comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiam deserit. uł ꝑsecutoꝵ ꝑcutit uir¬
ga: ut rursum ꝓpt̃ sui miscđiam di¬
ligat. Nel certe hoc dicendũ qͦd affli¬
ctam quondam & captiuitati traditã
in popło iudeor. inuocatione genti¬
ũ reconciliet sibi. ita ut portȩ eiꝰ semꝑ
dantur. & saluari cupientibꝰ iugit̃
pateant: id ẽ ut ei in gaudio ⁊ in tri¬
bulatione uolentibꝰ crede. introitꝰ
ñ neget᷑. & inferat᷑ ad eã fortitudo
siue diuicie gentiũ. & reges earũ
ministrent. siue adducant᷑ ei quasi
captiui. Tunc intelliges. et̃ iuderis
fieri sapientiã sapientiũ ac pru¬
dentiã prudentiũ reꝓbari ut fa¬
tuũ dĩ. sapientiꝰ sit hominibꝰ. Gen¬
tes autẽ & reges earum. qͥ seruire
eccłie noluerint. bonã ⁊ utilẽ ser¬
uitutẽ. ut in apłicã tͣnfferant dig¬
nitatẽ: ꝑibt̃ ea ꝑditione q̃ impiis
p̃parata ẽ. Et quicqͥd in eis fuerit
rediget᷑ in solitudinẽ. qui hab̾e no¬

Expanded text:
tiam deserit, vel persecutorum percutit virtiam deserit, vel persecutorum percutit virga, ut rursum propter sui misericordiam diligat. Vel certe hoc dicendum, quod afflictam quondam et captivitati traditam in populo Judaeorum, in vocatione gentium reconciliet sibi, ita ut portae ejus sempdantur, et salvari cupientibus jugiter pateant, id est, ut ei in gaudio, et in tribulatione volentibus credere, introitus non negetur. Et inferatur ad eam fortitudo, sive divitiae gentium; et reges earum ministrent, sive adducantur ei quasi captivi. Quod tunc intelliges, cum videris fieri sapientiam sapientium, ac prudentiam prudentium reprobari : ut fatuum Dei sapientius sit hominibus. Gentem autem et reges earum, qui servire Ecclesiae noluerint bonam et utilem servitutem, ut in Apostolicam transferant dignitatem, peribunt ea perditione, quae impiis praeparata est, et quidquid in eis fuerit, redigetur in solitudinem, qui habere no
Abbreviated transcription (Latin):
trũ. & reges earũ adducant᷑. Gens
Senĩ & regnum qͦd ñ seruierit tͥ. ꝑi¬
bit: & gentes solitudine uastabun¬
tur. Septuas̾. Et edificabunt
alienigenȩ muros tuos: & reges
gentiũ. & reges earũ qͥ adducendi
st̃. Gentes enĩ & reges. qui ñ seruierint
tͥ. ꝑibunt.: & gentes solitudine deso¬
labunt᷑. Inter cetera quibꝰ ditatur
eccłia. & urbs saluatoris extruit᷑
alienigene quoꝙ & filii ꝑegrinorũ
edificant muros eiꝰ. ne hostis possit
eorũ & pͥncipes ministrent siue as¬
sistant ei. Qͦd uł carnalit̃ accipit᷑
uł sp̃ualit̃. Si carnalit̃: uidimꝰ cesa¬
res romanos xp̃i iugo colla sũbmit¬
tere. edificare eccłias expetisis pti¬
blicis. ⁊ adu̾sꝰ ꝑsecutiones gentiũ atq
insidias hereticoꝵ. legũ sc̃ita pendere.
Si sp̃ualit̃: quicũq in eis continentia.
eloquentia. sc̾itate pͥncipes st̃. & aĩe
imꝑio carnis subuigant seruitutẽ.
ipsi administrant uł assistunt. uł au¬
xiliantur ei. Quã sepe ꝓpt̃ negligen¬

Expanded text:
ens enim et regnum, quod non servierit tibi, peribit: et gentes solitudine vastabuntur. LXX: Et aedificabunt alienigenae muros tuos, et reges gentium, et reges earum qui adducendi sunt. Gentes enim et reges qui non servierint tibi, peribunt: gentes solitudine desolabuntur. Inter caetera quibus ditatur Ecclesia, et urbs Salvatoris exstruitur, alienigenae quoque et filii peregrinorum aedificant muros ejus, ne hostis possit eorum et principes ministrent, sive assistant ei. Quod vel carnaliter accipitur, vel spiritualiter. Si carnaliter, videmus Caesares Romanos Christi jugo colla submittere, et aedificare ecclesias expensis publicis, et adversus persecutiones gentium atque insidias haereticorum Legum scita pendere. Si spiritualiter, quicumque in eis continentia, eloquentia, sanctitate, principes sunt, et animae imperio carnis subjugant servitutem, ipsi administrant, et assistunt, vel auxiliantur ei, quam saepe propter negligen
Abbreviated transcription (Latin):
Septuaginta. Et ñ erit tͥ ultra¬
sol in luce diei neꝙ ortus lunȩ lum̃
p̃bebit tͥ nocte. S erit tͥ dñs lux
et̃na: & ds̃ gła tua. Non enĩ occidet
sol t. & luna tͥ ñ deficiet. Etitq dñs
lux sempit̃na: & cõplebunt᷑ dies lu¬
ctus tui. Ex hoc capitulo cogimur
om̃ia quȩ dicta st̃ & dicenda. adulti¬

Expanded text:
 ultra in lucem diei, neque ortus lunae lumen praebebit tibi nocte; sed erit tibi Dominus lux aeterna, et Deus gloria tua. Non enim occidet sol tibi, et luna tibi non deficiet. Eritque Dominus lux sempiterna, et complebuntur dies luctus tui. Ex hoc capitulo cogimur omnia quae dicta sunt et dicenda, ad ulti
Abbreviated transcription (Latin):
Oui ft̃ hi qui ut nubes uolant. ⁊ sic̃
columbȩ cũ pullis: Ad me insule ex¬
pestar̾t. & naues tharsis in pͥmis. ut
adducant filios tuos delonge. ⁊ ar¬
gentũ suũ & aurũ cũ eis ꝓpt̾ nom̃¬
dñi sc̃m ⁊ qr sc̃s isrł glorificatus ẽ.
Quia dñs ingressus ẽ egyptũ suꝑ
nuibẽ leuẽ. & nubibꝰ ꝓpħarum man¬
dauit ne pluerent suꝑ isrł imbr̃e.
ad quos ꝑuenit uerttas di mirat᷑¬
eccłia de circum ecisione ex hisqͥ pͥmũ¬
de popło congregati st̃. uolare ad se gñ¬
tium turbã toto orbe t̃rarum: et as¬
sũptis alis sp̃s sc̃i festinare. iuxta sim¬
machũ & theodotionẽ ad fenestras suas:
iuxta aquilã. ad cataractas suas ut
ingrediantur eccłiam: Siue doctores
cũ discipłis. id ẽ columbas cũ pullis su
is ad eccłiam uolare de insulis gentiũ:
quȩ iuxta uaticinia ꝓpħarum expe¬
ctabant dnm̃ naues quoq tharsis
id ẽ maris. de quibꝰ in libro uisionũ ty¬
ri pleniꝰ diximꝰ: adducent filios eccłie

Expanded text:
t hi qui ut nubes volant, et sicut columbae cum pullis ad me? Me insulae exspectarunt, et naves Tharsis in primis, ut adducant filios tuos de longe, et argentum suum et aurum cum eis, propter noms Israel glorificatus est. Quia Dominus ingressus est Aegyptum super nubem levem, et nubibus Prophetarum mandavit, ne pluerent super Israel imbrem, ad quos pervenit veritas Dei, miratuEcclesia de Circumcisionis primum populo congregata, volare ad se gentium turbam toto orbe terrarum. Et assumptis alis Spiritus sancti, festinare, juxta Symmachum et Theodotionem, ad fenestras suas; juxta Aquilam ad cataractas suas, ut ingrediantur Ecclesiam. Sive doctores cum discipulis, id est, columbas cum pullis suis volare ad Ecclesiam de insulis gentium, quae juxta vaticinia Prophetarum exspectabunt Dominum. Naves quoque THARSIS , id est, maris, de quibus in visione Tyri plenius diximus, adducent filios Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
tibi & uocabunt te ciuitatẽ dñi sy
ibt̃ ad te timentes filii eorũ qͥ te hu¬
miliauer̃t & irritauert̃ te. Et ado¬
rabt̃ uestigia pedum tuoꝵ om̃s
cis posui: & quod addidep̃t obelo p̃¬
notaui. libanꝰ mons ẽ phenicis p̃cel¬
sis arboribꝰ consitus. quas psalmista
describens act. Nidi impium exalta¬
tum ⁊ eleuatũ. quasi cedros libani.
Et in alio loco. Conteret dñs cedros
libam. Multaq alia. q̃ studio bre¬
nitatis p̃tereo. De hoc quondã hy¬
ram rex tẏri salomoni iqͥpen lig¬
na mitcebat ad edificandum tem¬
plũ di. De quo etiã ñc̃ scͥptura ꝓ.¬
mittit abietẽ & buxũ & pinũ.

Expanded text:
cabunt te civitatem Domini, ibunt ad te timentes filii eorum qui te humiliaverunt, ÷ et irritaverunt te  et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes cis posui, et quod addiderunt, obelo praenotavi. Libanus mons Phoenicis est, excelsis arboribus consitus, quas Psalmista describens ait: Vidi impium superexaltatum, et elevatum quasi cedros Libani . Et in alio loco: Conteret Dominus cedros Libani . Multaque alia quae studio brevitatis praetereo. De hoc quondam Hiram rex Tyri, Salomoni Joppen ligna mittebat, ad aedificandum Templum Dei . De quo etiam nunc Scriptura promittit, abietem et buxum et pinum,
Abbreviated transcription (Latin):
pac̃e tͥ st̃. Quã qr ñ suscepit. intulit.
Nc̃ autẽ uenient dies suꝑ te. ⁊ cir¬
cũdabunt te inimicitui uallo. &
coartabunt te: ad t̾ramꝙ dedu¬
cent cũ filiis tuis. Dos autẽ iux¬
ta priorẽ sensũ. ad eccliam dici u¬
niũsa credamꝰ: q̃ pͥmum de uidaico
popło congregata ẽ. & lum̃ qͦd suꝑ
eã ortum fuerat. ꝑ apłos tͣnsmisit
ad gentes. Cui dicitur. surge illumi¬
nare. ut que cecidit in incredulis.
surgat in fidelib̾ꝰ. q̃ cecidit in syna¬
gogis surgat in cecliis: & pꝰquam
surrexerit illuminet᷑. nequaqͣm er¬

Expanded text:
 tibi . Quam quia non suscepit, intulit: Nunc autem veniet dies super te: et circumdabunt te inimici tui vallo: et coarctabunt te, ad terramque deducent cum filiis tuis . Nos autem juxta priorem sensum, ad Ecclesiam dici universa credamus: quae primum de Judaico populo congregata est, et lumen quod super eam ortum fuerat, per Apostolos transmisit ad gentes. Cui dicitur: Surge, illuminare; ut quae cecidit in incredulis, surgat in Fidelibus: quae cecidit in synagogis, surgat in Ecclesiis: et postquam surrexerit, illuminetur, ut nequaquam ha
Abbreviated transcription (Latin):
bentes in muneribꝰ pͥncipalia. aurũ.
sensum. & thus odoris optimi. atq
dicentes. dirigat᷑ oratio mea siẽ incen¬
sum in conspectu tuo. &. xp̃i bonꝰ
odor suimꝰ in om̃i loco: exemplo uir¬
tutis suȩ. cotidie nuntiant salutare
dñi ut om̃s oues cedar congregent᷑
in eccłia. & de erroris tenebris ad lucẽ
transeant: Arietesq ꝓpħarum. de qubꝰ
inuice sima octauo psalmo canit᷑. affer¬
te dño filii di afferte dño filios a rietũ.

Expanded text:
bentes in muneribus principalia, aurum, in bentes in muneribus principalia, aurum, in sensu et thus odoris optimi, atque dicentes: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo. Et: Christi bonus odor sumus in omni loco ; exemplo virtutis suae, quotidie nuntiant salutare Domini, ut omnes oves Cedar congregentur in Ecclesia, et de erroris tenebris ad lucem transeant. Arietesque Prophetarum, de quibus in vicesimo octavo psalmo canitur: Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios
Abbreviated transcription (Latin):
tenti ꝓficient ut etiã cȩt̾is p̾̃dicent saluta¬
re d̾i. diues ille qui instar cameli. por¬
tabat in eugło diuiciarũ pondera. ⁊
camelꝰ erat: noluit dĩ audire consi¬
lia. nec exonerari. ut abiecta sartina.
alis colu̾bȩ uolaret ad cęlum. Prop¬
t̾ea tͥstis abiit. E de istiꝰmodi dñs dicit.¬
faciliꝰ camelꝰ ꝑ foram̃ acus transire¬
potest. qͣm diues in regna celorum.
difficultatẽ rei ꝓposuit: ñ impossi¬
bilitatẽ. Deniq sc̃ȩ memorie mat̾
tua paula. frat̾q pammachius. ꝑ fo-¬
ram̃ acus. hoc ẽ ꝑ artam & angustã
uiã que ducit ad ut tam. tͥnsierunt
ad regna cęlorũ. latam uiã cũ sarci¬
nis relinquentes q̃ ducit ad tartarũ.
immo quieqͥd habebant in dñi dona
portabant. implentes illud qͦd scͥptũ
ẽ. Redẽptio animȩ uiri. ꝓprie diui¬
ciȩ. Quȩ enĩ apud homines st̃ impos¬
fibilia. apud dm̃ possibilia st̃ ha¬

Expanded text:
tenti, proficient, ut etiam caeteris praedicent salutatenti, proficient, ut etiam caeteris praedicent salutare Dei. Dives ille, qui instar cameli portabat in Evangelio divitiarum pondera, et camelus erat, noluit Domini audire consilia, nec exonerari, ut abjecta sarcina, alis columbae volaret ad coelum; propterea tristis abiit. Et de istius modi cFacilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem in regna coelorum . Difficultatem rei proposuit, non impossibilitatem. Denique sanctae memoriae mater tua Paula, fraterque Pammachius, per foramen acus, hoc est, per arctam et angustam viam quae ducit ad vitam, transierunt ad regna coelorum, latam viam cum sarcinis relinquentes, quae ducit ad tartarum. Immo quidquid habebant, in Domini dona portarunt, implentes illud quod scriptum est: Redemptio animae viri, propriae divitiae . Quae enim apud homines impossibilia, apud Deum possibilia sunt . Ha
Abbreviated transcription (Latin):
lor: omĩsq ꝓuincia appellat᷑ saba.
Unde fuit & saba regina. quȩ uenit
sapientiã audire salomonis. & ipsa
deferens aurũ & thus pacifico regi:
multa deportans. & ab eo maiora sus¬
cipiens. Cedar autẽ regio sarraceno¬
rum ẽ: qui in scriptura uocant᷑ hisma¬
helitȩ. Et nabaioth unus ẽ filiorũ his¬
maheb ex quorum nominibꝰ solitudo
appellat᷑. quȩ frugũ inops. pecoruo
plena ẽ. ꝑ familiaria gͥ nomina gñ¬
tium barbararũ. quȩ uicine st̃ istłi:
tociꝰ mundi conu̾sio p̃dicat᷑. Madian
quippe in hoc loco int̾pretat᷑ iniquitas:
epha resolutus. siue effundens: saba
conu̾sio uł captiuitas: cedar tenebre.
nabaioth ꝓphetie. Greges gͥ camelor
iniquitatis unculis resoluti. & ani-¬
mas suas effundentes do. operient ie¬
rusalẽ muneribꝰ.: om̃s de captiuita¬
te uenient. ⁊ conu̾sione. aurũ fid̃i de¬
ferentes. & thus sacrificii: & ꝑ hec
munera nequaquã ꝓpria salute con¬

Expanded text:
lorum, omnis que provincia appellatur Saba; unde fuisapientiam audire Salomonis: et ipsa deferens aurum et thus, pacifico regi multa deportans, et ab eo majora suscipiens . Cedar autem regio Sarracenorum est, qui in Scriptura vocantur Ismaelitae. Et Nabajoth unus est filiorum Ismael, ex quorum nominibus solitudo appellatur, quae frugum inops, plena est pecorum. Per familiaria ergo nomina gentium barbararum, quae vicinae sunt Israeli, totius mundi conversio praedicatur. Madian quippe in hoc loco interpretatur iniquitas. Epha, resolutus, sive effundens. Saba, conversio, vel captivitas. Cedar, tenebrae. Nabajoth, prophetiae. Greges igitur camelorum, iniquitatis vinculis resoluti, et animas suas effundentes Deo, operient Jerusalem muneribus, et omnes de captivitate venient, et conversione sua, aurum fidei deferentes, et thus sacrificii. Et per haec munera nequaquam propria salute con
Abbreviated transcription (Latin):
& tha assir. simul ẽe cedendas. ut edi¬
ficet᷑ templũ syon. Qͦd si ita ẽ. ubi
trit aurea & gẽmata ierłm Ubi u¬
xor agm Nbi porte duodecim. gẽ¬
marum uarietate distinctȩ. Nifi for¬
te muros habebit. & fundam̃ta gẽ¬
mata: & templũ qͦd ornatius ẽẽ de¬
beret. lignis edificabit᷑. Qua ratione
cõpellimur om̃ia sp̃ualit̃ accipere:
qͥd abies. cyparissus. pmius. & cedrus.
excelse quondã libani arbores. glori¬
mone sensum trahã. uir sc̃s & elo¬
quentissimꝰ marcyt cyprianꝰ & nr̃i
teporis confessor hilatius: nonne
t uident᷑ excelse quondã in scło ar¬
bores. edificasse eccłiam d̾i Qdꝙ
sequitur. & uenient ad te curui. si¬
ue reu̾tentes filii eorũ qͥ humiliaue.¬
rant te. & adorabunt uestigia pe¬
dum tuorũ om̃s qui detraxerant
t: de his debemꝰ intelligere. qͥ ñ uo¬
liuitate s necessitate st̃ xp̃iani: &
metu offense regnantiũ tum̃tibꝰ
animis inclinantur. Nel certe qͥ priꝰ

Expanded text:
assur, simul esse caedendas, ut aedificetur templum Sion . Quod si ita est, ubi erit aurea et gemmata Jerusalem? ubi uxor Agni? ubi portae duodecim gemmarum varietate distinctae? Nisi forte muros habebit et fundamenta gemmata, et Templum quod ornatius esse deberet, lignis aedificabitur. Qua ratione compellimur omnia spiritualiter accipere, quod abies, cyparissus, pinus, et cedrus, excelsae quondam Libani arbores, glorimone sensum traham, vir sanctus et eloquentissimus martyr Cyprianus, et nostri temporis confessor Hilarius, nonne tibi videntur excelsae quondam in saeculo arbores, aedificasse Ecclesiam Dei? Quodque sequitur: Et venient ad te curvi, sive revertentes, filii eorum qui humiliaverunt te: et adorabunt vestigia pedum tuorum, omnes qui detraxerant tibi, de his debemus intelligere, qui non voluntate, sed necessitate sunt Christiani: et metu offensae regnantium, timentibus animis inclinantur. Vel certe quod prius
Abbreviated transcription (Latin):
cabiles hostie fiant. ut xp̃i glorificetur
uator discipłis loq̃batur. Ite ad oues ꝑ¬
ditas domꝰ isrł. Et iterũ. Meȩ oues me.¬
am uocẽ audiuint. Et in iexechiele ple¬
niꝰ. Ecce ego querã oues meas. & iusita¬
bo illas. sc̃ querit pastor gregẽ fuũ.
ħ dic̃ dñs. Perditã querã. ⁊ errantẽ redu¬
cam. & fractã alligabo. & infirmã cor¬
fortabo. fortẽq custodiã: & pascã eas
cũ iudicio. Et ut nossemꝰ que ẽent o.¬
ues. ponit manifestiꝰ. Et scient qi ego
sum dñs ds corum: & isti popłs m̃s
domꝰ ifrł. dicit dns daꝰ: Et uos oues

Expanded text:
s hostiae fiant, ut Christi glorificetur vator discipulis loquebatur: Ite ad oves perditos domus Israel . Et iterum: Meae oves meam vocem audiunt . Et in Ezechiele plenius: Ecce ego quaeram oves meas, et visitabo illas: sicut quaerit pastor gregem suum. Haec dicit Dominus: Perditam quaeram, et errantem reducam, et fractam alligabo, et infirmam confortabo, fortemque custodiam, et pascam eas cum judicio . Et ut nossemus quae essent oves, ponit manifestius: Et scient quia ego sum Dominus Deus eorum; et isti populus meus domus Israel, dicit Dominus Deus: et vos o e
Abbreviated transcription (Latin):
beniamin: ñ reppulit ds̃ plebẽ suã
quã p̃sciuit. Et pꝰ paululum. cũ
heliȩ posiusset exem plũ. querentis
ad dñm quod solꝰ esset relictus. et
audientis ab eo qͦd reliquisset sibi
dñs septẽ milia uirorũ qui ñ curuas¬
sent genua ante baal: intulit. Sic
gͥ & in hoc tẽpore reliquie salue fa¬

Expanded text:
njamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit . Et post paululum, cum Eliae posuisset exemplum, querentis ad Dominum quod solus esset relictus, et audientis ab eo quod reliquisset sibi Dominus septem millia virorum, qui non curvassent genua ante Baal , intulit: Sic igitur et in hoc tempore reliquiae
Abbreviated transcription (Latin):
litate. in serentur: Potens ẽ enĩ inqͥt ds̾
iterum inserere illos: ñ contra naturã
ex oleastro. sic̃ gentiũ inserta ẽ multi¬
tudo. s scd̾m naturam. in bonã. idẽ
in suã oliuam. Et a dextremũ pofuit.
ut ad p̃sens capitulũ ꝑueniret. Nolo
enĩ uos fr̾es ignorare mysteriũ hoc
ut ñ sitis apud uosmet ipsos sapien¬
tes: qr cęcitas ex parte isrł contigit.
donec plenitudo gentiũ subintraret.
& sic om̃is ifrł saluus fieret. sic̃ scͥptũ
ẽ. Ueniet ex syon qui liberet. ⁊ au̾tat

Expanded text:
litate, inserentur. Potens est enim, inquit, Deus, iterum inserere illos , non contra naturam ex oleastro, sicut gentium inserta est multitudo; sed secundum naturam in bonam, id est, in suam olivam. Et ad extremum posuit, ut ad praesens capitulum perveniret: Nolo enim vos ignorare fratres mysterium hoc, ut non sitis apud vosmetipsos sapientes. Quia caecitas ex parte Israel contigit, donec plenitudo gentium subintraret: et sic omnis Israel salvus fieret, sicut scriptum est: Veniet ex Sion qui
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ꝑse delonge ueniunt. & ad fidem
dñi congregant᷑. filiȩ autẽ quȩ imbecil¬
tant᷑ humeris ut deferant᷑ in sinum a¬
brahȩ isaac. & iacob. E unc uidebis
& afflues. & mirabit᷑ & dilatabit᷑ cor
tuũ quando coniisa fuerit ad te mul¬
titudo maris. fortitudo gentiũ uene¬
rit tibi. Lxx Tunc uidebis & ti¬
mebis. & stupebis corde: q̃m transfe
t̃c gaudebis & in modũ fluuior a.¬
quis subitis inundaberis. Et mirabit᷑
ac stupebit. immo dilatabit᷑ cortuũ:
audiens apłm. Os meũ patet ad uos
õ corinthii. Et iterũ. dilatamini ⁊ uos:
ne angustia pectoris ñ possitis hab̃e
hospitẽ xp̃m. qui diqt in eugło. Ego
faciemꝰ. Qͦd autẽ additur. in .lxx. &
timebis. in hebraico ñ habet᷑: nͥ forte
gaudii magnitudine subintrauerit
timor. ne tanto bono careat. An ñ ẽ gau¬
dium cernere diuitias & multitudi¬
nẽ maris ad se transferri atq conuerti
& fortitudinẽ gentium uenire fibi: ut
quiqͥd in scło & orbe t̾rarum ẽ. suũ fit.

Expanded text:
per se de longe veniunt, et ad fidem Domini congregantur. Filiae autem quae imbecillorum portantur humeris, ut deferantur in sinus Abraham, Isaac et Jacob. Tunc videbis, et afflues, et mirabitur, et dilatabitur cor tuum: quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi. LXX: Tunc videbis, et timebis, et stupebis corde: quoniam trantunc gaudebis, et in modum fluviorum, aquis subitis inundaberis, et mirabitur, ac stupebit, immo dilatabitur cor tuum, audiens Apostolum: Os meum patet ad vos, o Corinthii. Et iterum: Dilatamini et nos ; ne angustia pectoris non possitis habere hospitem Christum, qui dicit in Evangelio: Ego apud eum . Quod autem additur in LXX, et timebis, in Hebraico non habetur. Nisi forte post gaudii magnitudinem subintravit timor, ne tanto bono careat. An non est gaudium, cernere divitias, et multitudinem maris ad se transferri atque converti, et fortitudinem gentium venire sibi, ut quidquid in saeculo et orbe terrarum est, suum sit;
Abbreviated transcription (Latin):
credamꝰ. sciamꝰ ado ẽẽ ꝓmissa. cuiꝰ os locu¬
tum ẽ: ut quomͦ in manibꝰ opꝰ. ⁊ in pedi¬
bꝰ incessum. & in uentre generationẽ.
⁊ in auribꝰ ocłisq auditum atq intui¬
tum sic mnore sermonẽ dñi intelliga

Expanded text:
 sciamus a Deo esse promissa, cujus os locutum est: ut quomodo in manibus opus, et in pedibus incessum, et in ventre generationem, et in auribus oculisque auditum atque intuitum: sic in ore sermonem Dei intelliga
Abbreviated transcription (Latin):
gimꝰ qͦd de imu̾so orbe t̾rarũ uiri
religiosi fuerint in ierłm qui susce.¬
ꝑint sermonẽ di. & linguis suarum.
alienarũq gentiũ. uł audirent. loq̃ti¬
des alios. uł ipsi loquerent᷑ ad cet̾os: Et
be st̃ segetes ad metendũ. De sion e¬
nĩ & nequaqͣm de monte sina egre

Expanded text:
gimus, quod de universo orbe terrarum viri religiosi fuerint in Jerusalem, qui susceperint sermonem Dei et linguis suarum alienarumque gentium, vel audirent loquentes alios, vel ipsi loquerentur ad caeteros . Et bae sunt segetes ad metendum . De Sion enim, et nequaquam de mont
Abbreviated transcription (Latin):
telligentia seripturarum tantũ u̾¬
ba meditantes: q̃ decantant memorit̾.
S quomͦ columbe de quibꝰ scriptum
ẽ.ephraun quasi columba ñ habens
sensum: & quomͦ in eugło cont ser¬
pentis maliciã simplicitas ponit᷑
columbarũ:. sic in p̃senti loco simplici¬
tas absq prudentia. q̃ uicina stultiei¬
e est. in sola u̾borũ meditatione mog¬
stratur: Expectabunt iudiciũ ⁊ñ ẽ:
salutẽ. subaudit᷑ expectabunt. ⁊ ñ e¬
rit. qr longe migrauit ad gentes. In
quo notandũ. quod omĩa de futuro
dicantur tempore: ut qͦd ñc iudei su¬
stinent indicetur. Multiplieate st̃ enĩ¬
umquitates nr̃e. coram te: & peccata
nr̃a respond̾unt nob̃. Qͥa sceła nr̃a
nobiscũ: & iniquitates nr̃as cogno

Expanded text:
telligentia Scripturarum, tantum vertelligentia Scripturarum, tantum verba meditantes, quae decantant memoriter. Sed quomodo columbae, de quibus scriptum est: Ephraim quasi columba non habens sensum ; et quomodo in Evangelio contra serpentum malitiam, simplicitas ponitur columbarum : sic in praesenti loco, simplicitas absque prudentia, quae vicina stultitiae est, in sola verborum meditatione monstratur. Exspectabunt judicium, et non erit: salutem, subauditur, exspectabunt et non erit, quia longe migravit ad gentes. In quo notandum, quod omnia futuro dicantur tempore, ut quod nunc Judaei sustinent, indicetur. Multiplicatae sunt iniquitates nostrae coram te, et peccata nostra responderunt nobis: quia scelera nostra nobisc
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ nintiatum ẽ: & ñ ap̃p̃hendit cos iu¬
sticia q̃ a nationibꝰ cõprehensa ẽ. Ex¬
pectauer̃t lucẽ dicentes. emitte lucem
erat repmissa: & erroris tenebris occu¬
pati fuit. Sustinebant splendorem.
& ambulauer̃t in tenebris. ita scͥptu¬
ias sc̃as quasi ceci palpantes pariete:
sum fructũq quierentes qͥ denetur
in litc̾is. Deniq iungit & dicit. Impe
enĩ orbe sole iusticie splendore ruti¬
lante. illi morant᷑ in tenebris. iudelicet
ut peccato mortui. Rugiemꝰ enĩ ait qͣ¬
si ursi om̃s. et quasi columbe meditan-¬
tes gememꝰ: ut ⁊ crudeles sint parit̾¬
⁊ miseri. feri & immanes ad humiles
atq subiectos: pauidi atq trepidan¬
tes ad eos qui fortiores st̃. quos qua¬
si accipitres ꝑhorrescunt. legunꝰ & in
alio loco: quasi ursa raptis catulis:
Et in damhele regnum cruentum.
in quo tres st̃ ordines dentiũ. ursȩ fe¬
rocissimȩ cõparari. Et quasi columbe
meditantes gememꝰ. absq senfu et in¬

Expanded text:
 nuntiatum est. Et non apprehendet eos justitia, quae a nationibus comprehensa est. Exspectaverunt lucem, dicentes: Emitte lucem erat repromissa, et erroris tenebris occupati sunt. Sustinebant splendorem; et ambulaverunt in tenebris. Ita Scripturas sanctas, quasi caeci palpantes parietem, sum fructumque quaerentes, qui tenetur in litteris. Denique jungit et dicit: Impegenim orbe, sole justitiae splendorem rutilante, illi morantur in tenebris, videlicet ut peccato mortui. Rugiemus, ait, quasi ursi omnes, et quasi columbae meditantes gememus; ut et crudeles sint pariter et miseri: feri et immanes ad humiles atque subjectos: pavidi atque trepidantes ad eos qui fortiores sunt, quos quasi accipitres perhorrescunt. Legimus et in alio loco: Quasi ursa raptis catulis. Et in Daniele, regnum cruentum in quo sunt tres ordines dentium, ursae ferocissimae comparatum . Et quasi columbae meditantes gememus, absque sensu et in
Abbreviated transcription (Latin):
quaquã sententia reꝓbanda ẽ.: dum¬
modo spualit̾ heo complenda. & ñ car¬
nalit᷑ nouerimꝰ. Porro nom̃ ierłm. &
gentium qͦd hic a.lxx. ponit᷑. in hebra¬
ico ñ habet᷑. & obelo p̃notandum ẽ ad¬
uisus eos qui asserunt omĩa q̃ dicunt᷑
dici ad ierłm. Leua in circuitu ocłos
tuos & uide. om̃s isti congregati st̃. ue.¬
nerunt tͥ. filii tui de longe uenient:

Expanded text:
banda est, dummodo spiritualiter haec complenda, et non carnaliter noverimus. Porro nomen Jerusalem et gentium, quod hic a LXX ponitur, in Hebraico non habetur, et obelo praenotandum est, adversum eos, qui asserunt omnia quae dicuntur dici ad Jerusalem. Leva in circuitu oculos tuos et vide: omnes isti congregati vener
Abbreviated transcription (Latin):
& tẽplũ eiꝰ. orta ẽ suꝑ te. de qua di¬
ctum ẽ. Głosa dicta sc̃ de te eiuitas
dĩ. Ecce enĩ tenebre oꝑient terram:
eos qni t̃rena sapiunt. Et caligo popłos.
siue ut in hebraico legitur. tribꝰ qͦa
ꝓpͥe refertur ad iudeos: de quibꝰ in a¬
no psalmo dicit᷑. Illuc enĩ ascenderunt
tribꝰ tribꝰ dm̃i. testimonium in isrł.¬

Expanded text:
um ejus, orta est super te: de qua dictum est: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei . Ecce enim tenebrae operient terram, eos qui terrena sapiunt; et caligo populos, sive ut in Hebraico legitur: Tribus: quod proprie refertur ad Judaeos, de quibus in alio psalmo sctribus Domini testimonium in Isr
Abbreviated transcription (Latin):
subu̾sione ierłm: sed lȩtantibꝰ in con¬
structione eccłiȩ. Beati quippe lugen¬
tes: qr ipsi consolabunt᷑. Beati flentes
qr ipsi ridebunt. Beati qui efuriunt
sua regi. P opłs autẽ tuus om̃s uisti.
in ꝑpetuum hereditabt̃ t̾ram: germ̃
plantationis meȩ. opꝰ manꝰ meȩ ad

Expanded text:
ione Jerusalem, sed laetantibus ex instructione Ecclesiae. Beati quippe lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt. Beati qui esuriunt sua regi . Populus autem tuus omnes justi, in perpetuum haereditabunt terram, germen plantationis meae: opus manus meae a
Abbreviated transcription (Latin):
& gła in confusione eorũ: quorũ qͥ se¬
quit᷑ errorem. sub nomine xp̃iano
iudeoꝵ se similẽ confitet᷑. Alii autem
asserunt. hec omĩa uideis carnalit̃
repmissa. si recepissent eũ qui dicit
in eugło. ego sum lux mundi q̃ illu¬
minat omnẽ hominẽ uenientẽ in¬
hẽ mundũ: ut quomͦ uictime conces
se st̃ popło isrł. ñ quo ꝑ se bonȩ es¬
sent. s ne demonibꝰ offẽrrent᷑: ita &
gulosis uideis. nich̾ꝙ aliud queren¬
tibꝰ nͥ corporis uoluptates. ista dñs
polliceat᷑. ut saltem ꝓ carnalibꝰ desidiis
& opum abundantia. filiũ di sus¬
fiones quoq irritas fieri. deniq cha¬

Expanded text:
a in confusione eorum , quorum qui sea in confusione eorum , quorum qui sequitur errorem, sub nomine Christiano Judaeorum se similem confitetur. Alii autem asserunt haec omnia Judaeis carnaliter repromissa, si recepissent eum, qui dicit in Evangelio: Ego sum lux mundi , quae illuminat omnem hominem venientem in munduessent, sed ne daemonibus offerrentur: ita et gulosis Judaeis, nihilque aliud quaerentibus nisi corporum voluptates, ista Dominus pollicetur, ut saltem pro carnalibus desideriis, et opum abundantia Filium Dei sussiones quoque irritas fieri. Denique Cha
Abbreviated transcription (Latin):
ri & argenti diuitias conferentes:
& eclificari muros ierłm ab alienige
aptas fore portas ciuitatit. ⁊t diebꝰ
ao noctibꝰ. diuitiȩ ierłm & uictine
deferant᷑ & omĩa q̃ deserta st̃. cip̃sso
& pimi & cedro sectis in libano con¬
struenda p̃cipue templũ dñi in qͦ
sit leticia sempit̾naͥ ita ut sugat lac
nationũ. & regũ diuicias comedat:
tantaq ab undantiã rerũ omĩuo
fore. ut ꝓ ȩre aurum habeant. ꝓ fer¬
ro argentũ ꝓ lignis es ꝓ lapidibꝰ fer¬
rum: pͥncipes quoq illiꝰ et̃na pace
fruituros. & ep̃os p̃fituros popłis
in iusticia :s & portas futuras ana-¬
glifas. & qͦd his mauis ẽ. ꝓ sole & luna
ipsum dũm et̃na luce fulsurũ: et
ꝓ uno homine habitutam ẽa mille
fortissimos uiros. & ꝓ paruulis gen¬
des robustissimas possessuram. Hec il¬
li dicunt qiti t̾renas deficłant uolup¬
tates. & uxorum quert̃ pulchritudiũe.
ac numerũ liberorũ: quorũ ds̾ ẽ tient̾.

Expanded text:
ri et argenti divitias conferentes: ri et argenti divitias conferentes: et aedificari muros Jerusalem ab alienigenerque apertas fore portas civitatis, ut diebus ac noctibus divitiae Jerusalem et victimae deferantur. Et omnia quae deserta sunt cyparisso, et pino, et cedro sectis in Libano, construenda: praecipue Templum Domini, in quo sit laetitia sempiterna: ita ut sugat lac nationum, et regum divitias comedat, tantamque abundantiam rerum omnium fore, ut pro aere, aurum habeant, pro ferro argentum, pro lignis, aes, pro lapidibus, ferrum. Principes quoque illius aeterna pace fruituros, et episcopos praefuturos populis in justitia, sed et portas futuras anaglyphas. Et quod his majus est, pro sole et luna, ipsum Dominum aeterna luce fulsurum: et pro uno homine habituram eam mille fortissimos viros, et pro parvulis, gentes robustissimas possessuram. Haec illi dicunt, qui terrenas desiderant voluptates, et uxorum quaerunt pulchritudinem, ac numerum liberorum, quor
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ apparebit dñs. & gła illiꝰ in te
uidebitur. Et ambulabunt gentes
inlumine tuo. & reges in splendore
tuo Quid nobis uideretur de in¬
stauratiõne sion & ierłm. & de cun¬
ctis que ei ꝓpħali naticinio ꝓmitcunt᷑.
infine fuꝑioris libri pleniꝰ diximꝰ ubi
int᷑pretati sumꝰ quid significaret ille
uͥs ueniet i sion redẽptor. & his qui
redeunt ab mniquitate. in iacob Nuno
breuit̃ ꝑftringendum ẽ qͥd plurimi de
hoc loco sentiant: ut errore ꝑspecto.
faciliꝰ possimꝰ susciꝑe ueritat᷑e. Iudei
C nr̃i semi iudei. qui aurẽã atq gẽma¬
tam de celo expectant ierłm. hȩc in
mille annors regno futura conten¬
diuit᷑: qͣndo om̃s gentes seruiture siit
isrłi. & cameli madian & epha de saba
uenientes. aurum deferant & thus.
Q om̃s oues cedar congregent᷑. arietesq
nabaioth ueniant ut inimolent᷑ suꝑ
altare templi qͦd fuerit extructũ. de
insulis quoq & maxime nauibꝰ thar¬
sis uolare filios illiꝰ ut columbas. au¬

Expanded text:
tem apparebit Dominus, et gloria illius in te videbitur. Et ambulabunt gentes in lumine tuo, et reges in splendore tuo. Quid nobis videretur de instauratione Sion et Jerusalem, et cunctis quae ei prophetali vaticinio promittuntur, in fine superioris libri plenius diximus, ubi interpretati sumus, quid significaret ille versiculus: Veniet Sion redemptor, et his qui redeunt ab iniquitate in Jacob. Nunc breviter perstringendum est, quid plurimi de hoc loco sentiant, ut errore perspecto, facilius possimus suscipere veritatem. Judaei et nostri semijudaei, qui auream atque gemmatam de coelo exspectant Jerusalem, haec in mille annorum regno futura contendunt, quando omnes gentes serviturae sunt Israel, et cameli Madian et Epha de Saba venientes, aurum deferent et thus, et omnes oves Cedar congregentur, arietesque Nabajoth veniant, ut immolentur super altare Templi, quod fuerit exstructum. De insulis quoque, et maxime navibus Tharsis, volare filias illius ut columbas, au
Abbreviated transcription (Latin):
alieni ĩntiti sunt michi: filii alieni
inueterauer̃t: & claudicauer̃t a se¬
mitis sius. Quibꝰ & helias dixerat.
ħs quequo claudicatis utroq pede:
deniq quod difficile in aliis reꝑit᷑.
hic psalmꝰ tã in samuhelis quã in die¬
rum historia continet᷑. Q de ino ny¬
mero ad ebdomadã ꝑ increm̃ta ꝓ¬
ficiens. uenit ad ucesimũ octatũ
psalmũ. qui & ipse inscribit᷑ dauid
in consumatione tab̃naculi: qͣndo
angłis imꝑatur. afferte dño filii
di. afferte dño filios arietum: Et
omĩa baptismi salutaris ⁊ eccłie
mysteria concinunt᷑. Nox dñi suꝑ
aquas: ds̃ maiestatis intonuit. dñs¬

Expanded text:
alieni mentiti sunt mihi: filii alieni alieni mentiti sunt mihi: filii alieni inveteraverunt, et claudicaverunt a semitis suis ; quibus et Elias dixerat: Usquequo claudicatis utroque pede ? Denique quod difficile in aliis reperitur, hic psalmus tam in Samuelis, quam in Dierum historia continetur . Qui de uno numero ad hebdomadem per incrementa proficiens, venit ad vicesimum octavum psalmum, qui et ipse inscribitur David, in consummationem tabernaculi, quando Angelis imperatur: Afferte Domino filii Dei: afferte Domino filios arietum. Et omnia baptismi salutaris et Ecclesiae mysteria concinuntur: Vox Domini super aquas: Deus majestatis intonuit
Abbreviated transcription (Latin):
ad quẽ nc̃ explanationũ
nit liber in scripturis sc̃is contine.¬
at: uellẽ uirgo xp̃i eustochiũ bre¬
ui sermone ꝑcuirrere. S qi ñ possũ
omĩa in omĩbꝰ locis dicere: hoc stri¬
ctim admoneo quod psalmꝰ qͥ huiꝰ
numeri titulo p̃notatur. sit pueri
in die qua eripuit eũ dñs de manu
omĩum inimicorũ suorũ. & de ma¬
nu saul. & dixit. diligã de dñe for¬
titudo mea: & reliqua. Puer autẽ
dni ille ẽ. cui pat̾ loquit᷑ in isalam.
Magnum tͥ ẽ uocari puer m̃s. Et
fortis manu. in die qua lib̾auit eum
dñs de manu saul qui in lingua nr̃a
expetitum uł infernũ sonat. & ab
om̃ibꝰ inimicis sius qui clamauer̃t con¬
tra eũ crucifige crucifige talem.
qͣndo ad patrem ascendit uictor ful¬
uis uestibꝰ de bosra: int̾ ceta triũphan¬
tis locutus ẽ u̾ba. Eripe me de contͣ¬
ictionibꝰ popłi constitues me in ca¬
put gentium. Popłs quẽ ñ cognouit
seruitut mͥ: in auditu auris obedunt
mͥ. Rursumq de popło uideorũ filis

Expanded text:
ad quem nunc Explanationum nit liber, in Scripturis sanctis contineat, vellem, virgo Christi Eustochium brevi sermone percurrere. Sed quia non possum omnia in omnibus locis dicere, hoc strictim admoneo, quod psalmus, qui hujus numeri titulo praenotatur, sit pueri in die qua eripuit eum Dominus de manu omnium inimicorum suorum et de manu Saul, et dixerit: Diligam te, Domine, fortitudo mea, et reliqua. Puer autem Domini ille est, cui Pater loquitur in Isaia: Magnum tibi est vocari puerum meum . Et fortis manu, in die qua liberavit eum Dominus de manu Saul; qui in lingua nostra, expetitum, vel infernum sonat, et ab omnibus inimicis suis, qui clamaverunt contra eum: Crucifige, crucifige talem , quando ad Patrem victor ascendit fulvis vestibus de Bosra, inter caetera triumphantis locutus est verba: Eripe me de contradictionibus populi: constitues me in caput gentium. Populus quem non cognovi, servivit mihi: in auditu i
Abbreviated transcription (Latin):
tis ceruos: & reuelabit condensa:
& in templo eiꝰ om̃s dicent głam.
Atq ut multitudinẽ credentiũ de¬
monstraret: intulit. Dñs diltuiũ
inhabitare facit. & sedebit dñs rex
inetͥnum. Ruisũq octaue addito sa¬
cram̃to. tricesimũ. sextum psalmũ
efficit litcerarum:. cuiꝰ pͥncipium ẽ.
noli emulari in malignantibꝰ. neq
telaueris facientes iniquitatẽ. suiꝰ
expositio ñ prefationis s ꝓprii uolu¬
mninis ẽ. Et ne multa ñc replicemꝰ usq
ad quintum ddecimũ numerũ ꝑ aug¬
menta suecrescens. in quo psalmi gra¬
duum st̃. & uas electionis apud pe¬
trum i erosolimis cõmorat᷑. cente¬
simũ uicesimũ efficit numerũ: qui
primi in ap̃m fuere credentes. & cũ
apłis cenaculum fidi conscendunt. des¬

Expanded text:
os, et revelavit condensa, et in Templo ejus omnes dicent gloriam . Atque ut multitudinem credentium demonstraret, intulit: Dominus diluvium inhabitare fecit: et sedebit Dominus rex in aeternum. Rursumque octavo addito sacramento, tricesimum sextum psalmum efficit litteratum, cujus principium est: Noli aemulari in malignantibus, neque zelaveris facientes iniquitatem. Cujus expositio, non praefationis, sed proprii voluminis est. Et ne multa nunc replicemus, usque ad quintum decimum numerum per augmenta succrescens, in quo psalmi graduum sunt, et vas electionis apud Petrum Hierosolymis commoratur, centesimum vicesimum efficit numerum, qui primi in Christum fuere credentes et cum Apostolis coenaculum fidei conscenderunt : des
Abbreviated transcription (Latin):
Precipit᷑ꝙ ut leuatis ocłis uideat
filios suos cong̃gatos. qͥ delonge ue¬
mant. Cu & in alio loco dieit᷑. Baude
nimis filia sion p̃dica filia ierłm. Eoce
ego uenio & habitabo inmedio tui di¬
cit dñs: et uenient gentes multe ad
nimꝰ ad dm̃ peregrim quondã a desta¬
resugent. illud significat qͦd animȩ
in xꝑo lactentes. & in baptismate par¬
uiulorum. de quibꝰ & petrus apłs loqua

Expanded text:
tis oculis videat suos filios congregatos, qui de longe veant. Cui et in alio loco dicitur: Gaude nimis, filia Sion, praedica, filia Jerusalem: Ecce ego venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus ; et, Venient gentes multae adnimus ad Dominum, peregrini quondam a Testare sugent, illud significat, quod animae in Christo lactentes, et in baptismate parvulorum, de quibus et Petrus apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
uerba mea q̃ posui iore tuo. ꝑ quȩ
uentura p̃dicas. nec de ore tuo disce¬
dant. nec defiliorũ tuorũ ac nepotũ
& seminis tui: ut om̃is ꝑ seriem ge¬
neratio demonstret᷑. qͦd scilicet gra

Expanded text:
rba mea quae posui in ore tuo, per quae ventura praedices, non de tuo ore discedant, nec de filiorum tuorum ac nepotum, et seminis tui, ut omnis neratio demonstretur, quod scilicet grat
Abbreviated transcription (Latin):
dñi p̃dicare.: simplicitates omum et
auctoritates arietum ascendant uel
offerant᷑ in altare dñi abhis qͥ p̃ualent.
ut domꝰ eiꝰ glorificet᷑. Qͦd autẽ in hebreo
scͥptum notauimꝰ. arietes nabaioth
minastrabt̃ tͥ & offerent᷑ suꝑ placabili
altari meo: ꝓprie suꝑ his intelligitur.
qui de gentibꝰ electi in sacerdotium
ministri sc̃ saluatoris. Siquis autẽ
contentiosus ẽ. & carnalit̾ hec ꝓmis¬
sa contendit: respondeamꝰ ei. Nostalẽ
consuetudinẽ ñ habemꝰ neq eccłia dĩ
Iiludꝙ dicamꝰ qͦd etiã si carnalit̾ sunt
pmissa iudeis: tam̃ sub conditione st̃
ꝓmissa. ut si suscepissent lum̃ suũ ad
ad eos missum fuerat. tẽ etiã ista seq̃¬
rentur: quo uidelicet ꝑ desidiũ auri.
& opum abundantiã. rerũq carna¬
lium. quarũ semꝑ ista gens capiebat᷑
illecebris susciꝑent ad se missũ filiũ dei.
Qũe qr ñ susceꝑunt uniu̾sa sublata st̃.
& suscipientibꝰ sp̃ualit̾ reddita ẽ here¬

Expanded text:
i quis simplicitatis ovium et auctoritatis arietum, ascendat vel offeratur in altare Domini ab his qui praevalent, ut domus ejus glorificetur. Quod autem in Hebraico scriptum notavimus: Arietes Nabajoth ministrabunt tibi, et offerent super placabili altari meo, proprie super his intelligitur, qui de gentibus electi in sacerdotium, ministri sunt Salvatoris. Si quis autem contentiosus est, et carnaliter haec promissa contendit, respondeamus ei: Nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei . Illudque dicamus, quod etiam si carnaliter sunt promissa Judaeis, tamen sub conditione sunt promissa, ut si suscepissent lumen suum, quod ad eos missum fuerat, tunc etiam ista sequerentur, quod videlicet per desiderium auri, et opum abundantiam, rerumque carnalium, quorum semper ista gens capiebatur illecebris, susciperent ad se missum Filium Dei, quem quia non susceperunt, universa sublata sunt, et suscipientibus spiritualiter reddita haere
Abbreviated transcription (Latin):
citur ad iudeos. Non ẽ uoluntas
mea in uobis. dicit dñs omp̃s: et
hostiã ñ suscipiã de manibꝰurĩs.
Rursr̃q de multitudł ne natio¬
nũ. Ab ortu enĩ solisusq ad oc¬
casum glorificatum est no¬
men meũ in gentibꝰ. Beꝰ atitudił¬
nis ille auctor ẽ qui ueniet quasi
fluuiꝰ uiolentus quẽ sp̃s dñi cogit:
sine ut aquila transtulit. quasi
flum̃ angustum. sp̃s dñi signacu¬
lum eiꝰ ᷑ aut theodotio. quani fluuiᷤ
oppugnans sp̃s dñi signatꝰ ẽ. In eo gͦ
testimonii huis qͦd .lxx. transtuler̃t.
quasi fluuiꝰ uiolentus. ira dñi ue¬
niet cũ furore. pars ultima in he¬
braico ñ habet᷑. Neq enĩ in reꝓmis¬
sionibꝰ dĩ. ira furorq ponendus
ẽ eũ in cccis que secunt᷑ beatitudo
sit futurorũ. & cõminatio penȩq
lam & theodotionẽ. sp̃s dñi qui sig¬
natus ẽ: in xp̃o illud confirmat exẽ¬
plum. quod in ioħe euglista legit᷑:

Expanded text:
citur ad Judaeos: Non est voluntas citur ad Judaeos: Non est voluntas mea in vobis, dicit Dominus Omnipotens. Et hostiam non suscipiam de manibus vestris . Rursumque de multitudine nationum: Ab ortu enim solis usque ad occasum, glorificatum est nomen meum in gentibus. Hujus beatitudinis ille auctor est, qui veniet quasi fluvius violentus, quem spiritus Domini cogit. Sive ut Aquila transtulit, quasi flumen angustum, spiritus Domini signaculum ejus. Aut Theodotio, quasi fluvius oppugnans, spiritus Domini signatus est. In eo ergo testimonii hujus, quod LXX transtulerunt, quasi fluvius violentus, ira Domini veniet cum furore, pars ultima in Hebraico non habetur. Neque enim in repromissionibus Dei, ira furorque ponendus est: cum in caeteris quae sequuntur, beatitudo sit futurorum, et comminatio poenaque tem et Theodotionem, spiritus Domini qui signatus in Christo est, illud confirmat exemplum, quod in Joanne Evangelista legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
seminis tui ait dñs ex hoc nẽ &¬
in et̾num. Postqͣm dñs lorica iu¬
sticie. E galea salutis. & uestibꝰ
ultionis. zeliq pallio. fuerit in¬
dutus ad pugna. & uenerit ad
certamen atq ad uindicta. ut
retribuat hostibꝰ. & reddat un¬
micis suis. & insulas eorũ id ẽ ur¬
bes inculosq subu̾tat. tc̃ aliem.¬
gene qui de occidente & oriente
uenturi st̃. ut requiescant in siny
abrahã. de quibꝰ & supra dictum ẽ.
Ecce isti de longe uentunt. alii ab
occidente. & alii ab aquilone. & a¬
lii de t̃ra ꝑsarum. timebunt dñm.
eo timore. qͥ ẽ initium sapientie.
de quo in multis locis legimꝰ: eqͥbꝰ
pauca ponamꝰ. Beatus uir qui ti¬
met dnm. Et. Non ẽ inopia tim̃¬
tibꝰ eũ. Et. Timor dñi disciplina &
sapientia. Et Uenite filii audite
me: timorẽ dni docebo uos. Et. Be¬
atus homo qui tunet dñm. Et. Ti¬
mor dñi ad dit dies. Qͦd autẽ repul¬
so isrł gentium turba fuccedat. ma¬
lachias ꝓpħa pleniꝰ docet: in quo di¬

Expanded text:
s tui, ait Dominus ex nunc et in aeternum. Postquam Dominus lorica justitiae, et galea salutis, et vestibus ultionis, zelique pallio fuerit indutus ad pugnam, et venerit ad certamen atque 712 vindictam, retribuat hostibus, et reddat inimicis suis, et insulas eorum, id est, urbes viculosque subvertat, tunc alienigenae qui de Occidente et Oriente venturi sunt, ut requiescant in sinu Abraham , de quibus et supra dictum est: Ecce isti de longe venient, alii de Occidente, et alii ab Aquilone, et alii de terra Persarum, timebunt Dominum, eo timore qui est initium sapientiae . De quo in multis locis legimus, ex quibus pauca ponamus: Beatus vir qui timet Dominum . Et: Non est inopia timentibus eum . Et: Timor Domini disciplina et sapientia . Et: Venite, filii, audite me: timorem Domini docebo vos . Et: Beatus homo qui timet Dominum . Et: Timor Domini addit dies . Quod autem repulso Israel, gentium turba succedat, Malachias propheta plenius docet, in quo di
Abbreviated transcription (Latin):
delectaberis in dño & tudebis inde
ẽẽ cõpletũ. Delectare in dño. & dabit
tͥ peticiones cordis tui. Siue fiduciã
habebis in dño: iuxta illud qͦd scͥptũ
ẽ. Qͥ confidit in dñobeatus ẽ. Et
in ieremia. Benedictꝰ homo qui confi¬
dit in dño: & erit dñs spes eiꝰ. Et ali¬
bi. Bonum ẽ confidere in dño. qͣm cor¬
fidere in homine. Et eleuabit de dñs
atq sustollet suꝑ altitudines ac bo¬
na t̃re. Terra enĩ mitiũ t̾raq uiuentiũ. ñ
ẽ deorsũ: s sursũ est. Deniq ad loth
de sodoma & gomorra ad uallẽ fugi¬
entẽ dicit᷑ : in monte saluũ te fac. ad
qũẽ pꝰqͣm ꝑuenit: ortus ẽ ei sol in se¬
gor. De hac t̃ra dicebat dñs. Beati
mit es qm̃ ipsi possidebt̃ t̾rã. Et
multa alia quȩ crebro usurpauimꝰ:
Multi enĩ honorant parentes. ⁊ cito
moriunt᷑: & alii parricide longo ui-¬
uunt tẽpore. Ut autẽ certius noue-¬
rimꝰ hanc t̾ram ẽe in sublimibꝰ trice¬
sun sexti psalmi breuit̃ recordem᷑ in

Expanded text:
 videbis in te esse completum: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Sive fiduciam habebis in Domino, juxta illud quod scriptum est: Qui confidit in Domino, beatus est. Et in Jeremia: Benedictus homo qui confidit in Domino, et erit Dominus spes ejus . Et alibi: Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine . Et elevabit te Dominus atque sustollet super altitudines ac bona terrae. Terra enim mitium, terraque viventium non est deorsum, sed sursum est. Denique ad Lot de Sodomae et Gomorrae valle fugientem dicitur: In monte salvum te fac . Ad quem postquam pervenit, ortus est ei sol in Segor. De hac terra dicebat Dominus: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram : et multa alia quae crebro usurpavimus,Multi enim honorant parentes, et cito moriuntur; et alii parricidae longo vivunt tempore. Ut autem certius noverimus hanc terram esse in sublimibus, tricesimi sexti psalmi breviter recordemur, in
Abbreviated transcription (Latin):
redeunt ab iniquitate: si uolueruit
agere penitentiã. in quibꝰ oratio dñi
cõmpleat᷑. Pat̃ ignosce illis: qͦd eni faci¬
tint nesciunt. Eorum gͥ insion redep¬
tio ẽ & ꝓpinquus qui eũ susceperint
ex iacobꝰ ⁊ illis pollicet᷑ dicens. hoc fede
meũ cũ eis. siue pactum. ut om̃s alii tͣn¬
stuler̃t: aut testam̃tum. ut posuere

Expanded text:
oluerint agere poenitentiam, in quibus oratio Domini compleatur: Pater, ignosce eis, quod enim faciunt, nesciunt . Eorum igitur in Sion redemptio est: et propinquus, qui eum susceperint ex Jacob, et illis pollicetur dicens: Hoc foedus meum cum eis, sive pactum, ut omnes alii transtulerunt, aut testamentum, ut posuere
Abbreviated transcription (Latin):
tare meũ & domꝰ orationis mee glo¬
rificabit᷑. Post diuicias maris. &
fortitudinẽ gentiũ. greges quoq ca¬
melor. & dromades madian & epha
saba portantes aurũ & thus. & qͦd
his maiꝰ ẽ. annuntiantes dñi saluta¬
re. Iniu̾sȩ quoq oues cedar congre¬
gabunt᷑ eccłie: Et arietes nabaioth¬

Expanded text:
orationis meae glorificabitur. Post divitias maris et fortitudinem gentium, greges quoque camelorum, et dromades Madian et Epha Saba, portantes aurum et thus: et, quod his majus est, annuntiantes Domini salutare. Universae quoque oves Cedar congregabunt
Abbreviated transcription (Latin):
rere debeat. Propter hoc elonga¬
tum ẽ iudiciũ a nobis: & ñ appre¬
hendet nos iusticia. Expectauimꝰ
lucẽ. ⁊ ecce tenebre: splendorẽ. & in
tenebris ambulauimꝰ. Palpaiumꝰ
sic̃ ceti parietẽ: & quasi absq ocłis
 attrectauimꝰ. Impegimꝰ meridie. qua si
in denebris: in caligosis quasi mortui.
Rugiemꝰ quasi ursi om̃s: & quasi colũ¬
bȩ meditantes gememꝰ. Expectauimꝰ
iudicium. & ñ est. salutem & elonga¬
ta ẽ a nobis. Septuas̃. Propterea
recessit iudicium ab eis. & ñ app̃hen¬
dit cos iusticia: cũ expectarent lucem:
factȩ st̃ eis tenebre. Prestolantes eã
in denebris ambulab̾t. palpabunt sic̃
ceci parietẽ: & quasi ñ habentes ocłos
attrectabunt. Cadent in meridie qua¬
si in nocte media: quasi morientes ge¬
ment. Quasi enĩ ursus & quasi co-¬
lũba partt̃ ambulabunt. Expectaui¬
mꝰ iudicitim & ñ ẽ salus longe reces¬
sit a nobis. Post accusationẽ popłi ui¬
deorũ. ex ꝑsona eorũ ꝓpħa respondit.

Expanded text:
orat pacem propter hoc elongatum est iudicium a nobis et non adprehendet nos iustitia expectavimus lucem et ecce tenebrae splendorem et in tenebris ambulavimus palpavimus sicut caeci adtrectavimus: impegimus meridie quasi in tenebris, et caliginosi quasi mortui. Rugiemus quasi ursi omnes, et quasi columbae meditantes gememus: expectavimus judicium, et non est; salutem, et elongata est a nobis. LXX: Propterea recessit judicium ab eis: et non apprehendit eos justitia. Cum exspectarent lucem, factae sunt eis tenebrae. Praestolantes eam in tenebris ambulabunt: palpabunt sicut caeci parietem: et quasi non habentes oculos attrectabunt. Cadent in meridie, quasi in nocte media: quasi morientes gement: quasi ursus, et quasi columba pariter ambulabunt. Exspectavimus judicium, et non est: salus longe recessit a nobis. Post accusationem populi Judaeorum, ex persona eorum Propheta respondit,
Abbreviated transcription (Latin):
rat iudicium. Et uidit. & ñ erat uir:
Et considauit ⁊ ñ erat qͥ defenderet.
Et ultus ẽ eos brachio fuo: & miscdiã
sustinebit. Et indutus ẽ iusticiam
quasi loricã. & posuit galeã salutis
in capite. Et circũdatus ẽ uestim̃to
uindictȩ: & pallio quasi tribuens
ultionẽ. opꝓbrium adu̾sariis. Huc¬
tiã ore iactarent. & corde ñ agerent:
⁊ ñ plactut ei. Quesiuit enĩ in eis
iudicii u̾itatẽ. qͦd ad gentes tͣns la¬
tum fuerat. & ñ repꝑit. Desidauit
aliquẽ iustũ uirũ qui sibi irato pos¬
set occurrere & ñ inuenit. qͥ & supͣ

Expanded text:
rat judicium. Et vidit, et non erat vir. Et consideravit, et non erat qui defenderet. Et ultus est eos brachio suo, et misericordia sustinuit. Et indutus est justitiam quasi loricam, et posuit galeam salutis in capite. Et circumdatus est vestimento vindictae, et pallio, quasi retribuens ultionem opprobrium adversariis. Huctiam ore jactarent, et corde non agerent, et non placuit ei. Quaesivit enim in eis judicii veritatem, quod ad gentes translatum fuerat, et non reperit. Desideravit aliquem justum virum, qui sibi irato possit occurrere, et non invenit; qui et supra