comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad acdinandũ a malo. uł ad faciendũ bonũ p̾t̾ nat᷑alẽ arbitriũ uolunta¬
tis nisi inlere atq doctrma. Ita ut ipsas quoq orationes. adhoc asserat ne¬
cessarias. ut ostendat᷑ hoĩ quid concupiscat & diligat: ut gͦ hȩc interim
omittã: nẽpe ipse pelagiꝰ & litt̾as nuꝑ &᷑ libellũ romã fidĩ sue misit. scribẽs
abbeate memoriȩ papã in nocentium. quẽ defunctũ nesciaebat: eẽ. Inhis gͦ¬
litt̾is dic̃ eẽ. de quibus eũ hoĩes infamare conant᷑. imũ qđ neget paruul
babtismi saciam̃tũ. & absq redẽptioẽ. xp̃i aliquib cloꝵ regna ꝓmittat
aliud qđ ita dicat posse hominẽ uitare peccatũ. ut dĩ exdudat aurilium
a in tantũ lib̾o aconfidat arbitͥo. ut gr̾e repudiet auxiliũ. S debabtismo
paruuloꝵ. quãinis eis dandũ eẽ concedat. quã ꝑuerse contͣ fidẽ. xp̃ianã & ca¬

Expanded text:
ad declinandum a malo uel ad faciendum bonum praeter naturale arbitrium uoluntaad declinandum a malo uel ad faciendum bonum praeter naturale arbitrium uoluntatis nisi in lege atque doctrina, ita ut ipsas quoque orationes ad hoc asserat necessarias, ut ostendatur homini quid concupiscat et diligat — ut ergo haec interim omittam, nempe ipse Pelagius et litteras nuper et libellum Romam fidei suae misit scribens ad beatae memoriae papam Innocentiumit \'esse de quibus eum homines infamare conantur: unum, quod neget paruulis baptismi sacramentum et absque redemptione Christi aliquibus caelorum regna promittat, aliud, quod ita dicat posse hominem uitare peccatum, ut dei excludat auxilium et in tantum libero confidat arbitrio. ut gratiae repudiet adiutorium\'. sed de baptismo paruulorum, quamuis eis dandum esse concedat, quam peruerse contra fidem christianum et ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑam sensit. cũ id se non debuisse sentire cõmemorata ꝑspicua ueritate agno¬
uerit. Istã quippe gram qua iustificam᷑. id ẽ. qua caritas dĩ diffundit᷑ in cordib
nr̃is ꝑ sp̃m scm̃ qui datus ẽ. nob̃. in pelagũ ⁊ celesti scriptis quȩ eq lege potiu. nͥq
eos in ueni. quẽ ad modũ confitenda ÷ confiteri. Prorsus nũquã eos aduti fic̃a gͣs¬
noscendisunt. agnosc̃e filios ꝓmisionis de quib dicit apłs. tbis qui filii car.
nos ꝑ arbitriũ seu nat᷑am: s fac. ipse ꝑ grãm. Na decelestis opusculis uitim¬
taceam. uł libellis eius. quos uidiciis ȩccłasticis allegauit. quȩ uob̾ om̃ia cum
alus. quas necessarias existimauimus litt̾is mittenda curauimꝰ. quib om̃ib
dili cent᷑ inspectis. possitis ad u̾t̾e ñ eũ pon̾e dĩ grãm qua iuuamur uł

Expanded text:
perperam sensit, cum id se non debuisse sentire commemorata perspicua ueritate cognoperperam sensit, cum id se non debuisse sentire commemorata perspicua ueritate cognouerit. istam quippe gratiam, qua iustificamur, id est qua caritas dei in Pelagii et Caelestii scriptis, quaecumque legere potui, nusquam eos inueni quemadmodum confitenda est confiteri, prorsus numquam eos aduerti, sicut agnoscendi sunt, agnoscere filios promissionis, de quibus dicit apostolus: non nos per arbitrium seu naturam, sed facit ipse per gratiam. Nam ut de Caelestii opusculis inttaceam uel libellis eius, quos iudiciis ecclesiasticis allegauit, quae uobis omnia cum aliis quas necessarias existimauimus litteris mittenda curauimus, quibus omnibus diligenter inspectis possitis aduertere non eum ponere dei gratiam, qua iuuamur uel
Abbreviated transcription (Latin):
qđ generalit̃ nat᷑ȩ humanȩ creator inseruit. rursis ꝓ in estimabili eiis beti¬
gnitate cotidiano ipsius munim᷑ auxilio. Quid opus ẽ hoc aurilio. si tã forte tã firmũ:
adͥ non peccandũ lib̾ũ arbitriũ : S etiã hic uult intelligi ad hoc eẽ auxiliũ. uttan
⁊ non solũ plenꝰ. uerũ etiã sanus ÷ sest sensus. si ita dicatur. ut qđ pliberũ homines
face̾ iubentur arbitriũ: possint implere ꝑ grãm. Cũ aut̃ faciliꝰ ad ditur ad imple¬
tio boni oꝑis etiã sine dĩ gr̾a̾ posse fieri. tacita significatioe suggeritur. Quem
sensũ redarguit quidicit. Sine me nicbil potestis fac̾e̾. Emendet hec om̃ia nesim
rerũ magnarũ ꝑfunditate humana errauit infirmitas: etiã diaboliea hũc ae¬
cedat errori. uł fallatia. uł animositas. siue negando qđ sensit. siue defendendo qđ

Expanded text:
quod generaliter naturae humanae creator inseruit, rursus pro inaestimabili eius beniquod generaliter naturae humanae creator inseruit, rursus pro inaestimabili eius benignitate cotidiano ipsius munimur auxilio\'. quid opus est hoc auxilio. si tam forte, tam firmum est ad non peccandum liberum arbitrium? sed etiam hic uult intellegi ad hoc esse auxilium, ut faet non solum plenus, uerum etiam sanus est sensus, si ita dicatur: ut quod per liberum homines facere iubentur arbitrium, possint inplere per gratiam; cum autem \'facilius\' additur, adinpletio boni operis etiam sine dei gratia posse fieri tacita significatione suggeritur. quem sensum redarguit qui dicit: sine me nihil potestis facere.\' Emendet haec omnia, ne, si in rerum magnarum profunditate humana errauit infirmitas, etiam diabolica huic accedat errori uel fallacia uel animositas siue negando quod sensit siue defendendo quod
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ñ ẽ. ex fide peccatũ ẽ. ⁊ fides ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. Ae phoc grãm dei qua cafitas
ueracit᷑ confit̾i. ut omino nichil bom sine illa qđ ad pietatẽ ꝑtinet uerãq. tͥci¬
ciã fieriposse non dubitet. Nquomodo iste qui cũ dic ꝑꝑtẽa dari grãm. ut qđ alleo p̃ci¬
piur faciliꝰ tmpleat᷑. quid de illa sentiat satis ostendit: scilicet qđł etiã sine. illae pã
minꝰ facile. fieri tanĩ qđ diuinitꝰ p̃cipit᷑ potest. In libro qu ippe ad uirgine sacram
qd supͣ comme morauui. cum dic̃ diuinã meream᷑ grãm: ⁊ facilius nequã sp̃tu sẽĩ spłati¬
xilio ressĩtimꝰ. significat ꝓfecto qͥd sentiat. sapiat. Ut quid enĩ hoc u̾bũ int̾posuit
tantas eẽ nate uires. quas extollendo p̃cipitat. ut etiã sine auxilio sp̃s scĩ ⁊ siminꝰ
facile: tam̃ aliquo modo nequã spiu resistaturltẽ inprimo libro plibo arbitno
Cũ aut̃ tã forte inquit tã firmũ ÷ ad ñ peccandũ lib̾rũ in nobis habeam̃ arbitũ

Expanded text:
n est ex fide peccatum est et fides per dilectionem operatur. ac per hoc gratiam dei, qua caritas ueraciter confiteri, ut omnino nihil boni sine illa quod ad pietatem pertinet ueramque iustitiam fieri posse non dubitet, non quomodo iste, qui cum dicit \'propterea dari gratiam, ut quod a deo praecipitur, facilius inpleatur\', quid de illa sentiat satis ostendit, scilicet quod etiam sine illa, etsi minus facile, fieri tamen quod diuinitus praecipitur potest. In libro quippe ad uirginem sacram, quod et supra commemoraui, cum dicit: \'diuinam mereamur gratiam et facilius nequam spiritui sxilio resistamus\'. significat profecto quid sapiat. ut quid enim hoc uerbum interposuit, tantas esse naturae uires, quas extollendo praecipitat, ut etiam sine auxilio spiritus sancti, etsi minus facile, tamen aliquo modo nequam spiritui resistatur. Item in primo libro pro libero arbitrio \'cum autem tam forte\', inquit, tam firmum ad non peccandum liberum in nobis habeamus arbitrium,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i ĩtificatoris ex tollat. ut hoꝵ duoꝵ qđ minꝰ ẽ. diuino tribuat ad iutorio. qđ ait̃
maiꝰ ÷ humano u surpet arbitrio. & si consenserit nos grã dĩ accipe caritatẽ. non ł a sẽ¬
tiat tĩquã ailla menta. bona nia p̃çesserint. Nãꝙ merita bona tc̃ hab̾e pot̾am. su sen
dm̃ non diligebamꝰ : Ut enĩ accipmꝰ dilectionẽ qua dilig̾emꝰ. dilecti sumꝰ eũ qͣ nã
rit nos. & alibi. Nos dili gamꝰ inquit quia ipse priar der̃ nos. optime om̃ino
atq uerissime. Non enĩ habemꝰ unde cdiligemꝰ. nisi hoc ab illo cũ prior nor diliget
stim̃emꝰ. Quid aut̃ bomi fac̾emꝰ. nisi diligeremꝰ: Aut quomͦ bonuĩ ñ facimꝰ sicdise¬

Expanded text:
nostri iustificatoris extollat, ut horum duorum quod minus est diuino tribuat adiutorio, quod autem nostri iustificatoris extollat, ut horum duorum quod minus est diuino tribuat adiutorio, quod autem maius est humano usurpet arbitrio, et si consenserit nos gratia dei accipere caritatem, non sic sentiat, tamquam ulla merita bona nostra praecesserint. nam quae merita bona tunc habere poteramus, quando deum non diligebamus? ut enim acciperemus dilectionem, qua diligeremus, dilecti suxit nos, et alibi: nos diligamus, inquit, quia ipse prior dilexit nos. optime omnino atque uerissime. non enim haberemus, unde illum diligeremus, nisi hoc ab illo, cum prior nos diligeret, sumeremus. quid autem boni faceremus, nisi diligeremus? aut quomodo bonum non facim
Abbreviated transcription (Latin):
i uob̾. ñ significans possibilitatis ꝓuectũ: s exprimens cooꝑationis effectũ. Quo-¬
modo dic̃ atbitrii lib̾i elatꝰ assertor. qđ possum̃ bene cogitare dĩ ÷ qđ aut̃ bene co-¬
gitamꝰ nr̃m ẽ. cui respondit humił graẽ p̃dicator: ñ qr idonei sumus cogitare
aliquid a nob̾ quasi a nob̾ med ipsis: s sufficientia nrã ex dõ ẽ : Ñ enĩ ait posse
cogitare: s cogitare. Istã dĩ grãm indiuinis eloquiis manifestã. etiã pelagiꝰ
manifeste fateat᷑. seq tãdui contͣ sensisse ñ oꝑiat ĩpudentissimo pudore.
s dolore saluberrio apia t ut scã eccła non t᷑bet᷑ ꝑuicaci eiꝰ obstiuatiõe.
s ueraci correctione letet᷑. Cognitionẽ ⁊ dilectionẽ sic st̃ disẽnenda disc̾nat.
quia scientia inflat. caritas ȩdificat. &. tc̃ scientia ñ inflat quando caritas
edificat. Et cũ sit utrũq donũ dĩ. s unũ minꝰ alt̾um maiꝰ. ñ hic i̾ticiã nr̃am suꝑ lanaẽ

Expanded text:
in uobis, non significans possibilitatis profectum, sed exprimens cooperationis effectum. quomodo dicit arbitrii liberi elatus assertor: quod possumus bene cogitare, dei est, quod autem bene cogitamus nostrum est\'? cui respondit humilis gratiae praedicator: non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est; non enim ait \'posse cogitare\' sed cogitare. Istam dei gratiam in diuinis eloquiis manifestam etiam Pelagius manifeste fateatur seque tamdiu contra sensisse non operiat inpudentissimo pudore, sed dolore saluberrimo aperiat, ut sancta ecclesia non turbetur peruicaci eius obstinatione, sed ueraci correctione laetetur. cognitionem et dilectionem, sicut sunt discernenda, discernat, quia scientia inflat, caritas aedificat — et tunc scientia non inflat, quando caritas aedificat — et cum sit utrumque donum dei, sed unum minus, alterum maius, non hic iustitiam nostram super laudem
Abbreviated transcription (Latin):
Coce iterũ querimꝰ quo auxilio nos iudigere fateat᷑. & iterũ in uenimꝰ amhi-¬
guũ. qm̃ potest respondere. legẽ se dic̾e. doc t̾rinã ue xp̃ianã: qua nat᷑alis illa possi

Expanded text:
ecce iterum quaerimus, quo auxilio nos indigere fateatur, et iterum inuenimus ambiecce iterum quaerimus, quo auxilio nos indigere fateatur, et iterum inuenimus ambiguum, quoniam potest respondere legem se dicere doctrinamue christianam, q
Abbreviated transcription (Latin):
dit ut scribitis. infantes in remissionẽ peccatoꝵ. acciꝑe babtisiũ. Honenĩa hic
ait. in uerbis remissionss pecc̾oꝵ. s eos babtizari in ipsã remissionẽ confessus:
& tam̃ si ab eo que reretis quid pecc̃i eis credatur remitii. ñ eos aliquit habe contẽ¬
deret. Iuis crederet sub hac quasi manifesta confessione sensũ contͣriũ lat̾e. nͥ
celestiꝰ eũ aꝑussot: Iui in libello suo quẽ romae gestis eccłiasticis allegauit.
paruulos ⁊ babtiari. in pecc̃oꝵ⁊ remissionẽ confessus :. & negauit tillũ habere
originale pecc̾atũ. S nc̃ non debabtismate pariulloꝵ. sde ad iutorio gr̃e potiꝰ
etiã in libello fidĩ suę quẽ romã misit. quid pelagiꝰ senserit. attendamus. Li¬
berũ inquit sic confitem᷑ arbitriũ. ut dicamꝰ nos dĩ indigere sẽꝑ auxilio.

Expanded text:
dit, uti scribitis, infantes in remissionem peccatorum accipere baptismum\\ non enim et hic dit, uti scribitis, infantes in remissionem peccatorum accipere baptismum\\ non enim et hic dixit \'in uerbis remissionis peccatorum\\ sed eos baptizari in ipsam remissionem confessus est; et tamen si ab eo quaereretis, quid peccati eis credatur remitti, non eos aliquid habere contenderet. Quis crederet sub hac quasi manifesta confessione sensum latere contrarium, nisi eum Caelestius aperuisset? qui in libello suo, quem Romae gestis ecclesiasticis allegauit, \'paruulos et baptizari in peccatorum remissionem\' confessus est et negauit <ullum habere originale peccatum\'. sed nunc non de baptismate paruulorum, sed de adiutorio gratiae potius etiam in libello fidei suae, quem Romam misit, quid Pelagius senserit attendamus. liberum'\\ inquit, \'sic confitemur arbitrium, ut dicamus nos indigere dei semper auxilio\'.
Abbreviated transcription (Latin):
sie applieant fidẽ. ut fidei uidelic& reddi uideat᷑ not gratuita. s debita grã. Ac
phoc iã nec gr̃a. quia nisi gtatuita ñ ẽ. grã. S ab his litt̾is pelagiꝰ adfidĩ suȩ librũ
uult tͣnsire lectorẽ: cuius uob̃ commemorationẽ fec̃ in quo ea de quib non
in t̾rogabat᷑ multa disseruit. S nos de quib eũ illis agimus ipsa uideannis.
Cũ enĩ ab unitate trintatis. usq ad resurectionẽ carnis. qđ ab illo nemo quȩ¬
rebat disputationẽ quantã uoluit terminass. & babtisma inquit unũ te¬
nemus. qđ isdẽ sacram̃tis u̾bis in in fantib quib etiã in maiorib dicimꝰ eẽ.
celebrandũ. Hoc certe uos & ap̃sente audisse diristi. S quid ꝓdẽ. qđ eisdẽ
ũbis in paruulis quib & in maiorib celebrari dic̃ babtismi sacram̃tũ. cũ res
a nobis non sola u̾ba querant᷑ : Plus ẽ. qđ uob̾ ore ꝓprio iuterrogantib respon¬

Expanded text:
t fidem, ut fidei uidelicet reddi uideatur non gratuita, sed debita gratia, ac per hoc iam nec gratia, quia nisi gratuita non est gratia. Sed ab his litteris Pelagius ad fidei suae librum uult transire lectorem, cuius uobis commemorationem fecit, in quo ea de quibus non interrogabatur multa disseruit. sed nos de quibus cum illis agimus, ipsa uideamus. cum enim ab unitate trinitatis usque ad resurrectionem carnis, quod ab illo nemo quaerebat, disputationem quantam uoluit terminasset, \'et baptisma\', inquit, unum tenemus, quod isdem sacramenti uerbis in infantibus quibus etiam in maioribus dicimus esse celebrandum\'. hoc certe uos et a praesente audisse dixistis; sed quid prodest, quod eisdem uerbis in paruulis quibus et in maioribus celebrari dicit baptismi sacramentum, cum res a nobis, non sola uerba quaerantur? plus est quod uobis ore proprio interrogantibus respon
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat᷑ agr̃a. Itũ querimꝰ qua gr̾a: & adhuc pot̾it respondere lege atq doct̾ua.
xp̃iana. Deinde quãlib& sentiat grãm. ipsis xp̃ianis. scd̾m merita dari dicit. eũ
eos qui hoc dicunt iã in palestina sic̃ supͣ cõmemoraui sua illa p̃clara purgatiõe
dampnau̾it. Nã uerba eiꝰ ista sunt. In illis inquit nudũ & merme ẽ. conditionis
quȩ supra diximꝰ. S ad huc sequit᷑ de his qu xp̃iam nonsunt: & dic̃. Illi ido
tudicandi atq dampnandi funt. quia cũ habeant lib̾ũ arbitũ ꝑ qđ adͥfidem¬
ad uenire possent. & dĩ grãm ꝓmeri. male utunt᷑ lib̾tate concessa. hiu remu¬
n̾andist᷑ qui bene utentes libero arbitrio. merent᷑ dñi grãm: & eius mandata

Expanded text:
atia\'. iterum quaerimus: qua gratia? et adhuc poterit respondere: lege atque doctrina christiana. Deinde quamlibet sentiat gratiam, ipsis gratiam secundum merita dari dicit, cum eos qui hoc dicunt iam in Palaestina, sicut supra commemoraui, sua illa praeclara purgatione damnauerit. nam uerba eius ista sunt: <in illis\', inquit, \'nudum et inerme est conditionis quae supra diximus. sed adhuc sequitur de his qui christiani non sunt atque damnandi sunt, quia cum habeant liberum arbitrium, per quod ad fidem venire possent, et Dei gratiam promereri, male utuntur libertate concessa; ii vero remunerandi sunt, quia bene libero utentes arbitrio, merentur Domini gratiam, et ejus mandata
Abbreviated transcription (Latin):
tarent ꝑ oꝑa: addidit ꝑfidẽ. Rursus ne ipsã fide̾ sine dĩ gr̃a sibi putarent
eẽ tribuendã: & hoc inquit non ex uob: s dĩ donũ ÷. Nẽpe gͦ illud uñ menp̃
om̃e qđ merito acciꝑe dicim᷑. sine merito accipimꝰ. id ẽ ipsã fide. Aut si negatur
dari: quid est qđ dictũ ẽ. sic̃ unicuiq partitꝰ ẽ. mensurã fidei: Si aut̃ fic di
dari ut reddatur meritis non donetur. quid ẽ qđ it̾ũ dic̃. uob̾ donatũ est pꝓ¬

Expanded text:
t per opera\', addidit: per fidem. rursus ne ipsam fidem sine dei gratia sibi putarent esse tribuendam, et hoc, inquit, non ex uobis, sed dei donum est. nempe ergo illud, unde incipit omne quod merito accipere dicimur, sine merito accipimus, id est ipsam fidem. aut si negatur dari, quid est quod dictum est: sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei? si autem sic dicitur dari, ut reddatur meritis, non donetur, quid est quod iterum dicit: uobis donatum est p
Abbreviated transcription (Latin):
si int̾uticumqs mediũ in aliquia declinare: Legant gͦ ⁊intelligant. in tueant᷑
smi sateantur. non lege ator doctrina inronante forinsecꝰ. s in terna ⁊ occulti
miribili atq in esfabili potestate oꝑari dm̃ incordib hominũ nonsolũ ueras re
molationes. s bonis eti ã uoluntates. Desinat itaq pelagiꝰ iã ⁊ seipsũ ⁊ a. lios fallere
cont dergtãm dispitando. Nꝓpt̃ illoꝵ unũ triũ. id ẽ ꝑꝑt̾ possibilitatẽ bonȩ uo¬
suntatis atq oꝑis. s etiã ꝓpt̃ uoluntatẽ atq oꝑationẽ bonã. erga nos dĩgrã p̃di-¬

Expanded text:
sed inter utramque medium in aliquid declinare? Legant ergo et intelligant, intueantur sed inter utramque medium in aliquid declinare? Legant ergo et intelligant, intueantur atque fateantur, non lege atque doctrina insonante forinsecus, sed interna et occulta, mirabili ac ineffabili potestate operari Deum in cordibus hominum, non solum uelationes, sed bonas etiam uoluntates. Desinat itaque iam Pelagius et se ipsum et alios fallere contra dei gratiam disputando. non propter illorum unum trium, id est propter possibilitatem bonae uoluntatis atque o
Abbreviated transcription (Latin):
deiotis. sseu st sor onidolosus ualde. ⁊ eleuata facie sua in flammata in caritite in¬
pule . eã tãq taurus. ĩpetu indignacioĩs suȩ. de timuit regina. ⁊ conũsus: color
oilũ disolutione. ⁊ inclinauit suꝑ capud delicatȩ suȩ quȩ p̃cedebat eã. uel¬
ii palsoet istr nob utrũ rex ille ad dñm iã cucurrerat. & ab eose regi cupiue-¬
letꝰs diãq uoluntatẽ ex eiꝰ uoluntate suspendeiat. ⁊ ei uigit̾ adherendo unꝰ¬
reũ. so sor factus erat. ũñ de arbitri libertate. utrũ se deo totũ tradiderat. om¬
noũ sua mortificatiat uoluntate. ⁊ cor suũ in manii dĩ posuerat. Puto ñ desiꝑe sed
mes sue hominẽ. quisquis de illo rege quał tẽ erat. hȩc sensent. & tam̃ conũtit¬
a contrio inlenitatẽ conu̾t̾e atq transferre. quã cor neutra affectioẽ p̃occupatũ.

Expanded text:
etiosis, et erat formidolosus ualde. et eleuata facie sua inflammata in claritate inetiosis, et erat formidolosus ualde. et eleuata facie sua inflammata in claritate intuitus est eam tamquam taurus in impetu indignationis suae; et timuit regina et conuersus est color eius per dissolutionem et inclinauit se super caput delicaticeret iste nobis, utrum rex ille ad dominum iam cucurrerat et ab eo se regi cupiuerat suamque uoluntatem ex eius uoluntate suspenderat et ei iugiter adhaerendo unus factus erat nonnisi de arbitrii libertate, utrum se totum deo tradiderat omnemque suam mortificauerat uoluntatem et cor suum in manu dei posuerat. puto non desipere, sed insanire hominem, quisquis de illo rege, qualis tunc erat, haec senserit; et tamen conuertita contrario in lenitatem convertere atque transferre, quam cor neutra affectione praeoccupatum,
Abbreviated transcription (Latin):
tite. ad dñm currimꝰ. ab eo nos regi cupimꝰ. uoliutatẽ nr̃am ex eiꝰ uoluntate suspen-¬
di mꝰ. eiq adherendo uigit̾ unꝰ cũ illo efficimͣ sps. Hȩc scilicet tã ingentia bona. ñnͣ dear¬
hoc uerũ ẽ. si oꝑa tanta p̃cedunt quȩ nob̾ ad ipiscende grę meritũ faciant. quo nob̾
non donet᷑ gratutto. s reddat᷑ exdebito: Ergo ne ut ꝓueniat᷑: Ad iutoriũ dei ad
dm̃ currit᷑ sine ad uitorio dĩ : & ut dõ adherentes ad iuuem̾ adeo. adõ nõ adiuti
adheribimꝰ dõ: quid hõi ma iꝰ: qͥd ue tale pot̾it gr̃a ipsa p̃stare. si iã sine illa un
cũ dño sp̃s effici potuit. non nisi de arbitriĩ lib̾tate: S uellẽ ut iste dicet utrũ
rex assiriꝰ ille cuiꝰ hester scã mulier execrabat᷑ cubile: quando considebat. in
rono regiri sui. ⁊om̃i tola illustratiõis suȩ indutus erat. totꝰ auro uariat᷑ lapidib q

Expanded text:
tate ad dominum currimus, ab eo nos regi cupimus, uoluntatem nostram ex eius uoluntate suspentate ad dominum currimus, ab eo nos regi cupimus, uoluntatem nostram ex eius uoluntate suspendimus eique adhaerendo iugiter unus cum illo efficimur spiritus. haec scilicet tam ingentia bona nonnisi de arhoc uerum est, si opera tanta praecedunt, quae nobis adipiscendae gratiae meritum faciant, quo nobis non donetur gratuito, sed reddatur ex debito? ergone ut perueniatur ad adiutorium dei, ad deum curritur sine adiutorio dei? et ut deo adhaerentes adiuuemur a deo, a deo non adiuti adhaeremus deo? quid homini maius quidue tale poterit gratia ipsa praestare, si iam sine illa unus cum domino spiritus effici potuit nonnisi de arbitrii libertate? Sed uellem ut iste diceret, utrum rex ille Assyrius, cuius Esther sancta mulier execrabatur cubile, quando considebat in throno regni sui et omni stola illustrationis suae indutus erat, totus auro uariegatus lapidibusque
Abbreviated transcription (Latin):
cerent uoluntatẽ. Heforte gͦ ita respondeat: alia de hac re ũba eiꝰ accipite.Iui
libertate. Uidete quantã rẽ di̾it non effici nisi arbitri lib̾tate. ac ꝑhoc sine ad u-¬
corio dei nosdõ existimat adherẽre. hoc est enĩ ñ nͥ de arbitri lib̾tate. Ut cũ adhese¬
rim. eo non adiuuante. tc̃ iã qm̃ ad hesimꝰ etiã ad iuiuari. meream᷑. Sequit᷑ enĩ dic̃. Iua
qui bene utitur. id ẽ. arbitrii. lib̾tate qui bñ utit᷑. ita se inquit totũ tͣdit deo. om¬
nẽq suã mortificat uoluntatẽ. ut cũ apło possit dic̾e. Uiuo aut̃ iã non ego uiuit aut̃
in mea p̃s. Ponitq corsuũ in manu dĩ ut illud quo uoluerit ipse dedinet. A lagnũ
ꝓfecto adiutoriũ diuine gr̃ę. ut cor nr̃m quo uoluerit ds̃ ipse declin&: S hoc tã
magñ ad iutoriũ. sic̃ iste desipit tc̃ m̾emͣ. cũ sine illo ad uitorio. ñ nisi de arbitrũ liber¬

Expanded text:
cerent uoluntatem, ne forte ergo ita respondeat, alia de hac re uerba eius accipite. qui cerent uoluntatem, ne forte ergo ita respondeat, alia de hac re uerba eius accipite. qui libertate\\ uidete quantam rem dixerit non effici nisi arbitrii libertate, ac per hoc sine adiutorio dei nos deo existimat adhaerere. hoc est enim \'nonnisi de arbitrii libertate\', ut cum adhaeserimus eo non adiuuante, tunc iam quoniam adhaesimus, etiam adiuuari mereamur. Sequitur enim et dicit: qua qui bene utitur\', id est arbitrii libertate qui bene utitur, \'ita se\', inquit, \'totum tradit deo omnemque suam mortificat uoluntatem, ut cum apostolo possit dicere: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus, ponitque cor suum in manu dei, ut illud quo uoluerit ipse declinet\'. magnum profecto adiutorium diuinae gratiae, ut cor nostrum quo uoluerit deus ipse declinet! sed hoc tam magnum adiutorium, sicut iste desipit, tunc meremur, cum sine ullo adiutorio nonnisi de arbitrii liber
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnauit mȩłiastico uidicio palestino. cosquidicunt grãm dei scdm m̾ita niãdari.
An adhuc eũ id sentire & aꝑtissꝑme p̃dicare dubitamꝰ : Quomͦ gͦ uerax fuit in ep̃ili
ex amine illa confessio: An forte iã istũ scripserat librũ. ubi aꝑtissime dic̃ grãm se¬
cundũ m̾ita nr̃a dari: qđ in orientali sinodo. sine ulla recusatione dãpnauit: Cou¬
fit̾et᷑ gͦ sic se aliquando tenuisse. s iã ñ ten̾e. ut de correctione eiꝰ aptissime gaudemꝰ.
dicũt ea celestii eẽ. ego uͦ nũq sic tenui: s anathetiro qui sic tenent. Quo mͦ nũꝙ
tenent. si hunc librũ postea condidit: S ne forte respondeat ita se hic dixis¬
se dĩ faciendo uoluntatẽ diunã meream᷑ grãm. sic̃ fidelib ⁊ pie uiuentib addit᷑
grã qua resistant fortit᷑ tẽptatori: cũ tam̃ grãm etiã primit᷑ accepissent. ut dĩ fa-¬

Expanded text:
damnauit in ecclesiastico iudicio Palaestino eos, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari! damnauit in ecclesiastico iudicio Palaestino eos, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari! an adhuc eum id sentire et apertissime 1 praedicare dubitamus? quomodo ergo uerax fuit in episcopali examine illa confessio? an forte iam istum scripserat librum, ubi apertissime dicit gratiam secundum merita nostra dari, quod in orientali synodo sine ulla recusatione damnauit? confiteretur ergo sic se aliquando tenuisse, sed iam non tenere, ut de correctione eius apertissime gauderemudicunt ea Caelestii esse; ego uero numquam sic tenui, sed anathematizo qui sic tenent\\ quomodo numquam tenent, si hunc librum postea condidit? Sed ne forte respondeat ita se hic dixisse \'dei faciendo uoluntatem diuinam mereamur gratiam\', sicut fidelibus et pie uiuentibus additur gratia, qua resistant fortiter temptatori, cum tamen gratiam etiam primitus accepissent, ut dei fa
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ ds̃ caritas : : cũ aꝑtissime dama ioħs apłs. ecce qualẽ caritatẽ dedit nob̾ pat̾ ut
fili d̾ei uocem᷑ ⁊ simꝰ. iste audiens ds caritas ÷ qt̃ adbuc usꝙ contendit qd ex illis trib tantũ mͦ
possibilitatẽ habeamꝰ ex dõ. bonã uͦ uoluntatẽ. bonãq actionẽ habeamꝰ ex nob̃: Quasi
uero aliud sit bona uoluntas quã haritas. quã script᷑a uob̾ eẽ clamat ex deo. ⁊ apat
datã. ut filii eiꝰ eẽmꝰ. S forte ut daret᷑ nob̾ p̃cedentia merita nr̃a fecert̃: sic̃ iste
de grã dĩ sentit in eo libro quẽ ad sacram uugniẽ scribit: cuiꝰ euã cõmemorationen
fec inlnt̾is quas romã misit. Ibi enĩ int̾posito iacobi apłi testimonio. quo ait subditi
estote deo. resistite aut̃ diabolo ⁊ fugiet a uob̾: sub iungit & dic̃. Ostendit quo modo
resistere debeamꝰ diabolo. siutiq subditi simꝰ deo. ciq faciendo uoluntatẽ diuinã

Expanded text:
 Iohannes apostolus: ecce qualem caritatem dedit nobis pater, ut filii dei uocemur et simus, iste audiens deus caritas est' quare adhuc usque contendit, quod ex illis tribus tantummodo possibilitatem habeamus ex deo, bonam uero uoluntatem bonamque actionem habeamus ex nobis? quasi uero aliud sit bona uoluntas quam caritas, quam scriptura nobis esse clamat ex deo et a patre datam, ut filii eius essemus. Sed forte, ut daretur nobis, praecedentia merita nostra fecerunt, sicut iste de gratia dei sentit in eo libro, quem ad sacram uirginem scripsit, cuius etiam commemorationem fecit in litteris, quas Romam misit. ibi enim interposito Iacobi apostoli testimonio, quo ait: subditestote Deo, et resistite diabolo, et fugiet a vobi- . Ostendit, inquit , quomodo resistere debeamus diabolo, si utique subditi simus Deo, ejusque faciendo voluntatem divinam
Abbreviated transcription (Latin):
iifestũ ÷ ita eũ. uelle nos adiuuari grã sp̃s scĩ. ñ qr sine illo etiã ꝑsolã nat᷑e possi¬
bilitatẽ. non possimꝰ resistere tẽptatori. s ut faciliꝰ resistamꝰ. Id tam̃ qualec̃q
&ẽ quantulũcq ad uitoriũ. eũ credibile ẽ. in hoc constituere. qđ nob addit᷑ scien¬
tia reuelante spũ ꝑ doctriã. quã uł ñpossumꝰ uł difficile hab̾e possumꝰ ꝑ nat᷑am.
gr̃e infamare gestierint. qui ꝑ totũ pęne ipsius textũ oꝑis ꝑfecte atq integre
&  lib̾ũ arbitruĩ confitem̃ & giãm. Quatuor s̃ libri oꝑis huiꝰ & hos legi. ⁊ bos legi.

Expanded text:
nifestum est ita eum uelle nos adiuuari gratia spiritus sancti, non quia sine illo etiam per solam naturae possibilitatem non possumus resistere temptatori, sed ut facilius resistamus. quod tamen qualecumque et quantulumcumque adiutorium eum credibile est in hoc constituere, quod nobis additur scientia reuelante spiritu per doctrinam, quam uel non possumus uel difficile habere possumus per naturam. gratiae infamare gestierint, qui per totum paene ipsius textum operis perfecte atque integre et liberum arbitrium confitemur et gratiam\'. quattuor sunt libri operis huius. et hos
Abbreviated transcription (Latin):
Duo uero reliqua. hoc÷ uelle & eẽ. ad hoiem refcrenda st̃: quia de arbitrĩ
fonte descendunt. Ergo inuoluntate & oꝑe bono laus hoĩs:: mimo & hõis
⁊ dei: qui ipsius uoluntatis & oꝑis possibilitatẽ dedit. quiq ipsã possibilitatẽ
grẽ suȩ ad uuat sẽꝑ auxilio. Qđ uͦ pocest hõ uelle bomĩ atq ꝑfic̾e: soliꝰ dei est.
Potest itaq illut unũ eẽ. eciã fiduo ista nonfuerint: ista uͦ fine illo eẽ nõpossc᷑.
Itaq libertĩ michiẽ. nec uoluntatẽ bonã bab̾e: nec accionẽ. nullo aut̃ mͦ possũ
ñ hab̾e possibilitatẽ boni. In ẽ michi etiã sinoluero. nec otuĩ sin aliquando
in hoc natura recipit. Quẽ nob̾ sensũ exẽpla aliqua faciant dariorẽ. qđ pos¬

Expanded text:
duo uero reliqua, hoc est uelle et esse ad hominem referenda sunt, quia de arbitrii duo uero reliqua, hoc est uelle et esse ad hominem referenda sunt, quia de arbitrii fonte descendunt. ergo in uoluntate et opere bono laus hominispsam possibilitatem gratiae suae adiuuat semper auxilio; quod uero potest homo uelle bonum atque perficere, solius dei est. potest itaque illud unum esse, etiamsi duo ista non fuerint, ista uero sine illo esse non possunt. itaque liberum mihi est nec uoluntatem bonam habere nec actionem, nullo autem modo possum non habere possibilitatem boni; inest mihi, etiamsi noluero, nec otium sui aliquando in hoc natura recipit. quem nobis sensum exempla aliqua faciant clariorem. quod pos
Abbreviated transcription (Latin):
ita tribuit: ut ñ nisi a nob̾ eẽ contendat. Deniq grã dei ñ ista duo q̃ in nr̃a om¬
nino uult. eẽ. idẽ. uoluntatẽ & actionẽ. s illã quȩ inpotestã nr̃a qIñ est. ⁊ nob̾
ex deo est. id est possibilitatẽ ꝑhibet adiuuari. tãq illa quȩ nr̃aft̃. hoc
est uoluntas & actio. tã sint ualentia ad declinandũ amalo &e faciendũ
bonũ. ut diumo ad itorio non indigeãt. Illud uͦ hobis ex dõ est. hoc fit
inualidũ id ẽ. possibilitas: ut sẽꝑ gr̃e ad iuetur aurilio. S neqis forsi¬
tan dica nos uł non recte in tellig̾e quȩ loquit᷑. uł maliuolo animo tn a¬
lrũ sensũ quȩ non ita dictast̃ ũtere: ipsa iã ũba eiꝰ accipite. Hosinquit sic
ctia ista distinguimꝰ. & certũ uelut mordiẽ digesta partimͣ. Prmo locosta
Primũ illud idẽ posse. ad dm̃ ꝓpͥe ꝑtinet. qui iltut creaturȩ fuȩ contulit.

Expanded text:
is tribuit, ut nonnisi a nobis esse contendat. denique gratia dei non ista duo, quae nostra omis tribuit, ut nonnisi a nobis esse contendat. denique gratia dei non ista duo, quae nostra omnino uult esse, id est uoluntatem et actionem, sed illam, quae in potestate nostra non est et nobis ex deo est, id est possibilitatem, perhibet adiuuari, tamquam illa quae nostra sunt, hoc est uoluntas et actio, tam sint ualentia ad declinandum a malo et faciendum bonum, ut diuino adiutorio non indigeant, illud uero, quod nobis ex deo est, hoc sit inualidum, id est possibilitas, ut semper gratiae adiuuetur auxilio. Sed ne quis forsitan dicat nos uel non recte intellegere quae loquitur uel maleuolo animo in alium sensum quae non ita dicta sunt uertere, ipsa iam uerba eius accipite. <nos>. inquit, \'sic tria ista distinguimus et certum uelut in ordinem digesta partimur. primo loco pprimum illud, id est posse ad deum proprie pertinet, qui illud creaturae suae contulit,
Abbreviated transcription (Latin):
id qͦd dãpnasse uidebatur. Dã grãm dĩ ce ad nitortũ quo ad uutamꝰuam
peccandũ. aut in nat᷑a & ĩnlib̾o ponit arbit̾o. aut mlege atq doctrina. Eñ
uidelicet cũ aduiuat deus hominẽ ut declinet amalo & faciat botũ reue¬
lando & ostendendo quia fieri debeat. ad iiuare credat᷑ non etciã coopando ae
dilectionẽ inspirando ut id q̃ faciendũ eẽ cognou̾te facias. A ã cũtrias¬
tuat atq distingat. quib anuna manclataᷤᷤ dic impleri. possibilitaterasti
uoluntatẽ. actionẽ. possibilitatẽ scilicet qua potest hõ eẽ uistus. uolun¬
tatẽ qua uult eẽ nistus. actionẽ qua rustusẽ. Hoꝵ primũ titu ide. porti¬
bilitatẽ confitet᷑ latã acreatore naturȩ nec eẽ. in nr̃a potestate. s eã nos hab̾e
etã si nolimꝰ. Duo uͦ reliqua id ẽ. uoluntatẽ & actionẽ nrad eẽ assenit. atq nob̾e¬

Expanded text:
id quod damnasse uidebatur. nam gratiam dei et adiutorium, quo adiuuamur ad non id quod damnasse uidebatur. nam gratiam dei et adiutorium, quo adiuuamur ad non peccandum, aut in natura et libero ponit arbitrio aut in lege atque doctrina, ut uidelicet, cum adiuuat deus hominem, ut declinet a malo et faciat bonum, reuelando et ostendendo quid fieri debeat adiuuare credatur, non etiam cooperando et dilectionem inspirando, ut id quod faciendum esse cognouerit faciat. Nam cum tria constituat atque distinguat, quibus diuina mandata dicit inpleri: possibilitatem, uoluntatem, actionem — possibilitatem scilicet, qua potest homo esse iustus, uoluntatem, qua uult esse iustus, actionem, qua iustus est — horum trium primum, id est possibilitatem datam confitetur a creatore naturae nec esse liqua, id est uoluntatem et actionem nostra esse asserit atque ita nob
Abbreviated transcription (Latin):
ista uerba coaptare: ut dicant ꝑfingła mom̃ta. ꝓsingłos actus. necessariã nob̃ eẽ.
huiꝰ modi gr̃a : id ẽ. ut inom̃i conũsatioe nr̃a inttieam᷑ dominicȩ conũsa¬
cionis ȩrẽpłũ. Ptudet aut̃ fides uĩa a confessioẽ gix de qua questio ẽ. quã
sie aistĩguenda ista confellio. & tñ obtegi potest istoꝵ amibigutate ũboi
S. qiuid mirũ quando quidẽ ipse pelagiꝰ eũ ep̃alib gestis. sine ulla recuoꝵa
dãpnau̾it eos. qui dic̃t giãm di & ad uitornĩ non aafingłos acttalllaoe
s inlibo arbitrio ee uł tnlege atq doctrina. ubi pitabamꝰ eiꝰ de tias dar
om̃s tergiuersationes eẽ. consũptas. dãpnau̾it etiã eos qui docentꝰ qtam dei
scd̾m merita nr̃a dari: tam̃ inlibras quos edidit ꝓlib̾o arbitrio. quoꝵ. qet¬
onem faẽ inȩpła quã romã misit nichil altud sentire monstratiu. q um

Expanded text:
ista uerba coaptare, ut dicant per singula momenta, per singulos actus necessariam nobis esse ista uerba coaptare, ut dicant per singula momenta, per singulos actus necessariam nobis esse huius modi gratiam, id est ut in omni conuersatione nostra intueamur dominicae conuersationis exemplum. peruidet autem fides uestra a confessione gratiae, de qua quaestio est, quam sit distinguenda ista confessio et tamen obtegi potest istorum ambiguitate uerborum. Sed quid mirum? quandoquidem ipse Pelagius, cum episcopalibus gestis sine ulla recusatione damnauerit eos, qui dicunt gratiam dei et adiutorium non ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse uel in lege atque doctrina — ubi putabamus eius de hac re omnes tergiuersationes esse consumptas — damnauerit etiam eos, qui docent gratiam dei secundum merita nostra dari, tamen in libris, quos edidit pro libero arbitrio, quorum mentionem facit in epistula, quam Romam misit, nihil aliud sentire monstratur quam
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse subreptos: aut omĩno suos negat. s in illis quos uliteeris fuis quas ro¬
mã mifit. cõmemorat. omino eũ putat hoc sentire quod ueritas ht̃. Iuis¬
quis ant̃ quid meis aꝑtiꝰ dicat aduertit. debet hr̃e etiã ista ũba suspecta.
catoꝵ remissioe constituat. potest huic sensui ũba ista coaptare. dicens iõ
eã ꝑsingłas horas. ꝑfingła mom̃ta. & ꝑactus singłos necessariã. ut sẽꝑ in
memoria retinentes & reminiscentes drmissa nob̾ eẽ pecẽa. ñ peccemꝰ ulteriꝰ:
ad niti ñ aliqua fubministratiõe uttutis: s uirib ꝓpͥe uoluntatis. quid
sibi remissioe pecoꝵ prestitũ fuerit. pactus singłos recordantis. Itẽ qm̃
solent dic̃e nobis in eoxp̃m ad non peccandũ p̃buisse adiutoriũ. qutia ius¬
te ipse inriendo. iusteq docendo. reliquit exẽplũ. possunt eciã ad hoc

Expanded text:
fuisse subreptos aut omnino suos negat, sed in illis quos litteris suis quas Rofuisse subreptos aut omnino suos negat, sed in illis quos litteris suis quas Romam misit commemorat, omnino eum putat hoc sentire quod ueritas habet; quisquis autem quid in eis apertius dicat aduertit, debet habere etiam ista uerba suspecta, catorum remissione constituat, potest huic sensui uerba ista coaptare dicens ideo eam per singulas horas, per singula momenta et per actus singulos necessariam, ut semper in memoria retinenadiuti non aliqua subministratione uirtutis, sed uiribus propriae uoluntatis quid sibi remissione peccatorum praestitum fuerit per actus singulos recordantis. item quoniam solent dicere nobis in eo Christum ad non peccandum praebuisse adiutorium, quia iuste ipse uiuendo iusteque docendo reliquit exemplum, possunt etiam ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
salute gandem᷑. sincerasiini fr̃s dilecti adeo. albina. pmiane. &¬
S melama. quia effari ñ possumꝰ. uob̾ cogitandũ creden¬
dunq dimitimus: ut ea de quib nos consuluistis potiꝰ iã loquam᷑. festinante
& eniꝰ ꝑlatore int̃ occupationes nr̃as. multo apd carthaginẽ quã ubic̃q alibi
densiores. quantũ de donare dignatꝰ ÷ ut potimꝰ ista tctauimꝰ. Seripsistiᷤ mͥ
eñ pelagio uos egisse. ut quęcũq adũsus eũ dicerent᷑ scripto dãpnaret. eũq di-¬
uisse audientib uobis. Anathematito. qui uł sentit uł dic̃ grãm dei qua xp̃c
uenit inhumc mundũ peccatores saluos facẽ. non solũ ꝑsingłas horas aut ꝑ
siigła mom̃ta. s etiã ꝑ singłos actais nros ñ ẽẽ necessariã. ł qui hanc conan¬
tur auferre: poenas sortiant᷑ ȩt̾nas. Iuisquis hȩc audit. & sensũ eiꝰ igno¬
rat. quẽ inlibris suis satis enident̃ exp̃ssit. non illis. quos dic̃ in em̃datos sibi

Expanded text:
salute gaudeamus, sincerissimi fratres dilecti a deo Albina, Piniane et Melania, quia effari non possumus, uobis cogitandum credendumque dimittimus, ut ea de quibus nos consuluistis potius iam loquamur. festinante etenim perlatore. inter occupationes nostras multo apud Carthaginem quam ubicumque alibi densiores quantum deus donare dignatus est, ut potuimus, ista dictauimus. Scripsistis mihi cum Pelagio uos egisse, ut quaecumque aduersus eum dicerentur scripto damnaret, eumque dixisse audientibus uobis: \'anathemo uenit in hunc mundum peccatores saluos facere, non solum per singulas horas aut per singula momenta, sed etiam per singulos actus nostros non esse necessariam et qui hanc conantur auferre poenas sortiantur aeternas\\ quisquis haec audit et sensum eius ignorat, quem in libris suis satis euidenter expressit, non illis quos dicit inemendatos sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ista dicere. Ñ solũ enĩ ds posse nr̃m donauit atq adiuuat. s etiã ułłe ⁊ oꝑrari oꝑat᷑
in nobis. Non quia nos non uolumꝰ. aut nos non agimꝰ. s quia sine psiꝰ adiutorio
nec uolumꝰ aliquid boni: nec agimꝰ. Quo mͦ enĩ dicit᷑. qđ possumꝰ bene ag̾e dĩ ẽ. qđ aũ¬
male agimꝰ nrm̃ ẽ. cũ dicat apłs orare se ad dm̃ ꝓ eis adquos scribebat. ne quid ma-¬
li faciant. & ut qdđ bonũ ÷ faciant : Nõ enĩ ait oramꝰ ut possitis nichil fac̾e̾ mali.
s ne quid faciatis mali. nec ut possitis boñ face̾. s ut boñ faciatis. Inĩ de quib
scxiptũ ẽ quet quot enĩ spũ dĩ aguntur. hii fili sunt dĩ: ꝓfecto ut agant qđ

Expanded text:
ista dicere. non solum enim deus posse nostrum donauit atque adiuuat, sed etiam uelle et operari operatur in nobis, non quia nos non uolumus aut nos non agimus, sed quia sine ipsius adiutorio nec uolumus aliquid boni nec agimus. quomodo enim dicitur: \'quod possumus bene agere, dei est, qumus, nostrum est\\ cum dicat apostolus orare se ad deum pro eis, ad quos scribebat, ne quid mali faciant et ut quod bonum est faciant? non enim ait: oramus, ut possitis nihil facere mali, sed ne quid faciatis mali, nec: ut possitis bonum facere, sed: ut bonum faciatis, quoniam de quibus scriptum est: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii
Abbreviated transcription (Latin):
aialã uͦ arborẽ hõe fac̃ qñ se ipsũ malũ fac̃: qñ ab ono incõmitabili deffic̃. Ab eo qͥppe
defectus ÷ uoluntatis male origo. Iui defectus non aliã nat᷑am malã initiat. s eã q̃bona con¬
dita ÷ uitiat. Sanato aut̃ uitio. nullũ malũ remanet. quia uituĩ nat᷑e qͥdẽ merat: s uitiũ
enĩ hearitas radix bonoꝵ. aliud cupiditas radex maloꝵ. Tantũq int̾se differ̃. quantũ uirtꝰ
&e uitiũ. S plane illa possibilitas utriͦq radicis ÷ capax. quia non pͣotest hõ hab̾e haritatẽ qua
sit arbor bona.s potest etiã cupiditatẽ. qua sit arbor mala. S cupiditaᷤ hoĩs quȩ uitiũ ẽ ho-¬
minẽ h abet auctorẽ. uł hoĩs deceptorẽ: non hoĩs creatorẽ. Ipsa enĩ cncupiscentia carnis. &
solere appellare.script᷑am. a quib habitat᷑ hic mundus : caritas aut̃ quȩ uirtꝰ ÷ exdõ nob÷¬

Expanded text:
malam uero arborem homo facit, quando se ipsum malum facit, quando a bono incommutabili deficit; ab eo quippe malam uero arborem homo facit, quando se ipsum malum facit, quando a bono incommutabili deficit; ab eo quippe defectus est origo uoluntatis malae. qui defectus non aliam naturam malam initiat, sed eam quae bona condita est uitiat; sanato autem uitio nullum malum remanet, quia uitium naturae quidem inerat, sed uitium  aliud est enim caritas radix bonorum, aliud cupiditas radix malorum tantumque inter se differunt quantum uirtus et uitium. sed plane illa possibilitas utriusque radicis est capax, quia non solum potest homo habere caritatem, qua sit arbor bona, sed potest etiam cupiditatem, qua sit arbor mala. sed cupiditas hominis, quae uitium est, hominem habet auctorem uel hominis deceptorem, non hominis creatosolere appellare scripturam a quibus habitatur hic mundus? Caritas autem, quae uirtus est, ex deo nob
Abbreviated transcription (Latin):
aẽ radioe fructesera at q fecundã. quȩ ex uoluntate hom̃is diu̾sa gignat & pariat. ce
aue poiet a dp̃i cultoris arbitriũ uł nit̾e fiore urtutũ. uł sentib horrere uitioꝵ:
bonos. & apłs paulus cũ dic̃ tadicẽ maloꝵ oium eẽ cupiditatẽ. ammon&e utiq in telligi
ladiẽ bonoꝵ oiũm haritatẽ. ꝗnde si due arbores bona ⁊ mala duo sunt hoies. bonꝰ
imalus. quid ẽ bonꝰ hõ nͥ uoluntatis bonȩ. hoc est arbor radicis bonȩ Et quid÷ hõ malus
nã: qñ dĩ accip̃ grãm. Nenĩ se ex malo boñ ꝑse ipsũ fac̃. s ex illo & ꝑillũ. ⁊ in illo qui seꝑ est.
bonꝰ. Nec tantũ ut arbor sit bona.s etiã ut faciat fructus bonos. eadẽ gr̃a necessariũ ẽ.
ut ad iuuet᷑. sine qua boni aliquid fac̾e̾ non potest. Ipse quippe inbonis arborib cooꝑat᷑
fructũ.qͥ e forinsetꝰ rigat atq excolit ꝑ quẽ libet ministrũ. ⁊ ꝑsedat utͥnsecꝰ increm̃tũ

Expanded text:
adicem fructiferam atque fecundam, quae ex uoluntate hominis diuersa gignat et pariat et quae possit ad proprii cultoris arbitrium uel nitere flore uirtutum uel sentibus horrere uitiorum\'. adicem malorum omnium esse cupiditatem, admonet utique intellegi radicem bonorum omnium caritatem. unde si duae arbores, bona et mala duo sunt homines, bonus et malus, quid est bonus homo nisi uoluntatis bonae, hoc est arbor radicis bonae? et quid est homo malus nam. quando dei accipit gratiam; non enim se ex malo bonum per se ipsum facit, sed ex illo et per illum et in illo qui semper est bonus nec tantum ut arbor sit bona, sed etiam ut faciat fructus bonos, eadem gratia necessarium est ut adiuuetur, sine qua boni aliquid facere non potest. ipse quippe in bonis arboribus cooperatur fructum, qui et forinsecus rigat atque excolit per quemlibet ministrum et per se dat intrinsecus incrementum.
Abbreviated transcription (Latin):
splere ꝑ gram. Et taquã explicaturꝰ quã dicat grãm: secutꝰ ad iunr̃ dicens. Quã nos
n ut tuputas inlege tantũ m: s & indei eẽ ad uitorio confitem̃. Suis nonhie desi¬
Seret ut ostendat quã uelit intelligi grãm : d pt̃ hoc enĩ maxime de illo ex¬
pectare debemꝰ ut dicat hos quidic̃ ñ inlege tan ⁊ tũmͦ se gram confitri. S no-¬
ẜ hac expectacione sufpensis. quiad̃ ad did̾it in tuemini. Aduiuat nos enĩ deus

Expanded text:
per gratiam\' — et tamquam explicaturus quam dicat gratiam secutus adiunxit dicens: \'quam nos non, ut tu putas, in lege tantummodo, sed et in dei esse adiutorio confitemur\'. quis non hic desideret ut ostendat quam uelit intellegi gratiam? propter hoc enim maxime de illo expectare debemus, ut dicat hoc quod dicit non in lege tantummodo se gratiam confiteri. sed nobis hac expectatione suspensis quid addiderit intuemini. \'adi
Abbreviated transcription (Latin):
e siuirt᷑ in infimitate ꝑficti᷑.: quisquis se ñ fatet᷑ infi rmũ: ñꝑficit᷑. hȩc autẽ
grã qua uirt᷑ in infirmitate ꝑficit᷑. p̃destinatos ⁊ scãm ꝓpositũ uocatos ad sũmã per¬
fectionẽ głificationẽq ꝑduc̃. Qua grã agit᷑ ñsolũ ut facienda nou̾imꝰ. uerũ etiã ut cog-¬
niti faciamꝰ. Nec solũ ut diligenda credamꝰ. uerũ etiã ut credita diligamꝰ. hȩc
ar̃a si doctrina dicenda ẽ. certe sic dicat᷑ ut altiꝰ ⁊itius eã ds̃ cũ in effabili suaui-¬
trit credat infunde. ñ solũ ꝑeos qui plantãti & rigãt extͥnsecꝰ. s etiã ꝑse ipsũ qui
inerem̃tũ suũ ministrat occultꝰ. ita ut ñ ostendat tantũ mͦ ueritatẽ. uerũ etiã
ĩptiat caritatẽ. Sic enĩ docet as̃ eos qui scdma ꝓpositũ uocati sunt. simul donans

Expanded text:
firmum, non perficitur. haec autem gratia, qua uirtus in infirmitate perficitur. praedestinatos et secundum propositum uocatos ad summam perfectionem glorificationemque perducit. qua gratia agitur non solum ut facienda nouerimus, uerum etiam ut cognita faciamus nec solum ut diligenda credamus, uerum etiam ut credita diligamus. Haec gratia si doctrina dicenda est, certe sic dicatur, ut altius et interius eam deus cum ineffabili suauitate credatur infundere non solum per eos, qui plantant et rigant extrinsecus, sed etiam per se ipsum, qui incrementum suum ministrat occultus, ita ut non ostendat tantummodo ueritatem, uerum.etiam inpertiat caritatem. sic enim docet deus eos, qui secundum propositum uoca
Abbreviated transcription (Latin):
upossi inftardime irulatioñ pͥoss existẽ : quid: aut̃ aliuia elitio quã inflatio: d irtꝙ
pficiend i fine dubio ubi iã nonposs infiari. t̃ s̃ aut̃ mens eit adhue ubi inflaretur.
piusintudine inudatuonis. idonet inꝑferet᷑ solido eclisicio hearitatis. Nondũ enĩ ꝑueni¬
endo upphenderat. quo ꝓficiendo curreut. Idcoq dolenti ꝑpeti molestiã qua eiꝰ cohib̾et᷑
aatio anq. eẽt in eo saritatis ułtima ⁊ sũma ꝑfectio: rectissime dr̃ suffic̃ tͥ gr̃a
mã nã uurtꝰ infamiate ꝑficit᷑. Infirmitate ñ ut ille putat carns tantum.¬

Expanded text:
in magnitudine reuelationum posset existere? quid est autem aliud elatio quperficienda sine dubio ubi iam non posset inflari. tunc autem mens eius adhuc erat, ubi inflaretur magnitudine reuelationis, donec impleretur solido aedificio caritatis; nondum enim perueniendo apprehenderat, quo proficiendo currebat. Ideoque nolenti perpeti molestiam, qua eius cohiberetur elatio, antequam esset in eo caritatis ultima et summa perfectio, rectissime dicitur: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur.; in infirmitate scilicet non, u
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuat ut grã requirat᷑: Nemo enĩlegẽ potest ĩplere ꝑlegẽ. Penitudo enĩ legis caritas. La¬
ritas aut̃ dĩ ñ plegẽ diffusi ÷ incor dib nr̃is: s ꝑfpũm scm̃ qui dat᷑ ẽ. nob. dm̃ plege̾ grã demon
strat᷑: ut lex ꝑgrãm cõpleit᷑. Quid enĩ uuat pelagiũ qr diuisis ub̃ eandẽ rẽ dic̃. ut ñ in telligi¬
tũ aut̃ existimo. idõ u̾et᷑ intelligi qi dãpnaũ eos quidiẽt̃ grãm dĩ & ad utoriũ ñ ad siigłos
actus dari. s in lib̾o arbit̾o eẽ. ud inlege atq doctrina. ⁊ tam̃ late seputat. c̃alis atq Aliis
locutionib u̾sat significationẽ legis atq doctrinȩ. & alio qͥppe loco c̃dui asseriuss ñ adiurto¬
amimaliũ. tantũ m̃ p̃sentia diligentes. fute głe magnetudine. a p̃mio ⁊ pollicaticioe suc¬
cendit. dũ reulatioe sapientiȩ indesiaiũ dĩ stupentẽ suscitet loluntate. dũ nob qtu alr¬

Expanded text:
adiuuat ut gratia requiratur? nemo enim legem potest implere per legem; plenitudo enim legis caritas, caritas autem dei stratur. ut lex per gratiam compleatur. quid enim iuuat Pelagium, quia diuersis uerbis eandem rem dicit, ut non intellegatum autem existimo, ideo ueretur intellegi, quia damnauit eos, qui dicunt gratiam dei et adiutorium non ad singulos actus dari, sed ignificationem legis atque doctrinae. Et alio quippe loco, cum diu asseruisset non adiutoanimalium tantummodo praesentia diligentes futurae gloriae magnitudine et praemiorum pollicitatione succendit; dum reuelatione sapientiae in desiderium dei stupentem suscitat uoluntatem; dum nobis'