comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ se existĩmans aliqͥs uł eẽ bonũ qͦd
ñ est. uł a se eẽ qͦd ẽ: in se ñ in dño
głiat᷑. Hana suꝑbia seu uanitas ẽ ui¬
tiũ. quo qͥs tã de eo qͦd ẽ. qͣm de eo
qͦd ñ est: suis magis qͣm dei laudib
delectat᷑. his ita p̾missis: aptemus iã
contraria humilitati᷑ singła singłis
oppdnentes. Humiligas ẽ contẽptus
ꝓpe excellentie. Contẽp̃tus opponitur
appetitui. Duab qͦq suꝑbiȩ speciebus:
duȩ nichilominꝰ humilitatis opponunt᷑.
Contra cecã: ut qͥs de sẽ nouerit senti¬
re humilit̾. Contra uanã: nec consen¬
tire alit̾ sentientib. Nempe qui de se
ipso sentire humilit̾ nouit: in neutro
ipsius de se iudiciũ falli potest. uideli¬
cet ut aut maius aliqͥd putet se esse
qͣm sit: aut a se ẽẽ qͦd sit. E ideo pati¬
ent̾ carens qͦd sibi nouit deesse. humi
se altius se aliqͥd sentiat: solet ne inso¬
lescat uerus humilis illud sibi iugi

Expanded text:
quo se existimans aliquis vel esse bonum quod quo se existimans aliquis vel esse bonum quod non est, vel a se esse quod est, in se, non in Domino gloriatur. Vana superbia seu vanitas est vitium, quo quis tam de eo quod est, quam de eo quod non est, suis magis quam Dei laudibus delectatur. His ita praemissis, aptemus jam contraria humilitati, singula singulis opponentes. Humilitas est contemptus propriae excellentiae. Contemptus opponitur appetitui. Duabus quoque superbiae speciebus, duae nihilominus humilitatis opponuntur: contra caecam, ut quis de se noverit sentire humiliter; contra vanam, nec consentire aliter sentientibus. Nempe qui de se ipso sentire humiliter novit, in neutro ipsius de se judicium falli potest, videlicet ut aut majus aliquid putet se esse quam sit, aut a se esse quod sit. Et ideo patienter carens quod sibi novit deesse, humilse altius se aliquid sentiat, solet, ne insolescat, verus humilis illud sibi jugi
Abbreviated transcription (Latin):
corde. A me inqͥt discite. Non ad doctri¬
nã patriarcharũ. ñ ad ꝓpħarũ libros
ego uos mitto: s me uob̃ exemplũ: me
formã humilitatis exhibeo. Inuider̃t
mͥ altitudinẽ quã habeo apud patrẽ
angelus & femina: ille potentiȩ: illã
scientiȩ. Uos aut̃ emulamini carisma¬
ta meliora: discentes a me qi mitis
sũ & humilis corde. Commodum
reor indagare aliqͥd & de suꝑbia: qͣ¬
tinꝰ ex opposito sibi uitio uirtutis de¬
cor manifestior appareat. Suꝑbia
ẽ appetitus ꝓpͥȩ excesleñtiȩ. hȩc in spe¬
cies duas diuidit᷑: in cecã & uanam
suꝑbiã. Quȩ qͥdem & aliis nominib
appellari posst̃. contumacia & uanitas.
quarũ pͥor intelligentiȩ : posterior
uoluntatis uitiũ ẽ. Nã ex illa rationis
fallit᷑ ocłs: & ex ista uoluntatis appe¬
titus male afficit᷑. Qd melius ex sin¬
głarũ diffinitionib demonstrabimꝰ.
Ceca suꝑbia seu contumacia ẽ uitiũ.

Expanded text:
corde . A me, inquit, discite. Non ad doctricorde . A me, inquit, discite. Non ad doctrinam patriarcharum, non ad prophetarum libros ego vos mitto; sed me vobis exemplum, me formam humilitatis exhibeo. Inviderunt mihi altitudinem quam habeo apud Patrem, angelus et femina: ille potentiae, illa scientiae. Vos autem aemulamini charismata meliora, discentes a me quia mitis sum et humilis corde. 19. Commodum reor indagare aliquid et de superbia, quatenus ex opposito sibi vitio virtutis hujus decor manifestior appareat. Superbia est appetitus propriae excellentiae. Haec in species duas dividitur, in caecam et vanam superbiam. Quae quidem et aliis nominibus appellari possunt, contumacia et vanitas: quarum prior intelligentiae, posterior voluntatis vitium est. Nam ex illa rationis fallitur oculus, et ex ista voluntatis appetitus male afficitur. Quod melius ex singularum definitionibus demonstrabimus. Caeca soperbia seu contumacia est vitium,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ quietũ & humilẽ. Seruatas consũ¬
mat: nã uirtus in infirmitate hoc est
in humilitate ꝑficit᷑. Inimicã om̃is gr̃ȩ
om̃isq initiũ peccati debellat suꝑbiam:
& tam a se qͣm a ceteris uirtutib suꝑbã
illiꝰ ꝓpulsat tyrannidem. Siqͥdem cum
ex aliis quibq bonis uiriũ magis suaꝵ
caꝑe soleat incrementũ suꝑbia: sola ħ
um plena uirtutũ maria sibi głiandũ
ẽẽ putauit. Audito qͥppe ab angelo. aue
gr̃a plena. quasi solã ex ipsa plenitudi¬
ne humilitatẽ in se cognosceret. solam
rependisse ac respondisse memorat᷑ in
grãm: respexit inqͥens d̾s humilitatem
ancillȩ suȩ. Qͥ a deinde auctor & dator
ꝙ scientiȩ st̃ absconditi: in qͦ om̃is quoq
plenitudo diuinitatis habitat corpora¬
lit᷑: Nonne tam̃ e ipse de humilitate.
tanquã sũma suȩ doctrinȩ suarũq uir¬
tutũ głiatus ẽ: Diseite ait a me. ñ qͦa
sobrius aut castus aut prudens. aut
aliqͥd etꝰmodi: s qr mitis sũ & humilis

Expanded text:
 quietum et humilem . Servatas consummat; nam virtus in infirmitate, hoc est in humilitate, perficitur . Inimicam omnis gratiae, omnisque initium peccati debellat superbiam, et tam a se quam a caeteris virtutibus superbam illius propulsat tyrannidem. Siquidem ex aliis quibusque bonis virium magis suarum capere soleat incrementum superbia, sola um plena virtutum Maria gloriandum esse putavit. Audito quippe ab angelo, Ave, gratia plena, quasi solam ex illa plenitudine humilitatem in se cognosceret, solam rependisse ac respondisse memoratur in gratiam: Respexit, inquiens, Deus humilitatem ancillae suae . 18. Quid deinde auctor et dator et scientiae sunt absconditi, in quo omnis quoque plenitudo divinitatis habitat corporaliter? nonne tamen et ipse de humilitate, tanquam summa suae doctrinae suarumque virtutum, gloriatus est? Discite, ait, a me, non quod sobrius, aut castus, aut prudens, aut aliquid ejusmodi: sed, quia mitis sum et humilis
Abbreviated transcription (Latin):
& ur̃a credetis. Talib utendo consili¬
ariis: bonã uob̃ seruabitis & famã &
conscientiã. Sic dei sacerdotẽ. sic tan¬
tȩ ciuitatis decet ep̃m: puerilib non
agi scłarib ue consiliis. Om̃s iux ta
dñi p̾ceptũ etiã inimici diligant᷑: s
ad consiliũ soli eligant᷑: qͥ ꝙ pruden¬
tes ẽe uideant᷑ & beniuoli. ꝓpt̾ea dñs¬

Expanded text:
et vestra credetis. Talibus utendo 462 consiliet vestra credetis. Talibus utendo 462 consiliariis, bonam vobis servabitis et famam, et conscientiam. Sic Dei sacerdotem, sic tantae civitatis decet episcopum, puerilibus non agi saecularibusve consiliis. Omnes, juxta Domini praeceptum, etiam inimici, diligantur ; sed ad consilium soli eligantur, qui et prudentes esse videantur, et benevoli. Propterea D
Abbreviated transcription (Latin):
delabrũ: Solus mͥ seruandus. solus tñ
ipse mͥ sũ scandalo. solus tedio. solus
tri & ocło scandaliranti frequenter
irasci oporteat. Quib gͦ molestiis an¬
git᷑. qͥb lacessit᷑ iniuiriis: cui etiã &si
ꝓpͥa cessent. nunqͣm tam̃ de alienis
desunt foris pugnȩ intus timores:
Nuꝑ aut̃ nob̃ a ur̃is partib flare cȩ¬
pit aura secundior. Rumorib siqͥdẽ
recentiorib nunciata st̃ de uob̃ solito
letiora: & ñ ex incerto famȩ. s ore
ueridico uen̾abilis meldensis ep̃i. Int̾¬
rogatus enĩ de ẽe ur̃o: uultu alacri
& tanqͣm bene fidens unde reqͥrebat᷑:
puto inqͥt hoĩem ex hoc iã consiliis
se subacturũ carnotensis ep̃i. hoc ab
eo responsũ tã letus accepi: qͣm certus
fui consilia uiri fidelissima fore. In
nullo meliꝰ poterat nob̾ cordis ur̃i ꝓ
positũ cõmendare: in nullo spem da¬
re certiorẽ ur̃i ꝓfectus in dño. Secu¬
re nͥ fallor p̾fatis ambob uiris: & uos

Expanded text:
delabrum? Solus mihi servandus, solus tamen delabrum? Solus mihi servandus, solus tamen ipse mihi sum scandalo, solus taedio, solus tri, et oculo scandalizanti frequenter irasci oporteat. Quibus ergo molestiis angitur, quibus lacessitur injuriis, cui etiam, etsi propria cessent, nunquam tamen de alienis desunt foris pugnae, intus timores? 2. Nuper autem nobis a vestris partibus flare coepit aura secundior. Rumoribus siquidem reae, sed ore veridico venerabilis Meldensis episcopi. Interrogatus enim de esse vestro, vultu alacri, et tanquam bene fidens unde requirebatur: Puto inquit, hominem ex hoc jam consiliis se subacturum Carnotensis episcopi. Hoc ab eo responsum tam laetus accepi, quam certus fui consilia viri fidelissima fore. In nullo melius poterat nobis cordis vestri propositum commendare, in nullo spem dare certiorem vestri profectus in Domino. Secure, ni fallor, praefatis ambobus viris et vos,
Abbreviated transcription (Latin):
diuimꝰ: & illa agentẽ doliumꝰ: & condo¬
luimꝰ hec patienti. Int̾ hȩc aut̾ ego re¬
cordabar illoꝵ uersieuloꝵ. Qui descen¬
dunt mare in nauib facientes oꝑationẽ
in aquis multis: ascendt usq ad cȩlos.
& descent usq ad abyssos: aĩa eoꝵ in
malis tabescebat. Turbati st̃ & moti st̃
sicut ebrius: & om̃is sapientia eoꝵ de¬
uorata ẽ. Ꝙ ideo ñ uidicabã ut assolet:
magis qͥppe ad cõpassionẽ me ꝓuocabat
huiꝰcemodi cogitatio. Si inqͣm tẽptatio
ẽ cuiꝰcũq hõis uita suꝑ terrã: qͣntis
putas ꝑicłis patet uita pontificis. cui
omniũ necesse ẽ ferre tẽptationes:
Si ego latens in cãuerna & quasi sub
modio ñ qͥdem lucens s fumigans. uen¬
toꝵ tam̃ impetus nec sic declinare suf¬
ficio. s continuis tẽptationũ uariisq
fatigatꝰ impulsib. instar uento agitatȩ
harundinis hac illacq circũferor:÷
qͥd positus supra montẽ. positꝰ suꝑ can¬

Expanded text:
divimus, et illa agentem doluimus, et condodivimus, et illa agentem doluimus, et condoluimus haec patienti. Inter haec autem ego recordabar illorum versiculorum: Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis, ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos. Anima eorum in malis tabescebat; turbati sunt; et moti sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est . Et ideo non judicabam, ut assolet; magis quippe ad compassionem me provocabat hujuscemodi cogitatio: Si, inquam, tentatio est cujuscunque hominis vita super terram , quantis putatis periculis patet vita pontificis, cui omnium necesse est ferre tentationes? Si ergo latens in caverna, et quasi sub modio, non quidem lucens, sed fumigans, ventorum tamen impetus nec sic declinare sufficio, sed continuis tentationum variisque fatigatus impulsibus, instar vento agitatae arundinis, hac illacque circumferor: quid positus supra montem, positus supra can
Abbreviated transcription (Latin):
potest peccatoris or̾o. Placuit
p̾stantiȩ ur̃ȩ: nouũ aliqͥa a nob̃ dicta¬
tũ reqͥrere. Grauam᷑ pondere digni¬
tatis: s dignationis munere gratula¬
mur. & blandit᷑ petentis fauor: & pe¬
titionis t̾ret exactio. Qui enĩ nõs sumꝰ
ut scribamꝰ ep̃is: S rursũ qui sumꝰ. qͥ
ñ obediamꝰ ep̃is: Unde dare inde & ne¬
gare c̃õpellor. qͦd postulor. Scribere
tantȩ altitudini supra me ẽ: & eidem
ñ obedire contra me. Utrobiq ꝑiculũ:
s in ea parte maius ĩminere uidetur:
si ñ obediero. Hac itaq exiens qua mi¬
nus apparet : facio qͦd iubetis. Dat qͥp¬
pe ausũ ipsius dignitatis dignant̾ in¬
dulta familiaritas: & excusat p̾sũpti¬
onẽ auctoritas imꝑantis. Igit᷑ ex quo
regni cȩloꝵ claues deo auctore uobis
traditas suscepistis. ac iuxta ritũ for¬
tis illiꝰ mulieris manũ mittere cepistiᷤ
ad fortia: siqua uos aut egisse quȩ ñ
deberetis. aut ꝑtulisse que nolletis an¬

Expanded text:
postest peccatoris oratio. Placuit Praestantiae vestrae novum aliquid a nobis dictatum requirere. Gravamur pondere dignitatis, sed dignationis munere gratulamur. Et blanditur petentis favor, et petitionis terret exactio. Qui enim nos sumus, ut scribamus episcopis? Sed rursum qui sumus, qui non obediamus episcopis? Unde dare, inde et negare compellor quod postulor. Scribere tantae altitudini, supra me est: et eidem non obedire, contra me. Utrobique periculum; sed in ea parte majus imminere videtur, si non obediero. Hac itaque exiens qua minus apparet, facio quod jubetis. Dat quippe ausum ipsius dignitatis dignanter indulta familiaritas, et excusat praesumptionem auctoritas imperantis. CAPUT regni coelorum claves Deo auctore vobis traditas suscepistis, ac juxta ritum fortis illius mulieris, manum mittere coepistis ad fortia , si qua vos aut egisse quae non deberetis, ant pertulisse quae nolletis au
Abbreviated transcription (Latin):
Utinã & ocłos mͥ claudas: ut nec cer¬
nere possim quȩ contradicere ꝓhibes.
Magna uͦ p̃sumptio. si oius cũ sim in
ipsũ pastorẽ meũ lupas seuissimas ua¬
nitatẽ & curiositatẽ irruere cernens
infremuero. qͦ ad meũ forte balatum
cruentis bestiis a quopiã occurrat᷑: &
succurrat᷑ ꝑituro. Qd facient de me
qͥ ouicula sũ. quȩ & in ipsũ pastorem
tanta feritate insiliunt : Et qͥdem si ñ
uult ut clamẽ ꝓ se. nunqͥd ñ uł ꝓ me
balare licebit: S &si ego sileo ne pone¬
re uidear in cȩlũ os meũ.: clamat᷑ tam̃
in ȩccłia ñ in ueste p̃ciosa. Clamat᷑ aut̃
specialit̾ ad feminas: ut erubescat in
se dep̃hendi ep̃s. qͦd in fragiliori quoq
sexu audierit rep̃bendi. An forte
nulla timet᷑ confusio: si solus ego sub¬
musitare desiero: Nunqͥd & si ego ñ lo¬
quor: sua cuiq ñ loquit᷑ conscientia e
Qͥa si alius audacior me ñ qͥde de apło¬

Expanded text:
Utinam et oculos mihi claudas, ut nec cerUtinam et oculos mihi claudas, ut nec cernere possem, quae contradicere prohibes! Magna vero praesumptio, si ovis cum sim, in ipsum pastorem meum lupas saevissimas, vanitatem et curiositatem, irruere cernens, infremuero, quo ad meum forte balatum cruentis bestiis a quopiam occurratur, et succurratur perituro. Quid facient de me, qui ovicula sum, quae et in ipsum pastorem tanta feritate insiliunt? Et quidem si non vult ut clamem pro se, nunquid non et pro me balare licebit? 464 Sed, etsi ego sileo, ne ponere videar in coelum os meum, clamatur tamen in Ecclesia: Non in veste pretiosa. Clamatur autem specialiter ad feminas: ut erubescat in se deprehendi episcopus, quod in fragiliori quoque sexu audierit reprehendi. An forte nulla timetur confusio, si ego solus submussitare desiero? Nunquid etsi ego non loquor, sua cuique non loquitur conscientia? Quid si alius audacior me, non quidem de Apo
Abbreviated transcription (Latin):
hõib placent: confusi st̃ q̃m ds spre¬
seruus ñ essẽ. Uolens itaq placere ho¬
minib : deo ñ places. Si ñ places: ñ pla¬
cas. Cur gͦ ut dixi sac̾dos: Sin uͦ qͦd ad¬
didi placere intendis ñ mundo s deo:
cur qualis popłs talis & sac̾dos: enĩu
si sac̾dos pastor est. & popłs oues: dig¬
nũ ẽ ut in nullo appareat ouib pastor
dissimilis: Si instar mei qͥ ouis sum.
pastor meus & ipse incuruus gradit᷑.
uultũ gerens deorsũ. & terrã semꝑ re¬
spiciens. & soli uentri mente ieuinus
pabula queritans: in quo discernim᷑:
Ue si uenerit lupuis: ñ erit qͥ p̃uideat:
qͥ occurrat: qͥ eripiat. decet ne pasto¬
rẽ more pecoꝵ sensib incubare corpo¬
reis: herere insimis. inhiare t̾renis:
& ñ potiꝰ erectũ stare ut hoĩem. cȩlũ¬
mente suspicere. quȩ sursũ st̃ ꝙ quere¬
indignat᷑ si uł mutũ facere audeam.
rubetq ori manũ apponere: dicens
monachũ qͥ ñ habeã iudicãre de ep̃is.

Expanded text:
spreservus non essem . Volens itaque placere hominibus, Deo non places: si non places, non placas. Cur ergo, ut dixi, sacerdos? Si vero, quod addidi, placere intendis, non mundo, sed Deo, cur qualis populus, talis et sacerdos? Enimvero, si sacerdos pastor est, et populus oves, dignum est ut in nullo appareat ovibus pastor dissimilis? Si instar mei, qui ovis sum, pastor meus et ipse incurvus graditur, vultum gerens deorsum, et terram semper respiciens, et soli ventri mente jejunus pabula quaeritans, in quo discernimur? Vae, si venerit lupus! non erit qui praevideat, qui occurrat, qui eripiat. Decetne pastorem more pecorum sensibus incubare corporeis, haerere infimis, inhiare terrenis: et non potius erectum stare ut hominem, coelumente suspicere, quae sursum sunt et quaereindignatur, si vel nutum facere audeam, jubetque ori manum apponere, dicens monachum, qui non habeam judicare de episcopis.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsosq idoneos satis indulsit consilia¬
rios. ꝓuidos. beniuolos: & ut facile as¬
sint c̃opiunciales: ut gratis: debitores
iure subiectionis. horũ adqͥescendo
consiliis. nec p̾ceps eritis in sententia :
nec uehemens in uindicta. Non in cor¬
rigendis remissior: ñ seuerior in par¬
cendis: ñ pusillanimis in expectandis.
Nec suꝑfluus in uictu: nec notabilis
in uestitu. Non citus ad ꝓmittendũ:
ñ ad reddendũ tardus: nec ꝓdiguis
dator. Istoꝵ consiliũ longe semꝑ faciet
a uob̃ malũ tẽpori uetus. s cupiditati
nouũ. symoniã & matrẽ eiꝰ auariciã:
quȩ ẽ idoloꝵ seruitus. Ꝙ ut breui omĩa
sermone concludã : si his credideritis
in om̃ib exẽplo apłi honorificabitis mi¬
nisteriũ ur̃m. Ministeriũ inqͣm: ñ do¬
miniũ. Ipsũ itaq honorificabitis: ñ uos.
Nã qͥ querit quȩ sua st̾: se cupit hono

Expanded text:
ipsosque idoneos satis indulsit, pipsosque idoneos satis indulsit, providos, benevolos; et, ut facile adsint, comprovinciales; ut gratis, debitores jure subjectionis. Horum acquiescendo consiliis, nec praeceps eritis in sententia, nec vehemens in vindicta; non in corrigendis remissior, non severior in parcendis, non pusillanimis in expectandis; nec superfluus in victu, nec notabilis in vestitu; non citus ad promittendum, non ad reddendum tardus, nec prodigus dator. Istorum consilium longe semper faciet a vobis malum tempori vetus, sed cupiditati novum, simoniam; et matrem ejus avaritiam, quae est idolorum servitus. Et ut brevi omnia sermone concludam, si his credideritis, in omnibus, exemplo Apostoli, honorificabitis ministerium vestrum : ministerium, inquam, non dominium. Ipsum itaque honorificabitis, non vos: nam qui quaerit q
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs utriusq muneris exꝑtes ẽẽ constite¬
rit. Prudent̾ gͥ cogitastis. sacerdotale
onus. ep̃ale opus. curãq pastoralẽ dig̃
ne ñ posse administrari: sine consilio.
Hinc ipsa castoꝵ consilioꝵ mat̾ sapien¬
tia de se ipsa loquens. ego sapientia
inqͥt habito iñ consilio. S quali consi¬
lio: Nunqͥd in qualicũq: & eruditis
ait int̾sum cogitationib. S & qͦd infi¬
da consilia declinanda sint: ꝑ os salo¬
monis talit̾ monet. Causã tuã tracta
cũ amico tuo: & secretũ ex̃traneo ne
reueles. Pulchre qͦq ꝑ aliũ quenda sa¬
pientẽ. cũ sine consilio nil agendũ con¬
sulat. uiroꝵ tam̃ consilii intuens pau¬
citatẽ: ita loquit᷑. Multi sint tͥ amici:
unꝰ aut̃ sit tͥ consiliariꝰ de mille. Unus
inqͥt de mille. Benignã ego ñ dubita¬
uerĩ uob̃ ẽẽ diuinitatẽ: cui de tanta
raritate int̾ mortales ñ unũ s duos.

Expanded text:
quos utriusque muneris expertes esse constitequos utriusque muneris expertes esse constiterit. 3. Prudenter igitur cogitastis sacerdotale onus, episcopale opus, curamque pastoralem digne non posse administrari sine consilio. Hinc ipsa castorum consiliorum mater Sapientia de se ipsa loquens: Ego Sapientia, inquit, habito in consilio. Sed quali consilio? nunquid in qualicunque? Et eruditis, ait, intersum cogitationibus . Sed et quod infida consilia declinanda sint, per os Salomonis taliter monet: Causam tuam tracta cum amico tuo, et secretum extraneo ne reveles . Pulchre quoque per alium quemdam Sapientem, cum sine consilio nil agendum consulat, virorum tamen consilii intuens paucitatem, ita loquitur: Multi sint tibi amici, unus autem sit tibi consiliarius de mille . Unus, inquit, de mille. Benignam ergo non dubitaverim vobis essse divinitatem, cui de tanta raritate inter mortales, non unum, sed duos,
Abbreviated transcription (Latin):
lis. uos ascendite ad diem festũ hunc.
ego aut̃ ñ ascendã. Nec istoꝵ maliciȩ.
nec illiꝰ imprudentiȩ se credendũ puta¬
uit. Querens deniq cui se credere de¬
beat. cui tuto sua cõmittat dispen¬
sanda mẏsteria. & quasi difficile in¬
ueniens: sub admiratione int̾rogat.
Quis putas ẽ fidelis seruus & prudes.
quẽ constituit dñs suꝑ familiã suã:
Quã obrẽ & petro eurã ouiũ creditu¬
rus. pͥus eiꝰ studuit ꝓbare beniuolen¬
tiã: ter sciscitans si se diligeret. ꝓba¬
uit & prudentiã qͣndo errantib hõib
& putantib ipsũ eẽ quẽ piã ex ꝓpħis.
ille prudent̃ ueritatẽ adu̾tens. dm̃
potiꝰ ꝓpħarũ confessus ẽ: tu es inqͥens
cop̃c filius dei. Ue nr̃o generi ab imꝑ¬
fectione sua. Nix in multitudine ho¬
minũ unũ reꝑias. iñ utraq gr̃a consũ¬
matũ. Haud facile siqͥde uł prudenti
beniuolentiã: uł fideli messe sapien¬
tiã dep̃hendas. Sine numero aut̃ st̃:

Expanded text:
tum hunc, ego autem non ascendam . Nec istorum malitiae, nec illius imprudentiae se credendum putavit. Quaerens denique cui se credere debeat, cui tuto sua committat dispensanda mysteria, et quasi difficile inveniens, sub admiratione interrogat: Quis putas est fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam? Quamobrem et Petro curam ovium crediturus prius ejus studuit probare benevolentiam, ter sciscitans si se diligeret . Probavit et prudentiam, quando errantibus hominibus, et putantibus ipsum esse quempiam ex Prophetis, ille prudenter veritatem advertens, Deum potius Prophetarum confessus est: Tu es, inquiens, Christus Filius Dei . Vae nostro generi ab imperfectione sua! Vix in multitudine hominum unum reperias in utraque gratia consummatum. Haud facile siquidem vel prudenti benevolentiam, vel fideli inesse sapientiam deprehendas. Sine numero autem sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cratis: & sacrantib tremenda mẏste¬
ria. Respuant & apponere pectori: qͦd
decentiꝰ ornat gẽma sapientie. Pudeat
ꝙ collo circũtexere: qͦd honestiꝰ atq sua¬
uius xp̃i iuugo sũmittit᷑. Non xp̃i stig¬
mata st̃ hȩc: quȩ isti martyrũ exẽplo
circũferant in corpore suo. Muliebria
potiꝰ ẽe noscunt᷑ insignia: quȩ utiq eu¬
riosius & sũptuosius illȩ sibi p̾parare
consueuer̾t. cogitantes nimirũ quȩ st̃
mundi: quomͦ placeant uiris. Uerũ
tu sacerdos dei altissimi: cui ex his pla¬
cere gestis: Mundo an deo: Si mundo:
cur sac̾dos: Si deo: cur qualis popłs. ta¬
lis & sac̾dos: Nã si placere uis mundo:
qͥd tͥ ꝓdest sac̾dotiũ : Nec enĩ potes du

Expanded text:
cratis, et sacrantibus tremenda mystecratis, et sacrantibus tremenda mysteria. Respuant et apponere pectori, quod decentius ornat gemma sapientiae. Pudeat et collo circumtexere, quod honestius atque suavius Christi jugo submittitur. Non Christi stigmata sunt haec, quae isti martyrum exemplo circumferant in corpore suo. Muliebria potius esse noscuntur insignia, quae utique curiosius et sumptuosius illae sibi praeparare consueverunt, cogitantes nimirum quae sunt mundi, quomodo placeant viris. 5. Verum tu, sacerdos Dei altissimi, cui ex his placere gestis, mundo, an Deo? Si mundo, cur sacerdos? Si Deo, cur qualis populus, talis et sacerdos? Nam si placere vis mundo, quid tibi prodest sacerdotium? Nec enim potes
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cultu uestiũ: ñ equoꝵ fastu: ñ ãplis
edificiis: s honestis morib: studiis sp̾i¬
talib: oꝑib bonis. Qͣm multi alit̾. ser¬
nit᷑ in ñ nullis sac̾dotib uestrũ cultus
plurimꝰ: uirtutũ aut nullus aut exi¬
guus. Quib ego si rememorẽ illud apłi¬
cũ. ñ in ueste p̾ciosa: uereor ne indig¬
nent᷑ : dũ nuirũ indignũ ducant in
se assumptã sententiã. quã pͥus in iili¬
orẽ sexũ & ordinẽ ꝓlatã fuisse recogno¬
uerint. Quasi uͦ ñ eodẽ utant᷑ medici
ferro secandis regib quo & popłarib
hõib : aut capiti fiat inniria: si ipsis
forpicib capilli excrescentes detonde¬
ant᷑. qͥb & unguiũ suerint secata suꝑ¬
flua. Attam̃ si dedignant᷑ pari cũ muli¬
ercłis ñ qͥdem a me s ab apło feriri sen¬
tentia: dedignent᷑ & cũ ipsis eadẽ inuol¬
ui culpa. Despicĩant iã textricũ siue
& muriũ rubricatas pelliculas quas
gulas uocant manib circimndare sa¬

Expanded text:
stium, non equorum fastu, non amplis aedificiis, sed ornatis moribus, studiis spiritualibus, operibus bonis. Quam multi aliter! Cernitur in nonnullis sacerdotibus vestium cultus plurimus; virtutum aut nullus, aut exignus. Quibus ego si rememorem illud apostolicum, Non in veste pretiosa , vereor ne indignentur, dum nimirum indignum ducant in se assumptam sententiam, quam prius in viliorem sexum et ordinem prolatam fuisse recognoverint. Quasi vero non eodem utantur medici ferro secandis regibus, quo et popularibus hominibus: aut capiti fiat injuria, si ipsis forcipibus capilli excrescentes detondeantur, quibus et unguium fuerint resecata superflua. Attamen si dedignantur pari cum mulierculis, non quidem a me, sed ab Apostolo feriri sententia, dedignentur et cum ipsis eadem involvi culpa. Despiciant jam textricum sive et murium rubricatas pelliculas, quas gulas vocant, manibus circumdare sa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ damnandũ quẽ irrideo: Si albas m̃s.
aut etiã angelus de cȩlo contraria iusse¬
rit: libere recusabo huiꝰ modi obedien¬
tiã: quȩ me transgressorẽ ꝓprii uoti. &
peierare faciat nom̃ dei mei. Scio enun
me iuxta scripturȩ ueritatẽ ex ore
meo uł condemnandũ uł iustificandũ:
& qr os qͦd mentit᷑ occidit̃ aĩam: & qͦd dõ

Expanded text:
esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, aut etiam angelus de coelo contraria jusserit, libere recusabo hujusmodi obedientiam, quae me transgressorem voti proprii, et pejerare faciat nomen Dei mei. Scio enim me juxta Scripturae veritatem ex ore meo vel condemnandum , vel justificandum; et quia os quod mentit
Abbreviated transcription (Latin):
consu tudines: transgressor ꝓfessionis.
ꝓmissã stabilitatẽ iam ñ me tenere con¬
fido. Dico gͦ abb̃i ꝑ omĩa obtẽꝑandũ: s
salua ꝓfessione. Uerũ tu ꝓfessus scd̾m
regłam sc̃ĩ benedicti: ubi ꝓmisisti obe¬
dientiã. ꝓmisisti & stabilitatẽ. Qd si o¬
bedieris qͥdem stabilis aut̃ ñ fueris. dñ
offendis in uno: factus es omniũ reus.
Si omniũ: & ipsiꝰ obedientiȩ. Uides itaq
pondus tuȩ obedientiȩ. Quomͦ nẽpe sta¬
bilitatis transgressionẽ sufficit excusare:
quȩ nec sibi qͥdem ualet patrocinari:
Item. Notũ est. sollemnnt̃ ac regularit̾
ꝓfiteri quẽq in p̾sentia abb̃is. In p̾̃sen¬
tia gͦ tantũ. ñ etiã ad nutũ ipsius: fit
cuiꝰq ꝓfessio. Testis ꝓuide adbibet᷑ albas
ñ dictator ꝓfessionis: adiutor ñ frauda¬
tor adimpletionis: uindex ñ auctor p̾¬
uaricationis. Qͥa gͥ: Ponã in manu abba¬
ens ex regła. siqͣndo alit̾ fecero a deo m̃e

Expanded text:
consuetudines: transgressor professionis, consuetudines: transgressor professionis, promissam stabilitatem jam non me tenere confido. Dico ergo abbati per omnia obtemperandum, sed salva professione. Verum tu professus secundum Regulam sancti Benedicti, ubi promisisti obedientiam, promisisti et stabilitatem. Quod si obedieris quidem, stabilis autem non fueris; dum offendis in uno, factus es omnium reus: si omnium, et ipsius obedientiae. 17. Vides itaque pondus tuae obedentiae? Quomodo nempe stabilitatis transgressionem sufficit excusare, quae nec sibi quidem valet patrocinari? Idem notum est solemniter ac regulariter profiteri quemque in praesentia abbatis. In praesentia ergo tantum, non etiam ad nutum ipsius fit cujusque professio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator professionis; adjutor, non fraudator adimpletionis; vindex, non auctor praevaricationis. Quid igitur? Ponam in manu abbaens ex Regula , si quando aliter fecero, a Deo me
Abbreviated transcription (Latin):
nc alibi habitas: Ad qͦd respondeo. Ego
qͥdem cisterciensis monachꝰ. ibidem ꝓ¬
fessus. ab abb̃e meo ubi n̾c habito mis¬
sus sũ: s missus in pace: missus sine
scandalo. sine discortdia: missus iuxta
consuetudinẽ. & cõmunẽ institutionẽ.
Quandiu gͦ in eadẽ qua missus sũ pa¬
ce & concordia ꝑseuero. qͣndiu in um¬
tate sto. c̃omunib pͥuata ñ p̾fero. qͥe¬
tus & subiectꝰ in quo positus sũ ꝑma¬
neo: secura dico conscientia: qͦd ꝓmisi
firmit̾ teneo. Quomͦ enĩ stabilitatis
p̃uaricor uotũ. qͥ unanimitatis nͥ ru̾¬
po uinculũ: pacis firmam̃tũ ñ desero:
Etsi corpꝰ absentauit obedientia: s sp̃̾m
semꝑ ibidẽ p̾sentẽ tenet concors deuo¬
tio: & in nullo dissimilis conu̾satio.
Qua die aut̾ qͦd qͥdem ds au̾tat. aliis
incipiã uiuere legib. aliis morib con¬
u̾sari. diu̾sis deseruire obseruantiis.
adinue nire noua. extraneas usur pare

Expanded text:
nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego quidem Cisterciensis monachus ibidem professus, ab abbate meo ubi nunc habito missus sum, sed missus in pace, missus sine scandalo, sine discordia, missus juxta consuetudinem et communem institutionem. Quandiu ergo in eadem qua missus sum, pace et concordia persevero, quandiu in unitate sto, communibus privata non praefero, quietus et subditus in quo positus sum permaneo, secura dico conscientia, quod promisi, firmiter teneo. Quomodo enim stabilitatis praevaricor votum, qui unanimitatis non rumpo vinculum, pacis firmamentum non desero? Et si corpus absentavit obedientia, sed spiritum semper ibidem praesentem tenet concors devotio, et in nullo dissimilis conversatio. Qua die autem quod quidem Deus avertat aliis incipiam vivere legibus, aliis moribus conversari, diversis diservire observantiis, adinvenire nova, extraneas usurpare
Abbreviated transcription (Latin):
rant unitati. fident̾ ꝙ hec addiderim
expedire magis cuilibet sola umiꝰ hõĩs
pielitari obedientia: qͣm reliqͥs om̃ib pi¬
etatis bonis. & uotis ꝓpͥe ꝓfessionis. Siqͥ¬
dem ut cet̾a taceã. duo p̾cipue nob̾ in
monasteriis conu̾santib obseruanda
tradunt᷑: subiectio abb̃i: & stabilitas
in loco. & ita obseruanda. qͦd neutr ñ
p̃pediat alterũ: nec alterutrũ sibi
p̾iudicent: ut uerbi gr̃a. sic te stabilẽ
in loco ex hibeas. ut abb̃i subiei ñ con¬
temnas: sic obedias subiectus abbãti.
ut stabilitatẽ ñ omittas. Porro si de¬
testaris in loco licet ꝑseuerantẽ qͥ ab¬
batis forte subdi contemnit imꝑiis::
miraris si rep̾̃hendimꝰ obedientiã. q̃
uob̾ ur̃m deserendi locũ. uł causa ex¬
titit uł occasio: p̾sertĩ eũ in ꝓfessione
regłari sic ꝓmittat᷑ stabilitas. ut de
subiectione abb̃i exbibenda nulla pe
facis quã apud cisterciũ firmasti: ꝙ

Expanded text:
rant unitati. Fidenter et haec addiderim, rant unitati. Fidenter et haec addiderim, expedire magis cuilibet sola unius hominis periclitari obedientia, quam reliquis omnibus pietatis bonis, et votis propriae professionis. 15. Siquidem, ut caetera taceam, duo praecipua nobis in monasterio conversantibus observanda traduntur; subjectio abbati, et stabilitas in loco: et ita observanda, quod neutrum praepediat alterum, nec alterutrum sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem in loco exhibeas, ut abbati subjici non contemnas: sic obedias subjectus abbati, ut stabilitatem non amittas. Porro, si detestaris in loco licet perseverantem, qui abbati forte subdi contemnit imperiis; miraris si reprehendimus obedientiam, quae vobis vestrum deserendi locum vel causa exstitit, vel occasio? praesertim cum in professione regulari sic promittatur stabilitas, ut de subjectione abbati exhibenda nulla penfacis, quam apud Cistercium firmasti; et
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ. Filimi ait. si te lactauerint pec¬
catores: ne adqͥescas eis. Tu gͦ adu̾sus hȩc
atq alia in hunc modũ innumera ueri¬
tatis testimonia. putasti cuipiã obedi¬
endũ: o odiosa ꝑuersitas. Obedientiȩ
uirtus quȩ semꝑ militat ueritati: adu̾¬
sus ueritatẽ accingit᷑. Felicẽ ego dixerĩ
fr̾is henrici inobedieñtiã: cui cito resi¬
piscenti ab errore & reu̾tenti ex itine¬
re.talẽ contigit ñ exꝑiri obedientiã.
Quã potiorẽ ñc & dulciorẽ suȩ huiꝰmo¬
di inobedientiȩ carpit. iamiãq degus¬
tat fructũ: bonã habens conscientiam.
qͦd ceteris collegis suis frat̾na corda gra¬
gerĩ inobedientiã cũ ipsiꝰ conscientia:
qͣm horũ studiosã obedientiã cũ scan¬
dalo. Existimo enĩ qr meluis agit iste
sic inobediens abb̃i. s ñ caritati. seruan¬
do unitatẽ in uinculo pacis: qͣm illi qui
ita obtẽꝑant homini uni: ut unũ prefe¬

Expanded text:
consilium: Fili, mi, ait, si te lactaverint pecconsilium: Fili, mi, ait, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . 14. Tu ergo adversus haec atque alia in hunc modum innumera veritatis testimonia, putasti cuipiam obediendum? O odiosa perversitas! Obedientiae virtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipiscenti ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi inobedientiae carpit, jamjamque degustat fructum, bonam habens conscientiam, quod caeteris collegis suis fraterna corda gragerim inobedientiam eum ipsius conscientia, quam horum studiosam obedientiam cum scandalo. Aestimo enim, quia melius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitati, servando unitatem in vinculo pacis; quam illi qui ita obtemperant homini uni, ut unum praefe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ putato. Non ita ysaias. Redarguit
enĩ se ipsũ. ñ solũ qr ipse ĩmundꝰ. s & qͦd
socius sit ĩmundoꝵ: qi inqͥens uir pollu¬
tus labiis ego sũ: & in medio popłi ĩmun¬
dla labia habentis ego habito. Redargu¬
it aut̃ se dixerĩ. ñ qi cũ malis habitaret:
s q mala ñ redarguerit. Sic nanq ait.
Ue mͥ qi tacui. Quando uͦ ipse malũ face¬
re ad qͥesceret: qͦd se in aliis ñ redarguisse
redarguit: Qͥ d enĩ etiã dauid: llonne ali¬
eni contagione pẽccati se senserat inqͥnari
posse cũ diceret. cũ hõib oꝑantib miqͥ¬
tatẽ. & ñ cõmunicabo cũ electis eoꝵ: Be¬
niq & orat dicens. Ab occultis meis
munda me dñe: & ab alienis parce ser¬
uo tuo. Unde etiã maloꝵ quoꝵ noluit
participare malũ: studuit declinare
consortiũ. ait & enĩ. Non sedi cũ concilio
uanitatis: & cũ iniqua gerentib ñ in¬
troibo. huic uersiculo concinit & subse

Expanded text:
resse putato. Non ita Isaias: redarguit resse putato. Non ita Isaias: redarguit enim se ipsum, non solum quia ipse immundus, sed et quod socius sit immundorum: Quia, inquiens, vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego habito. Redarguit autem se dixerim, non quia cum malis habitaret, sed quia mala non redarguerit. Sic namque ait: Vae mihi quia tacui! Quando vero ipse malum facere acquiesceret, quod se in aliis non redarguisse redarguit? Quid enim etiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, Cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis eorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Unde etiam malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consortium. Ait etenim: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit et subseq
Abbreviated transcription (Latin):
peior inuenta ẽ homicidio. Si hȩc ñ igno¬
ras: quomͦ ñ trepidas: Qa si trepidas:
quomͦ ñ emendare festinas: Alioqͥn qualẽ
hinc ad illud tribunal t̾rificũ conscien¬
tiã portas: ubi udex ceste ñ
indiget: hbi ueritas discutit intentiones.
ubi inqͥsitio culparũ ꝑtingit ad abdita
cordis: ubi deniq secretissimos recessus
mentiũ diuinꝰ ille inuestigat intiutus:
& ad subitũ illũ solis iusticiȩ fulgorẽ am¬
marũ expansi sinus cuncta siue bona
siue mala euomunt quȩ celabant. Ibi
frat̾ adam facientes & consentientes pari
pena punient᷑. Ibi fures & socii furũ: si¬
milẽ st̃ ex cepturi sententiã. Ibi par sub¬
ibunt iudiciũ: & qͥ lactant & qͥ lactant᷑
peccatores. Perge gͥ iã dicere. qͥd ad m̃e.:
ille uiderit. Tange picem & dic: ñ sum
inqͥnatꝰ ab ea. Absconde ignẽ in sinu tu¬
o: & te iactato ñ aduri. Pone deniq por¬
tionẽ tuã cũ adulteris: nichilq tua int̾¬

Expanded text:
pejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignopejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignoras, quomodo non trepidas? quod si trepidas, quomodo non emendare festinas? Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non indiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat intuitus, et ad subitum illum Solis justitiae fulgorem, animarum expansi sinus, cuncta sive bona, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, facientes et consentientes pari poena punientur. Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi par subibunt judicium et qui lactant, et qui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem, et dic: Non sum inquinatus ab ea. Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua inte
Abbreviated transcription (Latin):
manere torm̃ta. ut eis cõparata mors tẽ¬
poralis ne pȩnalis quidẽ ẽẽ uideat᷑. sed
cõmoda: Qui gͦ eũ scandala facere iuiu¬
sti. iuiusti enĩ sequendo illũ. obsequendo
illi: nonne utiliꝰ iuxta p̃missam uerita¬
tis sententiã. molam asinariã collo eiꝰ sus¬
penderes. & sic eũ demergeres in ꝓfundũ
maris: Qͥd gͦ: tu ille obedientissimꝰ disci¬
płs. illũ patrẽ & p̃ceptorẽ tuũ quem ne
puncto qͥdem tẽporis. uł transuerso ut
dicit᷑ pedis a te qͣndui uixit passus es e¬
longari. ita ut in foueã qͦq post eũ non
qͥdem cecis s aꝑtis more balaam ocłis. ca¬
dere ñ cunctatus sis. tu ne inquã illum
tuo ita beandũ putasti obseqͥo: ut mor¬
te illi grauiorẽ exbibiieris obedientiã :
Reuera ñc exꝑior: qͣm uera sit illa sen¬
tentia. Inimici hõis. domestici illiꝰ. Sic
si sapis gemis. & si ñ desipis tremis: Qͥ ppe
cuiꝰ obedientia ñ meo s ueritatis iudicio.

Expanded text:
manere tormenta, ut eis comparata mors temmanere tormenta, ut eis comparata mors temporalis, nec poenalis esse videatur, sed commoda? Quid ergo eum scandala facere juvisti? juvisti enim sequendo illum, obsequendo illi. Nonne utilius, juxta praemissam Veritatis sententiam, molam asinariam colle ejus suspenderes, et sic eum demergeres in profundum maris? Quid ergo? Tu ille obedientissimus discipulus, illum patrem et praeceptorem tuum, quem ne puncto quidem temporis, vel transverso, ut dicitur, pedis, a te, quandiu vixit, passus es elongari, ita ut in foveam quoque post eum, non quidem caecis, sed apertis more Balaam, oculis cadere non cunctatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientiam? Revera nunc experior, quam vera sit illa sententia: Inimici hominis, domestici illius Micsi sapis, gemis; et si non desipis, tremis? Quippe cujus obedientia non 23 meo, sed Veritatis judicio,
Abbreviated transcription (Latin):
iã de libro eugłii. estõte prudentes sic̃
dãta p̃positoꝵ ẽẽ diiudicanda ubi nĩl
iubẽri dep̃hendit᷑ diuinis contrariũ
institũtis: s necessariã assero & pru¬
dentiã qua adu̾tat᷑ siqͥd adu̾sat᷑: & lib̾¬
tatẽ qua & ingenue contemnat᷑. Cete¬
rũ iste nichil inqͥt habeo int̾rogãre:
uiderit ille qͥd iusserit. Dic queso si da¬
to in manꝰ gladio. suũ te armãri iussis¬
set in iugulũ: adqͥeuisses: Aut si se tuo
uoluisset impulsu in ignẽ uł maquã p̾̃ci¬
pitẽ dari: obtẽꝑasses: Nonne etiã ab his
ñ ꝓhibere cũ possis: in crim̃ tͥ reputat᷑
homicidii : age gͦ: uide ne forte sub pre¬
textu obedientiȩ in quippiã ei grauius
inseruieris. Non ignoras certe qͥ dixerit.
nã mͥ hinc fortasse ñ crederes: expedire
scandala facientib demergi potiꝰ in pro¬
fundũ maris. Cur hoc dixit: nisi qr signi¬
ficare uoluit tã grauia illos in posterũ

Expanded text:
jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut data praepositorum esse dijudicanda, ubi nil juberi deprehenditur divinis contrarium institutis: sed necessariam assero et prudentiam, qua advertatur si quid adversatur; et libertatem, qua et ingenue contemnatur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interrogare: viderit ille quid jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus gladio, suum te armari jussisset in jugulum, acquievisses? aut si se tuo voluisset impulsu in ignem vel in aquam praecipitem dari, obtemperasses? Nonne etiam ab his non prohibere cum possis, in crimen tibi reputatur homicidii? Age ergo, vide ne forte sub praetextu obedientiae in quidpiam ei gravius inservieris. Non ignoras certe quis dixerit nam mihi hinc fortasse non crederes expedire scandala facientibus demergi potius in profundum maris . Cur hoc dixit, nisi quia significare voluit tam gravia illos in posterum
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑsores disꝑgere: qui ꝓ disꝑsis colli¬
gendis effusus ẽ. Et̃si eiꝰ uocẽ tu ñ audis:
audit eã de cuiꝰ latẽre manãuit. Quomͦ
nanq ꝓpriũ ñ audit: qͥ abel sanguinẽ
audiebat: S qͥd ad me inqͥs: Ille uidẽ¬
rit: cui mͥ contradice̾re fas ñ erat. Non
ẽ discipłs suꝑ magistrũ. Docendus non
doctũriis : eiꝰ lateri adherẽbã. Sequi
debui ñ p̃ire: p̃ceptorẽ auditor. O istoꝵ
tempõꝵ paule simplex: si tam̃ ꝙ ille
alte̾rũ se tͥ exhibuisset antoniũ: ut
qͥcqͥd uł leuit̾ de labiis eiꝰ ꝓcederet. ne¬
cesse ñ habẽres discutẽre: & sine cuncta¬
tione ad oĩa nichil hesitans obedires.
Omonachũ obedientissimũ: cui ex qͥb¬
libet senioꝵ uerbulis. ne unũ qͥde iõta
p̃teruolet. Non attendit quale sit qͦd
sine causa legit᷑ in ȩccłia. omĩa ꝓbãtẽ. qͦd
bonũ ẽ tenẽte. Si ita oportet: deleãmꝰ

Expanded text:
dispersores dispergere, qui pro dispersis collidispersores dispergere, qui pro dispersis colligendis effusus est. Et si ejus vocem tu non audis, audit eam de cujus latere manavit. Quomodo namque proprium non audit, qui Abel sanguinem audiebat? . 12. Sed quid ad me, inquis? Ille viderit cui mihi contradicere fas non erat. Non est discipulus super magistrum. Docendus, non docturus, ejus lateri adhaerebam. Sequi debui, non praeire praeceptorem auditor. O istorum temporum Paule simplex, si tamen et ille alterum se tibi exhibuisset Antonium, ut quidquid vel leviter de labiis ejus procederet, necesse non haberes discutere, sed sine cunctatione ad omnia nihil haesitans obedires? O monachum obedientissimum, cui ex quibuslibet seniorum verbulis ne unum quidem iota praetervolet! Non attendit quale sit quodsine causa legitur in Ecclesia: Omnia probate, quod bonum est tenete . Si ita oportet, deleamus
Abbreviated transcription (Latin):
s & sanguis ipsiꝰ clamõre nichilominꝰ ue¬
hem̃ti. surdis licet terribilit̾ irrugiẽ¬
bat. Clamor eiꝰ: eiꝰ effusio. Effũsus quippe
ꝓ disꝑsis filiis dei ut eos congregaret
in unũ: iuste fremebat in disꝑsores.
Odit nimirũ disꝑsores: qͥ ñ nouit nͥ colli¬
gere. Magnꝰ eiꝰ clamor & uebeniens: qͥ
corpora de sepulchris. aĩas ab inferis
excitauit. Terrã cȩlosq tuba illa conuo¬
cãuit in unũ: qͥppe quȩ in t̾ra & quȩ in
cȩlis st̃ pacificans. In omnẽ terrã exiuit
sonꝰ ille: & ur̃am ñ ualuit rumꝑe surdi¬
tatẽ: Nox nempe illa in uirtũte: uoix
illa in magnificentia. E qͥd elamat: Ea¬
urgat ds & dissipent᷑ inimĩci eiꝰ. & itẽrũ.
Disꝑge illos in uirtute tua: & depone
eos ꝓtector meus dñe. Sanguis xp̃i est
frat̾ adam. sanguis xp̃i ẽ: qui ꝓ piis con¬
gregãtis adu̾sus impios dispsores quasi
tuba exaltat uocẽ suã. Minat᷑ autẽ se

Expanded text:
sed et sanguis ipsius clamore nihilominus, vesed et sanguis ipsius clamore nihilominus, vehementi, surdis licet, terribiliter irrugiebat. Clamor ejus, ejus effusio. Effusus quippe pro dispersis filiis Dei ut eos congregaret in unum, juste fremebat in dispersores. Odit nimirum dispersores, qui non novit nisi colligere. Magnus ejus clamor, et vehemens, qui corpora de sepulcris, animas ab inferis excitavit. Terram coelosque tuba illa convocavit in unum, quippe quae in terra et quae in coelis sunt, pacificans. In omnem terram exivit sonus ille, et vestram non valuit rumpere surditatem? Vox nempe illa in virtute; vox illa in magnificentia. Et quid clamat? Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus : et iterum: Disperge illos in virtute tua et dispone eos protector meus Domine . Sanguis Christi est, frater Adam, sanguis Christi est qui pro piis congregatis adversus impios dispersores quasi tuba exaltat vocem suam. Minatur autem se
Abbreviated transcription (Latin):
dignandũ putaueris. Igit᷑ tuã conuenio
conscientiã. Nolens an inuitus ꝓfectus
es s si ex uoluntate: iã ñ ex obedientia.
Si aut̾ uiuitꝰ suspectũ uideris
habuisse imꝑiũ. cui obsequi grauabaris.
Ubi uͦ suspicio: ibi discussio necessaria.
Nerũ tu ut tuȩ patientiȩ dares uł ca¬
ꝑes exꝑimentũ. nichil discutiens trahi.
te passus es. ñ solũ pret̾ uoluntatẽ tuã:
s & contra conscientiã. O patientia. oĩ
digna impatientia. Non possũ fatẽor ñ
irasci huic contentiosissimȩ patientiȩ. ui¬
debas disꝑgentẽ: & sequebaris: Scandã¬
la dictantẽ audiebas: & obsequebaris:
Uera patientia ẽ pati uł agẽre contra
qͦd libeat: s ñ pret̃ qͦd licẽat. Mirũ uͦ
qͦd hoĩem audiebas furtiue susurrantẽ:
dm ñ audiebas aꝑte reclamantẽ: tali
quasi cęlitus emisso tonitruo. Ue illi. ꝑ
quẽ scandalũ uenit. Non tantũ aũ dñs:

Expanded text:
dignandum putaveris. 11. Igitur tuam convenio dignandum putaveris. 11. Igitur tuam convenio conscientiam. Volens, an invitus profectus es? Sed si ex voluntate, jam non ex obedientia. Si autem invitus, suspectum videris habuisse imperium, cui obsequi gravabaris. Ubi vero suspicio, ibi discussio necessaria. Verum tu ut tuae patientiae dares vel caperes experimentum; nihil discutiens, trahi te passus es, non solum praeter voluntatem tuam, sed et contra conscientiam. O patientia omni digna impatientia! Non possum, fateor, non irasci huic contentiosissimae patientiae. Videbas dispergentem, et sequebaris: scandala dictantem audiebas, et obsequebaris. Vera patientia est, pati vel agere contra quod libeat: sed non praeter quod liceat. 22 Mirum vero quod hominem audiebas furtive susurrantem, Deum non audiebas aperte reclamantem, tali quasi coelitus emisso tonitru: Vae illi per quem scandalum venit! Non tantum autem Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. turpissimã leuit᷑atẽ. crudelissimã
discessĩonẽ. obedientiȩ. modestiȩ. mansu¬
etudĩnis nõib uelas: & uelãtis sordib
sacrã illa uocabula mac̾ulas: hanc ego
nunꝗͣ emuler obedientiã. Talem mͥ nũꝙͣ.
libẽat modestiã uł potiꝰ molestiã imit᷑ari.
huiꝰcemodi mansuetudo: semꝑ longe fiat
ame. Talis siqͥdem obedientia: om̃i est
contẽptu deterior. Talis qͦq modestia:
ultra omnẽ modũ extendit᷑. Ultra dicã
an citra: s ueriꝰ forsitan & utroq cõpe¬
tentiꝰ. dixẽrĩ extra. Qualis deniq illa
ẽ mansuetudo: quȩ ipso etiã auditu
omniũ aures exasꝑat: Uolo tam̃ eã ipsã
ut & mͥ mͦ exhibeas. Cũ tã patiens sis. ut
a qͣlibet etiã quo ñ licet ꝑtrahi. ñ conten¬
das: liceat & me obsecro paulo n̾e confi¬
dentiꝰ agere tecũ. Aliõqͥn male multũ
merũi de te: si qͦd nemini soles. soli mͥ in¬

Expanded text:
tionem, turpissimam levitatem, crudelissimam tionem, turpissimam levitatem, crudelissimam dissensionem, obedientiae, modestiae, mansuetudinis nominibus velas, et velatis sordibus sacra illa vocabula maculas. Hanc ego nunquam aemuler obedientiam: talem mihi nunquam libeat modestiam, vel potius molestiam, imitari: hujuscemodi mansuetudo semper longe fiat a me. Talis siquidem obedientia omni est contemptu deterior: talis quoque modestia ultra omnem modum extenditur. Ultra dicam, an citra? Sed verius forsitan et utroque competentius dixerim, extra. Qualis denique illa est mansuetudo, quae ipso etiam auditu omnium aures exasperat? Volo tamen eam ipsam ut et mihi modo exhibeas. Cum tam patiens sis, ut a quolibet etiam quo non licet, pertrahi non contendas; liceat et me, obsecro, paulo nunc confidentius agere tecum. Alioquin male multum merui de te, si quod nemini soles soli mihi in
Abbreviated transcription (Latin):
minoratũ ẽ. qr papa concessit: Quis uͦ
malũ ẽe neget: assensũ p̃bẽre malo: Qa
tam̃ sũmũ fecisse pontificẽ nequaꝗͣ cre¬
didẽrĩ: nͥ aut circũuentũ mendacio:
aut importunitãte uictũ. Quando ꝙ e¬
nĩ alit̾ huiꝰcemõdi uob̾ licentiã indul¬
gẽret. seminandi uidelicet scandala. scis¬
mata suscitandi. amicos contristandi.
fr̃m conturbandi pacẽ. & confundendi
unitatẽ: ꝓpriũq insuꝑ contemnendi
ep̃m: & hec qua necessitãte. necesse ñ ha¬
beo dicẽre: cũ rei exitus satis indicet.
ꝓfectos nempe plangimꝰ: ꝓfectũ ñ cerni¬
assensũ. ex hibẽre obsequiũ. impendẽre
adiutoriũ. tu mͥ obedientiã nominas:
modestiã nuncupas: appellas mansuetu¬
dinẽ: Tu inquã conãris pessima uitia.
uirtutũ palliãre nominib : An te putaᷤᷤ
hoc sine iniuria face̾re dñi uirtutũ: qͦd
uirtutib facis iniuriã : hanissimã p̾su̾p¬

Expanded text:
minoratum est, quia Papa concessit? Quis vero minoratum est, quia Papa concessit? Quis vero malum esse neget, assensum praebere malo? Quod tamen summum fecisse Pontificem nequaquam crediderim, nisi aut circumventum mendacio, aut importunitate victum. Quando etenim aliter hujuscemodi vobis licentiam indulgeret, seminandi videlicet scandala, schismata suscitandi, amicos contristandi, fratrum conturbandi pacem, et confundendi unitatem, propriumque insuper contemnendi episcopum? Et haec qua necessitate, necesse non habeo dicere, cum rei exitus satis indicet. Profectos nempe plangimus, profectum non cerniassensum, exhibere obsequium, impendere adjutorium, tu mihi obedientiam nominas, modestiam nuncupas, appellas mansuetudinem? Tu, inquam, conaris pessima vitia virtutum palliare nominibus? An te putas hoc sine injuria facere Domini virtutum, quod virtutibus facis injuriam? Vanissimam praesump