comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lemonis. petragorica. pictauis. bui.¬
degala. santona. engolisma. Meat
ꝑ aqͥtaniã dordonia que in uarunnã
mmimergit᷑. Silua habet᷑ in ea lecenna.
biturigib ⁊ aruernis ꝯfinis. lugdu¬
nensis aut̃ ꝓuincia orit᷑ a monte ui¬
rano quiint̾ sequanos ⁊ elueticos.
⁊ a lacu lemanno ⁊ flumine rhodano.
et extendit᷑ ad occeanũ britannicũ
dilatat᷑q ad ligeris alueũ qͥ eã ab
in ea multe & opulente. lugdunũ
cabillonꝰ. edua. que ÷ aug̾nudunꝰ. se¬
nonis antisiodorus niuedenꝰ. que &
neruernis. medis trecas. parisius.
carnotũ. Gennabꝰ qͣ⁊ aurelianis. ro¬
thomagꝰ. hebroas. eximꝰ. id ÷ sagien¬
tis. cenemannis luxouñ. Hanneris
andꝰ que ẽ ⁊ andeganis abricatena
redonis uenetꝰ. Quax aug̾tudunuᷤ.
⁊ senonis maioris antiqͥtus auttori¬
tatis fuere. Nã augꝰtudunꝰ amiciti¬
am romani ppłi amplectendo no¬
bilis euasit. Senonenses u romã
qͣnd̾a obsidione cinxert̃. fluunt

Expanded text:
Lemovis, Petragorica, Pictavis, BurLemovis, Petragorica, Pictavis, Burdegala, Sanctona et Engolisma. Meat per Aquitaniam Dordonia, quae in Varunnam immergitur. Silva habetur in ea Letenna, Biturigibus et Arvernis confinis. Lugdunensis autem provincia oritur a monte Jurano, qui est inter Sequanos et Helvecios, et a lacu Lemanno et flumine Rodano, et extenditur ad oceanum Britannicum, dilataturque ad Ligeris alveum, qui eam ab in ea multae et opulentae: Lugdunum, Cabillonis, Edua quae et Augustudunus, Senonis, Autissiodorus, Nivedunus quae et Nevernis, Meldis, Trecas, Parisius, Carnotum, Gennabus quae et Aurelianis, Rothomagus, Ebroas; Oximus id est Sagensis, Cinomannis, Luxovium, Nannetis, Andus quae et Andegavis, Abrincatina, Redonis, Venetus. Quarum Augustudunus et Senonis majoris auctoritatis antiquitus fuere. Nam Augustudunus amicitiam Romani populi amplectendo, nobilis evasit; Senonenses vero Romam quondam obsidione cinxerunt. Fluunt
Abbreviated transcription (Latin):
gens incolit. breiuit̾ cõprehendã atq
depingam. Igit᷑ uniũsa gallia ñ tam
bat᷑. Porro belgica ꝓiuncia ht̃ ab orien¬
te limitẽ fluminis rhens ⁊ germaniã.
ab euro uͦ ht̃ alpes apenninas. ⁊a me¬
ridie ꝓuinciã narbonensem. ⁊ ab
occasu ꝓuinciã ludunensem. ⁊ ab cir¬
cio occeanũ britannicũ. Urbes eiꝰ in¬
clite et famosȩ. colonia agͥpuensis.
tungris. treueris. metis. que medio¬
matricũ. themiis. landunis ⁊ pagu̾
helueticoꝵ quẽ nc̃ alemanni meot.
fluunt ꝑcand̾e ꝓuinciã. scald̾. ma¬
trona.⁊ mosa. auxona. que ultimõ
themoꝵ finesp̃t̃fiuit. Silua &̃ ha¬
bet᷑ i ea que dicit᷑ ardenna. qͣ ari¬
pis rheni fluminis. usꝙ ĩ treueroꝵ
fines extendit᷑. Aqͥ caniau̾ auariui¬
ua flumine. ad pireneos montes
extendit᷑. & oblico ligeris cursu qui
eã ex parte terminat. pene in orbẽ
cingit᷑. Continent᷑ in ea urbes egre¬
gie. Narbona aruerns. q̃ clarꝰ mons
dr̃᷑. bituris. cadnix. tolosa. ruthenis.

Expanded text:
rancorum incolit, breviter comprehendam atque depingam. Igitur universa Gallia, non tam batur. Porro Belgica provincia habet ab oriente limitem fluminis Rheni et Germaniam, ab euro vero habet alpes Apenninas et a meridie provinciam Narbonensem et ab occasu provinciam Lugdunensem et a circio occanum Britannicum. Urbes ejus inclitae et famosae: Colonnia Agrippinensis, Tungris, Treveris, Mettis quae et Mediomatricum; Remis, Laudunis, et pagus Helveciorum, quem nunc Alemanni incolunt. Fluunt per eandem provinciam Scaldus, Matrona, Mosa et Ausona, quae ultimos Remorum fines preterfluit. Silva eciam habetur in ea quae dicitur Ardenna, quae a ripis Reni fluminis usque in Treverorum fines extenditur. Aquitania vero a Varunna flumine ad Pireneos montes extenditur, et obliquo Ligeris cursu, qui eam ex parte terminat, pene in orbem cingitur. Continentur in ea urbes egregiae: Narbona, Arvernus quae Clarus-Mons dicitur, Bituris, Cadurs, Tholosa, Ruthenus,
Abbreviated transcription (Latin):
quã breui eiꝰ studio scã late per
totũ orbẽ creuerit eccłia. & quanta¬
cura erga sũptum edificandarũ eccłia¬
rũ fuerit ardens. Nam cũ edicto pu¬
um: ip̃e ad hoc ꝑagendũ ex regiis the¬
sauris pecunias affiuentis sime confe¬
rebat. Scribebat insuꝑ singulis ciui¬
tatib regni sui. ut ppłs ep̃is ministra¬
ret de regali fisco unde sc̃ẽ ꝑficerent᷑¬

Expanded text:
quam brevi ejus studio sancta late per totum orbem creverit Ecclesia, et quantus ei erga sumptus aedificandarum Ecclesiarum fuerit ardor. Nam cum edicto puae, ipse ad hoc peragendum ex regiis thesauris pecunias profluentissime conferebat. Scribebat insuper singulis civitatibus regni sui, ut populus episcopis ministraret de regali fisco, unde sanct
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ impissimꝰ effunderet aurelia nꝰ.
uit̾ constantinopolim & heracliã mor¬
te subita diuinitꝰ ÷ extinctꝰ. Quo de fun¬
cto tacitꝰ imꝑauit mensib ui. Et hoc
in ponto int̃fecto florianus adeptꝰ ÷

Expanded text:
nem impiissimus funderet Aurelianus, inter Constantinopolim et Heracliam divinitus est exstinctus. Quo defuncto Tacitus imperavit mensibus sex. Et hoc in Ponto interfecto, Florianus Romanum
Abbreviated transcription (Latin):
uictus: amissis copiis ad diocleti¬
anũ refugit. Aqͥ arrogantissue
exceptꝰ ÷ ita ut ꝑ aliqͦt milia passu¬
um purpuratꝰ ante uehiculũ eiꝰ
cucurrisse referat᷑. Nerũptamen
hac contumelia quasi cote ad uir¬
tutẽ usus ÷ ꝑ quã detrita regia fastus
rubigine aciem mentis expediit. Itaq
mor ꝑ illiricũ & mesiam undiq co¬
pias contraxit. raptimq in hostes re
uersus: narseum magnis copiis ui¬
rib q suꝑauit. extinctisq ꝑsarũ co¬
piis ipsoq narseo in fugã acto castra
eiꝰ inuasit. uxores. sorores liberosq
cepit. mimensamq iun gare ꝑsice
diripuit. captiuos qͣmplurimos
ꝑsarũ nobiliũ addurit. et reuer¬
sus in mesopotamiã a diocletiano
plurimo honore susceptꝰ :. Int̾ea¬

Expanded text:
et victus, amissis copiis, ad Diocletianum refugit. A quo arrogantissime exceptus est, ita ut per aliquot millia passuum purpuratus ante vehiculum ejus cucurrisse referatur. Verumtamen hac contumelia quasi cote ad virtutem usus est, per quam detrita regii fastus rubigine, aciem mentis expediit. Itaque mox per Illyricum et Moesiam undique copias contraxit, raptimque in hostem 528 reversus, Narseum magnis consiliis viribusque superavit. Exstinctis Persarum copiis ipsoque Narseo in fugam acto, castra ejus invasit, uxores, sorores, liberosque cepit, immensam vim gazae Persicae diripuit: captivos quamplurimos Persarum nobilium abduxit. Reversus in Mesopotamiam a Diocletiano plurimo honore susceptus e
Abbreviated transcription (Latin):
bagaldas uocabant. ꝑnitiosos tumultꝰ
cesarem fecit. & in gallias destinauit.¬
pescuit. S in ipso itinere tebea legio
I. uno gallie loco agauno sub p̃fato
eccłia di ꝑ uniũ sũ orbẽ dilataretur
et cresceret. subitꝰ turbo ꝑsecutionis

Expanded text:
Baccadas vocabant, perniciosos tumultus aesarem fecit, mipescuit: sed in ipso itinere Thebaea legio Heduno loco Galliae a Ganno sub praefato Ecclesia Dei per universum orbem dilataretur et cresceret, subito persecutionis
Abbreviated transcription (Latin):
cletianꝰ ab inuito ȩregit maxunia¬
no ut siniul pͣpurã imꝑiũq depone¬
rent. ac iuniorib in re publica con¬
stitutis ipsi in pͥuato abitu consene¬
scerent. Itaq sub una die diocletia¬
nus apd̾ nicomediã maximianꝰ u̾
deposuert̃. Tunc galeriꝰ marimuanꝰ
& constantinꝰ august. in duas peu¬
rationes orientis. scilicet & occiden
Et galerius maximianꝰ illiricum
tus galerio cet̃is partib cessit. De¬
git. maximinũ quẽ in oriente cõ¬
stituit. et seuerũ quẽ in italia ip¬
se in illirico constitus. Idem dẽ ga

Expanded text:
cletianus ab inuito exegit Maximiano, ut simul purpuram imperiumque deponerent ac iunioribus in rempublicam substitutis ipsi in priuato otio consenescerent. itaqnus apud Nicomediam, Maximianus apud deposuerunt. Tunc Galerius Maximianus, et Constantius Augusti, in duas procurationes, Orientis scilicet et Occidentet Galerius Maximianus Illyricum, tus, Galerio ceteris partibus cessit. git: Maximinum, quem in Oriente constituit, et Seuerum, cui permisit Italiam, ipse in Illyrico constitutus. Constantius
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuerat. Qui & tantũ facundissimꝰ
extitit ut cansas latino poemate ꝑo¬
raret. & traiedias grece componeret.
Nerũ assumpte dñationis toto decur¬
su biennio. cũ ingenti suoꝵ luctu. in¬

Expanded text:
tus. Qui in tantum facundissimus fuit, ut causas Latino poemate peroraret, tragoedias Graece componeret. Verum assumptae dominationis decurso biennio cum ingenti suorum luctu
Abbreviated transcription (Latin):
bore et hereticoꝵ dolos pessũdarẽt
et sacre fidei lineã uberiori facundia
roborarent. Quoꝵ ꝓfecto meritum
a martyrii dignitate ũ degenerat.
Nlam idem labor ꝓ fide certantib
eos mr̃ib equiperat. Et qr nichil ÷ ue¬
ritate ualidius ita omnẽ hereticam
prauitatẽ fid es catholica p̃fatoꝵ la¬
bore uiroꝵ contriuit: siẽdudũ anti¬
quoꝵ philosophoꝵ ambiguas opini
ille felix angłoꝵ exercitꝰ qͥ pꝰ diabol
lapsũ in celis reniansit. d̾o scd̾m s
datũ ordinẽ dignitatũ famulat᷑ &
seruit. et ad nutũ eiꝰ angłoꝵ mul¬
titudurẽ archangłoꝵ obedientia
regit. ita & nunc eccłia scđm sib
datos gradus ordinis & discipline:
ipsidõ ꝓ humana possibilitate fideli¬
ter in terra ministrat. Nerũ qͦs illa ñ
colligit. hos ꝓfecto diabolus ad it̾itũ
secũ rapit. & hec p̃senti ꝓlogo de sc̃ã dix¬
isse sufficiat eccłia. Amodo uͦ inseram
oꝑi inchoato queda capitula de gestis
francoꝵ locis oportunis. Non enĩ fas

Expanded text:
ent et sacrae fidei lineam uberiori facundia roborarent. Quorum profecto meritum a martirii dignitate non degenerat. Nam idem labor pro fide certantibus eos martiribus equiparat. Et quia nichil est veritate validius ita omnem pravitatem fides catholica prefatorum labore virorum contrivit, sicut dudum antiquorum philosophorum ambiguas opinioille felix angelorum exercitus, qui post diaboli lapsum in coelis remansit, Deo secundum sibi datum ordinem dignitatum famulatur et servit et ad nutum ejus angelorum multitudinem archangelorum obedientia regit, ita et nunc Ecclesia secundum sibi datos gradus ordinis et disciplinae ipsi Deo pro humana possibilitate fideliter in terra ministrat. Verum quos illa non colligit, hos profecto diabolus ad interitum secum rapit. Et hec presenti prologo de sancta dixisse sufficiat Ecclesia. Amodo vero inseram operi inchoato quaedam capitula de gestis Francorum locis oportunis . Non enim fas
Abbreviated transcription (Latin):
senatꝰ erexit: uexillũ scẽ crucis in dex¬
tera sua manu fecit depingi.⁊ subter
ii. Ad huc tam̃ in orientis partib sic̃
impius ⁊ mente ferox. Quẽ licinius¬
a roma digressus expugnare cepit. Et
cũ iã ferto licinii cecidiss exercitꝰ maxi¬

Expanded text:
senatus erigeret, uexillum crucis in dextera ymaginis iussit depingi et subter Orientibus partibus impius, et mente ferox, quem Licinius Roma digressus expugnare paravit. Et cum jam ferro Licinii cecidisset exercitus Maxi
Abbreviated transcription (Latin):
r̃t colere. qui mundi fabricam cõ¬
didit uniu̾sam: nullo enĩ temꝑe
destitit ds in uinea sua id ÷ ĩ ex¬
cłia sua idoneos oꝑarios condu¬
cere. neq illa dignos illi fructus
ꝑ patientiã gignere. s quanto du¬
riora ꝓ redemptoris noĩe certanis¬
na tolerauit. tanto głosius semꝑ de clia¬
bolo truimphauit. Sinde relat᷑ diuini
muneris efficatiam antiqui hostisim¬
pietas: et contra pietatis iusticiã arma¬
tur iniquitas. Ille quippe qui dũ cȩlo
positus diuinitati se cõꝑauit et esse dõ
similis ñ ꝑ iusticiam s ꝑ potentiã con¬

Expanded text:
lere, qui mundi fabricam constituit universam. Nullo enim tempore destitit Deus in vinea sua, id est in Ecclesia sua, idoneos operarios conducere, neque illa dignos illi fructus per pacientiam gignere; sed quanto duriora pro Redemptoris sui nomine certamina toleravit, tanto gloriosius semper de diabolo triumphavit. Proinde zelatur divini muneris efficaciam antiqui serpentis impietas, et contra pietatis justitiam armatur iniquitas. Ille quippe, qui dudum in coelum positus divinitati se comparavit et esse Deo similis non per justiciam sed per potentia
Abbreviated transcription (Latin):
seuerũ cesarẽ ad italiã cũ exerci¬
tu misit. ubi cũ urbem ob sideret
militũ suoꝵ scelere desertꝰ ⁊ ꝓditus.
iam dictum ẽ regia dignitate deposita
salone defiuctꝰ : Constantiꝰ deniq stre¬

Expanded text:
Severum Caesarem ad Italiam cum exercitu misit. Ubi cum Urbem possideret, militum suorum scelere desertus et proditus, jam dictum est, regia dignitate deposita, Salonae defunctus est. Constantius denique stre
Abbreviated transcription (Latin):
sapientẽ iustructus & eruditus.
p̃cepit ꝑ epłam ad minuntium d. xuꝰ¬
fundanũ ꝓconsulẽ asyedatã.
ut nemini liceret xpianũ sine
ob iectu cͥninus ac ꝓbatione damp¬
tas gessit & uicit. Iudos deniq ꝑ¬
turbatione scelerũ suoꝵ exagita¬

Expanded text:
ne instructus atque eruditus, praecepit per epistolam ad Minuncium Fundanium proconsulem Asiae datam, ut nemini liceret Christianum sine obiectu criminis aut probatione damtas gessit et vicit. Iudaeos sane, perturbatione scelerum suorum exagita
Abbreviated transcription (Latin):
sius brirannia sͥ ꝑ uii. annos fortiter
sui int̾fectꝰ ÷. Allectꝰ uͦ postea ereptam
caurasio insulam ꝑ trienniũ tenuit.
alemannoꝵ cesa refeferunt᷑. At ma¬
xunianꝰ augustꝰ qͥnq gentianos in af
alexandriam cepit & int̾fecit. s im¬
moderata uictoria usus alexandriã
direptiomi dedit. Egyptũq totã pro¬

Expanded text:
sius, Britannia sibi per septem annos fortissimsui interfectus est. Allectus postea ereptam Carausio insulam per triennium tenuit, Alamannorum caesa referuntur. at Maximianus Augustus Quinquegentianos in AfrAlexandriam cepit et interfecit. sed inmoderata uictoria usus Alexandriam direptioni dedit, Aegyptum totam pro
Abbreviated transcription (Latin):
lucius britanniaꝵ rex epłam. ob¬
secrans ut ꝑ eiꝰ mandatũ xp̃ianꝰ
efficeret᷑. & mox effectũ pie po¬
stulationis consecutꝰ : susceptãꝙ
fidẽ britanni usq in temꝑe dio¬
cletiani pͥncipis iniuolatã in te¬

Expanded text:
Lucius Britanniarum rex epistolam, obsecrans ut per ejus mandatum Christianus efficeretur. Et mox effectum piae postulationis consecutus est, susceptamque fidem Britanni usque in tempora Diocletiani principis in
Abbreviated transcription (Latin):
cis uirtute ꝓsterneret᷑. ad urbẽ fu¬
giendo remeare uolens maxentiꝰ
pontẽ quẽ diximꝰ nauigiis cõposi¬
tũ ascendit. Et subito subsedere
naues & ipse lapsu et equi in ꝓfun-

Expanded text:
cis prosterneretur, ad Urbem fugiendo remeare volens Maxentius, pontem quem diximus navigiis compositum, ascendit, et continuo subsedere naves, et ipse lapsu equi, in profundo
Abbreviated transcription (Latin):
ret assecuta t̃. Uerũ anno uite
sue septuagesimo seriis ioca qͥb delec¬
tabat᷑ admiscens interiit. Nanicũ
uentris eliuue fessus assurrexisset:
stantẽ ait inꝑatorẽ excedere terriᷤᷤ de¬
cet. Sic exanimatꝰ:. Cii successit tytus

Expanded text:
ret assecuta est. Verum anno vitae suae septuagesimo seriis joca, quibus delectabatur, admiscens interiit. Nam cum ventris eluvie fessus surrexisset: Stantem, ait, imperatorem excedere terris decet. Sicque exanimatus est, cui successit Titus
Abbreviated transcription (Latin):
tas in qua talis officina. taleͫ niste¬
rium ẽ. Oꝑiant eam ruine sue. et
abscondant huiꝰmodi contagiũ. ne
fraus. hic aũ ẽ ꝓpria uolunca̾. Ille
doluit hec insultauit. Digna talib
uiris pena: qui ꝑtinacit᷑ bellando
mulieres suas ad tale coegert̃ coniuius¬
uni. Maturius gͥbellũ confitiamꝰ. et
tiosam. Et his dictis: admoueri muro
arietes iubet. Euoluto itaq biennio
postqͣm obfessa ẽ eiuitas: uictor totus
machinis ⁊ aliis bellicis instrumentis
muros eiꝰ irrupit. ñ tam̃ sine suoꝵ san¬
guine. Rupto itaq nuiro solito terri¬
bilior inerepuit sonitꝰ bucine: in ip̃o¬

Expanded text:
tas, in qua talis officina, tale ministerium est. Operiant eam ruinae suae atque abscondant, mundi ipsius contagionem ne fraus, hic propria uoluntas. Ille doluit, haec insultauit. Digna talibus uiris esca, qui pertinaciter bellando mulieres suas ad tale perduxerunt conuiu. Maturius igitur bellum conficiamus, et ciosam. Et his dictis admovere muro arietes jubet. Evoluto igitur biennio postquam obsessa est civitas, victor Titus machinis et aliis bellicis instrumentis muros ejus irrupit, non tamen sine suorum sanguine. Rupto muro, solito terribilior increpuit sonitus tubae. Ti
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥs enĩ parentes etiã mortuos ũ dili¬
gat: Qͥs amissos filios ñ amet. et lo¬
copignoꝵ ñ teneat: Manet affectus.
et si pignꝰ obierit. ꝑseuerat nomen
uiuentẽ mat̾ recognoscit filiu: nͦ

Expanded text:
Quis enim parentes non etiam mortuos diligat? Quis etiam amissos filios non amet et loco pignorum teneat? Manet affectus, etsi pignus obierit, perseuerat nomen,uiuentem mater recognoscit filium,
Abbreviated transcription (Latin):
eccli̾as edicta decurrert̃ eatenus
incredibiliũ morboꝵ pestiᷤ exten¬
ditͣ. Nulla fere puincia romana
nulla eiuitas nulla domꝰ fuit.
que ñ illa gen̾ali pestilentia cor¬
repta atq euacuata sit. Hac so la
ꝑuitie insignes gallus ⁊ uolusianꝰ.
dũ contra emilianũ nouis reb
occisi sunt. Emilianꝰ qͦ.iiͦi. mense

Expanded text:
ecclesias edicta Decii cucurrerunt, eatenus incredibilium morborum pestis extenditur: nulla fere prouincia Romana, nulla ciuitas, nulla domus fuit, quae non illa generali pestilentia correpta atque uacuata sit. hac sola pernicie insignes Gallus et Volusianus dum contra Aemilianum nonis rebus occisi sunt. Aemilia
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ inusicus. geometra. pͥctor. fictorq
acernimis ad lacessendũ. & ad re
spondendũ. seriis ioco maledictiᷤ.¬
.Sic enĩ referebat carmen carmi¬
nii. dictum dictui. ut ꝓrsus ad¬

Expanded text:
musicus, geometra, pictor, fictorque Acer nimis ad lacessendum pariter et respondendum seriis ioco maledictis; referre carmen carmini, dictum dictui, prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ teo dulfꝰ ep̃c transiret facto silen¬
tio p̃sente imnꝑatore u̾sus illos pul¬
cherrimos qui nunc usq ꝑ galliã
in eade sollempnitate psallunt᷑
a se editos ꝑfeuestrã de cantauit
quoꝵ hoc ÷ exordium. Gła laus &

Expanded text:
 processio pertransiret, facto silentio presente imperatore illos pulcherrimos versus, qui nunc usque per Galliam in eadem sollempnitate psalluntur, a se editos, per fenestram decantavit; quorum hoc est exordi
Abbreviated transcription (Latin):
stuꝑet. & notato loco ubi labi uisa est. cum aquam ibi
fudisset. fumum cum feruoris sono inde exire magis stupuit
eiricus comes iouaniensis perimitur.
N comitatu namucensi panem subcinerium quasi sangui¬
ne infectum uidimus. Fer hungarorum moritur
rbanus ꝑ burgundiam et franciam habitis conciliis
hildibrandi decreta renouat et confirmat: ꝑhilupum
regem francoꝵ qui uiuente uxore sua. suꝑduxerat alteriꝰ
iuuentis urorem. ex communicat.

Expanded text:
stuperet, et notato loco ubi labi visa est, cum aquam ibi stuperet, et notato loco ubi labi visa est, cum aquam ibi fudisset, fumum cum fervoris sono inde exire magis stupuit. einricus comes Lovaniensis perimitur. In comitatu Namucensi panem subcinericium quasi sanguine infectum vidimus. Rex Ungarorum moritur. Urbanus per Burgundiam et Franciam habitis conciliis, Hildibrandi decreta renovat et confirmat; Philippum regem Francorum, qui vivente uxore sua superduxerat alterius viventis uxorem, excommunicat.
Abbreviated transcription (Latin):
nicationem aut ex causȩ aut ex ꝑsone p̃iudicio despicit. et
dum alter in alterum ex comniunicandi auctoritate magis ex
suo libitu quam ex iusticie respectu abutitur. auctoritas ilius
qui dedit potestatem ligandi ac soluendi omnino despicitur.
Ni mirum ut pace omnium bonoꝵ dixerim. hec sola nouitas
nec dicam heresis. nec dum in mundo einerserat. ut sacerdo¬
tes illius qui dicit regi apostata. &e qui regnare facit ypocri¬
tam ꝓpter peccata populi : uoceant popłm quod malis regibus nul¬
lam debeant subiectionem. & licet ei sacaramentum si delitatis fece¬
contra regem senserunt. ummo qui regi paruerit. ꝓ ex commu¬
nicato habeatur. qui contra regen fecerit. a noxa iniusticiȩ et
ꝑ iurii absoluatur.
N multa terrarum parte .i.i.nͦ. aprilis circa diluculum stellȩ
ꝑplures simul de celo in terram cͥecidisse uise sunt: inter quas
unam maximam labi in terram cum quidam infrancia

Expanded text:
nicationem aut ex causae aut ex personae prejudicio despicit; et nicationem aut ex causae aut ex personae prejudicio despicit; et dum alter in alterum excommunicandi auctoritate magis ex suo libitu, quam ex justitiae respectu abutitur, auctoritas illius, qui dedit potestatem ligandi ac solvendi, omnino despicitur . Nimirum, ut pace omnium bonorum dixerim, haec sola novitas, ne dicam heresis, necdum in mundo emerserat, ut sacerdotes illius, qui dicit regi apostata, et qui regnare facit ypocritam propter peccata populi, doceant populum, quod malis regibus nullam debeant subjectionem, et licet ei sacramentum fidelitatis fecei contra regem senserint; imo qui regi paruerit pro excommunicato habeatur, qui contra regem fecerit, a noxa injustitiae et perjurii absolvatur. n multa terrarum parte secundo Nonas Aprilis circa diluculum stellae perplures de coelo in terram cecidisse visae sunt. Inter quas unam maximam labi in terram cum quidam in Francia
Abbreviated transcription (Latin):
ualde peccasse in pastorali cura quȩ ei ad regendum commissa
erat. & suadente diabolo contra humanum genus odium &e iram
concitasse: postea uero sententiam quȩ in orbe terrarum effusa est
ꝓ augniento. xꝑianitatis cepisse dicebat. Tunc demum misit p̃¬
dictum coufessorem suum ad imꝑatorem &e ad totam ȩccłam ut
optaret illi indulgentiam. quia finem uitȩ suȩ aspiciebat. Ꝙ.
tam cito induebat se angłicam uestem. & dimisit ac dissoluit
uincula omnium banuoꝵ suoꝵ imꝑatori &e omni populo xꝑi¬
ano. uiuis ce defunctis. clericis & laicis. & iussit suos abire uẽ
domo deoderici. & amicos imꝑatoris ascendere:
do ex monacho cluniacensi eꝑc ostiensis contra imꝑatorem
et Giucbertum fit papa. & urbanus nominatur. Hinc
in ȩccłã scandala et in regno augescunt discidia. dum al¬
ter ab altero dissidet. dum regnum & sacerdotium dissentit.
dum alter alterum ex cominuuicat. alter alterius excommu¬

Expanded text:
valde peccasse in pastorali cura, quae ei ad regendum commissa valde peccasse in pastorali cura, quae ei ad regendum commissa erat, et suadente diabolo contra humanum genus odium et iram concitasse, postea vero sententiam quae in orbe terrarum effusa est, pro augmento christianitatis cepisse dicebat. Tunc demum misit predictum confessorem suum ad imperatorem, et ad totam aecclesiam, ut optaret illi indulgentiam, quia finem vitae suae aspiciebat. Et tam cito induebat se angelicam vestem, et dimisit ac dissolvit vincula omnium bannorum suorum imperatori et omni populo christiano, vivis et defunctis, clericis et laicis; et jussit suos abire de domo Deoderici, et amicos imperatoris ascendere. do ex monacho Cluniacensi episcopus Ostiensis, contra imperatorem et Guicbertum fit papa, et Urbanus nominatur. Hinc in aecclesia scandala et in regno augescunt discidia, dum alter ab altero dissidet, dum regnum et sacerdotium dissentit, dum alter alterum excommunicat, alter alterius excommu
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio hildibrandus papatu abdicatur. & Giuebertus
rauennatiũ archieꝑe in sedem apłicam intronizatus. cle¬
mens nominatur. his qui ꝓ imꝑarore erant contendentib. ius¬
te hildibrandum esse depositum. tamquam maiestatis reum qui
contra imꝑatorem alium regem ordinau̾it. & rebellandi auda¬
ciam assumpserit: his autem qui contra sentiebant reclamanti¬
bus uniu̾salem papam non uniuersali concilio paucoꝵ iudicio.
laicali censura. imꝑiali potentia. non posse apontificatu amo¬
ueri. & quod grauns est in loco uiuentis ep̃i. aliquem suffec¬
tum contra canonicam auetoritatem agere. ⁊ cetera id genus:
scriptum repperi.
olumus uos scire qui ecclesiasticȩ curȩ solliciti estis. qͦd
domnꝰ apostłicus hildibrandꝰ nunc in extremis suis ad se
uocauit unum de.xiiͫ cardinalibus quem multum dili¬
gebat pre ceteris. & confessus est do & scõ ƿetro &e toti ȩccłȩ. se

Expanded text:
judicio Hildebrandus papatu abdicatur: Guibertusjudicio Hildebrandus papatu abdicatur: GuibertusRavennarum archiepiscopus in sedem apostolicam intronizatus Clemens nominatur; his qui pro imperatore erant, contendentibus, juste Hildibrandum esse depositum tanquam majestatis reum, qui contra imperatorem alium regem ordinaverit, et rebellandi audaciam adsumpserit; his autem qui contra sentiebant, reclamantibus, universalem papam non universali concilio, paucorum judicio, laicali censura, imperiali potentia, non posse a pontificatu amoveri; et quod gravius est, in loco viventis episcopi aliquem suffectum contra canonicam auctoritatem agere; et cetera id genus. scriptum repperi: Volumus vos scire, qui aecclesiasticae curae solliciti estis, quod domnus apostolicus Hildibrandus nunc in extremis suis ad se vocavit unum de 12 cardinalibus, quem multum diligebat pre ceteris, et confessus est Deo et sancto Petro et toti aecclesiae, se
Abbreviated transcription (Latin):
Rex enim hemricus saxonibus graui prelio congreditur.
& in congressu falsus rex Rodulfus cum multis saxoniȩ
principibus ex tinguitur.
agnus terremotus cum graui terrȩ mugitu factus ẽ.
UI.bł aprilis. prima hora noctis portendens forte ĩ¬
minens malum. quod in toto orbe insonuit. et un¬
de terra doluit & dolet.
einricus enin imꝑator ad debellandum papam hil¬
dibrandum italiam petit. contra quem papa urbib
ce castellis munitis se ad rebellandum aceingit eũq
romam hostiliter adeuntem non recipit.
enricus imperator expugnatis urbibus &e castellis quȩ
contra se ꝓ hildibrando erant. romã leonianam obsidet.
emricus imꝑator roma leoniana capta. romã obsidet.
ondicto inter imꝑatorem &e papam die ad causam inter
eos discernendam. cum pax dissimulante papa inter eos
non conueniret. romani &e multi italiȩ eꝑi a papa descis¬
cunt. qui fugiens. ad normannos se contulit.

Expanded text:
Rex enim Heinricus Saxonibus gravi prelio congreditur, Rex enim Heinricus Saxonibus gravi prelio congreditur, et in congressu falsus rex Rodulfus cum multis Saxoniae principibus extinguitur.agnus terraemotus cum gravi terrae mugitu factus est 6 Kal. Aprilis prima hora noctis, portendens forte iminens malum, quod in toto orbe insonuit, et unde terra dolet et doluit. Henricus enim imperator ad debellandum papam Hildebrandum Italiam petit: contra quem papa urbibus et castellis munitis se ad rebellandum accingit, eumque Romam hostiliter adeuntem non recipit. Henricus autem, expugnatis urbibus et castellis, quae contra se pro Hildebrando erant, Romam Leonianam obsidet.ricus imperator Roma Leoniana capta, Romam obsidet. Condicta inter imperatorem et papam die ad causam inter eos discernendam, cum pax dissimulante papa inter eos non conveniret, Romani et multi Italiae ecunt. Qui fugiens ad Normannos in Apulia se
Abbreviated transcription (Latin):
ni ȩccłastica subiectione excutientibus. Laici saera mysteria
temerant. &e de his disputant: infantes baptizant. sordido
humore aurium ꝓ sacro oleo & crismate utentes. in extremo
uitȩ uiaticum dñĩcum & usitatum ȩccłę obsequium se-¬
pulturȩ a prb̃ris coniugatis acciꝑe paruipendunt. decimas
prb̃is deputatas igni cremant. & ut in uno cetera ꝑꝑendas
laici corpus dnĩ a presbiteris coniugatis consecratum sepe
pedib conculcauerunt & sanguinem dñi uoluntarie effude¬
runt. & multa alia coutra iuis & fas gesta in ȩccła sunt. et
hac occasione multi pseudo magistri exurgentes in eccła
ꝓfanis nouitatibus plebem ab eccłastica disciplina auertui¬
il dibrandꝰ papa quasi diuinitus reuelatum sibi
dixit. hoc anno falsum esse regem moriturum & ue¬
rum quidem p̃dixit. s fefellit eum de falso rege cõ¬
rectura. scđm̃ suum uelle suꝑ hemrico rege interpretata.

Expanded text:
ni aecclesiastica subjectione excutientibus. Laici sacra misteria ni aecclesiastica subjectione excutientibus. Laici sacra misteria temerant et de his disputant; infantes baptizant, sordido humore aurium pro sacro oleo et crismate utentes; in extremo vitae viaticum dominicum et usitatum aecclesiae obsequium sepulturae a presbiteris conjugatis accipere parvipendunt; decimas presbiteris deputatas igni cremant; et ut in uno cetera perpendas, laici corpus Domini a presbiteris conjugatis consecratum sepe pedibus et conculcaverunt, et sanguinem Domini voluntarie effuderunt, et multa alia contra jus et fas gesta sunt in aecclesia; et hac occasione multi pseudomagistri exurgentes in aecclesia, profanis novitatibus plebem ab aecclesiastica disciplina avertuildibrandus papa quasi divinitus revelatum sibi predixit, hoc anno falsum regem esse moriturum. Et verum quidem predixit, sed fefellit eum de falso rege conjectura secundum suum velle super Heinrico rege interpretata.
Abbreviated transcription (Latin):
trum sententiam. qui scripserunt quod sacramenta quȩ in
ȩcclesia fiunt baptismus scilicet. crisma. corpus ce sanguis ip̃i
bonos seu ꝑ malos intra ȩccłam dispensentur. tamen quia sp̃i
sẽs mistice ula uiuificat: nec bonorum m̃itis dispensatoꝵ. am¬
plificantur. uec maloꝵ peccatis attenuantur. unde est. hic est qui
baptitat. Ex qua re tam graue orit᷑ scandalum. ut nullius here
illis contra iusticiam agentibus. aliiẜ a symonia non decli¬
nantibus. aliis notam auariciȩ honesto nomine pretexentib
dum hoc quod se gratis dare iactant sub caritatis nomine
uendunt. et ut de montanis dicit eusebius. sub nomine obla¬
tionum artificiosius munera accipiunt. porro continentiam
paucis tenentibus. aliquibus etiam modo causa questus. ac
iactantiȩ sunulantibus. multis in continentiam ꝑ iurio aut
multipliciori ad ulterio cumulantibus ad hoc hac oportu¬
nitate laicis insurgentibus contra sacros ordines. & se ab om¬

Expanded text:
trum sententiam, qui scripserunt, quod sacramenta quae in trum sententiam, qui scripserunt, quod sacramenta quae in aecclesia fiunt, baptismus scilicet, crisma, corpus et sanguis Chrisbonos, seu per malos intra Dei aecclesiam dispensentur, tamen quia Spiritus sanctus mistice illa vivificat, nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur, nec malorum peccatis attenuantur. Unde est: Hic est qui baptizat. Ex qua re tam grave oritur scandalum, ut nullius heresillis contra justitiam agentibus; aliis a symonia non declinantibus, aliis notam avaritiae honesto nomine pretexentibus dum hoc quod se gratis dare jactant, sub caritatis nomine vendunt, et ut de Montanis dicit Eusebius, sub nomine oblationum artificiosius munera accipiunt; porro continentiam paucis tenentibus, aliquibus eam modo causa questus ac jactantiae simulantibus, multis incontinentiam perjurio aut multipliciori adulterio cumulantibus; ad hoc hac oportunitate laicis insurgentibus contra sacros ordines, et se ab om
Abbreviated transcription (Latin):
tens inuoluntataem. ut obstrueret. os loquentium de se iniqua.
non solum honore regni s etiam honore seculi reiecto. romȩ ad
limina apostoloꝵ se contulit. ibiq usq ad finem uitȩ omnibus
bonis exemplo & miraculo fuit.
alduino uiniore flandrensium comite defuncto. robertus
frater eiꝰ consensu flandrensium contra arnulfum fratru¬
elem suum flandriam occupat.
Anulfus cum philippo francoꝵ rege occurrit patruo suo
roberto. & pugna conserta arnulfus perimitur. pbilipp
Rex fuga liberatur. & multis occisis. hinc richildis arnul¬
si mater. illinc robertus capitur. & altero pro altero relaxato. bel¬
lum inter eos uario euentũ ꝓtrahitur.
Regorius p̃apa celebrata synodo. Symoniacos anatemati¬
rauit. & uxoratos sacerdotes. a diuino officio remouit.
et laicis missam eorum audire interdixit nouo exemplo
et ut multis uisum est inconsiderato p̃iudicio. contrra scõꝵ pa¬

Expanded text:
tens in voluntatem, ut obstrueret os loquentium de se iniqua, tens in voluntatem, ut obstrueret os loquentium de se iniqua, non solum honore regni, sed etiam onere saeculi rejecto, Romae ad limina apostolorum se contulit, ibique usque ad finem vitae omnibus bonis exemplo et miraculo fuit.alduino juniore Flandrensium comite defuncto, Rotbertus, frater ejus, consensu Flandrensium contra Arnulfum fratruelem suum Flandriam occupat. Arnulfus cum Philippo Francorum rege occurrit patruo suo Rotberto; et pugna conserta, Arnulfus perimitur, Philippus rex fuga liberatur, et multis occisis, hinc Richildis, Arnulfi mater, illinc Rotbertus capitur; et altero pro altero relaxato, bellum inter eos vario eventu protrahitur.regorius papa celebrata synodo symoniacos anathematizavit, et uxoratos sacerdotes a divino officio removit, et laicis missam eorum audire interdixit, novo exemplo, et ut multis visum est inconsiderato prejudicio, contra sanctorum pa
Abbreviated transcription (Latin):
ta fecit ce scripsit ȩccłȩ utilia. Hic cum in papatu pauꝑem lepro¬
sum ante fores offendisset. eum fotũ diligenter in lecto suo collo¬
cauit. quem cum reserato ostio non inuenisset. in pauꝑem se xp̃m¬
multitudines colubrorum altrinsecus congregatȩ ꝓdigioso
prelio inter se concurrunt. & multis utrimq occisis. uicta pars
fugiens. in cauo arboris se abscondit. altera pars uincentium more
insequens. cum sibilo circumstrepebat. donec circumiecto ab ho¬
minibus igne. omnes concremate sunt.
nno ep̃e coloniensis consilio primoꝵ regni indigne ferentiũ
ꝑ agnetem matrem imꝑatoris henrici regnum non uiriliter
gubernari. puerum uiolenter & industrie captum sub tulela
sua accepit & imꝑii regimen amatre eiꝰ amouit. & de hac re corã
cunctis ratione reddita gratiam dñi sui ĩꝑatoris recepit. &e ꝑ ipsũ
filium ad gratiam matris eiꝰ rediit. At imꝑatrix necessitatem uer¬

Expanded text:
ta fecit et scripsit aecclesiae utilia. Hic cum in papatu pauperem leprota fecit et scripsit aecclesiae utilia. Hic cum in papatu pauperem leprosum ante fores offendisset, eum fotum diligenter in lecto suo collocavit; quem cum reserato ostio non invenisset, in paupere smultitudines colubrorum altrinsecus congregatae, prodigioso prelio inter se concurrunt; et multis utrinque occisis, victa pars fugiens in cavo arboris se abscondit, altera pars vincentium more insequens, cum sibilo circumstrepebat, donec circumjecto ab hominibus igne omnes concrematae sunt.opus Coloniensis consilio primorum regni indigne ferentium, per Agnetem matrem imperatoris Heinrici regnum non viriliter gubernari, puerum violenter et industrie captum sub tutela sua accepit, et imperii regimen a matre ejus amovit; et de hac re coram cunctis ratione reddita, gratiam domini sui imperatoris recepit, et per ipsum filium ad gratiam matris ejus rediit. At imperatrix necessitatem ver
Abbreviated transcription (Latin):
quam ipsi uellent contra se ageret. quosdam ep̃os inuincła
comecit. & quia ep̃e mediolanensis fuga lapsus est: imperator
suburbia mediolani incendit.
ie pentecostes cum imperator in parua eccła secus ur¬
bem ad missam coronaretur. tam grauia fuerunt to¬
nitrua ce fulgura: ut aliqui mente excederent. aliqui
exalarent. Bruno uero ep̃c qui missam canebat & secretarius
imꝑatoris cum aliis trib dixerunt se inter missarum solẽp¬
nia uidisse scm̃ ambrosium imperatori inclignando comini¬
nantem. Imꝑator italia discessit.
ridie idus maii. eclypsis solis fuit. & pridie nonas unii.
imperator obiit. post quem henricus filius imperauit annis.
qui uocatus leo. nonus huius nominis papa. Hie cum ad
capescendam sedem apostolicam romam tenderet. audiuit
uoces angloꝵ canentium. Dicit dñs ego cogito cogitationes pacis
&e non afflictionis. Hic demultis scĩs cantus composuit. & mul¬

Expanded text:
quam ipsi vellent, contra se ageret, quosdam episcopos in vincula quam ipsi vellent, contra se ageret, quosdam episcopos in vincula conjecit, et quia episcopus Mediolanensis fuga lapsus est, imperator suburbia Mediolani incendit. Die pentecostes, cum imperator in parva aecclesia secus urbem ad missam coronaretur, tam gravia fuerunt tonitrua et fulgura, ut aliqui mente excederent, aliqui exalarent. Bruno vero episcopus, qui missam canebat, et secretarius imperatoris cum aliis tribus dixerunt, se inter missarum sollemnia vidisse sanctum Ambrosium, imperatori indignando comminantem. Imperator Italia decessit. Pridie Idus Maii eclipsis solis fuit, et pridie Nonas Junii imperator obiit. Post quem Heinricus, filius ejus, imperavit annisqui vocatus Leo, nonus hujus nominis papa. Hic cum ad capessendam sedem apostolicam Romam tenderet, audivit voces angelorum canentium: Dicit Dominus, ego cogito cogitationes pacis, et non afflictionis. Hic de multis sanctis cantus composuit, et mul
Abbreviated transcription (Latin):
N fresonia deo derico comite filio armilfi gandauensis. l ebellã¬
te fresones in uindicta patris sui ab eis occisi. Go defridus dux.
ad eum debellandum ab imꝑacore mittitur. & conserto prelio re¬
pente uoce nescitur unde enussa. fugite fugite: cunctis fugien¬
tibus multi apaucis fresonib ꝑimuntur. dux uero capitur.
eiricus imꝑator. Robertus rex francoꝵ suꝑ karum fluui¬
papam romanum simul ambo papie opportune conuenirent.
imꝑator regem & suos. multos etiam qui tantum ad demiran¬
dam imꝑatoriam maiestatem conuenerant. tanta liberalitate
donauit: ut opibus regum ꝑsarum. aut arabum posset cõ¬
parari imperatoris munificentia.
entalem plagam ignea trabes mirȩ magnitudiuis quȩ cur¬
rens suꝑ solem iam ad occasum uergentem uisa est in terrã
cadere. cuiuis uestigia du uideri potuerunt.
tes rebellaret. Et guia omnes langobardi coniuraue¬
rant. ut non paterentur quemlibet dñm qui aliud

Expanded text:
In Fresonia Deoderico comite, filio Arnulfi Gandavensis, debellanIn Fresonia Deoderico comite, filio Arnulfi Gandavensis, debellante Fresones in vindictam patris sui ab eis occisi, Godefridus dux ad eum debellandum ab imperatore mittitur; et conserto prelio, repente voce nescitur unde emissa, Fugite, fugite, cunctis fugientibus, multia paucis Fresonibus perimuntur; dux vero capitur.Henricus imperator, et Robertus rex Francorum super Carum fluvipapam Romanum simul ambo Papiae opportune convenirent; imperator regem et suos, multos etiam, qui tantum ad demirandam imperatoriam majestatem convenerant, tanta liberalitate donavit, ut opibus regum parari imperatoris munificentia. entalem plagam ignea trabs mirae magnitudinis; quae currens super solem jam ad occasum vergentem, visa est in terram cadere: cujus vestigia diu videri potuerunt. tes debellet; et quia omnes Longobardi conjuraverant, ut non pater
Abbreviated transcription (Latin):
Si ius inquit scire quot sint anni incarnati xꝑi.lxui. ordi¬
nes indictionum qui fluxerunt ab eius incarnatione multiplica
dictione natus est xp̃c. Adde indictionem p̃sentis anni idest tres.
o defridus dux comitatum montensem depopulatur. quẽ
Raginerus cum patruo suo lamberto louanieuse inseeutꝰ
apud fłorinas pugnam conserunt. ubi plus quam. ce cͥe. ui¬
ri occisi sunt. & ipłe lambertus occubuit. ubi res mira contigit.
Cum lambertus spem uictoriȩ iam haberet. habebat quippe
fisacterium a collo usq ad pectus pendens scõꝵ reliquiis re¬
fertum. quorum patrocinio se in ꝑiculis tutum fore credebat.¬
instante ei termino uite. filacterium illud a collo eius exiens
suꝑ tumulum campi exiliuit. & mex comes antea inuictus ꝑimi¬
tur. Quidam militum filacterium accipiens in caliga abscõ¬
dit. s cora eiꝰ & crure intumescente rem ꝓdidit. & fisacterium
dño suo Etheloni fratri ducis dedit.

Expanded text:
Si vis, inquit, scire quot sint anni incarnati Christi, 66 ordiSi vis, inquit, scire quot sint anni incarnati Christi, 66 ordines indictionum, qui fluxerunt ab ejus incarnatione, multiplica dictione natus est Christus. Adde indictionem presentis anni, id est tres. odefridus comitatum Montensem depopulatur, quem Raginerus cum patruo suo Lamberto Lovaniensi insecutus, apud Florinas pugnam conseruit, ubi plusquam 500 viri occisi sunt, et ipse Lambertus occubuit. Ubi res mira contigit. Cum enim Lambertus spem victoriae jam haberet, habefilacterium a collo usque ad pectus pendens, sanctorum reliquiis refertum, quorum patrocinio se in periculis tutum fore credebat,--instante ei termino vitae filacterium illud a collo ejus exiens, super tumulum campi exiluit; et mox comes antea invictus perimitur. Quidam militum filacterium accipiens, in caliga abscondit; sed coxa ejus et crure intumescente, rem prodidit, et filacterium domino suo Hetheloni, fratri ducis, dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
onis italiȩ simulato pacto uix extractus. roma decedit. cum silues¬
tro papa. Et quia uxor crescentis imꝑem spe regnandi ad amorẽ
suum pellexerat doleus ꝓ eius discessu uenenum ei misit. quo ille cõ¬
sumptus. inter remeandum in italia moritur. Milites traus al¬
pini corpus imꝑatoris defuncti cum insignibus imꝑii ad gal¬
liam referentes. crebris italoꝵ in cursibus lacessiti: armis sibi
uiam parant. S cum iam res in tuto esse putaretur. dux ba-¬
ioarie henricus iniuriato heriberto coloniensium archiep̃o.
a cuius ore omnes pendebant. insignia regni ab eo uiolenter
extorsit. quasi iure hereditario sibi competentia. erat quippe
filius henrici ducis. qui fuit genitus de henrico fratre primi
octonis imperatoris
hilꝑicus librum de ratione compoti hoc anno scripsit. ut
apparet ex argumento ad inueniendos annos dñi ꝑ indictioneᷤ

Expanded text:
onis Italiae simulato pacto vix extractus, Roma decedit cum Silvesonis Italiae simulato pacto vix extractus, Roma decedit cum Silvestro papa. Et quia uxor Crescentis imperatorem spe regnandi ad amorem suum pellexerat, dolens pro ejus discessu, venenum ei misit; quo ille consumptus, inter remeandum in Italia moritur. Milites transalpini corpus imperatoris defuncti cum insignibus imperii ad Galliam referentes, crebris Italorum incursibus lacessiti, armis sibi viam parant. Sed cum jam res in tuto esse putaretur, dux Bajoariae Heinricus, injuriato Heriberto Coloniensium archiepiscopo, a cujus ore omnes pendebant, insignia regni ab eo violenter extorsit, quasi jure hereditario sibi comfilius Henrici ducis, qui fuit genitus de Henrico fratre primi Othonis imperatoris. hilpericus librum de ratione compoti hoc anno scripsit, ut apparet ex argumento ad inveniendos annos Domini per indictiones:
Abbreviated transcription (Latin):
ad multas eccłas transiens. fidelium defunctorum memoriam sol¬
lempnizari facit.
nno inũ xp̃i millesimo scdm supputationem dyonisii mul¬
ta prodigia uisa sunt. Terremotus factus est ꝑ maxi¬
mus: cometes apparuit.
ono decimo kt ianuarii circa horam nonam fisso cęło quali
facula ardens cum longo tractu instar fulguris illabitur t̾ris
tanto splendore ut non modo qui in agris erant s etiam in
tectis irrupto lumine ferirentur qua cęli fissura sensim euanescen¬
te interim uisa est figura quasi serpentis capire quidem crescẽ¬
te. cum ceruleis pedibus.
tto imꝑator degens romȩ. dum cum romanis se remissius agit.
tractans qualiter iura regni & eccłȩ ad antiquum statum re¬
formaret. romani ꝑ hoc ad contemptum eiꝰ ad ducti. subito cõ¬
tra eum conspirant. & aliquot militum eius ꝑemptis eum in palatio
obsident. unde ꝑ industriam henrici ducis baioariȩ. & hugonis marchi¬

Expanded text:
ad multas aecclesias transiens, fidelium defunctorum memoriam soad multas aecclesias transiens, fidelium defunctorum memoriam solemnizari facit.nno Jesu Christi millesimo secundum supputationem Dionisii multa prodigia visa sunt. Terraemotus factus est permaximus; cometes apparuit; 19 Kalendas Januarii circa horam 9 fisso caelo quasi facula ardens cum longo tractu instar fulguris illabitur terris, tanto splendore, ut non modo qui in agris erant, sed etiam in tectis, irrupto lumine ferirentur. Qua caeli fissura sensim evanescente, interim visa est figura quasi serpentis, capite quidem crescente, cum ceruleis pedibus.tto imperator degens Romae, dum cum Romanis se remissius agit, tractans qualiter jura regni et aecclesiae ad antiquum statum reformaret, Romani per hoc ad contemptum ejus adducti, subito contra eum conspirant, et aliquot militum ejus peremptis, eum in palatio obsident. Unde per industriam Heinrici ducis Bajoariae et Hugonis marchi
Abbreviated transcription (Latin):
oc tempore quidam religiosus ab ierosolimis rediens. in sicilia
reclusi cusdam humanitate aliquandiu recreatus: didicit ab
eo inter cetera. quod in illa uicma essent loca. eructantia flam¬
marum incendia. quȩ loca uocantur ab incolis olle uulcani. in guib
animȩ rȩꝓborum luant diuersa ꝓmeritorum qualitate supplicia. ad
ea ex equenda deputatił ibi demonibus. quoꝵ se crebro uoces. iras
&e terrores. sepe etiam euilanis audisse dicebat. plangentium qͦ d
animȩ dampnatorum eriperentur de manib eoꝵ ꝑ elemosinas &.
p̃ces fidelium. & hoc tempore magis ꝑ orationes cluniacensium. orã¬
tium indefesse ꝓ de functoꝵ requie. Hoc ꝑ illum abb odilo cõꝑ¬
to. constituit ꝑ omnia monasteria sibi subiecta. ut sicut primo
die nouembris sollempnitas omnium scor agitur. ita sequenti
die memoria omuium in xꝑo quiescentium cel ebretur. Qui ritus

Expanded text:
Hoc tempore quidam religiosus ab Hierosolimis rediens, in Sicilia Hoc tempore quidam religiosus ab Hierosolimis rediens, in Sicilia reclusi cujusdam humanitate aliquandiu recreatus, didicit ab eo inter cetera, quod in illa vicinia essent loca eructantia flammarum incendia, quae loca vocantur ab incolis Ollae Vulcani, in quibus animae reproborum luant diversa pro meritorum qualitate supplicia, ad ea exequenda deputatis ibi demonibus; quorum se crebro voces, iras et terrores, sepe etiam ejulatus audisse dicebat, plangentium quod animae damnatorum eriperentur de manibus eorum per elemosinas et preces fidelium, et hoc tempore magis per orationes Cluniacensium, orantium indefesse pro defunctorum requie. Hoc per illum abbas Odilo comperto, constituit per omnia monasteria sibi subjecta, ut sicut primo die Novembris solemnitas omnium sanctorum agitur, ita sequenti die memoria omnium in Christo quiescentium celebretur. Qui ritus
Abbreviated transcription (Latin):
s eriam miraculis in uita sua claruit. Qui cum rep̾henderetur.
quod in peccantes misericordior iusto ẽẽ uideretur: si damp¬
nandꝰ sum in quit malo dampnari de misericordia quam de du
erbertus qui & siluester. romanȩ ȩccłȩ. exl.. Pricia
presidet. qui & ipse inter scientia luterarum claros egre¬
gie claruit. Quidam rransito siluestro agapitum papam
hoc in loco ponunt. quod uon ociose factum esse creditur. quia hiᷤᷤ
Siluester non per ostium intrasse dicitur quippe qui a quibusdã
etiam iicroinantiȩ arguitur. de morte quoq eius non recte trac¬
tatur. a diabolo enini ꝑcussus dicitur obisse. quam rem nos in
medio relinquimus. a numero papaꝵ exclusus uidetur. Nude
lector quȩso ut & hic &e alibi si qua dissonantia ce offenderit de
nominibus uel annis uel temporibus paparum nom michi imputes
qui non uisa sed audita uel lecta scribo.

Expanded text:
sed etiam miraculis in vita sua claruit. Qui cum reprehenderetur, sed etiam miraculis in vita sua claruit. Qui cum reprehenderetur, quod in peccantes misericordior justo esse videretur, Si damnandus sum, inquit, malo damnari de misericordia, quam de duerbertus, qui et Silvester, Romanae aecclesiae 140u s presidet, qui et ipse inter scientia litterarum claros egregie claruit. Quidam transito Silvestro Agapitum papam hoc in loco ponunt; quod non otiose factum esse creditur. Quia enim is Silvester non per ostium intrasse dicitur;--quippe qui a quibusdam etiam nichromantiae arguitur; de morte quoque ejus non recte tractatur; a diabolo enim percussus dicitur obisse; quam rem nos in medio relinquimus;--a numero paparum exclusus videtur. Unde lector queso, ut et hic et alibi, si qua dissonantia te offenderit de nominibus, vel annis, vel temporibus paparum, non mihi imputes, qui non visa, sed audita vel lecta scribo.