comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non potest face nisi qͦd iusticia
eiꝰ exigit: s ñ exigit eiꝰ iusticia
ut faciat nisi qđ facit. Non gͦ
potest fac̾e nisi qͦd facit. Eadẽ¬
q iusticia exigit: ut id ñ faciat
qͦd ñ facit. Non aũ potest fac̾e
extra iusticiã suã. Non gͥ potest
aliqͥd eoꝵ facere quȩ dimittit.¬
intelligentiã aꝑientes: & ab eis
inuoluta euoluentes. sic. Non
potest ãs face nisi q̃d bonũ ẽ¬
& iustũ: id est ñ potest fac̾e nisi
illud qͦd si faceret bonũ esset &
potest fac̾e quȩ nec bona st̃ nec
iusta. qr nec sunt nec ert̃ nec b̃n
fiunt uł fient. qr nunꝗͣ fient.
Itẽ qͦd scdo oppositũ fuit. non
potest facere nisi qͦd iusticia
sua exigit. & ñ potest id facere
qͦd iristicia sua exigit ut ñ fiat:
dicimꝰ qr exactionis u̾bũ de dõ
congrue ñ dicit᷑ nec ꝓprie acci¬
pit᷑: & in illis locutionib duplex
ẽ sensus. Si enĩ intelligas non
potest fac̾e nisi qͦd iusticia sua
exigit. id÷ nisi qͦd iusta uolun¬

Expanded text:
Non potest facere, nisi quod justitia ejus exigit: sed non exigit ejus justitia ut faciat nisi quod facit; non ergo potest facere nisi quod facit. Eademque justitia exigit ut id non faciat quod non facit, non autem potest facere contra justitiam suam: non ergo potest aliquid eorum facere quae dimittit.intelligentiam aperientes, et ab eis involuta evolventes sic: Non potest facere Deus nisi quod bonum est justum, id est, non potest facere nisi illud quod si faceret bonum et justum potest facere quae non bona sunt nec justa, quia nec sunt, nec erunt, nec bene fiunt, nec fient quia nunquam fient. Item quod secundo oppositum fuit. Non potest facere nisi quod justitia sua exigit; et, non potest id facere quod justitia sua exigit ut non fiat. Dicimus quia exactionis verbum de Deo congrue non dicitur, nec proprie accipitur, et in illis locutionibus duplex est sensus; si enim intelligas: Non potest facere nisi quod sua justitia exigit, id est, nisi quod volun
Abbreviated transcription (Latin):
non a se dicit᷑ posse & agere. Rlo¬
potentiã qua potens ẽ. Ideo gͥ
uere ac ꝓprie d̃s trinitas omp̃s
potest qͥoqd uult fieri. & qͥcqͥd
uult se posse. Nichil enim uult
fieri qͦd ñ possit fac̾e ꝑ se uel ꝑ
creaturã: & nichil uult se posse
qͦd ñ possit: & om̃e qͦd uult fie¬
ri. uult se posse: s ñ omne qͦd
uult se posse. uult fieri. Si enĩ
uidã tñ de suo sensu glorian¬

Expanded text:
posse et agere. hopotentiam, qua potens est. Ideo ergo vere ac proprie Deus Trinitas omnipopotest quicquid vult fieri, et quicquid vult se posse. Nihil enim vult fieri quod non possit facere per se, vel per creaturas; et nihil vult se posse, quod non possit; et omne quod vult fieri, vult se posse, sed non omne quod vult se posse, vult fieri; si enim uidam tamen de suo sensu glorian
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾e quicqͥd uult fieri: uult enĩ
saluos fieri qͥ saluandi st̃. ue¬
runtam̃ eos saluare ñ ualet.
Ds aũ qͥcqͥd uult fieri. potest fa¬
cere. Si enĩ uult aliqͥd fieri. ꝑ
huiꝰmodi artificialia. E deus
qͥde ex se & ꝑ se potest: homo
aũ uel angłs quantumcũq
beatꝰ. non ẽ potens ex se uł ꝑse.
potest a se qui ẽ a se: filiꝰ aũ quia
ñ est a se. s a patre. ñ potest a se

Expanded text:
ult fieri. Vult enim salvos fieri qui salvandi sunt, verumtamen eos salvare non valet. Deus autem quicquid vult fieri, potest facere. Si enim vult aliquid fieri per hujusmodi artificia. Et Deus quidem ex se, et per se potest; homo autem vel angelus, quantumque beatus est, non est potens ex se vel per Ille enim potest a se, qui est a se; Filius autem, quia non est a se, sed a Patre, non potest a se,
Abbreviated transcription (Latin):
potentiã quȩ infinita ẽ conelu¬
dere & restring̾e ad m̃suram:
uint enĩ. Non potest d̾s aliuã
face ꝗͣ facit. nec meliꝰ fac̾e id qͦd
facit: nec aliqͥd p̃t̾mittere dẽ
his quȩ facit. Istam q suã opi¬
nionẽ ueri similib argum̃tis
causis q cõm̃ticiis necnon & sacͣ¬
rũ autoritatũ testimoniis. mimi

Expanded text:
tiam quae infinita est, concludere et restringere ad mensuram. Aiunt enim: Non potest Deus aliud facere quam facit, nec melius facere id quod facit, nec aliquid praetermittere de his quae facit. Istamque primam suam opinionem verisimilibus argumentis, causisque commentitiis, necnon et sacrarum auctoritatum tes
Abbreviated transcription (Latin):
duo consideret᷑. Clxxu.
Sic gͥ diligent̾ consideran¬
tib om̃ipotentia eiꝰ scđm duo
apparet: scił qđ omnia facit
que uult. & nichil omnino pa
nẽ inferre ualeat: nec aliquid̃
ad faciendũ impedũtũ affer¬
re. Manifestũ ẽ itaq dm omni¬
no nichil posse pati. & omnia
dignitas lederet᷑. eiꝰ q excellen¬
ĩpotentẽ in aliq̃ dic̃e p̃sumat.
qͥ omnia potest. quȩ posse poten¬
tiȩ est: & inde uere dr omp̃s.

Expanded text:
duo consideratur. Hic ergo diligenter considerantibus omnipotentia ejus secundum duo apparet, scilicet quod omnia facit quae vult, et nihil omnino patnem inferre valeat, nec aliquid ad faciendum impedimentum afferre. Manifestum est itaque Deum omnino nihil posse pati, et omnia dignitas laederetur, ejusque excellenimpotentem in aliquo dicere praesumat, quia omnia potest quae posse potentiae est; et inde ver
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qđ possit omnia fac̾e: s qr
potest efficere qͥcqͥd uult. ita
ut nichil ualeat eiꝰ uoluntat.
resistere qͥn cõpleat᷑. aut aliqͦ
modo ĩpedire eandẽ. Ioħes
expositione symboli ait. Omp̃s
uidet᷑ ostendi qđ d̃s ex eo tm̃
hoc potest dici qđ aug̃. ubi di¬
cit. om̃ps ñ dicit᷑ qđ omĩa possit¬
& cet̾a. tam ample & gen̾alit̾
accepit om̃ia: ut etiã mala in¬
cluderet. quȩ d̃s nec potest. nec
uult. Non gͣ negauit eũ posse
om̃ia: quȩ conuenit ei posse. Si¬
milit̾ cũ dicit. ñ ob aliud uera

Expanded text:
non quod possit omnia facere, sed quia potest efficere quicquid vult, ita ut nihil valeat ejus voluntati resistere quin compleatur, aut aliquo modo impedire eamdem. Joannes Expositione Symboli, ait: Omnipotens videtur ostendi quod Deus ex eo tantum ubi dicit: Omnipotens non dicitur quod omnia possit, etc., tam ample et generaliter accepit omnia, ut etiam mala includeret, quae Deus non potest, nec vult; non ergo negavit eum posse omnia quae convenit ei posse. Similiter cum dicit - Non ob aliud vera
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ar non potest fac̾e nisi qͦd
ratio est eũ fac̾e. intelligas eũ
ñ posse fac̾e nisi ea quȩ ratio¬
nabilia st̃. & ea quȩ si fierent
rationabilia ẽent: uerus ẽ sen¬
sus. Si aũ intelligas eũ ñ posse
facere alia rationabilia & bo¬
na. nisi ea quȩ uult & facit:
falsus ẽ intellectꝰ. Item aliud
adiungunt dicentes. Si potest
fac̾e qͦd non p̃sciuit: & si po¬
test facere qͦd ñ p̃sciuit. potest
sine p̃scientia oꝑari: qr omne
qͦd facturũ se p̾sciuit facit: nec
facit aliqͥa qͦd ñ presciuit. Qđ
si pret̾ p̾scientiã eiꝰ aliqͥd fieri
impossibile ẽ: omne qͦd p̾scitũ
est. fieri necesse est. Igit᷑ aliud̃
fieri ꝗͣ fit nulla ratione possi¬
bile est. Non gͦ potest a do fieri
nisi qͦd fit. Hȩc aũ questio de
p̃scientia facile det̾minari po¬
test: ꝑ ea quȩ suꝑiꝰ dicta ft̃ cũ
tantes scrutinia: scõꝵ annectus
testimonia. Dicit enĩ aug̃. in
libro de sẏmbolo. Noc solũ non aug̃¬

Expanded text:
nisi quod ratio est eum facere, intelligas eum non posse facere nisi ea quae rationabilia sunt, et ea quae si fierent rationabilia essent, verus est sensus. Si autem intelligas eum non posse facere alia rationabilia et bona, nisi ea quae vult et facit, falsus est intellectus. Item aliud adjungunt dicentes: Si potest facere quod non praescivit; et si potest facere quod non praescivit, potest sine praescientia operari, quia omne quod facturum se praescivit facit, nec facit aliquid quod non praescivit. Quod si praeter praescientiam ejus aliquid fieri impossibile est, omne ergo quod praescitum est, fieri necesse est; ergo aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est; ergo non potest a Deo fieri nisi quod fit. Haec autem quaestio de praescientia facile determinari potest per ea quae superius dicta sunt, cum tantes scrutinia, sanctorum annectunt testimonia. Dicit enim Aug. in lib. 1 de Symbolo, c. 1: Hoc solum non
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ qͥcqͥd uult. S caue qͦm intel¬
qͥd uult posse se. an qͥcqͥd uult
facere. an qͥcqͥd uult fieri. Di
enĩ dicas ideo oĩpotentẽ uoca¬
ri qr potest qͥcqͥd uult se posse:
potest uł qulibet scõꝵ beatoꝵ.¬

Expanded text:
t quicquid vult. Sed cave quomodo inteld vult se posse, an quicquid vult facere, an quicquid vult fieri? Si enim dicas ideo omnipotentem vocari, quia potest quicquid vult se posse; potest,
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ datũ in cͥatione: q̃ pot̾at
manere si uellet. Illud utiq
fuit libertas arbitrii. ab oĩ labe
& corruptela ĩmunis: atq uo¬
luntatis rectitudo. & omniũ
nat᷑aliũ potentiaꝵ anime sin¬
triũ ẽ facultas rationis & uo¬
luntatis qͣ bonũ eligit᷑ gr̃a assi¬
stente. rił malũ. eadẽ desistente.
E ãr liberũ qͣntũ ad uolunta¬
tẽ. quȩ ad utrũlibet flec̃ti po¬
test: arbitriũ uͦ qͣntũ ad ratio¬
nẽ euiꝰ est facultas uł ꝑotentia
illã. cuiꝰ etiã ẽ discern̾e int̾ bo¬
nũ & malũ. E aliq̃n quidem
discretionẽ hñs boni & mali
qͦd malũ ẽ eligit: aliq̃n uͦ qͦd̃
bonũ ẽ. S qͦd bonũ ẽ. nisi gr̃a
aduita ñ eligit: malũ uͦ ꝑ se
eligit. Est enĩ in anima ratio¬
nali uoluntas naturalis. qua
naturalit uult bonũ. licet te¬
nuiter & exilit̾ nisi gr̃a iuuet:
quȩ adueniens iuuat eã & eri¬
git ut efficacit̾ uelit bonum.
ꝑse aũ potest uelle malũ effica¬

Expanded text:
homini datum in creatione, quo poterat manere si vellet. Illud utique fuit libertas arbitrii ab omni labe et corruptela immunis, atque voluntatis rectitudo, et omnium naturalium potentiarum animae sinm est facultas rationis et voluntatis, qua bonum eligitur gratia assistente, vel malum eadem desistente. Et dicitur liberum, quantum ad voluntatem, quae ad utrumlibet flecti potest. Arbitrium vero, quantum ad rationem, cujus est facultas vel potentia illa, cujus etiam est discernere inter bonum et malum, et aliquando quidem discretionem habens boni et mali, quod malum est eligit, aliquando vero quod bonum est. Sed quod bonum est nisi gratia adjuta non eligit, malum vero per se eligit. Est enim in anima rationali voluntas naturalis, qua naturaliter vult bonum, licet tenuiter et exiliter, nisi gratia juvet; quae adveniens juvat eam, et erigit ut efficaciter velit bonum. Per se autem potest velle malum effica
Abbreviated transcription (Latin):
aliud dicimꝰ qͣm ñ filiũ: Negati
ua quide particula. non. id ef¬
ficit. ut qͦd sine illa relatiue dr.
eadẽ ꝓposita substantialit dicat᷑:
s id tm̃ negat᷑ qđ sine illa aleba¬
iug̾ tur. sicut in aliis p̃dicam̃tis. Cũ
gnamꝰ. Qui gͦ dicit ñ homo est:
non aliud genꝰ p̃dicam̃ti enun¬
tiat. s tm̃ illud negat. Sicut gͦ
scdm substantiã aio hõ est: sic

Expanded text:
aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id tantum negatur, quod sine illa aiebatur, sicut in caeteris praedicamentis. Velut gnamus. Qui ergo dicit: Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud negat. Sicut ergo secundum substantiam aio: Homo est, sic
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ qr ingenitꝰ hic ostendit᷑ qđ
ñ sit filius: s genitꝰ & ingenitꝰ
mittit loquendi consuetudo.
Nichil tam̃ intellectui demitur.
si dicat᷑. non filiꝰ : quẽ admodum
etiãsi dicat᷑ nongenitꝰ ꝓ eo qͦd¬

Expanded text:
r ingenitus, hoc ostenditur, quod non sit filius: sed genitus et ingenitus mittit loquendi consuetudo. Nihil tamen intellectui demitur, si dicatur non filius; quemadmodum etiam si dicatur non genitus, pro
Abbreviated transcription (Latin):
cũ etiã nautarũ oꝑatione seꝑiꝰ
illustrent᷑: qͥ in ꝓfundũ mersi
misso ex ore oleo aquas sibi illu¬
strant: quȩ multo rariores fue¬
runt in pͥncipio qͣm m sint: qr
ñdũ congregatȩ fuerant in uno
suo circũagitata. noctẽ diẽ q
discernebat. Ibi gͦ pͥmũ lucem
apparuisse ueri simile ẽ. ribi sol
cotidiano cursu circũuectꝰ appa¬
ret: ut eodẽ tramite lux circũ¬
currens. ac pͥmo ad occasũ de¬
scendens. uesperã fac̾et: deinde
reuocata ad ortũ. aurorã id est
mane illustraret: & ita diuisit

Expanded text:
cum etiam nautarum operatione saepius cum etiam nautarum operatione saepius illustrentur, qui in profundum mersi, misso ex ore oleo aquas sibi illustrant, quae multo rariores fuerunt in principio quam modo sunt, quia nondum congregatae fuerant in uno suo circumagitata noctem diemque discernebat. Ibi ergo primum lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus apparet, ut eodem tramite lux circumcurrens, ac primo ad occasum descendens, vesperam faceret; deinde revocata ad ortum, auroram, id est, mane illust
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ereatio suꝑiꝰ significata ẽ
ũ dictũ ẽ. in pͥncipio creauit ds
tio ostendit᷑ eũ ait fiat lux &
facta ẽ lux. Hec gͦ anglica nat᷑a
priꝰ tenebre & postea lux fuit:
qr ꝑriꝰ habuit informitatem &
imꝑfectionẽ. dem̃ formationis
ꝑfectionẽ: & ita diuisit d̾s lucẽ¬
s a tenebris. Nã ut ait aug̃. suꝑ
genesim. huiꝰ creat᷑e informitas
& ĩꝑfectio fuit anteqͣ formaret᷑
in amore conditoris: formata uͦ
est q̃n conu̾sa ẽ ad incõmutabi¬
le lum̃ u̾bi. Si uͦ corporalis fuit
lux illa. qͦd utiq ꝓbabile est:
corpꝰ lucidũ fuisse intelligitur
uelut lucida nubes. qͦd non de
nichilo s de p̾iacenti materia
formalit̃ factũ ẽ ut lux ẽẽt. &
uim lucendi hr̃et. Cũ qua dies
pͥma exorta ẽ: qr ante lucẽ nec
dies fuit nec nox. licet tempus
illa cũ abyssus omnẽ terrȩ
altitudinẽ tegeret: dici potest
in illis partib facta quas nunc
illustrat solis diurna lux. Nec
mirũ lucẽ in aquis posse lucere.

Expanded text:
is creatio superius significata est, ut dictum est: In principio creavit Deus tio ostenditur cum ait: Fiat lux, et facta est lux. Haec ergo angelica natura prius tenebrae, et postea lux fuit, quia prius habuit informitatem et imperfectionem, deinde formationis perfectionem; et ita divisit Deus lucem a tenebris. Nam, ut ait Aug. super Genes.: Hujus creaturae informitas et imperfectio fuit antequam formaretur in amore Conditoris. Formata vero est quando conversa est ad incommutabile lumen Verbi. Si vero corporalis fuit lux illa, quod utique probabile est, corpus lucidum fuisse intelligitur, velut lucida nubes; quod non de nihilo, sed de praejacenti materia formaliter factum est, ut lux esset, et vim lucendi haberet, cum qua dies prima exorta est, quia ante lucem nec dies fuit nec nox, licet tempus illa, cum abyssus omnem terrae altitudinem tegeret, dici potest in illis partibus facta quas nunc illustrat solis diurna lux. Nec mirum lucem in aquis posse lucere,
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi agnosci pot̾it si diligenter
intendat᷑ qđ sit in anima mor¬
ibi serpens suasit mulieri &
mulier uiro: ita & in nob̃ sensu¬
alis motꝰ cũ illecebrã peccati
conceꝑit. quasi serpens sugg̾it
mulieri. scił inferiori parti ra¬
tionis. id÷ rationi scĩȩ: que si
ꝯsenserit illecebrȩ. mulier ẽdit
cybũ uetitũ: post de eodẽ dat

Expanded text:
ubi agnosci poterit, si diligenter intendatur, quid sit in anima moribi serpens suasit mulieri, et mulier viro; ita et in nobis sensualis motus, cum illecebram peccati conceperit, quasi serpens suggerit mulieri, scilicet, inferiori parti rationis, id est, rationi scientiae; quae si consenserit illecebrae, mulier edit cibum vetitum, post de eodem dat
Abbreviated transcription (Latin):
ta constet ẽẽ maria & flu¬
mina: in unũ locũ dicit aquas
magno mari uingunt᷑: ideoq
cũ dixerit aquas ꝯg̾gatas in
unũ loc̃. dem̃ dicit pluralit̃. con¬
g̾gationesq aquarũ ꝓpt mul¬
tifidos sinꝰ earũ. quib om̃ib ex
magno mari pͥncipiũ ẽ. De opere
qͣrti diei: qͦ facta st̃ luminaria. lxxu.¬
equit᷑. Dix ds. Fiant lumina¬
ria in firmam̃to cęli: & di¬
uidant diẽ ac noctẽ. In p̃cedenti¬
triduo disposita ẽ uniu̾sitatiᷤᷤ
huiꝰ mundi machina: & parti¬
b suis distributa. Formata enĩ
luce pͥmo die quȩ uniu̾sa illu¬
straret. duo seq̃ntes dies attͥbuti
st̃ sup̃mȩ & infimȩ parti mundi.
firmam̃to scił. aeri terre & aqͣ.

Expanded text:
ta constet esse maria et flumina, in unum tamen locum dicit aquas magno mari junguntur. Ideoque cum dixerit aquas congregatas in unum locum, deinde dicit pluraliter congregationes aquarum, propter multifidos sinus earum, quibus omnibus ex magno mari principium est. 6. De opere quartae diei, quando facta sunt luminaria. Sequitur: Dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, et dividant diem ac noctem. In praecedenttriduo disposita est universitatis hujus mundi machina, et partibus suis distributa. Formata enim luce prima die quae universa illustraret, duo sequentes dies attributi sunt supremae et infimae parti mundi, firmamento scilicet, aeri, terrae, et aq
Abbreviated transcription (Latin):
ubi congregatȩ st̃ aquȩ q̃ totũ
texerant spaciũ usq ad cȩlum:
potuit fieri ut t̾ra subsidens
concauas partes p̃beret. uͥ fluc̃¬
tuantes aquas reciꝑet. Potest
etiã credi pͥmarias aquas rario¬
res fuisse: que sic̃ nebulȩ teg̾ent
t̃ras. s congregatione ẽẽ spissa¬
tas: & ideo facile in unũ posse
redigi locũ. Qͦ mͦ õs cong̾gatȩ sui¬

Expanded text:
ubi congregatae sunt aquae quae totum texerant spatium usque ad coelum, potuit fieri ut terra subsidens concavas partes praeberet, ubi fluctuantes aquas reciperet. Potest etiam credi primarias aquas rariores fuisse, sic ut nebula tegeret terras, sed congregatione esse spissatas, et ideo facile in unum posse redigi locum. Cumque multa constet
Abbreviated transcription (Latin):
multabit᷑ pecunia: si añ forma¬
tũ fuerit. reddat animã ꝓ aĩa
Formatũ uͦ intelligit᷑ ppͥa anima
animatũ: & informe qͦd nondũ
ht̃ animã. In ipso gͦ conceptu
cũ caro ꝓpagatur. ñdũ infun¬
dit᷑ anima. Quomͦ gͦ ibi tͣnsmit

Expanded text:
mulctabitur pecunia; si autem formamulctabitur pecunia; si autem formatum fuerit, reddat animam pro anima. Formatum vero intelligitur, propria anima animatum; et informe, quod nondum habet animam. In ipso ergo conceptu cum caro propagatur, nondum infunditur anima. Quomodo ergo ibi peccat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ parentũ concubitꝰ. ob hoc
filioꝵ ex eoꝵ carne nascentiũ. ñ
in paruulos ñ tͣnsmittit ꝓpaga¬
tio. s libido. nec fecunditas hu¬
mane nat᷑e facit hoĩes cũ pec̃co
nasci. s feditas libidinis quam
hoĩes hñt ex illiꝰ iustissima con¬
demnatione pecc̃i. Ideo beatus
dauid ꝓpt̾ originale pecẽm quo
naturalit̾ obstricti fillii st̃ ire. dic̃.
In iniqͥtatib ⁊ceptꝰ sũ: & in pece̾.¬
ocep.m. in .m. Ex hoc itaq appa¬
ret ex lege dceptionis tͣduci orig̃.
pecẽm. qi nisi ꝯceptio sic fieret
in carne. anima ex carnis diun¬
ctione dcupiscentiȩ uiciũ non
modo. In ipso ꝯcepti ubi dicit᷑
tͣnsmitti pecẽm ꝓpagatur caro:
nec tam̃ tc̃ infunditur aĩa scdđ̃m
phisicos. s lam effigiato corpore.
Q etiã moyses in exodo aperte
significauit: uͥ agit de ꝑcussu¬
ra mulieris pregnantis. Si qͥs
inqͥt ꝑcusserit mulierẽ preg.¬
nantẽ & abortiuũ fec̾it: si ad¬
hue informe fuerit puerperiũ

Expanded text:
non est parentum concubitus: et ob hoc filiorum eorum ex carne nascentium non in parvulos non transmittit tio, sed libido; nec fecunditas humanae naturae facit homines cum peccato nasci, sed feditas libidinis quam homines habent ex illius primi justissima condemnatione peccati. Ideo beatus David propter originale peccatum quo naturaliter obstricti filii sunt irae, dicit: In iniquitatibus conceptus sum et in pecer mea. Ex hoc itaque apparet ex lege conceptionis traduci originale peccatum, quia nisi conceptio sic fieret in carne, anima ex carnis conjunctione concupiscentiae vitium non modo: In ipso conceptu ubi dicitur transmitti peccatum, propagatur caro, nec tamen infunditur anima secundum physicen; sed jam effigiatis corporibus, quod etiam Moyses, in Exod. c. 21, aperte significat, ubi ait de percussura mulieris praegnantis: Si quis, inquit, percusserit mulierem praegnantem et abortum fecerit, si adhuc informe fuerit puerperium,
Abbreviated transcription (Latin):
lex carnis. Idem. Non habitat
pec̃em in anima s in carne: qr
pecẽi catisa ex carne ẽ. ñ ex aĩa:
qr caro ẽ ex origine carnis pecci
& ꝑ traducẽ omnis caro fit pecẽi.
causã pecc̃i ñ h̃t. Augͥ quoq
ex carne pecc̃m animã ꝯtrahe¬
re. in sermone qͦdã de u̾bis apłi
ꝯtraxit. Natura qͥppe humana
ñ oꝑe d̃i cum uicio pͥmitꝰ insti¬
tuta. s ex uoluntatis arbitrio
prioꝵ hominũ ueniente uicio
ẽ sautiata: ita ut ñ sit in car¬
ne bonũ. s uiciũ qͦ inficit᷑ aĩa.
tr̃ causa originalis pecei que ẽ in
carne sit culpa ł pena.cc.ii.¬
ic queri solet utrũ causa
pecẽi originał que dicta ẽ esse
in carne. culpa sit uł pena: si¬
ue aliqͥd aliud. Culpa eẽ ñ pot̾:
qr culpa ñ ẽ in re irrationali.
Si enĩ ee̾t in carne añ infusio¬
nẽ anime: actualis ẽet uel ori¬
ginalis. S ac tualis ibi ñ est
nec originiał culpa ẽ: qr ipsa est¬
cauisa. origo uidel. pec̃ci. Si aũ
pena ẽ. quȩ est illa: Passibili¬

Expanded text:
lex carnis. Idem: Non habitat peccatum in anima, sed in carne, quia peccati causa ex carne est, non ex anima, quia caro est ex origine carnis peccati, et per traducem omnis caro fit causa pecausam peccati non habet. Aug. quoque ex carne peccatum animam contrahere in sermone quodam de Verbis Apostoli contraxit. Natura quippe humana non opere Dei cum vitio primitus est instituta, sed voluntatis arbitrio priorum hominum venienti vitio est sauciata, ita ut non sit in carne bonum, sed vitium quo inficitur anima. 5. De causa originalis peccati, quae est in carne, utrum sit culpa, an poena. Hic quaeri solet utrum causa peccati originalis quae dicta est esse in carne, culpa sit, vel poena, sive aliquid aliud. Culpa esse non potest, quia culpa non est in irrationali. Si enim culpa esset in carne ante infusionem animae, actualis esset, vel originalis. Sed actualis ibi non est; nec originalis culpa est, quia ipsa causa est originalis peccati. Si autem poena est, quae est illa? Passibili
Abbreviated transcription (Latin):
am ostensũ est qͥd sit pecẽm. cc uii.
originale pec̃em: & qualit̃ a pa¬
tentib in filios ꝑ carnẽ in animã
t̾nseat. Ex qͥb etiã innotescit
quare dicat᷑ originale pecc̃m: ic̃o
scił quia ex uiciosa lege origini
bidinosa ꝯcupiscentia tͣducit᷑
ut supͣ dictũ ẽ. Non enĩ qi ex car¬
ne tracta ab adã ꝯcepti sumꝰ. ideo
ex eadẽ carne formatũ ẽ quȩ ab
adã descendit: s eiꝰ conceptꝰ ẽ cele¬
bratꝰ ñ lege pecc̃i id ÷ ꝯcupiscĩa¬

Expanded text:
it originale peccatum, et qualiter a parentibus in filios, et per carnem in animam transeat. Ex quibus etiam innotescit quare dicatur originale peccatum: ideo scilicet, quia ex vitiosa lege originis bidinosa concupiscentia, traducitur, ut supra dictum est. Non enim quia ex carne tracta ab Adam concepti sumus, ideo ex eadem carne formatum est, quae ab Adam descendit; sed ejus conceptus est celebratus non lege peccati, id est, concupisc
Abbreviated transcription (Latin):
aũ mirem & in intellectu tͣbem᷑.
audientes pecẽm originale filios
tͣducere a parentib ꝑ baptismũ
ab illo pecc̃o mundatis. diu̾sarũ
similitudinũ inductione il pos¬
se fieri insinuans aug̃. in libro
ꝑ circũcisionẽ aufert᷑. manet tĩ
in eo quẽ genuit circũcisus. qm̾
etiã palea quȩ oꝑe humano tau¬
ta diligentia separat᷑ manet tñ
in fructu qͥ de purgato nascitus
tritico: ita pec̾em qͦd in parentib
ꝑ baptismũ mundat᷑ manet mo
qͦs genuert̃. Ex hoc enĩ gigiuũ
qđ adhuc uetustũ tͣhunt: ñ ex

Expanded text:
autem miremur et intellectu turbemur audientes peccatum originale filios traducere a parentibus, jam per baptismum ab illo peccato mundatis, diversarum similitudinum inductione id posse fieri insinuat Aug. in lib. sionem aufertur, manet tamen in eo quem genuerunt circumcisi; quomodo etiam palea quae opere humano tanta diligentia separatur, manet tamen in fructu qui de purgato nascitur tritico; ita peccatum quod in parentibus per baptismum mundatur manet in eis quos genuerunt. Ex hoc enim gignunt, quod adhuc vetustum trahunt; non ex
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuit suaderi necesse cum eã
mortuã ẽẽ illo cybo ñ uideret
uir. Sicut gͦ ñ ẽ ꝑmissus dia¬
bolus temptare feminã nisi ꝑ
serpentẽ. ita nec uirũ nisi per
feminã: ut sicut p̃ceptũ di ꝑ
uirũ uenit ad mulierẽ. ita
transiret ad uirũ. In muliere

Expanded text:
non fuit suaderi necesse, cum eam non fuit suaderi necesse, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. Sicut ergo non est permissus diabolus tentare feminam, nisi per serpentem; ita nec virum, nisi per feminam; ut sicut praeceptum Dei per virum venit ad mulierem, ita transiret ad virum. In muliere
Abbreviated transcription (Latin):
ddicimꝰ quia d̃s tales eos fecerat
qui possent loqͥ & disc̾e ab aliis
Dic uidet᷑ diligent inuesti¬
gandũ ẽẽ que fuerit origo
& radix illiꝰ peccati. Quidam
putant qͣndã elationẽ in animo
hõis p̃cessisse. ex qua diaboli sug¬
gestioni consensit: qͦd udet᷑ aug̃.
Non ẽ putandũ qđ homo deiceret᷑
nisi p̃cessisset in eo quȩdã elatio
cõprim̃dã. ut ꝑ humilitatem
peccati sciret quã falso de se pre¬
sumpserit: & qđ non b̃n se h̃t
nat᷑a si a faciente recesserit. Itẽ
& utili ꝓhibuisse: nisi mẽet eiꝰ
m̃ti amor ille ꝓpriȩ potestatis.
& de se suꝑba p̃sumptio: Quȩ
ꝑ tẽptationẽ fuerat conuncen¬
da: aut perim̃da. Deinde non
contenta suasione serpentis.
aspexit lignũ bonũ esu. deco¬
rũ aspectu: nec credens se ĩn
posse mori. forte putauit d̃m
alicuiꝰ causa significationiᷤ illa
dixisse. Ideo manducauit &
dedit uiro suo. fortassis cũ ali¬
qua suasione quã scriptura
intelligendã reliqͥt: uel forte

Expanded text:
dicimus quia Deus eos tales fecerat qui possent loqui, et discere ab aliis Hic videtur diligenter investigandum esse quae fuerit origo et radix illius peccati. Quidam putant quamdam elationem in animo hominis praecessisse ex qua diaboli suggestioni consensit. Quod videtur Aug. Non est putandum quod homo dejiceretur, nisi praecessis set in eo quaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem peccati sciret quam falso de se praesumpserit, et quod non bene se habet natura si a faciente recesserit. Item et utili prohibuisset, nisi inesset ejus menti amor ille propriae potestatis, et de se superba praesumptio, quae per tentationem fuerat convincenda, aut perimenda. Denique non contenta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo manducavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. Vel forte
Abbreviated transcription (Latin):
dictoꝵ causis ẽ assum̃da dicen¬
scdm substantiã dr. & ẽentiam
significat: sicut supͣ ostendit
ẽ ꝑsona. Quadã tam̃ necessitate
ut supͣ dixit aug̃. trans latum ẽ
hoc nom̃ ut pluralit diceret᷑ tres
tria: ubi ñ significat eentiã. id est

Expanded text:
dictorum ex causis est assumenda dicenm substantiam dicitur, et essentiam significat, sicut supra ostendit est persona. Quadam tamen necessitate, ut supra dixit Aug., translatum est hoc nomen, ut pluraliter diceretur tres tria; ubi non sign
Abbreviated transcription (Latin):
ex eadẽ essentia ñ dicimꝰ. quasi
aliud ibi sit qͦd e̾e̾ntia ẽ. aliud
locutionib nom̃ ꝑsone e̾e̾ntiam
significare. S qͥd respondebunt
ad id qͦd iꝑse aug̃ in libro de fi¬
de ad petrũ dicit: scił qđ alius ẽ¬

Expanded text:
ex eadem essentia non dicimus; quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud locutionibus nomen personae essentiam significare. Sed quid respondebunt ad id quod ipse Aug. in lib. de Fide ad Petrum dicit, scilicet quod alius e
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis intendimꝰ ut dictoꝵ intelli¬
gentiã capiamꝰ: magis uidet᷑ hoꝵ
u̾boꝵ usus intͦductꝰ ratione re¬
mouendi atq excludendi a sim¬
plicitate ditatis quȩ ibi non st̃.
ditͣ: nec numeri qͣntitas in diui¬
nitate ponit᷑. tanꝗͣ diceret᷑. ds ẽ
nec multi st̃ uł plures dii. Unde
numerũ deoꝵ: nec qͣntitatẽ in
deo ponit: qr nec numerꝰ nec
qͣntitas ibi est. Qͦ sensu dr. unꝰ q̃¬
unꝰ est pat̃ uł unꝰ est filius. &¬

Expanded text:
ut dictorum intelligentiam capiamus, magis videtur horum verborum usus introductus ratione removendi atque excludendi a simplicitate deitatis quae ibi non sunt, ditur, nec numeri quantitas in divinitate ponitur: tanquam diceretur: Deus est, nec multi sunt vel plures dii. Unde numerum deorum: nec quantitatem in Deo ponit, quia nec numerus nec quantitas ibi est. 4. Quo sensu dicitur: unus est Pater, unus est Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
Cur ñ dicimꝰ tres eentias. ut tres
questio: quã aug̃. consequent̃¬
ita ñ contͣdicit : Et si dicis qđ
ꝓpt̾ unitatẽ tͥnitatis ñ dicunt᷑
tres e̾entiȩ s una e̾entia: quero
cur ñ ꝓꝑter eandẽ unitatem
tͥnitatis dicat᷑ una ꝑsona. & ñ
tres ꝑsone. Ut enĩ est illis com¬
mune nom̃ eẽntiȩ. ita ut sin¬
gulus quisq dicat᷑ eẽntia: sic illiꝰ
cõmune ẽ ꝑsone uocabulũ. Qd
gͥ restat:  Ut fateam᷑ loquendi
necessitate a grecis & latinis par¬
ta hec uocabula adu̾sus insidias
& errores hereticoꝵ. Cũq conare¬
tur humana inopia. loquendo
ꝓferre ad hominũ sensus qͦd in
secretario mentis de do tenet.
siue ꝑ piã fidẽ siue ꝑ qualẽcũq
intelligentiã: timuit dic̾e tres
e̾e̾ntias. ne intelligeret᷑ in illa
sũma equalitate ulla diu̾sitas.
Rursũ ñ pot̾at dic̾e non ẽẽ tria
quȩdã: qđ quia dix̃ sabellus. in
heresim lapsus ẽ. Quesiuit ergo
q̃ tria dic̾et. & dix̃ tres ꝑsonas

Expanded text:
cur non dicimus tres essentias, ut tres quaestio, quam August. consequentita non contradicit? At si dicis quod propter unitatem Trinitatis non dicuntur tres essentiae, sed una essentia, quaero cur non propter eamdem unitatem Trinitatis dicantur una persona, et non tres personae. Ut enim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, sic illis commune est personae vocabulum. Quid igitur restat, nisi ut fateamur loquendi necessitate a Graecis et Latinis parta haec vocabula adversus insidias vel errores haereticorum? Cumque conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus quod in secretario mentis de Deo tenet, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursum non poterat dicere non esse tria quaedam, quod quia dixit Sabellius, in haeresim lapsus est. Quaesivit ergo quid tria diceret, et dixit tres personas,
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ nullatenꝰ conceat. Ex qͦ
enĩ aliqͥd factũ ẽ uł dictũ. non
concedunt qđ possit ñ esse uł ñ
fuisse. ĩmo ĩpossibile ẽ non ẽe uł
ñ fuisse qͦd factum ẽ uł dictum:
referentes possibilitatẽ uł impos¬
sibilitatẽ ad naturã rei existenti.
Cũ uͦ de p̾scientia uł p̃destinati¬
possibilitas ad potentiam dei
refert᷑: que semꝑ eadem fuit. &
est: qr p̃destinatio & p̃scientia.
potentia unũ in do ẽ. Qͥa sit re¬
pbatio di & in qͥb consideret᷑. &¬
umq p̃destinatio sit gr̃e pre¬
paratio. id ÷ diuina electio
qua elegit qͦs uoluit ante mun
p̃paratio dãnationis eoruindẽ.
effectꝰ illa gr̃a est nationiᷤ effecł.¬
qͣ in p̾senti iustificam᷑. atq ad
recte uiuendũ & in bono ꝑseue¬
randũ adiuuam᷑. & illa qua in
fut᷑o beatificabim᷑: ita reꝓbatio
cłi qua ab et̾̃no non eligendo
quoꝵ alt̾m p̃scit & ñ preparat

Expanded text:
num nullatenus concedunt. Ex quo enim aliquid factum est vel dictum, non concedunt quod possit non esse vel fuisse: imo impossibile est non esse vel non fuisse quod factum est vel dictum, referentes possibilitatem vel impossibilitatem ad naturam rei existentis. Cum vero de praescientia vel praedestinatipossibilitas ad potentiam Dei refertur, quae semper eadem fuit et est, quia praedestinatio, praescientia, potentia, unum in Deo est. 4. Quid reprobatio Dei, et in quibus consideretCumque praedestinatio sit gratiae praeparatio, id est, divina electio qua elegit quos voluit ante mundpraeparatio damnationis eorumdem. effectqua in praesenti justificamur, atque ad recte vivendum et in bono perseverandum adjuvamur, et illa qua in futuro beatificamur; ita reprobatio Dei, qua ab aeterno non eligendo rum alterum praescit et non praepara
Abbreviated transcription (Latin):
eterno qđ ñ esset p̃destinatꝰ. &
potuit ab et̾no ñ esse p̃destinatꝰ.
E sicut ab ȩt̾no d̃s potuit eũ non
p̃destinare: ita concedit᷑ a qͥbdã
se ab et̃no. Ergo potest d̾s non
p̃destinasse eũ: gͦ potest iste ñ
fuisse p̃destinatus. Si uͦ ñ fuisset

Expanded text:
esset praedestinatus, et potuit ab aeterno non esse praedestinatus. Et sicut ab aeterno Deus potuit eum non praedestinare, ita conceditur a quibusdam se, ab aeterno ergo potest Deus non praedestinasse eum; ergo potest iste non fuisse praedestinatus: si vero non fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliqͥs saluet᷑ & ñ sit p̾desti¬
natꝰ: uł ut aliqͥs p̃destinatꝰ sit
& damnet᷑. Intelligentia enim
conditionis implicitȩ. ueritatẽ
facit in dicto: & ĩpossibilitatẽ
in uero. Si uͦ simplicit intelliga¬
tur: ĩpossibilitas ñ admittitur.
ut cũ d̃r p̃destinatꝰ potest uł ñ
potest saluari. In his enĩ & huiꝰ¬
modi locutionib. ex ratione
dicti duudicanda ẽ sententia
dictionis. Alia nãq fit intelligen¬
tia si ꝑ coniunctionẽ hec accipi¬
ant᷑ dicta. atq alia si ꝑ disrun¬
ctionẽ: ut supra cũ de prescĩa.
ageret᷑ p̃taxatũ ẽ. Si enĩ cũ diciᷤ
p̃destinatꝰ ñ potest damnari. in¬
telligas ita. id ÷ ñ potest ẽẽ ut
p̃destinatꝰ sit & damnetͣ. uerũ
dicis: qr coniunctim intelligis.
Falsũ aũ si disiunctim: ut si
intelligas istũ ñ posse dãnari
quẽ dico p̾destinatũ. Potuit
enĩ ñ eẽ p̃destinatꝰ: & ita dãna¬

Expanded text:
ut aliquis salvetur et non sit praedestinatus, vel ut aliquis praedestinatus sit et damnetur. Intelligentia enim conjunctionis implicitae veritatem facit in dicto, et impossibilitatem in vero. Si vero simpliciter intelligatur, impossibilitas non admittitur; ut cum dicitur: Praedestinatus potest vel non potest salvari. In his enim et hujusmodi locutionibus, ex ratione dicti dijudicanda est sententia dictionis. Alia namque fit intelligentia, si per conjunctionem haec accipiantur dicta, atque si per disjunctionem, ut supra, cum de praescientia agebatur, praetaxatum est. Si enim cum dicis: Praedestinatus non potest damnari, intelligas ita, id est, non potest esse ut praedestinatus sit et damnetur, verum dicis, quia conjunctim intelligis; falsum autem, si disjunctim, ut si intelligas istum non posse damnari quem dico praedestinatum; potuit enim non esse praedestinatus, et ita damna
Abbreviated transcription (Latin):
merent᷑. Qͥb enĩ ñ imꝑtit᷑. nec
digni st̃ nec merent᷑: potiꝰ ut
ñ imꝑtiat᷑ hoc digni sunt. hoc
indurat: miscłiã appellans
p̃destinationẽ. & p̃cipue p̃desti¬
nationis effectũ. id ÷ gr̃e apꝑo¬
sitionẽ: obdurationẽ uͦ. gratie

Expanded text:
sunt. Quibus enim non impartitur, nec digni sunt, nec merentur; potius ut non impartiatur, hoc digni sunt, hoc indurat; misericordiam appellans praedestinationem, et praecipue praedestinationis effectum, id est, gratiae appositionem; obd
Abbreviated transcription (Latin):
regula inconcusse tenenda est
peccatores in peccatis p̃scitos esse.
ñ p̃ꝑaratos: penã autẽ ẽẽ p̃para¬
aug̾ in libro de bono ꝑseueran¬
tiȩ in p̃scientia sua qͦb uoluit
bona sua: & qͥbuscũq donat.
ꝓculdubio se donaturũ eẽ p̾sci¬
ulgͥ uit. Preparauit etiã ds ut ait
fulgentiꝰ malis ignẽ ȩternum:
illis utiq qͦs iuste p̃parauit ad
luenda supplicia: nec tam̃ p̃pa¬
rauit ad facienda peccata. Pre¬
parauit ds. qͦd diuina equitas
redderet: ñ qͥd humana iniqͥtaᷤᷤ
admitt̾et. Non enĩ sic̃ p̃parauit
scõs ad iusticiã ꝑcipiendã sic p̃¬
parauit iniqͦs ad iusticiã amit¬

Expanded text:
regula inconcusse tenenda est peccatores in peccatis prescitos esse non preparatos, penam autem esse preparaAug., in lib. de Bono perseverantiae, in praescientia sua, quibus voluit bona sua, et quibuscumque donat, procul dubio se donaturum esse praescivit. Praeparavit etiam Deus, ut ait Fulgentius, malis ignem aeternum; illis utique, quos juste praeparavit ad luenda supplicia, nec tamen praeparavit ad facienda peccata. Praeparavit enim Deus quod divina aequitas redderet, non quod humana iniquitas admitteret. Non enim sicut praeparavit sanctos ad justitiam percipiendam, sic praeparavit iniquos ad
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ sit & damnet᷑. Utrumq
istoꝵ simul ẽẽ ñ potest: s alt̾m
hoꝵ ñ potest ñ esse: scił qͥn iste
sit p̾destinatꝰ. Ab eterno enim
p̃destinatꝰ. Cum gͦ ĩpossibile sit
simul utrũq eẽ. & ĩpossibile sit
alt̾m ñ esse: uidet᷑ alt̾m ñ posse

Expanded text:
umque istorum simul esse non potest; sed alterum horum non potest non esse, scilicet quin iste sit praedestinatus ab aeterno enim praedestinatus. Cum ergo impossibile sit simul utrumque esse, et impossibile sit alterum non esse, videtur non posse
Abbreviated transcription (Latin):
tes ꝓbare numerũ electoꝵ posse
ñ apponere gram qͥb apponit:¬
& posset subtrahere qͥb ñ subtra¬
hit: qͦd fieret. utiq damnarent᷑.
Possent gͦ damnari isti qͥ tam̃
saluabunt᷑: posset itaq minui
electoꝵ numerꝰ. Ita etiã posset
augeri: qr posset apponi gr̃a
qͥb ñ apponit᷑. ꝑ quã saluarent᷑.
Dossent gͥ saluari habita gr̃a:
qͥ tam̃ sine ea dãnabunt᷑. Posset
itaq augeri numerꝰ electorũ.
Quib respondemꝰ ex ea ratione
merũ ñ posse augeri uł minui.

Expanded text:
tes probare numerum electorum posse non apponere gratiam quibus apponit, et posset subtrahere quibus non subtrahit; quod si faceret, utique damnarentur; possent ergo damnari isti qui tamen salvabuntur; posset itaque minui electorum numerus, ita etiam posset augeri, quia posset apponi gratia quibus non apponitur, per quam salvarentur. Possent ergo salvari habita gratia, qui tamen sine ea damnabuntur; posset itaque augeri numerus electorum. Quibus respondemus ex ea ratione ectorum non posse aug
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ qui uolunt s ñ possunͭ. quȩ
excusat. & ẽ pena peccati non
peccatũ: & eoꝵ qui qͣsi simplicit̃
nesciunt. ñ renuentes uł ꝓpo¬
nentes scire: que neminem
plene excusat. s sic fortasse ut
lentinũ. Eis aufert᷑ excusatio
qͥ mandata cũ noueruã. quã¬

Expanded text:
 qui volunt, et non possunt; quae excusat, et est poena peccati, non peccatum: et eorum, qui quasi simpliciter nesciunt, non renuentes, vel proponentes scire; quae neminem plene excusat, sed sic fortasse ut gustinus: Eis aufertur excusatio, qui mandata Dei no
Abbreviated transcription (Latin):
ut in eis quisꝗͣ excusationem
reqͥrat. Aluid ẽ enĩ nescisse.
aliud scire noluisse: qr in eis
qͥ intellig̾e noluerunt. ipsa ig¬
nor antia peccatũ ẽ: in eis uͦ¬
qͥ seire ñ potuert. pena peccati
excusat ut ȩt̃no igne ñ arde¬
at: s fortasse ut minꝰ ardeat.
Non gͥ mulier excusationem
habuit de ignorantia: cũ &
mandatũ nou̾it & pecc̃m ẽẽ
queri: cũ sine uicio ẽet nat᷑a
hoĩs. uñ consensus mali ꝓces¬
serit. Ad qͦd responderi potest
qđ ex libero arbitrio uolunta¬
tis fuit: & in ipso enĩ & in alio

Expanded text:
 excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse, quia in eis, qui intelligere noluerunt, ipsa ignorantia peccatum est; in eis vero, qui non potuerunt, poena peccati.excusat, ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut minus ardeat. Non igitur mulier excusationem habuit de ignorantia, cum et mandata noverit, et peccatum esse quaeri, cum sine vitio esset natura hominis, unde consensus mali processerit. Ad quod responderi potest quia ex libero arbitrio propriae voluntatis fuit. In ipso enim et in alio
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ loquet᷑ a semet ipso. hoc ẽ
ñ sine me & sine meo & patris
arbitrio: qr inseparabił ẽ a me
& a patͥs uoluntate: quia ex se
ñ ẽ. s ex patre & me ẽ Itẽ. Sp̃s¬

Expanded text:
Non enim loquetur a semetipso, hoc est, non sine me et sine meo et Patris arbitrio, quia inseparabiliter est a me et a Patris voluntate; quia ex se non est, sed ex Patre et me est.
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑: obdurat aũ scdm iudiciũ
qͦd meritis reddit᷑. Uñ datur
intelligi. ut sicut reꝓbatio di
ẽ nolle misereri. ita obduratio
di sit. ñ misereri: ut non ab illo
irroget᷑ aliqͥd quo sit homo
det̾ior. s tm̃ qͦ sit melior ñ ero¬
get᷑. Ex his aꝑte ostendit᷑ qͥd¬
miscdiam. qͥd obdurationem
ratio uͭ ñ ẽ sine merito: & mi¬
scdĩȩ u̾bo hic accipit᷑ p̃destina¬
tio. & p̾cipue p̃destinationis ef¬
obdurationis. ñ ipsa di et̾na reꝑ

Expanded text:
datur. Obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. Unde datur intelligi, ut sicut reprobatio Dei est nolle misereri, ita obduratio Dei sit non misereri; ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Ex his aperte ostenditur qid per obdurationem ratio vero non est sine merito. Et miricordiae verbo hic accipitur praedestinatio, et praecipue praedestinationis efobdurationis
Abbreviated transcription (Latin):
Gr̃a enĩ quȩ apponit᷑: effectus ẽ
p̃destinationis. Cũ gͥ gr̃e que ap¬
ponit᷑ homini ad iustificationẽ
nulla st̃ merita: multo minꝰ &
ipsiꝰ p̃destinationis qua ab ȩt̾no
elegit d̃s qͦs uoluit. aliqͣ possunt
exist̾e merita. Ita nec reꝓbatio¬
nis qua ab ȩt̾no qͦsdã p̃sciuit
fut᷑os malos & dãnandos: sicut
elegit lacob & esau reꝓbauit:

Expanded text:
 apponitur effectum est praedestinationis. Cum ergo gratiae quae apponitur homini ad justificationem, nulla sint merita, multo minus et ipsius praedestinationis, qua ab aeterno elegit Deus quos voluit, aliqua possunt existere merita. Ita nec reprobationis, qua ab aeterno quosdam praescivit futuros malos et damnandos, sicut elegit Jacob et reprobavit
Abbreviated transcription (Latin):
loco. & transeunt de loco ad
locum. & qͦdammꝰ locales & cir¬
cũscriptibiles: s ñ om̃ĩ eo modo
qͦ creaturȩ corporeȩ. Sp̃s aĩi incre¬
atus qͥds est. in loco quidẽ est. &
in oĩ loco: s omnino illocalis &¬

Expanded text:
loco, et transeunt de loco ad locum, et quodammodo locales et circumscriptibiles, sed non omni eo modo, quo creaturae corporeae. Spiritus autem increatus, quod Deus est, in loco quidem est, et in omni loco; sed omnino inlocalis
Abbreviated transcription (Latin):
bandũ uͦ ut ait ieroñ. qđ primꝰ
pulsus cogitationis ñ pumatur
et̾naliter a do: illud de genesi
affexendũ ẽ. Cham enĩ peccauit
irridens nuditatẽ patͥs: & sen¬
tentiã. ñ iꝑse s filiꝰ eiꝰ chanaran
accepit. Maledictꝰ chanaan: ser¬
uus erit fr̃m suoꝵ. Que enĩ iusti¬
cia ẽ. ut ꝓat̾ peccau̾it. & filiꝰ pu¬
nitꝰ sit: S in mysterio illud di

Expanded text:
robandum vero, ut ait Hieron., quod primus pulsus cogitationis non puniatur aeternaliter a Deo, illud de Genes., c. 9, afferendum est: Cham enim peccavit, irridens nuditatem patris; et sententiam non ipse, sed filius ejus Chanaan accepit. Maledictus Chanaan servus erit fratrum suorum. Quae enim justitia est, ut pater peccaverit, et filius puni
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ade parnuli ñ obligent᷑.
ñ ẽ tam̃ diffitendũ pecc̃a paren¬
tũ in filios redundare. sic̃ dñs
d̾s fortis. zelotes uisitans iniqͥ¬
tates patrũ in filios usq in t̾ciã
& quartã gen̾ationẽ his qͥ ode¬
runt me. His u̾bis aꝑte insinu¬
atur qđ d̾s reddit pecc̃a patrũ
suꝑ filios t̃cios & quartos. Nuic
aũ uidet᷑ adu̾sari. qđ dñs ait
in iezechiele. Qͥd est qđ int̾ uos¬

Expanded text:
nisi Adae, parvuli non obligentur, non est tamen diffitendum peccata parentum in filios redundare, sicut DomiDeus fortis, zelotes, visitans iniquitates patrum in filios usque in tertiam et quartam generationem, his qui oderunt me. His verbis aperte insinuatur quod Deus reddit peccata patrum super filios tertios et quartos. Huic autem videtur adversari quod Dominus ait in Ezechiele, c.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma pecci. res bona extitit.
malũ un oriret᷑. Cũ enĩ originẽ
& causã habuerit: aut ex bono
aut ex malo habuit. S malũ
ante ñ erat. Ex bono g̃ ortum
fuit. Oriꝰ enĩ in angło ortũ est
pecẽm: & postea in hoĩe. Ex qͥd
erat angłs: nisi bona nat᷑a dei:
Non ex c̃o ortũ ẽ malũ qͦd fuit
m angelo: ñ ex alio ꝗͣ ex angelo.
Ex bono gͥ ortũ fuit. Uñ arig̾. in
cũ qui dix̾at. si ex natura pecc̃m
ẽ. tc mala ẽ natura: ait. Queso au¬
ut si potest respondeat. Mani¬
festũ ẽ ex uoluntate mala tan¬
ꝗͣ ex arbore mala fieri omnia
oꝑa mala: tanꝗͣ fructꝰ malos.
S ipsã uoluntatẽ malã un dic̃
exortã. nisi ex bono s Si enĩ ex
angło: quid ẽ angłs nisi bonũ
opꝰ dei: Si ex homine: qͥd̃ erat
rpse hõ. nisi bonũ opꝰ di: Immo
qͥd erant hec duo anteqͣ in eis
oriret᷑ mala uoluntas. nͥ bonũ
opꝰ di: & bona & laudanda
nat᷑a : Ergo ex bono orit᷑ malũ:
bono. Dico gͦ quia a uoluntate¬

Expanded text:
ma peccati res bona extitit, mali unde oriretur. Cum enim originem et causam habuit, aut ex bono, aut ex malo habuit. Sed malum ante non erat; ex bono ergo ortum est. Prius enim in angelo ortum est peccatum, et postea in homine. Et quid erat angelus, nisi bona natura Dei? Non ex Deo ortum est malum quod fuit in angelo; non ex alio quam ex angelo; ex bono ergo ortum est. Unde August., in Quod autem dixit, si ex natura peccatum est, tunc mala est natura. Quaeso ut, si potest respondeat. Manifestum est ex voluntate mala, tanquam ex arbore mala fieri omnia opera mala tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicet exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo, quid est angelus nisi bonum opus Dei? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona, et laudanda natura? Ergo ex bono oritur malum,bono. Dico ergo quia malam voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
tione rei tm̃ teneant᷑ qui pec̃ea
patrũ imitant᷑: Ex patres qͣre
li sint qͥ qͣrumlibet maloꝵ pec̃cta
imitant᷑: S ideo patres speciali¬
ter nominant᷑. qr maxime pa¬
tres filii imitari solent. qͦs preci¬
pue diligunt: & t̾ciã & quartã
gen̾ationẽ ideo memorauit. ꝙr
solent parentes int̾dũ tamdiu
uiu̾e doñ filios t̾cios & quartos
babeant qͥ patrũ iniqͥtates ui¬
dentes. eoꝵ impietatis heredes

Expanded text:
 teneantur qui peccata patrum imitantur? Et quare patres li sint, qui quorumlibet malorum peccata imitantur? Sed ideo patres specialiter nominavit, quia maxime patres filii imitari solent, quos praecipue diligunt. Et tertiam et quartam generationem ideo commemoravit, quia solent parentes interdum tamdiu vivere, donec filios tertios et quartos habeant; qui patrum iniquitates videntes, eorum
Abbreviated transcription (Latin):
aug̃. suꝑ psalmũ d̾s laudẽ meã
ne tac̃. de filiis pec̾ca patrũ imi¬
tantib accipiendũ censent: suꝑ
qͥs dicit᷑ ds reddere pecc̃a patrũ.
qr punit eos eo qđ imitant᷑ pecc̃a
patrũ. ñ quia patres peccauert̃.
Non itaq corrigit dñs in ꝓpħa
qͦd añ dixerat in lege: s quomͦ
intelligendũ sit aꝑit. Unde &
illos qͥ praue intelligebant ar¬
guit: qui dicebant. patres come¬
gen̾ationẽ. & qͣre patͥs tm cõmemo¬
rau̾it. Ueruntam̃ si de unitato¬

Expanded text:
August., super psal.: Deus, laudem meam ne tacueris, de filiis peccata patrum imitantibus accipiendum censent; super quos dicitur Deus reddere peccata patrum, quia punit eos eo quod imitantur peccata patrum, non quia patres peccaverunt. Non itaque corrigit Deus in propheta quod ante dixerat in lege, sed quomodo intelligendum sit aperit. Unde et illos qui prave intelligebant arguit, qui dicebant: Patres comegenerationem, et quare patres tantum commemoravit. Verumtam
Abbreviated transcription (Latin):
reddo iniqͥtates patrũ in filioᷤ.
addit. his qͥ oderunt me: ꝑ qͦd
euident̃ ostendit ñ ideo pimiri
filios qr peccauert patres: s qr
eis similes quodã hereditario
malo dm̃ odert. Illud gͦ qͦd in
exodo dñs ait sic̃ ier. tradit. ñ
id sonat qͦd multi estimant:
nec ẽ simile huic ꝓu̾bio. patreᷤ¬

Expanded text:
Reddo iniquitates patrum in filios, addit: His qui oderunt me; per quod evidenter ostendit non ideo puniri filios quia peccaverunt patres, sed quia eis similes quodam haereditario malo Deum oderunt. Illud ergo quod in Exod. Dominus dicit, sicut Hieron. tradit, non id sonat quod multi existimant; nec e
Abbreviated transcription (Latin):
aũ si ñ solũ feceris. s in eoͣ gloret.
& hec ẽ quarta gen̾atio: non qr
tres p̃cesserint: s quarta đ̃r. q
quarto loco a pͥmo motu qui ẽ
quasi pat̾. enumerat᷑. Ds̃ gͥ pͥmoᷤᷤ
& secundos stimulos cogitationp̃
qͥs greci ꝓpatheis uocant. sñ qͥb
nullus hominũ eẽ pot̾. ñ puniet

Expanded text:
um feceris, sed in eo glorieris: et haec est quarta generatio, non quia tres praecesserint, sed quarta dicitur, quia quarto loco a primo motu, qui est quasi pater, enumeratur. Deus ergo primos et secundos stimulos cogitationum, quos Graeci propatheis vocant, sine quibus nullus hominum esse potest, non puniet