comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ascribit. quãdã loquendi parit in differentiam:
que sicut cõpendio sui cõpositis ingenus ꝓdest.
sic in discrete confundit & ꝓsternit. eisq tociꝰ
u̾itatis p̃cludit intelligentiã. Necesse enĩ est ei
qui ad noticiã u̾itatis aspirat: ut cõposito ꝑpen¬
dat ingenio quid uelit dicere etiã qui balbutit.
etũ poetice naturã moꝵ. patent̾ exprimunt:
exiguntq ut artis opifex sequat᷑ naturam. for¬
mat enĩ natura pͥus nos intus ad omnẽ fortu¬
narũ habitũ: uiuat aut impellit ad irãs aut
in humũ merore graui deducit & angit: post
effert anuni motus interp̃te lingna: Eoquidẽ hec ut
a nature uestigiis poeta ñ recedat. s habitu & gestu.
dolendũ est pͥmũ ipsi tibi. Si gaudere: p̃gaudendũ.
Alioquin male si mandata loqueris: aut dormitabo.
tio habenda est: sed etatũ. locoꝵ. tempoꝵ. alioꝵꝙ
que singillatim referte ad rem p̃sentẽ non attinet.

Expanded text:
ascribit, quamdam loquendi parit indifferentiam; ascribit, quamdam loquendi parit indifferentiam; quae, sicut compendio sui, compositis ingeniis prodest, sic indiscreta confundit et prosternit, eisque totius veritatis praecludit intelligentiam. Necesse enim est ei, qui ad notitiam veritatis aspirat, ut composito perpendat ingenio, quid velit dicere etiam qui balbutit; enim poeticae, naturam morum patenter exprimunt, exiguntque ut artis opifex sequatur naturam. Format enim natura priusnos intus ad omnem Fortunarum habitum; juvat, aut impellit ad iram Aut in humum moerore gravi deducit et angit: Post effert animi motus interprete lingua. Eo quidem haec, ut a naturae vestigiis poeta non recedat, sed habitu, et gestu, dolendum est Primum ipsi tibi . . . . Si gaudere, prius gaudendum, alioquin . . . . Male si mandata loqueris; Aut dormitabo, tio habenda est, sed aetatum, locorum, temporum, aliorumque, quae sigillatim referre ad rem praesentem non attinet:
Abbreviated transcription (Latin):
bitror. quia id qd̾ nusquã scriptũ segitur. nec ali¬
eubi a recte loquentib auditur. sed nec aliquid
genis eiꝰ: aut pridẽ damnatũ esse. aut certe
nondũ agramaticis approbatũ. Sed nec prime
inuentionis nomina uniu̾sa credo ad om̃ia com¬
mode posse transferri: & si adusũ transũptio¬
nis sicut geueraliora. ita cõmodiora sint. Sed
quia frequens est aliquid extra reguiã inueniri.
exit fortasse alit̾ quã dictũ sit alicubi inueniri. d
qd̾ ꝓpositũ est usus optinet. Nam & ea uicissitudo
que terũ est ad sermones sermonũq ad res quas
sibi inuicẽ quasi collatione mutua suas ꝓprietates
attribuunt: translatiuis sermonib quã his quos
institutio scdaria ꝓmulgauit. frequentiꝰ etplicat᷑.
Regule enĩ uniuersitati fortasse casus derogat.
sed nos usũ loquim᷑. Hec itaq translationis ius
dũ sermonib qd̾ rerũ est. & reb qd̾ sermonũ est

Expanded text:
bitror, quia id quod nusquam scriptum legitur, nec alibitror, quia id quod nusquam scriptum legitur, nec alicubi a recte loquentibus auditur, sed nec aliquid generis ejus, pridem damnatum esse, aut certe nondum a grammaticis approbatum. Sed nec primae inventionis nomina universa, credo ad omnia commode posse transferri, etsi ad usum transsumptionis sicut generaliora, ita commodiora sint. Sed quia frequens est, aliquid extra regulam inveniri, erit fortasse aliter, quam dictum sit, alicubi inveniri, seu quod propositum est, usus obtinet. Nam et ea vicissitudo, quae rerum est ad sermones, sermonumque ad res, quae sibi invicem, quasi collatione mutua, suas proprietates attribuunt, translativis sermonibus, quam his, quos institutio secundaria promulgavit; frequentius explicatur. Regulae enim universitati fortasse casus derogat. Sed nos usum loquimur. Haec itaque translationis vis, dum sermonibus, quod rerum est, et rebus, quod sermonum est,
Abbreviated transcription (Latin):
s̃pistis bona querit. hec bona eẽ peuloudio
non comeutit. Alioquin elegantiꝰ diceret: meliora
uba queso. Pfecto si modũ aut tempiis quis q̃rat
in nonune: casũ e cõpatationẽ in ũboeũ quast
nugacẽ gramaticus castigabit. Unde non opinior
id pacientiã accomodet discipulo equũ patrono¬
nieii appellanti. Adeo autẽ nature sue limitib
sede impositionis adiectiua coartata sunt ut n̾
inodo non queant adrerũ uocabula euagari
sed uec a quib indita sunt longe recedere. Siqͥdẽ
de soqueris. Oreterea penes usũ ẽ sũma exaninã¬
di sermonis auctoritas: neq eo non restitientr
conualescet qd̾ ipse condemnat. Hinc est illud.
Multa renascent᷑ que iã cecidere cadenti que
nine sunt in honore uocabula. si uolet usus:
Quẽ penes arbitriũ est. & us & norma loq̃ndi.
Dicut etũ in uire dr̃ qd̾ consuetudo optimalegũ
interp̃s ẽ sic & usus recte loquentiũ ẽ potentis¬
simus interp̃s regularũ. Unde consequens ar¬

Expanded text:
istis bona quaerit, haec bona esse procul dubio non consentit. Alioquin elegantius diceret, « Meliora verba quaeso. » Profecto si modum, aut tempus quis quaerat in nomine, causam et comparationem in verbo, eum quasi nugacem grammaticus castigabit: unde non opinor quod patientiam accommodet discipulo, equum patronymicum appellanti. Adeo autem naturae suae limitibus secundae impositionis adjectiva coarctata sunt, ut non modo non queant ad rerum vocabula evagari, sed nec a quibus indita sunt, longe recedere. Siquidemte loqueris. Praeterea penes usum est summa examinandi sermonis auctoritas, neque eo non restituente convalescet, quod ipse condemnat: hinc est illud, Multa renascentur quae ante cecidere cadentque quae nunc sunt in honore uocabula, sic uolet usus, Quem penes arbitrium est et jus, et norma loquendi. Sicut enim in jure dicitur, quod consuetudo optima legum interpres est; sic et usus recte loquentium est potentissimus interpres regularum. Unde consequens ar
Abbreviated transcription (Latin):
nis st  sermo tatñ fidelis dicit᷑. Itemq fraudulen
& si non in ipso: sed in homine ẽẽ fraudulentiã
uincat᷑. Solent enĩ naturalia ut sic dixerim tͣns¬
n nomina ad explendam indigentiã rationaliũ:
itontea transũptio rationaliũ ad naturalia in
a frequenti usu nequaquã u̾set᷑. fit autẽ tranisla
ñ quidẽ necessitatis causa. nc̃ ornatus. sed ut ce¬
et est apud eruditos que ornatus causa non fit
nuiuocatione non est aliena. Quoꝵ gͦ necessa
int translatio multis cõmode applicant᷑: & ꝓmͦ
tint ad singula. nemo tam̃ coniunctionis in cõ¬
ntia rep̃hendit. Et licet in ꝓpͥus .i. tͣnssationis
intinente. usu sepe p̃ualeat. si forte ad domesticũ
ant sensũ. utiq aut nulla absurditas ẽ. aut
ranta quantã arguinius. cũ adiectiua uboꝵ¬
uhunt᷑. ut rerũ significẽt qualitatẽ. Eece
utbile in his usu optinet. que si p̃dicatione mu

Expanded text:
virtus sit, sermo tamen fidelis dicitur, itemque fraudulentus, virtus sit, sermo tamen fidelis dicitur, itemque fraudulentus, etsi non in ipso, sed in homine esse fraudulentiam convincatur. Solent enim naturalia, ut sic dixerim, transferri nomina ad explendam indigentiam rationalium, cum econtra, transsumptio rationalium ad naturalia, in tam frequenti usu nequaquam versetur. Sit autem translatio, nunc quidem necessitatis causa, nunc ornatus; sed ut celebre est apud eruditos, quae ornatus causa non fit, ab aequivocatione non est aliena. Quorum ergo necessaria est translatio, multis commode applicantur, et prmutant ad singula: nemo tamen conjunctionis incompetentiam reprehendit. Et licet improprius, id est transsic obtinente usu saepe praevaleat, si forte ad domesticum redeant sensum, utique aut nulla absurditas est, aut non tanta, quantam arguimus, cum adjectiva huntur, ut rerum significent qualitatem. Ecce convertibile in his ex usu obtinet, quae se praedicatione mutua
Abbreviated transcription (Latin):
q insolens u̾bũ. Dialectica autẽ id dũtaxat a¬
ceptat qd̾ uerũ est aut u̾i simile: & quieqͥd abhi
longiꝰ dissidet ducit absurdũ. Neq enĩ utiis a
honesti finẽ attendit. Cuuł autẽ scientia ista¬
titur. u̾saturq in fine iusti. utilis. aut honesti
que aiuire bono & equolongiꝰ absunt. uera at
falsa sint eque abhorret. Palam erit hoc & mca
natio. Homo est rationalis. reb existentib ut ue
sunt. Hec quodã modo necessaria est. Homo ẽ rills
dubia tam̃. eo qd̾ eque u̾a potest eẽ & falsa. Hor
rudibilis. hec quidẽ impossibilis est eo qd̾ u̾a ẽñ¬
onis sed̾e institutionis nominib adͥ
possibile aut inconsequens est. Nar
nuoces.: dũ ratio affectat sermones reb de quib
tam̃ ꝓprie corporũ sint. non sermonũ. Inuenun
re płima in hunc modũ quoꝵ nchil absonũ est
t falsi arguitur. apud udicẽ bone fidei uel audi¬
m. Licet enĩ fides rationalis creature. dũtaxat

Expanded text:
atque insolens verbum. » Dialectica autem, id duntaxat aatque insolens verbum. » Dialectica autem, id duntaxat acceptat, quod verum est, aut verisimile, et quidquid ab his longius dissidet, ducit absurdum. Neque enim utilis aut honesti finem attendit: civilis autem scientia utmetitur, versaturque in fine justi, aut honesti: et quae a jure bono et aequo longius absunt vera aut falsa sint aeque abhorret: palam erit hoc et in natio. Homo est rationalis, rebus existentibus ut nunc sunt, haec quodammodo necessaria est, homo est risibdubia tamen, eo quod aeque vera potest esse et falsa; homo est rudibilis, haec quidem impossibilis est, ut onis, secundae institutionis nominibus adjici, impossibile aut inconsequens est. Natuin voces, dum ratio affectat sermones rebus, de quib haec tamen proprie corporum sint, non sermonum. Inveniuntur et plurima in hunc modum, quorum nihil absonum est, aut falsi arguitur apud judicem bonae fidei, vel auditorem; licet enim fides rationalis creaturae duntaxat
Abbreviated transcription (Latin):
absurd̃itas p̃clusit. Alterũ interdũ absurdũ de¬
tur. cuiꝰ est ꝓ tempore insolens & infrequens usiu
nec tam̃ usqueqͣq absurdũ est. sicut mulier in¬
formis male quidẽ formata non tam̃ om̃ino can
forma: & sicut in litt̾is quedã mute ñ quod om̃u
nichil. sed qd̾ aliarũ respectu miniũ sonenth
autẽ adiectio penitꝰ quidẽ absurda est: ñ solũt
aut male sonans in aure audientis. Falsa eñ na
om̃ia absurda sunt: & si ea ueri examinator i¬
ꝓbet & repeliat. Absurda qͦ dicunt᷑ singula p
iudicio facultatũ: que dictoꝵ factoꝵ ue qualt
examuinant. Gramatica enĩ absurdã habet me¬
petentẽ iuncturã dictionũ: sed ad examinandi
iudiciũ ñ aspirat. Cesar in libro de analogi
maticꝰ quidẽ est & euitand̃ eẽ denuntiat: qua
auditori ꝑito potest eẽ absurdũ. Ut naute inq
scopulũ fugiunt: sic fugiendũ est infrequens

Expanded text:
absurditas praeclusit. Attamen absurdum interdum duabsurditas praeclusit. Attamen absurdum interdum ducitur, cujus est, pro tempore, insolens et infrequens usus, nec tamen usquequaque absurdum est: sicut mulier informis male quidem formata, non tamen omnino carens forma; et sicut in litteris, quaedam mutae, non quod omnino nihil, sed quod aliarum respectu minimum sonent. Haec autem adjectio, penitus quidem absurda est, non solum falso, aut male sonans in aure audientis falsa enim non omnia absurda sunt etsi ea veri examinator reprobet, et repellat. Absurda quoque dicuntur singula pro judicio facultatum, quae dictorum factorumve qualitatem examinant. Grammatica enim absurdam habet incompetentem juncturam dictionum; sed ad examinandi veri judicium non aspirat. Caesar, in libro De analogia, grammaticus quidem est, et evitandum esse denuntiat, quidquid auditori perito potest esse absurdum: « Ut nautae, inquit, scopulum fugiunt, sic fugiendum est infrequens
Abbreviated transcription (Latin):
tionis & substantiuoꝵ pͥme. coniuinctio etiam
scdm gramatice rationes in consequens ẽ. Habet
autẽ nescio quid latentis aphonie .i. in consonan¬
tie. uel ut quintiliani u̾boutar cacotugie .i.
male coniunctionis hec appositio: quã & si neq̃a¬
mus tam facile ꝑspicius rationib condemnare
ꝑ se tam̃ displicet gramatico auditori. Talia qͥdẽ
multa sunt que stati offendunt: licet eoꝵ im¬
ꝓbatio longius absit. Quod forte in hiis eue¬
nit. quoꝵ uirtus aut uiciũ ꝑspicuũ est. Ut
multũ parcat. hic gramatica acirologiã dep̃¬
hendit. & arguit. Illa enĩ non modo accidenti
qd̾ adiuncturã hutꝰmodi animꝰ obsurdescit. Sed qui
auditꝰ recte examinat ea. ad que surdus eucͦhon
uox cassa est que in aur̃e surdam effundit᷑: Eu
gͦ incellectus sicut anime manꝰ ita quodam aurie
nichil omnino ad uocẽ concepit cuiꝰ rei intesligett

Expanded text:
tionis, et substantivorum primae conjunctio, etiam tionis, et substantivorum primae conjunctio, etiam secundum grammaticae rationes, inconsequens est. Habet autem nescio quid latentis ἀφωνίας, id est inconsonantiae; vel, ut Quintiliani verbo utar, cacozugiae, id est malae conjunctionis, haec appositio, quam etsi nequeamus tam facile perspicuis rationibus condemnare, per se tamen displicet grammatico auditori. Talia quidem multa sunt, quae statim offendunt, licet eorum improbatio longius absit. Quod forte in his evenit, quorum virtus, aut vitium perspicuum est. Ut multum parcat hic grammatica, ἀκυρολογίαν deprehendit. Illa enim non modo accidentiuquod ad juncturam hujusmodi animus obsurdescit. Sed quis auditus recte examinat ea, ad quae surdus est? Nonne vox lassa est, quae in aurem surdam effunditur? Quia ergo intellectus, sicut animae manus, ita quodammodo auris est; nihil omnino ad vocem concepit, cujus rei intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
habens predicatũ terminũ. & subiectũ. Cum
uero sillogismus cathegoricꝰ: significat᷑ qm ex
cathegoricis constat. Equus cathegoricꝰ qͥd signifi¬
oet ignotũ habeo: sed interim credo quod nichil
significat. Quod enĩ non inuenit᷑ usquã: ẽẽ pu
desinit in s & similia. Item cato sedens int̾ iani¬
culũ. & kł. marcias. uestes popłi romani qua¬
ternario aut segnione resarcit: aut sermo non
est. aut quouis nugatorio sermone corruptior.
carm̃. Cũ suꝑ hoc articulo multos conferentes
& uaria sentientes audierim. ñ pigebit referre
nec forte audire displicebit: qd̾ ag̾co int̾prete.
& qui latinã linguã cõmode nouerat. dum in
apulia morarer accepi. Nam & ipsi uolo referre
gr̃am. & si ñ utilitatis que tam̃ in his aliqua ẽ:
saltẽ bone uoluntatis qua auditorib ꝓdesse cupi¬
ebat. Primꝰ gͦ huiꝰ sententie aut opinionis arti¬
culus est quẽ p̃misi: qd̾ adiectiuoꝵ scdẽ imposi¬

Expanded text:
habens praedicatum terminum, et subjectum: cum habens praedicatum terminum, et subjectum: cum vero, syllogismus categoricus, significatur, quoniam ex categoricis constat. Equus categoricus quidquid significet, ignotum habeo; sed interim credo, quod nihil significat. Quod enim non invenitur usquam, esse putdesinit in S: et similia. Item: Cato sedens inter Janiculam, et Kalendas Martias, vestes populi Romani quaternario, aut senione resarcit, aut sermo non est, aut quovis sermone nugatorio corruptior. carmen. Cum super hoc articulo multos conferentes, et varia sentientes audierim, non pigebit referre, nec forte audire displicebit, quod a Graeco interprete, et qui Latinam linguam commode noverat, dum in Apulia morarer, accepi; nam et ipsi volo referre gratiam, etsi non utilitatis quae tamen in his aliqua est saltem bonae voluntatis, qua auditoribus prodesse cupiebat. Primus ergo hujus sententiae aut opinionis articulus est, quem praemisi: quod adjectivorum secundae imposi
Abbreviated transcription (Latin):
Ex ed aute̾ liquidiꝰ est. quia primis scđarioiũ
cõpetens non sit adiectio. quod sit adiectiua
equipollent̾ in alia resoluanture uit si forte pro
nominib reddatur diffinitio apositionẽ equi¬
pollentis termini nequaquã horrebit animus:
& ipsius adiectiui sodẽ impositionis formidabit
auditũ. Uerbi gra. Propositio ỹdicaticta ẽ. hoc
equipollent᷑ iudetur asserere. qd̾ simplicitre .i.
sine conditione aliquid enuntiat: aut qd̾ ter¬
minũ habeat p̃dicatũ. Dicatur : tunica est
catħa. herebit incests obadiectionis in compe¬
tentiam: & forte ciciꝰ de inepta dictionũ unc¬
tura causabit᷑. quã mendatii rerũ arguat ꝓpo¬
nentẽ. Sinautẽ dicat tunica simpliciter. idest
sine conditione aliquid enuntiat. aut terim¬
nũ habet p̃dicatũ: statim falsũ arguet auditor.
nec tã cito ꝑsiliet ad causandas incture inepti¬
as. Utiq cum dicit᷑ p̾ꝑo cathegorica: intelligit᷑

Expanded text:
Ex eo autem liquidius est, quia primis secundariorum Ex eo autem liquidius est, quia primis secundariorum competens non fit adjectio: quod si adjectiva aequipollenter in alia resolvantur ut si forte reddatur pro nominibus definitio appositionem aequipollentis termini nequaquam horrebit animus, et ipsius adjectivi secundae impositionis formidabit auditum. Verbi gratia, propositio praedicativa est, hoc aequipollenter videtur asserere, quod simpliciter, id est sine conditione aliqua enuntiat, aut quod terminum habeat praedicatum. Dicatur ergo, tunica est categorica, haerebit intellectus, ob adjectionis incompetentiam, et forte citius de inepta dictionum junctura causabitur, quam mendacii reum arguat proponentem. Sin autem dicat, tunica simpliciter, id est sine conditione, aliquid enuntiat, aut terminum habet praedicatum, statim falsum arguet auditor, nec tamen cito prosiliet ad causandas juncturae ineptias. Utique cum dicitur propositio categorica, intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
iquidẽ ÷. &u consotantes subitincte nonmagis
ꝓficiunt ad sitłam: quã adiectiua sccde imposi¬
tionis. pͥmis substantuus apposita ad rectam.e
eqͥ tunodã locutionẽ. Constat equidẽ duo ẽẽ pecc̃a
loquentiũ. alterũ mentientis alterũ transgre¬
dientis positam locutionẽ: qd̾ ad minus isti com¬
inepte conuingunt᷑. nisi causa discretionis aut
significantie: licet sibi satis congruant acesen¬
tio dictionũ. Nugatorie autẽ dictionis tationẽ
non hic ita coharto. ut idẽ frequent᷑ dic̾e intelie¬
gaturr ut si substantiuo adiectuũ qd̾ ineo intel¬
ligitur quis forte adiciat. quale est homo ratio¬
nalis ambulat. s ad omnẽ dicendi formã extendi¬
tue. ubi dictionũ unctura inutilis. & quodã¬
modo sue legis implende inefficax est.Sed nec
inutilis est iunctura licet fassi nota sit. qued
nẽ explicat. nunc inuoluit. Lex enĩ grama¬
nces m̃tiri non ꝓhibet: sed si ea societit᷑ ex quib
nullus lingue ꝑitiã habenti ꝓuenit intesso.

Expanded text:
onantes subjunctae, non magis proficiunt ad syllabam, quam adjectiva secundae impositionis, primis substantivis apposita, ad rectam et aequimodam locutionem. Constat equidem duo esse peccata loquentium; alterum mentientis, alterum transgredientis positam locutionem: quod ad minus isti cominepte conjunguntur, nisi causa discretionis aut significantiae, licet sibi satis congruant accidentia dictionum. Nugatoriae autem dictionis rationem, non hic ita coarcto, ut idem frequenter dicere, intelligatur: ut si in substantivo, adjectivum, quod in eo intelligitur, quis forte adjiciat, quale est, homo rationalis ambulat; sed ad omnem dicendi formam extenditur, ubi dictionum junctura inutilis, et quodammodo suae legis implendae inefficax est. Sed nec inutilis est junctura, licet falsi nota sit, et quod nunc explicat, nunc involvit. Lex enim grammatices mentiri non prohibet, etsi ea socientur, ex quibus nullus, linguae peritiam habenti, provenit intellectus.
Abbreviated transcription (Latin):
ooruitrunt sideo quidẽ ut qui scde impositionis
ad iediua pͥme institationis substantupos  poiii¬
cant. aut nichil omnino dicant. alit nugs a qui
sine. Dieuĩ equus dicat᷑ patronomicꝰ aut ixote¬
ici sotulates iuntura in cõpetens est. p̃pediente
quidẽ rationẽ intelligendi. principali sigiuficati¬
one ubori ñ aliqua discoherentia ac cidrusteat
Nam qd̾ ad genus numerũ & casuꝰ attarit.
ubstantiuo satis coheret adiectiuĩ s pͥncipalia
signifieata coniung̾e. ñ modo mentiri statien
menti i sedetia nugari est. Reus aueologiẽ
iurguꝰ eriminat᷑. dicens gramineo in campo. eo
id̾ graminoso in campo dici oportuit: & plane
magis reus eẽt. & ꝓcul dubio longe nugatior.
sdixisset in campo̾ cathegorico ueł patro nomuico
Dissoluit autẽ instantiã eoꝵ qui ex solis natiua¬
mo aotidentib in simulitudine coherentib sibi

Expanded text:
occurrunt. Adeo quidem, ut qui secundae impositionis adjectiva, primae institutionis substantivis applicant, aut nihil omnino dicant, aut nugiloqui sint. Si enim equus dicatur patronymicus, aut hypothetici saeculares, junctura incompetens est, praepediente quidem rationem intelligendi principali significatione verborum, non aliqua discohaerentia accidentium. Nam quod ad genus, numerum et casum attinet, substantivo satis cohaeret adjectivum. Sed principalia significata conjungere, non modo mentiri, sed etiam nugari est. Reus acyrologiae Virgilius criminatur, dicens gramineo in campo, eo quod graminoso in campo dici oportuit: et plane magis reus esset, et procul dubio longe nugacior, si dixisset in campo categorico, vel patronymico. Dissolvit autem instantiam eorum, qui ex solis nituntur accidentibus, in si
Abbreviated transcription (Latin):
ne distinxit. Sp̃es infinite st̃. s hoc in eis finitũ
Et ut quod dr̃ liquido cõꝑbetur exemplo discepta¬
tionẽ primã casus intulit. usũ disceptandi exer¬
citatio auxit: disceptandi formã que ars eiꝰ oꝑis
est. intio dep̃hendit. ars culta contulit facultatẽ.
Et quia artiũ natura mater ẽ: merito in incuriã
parentis rediuidat. contẽptus earũ. Sedulo gͥ
ingeniũ tam studii quã remissionis moderatione
excolendũ est: ut ab altero conualeseat. ab altero
confortetur. Unde egregie sapiens quidã. cui
dicti habeo gr̃am ait. Ingeniũ a nat᷑a ꝓficiscit᷑.¬
usu iuuatur: ĩmoderato labore reconditur. &
temporato acuitur exercieio. Si enĩ cõpositum
fuerit & legitime exererat᷑. ñ modo ad arciũ
capacitatẽ sufficiet: s ad res quodãmodo naturaliter
inaccessibiles rectam & expeditã inueniet uiã. &

Expanded text:
ne distinxit. Species infinitae sunt; sed haec in eis finitum ne distinxit. Species infinitae sunt; sed haec in eis finitum et ut quod dicitur, liquido comprobetur exemplo, disceptationem primam casus intulit: usum disceptandi exercitatio auxit. Disceptandi formam, quae ars ejus operis est, ratio deprehendit; ars culta contulit facultatem: et quia artium natura mater est, merito in injuriam parentis redundat contemptus earum. Sedulo igitur ingenium, tam studii quam remissionis moderatione, excolendum est, ut ab altero convalescat, ab altero confortetur. Unde egregie sapiens quidam cui dicti habeo gratiam ait: ingenium a natura proficiscitur, juvatur usu, immoderato labore retunditur, et temperato aeuitur exercitio. Si enim compositum fuerit, et legitime exerceatur, non modo ad artium capacitatem sufficiet, sed ad res quodammodo naturaliter inaccessibiles, rectam et expeditam inveniet viam; et
Abbreviated transcription (Latin):
uenit requiem. Infimũ autẽ sublimari non potest:
Iocoq ꝓfectũ nescit. At mediocre & qr habet in qͥ
sedeat. & quia sublimari potest: nec de ꝓfectu des¬
perat. & philosophatitis exercicio accõmodisstmũ
eist.Et in hac quidẽ sp̃e naturã opitor artium
fundamenta ietisse. Usus enĩ huiꝰ studio inules¬
eit. Est autẽ ut eiceroni placet studrũ. assidria &
uelremeus animi applicatio ad aliquid agendũ
magna cũ uoluntate. Memoria uͦ qͣsi mentis
archa firmaq & fidelis custodia ꝑceptoꝵ. Ratio
eoꝵ que sensib aut animo occurrunt examina¬
trix. animi uis est a fidelis arbitra potioꝵ. Que
rert̃ sinulitudines dissimilitudinesq perpen¬
deus s tandẽ artẽ statuit. quasi quandã infinitoꝵ
finitã eẽ scientiã. Cũ enĩ in a desinant nomina
infinita. ea om̃ia feminino definiuit articulo:
His exclusis. que certa sue ꝓprietatis assignatio¬

Expanded text:
venit requiem. Infimum autem sublimari non potest, venit requiem. Infimum autem sublimari non potest, ideoque perfectum nescit; at mediocre, et quia habet in quo sedeat, et quia sublimari potest, nec de profectu desperat, et philosophantis exercitio accommodissimum est. Et in hac quidem specie naturam, opinor, artium fundamenta fecisse; usus enim hujus studio invalescit. Est autem, ut Ciceroni placet, studium, assidua, et vehemens animi applicatio, ad aliquid agendum magna cum voluntate. Memoria vero quasi mentis arca, firmaque et fidelis custodia perceptorum. Ratio, eorum quae sensibus, aut animo occurrunt, examinatrix animi vis est, et fidelis arbitra potiorum, quae rerum similitudines dissimulitudinesque perpendens, tandem artem statuit, quasi quamdam infinitorum finitam esse scientiam. Cum enim in ea desinant nomina infinita, ea omnia feminino definiuntur articulo, iis exclusis, quae certa suae proprietatis assignatio
Abbreviated transcription (Latin):
dois. Itaq ꝓficiscit᷑ a natura. studio uiuat᷑ &e exere¬
cio dit qd̾ difficile fuerat in pͥma agitatione. ab as¬
siouetare usuis reddatur facilus: & cũ regulas hoc
faciendi de p̾henderit. fiat nisi de suetudinus & ne¬
gligentie torpor obsistat facillimũ. Et hec quidem
est omniũ origo arciĩ: ut eũ natura p̃iacens ustĩ
r exercictũ studii peꝑetit: iisus &e exercitatio attũ
ars autẽ eã de qua ne agitur facultatẽ. Ualet ita
yꝑse ingenut̃ exercitatio exusu. ab citroq mnemo¬
ria: & abhiis etiã ipsa iatio conualescit. artesq pco¬
ducit. Et hoc quidẽ ꝓcapacitate ingenioꝵ. Ni
autẽ tria sunt genera: sicut carnotensis setiex ber¬
nardꝰ frequenti colloquio suis auditorib tradere
consueuit. Aliud etũ aduolans: aliud infimum.
aliud mediocre est. Aduolans quidẽ eadẽ facilitate
qua ꝑcipit recedit aꝑceptis: nec in aliqua sede in¬

Expanded text:
dorum. Itaque proficiscitur a natura, studio juvatur et exercdorum. Itaque proficiscitur a natura, studio juvatur et exercitio: ut quod difficile fuerat in prima agitatione, ab assiduitate usus reddatur facilius; et cum regulas hoc faciendi deprehenderit, fiat, nisi desuetudinis et negligentiae torpor obsistat, facillimum. Et haec quidem est omnium origo artium, ut cum natura perjacens, usum et exercitium studii peperit, usus et exercitatio artem; ars autem, eam, de qua nunc agitur, facultatem. Valet itaque per se ingenium, exercitatio, ex usu ab utroque memoria; et ab his etiam ipsa ratio convalescit, artesque producit, et hoc quidem pro capacitate ingeniorum. Horum autem tria sunt genera, sicut Carnotensis senex Bernardus, frequenti colloquio, suis auditoribus tradere consuevit. Aliud enim advolans, aliud infimum, aliud mediocre est. Advolans quidem eadem facilitate, qua percipit, recedit a perceptis, nec in aliqua sede in
Abbreviated transcription (Latin):
ta. recde philosophantiũ decreto eliminari de¬
nt idde his latius dictũ ẽ inpolieratico.xi.
possibiliũ expedit facultatẽ Neq enĩ ĩpos¬
sibiliũ ratio pr̃at aut pollicetur effectũ:
aend que fieri possunt qͣsi quodam dispendioso na¬
re curduitu cõpendiosũ itex p̃bet. & parit ut ita
perin difficiliũ facultatẽ. Unde & greci eam me¬
ban dicunt quasi cõpendiariã rationẽ que nat᷑e
net dispendiũ. & amfractuosũ eꝰ circuitũ dixi¬
puenit. Artiũ tam̃ omniũ parens est: eisꝙ quo
itrat enĩ pͥmo ingeniũ ad res aliquas ꝑcipien
tenata singuloꝵ de singulis nisi forte labat᷑ in
iuen animo nat᷑alit̾ insita ꝑse ualens. Hoc
iuandã indidit. quȩ aut pͥmitutꝰ motꝰ anime
iit motũ exeitat pͥmitiuũ:. quẽ anima exer
eruiuat subsequentes. Precedit enĩ intiestigatio c̃¬
prehensionẽ: exanunationẽ. & custodiã omniũ scien¬

Expanded text:
coetu, recte philosophantium decreto, eliminari decoetu, recte philosophantium decreto, eliminari debent. Sed de his latius dictum est in Polycratico. possibilium expedit facultatem. Neque enim impossibilium ratio praestat, aut pollicetur effectum; sed eorum, quae fieri possunt, quasi quodam dispendioso naturae circuitu compendiosum iter praebet et parit, ut ita dixerim, difficilium facultatem. Unde et Graeci eam μέθοδον dicunt, quasi compendiariam rationem, quae naturae vitet dispendium, et anfractuosum ejus circuitum diripervenit; artium tamen omnium parens est, eisque, quExcitat enim primo ingenium ad res aliquas percipieet ex natura singulorum, de singulis nisi forte labatur in vis quaedam animo naturaliter insita, per se valens. Hoc indidit, quae aut primitivus motus animae est, aut motum excitat primitivum, quem anima exercet et juvat subsequentes; praecedit enim investigatio comprehensionem, examinationem et custodiam omnium scien
Abbreviated transcription (Latin):
esermonẽ nẽ rationẽ significat: sed ut quã latissime
rendetur significatio. ei ad p̃sens sermonuẽ omniũ
ugisteriũ. tribuat᷑: ut nusquã coniuncatur esse in¬
clis. sũ etiã scđ̾m generaliorẽ modũ tota ꝑutilis eẽ
necessaria apparuerit. Si enĩ ut sepe dictũ ẽ. neces¬
ueius qd̾ nemo negat ẽ usus u̾bi: quanto cõpendioss
uatur. tanto ẽ doctrina utilior & certe fidelior.
tutũ eni est in eo diutiꝰ cũ labore & difficultate u̾¬
uti qd alit̾ expediri facile & cito potest. Solet hoo
mligentib eueuire: & qui iacturã tẽporis nullius
mant es momenti. Omniũ itaq gerendoꝵ actes
mplectende sunt & colende: eo quidẽ studiosius
us aboptima parente natura originẽ ducunt⁊ &
ubliatt generis facili & felici gerendoꝵ ꝓtestan¬
it effectui. Gerendoꝵ ideirco dixerim artes colet¬
i ad discretionẽ artiũ que u̾santur in malefici
te q̃m ab offietuis aliene sunt. a toto hominum

Expanded text:
sermonem, nunc rationem significat. Sed ut quam latissime protendatur significatio, ei, ad praesens, sermonum omnium magisterium tribuatur; ut nusquam convincatur esse inutilis, cum etiam secundum generaliorem modum, tota perutilis esse et necessaria apparuerit. Si enim, ut saepe dictum est, necessarius quod nemo negat est usus verbi, quanto compendiosius docetur, tanto est doctrina utilior et certe fidelior. Stultum enim est in eo diutius cum labore et difficultate versari, quod aliter expediri facile et cito potest. Solet hoc negligentibus evenire, et qui jacturam temporis nullius putant esse momenti. Omnium itaque gerendorum artes amplectendae sunt, et colendae, eo quidem studiosius, quo ab optima parente natura originem ducunt, et nobilitatem generis, facili et felici gerendorum protestantur effectu. Gerendorum idcirco dixerim artes colendas, ad discretionem artium, quae versantur in maleficiis; Quae quoniam ab officiis alienae sunt, a toto hominum
Abbreviated transcription (Latin):
inuenta st̃ ut u̾boꝵ indicent qualitatem.
ibmoditate uel usu deuocant᷑ ut rerũ indicent
tatẽ. Uident᷑ enĩ aliquid habere simile cũ his
ionide excitant intellectũ. alio uͦ traducta
is naturali ugore destituta euanescunt. uł
im st̾. Sienĩ dicatur equus patronomicus:
ramaticus auditor. uel dicenti conuiciabit᷑

Expanded text:
um indicent qualitatem, non ea commoditate vel usu devocantur, ut rerum indicent qualitatem. Videntur enim aliquid habere simile cum his , suum commode excitant intellectum, alio vero traducta, velut naturali vigore destituta, evanescunt, vel absona sunt. Si enim dicatur equus patronymicus, illico grammaticus auditor vel dicenti conviciabitur
Abbreviated transcription (Latin):
linguã erudit: & tam ꝑ aures ꝗͣ ꝑ oculos. ut sie
ꝓcedat oratio. sapientiã introdueit. Uerba enĩ
ꝑ aurẽ intromissa pussant & excitant intellectũ.
ut ait augustinus quedam anime manus est. reeũ
capax. & ꝑceptibilis obiectoꝵ. Littere autẽ .i. figurs
pͥmo uocũ indices sunt: deinde rerũ qͥs anime pe
oculoꝵ fenestras opponunt. & frequenter absetttiui
dicta sine uoce loquuntur. Tradit gͦ pͥma element
sermonis ars ista. oculoꝵ. & auriũ iudiciũ inste¬
it: ut ñ faciliꝰ queat. aliquis preter eam philosoph

Expanded text:
linguam erudit; et tam per aures, quam per oculos, ut sic linguam erudit; et tam per aures, quam per oculos, ut sic procedat oratio, sapientiam introducit; verba enim per aurem intromissa, pulsant et excitant intellectum, qui, ut ait Augustinus, quaedam animae manus est, rerum capax et perceptitibilis objectorum. Litterae autem, id est figurae primo vocum indices sunt, deinde rerum, quas animae per oculorum fenestras opponunt, et frequenter absentium dicta sine voce loquuntur. Tradit ergo prima elementa sermonis ars ista, oculorum et aurium judicium instruit, ut non facilius queat aliquis praeter eam philosoph
Abbreviated transcription (Latin):
agitationi mentis ad pħiam expeditior uia. sit¬
ab ea tam̃ sui parte que in pͥma sermo¬
nũ institutione u̾satur: ut nom̃ logices
sicut iã dictũ est quã latissime pateat. & non
modo ad disserendi scientiã contrahat᷑. Est enĩ
gramarica scientia recte loquendi scribendiq:
tociꝰ licteratori studii altrix pͥma. que omniũ
na̾centiũ de sinu nature teneritudinẽ excipit.
nutrit infantiam: cuiꝰq gradus incrementa
philosophantis ꝓducit. & custodit etatẽ. Unde
a pͥmis tam scribendi quã loquendi principus:
gramatica appellat᷑. Grãma enĩ litt̾a uel linea
est: & inde litteralis. eo qd̾ litteras doceat quo
.i. uoces figurarũ intelligunt᷑. Aut etiã lineariᷤᷤ
est eo qd̾ sicut ĩ magnitudinis incremento dim̃¬
sio linee pͥma occurrit. & quasi quedã materia
est suꝑficiei aut corporis. sic aspirantib ad pro¬
fectũ sap̃ie disciplina hec pͥma succurrit que

Expanded text:
agitationi mentis ad philosophiam sitagitationi mentis ad philosophiam sitab ea tamen sui parte, quae in prima sermonum institutione versatur, ut nomen logices, sicut jam dictum est, quam latissime pateat, et non modo ad disserendi scientiam contrahatur. Est enim grammatica, scientia recte loquendi, scribendiquetotius litteratorii studii altrix prima; quae omnium nascentium de sinu naturae teneritudinem excipit, nutrit infantiam, cujusque gradus incrementa philosophantis producit et custodit aetatem: unde a primis, tam scribendi quam loquendi principiis, grammatica appellatur. Grammatica enim, littera vel linea est, et inde litteralis, eo quod litteras doceat; quo menta, id est voces figurarum intelliguntur; aut etiam linearis est, eo quod sicut in magnitudinis incremento, dimensio lineae prima occurrit, et quasi quaedam materia est superficiei aut corporis; sic aspirantibus ad profectum sapientiae, disciplina haec prima succurrit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ed cũ arciũ multa sint genera. ingetuo
philosophantis animi prime omnium
liberales occurrunt. He quidẽ om̃s aut
truiu aut quadriuui ratione claudunt᷑. & tãtã
dicuntur optinuisse efficatiã apud maiores qui
eis diligenter institerant. ut omnẽ aperirent
lectionẽ: ad om̃ia intellectũ exigerent. & omniũ
questionũ que ꝓbari possunt difficultatẽ suffi¬
cerent enodare. Neq enĩ doctore egebant in a¬
periendis libris aut questionib dissoluendis:
hii quib aut ratio truui omniũ ium sermonũ.
aut quadruuũ lex totiꝰ nature secreta expone¬
bat. Unde sicut artes dicte sunt eo qd artant
aut a ratione cui alimenta & incrementa pr̃ant
que a grecis arso nominat᷑: sic & liberales dicte
sunt uel exx eo qd̃ antiqui liberos suos his ꝓcura¬
bant institui. uel ob hoc qd quer̃t hõis ubertatẽ
ut curis liber sap̃ie uacet. & sepissime liberant
acuris his. quarũ participiũ sapientia non ad¬
mittit. Necessarias quoq sepe excludunt. ut

Expanded text:
ed cum artium multa sint genera, ingenio philosophantis animi primae omnium liberales occurrunt. Hae quidem omnes, aut Trivii, aut Quadrivii ratione clauduntur: et tantam dicuntur obtinuisse efficaciam apud majores, qui eis diligenter institerant, ut omnem aperirent lectionem, ad omnia intellectum erigerent, et omnium quaestionum, quae probari possunt, difficultatem sufficerent enodare. Neque enim doctore egebant in aperiendis libris, aut quaestionibus dissolvendis hi quibus aut ratio Trivii omnium sermonum, aut Quadrivii lex totius naturae secreta exponebat. Unde sicut artes dictae sunt, eo quod arctant aut a ratione, cui alimenta et incrementa parant, quae a Graecis arses nominantur: sic et liberales dictae sunt, vel ex eo, quod antiqui liberos suos iis procurabant institui; vel ab hoc quod quaerunt hominis libertatem, ut curis liber sapientiae vacet, et saepissime ab iis liberent curis, quarum principium sapientia non admittit. Necessarias quoque saepe excludunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
isedat ratio ad sode impositionis originẽ:
ubi & si ñ tamliquido dominantis. tamen
nature. claret auctoritas. Reb itaꝙ ut
d̃ est eũ nomina pͥmitus essent imposita. re¬
rluis ad se anunus imponentis ipsis nominibus
imabiceret intellectũ. Ergo qd̾ casualit̃ flectit᷑
mpris expers ẽ dictũ ẽ nomen. substantiuũ
si substantiã significat. aut substantiure. a
ni liuificat temporalem. ita tamen ut tẽpora
ilsidinẽ itaq dictionũ pͥme impositionis. earũ
ndũ in ilis tam substantiuis quã adiectuue
ncur quiedam ꝓpria singuloꝵ. alia pluriũ
saratione communia: ita quedã singitia
uimi accedit ratione qd appellatuiũ aut
cabedoriea p̾missis adnectitur & adiectiue uir¬
suiais explet officiũ : que subistantiuoꝵ detmninat
qualitatẽ. Ueruntam̃ sicut in operib nature
subrilior est speculatio eoꝵ que insuint ut po¬
ae simplieiũ quã eoꝵ que cõpositio sensur ingit

Expanded text:
cedat ratio ad secundae impositionis originem, ubi, etsi non tam liquido, dominantis tamen naturae claret auctoritas. Rebus itaque, ut dictum est, cum nomina primitus essent imposita, reversus ad se animus imponentis, ipsis nominibus suum trajiceret intellectum. Ergo quod casualiter flectitur, et temporis expers est, dictum est nomen substantivum quidem, si substantiam significat, aut substantive. Adjotum ejus significat temporalem ita tamen ut temporalmilitudinem itaque dictionum primae impositionis, earum,admodum in illis, tam substantivis quam adjectivis, dicuntur quaedam propria singulorum, alia plurium sunt sua ratione communia; ita quaedam sinstantivorum accedit rationem: quod appellativum, aut categorica praemissis adnectuntur, adjectivae virtutis explet officium, quae substantivorum determinat qualitatem. Verumtamen, sicut in operibus naturae subtilior est speculatio eorum quae insunt, utpote simplicium, quam eorum quae compositio sensui ingerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ora mirabili lege nature modulantia uoces. & us¬
testatẽ eoꝵ subtui examinatione ꝓpendat. Ips
quoq nominũ impositio aliarũq dictionũ. as¬
ab arbitrio humano ꝓcesserit. nature q. dam
obnoxia est: quã ꝓ modulo suo ꝓbabilit̾ unitat
Homo enĩ adexequendũ diuine dispensationis
fectũ. & ad instituendũ it̾ homines u̾bi cõmei¬
um: reb his pͥmo uocabula indidit q̃ piacebans
nature manu formate. & quas aia uel ex qͣtues
elementis. uel ex materia & forma cõpegtrat
distinxerat. ut rationalis creature possent sei¬
bus obici. earũq diu̾sitas sicut ꝓprietatib sice
uocabulis insigniri. Inde gͦ sicut boetiꝰ audus
contigit. ut hoc uocet᷑ homo illud lignũ. aliid
lapis: & sic substantus om̃ib sua qͣsi imp̃ssa lie
nomina. Sed qm̃ ipsarũ multe st̃ differenti
alie quidẽ a quantitate. alie a qualitate. alie
uarus accidentiũ formis. itẽ alie ab his que a

Expanded text:
ora, mirabili lege naturae, modulantia voces, et poora, mirabili lege naturae, modulantia voces, et potestatem earum subtili examinatione perpendat. Ipsa quoque nominum impositio, aliarumque dictionum, etsi arbitrio humano processerit, naturae quodammodo obnoxia est, quam pro modulo suo probabiliter imitatur. Homo enim ad exsequendum divinae dispensationis effectum, et ad instituendum inter homines verbi commercium, rebus eis primo vocabula indidit, quae praejacebant, naturae manu formatae, et quas illa, vel ex quatuor elementis, vel ex materia et forma, compegerat et distinxerat, ut rationalis creaturae possent sensibus objici, earumque diversitas, sicut proprietatibus, sic et vocabulis insigniri. Inde ergo sicut Boetius auctor est contigit, ut « hoc vocetur homo, illud lignum, aliud vero lapis; » et sic substantiis omnibus, sua quasi impressa sunt nomina. Sed quoniam ipsarum multae sunt differentiae; aliae quidem a quantitate, aliae a qualitate, aliae a variis accidentiu
Abbreviated transcription (Latin):
ettrũ cũ hec ad placitũ sit. non .xiiii.¬
a natura uidetur esse ꝓfecta. Si quidẽ nat¬
ralia eadem sunt apud om̃s. Hec autẽ no¬
apud om̃s eademest. Artiũ uͦ matrẽ suꝑiꝰ collectũ
est esse naturã. Sed licet hec aliquatenus ĩmoexn
xima parte ab hominũ institutione ꝓcesserit n¬
turã tamen imitatur: & ꝓparte abipsa originem
ducit eiq in om̃ib quantũ potest studet ẽẽ confo¬
mis. Unde & ad eiꝰ nutũ uocaliũ numerũ apud
om̃s gentes quantũ ad elementa spectat. quiuas
inclusit. Nam apud płosq: figurariũ numeru
multiplicior est. Tenredus tamĩ ñr gramaticꝰ scia¬
opinione potentior: etiã in souis elementarus ãp¬
orem numerũ conuincebat. Si enĩ attendantur
uocũ ut ait differentie. septẽ sunt. In ipsis queis
consonantib diu̾sas spẽs semiuocaliũ & mutarũ
iten simpliciũ dupliciũq natura formauit: qui¬
rũ differentiã patenter adu̾tit. si quis attendat

Expanded text:
eterum cum haec ad placitum sit, non a natura videtur esse profecta; siquidem naturalia eadem sunt apud omnes, haec autem apud omnes non eadem est. Artium vero matrem superius collectum est, esse naturam; sed, licet haec aliquatenus, imo ex maxima parte ab hominum institutione processerit, naturam tamen imitatur, et pro parte ab ipsa originem ducit, eique in omnibus, quantum potest, studet esse conformis: unde et ad ejus nutum, vocalium numerum, apud omnes gentes, quantum ad elementa spectat, quinario inclusit; nam apud plerosque, figurarum numerus multiplicior est. Teuredus tamen noster, grammaticus sciopinione potentior, etiam in sonis elementariis ampliorem numerum convincebat. Si enim attendantur vocum, ut ait, differentiae, septem sunt. In ipsis quoque consonantibus, diversas species semivocalium et mutarum, item simplicium dupliciumque, natura formavit; quarum differentiam patenter advertit, si quis attendat
Abbreviated transcription (Latin):
antur. Et ito familiariꝰ rationis institutio nature
oherrar sicuit substantia cuiꝰq rei intensionis & re¬
nissionis ignaua est. sic substantiua ad cõparatiõis
raus non ueniunt: sed nec nomina differentiarũ
istantiauut licet adiectiua sinit. es qd̾ substantie qͣn¬
am indicent qut alieatẽ. Item nec ulla cõparantur. s
otuntus sub stantiis aquantitate: eo qd ipla quan¬
aas ñ suscupit magis & minus. Et in sũma siuo
aũ accidens cõparabile ẽ nec id tam̃ om̃e: st sola ad¬
itiua aec identiũ nec ea tametom̃ia comparatẽ¬

Expanded text:
ut familiarius rationis institutio naturae cohaereat, sicut substantia cujusque rei, intentionis et remissionis ignara est; sic substantiva ad comparationis gradus non veniunt, ut nec nomina differentiarum substantialium, licet adjectiva sint, eo quod substantiae quamdam indicent qualitatem. Item nec illa comparantur, quae adjiciuntur substantiis a quantitate, eo quod ipsa quantitas, non suscipit magis et minus. Et in summa, sicut solum accidens comparabile est, nec id tamen omne: sic sola adjectiva accidentiam, nec ea tame
Abbreviated transcription (Latin):
po qd suba q̃ sensui aut eationis obicit᷑ sine motu
mag endo i el patiendo aliquid tẽporalit mouet
uahennis aut pacientis ex cogitata sunt uerba.
ide quia motus ñ est sine tẽpore: nec ubũ es.
rarr si ne teporis consignificatione. Et sicut motꝰ
nemꝑuniformis est: s ut sic dicã multicolor alio
E uel alias agente uel paciente & ad expmiendas
erenti as eiꝰ ad modũ adiectitioꝵ nominui .ad

Expanded text:
 quae sensui aut rationi objicitur, sine motu, quo agendo vel patiendo aliquid temporaliter moveagentis aut patientis, excogitata sunt verba. Unde quia motus non est sine tempore, nec verbum esse potuit sine temporis consignificatione; et sicut motus is non semper uniformis est, sed, ut sic dicam, multicolor, alio aliter, vel alias agente vel patiente, ad exprimendas differentias ejus, ad modum nominum ad
Abbreviated transcription (Latin):
biue rei familiaris angustia. socioꝵ petirio
di. Re usuł itas in sines tarienn as geeperer
et in duunis : ħ iumis cito subtractatꝰ est. Succes¬
si rabertus pullus. quẽ uita pactatrse Sumntia
anmendabant: Som me excepit symon pexiaceia¬
sis d dus lesto s. obtilior dispiutator ⁊ot peclas
on solis deologneis hadui pepoator Si her clioo

Expanded text:
hinc rei familiaris angustia, sociorum petitiParui. Reversus itaque in fine triennit, reperi et divinis; sed nimis cito subtractus est. Successit Robertus Pullus, quem vita pariter et scientia commendabant. Deinde me excepit Simon Pexiacensis, fidus lector, sed obtusior disputator. Sed hos duos in solis theologicis habui praeceptores. Si
Abbreviated transcription (Latin):
cio a nat᷑a exigit᷑. At hec domꝰ ũ eloquentuã au¬
natur que om̃ib necessaria ẽ. & cõmendet᷑ d
om̃ib: sed artes eam pollicentiũ. arguit &̃ i
utiles. Eo itaq opinionis u̾git intentio ut n
om̃s mutos faciat. qd̾ nec fieri potest nec ex¬
dit: sed ut de medio logicã tollat. Est enĩ fal

Expanded text:
natura exigitur: at haec domus, non eloquentiam criminatur, quae omnibus necessaria est, et commendatur ab omnibus, sed artes eam pollicentium, arguit esse inutiles. Eo itaque opinionis vergit intentio, ut non omnes mutos faciat, quod nec fieri potest, nec expedit, sed ut de medio logicam tollat. Est enim fal
Abbreviated transcription (Latin):
mũ facie ud p̾ceteris om̃ib recte sexibendi.
ae laquendi quib datũ est facultate emꝙti
irtes de ininistrat uarias: & cã se indigeit
pit. siste recedit: nec contemptori relui qe
uestionis locus. xxiiii.

Expanded text:
m facit, et prae caeteris omnibus recte scribendi et recte loquendi, quibus datum est, facultatem impertitur, artesque ministrat varias, et cum se indigentibus ntemnitur, juste recedit, nec contemptori relinquitur conquestionis locus. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
ino linguarũ eloquentissimꝰ haberet᷑
Utiq si eloquentẽ ẽẽ. bonũ est. & eloquentisi¬
mũ esse meliꝰ erit. Neq enĩ hic in contrarii
boni qd̵ ꝓponitur cõꝑarationis gradus excraso
quẽ ad modũ in eo qui disertꝰ dr aut disertior
cũ positiuus sapientie sensũ habeat & eloq̃nti
quantũ excrescit cõparatio tantũ decrescit si¬
pientia & eloquii fluuiꝰ inualescit. Sic eñ n¬
nullis gramaticis placuit. Sed licet alique ai
contingentiũ & docentiũ uirtutẽ eloquĩ nac¬
ram attingant: illa tam̃ que ad placitũ fere
naturalit̾ sciri ñ potest. qr nec naturalis ẽ h
est enĩ eadẽ apud om̃s. Que gͦ id qd̾ est homn

Expanded text:
ntissimus haberetur? utique si eloquentem esse, bonum est et eloquentissimum, melius erit. Neque enim hic in contrarium boni, quod proponitur, comparationis gradus excrescunt. Quemadmodum in eo, qui disertus dicitur, aut disertior, cum positivus sapientiae sensum habeat, et eloquentiae quantum excrescit comparatio, tantum decrescit sapientia, et eloquii fluvius invalescit. Sic enim nonnullis grammaticis placuit. Sed licet aliquae artium contingentium et docentium virtutem, eloquii naturam attingant, illa tamen quae ad placitum fere est, naturaliter sciri non potest, quia nec naturalis est; non est enim eadem apud
Abbreviated transcription (Latin):
poscit opem res & coniurat amice. Pdest utiq net
s eatenus. aut nunꝗͣ aut raro: ut sine studio cu¬
men obtineat. Nichil enĩ est tam ualidũ tã robusti
qd̾ negligentia non eneruet. nichil tam exectũ que
n̾ȩ deiciat: sicut e contra quẽlibet humile̾ gradun
cura diligens erigit. & conseruat. Ergo si natura
ꝓpicia est contẽni non debet sed excoli. ut facile ps
Si adu̾sa. eo diligentiore cultũ exigit: ut ope us¬
tutis feliciꝰ & gloriosiꝰ inualescat. .ix.

Expanded text:
poscit opem res, et conjurat amice. Prodest utique natura, poscit opem res, et conjurat amice. Prodest utique natura, sed eatenus aut nunquam, aut raro, ut sine studio culmen obtineat; nihil enim est tam validum, tam robustum quod diligentia non enervet, nihil tam erectum quod non dejiciat; sicut econtra quamlibet humilem gradum, cura diligens erigit et conservat. Ergo si natura propitia est, contemni non debet, sed excoli ut facile prosit; si adversa, diligentiorem cultum exigit, ut ope virtutis, felicius et gloriosius invalescat. CAP.