comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cupidiores quam ueritatis. Sed ad¬
huc merito quȩri potest utrũ aduitȩ
p̃sentis ꝑtineat in firmitatẽ &iã
inquibusq bonis officiis huiusce
modi perp&i affectus. Sc̃i uero angeli
& sineirapuniant quos accipiunt
a&ernadĩ lege puniendos & miseris
si ne miseriae compassione subue¬
niant & periclitantibus eis quos
diligunt sin&i more opiculentur
& tamen istarum nomina passionũ¬
consu&udine locutionis humanae
&iam in eos usurpentur. propter
quandam operum similitudinem
non propter affectionum infirmi¬
tatem. Sicut ipsed s̃ secundũ scrip¬
turam ira scitur. nec tamen ulla
passione turbatur. Hoc enim uer¬
bum uindicte usurpauit effectus
non illius turbulentus affectus
Qua inter imdescis angelis quȩstione
dilata uideamus que ad modum
dicant platonicimedios dȩ mones
interdeos & homines constitutos
istis passionum aestibus fluctuare
Sienim mente ab his libera eisque
dominante motus huius cemodi
paterentur : non eos dicer& apule¬

Expanded text:
cupidiores quam ueritatis. Sed adcupidiores quam ueritatis. Sed adhuc merito quaeri potest, utrum ad uitae praesentis pertineat infirmitatem etiam in quibusque bonis officiis huiusce modi perpeti affectus, sancti uero angeli et sine ira puniant, quos accipiunt aeterna Dei lege puniendos, et miseris sine miseriae conpassione subueniant, et periclitantibus eis, quos diligunt, sine timore opitulentur; et tamen istarum nomina passionuconsuetudine locutionis humanae etiam in eos usurpentur propter quandam operum similitudinem, non propter affectionum infirmitatem, sicut ipse Deus secundum scripturas irascitur, nec tamen ulla passione turbatur. Hoc enim uerbum uindictae usurpauit effectus. non illius turbulentus affectusQua interim de sanctis angelis quaestione dilata uideamus quem ad modum dicant Platonici medios daemones inter deos et homines constitutos istis passionum aestibus fluctuare. Si enim mente ab his libera eisque dominante motus huiusce modi paterentur, non eos diceret Apule
Abbreviated transcription (Latin):
quiditmist nec grauior miseri cordia est. quid
est autem misericordia nisi alienȩ
miseriae quaedam in nr̃o corde con¬
passio quautiq si possumus subue¬
nire compellimur. Seruit autem
motus iste rationi quando ita p̃b&ur
misericordia ut iustitia conseru&ur
siuecum indigenti tribuitur siue
cum ignoscitur paenitenti. Hanc
cicero locutor egregius non dubitauit
appellare uirtutem quã stoicos
interuitia numerare non pud&
qui tamen & docuit liberepi&ati
nobilis simistoia ex decr&is tenonis
& dryssippi qui huius secte primas
habuerunt huiuscemodi passiones
inanimum sapientis admittunt
quẽ uitis omnibus liberũ uolunt
Vn de fit consequens ut haec ipsa non
putent uitia quando sapienti sic
accidunt ut contra uirtutẽ mentis
rationemq nihil possint &unasit
eademq sententia peripat&icorũ
uel &iam platonicorum & ipsorũ
stolcorum. Sed utait tullius uerbi¬
contro uersia lam di corqueat
homines gracculos contentionis

Expanded text:
 nec gratior misericordia est.\' Quid  nec gratior misericordia est.\' Quid est autem misericordia nisi alienae miseriae quaedam in nostro corde conpassio, qua utique si possumus subuenire conpellimur? Seruit autem motus iste rationi, quando ita praebetur misericordia, ut iustitia conseruetur, siue cum indigenti tribuitur, siue cum ignoscitur paenitenti. Hanc Cicero locutor egregius non dubitauit appellare uirtutem, quam Stoicos inter uitia numerare non pudet, qui tamen, ut docuit liber Epicteti, nobilissimi Stoici, ex decretis Zenonis et Chrysippi, qui huius sectae primas habuerunt, huiusce modi passiones in animum sapientis admittunt, quem uitiis omnibus liberum uolunt. Unde fit consequens, ut haec ipsa non putent uitia, quando sapienti sic accidunt, ut contra uirtutem mentis rationemque nihil possint, et una sit eademque sententia Peripateticorum uel etiam Platonicorum et ipsorum Stoicorum, sed, ut ait Tullius, uerbicontrouersia iam diu torqueat homines Graeculos contentionis
Abbreviated transcription (Latin):
& potius resistendo regnũ uirtutis
exerc&. Talem de scribit &iã uirgi¬
lius aenean ubi ait mens immota
man& lacrimȩ uoluuntur in anes
Non est nunc necesse copiose acdiligent̃
ostendere quid de istis passionibus
doceat scriptura diuina quaxp̃iana
erudiio contin&ur. Dõ quippeillã
ipsam mentem subict regendam
&m &uendam mentiq passiones
Ita moderandas atq frenandas
ut in usum iustitiae conuertantur.
Deniq in disciplina nr̃a nontãquęrit
utrum sit tristis. sed undesit tristis
Nec utrum timeat sed quid timeat
ira sci enim peccanti ut corrigatur.
contristari proafflicto ut liber&ur.
timere periditanti nepereat. nescio
utrum quis quam sana considerati¬
one reprehendat. Nam & miseri¬
cordiam stoicorum est solere cul¬
pare sed quanto honestius ille stoicus
misericordia percurbar&ur hominis
liberandiquam timore naufragii:
longe melius &humanius & piorũ
sensibus accommodatius cicero
Incesaris laude locutus ubi ait.

Expanded text:
et potius resistendo regnum uirtutis et potius resistendo regnum uirtutis exercet. Talem describit etiam Vergilius Aenean, ubi ait: Mens inmota manet, lacrimae uoluuntur inanesNon est nunc necesse copiose ac diligenter ostendere, quid de istis passionibus doceat scriptura diuina, qua Christiana eruditio continetur. Deo quippe illam ipsam mentem subicit regendam et iuuandam mentique passiones ita moderandas adque frenandas, ut in usum iustitiae conuertantur. Denique in disciplina nostra non tam quaeritur utrum sit tristis, sed unde sit tristis; nec utrum timeat, sed quid timeat. Irasci enim peccanti ut corrigatur, contristari pro adflicto ut liberetur, timere periclitanti ne pereat, nescio utrum quisquam sana consideratione reprehendat. Nam et misericordiam Stoicorum est solere culpare; sed quanto honestius ille Stoicus misericordia perturbaretur hominis liberandi quam timore naufragii. Longe melius et humanius et piorum sensibus adcommodatius Cicero in Caesaris laude locutus est, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽq corporis quorũ amissionem
minabatur tẽpestatis in manitas
non essebonaquȩ illos quibus in essent
facerentbonos sicut facit iustitia
Quod autemaiunt ea necbona appel¬
landa esse sed commoda: uerborum
certamini non rerum exanimi
deputandum est. Quid enim int̃ est
utrum aptius bona uocentur an
commoda dum tamen ne his pri¬
u&ur non minus stolcus quam
peri pat&icus pauescat & palleat.
ea non equaliter appellando sed
ȩqualiter estimando : ambosane
sibonorum istorum seu cõmodorũ
periculis ad flagitium uel facinus
urgeantur ut aliter ear& inere
nom possint malle sedicunt haec
amittere quibus natura corporis
salua & in colomis hab&ur quã illa
cõmittere quibus iustitia uiolatur.
lta mens ubi fixa est ista sententia
nullas perturbationes &iamsi acce¬
dunt inferioribus animi partibus
in secontra rationem p̃ualere
permittit. Quin immo eis ipsa domi¬
natur eisque non consentiendo

Expanded text:
salutemque corporis, quorum amissionem salutemque corporis, quorum amissionem minabatur tempestatis inmanitas, non esse bona, quae illos quibus inessent facerent bonos, sicut facit iustitia. Quod autem aiunt ea nec bona appellanda esse, sed commoda: uerborum certamini, non rerum examini deputandum est. Quid enim interest, utrum aptius bona uocentur an commoda, dum tamen ne his priuetur non minus Stoicus quam Peripateticus pauescat et palleat, ea non aequaliter appellando, sed aequaliter aestimando? Ambo sane, si bonorum istorum seu commodorum periculis ad flagitium uel facinus urgeantur, ut aliter ea retinere non possint, malle se dicunt haec amittere, quibus natura corporis salua et incolumis habetur, quam illa committere, quibus iustitia uiolatur. Ita mens, ubi fixa est ista sententia, nullas perturbationes, etiamsi accidunt inferioribus animi partibus, in se contra rationem praeualere permittit; quin immo eis ipsa dominatur eisque non consentiendo
Abbreviated transcription (Latin):
inepiteti libro legisse cõmemorat
eum exdecr&is sto icorum dixisse
atq sensisse : quaesi ita sunt. aut
nihil aut penenihil distat inter
stoicorum aliorumq philosophorũ
opinionem de passionibus & pertur¬
bationibus animorum : utriq enĩ
mentem rationemq sapientis ab
earum dominatione defendunt
&ideo fortasse dicunt eas in sapi¬
entem non caderestoici quia nequa¬
quam eius sapientiam quautique
sapiens est ullo errore obnubilant
autlabe sub uertunt. Accedunt
autem animo sapientis salua
serenitate sapientiae. propter
illa quae cõmoda uel in commoda
appellant quãuis ea nolint dicere
bona uel mala Nam profecto sinihil
pender& has res illephilo sophus
quas amissurum senau fragio senti¬
ebat sicut est uita ista salusq corpo¬
ris non ita illud periculum perhor¬
rescer& ut palloris &iam testimonio
proder&ur. Uerum tamen & illam
poterat permotionem pati & fixam
teneremente sententiam uitam illã

Expanded text:
in Epicteti libro legisse commemorat in Epicteti libro legisse commemorat eum ex decretis Stoicorum dixisse adque sensisse. Quae si ita sunt, aut nihil aut paene nihil distat inter Stoicorum aliorumque philosophorum opinionem de passionibus et perturbationibus animorum; utrique enim mentem rationemque sapientis ab earum dominatione defendunt. Et ideo fortasse dicunt eas in sapientem non cadere Stoici, quia nequaquam eius sapientiam, qua utique sapiens est, ullo errore obnubilant aut labe subuertunt. Accidunt autem animo sapientis salua serenitate sapientiae propter illa, quae commoda uel incommoda appellant, quamuis ea nolint dicere bona uel mala. Nam profecto si nihili penderet eas res ille philosophus, quas amissurum se naufragio sentiebat, sicuti est uita ista salusque corporis, non ita illud periculum perhorresceret, ut palloris etiam testimonio proderetur. Verum tamen et illam poterat permotionem pati, et fixam tenere mente sententiam, uitam illam
Abbreviated transcription (Latin):
quos fuisse sto icorum principes nouimus
In eolibro selegis se dicitagellius hocsto¬
icis placuisse quodanimiuis quas ap¬
pellant phantasias nec in potestate est
utrum & quando incidant animo cũ ue¬
niunt ex terribi libus & formidabilibus
rebus necesse est &iam sapientis animũ
moueant itaut paulisper uel pauescat
m&i. uel tristitia contrahatur tãquã
his passionibus p̃uenientibus mentis
& rationis officium. Nec ideo tamen
inmente fieri opimionẽ mali nec appro¬
bari ista eisq consontiri ł locenĩ eẽ uolunt
in potestate id que interessecensent inter
animum sapientis & stultiqđ stulti
animus eisdem passionibus cedit atque
cõmodat mentis assensum. sapientes autẽ¬
quam uis eas necessitate patiantur
r&inent tamen dehis quȩ app&ere
uel fugere rationabiliter debent
ueram & stabilem in concussamente
sententiam łlaec ut potui non quidẽ
cõmodius agellio sed certebreuius &
ut puto planius exposui quae illese

Expanded text:
quos fuisse Stoicorum principes nouimus. quos fuisse Stoicorum principes nouimus. In eo libro se legisse dicit A. Gellius hoc Stoicis placuisse, quod animi uisa, quas appellant phantasias, nec in potestate est utrum et quando incidant animo, cum ueniunt ex terribilibus et formidabilibus rebus, necesse est etiam sapientis animum moueant, ita ut paulisper uel pauescat metu, uel tristitia contrahatur, tamquam his passionibus praeuenientibus mentis et rationis officium; nec ideo tamen in mente fieri opinionem mali, nec adprobari ista eisque consentiri. Hoc enim esse uolunt in potestate idque interesse censent inter animum sapientis et stulti, quod stulti animus eisdem passionibus cedit adque adcommodat mentis adsensum; sapientes autequamuis eas necessitate patiantur, retinent tamen de his, quae adpetere uel fugere rationabiliter debent, ueram et stabilem inconcussa mente sententiam. Haec ut potui non quidem commodius A. Gellio, sed certe breuius et, ut puto, planius exposui, quae ille se
Abbreviated transcription (Latin):
quiad erant quãuis in mortis uicina
curiosissimae adtentis utrũ nec nephilo¬
sophus turbar&ur. Deinde tẽpestate
trans acta mox ut securitas praebuit
loquendi uel&iam garriendilocum.
quidam ex his quos nauis illa portabat
ciuis luxoriosus asiaticus phrlosophũ
conpellat in ludens qđ extimuiss&
atque palluis s& cũ ipsemansiss& intrepiđ
in eo qđ impendebat exitio. Atille aristippi
socratici responsum r&ulit quicũ in re
simili eadem uerba ab homine simili
audiss& respondit illum proanimanequis¬
siminebulonis merito non fuisse solli¬
citum. seautẽ proaristippi anima
timeredebuisse. hac illo diuite respon¬
sione depulso postea quae siuit agellius
aphrlosopho non exagitandi animo
sed discendi quaenam illa ratio ess&
pauoris sui. Qui ut docer& hominem
sciendi studionauiter accensum : protu¬
lit statim de sarcinula sua stoiciepict&i
librum in quo ea scripta essent quae con¬
gruerent de cr&is tenonis & chryssippi

Expanded text:
qui aderant, quamuis in mortis uicinia qui aderant, quamuis in mortis uicinia curiosissime adtentis, utrumne philosophus animo turbaretur. Deinde tempestate transacta mox ut securitas praebuit conloquendi uel etiam garriendi locum, quidam ex his, quos nauis illa portabat, diues luxuriosus Asiaticus philosophum conpellat inludens, quod extimuisset adque palluisset, cum ipse mansisset intrepidus in eo quod inpendebat exitio. At ille Aristippi Socratici responsum rettulit, qui cum in re simili eadem uerba ab homine simili audisset, respondit illum pro anima nequissimi nebulonis merito non fuisse sollicitum, se autem pro Aristippi anima timere debuisse. Hac illo diuite responsione depulso postea quaesiuit A. Gellius a philosopho non exagitandi animo, sed discendi, quaenam illa ratio esset pauoris sui. Qui ut doceret hominem sciendi studio nauiter accensum, protulit statim de sarcinula sua Stoici Epicteti librum, in quo ea scripta essent, quae congruerent decretis Zenonis et Chrysippi,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ab utrisq qđ lib& uocentur seubona
seu cõmoda paritamen ȩstimatione
pensentur nec in hac quȩstionestoici
delectentur nisi nouitate uerborum
Vid&ur er gomihi&iam in hocubi querit᷑
utrum accedant sapienti passiones
animi an ab eissit prorsus alienus
de uerbiseos potius quam derebus facere
contro uersiam. Nam & ipsos nihil
hincaliud quam platonicos & per¬
ipat&icos sentire existimo quantũ ad
uim rerum adtin& non ad uocabulo¬
rum sonum ut enim alia omittam
quibus idostendam nelongum faciã
aliquidunum quod sit euidentissimũ
dicam in libris quibus titulus est noctiũ
atticarũ scribit agellius elegantissimi
eloquii & multe acfecundae scientiae
senauigasse aliquando cum quodam
philo sophostoico. Is phylosophus sicut
latius & uberius quod egobreuiter
at tinguam narratagellius cum illud
nauigium horribilicaelo & mari pericu¬
losissimae lactar&ur uitimoris ex¬
palluit. id anim aduersum est abeis

Expanded text:
ut ab utrisque quodlibet uocentur, seu bona ut ab utrisque quodlibet uocentur, seu bona seu commoda, pari tamen aestimatione pensentur, nec in hac quaestione Stoici delectentur nisi nouitate uerborum. Videtur ergo mihi etiam in hoc, ubi quaeritur utrum accidant sapienti passiones animi, an ab eis sit prorsus alienus, de uerbis eos potius quam de rebus facere controuersiam. Nam et ipsos nihil hinc aliud quam Platonicos et Peripavim rerum attinet, non ad vocabulorum sonum. 2. Ut enim alia omittam quibus id ostendam, ne longum faciam, aliquid unum quod sit evidentissimum dicam. In libris quibus titulus est Noctium Atticarum, scribit A. Gellius, vir elegantissimi eloquii, et multae ac facundae scientiae, se navigasse aliquando cum quodam philosopho nobili Stoico. Is philosophus, sicut latius adtingam, narrat A. Gellius, cum illud nauigium horribili caelo et mari periculosissime iactaretur, ui timoris expalluit. Id animaduersum est ab eis,
Abbreviated transcription (Latin):
affectiones siue passiones quidã phrlosophi
dicunt &iam in sapientẽ cadere sedmo¬
deratius rationiq subiectas ut eis leges
quodammodo quibus ad necessarium
redigantur modum dominatiomentis
inponat. Hoc qui sentiunt platonici sunt
siue aristotelici. cum aristoteles discipu¬
lus platonis fuerit qui sectam peripa¬
t&icam condidit. Aliis autẽ sicut stoicis
cadere ullas omnino huiuscemodi passi¬
ones insapientem non plac&. hosautẽ
id est stoicos cicero in libris definibus
bonorum & malorum uerbis magis
quã rebus aduersus platonicos seu
peripat&icoscertare conuincit quando
quidem stoicinolunt bona appellare
sed cõmoda corporis & externa. eo qđ
nullum bonum uolunt es se hominis
pr&er uirtutem tã quã artẽ bene
uiuendiquae non nisi in animo est
Haecautem isti simpliciter & ex cõmuni
loquendi consu&udin eappellantbona
sed in conparatione uirtutis qr recte
uiuitur parua & exigua. Ex quofit

Expanded text:
affectiones siue passiones quidam philosophi affectiones siue passiones quidam philosophi dicunt etiam in sapientem cadere, sed moderatas rationique subiectas, ut eis leges quodam modo, quibus ad necessarium redigantur modum, dominatio mentis inponat. Hoc qui sentiunt, Platonici sunt siue Aristotelici, cum Aristoteles discipulus Platonis fuerit, qui sectam Peripateticam condidit. Aliis autem, sicut Stoicis, cadere ullas omnino huiusce modi passiones in sapientem non placet. Hos autem, id est Stoicos, Cicero in libris de finibus bonorum et malorum uerbis magis quam rebus aduersus Platonicos seu Peripateticos certare conuincit; quando quidem Stoici nolunt bona appellare, sed commoda corporis et externa, eo quod nullum bonum uolunt esse hominis praeter uirtutem, tamquam artem bene uiuendi, quae non nisi in animo est. Haec autem isti simpliciter et ex communi loquendi consuetudine appellant bona; sed in conparatione uirtutis, qua recte uiuitur, parua et exigua. Ex quo fit,
Abbreviated transcription (Latin):
lia procellosarum salumdixit passi¬
onum tem pestate turbari: ut ne
hominibus quidem sapientibus con¬
parandi sint quihuius modi pertur¬
bationibus animorum aquib: huma¬
nanon est immunis infirmitas &iã
cum eas huius uitae conditione pati¬
untur mente inperturbata resistunt
non eiscedentes ad aliquid ad pro¬
bandum uel perp& randum qđ ex or¬
bit& ab itinere sapientiae & lege
iustitiae sed stultis mortalibus & in¬
iustis non corporibus sed moribus simi¬
les ut nondicam d&eriores eo quoue¬
tustiores & debita poena in sanabiles
ipsius quoq mentis ut iste appellauit
salo fluctuant nec in uirtute atque
uirtute quaturbulentis & prauis
affectionibus repugnatur exulla ani¬
mi parte consistunt. Due sunt sententiȩ
phrlos ophorũ dehis animimotibus
sicut cicero perturbationes quidam
affectiones uel affectus quidã uero
sicut istedegreco ex pressius passiones
uocant. Hla sergo perturbationes siue

Expanded text:
uelut procellosum salum dixit passiuelut procellosum salum dixit passionum tempestate turbari? ut ne hominibus quidem sapientibus conparandi sint. qui huius modi perturbationibus animorum, a quibus humana non est inmunis infirmitas, etiam cum eas huius uitae condicione patiuntur, mente inperturbata, resistunt, non eis cedentes ad aliquid adprobandum uel perpetrandum, quod exorbitet ab itinere sapientiae et lege iustitiae; sed stultis mortalibus et iniustis non corporibus, sed moribus similes ut non dicam deteriores, eo quo uetustiores et debita poena insanabiles ipsius quoque mentis, ut iste appellauit, salo fluctuant, nec in ueritate adque uirtute, qua turbulentis et prauis affectionibus repugnatur, ex ulla animi parte consistunt. phylosophorum de his animi motibussicut Ci<cero, perturbaciones>, quidam affecciones vel affectus, quidam vero, <sicut iste, de greco expressius> passiouocant. Has ergo perturbationes siue
Abbreviated transcription (Latin):
ergo beatitudinis causam. indicium uero
miseriae tacere non potuit confitens
eorũmentes quȩstionales esse ꝑhibuit
non saltẽ inbutã munitãq uirtutem
passionibus animi inrationalibus nequa¬
quam cedere. sed ipsamquoq sicut stultarũ
mentium mos est procellosis quodã modo
percurbationibus agitari. Verbanãq
eius de hacre ista sunt : ex hoc ferme
demonũ numero inquit po&ȩsolent
ut quam procul aueritate osores & a¬
matores quorundã hominũ deos fingere
hosprosperare &euehere illos contra
aduersari & affligere Igitur & mise¬
reri & indignari &angi & la&ari
omnẽq humanianimi faciem pati
similem motu cordis & salomentis
per om̃s cogitationũ aestus fluctuare
÷quac om̃s turbelae tẽpestatesq procul
ad eorum caelestium tranquillitate
ex solant Num est in his uerbis ulla
dubitatio quod non animorũ aliquas
inferiores partes sed ipsas dȩmonum
mentes quibus rationalia sunt anima

Expanded text:
ergo beatitudinis causam, indicium uero ergo beatitudinis causam, indicium uero miseriae tacere non potuit, confitens eorum mentem, qua rationales esse perhibuit, non saltem inbutam munitamque uirtute passionibus animi inrationabilibus nequaquam cedere, sed ipsam quoque, sicut stultarum mentium mos est, procellosis quodam modo perturbationibus agitari. Verba namque eius de hac re ista sunt: Ex hoc ferme daemonum numero, inquit, poetae solent haudquaquam procul a ueritate osores et amatores quorundam hominum deos fingere; hos prosperare et euehere, illos contra aduersari et adfligere; igitur et misereri et indignari, et angi et laetari omnemque humani animi faciem pati, simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare. Quae omnes turbelae tempestatesque procul a deorum caelestium tranquillitate exulant.\' Num est in his uerbis ulla dubitatio, quod non animorum aliquas inferiores partes, sed ipsas daemonum mentes, quibus rationalia sunt animalia,
Abbreviated transcription (Latin):
se iunguntistos interdeos & homines
collocant : sed de differentia ipsorum
dae monum qđ ad p̃sentẽ pertin& questi¬
onem. Apud plerosq enimusitatum est
dicialios bonos alios malos daemones
quaesi uesit &iam platonicorum siue
quorũ lib& sententia nequaquã eius ẽ
neglegenda discussio Nequis quam
uelut daemones bonos sequendos sibi eẽ
arbitr&ur ꝑ quos tamquã medios diis
quos omnes bonos credit dumconciliari
affectat & stud& ut quasicum eis possit
esse postmortem in r&itus malignorũ
spirituum deceptusq fallacia longe
aberr& a uerodõ cum quosolo & in quo
solo & de quosolo animahumana id est
rationalis & intellectualis beata est
quaelgitur est differentia daemonum
bonorũ & malorũ q̃uando quidẽ plato¬
nicus apuleius dehis uniuersaliter disse¬
rens & tãmultaloquens de deriis eorũ
corporibus de uirtutibus tacuit animorũ
quibus essent prȩditi siessentboni. Tacuit

Expanded text:
seiungunt, istos inter deos et homines seiungunt, istos inter deos et homines conlocant; sed de differentia ipsorum daemonum, quod ad praesentem pertinet quaestionem. Aput plerosque enim usitatum est dici, alios bonos alios malos daemones; quae siue sit etiam Platonicorum, siue quorumlibet sententia, nequaquam eius est neglegenda discussio, ne quisquam uelut daemones bonos sequendos sibi esse arbitretur, per quos tamquam medios dis, quos omnes bonos credit, dum conciliari adfectat et studet, ut quasi cum eis possit esse post mortem, inretitus malignorum spirituum deceptusque fallacia longe aberret a uero Deo, cum quo solo et in quo solo et de quo solo anima humana, id est rationalis et intellectualis, beata estQuae igitur est differentia daemonum bonorum et malorum? Quando quidem Platonicus Apuleius de his uniuersaliter disserens et tam multa loquens de aeriis eorum corporibus de uirtutibus tacuit animorum, quibus essent praediti, si essent boni. Tacuit
Abbreviated transcription (Latin):
hominimisceatur ut hinc perferant
desiderata in dereferant im p&rata.
Atque hoc platoniciphilo sophorum ac
nobilis simi sentiunt cumquib: uelut
cũ excellentioribus. placuit istã exami¬
nare quȩstionem utrũcultus plurimorũ
deorum prositad consequendam uitam
beatorum quae post mortẽ futura est
libro superiore quaesiuimus. quopacto
daemones quitalibus gaudent qualia
boni & prudentes homines auersantur
& dãpnant id est sacrilega flagitiosa
facinorosa non de quibus lib& hominib:
sed de ipsisdiis figmenta poetarũ & magi¬
carum artium sceleratã puniendamq.
uiolentiam possint quasi propinquiores
& amicitiores diisbonis conciliarehomines
bonos & hoc nulla ratione possecõptũ ẽ¬
sro in dehicliber sicut in illius fine promi¬
simus disputationem continere debebit
dedifferentia quam uolunt esse non de¬
orum interse quosomnes bonos dicunt
nec differentia deorum & daemonum
quorum illos ab hominibus longe alteq

Expanded text:
homini misceatur, ut hinc perferant homini misceatur, ut hinc perferant desiderata, inde referant inpetrata, adque hoc Platonici, praecipui philosophorum ac nobilissimi, sentiunt, cum quibus uelut cum excellentioribus placuit istam examinare quaestionem, utrum cultus plurimorum deorum prosit ad consequendam uitam beatam quae post mortem futura est: libro superiore quaesiuimus, quo pacto daemones, qui talibus gaudent, qualia boni et prudentes homines auersantur et damnant, id est sacrilega flagitiosa facinerosa non de quolibet homine, sed de ipsis dis figmenta poetarum et magicarviolentiam, possint quasi propinquiores et amiciores diis bonis conciliare homines bonos; et hoc nulla ratione posse, compertum eroinde hic liber, sicut in illius fine promisimus, disputationem continere debebit de differentia si quam uolunt esse non deorum inter se, quos omnes bonos dicunt, nec de differentia deorum et daemonum, quorum illos ab hominibus longe alteque
Abbreviated transcription (Latin):
TBONOS ET MALOS DEOSESSE
quidamopinati sunt quidã uero
dediis meliora sentientes tantũ eis
honoris laudisq tribuerunt ut nullũ
deorum malum credere auderent sed
illiquideos quosdambonos malos esse
dixerunt demones quoque appella uer
nominedeorum quamquam & deos
sed rarius nomine daemoniorum. Ita
ut ipsum louem quẽ uolunt esseregem
acprincipem c&erorum ab homero
fateantur dȩmonem nuncupatum.
Hiautem quiom nes deos non nisi bonos
esseasserunt & longe prestantiores
eis hominibus qui perhibentur boni
merito mouentur daemonum factis
quae negare nom possunt eaque nullo
modo diis quos om̃s bonos uolunt cõmita
posse existimantes differentiã int̃deos
& dȩ mones adhibere coguntur. ut quic¬
quideis merito displic& in operibus uel¬
affectibus prauis quibus uim suã mani¬
festant occulti spiritus idcredant essedȩ¬
monum non deorum sed quia cosdem dae¬
mones interhomines &deosita medios
consticutos putant tã quã nullus deus

Expanded text:
bonos et malos deos esse quidam opinati sunt; quidam uero de dis meliora sentientes tantum eis honoris laudisque tribuerunt, ut nullum deorum malum credere auderent. Sed illi, qui deos quosdam bonos, quosdam malos esse dixerunt, daemones quoque appellauerunt nomine deorum, quamquam et deos, sed rarius, nomine daemonum, ita ut ipsum Iouem, quem uolunt esse regem ac principem ceterorum, ab Homero fateantur daemonem nuncupatum. Hi autem, qui omnes deos non nisi bonos esse adserunt et longe praestantiores eis hominibus, qui perhibentur boni, merito mouentur daemonum factis, quae negare non possunt; eaque nullo modo a dis, quos omnes bonos uolunt, committi posse existimantes differentiam inter deos et daemones adhibere coguntur, ut, quidquid eis merito displicet in operibus uelaffectibus prauis, quibus uim suam manifestant occulti spiritus, id credant esse daemonum, non deorum. Sed quia eosdem daemones inter homines et deos ita medios constitutos putant, tamquam nullus deus
Abbreviated transcription (Latin):
ti seipsos ferire noluerunt &cũ mortẽ
minime formidarent uictores tamen
dominos ferre quã eam sibi inferrema¬
luerunt quantomagis xp̃iani uerũ dm̃
colentes & suꝑnae patriae suspirantes:
ab hoc facinore temperabunt si eo sdiuina
dispositio uel probandos uelem̃dan¬
dos ad tẽpus hostibus subiugauerit
Oquos in illa humilitate non deserit qui
propt̃ eos tãhumilit̃ altissimus uenit
Praesertim quos nullius militaris potes¬
tatis uel talis militiae iura constrin¬
gunt ipsum hostẽ ferre superatũ quis
ergo tãmalus error obrepit ut homo
seoccidat uel quia in eũ peccauit uel ne
in eum pecc& inimicus : Cũ uel peccato¬
rem uł peccaturũ ipsum occidere non
&cauendũ nelibidini hostili subditum
corpus in lecebrosissima uoluptate
animũ alliciat consentire peccato
Proinde inquiunt non lam propt̃ alienũ.
sed propt̃ suum peccatũ antequam ho e¬
faci& animus ut consentiat libidini
carnis suae aliena libidine concitatȩ

Expanded text:
ti se ipsos ferire noluerunt et, cum mortem ti se ipsos ferire noluerunt et, cum mortem minime formidarent, uictores tamen dominos ferre quam eam sibi inferre maluerunt: quanto magis Christiani, uerum Deum colentes et supernae patriae suspirantes, ab hoc facinore temperabunt, si eos diuina dispositio uel probandos uel emendandos ad tempus hostibus subiugauerit, quos in illa humilitate non deserit, qui propter eos tam humiliter altissimus uenit, praesertim quos nullius militaris potestatis uel talis militiae iura constringunt ipsum hostem ferire superatum. Quis ergo tam malus error obrepit, ut homo se occidat, uel quia in eum peccauit, uel ne in eum peccet inimicus, cum uel peccatorem uel peccaturum ipsum occidere non et cauendum, ne libidini subditum corpus inlecebrosissima uoluptate animum adliciat consentire peccato. Proinde, inquiunt, non iam propter alienum, sed propter suum peccatum, antequam hofaciet animus, ut consentiat libidini carnis suae aliena libidine concitatae,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. Nec uictũ auferens corpus ab hos¬
tibus nec inuictũ animũ aciuibus nec
quod se occidere noluit uit aehuiꝰ amore
fecit. Hoc probauit : cum causa promissi iurisq iurandi
ad eo sdẽ hostes quos grauius insenatu
uerbis quãbello armis offenderat. sine
ulla dubitatione reme auit. Tantus itaq
uita ehuius contemtor cum sa eiuientibus
hostibus ꝑquas lib& poenas eam finire
quã seipse ꝑ imeremaluit. magnũ scelus
eẽ si se homo interimat ꝓculdubio iudicauit
Inter om̃s suos laudabiles &uirtutis in¬
sugnib: inlustres uiros non ꝓfer̃ romani
melior ẽ quẽ neq felicitas corruperit :
nã in tanta uictoriamansit pauꝑrimus.
nec infelicitas fregeritnã ad tanta exi¬
tia reuertit intrepidus sorrosifortissimi
& prȩclaris simiuiri terrenae patriae
defensores deorumq: lic& falsorũ non
tam̃ fallaces cultores sedueracissimi
&iã iuratores qui hos tesuictos more aciure
belli ferre potuerunt. hi ab hostibus uic¬

Expanded text:
tiam, nec uictum auferens corpus ab hostiam, nec uictum auferens corpus ab hostibus nec inuictum animum a ciuibus. Nec quod se occidere noluit, uitae huius amore fecit. Hoc probauit, cum causa promissi iurisque iurandi ad eosdem hostes, quos grauius in senatu uerbis quam bello armis offenderat, sine ulla dubitatione remeauit. Tantus itaque uitae huius contemtor, cum saeuientibus hostibus per quaslibet poenas eam finire quam se ipse perimere maluit, magnum scelus esse, si se homo interimat, procul dubio iudicauit. Inter omnes suos laudabiles et uirtutis insignibus inlustres uiros non proferunt Romani meliorem, quem neque felicitas corruperit, nam in tanta uictoria mansit pauperrimus, nec infelicitas fregerit, nam ad tanta exitia reuertit intrepidus. Porro si fortissimi et praeclarissimi uiri terrenae patriae defensores deorumque licet falsorum, non tamen fallaces cultores, sed ueracissimi etiam iuratores, qui hostes uictos more ac iure belli ferire potuerunt, hi ab hostibus uic
Abbreviated transcription (Latin):
xisse fertur inuidit ut aliquid nos miti¬
usdicamus erubuit : NoluNđ aũc isti
contraquos agimus ut scm̃ uirum iobqui
tam horrenda mala insua carne per¬
p&imaluit quã in lata sibi moste omnib:
carere cruciatibus uel aliosscõs exlit¬
teris nris sũma auctoritate colsissimis
fideq dignissimis quicaptiuitatẽ domina¬
tionẽ q ferre quã sibi necem inferre maluer̃
catoni p̃feramus sed exlitteris corundẽ
illum marco catonimarcum regulũ p̃ferã:
cato enĩ num quã caesarem uicerat cuiuic¬
tus dedignatus est subici & ne subicer&ur
a scipse ipsoclegit occidi: Regulus autem
poenos lamuicerat. imperio: romano
rom anus imperator non exciuibus dolen¬
dam sed exhostibus laud andã uictoriam
reportauerat. Ab eis tamen postea uic¬
tus maluit eos ferre seruiendo quã eis
se auferre moriendo proinde seruauit¬
& sub carthaginen sium dominatione pa¬
tientiã & inromanorũ dilectione constan¬

Expanded text:
xisse fertur, inuidit — aut ut aliquid nos mitixisse fertur, inuidit — aut ut aliquid nos mitius dicamus, erubuit? CAPUT XXIIcontra quos agimus, ut sanctum uirum lob, qui tam horrenda mala in sua carne perpeti maluit quam inlata sibi morte omnibus carere cruciatibus, uel alios sanctos ex litteris nostris summa auctoritate celsissimis fideque dignissimis, qui captiuitatem dominationemque hostium ferre quam sibi necem inferre maluerunt, Catoni praeferamus; sed ex litteris eorum eundem illum M. CCato enim nunquam Caesarem vicerat, cui victus dedignata se ipso elegit occidi: Regulus autem Poenos iam uicerat imperioque Romano Romanus imperator non ex ciuibus dolendam, sed ex hostibus laudandam uictoriam reportauerat; ab eis tamen postea uictus maluit eos ferre seruiendo quam eis se auferre moriendo. Proinde seruauit et sub Carthaginiensium dominatione patientiam et in Romanorum dilectione constan
Abbreviated transcription (Latin):
suadebant in becillioris quam fortioris
animi facinus censuerunt : quode mons¬
trar&ur non honestas turpia p̃cauens
sed infirmitas aduersa non sustinens. hoc
& ipse cato in suo carissimo filio iudicabit
Namsitur peerat subuictoria caesaris
uiuerecur auctor huius turpitudinis
filio fuit quẽ decaesaris benignitate
omã sperare prȩcepit : Curnon & illum
secum coegit ad mortẽ : nã sieum filium
qui contra imperiũ in hostem pugnauerat
&iam uictorẽ laud abilitertorquatus
occidit : Curuictus uicto filio peꝑcit
cato qui non peꝑcitsibi : anturpius erat
contra imperium eẽ uictorẽ quã contra
decus ferre uictorẽ : Nullomodolgitur
cato turpe eẽ iudicauit subuictore cae¬
sare uiuere. alio quin ab hac turpitudine
pat̃no furore filium liberar& quid
ergo ẽ nisi quod filium quantũ amauit
cui parti acadesare sperauit: & uoluit.
tantũ gloriae ipsius caesaris. ne ab illo
&iam sibi parceretur ut ipse caesar di¬

Expanded text:
suadebant, inbecillioris quam fortioris suadebant, inbecillioris quam fortioris animi facinus esse censuerunt, quo demonstraretur non honestas turpia praecauens, sed infirmitas aduersa non sustinens? Hoc et ipse Cato in suo carissimo filio iudicauit. Nam si turpe erat sub uictoria Caesaris uiuere, quur auctor huius turpitudinis filio fuit, quem de Caesaris benignitate omnia sperare praecepit? Quur non et illum secum coegit ad mortem? Nam si eum filium, qui contra imperium in hostem pugnauerat, etiam uictorem laudabiliter Torquatus occidit, quur uictus uicto filio pepercit Cato, qui non pepercit sibi? An turpius erat contra imperium esse uictorem, quam contra decus ferre uictorem? Nullo modo igitur Cato turpe esse iudicauit sub uictore Caesare uiuere; alioquin ab hac turpitudine paterno ferro filium liberaret. Quid est ergo, nisi quod filium quantum amauit, cui parci a Caesare et sperauit et uoluit, tantum gloriae ipsius Caesaris, ne ab illo etiam sibi parceretur, ut ipse Caesar di
Abbreviated transcription (Latin):
daẽ. Cui quidem & exempla concordant
sed illa quaetanto digniora sunt imita¬
tione quanto excellentiora pi&ate non
si ꝑ secutionẽ paterentur fugere ad mo¬
nuit deciuitate inciuitatẽ potuit ad¬
monere ut sibimanus inferrent ne in
manus ꝑsequentium peruenirent.
Porrosihoc ille non ius sit aut monuit
ut eomodo sui exhacuita emigrarent.
quibus migrantibus semansiones & nas
p̃paratũm eẽ promisit : quae lib& ex¬
empla proponant gentes quae lgnorant
dm̃ manifestumn ẽ hoc non licere colen¬
p̃ter lucr&iam dequa supra satis quod
uidebatur diximus non facile reperi¬
unt decuius auctoritate praescribaNT
nisuillum catonẽ qui se utiq occidit non
quia solus hic fecit sed quia uir doctus
& probus habebatur ut merito put&ur
&iam recte fieri potuisse uel posse
quod fecit. Decuius facto ꝗd potissimum
dicam nisi quod amicieius &iam docti
quidam uiri qui hoc fieri prudentius dis¬

Expanded text:
da est, cui quidem et exempla concordant, da est, cui quidem et exempla concordant, sed illa, quae tanto digniora sunt imitatione, quanto excellentiora pietate. Non si persecutionem paterentur, fugere admonuit de ciuitate in ciuitatem, potuit admonere ut sibi manus inferrent, ne in manus persequentium peruenirent. Porro si hoc ille non iussit aut monuit, ut eo modo sui ex hac uita emigrarent, quibus migrantibus mansiones aeternas praeparaturum esse se promisit, quaelibet exempla proponant gentes, quae ignorant Deum, manifestum est hoc non licere colenpraeter Lucretiam, de qua supra satis quod uidebatur diximus, non facile reperiunt de cuius auctoritate praescribant, nisi illum Catonem, qui se Uticae occidit; non quia solus id fecit, sed quia uir doctus et probus habebatur, ut merito putetur etiam recte fieri potuisse uel posse quod fecit. De cuius facto quid potissimum dicam, nisi quod amici eius etiam docti quidam uiri, qui hoc fieri prudentius dis
Abbreviated transcription (Latin):
simagno animo fieriputandum ẽ cumsibi
homo ingerit mortẽ ille potius cdeo brotus
in hac animi magnitudine reperiturquẽ
ferunt lecto platonis libro ubidemmor¬
talitate animi disputauit seprecipitem
dedissedemuro atq ita ex hacuitae mi¬
grasse ad eam quã credidit eẽ meliorem:
Nihilenim urgebat aut calamitatis aut
criminis seu uerum seu falsum quod non
ualendo ferrese auferr& sed ad capessen¬
dam mortẽ atq huius uitae suauia uincla
rumpenda. sola ad fuit animimagnitudo
quod tam̃ magne potius factum eẽ quam
bene testis ei potuit ẽẽ plato ipse quem
legerat qui profecto id praetipue potis¬
simumq feciss& uel &iam p̃cepiss&& nisi ea
mente qua in mortalitatẽ animae uidit
nequaquam faciendum quin &iã prohi¬
bendum eẽ iudicass& :At enim multise
inter emerunt ne inmanus hostium per¬
uenirent non modo quaerimus utrumsit:
factum sedutrum fuerit faciendum : sana
quipperatio &iam exemplis ante ponen¬

Expanded text:
si magno animo fieri putandum est, cum sibi si magno animo fieri putandum est, cum sibi homo ingerit mortem, ille potius Theobrotus in hac animi magnitudine reperitur, quem ferunt lecto Platonis libro, ubi de inmortalitate animae disputauit, se praecipitem dedisse de muro adque ita ex hac uita emigrasse ad eam, quam credidit esse meliorem. Nihil enim urguebat aut calamitatis aut criminis seu uerum seu falsum, quod non ualendo ferre se auferret; sed ad capessendam mortem adque huius uitae suauia uincla rumpenda sola adfuit animi magnitudo. Quod tamen magne potius factum esse quam bene testis ei esse potuit Plato ipse quem legerat, qui profecto id praecipue potissimumque fecisset uel etiam praecepisset, nisi ea mente, qua inmortalitatem animae uidit, nequaquam faciendum, quin etiam prohibendum esse iudicasset. At enim multi se interemerunt, ne in manus hostium peruenirent. Non modo quaerimus utrum sit factum, sed utrum fuerit faciendum. Sana quippe ratio etiam exemplis anteponen
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia sp̃s latenter hoclus serat quiꝑ
illum miracula faciebat. His igitur ex¬
ceptis quos uellex iusta generaliter
uel ipse fons iustitiaeds̃ specialiter
occidi iub& . quisquis hominẽ uel seipsũ
uel quem lib& occiderit homicidui cri¬
mine in nectitur. I& quicumq hoc in scipsis
perp&rauerunt animi magnitudine for¬
tasse mirandi non sapientiae sanitate
laudandisunt quam quã sirationem
diligentius consulas neipsa quidẽ animi
magnitudo recte nominatur. ubiquisq
non ualendo tolerare uel quaeq aspera
uel aliena peccata seipse inter emerit
M agisenim mens infirma dephenditur
quae ferre non potest uel duram siucor¬
poris seruitutem uel stultam uulgi opi¬
nionẽ. Maiorq animus merito ducendus
ẽ quiuitam aerum nosã magispotest
ferre quam fugere . & humanũ iudicium
maximeq uulgare quod plerũq caligine
erroris inuoluitur p̃conscientiae luce
acpuritate contempnere quam obrem

Expanded text:
nisi quia spiritus latenter hoc iusserat, qui per nisi quia spiritus latenter hoc iusserat, qui per illum miracula faciebat — his igitur exceptis, quos uel lex iusta generaliter uel ipse fons iustitiae Deus speoccidi jubet, quisquis hominem vel seipsum, vel quemlibet occiderit, homicidii crimine innectitur; et quicunque hoc in seipsis perpetraverunt, animi magnitudine fortasse admirandi, non sapientiae sanitate laudandi sunt. Quanquam si rationem diligentius consulas, nec ipsa quidem animi magnitudo recte nominatur, ubi quisque non ualendo tolerare uel quaeque aspera uel aliena peccata se ipse interemerit. Magis enim mens infirma deprehenditur, quae ferre non potest uel duram sui corporis seruitutem uel stultam uulgi opinionem, maiorque animus merito dicendus est, qui uitam aerumnosam magis potest ferre quam fugere et humanum iudicium maximeque uulgare, quod plerumque caligine erroris inuoluitur, prae conscientiae luce ac puritate contemnere. Quam ob rem
Abbreviated transcription (Latin):
ceptiones eadem ipsa diuina fecit aucto
ritas. ut nonliceat hominẽ occidi. sed
his exceptis quos occidi iub& siuedata
lege siue adpersonã protẽpore expres¬
sa lussione. Non aut̃ ipseo ccidit qui
minis terium deb& iubenti : sicut ad mi¬
niculũ gladius utenti. Et ideo nequa
quam contrahoc p̃ceptum fecerunt
quodictum ẽ non occides. quidõ aucto¬
re bella gesserunt. aut ꝑsonã gerentes
publicae potestatis secundum eius le¬
ges hoc ẽ iustissimae rationis imperiũ
sceleratos morte punierunt. Et abrahã
non solum non ẽ culpatus crudelitatis
crimine uerum &iam laudatus ẽ nomi¬
nepi&atis quod uoluit filiũ nequaquã
scelerate sed oboedienter occidere
& merito quaeritur utrum proius sudĩ
sit habendum. quod: aeptae filiã quae
patri occurrit occidit cum id seuouiss&
immolaturuimdõ quod ei redeunti de proe¬
lio uictori primitus occurriss& Nec
samson aliter excusatur quod seipsum
cum hostibus ruina domus oppressit.

Expanded text:
ceptiones eadem ipsa divina fecit aucceptiones eadem ipsa divina fecit aucritas, ut non liceat hominem occidi. Sed his exceptis, quos Deus occidi iubet siue data lege siue ad personam pro tempore expressa iussione, non autem ipse occidit, qui ministerium debet iubenti, sicut adminiculum gladius utenti; et ideo nequa.. quam contra hoc praeceptum fecerunt, quo dictum est: Non occides, qui Deo auctore bella gesserunt aut personam gerentes publicae potestatis secundum eius leges, hoc est iustissimae rationis imperium, sceleratos morte punierunt; et Abraham non solum non est culpatus crudelitatis crimine, uerum etiam laudatus est nomine pietatis, quod uoluit filium nequaquam scelerate, sed oboedienter occidere; et merito quaeritur utrum pro iussu Dei sit habendum, quod Iephte filiam, quae patri occurrit, occidit, cum id se uouisset immolaturum Deo, quod ei redeunti de proelio uictori primitus occurrisset; nec Samson aliter excusatur, quod se ipsum cum hostibus ruina domus obpressit,
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur uiuere ac ꝑ hoc potest & mori
Proinde &iam cumuitis ad hib&ur occidi
unde & apłscum de huiuscemodi seminibus
laquer&ur. Tu inquit quod seminas non ui¬
uificatur nisi moriatur. Qin psalmoscrip¬
tumẽ. Occidit uites eorum ingrandine.
Num igitur obhoccum audimus. non occides
uirgultum ueller enefas ducimus. & ma¬
niche orum errori in sanissime ad quiescimꝰ :
His igitur deliramentis remotiscũ legimus
non occides si propterea non accipimus
hoc dictum eẽ defrutectis quia nullus eis
sensus est nec de inrationabilibus ani¬
mantibus uolatilibus natatilibus ãbu¬
latilibus reptilibus quia nulla nobis
ratione sociantur. quã non eisdatum ẽ.
nobi scum habere cõmunẽ : Vnde iustis¬
sima ordinatione creatoris &uita &
mors eorum nr̃is usibus subditur:
Restat ut de homine intellegamus quod
dictumẽ non occides. nec alter ũ ergo
necte. Neq enim qui se occidit aliud
quam hominẽ occidit : quasda muero ex¬

Expanded text:
dicitur vivere; ac per hoc potest et mori; dicitur vivere; ac per hoc potest et mori; proinde etiam, cum vis adhibetur, occidi. Unde et Apostolus, cum de hujuscemodi seminibus loqueretur: Tu, inquit, quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et in psalmo scriptum est: Occidit uites eorum in grandine. Num igitur ob hoc, cum audimus: Non occides, uirgultum uellere nefas ducimus et Manichaeorum errori insanissime adquiescimus? His igitur deliramentis remotis cum legimus: Non occides, si propterea non accipimus hoc dictum de frutectis esse, quia nullus eis sensus est, nec de inrationabilibus animantibus, uolatilibus natatilibus, ambulatilibus reptilibus, quia nulla nobis ratione sociantur, quam non eis datum est nobiscum habere communem unde iustissima ordinatione creatoris et uita et mors eorum nostris usibus subditur: restat ut de homine intellegamus, quod dictum est: Non occides, nec alterum ergo nec te. Neque enim qui se occquam hominem occidit. Item: Quasdam vero ex
Abbreviated transcription (Latin):
quisquam falsum testimonium dixerit ab
hoc crimine seputa uerit alienũ. quõ
regulam diligendi proximum a sem& ipso
dilector accepit. quando quidem scriptũ ẽ
diliges proximumtuum tamquam te ipsũ
Porro si falsi testimonii nonminus reus est
qui deseipso falsum fat&ur quam si aduer¬
sus proximũ hoc facer & cum in eo p̃cepto
quod falsum testimonium prohib&ur
aduersus proximum prohibeatur. pos¬
sitq non recte intellegentibus uideri non
eẽ prohibitum ut aduersus seipsum
quisq falsustestis adsistat quanto magis
intellegendum est non licere homini seipsũ
occidere cumin eo quod scriptumẽ non
occides nihilo deinde addito nullus nec
ipse utiq cui p̃cipitur intellegatur excep¬
tus. Vnde quidã hoc p̃ceptum &iam in
bestias ac pecora conantur extendere.
ut ex hoc nullum &iam illorum. liceat
occidere . Curnonergo &herbas & quic¬
quid humo radicitus alitur acfigitur :
nam & hoc genus rerum quãuis ñsentiat

Expanded text:
quisquam falsum testimonium dixerit, ab quisquam falsum testimonium dixerit, ab hoc crimine se putauerit alienum, quoniam regulam diligendi proximum a semet ipso dilector accepit, quando quidem scriptum est: Diliges pro x i mum tuum tamquam te ipsum. Porro si falsi testimonii non minus reus est qui de se ipso falsum fatetur, quam si aduersus proximum hoc faceret, cum in eo praecepto, quo falsum testimonium prohibetur, aduersus proximum prohibeatur possitque non recte intellegentibus uideri non esse prohibitum, ut aduersus se ipsum quisque falsus testis adsistat: quanto magis intellegendum est non licere homini se ipsum occidere, cum in eo, quod scriptum est: Non occides, nihilo deinde addito, nullus, nec ipse utique cui praecipitur, intellegatur exceptus! Unde quidam hoc praeceptum etiam in bestias ac pecora conantur extut ex hoc nullum etiam illorum liceat occidere. Cur non ergo et herbas, et quidquid humo radicitus alitur ac figitur? nam et hoc genus rerum, quamvis non sentiat,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianae quae passae similia uiuunt.
tam̃ nec inse ultae sunt crim̃ alienum
ne aliorum sceleribus adderentsua. Si quõ
hostes in eis concupiscendo stupra commiseranł
illae inseipsis homicidia erubescendo cõmit¬
terent: habent quippe intus gloriam casti¬
tatis testimonium conscientiae. habent
autẽ coram oculi s đisui. nec requirunt
amplius. ubi quirette faciant. non habent
amplius. nedeuient ab auctoritate legis
diuinae cũ maledeuitant offensionẽ suspi¬
canonicis libris nusquã nobis diuinitus prȩ¬
ceptum ꝑmissumue reperiri potest. ut uel
ipsius adipiscendae in mortalitatis. uel
ullius cauendi carendiue malicausa nobis¬
m& ipsis necem inferamus Nã& ꝓhibitos
nos eẽ intellegendumẽ ubilex ait ñ occides
Prae sertimquia non ad didit. proximũtuũ
sicut falsum testimoniũ cumuetar&. falsũ
inquit testimonium nondices aduersus proxi¬
mumtuum. Nec ideo tam̃ si aduersus seipsũ

Expanded text:
christianae, quae passae similia vivunt. christianae, quae passae similia vivunt. Tamen nec in se ultae sunt crimen alienumne aliorum sceleribus adderent sua, si, quoniam hostes in eis concupiscendo stupra commiserant, illae in se ipsis homicidia erubescendo committerent. Habent quippe intus gloriam castitatis, testimonium conscientiae; habent autem coram oculis Dei sui nec requirunt amplius, ubi quid recte faciant non habent amplius, ne deuient ab auctoritate legis diuinae, cum male deuitant offensionem suspicanonicis libris nusquam nobis diuinitus praeceptum permissumue reperiri potest, ut uel ipsius adipiscendae inmortalitatis uel ullius cauendi carendiue mali causa nobismet ipsis necem inferamus. Nam et prohibitos nos esse intellegendum est, ubi lex ait: Non occides, praesertim quia non addidit: \'proximum tuum\', sicut falsum testimonium cum uetaret: Falsum, inquit, testimonium non dices aduersus proximum tuum. Nec ideo tamen si aduersus se ipsum