comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sab ipso ẽ: cui dieit ꝓpħa. Tua ẽ po¬
tentia. tuũ regnũ dñe: tu es suꝑ om̃s gen¬
tes. Hinc gͦ dignũ duxi tuã o illustris
pͥncẽps cõmonere excellentiã. quantũ te
oporteat deferre terribili: & ei qͥ aufert
sp̃m pͥncipũ. Comes gebennensis ut acce¬
pimꝰ ꝑ os eiꝰ ad iusticiã se obtulit ꝙ offert:
de om̃ib quȩ te dicis habere adu̾sus eũ.
Si suꝑ hoc alienã ꝑgis inuadere terrã.
ȩccłias destruere. incendere domos. exi¬
liare pauꝑes. homicidia ꝑpetrare. & hu¬
manũ fundere sanguinẽ: ñ ẽ dubrum
qͥn grauit̾ irrites aduersũ te patrẽ or¬
phanoꝵ & uidicẽ uiduarũ. Eo certe ira¬
to ñ expedit tͥ dimicare: in qͣntalibet
multitudine uł fortitudine. Nichil enĩ
int̾erit apud om̃ipotentẽ dñm sabaoch:
rib tuȩ magnificentiȩ scribere uolui:
sciens tͥ honorificentiꝰ humilib consen¬
tire: qͣm hostib cedere. Non qͦd putem
hostẽ te fortiorẽ. s qͦd nouerĩ dm̃ om̃i¬

Expanded text:
ab ipso est, cui dicit propheta: Tua est potentia, tuum regnum, Domine; tu es super omnes gentes . Hinc ergo dignum duxi tuam, o illustris princeps, commonere Excellentiam, quantum te oporteat deferre terribili, et ei qui aufert spiritum principum. Comes Gebennensis, ut accepimus per os ejus, ad justitiam se obtulit, et offert de omnibus quae te dicis habere adversus eum. Si super hoc alienam pergis invadere terram, ecclesias destruere, incendere domos, exsulare pauperes, homicidia perpetrare, et humanum fundere sanguinem; non est dubium quin graviter irrites adversum te Patrem orphanorum et Judicem viduarum. Eo certe irato, non expedit tibi dimicare in quantalibet multitudine vel fortitudine. Nihil enim intererit apud omnipotentem Dominum sabaoth, ribus, tuae Magnificentiae scribere volui, sciens tibi honorificentius humilibus consentire, quam hostibus cedere: non quod putem hostem te fortiorem, sed quod noverim Deum omni
Abbreviated transcription (Latin):
hunc a p̾uaricatione pudor & ꝓfessio. Qͥd
plura: Uerba p̾cipitationis concinnat lin¬
gua dolosa. Concepit dolorẽ: & ꝑsuãsit
inqͥtatẽ. Subuertit ꝑuersus conu̾sum:
reuertit᷑ canis ad uomitũ: eccła nr̃a suũ
recẽpit alumnũ: quẽ meliꝰ habebat amis¬
sũ. Sic lugdinũ olim studio similit̾ ꝙ in¬
dustria sui decani. eiusdẽ decani ne potẽ.
suũ canonicũ quẽ bene ꝑdiderat. male
recuꝑãuit. Sicut ille fulconẽ beato augu¬
stino: sic otb̃tũ iste sco benedicto surripu¬
it. O quã ordinatiꝰ ipse cũ sc̃o sc̃s efficeret᷑:
qͣm cũ ꝑuerso sc̃s ꝑuerteret᷑. O quã pul¬
chriꝰ senẽ scłarẽ puer religiosus ad se
traberet. & sic uinceret uterq: qͣm reli¬
giosũ scłaris ad se rethraeret. in qͦ uictꝰ
ẽ ut̾q. O senẽ infelicẽ. õ auunculũ eru

Expanded text:
hunc a praevaricatione pudor et professio. Quid hunc a praevaricatione pudor et professio. Quid plura? verba praecipitationis concinnat lingua dolosa: concepit dolorem, et persuasit iniquitatem. Subvertit perversus conversum: revertitur canis ad vomitum . Ecclesia vestra suum recepit alumnum, quem melius habebat amissum. Sic Lugdunum olim, studio similiter et industria sui decani, ejusdem decani nepotem, suum canonicum, quem bene perdiderat, male recuperavit. Sicut ille Fulconem beato Augustino, sic Othbertum iste sancto Benedicto subripuit. O quam ordinatius ipse cum sancto sanctus efficeretur, quam cum perverso sanctus perverteretur! o quam pulchrius senem saecularem puer religiosus ad se traheret, et sic vinceret uterque, quam religiosum saecularis ad se retraheret, in quo victus est uterque! O senem infelicem! o avunculum
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia: utrĩq xp̃e inuisibilit̾. s t̾ri¬
bilit̾ intonabas. his sacris monitis. am¬
boꝵ mentes pie terrendo pulsabas. Quis
ad hȩc ñ timẽret. timendo resipisceret:
nͥ qui more aspidis surdȩ & obturantis
aures suas. uocẽ uenẽfici incantantis sa¬
pient̾ aut ñ audiret. aut se audire dissi¬
mularet: S usqueqͦ iam satis uł nimis lon¬
gam ꝓtrahimꝰ epłam: dũ inuĩti loquim᷑
rem silentio dignã: Cur tantis circuitio¬
nib ad uerĩtatẽ ambĩmꝰ: dũ pudenda re¬
uelãre timemꝰ: Dicã tam̃ dicã cũ pudore :
qͦd multis cognitũ occultare ꝙsi uolo non
ualẽo. S quare cũ pudõre: Ult qͥd me scri¬
bere pudẽat: qͦd illos ñ pudũit face̾re:
Si pudẽat audĩre qͦd impudent̾ egẽr̾t: ñ
pigeat emendãre qͦd libent̾ ñ audiunt.
Prohdolor. Ne utrũ illoꝵ reuocare potuit.
aut illũ a seduc̃tione timor & ratio: aut

Expanded text:
conscientia, utrique, Christe, invisibiliter, sed terriconscientia, utrique, Christe, invisibiliter, sed terribiliter intonabas; his sacris monitis amborum mentes pie terrendo pulsabas. Quis ad haec non timeret, timendo recipisceret, nisi qui more aspidis surdae et obturantis aures suas, vocem venefici incantantis sapienter, aut non audiret , aut se audire dissimularet? 7. Sed usquequo jam satis vel nimis longam protrahimus epistolam, dum inviti loquimur rem silentio dignam? Cur tantis circuitionibus ad veritatem ambimus, dum pudenda revelare timemus? Dicam tamen, dicam cum pudore, quod multis cognitum, occultare etsi volo, non valeo. Sed quare cum pudore? Utquid me scribere pudeat, quod illos non puduit facere? Si pudeat audire quod impudenter egerunt; non pudeat emendare quod libenter non audiunt. Proh dolor! neutrum illorum revocare potuit, aut illum a seductione timor et ratio; aut
Abbreviated transcription (Latin):
salubrit᷑ consulo. Tu inqͥt ad auuncłm.
regulãrẽ ne redũcas ad scłm: qr si redũ¬
cis: sedũcis quẽ apostatãre facis. Tũ r̃e¬
głaris. scłarẽ ne sequãris: qi si illũ seque¬
ris me ꝑsẽqueris: cui de te ipso inuiriã
facis. Tu si seduxeris aĩam ꝓ qua mortuꝰ
sũ: crucis meȩ te constituis inimĩcũ. Qui
enĩ ñ colligit mecũ: disꝑgit. Qntomagis
qui collectos disꝑgit: Tu uͦ si ei consentis.
rit. contra me ẽ : t u si circũue̾nis paruu̾¬
lũ qui ad me uenit: seductor ac sacrilegꝰ
iudicaberis. Tu uͦ si qͦd edificaueras iterũ
destrius: p̾uaricatõrẽ te constituis. Ambos
uos necesse est meo iudicio p̾sentãri: ambos
assiste̾re meo tribunali. Alter de ꝓpͥa p̃ua¬
ricatiõne: alt̾ de alt̾ius seductione iudica¬
bit᷑. & unde alt̾ in iniqͥtate sua moriẽt᷑:
inde morientis sanguis de manu alteriꝰ
requirẽt᷑. Hec & his similia utriusq teste

Expanded text:
salubriter consulo. Tu, inquit ad avunculum, salubriter consulo. Tu, inquit ad avunculum, regularem ne reducas ad saeculum; quia si reducis, seducis quem apostatare facis. Tu, regularis, saecularem ne sequaris; quia si illum sequeris, me persequeris, cui de te ipso injuriam facis. Tu si seduxeris animam pro qua mortuus sum, crucis meae te constituis inimicum. Qui enim non colligit mecum, dispergit ; quanto magis qui collectos dispergit? Tu vero si ei consentis, rit, contra me est? Tu si circumvenis parvulum qui ad me venit, seductor ac sacrilegus judicaberis: tu vero si quod aedificaveras, iterum destruis; praevaricatorem te constituis. Ambos vos necesse est meo judicio praesentari, ambos assistere meo tribunali: alter de propria praevaricatione, 11 alter de alterius seductione judicabitur; et unde alteri in iniquitate sua morietur, inde morientis sanguis de manu alterius requiretur . Haec et his similia, utriusque teste
Abbreviated transcription (Latin):
oleũ: & ipsi st̃ iacula. Uide filimi ne ca¬
piãris a labiis inĩqͥs: & a lingua dolosa.
Confĩgat carnes tuas diuĩnus timor: ne
te decipiat carnalis amor. Blandit᷑: sed
sub lingua eiꝰ labor & dołor. Lacrimãt᷑:
s insidiat᷑. Insidiat᷑ ut rapiat pauꝑẽm:
raꝑͣe pauꝑem dũ attrͣahit eũ. Caue in¬
quã filimi ne adqͥescas carnĩ & sanguĩ¬
ni: nã gladius meus deuorabit carnes.
Sꝑne blandim̃ta: contenine ꝓmissiones.
ꝓmittit magna: s egõ maĩora. Offert
plura: s ego plurima. Dimittes gͦ ꝓ ter¬
renis cȩlestia: ꝓ tẽporalib et̾na: Alioqͥn
oportet te soluere uota tua: quȩ distiñ¬
xer̃t labia tua. Iuste exigit᷑ ad soluen¬
dũ: qui ñ cogit᷑ ad uouendũ. Nam &si
cũ pulsares ñ reppuli: tam ut intr̃ares
ñ cõpuli. Non licet gͦ dimittẽre: qͦd spon¬
te ꝓmisisti. Non ẽ fas requirere: quȩ ꝑ te
dimisisti. En utrũq ur̃m p̃moneo: utͥq

Expanded text:
oleum, et ipsi sunt jacula . Vide, fili mi, ne caoleum, et ipsi sunt jacula . Vide, fili mi, ne capiaris a labiis iniquis, et a lingua dolosa. Configat carnes tuas divinus timor, ne te decipiat carnalis amor. Blanditur, sed sub lingua ejus labor et dolor; lacrymatur, sed insidiatur; insidiatur ut rapiat pauperem, rapere pauperem dum attrahit eum . Cave, inquam, fili mi, ne acquiescas carni et sanguini ; nam gladius meus devorabit carnes . Sperne blandimenta, contemne promissiones. Promittit magna, sed ego majora; offert plura, sed ego plurima. Dimittes ergo pro terrenis coelestia, pro temporalibus aeterna? Alioquin oportet te solvere vota tua, quae distinxerunt labia tua. Juste exigitur ad solvendum, qui non cogitur ad vovendum: nam etsi cum pulsares, non repuli; tamen ut intrares, non compuli. Non licet ergo dimittere quod sponte promisisti: non est fas requirere quae per te dimisisti. En utrumque vestrum praemoneo, utrique
Abbreviated transcription (Latin):
aĩas tuleris: si ñ etiã hunc ausu sacͥlego
rapias de manu mea: Non times tu futũ¬
rũ iudiciũ : An contemis t̾rorẽ meũ:
Cui hoc facis: Cui bellũ indicis: Terri¬
bili utiq: & ei qͥ aufert sp̃m pͥncipu. In¬
sane: redi ad cor tuũ. Memorãre nõins¬
sima tua : & ñ peccabis. Memorãre quȩ
tua substantia: & utilit̾ timẽbis. Et tu
puer inqͥt si assenseris. si adqͥeue̾ris: mor¬
te morieris. Mem̃to uxoris loth de sodo¬
ma quidem eiectȩ. qr deo credidit: s in
uia mutãtȩ. qr retro aspẽxit. Disce in
eugłio. qͣm ñ liceat retro aspicere: ei q̃ui
semel manũ ad aratrũ misit. Auuncłs
tuis querit aĩam tuã: qui iã ꝑdidit suã.
Uerba oris eiꝰ. miqͥtas & dolus. Noli intel¬
lige̾re fili mi. ut male agas: noli intendẽ¬
re in uanitãtes & insanias falsas. Ecce
in uia qua ambulas abscondit laqueos:
tendit ret̾ia. Molliti ft̃ sermones eiꝰ sr̃

Expanded text:
animas tuleris, si non etiam hunc ausu sacrilego animas tuleris, si non etiam hunc ausu sacrilego rapias de manu mea? Non times tu futurum judicium? an contemnis terrorem meum? Cui hoc facis? cui bellum indicis? Terribili utique, et ei qui aufert spiritum principum . Insane, redi ad cor tuum; memorare novissima tua, et non peccabis : memorare quae tua substantia, et utiliter timebis. Et tu puer, inquit, si assenseris, si acquieveris, morte morieris. Memento uxoris Lot de Sodoma quidem creptae, quia Deo credidit; sed in via mutatae, quia retro aspexit . Disce in Evangelio quod non liceat retro aspicere ei, qui semel manum ad aratrum misit . Avunculus tuus quaerit animam tuam, qui jam perdidit suam. Verba oris ejus, iniquitas et dolus. Noli intelligere, fili mi, ut male agas ; noli intendere in vanitates et insanias falsas . Ecce in via qua ambules, abscondit laqueos, tetendit retia. Molliti sunt sormones ejus super
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Qͦd auditũ ẽ: celatũ ẽẽ ñ poterit.
Fulco canonicꝰ ẽ regularis: si reu̾titur
ad scłm: notabilis erit & infãmis. Sed
tolerabiliꝰ ẽ hȩc audire de illo: quã ui¬
ue̾re sine illo. Cedat gͦ ñc̃ honestas utili¬
tãti: pudor necessitãti. Malo ñ parcere
uerecundiȩ pueri: qͣm miserabili subia¬
cẽre tristiciȩ. Adquiescens itaq consilio
carnis. rationis obsitus & legis. tanquã
leo parãtus ad predã. & sicut leẽna ra¬
pto catulo rapiens & rugiens. sacra ñ
uerĩtus. sc̃oꝵ irrũpit habitacłm: in qͦ
tirunculũ suũ xp̃c absconde̾rat a con¬
tradictione linguãrũ : postmodũ admix¬
tũrus consortio angłoꝵ. Querit ac fla¬
gitat reddi sibi nepõtẽ suũ: querit᷑ et
clamat iniuste se ab illo relictũ: xp̃o
reclamante & dicente. Qͥd agis miser:
Qͥd furis: Qͥd me ꝑsequeris: Non suffĩ¬
cit tͥ qͦd tuã. tuoq exemplo multoꝵ mͥ

Expanded text:
ri: quod auditum est, celatum esse non poterit. ri: quod auditum est, celatum esse non poterit. Fulco canonicus est regularis; si revertitur ad saeculum, notabilis erit et infamis. Sed tolerabilius est hoc audire de illo, quam vivere sine illo. Cedat ergo nunc honestas utilitati, pudor necessitati. Malo non parcere verecundiae pueri, quam miserabili subjacere tristitiae. 6. Acquiescens itaque consilio carnis, rationis oblitus et legis, tanquam leo paratus ad praedam , et sicut leaena rapto catulo rapiens et rugiens, sacra non veritus, sanctorum irrupit habitaculum, in quo tirunculum suum Christus absconderat a contradictione linguarum, postmodum admisturus consortio Angelorum. Quaerit ac flagitat reddi sibi nepotem suum; queritur et clamat injuste se ab illo relictum, Christo reclamante et dicente: Quid agis, miser? quid furis? quid me persequeris? Non sufficit tibi, quod tuam, tuoque exemplo multorum mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ius. quȩ lex. quȩ iusticia. quȩ ra¬
tio: ut quẽ ex utero nutriendũ suscepi
alius fruat᷑ adulto: Iam caput asꝑsus
canis. heu uitȩ meȩ reliquũ expendã
cũ merore: qr me deseruit baculus se¬
nectutis meȩ. heu mͥ. Si hac nocte expetit᷑
a me aĩa mea: quȩ paraui cuiꝰ erunt :¬
ꝓmptuaria mea plena eructantia ex
hoc in illud: oues meȩ fetosȩ abundantes
in egressib suis : boues meȩ crassȩ. cui re¬
maneb̾t : ꝑredia. prata domꝰ. argentea
uasa & aurea: cui congregata st̃: Ditiores
qͦsq ac questuosiores eccłe meȩ honores
adquifierã mͥ: reliqͦs & si ñ licebat habe¬
re: spe tam̃ in fulcone tenebã. Qͥa gͥ fa¬
ciã: ꝓpt̾ illũ unũ. tot & tanta ꝑdam :
Nam quicqͥd sine illo possederim: amisis¬
se me iudico. Qͥn potiꝰ & ista retinebo: &
illũ reuocabo si potero. S quomͦ: factũ
ẽ: auditũ ẽ. Qͦd factũ ẽ: ñ potest ñ fie¬

Expanded text:
Quod jus, quae lex, quae justitia, quae raQuod jus, quae lex, quae justitia, quae ratio, ut quem ex utero nutriendum suscepi, alius fruatur adulto? Jam caput aspersum canis, heu! vitae meae reliquum expendam cum moerore, quia me deseruit baculus senectutis meae. Heu mihi! si hac nocte expetitur a me anima mea, quae paravi, cujus erunt? Promptuaria mea plena, eructantia ex hoc in illud: oves meae fetosae, abundantes in egressibus suis; boves meae crassae cui remanebunt? Praedia, prata, domus, argentea vasa et aurea, 10 cui congregata sunt? Ditiores quosque ac quaestuosiores ecclesiae meae honores acquisieram mihi; reliquos, etsi non licebat habere, spe tamen in Fulcone tenebam. Quid igitur faciam? Propter illum unum tot et tanta perdam? Nam quidquid sine illo possederim, amisisse me judico. Quin potius et ista retinebo, et illum revocabo si potero. Sed quomodo? Factum est, auditum est. Quod factum est, non potest non fie
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta qͦd ante ꝓmiserat. & eũ qui uenit
ad me ñ eiciã foras: fulconi pͥmo pulsan¬
ti letus aꝑuit: letis amplexib letũ ex ce¬
pit. Qͥd plura: Neterẽ hominẽ exint᷑. no
uũ induit᷑: qͦdq solo nõie extiterat: mo¬
rib & uita canonicũ ꝓfitet᷑. Fama uo¬
lat. Bonus odor xp̃o rei nouitas circũ¬
quaq diffusa: ꝑuenit ad aures auuncłi.
Qͥd gͦ faceret carnalis nutricius: qͥ car¬
nis quã nutrierat. quã carnalit̾ amabat.
solaciũ ꝑdebat: Et si aliis fuit res illa odor
uitȩ ad uitã: s ñ illi. Quare: Quia aĩa¬
lis homo ñ ꝑcipit ta quȩ st̃ sp̃s dei. Stul¬
ticia enĩ illi uidet᷑. Nam si sp̃m xp̃i habe¬
ret: ñ tam de carne doleret. qͣm gauderet
bat: turbatus & tristis tale aliqͥd secum
uoluebat. Qͥd audio: ue mͥ. a quanta spe
cecidi. S qͥd : Debet ne stare: qͥcqͥd absq
meo consilio. absq liceñtia mea fecerit:

Expanded text:
juxta quod ante promiserat, Et eum qui venit juxta quod ante promiserat, Et eum qui venit ad me, non ejiciam foras , Fulconi primo pulsanti laetus aperuit, laetis amplexibus laetum excepit. Quid plura? veterem hominem exuitur, et novum induitur; quodque solo nomine exstiterat, moribus et vita canonicum profitetur. Fama volat, bonus odor Christo; rei novitas circumquaque diffusa pervenit ad aures avunculi. 5. Quid ergo faceret carnalis nutritius, qui carnis, quam nutrierat, quam carnaliter amabat, solatium perdebat? Etsi aliis fuit res illa odor vitae ad vitam , sed non illi. Qnare? Quia animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Stultitia enim illi videtur . Nam si spiritum Christi haberet, non tam de carne doleret, quam gauderet bat, turbatus et tristis tale aliquid secum volvebat: Quid audio? vae mihi! a quanta spe cecidi! Sed quid? debetne stare quidquid absque meo consilio, absque mea licentia fecerit?
Abbreviated transcription (Latin):
militia retrahit nepotes suos. ut secum
trahat ad inferos: Ita ne solet beare ami¬
cos: quos xp̃c uocat secũ in ȩternũ man¬
suros: auunculus reuocat secũ in ęt̾nũ
& dicat. Quotiens uolui congregare ne¬
potes tuos quẽ admodũ gallina cong̾gat
pullos suos sub alas: & noluisti. Eece re¬
linquet᷑ tͥ domꝰ tua deserta. Ap̃c dicit.
Sinite paruulos uenire ad me: taliũ est
enĩ regnũ cȩloꝵ. Auunculus ait. Sinite
ne potes meos: ut ardeant mecũ. Xp̃c dic̃
mei st̃: ego illos redemi. S ego inqͥt auuim¬
culus. eos nutrii. Tu qͥdem ait xp̃e illos mui¬
tristi: s pane meo. ñ tũo. Ego uͦ redemi n̾
sanguine tuo: s meo. Sic carnalis auun¬
culus contra patrẽ sp̃uum ꝓ nepotib cer¬
tat: qͦs dũ bonis cupit onerare t̾renis :
cȩlestib ex heredat. A p̃c tam̃ ñ rapinã
arbitratus. si suos qͦs fecit & redemit
sanguine ꝓpͥo ad se uenientes collegerit.

Expanded text:
militia retrahit nepotes suos, ut secum militia retrahit nepotes suos, ut secum trahat ad inferos? Itane solet beare amicos? Quos Christus vocat secum in aeternum mansuros, avunculus revocat secum in aeternum  dicat: Quoties volui congregare nepotes tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur tibi domus tua deserta . Christus dicit, Sinite parvulos venire ad me; talium enim est regnum caelorum : avunculus ait. Sinite nepotes meos ut ardeant mecum. Christus dMei sunt, ego illos redemi: Sed ego, inquit avunculus, eos nutrivi. Tu quidem, ait Christus, illos nutristi, sed pane meo, non tuo; ego vero redemi non sanguine tuo, sed meo. Sic carnalis avunculus contra Patrem spirituum pro nepotibus certat, quos dum bonis cupit onerare terrenis, coelestibus exhaeredat. Christus tamen non rapinam arbitratus, si suos quos fecit et redemit sanguine proprio, ad se venientes collegerit,
Abbreviated transcription (Latin):
hanc diem comꝑi sp̃ui sc̃o pro uirib re¬
stitisse. Nam quĩ manũ ñ retinet a malo
qͦd potest. licet qͣndoq frustret᷑ effẽctus:
ñ minꝰ culpat᷑ affectus. In me certe feruorẽ
nouiciũ extinguere uoluit: s dõ gr̃as ñ
ualuit. Alt̾i qͦq nepoti suo. guirrico cogna¬
to tuo. multũ restitit. S qͥd nocuit: Immo
plurimũ prestitit. Destitit inuitus tandẽ
senex auunculus a ꝑsecutione: exticit in¬
uictus puer nepos. głosior de tẽptatione.
S heu quomͦ te uicit. qui illũ uincere
ñ potest: Aut quomͦ qui te uicit. ab illo
suꝑatus ẽ: Nunqͥd te fortior ille: Nun¬
qͥd prudentior: Certe qui antea utrũq
nouerant: guirrico fulconẽ p̃ferebant.
at postquã uentũ ẽ ad bellũ: exitus in¬
dicauit hominũ errasse iudiciũ. Ibi ꝓh
pudor turpit̾ fugit qui p̾ferebat᷑: ubi
fortit̾ uincit qui inferior credebat᷑. Sed
qͥd de auunculi dicã malicia: quĩ ã xp̃i

Expanded text:
hanc diem comperi Spiritui sancto pro viribus rehanc diem comperi Spiritui sancto pro viribus restitisse. Nam qui manum non retinet a malo quo  al. quod, potest, licet quandoque frustretur effectus, non minus culpatur affectus. In me certe fervorem novitium exstinguere voluit; sed, Deo gratias, non valuit. Alteri quoque nepoti suo Guirrico, cognato tuo, multum restitit: sed quid nocuit? Imo plurimum praestitit. Destitit invitus tandem senex avunculus a perseeutione; exstitit invictus puer nepos, gloriosior de tentatione. Sed heu! quomodo te vicit, qui illum vincere non potuit? Aut quomodo qui te vicit, ab illo superatus est? Nunquid te fortior ille? nunquid prudentior? Certe qui antea utrumque noverant, Guirrico Fulconem praeferebant. At postquam ventum est ad bellum, exitus indicavit hominum errasse judicium. Ibi, proh pudor! fugit qui praeferebatur, ubi fortiter vicit qui inferior credebatur. 4. Sed quid de avunculi dicam malitia, qui a Christi
Abbreviated transcription (Latin):
reliquerat. Qͥd mirũ si te qui suus eras
reqͥrebat: Si agnũ de grege. uitulũ de ar¬
mento cũ ꝑdit requirit. & nemo causat᷑:
te qͦq qui multis ouib uł uitulis apud
eũ pluris es. ademptũ si repetit. qͥs inde
miret᷑: Siquidẽ ñ usurpat illã sibi ꝑfecti¬
onẽ: de qua dicit᷑. Siqͥs abstulerit tua: ne
repetas. Repetebat gͦ suu̾: qui sua adhuc
tenebat. At tu qui iam scłm spreueras : se¬
cłarẽ sequi debebas : Fugit ouis tremebun¬
da. ueniente lupo. Abscondit se colũmba
tremens. accipitre uiso. De cauernula sua
mus esuriens exire ñ audet:ambiente
cato. E tu cũ uidebas furem currebas cũ
eo: Nam qͥd aliud qͣm furẽ dixerim: qui
p̃ciosam xp̃i margaritã id est aĩam tuã
furari ñ dubitauerit: Ilolebam si possem
illiꝰ errorẽ dissimulare : ne odiũ & nullũ
fructũ consequerer ex ueritate. S ñ po¬
tui fateor intactũ transire: quẽ usq ad

Expanded text:
reliquerat; quid mirum si te qui suus eras, reliquerat; quid mirum si te qui suus eras, requirebat? Si agnum de grege, vitulum de armento cum perdit, requirit, et nemo causatur; te quoque, qui multis ovibus vel vitulis apud eum pluris es, ademptum si repetit, quis inde miretur? Siquidem non usurpat illam sibi perfectionem, de qua dicitur: Si quis abstulerit tua, ne repetas . Repetebat ergo suum, qui sua adhuc tenebat. At tu qui jam saeculum spreveras, saecularem sequi debebas? Fugit ovis tremebunda, veniente 9 lupo; abscondit se columba tremens, accipitre viso; de cavernula sua mus esuriens exire non audet, ambiente cato: et tu cum videbas furem, currebas cum eo? Nam quid aliud quam furem dixerim, qui pretiosam Christi margaritam, id est animam tuam, furari non dubitaverit? 3. Volebam, si possem, illius errorem dissimulare, ne odium et nullum fructum consequerer ex veritate. Sed non potui, fateor, intactum transire, quem usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
quasi mat̾ honorificata. Contemptus
oblita sui. ruet in amplexũ tui: gau¬
dens quẽ ꝑdiderat ẽẽ inuentũ: qͥ mor¬
tuus fueras uiuũ. S in quo inqͥs lesi:
in qͦ contẽpsi: Audi. In eo ꝓculdubio qͦd
te quẽ sinu suo lacte nutriendũ mat̾no
susceꝑat. ante tempꝰ ablactasti: qͦd exꝑ¬
tã lactis dulcedinẽ in quo posses cresce¬
re in salutẽ. tã leuit̾. tã celerit᷑ exruffla¬
sti. O puer insensate: o puer magis sensu
qͣm ȩtate: qͥs te fascinauit a bene incepto
itinere tã cito discedere: Auunculus in¬
quies. Sic adam qͦndã uxorẽ. uxor ser
culpȩ dignã excepit sententiã. Nolo
decanũ accuses: nolo te ꝑ illũ exciises. In¬
exculpabilis enĩ es. Illuis culpa: tuam ñ
excusat. Qͥdnam ille fecit: Nunqͥd te ra¬
puit: Nunqͥd ium intulit: Rogau̾it: ñ li¬
gauit. Blandiendo attraxit: ñ uiolenter
traxit. Qͥs te cogebat credere blandien¬
ti: assentire attrahenti: Ille sua nondũ

Expanded text:
quasi mater honorificata. Comtemptus quasi mater honorificata. Comtemptus oblita sui, ruet in amplexum tui; gaudens quem perdiderat, esse inventum; qui mortuus fuerat, vivum . 2. Sed in quo, inquis, laesi? in quo contempsi? Audi. In eo, procul dubio, quod te quem sinu suo lacte nutriendum materno susceperat, ante tempus ablactasti; quod expertam lactis dulcedinem, in quo posses crescere in salutem, tam leviter, tam celeriter exsufflasti. O puer insensate! o puer magis sensu quam aetate! quis te fascinavit a bene incoepto itinere tam cito discedere? Avunculus, inquies. Sic Adam quondam uxorem, uxor serpculpae dignam excepit sententiam . Nolo decanum accuses, nolo te per illum excuses: inexcusabilis enim es. Illius culpa tuam non excusat. Quidnam ille fecit? Nunquid te rapuit? nunquid vim intulit? Rogavit, non ligavit; blandiendo attraxit, non violenter traxit. Quis te cogebat credere blandienti, assentire attrahenti? Ille sua nondum
Abbreviated transcription (Latin):
cipias miser ñ ẽẽ. O bona mat̾ caritas:
quȩ siue foueat infirmos. siue exerceat
ꝓuectos. siue arguat inqͥetos. diuersis
diu̾sa exhibens: sicut filios diligit uni¬
uersos. Cũ te arguit mitis ẽ: cũ blan¬
dit᷑ simplex ẽ. Pie solet seuire: sine do¬
lo mulcere : patient̾ nouit irasci: humi¬
lit̾ indignari. Ipsa ẽ quȩ hominũ mat̾
& angeloꝵ: ñ solũ quȩ in t̾ris. s etiã que
in cȩlo st̃ pacificauit. Ipsa ẽ quȩ dm hõi
placans: hominẽ deo reconciliauit. Ipsa
ẽ mi fulco: quȩ fr̾es illos cũ quib olim
dulces capiebas cibos: habitare facit u¬
nius moris in domo. Hȩc talis tamq ho¬
norabilis mat̾. a te se querit᷑ offensam:
ex postulat lesam. Lesa tam̃ ñ ꝓuocat.
s spreta te reuocat: ostendens tͥ in te.
de se ueracit̾ scriptũ ẽẽ. Caritas patiens
ẽ: benigna ẽ. Licet lesa: licet offensa:
si conu̾sus fueris ad illã: obuabit tibi

Expanded text:
cipias miser non esse. O bona mater charitas, cipias miser non esse. O bona mater charitas, quae sive foveat infirmos, sive exerceat provectos, sive arguat inquietos; diversis diversa exhibens, sicut filios diligit universos! Cum te arguit, mitis est; cum blanditur simplex est. Pie solet saevire, sine dolo mulcere: patienter novit irasci, humiliter indignari. Ipsa est quae hominum mater et Angelorum, non solum quae in terris, sed etiam quae in coelo sunt, pacificavit. Ipsa est quae Deum homini placans, hominem Deo reconciliavit. Ipsa est, mi Fulco, quae fratres illos, cum quibus olim dulces capiebas cibos, habitare facit unius moris in domo . Haec talis tamque honorabilis mater a te se queritur offensam, expostulat laesam. Laesa tamen non provocat: sed spreta te revocat, ostendens tibi in te de se veraciter scriptum esse, Charitas patiens est, benigna est . Licet laesa, licet offensa, si conversus fueris ad illam, obviabit tibi
Abbreviated transcription (Latin):
frat̾ bernardus peccator. inde
letari in adolescentia: unde in
senectute ñ pęniteat. Non mi¬
ror si mireris. s miror si nͣ mireris. unde
mͥ ut ad te scribere uellem. ciuẽ rusticus.
scolasticũ monachus: cũ nulla hinc tͥ oc¬
casio necessaria occurrat : nulla se ratio
patens ostendat. At si attenderis qͦd scri¬
ptũ legis. sapientib ꝙ insipientib debitor
sũ. & illud. caritas ñ querit quȩ sua st̃:
forsitan intelliges. qͥcqͥd illa uisserit ñ
ẽẽ presumptũ. Caritas enĩ ad te obiur¬
gandũ mẽ cõpulit: quȩ tͥ condolet quã¬
uis ñ dolenti: quȩ tͥ miseret᷑ licet ñ mi¬
serabili. & inde magis dolet qͦd cũ sis
dolendus ñ doles: & inde magis miserẽt᷑.
qͦd cũ miser sis: miserabilis ñ es. Nec fru¬
stra forsitan tͥ c̃opatit᷑: dum mͦ patient̾
tu audias unde cõpatiat᷑. Uult te tuũ
sentire dolorẽ. ut iam ñ habeas unde
dolere: uult te tuã scire miseriã. ut in¬

Expanded text:
frater BERNARDUS peccator, inde laetari in adolescentia, unde in senectute non poeniteat. 1. Non miror si mireris, sed miror si non mireris, unde mihi ut ad te scribere vellem, civem rusticus, scholaticum monachus, cum nulla hinc tibi occasio necessaria occurrat, nulla se ratio patens ostendat. At si attenderis quod scriptum legis, Sapientibus et insipientibus debitor sum ; et illud, Charitas non quaerit quae sua sunt : forsitan intelliges quidquid illa jusserit, non esse praesumptum. Charitas enim ad te objurgandum me compulit, quae tibi condolet, quamvis non dolenti: quae tibi miseretur, licet non miserabili. Et inde magis dolet, quod cum sis dolendus, non doles: et inde magis miseretur, quod cum miser sis, miserabilis non es. Nec frustra forsitan tibi compatitur, dummodo patienter tu audias unde compatiatur. Vult te tuum sentire dolorem, ut jam non habeas unde dolere: vult te tuam scire miseriam, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
reddãmꝰ: noueritis multoꝵ illustriũ ui¬
roꝵ. & maxime clarĩssimi uiri Willelmi
cathalaunensis ep̃i hortatu & consilio ad
nos declinasse: seq a nob̃ suscipi multis
p̃cib ac supplicationib impetrasse. Ca ui¬
delicet intentione. ut ob tenorẽ artioris
uitȩ. ab institutionib beati augustini ad
obseruantias sc̃i benedicti dei adiutorio
sic transeant: ut tam̃ ab eiꝰ magisterio
qui unꝰ ẽ om̃ib magister in cęlo & in t̾ra
ñ discedant: illã q primã fidem quam
apud uos. immo quã primũ in bãp̃tismo
ꝓmiser̾t. ñ irritã faciant: s saluã inte¬
gramq custodiant. Talib itaq taliter
susceptis: absit ut sinceritatẽ ur̃am aut
in suscipiendo lesam. aut in retinendo le¬
dendã ẽẽ eredamꝰ: dũ tam̃ illos si forte in¬
fra annũ ꝓbationis qͥ regularit̾ cõnstitu¬
tus ẽ cepta deserere. & ad uos redire uel
qͥ in eis ẽ a nathemate in consulto frustra

Expanded text:
reddamus; noveritis multorum illustrium vireddamus; noveritis multorum illustrium virorum, et maxime clarissimi viri Willelmi Catalaunensis episcopi, hortatu et consilio ad nos declinasse, seque a nobis suscipi multis precibus ac supplicationibus impetrasse: ea videlicet intentione, ut ob tenorem arctioris vitae, ab institutionibus beati Augustini ad observantias sancti Benedicti Dei adjutorio sic transeant, ut tamen ab ejus magisterio qui unus est omnibus Magister in coelo et in terra , non discedant; illamque primam fidem, quam apud vos, imo quam primum in Baptismo promiserunt, non irritam faciant, sed salvam integramque custodiant. Talibus itaque taliter susceptis, absit ut sinceritatem vestram, aut in suscipiendo laesam, aut in retinendo laedendam esse credamus: dum tamen illos, si forte infra annum probationis, qui regulariter constitutus est, coepta deserere, et ad vos redire vellqui in eis est, anathemate inconsulto frustra
Abbreviated transcription (Latin):
inuectionũ eiꝰ mentẽ uł parũ mollitã in¬
uenerit: confido de ipsa qͦd citius nos de
ipso letificabit. Ad quosclam canoni¬
cos regulares.iii.
tam salubris. tã cõpendiosa:
magna scientiȩ. mira caritatis
ur̃ȩ indicia mirantib nob̾ & congratu¬
lantib p̃fert. S qͦd de laudib nr̃is pro
ur̃a deuotione quȩ tam̃ ñ ꝓbastis tamex¬
cellentia p̃misistis: ꝗ si ad humilitatis qͦꝙ
formã. quantũ ex uob̾ ẽ. ñ medioerit̾ in¬
struiere nos potuit: conscientias tam̃ nr̃as
multo inferiꝰ iacentes quantũ in nob̾ est
uehemẽnt̾ exterruit. Quis enĩ nr̃m suã
attendens conu̾sationẽ. tanta de se ꝙ tã
indebita. sine magno uł metu uł ꝑiculo
possit audire : De huiꝰmodi qͥppe alieno seti
etiã ꝓpͥo se iudicio comittere: securũ ñ
ẽ. Qui enĩ iudicat nõs: Añs ẽ. Ceterũ de
tatẽ sollicitã ẽẽ cognouimꝰ. ut securos uos

Expanded text:
invectionum ejus mentem vel parum mollitam ininvectionum ejus mentem vel parum mollitam invenerit, confido de ipsa, quod citius nos de ipso laetificabit. EPISTOLA III. AD CANONICOS REGULARES tam salubris, tam compendiosa, magna quidem scientiae mira charitatis vestrae indicia, mirantibus nobis et congratulantibus praefert. Sed quod de laudibus nostris pro vestra devotione, quae tamen non probastis, tam excellentia praemisistis; etsi ad humilitatis quoque formam quantum ex vobis est non mediocriter instruere nos potuit, conscientias tamen nostras multo inferius jacentes, quantum in nobis est, vehementer exterruit. Quis enim nostrum suam attendens conversationem, tanta 14 de se et tam indebita, sine magno vel metu, vel periculo possit audire? De hujusmodi quippe alieno, seu etiam proprio se judicio committere, securum non est. Qui enim judicat nos, Dominus est . Caeterum de tatem sollicitam esse cognovimus, ut securos vos
Abbreviated transcription (Latin):
resume uires : dũ adhuc preliũ durat.
assunt angeli spectatores & ꝓtectores :
adest ipse dñs adiutor & susceptor. qͥ doce¬
at manꝰ tuas ad p̾liũ: & digitos tuos ad
bellũ. Pcedamꝰ in aduitoriũ fr̃m. ne si for¬
te sine nob̾ pugnent. sine nob̾ uincant. sine
nob̾ ingrediant᷑: nouissime eũ clausa fue¬
rit ianua. sero pulsantib deintus nobis
respondeat᷑. Am̃ dico uob̃: nescio uos. fac
queso te pͥus sciri: fac te pͥus uĩderi: ne
t̾c nesciaris ad głiam: sciaris aut̃ ad penã
Si te xp̃c agnoscit in bello. recognoseet
in cęlo: & sicut ꝓmisit manifestabit tͥ
se ipsũ. Si tam̃ ꝙ tu penitendo. resipiscen¬
do. talem te exhibueris: ut cũ fiducia
dicere possis. t̾e cognoscã sicut & cõgnitus
sũ. his interĩ admonitionib uerecun¬
dũ adolescentis animũ pulsatũ ẽe suffi¬
ciat. Iam enĩ nr̃is etiã p̃cib ꝓ eo diuina
pulsanda ẽ pietas. Quȩ si ad ictus nr̃aꝵx

Expanded text:
resume vires, dum adhuc praelium durat. resume vires, dum adhuc praelium durat. Adsunt Angeli spectatores et protectores: adest ipse Dominus adjutor et susceptor, qui doceat manus tuas ad praelium, et digitos tuos ad bellum . Procedamus in adjutorium fratrum, ne si forte sine nobis pugnent, sine nobis vincant, sine nobis ingrediantur; novissime cum clausa fuerit janua, sero pulsantibus, nobis de intus respondeatur: Amen dico vobis, nescio vos . Fac, quaeso, te prius sciri, fac te prius videri: ne tunc nesciaris ad gloriam, sciaris autem ad poenam. Si te Christus agnoscit in bello, recognoscet in coelo; et sicut promisit, manifestabit tibi se ipsum ; si tamen, et tu poenitendo et resipiscendo talem te exhibueris, ut cum fiducia dicere possis: Tunc cognoscam, sicut et cognitus sum . His interim admonitionibus verecundum adolescentis animum pulsatum esse sufficiat. Jam enim nostris etiam precibus pro eo divina pulsanda est pietas; quae si ad ictus nostrarum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quib suꝑbiamꝰ: ñ quib uł similari¬
muliercłis. uł placẽre studeamꝰ. S hoc fa¬
ciunt inqͥs cũ quib habito. Si ñ facio
qͦd ceteri: de singłaritatẽ notabor. ꝓpt̾ea
inquã exi de medio eoꝵ: ne aut in urbe
notabilit̾ uiuas : aut exemplo ꝑeas alioꝵ.
Qͥd agis in urbe delicate miles: Commili¬
tones tui qͦs fugiens deseruisti pugnant
& uincunt: pulsant & intrant: cȩlũ ra¬
piunt & regnant. & tu sedens suꝑ ambu¬
latorẽ tuũ. indutus purpura & bysso.
circius platẽas: uicos ꝑambulas: hȩc st̃
pacis ornam̃ta: ñ belli munimta. An di¬
cis pax. & ñ est paxx: Purpura ñ ꝓpulsat
libidinẽ: ñ suꝑbiã. ñ auariciã repellit:
& siqua st̃ alia ignea inimici iacula: non
extinguit. Deniq qͦd magis metuis. febrẽ
ñ ꝓhibet: mortẽ ñ arcet. Ubi st̃ arma
bellica: Ubi scutũ fidei ubi galea salutis:
ubi patientiȩ lorica: Qͥd trepidas: Plu¬
res sunt nõbiscũ : qͣm cũ illis. Sume arma.

Expanded text:
simulari, vel placere studeamus. Sed hoc faciunt, inquis, cum quibus habito; si non facio quod caeteri, de singularitate notabor. Propterea, inquam, exi de medio eorum. ne aut in urbe notabiliter vivas, aut exemplo pereas aliorum. 12. Quid agis in urbe, delicate miles? Commilitones tui quos fugiens deseruisti, pugnant et vincunt; pulsant et intrant; coelum rapiunt et regnant - et tu sedens super ambulatorem tuum, indutus purpura et bysso, circuis plateas, vicos perambulas? Haec sunt pacis ornamenta, non belli munimenta. An dicis, Pax et non est pax? . Purpura non propulsat libidinem, non superbiam, non avaritiam repellit; et si qua sunt alia ignea inimici jacula, non exstinguit. Denique, quod magis metuis, febrem non prohibet, mortem non arcet. Ubi sunt arma bellica? ubi scutum fidei? ubi galea salutis? ubi patientiae lorica? Quid trepidas? Plures sunt nobiscum, quam cum illis. Sume arma,
Abbreviated transcription (Latin):
gilias : uadis ad missas: horis chorũ noc¬
turnis diurnisq frequentas. Bene facis.
Sic eccłȩ prebendã. gratis ñ accipis. Dig¬
nũ est. ut qͥ altario deseruit: de altario
uiuat. Concedit᷑ gͦ tͥ ut si bene deseruis:
de altario uiuas. Non aut̃ ut de altario
lux urieris: ut de altario suꝑbias: ut inde
cõpares tͥ frena aurea. sellas depictas. cal¬
caria deargentãta: uaria grisiaq pelli¬
cia. a collo & manib ornatu purpureo di¬
uersificata. Denĩq qͥeqͥd pret̾ necessariũ
uictũ ac simplicẽ uestitũ de altario retines.
tuũ non ẽ: rapina ẽ. sacrilegiũ ẽ. Orabat
quidã sapiens tantũ uictui suo tribui ne¬
cessaria: ñ suꝑflua. Habentes ait apł̃s ui
alius sc̃s. Si dederit inqͥt mͥ dñs panẽ ad¬

Expanded text:
gilias, vadis ad missas, horis chorum nocgilias, vadis ad missas, horis chorum nocturnis diurnisque frequentas; bene facis. Sic Ecclesiae praebendam gratis non accipis. Dignum est ut qui altario deservit, de altario vivat. Conceditur ergo tibi, ut si bene deservis, de altario vivas; non autem ut de altario luxurieris, ut de altario superbias, ut inde compares tibi frena aurea, sellas depictas, calcaria deargentata, varia griseaque pellicea a collo et manibus ornatu purpureo diversificata. Denique quidquid praeter necessarium victum ac simplicem vestitum de altario retines, tuum non est; rapina est, sacrilegium est. Orabat quidem sapiens tantum victui suo tribui necessaria non superflua . 13 Habentes, ait Apostolus, alius sanctus: Si dederit, inquit, mihi Dominus pane
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinare ñ dignat᷑. Ubi curiosa ciboꝵ diu̾¬
sitas. ubi diuitis supellectilis discolor uari¬
etas ocłos parit̾ pascit & uentrẽ: cȩlestis
panis ieiunã deserit mentẽ. Eya letare
iuuenis in adolescentia tua: ut deceden¬
te parit̾ cũ ȩtatẽ tẽporali leticia: succe¬
dat quȩ te absorbeat ȩt̾na tristicia. Sed
absit hoc ab adolescentulo nr̃o: au̾tat
hoc ds a puero suo. Qͥnpotiꝰ disꝑdat dñs
uniu̾sa labia dolosa eoꝵ qui tͥ tale consi¬
de medio eoꝵ: Qͥd facis in urbe: qͥ clau
ueras : Funes cecider̾t tͥ in p̃claris: & tu
opib inhias t̾rẽnis: Si uis habere simul
& hȩc & illa: breuit̾ tͥ respondebit᷑. Mem̃¬
to fili: qr recepisti bona in uita tua. Rece¬
pisti dixxit. ñ rapuisti: ne etiã de hoc tͥ
frustra blandiaris: qͦd tuis contentus.
aliena ñ rapias. Uer̃utam̃ quȩ st̃ illa tuaͤ
beneficia eccłȩ: Recte. Qͥa surgis ad ui¬

Expanded text:
propinare non dignatur. Ubi curiosa ciborum diverpropinare non dignatur. Ubi curiosa ciborum diversitas, ubi divitis supellectilis discolor varietas oculos pariter pascit et ventrem, coelestis panis jejunam deserit mentem. Eia laetare, juvenis, in adolescentia tua, ut decedente pariter cum aetate temporali laetitia, succedat quae te absorbeat aeterna tristitia. Sed absit hoc ab adolescentulo nostro, avertat hoc Deus a puero suo. Quin potius disperdat Dominus universa labia dolosa eorum qui tibi tale concide medio eorum? Quid facis in urbe, qui clauculum spreveras? Funes ceciderunt tibi in praeclaris, et tu opibus inhias terrenis? Si vis habere simul et haec et illa, breviter tibi respondebitur: Memento, fili, quia recepisti bona in vita tua . Recepisti dixit; non, Rapuisti: ne etiam de hoc tibi frustra blandiaris, quod tuis contentus, aliena non rapias. Verumtamen quae sunt illa tua? Beneficia Ecclesiae? Recte. Quia surgis ad vi
Abbreviated transcription (Latin):
gustasti & nescis qͥd sapit xp̃c. idõq non
appetis in exꝑtũ: aut si gustasti & dulce
ñ sapuit. sanũ ñ habes palatũ. Ipse qͥppe
dei ẽ sapientia: quȩ ait. Qui comedit me
adhuc esuriet: & qui bibit me adhuc si¬
tiet.S quomͦ potest esurĩre uł sitire. xp̃m:
plenꝰ eotidie siliquis põrc̃oꝵ: Non potes bi¬
bere simul calicẽ xp̃i: & calicẽ demonioꝵ.
Calia demonioꝵ suꝑbĩa ẽ. Calix demonioꝵ
detractio & inuidia ẽ. Calix demonioꝵ era
pula & ebriẽtas ẽ. Quȩ cũ impleuerint uł
mentẽ uł uentrẽ tuũ: xp̃c in te ñ inuenit
locũ. Non mireris qͦd dico. In domo auun¬
culi tui. ñ potes inebriãri ab ubtate domꝰ
dei. Cur inqͥs: Qa domꝰ deliciarũ ẽ. Quom
ignis & aqua simul ẽe ñ posst̾.: sic sp̃males
&̃ carnales desiciȩ in eodẽ se ñ patiunt᷑. ubi
erapulã ructantis int̾ pocula senserit.ãp̃e
una sua adulciora suiꝑ mel & sauũ menti

Expanded text:
gustasti, et nescis quid sapit Christus; ideoque non gustasti, et nescis quid sapit Christus; ideoque non appetis inexpertum: aut si gustasti, et dulce non sapuit, sanum non habes palatum. Ipse quippe Dei est sapientia, quae ait: Qui comedit me, adhuc esuriet; et qui bibit me, adhuc sitiet . Sed quomodo potest esurire vel sitire Christum, plenus quotidie siliquis porcorum? Non potes bibere simul calicem Christi, et calicem daemoniorum . Calix daemoniorum superbia est, calix daemoniorum detractio et invidia est, calixtas est; quae cum impleverint vel mentem vel ventrem tuum, Christus in te non invenit locum. Non mireris quod dico. In domo avunculi tui non potes inebriari ab ubertate domus Dei. Cur, inquis? Quia domus deliciarum est. Quomodo ignis et aqua simul esse non possunt, sic spirituales et carnales deliciae in eodem se non patiuntur. Ubi crapulam ructantis inter pocula senserit Christus, vina sua, dulciora super mel et favum, menti
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & si pleriq alii ꝑdite uiuunt. &si
mnordinati & indisciplinati st̃: nondũ
tam̃ ordinẽ aut discipunã ꝓfessi sunt.
Sunt qͥdem peccatores: s ñ p̃uaricatores.
Tu uͦ quantũlibet modeste & honeste ui¬
uas. si caste. si sobrie. si om̃ino religiose
te habeas: deo tam̃ minꝰ ẽ accepta tua
religio: quã deturpat uoti p̾̃uaricatio.
Iccirco Rm̃e ne te tuis coetaneis compa¬
res: a quib ꝓfessio separat. Nec respectu
scłariũ de tua tͥ forte paulo grauiori con¬
tinentia blandiaris: cũ tͥ dñs dicat. Uti¬
nã te calidũ aut frigidũ inuenissẽ. Hic
ostendit᷑ aꝑte qi minꝰ deo tepidus places:
qͣm si uł quales illi st̃. frigidus ẽẽs. Illos
utiq ds̃ patient̾ expectat: de frigore qͣn¬
doq ad calorẽ ꝓficere. Te uͦ indignans. ad¬
uertit de calore iã in tẽporẽ defecisse. &
ptũ ẽ. mel & lac sub lingua eiꝰ. Miror qͥd
ad gustũ cibi dulcissimi nausiaris: si tamen
gustasti qͣm dulcis ẽ dñs. aut certe ñdũ

Expanded text:
erique alii perdite vivunt, etsi inordinati et indisciplinati sunt; nondum tamen ordinem aut disciplinam professi sunt. Sunt quidem peccatores, sed non praevaricatores. Tu vero quantumlibet modeste et honeste vivas; si caste, si sobrie, si omnino religiose te habeas: Deo tamen minus accepta est tua religio, quam deturpat voti praevaricatio. Idcirco, charissime, ne te tuis coaetaneis compares, a quibus professio te separat; nec respectu saecularium de tua tibi forte paulo graviori continentia blandiaris, cum tibi Dominus dicat: Utinam te calidum aut frigidum invenissem. Hic ostenditur aperte, quia minus Deo tepidus places, quam si vel quales illi sunt, frigidus esses. Illos utique Deus patienter exspectat de frigore quandoque ad calorem proficere, te vero indignans advertit de calore jam in teporem defecisse. Et ptum est: Mel et lac sub lingua ejus? Miror, quod ad gustum cibi dulcissimi nausearis; si tamen gustasti quam dulcis est Dominus. Aut certe nondum
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi forte & tu sensu ñ malicia paruulus.
id ipsũ mͥ calumnieris: & dicas. Immo qͥd
mͥ &̃ ipsi: Qͥd ad illũ de peccato meo
Nunqͥd ego sũ monachus: & ad hoc fate¬
or qͦd respondeã ñ habeo: nͥ qͦd confisus
sũ tum de tua quã in te credidi ingeni¬
ta mansuetudine. tum de dei caritate.
qua & in pͥncipio epłȩ excusasse me memi¬
ni. Cuiꝰ relo tantũ tui erroris misertus.
tantũ tuȩ miseriȩ cõpassus sũ: quatinꝰ
supra modũ & morẽ meũ de te ñ meo
me intromiserĩ. Grauis lapsus tuus ac
miserabilis casus ꝓuocauit me: ut hoc
p̃sumpserĩ. Quẽ enĩ coȩtaneoꝵ tuoꝵ me
uidisti arguere: Cui uł breuissimas
aliqͣndo litteras direxisse: Non qͦd tam̃
eis rep̾hensione dignũ inuenerĩ. Curgͦ
inqͥs singłarit̾ me rep̃hendis: cũ & in
aliis uideas qͦd iustius forsitan rep̃hen

Expanded text:
Nisi forte et tu sensu, non malitia parvulus, Nisi forte et tu sensu, non malitia parvulus, idipsum mihi calumnieris, et dicas: Imo quid mihi et ipsi? quid ad illum de peccato meo? Nunquid ego sum monachus? Et ad hoc, fateor, quod respondeam non habeo; nisi quod confisus sum tum de tua, quam in te credidi, ingenita mansuetudine, tum de Dei charitate, qua et in principio epistolae excusasse me memini. Ejus zelo tantum tui erroris misertus, tantum tuae miseriae compassus sum, quatenus supra modum et morem meum de te non meo me intromiserim. Gravis lapsus tuus ac miserabilis casus provocavit me ut hoc praesumpserim. Quem enim coaetaneorum tuorum me vidisti arguere? cui vel brevissimas aliquando litteras direxisse? Non tamen quoeis reprehensione dignum invenerim. 9. Cur ergo, inquis, singulariter me reprehendis, cum et in aliis videas quod justi
Abbreviated transcription (Latin):
ne potis aĩam prius int̾fecit: quẽ ut pec¬
catoꝵ suoꝵ haberet heredem: a xp̃i sor¬
te priuauit. S qui sibi nequã ẽ. cui bonꝰ:
Maluit in suis facultatib habere successo¬
rẽ: qͣm ꝓ iniqͥtatib int̾cessorẽ. S qͥd ad
me de decanis magistris nr̃is. qui pͥncipa¬
tu meruer̾t in eccłiis: Clauẽ scientiȩ te¬
nent: & pͥmas cathedras in cõnuentib pos¬
sident. Uiderint ipsi qualit̾ subditos iu¬
dicent: fugitiuos reuocent: reuocatos si
ita uoluerint iterũ esfugent: disꝑsos colli¬
gant: collectos disꝑgant. Qͥd ad me: fa¬
teor aliquantũ in illos ꝓpt̾ te mi fulco
modũ nr̃ȩ paruitatis excessi: dũ tuã
de illis cupio palliare uerecundiã: tẽ¬
ꝑare culpã. Omitto gͦ illos ne ñ tã rep̃¬
hensioni qͣm rephensori nste indignetͣ
nec tam de sua correctione cogitent: qͣm mͥ
de p̃suptione calumnient᷑. Non ȩccłȩ pͥnci¬
pem s puerũ scolarẽ obuirgare suscepi:
qui nesciat indignari: ñ norit irasci.

Expanded text:
t; quem ut peccatorum suorum haberet haeredem, a Christi sorte privavit! Sed qui sibi nequam est, cui bonus? Maluit in suis facultatibus habere successorem, quam pro iniquitatibus intercessorem. 8. Sed quid ad me de decanis magistris nostris, qui principatum meruerunt in ecclesiis? Clavem scientiae tenent, et primas cathedras in conventibus possident. Viderint ipsi qualiter subditos judicent, fugitivos revocent, revocatos, si ita voluerint, iterum effugent, dispersos colligant, collectos dispergant: quid ad me? Fateor, aliquantum in illos propter te, mi Fulco, modum nostrae parvitatis excessi; dum tuam de illis cupio palliare verecundiam, temperare culpam. Omitto ergo illos, ne non tam reprehensioni, quam reprehensori juste indignentur; nec tam de sua correctione cogitent, quam mihi de praesumptione calumnientur. Non Ecclesiae principem, sed puerum scholarem objurgare suscepi, qui nesciat indignari, non norit irasci.
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo qͥ alienã carnẽ fouet. facit ne
peccet: qͥ aut̃ alienã scitatẽ honorat.
fructificat sibi. Ideo ait. Desudet ele
mosina in manu tua: donec uideas
cipit iustũ in noĩe iũsti : mercedẽ iu¬
sti accipiet. Soluamꝰ ꝓinde naturȩ de-¬
bitũ ne peccemꝰ: simꝰ gr̃ȩ coadiutores.

Expanded text:
Ergo qui alienam carnem fovet, facit ne Ergo qui alienam carnem fovet, facit ne peccet: qui autem alienam sanctitatem honorat, fructificat sibi. Ideo ait: Desudet eleemosyna in manu tua, donec inveniacipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet Solvamus proinde naturae deb
Abbreviated transcription (Latin):
plendor oꝑis & opinionis odor:
bene ut comꝑi in głia ur̃a conue¬
neñt. Opinionẽ opus ꝓbat nec
falsã fuisse nec uacuã: cũ qͦd ante spar¬
serat ubiq fãma uolans. res ipsa faciat
manifestũ. Quomͦ ñc maxime claruit
zelus iusticiȩ: eminuit & inualuit sa¬
cerdotalis uigor in defensione uideli¬
S hoc uob cõmune cũ plurib: quippe
qͦd & a cunctis substantiã huiꝰ mundi
habentib exigit᷑. Uerũ hoc opis ep̃ale.
hoc pat̾nȩ pietatis tã egregiũ specimen.
hic uere diuinꝰ feruor. quo ꝓ tuendis
suis pauꝑib ille ꝓculdubio relũ ur̃ m
accendit & accinxxit qͥ facĩt angłos suos
sp̃s. & ministros suos ignẽ urentẽ. Hoc
totũ inqͣm speciale accessit ur̃ȩ digni¬
tatis decus: insĩgne officii: ornam̃tũ
coronȩ. Aliud ẽ reficerẽ uentrẽ esuri¬
entis : & aliud scãm zelare pauꝑtatẽ.
Ibi enĩ ser̃uit᷑ naturȩ: hic gr̃ȩ. Uisi¬
tabis inqͥt spẽciẽ tuã: & ñ peccabis.

Expanded text:
plendor operis, et opinionis odor bene, ut comperi, in gloria vestra convenerunt. Opinionem opus probat nec falsam fuisse, nec vacuam, cum quod ante sparserat ubique fama volans, res ipsa faciat manifestum. Quomodo nunc vel maxime claruit zelus justitiae, eminuit et invaluit sacerdotalis vigor in defensione videlised hoc vobis commune cum pluribus, quippe quod et a cunctis substantiam hujus mundi habentibus exigitur. Verum hoc opus episcopale, hoc paternae pietatis tam egregium specimen, hic vere divinus fervor, quo pro tuendis suis pauperibus ille procul dubio zelum vestrum accendit et accinxit, qui facit Angelos suos spiritus, et ministros suos ignem urentem; hoc totum, inquam, speciale accessit, vestrae dignitatis decus, insigne officii, ornamentum coronae. Aliud est relicere ventrem esurientis, et aliud sanctam zelare paupertatem. Ibi enim servitur naturae, hic gratiae. Visitabis, inquit, speciem tuam, et non peccabis .