comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stadiũ et scamina fuerat passi¬
onũ. Si quidẽ & ampliꝰ ferre et
sustiuere dolor diuturnꝰ et conti¬
niuis non siuebat: & deliberandi
tẽpus xp̃i pret̾eiuitis celeritas ã¬
putabat. et econtra nouerat qͦd
tacenti. qd̾ occultanti morbũ suũ
sanitas ñ daretur. Int̾ hec bella
cogitationũ. solam salutis uiam
mulier curã ut furaretur iue¬
nit: ut raꝑet tacita quod petere
corde ꝑueniret ad medicũ. fidei
manu tantũ tangeret uestim̃tũ.
sciens hanc fraudem ñ solum ue¬
niã. s & remediũ p̃staturã. quã ñ
uoluntas s necessitas uerecunda
gn̾auit: presertu cũ & furantis
lucrũ quereret: et ei cui aufere¬
bat᷑ nullũ gigneret detrimentũ.
Piim lat᷑einiũ:. qd̾ inuustra fide.
fide attrahente cõmittit᷑. Ecce
ubi uirtꝰ est quesita a contrariis:
ubi fraus fide comuente qd̾ inte¬
batur obtimuit. Mulier uit̾ com¬
pͥmentes ut nesciret᷑ accedit: & p̃¬
sũpsit se furari posse curã fide

Expanded text:
stadium et σκάμμα fuerat passistadium et σκάμμα fuerat passionum. Siquidem et amplius ferre et sustinere dolor diuturnus et continuus non sinebat, et deliberandi tempus Christi praetereuntis celeritas amputabat, et e contra noverat quod tacenti, quod occultanti, morbum suum sanitas non daretur. Inter haec bella cogitationum, solam salutis viam mulier, curam ut furaretur, invenit, ut raperet tacita quod petere corde perveniret ad medicum, fide Deum, manu tantum tangeret vestimentum: sciens hanc fraudem non solum veniam, sed et remedium praestaturam, quam non voluntas, sed necessitas verecunda generavit; praesertim cum et furantis lucrum quaereret, et ei cui auferebatur nullum gigneret detrimentum. Pium latrocinium, quod ministra fide, fide attrahente committitur. Ecce ubi virtus est quaesita contrariis, ubi fraus fide conveniente quod nitebatur obtinuit. Mulier inter comprimentes, ut nesciretur accedit, et praesumpsit furari se posse curam fide
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Si uestimentũ eiꝰ tetigero:
salua ero. Et statim siccatus est
fons sanguiuis eiꝰ: & sensit in cor¬
pore qd̾ curata est plaga. Non
tantũ duo maria confundunt᷑
fluctib sius: qͣntum mulieris
huiꝰ animꝰ anciꝑiti cogitationũ
cumulo iactabatur. Post certa¬
mina desꝑata medicoꝵ. post me¬
dicamina sũptuosa. post ianẽ
& antiquissimã curã ubi ars et
ꝑitia iam defecerat ñ curate
ubi languentis om̃is fuerat cor¬
sũpta substantia. ipsi autori re¬
uerendũ uulnus ñ casu s diui¬
nitus occurrit: ut qd̾ humana
arte tot aunis curari ñ potuit:
sola fide & humilitate curare¬
tur. Mulier stabat eminꝰ quã
natura pudore ꝑfuderat. qͣm ꝑꝑ
hoc immundã iudaica lex nota¬
rat dicens. immunda erit. & sc̃m
non continget: contingere me¬
tuens. ne iudaicũ furorẽ. ne legi
poss subire sententiã: dicere ñ
ausa. ne circũstantiũ confund̾et
et oueraret auditũ: ne fieret
popłoꝵ fabula. quȩ tot annis

Expanded text:
stimentum ejus tetigero, salva ero. Et confestim siccatus est fons sanguinis ejus, et sensit corpore quod curata est a plaga. Non tantum duo maria confunduntur fluctibus suis, quantum mulieris hujus animus ancipiti cogitationum cumulo jactabatur. Post certamina desperata medicorum, post medicamina sumptuosa, post inanem et antiquissimam curam, ubi ars et peritia jam defecerat curantem, ubi languentis omnis jam consumpta fuerat substantia, ipsi auctori verecundum vulnus non casu, sed divinitus occurrit, ut quod humana arte tot annis curari non potuit, sola fide et humilitate curaretur. Mulier stabat eminus, quam natura pudore perfuderat, quam per hoc immundam Judaica lex notarat, dicens: Immunda erit, et sanctum non continget ; contingere metuens, ne Judaicum furorem, ne legis posset subire sententiam. Dicere non est ausa, ne circumstantium confunderet et oneraret auditum, ne fieret populorum fabula, quae tot annis
Abbreviated transcription (Latin):
sit et uiuat: hic iam consecutus
mur eloquio. Ꝙ uere fecit uirtu¬
tẽ diabolum dum debellat: dũ
alligato forti sic̃ ipse dixit uasa
fortis diripit: dũ inferm̃ destry¬
it: dum ipsam mortificat mor¬
tem. Et uere exaltauit nos: qͦs
de ꝓfundo extulit. & eleuauit ad
celum. S iam ad mulierẽ sermo
transeat: que occulto uulneri &
uereciuido languor remediuor
sic quesiuit: ut et suũ pudorem
tegeret: & curantis reuerentiam
ecce mulier que erat in ꝓfluuo
sanguinis anuis duodecĩ & fue¬
medicis. & erogauerat om̃ia sua

Expanded text:
sit, et vivat; hic jam consecutus sit, et vivat; hic jam consecutus mur eloquio. Et vere fecit virtutem diabolum dum debellat; dum alligato forti, sicut ipse dixit, vasa fortis diripit ; dum infernum destruit, dum ipsam mortificat mortem. Et vere exaltavit nos, quos de profundo extulit, et elevavit ad coelum. Sed jam ad mulierem sermo transeat, quae occulto vulneri et verecundo languori remedium sic quaesivit, ut et suum pudorem tegeret, et curantis reverentiam ecce mulier quae erat in profluvio sanguinis annis duodecim, et fuemedicis,
Abbreviated transcription (Latin):
rit̃. Ueni impone manũ tuã suꝑ
eam. Egrotꝰ non quẽadmodũ eu¬
retur imꝑat: s tantũ ut curetur
implorat. S cum eẽt archisyna¬
gogꝰ. legis noticiam hic habebat:
&. cum uerbo cetera. hominẽ ma¬
nu di legerat ẽẽ figuratũ. Credi¬
dit gͦ deo: qd̾ eadem manu qͣ crea¬
tam senserat filiam. recreari et
reduci possit ad uitã. Cognoui¬
mus quid sit ueni et impone ma¬
num tuã suꝑ eam: ut qui spon¬
te posuit ad creandũ: ad reparas¬
dum it̾m exoratus imponat.
Hoc ẽ quod ꝓpħa fatetur: cũ de¬
cantat in psalmis. Tu formasti
me: et posuisti suꝑ me manum
tuã. Qa qui posuit cũ formaret
ex nichilo: imposuit it̾m ut re¬
formaret ex ꝑdito. Deniq ide
psalmista ut manus huiꝰ saluta¬
rẽ sensit et adeptus est largita¬
tem: repetitam mox ꝓrupit in
gogꝰ poposcerat demonstraret:
adiecit. Non moriar s uiuã. Ille
cum peteret dixerat. uen impo¬
ne manũ tuam suꝑ eã ut salua

Expanded text:
cit: Veni, impone manum tuam super cit: Veni, impone manum tuam super eam. Aegrotus non quemadmodum curetur imperat, sed tantum ut curetur implorat. Sed cum esset archisynagogus, legis notitiam hic habebat; et cum verbo caetera, hominem manu Dei legerat esse figuratum. Credidit ergo Deo, quia eadem manu qua creatam senserat filiam, recreari et reduci posset ad vitam. Cognovimus quid sit. Veni, et impone manum tuam super eam. Ut qui sponte posuit ad creandum, ad reparandum iterum exoratus imponat. Hoc est quod propheta fatetur, cum decantat in Psalmis: Tu formasti me, et posuisti super me manum tuam . Quia qui posuit cum formaret ex nihilo, imposuit iterum, ut reformaret ex perdito. Denique idem Psalmista, ut manus hujus salutare sensit, et adeptus est largitatem, repetitam prorupit in gogus poposcerat demonstraret, adjecit: Non moriar, sed vivam. Ille, cum peteret, dixerat: Veni, impone manum tuam, ut salva
Abbreviated transcription (Latin):
hic fetidus & lugubris totus toto
fertur & iactatur in popło. Illa
morit᷑ ad quietẽ: hic uiuit ad pe¬
nã. Et certe omisimꝰ auxia paren¬
tum uota: cũ gignunt ꝑicłosos or¬
dines: soboles cum ꝓducunt: cũ
nutͥunt mestos labores. et iuges pe¬
nas curcũferunt: egrotantes peiꝰ
ra cũ procedunt. Heu me cur taz¬
ta filii nesciunt: eur ista ñ sentiũt:
cur uicem parentib reddere non
desudant: Et tam̃ parentũ pie¬
tas ꝑseuerat: quia qđ filus paren¬
tes impenderitꝰ: repensabit pa¬
rentib parens omĩum ds̃. S ad ꝓ¬
posita redeamꝰ. Uenit ait quidã
archisynagogꝰ nõie iairus: et ui¬
dens eum ꝓcidit ante pedes eiꝰ: &
deprecabat᷑ eũ multũ dicens. Fili¬
a mea in extremis ẽ: s ueni & u
pone manũ tuã suꝑ eã. ut salua
sit. Qd̃ supplicatione flebili extre¬
ma filie sic lam̃tat: qd̾ remedium
languoris sic postulat: desꝑatum
satis ꝓbat & demonstrat affectũ.
Unde est: qd̾ eurȩ ordinẽ sic requi¬

Expanded text:
hic foedus et lugubris totus, toto fertur et jactatur in populo; illa moritur ad quietem, hic vivit ad poenam. Et certe omisimus anxia parentum vota cum gignunt: periculosos ordines sobolem cum producunt, cum nutriunt, moestos labores et juges poenas cum fuerint aegrotantes: ra cum praecedunt. Heu me! cur tanta filii nesciunt? cur ista non sentiunt? cur vicem parentibus reddere non desudant? et tamen parentum pietas perseverat: quia quidquid filiis parentes impenderint, repensabit parentibus parens omnium Deus. Sed ad proposita redeamus. Venit autem quidam archisynagogus, nomine Jairus, et vidltum, dicens: Filia mea in extremis est; veni, et impone manum tuam super eam, ut salva sit. Quod supplicatione flebili extrema filiae sic lamentatur, quo remedium languoris sic postulat, desperatum satis probat et demonstrat affectum; unde est quod curae ordinem sic depos
Abbreviated transcription (Latin):
immensa moles fundi potuerit. uł eri¬
uartũ ẽ: simulachrũ bellorophon¬
tis. totũ ferreũ cũ equo suo in
smirna cuutate. qđ suspensum in aere
de subtus ullo stipite sustentat᷑: sed
magni lapides magnetiũ in arcub¬
supra habent᷑.⁊ hinc inde in assũp¬
tionibus trahit᷑. ⁊ in mensura equi¬
perata consistit. Est aũ estimatio pos¬
tũ. ut om̃s cellule. mansiones. muri.
antra bestiarũ. ex illo uno solo lapi¬
iapide sculptos pendens sustinet᷑: & ne¬
mo in gyro illo tã secreto aut solꝰ uel
cũ aliquo loqui potest: ut ñ ab om̃ibus
consecrationis incendit: & thermas
ꝑpetuo igne sine ulla ad ministratio¬

Expanded text:
immensa moles fundi potuisset, vel eriraculum simulacrum Bellerophontis ferreum cum equo suo in summa civitate suspensum, in aere desuper ullo stipite sustentatur, sed magni lapides magnetum in archivolis habentur, et hinc et inde in assumptionibus trahitur, et in mensura aequiparata consistit; est autem aestimatio ponest, ut omnes cellulae et mansiones, muri et antra bestiarum, ex uno solidoque lapilapide sculptos appendens sustinetur; et nemo in gyro ipso tam secrete, aut solus aut cum aliquo, loqui potest, quod ipsum non consecrationis incendit, thermas perpetuo igne sine ulla administratio
Abbreviated transcription (Latin):
dit renuntias diabolo: respondet
renuntio. Propͥe gͦ herodes a magiᷤ
sibi renuntiari debere dicit: qui se
diaboli sciebat tenere locum: satha¬
nȩ nouerat implere ꝑsonã. Ut et
ego ueniens ad orẽ eum. Uult meri¬
tis: s non potest. Ueniet ut ad tor¬
m̃ta curuetur: ad supplicia iaciat᷑:
sternatur ad penã: qui adorare fin¬
xerat ut seruiret. S magi ubi ui¬
daicȩ ꝑfidiȩ nubila tͣnsiert̃: & in

Expanded text:
dit, Renuntias diabolo, respondit, dit, Renuntias diabolo, respondit, Renuntio. Proprie ergo Herodes a magis sibi renuntiare debere dicit, qui se diaboli sciebat tenere locum, Satanae noverat implere personam. Ut et ego veniens adorem eum. Vult mentiri, sed non potest: veniet, ut ad tormenta curvetur, ad supplicia jaciatur, sternatur ad poenam, qui adorare finxerat, ut saeviret. Sed magi, ubi Judaicae perfidiae nubila transierunt, et in
Abbreviated transcription (Latin):
quia fur amat noctem: latro in oc¬
culto tendit insidias. Diligent̾ in¬
quirit tẽpus stellȩ. Scum timet
regnũ: signũ cęli non timet: tẽꝑis
ñ ꝑtimescit auctorẽ. Qd turbaris
herodes: Quid estantũ de successore
sollicitꝰ: Cui sydera militant: ter
iussus ẽ: non deferre. Testari uenit
ille: non ꝑdere. Uidere illi datũ est:
tͥ non datũ est inuenire. Ide & inter¬
rogate. Quasi magos semel int̾ro¬
gasse ñ sufficit: interrogantibꝰ pie.
datum ẽ sine pietate responsum.
Salutis nuntius: male audientibuᷤ
conuersus ẽ in runã. Contumax ser¬
uus audit natũ dñm: s dño nascen¬
ti parat laqueos. non honorẽ. Mortẽ
p̃parat ut careat seruitute: s qͥa nec
finiri ds. nec ꝑire salus. nec uita po¬
terat int̾ire. ꝑmanet in honorẽ dñs.
seruus remansit in cͥmine. S ad pe¬
nam trahitur: qui ad obsequiũ ueni¬
re contẽpsit. Rapitur ad sententi¬
Xp̃ianus futurꝰ a sacerdote cum au¬

Expanded text:
quia fur amat noctem, latro in ocquia fur amat noctem, latro in occulto tendit insidias. Diligenter inquirit tempus stellae: sed cum timet regnum, signum coeli non timet, temporis non pertimescit auctorem. Quid turbaris, Herodes? Quid es tantum de successore sollicitus? Cui sidera militant, terrjussus est, non deferre; testari venit ille, non prodere; videre illi datum est, tibi non datum est invenire. Ite, et interrogate. Quasi magos semel interrogare non sufficit. Interrogantibus pie datum est sine pietate responsum, salutis nuntius male audientibus conversus est in ruinam. Contumax servus audit natum Dominum, sed Domino nascenti parat laqueos, non honorem; mortem praeparat, ut careat servitute. Sed quia nec finiri Deus, nec perire salus, nec vita poterat interire, permanet in honore Dominus, servus remansit in crimine; et ad poenam trahitur qui ad obsequium venire contempsit; capitur ad sententitum; Christianus futurus a sacerdote cum au
Abbreviated transcription (Latin):
ligens oꝑarius qͣndo opus suscepti
laboris impleuerit: ut mercedẽ ꝑci¬
piat. patrẽfamilias desiderat adue¬
nire. Deuotꝰ miles post conflictum
post uictoriam. p̃sentiam regis optat.
ut premiis sudores. & uulnera remu¬
neratione compenset. Sic ad palmã
suam cupit uenire xp̃m: qͥ bella
mundi indefessa uirtute ꝓsternit.
tur ab illecebris scłi: de pena trepi¬
dant: de uenia nil presumunt. frs
faciamus bona: declinemꝰ a malis:
fugiamus uitia: uirtutes sequam᷑.
Dissimulemꝰ p̃sentia. futura cogite¬
niamus ad palmam. Optemꝰ glãm
S ad illa sermo quȩ st̃ insequenti¬
b iã recurrat. Herodes inquit con
uocatis magis: diligent̃ didicit ab
eis tẽpus stellȩ quȩ apparuit. Et
mittens illos in bethleẽ dixit. Ite
int̾rogate: & cum inueneritis re¬
nunciate mͥ: ut & ego ueniens ado¬
rem eum. Occulte uocat magos: qr
palam nil audet simulata mens.
conscĩa dolosa. Occulte uocat magoᷤ

Expanded text:
ligens operarius quando opus suscepti ligens operarius quando opus suscepti laboris impleverit, ut mercedem percipiat, patremfamilias desiderat advenire: devotus miles post conflictum, post victoriam, praesentiam regis optat, ut praemiis sudores et vulnera remuneratione compenset; sic ad palmam suam cupit venire Christum, qui bella mundi indefessa virtute prosternit; atus illecebris saeculi de poena trepidat, de venia nil praesumit. Fratres, faciamus bona, declinemus a malis: fugiamus vitia, virtutes sequamur, dissimulemus praesentia, futura cogiteniamus ad palmam, optemus ad glronam. Sed ad illa sermo quae sunt in sequentibus jam recurrat. Tunc Herodes, inquit, clam vocatis magis, diligenter didicit ab eis tempus stellae quae apparuit eis, et mittens in Bethlro, et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum. Occulte vocat magos, quia palam nil audet simulata mens, conscientia dolosa. Occulte vocat magos,
Abbreviated transcription (Latin):
moliri. Quare icrosolima. Quare pͥn¬
cipes: Quare scribe: Quare: qͥa nasci
dicem reus. rebellis pͥncipem: ꝑfidus
coginitorẽ. Ierosolima uaria se conta¬
minationẽ ꝑfuderat: sacerdotes pro¬
phanauerant sc̃a: et peccata uenden¬
tes. in questum uiam pietatẽq conũ¬
terant. Scribe doctrinam cȩlestem.
scientiã salutarẽ. uitale magisteriũ:
in seuum sensum. in ꝑfidiȩ lapsum.
in letale uaniloquiũ cõmutarant.
Hinc est qd̃ xp̃m nolunt nasci: uiuere
timent: quia nouerant se mox ignomi¬
nie dandos: trahendos opprobriis: eici¬
endos templo: pͥuandos sacerdotio: ob¬
lationum munere uacuandos. Semel
enĩ cupiditate inflaminati. capti pom¬
pa. uiciis sauciati. uanitate ebrii. made¬
facti luxu. qͥa de correctione nil cogita¬
re poterant: de uenia nil sꝑabant.
Bonus uillicꝰ. qͣndo copiosũ fructũ
continuo labore conquirit. uenire
dñm suum ad agrum suũ cupit:¬
& suũ concupiscit ad gaudium. Di¬

Expanded text:
moliri; quare Hierosolyma, quare prinmoliri; quare Hierosolyma, quare principes, quare scribae? Quia nasci dicem reus, rebellis principem, perfidus cognitorem. Hierosolyma varia se contaminatione perfuderat, sacerdotes profanaverant sancta, et peccata vendentes, in quaestum veniam pietatemque converterant. Scribae doctrinam coelestem, scientiam salutarem, vitale magisterium, in saevum sensum, in perfidiae lapsum, in lethale vaniloquium commutarant. Hinc est quod Christum nolunt nasci, vivere timent, quia noverant se mox ignominiae dandos, trahendos opprobriis, ejiciendos templo, privandos sacerdotio, oblationum munere vacuandos. Semel enim cupiditate flammati, capti pompa, vitiis sauciati, vanitate ebrii, madefacti luxu, quia de correctione nil cogitare poterant, de venia nil sperabant. Bonus villicus quando copiosum fructum continuo labore conquirit, venire dominum suum ad lucrum suum cupit, suum concupiscit ad gaudium: di
Abbreviated transcription (Latin):
cit infantia. aludiens inquit hero¬
des rex turbatus est: et om̃is ieroso¬
lima cum illo. & congregans pͥnci
pes sacerdotũ & scbas popłi: scisei¬
tabatur ab eis ubi. xp̃c nasceret᷑.
Si ierosolima. si rex. si scribȩ. si pͥn¬
cipes sacerdotũ. ad xp̃i turbantur
infantiã: quid isti facerent. xp̃c
ꝑfectum mox in hominẽ siue¬
nisset. si fultus diuituis & multitudi¬
ne. si cum suspectis. si cum extraneiᷤ
qui nil dant tempori. nil ȩtati. nil
pauꝑi. nil parenti: S ut xp̃m¬
audiunt tantũ: parant nascen¬
ti mortem: innocenti do los: scelꝰ
pio: nudo gladios: soli milites: ua¬
gienti necem: penã parcenti. Qut ciꝰ
misceatur sanguini crudelitas acer¬
ba: bella cunabulis indicit: ubera te¬
lis urget: clipeos illidit germini: qͣti¬
nus humanã diuinãq sobolẽ. ante
sepulchrum faciat intrare qͣm mun¬
dum. Esto qd̃ herodes rex amore reg¬
ni. successoris timore coactus sit talia

Expanded text:
cit infantia. Audiens, inquit, Herocit infantia. Audiens, inquit, Herodes rex, turbatus est, et omnis Hierosolyma cum ipso, et cpes sacerdotum, et scribas populi, sciscitabatur ab eis ubi Christus nasceretur . Si Hierosolyma, si rex, si scribae, si principes sacerdotum ad Christi sic turbantur infantiam, quid isti facerent, Christus perfectum mox in hominem si venisset, si fultus divitiis, et multitudine, si cum suspectis, si cum extraneis? Qui nil dant tempori, nil aetati, nil pauperi, nil parenti; sed ut audiunt natum, parant nascenti mortem, innocenti dolos, scelus pio, nudo gladios, soli milites, vagienti necem, poenam parenti: et ut vis misceatur sanguini, crudelitas acerba cunabulis bella indicit, ubera telis urget, clypeos illidit gremiis, quatenus humanam divinamque sobolem ante sepulcrum faciat intrare quam mundum. Esto quod Herodes rex amore regni, successoris timore, coactus sit talia
Abbreviated transcription (Latin):
epe querimur qͣre sic
mundum suũ intrat xp̃c.
ut uentris exꝑiatur angꝰ¬
tias: partus patiatur in uiriam:
sustineat uincla pannoꝵ: cunabu¬
la toleret imbecillia. lacͥmis uberũ
nutͥmenta disquirat: etatum grad̃
necessitatesq ꝑsentiat. Q qualiter
uenire debuit qui uoluit apporta¬
re grãm: timorem pellere: querere
caritatem: Natura docet om̃is:
quid ualet. quid meretur infantia.
Infantia. qͣm barbariẽ non uincit:
Quã non feritatẽ mitigat: Quam
crudelitatẽ ñ cõprimit: Quẽ non
cõpescit furorẽ: Quã non potestatẽ
deponit: Quẽ non mollit rigorem:
Quã duriciam ñ resoluit: Quid ñ
amoris expostulat: Quid ñ affectio¬
nis extorquet: Quã non imponit
grãm: Quã non impetiat caritatẽ:
Hoc ita eẽ se sciuut patres: matre ᷤᷤ
sentiunt: ꝓbant om̃s: uiscera hu¬
mana testant᷑. Sic gͦ nasci uoluit:
qui amari uoluit non timeri. Et
cam̃ apud maliciã humanã. sic bla¬
da. sic pia. sic cara. audite quid ꝓfe¬

Expanded text:
epe quaerimus quare sic mundum Christus intrat, ut ventris experiatur angustias, partus patiatur injuriam, sustineat vincla pannorum, cunabula toleret imbecilla, lacrymis uberum nutrimenta disquirat, aetatum gradus, necessitatesque persentiat. Et qualiter venire debuit, qui voluit apportare gratiam, timorem pellere, quaerere charitatem? Natura docet omnes quid valeat, quid meretur infantia. Infantia, quam barbariem non vincit, quam non feritatem mitigat, quam crudelitatem non comprimit, quem non compescit furorem, quam non potestatem deponit, quem non mollit rigorem, quam duritiam non resolvit, quid non amoris expostulat, quid non affectionis extorquet, quam non imponit gratiam, quam non impetrat charitatem? Hoc ita esse sciunt patres, matres sentiunt, probant omnes, viscera humana testantur. Sic ergo nasci voluit, qui amari voluit, non timeri: et tamen apud malitiam humanam sic blanda, sic pia, sic chara, audite quid profi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenert̃. E aꝑtis thesauris suis: ob¬
tulerunt ei munera. Aurũ. thus et
mirram. Aurũ regi. thus dõ. moritu¬
ro myrrã. Dñice deuotioni offert̃.
scientiam & thesauros maximos
in posterũ credituris: sicq ad sua
ꝑ innocentiȩ uiam redeunt: qui

Expanded text:
is obtulerunt ei munera aurum, thus, et myrrham. Aurum regi, thus Deo, morituro myrrham, Dominicae devotioni offerunt, scientiae thesauros maximos in posterum credituris; sic ad sua per innocentiae viam redeunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sibi simule factũ est: in celo nos
poterat honorificũ ñ haberi. fa¬
ciamus inquit hoĩem ad inagi¬
nẽ & similitudinẽ nram. Pfee¬
ta deuotio hoc debet imagini:
qd̃ debet et regi. Si de cęlo sump¬
sisset angłm: nichilomin᷑ inuisibi¬
lis haberetur. Si de t̾ra minus ho¬
mine: et diuinitatis eẽt in uiria.

Expanded text:
sibi simile factum est, in coelo non sibi simile factum est, in coelo non poterat honorificum non haberi? Faciamus, inquit, hominem ad imaginem, et similitudinem nostram . Perfecta devotio hoc debet imagini, quod debet et regi. Si de coelo sumpsisset angelum, nihilominus invisibilis haberetur: si de terra minus homine, et divinitatis esset injuria
Abbreviated transcription (Latin):
ignorat iudicium: ratione caret:
modũ nescit. Amor ñ accipit de
impossibilitate solatium: non re¬
cipit de difficultate remedium.
Almor nisi desid̾ata ꝑuaserit: ne¬
cat amantẽ. E id̾o uadit qͦ ducit᷑
ñ quo debeat. Amor parit desid̃i¬
um: desidium gliscit ardorẽ: ar¬
dor ad inconcessa ꝑtendit. Et qͥd
plura: Amor. qd̾ amat ñ potest
ñ uidere. Hinc ẽ quod om̃s scĩ
omnia quȩ meruert̃ parua du¬
xerunt: si dñm ñ uiderent. Et
reuera fr̃s. quomͦ ꝓ beneficiis
reddet obsequium: si beneficioꝵ
ñ uideat largitorẽ : Aut quom᷑
quod moyses audet dicere. Si in¬
ueni grãm corã te: ostñde mͥ faci¬
em tuã. Hinc ẽ qͦd helyas dicit.
Ostende mͥ faciẽ tuã. Demq et
ipsi gentiles ob hoc simula chra
finxerunt: ut in ipsis erroribus
oculis cernerent qͦd colebant.
lassariq mortales. unde se uisibi¬
lem facet hoc elegit: qd̾ eẽt terre¬
nis magnum et ñ minimũ su¬
ꝑnis. Nam quod in terra adeo

Expanded text:
ignorat judicium, ratione caret, ignorat judicium, ratione caret, modum nescit. Amor non accipit de impossibilitate solatium, non recipit de difficultate remedium. Amor nisi ad desiderata pervaserit, necat amantem; et ideo vadit quo ducitur, non quo debeat. Amor parit desiderium, gliscit ardore, ardor ad inconcessa pertendit. Et quid plura? Amor quod amat non potest non videre: hinc est quod omnes sancti omnia quae meruerant parva duxerunt, si Dominum non viderent. Et revera, fratres, quomodo pro beneficiis reddet obsequium, si beneficiorum non videat largitorem? Aut quomodo quod Moyses audet dicere: Si inveni gratiam coram te, ostende mihi faciem tuam . Hinc est quod alius dicit: Ostende faciem tuam . Denique et ipsi gentiles ob hoc simulacra finxerunt, ut in ipsis erroribus oculis cernerent quod colebant. lassarique mortales, unde se visibilem faceret hoc elegit, quod esset et terrenis magnum, et non minimum supernis. Nam quod in terra a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit: preceptis tͥumphare conce¬
dit: atq om̃s urtutũ coronas ad a¬
miciciã suam ꝓmouet: celestis reg¬
ni prestat ẽẽ participẽ: et ut ipse
sit legis lator indulget. Totũ tam̃
ut amaret accepit. Deniq tantũ
est di amore succensus: ut & ipse
ardent̃ diligeret. et alios ut dilige¬
rent sic moneret. Diliges dñm dm̃
tuũ ex toto corde tuo. & ex tota aĩa
tua: et ex tota uirtute tua. Quic¬
quid ẽ cordis. quicqͥd ẽ mentis. quic¬
qͥd uirtutis humane.ita di amore
uoluit possideri: ut hominis mun¬
danꝰ ñ hab̾et qd̾ uiolaret affectꝰ. S
ꝑ hec quȩ memorauimꝰ. ubi huma¬
na corda flamma diuinȩ caritatis
accendit: et humanis sensib amo¬
ris di tota se fudit ebrietas: sau¬
ciȩ mentes ceperunt dm̃n carna¬
lib uelle oculis intueri. Dm̃ quẽ
mundꝰ non capit: angustus qͦmͦ
caꝑe pot̾at humanus aspectus:
Quid uelit. quid debeat. quid poᷤ¬
sit: ñ respicit uis amoris. Amor

Expanded text:
tribuit, praeceptis triumphare concetribuit, praeceptis triumphare concedit atque per omnes virtutum coronas ad amicitiam suam promovet, coelestis regni praestat esse participem, et ut ipse sit legislator indulget, totum tamen ut amaret accepit: denique tantum esset Dei amore succensus, ut ipse ardenter diligeret, et alios ut diligerent sic moneret: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, ex tota anima tua, et ex tota virtute tua . Quidquid est cordis, quidquid mentis, quidquid virtutis humanae, ita Dei amore voluit possideri, ut hominis mundanus non haberet quid violaret affectus. Sed per haec quae memoravimus, ubi humana corda flamma divinae charitatis accendit, et humanis sensibus amoris Dei tota se fundit ebrietas, saucia mente coeperunt Deum carnalibus velle oculis intueri. Deum quem mundus non capit, angustus quomodo capere poterat humanus aspectus? Quid erit, quid debeat, quid possit, non respicit jus amoris. Amor
Abbreviated transcription (Latin):
ut societatis amor. timorẽ seruitu¬
tis auferret: et seruaret᷑ amore cõ¬
muni. qd̾ fuerat cõmuni labore
saluatũ. Hinc ẽ qd̾ abraham uoca
de gentib. auget nõie. patrẽ fidi
facit. comitatur uiã. int̾ exteros
seruat. ditat reb honorat tͥumphiᷤ.
ꝓmissis oppignerat. cripit inuiris.
hospitalitate blanditur. mirificat
germine desꝑato: ut tot repletꝰ bo¬
nis. tanta diuinȩ illectus dulcedine
caritatis. dm̃ diligere disceret non
timere: amando colere ñ pauendo.
Hinc ẽ qđ iacob fugientẽ solat᷑ in
somins: redeuntẽ pio certamine
ꝓuocat: luctatoris constringit am¬
plexu: ut amaret parẽ certaminis.
non timeret. Hinc ẽ qd̾ moysen pa¬
tria uoce uocat: pat̾nra alloquit᷑
caritate: et ut sit hẽditatis suȩ li¬
berator inuitat. E quid plura. De¬
um facit. Dedi te inquit in dm̃
pharaonis. Dm̃ facit: munit sig¬
nis: armat uirtutibꝰ: iussis bella ex¬
pugnat: militẽ ipso modo uinc̾e

Expanded text:
ut societatis amor, timorem servituut societatis amor, timorem servitutis auferret, et servaretur amore communi quod fuerat communi labore salvatum . Hinc est quod Abraham vocat de gentibus, auget nomine, patrem fidei facit, comitatur via, inter exteros servat, ditat rebus, honorat triumphis, promissis oppignorat, eripit injuriis, hospitalitate blanditur, mirificat germine desperato; ut tot repleius bonis, tanta divinae illectus dulcedine charitatis, Deum diligere disceret, non timere; amando colere, non pavendo . Hinc est quod Jacob fugientem solatur in somnis, redeuntem pro certamine provocat, luctatoris constringit amplexu; ut amaret patrem certaminis, non timeret . Hinc est quod Moysen patria voce vocat, paterna alloquitur charitate, ut sit plebis suae liberator invitat . Et quid plura? Deum facit, dedit eum in Deum Pharaonis; Deum facit, munit signis, armat virtutibus, jussis bella expugnat, militem ipso verbo vincere
Abbreviated transcription (Latin):
requiem credidit si ꝑiret. E quid
dicam cam: Helyas ille ubi sensit
totũ se timore spargi. repetebat
qͣm fugerat mortẽ: melius existi¬
mans morti succumbere qͣm pauo¬
ri. Petrus quoq dñice uircutis ti¬
more turbatus: xp̃m ut a se disce¬
deret supplicabat. Discede inqͥt
a me: qͥa homo peccator sum. Hoc
dicebat: qͥa quicquid erat amoris.
qͥcquid fidi. pondus pauoris extin¬
xerat. Sic timor nisi amore fuerit
tẽꝑatus: qmuis deuotam seruitu¬
tem. efficit contumacẽ Uidens gͦ
d̾s mundũ labefactari timore con¬
tinuo. agit ut eum amore reuocet:
inuitet ad gr̃am: caritate teneat:
constringat affectu. Hinc ẽ quod
inuet̾atã malis t̾ram abliit ulcis¬
cente diluiio: & noe noui scłi uo¬
cat parentẽ: blando sermone com¬
pellat: ditat de familiari fiducia.
pie de presentib instruit. consola¬
tur ꝑ grãm de futuris: et iam ñ
uissis. s participato labore una in
archa claudit tota uira culparũ:

Expanded text:
requiem credit si periret . Et quid requiem credit si periret . Et quid dicam Cain? Elias ille ubi sensit toto se timore aspergi, repetebat quam fugerat mortem, melius existimans morti succumbere quam timori . Petrus quoque Dominicae virtutis timore turbatus, Christum ut a se discederet, supplicabat: Discede, inquit, a me, quia homo peccator sum . Hoc dicebat, quia quidquid erat amoris et fidei, pondus pavoris exstinxerat; sic timor nisi amore fuerit temperatus, quamvis devotam servitutem efficit contumacem. Videns ergo Deus mundum labefactari timore, continuo agit ut cum amore revocet, invitet gratia, charitate teneat, et constringat affectu. Hinc est quod inveteratam malis terram abluit ulciscente diluvio, et Noe novi saeculi vocat parentem, blando sermone compellat, dat familiarem fiduciam, pie de praesentibus instruit, consolatur per gratiam de futuris; et jam non jussis, sed participato labore una in arca claudit totius saeculi partum,
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s quȩ res fecerit
terrem corporis inire cõ¬
meirium. iuitrare humanȩ carnis
angustias. habitare uirginał uteri
mansionẽ. qͥa ante audire cepimꝰ:
hodic plenius audiamꝰ. Uos michi
ideo ñ patior nescire uos: qͦd mͥ ds̃ de¬
ꝓbante euangłista cũ dicit. Deum
nemo uidit umqͣm. Gdm̃ quẽ scie¬
bat. agnoscebat. sentiebat. qͥa iudere
ñ poterat creatura: ferebat seruitu¬
tẽ duram: triste exhibebat obseqͥũ:
ꝓ inuisibili maiestate obsederat
pauor om̃ia: tunor soluerat uniu̾sa.
cuncta concusserat terror. In cȩlo
diuinꝰ splendor prostrauerat an¬
głos: in terra tonitrua & fulmina
mius pauor amorẽ dñantis exclu¬
sit: angłos fugaũ ad terras: hõĩem
traxit ad ydola: mundum uanis
errorib occupauit: fecit om̃s crea¬
torem fugere: colere creaturas. A¬
mare ñ potest: qui satis tunet.
Hinc est qͦd mundꝰ ꝑire maluit:
qͣm timere. Pauore: mors ipsa leui¬
or. Deniq cam ubi parricidali
cȩpit terrore uerari mortẽ petiit:

Expanded text:
res, quae res fecerit terreni corporis inire commercium, intrare humanae carnis angustias, habitare virginalis uteri mansionem, quia ante hac audire coepimus, hodie plenius audiamus. Vos mihi ideo non patior nescire vos quod Deus mihi devangelista cum dicit: Deum nemo vidit umquam . Ergo Deum quem sciebat, agnoscebat, sentiebat: quia videre non poterat creatura, ferebatur servitute dura, triste exhibebat obsequium pro invisibili majestate; obsederat pavor omnia; timor solverat universa; cuncta concusserat terror; in coelo divinus splendor prostraverat angelos; in terra tonitrua et fulmina minus pavor amorem dominantis exclusit; angelos fugavit ad terras; homines traxit ad idola; mundum vanis erroribus occupavit: fecit omnes Creatorem fugere, colere creaturas. Amare non potest, qui satis timet: hinc est quod mundus perire maluit quam timere; pavore mors ipsa levior. Denique Cain ubi parricidali coepit terrore vexari, mortem petit,
Abbreviated transcription (Latin):
in diuine uirtutis oꝑa mirabilit̾
excitat᷑. qͦd iudaice obseruatiõĩs
inercia. a untute salutari redde¬
bat᷑ extraneũ dicente dño. Non
licet sabbatis egris curã. afflictiᷤᷤ
opem. cecis uisum. uitã mortuis
tatum: misere eum uentͥs addixe¬
re seruituti. Uesꝑe sabb̃i que lu¬
cescit in pͥma sabb̃i: uenit maria
magdalenȩ & altera maria. Ma¬
ria una uenit nomine: que ñẽ
raret: et mutatã feminã diuer¬
sitas panderet ꝑsonarũ. Uenit
enĩ non uenerunt. & eum dieit
designat affatu: ut aliam ante
fidem uenisse. aliam post fidẽ

Expanded text:
in divinae virtutis opera mirabiliter in divinae virtutis opera mirabiliter excitatur, quod Judaicae observationis inertia a virtute salutari reddebat extraneum, dicente Domino: Non licet sabbatis aegris curam, afflictis opem, caecis visum, vitam mortuis tatum, misere tantum ventris addixerat servituti. Vespera sabbati quae lucescit in prima sabbati, venit Maria Magdalena, et altera Maria. Una venit nomine, quae nunc raret, et mutatam feminam diversitas panderet personarum. Venit enim, non venerunt, et cum dicit designat affatu, ut aliam venisse ante fidem, aliam post fide
Abbreviated transcription (Latin):
tas: qͦs officii necessitas hoc tan¬
tũ deduxit et adduxit in.
debitũ. Uesꝑe inquit sabbati:
quȩ lucescit in pͥma sabbi. In
dñi resurrectione ñ humãnũ
solum conu̾sum est ius naturȩ:
s etiã ipsiꝰ creature ordo insigni¬
cescit. Eoce dño resurgente non
tenebrascit uesꝑa s lucescit: et
fit lucis exordiũ. quod pͥncipium
noctis ẽẽ consueuerat. Uesꝑa quȩ
talitas in immortalitatẽ. corrup¬
tio in incorruptionẽ. caro in dm̃.
ita tenebre transferunt᷑ in lucẽ:
ut se nox ipsa talit̾ ñ ꝑisse gau¬
deat s mutatã. que obscuritate
magis qm tẽpore sic deficit. que
interualla. quȩ uices suȩ felicius
ꝑpendit seruitutis: ut in ꝑpetue
tem. dicente ꝓpħa. & nox illumi¬
natio mea in delicus meis. Uesꝑe¬
sabb̃i: quȩ lucescit in pͥma sabb̃i
Sabbatũ scłarium se letatur ef¬
fectũ. qͦd precepto legis torpebat
in ocio: et ꝑ diei dñici primatum.

Expanded text:
tas, quos officii necessitas hoc tantas, quos officii necessitas hoc tantum deduxit et addixit ad debitum. Vespera, inquit, sabbati quae lucescit in prima sabbati. In Domino resurgente non humanae solum conversum est jus naturae, sed etiam ipse creaturae ordo insignicescit. Ecce Domino resurgente, non tenebrescit vespera, sed lucescit; et fit lucis exordium, quod principium noctis esse consueverat. Vespera sab . Sicut mortalitas in immortalitatem, corruptio in incorruptionem, caro in Deum, ita tenebrae transferuntur in lucem; ut se nox ipsa taliter non periisse gaudeat, sed esse mutatam, quae obscuritate magis quam tempore sic defecit, quae intervalla, quae vicem suae felicius perdidit servitutis, ut in perpetuae illuminatio mea in deliciis meis . Vespera quae lucescit in prima sabbati. Sabbatum secundarium se laetatur effectum, quod jussione legis torpebat in otio; et per diei Dominici primatum
Abbreviated transcription (Latin):
et te de tuos posteros occidisti:
satis est ꝑfec̃¬
te deuotionis indi¬
cium: qͦd tp̃re passi¬
onis tota creatori suo cõpatitur
creatura. Quȩ caro t̾ra trem̃te
non tremuit. quȩ ue mens ñ
torpuit. qͦd ingeniũ ñ defecit:
cum sol ante tẽpus occidit. lux
cubuere t̾e uiscera. sensus est
cõmortuus: sermo nr̃ suo est
consepultꝰ autori: ut eiꝰ totã nẽ
suscitaret᷑ in głam. Ista extitit
silentii mei causa.: ista debiti
mei deuota dilatio fuit. Nec mi¬
rum fr̃s. si ꝓuide sermo meus
toto affectionis obsequio ad in¬
feros etiam suũ secutus ẽ largi¬
torem: qͥa sine ipso uobis talib
ac tantis creditoribꝰ qͦd redłem
ñ habebã. Qd̾̃ si cupidus aliqͥs
et auidus exactor de solutioniᷤ
tarditate conquerit᷑: calũmã
tẽporis nob̾ desistat inferre: qi
diues dñs m̃s multiplicẽ feno¬
ris ipsiꝰ auget et repensat usu¬
ram. Absoluat gͦ iam nos eun¬
głice larga lectionis humani¬

Expanded text:
et te et tuos posteros occidisti. et te et tuos posteros occidisti. satis et perfectae devotionis indicium, quod tempore passionis tota creatori suo compatitur creatura. Quae caro terra tremente non tremuit, quae mens non torpuit, quod ingenium non defecit cum sol ante tempus occidit, lux cubuere tunc viscera, sensus est commortuus, sermo noster suo est consepultus auctori, ut ejus totam nunc suscitaretur ad gloriam. Ista exstitit silentii mei causa, ista debiti mei devota dilatio fuit. Nec mirum, fratres, si provide sermo meus toto affectionis obsequio ad inferos etiam suum secutus est largitorem, quia sine ipso vobis talibus ac tantis creditoribus quod redderem non habebam. Quod si cupidus aliquis et avidus exactor de solutionis tarditate conqueritur, calumniam temporis nobis desistat inferre, quia dives Dominus meus multiplicem fenoris ipsius auget et repensat usuram. Absolvat ergo nos jam evangelicae larga lectionis humani
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit: cum negat
patitur cecitatẽ. Int̾
hec
iudei cͥmina aut ma¬
le ennint sua. aut distrahunt
peiꝰ aliena. dum peccata taxant
precio. dum pecunia pensant¬
& compensant delicta: dum sce¬
lerib effundunt. qͦd toto scele¬
re cong̃gauert̃. Sic uidam com¬
parant traditorẽ dm̃ sui: dum
precio redemptoris mundi san¬
guinẽ pensant: sic aꝑti sepułe̾
fidem ꝑfidie datidunt sacculo:
ut. negande resurrectionis cri¬
men. numms cͥminũ merca¬
furati sunt eum nob̃ dormien¬
tib. Et si preses audierit. nos
suadebimus eũ: et securos uos
faciemus. At illi accepta pecu¬
nia fecert̃ sic̃ erant docti: & dif¬
famatum ẽ uerbũ istud apud
iudeos usq in hodiernũ diem.
Apud iudeos: numquid apud xͥ¬
anos : Iudee: quod tu in iudea
obscurabas auro: fide totũ cla¬
ruit et eluxit in mundũ. Dis
tus esueritatem. Indee: resur¬
rexit.xp̃e. tu pecuniã ꝑdidisti.
Sanguis eiꝰs suꝑ nos: et suꝑ
filids nr̃os. Iudee  xp̃c uuit: tui¬

Expanded text:
cognoscit; cum negat patitur caecitatem . Inter haec Judaei crimina, aut male emunt sua, aut distrahunt pejus aliena, dum peccata taxant pretio, dum pecunia pensant et compensant delicta, dum in sceleribus suis fundunt, quod toto scelere congregaverunt. Sic Judam comparant traditorem Domini sui, et pretio Redemptoris mundi sanguinem pensant; sic aperti sepulcri fidem claudunt sacculo, ut negandae resurrectionis crimen nummis criminum mercafurati sunt eum, nobis dormientibus, et si hoc praeses audierit, nos suadebimus ei, et securos vos faciemus. At illi accepta pecunia fecerunt sicut erant edocti; et diffamatum est verbum istud apud Judaeos usque in hodiernum diem. Apud Judaeos, numquid apud Christianos? Judaee, quod tu in Judaea obscurabas auro, fide toto claruit et eluxit in mundo: discitus es veritatem; Judaee, resurrexit Christus, tu pecuniam perdidisti. Sanguis ejus super nos et super filios n
Abbreviated transcription (Latin):
dñs uł ignorans querit. quã uir¬
tutis sue oꝑe scit euratã: qr nunc
longum ẽ. sequenti sermone nar
et p̃sentis & future ui¬
te cõmoda largiunt᷑. S hodier¬
na lectio & totũ qd̃ est spei con¬
tulit: et quicquid est desꝑatio¬
nis exclusit. Est nob̃ dura & de¬
flenda conditio. Peccare nos co¬
git fragilitas uinata: et confi¬
teri ꝓhibet confusio peccati cog¬
nata. Malum enĩ facere pudor
ñ est: et pudor ẽ confiteri. Tune¬
mus dicere: qd̾ committ̃e non ti¬
memꝰ. S hodie mulier cũ quere¬
ret medicinã tacitam uulneri
uerecundo: inuenit silentium
ꝑ qd̾̃ possit
peccator
ad ueniã

Expanded text:
 ignorans quaerit, quam virtutis suae opere scit curatam, quia nunc longum est, sequenti sermone narret praesentis, et futurae vitae commoda largiuntur. Sed hodierna lectio, et totum quod est spei, contulit, et quidquid est desperationis exclusit. Est nobis dura et deflenda conditio: peccare nos cogit fragilitas innata, et confiteri prohibet confusio cognata peccati; malum enim facere pudor non est, et pudor est confiteri: timemus dicere, quod committere non timemus. Sed hodie mulier, cum quaereret medicinam tacitam vulneri verecundo, invenit silentium, per quod possit peccator ad venia
Abbreviated transcription (Latin):
mundane sapientie exinanitos la¬
bores. om̃ium sudores obriguisse
sectarum. totius philosophie thesau¬
ros ẽẽ uacuatos. fugisse paganã noc̃¬
tem.opinionũ nebulas concidisse. ip¬
sas demonũ delituisse umbras. stel¬
lam non ut cometam incircũ fuso
cͥne occultare qd̃ nuntiat. obscura¬
re qd̾ lucet: sic dicit. Fas est. ut & te
nouo radio. signifero lumine. splen¬
pret̾ carnis ordinem. pret̾ huma¬
nam monstres naturam.Sic depo¬
sito errore. sequit᷑. currit. ꝑuenit.
inuenit. gaudet: ꝓcidit. adorat: qͥa
dm̃ se inuenisse humana miratur
in carne. Gͦ fr̃s. lectione presenti ñ
est firmatus error magieꝰ: s solutꝰ.
S sufficiant ista hodie: ut ꝑ dm̃ q̃¬
sin in sequentib clare elucescant.

Expanded text:
mundanae sapientiae exinanitos lamundanae sapientiae exinanitos labores, omnium sudores obriguisse sectarum, totius philosophiae thesauros esse vacuatos, fugisse paganam noctem, opinionum nebulas concidisse, ipsas daemonum delituisse umbras, stellam non ut cometam incirconfuso crine occultare quod nuntiat, obscurare quod lucet, sic dicit: Fas est, ut te novo radio, signifero lumine, splenpraeter carnis ordinem, praeter humanam monstrare naturam. Sic deposito errore, sequitur, currit, pervenit, invenit, gaudet, procidit, adorat; quia Deum se invenisse humana miratur in carne. Ergo, fratres, lectione praesenti non est firmatus error magicus, sed solutus. Sed sufficiant ista hodie, ut per Deum qusunt in sequentibus clare elucescant.
Abbreviated transcription (Latin):
lucerna templi: quib cęli sydus mi¬
rabile prelucebat: U est qui natꝰ ẽ
rex uideoꝵ: Hoc est dicere. Cur rex
uideoꝵ in presepi iacet: & ñ decuni¬
bit in tẽplo: Cur non fulget in pur¬
pura: s squalet in pannis: Cur la¬
cet in spelunca: et manifestus insc̃u¬
ario ñ habetur: Recepert̃ umenta
in p̃sepi:quẽ in domo sua recipere
uos spreuistis. Agnouit sic̃ scͥptum
ẽ bos possessorem suum .& asumis pre¬
sepe dñi sui: tu aut̃ isrł tuum dũm
non nouisti. Uidimus stellã eiꝰ. Ap¬
paruit stella non uolens. s iussa. non
celi nutu. s diuinitatis impulsu. ñ
lege syderum. s nouitate signoꝵ: ñ
celi clymate. s uirtute nascentis: nos
scientia. s p̃scientia conditoris: non
arithinetica ratione. s sanctione di¬
iuna: suꝑna ꝓcuratione. ñ curiosita¬
te chaldea: non arte magica. s uidai¬
ca ꝓpħia. Sic ubi uidit magus huma¬
nas ꝑisse curas. suas defecisse artes.

Expanded text:
lucerna templi, quibus coeli sidus milucerna templi, quibus coeli sidus mirabile perlucebat? Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Hoc est dicere: Cur rex Judaeorum in praesepe jacet, et non decumbit in templo? Cur non fulget in purpura, sed squalet in pannis? Cur latet in specu, et manifestus in sanctuario non habetur? Receperunt jumenta in praesepi, quem in domo sua recipere vos sprevistis. Agnovit, sicut scriptum est, bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui ; tu autem, Israel, tuum Dominum non quaesisti. Vidimus stellam ejus. Apparuit stella non volens, sed jussa; non coeli nutu, sed Divinitatis impulsu; non lege siderum, sed novitate signorum; non coeli climate, sed virtute nascentis; non scientia, sed praescientia Conditoris; non arithmetica ratione, sed sanctione divina; superna procuratione, non curiositate Chaldaea; non arte magica, sed Judaica prophetia. Sic ubi vidit magus humanas periisse curas, suas defecisse artes,
Abbreviated transcription (Latin):
su stellȩ. s ipse agit stellȩ cursum.
Cuius ꝑ celum sic cursum dirigit.
sic mod̾atur incessum. sic uiam tẽꝑ¬
umitetur ad gressum. Nam ambu¬
lante mago stella ambulabat: se¬
deute & mago. stabat stella:. mago
dormiente. excubabat stella.Uidi¬
ut quibꝰ uiandi par est conditio.
par sit necessitas seruiendi: & stellã
uat. qm talit̾ cernit suis obsequiis
ma. ncipatã. Uͥ est qui natꝰ est rex
iudeoꝵ : Uidimus stellam eiꝰ in ori¬
ente: & uenimꝰ adorare eum. Dicen¬
do ubi est qͥnatus est rex iudeoꝵ: ñ
int̾rogant s insultant. Qñ scienteᷤᷤ
int̾rogant nescientes: ñ ignorant. s
negligentes arguunt: increpant
desides: malos ꝑdunt: contumaceᷤ
uerberant: seruos dño non occurriᷤ¬
se causantur. Nam quid ab hõibus
querunt: qui ꝑ dm̃ nouerant quod
querebant: Aut quid illis humane
demonstrationis officium: quibꝰ ad
hoc cęli sydera seruiebant: Qd illis

Expanded text:
su stellae, sed ipse stellae agit cursum, su stellae, sed ipse stellae agit cursum, cujus per coelum sic cursum dirigit, sic moderatur incessum, sic viam tempmittatur ad gressum. Nam ambulante mago, stella ambulat: sedente mago, stat stella; mago dormiente, excubat stellaut quibus viandi par conditio est, par sit necessitas serviendi; et stellam vam, quam cernit taliter suis obsequiis mancipatam. Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Vidimus stellam ejus in oriente, et venimus adorare eum. Dicendo, ubi est qui natus est rex Judaeorum, non interrogant, sed insultant: quando scientes interrogant nescientes, non ipsi ignorant, sed negligentes arguunt, increpant desides, malos produnt, contumaces verberant, servos Domino non occurrisse accusant. Nam quid ab hominibus quaerunt, qui per Deum noverant quod quaerebant? Ut quid illis ad hoc humanae demonstrationis officium, quibus ad hoc coeli sidera serviebant? Quo illis
Abbreviated transcription (Latin):
magi: ut susciꝑet uenientes ipse
qui usserat ut uenirent. Qnͣdo e¬
iũ dm̃ magus nisi do iuibente ꝑqͥre¬
ret: Qnͣdo regem cęli nisi reuelante
d̾o. astrologus inuenisset: Uñ unum
dđm sine dõ chaldeus adoraret in t̾ra
qui in cȩlo diis tantis. qͣntis syderibꝰ
seruiebat: Plus celeste de magis ꝗͣ
de stella signum ẽ: qd̾ uidee regem
qd̾ legis auctorẽ magus scit. nescit
uideus. chaldea defert ñ defert u¬
dea. ierosoluna au̾satur & refugit.
sẏria sequitur & adorat. Ecce magi
ab oriente uenerunt dicentes. ubi
est qui natus ẽ rex uideoꝵ: Uidimꝰ
stellam eiꝰ. & quid ñ eiꝰ quod uidet᷑
Uere sic̃ dicit apłs: cum eẽt diues
pauꝑ factus ẽ. Cum eẽt in deitate
sua diues. nr̃a fit pauꝑ in carne:
& habere cepit stellã unam. totã
qui fecit. habet. & continet creatu¬
ram. Uidimus stellã eiꝰ. Aliqñ ui¬
det magus. Qui h̃t stellam ñ habe¬
tur a stella. nec ipse agitur in cur¬

Expanded text:
magi, ut susciperet venientes ipse magi, ut susciperet venientes ipse qui jusserat ut venirent: quando enim Deum magus, nisi Deo jubente perquireret? quando regem coeli nisi revelante Deo astrologus invenisset? quando unum Deum sine Deo Chaldaeus adoraret in terra, qui in coelo diis totidem quot sideribus serviebat? Plus coeleste de magis quam de stella signum est, quod Judaeae regem, quod legis auctorem magus scit, nescit Judaeus; Chaldaea defert, non defert Judaea; Hierosolyma aversatur et refugit; Syria sequitur et adorat. Ecce magi ab Oriente venerunt, dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Vidimus stellam ejus. Et quid tamen est quod videtur? Vere sicut dixit Apostolus: Cum esset dives, pauper factus est ; cum esset in deitate sua dives, nostra fit pauper in carne; et habere coepit stellam unam, totam qui fecit, habet et continet creaturam. Vidimus stellam ejus. Aliquando videt magus illum qui habet stellam, non habetur a stella; nec ipse agitur cur
Abbreviated transcription (Latin):
et pͥnceps de iuda. nec dux de femo¬
rib eiꝰ. donec ueniat cui reposita st̃:
& ipse erit expectatio gentiũ. Und̾
et dd. Iuda rex m̃s. Cum natus eẽt
iũc in bethleem uide in dieb hero¬
dis regis. Quid ẽ quod tẽpore regis
nefandi ds descendit ad t̾ras. mis¬
cetur diuinitas carni. fit t̾reno cor¬
pori cȩleste cõmercium: Quid est:
Et qͣndo non uerus rex expulsurꝰ
tyrannum. uidicaturꝰ patͥam. in¬
stauraturꝰ orbem. libertatẽ redditu¬
rus aduentat: Herodes refuga
sit regnum: lib̾tatẽ sustulit: ꝓfa¬
nauit sc̃a: confudit ordinem. quic¬
quid disciplinȩ. quicqͥd erat cultꝰ
aboleuit. Merito gͦ genti sc̃ȩ quia
humana defecerant. diumna succͣ¬
runt: et adest d̾s ipsi. cui hõ non e¬
rat qui adẽẽt. Sic tt̾um xp̃s ueniet
ut antixp̃c subruat᷑: liberetur or¬
bis: paradysi patͥa reddatur: mun¬
di ꝑpetuetur lib̾tas: scłi seruitꝰ tota
tollatur. Ecce magi ab oriente uene¬
runt. Ab oriente ad orientẽ ueniunt

Expanded text:
emoribus ejus, donec veniat cui reposita sunt, et ipse erit exspectatio gentium. Unde et David, Juda rex meus . Cum natus esset Jesus in Bethlehem Judae in diebus Herodis regis. Quid est, quod tempore regis nefandi Deus descendit ad terras? miscetur divinitas carni? fit terreno corpori coeleste commercium? Quid est? et quando non verus rex expulsurus tyrannum, vindicaturus patriam, instauraturus orbem, libertatem redditurus adventat? Herodes refuga sit regnum, libertatem sustulit, profanavit sancta, confudit ordinem; quidquid disciplinae, quidquid cultus est, abolevit; merito ergo genti sanctae, quia humana desunt, divina succurrunt, et adest Deus ipsi, cui homo non erat qui adesset. Sic iterum Christus veniet, ut Antichristus subruat, liberetur orbis, paradisi patria reddatur, mundi perpetuetur libertas, saeculi servitus tota tollatur. Ecce magi ab Oriente venerunt. Ab Oriente ad Orientem veniunt