comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liter finxerint legis se precepta sernare Qua igitur fronte:
Ego ĩmo alii ante me exposuerunt causam quam putaue¬
tunt: non officiosum mendatium defendentes ficut tu scri¬
bis:sed docentes honestam dispensatumem:ui & apłotum
se pugnasse certamine ĩmo ex arsisse paulum inuidia
uittutum petri. & ea scripsisse iactanterquȩ uel. non feceit:¬
uel si fec̾it procaciter fecit:. id in alio reptehendens: quod ipc̃
commiserit. Interptetati sunt illi ut potuerũt. Tu quomodo
tentiam reprobastiꝰ.Sripsisti ad me in eƿistola iua. Neq enĩ
ame docendus es quomodo intelligatur quod idem dicit
factus sum uideis tanqm uideus. ut uid eos lutrifate¬
&c̃: quȩ ibi dicuntur compassione miseritordiae: non si¬
mulatione fallatiae.Fit enim tãqm eger qui ministratꝰ
egroto. non cum se febres hre mentiatut: sed cum animo
cndolenus cogitat quem ad modum sibi seruiti iulletisi

Expanded text:
liter finxerint legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, liter finxerint legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis, sed docentes honestam dispensationem, ut et apostse pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum in inuidiam uiuel, si fecit, procaciter fecerit id in alio reprehendens, quod ipse commiserit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo tentiam reprobasti. Scribis ad me in epistula tua: neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: \'factus sum Iudaeis tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrifacei dicuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quem ad modum sibi seruiri uellet, si
Abbreviated transcription (Latin):
assumptis uiris posteriori die purificatus cum illis intra
uit templum annuncians expletionem dicrum purifica¬
tionis donec offerretur pro uno queq totum oblatio. O pau
le i hoc te rursus interrogo. cut caput rastris: cur nudi¬
pedalia exertutris de ccumoniis uideorum: cur obtule¬
ris sacrificia: & secundum legem bstiȩ pro te fuerint ĩmo¬
latȩ: utiq respondebis. nt scandalizarentur qui et uide¬
is trediderunt.Simulasti trgo uideum: ut uideos lucti¬
faccres. & hanc ipam̃ simulationem iacobus & caeteti te
docuere ꝑtesbiteri. sed tamen euadere non potuisti. Or¬
ta enim sedittone cum occidendus esses: raptus es a tri¬
buno: & ab eo missus carsattam. sub custtlia militum
diligenu. ne te uidei quasi simulatorem: ac destructorem
legis occiderent. atq in de romam perueniens in hospition
& sententia tua neronis gladio confirmata est. Didicims
quod propter metum uudtorum & pettus & paulus atqua¬

Expanded text:
assumptis viris, posteriori die purifiassumptis viris, posteriori die purifiuit in templum adnuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. o Paule, et in hoc te rursum interrogo, cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris de caeremoniis Iudaeorum, cur obtuleris sacrificia et secundum legem hostiae pro te fuerint immolatae. utique respondebis: \'Ne scandalizarentur, qui ex Iudaeis crediderant\'. simulasti ergo Iudaeum, ut Iudaeos lucrifaceres, et hanc ipsam simulationem Iacobus te et ceteri docuere presbyteri. sed tamen euadere non potuisti: orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno et ab eo missus Caesaream sub custodia militum diligenti, ne te Iudaei quasi simulatorem ac destructorem legis occiderent, atque inde Romam perueniens in hospitio, dicasti et sententia tua Neronis gladio confirmata est. Didicimus, quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Paulus aequa
Abbreviated transcription (Latin):
cuis ici quat sequitur patua sũt. Refert lucas sartat scri¬
ꝑtor hystoriae. Cum uenissemus hietosolimamilibenter su¬
sceptrunt nos fratres. & sequenti die ia cobus it omnes seni
otes qui cum to trant: eiuanglio illius comprobato: di¬
xerunt ei. Uides ftater quot milia sunt in uidẽa: qui credi¬
derunt in xp̃o. & hi omnes cmulatores sunt legis. Audie¬
tunt autẽ detr quod dissensionem doceas amoyse tor
qui per gentes sunr iudeorum: dicens non debere tos circ̃¬
cidete fuiꝰos suos: neq secundum consuctudinem ingitdi.
quid ergo est: utq oportit conucnit multitudinem. a udi¬
erunt enꝰim te superuenisse. hoc ergo fat quod tibi dicimꝰ.
Sunt nobis uiri quatuor uotum habentes super se. hisas¬
sumptis sanctifica te cum ipĩs. & impende ineos ut radãt
capita sua. & sciant omnes quia quat de te audierunt fal¬
sa sunt: sed ambulas & ipẽ custodiens legem. Tunc paulus

Expanded text:
eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scrieius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor historiae: cum uenissemus Hierosolymam, libenter susceperunt nos fratres; et sequores, qui cum eo erant, euangelio illius comprobato, dixerunt ei: «Vides frater, quot milia sunt Iudei, qui crediderunt in Christo, et hii omnes aemulatores sunt legi. Audierunt autem de te, quod dissensionem doceas a Moyse eorum qui per gentes sunt Iudeorum, dicens non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? utique oportet convenire multitudinem: audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac, quod tibi dicimus: sunt nobis viri quatuor votum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum ipsis, et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas et ipse custodiens legem. Tunc Paulus,
Abbreviated transcription (Latin):
petro teprehen deras simulauonem quare subtrarissit se¬
a gentibus ptopter metum uideorum qui ab iacobo uenerã:
cut timotheum filium hominis gentlis utiq et ipsũ
qentilem. Ineq enim uideus trat. qui non fuerat cicunci¬
sus conira settentiam tuam circuncidere cogeris: Respõ¬
debis mihi proptet iudtos qui erant in illis locis. Qui igr
tibi ignoscis in cirtuncisione discipuli uenitntis ex gctibo¬
ignosce & petto pratcessor tuo quod aliqua fecerit metti
fidelium udiorum. Rursum scriptum est. Pauilus utto cũ
adhuc sustiniussit dies multos fratribus ualedicens naui¬
gauit sytiam. & cum eo priscilla & aquila & totondit sibi
m cencris caput: uotum enim haburtat. Esto ut ibi uideo
timore compulsus sit facere quod noltbat. quate comã nutri¬
uit ex uoto: et postea eñ in tenctis totondit ex legt: quod
nazatei qui sedie et uoto uouerint uixta pracceptum
moysi faceit consueuerũt. Utrum hatc ad comparanonẽ

Expanded text:
Petro reprehenderas simulationem, quare se subtraxisset Petro reprehenderas simulationem, quare se subtraxisset a gentibus propter metum Iudaeorum, qui a Iacobo uenerant, cur Timotheum, filium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? respondebis mihi: \'propter Iudaeos, qui erant in illis locis\'. qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli uenientis ex gentibignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit metu fidelium Iudaeorum. rursum scriptum est: Paulus uero, cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus uale dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore conpulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et postea in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praeceptum Moysi facere consuerunt ? Uerum haec ad conparationem
Abbreviated transcription (Latin):
timor est iudtorum. Dicit enim scriptura quod primũ
edehat cum gentibus: cum autem uenissent quidam ab
iatobo subtrahebat se & segregabat.timens eos qui ex cir¬
cuncisione trant. Timet au̾tem iudeos quorũ erat apłus:
ne per occasionem gentium a fide xpr̃i recederent. & imi¬
tator pastoris boni proderet gregem sibi creditum. Sicut ig̾r
ostendimus pitrum bent sensisse de abolitione legis molai¬
ȩ sed ad simulationem obseruantiae euis timort compul¬
sum: uideamus an ip̃ẽ paulus. qui alium arguit: tale ꝗd
firmans eccdesias. peruenitq in derlen & listram & ecce
discipulus quidam erat ibi nomine thymoiͥtus filius młie¬
tis uiduae fidelis: patre autem gentili. huic testimoniũ
reddebant qui⁊ in listris erantꝰ & hiconio fratres. hunc
uoluit paulus proficisci setum. & assumens circuntidit
eum propter uideos qui erant in illis locis. Sciebant aũt
omnes quod pater cius genulis esset. O beate pault qui in

Expanded text:
timor est Iudaeorum; dicit enim scriptura, quod primum timor est Iudaeorum; dicit enim scriptura, quod primum edebat cum gentibus, cum autem uenissent quidam a Iacobo, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. timet autem Iudaeos, quorum erat apostolus, ne per occasionem gentium a fide Christi recederent et imitator pastoris boni perderet gregem sibi creditum. Sicut igitur ostendimus Petrum bene quidem sensisse de abolitione legis Mosaicae, sed ad simulationem obseruandae eius timore conpulsum, uideamus, an ipse Paulus, qui alium arguit, tale quifirmans ecclesias peruenitque in Derben et Lystram. et ecce discipulus quidam erat ibi nomine Timotheus, filius mulieris iudaeae fidelis patre gentili. huic testimonium reddebant, qui in Lystris erant et Iconio fratres. hunc uoluit Paulus secum proficisci et adsumens circumcidit eum propter Iudaeos, quierant in illis locis; sciebant enim omnes, quod pater eius gentilis esset. o beate apostole Paule, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
fidelibus ex numeto uideorum qui legem putabant esse
seruandam: & sic credendum in domino saluatore: fidei
scandalum nasceretur. Ergo eo tempore cum pettus ucnis¬
sct anthiochiam: licit aposto lorum acta hoc. non scribant:
sed affirmancredendum sit: in faciem illi paulus resti¬
tisse se scribit: quia ieptehensibilis erat. Pruis enim anitꝗͣ
uenirent quidã a iacobo: cum gentibus edebat.cum aũt
uenissent: subtrahebat se & segregabat: timens eos qui ta
cirtuncisione erant. & consenserunt cum illo cęteri uidei
ita ut barn abas adduceretut ab his in illam simulatio.
Sed cum iuidissem inquit quod non tecte in grediebant
ad ueritatẽ euuangelii: dixi petro coram omnib. Si tu c̃
sis indeus: gentilier & non ud aice uiuis: quomido togis¬
gentes uidaizare: &.c̃. Nulli ergo dubium est quod petrꝰ
apostolus snĩȩ huius cuius nunc praeuaritator arguitur:
primus auctor extiterit. Causa autem preuaricationis

Expanded text:
fidelibus ex numero Iudaeorum, qui legem putabant esse fidelibus ex numero Iudaeorum, qui legem putabant esse seruandam et sic credendum in domino saluatore, fidei scandalum nasceretur. ergo et eo tempore, cum Petrus uenisset Antiochiam—licet hoc apostolorum Acta non scribant, sed adfirmanti Paulo credendum sit — in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenirent quidam a Iacobo, cum gentibus edebat; cum autem uenissent, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. et consenserunt cum illo ceteri Iudaei, ita ut et Barnabas duceretur ab his in illa simulatione. sed cum uidissem, inquit, quod non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo Gentes judaizare? » et caetera. Nulli ergo dubium est quod Petrus apostolus sententiae hujus, cujus nunc praevaricator arguitur, primus auctor e
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo. & in sententiam eius iacobus apostolus: & os̃
simul presbiteri transierunt. Hatc non debent molesta ẽ
lectori: sed & mihi & illi utilia: ut probemus ante apłm
paulum non ignorasse petrum ĩmo principem huius fu¬
isst decreti: legem post euuangelium non esse seruandam
Deniq petrusꝰ tante auctoritati fut: ut. paulus in tpisto¬
la sua scͥpserit. Deind post annos trrs ueni hierosolimam
iudere petrum: & mansi apud rum diebo quindecim. Rur¬
sumq in consequentib. Post annos quatu ordet̃ ascendi
utrum hierosolimam cum barnaba assumptotito.ascẽ¬
di autẽ secundum reuclationem & exposui cis cuuanꝗłm.
quod praedico inter gentes. ostendens se non habuisse secu¬
ritatem eiu angelii predicandi: nisi petri & qui cum eo erãt
fuisset sententia corobotatũ. Statimq sequitur. Separatĩ
autem his qui uidebantur ne forte inuacuum curterẽ
aut cucurrissem.Quare separatim & non publice: ne focte

Expanded text:
multitudo et in sententiam eius Iacobus apostolus et omnes multitudo et in sententiam eius Iacobus apostolus et omnes simul presbyteri transierunt. Haec non debent molesta esse lectori, sed et illi et mihi utilia, ut probemus ante apostolum Paulum non ignorasse Petrum, immo principem huius fuisse decreti, legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum diebus quindecim, rursumque in consequentibus: post annos quattuordecim ascendi iterum Hierosolymam cum Barnaba adsumpto et Tito. ascendi autem secundum reuelationem et exposui illis euangelium, quod praedico inter gentes, ostendens non habuisse se securitatem euangelii praedicandi, nisi Petri et, qui cum eo erant, fuisset sententia roboratum. statimque sequitur: separatim autem his, qui uidebantur, ne forte in uacuum currerem aut cucurrissem. quare separatim et non in publico ? ne
Abbreviated transcription (Latin):
accusabantur & hi qui accusabant ad apłos & presbite¬
tos hierosolimam: super hanc questionem Cunq hiero so¬
limam pẽtexissent: exurtexerunt quidam de hacresi pha¬
riseotum qui crediderant in xpm̃ dicentes. Oportet cutun¬
cidi cos & praccipete illis ut seruent legem moysi Et cum
magna supet hoc uerbo orurtur questio: pettus solita li¬
bertatt uiri inquit: fratres: uos scitis quoniam ab antiꝗs
dicb in nobis elegit deus per os icum audire gentes uer¬
bum euuangelii: & credere. qui nouit corda ilrus testimo¬
nium perhibuit dans illis spicitum sanctum sicut & nob̾
& nihil discreuit inter nos & illos fide purificans corda il¬
lorum. Nunc autem quid temptatis drum imponere ui¬
gum super ceruicem discipulorum quod neq prẽs nostrime¬
que nos pottare potiumus. sed pet gram̃ domini nñ hiesu x¬
credimus saluari quemad modum & illi. Tacuit aũt orĩs

Expanded text:
accusabantur, et hi qui accusabant, « ad Apostolos et presbyteaccusabantur, et hi qui accusabant, « ad Apostolos et presbyteros Jerosolymam super hac quaestione. Cumque Jerosolymam perrexissent, exsurrexerunt quidam de haeresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christum, dicentes: Oportet circumcidi eos, et praecipere illis ut servent Legem Moysi. Et cum magna super hoc verbo oriretur quaestio, Petrus » solita libertate: « Viri, » inquit, « fratres, vos scitis quoniam ab antiquis diebus in nobis elegit Deus per os meum audire Gentes verbum Evangelii et credere; et qui novit corda Deus, testimonium perhibuit, dans illis Spiritum sanctum, sicut et nobis, et nihil discrevit inter nos et illos, fide purificans corda illorum. Nunc autem quid tentatis Deum imponere gum super cervicem discipulorum, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare? Sed per gratiam Domini Jesu credimus saluari, quem ad modum et illi. tacuit autem omnis
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum dti. Cum autem ascendissit pettus hitrosolima:
discoptabant ad uersus illum qui trant ta circũcisione
duentes: quate introisti ad uiros prepuitum hñtes &
manducasti cum illis.Quibus omni ratione exposita: no¬
uissime orattonem suamhoc sermone conclusit. Si ergo
candem gratiam delit illis deus sicut & nobis qui credi¬
dimus in dominum hiesum apm̃i: ego quis tram qui ⁊¬
possem prohibere deum: His auditis tatueruna & glo¬
rificauerunt deum dicentes. Ergo & genum deus ad pae¬
nitentiam uit ad uitam dedit. Rursum cum multo post
tem pore paulus & barnabas conuenissent anthiochiam
& congregata ecclesia retulissent quanta fecissit rus
cum illis: & quia apperuisset deus & gentibus hostium fi¬
dei: quidam descendentes de uidea docebant frattes at¬
q dicebant: nisi circuntidamĩ secundum legem moys
non potestis salui fieri. Commota igitur scduice adusus
paulum & batnabam: statuetunt ascendere & ipsi qui

Expanded text:
uerbum dei. cum autem ascendisset Petrus Hierosolymam, uerbum dei. cum autem ascendisset Petrus Hierosolymam, disceptabant aduersus illum, qui erant ex circumcisione, dicentes: quare introisti ad uiros praeputium habentes et manducasti cum illis? quibus omni ratione exposita nouissime oratioeamdem gratiam dedit illis Deus, sicut et nobis qui credidimus in Dominum Jesum Christum; ego quis eram, qui possem prohibere Deum? His auditis, tacuerunt; et glorificaverunt Deum dicentes: Ergo et Gentibus Deus poenitentiam ad vitam dedit » . Rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas venissent Antiochiam, et, congregata Ecclesia, retulissent « quanta fecisset Deus cum illis, et quia aperuisset Deus Gentibus ostium fidei ; quidam, descendentes de Judaea, docebant fratres atque dicebant: Nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salvi fieri. Commota igitur seditione non msus Paulum et Barnabam, statuerunt ascendere » et ipsi qui
Abbreviated transcription (Latin):
pedum : & serpentium terra: & uolatilium carli: q̃uo di¬
ao ostenditur nullum hominem secundum naturam ẽẽ
pollutum. sed acqualiter omnes ad xp̃i euuangelium pro¬
uocari. Ad quul pettus tespondit. Absit: quia nuqm̃ mã¬
ducaui cõe & immundum. Et uox ad eum scđo facta
est de cado dicens: quod deus mundauit tu ne cõmune
dixeris. Iuit itaq ces artam et ingressus ad cornelium
apetiens os suum dixit. In ueruateꝰ comperi quia nõ est
personarum deus. sed in omni genic. qui timet eumi &
operatur iustitiam acceptus est illi. Deniq cecidit spiritꝰ
sanctus supet eos: & obstupuerunt ex circunuisione fi¬
deles qui uenerant cũ petro:ꝙ et in nationes gratia spõ
aquam quis prohitete. potest: ut non baptizentur hi ꝗ
spiritum sanctum acceperunt sicuit & nos: Et iussit cos
i nominc hiesu christi baptizari. Audierunt aũt apłi
& fratres qui erant in uidea: quia & gentes recepissent

Expanded text:
pedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dipedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum naturam esse pollutum, sed aequaliter omnes ad Christi euangelium prouocari. ad quod Petrus respondit: Absit, quia numquam manducaui commune et inmundum. et uox secundo ad eum facta est: Quae deus purificauit, tu ne commune dixeris. iuit itaque Caesaream et ingaperiens os suum dixit: In veritate comperi, quia non est personarum acceptor Deus: sed in omni gente qui timet eum, et operatur justitiam, acceptus est illi. Denique cecidit Spiritus Sanctus super eos; et obstupuerunt ex circumcisione fideles, qui venerant cum Peaquam quis prohibere potest ut non baptizentur ii qui spiritum sanctum acceperunt sicut et nos? et iussit eos in nomine Iesu Christi baptizari. audierunt autem apostoli et fratres, qui erant in Iudaea, quia et gentes recepissent
Abbreviated transcription (Latin):
& arguere in faciem. ac ratione constringere: qued ma¬
le fecerit. id est in errore fucrit in quo ipẽ Qui alium ar¬
guit delinquentem. Quid dicam de iohanne qui du
dum in pontificali. constantin opolitanam texit itlsi¬
am: & propric super hoc tapitulo latissimum exarauit
librum in quo origenis & ueterum sententiat est st¬
cutus. Si igitut meͦ itpichendis errantem patere quȩso¬
me trtate cum talibus. Et cum trtoris mei multos sotios¬
me habete peespexeris: tu ueritatis tuȩ saltem unum asti¬
pulatorem proferre debebis. Haet de explanatione unis
capituli epistole ad galathas. Sed ne uitleat aduersus
rationẽ tuam tuti testium numero: et occasione uroꝵ
illustrium subterfugere ueritatẽ.: nec manum audere
conscrere: breuiter de scripturis exempla proponam. In a¬
ctibus apłorum uox facta est ad petrum dicens. Surge
petre occide & manduca. id est omnia animalia quadru¬

Expanded text:
et arguere in faciem, ac ratione constringere, quod maet arguere in faciem, ac ratione constringere, quod male fecerit, id est, in eo errore fuerit, in quo fuit ipse qui alium arguit delinquentem. Quidum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadru
Abbreviated transcription (Latin):
cunq credunt ex uideis debitoreł sint legis facientł
tu ut eꝓus̃ in toto orte notissimus: debes hanc promul¬
gare sententiam. & in assensum tuum omneo coepõs tra¬
Pete. ego in ꝑuo tuguniũculo cum monachis idest cũm¬
peccorib meis de magnis statuere non audeo. nisi hoc
ingenus confutri icͦꝰ maiotum scripta legtre & in cõ¬
mentariis sccundum omniũ consuietudinem uarias
ponere explanationes. ut emultis sequatur imus ꝗsq
quod ulit. Quod quidem te puto & in seculari lratiira
& in diuinis libris legisse & probasse. H lanc aũt rapla¬
nationem quam primus origenes in decimo stroma¬
tum libro: ubi epłam pauli ad galathas interpretatur:
et cacteri deincep in ierpicte sunt situti. illam utł mã¬
ume tausam sub initoducunt: ut porphirio responde¬
ant blasphemanti.qui pauli atguit procacitatem qđ
principtm apostolorum petrum ausus est reptehendete.

Expanded text:
uicumque credunt ex Iudaeis, debitores sint legis faciendae, uicumque credunt ex Iudaeis, debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc promulgare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere; ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanaquod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse, et probasse. 6. Hanc autem explanationem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi Epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem Apostolorum Petrum ausus est reprehendere,
Abbreviated transcription (Latin):
na dictasse. Et in finem eusdem capituli quod tepechẽ¬
dis. scripserim. Si cui iste sensus non placet: quo nec pe¬
trus peccasse: nec paulus ostenditur protatiter arguis¬
st matorẽ: debet exponere qua consequentia paulus In al
teto teptchendat: quod ipẽ commisit. Ex quo ostendi me
non ex diffinito id defenderequod in grecis legeram: sed
ea expressisse quat legeram. ut lectoris athurio detelin¬
quetem: ntrũ ꝓbanda essent: an imptobanda. Tu igitur ne
quod ego petittam faceres. nouum atgumentũ repctisti.
ut asseretes gentiles qui in christum credididissent. legis
ontre liberos. eos autem qui ex uidas crederent. legi esfe
subiectos. ut per ũtranq personam: & paulus tecte repre¬
henderet eos qui legem seruatent. quasi doctor gentuũ.
& petrus uire rtprehenderctur qui princeps circuncisio¬
nis id imperauit gentilib: quod soli qui ex udeis trat
debuetint obseruare. Hoc si placet: ĩmo quia placet ut q¬

Expanded text:
na dictasse, et in fine ejusdem capituli quod reprehenna dictasse, et in fine ejusdem capituli quod reprehendis, scripserim: « Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem; debet exponere, qua consetero reprehendat, quod ipse commisit. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur, ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, q
Abbreviated transcription (Latin):
dimũ uidentẽ meum & laudicenum de eedesia nupet e¬
gressum & alexandrum ueterem hrreticum: Eusebuim¬
Quoq emisenum & theodorum eracdeotem. qui & ipĩ
non nullos super hac re cõmentarios reliquerunt.e ꝗͥbo¬
si uel pauca decetperem: fieret aliquid quod penituis con¬
ten deretur. Itaq ut simpliciter fateat: legi haec omnia
&in mente mra plura coaceruans: a ccito notario uel
niec sensuum memor. Iam domĩ mĩce est: ne per impe¬
ritiam nostram ab alis bene dicta dispeteant. & non
plateant inter extrancos: quae placent inter suos. Si ꝗͥ
igitur reprehensiont putaueras dignum in explanati¬
one nostra: cruditionis tuat fuerat querete uitũ ca
quae scripsimus haberentur in gractis. ut si illi nõ di¬
rissent. tũt tnram proptie sententiam condemnates:
presertim cum libere in ptefatione confessus sim orige¬
nis cõmemtarios me esst secutum & uel inta uel alie¬

Expanded text:
dymum uidentem meum et Laodicenum de ecclesia nuper edymum uidentem meum et Laodicenum de ecclesia nuper egressum et Alexandrum ueterem hquoque Emisenum, et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentariolos reliquerunt. E quibus vel si pauca decerperem, fieret aliquid quod non penitus contemneretur. Itaque ut simpliciter fatear, legi haec omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel m, nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant, et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. » Si quid igitur reprehensione dignum putaveras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere utrum ea quae scripsimus haberentur in graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares; praesertim cum libere in praefatione confessus sim, Origenis commentarios me esse secutum, et vel mea vel alie
Abbreviated transcription (Latin):
loco quę̧tis cur dixerim in ꝯmentariis epłae ad ga la¬
thas paulum id in petro non potusse reprehendete:quod
ipse fecerat. nec in alio arguere simulationem:cuius ipse
tenebatur reus. Et asseris reptehensionem apostolicam ñ
fuisse dispensatoriam:sed ueram. & me non docere men
datium. sed uninersa. quae scripta sunt: ita sonate ut
sccipia sunt Ad quar pͥtimum tespondeo. debete ptuđ¬
tiam tuam prefatiunculat cõmentatiorum meotũ me¬
minisse dicentis ex pitsona mea. Quid igitut: ego stultꝰ.
aut temerarius: quid polliceat quod ille non potuit: mi¬
nime. quin potuis in eout mihi indeor, tattior atq timi¬
dior quod imbecillitatem uirium mearum sentiens: oti¬
genis commentarios sum secutus. Scripsit ille uit in epła
tum suorim libtum cõmatico supet explanationem eꝰ
sermone compleuit.Trailaius quoq uarios: & excepta
quȩ uel possint soͥla sufficete composuit.ꝑ retermitto di¬

Expanded text:
loco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galaloco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam non fuisse dispdacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prutiam tuam praefatiunculae commentariorum meorum meminisse dicentis ex persona mea: \'Quid igitur? ego stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime! quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in tum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus quoque uarios et excerpta, quae uel sola possent sufficere, composuit. praetermitto Di
Abbreviated transcription (Latin):
censerctur nomine: respondisse appellari epitaphiũ. F
argumentaris quod rette sic uocaretur: si corum tantũ
ues uitas suel scripta ibi legisses: qui iam defuncti essent
Cum uero multorum & eo tempore quo scribebatur. &
nuncusq uiuentium commemotarentur opuscila: mi¬
rari te cut ei hunc ti iulum imposuerim. Puto intelligere
ptudentiam iuam quod ex opere ipõ ti tulum potueris ĩ¬
telligere. Legisli tnĩ et graccos & latinos: quĩ uitas ui¬
torum illusttium descripserunt. quod nunꝗͣ epitaphi¬
um huic operi scripserint. sed de illustribus uiris. Uerbi
itagicis. comicis.Epitaphium autem ptoptie sctibitur
morꝰtuorum. quod quidem in dotmitionem sancte me¬
moriae nepotiani preshiteri olim fecisse me noui. Ergo
hic liber uel de illu strib utris: uel proprit de scriptorib
eclesiastius appellandus est. licet a pletisq em endato¬
ribus impetitis deautorib dicatur in scriptus. Secundo

Expanded text:
censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi memorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum inposuerim. puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere. legisti enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum inlustrium descripserunt, quod numquam Epitaphium huic operi scripserint, sed De inlustribus uiris — uerbi s, epicis, tragicis, comicis —; Epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel De inlustribus uiris uel proprie De scriptoribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inperitis De auctoribus dicatur inscriptus. Secundo
Abbreviated transcription (Latin):
Non tuam quacris gloriam:sed xpĩ.Cumq tu uiceris: &
ego uincam:si meum trrotem intelleacero. econitario me
uincente tu superas. quia non filii parentib. sed patẽtts
filuis thesaurizant. E t in paralipomenon libro legimus ꝙ
Fili istael ad pugnandum processerunt mẽte pacifica int̾
ipõs quoq gladios: & effusiones sanguinis: & cadauera ꝑ¬
stratorum: not suamised pacis uictoriam cogitantes. Rꝗ¬
spondeamus igitur ad om̃nia ac multiplites questiones
si apũs uisstritꝰ: breui sermone soluamus. Pitermitto saluta¬
tionis officia: quib meum demulces caput. tateo de blan¬
ditiis quib teptehensionem nutris consolari. ad ipsas cãs
ueniam. Dicis it aeccisse librum meum qui titulum non¬
haberet. in quo scripiores eclesiasticos tam graecos quam
latinos enumtraurtim.Cumq: ab eo queres ut tuis uetb̾
utatcur liminatis pagina non esset in sccipta: uelq

Expanded text:
non enim tuam quaeris gloriam, sed Christi, cumque tu uiceris, et non enim tuam quaeris gloriam, sed Christi, cumque tu uiceris, et ego uincam, si meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus, sed parentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusionem sanguinis et cadauera prostratorum non suam, sed pacis uictoriam cogitantes. respondeamus igitur ad omnia et multiplices quaestiones breui, si Christus iusserit. sermone. soluamus. praetermitto salutationes et officia, quibus meam demulces caput, taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari: ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quohaberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim. cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur \'liminaris pagina\' non esset inscripta uel quo
Abbreviated transcription (Latin):
quo possitis uniuersa tela maligni ignita extinguete. Et
galeame salutis assumite: & gladuim spititus quod est
uerbum dei. His ꝯdam telis rex dauid ad praelium: &
cedebat. nihil asperitatis & sordidum inter huuis seculi
turbines in sensibus sius esse monstrabat. bibens de torrẽ¬
te in tua. id circo exaltauit caput. & superbissimum gollã
suo potissimum muctone truncauit. percutiens in fronte¬
hlasphemum. & in ea parte corpotis uulnerãs: in qua & p̃¬
sumptor sacerdotii ozias lepra pertutitur. Et sitũs gloria¬
tur in domino dicens:signatum est super nos lunic̃ uulls
tui domine.Dicarius ergo & nos:paratum cor meum des
paratum cor meum: cantabo & psallam in gloria mea. Ex¬
urge psalterium & cythara ex urgam diluculo. ut in nob̾
possit impleri: aperi os tuum & ego im plebo illud. & do¬
minus dabit tuuangelizantib uirtute multa. Te quoq ip̃m
otate non dubito:ut inter nos contendentes ueritas suꝑet

Expanded text:
quo possitis universa tela maligni ignita exstinguere; et quo possitis universa tela maligni ignita exstinguere; et galeam salutis accipite, et gladium Spiritus, quod est verbum Dei » . His quondam telis rex David armatus procedenihil asperitatis et sordium inter hujus saeculi turbines in sensibus suis esse monstrabat, bibens de torrente in via; et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliath suo potissimum mucblasphemum et in ea-parte corporis uulnerans, in qua et praesumptor sacerdotii Ozias lepra percutitur et sanctus gloriatur in domino dicens: signatum est super nos lumen uultus tui, domine. dicamus igitur et nos: paratum cor meum, deus, paratum cor meum; cantabo et psallam in gloria mea; exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo, ut in nobis possit impleri: aperi os tuum et ego implebo illud et: dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes ueritas superet.
Abbreviated transcription (Latin):
pistolas ĩmo libellos per di aconum Cypria¬
num tua dignationis accepi. diuersas ut tu
nominas questiones: ut ego sentio: reprehension es opuscu
lorum meorum continentes. ad quas si respondere uolue¬
ro.libri magnitudine opus erit.tamen conabor quantum fa¬
cere possum:modum non egredi epłe longioris. & festinanti
fratti moram non facere.qui ante triduũ qm̃ profecturus
erat a me epłas flagitauit. ut pene in ptocinctũ haec qua¬
liacunq sunt effutire compellat. & tumultuario responde
sermone: non maturitate scribenus. sed ditantis iemerita¬
te. quae plerunq: non in doctrinam sed in casum uertitur.
ut fortissimos quosq milites subita bella conturbant.et
armatura xpũs est. & apostoli pauli institutio: qui scribit
ad ephesios: assumite arma dei. ut possitis resistert in die
malo. Et tursum state succincti lumbos urõs in ueritate.
&induti lorica uistitiae. & calciati pedes in pteparatione
cuuangeli pacis.super omnia accipientes scutum fidei: in

Expanded text:
pistolas, imo libellos breves per Diaconum Cyprianum, 737 tuae dignationis accepi, diversas, ut tu nominas, quaestiones, ut ego sentio, reprelorum meorum continentes: ad quas si respondere voluero, libri magnitudine opus erit. Tamen conabor, quantum facere possum, modum non egredi longioris epistolae, et festinanti fratri moram non facere, qui ante triduum, quam profecturus erat, a me epistolas flagitavit; ut pene in procinctu haec qualiacumque sunt, effutire compellerer, et tumultuario respondere sermone, non maturitate scribentis, sed dictantis temeritate: quae plerumque non in doctrinam, sed in casum vertitur; ut fortissimos quoque milites subita bella conturbant, et armatura Christus est, et apostoli Pauli institutio, qui scribit ad Ephesios: « Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo. » Et rursum: « State succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam justitiae, et calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis: super omnia accipientes scutum fidei, in
Abbreviated transcription (Latin):
mis in quibus laitatissimi. & in explicabilis templi ÷¬
aedificatio uarictas mensuraq describitur. Scũs frat̾
noster occtanus cui uos cupitis ꝯmendari: tantus ac
talis est: & sit cruditus in lege domini: ut absq nostro
togatu instruere uos possit. & nram̃ supte cunctis qõ¬
nib scripturarum pto modulo commimis ingeni e¬
plicare sententiam. In columes uos & prolixa attate
forentes xpũs deus noster tueatur op̃s dnĩ uere stĩ:¬

Expanded text:
mis, in quibus sacratissimi et inexplicabilis templi mis, in quibus sacratissimi et inexplicabilis templi aedificatio, uarietas mensuraque describitur. Sanctus frater noster Oceanus, cui uos cupitis commendari, tantus ac talis est et sic eruditus in lege domini, ut absque nostro rogatu instruere uos possit et nostram super cunctis quaestionibus scripturarum pro modulo communis ingenii explicare sententiam. incolumes uos et prolixa aetate florentes Christus deus noster tueatur omnipotens
Abbreviated transcription (Latin):
contra faciem omnium fratrum suotũ habitabit: sic ae¬
giptilimitem palestina phoenicis syriae petcucurrit: ad
fnstar torrentis cuncta secum trahens. ut uix mantis eo¬
rum christi miseti cordia potuerimꝰ euadere. Qued si uix̃
inclitum oratorẽ silent intet arma leges: quanto ma¬
gis studia litterarum. quę & librorum multitudiẽ:¬
& silentio ac librariorum sedulitate: quodq propeiũ est.
securitate & otio dictantium indigent. Duos itaq libro
iisi sanctat filiat mea fabiolae. quotum exempiabi
uolueris ab ipã pottris mutuari. Pro angustia quippe¬
quippe temporis: alios describere non potui. Quos cum
legeris: & uestibula iuderis: facilis conicctura etit: qua¬
lis ipsa futura sit domus. Sed ctedo in dci misericordia
qui nos aduiuit in difficilimo principio supradicti
operis. quod ipẽ aduuict & inpenultimis prophetae ꝑti¬
bus. in quibꝰ g & magor bella narrantur. & in extte¬

Expanded text:
Contra faciem omnium fratrum s u o r u u h a b i t a b i t, sic AeContra faciem omnium fratrum s u o r u u h a b i t a b i t, sic Aegypti limitem, Palaestinae, Phoenices, Syriae percucurrit ad instar torrentis cuncta secum trahens, ut uix manus eorum misericordia Christi potuerimus euadere. quod si iuxta inclitum oratorem \'silent inter arma leges\', quanto magis studia scripturarum, quae et librorum multitudine et silentio ac librariorum sedulitate, quodque uel proprium est, securitate et otio dictantium indigent! duos itaque libros misi sanctae filiae meae Fabiolae, quorum exempla, si uolueris, ab ipsa poteris mutuari; pro angustia quippe temporis alios describere non potui. quos cum legeris et uestibula uideris, facilis coniectura erit, qualis ipsa futura sit domus. sed credo in dei misericordia, qui nos adiuuit in difficillimo principio supra dicti operis, quod ipse adiuuet et in paene ultimis prophetae partibus, in quibus Gog. et Magog bella narrantur, et in extre
Abbreviated transcription (Latin):
quid mihi uidetur in optisculis contra ruffinum scrip
sisse me noui: aduersus tum litellum quem sanctę meõ¬
riae anastasio epõ Romanae eccłiȩ tdidit. in quo lubr¬
ca & subdola ĩmo stulta confessione dum auditorũ
simplicitati illudere nititur: suat fideiimo perfidiat
illusit. Quos libtos reor sanitum patentem urm̃ occeanũ
calumnias respuentes. Certe habes ihi uitum scm̃ & etu
suam ĩmo perse nostram eaplicare sententiam. Ezechi¬
elis uolumen oli m aggtedi uolui. & spotisionem ercher¬
rimam studiosis lectoꝰtib reddere. sed in ipõ dictandi
exordio: ita animus meus occidentaltum prouintiar
& matit uebis romę uastatione confusus est: ut uix
uulgate proutihium: pioprum quoq ignorarem uota¬
bulum Hinque tacui: sciens tempus esse lachrimar
Hoc autem anno cum tres eaxplicassem libros. subitus
impetus barbarorum: de quib tuus dicit uirgilius: la¬
teq uagantes barchei: et sancta scriptura de ismael:

Expanded text:
quid mihi videretur, in opusculis contra Ruffinum scriquid mihi videretur, in opusculis contra Ruffinum scrisisse me noui aduersus eum libellum. quem sanctae memoriae Anastasio, episcopo Romanae ecclesiae, dedit, in quo lubrica et subdola, immo stulta confessione, dum auditorum simplicitati inludere nititur, suae fidei, immo perfidiae inlusit. quos libros reor sanctum parentem uestrum haberecalumnias respuentes. certe habes ibi uirum sanctum et suam, immo per se nostram explicare sententiam. Ezechielis uolumen olim adgredi uolui et sponsionem creberrimam studiosis lectoribus reddere, sed in ipso dictandi exordio ita animus meus occidentalium prouinciarum et maxime urbis Romae uastatione confusus est, ut iuxta uulgare prouerbium proprium quoque ignorarem uocabulum, diuque tacui sciens tempus esse lacrimarum. hoc autem anno, cum tres explicassem libros, subitus impetus barbarorum, de quibus tuus dicit Vergilius: \'Lateque uagantes Barcaei\' et sancta scriptura de Ismahel:
Abbreviated transcription (Latin):
& anapsichiȩ:hictonimus in xpõ salutem.
meas frequẽter ingessi. ut rescriptũ meterer: & uos sospites¬
esse non aliis nuntiantib: sed utõ potissimum sermone
cognoscerem. Super animȩ statu memini ute questun¬
culae: ĩmo maximȩ ecclesiasticat q̃stionis. utrum lapsa
de caelo sit: ut pithagoras. philo. omnes q Platonici. & ori¬
genes putant. ana propria dei substantia: ut stoi crmani
Meus & hispanar pͥscilliani hereses suspitantur: an in
thesauro dei habrantur olim conditae: ut quidam eccle¬
fiastici stulta persuasiont confidunt: an cottidie adto fi¬
ant & mutantur in corpora secundum illud quod in tu¬
uangelio scriptum est:pater meus usq modo operatue
& egoꝰ operor: an certe ex traduce: ut tertulianus appolina¬
ris.& maxima pars occidentalium autumant. ut quõ
corpus ex corpore: sit anima nascatur ex anima. et simłi
cum brutis animãtibo conditione subsistat. Supet quo

Expanded text:
et Anapsychiae Hieronymus in Christo salutem. et Anapsychiae Hieronymus in Christo salutem. meas frequenter ingessi, ut rescriptum mererer et uos esse sospites non aliis nuntiantibus sed uestro potissimum sermone cognoscerem. super animae statu memini uestrae quaestiunculae, immo maximae ecclesiasticae quaestionis, utrum lapsa de caelo sit, ut Pythagoras philosophus omnesque Platonici et Origenes putant, an dsiOQVOia dei subschaeus, et Hispana Priscilliani haeresis suspicantur; an in thesauro habeantur Dei, olim conditae, ut quidam Ecclesiastici stulta persuasione confidunt; an quotidie a Deo fiant, et mittantur in corpora, secundum illud quod in Evangelio scriptum est, « Pater meus usque modo operatur, et ego operor ; » an certe ex traduce, ut Tertullianus, Apollinaris, et maxima pars Occidentalium autumant; ut quomodo corpus ex corpore, sic anima nascatur ex anima, et sinuli cum brutis ammantibus conditione subsistat. Super quo
Abbreviated transcription (Latin):
& hederae indigent: suo trunco sc sustinens. Hoc ergo uerbũ
de uerbo disserens ciceon sitransferre uoliussem: nullꝰ
intelligeret. si cucurbitam id dicetem quod in hebraeo nõ
habetur: heditam posui iut. caeteris interpietib consentirẽ.
Sĩ autẽ uidei urĩ ut ipse asscris: malitia uel imperitia hoc
dixcrunt esse uoluminib hebrȩorum quod in graccis &
latinis codicibus continetur: manifestum est tos aut he
breas lrãs ignorare: aut ad irridendos uicurhitarios uolu¬
isse mentiriꝰ. Peto in fine epłe: ut quiescẽtem senem olim¬
q ueteranum militare non cogas. & tursum de uita peri¬
ditati. Tu qui uiuenis es: & in pontisicali culmiẽ consti¬
tutus: doceto populos. & nouis affricae frargib romana
tecta locuplita. Mihi sufficit cum auditore & lectore pau¬
perculo in angulo monasteru susurrate: Ad Marcellinũ &¬
ficiorum caritate uentrandis filiis marcellino

Expanded text:
et hederae indigent, suo trunco se sustinens. hoc ergo uerbum et hederae indigent, suo trunco se sustinens. hoc ergo uerbum de uerbo edisserens si \'ciceion\' transferre uoluissem, nullus intellegeret, si \'cucurbitam\', id dicerem, quod in Hebraico non habetur; hederam posui, ut ceteris interpretibus consentirem.. sin autem Iudaei uestri, ut ipse adseris, malitia uel inperitia hoc dixerunt esse in uoluminibus Hebraeorum, quod in Graecis et Latinis codicibus contbraeas litteras ignorare aut ad inridendos cucurbitarios uoluisse mentiri. peto m fine epistulae, ut quiescentem senem olimque ueteranum militare non cogas et rursum de uita periclitari. tu, qui iuuenis es et in pontificali culmine constitutus, doceto populos et nouis Africae frugibus Romana tecta locupleta. mihi sufficit cum auditore uel lectore pauperculo in angulo monasterii susurrare. CXIII. ficiorum caritate uenerandis filiis Marcellino
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Utrum autẽ illi imperitia an malitia hoc esse in he¬
breis codicibus responderunt: quod greci & latini habe¬
bant atq dicebant. Quid plura:coactus est homo ue¬
non remanere sine plebe. Unde etiam nob iudetur aln
te quoq in nonnullis falli potuisse. Dicis me in ionam
prophetam male quidem interpretatum: & seditione
popult conclamante propter unius uerbi dissonantiã:
epm̃ pene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud qđ
male interptetatus sum subtrahis. Aufers mihi occasio
defensionis meae. ne ꝗdꝗd dixeris: me respondẽte sol¬
bita uenit in medium. asserente illis uemporib cornelio
& assinio polione me hederã pto cuciirbita transtulisse
super qua re in commentario ione prophetae plenius te¬
spondimus. hoc tantum nunc dixisse contenti:. ꝙ in colo¬
genus uirgultu lata hñs folia in modum pampini. Cũq
plantatumꝰ fuerit: cito consurgit in arhuscrilam. absq ul¬
lis calamorum & astiliũ adminiculis quib et cucurbitȩ

Expanded text:
m autem illi imperitia, an malitia, hoc esse in Hebraeis codicibus responderunt, quod et Graeci et Latini habebant, atque dicebant. Quid plura? Coactus est homo venon remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respondente solbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me \'hederam\' pro \'cucurbita\' transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo logenus uirgulti lata habens folia in modum pampini, cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis calamorum et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae
Abbreviated transcription (Latin):
qued hoitatus sum: quod ĩuidiã ꝓtopinquorum ut sal¬
ua essit txcipi Itaq dum spiritus hos attus tegit. dum
uitac hutus srumur commeatu spondeo promuto
pollutot. illam mea lĩgua resonabit. illi inti dedicabũ¬
tur latores. illi sudabit ingenii. Nulla erit pagina q̃
non blesillam sonit. Quociitq sermonis nñ moniment
peruenerint: illa cum õpusculi. meis pecegrinabuur
Hatic in meam mentem defixam legent urgines uidu¬
ae monachi saceedotes. Bituis uitad spatium acterna
memoria compensabit Quac cum xpro uiuit in caclis.
in hominum quoq ore uittura est ł tansiet & prarsens
attas. sequentur secula post futura. quac sint amore sine
inuidia uidicabunt. Intet paulat tustochiique nomẽ
media pontiut. nunqm̃ in meis morituta est libris. Au¬
diet me sempet loquentem cum sororescum matre.Amen¬

Expanded text:
quod hortatus sum, quod inuidiam propinquorum, ut salquod hortatus sum, quod inuidiam propinquorum, ut salua esset, excepi. Itaque dum spiritus hos artus regit, dum uitae huius fruimur commeatu, spondeo, promitto, polliceor: illam mea lingua resonabit, illi mei dedicabuntur labores, illi sudabit ingenium. nulla erit pagina, quae non Blesillam sonet. quocumque sermonis nostri monumenta peruenerint, illa cum meis opusculis peregrinabitur. hanc in meam mentem defixam legent uirgines, uiduae, monachi, sacerdotes. breue uitae spatium aeterna memoria pensabit. quae cum Christo uiuit in caelis, in hominum quoque ore uictura est. transiet et praesens aetas, sequentur saecula post futura, quae sine amore, sine inuidia iudicabunt: inter Paulam et Eustochiae nomen media ponetur. numquam in meis moritura est libris. audiet me semper loquentem cum sorore, cum matre.