comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris tui detestanda ꝑuersitate nosse
atq obseruare ꝑmitteris. in qͥb
mandatũ primũ est. honora pa¬
tr̃e tuũ & matre tuãͦ. Qd̃ & pau¬
lus c̃omemorat mandatũ pͥmũ
in reꝓmissione: ead̾e atq itid̾e
etiã ĩpse precipiens. Tu aut̃ doctri¬
na demoniaca didicisti inimicos
deputare parentes tuos qd̃ tẽ
ꝑ concubitũ in carne ligauerint:
& hoc modo utiq d̾o tuo immun¬
das cõpedes imposuerint. Hinc eti¬
am consequens preceptũ qd̃ est ñ
mechaberis ita uiolatis. ut hoc
maxime in conuigio detestemini
qd̾ filii ꝓcreanturꝰ ac sic audito¬
res ur̃os du cauent ne feminȩ qͥb
miscentur concipiant. etiã uyoꝵ
adulteros faciatis. Ducunt enĩ eas
ex lege matrimonii tabulis ꝑcla¬
mantib liberoꝵ ꝓcreandoꝵs cau¬
sa: & ur̃a lege metͥuentes ne par¬
ticulam d̾i sui sordib carnis affi¬
gant ad explend̾a tantũ libidinẽ
feminis impudica coniunctione

Expanded text:
ris tui detestanda peruersitate nosse ris tui detestanda peruersitate nosse atque obseruare permitteris? in quibus mandatum primum est: honora patrem tuum et matrem tuam, quod et Paulus commemorat mandatum primum in repromissione eadem atque itidem etiam ipse praecipiens. tu autem doctrina daemonica didicisti inimicos deputare parentes tuos, quod te per concubitum in carne ligauerint et hoc modo utique deo tuo inmundas conpedes inposuerint. hinc etiam consequens praeceptum, quod est: non moechaberis, ita uiolatis, ut hoc maxime in coniugio detestemini, quod filii procreantur, ac sic auditores uestros, dum cauent, ne feminae, quibus miscentur, concipiant, etiam uxorum adulteros faciatis. ducunt enim eas ex lege matrimonii tabulis proclamantibus liberorum procreandorum causa, et uestra lege metuentes, ne particulam dei sui sordibus carnis adficiant, ad explendam tantum libidinem feminis inpudica coniunctione
Abbreviated transcription (Latin):
quib scd̃m preceptũ est. non ac¬
cipies in uanũ nomen dñi d̾i tui:
qͣndo quide tu etiã ipsum xp̃m qui
ꝓpter carnales a carnali uanita¬
te mundandos. etiã carneis oculis
uerus in u̾itate carnis exortus est.
in fallacie uanitate posuisti.
Quomͦ tibi non sit aduersũ terciũ
preceptũ de salbati requie. quȩ
tot figmentoꝵ illusionib inquie¬
ta anima uentilaris: Hȩc tria p̃¬
cepta quom᷑ ꝑtineant ad dilectio¬
nẽ d̾u qͣndo capres. qͣndo sapies. qͣndo
amabis: Immoderata es. & feda.
& contentiosa. Tumuisti. eu anu¬
isti. uiluisti excessisti mod̾u tuũ.
turpasti decorem tuũ: turbasti
ordinẽ tuũ. Talis apud te fui: no¬
ui te. Quo pacto gͦ te nunc docẽã
hec tria precepta ad dilectionẽ
di ꝑtinere: ex quo. & ꝑ que. & in
quo st̃ om̃ia: Tnde hoc intelli¬
gis: quando nec illa sept̃e quȩ ad
dilectionẽ ꝓximi ꝑtinent qua hu¬
manȩ uitȩ societas continet᷑ erro¬

Expanded text:
quibus secundum praeceptum est: non acquibus secundum praeceptum est: non accipies in uanum nomen domini dei tui, quandoquidem tu etiam ipsum Christum, qui propter carnales a carnali uanitate mundandos etiam carneis oculis uerus in ueritate carnis exortus est, in fallaciae uanitate posuisti ? quomodo tibi non sit aduersum tertium praeceptum de sabbati requie, quae tot figmentorum inlusionibus inquieta anima uentilaris? haec tria praecepta quomodo pertineant ad dilectionem dei, quando capies, quando sapies, quando amabis ? inmoderata es et foeda et contentiosa: tumuisti, euanuisti, uiluisti, excessisti modum tuum, turpasti decorem tuum, turbasti ordinem tuum. talis apud te fui, noui te. quo pacto ergo te nunc doceam haec tria praecepta ad dilectionem dei pertinere, ex quo et per quem et in quo sunt omnia? unde hoc intellegis, quando nec illa septem, quae ad dilectionem proximi pertinent, qua humanae uitae societas continetur, erro
Abbreviated transcription (Latin):
& sinistra clipeum. & alt̾um glori¬
osum regẽ tres rotas impellentem
ignis aque. & uentiꝰ. & in aximum
athlantẽ mundu ferent̾e hume¬
ris. & eum genu fixo brachiis utsq
secus fulcientẽ: Hec & alia mille
portenta tu facie ad faclem uidisti:
an hȩc tibi doctrina demoniorum
mendaciloquoꝵ ꝑ ora deceptorum
cantat & nescis: He tibi infelix.
Ecce quib phantasmatib constupra¬
ris. ecce quas uanitates ꝓ ueritate
lambis & serpentinis po̾culis ebria
de lapideo dypticeo audes insulta¬
re matronali uerecundiȩ coniugis
unici filii d̾i: qr illa iam non sub pe¬
dagogo legis sed sub magisterio gr̃ȩ.
nec suꝑba oꝑib. nec fracta terrori¬
b uiuit ex fide. & spe. & caritate:
facta isrł in quo dolus non est. &
audiens qd̃ ibi scriptũ est. dñs deus
tuus d̾s unus est: qd̾ tu non audi¬
ens in tam multos fictos deos forni¬
cationẽ tuam diffudisti. Quomͦ t̃i
sint tibi inimicȩ illȩ tabulȩ in

Expanded text:
et sinistra clipeum; et alterum gloriet sinistra clipeum; et alterum gloriosum regem tres rotas inpellentem, ignis, aquae et uenti; et maximum Atlantem mundum ferentem humeris, et eum genu flexo brachiis utrimque secus fulcientem? haec et alia mille portenta tu facie ad faciem uidisti, an haec tibi doctrina daemoniorum mendaciloquorum per ora deceptorum cantat et nescis? uae tibi, infelix! ecce, quibus phantasmatis constupraris, ecce, quas uanitates pro ueritate lambis et serpentinis poculis ebria de diptychio lapideo audes insultare matronali uerecundiae coniugis unici filii dei, quia illa iam non sub paedagogio legis, sed sub magisterio gratiae nec superba operibus nec fracta terroribus uiuit ex fide et spe et caritate, facta Israhel, in quo dolus non est, et audiens, quod ibi scriptum est: dominus deus tuus, deus unus est: quod tu non audiens in tam multos. fictos deos fornicationem tuam diffudisti. Quomodo non sint tibi inimicae illae tabulae, in
Abbreviated transcription (Latin):
tatib uenenati. in hamo suo solent
hanc escam de paulo apło ponere
ubi ait. ex parte enĩ scimus & ex
parte ꝓphetamus. cũ aut̃ uenerit
qd̾ ꝑfectũ est qd̾ ex parte est aufe¬
retur.&. nunc uidemus ꝑ speculum
in enigmate. tunc aut̃ facie ad fa¬
ciem: ut scilicet apłs paulus ex par¬
te scierit & ex parte ꝓphetauerit.
ꝑ speculũ & in enigmate uidens.
ꝗs totũ auferendu est ueniente
manicheo. & afferente qd̃ ꝑfectũ est
ubi facie ad faciem u̾itas uideatur:
Olasciuia immunda sine fronte. Ad¬
huc ista garris. adhuc pascis uentos:
ad huc amplecteris ydola cordis tui.¬
tane tu facie ad faciem uidisti reg¬
nant᷑e. regẽ. sceptrigerũ. floreis cõro¬
nis cinctum. & deos agmina & splen¬
ditenentẽ magnũ sex uultus & ora
ferent̾e michantẽq lumine. & alte¬
rũ regẽ honoris angłoꝵ exercitib
circũdatum. & alt̾um ad amant̾e he¬
roan. belligerũ. dextra hastam tenentẽ

Expanded text:
tatibus uenenati in hamo suo solent tatibus uenenati in hamo suo solent hanc escam de Paulo apostolo ponere, ubi ait: ex parte enim scimus et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte est, auferetur et: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem? ut scilicet apostolus Paulus ex parte scierit, et ex parte prophetauerit, per speculum et in aenigmate uidens, quod totum auferendum est ueniente Manichaeo et adferente quod perfectum est, ubi facie ad faciem ueritas uideatur. o lasciua, inmunda, sine fronte adhuc ista garris, adhuc pascis uentos, adhuc amplecteris idola cordis tui! itane tu facie ad faciem uidisti regnantem regem sceptrigerum floreis coronis cinctum et deorum agmina et splenditenentem magnum, sex uultus et ora ferentem micantemque lumine, et alterum regem honoris angelorum exercitibus circumdatum; et alterum adamantem heroam belligerum dextra hastam tenentem
Abbreviated transcription (Latin):
da sed potius ad soluenda ultimus
uenerit : ut & figuris antiquoꝵ aꝑ¬
tis & suis narrationib ac disputati¬
onib euidenti luce ꝓlatis. nullo se oc¬
cultaret eniginate. Addis etiã pre¬
sumptionis huius causam. qd̃ fide¬
lesscĩ & antiqui ut figuras huuis¬
modi uł uiderent uł agerent uel
dicerent. sciebant istũ postea uen¬
turũ ꝑ quẽ cuncta manifestarent᷑:
iste aut̃ qui sciret post se neminem
affuturũ. sententias suas nullis alle¬
goricis ambagib texerit. Qͥd gͦ facit
affectus tuus desideriis carnalibus
sordidus. in campis & montib nemo¬
rosis & coronis floreis & scatentib
aromatib: Si non st̃ enigmata
rationis: phantasinata cog̾itatio¬
nis st̃ aut uecordia furoris. Si uͦ eni¬
gmata esse dicunt᷑⁊ cur non fugis
adult̾ium ueritat̃e aꝑtam ut illici¬
at ꝓmittent̾e. & fabulosa fallacia
qͦs illexerit illudentẽ: Nonne mi¬
nistri eius & ipsi miseri talib uani¬

Expanded text:
da, sed potius ad soluenda ultimus da, sed potius ad soluenda ultimus uenerit, ut et figuris antiquorum apertis et suis narrationibus ac disputationibus euidenti luce prolatis nullo se occultaret aenigmate. addis eam praesumptionis huius causam, quod uidelicet antiqui, ut figuras huiusmodi uel uiderent uel agerent uel dicerent, sciebant istum postea uenturum, per quem cuncta manifestarentur, iste autem, qui sciret post se neminem adfuturum, sententias suas nullis allegoricis ambagibus texeret. quid ergo facit adfectus tuus desideriis carnalibus sordidus in campis et montibus nemorosis et coronis floreis et scatentibus aromatis? si non sunt aenigmata rationis, phantasmata sunt cogitationis aut uecordia furoris; si uero aenigmata esse dicuntur, cur non fugis adulterum apertam ueritatem, ut inliciat. promittentem et fabulosa fallacia, quos inlexerit, inludentem? nonne ministri eius et ipsi miseri talibus uani
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut nouerit animus qui tali¬
b exercet᷑. esse aliud qd̾ ibi quȩren¬
d̾u & intelligend̾u sit. siue cor¬
poreis sensib in u̾itate corporali
tale qͥd demonstret᷑ sicut ignis
in rubo. & de uirga serpens. de
serpente uirga. & tunica dñi a
ꝑsecutorib non diuisa. & obseqͥo
mulieris unctio pedu aut capi.¬
tis euis. & frondes multitudinis
p̃cedentis & consequentis asellum
eius: siue in spũ ꝑ imagines corpo¬
rũ uł in somno uł in extasi figu¬
rate ostendat᷑ sicut iacob scalȩ.¬
& danieli lapis p̃cisus sine mani¬
b & auctus in monte. & petro il¬
le discus. & ioħi tam multa. siue
sola locutione ad eund̾e mod̾u fi¬
gurent᷑ sicut cantica canticoꝵꝰ.
& qd̾ in euangłio fecit pat̃ famili¬
as nuptias filio suo. & homo qͥd̾a
duos filios habuit frugi & luxu¬
riosum. & homo quida nouella¬
uit uineã suã & locauit agrico¬
lis. eu uͦ precipue manicheum
ob hoc predicas. qđ non ad talia dicen¬

Expanded text:
ita ut nouerit animus, qui taliita ut nouerit animus, qui talibus exercetur. esse aliud, quod ibi quaerendum et intellegendum sit, siue corporeis sensibus in ueritate corporali tale quid demonstretur, sicut ignis in rubo et de uirga serpens. de serpente uirga et tunica domini a persecutoribus non diuisa et obsequio mulieris unctio pedum aut capitis eius et frondes multitudinis praecedentis et consequentis asellum eius: siue in spiritu per imagines corporum uel in somnio uel in extasi figurate ostendantur, sicut Iacob scalae et Daniheli lapis praecisus sine manibus et auctus in montem et Petro ille discus et Iohanni tam multa: siue sola locutione ad eundem modum figurentur, sicut cantica canticorum et quod in euangelio fecit pater familias nuptias filio suo et homo quidam duos filios habuit, frugi et luxuriosum, et homo quidam nouellauit uineam et locauit agricolis. tu uero praecipue Manichaeum ob hoc praedicas, quod non ad talia dicen
Abbreviated transcription (Latin):
biles sed nec tres deos fas est dice¬
re: quors est non solum una ea¬
d̾eq substantia. sed etiã una ea¬
d̾eq oꝑatio ꝑ ipsam ꝓpriam unã
eand̾eq substantiã: ꝑ creatur̃a
uͦ corporalem etiã demonstratio
singuloꝵs. Hȩc tu non intelligis:
non capis. Noui plena es. inebri¬
ata es. ingurgitata es fabuloso
sacrilegio. Digeras aliqͣndo qd̾
exalas: & te iam obruere talib
desinas. Int̾im canta qd̾ cantas:
& inspice si potes dedecus forni¬
cationis tuȩ inuitante te doctri¬
na demonioꝵ mendaciloquoꝵ
ad fictas domos angłoꝵ: ubi flat
aura salubris. & ad campos ubi
scatent aromata. cuius arbores
& montes maria & flumina dul¬
ce nectar fluunt ꝑ cuncta scła.
Et credidisti & finxisti hec in corde
tuo: ubi uanis recordationib luxu¬
riata & dissoluta iacteris. Cum
enĩ quȩd̾a talia dicunt᷑ de ineffa¬
bili affluentia sp̃italium delitia¬
rũ.utiq in enigmate dicuntur:

Expanded text:
biles. sed nec tres deos fas est dicebiles. sed nec tres deos fas est dicere: quorum est non solum una eademque substantia sed etiam una eademque operatio per ipsam propriam unam eandemque substantiam, per creaturam uero corporalem etiam demonstratio singulorum. haec tu non intellegis, non capis: noui, plena es, inebriata es, ingurgitata es fabuloso sacrilegio. digeras aliquando quod exhalas, et te iam obruere talibus desinas; interim canta, quod cantas, et inspice, si potes, dedecus fornicationis tuae. inuitauit enim te doctrina daemoniorum mendaciloquorum ad fictas domos angelorum, ubi flat aura salubris, et ad campos. ubi scatent aromata, cuius arbores et montes, maria et flumina. dulce nectar fluunt per cuncta saecula. et credidisti et finxisti haec in corde tuo, ubi uanis recordationibus luxuriata et dissoluta iacteris. cum enim quaedam talia dicuntur de ineffabili adfluentia spiritalium deliciarum, utique in aenigmate dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tis ipse tibi u̾itatem nud̃a & ꝓpri¬
am loqueret᷑. ꝓprie gͥ cantas d̾m
regẽ sceptrigerũ. florib coronatũ.
Ponat saltẽ sceptrũ:. qͣndo coronis
floreis cingit᷑. Non decet regiȩ uir¬
ge seueritatẽ. illa luxuriȩ mollitu¬
do. Huc accedit. qr non a te so¬
lus adamatus est. Sequeris eñĩ
cantando. & adiungis duodecim
secula florib conuestita & cano¬
rib ꝑlena. & in faciem patris
flores suos iactantia: ubi et ip̃sos
duodec̃i magnos quosd̾a deos ꝓfĩ¬
teris ternos ꝑ quatuor tractus
quib ille unus cir cũcingitur.
Qũẽ quomͦ immensum faciatis quẽ
sic circũdatum dicitis: nũquã in¬
uenire potuistis. Adiungis
etiã innumerabiles regnicolas et
deoꝵ agmina & angeloꝵ cohor¬
tes: quȩ om̃ia non condidisse dicis
d̾m. sed de sua substantia genu¬
isse. Ita conuinceris innumera¬
biles colere deos: non ferendo saña
doctrinã qua docet᷑ unus de uno

Expanded text:
tis ipse tibi ueritatem nudam et propritis ipse tibi ueritatem nudam et propriam loqueretur. proprie igitur cantas deum regem sceptrigerum, floribus coronatum. ponat saltem sceptrum, quando coronis floreis cingitur; non decet regiae uirgae seueritatem illa luxuriae mollitudo. huc accedit, quia non a te solus adamatus est; sequeris enim cantando et adiungis duodecim saecula floribus conuestita et canoribus plena et in faciem patris flores suos iactantia. ubi et ipsos duodecim magnos quosdam deos profiteris, ternos per quattuor tractus, quibus ille unus circumcingitur. quem quomodo inmensum faciatis, quem sic circumdatum dicitis, numquam inuenire potuistis. adiungis etiam innumerabiles regnicolas et deorum agmina et angelorum cohortes: quae omnia non condidisse dicis deum, sed de sua substantia genuisse. Ita conuinceris innumerabiles deos colere, non ferendo sanam doctrinam, qua docetur unus de uno
Abbreviated transcription (Latin):
ora reꝑiuntur. uł hoc certe qd̾ apud
poetas neminẽ decipit ipsa ꝓfessio
falsitatis: in libris aut̃ tuis tanta
fallaciarũ turba pueriles & seniles
animas nomine u̾itatis illectas mi¬
serabilibus corrũpit errorib. cum
prurientes aurib sicut apłs dicit.
& a u̾itate auditũ suũ auertentes
ad fabulas conu̾tuntur: Quomͦ gͦ
sanã doctrinã ferres illarũ tabula
deoꝵ nominib delectata turpissimi
cordis fornicatione uoluteris: An¬
non recordaris amatorium canticũ
tuũ. ubi describis maximũ regnan¬
tium.regẽ. sceptrigerũ. ꝑemnem.
floreis coronis cinctũ. & facie ruti¬
lantẽ: Quẽ si solum talem ama¬
res: erubescend̾u tibi esset. Nam
etiã uir unus floreis coronis cinctus.
pudicȩ conuigi displiceret. Neq enĩ
potes dicere hoc aliqua mystica sig¬
nificatione ita dictũ uł ita demon¬
stratũ: cũ tibi precipue laudari
manicheus non obaliud soleat ni¬
si qd̾ remotis figurarũ integumen¬

Expanded text:
ora reperientur, uel hoc certe, quod apud ora reperientur, uel hoc certe, quod apud poetas neminem decipit, ipsa professio falsitatis, in libris autem tuis tanta fallaciarum turba pueriles et in senibus animas nomine ueritatis inlectas miserabilibus corrumpit erroribus, cum prurientes auribus, sicut apostolus dicit, et a ueritate auditum suum auertentes ad fabulas conuertuntur? quomodo ergo sanam doctrinam ferres illarum tabulardeorum nominibus delectata turpissimi cordis fornicatione uoluteris? annon recordaris amatorium canticum tuum, ubi describis maximum regnantem regem, sceptrigerum perennem, floreis coronis cinctum et facie rutilantem? quem si solum talem amares, erubescendum tibi esset; nam etiam uir unus floreis coronis cinctus pudicae coniugi displiceret. neque enim potes dicere hoc aliqua mystica significatione ita dictum uel ita demonstratum, cum tibi praecipue laudari Manichaeus non ob aliud soleat, nisi quod remotis figurarum integumen
Abbreviated transcription (Latin):
tis uł potius meretrix ꝓstituta demo¬
niis & sacrilegis uanitatib impreg¬
natã. audes matrimoniũ catholicũ
dñi tui crimine impudicitie lacera¬
re: Ostende nobis mechos tuossplen¬
ditenentẽ ponderatorem. & athlan¬
t̃ẽ laturium. Illum enĩ dicis capita
elementoꝵ tenere mund̾uq suspen¬
dere: istũ aut̃ genu fixo scapulis ua¬
lidis subbaiulare tant̾a molem uti¬
q ne ille deficiat. Ubi st̃ isti. qui si
uere essent qͣndo ad te uenirent
occupati tanto negocio qͣndo ad te
intrarent ut blanda manu tua
& ocioso pane delicata post tantũ
laborem alteri digitos. alteri hume¬
ros confricares : S fallunt te ma¬
la demonia quȩ tecũ scortantur:
ut concipias mendacia. & parias
phantasmata. Cur gͦ non respuas
dẏptulum ueri d̾i tuis membranis
inimicũ. quib tot falsos deos adama¬
sti mente uagabunda ꝑ figmenta
cogitationũ tuarũ quib om̃ia poe¬
tica mendacia grauiora & honesti¬

Expanded text:
tis uel potius meretrix prostituta daemotis uel potius meretrix prostituta daemoniis et sacrilegis uanitatibus inpraegnata audes matrimonium catholicum domini tui crimine inpudicitiae lacerare? ostende nobis moechos tuos, splenditenentem ponderatorem et Atlantem laturarium. -illum enim dicis capita elementorum tenere mundumque suspendere; istum autem genu fixo scapulis ualidis subbaiulare tantam molem, utique ne ille deficiat. ubi sunt isti? qui si uere essent. quando ad te uenirent occupati tanto negotio ? quando ad te intrarent, ut blanda manu tua et otioso pane delicata post tantum laborem alteri digitos, alteri humeros confricares? sed fallunt te mala daemonia, quae tecum scortantur, ut concipias mendacia et parias phantasmata. cur ergo non respuas diptychium ueri dei, tuis membranis inimicum, quibus tot falsos deos adamasti mente uagabunda per figmenta cogitationum tuarum, quibus omnia poetica mendacia grauiora et honesti
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ st̃ duo illa precepta dilecti¬
onis d̾i & dilectionis ꝓximi : in
singulis tabulis explicata. Hoc
qͦ dypticiũ ille premisit qui tibi
hec duo precepta ueniens cõmen¬
dauit. in quib tota lex pendet
& ꝓpħȩ. In pͥmo precepto est casti¬
tas nuptiarũ tuarũ. in scd̾o uni¬
tas membroꝵ tuoꝵs. Illo ample¬
ctens diuinitat̃e: isto congregas
societatẽ. Que duo precepta: ipsa st̃¬
& decẽ. Tria ꝑtinent ad d̾m: septẽ
ad ꝓximũ. Opudicũ dẏpticiũ. in qͦue¬
tere figura ille dilector & dilectus tu¬
us prenuntiabat tibi canticũ nouũ
in decacordo ꝑsalterio. tãquã ꝓ te eti¬
am neruos suos extensurus in ligno
ut de peccato damnaret peccatũ in
carne: ut iusticia legis impleret᷑ in
te. O dypticium coniugale: qd̾ non
sine causa odit adultera. Iam enĩ
michi ad te sermo est manichea
congregatio: fallax & fallaciis in¬
uoluta. Ita ne multinuba tot elemen¬

Expanded text:
enim sunt duo illa praecepta, dilectienim sunt duo illa praecepta, dilectionis dei et dilectionis proximi, singulis tabulis explicata. hoc ergo diptychium ille praemisit, qui tibi haec duo praecepta ueniens commendauit, in quibus tota lex pendet et prophetae. in primo praecepto est castitas nuptiarum tuarum, in secundo unitas membrorum tuorum: illo amplecteris diuinitatem, isto congregas societatem. quae duo praecepta ipsa sunt decem: tria pertinent ad deum et septem ad proximum. o pudicum diptychium, in quo uetere figura ille dilector et dilectus tuus praenuntiabat tibi canticum nouum, in decachordo psalterio tamquam pro te etiam neruos suos extensurus in ligno, ut de peccato damnaret peccatum in carne et iustitia legis inpleretur in te. o diptychium coniugale, quod non sine causa odit adultera! Iam enim mihi ad te est sermo, Manichaea congregatio fallax, et fallaciis inuoluta. itane multinuba tot elemen
Abbreviated transcription (Latin):
Aliis lapis ille sig nificauit durã
stoliditate: tibi  aut fitia st¬
aut̃ firmã sta¬
¶bilitatem
Digito d̾i scͥptȩ st̃ tabulȩ ille: digito d̾i
sp onsus tuus eiecit demonia. Digito
di expelle tu doctrinas mendacilo qͦꝵ
terũ qͥ se paraclitũ dicit: ut sc̃o nomine
te seducat. Qͥn qͣ gesimo enĩ die pꝰ pas¬
cha datȩ st̃ illȩ tabulȩ: & qͥnqͣgesimo
die post ꝑ assionẽ sponsi tui quam
racpascha illud p̃figurabat. da¬
quȩ nunc agnosceres. mittebant᷑.
Tantũ noli esse sub lege ne illam
timore non impleasꝰ sed sub gr̃a
ut sit in te plenitudo legis caritas.
slon enĩ aliud dypticiũ recensebat
sponsi tui amicus: cũ diceret. Nam
non adulterabis. non homicidiũ
facies. non concupisces. & si qͦd
est aliud mandatũ in hoc ser¬
mone recapitulat᷑: diliges ꝓxi¬
mũ tuũ tamꝗͣ te ipsum. Dilectio
ꝓximi malũ non oꝑatur. Ple¬
nitudo aut̃ legis. caritas. Ibi

Expanded text:
aliis lapis ille significauit duram aliis lapis ille significauit duram stoliditatem. tibi autem firmam stabilitatem. digito dei scriptae sunt tabulae illae; digito dei sponsus tuus eiecit daemonia; digito dei expelle tu doctrinas daemoniorum meterum, qui se paracletum dicit, ut sancto nomine te seducat. quinquagesimo enim die post pascha datae sunt illae tabulae; et quinquagesimo die post passionem sponsi tui, quam pascha illud praefigurabat, daquae nunc agnosceres, mittebantur; tantum noli esse sub lege, ne illam timore non inpleas, sed sub gratia, ut sit in te plenitudo legis caritas. non enim aliud diptychium recensebat sponsi tui amicus, cum diceret: nam non adulterabis, non homicidium facies. non concupisces et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur. plenitudo autem legis est caritas. ibi
Abbreviated transcription (Latin):
tabulis lapideis: quã suũ thesaurũ
in pellib morticinis. An forte qr
in fabella sua etiã lapides dicutͥ
ossa esse pͥncipum: non eis dubi¬
Nempe gͦ illa testamenti archa
mundius tegebat lapideas tabu¬
las: quã caprina pellis codicem
istors. Hȩc tu misericordit̃ irri¬
de: ut eis irridenda & fugienda
cõmendes. Nam in illo dẏpticto
lapideo iam non tu corde lapideo
intelligis qͥd duro illi popło con¬
grueb̾at: & in eo tam̃ agnoscis pe¬
tr̃a. ipsum sponsũ tuũ. illum quẽ
petrus loquit᷑ lapid̾e uiũu. ab
hõib reꝑbatũ. a d̾o aut̃ electum
& honorificatũ. Iuis gͦ erat lapis
offensionis & petra scandali: tibi
aut̃ lapis quẽ reꝓbauerunt ȩdifican¬
tes factus est in capite anguli. Qs
totũ idem petrus apłs explicat: et
totũ a ꝓpħis a quib istidamnati
alienant᷑ predictũ esse cõmemorat.
Lege sane etiã illud dẏpticiũ. ne ti¬
meas. Plane sponsi tui est.

Expanded text:
tabulis lapideis, quam suum thesaurum tabulis lapideis, quam suum thesaurum in pellibus morticinis. An forte quia in fabella sua etiam lapides dicunt esse ossa principum, non eis dubiNempe ergo illa Testamenti arca mundius tegebat lapideas tabulas, quam caprina pellis codicem istorum. Haec tu misericorditer irride, ut eis irridenda et fugienda commendes: nam in illo diptychio lapideo, jam tu non corde lapideo intelligis, qgruebat? et in eo tamen agnoscis petram, ipsum sponsum tuum, illum, quem Petrus loquitur: lapidem uiuum ab hominibus reprobatum. a deo autem electum et honorificatum. illis ergo erat lapis offensionis et petra scandali; tibi autem lapis. quem reprobauerunt aedificantes, factus est in capite anguli. quod totum idem Petrus apostolus explicat et totum a prophetis, a quibus isti damnati alienantur, praedictum esse commemorat. lege sane etiam illud diptychium; ne timeas. plane sponsi tui est.
Abbreviated transcription (Latin):
non intelligentes hoc eũ ex ꝓpħa dixis¬
se. Hec enĩ uerba quȩ imꝑiti amplectun¬
tur: longe ante quã ꝑ apłm dicerent᷑
& implerent᷑. a ꝓpħis quos respuunt
p̃nuntiata sunt. ꝓpħa eni dixerat.
Auferã ab eis cor lapideum: & dabo eis
cor carneum. Uideant si non hoc est:
non in tabulis lapideis sed in tabulis
cordis carnalib. Nam neq ibi qͦd di¬
ctũ est carneũ. neq hic tabulȩ car
nales:hoc uolunt ut carnalit̾ sapia¬
mus ista. S qr in cõparatione lapidis
qui sine sensu est caro sentit. ꝑ lapi¬
dis insensualitate significatũ est cor
non intelligens: & ꝑ carnis sensuali¬
tatẽ significatũ est cor intelligens.
Tu potius istos irride qui dicunt et
terrã & ligna & lapides habere
sensum. & intelligentiore uita ui¬
uere: carnes aut stolidiore & ob¬
tusiore. Unde non a ueritate. sed
a sua uanitate coguntur fateri.
mundius esse legẽ conscriptã in

Expanded text:
non intellegentes hoc eum ex propheta dixisnon intellegentes hoc eum ex propheta dixisse. haec enim uerba. quae inperite amplectuntur, longe antequam per apostolos dicerentur et inplerentur, a prophetis, quos respuunt, praenuntiata sunt. propheta enim dixerat: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum. uideant, si non hoc est: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. nam neque ibi quod dictum est cor carneum, nenales, hoc volunt, ut carnaliter sapiamus: sed quia in comparatione lapidis, qui sine sensu est, caro sentit; per lapidis insensualitatem significatum est cor non intelligens, et per carnis sensualitatem significatum est cor intelligens. Tu potius istos irride, qui dicunt, et terram et ligna et lapides habere sensum, et intelligentiore vita vivere, carnes autem stolidiore et obtusiore. Unde non a veritate, sed a sua vanitate coguntur fateri mundius esse legem conscriptam in
Abbreviated transcription (Latin):
nã multitudinẽ dulcedinis eius quã
abscondit timentib se. ꝑficit autẽ
sꝑantib in se. Ibi uͦ quom possunt ẽẽ
u̾ba ueracis: in predicatore xp̃i falla¬
cis: Contemne insultationes eoꝵ. qr
bene tibi es conscia ꝓmissionẽ uitȩ e¬
ternȩ te adamasse in munerib spon¬
si tui: id est ipsum sponsum tuũ.qr ip¬
se est uita eterna. Non aut̃ sicut illi
desipiunt ad alienũ d̾m seducta es: ꝓ¬
mittent̃ẽ saturitate uentris & terrã
chananeoꝵ. Intelligis quippe in ipsis
etiã ꝓmissionib te iam tunc figura¬
t̃a. & ꝓpħatamꝰ prescientiã parturis¬
se scõꝵ. Nec lapideo dyticio miserabi¬
li dicacitate reprehenso mouearis. qr
non habes lapideum cor: qd̾ illȩ tabu¬
lȩ lapideȩ in popło pͥore significabans.
mento sed spũ d̾i uiui: non in tabulis
lapideis sed in tabulis cordis carnalib
Ad quȩ u̾ba illi uani gaudent. putantes
apłm rep̃hendisse dispensationẽ illi
tẽpori congruam ueteris testamenti:

Expanded text:
ulcedinis eius, quam abscondit metuentibus se, perfecit autem sperantibus in se. ibi uero quomodo possunt esse uerba ueracis in praedicatore Christi fallacis? contemne insultationes eorum, quia bene tibi es conscia promissionem uitae aeternae te adamasse in muneribus sponsi tui, id est ipsum sponsum tuum, quia ipse est uita aeterna. Non autem, sicut illi desipiunt, ad alienum deum seducta es, promittentem saturitatem uentris et terram Chananaeorum. intellegis quippe in ipsis etiam promissionibus te iam tunc figuratam et prophetatam praescientiam parturisse sanctorum. nec lapideo diptychio miserabili dicacitate reprehenso mouearis, quia non habes lapideum cor, quod illae tabulae in populo priore significabant. mento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. ad quae uerba illi uani gaudent putantes apostolum reprehendisse dispensationem illi tempori congruam ueteris testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
lud eis cõmemorans qd̃ de cęlo dictũ
om̃s audierunt: hic est filius meus
dilectissimus. credite illi. Nec non
& illud mͥ ueri simile non uidet᷑
iudeos pocuisse tacere cũ xp̃c diceret de
se scͥpsisse moysen: quin statim ut pote
maligni & astuti quȩrerent quidnam
illud esset qd̃ de se a moyse scͥptum pu¬
taret. S & hȩc eoꝵ om̃ifaria tacitur
nitas non minus uam nichil tale dixis
oñẽ falsi de capitulo isto: plus tamen
melioris intelligentiȩ lectorem. consecu¬
turũ me aliqͥd credo acturũq aliquid
fateor gr̃as. si sꝑem ꝓfectus ac doctri¬
nȩ quã michi obiutgͣationis tuȩ fidu¬
cia ꝓmittit nulla frustreris inuidia:
si doceas si qͥd est qd̾ me forte legentẽ
pret̾ierit de do ac dño nr̃o mẽmora¬
tũ in scͥptura moysei. Nec dixeris que¬

Expanded text:
lo dictum omnes audierant: hic est filius meus dilectissimus, credite illi. necnon et illud mihi uerisimile non uidetur Iudaeos potuisse tacere, cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret. snitas non minus Jesum nihil tale dixissandam suspicionem falsi de capitulo isto, plus tamen melioris intelligentiae lectorem, consecuturum me aliquid credo, acturumque fateor gratias, si spem profectus ac doctrinae, quam mihi objurgationis tuae fiducia promittit, nulla frustreris invidia; sed doceas, si quid est quod me forte legentem praeterierit de Deo ac de Domino nostro memoratum in sc
Abbreviated transcription (Latin):
pnuntiarem capitulũ hoc aut men¬
bacẽ ĩt̃m. S id quide alienũ pietatis
erat : d̾m existimare mentit᷑u. Re¬
ctius gͦ uisũ est scͥptorib ascͥbere falsita¬
tẽ. quã ueritatis autori mendaciũ:
quippe cũ & ipsum dicente audire¬
mus fures fuisse & latrones. omnes
qui uenerunt ante se. Qua sententia.
primũ om̃ium uideo feriri moysen.
Ad hȩc & cũ maiestatẽ suã loquenti ei¬
dem̾ ubi se mundi lumen appellat. ui¬
dei indignantes reclamarent. qr tu
de te testificaris testimoniũ tuũ non
est uerũ: non eũ uideo ꝓsecutũ ubi
maxime locus exigebat᷑ ut diceret
de se ꝓphetasse moysen: sed tãquam
reuera alienus & nullũ habens ex
eoꝵs patrib testimoniũ respondit.
Nempe in lege ur̃a scriptũ est: qr du¬
oꝵs hoĩumꝰ testimonium uerũ est.

Expanded text:
pronuntiarem capitulum hoc, aut menpronuntiarem capitulum hoc, aut mendacem Iesum. sed id quidem alienum pietatis erat deum existimare mentitum. rectius ergo uisum est scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. quippe cum et ipsum dicentem audirem fures fuisse et latrones omnes, qui uenerunt ante se: qua sententia primum omnium uideo feriri Moysen. ad haec et cum maiestatem suam loquenti eidem, ubi se mundi lumen appellat, Iudaei indignantes reclamarent: quia tu de te testificaris, testimonium tuum non est uerum, non eum uideo prosecutum, ubi maxime locus exigebat, ut diceret de se prophetasse Moysen, sed tamquam reuera alienus et nullum habens ex eorum patribus testimonium respondit: nempe in lege uestra scriptum est, quia duorum hominum testimonium u
Abbreviated transcription (Latin):
nis cuiusq ritu dampnato si esset
inutilis nobis. solas inde de xp̃o
ꝓphetias acciꝑe: Neq hoc ꝓdesset
errorib ad capiendos nosmet
ac redigendos in ꝓpriam serui¬
tut᷑ẽ : qrꝰ nec sp̃itib̾ immundis cũ
idem uĩm esse filium dei exerte
indissimulant̃q confiterent᷑.
ꝓfuit ut minime sint nobis ex¬
accipiam: ita tam̃ ut ipsi hoc
minime ꝓsit ad captiuandum
me in ꝓpriam legẽ quã nichil uide¬
am a paganismo distare. Quapꝑter
nichis om̃ino est qd̾ arbitreris si ꝓba¬
tũ hoc fuerit. me minime gauisurũ.
insufficientes referã grãs. si quẽadmo¬
d̾u ostendis qr xp̃c moysen de se scͥp¬
sisse testatus sit: ita etiã illud doce¬
as quȩnam sint ea quȩ scripsit. Nam
ego quid̾e scͥpturas euis ꝑscrutatus.
ꝓpħias inuenis siue qr nulle sunt.
seu qr intelligere ipse non potui. Un¬
de in ingenti positiis estu. ratione co¬
gebar mnͦ alterũ e duob: ut aut falsũ

Expanded text:
nis cuiusque ritu damnato, si esset nis cuiusque ritu damnato, si esset inutilis nobis, solas inde de Christo prophetias accipere? neque hoc prodesset erroribus ad capiendos nosmet ac redigendos in propriam seruitutem. quia nec spiritibus inmundis, cum idem Iesum esse filium dei exerte indissimulanterque confiterentur, profuit, ut minime sint nobis excripsit, accipiam, ita tamen, ut ipsi hoc minime prosit ad captiuandum me in propriam legem, quam nihil uideam a paganismo distare. quapropter nihil omnino est quod arbitreris, si probatum hoc fuerit, me minime gauisurum sinsufficientes referam gratias, si quemadmodum ostendis, quia Christus Moysen de se scripsisse testatus sit, ita etiam illud doceas, quaenam sint ea quae scripsit. nam ego quidem scripturas eius perscrutatus, sto prophetias inueni, siue quia nullae sunt, siue quia intellegere ipse non potui. unde in ingenti positus aestu ratione cogebar in alterum e duobus, ut aut falsum
Abbreviated transcription (Latin):
moyses de me scripsit: &. si cre¬
deretis moysi crederetis & michi:
Ego uͦ non solum moysen de xp̃o
us non ꝓdesset: si congrua  conue¬
nientia undiq ind̾m nr̃m testimo¬
nia carꝑemus : Si quide esset etiã
tunc liberũ nobis odio manente at¬
q execratione suꝑstitionis eorum.
solas ab eisd̾e de xp̃o excerꝑe ꝓphe¬
tias. Adeo mͥ contrariũ nonꝰ p̃o¬
test esse si & moyses quãus alie¬
nus a yp̃o sit: non nichil tamen
uideatur scripsisse de xp̃o. An qͥs¬
quã hõium non optauerit de
sꝑinis om̃ib florem legere. de om¬
ni herba frugem. de muscis om̃ib
mel. quãuis nec muscas. nec gramen
in cibum. nec spinas in corone ufur¬
pemus ornatũ: An quisquã no¬
let in om̃i ꝓfundo margatitam
nasci. in omnib terris geminas.
in siluis om̃ib poma: Aut si pis¬
cem de mari edere non nocet.a¬
quã bibere nocet: sciuntq hoĩes
utilib sumptis inimica respuere:
nobis liberum non esset religio¬

Expanded text:
Moyses de me scripsit, et: si creMoyses de me scripsit, et: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? ego uero non solum Moysen de Christo us prodesset, si congrua et conuenientia undique in deum nostrum testimonia carperemus? siquidem esset etiam tum liberum nobis odio manente atque execratione superstitionis eorum solas ab eisdem de Christo excerpere prophetias; adeo mihi contrarium non potest esse, si et Moyses, quamuis sit alienus a Christo, nonnihil tamen uideatur scripsisse de Christo. an quisquam hominum non optauerit de spinis omnibus florem legere, de omni herba frugem, de muscis omnibus mel, quamuis nec muscas nec gramen in cibum nec spinas in coronae usurpemus ornatum? an quisquam nollet in omni profundo margaritam nasci, in omnibus terris gemmas, in siluis omnibus poma? ac si piscem de mari edere non nocet, aquam bibere nocet, sciuntque homines utilibus sumptis inimica respuere: nobis liberum non esset religio
Abbreviated transcription (Latin):
res erunt nominis tui in omige
popłi conficebunt᷑ tibi in eternũ et
in scłm scłi. S tu infelix a ser¬
pente corrupta:. qͣndo uł cogitare
conaris que sit pulchritudo filiȩ
regis intrinsecus: Ipsa est enĩ ca¬
stitas mentis ubi tu uitiata es ut
aꝑirentur tibi oculi ad amandu
& adorand̾u solem & lunĩa. ac sic
ꝑ iustũ iudiciũ d̾i alienareris ã
ligno uitȩ qd est ȩterna & inter¬
na sapientia: nichilq aliud uoca¬
res putaresq u̾itatẽ atq sapientiam.
nisi lucẽ istã quã ꝑmale aꝑtos oculos
tractã. & it immensum auctam.
multipliciterq uariata ꝑ imagi¬
nes fabulosas impudica mente con¬
uolueres. Hȩ sunt fornicationes
tuȩ nimis abominandȩ. Et tam̃
patient̃ cogita tas &t reuertere ad
me dicit ueritas. reu̾tere ad me &
mundaberis: repat᷑aberis si confun¬
daris tͥ & refundarismͥ. hoc audi.
Hoc dicit uera u̾itas quȩ nec fal¬
lacib formis cũ tenebrarũ gente
pugnauit: nec fallaci sangu̾ine
te redemit.

Expanded text:
i in omni populi confitebuntur tibi in aeternum et in saeculum saeculi. sed tu infelix a serpente corrupta quando uel cogitare conaris, quae sit pulchritudo filiae regis intrinsecus? ipsa est enim castitas mentis, ubi tu uitiata es, ut aperirentur tibi oculi ad amandum et adorandum solem et lunam, acsi per iustum iudicium dei alienareris a ligno uitae, quod est aeterna et interna sapientia, nihilque aliud uocares putaresque ueritatem atque sapientiam nisi lucem istam, quam per male apertos oculos tractam et in inmensum auctam multipliciterque uariatam per imagines faculosas inpudica mente conuolueres. - hae sunt fornicationes tuae nimis abominandae. et tamen patienter cogita eas et. reuertere ad me,, dicit ueritas. reuertere ad me, et mundaberis, reparaberis, si confundaris tibi et refundaris mihi. hoc audi, hoc dicit uera ueritas, quae nec fallacibus formis cum tenebrarum gente pugnauit nec fallaci sanguine te redemit.
Abbreviated transcription (Latin):
fugi: qd̾ exꝑiri non debui. S tͥ ꝓfecerint eti
amꝑicula mea cuinunc seruit liberatio
de cuius latere facta es. inuero sanguine suo
remissionẽ peccatoꝵ posuisset: absorbu¬
isset me uorago fallaciȩ. & terrã factũ
serpens irreparabilit deuorasset. Noli
decipi nomine u̾itatis. Hanc sola tu
habes & in lacte tuo & in pane tuo.
Hac aut̃ tantũ nomen eius est: ipsa ñ
est. Et in tuis quid̾e grandib secura es.
Sed appello int̃ paruulos tuos. fr̃s. filios.
dominos meos. quos uł tamquã oua sol¬
licitis alis foues. uł tamquã infantes
lacte nutris sine corruptione fecunda
uirgo mater: hos in te appello tẽneros
fȩtus tuos ne garrula curiositate sedu¬
cant᷑ abste. sed potius anathemtizent
siquis eis euangłiz auerit p̃ter id qd̾
acceꝑunt inte̾: nec relinquant uerũ

Expanded text:
fugi, quod experiri non debui. sed tibi profecerint etiam fugi, quod experiri non debui. sed tibi profecerint etiam pericula mea, cui nunc seruit liberatio de cuius latere facta es, in uero sanguine suo remissionem peccatorum posuisset, absorbuisset me uorago fallaciae et terram factum serpens inreparabiliter deuorasset. noli decipi nomine ueritatis; hanc sola tu habes, et in lacte tuo et in pane tuo; in hac autem tantum nomen eius est, ipsa non est. et in tuis quidem grandibus secura es; sed appello in te paruulos tuos. fratres, filios, dominos meos, quos uel tamquam oua sollicitis alis foues uel tamquam infantes lacte nutris, sine corruptione fecunda uirgo mater. hos in te appello teneros fetus tuos, ne garrula curiositate seducantur abs te, sed potius anathement, si quis eis euangelizauerit praeter id, quod acceperunt in te, nec relinquant uerum
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut ueniat in ment̾e adu̾sus
tales apłica illa admonitio. apta.¬
ui uos uni uiro uirginẽ castam
eyhibere xp̃o. timeo aut̃ ne sicut
serpens fefellit euam astutia sua
sic & ur̃ȩ mentes corrũpantur a ca¬
stitate quȩ est in xp̃o: Qͥd enim
agunt isti euangłirantes nobis
preter qd̾ accepimus. nisi ut nos
a castitate corrũpant quã xp̃o ser¬
uamus. qͣndo legẽ d̾i culpant nomi¬
ne uetustatis. & errorem suum no¬
mine laudant: nouitatis. quasi
om̃is uetustas  fugienda sit. aut
om̃uis nouitas ¶ ap̾etenda. cũ et
mandatũ uetus in laude ponat apłs
tari iubeat paulus apłs: Te gͦ uera
sponsa ueri xp̃i eccłia catholica allo¬
quar & ego:te ꝓ modulo meo qualiscũq
filius & seruus tuus positus in te dis¬
pensare cibaria conseruis meis. Caue
semꝑ ut caues manicheoꝵ impĩã ua¬
nitatẽ: iam tuoꝵ ꝑiculo exꝑtam et
liberatione conuictam. Ille me qͦndam
de gremio tuo error excusserat. Exꝑtus

Expanded text:
nisi ut ueniat in mentem aduersus nisi ut ueniat in mentem aduersus tales apostolica illa admonitio: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. timeo autem, ne sicut serpens Euam fefellit astutia sua, sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo? quid enim agunt isti euangelizantes nobis praeter quod accepimus, nisi ut nos a castitate corrumpant, quam Christo seruamus, quando legem dei culpant nomine uetustatis et errorem suum laudant nomine nouitatis, quasi omnis uetustas fugienda sit aut omnis nouitas adpetenda, cum et mandatum uetus in laude ponat aposttari iubeat apostolus Paulus? te ergo, uera sponsa ueri Christi ecclesia catholica, adloquar et ego te pro modulo meo, qualiscumque filius et seruus tuus positus in te dispensare cibaria conseruis meis: caue semper, ut caues, Manichaeorum inpiam uanitatem iam tuorum periculo expertam et liberatione conuictam. ille me quondam de gremio tuo error excusserat; expertus
Abbreviated transcription (Latin):
etiã illam. Unde est illud. Nemo
potest duob dñis seruire. Qd̃ expo¬
suit dicens: non potestis d̾o serui¬
re & mammonẽ. Uetus aut̃ testa¬
mentũ. recte intelligentib ꝓphetia
est noui testamenti. Itaq & in illo
qui intelligebant qd̃ agebant uel
qd̾ ꝑ eos agebat᷑: in nouo testamen¬
to habent istam spem salutis ȩter¬
nȩ. Ad illud enĩ ꝑtinebant qd̃ intel¬
ligebant & diligebant: qr & si non¬
du reuelabat᷑. iam tam̃ figurabat᷑.
Ad uetus aut̃ illi ꝑtinebant qui non
illic amplius quã ꝓmissa tẽporalia
cogitata concupiscebant: in quib
ȩterna figurata & ꝓphetata non
intelligebant. S iam hȩc satis
suꝑq p̾riorib responsionib nr̃is
dic̾ta sunt. Iua uͦ est mirabilis im¬
pudentia: cum manicheoꝵ sacrile¬
ga & immunda societas. etiã castam
sponsam xp̃i se iactare non dubi¬
tat. In quo adu̾sus scẽ eccłiȩ. uerȩ.
catholicȩ casta membra qͥd ꝓficit:

Expanded text:
etiam illam. inde est et illud: nemo etiam illam. inde est et illud: nemo potest duobus dominis seruire, quod exposuit dicens: non potestis deo seruire et mammonae. uetus autem testamentum recte intellegentibus prophetia est noui testamenti. itaque et in illo qui intellegebant, quod agebant uel quod per eos agebatur, in nouo testamento habebant istam spem salutis aeternae; ad illud enim pertinebant, quod intellegebant et diligebant, quia etsi nondum reuelabatur, iam tamen figurabatur; ad uetus autem illi pertinebant, qui non illic amplius quam promissa temporalia cogitata concupiscebant, in quibus aeterna figurata et prophetata non intellegebant. sed haec iam satis superque prioribus responsionibus nostris dicta. Illa uero est mirabilis inpudentia, cum Manichaeorum sacrilega et inmunda societas etiam castam sponsam Christi se iactare non dubitat: in quo aduersus sanctae ecclesiae uere casta membra quid proficit,
Abbreviated transcription (Latin):
miserat ꝑ ꝓpħas suos in scͥpturis
sc̃is de filio suo qui factus est ei ex
semine dauid scd̾m carnẽ: ex ace¬
to uetere. Qͥs hoc sustineret au¬
dire: nisi uos consolaret᷑ idem di¬
cens. oportet hereses esse ut ꝓbati
manifesti fiant in uobis: S qͥd
opus est eade iam suꝑus satis di¬
cta repetere: Nam pannũ nouũ
& uestimentĩi uetus. & uinũ no¬
uũ & utres ueteres non duo testa¬
menta significare sed duas uitas
& spes duas. ad duo uͦ testamenta
intelligenda illam datã esse a dño
similitudinẽ. ꝓpterea om̃is scriba
eruditus in regno d̾i similis est pa¬
trifamilias ꝓferenti de thesauro
suo noua & uetera: ex his quȩ an¬
te diximus recordet᷑ qui potuerit.
uł recenseat qui uoluerit. Duas
enĩ spes siquis habendas putauerit.
ut una ꝓpter felicitate terrenam.
altera & ꝓpter regnũ cęloꝵ d̾o ser¬
uiat: hȩc illam non capit: & cũ
hȩc aliqua tribulatione fuerit ꝑ¬
turbata. deficiens homo amittit᷑

Expanded text:
iserat per prophetas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, ex aceto uetere. quis hoc sustineret audire, nisi nos consolaretur idem dicens: oportet qu haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis? sed quid opus est eadem iam superius satis dicta repetere? nam pannum nouum et uestimentum uetus et uinum nouum et utres ueteres non duo testamenta significare, sed duas uitas et spes duas, ad duo uero testamenta intellegenda illam datam esse a domino similitudinem: propterea scriba eruditus in regno dei similis est patrifamilias proferenti de thesauro suo noua et uetera, ex his, quae ante diximus recordetur, qui potuerit, uel certe recenseat, qui uoluerit. duas enim spes si quis habendas putauerit, ut et propter felicitatem terrenam et propter regnum caelorum deo seruiat, haec illam non capit, et cum haec aliqua tribulatione fuerit perturbata, deficiens homo amittet
Abbreviated transcription (Latin):
na est. & nichil abiciendum qd̾ cum
gratiarũ actione ꝑcipitur. Hec
quem admodum in uobis imple.¬
ta sint. & luce clarius omniũ qui
uos nouerunt oculos tangant: &
supra ꝓ tempore ostendimus. Ista
autẽ quã doctrina apostolica uir¬
ginẽ castam uni uiro ex hibens xꝑo.
a fallacia serpentis qua tu corrupta
es. monet ut caueat: agnoscit deũ
ꝓphetarũ d̾m uerũ d̾m suum. Hu¬
ius ultimȩ pollicitationi secura
credit : cuius tanta ꝓmissa comple¬
ta iam tenet. Nec quisquã dicit
ad presens tempus ei confictos esse
asserit. Quid enim incredibilius
promittebatur: quam id quod a¬
brahȩ dictum est. in semine tuo
benedicentur omnes gentes : Et
quid certius iam tenemus exhi¬
bitum Illa certe est ultima
eius ꝓmissio : quã ꝓpħa breuit comine
morat. Beaci qui habitant in domo
tua: in scła scłoꝵ laudabunt te.fini¬
ta quippe om̃i indigentia & nouis¬
sima inimica morte destructa. ꝑpe¬
tua d̾i laus erit ociosoꝵ negocium:
quo iam nemo accedet. unde lam

Expanded text:
na est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur. haec quemadmodum in uobis inpleta sint, et luce clarius omnium, qui uos nouerunt, oculos tangit et supra pro tempore ostendimus. Ista autem, quam doctrina apostolica uirginem castam uni uiro exhibens Christo, a fallacia serpentis, qua tu corrupta es, monet ut caueat, agnoscit deum prophetarum, deum uerum. deum suum; huius ultimae pollicitationi secura credit, cuius tanta promissa conpleta iam tenet, nec quisquam dicit ad praesens tempus ei confictos esse adserit. quid enim incredibilius promittebatur quam id, quod Abrahae dictum est: in semine tuo benedicentur omnes gentes? et quid certius iam tenemus exhibitum? illa certe est ultima eius promissio, quam propheta breuitemorat: Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te . Finita quippe omni indigentia, et novissima inimica morte destructa , perpetua Dei laus erit otiosorum negotium: quo jam nemo accedet, unde jam
Abbreviated transcription (Latin):
cus in fimbriis aureis: cir cũ amicta
uarietate. Afferent᷑ regi uirgines
post eam. ꝓximȩ eius afferent᷑ tibi.
afferent᷑ in leticia & exultatione.
adducent᷑ in tẽplum regis. A patrib

Expanded text:
cus, in fimbris aureis, circumamicta varietate. Afferentur regi virgines post eam, proximae ejus afferentur tibi. Afferentur in laetitia et exsultatione: adducen
Abbreviated transcription (Latin):
te si toleratis nisi qr ipse est ur̃a
patientia. Faustus nouo melle ple¬
nus respuit acetũ uetus : & paulus
aceto ueteri plenus effudit dimi¬
dium. quo caꝑet infusum mel nouũ
non seruandu sed corrũpendu. Hi¬
des enĩ qd̃ ait apłs. Paulus seruus

Expanded text:
te, si toleratis, nisi quia ipse est vestra te, si toleratis, nisi quia ipse est vestra patientia. Faustus novo melle plenus, respuit acetum vetus, et Paulus aceto vetere plenus, effudit dimidium, quo caperet infusum mel novum; non servandum, sed corrumpendum. Vides enim, quod ait apostolus Paulus, Servus
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit uir eius: soluta est a lege uiri.
Ergo uiuente uiro uocabit᷑ inquit
adultera: si iuncta fuerit alteri uiro.
Qd̃ si mortuus fuerit uir eius: non
erit adultera alii coniuncta. ꝑ hȩc
ostendens. sp̃u mechari eos qui non
ante repudiantes & in mortuis quo¬
damm ponentes legis auctorem:
tum demũ se copulauerint xꝑo.
Qd̾ dictum ad eos precipue spectat
qui crediderunt ex iudeis: uidelicet
ut ipsi sint pͥmȩ suꝑstitionis obliti.
Nobis uͦ in hoc qͥd opus est uł precep¬
to: quib ex gentilitate conu̾sis ad xꝑm
hebreoꝵs d̾s non mortuus debet u̾i¬
deri. sed nec natus: Sane iudeo si cre¬
dat. adonaus uideri debet defunctus.
gentili uͦ ĩdolum: & unicuiq qͦd est
ueneratus ante cognitũ xp̃m. Nam
ille quid̃e a detriti pudoris femina
discrepabit. quȩ post unus mariti
obitũ duob nupserit. Disput xuͦ.
ugustinus respondit. Audite hȩc
quoꝵ corda possidet xꝑc: & uide¬

Expanded text:
fuerit uir eius, soluta est a lege uiri. fuerit uir eius, soluta est a lege uiri. ergo uiuente uiro uocabitur, inquit, adultera, si iuncta fuerit alteri uiro; quodsi mortuus fuerit uir eius, non erit adultera alii coniuncta, per haec ostendens spiritu moechari eos, qui non ante repudiantes et in mortuis quodam modo ponentes legis auctorem tum demum se copulauerint Christo. quod dictum ad eos praecipue spectat, qui crediderint ex Iudaeis, uidelicet ut ipsi sint primae superstitionis obliti. nobis uero in hoc quid opus est uel praecepto, quibus ex gentilitate conuersis ad Christum Hebraeorum deus non mortuus debet uideri, sed nec natus? sane Iuddat, Adoneus debet videri defunctus, gentili vero idolum: et unicuique quod est veneratus ante cognitum Christum. Nam ille quidem a detriti pudoris femina discrepavit, quae post unius mariti obitum duobus nupserit. CAPUT II. AUGUSTINUS respondit: Audite haec, quorum corda possidet Christus; et vide