comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fama celebriore laudantur aliquid
tale dedõ sentiunt ut in illo inueniat᷑
& causa subsistendi & ratio intellegendi
&ordo uiuendi. quorum trium unũ
ad naturalem alterũ ad rationalẽ
tertium ad moralem partẽ intelle¬
gitur ꝑtinere. Si enĩ homo itacreatus ẽ
ut ꝑ id quod in eo p̃cellit atangat illud¬
sunoa quod cuncta p̃cellit idest unũ uerum
optimũ dm̃ sine quonullanatura sub¬
sistit nulla doctrina instruit nullus
usus expedit: ipse quaeratur ubi nobis
certa sunt omnia ipsediligatur ubi
nobis recta sunt omnia. Siergo plato
dĩ huius imitatorem amatorẽ dixit
esse sapientem . cuius participatione
sit beatus quid opus est excutere c&eros
nulli nobis quam isti ꝓpius accesserunt
Cedat eis igitur non solum theologia
illa fabulo sadeorum criminibus¬
oblectans animos impiorum. nec solum
&iam illaciuilis ubi impuridaemones
terrestribus gaudiis deditos populos
deorum nomine seducentes humanos

Expanded text:
fama celebriore laudantur, aliquid fama celebriore laudantur, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inueniatur et causa subsistendi et ratio intellegendi et ordo uiuendi; quorum trium unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem intellegitur pertinere. Si enim homo ita creatus est, ut per id, quod in eo praecellit, adtingat illud, quod cuncta praecellit, id est unum uerum optimum Deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullus usus expedit: ipse quaeratur, ubi nocerta sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis recta sunt omnia. Si ergo Plato dei huius imitatorem, cognitorem, amatorem dixit esse sapientem, cuius participatione sit beatus, quid opus est excutere ceteros? Nulli nobis quam isti propius accesserunt. Cedat eis igitur, non solum theologia illa fabulosa deorum criminiboblectans animos inpiorum, nec solum etiam illa ciuilis, ubi inpuri daemones terrestribus gaudiis deditos populos deorum nomine seducentes humanos
Abbreviated transcription (Latin):
uerit uel crediderit disserendo ex¬
plicare & longum esse arbitror &
temere affirmandum esse non arbi¬
tror. Cum enim magistri sui socratis
quem facitinsuis uoluminibus dispu¬
tantẽ notissimum morẽ dissimulandȩ
scientiae uelopinionis suae seruare
affectat. Quia & illi ipsemos placuit
faccum est ut &iam ipsius platonis dereb
magnis sententiae non facile perspici
possint. Ex histamen qua ea pud eum
leguntur si uequaedixit siuequȩ abaliis
dicta essenarrauit atq conscripsit¬
quac sibiplacita uiderentur quaedã
cõmemorari & operihuic inserio port&
anobis uelubi suffragatur religioni
uerȩ quam fides nr̃a suscipit acdefen¬
dit uel ubiciuid&ur esse contrarius
quantũ a distam deu nodõ & pluribus
ꝑtin& questionem propteruitam
quae post mortem futura est ueracit̃
beatam. fortassisenim qui platonẽ
c&eris phrlosophis gentium longe
recteq p̃latum acutius atque
ueracius intellex isse ac secuti es se

Expanded text:
uerit uel crediderit, disserendo exuerit uel crediderit, disserendo explicare et longum esse arbitror et temere adfirmandum esse non arbitror. Cum enim magistri sui Socratis, quem facit in suis uoluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae uel opinionis suae seruare adfectat, quia et illi iste mos placuit, factum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his tamen, quae aput eum leguntur, siue quae dixit, siue quae ab aliis dicta esse narrauit adque conscripsitquae sibi placita uiderentur, quaedam commemorari et operi huic inseri oportet a nobis, uel ubi suffragatur religioni uerae, quam fides nostra suscipit ac defendit, uel ubi ei uidetur esse contrarius, quantum ad istam de uno Deo et pluribus pertinet quaestionem, propter uitam, quae post mortem futura est, ueraciter beatam. Fortassis enim qui Platonem ceteris philosophis gentium longe recteque praelatum acutius adque ueracius intellexisse ac secuti esse
Abbreviated transcription (Latin):
uitam idest admores instituendos ꝑtin&
contẽplatiua autẽ ad conspiciendas
naturȩ causas & sincerissimã ueritatẽ
socrates in actiua excelluisse memorat᷑
pitagoras uero magis contẽplatiuȩ quibus
pocuit intellegentiae uiribus institisse.
sroindeplato utrãq iungendophilosophiam
perfecisse laudatur quam intres partes
distribuit unam moralem quaemaxime
in actione uersatur alteram naturalẽ
quae contem plationi deputata est t̃tiam
rationalem quauerum disterminatur
a falso quaelic& utriq idest & actioni
& contem plationi sit necessaria maxime
tamen contẽplatioperspectionem sibi
uindicat ueritatis. Ideo haectripertitio
non est contraria illi distinctioni quain¬
tellegitur omnestudium sapientiae
in actione & contem platione consistere
Quid autẽ in his uel dehis singulis partib
plato senserit Id estubi finem omnium
actionum ubicausa momnium naturarũ
ubilume nomnium rationum esse cogno¬

Expanded text:
uitam, id est ad mores instituendos pertinet, uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinde Plato utrumque iungendo philosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua uerum disterminatur a falso. Quae licet utrique, id est actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem sibi uindicat ueritatis. Ideo haec tripertitio non est contraria illi distinctioni, qua intellegitur omne studium sapientiae in actione et contemplatione consistere. Quid autem in his uel de his singulis partibus Plato senserit, id est, ubi finem omnium actionum, ubi causam omnium naturarum, ubi lumen omnium rationum esse cogno
Abbreviated transcription (Latin):
honesto apud suos loconatus & ingenio
mirabili longesuos condiscipulos ante¬
ir&. parum tamen putans perficiendȩ
philosophiae sufficere seipsum acsocra¬
ticam disciplinam quam longe lateq
peregrinatus est quaquauersum eum
alicuius nobilitate scientiae ꝑcipiendȩ
famarapiebat . Itaq & in aegrpto
didicit quaecũq magna illichabebant᷑
atq docebantur & in deineas italiȩ
partes ueniens ubi pstagorã ȩorum
famacelebrabatur quicquiditalicae
phrlosophiae tuno florebat auditis
eminentioribus in eadoctoribus facilli
me conprebendit. Et quia magistrum
socratem singulariter diligebat eum
loquentem faciens fere in omnibus
sermonibus sius &iam illa quae uelab
aliis didicerat uel ipsequanta potuerat
intellegentia uiderat cumillius lepore
& moralibus disputationibus tẽperauit
Itaq cũ studium sapientiae in actione
& contẽplatione uers&ur unde una
pars eius actiua altera contemplatiua
dicipotest quarum actiua adagendã

Expanded text:
honesto apud suos loco natus, et ingenio honesto apud suos loco natus, et ingenio mirabili longe suos condiscipulos anteiret; parum tamen putans perficiendae philosophiae sufficere se ipsum ac Socraticam disciplinam, quam longe lateque potuit peregrinatus est, quaquaversum eum alicujus nobilitate scientiae percipiendae fama rapiebat. Itaque et in Aegypto didicit quaecumque illic magna habebantur atque docebantur, et inde in eas Italiae partes veniens ubi Pythagoraeorum fama celebrabatur, quidquid Italicae philosophiae tunc florebat, auditis eminentme conprehendit. Et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam
Abbreviated transcription (Latin):
alter euader& Iam p̃daraigitur uitȩ
mortisq fama socrates reliquit pluri¬
mos suaephilo sophiae sectatores quorũ
certatim studium fuit in quȩstionum
moralium disceptatione uersari ubi
agitur de summobono quofieri homo
beatus potest quod in socratis dispu¬
tationibus dumomnia mou& asserit
destruit qm̃ non e uidenter apparuit
quod cuiq placuit: Inde sumpserunt
ubi cuiq ui sum est constituerunt
finemboni finis autem boniappellat᷑
quoquisq cũ ꝑuenerit beatus est Sic
autem diuersas interse socraticideisto
fine sententias habuer ut quodutx
credibile est unius magistri potuisse
facere sectatores. quidam summum
bonum essedicerent uoluptatem sicut
aristippus quidam uirtutem sicut
antisthenes. Sicalii atq alii aliud atq
aliud opinati sunt quoscõmemorare
non quidem inmerito excellentissima
gloriad aruit qua omnino c&eros
dscurar& plato quicũ ess& atheniensis

Expanded text:
alter euaderet. Tam praeclara igitur uitae alter euaderet. Tam praeclara igitur uitae mortisque fama Socrates reliquit plurimos suae philosophiae sectatores, quorum certatim studium fuit in quaestionum moralium disceptatione uersari, ubi agitur de summo bono, quo fieri homo beatus potest. Quod in Socratis disputationibus, dum omnia mouet adserit destruit, quoniam non euidenter apparuit, quod cuique placuit inde sumserunt et ubi cuique uisum est constituerunt finem boni. Finis autem boni appellatur, quo quisque cum peruenerit beatus est. Sic autem diuersas inter se Socratici de isto fine sententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse facere sectatores quidam summum bonum esse dicerent uoluptatem, sicut Aristippus; quidam uirtutem, sicut Antisthenes. Sic alii adque alii aliud adque aliud opinati sunt, quos commemorare non quidem immerito, excellentissima gloria claruit, qui omnino caeteros obscuraret, Plato. Qui cum esset Atheniensis,
Abbreviated transcription (Latin):
conprebendi &ideo purgande bonis
moribus uitȩ censebat hstandum ut
de primentibus libidinibus exoneratus
animus naturali uigore in a&ernaseat¬
tolleret naturamq in corporei & in cõ¬
mutabilis luminis ubi causȩ omnium
factarum naturarum st abiliter uiuun
intellegentiȩ puritate conspicere. Con¬
stateum tamen imperitorum stultitiã
scire aliquid opinantium &iam in ipsis
moralibus quaestionibus quo totum ani¬
mum intendis se uidebatur uel confessa
ignorantia sua uel dissimulata scientia
lepore mirabili disserendi & acutissi ma
urbanitate agitas seatq uersas se.
Vnde & concitatus inimitis calumni¬
osa criminationedamnatus morte
multatus est sed eum postea illa ipsa
quae publicedam naueratatheniensium
ciuitas publiceluxit induos accusatores
eius usq ad eopopuli indignatione
conuersa ut unus eorum oppressus
ui multitudinis interir& exilio autem
uolentario atq perp&uo poenã similẽ

Expanded text:
conprehendi; et ideo purgandae bonis conprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat instandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se adtolleret naturamque incorporei et incommutabilis luminis, ubi causae omnium factarum naturarum stabiliter uiuunt, intellegentiae puritate conspiceret. Constat eum tamen inperitorum stultitiam scire se aliquid opinantium etiam in ipsis moralibus quaestionibus, quo totum animum intendisse uidebatur, uel confessa ignorantia sua uel dissimulata scientia lepore mirabili disserendi et acutissima urbanitate agitasse adque uersasse. Unde et concitatis inimicitiis calumniosa criminatione damnatus morte multatus est. Sed eum postea illa ipsa, quae publice damnauerat, Atheniensium ciuitas publice luxit, in duos accusatores eius usque adeo populi indignatione conuersa, ut unus eorum obpressus ni multitudinis interiret, exilio autem uoluntario adque perpetuo poenam similem
Abbreviated transcription (Latin):
idest illas particulas conlungendo & dissi pan¬
doager& om̃a. Socrates huius discipulus
fuis se perhib&ur magister platonis propt̃
ergo primus uni uersam philosophiam
ad corrigendos componendosq mores flexisse
memoratur. cumante illum om̃s magis phisicis
idest naturalibus rebus perscrutan¬
dis operã maximã impenderint. Non
mihi autẽ uid&ur possead liquidum
colligi utrum socrates ut hoc facer&
taediorerum obscurarum & incertarũ
ad aliquida pertum reperiendũ animũ
intendit qđ ess& beatȩ uitȩ necessari¬
um propter quã unã omnium phylo¬
sophorum inuigilas se aclaboras se
uid&ur industria. Anuero sicut de
illo quidambeniuolentius suspicantur
nolebatinmundos terrenis cupiditatib
animos seextendere indiuina conari
quando quidem ab eis causas rerum
uidebat inquiri quasprimas atque
sum mas non nisibunius ac sum mi
dĩ uoluntate essecredebat: Vnde ñ eas
putabat nisimundatamente posse

Expanded text:
id est illas particulas, coniungendo et dissipanid est illas particulas, coniungendo et dissipando ageret omnia. Socrates huius discipulus fuisse perhibetur, magister Platonis, propter ergo primus uniuersam philosophiam ad corrigendos componendosque mores flexisse memoratur, cum ante illum omnes magis physicis, id est naturalibus, rebus perscrutandis operam maximam inpenderent. Non mihi autem uidetur posse ad liquidum colligi, utrum Socrates, ut hoc faceret, taedio rerum obscurarum et incertarum ad aliquid apertum et certum reperiendum animum intenderit, quod esset beatae uitae necessarium, propter quam unam omnium philosophorum inuigilasse ac laborasse uidetur industria, an uero, sicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos terrenis cupiditatibus animos se extendere in diuina conari. Quando quidem ab eis causas rerum uidebat inquiri, quas primas adque summas non nisi in unius ac summi Dei uoluntate esse credebat; unde non eas putabat nisi mundata mente posse
Abbreviated transcription (Latin):
modoiterũ gigniexistimauit quantaquisq
a&ate suamanerepotuerit nec ipsealiquid
diuinaementi in his rerũ operibus tribuens
Iste a naximenen discipulum & successorem
reliquit quiomsrerũ causas aeri in finito
dedit nec deos negauit duttacuit. ñ tamen
ab ipsisaerem factũ sedipsos exaere ortos
credidit An axagoras ueroeius auditor
harum rerũ omniũ quas uidemus effectorẽ
diuinũ animũ sensit & dixit ex infinita
materia quae constar& similibus interse
particulis rerum omnium quibus sus
diuino Dio genes quoq anaximenis alter
auditor derem quidem dixit rerum esse
materiam dequa omnia fierent sed eũ esse
cõpotẽ diuinȩ rationis si ne quanihil exeo
fieri poss& An axagorȩ successit auditor
eius archelaus &iam ipse de particulis
inter se similibus quibus singula quaeque
fierent itaputauit constare om̃a ut inesse
&iammentem dicer& quaecorpora &erna

Expanded text:
modo iterum gigni existimauit, quanta quisque modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor harum rerum omnium, quas uidemus, effectorem diuinum animum sensit et dixit ex infinita materia, quae constaret dissimilibus inter se particulis rerum omnium, similibus diuino. Diogenes quoque Anaximenis alter auditor, aerem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret, quae corpora aeterna,
Abbreviated transcription (Latin):
qui sunt appellatis apientes. Sed illi
exuitaegenere distinguebantur &
quibusdã p̃ceptis ad bene uiuendũ accõ¬
modatis. Isteautẽthales ut successores
&iam propagar& rerũ naturã scrutatus
suasq disputationes lit teris mandans
eminuit maximeq ammirabilis extitit
qđ astro logiae numeris conp̃hensis defec¬
tus solis &lunȩ &iam p̃dicere potuit.
dquã tamen putauit essererum principiũ
& hincomã edementa mundi ipsumque
mundum & quae i neo gignuntur existere
nihilautẽ huic operiquod mundo conside¬
rato tã mirabile aspicimus exdiuinam̃ te
p̃posuit. Huic successit anaximander
eus auditor mutauitq dererũ natura
opinionem. Non enim exunare sicut
thales ex humore sed exsius propriis princi¬
pis quasq resnasciputauit quaererum
principia singulorũ essecredidit in finita
& innumerabiles mundogignere & quȩ cũq
in eis oriuntur eosquemundos modo dissolui

Expanded text:
qui sunt appellati sapientes. Sed illi qui sunt appellati sapientes. Sed illi sex uitae genere distinguebantur et quibusdam praeceptis ad bene uiuendum adcommodatis; iste autem Thales, ut successores etiam propagaret, rerum naturam scrutatus suasque disputationes litteris mandans eminuit maximeque admirabilis extitit, quod astrologiae numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam praedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic successit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolui,
Abbreviated transcription (Latin):
nullus qui haec uel tenuter audiuit ignorat
Dehocigitur platone quae necessaria p̃senti
quȩstioni existimo breuiter at tingam
prius illos cõmemorans quieum in eodem
genere litterarum tẽpore prȩcesserunt
quantũ enĩ attin& ad litteras grecas
quae lingua interc& erasgentiũ clarior
hab&ur duophilosophorum generatradunt᷑
unũ italicũ exea parte italiȩ quae quondam
magnagrecia nuncupata est. alterum
lonicum in eis terris ubi & nunc grecia
nominatur Italicumgenus ductorẽ
habuit prtagoram samium a quo&iam
ferunt ipsum philo sophłae nom̃ exortũ
Nacũ antei sapientes appellarentur qui
modo quodam laudabilis uitȩ alisp̃stare
uidebantur. Iste int̃rogatus quid profi¬
ter&ur philosophumseesse respondit
idest studio sum uelamatorẽ sapientiae
qm̃ sapientẽ profiteri arrogantissimũ
uidebatur. lonici uero generis princeps
fuit tales milesius unus illorũ septem

Expanded text:
nullus, qui haec uel tenuiter audiuit, ignorat. nullus, qui haec uel tenuiter audiuit, ignorat. De hoc igitur Platone, quae necessaria praesenti quaestioni existimo, breuiter adtingam, prius illos commemorans, qui eum in eodem genere litterarum tempore praecesseruntQuantum enim adtinet ad litteras Graecas, quae lingua inter ceteras gentium clarior habetur, duo philosophorum genera traduntur: unum Italicum ex ea parte Italiae, quae quondam magna Graecia nuncupata est; alterum Ionicum in eis terris, ubi et nunc Graecia nominatur. Italicum genus auctorem habuit Pythagoram Samium, a quo\' etiam ferunt ipsum philosophiae nomen exortum. Nam cum antea sapientes appellarentur, qui modo quodam laudabilis uitae aliis praestare uidebantur, iste interrogatus, quid profiteretur, philosophum se esse respondit, id est studiosum uel amatorem sapientiae; quoniam sapientem profiteri adrogantissimum uidebatur. Ionici uero generis princeps fuit Thales Milesius, unus illorum septem,
Abbreviated transcription (Latin):
quo uerbo greco significari intellegimus
dediuinitate rationem siue sermonem.
Nec easomnium sed eorum tantum quicũ
& essediuinitatẽ & humanacurare con¬
sentiant non tamen sufficere unius in c̃o¬
mutabilis dicultũ ad uitã adipiscendam
&iam postmortẽbeatam sed multos
ab illo sane uno conditos atque institutos
obeam causam colendos putant. Hilam
&iam uarronis opinionẽ ueritatis ueri¬
tatis propinquitate transcendunt siquidẽ
ille totã theologiam naturalem usq ad mun¬
dum istum uel animam eius extendere
potuit Istiuero supra omnem animae
naturam confitentur dm̃ qui non solum
mundum istum uisibilem qui sepȩ caeli
& terrȩ nomine nuncupatur sed &iam
omnemomnino animã fecerit. Et qui
rationalem & intellectualem eius generis
animã humanã est parcicipationesiu luminis
in cõmutabilis & incorporei beatã facit
Hos phylosophos platonicos appellatos
a platone doctore uocabulo deriuato

Expanded text:
quo uerbo Graeco significari intellegimus quo uerbo Graeco significari intellegimus de diuinitate rationem siue sermonem; nec eas omnium, sed eorum tantum, qui cum et esse diuinitatem et humana curare consentiant, non tamen sufficere unius incommutabilis Dei cultum ad uitam adipiscendam etiam post mortem beatam, sed multos ab illo sane uno conditos adque institutos ob eam causam colendos putant. Hi iam etiam Varronis opinionem ueritatis propinquitate transcendunt; si quidem ille totam theologian naturalem usque ad mundum istum uel animam eius extendere potuit, isti uero supra omnem animae naturam confitentur Deum, qui non solum mundum istum uisibilem. qui saepe caeli et terrae nomine nuncupatur, sed etiam omnem omnino animam fecerit, et qui rationalem et intellectualem. cuius generis anima humana est, participatione sui luminis incommutabilis et incorporei beatam facit. Hos philosophos Platonicos appellatos a Platone doctore uocabulo deriuato
Abbreviated transcription (Latin):
UNEINTERIORENOSISOPVS
est animomulto quã erat in supe¬
riorum solutione quȩstionum & expli¬
catione librorum. de theo logia quippe
quãnaturalem uocant non cũ quibus lib&
hominibus non enĩ fabulos a est uel ciui¬
lis hoc est uel theatralica uelurbana
acperhoc malignorum potiusdaemonũ
quã deorũ sed cũ philosophis esthabenda
conlatio. Quorum ipsum nomen silatine
interp̃temur amorẽ sapientiȩ profit&ur
Porrosi sapientiads̃ est perquẽ factas oma
sicut diuinaductoritas ueritasq monstrauit :
uerus philosophus est amatordĩ : sed quia
resipsa cuius hoc nomen est non est inom¬
nibus qui hoc nominegloriantur: neque
enim continuo uerȩ sapientiae suntama¬
tores quicũq appellantur phrlosophi : pro¬
fecto ex omnibus quorũ sententias litteris
nosse potuimus eligendi sunt cum quibus non
indigne quȩstio ista tract&ur. Neque enĩ
hocopere omnes hominũ philosophorũ
uanasopiniones refutare suscepi. sad
eas tantum quae adtheologian ꝑtinent

Expanded text:
unc intentiore nobis opus est animo multo quam erat in superiorum solutione quaestionum et explicatione librorum. De theologia quippe, quam naturalem uocant, non cum quibuslibet hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum, sed cum philosophis est habenda conlatio; quorum ipsum nomen si Latine interpretemur, amorem sapientiae profitetur. Porro si sapientia Deus est, per quem facta sunt omnia, sicut diuina auctoritas ueritasque monstrauit, uerus philosophus est amator Dei. Sed quia res ipsa, cuius hoc nomen est, non est in omnibus, qui hoc nomine gloriantur neque enim continuo uerae sapientiae sunt amatores quicumque appellantur philosophi: profecto ex omnibus, quorum sententias ex litteris nosse potuimus, eligendi sunt cum quibus non indigne quaestio ista tractetur. Neque enim hoc opere omnes omnium philosophorum uanas opiniones refutare suscepi, sed eas tantum, quae ad theologian pertinent,
Abbreviated transcription (Latin):
exterminabo nomina simulacro¬
rum a terra. & non iamerit eorum
memoria. Pro prieuero de egypto
quod adhanc rẽadtin& it a sc̃sesaias
proph&at. Et mouebuntur manu¬
facta egypti a facieeius & cor eorum
uinc&ur in eis. &c& erahuius modi
ex quogenẽre & illi erant qui uenturũ
qđ sciebant uenis segaudebant. qualis
simeon. qualis anna quimox natum
ceptum in spm agnouit qualis p&rus
reuelante patredicens tues xp̃s filius
dĩ uiui. Huicautẽ a egyptio illispiritus
indicauerant futura tẽ pora perditio¬
nis suae . qui&iam praesenti incarne
dño trementes dixerunt. quid uenisti
ante tẽpus perdere nos siue quia

Expanded text:
exterminabo nomina simulacroexterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit eorum memoria; proprie uero de Aegypto, quod ad hanc rem adtinet, ita sanctus Esaias prophetat: Et mouebuntur manufacta Aegypti a facie eius, et cor eorum uincetur in eis, et cetera huius modi. Ex quo genere et illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum ceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. Huic autem Aegyptio illi spiritus indicauerant futura tempora perditionis suae, qui etiam praesenti in carne Domino trementes dixerunt: Quid uenisti ante tempus perdere nos? siue quia
Abbreviated transcription (Latin):
facti sunt & in mutauerunt gloriam
incorruptibilis dĩ insimilitudinem
imaginis corruptibilis hominis. & c&era
quae commemorare longum est. Multa
qui ppetalia dicit de uno uero dõ uero
fabricatore mundi qualia ueritas
hab& & nescio quomodo illa obscura¬
tione cordis ad ista delabitur ut diis
quos confitixur ab hominibus fieri sẽꝑ
uelit homines subsi. Et haec futuro
tem pore plangat auferri: quasi quicquã
sit in felicius homini cui sua figmenta
dominantur cũ sit facilius ut tãquam
Citius enim fit ut homoi honore positus
pecoribus non intellegens conpar&ur
quam ut operidĩ adeius imaginẽ facto
id est ipsi homini opus hominis p̃feratur
Qua propter merito homo defecit ab
illo qui eum fecit: cum sibi p̃ficit ipse
qđ fecit. Haec uanadeceptoria ꝑniti¬
osa sacrilega hermes a egyptius quia
tẽpus quo duferrentur uenturum
p̃uidentes cũ exultatione dicebant
si faciat homodeos & ecce ipsi non sunt
dii. & alioloco Erit illo diedicit dñs

Expanded text:
unt et inmutauerunt gloriam incorrupti Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dis, quos confitetur ab hominibus fieri, semper uelit homines subdi et haec futuro tempore plangat auferri quasi quicquam sit infelicius homine, cui sua figmenta dominantur; cum sit facilius, ut tamquam Citius enim fit, ut homo in honore positus pecoribus non intellegens conparetur, quam ut operi Dei ad eius imaginem facto, id est ipsi homini, opus hominis praeferatur. Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Haec uana deceptoria, perniciosa sacrilega Hermes Aegyptius, quia tempus, quo auferrentur, uenturum praeuidentes cum exultatione dicebant: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
quia quod notum est dĩ. mani festũ est
in illis ds̃ enim illis manifestauit. inuisi¬
bilia enim eius a constitutionemundi
ꝑ eaquae facta sunt intellecta conspici¬
untur. Sempi terna quoque uirtus eius
& diuinitas. Etubi atheniensibus
loquens cũ rem magnã dedõ dixiss&. &
quaca paucis possit intellegi. quod in illo
uiuimus mouemur & sumus : ddiccit
& ait sicut & uestriquidam dixerunt
Nouit sane &iam ipsos in quibus errant
cauere. ubi enĩdictum est quod perea
quae facta sunt ds̃ illis manifestauit
intellectu conspicienda in uisibilia sua:
ibi&iam dictum est non illos ipsum dm̃
rite coluisse quia & aliis rebus quibus
non oportebat diuinos honores. illi uni
tantum debitos d&ulerunt. Onm
cognoscentes dm̃ non sicut dm̃ glorifi¬
cauerunt aut gratias eger̃. sed euanuer̃
in cogitationibus sus & obscuratũ est

Expanded text:
Quia quod notum est Dei, manifestum est Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis; Deus enim illis manifestauit. Inuisibiliper ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas, et ubi Atheniensibus loquens, cum rem magnam de Deo dixisset et quae a paucis possit intellegi, quod in illo u i u i m u s et mouemur et sumus, adiecit et ait: Sicut et uestri quidam dixerunt. Nouit sane etiam ipsos, in quibus errant, cauere; ubi enim dictum est, quod per ea, quae facta sunt, Deus illis manifestauit intellectu conspicienda inuisibilia sua: ibi etiam dictum est non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis rebus, quibus non oportebat, diuinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum non sicut Deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in c
Abbreviated transcription (Latin):
sententiae indidem fuerunt. si ue aliarũ
quoq gentium qui sapientes uel philo¬
sophi habiti sunt athlantici libies egrpo¬
tui. indi. perse caldei scltae galli
his pani. aliiq reperiuntur qui hoc
uiderint acdocuerint eo somnes c&eris
ante ponimus eosque nobis propinqui¬
anus litteris tantum ecclesiasticis
eruditus platonicorum fortenomen
ignor& nec utrum duo genera philoso¬
phorum extiterint ingrȩca lingua
lanicorum & italicorum sciat non tamen
ita surdus est in rebus humanis ut nesciat
philo fophos uelstudium sapientiae
uel ipsam sapientiam profiteri. Cau&
eostamen qui secundum elementa huius
mundi phrlosophantur. non secundũ
dm̃ a quo ipse factus est mundus dm¬
mon&urenim p̃cepto a postolico fideli¬
terq audit quod dictum est. Cau&e
nequis uos decipiat perphilo sophiam¬
& in anem seductionẽ secundũ elementa
mundi. De inde neom̃ stales esse arbi tr&ur
audit ab eodem a postolo dici dequibusdã.

Expanded text:
sententiae indidem fuerunt; siue aliarum sententiae indidem fuerunt; siue aliarum quoque gentium qui sapientes uel philosophi habiti sunt, Atlantici Libyes, Aegyptii, Indi, Persae, Chaldaei, Scythae, Galli, Hispani aliqui reperiuntur, qui hoc uiderint ac docuerint: eos omnes ceteris anteponimus eosque nobis propinquianus litteris tantum ecclesiasticis eruditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum duo genera philosophorum extiterint in Graeca lingua, Ionicorum et Italicorum, sciat: non tamen ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philosophantur, non secundum Deum, a quo ipse factus est mundus. Admonetur enim praecepto apostolico fideliterque audit quod dictum est: Cauete ne quis uos decipiat per philosophiamt inanem seductionem secundum elementa mundi. Deinde ne omnes tales esse arbitretur, audit ab eodem apostolo dici de quibusdam:
Abbreviated transcription (Latin):
manda nonsunt miseri sunt & miseri¬
ores cũ fruuntur. nemotam̃ beatus est
qui eo quod amat non fruitur. nã& ipsi
qui res non amandas amant non se
beatosputant amando sed fruendo
Quis qui sergo fruitur eo quodamat uerũq
& sũmũbonum amat qui seum beatum
nisi miserrimus negat: Ipsum autem
uerum ac summumbonum plato dicitdm̃
unde uultesse phrlo sophumamatorẽdi
fruensdõ sitbeatus quid m̃ amauerit.
Quicumq igitur philo sophidedõ sum ino
& uero ista senserunt quod &rerũ crea¬
tarum sit effector & lumencognoscendarũ
& bonum agendarum. quod ab illo nobis sit
& principium naturae & ueritas doctrinȩ
& felicitas uitae siue platonici accommo¬
datius nuncupentur. si uequod lib& aliud
sectae suae nomen inponant. siue tan¬
tum modo lonicigeneris qui in eis p̃cipui
fuerunt ista senserint sicut idem plato
& qui eum bene intellexerunt si ue
&iam italici propterphitagoram &
pitagoreos & siqui forte aliieius dem

Expanded text:
manda non sunt, miseri sunt et miserimanda non sunt, miseri sunt et miseriores cum fruuntur: nemo tamen beatus est, qui eo quod amat non fruitur. Nam et ipsi, qui res non amandas amant, non se beatos putant amando, sed fruendo. Quisquis ergo fruitur eo, quod amat, uerumque et summum bonum amat, quis eum beatum nisi miserrimus negat? Ipsum autem uerum ac summum bonum Plato dicit Deum, unde uult esse philosophum amatorem Dfruens Deo sit beatus qui Deum amauerit.Quicumque igitur philosophi de Deo summo et uero ista senserunt, quod et rerum creatarum sit effector et lumen cognoscendarum et bonum agendarum, quod ab illo nobis sit et principium naturae et ueritas doctrinae et felicitas uitae, siue Platonici adcommodatius nuncupentur, siue quodlibet aliud sectae suae nomen inponant; siue tantummodo Ionici generis, qui in eis praecipui fuerunt, ista senserint, sicut idem Plato et qui eum bene intellexerunt; siue etiam Italici, propter Pythagoram et Pythagoreos et si qui forte alii eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
phylosophorum sectasq fecerunt
quia & debono corporis & debono animi
& debono utriusq diuersi diuersa opi¬
natisunt. Caed antigitur homines illis
phrlo sophis qui non dixerunt beatũ esse
hominẽ fruentẽ corpore uel fruentem
animo sed fruentẽdo. Nonsicut corpore
uel seipse animus aut sicut amico amicus.
sed sicut luceoculus si aliquid abhis adilla
similitudinis afferendum est: quod quale
sit sids̃ ipsea diuuerit alio loco quantũ
pernos fieri poterit apparebit. Nunc
satissit cõmemorare platonẽ d&ermi¬
nasse finemboniesse secundũ uirtutẽ
uiuere & eisolieuenire possequi notitiã
dĩ habeat &imitationem nec essealiam
obcausam beatum: id eoq nondubitat
hoces sephilo sophari amaredm̃ cuius
natura sit incorporalis. Vndeutique
colligitur tunc forebeatum studio sum
sapientiae idenim est philosophus.
cum fruidõ coeperit. Quã uis enim
non continuo beatussit quieo fruitur
qđ amat. multienĩ amando ea quaea¬

Expanded text:
philosophorum sectasque fecerunt, philosophorum sectasque fecerunt, quia et de bono corporis et de bono animi et de bono utriusque diuersi diuersa opinati sunt. Cedant igitur omnes illis philosophis, qui non dixerunt beatum esse hominem fruentem corpore uel fruentem animo, sed fruentem Deo: non sicut corpore uel se ipso animus aut sicut amico amicus, sed sicut luce oculus, si aliquid ab his ad illa similitudinis adferendum est, quod quale sit, si Deus ipse adiuuerit, alio loco, quantum per nos fieri poterit, apparebit. Nunc satis sit commemorare Platonem determinasse finem boni esse secundum uirtutem uiuere et ei soli euenire posse, qui notitiam Dei habeat et imitationem nec esse aliam ob causam beatum; ideoque non dubitat hoc esse philosophari, amare Deum, cuius natura sit incorporalis. Unde utique colligitur tunc fore beatum studiosum sapientiae id enim est philosophus, cum frui Deo coeperit. Quamuis enim non continuo beatus sit, qui eo fruitur quod amat multi enim amando ea, quae a
Abbreviated transcription (Latin):
alii ab utroq hominiessedixerunt.
uidebant quippe ipsum hominẽ con¬
stare exanimo& corpore &ideo ab al¬
terutro istorũ duorum autabutroque
benesibiesse possecredebant finalẽ quolã
bondꝰ quobeati essent quocuncta quae
agebant referrent atq id quo referen¬
dum ess& non ultraquaererent. Vnde
illi quidicuntur ad didisse tertium
genus bonorum quod appellatur ex¬
trinsecus sicutiest honorgloria pecunia
& siquid huius modi non sic ad diderunt
ut finale ess& id est propter seipsum
app&endum sed propteraliud bonũq
esse hoc genus bonis malum autẽ malis
Itabonum hominis quiuel abanimo
uel a corpore uel ab utroq ex p&iuer̃
nihil aliud quam ab homine ex p&endũ
esseputauerunt. Sed qui id app&ierunt
acorpore a parte hominis d&eriore
qui uero abanimo a partemeliore.
qui autẽ ab utroq a toto hamine: siue
ergo a parte qualib& si uea toto non nisi
ab homine: nec istȩ differentiae qm̃
tressunt id eotres sed multas dissensiones

Expanded text:
alii ab utroque homini esse dixerunt. Videbant quippe ipsum hominem constare ex animo et corpore et ideo ab alterutro istorum duorum aut ab utroque bene sibi esse posse credebant, finali quodam bono, \\10 beati essent, quo cuncta quae agebant referrent adque id quo referendum esset non ultra quaererent. Unde illi, qui dicuntur addidisse tertium genus bonorum, quod appellatur extrinsecus, sicuti est honor gloria pecunia et si quid huius modi, non sic addiderunt, ut finale esset, id est propter se ipsum adpetendum, sed propter aliud; bonumque esse hoc genus bonis, malum autem malis. Ita bonum hominis qui uel ab animo uel a corpore uel ab utroque expetiuerunt, nihil aliud quam ab homine expetendum esse putauerunt; sed qui id adpetiuerunt a corpore, a parte hominis deteriore; qui uero ab animo, a parte meliore; qui autem ab utroque, a toto homine. Siue ergo a parte qualibet siue a toto, non nisi ab homine. Nec istae differentiae, quoniam tres sunt, ideo tres, sed multas dissensiones
Abbreviated transcription (Latin):
istas ꝑ inter pr&em didicit. Non ut
scribendo trans ferr& quod ptolomeus
proingenti beneficio qui regia potesta¬
te &iamtimeri poterat meruis se ꝑhib&
sed ut conloquendo quid continerent
quantũ capere poss& ad discer&. Hoc
ut existim&ur illa suadereuidentur
indicia . quod libergeneseos sic incipit.
In principio fecit ds̃ caclum & terram
terra autem erat in uisibilis & in com¬
posita & tenebrȩ superabyssum &¬

Expanded text:
istas per interpretem didicit, non ut istas per interpretem didicit, non ut scribendo transferret quod Ptolomaeus pro ingenti beneficio, qui a regia potestate etiam timeri poterat, meruisse perhibetur, sed ut conloquendo quid continerent, quantum capere posset, addisceret. Hoc ut existimetur, illa suadere uidentur indicia, quod liber geneseos sic incipit: In principio fecit Deus caelum et terram. Terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae era
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscunt. unde non nulliputauer̃
eum quando perrex̃ inaegyptum
hieremiam audisse proph&am. uel
scripturas proph&icas in eadẽ peregri¬
natione legisse . quorũ quidẽ opinionẽ
in quibusdã libris meis posui. Sed diligent᷑
supputata tẽporũ ratio que hronica
historia contin&ur platonẽ indicat
atẽporequo proph&auit hieremias
centum ferme annos postea natũ fuisse
quicum octoginta & unum uixiss& annos
ab anno mortis eius usq adid tempus
quophotolomeus rex degypti scripturas
proph&icas agente hebreorũ deiudȩa
poposcit & per septuaginta uiros
haebrȩos qui&iam grȩcã linguã nouerant
int̃p̃tandas habendasq curauit. anni¬
reperiuntur ferme sexaginta. Qua propt̃
in illa peregrinationesua plato nechiere miã
uiderepotuit tanto ante de functum.
neceasdem scripturas legere quae nondũ
fuerant ingrȩcam linguã trans latȩ
qua illa pollebat. nisi fortequia fuit
a cerrimistudii sicut aegẏptias. ita &

Expanded text:
agnoscunt. Unde nonnulli putauerunt agnoscunt. Unde nonnulli putauerunt eum, quando perrexit in Aegyptum, Hieremiam audisse prophetam uel scripturas propheticas in eadem peregrinatione legisse; quorum quidem opinionem in quibusdam libris meis posui. Sed diligenter subputata temporum ratio, quae chronica historia continetur, Platonem indicat a tempore, quo prophetauit Hieremias, centum ferme annos postea natum fuisse; qui cum octoginta et unum uixisseidam nobis in Christi ab anno mortis ejus usque ad id tempus, quo Ptolemaeus rex Aegypti Scripturas propheticas gentis Hebraeorum de Judaea poposcit, et per septuaginta viros Hebraeos, qui etiam graecam linguam noverant, interpretandas habendasqreperiuntur ferme sexaginta. Quapropter in illa peregrinatione sua Plato nec Hieremiam uidere potuit tanto ante defunctum, nec easdem scripturas legere, quae nondum fuerant in Graecam linguam translatae, qua ille pollebat; nisi forte, quia fuit acerrimi studii, sicut Aegyptias, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
& gratiam qua illi coherendo beati
simus. Haecitaq causa est cur istos
c&eris p̃feramus quiacũ alii philosophi
ingenia sua studiaq contriuerint.
inquȩrendis rerum causis & quinã ess&
modus discendiat que uiuendi : Istido cog¬
nito reppererunt ubi ess& causa consti¬
tuta uniuersitatis & lux percipiendae
ueritatis & fonsbibendȩ felicitatis.
Siue ergo isti platonici. si uequicumq
aliiquarũ lib& gentium philo sophi
dedõ ista sentiunt. nobiscũ sentiunt. Sed
id eocum platonicis magis agere placuit
hanccausam quiaeorum sunt litterȩ¬
notiores Nam & grȩciquorum lingua
ingentibus p̃min& eas magna p̃dicati¬
one celebrarunt & latini permotiearũ
uel excellentia uelgloria ipsas libentius
didicerunt atq in nr̃m eloquium trans¬
ferendo nobiliores clarioresq fecerunt
Mirantur autem quidam nobis in xp̃i
gratia sociati. cum audiunt uellegunt
platonededõ ista sensisse. quae multũ
congruere ueritatinrae religionis

Expanded text:
et gratiam, qua illi cohaerendo beati et gratiam, qua illi cohaerendo beati simus. Haec itaque causa est quur istos ceteris praeferamus, quia, cum alii philosophi ingenia sua studiaque contriuerint in requirendis rerum causis, et quinam esset modus discendi adque uiuendi, isti Deo cognito reppererunt ubi esset et causa constitutae uniuersitatis et lux percipiendae ueritatis et fons bibendae felicitatis. Siue ergo isti Platonici siue quicumque alii quarumlibet gentium philosophi de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Sed ideo cum Platonicis magis agere placuit hanc causamnotiores. Nam et Graeci, quorum lingua in gentibus praeeminet, eas magna praedicatione celebrarunt; et Latini permoti earum vel excellentia, vel gloria, ipsas libentius didicerunt, atque in nostrum eloquium transferendo nobiliores clarioresque fecerunMirantur autem quidam nobis in Christi gratia sociati, cum audiunt uel legunt Platonem de Deo ista sensisse, quae multum congruere ueritati nostrae religionis
Abbreviated transcription (Latin):
insimilitu dinem imaginis corrupti¬
bilis hominis & uolucrum & quadru¬
pedum & serpentium. Vbi & romanos
& grȩcos & egyptios quidesapientia e
nominegloriati sunt fecit intellegi
Sed dehoc cum istis post modũ disputabi¬
mus : in quo autẽ nobis consentiunt
deuno dõ huius uni uersitatis auctore
qui non solum superomnia corporaẽ
incorporeus uerum &iã superomnes
animas incorruptibilis. principium
nr̃m. lumen nr̃m. bonum nr̃m. in hoc
eos c&eris ante ponimus. Nec silitteras
earũ xp̃ianus ignorans uerbis quae
non didicit indisputatione nonutitur
uel naturalem latine. uel phisi cãgrȩce
appell& cam partem inquadenaturae
inquisitione tractatur : Et nationalem
si ue logicam inquaquaeritur quonam
modo ueritas percipi possit : & moralẽ
uel &hicam inquade moribus agitur.
bonorumq finibus app&endis malorũq
uitandis : Ideo nescit ab uno uero dõ
atque optimo & naturam nobis esse
qua facti ad eius imaginẽ sumus. & doc¬
trinam quaeum nos que nouerimus

Expanded text:
imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium; ubi et Romanos et Graecos et Aegyptios. qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intellegi. Sed de hoc cum istis post modum disputabimus. In quo autem nobis consentiunt de uno Deo huius uniuersitatis auctore, qui non solum super omnia corpora est incorporeus, uerum etiam super omnes animas incorruptibilis, principium nostrum, lumen nostrum, bonum nostrum, in hoc eos ceteris anteponimus. Nec, si litteras eorum Christianus ignorans uerbis, quae non didicit, in disputatione non utitur, ut uel naturalem Latine uel physicam Graece appellet eam partem, in qua de naturae inquisitione tractatur. et rationalem siue logicam, in qua quaeritur quonam modo ueritas percipi possit, et moralem uel ethicam, in qua de moribus agitur bonorumque finibus adpetendis malorumque uitandis, ideo nescit ab uno uero Deo adque optimo et naturam nobis esse, qua facti ad eius imaginem sumus, et doctrinam, qua eum nosque nouerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
pniciosae uel aculti uerediuinitatis alienȩ
illȩ litterȩ iudicatȩ sunt. hinc intellegi
potest quod eas maluit senatus incendere
quaspompilius occultauit quã timere qđ
timuit qui hocaudere non potuit. qui
ergouitam nec modo habere iuiltpiam
talibus sacris quaerat &ernã . quia utem
cummalignis daemonibus non uult habere
soci& atẽ non superstitionem quasolunt᷑
noxia pertimescat: sed uerã religionem
qua produntur &uincuntur agnoscat.¬

Expanded text:
perniciosae uel a cultu uerae diuinitatis alienae perniciosae uel a cultu uerae diuinitatis alienae illae litterae iudicatae sint, hinc intellegi potest, quod eas maluit senatus incendere, quas Pompilius occultauit, quam timere quod timuit, qui hoc audere non potuit. Qui ergo uitam nec modo habere uult piam, talibus sacris quaerat aeternam; qui autem cum malignis daemonibus non uult habere societatem, non superstitionem, qua coluntur, noxiam pertimescat, sed ueram religionem, qua produntur et uincuntur, agnoscat.
Abbreviated transcription (Latin):
nihil aliud quã homines mortui prode¬
bantur quostam prolixa tẽporis u&ustate
fereomnes populigentiũ deos immortales
eẽcrediderant cũ & talibus sacris idem illi
demones obleccarentur. qui secolendos pro
ipsis mortuis quos deos putari fecerant
quibusdam fallacium miraculorũ attesta¬
tionibus supponebant. Sed occulta dĩ ueri
prouidentia factũ est ut & pompilio amico
suo illis conciliati artibus quibus sdromantia
fieri potuit cuncta illa confiteri permitte¬
rentur. & tamen ut moriturus incender&
ea potius quã obruer& amimonere non per¬
mitterentur. Quinehi notescerent nec
aratro quosunt obsisterepotuerunt. nec
stilo uarronis quo ea quȩ dehacre gesta sunt
in nr̃am memoriam ꝑ uener̃. Nonenim
possunt quod nonsinunturefficere. sinunt᷑
autem altodĩ summi iustoq iudicio pro
meritis eorum quos ab eis uela ffligitantũ
uel &iam subici acdecipi iustũ est. Quã uero

Expanded text:
nihil aliud quam homines mortui prodenihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri permitterentur, et tamen, ut moriturus incenderet ea potius quam obrueret, admonere non permitterentur; qui ne innotescerent nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo ea, quae de hac re gesta sunt, in nostram memoriam peruenerunt. Non enim possunt quod non sinuntur efficere; sinuntur autem alto Dei summi iustoque iudicio pro meritis eorum, quos ab eis uel adfligi tantum, uel etiam subici ac decipi iustum est. Quam uero
Abbreviated transcription (Latin):
habuissent non utiq arsissent. Aut&
istos uarronis ad cesarem pontificem
scriptos atq editos patres conscripti
similiter incendissent. quodergo aquam
egesserit idest exportauerit numa ponpi¬
lius unde sdromantiam facer&. Ideo
nim pham egeriam conlugẽ dicitur
habuisse quẽ ad modum in su pradicto
libro uarronis exponitur. Itaenim
solent resgestȩ aspersione mendaciorũ
in fabulas uerti. in illaigitur ỹ droman¬
tia curiosissimus rex illeromanus &
sacra didicit quae in librissuis pontifi¬
ces haberent &eorum causas quas p̃ter
se neminem scire uoluit. Itaq eas seor sũ
scriptas secũ quodammodo morifecit
quando ita subtrahendas hominum noti¬
tiae sepeliendasq curauit. Autergo
demonum illictam sordidȩ & noxiȩ cupi¬
ditates erant conscriptae ut ex his tota illa
theo logia ciuilis &iam apud tales homines
ex secrabilis apparer& quitam multa in ip
sis erubescenda susceperant dutilliom̃s

Expanded text:
habuissent, non utique arsissent, aut et habuissent, non utique arsissent, aut et istos Varronis ad Caesarem pontificem scriptos adque editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est exportauerit, Numa Pompilius, unde hydromantian faceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam aput tales homines execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant; aut illi omnes