen tenuit sententiam suam, ne quid adversum doctrinam Christi contrarium moliret
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea cũ ꝑ omẽm iã locũ de resusrec¬
et de ascensione eiꝰ ad celũ felix fama
loqͥret᷑: ac ꝑ om̃iũ aures beatihuiꝰ ru¬
moris uolueret᷑ opinio: et qm̃ antiqͥ
moris erat apd̾ romanos. ut ꝓuinci¬
aꝵ iudices si qͥd forte noui inhis qͣs
regebant ꝓuinciis accidisset. uł pͥn
cipi uł senatui nuntiarent. utine
ex his q̃ gerebant᷑ ignorare aliqͥd ui¬
d̾ent᷑: de resurrectiõe a mortuis dñi &
saluatoris nr̃i iħu .xͥ. q̃ iã in oẽm locũ

Expanded text:
nterea cum per omnem jam locum de resurrecet de ascensione ejus ad coelum felix fama loqueretur, ac per omnium aures beati hujus rumoris volveretur opinio, et quoniam antiqui moris erat apud Romanos ut provinciarum judices si quid forte novi in his quas gerebant provinciis accidisset, id vel principi vel senatui nuntiarent, quo nihil ex his quae gerebantur ignorare aliquid viderentur, de resurrectione a mortuis Domini et Sal
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo ex omĩbꝰ gentib mist̾iũ fidei et
sacram̃tũ baptisimi tradit: et uelut
quasdã eũ dõ pͥmicias. oĩũ consecrat
nationũ. Hunc opinio tenet ad patͥ¬
am t̾ram reg̾ssum: scientiã di sũm
genis gentib sic̃ tradita fuerat p̃di¬
casse In qͦ rebꝰ ipsis cõpleta ẽ ꝑeũ ꝓpħia¬

Expanded text:
 gentibus mysterium fidei et sacramentum baptismi tradidit, et velut quasdam cum Deo primitias omnium consecrat nationum. Hunc opinio tenet ad patriam terram regressum, scientiam Dei summi genis gentibus, sicut sibi traditum fuerat, praedicasse. In quo rebus ipsis completa est p
Abbreviated transcription (Latin):
cobũ fr̃em dñi. In hoc gͦ tp̃r etiã thad¬
p̃ceptũ ad regẽ abgarũ missus ipsũ
quidẽ ab egritudine morbi corꝑalis
xp̃o dño fideli satis credulitati socia¬
uit. ita ut in hodiernũ ciuitas illa
qͥppe quȩ ipsius dñĩ et saluatoris me¬
ruerit scͥpta susciꝑe. uelut speciali
quadã xp̃o deuotione dicata sit: In
terea ꝑsecutio pͥma aduisũ eccłam
di quȩ ẽ iherosolunis facta subpͥmo
martyre stephano. õs discipłos excep¬
tis duodecĩ ꝑunuisã udeã samariãq
disꝑsit: seu potiꝰ ut sca scͥptura indi¬
cã disseminauit. Eꝰ quibꝰ ñnulli ad
fenicẽ. et usq ad cyprũ. atq antiochiã
deuener̃: qͥ gentib qͥdẽ credere myste¬
riũ fidei ñdũ audebant. iudeis tam̃
p̃dicabant: Int̾ea paulꝰ adhuc uasta¬
bat ȩccłam: ingͥdiens domos re ꝑ¬
traens uiros acmulieres tradebat in
carcerẽ: S philippꝰ qͥerat unꝰ de septẽ
cũ stephano diaconꝰ ordinatꝰ. descen¬

Expanded text:
rem Domini. In hoc ergo tempore et Thadpraeceptum ad regem Abgarum missus, ipsum quidem aegritudine morbi corporalienorum, Christo Domino fideli satis credulitate sociavit, ita ut in hodiernum civitas illa, quippe ipsius Domini et Salvatoris nostri meruit scripta suscipere, velut speciali quterea persecutio prima adversum Ecclesiam Dei, quae erat Hierosolymis, sub primo martyre Stephano, omnes discipulos, exceptis undecim per universam Judaeam Samariamque dispersit, seu potius, ut sancta Scriptura indicat, seminavit. Ex quibus nonnulli ad Phoenicem usque et Cyprum atque Antmysterium fidei nondum audebant, Judaeis tamen praedicabant. Interea Paulus adhuc vastabat Ecclesiam, ingrediens domos, ut pertrahens viros ac mulieres, tradebat in carcerem. Sed Philippus, qui erat unus de septem cum Stephano diaconis ordinatus, descen
Abbreviated transcription (Latin):
hunc etiã beatus antoniꝰ cũ fidei
athanasii cestimoniũ laturus ad¬
uersus arrianos. de thebaide alex¬
andriã descendisset: magnificis
consolatus est uerbis Nichil de inqͥt
offendat o dẏdime. qđ carnalibus
ocłis uideris orbatꝰ: de sunt enĩ t̾
illi ocłi quos. mures. et musce ⁊ lacer¬
te habent. S lȩcare quia habes ocłos
quos tibi magnũ scientie lum̃ ac¬
cendic̾ur:¬

Expanded text:
Hunc etiam beatus Antonius cum fidei Hunc etiam beatus Antonius cum fidei Athanasii testimonium laturus, adversum Arianos de Thebaide Alexandriam descendisset, magnificis consolatus est verbis: Nihil te, inquit, offendat, o Didyme, quod carnalibus oculis videris orbatus. Desunt enim tibi oculi illi, quos mures, et muscae, et lacertae habent. Sed laetare, quia habes oculos quos tibi magnum scientiae lumen accenditur
Abbreviated transcription (Latin):
ditionẽ ac scientiam uenit. ut scole
ȩcclasticȩ doctor ex isteret. athanasio
ep̃o. cet̾isq sapientib in ecrła dei uiris
adinodũ ꝓbatus. s et in cetis siue dia.¬
lec̾tice. seu geometrie. astronomiȩ
quoq uł arithinetice disciplinis ita
eẽt paratus: ut nullus uiquã philo¬
sophoꝵ aliqua ex his artibus ꝓponens.
optinere eum uł concludere quiue¬
rit᷑. s statim ut responsiones eiꝰ acciꝑet.
magistrũ cum etiã illiꝰ de qua ꝓposu¬
isset crederet discipline. Huiꝰ aliq̃nti dicta uł
cõmunit̾ disputata uł ꝓponentibꝰ responsa adhibi.¬
tis notariis descͥpsere: quȩ etiam nẽ
in magna ammiratione habentur
Nos tam̃ qui & uue uocis eiꝰ ex parte
aliqua fuimꝰ auditores: n ea quȩ a
non nullis dicente eo descripta legi¬
mus: longe maiorẽ grãm  diuinũ
nescio quid ac supͣ humanã uocẽ
sonans: in illis magis sermonib
qui ore ipsius ꝓferebant᷑ agnouimꝰ.

Expanded text:
ditionem ac scientiam venit, ut scholae ditionem ac scientiam venit, ut scholae Ecclesiasticae Doctor existeret, Athanasio Episcopo, caeterisque sapientibus in Ecclesia viris Dei admodum probatus: sed et in caeteris, sive Dialecticae, sive Geometriae, Astronomiae quoque, vel Arithmeticae disciplinis ita esset paratus, ut nullus unquam philosophorum aliqua ex his artibus proponens, obtinere eum, vel concludere quiverit, sed statim ut responsiones ejus acciperet, 278 magistrum eum etiam illius de qua proposuisset, crederet disciplinae. Hujus aliquanti dicta, vel communiter disputata, vel proponentibus responsa, adhibitis notariis descripsere: quae etiam nunc in magna admiratione habentur. Nos tamen qui et vivae vocis ejus ex parte aliqua fuimus auditores, et ea quae a nonnullis dicente eo descripta legimus, longe majorem gratiam et divinum nescio quid, ac supra humanam vocem sonans, in illis magis sermonibus, qui de ore ipsius proferebantur, agnovimus.
Abbreviated transcription (Latin):
passus ẽ. cũ audisset scriptũ in eugłio.
qđ ap̃ homines pͥossibile ẽ. possibile
ẽ apud dm̃: Hac gͥ diuina policita¬
tione confisus indesinent̾ dnm p̃ca¬
bat᷑: ut non ocłoꝵ carnaliũ uisũ.
s ut illuminationẽ cordis acciꝑet.
Miscebat tam̃ p̃cib studia ac labo¬
rem᷑. et uiges continuatasq uigili¬
as non ad legendũ sed ad audiendũ
adhibe bat: ut qđ aliis uisus. hoc
illi conferret auditus. Cum uero
post lucubrationis laborẽ somnus
ut fieri solet legentib aduenisset:
didimus silentiũ illud ñ adquietẽ
uł ocium datũ ducens. canquam
mundũ animal ruminaͬs. cybum
quẽ ceꝑat ex incegro reuocabat. Et
ca quȩ dudũ ꝑcurrentib aliis ex
libroꝵ lectione cognouerat. memo¬
ria et animo recexebat: ut ñ tam¬
assidie audisse quȩ lecta fuerant. qͣ
descͥpsisse ea m̃tis sue paginis uide¬
ret᷑. Ita breui deo docente intancũ
diuinarũ humanaꝵq rerum eru¬

Expanded text:
passus est, cum audisset scriptum in Evangelio: passus est, cum audisset scriptum in Evangelio: Quod apud homines impossibile est, possibile est apud Deum . Hac igitur divina pollicitatione confisus indesinenter Dominum deprecabatur, non ut oculorum carnalium visum, sed ut illuminationem cordis acciperet. Miscebat tamen precibus studia ac laborem, et juges continuatasque vigilias, non ad legendum, sed ad audiendum adhibebat, ut quod aliis visus, hoc illi conferret auditus. Cum vero post lucubrationis laborem somnus ut fieri solet legentibus advenisset, Didymus silentium illud non ad quietem, vel ocium datum ducens, tanquam mundum animal ruminans cibum quem caeperat, ex integro revocabat, et ea quae dudum, percurrentibus aliis, ex librorum lectione cognoverat, memoria et animo retexebat, ut non tam audisse, quae lecta fuerant, quam descripsisse ea mentis suae paginis videretur. Ita brevi, Deo docente, in tantam divinarum humanarumque rerum eru
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iani nominis habitacła religati.
bestiis alii. alii etiam ignib traditi
Nũquid pocest uerior ẽẽ fides quȩ
aurib capit᷑: quamq ocłis ꝑuidet᷑:
Apud me certũ ẽ: quod qͥ xp̃o recte
credunt. ista ñ faciunt. Et ita maiore
dedecore deformatus. qm̃ ꝑurgebat
necessitas rei publice consulendi cõ-¬
pulsus ẽ ad quiescere ut ab ep̃is eͦs
quos in exiliũ truserat sacerdotiũ
sumeret. Quo suscepto. et gentis fe¬
rocissimȩ pacẽ tenuit: et fidei catho¬
lice custo diuit intemerata con
detra ꝑfidiȩ caligo suffunderet. uelut
lampadã qͣndam diuina luce ful¬
gentẽ. didimuĩ dñs accendit: de cuiꝰ
cet intranscursu necessario tam̃ cõ¬
memoranda nob̾ pauca uidentur.
Is namq in parua ȩtate cũ adhuc
etiã pͥma litteraꝵ ignoraret elem̾ta.
luminib orbatꝰ. maiore scientie desi¬
derio ueri luminis inflãmat᷑: nec
desꝑationem captam ad ipiscendi

Expanded text:
Christiani nominis habitacula relegati, Christiani nominis habitacula relegati, bestiis alii, alii etiam ignibus traditi. Nunquid potest verior esse fides quae auribus capitur, quam quae oculis pervidetur? Apud me certum est, quod qui Christo recte credunt, ista non faciunt. Et ita majore dedecore deformatus quoniam perurgebat necessitas Reipublicae consulendi compulsus est adquiescere, ut ab Episcopis quos in exilium truserat, sacerdotium sumeret. Quo suscepto, et gentis ferocissimae pacem tenuit, et fidei catholicae custodivit intemerata constetra perfidiae caligo suffunderet, velut lampadem quandam divina luce fulgentem 277 Didymum Dominus accendit. De cujuscet in transcursu, necessario tamen commemoranda nobis pauca videntur. Is namque in parva aetate, cum adhuc etiam prima litterarum ignoraret elementa, luminibus orbatus, majore desiderio scientiae veri luminis inflammatur: nec desperationem cupita adipiscendi
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Aducib nr̃is qͥ ibi infeliciter
pugnauerant captus moses: ad sacer¬
dociũ suscipiendũ. alexandri ans ex
more deducitur Ad ẽ luciꝰ eiu ordi¬
nandi deferebat᷑ officiũ. Quo uiso:
moses p̾sentibus ducib qui ꝑurgebatt
& ipłis ait Ego quidẽ me ñ eẽ dig¬
num tanto sacerdotio uidico: uerum¬
tamen si aliqͣ in me licet in digno
diuina dispensatio putatur explen¬
qđ luciꝰ scõꝵ sanguine pollutas et
cruentas suꝑ me non iniciet manus.
Cumq luciꝰ tam graui nota in ustũ
se uideret in ocłis plurimoꝵ. quare
inqͥt o moses tam fadile condempnas
eũ cuiꝰ fidẽ ignoras: Aut si tͥ aliquis
de me alit̾ indicauit audi fidẽ meã:
n tibi ipsi magis qͣm aliis crede. Tũ
ille. Desine inqͥt o luci. dolosis tius
me quoq imaginib aggredi Bene
mͥ nota ẽ fides tua. qͣm ꝓtestantur
serui dei ꝑmetalla dampnati: ep̃i
in erilium crusi. prb̃i. diaconi extͣ

Expanded text:
ri a ducibus nostris, qui ibi infoeliciter ri a ducibus nostris, qui ibi infoeliciter 276 pugnaverant. Captus Moyses ad sacerdotium suscipiendum, Alexandriam ex more deducitur. Adest Lucius, cui ordinandi deferebatur officium. Quo viso, Moyses praesentibus ducibus qui perurgebant, et populis, ait: Ego quidem me, non esse dignum tanto sacerdotio judico: verumtamen si aliqua in me, licet indigno, divina dispensatio putatur explenquod Lucius Sanctorum sanguine pollutas et cruentas super me non injiciet manus. Cumque Lucius tam gravi nota inustum se videret in oculis plurimorum: Quare, inquit, Moyses, tam facile condemnas eum, cujus fidem ignoras? Aut si tibi aliquis de me aliter indicavit, audi fidem meam, et tibi ipse magis quam aliis crede. Tunc ille: Desine, inquit, o Luci, dolosis tuis me quoque imaginibus adgredi. Bene mihi nota est fides tua, quam protestantur servi Dei per metalla damuati, Episcopi in exilium trusi, Presbyteri, diaconi extra