comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
głificauer̃t me. ihud a quã contradic¬
tionis. Si autẽ ad ppłm referimꝰ. qd̾
amima ppłi uariauerit in dm: sic ex¬
ponendũ ẽ. Iccirco eis indignatꝰ sũ: qͥa
dixi ad moysen. Non pascã uos: dimit¬
te me. et disꝑcdã eos. Quando autẽ di¬
cit cui irascit᷑. dimitte me: ꝓuocat ad
rogandũ. et ostendit posse se ab̃ eore¬
tineri. Quod morit᷑ inqͥt moriat᷑: et
qd̾ succidit᷑ succidat᷑. Omniũ corpora ru¬
ant in solitudine ⁊ et uersi in seditionẽ
instar bestiarũ mutuis laterent᷑ mor¬
sib: nullusq terrã reꝑmissiõis intro¬
cat. Quidã duas uocationes iudeoꝵ
et gentiũ: in pͥmo isrł. et nouissimo
intellex ere nomine xp̃ianos. S qͦmodo
uocatio xͥana ante ꝓiecta sit. et iudes
remanserint et pasti sint a dõ: ñ satis
attenderunt. Et̃ tuli uirgã meã
que uocabat᷑ decus. et abscidi eã: ut
irritũ facerẽ fedus meũ qđ pcussi cũ
om̃ib ppłis. Et inirritũ deductũ est

Expanded text:
contradictionis. Si autem ad populum referimus, quod anima populi variaverit in Deum, sic exponendum est: Idcirco eis indignatus sum, quiem indignatus dixi ad Moysen: Non pascam vos: dimitte me, et disperdam eos . Quando autem dicit, cum irascitur, Dimitte me, provocat ad rogandum, et ostendit se ab eo posse retineri. Quod moritur, inquit, moriatur, et quod succiditur succidatur; omnium corpora ruant in solitudine, et versi in seditionem, instar bestiarum mutuis lacerentur morsibus, nullusque terram repromissionis introeat. Quidam duas vocationes Judaeorum et gentium, in primo Israel, et novissimo intellexere nomine Christianos. Sed quomodo vocatio Christiana ante projecta sit, et Judaei remanserint et pasti sint a Deo, non satis attenderunt. Et tuli virgam meam quae vocabatur decus, et abscidi eam ut irritum facerem foedus meum quod percussi cum omnibus populis. Et in irritum deductum est
Abbreviated transcription (Latin):
tumeliosũ et suꝑbũ: et suꝑ omnẽ ex¬
celsũ atq sublimẽ. Et post paululũ.
Et suꝑ omnẽ quercũ libani excelsã
Et de hoc libano asserunt ꝓpħari. Liba¬
nus cũ excelsis cadet. Nos autẽ pͥorẽ
int̃pretationẽ sequam᷑: p̃sertĩ cũ et
ea que secunt᷑ fiunt huic sensui con¬
gruentia. Uox ululatus pastoꝵ
qͥa uastata ẽ magnificentia eoꝵ. Uex
rugitus leonũ: qͥa uastata ẽ supbia
iordanis. Lex. Iox lugentium
pastoꝵ: qm̃ misera facta ẽ magnifi¬
centia eoꝵ. Uox rugientiũ leonũ: qm̃
afflictus ẽ fremitꝰ iordanis. Pars su¬
ꝑioris capituli: in his uersiculis conti¬
net᷑. Quos uocauerat cedros. abietes.
pinꝰ. et quertꝰ basan. et exponens quȩ
cit ẽẽ pastores. idẽ pͥncipes atq docto¬
res. et qͥ pͥmi erant in ppło: qđ flere de¬
beant et lugere: qͥa magnificentia eoꝵ
et pulchritudo et decus uastatasit aiq
consũpta: tẽplũ uidelicet in qͦ sibi gła¬
bant᷑. Et uox in qͥt rugitꝰ leonũ. Quos

Expanded text:
tumeliosum et superbum, et super omnem excelsum atque sublimem . Et post paululum: Et super omnem cedrum Libani excelsam Et de hoc Libano asserunt prophetari: Libanus cum excelsis cadet. Nos autem priorem interpretationem sequamur, praesertim cum et ea quae sequuntur, huic sensui congruant. quia vastata est magnificentia eorum: vox rugitus leonum, quia vastata est superbia Jordanis. LXX: Vox lugentium pastorum, quoniam misera facta est magnificentia eorum. Vox rugientium leonum, quia afflictus est fremitus Jordadanis. Pars superioris capituli, et in his versiculis continetur. Quos vocaverat cedros, abietes, pinos et quercus Basan, et exponens quae cit esse pastores, id est, principes atque doctores, et qui primi erant in populo, quod flere debeant et lugere, quia magnificentia eorum et pulchritudo et decus vastata sint, atque consumpta: templum videlicet, in quo sibi gloriabantur. Et vox, inquit, rugitus leonum, quos
Abbreviated transcription (Latin):
ginta argenteos. Et dixit dñs adme. De¬
pone eos in conflatoriũ et recogita si ꝓbũ
est: sicut ꝓbatus sũ ꝓ eis. Et tuli triginta
argenteos: et misi eos in domũ dñi in con¬
flatoriũ. Cognoscentib isrłitici gregis
pauꝑib. qui mea mandata custodiunt.
uerbũ ẽẽ dñi qd̾ locutus sũ: et uera ẽẽ que

Expanded text:
ginta argenteos. Et dixit Dominus ad me: Deginta argenteos. Et dixit Dominus ad me: Depone eos in conflatorium, et recogita si probatum est, sicut probatus sum pro eis. Et tuli triginta argenteos, et misi eos in domum Domini in conflatorium. Cognoscentibus Israelitici gregis pauperibus, qui mea mandata custodiunt, verbum esse Domini quod locutus sum, et vera quae
Abbreviated transcription (Latin):
nonnulli edisser̃t. Cognoscet ppls ude-¬
oꝵ ad quẽ dictũ ẽ semen chanaan et ñ
uida: qͥ nc̃ meis cerimoniis custodit᷑. Si¬
ue qͥa chanaan int̾pretant᷑ parati ad hu¬
militatẽ: cognoscent qͥ olim parati st̃ ut
humilient᷑ a dño et relinquant᷑. Cur au¬
tẽ ꝓ eo qđ nos interp̃tati sumꝰ. sic paupes
illi dixer̃t chananeos: causa manifesta ẽ
Apud hebreos enĩ cum cheñ sic dicitur
aniẽ pauꝑes : illi duo uerba in unũ copu¬
lantes. ꝓ eo qđ ẽ. sic paupes hoc ẽ chenaniẽ:
nom̃ chananee gentis interp̃tati st̃ Et
dixi adeos. Si bonũ est in oculis ur̃is. af¬
ferte mercedẽ mea: et siñ. qͥescite. Et ap¬
pendert̃ mercedem mea: triginta argen
tuariũ: decoꝵ p̃ciũ. qͦ app̾ciatus sũ ab
eis. Et tuli triginta argenteos: et ꝓiecul¬
los in domũ dm̃ ad statuariũ. Lxx.
Et dicã adeos. Si bonũ in conspcc-¬
tu ur̃o ẽ date statuentes meiredẽ meã
aut renuite. Et statuer̃t mercedem meã: tri¬

Expanded text:
nulli edisserunt: Cognoscet populus Judaeorum, ad quem dictum est: Semen Chanaam, et non Juda ; qui nunc meis caeremoniis custoditur: sive quia Chananaei interpretantur, parati ad humilitatem, cognoscent qui olim parati sunt ut humilientur a Domino, et relinquantur. Cur autem pro eo quod nos interpretati sumus, sic pauperes, illi dixerunt, Chananaeos, causa manifesta est: apud Hebraeos enim, sic, CHEN   dicitur: ANIE  , pauperes; illi duo verba in unum copulantes, pro eo quod est, sic pauperes, hoc est, CHEN ANIE  , nomen Chananaeae gentis interpretati sunt. Et dixi ad eos: Si bonum est in oculis vestris, afferte mercedem meam, et si non, quiescite; et appenderunt mercetuarium, decorum pretium quod appretiatus sum ab eis: et tuli triginta argenteos, et projeci illos in domum Domini ad statuariunt. LXX: Et dicam ad eos: Sibonum est in conspectu vestro, date statuentes mercedem meam, aut renuite. Et statuerunt mercedem meam tri
Abbreviated transcription (Latin):
populus m̃s et pauꝑes qͦndã gregis
et ame electi in filios emendũ atq
uendendũ p̃cio udicar̃t̃: Et tuli art
dñs ꝑ ꝓpħam. sicut mͥ a dño fuerat im¬
peratũ. triginta argenteos: et ñ eos
deposui s ꝓreci indomũ dm̃ ad ficbẽ
In domo dñi feci eos aꝓditore reddi sacer¬
dotib et phariscis: ipso qͥ uendidit con-¬

Expanded text:
populus meus et pauperes quondam gregis, populus meus et pauperes quondam gregis, et a me electi in filios, emendum atque vendendum pretio judicarunt. Et tuli, aitam, sicut mihi a Deo fuerat imperatum, triginta argenteos, et non eos deposui, sed projeci in domum Domini ad fictorem: in domo Domini feci eos a proditore reddi sacerdotibus et pharisaeis, ipso con
Abbreviated transcription (Latin):
te in mercedẽ meã. idẽ mea p̃cepta serua¬
te Sinautẽ non uultis mercedẽ reddere. nec
placet in oculis ur̃is meo censeri nomine:
aꝑte renuite et facite qd uultis. Qui t̃c̃ qͥ¬
dem responder̃t moysi. omĩa. quecũq
dicit dñs faciemꝰ ⁊ in fine autẽ tẽpoꝵ ꝓ eo
qd̾ cos elegi de medio nationũ et liberaui
de terra egypti fornace ferrea. appende¬
runt mercedem mẽa triginta argenteos:
ꝓ meo sanguine dantes uide ꝓditori. Et
cutũ ẽẽ contestans. Proice illud ad statua¬
riũ. Pro qͦ in hebreo legitur iõs er̃. s est¬
plasten: quẽ fictorẽ et figulũs possumꝰ
dicere. Et ẽ sensus. Proice p̃ciũ meũ ab
figulũ: qui creator et fictor ẽ omniũ.
Nec dixit. depone s ꝓice: ut fictoris
maiestatis in triginta cernens argen-¬
teis. et tã uili mercede se ꝓditũ: decoꝵ
inqͥt p̃ciũ qͦ app̃ciatꝰ sũ ab eis. hoc
autẽ p̃ssius est legendũ: cũ irrisione
et subsannatione dicentis. Tanto me

Expanded text:
te mihi mercedem meam, id est, mea praecepta servate. Sin autem non vultis mercedem reddere, nec placet in oculis vestris meo censeri nomine, aperte renuite, et facite quod vultis. Qui tunc quidem responderunt Moysi: Omnia qaaecumque dicit Dominus, faciemus . In fine autem temporum pro eo quod eos elegi de medio nationum, et liberavi de Aegypti fornace ferrea, appenderunt mercedem meam triginta argenteos, pro meo sanguine dantes Judae proditori . Etcutum esse contestans: Projice illud ad statuarium: pro quo in Hebraeo legitur JOSER  em nos, fictorem et figulum possumus dicere. Et est sensus: Projice pretium meum ad figulum, qui Creator et fictor est omnium. Nec dixit, depone; sed, projice, ut fictoris t, divinae majestatis, in triginta cernens argenteis, et tam vili mercede se proditum: Decorum, inquit, pretium quo appretiatus sum ab eis; hoc autem pressius est legendum cum irrisione et subsannatione dicentis: Tanto me
Abbreviated transcription (Latin):
examinat᷑ argentũ. Et post paululũ.
Transiuimꝰ pignẽ et aquã: et eduxisti noᷤ
mrefrigeriũ. Et in alio loco dr ad cre¬
dentẽs. Si transieris ꝑignẽ flãma ñ com¬
buret te: qi tecũ sũ. Iccirco autẽ ñ consu¬
mit incendiũ. et flãma ñ deuorał: qͥa
uox dm̃ int̾tidentis flãmã ignis. Cum
sic ꝓbati fuerint pariuili. suꝑ quos dñs
conuertit manũ suã. et ꝑuocationẽ eoꝑꝵ
omis nationũ turba credidit: tc̃ creden¬
tiũ popłs uocabit xp̃m nomine suo. Et
runt: et in ultimo tẽpore futura conten¬
dunt. S hoc inter nos et illos ẽ: quod
nos expleta iã dicimus. illi explenda cõ-
tui. Et congregabo om̃s gentes ad
ierłm in p̾lium ⁊ et capietur ciuitas. et
nastabunt᷑ domus: et mulieres tuola¬
bunt᷑. Et egrediet᷑ media pars ciuitatis
incaptiuitatẽ: et reliquũ ppłi ñ auferet᷑¬
ex urbe. L.xx. Ecce dies ueniunt
dm̃i. et diuident᷑ spolia tua inte: et con¬
gregabo om̃s gentes suꝑ ierłm ad bellan-¬

Expanded text:
entum . Et post paululum: Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium: Et in alio loco dicitur ad credentem: Si transieris per ignem, flamma non comburet te: quia tecum sum . Idcirco autem non consumit incendium, et flamma non devorat, quia vox Domini intercidentis flammam ignis . Cum sic probati fuerint parvuli, super quos Dominus convertit manum suam, et per vocationem eorum omnis nationum turba crediderit, tunc credentium populus vocabit Christum nomine suo, et haec ad Christum referunt: et in ultimo tempore futura contendunt; sed hoc inter nos et illos est, quod nos expleta jam dicimus, illi explenda commetui. Et congregabo omnes gentes ad Hierusalem in proelium et capietur civitas et vastabuntur domus et mulieres violabuntur et egredietur media pars civitatis in captivitatem et reliquum populi non auferetex urbe. LXX: Ecce dies Domini veniunt, et dividentur spolia tua in te, et congregabo omnes gentes super Jerusalem, ad bellan
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ad paruulos: et erunt in om̃i terra aui¬
cit dñs. Partes due in ea disꝑdent᷑ et de¬
ficient: et tercia pars relinquet᷑ in ea. Et
ducã terciã partẽ ꝑ ignẽ: et urã eossicut
urit᷑ argentũ: et ꝓbabo eos sicut ꝓbatur
aurũ. Ipse uocabit nom̃ meũ: et ego exau
diã eum. Dic̃a. ppłs m̃s es: et ipse dicet.
dñs ds mĩs. Lxx. El ramea consurge
stores. Et erit: in die illa dicit dñs. due
partes ꝑibunt et deficient: et tercia pars
relinquet᷑ in ea. Et transducã terciã par¬
tẽ ꝑignẽ: et urã eos sicut urit᷑ argentũ
et ꝓbabo eos sicut ꝓbatur aurũ. Ipsem

Expanded text:
meam ad parvulos et erunt in omni terra dimeam ad parvulos et erunt in omni terra dicit Dominus partes duae in ea disperdentur et deficient et tertia pars relinquetur in ea et ducam tertiam partem per ignem et uram eas sicut uritur argentum et probabo eos sicut probatur aurum ipsediam eum: dicam, Populus meus es: et ipse dicet, Dominus Deus meus. LXX: Framea, consurge stores. Et erit in die illa, dicit Dominus, duae partes peribunt et deficient, et tertia pars relinquetur in ea: et transducam tertiam partem per ignem, et uram eos sicut uritur argentum, et probabo eos sicut probatur aurum. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uulnerat que in mediomanuũ tuarũ
sunt: Et ẽ sensus. Quare adheres pati¬
bulo: Cur manus tue tͣnssixe st̃ clauis:
Quid cõmisisti : ut huic pene et cruciatui
subiaceres: Et ille respondebit et dicet
Hec uulnera et has accepi plagas. parentũ
meoꝵ iudicio condemnatꝰ: et eoꝵ qͥ me
ñ oderant s amabant. Et intantũ fu¬
cato mendacio ueritas obtinebit: ut etĩa
ipse qͥ suo punitꝰ ẽ uicio. recte ꝑcussũ se ẽe
fateatur. Hebrei hoc qd̾ scͥptum ẽ. nec ope¬
uient᷑ pallio saccino it mentiant᷑. sic ed̃is-¬
serunt. Et ñ replebunt᷑ spũ demonico.
ysaia legimus: ne ꝑ hanc occasionẽ men¬
titi habitꝰ. dei in se eloqͥa mentiant᷑ siue
dm̃ negent. Cheusu enim: et mentiant᷑
et negent. interp̃tari potest. Framea
suscitare suꝑ pastorẽ meũ. et suꝑ uirũ co¬
herentẽ mͥ: dicit dñs exercituũ. ꝑ cute pa¬
storẽ: et dispgant᷑ oues. Et conuertã ma

Expanded text:
vulnera quae in medio manuum tuarum vulnera quae in medio manuum tuarum sunt? Et est sensus: Quare adhaeres patibulo? cur manus tuae transfixae sunt clavis? quid commisisti, ut huic poenae et cruciatui subjaceres? Et ille respondebit, et dicet: Haec vulnera et has accepi plagas, parentum meorum judicio condemnatus, et eorum qui me non oderant, sed amabant. Et intantum, fugato mendacio, veritas obtinebit, ut etiam ipse qui suo punitus est vitio, recte perpessum se esse fateatur. Hebraei hoc quod scriptum est: Nec operientur pallio saccino, ut mentiantur, sic edisserunt, et non replebuntur spiritu daemoniaco, Isaia legimus, ne per hanc occasionem ementiti habitus, Dei 910 in se eloquia mentiantur, sive Dominum negent: CHAESU enim, et mentiantur et negent, interpretari protest. Framea, suscitare super pastorem meum, et super virum coherentem mihi dicit Dominus exercituum percute pastorem et dispergantur oves et convertam manum
Abbreviated transcription (Latin):
tur euisiõe sua. nec ultra oꝑiet᷑ cilicio
ut mentiat᷑. hic enĩ erat habitus ꝓpħa¬
rũ: ut quando ppłm ad penitentiã ꝓ¬
uocabant. induerent᷑ cilicio. Inde et
ysaie p̃cipit᷑. ut auferat saccũ delũbis
siuis. et nudus incedat: nequaqmͣ enim
tẽpus ẽẽ penitentie. s ĩminentis capti¬
uitatis. Ergo et iste pseudo ꝓph̾a. nequa¬
quã habitũ accipiet ꝓpħalem : ne sub
alieno uestitu et oꝑim̃to. simplices qͦq
decipiat: s magis terrã findet uomere
et a griculture deditus. hominẽ se ꝓbabit:
diq se subiacere sententie. qͥ locutꝰ ẽ ad
adam. Maledicta t̾ra in ope tuo: in la¬
borib comedes ex ea cunctis diẽb uite
tue: spinas et tribulos germinabit tͥ:
et comedes herbas terre. et in sudore iuuil¬
tus tui uesceris pane. Cũq se ostendit
ad hoc natũ. ut in sudore faciei sue co¬
medat panẽ suũ: interrogabit eũ alter
et dicet. Quid s uolunt iste plage. et hec

Expanded text:
tur ex visione sua, nec ultra operietur cilicio tur ex visione sua, nec ultra operietur cilicio ut mentiatur. Hic enim erat habitus prophetarum, ut quando populum ad poenitentiam provocabant, induerentur cilicio. Unde et Isaiae praecipitur, ut auferat saccum de lumbis suis, et nudus incedat : nequaquam enim tempus esse poenitentiae, sed imminentis captivitatis. Ergo et iste pseudopropheta nequaquam habitum accipiet prophetalem, ne sub alieno vestitu et operimento simplices quosque decipiat; sed magis terram findet vomere, et agriculturae deditus hominem se probabit, Deique subjacere sententiae, qui locutus est ad Adam: Maledicta terra in opere tuo: in laboribus comedes ex ea cunctis diebus vitae tuae: spinas et tribulos germinabit tibi: et comedes herbas terrae: et in sudore vultus tui vesceris pane . Cumque se ostenderit ad hoc natum, ut in sudore faciei suae comedat panem suum, interrogabit eum alter, et dicet: Quid sibi volunt istae plagae, et haec
Abbreviated transcription (Latin):
manebit sp̃s meus in hoĩb istis: qͥa car¬
nessunt. Et erit: in dieilla confun
dent᷑ ꝓpħ̃e unꝰqͥsq ex iusione sua cum
ꝓphauerit: nec oꝑient᷑ pallio saccino. ut
mentiant᷑ s dicent. Non sũ ꝓpħa÷ homo
agricola ego sũ: qm adam exemplũ me¬
um ab adolescentia mea. Et dicet᷑ ei. Qal
st̃ plage iste in medio manuũ tuarũ:
Et dicet. his plagatus sũ in ciomo eoꝵ
quidiligebant me. Lxx. Et erit:
in die illa confundentur ꝓpħe inꝰ quisq
ex uisione sua cũ ꝓpħauerit: nec in elu¬
entur pelle cilicina. quia mentiti sunt
et dicent. Non sũ ꝓphetes ego: qͥa homo
genuit me auuentute mea. Et dic̃ã ad
eũ. Quid st̃ plage iste in medio manuũ
tuarũ: Et dicet. Quib ꝑcussus sũ inddo¬
mo diligentis me. Qui ꝓpħare tẽpta¬
uerit. et parentũ iudicio fuerit condẽ¬
natus. et uaticinii illiꝰ falsitatẽ. rerum
contrariꝰ exitus approbarit. confunde¬

Expanded text:
ermanebit spiritus meus in hominibus istis: quia carermanebit spiritus meus in hominibus istis: quia carnales sunt . Et erit ietae, unusquisque ex visione sua, cum prophetaverit, nec operientur pallio saccino, ut mentiantur; sed dicet: Non sum propheta, homo agricola ego sum, quoniam Adam exemplum meum ab adolescentia mea. Et dicetur ei: Quae t plagae istae in medio manuum tuarum? Et dicet: His plagatus sum in domo eorum qui diligebant 909 me. LXX: Et erit in die illa, confundentur prophetae unusquisque ex visione sua cum prophetaverit: et induentur pelle cilicina, qua mentiti sunt, et dicet: Non sum prophetes ego, quia homo genuit me a juventute mea, et dicam ad eum: Quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum? Et dicet: Quibus percussus sum in domo diligentis me. Qui prophetare tentaverit, et parentum judicio fuerit condemnatus, et vaticinii illius falsitatem rerum contrarius exitus approbaverit, confunde
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ in eis ÷ si qͥs ultra tẽptare uoluerit.
et qͥppiã ex ꝑsona dñi ꝓpħare: statĩ pat̾
eius et mater eius obliuiscent᷑ parentũ
ut dei retineant seruitutẽ : et ꝓferent
contra filiũ suũ mortis sententĩã. Et
tã pie erunt omniũ in dm̃ mentes. ut
ñ expectet᷑ publicũ iudiciũ: s pereant
qui tales sunt sententia ꝓpinquoꝵ. ꝓ eo
qd nos diximꝰ configent: idem uerbũ
est inhebreo qd̾ supͣ dãcarii. Qua gͦ ratio¬
de uerbo expͥmã. contra eũ saltaueruit.
dẽ cõpedient eũ : cũ et aquila et symmia¬
chus. et theodotio. et ibi. et hic similiter
uerterint confixerune: Recte autẽ qͥ fal
saꝓpħauerit. homo appellatus ẽ: dicente
apło. Cũ enĩ sint int̾ uos emulationes et
contentiones ⁊ nonne carnales estis. et
scđm hominẽ ambulatis: Et in psal¬
mis. Nos autẽ sicut bomines moriemi¬
ni: et sicut unꝰ de pͥncipib cadetis. Et
indigni sp̃u di: merent᷑ audire. Non ꝑ¬

Expanded text:
are voluerit, et quippiam ex persona Domini prophetare, statim pater ejus et mater obliviscentur parentum, ut Dei retineant servitutem, et proferent contra filium mortis sententiam: et tam piae erunt omnium in Deum mentes, ut non exspectetur publicum judicium; sed pereant qui tales sunt, sententia propinquorum. Pro quod nos diximus, configent eum, idem verbum est in Hebraeo quod supra, DACARU  . Qua ergo ratiode verbo exprimam, contra eum saltaverunt; id est, compedient: cum et Aquila, et Symmachus, et Theodotio, et ibi et hic similiter verterint, confixerunt. Recte autem qui falsa prophetaverit, homo appellatus est, dicente Apostolo: Cum enim sint inter vos aemulationes et contentiones, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis ? Et in Psalmis: Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis . Et indigni spiritu Dei merentur audire: Non p
Abbreviated transcription (Latin):
declinauerunt simul in utiles facti st̃
non ẽ qui faciat bonũ. ñ est usq ad unũ.
Peuntibꝙ gentib et iudeis: tercia in orbe
relinquet᷑ in ea. hoc ẽ in t̾ra: qͥa de iudeis
atq gentilib hi qͥ dñm confessi st̃ soli.
uite et habitationi terre reseruati sunt.
Ipsa qͦq tercia pars ne delicata ẽẽt et sequ¬
ra confessio: quasi argentũ et aurũ ꝑ
ignẽ ducitur et ꝓbatur: quẽ dñs in cre

Expanded text:
inutiles facti sunt; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Pereuntibus 912 gentilibus et Judaeis, tertia in orbe relinquetur in ea, hoc est, in terra: quia de Judaeis atque gentilibus hi qui Dominum confessi sunt, soli vitae et habitationi terrae reservati sunt. Ipsa quoque tertia pars ne delicata esset, et secura confessione, quasi argentum et aurum per ignem ducitur et probatur, quem et Dominus in c
Abbreviated transcription (Latin):
Et̾ erit. cũ ꝓpħauerit qͥspĩa ultra: di¬
cent ei pater eiꝰ et mat̾ eiꝰ. qui genuer̃t
eũ. Nonuiues: quia mendaciũ locutꝰ
es in nomine dñi. Et configent eũ pat̃
eius et mat̾ eius qͥ genuerunt eũ: cum
rit homo ultra: et dicent adeũ pater
suus et mat̾ sua qui genuerunt eum.
Non uiues: qm̃ mendaciũ locutus es in no¬
mine dñi. Et cõpedient eũ pat̃ eiꝰ et
mat̾ eiꝰ qui genuert̃ eũ: cũ ꝓpħauerit.

Expanded text:
et erit cum prophetaverit quispiam ultra dicent ei pater eius et mater eius qui genuerunt eum non vives quia mendacium locutus es in nomine Domini et configent eum pater eius et mater eius genitores eius cum rit homo ultra, dicet ad eum pater suus et mater sua, qui genuerunt eum: Non vives, quoniam mendacium locutus es in nomine Domini: et compedient eum pater ejus et mate
Abbreviated transcription (Latin):
bibant qui male plantauerant et
comedant ex eis fructũ. Prope est
dies dñi magnus et uelox nimis: cri
resistere nemo potest. Prope autẽ est
uel ꝓpt̾ eterritatẽ quia nichil ei longũ
ẽ: uel ꝓpt pene magnitudiñẽ. qͥa ꝑa¬
tienti nũqmͣ uidetur longũ. supplici¬
um quod inferendũ est. Siue ꝓpe ut
supͣdiximꝰ cũ exierimꝰ a scło: et uniꝰ¬
cuiusq mors consũmationẽ mundi
fecerit. Et non solũ ꝓpe. s etĩã uelox
nimis: ut uelocitas aduentus eius
in eo quod nimis additur ostendat᷑.

Expanded text:
bibant qui male plantaverunt, et bibant qui male plantaverunt, et comedant ex eis fructum. Prope est dies Domini magnus et velox nimis, cui resistere nemo potest: prope autem est vel propter aeternitatem, quia nihil ei longum est, vel propter poenae magnitudinem, quia patienti numquam longe videtur supplicium quod inferendum est. Sive prope, ut supra diximus, cum exierimus a saeculo, et uniuscujusque mors consummationem mundi fecerit; et non solum prope, sed etiam velox nimis, ut velocitas adventus ejus in eo quod additur, nimis, ostendat
Abbreviated transcription (Latin):
sceeth. et uineã electã. totã uerams
bibissent uinũ suũ. et inebriaticẽnt
cũ patriarcha noe. et iosephin me¬
ridie. S quia dixerunt. non faciet
bene dñs. et non faciet male. et de
uinea sodomoꝵ erat unea eoꝵ et
ppago eoꝵ de gomorra: uua eoꝵ
uua fellis. botrus amaritudinis eis.
furor draconũ uinũ eoꝵ. et furor¬
aspidũ insanabilis: ꝓpterea planta-¬
uerunt uineas et non bibent unũ
earum. Et mistice dr̃ de sodoma et
gomorra: quod om̃is plantatio eoꝵ
pierit. Si enim ꝑmansissent in eo
qd̃ cepissent. ut ẽẽnt quasi para¬
disus dei. et non fuissent in malo
ut ẽẽnt quasi terra egypti: plantatio
earũ utiq ꝑmansisset. Cale quid
et illud suꝑ egytiis sonat in psalmis
Occidit in grandine uineas eoꝵ: et
moros eoꝵ in priuna. Quasiclem̃tis¬
simus quippe cłs omnẽ egyptiam
plantationẽ et arbisculas que in
egypto radicate sanguineos hñt
fructus interficit et subuertit: ne

Expanded text:
Sorec, et vineam electam totam veram, Sorec, et vineam electam totam veram, bibissent vinum suum, et inebriati essent cum patriarcha Noe et Joseph in meridie ; sed quia dixerunt: Non faciet bene Dominus, et non faciet male , et de nim Sodomorum vinea eorum, et propago eorum de Gomorra: Uva eorum, uva fellis, et botrus amaritudinis eis, furor draconum vinum eoaspidum insanabilis , propterea plantaverunt vineas, et non bibent vinum earum. Et mystice dicitur de Sodoma et Gomorrha, quod omnis plantatio eorum perierit. Si enim permansissent in eo quod coeperant, ut essent quasi paradisus Dei, et non finissent in malo, ut essent quasi terra Aegypti, plantatio eorum utique permansisset. Tale quid et illud super Aegyptiis sonat in Psalmis: Occidit in grandine vineas eorum, et moros eorum in pruina . Quasi clementissimus quippe Deus, omnem Aegyptiam plantationem et arbusculas, quae in Aegypto radicatae sanguineos habent 691 fructus, interfecit et subvertit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
cessabunt. Quod autẽ sequit᷑ et domꝰ
eoꝵ in desertũ. multi sunt in eccłia
edificantes syon in sanguinib et
ierłm mniniqͥtate: qͥb ꝓdest tales
domus destrui. Legamus leuiticũ
ubi leprosa domus destrui uibetur:
et quia lepra ꝑmanens ẽ et diffun¬
ditur. lapides eius et ligna et omis
quid scribitur. Ecce dedi sermones
dere. et disꝑdere. et edificare et
plantare. Destruit᷑ edificatio pessi¬
ma: ut postea edificatio bona ꝯstruat᷑.
Eradicat᷑ iniqͣ plantatio: ut plantatio
iusta ponat᷑. Inde et in salomone le¬
gimꝰ. Melius ẽ habitare sub diuo
quã in calce litis cũ iniqͥtate. et in do¬
mo noua. Quasi bonus gͦ łs. domos
eoꝵ qui erant defixi in fecib suis.
et dix̾ant in corde suo non faciet
bene dñs. et non faciet male. destru¬
it nec eos in lepsis et immundis do¬
mib habitare ꝑmittit: nec facit ut
bibant uinũ de uineis quas planta-¬
uerunt. Si enim plantassent uineã

Expanded text:
cessabunt. Quod autem sequitur: Et domus cessabunt. Quod autem sequitur: Et domus eorum in desertum, multi sunt in Ecclesia aedificantes Sion in sanguine, et Jerusalem in iniquitate, quibus prodest tales domus destrui. Legamus Leviticum, ubi leprosa domus destrui jubetur . Et quia lepra permanens est et diffunditur, lapides ejus et ligna et omnisquid scribitur, Ecce dedi sermones dere, et disperdere, et aedificare, et plantare . Destruitur aedificatio pessima, ut postea aedificatio bona construatur: eradicatur iniqua plantatio, ut plantatio juxta ponatur. Unde et in Salomone legimus: Melius est habitare sub divo, quam in calce litis cum iniquitate, et in domo nova . Quasi bonus ergo Deus domos eorum, qui erant defixi in faecibus suis, et dixerant in corde suo: Non faciet bene Dominus, et non faciet male, destruit, nec eos in leprosis et immundis domibus habitare permittit: nec facit ut bibant vinum de vineis, quas plantaverant. Si enim plantassent vineam
Abbreviated transcription (Latin):
t erit fortitudo eoꝵ in rapiñã et
domus eoꝵ dissipabunt᷑ : et edifica-¬
bunt domos et non in habitabunt
in eis: et plantabunt uineas et ñ
bibent unũ earũ : quia uixta est
dies dñi magnus. iuxta et uelox ni¬
mis Manifestũ est qđ iuxta utmq
captiuitatẽ. omnis eoꝵ sit cesus exex¬
citus. et domus diruce. et agri uineeq
uastate sint nec ultra eos dei distulȩ¬
rit patientia: s cũ dicerent ad ꝓpħas.
hoc in tẽpus erit. et in dies longos. ue¬
nerit eis dies dñi magnus et uelox
nuinis. Iupxta tropologiã autẽ cũ
uenerit tempus iudicii. siuie unius¬
cuiꝰq mortis et egressionis ascło. tunc
om̃is fortitudo eoꝵ in direꝑtioñe erit :
ũt qd̾ male ualebat et erigebat ad cer¬
sus dñm: infirmũ fractũq uertat᷑
ad melius: uelut si quis fortitudiñẽ
latronis et pirate et furis diripiat. in¬
firmosq eos reddat. ꝓdest illis sua m¬
firmitas. Debilitatis enĩ mẽbris qͥb
pͥus non bene utebant᷑: a malo oꝑe

Expanded text:
erit fortitudo eorum in rapinam, et domus eorum dissipabuntur. Et aedificabunt domos, et non habitabunt in eis, et plantabunt vineas, et non bibent vinum earum, quia juxta est dies Domini magnus: juxta et velox nimis. Manifestum est quod juxta utramque captivitatem omnis eorum sit caesus exercitus, et domus dirutae, et agri vineaeque vastatae sint: nec ultra eos Dei distulerit patientia. Sed cum dicerent ad prophetas, hoc in tempus erit, et in dies longos, venerit eis dies Domini magnus et velox nimis. Juxta tropologiam autem cum venerit tempus judicii, sive uniuscujusque mortis et egressionis a saeculo: tunc omnis fortitudo eorum in direptionem erit, ut quod male valebat, et erigebatur adversus Dominum, infirmum, fractumque vertatur ad melius. Velut si quis fortitudinem latronis et piratae et furis 690 diripiat, infirmosque eos reddat, prodest illis sua infirmitas: debilitata enim membra quibus prius non bene utebantur, a malo opere
Abbreviated transcription (Latin):
contẽptores de qͥb dr in ab acuch. Ui¬
dete contẽptores et aspicite: et in alio
loco. Quare respicis ad contẽptores : ac
deinde qͥ autẽ arrogans est et contẽp-¬
tor. uir suꝑb ẽ et cetera. Sup his fiet
ultio qui custodias dñi ñ seruauert.
et dicunt in cordib sius ñ faciet dñs
bene et non faciet male: non quod
male ds faciat. s qđ mala uideatur
ei pena ẽẽ qui patit᷑. Alioqͥn et scalpel¬
lus medici malus erit qͥ resecat uul¬
et pat̾ malus cedens filiũ ut auiciis
corrigat: et magist̾ malus corripiens
discipulũ ut erudiat. Omnis enim
disciplina ad p̃sens ñ uidet᷑ gaudii
ẽẽ s tristicie: postea autẽ fructũ pa¬
cificũ his qui ꝑ eam eruditi st̃ red̃¬
det. Et erit fortitudo eoꝵ in direp¬
tionẽ: et domus eoꝵ in desertũ. Et
edificabunt domus et ñ inhabita¬
bunt: et plantabunt uineas et ñ

Expanded text:
contemptores, de quibus dicitur in Abacuc: Vicontemptores, de quibus dicitur in Abacuc: Videte contemptores, et aspicite ; et in alio loco: Quare non respicis ad contemptores; Ac deinde: Qui autem arrogans est, et contemptor, vir superbus, et caetera. Super his fiet ultio, qui custodias Domini non servaverunt, et dicunt in cordibus suis: Non faciet Dominus bene, et non faciet male: non quod male Deus faciat, sed quod mala videatur poena esse ei qui patitur. Alioquin et scalpellus medici malus erit, quia resecat vulEt pater malus, caedens filium, ut a vitiis corrigat, et magister malus, corripiens discipulum ut erudiat: Omnis enim disciplina ad praesens non videtur gaudii esse, sed tristitiae: postea autem fructum pacificum his qui per eam eruditi sunt, reddet . Et erit fortitudo eorum in direptionem, et domus eorum in desertum. Et aedificabunt domos, et non inhabitabunt:
Abbreviated transcription (Latin):
casu fercentur incerto. In consũma¬
tione autẽ muncd̃ quiã dies dñi ip¬
cetur suꝑ uros contẽptores. qͥ nolue¬
runt suas seruare custodias. idest
mandata dñi contẽpserunt: et in¬
super ratione se peccare dicentes. blas¬
phemauerunt in cordib suis. quod
nichil ꝓdesset bene facere. nec obeẽt
male agere ⁊ quia nec bonoꝵ oꝑum
agentib et demonũ ludibriũ erat.
dicta est iebiis: et postqmͣ ceꝑit in
ea pax habitare dñi. et factus est
in pace locus eius. nom̃ ierłm sorti¬
ta est. Quando gͥ in nouissimo tẽ¬
pore quod sepe iã diximus. multi¬
plicata imqͥtate refrigescet caritas.
et solis lum̃ recedet abierłm. et canta
erit uastitas. ut difficile saluent᷑ etĩa
electi die tunc in lucerna sermonis
sui atq rationis omnia uicia scruta
et de ocioso quoq uerbo fiet iudiciũ
et uindicta ñ inpeccatores. poterat
enĩ et peccatũ ueniã ꝓmereri : s in

Expanded text:
casu ferrentur incerto. In consummacasu ferrentur incerto. In consummatione autem mundi, quia dies Domini ipcetur super viros contemptores, qui noluerunt suas servare custodias, id est, mandata Domini contempserunt, et insuper ratione se peccare, dicentes, blasphemaverunt in cordibus suis: quod nihil prodesset benefacere, nec obesset male agere, quia nec bonorum operum a gentibus, et daemonum ludibrium erat, dicta est Jebus, et postquam coepit in ea pax habitare Domini, et factus est in pace locus ejus, nomen Jerusalem sortita est. Quia igitur in novissimo tempore, quod saepe 689 jam diximus, multiplicata iniquitate, refrigescet charitas, et solis lumen recedet ab Jerusalem, et tanta erit vastitas, ut difficile salventur etiam electi Dei : tunc in lucerna sermonis sui atque rationis omnia vitia scrutabet de otioso quoque verbo fiet judicium et vindicta, non in peccatores poterat enim et peccatum veniam promereri, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
ros qui contẽnunt custodias suas: et
dic̃t in cordib siiꝰ ñ faciet bñ dñs ec ñ faciet
male. IN tempore: undie captiuitatis
tis ierłm. uel a babyloniis uł aroma¬
nis quia dereliquit legẽ dñi. et im¬
pie egit in dñm creatorẽ suũ: scruta¬
bitur dñs cũ lucerna omĩa abscondi¬
ta ierłm: et nullũ mnultũ patietur
esfugere. Legamus iosephi hystorias:
et ibi reꝑiemus scͥptũ de cloacis qͦ
et speluncis et antris. et sepulchris
extractos pͥncipes. et reges. et poten¬
tes. et sacerdotes: qui se ineis metu mor¬
tis abscond̾ant. Et uisitabo inquit
suꝑ eos qui confidunt in corporib
sus et in uirib suis quas dias ir tĩ¬
cõs feces uocat. siue peccata. in quib
penitus fuere defixi. qui tollentes ꝓuii-¬
dentiã. nec boni nec mali dñm auto¬
rem ẽe dixerunt. hoc est qd̾ necbonis
bona. nec malis mala redoleret: s qͥa
fortune cuncta regerent᷑ arbitrio. et

Expanded text:
viros qui contemnunt custodias suas, et viros qui contemnunt custodias suas, et dicunt in cordibus suis, non faciet bene Dominus, et non faciet male. In tempore et in die captivitatis Jerusalem vel a Babyloniis vel a Romanis quia dereliquit legem Domini, et impie egit in Dominum Creatorem suum, scrutabitur Dominus cum lucerna omnia abscondita Jerusalem, et nullum inultum patietur effugere. Legamus Josephi historias, et ibi reperiemus scriptum, de cloacis quoque, et speluncis, et antris, et sepulcris, extractos principes et reges et potentes et sacerdotes, qui se in eis metu mortis absconderant. Et visitabo, inquit, super eos, qui confidunt in corporibus suis, et in viribus suis, quas διασυρτικῶς, faeces vocat, sive peccata, in quibus penitus fuere defixi: qui tollentes providentiam, nec boni nec mali Deum auctorem esse dixerunt: hoc est, quod nec bonis bona, nec mala malis redderet: sed quod fortunae cuncta regerentur arbitrio, et
Abbreviated transcription (Latin):
seruant eos. pierint atq corruerint.
Quod qui intellexerit: puto eũ non sa-¬
tis curare diuitias. in quib ñ ꝑibunt.
s iã ꝑierunt qͥ erecti sunt. Neq uero
estimandũ eos solos pisse qui argen¬
to erecti sunt: s iuxta hanc diffini¬
tionẽ pibit. et ille qui in generis no
neo languore mollitus comã nutrit.
uellit pilos. cutẽ polit. et ad speculũ
comitur. Que ꝓpͥe passio et in sania
feminarũ ẽ. Siqͥs autẽ uult erigi
et suꝑbire. sca supbia erigatur cũ
apł̃is: qnͣdo dignus fuert ꝓ nomi
ne iħu xp̃i contumeliam pati. Glo¬
rietur cũ apło. qui exultat intͥbula¬
tionib ⁊ sciens quod tribulatio ꝑa
autẽ ñ confundit. Et erit intẽpo¬
re illo scrutabor ierłm in lucernis:
et insitabo suꝑ iuros defixos infecib
suis: qui dicunt in coecdib suis. non
faciet dñs bene et non faciet male.
Larx Et erit in die illa scrutabqr
ierłm cũ lucerna. et ulciscar suꝑui

Expanded text:
serviant eis, perierint atque corruerint. serviant eis, perierint atque corruerint. Quod qui intellexerit, puto eum non satis cupere divitias, in quibus non peribunt, sed perierunt qui erecti sunt. Neque vero aestimandum est eos solos periisse, qui argento erecti sunt, sed juxta hanc diffinitionem peribit et ille qui in generis nobneo languore mollitus comam nutrit, vellit pilos, cutem polit, et ad speculum comitur, quae proprie passio et insania feminarum est. Si quis autem vult erigi et superbire sancta superbia, erigatur cum apostolis, quando dignus fuerit pro Christi contumeliam pati, glorietur cum Apostolo, qui exsultabat in 688 tribulationibus, sciens quod tribulatio opeautem non confundat . Et erit in tempore illo, scrutabor Jerusalem in lucernis, et visitabo super viros defixos in faecibus suis; qui dicunt in cordibus suis, non faciet bene Dominus, et non faciet male. LXX: Et erit in die illa, scrutabor Jerusalem cum lucerna, et ulciscar super
Abbreviated transcription (Latin):
solũ autẽ chanaan assimilantur pecca¬
tores: s ꝓ qualitate et diuersitate pec¬
cati alius assimilatur pharaoni. alius
nemroth gyganti: et ẽcontrario ꝑbo
na oꝑa atq uirtutes. qͥa et uirtutum
itinera sunt diuersa: ille sp̃m assumit
abraham. hic moysi alius helie. Qmͣ
rismata meliora. Qui uero ꝑfectus
est. iuxta eã tñ ꝑfectionẽ quã huma¬
na ꝯditio potest caꝑe: similitudine cłi sig¬
nat᷑ Dispier̃t om̃s inuoluti argento slxͣx.
Dispier̃t om̃s qͥ erecti sc̃ argento. Quis inqͥt
in diuitiis consicłabant et tantas ha-¬
bebant opes ut se quasi in uolutos¬
batos et septos suis diuitiis estima¬
rent. uel certe sicut .lxx. qui erecti e¬
rant in suꝑbiã. et paupes despicie¬
bant: ira ueniente uastati sunt.
Simulq considera. quod ñ dix̾it.
ꝑibunt qui erecti sunt argento: s
iam nunc anteꝙͣ eis ueniat suppli¬
cii dies. in eoipso quod suꝑbiunt et
semꝑ de thesauris suis cogitant. et

Expanded text:
solum autem Chanaan assimilantur peccasolum autem Chanaan assimilantur peccatores, sed pro qualitate et diversitate peccati, alius assimilatur Pharaoni, alius Nemrod giganti. Et econtrario, per bona opera atque virtutes, quia et virtutum itinera sunt diversa, ille spiritum assumit Abraham, hic Moysi, alius Eliae; quamobrismata meliora . Qui vero perfectus est, juxta eam tamen perfectionem quam humana conditio potest capere, similitudine Dei signatur. Disperierunt omnes involuti argento. LXX: Disperierunt omnes qui erecti sunt argento. Qui sibi, inquit, in divitiis confidebant, et tantas habebant opes, ut se quasi involutos et septos suis divitiis aestimarent. Vel certe secundum LXX, qui erecti erant in superbiam et pauperes despiciebant, ira veniente, vastati sunt. Simulque considera quod non dixerit: peribunt qui erecti sunt argento; sed jam nunc, antequam eis veniat supplicii dies, in eo ipso quod superbiant, et semper de thesauris suis cogitent et
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si uoluerimꝰ upxta utmq trans¬
lationẽ tropologiam texere : recte ad
ululatũ et planctũ concitant᷑. qͥ in ex¬
tremis ꝓ ecc̃oꝵ fecib habitant: et in
scelerũ suoꝵ ima dimersi dicunt. In¬
fixussum in limo ꝓfundi: et ñ est in¬
quit substantia. Unde addit᷑. qͥ habi¬
tatis conscissam: hoc ẽ animã multis
iniqͥtatib uulneratã siue eccł̃iam.
que scismatib heresib q lacerata ẽ:
et ad singula uulnera plangit inter¬
fectos filios. Quod autẽ dicit conticuit
siue assimilatus ẽ om̃is ppls chanaan
blasphemiã eoo in die uidicii cessare
significat : et os qd̾ in altũ posuert̃
linguãq ad terrã usq penetrantẽ. eter¬
no silentio conticescere. Et quia pecea
statuit super petrã pedes meos: s incer¬
tus et fluctuans. semꝑ in motuẽ. Unde
et noc uir sc̃s postqm eiugilauit son¬
no: ex maledictione nom̃ imposuit
chanaan dicens. Maledictus chanaan
puer: famulus erit fratrũ suoꝵ. Non

Expanded text:
Quod si voluerimus juxta utramque translationem, tropologiam texere, recte ad ululatum et planctum concitantur qui in extremis peccatorum faecibus habitant, et in scelerum suorum ima demersi dicunt: Infixus sum in limo profundi, et non est, inquit, substantia . Unde et additur: qui habitatis concissam, hoc est, animam multis iniquitatibus vulneratam, sive Ecclesiam, quae schismatibus, haeresibusque lacerata est, et ad singula vulnera plangit filios interfectos. Quod autem dicit: Conticuit, sive assimilatus est omnis populus Chanaan, blasphemiam eorum in die judicii cessare significat, et os quod in altum posuerunt, linguamque ad terram usque penetrantem, aeterno silentio conticescere. Et quia peccatStatuit super petram pedes meos ; sed incertus et fluctuans semper in motu est. Unde et Noe vir sanctus, postquam evigilavit e somno, ex maledictione nomen imposuit Chanaan, dicens: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratrum suorum . Non
Abbreviated transcription (Latin):
unus utrũq fecerit. et uirũ et mulieã
ꝓpterea ado facta ẽ utriusq coniuncdio.
ut liberi nascerent᷑. Inus enĩ ds. quid
querit. nisi sem̃ dĩ: hoc est filios deis¬
rahelitica stirpe generatos: Cũ gͦ ha¬
beatis fecundas conuiges. et liberis
gaudeatis. quid pulchritudiñe uxoꝵ
dicit. Custodite sp̃m ur̃m. Ne abdusa¬
mini libidine: ne alienigenarũ amore
urincamini. Et ipeorẽ adolescentietue
noli despice. Ut que tͥ uirginali pͥmũ
uincta ẽ matrimonio: ꝑseueret usq ad
senectutẽ. S poterat fieri: ut pͥncipes.
sacerdotes. leuite. ppłs respondent. Pre¬
cepit ds ꝑmoysen: ut eũ odio habue¬
rimꝰ uxores. dimitamꝰ eas. Et legendũ
ẽ Dicitis mͥ. Scriptũ ẽ. Cũ oclio habue¬

Expanded text:
unus utrumque fecerit, et virum et mulierem: unus utrumque fecerit, et virum et mulierem: propterea a Deo facta est utriusque conjunctio, ut liberi nascerentur. Unus enim Deus, quid quaerit nisi semen Dei, hoc est filios de Israelitica stirpe generatos? Cum ergo habeatis fecundas conjuges, et liberis gaudeatis, quid pulchritudinem uxorudicit: Custodite spiritum vestrum; ne abducamini libidine, ne alienigenarum amore vincamini. Et uxorem adolescentiae tuae noli despicere, ut quae tibi virginali primum juncta est matrimonio, perseveret usque ad senectutem. Sed poterat fieri, ut principes, sacerdotes, Levitae, populus responderent: Praecepit Deus per Moysen, ut cum odio habuerimus uxores, dimittamus eas. Et legendum est: Dicis mihi scriptum est: Cum odio habue
Abbreviated transcription (Latin):
ispł: oꝑiet impietas cognationes tuas
hystoriã: et singulis uersiculis breues
sententias coaptantes. qͥd nobis ab he-¬
breis sit traditũ disseramꝰ. Derelicte ppo¬
res isrłitice. et in thoris maritoꝵ aliena.¬
rũ gentiũ feminas contẽplantes: ad
dei soluis auxiliũ confugiebant. Di
faciebant eiꝰ ꝓuidentie: qd̾ ñ respiceret
impeditũ: et insuꝑ eos querere quã
ob̃causã de manib eoꝵ ñ accipiat sa¬
crificiũ. Statimq infert. Quia dñs te¬
stificatus ẽ. inter te et uxoẽe pub̾tatis
tue: quã despexisti dicens. Propt̃ hoc
relinquet homo patrem et matrẽ. et
adherebit uxori sue: et erunt duo in
carne una. Et iccirco particeps dicit᷑
et uxor coniunctiõis et federis. que a
deo de costa uiri facta est: et residuũ
sp̃s eius siue dei. ut quidã putant. sine
mariti ut alii suspicant᷑. qͦd̾ ꝓpt̃ affectũ
qͦdamͦ una anima in duob ẽẽ uideat̃
conuinctis sp̃u. mente sociatis. Cũ gͦ

Expanded text:
Israel, operiet impietus cogitationes tuas,historiam, et singulis versiculis breves sententias coaptantes, quod nobis ab Hebraeis sit traditum, disseramus. Derelictae uxores Israeliticae, et in thoris maritorum alienarum gentium feminas contemplantes, ad Dei solius auxilium confugiebant, diefaciebant ejus providentiae; quod non respiceret impeditum, et insuper eos quaerere: quam ob causam de manibus eorum non accipiat sacrificium, statimque infert: Quia Dominus testificatus est inter te, et uxorem pubertatis tuae, quam tu despexisti, dicens: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in una carne : et idcirco particeps dicitur, et uxor conjunctionis, et foederis, quae a Deo de costa viri facta est. Et residuum spiritus ejus, sive Dei, ut quidam putant, sive mariti, ut alii suspicantur, quod propter affectam quodammodo una anima in duobus esse videatur, conjunctis spiritu, mente sociatis. Cum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
contemnunt : etiã si dirigant ad dm̃ oa¬
tionẽ non recipi ab̃ eo: quia in decoris
et incongrius uiroꝵ planctib detur¬
pent᷑. Hoc autẽ qd̾ seqͥt᷑. quia dñs testifi¬
catus ẽ interte et uxorẽ pubertatistue.

Expanded text:
contemnunt: etiamsi dirigant ad Deum oracontemnunt: etiamsi dirigant ad Deum orationem, non suscipi ab eo, quia indecoris et incongruis viro planctibus deturpentur. Hoc autem quod sequitur: Quia Dominus testificatus est inter te, et uxore
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ excepta causa fornicationis ini¬
eiꝰ inqͥtatis. id ẽ corpus quo anima ue¬
stit᷑. dicit dñs exercituũ: ut in qͦ pecca¬
uit. in ipso puniat᷑. Quappt̾ hac questi¬
uncła dissoluta: inculcat et replicat
qd̾ supͣ dixerat. Custodite sp̃m ur̃m. et
nolite despicere: uel custodiã sp̃s ur̃i.
uel certe uxorẽ si pauꝑ ẽ aut deformis
Quod nos specialit uixta ezre librũ su¬
per uxorib exposuimꝰ derelictis: alii
generalit̃ contra eos dictũ putant. qui
aliena diripiunt. et iniustas diuitias
congregantes audent offerre munera
dõ. que dicit se nequaquã posse susci¬
pere. lacinis eoꝵ. qui uastati sunt ec fle¬
tu ac gemitib ꝓhibitũ: et congruere
locũ istũ illitestimonio. Honora dm̃
sionẽ. et interitũ lib̾oꝵ. et naufragium.
et cetera que ad damna ꝑtinent. retũ
scłariũ. uertunt᷑ in fletꝰ. et totos se tradunt.
planctui et gemitib. nec animi robore.
et spe indm̃. et p̃miis futuroꝵ cuncta

Expanded text:
autem, excepta causa fornicationis, uxejus iniquitas, id est, corpus quo anima vestitur, dicit Dominus exercituum: ut in quo peccavit, in ipso puniatur. Quapropter, hac quaestiuncula dissoluta, inculcat 967 et replicat quod supra dixerat: Custodite spiritum vestrum, et nolite despicere, vel custodiam spiritus vestri, vel certe uxorem, si pauper est, aut deformis. Quod nos specialiter juxta Ezrae librum super uxoribus exposuimus derelictis: hoc alii generaliter contra eos dictum putant, qui aliena diripiunt, et injuste divitias congregantes, audent offerre munera, Deo, quae dicit se nequaquam posse suscipere, lacrymis eorum, qui vastati sunt, et fletu, ac gemitibus prohibitum, et congruere locum istum illi testimonio: Honora Deum sionem, et interitum liberorum, et naufragium, et caetera quae ad damnum pertinent rerum saecularium, vertuntur in fletus, et totos se tradunt planctui, et gemitibus: nec animi robore, et spe in Deum, et praemiis futurorum cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sequit᷑. et statĩ ueniet ad tẽplum
suũ dñator quẽ uos quẽ uos queritis
et angłs testam̃ti quẽ uos uultis: ita
de se quasi de altero loquit᷑. iuxta con-¬
suetudm̃e sc̃pturarũ. Nulliq dubũ
quin dñator iste saluator sit. qui creator
est omniũ: et angłs testam̃ti. et magni

Expanded text:
 Et statim veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, et angelus testamenti quem vos vultis, ita de se quasi de altero loquitur, juxta consuetudinem Scripturarum. Nullisque quin Dominator iste salvator sit, qui Creator est omnium, et angelus testamenti, et magni
Abbreviated transcription (Latin):
dignitatẽ cuiꝰ oꝑa ñ exhibet. hoc ẽ qd pau¬
lus apłs scͥbit ad titũ: ut potens sit exhor¬
tari in doctrina sana. et contradicentẽ
instruere ad salutẽ: ut peccantes coram
omnib arguas. Sequitur. Quia angło
dm̃ exercituũ ẽ. Exponit nom̃ suũ errais
sacerdos di hoc ẽ malachi: qd̾ angłs am̃¬
appellet᷑. Angłs antẽ idẽ nuntiꝰ sacerdlos
di uerissime dicit᷑. quia dĩ et hominum
sequester ẽ: eiusq ad ppłos mntiat uolmn¬
tatẽ. Et iccirco in sacerdotis pectore rati¬
onale ẽ. et in rationali doctrina et uer¬
tas ponitur: ut discamꝰ sacerdotẽ doctũ
eẽ debere. et p̃conẽ dñice ueritatis Du¬
dam hoc qd ad leui. et ꝑ leui ad sacerlo¬
tes dicitur. falso putant intelligendũ
ẽẽ de xp̃o: ñ respicientes ea que sequint᷑¬

Expanded text:
dignitatem, cujus opera non exhibet. Hoc est quod aposdignitatem, cujus opera non exhibet. Hoc est quod apostolus Paulus scribit ad Titum: Ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes instruere ad salutem, ut peccantes coram omnibus arguas . Sequitur: Quia angelus Domini exercituum est. Exponit nomen suum Ezras sacerdos Dei, hoc est, Malachi, quod angpretatur; angelus autem, id est, nuntius, sacerdos Dei verissime dicitur, quia Dei et hominum sequester est, ejusque ad populum nuntiat voluntatem: et idcirco in sacerdotis pectore rationale est , et in rationali doctrina et veritas ponitur, ut discamus, sacerdotem doctum esse debere, et praeconem dominicae veritatis. Quidam hoc quod ad Levi et per Levi ad sacerdotes dicitur, falso putant intelligendum esse de Christo, non respicientes ea quae sequunt
Abbreviated transcription (Latin):
nisi super humilem et quietũ. et trem̃¬
tem uerba mea: Ley ueritatis fuit in
ore eiꝰ: hoc ẽ doctrina apłoꝵ. que in sa¬
cerdote. nullo debet mendatio detur¬
pari: s tota de ueritatis fonte ꝓcedere.
Et iniqͥtas non ẽ inuenta in labiis eiꝰ:
ut imitetur dñm suũ de qͦ dr̃. Qui pecca¬
tũ non fecit: nec dolus inuentus ẽ in ore
eiꝰ. Inpace et in eqͥtate ambulauit me¬
cum ÷ ut et ipse in se pacẽ habeat. et ce¬
teros pacificet. nulliꝰq ꝑsonã accipiat in
uidicio: et iccirco ambulet cũ do. sicut
corripit delinquentes: sacerdotis offi¬
ciũ preteriit. Labia sacerdotis custodi¬
ent scientiã. Non dixit ꝓferent s custo-¬
dient: ut loquant᷑ in tẽpore. dentq con¬
seruis cibaria in tẽpore suo. Et legẽ reqͥ¬
rent ex ore eius. In aggeo hoc idem scri¬
bitur. Interrogate sacerdotes legem dñi.
liam in ceteris diligentẽ. inscͥpturis scĩs
obtenderit negligentẽ: frustraiactat

Expanded text:
et quietum et trementem verba mea ? Lex veritatis fuit in ore ejus, hoc est, doctrina populorum, quae in sacerdote nullo debet mendacio deturpari; sed tota de veritatis fonte procedere. Et iniquitas non est inventa in labiis ejus, ut imitetur Dominum suum, de quo dicitur: Qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus . In pace et in aequitate ambulavit mecum, ut et ipse in se pacem habeat, et caeteros pacificet, nulliusque personam accipiat in judicio, et idcirco ambulet cum Deo, sicutcorripit delinquentes, sacerdotis officium praeterit. Labia sacerdotis custodient scientiam: non dixit, proferent, sed, custodient, ut loquantur in tempore, dentque conservis cibaria in tempore suo, Et legem requirent ex ore ejus. In Aggaeo hoc idem scribitur: Interrogate sacerdotes legem Dominitiam in caeteris diligentem, in Scripturis sanctis obtenderit negligentem, frustra jactat