comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
brabit tͥ. Ideoq & quod
nascecur exte scm. uocabit
filius dĩ. Suꝑ ueniens in
dis in ea diuinȩ potentiȩ̨¬
suȩ efficatiam ostendit.
quia & mentẽ illius adeo
quantum humana fragi¬
litas patitur abomini uiti¬
orum sorde castigauit. ut
cęlesti digna eẽt partu.
& inutero illius scm̃ ac
uenerabile redemptoris
nr̃i corpꝰ sola sui operatione
creauit. id est nullo uirili¬
interueniente attactu car¬
nẽ de carne uirginis sacro¬
scãm intemerata formauit
dixit hunc ipsũ denuo uir.¬
tutẽ altissimi nominauit.
iuxta hoc quod dñs cũ eiꝰdẽ
sp̃s aduentũ discipulis pro¬
mitteret ait. Et ego muto
promissum patris mei in
uos. uos aut̃ sedete inciui-¬
tate quo adusq induamini
uirtute ex alto. Obumbra-¬
uit aut̃ beatȩ dĩ genitrici
uirtus altissimi. quia sp̃s
sc̃s cor illius cũ impleuit.
abomini estu concupiscen¬
tiȩ carnalis temperauit.
emundauit a desideriis
temporalibus ac donis cȩ-¬
consecrauit & corpus. Idõq

Expanded text:
tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Superveniens in dis, in ea divinae suae potentiae efficaciam ostendit: quia et mentem illius adeo, quantum humana fragilitas patitur, ab omni vitiorum sorde castificavit, ut coelesti digna esset partu; et in utero illius sanctum ac venerabile Redemptoris nostri corpus sola sui operatione creavit: id est, nullo interveniente virili attactu, carnem de carne virginis sacrosanctam intemerata formavit.dixit, hunc ipsum denuo virtutem Altissimi nominavit: juxta hoc quod Dominus, cum ejusdem Spiritus adventum discipulis promitteret, ait: Et ego mitto promissum Patris mei in vos: vos autem sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto . Obumbravit autem beatae Dei genetrici virtus Altissimi: quia Spiritus sanctus cor illius cum implevit, ab omni aestu concupiscentiae carnalis temperavit, emundavit a desideriis temporalibus, ac donis coeconsecravit, et corpus. Ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
silius altissimi uocabitur.
Hano ita antelligendum
puceo quod dñs iħc ante
partũ uiregnis ñ fuerit. sed
ita hoc potius dictum in¬
telligamus. quia potentiã
diuine maiestatis quam
dĩ filius ȩternalit̾ habuit.
hanc idem homo natus
extempore acceperit. ut
una induab naturis per¬
sona eẽt. mediatoris &
redemptoris nr̃i. Et dabit
illi dñs sedẽ dauid patris
eius. Sedẽ dauid regnum
dicit israhelitice pleb̾ qđ
suo tempore dauid iuben¬
te parit̾ & iuuante dño
fideli deuotione guberna¬
uit. Dedit ergo dñs redẽp¬
tori nr̃o sedẽ dauid patris
eius. quando hunc de ge¬
nere dauid incarnari dis¬
posuit. ut populũ quem
nũ ꝓueheret regnũ. Dequo
apłs ait. Qui eruit nos de
potestate tenebrarum. &
transtulit inregnũ clari
tatis sue filii. Hinc ẽ quod
idem populus diuino ad¬
monitus instinctu. cum
passurus ille ierosolimã
properaret. in eius laudẽ
gaudens decantabat. Bene¬
dictus qui uenit innomine
dñi. rex isrł. Et iuxta aliũ

Expanded text:
ilius Altissimi vocabitur, nemo ita intelligendum putet quod Dominus Christus ante partum virginis non fuerit, sed ita hoc potius dictum intelligamus, quia potentiam divinae majestatis quam Dei Filius aeternaliter habuit, hanc idem homo natus ex tempore acceperit, ut una in duabus naturis persona esset mediatoris ac Redemptoris nostri. Et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus. Sedem David regnum dicit Israeliticae plebis, quod suo tempore David, jubente pariter et juvante Domino, fideli devotione gubernavit. Dedit ergo Dominus Redemptori nostro sedem David patris ejus, quando hunc de genere David incarnari disposuit, ut populum quem eternum proveheret regnum de quo Apostolus ait: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis suae . Hinc est quod idem populus divino admonitus instinctu, cum passurus ille Hierosolymam properaret, in ejus laudem gaudens decantabat: Benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel . Et juxta alium
Abbreviated transcription (Latin):
el adõ. Raro aut̃ legimus
quia aparentes hominib
angeli de signantur ex
nomine. Uerum quotiers¬
cumq fit. idõ utiq fit ut
etiã nomine ipso quod
ministraturi ueniant in¬
sinuent. Gabriel namq
fortitudo dĩ dicitur. Et me¬
rito tali nomine prȩfulget.
qui nascituro incarne deo
testimonium ꝑhibet. De-
quo propħa inpsalmo.
Dñs inquit fortis & potens.
dñs potens in prelio. Illo
nimirum prelio. quo po:¬
testates aerias de bellare:
& abęarum tyrannide
mundum ueniebat eriꝑe.
Aduirginẽ desponsatã uiro
cui nom̃ erat ioseph de
dom uid: & nom̃¬
ñ tantilad ioseph. s i
tinet ad mariã. Legis
erat preceptũ ut de sua
tribu ac familia duceret ux¬
rẽ. Apostolo quoq atefrante
qui a timotheũ scriber¬

Expanded text:
el a Deo. Raro autem legimus el a Deo. Raro autem legimus quia apparentes hominibus angeli designantur ex nomine. Verum quotiescunque fit, ideo utique fit ut etiam nomine ipso quod ministraturi veniant, insinuent. Gabriel namque fortitudo Dei dicitur. Et merito tali nomine praefulget, quia nascituro in carne Deo testimonium perhibet. De quo Propheta in Psalmo: Dominus, inquit, fortis et potens, Dominus potens in praelio . Illo nimirum praelio, quo potestates aereas debellare, et ab earum tyrannide mundum veniebat eripere. Ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo David, et nomn tantum ad Joseph, sed etiam pertinet ad Mariam. Legis namque erat praeceptum ut de sua quisque tribu ac familia duceret uxorem, Apostolo quoque attestante, qui, ad Timotheum scribe
Abbreviated transcription (Latin):
rã inearne natiuitatẽ filii
d̃ predicaret. ꝑqua nos ab¬
iato uetustar noxia renoua¬
ratq int̾ filios de compu¬
tami possimus. Ut ergo dpro¬
misse salutis mereamur do¬
ua ꝑtingere. primordiũ euꝰ
itnta curemus aure ꝑciꝑe.
Mfas est inquit angłs gabri¬
d adõ incitatẽ galileȩ cui
unort̃ nd eareth. aduuginẽ
desponsatã uiro cui nom̃
erat ioseph. Aptũ ꝓfecto
humane restaurationis
principium ut angelus
a deo mitteret̃ aduirginẽ
partu consecrandã diuino:
quia prima ꝑditionis hu¬
mane fuit causa cũ serpers
a diabolo mittẽbatur ad
mulierẽ spũ suꝑbiȩ decipi¬
endam. immo ipse inser¬
pente diabolus ueniebat.
qui genus humanũ decep¬
tis parentib primis. in¬
mortalitatis gła nudaret.
Quͥa ergo mors intrauit
ꝑfeminam. apte redit &
uita ꝑfeminã. Illa a diabo¬
lo seducta ꝑserpentẽ uiro
gustũ necis obtulit. haco
edocta a dõ ꝑangłm. mun¬
do auctorẽ salutis edidit.
Missus ẽ. ergo angelus gabri¬

Expanded text:
itatem Filii Dei praedicaret, per quam nos, abjecta vetustate noxia, renovari atque inter Filios Dei computari possimus. Ut ergo ad promissae salutis mereamur dona pertingere, primordia ejus intenta curemus aure percipere. Missus est, inquit, angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph. Aptum profecto humanae restaurationis principium, ut angelus a Deo mitteretur ad virginem partu consecrandam divino, quia prima perditionis humanae fuit causa, cum serpens a diabolo mittebatur ad mulierem spiritu superbiae decipiendam: imo ipse in serpente diabolus veniebat, qui genus humanum, deceptis parentibus primis, immortalitatis gloria nudaret. Quia ergo mors intravit per feminam, apte redit et vita per feminam. Illa a diabolo seducta per serpentem, viro gustum necis obtulit; haec a Deo edocta per angelum, mundo auctorem salutis edidit. Missus est ergo angelus Gabri
Abbreviated transcription (Latin):
sermone netimeat. hortat᷑.
pellere consueint. quasi be¬
ne cognitã ac domesticam
proprio eam nomineuo¬
cat. & quare gr̃ã plenã di¬
ceret. diligenter caoret.
Netimeas inquit maru
inuenisti grãm apud tm̃.¬
fcce concipies mutero & pa¬
ries filium: &e uocab̾ nom̃
eius iħm. Hic erit magnus.
& filius altissimi uocabitur.
Notandus sollert̃t ordo ur¬
uerborũ & tanto artiusẽ
cordi inserendus. quanto
manifeste patet elia insas

Expanded text:
sermone ne timeat hortatur: pellere consuevit, quasi bene cognitam ac domesticam proprio eam nomine vocat, et quare gratia plenam diceret, diligenter edocet. Ne timeas, inquit, Maria, invenisti e concipies in utero, et paries Filium, et vocabis nomen ejus Jesum: hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Notandus solerter ordo verborum, et tanto arctius est cordi inserendus, quanto manifeste patet quia in his
Abbreviated transcription (Latin):
affatu meruit perfrui.
quȩ angłicam studuit
uitã unitari. Ulere gratia
erat plena. cui ipsum per
natum. ẽ. Et ideo uere
dñs cum illa erat. quam
& prius nouo castitatis
amore aterrenis ad cęlestia
desideranda sustulit. &
post modum mediante
humana natura omni
plenitudine diuinitatis
consecrauit. Uere benedic¬
ta int̾ mulieres quȩ sine.
exemplo muliebris con¬
ditionis. cũ decore uirgi¬
nitatis gauisa ẽ. honore
parentis. quodq uirginẽ
matrem decebat dĩ filiũ
more humane fragilitaas
& uisione angłica & tusolita

Expanded text:
affatu meruit perfrui, affatu meruit perfrui, quae angelicam studebat vitam imitari. Vere gratia erat plena, cui ipsum, pernatum est. Et ideo vere Dominus cum illa erat, quam et prius novae castitatis amore a terrenis ad coelestia desideranda sustulit, et postmodum, mediante humana natura, omni plenitudine divinitatis consecravit. Vere quoque benedicta inter mulieres, quae sine exemplo muliebris conditionis cum decore virginitatis gavisa est honore parentis, quodque virginem matrem decebat, Deum filium more humanae fragilitatis, et visione a
Abbreviated transcription (Latin):
proeo paruulo scd̾m legẽ
hostias adcciupium̃ deferret
&cũ instante ꝑsecutionis
aticulo inegyptũ cũ matre
ferret & referret. aliaq illi
perplura quȩ assumptẽ hu-¬
manitatis fragilitas poscebat
necessaria ministraret. Nec
multũ offuit siquis illum
ad cempiis eiꝰ filiũ credidit
cumpredicantib apłis post
ascensior̃ eiꝰ cunctis palam
credentib quod de uirgine
natus eẽt patuerit. Nec pre¬
tereundũ. qđ beata duĩ ge¬
nitrix meritis precipuis
etiam nomine testimoniũ
reddit. Interpretatur em̃
stella maris. & ipsa quasi
sidus eximium int̾ fluctꝰ
scłi labentis gr̃a priuilegii
specialis refulsit. Ingressus
maria grã plena dñs tecũ.
benedictatũ inmulieribus.
quȩ salutatio quantũ hu-¬
mane consuetudini in au¬
dita tantũ ẽ beatȩ marię
dignitati congrua. Uere
& enĩ gr̃a erat plena. cui
diuino munere collatũ ẽ.
ut prima int̾ feminas glo¬
riosissimũ deo uirginitatis
munus offerret. Unde iure
angłico aspectu simul &

Expanded text:
eo parvulo, secundum legem, hostias ad templum deferret, et eum, instante persecutionis articulo, in Aegyptum cum matre ferret ac referret, aliaque illi perplura, quae assumptae humanitatis fragilitas poscebat, necessaria ministraret. Nec multum obfuit si quis illum ad tempus ejus filium credidit, cum praedicantibus Apostolis post ascensionem ejus cunctis palam credentibus, quod de virgine natus esset, patuerit. Nec praetereundum quod beata Dei genitrix meritis praecipuis etiam nomine testimonium reddidit. Interpretatur enim stella maris. Et ipsa quasi sidus eximium inter fluctus saeculi labentis gratia privilegii specialis refulsit. Et ingressus gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus. Quae salutatio quantum humana consuetudine inaudita, tantum est beatae Mariae dignitati congrua. Vere etenim gratia erat plena, cui divino munere collatum est, ut prima inter feminas gloriosissimum Deo virginitatis munus offerret. Unde jure angelico aspectu simul et
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. Ideo gñi uaraciter eo
semine dauid ortꝰ est dñs.
quia incorrupta eiꝰ gamtrix
uerã de Nirpe dauid orignẽ
duxit. Cur aut̃ ipse ñ desim¬
plici uirgine. sed de despon¬
sata concipi & nasci uoluerit
rea dampnaretur si pirum
habens filium rearet.
icinde ut in his etiasq do¬
mestica cura natuiNiter
eiigebat puerpera. Elatio
utentaretur uirili. Oporte¬
bat eigo beatã maria hab̾e
uirũ. qui & testis integritatis
ciꝰtertissimus. & nati ex ea

Expanded text:
 veraciter ex semine David ortus est Christus, quia incorrupta ejus genitrix veram de stirpe David originem duxit. Cur autem Dominus non de simplici virgine, sed de desponsata viro concipi et nasci voluerit,rea damnaretur, si virum non habens filium procrearet: deinde ut in his etiam quae domestica cura naturaliter exigebat, puerpera solatio sustentaretur virili. Oportebat ergo beatam Mariam habere virum, qui et testis integritatis ejus certissimus, et nati ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
pertinet sortẽ. siue inbis qui
de patriarcharũ stirpe e¬
nis originẽ duxerunt: sepꝰ
in illis qui de aliis nationib
carnalit̾ editi. spiritasititia¬
cro sunt inxp̃o renati Inqua
uidelicet domo ignabs ⁊
eternũ. & regni eiꝰ ñ eritłns.
Regnat quippe in ea. iupre¬
senti uita. cũ electorũ cordi
ꝑfidẽ & dilectionẽ suã. in¬
habitans regit. atq ad pciti¬
pienda suꝑnę retributionis
dona. continua ꝑtection
gub̾nat. Regnat infurui
x̾ aut̃ maria ad angelum.
Quomodo fiet istud quia
uirũ non cognosco: Quomͦ
inquit fieri potest ut c̃ciptã
pariamq filiũ quȩ incasti¬¬
monia uirginitatis uitam
consummare disposui: Non
ant̃ quasi incredula uerbis
agłicis. quomodo hec im¬
pleri ualeant requirit. sed
cerda quia oportebat imple¬
ri quod & tunc abangelo
audiebat. & prius a ꝓpħa
dictum legerat. quo id or¬
die complendũ sit interro¬
gat. Qua uidelicet propha
qui hu futurũ predixit.
quomo& fieri posset ñ dix̃.

Expanded text:
pertinet sortem, sive in iis qui de patriarcharum stirpe carnis originem duxerunt, seu in illis qui de aliis nationibus carnaliter editi, spirituali lavacro sunt in Christo renati. In qua videlicet domo regnabit in aeternum, et regni ejus non erit finis. Regnat quippe in ea in praesenti vita, cum electorum corda per fidem et dilectionem suam inhabitans regit, atque ad percipienda supernae retributionis dona continua protectione gubernat. Regnat in futurDixit autem Maria ad angelum: Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? Quomodo, inquit, fieri potest, ut concipiam pariamque filium, quae in castimonia virginitatis vitam consummare disposui? Non autem quasi incredula verbis angeli, quomodo haec impleri valeant, inquirit, sed certa quia oportebat impleri quod et tunc ab angelo audiebat, et prius a propheta dictum legerat, quo id ordine implendum sit, interrogat: quia videlicet propheta qui hoc futurum praedixit, quomodo fieri posset
Abbreviated transcription (Latin):
ectũ bominis matris filiũ
gredicant. Ecce inquit con¬
apies inutero. & paries filiũ
la nosce uerum hunc ho¬
minẽ ueram de carne uir¬
gmis assumpsisse substan¬
itim carnis. Hic erit magn̾
d fenuis altissimi uocabit᷑.
Canfitere eundẽ etiã dm̃ ue¬
rupa de deo uero. & eterno
putri filiũ semꝑ ẽẽ coȩc̾nũ.

Expanded text:
tris Filium praedicat. Ecce, inquit, concipies in utero, et paries Filium. Agnosce verum hunc hominem, veram de carne virginis assumpsisse substantiam carnis. Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Confitere eumdem etiam Deum verum de Deo vero, et aeterno Patri
Abbreviated transcription (Latin):
dauid regem Pegem dicit
dauid. non quod ipse sol
mista genealogia regumn sil¬
erit positus. cum abrpso us
adtransimi grationera ha¬
gus quiscribuntur regna¬
uerst. sed quia dauid pri¬
mus detribu iuda rex fint.
Anqũe ordo decurrit gene

Expanded text:
David regem. Regem dicit David, non quod ipse solus in ista genealogia regum fuerit positus, cum ab ipso usque ad transmigrationem Babylonis qui scribuntur regnaverint, sed quia David primus de tribu Juda rex fuit, per quam ordo decurrit gene
Abbreviated transcription (Latin):
bes: &da pauperibus. At qͥ
aliqua fraude sustulit. primo
hȩc iuxta legẽ reddere. de¬
inde quod sibi remanserit
debet dare pauperibus. Ac sic
& ipse quia nichil sibi retino¬
& omnia sua dispergit dat
sapiens illa stultitia. quam
de sicomoro publicanus. qͣsi
ructum uitȩ legerat. rapta
ludelicet reddere. propria
relinquere. uisibilia contẽp¬
nere. pro inuisibilibus etiã
mori desiderare. sed sp̃u ab¬
negare. & eius qui necdum

Expanded text:
est dare pauperibus. At qui aliqua fraude sustulit, primo haec juxta legem reddere, deinde quod sibi remanserit, debet dare pauperibus. Ac sic et ipse, quia sibi nil retinet, omnia sua dispergit, dat haec est sapiens illa stultitia, quam de sycomoro publicanus, quasi fructum vitae legerat, rapta videlicet reddere, propria relinquere, visibilia contemnere, pro invisibilibus etiam mori desiderare, seipsum abnegare, et ejus
Abbreviated transcription (Latin):
estis inquit. quib lacte op
sit non solido ꝙybo: lac infir¬
ma temporariȩ dispensatio¬
nis solidum cibũ ardua
perpecuȩ maiestatis appel¬
lans. Et dixit ad eũ. Tacheȩ
festinans descende: quia ho¬
die indomo tud oportet me
manere. Et festinans descen.¬
dit: & excepit illum gau¬
dens. Manebat aliquando
dñs indomo pͥncipis phari¬
sȩorum: hoc est iniudeorũ
sinagoga docebat. sed quia
nonbaptiratum ante pran¬
dium sabbato curantem.
publicanos & peccatores
recipientem. contra auari¬
tiam disputantem
& cȩtera digna deo gerentẽ.
lingua uenenata carpebars:
cinora discessit & aufugit
dicens relinquetur uobis
doinus ur̃a deserta. Hodie
aut̃ indomo pusilli zachei
oportet me manere. hoc ẽ.
noue lucis grã choruscante
inhumili credentium nati¬
onum corde quiescere. Qđ
aut̃ descendere desicomoro
racheus. & sic indomo sua
xp̃o mansionem prepara¬
re iubetur: hoc est quod
non nouimus. Et si eni mor¬
tuus est ex infirmitate: sed

Expanded text:
estis, inquit, quibus lacte opus estis, inquit, quibus lacte opus sit, non solido cibo : lac infirma temporariae dispensationis, solidum cibum ardua perpetuae Majestatis, appellans. Et dixit ad eum: Zacchaee, festinans descende, quia hodie in domo tua oportet me manere. Et festinans descendit et excepit illum gaudens. Manebat aliquando Dominus in domo principis Pharisaeorum, hoc est, in Judaeorum synagoga docebat; sed quia non baptizatum ante prandium, Sabbato curantem, Publicanos et peccatores recipientem, contra avaritiam disputantem, et caetera digna Deo gerentem, lingua venenata carpebant, cinora discessit, et aufugit dicens: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Hodie autem in domo pusilli Zachaei oportet illum manere, hoc est, novae lucis gratia coruscante in humili credentium nationum corde quiescere. Quod autem descendere de sycomoro Zachaeus, et sic in domo sua Christo mansionem praeparare jubetur, hoc est quod  non novimus. Et si enim mortuus est ex infirmitate, sed
Abbreviated transcription (Latin):
iam tam̃ raptim & quasi in
transitu lucis sapientię cȩlestis
intendit. Et cũ uenisset ad locũ
suspiciens iħc uidit illum. Per
quia missis ꝑmundũ sui
bi preconibus inquib ipse
nimirum & loquebatur &
ibat uenit ad popłm natio¬
num. quipassionis eius fide
iam sublimis existens ea
diuntatis eius credebat ag¬
nlta facie beari. Suspiciens
iudic illum: quia pergram
fiq aterrenũ cupiditatibus
auatum. tur oisq infidelib
preminentem elegit. Uidere
nm dei: eligere uel amare
est. Unde est illud. Oculi
dñ suꝑ iustos. Nam & nos
quȩ amimus uidere: abhis
quȩ execramur intuitum
festinamus auertere. Uidit
ergo iħs uidentẽ se: quia
clegit eligentẽ se. & amantẽ¬
se. Hunc sane ordinẽ proficis¬
cendi. hoc est ꝑfidẽ dominicȩ
incarnationis ad cognitionẽ
diuinitatis perueniendi. qͣsi
ad faciẽ speculandi doctor
egregius ostendit cum ait.
Non enim iudicaui scire me
aliquid inter uos nisi xp̃m
Itẽq aliis exprobrans facti

Expanded text:
jam tamen raptum et quasi in transitu luci sapientiae coelestis intendit. Et cum venisset ad locum, suspiciens Jesus vidit illum. Peraquia missis per mundum sui verbi praeconibus, in quibus ipse nimirum et loquebatur et ibat, venit ad populum nationum, qui passionis ejus fide jam sublimis existens, etiam divinitatis ejus ardebat agnita facie beari. Suspiciens vidit illum, quia per gratiam fidei a terrenis cupiditatibus elevatum, turbisque infidelibus praeeminentem elegit. Videre enim Dei, eligere vel amare est. Unde est illud: Oculi Domini super justos . Nam et nos quae amamus videre, ab his quae exsecramur, intuitum festinamus avertere. Vidit ergo Jesus videntem se, quia elegit eligentem se, et amavit amantem. Hunc sane ordinem proficiendi, hoc est, per fidem Dominicae incarnationis ad cognitionem divinitatis perveniendi, quasi su faciem speculandi doctor egregius ostendit, cum ait: Non enim judicavi scire me aliquid inter vos nisi ChrisItemque aliis exprobrans, Facti
Abbreviated transcription (Latin):
gi quasi bonus sit blandat᷑:
quia & si folia uerborũ per¬
pulchra. siflorẽ famę gignit
odoriferum: non est tamen¬
arbor bona quȩ facit fructꝰ
malos. Nemo cum recto cor¬
de bona quȩ ualet oꝑatur.
de sua salute desperet: qͥa
non est arbor mala quae
facit fructum bonum.
lina queq enim arbor: de
fructu suo cognoscitur:
Hec cognitio est de apertis
solum modo uitiis uirtuti¬
bus accipienda: qualia
superius ex apłi sententia
commemorauimus. Nãq
sunt non nulla quequo
animo gerantur ignorat᷑
proximis: unde & intitrãq
partem possunt interpre¬
tari. Sed ambigua quęq
istius uitȩ abhis quibona
diligunt interpretantur
inbonum: ut impleatur
illud apłi. Nolite ante
tempus iudicare. Neq
enim despinis colligunt
neq derubo uindemiant
uuam. Spine & rubus plene
aculeis arbores. illorũ cordi
designant: qui uel luxurie
inuidiȩ. concupiscentię sti.¬
mulisi ipsi fędantur. uel
certe iracundiȩ. detractionis.

Expanded text:
gi quasi bonus sit, blandiatur, gi quasi bonus sit, blandiatur, quia etsi folia verborum perpulchra, si florem fame gignit odoriferum, non est arbor bona, quae facit fructus malos. Nemo, cum recto corde bona quae valet operatur, de sua salute desperet, quia non est arbor mala, quae facit fructum bonum. Unaquaeque enim arbor de fructu suo cognoscitur. Haec cognitio de apertis solummodo vitiis sive virtutibus accipienda est, qualia superius ex Apostoli sententia commemoravimus. Namque sunt nonnulla quae quo animo gerantur, ignoratur a proximis, unde et in utramque partem possunt interpretari. Sed ambigua quaeque justius ab his qui bona diligunt interpretantur in bonum, ut impleatur illud Apostoli: Nolite ante tempus judicare . Neque enim de spinis colligunt ficus, neque de rubo vindemiant uvam. Spinae et rubus, plenae aculeis arbores, illorum corda designant qui vel luxuriae, invidiae, concupiscentiae, stimulis ipsi foedantur, vel certe iracundiae, detractionis,
Abbreviated transcription (Latin):
bacidum est opus misericor
domo dĩ presenti misericor¬
die. grã resplendet. Iure se
talis ad templum magni re¬
gis pertinere confidens: alibi
dicit. Et misericordia tua
subsequetur me. omnibus
diebus uitȩ meȩ: ut inhabi¬
tem indomo dñi in longitu¬
dinẽ dierũ. At contra mala
arbor uideamus quales ferat
mus. Dicit propħa hieremias.
Muledictus homo quiconfi¬
dic inhomine: & ponit car¬
nem brachium suum. &¬
adñõ recedit cor eius: erit
enim quasi mirice indeserto.
Mirice aut̃ est infructuosa
arbor &e humilis. gustu nimis
amara: omniq humana
cultura prorsus indigna.
ac propterea fruccificans
paratur is: qui adiuino
amore uel timore recedens
abhominibus regnum uł
diuitias sꝑat. Qui quantũ
adecore domus di sit ex¬
torris iudicandus: ꝓpheta
subdendo manifestat. Et
non uidebit conuenerit bo¬
num: sed habitabit indeser¬
to insiccitate. interra sal su¬
ginis & inhabitabili. Nemo
ergo sibi fr̃s mei male ioc¬
culto uiuens defauore uul¬

Expanded text:
cidum est opus misericorddomo Dei praesenti misericordiae gratia resplendet. Jure se talis ad templum magni Regis pertinere confidens, alibi dicit: Et misericordia tuasubsequetur me omnibus diebus vitae meae, ut inhabitem in domo Domini in longitudine dierum . At contra mala arbor videamus quales fructumus. Dicit propheta Jeremias: Maledictus homo qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum, no recedit cor ejus. Erit enim quasi myrica in deserto . Myrica namque est infructuosa arbor et humilis, gustu nimis amara, omnique humana cultura prorsus indigna, ac propterea fructificans paratur is qui, a divino timore et amore recedens, ab hominibus regnum vel divitias sperat. Qui quantum a decore domus Dei sit extorris judicandus, propheta subdendo manifestat: Et non videbit cum venerit bonum, sed habitabit in deserto in siccitate, in terra salsuginis et inhabitabili . Nemo ergo sibi, fratres mei, in occulto male vivens, de favore vul
Abbreviated transcription (Latin):
sticerat. Eadẽ namq turba
noxie consuetudinis quae
supra cȩcũ clamantem ne
lumen peceret increpabat.
etiam suscipientẽ publicanũ
ne iħm uideat tardat. Sed sic̃
cecus turbarum uoces magis
ac magis clamando deuicit:
ita pusillus necesse est ut tur¬
bȩ nocentis obstaculum altio¬
ra petendo transcendat. ter¬
rena relinquat. arborẽ cru-¬
cis ascendat. Sicomorus nãq
est arbor foliis moro similis:
sed alticudine prestans. Un-¬
de & alatinis celsa noncupat:¬
& ficus fatua dicit᷑. Et eadem
dominica crux credentes alit
ut ficus: ab incredulis irride¬
cur ut fatua. Hos aut̃ predi¬
camus xp̃m crucifixum. iu¬
deis quidẽ scandalũ. gentib
aut̃ stulticiã. ipsis uero uoca¬
uirtutẽ & dei sapientiã. Qũa
uidelicet arborẽ pusillus sta-¬
tura cacheus qui exaltari
possit ascendit: dũ quilibet
humilis &e propriȩ conseius
infirmitatis: confidens i dr̃o
proclamant. Michi auta

Expanded text:
stiterat. Eadem namque turba stiterat. Eadem namque turba noxiae consuetudinis, quae supra caecum clamantem ne lumen peteret, increpabat , etiam suspicientem Publicanum, ne Jesum videat, tardat. Sed sicut caecus turbarum voces magis ac magis clamando devicit, ita pusillus, necesse est turbae nocentis obstaculum altiora petendo transcendat, terrena relinquat, arborem crucis ascendat. Sycomorus namque, quae est arbor foliis moro similis, sed altitudine praestans, unde et a Latinis celsa nuncupatur, ficus fatua dicitur. Et eadem dominica crux, quae credentes alit ut ficus, ab incredulis irridetur ut fatua. Nos enim praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultivirtutem, et Dei sapientiam . Quam videlicet arborem pusillus statura Zacchaeus, quo exaltari possit, ascendit, dum quilibet humilis et proprie conscius infirmitatis, confidens in Domino proclamat:
Abbreviated transcription (Latin):
ilum: quia inde erat transi¬
ue impossibilia
sunt apud homines:
poissibilia sicat apud deum.
sceo trim camelus deposita
bbi sarcina per foramen
acus transit: hoc est diues &
publicanus relicto onere diui¬
tiarum contempto censu
fraudium. angustam portã
artamq uiam quȩ aduitam
ducit ostendit. qui mira de¬
uotione fi lei aduidendum
saluatorẽ. quod natura mi-¬
dus habuerat. ascensu sup.¬
plet arboris atq ideo iustȩ
quanuis ipse rogare non
audeat. benedictionem do-¬
minicȩ susceptionis quam
desiderabat accepit. Misticȩ
aut̃ racheus qui interpre¬
tatur iustificatus. credentẽ
exgentibus popłm significat:
quiquanto curis secularib
occupatior. tanto flagitus
deprimentibus erat factus
humilior. Sed ablutus est
sed sanctificatus. sed iustifica
intrantẽ iericho saluatorẽ
uidere querebat. Sed pre
curba nonpoterat: quia gr̃ȩ
fidĩ quam mundo saluator
acculit participare cupiebat
sed molita uitiorũ consuetu¬
do ne aduotũ ꝑueniret ob¬

Expanded text:
rat transie impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum. Ecce enim camelus, deposita gibbi sarcina, per foramen acus transit , hoc est, dives et Publicanus, relicto onere divitiarum, contempto censu fraudium, angustam portam arctamque viam, quae ad vitam ducit, ascendit. Qui mira devotione fidei ad videndum Salvatorem, quod natura minus habuerat, ascensu supplet arboris; atque ideo juste, quamvis ipse rogare non audeat, benedictionem Dominicae susceptionis quam desiderabat accipit. Mystice autem Zachaeus, qui interpretatur justificatus, credentem ex gentibus populum significat: qui quanto curis saecularibus occupatior, tanto flagitiis deprimentibus erat factus humilior. Sed ablutus est, sed sanctificatus, sed justificatintrantem Jericho Salvatorem videre quaerebat, sed prae turba non poterat. Quia gratiae fidei, quam mundo Salvator attulit, participare cupiebat, sed inolita vitiorum consuetudo, ne ad votum perveniret, ob
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudine copulauit. Pu
modo suo quiq similantur
electi. quando quod ipse
intota ȩcclesia generaliter
facit. hoc illi insuis singuli
cordib agere specialiter
curant. Ham quasi maltũ
fodiendo suam uigilanter
conscientiam discutiunt.
nequid in ea sordium lateas
sollerter inquirunt. cunctas
a fundo cordis suꝑ uacuorũ
cogitatuũ latebras ma
sedulȩ discretionis exauriui
sedem pecrȩ illi fortissimȩ
hoc est xp̃o preparent. htꝙ
ut ꝑeius presentiam insupᷤ¬
pilse inter scłi terrentis ad¬
sesa simul & prosꝑa blan

Expanded text:
fortitudine copulavit, pro fortitudine copulavit, pro modulo suo quique similantur electi, quando quod ipse in tota Ecclesia generaliter facit, hoc illi in suis singuli cordibus agere specialiter curant. Nam quasi in altum fodiendo, suam vigilanter conscientiam discutiunt, ne quid in ea sordidum lateat, solerter inquirunt, cunctas a fundo cordis supervacuorum cogitatuum latebras manu sedulae discretionis exhauriunt, fidem petrae illi fortissimae, hoc est, Christo praeparent; fitque ut per ejus praesentiam insuperabiles inter saeculi torrentis adversa
Abbreviated transcription (Latin):
titur insidiis quȩ uidelicet
temptamenta: dñs alibi por.¬
tas inferni noncupat. Et me¬
rito quia nimirum si uince¬
rint mȩternum trahunt
interitum. Et super hanc
petram inquid ȩdificabo ec¬
clesiam meam. & porte inferi
non preualebunt aduersus
eam. Et si ergo pulsant. non
tamen deiciunt ȩcclesiam
xp̃i portȩ diaboli: & si ir¬
ruit mundatio perfidiȩ
non subruit domum fidĩ.
Qui enim adiutori suo
ueraciter dicere potest
dum anxiaretur cor meũ
inpecra exaltasti me: non
debellatur abextraneis
quia rabiem ꝑsequentiũ
infidelium: cum corona
martyrii paciendo suꝑat.
Honcorrumpitur a falsis
fratribus quia & heretico¬
rum dogmata recte cre-¬
dendo refutat. & uiciosa
quorundam catholicoꝵ
exempla sobrie & iuste.
& pie uiuendo deuitat.
Non obcecatur fumo ꝓpͥę
cupiditatis quia feruet
interius solo ardore do¬
minicȩ caricatis. Huic aut̃
homini id est redempdũ
nr̃o qui ȩcclesiam sibi uni¬
uersalem inuincibili m̃tis

Expanded text:
titur insidiis. Quae videlicet titur insidiis. Quae videlicet tentamenta Dominus alibi portas inferi nuncupat, et merito, quia nimirum si vicerint, in aeternum trahunt interitum. Et super hanc petram, inquit, aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Etsi ergo pulsant, non tamen dejiciunt Ecclesiam Christi portae diaboli; etsi irruit inundatio perfidiae, non subruit domum fidei. Quae enim adjutori suo veraciter dicere potest: Dum anxiaretur cor meum, in petra exaltasti me, non debellatur ab extraneis, quia rabiem persequentium infidelium cum corona martyrii patiendo superat; non corrumpitur a falsis fratribus, quia et haereticorum dogmata recte credendo refutat, et vitiosa quorumdam catholicorum exempla sobrie et juste, et pie vivendo devitat; non obcaecatur fumo propriae cupiditatis, quia fervet interius solo ardore Dominicae charitatis. Huic autem homini, id est, Redemptori nostro, qui Ecclesiam sibi universalem invincibili mentis
Abbreviated transcription (Latin):
menta locauit. Nam piult
indomum edifica adim ul
pecre cui funciamentubn
icet xp̃m imo habet incorde
acondicum. Neq aliquid fidĩ
alius ac dilectioni preponit
deo ut prohac etiam mortẽ
nati non dubitet. Cui nimirũ
petrȩ. princeps ecclesiȩ quia fir
accepit: quando audiuit. Quia
tues petrus & suꝑ hanc petra.
ȩdificabo ȩcclesiam meam.
Inundatione aut̃ facta illisũ
est: flumen domui illi: & ñ
potuit eã mouere fundata enĩ
erat supra petram latet expo¬
sitio quia pulsata est sepe
pressuris ecclesia non deiecta.
Quib siqui credentiũ male
ucti cesserunt. achanc utiq
domum. non pertinebant
quia si supra petrã fidĩ. & ñ
potius suꝑ arenã. ꝑfidie uel
leuitatis fundati consisterers
ualerent. Notandum autẽ
quod hec mundatio tempta¬
tionum tribus modis eccłam
impugnat. Nam uel a sua
concupiscentia temptatur
quisquam ab stractus & il¬
lectus. uel falsorum fratrum
improbitate fatigatur: uel
apertioribus externorũ ape¬

Expanded text:
amenta collocavit. Nam sicut in domo aedificanda nil petrae, cui fundamentum licet Christum, imo habet in corde reconditam; neque aliquid fidei illius ac dilectioni praeponit, adeo ut pro hac etiam mortem pati non dubitet; cui nimirum petrae princeps Ecclesiae, quia firmaccepit, quando audivit, Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Inundatione autem facta, illisum est flumen domui illi, et non potuit eam movere; fundata enim erat supra petram. Patet expositio, quia pulsata est saepe pressuris Ecclesia, nec dejecta. Quod si qui credentium male victi cesserunt, ad hanc utique domum non pertinebant, quia si supra petram fidei, et non potius super arenam perfidiae vel levitatis fundati consisterent, valerent. Notandum autem quod haec inundatio tentationum tribus modis Ecclesiam impugnat. Nam vel a sua concupiscentia tentatur quisque abstractus et illectus, vel falsorum fratrum improbitate fatigatur, vel aptioribus externorum appe
Abbreviated transcription (Latin):
curemus. Unum ante om¬
nia pęcamus abeo. & hoc
infatigabili intentione qu¬
mus. ut in habitare merea
indomo eius omnib dieb
ta ac luce felices. Non aut
spernit neq despicit pre
pauꝑum. quando hoc qu
diligit ipse precamur. sed
clementer exaudiens dona¬
uit nos uidere bona sua.

Expanded text:
curemus. Unum ante omcuremus. Unum ante omnia petamus ab eo, et hoc infatigabili intentione quaeramus, ut inhabitare mereamur in domo ejus omnibus diebus vita ac luce felices. Non autem spernit neque despicit preces pauperum, quando hoc quod diligit ipse, precamur; sed clementer exaudiens donabit nos videre bona sua
Abbreviated transcription (Latin):
predicabant c̃ẽ. pandendũ.
Qđ uͦ capitella columpnarũ
quasi opere lilii fabrefacta
erant. significat quia tota
predicationis eorum sũma
declaritate perpetuȩ beatu-¬
dinis insonuit. eiusq uiden¬
dam głam suis auditorib
promisit. quia ȩternꝰ ante
scła ds̃ existens homo factꝰ ẽ.
infine seculorũ. ut quasi flos
lilii interiꝰ colorẽ aureũ exte¬
riꝰ habet candidũ. Quid ñaq
auri rubor incandore nisi
fulgor ẽ. diuinitatis in homi¬
ne: Qũe uidelicet hominẽ &
prius uirtutib larũ ostendit.
& post mortẽ niueo incor-¬
ruptionis splendore uesti
defactura templi pauca ex
pluribus fraternitati ur̃e
exposuisse libuit. quatinꝰ
& miranda terrestris do-¬
mus dñi fabricata delecta.¬
supernȩ habitationis eri-¬
geret. Diligamus igitur
fratres mei coto corde deco¬
rem domus ȩternȩ quam
exdeo habeamus incęlis.
De loco tabernaculi gloriȩ
eius sedulo cogitare ac nos
alterutrum ammonere

Expanded text:
praedicabant esse pandendum. praedicabant esse pandendum. Quod vero capitella columnarum quasi opere lilii fabricata erant, significat quia tota praedicationis eorum summa, de claritate perpetuae beatitudinis insonuit, ejusque videndam gloriam suis auditoribus promisit, qui, aeternus ante saecula Deus existens, homo factus est in fine saeculorum, ut quasi flos lilii interius colorem aurosum, exterius haberet candidum. Quid namque auri rubor in candore, nisi fulgor est divinitatis in homine? Quem, videlicet, hominem et prius virtutibus clarum ostendit, et post mortem niveo incorruptionis splendore vestivde structura templi pauca ex pluribus fraternitati vestrae exposuisse libuit, quatenus et miranda terrestris domus Domini fabrica delectasupernae habitationis erigeret. Diligamus ergo, fratres mei, toto corde decorem domus aeternae, quam ex Deo habemus in coelis, et de loco tabernaculi gloriae ejus sedulo cogitare, ac nos alterutrum admonere
Abbreviated transcription (Latin):
plebem designat. quȩ dñicȩ
incarnationis tempora prae¬
cessit: nec tam̃ ab eiꝰ incarni¬
tione fide uacua rem
Hoc est enim hostiũ porticꝰ con¬
tra hostium tẽpli eẽ. ad ortũ
solis. fidem populi prioris de
xp̃o eandẽ eẽ. quȩ sequentis
eodemq grẽ orientis limine
anctorum fidelium corda
lustrari. Unde bene meadẽ
Aorticu due cõ umpne acreȩ
naximi e mirandi operis
nta hostium templi narrañ
x̃. statutȩ. & his capitella qͥsi
pere lilii super imposita. Co¬
lumpne enim stant ante
hostium templi. quia aduen¬
tum redemptoris nr̃i. qui ait.
egosum hostium. ꝑme siqͥs
introierit saluabitur. preces¬
serunt doctores egregii. deqͣli
stabat asinistris. quia & po-¬
pulo isrł. qui tunc diuina
fide & caritate calebat incar-¬
nationẽ sui redemptoris futu.¬
ram. precinebant & non mi-¬
nus gentibus quȩ adhuc qͥsi
ad aquilonẽ positȩ perfidiȩ
frigore corpebant eiusdem
redemptionis ingressum

Expanded text:
plebem designat, quae dominicae plebem designat, quae dominicae incarnationis tempora praecessit, nec tamen ab ejusdem incarnationis fide vacua remansit. Hoc est enim ostium porticus, contra ostium templi esse ad ortum solis, fidem populi prioris de Christo eamdem esse quae sequentis, eodemque gratiae orientis lumine cunctorum fidelium corda illustrari. Unde bene in eadem porticu duae columnae aereae, maximi et mirandi operis circa ostium templi narrantur esse statutae, et his capitella quasi opere lilii superimposita. Columnae enim stant ante ostium templi, quia adventum Redemptoris nostri qui ait: Ego sum ostium, per me si quis introierit, salvabitur , praecesserunt doctores egregii, de qualstabat a sinistris, quia et populo Israel, qui tunc divina fide et charitate calebat, incarnationem sui Redemptoris futuram praecinebant; et non minus gentibus, quae adhuc quasi ad Aquilonem positae perfidiae frigore torpebant, ejusdem Redemptoris ingressum
Abbreviated transcription (Latin):
ta ieiuniis &e continentia nos
castigari oportet. ut ad in t̃.¬
nȩ dulcedinis sacietatẽ per¬
uenire mereamur. Nam hoc
numero castigatio uitȩ pre¬
sentis significari intellegit.
Omnis qui quadragenarium
moysi. uel helyȩ. uel ipsius
dm̃ ieiunium recte intelli¬
gere noluit. Bene ipsũ ora¬
culum in quo archa ꝑche-¬
rubin głȩ tegebat᷑. uiginti
cubitos longitudinis latitu¬
dinis & altitudinis habebat.
Qui numeris ꝑfectionẽ ut di¬
ximus gemine dilectionis
insinuat. Quia quicquid
in hac peregrinatione ꝓdeo
gritur. totum hoc inila man¬
sione patriȩ phenris ubi mag¬
nificentia ⁊ꝰ continua bentoũ
spirituum laudatione sustol.¬
litur. insola dilectionis an¬
tudine perficitur. Frat &p
cicus ante templum .xx. cubi¬
torum longitudinis iuxta
mensuram latitudinis tẽpli.
& .x. cubitorum latitudinis
habens hostium co. itra hostiũ
templi aboriente. Quȩ uide¬
licet porticus illam sc̃e eccłȩ

Expanded text:
ta jejuniis et continentia nos ta jejuniis et continentia nos castigari oportet, ut ad internae dulcedinis satietatem pervenire mereamur. Namque hoc numero castigationem vitae praesentis significare intelligit omnis qui quadragenarium Moysi, vel Eliae, vel ipsius Domini jejunium recte intelligere novit. Bene ipsum oraculum, in quo arca per cherubin gloriae tegebatur, viginti cubitos longitudinis, latitudinis et altitudinis habebat, qui numerus perfectionem, ut diximus, geminae dilectionis insinuat, quia quidquid in hac peregrinatione pro Deo geritur, totum hoc in illa mansione patriae perennis, ubi magnificentia ejus continua beatorum spirituum laudatione sustollitur, in sola dilectionis amplitudine perficitur. Erat et porticus ante templum viginti cubitorum longitudinis, juxta mensuram latitudinis templi, et decem cubitorum latitudinis, habens ostium contra ostium templi ab oriente: quae, videlicet, porticus illam sanctae Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentorum cęlestium
refectione opus habemus. in
futuro autem talibus non
egebimus subsidiis. Ubi ux¬
ta psalmistȩ uocem. quicũq
apparuerint cum iusticia
xp̃i. Inhac quoq uita corda
ustorum quasi altare incensi.
aureum splendida fulgent.
Permunditiam sc̃itatis aroma¬
tibus sinit referta desiderioꝵ
spiritaliũ incendio flagrant
amoris continui. Et quasi
posita suauissimum suȩ
orationis uaporem intra
scã scõrum superna emit¬
tunt. ubi. xp̃s est indextera
dei sedens. Quẽ aꝑtissime
archa testamenti quȩ erat
intra uelum designat. in
qua urna erat aurea habers
magna & uirga a aron quȩ
fronduerat &x tabule testa¬
menti. Ipsa namq archa na¬
turam humanitatis eius.
urna mannȩ plei. itudinẽ
diuinitatis. uirga adron po¬
tentiam sacerdocii eius in¬
uiolabilẽ. tabule testam̃ti
designant. quia ipse ẽ. qui
legem dedit quiq etiam be
nedictionẽ his quilegẽ faci¬
cudinis. qm̃ inhac adhuc ui-¬

Expanded text:
Sacramentorum coelestium Sacramentorum coelestium refectione opus habemus: In futuro autem talibus non egebimus subsidiis, ubi juxta Psalmistae vocem quicumque apparuerint cum justitia, Domini. In hac ergo vita corda justorum, quasi altare incensi aureum, splendida fulgent per munditiam sanctitatis. Aromatibus sunt referta desideriorum spiritualium, incendio flagrant amoris continui, et quasi posita suavissimum suae orationis vaporem inter sancta sanctorum superna emittunt, ubi Christus est in dextera Dei sedens, quem apertissime arca Testamenti, quae erat intra velum, designat; in qua Urna erat aurea habens Manna, et Virga Aaron, quae fronduerat, et Tabulae testamenti. Ipsa namque Area naturam humanitatis ejus; Urna mannae plenitudinem divinitatis: Virga Aaron potentiam sacerdotii ejus inviolabilem; Tabulae testamenti designant, quia ipse est qui legenedictionem his qui legem facitudinis, quando in hac adhuc vi
Abbreviated transcription (Latin):
quia resuscitati amortius om̃i
electi in contemplatione eide
sui conditoris. qui intribus
personis unus est deus. eter¬
na sp̃s simul & carnis inmor¬
talitate gaudebunt. Factus
est aut̃ medius paries intem¬
plo detabulatis cedrinis uigin¬
ti cubitorũ altitudinis. qui di¬
uideret oraculum. id ẽ. scm̃
scõrum appriori parte tẽpli
habebatq oraculum uginti
cubitos longitudinis. & ui¬
ginti cubitos altitudinis. Por¬
ro ipsum templum ꝓforib
oraculi quadraginta cubitor
erant. inquo erant men
candelabra de auro. Sed & al¬
tare aureum prope hostium
oraculi quatͥenus incenso in
eo dmiamate uapor fumi.
ascendens operiret oraculum
ibi erat archa testamenti. su¬
perquȩ erant cherubin glȩ
dumbrantia ꝓpiciatorium.
Nior erggo domus presentis ec¬
& aiȩ statum. interior uitȩ cȩ¬
istis ingressum de signat. Un¬
de recte impriori mense &
candelabra sunt facta. quia
nimirum in hac uita lumi¬
ne scãrum scripturarum &

Expanded text:
quia resuscitati a mortuis omnes quia resuscitati a mortuis omnes electi, in contemplatione ejusdem sui Conditoris, qui in tribus personis unus est Deus, aeterna spiritus simul et carnis immortalitate gaudebunt. Factus est autem medius paries in templo de tabulatis cedrinis viginti cubitorum altitudinis, qui divideret oraculum, id est. Sanctum sanctorum a priore parte templi, habebatque oraculum viginti cubitos longitudinis, et viginti cubitos altitudinis. Porro ipsum templum pro foribus oraculi quadraginta cubitorum erat, in quo erant mensae et candelabra de auro: sed et altare aureum prope ostium tabernaculi, quatenus incenso in eo thymiamate, vapor fumi ascenubi erat arca Testamenti, super qua erant Cherubim gloriae obumbrantia Propitiatorium. Prior ergo domus prioris Ecclesiae statum: interior vitae coelestis ingressum designat. Unde recte priori mensae et candelabra sunt facta, quia nimirum in hac vita lumine sanctarum Scripturarum, et
Abbreviated transcription (Latin):
amoris. Quibus tribus uir¬
Tm insignibus totum
ecclesiȩ sc̃ȩ statum constat
quiperfectus est numerus
singula hȩc multiplicantur.
multiplex eiusdem perfec¬
tionis agmentum figurate
denuntiat: Notandum sane
quod .xxx. cubiti altit idi¬
nis non usq ad suppremũ
templi fastigium. sed usq
adlaquearia pertingebant.
Deinde ad laquearia medii
cenaculi alii triginta cubiti
altitudinis ad surgebant:
Porro tertium cȩnaculum
quod super erat sexaginta
habebat cubitos maltitudi¬
ne. Acsic omnis altitudo
domus incentum .xx. erit
cubitos constituta. Prima gͥ
domus triginta cubitis in
altitudine surgit. quia
presens eccła ad uidendã
speciẽ scẽ trinitatis tota in¬
tentione suspenditur. Su-¬
perior domus .xxx. aeꝙ̃ cu¬
bitos se maltum attollit.
quia solute corporibus ani-¬
me perfectorum usq ad
diem uniuersalis iudicii
eiusdem beatȩ & indiuiduȩ
trinitatis presenti uisione
fruuntur. Suprema dom
bis tricenis alta est cubitis

Expanded text:
amoris, quibus tribus viramoris, quibus tribus virtutum insignibus totum sanctae Ecclesiae statum constat qui perfectus est numerus, singula haec multiplicantur, multiplex ejusdem perfectionis augmentum figurate denuntiatur. Notandum sane quod triginta cubiti altitudinis non usque ad supremum templi fastigium, sed usque ad laquearia pertingebant; deinde ad laquearia medii enaculi alii triginta cubiti altitudinis assurgebant. Porro tertium coenaculum quod supererat sexaginta habebat cubitos in altitudine, ac sic omnis altitudo domus in centum viginti erat cubitos extenta. Prima igitur domus triginta cubitis in altitudinem surgit, quia praesens Ecclesia ad videndam speciem sanctae Trinitatis tota intentione suspenditur: superior domus triginta aeque cubitis se in altum attollit, quia solutae corporibus animae perfectorum, usque ad diem universalis judicii, ejusdem beatae et individuae trinitatis praesenti visione fruuntur. Suprema domus bis tricenis alta est cubitis,
Abbreviated transcription (Latin):
sic animica mea inter filias.
tos in longitudinie. & xx. cu¬
bitos in lacitudine. & xxͣx. cu¬
bitos maltitudine. Longitu
do ergo templi fidẽ scȩ ȩcls
qua intus ipsa peruiscera pie¬
tacis spaciatur. Altitudo spem
mia expectat. E hene lagi¬¬
Senario enim numero bonoꝵ
operum solet perfectio de¬
signari.c uia & dñs sex dieb
mundi ornatũ ꝑfecit. & sex
sunt huius seculi ȩtates in
quibus sc̃a eccła pro ȩterna
requie pii actib instat. Be¬
ne uiginti sunt cubiti latitu
dinis. quia geminum est pre-¬
ceptum caritati: qua ȩcclesia
aribulatione diatatur
quanco perfectus quisq &
conditorẽ ex toto coree tota
anima tota uirtute. e pro i¬
mum tamquã seipsũ dilige¬
re probatur. Bene .xxx. in
altitudine sunt cubiti. quia
omnis electorũ spes aduisio¬
nẽ scẽ trinitatis quantum
ualet. si exercendo & puri-¬
ficando preparat. Sex igit᷑
adfidei longanimitatem.
tria ad celsitudinẽ spei. duo
pertinent. adlatitudinem

Expanded text:
sic amica mea inter filias. sic amica mea inter filias. tos in longitudinem, XXX cubitos in latitudinem, XXXX cubitos in altitudo ergo templi fidem sanctae Ecclesiae qua ipsa intus per viscera pietatis spatiatur: altitudo spem,mia expectant. Et bene longiSenario etenim numero bonorum operum solet perfectio designari, quia etiam Deus sex diebus mundi ornamentum fecit; et sex sunt hujus saeculi aetates, in quibus sancta Ecclesia pro aeterna requie piis actibus instat. Bene XX sunt cubiti latitudinis, quia geminum est praeceptum charitatis, qua Ecclesia in tribulatione dilatatur, quando perfectus quisque et conditorem ex toto corde, tota anima, tota virtute, et proximum tanquam seipsum diligere probatur. Bene triginta in altitudine sunt cubiti, quia omnis electorum spes ad visionem sanctae Trinitatis, quantum valet, se exercendo et purificando praeparat. Sex igitur ad fidei longanimitatem, tria ad celsitudinem spei, duo pertinent ad latitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
rursus ad credenteᷤ. sed estis
inquid ciues scorum & dome¬
stici dei. super ȩdificati
fundam̃tũ
apo¬
stolorũ &
rum. In hoc
ergo fundamento lapides
grandes & preciosi qui tem¬
plum omne gestarent st̃
positi. quia per ipsum ad
propagandum toto orbe
ecclesiam & prius patriar-¬
che & prophetȩ. & post mo¬
dum sunt apostoli instruc¬
. qui quo arcius eius
amori inherebant eo fortiꝰ
sectatores suos inedificio ce¬
lesti sustentabant. Quos ui¬
delicet lapides rex quadrare
precepit ut magistros eccłȩ¬
conpositos morib & immo¬
oiles auino c̃. debere siegiat
Sicut eñi quadratũ quo cionao
uerticur stabit. ita nimirui
uita perfectorum quȩ adue¬
tatis lineam sollicite directa :
nullis temptationum inpue¬
sibus asua nouit stabilitate
deici. Erat aut̃ templũ demar¬
more pario qui est lapis albuis
exstructum ut candorẽ ȩcde¬
siasticȩ castitatis exprimeret.
Dequo mamoris cantico dñs
ait. Sicut lilium inter spinas.

Expanded text:
rursus ad credentes: Sed estis, rursus ad credentes: Sed estis, inquit, cives sanctorum, et domestici Dei, superaedificati fundamentum apostolorum et rum . In hoc ergo fundamento lapides grandes et pretiosi, qui templum omne gestarent sunt positi, quia per ipsum ad propagandam toto orbe Ecclesiam, et prius patriarchae et prophetae, et postmodum sunt apostoli instructi, qui quo arctius amori ejus inhaerebant, eo fortius sectatores suos in aedificio coelesti sustentabant. Quos, videlicet, lapides rex quadrare prcompositos moribus, et immobiles animo esse debere signaret. Sicut vero quadratum, quocumque vertitur, stabit, ita nimirum vita perfectorum quae ad veritatis lineam sollicite directa est, nullis tentationum impulsibus a sua novit stabilitate dejici. Erat autem Templum Dei marmore pario, quod est, lapide albo extructum, ut candorem Ecclesiastieae castitatis exprimeret, de quo in amoris Cantico Dominus ait: Sicut lilium inter spinas,