comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
porro malum. non aliqua natura quȩ abcesserat
uł ulla eiꝰ parte sublata: s ea que iuciata ac
depͣuata fuerit sanata atq correcta Arbitriumgͥ
uoluntatis tuncẽ. uere libum cum uitiis peccatisq
ñseruit: Tale datum ẽ. adõ Idamissum ꝓpͥo uitio:
nͥ a quo dari pocuit reddi non potest: Unde ueritas
dicit: Si uos filius lib̾auerit: tunc uere liberi eritis:
Id ipsum ẽ. autem acsi diceret Siuosfiliꝰ saluos
fecerit: tunc uere salui eritis: Inde quippe lib̃ator
unde saluator Uiuebat itaq homo scđm dm̃ in
paradiso et corporali et sꝑitali Neq enim erat
paradisus corporał ꝓpt̃ corꝑis bona et ꝓpt̾ m̃tis
non erat sꝑitał: aut uͦ erat sꝑitał quo ꝑ interio¬
res et nonerat corꝑał quo ꝑexceriores sensus homo
frueret᷑: erat plane utrũq ꝓpt̃ utrumq: Postea
uͦ qͣm suꝑbꝰ ille angłs ac ꝑ hoc inuitlꝰ ꝑ eandem

Expanded text:
porro malum non aliqua natura, quae accesserat, porro malum non aliqua natura, quae accesserat, uel ulla eius parte sublata, sed ea, quae uitiata ac deprauata fuerat, sanata adque correcta. Arbitrium igitur uoluntatis tunc est uere liberum, cum uitiis peccatisque non seruit. Tale datum est a Deo; quod amissum proprio uitio, nisi a quo dari potuit, reddi non potest. Unde Veritas dicit: Si uos Filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. Id ipsum est autem, ac si diceret: Si uos Filius saluos fecerit, tunc uere salui eritis.\' Inde quippe liberator, unde saluator. Viuebat itaque homo secundum Deum in paradiso et corporali et spiritali. Neque enim erat paradisus corporalis propter corporis bona et propter mentis non erat spiritalis; aut uero erat spiritalis quo per interiores, et non erat corporalis quo per exteriores sensus homo frueretur. Erat plane utrumque propter utrumque. Postea uero quam superbus ille angelus ac per hoc inuidus per eandem
Abbreviated transcription (Latin):
homo inquantũ malȩ uoluntatis: Porro malauo¬
luntas quanuis ñ sit scdm naturam s contͣ naturã
quia uitiumẽ: tam̃ eiris naturȩ ẽ. cuiꝰ ẽ. uitium qđ
nͥ in natura ñ potest eẽ. s in ea quã creauit ex ni¬
chilo. numqͣm genuit creator de semet ipso sicut
genuit u̾bum ꝑ qd facta sunt om̃ia Quia et si de
t̾iȩ puluere ds̃ fuixit hominem: eadem t̾ra om̃is¬
q trena materies om̃ino denichilo ẽ. animamq
de nichilo factam dedit corpori cum factꝰẽ. homo:
Usq adeo autem mala uincunt᷑ abonis: ut qͣm¬
uis sinantur eẽ admonstrandum qͣm possit et
psis bene uti iusticia ꝓuidentissima creatoris.
bona cam̃ sine malis eẽ ñ possint sicut ds̃ ipse uerꝰ
et summus. sicut om̃is suꝑ istum caliginosumaerẽ.
cȩlestis inuisibił uisibiłq creatura Aala uͦsine
bonis eẽ non possint: qm̃ naturȩ in quibꝰ sunt. in
qͣntum nacurȩ sunt utiq bonȩ sunt Detrahit᷑

Expanded text:
homo in quantum malae uoluntatis. Porro mala uohomo in quantum malae uoluntatis. Porro mala uoluntas quamuis non sit secundum naturam, sed contra naturam, quia uitium est, tamen eius naturae est, cuius est uitium, quod nisi in natura non potest esse; sed in ea, quam creauit ex nihilo, non quam genuit Creator de semet ipso, sicut genuit Verbum, per quod facta sunt omnia; quia, etsi de terrae puluere Deus finxit hominem, eadem terra omnisque terrena materies omnino de nihilo est, animamque de nihilo factam dedit corpori, cum factus est homo. Usque adeo autem mala uincuntur a bonis, ut, quamuis sinantur esse ad demonstrandum quam possit et ipsis bene uti iustitia prouidentissima Creatoris, bona tamen sine malis esse possint, sicut Deus ipse uerus et summus, sicut omnis super istum caliginosum aerem caelestis inuisibilis uisibilisque creatura; mala uero sine bonis esse non possint, quoniam naturae, in quibus sunt, in quantum naturae sunt, utique bonae sunt. Detrahitur
Abbreviated transcription (Latin):
corporum reddita resurrectione mortuorũ Sed¬
quia ds̃ cuncta p̾sciuit. et idõ qͦq hominem pec¬
re ñ scłm illud qđ in nr̃am cognitionẽ ꝑuenire
non potuit. quia indĩ dispositione ñ fuit: Neq
enim homo peccato suo diuinum potuit ꝑtur¬¬
bare consilium. quasi dm̃ qđ stacuerat muta¬
re compulerit: cum ds̃ p̃ sciendo utrumq p̃ue¬
nerit. idẽ. homo quẽ bonum ipse creauit qͣm
malus eẽt. futurꝰ. et quid boni etiam sic deillo
cẽt. ipse facturꝰ Ds̃ enim ec si dr̃ statuta muta
runde tropica locutione in scripturis etiã
bat. non uixta id qđ se om̃ps facturũ eẽ. p̃scͥuerat:
bonam non habens uoluntatẽ: Bona gͥ uoluntas
ne. defectus potiꝰ fuit quidam ab oꝑe dĩ ad sua
oꝑa qͣm opꝰ illud: Et idõ mala oꝑa quia scđise ñ¬
scđm dm̃: ut eorũ oꝑum tanqͣm fructuum malo.¬
rum uoluntas ipsa eẽt. uelut arbor mala. aut ipse

Expanded text:
corporum reddita resurrectione mortuorum. corporum reddita resurrectione mortuorum. quia Deus cuncta praesciuit et ideo quoque hominem pecre, non secundum illud, quod in nostram cognitionem peruenire non potuit, quia in Dei dispositione non fuit. Neque enim homo peccato suo diuinum potuit perturbare consilium, quasi Deum quod statuerat mutare conpulerit; cum Deus praesciendo utrumque praeuenerit, id est, et homo, quem bonum ipse creauit, quam malus esset futurus, et quid boni etiam sic de illo esset ipse facturus. Deus enim etsi dicitur statuta mutare unde tropica locutione in scripturis etiam bat, non iuxta id, quod se Omnipotens facturum esse praesciuerat. bonam non habens uoluntatem. Bona igitur uoluntas ne, defectus potius fuit quidam ab opere Dei ad sua opera quam opus ullum, et ideo mala opera, quia sem Deum; ut eorum operum tamquam fructuum malorum uoluntas ipsa esset uelut arbor mala aut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
penȩ ñ amore iusticiȩ: Absit inqͣm ut ante
om̃e peccatum iam ibi fuerit tale peccatũ:. ut hoc
de ligno ad muterent qđ de muliere dñs ait Si
quis uidit mulierẽm ad concupiscendum eam:
iam mechatꝰ ẽ. eam in corde suo Quã gͥ felices e¬
rant pͥmi homines et nullis agitabant᷑ ꝑturba¬
tionib animorũ. nullis corꝑuniledebant᷑ in com¬
modis: tam felix uniũsa societas eẽt humana.
si nec illi malum qđ etiam in posteros traicerent
ne quisqͣm exeorum stirpe iniquitatẽ qđ dam
donec ꝑ illam benedictionẽ qua dictumẽ. cres¬
cite et multiplicamini p̃destinacorũ sc̃orum nu¬
merus compleret᷑ alia maior daret᷑ quȩ beatis¬
simis angłis data ẽ. ubi iam eẽt. certa securitas
peccatorũ. neminemq moriturũ: et tał eẽc. ui.¬
ta scõrum pͦ nullum laboris. doloris. mortis exꝑi¬
mentum. quał erit pꝰ hȩc om̃ia in incorruptiõe

Expanded text:
poenae, non amore iustitiae. Absit, inquam, ut ante poenae, non amore iustitiae. Absit, inquam, ut ante omne peccatum iam ibi fuerit tale peccatum, ut hoc de ligno admitterent, quod de muliere Dominus ait: Si quis uiderit mulierem ad concupiscendumjam moechatus est in corde suo. Quam igitur felices erant primi homines, et nullis agitabantur perturbationibus animorum, nullis corporum laedebantur incommodis: tam felix universa societas esset humana, si nec illi malum, quod etiam in ponec quisquam ex eorum stirpe iniquitate committedonec per illam benedictionem, qua dictum est: Crescite et multiplicamini, praedestinatorum sanctorum numerus conpleretur, alia maior daretur, quae beatissimis angelis data est, ubi iam esset certa securitas peccaturum neminem neminemque moriturum, et talis esset uita sanctorum post nullum laboris doloris mortis experimentum, qualis erit post haec omnia in incorruptione
Abbreviated transcription (Latin):
quidautemtimere aut dolere poterant illi homi.¬
nes intantorum tanta affluentia bonorũ. ub inec
mors mettiebat᷑ nec ulla corꝑis mala ualitudo.
necaberat quiqͣm qđ bona uoluntas adipisceret᷑.
ne ͤinerat qđ carnem animũ ue hominis felicit̃
uiuentis offenderet: Amorerat imꝑturbatꝰ in
dm̃ atq int̃ se coniuigum fida et sincera sõcietate
uiuentium: et ex hocamore grande gaudium.
nõ desistente qđ amabat᷑ ad fruendum. erat
deuitatio tranquilla peccati: qua manente :¬
nullum om̃ino alicunde malum qđ concristaret
irruebat An forte cupiebant ꝑhibitũ lignum
ad uescendum contingere s mori metuebant.
ac ꝑ hoc et cupiditas et metꝰ iam tunc illos homines
in illo etiam ꝑcurbabat loco: Absit ut hoc existi¬
memus fuisse ubi nullum erat om̃ino peccatum:
Neq enim nullum pecratũ ẽ. ea quȩ lex dĩ ꝓhi¬
bet concupiscere. atq ab his abstinere timore

Expanded text:
Quid autem timere aut dolere poterant illi homiQuid autem timere aut dolere poterant illi homines in tantorum tanta afluentia bonorum, ubi nec mors metuebatur nec ulla corporis mala ualetudo, nec aberat quicquam, quod bona uoluntas adipisceretur, nec inerat quod carnem animumue hominis feliciter uiuentis offenderet? Amor erat inperturbatus in Deum adque inter se coniugum fida et sincera societate uiuentium, et ex hoc amore grande gaudium, non desistente quod amabatur ad fruendum. Erat deuitatio tranquilla peccati, qua manente nullum omnino alicunde malum, quod contristaret, inruebat. An forte cupiebant prohibitum lignum ad uescendum contingere, sed mori metuebant, ac per hoc et cupiditas et metus iam tunc illos homines etiam in illo perturbabat loco? Absit ut hoc existimemus fuisse, ubi nullum erat omnino peccatum. Neque enim nullum peccatum est ea quae lex Dei prohibet concupiscere adque ab his abstinere timore
Abbreviated transcription (Latin):
nonsedm hominem: et quales milla quoten¬
diuit ĩmortaliate futuri sunt quicu ocor¬
uerȩ duunitatis doctrinas hominum Semoni s pins¬
ꝙ scctantium. his affectib prauis tanqͣ̃m inaudbns . por¬
bationib quatitur. et si quos ciues habet qui moderar
mores quo minores dolores. Et si ñnulli tanto ima¬
niore quanto cariore uanitate hoo inscipsis adama¬
uerint̃. ut nullo ꝓrsus erigant᷑ et ȩxcitent᷑. nullo
flectant᷑ atq inclinentur affectu: humanitatem
totã potiꝰ amittunt. quã uerã eẽ assequunt᷑ tran¬
quillitatẽ. Non enĩ quia durũ aliquid idõretꝙ̃.
homo uł pͥmi homines duorum erat qͥppecon¬
iugium. habebant istos affectꝰ in corpore animali
ante peccatum. quales incorpore sꝑitali non
habebimꝰ om̃i purgato finitoq peccato: non
inmerito quericur: Sienim habebant quo
mͦ erant beati in ilło memorabili beatitudi¬
nis loco idest paradiso: quis tandemab soluce
dici beatꝰ potest qui timore afficitur uł dolore:

Expanded text:
ndum hominem: et quales in illa quo tendunt, immortalitate futuri sint. Civitas porverae divinitatis, doctrinas hominum daemonumve sectantium, his affectibus pravis tanquam morbis et perturbationibus quatitur. Et si quos cives habet qui moderari mores, quo minores dolores. Et si nonnulli tanto immaniore, quanto rariore vanitate hoc in se ipsis adamaverint, ut nullo prorsus erigantur et excitentur, nullo flectantur atque inclinentur affectu; humanitatem totam potius amittunt, quam veram assequantur tranquillitatem. Non enim quia durum ahomo uel primi homines duorum erat quippe coniugium habebant istos adfectus in corpore animali ante peccatum, quales in corpore spiritali non habebimus omni purgato finitoque peccato, non inmerito quaeritur. Si enim habebant, quo modo erant beati in illo memorabili beatitudinis loco, id est paradiso? Quis tandem absolute dici beatus potest, qui timore adficitur uel dolore?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto sidici pocest mali cauendi timorse.¬
curus ẽ: Timoris quippe casti nomine ea uo¬
luntas significata. ẽ qua nos necesse erit
nolle peccare et ñ sollicitudine infirmitatis
ne forte peccemus s tranquillitate caritaqͥs
cauere peccatum Aut sinulliꝰ om̃ino gen̾is
timor eẽ. poterit in illa certissima securita¬
te ꝑpetuorum feliciumq gaudiorũ: sic est
scłi. quemadmodũ dictum ẽ. patientia pau¬
erit ipsa pacientia. quȩ necessaria ñ ẽ nisi
ubi toleranda sunt mala: s aet̃nium erit
quo ꝑpatientiam ꝑ uenit᷑ Ita fortasse ti¬
mor castus in scłm scłi dictꝰ ẽ. ꝑ manere: qͥa
id ꝑmanebit quo timor ipse ꝑclucit Quȩ
cumq ita sint. qm̃ recta uita dicenda ẽ. qua
ꝑueniendum sit ad beatam: oñs affectus
iscos uuta recta rectos habet. ꝑũsa ꝑuersos.
Beata uͦ entlemꝰ etna amorem habebiter sqdu¬
dium. non solum reccum uer uineiã et gai

Expanded text:
profecto, si dici potest, mali cauendi timor seprofecto, si dici potest, mali cauendi timor securus est. Timoris quippe casti nomine ea uoluntas significata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non sollicitudine infirmitatis, ne forte peccemus, sed tranquillitate caritatis cauere peccatum. Aut si nullius omnino generis timor esse poterit in illa certissima securitate perpetuorum feliciumque gaudiorum, sic est saeculi, quem ad modum dictum est: Patientia pauerit ipsa patientia, quae necessaria non est, nisi ubi toleranda sunt mala; sed aeternum erit, quo per patientiam peruenitur. Ita fortasse timor castus in saeculum saeculi dictus est permanere, quia id permanebit, quo timor ipse perducit. Quae cum ita sint, quoniam recta uita ducenda est, qua perueniendum sit ad beatam, omnes adfectus istos uita recta rectos habet, peruersa peruersos. Beata uero eademque aeterna amorem habebit et gaudium non solum rectum, uerum etiam -certum;
Abbreviated transcription (Latin):
uidicet eẽ peiorem : Pocest gͦ non absuide
dici ꝑ fectam beacitudinẽ sine stimulo timo¬
ris et sine ulla tristicia futuram: Nonibiau¬
tem futurum amorẽ gaudiumq quis dixe¬
rit. nͥ om̃i modo aueritate seclusus: si autem
appatia illa ẽ. ubinec metus ullus extret nec
tangit dolor: aũsanda ẽ in hac uita. sirecte
hoc ẽ scđmdm̃ uiuere uolumus Illa u̾bea¬
autem timet non ẽ ꝑfectus in caritate ñ ẽ. eiꝰ
generis cimor. cuiꝰ ille quotimebat apłs pau¬
lus nec corinchii serpentina seducerentur astu¬
cia Hinc enim cimorem habet caritas. immo
non habet nͥ caritas. s illiꝰ generis ẽ. timor
qui non ẽ incaritate: Dequo et ipse apłs
paulus ait: Non enim accepistis sp̃m serui¬
tutis incimore tcerum Timor uͦ ille castꝰ. ꝑ¬
manens in scłm scłi Sic erit et infuturo scło
potest: s tenens in bono qđ amitti ñ potest
Ubi enim boni adepti. amor immutabił ẽ.

Expanded text:
iudicet esse peiorem? Potest ergo non absurde iudicet esse peiorem? Potest ergo non absurde dici perfectam beatitudinem sine stimulo timoris et sine ulla tristitia futuram; non ibi autem futurum amorem gaudiumque quis dixerit, nisi omni modo a ueritate seclusus? Si autem ducadeux illa est, ubi nec metus ullus exterret nec angit dolor, auersanda est in hac uita, si recte, hoc est secundum Deum, uiuere uolumus; in illa uero beaautem timet, non est perfectus in caritate, non est eius generis timor, cuius ille, quo timebat apostolus Paulus, ne Corinthii serpentina seducerentur astutia; hunc enim timorem habet caritas, immo non habet nisi caritas; sed illius generis est timor, qui non est in caritate, de quo ipse apostolus Paulus ait: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore. Timor uero ille castus permanens in saeculum saeculi, si erit et in futuro saeculo, potest, sed tenens in bono quod amitti non potest. Ubi enim boni adepti amor inmutabilis est,
Abbreviated transcription (Latin):
na mercede contingit immanitatis in ani-¬
mo. stuporis incorꝑe Quo circa illa quȩ apa¬
tia g̃ce dicit᷑ quasi lacine poss impossibili¬
tas diceretur. si ita intelligendaẽ. in animo
quippe non incorꝑe accipit᷑ ut sine his af¬
fectionib uiuat᷑ quȩ contra rationem acci¬
dunt mentẽq ꝑturbant: bona plane et
maxime optanda ẽ.: Sed nec ipsa huiꝰẽ. uitȩ:
Non enim qualium cũq hominũ uoxẽ
s maxime piorum multumq iustorũ atq
scõrum Si dixerimus qm̃ peccatum ñhabe¬
mus: nos ipso seducimus et ueritas in nob
nonẽ: Tunc itaq apatia ista erit quando pec¬
catum in hominẽ nullum erit Nunłi satis
bene uiuit᷑ sine crimine Sine peccato autẽ
qui se uiuere existimat: non idagit ut pec¬
catum non habeat. s ut ueniam ñ accipi¬
at: Porro si appatia illa dicenda ẽ. cumin
animum contingere om̃ino nom pocest ullus
affeccus. Qiuis hũc stuporem ñ om̃ib uidus

Expanded text:
na mercede contingit inmanitatis in anina mercede contingit inmanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocirca illa, quae arcflKteia Graece dicitur quae si Latine posset inpassibilitas diceretur, si ita intellegenda est in animo quippe, non in corpore accipitur, ut sine his adfectionibus uiuatur, quae contra rationem accidunt mentemque perturbant, bona plane et maxime optanda est, sed nec ipsa huius est uitae. Non enim qualiumcumque hominum uox est, sed maxime piorum multumque iustorum adque sanctorum: Si dixerimus, quoniam peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc uero satis bene uiuitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se uiuere existimat, non id agit, ut peccatum non habeat, sed ut ueniam non accipiat. Porro, si ajcofhta illa dicenda est, cum animum contingere omnino non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis
Abbreviated transcription (Latin):
ita cum uoluit suscepit animo humano: ut
cum uoluit factus ẽ. homo: & inde qđ faten¬
dumẽ: etiam cum rectas et scđm dm̃ assh abe¬
mus has affectiones. huiꝰ uitȩ sunt non illius
qͣm futuram sꝑamꝰ. et sepe illis etiam in ui¬
ti cedimus Itaq aliquando quamuis non
culpabiłi cupiditate s laudabi  caritate
moueant᷑. etiam dum nolumꝰ flemꝰ. habemꝰ
gͦ eas ex humanȩ condicionis humanȩ condi-¬
cuiꝰ et infirmitas fuit expotestate S cum ui¬
tȩ huiꝰ infirmitatem gerimus: si eas om̃ino
nullas habeamꝰ: tunc potiꝰ non recte uuumꝰ:
Uituꝑabat enim et decestabat᷑ apłs quosdã:
quosetiam eẽ. dixit sine affectione Cillpauit
etiam illos facer psalmus dequib ait. susti¬
nui qui simul contristaremur. et non fuit
Na mom̃ino ñ dolere dum sumꝰ in hoc loco
miserie: ꝓfecto sicut quidam etiam apud scłi
huiꝰ litteratos sensit et dixit: non sine mag¬

Expanded text:
ita cum uoluit suscepit animo humano, ut ita cum uoluit suscepit animo humano, ut cum uoluit factus est homo. Proinde, quod fatendum est, etiam cum rectas et secundum Deum habemus has adfectiones, huius uitae sunt, non illius, quam futuram speramus, et saepe illis etiam inuiti cedimus. Itaque aliquando, quamuis non culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolumus flemus. Habemus ergo eas ex humanae condicionis icuius et infirmitas fuit ex potestate. Sed dum uitae huius infirmitatem gerimus, si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. Vituperabat enim et detestabatur apostolus quosdam, quos etiam esse dixit sine adfectione. Culpauit etiam illos sacer psalmus, de quibus ait: Sustinui qui simul contristaretur, et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam aput saeculi huius litteratos sensit et dixit, non sine mag
Abbreviated transcription (Latin):
peccauerunt et non egerunt pęnitentiã.
suꝑ immunditia et fornicationib sus
himotus. hi affectꝰ. de amore boni &e de
tes uocent᷑ S cum reccam rationẽ sequan¬
tur istȩ affectiones quando ubi oportet ad¬
hibentur. quis eas cunc morbos seu uitiosas
passiones audeat dicere : quam obrem
eciam ipse dñs informa seruiagere uitam
dignatꝰ ẽ. humanam. s nullum habens
omnino peccatum. adhibiut eas ubi adhi¬
bendas eẽ uidicauits: Neq enim inquo
uerum erat hominis corpꝰ et uerus homi.¬
nis ammus. falsus erat humanus affectus
Cum gͦ eiꝰ in euangłio ista referunt᷑ qđ suꝑ
duritiam cordis uidõrum cumira contri¬
status sit. qđ ꝗxerit gaudeo ꝓpt̃ uosut
credatis. qđ latarũ suscitaturꝰ etiam lacri¬
mas fucdit qđ c̃cupiuerit cum discipłissiuis
manducare pasca. qđ ꝓpinquante passione
tristis fuerat anima eiꝰ: non falso utiq referunt᷑
Uerum ille hos motꝰ certe dispensationis gr̃a.

Expanded text:
peccauerunt et non egerunt paenitentiam peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et fornicationibus suis. Hi motus, hi adfectus de amore boni et de tes uocentur. Sed cum rectam rationem sequantur istae adfectiones, quando ubi oportet adhibentur, quis eas tunc morbos seu uitiosas passiones audeat dicere? Quam ob rem etiam ipse Dominus in forma serui agere uitam dignatus humanam, sed nullum habens omnino peccatum adhibuit eas, ubi adhibendas esse iudicauit. Neque enim, in quo uerum erat hominis corpus et uerus hominis animus, falsus erat humanus adfectus. Cum ergo eius in euangelio ista referuntur, quod super duritia cordis Iudaeorum cum ira contristatus sit, quod dixerit: Gaudeo propter uos, ut credatis, quod Lazarum suscitaturus etiam lacrimas fuderit, quod concupiuerit cum discipulis suis manducare pascha, quod propinquante passione tristis fuerit anima eius: non falso utique referuntur. Verum ille hos motus certae dispensationis gratia
Abbreviated transcription (Latin):
uirum atͥhetam xp̃i. doctum ab illo. une¬
tum de illo. crucifixum cum illo. głosũ
in illo. intheatro huiꝰ mundi qui specta¬
cłm factus ẽ et angłis et hominib: legiti¬
me magnum agonem certantẽ. et palmã
suꝑnę uocationis in anteriora sectantẽ. ocu¬
lis fidei libentissime spectant. gaudere
cum gaudentib. flere cum flentibꝰ. foris
habentem pugnas. intꝰ cimores. cupientẽ
dissolui et et ẽẽ. cum xp̃o. desiderantem
uidere romanos ut aliquẽ fructum habe
at in illis sicut et incęceris gentibꝰ. ȩmulantẽ
corinthitios. et ipsa emulatione metuen¬
tem ne sed ucantur m̃tes eorum a castirate
quȩ inxp̃o ẽ magnam tristiciã et continuũ
dolorem cordis de israhelitis habentem.
qđ ignorantes dĩ uisticiam et suam uo¬
lentes consticuere uisticiȩ dĩ ñ eẽcit. subie.¬
cti. nec solum dolorem. uerumetiam luo¬
tum suum ddenuntiantẽ quibꝰ dã qui ante

Expanded text:
virum, athletam Christi, doctum ab illo, uncvirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro hujus mundi, cui spectaculum factus est angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem, et palmam supernae vocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant, gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolvi et esse cum Christo, desiderantem videre Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulatione metuentem, ne seducantur eorum mentes a castitate, quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae Dei non essent subiecti; nec solum dolorem, uerum etiam luctum suum denuntiantem quibusdam, qui ante
Abbreviated transcription (Latin):
dunt: Si quis p̃ocupatus fuerit in aliquo
delicto: uosqui sꝑitales estis instruite hu
uis modi in sp̃u mansuetudinis. intendenste
ipsum ne et tu tempteris Ut autem cupi¬
ant cemptari: audiunt quendam uirum
fortem ciuitatis dĩ dicentem bameꝰ eͣcͤ tem
ant intemptationib: uident pecrũ flentẽ:
Ut gaudeant in temptationibꝰ: audiuint
iacobum dicentẽ: Om̃e gaudium existi¬
mante fr̃s mei: cum intemptationes uari¬
as incideritis: Non solum autẽ ꝓpt̾ se ipsos
his mouentur his mouent᷑ affectib : uerum
etiam ꝓpt̃eos quos liberari cupiunt. et ne
ꝑeant metuunt. et dolent si ꝑeunt. et gau-¬
dent si liberent᷑: Illum quippe optimum
et fortissimum uirũ qui in sius infirmita¬
tib głatur ut eum potissimũ cominemo
et plus om̃ib suis coapłis labor auit et pluribꝰ
epłis popłos dĩ ñ eos tantum qui p̃sentes
ab illo uidebant᷑. uerum etiam illos qui
futuri p̃uidebant᷑ instruxit: illum inqͣm

Expanded text:
diunt: Si quis praeoccupatus fuerit in aliquo diunt: Si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, vos qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum. ne et tu tenteris; ut autem cupiant tentari, audiunt quendam uirum fortem ciuitatis Dei dicentem: Proba me, Dominant in tentationibus, uident Petrum flentem; ut gaudeant in tentationibus, audiunt Iacobum dicentem: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes uarias incideritis. Non solum autem propter se ipsos his mouentur adfectibus, uerum etiam propter eos, quos libpereant metuunt, et dolent si pereant, et gaudent si liberantur. Illum quippe optimum et fortissimum virum, qui in suis infirmitatibus gloriatur, ut eum potissimum commemoreet plus omnibus suis coapostolis laboravit, ex pluribus Epistolis populos Dei, non eos tantum qui praesentes ab illo videbantur, verum etiam illos qui futuri praevidebantur instruxit; illum, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
cuunt penam ȩõnam: cupuint uitam ȩt̃nã:
Dolent inse. quia nͥsemet ipsis adhucinge¬
nuscunt adoptionem expectantes redemp¬
cionem corꝑis sui: gaudent inspe. quia fiet
sermo qui scriptꝰ ẽ. ab sorta ẽ. mors inuictoriã:
Item metuuint peccare: cupuint ꝑsȩuerare
Dolent inpeccatis: gaudent inoꝑibꝰ bonis
Ut enim metuant peccare: audiunt. qm ha
bundauit iniquitas: refrigescet caritas mul¬
torum Ut cupiant ꝑ seuerare: audiunt qd
scriptumẽ. qui ꝑ seuerauerit usq infinen¬
hic saluus eritUt doleant inpeceatis : au¬
diunt. si dixerimꝰ quia peccatum non habe¬
mus. nos ipsos seducimꝰ et ueritas in nobis
non ẽ Ut gaudeant in oꝑib bonis: audi¬
unt. hilarem cdatorẽ diligit ds̃ Item sicuti
se infirmitas corum firmitasq habuerit:
metuunt cempͭari. cupiunt temptari. do¬
lent intemptationib. gaudent in tempta.¬
tionib Ut enim metuant temptari: au¬

Expanded text:
tuunt poenam aeternam, cupiunt vitam aeternam, tuunt poenam aeternam, cupiunt vitam aeternam, dolent in re, quia ipsi in semetipsis adhuc ingemiscunt, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoriam. Item metuunt peccare, cupiunt perseverare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. Ut enim metuant peccare, audiunt: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Ut cupiant perseverare, audiunt quod scriptum est: Qui perseveraverit usque in finem, salvus erit. Ut doleant in peccatis, audiunt: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Ut gaudeant in operibus bonis, audiunt: Hilarem datorem diligit Deus. Item, sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt tentari, cupiunt tentari: dolent in tentationibus, gaudent in tentationibus. Ut enim metuant tentari, au
Abbreviated transcription (Latin):
nicentia contristet. nec ullum aliud malum
qł ꝑpetiendo et sentiendo sit tristis: Nam
et accidiadem ferunt sime de nomine ho¬
minis memoria non fallit. cum sibi beatuf
uideretur socrate disputante. et ei qͣm miser
ec̃t. qm̃ stultus eẽt. demonstrante fleuisse:
Huic gͦ stulticiȩ fuit causa etiam huiꝰ utilis
obtandȩq cristiciȩ qua homoeẽ. se dolet qđ
eẽ. non debec Stoici autẽ: non stultum s
sapientem aiunt cristem eẽ non posse Uerũ
his philosophis qđ ad istam questionẽ de
anuni ꝑturbationib attinet iam respondi¬
mus in nono huiꝰ oꝑis libro: ostendentes
eos non tam de reb qͣmde uerbis cupidio¬
res eẽ concentionis qͣm ueritatis Apud nos
autem upxta scripturas scãs sanamq doctri¬
nam: ciues sȩ cuutatis dĩ in huiꝰ uie ꝑegrina¬
cione scdm dm̃ uiuentes: metiunt. cupiuntq
dolent. gaudentq Et quia rectus ẽ. amor
eorum: istas om̃s affectiones rectas habent: Me

Expanded text:
nitentia contristetur, nec ullum aliud malum, nitentia contristetur, nec ullum aliud malum, quod perpetiendo et sentiendo sit tristis. Nam et Alcibiadem ferunt si me de nomine hominis memoria non fallit, cum sibi beatus uideretur, Socrate disputante et ei quam miser esset, quoniam stultus esset, demonstrante fleuisse. Huic ergo stultitia fuit causa etiam huius utilis optandaeque tristitiae, qua homo esse se dolet, quod esse non debet. Stoici autem non stultum, sed sapientem aiunt tristem esse non posse. CAPUT his philosophis, quod ad istam quaestionem de animi perturbationibus attinet, iam respondimus in nono huius operis libro ostendentes eos non tam de rebus quam de uerbis cupidiores esse contentionis quam ueritatis. apud nos autem iuxta scripturas sanctas sanamque doctrinam ciues sanctae ciuitatis dei in huius uitae peregrinatione secundum deum uiuentes metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectio
Abbreviated transcription (Latin):
bono: et maxime apud nr̃os: Nam laudat
apłs cor intbios: qđ contristati fuerant scđm
dm̃: D fortasse quisdixerit illis apłm fius¬
se congraculatum qđ contristati fuerint poe.¬
nitendo. quał cristicia. nisi eorum qui pecca.¬
uerint eẽ. non potest Ita enim dicit Uid eo qͥ
epła illa et si adhoram contristauit uos: nunc
gaudeo non quia contristati estis. s qͥa con¬
tristati estis in poertentiam: Contristati
enun estis scdm dm̃: ut innullo decrim̃tum
paciamini ex uobis Quȩ enim scđm dm̃est
tristicia: pęnitentiam insalutẽ in poeni¬
tencda oꝑatur Mundi autem cristia: mortẽ
oꝑacur: Ecce enim id ipsum scdm dm̃ contri.¬
stari: quantam ꝑfecit in uobis tristiciã: Le
ꝑ hoc possunt stuici ꝓ sus partibꝰ respondere
ad hoc uidere utilem eẽ. tristiciam ut peccasse
peniteat: in animo autem sapientis ideo eẽ ñ
posse. quia nec peccatum ineum cadit cuiꝰ pe¬

Expanded text:
bono et maxime aput nostros. Nam laudat bono et maxime aput nostros. Nam laudat apostolus Corinthios, quod contristati fuerint secundum Deum. Sed fortasse quis dixerit illis apostolum fuisse congratulatum, quod contristati fuerint paenitendo, qualis tristitia, nisi eorum qui peccauerint, esse non potest. Ita enim dicit: Video quod epistula illa, etsi ad horam, contristauit uos; nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis in paenitentiam. Contristati enim estis secundum Deum, ut ipatiamini ex nobis. Quae enim secundum Deum est tristitia, paenitentiam in salutem inpaenitendam operatur; mundi autem tristitia mortem operatur. Ecce enim id ipsum secundum Deum contristari quantam perfecit in uobis industriam. Ac per hoc possunt Stoici pro suis partibus respondere, ad hoc uideri utilem esse tristitiam, ut peccasse paeniteat; in animo autem sapientis ideo esse non posse, quia nec peccatum in eum cadit, cuius pae
Abbreviated transcription (Latin):
raapud cerentium flagitiosus adplescens
insana flagrans cupidine nichil uolo
aluid inquit nͥ philomłnã: qͣm uolunta¬
te fuisse. libidinem. responsio quȩ ibiser¬
ui eiꝰ sanioris indicitur ÷ sacis indicat Ate
namq dño suo: Quando satiꝰ ẽ. te id dare
oꝑam. quo istumamorẽ ex animo amoueas
cuo. qͣm id loqui. quo magis libido frustra
accendatur tua: gatidtum uͦ et in malo
posiusse: ille ipse urgiliamis testisẽ. ũsus.
ubi has quaceuor ꝑturbationes sum maue¬
ritate complexꝰe. Hinc mecuunt cupunt¬
ꝙ dolent gaudentq dixit eciam idem au¬
ccor mala meutis gauidia. A inde uolunt
cauent. diment. gaudent et boni et mali:
Atq ut eadem aliis uerbis enuntiemus:
cupiunt. timent. laudant lecantur. et boni
et mali. s illibene. isti male. sicut hominib
seu recta seu ꝑũsa uoluntas ẽ: Ipsa quoq cristi¬
cia ꝓ qua quioq sto ici nichil in animo sapien¬
tis inueniri posse putauerunt repperitur in

Expanded text:
ro aput Terentium flagitiosus adulescens ro aput Terentium flagitiosus adulescens insana flagrans cupidine:. Nihil nolo aliud, inquit, nisi Philumenam. Quam uoluntatem fuisse libidinem responsio, quae ibi serui eius sanioris inducitur, satis indicat. Ait namque domino suo: Quanto satius est, Te id dare operam, qui istum amorem ex animo amoueas tuo, Quam id loqui, quo magis libido frustra accendatur tua? Gaudium uero eos et in malo posuisse ille ipse Vergilianus testis est uersus, ubi has quattuor perturbationes summa breuitate conplexus est: Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque. Dixit etiam idem auctor: Mala mentis gaudia. Proinde uolunt cauent gaudent et boni et mali; adque ut eadem aliis uerbis enuntiemus, cupiunt timent laetantur et boni et mali; sed illi bene, isti male, sicut hominibus seu recta seu peruersa uoluntas est. Ipsa quoque tristitia, pro qua Stoici nihil in animo sapientis inueniri posse putauerunt, reperitur in
Abbreviated transcription (Latin):
eademet uos facitȩ illis Et hoc unde nͥquia
hocloco mͦ quodam ꝓprio uoluntas posita ẽ.
quȩ in malo accipi non pocest: Locutione uͦ
usitatͥore. qͣm frequentat maxime consuetu¬
do sermonis non utiq diceret᷑ noli uelle m̃tiri
om̃e mendatium. nͥ eẽt. et uoluntas mala a cuiꝰ
pͣuitate illa distinguit᷑ qͣm p̃dicauerunt an¬
głi dicentes. pax int̾ra hominibꝰ bone uolun¬
tatis: Namex abuncdantia đdditum ẽ. bonȩ si
eẽ. ũ potest nͥ bona Quid autem magnũ in
caritatis laudib dixisset apłs. qd non gaude¬
at suꝑ imquitate nͥ quia ita malignitas gau¬
det: et apud aauctores scłaruuim litterarũ:
talis istorum ũborum indifferentia reppe-¬
ritur: Ait enum cicero orator ampplissimꝰ:
Cupio patres conscripti. me ẽẽ. clemententem
Quia idũbum in bono posuit. quis tam ꝑ¬
uerse doctus existat qui ñ eum cupio s uo.¬
lo potius dicere de buisse contendat: for¬

Expanded text:
eadem et uos facite illis. Et hoc unde, nisi quia eadem et uos facite illis. Et hoc unde, nisi quia hoc loco modo quodam proprio uoluntas posita est, quae in malo accipi non potest? Locutione uero usitatiore, quam frequentat maxime consuetudo sermonis, non utique diceretur: Noli uelle mentiri omne mendacium, nisi esset et uoluntas mala, a cuius prauitate illa distinguitur, quam praedicauerunt angeli dicentes: Pax in terra hominibus bonae uoluntatis. Nam ex abundanti additum est bon.ae\\ si esse non potest nisi bona. Quid autem magnum in caritatis laudibus dixisset apostolus, quod non gaudeat super iniquitate, nisi quia ita malignitas gaudet? Et aput auctores saecularium litterarum talis istorum uerborum indifferentia reperitur. Ait enim Cicero orator amplissimus: Cupio, patres conscripti, me esse clementem. Quia id uerbum in bono posuit. quis tam peruerse doctus existat, qui non eum \'Cupio\', sed \'Volo potius dicere debuisse contendat? Por
Abbreviated transcription (Latin):
homines hec et uos facite illis: Credo ꝓptẽa:
quia in eaͦ qđ dixit uultis iam uoluit in¬
telligi bona. non enim ait cupitis: Non
tm̃ semꝑ his ꝓpͥetatib locutio nr̃a frenanda
est. s in tdũ his utendumẽ. Et cum legimꝰ
eos qͦrum auctoritati resultare fasnonest:
ubi sunt incelligendi ubi rectus sensus aliũ
exitum non potest inueniri. sicut ista sunt
quȩ exempli gr̃ã partim ex ꝓpha. partim
ex euanglio cõmiemorauimꝰ Quis enim
nescit impiosexultare letitia: et cm̃ nonẽ.
gaudere impiis dicit dñs: Unde nͥ quia gau¬
dere aliudẽ quando ꝓpͥe signatȩq hoc uer¬
bum ponitur: Item quis negauerit non rec¬
te p̃cipihominib ut quȩcumq ab aliis sibifi¬
eri cupiunt hec eis et ipsi faciatit ne se in uicẽ
turpitudine illicitȩ uoluptatis oblectent:
et tm̃ salubrimum ẽ uerissimumq p̃ceptum:
Quȩcumq uultis ut faciant uobis homines:

Expanded text:
homines, haec et uos facite illis; credo propterea, homines, haec et uos facite illis; credo propterea, quia in eo quod dixit uultis, iam uoluit intellegi \'bona. Non enim ait \'cupitis. Non tamen semper his proprietatibus locutio nostra frenanda est, sed interdum his utendum est; et cum legimus eos, quorum auctoritati resultare fas non est, ibi sunt intellegendae, ubi rectus sensus alium exitum non potest inuenire; sicut ista sunt, quae exempli gratia partim ex propheta, partim ex euangelio commemorauimus. Quis enim nescit inpios exultare laetitia? et tamen: Non est gaudere inpiis, dicit Dominus. Unde, nisi quia gaudere aliud est, quando proprie signateque hoc uerbum ponitur? Item quis negauerit non recte praecipi hominibus, ut quaecumque ab aliis sibi fieri cupiunt, haec eis et ipsi faciant; ne se inuicem turpitudine inlicitae uoluptatis oblectent? et tamen saluberl\'imum uerissimumque praeceptum est: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines,
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis scĩs congruat cum quereRem
qͣntum potui diligent̾: illud inueni qđ ait
ꝓpħa. nonẽ. gaudere impiis dicit dñs. tam¬
quam impii letari possunt. potuis qͣm gau¬
dere de malis. quia gaudium ꝓpͥe bonorũ
et piorumẽ.: Item ineuan głio que cumq
uultis ut faciant uob̾ homines. hęc et uosfa¬
citis illis: ita dictum uidet᷑ camqͣm nemo
possit aliquid mali uł curpit̾ uelle s cuꝑe:
Deniq ꝓpt̃ consuetudinem locutionis: non¬
nulli int̾p̃tes addiderunt bona. et ita int̾pie.¬
tati sunt: Quȩcumq uultis ut faciant uob̃
homines bona: Cauendum enimputauerunt:
nequisqͣm in honesta. uelit sibi fieri ab homi¬
nib. Ut decurpiorib taceam. certe luxuriosa
conuuia in quib se siet ipse illis faciat. hoc
p̃ceptũ existimet implecurtim S in greco
euangłio insatinum translatũ ẽ ñ legitur
bona: s quȩtumq uultis utfaciant uobis

Expanded text:
Scripturis sanctis congruat, cum quaererem Scripturis sanctis congruat, cum quaererem quantum potui diligenter, illud inveni quod ait Propheta, Non est gaulere impiis dicit, Dominus : tanquam impii laetari possint potius quam gaudere de malis; quia gaudium proprie bonorum et piorum est. Item illud in euangelio: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis, ita dictum uidetur, tamquam nemo possit aliquid male uel turpiter uelle, sed cupere. Denique propter consuetudinem locutionis nonnulli interpretes addiderunt \'bona et ita interpretati sunt: \'Quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona.\' Cauendum enim putauerunt, ne quisquam inhonesta uelit sibi fieri ab hominibus, ut de turpioribus taceam, certe luxuriosa conuiuia, in quibus se, si et ipse illis faciat, hoc praeceptum existimet iupleturum. Sed in Graeco euangelio, unde in Latinum translatum est, non legitur \'bona\', sed: Quaecumque uultis ut faciant uobis
Abbreviated transcription (Latin):
in bono Quas enim greci appellant eupha¬
tias. latine autem cicero constantias nomi¬
nauit: stoici cres ẽẽ. uoluerunt. ꝓ crib ꝑ¬
turbationib in animo sapientis. ꝓcupidi¬
tate uoluntatem. ꝓlecicia gaudium. ꝓ¬
metu cautionem: ꝓegritudine uͦ uł dolo¬
re. quã nos uitande ambiguitatis gra tristi¬
ciam maliumus dicere negauer̃ eẽ. posse
aliquid in animo sapientis Uoluntas qͥppe
inquiunt : appecit bonum qđ facit sapiẽs
Gariclium de bono adepto ẽ. qđ ubiq adipis¬
citur sapiens Cautio deuitat malum: qđ de¬
bet sapiens deuitare: Tristicia porro quia de
malo ẽ. qđ iam accidit. nullum autem malũ
existimant posse accidere sapienti: nichil
in eiꝰ animo ꝓ illa eẽ. posse dixerunt:Stgͦ illi
loquunt᷑ ut uelle. gaudere. cauere. negent
nͥ sapientẽ. stultum autem ñ nͥcuꝑe. letari.
metuere. contristari: Et illas cres eẽ. constan.¬
tres sicut dixi appellantur eutape: iste
autem quatuor pathȩ: Hec locutio utrum

Expanded text:
beat. Quas enim Graeci appellant eDrcadetac, Latine autem Cicero constantias nominauit, Stoici tres esse uoluerunt pro tribus perturbationibus in animo sapientis, pro cupiditate uoluntatem, metu cautionem: pro aegritudine vero vel dolore, quam nos vitandae ambiguitatis gratia, tristitiam maluimus dicere, negaverunt esse posse aliquid in animo sapientis. Voluntas quippe, inquiunt, appetit bonum, quod facit sapiens; gaudium de bono adepto est, quod ubique adipiscitur sapiens; cautio devitat malum, quod debet sapiens devitare: tristitia porro quia de malo est, quod jam accidit, nullum autem malum existimant posse accidere sapienti; nihil in ejus animo pro illa esse posse dixerunt. Sic ergo illi loquuntur, ut velle, gaudere, cavere negent nisi sapientem; stultum autem nonnisi cupere, laetari, metuere, contristari. Et illas tres esse constantres, sicut dixi, appellantur εὐπάθειαι; istae autem quatuor πάθη. Haec locutio utrum
Abbreviated transcription (Latin):
aput apłm ubi ait Cum cimore et tremore
urãm ipsorum salutẽ oꝑamini Et noli altũ
saꝑe. s time: Et timeo autem: ne sicut ser¬
pens euam seduxit astutia sua: sic et uĩȩ m̃tes
corrumpant᷑ a castitate quȩ ẽ in xp̃o Detris¬
ticia uͦ qͣm cicero magisegritũdinem appel¬
lat. dolorem autem uirgilius ubi ait. dolent
gaudentq. s ideo maluit tristiciam dicere.
quia egritudo uł dolor usitatiꝰ incorꝑibꝰ dr̃:¬

Expanded text:
aput apostolum, ubi ait: Cum timore et tremore aput apostolum, ubi ait: Cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; et: Noli altum sapere, sed time; et: Timeo autem, ne, sicut serpens Euam seduxit astutia sua. sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo. De tristitia uero, quam Cicero magis aegritudinem appellat, dolorem autem Vergilius, ubi ait: dolent gaudentque\', sed ideo malui tristitiam dicere, quia aegritudo uel dolor usitatius in corpor
Abbreviated transcription (Latin):
tio& in bono et in malo: Anro hautemin
flagitet: legat qđ scriptumẽ. ErAt enini
homines se ipsos amantes. amatores pccuniȩ:
Recta itaq uoluntas ẽ. bonus amor. & ddrin¬
tas ꝑuersa malusamor Amor gͦ in hiam
habere qđ amatur cupiditas ẽ Id autem ha¬
bens eoq fruens: leacia es fugiens qđ ei ad¬
uersatur: timor ẽ. Idq si acciđit sentiens trr¬
sticia e. Pinde mala sunt ista simalus amorẽ
bona sibonus Qđ dicimus: de scripturis
ꝓ bemꝰ: Conrupiscit apłs dissolui. et eẽ. cum
xp̃o Et concupuit anima mea desidare ui
sticia cua. Uł si accom modatiꝰ dr̃ de sidauie
anima mea concupisc̾e̾ udicia cua. &e concu¬
piscentia sapientiȩ. ꝑducit ad regnum: Hoc
tam̃ loquendi obtinuit consuetudo: ut si
cuꝑiditas con cupiscentia dicat᷑ nec addat᷑
cuiꝰ rei sit. ñ nͥ in malo possit incelligi Lecicia
in bonoẽ Letamini in dño et exultate iusti
et dedisti leticiam in corde meo. et adimpleb̾
me leticia cum uultu tuo Timor in bonoest

Expanded text:
t in bono et in malo. Amorem autem in flagitet, legat quod scriptum est: Erunt enim homines se ipsos amantes, amatores pecuniae. Recta itaque uoluntas est bonus amor, et uoluntas peruersa malus amor. Amor ergo inhians habere quod amatur, cupiditas est, id autem habens eoque fruens laetitia; fugiens quod ei aduersatur, timor est, idque si acciderit sentiens tristitia est. Proinde mala sunt ista, si malus amor est; bona, si bonus. Quod dicimus, de scripturis probemus. Concupiscit apostolus dissolui et esse cum Christo; et: Concupiuit anima mea desiderare iudicia tua; vel si accommodatius dicitur, Desideravit anima mea concupiscere judicia tua ;; et, Concupiscentia sapientiae perducit ad regnum . Hoc tamen loquendi obtinuit consucupi- ■ ditas uel concupiscentia dicatur nec addatur cuius rei sit, non nisi in malo possit intellegi. Laetitia in bono est: Laetamini in Domino et exultate iusti; et: Dedisti laetitiam in cor meum; et: Adinplebis me laetitia cum uultu tuo. Timor in bono est
Abbreviated transcription (Latin):
quos pꝰea carnales italoquens. Quis enim scit
inquit hominũ quȩ sunt hominis nͥ sp̃s
hominis quimipso ẽ: sic et quȩ dĩ sunt. ne¬
mo scit nͥ sp̃s dĩ Nos autem inquit ñ sp̃m¬

Expanded text:
quos postea carnales, ita loquens: Quis enim scit, quos postea carnales, ita loquens: Quis enim scit, inquit, hominum, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? Sic et quae Dei sunt, nemo scit nisi spi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est ista uoluntate mendatius: unde non
Frustra dici potest om̃e peccatum elleimen¬
datium: Non enim sete peccatum: hea uolun¬
tate qua uolumus ut bene sit nob̃. ut nolu¬
mus ut male sit nobis: Ergo m̃dacium ẽ. qđ
cum fiat ut bene sit nobis. hinc potiꝰ maleẽ
nobis. uł cum fiat ut meliꝰ sit nob hinc potiꝰ
peiꝰẽ. nobis: Unde hoc. nͥquia de dõ potest
bene eẽ. homini quem de linquendo deserit
non de se ipso scđm quem uiuendo del inqͥt
qđ itaq diximꝰ hinc extitisse duas ciuitates
diuersas int̾se atq contrarias. qđ alii scđm
isto modo dici. qđ alii scđm hominem. alui
corinthios dic̃. Cum enim sit int̾uosȩmula¬
tio et contentio. nonne carnales estis ce se¬
cundum hominẽ ambulatis: qđ gͦ ẽ. ambu¬
lare scđm hominem. hocẽ. eẽ. carnalem: qđ̵
a carne idẽ. a parte hominis intelligitur hõ
eosdem ipsos quippe dixit suꝑiꝰ animales

Expanded text:
Quid est ista uoluntate mendacius? Unde non Quid est ista uoluntate mendacius? Unde non frustra dici potest omne peccatum esse mendacium. Non enim fit peccatum nisi ea uoluntate, qua uolumus ut bene sit nobis uel nolumus ut male sit nobis. Ergo mendacium est, quod, cum fiat ut bene sit nobis, hinc potius male est nobis, uel cum fiat ut melius sit nobis, hinc potius peius est nobis. Unde hoc, nisi quia de Deo potest bene esse homini, quem delinquendo deserit, non de se ipso, secundum quem uiuendo delinquit? Quod itaque diximus, hinc extitisse duas ciuitates diuersas inter se adque contrarias, quod alii secundum isto modo dici quod alii secundum hominem, alii Corinthios dicit: Cum enim sint inter uos aemulatio et contentio, nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? Quod ergo est ambulare secundum hominem, hoc est esse carnalem, quod a carne, id est a parte hominis, intellegitur homo. Eosdem ipsos quippe dixit superius animales,
Abbreviated transcription (Latin):
nem faccus ẽ. homo similis diabolo. quia et
ille scđi se ipsum uiuere uoluit quando
in ueritate non stetit ut non de dĩ s de suo
mendatium loqueret᷑: Qui non solum m̃dax:
uerumetiam m̃datii pat̾ ẽ pͥmus est quippe
mentitus et a quo peccatum: ab illo cepit eẽ.
nem non scđm dm̃: similis ẽ. diabolo: quia
fuit ut starec inueritate & ueritatem de illiꝰ.
non de suo mendatium loqueretur: Nam et
de homine alio locoidem apłs ait si autem
ueritas dĩ in meo mendatio ab undauit Nr̃m
dixit mendatium: ueritatem dĩ Cum itaq
ds̃. quinonẽ. utiq auctor creatorq m̃datii:
s quia homo ita factus ẽ. rectus ut ñ scđm se
ipsum s scđ̾m eum a quo factus ẽ. uiueret id
est illiꝰ potius qͣm suam faceret uoluntatem:
Non autem ita uiuere quemad modumẽ. factꝰ
ut uiueret hocẽ mendatium: Beatus quippe
uult eẽ: etiam non sic uiuendo ut possit eẽ

Expanded text:
nem, factus est homo similis diabolo; quia et nem, factus est homo similis diabolo; quia et ille secundum se ipsum uiuere uoluit, quando in ueritate non stetit, ut non de Dei, sed de suo mendacium loqueretur, qui non solum mendax, uerum etiam mendacii pater est. Primus est quippe mentitus, et a quo peccatum, ab illo coepit esse nem, non secundum Deum, similis est diabolo; quia um uiuendum fuit, ut staret in ueritate et ueritatem de illius, non de suo mendacium loqueretur. Nam et de homine alio loco idem apostolus ait: Si autem ueritas Dei in meo mendacio abundauit. Nostrum dixit mendacium, ueritatem Dei. Cum itaque Deus, qui non est utique auctor creatorque mendacii, sed quia homo ita factus est rectus, ut non secundum se ipsum, sed secundum eum, a quo factus est, uiueret, id est illius potius quam suam faceret uoluntatem: non ita uiuere, quem ad modum est factus ut uiueret, hoc est mendacium. Beatus quippe uult esse etiam non sic uiuendo ut possit esse.
Abbreviated transcription (Latin):
net uoluptates non pocest dici cum sicetiam
talium peccatorũ suasor et instigator occultꝰ:
est cm̃ maxime suꝑbꝰ atq inuidꝰ quȩ illum
uiciositas sic obtinuit. ut ꝓpt̃ hãc eẽt. in carc̾ibꝰ
caliginosi huiꝰ aeris ȩtno supplicio destinatus:
hec autem uitia quȩ cenent indiabolo pͥnci¬
patum carni cribuit apłs: qͣm certumẽ. diabo.¬
lum non habere: Dicit eium inunicitias. con¬
tentiones. aemulationes. animositates. inuidi¬
as. oꝑa eẽ. carnis: quorum om̃ium malorum
caput atq origo suꝑbia ẽ. quȩ sine carne
regnat indiabolo: Quis autem illo ẽ. inimici¬
tior scĩs: quis ad u̾sus eos contentiosior. anim̃o¬
sior et magis ȩmulus atq inuidus inuenit᷑.
Et hȩc om̃ia cum habeat sine carne: quomͦ st̃
ista oꝑa carnis. nͥ quia oꝑa sunt hominis
quem sicut dixi nomine carnis appellat : non
enim habendo carnem quam ñ habec diabolꝰ
s uiuendo scđm se ipsum hocest sod m homi¬

Expanded text:
net uoluptates, non potest dici, cum sit etiam net uoluptates, non potest dici, cum sit etiam talium peccatorum suasor et instigator occultus: est tamen maxime superbus adque inuidus. Quae illum uitiositas sic obtinuit, ut propter hanc esset in carceribus caliginosi huius aeris aeterno supplicio destinatus. Haec autem uitia, quae tenent in diabolo principatum, carni tribuit apostolus, quam certum est diabolum non habere. Dicit enim inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, inuidias opera esse carnis; quorum omnium malorum caput adque origo superbia est, quae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicior sanctis? Quis aduersus eos contentiosior, animosior et magis aemulus adque inuidus inuenitur? At haec omnia cum habeat sine carne, quo modo sunt ista opera carnis, nisi quia opera sunt hominis, quem, sicut dixi, nomine carnis appellat? Non enim habendo carnem, quam non habet diabolus, sed uiuendo secundum se ipsum, hoc est secundum homi