comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lib: uerbis agitur nisi ut huius defensionesententiae. conditio¬
nis suae acredemptionis oblita semecipsam filiodi non solum
a equare sed & praeferre audeat creatura. Miror autemquomo¬
do non considerant a quib: illud asseritur quam deterior exeo
fructus blasphemiae nascatur : aiunt enim quodindõ est in¬
terius esse credendum. quod autem apud dm̃ est exterius esti¬
mandum : Quo circa si illud quod apud diñ est & exterius est p
est credendum unius cumdõ naturae : consequens est ut illud
quod in dõ est & interius est unius credatur cumdo substantiae:
Adhanc igitur conclusconem ratiocinatio ista ꝑducitur ut sicut
uerbum pro eo quod apud dm̃ est ab eius natura separatur.
ta creatura pro eo quod est indõ unius credatur cum dõ naturȩ
Vnde conuincuntur illa sentire quibus nos & filio aud eant
prȩferre & patri conentur aequare : sic totum confundunt

Expanded text:
libus verbis agitur, nisi ut hujus defensione sententiae, conditiolibus verbis agitur, nisi ut hujus defensione sententiae, conditionis suae ac redemptionis oblita, semetipsam Filio Dei, non solum aequare, sed et praeferre audeat creatura? Miror autem, quomodo non considerant, a quibus illud asseritur, quam deterior ex eo fructus nefandae blasphemiae nascatur. Aiunt enim: « Quod in Deo est, interius esse credendum, quod autem apud Deum est, exterius aestimandum. Quocirca si illud quod apud Deum est, et exterius est, non est credendum unius cum Deo naturae, consequens est ut illud quod in Deo est, et interius est, unius credatur cum Deo substantiae. » Ad hanc igitur conclusionem ratiocinatio ista perducitur, ut sicut Verbum, pro eo quod apud Deum est, ab ejus natura separatur: ita creatura, pro 45 eo quod est in Deo, unius credatur naturae cum Deo. Unde convincuntur illa sentire, quibus nos et Filio audeant praeferre, et Patri conentur aequare. Sic totum confundunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum ee exterius & nos interius : quod si dicendum existimat. ipse
desuis dicts iudicium ferat. Neq enim intali sermone iudex quae¬
endus est alius : quando ipsequi hoc dixit ascipsosit ꝓfecto culpan¬
dur : quid iterum res pondebit aduersus illam eius dembeati paul
sententiã quadicit dedõ qm̃ ex ipso & per ipsum &inipso sunt
norum sensum omnequod indõ est incerus est. &omne quod
apud dm̃ est exterius est: qm̃ arrianis uerbum quod apud
dm̃ est non indõ esse sed exterius eẽ creditur. hoc reliquum
est ut omnib: quaelndõ sunt illud quod apud diñ est in ferius
prȩdicecur : haec autem recepto quia de uerbo scriptũ est om̃a
per ipsum facta sunt ipsa erit secundum arrianos rectitudo
fide ut pponenda sit factura factori : Quis non lamcernit in
quod prȩcipitium improuidi homines cadunt qui uerae fidei re¬
sistentes perfidiam defens a re contendunt : quid enim aliud ta¬

Expanded text:
Verbum esse exterius, et nos interius. Quod si dicendum existimat, ipse Verbum esse exterius, et nos interius. Quod si dicendum existimat, ipse de suis dictis judicium ferat; neque enim in tali sermone judex quaerendus est alius, quando ipse qui hoc dicit a seipso sit profecto culpandus. Quid iterum respondebit adversus illam ejusdem beati Pauli sententiam, qua dicit de Deo: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sant norum sensum, omne quod in Deo est, interius est, et omne quod apud Deum est, exterius est, quoniam Arianus Verbum, quod apud Deum est, non in Deo esse, sed exterius esse credit. Hoc reliquum est ut omnibus quae in Deo sunt, illud quod apud Deum est, inferius praedicetur: hoc autem recepto quia de Verbo scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt , ipsa erit secundum Arianos rectitudo fidei, ut praeponenda sit factura factori. Quis jam non cernit in quod praecipitium improvidi homines cadunt, qui verae fidei resistentes, perfidiam defensare contendunt? Quid enim aliud ta
Abbreviated transcription (Latin):
terius : quod apud aliquem est esse semper exterius. cum flatus
receptus incorpus sic in homine sit ut apud hominem sit & rursũ
ec orpore red ditus ita non sit apud hominem quem ad modium
non est in homine : Minus enim attendit in hoc qđ absurdo ni¬
tebatur assereredocumento quam graiior eum subsequentor
ab surditas teneret innexum: &enim cumdicitur. In principio
erat uerbum & uerbum erat apud dm & ds̃ erat uerbum si ex¬
terius est omne qđ apud din est &interius est omne qđ indõ est
quid illi disputatori peritissimo restat nisi ut nos potiores filio
dĩ eẽ contendat : dicit quippe a postolus dedõ quia in ipso ui¬
uimus & mouemur & sumur: & alio loco : unurds̃ pater ex
quo om̃a & nos in ipso: Nunc iamquis quis illeest qui sub xpĩa¬
no nomine non mecuit aduersus xp̃mtam temere disput ane
cum audit uerbum eẽ apud dm̃ & nos esselndõ: si audet dicat

Expanded text:
terius, quod apud aliquem est esse semper exterius, cum flatus terius, quod apud aliquem est esse semper exterius, cum flatus receptus in corpus, sic in homine sit, ut apud hominem sit. Et rursus e corpore redditus, ita non sit apud hominem, quemadmodum non est in homine. Minus enim attendit in hoc, quod absurdo nitebatur asserere documento, quam gravior eum subsequenter absurditas teneret innexum. Etenim cum dicitur: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Si exterius est omne quod apud Deum est, et interius est omne quod in Deo est; quid illi disputatori peritissimo restat, nisi ut nos potiores Filio Dei esse contendat? Dicit quippe Apostolus de Deo: Quia in ipso vivimus, et movemur, et sumus . Et alio loco: Unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso . Nunc jam quisquis ille est qui sub Christiano nomine non metuit adversus Christum tam temere disputare, cum audit Verbum esse apud Deum, et nos esse in Deo, si audet, dicat
Abbreviated transcription (Latin):
apud nos eẽ. Dicatergo quando apud nos possit eẽ. añ cum cũ
reddimus & eum in nobis non habemus sed hoc puto quia nec de
birro illo dicere audebit. si tamen eũ illi aquo acceperat reddit :
uidet enim quia tunc eum apud sehabuit cumaccepit postquã
autem reddidit. apud sehabereiam destitit : sicut enim acceptione
actũ est ut quod non habuit apud sehaberec: ita redditione factũ est¬
ut quod apud schabuit non habert : Pro indesi birrumdixit non
inse es se sed apud se esse: hunc tamen flatum quem decircum fuso
aere uicissimsumimus & reddimus mibi uidetur quia rĩdicet
non ee apud hominem cum est in homine . quia tunc eum homo
apud se & in sehabet. cum eum accipit spirando : Cum uero
pespirando reddit : sic apud se eum non habet sicut nec inschabet.
frustra igitur in illa disputatione dehoc quod dictũ est. uerbũ
erat apud dm̃. asserere uoluit quod in aliquo est esse semper in¬

Expanded text:
apud nos esse? Dicat ergo, quando apud nos possit esse, an cum eum apud nos esse? Dicat ergo, quando apud nos possit esse, an cum eum reddimus, et eum in nobis non habemus? Sed hoc puto, quia nec de birro illo dicere audebit, si tamen eum illi a quo acceperat reddidit. Videt enim quia eum tunc apud se habuit, cum accepit; postquam autem reddidit, apud se habere jam destitit. Sicut enim acceptione factum est, ut quod non habuit, apud se haberet, ita redditione factum estut quod apud se habuit, non haberet. Proinde si birrum dixit, non in se esse, sed apud se esse, hunc tamen flatum, quem de circumfuso aere vicissim sumimus et 44 reddimus, mihi videtur quia non dicet, non esse apud hominem, cum est in homine, quia tunc eum homo apud se et in se habet, cum eum accipit spirando. Cum vero respirando reddit, sic eum apud se non habet, sicut nec in se habet.Frustra igitur in illa disputatione, de hoc quod dictum est: Verbum erat apud Deum, asserere voluit quod in aliquo est esse semper in
Abbreviated transcription (Latin):
birrur ille apud hominem eẽposset. in homine aute cẽ non posset:
ita filius sit quidem apud patrem sed non sit in patre : Rogo si decorpo¬
rib: istis contrectabilib aliquid in exemplum disputans delecta¬
batur assumere. licet illi ad uersus ueritatem disputanti elementa
qua e auerita tefacta sunt non possent ullatenus suffragari tame
ut tolerabile aliquid dicereuideretur ut deceteris taceam cur
birrum quem manib: tenebat ostendit & non saltim flatum quem
naribus carpebat attendit : Quia sibirrus ille possetdiciapud illũ
esse & non in illo esse: flatus iste tamen quem ex aere carpimus
cum eum spirando ꝑcipimus & apudnos est & in nobis est . & quic¬
quid eius respirando red dimus cum red diderimus nec apud
nos nec in nobis habemus : An forte dicturus est aeris istius
alimentum cum spirando accipimus in nobis tantũ ẽẽ non &iam

Expanded text:
birrus apud hominem esse possit, in homine autem esse non possit, birrus apud hominem esse possit, in homine autem esse non possit, ita Filius sit quidem apud Patrem, sed non sit in Patre. Rogo si de corporibus istis contrectabilibus aliquid in exemplum disputans delectabatur assumere, licet illi adversus veritatem disputanti, elementa quae a veritate facta sunt, non possent ullatenus suffragari, tamen ut tolerabile aliquid dicere videretur, ut de caeteris taceam, cur birrum, quem manibus tenebat, ostendit, et non saltem flatum, quem naribus carpebat, attendit? Quia si birrus ille posset dici apud illum esse, et non in illo esse, flatus iste tamen, quem ex aere carpimus, cum eum spirando percipimus, et apud nos est, et in nobis est: et quidquid ejus respirando reddimus, cum reddiderimus, nec apud nos, nec in nobis habemus. An forte dicturus est, aeris istius elementum, cum spirando accipimus, in nobis tantum esse, non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
hominum. secundum elementa mundi & non secundum xp̃m̃
quia in ipso in habitat omnis plenitudo diuinitatis corpo¬
aliter: Isti econtrario non solum preterito tempore phy¬
lo sophiae mundialis sectantes errorem secundum elementa
mundi dedõ existimauerunt disputandum. sed ita sunt toqus nunc
yelegionis obliti ut cum dedõdisputant. Nec ipsa elementa mundi
istius corporalis attendant: ac sic dum ocidos intelligentiae &ia
contra ea quaeuidentur pertinaciter claudunt: numquam inui sibilia
di per ea quae facta sunt conspiciunt : Quid enim potest absurdius dici
quam ut cũ dedõ quis disputat non nisi decrassiorib: tantũcorporib:
documenta disputationis assumat: Magnum enim quiddam sibi illȩ
uisus est inuenire cum accepto birro &manib: retento interrogasset
utrum sic̃ apud illum esset : ita in illo esset ex indedocereuolens que¬
admodumbirrum apud hominem sic eẽfilium apud patrem ut quia

Expanded text:
hominum, secundum elementa mundi, et non secundum Christum: hominum, secundum elementa mundi, et non secundum Christum: quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter , isti e contrario, non solum praeterito tempore philosophiae mundialis sectantes errorem secundum elementa mundi, de Deo existimaverunt disputandum, sed ita sunt totius tunc religionis obliti, ut cum de Deo disputant, nec ipsa elementa mundi istius corporalis attendant: ac sic, dum oculos intelligentiae etiam contra ea quae videntur pertinaciter claudunt, nunquam invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta conspiciunt. Quid enim potest absurdius dici quam ut cum de Deo quis disputat, non nisi de crassioribus tantum corporibus documenta disputationis assumat? Magnum enim quiddam sibi ille visus est invenire, cum accepto birro et manibus retento interrogasset utrum, sicut apud illum esset, ita in illo esset. Exinde docere volens quemadmodum birrum apud hominem, sic esse Filium apud Patrem, ut quia
Abbreviated transcription (Latin):
nos accipiendum & quiabirrus illequen ipse recinebat
sic apud illum esset ut in illo non essec. acpehoc exeo qđ
apudillum esset non tamminillo essec: extraillum non intra
illum esset : Eodem modo uerbum quoq di quod ds est. cre¬
dendum quidem apud patrem esse non in patre esse. & ob hoc
netꝰ unius cum patreesse substantiae. qm̃ quic quid siç
apud aliquem est ut in illo non sit: ꝓfecto sic apud illũ est
ut unius cum eo substantiae esse non possit : Haec est eorũ
ratiocinatio rationi contraria. haec legalis disputatio
legidĩ intolerabiliter in imica. Hinc dominantexp̃o aliquu
bus paruulorum perturbetur auditus : Pertinet enim
ad nraeseruitutis officium aduersus nascentem pestilentiõ
cuius libet opinionis mortiferaȩ salubria diuinorum elo¬
fideles praemoneat dicens. uidetenequis uos decipiat ꝑ
phylosophiam &inanem fallaciam secundumtraditionem

Expanded text:
nos accipiendum. Et quia birrus ille, quem ipse retinebat, nos accipiendum. Et quia birrus ille, quem ipse retinebat, sic apud illum esset, ut in illo non esset, ac per hoc, ex eo quod apud illum esset, non tamen in illo esset, extra illum, 43 non intra illum esset: eodem modo Verbum quoque Dei quod Deus est credendum quidem apud Patrem esse, non in Patre esse, et ob hoc nec unius esse cum Patre substantiae: quoniam quidquid sic apud aliquem est, ut in illo non sit, profecto sic apud illum est, ut unius cum eo substantiae esse non possit. Haec est eorum ratiocinatio, rationi contraria. Haec legalis disputatio legi Dei intolerabiliter inimica. CAPUT II. bus parvulorum perturbetur auditus, pertinet enim ad nostrae servitutis officium, adversus nascentem pestilentiam cujuslibet opinionis mortiferae salubria divinorum elofideles praemoneat, dicens: Videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam, secundum traditionem
Abbreviated transcription (Latin):
non solum diuinarũ scripturarũ sed &i am ipsius humanitatis
externa : Comperi quippequandam eos deinitio euangelu
secundum iohannem in solitam nunc sererequestionem ut illud
quod dictum est. in principio erat uerbum & uerbum erat aput
dm̃ & dr̃ erat uerbum : ita intelligendum atq exponendum pu¬
tent ut idipsum uerbi apud patrem esse. non in patre eẽ sed ex tra
patrem esse accipiendum existiment Ita ut quulam eorũ quan¬
tum auditu comperidum dehis duabus pixpositionibus hoc et
in & apud inter eos oriretur quodam die conflictus accepto
cuius dam birro & manib: retento interrogasset an in illo
es set cum apud illum esset birrus ille quem ipseretineret.
Atq hinc suam quasi sententiam firmaturus . hac sermonen
suum definitio neclausisse cum aliquid in nobis eẽdicitur
intranos intelligendum dum uero apud nos essedicitur . extri

Expanded text:
non solum divinarum Scripturarum, sed etiam ipsius humanitatis non solum divinarum Scripturarum, sed etiam ipsius humanitatis externa. Comperi quippe quamdam eos de initio Evangelii secundum Joannem, insolitam nunc serere quaestionem; ut illud quod dictum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , ita intelligendum atque exponendum putent, ut id ipsum Verbum apud Patrem esse, non in Patre esse, sed extra Patrem esse accipiendum existiment: ita ut quidam eorum quantum auditu comperi dum de his duabus praepositionibus, hoc est in et apud, inter eos oriretur quodam die conflictus, accepto cujusdam birro, et in manibus retento, interrogasset an in illo esset cum apud illum esset birrus ille, quem ipse retineret. Atque hunc hinc suam quasi sententiam firmaturum hac sermonem suum definitione clausisse, cum aliquid in nobis esse dicitur, intra nos intelligendum, dum vero apud nos esse dicitur, extra
Abbreviated transcription (Latin):
sed consiliumdedit . utrumq si ne dubio illo habens largiente
a quo nisi accepisset : super erogare non posset:¬
Aconsideratur ac ꝑpenditur caritatis: non minus inuenitur
mirabilis quam suauis : Quis enim eam nonmirecur. autquis
non ad modũ delectetur : cuius sarcina cum portatur nonfa¬
tigatione animum debilitat. sed a lacritate confortat: Ipsa
enim cum onerat : subleuat. & miro modo quem onerat. nonper¬
mittit comprimi: quem subleuat non sinit extolli: Haec me
tibi praeceritum debitum cumdñi adiutorio ꝑsoluentem . ru¬
sus efficit debitorem : lam en imdequattuor questionibus
quas mihi miseras per tractandas. illo adiuuante qui sapientũ
prȩstat paruulis duos libros ab solueram. cupiens tibi red¬
derequod debebam: sic repenteciuiusdam assertionis arrianş
meas aurer ꝑstrinxit opinio quaetanto magis inutilis estad¬
inuentionegenita. quanto magis ab omnireperitur intelleca

Expanded text:
sed consilium dedit. Utrumque sine dubio illo habens largiente, sed consilium dedit. Utrumque sine dubio illo habens largiente, a quo nisi accepisset, supererogare non possetconsideratur ac perpenditur caritatis, non minus invenitur mirabilis quam suavis. Quis enim eam non miretur, aut quis ea non admodum delectetur, cujus sarcina cum portatur, non fatigatione animum debilitat, sed alacritate confortat? Ipsa enim cum onerat, sublevat, et miro modo, quem onerat, non permittit comprimi, quem sublevat, non sinit extolli. Haec me tibi praeteritum debitum, cum Domini adjutorio, persolventem, rursus efficit debitorem. Jam enim de quatuor quaestionibus quas mihi miseras pertractandas, illo adjuvante qui sapientiam praestat parvulis, duos libros absolveram cupiens tibi reddere quod debebam. Sic repente cujusdam assertionis Arianae meas aures perstrinxit opinio, quae tanto magis inutili est adinventione genita, quanto magis reperitur ab omni intellectu,
Abbreviated transcription (Latin):
tamen libris sicut ipse mecum nosti a pertis sine positus inuenitur:
Net tuã prudentiam latet eorumquae a sc̃is patrib: qui fides
catholicae rectam indoctrina sp̃s sc̃i regulam defenderunt diuer¬
sis modis uel in expositionib: uel inde fensionib: suis inueniunt᷑
posita quicquid a nobis ponatur itanos illius loci asstruere
ueritati congruum sensum ut aliis patrum sententiis aeque ue¬
ritati congrus non denegemus assensum : Neq enim a uerita te
receditur si in hac suꝑ erogatione a pħ siue quod sc̃s ambrosius
scu quod sci augustinus siue quod scr optatus senserunt. a nobis
quoq salua ueriate fidei sentiatur : Om̃ si digne creditur duob:¬
denariis acceptis aliquid super erogassepaulum in eo quod pro¬
prii laboris sumptu euangelium prȩdicans stipendium sibi de¬
bitum a fidelibus non exegit. Digne &iam super erogasse
aliquid creditur in eoquod de uirginibus p̃ceptũ dñi non habut

Expanded text:
tamen libris sicut ipse mecum nosti apertissime positus invenitur. tamen libris sicut ipse mecum nosti apertissime positus invenitur. Nec tuam prudentiam latet eorum quae a sanctis Patribus, qui fidei catholicae rectam in doctrina sancti Spiritus regulam defenderunt diversis modis, vel in expositionibus, vel in defensionibus suis, inveniuntur posita, quidquid a nobis ponatur, ita nos illius loci astruere veritati congruum sensum, ut aliis Patrum sententiis aeque veritati congruis non denegemus assensum. Neque enim a veritate receditur, si in hac supersive quod sanctus Augustinus, sive quod sanctus Optatus senserunt a nobis quoque salva veritate fidei sentiatur. denariis acceptis, aliquid supererogasse Paulum, in eo quod proprii laboris sumptu Evangelium praedicans, stipendium sibi debitum a fidelibus non exegit; digne etiam supererogasse aliquid creditur, in eo quod de Virginibus praeceptum Domini non habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
iugalis : suprauidualis atq hac superior uirginalis : &siquid
aliud secundum fidem ciuitatis huius intelligi & dicipotest:
hoc &iam deceteris quaehic exponenda sunt dixerim. quia &¬
sinon uno diseruntur modo : adunani tamen catholicae fides
concordiam reuocanda sunt : Rursus idem beatus augustinus
in libro primo detrinitate asserit utile esse plures libros fieri
ad plurimos res ipsa ꝑuencat ad alios sic ad alios autem sic : Si
ergo illa quaede archa noe beatus augustinus unoloco duob
posuit modis aduob: hominib: singula assumpta singulis po¬
nantur in locis. nonne uterq digne tenax pronuntiabitur u¬
ritatis si tamen sic uterq unum horum suis inditum dictis ui¬
deatur asstruere . ut illud quod alter insuis dictis a eque uerita¬
ti congruum ponit. magis pacatus approbet quam contentiosus
forsitan in sc̃i augustini dictis non inueniatur : in scĩ optati

Expanded text:
iugalis, supra uidualis adque hac superior uirginalis, et si quid iugalis, supra uidualis adque hac superior uirginalis, et si quid melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dici potest. Hoc etiam de ceteris, quae hic exponenda sunt, dixerim, quia, etsi non uno diconcordiam revocanda sunt. » Rursus idem beatus Augustinus in libro primo de Trinitate asserit utile esse plures libros a plurad plurimos res ipsa perveniat, ad alios sic, ad alios autem sic. Si ergo illa, quae de arca Noe beatus Augustinus uno loco duobus posuit modis, a duobus hominibus singula assumpta singulis ponantur in locis, nonne uterque digne tenax pronuntiabitur veritatis; si tamen sic uterque unum horum suis inditum dictis videatur astruere, ut illud quod aliter in suis dictis aeque veritati congruum ponit, magis pacatus approbet quam contentiosus forsitan in sancti Augustini dictis non inveniatur, in sancti Optati
Abbreviated transcription (Latin):
rantur si ab eius sensu qui ista conscripsit non uult longe ab¬
erruntqui expont exempligratia uelut siquis pra quod hic
scriptum est in feriora bicamerita & tricamerata facies eam
non quod ego in illo operedoi uelit intelligi : quia ex om̃nib. goi¬
tibus ecdesia congregatur. bi cameratamdictam̃ propterduo
alio modo dicit iud eos & grecos Tricameratim uero toquod
omnes gentes decribus filuis noe post diluiuũ t parita fint sed
aliul dicait aliquis quod afide iegula nonsit a lienun. Namer̃
nonsolas in inferiorib: mansiones habert arcam uoluuẽt iaenqo
&iam in superionib: & haecdexitbicumerata. Minsuper iorib
superiorum & hȩc appellauit tricamerata : ut abimo sur sum
uersus tertia consurgerethabitatio. Pos sunt hi intelligi
& tria illa quae cõmendat apostolus fides spes caritas : possi
&iam multo conuenientius tres illae ubertates eu angelicae
tricena sexagena centena. ut in infimo habite pudicitia con¬

Expanded text:
rantur, si ab ejus sensu qui ista conscripsit, non vult longe abrantur, si ab ejus sensu qui ista conscripsit, non vult longe aberrare qui exponit: exempli gratia, velut si quispiam quod hic scriptum est, inferiora bicameratam et tricameratam facies eam, non quod ego in illo operetibus ecclesia congregatur, bicameratam dictam propter duoos apostolus et alio modo dicit Iudaeos et Graecos; tricameratam uero eo, quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluuium reparatae sunt; sed aliud dicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit, uerum etiam in superioribus et haec dixit bicamerata et in superioribus superiorum et haec appellauit tricamerata, ut ab imo sursum uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus, fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae ubertates euangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia con
Abbreviated transcription (Latin):
peris sicut ab eo posita sunt uerba sub nectam : Igit᷑ aduersu
faustũ hȩc posuit : quodin inferiora arcuebi camerata &trica¬
merata conseruuntur sicut ex omnib: gentib ul bi pertitam
multitudinem congregat ec clesia propter circumcisionon &
pieputium ul tripertitam propter filios noe quorũ ꝓger
iepletus est orbis : inquinto decimo autem libro deciuitatediꝰ me¬
moritae arcae proloci oportuni tate ad gressus ex ponere sa¬
cramentũ. postaliqua in hoc quod dicitur bicameratam & tri¬
cameratam arcam noe debereconstruere illius expositionis qu
in libris aduersus faustum manicheum continetur indidit
mentionem haec subsequenter adiciens : & fieri quidet potest
ut & nobis quispiam & alius alio exponathȩc aptius dumtũ
ea quaedicuntur adhanc dequa lo quimur dĩ ciuitate inhoc
saeculo maligno tamquam indiluuio peregrin ante om̃a refe¬

Expanded text:
operis, sicut ab eo posita sunt, verba subnectam. Igitur adversus operis, sicut ab eo posita sunt, verba subnectam. Igitur adversus Faustum posuit haec: « Quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur, sicut ex omnibus gentibus vel bipartitam multitudinem congregat Ecclesia, propter circumcisionem et praeputium, vel tripartitam propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. » In quintodecimo autem libro de Civitate Dei, memoratae arcae pro loci opportunitate aggressus exponere sacramentum, post aliqua, in hoc quod dicitur bicameratam et tricameratam arcam Noe debere construi, illius expositionis quae in libris adversus Faustum Manichaeum continetur, indidit mentionem, haec subsequenter adjiciens: « Et fieri quidem potest, ut et nobis quispiam et alius alio exponat haec aptius. Dum tamen ea quae dicuntur ad hanc, de qua loquimur, Dei civitatem in hoc saeculo maligno, tanquam in diluvio peregrinantem, omnia refe
Abbreviated transcription (Latin):
est aperir secreta dixerunt pleraq non uno modotantũ sed
multi pliciter sin eoffensionedum taxat uerae fidei non indecen¬
ter intelligi sicut ipsebeatus augustinus in mysterio arcae
noe fecissecognoscitur aduersus faustum : Namq manicheũ
asserentem in libris ueteris testamenti nihil dexpi incarne uera
futuro aduentu prophetice contineri. ostendens idembeati¬
simus augastinus nr̃am ueterem scripturã propheticis dexpo
significationib: plenam & obhocdiuinitus inspiratam : sic lntor
cctera illudexponit quod memoratam arcambicameratam &
tricameratam dr imperat construendam ut in libro deciuitatede¬
quinto decimo duob. aliis modisciusdem loci mysticã explan¬
tionem non doctis huma naesa pientiae uerbis . sadueresi cut
a postolus dicit indoctrina sp̃r nonminus dulciter quamm¬
rabiliter explicuret : quod ut facilius agnoscatur utriuri

Expanded text:
est aperire secreta, dixerunt pleraque non uno modo tantum, sed est aperire secreta, dixerunt pleraque non uno modo tantum, sed multipliciter, sine offensione duntaxat verae fidei non indecenter intelligi. Sicut ipse beatus Augustinus in mysterio arcae Noe fecisse cognoscitur adversus Faustum: namque Manichaeo asserente, in libris Veteris Testamenti nihil de Christi in carne vera futuro adventu prophetice contineri, ostendens idem beatissimus Augustinus nostram veterem Scripturam propheticis de Christo significationibus plenam, et ob hoc divinitus inspiratam, sic inter caetera illud exponit, quod memoratam arcam bicameratam et tricameratam Deus imperat construendam, ut in libro de Civitate Dequintodecimo, duobus aliis modis ejusdem loci mysticam explanationem, non doctis humanae sapientiae verbis, sed vere sicut Apostolus dicit in doctrina spiritus, non minus dulciter quam mirabiliter explicarit. Quod ut facilius agnoscatur, utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
pepat. duo scilicet testamenta haec ꝑ docerinam quasi sumptus
impendit. docuit quomodo coniugales xp̃iani debeant uiuere
Dequo cum quaereretur quid deuirginibus prȩcipert
ns pondit sibi deuirginibus nihil esse mandatum: confessus et
se duo testamenta hoc estduos denarios erogasse: explicatieran
quodam modo sumptus. sed qui saucium commenda uerat . pro¬
miserat se red diturũ quicquid incura amplius erogasset post
impensos duos denarios : Nonp̃cepta sed consilium erogat
paulus aduirginitatem. Nec impedimento est uolentibus. Nec
nolentes impellit aut cogit : Cum itaq. hic beati apł locus
tripertito sit modo a tribus quos nominauimus uiris scs expo¬
situs quis quis unum modum exhis trib: posuerit: a ueritate
utiq non dissentit: Neq enim necesse est ut qđ multipliciter in¬
telligitur. In omnib: scriptis multipliciter inseratur : Nam
& ipsi sc̃i quorum ministerio ds̃ scripturarum suarũ dignatu

Expanded text:
perat, duo scilicet Testamenta. Haec per doctrinam, quasi sumptus perat, duo scilicet Testamenta. Haec per doctrinam, quasi sumptus impendit. Docuit qde quo cum quaereretur, quid de uirginibus praeciperet, respondit de uirginibus nihil esse mandatum. confessus est se duo testamenta, hoc est duos denarios erogasse: expliciti erant quodammodo sumptus, sed quia, qui saucium commendauerat, promiserat se redditurum, quicquid in curam amplius erogasset, post inpensos duos denarios non praecepta, sed consilium erogat Paulus ad uirginitatem; nec inpedimento est uolentibus nec nolentes inpellit aut cogit: qui tripartito sit modo a tribus quos nominavimus viris sanctis expositus, quisquis unum modum ex his tribus posuerit, a veritate utique non dissentit, neque enim necesse est ut quod multipliciter intelligitur, in omnibus scriptis multipliciter inseratur. Nam et ipsi sancti, quorum ministerio Deus Scripturarum suarum dignatus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗiñ sic laborantes oportet suscipere in firmos: Nam & tessa¬
lonicensibus scribens memores enim estis frs laborm nrm¬
& fatigatione nocte & dieo perantes nequem ur̃m graua¬
remus : nam & ad corinthios hanc dicit mercedem suam ut
euangeliũ p̃dicanssine sumptu ponat euangelium ut non ab¬
utatur potestate sua in euangdio : cu mergo hoc sc̃s augustinꝰ
competenter & congrue posuis set : non tamen in competens
uideri aut in congruum debet qđ sc̃s ambrosius beatipauli
suꝑ erogationem uel insermonib: atq epistolis eius uel in
nimio labore mentis & corporis collocauit : Sc̃s autẽ optatus
milebitanus insexto aduersus parmenianum libro consiliũ
deuirginibus paulũ super erogasse testat᷑ his uerbis : uirgini¬
tas enim uoluntatisrẽs est non nec essitatis : Deniq stabularius
ille a postolus paulus cui confossus peccatorum uul neribus
populus commendatus est duor denarios quod erogasset acce¬

Expanded text:
quoniam sic laborantes oportet suscipere infirmos . Nam et Thessaquoniam sic laborantes oportet suscipere infirmos . Nam et Thessalonicensibus scribens, Memores enim estis, in fatigationis, nocte et die operantes, ne quem vestrum gravaremus , nam et ad Corinthios hanc dicit mercedem suam, ut Evangelium praedicans, sine sumptu ponat Evangelium ut non abutatur potestate sua in Evangelio . Cum ergo hoc sanctus Augustinus competenter et congrue posuisset, non tamen incompetens videri aut incongruum debet, quod sanctus Ambrosius beati Pauli supererogationem vel in sermonibus atque epistolis ejus, vel in nimio labore mentis et corporis collocavit. Sanctus autem Optatus Milevitanus, in sexto adversus Parmenianum libro, consilium de Virginibus Paulum supererogasse testatur his verbis: Virginitas enim voluntatis res est, non necessitatis. Denique stabularius ille apostolus Paulus, cui confossus peccatorum vulneribus populus commendatus est, duos denarios quos erogasset acce
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiam sibi gratum sacrificiũ facit quacipsam semꝑ poscit
gratiam sp̃italis caritatis accipere per quam sepos sit honiã
uiuam scam dõplacentem iugiter exhibere: Scribis pretent
non habeo consilium autendo : Quod consilium in epistola
quam ad tenuper scripsi ad illud pertinere memoraui quo
duob: denariis adño acceptis fidelis stabularius suꝑero gaui
Cuius loci sensun licet nonita ascõ augustino positum asseras.
alios tamen in lustres uiros taliter hoc posuisse confirmas:
est quidem uerum quia sc̃s augustinus hocdixit ab apostolo
suꝑ erogatũ qđ cum secundum prȩceptum possec si uellet de
euangelio uiuere maluit tamen non solum sibi sed & his qui
cum illo erant proprus manib: laborare sicut ephesiis uera¬
citerdexit ipsi scitis qm̃ ad ea quaemihiopus erant & his qui
mecum sunt ministrauerunt manus istae. &om̃a ostendi uob

Expanded text:
Ecclesiam sibi gratum sacrificium facit, quae ipsum semper poscit Ecclesiam sibi gratum sacrificium facit, quae ipsum semper poscit gratiam spiritalis caritatis accipere per quam se poscit hostiam vivam, sanctam, Deo placentem jugiter exhibere. CAPUT non habeo, consilium autem do. Quod consilium in epistola quam ad te nuper scripsi ad illud pertinere memoravi quod, duobus denariis a Domino acceptis, fidelis stabularius supererogavit . Cujus loci sensum, licet non ita a sancto Augustino positum asseras, alios tamen illustres viros taliter hoc posuisse confirmas. Est quidem verum: quia sanctus Augustinus hoc dixit ab Apostolo supererogatum, quod cum secundum praeceptum posset, si vellet, de Evangelio vivere, maluit tamen non solum sibi, sed et his qui cum illo erant, propriis manibus laborare, sicut Ephesiis veraciter dixit: Ipsi scitis, quoniam ad ea quae mihi opus erant, et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istae. Et omnia ostendi vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
pspinsmꝰ quidatis est nobis : s uib sequenter auteb &iam quod
uidus apostolus in epistola suaposuit remoto dubitationis
arbiguo stes augustinus ex posuit : Iudas enim apli dicit hi
sunt quo segregant senet ipsor animaler spm non babeter ddib¬
impositionem redeuntib: henticis dari. quamspitali sacrifi¬
cio diuinitus tribui: hoc autem qui sentit aut dicit ꝓfecto
non dum intelligit qualiter semecipsos ex hibeant hostiam ui¬
uam scam doplacentem : Siqui scis maticorũ & hereticorũ
mor tiferum relinquenter errorem ad catholice ueritatis
redeunt unitatem : ubi offerentes sacrificiumdo spĩncon¬
tionem humidiati cordis inunitatem membrorum redeunt
illius sacerdotis qui dilexitnos sicut dicit apostolus &
obtulit semet ipsum pronobis oblationem & hostiam do
in odo rom suauitatis : ut autem redeant & sp̃itale sacrifi¬
ritatis & communionis sacrificium ds̃ libenter accipit : qui
dum caritatem suam per spmscindiffusam in ea custodit ipsan

Expanded text:
m qui datus est nobis. » Subsequenter autem etiam, quod Judas apostolus in Epistola sua posuit, remoto dubitationis ambiguo, sanctus Augustinus exposuit. Judas enim apostolus dicit: Hi sunt qui segregant semetipsos, animales, Spiritum non habentes. Eum per manus impositionem redeuntibus haereticis dari, quam spiritali sacrificio divinitus tribui? Hoc autem qui sentit, aut dicit, profecto nondum intelligit, qualiter semetipsos exhibeant hostiam vivam sanctam, Deo placentem, si qui schismaticorum et haereticorum, mortiferum relinquentes errorem, ad catholicae veritatis redeunt unitatem, ubi offerentes sacrificium Deo spiritum contionem humiliati cordis in unitatem membrorum redeunt illius sacerdotis qui dilexit nos, sicut dicit Apostolus: Et obtulit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Ut autem redeant et spiritale sacrifiritatis et communionis sacrificium Deus libenter accipit: quia dum caritatem suam per Spiritum sanctum diffusam in ea custodit, ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
si localiter secundumditatem missus est filius aut localiter
crederetur inclusus : & ubi est quod immensitatem suã ds̃ ipse¬
taliter nobis in sinuat dicens. Celũ & terrã ego impleo : filii quoq
immensitatem ꝓpheticus sermo cõmendat ñ obis Dequo serbo¬
imiiues sieloquctur : magnus est & nonhabe finem exuudsus au
im mensus : & quia ipse at uirtur & sapientiadi. deipso utiq
elatiu attiagio afincusq ad finem fortatr & ipspunit
omia siauigre : Apostolica quoq tenemus p̃dicatione smꝑtun
Quia ln a pocondita sunt uni uersa in cacdis & interra iunpilu¬

Expanded text:
si localiter secundum Deitatem missus est Filius, aut localiter si localiter secundum Deitatem missus est Filius, aut localiter credetur inclusus. Et ubi est, quod immensitatem suam Deus ipsetaliter nobis insinuat dicens: Coelum et terram ego impleo , Filii quoque immensitatem propheticus nobis sermo commendat. De quo sanctus Jeremias sic loquitur: Magnus est et non habet finem: excelsus et immensus . Et quia ipse est virtus et sapientia Dei, de ipso utique dicitur: Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Apostolica quoque tenemus praedicatione compertum, quia in Christo condita sunt universa in coelis et in terra, visibil
Abbreviated transcription (Latin):
bas qumegomit tan uobis spinueritatis qui a patreporo sela
& abspu mussus estfilius & a patre & filio missus estsps : ueruo¬
tamen neo filu nec spe sci missionem localiter factamquis qua
debet pianus accipere sed illo missionis nomine opus intellsasi¬
mus manifastationis indultae : Sicenim non localiter missus eit fili
lo cadis aduentus Cum tamen filius dilectorib: suis nontantum
suum sed a patris ꝓmatataduentũ : ait enim : siquis diligitone
sermonem meum seruabit. & pater meus diliget eũ & ad eumuenie¬
mus & m ansionem apud eum faciemus : Sicut ergo pater & filius
nus quam quidem desunt. & tamen adquem uolunt ueniunt. ꝑ
gratui en imueniunt qui ꝑ potentiam nus quam desunt sic aũ
n missioneuel aduentu sps scĩ nullus localis allius accipiendus
est motus sed nrae credendus est scĩ ficationis effectus : ream

Expanded text:
tus, quem ego mittam vobis spiritum veritatis, qui a Patre procedit, tus, quem ego mittam vobis spiritum veritatis, qui a Patre procedit, Spiritu missus est Filius, et a Patre et Filio missus est Spiritus. Verumtamen, nec Filii nec Spiritus sancti missionem localiter factam quisquam debet Christianus accipere, sed illo missionis nomine, opus intelligamus manifestationis indultae. Sic enim non localiter missus est Filiulocalis adventus. Cum tamen Filius dilectoribus suis non tantum suum, sed et Patris promittat adventum; ait enim: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus . Sicut ergo Pater et Filius nusquam quidem desunt, et tamen ad quem volunt, veniunt per gratiam enim veniunt, qui per potentiam nusquam desunt, sic etiam in missione vel adventu Spiritus sancti nullus localis illius accipiendus est motus, sed nostrae credendus est sanctificationis effectus. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sabulo missionis nec inferiormaccipi deberespmscn necninaur
Quia siminor : utiq inferior &si inferior utiq minor Hor
duti praenionuimus scienter ab hereticis quam maxime fide nras
frrquenter obit̃ tum ideo spm̃ scm̃ munormenden dunpfire aifi¬
quori & a piatreiis sus est & afilio Porro autensi misso mteens po¬
fior est cuedendus : cogno scant in hoe suamconiinci ꝑfiaiami spo
mittretur dexit & post quam missus ost p pria costi fcatio nestiouu
Nam ueniens nazꝰ a reth & synagogam ingressus cumtra dito sibi ad
legendum libro esuiaeꝓphetae illum locũ reuoluenet ubi seruptum
et. sps dñi super mepropter quod unxit me euangelin a piuperi¬
bus misttme reddito uolumine ueritatem ꝑphetiae illius prre¬
sens titestanus est esfectu completam dicens hodiecom pletaesa
baee scriptura in aurib: uris: sed & alio eius dem ꝓphetaeloco
passionem sua hoc modo ꝓnuntiat : cuma utemuner et poraeh¬

Expanded text:
vocabulo missionis, nec inferiorem accipi debere Spiritum sanctumvocabulo missionis, nec inferiorem accipi debere Spiritum sanctum, nec minorem: quia si minor, utique inferior: et si inferior, utique minor. Hoc autem praemonuimus, scientes ab haereticis quam maxime fidei nostrae frequenter objectum, ideo sanctum minorem credendum Patre ac Fiquia et a Patre missus est, et a Filio. Porro autem si misso mittens potior est credendus, cognoscant in hoc suam convinci perfidiam, quia mitteretur, dixit, et postquam missus est, propria testificatione firmavit. Nam veniens in Nazareth, et synagogam ingressus, cum tradito sibi ad legendum libro Isaiae prophetae, illum locum revolveret ubi scriptum est: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus missenti testatus est effectu, completam dicens, Hodie impleta est haec scriptura in auribus vestris . Sed et alio ejusdem prophetae locopassionem suam hoc modo pronuntiat: Cum autem venerit Paracle
Abbreviated transcription (Latin):
man festum est scm̃ quoq baptis macdebrari : Neq onimpitiudio
titur nomen ostendit nullum eẽ intrinitatediscrimen Qquia dun
id solius patris ꝑsonam honoris sermo dirigitur  ben uude
fide tota trinitas honoratur. E dum ad patrem litantis dessina
intentio sacrificiimunus omne trinitati uno eodemq offertia
unumsa crificium offerimus uanis henti corũ nonino ueamur
obiectis cumad hoc sequendum acrobustis si me netinendum &
uinitus ꝓmulgatis instruamur oraculis & pcedentiu scorũ fin¬
mur exemplis : lam nunc&iam illa nobis es desprscimis suono¬
ad sc̃i ficandum oblationis nraemunus. sc̃i sp̃r tintũmissio pos¬
nequeat sucrificiũ corporis sui qđ offerimus nos cum corpus sũ
sccrandum ecclesucsacr ificiũ mittendus sit tamquam pates aut fidi
sacri ficantibo desit :Primo itaq meminis se nos conuenat in huuie

Expanded text:
manifestum est sanctum quoque baptisma celebrari. Neque enim praejudicium manifestum est sanctum quoque baptisma celebrari. Neque enim praejudicium itus sancti complectitur nomen, ostendit nullum esse in Trinitate discrimen. Quia dum ad solius Patris personam honoris sermo dirigitur, bene credentis fide tota Trinitas honoratur: et cum ad Patrem litantis destinatur intentio, sacrificii munus omni Trinitati, uno eodemque offertur st Deus, unum sacrificium offerimus, vanis haereticorum non moveamur objectis, cum ad hoc sequendum, ac robustissime retinendum, et divinitus promulgatis instruamur oraculis, et praecedentium sanctorum firmemur exemplis. CAPUad sanctificandum oblationis nostrae munus sancti Spiritus tantum missio posnequeat sacrificium corporis sui, quod offerimus nos, cum corpus suum ctus ad consecrandum Ecclesiae sacrificium mittendus sit, tanquam Pater aut Filius sacrificantibus desit. Primo itaque meminisse nos convenit, in hujus
Abbreviated transcription (Latin):
acceptabiledo quod comunite patri & filio supplex asfentifi¬
delium puraq deuotio: His atq huius modi testimonus hentici
comonit utinam non surdis aurib: audiant sed ueritatem fide
conces sa sibi diuinitus inluminatione cognoscant. Vt recepto saluta¬
rilumine. desinant deincepr intenebris mortifera einfidelitatis
errare : quicũ filio sacrificiũ non offerunt &a fidepatriardia¬
rum ac ꝓphetarũ miscrabili obduratione disciscunt. im piedelin¬
quentes scipsos a semet ipsis cdamnatos ostendunt : a posto lica en¬
qui ppe omnem hereticum talicognoscitur ꝓnuntiatione condem¬
uerũ ouam suo sit iudicio condemnatus : si qui uero catholia fi¬
deles huius sacramenti nunc usq uidebantur ignari: deinceps
sciiedebent omnecuius libethonorificentia e & sacrificusaluta¬
ris obsequium & patri & filio & spiũiscõ hoc est scã etrinitati ab
ecclesia catholica pariter exhiberi. Incuius utiq. uno nomine

Expanded text:
acceptabile Deo, quod communiter Patri et Filio supplex offert fiacceptabile Deo, quod communiter Patri et Filio supplex offert fidelium puraque devotio. His atque hujusmodi testimoniis haeretici commoniti, utinam non surdis auribus audiant, sed veritatem fidei, concessa sibi divinitus illuminatione cognoscant, ut recepto salutari lumine, desinant deinceps in tenebris mortiferae infidelitatis errare. Qui cum Filio sacrificium non offerunt, et a fide patriarcharum ac prophetarum miserabili obduratione desciscunt, impie delinquentes, seipsos a semetipsis damnatos ostendunt. Apostolica quippe omnem haereticum tali cognoscitur pronuntiatione condemverum etiam suo sit judicio condemnatus. Si qui vero catholici fideles, hujus sacramenti nunc usque videbantur ignari, deinceps scire debent omne cujuslibet honorificentiae et sacrificii salutaris obsequium, et Patri et Filio et Spiritui sancto, hoc est sanctae Trinitati, ab Ecclesia catholica pariter exhiberi. In cujus utique uno nomine
Abbreviated transcription (Latin):
euidenter ostendi ꝓphetas scõs diuinitus inspiratos certo fi¬
delis simoq uaticinio prȩdixisse : Noui quoq tempore testamem
spitales hostias non patritantũ sed &iamfilio a fidelib: offoti¬
nis meae intestimoniũ. qm̃ iudicium meũ in congregationengenr¬
tiũ erit ut recipiam reges & effundam suꝑ eos iram furoris mq
qnꝰ inignem emulationis meieconsũ mabit᷑ omnis terra: quioa
quos hustenbrosae obstinationis latibulum hereticaporest in fi¬
dsitas rperir quo possit lum̃ tantiemanifstationis ef fugert
d sic insolet abernaculũ suũ posuerit dñs ut non sit qui seabs
stupefactus ab scondat sibi ꝓpetiationis porest a uxiliũ subtra¬
ed so autẽ nom potest celarecundicte: Ecceillequi se gxpectan¬
dum inde ie surrectionis sua ep̃cipit ipse sibi hostias ab om nib
gentuliioffcnndus ostendit : ut agnoscenitur saerificiũ illud ee

Expanded text:
evidenter ostendi prophetas sanctos divinitus inspiratos, 31 certo fievidenter ostendi prophetas sanctos divinitus inspiratos, 31 certo fidelissimoque vaticinio praedixisse, Novi quoque tempore Testamenti spiritales hostias non Patri tantum, sed etiam Filio a fidelibus offerenis meae in testimonium: quoniam judicium meum in congregationem gentium erit, ut recipiam reges et effundam super eos iram furoris mei: quoniam in igne aemulationis meae consummabitur omnis terra, quia quod hic tenebrosae obstinationis latibulum haeretica potest infidelitas reperire, quo possit lumen tantae manifestationis effugere? Cum sic in sole tabernaculum suum posuerit Dominus , ut non sit qui se absstupefactus abscondat, sibi propitiationis potest auxilium subtrahere, se autem non potest celare vindictae. Ecce ille qui se exspectandum in die resurrectionis suae praecipit, ipse sibi hostias ab omnibus gentibus offerendas ostendit: ut agnosceretur sacrificium illud esse
Abbreviated transcription (Latin):
tur offerre sciebant sepatri simul & filio placitis obsequiis
exhibere : Idcirco autẽ eis diuinitus iubebatur ut filio altara
struerent non quia sacrificandum nonesset patri sed ut qua
immolabat᷑ ascis simul filio immolaret᷑ & patri Neq ut pigp¬
nendus esset patri filius. sed neputaretur genitorigenitus in al¬
quo postponendus: pro inde licet nulli dubium sit patriarcha
sacrificui testimonio rectitudinem nraefidei cõmaniri cui qua¬
diu obdurato corde quilibet obnitendũ ex istimat a fide conso¬
tioq: scorum alienus exerrat : Possumus &deꝓphetis testimo¬
nia non imparis firmitatis acroboris in necitre nisi totius re¬
dendi memores debiti ad residuarii &iam questionũ solutione
mallemus quantotius festinare : uerui tamen nesub nomine
abundantiaequis quamnos poenuriam defensionis ex istimet
obcelasse unum de ꝓphetis testimoniũ ꝓferemus quo possi

Expanded text:
antur offerre, sciebant se Patri simul et Filio placitis obsequiis antur offerre, sciebant se Patri simul et Filio placitis obsequiis exhibere. Idcirco autem eis divinitus jubebatur, ut Filio altare construerent, non quia sacrificandum non esset Patri, sed ut quod immolabatur a sanctis, simul Filio immolaretur et Patri, neque ut praeponendus esset Patri Filius, sed ne putaretur genitori genitus in aliquo postponendus. Proinde licet nulli dubium sit patriarchalis sacrificii testimonio rectitudinem nostrae fidei communiri, cui quandiu obdurato corde quilibet obnitendum existimat, a fide consortioque sanctorum alienus exerrat; possemus et de prophetis testimonia non imparis firmitatis ac roboris innectere, nisi totius reddendi memores debiti, ad residuarum etiam quaestionum solutionem mallemus quantocius festinare. CAPUT abundantiae quisquam nos penuriam defensionis existimet obcelasse , unum de prophetis testimonium proferemus, quo possit
Abbreviated transcription (Latin):
lium & benedictionis donũ & multiplicandi seminis ꝓmisit aug¬
mentũ : la cobquoq non alteridõ sed illi qui uisus est ei altar
fecis secognoscitur & qđ amplius est non hocsponte arripuit
sed diuinis oboediens p̾ceptis impleuit : qđ his uerbis scãscriptu¬
ra testatur : Dix̃ autends̃ adia cob: Surgens ascende in locum
bethel & in habita ibi & facibi altaredõ qui uisus est tibi cum¬
fugeres a facie esau fratristui : & subsequenter dicit᷑ : Venit auto
ia cob inluza quae est in terra chanaan quae est behel ipse&omi
plebs quaeerat cũ eo & ȩdificauit ibi altare & uocauit nom̃ loꝗ
illius domus di ibi enim apparuitei dr̃ cũ fugeret a facie frati
sui esau: eccem oreduorũ & trium testiũ uerbũ fidei nr̃a e con¬
sistit : ec ce amicorũdĩ sacrificio prorsus ecclesiaecatholicae
concordat oblatio. quaesic sacrificat patri ut simul omni sa¬

Expanded text:
lium, et benedictionis donum, et multiplicandi seminis promisit auglium, et benedictionis donum, et multiplicandi seminis promisit augmentum. Jacob quoque non alteri Deo, sed illi qui visus est ei, altare fecisse cognoscitur. Et quod amplius est, non hoc sponte arripuit, sed divinis obediens praeceptis implevit. Quod his verbis sancta Scriptura testatur: Dixit autem Deus ad Jacob: Surgens ascende in locum Bethel, et inhabita ibi, et fac ibi altare Deo, qui visus est tibi, cumfugeres a facie Esau fratris tui . Et subsequenter dicitur: Venit autem Jacob in Lusa, quae est in terra Chanaan, quae est Bethel, ipse et omnis plebs quae erat cum eo, et aedificavit ibi altare, et vocavit nomen loci illius Domus Dei; ibi enim apparuit ei Deus, cum fugeret a facie fratris sui Esau . Ecce in ore duorum et trium testium verbum fidei nostrae consistit; ecce amicorum Dei sacrificio prorsus Ecclesiae catholicae concordat oblatio, quae sic sacrificat Patri, ut simul omni sacri