comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nouum et t̃ra noua manebit coram me clic̃ dñs:
egredientur et uidebunt membra hominum qui
p̃uaricati sunt in me Uermis eorum non moriet᷑:
et ignis eorum ñ extinguet᷑ Et erunt uisui oir ni
carni Adhoc iste ꝓpħa t̃minauit librum: ad qđ
t̃minabitur scłm Quidam sane ñ int̾p̃tati sunt
membra hominum: s cadauera uirorũ ꝑcada¬
uera significantes euidentẽ corporum poenam:
Quamuis cadauer nͥ caro exanimis ñ soleat nun¬
cupari: illa uͦ animata erunt corꝑa: Alioquin
nulla poterunt sentire tormenta: Nisi forte quia
mortuorum erunt corpora. id est eorum qui in scdã
mortem cadent: ideo non absurde etiã cadauera
dici possunt Vnde ẽ. ec illud qđ ab eodem ꝓpħa
dictum iam supra posui: t̾raꝰᷤ impiorum cadet:
Quis autem ñ uideat acadendo eẽ. appellata ca-¬
dauera: Uirdrum autem ꝓeo posusse illos int̾p̃tes
quo ẽ. hominum manifestumẽ: Neq enim qͥsqͣm

Expanded text:
nouum et terra noua manebit coram me, dicit Dominnouum et terra noua manebit coram me, dicit Dominminus; et egredientur et uidebunt membra hominum, qui praeuaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur. et erunt uisui omni carni. Ad hoc iste propheta terminauit librum, ad quod terminabitur saeculum. Quidam sane non interpretati sunt: Membra hominum, sed cadauera uirorum, per cadauera significantes euidentem corporum poenam; quamuis cadauer nisi caro exanimis non soleat nuncupari, illa uero animata erunt corpora, alioquin nulla poterunt sentire tormenta; nisi forte, quia mortuorum erunt corpora, id est eorum, qui in secundam mortem cadent, ideo non absurde etiam cadauera dici possunt. Unde est et illud, quod ab eodem propheta dictum iam supra posui: Terra uero inpiorum cadet. Quis autem non uideat a cadendo esse appellata cadauera? Virorum autem pro eo posuisse illos interpretes, quod est hominum\\ manifestum est. Neque enim quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
et uehicula bene intelliguntur aduitoria ẽẽ. di¬
iuna ꝑciusq generis imisteria dĩ. uł anglica
uł humana inscãm ciuitatem iherłm quȩ nunc
inscĩs fidelib ẽ. diffusa ꝑt̾ras Ubi enim diui¬
nitus aduuantur: ibi credunt᷑. Ubiẽt credunt:
ibi ueniunt: Comparauit autemillos: dñs tam¬
qͣm ꝑ similitudinem filiis istł offerentib ei suas
hostias cum psalmis indomo eiꝰ Iđ ubiq iam
ficit eccła: et ꝓmisit abipsis se acrcepturũ sibi
si ut erat pͥmum scđ̾m ordinem Naron: s sicut opor.¬
tebat intestamenco nouo ubi scd̃mordinem mel¬
leuitas eliginuncuidemus Iui non isto nomine
qdđ sepe assecuntur indigni: s ea que nonẽ. bonis
malisq communis scĩtate pensandi sunt: hec cum
de ista quȩ nunc imꝑtitur eccłȩ ꝑspicua nobisq
Notissima di miseratione dixisset: ꝓmutit et fi¬
nes ad quos ꝑultimũ niditium facta bonorum

Expanded text:
et uehicula bene intel leguntur adiutoria esse diet uehicula bene intel leguntur adiutoria esse diuina per cuiusque generis ministeria Dei, uel angelica uel humana in sanctam ciuitatem Hierusalem, quae nunc in sanctis fidelibus est diffusa per terras. Ubi enim diuinitus adiuuantur, ibi credunt, et ubi credunt, ibi ueniunt. Conparauit autem illos Dominus tamquam per similitudinem filiis Israel offerentibus ei suas hostias cum psalmis in domo eius, quod ubique iam facit ecclesia: et promisit ab ipsis se accepturum sibi sicut erat primum secundum ordinem Aaron; sed, sicut oportebat in testamento nouo, ubi secundum ordinem MelLeuitas eligi nunc uidemus; qui non isto nomine, quod saepe adsequuntur indigni, sed ea, quae non est bonis malisque communis, sanctitate pensandi sunt. Haec cum de ista. quae nunc inpertitur ecclesiae, perspicua nobisque notissima Dei miseratione dixisset, promisit et fines, ad quos per ultimum iudicium facta bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
tis eis qui ꝑ hoc uidicium consument᷑ subfigura
ciborum in lege uetere uetitorum a quibꝰ se non
abstinuerunt peccatores impiosq significans:
recapitulat abinicio gr̃e noui testamenti Apri¬
mo saluatoris aduentu: usq adultimum ui¬
dicium de quo nuncagimus ꝑducens finiensq
sermonem: Narrat namq dñm dicere se uenire
ut congreget om̃s gentes: easq uenturas et ui su¬
ras eius głam: Om̃s enim sicut clicit apłs pecca¬
uerunt et egent gł atdei E relicturum sedicit suꝑ
eos signa quȩ utiq mirantes credant in eum:
et emissurum ex illis saluatos ingentes diũsas:
et longinquas insulas quȩ non audierunt nom̃
eiꝰ neq uiderunt eiꝰ głam. et annunciaturos głam
eiꝰ ingentib et adducturos fr̃s istorum qͥbꝰ loque¬
batur: idẽ. in fide sub dõ patre fr̃s isrłitarum
electorum: Ad ducturos autem ex om̃ib gentib
munus dño iniumentis et uehiculis: quȩ uim̃ta

Expanded text:
tis eis, qui per hoc iudicium consumentur, sub figura tis eis, qui per hoc iudicium consumentur, sub figura ciborum in lege uetere uetitorum, a quibus se non abstinuerunt, peccatores inpiosque significans recapitulat ab initio gratiam noui testamenti a primo Saluatoris aduentu usque ad ultimum iudicium, de quo nunc agimus, perducens finiensque sermonem. Narrat namque Dominum dicere se uenire, ut congreget omnes gentes, easque uenturas et uisuras eius gloriam. Omnes enim, sicut dicit apostolus, peccauerunt et egent gloria Dei. Et relicturum se dicit super eos signa, quae utique mirantes credant in eum: et emissurum ex illis saluatos in gentes diuersas et in longinquas insulas, quae non audierunt nomen eius neque uiderunt eius gloriam; et adnuntiaturos gloriam eius in gentibus et adducturos fratres istorum, quibus loquebatur, id est in fide sub Deo Patre fratres Israelitarum electorum; adducturos autem ex omnibus gentibus munus Domino in iumentis et uehiculis quae iumenta
Abbreviated transcription (Latin):
autem ait om̃em t̾ram. Qm̃em carnem in eius
igne et gladio uidicari: non am hic spiritales
intelligamus et scõs s trenos atq arnales De qͥlibꝰ
dictumẽ quitrena sapiunt: et saꝑe⁊ dđłim carnem
q̃m caro sunt: Qđ uͭ hic positum ẽ. multi uulnera.¬
ti sunt adño: isto fiet uulnere morsscda Potest
quid emiet ignis. et gladius. et uulnus. accipim
bono Nam et ignem dñs uelle sedixit mittere
in mundum Et uisȩ sunt ignis linguȩ diuisȩ ue¬
lut ignis: quando uenit sp̃s sc̃s Et ñ ueni inquit
idem dñs pacem mittere in t̾ram. s gladium
Et sermonem dĩ dicit scriptura gladium his
accutum: ꝓpt̃ aciem geminam testam̃corum du¬
orum: Et in cantico canticorum caritate se dicie
scã eecła uulneratam. uelut amoris impetu sagit¬
tatam S hic cum legimus uł audimus ulcorem
dñm eẽ. uenturum: quẽ ad modum hec intelli¬
genda ssint clarum ẽ Deinde breuit̃ commemora¬

Expanded text:
autem ait omnem terram et omnem carnem in eius autem ait omnem terram et omnem carnem in eius igne et gladio iudicari, non etiam hic spiritales intellegamus et sanctos, sed terrenos adque carnales, de qualibus dictum est: Qui terrena sapiunt. et: Sapere secundum carnem quoniam caro sunt. Quod uero hic positum est: Multi uulnerati erunt a Domino, isto fiet uulnere mors secunda. Potest quidem et ignis et gladius et uulnus accipi in bono. Nam et ignem Dominus uelle se dixit mittere in mundum, et uisae sunt illis linguae diuisae uelut ignis, quando uenit Spiritus sanctus: et: Non ueni, inquit idem Dominus, pacem mittere in terram, sed gladium, et sermonem Dei dicit scriptura gladium bis acutum propter aciem geminam testamentorum duorum, et in cantico canticorum caritate se dicit sancta ecclesia uulneratam, uelut amoris inpetu sagittatam. Sed hic cum legimus uel audimus ultorem Dominum esse uenturum, quem ad modum haec intellegenda sint, clarum est. Deinde breuiter commemora
Abbreviated transcription (Latin):
rectionem carnisquidem s tamen bonorum se nunc
cominemorare monstraret: acliunxit: Et cognos¬
cetur manꝰ dñi colentib eum Quid ẽ. hocnisima¬
mis distinguentis cultores suos a contemptoribꝰ
suise De quib sequentia contȩxens. et commni¬
nabitur inquit contumatib: siue ut ait alius int̃¬
pres in credulis Nec tunc comminabit᷑: s quȩ
nunc dicunt᷑ minacit̾ tuncefficacit᷑ implebunt᷑:
Eoce mini dñs inquit ut ignis ueniet: ec ut cempe¬
stas curciis eiꝰ Redde in dignatione uindictam.
et uastationem in flammam ignis Inignem enĩ
dñi iudicabit᷑ om̃is terra: et in gladio euis om̃is
searo Multi uulnerati eruit a dño Siue igne
siue tempestate siueglado pena muidicii signifi¬
cit: quaudo quidem ipsum dñm quasi ignem
dicit et̃ ueurum. eis ꝓfecto quib pęnalis erit
euis aduentus urrꝰ uͦ eiꝰ nam pluralibt dictist̃:
anglica ministeria iu in conuenit acripimus Qd

Expanded text:
rectionem carnis quidem, sed tamen bonorum se nunc rectionem carnis quidem, sed tamen bonorum se nunc commemorare monstraret, adiunxit: Et cognoscetur manus Domini colentibus eum. Quid est hoc nisi manus distinguentis cultores suos a contemtoribus suis? De quibus sequentia contexens: Et comminabitur, inquit. contumacibus, siue, ut ait alius interpres, incredulis. Nec tunc comminabitur, sed quae nunc dicuntur minaciter, tunc efficaciter inplebuntur. Ecce enim Dominus, inquit, ut ignis ueniet et ut tempestas currus eius, reddere in indignatione uindictam et uastatioDomini judicabitur omnis terra: et in gladio illius caro; multi uulnerati erunt a Domino. Siue igne, siue tempestate, siue gladio poenam iudicii significat: quando quidem ipsum Dominum quasi ignem dicit esse uenturum, eis profecto quibus poenalis erit eius aduentus. Currus uero eius nam pluraliter dicti sunt angelica ministeria non inconuenienter accipimus. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
mqus et gaudebit cor utin e putaremus illa bora
qurni: mastri nxit uelut qđ non dixerat reddens pleq
enim aun uederimus fiet: s cum fuerit facta uide¬
oumus. Niam et de celo nouo de cta nouaset nonert
cim et exulcationem inuenient in ea: Fecr ego faciã
hierłm exultationem et popłm meum letitiam:
Sexultabom hierłm. et letabor in popło meo. et
ultra non audietur in illa uox fletus: et cȩcera quȩ
quidam adillos carnales mille annos referre conan:¬
tur Locutiones enim tropice ꝓpͥis ꝓpħicomore
miscentur: ut ad incellectum spiritalẽ intentio
sobria cum quo dam utili ac salubri labore ꝑueni¬
at: Pigritia uero carnalis uł in erudite acq in exer¬
citate tarclitas m̃tis contenta litoere suꝑficie: niꝰhil
putat interus requirendum: Hȩc de ꝓpheticis
uerb̾ quȩ ante illum locum scripta sũnt satis dixe¬
rim In hoc autem loco unde ad illa dig̃ssi sumus.
cum dixisset et ossa uĩa ut herba exorientur ut resur¬

Expanded text:
xit: Et gaudebit cor uestrum, ne putaremus illa bona rum strinxit, uelut quod non dixerat reddens; neque enim cum uiderimus fiet. sed cum fuerit facta uidebimus. Nam et de caelo nouo ac terra noua tiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in illa uoquidam ad illos carnales mille annos referre conantur. Locutiones enim tropicae propriis prophetico more miscentur, ut ad intellectum spiritalem intentio sobria cum quodam utili ac salubri labore perueniat; pigritia uero carnalis uel ineruditae adque inexercitatae tarditas mentis contenta litterae superficie nihil putat interius requirendum. Haec de propheticis uerbis, quae ante istum locum scripta sunt, satis dixerim. In hoc autem loco, unde ad illa digressi sumus, cum dixisset: Et ossa uestra ut herba exorientur, ut resur
Abbreviated transcription (Latin):
tum dicimus ualuisse diluuium. qui nullis aos
nullis flamiis totumgenus humanũ ꝑire posse
concencdunt: restat ut dicant qđ ꝓpterea dii eorũ
hebream sapientiam laudauerunt. quia istuem
usalmuinan legerunt. In ꝑsalmo eti am q̃dra gesiono
nono de uidicio dĩ nouissimo incelligitur dictum:
Dĩ manifestus ueniet: ds̃ nr̃ et non sils gulmn

Expanded text:
ntum dicimus ualuisse diluuium, qui nullis aquis, ntum dicimus ualuisse diluuium, qui nullis aquis, nullis flammis totum genus humanum perire posse contendunt: restat ut dicant, quod propterea di eorum Hebraeam sapientiam laudauerunt, quia istum psalmum non legerant. In psalmo etiam quadragensimo nono de iudicio Dei nouissimo intellegitur dictum: Deus manifestus ueniet, Deus nost
Abbreviated transcription (Latin):
Unde et illa stella uirgiliana facem ducensmulta
cum luce cucurrit: et idea se condidit silua: Hoc
aucem qđ de psalmo commemoraui nullun cȩlorũ
uidecur relinquere qđ ꝑiturum eẽ. ñ dixerx ubi
enim dr̃ oꝑa manuum tuarũ sunt cȩli. si ꝑ ibunt
qͣm nullum eorum ab oꝑeclĩ. cam nuũ corum aꝑdi¬
tion e secernit᷑. Non enim dignab it depetri apli
locutione quem uehem̃t̃ oderisit hebreoruim
defȩdere pietatem dõrum sugum oracuł apꝓba¬
tam ut saltim ne totus mundus ꝑiturus cẽ. cfedat᷑
si atotopars accipiat᷑ in eo qđ diccumẽ ipsi ꝑibunt.
cum soli cȩli infimi ꝑituri sim quemad modum m
apłica illa epła atoto par accipitur qđ diluiio
ꝑisse dictuse mundus quamuis sola eiꝰ cum suis
clis pars ima ꝑierit. Sed quia hoc ut dixi nondig¬
nabuntur ne uł apłi pecri apꝓbent sensum uł
tantum concedent conflagrationi nouissime qli¬

Expanded text:
Unde et illa stella Vergiliana facem ducens multa Unde et illa stella Vergiliana facem ducens multa cum luce cucurrit, et Idaea se condidit silua. Hoc autem quod de psalmo commemoraui, nullum caelorum uidetur relinquere, quod periturum esse non dixerit. Ubi enim dicitur: Opera manuum tuarum sunt caeli, ipsi peribunt. quam nullum eorum ab opere Dei, tam nullum eorum a perditione secernitur. Non enim dignabuntur de Petri apostoli locutione, quem uehementer oderunt, Hebraeorum defendere pietatem, deorum suorum oraculis adprobatam, ut saltem, ne totus mundus periturus esse credatur, sic a toto pars accipiatur in eo, quod dictum est: Ipsi peribunt, cum soli caeli infimi perituri sint, quem ad modum in apostolica illa epistula a toto pars accipitur, quod diluuio perisse dictus est mundus, quamuis sola eius cum suis caelis pars ima perierit. Sed quia hoc, ut dixi, non dignabuntur, ne uel apostoli Petri adprobent sensum, uel tantum concedant conflagrationi nouissimae, qua
Abbreviated transcription (Latin):
repositi igni reseruant ndiem uidicis. et ꝑditi¬
onis hominum ĩptorum: Et in & qđ paulo postait
ueniet dies dñi ut fur. in quo cȩli magno impetu trans
et quȩ inipsa sunt oꝑa exurent᷑. acdemde subiecit
hisom̃ib ꝑeuntib quales oportet et̃. uos: possunt
illi cęli intelligi ꝑituri quos dixit repositos igni re¬
seruandos Et ea elem̃ta accipi arsuraq in hac ima
mundi parte subfistunt ꝓcellosa et turbulenta:
inqua eosdem cȩlosdixit ẽẽ repositos. salus illis su¬
periorib et in sua integritate manencib inquorũ
firmam̃to sunt sidera constituta Namet illud qđ
scriptumẽ. stellas de celo et̃. casuras p̃t qđ potest
multo ꝓ babilius et alit̃ intelligi. magis ostendit
mansuros eẽ. illos celos. sitam̃ stellȩ unde casurȩ sunt.
cum uł tropica. sit locutio qđẽ. credibilius. uł inisto
uno celo futurum sit utiq mirabilius qͣm nunc fit:

Expanded text:
repositi igni reseruandi in diem iudicii et perditirepositi igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum; et in eo quod paulo post ait: Veniet dies Domini ut fet que in ipsa sunt opera exurentur. His His omnibus pereuntibus quales oportet esse uos? possunt illi caeli intellegi perituri. quos dixit repositos igni reseruandos, et ea elementa accipi arsura. quae in hac ima mundi parte subsistunt procellosa et turbulenta, in qua eosdem caelos dixit esse repositos, saluis illis superioribus et in sua integritate manentibus, in quorum firmamento sunt sidera constituta. Nam et illud quod scriptum est, stellas de caelo esse casuras, praeter quod potest multo probabilius et aliter intellegi, magis ostendit mansuros esse illos caelos, si tamen stellae inde casurae sunt; cum uel tropica sit locutio, quod est credibilius, uel in isto imo caelo futurum sit, utique mirabilius quam nunc fit.
Abbreviated transcription (Latin):
norum credulitate culpatur. cur ñ similit̾ sapi¬
entiam tamqͣm stulticiã culpat hebreorum. in qͦ¬
rum libris pussimis inuenitur: Porro sun illa sa.¬
pientia quȩ porphyrio tam multũ placet. ut eã
dõrum quoꝵ suorũ uocib p̃dicet legitur cȩlos
eẽ ꝑicuros: cur usq adeaꝰuana ẽ. ista fallacia ut
in ficle xp̃ianorum uł int̾cȩtera uł p̃cȩteris hoc
ecestencur qđ in ea ꝑituros credit᷑ mundus qͦ
utiq nͥ ꝑeunte celi ꝑire non possunt: et inlittis
quidem sacris quȩ ꝓpͥe nĩe sunt non bebreis nob¬
q communes. idẽ meuangłicis et in apłicis libros
legit᷑ Preteric figura hunis mundi Legicur:
mundus transit. Legit᷑ : cȩlum et ẽra transibunt.
Ded puto qđ p̃tent eransit transibunt aliqͥnto
ubi aqua mundatus qui tunc erat perisse dictus ẽ.
mundus: satis clarumẽ et quȩ pars mundia coto
significata. quadnus ꝑisse sit dicta. et qui glisint

Expanded text:
norum credulitate culpatur: quur non similiter sapinorum credulitate culpatur: quur non similiter sapientiam tamquam stultitiam culpat Hebraeorum, in quorum libris piissimis inuenitur? Porro si in illa sapientia, quae Porphyrio tam multum placet, ut eam deorum quoque suorum uocibus praedicet, legitur caelos esse perituros: quur usque adeo uana est ista fallacia, ut in fide Christianorum uel inter cetera uel prae ceteris hoc detestentur, quod in ea periturus creditur mundus, quo utique nisi pereunte caeli perire non possunt? Et in litteris quidem sacris, quae proprie nostrae sunt, non Hebraeis nobisque communes, id est in euangelicis et apostolicis libris legitur: Praeterit figura huius mundi; legitur: Mundus transit: legitur: Caelum et terra transibunt. Sed puto. quod praeterit, transit, transibunt aliquantoubi aqua inundatus qui tunc erat perisse dictus est mundus, satis clarum est, et quae pars mundi a toto significata. et quatenus perisse sit dicta, et qui caeli
Abbreviated transcription (Latin):
urta de iudicio nouissimo dicuntur
in psalmis: s eorum plura transeunt &¬
strictim Hoc tam̃ qđ de fine huiꝰ scłi aꝑtissime
ibi dictumẽ. nequaq̃m silentio p̃teribo: Principi.
ot̾ramtu fundasti dñe.: et oꝑa manuum tuarum
sunt celi Iłsi ꝑibunt tuautem ꝑmanes et om̃s
sicut uestim̃tum ueterascent: & sicut oꝑtorium
mutab eos et mutabunt᷑. cu autẽ idem ipse es &e
annitui non deficient: Quid est autem qđ por¬
phiriꝰ cum pietatem laudet hebreorum qua mag¬
nus et uerus et ipsis numinib tribꝗ ab eis colit᷑
ds. xp̃ia nis obhoc arguit maxime uisticiȩ etiam
exoraculis dõrum suorum qđ istũ mundum dicunt
eẽ. ꝑiturum: fcce in litteris pietatis hebreorum dr̃
do. quem confitente tanto philosopho: ctiam ipsa
numina ꝑhorrescunt Oꝑa manuum tuarũ sunt
celi. ipsi ꝑibunt: Numquid quando cęli ꝑibunt
mundus cuiꝰ idẽ. cȩli suꝑior pars ẽ. et tutior non
ꝑibit: Si hȩc sententia ioui displicet cuiꝰ ut scri

Expanded text:
ulta de iudicio nouissimo dicuntur in psalmis, sed eorum plura transeunter et strictim. Hoc tamen quod de fine huius saeculi apertissime ibi dictum est, nequaquam silentio praeteribo. Principio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes; et omnes sicut uestimentum ueterescent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Quid est quod Porphyrius, cum pietatem laudet Hebraeorum, qua magnus et uerus et ipsis numinibus terribilis ab eis colitur Deus, Christianos ob hoc arguit maximae stultitiae etiam ex oraculis deorum suorum, quod istum mundum dicunt esse periturum? Ecce in litteris pietatis Hebraeorum dicitur Deo. quem confitente tanto philosopho etiam ipsa numina perhorrescunt: Opera manuum tuarum sunt caeli, ipsi peribunt. Numquid quando caeli peribunt, mundus, cuius idem caeli superior pars est et tutior, non peribit? Si haec sententia Ioui displicet, cuius, ut sc
Abbreviated transcription (Latin):
enim acceptiꝰ dõ tales offerunt qͣm se ipsos uerũ
ista questio de purgatoriis pęnis. ut diligentius
ꝑtractetur: intempꝰ aliud differenda ẽs filioᷤ autem
leui et uida et hierłm ipsam dĩ eccłam debemusac¬
ciꝑe non exhebreis tantum. s ex aliis etiam gencib
congregatani Nec talem qualis nunc ẽ. ubi si dixe:¬
rimus quia peccatum non habemꝰ nos ipsos seduci¬
mus et uericas in nob nonẽ: s quał tunc erit uelut
area ꝑ uęlationem ita ꝑuidicium purgata nouissi¬
mum: Eis quoq igne mundatis quib talis munda¬
cio necessaria ẽ. ita ut nullus om̃ino sit qui offerat
sacrificium ꝓpeccatis : Om̃s enim qui sic offerunt:
ꝓ fecco inpeccatis sunt. ꝓquib dimittendis offert̃
ut cumobtulerint acceptumq dõ fuerit tunc
dimittantur:n¬

Expanded text:
enim acceptius Deo tales offerunt quam se ipsos? Verum enim acceptius Deo tales offerunt quam se ipsos? Verum ista quaestio de purgatoriis poenis, ut diligentius pertractetur, in tempus aliud differenda est. Filios autem Leui et ludam et Hierusalem ipsam Dei ecclesiam debemus accipere, non ex Hebraeis tantum, sed ex aliis etiam gentibus congregatam; nec talem, qualis nunc est, ubi, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est; sed qualis tunc erit, uelut area per uentilationem, ita per iudicium purgata nouissimum, eis quoque igne mundatis, quibus talis mundatio necessaria est, ita ut nullus omnino sit, qui offerat sacrificium pro peccatis suis. Omnes enim qui sic offerunt, profecto in peccatis sunt, pro quibus dimittendis offerunt, ut, cum obtulerint acceptumque Deo fuerit, tunc dimittantur
Abbreviated transcription (Latin):
argentum et sic̃ aurum. eemundabit filiosleui.
et fundet eossic̃ aurum et argentũ. quid aludin.¬
telligendum ẽ: dicit tale aliquidisaias Lauabit
dñs sordes filiorum et filiqrum syon: et sanguinem
emundabit de mecdio eorum sp̃u uiditii et spu com¬
bustionis: Nisi forte sic eos dicendum ẽ. emundari
asordibꝰ et eliquari quodam modo: cum abeis mali
ꝑpenale uidicuim separant᷑: Uoillorum segregatio
atq damnatio purgatio sit istorum: qi uasine ta¬
lium de cetero ꝑmixtione uiccuri sunt Sed cum
dr̃ et emundabit filios leui. et fundet eos sicut
aurum et argentum. et erunt dño offerentes hosti¬
as in uisticia & placebit dño sacrificium uidȩ &
hierłm: utiq ostendit eos ipsos quiemundabunt᷑
deincepsinsacrificiis uisticiȩ dño eẽ. placituros
Ac ꝑ hoc ipsi a sua iniusticia mundabunt᷑ aqua
dño displicebant hostiȩ porio in plenaq̃ ꝑfectaq
iusticia cum mundati fuerint ipsi erunt: Quid

Expanded text:
icut aurum et emundabit filios Leui, et fundet eos sicut aurum et argentum: quid aliud intellegendum est? Dicit tale aliquid et Esaias: Lauabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum spiritu iudicii et spiritu combustionis. Nisi forte sic eos dicendum est emundari a sordibus et eliquari quodam modo, cum ab eis mali per poenale iudicium separantur, ut illorum segregatio adque damnatio purgatio sit istorum, quia sine talium de cetero permixtione uicturi sunt. Sed cum dicit: Et emundabit filios Leui et fundet eos sicut aurum et argentum; et erunt Domino offerentes hostias in iustitia, et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem, utique ostendit eos ipsos, qui emundabuntur, deinceps in sacrificiis iustitiae Domino esse placituros, ac per hoc ipsi a sua iniustitia mundabuntur, in qua Domino displicebant. Hostiae porro in plena perfectaque iustitia, cum mundati fuerint, ipsi erunt. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
congregaturi sunt angłi qui disponunt inquit
testam̃tum aꝰ suꝑ sacrificia hȩc est om̃is uita
iustorũ: disponere testam̃tum nouum dĩ suiꝑ
sacrificia Aut enim oꝑa miscłiȩ sunt suꝑ sacrifiꝗa:
idẽ sacrificiis p̃ponenda. uista sententiam di di¬
centis miscdiam uolo qͣm sacrificuim. aut si suꝑ
sacrificia in sacrificiis intelligit᷑ dictum. quo mͦ suꝑ
t̃ram fieri dicit᷑ qđ fit utiq int̾ra: ꝓfecto ipsa oꝑa
miscdiȩ sunt sacrificia quib placet᷑ dõ sicut
in librohuiꝰ oꝑis decimo me disseruisse reminis¬
cor: In quib oꝑib disponunt uisti testam̃tum dĩ÷
quia ꝓpt̃ ꝓ missionesquȩ nouo eiꝰ testam̃to conti¬
nentur hȩc faciunt Unde congregatis sibi ustis.
siuis. et ad suam dexteram constitutis: nouissimo
utiq uidicio dicturus ẽ. xp̃s Uenite benedicti
patris mei: possidete paratum uob regnum a
constitutione mundi E suriui enim : et non dedi¬

Expanded text:
congregaturi sunt angeli: Qui disponunt, inquit, congregaturi sunt angeli: Qui disponunt, inquit, testamentum eius super sacrificia. Haec est omnis uita iustorum: disponere testamentum Dei super sacrificia. Aut enim opera misericordiae sunt super sacrificia, id est sacrificiis praeponenda, iuxta sententiam Dei dicentis: Misericordiam uolo quam sacrificium; aut si super sacrificia in sacrificiis intellegitur dictum, quo modo super terram fieri dicitur quod fit utique in terra: profecto ipsa opera misericordiae sunt sacrificia, quibus placetur Deo, sicut in libro huius operis decimo me disseruisse reminiscor; in quibus operibus disponunt iusti testamentum Dei, quia propter promissiones, quae nouo eius testamento continentur, haec faciunt. Unde congregatis sibi iustis suis et ad suam dexteram constitutis nouissimo utique iudicio dicturus est Christus: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum a constitutione mundi. Esuriui enim, et dedi
Abbreviated transcription (Latin):
cihit idẽ. ad uocabit et terramnec subaudiatur
siꝓsum: hunc uidit᷑ habere sensum scđm rectã
fillem ut cȩlum intelligatur in eis quicum illo ui¬
dicaturi sunt et t̾ra in eis qui iudicandisunt Ut
aduocabit cęlum sur sũ: nonbic intelligamꝰ rapi¬
ec inaera: s inuidiciarias eriget sedes Pocest et il¬
lud in telligi aduocabit celum sursum: ad uoca¬
bit angłos insuꝑnis et excelsis locis. cum quib
cdescendat ad faciendũ uidicium Ad uocabit
et t̾ram: id est homines int̾ra utiq uidicandos
ad uocabĩ cȩlum sursũ et t̃ram aduocabit sut sum:
nichil inelius intelligi existimo. qͣm om̃s qui rapi¬
entur in obuiam xp̃o in aera S cęltum dictum
ꝓpt̃ animas: tram ꝓpt̃̾ corꝑa: Discerenete porro
popłm suum qͥdẽ. nͥ ꝑ uidiciũ separare bonos¬
Pfecco enim ꝑ anglicum ministerium iestanca
ꝑ agenda ẽ Si autem queruus quos iuistas ei

Expanded text:
cabit, id est aduocabit et terram, nec subaudiatur cabit, id est aduocabit et terram, nec subaudiatur sursum, hunc uidetur habere sensum secundum rectam fidem, ut caelum intellegatur in eis, qui cum illo iudicaturi sunt, et terra in eis, qui iudicandi sunt; ut aduocabit caelum sursum non hic intellegamus \'rapiet in aera\', sed \'in iudiciarias eriget sedes\'. Potest et illud intellegi aduocabit caelum sursum \'aduocabit angelos in supernis et excelsis locis, cum quibus descendat ad faciendum iudicium\'; aduocabit et terram, id est homines in terra utique iudicandos. Aduocabit caelum sursum, et terram aduocabit sursum: nihil melius intellegi existimo quam omnes qui rapientur in obuiam Christo in aera, sed caelum dictum propter animas, terram propter corpora. Discernere porro populum suum, qprofecto enim per angelicum ministerium res tanta peragenda est. Si autem quaerimus, quos iustos ei
Abbreviated transcription (Latin):
aduiuos et mortuos uidicandos Aanifestus enĩ
ueniet int̾ iustos et in iustos uidicaturus iustȩ qui
priꝰ uenit occultus ab inuistis udicandus inuste
Ipse in qͣm manifestus ueniet: et non silebit: Idẽ.
in uoce udicis euidens apparebit: qui pͥus cum
uenisset occultus ante uidicem siluit. quando sic̃
ouis ad immolandum ductus ẽ. et sicut agnus
coram tondente fuit sine uoce quemad modum
de illo ꝑ isaiam legimus ꝓpħam. et ineuangłio
uicdemus impletum: De igne uͦ et tempestate cũ
in isa iȩ: ꝓphetia tale aliquid tractaremꝰ: quo mͦ eẽm̃
hȩc intelligenda iam diximus Qđ dictum est
acduocabit cęlum sursum: qm̃ sc̃i et iusti recte
cȩlum appellant᷑. nmirum hocẽ qđ ait apłs:¬
Simul eumillis rapiemus. in nubibibꝰ in obriã
xp̃o in aera. Nam scđmliterȩ suꝑficiem quomͦ
aduocatur cȩlum sur sum quasi possit eẽ. nͥ sur-
sursum: Qđ autẽ adiuntum ẽ & t̾ram discer¬
nere popłm suũ sicantum mͦ subaudiat᷑ aduo¬

Expanded text:
ad vivos et mortuos judicandos. Manifestus enim veniet inter justos et injustos judicaturus juste, qui prius venit occultus ab injustis judicandus injuste. Ipse, inquam, manifestus veniet, et non silebit, id est, in voce judicis evidens apparebit, qui prius cum venisset occultus, ante judicem siluit, quando sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente fuit sine voce, quemadmodum de illo per Isaiam legimus prophetatum , et in Evangelio videmus impletum . De igne vero et tempestate, cum in Isaiae prophetia tale aliqhaec intellegenda, iam diximus. Quod uero dictum est: Aduocabit caelum sursum: quoniam sancti et iusti recte caelum appellantur, nimirum hocSimul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christo in aera. Nam secundum litterae superficiem, quo modo aduocatur caelum sursum, quasi possit esse nisi sursum? Quod autem adiunctum est: Et terram discernere populum suum, si tantummodo subaudiatur aduo
Abbreviated transcription (Latin):
rentes hostias inuisticia: et placebit dño sacri¬
ficium uide et hierłm sicut dieb pͥstinis. et si¬
cut annis pͥorib: Et accedam ad uos inuiditio et
ero cestis uelox suꝑ male ficos et suꝑ adulteros.
et suꝑ eos qui uirant in nomine meo m̃dacit̃.
et qui fraudant mercedem mercenario. et oppͥ.¬
munt ꝑ potentiã uiduas. et ꝑcutiunt pupillos.
hisque dasta sunt udet euidentius appaiere iiillo
uidicio: quasdam quorumdã purgacorias pȩnas
futuras. Ubienu dc̃ quiꝰ sustinebit᷑ diem introitꝰ eꝰ.
aut quis ferie pocerit ut aspitiateum. quia ipse
ingredi᷑ quasi ignis conflatorii. et quasi herba¬

Expanded text:
tia Al. justitia: et placebit Domino sacrificium Juda et Jerusalem, sicut diebus pristinis, et sicut annis prioribus. Et accedam ad vos in judicio, et ero testis velox super maleficos, et super adulteros, et super eos qui jurant in nomine meo mendaciter. Et qui fraudant mercede mercenarios, et opprimunt per potentiam viduas, et percutiunt pupillos his quae dicta sunt, videtur evidentius apparere in illo judicio quasdam quorumdam purgatorias poenas futuras. Ubi enim dicitur, Quis sustinebit diem introitus ejus, aut quis ferre poterit ut aspiciat eum? Quia ipse ingredi
Abbreviated transcription (Latin):
impleri qđ ꝓmisit abrahȩ dicens. in semine tuo
benedicentur om̃s gentes. ita qđ eidem semini eius
erant in monumentis & qđ ait erit celum nouum &
terra noua et ñerunt memores pͥorum. nec ascenden
incor ip sorũ: s leticiam et exultationem inueni¬
ent in ea Ecce ego faciam hierłm ex ultationem et
popłm meum leticiã. et extiltabo in hierłm et leta¬
ꝓpħȩ: Intempore illosaluabit̾ popłs tuus om̃is
qui muentus ẽ fuerit scriptus in libro. et multi dor¬
mientium int̾rȩ puluere. siue ut quidam int̃p̃tati
sunt aggere ex surgent. hi inuitam et̃nam. ec hi in
opꝓbrium. et inconfusionem ȩc̃uam. et alio loco
ꝑ eundem ꝓpħam accipient regnũ scĩ altissimi
et alia quȩ ad
sunt. uenigit et hec sicut istaiurunt que incre¬
numina pa ganorum etiam ceste porphirio nobi.¬
sino philosopho paganorũ:

Expanded text:
impleri quod promisit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes, ita quod eidem semini eius erant in monumentis, et quod ait: erit caelum nouum et terra noua, et non erunt memores priorum nec ascendet in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetaprophetae: in tempore illo saluabitur populus tuus omnis, qui inuentus fuerit scriptus in libro, et multi dormientium in terrae puluere — siue, ut quidam interpretati sunt, aggere — exsurgent, hi in uitam aeternam et hi in opprobrium et in confusionem aeternam. et alio loco per eundem prophetam: accipient regnum sancti altissimi et alia, quae ad t. Venient et haec sicut ista venerunt, quae increnumina paganorum, etiam teste Porphyrio nobilissimo philosopho paganorum
Abbreviated transcription (Latin):
ibi p auicissimi scuunt ignorantib cȩtĩs. maxime
sima guasit ciuitas: Et quanto alibi aliis que nar¬
cans: non canta ea comm̃clat auetoritas. ut sine
difficultate uł dubitatione credant᷑ quamuis xp̃ianis
fidelib a fidelib uidicent᷑:¬

Expanded text:
ibi paucissimi sciunt ignorantibus ceteris, maxime ibi paucissimi sciunt ignorantibus ceteris, maxime si magna sit ciuitas; et quando alibi aliisque narrantur, non tanta ea commendat auctoritas, ut sine difficultate uel dubitatione credantur, quamuis christianis fidelibus a fidelibus indicent
Abbreviated transcription (Latin):
facta et̃ niulta nnracula quȩ atcestarent᷑ illi um gndi
salubriq miraculo quo xp̃sincelum cum carne inꝗ
resurrexit ascendit. negare non possumus: In eisdem
quippe ueracissimis libris euncta conscripta sunt &
que facta sunt et ꝓpt̃ qđ credendum fatasunt: hec ut
fidem facerent innocuerunt: hȩc ꝑfidẽ quã fecerunt
multo claruis in notescunt Legunt᷑ quippe inpopłis ite
credant᷑: nec in popłis tamen nͥ credita legerent: Nam
etiam mine fiunt miracła in eiꝰ nomine suie ꝑsacram̃ta
es. suie ꝑoraciones. uł memorias sc̃orum eiꝰ s non eadẽ
elaritate illustrant᷑ ut tanta quanta illa ꝗł a diffas¬
ment̃ : Canon quippe sacrarum luterarum que disti¬
nitum eẽ oportebat: illa facit ubiq tecitari et nemo¬
ne eunccorum itiherere popł orum. Hec autem ubi¬
cumq fiunt ibi sciunt᷑ uix atota ipsa cuigtare ut
quocliuq eo minanentium loco: tiam pleruma: eria

Expanded text:
facta esse multa miracula, quae attestarentur illi uni grandi facta esse multa miracula, quae attestarentur illi uni grandi salubrique miraculo, quo Christus in caelum cum carne, in qua resurrexit, ascendit, negare non possumus. in eisdem quippe ueracissimis libris cuncta conscripta sunt, et quae facta sunt et propter quod credendum facta sunt. haec ut fidem fmulto clarius innotescunt. Leguntur quippe in populis, ut credantur; nec in populis tamen nisi credita legerentur. Nam etiam nunc fiunt miracula in ejus nomieius siue per orationes uel memoriae sanctorum eius; sed non eadem claritate inlustrantur, ut tanta quanta illa gloria diffamentur. canon quippe sacrarum litterarum, quem definitum esse oportebat, illa facit ubique recitari et memoriae cunctorum inhaerere populorum. haec autem ubicumque fiunt, ibi sciuntur uix a tota ipsa ciuitate uel quocumque commanentium loco. nam plerumque etiam
Abbreviated transcription (Latin):
UR inquiunt nunc illa mira cula quȩ p̃di.¬
catis factaeẽ. non fiunt: Possem quidem
dicere necessaria fuisse pͥusqͣm crederet mundus:
ad hoc ut crederet mundus Quisqͥs adhuc ꝓdigia
ut creclat inquirit: magnumẽ. ipse ꝓdigium qui
mundo credenti non credenti non eredit Uerum
hoc icleo dicunt ut nec tunc illa miracła facta fuisse
credant᷑ Unde gͦ tanta fide xp̃s usq quaq canta:
inglum cuncarne sublatus Unde temꝑib ertidi¬
tis et om̃e qđ fieri ñ potest respuentib sine ullis nuiii.
um mirabilit̃ incredibilia credidit mundus : An
forte credibilia fuisse. et ideo eredita eẽ dicturi sunt:
Cur gͦ ipsi non credunt: Breuisẽ gͥ nr̃a complexio:
a ut incredibilis reiquȩ ñ uidebat᷑ alia metedibilia
quȩ cam̃ fiebant et uidebant᷑ fecerunt fidem : aut
certe resilla credibilis ut nullis quib ꝑsuaderetur
miracut indigeret storũ nimiam tedarguit infideli:¬
catem: hoc ad refellendos uanissimos dixerim: Nam

Expanded text:
ur, inquiunt, nunc illa miracula, quae praedicatis facta esse, non fiunt? possem quidem dicere necessaria fuisse, priusquam crederet mundus, ad hoc, ut crederet mundus. quisquis adhuc prodigia, ut credat, inquirit, magnum est ipse prodigium, qui mundo credente non credit. uerum hoc ideo dicunt, ut nec tunc illa miracula facta fuisse credantur. unde ergo tanta fide Christus usquequaque cantatur in caelum cum carne sublatus? unde temporibus eruditis et omne, quod fieri non potest, respuentibus sine ullis miraculis nimium mirabiliter incredibilia credidit mundus? an forte credibilia fuisse et ideo credita esse dicturi sunt? cur ipsi ergo non credunt? breuis est igitur nostra complexio: aut incredibilis rei, quae non uidebatur, alia incredibilia, quae tamen fiebant et uidebantur, fecerunt fidem; aut certe res ita credibilis, ut nullis quibus persuaderetur miraculis indigeret, istorum nimiam redarguit infidelitatem. hoc ad refellendos uanissimos dixerim. nam
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ aliud quid ẽ. qͣm opꝰ eorũ : Semuͦ et iafechtam
pe nuditate patris ꝗͣ significabat᷑ passio saluatoris:
sum̃tes uestim̃tum posuer̃ supͣ duoduo dorsa sua
et intͣueruncaũ si. et oꝑuerunt nuditatẽ patrissiu.
nec uiderunt qdđ reuerendo tȩxerunt Edam enĩ
mͦ in passione xp̃i eo scilicet iam temꝑe qͦhabitat¬
iafech in domibꝰ sem. et malus fr̃ in medio eorum.
transactã celebrat eccłam. ñ adhuç ꝓspectat fut᷑a:
S malꝰ fr̃ infilio suo hocẽ. in oꝑe suo puer idest
seruus ẽ. fr̃m bonorũ: cũ adexercitationẽ pacientiȩ
uł ad ꝓfectum sapientiȩ scient̃ utuntur mał boni:
uinea enim dñi sabaoch: domꝰ isrł ẽ Et bibit de
uino eiꝰ: Siue ille calix hic intelligat᷑ de quo dic̃.
potestis bibere calicem quẽ ego bibiturꝰ sum. et
pat̾ si fieri potest transeat ame calix iste. qͦ suã

Expanded text:
quod aliud quid est quam opus eorum? Semquod aliud quid est quam opus eorum? Sem nuditate patris, qua significabatur passio Saluatoris, sumentes uestimentum posuerunt supra dorsa sua et intrauerunt auersi et operuerunt nuditatem patris sui, nec uiderunt quod reuerendo texerunt. Quodam enim modo in passione Japhet in domibus Sem, et malus frater in medio eorum, transactum celebrat Ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Sem malus frater in filio suo, hoc est, in opere suo; puer, id est, servus est fratrum suorum, cum ad exercitationem patientiae, vel ad profectum sapientiae, scienter utuntur Vinea Domini Sabaoth domus Israel est, et bibit de uino eius siue ille calix hic intellegatur, de quo dicit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et: Pater, si fieri potest, transeat
Abbreviated transcription (Latin):
usum cedent ꝓficientiũ : iuxta illud apłi
O portet hereseseẽ: ut ꝓbati manifesti fiant
in uob Unde etiam scriptũ ẽ filiꝰ eruditꝰ sapi¬
ens erit: Imprudenti enĩ ministro utet᷑ Mul¬
ta qͥdemadfidẽ catholicam ꝑtinentia: dum de¬
hereticorũ callida inquietudine exagitant᷑.
ut adũ sus eos defendi posst̃. et considant᷑ dili¬
gentiꝰ. et incelligunt᷑ clariꝰ. et in stantiꝰ p̃dicant᷑.
et ab adũsario mota questio. discendi existit
occasio Quamuis ñ solũ qui sunt aꝑtissime
tur. et ꝑditȩ uiuunt: ñ absurde possunt uidi
medio noe filio figurati Passionẽ quippexp̃i
que illiꝰ hominis nuditate significata ẽ. et an¬
nunciant ꝓficendo. et male agendo exhonorant:
De talib argo dictũ e Exfructibꝰ eorũ cognosceciseos
Ideo cam infilio suo maledictus ẽ: tamiqͣm in
fructu suo idẽ. in oꝑe suo Unde conuenient et
ipse filius eiꝰ chanaam: int̾p̃tatur moris eorilm.

Expanded text:
usum cedunt proficientium, juxta illud Apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis . Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius et intelleguntur clarius et instantius praedicantur, et ab aduersario mota quaestio discendi existit occasio. Quamuis non solum qui sunt apertissime tur et perdite uiuunt, non absurde possunt uideri medio Noe filio figurati; passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaan interpretatur motus eorum;
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Lucretiꝰ quoq qui in locũ collatini fuerat
subrogatꝰ morbo anteqͣm idem annꝰ t̃mina¬
ret̾ absumptus ẽ. Ita publiꝰ ualerius qui
successerat collatino. & marcus oratiꝰ qui ꝓ
defuncto lucrecio suffectus fuerat: annũ
illum funereũ atq tartareũ qui consule̾
U. habuit compleuerunt. Quo anno con¬
sulatus ipsiꝰ nouum honorẽ ac potestatẽ
auspicataẽ romana res .p. Tunciam demi¬
nuto paululum metu. ñ quia bella conqͥ¬
euerant s quia ñ tam graui ponde urge¬
bant finito scilicet temꝑe quo equo & mo
desto uire agitatũ ẽ. secitta sunt quȩ idem
salustuis breuit̾ explicat. Dem seruili imꝑio¬

Expanded text:
est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, conpleuerunt, quo anno consulatus ipsius nouum honorem ac potestatem auspicata est Romana res pnuto paululum metu, non quia bella conquieuerant, sed quia non tam graui pondere urgebant, finito scilicet tempore, quo aequo iure ac modesto agitatum est, secuta sunt quae idem Sallustius breuiter explicat:
Abbreviated transcription (Latin):
delicet similitudo nominis p̃ssit: quia etiam¬
tanquinius uocabat᷑. Mutare gͦ nomen non
patriam cogeret᷑. Postremo un eius nomine
hoc uocabulum minus eẽt. Lucius collatinꝰ
tantum mͦ uocaret᷑. Sed idõ non amisit qđ si¬
ne ullo detrim̃to poss amittere: ut & hono¬
re pͥmus consul. & ciuitate bonus ciiis carere
iuberet᷑. Etiani ne ista ẽ gła uinũ bruti dete¬
standa miquitas. & nichilo utilis rei publicȩ :¬
Etiam ne adbanc ꝑpetrandam uicit amor¬
patriȩ laudumq immensa cupido: Iam ex¬
pulso itaq tarquinio tyranno. consul cum
bruto creatꝰ ẽ. maritꝰ lucretiȩ lucius tarqui¬
nius collatinus. Quam iuste popłs mores in
ciue non nom̃ attendit. Qm impie brutus
collegã pͥmȩ ac noue illius potestatis quẽ
poss si hoc offendebat᷑ nomine tantũ pͥuare.
&e patria pͥuauit ce honore. Hȩc mala facta
sunt hec aduersa acciderunt quando in
illa ie publica equo &e modesto uitre agitatũ

Expanded text:
delicet similitudo nominis pdelicet similitudo nominis pTarquinius vocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur: postremo in ejus nomine hoc vocabulum minus esset, L. Collatinus tantummodo vocaretur. Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus consul et civitate bonus civis carere juberetur. Etiamne ista est gloria Junii Bruti detestanda iniquitas et nihilo utilis reipublicae? Etiamne ad hanc patriae laudumque inmensa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit! Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agitatum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrestituendo ta rquino coniurasse cogno¬
uerat. Qđ facꝰtum uirgilius postea quã lau¬
dabilit cominemorauit. continuo lem̃t᷑
ex horruit. Cum enim clixiss natosq pater
noua bella mo uentes ad pęnã pulchia ꝓ lib̾tate
uocauit: piox deinde exelamauit ce ait. Infe¬
lix ut aimq ferent ea facta minores. Quo mͦ¬
libs inquit ea facta posteri ferant idẽ. p̃fe¬
rant & extollant: qui filios occidit infelix ẽ
Et tanqͣm ad consolandum infelicẽ subun.¬
xit Uicit amor patriȩ laudumq inm̃sa cir¬
pido. Nonne in hoc bruto quiae filios ocei¬
dit & a se ꝑcusso hosti filio tarquinii mutuo
ꝑcussus suꝑ uiuere non potuit. eiq potiꝰ ipse
tarquimꝰ suꝑuixit. collatini college uidetur
innocentia uindicata. qui bonus ciuis hoc
tarquinio. pulso passus est qđ tẏrannus ipse
tarquinius. Nam ae idem brutus consangui¬
neus tarquinii fuisse ꝑ hibet᷑. S collatinum ui¬

Expanded text:
pro restituendo Tarquinio coniurasse cognopro restituendo Tarquinio coniurasse cognouerat. Quod factum Vergilius postea quam laudabiliter commemorauit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset: Natosque pater noua bella monentes Ad poenam pulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelix, utcumque ferent ea facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extollant, qui filios occidit, infelix est. Et tamquam ad consolandum infelicem subiungit: Vincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit et a se percusso hosti filio Tarquinii mutuo percussus superuiuere non potuit eique potius ipse Tarquinius . superuixit, Collatini collegae uidetur innocentia uindicata, qui bonus ciuis hoc Tarquinio pulso passus est, quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur; sed Collatinum ui
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine & tantis erptȩ calamitatib uix
illudimꝑium intra xx ab urbe milia dilata¬
uerint. quantum spatium ab sit ut saltem
alicuiꝰ getulȩ ciuitatis nunc tritorio comꝑa¬
retur. ħuic tempori ad diciamꝰ etiam tempꝰ.¬
illud: quo usq dicit salustius equo &e mode¬
sto uire agitatum. dum metꝰ a tarquinio & bel¬
lum gͣue cum ecruria positum. ẽ. Quam diu
eni etrusci tarquinio redire in regnum conan:¬
ti opitulantis: gui bello roma concussa ẽ. Ido¬
dicit equo &e modesto uire gestam rem.p.
metu p̃mente non ꝑsuadente iusticia. In qͦ
breuissimo tempore qͣm funestus ille annus
fuit: quo pͥmi consales creati sunt expulsa
regia potestate. Annũ quippe suum non com¬
pleuerunt. Nanunius brutꝰ ex honoratũ
eiecit urbe collegam lucium tarquinium
collatinum. Demde mox ipse in bello cȩcidit.
mutius cum hoste uulnerib: occisis a se iꝑso
pͥmitus filus suis & uxoris suȩ fr̃ib qđ eos

Expanded text:
sanguine et tantis emtae calamitatibus uix sanguine et tantis emtae calamitatibus uix illud imperium intra uiginti ab Urbe milia dilatauerint; quantualicujus Getulae civitatis nunc territorio comparetur! illud, quousque dicit Sallustius aequo et modesto jure agitatum, dum metus a Tarquinio et grave bellum cum Etruria positum est. Quamdiu enim Etrusci Tarquinio. redire in regnum conanti opitulati dicit aequo et modesto iure gestam rem publicam metu premente, non persuadente iustitia. In quo breuissimo tempore quam funestus ille annus fuit, quo primi consules creati sunt expulsa regia potestate! Annum quippe suum non conpleuerunt. Nam Iunius Brutus exhonoratum eiecit Urbe collegam Lucium Tarquinium Collatinum; deinde mox ipse in bello cecidit mutuis cum hoste uulneribus, occisis a se ipso primitus filiis suis et uxoris suae fratribus, quod eos
Abbreviated transcription (Latin):
habuit & cum uxore consenuit. obtabiliore
fortassis exitu q̃m socer eiꝰ generi surscmoit
nec ignorante filia sicut ꝑhibetur extitQuo
Nec tm̃ istum tarquinium tomanicrudelen
aut scełatũ s suꝑbum appellauerunt. fortas¬
sse regios eiꝰ fastus alia suꝑbia ñ ferentes. Nan
scelus otͣsosi ab eo soceri. optimi regis sui usq d¬
eo contempserunt: ut eum regem suum fae¬
rent. Ubi mito iͣscelere grauiore merredem
tanta tanto sceli reddiderunt nec discessere¬
serꝰ alitis arisq relictisdii. nͥ forte quispiam sic
defendat istos dõs. ut dicat eos ideo mansisse
romȩ quo possent rmanos mag̃ punire sup¬
pliciis qͣm beneficiis aduiuare. seducentes eos
uanis tuctoriis & bellis guissimis conterentes.
hec fuit roͣnorum uita sub regib laudabili
tempore illius rei publicȩ usq ad expulsionẽ
tarquinii suꝑbi. ꝑducentos ferme & el &
tres annos: cum ille om̃s uictoriȩ tam multo

Expanded text:
habuit et cum uxore consenuit, optabiliore habuit et cum uxore consenuit, optabiliore fortassis exitu quam socer eius, generi sui facinore nec ignorante filia, sicut perhibetur, extinctus. Nec tamen istum Tarquinium Romani crudelem aut sceleratum, sed superbum appellauerunt. fortasse regios eius fastus alia superbia non ferentes. Nam scelus occisi ab eo soceri optimi regis sui usque adeo contemserunt, ut eum regem suum facerent; ubi miror, si non scelere grauiore mercedem tantam tanto sceleri reddiderunt. Nec \'discessere adytis arisque relictis di\'. Nisi forte quispiam sic defendat istos deos, ut dicat eos ideo mansisse Romae. quo possint magis Romanos punire suppliciis quam beneficiis adiuuare, seducentes - eos uanis uictoriis et bellis grauissimis conterentes. Haec fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore illius rei publicae usque ad expulsionem Tarquinii Superbi per ducentos ferme et quadraginta et tres annos, cum illae omnes uictoriae tam multo