comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥeqͥdin t̾ra sua aut cismarina aut tns¬
marina possidebant: nec eum am¬
pliꝰ tenerent secũ. Trib itaq diebus
ex actis. qͥb capłm celebrari moris est.
ueniendi ad uos pontiniacũ xexipu¬
it it̾ abbas ip̃e eist̾ciensis gilleb̾tꝰ noĩe.
ep̃c papiensis. ordinis illiꝰ qͦndã moua¬
chus. & ordinis abb̃es qͥdam cũ eis. Et
uenerunt festinantes:archip̃suli uoĩe
capłi nunciantes se tales regis luteras.
& tale in eis suscepisse mandatũ. Uerũ
tum tale necfugat nec expellit te ase.
nec licentiat: sed tibi & prudenti tu
o ꝯsilio hoc significat. ut post tale mã¬
datũ. uideas & attendas. qͥd agendũ.
Scit qͥ ꝓpe totũ capłm certissime et
uos qͥ mͦ huc uenimꝰ. parit᷑ nouimu̾
uniu̾si uos ad eo urm diligere ordi¬
nem. qd̾ ordinis ꝓuidebitis idem¬
nitati. ne ur̃i occasione sieut nec in
spiritualib nec in temporalib dimi¬
nutionem aliquã aliqͦd ueletͥmen¬
tum patiatur
Archip̃sul uͦ. & ꝯsiliarii eiꝰ multa ex¬

Expanded text:
quid in terra sua aut cismarina aut transmarina possidebant, ne eum amplius tenerent secum. Tribus itaque diebus exactis, quibus capitulum celebrari moris est, veniendi ad nos Pontiniacum arripiunt iter: abbas ipse Cisterciensis Gilbertus nomine episcopus Papiensis, ordinis illius quondam monachus, et ordinis abbates quidam cum iis, et venerunt festinantes archipraesuli nomine capituli nuntiantes se tales regis litteras et tale in iis suscepisse mandatum. Verumttum tale nec fugat nec expellit te a se nec licentiat, sed tibi et prudenti tuo consilio hoc significat, ut post tale mandatum videas et attendas quid agendum. Scit quippe totum capitulum certissime, et nos qui modo huc venimus, pariter novimus universi, vos adeo nostrum diligere ordinem quod ordinis providebitis indemnitati, ne vestri occasione sicut nec in spiritualibus nec in temporalibus diminutionem aliquam aliquodve detrimentum patiatur. » Archipraesul vero et consiliarii ejus multa ex
Abbreviated transcription (Latin):
centib & ne qͦqͣm deferendũ ꝯtendẽ¬
tib ediu̾so ualidis & uaruis rõnib
suã fiuidantes intentionẽ Rop̃ser¬
tim ut prudent̾ astruebant. tãi au¬
Qͣ appellationi minime deferendũ:
qd iudelicet ess ipsa ũ ad opp̾ssoꝵ re¬
mediũ s potiꝰ ad opprimentiũ pro¬
longandã malitiam excogitatum
fomentũ In quoꝵ manib euident᷑
tera rapinis repleta. Itaꝙ coram ar¬
ebip̃sule ab eruditis suis clu̾sa sen¬
tientibꝰ suꝑ appellatione collatum:
ipso ut moris fuerat partes suas in¬
terponente. & nẽ hos uẽ illos de iure
crebro sciscitante & opponente. Etqͥ¬
dẽ inductas tunc hiuc inde suꝑ appel¬
latione allegationes. huie int̾seruis¬
sem hystorie: nͥ qͥa ñ pat̾ent᷑ se mole¬
sta breuitate artari. Substitit gͥ ad¬

Expanded text:
 nequaquam deferendum contendentibus, e diverso validis et variis rationibus suam fundantes intentionem. Eo praesertim, ut prudenter astruebant, tam iniquae appellationi minime deferendum quod videlicet esset ipsa non ad oppressorum remedium, sed potius ad opprimentium prolongandam malitiam excogitatum fomentum; in quorum manibus evidenter tera rapinis repleta. Itaque coram archipraesule ab eruditis suis diversa sentientibus super appellatione collatum, ipso, ut moris sui erat, partes suas interponente, et nunc hos, nunc illos de jure crebro sciscitante et opponente. Et quidem inductas tunc hinc inde super appellatione allegationes huic interseruissem historiae, nisi quia non paterentur se molesta brevitate arctari. Et pra
Abbreviated transcription (Latin):
iuexilio ꝯfectis. gͣnde compastum ẽ
corpꝰ epłare: de quo supͣ nos hic dictu¬
ros ꝓmisimꝰ. Compaetum ẽ in qͣm cor¬
pus ex his: multas in se epłas ꝯtinenꝰ
Quas etiã sccłm̃ ordinẽ hystorie: ue¬
nerabilis prior sce̾ cantuariensis ec¬
clie alanꝰ. laboriose qͥdẽ &e studiose di¬
gessit. In qͥb de exilii nr̃i laboriosa hi
sudores pastorales uosse desiderat
adillũ recurrat: ut pꝰ libellum hystori¬
eũ hũc legat & illum librum epłarem¬

Expanded text:
confectis, grande compactum est corpus epistolare, de quo supra nos hic dicturos promisimus. Compactum est, inquam, corpus ex his multas in se epistolas continens; quas etiam secundum ordinem historiae venerabilis prior sanctae Cantuariensis Ecclesiae Alanus laboriose quidem et studiose digessit. In quibus de exsilii nostri laboriosa hissudores pastorales nosse desiderat, ad illum recurrat, ut post libellum historicum hunc legat et illum librum ep
Abbreviated transcription (Latin):
tali p̾sertim tp̃r ipse statueret totũ
ipsa euacuaret. Ad supͣdie̾tũ uͭ libel¬
lu appellatoriũ noĩe ꝑsonarũ regni.
Inqͦ int̾ alia de appellationib factis. si
iuste. ułimꝰ ste. qd sibi uisũ int̾seruit.
Que nos in libello hystoricohoc eo qd̾
inea epła sit inserta sicut etiã supͣ¬
diximꝰ: hic causa breuitatis p̃terimꝰ.
Extat eium epła illa. uit̾ cet̾as epłas¬

Expanded text:
tali praesertim tempore ipse statueret, totum ipsa evacuaret. Ad supradictum vero libellum appellatorium, nomine personarum regni alem. In qua, inter alia, de appellationibus factis, si juste vel injuste, quod sibi visum interseruit. Quae nos in libello historico hoc, eo quod in ea epistola sint inserta, sicut etiam supradiximus, hic causa brevitatis praeterimus. Exstat enim epistola illa inter caeteras epist
Abbreviated transcription (Latin):
sus & sese inuicem honore p̾uenienti¬
b ĩmmo q ꝯtendentib p̾uenire. itaut
uideret᷑ qͥa rex ꝓfilio parum. s totum
se ꝑpontifice effunderet in pontificẽ.
& in om̃e se gaudium dilataret: ut po¬
te qͥnunc pͥmo suum qͦndam aule tho¬
inam uideret pontificem. S maxime
& supͣ alia in gaudio dilatatꝰ obhoc. qd̃
de scĩtate pontificis. ex aula sua sic as¬
sumpti: tot & tanta que supͣ descrip¬
sunꝰ secreto iam & ꝓcerto acceꝑat. Pon¬
tifex uͦ regi ex maris fatigatione & te¬
dio ꝯdescendenscito pꝰ salutatione̾ mu¬
tuam. & inuicem sic ꝯcelebratum gau¬
dium. abscenit: et in hospitium qͦdꝑ.¬
peerat.serecipit. Et mane ꝯuementes.
diei crastine simul ꝯficiunt iter: toto
itinere soli duo ceteris om̃ib amotis
familiarit᷑ & secreto colloquentes: &
sibi inuicem applaudentes. Cũ uͦ ꝑ diẽ
aliqͦt sic fuissent: pontifex cum p̾fato
alumno suo. regis filio. arege in gr̃a

Expanded text:
us et sese invicem honore praevenientius et sese invicem honore praevenientibus, imo et contendentibus praevenire: ita ut videretur quia rex pro filio parum, sed totum se pro pontifice effunderet, et in pontificem, et in omne se gaudium dilataret, utpote qui nunc primo suum quondam aulae Thomam videret pontificem: sed maxime et supra alia in gaudio dilatatus ob hoc, quod de sanctitate pontificis ex aula sua sic assumpti tot et tanta, quae supra descripsimus, secreto jam et pro certo acceperat. Pontifex vero regi ex maris fatigatione et taedio condescendens cito post salutationem mutuam et invicem sic concelebratum gaudium abscedit et in hospitium, quod prope erat, se recipit. Et mane convenientes diei crastinae simul conficiunt iter, toto itinere soli duo, caeteris amotis omnibus, familiariter et secreto colloquentes et sibi invicem applaudentes. Cum vero per dies aliquot sic fuissent, pontifex cum praefato alumno suo regis filio a rege in gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Et ꝯstantem regis ad pontificem gra¬
tiam. uł in aliqͦ labefactare attemptan¬
tes: adclunt qͦd iumia regis gr̃a cornua
daret pontifici ad exceclendum. S rex
ex his atalib auertebat auditum. &
qͥa in articło erat transfretandi:.in ad¬
uentum suum in angliã querẽtes dis
t ecce qͥa post modicum S tulit¬
erebro sieut decet & solet an p̃nun¬
tiatꝰ. rex apud australem portum qͥd̃r
sudhantune. nuntiatur applicui̾se.
Applicuit autem rex pͥmo anno ꝯsecͣti¬
onis pontificis. ni fallor cito post salua¬
toris natalicios dies Cui ꝯfestim archi¬
p̾sul una cum egregio illo puero quem
lam sepe nominauimꝰ. henrico regis
filio & regni herede. obiuam uenit. lit¬
pote qui regis iam ante ꝑaliquot dies
mari appinquans ꝓpe p̾stolabat᷑ aduẽ¬
tum. Et ecce una cum regis filio. regi
hospitium ing̾cliente pontifice. regi
magnum & exultatio: rege & pontifi¬
ce in mutua ruentib oscła. & amplex¬

Expanded text:
Et constantem regis ad pontificem graEt constantem regis ad pontificem gratiam vel in aliquo labefactare attentantes, addunt quod nimia regis gratia cornua daret pontifici ad excedendum. Sed rex,ex his, a talibus avertebat auditum: et quia in articulo erat transfretandi, in adventum suum in Angliam querentes distulit. Et ecce quia post modicum crebro, sicut decet et solet, ante praenuntiatus rex apud australem portum, qui dicitur Suthamtune, nuntiatur applicuisse. Applicuit autem rex primo anno consecrationis pontificis, ni fallor, cito post Salvatoris natalitios dies. Cui confestim archipraesul una cum egregio illo puero, quem jam saepe nominavimus, Henrico, regis filio et regni haerede, obviam venit, utpote qui regis jam ante per aliquot dies mari appropinquans prope praestolabatur adventum. Et ecce una cum regis filio regis hospitium ingrediente pontifice, rege,magnum et exsultatio; rege et pontifice in mutua ruentibus oscula et amplex
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sul. expͥmere recusauit. Preterea repe¬
tebat tͣris rophensis custodiam. quã
& de ecclie sue iure ꝓtestabat᷑ suꝑ hoc
instrum̃tum publicum. kactam ui¬
deł diue recordationis willelmi. illustͥs
qͦndam angloꝵ regis. qͥ regnum stre¬
nue in manu forti. certamine belli¬
co acqͥsierat ꝓducens. His itaq ce huiꝰ¬
cemodi motis questionib & p̃dioꝵ reuo¬
catis hisrepetitis illis: oriunt᷑ pontifi¬
ci mox ꝯtentiones. & lites. & adu̾sarii
młti. S ppt̾ regis metũ occulti om̃s. ex¬
umiam illam ut supͣ ostendi qͣm ponti¬
fex habebat adhuc regis grãm. sieut re¬
uerentes &uerentes: & obhanc pontifi¬
cis ñ modicum metuentes offensam.
ueruntamen qͥ se lesos sẽtiebant. aut le¬
dendos uerebant᷑. regem extͣ regnum
agentem adhuc ñ nulli adeunt: & que¬
rentes exponunt aliqͥ se pasos. alii uͦ se
passuros inuiriam ꝑpontificem: nͥ re¬
gia clementia uisticie adhibeat manu̾̃.

Expanded text:
praesul, exprimere recusavit. Praeterea repepraesul, exprimere recusavit. Praeterea repetebat turris Rophensis custodiam, quam et de Ecclesiae suae jure protestabatur, super hoc instrumentum publicum, chartam videlicet divae recordationis Willelmi illustris quondam Anglorum regis, qui regnum strenue in manu forti certamine bellico acquisierat, producens. His itaque et hujuscemodi motis quaestionibus et praediorum revocatis his, repetitis illis, oriuntur pontifici mox contentiones et lites et adversarii multi, sed propter regis metum occultiores, eximiam illam, ut supra ostendimus, quam pontifex habebat adhuc, regis gratiam sicut reverentes et verentes, et ob hanc pontificis non modicum metuentes offensam. Verumtamen qui se laesos sentiebant aut laedendos verebantur, regem extra regnum agentem adhuc nonnulli adeunt, et querentes exponunt aliqui se passos, alii vero se passuros injuriam per pontificem, nisi regia clementia justitiae adhibeat manum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓscͥptꝰ ꝑdidiss Qd̾ pleniꝰ euarrabunt
sequentia. Et p̾terea instantissime re¬
petebat feodum illud qd̾ dicebat᷑ wil¬
lelini deros. feodum ni fallor septem
militum: qd̃ defuncto archip̃sule pa¬
tre theobaldo. mox fuerat ꝯfiscatum.
Clerum. archip̃sul mota dũ taxat suꝑ
feodo hoc questione substitit hie: regis
qͥ tunc ext̾ regnum agebat aduentũ
sustinens. De qͦ tñ feodo ꝓpt̾ alia que e¬
mersert: nec tunc in ꝑximo regis aduen¬
tu uerbum mouit.s distulit. Erat etiã
int̾ archip̃sulem. & uobile iurũ comi¬
tem de clare. duratunc ꝯtentio: eo qd̃
archip̾sul exigeret suꝑ castro illo qddi¬
cit᷑ de tunebrige & om̃i t̾ritorio qd̾ castͥ
est. sibi hõium fieri. E p̃sertim suꝑ om̃i
eo qd̾ infra leugam castro circũiacentẽ
est. que uulgo baleuga dicit᷑: siue ut di¬
cat᷑ latinꝰ bãnum leuge. Comes uͦ homi¬
niũ obtulit s suꝑ qͦ qd̾ querebat᷑ archi¬

Expanded text:
proscriptus perdidisset; quod plenius enarrabunt proscriptus perdidisset; quod plenius enarrabunt sequentia. Et praeterea instantissime repetebat feodum illud, quod dicebatur Willelmi de Ros, feodum, ni fallor, septem militum, quod defuncto archipraesule Patre Theobaldo mox fuerat confiscatum, verum archipraesul mota duntaxat super feodo hoc quaestione substitit hic, regis qui tunc extra regnum agebat adventum sustinens. De quo tamen feodo, propter alia quae emerserunt, nec tunc in proximo regis adventu verbum movit sed distulit. Erat etiam inter archipraesulem et nobilem virum comitem de Clare dura tunc contentio, eo quod archipraesul exigeret super castro illo, quod dicitur de Tunebrige, et omni territorio quod castri est sibi hominium fieri; et praesertim super omni eo quod infra leugam castro circumjacentem est, quae vulgo banleuga dicitur, sive ut dicatur Latinius bannum leugae. Comes vero hominium obtulit, sed super quo, quod quaerebat archi
Abbreviated transcription (Latin):
tum ut cumq expediti cũ pontifice ꝓ¬
cedendum ad alia.Iã enim qͥhue usq
in portu eccłie nauigarat: scłimare in¬
gͣdi incipit & secularia t̾ctare. Qd̾ ꝑsepe
necesse pontifici: s sapienti pontificem
dulce nunq̃m. Iam qͥb dam regni mag
riam. eccłie sue ablatis. questionem mo¬
uet: quedam repetendo ũnulla uͦ ubi
manifesta uidebat᷑ iudebat᷑ iniuria.
ab ᷤ.ꝙ questione reuocando: qͣlia e¬
rant illa p̾dia. que uulgo int̾ra dicũt᷑.
firme feodales. Quas om̃s archip̾sul.
tauqͣm ad m̃sam suã ppͥam ꝑtinentes.
mox int̾ pontificii mitia. illis qͥ firma¬
rii dũr exclusis: ad ꝓpͥum suum dũiũ
reuocat. nullo fiscali iudice reqͥsito.
dum suꝑhis que ad cłnium suũ ꝑtine¬
re fuiss notissimũ: & siqͦcumq titulo
iniuste alienata. Eita p̃dita illa ꝓuo
luntate sua ordinauit & tenuit: do¬
nec exturbat᷑. & hec & alia ppt̃ iusticiã

Expanded text:
tum utcunque expeditis, cum pontifice ptum utcunque expeditis, cum pontifice procedendum ad alia. Jam enim qui hucusque in portu ecclesiae navigarat saeculi mare ingredi incipit et saecularia attrectare. Quod persaepe necesse pontifici, sed sapienti pontifici dulce nunquam. Jam quibusdam regni magnriam ecclesiae suae abbatis, quaestionem movet, quaedam repetendo, nonnulla vero ubi manifesta videbatur injuria absque quaestione revocando, qualia erant illa praedia, quae vulgo in terra dicuntur firmae feodales; quas omnes archipraesul, tanquam ad mensam suam propriam pertinentes, mox inter pontificii initia, illis qui firmarii dicuntur exclusis, ad proprium suum dominium revocat, nullo fiscali judice requisito.urum super his, quae ad dominium suum pertinere fuisset notissimum, etsi quocunque titulo injuste alienata. Et ita praedia illa pro voluntate sua ordinavit et tenuit, donec exturbatus et haec et alia propter justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
perim & factorũ causas ꝓsequens: id̾o
in describendis ipsis sum morosior Sc̃a¬
qͥspe oꝑatio. qͣnto plus intellecta. tãto
edificat fructuosiꝰ ⁊ uiuificat fortiꝰ.
Q ꝓtẽpore uł agit᷑. uł dissimulat᷑ secu¬
rius. Siqͥdem opus absq: scientia. cor¬
pus sine anima. t̾ra sine aqͣ: ce uelut
sicca abs pluuia nubes. S ut ad pͥora
redeamus: sic̃ iam dixinꝰ ui noiis his
noui pontificis uirtutum oꝑib cum
ipsis oꝑib causas & urtutem ostendunꝰ
oꝑũ. Et ideo ꝓlixiores sumꝰ in exequen¬
dis his. Uerũ plixitas hec sicut edifica¬
tioni cedit: & laudi. Nam qͥcumq: hec qͣ¬
lit̾cumq exarata q q̃licũq excepta ca¬
lamo. obtanti pontificis deuotionem.
& memoriam legere dignabunt᷑: ñ so¬
lum oꝑa. s et iurtutem oꝑum suoꝵ
dicent. & magnitudinem eiꝰ uarrabt.¬
de p̾dus q̃ repetebat a laicis .xix.¬
erum abbis qͥb tam głiose uitam
suam institut pontifex: sicut iͥ da¬

Expanded text:
perim, et factorum causas prosequens ideo perim, et factorum causas prosequens ideo in describendis ipsis sum morosior. Cplus intellecta tanto aedificat fructuosius et vivificat fortius et pro tempore vel agitur vel dissimulatur securius. Siquidem opus absque scientia corpus sine anima, terra sine aqua, et velut sicca absque pluvia nubes, unde etianovis his novi pontificis virtutum operibus cum ipsis operibus causas et virtutem ostendimus operum; et ideo prolixiores sumus in exsequendis his, verum prolixitas haec, sicut aedificationi cedit, et laudi. Nam quicunque haec qualitercunque exarata et qualicunque excepta calamo ob tanti pontificis devotionem et memoriam legere dignabuntur, non solum opera sed et virtutem operum suorum dicent et magnitudinem ejus narrabDE PRAEDIIS QUAE REPETEBAT A LAICIS. Verum ab his, quibus tam gloriose vitam suam instituit pontifex, sicut mihi da
Abbreviated transcription (Latin):
declarabt̾ sequentia. Cur in describen¬
dis oꝑib pontificis ĩmoretur. xuiii.¬
uc usꝙ ꝓsecuti sumꝰ ꝓut datum
ꝗͣtus thomas hic nr̃ fuerit in aula:
& q̃ntꝰ post ceꝑit esse in eccłia mox adep¬
to pontificii gͣdu: quam strenue prius
heurico illustri regi angloꝵ: & quam
cesari.  in eccłia łõ. que st̃ dei uerum
in his pontificis oꝑib exequendis sic̃
ob trectatores qͦs uereor ñ iterare ñ
possum. In his inqͣm pontificis exseq̃u¬
dis oꝑib forte nimis morosus uideor:
& in ipsoꝵ cõmendatione oꝑum tedi¬
osus inculcator u̾boꝵ: & potiꝰ theologi¬
ce edificationi. qͣm gestoꝵ uiri hystori¬
ce explanationi insistere: & ita nimis
theologum. hystoricum uͦ parum sa¬
pere. Uerum quis notans uos sic. saltẽ
ũ iudicet: s adũtat priꝰ nosũ solum
pontificis oꝑa. s & causas oꝑum. qd̾ &
supͣiam nos dixisse menunimꝰ explica
re unde ⁊ factoꝵ causas eo diligentꝰ
ꝓsequor: qͦ eas abipso auctore sic acce¬

Expanded text:
declarabunt sequentia. 13. CUR IN DESCRIBENDIS OPERIBUS PONTIFICIS MORETUR. Hucusque prosecuti sumus, prout datum, quantus Thomas hic noster fuerit in aula et quantus post coeperit esse in Ecclesia, mox adepto pontificii gradu; quam strenue prius Henrico illustri regi Anglorum et quaCaesari et in Ecclesia Deo quae sunt Dei: verum in his pontificis operibus exsequendis, sicuobtrectatores quos vereor non iterare non possum. In his, inquam, pontificis exsequendis operibus forte nimis morosus videor et in ipsorum commendatione operum taedians inculcator verborum, et potius theologicae aedificationi quam gestorum viri historicae explanationi insistere, et ita nimis theologum, historicum vero parum sapere: verum quivis notans nos sic saltem non judicet, sed advertat prius nos non solum pontificis opera sed et causas operum, quod et supra jam nos dixre. Unde et factorum causas eo diligentius prosequor, quo ea ab ipso auctore sic acce
Abbreviated transcription (Latin):
sti. in signe illaid metropolitanoꝵ
qd̾ palliũ dicit᷑ instanter sicut de¬
cebat. & fortit̾ postulantes: tũ quia

Expanded text:
sti, insigne illud metropolitanorum quod pallium dicitur, instanter sicut decebat et fortiter postulantes, tum quia
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmam. qua pat̾ suus adonay coro¬
nauit ipsum añ scła ꝓpter hominẽ
in fine scłoꝵ qͣsi deposuit. &e aliam in¬
cõꝑabiliter inferiorem assumpsit: tã¬
qͣm exuens soccũ &e induenssaccũ ñ
ipse. Concidisti inqͥt saccũ meũ. Qui
sum pͥma illa & eterna corona sua ꝓpͥ
a. ce ꝓpͥo socco mundo apparuiss: non
iã rex iudeoꝵ. s potiꝰ angłoꝵ. inmo e¬
tiã plusꝙͣ archangłoꝵ imp̃r cognosce¬
ret᷑. ummo nec cognosceret᷑. quẽ necto¬
tus mundus sustinere sie poss Qs enĩ.
que caro. qd animal. qd̾ corruꝑtibile.
poss etiam appropinquare ne dum
habitare cũ illo deuorante igne. cum
ter nos. & exnobiscoronam assumplit
& talẽ soccũ induit. qualẽ ad iudeos
ꝓpter qͦs specialit̾ uenit tũe decuit:
saccum tñ reuera magis qͣm soccum
lem soccũ induiss ñ fuiss saccus euiꝰ
concisus: nec ipse letitia circũdatus
Et ne diutiꝰ immorer bis. ex suꝑiori ca

Expanded text:
uus Adonai coronavit ipsum ante saecula, propter hominem in fine saeculorum quasi deposuit et aliam incomparabiliter inferiorem assumpsit, tanquam exuens soccum et induens saccum. Unde ipse: Conscidisti, inquit, saccum meum . Qui si in prima illa et aeterna corona sua propria et proprio socco mundo apparuisset, non jam rex videor sed potius angelorum, imo etiam plus quam archangelorum imperator cognosceretur, imo nec cognosceretur quem nec totus mundus sustinere sic posset. Quis enim, quae caro, quod animal, quod corruptibile posset etiam appropinquare, nedum habitare cum illo devorante igne, cum ter nos et ex nobis coronam assumpsit et talem soccum induit, qualem ad Judaeos, propter quos specialiter ad nos venit tunc decuit, saccum tamen revera magis quam soccum.lem soccum induisset, non fuisset saccus ejus conscissus nec ipse laetitia circumdatus. Et ne diutius immorer his, ex superiori c
Abbreviated transcription (Latin):
singulis. post sinaxĩ decautacam.
qͣm cito post galliciniũ sub ꝓfurda
uocte decantare ꝯsueuerat. mox cła
inꝯclaui aliquo subintroduẽ¬
tͣ fẽs tredecim. qͥb ipse positis uesti¬
mentis suis & se p̾cingens discum
datum furtiuum. magis quam fur
uum. ꝑsingulas noctes faciebat:
ueritꝰ nec in merito. ne si sub kice. il¬
lud ex iusu hominum. uirttum
tigimꝰ. ipse dum adhuc iuuenis qͣsi
incurabilit̾ uidebat᷑ infectus. Uñ q̃
qͦ secretiꝰ: eo fiebat & securiꝰ. Et p̃tere

Expanded text:
singulis post synaxim decantatam singulis post synaxim decantatam quam cito post gallicinium sub profunda nocte decantare consueverat, mox clam in conclavi aliquo subintroducebantur fratres tredecim quibus ipse positis vestimentis suis et se praecingens discumbdatum furtivum magis quam fur verus, per singulas noctes faciebat; veritus nec immerito ne si sub luce faceret, illud ex visu hominum virtutum tigimus, ipse dum adhuc juvenis, quasi incurabiliter videbatur infectus. Unde et quo secretius, eo fiebat et securius . .
Abbreviated transcription (Latin):
pontificem nouũ: & post ponti¬
ficis habitũ quẽ p̃scribendo ꝑst̾n¬
ximꝰ. ad pontificis mensam acceda¬
mus: ipsius uictum.quẽadmodũ
&̃ habitũ intuentes. Nec enim fide¬
lit cuiusqͣm uita describit᷑. siqͦ uiui¬
tur uelqualit ipse uixerit omit¬
tat᷑. Presertum cũ noua ista ponti¬
ficiꝰ noui m̃sa. tã pontificalis sit. tã
opulenta.tã splendida: inagis
certe pietatis oꝑib. qͣm dapum cor¬
poraliũ qͥb tñ uberrime abũdabat.
referta uarietate. Ad hãc itaꝙ om̃s:
s uosp̾sertim pontifices inuitandi.
Et certe ad ħac ꝯfrat̃ ur̃. nouus ipse
pontifex uniũsos uos inuitat. &ut
accedatis. sicut dignũ q̾ iustisimũ.
est. In hac qͥppe m̃sa magnꝰ ille pater
strat añ dñm discumbentẽ in cili¬
cio suo stans. & orario.regi suono¬
uo ministrans in his. tanqͣm noui
dispensatoris insignibꝰ. miles ipse no¬
uus. noui regis xp̃i. & sacerdos. Hec
est mandatum uouũ qd̃ ipse iam
instituit nouus Si quidem diebus

Expanded text:
pontificem novum. Et post pontificis habitum, quem praescribendo perstrinximus, ad pontificis mensam accedamus ipsius vitam quemadmodum et habitum intuentes. Nec enim fideliter cujusquam vita describitur, si quo vivitur, vel qualiter ipse vixerit, omittatur; praesertim cum nova ista pontificis novi mensa tam pontificalis sit tam opulenta tam splendida, magis certe pietatis operibus quam dapum corporalium, quibus tamen uberrime abundabat, referta varietate. Ad hanc itaque omnes sed vos praesertim pontifices invitandi. Et certe ad hanc confrater vester novus ipse pontifex universos vos invitat, et ut accedatis sicut dignum et justissimum est; in hac quippe mensa magnus ille paterstrat. Ante Dominum discumbentem in cilicio suo stans et orario regi suo novo ministrans, in his tanquam novi dispensatoris insignibus miles ipse novus novi regis Christi et sacerdos. Hoc est mandatum novum quod ipse jam instituit novus. Si quidem diebus
Abbreviated transcription (French):
re depingimus: attollamus ocłos.
erigaimis aures. et principẽ istũ.
ut pote patronum urm̃. et patrẽ.

Expanded text:
re depingimus, attollamus oculos, erigamus aures, et principem istum utpote patronum nostrum et patre
Abbreviated transcription (Latin):
Is. ueruntamen. gratia Sec et si
stͣ tix et ua rx. adeo tam̃. Gratia qͥp¬
pe sełi hec. ue lut exterior carnis
pulchritudo:ql. e quidem adeo.
quamquã ipsa sit grati ⁊ fallax ⁊
uana . iuxta quod su ens falux
inquid gratia et uana. est puł. iͥ¬
tudõ. uerum. tunc gratia hec be¬
nignitas optima: benignita łi hu¬
icbonitate adiuncta. Tunc ea
non solum boua.ied et iocunda
bonitas. si conutem habeat benig¬
nitatem: gratiam uidelicet illao
cuulem et urbanam a qua cepi¬
mus. Hac profecto in primis iuuen¬
tutis sue amus thomas hic noster
pollebat: et si ea quã inter fructus
spiritus ipsi preponit magister. bo¬
uitate destitutus ad huc̃. Uerum.
deus noster sieut benignus et bo¬
nus. nuirã et mundo insperatam
postea huic bonitaten dedit. et
cum bonitate benignitatẽ auxit:
ut gr̃a proficeret sieut apud ho¬
meunte uiuentute iuuenilia seq̃ns
literas quas in tem̾is adhuc anns ĩ
scolis didicerat. manum iam sub¬
ducens ferule. fungit: more effraim

Expanded text:
s. Verumtamen gratia haec, etsi fallax et vana, a Deo tamen. Gratia quippe saeculi haec, velut exertior carnis pulchritudo, quae quidem a Deo, quanquam ipsa sit gratia fallax et vana. Juxta quod Sapiens: Fallax, inquit, gratia et vana est pulchritudo . Verumtamen gratia haec benignitas optima benignitati huic bonitate adjuncta. Est anon solum bona sed et jucunda bonitas si comitem habeat benignitatem, gratiam videlicet illam civilem et urbanam a qua coepimus. Hac profecto in primis juventutis suae annis Thomas hic noster pollebat etsi ea, quam inter fructus spiritus ipse praeponit magister, bonitate destitutus adhuc. Verum Deus noster, sicut benignus et bonus, miram et mundo insperatam postea huic bonitatem dedit et cum bonitate benignitatem auxit, ut gratia proficeret, sicut apud hoineunte juventute juvenilia sequens, litteras quas in teneris adhuc annis in scholis didicerat, manum jam subducens ferulae, fugit more Ephraim
Abbreviated transcription (Latin):
leficii: reddentes animã panima.
oculũ ꝑ ocło. & in aliis sic talionem
semꝑ recipientes. sicut ppłs. ita & sac̃¬
dos. sccłm dei iusticiã. flagitioso ad se
tuendum. nullo tunc ordinis. uł dig¬
nitatis pͥuilegio indulto: qͥn potius
ordine seu p̃latione. potiorib si tͣus¬
gressores hũ. duriꝰqͥdem fiebat udici¬
um. & crueiatio fortior. Mirã autem
hanc esse nune legis nouitatẽ. Q uere
sc̃itatem nouam. si possunt ꝑ pͥuile¬
gia sic se tueri flagitia: qͥbꝰregnoꝵ tur¬
bat᷑ pax. regum iuolat᷑ iusticia: & de¬

Expanded text:
leficii, reddentes animam pro anima, leficii, reddentes animam pro anima, oculum pro oculo, et in aliis sic talionem semper recipientes, sicut populus ita et sacerdos, secundum Dei justitiam, flagitio ad se tuendum nullo tunc ordinis vel dignitatis privilegio indulto: quin potius ordine seu praelatione potioribus, si transgressores hi, durius quidem fiebat judicium et cruciatus fortior. Miram autem hanc esse nunc legis novitatem et vere sanctitatem novam, si possunt per privilegia sic se tueri flagitia quibus regnorum turbatur pax, regum violatur justitia, et de
Abbreviated transcription (Latin):
ppetuo seruituros: seu alia qͣm ad¬
iudicaret curia pena ꝑcellendos.
Et hoc esse tͣdi curie: iudici iucdeł
scłari relinqͥ ab eo puniendus. Clũ.
& bene in canone seqͥt᷑. Et recipiat
qd̾ iniq gessit. Et qͥcqͥd dicat᷑ demo¬
nasterio: asserebant ꝯstant̃. exilium
neq̃quã iudiciũ esse sacerdotis. s cesa¬
ris. Cuiꝰ enim t̾ra est. eiꝰ est extorrẽ face¬
re relegare. deportare. expellere.qͣm¬
admodum cuiꝰ est eccłia. & eiꝰ est ana¬
thematizare. suspendere. ab altari ar¬
cere. Et hoc qͥdem pontificis. cuiꝰ est ec¬
cłia. s alterum cesaris. cuiꝰ est t̾ra Hoc
aũ obid hic urt̃sero de exilio: qͥa iam
archip̃sul sac̃dotem qͦndam ꝓpt̃ fla¬
gitiũ degͣdatũ. t̾ram abiurare cõpii¬
lerat. Unde & int cetera motꝰ rex. Ad¬
debant &̃ adhuc qd̾ sublege illa sc̃a
ꝑ moysen data tͣngressores uulla ha¬
bita gͣclus seu ordinis exceptione eor
corporałr puniebant᷑. ꝓq̃litate ma¬

Expanded text:
perpetuo servituros, seu alia quam adperpetuo servituros, seu alia quam adjudicaret curia poena percellendos. Et hoc esse tradi curiae, judici videlicet saeculari relinqui ab eo puniendos, unde et bene in canone sequitur: « Et recipiat quod inique gessit. » Et quidquid dicatur de monasterio, asserebant constanter exsilium nequaquam judicium esse sacerdotis, sed Caesaris: cujus enim terra est ejus est extorrem facere, relegare, deportare, expellere, quemadmodum cujus est ecclesia et ejus est anathematizare, suspendere, ab altari arcere, et hoc quidem pontificis, cujus est ecclesia, sed alterum Caesaris cujus est terra. Hoc autem ob id hic intersero dsul sacerdotem quemdam propter flagitium degradatum terram abjurare compulerat, unde et inter caetera motus rex. Addebant et adhuc quod sub lege illa sancta per Moysen data transgressores, nulla habita gradus seu ordinis exceptione, corporaliter puniebantur, pro qualitate ma
Abbreviated transcription (Latin):
ex aũ causa uocationis exposita:
uł ꝑꝯuictis habiti in tam enormib
flagitiis cłici. lictorib suis eccłie p̃si¬
dio destituti exponant᷑: ad nocendũ.
rum curare. de ordinis amissione qͥ
ꝯtẽplatione ordius atam enormib
manus ꝯtinere ñ uerent᷑: &̾ tanto de¬
tiores esse ĩ scelere. qͣnto st̃ ceteris ordi¬
nis pͥuilegio digniores Unde & seueri¬
orib cohercendi uincdictis: quando
repuint᷑ in scelere. hoc gͦ rex quorun¬
dam fretꝰ ꝯsilio. utͥusq iuris se habe
reꝑitiam ostentantiũ. instantissime
postulat.ut tales mox sumoti aclero.
curie tͣclant᷑. qd̾ ñ solum ius huma¬
uũ. s & ipsiꝰ diuini iuris canonica san¬
xit auctoritas. Unde & de talib sepe
reꝑit᷑ in canone: tͣdat᷑ curiẽ . Uñ & qui
prege obregiũ fauorẽ ut udebatur
scient̃ in docti allegabant. tales neqͣ¬
quã exilio. uł monasterio. s cauoni¬
cissanctionib sic potiꝰ tradendos cu¬
rie. deinceps fut᷑os curie seruos. curie

Expanded text:
ex autem, causa vocationis exposita, vel pro convictis habiti in tam enormibus flagitiis clerici lictoribus suis, Ecclesiae praesidio destituti, exponantur: ad nocendum rum curare de ordinis amissione, qui contemplatione ordinis a tam enormibus manus continere non verentur; et tanto deteriores esse in scelere, quanto sunt caeteris ordinis privilegio digniores; unde et severioribus coercendi vindictis, quando reperiuntur in scelere: hoc ergo rex, quorumdam fretus consilio, utriusque juris se habere peritiam ostentantium, instantissime postulat ut tales mox submoti a clero curiae tradantur, quod non solum jus humanum, sed et ipsius divini juris canonica sanxit auctoritas: unde et de talibus saepe reperitur in canone: « Tradatur curiae, » unde et qui pro rege, ob regium favorem, ut videbatur, scienter indocti, allegabant tales nequaquam exsilio vel monasterio, sed canonibus sanctientibus sic potius tradendos curiae, deinceps futuros curiae servos, curiae
Abbreviated transcription (Latin):
phato quã truimphanti: cũmunis
głia ẽ. sui uͦ eoꝵ sit głiosior uesciõ. Unũ
seio: qd̾ triũphato feuctuosior scit.
Mr̃i quippe triũphanti: uideo qđ̃ so¬
lum sit ad głiam. S regi triũphato
uideo qͥdẽ qd̾ sit ad głiam: & speran¬
dũ qd̾ sit ad coronam: ut de coroua
tuseat ad coronã: de corona reguiter¬
reni corruptibili ad celestis regni
phautis noua głia ymnũ nouũ can¬
tare: bonũqͥdem & iocundum. Eoc̃te
tã bonum tam iocundũ: qd̾ tã ampłꝰ
&& mr̃i tumphanti głam: & regi tri¬
ũphato głam apud deum a hoĩes ꝙ
głam pariter parit & gr̃am. De ipsis
etiam inimicis suis. eo qd sit tͥum¬
phatꝰ sic. ꝯtinuo triumphaturus:
ut funnita ꝑegͥnatione hac. mox doce¬
bit᷑. t̾at hic se ꝑhystoriã hane ꝓseqͥ ni¬
tatẽ om̃i gr̃a. assentatione meui om̃i

Expanded text:
to quam triumphanti communis gloria est; cui vero eorum sit gloriosior nescio; unum scio quod triumphato fructuosior sit. Martyri quippe triumphanti video quod solum sit ad gloriam; sed regi triumphato video quidem quod sit ad gloriam et sperandum quod sit ad coronam, ut de corona transeat ad coronam, de corona regni terreni corruptibili ad coelestis regni phantis nova gloria hymnum novum cantare bonum quidem et jucundum. Eo certe tam bonum, tam jucundum, quod tam amplus, et martyri triumphanti gloriam et regi triumphato apud Dominum et homines et gloriam pariter parit et gratiam. De ipsis etiam inimicis suis eo quod sit triumphatus, sic continuo triumphaturus, ut finita peregrinatione hac mox docebitur. ITERAT HIC SE PER HISTORIAM HANC PROSEQUI VERITATEM OMNI GRATIA ASSENTATIONE ET M
Abbreviated transcription (Latin):
grata: & ꝓhumiliatione tã głose abiec¬
ta. Laudemꝰ in qͣm benedicentes qd̾ cor
filii conuersum est ad patrem. & cor
patͥs ad filiũ: qd̃ ꝯuersus est dilectus
ad dilectum: qd̾ elatus ẽ humiliatuᷤ

Expanded text:
grata et pro humiliatione tam gloriose abjecgrata et pro humiliatione tam gloriose abjecta. Laudemus, inquam, benedicentes quod cor filii conversum est ad patrem et cor patris ad filium, quod reversus est dilectus ad dilectum, quod elatus est humiliatus
Abbreviated transcription (Latin):
portitorib iam areb humanis ex¬
emptis. & in xp̃o qͥescentib. ego iã qͣsi
solus suꝑstes adhuc: & exilii nr̃i exitũ
& mĩrii głiam. ñ solum merui uidere.
s &e scͥpto ad scła post fut᷑a insmittere.
inqͣm cor regis paulo añsie ꝑtinacissi¬
reuera afundamento suo motꝰ & hoc
cũ aqͥs ppłoꝵ multis: eitra mrͣis tumu¬
lũ circumstantib & affluentib tota
die. Mons etiam hic nr hic iex ñr: mon̾
mobilior cet̾is. Qui qͦtiens atransmari¬
nis in regnũ reuertit᷑: mox añquã alia̾
diuertat añ alia regni negotia. mox
mr̃is sui amiei nẽ & dm̃ uisitat sepul¬
tuxam. cũ ꝓpͥis aquis suis motis simili¬
ter. Popłi quippe młti & nationes qͥbuᷤ
p̃est. & ipsuis precipue aulici. p̃cet̾is
mundi nationib si deuotius nescio
d̾s seit: s hoc scio qͥa mr̃is tanquã spe¬
cialis palͥs & patui sui tumulũ. freqͣn¬
tius adeunt. Beuedicentes gͦ laudemꝰ
ꝯuersione tam deuota. ꝓreuersione tã

Expanded text:
portatoribus jam a rebus humanis exemptis et in Christo quiescentibus, ego jam quasi solus superstes adhuc et exsilii nostri exitum et martyrii gloriam non solum merui videre, sed et scripto ad saecula post futura transmittere. inquam, cor regis paulo ante sic pertinacissirevera a fundamento suo motus et hoc cum aquis populorum multis circa martyris tumulum circumfluentibus et affluentibus toto die. Mons etiam hic noster, hic rex noster, mons mobilior caeteris. Qui quoties a transmarinis in regnum revertitur, mox antequam alias divertat, ante alia regni negotia, mox martyris sui amici nunc et domini visitat sepulturam cum propriis aquis suis motis similiter. Populi quippe multi et nationes, quibus praeest, et ipsius praecipue aulici prae caeteris mundi nationibus, si devotius nescio, Deus scit, sed hoc scio, quia martyris tanquam specialis patris et patroni sui tumulum frequentius adeunt. Benedicentes ergo laudemconversione tam devota pro reversione tam
Abbreviated transcription (Latin):
in seͥptum redactas. que urter mar¬
tyrem & ip̃m totiꝰ fuert̾ dissenfionis
mat̾ia & postea in exilio ꝯfessoris. et
demũ in morte mẽis causar rex tan¬
quam uere penitens. & iustificatus.
iam. abdiccauit malas & iniquas: de¬
leto sic ꝓmr̃is deuotione. ꝑuirtutẽ
mr̃ii. qd̾ aduersum noserat elerũ dico
chyrogͣpho decreti. qd̃ erat cont᷑riuo
sanxit inposterũ. Quarũ tñ abdica¬
tarum sie: ñ nulle ab eccłia dampua¬
te. ꝑ regnũ obseruant᷑ adhue. Qd̃ sire¬
ge sciente. & approbante:rex ipse ui¬
derit. d̃s nolit. Hec aũ pͥma regis ꝑ egͥ

Expanded text:
in scriptum redactas, quae inter martyrem et ipsum totius fuerunt dissensionis materia, et postea in exsilio confessoris et demum in morte martyris causa, rex tanquam vere poenitens et justificatus jam abdicavit malas et iniquas, deleto sic pro martyris devotione per virtutem martyrii quod adversum nos erat, clerum dico, chirographo decreti quod erat contrariumsanxit in posterum. Quarum tamen abdicatarum sic nonnullae ab Ecclesia damnatae per regnum observantur adhuc. Quod si rege sciente et approbante rex ipse viderit; Deus nolit. Haec autem prima regis ad
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinalis ꝑcussiones singulas. uelut
qͣsdam sccdas quadragenas apłicasim
mo regias nouas. & sicut arbitror usꝙ
nc in auditas accepit. Qd rex ꝯsuetudies
illas malas que exilii &e mr̃u cã fuert̾ ab

Expanded text:
ciplinalis percussiones singulas velut ciplinalis percussiones singulas velut quasdam secundas quadragenas apostolicas, imo regias, novas et sicut arbitror usque tunc inauditas accepit. QUOD REX CONSUETUDINES ILLAS MALAS QUI EXSILII ET MARTYRII CAUSA FUERUNT AB
Abbreviated transcription (Latin):
intͣuit. Et ꝑuicos & plateas ciuitatis
luiteas. tanquã de plebeis uilissimoꝵ
unus: abiecte sic ucessit. Ecce dd̃ alt̾
qͥtam dilecto filio suo qͣsi absalone alto
obpeccatum. ipsum ꝑsequente: nu¬
dis plantis sicut pͥmus dd̾ eiuitatem
exiuiit. & iste sełs in gredit᷑. Et ita ui
suspiriis e gemitib dot gentib & na¬
tionib tremebundus: ipse timens &
tremens mir̃is adiit sepulerum. ubito¬
ta illa aduent᷑ sui die. & nocte sequenti:
ieiunꝰ & peruigil ante marthyrẽ per¬
noctauit. Ni fallor. nec enun dubitosi¬
cut gemebundas. & pias añ inr̃em qͣm
adeo dilexerat. & aqͦtm̃ dilectus. ora¬
tiones esfundens: eiꝰ nec dubiũ m̃itis.
orationib & patͦciniis in tã arto. toto
cordis affectu. se cõmendans:. qd̃ mox
rerum exit᷑ demonstrabit. Et ibidem
etian coram mr̃is sepult᷑a qͣsi corã
ipso mr̃e. sc̃o illo & uenerabili fratrũ
cetu ꝯuocato. asingulis fr̃m uirge dis¬

Expanded text:
intravit. Et per vicos et plateas civitatis intravit. Et per vicos et plateas civitatis luteas, tanquam de plebis vilissimorum unus, abjecte sic incessit. Ecce David alter, qui tam dilecto filio suo quasi Absalone altero ob peccatum ipsum persequente, nudis plantis, sicut primus David civitatem exivit, et iste secundus ingreditur. Et ita in suspiriis et gemitibus, tot gentibus et nationibus tremebundus, ipse timens et tremens, martyris adiit sepulturam. Ubi tota illa adventus sui die et nocte sequenti jejunus et pervigil ante martyrem pernoctavit. Ni fallor, nec enim dubito, sicut gemebundas et pias ante martyrem, quem adeo dilexerat et a quo tantum dilectus, orationes effundens, ejus, nec dubium, meritis, orationibus et patrociniis in tam arcto toto cordis affectu se commendans; quod mox rerum exitus demonstrabit. Et ibidem etiam coram martyris sepultura, quasi coram ipso martyre sancto illo et venerabili fratrum coetu convocato, a singulis fratrum virgae dis
Abbreviated transcription (Latin):
mundo iam ꝯtestante. & cum admira¬
tione conclamante. uirtutes. signa. et
ꝓdigia que cantuarie fiebaut ꝑ mar¬
dyrẽ: de mutua inter ipsum & mrẽm
iã pͥdem gr̃a sicut sꝑo ñ iimemor.
eo enim fiducialior. qd̃ de excessu suo
in mr̃em gauderet. & sꝑaret se peni¬
tentiam egisse:auormannia exunt.
In qͦtñ t̾e potissimũ qͣsi totꝰ erat feruor
debachantis rebellonis. Anormanni¬
a inqũa exiuit tũc. & illam sicut et
alias dnationes & pͥncipatus suos
tusmarinos. qͣsi in soliꝰ ꝑtegentis dei.
& mr̃is sui manu relinquens omĩa
ꝯfestim sola diuine ꝑtectionis spe ad¬
uersus hostes suos armatꝰ tnsiuit ma¬
ria: & om̃i occasione & dilatione post¬
biliter humiliat᷑ & deuotꝰ. mox añ¬
qͣm ciuitatẽ in tͣret. ut ipsam uidit ꝙ
metpolitanã eccłiam ĩ qua ñr reqͥes¬
eit mox in qͣm se exinaniuit: & potes¬
tas tanta pauꝑrimi serui formam
do amictus. Et pedes & nudus sie: palã
in die & in om̃iũ conspectu ciuitatem

Expanded text:
mundo jam contestante et cum admiratione conclamante, virtutes, signa et prodigia quae Cantuariae fiebant per martyrem, de mutua inter ipsum et martyrem jam pridem gratia, sicut spero, non immemor, eo etiam fiducialior quod de excessu suo in martyrem gauderet et speraret se poenitentiam egisse, a Normannia exivit. In qua tamen tunc potissimum quasi totus erat fervor debacchantis rebellionis. A Normannia, inquam, exivit tunc, et illam, sicut et alias dominationes et principatus suos transmarinos, quasi in solius protegentis Dei et martyris sui manu relinquens omnia, confestim sola divinae protectionis spe adversus hostes suos armatus transivit maria, et, omni occasione et dilatione postbiliter humiliatus et devotus, mox, antequam civitatem intraret, ut ipsam vidit et metropolitanam ecclesiam in qua martyr requiescit, mox, inquam, se exinanivit, et potestas tanta pauperrimi servi mox formam ica super nudo amictus. Et pedes et nudus sic palam in die et in omnium conspectu civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
sepiꝰ deoscłatur nescio quem suppositũ
thome tumulo lapillũ: cuiiꝰ paulo añ
ore ad os p̾negauerat oscłm.
quã admiranda in nr̃a etate hac tã¬
ta rerum mutatiõ. Uere quã admirã¬
da dñe sicut & t̾ribilia & ꝓfunda: ui¬
chilomunꝰ & iocunda iudicia tua. luue
cumq potuerit homo. & enisus fu̾it:
tu tñ suꝑualebis. Et qͥeqͥd hõis fallax
& uana cogitatio ordinans m̃tiat᷑ sibi:
totum ut eternauoluntas tua fiat in
coutͣriũ uertit ad mirabilis magni¬

Expanded text:
saepius deosculatur nescio quem superpositum saepius deosculatur nescio quem superpositum Thomae tumulo lapillum, cujus paulo ante ore ad os pernegaverat osculum. O quam admiranda in nostra aetate hac tanta rerum mutatio! Vere quam admiranda, Domine, sicut et terribilia et profunda, nihilominus et jucunda cunque potuerit homo et enisus fuerit, tu tamen supervalebis. Et quidquid hominis fallax et vana cogitatio ordinans mentiatur sibi, totum ut aeterna voluntas tua fiat, in contrarium vertit admirabilis magni
Abbreviated transcription (Latin):
accedit. immo qd̾ faeit cum iocundi¬
tate ex uirtute mixacłm umo qd̾to¬
tũ illustrat o locundat tã ꝓfundũ
dei iudiciũ: rex ille tantꝰ ad illũ sie ꝯ¬
uertit᷑. reu̾tit᷑. & coram illo sic humili¬
at᷑ quem. ut supͣ i hystoria descͥpsummꝰ
adeo in mundo humiliauerat: ut nec
ipse nec sui. inmundo inter hõies qͣsi
locum haberent. Uerum admiran¬
da qͦdã uere dĩ dext̾e mutatione. rex
tã potens om̃i nẽ regali insigni reiectõ.
pedes & nudis plantis. totꝰ etiam nu¬
dat᷑ p̃ter qͣm sola uili tunica suꝑnudo
amiẽtus: illum abieẽtus sic ad orando
adit quẽ cum siuis paulo añ denuda¬
uit⁊ ꝓscͥpsit se quoad licuit ꝑpetuauit
exiliũ. Illiꝰ nẽ deuote petit suffragia suꝑ¬
plicit̾ inuocat m̾ita. & humiliter que¬
rit patͦcinia: cui paulo añ oratio fu¬
it interdicta. ne fieret ab eccłia oratio
ad deũ ꝓ eo. Illiꝰ etiã rex infantiũ more
gͣdiens nc̃ suꝑ manꝰ & pedes. & sepe et

Expanded text:
it cum jucunditate ex virtute miraculum, imo quod totum illustrat et jucundat tam profundum Dei judicium, rex ille tantus ad illum sic convertitur, revertitur et coram illo sic humiliatur, quem, ut supra in historia descripsimus, adeo in mundo humiliaverat, ut nec ipse nec sui in mundo inter homines quasi locum haberent, verum admiranda quadam vere Dei dexterae mutatione, rex tam potens, omni nunc regali insigni rejecto, pedes et nudis plantis, totus etiam nudatus praeterquam sola vili tunica super nudo amictus, illum abjectus sic adorando adit, quem cum suis paulo ante denudavit et proscripsit, et quoad licuit perpetuavit exsilium. Illius nunc devote petit suffragia, suppliciter invocat merita, et humiliter quaerit patrocinia, cui paulo ante oratio fuit interdicta, ne foret ab Ecclesia oratio ad Deum pro eo. Illius etiam rex infantium more gradiens nunc super manus et pedes, et saepe et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ multas  uarias tẽptationes obse¬
cutꝰ pontifici. Et qͥa głarinẽ expe¬
dit: multa ꝑtotũ id temporis fa¬
miliaritatis ipsiꝰ gr̃a decoratꝰ. itaut
in hac parte głie nulli sccłm fuisse
me credam̃. Unde &ni fallor secre¬
ta quadã dispositione altissimi ce¬
teris iam fere omib de mundo sub¬
latis. qͥmecũ uidert᷑ et cõministra¬
uert̃ pontifici. mͥ qͣsi soli adhuc re¬
seruato hoc reseruat᷑. ut iuxta ex¬
emplar qd̃ preceteris mułtis ponti¬
fici similiter obsequentib diligen¬
tiꝰ & familiariꝰ intuebar p̾sentis &̃
post futuri scłi hominib celestem
celestis imaginẽ explicẽ Presertio
cũ auiri huius dẽ hoc mundo ex¬
cessu iam quartꝰdecimꝰ annꝰ sit. quo
scribo hec. altissimo certe ni fallor
sine cuiꝰ ꝯ silio nec foliũ cadit de ar¬
bore disponente sie: &me ꝑaimos
seribere ꝓcrastinante. Et bene qui¬
dem sie. Possum qͥipe u̾ẽ docente do¬
mino ad scłã post futura seribendo
trausrante.e deu ro Rnon salum

Expanded text:
per multas et varias tentationes obsecutus pontifici: et quia gloriari nunc expedit, multa per totum id temporis familiaritatis ipsius gratia decoratus, ita ut in hac parte gloriae nulli secundum fuisse me credam. Unde et ni fallor, secreta quadam dispositione Altissimi, caeteris jam fere omnibus de mundo sublatis qui mecum viderunt et comministraverunt pontifici, mihi quasi soli adhuc reservato hoc reservatur ut juxta exemplar quod prae caeteris multis, pontifici similiter obsequentibus diligentius et familiarius intuebar, praesentis et post futuri saeculi hominibus coelestem coelestis imaginem explicem: praesertim cum a viri hujus de hoc mundo excessu jam quartus decimus annus sit quo scribo haec, Altissimo certe, ni fallor, sine cujus consilio nec folium cadit de arbore, disponente sic, et me per annos scribere procrastinante. Et bene quidem sic; possum quippe nunc, docente Domino, ad saecula post futura scribendo transmittere de viro hoc non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Iam qͥppe thomas nr̃non offieia¬
lis aule. s antistes eccłie. descendit
mare in nauib ut faciat oꝑatio¬
nem ĩ aqͥs multis Accedit etiam o¬
neri qd̾ non quãuis celestem celestis
unaginẽ sat sit nunc ad formandũ:
qͥn potiꝰ qd̾ de cetero materie nouitã.
dignitas & maguitudo exigeret no¬
na & suꝑcelestis ipsius pontificis
xp̃i. pontificalis forma uelut ĩteri¬
ori quoddã & diligenti intuitu ex¬
cogitata &̃ discreta humano gene¬
ri in scłoꝵ fines intuenda: aut cdepĩ¬
genda nẽ. aut silendũ est penitꝰ Et¬
ad materie dignitatẽ. uelut obexi¬
miã splendoris materie claritatem
reꝑcussus. reuerberat᷑ & qͣsi obducit᷑¬

Expanded text:
am quippe Thomas noster, non officialis aulae sed antistes Ecclesiae, descendit mare in navibus ut faciat operationem in aquis multisneri quod non quamvis coelestem coelestis imaginem sat sit nunc ad formandum, quin potius, quod de caetero materiae novitas, dignitas et magnitudo exigeret, nova et supercoelestis ipsius pontificis Christi pontificalis forma velut interiori quodam et diligenti intuitu excogitata et discreta, humano generi in saeculorum fines intuenda aut depingenda nunc, aut silendum est penitad materiae dignitatem velut ob eximiam splendoris materiae claritatem repercussus reverberatur et quasi obducit
Abbreviated transcription (Latin):
ppellectile &ambitiosa quam reliqͥt
UIꝰc di intaxat codicelli me̾mor.
Et sic ari hip̃sul recessit. & discipłm
dam de sociis urĩs. fuge istius igna¬
ex. inthalamo qͦdam seorsũ dorue¬
runt. Aqͦrum uno. ut ipse mͥ post¬
& aliis retulit. in somnis sonꝰ uocis
manifeste audit᷑: duos illos ꝑsalmo¬
gͣphi u̾sus decantantis Aĩa ur̃a sic̃
Et in hac qͥdem tertia frͣ. tanti regi
Q tanti archip̃sulis ꝑniciosa dissen¬
sio: & capitiᷤ ⁊ mnẽbroꝵ. inet᷑politan¬
iuidel̃ & suffraganeoꝵ ꝓpbana diui¬
sio: & deniq regni totius & sacerdo¬
tii turbatio: & nr̃i exilii totis sex au¬
nis. usq ad martyriũ duraturi incho¬
atio: quarta fuit con eilii actio.
Omaledicta cdiesbmalignũ conci¬
liũ O diei &̃ ꝯcilii actio. omĩb post fu¬
turis sclis detestandã. ꝑ quã tanti
regis. & tanti pontificis tãcara fede¬
suris. O quanta ex his gestis regno &
sacerdotio incõmoda puenerunt.¬

Expanded text:
pellectile et ambitiosa quam reliquit, pellectile et ambitiosa quam reliquit, unius erat duntaxat codicelli memor. Et sic archipraesul recessit et discipuludam de sociis nostris fugae istius ignari, in thalamo quodam seorsum dormierunt. A quorum uno, ut ipse mihi post et aliis retulit, in somnio sonus vocis manifeste auditur duos illos psalmigraphi versus decantantis: Anima nostra sicut Et in hac quidem tertia feria tanti regis et tanti archipraesulis perniciosa dissensio et capitis et membrorum, metropolitani videlicet et suffraganeorum, profana divisio, et denique regni totius et sacerdotii turbatio et nostri exsilii totis sex annis usque ad martyrium duraturi inchoatio, quarta fuit concilii actio. O maledicta dies! o malignum concilium! O diei et concilii actio omnibus post futuris saeculis detestanda, per quam tanti regis et tanti pontificis tam chara foedesuris. O quanta ex his gestis et regno et sacerdotio incommoda pervenerunt