comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta uorat᷑ cuiꝰ sono milites excitant᷑ adi
arma. ꝯuocant᷑ inunũ ⁊ ducũt᷑ ad bel
sono campane. Uñ ait. Qñ cõ cãpane.
Cãpana aut̃ nola antiꝗtꝰ dicebat᷑. uñ
nolare .i. cãpanile. Et dieta ẽ nola a qua
t̾re ep̃s fuit ille mimbilis uir. Beatus
.s. pauliniꝰ. qui ut uiduã ꝯsolaret᷑ se ip̃
uendidit ꝓ redemptõe captii ut scrbit
bts g̾g̾ tertio libro dyalogoꝵ. Inista ita¬
q ciuitate pͥmo fce st̃ nole .i. cãpanelle
que suspenduntur ad colla boum. ⁊ in
maiores cãpane initiũ ħuerũt aliq̃n
cũ tỹpanis siue sistris. Ideo ait. Con
gina egyptioꝵ inuenit ut ait ysidꝰ.iiͦi.
libro etħ. Dequã iuuenal.
Ysis ⁊ unto feriat mea limina sistro.¬
¶ Aliqñ aũt cumsignis tumũ uel castͦꝵ
Iõait. Et concenm dicastella. Mouẽt̾
eĩ aliqñ milites ad signa igniũ uł fũo¬
rũ. Naues q⁊̃ sulcant mare uł ducatu
stellaꝵ qr ad signur tramontaẽ dirigt̃

Expanded text:
ta vocatur, cuius sono milites excitantur ad ta vocatur, cuius sono milites excitantur ad arma, convocantur in unum, et ducuntur ad bellentur sono campane; unde ait: quando con campane. Campana autem nola antiquitus dicebatur, unde nolare, idest campanile. Et dicta est nola a quadius terre episcopus fuit ille mirabilis vir beatus scilicet Paulinus, qui ut viduam consolaretur, se ipsum vendidit pro redemptione captivi, ut ss tertio libro Dyalogorum. In ista itaque civitate primo facte sunt nole, idest campanelle que suspenduntur ad colla boum; et inde maiores campane initium habuerunt; aliquando cum tympanis sive sistris. Ideo ait: Con gina Egyptiorum invenit, ut ait Ysidorus, III libro Eth. De qua Iuvenal: Ysis, et irato feriat mea limina sistro. Aliquando autem cum signis turrium vel castrorum. Ideo ait: et con cenni di castella. Moventur enim aliquando milites ad signa ignium vel fumorum. Naves etiam sulcant mare vel ducatu stellarum, quia ad signum tramontane dirigunt
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ui di gia caualiei muou̾ campo. usq
ibi.Negia consi diusa cẽnamella ⁊ẽ.
Ad insinuandum nob̾ autor quõ sit
uituꝑosum scelus barattane dic̃ suꝑus
ꝙ barbariecia qui fuit electus decuro ĩtͤ
decẽ ducebat excitũ suũ cũ sonoani. Uñ
ait in textu. Et elli auea delcul fea trom¬
betta .i. tubettã q̃ est diminutiuũ tube.
Solitũ ẽ eĩ acies eq̃stres siue pedestres
t̾restres siue nauales/ duci sono aliq̃ siũ
signo. Utputa tuba. Iõait. Contrõbe.
Est aũt cuba longa fistula ex argẽto uł
ere fc̃ã Omnib certe nota q̃ ꝗde̾m pͥmũ
atyrreĩs.i. tuscis inuẽta ẽ ut ait ysidorꝰ
t̾tio libro etħ. uñ uirgꝰ.
Tyrenꝰq tube mugire ꝑ ethera elãgor.
Ur̃ enim tũscia turrenia a cirreno lidie fr̃e
ꝗ ex sorte cũ ppͥ ꝑte de meonia ad ytulia
uenit. ⁊ intuscia regnũ pꝰsidet ut ait ysid.
Iñ mare ycalicũ tyrrenu denõiat᷑. Ẽ ⁊
alia fistula minor tuba q̃ uulgo trõbet¬

Expanded text:
ier muover campo, usque ibi: ne già con sì diversa cennamella, etc. Ad insinuandum nobis autor quomodo sit vituperosum scelus barattarie, dicit superius quod Barbariccia, qui fuit electus decurio inter decem, ducebat exercitum suum cum sono ani. Unde ait in textu: «et elli avea del cul facta trombetta», idest tubettam, que est diminutivum tube. Solitum est enim acies equestres sive pedestres, terrestres sive navales, duci sono aliquo sive signo, ut puta tuba. Ideo ait: «con trombe». Est autem tuba longa fistula, ex argento vel ere facta, omnibus certe nota, que quidem primum a Tyrrenis, idest Tuscis, inventa est, ut ait Ysidorus, tertio libro Eth. Unde Virgilius: Tyrrenusque tube mugire per ethera clangor. Dicitur enim Tuscia Tirrenia a Tirreno, Lidie fratre, qui ex sorte cum populi parte de Meonia ad Ytaliam venit, et in Tuscia regnum possidet, ut ait Ysidorus. Inde mare Ytalicum Tyrrenum denominatur. Est et alia fistula minor tuba, que vulgo trombet
Abbreviated transcription (Latin):
alio noĩe di Suffo dec̾tio qnͣe est. q̃ ex cor¬
tu uel ex uenenosa ⁊ cormipta cor ruptõe gi¬
gnitur uel ꝓcedit. Et ista rana ht̃ uene¬
num qͣĩ insanabile ¶Eeĩ aĩal ter restre ⁊
a quosum paludosũ. lymosũ. elamosũ uẽ¬
tosũ.tumorosum subuẽtre maculosum
ẽ quod damaial longum gracile ⁊ sbtile
fetidũ atq ingrũ ꝯu̾sans ĩ foueis aquaticiᷤᷤ
che mauea generato dunnbaldo
distrugitor dise ⁊ disue cose. hͥ tacite demrãt

Expanded text:
itur buffo, de tertio genere est, que ex coitu vel ex venenosa et corrupta corruptione gignitur vel procedit. Et ista rana habet venenum quasi insanabile. Est enim animal terrestre et aquosum, paludosum, lymosum, clamosum, ventosum, tumorosum, sub ventre maculosum,est quoddam animal longum, gracile et subtile, fetidum atque nigrum, conversans in foveis aquaticis che m'avea generato d'un ribaldo, distrugitor di sè et di sue cose. Hic tacite demonstrat
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis uirgilii hic ⁊ alibi euidẽtissime de¬
monstratur quantis sciis fabx̾it autor
iste.fulxit eĩ atq refulxit trib maxiẽ
Latua ethyca. Ethycam ei aristotil suã
uocat qr reuera ipsam scinit. ⁊ morib ad¬
impleuit. Nullus eͥ põt uere dici pħs¬
¶So fulxit pħyanaturali. Ideo subiũgit
sibi ungilius mnisto eodem cantu. Setu
benlatua pħyca note. Phycam eͥ aristo¬
tilis.i. suam eẽ dix̃.qr ip̃am optime sciũ
⁊ docuit. ¶ Gertio fubxit scientia poesie.
dixit ubi de curiphyle augure ꝑtractat.
Eurphile ebe nome ⁊ eosilcanta
lalta mia trngedia malcun loco
benlosai tui chelasai tuttaquantu.
Ineo enim ꝙ uirgilius dicit Dantem sy¬
ameneydem que est fons omniũ poetaꝵ
totamscire. clare ⁊ aꝑte demonstrat/ ip̃z
fulxisse scĩa poesie.

Expanded text:
verbis Virgilii hic et alibi evidentissime deverbis Virgilii hic et alibi evidentissime demonstratur quantis scientiis fulxerit autor iste. Fulxit enim atque refulxit tribus maxime la tua Ethyca. Ethycam enim Aristotilis suam vocat quia, re vera, ipsam scivit, et moribus adimplevit. Nullus enim potest vere dici pphylosophia naturali. Ideo subiungit sibi Virgilius in isto eodem cantu: se tu ben la tua Physica note. Physicam enim Aristotilis idest, suam esse dixit quia ipsam optime scivit et docuit. Tertio fulxit scientia poesie. t XX, sibi dixit ubi de Euriphyle augure pertractatur: Euriphile ebe nome, et così 'l canta l'alta mia tragedia in alcun loco: ben lo sai tu che la sai tutta quanta. In eo enim quod Virgilius dicit Dantem suam Eneydem, que est fons omnium poetarum, totam scire, clare et aperte demonstrat ipsum fulxisse scientia poesie.
Abbreviated transcription (Latin):
Primum notabile.
Lonrõ seender conuien esẜ tardo
siche sausimprima un poco il senso
altristo fiato ⁊ poinõ fia riguardo.
In har notabili admonem̃ ꝙ qñ in aliqyo
nr̃o opeuirtuoso ul arduo abinconueni¬
enti ali quo impedim̃ ꝙ illud tale opus di¬
mittere non debemus sed ad illud incon¬
ueniens paulatim assuescere nos opõter
qr tẽ illud tale inconueniens ꝑꝑusus fre¬
quentiam minuetur. Tanta ẽ enim potẽ
La froda ondogni conscientia e morsa
ꝑuo luomo usare incoluichenlui fida
⁊ inquei chefidança nõ imborsa
In hoe smoso notabili due sme continen¬
tur. ¶Prima ẽ ꝙ a fraude omĩs ꝯsciã re¬
mordetur. Nulsus eĩ ħo ꝯmittens fray¬
dem a remorsu ꝯscientie est immunis.
ꝗ ꝯfidit in eum aut ĩ homuie qui ꝯfidẽ¬
ctiamnõ requirit. quoꝵ uo sit peiꝰ in pc̃e¬
dentib ẽ ostensum.
Tertium notabile.
Nõ tinm̃bra diquelle parole
con le quai la tua ethiea ꝑtracta ⁊c̾. In

Expanded text:
PRIMUM NOTABILE. Lo nostro scender convien esser tardo, sì che s'ausi in prima un poco il senso al tristo fiato; et poi non fia riguardo. In hoc notabili admonemur quod quando in aliquo nostro opere virtuoso vel arduo ab inconvenienti aliquo impedimur, quod illud tale opus dimittere non debemus, sed ad illud inconveniens paulatim assuescere nos oportet, quia tunc illud tale inconveniens propter usus frequentiam minuetur. Tanta est enim potenLa froda, ond'ogni conscientia è morsa, può l'uomo usare in colui ch' 'n lui fida et in quei che fidanza non imborsa. In hoc sententioso notabili due sententie continentur: Prima est quod a fraude omnis conscientia remordetur. Nullus enim homo committens fraudem a remorsu conscientie est immunis. qui confidit in eum aut in hominem qui confidentiam non requirit. Quorum vero sit peius in precedentibus est ostensum.TERTIUM NOTABILE. Non ti rimembra di quelle parole con le quali la tua Ethica pertracta, etc. In
Abbreviated transcription (Latin):
Chegioua nele fata dar dicoço. Qũ res
q̃ percutitur ẽ fortior ꝙͣ illa q̃ perrutit tũc
illa q̃ ꝑcutit leditur non pcussa. Similit
cũnos diuine uoluntati recaleitrare ue¬
limus cumip̃a diuina uoluntas sit for¬
tior nobis non ip̃am ledimus s nos ipõs.
Ideo ait. Chegioua nele faca dar dicoço.
Et sic patet nonus cantus pͤ cantice.
Incipit.x. cantus prime cantice comedie.

Expanded text:
Che giova ne le fata dar di cozzo? Quando res que percutitur est fortior quam illa que percutit, tunc illa que percutit leditur, non percussa. Similiter, cum nos divine voluntati recalcitrare velimus, cum ipsa divina voluntas sit fortior nobis, non ipsam ledimus, sed nos ipsos. Ideo ait: «Che giova ne le fata dar di cozzo?» Et sic patet nonus cantus prime cantice. X INCIPIT X CANTUS PRIME CANTICE COMEDIE.
Abbreviated transcription (Latin):
płuit ꝙ asuo lecto remouet oẽm płatã. qr
nullam plantam põt producere. Uel a¬
liter.Remouet omnem plantani .i. ꝓ.
hibet siue uetat omnem pedem qr nullu̾
pes uiuus posset per illum locum aliqua¬
liter ambulare. Canda uero ẽ yͥe plani¬
ties aliqñ arenosa onno sieca ⁊ arida in
qua nulla planta oritur siu hẽba. ut hic.
¶liqñ uͦ lãda ẽ locꝰ amenꝰ herb̾ ⁊ florib atq
arborib a dornatus.ut infra ĩẜa cãtica. ibi.
Giouane ⁊ bella insogno imparca
donna ueder andar puna landa
colliendo fiori. c̾.

Expanded text:
uod a suo lecto removet omnem plantam, quia nullam plantam potest producere. Vel aliter: removet omnem plantam, idest prohibet, sive vetat, omnem pedem, quia nullus pes vivus posset per illum locum aliqualiter ambulare. Landa vero est proprie planities, aliquando arenosa, omnino sicca et arida, in qua nulla planta oritur sive herba, ut hic; aliquando vero landa est locus amenus, herbis et floribus atque arboribus adornatus, ut infra in secunda cantica, ibi: Giovane et bella in sogno mi parea donna veder andar per una landa colliendo fiori,
Abbreviated transcription (Latin):
eçce ꝗdã senex cã una nauieula ueniedo
alta uoce clamabat. ue uobis o aĩe praue.
Nonsꝑetis unqͣm celum aspic̾e̾. Ego ue¬
no adripam asceramuos portare inte¬
nebras eternas ubi ẽ calor ⁊ gelu. Et p̾t¬
ꝙͣ sic ilł aĩabus miẜis exprobrauit dixit
addãtem. O cu q̃es istie aĩa uiua recede
abistis ꝗ st̃ mortui. s postꝙͣ uidit ꝙ nõ
recedebat/ ait adeũ.Palias uias ⁊ per
alios portus ibis adnpam. Qͣ dicat.
Cum saluandus sis, qr̃cum dannatis
uis descendere in infemũ: Tune ait ad
eũ uͥgilius. O caron noli turbari istum
licet uiuum innaui portãe. qr istitd ẽ pla¬
citumibi ubi ẽ possibile oe uelle. Tune ca¬
ron ipm̃ cũ ob illis aĩab recep̃ in nauim.
⁊ ad ripam alt̾am tͣnsportauit. ⁊ cũ descẽ¬

Expanded text:
ecce quidam senex cum una navicula veniendo, alta voce clamabat: «Ve vobis, o anime prave. Non speretis unquam celum aspicere. Ego venio ad ripam alteram vos portare, in tenebras eternas ubi est calor et gelu». Et postquam sic illis animabus miserie exprobavit, dixit ad Dantem: «O tu qui es istic anima viva, recede ab istis qui sunt mortui». Sed postquam vidit quod non recedebat, ait ad eum: «Per alias vias et per alios portus ibis ad ripam». Quasi dicat: Cum salvandus sis, quare cum dannatis vis descendere in Infernum? Tunc ait ad eum Virgilius: «O Caron, noli turbari istum, licet vivum, in navi portare, quia istud est placitum ibi ubi est possibile omne velle». Tunc Caron ipsum cum omnibus illis animabus recepit in navim et ad ripam alteram t
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rã cecidit sicut homo solec cadere sõno¬
lentus. ungit in cextu. Et caddi comelom
cui sõno pillia.
Expositio lictere.

Expanded text:
in terram cecidit, sicut homo solet cadere somnolentus. Unde ait in textu: «et caddi come l'om cui sonno pillia». EXPOSITIO LICTERE.
Abbreviated transcription (Latin):
cum suspiriis ⁊ gemitibus aliisq clamo¬
ribus nudi currunt incͥcuitu ꝑ hancripã.
Cũ uero ista multitudinẽ attente respicẽt᷑
uidit ibi unã aĩam. uid aĩam celestini
pape qua uisa ⁊ cognita statĩ cognouit ꝙ
ĩ hoc mundo nec deo n dyabolo placuerũt.
⁊ iõ nec ĩinferno poĩti sunt nec incelo.
¶Post ħ du u̾sus fluuium respice̾t uidit
in xipa ip̃ius fluuii ꝙͣdam gentẽ q̃ ad trã¬
seundu ualde auida ⁊ desiderans uide

Expanded text:
cum suspiriis et gemitibus aliisque clamocum suspiriis et gemitibus aliisque clamoribus nudi currunt in circuitu per hanc ripam. Cum vero istam multitudinem attente respiceret, vidit ibi unam animam, videlicet animam Celestini pape, qua visa et cognita statim cognovit querorum, qui in hoc mundo nec Deo nec dyabolo placuerunt, et ideo nec in inferno positi sunt nec in celo. Post hec, dum versus fluvium respiceret, vidit in ripa ipsius fluvii quandam gentem que ad transeundum valde
Abbreviated transcription (Latin):
Um insuꝑiori cantu ex cura beĩ¬
uola beatricis autor omitimoeͬ
depoĩto adeundũ se pnto aĩo uͥ¬
gilio obtulisset dicens. Orua
cunsoluolere e damendue. Et post obla¬
tionem it̾ arripuisset: ut patet ꝑ id qd ait
in fine cantus. Intrai ꝑlocammin alto ⁊
sil uestro. Nunc ĩ isto sequẽti eantu poĩt
ꝙ ad portam ꝑ quam intrat̃ ad inferos de¬
uenerunt. Supra qͣm porcam dic̃ se uidi ᷤᷤ
se ⁊ legisse quandam seripturam obscura.
quam cum legisset ⁊ expositõem ip̃ius scͥ¬
pcure a u̾gilio recepisset dic̃ ꝙ ipse uͥgiliꝰ
eum leta facie ip̃m cepit ꝑ manum ⁊ ꝑpor¬
tam descendendo ad inferos introduxit. Eis¬
dem autem ingressis inuenit autor q̃dam
fluuium. ꝗ fluuius totũ uallẽ cͥcuit ĩfer¬
nalẽ. Et in primaripa istiꝰ flumĩs ꝑcͥcui¬
tum poĩt se inuenisse multitudinẽ maxi¬
mã aiaꝵ cũ illis angłis mixtã ꝗ uulsa
pugna q̃ fuit incelo n cũ deo n cũ lucife¬
rotenuerint. Pena at istorum est ista ꝙ

Expanded text:
um in superiori cantu, ex cura benivola Beatricis, autor, omni timore deposito, ad eundum se pronto animo Virgilio obtulisset, dicens: «Or va, c'un sol volere è d'amendue»; et post oblationem iter arripuisset, ut patet per id quod ait in fine cantus: «intrai per lo cammin alto et silvestro»; nunc in isto sequenti cantu ponit quod ad portam per quam intratur ad inferos devenerunt. Supra quam portam dicit se vidisse et legisse quandam scripturam obscuram, quam cum legisset, et expositionem ipsius scripture a Virgilio recepisset, dicit quod ipse Virgilius cum leta facie ipsum cepit per manum, et per portam descendendo ad inferos introduxit. Eisdem autem ingressis invenit autor quendam fluvium, qui fluvius totam vallem circuit infernalem. Et in prima ripa istius fluminis per circuitum ponit se invenisse multitudinem maximam animarum, cum illis angelis mixtam qui in illa pugna que fuit in celo, neque cum Deo neque cum Lucifero tenuerunt. Pena autem istorum est ista, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Uult hie dicere autor ꝙ uidens tales et
tantos uiros desua ciuitate oruuidos ĩt
latrones. ꝙ oculi fui fuerunt ex taliuisio¬
ne confusi ⁊ animus doloratus. S licet
eẽt intuo ⁊ extra talit̾ alteratus nõ potre¬
nint illi fugere ita clausi ꝙ ip̃e nõ eogno¬
uent Puecium sciancati. Fuit aũt puc¬
cius enã florentinus. ⁊ istesolus detri¬
b sociis non fũat unmutatus.
La streni quer chetiegauille piagni.
Gauille ẽ quod dam castram incomita¬
tu florentie euius castr homines quen¬
dammilitẽ florentinũ de caualcãtibus
nomine françiseum inter fecerunt. Qͥ
miles fuit ⁊ furti carattere in signitus.
Et ideo hĩc cam alqo latronib ponitur
ab autore. Cuius mortem ꝯsortes eiꝰ tuz
egregieuindiearunt ꝙ gauillenses ad¬
huc plorant mortemeius.
Inisto xxuͦ. cantu continent᷑ quatuor cõ¬
parationes duonotabilia.

Expanded text:
Vult hic dicere autor, quod videns tales et Vult hic dicere autor, quod videns tales et tantos viros de sua civitate oriundos inter latrones, quod oculi sui fuerunt ex tali visione confusi et animus doloratus. Sed licet esset intus et extra taliter alteratus, non potuerunt illi fugere ita clausi, quod ipse non cognoverit Puccium Sciancati. Fuit autem Puccius etiam Florentinus, et iste solus de tribus sociis non fuerat immutatus. l'altr'era quei che tu, Gaville, piagni. Gaville est quoddam castrum in comitatu Florentie, cuius castri homines quendam militem Florentinum de Cavalcantibus, nomine Franciscum, interfecerunt. Qui miles fuit etiam furti caractere insignitus; et ideo hic cum aliis latronibus ponitur ab autore: cuius mortem consortes eius tam egregie vindicarunt, quod Gavillenses adhuc plorant mortem eius. In isto XXV cantu continentur quatuor comparationes et duo notabilia.
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ summitateo arborum scandũt eaꝵ
germina depascentes. Ubicunq u̾o serpit
immunditie uestigium derelinquit.
Et la lingua caueaunita ⁊ presta
prima aparlar sifende ⁊ la forcuta
nelaltro sinchude. el fumino resta.
Hic ponitur ultima istoꝵ duoꝵ transfor¬
matio. nam lingua hominis que prius e¬
nituna ⁊ ad loquendum apta scinditur
⁊ efficitur bifurcuta. ⁊ lingua ẜpentis
que prius erat bifuruta recludit᷑ unit
⁊ ad lequendũ apta efficitur. Sed qr isto¬
rum amboꝵ transformatio mediante fr
E fummo resta.
Lanuna chera fiera diuenuta
su folando si fuggi ꝑ laualle
⁊laltro dietraliu parlando sꝑuta. Liet̾
plana est usq ibi. Iuo che buoso corra.
iste bnosus fuit unus miles de Donatis
de florentia.
Et auegna cheli occhi miei confusi
fosser asquanto et lanimosmagato
non poter quei fu girsi tanto chiusi
Thinonscor gesse ben ꝑuecio scianeato.

Expanded text:
tamen summitates arborum scandunt, earum tamen summitates arborum scandunt, earum germina depascentes. Ubicunque vero serpit immunditie vestigium derelinquit. vv. 133-135 et la lingua, c'avea unita et presta prima a parlar, si fende, et la forcuta ne l'altro si richiude; e 'l fummo resta. Hic ponitur ultima istorum duorum transformatio; nam lingua hominis, que prius erat una et ad loquendum apta, scinditur et efficitur bifurcuta, et lingua serpentis, que prius erat bifurcuta, recluditur, unitur, et ad loquendum apta efficitur. Sed quia istorum amborum transformatio mediante fuml fummo resta. L'anima ch'era fiera divenuta, sufolando si fuggì per la valle et l'altro dietr'a lui parlando sputa. – Lictera plana est usque ibi: I' vo' che Buoso corra. Iste Buosus fuit unus miles de Donatis de Florentia.Et avegna che li occhi miei confusi fosser alquanto et l'animo smagato, non poter quei fugirsi tanto chiusi, ch'i' non scorgesse ben Puccio Sciancato;
Abbreviated transcription (Latin):
Cio chenoncorse indietro ⁊ sintentie
diquel souerchio fe naso la faccia
⁊ lelabra ingrosso quanto conuenne.
Facta mentione ẜpentimi capitis in huma¬
num sequitur humam capitis mnanqui¬
num. Nã ille qui iacebat in antea os ꝓ¬
dueit ⁊ aures retrahit infra caput sieut
Quel che giaceua il muso innançi caccia
a li orecchi ntra ꝑlatesta
come face le corna lalumaccia.
Limax est quidamu̾mis qui uulgo dicit̃
lumaccia uel luaca que qñ ħt̃ conculã
siue testam chiccciula nominat. Et dicit᷑
limax a lymo qr delimo nascit᷑ ut dicit
ysidoruo.xii libro ecħ. Et est u̾mis ualde
cardimotus indorso aliqn gerens concã
durã infra quã serecludit.⁊ ẽ uermis cõ¬
nutuo hño duo additam̃ta añ os cum ꝗ¬
bus iamquent. ⁊ qñ aliquid aduersi sẽ¬
ẜit statim cornua retrahit infra testam.
Incorrupto aũt aere ⁊ imbre maximena¬
scuntur ⁊ quanius lento passu incedãt

Expanded text:
ciò che non corse indietro et si ritenne, ciò che non corse indietro et si ritenne, di quel soverchio fè naso, la faccia, et le labra ingrossò quanto convenne. Facta mentione serpentini capitis in humanum, sequitur humani capitis in anguinum. Nam ille qui iacebat in antea os producit, et aures retrahit infra caput, sicutQuel che giaceva, il muso innanzi caccia, et li orecchi ritira per la testa, come face le corna la lumaccia; Limax est quidam vermis, qui vulgo dicitur lumaccia vel limaca, que quando habet conculam sive testam, chiocciula nominatur. Et dicitur limax a lymo, quia de limo nascitur, ut dicit Ysidorus, XII libro Eth. Et est vermis valde tardimotus, in dorso aliquando gerens concam duram, infra quam se recludit. Et est vermis cornutus, habens duo additamenta ante os cum quibus viam querit, et quando aliquid adversi senserit, statim cornua retrahit infra testam. In corrupto autem aere et imbre maxime nascuntur, et quanvis lento passu incedant
Abbreviated transcription (Latin):
os pedes subintellige serpentinos. Ido
sequitur.
elmiẜo del suo nauea due porti¬
¶ Mentre chel fummo luno ⁊ laltͦ uela
Lun sileuo ⁊ laltro cadde giuso.
Ault hic dicere autor ꝙ intantum ꝙ fu¬
mus qui exibat deore ẜpentis ⁊ de pla¬
ga umbilici latronis unum ⁊ reliquũ
uelat .i. induit nouo colore qr homo ef¬
ficitur ẜ pens ⁊ serpens homo. ⁊ suꝑ
coloremunius a. hominis generat pi¬
los. ⁊i suꝑ colorem alterius .i. ẜpentis
depilat. Unus .i. ẜ pene surrexit qr ex¬
cepto capite iam factus erat homo.
⁊ alius .i. homo cecidit qr ⁊ ipse exce¬
pto capite factus erat ẜpens. ¶ Et dũ
sic unus se erexisset ⁊ alius cecidisset.
unuo malium impiis culis intende¬
bat. ⁊ subcali uisione ille qui surrexat
os ad setraxit ⁊ detali mãitus tracta
aures humane nasus ⁊ la bia sunt for
⁊ ditroppa mat̾ia chela uenne
uscir li orecchi de legote scẽꝑie

Expanded text:
os pedes – subintellige serpentinos –. Ideo os pedes – subintellige serpentinos –. Ideo sequitur: e 'l misero del suo n'avea due porti. Mentre che 'l fummo l'uno et l'altro vela l'un si levò et l'altro cadde giuso, Vult hic dicere autor quod intantum quod fumus qui exibat de ore serpentis et de plaga umbilici latronis unum et reliquum velat, idest induit novo colore, quia homo efficitur serpens et serpens homo, et super colorem unius, idest hominis, generat pilos, et super colorem alterius, idest serpentis, depilat, unus, idest serpens, surrexit, quia excepto capite iam factus erat homo; et alius, idest homo, cecidit, quia et ipse excepto capite factus erat serpens. Et dum sic unus se erexisset et alius cecidisset, unus in alium impiis oculis intendebat, et sub tali visione ille qui surrexerat os ad se traxit, et de tali materia intus tracta, aures humane, nasus et labia sunt formet di troppa materia che là venne, uscir li orecchi de le gote scempie:
Abbreviated transcription (Latin):
bile ẽ plus dictus ẜpens romana cast̃
infestabat ꝙͣ tota potentia cartaginen¬
sium militum robustoꝵ. Cũ quo ẜ pen¬
te cumpłies romani pugnarent i pm̃
nec lanceio nee sagitis ꝑforare allq̃ te¬
nus ualuerunt. Tandem cum saxis
⁊ magnis lapidib ip̃ius dorsum fran¬
gentes decanta peste uictoriã habuer̃t̃.
Truor aũt ipsius ita fluuium infecit
ꝙ coacti sunt romani in sua castra mo¬
uere. Corium aũt eius sale conditum
romam obmirculi magnitudinem
transmiserunt. Fuit uer̃o longitudo
nit ꝙ brachia hominis perascellas int̾¬
ius se craxerunt.
¶Eduẽpie dela fiera che rancorti
tantallungar quantaccorciauã quelle.
Hic ponit ꝙ siẽ ille homo brachiaretxit
ita ẜpens de duob pedib añnorib duo
brachia humana ꝓdux̃.
diuentaron lomembro cheluom cela.
Hie ponit ꝙ pedes post̾iores ẜpentis ĩsi¬
mltorti effecti sunt mẽbrumumile ⁊
ille miẜ de suo membro uinli ꝓtulit di¬

Expanded text:
bile est, plus dictus serpens romana castra bile est, plus dictus serpens romana castra infestabat quam tota potentia Cartaginensium militum robustorum. Cum quo serpente cum pluries Romani pugnarent, ipsum nec lanceis nec sagittis perforare aliquatenus valuerunt. Tandem cum saxis et magnis lapidibus ipsius dorsum frangentes, de tanta peste victoriam habuerunt. Cruor autem ipsius ita fluvium infecit quod coacti sunt Romani inde sua castra movere. Corium autem eius sale conditum Romam ob miraculi magnitudinem transmiserunt. Fuit vero longitudo nit quod brachia hominis per ascellas interius se traxerunt. e' due piè de la fiera, ch'eran corti, tant'allungar quant'accorciavan quelle. Hic ponit quod sicut ille homo brachia retraxit, ita serpens de duobus pedibus anterioribus duo brachia humana produxidiventaron lo membro che l'uom cela, Hic ponit quod pedes posteriores serpentis insimul torti effecti sunt membrum virile, et ille miser de suo membro virili protulit du
Abbreviated transcription (Latin):
sionis seuuestigium indicabat.
chesipdeuala. hio dicit ꝙ cauda ẜpẽtis
iduo diuisa tollebat .i. accipiebat figy¬
ram quã figuram: Illã certe q̃ i homi¬
ne ꝑdebatur. qr ille hõ iam amiẜat fi¬
guram pedum crunum ac ⁊̃ tybiaru.
Sistantalem figuram ẜ pens insua
cauda collebat. Ela suapelle si facea
molle .i. pellio istorũ humanorumi
membroꝵ efficiebatur mollis. Et q̃l¬
la diladura. hor est pellis cande efficie¬
batur dura. qr dunor ẽ pellis ẜpentis
ꝙͣ pellis humana. Inmo quod plus
est nullum aĩal habet ita duram pellẽ
sic̃ hñt ẜ pentes. Exemplum ẜ pectris
quem inuenerint romani in affrica
Dequo namat titus liuius de primo bel¬
lo punico. Et ualenus libro primo capi¬
tuło demirculis ꝙ tp̃r marchi reguli.
quidam ẜ pens tante magnitudinĩs ĩ
affrica estreꝑtus ꝙ totum romanum
exercitum in dicta affrica cõmoranten
afluminis accessu arceret. Et ꝙ mira¬

Expanded text:
sionis seu vestigium indicabat. sionis seu vestigium indicabat. che si perdeva là, Hic dicit quod cauda serpentis in duo divisa tollebat, idest accipiebat, figuram. Quam figuram? Illam certe que in homine perdebatur, quia ille homo iam amiserat figuram pedum, crurium, ac etiam tybiarum, et istam talem figuram serpens in sua cauda tollebat. E la sua pelle si facea molle, idest pellis istorum humanorum membrorum efficiebatur mollis; et quella di là dura, hoc est pellis caude efficiebatur dura, quia durior est pellis serpentis quam pellis humana. Immo, quod plus est, nullum animal habet ita duram pellem sicut habent serpentes: exemplum serpentis quem invenerunt Romani in Affrica, de quo narrat Titus Livius De Primo Bello Punico; et Valerius libro primo, capitulo de miraculis, quod tempore Marchi Reguli quidam serpens tante magnitudinis in Affrica est repertus, quod totum romanum exercitum in dicta Affrica commorantem a fluminis accessu arceret. Et quod mira
Abbreviated transcription (Latin):
¶Al pħeũ fugiẽo tͥras arethusa subĩtrat
Mixtaq sicaniã flumina graia ngãt.
A Sducas gͥ autor istis quatuor transfõ¬
mationib in exempłum dic̃ ꝙ nunꝙͣ
duenature subaudi diuerse ita facie ad
faciem .i. ꝙ unũ mẽbrum ita inaluid ꝯ¬
uertat᷑ transformate fuerunt ꝑouidir
non trasmuto si camendue le forme
acangiar lor materia fosser ꝑnte
chel ẜpente la coda inforca fesse
el fenicoristunse insieme lorme
Hic incipit istorum transformatio
Et incipit ab infenioribus dicens ꝙ ẜ
pens caudam in duo diuisit. ⁊ iste due ꝑ¬
tes ꝯu̾sesunt in duos pedes ⁊ induo cra¬
ra ⁊ iduas tybias humanas. Et ille
latro tybias crura c⁊ pedes adinuicem
uinxit. ⁊ ex tali coniunctiõe in caudã
Le gambe con lecosce secostesse
adẜpentinam caudã ꝓferendã. Chen
poco .i. ĩbrem spatio temꝑis lagiuntu¬
ra .i. loc̾unionis nullum signum diui¬

Expanded text:
Alpheum fugiens terras Arethusa subintrat Alpheum fugiens terras Arethusa subintrat Mixtaque Sicaniam flumina graia rigant. Adductis igitur autor istis quatuor transformationibus in exemplum, dicit quod nunquam due nature – subaudi diverse – ita facie ad faciem, idest quod unum membrum ita in aliud convertatur, transformate fuerunt – per Ovnon trasmutò, sì c'amendue le forme a cangiar lor materia fosser pronte. che 'l serpente la coda in forca fesse, e 'l feruto ristrinse insieme l'orme. Hic incipit istorum transformatio. Et incipit ab inferioribus, dicens quod serpens caudam in duo divisit; et iste due partes converse sunt in duos pedes, et in duo crura, et in duas tybias humanas. Et ille latro tybias, crura, et pedes ad invicem iunxit, et ex tali coniunctione in caudam uitur: vv. 106-108 Le gambe con le cosce seco stesse ad serpentinam caudam proferendam, che 'n poco, idest in brevi spatio temporis, la giuntura, idest locus unionis, nullum signum divi
Abbreviated transcription (Latin):
quidam nomine alpheus adamauit
quandam nĩpham noĩe arethusam q̃
fugiens insicaniam.i. siciliam infon¬
tem ꝯuersa est. Rei aũt ueritas ut dr̃
ista est. In archadia aũt fuit antiquitꝰ
quedam ciuitas nõie Pisa. Inqua ꝑte
est qui dam fluunio qui dicitur alpheꝰ
⁊ quedam alia aqua q̃ dicitur arethu¬
sa. Iste itaq due a que ꝑoccultos meatꝰ
terre de areadia transeunt insiciliam et
ibimiscent᷑. Inde fabulose dicitur ꝙ al¬
pheus insecũtus ẽ arethusam. Uñ oui¬
dius inducit arethusam loquentẽ ad ce¬
rerem in hũc modum.
Pisa mͥ patria ẽ ⁊ ab helide ducimꝰ ortus¬
Hãc heo sedem. Et paulo post
Preberiter subt̾q ymas ablata cau̾nas.
amtransmeare.
Apheum fama ẽ huc elidis amnem
Secultas egissemas subt̃ mare ꝗnẽ
Ore arethusa tuo siculie ꝯfunditur ũdi.
Et de declaratione istius fabule ꝙ .s. ista
duo flumina archadie transeant ꝑ occul¬
tos meatus insiciliam dantur u̾sus

Expanded text:
quidam nomine Alpheus adamavit quidam nomine Alpheus adamavit quandam nimpham nomine Arethusam, que fugiens in Sicaniam, idest Siciliam, in fontem conversa est. Rei autem veritas, ut dicitur, ista est: In Archadia autem fuit antiquitus quedam civitas, nomine Pisa; in qua parte est quidam fluvius qui dicitur Alpheus, et quedam alia aqua que dicitur Arethusa. Iste itaque due aque per occultos meatus terre de Arcadia transeunt in Siciliam et ibi miscentur. Inde fabulose dicitur quod Alpheus insecutus est Arethusam. Unde Ovidius inducit Arethusam loquentem ad Cererem in hunc modum: Pisa michi patria est, et ab Helide ducimhanc hPrebet iter, subterque ymas ablata cavernas am transmeare: Alpheum fama est huc Elidis amnem Occultas egisse vias subter mare, qui nunc Ore, Arethusa, tuo Siculis confunditur undis. Et de declaratione istius fabule, quod scilicet ista duo flumina Archadie transeant per occultos meatus in Siciliam, dantur versus:
Abbreviated transcription (Latin):
Contigerant. hue addegenus de ꝯiuge tãta
Tor nãtas natosq ⁊ pignora cara nẽpotes
Añ obitũ nemo supp̃maq funa debet.
Haũt dicit ouidius qr eadinus l fuent
in iuuentute felix socero filiis ⁊ nepotib
ac etiã edificatione tante nobilis ciuitatiꝰ
tñ in sencetute uidit suoꝵ infortuma. et
passus ẽ multa aduersa. ꝓpterqd inuisa¬
manu̾sus uł desperationem fingit᷑ fẽs
ẜpens. Et iõ ante mortem felix predicãĩ
non potuit. Idcuro in sacra scriptura p̃ci¬
pitur. Ne laudes hominem inuita sua.
Suꝑ quo u̾bo dicit beatus ambrosius.Lay¬
da post mortẽ. magnifica post consuma¬
tionem. Lauda naingantis felicitatẽ sed
cum ꝑuenĩt ad portum. Lauda ducis uĩ¬
tutem s cũ ꝑductus fuerit adtnũphum.
Et sie cadini mutatio ꝑtim ẽ moralis ⁊
partimnatumlis. ¶fabula u̾o demuca¬
tione arethuse traetat idem ouidius li¬
bro.u. metħ. Dicens ꝙ in regno archadie

Expanded text:
Contigerant; huc adde genus de coniuge tanta, Contigerant; huc adde genus de coniuge tanta, Tot natas natosque et, pignora cara, nepotes, Ante obitum nemo suppremaque funera debet. Hoc autem dicit Ovidius, quia Cadmus, licet fuerit in iuventute felix socero filiis et nepotibus ac etiam edificatione tante nobilis civitatis, tamen in senectute vidit suorum infortunia et passus est multa adversa; propter quod in insaniam versus vel desperationem, fingitur factus serpens. Et ideo ante mortem felix predicari non potuit. Idcirco in Sacra Scriptura precipitur: Ne laudes hominem in vita sua. Super quo verbo dicit beatus Ambrosius: «Lauda post mortem, magnifica post consumationem. Lauda navigantis felicitatem, sed cum pervenerit ad portum. Lauda ducis virtutem, sed cum perductus fuerit ad triumphum». Et sic Cadmi mutatio partim est moralis et partim naturalis. Fabula vero de mutatione Arethuse tractat idem Ovidius, libro V Meth., dicens quod in regno Archadie
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e cadinus Ideo fingit᷑ ꝙ aquodã ẜpẽte
marti con secrato quidam sui socii necati
fuerunt. quẽ qui dem ẜpentẽ cadinus po¬
stea interfecit. ꝓpter quam necẽ mars
deus belli ipm cadmum in ẜpentẽ ut fin¬
gitur transformauit. Rei aũt ueritus
est ꝙ cadmus minsaniã uł desꝑatõnez
u̾sus eiuitatemdeẜuit ⁊ indeẜtis habi¬
tans locis qr ꝯsortia hominum fugit ẜ¬
pens dicitur esse factus. Q aucem̃ dicit
dentes inꝑeos seminasse ⁊ exillo semine
armatam segetem siurexisse ⁊ una cuz
illis ciuitatem chebanam ꝯstruxisse nil a¬
luid fabula sonat nisi ꝙ cadinus insilue¬
strium hominum m̃tib quiles mores
⁊ ad ordinate uiuendum instruxit. ⁊ sic
eos ad edificationem ciuitatis habuit ad¬
uitores. Ouidius.iii. libro eth.
Hos oꝑis comutes huit sidoniꝰ hospes
Cũ pouit iussã phebeis sortib urbem
Iamstabant chebe pot̾as iã cadme uiden.
Exilio felix soceri tͥ marsq uenꝰq

Expanded text:
ipse Cadmus. Ideo fingitur quod a quodam serpente ipse Cadmus. Ideo fingitur quod a quodam serpente Marti consecrato quidam sui socii necati fuerunt; quemquidem serpentem Cadmus postea interfecit; propter quam necem Mars, deus belli, ipsum Cadmum in serpentem, ut fingitur, transformavit. Rei autem veritas est quod Cadmus in insaniam vel desperationem versus, civitatem deseruit et in desertis habitans locis, quia consortia hominum fugit, serpens dicitur esse factus. Quod autem dicitur dentes vipereos seminasse et ex illo semine armatam segetem surrexisse, et una cum illis civitatem Thebanam construxisse, nil aliud fabula sonat nisi quod Cadmus in silvestrium hominum mentibus civiles mores et ad ordinate vivendum instruxit; et sic eos ad edificationem civitatis habuit adiutores. Ovidius, tertio libro Meth.: Hos operis comites habuit Sidonius hospes, Cum posuit iussam Phebeis sortibus urbem. Iam stabant Thebe, poteras iam, Cadme, videri Exilio felix: soceri tibi Marsque Venusque
Abbreviated transcription (Latin):
Cõsulit. ⁊⁊ que sit tellus hĩcanda requint.
Bos tͥ phebus ait solis occuiret ĩ arus
Nullum passa iugiũ cunuq ĩmiũs aintͥ
Hac duee carpeuias ⁊ qua requieit ħba
Menia fae condas. boctiaq illa uocato.
Beatus c⁊̃ ꝓsidoruo.xiiiͦi libro ecħ hocidẽ
asẜit in hec uerba. Dum cadinus a geno¬
ns filius europam sororẽ a Ione raptar
ex precepto quereret genitoris nec repẽĩ¬
ret patrs iram formidans ꝯfirmato a¬
nimõ elegit exilium. Nam bouis for¬
te ꝯspecte secutus uestigia amplexus ẽ
sedem ubi illa ixcubuerãt. sicq locũ illũ
denoie bouis boetiã nominauit. Ubi ⁊
thebas urbem ꝯstrux ĩqua oli ciuilia bel¬
la detonũnt. ⁊ ubi nati sunt apollo ⁊ hẽ¬
cules maior ille thebanus. Eadem est eo¬
nia uocata afonte quodã apollini ⁊ mu¬
sis ꝯseerato qui ineadẽ boctia ẽ. hucusq
ysidorus ¶Infundatioe aũt urbis muł¬
tas molestias a circunstantib sustiuuit

Expanded text:
Consulit et quae sit tellus habitanda requirit. Consulit et quae sit tellus habitanda requirit. “Bos tibi” Phoebus ait “solis occurret in aruis, Nullum passa iugum curuique immunis aratri; Hac duce carpe uias et, qua requieuerit herba, Moenia fac condas Boeotiaque illa uBeatus etiam Ysidorus, XIIII libro Eth., hoc idem asserit in hec verba: «Dum Cadmus, Agenoris filius, Europam sororem a Iove raptam ex precepto quereret genitoris nec reperiret, patris iram formidans, confirmato animo elegit exilium. Nam bovis forte comspecte secutus vestigia amplexus est sedem ubi illa recubuerat; sicque locum illum de nomine bovis Boetiam nominavit; ubi et Thebas urbem construxit, in qua olim civilia bella detonarunt, et ubi nati sunt Apollo et Hercules maior ille Thebanus. Eadem est Eonia vocata, a fonte quodam Apollini et Musis consecrato, qui in eadem Boetia est.». Hucusque Ysidorus. In fundatione autem urbis multas molestias a circunstantibus sustinuit
Abbreviated transcription (Latin):
mus at̃ paternis preceptis obediens cũ
nobili ꝓcerum comitiua sororẽ ꝑ multaᷤ
ꝓuincias requisiuit. sed nõ ualẽs depre¬
hendere fuita Iouis patris irimformi¬
dans se ip̃m in exilium ꝯdemnauit. Et
accedens ad apolmem in monte ꝑnaso
ip̃m ꝯsuluit in qua ꝑte mundi habitare
deberet. Cui apollo mandauit ꝙ uaccã
quã errantem ꝑ campos inuemĩt mox
sequatur. Et in illa parte in qua uaeca
se poneret ad iacendum conderet ciuita¬
tem ip̃amq t̾ram boetiam noĩaret cun¬
tatem ãt thebas appellaret. Hanc ysto¬
nam de fundatione thebarum ponit
ouidius t̾tio libro meth.
Iamq deus poĩta falla cis ymagiẽ taui
Se ꝯfessus erat dicteaq rum tenebat
Cũ pat̾ ignarꝰ cadmo ꝑquirẽ iptã
Impat. ⁊ penã si nõ inuenĩt addit
Exiliũ fc̃o pius ⁊ sceleratus eodem
Orbe perrico ꝗs e deprehendere posset
furta iouis. ꝓfugus patriãq irãq pẽtis.
Uitar agenorides phebiqz oracula supplex¬

Expanded text:
mus autem paternis preceptis obediens, cum mus autem paternis preceptis obediens, cum nobili procerum comitiva sororem per multas provincias requisivit. Sed non valens deprehendere furta Iovis, patris iram formidans, se ipsum in exilium condemnavit. Et accedens ad Apolinem in monte Parnaso, ipsum consuluit in qua parte mundi habitare deberet. Cui Apollo mandavit quod vaccam quam errantem per campos invenerit mox sequatur; et in illa parte in qua vacca se poneret ad iacendum, conderet civitatem, ipsamque terram Boetiam nominaret, civitatem autem Thebas appellaret. Hanc ystoriam de fundatione Thebarum ponit Ovidius tertio libro Meth.: Iamque deus posita fallacis ymagine tauri Se confessus erat, Dicteaque rura tenebat Cum pater ignarus Cadmo perquirere raptam Imperat, et penam, si non invenerit addit Exilium, factor pius et sceleratus eodem. Orbe pererrato quis enim deprehendere posset Furta Iovis? profugus patriamque iramque parentis Vitat Agenorides Phebiq
Abbreviated transcription (Latin):
agenor hebat inter alios unũ filiũ mi¬
rabiliter bellicosum multis sciẽtiis eru¬
ditum ⁊ multa yuidentia circinspectuz
ꝗuocabatur eadmus ⁊ unan filiã mi¬
rabiliter spetiosam que dicebatureuro¬
pa quã ut ait ysidꝰ.xiiiͦi libro etħ. Iupit
Rex cretensis ab affrica mptam cretam
aduexit ⁊ ꝑtemtertiam orbis ex eius no¬
mine appellauit. Iuit aũt iupit̾ a dipãz
rapiendam in naui ĩ qua erat depictus
thaurus. Ideo fingitur a poctis ꝙ ipse ĩ
spetie thauri ipãm europã rapuit iuxta
mare. Ouidiꝰ 2ͦ metħ.
Ille pat̾ rectorq deũ cui dextͣ tusulcis
Ignib annata ẽ ꝗnutu ꝯcutit orbẽ
Indiuitur faciẽ thauni mixt̾q iuuẽcis
Mugit. ⁊ inteners fõmosus obãbulat herb̃.
⁊ sic informa thaun europã rapuisse
fingit᷑ apoctis. Qr cum pater ruptam fi¬
liam audiuisser mandaut cadino ut i¬
ad ip̃am inqui pendam celent᷑ ꝓperaret ⁊
nͥinuenĩt reditum ad ꝓpͥa incerdixit. Cad¬

Expanded text:
Agenor habebat, inter alios, unum filium miAgenor habebat, inter alios, unum filium mirabiliter bellicosum, multis scientiis eruditum, et multa providentia circunspectum, qui vocabatur Cadmus, et unam filiam mirabiliter spetiosam que dicebatur Europa, quam ut ait Ysidorus XIIII libro Eth. Iupiter rex Cretensis ab Affrica raptam Cretam advexit, et partem tertiam orbis ex eius nomine appellavit. Fuit autem Iupiter ad ipsam rapiendam in navi in qua erat depictus thaurus; ideo fingitur a poetis quod ipse in spetie thauri ipsam Europam rapuit iuxta mare. Ovidius 2° Meth.: Ille pater rectorque deum, cui dextra trisulcis Ignibus armata est, qui nutu concutit orbem, Induitur faciem thauri mixtusque iuvencis Mugit, et in teneris formosus obambulat herbis. Et sic in forma Thauri Europam rapuisse fingitur a poetis. Quod cum pater raptam filiam audivisset, mandavit Cadmo ut ad ipsam inquirendam celeriter properaret et, nisi invenerit, reditum ad propria interdixit. Cad
Abbreviated transcription (Latin):
rum. fuit marti ut dicit᷑ ꝯsecratus. ꝓpt̾
qͣm inortem contra filiammeam ⁊ nepo¬
tes meos seuuidicauit tam crudelit̾ ira
martis. Ipe p̃cor ẜpens ĩlogam porigat
aluum. Dixit ⁊ ut ẜpẽs inlongamten¬
dituraluum.Cumaũt se uideret cad¬
mus taliter transforman lacrimans ad¬
coniugem ait.
Aecede o coniũx accede miẜrima dix̃
Dũqr a liꝗd superest de me me tãgemanẽq
Accipe/ dummanus ẽ dũ nõ totũ occupat agri.
Ille ꝗdẽ uult pła loꝗ s lingua repente
In ꝑtes est fixa duao nec uerba uolenti.
Sufficĩt qͣtiẽs aliquos ꝑar edere q̃stus
Sibilar. hãc illi uocem natura reliquit.
S qr ystoria cadini ignoratur amultis
⁊ inpoetis sit ualde obscura. Ideo ipsã
ẜm rei u̾itatem ꝑ ordinẽ hic ponemus.
¶In regno nanqz tyn ⁊ sydoms regnaũ
antiquitus quidam excellentissimꝰ rex
filius libie qui uocabat agenor. ħ itaq

Expanded text:
rum, fuit Marti, ut dicitur, consecratus, propter rum, fuit Marti, ut dicitur, consecratus, propter quam mortem contra filiam meam et nepotes meos se vindicavit tam crudeliter ira Martis, ipse precor serpens in longam porrigat alvum». Dixit, et ut serpens in longam tenditur alvum. Cum autem se videret Cadmus taliter transformari, lacrimans adconiugem ait: «Accede, o coniunx, accede, miserrima», dixit, «Dumque aliquid superest de me, me tange, manumque Accipe, dum manus est, dum non totum occupat anguis». Ille quidem vult plura loqui, sed lingua repente In partes est fixa duas, nec verba volenti Sufficiunt, quotiens aliquos parat edere questus, Sibilat; hanc illi vocem natura reliquit. Sed quia ystoria Cadmi ignoratur a multis et in poetis sit valde obscura, ideo ipsam secundum rei veritatem per ordinem hic ponemus. In regno nanque Tyri et Sydonis regnavit antiquitus quidam excellentissimus rex, filius Libie, qui vocabatur Agenor. Hic itaque
Abbreviated transcription (Latin):
¶Taccia dicadmo ⁊ daretusa ouidio
che sequello inẜpente ⁊ q̃lla infõte
conu̾te poctando inolonuidio.
Modo dieit hie autor ꝙ ꝯsi derata transmy¬
tatione sua taceat ouidius de cadmo q̃
mutauit in ẜpentẽ ⁊ de arethusa quam
mutauit ĩfontem. qr iste due mutatiões
nichil sunt respectu sue mutatioĩs qua
facit hie de ẜpente in hominẽ ⁊ de homniẽ
inẜpentem. ¶A utatio cadmi habetur
quarto libro metħ. ubi ponit poetandoi
ouidius ꝙ dum eadinus ꝑfines illiricos
qͣi amens ꝓpter furialia infortunia que
passi fuerant filia sua Ino ⁊ sui ne potes
learcus ⁊ milicerta quoꝵ primum pat̾
suus achamas ꝑcussit ad saxũ ⁊ cũ alto
mater se ꝓiecit minare, cum sua cõiu¬
ge Eimione filia martis ⁊ uenĩs ena¬
ret ait ad coniugem suam. Si ille ẜpẽs
quẽ ego occidi in silua thebana/ ⁊ cuius ⁊¬
iuipeos denteo seminau ꝑania ex qͦ semi¬
ne nate sunt segetes hominum armato¬

Expanded text:
Taccia di Cadmo et d'Aretusa Ovidio; Taccia di Cadmo et d'Aretusa Ovidio; chè se quello in serpente et quella in fonte converte poetando, i' non lo 'nvidio. Modo dicit hic autor, quod considerata transmutatione sua, taceat Ovidius de Cadmo, quem mutavit in serpentem, et de Arethusa, quam mutavit in fontem, quia iste due mutationes nichil sunt respectu sue mutationis quam facit hic de serpente in hominem et de homine in serpentem. Mutatio Cadmi habetur quarto libro Meth., ubi ponit poetando Ovidius quod dum Cadmus per fines illiricos quasi amens propter furialia infortunia que passi fuerant filia sua Ino et sui nepotes Learcus et Milicerta, quorum primum pater suus Athamas percussit ad saxum et cum altero mater se proiecit in mare, cum sua coniuge Ermione filia Martis et Veneris erraret, ait ad coniugem suam: «Si ille serpens quem ego occidi in silva thebana, et cuius vipereos dentes seminavi per arva, ex quo semine nate sunt segetes hominum armato
Abbreviated transcription (Latin):
Morte patet marant humeri fortesq lac̾ti
Colla caputꝙ fluũt calido nõ otiꝰ austro
Nix resoluta cadit/ nec solẽ cer sequet
¶ Nassidius aũt alius miles quierat ori¬
undus demarsia a quodam alio ẜpente
qui dicitur prester in cadem fuit arena
percussus. Cuius ẜpentis natura taliꝰ
est ẜm beatum ysidorum ꝙ sẽꝑore patẽ¬
ti ⁊ uaporanti curnt. Hoc idem ponit lu
Et quẽcunq percussent nimua ⁊ enor¬
mi corpulentia facit inflari. ut dicit idẽ
ysidorus. Et dicitur prester qr licet ani¬
manitollat tñ corpori multum prestat
dum ultra modum ip̃m fac̃ inflari. Iste
gͥ nassidius ẜpente percussus stati intr¬
muit ⁊ totus rubeus est effectus. Cuiꝰ
membra onmnia humanum suꝑegressa
Nassidiũ marsi cultorẽ torridus agri
Pcussit p̃ster. illi ruborigneus ora
Succendit.tenditq cutẽ ꝑcunti figura
Miscens eunctu cumor toto iã corꝑẽmaiõ
Humanũꝙ eg̾ssa modũ sromnia m̃bra.
Efflatur sanes la te tollente ueneno

Expanded text:
Morte patet: manant humeri fortesque lacerti: Colla caputque fluunt. Calido non ocius Austro Nix resoluta cadit, nec solem cera sequetur. Nassidius autem alius miles, qui erat oriundus de Marsia, a quodam alio serpente qui dicitur prester in eadem fuit arena percussus: cuius serpentis natura talis est, secundum beatum Ysidorum, quod semper ore patenti et vaporanti currit. Hoc idem ponit LucEt quemcunque percusserit nimia et enormi corpulentia facit inflari, ut dicit idem Ysidorus. Et dicitur prester, quia licet animam tollat, tamen corpori multum prestat dum ultra modum ipsum facit inflari. Iste igitur Nassidius, serpente percussus, statim intumuit, et totus rubeus est effectus; cuius membra omnia humanum superegressNassidium Marsi cultorem torridus agri Percussit prester; illi rubor igneus ora Succendit, tenditque cutem pereunti figura, Miscens cuncta tumor; toto iam corpore maior Humanumque egressa modum super omnia membra Efflatur sanies, late tollente veneno.
Abbreviated transcription (French):
lomuouer ꝑlemembra che songraui
o io il braccio atalmistier di sciolto
Ondei nspose quando tu andaui
al foco non la uei tu cosi presto
masi ⁊ piu la uei quando coniaui
Et lydropico tu diuer diquesto
matunonfosti siuer testimono
Sidissi falso ⁊ tu fal sastilcomio
disse sy none ⁊ son qui ꝑunfallo
⁊ tu perpiu calcun altro dimonio
Ricorditi spergiuro del cauallo
nspose quei caueua inflata lepa
⁊ siatireo chetuttolmondo sallo
Et te sia rea la sete ondetierepa
dissel greco lalingua ⁊ la cqua marcia
cheluentre innançi a li occhi si tassepa
Allora il monetier cosi sisquaria
la borea tua per su mal come sole
che sio o sete ⁊ humor minnfarcia
Ouai larsur el capo chetidole
⁊ plecear lospechio dinarcisso
non uorresti anuitar molte parole
A dascoltamieno del tutto fisso
quandolmaestro midisse orpur mira

Expanded text:
lo muover per le membra che son gravi, lo muover per le membra che son gravi, ho io il braccio a tal mestiere sciolto". Ond'ei rispuose: "Quando tu andavi al fuoco, non l'avei tu così presto; ma sì e più l'avei quando coniavi". E l'idropico: "Tu di' ver di questo: ma tu non fosti sì ver testimonio "S'io dissi falso, e tu falsasti il conio", disse Sinon; "e son qui per un fallo, e tu per più ch'alcun altro demonio!". "Ricorditi, spergiuro, del cavallo", rispuose quel ch'avëa infiata l'epa; "e sieti reo che tutto il mondo sallo!". "E te sia rea la sete onde ti crepa", disse 'l Greco, "la lingua, e l'acqua marcia che 'l ventre innanzi a li occhi sì t'assiepa!". Allora il monetier: "Così si squarcia la bocca tua per tuo mal come suole; ché, s'i' ho sete e omor mi rinfarcia, tu hai l'arsura e 'l capo che ti duole, e per leccar lo specchio di Narcisso, non vorresti a 'nvitar molte parole". Ad ascoltarli er'io del tutto fisso, quando 'l maestro mi disse: "Or pur mira,
Abbreviated transcription (French):
chi potessencentanni andarũnoncia
isare messo gia perlosentero
Cerrando luitin questa gente scõcia
contutto chella uolge undici miglia
a piudunmeço ditrauerso non cia
Ison perlor trasifacta famiglia
emindusser abatter li fiorini
caueuan treearate dimondiglia
Et io alu chison li due tapini
che fumman come manbagna taluern
qiaccendo strecti a tuoi dextr̃ confini
Qui litrouai ⁊ poi uolta non dierno
ri spose quãdo pioi inquesto greppo
⁊ non credo che deno insempiterno
Lun e la falsa cacuso iuseppo
laltrel falso synongreco datroya
ꝑfebre acuta gittantanto leppo
Et lun dilor chesireco anoia
forse desser desser nomato si oscuro
colpugno li percosse lepa croia.
Quella sono come fossuntamburo
⁊ mastro adamo li percosseluolto
col braccio suo chenonparne menduro
Dicendo aliuancor chemisia tolto

Expanded text:
ch'i' potessi in cent'anni andare un'oncia, ch'i' potessi in cent'anni andare un'oncia, io sarei messo già per lo sentiero, cercando lui tra questa gente sconcia, con tutto ch'ella volge undici miglia, e men d'un mezzo di traverso non ci ha. Io son per lor tra sì fatta famiglia; e' m'indussero a batter li fiorini ch'avevan tre carati di mondiglia". E io a lui: "Chi son li due tapini che fumman come man bagnate 'l verno, giacendo stretti a' tuoi destri confini?". "Qui li trovai - e poi volta non dierno - ", rispuose, "quando piovvi in questo greppo, e non credo che dieno in sempiterno. L'una è la falsa ch'accusò Gioseppo; l'altr'è 'l falso Sinon greco di Troia: per febbre aguta gittan tanto leppo". E l'un di lor, che si recò a noia forse d'esser nomato sì oscuro, col pugno li percosse l'epa croia. Quella sonò come fosse un tamburo; e mastro Adamo li percosse il volto col braccio suo, che non parve men duro, dicendo a lui: "Ancor che mi sia tolto