comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis. Presens esto. s noli sola:
cũ uiro tuo adesto. Et adhuc illa ñ¬
dũ aduocato uiro illo ñ intelligit:
adhuc carnẽ sapit : absens ẽ enĩ uir.
Non habeo inquit uirum. & dominꝰ
sequit᷑: et mysteria loquitur. Intel¬
ligas reuera istam mulierem ñ habu¬
isse tunc uirũ. S qd̃ utebatur nes¬
cio quo non legitimo uiro: adultero
magis quam uiro. Et dñs ei. Bene
dixisti quia non habeo uirũ. Unde
gͦ tu dixisti uoca uirũ tuũ s & audi
quia bene nouit dñs ñ eam habere
uirum. Dicit ei et cetera. ne forte pu¬
taret mulier ideo dixisse dnm̃. bene
dixisti ñ habeo uirũ qd̵ hoc a mulie¬
re didicerit: non qd̃ ipse ista tunc di¬
uinitate cognouerit: audi aliquid
qd̾ non dixisti. Quinq enĩ uiros ha¬
buisti: et iste quem habes ñ est tu¬
us uir. Hoc uere dixisti. Iterũ cogit
de istis quinq uiris subtilius aliqͥd
ꝑserutari. Multi quippe intellexert̃
non quidem absurde. nec usquequaq

Expanded text:
veritatis; praesens esto, sed noli sola; veritatis; praesens esto, sed noli sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc illa nondum advocato illo viro, non intelligit, adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria loquitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coutebatur nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: Bene dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi quia bene novit Dominus eam non habere virum, Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque
Abbreviated transcription (Latin):
ore. Iam suꝑior illa lux qua mens
illuminat᷑: deus est. Erat enĩ lumen
uerũ: qd̃ illuminat omnẽ hominẽ
uenientem in hunc mundũ. Taliꝰ lux
xp̃e erat. Lalis lux cũ muliere loque¬
batur. et illa intellectu ñ aderat: qͥ
illa luce illuminaret᷑. nec tantũ per¬
funderet᷑. uerũ etiam frueret᷑. Ergo
dñs camquã diceret. illustrare uolo.
et ñ adest quẽ: uoca inquit uirum
tuũ. Adhibe intellectũ ꝑ quẽ docea¬
ris: quo regaris. Ergo constitue ani¬
mam excepto intellectu tamquã fe¬
minã: intellectũ autem habere tam¬
quã uirũ. Sed iste uir non bene re¬
git feminã suam: nisi a suꝑiore cũ¬
regitur. Caput enĩ mulieris uir: ca¬
put autem uiri xp̃e. Loquebat᷑ ca¬
put uiri cũ femina: et non erat uir.
& tamquã diceret dñs adhibe caput
tuũ. ut ille suscipiat caput suum.
gͦ uoca uirũ tuum. et ueni huc: idy
adesto. p̃sens esto. Nelut enĩ absens
es: dũ non intelligis p̾sentis uocem

Expanded text:
ore. Jam superior illa lux, qua mens ore. Jam superior illa lux, qua mens humana illuminatur, Deus est; Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Talis lux Christus erat, talis lux cum muliere loquebatur: et illa intellectu non aderat, qui illa luce illuminaretur, nec tantum perfunderetur, verum etiam frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret, Illustrare volo, et non adest quem; Voca, inquit, virum tuum: adhibe intellectum per quem docearis, quo regaris. Ergo constitue animam excepto intellectu tanquam feminam: intellectum autem habere, tanquam virum. Sed iste vir non bene regit feminam suam, nisi cum a superiore regitur. Caput enim mulieris vir, caput autem viri Christus . Loquebatur caput viri cum femina, et non aderat vir. Et tanquam diceret Dominus, Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum non intelligis praesentis vocem
Abbreviated transcription (Latin):
tuus : uoca uirũ tuũ. Nolite esse
sicut equus et mulus: quib ñ est
intellectus. Ergo frẽs mei animam
habere. et incellectũ ñ habere. hoc
est non adhibere. nec scđm eũ uiue¬
re: bestialis iuita. Est enĩ in nobis
qͥddam bestiale. quo in carne ruuui¬
mus : s intellectu regendũ ẽ. Motus
enĩ anime seđm carnem se mouen¬
tis. et in delicias carnales immode¬
rate defluere cupientis: regit de¬
suꝑ intellectus. Qͥ debet dici uir: qͥ
regit. an qui regitur: ꝓculdubio
cũ ordinata uita est. est intellectꝰ:¬
qͥ animã regit. ad ipsam animam
ꝑtinens. Non enĩ aliquid aliud ẽ
quã anima: sed aliquid anime ẽ
intellectus. Quomodo ñ aliud ali¬
quid quã caro ẽ ocłs. s aliquid
sentire non possunt. solus ea ocłs.
et ꝑfundit᷑. et ꝑfruit᷑: sic anima
nra ẽ quiddam qd̃ intellectꝰ uocat᷑.
hoc ipsum anime qd incellectus et
mens dicit᷑: illuminatur luce suꝑi¬

Expanded text:
tuus, Voca virum tuum. Noli esse tuus, Voca virum tuum. Noli esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Ergo, fratres mei, animam habere, et intellectum non habere, hoc est, non adhibere, nec secundum eum vivere, bestialis est vita. Est enim in nobis quiddam bestiale quo in carne vivimus, sed intellectu regendum est. Motus enim animae secundum carnem se moventis, et in delicias carnales immoderate diffluere cupientis, regit desuper intellectus. Qui debet dici vir? qui regit, an qui regitur? Procul dubio cum ordinata vita est, intellectus animam regit, ad ipsam animam pertinens. Non enim aliquid aliud est quam anima, sed aliquid animae est intellectus: quomodo non aliquid aliud quam caro est oculus, sed aliquid sentire non possunt; solus ea oculus et perfunditur et perfruitur. Sic in anima nostra quiddam est quod intellectus vocatur. Hoc ipsum animae quod intellectus et mens dicitur, illuminatur luce superi
Abbreviated transcription (Latin):
ti u̾bũ suũ. quando martha circa
multũ ministeriũ. etiam de sororis
sue felicitate occupatissima murmu¬
qm̃ qd dicturi sumus uix capitur nisi ab
intentis. Ad sit gͦ intellectus ut capi¬
atur: et ipse intellectus erit fortasse
gere: uoca inquit uirũ tuũ. Ideo
enĩ nescis qd̾ dico: quia incellectus
tuus non adest. Loquor enĩ scd̃m
spm̃ : tu audis scđm carnẽ. Quȩ lo¬
quor nec ad uoluptatem aurium.
gustum. nec ad tactũ. ꝑtinent. Mlen¬
te sola capiuntur. intellectu solo
hauriuntur: ille intellectus non
tibi adest. Quomodo capis qd̃ dico :
uoca uirũ tuũ : idest p̾senta intel¬
lectũ tuũ. Quid ẽ enĩ animã habe¬
re: non est magnũ. Nam et pecus
habet. Unde tu melior: quia intel¬
lectum habes: qd̃ pecus non habet.
Qͥ d est gͦ uoca uirũ tuũ : non me
capis. non me intelligis. De dono d̾i
tibi loquor. tu autem carnẽ cogi¬
tas: scđm carnem sitire ñ uis. Ego
spm̃ alloquor. absens ẽ intellectus

Expanded text:
ti verbum suum, quando Martha circa ti verbum suum, quando Martha circa multum ministerium etiam de sororis suae felicitate occupatissima murmuquoniam quod dicturi sumus, vix capitur nisi ab intentis: adsit ergo intellectus ut capiatur, et ipse intellectus erit fortasse gere, Voca, inquit, virum tuum. Ideo enim nescis quod dico, quia intellectus tuus non adest: loquor ego secundum spiritum, tu audis secundum carnem. Quae loquor, nec ad voluptatem aurium pgustum, nec ad tactum; mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca virum tuum, praesenta intellectum tuum. Quid tibi est enim animam habere? Non est magnum, nam et pecus habet. Unde tu melior? Quia intellectum habes, quod pecus non habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me capis, non me intelligis: de dono Dei tibi loquor, tu autem carnem cogitas; secundum carnem sitire non vis, ego spiritum alloquor: absens est intellectus
Abbreviated transcription (Latin):
neq ueniam huc haurire. Ad labo¬
rem indigentia cogebat : et laborẽ
infirmitas recusabat. Ntinam audi¬
ret : uenite ad me om̃s qui laboratis
et onerati estis: et ego reficiam uos.
Hoc enĩ ei dicebat iħc. ut iam ñ labo¬
raret: sed illa nondũ intellegebat.
Beniq uolens ut incelligeret: dicit
ei iħe. Hade uoca uirũ tuũ. et ueni
huc. Quid ẽ uoca uirũ tuũ : per
uirũ suũ ei uolebat aquã illã dare.
An quia non intelligebat ꝑ uirũ su¬
um eam uolebat docere: forte quo¬
modo ait apłs de mulierib. siquid
autem discere uolunt. domi uiros
suos int̾rogent: sed ibi d̾r domi ui¬
ros suos int̾rogent: ubi ñ est ihesus
qui doceat. Deniq dicit᷑ mulieribus:
quas ꝓhibebat apłs loqui in eccła.
Cum uero ipse dominꝰ aderat & pre¬
sens p̃senti loquebat᷑: quid opus e¬
rat ut per uirũ eius ei loqueretur:
Nũquid per uirũ suũ loquebat᷑ ma¬
riȩ sedenti ad pedes suos. et excipien¬

Expanded text:
neque veniam huc haurire. Ad laboneque veniam huc haurire. Ad laborem indigentia cogebat, et laborem infirmitas recusabat. Utinam audiret, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Hoc enim ei dicebat Jesus, ut jam non laboraret, sed illa nondum intelligebat. 18. Denique volens ut intelligeret, dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum et veni huc. Quid est, Voca virum tuum? Per virum suum ei volebat aquam illam dare? An quia non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostolus de mulieribus, Si quid autem volunt discere, domi viros suos interrogent? Sed ibi dicitur, domi viros suos interrogent, ubi non est Jesus qui doceat: denique dicitur mulieribus quas prohibebat Apostolus loqui in Ecclesia . Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens praesenti loquebatur? quid opus erat ut per virum ejus ei loqueretur? Numquid per virum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos, et excipien
Abbreviated transcription (Latin):
homines: hydria cupiditatũ. Cupidi¬
tatem quippe proni submittunt: ut
ad uoluptatem haustam de ꝓfundo.
ꝑueniant. & fruunt᷑ uoluptate: p̃¬
cedente et p̃missa cupiditate. Nam qͥ
non p̃miserit cupiditatẽ: ꝑuenire
non potest ad uoluptatem. Pone gͦ hy¬
driam cupiditatẽ : et aquã de ꝓfun¬
Do uoluptatem. Cũ ꝑuenerit quisq
ad uoluptatem scłi huiꝰ : cibus est.
potus est. lauachrum ẽ. spectacłm
est. concubitus ẽ. Nũquid ñ iterũ
sitiet:ergo de hac aqua qͥ biberit
inquit: iterũ sitiet. Si aut̃ẽ accepe¬
rit a me aquã : non sitiet in et̃nũ.
Satiabimur inquit in bonis domꝰ tu¬
e. De qua gͦ aqua daturus ẽ. nͥ de
illa de qua dictũ est. apud te ẽ fons
uite::nam quomodo sitient: qui in¬
ebriabunt᷑. ab ubertate domus tue :
Promittebat gͦ saginã quandã: et sa¬
gebat: et non intelligens qͥd respon¬
debat : ᷤ dicit ad eũ mulier. Domine
da michi hanc aquã : ut ñ sitiam

Expanded text:
homines hydria cupiditatum. Cupidihomines hydria cupiditatum. Cupiditatem quippe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de profundo perveniant; et fruuntur voluptate, praecedente et praemissa cupiditate. Nam qui non praemiserit cupiditatem, pervenire non potest ad voluptatem. Pone ergo hydriam, cupiditatem; et aquam de profundo, voluptatem: cum pervenerit quisque ad voluptatem saeculi hujus, cibus est, potus est, lavacrum est, spectaculum est, concubitus est; numquid non iterum sitiet? Ergo de hac aqua qui biberit, iterum, inquit, sitiet: si autem acceperit a me aquam, non sitiet in aeternum. Satiabimur, inquit, in bonis domus tuae . De qua ergo aqua daturus est, nisi de illa de qua dictum est, Apud te est fons vitae? Nam quomodo sitient qui inebriabuntur ab ubertate domus tuae ? 17. Promittebat ergo saginam quamdam et saintelligebat; et non intelligens, quid respondebat? Dicit ad eum mulier: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sibi scdm carnem ꝓmissũ esse ã
domino: qd̃ quidem fiet. sed in resur¬
rectione mortuoꝵ. Iam hoc uolebat
illa. Dederat enim d̾s aliquando ser¬
uo suo helye : ut ꝑ quadraginta di¬
es . nec esuriret nec sitiret. Qui hoc
potuit dare per .xl. dies: non potu¬
it dare semꝑ: sperabat tam̃ illa no¬
lens indigere. nolens laborare as¬
sidue uenire ad illũ fontem. hone¬
rari pondere quo indigentia sup¬
pleretur: et finito qd̃ hauserat. rur¬
sus uenire cogebat᷑. Et coctidiants
ei fuit iste labor: quia indigentia
illa reficiebatur. ñ extinguebatur.
Uelectata ẽ gͦ tali munere: rogat ut
aquã uiuam daret. Herũtamen ñ¬
p̃cermittamꝰ. qm̃ spiritale aliqͥd dñs¬
ꝓmittit. Quid est. qui biberit de hac¬
aqua: sitiet iterũ : et uerũ est scđm
hanc aquam: et uerũ est scđm quod
significabat illa aqua. Etenĩ aqua
in puteo: uoluptas scłi ẽ. in ꝓfundi¬
tate tenebrosa. Hic eam hauriunt

Expanded text:
hoc secundum carnem promissum sibi esse a hoc secundum carnem promissum sibi esse a Domino. Quod quidem fiet, sed in resurrectione mortuorum. Jam hoc volebat illa. Dederat enim Deus aliquando servo suo Eliae, ut per quadraginta dies nec esuriret, nec sitiret . Qui hoc potuit dare per quadraginta dies, non potuit dare semper? Suspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectata ergo tali munere, rogat ut ei aquam vivam daret. 16. Verumtamen n spirituale aliquid promittebat. Quid est, Qui biberit de aqua hac, sitiet iterum? Et verum est secundum hanc aquam; et verum est secundum quod significabat illa aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas saeculi est in profunditate tenebrosa: hinc eam hauriunt
Abbreviated transcription (Latin):
ua. Dixerat enĩ mulier. Nũquid tu
maior es patre nr̃o iacob. qui dedit
nob̾ puteũ. et ipse ex eo bibit. et
filii eius. et pecora eiꝰ: de hac aqua
uiua dare michi non potes: qr hau¬
ritorium ñ habes. Forte aliũ fontẽ
ꝓmittis. Patre nr̃o melior potes esse.
qui hunc puteum fodit: et ipse cũ
sius usus est eo: dñs gͦ dicat qͥd dixe¬
rit aquã uiuam. Respondit ihesus
et dixit ei. Omnis qui biberit ex a¬
qua hac: sitiet iterũ. Qui autem
biberit ex aqua quam ego dabo ei.
non sitiet in eternum. sed aqua quã
ego dabo ei. fiet in eo fons aque sa¬
lientis in uitam eternam. Aper¬
tius loquutus ẽ dñs. Fiet in eo fonꝰ
aque salientis in uitam eternam.
Qui biberit de aqua ista: non sitiet
iterũ. Quid euidentius quia non
aquam uisibilem s inuisibilẽ ꝓmit¬
tebat: ᷤ quid euidentius. quia ñ car¬
naliter sed spiritalit̾ loquebatur.s
adhuc tam̃ illa mulier carnẽ sapit.
Delectata est non sitire: et putabat

Expanded text:
va. Dixerat enim mulier, Numquid tu va. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus, De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam hauritorium non habes: forte alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. » Apertius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibilem promittebat? quid evidentius, quia non carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit: delectata est non sitire, et putabat
Abbreviated transcription (Latin):
Illa enĩ que colligitur pluuia in la¬
cinas aut in cisternas : aqua uiua
non dicit᷑. E si de fonte manauerit
et in loco aliquo collecta steterit:
nec ad se illuc unde emanabat emi¬
serit. s in corrupto meatu tãquam
a fontis tramite separata fuerit:
non dr aqua uiua. Sed illa aqua
uiua dicitur: quȩ manans excipit᷑.
Talis aqua erat in illo fonte. Quid
gͦ ꝓmittebat: ᷤ qd̾ petebat. Lamen
mulier suspensa ait. Domine neq
in quo haurias habes : et puteus al¬
tus est. Uidete quomodo intellexerit
aquam uiuam : aquã scilicet quȩ e¬
rat in illo fonte. Tu michi uis dare
aquam uiuam: et ego fero unde
hauriam. et tu ñ fers. aqua uiua
hic est. Quomodo eam mͥ daturus
es:s aliud intellegens et carnaliter
sapiens. quodamodo pulsat ut aperi¬
at magister qd̃ clausũ est. Pulsabat
ignorantiam : non studio. Adhuc mi¬
seranda : nondũ instruenda. Dicit a¬
liqͥd euidentius dñs. de aqua illa ui¬

Expanded text:
Illa enim quae colligitur de pluvia in laIlla enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut cisternas, aqua viva non dicitur. Et si de fonte manaverit, et in loco aliquo collecta steterit, nec ad se illud unde manabat admiserit, sed interrupto meatu. tanquam a fontis tramite separata fuerit; non dicitur aqua viva: sed illa aqua viva dicitur, quae manans excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petebat? 13. Tamen mulier suspensa ait: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intellexerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit aliquid evidentius Dominus de illa aqua vi
Abbreviated transcription (Latin):
ritana. Quomodo tu iudeus eũ sis. bi¬
bere a me poscis. que sum mulier sa¬
maritana: non enim coutunt᷑ uide¬
i samaritanis. Uidetis alienigenam.
Omĩno uasculis eoꝵ non utebantur.
& qr ferebat secum mulier uasculum
unde aquam hauriret. eo mirata
bant facere uidei. Ille autem qui bi¬
bere querebat : fidem ipsius mulie¬
ris sitiebat. Deniq audi qͥd petat
bibere. Respondit iħe : et dixit ei. Si
scires donũ d̾i. et quis ẽ qui dicit
tibi da michi bibere : tu forsitan pe¬
tisses ab eo: et dedisset tͥ aquã uiuã
Pecit bibere : et ꝓmittit bibere. Ait
quasi accepturus: et affluit quasi
satiaturus. Si scires inquit donũ di.
Donũ di. est spẽ scs. Sed adhue
mulieri tecte loquit᷑: ut paulatum
intret in eor. fortassis iam docet. Qd
enĩ ista sua hortatione sita suauius
et benignius:si scires donũ d̾i. et
scires quis est qͥ dicit tibi da mͥ bibe¬
uiuam. Hue usq suspendit. Niuia a¬
qua dr̃ uulgo. illa que de fonte exit.

Expanded text:
us cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. » Videtis alienigenas: omnino vasculis eorum Judaei non utebantur. Et quia ferebat secum mulier vasculum unde aquam hauriret, eo mirata bant facere Judaei. Ille autem qui bibere quaerebat, fidem ipsius mulieris sitiebat. 12. Denique audi quis petat bibere. Respondit Jesus, et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Petit bibere, et promittit bibere. Eget quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. Si scires, inquit, donum Dei. Donum Dei est Spiritus sanctus. Sed adhuc mulieri tecte loquitur, et paulatim intrat in cor. Fortassis jam docet. Quid enim ista hortatione suavius et benignius? Si scires donum Dei, et scires quis est qui dicit tibi, Da mihi bibevivam: huc usque suspendit. Viva aqua dicitur vulgo illa quae de fonte exit.
Abbreviated transcription (Latin):
in templo. s in spũ et ueritate : ᷤ sp̃e
est d̾s. Si corpus esset d̾s. oportebat
eum adorari in monte : quia corpore¬
us ẽ mons. Oportebat eum adorari in
templo: quia corporeũ est templum.
Spe est d̾s: et eos qui adorant eum
in spũ et ueritate oportet adorare.
Iudiuimꝰ: et manifestũ est. fõras eramꝰ:
intro missi sumꝰ. O si inuenirẽ dicebas
montem aliquẽ altum et solitarium.
Credo enĩ quia in alto est d̾s: magis me
exaudit ex alto. Quia in monte es. pro¬
pinquũ te deo putas. et cito exaudiri:
quasi de ꝓximo clamantem. In excelsis
habitat : sed humilia respicit. Prope
ẽ dñs. Quib : forte altis: ᷤ his qͥ obtri¬
uert̃ cor. Mira res est: et in altis habi¬
tat. et humilib propinquat: humilia
respicit. excelsa autem a longe cognoscit.
Suꝑbos longe uidet. Co illis minꝰ ꝓpin¬
quat: quo sͥ uidentur altiores. Quere¬
bas gͦ montẽ : descende ut attingas. S

Expanded text:
in templo, sed in spiritu et veritate? Spiritus in templo, sed in spiritu et veritate? Spiritus est Deus. Si corpus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia corporeus est mons; oportebat eum adorari in templo, quia corporeum est templum. Spiritus est Deus; et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. 25. Audivimus, et manifestum est; foras ieramus, intro missi sumus. O si invenirem, dicebas, montem aliquem altum et solitarium! credo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor . Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; superbos longe videt, eo illis minus propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende ut attingas. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
es tu. Patres nr̃i in monte hoc ado¬
rauert̃. Et uos dicitis: quia ihero¬
solymis adorare oportet. Dicit ei
ihe. Mulier crede michi. Ueniet e¬
nim eccła. sicut dictũ est in canti¬
initio fidei ueniet ut ꝑtranseat: et
ꝑtransire ñ potest. nͥ ab initio fidei.
Merito iam p̾sente uiro audit: muli¬
er crede mͥ. Iam enĩ est in te. qui
eredat: qr p̃sens ẽ uir tuus. Cepisti
adesse intellectu: quando me ꝓpħam
appellasti. Mulier erede mͥ: qr nͥ cre¬
dideritis ñ incelligetis. Ergo mulier
crede michi. quia uenit hora quan¬
do neq in monte hoc ueq in iheroso¬
lymis adorabitis patrẽ. Nos adoratis
qd̾ nescitis: nos adoramus qd scinus.
quia salus ex uideis est. Sed ueniet ho¬
ra. Quando: et nune est. Que gͦ hora:
Quando ueri adoratores. adorabunt
patrem in spũ et ueritate. Non in mon¬
te isto. non in templo: s in spũ & ue
ritate. Nam et pater tales querit: qͥ
adorent eum. Quare pater tales que¬
rit qui adorent eũ. non in monte. ñ

Expanded text:
es tu. Patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis quia Hierosolymis adorare oportet. Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi. » Veniet enim Ecclesia, sicut dictum est in Cantiinitio fidei . Veniet ut pertranseat, et pertransire non potest nisi ab initio fidei. Merito jam praesente viro audit, Mulier, crede mihi. Jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi: quia nisi credideritis, non intelligetis . Ergo, Mulier, crede mihi, quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus; quia salus ex Judaeis est. Sed veniet hora. Quando? Et nunc est. Quae ergo hora? Quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; non in monte isto, non in templo, sed in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit, qui adorent eum. Quare Pater tales quaerit qui adorent eum, non in monte, non
Abbreviated transcription (Latin):
pũ gerebat eccłe. Nentura enĩ erat ec¬
cła de gentib: alienigena a genere
uideoꝵ. Audiamꝰ gͦ in illa nos. et in il¬
la agnoscamꝰ nos : et illa grãs agamꝰ¬
deo pro nobis. Illa enĩ figura erat. ñ
ueritas: quia et ipsa premisit figu¬
ram. et facta est ueritas. Nam eredi¬
dit in eum. qͥ de illa nobis figuram
pretendebat. Uenit gͦ haurire aquã.
Simplicit uenerat haurire aquam:
sieut solent uel uiri uel femine .
Dicit ei ihẽ. Da mͥ bibere. Discipłi enĩ
eius abierant in ciuitatem: ut eibos

Expanded text:
pum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecpum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, qui de illa figuram nobis praetendebat. Venit ergo haurire aquam. Simpliciter venerat haurire aquam, sicut solent vel viri vel feminae. 11. « Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abiera
Abbreviated transcription (Latin):
nit iħe: et humiliando se uenit ad
puteum. fatigatus uenit: quia infir¬
mã carnem portauit. Hora sexta: qr
etate scłi sexta. Ad puteũ: quia ad ꝓ¬
Sedit ut dixi: quia humiliatꝰ est. Et
uenit mulier. forma eccłe: ñ iam uis¬
tificate. sed iustificande. Ilam hoc agit
sermo. uenit ignara: inuenit eũ et
agitur cũ illa. Nideamꝰ quid: uideamꝰ
quare. uenit mulier de samaria hau¬
rire aquam. Samaritani. ad uideoꝵ
gentẽ. non ꝑtinebant. Alienigene:
fuert̃: quãuis uicinas t̾ras incolerens.
Longũ est originẽ samaritanoꝵ re¬
texere: ne nos multa teneant. & ne¬
cessaria non loquam᷑. Sufficit gͦ ut
samaritanos inter alienigenas de¬
putemꝰ. Et ne hoc audatius me arbi¬
tremini dixisse quã ueruis. audite
ipsum dnm iħm qͥd dixerit de illo
samaritano. unũ de decẽ leprosis
¶ qͥs mundauerit
qui solus rediit ut gr̃as ageret. Non
iste. Pertinet ad imaginẽ rei. qd̾ ab
alienigenis uenit ista mulier: que ty¬

Expanded text:
nit Jesus, et humiliando se venit ad nit Jesus, et humiliando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum, quia ad pSedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit sermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, audite ipsum Dominum Jesum, quid dixerit de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut gratias ageret: Nonniste . Pertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae ty
Abbreviated transcription (Latin):
ut faceret feminam: et magis ui¬
qũasi detur congrue re potusse. fiebat
enĩ sexus infirmior: et magis de
carne infirmitas fieri debuit. quã
de osse. Ossa enĩ in carne firmiora
st̃. Non detraxit carnẽ unde face¬
ret mulierẽ: s detraxit os. E de¬
tracto osse formata est mulier: et
m locũ ossis caro adimpleta ẽ. Po¬
terat ꝓ osse os facere : poterat ad
faciendam mulierẽ. ñ costã s carnẽ
detrahere. Qͥ d gͥ significauit: fac¬
ta est mulier in costam. tamquã for¬
tis : factus est adam in carne tamꝗͣ.
tas: nr̃a est fortitudo. Quare gͦ hora
sexta : ᷤ quia etate scłi sexta. Compu¬
ta in eugłio tamquã unã horam.
unã etatem: ab adam usq ad noe.
Sedam a noe usq ad abraham: terci¬
am ab abraham usq ad dauid: quar¬
tam a dauid. usq ad trasmigrationẽ
babylonie : quintã a transmnigratio¬
ne babylonie. usq ad baptismũ ioħ̃is.
Inde sexta agitur. Quid miraris:  ue¬

Expanded text:
unde faceret feminam, et magis viunde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam in carne tanquam tas nostra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad Noe; secundam a Noe usque ad Abraham; tertiam ab Abraham usque ad David; quartam a David usque ad transmigrationem Babyloniae; quintam a transmigratione Babyloniae usque ad baptismum Joannis: inde sexta agitur. Quid miraris? Ve
Abbreviated transcription (Latin):
enim iter habet. qͥ ubiq est. qͥ nusqͣ
deest: quo it. aut unde it: nisiꝰ non
ad nos ueniret. nisi formam uisibilis
carnis assumeret: quia gͦ uenire ad
nos eo modo dignatus est ut in for¬
ma serui adsũpta carne appareret :
ipsa carnis assũptio. est iter ipsius
Ideo fatigatus ex itinere: quid ẽ ali¬
ud quam fatigatus a carne: Infirmꝰ
carne iħe: se uoluit infirmari. In
illius infirmitate tu fortis esto: qr
qd̃ infirmũ est di fortius est homini
b. Sub hac rerũ imagine adam qͥ
erat forma futuri. prebuit nobis
magnũ indiciũ sacram̃ti: immo d̾s
in illo p̃buit. Nam et dormiens me
ce dormiente futura erat eccła de
latere eius. De latere scilicet dormi¬
entis : qr et de latere in cruce pen¬
dentis lancea ꝑcusso. sacram̃ta eccle
ꝓfluxert̃. S quare hoc dicere uolui
frẽs : qr infirmitas xp̃i nos facit for¬
tes: magna ibi imago p̃cessit. Po¬
tuit ds̃ carnem detrahere homini

Expanded text:
do enim iter habet qui ubique est, qui nusquam do enim iter habet qui ubique est, qui nusquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens mersto in cruce dormiente futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i te creauit : infirmitas xp̃i te recre¬
auit. Fortitudo. xp̃i fecit ut qd̃ non
erat eẽt : infirmitas xp̃i fecit ut qd̃
erat ñ periret. Condidit nos fortitu¬
dine sua: quesiuit nos infirmitate
sua. Nutrit gͦ ipse infirmꝰ infirmoᷤ:
tamquã gallina pullos suos. Hiuic
enĩ se similem fecit. Q uotiens uolui
quemadmodũ gallina infirmet᷑ cũ
pullis suis. Nulla alia auis qd̃ sit ma¬
t agnoscit᷑. Uidemꝰ nidificare passe¬
res quoslibet ante ocłos nr̃os. hyrun¬
dines. cyconias. columbos. cottidie ui¬
demus nidificare. Q uos nͥ quando in
nidis uidemꝰ. parentes esse ñ agnos¬
cimus. Gallina uͦ sic infirmatur in
pullis siuis. ut etiam si ipsi pulli non
sequantur. filios ñ uideas : matrem
tamen agnoscas. Ita fit alis dimissis
plumis hispida. uoce rauca. omnib
mẽbris dimissa et abiecta: ut quẽ¬
admodũ dixi. et si filios ñ uideas ma¬
trem tam̃ intellegas. Sic gͦ infir¬
mus iħc: fatigatꝰ ab itinere. Iter. ip

Expanded text:
i te recreavit. Fortitudo Christi fecit ut quod non erat esset: infirmitas Christi fecit ut quod erat non periret. Condidit nos fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullos suos; huic enim se similem fecit: Quoties volui,quemadmodum gallina infirmetur cum pullis suis. Nulla alia avis quod sit mater agnoscitur. Videmus nidificare passeres quoslibet ante oculos nostros; hirundines, ciconias, columbas quotidie videmus nidificare; quos nisi quando in nidis videmus, parentes esse non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, filios non videas, matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plumis hispida, voce rauca, omnibus membris demissa et abjecta, ut quemadmodum dixi, etiamsi filios non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab itinere. Iter ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
iram di :  quã excepit primꝰ adam. Sic
enim peccauit primꝰ homo: & audi¬
uit. morte morieris. Factꝰ est morta¬
lis ille: e cepimꝰ nasci mortales. Cum
ira dĩ nati sumꝰ. uenit inde filiꝰ non
habens peccatũ : & indutus ẽ car¬
ne. indutus est mortalitate. & si il¬
le nob̾cũ cõmunicauit irã d̾i: nos

Expanded text:
iram Dei? Quam accepit primus Adam. Si iram Dei? Quam accepit primus Adam. Si enim peccavit primus homo, et audivit, Morte morieris ; factus est mortalis ille, et coepimus nasci mortales; cum ira Dei nati sumus. Venit inde Filius non habens peccatum, et indutus est carne, indutus est mortalitate. Si ille nobiscum communicavit iram Dei, nos
Abbreviated transcription (Latin):
bat saucios. Factꝰ ẽ ille homo. ad coe¬
poris ocłm: ut credens in eũ qͥ uide¬
ri corporaliter poterat. curareris
ad eũ ipsũ uidendũ. quẽ spiritali¬
T uidere non poteras. Lanto tempo¬
re uob̃cũ sũ : & non cognouistis me:
Philippe qui me uidit. & uidit & pa¬
crẽ. Quare illi non illũ uidebant:
Ecce uidebant illũ: et patrẽ ñ uideban.
Hidebant carnem: sed maiestas latebat.
Quod uidunt discipłi qͥ amauert̃: ui¬
dunt & iudei qui crucifixer̃t. Intͦ
uͦ erat totus ille : & sic intus in car¬
ne. ut apud patrẽ maneret. Non enĩ
deseruit patrẽ: quando uenit ad car¬
nem. Carnalis cogitatio ñ capit qd̃
dico. Differat intellectũ : & incipiat
a fide. Audiat qd̃ sequit᷑. Qui credit
in filio: habet uitam eternã. Qui
autẽ incredulus est filio. ñ uidebit
uitam. s iraꝰ manet suꝑ eum. Nou
dixit ira dĩ uenit ad eum: s ira dei
manet suꝑ eũ. Om̃s qui nascuntur
mortales: habent secũ iram dĩ. Quam

Expanded text:
bat saucios. Factus est ille homo ad corporis oculum, ut credens in eum qui videri corporaliter potuit, curareris ad eum ipsum videndum, quem spiritaliter videre non poteras. His vere vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui me vidit, vidit et Patrem. Quare illi non illum videbant? Ecce videbant illum, et Patrem non videbant: videbant carnem, sed majestas latebat. Quod videbant discipuli qui amaverunt, viderunt et Judaei qui crucifixerunt. Intus ergo erat totus ille, et sic intus in carne, ut apud Patrem maneret: non enim deseruit Patrem quando venit ad carnem. 13. Carnalis cogitatio non capit quod dico: differat intellectum, et incipiat a fide; audiat quod sequitur: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam: qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum. Non dixit, ira Dei venit ad eum; sed, ira Dei manet super eum. Omnes qui nascuntur mortales, habent secum iram Dei. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
& sedet. & iuxta puteũ sedet: & hora
sexta fatigatus sedet. Omĩa ista in nu¬
unt aliquid: indicare uolunt aliqͥd.
Intentos faciunt: ut pulsemꝰ hortant᷑.
Ipse gͦ apperiat et nobis & uobis: qui
dignatꝰ est ita hortari ut diceret. pul¬
sate et aperietur uobis. Ibi fatigatꝰ
est ab itinere iħe. Inuenimꝰ fortem
iħm: et inuenimꝰ infirmũ iħm. for¬
tem: et infirmũ. Fortem. qi in prin¬
cipio erat u̾bũ. et u̾bũ erat apuddm̃:
et d̾s erat u̾bũ. Hoc erat in princi

Expanded text:
et sedet, et juxta puteum sedet, et hora et sedet, et juxta puteum sedet, et hora sexta fatigatus sedet. Omnia ista innuunt aliquid, indicare volunt aliquid; intentos nos faciunt, ut pulsemus hortantur. Ipse ergo aperiat et nobis et vobis, qui dignatus est ita hortari ut diceret, Pulsate, et aperietur vobis . Tibi fatigatus est ab itinere Jesus. Invenimus Virtutem Jesum, et invenimus infirmum Jesum; fortem et infirmum Jesum: fortem, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in
Abbreviated transcription (Latin):
bo. Tolle aquã: non est baptismꝰ. Tol
illa muliere: uideamꝰ que restant.
plena mysteriis. et grauida sacram̃¬
tis. Oportebat autem eũ inquit. tran¬
sire ꝑ samariam. Uenit gͦ in ciuita
tem samarie que dicit᷑ sychar: iuxta
predium qd̃ dedit iacob ioseph filio suo.
Erat autẽ ibi fons iacob. Puteus erat:
s omĩs puteus fons. non omĩs fons
puteus. Ybi enĩ aqua de t̾ra manat.
et usui p̃bet᷑ haurientib: fons dicit᷑.
tantũ dr̃. Si autem in alto et in ꝓ¬
fundo sit : ita puteus uocat᷑. ut fon¬
tis nom̃ non amittat. Iħe gͦ fatiga¬
tus ex itinere: sedebat sic suꝑ fontẽ.
Hora erat quasi sexta. Iͥ am incipiunt
mysteria. Non enĩ frustra fatigatur
iħc. Non enĩ frustra fatigatur uir¬
tus d̾i. Non enĩ frustra fatigat᷑: per
quem fatigati recreantur. Non enĩ
frustra fatigatur: quo deserente
fatigam᷑. quo p̾sente firmam᷑. fatiga¬
tur tam̃ iħc. et fatigat᷑ ab itinere.

Expanded text:
bo. Tolle aquam, non est baptismus: tolbo. Tolle aquam, non est baptismus: tolilla muliere, videamus quae restant plena mysteriis, et gravida sacramentis. « Oportebat autem, inquit, eum transire per Samariam. Venit ergo in civitem Samariae quae dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob filio suo Joseph. Erat autem ibi fons Jacob. » Puteus erat: sed omnis puteus fons, non omnis fons puteus: Ubi enim aqua de terra manat, et usui praebetur haurientibus, fons dicitur: tantum dicitur; si autem in alto et profundo sit, ita puteus vocatur, ut fontis nomen non amittat. 6. Jesus ergo fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Hora erat quasi sexta. JamNon enim frustra fatigatur Jesus; non enim frustra fatigatur Virtus Dei; non enim frustra fatigatur, per quem fatigati recreantur; non enim frustra fatigatur, quo deserente fatigamur, quo praesente firmamur. Fatigatur tamen Jesus; et fatigatur ab itinere,
Abbreviated transcription (Latin):
est: quãquã iħe non baptizabat. sed
discipłi eus: ᷤ an utrũꝰuerũ est. quia
iħe et bapti. ibat. et ñ bapti⁊abat.ᷤ
Baptizabat enĩ quia ipse mundabat.
non baptirabat. qi ñ ipse tingebat.
Prebebant discipuli ministeriũ or¬
poris: p̃bebat ille adiutoriũ maies¬
tatis. Quando cessaret a baptiran¬
do: quando non cessat a mundando:
De quo dictũ est ab eodem iohe. ꝑ
iohannis baptiste: ꝑsonã dicentis.
hie ẽ qui baptitat. Ergo ihe acdhue
accedat ad inferiorem ministrum:
habet enĩ suꝑiorem magistrũ. S̾ed
forte ait aliquis. baptizat quidem
ascerius dono quã illiꝰ quisquã etiã
saeram̃to corporalis et uisibilis bap¬
tismatis imbuat᷑. Nis nosse qr ipse
baptitat ñ solũ spii. sed etiam aqua:
mundans eam lauachro aquȩ in u̾bo:
ut exhiberet sͥ gloriosam eccłam ñ
habentem maculam. aut rugam. aut
aliqͥd eiꝰmodi. Mundans eam. Inde:
Lauachro aquȩ in u̾bo. Do ẽ bap¬
tismus xp̃i: Lauachrũ aque in u̾¬

Expanded text:
n baptizabat, sed discipuli ejus? An utrumque verum est, quia et Jesus baptizabat, et non baptizabat? Baptizabat enim, quia ipse mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adjutorium majestatis. Quando enim cessaret a baptizando, quamdiu non cessat a mundando? De quo dictum est ab eodem Joanne, per Joannis Baptistae personam dicentis, Hic est qui baptizat . Ergo Jesus adhaccedat ad inferiorem ministrum, habet enim superiorem magistrum. Sed forte dicat aliquis: Baptizat quidem vero alterius dono quam illius, quisquam etiam sacramento corporalis et visibilis baptismatis imbuatur. Vis nosse quia ipse baptizat non solum spiritu, sed etiam aqua? mundans eam lavacro aquae in verbo, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi » . Mundans eam. Unde? Lavacro aquae in verbo. Quid est baptismus Christi? Lavacrum aquae in ver
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eum. Que ira:  de qua dicit apłs.¬
fiumus enim & nos natura filii ire:
sicut et ceteri. Om̃s gͦ filii ire: qr
de maledicto mortis uenientes. Crede
in.xp̃m factũ ꝓ te mortalem: ut illũ
capias immortalem. Quando enĩ cepe¬
ris eiꝰ immortalitatẽ: nec tu eris mor¬
talis. Uiuebat. moriebaris: mortuus
est ut uiuas. Attulit grãm di : abstu¬
lit irã d̾i. Ds̃ bibit moetẽ : ne mors

Expanded text:
De qua dicit Apostolus, Fuimus et nos natura filii irae sicut et caeteri . Omnes ergo filii irae; quia de maledicto mortis venientes. Crede in Christum factum pro te mortalem, ut illum capias immortalem: quando enim ceperis ejus immortalitatem, nec tu eris mortalis. Vivebat, moriebaris: mortuus est, ut vivas. Attulit gratiam Dei, abstulit iram Dei. Deus vicit mortem, ne mors
Abbreviated transcription (Latin):
magister bonus ut doceret. ñ qd̾ ti¬
meret. fõrtassis etiam moueat. cur die¬
tũ sit: baptiz abat iħe plures quã io¬
hannes. & postea quã dictũ ẽ baptira¬
bat. subiectũ est: quãquã iħe ñ bap¬

Expanded text:
magister bonus ut doceret, non quod timagister bonus ut doceret, non quod timeret. 3. Fortassis etiam hoc moveat, cur dictum sit, Baptizabat Jesus plures quam Joannes; et posteaquam dictum est, Baptizabat, subjectum est, Quanquam Je
Abbreviated transcription (Latin):
serutanda et aperienda. Htiq dñs
si sciret phariseos ita de se cognouiᷤꝰ¬
se quod plures discipłos faceret. et
qd̾ plures baptizaret. ut hoc eis ad
salutem ualeret sequendi eũ. ut et
ipsi eẽnt ddiscipłi. et ipsi uellent ab
eo baptitari. magis ñ relinqueret
iudeam terram: sed ꝓpt̾ illos mane¬
ret ibi. Quia uͦ cognouit eoꝵ scien¬
tiam. simul cognouit et inuidenti¬
tiam: quia ñ hoc ꝓpterea didicert
ut sequerentur: s ut ꝑsequerent᷑:
abiit inde. Poterat qͥdem ille & p̃¬
sens ab his non teneri si nollet. ñ
occidi si nollet: quia potuit & non
nasci si nollec. S qr in omni re quã
gessit ut homo hominib in se ere¬
dituris p̃bebat exemplũ. quia unꝰ¬
quisq seruus d̾i non peceat si seces¬
serit in aliũ locũ. uidens furorem
forte ꝑsequentiũ se. aut querentiũ
in malũ animã suã: uideret᷑ aũ sͥ
seruus di peccare si faceret. nͥ in fa¬
ciendo dñs p̃cessisset: fecit hoc ille

Expanded text:
scrutanda et aperienda. Utique Dominus scrutanda et aperienda. Utique Dominus si sciret Pharisaeos ita de se cognovisse, quod plures discipulos faceret, et quod plures baptizaret, ut hoc eis ad salutem valeret sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinqueret Judaeam terram, sed propter illos maneret ibi: quia vero cognovit eorum scientiam, simul cognovit et invidentiam, quia non hoc propterea didicerunt ut sequerentur, sed ut persequerentur; abiit inde. Poterat quidem ille et praesens ab his non teneri, si nollet; non occidi, si nollet; quia potuit et non nasci, si nollet: sed quia in omni re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum quia unusquisque servus Dei non peccat, si secesserit in alium locum, videns furorem forte persequentium se, aut quaerentium in malum animam suam; videretur autem sibi servus Dei peccare si faceret, nisi in faciendo Dominus praecessisset, fecit hoc ille
Abbreviated transcription (Latin):
on rude est auribus
gelistam ioħ̃em ue¬
luo aquilam uolare
altius. caliginemq
terre: transcendere:
et lucem ueritatis firmiorib ocłis
intueri. Multa enĩ iam ex eugłio
te. tracta  st̃. Ex ordine autem seqͥtꝰ
hec lectio que hodie recitata est.
Ea que dicturus sũ donante dño.
multi sic audituri estis: ut magis
Irecognoseatis quã discatis. Non ido
tam̃ pigra eẽ debet intentio: qr ñ
est cognitio. s recognitio. Hoc lec¬
teum iacob loquebatur cũ samarita¬
na muliere. Dicta enĩ ibi st̃ magna
imysteria. et magnarũ similitudineᷤᷤ
rerũ. pascentes animã esurientem.
reficientes languentem Oñs eni hec
cũ audisset cognouisse phariseos qd̃
plures discipłos faceret quã ioħ̾es.
et plures baptitaret. quãquã ihe
ñ baptizaret s discipłi eiꝰ: reliquit
uideam t̾ram. et abiit iterũ in ga¬
lileam. Hinc diutius disputandũ ñ
est: ne immorantes in manifestis. an¬
gustias temporis patiam᷑ ad obscura

Expanded text:
on rude est auribus gelistam Joannem velut aquilam volare altius, caliginemque terrae transcendere, et lucem veritatis firmioribus oculis intueri. Multa enim jam ex Evangelio te tractata sunt: ex ordine autem sequitur haec lectio, quae hodie recitata est. Ea quae dicturus sum Domino donante multi sic audituri estis, ut magis recognoscatis quam discatis. Non ideo tamen pigra debet esse intentio, quia non est cognitio, sed recognitio. Hoc lecd puteum Jacob loquebatur cum Samaritana muliere. Dicta enim ibi sunt magna mysteria, et magnarum similitudines rerum; pascentes animam esurientem, reficientes languentem. 2. Dominus enim haec « cum audisset, cognovisse Pharisaeos quod plures discipulos faceret quam Joannes, et plures baptizaret quanquam Jesus non baptizaret, sed discipuli ejus, reliquit Judaeam terram, et abiit iterum in Galilaeam. » Hinc diutius disputandum non est, ne immorantes in manifestis, angustias temporis patiamur ad obscura
Abbreviated transcription (Latin):
nondum ẽ. Peteritũ et futurũ. in¬
uenio in omĩ motu rerum. In ueri¬
tate. quȩ manet: p̾teritũ et futu¬
rum non inuenio: sed solũ presens.
& hoc incorruptibilit̾: qd̾ in crea¬
tura non ẽ. Discute rerum mutati¬
ones: inuenies fuit et erit. Cogita
dm̃. inuenies ẽ: ubi fuit et erit. eẽ
non possit. Ut ergo et tu sis. trans¬
cende tempus. S quis transtendit
uirib suis: Neuet illue ille qui patͥ
dixit: uolo ut ubi ego sum et ipsi
sint mecũ. Hoc itaq ꝓmittens. ne

Expanded text:
nondum est. Praeteritum et futurum innondum est. Praeteritum et futurum invenio in omni motu rerum: in veritate quae manet, praeteritum et futurum non invenio, sed solum praesens, et hoc incorruptibiliter, quod in creatura non est. Discute rerum mutationes, invenies Fuit et Erit: cogita Deum, invenies Est, ubi Fuit et Erit esse non possit. Ut ergo et tu sis, transcende tempus. Sed quis transcendet viribus suis? Levet illuc ille qui Patri dixit, Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd̃ erat. mors quedam est ibi facta.
peremptũ est ibi aliquid qđ erat et
non est. Nigredo mortua ẽ in capite
albescentis senis: pulchritudo mortu¬
a est in corpore fessi et incurui senis.
Mortue st̃ uires in corpore languen¬
tis. mortua ẽ statio in corpore am¬
bulantis. mortua ẽ ambulatio in cor¬
pore stantis. mortua ẽ ambulatio &
statio in coepore iacentis: mortua est
loquutio in lingua tacentis. Qͥ cqͥd
mutatur et ẽ qđ non erat. uideo ibi
quandam uitam in eo qd̃ est: & mor¬
tem in eo qd fuit. Deniq de mortuo
cũ dr ubi ẽ homo ille : respondetur
fuit. Oueritas quȩ uera es. Nã in om¬
nib actionib et motib nr̃is. & in
uniuersa ꝓrsus agitatione creature
duo tempora inuenio: preteritũ et
futurũ. Presens quero: nichil stat.
Quod dpci iam non ẽ: qd̃ dicturus
sum ñdũ est. Qd feci iã non ẽ. quod
facturus sum nondum est. Quod u¬
Al iam non ẽ. quod uicturus sum

Expanded text:
est quod erat, mors quaedam ibi facta est; est quod erat, mors quaedam ibi facta est; peremptum est aliquid ibi quod erat, et non est. Nigredo mortua est in capite albescentis senis, pulchritudo mortua est in corpore fessi et incurvi senis, mortuae sunt vires in corpore languentis, mortua est statio in corpore ambulantis, mortua est ambulatio in corpore stantis, mortua est ambulatio et statio in corpore jacentis, mortua est locutio in lingua tacentis: quidquid mutatur et est quod non erat, video ibi quamdam vitam in eo quod est, et mortem in eo quod fuit. Denique de mortuo cum dicitur, Ubi est homo ille? respondetur, Fuit. O veritas quae vere es! Nam in omnibus actionibus et motibus nostris, et in omni prorsus agitatione creaturae duo tempora invenio, praeteritum et futurum. Praesens quaero, nihil stat: quod dixi, jam non est; quod dicturus sum, nondum est: quod feci, jam non est; quod facturus sum, nondum est: quod vixi, jam non est; quod victurus sum,
Abbreviated transcription (Latin):
non est: nũquid non sunt ea que
ipse cui loqueris non ẽ. nũquid
angłs quẽ mittis non ẽ:ͦ Si oĩa
st̃ hec que ꝑ te facta st̃. quid ẽ qd̵
tibi ꝓprium quiddam tenuisti ipsũ
esse. qđ aliis non dedisti. ut tu so¬
lus esses: uã quomodo audio ego
sum qui sum. quasi alia ñ sint: et
quomodo audio nisi credideritis q
ego sum: Illi enĩ non erant: qui
audiebant: et si peccatores erant.
homines erant. Qͥd ergo facio: qͥd
est ipsum esse: dicat cordi. intus dicat.
intus loquatur. homo interioe audiat.
mens capiat. Nerũ ẽẽ. est: semꝑ eodẽ
modo ẽẽ. Res enim aliqua quelibet
om̃ino quasi cepi disputare et desti¬
ti querere: forte qd̃ audiui uolo loqͥ.
Auditui meo det exultationẽ: et ur̃o
cũ loquor. Res enĩ quelibet: ꝓrsus qͦ¬
licũq excellentia. si mutabilis ẽ. non
uere ẽ. Non enĩ ẽ ibi uerũ ẽẽ: ubi
ẽ et non ẽẽ. Quicquid enĩ mutari
potest: mutatũ non ẽ qd̃ erat. Si ñ

Expanded text:
non est? numquid non sunt ea quae non est? numquid non sunt ea quae ipse cui loqueris non est? numquid angelus quem mittis non est? Si omnia sunt haec quae per te facta sunt, quid est quod tibi proprium quiddam tenuisti ipsum esse, quod aliis non dedisti, ut tu solus esses? Nam quomodo audio, Ego sum qui sum; quasi alia non sint? et quomodo audio, Nisi credideritis quia ego sum? Illi enim non erant qui audiebant? Et si peccatores erant, homines erant. Quid ergo facio? Quid sit ipsum esse, dicat cordi, intus dicat, intus loquatur; homo interior audiat, mens capiat vere esse: est enim semper eodem modo esse. Res enim aliqua, quaelibet omnino: quasi coepi disputare, et destiti quaerere; forte quod audivi volo loqui, auditui meo det exsultationem et vestro cum loquor: res enim quaelibet, prorsus qualicumque excellentia, si mutabilis est, non vere est; non enim est ibi verum esse, ubi est et non esse. Quidquid enim mutari potest, mutatum non est quod erat: si non