comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quippe ista massa iustȩ dampnationis
reciꝑet debitum. nͥ exea faceret ñ solum
iustus sed etiam misericors figulus. alia
bitum. Dũ & paruulis subuenit quoꝵ
nulla merita dici possunt: &e maiores p̃-¬
uenit. ut habere aliqͦ merita pos sinit.
Qd aie: Quantũ circa me exhibuerit mise¬
ricordiam: inimicis meis mͥ demonstrauit.
Relictis comparet se collectus: & repulsis
electus. Comparet se uasis irȩ. uas miscdiȩ
Et uideat quia ex una massa fecit ds̃ aliud
uas in honorẽ aliud in contumeliam.
Qͥa ÷ demonstrauit mͥ inimicis meis: Sienĩ
ds̃ uolens ostende iram. & demonstrare
potentiã suam: atculit in multa pacientia
uasa irȩ. quȩ ꝑfecta s̃ in ꝑdicionẽ. Et ꝓpt̃

Expanded text:
quippe ista massa lustae damnationis quippe ista massa lustae damnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia ubitum, dum et paruulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maiores praeuenit. ut habere aliqua merita possint. Quid ait? Quantam circa me exhibuerit misericordiam, in inimicis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: comparet se vasis irae vas misericordiae; et videat quia ex una massa fecit Deus aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Quid est, demonstravit mihi in inimicis meis? Si enim Deus volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Ita enim qͥd sibi p̃stet᷑ discit gratis iusti¬
ficatus. dũ ñ suo merito s gła largissi¬
mȩ dĩ miscdiȩ discernitur a dãpnato.
cũ qͦ eadẽ iustitia fuerat & ipse dãnãdꝰ.
Cã multos aũ creando nasci uoluit: quos
ad suam grãm ñ ꝑtinere p̾sciuit. Ut
multicudine in comparabili plures sint.
q̃ qͥs insui regni głam filios ꝓmissionis
p̃destinare dignatus est. Ut etiã ipsa re-¬
iectoꝵ multitudine ostendet᷑. quam
nulliꝰ mom̃ti sit apud dm̃ iustũ quan¬
talibet numerositas iustissime dãpnatoꝵ.
A tq uthine qͦq intelligant. qui ex ipsa
dimpnatione redimunt᷑. hoc fuisse de¬
bitum massȩ illi unuisȩ qd̾ tã magnȩ
parti eĩ redditũ cernerent: Nõ scilum
meis qui originali peccato multa ad dt̃
male uoluntatis arbitrio: uerũetiam
iritam multis paruulis. Qui tantũ modo
iunculo peccati originalis obstricti. sine
gr̃a mediatoris ex hac luce rapiunt᷑. Tota

Expanded text:
ita enim, quid sibi praestetur. discit gratis iustiita enim, quid sibi praestetur. discit gratis iustificatus, dum non suo merito sed gloria largissimae dei misericordiae discernitur a damnato, cum quo eadem iustitia, fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem oreando nasci uoluit, quos ad suam gratiam non pertinere praesciuit. ut multitudine incomparabili plures sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota
Abbreviated transcription (Latin):
uasa dicuntur. Ostendit & potentiã
suam qua bene utitur etiã malis
M ulta illis naturalia & temporalia bo¬
na largiens: eoꝵq malitiã adexer-¬
cendos & comparatione admonendos
bonos accõmodans. Ut in eis discant
illiꝰ miscratione discreti sunt. Quod
bero discernunt᷑ arbitrio ab aliis instan¬
tib: qui sine hac gr̃a inipsiꝰ massȩ dã¬
pnatione moriuntur. Si aũ hi soli cre¬
arent᷑ exadam qui e̾eͥnt. ꝑ gram recrean¬
di: &x p̃ter illos qui indĩ filios ad optant᷑.
nulli alĩ homines nascerent᷑. lateret
benesicium qđ donaret᷑ indignis. Qͥa
millis exeadem dampnabili styrpe ue¬
nientib debitum supplicium redderet᷑.
Cũ uͦ attulit in multa pacientia uasa
uȩ quȩ ꝑfecta sunt in ꝑdicionẽ: non
solu ostendit iram & demonstrauit po¬
tentiam suam reddendo uindictam
& bene utendo malis: s etiam notas
ficit diuicias glȩ suȩ. in uasa miscđiȩ.

Expanded text:
irae dicuntur. Ostendit et potentiam irae dicuntur. Ostendit et potentiam suam, qua bene utitur etiam malis, multa in illis naturalia et temporalia bona largiens, eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accommodans, ut in eis discant illius miseratione discreti sunt. Quod bero discernuntur arbitrio ab aliis infantibus qui sine hac gratia in ipsius massae damnatione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam qui essent per gratiam recreandi, et praeter illos qui in Dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur, lateret beneficium quod donaretur indignis, quia nullis ex eadem damnabili stirpe venientibus debitum supplicium redderetur. cum uero adtulit in multa patientia uasa irae. quae perfecta sunt in perditionem, non solum ostendit iram et demonstrauit potentiam suam redhibendo uindictam et bene utendo non bonis, sed etiam notas fecit diuitias gloriae suae in nasa misericordiae.
Abbreviated transcription (Latin):
apłs canto succintiore breuitate qrad
maiore actoritate cõmemorat. Dm̃ eni
dicit uolentem ostende iram. & demon¬
strare potentiã suam: attuluse inmulta
pacientia uasa irȩ quȩ ꝑfecta sunt i ꝑ¬
dictionem. Et ut notas faceret duutias
dixenit tanquam figulũ luti. ex eadẽ
massa facere aliud uas in honorẽ. aliud
in contumeliam. Merito aut̃ uideret᷑
iniustum qđ siunt uasa irȩ ad ꝑdicionẽ.
si non eẽt ipsa uniu̾sa exadam massa dã¬
nata. Qđ gͦ fiunt inde nascendo uasa
ure: ꝑtinet ad indebitam grãmpenam.
Q đ aũt fiunt renascendo uasa miscđdię:
ꝑtinet ad indebitam gr̃am. Ostendit gͦ
ds̃ iram suam. Non utiq animi ꝑtur¬
bationem. sicut eiꝰ quȩ circa homines
nuncupat᷑: s iustam fixamq uindic¬
tam. qđ de styrpe in obedientiȩ dicitur
ꝓpago peccati atq supplicii. Et homo
natus ex muliere sicut in libro iob scri¬
ptũ tͥ: breuis est uitȩ & plenus iracundiȩ.
Feiꝰ enĩ rei uas÷ qua plenus ÷. Unde urȩ

Expanded text:
s tanto succinctiori brevitate quanto majore auctoritate commemorat. Deum enim, dicit, volentem ostendere iram et demonstrare potentiam suam, attulisse in multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret divitias dixerat, tanquam figulum luti, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Merito autem videretur injustum quod fiunt inde vasa irae ad perditionem, si non esset ipsa universa ex Adam massa damnata. Quod ergo fiunt inde nascendo vasa irae pertinet ad debitam poenam; quod autem fiunt renascendo vasa misericordiae, pertinet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo Deus iram suam, non utique animi perturbationem, sicut est quae ira hominis nuncupatur, sed justam fixamque vindictam, quod de stirpe inobedientiae ducitur propago peccati atque supplicii; et homo natus ex muliere, sicut in libro Job scritum est , brevis est vitae et plenus iracundiae: ejus enim rei vas est qua plenus est, unde vasa
Abbreviated transcription (Latin):
strare potentiam suam: attulit in multa
pacientia uasa irȩ quȩ ꝑfecta sunt in ꝑdi¬
cionẽ: subaudit᷑. tu quis es qui respondeas
dõ. ut recurrente sententia adu̾ba suꝑiora
iste sit sensꝰ. Siuolens ds̃ ostend̾e irã. attulit
uasa ue. tu qͥd es qui respondeas dõ. Nõ aut̃
selum uolens ostendere potentiã stams

Expanded text:
in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem: subauditur, Tu quis es, qui respondeas Deo? ut recurrente sententia ad verba superiora, iste sit sensus: Si volens Deus ostendere iram, attulit vasa irae; tu quis es, qui respondeas Deo? Non autem solum vo
Abbreviated transcription (Latin):
onis exadam. cui ñ nisi suppliciũ debebat᷑.
Facta sunt uasa inde in honorem. ex eadem
massa: habet enĩ potestatẽ figulus luci ex ea¬
dem massa. Qua massa: certe iam perierat.
Certe iam illi massȩ usta damnatio debebat᷑.
Gratulare quia euasisti. Mortem quippe debi¬
tam euasisti: & uitam non debitã repꝑisti.
habet potestatẽ figulus luti ex eadẽ massa
facere aliud quidẽ uas in honorẽ: aliud in
contumeliam. S dicis: Me quare fecit in
honorem. aliud incontumeliam: Quid
responsurus sũ : duditurus es augustinũ
qui ñ audisti apłm dicentẽ. O homo tu
quis es qui respondeas dõ: duo pariuili na-¬
ti sunt. Si debitũ queras. ambos cenet mas¬
sa ꝑditionis. S cur aliũ mat̾ portat ad
gram. aliũ mat̾ dormiens susfocat: dic¬
turus esmͥ. Qd ille meruit qui portatur
ad gram: quid ille meruit quẽ mat̃ dor¬
miendo fusfocat : Ambo nichil mali me¬
ruerunit. S habet sigulus luti potestatem
exeadem massa facere uas aliud ĩ honorẽ:

Expanded text:
onis ex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: mortem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater alium portat ad gratiam, alium mater dormiens suffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat? Ambo nihil boni meruerunt: sed habet figulus luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem,
Abbreviated transcription (Latin):
Q ic gͦ factus ÷ homo rectus. ut manere
inea rectitudine posset ñ sine diuino ad¬
uitorio & suo sieri ꝑu̾sus arbitrio. Utrum
lbet horũ elegisset. dĩ uoluntas fieret. aut
etiã abillo. aut certe deillo. Proinde qr suã
malute facere quandi: de illo facta ÷ uo¬
luntas dĩ. Quia ex eadẽ massa ꝑditionis quȩ
de ilius stirpe ꝓfluxit: facit aliuo uas
in honorem. aliud incontumeliam. In ho
udicium: ut nemo głetur in homine.
i de mundo inqͥt
&etis: mundus qđ suum erat diligeret.
etiam ipsam mundi nomine appellat
Sicut illud ÷. Ds erat inxp̃o mundũ recõ¬
cilians sibi: Itemq illud Non enĩ uenit.
filius hominis ut uidicet mundum. sed
ut saluetur mundus ꝑ ipsum. Et in epła¬

Expanded text:
sic factus est rectus, ut manere in ea rectitudine posset non sine divino adjutorio, et suo fieri perversus arbitrio. Utrum libet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, quia ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam: In honjudicium, ut nemo glorietur in homine, Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret . etiam ipsam mundi nomine appellat; sicut est illud: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . » Itemque illud: « Non venit filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . » Et in Ep
Abbreviated transcription (Latin):
sue inuasa miscdiȩ. Pertinet gͦ ad eiꝰ potestatem
damnare unqs. Q qͥs illidicat. qͥd fecisti:
Tu enĩ homo qͥs es qui respondeas dõ. Time
gͦ & treme eiꝰ potestatem. s sꝑa miscdiã eius.¬
Debita redditur pena damnato. indebita
gr̃a liberata. Ut nec ille se in dignum q̃rat᷑.
nec dignum se iste głetur: uͥ una eadẽq¬
massa dampnationis & offensionis inuoluit.
Ut liberatus de non liberato discat. qđ etiã sibi
supplicium cumueniret: nͥ gra subuenir&e.
Si aut̃ gr̃a utiq nullis meritis reddita: sed
gratuita bonitate donata. S in ustum est
inquiunt inuna eademq mala causa hc̃
lib̾ari illum puniri. Nempe gͦ iustũ ÷ u
crumq puniri. Quis hoc negauerit: Aga
cernimꝰ. qđ indampnatione similiũ etiã
nob̾ debitũ fuisse cognoscimꝰ. Si enĩ utriq
liberant᷑: lateret quiꝰ peccato ꝑ iustitiam
deberetur. Si nemo qđ gr̃a mereret᷑. Ut gͦ
in hac difficillima questione u̾b̾ potiꝰ utam̃

Expanded text:
s in vasa misericordiae. Pertinet ergo ad ejus potestatem damnare iniquos. Et quis illi dicat: Quid fecisti? Tu enim, o homo, quis es, qui respondeas Deo ? Time ergo et treme ejus potestatem; sed spera ejusdebita reddatur poena damnato, indebita gratia liberato. ut nec ille se indignum queratur nec dignum se iste glorietur. atqmassa damnationis et offensionis inuoluit. ut liberatus de non liberato discat. quod etiam sibi supplicium conueniret, nisi gratia subueniret; si autem gratia, utique nullis meritis reddita sed gratuita bonitate donata. Sed iniustum est°, inquiunt, cin una eademque mala causa hunc liberari, illum puniri\'. nempe ergo iustum est utrumque puniri. quis hoc negauerit? agamcernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisse cognoscimus. si enim utrique liberarentur, lateret, quid peccato per iustitiam debeatur; si nemo, quid gratia largiretur. ut ergo in hac difficillima quaestione uerbis potius utamur
Abbreviated transcription (Latin):
si & cu homo. & ego homo. ambo audiamꝰ
dicentẽ. O homo. Utiq si idõ mouem᷑
qr homines sumꝰ. ipsam naturã huma¬
dicens. O homo tuqͥs es. qui res pondeas
dõ: Nunqͥd dicit sigiñtũ ei qui se fuxit.
cur me sic fecisti: Si posset loqui pecus
&e dicere dõ. quare istũ hominẽ fecsti oe
me pecudem fecisti. nõne uste succense¬
res & diceres. opecus tu quises qui respon
deas dõ: & cu homo es. sed addm̃ pecꝰ es.
Et utinã sispecus eiꝰ. & ouis pascuȩ eiꝰ. Ag¬
nosce beneficia pastaris: & ñ sequeris lu¬
pos erroris. Lupi eramꝰ. fuimꝰ & nos na-¬
tura filii irȩ. sicut & cȩteri. S mortua ÷
oius: & fecit nos oues Ecce agnꝰ dĩ. ecce

Expanded text:
mbo audiamus dicentem, O homo! Utique si ideo movemur, quia homines sumus, ipsam naturam humauitur, dicens: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Cur me sic fecisti et diceret Deo: Quare hunc hominem fecisti, me autem pecudem? non juste succenseres deas Deo? Et tu homo es, sed ad Deum pecus es: et utinam sis pecus ejus et ovis pascuae ejus! Agnosce beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. Lupi eramus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, et fecit nos oves. Ecce Agn
Abbreviated transcription (Latin):
Sisiam inqtͥ hoc oportebat ut clamnatis
non om̃ib qͥd om̃ib deberet᷑ ostende.:
atq ita gratiꝰ suam grãm uasis miscdis̨
cõmendaret. cur in eadẽ causa me ꝗͥ
illũ potius puniet. aut illũ quã me
pocius liberabit : Hoc nondico siq̃ris
quare. qr fateor me non inuenire qͥd
dicam: Siae hoc quare queris. qi in
hac re sicut uista ÷ ira eiꝰ. sic̃ magna ÷
misccłia eiꝰ : ita inscrutabilia iudicia eiꝰ:¬

Expanded text:
it, « hoc oportebat, ut damnatis non omnibus, quid omnibus deberetur ostenderet, atque ita gratius suam gratiam vasis misericordiae commendaret; cur in eadem causa me quam illum potius puniet, aut illum quam me potius liberabit? » Hoc non dico: si quaeris quare; quia fateor me non invenire quid dicam. Si et hoc quaeris quare; quia in hac re sicut justa est ira ejus, sicut magna est misericordia ejus, ita inscrutabilia judicia e
Abbreviated transcription (Latin):
popłi. Totus gͦ mundus ȩccła ÷. & totus
mundus odit ȩccłam. Mundꝰ gͥ odit mun¬
dum. Inimicus reconciliatũ. damnatus
saluatum. inquinatus mundatũ. Sed
iste mundꝰ quem ds̃ in xp̃o reconciliaũ
peccatũ om̃e donat᷑. de mundo ÷ electus
inunico. damnato. contaminato. Ex eadẽ
quippe massa quȩ tota in adam ꝑiit. fiuNs

Expanded text:
mundi . Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem Deus in Christo reconciliat peccatum omne donatur, de mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ aũt huic uocationi obtemꝑare noluit
& erereuit crudelitatẽ suam in ess quib.
humanitas & misccłia debebatur. meti¬
it penam ut indurarecur illicor. & tãta
cecitatẽ m̃tis pateret᷑. uit tot & tantis tãq
manifestis dĩ signis ñ ncrederet. qͥposse
eiꝰ supplicio suȩ obdurationis. siuȩ ulti¬
mȩ uisibilis sub mersionis erudiri ppłs.
Cuiꝰ afflictione ille & occultȩ obtunsionis.
& manifestȩ submersionis meritũ cõpa¬
raret. Hȩc aut̃ uocatio. quȩ siue insingłio
hominib siue inpopłis atq in ipso gene¬
re humano ꝑ tempoꝵ oportunitatł o-¬
ꝑatur: altȩ ⁊ ꝓfundȩ ordinationis ẽ. Nec¬

Expanded text:
Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, et exercuit crudelitatem in eis, quibus humanitas et misericordia debebatur; meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi compaaec autem uocatio, quae siue in singulis homi- nibus siue in populis atque in ipso genere humano per tern-, porum oportunitates operatur, altae et profundae ordinationis e
Abbreviated transcription (Latin):
contimio subiecit. Quia uͦ de mundo non
estis. sed ego elegi uos de mundo: ꝓpterea o¬
dit uos mundꝰ. G & ipsi indeerant. Uñ ut
fuerat ꝑ liberum arbitriũ in ipsa radice ui¬
ciata: s gratuita. hoc ÷ uera gr̃a. Qui enim
de mundo mundum elegit: fecit qđ eligẽt
ñ inuenit. Quia reliquiȩ ꝑ electionẽ gr̃ȩ

Expanded text:
inuo subjecit: « Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo; propterea odit vos mundus. » Ergo et ipsi inde erant, unde ut fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit; quia, « reliquiae per electionem gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
Quantum adiustitiã spectat & gr̃am:
potest ᷑ de reo qui lib̾atur recte dici. &¬
de reo qui damnatur. tolle qđ tuũ est
&e uade. huic aut̃ uolo qđ non debet᷑do¬
nare: An non licet mͥ facere q uolos
A nocłs cuus nequam est quia egobonus
sum : hic ille sidicat. cur non & mau
gitorem: in te uͦ exactorem iustissimũ.
in nullo tam̃ cernis in iustũ: Cumem̃
ustus ee̾t. etiã suitrũq puniret: qui

Expanded text:
quantum ad justitiam spectat et gratiam, potest et de reo qui liberatur, recte dici reo qui damnatur, Tolle quod tuum est, et vade; huic autem volo quod non debetur donare. An non licet milii facere quod volo? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum ? Hic ille si dicat, Cur non et mihgitorem, in te vero exactorem justissimum, in nullo tamen cernis injustum. Cum enim justus esset, etiamsi utrumque pu
Abbreviated transcription (Latin):
mundi Non admerita hominũ
s addĩ miscdiam ꝑtinet. cũ ex illa massa
pͥmi hominis cui merito mors debetitr.
qͥsq lib̾atur. Non est enĩ iniquitas apud
dm̃: Quia neq remittendo. neq exigen¬
do qđ debetur in iustus est. & ibi gra-
cuita ÷ indulgentia. ubi iusta eẽ pos¬

Expanded text:
i. Non ad merita hominum, sed ad Dei misericordiam pertinet, cum ex illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, quisque liberatur. Non est enim iniquitas apud Deum: quia neque remittendo, neque exigendo. quod debetur, iniustus est? ibi enim grata est indulgentia. ubi iusta posset es
Abbreviated transcription (Latin):
igulus ÷ cum fragiles infirmos & ter¬
renos facit. Audi apłm dicentẽ. habe¬
mus chesaurũ istũ inuasis fictilibus.
S: forte aliꝰ nob̾ fecit hȩc uasa. Ipsũ audi
dicentem. O homo tuqͥs es quiresponde¬
as dõ: Nunꝗd dicit figiitũ ei qui se finẽ.
quare sic me fecisti: Aitt ñ habet potesta

Expanded text:
igulus est, cum fragiles, infirmos, et terrenos facit? Audi Apostolum dicentem: «Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus» . Sed forte alius nobis fecit haec vasa? Ipsum audi dicentem: «O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon ha
Abbreviated transcription (Latin):
peregrinos. dignũ effectum cu obduraret᷑
cor. ut nec manifestissimis signis iubentis
dĩ crederet. Ex eadẽ gͦ massa id ÷ peccatoꝵ.¬
& uasa misccłiȩ ꝓtulit quib subueniret.
cũ eum dep̃carent᷑ filiĩ isrłꝵ Et uasa uȩ
qͦrũ supplicio illoserudiret. id÷ pharaonẽ
& popłm eiꝰ. Quia qnius e̾e̾nt utriq pecca¬
tores. & ꝓpterea adunam massam ꝑtinerens.
ałẽ tam̃ tractandi erant. qͥ uni dõ ingemu¬
erant ut eis sub ueniret: & alit̃ illi quoꝵ
iniustis onerib ingemuerant. Pculit gͦ
inmulta pacientia uasa uȩ: quȩ ꝑfecta s̃
in ꝑditionem. Et eo ipso qͦ ait in multa pa
cientia: satis significauit pͥora eoꝵ peccata.
in quib eos ꝑtulita Et oportune tunc iun¬
dicaiut: quando de illoꝵ uindicta sub¬
ueniendum erat. his qui liberabantur. Et
ut notas faceret diuicias głȩ suȩ inuasa

Expanded text:
peregrinos, dignum effectum cui obduraretur peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id est, peccato vasa misericordiae protulit, quibus subveniret, cum eum deprecarentur filii Israel, et vasa irae, quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus: quia quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent; aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, sub quorum injustis oneribus gemuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso, tientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa
Abbreviated transcription (Latin):
quib credentes a scło hoc au̾tunt᷑. cor
mundũ faciant uͥ uideri ds̃ possit.
citate cordis querite illũ. Quappt̾ rec¬
ce dicitur hominib inuetustate uitȩ
manentibus: & ꝓpterea tenebrosum¬
oculum animi gerentib. O homo cu
quis es qui respondeas dõ : Nunquid
dicit figmentũ ei qui se finxit. quare sie
me fecisti: An non habet potestatẽ figuł
luti ex eadem consparsione facere. aliud qͥdẽ
uas in honorem. aliud in contumeliam:
Expurgate uetus ferm̃tũ: ut sitis noua con¬
sparsio. Et inea ipsa. ñ ad huc paruulꝰ in
xp̃o. ut lacte potandus sis. S ꝑueni ad
iurũ ꝑfectũ. ut sis int̾ illos deqͥb dicit᷑
sapientiam loquim᷑ int̃ ꝑfectos. Tunc de¬
mum recte & non p̃postere audies. Si qua
sunt de animarum occultusimis meritis:
& de gr̃a uł iustusim secreta omĩpotentis
dĩ. Nam de pharaone facile respondetur:
pͥorib meritis quib afflix̃ in regno suo

Expanded text:
quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit. citate cordis quaerite illum . Quapropter recte dicitur hominibus in vetustate vitae manentibus, o homo, tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei qui se finxit: quare sic me fecisti?an non habets potestatem figulus luti ex eadem cons parsione facere aliud quidem uas i n honorem aliud in contExpurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo
Abbreviated transcription (Latin):
generatione formam᷑. Q om̃s una massa
meritum peccando amiserimꝰ. & mise¬
ricordia dĩ remota nichil aliud peccan¬
tib nͥ eterna dampnatio debeat᷑. qͥd sibi
uult homo de hac massa ute dõ respon¬
deat. & dicat. quare me sic fecisti: Si
us ista cognoscere noli eẽ litũ: s effice¬
re filius dĩ ꝑ illius miscđiam: qui dedit
potestatẽ filios dĩ fieri crendentib in
nomine ei᷑. Non aut̃ qđ cu cupis. añꝗͣ
credant diuina nos cupientib. Merces
enim cognitionis. meritis redditur.
meritis p̃cedentib data ÷. Qđ est enun
meritũ peccatoris & impii: Xp̃c aut̃ ꝓ¬
credendum ñ merito. s gr̃a uocaremur
Credendo aut̃. meritũ collocaremꝰ. Pecca.¬
tores aut̃ credere iubent᷑. ut apeccatis
credendo purgent᷑. Nesciunt enĩ. quod
reste uiuendo uisuri sunt. Quappt̃ cũ
iudere non possint nͥ recte uiuant. nec
recte uuere ualeant nͥ credant: mani¬
festum ⁊ a fide incipiendũ. Uc p̃cepta

Expanded text:
generatione formamur, et omnes una massa Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; meritis praecedentibus data est. Quod est enim meritum peccatoris et impii? Chrcredendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
nob. Qs gͦ ꝓhibuit nisi luteos atq t̾re¬
nos: qui nondum intrinsecus regenerati
atq nitriti. i maginem illius hominis
portant qͥ pͥmꝰ factus ÷ de terra terremis :
Et quia ei a quo factus ÷ noluit obtẽꝑare.
in id lapsus÷ unde factus. Meruitq post
peccatum audire. Terra es & interram
ibis: Talib gͥ hominib dicit apłs. O hõ
tu quis es qui respondeas dõ : Nũqͥd
figmentũ ei dicit qui se finx̃. quare
sic mefecisti: Quandui gͦ sigm̃tum
es nondũ ꝑfectus filus: qr ndum habu¬
usti plenissimam gr̃am. qua nob̃ data ÷¬
pietas pocestas filios dĩ fieri. qͦ possis au¬
dir& Iam nondicam uos sett amicos. tu
quis es qui respondeas dõ. & uelis dei¬
nosse consiluim Aui si hominis cibi eqͣ¬
lis nosse uoluisses: impudent̃ faceres. nͥ
pͥus in amicitiam recipereris: Sigͦ por¬
tauimꝰ imaginem t̾reni. portemus &
imaginem celestis. Exuentes nos uete¬
rem hominem. cũ &e induentes nouũ.
Ut ñ dicat᷑ nob̾ qͣsi luteo figm̃to. nũqͥa

Expanded text:
o prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis . Talibus igitur hominibus dicit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se sic me fecisti? Quandiu ergo figmentum es, nondum perfectus filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam, qua nobis data est potestas filios Dei fieri, qua possis audire: Jam non dicam vos servos , Tu quis es qui respondeas, nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
tota m̃te tͦua. & diligunt ꝓximos tanq̃
se ipsos. Tanta enĩ caritate fundati post̃
iam fortasse cum scĩs comp̃hendere lon¬
gitudinem altitudinẽ latitudinem.
& ꝓfundũ. Illud tam̃ ꝯstantissima fide
retinendum: neq qͥcꝗͣ dm̃ inuiste face.
noq ullam naturã quȩ ñ dõ debeat id

Expanded text:
nte sua, et diligunt proximos suos tanquam se ipsos . Tanta enim charitate fundati, possunt jam fortasse cum sanctis comprehendere longitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam quae non Deo debeat id
Abbreviated transcription (Latin):
inimicis meis. Nouit gͦ ds̃ ieti malis: in
quib cam̃ humanã naturã ñ ad maliciã
careat. S ꝑfecte eos pacientes. quo usq scit
oportere. Non in anit̾ s utens eis ad ad mo-¬
nicionem uł exercitationẽ bonoꝵ. Co¬
ce enĩ ut adnunciaret᷑ nom̃ dĩ inuniu̾sa
scriptura testatur. & ex itꝰ docet.
Uullum ds̃ uł angłoꝵ uł hominum
crearet quẽ malũ futurũ eẽ. p̃scisset:
nͥ pariter nosset quib eos bonoꝵ usib
cõmendaret: Atq ita ordinẽ scłorum
quasi pulcherrimum. carnem etiam
ex quib dam antithetis honestaret:¬

Expanded text:
inimicis meis. nouit ergo deus bene uti malis, in quibus tamen humanam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter, quonsque scit oportere: non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem bonorum. ecce enim, ut adnuntiaretur nomen dei in uniuersa scriptura testatur et exitus docet.Nullum Deus vel angelorum vel hominum crearet, quem malum futurum esse praescisset, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commendaret, atque ita 52 ordinem saeculorum quasi pulcherrimum carmen etiam ex quibusdam antithetis honestaret
Abbreviated transcription (Latin):
uando gͦ pat̾ intꝰ audit᷑. & docet
ut ueniat᷑ ad filium: aufert cor lapide¬
um. & dat cor tarneum sic̃ ꝓpħa p̃di¬
cante ꝓmisit. Sic quippe facit filios ꝓ-¬
missionis. & uasa miscđiȩ quȩ p̃parauit¬

Expanded text:
uando ergo Pater intus auditur et docet, ut veniatur ad Filium, aufert cor lapideum, et dat cor carneum, sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit filios promissionis, et vasa misericordiae quae pra
Abbreviated transcription (Latin):
ero aquȩ inubo. Mundatio gͥ neqͣquam
fluxo & labili tribueret᷑ elem̃to: nͥ adde¬
retur in u̾bo. Hoc u̾bumfidĩ tantũ ualet
inȩccła dĩ. ut ꝑ ipsam credentẽ. offerentẽ.
benedicentẽ. tinguentẽ. etiã tantillum
mundet infantẽ. Quamius ñdũ ualentẽ
corde credere ad iustitiã: & ore confiteri
ad salutem. Quia si confitearis in¬

Expanded text:
cro aquae in verbo. Mundatio igitur nequaquam cro aquae in verbo. Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsam credentem, offerentem, benedicentem, tingentem, etiam tantillum mundet infantem, quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam et ore confiteri ad salutem. Totum ho
Abbreviated transcription (Latin):
sum uob̃. Quare ñ ait mundi estis ꝓꝓcer
baptismum qͦ abluti estis. s ait ꝓpt̃ u̾bum
qđ locutus sum uob̃: nͥ quia & inaqua u̾bum
mundat : Detrahe u̾bum: & quid est aqua
nͥ aqua: dccedit ubum adelem̃tũ: & fit
sacramentũ. etiã ipsum canꝗͣ usibile ubũ.
Namdehoc utiq dixerat. quando pedes dis
ut corpꝰ cangat & cor abluat. nͥ faciente uer¬
aliud̃ sonus transiens. aliud uirtus manens.
si confessꝰ fueris inore tuo. qr dñs ÷ iłis: &¬
illum amorcuis: saluus eris. Corde credi
dans corda eoꝵ. Et in epła sua beatus pe¬
trus. Sic & uos inquit baptisma saluos fa¬
cit. Ncarnis deposicio sordium. s consci¬
entiȩ bonȩ interrogatio hoc est u̾bũ fidĩ
qđ p̃dicamis. Quo sine dubio ut munda¬
re possit consecratur & baptismus. Xp̃s.
quippe nob̾cum uitis. cũ patre agricola:
dilexit ȩccłam. & semet ipsũ tradidit ꝓ ea.
Lege apłm. & uide quid adiungat. Ut eã
sanctificaret inquit. mundans eã laua¬

Expanded text:
di estis propter baptismum quo abluti estis; sed ait: Propter verbum, quod locutus sum vobis, nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente veraliud est sonus transiens, aliud virtus manens. si confessus fueris in ore tuo, quia dominus a mortuis, salvus eris. Corde creditdans corda eorum. Et in Epistola sua B. Petrus: Sic et vos, inquit, baptisma salvos faciet, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio, hoc est verbum fidei quod praedicamus, qua sine dubio, ut mundare possit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis cum Patre agricola dilexit Ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lava
Abbreviated transcription (Latin):
Apud te laus mea Circumcisio qui
legis. biꝑtica sunt Nã partĩinsacra
mentis: partim uͦ inmorib accipiunt:
Ad sac̾menta ꝑtinae circumcisio carnis.
sabbatũ temporale. neomeniae. sacri¬
ficium. atq om̃s huiusmodi innume¬
rabiles obseruationes: Ad mores aut̃c
ñ occides. ñ mechaberis. ñ falsum
cestimoniũ dices: & cetera calia:¬
InObseruationibꝰ aut̃. siñ incelligant᷑.
seruitꝰ sola ẽ: quał erat inpopło
uideoꝵ. & est usq ad huc: Si aut̃
& obseruentur illa. & intelligantur.
ñ mͦ nichil obsunt. s etiam ꝓssunt
aliqͥd si tempora conguant: sic̃ abip¬
so moyse ꝓpħisq obseruata s̃: congłe¬
entib illi popło cui adhuc tali seruitꝰ
utił erat ut sub timore custodiretur:
Nichil enĩ tam pie terite animã: quã
sacram̃tũ ñ intellectũ: Intellectum
aut̃ gaudiũ piũ parit: & celebracus

Expanded text:
apud te laus mea. Circumcisio, etclegis bipertita sunt. Nam partim, mentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes hujusmodi innumerae observationes. Ad mores autem, Non occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , et taliaIn observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola est; qualis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc: si autem et observentur illa, et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt aliquid, si tempori congruant; sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudium pium par
Abbreviated transcription (Latin):
alienigenam. nͥ herodẽ illũ qui fuit
quando dñs natꝰ ẽ: Inde ceper̃ reges
alienigene abherode: Ante herodẽ
om̃s de tribu uida: s donec uenirar
cui reꝑmissum est: Itaq ipso iã ue¬
niente dnõ eu̾sum ẽ regnum uideoꝵ:
cognoscere uerũ regem: lã uidete
si iudei s̃ appellandi: Ipsi uote sua
abdicauerunt se ab isto nomine: ut
iudei ñ sint digni appellari. nͥ tantũ
carne. Ubi ergose separauer̃ ab isto
nomine : Dicebant. seuiebant. in xp̃m.
id ÷ genꝰ uide. seuiebant insem̃ dauid:
& ait illis pilatus Regem uestrum
crucifigam : & illi: Non habemꝰ regẽ
nͥ cesarem Ouidei qui uocamini et
ñ estis: si ñ habetis regẽ nͥ cesarẽ. de¬
fecit iã pͥnceps exuida Uenit ergo
ille cui repmissum ẽ lu: gͦ uerius
uidei qͥ xpĩani facti s̃ exiudeis: Ce¬
teri uidei qui in .xp̃m ñ credideruil:
etiã nom̃ ipsum ꝑdere digni fuer̃
ludea ergo uera xp̃i eccłia est: credens
in illum regem qui uenit excribu ui-

Expanded text:
alienigenam, nisi Herodem illum qui fuit quando Dominus natus est . Inde coeperunt reges alienigenae, ab Herode. Ante Herodem omnes de tribu Juda, sed donec veniret cui repromissum est. Itaque ipso jam veniente Domino, eversum ecognoscere verum regem. Jam videte si Judaei sunt appellandi. Ipsi voce sua abdicaverunt se ab isto nomine, ut Judaei non sint digni appellari, nisi tantum carne. Ubi ergo se separaverunt ab isto nomine? Dicebant, saeviebant in Christum, id est genus Juda, saeviebant in semen David. Et ait illis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Et illi: Nos non habemus regem, nisi Caesarem . O Judaei qui vocamini, et non estis; si non habetis regem, nisi Caesarem, defecit jam princeps de Juda: venit ergo ille cui repromissum est. Illi ergo verius Judaei, qui christiani facti sunt ex Judaeis: caeteri Judaei qui in Christum non crediderunt, etiam nomen ipsum perdere digni fuerunt. Judaea ergo vera, Christi Ecclesia est, credens in illum regem qui venit ex tribu Juda
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ circumcisione cordis. ñ lictera s spũ:
Sunt gͦ uidei incircumcisione carnis:
& sunc uidei incirc̃cisione cordis: Patreᷤ
nostri multi scĩ. & circ̃cisionẽ carnis
habebant. ꝓpt̾ signaculũ fidei: & cir¬
cumcisionem cordis ꝓpt̾ ipsam fidem
abhis patrib degenerantes isti qͥ mͦ
in nomine głamt᷑. & facta ꝑdideriuł
abhis gͦ patͥb degegantes remanserlud
incarne uidei: incorde pagani Ipsi
enĩ udei qͥ s̃ ex abraham: a qͦ ysaac natꝰ
est. & ex illo iacob & ex iacob duodecĩ
iudeis Nam prima de alia tribu datꝰ
Post eadatus ẽ de cͥbu uida. rex dauid:
&exillo de tͥbu iuda fuer̃ reges: lacob
aut̃ ille hoc dixerat. quando benedi¬
aerat filios suos N defici& princeps
de uida nec dux defemorib eus donec
ueniat. cui reꝓmissum est De tribu¬

Expanded text:
mcisione cordis, non littera, sed spiritu : sunt ergo Judaei in circumcisione carnis, et sunt Judaei in circumcisione cordis. Patres nostri multi sancti, et circumcisionem carnis habebant propter signaculum fidei, et circumcisionem cordis propter ipsam fidem. Ab his patribus degenerantes isti qui modo in nomine gloriantur et facta perdiderunt; ab his ergo patribus degenerantes, remanserunt in carne Judaei, in corde Pagani. Ipsi enim Judaei, qui sunt ex Abraham, a quo Isaac natus est, et ex illo Jacob, et ex Jacob duodecim . Nam primo de alia tribu datuspostea datus est de tribu Juda rex David, et ex illo de tribu Juda fuerunt reges . Jacob autem ille hoc dixerat, quando benedixerat filios suos: Non deficiet princeps de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat cui re
Abbreviated transcription (Latin):
mendax: s ds̃ uerar: Qui ait: Ego
oixidii estis & filii altissumm omnes:
Uos aut̃ sic̃ homines moriemini. &
sicut unus expͥncipibꝰ cadetis: Con¬
solatur humiles & implet eos ñ solũ
fide credendo s etiam fiducia p̃dican¬
de uericatds. si ꝑseuerantes subdant᷑
dõ nec umnittentur uñ expͥncipibus
diaholum qui inueritate ñ stecit¬
& cecidit: Si enĩ omĩs homo indax.
intancũ ñ erunt mendaces: inquan¬
cũ ñ erunt homines. qm̃ diuer̃t¬

Expanded text:
go dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes: vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis» . Consolatur humiles, et implet eos non solum fide credendae, sed etiam fiducia praedicandae veritatis, si perseveranter subdantur Deo, nec imitentur unum ex principibus diabolum, qui in veritate non stetit, et cecidit. Si enim omnis homo mendax, in tantum non erunt mendaces, in quantum non erunt homines; qu
Abbreviated transcription (Latin):
Ego aut̃ diri inextasi mea. omĩs ho¬
mo mendar: Conterritus enĩ respex̃
infirmitatẽ suam. & uidit ñ dese sibi
e̾e p̃sumendum: Quantum enĩ ad ip¬
sũ hominẽ ꝑtina. mendax est S grã
dĩ uerax effectus ẽ: ne p̃ssuris inimi¬
corum cedens. ñ loqueretur qđ cre¬
diderat s negaret Sicut petro acci¬
dit. qm̃ de se p̃sumpserat: Et docendꝰ
ergo iste uidit in pauore suo om¬
nem hominẽ e̾e mendacẽ: Quia illi
qui nullo pauore uanescunt. neper¬
sequentibꝰ cedendo m̃ciant᷑ muneribꝰ
dĩ tales sunt non uirib suis: Proinde

Expanded text:
Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret; sicut Petro accidit, quoniam de se praesumpserat, et docendus ergo iste vidit in pavore suo omnem hominem esse mendacem; quia et illi qui nullo pavore vanescunt, ne persequentibus cedendo mentiantur, muneribus Dei tales sunt, non viribus suis. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
in illo mors uera facta ẽ: sic in nob̾ uera
remissio peccator. Et quẽ ad modũ in illo
uera resurrectio. ita & in uob̾ uera usti¬
ficatio. Ait gͦ. Quid gͦ dicemꝰ: ꝑmanebi¬
mꝰ inpeccatis ut grã abundet: Dixerat
enĩ suꝑius: ubi enĩ abundauit peccatũ
suꝑ abundauit grã: & idõ questionẽ sibi
ipse ꝓposuit utrũ ꝓpt̃ abundantiã gr̃ȩ
c̃sequendam inpeccato sit ꝑmanendum:
sed respondit. Absit: atq subiecit. Si eñi¬
mortui sumꝰ peccato. quonͦi uiuemus

Expanded text:
in illo vera mors facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. Ait enim, Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Dixerat enim superius, Ubi, enim abundavit peccatum, superabundavit gratia . Et ideo quaestionem sibi ipse proposuit, utrum propter abundantiam gratiae consequendam in peccato sit permanendum. Sed respondit, Absit: atque subjecit, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus
Abbreviated transcription (Latin):
Abundantia ñ ꝑtinet ad pͥmi hominis pro¬
pagirẽ. s ad conu̾sationis humane p̾uari¬
cationẽ. quȩ illi uni delieto qͦ solo obstricti
tenene̾ nifances. iam inmaiorib etatibus
e abuindantia iniquitatis adiectaẽ. S gm̃hoe
tioriginẽ. tam̃ idonea ẽ soluere grã salua¬
toris : idõ cũ dixisset. sic & grã regnet ꝑ
usticiã inuitã eternã. ad didic. piħm xp̃m¬

Expanded text:
non pertinet ad primi hominis propaginem sed ad conuersationis humanae praeuaricationem, quae illi uni delicto. quo solo obstricti tenentur infantes, iam in maioribus aetatibus ex abundantia iniquitatis adiecta est. sed quonti originem, tamen idonea est soluere gratia saluatoris, ideo, cum dixisset: Sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aeternam. addidit: Per
Abbreviated transcription (Latin):
uite eternȩ fidelis sermo est &¬
de his uolo te confirmare. ut cu¬
rent bonis oꝑibꝰ preesse qui credt̃
deo. hec enim sunt bona: & ucilia
hominibꝰ. Stultas autẽ questionẽ
& genealogias & concenciones

Expanded text:
ucos uersus: Fidelis sermo est, et de his uolo te confirmare, ut curent bonis operibus praeesse qui credunt deo. haec sunt bona et utilia hominibus. stultas autem quaestiones et genealogias et contenti
Abbreviated transcription (Latin):
bonum reꝓbi. Tu autẽ loquere
que decet. scãm doctrinam.
tia. Anus similiter in habitu scõ. ñ
criminatrices. non uino multo
seruientes. bene docentes ut pru¬
dentiam habeant adholescentu¬
liter hortare ut sobrii sint. Inõibꝰ
te ipsum prebe exemplum. bonoꝵ
operum in doccrina. in integrita¬
te. in grauitate. uerbum sanum
irreprehensibile: ut is qui ex ad¬
uersoẽ. uereatur nichilhabens
malum dicere de uob. Seruos
dñis sius subditos ẽẽ in om̃ibus
placentes. non contra dicences. ñ
fraudantes. sed in om̃ibꝰ fidẽ bo¬
namostendentes: ut doctrinam
saluatoris nr̃i dĩ ornent in om̃ibꝰ.
Apparuit enimgr̃a dĩ saluatoriᷤ

Expanded text:
re quae decet sanam doctrinam. tia. anus similiter in habitu sancto, non criminatrices, non uino multo seruientes, bene docentes, ut prudentiam doceant: adulescentusimiliter hortare ut sobrii sint. In omnibus teipsum praebe exemplum bonorum operum in doctrina, in integritate, in gravitate. Verbum sanum, irreprehensibile: ut is qui ex adverso est, vereatur, nihil habens malum dicere de nobis. Servos dominis suis subditos esse, in omnibus placentes, non contradicentes, non fraudantes, sed in omnibus fidem bonam ostendentes, ut doctrinam salvatoris nostri Dei ornent in omnibus. Apparuit enim gr
Abbreviated transcription (Latin):
reptionem deuita. sciens quia
subuersus ẽ qui eiusmodi ẽ e de¬
linquit. cum sit ꝓprio iudiciocõ¬
dempnatus. Cum misero ad ce
artheman. aut thiticũ festina ad
me uenire nicopolim. Ibi enim
statui hiemare. ⁊enam legisꝑi¬
tum &e appollo sollicite premito
ut nichil illis desit: Discaif aut̃¬

Expanded text:
ptionem devita: sciens quia subversus est, qui ejusmodi est, et delinquit, cum sit proprio judicio condemnatus. Cum misero ad te Artemam, aut Tychicum, festina ad me venire Nicopolim: ibi enim statui hyemare. Zenam legisperitum et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit. Discant aut
Abbreviated transcription (Latin):
pnat. Ammoire illos principibꝰ
& potestatibꝰ subdicos eẽ. Dicito
obedire. ad om̃e opus bonũ para¬
tos ẽe. neminem blasphemare. non
litigiosos ẽẽ. sed modestos om̃ẽ¬
om̃s homines. Eramus eni ce¬
nos aliquando insipientes. incre¬
duli. errantes. seruientes desidũ¬

Expanded text:
Admone illos principibus et potestatibus subditos esse, dicto obedire, ad omne opus bonum paratos esse, neminem blasphemare, non litigiosos esse, sed modestos omneomnes homines. Eramus enim aliquando et nos insipientes, increduli, errantes, servientes desid
Abbreviated transcription (Latin):
minum. auertentium se auerica¬
te. Omĩa munda mundis. Coinqͥ¬
natis autem & infidelibꝰ. nichil ẽ
mundum: sed inquinate sunt
eoꝵ & mens & conscientia. Con¬
ficentur se nosse dĩ: faccis aut̃
negant: cum sint abhominati

Expanded text:
 avertentium se a veritate. Omnia munda mundis: coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundum, sed inquinatae sunt eorum et mens et conscientia. Confitentur se nosse Deum, factis autem negant: cum sint abomi
Abbreviated transcription (Latin):
cone luxurie. aut non subditos.
oportet ertim ep̃m sine crimine
ẽ sicut dĩ dispensatorẽ. ñ suꝑbũ.
non itacundum: non uinolentũ:
ñ ꝑcussorẽ non turpis lucri cu¬
pidum: sed hospitalẽ benignũ:
sobrium: iustum: scm̃: continen¬
tem: ampleccentẽ eum qui scđm
doctrinam ẽ. fidelẽ sermonem.
ut potens sit exhorcari i doctri

Expanded text:
e, aut non subditos. oportet enim episcopum sine crimine esse sicut dei dispensatorem, non superbum, non iracundum, non uinolentum, non percussorem, non turpilucrum: sed hospitalem, benignum, sobrium, iustum, sanctum, continentem, amplectentem eum qui secundum doctrinam est fidelem sermonem, ut potens sit exho
Abbreviated transcription (Latin):
demdĩ. Scire autẽ uolo uos fr̃s
quia que cuta me sunt magis ad
ꝓfectum uenerunt euangelii:
ita ut uincula mea manifesta fi¬
erent inxp̃o in om̃i pretorio. &
in ceceris om̃ibꝰ: & plures ex fr̃ibꝰ¬
in dño confidentes in unculis
meis habundantius auderent
sine timore uerbum dĩ loqui.

Expanded text:
dem Dei scire autem vos volo fratres quia quae circa me sunt magis ad profectum venerunt evangelii ita ut vincula mea manifesta fierent in Christo in omni praetorio et in ceteris omnibus in Domino confidentes, vinculis meis abundantius auderent sine timore verbum Dei loqui.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. Orãs ago dõ meo in om̃i
memoria ur̃i semꝑ in cunctis
orationibꝰ meis ꝓ om̃ibꝰ uobis
cum gaudio. deprecationem
faciens. Uꝑ communicatione
ur̃a in euangłio xp̃i aprima die
usque nunc. confidens hoc ipso
quia qui cepit in uob opus boñ

Expanded text:
o. Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri semper in cunctis orationibus meis pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens super communicatione vestra in Evangelio Christi a prima die usque nunc, confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
magnificabitur xp̃c in corpore
meo siue ꝑ utam. siuie ꝑ mortẽ.
rilucrum. Quod si uiuere incar¬
ne hic michi fructus operis est:
ecce quid eligam ignoro. Coar¬
tor autem e duobꝰ: desidiũ habeis
melius. Permanere autẽ in car-
ne. necessariũ ẽ ꝓpt̃ uos. Et hoc
confidens scio quia maneho. &
ꝑmanebo om̃ibꝰ uob̾ ad ꝓfeccũ
ur̃m. & gaudium fidei. ut gra¬
tulatio ur̃a habundet in xp̃o
iħu in me ꝑmeum aduentum
iterum ad uos. Tantũ digne
euangłio xp̃i conuersamini: ut

Expanded text:
magnificabitur Christus in corpore meo sive per vitam sive per mortem ri lucrum quod si vivere in carne hic mihi fructus operis est et quid eligam ignoro coartor autem e duobus desiderium habenmelius permanere autem in carne magis necessarium est propter vos et hoc confidens scio quia manebo et permanebo omnibus vobis ad profectum vestrum et gaudium fidei ut gratulatio vestra abundet in Christo Iesu in me per meum adventum iterum ad vos tantum digne evangelio Christi conversamini ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sciebat uellet intelligi:. neqͣꝗͣ diceret ñ
exoꝑib. s diceret ex futuris oꝑib. Eoq
modo istam solueret questionẽ: immo
nullam quã solui opꝰ eẽt. faceret m̃tio¬
nem. Nc̃ uͦ cum respondisset absit. id ÷
absit ut sit iniquitas apud dm̃: mox
ut ꝓbaret nulla hoc iniquitate dei

Expanded text:
praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei