comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ne rebus ꝑditis. minorẽ audien.¬
ti dolorem moueat: eius animũ
ad excedendum. etiã ipsis nun-¬
cioꝵ uerbis instigat. Intuendũ
qͥppe. ẽ: quã callide dr̾ ignisdĩ
Ac si diceret᷑. Illiꝰ animaduersio¬
nẽ sustines: quẽ tot hostiis pla¬
care uoluisti. Eius iram toleras:
cui cotidie seruiens insudabas:
Dũ enĩ dñm cui seruierat aduer¬
sa intulisse indicat: lȩsũ cõme¬
morat in quo excedat: quatinꝰ
anteacta obsẽquia ad mentẽ re-¬
ducer&: & frustra se seruisse exi¬
stimans. in auctoris iniuriã suꝑ.¬
hir&. Pia & enĩ mens cũ se ad uer¬
sa ab hominibus ꝑpeti conspicit:
in diuinȩ gr̃ę consolatione requi¬
escit: cũq temptationũ ꝓcellas
increscere extrinsecus uiderit:
secessum spei dnĩce appetens: in¬
tra conscientiȩ portũ fugit. Ut
uͦ uersiitus hostis uno eodemq
tempore. sci uiri robustissimum
pectus. & humanis aduersitatibꝰ
& diuina desꝑatione concutere:
& priꝰ sabeos irruisse intulitꝰ

Expanded text:
Ne rebus perditis minorem audienti dolorem moveat, ejus animum ad excedendum etiam ipsis nuntiorum verbis instigat. Intuendum quippe est, quam callide dicitur: Ignis Dei, ac si diceretur: Illius animadversionem sustines, quem tot hostiis placare voluisti; illius iram toleras, cui quotidie serviens insudabas. Dum enim Deum, cui servierat, adversa intulisse indicat, laesum commemorat, in quo excedat; quatenus anteacta obsequia ad mentem reduceret, et frustra se servisse aestimans, in auctoris injuriam superbiret. Pia etenim mens, cum se adversa ab hominibus perpeti conspicit, in divinae gratiae consolatione requiescit; cumque tentationum procellas increscere extrinsecus viderit, secessum spei Dominicae appetens, intra conscientiae portum fugit. Ut vero versutus hostis uno eodemque tempore sancti viri robustissimum pectus et humanis adversitatibus, et divina desperatione concuteret, et prius Sabaeos irruisse intulit,
Abbreviated transcription (Latin):
penetrando circundans. Unde
suꝑiꝰ prȩsidens: inde inferiꝰ susti.¬
nens: & unde exteriꝰ ambiens:
inde interiꝰ replens. Sine inqͥe¬
tiidine suꝑiꝰ regens: sine labore
inferiꝰ sustinens. Interiꝰ sine ex¬
tenuatione penetrans: exteriꝰ
sine extensione circundans. Est
itaq inferior. & suꝑior sine lo¬
co: est amplus sine latitudine:
& subtilis sine extenuatione. Q¬
molem corporis nusquã. ẽ. ꝑ incir¬
cũscriptam substantiã nusquam
sus maiestatis potentia. appeti¬
tũ suȩ maliciȩ exercere ñ ualu¬
it: quasi ante faciẽ dñi stetit. A
facie autẽ dñi exiit: quia relaxa¬
tus diuinitus. ab int̾nę retentio¬
nis angustia. ad sui desiderii effec¬
tũ uenit. Afacie dñi exiit: qͥa
diu uinculis disciplinȩ religata
quandoq uoluntas noxia ad opꝰ
ꝓcessit. Cum enĩ sicut dictum. ẽ.
id quod uoluit implere ñ ualuit :
quasi ante dñi faciem stetit: qͥa
illũ ab effectu maliciȩ suꝑna dis¬

Expanded text:
penetrando circumdans; unde penetrando circumdans; unde superius praesidens, inde inferius sustinens; et unde exterius ambiens, inde interius replens: sine inquietudine superius regens, sine labore inferius sustinens; interius sine extenuatione penetrans, exterius sine extensione circumdans. Est itaque inferior et superior sine loco; est  subtilis sine extenuationemolem corporis nusquam es, sed per incircumscriptam substantiam sus majestatis potentia, appetitum suae malitiae exercere non valuit, quasi ante faciem Domini stetit. facie autem Domini exiit; quia relaxatus divinitus ab internae retentionis angustia, ad sui desiderii effectum venit. A facie Domini exiit, quia diu vinculis disciplinae religata quandoque voluntas noxia ad opus processit. Cum enim, sicut dictum est, id quod voluit implere non valuit, quasi ante faciem Domini stetit; quia illum ab effectu malitiae superna dis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Cȩlum mͥ sedes. ẽ: terra aũt
scabellum pedum meoꝵ. Rur-¬
sumq de eo scriptũ. ẽ. Cȩlũ me¬
titur palmo: & omnẽ terram
pugillo concludit. Sedi quippe
cui presid&: interior & suꝑior
man&. Cȩlum palmo metiens:
& terrã pugillo concludens os¬
tenditur: qđ ipse sit circũquaq
cunctis rebus quas creauit exte¬
rior. Id nanq quod interiꝰ con¬
cludit᷑: a concludente exteriꝰ con
contin&. exterius subt̾q signat᷑:
Quia enĩ ipse man& intra om̃ia.
ipse extra omĩa. ipse supra om̃ia.
ipse infra om̃ia: & suꝑior. ẽ. ꝑ po¬
tentiã: & inferior ꝑ sustentatio¬
nẽ: & exterior ꝑ magnitudinẽ:
& intẽrior ꝑ subtilitatẽ. Sursũ
regens: deorsum continens: extͣ
circundans: interius penetranͦ:
Nec alia ex parte suꝑior: alia
inferior: aut alia ex parte extẽ¬
rior: atq ex alia man& in terior:
sed unus idemq totus: ubiq p̾.¬
sidendo sustinens: sustinendo p̾¬
sidens: circundando penetrans:

Expanded text:
dicit: Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum . Rursumque de eo scriptum est: Coelum metitur palmo et omnem terram pugillo concludit . Sedi quippe, cui praesidet, interior et exterior manet. Coelum palmo metiens, et terram pugillo concludens ostenditur, quod ipse sit circumquaque cunctis rebus, quas creavit, exterior. Id namque quod interius concluditur, a concludente exterius concontinet, esse exterius subterque signatur. Quia enim ipse manet intra omnia, ipse extra omnia, ipse supra omnia, ipse infra omnia; et superior est per potentiam, et inferior per sustentationem; exterior per magnitudinem, et interior per subtilitatem: sursum regens, deorsum continens; extra circumdans, interius penetrans; nec alia ex parte superior, alia inferior, aut alia ex parte exterior, atque ex alia manet interior: sed unus idemque totus ubique praesidendo sustinens, sustinendo praesidens, circumdando penetrans,
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt : quia ipsum fontẽ scien¬
tiȩ contemplant᷑. Quid enim de
his quȩ scienda sunt nesciunt: qͥ
scientẽ om̃ia sciunt : Eoꝵ itaq
scientia. comparatione nr̃a ual¬
de dilatata. ẽ. sed tam̃ cõparatio¬
ne diuinȩ scientiȩ angusta: sic̃¬
& ipsi illoꝵ sp̃c. cõparatione qui¬
cõparatione sũmi & incircuscri¬
pti spc̃ corpus. Et mittunt᷑ gͥ
& assistunt: quia & ꝑ hoc qđ
circũscripti sunt exeunt: & ꝑ
hoc qđ intus qͦq p̾sentes sunt.
nunquã recedunt. Et faciem gͦ
patris semꝑ uident. & tam̃ ad
nos ueniunt: quia & ad nos
spũali p̾sentia foras exeunt: &
tam̃ ibi se unde recesserant ꝑ int̾¬
na contemplationẽ seruant. Di¬

Expanded text:
si sunt, quia ipsum fontem sciensi sunt, quia ipsum fontem scientiae contemplantur. Quid enim de hiscientem omnia sciunt? Eorum itaque scientia comparatione nostrae valde dilatata est, sed tamen comparatione divinae scientiae angusta, sicut ipsi illorum spiritus comparatione comparatione summi et incircumscripti spiritus, corpus. Et mittuntur igitur et assistunt, quia et per hoc quod circumscripti sunt exeunt, et per hoc quod intus quoque praesentes sunt nunquam recedunt. Et faciem ergo Patris semper vident, et tamen ad nos veniunt: quia et ad nos spirituali praesentia foras exeunt, et tamen ibi se unde recesserant per internam contemplationem servant.
Abbreviated transcription (Latin):
ded ecre questioni questionẽ i un¬
gimus : & quasi dũ ansam solue¬
re nitimur: nodum ligamꝰ. Quo¬
modo enĩ aut semꝑ assistere. aut
uidere semꝑ faciem patris posst̃:
si ad ministeriũ exteriꝰ ꝓ nr̃a
salutemituntur : Quod tamen
citius soluimꝰ: si quantȩ subtili¬
tatis sit angelica natura pensa
mus. Neq enĩ sic a diuina uisi¬
one foras exeuntꝰ ut int̾nȩ con¬
templationis gaudus priuent᷑ :
quia si conditoris aspectũ exeun¬
tes amit terent: nec iacentes e¬
rigere. nec ignorantibus uera
nunciare potuissent: fontẽq lu¬
cis quẽ egredientes ipsi ꝑdent:
cȩcis nullatenus ꝓpinarent. In
hoc itaq est nunc natura angẽ¬
lica. anaturae nr̃ȩ conditione
distincta: quod nos & loco cir¬
cũscribim᷑: & cęcitatis ignoran¬
tia coartam᷑. Angeloꝵ uero sp̃c
loco qͥdem circũscripti sunt: sedta¬
m̃ eoꝵ scientiȩ. longe suꝑ nos in¬
cõparabilit̾ dilatant᷑. Interius
qͥppe. exteriusq sciendo disten¬

Expanded text:
ed ecce quaestioni quaestionem jungimus, et quasi dum ansam solvere nitimur, nodum ligamus. Quomodo enim aut semper assistere, aut videre semper faciem Patris possunt, si ad ministerium exterius pro nostra salute mittuntur? Quod tamen citius solvimus, si quantae subtilitatis sit angelimus. Neque enim sic a divina visione foras exeunt, ut internae contemplationis gaudiis priventur; quia si Conditoris aspectum exeuntes amitterent, nec jacentes erigere, nec ignorantibus vera nuntiare possent, fontemque lucis quem egredientes ipsi perderent, caecis nullatenus propinarent. In hoc est itaque nunc natura angelica a naturae nostrae conditione distincta, quia nos et loco circumscribimur, et caecitatis ignorantia coarctamur; Angelorum vero spiritus loco quidem circumscripti sunt, sed tamen eorum scientiae longe super nos incomparabiliter dilatantur. Interius quippe exteriusque sciendo diffu
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum uitȩ hominibus sim¬
plex: ad ñ parcendum malignis
spiritibꝰ rectus: ad debellandam
suꝑbiam timens dm̃: ad det̾gen¬
dam uͦ in electis suis uitȩ ĩmun¬
diciã: recedens a malo. De ipso
enĩ ꝑ isayam pͥncipalit̾ dicitur.
Et ipse a malo singulartt̃ recessit.
minibus inuenit: qm̃ at testante
petro peccatũ non fȩcit: nec do¬
lus inuentus. ẽ. in ore eius. Seqͥt¬
R espondens sathan ait. Nunqͥd
frustra iob tim& dm̃: Nonne tu
samq substantiã ꝑ circuitũ: Oꝑibꝰ
manuũ eius benedixisti: & posses¬
sio illius creuit in terra. Antiquiᷤ
hostis. redemptorẽ humani gene¬
ris debellatorem suũ: in mundũ
uenisse cognouit. Unde & ꝑ obses¬
sum hominẽ in eugłio dicit. Qd
nobis & tibi fili dei ᷑ Uenisti huc
ante tempꝰ torquere nos: Qui
tam̃ prius cũ hunc passibilẽ cer.¬
ner&: cũ posse mortalia ꝑpeti
humanitatis uider&: omne qđ
de eius diuinitãte suspicatus est.
ei fastu suꝑbiȩ suȩ in dubiũ ue¬

Expanded text:
exemplum vitae hominibus, simplex; ad non parcendum malignis spiritibus, rectus; ad debellandam superbiam, timens Deum; ad detergendam vero in electis suis vitae immunditiam, recedens a malo. De ipso enim per Isaiam principaliter dicitur: omini . Et ipse a malo singulariter recessit: minibus invenit, quoniam attestante Petro: Peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus . Sequitur: Respondens Satan ait: Nunquid frustra Josamque substantiam per circuitum? Operibus manuum ejus benedixisti, et possessio illius crevit in terra. Antiquus hostis Redemptorem 56 humani generis, debellatorem suum in mundum venisse cognovit: unde et per obsessum hominem in Evangelio dicitur: Quid nobis, et tibi, Fili Dei? Venisti huc ante tempus torquere nos . Qui tamen prius cum hunc passibilem cerneret, cum posse mortalia perpeti humanitatis videret, omne quod de ejus divinitate suspicatus est, ei fastu suae superbiae in dubium ve
Abbreviated transcription (Latin):
sat: cũ in aduersis nos ñ habe¬
re patientiã demonstrat. Bea¬
tũ gͦ iob qͥa necdũ flagella at¬
tigerant: quasi adhuc unde in
nocte accusar&. omnino ñ ha¬
bebat. Quia uͦ in ꝓsꝑis magna
sanitate uiguerat: ꝓ eisdem ps¬
peris bona illũ egisse simulabat:
uersuta assertione mentiens qđ
non ad usum dñi substantiã pos¬
sider&: sed ad usum substantiȩ
dñm coler&. Sunt enĩ ñ nulli
qui ut fruant᷑ deo dispensatorie
utunt᷑ hoc scło: & sunt ñnulli
qui ut fruant᷑ hoc scło. transitõ¬
rie uti uolunt dõ. Cum gͥ bona
diuini muneris narrat: p̾utat
quod facta fortis oꝑarii leuig&:
ut cuiꝰ uitã rep̃hendẽ de oꝑibꝰ ñ
ual&: eius mentẽ quasi ex cogi¬
tationibꝰ addicat: mentiens. qđ
non amore dñi. sed temporalis
omne qđ innocue exteriꝰ uixit.
Uires ergo beati iob nesciens. sed
tam̃ unumquẽq aduersis ꝓbari
uerius sciens. temptandũ hunc
expetiit: ut qui ꝑ diem ꝓsꝑitã¬

Expanded text:
sat, cum in adversis 45 nos non habesat, cum in adversis 45 nos non habere patientiam demonstrat. Beatum ergo Job quia necdum flagella attigerant, quasi adhuc unde in nocte accusare posset, omnino non habebat. Quia vero in prosperis magna sanctitate viguerat, pro eisdem prosperis bona illum egisse simulabat: versuta assertione mentiens quod non ad usum Domini substantiam possideret, sed ad usum substantiae Dominum coleret. Sunt enim nonnulli qui ut fruantur Deo, dispensatorie utuntur hoc saeculo. Et sunt nonnulli qui ut fruantur hoc saeculo, transitorie uti volunt Deo. Cum igitur bona divini muneris narrat, putat quod facta fortis operarii leviget; ut cujus vitam reprehendere de operibus non valet, ejus mentem quasi ex cogitationibus addicat; mentiens quod non amori Domini, sed temporalis omne, quod innocue exterius vixit. Vires ergo beati Job nesciens, sed tamen unumquemque adversis probari verius sciens, tentandum hunc expetit; ut qui per diem prosperita
Abbreviated transcription (Latin):
ac domũ eius: uniuersamq sub¬
stantiã ꝑ circuitũ: Operibꝰ ma¬
nuũ eius benedixisti: & posses¬
sio illiꝰ creuit in terra. Ac si aꝑte
dicat. Qui tot bona in terra re.¬
cipit: quid mirum. ẽ. si ꝓ eis sese
innocent̃ gerit: In nocens uere¬
ess&: si bonus inter aduersa ꝑsi-¬
ster&. Cur autẽ magnꝰ dr̃: quẽ
merces sui uniꝰcuiꝰq oꝑis. tanta
rerũ multiplicitate comitatur.
Astutus qͥppe aduersarius. cũ
scm̃ uirũ inter ꝓspera bene e¬
gisse considerat: reꝓbare apud
iudicẽ ꝑ aduersa festinat. Unde
recte in apocalipsi uoce angłica
dr̃. Proiectus. ẽ. accusator frm̃
nr̃oꝵ : qui accusabat illos ante
conspectũ dei nr̃i. die ac nocte¬
Scriptura autẽ sacra sȩpe diem
ꝓ. ꝓsperis: noctẽ autẽ ꝓ aduer-¬
sis ponere consueuit. In die ergo
& nocte accusare non desinit:
quia mͦ nos in ꝓsꝑis: mͦ in aduer¬
sis accusabiles ostende contendit.
In die accusat: cũ ꝓ̃sꝑis male
nos uti insinuat. In nocte accũ¬

Expanded text:
 universamque substantiam per circuitum? operibus manuum ejus benedixisti, et possessio ejus crevit in terra? - Ac si patenter dicat: Qui tot bona in terra recipit, quid mirum est si pro eis sese innocentesset, si bonus inter adversa persisteret. Cur autem magnus dicitur, quem merces sui uniuscujusque operis tanta rerum multiplicitate comitatur? Astutus quippe adversarius, cum sanctum virum inter prospera bene egisse considerat, reprobare apud judicem per adversa festinat. Unde recte in Apocalypsi voce angelica dicitur: Projectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos ante conspectuScriptura autem sacra saepe diem pro prosperis, noctem autem pro adversis ponere consuevit. In die ergo et nocte accusare non dequia modo nos in prosperis, modo in adversis accusabiles ostendere contendit. In die accusat, cum prosperis male nos uti insinuat. In nocte accu
Abbreviated transcription (Latin):
O quã altę sedi int̾ni consilii p̾sid&
iste: qui scissis uestibus in t̾ram ꝓ¬
stratus iac&. Quia eñi iudicante
dõ cuncta amiserat: ꝓseruanda pa-
tientia illud tempꝰ ad memoriã re-¬
dux̃. quo necdum ista quȩ ꝑdidit
habebat: ut dũ intuetur qđ aliqͣn¬
do illa ñ habuit. dolorẽ temper&
qđ amisit. Magna enĩ consolatio
in rerũ amissione. ẽ: illa tempora
ad mentẽ reducere: quibꝰ nos conti-¬
git res quas ꝑdidimus ñ habuisse:
Quia uͦ om̃s nos terra genuit: hanc
non ĩmerito matrẽ uocamꝰ. Unde
scriptũ. ẽ. Graue iugũ suꝑ filios a¬
dam: a die exitus de uentre matris
eoꝵ. usq in diem sepulturȩ in ma¬
trẽ om̃iũ. Beatus igit᷑ iob ut pa¬
tient̾ lugeat qđ hic amisit: uigi¬
lant̾ at tendit qualis huc uenerit
Ad augm̃tũ autẽ seruandȩ pacien¬
tiȩ. adhuc sollertiꝰ inspicit. hinc
qualis recedit: & dicit. Nudus egres¬
sus sum de utero matris meȩ: nudꝰ
reuertar illiic. Ac si dicat. Nudũ

Expanded text:
O quam altae sedi interni consilii praesidet iste, qui scissis vestibus in terra prostratus jacet! Quia enim judicante Domino, cuncta amiserat, pro servanda 51 patientia illud tempus ad memoriam reduxit, quo necdum ista quae perdidit habebat; ut dum intuetur quod aliquando illa non habuit, dolorem temperet quod amisit. Magna enim consolatio est in rerum amissione, illa tempora ad mentem reducere, quibus nos contigit res quas perdidimus non habuisse. Quia vero omnes nos terra genuit, hanc non immerito matrem vocamus. Unde scriptum est: Grave jugum super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium . Beatus igitur Job, ut patienter lugeat quod hic amisit, vigilanter attendit qualis huc venerit. Ad augmentum autem servandae patientiae, adhuc solertius inspicit hinc qualis recedit, et dicit: Nudus egressus sum de utero matris meae, nudus revertar illuc. Ac si dicat: Nudum
Abbreviated transcription (Latin):
cludit᷑: sed dextera dei angłoꝵ¬
pars electa: sinistra autẽ dei parͦ
angeloꝵ reꝓba designat᷑. Non e.¬
adiuuent: sed etiã mali qͥ ꝓbent:
Non solũ qui a culpa redeuntes
subleuent: sed etiã qͥ redire no-¬
lentes grauent. Nec qđ cęli exer¬
citus dr̃: angłoꝵ pars repba in
eo intelligi posse ꝓhibetur. Qui
enĩ suspendi in aere nouimꝰ: aues
cȩli nominamꝰ. Et de eis dem spi-¬
ritibus paulus dicit. Cont᷑ spĩa¬
lia neqͥciȩ in cȩlestibus. Quorũ
caput enuncians: ait. Scdm pͥn.¬
xtra gͦ dei. & sinistra. angłoꝵ exi¬
citus stat: qͥa & uoluntas electiꝵ
spirituũ diuinȩ pietati concor¬
dat: & reꝓboꝵ sensus. suȩ mali¬

Expanded text:
cluditur. Sed dextra Dei pars ancluditur. Sed dextra Dei pars angelorum electa; sinistra autem Dei pars angelorum reproba designatur. Non eadjuvent, snon solum qui a culpa redeuntes sublevent, sed etiam qui redire nolentes gravent. Nec quod coeli exercitus, dicitur angelorum pars reproba in eo intelligi posse perhibetur. Quas enim suspendi in aere novimus, aves coeli nominamus. Et de iisdem spiritibus Paulus dicit: Contra spiritalia nequitiae in coelestibus. Quorum caput enuncians, ait: Secundum prinxtra ergo Dei et sinistra angelorum exercitus stat: quia et voluntas electorum spirituum, divinae pietati coneordat, et reproborum sensus suae mali
Abbreviated transcription (Latin):
dei affuit: quia & si illi dõ ad ele¬
ctoꝵ adiutoriũ: iste ad ꝓbationẽ
seruit. Int̾ filios dei affu̾it: qͥa &¬
si ab illis in hac uita laborantibꝰ
auxiliũ pietatis impendit᷑: iste
occultȩ eius iusticiȩ nesciendo
seruiens. ministeriũ exeqͥ reꝓba¬
dentẽ suꝑ soliũ suum: & exer¬
citũ cęli adextris & a sinistris eiꝰ.
Et dictũ. ẽ. In quo decipiã achab
ut ascendat. & cadat. in ramoth
gala ad: Et dixit alius ita: & aliꝰ
alit̃. Et egressus. ẽ. unus: & dix̃.
Ego decipiã achab. Et dictũ. ẽ.
In quo decipies: Qui respondit
dicens Egrediar: & ero mendax
spc in ore om̃ium ꝓpħarũ eius¬
Quid enĩ soliũ dñi. nisi angłicas
potestates accipimꝰ : quarũ m̃tibꝰ
altius p̃sidens. inferius cuncta dis¬
ponit: & quid exercitus cȩli: nͥ
ministrantium angłorum multi¬
tudo describitur: Quid. ẽ. gͦ qđ
exercitus cęli adextris & a sinistrs
eius stare ꝑhibetur: Deus enĩqͥ
om̃ia: nec dextra nec sinistra con.¬

Expanded text:
quia etsi illi Deo ad electorum adjutorium, iste ad probationem servit. Inter filios Dei adfuit, quia etsi ab illis in hac vita laborantibus auxilium pietatis impenditur, iste occultae ejus justitiae nesciendo serviens, ministerium exsequi reprobadentem super solium suum, et coeli exercitum a dextris et a sinistris ejus, et dictum est: In quo decipiam Achab ut ascendat et cadat in Ramoth Galaad? Et dixit alius ita, et alius aliter. Et egressus est unus, et dixit: Ego decipiam Achab. Et dictum est: In quo decipies? Qui respondit dicens: Egrediar, et ero mendax spiritus in ore omnium prophetarum ejusQuid per solium Domini, nisi angelicas potestates accipimus? Quarum mentibus Deus altius praesidens, inferius cuncta disponit. Et quid exercitus coeli, nisi ministrantium angelorum describitur? Quid est ergo quod exercitus coeli a dextris et a sinistris ejus stare perhibetur? Deus enim omnia, nec dextra nec sinistra con
Abbreviated transcription (Latin):
ad diabolũ: alit̃ diabolus ad dm̃
koqui enĩ dei. ẽ. ad diabolum:
uias eius. ac negocia. animaduersio¬
ne occultȩ districtionis increpa¬
re. sic̃ hic dr̃. Unde uenis: diabo¬
li autẽ respondere deo. ẽ. om̃ipo¬
tenti maiestãti eius nil posse cę-¬
lare. Unde hic ait. Circuiui t̾rã:
& ꝑambulaui eam. Quasi enim
dicere eius. ẽ. qͥd egerit: scire
quod actus suos. illius oculis oc¬
cultare ñ possit. Sciendum uͦ. ẽ:
quia sic̃ hoc loco discimꝰ: qͣttuor
modis loquit᷑ deus ad diabolum:

Expanded text:
ad diabolum, aliter diabolus ad Deum. ad diabolum, aliter diabolus ad Deum. Loqui enim Dei est ad diabolum, vias ejus ac negotia animadversione occultae districtionis increpare, sicut hic dicitur: Unde venis? Diaboli autem ei respondere, est omnipotenti majestati ejus nihil posse celare. Unde hic ait, Circuivi terram, et perambulavi eam. Quasi enim dicere ejus est quid egerit, scire quod actus suos illius oculis occultare non possit. Sciendum vero est, quia sicut hoc loco discimus, quatuor modis
Abbreviated transcription (Latin):
petere dicunt᷑: non quod qͥcquã
desiderent qđ ab eius quem cer¬
nunt uoluntate discordat᷑: s qͦ
mente ardentius inhęrent: eo e¬
tiã de ipso accipiunt. ut ab ipso
petant. qđ eũ facere uelle norier᷑
De ipso gͦ bibunt. qđ ab ipso siti¬
unt: & modo nobis adhuc incõ¬
p̃hensibili. in hoc qđ petendo
esuriunt. p̃sciendo satiant᷑. Dis¬
cordarent gͦ a uoluntate condi¬
toris: si quȩ eũ uident uelle. non
peterent: eiq minus inhȩrerent:
si uolentẽ dare. desidio pigriori
pulsarent. Quibus responsũ di
modicũ dicere. ẽ: int̾ ardorẽ de¬
siderii. ex ipsa p̾scientia solaciũ
consolationis inspirare: ut & ani¬
marũ uex sit hoc qđ amantes
desiderant: & respondentis dei
sermo sit. hoc quod eas retribu¬
tionis certitudine int̾ desidia
confirmat. Respondere gͦ ei us
expectandi moras infunde: ut
cũ carnis resurrectionẽ appetuñ:
etiã ex colligendorũ frm augm̃¬

Expanded text:
petere dicuntur, non quo quidquam petere dicuntur, non quo quidquam desiderent quod ab ejus quem cernunt voluntate discordat, sed quo mente ardentius inhaerent, eo etiam de ipso accipetant quod eum facere veile noverant. De ipso bibunt quod ab ipso sitiunt, et modo nobis adhuc incomprehensibili in hoc quod petendo esuriunt, praesciendo satiantur. Discordarent ergo a voluntate Conditoris, si quae eum vident velle non peterent, eique minus inhaererent, si voluntatem ejus desiderio pigriori pulsarent. Quibus responsum Divmodicum dicere, est inter ardorem desiderii ex ipsa praescientia solatium consolationis aspirare: ut animarum vox sit, hoc quod amantes desiderant, et respondentis Dei sermo sit hoc quod eas retributionis certitudine inter desideria confirmat. Respondere ergo ejus, exspectandi moras infundere; ut cum carnis resurrectionem appetunt, etiam ex colligendorum fratrum augmen
Abbreviated transcription (Latin):
huc tempꝰ modicũ. donec imple¬
atur numerus conseruoꝵ & fra¬
trũ eoꝵ. Quid. ẽ. enĩ animas uin¬
dictȩ petitionẽ dicere: nisi diem
extremi iudicii. & resurrectionẽ
ex tinctoꝵ corpoꝵ desiderare:
Magnus qͥppe earũ clamor: ma¬
gnu. ẽ. desideriũ. Tanto eñĩ qͥsqꝙ
minus clamat: quanto minꝰ de¬
siderat: & tanto maiorẽ uocẽ in
aures incircũ scripti sp̃s expͥmit.
quanto se in eius desicderiũ plenꝰ
funclit. Animarũ gͥ uerba: ipsa
sunt desideria. Nam si desidiũ
sermo non ess&: ꝓpħa ñ dicer&:
Desideriũ cordis eoꝵ audiuit
auris tua. Sed cũ alit̾ mouęri
soleat mens quȩ petit. altt̃q q̃
petitꝰ: & scõꝵ animȩ ita in int̾ni
secreti sinu deo inhęreant. ut
inherendo reqͥescant: quomͦ di¬
cunt᷑ petere. quas ab int̾na uolun-¬
tate constat nullatenꝰ discrepa-¬
re: Quomͦ dicunt᷑ petere: quas
& uoluntatem dei cer tũ. ẽ. & ea
quȩ futura sunt non ignorare :
Ded in ipso positȩ. ab ipso aliqͥd¬

Expanded text:
 donec impleatur numerus conservorum et fratrum eorum. Quid est enim animas vindictae petitionem dicere, nisi diem extremi judicii, et resurrectionem exstinctorum corporum desiderare? Magnus quippe earum clamor, magnum est desiderium. Tanto enim quisque minus clamat, quanto minus desiderat; et tanto majorem vocem in aures incircumscripti spiritus exprimit, quanto se in ejus desiderium plenius fundit. Animarum igitur verba ipsa sunt desideria. Nam si desiderium sermo non esset, Propheta non diceret: Desiderium cordis eorum audivit auris tua . Sed cum aliter moveri soleat mens quae petit, aliterque quae petitur, et sanctorum animae ita in interni secreti sinu Deo inhaereant, ut inhaerendo requiescant; quomodo dicuntur petere, quas ab interna voluntate constat nullatenus discrepare? quomodo dicuntur petere, quas et voluntatem Dei certum est, et ea quae futura sunt, non ignorare? Sed in ipso positae, ab ipso aliq
Abbreviated transcription (Latin):
uidelic& & bona quȩ iuuat. et
mala q̃ iudicat᷑: & q̃ adiuta remii¬
nerat. & quȩ iudicans dãpͥnat:
in his q̃ diuerso disponit ordine.
diuer sus non. ẽ. In die gͦ ei sathan
affuisse describitur: qͥa lum̃ ȩt̃¬
nitatis eius. nulla mutabilitatis
fuscatione tangit᷑᷑: & in hoc qđ
ei tenebrȩ p̃sentes fiunt. quasi¬
affuisse inter filios dei dicit᷑: qͥa
ea ui iusticiȩ immundus sp̃c pe¬
netrat᷑ : qua uidelic& mundoꝵ
sp̃uũ corda cõplent᷑: eoq radio

Expanded text:
na quae juvat, et mala quae judicat, et quae adjuta remunerat, et quae judicans damnat, in his quae diverso disponit ordine, diversus non est. In die ergo ei Satan adfuisse describitur, quia lumen aeternitatis ejus nulla mutabilitatis fuscatione tangitur; et in hoc, quod ei tenebrae praesentes fiunt, adfuisse inter filios Dei dicitur: quia ea vi justitiae immundus spiritus penetratur, qua videlicet mundorum spirituum corda co
Abbreviated transcription (Latin):
uias suas insinuat: uel electoꝵ
innocentiã fictis criminibꝰ accii¬
sat: uel temptandam eandem
in nocentiam postulat. Uias qͥp¬
pe suas insinuat: qui ait. Circui¬
ui terra: & ꝑambulaui eã. Ele-¬
ctoꝵ innocentiam accusat : qͥa
dicit. Nunqͥd frustra iob tim&
deũ: Nonne tu uallasti eũ. ac
domũ eius. uniuersamq substan-

Expanded text:
electorum innocentiam fictis criminibus accusat, vel tentandam eamdem innocentiam postulat. Vias quippe suas insinuat, qui ait: Circuivi terram, et perambulavi eam. Electorum innocentiam accusat: quia dicit: Nunquid frustra Job timet Deum? Nonne tu vallasti eum, ac domum ejus, universamque substa
Abbreviated transcription (Latin):
ei concedendo ꝑmittit: & aliqͣn¬
do eũ ne temptare audeat. ꝓhi.¬
b&. In iustas uias eius redarguit:
sic̃ iam dictũ. ẽ: Unde uenis: Ele¬
ctoꝵ suoꝵ contra illũ iusticiam
ꝓponit: sicut ait. Considerasti ser¬
uu̾ meũ iob qđ non sit ei similis
suꝑ t̾ram: Temptandam eoꝵ in¬
nocentiã concedendo ꝑmittit:

Expanded text:
liquando cum ne tentare audeat prohibet. Injustas enim vias ejus redarguit, sicut jam dictum est: Unde venis? Electorum suorum contra illum justitiam proponit, sicut ait: Considerasti servum meum Job, quod non sit ei similis super terram? Tentandam eorum innocentiam ei concedendo
Abbreviated transcription (Latin):
& ipso auctore ꝑagunt᷑. Dũq
soli eius uoluntati inseruiunt:
eo esse incognitȩ nequeunt. quo
ꝑ approbationis oculũ ex ipso
semꝑ ante ipsum fiunt: Seqͥt᷑
ui terrã: & ꝑambulaui eã. So¬
l& ꝑ girũ circuitus: laboris
anxietas designari. Sathan gͦ la¬
borans terram circuit: qͥa quie¬
tus in cęli culmine stare contẽp¬
sit. Cũq se non transuolasse sed
ꝑambulasse insinuat: quanto pec¬
cati pondere in imis p̃mat᷑ de¬
monstrat. Perambulans gͦ terrã
circuiuit: quia ab illo spũalis
potentiȩ uolatu corruens: ma¬
liciȩ suȩ pressus grauedine. fo¬
ras ad girũ laboris uenit. Hinc
est enĩ quod & de eius m̾ebris
ꝑ psalmistam dr̃. In circuitu
impii ambulant: qͥa dũ interi¬
ora non appetunt: in exterioꝵ
labore fatigant᷑. Sequit᷑ Nun¬

Expanded text:
et ipso auctore peraguntur; dumque et ipso auctore peraguntur; dumque soli ejus voluntati inserviunt, eo esse incognitae nequeunt, quo per approbationis oculum ex ipso semper ante ipsum fiunt. Sequiturvi terram, et perambulavi eam.  gyrum circuitus, laboris anxietas designari. Satan ergo laborans terram circuivit, quia quietus in coeli culmine stare contempsit. Cumque se non volasse, sed perambulasse insinuat, quanto peccati pondere in imis prematur, demonstrat. Perambulans ergo terram circuivit; quia ab illo spiritalis potentiae volatu corruens, malitiae suae pressus gravedine, foras ad gyrum laboris venit. Hinc est enim quod et de ejus membris per Psalmistam dicitur: In circuitu impii ambulant ; quia dum interiora non appetunt, in exteriorum labore fatigantur. Sequitu
Abbreviated transcription (Latin):
itinera. quia iudicans dãpnat: di.¬
gnũ. ẽ ut quasi nesciens requirat
hoinc. ẽ. quod adȩ peccanti. con¬
ditoris uoce dr̃. Adam ubi es:
Neq enĩ diuina potentia nescielit
post culp̾a seruus ad q̃ latibula
configerat: sed quia uidit in cil¬
pa lapsum. iam sub peccato ueli
ab oculis ueritatis absconditũ: qͥi
tenebras erroris eiꝰ ñ ap̃probat:
quasi ubi sit peccator ignorat:
eũq & uocat & reqͥrit dicens. A¬
dam ubi es: Per hoc qđ uocat sig¬
nũ dat quia ad penitentiã re-¬
uocat: ꝑ hoc quod reqͥrit. aꝑte
insinuat: quia peccatores iure
dampnandos ignorat. Sathan
ꝙͦ dñs non uocat. sed tam̃ requi¬
r̾it dicens. unde uenis: qͥa nimi¬
rũ deus apostatã sp̃m ad pęni¬
tentiã nequaquã reuocat: sed
uias suꝑbiȩ eius nesciens damp¬
nat. Igit᷑ dum sathan de itinere
suo discutit᷑ : electi angłi requi¬
rendi unde ueniant ñ st̃: quia
eorũ uiȩ tanto deo notȩ sc̃. qͣnto

Expanded text:
itinera, quia judicans damnat, diitinera, quia judicans damnat, dignum est ut quasi nesciens requirat. Hinc est quod Adae peccanti conditoris voce dicitur, Adam ubi es? Neque enim divina potentia nesciebat, post culpam servus ad quae latibula fugerat; sed quia vidit in culpa lapsum, ab oculis Veritatis absconditum, quia tenebras erroris ejus non approbat, quasi ubi sit peccatoeumque et vocat, et requirit, dicens, Adam ubi es? Per hoc quod vocat, signum dat quia ad poenitentiam revocat. Per hoc quod requirit, aperte insinuat, quia peccatores jure damnandos ignorat. Satan ergo Dominus non vocat, sed tamen requirit, dicens: Unde venis? quia nimirum Deus apostatam spiritum ad poenitentiam nequaquam revocat; sed vias superbiae ejus nesciens, damnat. 41 Igitur dum Satan de itinere suo discutitur, electi angeli requirendi unde veniant non sunt: quia eorum viae tanto Deo notae sunt, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in sole consistit. ipse qͥdem
radiis solis ꝑfunditur: sedtam̃
lum̃ non uid& quo illustrat᷑
Ita gͦ etiã inter angłos in con
spectu dñi sathan affuit: quia
uis diuina. quȩ intuendo pe¬
netrat om̃ia. non se uidentem
ĩmundũ sp̃m uidit. Quia enĩ
& ipsa quȩ deũ fugiunt. latere
non possunt: dũ cuncta nuda
sunt suꝑno conspectui: sathan
affuit ab sens p̃senti. Sequit᷑¬
nequa quã dr. unde uenitis: sathan
uͦ unde ueniat ꝑcntatur: Non
enĩ requirimꝰ: nisi utiq quȩ ne-¬
scimus. Nescire autẽ dei: repba¬
re. ẽ. Unde quibusdam in fine
dicturus. ẽ. Nescio uos unde si¬
tis: discedite a me om̃s oꝑarii ini¬
quitatis. Sic̃ & nescire mentiriur
uerax dr̃. qui labi ꝑ mendaciũ
dedignat᷑: non quod si mentiri
uelit nesciat: sed qđ falsa loqͥ ue¬
ritatis amore contempnat. Quid
nisi uias illius quasi incognitas re¬
ꝓbare: Neritatis gͥ lum̃ tenebras
quas reprobat ignorat: & satharȩ

Expanded text:
cum in sole consistit, ipse quidem cum in sole consistit, ipse quidem radiis solis perfunditur, sed tamen lumen non videt quo illustratur. Ita ergo etiam inter angelos in cni Satan adfuit; quia vis divina, quae intuendo penetrat omnia, non se videntem immundum spiritum vidit. Quia enim et ipsa, quae Deum fugiunt, latere non possunt, dum cuncta nuda sunt superno conspectui, Satan adfuit absens praesenti. Sequitnequaquam dicitur, Unde venitis? Satan vero unde veniat percontatur? non enim requirimus, nisi utique quae nescimus. Nescire autem Dei, reprobare est. Unde quibusdam in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis, discedite a me, omnes operarii iniquitatis . Sicut et nescire mentiri vir verax dicitur qui labi per mendacium dedignatur; non quo si mentiri velit, nesciat, sed quo falsa loqui veritatis amore contemnat. Quid nisi vias illius quasi incognitas reprobare? Veritatis igitur lumen tenebras, quas reprobat, ignorat; et Satanae
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ. ẽ. quomͦ inter electos an-¬
gelos sathan adesse potuerit:
qui ab eoꝵ sorte. exigente suꝑbia
dudum dampnatus exiuit. S
recte inter eos affuisse describit᷑.
quia & si beatitudinẽ ꝑdidit:
naturã tam̃ eis similem non ami¬
sit: & si meritis p̃grauat᷑: condi¬
tione naturę subtilis at tollit᷑
Inter dei gͦ filios corã dño affu-¬
deus cuncta spu̾alia conspicit:
etiã sathan in ordine naturȩ sub-¬
tilioris uid&: at testante scrip¬
tura quȩ dicit. Oculi dñi con¬
templant᷑ malos & bonos. Sed
hoc quod affuisse sathan coram
dño dr̃: in graui nobis questio¬
ne uersat᷑. Scriptũ qͥppe.ẽ. Be¬
ati mundo corde : qm̃ ipsi dm̃
uidebunt. Sathan uero qͥ mun¬
do corde. eẽ. non potest: quomͦ
uidendo dño affuisse potest :¬
Sed intuendum. quia affuisse
coram dño: non autẽ dnm ui-
disse ꝑhibet᷑. Uenit qͥppe ut
uideretur: non ut uider et:
Ipse in conspectu dñi: ñ aũt in
conspectu eiꝰ dñs fuit: sic̃ cecus

Expanded text:
rendum est quomodo inter electos angelos Satan adesse potuerit, qui ab eorum sorte, exigente superbia, dudum damnatus exivit. Sed recte inter eos adfuisse describitur, quia etsi beatitudinem perdidit, naturam tamen eis similem non amisit; et si meritis praegravatur, conditione naturae subtilis attollitur. Inter Dei ergo filios coram Domino adfuDeus cuncta spiritalia conspicit, etiam Satan in ordine naturae subtilioris videt, attestante Scriptura, quae dicit: Oculi Domini contemplantur malos et bonos . Sed hoc, quod adfuisse Satan coram Domino dicitur, in gravi nobis quaestione versatur. Scriptum quippe est: Beatvidebunt . Satan, qui mundo corde esse non potest, quomodo videndo Domino affuisse potest? RESPONSIO . Intuendum quia affucoram Domino, non autem Dominum vidisse perhibetur. Venit quippe, ut videretur, non ut videret. Ipse in conspectu Domini, non autem in conspectu ejus Dominus fuit: sicut caecus
Abbreviated transcription (Latin):
r&. p̃misit dicens: hyems erat:
Scriptũ nanq est. Habundabit
iniquitas: refrigesc& Rĩtas mul¬
torum. Iccirco ergo hyemis cura¬
uit tempus ex pͥmere: ut inesse
auditorũ cordibus. maliciȩ frigꝰ
indicar&. Hinc. ẽ. quod negaturo
petro p̃mitcit᷑. quia frigus erat:¬
& stans ad prunas. calefaciebat
se. Iam nanq intus a caritatis ca¬
lore torpuerat: & ad amorẽ p̃.¬
sentis uitȩ. quasi ad ꝑsequutoꝵ
prunas. infirmitate estuante re¬
calebat. A qualitate qͦq tẽpors
finis exprimit᷑ actionis: sic̃ non
rediturus ad ueniã. ad traditio¬
nis ꝑfidiam nocte iudas exisse
ꝑhibet᷑: cum egrediente illo. ab
enĩ. & iniquo diuiti dr̃. Hac no¬
Anima qͥppe quȩ ad tenebras
ducit᷑: non in die repeti. sed in
nocte ꝑhibet᷑. Hinc. ẽ. qđ salo¬
mon qui sapientiã ñ ꝑseuerat᷑us
accȩpit: in somnis hanc. & nocte
accepisse describit᷑. Hinc. ẽ. quod
angeli ad abraham meridie ueni¬

Expanded text:
ret, praemisit dicens: Hyems autem erat. ret, praemisit dicens: Hyems autem erat. Scriptum namque est: Abundavit iniquitas, refrigescit charitas multorum . Idcirco ergo hiemis curavit tempus exprimere, ut inesse auditorum cordibus malitiae frigus indicaret. Hinc est quod negaturo Petro praemittitur quia frigus erat, et stans ad prunas calefaciebat se. Jam namque intus a charitatis calore torpuerat, et ad majorem praesentis vitae, quasi ad persecutorum prunas, in firmitate aestuante recalebat. A qualitate quoque temporis, finis exprimitur actionis; sicut non rediturus ad veniam, et ad traditionis perfidiam nocte Judas exisse perhibetur, cum egrediente illo ab enim et iniquo diviti dicitur: Hac noAnima quippe quae ad tenebras ducitur, non in die repeti, sed in nocte memoratur. Hinc est quod Salomon, qui sapientiam non perseveraturus accepit, in somnis hanc et nocte accepisse describitur. Hinc est quod angeli ad Abraham meridie veni
Abbreviated transcription (Latin):
sacra eloqͥa in exordiis narratiom̃.
qͣlitates expͥmañ. t̃minoq causary
Aliqͣndo nãq a positione loci: aliqͣn¬
do a positione corporis: aliqͣndo a
qualitate aeris: aliquando a qua¬
litate temporis signant. quid de
uentura actioneꝰ subiciant:
Apositione quippe locoꝵ diui-¬
na scriptura exprimit subsequen¬
tiũ merita. finesq causarũ: sicut
de isrł dicit. qͥa uerba dei in mon¬
te audire ñ potuit: sed p̾cepta
in campestribus accępit: subse¬
quentẽ nimirũ infirmitatẽ po.¬
puli indicans: quia ascendẽ ad
sũma ñ ualuit: sed sem& ipsũ in
infimis neglecte uiuendo laxa-¬
uit. Apositione corporis futura
denunciat: sic̃ in apłoꝵ actibus
stephanꝰ iħm qͥ adextris uirtutis
sedet. stantẽ se uidisse manifestat
Stare qͥppe adiuuantis est. Et re
cte stare cernit᷑: qui in bello cer¬
taminis opitulat᷑. Aqualitate
aeris res subsequens demonstrat᷑.
sic̃ eugłista cũ p̃dicante dnõ nul¬
los tunc ex iudea credituros dice¬

Expanded text:
sacra eloquia in exordiis narrationum qualitates exprimant, terminosque causarum. Aliquando namque a positione loci, aliquando a positione corporis, aliquando a qualitate aeris, aliquando a qualitate temporis signant, quid de ventura actione subjiciant. A positione quippe locorum divina Scriptura exprimit subsequentium merita finesque causarum, sicut de Israel dicit quia verba Dei in monte audire non potuit, sed praecepta in campestribus accepit: subsequentem nimirum infirmitatem populi indicans, qui ascendere ad summa non valuit, sed semetipsum in infimis neglecte vivendo laxavit. A positione corporis futura denuntiat, sicut in apostolorum Actibus Stephanus Jesum, qui a dextris virtutis Dei sedet, stantem se vidisse manifestat . Stare quippe adjuvantis est. cte stare cernitur, qui in bello certaminis opitulatur. A qualiaeris res subsequens demonstratur, sicut Evangelista, cum praedicante Domino, nullos tunc ex Iudaeis credituros dice
Abbreviated transcription (Latin):
cRe Tura sacra. m̃tis
oculis quasi qđ dam
speculũ opponitur:
ut int̾na nr̃a facies
in ipsa uideat᷑. Ibi
& enĩ fȩda: ibi pul¬
chra nr̃a cognoscimꝰ:
ibi sentimus quantũ ꝓficimus:
ibi a ꝓuectu quã longe distamꝰ
Narrat autẽ gesta uiroꝵ: & ad
imitationẽ corda ꝓuocat infirmo¬
rũ: dumq illoꝵ uictricia facta
cõmemorat: contra uicioꝵ p̾lia
debilia nr̃a confirmat. Eitq uer-¬
bis illius. ut eominus mens inter
certamina trepidet: quo ante se
positos tot uiroꝵ fortiũ trium¬
phos uid&. Nonnunquã uͦ non
solũ nobis eoꝵ uirtutes asserit:
sed etiã casus innotescit: ut & in
uictoria fortiũ quod imitando ar-
temptatione auctus: sed dauid tẽ¬
ptatione ꝓstratus: ut & maiorum
uirtus sp̾em nram fõueat: & maioꝵ
casus. ad cautelam nos humilita¬
tis accingat: quatinꝰ dũ illa gau-¬
dentes subleuant: ista mȩtuentes
p̾mant: & audientis animꝰ. illinc
spei fiducia. hinc humilitate ti¬
moris eruditusꝰ nec temeritate

Expanded text:
criptura sacra mentis oculis quasi quoddam speculum opponitur , ut interna nostra facies in ipsa videatur. Ibi etenim foeda, ibi pulchra nostra cognoscimus. Ibi sentimus, quantum proficimus, ibi a provectu quam longe distamus. Narrat autem gesta sanctorum, et ad imitationem corda provocat infirmorum. Dumque illorum victricia facta commedebilia nostra confirmat. Fitque verbis illius, ut eo minus mencertamina trepidet, quo ante se positos tot virorum fortium triumphos videt. Nonnunquam vero non solum nobis eorum virtutes asserit, sed etiam casus innotescit; ut et in victoria fortium quod imitando arritentatione auctus, sed David tentatione prostratus; ut et majorum virtus spem nostram foveat, et majorum casus ad cautelam nos humilitatis accingat; quatenus dum illa gaudentes sublevant, ista metuentes premant; et audientis animus illinc spei fiducia, hinc humilitate timoris eruditus, nec temeritate
Abbreviated transcription (Latin):
nequid minus de humana adu¬
sitate doluiss&: chaldeoꝵ tur¬
mas irruisse denunciat: & ne
illũ minus desuꝑ ueniens ad uer¬
sitas feriat: iteratam irã in aere
demonstrat. Nã sequit᷑. Loque¬

Expanded text:
ne quid minus de humana adversitate doluisset, Chaldaeorum turmas irruisse denuntiat; et ne illum minus desuper veniens adversitas feriat, iteratam iram in aere demonstrat. Nam sequitu
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Paululũ uͦ manũ postulat ex¬
tendi: quia exteriora sunt quȩ
expetit conteri. Neq enĩ sathan
facere se aliquid multum putatꝰ.
nisi eũ in animã sauciat: ut ab
illa patria feriens reuoc&: a. qua
ipse longe. telo suꝑbiȩ suȩ ꝓstratꝰ¬
iac&. Sed quid. ẽ. qđ aitꝰ nisi in
faciem benedixerit tibi: Nos nẽpe
qđ amamus respicimꝰ: quod uͦ
auersari uolumus. ab eo faciem
declinamꝰ. Quid itaq dei facies:
nisi respectus eius gr̾̃ȩ p̾betur
intelligi: Ait gͦ. Extende paulu¬
lum manũ tuã. & tange cuncta
quȩ possid&: nisi in faciem bene¬
dixerit tibi. Ac si aꝑte dicat. Ea
quȩ dedisti subtrahe. Nam si ac¬
cepta ꝑdiderit: respectũ tuae
gr̃ę ablatis rebus temporalibus
non reqͥrit. Si enĩ ea in quibꝰ de¬
lectat᷑ non habuerit fauorẽ tuũ
etiã maledicendo contempnit:
Cuiꝰ petitione callida. nequaqͣm
ꝓuocata ueritas uincit᷑: sed ad
deceptionẽ suã hosti concẽditur.

Expanded text:
vit. Paululum vero manum postulat exvit. Paululum vero manum postulat extendi; quia exteriora sunt quae expetit conteri. Neque enim Satan facere se aliquid multum putat, nisi cum in anima sauciat, ut ab illa patria feriens revocet, a qua ipse longe, telo suae superiae. --Sed quid est quod ait: Nisi in faciem benedixerit tibi? Nos nempe quod amamus respicimus; quod vero aversari volumus, ab eo faciem 46 declinamus. Quid itaque Dei facies, nisi respectus ejus gratiae praebetur intelligi? Ait ergo: Extende paululum manum tuam, et tange cuncta quae possidet, nisi in faciem benedixerit tibi. Ac si aperte dicat: Ea quae dedisti subtrahe; nam si accepta perdiderit, respectum tuae gratiae, ablatis rebus temporalibus, non requiret. Si enim ea in quibus delectatur non habuerit, favorem tuum etiam maledicendo contemnet. Cujus petitione callida nequaquam provocata Veritas vincitur, sed ad deceptionem suam hosti conceditur,
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ uirũ sathan temptare appe¬
tit: & tam̃ dño ut manũ suã ex¬
tendere debeat dicit: ualde no¬
tandum. ẽ. qͥa feriendi uires
nec ipse sibi tribuit: qͥ contra
re ex sem& ipso non sufficit: qͥa
nec ꝑ sem&e ipsum in eo qđ . ẽ. sp̃c̃
existit. Hinc. ẽ. qđ in eugłio ex¬
pellenda de homine legio dice¬
bat. Si eicis nos: mit te nos in
gregem porcoꝵ. Qui enĩ ꝑ se¬
maeipsum ire in porcos ñ po¬
tuerat: quid mirũ si sine aucto.¬
ris manu. sc̃i uiri domũ contin¬
qua. ẽ. sed nunquã potestas iniu-¬
sta: quia a sem& ipso uoluntatẽ
hab&: sed a dño potestatẽ. Quod
enĩ ipse facere inique appetit:
hoc deus fieri ñ nͥ iuste ꝑmittit:
Unde bene in libris regũ dr̃. Sp̃c
dñi malus. irruebat in saul. Ecce
desideriũ uoluntatis in iuste:
Formidari igit᷑ non deb&: qͥ ni¬
chil nͥ ꝑmissus ual&. Sola gͦ uis
illa timenda. ẽ quȩ cũ hostẽ sȩ-¬
uire ꝑmiserit: ei ad usum iusti
iudicii. & iniusta illiꝰ uoluntas ser¬

Expanded text:
are appetit, et tamen Domino, ut manum suam extendere debeat, dicit; valde notandum est quia feriendi vires nec ipse sibi tribuit, qui contrare ex semetipso non sufficit, quia nec per semetipsum in eo quod est spiritus existit. Hinc est quod in Evangelio expellenda de homine legio dicebat: Si ejicis nos, mitte nos in gregem porcorum . Qui enim per semetipsum ire in porcos non poterat, quid mirum si sine auctoris manu, sancti viri domum continqua est, sed nunquam potestas injusta: quia a semetipso voluntatem habet, sed a Domino potestatem. Quod enim ipse facere inique appetit, hoc Deus fieri nonnisi juste permittit. Unde bene in libris Regum dicitur: Spiritus Domini malus irruebat in Saul . Ecce desiderium voluntatis injustae. Formidari ergo non debet, qui nihil nisi permissus valet. Sola ergo vis illa timenda est, quae cum hostem saevire permiserit, ei ad usum justi judicii, et injusta illius voluntas ser
Abbreviated transcription (Latin):
dñs nouerat: sed tam̃ diuidẽ ei
certamina contra hostẽ uolebat.
ut quãuis robusto bellatori
uictoria in cunctis suppeter&.
priꝰ tam̃ de uno certamine ho¬
stis ad dñm uictus redir&: tẽq
ei aliud iterũ uincendo concẽ¬
der&: quatinꝰ fidelis famulus
eõ mirabilius uictor exister&:
quo uictus hostis se contra illũ
tterũ ad noua bella repararae:
enĩ exitur ab eo qui ubiq ẽ: Hinc
nanq ait. Cȩlũ & terrã ego im¬
pleo. Hinc. ẽ. qđ sapientiã illiꝰ
dicit. Girum cęli circuiui sola:
Hinc. ẽ. quod de eius spũ scriptũ
est. Sp̾c dñi repleuit orbem ter

Expanded text:
Dominus noverat, sed tamen dividere ei Dominus noverat, sed tamen dividere ei certamina contra hostem volebat; ut quamvis robusto bellatori victoria in cunctis suppeteret, prius tamen de uno certamine hostis ad Dominum victus rediret: tuncque ei aliud iterum vincendo concederet, quatenus fidelis famulus eo mirabilius victor existeret, quo victus hostis se contra illum iterum ad nova bella repararet. enim exitur ab eo qui ubique est? Hinc namque ait: Coelum et terram ego impleo . Hinc est, quod Sapientia illius dicit: Gyrum coeli circuivi sola . Hinc de ejus Spiritu scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
ne extendas manũ tuã. Conside¬
randa. ẽ. in uerbis dñi dispensa¬
tio sc̃ȩ pietatis: quomͦ hostem
& refrenat: alia ad temptandũ
dat: sed ab aliis religat. Uniuer¬
sa quȩ habae in manu̾ tua sunt:
tantũ in eũ ne extendas manũ
tuam. Substantiã ꝓdit: sed tam̃
sedtam̃ non si mul ad om̃ia relaxat
hostem: ne undiq feriens frangat
ciuem. Mala eñĩ cũ multa electis
eueniuntꝰ mira conditoris gr̃a ex
tempore dispensant᷑: ut quȩ coa-¬
ceruata ꝑimerent: poss int diui¬
sa tolerari. Hinc paulus ait. fi¬
delis deus. qͥ ñ patiet᷑ uos tẽpta¬
ri supra quã potestis: sed faci&
cũ temptatione etiã exitũ. ut
possitis sustinere. Hinc dauid
ait. Proba me dñe & tempta me.
Ac si aꝑte dicat. Prius uires inspi¬
ce: & tunc ut ferre ualeo. tẽpta¬
ri ꝑmitte. Hoc tam̃ qđ dr̃. ecce
uniuersa quȩ hab& in manu tua
sunt. tantũ in eum ne extendas
manũ tuã. intelligi & alit̾ potest.
qͥa fortẽ qͥdem pugnatorẽ suum

Expanded text:
deranda est in verbis Domini dispensatio sanctae pietatis, quomodo hostem  refrenat. Alia ad tentandum dat, sed ab aliis religat. Universa quae habet, in manu tua sunt, tantum in eum ne extendus manum tuam. Substantiam prodit, sed tamen d tamen non simul ad omnia relaxat hostem, ne undique feriens frangat civem. Mala enim cum multa electis eveniunt, mira conditoris gratia ex tempore dispensantur; ut quae coacervata perimerent, possint divisa tolerari. Hinc Paulus ait: Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Hinc David ait: Proba me, Domine, et tenta me . Ac si aperte dicat: Prius vires inspice, et tunc ut ferre valeo, tentari permitte. Hoc tamen quod dicitur: Ecce universa, quae habet, in manu tua sunt, tantum in eum ne extendas manum tuam, intelligi et aliter potest, quia fortem quidem pugnatorem suum
Abbreviated transcription (Latin):
Morient᷑ & non in sapientia. Ac
si aꝑte diceret᷑. Mortẽ qͥdem. &
sapientiã parit̾ fugiunt: sed sapi
entiã pęnitus deserunt: mortis
autẽ lãqueos non euadunt. Et
qui quandoq morituri uiuere
moriendo poterant: dũ mortem
quȩ ꝓculdubio uentura. ẽ. mȩtu¬
unt: & uitã simul & sapientiã ꝑ¬
dunt. At contra iusti in sapien¬
tia moriunt᷑: quia mortẽ quã
deuitare funditus nequeunt: cũ
ꝓ ueritate imminet. differre con¬
tempnunt: eamq dũ ȩquanimit᷑
ferunt: pęnã ꝓpaginis. uertunt in
instrumentũ uirtutis: ut inde de¬
beat uita recipi: unde ꝑ pͥmȩ cul¬
pȩ meritũ. cogit᷑ finiri. Sed quia
hȩc eliphar contra iniquos ueracit᷑
ꝓtulit: beatũ iob rep̃hensibilẽ esti¬
mans. de fastu se sapientiȩ inflauit
Unde & post p̃dicamenta tantȩ re¬
ctit udinis: irrisionis uerba subiun¬
git dicens. Uoca gͦ si. ẽ. qui tͥ respon¬

Expanded text:
Morientur, et non in sapientia. Ac Morientur, et non in sapientia. Ac si aperte diceretur: Mortem quidem et sapientiam pariter fentiam penitus deserunt, mortis autem laqueos non evadunt. Et qui quando morituri vivere moriendo potuerant, dum mortem quae procul dubio ventura est metuunt, et vitam simul et sapientiam perdunt. At contra justi in sapientia moriuntur, quia mortem quam devitare funditus nequeunt, cum pro veritate imminet, differre contemnunt; eamque dum aequanimiter ferunt, poenam propaginis vertunt in instrumentum virtutis, ut inde debeat vita recipi, unde per primae culpae meritum cogitur finiri. Sed quia haec Eliphaz contra iniquos veraciter protulit, beatum Job reprehensibilem aestimans, de fastu se sapientiae inflavit. Unde et post praedicamenta tantae rectitudinis, irrisionis verba subjungit, dicens