comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ddienum. & ille qui ñ eredit iam iudicatꝰ
est. libi sunt quos uidicat᷑us ẽ ind̾ie iu¬
ddioii : Non intelligunt sic loqui serip¬
turas. ut p̃teritũ dempꝰ ꝓ fut᷑o tẽpore
insinuent. sicut supra diximꝰ qđ apłs
dixit de nobis. qđ simul nos sedere fecit
ctum sit. sicut & ipse dñs discipłis suis
dixit. Omĩa quȩ audiui a patre meo
ta habeo uobis dicere: s non potestis por¬
tare modo. Quomodo ergo dixerat.oĩa
rus erat qͥuass iam fecisset locutus est
Sic gͦ eum audiamꝰ qui eredit in xꝑm ñ ue-¬
niet in uidicũ: intelligamꝰ qr. ñ ueniet ad
damnationẽ. Bieit᷑ eñi iudiciũ ꝓdamnati¬
one : sicut dicit apłs. Qui ñ manducat
mandueante ñ iudicet : id ÷ ñ de illo ma¬
le existimet.& dñs dicit. Nolie iudiea¬
re: ne iudiect᷑ de uobis. Non eñi tollit
nobis intelligentiam iudicandi eũ ꝓpħa
eate filii hominũ. & ipse dñs dicat. nolite

Expanded text:
dicium, et ille, qui non credit, iam iudicatus dicium, et ille, qui non credit, iam iudicatus est, ubi sunt, quos iudicaturus est in die iudicii? non intellegunt sic loqui scripturas, ut praeteritum tempus pro futuro tempore insinuent: sicut supra diximus, quod apostolus dixit de nobis, quod simul nos sedere fecit ctum sit. sicut et ipse dominus discipulis dixit: omnia, quae audiui a patre meo, ta habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo . Quomodo ergo dixerat, Omnirus erat, quasi jam fecisset, locutus est? Sic ergo cum audimus, Qui credit in Christum, non veniet in judicium; intelligamus quia non veniet ad damnationem. dicitur enim iudicium pro damnatione, sicut dicit apostolus: qui non manducat, manducantem non iudicet, id est, non de illo mala existimet. et dominus dicit: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. non enim tollit nobis intellegentiam iudicandi, cum et pcate, filii hominum, et ipse dominus dicat: nolite
Abbreviated transcription (Latin):
Iec eos audiamꝰ : qui negant ad dors¬
ram patris sedert filium. Dieunt
eñi. Numqͥd ds pater habet latus dex¬
trũ aut sinistrum sicuti corpora: Nec
nõs hoc de ao patee sentimꝰ. Nulla em̃
torma corporis ds diffinitur atq conclu
sime dicit᷑ miseria ꝑpetua q̃ impiis dat᷑.
ut ñ in ipso do s mereaturis hoc modo
ħoe est in ipsa beatitudine fut᷑a est sieut
scert fecit incęlestib. Qu̾auis enĩ corpꝰ
nrͣm ñdum ibi sit: tñ spes nr̃a iam ibi est.
Uptea deipse dñs pꝰ resurrectioñe iussit
discipłis quos piscantes inuenit: ut in
dexteram partem mitterent recia. Qđ
cum fecissent: ceꝑunt pisces. Qui om̃s
magni erant : id est iustos significabant
ad dexterã: hedos aut̃e ad sinistram esse
gant diem iudicii fut᷑um : & cõme¬
morant qđ in euangłio scriptũ est eũ qui
credit in xꝑm ñ uidicari. qui autẽ ñere¬
dit in illum iam iudicatus ẽ. Dicunt
tnĩ. Si & ille qui eredit ñ ueniet in ru¬

Expanded text:
ec eos audiamus, qui negant ad dexteram patris sedere filium. dicunt enim: numquid deus pater habet latus dextrum aut sinistrum sicuti corpora? nec nos hoc de deo patre sentimus; nulla enim forma corporis deus definitur atque conclusime dicitur miseria perpetua, quae inpiis datur: ut non in ipso deo, sed in creaturis hoc modo,hoc est in ipsa beatitudine futurum est, sicsedere fecit in caelestibus. quamuis enim corpus nostrum nondum ibi sit, tamen spes nostra iam ibi est. propterea et ipse dominus post resurrectionem iussit discipulis, quos piscantes inuenit, ut in dexteram partem mitterent retia. quod cum fecissent, ceperunt pisces, qui omnes magni erant, id est iustos significabant,ad dexteram, haedos autem ad sinistram esse  negant diem iudicii futurum et commemorant, quod in euangelio scriptum est, eum, qui credit in Christum, non iudicari; qui autem non credit in illum, iam iudicatum esse. dicunt enim: si et ille, qui credit, non ueniet in iu
Abbreviated transcription (Latin):
re hac necessitate restat ut oret igno¬
sei. Ut aut̃ adiuuet᷑ ne peccet: nus¬
qua dixit. Non hic legi. Mirũ de haere
p̃terita expient᷑: hoc ut fut᷑a uitent᷑.
Qd licet ñfiat nͥ uoluntas assit: tn
ut fiat uoluntas sola ñ sufficit. Ideo
ꝓhacre nec suꝑflua nec impudens
dño immolatur oratio. Nam qͥd
stultiꝰ quã orare ut facias qđ in po¬
testate habes:

Expanded text:
re hac necessitate restat ut oret ignosci: ut autem adjuvetur ne peccet, nusquam dixit, non hic legi. Mirum de hac re Illud ut praeterita expientur: hoc ut futura vitentur. Quod licet non fiat, nisi voluntas adsit: tamen ut fiat, voluntas sola non sufficit. Ideo pro hac re, nec superflua, nec impudens Domino immolatur oratio. Nam quid stultius, quam orare ut facias, quod in potestate habe
Abbreviated transcription (Latin):
uit qͥ ꝑseuerantiam ñ accepit:
Neq eñi dici potest ido ñ acce pisse
qr ñ est discretus a massa ꝑditio¬
nis gr̃ȩ largitate: ñdũ quippe e¬
rat illa in genere humano ꝑditio¬
nis massa añqũa peccasset ex quo
tracta ẽ origo uitiata. Qua ꝓpt̃
salubrime confitemͣ qđ rectissime
credimꝰ. dm̃ dm̃mq rerũ omniũ

Expanded text:
vit, qui perseverantiam non accepit? vit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata. » 27. Quapropter saluberrime confitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumque rerum omniu
Abbreviated transcription (Latin):
no quo sine uitio fuit ñ ꝑseuera¬
uit. Cepit enĩ habere uitiũ ex quo
ceridit. & si cepit: Añqũã cepisset
utiq sñ uitio fuit. Aliud ẽ eñi non
habere uitiũ : & aliud in ea boni¬
tate in qua nullũ uitiũ est ñ ma-¬
nere. Eo quippe ipso qđ ñ dicitur
nũquã sine uitio fuisse. s dr sine
uitio ñ ꝑmansisse: ꝓcul dubio de¬
monstrat᷑ sine uitio fuisse. in quo
bono ñ ꝑmansisse culpat᷑. S illd̃
magis querendũ oꝑosiꝰq tractan¬
dum ẽ. quomͦ respondeamꝰ eis qͥ
dieunt. Si in illa rectitudine iN
qua sine uitio factus ẽ habuit ꝑse¬
uerantiã: ꝓcul dubio ꝑseuerauit
inea. & si ꝑseuerauit utiq ñ pecca¬
uit: nec illam suã rectitudine dm̃¬
q deseruit. Eum aut̃e peccasse
& desertorẽ boni fuisse: ueritas
elamat. Non gͦ habuit in illo bo
utiq accepit. Quomͦ eñĩ & accepis¬
set ꝑseuerantiã & ñ ꝑseuerasset:
Porro siꝓpt̾ea ñ habuit qr ñ acce¬
pit: quid ipse ñ ꝑseuerando pecca¬

Expanded text:
quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit enim habere vitium ex quo cecidit; et si coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum vitium est, non manere. Eo quippe ipso quod non dicitur nunquam sine vitio fuisse, sed dicitur sine vitio non permansisse, procul dubio demonstratur sine vitio fuisse, in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, habuit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudinem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit utique accepit. Quomodo enim et accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit, quod ipse non perseverando pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ine exorit᷑ alia q̃stio ñ sane
contemnenda: s in adiutorio
dñi in cuiꝰ manu st̃ & nos & sermo¬
nes nr̃i aggredienda atq soluen¬
da. Querit᷑ eñi a nobis quantũ
attinet ad hoc donũ di qđ est in
bono ꝑseuerare usq infinẽ. qͥd
de ipso pͥmo homine sentiamꝰ: qͥ
certe sine ullo uitio factus ẽ rectꝰ.
Nec dico si ꝑseuerantiã ñ habuit. qͦ¬
mͦ sine uitio fuit: eui tam̃ necessa

Expanded text:
ic exoritur alia quaestio, non sane contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas: donec tota sanet᷑ infirmi¬
tas & accipiat᷑ tanta lib̾tas : inqua
sicut necesse ẽ ꝑmaneat beate ui

Expanded text:
cessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est permaneat beate ui
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ murmuremꝰ: s hoc quo¬
q nob̃ salubrimũ eẽ credamꝰ. Tu
aut̃ quisqͥs inimicus eiꝰ gr̃e sic int̾¬
rogas. ipse qͥd dicis: Bene qđ te
ñ uegas esse xꝑianũ: & catholieũ
iactas. Si gͦ confiteris donũ di ẽẽ
ꝑ seuerare in bono usq infiñe: eur
hoc donũ illi accipiunt. illi ñ ae¬
cipiunt: Puto qd mecũ pariter
nescis: & ambo hic inserutabilia
iudicia d̃i penetrare ñ possumꝰ
cdonante si ꝑseuerant s humanas
eontra u̾ba dicentis. rogaui pre
petre ne deficiat fides tua: dndi¬
debis dicert etiã rogante.xpon
deficeret fides petri. defecturan
fuisse si petrus eã deficere uoluis¬
set. hoc ẽ si eam usq in fiñe ꝑseut¬
rare noluisset: quasi aliud ullo¬
rogasset ut uellet: Nam qͥsigno¬
rat tẽ fuisse ꝑiturã fidem petri.
si ea qua fidelis erat uoluntas ipla
deficeret:ͥ & ꝑmansurã si ẽadem
uoluntas maneret⁊ S qr p̃para
gauit gͦ ne fides eiꝰ deficeret: qͥd
aliud rogauit nͥ ut haberet infi

Expanded text:
um murmuremus, sed hoc quoque nobis saluberrimum esse credamus. Tu autem quisquis inimicus ejus gratiae sic interrogas, ipse quid dicis? Bene, quod te non negas esse christianum, et catholicum jactas. Si ergo confiteris, donum Dei esse perseverare in bono usque in finem; cur hoc donum ille accipiat, ille non accipiat, puto quod mecum pariter nescis, et ambo hic inscrutabilia judicia Dei penetrare non possumus. donante si perseveret, sed humana contra verba dicentis, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ? An audebis dicere etiam rogante Christo ne deficeret fides Petri, defecturam fuisse si Petrus eam deficere voluisset, hoc est, si eam usque in finem perseverare noluisset? quasi aliurogasset ut vellet. Nam quis ignorat, tunc fuisse perituram fidem Petri, si ea qua fidelis erat, voluntas ipsa deficeret; et permansuram, si eadem voluntas maneret? Sed quia praegavit ergo ne fides ejus deficeret, quid aliud rogavit, nisi ut haberet in fi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ adbeatã uitã ꝑducit electos:¬
seit q illos ita stare ut p̃scierit ẽẽ
casuros. Hic si a me querat᷑ eur
eis ds ꝑseuerantiã ñdederit. qͥ eam
qua xpiane uiuerent dilectionẽ
dedit : me ignorare respondeo.
Non eñi arroganter s agnoseens mo¬
dulũ meũ audio dicentẽ apłm.
Ohomo : tu qͥses qui respondeas do:
&. Oaltitudo diuitiarĩ sapĩe & sci¬

Expanded text:
quae ab beatam vitam quae ab beatam vitam scitque illos ita stare, ut praescierit esse casuros . Hic si a me quaeratur, cur eis Deus perseverantiam non dederit, qui eam, qua Christiane viverent, dilectionem dedit, me ignorare respondeo. Non enim arroganter, sed agnoscens modulum meum, audio dicentem Apostolum: « O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? » Et: « O altitudo divitiarum sapie
Abbreviated transcription (Latin):
dño nr̃o. Isti significati sunt ad
timotheũ ubi dictum ẽũ fuisset
ymeneũ & philetũ fidem quorun¬
dam subu̾tere: mox additum est.
Firmũ aut̃ fundamentũ di stat:
nem oꝑat᷑ ꝓfecto aut om̃ino ñ de¬
ficit : aut si qui st̾ quoꝵ deficit
reparat᷑ antequã uita ista finiat᷑:
putat᷑. Qui uͦ ꝑ seuerat᷑i ñ sunt
ac sic a fide. xꝑiana & conu̾satione
lapsuri sunt. ut tales eos uitȩ huiꝰ
finis inueniat: ꝓcul dubio nec il¬
lo tp̃re quo bñ pieq uiuunt in
istoꝵ numero cõputandi st̃. Non
eñi st̾ a massa illa ꝑditionis p̃sei¬
entia di & p̃destinatione discreti:
& ido nec scđ̃m ꝓpositu uocati. Ae
ꝑ hoc nec electi: s in eis uocati de
quib dictum ẽ. multi uocati:
ñ in eis de quib dictum ẽ. pauci uͦ
tlecti. & t̃nquis eos negit electos dũ
eredt̃ & baptizant᷑ & seđ̃m deum
uiuunt: Plane dñr electi a
nescientib qͥd fut᷑i sint: ñ ab illo qͥ
eos nouit ñ habere ꝑseuerantiam

Expanded text:
fallitur. Isti signati sunt ad Timotheum ubi cum dictum fuisset Hymeneum et Philetum fidem quorumdam subvertere, mox additum est: Firmum autem fundamentum Dei stat nem operatur , profecto aut omnino non deficit, aut si qui sunt quorum deficit, reparatur antequam vita ista finiatur,putatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide Christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat, procul dubio nec illo tempore quo bene pieque vivunt in istorum numero computandi sunt: non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti. Et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi, sed in eis vocati de quibus dictum est: Multi vocati, et non in eis de quibus dictum est: pauci vero electi . Et tamen quis eos neget electos, cum credunt, et baptizantur, et secundum Deum vivunt? Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sunt, non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩccła nulla maior. ẽ: potest si
dłs uoluerit in eorreptionẽ saluber¬
rimã cedere atq ꝓficere. Neq e¬
ñ scimꝰ qͥd eontingat sequenti dit¬
aut in fine uitȩ huiꝰ aliquis desꝑ¬
andus ẽ: aut contradici cdo po¬
test ne recipiat & det penitenti

Expanded text:
 potest, si Deus voluerit in correptionem saluberrimam cedere ac proficere. Neque enim scimus quid contingat sequenti diaut ante finem vite huius de aliquo desperandum est? Aut contradici Deo potest ne respiciat, et det penitenti
Abbreviated transcription (Latin):
istos ut eũ regem constituerent.
& quomͦ adduxit: Numqͥd corpo¬
ralib ullis ui alligauit: Intus
egit÷ corda tenuit: corda mo¬
uit : eos q uoluntatib eoꝵ quas
ipse in illis oꝑatus est traxit.
uoluerit reges
d̾s constitue¬
re. magis habet inpotestate
uoluntates hominũ quã ipsi su¬
asͥ qͥs aliꝰ facit ut salubris sit cor¬
reptio. & fiat incorrepti corde cor¬
diti fr̃s correptionib de caritate
uenientib. ꝓ culpaꝵ diu̾sitate di¬
uersis uł minorib uł ampliorib :¬

Expanded text:
istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, traxit. erit reges us constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde corditi fratres correptionibus de charitate venientibus, pro culparum diversitate diversis, vel minoribus, vel ampliorib
Abbreviated transcription (Latin):
cogit ista sententia etiam ipsum mun¬
dum animal credere ⁊ ut etiam id ip¬
sum quod in illo imitatur constantiã.
a summo đo ꝑ animã tra. iciat᷑. S a¬
nimal esse istum mundũ sicut plato
sensit aliiq philosophi qͣm plurimi
nec ratione certa indagare potui:
nec diuinarũ scͥpturarũ auctoritate
ꝑsuaderi posse cognoui. Unde tale
aliquid a me dictum quo id accipi
possit. etiam in libro de immortalita¬
te anime temere dictum notaui: ñ
quia hoc falsum esse confirmo::
s quia nec uerum esse comp̃hendo
quod sit animal mundus. Hoc sane
inconcusse retinendũ esse ñ dubito.
dm nob̾ non esse istum mundũr⁊ suie
anima eius ulla siue nulla sit: quia
si ulla ẽ. ille qui eam fecit ẽ ds nr
si aut̾ nulla est. nulloꝵ ds potest ẽẽ
iste ÷ quantominus ñr: Esse tam̃

Expanded text:
cogit ista sententia etiam ipsum muncogit ista sententia etiam ipsum mundum animal credere, ut etiam in ipsum, quod in illo imitatur constantiam, a summo Deo per animam trajiciatur. Sed animal esse istum mundum, sicut Plato sensit, aliique philosophi quamplurimi, nec ratione certa indagare potui, nec divinarum Scripturarum auctoritate persuaderi posse cognovi. Unde tale aliquid a me dictum quo id accipi possit, etiam in libro de Immortalitate Animae temere dictum notavi ; non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia nec verum esse comprehendo, quod sit animal mundus. Hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, Deum nobis non esse istum mundum, sive anima ejus ulla, sive nulla sit. Quia si ulla est, ille qui eam fecit, est Deus noster: si autem nulla est, nullorum Deus potest esse iste; quanto minus noster? Esse tam
Abbreviated transcription (Latin):
Laboriosior ẽ inqͣm huiꝰ mundi a¬
mor. Quod enĩ in illo anima que¬
rit constantiam scilicet et̾nitatẽ¬
q ñ inuenit. qm̃ rerum transitu
complet᷑ infima pulchritudo ⁊ et qͦd
in illa unitatur constantiã. a sũmo
ło ꝑ animã tra. icitur: qm̃ prior ẽ
speties tantũmͦ tempore cõmutabiliᷤᷤ.
quã est ea que ⁊ tempore et locis.
Hec uerba si eo modo accipi possint.
ut ñ intelligatur infima pulchri¬
tudo nͥ in corporib hominũ. om̃iũ q
animaliũ que cũ sensu corporis
uiuunt: ratio manifesta defendit:
Hoc quippe in ea pulchritudine i
mitatur constantiã quod in cõpage
sua manent eadem corpora in quan¬
tum manent ⁊ id aut̃ a summo đo in
ea ꝑ animam tra icitur. Anima quip¬
pe ipsam compagem tenet ne dissol¬
uatur ⁊ diffluat: quod uidemꝰ in
corporib animaliũ anima disceden¬
te contingere. Si aut̃ infima pulchri¬
tudo in om̃ib corporib intelligatur.

Expanded text:
laboriosior est, inquam, huius mundi alaboriosior est, inquam, huius mundi amor. quod enim W illo anima quaerit, constantiam scilicet aeternitatemque, non inuenit, quoniam rerum transitu conpletur infima pulchritudo et, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traicitur, quoniam prior est species tantummodo tempore commutabilis quam ea, quae et tempore et locis. haec uerba si eo modo accipi possint, ut non intellegatur infima pulchritudo nisi in corporibus hominum omniumque animalium, cum quibus sensu corporis uiuimus, ratio manifesta defendit. hoc quippe in ea pulchritudmitatur constantiam, quod in compage sua manent eadem corpora, in quantum manent: id autem a summo Deo in ea per animam trajicitur. Anima quippe ipsam compagem tenet, ne dissolvatur, et diffluat; quod videmus in corporibus animalium anima discedente contingere. Si autem infima pulchritudo in omnibus corporibus intelligatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nea utrisq simul adhibere intentio¬
nem suã ÷ et in his corporalib nunc
ulecebra cauenda ẽ. qͣmdiu anima
illici ad delectationẽ turp̃e potest: tc̃
aut̃ tam firma erit atq ꝑfecta ut nu¬
meris corporalib ñ au̾tatur a contem¬
platione sapientie: et ita sentiat eos
ut ñ illiciatur ab eis. nec eis carendo
fiat melior: s ita sit bona ⁊ recta. ut
nec latere possint eam nec occupare.
Item quod dixi. hec aut̃ sanitas tunc
firmissima erit atq certissima. cum
pͥstine stabilitati certo suo tempore
atq ordine hoc corpus fuerit resti¬
tutum ÷ non ita dictum putetur
quasi ñ sint futura post resurrecti¬
onem corpora meliora qͣm pͥmoꝵ ho¬
minum in paradyso fuerunt. cum
illa iam ñ sint alenda corporalib
alim̃tis quib alebant᷑ ista: s pͥstina
stabilitas hactenus accipienda est.
quatinꝰ egritudinẽ ita nullã corpo¬
ra illa patiantur. sicut nec ista pa¬
ti possent ante peccatũ. Alio loco.

Expanded text:
nea utrisque simul adhibere intentionea utrisque simul adhibere intentionem suam, et in his corporalibus nunc inlecebra cauenda est, quamdiu anima inlici ad delectationem turpem potest. tunc autem firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non auertatur a contemplatione sapientiae et ita sentiat eos, ut non inliciatur ab eis nec eis carendo fiat melior, sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare. Item quod dixi: haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit restitutum, non ita dictum putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa iam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum. Alio loco:
Abbreviated transcription (Latin):
iusibilia di ꝑ ea que facta sunt in-¬
tellecta conspiciant᷑. Quod qui non
possunt. et tam̃ ex fide xp̃i iuuunt:
ad illa certius atq felicius conspiti¬
enda post hanc uitam ueniunt. Qi
aut̃ possunt. si desit eis fides. xp̃i qui
unus mediator ẽ łi et hominũ: cũ
tota sapientia sua ꝑeunt. In hoc libro
illud quod dixi. corpora enĩ tanto me-¬
liora quanto numerosiora talib nu¬
meris. anima uͦ istis que ꝑ corpus acci¬
pit carendo fit melior. cum sese auer¬
tit a carnalib sensib ⁊ diuinis sap̃ĩe
numeris reformatur ⁊ ñ sic accipien¬
dum ẽ. quasi ñ sint futuri numeri
corporales in corporib incorruptibili¬
bus. & spiritalib. cũ multo spetiosio¬
ra ⁊ decentiora futura sint: aut anima
eos sensura ñ sit. quando erit optima.
quẽadmodũ hic eis carendo fit meli¬
or. Hic enim opus habet auert̾e se a
carnalib sensib ad intelligibilia sa¬
pienda: quia infirma ẽ ⁊ minus ido¬

Expanded text:
uisibilia dei per ea, quae facta sunt, inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt et tamen ex fide Christi uiuunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc uitam ueniunt; qui autem possunt, si desit eis fides Christi, qui unus mediator est dei et hominum, cum tota sapientia sua pereunt. In hoc libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibus numeris; anima uero istis, quae per corpus accipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus et diuinis sapientiae numeris reformatur, non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corporibus incorruptibilibus et spiritalibus, cum speciosiora et decentiora futura sint, aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. hic enim opus habet auertere se a carnalibus sensibus ad intellegibilia capienda, quia infirma est et minus ido
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinent ad humanã naturam. trahe-¬
re originale peccatũ. quia in pͥmis
hominib natura humana peccauit :
ac ꝑ hoc nature humane nulla no¬
cuerunt peccata nͥ sua. ꝑ unum
quippe hominẽ in quo om̃s peccaue¬
runt : peccatũ intrauit in mundũ.
Non enĩ nulli homini÷ s nulli natu
re dixi peccata nocere. nisi sua. Item
in eo quod paulopost dixi nullum
esse malũ naturale. possunt quere¬
re similem latebrã ⁊ nisi hoc dictum
ad naturã talem referatur: qualis
sine uitio pͥmitus condita ẽ. Ipsa enĩ
uere ac ꝓprie natura hominis dicit᷑.
Translato aut̃ uerbo utimur ut
naturam dicamꝰ etiam quali nasci¬
tur homo: scđm quã locutionem
sie incipit. Si elig̾ent manichei quos
eitde ut supra cõmemoraui
sex libros de musica scripsi. quo¬
rum ipse sextus maxime innotuit:
qm̃ res in eo cognitione digna uersa
mutabiles numeros qui iam in ipsa
sunt immutabili ueritate : ac sic in¬

Expanded text:
pertinent ad humanam naturam, trahepertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli natrae dixi peccata nocere, nisi sua. Item in eo quod paulo post dixi, Nullum esse malum naturale , possunt quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine vitio primitus condita est: ipsa enim vere ac proprie natura hominis dicitur. Translato autem verbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem eri . Hoc opus sic incipit: Si eligerent Manichaei quos einde, ut supra comsex libros de musica scripsi. quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res in eo cognitione digna uersatatur ad inmutabiles numeros, qui iam in ipsa sunt inmutabili ueritate, ac sic in
Abbreviated transcription (Latin):
dum esse ꝓpħam. Nec illud apłi uͥ
adhibuit testimoniũ de genesi di¬
cens. factꝰ est pͥmꝰo homo adam in
animã uiuentem. sicut ille uoluit
intellexi: cũ exponerem qͦd scͥptũ
est insufflauit ds in faciem eius
flatũ uite ⁊ factus ẽ homo in ani¬
mam uiuã uł in animã uiuentem.
Apłs enim ad hoc adhibuit illud
testimoniũ: ut ꝓbaret esse corpus
animale. Ego aut̃ hinc putaui es¬
se monstrandũ animalẽ factum pͥ¬
us hominẽ: non corpus hominis so¬
lum. Quod aut̃ dixi nulli naturȩ
nocere peccata nisi sua ÷ ido dixi. qm̃
iusto qui nocet ñ ei uere nocet: qñ¬
quide etiam mercedem eius auget
in celis. Sibi aut̃ peccando uere no¬
cet: qm̃ ꝓpter ipsam uoluntatem
nocendi recipiet id quod nocuit.
Possunt sane pelagiani ad suum
dogina trahere istam sententiam.
et iđo dicere paruulis aliena ñ no¬
cuisse peccata. quia dixi nulli na-¬
ture nocere peccata. nisi sua : non
intuentes ido paruulos qui utiq

Expanded text:
dum esse prophetam. nec illud apostoli, ubi dum esse prophetam. nec illud apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi dicens: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, intellexi, cum exponerem, quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoniam propter ipsam uoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique
Abbreviated transcription (Latin):
de fructib t̾re: si ꝓpt̾ obedientiam
qua ipsi homines do sine ulla miqͥ¬
tate seruirent. mererent᷑ om̃s besti¬
as et aues om̃umͦ habere ser uientes Item
mouere potest quomͦ dixerim de po¬
pulo isrł. adhuc corporali circũcisio¬
ne et sacrificiis tamqͣm in mari
gentiũ populus ille legi seruuiebat ÷
qñquide apud gentes sacrificare
non poterant. sicut eos ⁊ nunc iude¬
mus sine sacrificiis remansisse: nͥ
forte quod ꝑ pascha immolabant o¬
uem. hoc in sacrificio depudetur.
In scđo etiam libro illud qͦd posui.
nomine pabuli significari posse ui¬
tam. cũ melioris int̾pretationis co-¬
dices ñ habeant pabulũ. s fenum:
non satis apte dictũ uidetur.
Non eni congruit pabuli nom̃ signi¬
ficationi uite: quomͦ feni. Item ñ
uideor recte appellasse uerba ꝓpħi¬
ca quib scͥptum ẽ. quid suꝑbit
terra ⁊ cinis: quia ñ in eius libro
legitur quẽ certi sumꝰ appellan¬

Expanded text:
de fructibus terrae, si propter oboedientiam, de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolant ouem, hoc in sacrificio deputetur. In secundo etiam libro illud, quod posui, nomine pabuli significari posse uitam — melioris interpretationis codices non habent pabulum, sed faenum — non satis apte dictum uidetur. non enim congruit faeni nomen significationi uitae quomodo pabuli. item non uideor recte appellasse uerba prophetica, quibus scriptum est: quid superbit terra et cinis? quia non in eo libro legitur, quem certi simus appellan
Abbreviated transcription (Latin):
possunt siuelint: ñ putent noui he¬
retici pelagiani scdm eos esse dictũ.
uerũ est enĩ omnino om̃s homines
hoc posse si uelint: s p̃parat᷑ uolun¬
tas a dño ⁊ et tantũ augetur mune¬
re caritatis ut possint. Qͦd hic ido
dictum ñ est: qm̃ pͣsenti necessariũ
non erat questioni. Quod uͦ ibi legi¬
tur de benedictione di qua dictum
est. crescite ⁊ multiplicamini in car¬
nalem fecunditatẽ post peccatum
conũsam esse credendam ⁊ si ñ po¬
test alio modo dictum uideri insi
ut putentur illi homines. ñ habituri
fuisse filios homines nisi peccassent:
om̃ino ñ approbo. Illud etiam ñ est
consequens. ut idõ intelligat᷑ in alle¬
goria tantũmͦ esse accipiendũ quod
herbe uirides. ⁊ ligna fructifera
om̃i generi bestiarũ & om̃ib auib
et om̃ib serpentib in libro genese¬
os dantur ad cibum: quia sunt et
quadrupedia et uolatilia que solis
carnib uiuere uideant᷑. Fieri eni
posset ut alerent᷑ ab hominib etiã

Expanded text:
possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. quod uero ibi legitur, benedictionem domini, de qua dictum est: crescite et multiplica mini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uid aut̾ sibi opposuit ab eis di¬
el contra quos loquit᷑: Om̃s
eñĩ peccauert̾. Manifestũ ẽ qđ de
his dicebat apłs qui t̃e erant: hoc ẽ
de uideis & gentib. S plane illud
qđ cõmemor aui. ꝑ unũ hominẽ pec¬
catũ intrauit inmundũ & ꝑ pecca¬
tũ mors. & ita in om̃s hoĩes ꝑtransi

Expanded text:
uod autem sibi opposuit ab eis dici, contra quos loquitur, Omnes enim peccaverunt : manifestum est quod de his dicebat Apostolus qui tunc erant, hoc est, de Judaeis et Gentibus. Sed plane illud quod commemoravi, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homine
Abbreviated transcription (Latin):
nemo iustificat᷑ nͥ in eũeredat. & ba¬
ptismo eiꝰ abluat᷑. Itaq om̃s dictũ ẽ.
ne aliquo modo alio p̃ter ipsum qͥs¬
quã saluus fieri posse credat᷑: sicut
uno litterarũ magistro in ciuitate
constititto rectissime dicimꝰ. om̃s
iste hic litteras docet: ñqr om̃s ciues
litteras discunt: s qr nemo discit nͥ
que ille docuerit. Sie nemo ustisi¬
cat᷑ nisi quẽ xꝑc iustificauerit. Sed
esto inquit. consentiã qr om̃s peccõ¬
res fuisse testat᷑ : dicit enĩ qͥd fue¬
rint : ñ qđ aliud esse ñ potuerint.
qͥd homines sint quã qͥd ẽẽ possint
defendimꝰ. Hic recte facit aliq̃n con¬
sentire: qm̃ ñ iustificabit᷑ in conspe¬
ctu di omĩs uiuens : ñ tñ ibi ẽẽ que¬
stionẽ. s in ipsa ñ peccandi possibili¬
tate contendit. Inqua nec nos adũ̾¬
sus eũ certare opus ẽ. Nlã neq illõ
nuis curo utrũ fuerint hic aliqui
uł suit uł esse possint. qͥ ꝑfectã eui
nichil addendũ esset. habuerint uł

Expanded text:
nemo iustificatur nisi in eum credat et baptismo eius abluatur. itaque \'omnes\' dictum est. ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam saluns fieri posse credatur. sicut uno litterarum magistro in ciuitate constituto rectissime dicimus: \'omnes iste hic litteras docet\', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non potuerquid homines sint, quam quid possent esse defendimus. Hic recte facit, aliquando consentire, quia non justificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, in qua nec nos aduersus cum certare opus est. nam neque illud nimis curo, utrum fuerint hic aliqui uel sint uel esse possint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint uel
Abbreviated transcription (Latin):
on enĩ cũ ista cõmemoramꝰ ar¬
bitriũ uoluntatis tollimꝰ: sdĩ
se de uoluntatis uirib tamquã ad
ꝑ fectionẽ iusticiȩ sola sufficiat ex¬
tollenti. Absit aut̃ ut ei dicamꝰ
qd a quibusdã contra se diciait:
cõparare homine do si absq peccõ
ẽẽ asserat᷑: quasi uͦ angłs qui absꝙ
pecc̃õ ẽ cõparet᷑ do. Ego aut̃ hoc¬
sentio qr etiã cũ fuerit in nob̾ tan¬
ta iusticia ut ei addi om̃ino nicħ
mur. & hoc efficiam᷑ ꝓrsus qđ ilet¬

Expanded text:
on enim, cum ista commemoramus, arbitrium noluntatis tollimus, sed se de uoluntatis uiribus, tamquam ad perfectionem iustitiae sola sufficiat, extollenti? Absit autem ut ei dicamus, quod a quibusdam contra se dici ait, \'conparari hominem deo, si absque peccato esse asseratur\'; quasi uero angelus, qui absque peccato est, conparetur dsentio, quia etiam cum fuerit in nobis tanta justitia, ut ei addi omnino nihilmur, et hoc efficiamur prorsus quod il
Abbreviated transcription (Latin):
traria. sicut frigidũ calido uł humi¬
do siccũ. uł siquid aliud eiusmodiͣ
adhibet etiã quedã similia. sic̃ linte¬
olũ uł rotundo uulneri rotundũ. uł
oblongũ oblongo. ligaturãq ipsam
non eande m̃bris om̃ib. s similem si¬
milib coaptat: sic sapientia di homi¬
nẽ curans. se ipsã exhibuit ad sanan¬
dũ: Ipsa medicus. ipsa medicina. Qͥa
gͦ ꝑ suꝑbiã homo lapsus ẽ: humilitatẽ
exhibuit ad sanandũ. Serpentis sapien¬
tia decepti sumꝰ : d̃i stulticia lib̾amur.
Quẽ admodũ aut̃ illa sapientia uoca¬
batur ⁊ erat aut̃ stulticia contẽrnentib
dm: sic ista que uocatur stulticia sapi
entia ẽ uincentib diabolũ. Nos immor¬
talitate male usi sumꝰ ut moreremur:
xp̃c mortalitate bene usus ẽ ut uiuere¬
mus. Corrupto animo femine ingressuᷤ

Expanded text:
traria, sicut frigidum calido uel humitraria, sicut frigidum calido uel humido siccum uel quid aliud eius modi, adhibet etiam quaedam similia, sicut linteolum uel rotundo uulneri rotundum uel oblongum oblongo, ligaturamque ipsam non eandem membris omnibus, sed similem similibus coaptat: sic sapientia dei hominem curans se ipsam exhibuit ad sanandum, ipsa medicus, ipsa medicina. quia ergo per superbiam homo lapsus est, humilitatem adhibuit ad sanandum. serpentis sapientia decepti sumus, dei stultitia liberamur. quemadmodum autem illa sapientia uocabatur, erat autem stultitia contemnentibus dentia est vincentibus diabolum. Nos immortalitate male usi sumus ut moreremur, Christus mortalitate bene usus est, ut viveremus. Corrupto animo feminae ingressu
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uerbũ caro factũ est & habitauit
in nobis: Sicutiꝰcũ loquim᷑. ut id qđ
ammo gerimꝰ in audientis animũ ꝑ
aures carneas illabat᷑. fit sonus uer¬
bũ qd̃ corde gestamꝰ. & locutio uocat᷑ :
nec tam̃ in eundẽ sonũ cogitatio nr̃a
conu̾titur. s apud se manens integra.
formã uocis qua se insinuet aurib
sine aliqua labe sue mutationis assu¬
mit: ita uerbũ di non cõmutatũ. caro ta-¬
men factũ ẽ. ut habitaret in nobis. Sic̃
aut̃ curatio uia ẽ ad sanitatẽ : sic ista
curatio pecc̃ores sanandos reficiendosq sce
suscipit. Et quẽad modũ mediei cũ alli¬
gant uuluera non incõposite. s apte
id faciunt. ut uinculi utilitatẽ quedã
pulchritudo etiã consequat᷑: sic medi¬
cina sapientie ꝑ hominis susceptionẽ
nr̃is ẽ accõmodata uulnerib : de qui¬
b dã contrariis curans. & de quib dã
similib. Sicut etiã ille qui medetur
uulneri corporis adhibet quȩclã con¬

Expanded text:
aro factum est et habitauit in nobis? sicuti cum loquimur, ut id quod animo gerimus in audientis animum per aures carneas inlabatur, fit sonus uerbum, quod corde gestamus, et locutio uocatur, nec tamen in eundem sonum cogitatio nostra conuertitur, sed apud se manens integra formam uocis, qua se insinuet auribus, sine aliqua labe suae mutationis assumit: ita uerbum dei non commutatum caro tamen factum est, ut habitaret in nobis. Sicut autem curatio uia est ad sanitatem, sic ista curatio peccatores sanandos reficiendosque suscepit. et quemadmodum medici, cum alligant uulnera, non incomposite, sed apte id faciunt, ut uinculi utilitatem quaedam pulchritudo etiam consequatur: sic medicina sapientiae per hominis susceptionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusdam similibus. sicut etiam ille qui medetur uulneri corporis adhibet quaedam con
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ a mandatis dñi atq discedit a¬
postata: ñ ille qui etiamsi habet
peccataꝰ confligendi t̃n cũ eis ꝑ¬
seuerantiã ñ relinquit: donec eo
ꝑueniat ubi nulla cũ morte con¬
tentio remanebit. In isto gͦ con¬
flictu indumͦ ea iusticia qua hic
ex fide uiuit᷑: & ea quodã modo
loricam᷑. Assumimꝰ quoq iudi¬
ciũ qđ etiã contra nos ꝓ nobis faci¬
mus: q̃n peccata nr̃a accusando
damnamꝰ. Unde scriptũ ẽ. Iustꝰ
ipse sui accusator ẽ inpͥmordio
sermonis. Hinc ite dicit. Lusticia
uestitus era: & circundedit mͥ ui
diciũ sicut elamidem. Nam et
ista uestis belli magis solet ẽe quã
pacis: ubi adhuc expugnat᷑ con¬
eupiscentiaͥ ñ ubi erit plena sñ
aliquo ꝓrsus hoste iusticia: no¬
uissuna inimica morte destru¬
cta. Qd̾ aut̃ iterũ ait idem sẽs
iob. ñ enĩ reprehendit me eor me¬
um in om̃i uita meaͥ t̾ẽ nos inui¬
ta ista in qua ex fide uiuimꝰ ñ re¬
prehendit cor nr̃m: si ẽadẽ fides

Expanded text:
tem a mandatis domini atque discedit apostata, non ille, qui, etiamsi habet peccatum, confligendi tamen cum eo perseuerantiam non relinquit, donec eo perueniat, ubi nulla cum morte contentio remanebit. in isto ergo conflictu induimur ea iustitia, qua hic ex fide uiuitur, et ea quodam modo loricamur. assumimus quoque iudicium, quod etiam contra nos pro nobis facimus, quando peccata nostra accusando damnamus. unde scriptum est: iustus ipse sui accusator est in primordio sermonis. hinc item dicit: iustitia uestitus eram, et circumdedi mihi iudicium sicut chlamydem. nam et ista uestis belli magis solet esse quam pacis, ubi adhuc expugnatur concupiscentia., non ubi erit plena sine aliquo prorsus hoste iustitia nouissima inimica morte destructa. Quod autem iterum ait idem sanctus lob: non enim reprehendit me cor meum in omni uita mea, tunc nos in ista uita, in qua ex fide uiuimus, non reprehendit cor nostrum, si eadem fides
Abbreviated transcription (Latin):
cant. uerũ esse consentiunt.
unde in om̃i oꝑe bono & incipi¬
endo & ꝑficiendo sufficientia nr̃a
ex do ẽ: ita nemo sibi sufficit uł
ad incipiendã uł ad ꝑficiendam
fide. s sufficientia nr̃a ex do est:
qm̃ fides siñ eogitet᷑ nulla ẽ. &
ñ sumꝰ idonei cogitare aliquid qͣ

Expanded text:
cant , verum esse consentiunt; unde in omni opere bono et incipiendo et perficiendo sufficientia nostra ex Deo est: ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam vel ad perficiendam fidem, sed sufficientia nostra ex Deo est: quoniam fides si non cogitetur, nulla est; et non sumus idonei cogitare ali
Abbreviated transcription (Latin):
cogitat᷑ deoꝵ ds ⁊ ab his etiã qui alios
suspicantur & uocant & colunt deos
siue in celo siue in t̾ra. ita cogitat᷑: ut ali¬
quid quo nichil sit melius nichilq sub¬
limius illa cogitatio conetur attingere.
Sane qm̃ diuersis mouent᷑ modis. par¬
tim eis que ad corporis sensũ. part̃ eis
que ad intelligentiã animi ꝑtinent: illi
qui dediti st̃ corporis sensib. aut ipsũ
celũ. aut qd̃ in celo fulgentissimũ ui¬
dent. aut ipsũ mundũ dm deoꝵ esse
arbitrant᷑. Aut si extra mundũ ire con¬
tendunt. aliquid lucidũ imaginantur:
idq uł infinitũ. uł ea forma quȩ optima
uidetur mani suspicione constituunt:
aut humani corporis figurã cogitant.
si eam ceteris anteponunt. Qđ si unũ
dm deoꝵ esse ñ putant. et potius
multos. aut innumerabiles equalis or¬
dinis deos: etiã eos tam̃ ꝓut cuiq aliqͥd
corporis uidetur excellere ita figuratoᷤ
animo tenent. Illi aut̃ qui ꝑ intelligen¬
tiam ꝑgunt uidere qd̾ ds ẽ: om̃ib eũ

Expanded text:
cogitatur deorum Deus, ab his etiam qui alios et suspicantur et vocant et colunt deos sive in coelo sive in terra, ita cogitatur, ut aliquid quo nihil melius sit atque sublimius illa cogitatio conetur attingere. Sane quoniam diversis moventur bonis, partim eis quae ad corporis sensum, partim eis quae ad animi intelligentiam pertinent; illi qui dediti sunt corporis sensibus, aut ipsum coelum, aut quod in coelo fulgentissimum vident, aut ipsum mundum, Deum deorum esse arbitrantur: aut, si extra mundum ire contendunt, aliquid lucidum imaginantur, idque vel infinitum, vel ea forma quae optima videtur, inani suspicione constituunt, aut humani corporis figuram cogitant, si eam caeteris anteponunt. Quod si unum Deum deorum esse non putant, et potius multos aut innumerabiles aequalis ordinis deos; etiam eos tamen prout cuique aliquid corporis videtur excellere, ita figuratos animo tenent. Illi autem qui per intelligentiam pergunt videre quod Deus est, omnibus eum
Abbreviated transcription (Latin):
a dño si redire in patriã uolumꝰ uti be¬
ati esse possimꝰ ⁊ utendũ est hoc mundo
non fruendũ. ut inuisibilia dĩ ꝑ ea q̃
facta sunt intellecta conspiciant᷑: hoc ẽ
ut de corporalib tẽporalibq rebus

Expanded text:
a domino si redire ad patriam uolumus, ubi bea domino si redire ad patriam uolumus, ubi beati esse possimus, utendum est hoc mundo, non fruendum, ut inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur, hoc est ut de corporalibus temporal
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt ꝑuenire atq his inire possi¬
mus. Nos uͦ qui fruimur &
bus quib fruendũ est optinendis uł re¬
tardem᷑ uł etiã reuocem᷑. inferiorũ amo¬
re p̃pediti. Frui ẽ enĩ. amore inherere
alicui rei ꝓpt̾ se ipsã ⁊ uti aut̃. qd̾ in u¬
sum uenerit ad id qd̾ amas optinendũ
referre: si tam̃ amandũ est. Nam usus
illicitꝰ : abusus potius uł abusio nomi¬
nanda ẽ. Quomͦ ergo si essemꝰ ꝑegrini
qui beate iuiuere nisi in patria ñ posse¬
mus. eaq ꝑegrinatione utiq miseri
et miseriã finire cupientes in patriã
redire uellemꝰ. opus e̾e̾t uł terrestrib
uł marinis uehiculis quib utendum
esset ut ad patriã qua fruendũ erat
ꝑuenire ualeremꝰ÷ quod si amenitates
itineris & ipsa gestatio uehiculoꝵ nos
delectaret. conuersi ad fruendũ his quib
uti debuimꝰ nollemus cito uiã finire. &
ꝑuersa suauitate implicati alienarem᷑
a patria cuiꝰ suauitas faceret beatos:
sic in huiꝰ mortalitatis uita ꝑegrinantes

Expanded text:
faciunt pervenire atque his inhaerere possimus. Nos vero qui fruimur etbus quibus fruendum est obtinendis vel retardemur vel etiam revocemur, inferiorum amore praepediti. Frui est enim, amore inhaerere alicui rei, propter seipsam. Uti autem, quod in usum venerit ad id qreferre, si tamen amandum est. nam usus inlicitus abusus potius uel abusio nominanda est. quomodo ergo, si essemus peregrini, qui beate uiuere nisi in patria non possemus, eaque peregrinatione utique miseri et miseriam finire cupientes in patriam redire uellemus, opus esset uel terrestribus uel marinis uehiculis, quibus utendum esset, ut ad patriam, qua fruendum erat, peruenire ualeremus; quod si amoenitates itineris et ipsa gestatio uehiculorum nos delectaret, conuersi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito uiam finire et peruersa suauitate implicati alienaremur a patria, cuius suauitas faceret beatos: sic in huius mortalitatis uia peregrinantes
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ nec sp̃e sc̃s : sp̃c sc̃s nec pat̾ nec fili¬
ẽadem incõmutabilitas: eadem maiestas:
eadem potestas. In patre unitas ÷ in filio
iqualitas: in sp̃u scõ unitatis equalita¬
tisq concordia. Et tria. hec unũ om̃ia
ꝑit̾ patrẽ ⁊ equalia om̃ia ꝓpt̾ filium:
quid. diximꝰ ne aliquid ÷ & sonuimꝰ ali¬
quid dignũ dõ: Immo uͦ nichil me ali¬
ud quã dicere uoluisse sentio. Si aut̃
dixi: non hoc ẽ qd̃ dicere uolui. Hoc
unde scio ⁊ nisi quia d̾s ineffabilis est:
Qd̃ aut̃ a me dictũ est: si ineffabile e̾ẽt.
dictũ non ẽẽt. Ac ꝑ hoc ne ineffabilis
borũ: qm̃ si illud ẽ ineffabile qđ dici ñ
potest: ñ est ineffabile qd̃ uł ineffabile
dici potest. Que pugna uerboꝵ. silen¬
tio cauenda potius. quã uoce pacanda
est. Et̾ tam̃ ds cũ de illo nichil digne
dici possit admisit humane uocis ob¬
sequium: & uerbis nrĩs in laucle sua
gaudere nos uoluit. Nam inde ẽ & qd̃
dieitur ds. Non enĩ reuera in strepi¬

Expanded text:
filieadem incommutabilitas, eadem maiestas, eadem potestas. in patre unitas, in filio aequalitas, in spiritu sancto unitatis aequalitatisque concordia, et tria haec unum omnia propter patrem, aequalia omnia propter filium, tum. Diximusne aliquid et sonuimus aliquid dignum deo ? immo uero nihil me aliud quam dicere uoluisse sentio. si autem dixi, non est quod dicere uolui. hoc unde scio, nisi quia deus ineffabilis est ? quod autem a me dictum est si ineffabile esset, dictum non esset. ac per hoc ne ineffabilis borum, quoniam, si illud est ineffabile quod dici non potest, non est ineffabile quod uel ineffabile dici potest. quae pugna uerborum silentio cauenda potius quam uoce pacanda est. et tamen deus, cum de illo nihil digne dici possit, admisit humanae uocis obsequia et uerbis nostris in laude sua gaudere nos uoluit. nam inde est et quod dicitur deus. non enim re uera in strepi
Abbreviated transcription (Latin):
demq trinitas una quedã sũma res
cõmunisq om̃ib fruentib ea ⁊ si tam̃
res & non rerũ omniũ causa sit: si tam̃
et causa. Non enĩ facile nom̃ qđ tante
nisi qd̃ melius ita dr̃ trinitas hȩc. unus
ds ex quo om̃ia. ꝑ quẽ om̃ia. in quo
lus quisq horum ds. & simul om̃s u-

Expanded text:
demque Trinitas, una quaedam summa res, communisque omnibus fruentibus ea; si tamen res et non rerum omnium causa sit, si tamen et causa. Non enim facile nomen quod tantae nisi quod melius ita dicitur Trinitas haec, unus Deus ex quo omnia, per quem omnia, in quo tus
Abbreviated transcription (Latin):
legentes atq intelligentes: non opus
est cuiquã dici si ip̃se non sentit. Et
plura quidem que ꝑtineant ad
precepta eloquentie: in hoc ipso
loco quẽ ꝓ exemplo posiumꝰ pos¬
sunt reperiri. S bonũ auditorẽ
non tam si diligent̾ discutiatur
instruit: quã si ardent̾ ꝓnuntiet᷑
accendit. Neq enim hec humana in¬
dustria composita. s diuina mente
sunt fusa. & sapient̃ & eloquent:
non intenta in eloquentiã sapientia:
s a sapientia non recedente eloqͦn¬
tia. Si enĩ sicut quidã disertissimi
atq acutissimi uiri uidere ac dice¬
arte discunt᷑. non obseruarentur
et notarentur. & in hanc doctrinã
redigerent᷑. nisi prius in oratorũ
inuenirent᷑ ingeniis ⁊ quid mirũ
si & in istis inueniunt᷑ quos ille
misit qui facit ingenia: Quaꝓpt̾
et eloquentes quidem non solum
sapientes canonicos nr̃os au tores
doctoresq fateam᷑: tali eloquentia

Expanded text:
legentes atque intelligentes, non opus legentes atque intelligentes, non opus est cuiquam dici, si ipse non sentit: et plura quidem quae pertinent ad praecepta eloquentiae, in hoc ipso loco, quem pro exemplo posuimus, possunt reperiri. Sed bonum auditorem non tam si diligenter discutiatur instruit, quam si ardenter pronuncietur accendit. Neque enim haec humana industria composita, sed divina mente sunt fusa et sapienter et eloquenter; non intenta in eloquentiam sapientia, sed a sapientia non recedente eloquentia. Si enim, sicut quidam disertissimi atque acutissimi viri videre ac dicearte discuntur, non observarentur et notarentur, et in hanc doctrinam non redigerentur, nisi prius in oratorum invenirentur ingeniis; quid mirum si et in istis inveniuntur, quos ille misit qui facit ingenia? Quapropter et eloquentes quidem, non solum sapientes, canonicos nostros auctores doctoresque fateamur, tali