comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. quaitur. num ꝗd uia .ẽ. et quoit᷑ :
Ntrumq autẽ illos dixerat scire et
quo uadit ec uiam: Opꝰ gͦ erat ut
dicer& ego sũ uia: ut ostenderat
eos. quia eum scirent uiam scire.
quã putauerant se nescire.. Qd
autem opus erat ut diceret. ego sũ
& ueritas ⁊ uita: cũ uia cognita qͣ
iret. restar&e nosse quoiret: nisi
quia ibat adueritatem. ibat ad ui-¬
tam: Ibat gͦ adseipsum. ꝑ seipsũ:
&nos quo imus nisi ad ipsum. & qua
imus nisi ꝑ ipsum : Ipse igitur ad
seipsum. ꝑseipsum. nos adipsum
ꝑ ipsum Ammo uero ad patren
& ipse & nos. Nam & deipso alibi
dicit: Ad patrem uado. & hoc lo¬
co ꝓpter nos: Nemo inquit uenit
ad patrem. nisi ꝑ me: Ac ꝑ hoc et
trem. Si cognoiu̾secis me inquit.
& patrẽ meum utiq cognouissetis.:
Hoc est qđ ait. Nemo uenit ad patrem
nisi ꝑ me. Deinde sub iungit. Q̾
amodo cognoscecis eum et uidistis
eum.. Sed philippus uus ex apłis
quid audierit non in telligens. Do¬

Expanded text:
est qua itur; numquid via est et quo itur? est qua itur; numquid via est et quo itur? Utrumque autem illos dixerat scire, et quo vadit, et viam. Opus ergo erat ut diceret, Ego sum via, ut ostenderet eos qui eum scirent, viam scire quam putaverant se nescire: quid autem opus erat ut diceret, Ego sum via, et veritas, et vita, cum via cognita qua iret, restaret nosse quo iret; nisi quia ibat ad veritatem, ibat ad vitam? Ibat ergo ad seipsum, per seipsum. Et nos quo imus, nisi ad ipsum? et qua imus, nisi per ipsum? Ipse igitur ad seipsum per seipsum; nos ad ipsum per ipsum: imo vero et ad Patrem et ipse et nos. Nam et de seipso alibi dicit, Ad Patrem vado : et hoc loco propter nos, Nemo, inquit, venit ad Patrem, nisi per me. Ac per hoc et . Si cognovissetis me, inquit, et Patrem meum utique cognovissetis. Hoc est, quod ait, Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Deinde subjungit Et amodo cognoscitis eum, et vidistis eum. Sed Philippus, unus ex apostolis quid audierit non intelligens; Do
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dixerat scire: utrumq dixit
iste nescire. & locum quo itur. & ui¬
am quaitur:. Sed nescit ille. menti¬
usq nescire. Dicit ei iħe. Egosũ
uia. & ueritas & uita Quid. est fr̃s:
Ecce audiuimus. discipulum interro-¬
gantem audiuimꝰ & magistrum do¬
centẽ. & non dum capimus aȩciam
post uocem sonantem. sententiam
latitantẽ. sed quid non possumus
caꝑe: Num quid poterant ei dicere
apłi eius. cum quib loquebatur. nes-¬
canus te: Prouide si eum sciebant.
& uia ipse. est uiam sciebant. Sieĩ
sciebant : & ueritas ipse. est: uerita-¬
tem sciebant. Sieum sciebant. & ui-¬
ta ipse. ẽ. ⁊ uitã sciebant. Ecce sci-¬
re se con uicta sunt: qđ se scire nes¬
ciebant: Quid igitur & nos in isto
sermone noncapimꝰ : Quid putatis
frs mei : nisi quia dixit. & quo ua¬
do scitis. et uiam scitis &ecce co-¬
gnouimꝰ qđ sciebant uiam. quia sci-¬
ebant ipsũ qui est ui a. Sed uita

Expanded text:
Dominus dixerat scire, utrumque dicit Dominus dixerat scire, utrumque dicit iste nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Sed nescit ille mentiusque nescire. Dicit ei Jesus: Ego sum via, et veritas, et vita. Quid est, fratres? Ecce audivimus discipulum interrogantem, audivimus et magistrum docentem, et nondum capimus, etiam post vocem sonantem, sententiam latitantem. Sed quid non possumus capere? Numquid poterant ei dicere Apostoli ejus cum quibus loquebatur, Nescimus te? Proinde si eum sciebant, et via ipse est, viam sciebant: si eum sciebant, et veritas ipse est, veritatem sciebant: si eum sciebant, et vita ipse est, vitam sciebant. Ecce scire convicti sunt quod se scire nesciebant. 2. Quid igitur et nos in isto sermone non cepimus? Quid putatis, fratres mei, nisi quia dixit, Et quo vado scitis, et viam scitis? Et ecce cognovimus quod sciebant viam, quia sciebant ipsum qui est via: sed via
Abbreviated transcription (Latin):
intellegamꝰ deuerbis dñ posterio-¬
rib priora & consequentib preceden-
terroganticesse responsum. Dixerat
enim prius dominus cum demansi-¬
onib loqueretir. quas et esse dix̃.
in domo patris sui. & ire se ut p̃¬
pararc eas. Ubi intelleximus et
esse iam mansiones ipsas in p̃des-¬
tinacione. & p̃parari eas cum eoꝵ
qui ibi mansuri sunt ꝑfidem cor-¬
da mundantur. qm̃ ipsa dei domꝰ
ipsi sunt & quid. est aliud ma¬
nere in domo dei: quã esse in popu-¬
lo dei cum ipse populus. ẽ. in deo
& ds̃ in eo Hoc ut p̾parar& dñs
habiit ut credendo in eu qui non
uidecur ea que in speciȩ semꝑ futu-¬
ra.ẽ. nunc ꝑfidem mansio p̾para¬
tur:. Propterea ergo dixerat: et si
abiero & p̾parauero uob̾ locũ: ite.¬
rum uenio & accipiam uos ad me¬
ipsum : ut ubi ego sum et uossitis.
& quo ego uado scitis. & uiã scitis
Adhȩc dicit ei thomas.. Dfĩe non¬
scimꝰ quo uadis. E quomodo pos.¬
sumus iuã scire. Htrumq illos

Expanded text:
erioribus priora, et consequentibus praecedentia, terroganti esse responsum. Dixerat enim superius Dominus, cum de mansionibus loqueretur, quas et esse dixit in domo Patris sui, et ire se ut praeparet eas; ubi intelleximus et esse jam mansiones ipsas in praedestinatione, et praeparari eas cum eorum qui ibi mansuri sunt, per fidem corda mundantur, quoniam ipsa Dei domus ipsi sunt; et quid est aliud manere in domo Dei, quam esse in populo Dei, cum idem populus est in Deo, et Deus in eo? hoc ut praepararet, Dominus abiit; ut credendo in eum qui non videtur, ea quae in specie semper futura est, nunc per fidem mansio praeparetur: propter hoc ergo dixerat, Et si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. Ad haec dicit ei Thomas: Domine, nescimus quo vadis; et quomodo possumus viam scire? Utrumque illos
Abbreviated transcription (Latin):
iustior. aliꝰ alio sanctior. in domo
patris mei mansiones multe sunt:
Nullus eoꝵ. alienabitur abilla domo:
ubi mansionem ꝓsuo quisq accep-
bent singuli cõmune sit omĩb Sic
enĩ quisq aȩciam ipse habet. cũ
amat in altero qđ ipse non habet.
Non erit itaq aliqua in uidia i̾¬
paris claritatis. qm̃ regnabit in om¬
nib unitas caritatis. S si habiero

Expanded text:
justior, alius alio sanctior, in domo justior, alius alio sanctior, in domo Patris mei multae mansiones sunt. Nullus eorum alienabitur ab illa domo, ubi mansionem pro suo quisque accebent singuli, commune sit omnibus. Sic enim quisque etiam ipse habet, cum amat in altero quod ipse non habet. Non erit itaque aliqua invidia imparis claritatis, quoniam regnabit in omnibus unitas charitatis. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
cio. ut uerba scĩ a euan¬
geli i. que modo in nr̃is aurib so-¬
nuerunt. & iani mente caꝑe ut cũ¬
q possimus. Ait enĩ dñs iħc xp̃s.
Non turbecur cor urm. creditis in
dm̃ & in me credite. Ne mortẽ
tanquam homines timerent: & idõ
curbarentur. consolatur eos. etiam¬
dm̃ se esse contestans. Creditis in qͥt
dm̃ & in me credite: Consequens
est enĩ ut si in dm̃ creditis. & in
me credere debeatis. Qđ non esset
consequens. si xp̃e non essec deus.
tris mei mansiones multȩ sunt:
nisi quia & sibi mecuebant: unde
audire debuerunt. Nonturbet᷑
cum petro dictum ess& fidentio¬
ri atq ꝓmtiori. Non cantabit gal-¬
lus. donec ter me neges. Ianquã
ergo ab illo perituri : merito cur-¬
babuntur. Sed cum audrunt in
domo patris mei mansiones mul
tȩsunt. si quo minus dixissem uo
fidentes. & iam post pericula tem-¬
tacionũ se apud dm̃ cum xp̃o esse
mansuros quia & sialius. ẽ alior for-
tior. alius alio sapientior. aliꝰ abo

Expanded text:
 ut verba sancti Evangelii, quae modo in nostris auribus sonuerunt, etiam mente capere utcumque possimus. Ait enim Dominus Jesus: Non turbetur cor vestrum. Credite in Deum, et in me credite. Ne mortem tanquam homines turbarētur, consolatur eos, & Deum se esse contestans, Creditis, inquit, in Deum? & in me credite. Consequens est enim, vt si in Deum creditis, & in me credere debeatis. Quod non esset consequens, si Christus non esset Deus. tris mei mansiones multae sunt, nisi quia et sibi metuebant? Unde audire debuerunt, Non turbeturcum Petro dictum esset fidentiori atque promptiori, Non cantabit gallus donec ter me neges ? Tanquam ergo essent ab illo perituri, merito turbabantur: sed cum mei mansiones multae sunt; si quo minus dixissem vobfidentes, et jam post pericula tentationum se apud Deum cum Christo esse mansuros, quia et si alius est alio ftior, alius alio sapientior, alius alio
Abbreviated transcription (Latin):
Lec alias sed quas p̃parauit has p̾pa¬
rat. qui fecit que futura sunt:.
Quas p̾parauit predestinando. p̃ꝑat¬
oꝑando Quid putabimus esse do¬
mum dei. Nisi tem plum dei.
Qd̾ autem sit interrogetur apłs &
.ẽ. patri. Unde dicit idem apłs.¬

Expanded text:
nec alias, sed quas praeparavit, has praepanec alias, sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt: quas praeparavit praedestinando, prant; quid putamus esse domum Dei, nisi templum Dei? Quod autem sit, interrogetur Apostolus, et est Patri: unde dicit idem apos
Abbreviated transcription (Latin):
de sunt. Si quo minus essent di¬
xiss& uado ꝑare. & tamen quia
ita sunt ut ꝑande fuit: non eas
uadit parare sicut sunt: Sedsi
abierit & parauerit. sicut sunt¬
futurȩ: iterũ ueiuens accipiet
suos ad seipsum: ut ubi . ẽ. ipse
sint aȩciã ipse.. Quomodo ergo
mansiones in domo patris nor
aliȩ sed ipse. & sine dubio iam
sunt. sicut ꝑandȩ non sunt. et
non sunt sicut ꝑandȩ sunt.:
Quomodo putamus nisi quomodo
aeciam ꝓpħa p̃dicat dm̃ qui
facit quȩ̨ futura sunt. Non enĩ
sunt. Ergo et facit ea & facturꝰ
.ẽ. ea. Nam neq factãsunt sup-¬
se non faccit neq futura sunt si
ipse non fecerit:. Fecit ergo ea p̾-¬
destinando: facturus. ẽ. oꝑando.
Sic̃ discipulos quando elegerit.
satis indicat a euangelium. Iunc
utiq quando eos uocauit. & ta
utiq non uocando. Quos autem
pre destinauit: illos & uocauit
Plegit predestinando ante mundi
constitucionem: elegit uacando an¬
te mundi com summationẽ.: Sic &
mansiones p̃parauit & p̃parat:

Expanded text:
ae sunt? Si quo minus enim essent, dixisset, Vado parare. Et tamen quia ita sunt ut parandae sint, non eas vadit parare sicut sunt: sed si abierit et paraverit sicut futurae sunt, iterum veniens accipiet suos ad seipsum, ut ubi est ipse, sint etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris non aliae, sed ipsae, et sine dubio jam sunt sicut parandae non sunt, et nondum sunt sicut parandae sunt? Quomodo putamus, nisi quomodo etiam propheta praedicat Deum, quia fecit quae futura sunt? Non enim sunt . Ergo et fecit ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt, si ipse non fecit: neque futura sunt, si ipse non fecerit. Fecit ergo ea praedestinando, facturus est operando. Sicut discipulos quando elegerit, satis indicat Evangelium; tunc utique quando eos vocavit : et tamutique, non vocando. Quos autem praedestinavit, illos et vocavit : elegit praedestinando ante mundi constitutionem, elegit vocando ante mundi consummationem. Sic et mansiones praeparavit et praeparat;
Abbreviated transcription (Latin):
Alius enĩ egosum. aliꝰ ille. Sed neputa¬
rent dissimulem. & amodo in quit
cognoscetis eũ et uidistis eũ.. Hi¬
derunt enĩ eius simillimũ filium.
sed ad monendi fuerant talem esse-
açciã patrẽ quẽ non dũ uidebant.
qualis. ẽ. filiꝰ quem uidebant. &
adhoc ualet qđ postea phylippo
dicitur. qui uid& me uidet & pa-¬
trem: Non qđ ipse sit & pater et
filiꝰ quod in sabellianis : qui uocant᷑
aȩtiam patri passiani catholica fi¬
des dampnat. sed qđ tam similes
sint pater & filiꝰ. ut qui unũ noue¬
rit ambos nouerit. Solemus enĩ
desimillimis duob ita loqui eis
qͥ unũ illors uident. Q qualis sit
aliꝰ uolunt nosse ut dicamꝰ. uidis¬
tis illũ istũ uicdistis. Sic gͦ dictũ

Expanded text:
Alius enim ego sum, alius ille. Sed ne putaAlius enim ego sum, alius ille. Sed ne putarent dissimilem, Et amodo, inquit, cognoscetis eum, et vidistis eum. Viderunt enim ejus simillimum Filium, sed admonendi fuerant talem esse etiam Patrem quem nondum videbant, qualis est Filius quem videbant. Et ad hoc valet quod postea Philippo dicitur, Qui videt me, videt et Patrem. Non quod ipse esset Pater et Filius, quod in Sabellianis, qui vocantur etiam Patripassiani, catholica fides damnat: sed quod tam similes sint Pater et Filius, ut qui unum noverit, ambos noverit. Solemus enim de simillimis duobus ita loqui eis qui unum illorum vident, et qualis est alius volunt nosse, ut dicamus: Vidistis istum, illum vidistis. Sic ergo dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ta:. Quomodo uune di c̃. Lanto tem¬
pore uobiscũ sum & non cognoiuf¬
tisme. Cũ ꝓphecto & quo iret et ui¬
am scirent. non ab aliud in si qđ ip-¬
sum utiq scirent:. Sed facile ista
Atq in his que nesciebant. & phylip.¬
pus erat.. Ex qđ ait. N̾ quo ego
uado scitis. ⁊ iuam scitis Illiꝰ dixis¬
se intellegat᷑ qui sciebant. Non phy¬
uippo cui dictum .ẽ. tanto tempore
uobiscum sũ & non cognouistis me
phyhppe: His gͦ qui filiũ iã noue-¬
rant. ętiam illud depatre dictum
.ẽ. & amodo cognoscecis eũ & uidis¬
tis eũ.. Dictum. ẽ. enĩ ꝓpter omĩ¬
modam similitudinẽ quȩ illi cum
patre. ẽ. et idõ amodo dicerentur
nosse patrẽ. quia nouerant simile-
filium Ergo iã sciebant filiũ. et¬
si non omĩs. certe quidã eor. quib
dicitur: & quo uado scitis. & iu¬
am scitis: Ipse. ẽ. enĩ uia: sed pa-¬
trẽ nesciebant Idõ audiunt.
Si cogno suissecis me. & patrẽ meũ
cognouissecis.: Permne utiq & illũ.

Expanded text:
 Quomodo nunc dicit, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? cum profecto, et quo iret, et viam scirent, non ob aliud nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile ista atque in his qui nesciebant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis, illis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? His ergo qui Filium jam noverant, etiam illud de Patre dictum est, Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum; dictum est enim propter omnimodam similitudinem quae illi cum Patre est, ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem, quia noverant similem Filium. Ergo jam sciebant Filium, etsi non omnes, certe quidam eorum quibus dicitur, Et quo vado scitis, et viam scitis: ipse est enim via. Sed Patrem nesciebant, ideo audiunt, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis: per me utique et illum.
Abbreviated transcription (Latin):
arguendus ostenditur Propter
ego in patre & pater in me. ẽ.
Leq enĩ si seꝑati essemꝰ. in seꝑabili¬
ter operari ulla racione possemꝰ:
S ed quid .ẽ. qđ sequitur: Amer̾i
amep dico uob̾ qui credit in me
oꝑa que ego facio et ipse faciat.

Expanded text:
arguendus ostenditur; propter arguendus ostenditur; propter ego in Patre et Pater in me est. Neque enim si separati essemus inseparabiliter operari ulla ratione possemus, sed quid est quod sequitur: Amen amen dico vobis, qui credit in me, opera quae ego faci
Abbreviated transcription (Latin):
Lon credis quia ego in patre & pat̾
in me.ẽ. Quur in similib distanciã
cupis cernere. quur inseꝑabiles se¬
ꝑatim desideras nosse. Demde
non solũ ad phylippũ. sed adeos.
pluralit̾ loquitur. Uerba que ego
loquor uobis. ameipso non loquor.
pat̾ autẽ in me manens. fac̃ oꝑa ip
se Ergo et uerba oꝑaesunt: pla¬
ne ita.est Nam ꝓfecto qui ꝓxi-¬
mũ loquendo aedificat. bonum
opꝰ operatur:. Sed ꝗd .ẽ. ame ĩp¬
so non loquor nisi ame ipso nori
sum qui loquor. Ei quippe tribu¬
it qui facit. dequo .ẽ. ipse qui fa¬
cit.. Later enim ds̃ nori . ẽ deali¬
quo. filiꝰ autem ds̃. ẽ. quidem
patri aequalis. sed depatre deo
Ideo ille ds̃. sed non de deo. & lu-
men sed non delumine: Iste
uero ds̃ dedõ lmen delumine.
Deniq ad iungit et dic̃. Non
credis quia ego in patre & pater
in me. ẽ. Alioquin ꝓpter oꝑa ip-¬
sa credite.. Antea solus phs lip-¬
pus arguebatur. nunc autem non
ibi eum solum fuisse. &̾ qui essec

Expanded text:
on credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Cur in similibus distantiam cupis cernere? cur inseparabiles separatim desideras nosse? Deinde non ad solum Philippum, sed ad eos pluraliter loquitur, quae noloquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens ipse facit opera. Ergo et verba opera sunt? Plane ita est. Nam profecto qui proximum loquendo aedificat, bonum opus operatur. Sed quid est, a meipso non loquor, nisi, a meipso non sum qui loquor? Ei quippe tribuit quod facit, de quo est ipse qui facit. Pater enim Deus non est de aliquo, Filius autem Deus est quidem Patri aequalis, sed de Patre Deo. Ideo ille Dmen sed non de lumine. Iste vero Deus de Deo, lumen de lumine. Denique adjungit et ait: Non creditis quia ego in Patre et Pater in me est? Alioqui propter opera ipsa credite. Ante solus Philippus arguebatur; nunc autem non ibi eum solum fuisse qui esset
Abbreviated transcription (Latin):
p̾parar& ab iit. Cum ꝓfecto nos
ipsos p̃paret quod non faci& si re-¬
liquerit.Agnosco dnẽ ut possũ.
Nimirum illud significas: quia ut
ꝑantur iste mansiones. uulere
debet ustus ex fide. Qui enĩ ado¬
mino peregrinatur: opus habet
ex fide uiuere. quia ꝑhanc ad
speciem con templandã p̃ꝑatur:.
B eati enim mundi cordes quia
ipsi dm̃ uidebunt: & fide mun¬
F ides autem quia e&. qui dm̃ ui¬
suri sunt: quani dui ꝑegrinant᷑
corda mundantur:. Quod nori
uid& quis quid credit: nam si uides
non. est fides: Eredenti colligitur me.¬
ritum: uidenti redditur p̃mum:
deatur. lateat ut credatur: Tunc e¬
nim locus ꝑatur: si ex fide uiuat᷑.
Ereditus dełideretur: ut desi deratus
habeatur. Desiderium dilectionis:

Expanded text:
praepararet abiit, cum profecto nos ipsos praepararet, quod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, ut possum: nimirum illud significas, quia ut parentur istae mansiones, vivere debet justus ex fide . Qui enim a Domino peregrinatur, opus habet ex fide vivere; quia per hanc ad speciem contemplandam paratur . Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et, Fide munFides autem, qua eorum qui Deum visucorda mundantur; quod non videt, credit. Nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. deatur, lateat ut credatur; crenim locus paratur, si ex fide vivatur. Creditus desideretur, ut desideratus habeatur: desiderium dilectionis,
Abbreviated transcription (Latin):
& seminibꝰ quasi in multis. sed qͣsi
inuno & semini tuo qui .ẽ. xp̃s..
Propter qđ matheus a euangłista ut
ꝓinissionem ad abraham factã osten¬
der&: inixp̃o esse complecã generati¬
onim ordinem ꝑ cucurrit. & in quo
om̃ibꝰ gentibꝰ disposita fuisset bene¬
dictio demonstrauit. Lucas quoq
mento doceret fuiss& conexa Om̃s¬
q abinitio successionum gradꝰ ad
eũ in quo uno erat salus omĩum te¬
tendisse. Non gͦ dubitandũ. est qr¬

Expanded text:
uasi in multis, sed quasi in uno, Et semini tuo, qui est Christus . Propter quod Matthaeus evangelista, ut promissionem ad Abraham factam ostenderet in Christo esse completam, generationum ordinem percurrit, et in quo omnibus gentibus disposita fuisset benedictio, demonstravit. Lucas quoquemento doceret fuisse connexa, omnesque ab initio successionum gradus, ad eum in quo uno erat salus omnium, tetendisse. Non ergo dubitandum est q
Abbreviated transcription (Latin):
mo: qđ quam miret᷑ incaelo: Noni-¬
taq uobis dilectissimi. hoc aut di-¬
indicimus aut suademꝰ : aut despi¬¬
na condidit aestiuetis: sed ut om̃ẽ
creaturarũ speciae. & uniuerso mu̾¬
di huiꝰ ornatu rationabiliter: itẽ-¬
peranter utamini Quȩ enĩ uiden-¬
t᷑ sic̃ ait apłs : temporalia st̃. quȩ
autẽ non uident᷑ aecerna st̃. Un-¬
de qr ad presenctia sumꝰ uati: ad fu-¬
tura autẽ renati: non tẽporalibꝰ bo-¬
nis dediti: sed aecerniᷤᷤ simꝰ intenti.
Et ut spem Niram possimus ꝓpius
incueri : in ipso sacramento nata¬
grã diuina contulerit:. Audiamꝰ
apłm dicentem. Alorcui eiũ estis:

Expanded text:
mo, quam quod miratur in coelo. Non imo, quam quod miratur in coelo. Non itaque vobis, dilectissimi, hoc aut indicimus, aut suademus, ut despina condidit, aestimetis; sed ut omni creaturarum specie, 97 et universo hujus mundi ornatu rationabiliter et temperanter utamini: Quae enim videntur, sicut ait Apostolus, temporalia sunt; quae autem non videntur aeterna sunt . Unde quia AD PRAESENTIA sumus nati, ad futura autem renati, non temporalibus bonis dediti, sed aeternis simus intenti; et ut spem nostram possimus propius intueri, in ipso sacramento Natagratia divina contulerit. Audiamus Apostolum dicentem: Mortui enim estis,
Abbreviated transcription (Latin):
in annos: et sint infirmramento cęli
ut luceant suꝑ terrã. Exꝑgiscere
chomo. & dignitatem tuae agnosce
Pacurae:. Recordare te factum: ad
imaginem dei: Quae & si madam
corrupta: in xp̃o tamen reformata. ẽ.¬
Qtere quomodo utendũ. est: uisibilib
creaturis. Sicut itteris terrae ma¬
ri: caelo: aerae: fontibꝰ : atq flumini¬
bꝰ. &e quicquid meis pulchrũ atq ini¬
rabile. est refert adlaudem et głam
conditoris.. Noli esse deditꝰ ei lumi-¬
ni: quo uolucres et serpentes. quo bestiȩ
et pecudes. quo musce delectent᷑ et
uermes. Lucem corpoream: sensu
tange corporeo: & toto mentis affec¬
tu: illud uerũ lumeri ãplectere:
qđ inluminat omnem hominẽ: ue¬
niencem in hunc mundũ: Et dequo
dicit ꝓphȩca. Accedite ad eum & in-¬
luminamini : & uultꝰ urĩ non eru-¬
bescent: Si enĩ templũ dei sumꝰ:
et sp̃s dei habitat in uob̾. Puis. est
quod fidelis quisq in suo haber ani-¬

Expanded text:
in annos, et sint in firmamento coeli, in annos, et sint in firmamento coeli, et luceant super terram. Expergiscere, o homo, et dignitatem tuae agnosce naturae. Recordare te factum ad imaginem Dei: quae etsi in Adam corrupta, in Christo tamen est reformata. Utere quomodo utendum est visibilibus creaturis, sicut uteris terra, mari, coelo, aere, fontibus, atque fluminibus: et quidquid in eis pulchrum atque mirabile est, refer ad laudem et gloriam conditoris. Noli esse deditus ei lumini, quo volucres et serpentes, quo bestiae et pecudes, quo muscae delectantur, et vermes. Lucem corpoream sensu tange corporeo; et toto mentis affectu illud verum lumen amplectere quod illuminat omnem hominem venientem in dicit propheta: Accedite ad eum, et illuminamini, et vultus vestri non erubescent . Si enim templum Dei sumus, et Spiritus Dei habitat in nobis , PLUS EST quod fidelis quisque in suo habet ani
Abbreviated transcription (Latin):
imquitas inaxima & nagatio con¬
tra deum altissimum. Quid. ẽ. au¬
tem sol: nelquid. est luna: nisi uisi¬
bilis creaturae & corporee lucis ae¬
lementa: Quors unum maioris cla-¬
ritatis: aliud minoris. ẽ. luminis.
Sicut enim alia diurna alia noctur¬
na sunt tẽpora: tta diuersam in lu¬
minaribꝰ qualitatem creator institu¬
it. Cũ tamen pͥusquã hec fierent¬
& dies sine solis officio.: & noctes si¬
ne lumen misterio pͣ cessissent:. Sod
condebantur ista: ad faciendi hominis
utilitatem Ut rationale animal nec
in distinctione mensium : nec in recur¬
su annorũ. nec indinumeratione tẽ¬
pors falleretur. Cũ ꝑ in aeqͣlium
orarũ in parces moras: &t dissimiliũ
ortuum signa manifesta: ⁊ annos sol
concluderet: et menses luna renoua¬
ret.. Quarto nãq ut legimꝰ die: di¬
xit deus: Riant luminaria infir¬
mamento caeli: ⁊ luceant suꝑ terrã.
& diuidant inter diem et noctem
& sint in signa & tempora: & indies &

Expanded text:
iniquitas maxima, et negatio coniniquitas maxima, et negatio contra Deum altissimum. Quid est autem sol, vel quid est luna, nisi visibilis creaturae et corporeae lucis elementa, quorum unus majoris claritatis, aliud minoris est luminis? Sicut enim alia diurna, alia nocturna sunt tempora, ita diversam in luminaribus qualitatem Creator instituit; cum tamen prius quam haec fierent, et dies sine solis officio, et noctes sine lunae ministerio praecessissent. Sed condebantur ista ad faciendam hominis utilitatem, ut rationale animal, nec in distinctione mensium, nec in recursu annorum, nec in dinumeratione temporum falleretur; cum per inaequalium horarum impares moras, et dissimilium ortuum signa manifesta, et annos sol concluderet, et menses luna renovaret. Quarto namque, ut legimus, die dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, et luceant super terram, et dividant inter diem et noctem, et sint in signa et tempora, et in dies et
Abbreviated transcription (Latin):
ratis gradibꝰ quibꝰ adsuggestũ areae
superioris accendit᷑: conuerso corꝑe
adnascentẽ se solem reflectant et
curuatis ceruicibꝰ inhonorẽ se splen-¬
dide urbis inclinant: Qđ fieri par-¬
tem ignorantiae uitio: parci pagani¬
tatis sp̾ũ multũ tabescimꝰ ⁊ dolemus
Quia & siqͥdẽ forte creatorẽ pocius
puleri luminis quã ipsum lum̃ qđ .ẽ.
creatura uenerant᷑. Abstinendũ ta-¬
men.ẽ. ab ipsa speciȩ huiꝰ offitii
Quacũ in nr̃is inuenit quid eors cultu
raeliqͥt: Nonne hanc secum partẽ
opinionis uecuste : tamquã ꝓ babilem
recẽptauit. quã xpͣiams & impiis
uiderit. eẽ. cõmunen.Abitiat᷑ ergo¬
fideliũ dampnanda ꝑũsitas: noc ho-¬
nor qͥ dõ debitus eoꝵ ritibꝰ qui creatu¬
iob homo sine querela ut ait dñs: &
contunens se ab omni re mala. Nũ¬
quid uidi in quid solem cum fulgeret.
& lunam incedentem clare: & leca¬
latussum manum ineã.. Quae. est

Expanded text:
ratis gradibus quibus ad suggestum areae ratis gradibus quibus ad suggestum areae superioris ascenditur, converso corpore ad nascentem se solem reflectant, et curvatis cervicibus, in honorem se splendidi orbis inclinent. 95 Quod fieri partim ignorantiae vitio, partim paganitatis spiritu, multum tabescimus et dolemus: quia etsi quidam forte Creatorem potius pulchri luminis quam ipsum lumen, quod est creatura, venerantur, abstinendum tamen est ab ipsa specie hujus officii, quam cum in nostris invenit, qui deorum cultum reliquit, nonne hanc secum partem opinionis vetustae tamquam probabilem retentabit, quam Christianis et impiis viderit esse communefidelium damnanda perversitas, nec honor uni Deo debitus, eorum ritibus qui creatuJob, homo sine querela, ut ait Dominus, et continens se ab omni re mala , Numquid vidi, inquit, solem cum fulgeret, et lunam incedentem clare, et laetalatus sum manum meam, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis: quos tenacius obligauit: aptos
Artibꝰ sius: quorũ adalios decipiendos
et ingeniis utat᷑ & linguis Per istos
remedia aegritudinum : inditia futu-¬
roꝵ placationes doemonũ: et depulsi-¬
ones ꝓ mittunt᷑ umbrarũ.. Addunt
se & illi qui totam humanae uitae
conditionẽ destellarũ pendere effac-
um dicunt esse facturum Quȩ ta¬
men ut cõmulatiꝰ noceant: spondent
posse mutari. si illis quae aduersant᷑
sideribꝰ supplicantur. Unde commnen-¬
tũ impium sua ratione destruitur
quia si predicta non ꝑmanent: non
st̃ facta metuenda: Si ꝑmanent:
nõ sunt astra ueneranda. Detalib
institutis eciam illa generant᷑ impie-¬
tas: ut sol mincoationẽ diurne lucis
exurgens: aquibꝰdã insipientib delo-¬
cis eminentioribꝰ ad orecur. Quod nori¬
nulli & iam xpͣiam: adeo se religiose
facere putant: ut pͥusquã adbeati
pecri apłi basilicã quȩ uno deo uiuo
⁊ uero est dedicata ꝑueniant. supe-¬

Expanded text:
ex eis quos tenacius obligavit, aptos ex eis quos tenacius obligavit, aptos artibus suis, quorum ad alios decipiendos et ingeniis utatur et linguis. Per istos remedia aegritudinum, indicia futurorum, placationes daemonum, et depulsiones promittuntur umbrarum. Addunt se et illi, qui totam humanae vitae conditionem de stellarum pendere effectium dicunt esse fatorum. Quae tamen, ut cumulatius noceant, spondent posse mutari, si illis quae adversantur sideribus supplicetur. Unde commentum impium sua ratione destruitur, quia si praedicta non permanent, non sunt fata metuenda; si permanent, non sunt astra veneranda. CAP. IV. De talibus institutis etiam illa generatur impietas, ut sol in inchoatione diurnae lucis exsurgens a quibusdam insipientioribus de locis eminentioribus adoretur; quod nonnulli etiam Christiani adeo se religiose facere putant, ut priusquam ad B. Petri apostoli basilicam, quae uni Deo vivo et vero est dedicata, perveniant, supe
Abbreviated transcription (Latin):
mutacio: nisi dextere excelsi: Qm̃ si
filius dei uenit soluere oꝑa diaboli:
⁊ ita se nobis. nosq in seruit sibi: ut
dei adhumana descensio: fier& homi
dilectissimi miscdia dei cuiꝰ erga nos
magnitudinẽ explicare non possumꝰ
multa sollicitudine pcauendum. est
xpͣianis : ne diabolicis iterũ capiant᷑
in sidiis. ⁊ eisdem rursum quibꝰ re-¬
nuntiauerunt errorib inplicent᷑:
Non enim desinit hostis antiquus trans¬
figurans se in angłm lucis deceptio¬
num laquȩos ubiq prȩcendere: ⁊ut
quomodo fidem credentium corrum
pat instare. Nouit cui adhibeat
ȩstuis cupiditatis : cui in lecebras gule
ingerat: cui ad ponat in citamenta
luxuri.le: cui in fundat uirꝰ inuidiȩ
Nouit quẽ merore conturbet: que
quẽ admiratione seducat. Om̃ium
discutit consuetudin̾ẽ : uentilat cu-¬
ras : scrutat᷑ affectꝰ. Et ibi causas quę¬
rit nocendi : ibi que̾q uiderit studi¬
osius occupari Habet ⁊ enĩ multos

Expanded text:
mutatio, nisi dexterae Excelsi? Quoniam venit mutatio, nisi dexterae Excelsi? Quoniam venit Filius Dei dissolvere opera diaboli , et ita se nobis, nosque inseruit sibi, ut Dei ad humana descensio, fieret homidilectissimi, misericordia Dei, cujus erga nos magnitudinem explicare non possumus, multa sollicitudine praecavendum est Christianis ne diabolicis iterum capiantur insidiis, et eisdem rursus, quibus renuntiaverunt, erroribus implicentur. Non enim desinit hostis antiquus, transfigurans se in angelum lucis num laqueos ubique praetendere: et ut quoquo modo fidem credenpat, instare. Novit cui adhibeat aestus cupiditatis, cui illecebras gulae ingerat, cui apponat 94 incitamenta luxuriae, cui infundat virus invidiae; novit quem moerore conturbet, quem quem admiratione seducat; omnium discutit consuetudines, ventilat curas, scrutatur affectus; et ibi causas quaerit nocendi, ubi quemque viderit studiosius occupari. Habet etenim multos
Abbreviated transcription (Latin):
te caritura. tã in separabiliter dĩ fi¬
lunis. ẽ. unitus. ut qui erat intempo¬
ralit̾ deessentia patris gonitꝰ ipse
sit cemporaliter deutero uirginis na-¬
tꝰ. esti. Alit̾ enĩ ab aeternae mortis
uinculis nõ possemꝰ ab solui: nisi in
turae in se fecit exordiũ: et mortus
sui formã dedit humano generi spi-¬
ritalȩ pͥncipnum. Ut carnalis genera-¬
cionis abolenda contagia: ess& rege¬
nerandis origo sine semine crimi-¬
nis. Dequibꝰ drͣ. Qui nõ ex sangui-¬
nis neq ex uoluntate uiri. neq ex-
uoluntate carnis: sedex deo natistͥ.
Quȩ hoc sacranientũ mens conpͣhende-¬
re. Que hanc grãm ualeat lingua
narrare Redit in in nocentiã ini-¬
quitas: ⁊ in nouitatẽ uecustas In
adoptionẽ uenunt alieni: &̃ inhe¬
reditate᷑ ingraliunt᷑ ext̾̃nei. Demm¬
piis: iusti Deauaris benigni: Dem
continentibꝰ: casti Decerrenis: incipi¬
unt esse caelestrs Quae autem. ẽ. ista

Expanded text:
te caritura, tam inseparabiliter Dei Fite caritura, tam inseparabiliter Dei Filius est unitus, ut qui erat intemporaliter de essentia Patris genitus, ipse sit temporaliter de utero Virginis natus. Aliter enim ab aeternae mortis vinculis non possemus absolvi, nisi in turae in se fecit exordium, et in ortus sui forma dedit humano generi spiritale principium, ut ad carnalis generationis abolenda contagia, esset regenerandis origo sine semine criminis, de quibus dicitur: Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt . Quae hoc sacramentum mens comprehendere, quae hanc gratiam valeat lingua narrare? Redit in innocentiam iniquitas, et in novitatem vetustas; in adoptionem veniunt alieni, et in haereditatem ingrediuntur extranei. De impiis justi, de avaris benigni, de incontinentibus casti, de terrenis incipiunt esse coelestes. Quae autem est ista
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uigeniti apatrae: Inutraq gͦ
natura : idem. ẽ. dei filius: nr̃a suscipi¬¬
ens. et ꝓpria non amittens. In homi¬
ne hominem renouans: in se comutabi¬
formã serui forma urolauit quia sũ-¬
maec sempiterna essentia quae se:
adhumani generis inclinauit salutt̃
Sos qͥdem in sua gła transtulit sed quod
erat esse non desistit. Unde cũ unige¬
nitꝰ dei minorẽ se patri confitetur.
ciu se dicit. esse aequalem: ueritatẽ in
se forma utriuisq demon trat. ut & hu¬
manã ꝓbet inparqlitas & duunã de¬
claret aequalitas. Mlaiestati igit᷑ filii
dei corporea Natiuitas. ruchil abs¬
tulit nichił contulit: quia substantia
in commutabilis nec minui potuit na
augeri. Qdenim ũbum caro factũ.e.
nõ hoc significat. qđ in carne sit dei
naturae mutata. sed quod auerbo inu¬
nitate ꝑ sonae sit caro suscepta Incu
ius utiq nomine homo totus accipi¬
tur: cumquo intͣ uirginis uiscera scõ
spũ foecundata & nnͣquã uirginita¬

Expanded text:
quasi unigeniti a Patre. In utraque ergo natura idem est Dei Filius nostra suscipiens, et propria non amittens, in homine hominem renovans, in se incommutabiformam servi forma violavit: quia summa et sempiterna essentia, quae se ad humani generis inclinavit salutem, nos quidem in suam gloriam transtulit, sed quod erat, esse non desistit. Unde cum unigenitus Dei minorem se Patre confitetur, cui se dicit aequalem, veritatem in se formae utriusque demonstrat: ut et humanam probet imparilitas, et divinam declaret aequalitas. Majestati igitur Filii Dei corporea nativitas nihil abstulit, nihil contulit; quia substantia incommutabilis nec minui potuit nec augeri. Quod enim Verbum caro factum est, non hoc significat, quod in carnem sit Dei natura mutata, sed quod a Verbo in unitatem jus utique nomine homo totus accipitur, cum quo intra Virginis viscera sancto Spiritu fecundata, et numquam virginita
Abbreviated transcription (Latin):
Qtiȩ tamen inunitate conuener: nec
separationem possunt habere nec
finem. Dũ exaltans et ex altatus
glorificans. & gloricatꝰ. Ita sibi me
inherent. ut suie in omĩ potentia.
siue incontumelia: nec duuna in
xp̃o careant humanis nec huma.¬
na diuinis.. Hoc credentes dilectis¬
simi xpͣiani sumus. uiri israelitae:
& inconsortium filioꝵ dei ueraciter
adoptati Quia & om̃s scĩ qui salua¬
toris nr̃i tempore prȩcesserunt ꝑ
hanc fidem iustificati. & hoc sacra.

Expanded text:
quae tamen in unitate convenerunt, nec quae tamen in unitate convenerunt, nec separationem possunt habere, nec finem, dum exaltans et exaltatus glorificans et glorificatus ita sibimet inhaerent, ut sive in omnipotentia, sive in contumelia nec divina inChristo careant humanis, nec humana divinis. Hoc credentes, dilectissimi, Christiani sumus, veri Israelitae, et in consortium filiorum Dei veraciter adoptati: quia et omnes sancti, qui Salvatoris nostri tempora praecesserunt, per hanc fidem justificati, et per hoc sa
Abbreviated transcription (Latin):
habet uitã in sem& ipso: sic dedit & fi¬
lio uitã habere in sem& ipso: & potes¬
tatem dedit ei uidiciũ facere qi filiꝰ
ꝑ sonae credere debemꝰ. Qui cũ sit
filius dei ꝑquẽ facti sumꝰ. acciam fi-¬
lius hominis ꝑ adsũptionẽ carnis . ẽ.
nullis caedit erroribꝰ. Agnoscimꝰ
enĩ miscai̾am dei abmitio ꝓ missam:
et ante scła prȩparatã: Perquẽ sola re-¬
solui captiuitatis humanae iuncula
potuerunt quibꝰ primũ hominem om¬
nonq eius posteritatẽ male sua sus
peccati auctor obstrixerat: Et ꝓpa¬
ginem dediti &iam originali sibi p̃¬
uidicio uindicabat. Quia igit᷑ ustifi¬
candis hominibus: hoc principaliter
oppitulatur: qđ unigenitus dei eciam
hominis filius esse dignatus. est:.
stantiali existeret.: ĩtroq gaudemꝰ
quia nõ nisi utroq saluamur. Innul¬
lo diuidentes uisibilem abuuisibili:
corporeum ab incorporeo : passibile
ab in passibile formã serui aforma
dei. Quia & si unum manec ab.
aecernitate: aliud coepit atẽpore.

Expanded text:
dit et Filio vitam habere in semetipso; et potestatem dedit ei judicium facere, quia filius itate personae credere debeamus, qui cum sit Filius Dei, per quem facti sumus, etiam filius hominis per assumptionem carnis est nullis cedit erroribus. Agnoscimus enim misericordiam Dei ab initio promissam, et ante saecula praeparatam, per quam solam resolvi captivitatis humanae vincula potuerunt, quibus primum hominem omnemque ejus posteritatem malesuadus peccati auctor obstrinxerat, et propaginem dedititiam originali sibi praejudicio vindicabat. Quia igitur justificandis hominibus hoc princopitulatur, quod unigenitus Dei etiam hominis filius esse dignatus est, utstantialis existeret; utroque gaudemus, quia non nisi 773 utroque salvamur: in nullo dividentes visibilem ab invisibili, corporeum ab incorporeo, passibilem ab impassibili, formam servi a forma Dei: quia aeternitate, aliud coepit a tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
nens. & corpus adsũmens: Idẽ in sua
uirtute in uiolabilis. & in nr̃a in firmi¬
tate passibilis Idẽ a paterno in diui-¬
sus throno: et ab impiis crucifixus in
ligno Idẽ .ẽ. suꝑ caelorũ altitudinis
iuctor mortis ascendens: & usq ad cõ-¬
summationẽ scl̃i uniũsam aeccłiam
non relinquens:. Idẽ postremo. ẽ. qui
in eadem qua ascendit carne uenturꝰ.
sic̃ uidiciũ sustinuit impioꝵ: ita ui¬
dicaturus. ẽ. deomĩum accione morta¬
liũ.. Unde ne plurimis testimoniis
ĩ moremur: unũ sufficit. ex aeuangłio
beati iohannis adhiberi qđ ipse dñs
nr̃ haec dicit Amen am̃ dico uobis.
quia uenit hora & nunc. ẽ. quando
mortui audiant uocẽ filii dei: & qui

Expanded text:
nens, et corpus assumens. Idem in sua nens, et corpus assumens. Idem in sua virtute inviolabilis, et in nostra infirmitate passibilis. Idem a paterno indivisus throno, et ab impiis crucifixus in ligno. Idem est super coelorum altitudines victor mortis ascendens, et usque ad consummationem saeculi universam Ecclesiam non relinquens. Idem postremo est, qui in eadem qua ascendit, carne venturus, sicut judicium sustinuit impiorum, ita judicaturus est de omnium actione mortalium. Unde ne plurimis testimoniis immoremur, unum sufficit ex Evangelio sancti Joannis adhiberi, quo ipse Dominus noster dicit: Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mortui audi
Abbreviated transcription (Latin):
Priusquã te formarẽ in utero nora
ficateuite. Anna dui foecunditatis
aliena: samuelem ꝓpħam quem deo
anferret enixa: ẽ: ut & partu clara
ess& et uoto.. Sacharias sac̾dos. dȩ
elisabech sterili scam suscepit ꝓlẽ. &t
p̃cursor xp̃i futurꝰ ioħs. spm̃ ꝓpbe
ticum intra uiscera matris acceperat
demcontaminato corpore habitũ sibi
humanae carnis adsumpsit. Quȩ et
nullu̾ contagiũ deconeupiscentia tra-¬
heret. ⁊ nichil eoꝵs quȩ ad animae cor-
recelant hereticeꝵ monstra opinionũ:
& in sanari in sacrilegia falsitatum.:
um multitudo: qua & instructi ab
angłis docuere pastores: ut cognitis
naturae utriꝰq documentis. & uerbũ
oremus in uerbo. Nam sic̃ apłs ait:
Qui adheret dño: unus sp̃s.ẽ. Quan-¬
to magis ubum caro factum unꝰ. est
in con silio miscđiȩ dei. quȩnos & in¬
nocentiae reformat & tutae
ueritate carns. aut in humilitate homi-¬
ius de deitatis maiestate dubitemus
recepit serui Idẽ. est incorporeus ma-¬

Expanded text:
quam te formarem in utero, novi ificavi te . Anna diu fecunditatis aliena, Samuelem prophetam, quem Deo offerret, enixa est , ut et partu clara esset et voto. Zacharias sacerdos de Elizabeth sterili sanctam suscepit prolem , et praecursor Christi futurusticum intra viscera matris accepit, etde incontaminato corpore habitum sibi humanae carnis assumpsit, quae etiam nullum contagium de concupiscentia traheret, et nihil eorum quae ad animae corporecidant haereticarum monstra opinionum, et insanarum sacrilegia falsitatum. um multitudo, et instructi ab angelis docuere pastores, ut, cognitis naturae utriusque documentis, et Verbum oremus in Verbo. Nam sicut Apostolus ait, qui adhaeret Deo unus spiritus est , quanto magis Verbum caro factum unus est in consilio misericordiae Dei, quae nos et innocentiae reformat et vitaeveritate carnis, aut in humilitate hominis de deitatis majestate dubitemus. recepit servi. Idem est incorporeus ma
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse con uersum. Natũq iħm de-
maria uirgi ne Nichil mat̾nȩ habuis-¬
omo utrumq ad id ꝑtinuisse
uerbũ est. Ut scilicet in xp̃o et ꝑ
diuersitatem substantiae falsa fue-
bilitatis non uera diuinitas Has
abohea inspiracione conceptas: & in
multoꝵs nexã ꝑnasa ꝑdictionis
effusas: olim catholica fides cui deus
⁊ magister. ẽ. & auxciliator obtriuit:
Exortante et instruente nos spũ scõ
ꝑ legis testificationẽ.: ꝑ uaticinia ꝓ

Expanded text:
fuisse conversum, natumque Jesum ex fuisse conversum, natumque Jesum ex Maria Virgine, nihil mateo, utrumque ad id pertinuisse, quod Verbum est: ut scilicet in Christo et per diversitatem substantiae falsa fueribilitatis non vera divinitas. CAP.abolica inspiratione conceptas, et in multorum noxam per vasa perditionis effusas, olim catholica fides, cujus Deus et magister est et auxiliator, obtrivit, exhortante et instruente nos Spiritu sancto per legis testi
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝑstringã: ut erroꝵs tenebris
aueritate luce discretis. et religiose
honorentur benefitia diuina: & sci-
nis filium demonstrabant. Nichil ip¬
sum ampliꝰ quã hominẽ credideruN
Lon putantes illi ad scribendam essẽ
deitatem: quẽ & primordiã in fantiae
& in crementa corporea. et passionũ
usq ad crucem mortẽq conditio: simi-¬
lem cterisq mortalibꝰ ad probasset:
Alii uero uircutũ admiratione ꝑ moti.
et originis nouitatem ⁊ dictaꝵ fac.¬
torumq potentiã ad diuinam intel¬
ligentes ꝑtinere naturã: nichil illi
putauer̾unt Nostrȩ esse substan¬
tiae. Itum illud qđ corporei fuit
actionis ⁊ formae: aut desublimioris
generis ꝓ disse materia: ant simula-
tã speciem carnis habuisse. ut uiden-¬
tium et cangentium sensũ: ludifica-¬
toria imagine fallerent᷑. Euit autẽ
in quibꝰdam errantibꝰ aeciã illa ꝑ su-¬
asio: qua conarent᷑ asserere ex ipsa
uerbi substantia quidã in carne

Expanded text:
tione perstringam: ut errorum tenebris tione perstringam: ut errorum tenebris a veritatis luce discretis, et religiose honorentur beneficia divina, et scie cum verum hominis filium demonstrabant, nihil ipsum amplius quam hominis filium crediderunt, non putantes ipsi ascribendam esse deitatem, quem et primordia infantiae, et incrementa corporea, et passionum usque ad crucem mortemque conditio, non dissimilem caeteris mortalibus approbassent. Alii vero virtutum admiratione permoti, et originis novitatem, et dictorum factorumque potentiam, ad divinam intelligentes pertinere naturam, nihil illi putaverunt nostrae inesse substantiae, totumque illud quod corporeae fuit actionis et formae, aut de sublimioris generis prodiisse materia, aut simulatam carnis speciem habuisse, ut videntium et tangentium sensus ludificatoria imagine fallerentur. Fuit autem in quibusdam errantibus etiam illa persuasio, qua conarentur asserere ex ipsa Verbi substantia quiddam in carnem
Abbreviated transcription (Latin):
deexcellentia
festiuitatis ho¬
diernae offitium uobis sermonis
salutis impendimꝰ : nec ambigimus
ita cordibꝰ uestris diuinȩ piętatis
resplenduisse uirtutẽ: ut qđ uob̾
fide. ẽ. insitum: sit aeciam in¬
telligentia conprenhensum:. Sed
tas non solũ scdm deitatẽ depa-¬
tre: sed acciam scđm carnẽ dema-¬
tre: Ita facultatẽ humani excedit
aeloquii ut merito adutrũge
referat᷑ qđ dictũ. est. Generationẽ
eius qͥs enarrabit:. In eo ipso qđ di¬
gne noͣ potest explicari: semꝑ exx¬
uperat ratio disserenti. Non qͥa
liberum sit diũsa sentire: sed qi
diguitate materaȩ. Nulla potest
lingua sufficere Alagnitudo gͥ
sacramenti: in salitẽ humani ge¬
neris. ante scła aecorna dispositi :
in scłaꝵ finẽ reserati. incegritatis
suae Ner auferri aliquid
nũ suarũ sequaces. & quod nõdum
intellexerunt paratiores decere quã
discere Sicut ait apłs: Circa fide
naufragauer̾. Quoꝵ prauas conpu-¬
guantesq sententias breui siginfica-¬

Expanded text:
de excellentia festivitatis hodiernae officium vobis sermonis salutaris impendimus; nec ambigimus ita cordibus vestris divinae pietatis resplenduisse virtutem, ut quod vobis fide est insitum, id sit etiam intelligentia comprehensum. Sed tas, non solum secundum deitatem de Patre, sed etiam secundum carnem de matre, ita facultatem humani excedit eloquii, ut merito ad utrumque referatur, quod dictum est: Generationem ejus quis enarrabit ? in eo ipso quod digne non potest explicari, semper exuberat ratio disserendi: non quia liberum sit diversa sentire, sed quia dignitati materiae nulla potest lingua sufficere. Magnitudo igitur sacramenti, in salutem humani generis ante saecula aeterna dispositi, in saeculorum fine reserati, integritati suae nec auferri aliquid num suarum sequaces, et quod nondum intellexerant, paratiores docere quam discere, sicut ait Apostolus, circa fidem naufragaverunt ; quorum pravas compugnantesque sententias brevi significa
Abbreviated transcription (Latin):
IHODIERNAS
pIECTISSIA¬
uerus uenerator
et pius cultor. qui nec deincar-¬
natione dm̃ aliquid falsũ: nec
de deitate aliquid sentit in dignũ:
Paris eni periculi malũ. est: si illi
aturae mente ueritas. aut
ternae głae negatur e qualitas.
Cũ gͦ adintelligendum sacramentũ
natiuitatis xp̃i qua dematre iur¬
gine. est orcus accedimꝰ: abigatus
ꝓ cul terraenarũ caligo rationum
Et ab illuminate fidei occulis: min¬
dane sapientiae fumꝰ abscetlat:
Duuna. est auctoritas cui credimus:
diuina. ẽ. doctrina quã seqͥmur
Qm siue legis testificationi: siue ora¬
culis ꝓphaetarũ. siue a euangelicae
cipio erat uerbum: & uerbum erat
apud dnm̃. et deus erat uerbũ
Hoc erat in principio: apud deum.:

Expanded text:
hodiernae dilectissimverus venerator est et pius cultor qui 92 nec de incarnatione Domini aliquid falsum, nec de Deitate aliquid sentit indignum: paris enim periculi malum est, si illi aut naturae nostrae veritas, aut paternae gloriae negatur aequalitas. Cum ergo ad intelligendum sacramentum Nativitatis Christi, qua de matre Virgine est ortus, accedimus, abigatur procul terrenarum caligo rationum, et ab illuminatae fidei oculis mundanae sapientiae fumus abscedat; divina est enim auctoritas cui credimus, divina est doctrina quam sequimur. Quoniam sive legis testificationi, sive oraculis prophetarum, sive evangelicae cipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud D
Abbreviated transcription (Latin):
it beatus ioħs: uerbum caro factũ
.ẽ. & habitabit in nobis. In nob̾ uti-¬
q quos sibi uerbi deitas coaptauit:
cuiꝰ caro deutero uirginis sumpta
nos fumus. Quaesi de nr̃a id. est
uere humana non. ẽet: uerbũ caro
factũ nõ habitasset in nobis Inno-¬
bis autẽ habitauit: quia naturã
nr̃i corporis suam fecit. Aedificante
sibi sapientia domũ: Nondeqͥcũ¬
ta cum dictum. ẽ. Uerbũ caro fac¬
Itͥum. ẽ et habitauit in nobis.
Huic autẽ sacratissimȩ p̃dicationi:
aeciam beati pauli apłi doctrina:
concordat dicentis. Uidece nequis uos
decipiat per phylosofiam & in anem
fallatiam scđm traditionẽ homi-

Expanded text:
rbum caro factum est, et habitavit in nobis . In nobis utique, quos sibi Verbi divinitas coaptavit, cujus caro de utero Virginis sumpta nos sumus. Quae si de nostra, id est vere humana, non esset, Verbum caro factum non habitasset in nobis. In nobis autem habitavit, quia naturam nostri corporis suam fecit, aedificante sibi Sapientia domum , non de quacumta, cum dictum est: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Huic autem sacratissimae praedicationi etiam beati Pauli apostoli doctrina concordat, dicentis: Videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam secundum traditionem homi
Abbreviated transcription (Latin):
de. ẽ. illiuis maiestatis: cuiꝰ habitaci¬
one implecur.: Habitaculum: fic
nichil de. ẽ. corporis. qđ nõ suo habi¬
tatore sit plenum.: Qd autẽ dictũ
significata natura: ad quos illa re-¬
plectio nõ ꝑtineret : nisi dei ũbum
nr̃i sibi generis ⁊ animã & corpus.
unisset. Agnoscendum sanae dil&c¬
tissimi & toto corde. ẽ. confitendum.
qđ haec generatio quau̾bum et caro:
id .ẽ. deus et homo unus dei filius.
unusq xp̃c efficit᷑: supra omnẽ orr¬
ginẽ humanae creationis excellit:
Nec enĩ aut ade delimo terrae forma¬
tio: aut aeuȩ deuiri carnȩ plasmatio.
aut çȩceroꝵ hominum deutriusq
sexus ꝑ mixtioni conditio: sħu xp̃i
potest orcui comparari.. Genuit a-¬
braham senex duunȩ ꝓmissionis
heredem: et transgressa fȩcunditatis
annos sterilis sara concõepit:. lacob
dilectꝰ. est adõ antequã natus. et pre¬
ueniente gratia: uoluntarias actio-¬
nes abhispida congeniti fri̾s asperi

Expanded text:
majestatis, cujus habitatione repletur habitaculum, sic nihil deest corporis, quod non suo habitatore sit plenum. Quod autem dictum  est significata natura, ad quos illa repletio non pertineret, nisi Dei Verbum nostri sibi generis et animam et corpus unisset. tissimi, et toto corde est confitendum, quod haec generatio, qua Verbum et caro, id est, Deus et homo, unus Dei Filius, unusque Christus efficitur, super omnem originem humanae creationis Nec enim aut Adae de limo terrae formatio, aut Evae de viri carne plasmatio , aut caeterorum hominum de utriusque sexus permixtione conditio, Jesu Christi potest ortui comparari. Genuit Abraham senex divinae promissionis haeredem, et transgressa fecunditatis annos sterilis Sara concepit . Jacob dilectus est a Deo, antequam natus, et praeveniente gratia voluntarias actione