comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illis facundam et compositam orationem for. sed in maxmio ur̃o
beneficio cum omnibus locis me uosq maledictis lacerẽt nõ placuit
retices uequis modestiam in conscientiam duceret : nam meequidẽ
ee auimi sententia nulla oratio leder potest quippeuera necesse c̃
bene predicet. falsam uita moresq mei superant sed quoma uestra
consilia accusantur qui michi sumimũ honorem et maximũ nego¬
ciũ imposiustis etiam atq eẽ animis reputate nuiu corum peniten¬
dum sit: nõ possum fidei causa imagines neq triumphos aut consula¬
tus maiorum meorum ostender: ac sires postulant: hastas uexilium
phaleras alia imlitaria dona. preterea cicatrices in aduerso corpore. hee
funt mee iagines hec est nobilitas inhereditate relicta ut illa ills sed
ba parum id facio. ipsa se uirtus parum ostendit illis artificio opus
est ut turpia facta oratione regant: ueq luteras grecas didici parũ

Expanded text:
illis facundam et compositam orationem fore. Sed in maximo vestro illis facundam et compositam orationem fore. Sed in maximo vestro beneficio cum omnibus locis meque vosque maledictis lacerent, non placuit reticere, ne quis modestiam in conscientiam duceret. Nam me quidem ex animi mei sententia nulla oratio laedere potest: quippe vera necesse est bene praedicent, falsa vita moresque mei superant. Sed quoniam vestra consilia accusantur, qui mihi summum honorem et maximum negotium imposuistis, etiam atque etiam reputate, num eorum paenitendum sit. Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare, at, si res postulet, hastas, uexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices aduerso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sa: parui id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici: parum
Abbreviated transcription (Latin):
rint nec illi falsi funt qui diuerissimas res pariter expectant ignauie
uoluptatem et premia iurtutis. atq. et̃ cum ap uos aut in senatu fa
ciunt uerba pleraq oratione maiores suos extollunt. eorũ fortia facta
memorando clariore se se putant q̃d contra est. uam quanto uita
eorum preclarior tanto horum secordia flagitiosior et profecto ita
res se habent Maiorum gloria quasi posteris lumen est: neq: bona
neq mala eorum in occulto pac̾itũr: huiisce rei eeo mopiã patior
Quir: uerum id quod multo preclaricis est meamet facta inichi di¬
cer licet. Nunc iudete quã iniqui funt qd ex aliena iurtute sibi arroeãt
id michi &x mea non concedunt: scilicet da nnagines no habeo et
quia michi noua nobilitas est᷑ quam certt pepersse melius el qͣ: aciptã
corrupisse: equidem ego nõ is noro siam respondes ueliut abunde

Expanded text:
rint. Ne illi falsi sunt, qui diuersissimas res pariter expectant, ignaviae rint. Ne illi falsi sunt, qui diuersissimas res pariter expectant, ignaviae voluptatem et praemia virtutis. Atque etiam, cum apud vos aut in senatu verba faciunt, pleraque oratione maiores suos extollunt: eorum fortia facta memorando clariores sese putant. Quod contra est. Nam quanto vita illorum praeclarior, tanto horum socordia flagitiosior. Et profecto ita se res habet: maiorum gloria posteris quasi lumen est, neque bona neque mala eorum in occulto patitur. Huiusce rei ego inopiam fateor, Quirites, verum, id quod multo praeclarius est, meamet facta mihi dicere licet. Nunc videte, quam iniqui sint. Quod ex aliena virtute sibi arrogant, id mihi ex mea non concedunt, scilicet quia imagines non habeo et quia mihi nova nobilitas est, quam certe peperisse melius est quam acceptam corrupisse. Equidem ego non ignoro, si iam mihi respondere uelint, abunde
Abbreviated transcription (Latin):
heninen nouu. que illi audir et leger solent eorum partem uidi alia
egomet gessi que illi luteris too ea nnlitando didici: nunc nos existi¬
mate facta andicta pluris sint: contemnũt nouitatẽ meã ego illoꝵ
ignauiami. michi fortuna illis probra obiectantur. quaniquã ego
naturam una et cõmunam omnium existimo. sed fortissimũ quemq
generosum esse: ac suam & patribus Albmni aut hestie queri posset
me nẽ ani illos ex se oigni maluerit quid responsuros creditis inisi scie li¬
beros q: optinios uoluisse. qd si iure despiciunt mefaciant g̃ idem ma¬
ioribus suis quibus uti mchi ex urtute nobilitas cepit: inuidẽt hono¬
ri mieo. eros inuideant labori. innocentie periculis etiam meis. quoniã
perhec illum cepiuerum corrupti homines superbia ita etatẽ agũt
quasi ueshos honores conteniuãt: ita hos petunt quasi honeste uixe¬

Expanded text:
hominem nouum. Quae illi audire aut legere solent, eorum partem vidi, alia hominem nouum. Quae illi audire aut legere solent, eorum partem vidi, alia egomet gessi; quae illi litteris, ea ego militando didici. Nunc vos existimate, facta an dicta pluris sint. Contemnunt novitatem meam, ego illorum ignaviam; mihi fortuna, illis probra obiectantur. Quamquam ego naturam unam et communem omnium existimo, sed fortissimum quemque generosissimum. Ac si iam ex patribus Albini aut Bestiae quaeri posset, mene an illos ex se gigni maluerint, quid responsuros creditis nisi sese liberos quam optimos voluisse? quod si iure me despiciunt, faciant item maioribus suis, quibus, uti mihi, ex virtute nobilitas coepit. Inuident honori meo: ergo invideant labori, innocentiae, periculis etiam meis, quoniam per haec illum cepi. Verum homines corrupti superbia ita aetatem agunt, quasi vestros honores contemnant; ita hos petunt, quasi honeste vixe
Abbreviated transcription (Latin):
pericula consueta habeam. que ante uestra bene ficia gratuito forci¬
ebani ea uti accepta mercede deseraui nõ est consilium quir: illis
difficile est in potestatibus temperar̃ qui per ambitionem sese probos
simulauer. Et mdi qui omnem etatem in optimis artibus egi bene
faceriam ex consuctudine in naturam conuertitur. Bellum gere¬
re me cum iuguitha uis sistis quam rem nobilitas egerrime tulit. queso
reputate cum animis uestre num id mutari melius sit siquem exillo glo¬
bo nobilitatis ad hoc negocii aut uel aliud tale mittatis hominem ueto¬
ris prosapie ac multarum iiagniu et nullius stipendii seilicet ut
in tanta reignarus omnium trepidet festinet fumat aliquẽ ex populo
momiꝰtorem sui officiiuita pleruq euenit: ut quem uos imperar iussistis
facti sunt acta maiorum et gretorum imlitania precepta leger cepe
tempor posterius. Comparate nunc quirites cũr illoruni superbia me

Expanded text:
pericula consueta habeam. Quae ante vestra beneficia gratuito facipericula consueta habeam. Quae ante vestra beneficia gratuito faciebam, ea uti accepta mercede deseram, non est consilium, Quirites. Illis difficile est in potestatibus temperare, qui per ambitionem sese probos simulauere; mihi, qui omnem aetatem in optimis artibus egi, bene facere iam ex consuetudine in naturam vertit. bellum me gerere cum Iugurtha iussistis, quam rem nobilitas aegerrime tulit. Quaeso, reputate cum animis vestris, num id mutare melius sit, si quem ex illo globo nobilitatis ad hoc aut aliud tale negotium mittatis, hominem ueteris prosapiae ac multarum imaginum et nullius stipendi: scilicet ut in tanta re ignarus omnium trepidet, festinet, sumat aliquem ex populo monitorem offici sui. Ita plerumque evenit, ut, quem vos imperare iussistis, facti sunt, et acta maiorum et Graecorum militaria praecepta legere coep atque usu prius est. Comparate nunc, Quirites, cum illorum superbia me
Abbreviated transcription (Latin):
modicos esse demns perionauiam et superbia etatem ager sed michi cõ¬
eo maiore cura illam admiistrari quã hec peti deber neq me fallit
quantum cum maximo uestro beneficio negocii sus tineam: belluni
parar̃ fimul & erario parcer. coger ad imlitiam eos quos nolis otsende
domi forisq onima curar et ea ager inter inuidos occurstiutos facti¬
osos opimone quirites asperuis est. Ad hec alii si deliquer uctus nobi¬
litas maiorum fortia facta: coonatorum et atfiniũ opes multe cliẽ¬
tele omnia prefidio adsunt: Michi opes in memet site quas necesse ẽ¬
et iurtute e innocentia tutari. nam alia infirma sunt. et illud in¬
telligo Quir. omniũ ora in me conuersa esse. equos bonosq fauer ꝗppe
locum: quo michi acrius intendum est uti neq uos capiamini et
illi frustrati sint. ita ad hoc etatis a pueritia fiu ut omnes labers et

Expanded text:
modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi conmodicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi coneo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit, quantum cum maximo vestro beneficio negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam eos quos nolis offendere, domi forisque omnia curare et ea agere inter invidos occursantis factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere, uetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio assunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt. Et illud intellego, Quirites, omnium ora in me conuersa esse, aequos bonosque fauere—qui. Quo mihi acrius annitendum est, uti neque vos capiamini et illi frustra sint. Ita ad hoc aetatis a pueritia fui, uti omnis labores et
Abbreviated transcription (Latin):
terim que bello opuserant prima habes postular̃ legionibus supple¬
et ambiendo coger homines emeritis stipendiis proficisci neq illi se¬
natus quamqua aduersus erat de nullo negocio abnuer audebat
ceterum supplementum ẽẽ letus decreuerat quia neq plebe mili¬
tia uolente putabatur Marius aut belliusum aut studia uulgi
aisfurus. sed ea res frustra sperata tanta libido cum Mario eũdi
plerosq inuaserat sese quisq preda locupletem fore uictorem domũre¬
diturunt alia hiius cemodi amimus trahebant et eos nõ paululum.
oratione sua Marius erexerat nam postquã onimbus decretis que
postulauerat mmilites scriber uult hortandi causa simul et nobili¬
tatẽm uti consueuerat exagitandi concionem populi aduocauit
demde hoc modo disseruit.
Cio ego Quir. plerosq nõ issdem artibus imperiũ a uobis¬
petere. et postqua adepti sunt gerer. primo maustrios supplues

Expanded text:
terim quae bello opus erant, prima habere: postulare legionibus suppleterim quae bello opus erant, prima habere: postulare legionibus suppleet ambiendo cogere homines emeritis stipendiis secum proficisci. Neque illi senatus, quamquam aduersus erat, de ullo negotio abnuere audebat. Ceterum supplementum etiam laetus decreverat, quia neque plebi militia volenti putabatur et Marius aut belli usum aut studia uulgi amissurus. Sed ea res frustra sperata: tanta libido cum Mario eundi plerosque invaserat. Sese quisque praeda locupletem fore, victorem domum rediturum, alia huiusce modi animis trahebant, et eos non paulum oratione sua Marius arrexerat. Nam postquam omnibus quae postulauerat, decretis milites scribere uult, hortandi causa simul et nobilitatem, uti consueuerat, exagitandi contionem populi aduocauit. Deinde hoc modo disseruit: "Scio ego, Quirites, plerosque non isdem artibus imperium a vobispetere et, postquam adepti sunt, gerere: primo industrios supplices
Abbreviated transcription (Latin):
defmnei nõ in eiusdem potistate mnitium eus et finem esse: inciper
cui uis etiam ignauo licer: deponi aut cum uictores uelint. pro¬
inde sibiq regnoq consuleret. neu florentes res suas cũ iuguithe
perditis imsceret ad ea rex satis placide uerba facit sese pacem cu¬
pere. sed iugurtho fortunarum imisereri. si eadem illi copia fiert
omina conuentura. rursus imperator contra postulata boglii nũ¬
cios mutie ille probar partim alia abnuer eo modo sepe ab utraes :
missis remissisq nuntiis tempus proceder et ex Metelli uoluntate
bellum intactum trahi at Marius ut supra dixinus cupientissi¬
sina plebe consul factus postquã ei protunciam numoliam populus
iusfit antea iam infestus nobilitati: tum uero multus et ferox instai¬
modo singulos modo uniuersos leder detitar sese consulatum ex iuctis
tlis spolia cepisse. alia preterra magnifica prose et illis dolentia .ii.¬

Expanded text:
desinere; non in eiusdem potestate initium eius et finem esse; incipere desinere; non in eiusdem potestate initium eius et finem esse; incipere cuiuis etiam ignavo licere, deponi cum victores uelint. Proinde sibi regnoque suo consuleret neu florentis res suas cum Iugurthae perditis misceret. Ad ea rex satis placide verba facit: sese pacem cupere, sed Iugurthae fortunarum misereri; si eadem illi copia fieret, omnia conventura. Rursus imperator contra postulata Bocchi nuntios mittit; ille probare partim, alia abnuere. Eo modo saepe ab utroque missis remissisque nuntiis tempus procedere, et ex Metelli voluntate bellum intactum trahi. At Marius, ut supra diximus, cupientissima plebe consul factus, postquam ei prouinciam Numidiam popuIus iussit, antea iam infestus nobilitati, tum vero multus atque ferox instare; singulos modo, modo uniuersos laedere; dictitare sese consulatum ex victis illis spolia cepisse, alia praeterea magnifica pro se et illis dolentia. In
Abbreviated transcription (Latin):
datani. nam consulem factum iam autea acceperat quibus rebus
iupra bonum atq hoñ estum perculsus. neq laerhir lachrianas ẽt¬
tenes. neq moderari iinguani uir egregius aliis artibuis nimis mol¬
licer coritudinem rati: quam rĩ alii in fuperbiam uerteb̃at alii bonũ
igeniũ contumelia accensum esse. Multi qd iam parta uictoria ex
manibus criperetur. nobis satis cognitũ est᷑ illum magis honore Mlaris
q̃ niuña sua excriciatum noq tam anxie lacurum fuisse si aolpta
prouincia aliqua Mario traderetur igitur eo dolore impeditus et
quia itultie uidebatur alienam rem suo periculo curar legatos ad
Boghum misit postulatum ne ime causa hostis prfieret habey
tum magnam copiam societatis amicitieq conuiugende q̃ potior
bello esset quã qui opibus suis confideret: tamen nõ deber incerta
pro certis mutar omne bellum fumi facile est ceterum acerrime

Expanded text:
Mario datam; nam consulem factum ante acceperat. Quibus rebus Mario datam; nam consulem factum ante acceperat. Quibus rebus supra bonum aut honestum perculsus neque lacrimas tenere neque moderari linguam, vir egregius in aliis artibus nimis molliter aegritudinem pati. Quam rem alii in superbiam vertebant, alii bonum ingenium contumelia accensum esse, multi quod iam parta victoria ex manibus eriperetur. Nobis satis cognitum est illum magis honore Mari quam iniuria sua excruciatum, neque tam anxie laturum fuisse, si adempta prouincia alii quam Mario traderetur. Igitur eo dolore impeditus et quia stultitiae videbatur alienam rem periculo suo curare, legatos ad Bocchum mittit postulatum, ne sine causa hostis populo Romano fieret: habere tum magnam copiam societatis amicitiaeque coniungendae, quae potior bello esset, et, quamquam opibus suis confideret, tamen non debere incerta pro certis mutare. Omne bellum sumi facile, ceterum aegerrime
Abbreviated transcription (Latin):
gentibris libidine imperandi quis omma regna aduersa sut tum
sese ante paulo carthaginenses item regem persen post uti quisq
opulentis simus uidebatur ita romanis hostem for: hiis atq aliis
talibus ad cirtham oppidum iter constitiuit : qđ ibi & Metellus
predam captiuosq et impedimenta locauerat: ita igurtha ratus
aut capta urbe oper pictium fore. aut si romanus dux auxilio suis
uenisset prelio seze certaturos nam callidus idmodo fstinabat bogiii
pacen minues nemoras agitando aliud quã bellum mallet: impera¬
toy postquã deregum societate cognoruit nõ teme neq uti sepe iã uito
Iuguitha confueuerat ommibris lecis pugnandi copiam facit: citerũ
hauod procul a cirtha castris munitis reges operitur melius esse racusco¬
gnitis mauris quonam is nonus hostis accesserat ex comodo pugna
faces interiui ronia per licteras certiorfit Mario prouniciã nuumidiã

Expanded text:
gentibus, libidinem imperitandi, quis omnia regna aduersa sint; tum gentibus, libidinem imperitandi, quis omnia regna aduersa sint; tum sese, paulo ante Carthaginiensis, item regem Persen, post uti quisque opulentissimus videatur, ita Romanis hostem fore. His atque aliis talibus dictis ad Cirtam oppidum iter constituunt, quod Ibique Metellus praedam captiuosque et impedimenta locauerat. Ita Iugurtha ratus aut capta urbe operae pretium fore aut, si Romanus auxilio suis venisset, proelio sese certaturos. Nam callidus id modo festinabat, Bocchi pacem imminuere, ne moras agitando aliud quam bellum mallet. Imperator postquam de regum societate cognovit, non temere neque, uti saepe iam victo Iugurtha consueuerat, omnibus locis pugnandi copiam facit. Ceterum haud procul ab Cirta castris munitis reges opperitur, melius esse ratus cognitis Mauris, quoniam is nouos hostis accesserat, ex commodo pugnam facere. Interim Roma per litteras certior fit prouinciam Numidiam
Abbreviated transcription (Latin):
facei. preterea Regis Boghi proximos magniis muneribus et maioribus
promissis ad studium sui pericit quis adiucoribus regem aogres pus im¬
pellit uti aduersus romanos bellum incipiat id ea gratia faciius promusq
fuit ꝗd hoglius in initro huiuisce belli legatos romam miserat fedus et
amncitia petitum. quam re oportums sune incepto bello pauci ĩpediuerãt
ceci auaritia quis omma honesta atq ii hon esta uender mos enat et̃
antea iugurthe flia Boghu nupserat᷑. uerum ea necessitudo a pud
nunolas Maurosq leuis ducitur q̃d finguli pro opibus quisq quãplu¬
rimasuxores alii denas alii plures habeant. sedreges eo amplius ita
ammus multitudine distrahitur nulam pro socia obtinet pariter
omnes uiles sunt. Igitur in locum ambobus placitum &ercitiis conuenu̾̃t
ibi fide data et accepta iugurtha boghi amnu oratione accendit
romanos miustos profunda aiuaritia cõmuues omniũ hostisesse ean

Expanded text:
facere. Praeterea regis Bocchi proximos magnis muneribus et maioribus facere. Praeterea regis Bocchi proximos magnis muneribus et maioribus promissis ad studium sui perducit, quis adiutoribus regem aggressus impellit, uti aduersus Romanos bellum incipiat. Id ea gratia facilius proniusque fuit, quod Bocchus initio huiusce belli legatos Romam miserat foedus et amicitiam petitum, quam rem opportunissimam incepto bello pauci impediuerant caeci auaritia, quis omnia honesta atque inhonesta vendere mos erat. Et iam antea Iugurthae filia Boccho nupserat, verum ea necessitudo apud Numidas Maurosque leuis ducitur, quia singuli pro opibus quisque quam plurimas uxores, denas alii, alii pluris habent, sed reges eo amplius. Ita animus multitudine distrahitur: nulla pro socia obtinet, pariter omnes viles sunt. Igitur in locum ambobus placitum exercitus conveniunt. Ibi fide data et accepta Iugurtha Bocchi animum oratione accendit: Romanos iniustos, profunda auaritia, communis omnium hostis esse; ean
Abbreviated transcription (Latin):
cirenenses aliquanto posteriores se esse uident. et obrem corruptã domi
penas metuu̾t criminari carthagmenses ante tempus digrestos contur¬
bare iem demq omnia malle q̃ uicti abies. sed cuni pene alia condi¬
tionem tantũmodo tquam peterent greci optionẽ carthaginensidus
faciunt ut ue illi quos fines populo suo quererẽt ibi uiui obraerentur
uel eadem conditione se se quem ĩ locum uellent proceffuros dimitte¬
ita uiui obruti iunt: Carthagmenses in eo loco philenis fratribus aras
consetraues aliiq illis honore domi instituti. Nunc ad iem redeo Iu¬
guitha postquã amissa :hala nchil saicis firmũ contra Uletellum
putat permagnas solitudines cum paucis profectus peruenit adͥ Ge¬
tulos genuishominum ferum incultumq. et eo tempore ignarũ nomi¬
is ꝓ rtorum multitudineni in unum cogit ac paulatim conque¬
facit ordine habe signa seqiu imperium obseruar item alia mlitaria

Expanded text:
Cyrenenses aliquanto posteriores se esse vident et ob rem corruptam domi Cyrenenses aliquanto posteriores se esse vident et ob rem corruptam domi poenas metuont, criminari Carthaginiensis ante tempus domo digressos, conturbare rem, denique omnia malle quam victi abire. Sed cum Poeni aliam condicionem, tantummodo aequam, peterent, Graeci optionem Carthaginiensium faciunt, ut vel illi, quos finis populo suo peterent, ibi viui obruerentur, vel eadem condicione sese quem in locum vellent processuros. Philita viui obruti. Carthaginienses in eo loco Philaenis fratribus aras consecrauere, aliique illis domi honores instituti. Nunc ad rem redeo. Iugurtha postquam amissa Thala nihil satis firmum contra Metellum putat, per magnas solitudines cum paucis profectus pervenit ad Gaetulos, genus hominum ferum incultumque et eo tempore ignarum nominis Romani. Eorum multitudinem in unum cogit ac paulatim consuefacit ordines habere, signa sequi, imperium obseruare, item alia militaria
Abbreviated transcription (Latin):
ses quoq magni atq. opulenti fues. ager in medio arenosus una facie
neq flumen neq m̃õs erat qui fines eorum discernent᷑ que res eos ini
magno duituruaq bello initer se habuit. post quã utrimq legiones
item dasss sepe fuse fugateq. et alteri alteos aliquantuiu atriuerat
uenti ne mox uictos uictorsq defessos alius agrederetur. per inducias
sponsionem faciunt uti certo dielegati domo proficiscerentur et quo
in loco inter se obiii fuissent is comunis utriuisq populi finis haberetur
turauer iter pegds. Curenenses tardiuis uer id secordia ne an causa ac¬
cident parum cognoui. ceterum solet in illis locis tempestas haud secus
atq in mari rttiner homiues. nam ubi per loca equalia et nuda gignẽ¬
tuiniuentus coortus arenam humo excitauit ia magna ui agitata
ora oculosq impeller solet: ita impedito prospectu morari iter. postquã

Expanded text:
ses quoque magni atque opulenti fuere. Ager in medio harenosus, una specie; ses quoque magni atque opulenti fuere. Ager in medio harenosus, una specie; neque flumen neque mons erat, qui finis eorum discerneret. Quae res eos in magno diuturnoque bello inter se habuit. Postquam utrimque legiones, item classes saepe fusae fugataeque et alteri alteros aliquantum attriueret. veriti, ne mox victos victoresque defessos alius aggrederetur, per indutias sponsionem faciunt, uti certo die legati domo proficiscerentur: quo in loco inter se obvii fuissent, is communis utriusque populi finis haberetur.turauere iter pergere, Cyrenenses tardius iere. Id socordiane an casu acciderit, parum cognovi. Ceterum solet in illis locis tempestas haud secus atque in mari retinere. Nam ubi per loca aequalia et nuda gignentium ventus coortus harenam humo excitauit, ea magna vi agitata ora oculosque implere solet: ita prospectu impedito morari iter. Postquam
Abbreviated transcription (Latin):
D. Anmus prefectus id oppidum a. sidoniis conditum es t
quos accepinus profugõs ob discordias cuules nauibus m eo locos ue¬
mise ecterum situm inter duas syites quibus nomen ex remditu
nam duo sunt sinus prope in extrema aphrĩca impars magnitudi¬
ne parei natura quorum prexima terre peralta sunt. cetera uti sors
tulit alta: alia tempestate uadosa: nam ubi mar magnũ esse et se¬
iuiꝰ uentis cepit limum harenamq et faxa ingentia fluctus trabũt
linguamodo conuersa cõnubio numidarũ leges cultusq pleraq sx¬
donica que eo facilius ittinebant ꝗ̃d procul ab imperio iegis eta¬
teni agebant: inter illos et frequentem numidiã multi uãstiq loci
sunt. Sed quoniam in has regioues per leptitanorum negocia uem¬
mus non mdignum iuidetur egregium atq admirabile facnus
duorum carthagiensiũ memorar eam rem locus admonuit qͣ
tempestate carthaginenses plereq aphrice imperitabant: Cirenẽ¬

Expanded text:
C. Annius praefectus. Id oppidum ab Sidoniis conditum est, C. Annius praefectus. Id oppidum ab Sidoniis conditum est, quos accepimus profugos ob discordias civilis nauibus in eos locos venisse, ceterum situm inter duas Syrtis, quibus nomen ex re inditum. Nam duo sunt sinus prope in extrema Africa, impares magnitudine, pari natura; quorum proxima terrae praealta sunt, cetera uti fors tulit alta alia, alia in tempestate uadosa. Nam ubi mare magnum esse et saevire ventis coepit. limum harenamque et saxa ingentia fluctus trahunt: lingua modo conuersa conubio Numidarum, legum cultusque pleraque Sidonica; quae eo facilius retinebant, quod procul ab imperio regis aetatem agebant. Inter illos et frequentem Numidiam multi vastique loci erant. Sed quoniam in eas regiones per Leptitanorum negotia venimus, non indignum videtur egregium atque mirabile facinus duorum Carthaginiensium memorare; eam rem nos locus admonuit. Qua tempestate Carthaginienses pleraque Africa imperitabant, Cyrenen
Abbreviated transcription (Latin):
prima dicuntur domũ regiã comportant ibiq uino et epulis gra¬
uati ilaq et domuni et semiet igni corrumpunt et quas uc ti ãs
hostibus penas meruerant easipsi uolentes pependes sed pariter cũ
capta hala segati &x eppido Lepti ad Metellum uenerãt orãtes
uti presidium preectumq eo inuter et: ⁊samilcar̃ quendã homnis
nobilem factiosum nouis rebus studentem aduersum quẽ neq impe¬
ria magistratuũ neq leges ualerẽt: in id fistinaret in suino periculo
suam salutem et illorum socios fare Nam septitani iã inde a prin¬
cipio belli iugurthini ad Bestiam consulem et postea roma unserãt
amicitiam societatemq regatum: demde ubi ea impetrata fuer
semper bomi fidelesq inanser et cuncta a bestia Mlomo Metello¬
queimpetrata onauiter fecerant: itaq ab imperator̃ facile qui
pctibant addepãi funt emisse sunt eo cohortes ligurũ quatuor

Expanded text:
prima ducuntur, domum regiam comportant. Ibi vino et epulis oneprima ducuntur, domum regiam comportant. Ibi vino et epulis onerati illaque et domum et semet igni corrumpunt, et quas victi ab hostibus poenas metuerant, eas ipsi volentes pependere. Sed pariter cum capta Thala legati ex oppido Lepti ad Metellum venerant orantes, uti praesidium praefectumque eo mitteret: Hamilcarem quendam, hominem nobilem factiosum, novis rebus studere, aduersum quem neque imperia magistratuum neque leges valerent; ni id festinaret, in summo periculo suam salutem, illorum socios fore. Nam Leptitani iam inde a principio belli Iugurthini ad Bestiam consulem et postea Romam miserant amicitiam societatemque rogatum. Deinde ubi ea impetrata, semper boni fidelesque mansere et cuncta a Bestia, Albino Metelloque imperata naue fecerant. Itaque ab imperatore facile quae petebant adepti. Emissae eo cohortes Ligurum quattuor et
Abbreviated transcription (Latin):
magua parte pecume ex oppido noctu profugit. neq postea ullo ĩ loco
am̃plius imno die aut una nocte moratus fimulabat so negocii grã
properar: ceterum proditionen tumebat: quã uitar posse cele¬
ritate putabat: nam talia consilia solent per ociũ & oportunitate
capi. At Metellus ubi oppidanos prelio intentos simul oppidum et
operbus et loco munitum iudet uallo fossaq: mena circunuenit:
denide iubet locis ex copia maxime idoneis uineasager superq eas
aggerem iacer: et super aggerem impositis turribus opus minis tros
tutari. contra hec oppidani fistmar parar: prorsus ab utrisque
inchil reliquũ fieri: demq romani multo ante labore prelissq fati¬
gati post dies quadragm̃ta quã eo uentũ erat oppido modo potiri
preda onnis a perfugis corrupta est. hii postquam murum anctibus
feriri resq suas afsuctas uident aurum atq argentuni et alia que

Expanded text:
magna parte pecuniae ex oppido noctu profugit. neque postea in ullo loco magna parte pecuniae ex oppido noctu profugit. neque postea in ullo loco amplius uno die aut una nocte moratus, simulabat sese negoti gratia properare, ceterum proditionem timebat, quam vitare posse celeritate putabat: nam talia consilia per otium et ex opportunitate capi. at Metellus, ubi oppidanos proelio intentos, simul oppidum et operibus et loco munitum videt, vallo fossaque moenia circumvenit. dein duobus locis ex copia maxume idoneis vineas agere, superque eas aggerem iacere et super aggerem inpositis turribus opus et administros tutari; contra haec oppidani festinare, parare; prorsus ab utrisque nihil reliquom fieri. denique Romani, multo ante labore proeliisque fatigati, post dies quadraginta quam eo ventum praeda omnis ab perfugis corrupta. Ii postquam murum arietibus feriri resque suas afflictas vident, aurum atque argentum et alia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ubi presto fuerint precidit. ipse & flumine quã proximã oppido aquã
esse supra diximus imenta honerat : eo modo instructus ad halã
proficiscitur denide ubi ad id lociuentũ est quo numidas preceperat
et castra posita munitaq. sunt tanta repente celo nussa ius aque
dicitur ut ea modo exercitui fatis supero. foret: prterea comeatus
sepe amplior: quia numide sicuti pleriq faciunt ĩ noua deditioñ
ꝯficia intenderant: ceterum milites religione pluuia magis usi
eaq res multum animis eorum addidit nam rati sunt sc̃so diis
imortalibus cure esse: denide postero die contra opimonem iugur¬
the ad ⁊halam peruenũt: oppidani qui se locorum asperitate mũ¬
intos crediderãt magna atq insolita re perculsi ichilo segnius bel¬
lum parar idem nostri facer.: sed rex inchil iam infectum Metello
credens. quappe ommnia tela. arma locos tempora: demque natu¬
ram ipsam ceteris imperitantem molustria uicerat cũ liberis et

Expanded text:
ubi praesto fuerint, praedicit; ipse ex flumine, quam proxumam oppido aquam esse supra diximus, iumenta onerat: eo modo instructus ad Thalam proficiscitur. deinde ubi ad id loci ventum, quo Numidis praeceperat, et castra posita munitaque sunt, tanta repente caelo missa vis aquae dicitur, ut ea modo exercitui satis superque foret. praeterea commeatus spe amplior, quia Numidae, sicuti plerique in nova deditione, officia intenderant. ceterum milites religione pluvia magis usi, eaque res multum animis eorum addidit, nam rati sese dis inmortalibus curae esse. deinde postero die contra opinionem Iugurthae ad Thalam perveniunt. oppidani, qui se locorum asperitate munitos crediderant, magna atque insolita re perculsi, nihilo segnius bellum parare; idem nostri facere. sed rex, nihil iam infectum Metello credens, quippe qui omnia, arma tela, locos tempora, denique naturam ipsam ceteris imperitantem industria vicerat, cum liberis et
Abbreviated transcription (Latin):
cultus pueritie multus erat: que postquã Uetello comperta sũt qͣꝗ
inter  balam flumenq proximũ in spacio miliũ quinquaginta
loca arida atq uasta eẽ cognouerat tamen spe patrandi belasiaus
oppidi potiretur omines asperitates superuaden acnaturã ẽt iunces
aggreditur. igitur omina iumenta sarcinis leuar iubet insi fru¬
mento dierum decem: eterum uties modo et alia uasa aque ido¬
nea portari. preterea conquirit ex agris q plurimũ potist domiti
petoris eoq imponit uasa cuiuisq modi sed pleraq lignea collecta ex
tuguniis nuidarum: adhoc funtimis imperat qui se post ngis fugã
Metelo dederant quã plurimũ uc quisq aque portaret diem̃ locumg¬

Expanded text:
multus pueritiae cultus erat. Quae postquam Metello comperta sunt, quamquam multus pueritiae cultus erat. Quae postquam Metello comperta sunt, quamquam inter Thalam flumenque proximum in spatio milium quinquaginta loca arida atque vasta esse cognoverat, tamen spe patrandi belli, si eius oppidi potitus foret, omnis asperitates superuadere ac naturam etiam vincere aggreditur. Igitur omnia iumenta sarcinis leuari iubet nisi frumento dierum decem, ceterum utris modo et alia aquae idonea portari. Praeterea conquirit ex agris quam plurimum potest domiti pecoris eoque imponit vasa cuiusque modi, sed pleraque lignea collecta ex tuguriis Numidarum. Ad hoc finitimis imperat, que se post regis fugam Metello dederant, quam plurimum quisque aquae portaret; diem locum
Abbreviated transcription (Latin):
satis placebant: utiera profectusq in dies nuitar modo aduersus
hostes interdum in folitudines perger sepe in fuga ac post paulo in
armis spem haber dubitar untute an fidei populariun minus oe¬
derit: ita quocunq intenderat ris aduerse erant: Sed inter eas mo¬
ras repente sese Netellus cum exercitu ostendit ostendit. Humide ac
Iugurtha protempor parati instructi sunt: demde preliũ incipit᷑
qua in parte rex pugne affuit ibi aliquandiu certamen est ecteri eius
omnes milites primo congressu pulsi fugatiq sunt: Romani lionore
et armorum et aliquanto numero hostium paucorum potiti sut. nã
ferme niunidas in omnibus preliis magis pedes q̃: arma tutati sunt
ea fuga iugurtha impensius modo rebus suis diffidens cum perfugis
et partẽ equitatus in solitudines: denide Thalam peruenit id cp̃pi¬
dum maguum atq opulentum ibiq pleriq thesauri filiorumq cius¬

Expanded text:
satis placebat: itinera praefectosque in dies mutare; modo advorsum satis placebat: itinera praefectosque in dies mutare; modo advorsum hostis, interdum in solitudines pergere; saepe in fuga ac post paulo in armis spem habere; dubitare, virtuti an fidei popularium minus crederet: ita quocumque intenderat, res advorsae erant. sed inter eas moras repente sese Metellus cum exercitu ostendit. Numidae ab Iugurtha pro tempore parati instructique, dein proelium incipitur. qua in parte rex pugnae adfuit, ibi aliquamdiu certatum, ceteri eius omnes milites primo congressu pulsi fugatique. Romani signorum et armorum et aliquanto numero, hostium paucorum potiti; nam ferme Numidis in omnibus proeliis magis pedes quam arma tuta sunt. Ea fuga Iugurtha impensius modo rebus suis diffidens cum perfugis et parte equitatus in solitudines, dein Thalam pervenit, in oppidum magnum atque opulentum, ubi pleriq
Abbreviated transcription (Latin):
tium quã mala aut bona sua moderari. preterea seditiosi magistratus
uulgum exagitar uetellum onimbus conciombus capitis accerser ularis
uirtutem imanius celebrar. demiq plebes sic est accensa uti opifices agit̃¬
stosq omnes quorum res fidesq in mambus site erant relictis operibus fre¬
quentarent Marium ee ut sua necessaria post illius honorem ducerent
ita percula nobilitate post multas tempestatis nouo homini consulatus
mandatur. et postea populusa mno pl. L xanlio Mancino rogatus
quem uullet cum Iuguitha bellum gert pegueus Mariu iussit¬
res faustra fuit. eodem tempore iugurtha amissis amicis quorũ plerosq.
ipse necauerat: ceteri formidine parsadromanos alii ad regẽ boghii
perfugerant cũ neq bellum geri sine ininistris posset: et nouorũ fidẽ
in tanta perfidia ueterum experiri periculesum duceret uarius in¬
certusq agutabatur. neq illi res neq consilium auit quisq̃. hominũ

Expanded text:
tium quam bona aut mala sua moderata. Praeterea seditiosi magistratus tium quam bona aut mala sua moderata. Praeterea seditiosi magistratus uulgum exagitare, Metellum omnibus contionibus capitis arcessere, Mari virtutem in maius celebrare. Denique plebes sic accensa, uti opifices agrestesque omnes, quorum res fidesque in manibus sitae erant. relictis operibus frequentarent Marium et sua necessaria post illius honorem ducerent. Ita perculsa nobilitate post multas tempestates nouo homini consulatus mandatur. Et postea populus a tribuno plebis T. Manlio Mancino rogatus, quem vellet cum Iugurtha bellum gerere, frequens Marium iussitres frustra fuit. Eodem tempore Iugurtha amissis amicis, quorum plerosque ipse necauerat, ceteri formidine pars ad Romanos, alii ad regem Bocchum profugerant, cum neque bellum geri sine administris posset et nouorum fidem in tanta perfidia ueterum experiri periculosum duceret, varius incertusque agitabat. Neque illi res neque consilium aut quisquam hominum
Abbreviated transcription (Latin):
perq̃ sua ante fidelite acta ne super tali sceler suspectum sesehaberat.
Adea rex aliterq amino gerebat placide respondit. Bomilcarꝰ inter¬
eta fuit. ueq loco neq mortali ciuq̃ aue tempori satis creder ciues hostes
sepe contra decus iegium noctu iequiescer interdum sonino excitus arrep¬
tis armis tumulcun facer: ita forinidine quasi uecordia agitari igitur
xetellus ubi de casu bomilcaris a inditio patefac̃to ex perruigis cõgnouit
rursus tanquã ad integrum bellum cunc̾ta parat festinatq Marium
fatigantem de profectione simul et inuic̃tum et offensum sibi parum
doneun ratus domum dimittit. et rome plebes litteris que de Metello
ac Mario misse erant cognitis uolenti anmio de ambobus acceperant
Imperatori nobilitas que antadecori fuit inuidie esse. ac illi alteri pene¬
ri bumilitas fauorem addiderat. Cceterum in utroq magis studia par¬

Expanded text:
perque sua antea fideliter acta, ne super tali scelere suspectum sese haberet. perque sua antea fideliter acta, ne super tali scelere suspectum sese haberet. Ad ea rex, aliter atque animo gerebat, placide respondit. Bomilcareta fuit: neque loco neque mortali cuiquam aut tempori satis credere, civis hostisque epe contra decus regium, noctu requiescere, interdum somno excitus arreptis armis tumultum facere: ita formidine quasi vecordia exagitari. Igitur Metellus, ubi de casu Bomilcaris et indicio patefacto ex perfugis cognovit, rursus tamquam ad integrum bellum cuncta parat festinatque. Marium fatigantem de profectione, simul et invitum et offensum sibi parum idoneum ratus, domum dimittit. et Romae plebes litteris, quae ac Mario missae erant, cognitis volenti animo de ambobus acceperant. Imperatori nobilitas, quae antea decori fuit, invidiae esse; at illi alteri generis humilitas fauorem addiderat. Ceterum in utroque magis studia par
Abbreviated transcription (Latin):
mallet sed cum hec luter allate fuer forte Habdalsa &ercitato corpore
fessus in lecto quuescebat ubi coginitis bonnlcaris uerbis primocura
demde uti egrum animũ solet sominus cepit: erat enineriumda ꝗđa
negociorum curator fidusei acceptusq et omnniũ consiliora nisi no-¬
uissimi particeps qui postquam allatas litteras audiuit et ex consue¬
tudine ratus opera aut̃ ingenio suo cpus esse tabemaculum mitroiut
dormente illo epistolam super caput in pulunari tenere positã
sumit ac pedegit denide proper cognitis insidiis ad regem pergit: Nabdalsa
post paulo eperrectus ubi neq epistolant repperit et iem onniem uti acta
erat experfugis cognouit prino indicem persequi conatus est postas id
fruistra fuit iugurtam placandi gratia accedit: dicit que ipse parauis set
perfida clientis sui faces preuenta. lachrimãs obtestatur. peramicitiã

Expanded text:
mallet. Sed cum eae litterae allatae, forte Nabdalsa exercito corpore mallet. Sed cum eae litterae allatae, forte Nabdalsa exercito corpore fessus in lecto quiescebat, ubi cognitis Bomilcaris verbis primo cura, deinde, uti aegrum animum solet, somnus cepit. Erat ei Numida quidam negotiorum curator, fidus acceptusque et omnium consiliorum nisi novissimi particeps. Qui postquam allatas litteras audivit et ex consuetudine ratus opera aut ingenio suo opus esse in tabernaculum introiit, dormiente illo epistulam super caput in puluino temere positam sumit ac perlegit, dein propere cognitis insidiis ad regem pergit. Nabdalsa paulo post experrectus ubi neque epistulam repperit et rem omnem, uti acta erat, ex perfugis cognovit, primo indicem persequi conatus, postquam id frustra fuit, Iugurtham placandi gratia accedit; dicit, quae ipse parauisset facere, perfidia clientis sui praeuenta; lacrimans obtestatur per amicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ab rege eercitum ductar et ommes rosexequi solitus erat qͥue iugurthe
fisso aue maioribuis astricto superereat & quo illi gloria opesq muente Ior
utusq consilio diesinsidiis statuitur. cetera uti resposceret pro tempofe
parar placuit. Nabdalsã ad exercitum est profectus quem inter hyber¬
na romanoni uisius habebat ne ager inultis hostibus uastarctur is postq
magntudine facinoris perculsus ad tempiis nõ uenit metusq rem impe¬
diebat: Bountcar simul cupidus incepta patrandi et timor socii an¬
xius ne omisso ueter consilio nouum quereret litteras adeum per homi¬
nes fideles mittit in quis mollitiem socordiamq uiri accusar testari
deos per quosiuras : et moner ne premia metelli in pestem conuerteret
Iugarthe ꝯitium adesse ceterum sua neair mctelli uirtute periret
i modo agitari promide reputaretanimo suo premia an cruciatum

Expanded text:
ab rege exercitum ductare et omnis res exequi solitus erat, quae Iugurthae ab rege exercitum ductare et omnis res exequi solitus erat, quae Iugurthae fesso aut maioribus asstricto superauerant; ex quo illi gloria opesque inventae. Igitur utriusque consilio dies insidiis statuitur; cetera, uti res posceret, ex tempore parari placuit. Nabdalsa ad exercitum profectus, quem inter hiberna Romanorum iussus habebat, ne ager inultis hostibus vastaretur. Is postquam magnitudine facinoris perculsus ad tempus non venit metusque rem impediebat, Bomilcar, simul cupidus incepta patrandi et timore soci anxius, ne omisso uetere consilio nouum quaereret, litteras ad eum per homines fidelis mittit, in quis mollitiam socordiamque viri accusare, testari deos, per quos iurauisset, monere, ne praemia Metelli in pestem conuerteret: Iugurthae exitium adesse, ceterum suane an Metelli virtute periret, id modo agitari; proinde reputaret cum animo suo, praemia an cruciatum
Abbreviated transcription (Latin):
gaundio obiui grocedunt. equitt et peditos repente signo daeo alsuus¬
gum efsusum oppido oppido ceder: alii ad portas festinar pansturres
caper ira atq prede spescmplius quã lassitudo posse ita uacense biduũ
modo & perfidia letati Ciuitas magna et opulenta cuncta pene atq p̃de
fuit. Turpilius quem prfectum oppidi unũ &ominbus prefugis se supͣ
ostendimus uissus a Uletelo causam dicer post quã se parum ex purgat
condemnatus uerberatusq penas capite soluit. Nam is ciuis e / collatia
erat. peridem tempris Bomilcar cuius impulsu iugurtha deditionem
quã metu deseruit inceperat suspectui regi et ip̃se cum iuspicies nouas res
cuper ad perintiem cius dolum quere die noctuq fatigar auinũ. demq:
omnia tentando socium sibi adiungit Nab dalsam hominẽ nobile ma¬
onis opibus clarum acceptumq popiularibus suis qui plerũq seossun

Expanded text:
gaudio obvii procedunt. Equites peditesque repente signo dato alii uulgaudio obvii procedunt. Equites peditesque repente signo dato alii uulgum effusum oppido caedere, alii ad portas festinare, pars turris capere: ira atque praedae spes amplius quam lassitudo posse. Ita Vagenses biduum modo ex perfidia laetati; civitas magna et opulens cuncta poenae aut praedae fuit. Turpilius, quem praefectum oppidi unum ex omnibus profugisse supra ostendimus, iussus a Metello causam dicere, postquam sese parum expurgat, condemnatus verberatusque capite poenas soluit; nam is civis ex Latio erat. Per idem tempus Bomilcar, cuius impulsu Iugurtha deditionem, quam metu deseruit, inceperat, suspectus regi et ipse eum suspiciens novas res cupere, ad perniciem eius dolum quaerere, die noctuque fatigare animum. Denique omnia temptando socium sibi adiungit Nabdalsam, hominem nobilem, magnis opibus, clarum acceptumque popularibus suis, qui plerumque seorsum
Abbreviated transcription (Latin):
ira et eoritudo permixta funt cum maxima cura ultum ir inui¬
nas festiat: legionem cum qua huemabat et quamplurmios põtest
Numidasequites parite cum occasu solis expeditos educit et postera
die entiterhoram tertiam peruemt in quandam planitiẽ locis pau¬
lo superioribus cireunuentami ibi milites fessos itireris magnitudine etiã
abnentes omnia docct᷑ oppidum Uacam nõ amplius mille passiui
abesse dicet reliquũ laborem equo animo pati dum pro ciuibui fuis
uins fortissimis atq imiserrimis penas caperet: preterta predam beniene
ostentat sic aniuꝰ torum arrectis equites in primo lates pedites qua
arrectissime ire et signa occultar iubet : Uacenses ubi animaduertes
ad se uersum exercitum pergey primo uti res erat Metellum ẽẽ rati
portas clauses demide ubi neq agros uastari et eos qui primi aderant
tlumidas equites uident rursum iugurtham anitrati cum magno

Expanded text:
ira et aegritudo permixta sunt, cum maxima cura ultum ire iniurira et aegritudo permixta sunt, cum maxima cura ultum ire iniurias festinat. legionem, cum qua hiemabat, et quam plurimos potest Numidas equites pariter cum occasu solis expeditos educit et postera die circiter hora tertia pervenit in quandam planitiem locis paulo superioribus circumventam. Ibi milites fessos itineris magnitudine et iam abnuentis omnia docet oppidum Vagam non amplius mille passuum abesse, decere illos relicuum laborem aequo animo pati, dum pro civibus suis, viris fortissimis atque miserrimis, poenas caperent; praeterea praedam benigne ostentat. Sic animis eorum arrectis equites in primo late, pedites quam artissime ire et signa occultare iubet. Vagenses ubi animum aduertere ad se versum exercitum pergere, primo, uti erat res, Metellum esse rati portas clausere; deinde ubi neque agros vastari et eos, qui primi aderant, Numidas equites vident, rursum Iugurtham arbitrati cum magno
Abbreviated transcription (Latin):
consiliumq conorantibus tumultus ip̃e et res noue satis placebant
Lomani imlites improuiso metu interti ignariq quid potis simum
facer̃et trepidar arcem oppidi ubi signa et scuta erant presidium ho
stium porte ante clause fugam prohibebant: ad hoc mulieres puerq
proteltis edificiorum faxa et aliaque locus prebebat cetatim mnt¬
ter: ita neq caueri anceps malum neq a fortissimis infirimssimo
generi resisti posse. uixta boni maliq strenui et imbeccilles multi ob¬
truncati sunt in ea tanta asperitate seiussimis numidis et cppido un
diq clauso Turpilius prefectis unus ex omimibus italicis profugit in¬
tactius id mmisericordia ne hospitis ac pactione an casu ita eueneit
parum comperimus. insi quia illi in tanto malo tupis uita integra
fama potior fuit improbris mtestabiliq uidetur. Nictellus poitq̃ derchꝰ
Uace actis comperit paulisper mestus e conspectu Pabiie.demide ubi

Expanded text:
consiliumque ignorantibus tumultus ipse et res novae satis placebant. consiliumque ignorantibus tumultus ipse et res novae satis placebant. Romani milites, inproviso metu incerti ignarique, quid potissumum facerent, trepidare. arcem oppidi, ubi signa et scuta erant, praesidium hostium obsidebat; portae ante clausae fugam prohibebant; ad hoc mulieres puerique pro tectis aedificiorum saxa et alia, quae locus praebebat, certatim mittere. ita neque caveri anceps malum neque a fortissumis infirmissumo generi resisti posse: iuxta boni malique, strenui et inbelles inulti obtruncari. in dique clauso Turpilius praefectus unus ex omnibus Italicis intactus profugit. Id misericordiane hospitis an pactione aut casu ita evenerit, parum comperimus, nisi, quia illi in tanto malo turpis vita integra fama potior fuit, improbus intestabilisque videtur. Metellus postquam de rebus Vagae actis comperit, paulisper maestus ex conspectu abit. Deinde ubi
Abbreviated transcription (Latin):
cum nichil neq quictum pati cuncta agitar. igitur uacenses quo
Maetellies in mitio Iugurta pacificante presidium imposuerae fa¬
tigati regis suppliciis neq antea sua uoluntate alienati principes ci¬
uitatis niter se conierant. nã uulgus uti plerunq solet et maxime
niudarum ingenio mobili sediciosum atq discordiosum erat cu¬
pidum nouarum reruni quiti e ocio aduersum: demde compo¬
sitis inter se rebus in diem tertium conitituũt᷑ qđ is festis celebratusq
per ominem africam ludum et lascuuã magisꝗᷤ. foruidinẽ osten¬
debat sed ubi tempus fuit. centuriones cribunosq mlitares et ipsũ
prefectum oppidi .T. surpiliũ Syllanũ alius alium domos suassiutãt
cois ominis prder ĩuirpiliũ mter epulas oberuneãt posta mibit palantes
maine quippem tali die ac sine imperio egrediuntur. idem plebs facit
pars edocti a nobilitate alii tudio talium rerum incitatiquis acta

Expanded text:
intactum neque quietum pati, cuncta agitare. igitur Vagenses, quo intactum neque quietum pati, cuncta agitare. igitur Vagenses, quo Metellus initio Iugurtha pacificante praesidium imposuerat, fatigati regis suppliciis neque antea voluntate alienati, principes civitatis inter se coniurant. nam volgus, uti plerumque solet et maxume Numidarum, ingenio mobili, seditiosum atque discordiosum erat, cupidum novarum rerum, quieti et otio advorsum. dein conpositis inter se rebus in diem tertium constituunt, quod is festus celebratusque per omnem Africam ludum et lasciviam magis quam formidinem ostentabat. sed ubi tempus fuit, centuriones tribunosque militaris et ipsum praefectum oppidi T. Turpilium Silanum alius alium domos suas invitant. eos omnis praeter Turpilium inter epulas obtruncant, postea milites palantis inermos, quippe in tali die ac sine imperio, aggrediuntur. idem plebes facit, pars edocti ab nobilitate, alii studio talium rerum incitati, quis acta