comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quisiui. Possumus etiam quod dictum
est hȩc facta ÷ michi sic intelligere: ut
ie lex nec nox subaudiatur. sed hoc ꝓnom̃
quod ÷ hȩc non accipiatur aliter quam
se habet ille in alio psalmo locus. ubi
legitur unam petii ad ño hanc reqͥrã.
nec dicit quid unam aut quam unam.
de qua dixerit hanc requiram: sed femi¬
ninum genus quasi ꝓneutro positum
÷. Inusitate quippe dictum ÷ unam petu
hanc requiram: ubi non subauditur
quȩ illa una sit. Quod usitatius diceret᷑.
unum peti ad ño hoc requiram: ut
in habitem in domo dñi. In his enim ne¬
utris non solet exigi neutrum. quod
subaudiendum sit. ut puta unum bonũ.
aut unum donum uł siquid huius modi:
sed quicquid illud ÷ etiam si masculino
uł feminino genere nuncupetur. uł
sine ullo nomine ullius generis quib¬
libet uerbis in sinuetur: solita om̃ino
locutione subgenere neutro intelligit᷑.¬
Ita ergo & hc eomodo diei potuit. hȩc facta

Expanded text:
quisivi.» 9. Possumus etiam quod dictum quisivi.» 9. Possumus etiam quod dictum est, «Haec facta est mihi,» sic intelligere, ut nec lex, nec nox subaudiatur, sed hoc pronomen quod est «Haec,» non accipiatur aliter quam se habet ille in alio psalmo locus ubi legitur, «Unam petii a Domino, hanc requiram» . Nec dicit quid unam, vel quam unam, de qua dixerit, «Hanc requiram;» sed femininum genus quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum est, «Unam petii, hanc requiram;» ubi non subauditur quae illa una sit: quod usitatius diceretur, Unum petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini. In his enim neutris non solet exigi neutrum quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut unum donum, vel si quid hujusmodi; sed quidquid illud est, etiamsi masculino vel feminino genere nuncupetur, vel sine ullo nomine ullius generis quibuslibet verbis insinuetur, solita omnino locutione sub genere neutro intelligitIta ergo et hic eo modo dici potuit, «Haec facta
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrente quem de uoraret. dñs ait quod
iam supra commemoraui. hac nocte postu¬
iauit sathanas uexare uos sicut triticum.
Q÷ hac nocte inqua pertranseunt bestiȩ
siluȩ uos leo ille magnus quȩ siuit adõ
escam sibi: ꝓ fecto hȩc ipsa humilitas in
loco peregrinationis huius quȩ nox recte
intelligitur:. ꝓdest eis qui salubriter exer¬
centurꝰ in ea ut discant non superbire.
ꝓpter malum in istam noctem pulsus ÷
homo In itium enim superbiȩ hominis
apostatare adeo. Sed gratis iustificatus
atq ut in ista humilitate ꝓficiat. uariis
temptationibus huius noctis oppositus :
uam intelligens dicat quod in hoc psalmo
iliquanto post dr̃. Bonum ÷ michi qđ¬
humiliasti me: ut discam iustificationeᷤᷤ
tuas. Nam quid ÷ aliud. bonũ ÷ mͥ quod
humiliasti me. nisi hȩc humilitas quȩ nox
uocatur facta ÷ michi. id ÷ factum ÷ ut
ꝓdesset michi : Sed quare hoc ÷. Quia
seilicet iustificationes tuas non meas ex¬

Expanded text:
quaerente quem devoret , Dominus ait quod quaerente quem devoret , Dominus ait quod jam supra commemoravi, «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum;» id est, hac nocte in qua pertranseunt bestiae silvae, vos leo ille magnus quaesivit a Deo escam sibi: profecto haec ipsa humilitas in loco peregrinationis hujus, quae nox recte intelligitur, prodest eis qui salubriter exercentur in ea, ut discant non superbire; propter quod malum in istam noctem pulsus est homo. Initium enim superbiae hominis apostatare a Deo . Sed gratis justificatus, atque ut in ista humilitate proficiat variis tentationibus hujus noctis oppositus, jam intelligens dicat, quod in hoc psalmo aliquanto post dicitur, «Bonum est mihi qhumiliasti me, ut discam justificationes tuas.» Nam quid est aliud, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me,» nisi, haec humilitas quae nox vocatur, «facta est mihi,» id est, factum est ut prodesset mihi? Sed quare hoc? «Quia scilicet justificationes tuas,» non meas «ex
Abbreviated transcription (Latin):
illa sit. Hȩc inquit facta ÷ michi. Hon
utiq hȩc lex. quia hunc sensum sicut
dixi. grecus expellit. Forte ergo hec nox
quia tota superior sententia sic se habec
Memor fui innocte nominis tui dñe. &
custodiui legem tuam. Et sequitur
Hȩc facta ÷ michi. Quia itaq non lex:
ꝓfecto nox ÷ quȩ facta ÷ illi. Quid ÷ igit᷑
nox michi facta est quia iustificationeᷤᷤ
tuas ex quisiui:. Lux quippe potius÷
ei fac̾ta non nox : quia iustificationes ex¬
quisiuit dei. Ansic recte intelligitur
facta ÷ michi: ac si diceretur facta ÷ ꝓme.
id ÷ factum ÷ ut ꝓdesset michi: Sieni
humilitas illa mortalitatis. non absurde
intelligitur nox. ubi inuicem latent
corda mortalium. ut de talib tenebris
innumerabiles & graues temptationeᷤᷤ
oriantur. ita ut ĩn eadem nocte per¬
transeant etiam bestiȩ siluȩ. catulileo¬
nis rugientes. quęrentes adõ escam sibi.
unde etiam de illo leone rugiente &

Expanded text:
illa sit. «Haec,» inquit, «facta est mihi:» non illa sit. «Haec,» inquit, «facta est mihi:» non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequitur, «Haec facta est mihi:» quia itaque non lex, profecto nox est quae facta est illi. Quid est igitur, Nox mihi facta est, «quia justificationes tuas exquisivi?» Lux quippe potius est ei facta, non nox, quia justificationes exquisivit Dei. Ac sic recte intelligitur, «facta est mihi,» ac si diceretur, facta est pro me, id est factum est ut prodesset mihi. Si enim humilitas illa mortalitatis non absurde intelligitur nox, ubi invicem latent corda mortalium, ut de talibus tenebris innumerabiles et graves tentationes oriantur, ita ut in eadem nocte pertranseant etiam bestiae silvae, catuli leonum rugientes, quaerentes a Deo escam sibi ; unde etiam de illo leone rugiente et
Abbreviated transcription (Latin):
utiq tuas. quibus iustificas impium: ñ
ineas quȩ numquam me pium faciunt.
sed superbum. Non enim erat iste aliqͥs
eorum. qui ignorantes dĩ iustitiam &
suam uolentes constituere: iustitiȩ dei
non sunt subiecti. Ias ergo iustitus qͥb
iustificantur gratis ꝑ gratram dĩ. qͥpse
ipsos iusti eẽ non possunt: melius alii¬
dyceomata grecus habet. quȩ sunt
iustificationes. Sed quid sibi uult quod
ait. hȩc facta ÷ michi : Hȩc quidẽ du
forte lex. quia dixerat & custodiui le¬
÷ michi ÷ Sed non ÷ remorandum in
exponendo. quomodo sit ei facta lex di
Greca enim locutio unde ista translata.
satis indicat non delege dictum ẽẽ hec
facta ÷ michi: quia lex in eadem lingua
generis masculini ÷ & feminino ꝓnomine
etiam ibi scriptum ÷ hȩc facta ÷ mich.
Queritur gͦ prius quȩ illi facta sit. de¬
inde quo modo illi facta sit. quȩ cumq

Expanded text:
utique «tuas,» quibus justificas impium; non utique «tuas,» quibus justificas impium; non meas, quae nunquam me pium faciunt, sed superbum. Non enim erat iste aliquis eorum qui «ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Has ergo justitias, quibus justificantur gratis per gratiam Dei, qui per seipsos justi esse non possunt, melius aliiδικαιώματα graecus habet, quae sunt «justificationes.» Sed quid sibi vult quod ait, «Haec facta est mihi? Haec» quid? An forte lex, quia dixerat, «Et custodivi leest mihi? Sed non est remorandum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. Graeca enim locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictum esse, «Haec facta est mihi;» quia lex in eadem lingua generis masculini est, et feminino pronomine etiam ibi scriptum est, «Haec facta est mihi.» Quaeritur ergo prius quae illi facta sit, deinde quomodo illi facta sit, quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
tui dñe. & custodiui legem tuam. Nox ÷
illa humilitas: ubi ÷ mortalitatis erumna.
Nox ÷ insuperbis iniq agentibus usq ualde.
Mox intedio apeccatorib relinquentibus
legem dei. Nox ÷ postremo in loco per¬
egrinationis huius. donec ueniat dñs
&̃ illuminet abscondita tenebrarum. &
manifestabit cogitationes cordis. & tunc
laus erit unicuiq adeo. In hac ergo nocte.
memor ẽẽ debet homo nominis dei. ut
quigłatur in dño głetur. Propter qđ
& illud scriptum ÷. Mon nob̾ dñe non
nobis. sed nomini tuo da głam. Sie eni
quisq non insua. sed in dei gła. quia nec
in sua sed indĩ iustitia. id ÷ adeo sibi do¬
nata custodit legem dĩ. sicut iste ait.
Memor fui nocte nominis tui dñe: & cu¬
stodiui legem tuam. Quam non custodiss:
si insua uirtute confidens. nominis dei
memor non fuisset. Ad utorium enim
secutus adiunxit. Hec facta ÷ michi:
qm̃ iustificationes tuas exquisiui. Iustitias

Expanded text:
tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Nox est illa humilitas, ubi est mortalitatis aerumna; nox est in superbis inique agentibus usque valde, nox in taedio a peccatoribus relinquentibus legem Dei; nox est postremo in loco peregrinationis hujus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo . In hac ergo nocte memor homo esse debet nominis Dei, ut qui gloriatur, in Domino glorietur : propter quod et illud scriptum est, «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam» . Sic enim quisque non in sua, sed in Dei gloria quia nec in sua, sed in Dei justitia, id est, a Deo sibi donata custodit legem Dei; sicut iste ait, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Quam non custodisset, si in sua virtute confidens, nominis Dei memor non fuisset: adjutorium enim secutus adjunxit: «Haec facta est mihi, quoniam justitias tuas exquisivi. Justitias»
Abbreviated transcription (Latin):
spem uitȩ hab̾em ꝓiectus in mortẽ. Suꝑbi
iniq agebant usq ualde: quando qͥdem
eorum superbiam:. nec humilitas mortali¬
tatis edomuit. Alege autem tua non
de clinaui: quod me facere cogebant suꝑbi¬
Memor foi iooiciorum ⁊uorum as erylo
oñe: e⁊ consolatos sem. Uel sieut alu
codices habent. & ex hortatus sum: id ÷
exhortationem accepi. Utrumq euim
huinanum sumpsit exordium: memor
fui iudiciorum tuorum super uasa irę̧
quȩ parata sunt inperditionem. & con¬
solatus sum quia per hȩc quoq ostendisti
diuitias głȩ tuȩ inuasa misericordiȩ tuȩ¬

Expanded text:
spem vitae haberem projectus in mortem. «Superbi spem vitae haberem projectus in mortem. «Superbi inique agebant usque valde:» quando quidem eorum superbiam nec humilitas mortalitatis edomuit. «A lege autem tua non declinavi:» quod me facere cogebant suMemor fui judiciorum tuorum a saeculo, Domine, et consolatus sum:» vel, sicut alii codices habent, «et exhortatus sum;» id est, exhortationem accepi. Utrumque enim humanum sumpsit exordium, «memor fui judiciorum tuorum» super vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem: «et consolatus sum,» quia per haec quoque ostendisti divitias gloriae tuae in vasa misericordiae tu
Abbreviated transcription (Latin):
laborantibus. ut euadentes de muscipula
uenantium dicerent. Nisi quia dñs erat
in nob̾. fortasse uiuos obsorbuissent nos.
Anforte quod ait hȩc me consolata ÷ in hu¬
militate mea. illam dicit humilitatem
qua homo ÷ de iectus & ꝓiectus in mortem.
ex peccato illo quod ualde infeliciter in para¬
disi felicitate cõmissum ÷. In hac quippe
humilitate in qua homo uanitati similis
factus ÷ & dies eius uelut umbra p̾tereunt.
om̃s filii irȩ sunt: nisi ꝑmediatorẽ recon¬
cilientur dõ qui prȩdestinati sunt insalutẽ
ȩternam ante mundi constitutionem.
Inquo mediatore & antiqui iusti spem ha¬
ad eos fiebat. de illo etiam hoc bene hic
intelligitur uerbum. si & ipsoꝵ accipimꝰ
istam uocem. de quo uerbo dictum ÷ me¬
mento uerbi tui seruo tuo. in quo michi¬
spem dedisti. Hec me consolata ÷ in humili¬
tate mea. hoc ÷ mista mortalitate mea.
Quia eloquium tuum unuficauit me. ut

Expanded text:
laborantibus, ut evadentes de muscipula laborantibus, ut evadentes de muscipula venantium dicerent: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . 4. An forte quod ait, «Haec me consolata est in humilitate mea,» illam dicit humilitatem qua homo est dejectus et projectus in mortem, ex peccato illo quod valde infeliciter in paradisi felicitate commissum est? In hac quippe humilitate, in qua homo vanitati similis factus est et dies ejus sicut umbra praetereunt , omnes filii irae sunt, nisi per Mediatorem reconcilientur Deo, qui praedestinati sunt in aeternam salutem ante mundi constitutionem : in quo Mediatore et antiqui justi spem hao verbum ad eos fiebat de illo, etiam hoc bene hic intelligitur verbum, si et ipsorum accipimus istam vocem; de quo verbo dictum est, «Memento verbi tui servo tuo, in quo spem dedisti mihi. Haec me consolata est in humilitate mea;» hoc est, in ista mortalitate mea: «quia eloquium tuum vivificavit me;» ut
Abbreviated transcription (Latin):
periclitantib: quod dici uoluit ab orantib
Et nimirum de hac spe magis iste psalmꝰ
intelligendus ÷ dicere. hȩc me consolata
÷ in humilitate mea: qm uerbum tuũ
uiuificauit me. Quod ex pressuis inter¬
prȩtati sunt. qui non uerbum sed eloqͥũ
posuerunt. Grecus enim logron habet
quod ÷ el oquium: non locos quod ÷ uerbũ.
Sequitur autem. Soꝑsi inigue ac esañ
VSQ: ualde . alece autem ⁊ua NoN DECliNa¬
UI. Superbos intelligi uoluit persecutoreᷤ
piorum. Et idõ subiecit. alege aũt tua
non declinaui: quia hoc eum facere illoꝵ
ꝑsecutio compellebat quos usq ualde iniq
dicit egisse. quia non solum erant impu:
uerum etiam pios impios ẽẽ cogebant.
In hac humilitate hoc ÷ in hac tribulatione.
spes consolata ÷ quȩ data ÷ in uerbo dĩ polli¬
centis ad uitorium nedeficiat fides mar-¬
tirum. & presentia sp̃s sui uires imꝑtientiᷤᷤ

Expanded text:
periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. Et nimirum de hac spe magis iste psalmus intelligendus est dicere, «Haec me consolata est» «in humilitate mea, quoniam verbum tuum vivificavit me.» Quod expressius interpretati sunt qui non «verbum,» sed «eloquium» posuerunt: graecus enim λόγιον habet, quod est «eloquium;» non λόγος quod est «verbum.Sequitur autem: «Superbi inique agebant usque valde; a lege autem tua non declinavi.» Superbos intelligi voluit persecutores piorum; et ideo subjecit, «A lege autem tua non declinavi,» quia hoc eum facere illorum persecutio compellebat. Quos «usque valde» inique dicit egisse, quia non solum erant impii, verum etiam pios impios esse cogebant. In hac humilitate, hoc est, in hac tribulatione spes consolata est, quae data est in verbo Dei pollicentis adjutorium, ne deficiat fides martyrum; et praesentia Spiritus sui vires impertientis
Abbreviated transcription (Latin):
quod abinimicis posset occidi & quasi penitꝰ
Iꝯec spes data ÷ corpori xp̃i quod ÷ ȩccła:
qua consolaretur in humilitate sua  ꝓpt̃
quam spem dicit & apłs paulus. Siautẽ
quod non iidemus speramꝰ: per patientiã
expectamus. Sed ȩternoꝵ ÷ spes ista p̃mioꝵ.
esst & alia spes quȩ in humilitate tribu¬
lationis plurimum consolatur: quȩ
sc̃is data ÷ in uerbo dĩ adiutorium grę
pollicentis. nequisq deficiat. Dequa re
dicit apłs. Fidelis ds qui non permittet
uos temptari super id qđ potestis. sed
faciet cum temptatione etiam exitum
it possitis sustinere. Hanc spem dedit
eciam saluator ore suo: quando ait. hac
nocte postulauit sathanas uexare uos
sicut triticum. & ego rogaui pro te petre.
ne deficiat fides tuã. hanc spem dedit
& inoratione quam docuit. ubi monuit
ut dicamus. ne nos inferas intemptationẽ.
Quodãmodo enim ꝓmisit daturum se suis

Expanded text:
quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus Haec spes data est corpori Christi, quod est Ecclesia, qua consolaretur in humilitate sua. Propter quam spem dicit et apostolus Paulus: «Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Sed aeternorum est spes ista praemiorum: est et alia spes quae in humilitate tribulationis plurimum consolatur, quae sanctis data est in verbo Dei adjutorium gratiae pollicentis, ne quisque deficiat. De qua spe dicit Apostolus: «Fidelis Deus qui non permittet vos tentari super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exilum, ut possitis sustinere» . Hanc spem dedit etiam Salvator ore suo, quando ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis
Abbreviated transcription (Latin):
mea Hȩc scilicet spes. quȩ data ÷ humilib
dicente scriptura. Os̃ suꝑb̾ resistit. humibp
autem dat grãm. Onde ore ꝓprio. etiam
hic intelligimꝰ etiam illam humilitatem.
non qua se quisq humiliat confitendope¬
cata nec sibi arrogando iustitiam: sed
qua quisq humiliatur aliqua tribula¬
tione ł de iectione quam meruit eiussꝑ¬
bia. aut exercetur ꝓbaturq patientia
Unde paulo post dicit hic psalmus. Prus¬
quam humiliarer ego deliqui. Et illud in
libro sapientiȩ. Indolore sustine. & in hu¬
militate tua patientiam habe: qm̃ inigne
ꝓbatur aurum & argentum. homines
uero acceptabiles in camino humiliationꝰ
Quod ait acceptabiles: ibi spem dedit quę
consolaretur in humilitate. Et dñs ħs
hanc humilitatem cum dicipulis p̃dicaret
aper secutorib esse uenturam: non eos sine
spe reliquit. sed hanc etiam qua consola¬
rentur dedit dicens. In ur̃a patientia po̾s¬
debitis animas ur̃as. De ipso quoq corpouꝰ

Expanded text:
pes quae data est humilibus, dicente Scriptura, «Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» . Unde ore proprio etiam ihic intelligimus etiam illam humilitatem, non qua se quisque humiliat confitendo peccata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patientia: unde paulo post dicit hic psalmus, «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Et illud in libro Sapientiae: «In dolore sustine, et in humilitate tua patientiam habe; quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines vero acceptabiles in camino humiliationis» . Quod ait «acceptabiles,» ibi spem dedit quae consolaretur in humilitate. Et Dominus Jesus hanc humilitatem cum discipulis praediceret a persecutoribus esse venturam, non eos sine spe reliquit; sed hanc etiam, qua consolarentur, dedit dicens, «In vestra patientia possidebitis animas vestras:» de ipso quoque corpore
Abbreviated transcription (Latin):
tate mutata. Cum itaq dr̃ ei memento:
orantis desiderium quia promissum poset
id exciderit ad monetur. Memento in qͥt
uerbi tui seruo tuo. hoc ÷ imple ꝓmissum
seruo tuo. Anquo spem dedisti michi hoc

Expanded text:
tate mutata. Cum itaque dicitur ei, «Memento,» tate mutata. Cum itaque dicitur ei, «Memento,» orantis desiderium, quia promissum poscitid exciderit, admonetur. «Memento,» inquit, «verbi tui servo tuo:» hoc est, imple promissum servo tuo. «In quo spem dedisti mihi:» ho
Abbreviated transcription (Latin):
dizti. ec mre consolata est i hyooili¬
tate mꝯra: qm uersom toom uiuifica¬
Uit me. Nunquid obliuio sicut in hominẽ
cadit in dm̃c. Cur ergo ei dr̃ memento:
Quam uis in aliis sc̃ȩ scripture locis ipsũ
uerbum omnino ponatur. ut ÷. quare
mei oblitus es. & obliuisceris in opiam nr̃am.
Et ipse ds̃ ꝑ prophetam. Om̃s inquit ini¬
quitates eius obliuiscar. Et alibi atq
alibi sepius hoc legitur: sed ñ ut hominib
ista contingunt: ita intelliguntur in dõ
Nam sicut dm̃ penitere dr̃. quando preter
hominum spem res mutat consilio ñ
mutato. quia consilium dñi inȩternũ
dare uidetur ad iutorium ł ꝓmissum
uł ñ retribuere digna peccantib. uel
siquid huius modi. tanquam eius me¬
moria sit elapsum. quod sꝑatur siue
timetur. & nonfit. Dicuntur ista lo¬
cutione morali. qua humanus moueat᷑
affectus: quamuis hȩc ds̃ faciat certa
dispositione non deficiente memoria.
nec obscurata intelligentia. nec uolun¬

Expanded text:
ihi. Haec me consolata est in humilitate mea, quoniam verbum tuam vivificavit me.» Numquid oblivio, sicut in hominem, cadit in Deum? Cur ergo ei dicitur, «Memento?» Quamvis in aliis sanctae Scripturae locis ipsum verbum omnino ponatur, ut est, «Quare mei oblitus es» ; et, «Oblivisceris inopiam nostram» ; et ipse Deus per Prophetam, «Omnes,» inquit, «iniquitates ejus obliviscar» : et alibi atque alibi saepius hoc legitur. Sed non ut hominibus ista contingunt, ita intelliguntur in Deo. Nam sicut Deum poenitere dicitur, quando praeter hominum spem res mutat, consilio non mutato, quia consilium Domini manet in dare videtur adjutorium vel promissum, vel non retribuere digna peccantibus, vel si quid hujusmodi, tanquam ejus memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositione, non deficiente memoria, nec obscurata intelligentia, nec volun
Abbreviated transcription (Latin):
loco uicolatos oei. Uel sicut alii codices
habent: in loco ꝑ egrinationis meȩ Apsa
est humilitas illa in loco mortalicatis.¬
& peregrinantis hominis de paradiso
& de illa superna ierłm. unde quidam
descendens in iericho. incidit inlatrones.
Sed ꝓpter misericordian quȩ perillum
samaritanum cum illo facta ÷ cantabileᷤᷤ
illi erant iustificationes dei. in loco per¬
egrinationis suȩ : quam uis eum tedium
teneret apeccatoribus relinquentibus le¬
gem dei. quia cum eis conuersari in hac
uita uł ad tempus cogitur: donec area
uentiletur. Possunt autem isti duo uersus
ad singulas partes unius superioris aptari.
Ut quodꝰ ait memor fui iudiciorum tuorũ

Expanded text:
o incolatus mei:» vel, sicut alii codices habent, «in loco peregrinationis meae.» Ipsa est illa humilitas in loco mortalitatis peregrinantis hominis de paradiso t de illa superna Jerusalem, unde quidam descendens in Jericho incidit in latrones: sed propter misericordiam quae per illum Samaritanum cum illo facta est , cantabiles illi erant justificationes Dei in loco peregrinationis suae; quamvis eum taedium teneret a peccatoribus relinquentibus legem Dei, quia cum eis conversari in hac vita vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius superioris aptari: ut quod ait, «Memor fui judiciorum tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
ad capiendum lumen dei mens adiuuaret᷑
humana. & eandem sic adiuuat mentem.
ut angelicam recipiat operationem. & eam
sic illuminat de se ipso. ut non solum illa
quȩ aueritate monstrantur: sed ipsam qͦq
ꝑficiendo perspiciat ueritatem. Sed qm̃ res
quidem necessarias quantum existimo. tam̃
ꝓlixa disputatione tractauimꝰ: dilatis seqͣntib
psalmi huius uersibus. sermonem istum isto
fine claudamus.¬

Expanded text:
ad capiendum lumen Dei mens adjuvaretur ad capiendum lumen Dei mens adjuvaretur humana; et eamdem sic adjuvat mentem, ut angelicam recipiat operationem; et eam sic illuminat de seipso, ut non solum illa quae a veritate monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspiciat veritatem. Sed quoniam res quidem necessarias, quantum existimo, tamen prolixa disputatione tractavimus, dilatis sequentibus psalmi hujus versibus, sermonem istum isto fine claudamus.
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere illum uisionem. Et ibi ingreco
pias mentes: ut ea quȩ diuina dicuntur
uel ostenduntur intelligant. Sed si ad hoc
ministro utitur angło: potest quidem ali¬
quid agere angłs inmente hominis. ut
capiat lucem dei. & per hanc intelligat.
Sed ita dr̃ intellectum dare homini. & qͣsi
ut ita dicam intellectuare hominem: quẽ¬
ad modum quisquam dr̃ lucem dare do¬
mui ł illuminare domum cui fenestram
facit. cum eam non sua luce penetret &
illustret: sed tantũmodo aditum quo pene¬
tretur atq illustretur aperiat. Sed nec
sol qui perfenestram illustrat domum.
ipse creauit eandem domum. aut hominẽ
qui fenestram fecit indomo: aut ipse illi
iussit ut faceret. aut ad iuuit ipse facientẽ
aut aliquid egit ut aperiretur. qua suum
lumen infunderet. Os autem & hominis
mentem rationalem atq intellectualem
fecit. quȩ posset capere lumen eiꝰ & angłm
talem fecit qui operari posset aliquid. unde

Expanded text:
intelligere illum visionem» : et ibi in graintelligere illum visionem» : et ibi in grapias mentes, ut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis, ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, quemadmodum quisquam dicitur lucem dare domui, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec sol qui per fenestram illustrat domum, ipse creavit eamdem domum, aut hominem qui fenestram fecit in domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit ut aperiretur qua suum lumen infunderet: Deus autem et hominis mentem rationalem atque intellectualem fecit, qua posset capere lumen ejus; et angelum talem fecit, qui operari posset aliquid unde
Abbreviated transcription (Latin):
damichi sanitatem: sicut hic dictum est
damichi intellectum. aut sanum me fac. sic̃
etiam hic dici potest intelligentem me fac.
quod quidem potuit & angelus facere.
Nam dixit daniheli. ueni intellectum tibi dare.
Et hoc uerbum ÷ in greco: qđ etiam hic ÷ syne
tyson. Tanquam sidiceret latinus sanitatẽ
tibi dare: quod grecus dixisset sanare te.
Non enim circum loqueretur latinus int̾preᷤ
dicendo intellectum dare tibi. si quem ad mo¬
dum dici potest a sanitate sanare te. ita dici
possit ab intellectu intellectuare te. Sed si
potest hoc & angłs facere. quid ÷ quod iste
hoc adeo sibi poscit ut faciat : Anquia
ds̃ angło iusserat ut faceret : Ita uero.
Nam xpͣs intelligitur hoc iussisse angło ut
faceret: eo loco ubi ait propħa. Et factum
est cum uiderem ego danihel uisum. &
quęrebam intellectum: & eccestetit in con¬
spectu meo ut uisus uiri. & audiui uocem
uiri inter ubal. & uocauit & dix̃. Ulai. fac

Expanded text:
da mihi sanitatem, sicut hic dictum est, da mihi sanitatem, sicut hic dictum est, «Da mihi intellectum;» aut, sanum me fac, sicut etiam hic dici potest, intelligentem me fac. Quod quidem potuit et angelus facere; nam dixit Danieli, «Veni intellectum dare tibi» : et hoc verbum est in graeco, quod etiam hic e tanquam si diceret latinus, sanitatem dare tibi, quod graecus dixisset, sanare te. Non enim circumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et angelus facere, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An quia Deus angelo jusserat ut faceret? Ita vero: nam Christus intelligitur hoc jussisse angelo ut faceret, eo loco ubi ait Propheta, «Et factum est, cum viderem ego Daniel visum, et quaerebam intellectum, et ecce stetit in conspectu meo ut visus viri, et audivi vocem iri inter Ubal, et vocavit, et dixit, Fac
Abbreviated transcription (Latin):
non fit propriis tanquam naturalibus
uirib: sed dõ adiuuante atq donante. si c̃
medicina fit nonnatura. ut uitiatus oculus
uim cernendi recipiat. Qui ergo dicit dõ
damichi intellectum ut discam mandata
tua : non om̃imodo expers eius. ẽ. uelut
pecus. nec ita quam uis homo. ut in eorũ
numero deputandus sit. qui ambulant in
uanitate mentis suȩ. obscurati intelligentia.
alienati auita dĩ. Nam si talis eẽt. nec hoc
diceret. Non aut̃ parui ÷ intellectus: nosse
aquo poscendus ÷ intellectus. Et cogitandũ
÷ quanto sint altius intelligenda diuina
mandata. quando ad ea discenda sibi adhuc
dari intellectum petit: qui iam sic intelli¬
git. & qui eloquia dĩ se custodisse ante iam
dixit. Quod autem interpretati sunt nr̃i
da michi intellectum: breuius dix̃ grecus
synetyson me. quia uno uerbo complexus ÷
tino uno uerbo dici non potest: tanquam
si non posset latine dici sana me. & diceret᷑

Expanded text:
non fit propriis tanquam naturalibus non fit propriis tanquam naturalibus viribus, sed Deo adjuvante atque donante; sicut medicina fit, non natura, ut vitiatus oculus vim cernendi recipiat. Qui ergo dicit Deo, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua,» non omnimodo expers ejus est, velut pecus; nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero deputandus sit, qui «ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei.» Nam si talis esset, nec hoc diceret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo poscendus sit intellectus. Et cogitandum est quanto sint altius intelligenda divina mandata; quando ad ea discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam sic intelligit, et qui eloquia Dei se custodisse ante jam dixit. 4. Quod autem interpretati sunt nostri, «Da mihi» «intellectum;» brevius dixit graecus, συνέτισόν με: quia uno verbo complexus est, tine uno verbo dici non potest: tanquam si non posset latine dici, sana me; et diceretur,
Abbreviated transcription (Latin):
lant inuanitate mentis suȩ obscurati intelli¬
gentia. alienati auita dĩ per ignorantiam
quȩ ÷ in illis. propt̃ cȩcitatem cordis eorum.
Propter hos igitur interiores oculos quorũ
cecitas ÷ non intelligere. ut aperiantur&
magis magisq serenentur : fide mundant᷑¬
corda. Quãm uis enim nisi aliquid intelli¬
gat. nemo possit credere indeum: tam̃
ipsa fide qua creclit sanatur. ut intelligat
ampliora. Alia sunt enim quȩ nisi intelli¬
gamus non credimus: & alia sunt quȩ nͥ
credamus non intelligimus. Nam cum fideᷤ
quomodo credit prȩdicanti fidem. qui ut
alia taceam. linguam ipsam quam loquit᷑
non intelligit : Sed nisi eẽnt rursus aliqͣ
quȩ intelligere non possumus. nisi ante
credamus: propħa non diceret. nisi credi¬
deritis non intelligetitis. P̃roficit gͦ noster
intellectus ad intelligenda quȩ credat &
fides ꝓficit ad credenda quȩ intelligat.
& eadem ipsa ut magis magisq intelligant᷑:
in ipso intellectu proficit mens. Sed hoc

Expanded text:
 obscurati intelligentia, alienati a via Dei per ignorantiam, quae est in illis propter caecitatem cordis eorum» . Propter hos igitur interiores oculos, quorum caecitas est non intelligere, ut aperiantur, et magis magisque serenentur, fide corda mundantur . Quamvis enim, nisi aliquid intelligat, nemo possit credere in Deum; tamen ipsa fide qua credit, sanatur, ut intelligat ampliora. Alia sunt enim quae nisi intelligamus, non credimus; et alia sunt quae nisi credamus, non intelligimus. Nam cum fides isti ; quomodo credit praedicanti fidem, qui, ut alia taceam, linguam ipsam quam loquitur non intelligit? Sed nisi essent rursus aliqua quae intelligere non possumus, nisi ante credamus, propheta non diceret, «Nisi credideritis, non intelligetis» . Proficit ergo noster intellectus ad intelligenda quae credat, et fides proficit ad credenda quae intelligat; et eadem ipsa ut magis magisque intelligantur, in ipso intellectu proficit mens. Sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dementis. siue de genitorib. siue de semi¬
nib nascitur. si ea n oꝑetur ds̃ ꝓpter qđ ait
ꝓphete ieremiȩ. priusquam te formarem
nutero nouite : Sed nunquid sine intel
lietu fecit hominem ds̃. siue pͥmum siue unũ¬
quemq nascentium. ut nunc ei dicat. manus
tuȩ fecerunt me & plasmauerunt me. da
michi intellectum : Nonne ipsi nature hu¬
mane intellectus ÷ inditus. ut eo discernat᷑
apecore : An sic ÷ de formata peccando. ut
edum hoc inea reformandum sit : ꝓpt qđ
dicit. Renouaminiꝰ sp̃u mentis ur̃e. Et utiq
intellectus in mente ẽ. Hinc rursus ait. Re¬
nouamini in nouitate mentis ur̃e. De his
autem qui hunis regenerationis consortes

Expanded text:
elementis, sive de genitoribus, sive de semielementis, sive de genitoribus, sive de seminibus nascitur, si ea non operetur Deus. Propter quod ait prophetae Jeremiae, «Priusquam te formarem in utero, novi te» . Sed numquid sine e unumquemque nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea reformandum sit? Propter dicit, «Renovamini spiritu mentis vestrae:» et utique intellectus in mente est. Hinc rursus ait, «Reformamini in novitate sensus vestri» : de his autem qui hujus regenerationis
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum de homine in loco uno ponitur.
& ut rumq hominis id ÷ & anima & corpꝰ
diuinitus conditum non negatur: non
in elegantur distribuuntur singulis sin-¬
gula. ut anima facta corpus autem fictũ
intelligatur. siue formatum. siue plamaũ
Nam quidam interp̃tes noluerunt dicere
finxerunt: sed plasmauerunt me magꝰ
diligentes minus latine declinare degrice
quam dicere finxerunt. qđ aliquando
etiam de simulatione dici solet. Sed utrĩ
hoc scđm adam dictum ÷ ex quo cum sint
om̃s homines ꝓ pagati. quis hominum
quando ille factus ÷ etiam se factum ũ
potest dicere. originis seminisq ratione :
An etiam scđm hõc recte dici potuit muiꝰ
tie fecerunt me. & plasmauerunt me.
quod unusquisq non sine oꝑe dĩ etiam de
garentib fit ipso creante. illis generantib.
qm si operatoria dĩ potentia reb subtͣhat᷑
ntereunt. nec aliquid om̃ino siue de mundi

Expanded text:
verbum de homine in loco uno ponitur, verbum de homine in loco uno ponitur, et utrumque hominis, id est, et anima et corpus divinitus conditum non negatur; non ineleganter distribuuntur singulis singula, ut anima facta, corpus autem fictum intelligatur, sive formatum, sive plasmatum. Nam quidam interpretes noluerunt dicere, «finxerunt me;» sed, «plasmaverunt me:» magis diligentes minus latine declinare de graeco, quam dicere «finxerunt,» quod aliquando etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factus est, etiam se factum non potest dicere originis seminisque ratione? An etiam secundum hoc recte dici potuit, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me,» quoniam unusquisque non sine opere Dei etiam de parentibus fit, ipso creante, illlis generantibus? Quoniam si operatoria Dei potentia rebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnino sive de mundi
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur unus atq idem sp̃s. Proptere
quippe dixit unus atq idem. netot sys
quot opera putarentur. non quod sine
patre & filio sp̃s oꝑetur. Lib̾um ÷ gͥ qͥmoo
ea quȩ facit manib uerbo facere negetꝰ.
nec ea quȩ facit uerbo manibus facere
non putetur. nec ꝓpter manus forma cor¬
poris. aut alia manus sinistra. alia dextero
nec propter uerbum sonus oris aut mosꝰ
animi transitorius oꝑanti dõ in ẽẽ credit
Nec defuerunt qui duo ista uerba. fecerur
me. & finxerunt me sic distinguerent ur
animam dm̃ fecisse. corpus autem finxise
dicerent: quia de anima dixit ds̃. omne
flatum ego feci. de corpore autẽ legitur.
& finxit ds̃ hominem de puluere terre
Panquam fiat quidem om̃e quod fingitur
non tamen fingatur om̃e qđ fit. Et ideo
animam factam potius dicunt ẽẽ quam
fictam. quia non ÷ corpus sed sp̃s. quasiñ
scriptum sit qui finxit sp̃m hominis in
ipso. Uerumtamen quando utrumq hoc

Expanded text:
atur unus atque idem Spiritus» . Propterea quippe dixit, «Unus atque idem:» ne tot spiritus quot opera putarentur, non quod sine Patre et Filio Spiritus operetur. Liberum ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operanti Deo inesse credatur. 2. Nec defuerunt qui duo ista verba, «fecerunt me, et finxerunt me,» sic distinguerent, ut animam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corpore autem legitur, «Et finxit Deus hominem pulverem de terra» : tanquam fiat quidem omne quod fingitur, non tamen fingatur omne quod fit. Et ideo animam factam potius dicunt esse quam fictam, quia non est corpus, sed spiritus; quasi non scriptum sit, «Qui finxit spiritum hominis in ipso» . Verumtamen quando utrumque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑes & satura buntur. & laudabt̾ dñm
quire quirunt eum. Ubi dictũ ÷ manduca¬
uerunt & ad orauerunt om̃s diuites t̃rȩ:
ibi dictum ÷ edent pauꝑes & saturabunt᷑.
uare quando diuites dicti st̃ adorasse. satu¬
rati non dicti sunt. quando aut̃ pauꝑes
dicti sunt. saturati dicti sunt : Et unde
descendit ad terras. & ait suis. Ego sum
panis uiuus qui decelo descendi. Ideo illie
inpsalmo. edent pauꝑes & saturabunt᷑.
equo saturabuntur ⁊ Audi qđ sequitur.
Et laudabt̃ dñm qui requirunt eũ. Estote
s̃ pauꝑes. estote in m̃bris illiꝰ uiduȩ ñ sit
auxiliũ ur̃m nͥ in uno dõ. Pecunia nichil
÷. non inde auxiliũ habebitis. Multi ꝓpt̃ pecuniã
p̃cipitã st̃. multi ꝓpt̾ pecuniã ꝑier̾ multi
ꝓpt̃ pecuniã multam quęsiti sunt araptorib.

Expanded text:
pauperes, et saturabuntur, et laudabunt Dominum pauperes, et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum» . Ubi dictum est, «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» ibi dictum est, «Edent pauperes, et saturabuntur.» Quare quando divites dicti sunt adorasse, saturati non dicti sunt; quando autem pauperes dicti sunt, saturati dicti sunt? Et unde descendit ad terram; et ait suis: «Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi» . Ideo illic in psalmo, «Edent pauperes, et saturabuntur.» De quo satiabuntur? Audi quod sequitur: «Et laudabunt Dominum qui requirunt eum.» 25. Estote ergo pauperes, estote in membris illius viduae, non sit auxilium vestrum nisi in uno Deo. Pecunia nihil est; non inde auxilium habebitis. Multi propter pecuniam praecipitati sunt, multi propter pecuniam perierunt: multi propter pecuniam multam quaesiti sunt a
Abbreviated transcription (Latin):
qui nec dm̃ timebat nec homines reuess¬
utur. Et si nec dm̃ timeo nec homines
ribesco: uł ꝓpt̾ tedium qđ mͥ facit istaui¬
dua uindicabo eã. Si audiuit iudex malus
induam ne tedium pateret᷑. ds̃ ñ audit eccłam
sd non saturantur. Saturi enĩ sunt : & a¬
rantur. Et quid de illis dictum ÷ inpsalmo:
ipsius. Quare: Quia non sunt pauꝑes. Pauꝑeᷤᷤ
autem iq÷ humiles corde: quanto plus e¬
suriunt. tanto plus manducant. Tanto
aut̃ plus esuriunt : quanto a scło in anesst.
Du plenus ÷: quic quid illi daturꝰ es. respuit.
quia plenꝰ ÷. Da michi esurientẽ. da michi
dequib dictũ ÷ beati qͥ esuriunt & sitiunt
iusticiam qm̃ ipsi saturabunt᷑: & erunt
hi pauꝑes. de quib mͦ dicit. & pauꝑes eiꝰ
saturabo panib. Quia & in ipso psalmo ubi
dictum ÷ manducauert᷑ & ad orauer̃ om̃s
diuites terrȩ dictum ÷ illic & de pauꝑibus.
& ꝓrsus eo mͦ. qͦ & in isto psalmo. Edent

Expanded text:
qui nec Deum timebat, nec hominem reverequi nec Deum timebat, nec hominem reverebatur: Etsi Deum, non timeo, nec hominem erubesco, vel propter taedium quod mihi facit ista vidua, vindicabo eam.» Si audivit judex malus viduam, ne taedium pateretur; Deus non audit Ecclesiam, sed non saturantur: saturati enim sunt, et arantur. Et quid de illis dictum est in psalmo? ipsius. Quare? Quia non sunt pauperes. Pauperes autem, id est humiles corde, quanto plus esuriunt, tanto plus manducant; tanto autem plus esuriunt, quanto a saeculo inanes sunt. Qui plenus est, quidquid illi daturus es, respuit; quia plenus est. Da mihi esurientem, da mihi de quibus dictum est, «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» ; et erunt hi pauperes de quibus modo dicit, «Et pauperes ejus saturabo panibus.» Quia et in ipso psalmo ubi dictum est, «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» dictum est illic et de pauperibus, et prorsus eo modo quo et in isto psalmo, «Edent
Abbreviated transcription (Latin):
tionib nocte acdie. Ibi subiecit. Sueaurꝰ
indelitiis agit: uiuens mortua est . Ine
gͦ uidua: Quia ñ habet auxiliũ aliunde
nisi solus dĩ. Illȩ quȩ habent uiros : qsi
suꝑbiunt de auxilio uiroꝵ. Desertȩ udn¬
tur uiduȩ. & robustiꝰ ÷ auxiliũ earum
Ergo tota ȩccła una uidua ÷ sie in
uiris. siue infeminis. siue in coniugatis hie
inmaritatis feminis. siue inadolescentib
siue insenib siue inuirginib Oñis eccła
una uidua ÷ de serta in hoc scło. sisentit iu
si nouit uiduitatem suam. Tunc enim
auxilium presto ÷ illi. Nonne agnoscitis
istam uiduam in eugło fr̃s mei : Cum diesa
dñs oportere semꝑ orare & non deficere.
erat quidam iudex inciuitate dixit. qu
nec dm̃ timebat nec homines reuerebat᷑.
& inter pellabat eum quȩdam uidua cosi¬
die & dicebat. Uindica me de aduersaro
meo. Et inter pellando cotidie uidua.
fregit illum. Ait eñĩ ipse uidex apud se

Expanded text:
tionibus nocte ac die.» Ibi subjecit, «Quae autem in deliciis agit, vivens mortua est» . Unde ergo vidua est? Quia non habet auxilium aliunde, nisi solius Dei. Illae quae habent viros, quasi superbiunt de auxilio virorum: desertae videntur viduae, et robustius est auxilium earum. Ergo tota Ecclesia una vidua est, sive in viris, sive in feminis, sive in conjugatis, sive in maritatis feminis, sive in adolescentibus, sive in senibus, sive in virginibus: omnis Ecclesia una vidua est, deserta in hoc saeculo, si sentit illud, si novit viduitatem suam; tunc enim auxilium praesto est illi. Nonne agnoscitis istam viduam in Evangelio, fratres mei, cum diceret Dominus oportere semper orare, et non deficere? «Erat quidam judex in civitate,» dixit, «qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur; et interpellabat eum quaedam vidua quotidie, et dicebat, Vindica me de adversario meo.» Et interpellando quotidie vidua, fregit illum. «Ait enim ipse judex apud se,
Abbreviated transcription (Latin):
ex auditꝰ: ad uitã et̾nã. Ille enĩ ad domũ
dĩ ꝑtinet : qͥ ÷ ĩ caritate cõpaginatꝰ lapidib
uiuis. Qui aut̃ caritatẽ ñ habuerit: ruinã
fac̃ & illo ruente domꝰ stat. Nemo enim
minet᷑ domui ubi ẽẽ quasi lapis cȩpit.
siruere uoluerit. qͣsi aliqͥd domui noceat.
Sic enĩ suꝑbierat & pͥmꝰ popłs iudeoꝵ dicenᷤ.
neq enĩ fraudaturꝰ ÷ ds̃ patrẽ abraham
cui ꝓmisit tanta de semine eiꝰ & faciebaÑ
om̃a mala tanꝗͣ securi de pollicitatione
dĩ. qđ ñ ꝓ illoꝵ meritiᷤᷤ qͥ scelera faciebant.
s ꝓmeritis abrahȩ parceret eis. & qualeᷤ¬
cunq maloᷤ filios abrahȩ c̃ gregaret in
domũ suã ad uitã et̾nã. S quid ioħs: Gene¬
ratio inqͥt uiꝑarũ. Quando ad illũ uener̾
ipsi filii abraliȩ ut baptizarent᷑ ĩ aqͣ peni¬
tentiȩ : ñ eis dix̃ generatio abrahȩ. sed
uiꝑarũ. Tales enĩ erant. quales qͦs imita¬
bantur. Non filii abrahȩ. s filii chananei.

Expanded text:
am. Ille enim ad domum Dei pertinet, qui est in charitate compaginatus lapidibus vivis. Qui autem charitatem non habuerit, ruinam facit; et illo ruente domus stat. Nemo enim minetur domui, ubi esse quasi lapis coepit, si ruere voluerit, quasi aliquid domui noceat. Sic enim superbierat et primus populus Judaeorum, dicens, Neque enim fraudaturus est Deus patrem Abraham, cui promisit tanta de semine ejus: et faciebant omnia mala tanquam securi de pollicitatione Dei, quod non pro illorum meritis qui scelera faciebant, sed pro meritis Abrahae parceret eis, et qualescumque malos filios Abrahae congregaret in domum suam ad vitam aeternam. Sed quid Joannes? «Generatio,» inquit, «viperarum.» Quando ad illum venerunt ipsi filii Abrahae, ut baptizarentur in aqua poenitentiae, non eis dixit, Generatio Abrahae, sed «viperarum.» Tales enim erant, quales quos imitabantur; non filii Abrahae, sed filii Amorrhaei,
Abbreviated transcription (Latin):
sõnus uenit ad oculos. Tempora. circa ocilo
st̃. Ueluti futuri somnꝰ. grauedo tẽporust
Nã om̃ib dormituris: grauari tẽpora inei¬
piunt. Et cũ senserint sibi grauari tẽpora
iã imminet somnꝰ. Qui si dandus ÷ oculꝰ.
dat reqͥem tẽporib suis. & ueniet somnꝰ.
Si ñ dederit reqͥem tẽporib suis: ñueniet
sõnꝰ. Cũ gͦ ceꝑit te aliqͥd tẽporale delectare
ad peccatũ: iam grauant᷑ tͥ tẽpora. Uis eui¬
gilare & ñ dormire. nec dormitare : Noli
te credere tali delectationi. maiores do¬
lores habibit quam suauitates. Ista cogta¬
tione quasi c̃fricans frontẽ excutis sõnũ.
& paras locum dño: donec ĩ uenias locum
dño. tab̾naculũ dõ iacob. Quanqͣm aliqͣndo
dr̃ tab̾naculũ dĩ domꝰ dĩ. & domꝰ dĩ tabnaui¬

Expanded text:
somnus venit ad oculos. Tempora circa oculos somnus venit ad oculos. Tempora circa oculos sunt. Veluti futurus somnus, gravedo temporum est. Nam hominibus dormituris gravari tempora incipiunt; et cum senserint sibi gravari tempora, jam imminet somnus: qui si dandus est oculis, dant requiem temporibus suis, et venit somnus; si non dederint requiem temporibus suis, non venit somnus. Cum ergo coeperit te aliquid temporale delectare ad peccatum, jam gravantur tibi tempora. Vis evigilare, et non dormire, nec dormitare? Noli te credere tali delectationi; majores dolores habebit quam suavitates. Ista cogitatione quasi confricans frontem, excutis somnum, et paras locum Domino. 10. «Donec inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob.» Quanquam aliquando dicitur tabernaculum Dei dom
Abbreviated transcription (Latin):
scłi De qͥb homines gaudent: in sono gau¬
dent. Eingilabt̾ quando nolunt. sinon
mͦ euigilant᷑ qͣndo utile ÷ & muenient
somnia fuisse illa. & transire sic̃ dicit scri¬
ptura. uelut sõniũ exurgentis. Et alio
loco. Dormier̃ sõnũ suũ. & nichil in uener̃
om̃s uiri diuitiarũ in manib suis. Dormi¬
erunt sõnũ suũ. Finitꝰ ÷ sõnus. & nichil
inuener̃ in manib suis: qͥa in sõnis uide¬
bant diuitias tͣnsitorias. Iste gͦ qͥuult in¬
uenire locũ dño: dix̃ etiã si dedero sõnũ
oculis meis. Sunt aut̃ qͥdã qͥ ñ dormiunt:
sed dormitant. Aliqͣntũ ret̾hunt se
ab amore tẽporaliũ. & rursus reuoluunt᷑
ineũ. Quasi dormitantes caput crebro
inclinant. Euigila. excute sõnũ. dormi¬
tando casurꝰ es. Non uult psalmꝰ oculis sis
dare sõnũ. nec palpebris dormitationõ
eum qui uult in uenire locũ dño. Necro
quiẽ in quit temporib meis. Areqͥe tẽpoꝵ.

Expanded text:
saeculi, de quibus homines gaudent, in somno gausaeculi, de quibus homines gaudent, in somno gaudent: evigilabunt quando nolunt, si non modo evigilant quando utile est; et invenient somnia fuisse illa, et transisse, sicut dicit Scriptura, «veluti somnium exsurgentis» : et alio loco, «Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis» . «Dormierunt somnum suum,» finitus est somnus, «et nihil invenerunt in manibus suis;» quia in somnis videbant divitias transitorias. Iste ergo qui vult invenire locum Domino, dixit etiam, «Si dedero somnum oculis meis.» Sunt autem quidam qui non dormiunt, sed dormitant. Aliquantum retrahunt se ab amore temporalium, et rursus revolvuntur in eum; quasi dormitantes, caput crebro inclinant. Evigila, excute somnum; dormitando casurus es. Non vult Psalmus, oculis suis dare somnum, nec palpebris dormitationem, eum qui vult invenire locum Dominoquiem,» inquit, «temporibus meis.» A requie temporum
Abbreviated transcription (Latin):
in tab̾naculũ domꝰ meȩ. si ascendero super
lectum strati mei. Priuata eni resipsa ubi
homo adqͥescit: suꝑbos facit. idõ dix̃. si
ascendero. In re qͣm pͥuatã qͥsq possidet :
necesse ÷ suꝑb sit. Inde se eñĩ tendit homo
adhominẽ. cũ sint ambo caro. Quid ÷
homo fr̃se Caro. Et qͥd ÷ alt̾ homo: Al¬
tera caro. Et tam̃ caro diues extendit
se contra carnẽ pauꝑem: qͣsi aliquid illa
caro attulerit quando nata ÷: aut
aliquid auferat quando morit᷑. Adhoc
plus habuit : ut plus tumeret. Iste aut̃
qui uult inuenire locum dño: dicit.
cũ dormiunt: non faciunt locũ dño.
dormiunt. & qui in ebriant᷑ : nocte ebru
sunt. Noctẽ dicit iniqͥtatẽ. inqͣ illi obdor¬
miunt cupiendo ista terrena. Et om̃s
istȩ felicitates quȩ uident᷑ scłi: somnia
st̃ dormientium. Et qͦmͦ qui uidet thes¬
auros in somnis. dormiens diues: sedeui¬
gilabit & pauꝑ erit: sic om̃a ista uanahuiꝰ

Expanded text:
in tabernaculum domus meae, si ascendero super in tabernaculum domus meae, si ascendero super lectum stratus mei.» Privata enim res ipsa, ubi homo acquiescit, superbos facit; ideo dixit, «Si ascendero.» In re quam privatam quisque possidet, necesse est superbus sit: inde se enim tendit homo ad hominem, cum ambo sint caro. Quid est homo, fratres? Caro. Et quid est alter homo? Altera caro. Et tamen caro dives extendit se contra carnem pauperem; quasi aliquid illa caro attulerit quando nata est, aut aliquid auferat quando moritur. Ad hoc plus habuit, ut plus tumeret. Iste autem qui vult invenire locum Domino, dicit, cum dormiunt, non faciunt locum Domino. dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt» . Noctem dicens iniquitatem, in qua illi obdormiunt cupiendo ista terrena. Et omnes istae felicitates quae videntur saeculi, somnia sunt dormientium. Et quomodo qui videt thesauros in somnis, dormiens dives est; sed evigilabit, et pauper erit: sic omnia ista vana hujus