comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bium ubi simulacͥrũ illud locatum conspi¬
ciebamus. uniu̾si undiq confluentes & ubi
quisq poterat stantes. ludos qui agebant᷑ in.¬
tentissimi expectabamus intuentes alt̾nante
conspectu hinc meretriciã pompã illinc uir-¬
ginem dãm. illam supplicit̾ ad orari. ante illã
turpia celebrari. Non ibi pudibundos mimoᷤ
nullam uerecundorem scęnicã uidimꝰ. Cun-¬
cta obscenitatis implebant officia. Sciebatur
uirginali numini quid placeret: & exhibe¬
batur quȩ de templo domum matrona do.¬
ctior reportaret. Nonnulle pudentiones aũte.¬
bant faciem: ab impuris motib scęnicorũ.
& artem flagicii furtiua intentione disce¬
impudicos gestus ore lib̾o cernere: s multo
minus auderebant sacra eiꝰ qͣm uenerabant᷑
casto corde damnare. Hoc tm̃ palam discen¬
dum p̃bebatur in templo. ad quod ꝑpetͣn¬
dum saltim secretum querebat᷑ in domo:
mirante nimium si ibi ullus erat pudor

Expanded text:
brum, ubi simulacrum illud locatum conspibrum, ubi simulacrum illud locatum conspiciebamus, universi undique confluentes, et ubi quisque poterat stantes, ludos qui agebantur intentissimi spectabamus, intuentes alternante conspectu, hinc meretriciam pompam, illinc virginem deam; illam suppliciter adorari, ante illam turpia celebrari: non ibi pudibundos mimos, nullam verecundiorem scenicam vidimus; cuncta obscenitatis implebantur officia. Sciebatur virginali numini quid placeret, et exhibebatur quod de templo domum matrona doctior reportaret. Nonnullae pudentiores avertebant faciem ab impuris motibus scenicorum, et artem flagitii furtiva intentione discebaimpudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra ejus, quam venerabantur, casto corde damnare. Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo: mirante nimium si ullus ibi erat pudore
Abbreviated transcription (Latin):
Tanta enim uisẽ. ꝓbicatis & castitatis. ut
om̃is uł pene om̃is eiꝰ laude moueat᷑ hu¬
mana natura. nec usq adõ sit turpitudi¬
ne uiciosa ut totum amitat sensum hone¬
statis. ꝓ inde malignitas demonuni n alit ubi
se queniad modum scriptum in nr̃is litteris
nouimus transfiguret in angłos lucis. non im¬
plet negotium deceptionis foris itaq popłis ce¬
leberrimo strepitu impietas impura circum¬
sonat: & intus paucis castitas simulata uix so¬
nat. Prebent᷑ ꝓpatula pudendis & secreta lau¬
dandis. Decus latet & dedeciis patet. Qđ ma¬
lum gerit᷑. om̃s conuocat spectatores: quod
bonum dr̃. uix aliquos inuenit auditores:
tanqͣm honesta erubescenda & in honesta
głanda. S ubi hoc nͥindemonũ templis: ubi
nisi infallatiȩ diuersoriis : illud enim fit
ut honestiores qui pauci sunt capiant᷑. hoc
autẽ ne plures qui sunt turpissimi gtantur
tatis p̃cepta nescimus: ante ipsum t̾m delu-¬

Expanded text:
Tanta enim vis est probitatis et castitatis, ut Tanta enim vis est probitatis et castitatis, ut omnis vel pene omnis ejus laude moveatur humana natura, nec usque adeo sit turpitudine vitiosa, ut totum amittat sensum honestatis. Proinde malignitas daemonum, nisi alicubi se, quemadmodum scriptum in nostris Litteris novimus, transfiguret in angelos lucis , non implet negotium deceptionis. Foris itaque populis celeberrimo strepitu impietas impura circumsonat, et intus paucis castitas simulata vix sonat: praebentur propatula pudendis, et secreta laudandis: decus latet, et dedecus patet: quod malum geritur, omnes convocat spectatores; quod bonum dicitur, vix aliquos invenit auditores: tanquam honesta erubescenda sint, et inhonesta glorianda. Sed ubi hoc, nisi in daemonum templis? ubi, nisi in fallaciae diversoriis? Illud enim fit, ut honestiores, qui pauci sunt, capiantur; hoc autem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigatatis praecepta, nescimus: ante ipsum tamen delu
Abbreviated transcription (Latin):
romani inbella cuulia suis cupiditatib qͣm
illorum instigationib exarsissent. Quȩ cũ
crudelitatib mixtȩ sint. opꝓbria numinũ &
crimina siue ꝓdita siue conficta ipsis expos¬
centib & nisi fieret irascentib. etiam certis
& statutis sollempnitatib consecrata illis &
dicata claruerint. atq ad om̃uim ocłos ut
imitanda p̃ponerent᷑ expectanda ꝓcesserint:
quidẽ qđ idem ipsi demones qui se huiꝰce
modi uoluptatib inimundos eẽ sp̃s confi¬
tentur qui suis flagitiis & facinorib siue in¬
dicatis siue simulatis eorumq sibi celebratio¬
ne petita ab impudentib exorta apudenti¬
b auctores se uitȩ scelestȩ immunde q te¬
stant᷑ ꝑ hibent᷑ cm̃ in aditis sius secretis ꝙ pe.¬
nitralib dare quedam bona p̃cepta de mo
rib quib dam uelut electũ sacratis suis:
qđ si ita ẽ hoc ipso callidior adũtenda ẽ. &e
conuncenda malitia sp̃uum noxiorum.

Expanded text:
Romani in bella ciuilia suis cupiditatibus quam Romani in bella ciuilia suis cupiditatibus quam illorum instigationibus exarsissent. CAPUT crudelitatibus mixtae, obprobria numinum et crimina, siue prodita siue conficta, ipsis exposcentibus et nisi fieret irascentibus etiam certis et statis sollemnitatibus consecrata illis et dicata claruerint adque ad omnium oculos ut imitanda proponerentur, spectanda processerint: quid est, quod idem ipsi daemones, qui se huiusce modi uoluptatibus inmundos esse spiritus confitentur, qui suis flagitiis et facinoribus, siue indicatis siue simulatis, eorumque sibi celebratione petita ab inpudentibus, extorta a pudentibus auctores se uitae scelestae inmundaeque testantur, perhibentur tamen in adytis suis secretisque penetralibus dare quaedribus, quibusdam velut electis sacratis suis? Quod si ita est, hoc ipso callidior advertenda est et convincenda malitia spirituum noxiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
re compulsi sumus: q̃m pessimis morib
ciuium romanã rẽ .p. iam antea ꝑditam fu¬
isse nullamq remansisse ante ad uentum
minime dubitarunt. Quam ꝑdicionem diis
sius non imputant qui mala transitoria qͥb
boni seu uiuant seu moriant᷑ ꝑire ñ possunt
quentet ꝓmorib optimis p̃cepta contͣ ꝑdi¬
tos mores. dii uͦ ipsorum nullis talib p̃cep.¬
tis egerint aliquid cum suo cultore popło
ꝓ illa re .p. ne ꝑiret immo eosdem mores ue¬
lut suis exemplis auctoritate noxia corrum¬
pendos egerunt potius ut ꝑiret. Quã ñ idõ
tunc ꝑisse quisqͣm ut arbitror iam dicere
audebit: quia discessere oñs aditis arisq
relictis dii. uelut amici uirtutib cum uitus
hominum offendent᷑. quia tot signis extorũ
auguriorũ uaticimorum quib se tanqͣm
p̃scios futurorũ adiutoresq p̃liorum iacta¬
re & commendare gestiebant coniuncunt᷑
fuisse p̃sentes. Qui si uere abscessissent: mitiꝰ

Expanded text:
re conpulsi sumus, quoniam pessimis moribus re conpulsi sumus, quoniam pessimis moribus ciuium Romanam rem publicam iam antea perditam fuisse nullamque remansisse ante aduentum Ct scribere minime dubitarunt. Quam perditionem dis suis non inputant, qui mala transitoria, quibus boni, seu uiuant seu moriantur, perire non posquentet pro moribus optimis praecepta contra perditos mores; di uero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid cum suo cultore populo pro illa re publica, ne periret; immo eosdem mores uelut suis exemplis auctoritate noxia corrumpendo egerunt potius, ut periret. Quam non ideo tunc perisse quisquam, ut arbitror, iam dicere audebit, quia \'discessere omnes adytis arisque relictis di\', uelut amici uirtutibus, cum uitiis hominum offenderentur; quia tot signis extorum auguriorum uaticiniorum, quibus se tamquam praescios futurorum adiutoresque proeliorum iactare et commendare gestiebant, conuincuntur fuisse praesentes; qui si uere abscessissent, mitius
Abbreviated transcription (Latin):
xii demones qͦs illi dõs putantes colendos
& uenerandos arbitrabant᷑ int̾ se pugnan-¬
tes hominib apparere uoluerunt. ne imi¬
tari tales pugnas ciuica trepidaret affectio.
s potius humanum scelus diuino excusa¬
ret᷑ exemplo. Hac astutia maligni sp̃s etiã
ludo su̾nde multa iam dixi scenicos sibi
dicari sacrariq uisserunt. ubi tanta dõrũ
flagicia theatricis canticis atq fabularum
actionib celebrata sunt: ut quisquis eos talia
fecisse crederet. & quisquis non crederet s
tm̃ illos libentissime sibi talia exhibi cerne
ret. seturus imttaret᷑. Nequis itaq existima¬
ret indõs conuitia potiꝰ qͣm eis dignum alt¬
quid scriptitasse. ubi cumq illos int̾ se pu¬
gnasse poetȩ cõmemorarunt. ipsi ad decipi¬
endos homines poetarũ carmina firmaue¬
runt: pugnas uidelicet suas non solum ꝑ
scenicos intheatro. ueruetiam ꝑse ipsos in
campo humanis ocłis exhibentes. Hȩc dice¬

Expanded text:
xii daemones, quos illi deos pxii daemones, quos illi deos pet venerandos arbitrabantur, inter se pugnantes hominibus apparere voluerunt; ne imitari tales pugnas civica trepidaret affectio, sed potius humanum scelus divino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa jam dixi, scenicos sibi dicari sacrarique jusserunt: ubi deorum tanta flagitia theatricis canticis atque fabularum actionibus celebrata, et quisquis eos talia fecisse crederet, et quisquis non crederet, sed tamen illos libentiret, securus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos conuicia potius quam eis dignum aliquid scriptitasse, ubicumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt, ipsi ad decipiendos homines poetarum carmina firmauerunt, pugnas uidelicet suas non solum per scaenicos in theatro, uerum etiam per se ipsos in campo humanis oculis exhibentes. Haec dice
Abbreviated transcription (Latin):
confsxerunt. ipsi int̾se priꝰ pugnare uisi suñ:
Namq ibi auditi sunt pͥmum ingente
moxq multi se uidisse nuntiarunt
uot dies duas acies p̃liari. Quȩ pugna
ubꝵ destitit uestigia quoq uelut hominum &
equorũ quanta de illa conflictacione expͥmi
poterant inuenerunt. Sigͦ ueracit᷑ int̾ se nu¬
mina pugnauerunt: iam bella ciuilia exeu.¬
santur humana. Considet᷑ tm quȩ sit taliũ
dõrum uł malitia uł miseria. Si autẽ se pu¬
mani bellando ciuilit̾ tanqͣm dõrum exẽplo
nullum nefas amittere uiderent᷑ : iam enim
cȩꝑant bella cuulia: &e aliquot nefandorum
pͣliorũ strages execranda ꝓcesserat. Iam multos
mouerat. quod miles quidam dum occiso spo¬
lia detraheret. frẽm nudato cacdauere agno¬
uit: ac decestatus bella ciuilia se ipsum ibi
ꝑimens fr̃no corꝑe̾ ad unxit. Ut gͦ huiꝰ tan¬
ti mali minune tederet s armorum scele¬
storum magis mag̃q ardor incresceret no¬

Expanded text:
conflixerunt, ipsi inter se prius pugnare uisi sunt. conflixerunt, ipsi inter se prius pugnare uisi sunt. Namque ibi auditi sunt primum ingentes fragores, moxque multi se uidisse nuntiarunt uot dies duas acies proeliari. Quae pugna ubi destitit, uestigia quoque uelut hominum et equorum, quanta de illa conflictatione exprimi poterant, inuenerunt. Si ergo ueraciter inter se numina pugnauerunt, iam bella ciuilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deorum uel malitia uel miseria: si autem se pumani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot nefandorum proeliorum strages exsecranda praecesserat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret, fratrem nudato cadauere agnouit ac detestatus bella ciuilia se ipsum ibi perimens fraterno corpori adiunxit. Ut ergo huius tanti mali minime taederet, sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, no
Abbreviated transcription (Latin):
straret. Neq enim eiꝰ dignitati tantũ ꝓfuit
illa uictoria: quantum nocuit cupiditati
qua factum ẽ. ut immodatis inhians & scdđis
reb elatus ac p̃cipitatis magis ipse ꝑiret in
morib qͣm inimicos incorꝑib ꝑderet. Hec
illi dii uere tristia uereq lugenda ñ extis.
ñ auguriis. nͣou euiꝰqͣm somnio uł uaticinio
p̃nunciabant. Magis enim timebant ne cor¬
rigeret᷑ qͣm ne uinceret᷑. Imo satis agebant
ut uictor ciuium głosus. uictus atq capti¬
uus nefandus uiciis. & ꝑhec ipsis etiam de¬
monib multo obstrictius subdet᷑. Illinc uͦ¬
quis uon intelligat. quis non uideat. nͥ qui
tales dõs imitari magis eligit qͣm diuina
grã ab eorum societate separari. quantum
moliant᷑ maligni isti sp̃s exemplo suo ue¬
lut diuinam auctoritatẽ p̃bre scelerib: q̃
etiam inquadam campaniȩ lata planicie
ubi non multo post ciuiles acies nefario p̃lio

Expanded text:
strarent. Neque enim eius dignitati tantum profuit strarent. Neque enim eius dignitati tantum profuit illa uictoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est, ut inmoderatis inhians et secundis rebus elatus ac praecipitatus magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus perderet. Haec illi di uere tristia uereque lugenda non extis, non auguriis, non cuiusquam somnio uel uaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur quam ne uinceretur. Immo satis agebant, ut uictor ciuium gloriosus uictus adque captiuus nefandis uitiis et per haec ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subderetuquis non intellegat, quis non uideat, nisi qui tales deos imitari magis elegit quam diuina gratia ab eorum societate separari, quantum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo uelut diuinam auctoritatem praebere sceleribus? quod etiam in quadam Campaniae lata planitie, ubi non multo post ciuiles acies nefario proelio
Abbreviated transcription (Latin):
uenio. Uictoria tua ẽ silla. Deinde addiecit at¬
rum eẽ capitolium. Hoc cum dixisset: confi¬
nuo eg̃ssus ẽ e castris. Postero die concitator re:¬
u̾susẽ & capitolium arsisse clamiauit. Arse¬
rat autem reuera capitolium. Qđ quidem de¬
moni &e p̃ uidere facile fuit &e celerrime nur¬
tiare. Illudsane intende q̃ ad causam maxims
ꝑtinet: sub qualib diis ee cupiant qui blas¬
phemant saluatoiem uoluntates fidelui a
dominatu demonũ lib̾antem. Clamanit
homo uaticiando uictoria tua ẽ silla. atq
ut hec diuino sp̃u clamasse erecdecur noncia.¬
uit etiam aliquid &e ꝓpe futurum & moxfa¬
ctum unde longe aberat ꝑ quem ille fp̃s
silla. quȩ illic uictor eam horenda cõmisit.
cui corona aurea ipsiꝰ uictoriȩ illustrissimũ
signum inuitulino iecore apparuit. Qualia
signa si dii iusti dare solerent ac non demo.¬
nes impii. ꝓfecto illis extis nefaria potuis
atq ipsi sille gͣuit̾ noxia mala futura mon¬

Expanded text:
uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit aruenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam aliquid et prope futurum et mox factum, unde longe aberat per quem ille spiritus Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, profecto illis extis nefaria potius adque ipsi Syllae grauiter noxia mala futura mon
Abbreviated transcription (Latin):
tica uictoria ab eodem manclata ꝑrulerat.
Quid hie respondera potest quare dii cura¬
uerint uelut felicia ista nuntiaꝵe. & nullus
corum eurauerit sillam mondo corrigere
mala tanta facturum scelestis armis ouilib
qualia non fedarent s auferrent omnino rẽ
publicam : nempe intelligunt᷑ demones sic̃
sepe iam dixi notumq nob̾ ẽ in litteris sacris
resq ipse satis indicant negotium suum age łxxu.
re: ut ꝓdiis habeant᷑ ut colant᷑ ut ea illis
exhibeant᷑ quib hisqui exhibent sociati unã
pessimam causam cum eis habeant iniudicio
dĩ. Deinde cum ueniss tarentum silla atq
ibi sacrificass. uidit in capite uitulni iecoris
similitudinẽ corone aureȩ. Tunc postumius
aruspex ille respondit p̃claram ei significare
uictoriam: uissitq ut excis illis solus uescere¬
tur. Postea paruo int̾uallo seruus cuiꝰda lucii
ponti. uaticinando clamauit abelsona mnitẽ

Expanded text:
tica uictoria ab eodem mandata pertulerat. tica uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curauerit Syllam monendo corrigere mala tanta facturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rem publicam? Nempe intelleguntur daemones, sicut saepe dixi notumque nobis est in litteris sacris resque ipsae satis indicant, negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus hi qui exhibent sociati unam pessimam causam cum eis habeant in iudicio Dei. Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset, uidit in capite uitulini iecoris similitudinem coronae aureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram significare uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius
Abbreviated transcription (Latin):
uisset: ei adeo leta exta inmolanti fuisse scri¬
bi liuus. ut custodirise postumus arisper
uoluerit. eapicis supplicium subiturus. nea
quȩ in animo silla haberet dus uiuantib
impleuissi. Eece non discesserunt. aditis aris
ꝙ relictis di. quando dererũ euentu p̃dice.¬
bant nichilq de ipsiꝰ sillȩ correctione eura¬
bant. Promitebant p̃sagando felicitatẽ ma¬
gnam: nec malam cupiditatem minando
frãgebant. Deinde cum eẽt. in asia bellum
mitridaticum gerens. ꝑ luciun titum ei man¬
datum ẽ aioue qđ eẽt mitridatẽ suꝑaturus.
&e factum ẽ. Ac postea molienti redire in uiꝰ¬
bem. & suas amicorũ In uirias subortas cuuli
sanguine uleisci: iterũ mandatum ẽ ab eodẽ
ioue ꝑmilitem quemdam legionis sexte. pͥus
se de mitridate p̃nuntiasse uictoriã: & tunc
ne. Cum ꝑcunctatꝰ silla quę forma milit.
uisa fuerit. cum ille indicasset. eam recordatꝰ
ẽ. quam priꝰ ab illo audierat qui de mitrida¬

Expanded text:
uisset, adeo laeta exta immolanti fuisse scriuisset, adeo laeta exta immolanti fuisse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset. Ecce non discesserant adytis adquo aris relictis di, quando de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam nec malam cupiditatem minando frangebant. Deinde cum esset in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium ei mandatum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus, et factum est. Ac postea molienti redire in Urbem et suas amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Ioue per militem quendam legionis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc ne. Tum percontatus Sylla, quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam recordatus est, quam prius ab illo audierat, qui de Mithrida
Abbreviated transcription (Latin):
maricȩ nescio cui tribuo marii sangumeam
felicitatẽ. s occulte potiꝰ ꝓuidentię di: adis¬
torum ora claudenda. eosq aberrore lib̾an¬
dos. qui non studiis agunt s hec prudent᷑
aduertunt: quia si aliquid inhisreb demo¬
nes possunt. tantum possunt qͣntum secreto
omĩpotentis arbitrio ꝑmitunt᷑: ne magni¬
pendamus t̾renam felicitatem. quȩ sic mario
malis etiam plerumq concedit᷑. nec eam rurs
quasi malã arbitremu.um ea multos etiã
pios ac bonos unuis ueri dĩ cultores inuitis
demonib p̃pollusse uideamus: nec eosdẽ
laue t̾rena ꝓpitiandos aut timendos existi.¬
menus: quia sicut ipsi mali homines in
t̃ra. sic etiam illi ñ om̃ia quȩ uolunt facere
possunt. nͥ quantum illiꝰ ordinatione sinit᷑¬
Sille cuiꝰ plene iidacia nemo comp̃hendit. uiste
talia fuerant ut suꝑiora quorũ uindex esse
uidebat᷑ illius comparatione queterentur
eune pͥmium ad urbem cont᷑ mariũ castramo¬

Expanded text:
Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed occultae potius providentiae Dei ad istorum ora claudenda, eosque ab errore liberandos qui non studiis agunt, sed haec prudenter advertunt. Quia et si aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto Omnipotentis arbitrio permittuntur; ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae, sicut Mario, malis etiam plerumque conceditur; nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios et bonos unius Dei veri cultores, invitis daemonibus praepolluisse videamus; nec eosdem lave terrena propitiandos aut timendos existimemus. Quia sicut ipsi mali homines in terra, sic etiam illi non omnia quae volunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinuntur, cujus plene judicia nemo comprehendit, juste talia fuerunt, ut superiora, quorum uindex esse uidebatur, illorum conparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mo
Abbreviated transcription (Latin):
um felix fuit: & catilina pessimus. opp̃sus ino¬
pia. & in bello sui scełis ꝓstratus. infelix. Et uera¬
cissima atq certissima felicitate p̃pollent boni
dm̃ colentes: a quo solo conferri potest. Illa
igit᷑ res.p. malis morib cum ꝑiret. nichil dii
eorum ꝓcliligendis uł ꝓcorrigendis egerunt
morib ne ꝑiret: immo de pͣuandis & corrum¬
pendis ad diclerunt morib ut ꝑiret. Nec se
bonos fingant: quod uelud offensi ciuuim ini¬
quitate discesserint. ꝓrsus ibi erant. ꝓdunt᷑.
conuincunt᷑. Nec sub uenire p̃cipiendo: nec
latere tacendo potuerunt. Omitto. qđ ma¬
rius amiserantib minternensib maricȩ dee
inluco eiꝰ commendatꝰ ẽ. ut ei omnia ꝓsꝑaret.:
&e ex summa desꝑatione reu̾sus in columis.
in urbem duxit crudelẽ crudelis exercitum.
Ubi qͣm cruenta. quã inciuilis. hostiliq um¬
manior eiꝰ uictoria fuerit: eos qui scripserunt
legant. qui uolunt. S hoc ut dixi omitto. nec

Expanded text:
um felix fuit; et Catilina pessimus, oppressus inoum felix fuit; et Catilina pessimus, oppressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix: et verissima atque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. 2. Illa igitur respublica malis moribus cum periret, nihil dii eorum pro dirigendis vel pro corrigendis egerunt moribus, ne periret, imo depravandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod velut offensi civium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, convincuntur: nec subvenire praecipiendo, nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco ejus commendatus est, ut ei omnia prosperaret; et ex summa desperatione reversus incolumis, in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum: ubi quam cruenta, quam incivilis, hostilique immanior ejus victoria fuerit; eos qui scripserunt, legant qui volunt. Sed hoc, ut dixi, omitto: nec
Abbreviated transcription (Latin):
dolorib excruciari &e emori diis amicis. Qđ
si ita eẽ. concedunt: compendio nichil eos ꝓdeẽ
& coli suꝑfluo confitent᷑. Nam si uirtutib
animi & ꝓbitate uitȩ cuius p̃mia pꝰ mortem
sꝑanda sunt magis contraria ut popłs disce
nocent. uł eis qͦs diligunt ꝓssunt ut quid co-¬
lunt᷑: Ut quid stanto studio colendireqͥrunt᷑
cur laboriosis tristibq temporib tanqͣm of¬
Si autẽ habent in his reb uł beneficii uł ma¬
leficii potestatem. cur ieis affuerunt pessi¬
mo uiro mario & optimo regulo defuerunt:
anex hoc ipsi intelligunt᷑ in iustissimi & pes¬
simi: qđ si ꝓpterea magis timendi & colendi
putant᷑ Neq hoc pitet᷑. Neq enim eos minꝰ
inuenitur regulus coluisse qͣm marius. Nec
icdõ uita pessima eligenda uideat᷑: quia mag̃
mario qͣm regło dii fauisse existimant᷑. Mecel¬
lus enim. romanorũ laudatissimus. qui habuit
quinq filios consulares etiam rerum temꝑali.¬

Expanded text:
doloribus excruciari et emori, diis amicis. Quod doloribus excruciari et emori, diis amicis. Quod si ita esse concedunt, compendio, nihil eos prodesse, et coli superfluo, confitentur. Nam si virtutibus animi et probitati vitae, cujus praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut populus discernocent, vel eis quos diligunt prosunt: utquid coluntur? utquid tanto studio colendi requiruntur? Cur laboriosis tristibusque temporibus, tanquam ofSi autem habent in his rebus, vel beneficii, vel maleficii potestatem; cur in eis adfuerunt pessimo viro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelliguntur injustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur: neque enim minus eos invenitur Regulus coluisse, quam Marius. Nec ideo vita pessima eligenda videatur, quia magis Mario quam Regulo dii favisse existimantur. Metellus enim, Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporali
Abbreviated transcription (Latin):
de bona uita atq usticia ciuitas p̃cepta con¬
tempserat Nunc uͦ quales queso dii fuerunt.
si noluerunt cum popło cultore suo uiuere
quẽ male uiuentẽ non docuerant beneuiuere:¬
quid qd etiam uident᷑ eorum affuisse cupidita.¬
tib implendis. & ostendunt᷑ ñ p̃fuisse refrena¬
ndis: Quid enim mariũ ncuum hominem
& ignobilem cruentissimum auctorẽ belloꝵ
ciilium atq gestorẽ ut septies consul fieret
ad iuuerunt. atq ut inseptimo suo consu¬
latu moreret᷑ senex ne in manꝰ sillȩ futuri mox
ad hec eum clii eorũ non uiuerunt: ñ parũ ẽ.
quod facent᷑ etiam ñ ꝓpiciis diis suis posse ac¬
cidere hoministamꝰ temꝑalẽ qͣm nimis. di¬
ligunt tantam felicitatẽ. & posse homines
sicut fuit marius salute. uirib. opib honori.¬
b dignitate. longeuitate cumulari & ꝑfrui
diis iratis. posse etiam honuines sicut fuit re-¬
gulus captiuitate seruitute. inopia. uigiliis.

Expanded text:
de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta conde bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, quaeso, di fuerunt, si noluerunt cum populo cultore suo uiuere, quem male uiuentem non docuerant bene uiuereQuid, quod etiam videntur eorum adfuisse cupiditatibus implendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis? Qui enim Marium, novum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum civilium atque gestorem, ut septies consul fieret adjuverunt, atque ut in septimo suo consulatu moreretur senex, nec in manus Syllae futuri mox ad haec eum dii eorum non juverunt, non parum est quod fatentur etiam non propitiis diis suis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem; et posse homines, sicut fuit Marius, salute, viribus, opibus, honoribus, dignitate, longaevitate cumulari et perfrui, diis iratis: posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captivitate, servitute, inopia, vigiliis,
Abbreviated transcription (Latin):
S tm̃ hec numinum turba ubi erat. cum
longe anteqͣm mores corrumꝑent᷑ antiqͥ.
agallis capta roma & incensa ẽ: an p̃sentes
forte dormiebant : tunc enim tota urbe
in hostium potestatẽ redacta. solus collis
caꝑitolinus remanserat. Qtu eciam ipseca¬
ꝑet᷑ insi salcem anseres diis dormientib
uigilarent. Unde bene in suꝑsticionem ȩgip.¬
tiorum bestias auesq colentium romani
deciderant: cum anseri sollempnia cele¬
brabant. Uerum de his aduentiis & corpo¬
ris potius qͣm animi mał quȩ uł abhostib
uł alia clade accidunt: nunc interim
disputo. Nunc ago de labe moꝵ: quib
pͥmum paulatim decoloratis. deiñ torrentis
nnde p̾erpitatũ. tanta quanius integris tec¬
tis menib q facta ẽ. riuna reipublicȩ. ut ma¬
gni auctores e. rum eã tunc amissam non du
bitent dicere. Recte autẽ abscesserant ut amit.¬
teret᷑ om̃s aditis arisq relictis diisieorum

Expanded text:
Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum longe antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Capitolinus remanserat; qui etiam ipse caperetur, nisi saltem anseres diis dormientibus vigilarent. Unde pene in superstitionem Aegyptiorum bestias avesque colentium Roma deciderat, cum anseri solemnia celebrabant. Verum de his adventitiis, et corporis potius quam animi malis, quae vel ab hostibus vel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis, tanta, quamvis integris tectis moenibusque, facta est ruina reipublicae, ut magni auctores eorum eam bitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum
Abbreviated transcription (Latin):
runt: ꝓferat᷑ ostendat᷑ legat᷑ quas dõrũ le:¬
ges illi eiuitati datas contempserint gcci ut
sedicionib cuncta turbarent. quas marius
& einna. & carbo. ut inbella eciam ꝓgre¬
derent᷑ citulia causis iniquissimis suscepta
& crudelit̾ gesta. crudeliꝰq finita. quas de¬
niq silla ipse cuiꝰ utam mores facta. des¬
cribente salustio aliisq scriptorib historiȩ
quisnon exhorieat. quis illam rem .p. ñ cc̃¬
ꝑisse fateat᷑: an forte ꝓpt̾ huiꝰcemͦi cuuum
mores. uirgilianã illam sententiã sicut so.¬
lent ꝓdefensione suorum dõrũ opponere
aulebunt. discessere om̃s additis. arisq re¬
lictis. dii quib imꝑium oͣesteterat: Primũ
si ita ẽ. non habent cur quęrant᷑ de religio.
ne xp̃iana quod ha c offensi dii sui deserue¬
rint. qm quidem maiores eorum iampͥdem
morib siuis aburbis altarib tam mulcos ac
minutos dõs tanqͣm d musicas abegerunt.

Expanded text:
runt, proferatur ostendatur legatur, quas deorum lerunt, proferatur ostendatur legatur, quas deorum leges illi ciuitati datas contemserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent, quas Marius et Cinna et Carbo, ut in bella etiam progrederentur ciuilia causis iniquissimis suscepta et crudeliter gesta crudeliusque finita, quas denique Sylla ipse, cuius uitam mores facta describente Sallustio aliisque scriptoribus historiae quis non exhorreat? quis illam rem publicisse fateatur? 2. An forte propter hujuscemodi civium mores Virgilianam illam sententiam, sicut solent, pro defensione suorum deorum opponere audebunt, Discessere omnes adytis arisque relictis Dî, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non habent cur querantur de religione christiana, quod hac offensi eos dii sui deseruerint: quoniam quidem majores eorum jam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos, tanquam muscas abegerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
rem popłi eẽ. negare ñ possumus. Si autem
hoc nom̃ quod alibi alit̃q uulgatũ ẽ ab u¬
su nr̃e locucionis ẽ. forte remotiꝰ: in ea certe
ciuitate ẽ. uera iusticia de qua scriptura
sc̃a dicit głosissima dete dicta sunt dece
ciuitas clĩ. S quod ꝑtinet ad p̃sentẽ questi¬
onem: qͣmlibet laudabilem dicant istam
tissimos iam longe ante xp̃i aduentum pe¬
ssima ac flagitiosissima facta. erat. immo
uͦ nulla erat. atq om̃ino ꝑierat ꝑditissimis
morib. Ut gͦ non ꝑiret dii custodes eius po¬
pło eultorisuo dare p̃cipue tutȩ ac morũ
p̃cepta debuerunt. a quo tot templis tot
sacerdotib & sacrificiorum generib em
multiplicib uariisq sacris. tot festis solle¬
nitatib tot tantorq ludorũ celebritatib
colebantur. Ubi nichil demones nisi negot¬
um suum egerunt non curantes quemad
modum illi uiuerent. immo curantes ut eciã
ꝑdite uiuerent dum tm̃ honori suo illa om¬
nia metu sub diti ministrarent. Aut si dede¬

Expanded text:
rem populi esse negare non possumus. Si autem hoc nomen, quod alibi aliterque uulgatum est, ab usu nostrae locutionis est forte remotius, in ea certe ciuitate est uera iustitia, de qua scriptura sancta dicit: Gloriosa dicta sunt de te, ciuitas Dei. onem, quamlibet laudabilem dicant istam tissimos iam longe ante Christi aduentum pessima ac flagitiosissima facta erat; immo uero nulla erat adque omnino perierat perditissimis moribus. Ut ergo non periret, di custodes eius populo cultori suo dare praecipue uitae ac morum praecepta debuerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sacrificiorum generibus, tam multiplicibus uariisque sacris, tot festis sollemnitatibus, tot tantorumque ludorum celebritatibus colebantur; ubi nihil daemones nisi negotium suum egerunt, non curantes quem ad modum illi uiuerent, immo curantes ut etiam perdite uiuerent, dum tamen honori suo illa omnia metu subditi ministrarent. Aut si dede
Abbreviated transcription (Latin):
buit. Nam etiam suors cadauerib a non nul¬
lis pasta ꝑhibetur. Deinde om̃ium fessa re¬
rum. ne saltem captiua in manus hannibał
ꝑ uen̾ret. ingentem rogum publice instru¬
xit. in quem ardentẽ ferro etiam trucidatos
qrĩs se suosq miserunt. Hic aliquid agerent
dii helluones atq nebulones. sacrificio¬
um adipib in hiantes: & fallatium diui¬
rationum caligine decipientes. Hic aliquid
agerent. Ciuitati popłi romani amicissi¬

Expanded text:
buit; nam etiam suorum cadaueribus a nonnulbuit; nam etiam suorum cadaueribus a nonnullis pasta perhibetur. Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiua in manus Hannibalis perueniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent di helluones adque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes et fallacium diuinationum caligine decipientes; hic aliquid agerent, ciuitati populi Romani amicissi
Abbreviated transcription (Latin):
histionib qͣm tunc legionib ꝓextrema sa¬
line collata sunt: S in his om̃ib belli puni¬
ei sedi milis nichil miserabilius ac misera¬
bili qrerela dignus: qͣm exitium saguncino¬
rum sut. hec quippe hispãniȩ ciuitas amicis¬
sur popłi romam dumeidem popło fidẽ
sguat euersa ẽ. Hinc enim annibal fracto
ẜede romanorũ. causas quesit quib eos
rritaret adbellum. Saguntuni gͦ ferocit᷑
obsidebat. Qđ uħi romȩ auditum ẽ missi le¬
gatiad anniba̾em ut ab eiꝰ obsidione disce.¬
deret. conteni carchaginem ꝑgunt. queri¬
moniamq deponunt foedis rupti in fectoq
negotio romam redeunt. Dum hȩ mote a¬
guntur: misera illa ciuitas opulentissima
siȩ rei publicȩ romanęq carissima. octauo
uł iouo a penis m̃se deletaẽ. Cuiꝰ interitũ
legee quanto magis scrib̾e horroris ẽ. Breui
t̃ tnreum comiemorabo. Ad remqͥppe quȩ
agiur multum ꝑtinet. Primo fame conta¬

Expanded text:
histrionibus, quam tunc legionibus pro extrema sahistrionibus, quam tunc legionibus pro extrema salium non tulerunt. Sed in his omnibus belli Punici secundi malis nihil miserabilius ac miserabili querella dignius quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae ciuitas amicissima populi Romani, dum eidem populo fidem seruat, euersa est. Hinc enim Hannibal fracto foedere Romanorum causas quaesiuit, quibus eos inritaret ad bellum. Saguntum ferociter ergo obsidebat. Quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Hannibalem, ut ab eius obsidione discederet. Contemti Carthaginem pergunt querimoniamque deponunt foederis rupti infectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa ciuitas opulentissima, suae rei publicae Romanaeque carissima, octauo uel nono a Poenis mense deleta est. Cuius interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breuiter tamen eum commemorabo; ad rem quippe quae agitur multum pertinet. Primo fame conta
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. ut romani reos facinor ꝓposita impu-¬
nitate colligerent. seruitia libtate dona¬
rent. atq illis pudendus non tam suple¬
retur qͣm institueret᷑ exerritꝰ. Serus itaq
immo ne faciamꝰ inuiriã iam libertis. ꝓro
mana re .p. pugnaturis. arma defuerunt.
Detracta sunt templis: tanqͣm romani diis
suisdicerent. Ponite quȩ tam diu iuanit̃ ha¬
biustis: si forte aliquid utile inde facere po.¬
ssunt. nr̃a mancipia unde nr̃a numina
nichil facere potuistis. Tunc etiam stipendiis
sufficiendis cundefeciss aerarium. in usus
publicos opes uenere pͥuate. ut ad eo uno qͦq
id qđ habuit conferente. ut p̃t̃ singulos¬
aureos anulos singłasq bullas mise rabilia
auceatis insignia nichil sibi auri senatꝰ ipse
quanconiags ceteri ordines tribq relinque¬
sent. Quiscerret istos sinr̃is temꝑib ad hanc
mopiari cogerent᷑: cum eos modo uix feramꝰ
quan so ꝓsuꝑflua uoluptate plura donant᷑

Expanded text:
ta est, ut Romani reos facinorum proposita inputa est, ut Romani reos facinorum proposita inpunitate colligerent, seruitia librent, atque ex illis pudendus non tam suppleretur quam institueretur exercitus. Servis itaque, imo ne faciamus injuriam, jam libertis pro Romana republica pugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt templis, tanquam Romani diis suis dicerent, Ponite quae tam diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint nostra mancipia, unde vos, nostra numina, nihil facere potuistis. Tunc etiam stipendiis sufficiendis cum defecisset aerarium, in usus publicos opes venere privatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulosaureos singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis caeteri ordines tribusque relinquerent! Quis ferret istos, si nostris temporibus ad hanc inopiam cogerentur, cum eos modo vix feramus, quando pro superflua voluptate plura donantur
Abbreviated transcription (Latin):
na qm romanum unpium landal mtieu¬
exunt sinilior usto fueri ale qui ustitu
Amibeale quippe ab inispanle qui ⁊ucit
sa purneis oritib suꝑaris gallid̃ transtur¬
dis uirib n eunedta uastando ast subigerdo
torentis modo italiȩ fauicibrit seigen fo
cruenta p̾lia gesta sunt. quocies romami suꝑa¬
tn qͣm multa adhostem oppida defecerunt.
qͣm multa capta e opp̃ssa qͣm duȩ pgne t
tocies hanmbali romana clade głoso. De
cauensi autem muabilit̾ horrendo malo qͥd
dicam. ubi annibal cum eẽt crudelissimus
tm̃ tanta inimicorum atrocissimoꝵ cesꝰe
saciatꝰ parci uississe ꝑhibetur: Unde tres
modios anulorum autõrũ carchaginem
misit: quo intelligerent tantam in illo p̃lio
dignitatem cecidisse romanã ut faciliꝰ eam
caꝑet mensura qͣm numerus. Atq hinc
strages turbȩ cecere tanto utiq numero¬
sioris quanto infirmioris quȩ sine anulis
iacebat concienda potiꝰ qͣm nuncianda
putaret᷑. Deniq tanta militum in opia secu¬

Expanded text:
na quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit. Hannibale quippe ab Hispania surgente et Pyrenaeis montibus superatis, Gallia transcurauctis uiribus cuncta uastando aut subigendo torrentis modo Italiae faucibus inruente quam cruenta proelia gesta sunt, quotiens Romani superati! quam multa ad hostem oppida defecerunt, quam multa capta et obpressa! quam dirae pugnae et totiens Hannibali Romana clade gloriosae! De Canr.ensi autem mirabiliter horrendo malo quid dicam, ubi Hannibal, cum esset crudelissimus, tamen tanta inimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iussisse perhibetur? Unde tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quo intellegerent tantam in illo proelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura quam numerus, adque hinc strages turbae ceterae tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine anulis iacebat, conicienda potius quam nuntianda putaretur. Denique tanta militum inopia secu
Abbreviated transcription (Latin):
piendum semꝑ uigil antissimi. qđ potuert̃
fecerunt. E uersis quippe & incensis omnib
cum oppido simulachris solum minerue
sub tanta riuna templi illius ut seribit li
dii patrii quorum semꝑ sub numine troia ẽ.
adeorum laudẽ: s ne diceret᷑. excessere om̃s
aditis arisq relictis dii ad eorum defensio¬
nem. Illud enim posse ꝑmissi sunt si unde
ꝓbarent᷑ potentes s unde p̃sentes conuince
mentum qua tandẽ prudentia roma cu¬
stodienda commissa ẽ dixerit qͥspiã. i ã eos
romȩ habitare solitos quando expugnante
fimbra cecidit ilium. Unde gͦ stetit miner¬
uę simulachrum: deinde si aput romam e

Expanded text:
piendum semper uigilantissimi, quod potuerunt, piendum semper uigilantissimi, quod potuerunt, fecerunt. Euersis quippe et incensis omnibus cum oppido simulacris solum Mineruae sub tanta ruina templi illius, ut scribit LiDi patrii, quorum semper sub numine Troia est, ad eorum laudem, sed ne diceretur: Excessere omnes adytis arisque relictis Di, ad eorum defensionem. Illud enim posse permissi sunt, non unde probarentur potentes, sed unde praesentes conuincermentum qua tandem prudentia Roma custodienda commissa est? Dixerit quispiam iam eos Romae habitare solitos, quando expugnante Fimbria cecidit Ilium. Unde ergo stetit Mineruae simulacrum? Deinde, si aput Romam e
Abbreviated transcription (Latin):
quid romana parentela. digniꝰ: qm meliori
causȩ romanorum ciuitatẽ seruare. & contra
parricidã romanȩ rei .p. portas claudere :
at hoc eis inquantũ exitium uelterit. at¬
tendant defensores dõrum. Deseruerint diñ
adulceros. iliumq flammis grecorũ relique¬
rint: ut exeis cinerib roma castior nasceret
Cur & postea deseruerunt eandẽ cuutatẽ
romanis cognatam. ñ rebellantem adũsus
ronam nobilẽ filiam. s ustiorib eiꝰ partib
fulem constantissimam pussimaniq serute¬
tstem: camq delendã reliquerunt ñ greco¬
rum iuris fortib s iuro spurcissimo romanoꝵ.
Aut si displicebat diis causa partium sillana¬
rum cui seruantes urbem miseri portas clau¬
serant. cur eidem sillȩ tanta bona ꝓmite¬
bant & p̃nuntiabant: anet hic agnoscunt᷑
adulatores felicium potiꝰ qͣm infelicium de¬
fensores: non gͦ ilium & iam tunc abeis cum
desereret᷑ euersum ẽ. Nam demones ad deci¬

Expanded text:
quid Romana parentela dignius quam meliori quid Romana parentela dignius quam meliori causae Romanorum ciuitatem seruare et contra parricidam Romanae rei publicae portas claudere? At hoc eis in quantum exitium uerterit, adtendant defensores deorum. Deseruerint di adulteros Iliumque flammis Graecorum reliquerint, ut ex eius cineribus Roma castior nasceretur: quur et postea deseruerunt eandem ciuitatem Romanis cognatam, non rebellantem aduersus Romam nobilem filiam, sed iustioribus eius partibus fidem constantissimam piissimamque seruantem, eamque delendam reliquerunt non Graecorum uiris fortibus, sed uiro spurcissimo Romanorum? Aut si displicebat dis causa partium Syllanarum, cui seruantes urbem miseri portas clauserant: quur eidem Syllae tanta bona promittebant et praenuntiabant? An et hic agnoscuntur adulatores felicium potius quam infelicium defensores? Non ergo Ilium etiam tunc, ab eis cum desereretur, euersum est. Nam daemones ad deci
Abbreviated transcription (Latin):
Nam tunc &e multi inde fugerunt & multi
captiuati saltem in seruitute uixerunt. Por.¬
ro autẽ fimbra pͥus edicꝰtum ꝓposuit. ne cui
parceret᷑: atq urbem totã cunctosq in ea
homines incendio concremauit. Hoc meruit
ilium ñ agrecis quossua irritauerat iniqui¬
tate. s a romanis quos sua calamitate ꝓpaga¬
uerat: diis illis communib adhȩc repellen¬
da nichil iuuantib seu qͥ uerũ ẽ. nichil ua¬
lentib. Nunquid & tunc abscessere omnes
aditis arisq relictis dii quib illud opidum suni¬
steterat. post antiquosgcoꝵ ignes ruinasq.
reparatum: Siautem abscesserant: causam
renuiro. Et oppidanorum quidem quanto in¬
uenio meliorem: tanto deceriorẽ doꝵ Ili
enim contͣ fimbram portas clauserant. Ax
sille seruarent integtã ciuitatem. hinc cosira.
bonorũ mitiorum nundum malo̾ euentus
habuit. Quid gͦ meliuis ciues illius utbis fa¬
cere potuerunt. quid honestius quid fideliꝰ

Expanded text:
Nam tunc et multi inde fugerunt et multi Nam tunc et multi inde fugerunt et multi captiuati saltem in seruitute uixerunt; porro autem Fimbria prius edictum proposuit, ne cui parceretur, adque urbem totam cunctosque in ea homines incendio concremauit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos sua inritauerat iniquitate, sed a Romanis quos sua calamitate propagauerat, dis illis communibus ad haec repellenda nihil iuuantibus seu, quod uerum est, nihil ualentibus. Numquid et tunc Abscessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus illud oppidum steterat post antiquos Graecorum ignes ruinasque reparatum? Si autem abscesserant, causam requiro, et oppidanorum quidem quanto inuenio meliorem, tanto deteriorem deorum. Illi enim contra Fimbriam portas clauserant, ut Syllae seruarent integram ciuitatem; hinc eos iratubonorum initiorum nondum malos euentus habuit. Quid ergo melius ciues urbis illius facere potuerunt, quid honestius, quid fidelius,
Abbreviated transcription (Latin):
nis inuitauit. iste sui fr̃is extinctor Siautẽ
illud scelus a facto imꝑioq romuli alienũ
ẽ. qm̃ debuit utiq uindicari: tota hoc illa ci¬
uitas fecit. quod tota contempsit: & non iam
frẽm s patrem qd ẽ peiꝰ occidit. Ut̃q enim fu¬
it conditor: ubi alt̃ sccłe ablatus non ꝑmistꝰ
eẽ regnator. Nonẽ ut arbitro qđ dicatur.
quid mali troia meruerit ut eam dũ dese-¬
rerent quo posset extingui. & quid boni m¬
ma ut eam dii in habitarent quo poss auge¬
ri: nisi qͥ uicti inde fugerunt. & se ad istoi
quos parit̾ deciꝑent contulerunt. Immo
uͦ &e illic manserunt ad eosmore suo decipi¬
endos. qui rursus easdem t̾ras habitarent:
& hic eascdem artes fallatiȩ suȩ magis etiani
te enim ciuilib iam bellis existentib quid
miserum commiserat ilium ut a fimbria ma¬
rianarũ partium. homine pessimo esiteret᷑
multo ferociꝰ atq crudelus qͣm olim a grecis:

Expanded text:
nis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem nis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a facto imperioque Romuli alienum est: quoniam debuit utique uindicari, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Uterque enim fuit conditor, ubi alter scelere ablatus non permissus est esse regnator. Non est, ut arbitror, quod dicatur quid mali Troia meruerit, ut eam di desererent, quo posset extingui, et quid boni Roma, ut eam di inhabitarent, quo posset augeri; nisi quod uicti inde fugerunt et se ad istos, quos pariter deciperent, contulerunt; immo uero et illic manserunt ad eos more suo decipiendos, qui rursus easdem terras habitarent, et hic easdem artes fallaciae suae magis etiam te enim ciuilibus iam bellis scatentibus quid miserum commiserat Ilium, ut a Fimbria, Marianarum partium homine pessimo, euerteretur, multo ferocius adque crudelius quam olim a Graecis?
Abbreviated transcription (Latin):
adeo grauiꝰ quȩ putabant adita diuina.
adicio: quia si peccata hominum ilł numi¬
nib displicerent. ut offensi paridis facto
desertam troiã ferro ignibq donarent.
magis eos cont᷑ romanos moueret romuli fr̃
occisus quã contra troianos grecus maritus
illusus: magis irritaret parricidiũ nacen¬
tis quã regnantis ad ulterium ciuitatis. Nlec
ad causam qͣm nunc aginus int̾ẽ. utrum hoc
fieri romulus uisserit. aut romulusfecerit.:
qđ multi impudentia negant. multi pudore
dubitant multi dolore dissimulant. Nec nos
itaq in ea re diligentius requirenda ꝑ mustorũ
scriptorum ꝑpensa testimonia demoremur.
Romuli frẽm palam constat occisũ. non ab
hostib non ab alienis. Si aut ꝑpecrauit aut
imꝑauit hoc romulus: magis ipse fuit roma¬
norũ qͣm paris troianorum caput. Cur gͥsio.
manis iram dõꝵ ꝓuocauit ille alienȩ conui¬
gis raptor. & eorũdem dõrũ tutelam roma.¬

Expanded text:
adeo grauius quae putabant adyta diuina adeo grauius quae putabant adyta diuina adicio, quia, si peccata hominum illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis facto desertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis eos contra Romanos moueret Romuli frater occisus quam contra Troianos Graecus maritus inlusus; magis inritaret parricidium nascentis quam regnantis adulterium ciuitatis. Nec ad causam, quam nunc agimus, interest, utrum hoc fieri Romulus iusserit aut Romulus fecerit, quod multi inpudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligentius requirenda per multorum scriptorum perpensa testimonia demoremur: Romuli fratrem palam constat occisum, non ab hostibus, \' non ab alienis. Si aut perpetrauit aut imperauit hoc Romulus, magis ipse fuit Romanorum quam Paris Troianorum caput; quur igitur Troianis iram deorum prouocauit ille alienae coniugis raptor, et eorundem deorum tutelam Roma