comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dos malos mores adiis suis possent
acciꝑe seusꝑare romani: quos legib
suis uincunt. atq conuincunt. Illi
enim honori suo deposcunt ludos
scemcos: isti ab honorib om̃ib repel¬
lunt homines scencos. Illi celebra¬
ri sibi iubent figmentis poeticis op¬
probria deorũ:. isti ab opprobrils
hominum deterrent im pudentiam
poetarũ. Semideus autẽ ille plato
&: taliũ deoꝵs libidin restitit. & ab
indole romanoꝵs qͥd ꝑficiendũ ẽẽt
ostendit: qui poetas ipsos uelpro
arbitrio mentientes. uł hominib
miseris quasi deorũ facta pessima
imitanda ꝓponentes. omĩno inciui¬
tate bene instituta uiuere noluit.
Nos qͥdem platonem nec dm̃. nec se¬
mideum ꝑhibemus. nec ulli sc̃o an
alicui. nec cuilibet xp̃i martyri.
nec cuiqͣm xp̃iano homini compa¬
ramus: cuiꝰ nr̃e sententie ratio dõ
prosꝑante suo loco explicabit᷑: sed
cũ tamen. quandoqͥdem ipsi uolt̃
fuisse semiideũ. preferendũ eẽ censemꝰ

Expanded text:
dos malos mores a dis suis possent dos malos mores a dis suis possent accipere seu sperare Romani, quos legibus suis uincunt adque conuincunt. Illi -enim honori suo deposcunt ludos scaenicos, isti ab honoribus omnibus repellunt homines scaenicos; illi celebrari sibi iubent figmentis poeticis obprobria deorum, isti ab obprobriis hominum deterrent inpudentiam poetarum. Semideus autem ille Plato et talium deorum libidini restitit, et ab indole Romanorum quid perficiendum esset ostendit, qui poetas ipsos uel pro arbitrio mentientes uel hominibus miseris quasi deorum facta pessima imitanda proponentes omnino in ciuitate bene instituta uiuere noluit. Nos quidem Platonem nec deum nec semideum perhibemus, nec ulli sancto aalicui nec cuilibet Christi martyri nec cuiquam Christiano homini conparamus; cuius nostrae sententiae ratio Deo prosperante suo loco explicabitur. Sed eum tamen, quando quidem ipsi uolunt fuisse semideum, praeferendum esse censemus,
Abbreviated transcription (Latin):
decerneret ciuitas. utrum platoni
hec turpia ꝙ nefanda prohibenti:
an demonib hac hominũ decep¬
tione gaudentib quib ille ueraꝑ
suadere non potuit.. Hunc plato¬
nem labeo inter semideos connu¬
merandum putauit sicut herculẽ.
sicut romulũ. Semideos autẽ he¬
roib anteponit: s utrosq inter nu¬
mina collocat. Uerumtam istum
quẽ appellat semideũ: ñ heroib tan¬
tũ. s etiam diis ipsis preferendũ ẽẽ
ñ dubito. Propinquant autem
romanorũ leges disputationib pla¬
tonis: quando ille cuncta poetica fi¬
gmenta condeminat: isti autẽ poe¬
tis adimunt saltem in homines ma¬
ledicendi licentiã. Ille poetas abur¬
bis ipsius habitatione: isti saltem
actores poeticarũ fabularum remo¬
uent a societate ciuitatis: & si forte¬
contra dõs ludoꝵ scenicoꝵ expetito¬
res aliquid auderent. forte undiq
remouerent. Nequaqͣm igitur leges
ad instituendos bonos. aut corrigen¬

Expanded text:
decerneret ciuitas? utrum Platoni decerneret ciuitas? utrum Platoni haec turpia et nefanda prohibenti, an daemonibus hac hominum deceptione gaudentibus, quibus ille uera persuadere non potuit? Hunc Platonem Labeo inter semideos commemorandum putauit, sicut Herculem, sicut Romulum. Semideos autem heroibus anteponit; sed utrosque inter numina conlocat. Verum tamen istum, quem appellat semideum, non heroibus tantum, sed etiam dis ipsis praeferendum esse non dubito. Propinquant autem Romanorum leges disputationibus Platonis, quando ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis adimunt saltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum fabularum remouent a societate ciuitatis; et si contra deos ludorum scaenicorum expeditores aliquid auderent, forte undique remouerent. Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos aut corrigen
Abbreviated transcription (Latin):
talium fabularũ cõpositores.
qui duodecĩ tabularũ lege prohiben¬
tur famam ledere ciuiũ. tã ꝓbrosa
indõs conuitia iaculantes. cur nͣ ut sce¬
nici habeantur inhonesti: qua ratione
rectum ẽ. ut poeticorum figmentoꝵ
& ignomimosoꝵ deor infamentur
auctores. honorentur auctores. An
forte greco platoni potius palma dan¬
da ẽ. qui cum ratione formaret qualis
iñtatis poetas censuit urbe pellendos:
Iste uͦ & deorum iniurias indigne tu¬
lit: & fuc ari corrumpiq figmentis
ammos ciuium noluit. Confer nc̃
platonis humanitatẽ aciuib decipi¬
endis poetas urbe pellentẽ: cũ deors
diuinitate honori suo ludos scemcos
expetente. Ille ne talia uł scriberen¬
tur. & si ñ ꝑsuasit. disputando ta¬
men suasit leuitati lasciuieq gre¬
corum: isti ut talia etiam agerent᷑.
iubendo extorserunt grauitati et
modestie romanors. Nec tantum
hec agiu oluerunt: s sibi dicari. sibi
sacrari. sibi sollemnit᷑ exhiberi. Cui
tandem honestuis diuinos honores

Expanded text:
talium fabularum conpositores, qui duodecim tabularum lege prohibentur famam laedere ciuium, tam probrosa in deos conuicia iaculantes quur non ut scaenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut poeticorum figmentorum et ignominiosorum deorum infamentur actores, honorentur auctores? An forte Graeco Platoni potius palma danda est, qui cum ratione formaret, qualis ueritatis poetas censuit urbe pellendos? Iste uero et deorum iniurias indigne tulit et fucari corrumpique figmentis animos ciuium noluit. Confer nunc Platonis humanitatem a ciuibus decipiendis poetas urbe pellentem cum deorum diuinitate honori suo ludos scaenicos expetente. Ille, ne talia uel scriberentur, etsi non persuasit disputando, tamen suasit leuitati lasciuiaeque Graecorum; isti, ut talia etiam agerentur, iubendo extorserunt grauitati et modestiae Romanorum. Nec tantum haec agi uoluerunt, sed sibi dicari, sibi sacrari, sibi sollemniter exhiberi. Cui tandem honestius diuinos honores
Abbreviated transcription (Latin):
felicitas. ubi uita. et̾nitas: multominꝰ
habet insua societate tales dos: si tu
in tua tales homines habere erubui¬
sti. Promde si ad beatam desideras

Expanded text:
felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam per
Abbreviated transcription (Latin):
De exitu saguntinoꝵ quib ꝓpt̾ romano¬
rum amicitiam ꝑeuntib dii romani
auxilium non tulerunt.
S
scipioni liberatori suo. & inquib morib
egerit quando eam salustius oꝑtimam
fuisse describit.
De mitridatis edicto quo om̃s ciues roma¬
nos qui intra asiam inuenirentur iussit
xxuii Deint̾ĩorib malis quib romana res publica
exagitata ẽ p̃cedente prodigio qͦd in rabie
omium anmaliũ que hominib serui

Expanded text:
De exitu Saguntinorum, quibus propter Romanorum amicitiam pereuntibus di Romani auxilium non tulerunt. s Scipioni liberatori suo, et in quibus moribus egerit, quando eam Sallustius optimam fuisse describit.De Mithridatis edicto, quo omnes ciues Romanos, qui intra Asiam inuenirentur, iussitXXIII. De interioribus malis, quibus Romana res publica exagitata est, praecedente prodigio, quod in rabie omnium animalium, quae hominibus serui
Abbreviated transcription (Latin):
ra. sic itaq administrat omĩa que
creauit: ut etiam ipsa ꝓpros exerere.
& agere motus sinat. Quamuis enĩ
nichil ẽẽ possint sine ipso: ñ tamen
sunt qͦd ipse. Agit autẽ multa etiã
ꝑ angłos: s non nisi exse ipso beati¬
ficat angłos. Ita qmuis ꝓpter aliqͣs
causas hominib angłos mittat:
non tamen ex anglis homines. s ex
semetipso sicut angło̾s beatificat ho

Expanded text:
ra. Sic itaque administrat omnia, quae ra. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et agere motus sinat. Quamuis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt quod ipse. Agit autem multa etiam per angelos; sed non nisi ex se ipso beatificat angelos. Ita quamuis propter aliquas causas hominibus angelos mittat, non tamen ex angelis homines, sed ex se ipso, sicut angelos, beatificat
Abbreviated transcription (Latin):
cundat. qui fructus eius animalib
hominibq largitur. Qui causas non
solum principales s etiam subseqͦn¬
tes nouit atq ordinat: qui lune sta¬
tuit modum suum: qui uias celestes
atq terrestres locorum mutationib
prebet. Qui humanis ingeniis que
creauit etiam scientias uariarũ arti¬
um adadiuuandam uitã naturãq
concessit: Qui comunctionẽ maris
& femine adadiutoriũ propagande
prolis instituit: qui hominũ cetib.
quẽ focis & luminarib adhiberent
ad facillimos usus munus terrem ig¬
nis indulsit. Ista sunt certe que dus
selectis ꝑnescio quas physicas inter¬
p̾tationes.uir acutissimus atq do¬
ctissimus uarro siue que aliunde ac¬
cepit. siue que ipse comecit. distri¬
buere laborauit. Hec autẽ facit
atq agit unus uerus ds.: S ficut d̾s
idem ubiq totus. nullis inclusus lo¬
cis. nullis uinculis alligatus. in nul¬
las partes sectilis. ex nulla parte mu¬
tabilis. implens celum & terram pre¬
sente potentia non indigente natu¬

Expanded text:
cundat; qui fructus eius animalibus hominibusque largitur; qui causas non solum principales, sed etiam subsequentes nouit adque ordinat; qui lunae statuit modum suum; qui uias caelestes adque terrestres locorum mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunctionem maris et feminae ad adiutorium propagandae prolis instituit; qui hominum coetibus, quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus terreni ignis indulsit. Ista sunt certe, quae dis selectis per nescio quas physicas interpretationes uir acutissimus adque doctissimus Varro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse coniecit, distribuere laborauit. Haec autem facit adque agit unus uerus Deus, sed sicut Deus, id est ubique totus, nullis inclusus locis, nullis uinculis adligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia, non indigente natu
Abbreviated transcription (Latin):
iuitatẽ dĩ dicimꝰ
cuius ea scͥptura
testis ẽ. que non
fortintis motib
ammorum. sed̃
plane summe
dispositione pro¬
uidentie suꝑ om̃s omĩum gentu
litteras. omĩa sibi genera ingenioꝵs
humanoꝵ diuina excellens auctarta¬
te subiecit. Ibi quippe scriptumẽ
Głosa dicta sunt de te ciuitas di. Et
malio psalmo legitur. Magnus dñs
& laudabilis ualde. inciuitate di m̃
inmonte sc̃o eius: dilatans exulta¬
tione uniuerse t̾re. Es paulopost in
eodem psalmo. Sicut audiuimus
lta & uidimus inciuitate dñ uir¬
tutum. inciuitate łi nt̃i: d̾̃s funda¬

Expanded text:
iuitatem Dei dicimus, cuius ea scriptura testis est, quae non fortuitis motibus animorum, sed plane summae dispositione prouidentiae super omnes omnium gentium litteras omnia sibi genera ingeniorum humanorum diuina excellens auctoritate subiecit. Ibi quippe scriptum est: Gloriosa dicta sunt de te, ciuitas Dei; et in alio psalmo legitur: Magnus Dominus et laudabilis nimis in ciuitate Dei nostri, in monte sancto eius, dilatans exultationes uniuersae terrae; et paulo post in eodem psalmo: Sicut audiuimus, ita et uidimus, in ciuitate domini uirtutum, in ciuitate Dei nostri; Deus funda
Abbreviated transcription (Latin):
bre fuerint suꝑ abyssum. id est suꝑ
quandam terre & aque indistinctã
confusionem. ubi enim lux n̾ẽ tene¬
bre sint necesse ẽ. deinde omĩa cre¬
ando disposita sint quȩ ꝑsex dies
consummata narrantur: quomodo
angłi p̾termitterentur. tamqͣm ñ
ẽent moꝑib dĩ. a quib indie sep¬
timo requieuit. Opꝰ autẽ dĩ ẽẽ an¬
głos. hic quidem & si ñ pretermis¬
sum: ñ tamen euidenter expressũ
ẽ. S alibi hoc sc̃a scriptura clarissi¬
ma uoce testatur. Ilam a in yͤmno¬
dictum ẽẽt. benedicite omĩa oꝑa
dñi dño: mexecutione eorũdem ope¬
rum etiam angłi nominati sunt. Et
inpsalmo canitur. laudate dñm de
cęlis. laudate eum in excelsis. lauda¬
te eum om̃s angłi eius. laudate eum
om̃s uirtutes eius. laudate eũ sol &

Expanded text:
brae fuerint super abyssum, id est super brae fuerint super abyssum, id est super quandam terrae et aquae indistinctam confusionem ubi enim lux non est, tenebrae sint necesse est; deinde si omnia creando disposita sunt, quae per sex dies consummata narrantur: quo modo angeli praetermitterentur, tamquam non essent in operibus Dei, a quibus in die septimo requieuit? Opus autem Dei esse angelos hic quidem etsi non praetermissum, non tamen euidenter expressum est; sed alibi hoc sancta scriptura clarissima uoce testatur. Nam et in hymnodictum esset: Benedicite no; in exsecutione eorumdem operum, etiam Angeli nominati sunt . Et in Psalmo canitur: Laudate Dominum de coelis, laudate eum in excelsis. Laudate eum, omnes Angeli ejus; laudate eum, omnes Virtute
Abbreviated transcription (Latin):
dicere institui. & prius qͥl ad
scõs angłos attinet dicendum putaui.
que huius ciuitatis & magna pars est.
a eo beatior qͦd numqͣm peregrinata.
que hinc diuina testimonia suppetail̃.
quantum satis uidebitur. do largiente
explicare curabo. Ubi de mundi con
sticutione sacre littere loquuntur. ñ
euidenter dicitur utrum uł quo or¬
die creati sint angłi: s si pret̾missi
non sunt. uł celi nomine ubi dictũ
ẽ. inprincipio fecit ds̃ celum & terrã.
Quł potus lucis huius dequa loqͦr
significati sunt. Non autem ẽẽ
p̃termissos hinc existimo. qͦd
scriptum ẽ requieuisse dm̃
indie septimo ab omĩb o¬
ꝑib suis que fecit. cum liber ipse ita
sit exorsus. inprincipio fecit d̾s celũ
& t̾ram. ut ante celum & t̾ram nichil
aliud fecisse uideatur. Cum gͦ acelo
& t̾ra ceꝑit. atq ipsa terra quã pri¬
mitus fecit. sicut scriptura conseq̃n¬
ter eloquitur. inuisibilis & incompo¬
sita. nondumq luce facta utiq tene¬

Expanded text:
dicere institui, et prius quod ad sanctos Angelos attinet dicendum putavi, quae hujus civitatis et magna pars est, et eo beatior, quod nunquam peregrinata, quae hinc divina testimonia suppetant, quantum satis videbitur, Deo largiente, explicstitutione sacrae litterae loquuntur, non euidenter dicitur, utrum uel quo ordine creati sint angeli; sed si praetermissi non sunt, uel caeli nomine, ubi dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, uel potius lucis huius, de qua loquor, significati sunt. Non autem esse praetermissos hinc existimo, quod scriptum est, requieuisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, cum liber ipse ita sit exorsus: In principio fecit Deus caelum. et terram, ut ante caelum et terram nihil aliud fecisse uideatur. Cum ergo a caelo et terra coeperit, adque ipsa terra, quam primitus fecit, sicut scriptura consequenter eloquitur, inuisibilis et incomposita nondumque luce facta utique tene
Abbreviated transcription (Latin):
aliam uͦ uiam ẽẽ ꝑhibeat ad angło¬
rum suꝑna consortia: cauendam
tamen demonũ societatem. exp̃s¬
sa quodammꝰ confessione testatur.
ubi dicit animam post mortẽ lu¬
endo penas cultũ demonũ aquib
circumueniebatur horrescere. ip¬
samq theurgian qͣm uelut conci¬
liatricem angłor deorsq cõmen¬
dat. apud tales agere potestates
negare non potuit. quȩuł ipse in¬
uideant purgatioñs annne. uel ar¬
tib seruiant inuidorũ. querelã de
hac re cuiusdam chaldei nescio cuius
expromens. Conqueritur inquit
uir in chaldea bonus purgande ani¬
me magno in molimine frustratos sibi
esse successus. cum uir ad eadem po¬
tens. tactus iuidia. adiuratas sacris
precib potentias alligasset.ne po¬
stulata concederent. Ergo &s alliga¬
uit inquit ille: & iste ñ soluit. Quo
indicio dixit apparere theurgian ẽẽ
tam boni conficiendi qm mali et
apud deos & apud homines discipli¬

Expanded text:
aliam uero uiam esse perhibeat ad angeloaliam uero uiam esse perhibeat ad angelorum superna consortia: cauendam tamen daemonum societatem expressa quodam modo confessione testatur, ubi dicit animam post mortem luendo poenas cultum daemonum a quibus circumueniebatur horrescere: ipsamque theurgian. quam uelut conciliatricem angelorum deorumque commendat, aput tales agere potestates negare non potuit, quae uel ipsae inuideant purgationi animae, uel artibus seruiant inuidorum, querelam de hac re Chaldaei nescio cuius expromens: \'Conqueritur, inquit, uir in Chaldaea bonus, purgandae animae magno in molimine frustratos sibi esse successus, cum uir ad eadem potens tactus inuidia adiuratas sacris precibus potentias adligasset, ne postulata concederent. Ergo et ligauit ille, inquit, et iste non soluit.\' Quo indicio dixit apparere theurgian esse tam boni conficiendi quam mali et aput deos et aput homines discipli
Abbreviated transcription (Latin):
theletas uocant. idoneam fieri atq ap¬
tam susceptioni sp̃uum & angłorum
& aduidendos deos. ex quib tamen
theurgicis theletis facetur anime in¬
tellectuali nchil purgationis accede¬
re qͦd eam faciat idoneam ad uiden¬
dum dm̃ suum & ꝑspicienda ea quȩ
uera sunt. ex quo intelligi potest qua¬
lium deorũ uł qualem uisionem fie¬
ri dicat theurgieis consecrationib.
in qua non ea uidentur que uera
sunt. Deniq animã rationalẽ siue
qͦd magis amat dicere intellectualẽ
ui sua dicit posse euadere. etiã si qͦd
cius sp̃itale ẽ. nulla theurgica fuerit
arte purgatum. Porro autẽ a theur¬
go spiritalẽ purgari hactenus. ut
ñ ex hoc admimortalitatem eterni¬
tatemq ꝑueniat. Quamqͣm itaq
discernat a demonib angłos. aeria
loca ẽẽ demonũ. etberea uł empyria
disserens angłorum. & admoneat
utendum alicuius dȩmonis amicitra
quo subuectante uł paululũ a t̾ra
possit eleuari quisq post mortem.

Expanded text:
teletas uocant, idoneam fieri adque apteletas uocant, idoneam fieri adque aptam susceptioni spirituum et angelorum et ad uidendos deos. Ex quibus tamen theurgicis teletis fateretur intellectuali animae nihil purgationis accedere, quod eam faciat idoneam ad uidendum Deum suum et perspicienda ea, quae uere sunt. Ex quo intellegi potest, qualium deorum uel qualem uisionem fieri dicat theurgicis consecrationibus, in qua non ea uidentur, quae uere sunt. Denique animam rationalem siue, quod magis amat dicere, intellectualem, in sua posse dicit euadere, etiamsi quod eius spiritale est nulla theurgica fuerit arte purgatum; porro autem a theurgo spiritalem purgari hactenus, ut n ex hoc ad inmortalitatem aeternitatemque perueniat. Quamquam itaque discernat a daemonibus angelos, aeria loca esse daemonum, aetheria uel empyrea disserens angelorum, et admoneat utendum alicuius daemonis amicitia, quo subuectante uel paululum a terra possit eleuari quisque post mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
ad goetian ꝑtinere dicunt: alios
autẽ laudabiles uideri uolunt. qͥh
theurgian deputant: cũ sint iłi
ritib fallaciũ demonũ obstridi
sub nominib angłoꝵ. uiii
Iam & porphirius quandã quasi
purgationem anne ꝑ theurgi¬
an. cunctanter tamen & pͥudibun¬
da quodaminodo disputatione pro¬
mittit: reuersionem uͦ ad dm̃ hanc
artem prestare cuiqͣm negat. ut ui¬
deas eum inter uitium sacrilege curi¬
ositatis & phylosophie professionem
sententiis alternantib fluctuare. Nẽ
enim hanc artem tamqͣm fallacem.
& in ipsa actione ꝑiculosam & legib
ꝓhibitam cauendã monet: nunc autẽ
uelut ens laudatorib cȩdens. utilem
dicit ẽẽ mundande parti anime. ñ
quidem intellectuali qua rerũ intel¬
ligibilium ꝑcipitur ueritas nullas
habentiũ similitudines corpore. sed
sp̃itali qua corporaliũ rerum capiun¬
tur magines. Hanc enĩ dicit ꝑ qͣs¬
dam consecrationes theuirgicas quaᷤ

Expanded text:
ad goetian pertinere dicunt, alios ad goetian pertinere dicunt, alios autem laudabiles uideri uolunt, quibus theurgian deputant; cum sint utrique ritibus fallacibus daemonum obstricti sub nominibus angelorum. Nam et Porphyrius quandam quasi purgationem animae per theurgian, cunctanter tamen et pudibunda quodam modo disputatione promittit; reuersionem uero ad Deum hanc artem praestare cuiquam negat; ut uideas eum inter uitium sacrilegae curiositatis et philosophiae professionem sententiis alternantibus fluctuare. Nunc enim hanc artem tamquam fallacem et in ipsa actione periculosam et legibus prohibitam cauendam monet; nunc autem uelut eius laudatoribus cedens utilem dicit esse mundandae parti animae, non quidem intellectuali, qua rerum intellegibilium percipitur ueritas, nullas habentium similitudines corporum; sed spiritali, qua corporalium rerum capiuntur imagines. Hanc enim dicit per quasdam conserationes theurgicas, quas
Abbreviated transcription (Latin):
mortiferos penã iustissimã pecca¬
toꝵ in ligno exaltato atq prospe¬
cto eneo serpente sanatos. ut a po¬
pło subueniret᷑ afflicto. & mors
morte destructa uelut crucifire mo¬
tis similitudine signaretur.  Qut̃
sane serpentẽ ꝓpter facti memor¬
am reseruatũ. cum postea populus
errans tamqͣm idolum colere cepis¬
set: er echias rex religiosa potestate
d̃o seruiens. cum magna pietatis
laude contriuit. Hȩc & alia multa¬
huiuscemodi que cõmemorare i¬
mis longumẽ: fiebant ad commet¬
dandum unius ueridĩ cultũ. ꝙ mul¬
tors falsorumq prohibendũ. Fiebans
autẽ simplici fide atq fiducia pie¬
tatis. ñ incantationib & carmiib
nefarie curiositatis arte compositis.
quã uel magian uł detestabiliore
nomine goetian. uł honorabiliore
theurgian uocant qui quasi conan¬
tur ista discernere. & illicitis aitib
deditos alios damnabiles. quos &
maleficos uulgus appellat. hosem̃

Expanded text:
mortiferos, poenam iustissimam peccamortiferos, poenam iustissimam peccatorum, in ligno exaltato adque prospecto aeneo serpente sanatos, ut et populo subueniretur adflicto, et mors morte destructa uelut crucifixae mortis similitudine signaretur? Quem sane serpentem propter facti memoriam reseruatum cum postea populus errans tamquam idolum colere coepisset, Ezechias rex religiosa potestate Deo seruiens cum magna pietatis laude contriuit. CAhuiusce modi, quae omnia commemorare nimis longum est, fiebant ad commendandum unius Dei ueri cultum et multorum falsorumque prohibendum. Fiebant autem simplici fide adque fiducia pietatis, non incantationibus et carminibus nefariae curiositatis arte conpositis, quam uel magian uel detestabiliori nomine goetian uel honrabiliori theurgian uocant, qui quasi conantur ista discernere et inlicitis artibus deditos alios damnabiles, quos et maleficos uulgus appellat hos enim
Abbreviated transcription (Latin):
quas quȩ bibi ñ poterant. misso in
eas sicut d̾s preceꝑat ligno amari¬
tudine caruisse. sitientesq satiasse
manna esurientib uenisse de celo.
& cum ẽẽt colligentib constituta
mensura. quic quid amplius quisq
collegerat exortis uermib putruis¬
se. ante diem uͦ sabbati duplũ col¬
lectũ quia sabbato colligere ñ lice¬
bat. nulla putredine uiolatum: de
siderantib carne uesci quȩ tanto
popło sufficere nulla posse uideba¬
tur. uolatilib castra completa. & cu¬
piditatis ardorẽ fastidio satietatis
extinctũ. obuios hostes transitumq
ꝓhibentes atq p̃liantes. orante
moyse manibq eius infigura cru¬
cis extentis. nullo hebreoꝵ caden¬
te prostratos. seditiosos inpopło di. a
sese ab ordinata diuinitus societi¬
te diuidentes. ad exemplũ insibile
inuisibilis pene uiuos c̾ra dehiscen¬
te submersos. uirga ꝑcussam petrã
tante multitudini abundantia
fiuenta fudisse. serpentium mncesus

Expanded text:
quas quae bibi non poterant, misso in quas quae bibi non poterant, misso in eas, sicut Deus praeceperat, ligno, amaritudine caruisse, sitientesque satiasse : manna esurientibus venisse de coelo; et cum esset colligentibus constituta mensura, quidquid amplius quisque collegerat, exortis vermibus putruisse; ante diem vero sabbati duplum collectum, quia sabbato colligere non licebat, nulla pusiderantibus carne uesci, quae tanto populo nulla sufficere posse uidebatur, uolatilibus castra conpleta et cupiditatis ardorem fastidio satietatis extinctum; obuios hostes transitumque prohibentes adque proeliantes orante Moyse manibusque eius in figuram crucis extentis nullo Hebraeorum cadente prostratos; seditiosos in populo Dei ac sese ab ordinata diuinitus societate diuidentes ad exemplum uisibile inuisibilis poenae uiuos terra dehiscente submersos; uirga percussam petram tantae multitudini abundantia fluenta, fudisse; serpentum morsus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpopło dĩ de iugo seruitutis eru¬
endo megypto mirabilit̾ gesta st̃.
Ubi magi pharaonis hoc ẽ regis egyp¬
ti qui popłm illum dominatione
mira ꝑmissi sunt. ut mirabiliuis
uincerentur. Illi enĩ faciebant
ueneficiis & incantationib magicis:
quib sunt mali angłi hoc est de¬
mones dediti. Mors es autẽ tanto po¬
tentius quanto iustius. nomini dñi
qui fecit celũ & t̾ram seruientib an¬
głis. eos facile suꝑauit. Deniq int̾¬
cia plaga deficientib magis decem
plage ꝑ moysen magna mysterioꝵs
dispositione complete sunt: quib
ad dĩ popłm dimittendũ. pharao¬
nis & egyptiorum dura corda cesse¬
runt moxq penituit: & cum absce¬
dentes hebreos ꝑsequi conarentur.
illis diuiso mari ꝑsiccum transeun¬
tib. unda hinc atq inde in sese re¬
deunte cooꝑti & oppressi sunt. Quid̃
de illis miraculis dicam quȩ cũ in
deserto idem popłs ductareturstu¬
penda diuinitate crebruerunt. a¬

Expanded text:
pro populo Dei de iugo seruitutis erupro populo Dei de iugo seruitutis eruendo in Aegypto mirabiliter gesta sunt, ubi magi Pharaonis, hoc est regis Aegypti, qui populum illum dominatione mira permissi sunt, ut mirabilius vincerentur? Illi enim faciebant veneficiis et incantationibus magicis, quibus sunt mali angeli, hoc est daemones, dediti: Moyses autem tanto potentius, quanto justius in nomine Domini, qui fecit coelum et terram, servientibus Angelis, eos facile superavit . Denique in tertia plaga deficientibus magis, decem plagae per Moysen magna mysteriorum dispositione completae sunt; quibus ad Dei populum dimittendum, Pharaonis et Aegyptiorum dura corda cesserunt . Moxque poenituit, et cum abscedentes Hebraeos consequi conarentur, illis diviso mari per siccum transeuntibus, unda hinc atque hinc in sese redeunte cooperti et oppressi sunt . Quid de illis miraculis dicam, quae cum in deserto idem populus ductaretur, stupenda divinitate crebruerunt; a
Abbreviated transcription (Latin):
Iam nimis uetera si cominemorẽ.
longuis qmͣ sat ẽ reuoluere uide¬
bor que miracula facta sint attestan¬
tia ꝓmissis cłi: quib ante annorum
milia p̃dixit abrahe qͦd insemine
eius om̃s gentes benedictionẽ fue¬
rant habiture. Quis eñ ñ miretur
cidem abrahe filium peperisse ste¬
rilem conuigẽ eotempore senectu¬
tis. quo parere nec fecunda iam pos¬
set: atq meiusdemabrabe sacrifi¬
cio flammã cęlitus factã inter diui¬
sas uictimas cucurrisse: eidemq
abrahe p̾dictum ab angłis celeste
incendium sodomoꝵ. qͦs angłos ho¬
minib similes hospitio susceperat.
& ꝑ eos de prole uentura dĩꝓmissa
tenuerat. ipsoq imiminente iam
incendio. miram de sodomis ꝑ eos¬
dem angłos liberationẽ loth filii
fr̃ĩs eius. cuius uxor in uia retro res¬
piciens. atq in salem repente con¬
uersa. magno admonuit sacram̃to.
nemmẽ inuia liberationis suȩ pre¬
terita desiderare debere.Illa uero
que & quanta sunt. quȩ iã ꝑ moysen

Expanded text:
am nimis uetera si commemorem, longius quam satis est reuoluere uidebor, quae miracula facta sint adtestantia promissis Dei, quibus ante annorum milia praedicit Abrahae, quod in semine eius omnes gentes benedictionem fuerant habiturae. Quis enim non miretur eidem Abrahae filium peperisse coniugem sterilem eo tempore senectutis, quo parere nec fecunda iam posset, adque in eiusdem Abrahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, eidemque Abrahae praedictum ab angelis caeleste incendium Sodomorum, quos angelos hominibus similes hospitio susceperat et per eos de prole uentura Dei promissa tenuerat, ipsoque inminente iam incendio miram de Sodomis per eosdem angelos liberationem Loth filii fratris eius, cuius uxor in uia retro respiciens adque in salem repente conuersa magno admonuit sacramento neminem in uia liberationis suae praeterita desiderare debere? Illa uero quae et quanta sunt, quae iam per Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
pientiȩ uł ipsam sapientiã ꝓfiteri.
Cauet eos tamen qui scdm elem̾ta
huius mundi phyloso phantur: non
scd̃m dm̃ a quo ipse factus ẽ mund̃.
Admonetur enim precepto apł̃ico.
fideliterq audit qͥd dictum est: ca¬
uete ne quis uos decipiat ꝑ phyloso¬
phiam & manem seductionẽ. scd̃m
elementa mundi. Deinde ne onĩs
tales ẽẽ ar bitret᷑. audit ab eodẽ apło
dici dequibdam: quia qͦd notumẽ
di. manifestum ẽ in illis. D̾s enim
illis manifestauit. Inuisibilia enim

Expanded text:
pientiae uel ipsam sapientiam profiteri. pientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philosophantur, non secundum Deum, a quo ipse factus est mundus. Admonetur enim praecepto apostolico fideliterque audit quod dictum est: Cauete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum elementa mundi. Deinde ne omnes tales esse arbitretur, audit ab eodem apostolo dici de quibusdam: Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis; Deus enim illis manifestauit. Inuisibilia enim
Abbreviated transcription (Latin):
phylosophi de do summo & uero
ista senserunt. qͦd & rerum creata¬
rum sit effector. & lumen cognoscen¬
darum. & bonũ agendarum. quod
ab illo nobis sit & principium natu¬
re & ueritas doctrine & felicitas ui¬
te: siue platonici accommod̾atius
nuncupentur. siue aliud qͦd libet
secte sue nomen imponant: siue
tantum modo ionici generis qui in
eis precipui fuerunt ista senserint
sicut idem plato & qui eum bene
intellexerunt. siue etiam italici ꝓpt̾
phytagoram & pythagorẽos & siqͥ
forte alii ȩiusdem sententie itidem
fuerunt. siue aliarũ quoq gentium
qui sapientes uł phylosophi habiti
sunt athlantici. lybies. egrpti. indi
ꝑse. chaldei. scythe. galli. hispani. a¬
liiq repꝑiuntur qui hoc uiderint
xp̃ianus litt̾is tantum eccl̃asticis
eruditus. platonicoꝵ forte nomen
ignoret. nec utrum duo genera phy¬
losophors extiterint ingreca lingua
ionicoꝵs &italicors sciat: nͥ tamen ita
absurdus ẽ in reb humanis. ut ne¬
sciat phylosophos uł studium sa¬

Expanded text:
philosophi de Deo summo et uero ista senserunt, quod et rerum creatarum sit effector et lumen cognoscendarum et bonum agendarum, quod ab illo nobis sit et principium naturae et ueritas doctrinae et felicitas uitae, siue Platonici adcommodatius nuncupentur, siue quodlibet aliud sectae suae nomen inponant; siue tantummodo Ionici generis, qui in eis praecipui fuerunt, ista senserint, sicut idem Plato et qui eum bene intellexerunt; siue etiam Italici, propter Pythagoram et Pythagoreos et si qui forte alii eiusdem sententiae indidem fuerunt; siue aliarum quoque gentium qui sapientes uel philosophi habiti sunt, Atlantici Libyes, Aegyptii, Indi, Persae, Chaldaei, Scythae, Galli, Hispani aliqui reperiuntur, qui hoc uiderint Christianus litteris tantum ecclesiasticis eruditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum duo genera philosophorum extiterint in Graeca lingua, Ionicorum et Italicorum, sciat: non tamen ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sa
Abbreviated transcription (Latin):
nam qua eum nosq nouerimus.
& gratiam qua illi coherendo bea¬
ti simus. Hec itaq causa ẽ cur istos
cȩteris p̾feramus. quia cũ alii phy¬
losophi ingenia sua studiaq con¬
triuerint in requirendis rerũ cau¬
sis. & quinam eẽt modus discendi
atq uiuendi:. isti do cognito reppe¬
rerunt ubi ẽẽt & causa constituta
umuersitatis. & lux ꝑcipiende ue¬
titatis. & fons bibende felicitatis.
Siue gͦ isti platomci. siue qͥcumq
alu quarumlibet gentiũ phyloso¬
phi de dõ ista sentiunt: nobiscum
sentiunt. S ideo cum platonicis
magis agere placuit hanc causam:
quia eoꝵe sunt littere notiores. Nam
ꝙ greci quorum lingua ingentib
preminet eas magna predicatione
celebrarunt: & latini ꝑmoti earum
uel excellentia uł gła ipsas libentius
didicerunt: atq in nr̃m eloquiu̾̃
transferendo. nobiliores clarioresq
fecerunt.

Expanded text:
nam, qua eum nosque nouerimus, nam, qua eum nosque nouerimus, et gratiam, qua illi cohaerendo beati simus. Haec itaque causa est quur istos ceteris praeferamus, quia, cum alii philosophi ingenia sua studiaque contriuerint in requirendis rerum causis, et quinam esset modus discendi adque uiuendi, isti Deo cognito reppererunt ubi esset et causa constitutae uniuersitatis et lux percipiendae ueritatis et fons bibendae felicitatis. Siue ergo isti Platonici siue quicumque alii quarumlibet gentium philosophi de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Sed ideo cum Platonicis magis agere placuit hanc causam, quia eorum sunt litterae notiores. Nam et Graeci, quorum lingua in gentibus prcelebrarunt; et Latini permoti earum vel excellentia, vel gloria, ipsas libentius didicerunt, atque in nostrum eloquium transferendo nobiliores clarioresque fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bilis dĩ insimilitudinẽ imaginis
corruptibilis hominis. & uolucrũi
& quadrupedũ & serpentiũ. bi
& romanos & grecos & egyptios. qui
de sapientie nomine głati sunt. fecit
intelligi. S de hoc cum istis postino¬
dum ddisputabimus. In quo audem
nobis consentiunt de uno do huius
uniuersitatis auctore. qui ñ solum
suꝑ omĩa corꝑa ẽ incorporeus. uerum
etiam suꝑ om̃s animas ẽ incorrupti¬
bilis. principium nt̃m. lumen nr̃m
bonũ nr̃m: in hoc eoscet̾is anteponi¬
mus. Nec si litteras eorũ xp̃ianus
ignorans uerbis que non didicit
in disputatione ñ utitur. ut uel na¬
turalem latine uł physicam grece ap¬
pellet eam. partem inqua de na¬
ture inquisitione tractatur. & ratio¬
nalem siue logicam inqua queritur
quo nam modo ueritas ꝑcipi possit.
& moralem uł ethicam inqua de
morib agitur de bonorum finib
appetendis malorumq uitandis :¬
ideo nescit ab uno uero dõ atq op¬
timo & naturam nobis ẽẽ qua facti
ad eius imaginem sumus. & doctri¬

Expanded text:
ginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium; ubi t Romanos et Graecos et Aegyptios. qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intellegi. Sed de hoc cum istis post modum disputabimus. In quo autem nobis consentiunt de uno Deo huius uniuersitatis auctore, qui non solum super omnia corpora est incorporeus, uerum etiam super omnes animas incorruptibilis, principium nostrum, lumen nostrum, bonum nostrum, in hoc eos ceteris anteponimus. Nec, si litteras eorum Christianus ignorans uerbis, quae non didicit, in disputatione non utitur, ut uel naturalem Latine uel physicam Graece appellet eam partem, in qua de naturae inquisitione tractatur. et rationalem siue logicam, in qua quaeritur quonam modo ueritas percipi possit, et moralem uel ethicam, in qua de moribus agitur bonorumque finibus adpetendis malorumqideo nescit ab uno uero Deo adque optimo et naturam nobis esse, qua facti ad eius imaginem sumus, et doctri
Abbreviated transcription (Latin):
ruerunt. His igitur duab id est
aliena iniquitate & dea uictoria.
dum belloꝵ causas imquitas exci¬
tat. uictoria eadem bella feliciter
t᷑minat: etiam feriato ioue creuit
imꝑium. Quas eñĩ hic partes iupi¬
ter haberet. cũ ea quȩ possent¬
euis beneficia putari. di habentur.
du uocantut. dii coluntur. ipsi ꝓsuis
partib muocantur: Haberet hic
autẽ etiam ille aliquam partẽ: si re¬
gnum eciã ipse appellaretur sicut
appellat᷑ illa uictoria. Aut si regnũ
mimus ẽ iouis: cur ñ & uictoria mu¬
nus eius habeatur: Quod profecto
haberetur: si non lapis incapitolio.

Expanded text:
ruerunt? His igitur duabus, id est ruerunt? His igitur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes Iuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius putari, di habentur, di uocantur, di coluntur, ipsi pro suis partibus inuocantur? Haberet hic autem etiam ille aliquam partem, si Regnum etiam ipse appellaretur, sicut appellatur illa Victoria. Aut si regnum munus est Iouis, quur non et uictoria munus eius habeatur? Quod profecto haberetur, si non lapis in Capitolio
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. ut sunt in urbe domus plu¬
rimȩ ciuiũ. Promde belligerare. et
ꝑdomitis gentib dilatare regnum:
malis uidetur felicitas. bonis neces¬
sitas. S quia peius ẽẽt ut miuriosi
iustiorib dominarentur: ideo ñ in¬
congrue dicitur etiã ista felicitas.
S proculdubio felicitas maior est
uicnũ bonũ habere concordem:
qͣm uicinũ malum subiugare bel¬
lantem. Mala uota sunt optare ha¬
bere quẽ oderis uł quem timeas:
ut possis habere quem uincas. Si
gͦ iusta gerendo bella ñ impia. ñ
miqua. romani imꝑium tã magnũ
ac quirere potuerunt: numquid
tamqͣm aliqua dea colenda ẽ eis
etiam iniquitas aliena: Multum
enĩ ad istam latitudinẽ imꝑii eam
cooꝑatam uidemus que faciebat
iniuriosos: ut ẽẽnt cum quib iu¬
sta bella gererentur. et augeretur
imꝑium. Cur autẽ & iniquitas dea
ñ sit uł externarũ gentiũ: si pauor
& pallor q febris dii romani ẽẽ me¬

Expanded text:
gentium, ut sunt in urbe domus plugentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus dominarentur, ideo non incongrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dubio felicitas maior est uicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possit esse quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere potuerunt, numquid tamquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam uidemus, quae faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. Quur autem et iniquitas dea non sit uel externarum gentium, si Pauor et Pallor et Febris di Romani esse me
Abbreviated transcription (Latin):
homimum potuit ꝓpagari & augeri.
cur ñ etiam ipsũ regnum aliqͥs
d̃s ẽ. Cur enim ñ ita sit. si uictoria dea
est. : Aut quid ipso ioue in hac cau¬
sa opus ẽ. si uictoria fauerit. sitq pro¬
pitia. & semꝑ eat ad illos quos uult
ẽẽ uictores.¶ Hac dea fauente ꝓpitia:
etiam ioue uacante uł aliud agente.
quȩ gentes ñ subdite remanerent :
Que regna ñ cederent. An forte di¬
splicet bonis iniquissima improbita¬
te pugnare: & finitimos quietos nul¬
lamq iniuriã facientes addilatan¬
dum regnũ bello spontaneo prouo¬
care..
lane si ita sentiunt: approbo et
regni latitudine. Iniquitas enim
eoꝵs cũ quib iusta bella gesta sunt:
regnum adiuuit ut cresceret. Qđ
utiq paruũ eẽt: si quies & iustitia
finitimorũ contra se bellum geri nul¬
la prouocaret inuiria. Ac sic felici¬
orib reb humanis. omĩa regna parua
ẽent con cordi uicinitate letantia. &
ita ẽẽnt in mundo regna plurima

Expanded text:
hominum potuit propagari et augeri. hominum potuit propagari et augeri. uur non etiam ipsum regnum aliquis deus est? Quur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prouocare? Plane si ita sentiunt adprobo et regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima
Abbreviated transcription (Latin):
rationalia sicut ft̃ homineᷤ par¬
tes dĩ ẽẽ contendunt: ñ uideo qͥdem
eius partib separent. S obluctari qͥc
opus ẽ.De ipso rationali ammante
id̃ est homine quid infelicius credi
potest: qͣm dĩ paitẽ uapulare cũ puer
uapulat.  Iam uͦ partes dĩ fieri lasci¬
uas. iniquas. impias. atq omĩno
damnabiles quis ferre possit. nͥqui
prorsꝰ insanit.s Postremo qͥd irascit᷑
eis a quib ñ colitur: cum asus partib
ñ colatur: Restat gͦ ut dicant om̃s
deos suas habere uitas. sibi quemq
uiuere. nullum eorũ ẽẽ partem cuiusꝙͣ:
s: om̃s colendos qui cognosci & coli
possunt: quia tam multi sunt. ut õs
non possint. Quorum pipiter quia
rex presidet: ipsum credo abeis puta¬
ri regnum constituisse uł auxisse ro¬
manũ. Nam si hoc ipse ñ fecit: quem
aliũ dm̃ opꝰtam magnũ potuisse ag¬
gredi credant. cum om̃s occupati sint
officiis & oꝑib ꝓprus. nec alter irruat
malterius. Arege igitur deorũ regnũ

Expanded text:
rationalia, sicut sunt homines, partes Dei esse contendunt: non uideo quidem,eius partibus separent; sed obluctari quid opus est? De ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem uapulare, cum puer uapulat? Iam uero partes Dei fieri lasciuas, iniquas, inpias adque omnino damnabiles quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis, a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant omnes deos suas habere uitas, sibi quemque uiuere, nullum eorum esse partem cuiusquam, sed omnes colendos qui cognosci et coli possunt, quia tam multi sunt, ut omnes non possint. Quorum Iuppiter quia rex praesidet, ipsum credo ab eis putari regnum constituisse uel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse adgredi credant, cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter inruat in alterius? A rege igitur deorum regnum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt intellecta conspiciuntur: sem¬
piterna quoq uirtus eius & diuini¬
tas. W ubi athemensib loquens cũ
rem magnam de dõ dixisset. & quȩ
iecit atq ait. Sicut & ut̃i quidam
dixerunt. Nouit sane etiam ipsos
inquib errabant cauere. Ubi enum
dictum ẽ qͦd ꝑ ea que facta sunt d̾s
illis manifestauit intellectu conspi¬
cienda inuisibilia sua: ibi etiam di¬
ctum ẽ ñ illos ipsum dm̃ recte colu¬
isse: quia & aluis reb quib ñ oporte¬
bat. diumos honores illiuni tantũ
debitos detulerunt: Qm̃ cognoscen¬
tes dm. ñ sicut d̾m głificauerunt
aut gr̃as egert̾. s euanuert̾ in cogitatiõ¬

Expanded text:
intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas, et ubi Atheniensibus loquens, cum rem magnam de Deo dixisset et quae aiecit et ait: Sicut et uestri quidam dixerunt. Nouit sane etiam ipsos, in quibus errant, cauere; ubi enim dictum est, quod per ea, quae facta sunt, Deus illis manifestauit intellectu conspicienda inuisibilia sua: ibi etiam dictum est non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis rebus, quibus non oportebat, diuinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum non sicut Deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
Perdidistis utilitatẽ¬
calamitatis: & miserrimi facti estis.
& pessimi ꝑmansistis. Et tamem qͦd¬
net. ut corrigamini penitendo: qui
uobis etiã ingratis prestitit ut uł sub
nomine seruoꝵs eius uł in locis mar¬
ꝙ̇rum eiꝰ. hostiles manꝰ euaderetis. Ro¬
mulus & remus asylum constituisse
ꝑhibent᷑. quo qͥsqͥs confugeret abomĩ
noxa liber ẽẽt. augere querentes cre¬
ande multitudinẽ ciuitatis. Miran¬
dum in honorẽ xp̃i precessit exemplũ.
Hoc constituerunt euersores urbis: qͦd
constituerant antea conditores. Quid̃
autẽ magnũ si hoc fecerunt illi ut ci

Expanded text:
perdidistis utilitatecalamitatis, et miserrimi facti estis et pessimi permansistis. CAPUT XXnet, ut corrigamini paenitendo; qui uobis etiam ingratis praestitit, ut uel sub nomine seruorum eius uel in locis martyrum eius hostiles manus euaderetis. Romulus et Remus asylum constituisse perhibentur, quo quisquis confugeret ab omni noxa liber esset, augere quaerentes creandae multitudinem ciuitatis. Mirandum in honorem Christi processit exemplum. Hoc constituerunt euersores Urbis, quod constituerant antea conditores. Quid autem magnum, si hoc fecerunt illi, ut ci
Abbreviated transcription (Latin):
miserabilius. ac miserabili quere¬
la dignius. qm exitium saguntino¬
rum fuit. Hec quippe hispaniȩ ci
uitas amicissima popłi romani.
dum eidẽ popłõ fidem seruat euer¬
sa ẽ. Hinc enim hannibal fracto
federe romanoꝵs causas quesiuit
quib eos irritaret adbellum. Sa¬
guntũ gͦ ferociter obsidebat. Quod
ubi rome auditum ẽ missi legati ad
harnibalẽ ut ab eius obsidione di¬
scederet. contempti carthaginem
ꝑgunt. querimoniãq deponunt
sederis rupti: infetoq negotio¬
romam redeunt. Dum he more agun¬
tur. misera illa ciuitas. opulentissima
sue rerpublice romaneq carissima:

Expanded text:
miserabilius ac miserabili querela dignius, quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniuitas amicissima populi Romani, dum eidem populo fidem seruat, euersa est. Hinc enim Hannibal fracto foedere Romanorum causas quaesiuit, quibus eos inritaret ad bellum. Saguntum ferociter ergo obsidebat. Quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Hannibalem, ut ab eius obsidione discederet. Contemti Carthaginem pergunt querimoniamque deponunt foederis rupti infectoque negotioRomam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa ciuitas opulentissima, suae rei publicae Romanaeque carissima
Abbreviated transcription (Latin):
sunt :¬
ec de illa parte qm phisicam id̃
est naturalem nuncupant. di¬
ctrinam ubi uersatur pars altera q̃
abeis logica id̃ est rationalis uocatur.
absit ut his comꝑandi uideantur
qui posuerunt iudicium ueritatis
insensib corporis: eorumq infidis
& fallacib regulis omĩa que discunt᷑
metienda ẽe censuerunt: ut epicurei
q quicumq alii tales. ut etiam ipsi
stoici. qui cum uehementer amaue¬
rint sollertiam disputandi qͣm dia¬
lecticam nominant. acorporis sensib
eam ducendam putauerunt: hinc
asserentes animũ concipere notio¬
nes quas appellant ennoeas. earũ
rerum scilicet quas diffimendo ex¬
plicant: hinc ꝓpagari atq conecti
totam discendi atq docendi rationẽ
ybi ego multum mirari soleo. cum
pulchros dicant ñ ẽẽ nisi sapientes.
quib sensib corporis istam pulebritu¬
dinem uideruit.: qualib ocłis carnis
formam sapientiȩ decusq conspexetint.
Hi uͦ quos merito cȩt̾is anteponimus.
discreuerunt ea que mente conspici¬

Expanded text:
sunt. Haec de illa parte quam physicam, id est naturalem, nuncupant, dictrinam, ubi uersatur pars altera, quae ab eis logica, id est rationalis, uocatur: absit ut his conparandi uideantur qui posuerunt iudicium ueritatis in sensibus corporis eorumque infidis et fallacibus regulis omnia, quae discuntur, metienda esse censuerunt, ut Epicurei et quicumque alii tales, ut etiam ipsi Stoici, qui cum uehementer amauerint sollertiam disputandi, quam dialecticam nominant, a corporis sensibus eam ducendam putarunt, hinc adseuerantes animum concipere notiones, quas appellant Ivvoiac, earum rerum scilicet quas definiendo explicant; hinc propagari adque conecti totam discendi docendique rationem. Ubi ego multum mirari soleo, cum pulchros dicant non esse nisi sapientes, quibus sensibus corporis istam pulchritudinem uiderint, qualibus oculis carnis formam sapientiae decusque conspexerint. Hi uero, quos merito ceteris anteponimus, discreuerunt ea, quae mente conspici
Abbreviated transcription (Latin):
xxiii Nomen deoꝵ falso asscribi diis gentiũ
qͦd tamen angłis scĩs & hominib iustis
ex diuinatum scripturarum auctorita¬
te comnune est

Expanded text:
XXIII. Nomen deorum falso adscribi dis gentium, quod tamen et angelis sanctis et homiuibus iustis ex diuinarum scripturarum auctoritate commune est
Abbreviated transcription (Latin):
An rationabiliter platonici definierint
deos celestes declinantes terrena contagia
hominib ñ misceri quib ad amicitiam
deorũ demones suffragentur.
ticipatione ẽ summi boni non tali me¬
diatore indigere hominẽ qualis ẽ demon
s tali qualis unus ẽ xp̃c.¬

Expanded text:
An rationabiliter Platonici definierint deos coelestes, declinantes terrena contagia, hominibus non misceri, quibus ad amicitiam deorum daemones suffragentur. ticipatione est summi boni, non tali mediatore indigere hominem qualis est daemon, sed tali qualis unus est C
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ demones si nec cum dus beati. nec
cum hominib sunt miseri inter utrãq
partem sine utriusq cõmunione sint
medii.
xiiIi An homines cum sint mortales possint
uera beatitudine ẽẽ felices. ¶ m̃u

Expanded text:
Quomodo daemones, si nec cum diis beati, nec cum hominibus sunt miseri, inter utramque partem sine utriusque communione sint medii. XIIII. An homines, cum sint mortales, possint uera beatitudine esse felices. Utru
Abbreviated transcription (Latin):
dquem articulum dis¬
putatio pmissa ꝑuene¬
rit. & quid discutien¬
dum sit de residua
An inter demones
quib dii suꝑiores sunt sit aliqua pars
bonorum. quorum presidio adueram
beatitudinem possit humana anima
peruenire.
cũrationem ñ subtrahat. nichil untu¬
tis assignat.
De ꝑturbationib quȩ animo accidunt
que sit ꝑipateticorũ stoicorumq sen¬
tentia.

Expanded text:
quem articulum disputatio praemissa pervenerit, et quid discutiendum sit de residua An inter daemones, quibus di superiores sunt, sit aliqua pars bonorum, quorum praesidio ad ueram beatitudinem possit humana anima peruenire. cum rationem non subtrahat, nihil virtutis assignat.erturbationibus quae animo accidunt, quae sit Peripateticorum Stoicorumque sententia.