comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio optinente: ut sṗmmachus paꝑa esset. quia prior ordinatus fue¬
rat. eiq parꝰ in axina faueret. Pro cuiꝰ disfensionis culꝑa aiimam pascha¬
sii diaconi. qui ꝑtinatius laurentio fauerat. alias magne scĩtans uiri
germanꝰ capuanus ep̃e inuenit. inthermis in igne purgatorio positã.
H ic symmachus constituit omii dominico die uel natalicio mr̃m.
gloria in excelsis deo ad missas cantari. quem hymnum thelefforus .uii.
a petro papa nocte tantum natalis dnĩ ad missas a se in ipsa nocte insti¬
tutas cantari instituit. et in eo ad angłoꝵ uerba que secuntur adiecit.
lamundarus rex sarrachenoꝵ ab orthodoris baptiratus. cum eũ
uellent euticiam seducere. refellit eos hac fabulosa inductione di¬
cens quod litteras acceperit nichaelem archangelum mortuum eẽ.
illisq respondentib hoc impossibile esse. quod angłi sint impassibilis na-¬

Expanded text:
judicio optinente, ut Simmacus papa esset, quia prior ordinatus fuejudicio optinente, ut Simmacus papa esset, quia prior ordinatus fuerat, eique pars maxima faveret. Pro cujus dissensionis culpa animam Paschasii diaconi, qui pertinatius Laurentio faverat, alias magnae sanctitatis viri, Germanus Capuanus episcopus invenit in thermis in igne purgatorio positam. Hic Simmachus constituit omni dominico die vel natalitio martyrum Gloria in excelsis Deo ad missas cantari; quem ymnum Telesphorus, septimus a Petro papa, nocte tantum natalis Domini ad missas a se in ipsa nocte institutas cantari instituit, et in eo ad angelorum verba quae sequuntur adjecit. lamundarus rex Saracenorum ab orthodoxis baptizatus, cum eum vellent Euticiani seducere, refellit eos hac fabulosa inductione, dicens quod litteras acceperit, Michaelem archangelum mortuum esse; illisque respondentibus, hoc impossibile esse, quod angeli sint impassibilis na
Abbreviated transcription (Latin):
uuacho ꝑ emit. et ipse uiiiꝰ regnauit. filiumq suum uualtari successorẽ
arnabas apostolus qui apud salaminam cypri. regni reliquit.¬
a Barieumago & a iudeis ꝓ xp̃o igni crematus est. corpus suum quod
a iohanne mareo consobrino suo in cripta occultatum adhue latebat.
reuelatione sua inueniri fecit. cum quo etiam euangłium mathei ipsiuss
manibus mathei hebraice scriptum quod erat simul reconditum inuenit᷑.
quot eugl̃m ipse barnabas ex doctrina apłoꝵ secum semꝑ ferre solebat.
e ubicumq inueniebat infirmos ponebat illud suꝑ eos. & tam fide Garna¬
be quam merito mathei om̃s lanabantur.
p minachus romane eccłe.xl ix. p̃sidet. ordinato contra eum ꝑ con¬
tentionem laurentio. Quȩ res graue discidium eccłȩ diuusꝙ
ad ipsa ꝓtrarit homicidia. donec tandem hane altercationẽ
compressit theoderici regis quamuis arriani potentia. hoc ȩquitatis

Expanded text:
Wacho peremit, et ipse octavus regnavit, filiumque suum Walthari succesWacho peremit, et ipse octavus regnavit, filiumque suum Walthari succesarnabas apostolus, qui apud Salaminam Cypri a Bar-Jesu mago et a Judeis pro Christo igni crematus est, corpus suum, quod a Johanne Marco consobrino suo in cripta occultatum adhuc latebat, revelatione sua inveniri fecit. Cum quo etiam evangelium Mathei, ipsius manibus Mathei Hebraice scriptum, quod erat simul reconditum, invenitur. Quod evangelium ipse Barnabas ex doctrina apostolorum secum semper ferre solebat, et ubicunque inveniebat infirmos ponebat illud super eos, et tam fide Barnabae, quam merito Mathei omnes sanabantur.machus Romanae aecclesiae 49u s presidet, ordinato contra eum per contentionem Laurentio. Quae res grave discidium aecclesiae diu usque ad ipsa protraxit homicidia; donec tandem hanc altercationem compressit Theoderici regis, quamvis Ariani, potentia, hoc aequitatis
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ordiam᷑. & paulatim ad plenam & distinctam eoꝵ hystoriam ascentere
nitam᷑. Hoꝵ ut diximus post ibor ce agion primus fuit rex aselmundꝰ
sccts lamissio. sie dictus quod a lama idest uoragine fuit ex tractus. Nam
mater eius septem uno partu enixa. cum eos inpiscinam ꝓ iecisset. & rex
agelmunlus iter faciens eos hasta reuolueret. his hastam es firmiter te¬
nut. et ab eo nutritus eo uirtutis ꝓcessit. ut in regno ei successerit et
necem eius in bulgares ultus sit. Lethu tercius. hideoch quartus. Sude¬
och fuit quintus. Ex quo ergo in rugilant ꝓfecti sunt. usq ad annos. xl.
talis fuit rerum gestarum eoꝵ consequentia. Sub Gudeoch & filio eius
claffone uͭiͦ. rege. inrugilant habitauere. Sub tattone uii rege. in campis
aftela habitauere. Ubi tercio anno rodulfo heruloꝵ rege. a tattone ꝑemp¬
to. &r regno heruloꝵ destructo. langobardoꝵ ereuit potentia. Lattonem

Expanded text:
eorum, ordiamur, et paulatim ad plenam et distinctam eorum hystoriam ascendere eorum, ordiamur, et paulatim ad plenam et distinctam eorum hystoriam ascendere nitamur. Horum, ut diximus, post Ibor et Agion primus fuit rex Agelmundus, secundus Lamissio, sic dictus, quod a lama, id est voragine, fuit extractus. Nam mater ejus septem uno partu enixa, cum eos in piscinam projecisset, et rex Agelmundus iter faciens eos hasta revolveret, is hastam ejus firmiter tenuit et ab eo nutritus, eo virtutis processit, ut in regno ei successerit, et necem ejus in Bulgares ultus sit. Lethu tertius, Hildeoch quartus, Gudeoch fuit quintus. Ex quo ergo in Rugilant profecti sunt, usque ad annos 40, talis fuit rerum gestarum horum consequentia. Sub Gudeoch et filio ejus Claffone sexto rege in Rugilant habitavere. Sub Tattone septimo rege in campis Asfeld habitavere; ubi tertio anno, Rodulfo Herulorum rege a Tattone perempto et regno Herulorum destructo, Langobardorum crevit potentia. Tattonem
Abbreviated transcription (Latin):
tenore coloniam sunt reuersȩ. ab hunis undiq obsessam. a quib cũctȩ
martyritatȩ nouo ce mirabili modo triumpharunt: &e coloniam sangui¬
ne et sepultura sua clariorem reddiderunt.
aut diripuit aut incendit. Ad eum leo papa uenit. & non solũ
salutem. s etiam ut rediret optinuit. Hex attila requis itus a
suis. cur ei tam fuisset placabilis. respondit se non eum esse reueritum.
sed senem quendam uenerabilem. euaginato glattio sibi mortem mini-¬
tantem. nisi eius in omnibus expleret uoluntatem.
ictor quidam cum saluatorem scdm similitudinem iouis pin-¬
gere uoluisset: aruit manꝰ eius. Quem culpam confessum: sa¬
nauit gennadius ep̃e constantinopoleos.
tunc temporis quintus rex Gudeoch principabatur. Quia ergo longo¬
bardorum mentionem fatimꝰ. quoꝵ tempora ꝓpter ignoratant histo¬
ricȩ narrationis distinctionem nondum attigimꝰ. iam nunc narrationem

Expanded text:
tenore Coloniam sunt reversae, ab Hunis undique obsessam. A quibus cunctae tenore Coloniam sunt reversae, ab Hunis undique obsessam. A quibus cunctae martyrizatae, novo et mirabili modo triumpharunt, et Coloniam sanguine et sepultura sua clariorem reddiderunt. aut diripuit, aut incendit. Ad eum Leo papa venit, et non solum salutem, sed etiam ut rediret obtinuit. Rex Attila requisitus a suis, cur ei tam fuisset placabilis, respondit, se non eum esse reveritum, sed senem quemdam venerabilem, evaginato gladio sibi mortem minitantem, nisi ejus in omnibus expleret voluntatem. ictor quidam cum Salvatorem secundum similitudinem Jovis pingere voluisset, aruit manus ejus. Quem culpam confessum sanavit Gennadius episcopus Constantinopoleos. tunc temporis quintus rex Gudeoch principabatur. Quia ergo Langobardorum mentionem fecimus, illorum tempora propter ignoratam hystoricae narrationis distinctionem nondum attigimus. Jam nunc narrationem
Abbreviated transcription (Latin):
sula: quȩ filia unica nothi nobilissimi & ditissimi britannoꝵ
dm̃ metuebat. si filiam dõ iam deuotam nubere cogeret. & tyrannum
timebat si filiam ei denegaret. diuinitus inspirata. nutanti patri suasit
ut tyranno assentiretur. ea tamen illi ꝓposita conditione. ut ipse et tyrã¬
nus decem uirgines. genere. forma. & etate electas sibi traderent. & tam sibi
quam singulis illaꝵ mille uirgines subscriberent. et comꝑatis ad nuine¬
rum ipsarum undecim trieribus inducias triennii sibi darent. ad ȩxerci¬
tium uirginitatis suȩ. nouo usa consilio. ut aut difficultate ꝓpositȩ con¬
ditionis animum eius a se auerteret. aut hac oportunitate om̃s coeuas
suas deo secum dicaret. Et ex hoc condicto uirginib trierib & sump¬
tibus comꝑatis. ꝑ triennium belli p̾ludia cunctis mirantib tandem sub
uno die agente uento ad portum gallie qui tiela dicitur. et inde colo¬
uiam appulse sunt. ibiq ex angeli monitu romam tendentes. ad ur

Expanded text:
sula. Quae filia unica Nothi, nobilissimi et ditissimi BritannoruDeum metuebat, si filiam Deo jam devotam nubere cogeret; et tyrannum timebat, si filiam ei denegaret: divinitus inspirata nutanti patri suasit, ut tyranno assentiretur, ea tamen illi proposita conditione, ut ipse et tyrannus decem virgines genere, forma, et aetate electas sibi traderent, et tam sibi quam singulis illarum mille virgines subscriberent, et comparatis ad numerum ipsarum undecim trieribus, inducias triennii sibi darent ad exercitium virginitatis suae, novo usa consilio, ut aut difficultate propositae conditionis animum ejus a se averteret, aut hac oportunitate omnes coaevas suas secum Deo dicaret. Et ex hoc condicto virginibus trieribus et sumptibus comparatis per triennium, belli preludia cunctis mirantibus, tandem sub uno die agente vento ad portum Galliae, qui Tiela dicitur, et inde Coloniam appulsae sunt. Ibique ex angeli monitu Romam tendentes, ad urb
Abbreviated transcription (Latin):
imperio romano fuerunt annis.xxu.iii. Ab hoc anno uuandali
cum rege suo mo digisclo ꝑ gallias crudeliter de bachati sunt annis
triginta tribus. Suꝑ francos in siccam bria commorantes regnabat
priamus. Alii scribunt eum perisse in bello. quo ut diximus franci
nimis attriti sunt ab exercitu prioris ualentiniani & de sycambria exi¬
re compuisi. FRitigernꝰ qui suꝑ wisigothos aliquanctiu regnauerat.
ab hoc anno tribus annis regnauit. Ostrogothis in patrio solo sub hu¬
noꝵ diũo remorantibus p̾erat Winithariꝰ. eisq ab hoc anno usq ad
mortem attile ꝑ annos plus minus octoginta prefuerunt reguli gentis
sue. Balamber hunis imꝑabat. qui & post eum mundruch pater attile.
Octar  augila fẽs eius. ẜleda & attiła fr̃ eiꝰ. ab hoc anno usq ad mor¬
tem ma̾tiani imperatoris regnauerunt annis plus minꝰ. lxxͣx.
nno ab adam. iIIi ccc xxxi. secumdum dyonisium. anno

Expanded text:
imperio Romano fuerunt annis 30. Ab hoc anno Wandali imperio Romano fuerunt annis 30. Ab hoc anno Wandali cum rege suo Modigisilo per Gallias crudeliter debacchati sunt annis 33. Super Francos in Sicambria commorantes, regnabat Priamus. Alii scribunt eum periisse in bello, quo, ut diximus, Franci nimis attriti sunt ab exercitu prioris Valentiniani, et de Sicambria exire compulsi. Fritigernus, qui super Wisigothos aliquandiu regnaverat, ab hoc anno 3 annis regnavit. Ostrogothis in patrio solo sub Hunorum dominio remorantibus preerat Winitharius; eisque ab hoc anno usque ad mortem Attilae per annos plus minus 80 prefuerunt reguli gentis suae. Balamber Hunis imperabat, qui, et post eum Mundzuch pater Attilae, Octar et Rugila fratres ejus, Bleda et Attila, frater ejus, ab hoc anno usque ad mortem Martiani imperatoris regnaverunt annis plus minus 80. Anno ab Adam 4331. secundum Dionisium, anno
Abbreviated transcription (Latin):
gauerunt sibi. ipsosq Gothos ceteris imperitantes aut p̃minentes ex¬
pulerunt sedibus suis. hoc felicitatis successu huni inter ceteras scy¬
thie gentes elati ꝑ uictoriam de Gothis ꝑ annos fere octoginta labora¬
uerunt. ad concussionem ce ruinam mundi. Ab hac ergo eoꝵ uicto¬
ria usq ad mortem aitile. regnum eorum in hoc tempore annotabimꝰ.
x tra has &e alie gentesfuerunt. quȩ romanum imꝑiũ dilacera¬
uerunt. idest oepides. alani. turchi. Bulgares. & alie plures
que omnes ab aquilonis plaga exierunt. ut suꝑ hoc fortasse ui¬
rdiamur ergo telam narrationis nr̃e ab anno dñi.  terrã¬
ccC ͦIUII Iͦ Quo anno post mortem ualentis. ualentinianus
inmor. & gratianus filii maioris ualentiniani incipientes reg¬
nare simul. regnauerunt annis sex Ab hoc anno sapor qui diu im¬
perauerat ꝑsis. imꝑauit annis .xx.uͭͣmͦ. Ab hoc anno britanni sub

Expanded text:
gaverunt sibi, ipsosque Gothos caeteris imperitantes aut preminentes exgaverunt sibi, ipsosque Gothos caeteris imperitantes aut preminentes expulerunt sedibus suis. Hoc felicitatis successu Huni inter caeteras Scythiae gentes elati per victoriam de Gothis, per annos fere octoginta laboraverunt ad concussionem et ruinam mundi. Ab hac ergo eorum victoria usque ad mortem Attilae regnum eorum in hoc annotabimus opere. Extra has et aliae gentes fuerunt, quae Romanum imperium dilaceraverunt, id est Gepides, Alani, Turchi, Bulgares, et aliae plures, quae omnes ab aquilonis plaga exierunt; ut super hoc fortasse vim terram. Ordiamur ergo telam narrationis nostrae ab anno Domini 381., quo anno post mortem Valentis Valentinianus minor et Gratianus, filii majoris Valentiniani, incipientes simul regnare, regnaverunt annis 6. Ab hoc anno Sapor, qui diu imperaverat Persis, imperavitannis 28. Ab hoc anno Britanni sub
Abbreviated transcription (Latin):
Exigui quidem forma sed arguti. motibus expediti. & ad eguitandum ꝓm¬
tissimi. scapulis latis. & ad arcus sagittasq parati. ceruicibus firmis.
&e suꝑbia semꝑ erecti. Hi uero sub hominum figura uiuunt. beluma
seuicia. Tali ergo stirpe ꝓcreati huni. cunctis uicinis gentibus erant horro¬
ri. & formidini. H oꝵ potentiam auxit iuictoria de sothis manen¬
tibus trans ripas meotidis fluminis. qui in scythia pollebant gła
singularis potentie ae fortitudinis. Quam uictoriam hoc modo hu¬
ni ad epti sunt. Uenatores hunorz sequentes uestigia ceruȩ. meotidas
paludes transeuntis. quas in ꝑiuas esse actenꝰ putabant. scythicam re¬
gionem diugenter explorant. explorata omĩa huiꝰ nunciant. ad tran-¬
seundum eos animant. ħ oꝵ ducatu paluctib transitis uelud qui¬
dam turbo subito incubuerunt gentibus scythicis. easq om̃s subui¬

Expanded text:
Exigui quidem forma, sed arguti, motibus expediti, et ad equitandum promExigui quidem forma, sed arguti, motibus expediti, et ad equitandum promptissimi, scapulis latis, et ad arcus sagittasque parati, cervicibus firmis, et superbia semper erecti. Hi vero sub hominum figura, vivunt belluina saevitia. Tali ergo stirpe procreati Huni, cunctis vicinis gentibus erant horrori et formidini. Horum potentiam auxit victoria de Gothis, manentibus trans ripas Meotidis fluminis, qui in Scythia pollebant gloria singularis potentiae et fortitudinis. Quam victoriam hoc modo Huni adepti sunt: Venatores Hunorum, sequentes vestigia cervae Meotidas paludes transeuntis, quas inpervias esse hactenus putabant, Scythicam regionem diligenter explorant, explorata omnia Hunis nuntiant, ad transeundum eos animant. Horum ducatu paludibus transitis, velut quidam turbo subito incubuerunt gentibus Scythicis, easque omnes subju
Abbreviated transcription (Latin):
uocant. ꝑ desertum uagantes uum uidissent. & eaꝵ complexibus
se in coitum miscuissent genꝰ hoc ferocissimum ediderunt. Q uod
fuit primum inter paludes meotidas. minutum. cetrum. atq ex¬
ile. quasi hominum genꝰ. nec alia uoce notum nisi quod huma¬
ni sermonis i maginem assignabat Et quos bello forsitan minime
superabant. uultꝰ sui terrore nimum pauorem ingerentes terribilita¬
te fugabant. eo quod erat eis species pauende nigredinis. & uelud quȩ¬
dam si dici fas est deformis offa non facies. habensq magis puncta quã
lumina. Quoꝵ animi fiduciam toruus ꝓdit aspectus. Qui etiam in
pignora sua primo die nata deseuiunt. N am maribus ferro genas se¬
cant. ut ante quam lactis nutrimenta ꝑcipiant. uulneris cogantur su¬
bire tolerantiam. Hinc inberbes senescunt. & sine uenustate efebi sunt.
qui facies ferro sulcata. tempestiuam piloꝵ gratiam cicatrice absumit.

Expanded text:
vocant, per desertum vagantes dum vidissent, et earum complexibus vocant, per desertum vagantes dum vidissent, et earum complexibus se in coitu miscuissent, genus hoc ferocissimum ediderunt, quod fuit primum inter paludes Meotidas; minutum, tetrum atque exile quasi hominum genus, nec alia voce notum, nisi quod humani sermonis imaginem assignabat, et quos bello forsitan minime superabant, vultus sui terrore nimium pavorem ingerentes, terribilitate fugabant: eo quod erat eis species pavendae nigredinis, et velut quaedam, si dici fas est, deformis offa, non facies, habensque magis puncta, quam lumina. Quorum animi fiduciam torvus prodit aspectus. Qui etiam in pignora sua primo die nata desaeviunt. Nam maribus ferro genas secant, ut, antequam lactis nutrimenta percipiant, vulneris cogantur subire tolerantiam. Hinc imberbes senescunt, et sine venustate effaebi sunt; quia facies ferro sulcata, tempestivam pilorum gratiam cicatrice absumit.
Abbreviated transcription (Latin):
e regno hunoꝵ quod in omni pene scythia tenebat princi¬
patum. ipsa gentis barbaries me suere faceret. nisi illud fa¬
mosum galliaꝵ &e italiȩ excidium ine loqui cogeret. quan¬
do ꝑ artilam eoꝵ regem udicium dĩ se longe lateq effudit. quem
quasi gladium limatũ &e ex accutũ de uagina suȩ indignationis su
ꝑ peccatrices gentes ds̃ distrinrit. De eoꝵ ergo origine que in an¬
tiquoꝵ leguntur hystoriis aperiã paucis. Filimea sochoꝵ Rex sa¬
darici magni filius. qui post egressum scantiȩ insulȩ iam quinto
loco tenens principatum setharum. qui ei terras scythie cũ sua gẽ¬
te introiit. repperit in populo suo quasdam magnas mulieres. qͣsͣ
gothico sermone aliriuinas dicunt. easq habens suspectas de me¬
dio sui ꝓturbat. longe q ab exercitu suo fugatas. in solitudine coe¬
git errare. Quas siluestres homines quos non nulli faunos fiearios

Expanded text:
De regno Hunorum, quod in omni paene Scythia tenebat princiDe regno Hunorum, quod in omni paene Scythia tenebat principatum, ipsa gentis barbaries me silere faceret, nisi illud famosum Galliarum et Italiae excidium me loqui cogeret, quando per Attilam eorum regem judicium Dei se longe lateque effudit, quem quasi gladium limatum et exacutum de vagina indignationis suae super peccatrices gentes Deus distrinxit. De eorum ergo origine quae in antiquorum leguntur historiis, aperiam paucis. Filimer, Gothorum rex, Gadarici magni filius, qui post egressum Scantiae insulae jam quinto loco tenuit principatum Getarum, et terras Scythiae cum sua gente introiit, repperit in populo suo quasdam magas mulieres, quas Gothico sermone Alirunnas dicunt; easque habens suspectas, de medio sui proturbavit, longeque ab exercitu suo fugatas in solitudine coegit errare. Quas silvestres homines, quos nonnulli Faunos ficarios
Abbreviated transcription (Latin):
concitauerunt p̃lia. Quibus ualens imꝑator occurrens bello. uic¬
tus ab eis ce igne crematus iusto dei udicio. reipublice nimiã
intulit cõmo ditatem. hostibus uero auxit elationem. Hi ergo gothi
qui romano imꝑio incubebant. Uisigothas se idest occideutales go¬
thos nominabant. & ꝑ multos annos occidentales romanoꝵ fines.
usq ad ipsas ulteriores hispanias infestabant. ubi etiam post modũ
in regnũ coaluerunt. Porro sothi qui in patrio solo trans danu¬
bium sub hunoꝵ dominio remanere passi sunt. Regulos quidem
suę gentis habuerunt. & sese ostrogothas. idest orientales gothos
appellauerunt. qui & ipsi postea ꝑ theodericũ regem suum acenone
imperatore italie regnum dono acceptum ꝑ multos aunos tenuert̾
Ita gothi quasi duobus capitis sui cornibus orientem ꝙ occidentem
uentilantes acerrime. duo ex se regna creauere scilicet Wisigotha¬
rum in hispania. & ostrogotharum in italia.

Expanded text:
concitaverunt prelia. Quibus Valens imperator occurrens, bello vicconcitaverunt prelia. Quibus Valens imperator occurrens, bello victus ab eis et igni crematus, justo Dei judicio, rei publice nimiam intulit incommoditatem, hostibus vero auxit elationem. Hi ergo Gothi, qui Romano imperio incubabant, Wisigothas se, id est occidentales Gothos, nominabant, et per multos annos occidentales Romanorum fines usque ad ipsas ulteriores Hispanias infestabant, ubi etiam postmodum in regnum coaluerunt. Porro Gothi, qui in patrio solo trans Danubium sub Hunorum dominio remanere passi sunt, regulos quidem suae gentis habuerunt, et sese Ostrogothas, id est orientales Gothos appellaverunt. Qui et ipsi postea per Theodericum regem suum a Zenone imperatore Italiae regnum dono acceptum per multos annos tenuerunt. Ita Gothi quasi duobus capitis sui cornibus orientem et occidentem ventilantes acerrime, duo ex se regna creavere, scilicet Wisigotharum in Hispania et Ostrogotharum in Italia.
Abbreviated transcription (Latin):
rum. arrianus ipse induci fecit. Anno tercio decimo ualentis. hu¬
ni qui &e ipsi in scẏthia potenter debachabant᷑ atq ferociter. nac¬
ti oportunitatẽ ex intestina Gothoꝵ simultate fines eoꝵ ex impro¬
iuso inuadunt. eosq bello uictos aut sibi subiugant. aut captiui¬
tate excruciant. aut patria eliminant. Ita gothi qui multas gen¬
tes sub diderant suo ser uicio. hunoꝵ sub duntur dnĩo. & nimis eoꝵ
potentiam ad augent. dum omnes qui gothis seruiebant. ꝑ sothos
hunoꝵ principatui parent.¬
aliter huni in omi pene scythia principatu & fortudine
cunctis p̃minebant. G othi uicti. partim se danubio tͥn¬
sito ingesserunt finibus romani imperii. & aualente pecie¬
runt terram ad in habitandum sibi dari. Qua re impetrata cũ¬
aliquamdiu se continuissent ab omni armoꝵ insolentia. camdem rom¬
orauaricia coacti. & rei familiaris in opia: in ipso imꝑii sinu grauia

Expanded text:
rum, Arrianus ipse, induci fecit. Anno 13o Valentis Hurum, Arrianus ipse, induci fecit. Anno 13o Valentis Huni, qui et ipsi in Scythia potenter debachabantur atque ferociter, nacti oportunitatem ex intestina Gothorum simultate, fines eorum ex improviso invadunt, eosque bello victos aut sibi subjugant, aut captivitate excruciant, aut patria eliminant. Ita Gothi, qui multas gentes subdiderant suo servitio, Hunorum subduntur dominio, et nimis eorum potentiam adaugent, dum omnes qui Gothis serviebant, per Gothos Hunorum principatui parent. Taliter Huni in omni pene Scythia principatu et fortitudine cunctis preminebant. Gothi victi partim se, Danubio transito, ingesserunt finibus Romani imperii, et a Valente petierunt terram ad inhabitandum sibi dari. Qua re impetrata, cualiquandiu se continuissent ab omni armorum insolentia, tandem Romanorum avaritia coacti et rei familiaris inopia, in ipso imperii sui sinu gravia
Abbreviated transcription (Latin):
et fortitudinẽ suã amplificauerunt. uiribus uigentes. ingenio callentes.
philosophie quoq disciplinis eruditi. natiuam barbariem ex uentes.
humanitate ce honestate aliis barbaricis gentibus preminebant. Tem¬
pore autẽ decii imꝑatoris. transito danubio cũ gniua rege suo gra¬
uiter in cubabant. romano imꝑio. Qui a decio impetiti bello.
ex ercitu romanoꝵ. ꝓtrito. ipsum decium ꝑemerunt cũ filio de¬
cio. Hac felicitate elati. & sepe postea in congressu romanis ducibus
suꝑiores effecti. toti orbi roiano erant cerrori. Isti adhuc trans da¬
nubium constituti. tempore ualentis ĩperatoris ceperunt ciuili bello
inter se collidi. Athalaricꝰ dux uniꝰ partis cũ p̃ualuisset fritger¬
no duci alteriꝰ partis. fritigernus a ualente aurilium petit. xp̃ianũ
se fieri ꝓmittit. Ualens auxilium mitrit. eos q in sectam arriauo¬

Expanded text:
et fortitudinem suam amplificaverunt. Viribus vigentes, ingenio callentes, et fortitudinem suam amplificaverunt. Viribus vigentes, ingenio callentes, philosophiae quoque disciplinis eruditi, nativam barbariem exuentes, humanitate et honestate aliis barbaricis gentibus preminebant. Tempore autem Decii imperatoris, transito Danubio cum Gniva rege suo, graviter incubabant Romano imperio. Qui a Decio impetiti bello, exercitu Romanorum protrito, ipsum Decium peremerunt cum filio Decio. Hac felicitate elati et saepe postea in congressu Romanis ducibus superiores effecti, toti orbi Romano erant terrori. Isti adhuc trans Danubium constituti, tempore Valentis imperatoris coeperunt civili bello inter se collidi. Athalaricus dux unius partis cum prevaluisset Fritigerno duci alterius partis, Fritigernus a Valente auxilium petit, christianum se fieri promittit. Valens auxilium mittit, eosque in sectam Arriano
Abbreviated transcription (Latin):
niam duxit.x. alboin. qui tranfouctis in italiã langobardis. regnũ
eoꝵ ibi firmissime stabiliuit.
t gothoꝵ qui apud antiquos sete dicti sunt. quinq post ea di¬
uisi. duo ex se regna idest ostrogothaꝵ & uuisigothaꝵ fecerunt.
talem originem suisse cognouimus ex historia iordanis. Isti scan¬
ciam seythie insulam pͥmo incoluerunt. cuiꝰ possessione non contenti cũ
Rege eoꝵ Berich inde exierunt. & uicinas scythie insulas. et terras ꝑ agͣn¬
tes uicinas gentes bellis lacessebant. & terrore nominis sui finitumas gẽ¬
tes sibi subigebant. Post sub filemere quinto rege suo ad ulteriora scy¬
chie ꝓgressi. ad citeriores usq ripas danubii. terras tracie. daciȩ. mesieq
Diu longe sateq sunt ꝑuagati. Ibi ꝑ multa tẽpora. immo ꝑ multa secłã in
gentẽ magnam co aluerunt. & multas gentes uictoriis suis applicantes. nom̃

Expanded text:
niam duxit; decimus Alboin, qui, transductis in Italiam Langobardis, regnum niam duxit; decimus Alboin, qui, transductis in Italiam Langobardis, regnum eorum ibi firmissime stabilivit. At Gothorum, qui apud antiquos Getae dicti sunt, quique postea divisi, duo ex se regna, id est Ostrogotharum et Wisigotharum, fecerunt, talem originem fuisse cognovimus ex historia Jordanis. Isti Scanciam Scythiae insulam primo incoluerunt. Cujus possessione non contenti, cum rege eorum Berich inde exierunt, et vicinas Scythiae insulas et terras peragrantes, vicinas gentes bellis lacessebant, et terrore nominis sui finitimas gentes sibi subigebant. Post sub Filimere quinto rege suo ad ulteriora Scythiae progressi, ad citeriores usque ripas Danubii, terras Traciae, Daciae, Mesiaeque diu longe lateque sunt pervagati. Ibi per multa tempora, immo per multa saecula, in gentem magnam coaluerunt, et multas gentes victoriis suis applicantes, nomen
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicati essent ut eos terra sua caꝑe ñ posset. egressione tercie partis
ininuere multitudinem consilium habuerunt. & qui nam exire deberẽt
missa sorte quesiuerunt. Ergo tercia pars uuniloꝵ ꝓ ut eos missa sor
elegerat ducibus asion & ibor de scandinauia insula egressi. de loco in
locum ibant uicerti. & uagabundi. & a multis sepe bellis impetiti. ui¬
riliter quia ꝓ anima res erat illis. salutẽ. et libertatem suã defendebait
Porro agion &e ibor mortuis. regnauit pͥmus suꝑ eos aselmunctus xxͣy¬
trib annis. qui dũ ageret se iusto securiꝰ. a bulgaribus cũ multis su¬
oꝵ est extinctus. Lamissio regnauit scđs. & post eum annis .xl. reg¬
nauit lethu tercius. Ildehoch quartus. Gudehoc quintꝰ. eo cempore gͦ
o doacer regnabat in italia. Sextus langobaridoꝵ Rex fuit claffo. Ssep¬
timus łaro.Uiii. uualtarith. ix. audoni. qui langobardos in panno¬

Expanded text:
tiplicati essent, ut eos terra sua capere non posset, egressione tertiae partis tiplicati essent, ut eos terra sua capere non posset, egressione tertiae partis minuere multitudinem consilium habuerunt, et quinam exire deberent, missa sorte quaesiverunt. Ergo tertia pars Winilorum, prout eos missa sors elegerat, ducibus Agion et Ibor de Scandinavia insula egressi, de loco in locum ibant, incerti et vagabundi; et a multis saepe bellis impetiti, viriliter, quia pro anima res erat illis, salutem et libertatem suam defendebant. Porro Agion et Ibor mortuis, regnavit primus super eos Agelmundus 23 annis. Qui, dum ageret se justo securius, a Bulgaribus cum multis suorum est extinctus. Lamissio regnavit secundus, et post eum 40 annis regnavit Lethu tertius, Ildehoch quartus, Gudeoc quintus, eo tempore quo Odoacer regnabat in Italia. Sextus Langobardorum rex fuit Claffo, septimus Tato, octavus Waltarith, nonus Audoin, qui Langobardos in Panno
Abbreviated transcription (Latin):
tis populi facientib in opina &e grata. occurrit eis felicitatis oportuni¬
tas. Nam inter bonefacium & etium Romanos uuces ꝑ inuittiam or¬
ta simultate. bone faciꝰ factus inferior cũ dolorẽ suȩ inuirie nollet
ulcissci nisi dampno & ꝑiculo reipublicȩ ad hispanias cransiuit. &
uuandalos ad occupandam libiam & affricam inuitauit Quo cum
ꝑuolassent. ibi regnum suum multo tempore confirmauerunt. et diui¬
na & humana. sine aliquo respectu humanitatis uł diuini tatis ꝑt᷑baueat.
uiniloꝵ qui postea patria lingua longobardi a longis barbis
uocati sunt: certam quidem originẽ legimus. sed certũ origi¬
nis coꝵ tempꝰ non inuenimꝰ. Tbam reges regnasse suꝑ eos legimꝰ.
quoꝵ etiam nomina didicimꝰ. s annos regni eoꝵ ꝑ temꝑa distinctos
non uiuenimꝰ. Hi inscandinauia scythie insula degentes. cũ ita mul¬

Expanded text:
tis populi facientibus, inopina et grata occurrit eis felicitatis oportunitis populi facientibus, inopina et grata occurrit eis felicitatis oportunitas. Nam inter Bonefacium et Aethium Romanos duces per invidiam orta simultate, Bonefacius factus inferior, cum dolorem suae injuriae nollet, ulcisci nisi damno et peri culo rei publicae, ad Hispanias transivit, et Wandalos ad occupandam Libiam et Affricam invitavit. Quo cum pervolassent, ibi regnum suum multo tempore confirmaverunt, et divina et humana sine aliquo respectu humanitatis vel divinitatis perturbaverunt. Winilorum, qui postea patria lingua Langobardi a longis barbis vocati sunt, certam quidem originem legimus, sed certum originis eorum tempus non invenimus. Nam reges regnasse super eos legimus, quorum etiam nomina didicimus, sed annos regni eorum per tempora distinctos non invenimus. Hi in Scandinavia Scythiae insula degentes, cum ita mul
Abbreviated transcription (Latin):
sib i delegatas ꝑ sexaginta annos pacifice in habitauerunt. U nde
anno archadii tercio decimo & honorii. euocati in stinctu stiliconis
rebellionem contra rem publicam meditantis. infuderunt se per
gallias. iunctis sibi alanis. easq aliquandiu miserrime dilaceraue¬
runt. Etiam inde eos expellebant gochi. non quidem ꝓspicien¬
tes galliarum quieti. sed uacuefacientes patriam sue rapacitati. Wan¬
dali hispanias aggressi. nunc hispanias nunc gallias multo tempore.
depopulatisunt. Sed nec ibi a gothis tuti esse non potuerunt.
Quippe. quia gothi nimis italiam inquietabant. honoriꝰ deliberato
cũ suis consilio. hispanias & gallias quas sibi a uuancdalis aliis q gen¬
tibus p̃reptas dolebat. gothis rata confirmatione donauit. Cumgͦ
gothi a finibus sibi deputatis uuandalos aliosq hostes effugare ma¬
turarent. & uuandali undiq conclusi timore gothoꝵ estuarent. ꝑ ecca¬

Expanded text:
sibi delegatas per sexaginta annos pacifice inhabitaverunt. Unde sibi delegatas per sexaginta annos pacifice inhabitaverunt. Unde anno Archadii 13. et Honorii. evocati instinctu Stiliconis rebellionem contra rem publicam meditantis, infuderunt se per Gallias, junctis sibi Alanis, easque aliquandiu miserrime dilaceraverunt. Etiam inde eos expellebant Gothi, non quidem prospicientes Galliarum quieti, sed vacuefacientes patriam suae rapacitati. Wandali Hispanias aggressi, nunc Hispanias, nunc Gallias multo tempore depopulati sunt; sed nec ibi a Gothis tuti esse potuerunt. Quippe quia Gothi nimis Italiam inquietabant; Honorius, deliberato cum suis consilio, Hispanias et Gallias, quas sibi a Wandalis aliisque gentibus praereptas dolebat, Gothis rata confirmatione donavit. Cum ergo Gothi a finibus sibi deputatis Wandalos aliosque hostes effugare maturarent, et Wandali undique conclusi timore Gothorum aestuarent, pecca
Abbreviated transcription (Latin):
eosꝙ contra omnes hostium assultus defensores sibi parant. Angli cũ
ali quanttiu strenue &e fortiter eos tutati fuissent. tandem dnandi eupidi¬
tate illecti. & ad hoc imbecillitate eoꝵ ad ducti. quos defensantos susceꝑat̃
illos sibi subigere deliberant. Tam uiolenta in iusticia indigene
britanni alienigenis angłis sub iugati. in uis et nomen angloꝵ quasi
uicti concesserunt. & numquã de sub iugo eoꝵ se excutere potueruri.
uandali qͦ de scitia oriundi. i gothis uicti alienas terras in¬
uadere ceperunt. qui suas retinere non potuerunt. Nos cir¬
ca danubium cõmorantes. rursum post multum tempus Gi¬
berich gothoꝵ rex bello uictos intłe ex turbauit. et ad hoc ꝓpulit.
ut quas qͦ quo mͦ habere uidebantur reuictis sedibus romano impe¬
rio se sii derent. & a constantino magno locum habitandi sibi dari
suppliciter peterent. Q uod & impetrauerunt. & pannonias ab eo

Expanded text:
eosque contra omnes hostium assultus defensores sibi parant. Angli, cum eosque contra omnes hostium assultus defensores sibi parant. Angli, cum aliquandiu strenue et fortiter eos tutati fuissent, tandem dominandi cupiditate illecti, et ad hoc imbecillitate eorum adducti, quos defensandos susceperant, illos sibi subicere deliberant. Tam violenta injustitia indigenae Brittanni alienigenis Anglis subjugati, in jus et nomen Anglorum quasi victi concesserunt, et nunquam de subjugo eorum se excutere potuerunt. Wandali quoque de Scythia oriundi, a Gothis victi, alienas terras invadere ceperunt, qui suas retinere non potuerunt. Hos circa Danubium commorantes, rursum post multum tempus Giberich Gothorum rex bello victos inde exturbavit, et ad hoc perpulit, ut quas quoquo modo habere videbantur relictis sedibus, Romano imperio se subderent, et a Constantino Magno locum habitandi sibi dari suppliciter peterent. Quod et impetraverunt, et Pannonias ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
dia. Ex acto decennio cũ exactores repeterent tributa a francis. franci
ꝓ suꝑiori uictoria insolescentes. & de uiribus p̃sumentes. non solum tri¬
buta negare. set etiam romanis p̃sumunt rebellare. R omani collecto
ex ercitu super francos irruunt. et uictos usq ad int̾nitionẽ ꝓ terunt.
ritanni siue britones a quib cognominata est britannia occeani
insula. qui eam incoluerunt a tempore Gaii iulii cesaris usq
mano deguerunt. Hi tempore marci. antonii. ueri. instantia lucii bri¬
tanniarum regis. ꝑ legatos eleutherii pape mysteria .xpĩa nitatis su¬
sceperunt. in qua aliqui eoꝵ usq martẏrii coronam ꝓuecti sunt.
Qui cum crebris ꝙ pene continius pictoꝵ incursionibus fatigarẽ¬
t᷑. & ipsi ad resistendum inimicis imbelles inhabilesq haberentur.
consilio regis sui uertigiini gentẽ augloꝵ afinibus saroniȩ inuitant.

Expanded text:
dia. Exacto decennio, cum exactores repeterent tributa a Francis, Franci dia. Exacto decennio, cum exactores repeterent tributa a Francis, Franci pro superiori victoria insolescentes, et de viribus suis presumentes, non solum tributa negare, sed etiam Romanis presumunt rebellare. Romani collecto exercitu super Francos irruunt, et victos usque ad internecionem proterunt. Britanni sive Brittones, a quibus cognominata est Britannia Occeani insula, qui eam incoluerunt, a tempore G. Julii Caesaris usque mano degerunt. Hi, tempore Marci Antonini Veri, instantia Lucii Britanniarum regis, per legatos Eleutherii papae mysteria christianitatis susceperunt, in qua aliqui eorum usque martyrii coronam provecti sunt. Qui cum crebris et paene continuis Pictorum incursionibus fatigarentur, et ipsi ad resistendum inimicis imbelles inabilesque haberentur, consilio regis sui Vertiginii gentem Anglorum a finibus Saxoniae invitant,
Abbreviated transcription (Latin):
amo meotidas paludes romanis in uias ingressi. alanoꝵ gentem ex¬
terminauerunt. & ita ualentiniano satisfecerunt. Ualentinia nus
eoꝵ uirtute delectarus. eos qui priꝰ uocati erat troiam. deinde an¬
tenoride. post etiam sicambri. francos attica lingua appellauit. quod
in latina lingcia interp̃tat᷑ feroces. Alii francos cognominatos di¬
cunt a quodam eoꝵ rege frantione. qui in bello fortissimus.
dũ cũ multis gentibus dimicasset. in euroꝑam iter direxit. &¬
inter danubium &e rhenum consedit. ibiq ꝓgenies eiꝰ co aluit. nul¬
liusq iugum usq ad id temporis susciꝑe uoluit. Unde cumq
ergo denominati sint franci. quantũ altiꝰ colligere potuerunt
historio graphi. hic priamus regnabat suꝑ eos tempore prioris ualen¬
tiniani. Nam ex ipso regis nomine recolentes nobilitatem illius priami
sub quo euersa est troia: inde gloriabantur gentis suȩ manasse primor¬

Expanded text:
amo Meotidas paludes Romanis invias ingressi, Alanorum gentem examo Meotidas paludes Romanis invias ingressi, Alanorum gentem exterminaverunt, et ita Valentiniano satisfecerunt. Valentinianus eorum virtute delectatus, eos, qui prius vocati erant Trojani, deinde Antenoridae; postea etiam Sicambri, Francos Attica lingua appellavit, quod in Latina lingua interpretatur feroces. Alii Francos cognominatos dicunt a quodam eorum rege Frantione, qui in bello fortissimus, dum cum multis gentibus dimicasset, in Europam iter direxit, et inter Danubium et Rhenum consedit, ibique progenies ejus coaluit, nulliusque jugum usque ad id temporis suscipere voluit. Undecunque ergo denominati sunt Franci, quantum altius colligere potuerunt historiographi, hic Priamus regnabat super eos tempore prioris Valentiniani. Nam ex ipso regis nomine recolentes nobilitatem illius Priami, sub quo eversa est Troja, inde gloriabantur gentis suae manasse primor
Abbreviated transcription (Latin):
antenore in finitimas panuonie partes secus meotidas paludes ꝑuenit.
ibi q ciuitatem edificauerunt. quã ob sui memoriam s icambriam
uocauerunt. in qua multis annis habitauerunt. et in magnã gentem
coaluerunt. Et crebris incursibus romanum solũ incessentes. usq
ad gallias ferocitatis suȩ uestigia dilatauerunt. Hos autẽ adeo roma¬
nos infestos. constans cesar filiꝰ magni constantini bello oppressit. &¬
tandem romano imꝑio subiectos aliquantulum a sua feritate man-¬
suefieri coegit. P ost aliquot annos rebeslantibus alanis contra ua¬
lentinianum imꝑatorẽ. cum eos non posset imꝑator penitus debella¬
re eo quod eos intͣnsibiles meotis paludes tutarentur. ꝓposuit ualẽ¬
anian. quod si qua gens has paludes intrare & rebelles alanos.
posset cont̾ere. decem annis eos a tributis liberos redderet. H ac pac¬
tione troiani illecti. & fortitudine & prudentia sua confisi. duce pri-¬

Expanded text:
Antenore in finitimas Pannoniae partes secus Meotidas paludes pervenit, Antenore in finitimas Pannoniae partes secus Meotidas paludes pervenit, ibique civitatem aedificaverunt, quam ob sui memoriam Sicambriam vocaverunt. In qua multis annis habitaverunt, et in magnam gentem coaluerunt, et crebris incursibus Romanum solum incessentes, usque ad Gallias ferocitatis suae vestigia dilataverunt. Hos adeo Romanis infestos Constans Caesar, filius Magni Constantini, bello oppressit, et tandem Romano imperio subjectos aliquantulum a sua feritate mansuefieri coegit. Post aliquot annos, rebellantibus Alanis contra Valentinianum imperatorem, cum eos non posset imperator penitus debellare, eo quod eos intransibiles Meotis paludes tutarentur, proposuit Valentinianus, quod, si qua gens has paludes intrare et rebelles Alanos posset conterere, decem annis eos a tributis liberos redderet. Hac pactione Trojani illecti, et fortitudine et prudentia sua confisi, duce Pri
Abbreviated transcription (Latin):
orro regni ꝑsarum originem altius repetere modo non uibetur
utile. quia que huiꝰ regni fuerit antiquitas. quanta .. quam
potens huius antiquitatis nobilitas. satis recolet lector. per antiquoꝵ
historias. H oc tantum notabo quia sepe ab usi uictoria de romanis
nunc autẽ recens ceso iuliano. & exercitu romanoꝵ ꝓfligato. & finbus
suis romano imꝑio mutilato. et ꝓ suo libitu pacis federe in xu ix. an
nos cõposito felicitatem suã non temꝑanter ferebant. & sapore rege
eoꝵ in sosentius agente. xpianis et romanis omĩmodis infesti erant.
Riginem gentis nostrȩ regni scilicet francoꝵ. notificemus aliis
ex resatu fideli maioꝵ. Post illud famosum & cunctis scłis
et gentibus notum teoiane ciuitatis excidium. iuictoribus gre¬
cis cedentes reliquie troianoꝵ. pars eoꝵ cum enea ad funtdandũ ro¬
manũ imꝑium. ad italiam ꝑrexit. parꝰ una scilicet. xnͫ milia duce

Expanded text:
Porro regni Persarum originem altius repetere modo non videtur Porro regni Persarum originem altius repetere modo non videtur utile, quia quae hujus regni fuerit antiquitas, quanta et quam potens hujus antiquitatis nobilitas, satis recolet lector per antiquorum historias. Hoc tantum notabo, quia sepe abusi victoria de Romanis, nunc autem recens caeso Juliano, et exercitu Romanorum profligato, et finibus suis Romano imperio mutilato, et sic pro suo libitu pacis foedere in viginti novem annos composito, felicitatem suam non temperanter ferebant; et Sapore rege eorum insolentius agente, Christianis et Romanis omnimodis infesti erant. Originem gentis nostrae, regni scilicet Francorum, notificemus aliis ex relatu fideli majorum. Post illud famosum et cunctis saeculis et gentibus notum Trojanae civitatis excidium, victoribus Grecis caedentes reliquiae Trojanorum, pars eorum cum Enea ad fundandum Romanum imperium ad Italiam perrexit; pars una, scilicet duodecim milia, duce
Abbreviated transcription (Latin):
cũ romanis pene ex equo se habuerunt. mͦ uero uacillante reipublicȩ
statu. eos ultro impetere nõ tunuerunt. & in suꝑ eos suis sinibus mu¬
tilare ꝑotuerunt. quando iuliano apostata ceso &e exercitu roma¬
noꝵ miserabiliter sub iugato. ninis fortunati facti sunt ex eoꝵ infor¬
tunio. Ita regnum illud quod tanto tempore onines pene mundi gẽ¬
tes p̃de & damynationi habuit. modo dei omĩpotentia mscente ei du¬
plum in poculs quo ceteris miscuit. cũctis pene gentibus prede et
ludibrio patuit. &e qui olim cum aliis gentibus ꝓ sola gloria certabãt.
modo salun suȩ uix sans consulere poterant. Nam quetũq gentes
aut minuende domo multitudinis causa. aut amore exerende suȩ
feritatis a patria sua exulabant. romanum imꝑium incessebant. et
de eiꝰ latissimo corpore uelud partes quasdam sibi excindebant. et in
eis sibi regnandi iocũ statuebãt. Hoc in sequentib clare apparebit.

Expanded text:
cum Romanis paene ex aequo se habuerunt, modo vero vacillante rei publicae cum Romanis paene ex aequo se habuerunt, modo vero vacillante rei publicae statu, eos ultro impetere non timuerunt, et insuper eos suis finibus mutilare potuerunt, quando Juliano apostata caeso et exercitu Romanorum miserabiliter subjugato, nimis fortunati facti sunt ex eorum infortunio. Ita regnum illud, quod tanto tempore omnes paene mundi gentes praedae et dominationi habuit, modo Dei omnipotentia miscente ei duplum in poculo, quo ceteris miscuit, cunctis gentibus paene praedae et ludibrio patuit; et qui olim cum aliis gentibus pro sola gloria certabant, modo saluti suae vix satis consulere poterant. Nam quaecunque gentes, aut minuendae domo multitudinis causa, aut amore exercendae suae feritatis, a patria sua exulabant, Romanum imperium incessebant, et de ejus latissimo corpore velut partes quasdam sibi excindebant, et in eis sibi regnandi locum statuebant. Hoc in sequentibus clare apparebit.
Abbreviated transcription (Latin):
icturi aliquid uiuante deo de contẽporalitate regd¬
noꝵ. pͥmum pauca dicamus de origine singula¬
rum gentium: quatinus sequi poterimus uestigia
maioꝵ. directi ꝑ semitas historiarum. P onemus
in prima linea regnũ romanoꝵ. in secunda ꝑsa¬
rum. in tercia francoꝵ. in quarta uuandaloꝵ. ĩ
quuita angloꝵ. in sexta langobardoꝵ. in septima wisigotarui.
in octaua ostrogo charum. in nona hunoryN.
e regno romanoꝵ non alud dicendũ puto. nisi quod ꝓpħa dani
el interp̃tatus est. de quarto regno. quod sicut ferrum cõminu¬
it. domat & conterit omnia. sic ab origine sui tutuderit. domuerit.
et contrͥiuerit omnia pene mũdi regna. nouissimo uero tempore reg¬
num illud quod in tibiis suis ferreis diutissime &e sirmissime sine ali¬
qua lassitudine steterat. tandem ferro suȩ fortitudinis cõmixto cum
testa humanȩ imbecillitatis. ex alto dominationis sue gradu cũ fragore
terribili labare ceꝑit. H oc regnum pͥmi ꝑse impulerunt. qui semꝑ

Expanded text:
icturi aliquid juvante Deo de contemporalitate regnorum, primum pauca dicamus de origine singularum gentium; quatenus sequi poterimus vestigia majorum, directi per semitas historiarum. Ponemus in prima linea regnum Romanorum. in secunda Persarum, in tertia Francorum, in quarta Wandalorum, in quinta Anglorum, in sexta Langobardorum, in septima Wisigotharum, in octava Ostrogotharum, in nona Hunorum. De regno Romanorum non aliud dicendum puto, nisi quod Danihel propheta interpretatus est de quarto regno: quod, sicut ferrum comminuit, domat et conterit omnia, sic ab origine sui tutuderit, domuerit et contriverit omnia paene mundi regna; novissimo vero tempore regnum illud, quod in tibiis suis ferreis diutissime et firmissime sine aliqua lassitudine steterat, tandem ferro suae fortitudinis commixto cum testa humanae imbecillitatis, ex alto dominationis suae gradu cum fragore terribili labare coeperit. Hoc regnum primi Persae impulerunt, qui semper
Abbreviated transcription (Latin):
posuissent. aliȩ gemmȩ ceciderunt. seorsum uero posita infirmis cdabat
sanitatem. ad orantibus uero imaginem scȩ̃ crucis augebat deuotionem
quia piis & mundis clara. impiis & immundis obscura uidebatur.
mnib bellis famosius fuit bellum quod candidatus scãꝵ unde¬
cim milium uirginum exercitus bellauit. duce scã uirgine ur

Expanded text:
posuissent; aliae gemmae ceciderunt, seorsum vero posita, infirmis dabat posuissent; aliae gemmae ceciderunt, seorsum vero posita, infirmis dabat sanitatem, adorantibus vero imaginem sanctae crucis augebat devotionem, quia piis et mundis clara, impiis et immundis obscura videbatur. Omnibus bellis famosius fuit bellum, quod candidatus sanctarum undecim milium virginum exercitus bellavit, duce sancta virgine Ur
Abbreviated transcription (Latin):
oc excidium gladiis impenttere seruatius tungrensis ep̃c longe ante
in spiritu p̃uiderat. & rome apetro apostolo hoc iudicium dei in eui¬
cabile fore didicerat. ideo q relicta tungrensi urbe quȩ euertenda erat.
ad tratectum sedem episcopalem trans posuit.
ullulante intra gallias arriana heresi. quȩ in eguales credens esse ꝑ¬
sonas sc̃ẽ trinitatis. dicebat filium minorem esse patre. spm̃ uero mi
in tribus ꝑ sonis unius ce ęgualis esse substantiȩ. nec debere ab indignis ue
diuinitate tractari. Nam uasatensi urbe ab huuoꝵ obsidione liberata per
diuinum auxilium cum ep̃c ꝓ gratiarum actione missam populo cele¬
braret. respiciens sursum uidit de suꝑ altare quasi de camera templi ca¬
dere equaliter tres guitas egualis magnitudinis. cristallo clariores que
simul defluentes & in unum conuncte. quasi unam gemmam pulcher¬
rimam effecerunt. quam cum in medio crucis aureȩ & gemmarȩ.

Expanded text:
Hoc excidium Galliis impendere Servatius Tungrensis episcopus longe ante Hoc excidium Galliis impendere Servatius Tungrensis episcopus longe ante in spiritu previderat, et Romae a Petro apostolo hoc judicium Dei inevitabile fore didicerat; ideoque relicta Tungrensi urbe, quae evertenda erat, ad Trajectum sedem episcopalem transposuit. Pullulante intra Gallias Arriana heresi, quae inaequales credens esse personas sanctae Trinitatis, dicebat, Filium minorem esse Patre, Spiritum veroin tribus personis unius et aequalis esse substantiae, nec debere ab indignis de divinitate tractari. Nam Vasatensi urbe ab Hunorum obsidione liberata per divinum auxilium, cum episcopus pro gratiarum actione missam populo celebraret, respiciens sursum vidit desuper altare quasi de camera templi cadere aequaliter tres guttas aequalis magnitudinis, cristallo clariores; quae simul defluentes et in unum conjunctae, quasi unam gemmam pulcherrimam effecerunt. Quam cum in medio crucis aureae et gemmatae
Abbreviated transcription (Latin):
lianis urbem eis obsidentib ad subsidium galliarum ad uolauit patri¬
cius romanoꝵ ẜtiꝰ. fultus & ipse theoderici iuussigothoꝵ regis & merouei
francoꝵ regis. aliaꝵꝙ gentium copiis militaribus. Conserto p̃lio in cã¬
pis catalaunicis. pugnatum est usq ad diremptionẽ noctis. Etius suꝑior
quidem recessit. attilam tamen non usq ad int̾nitionẽ deleuit. Cesa sua
ibi centum octoginta milia pugnatoꝵ. int̃ quos etiam cecidit theo dericꝰ
rex uussigothoꝵ. Attila resumpta spe ex etii discessu. reꝑatriauit ma¬
ture rediturus suppleto exercitui. Thuris modꝰ filiꝰ theoderici regnum uin¬
sigotharum suscepit. annisq tribus regnauit.s mnũz itir¬
ichasius remensis archiep̃e cum eutropia sorore ab hunis inr̃itatur.
uctor mettensis ep̃e captiuantur. s hunis cecitate percussis. cum cap¬
tiuis suȩ urbis relaratur.

Expanded text:
lianis urbem eis obsidentibus, ad subsidium Galliarum advolavit patrilianis urbem eis obsidentibus, ad subsidium Galliarum advolavit patricius Romanorum Etius, fultus et ipse Theoderici Wisigothorum regis et Meroveci Francorum regis aliarumque gentium copiis militaribus. Conserto prelio in campis Catalaunicis, pugnatum est usque ad diremptionem noctis. Etius superior quidem recessit, Attilam tamen non usque ad internecionem delevit. Caesa sunt ibi centum octoginta milia pugnatorum; inter quos etiam cecidit Theoderitus rex Wisigothorum. Attila, resumpta spe ex Etii discessu, repatriavit, mature rediturus suppleto exercitu. Thurismodus filius Theoderiti regnum Wisigotharum suscepit, annisque 3 regnavit. Nychasius Remensis episcopus cum Eutropia sorore ab Hunis martyrizantur. Auctor Mettensis episcopus captivatur, sed Hunis caecitate percussis, cum captivis suae urbis relaxatur.