comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum hominẽ homo dilexerit. ñ tanꝗͣ se ip
ł garrulã. id÷ ut exeo aliqͥd tẽꝑalis uolupta¬
tis aut cõmodi capiat: seruiat necesse ẽ. ñ
homini s qđ ÷ turpiꝰ tam fedo ⁊ detestabili
uitio. qđ ñ ab homine sic̃ homo amandũ ẽ.
Quo uitio dominante: usq ad extreniã ui-¬
tã ł potiͦ mortẽ ꝑducit᷑. S nec sicquidem
ab homine homo diligendꝰ ẽ: ut diligunt
carnales frs.: uł filii ł coniuges ł qͥq cogna¬
ti. aut affines. aut ciues. Nani & ista dilecꝰ¬
tio tẽꝑalis ÷. Itaq ad pͥstinã ꝑfectãq natu-¬
rã nos ipsa ueritas uõcaus. p̃cepit ut carna¬
li consuetudini resistamꝰ: docens neniuiẽ ap¬
tũ ẽẽ regno di. qͥnistas carnales necessitudi¬
nes oderit. Neq hoc cuiꝗͣ in humanii uideri
debet. Magis eni ẽ inhumanũñ amare in
homine qd honio ÷ s amare qđ filiꝰ est. hoc
÷ enĩ ñ in eo amare illud. qd̾ ad dm̃ ꝑtinet:

Expanded text:
ipsum hominem homo dilexerit non tamquam se iipsum hominem homo dilexerit non tamquam se iuel garrulam, id est ut ex eo aliquid temporalis uoluptatis aut commodi capiat, seruiat necesse est non homini, sed, quod est turpius, tam foedo et detestabili uitio, quo non amat hominem sicut homo amandus est. quo uitio dominante usque ad extremam uitam uel potius mortem perducitur. sed ne sic quidem ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filii uel coniuges uel quique cognati aut affines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. itaque ad pristinam perfectamque naturam nos ipsa ueritas uocans praecipit ut carnali consuetudini resistamus, docens neminem aptum esse regno dei qui non istas carnales necessitudines oderit. neque hoc cuiquam inhumanum uideri debet. magis enim est inhumanum non amare in homine quod homo est, sed amare quod filius est; hoc est enim non in eo amare illud quod ad deum pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
tota m̃te: & diligit ꝓximũ tanꝗͣ se ipsũ.
Non illi gͦ inuidet: ut sit qđ ipse ẽ.: immo
ad iuuat etiã quantũ potest. Nec potest
amittere ꝓrimum. quẽ diligit tanquã
se ipsum: qr neq in se ipso ea diligit q̃
ocłis subiacent: aut ullis aluis corporis
sensib Ergo apudseipsuni habet: quẽ
diligit tamꝗͣ seipsum. Fãaut regła dilec¬
ntionis: ut quȩ sibiuult bona ꝓuenire
& illi uelit: quȩ accide sibi mala ñ uult
&e illi nolis Nincupolaxtatẽ erga em̃s
homines seruat: nam erga neminẽ oꝑan-¬
dum ÷ malũ: ⁊ dilectio ꝓximi. malum
ñ oꝑatur. Diligamꝰ gͦ ut p̃ceptũ ẽ. etĩã
inimicos nr̃os: si uere inuicti ẽẽ uolumꝰ.
Non eni ꝑ seipsum qͥsꝗͣ hominũ inuictꝰ ÷:
s ꝑ illã in cominucabilẽ legẽ cui qͥcũq
seruiunt. soli sc̃ libi. Sic eni eis qđ dili¬
gunt auferri ñ potest. Que resuna. ĩ¬
uictos facit & ꝑ fectos uiros. Namn si uł

Expanded text:
tota mente; et diligit proximum tamquam se ipsum. tota mente; et diligit proximum tamquam se ipsum. non illi ergo inuidet ut sit quod ipse est; immo adiuuat etiam quantum potest. nec potest amittere proximum, quem diligit tamquam se ipsum, quia neque in se ipso ea diligit quae oculis subiacent aut ullis aliis corporis sensibus; ergo apud se ipsum habet quem diligit tamquam se ipsum. ea est autem regula dilectionis, ut quae sibi uult bona prouenire et illi uelit, quae accidet illi nolit : hanc voluntatem erga omnes homines servat. Nam erga neminem operandum est malum: et dilectio proximi malum non operatur . Diligamus ergo, ut praeceptum est, etiam inimicos nostros , si vere invicti esse volumus. non enim per se ipsum quisquam hominum inuictus est, sed per illam incommutabilem legem, cui quicumque seruiunt soli sunt liberi; sic enim eis quod diligunt auferri non potest; quae res una inuictos facit et perfectos uiros. nam si uel
Abbreviated transcription (Latin):
of int̾ra laboramꝰ & cum mag¬
no dedecore suꝑam ab omĩbus.
que nos ꝯmouere ac ꝑturbare potuerin.
Itaq nolumꝰ ab hominibꝰ uinci. & irã
ñ possumꝰ uincere. Quia turpitudine
quid exetrabiliꝰ dici potest: fatemur
hominẽ hoc ẽẽ. qđ nos sumꝰ. qui tanet si
habeat uicia ñ ẽ. tam̃ uitiũ. Quanto gͥ
honestius homo nos uincet. quã uicii:
Quis aut̃ dubitet inmane uitiũ eẽ
inuidentiã: Qua necesse ẽ torqueat᷑ &
subitiat᷑: qui ñ uult in reb tẽꝑalibus
uinci. Melius ÷ gͦ ut hõ nos uincat quã
muidentia: ł qđ libet aliud uicium.
S nec ab homine uinci pot: qui uitia
sua uicerit. Non enĩuincit: nisicui eri¬
pit᷑ ab adu̾sario qđ amat. Qui gͦ id
amat solũ qđ amanti eripiñ potest.: il¬
le incdubitant̃ inuictꝰ ẽ. nec ulla crucia¬
tur inuidia. Id enĩ diligit: ad qđ dili¬
gendũ ⁊ ꝑcipiendũ qͣnto plures uene¬
rint. tanto eis ubiꝰ gratulat᷑. Diligit
enĩ dm̃ ex toto corde: & ex cota aĩa: & ex

Expanded text:
os in terra laboramus et cum magno dedecore superamur ab omnibus quae nos commouere ac perturbare potuerint. itaque nolumus ab hominibus uinci et iram non possumus uinoere. qua turpitudine quid execrabilius dici potest? fatemur hominem hoc esse quod nos sumus, qui tametsi habeat uitia non est tamen ipse uitium. quanto igitur honestius homo nos uincit quam uitium? quis autem dubitet immane uitium esse inuidentiam? qua necesse est torqueatur et subiciatur qui non uult in rebus temporalibus uinci. melius est ergo ut homo nos uincat quam inuidentia uel quodlibet aliud uitium. Sed nec ab homine uinci potest qui uitia sua uicerit. non enim uincitur nisi cui eripitur ab aduersario quod amat. qui ergo id amat solum quod amanti eripi non potest, ille indubitanter inuictus est nec ulla cruciatur inuidia. id enim diligit ad quod diligendum et percipiendum quanto plures uenerint, tanto eis uberius gratulatur. diligit enim deum ex toto corde et ex tota anima et ex
Abbreviated transcription (Latin):
uidẽ. de manu homĩs frĩs ex quirã
aniniã hominis. An omnẽ homi¬
nẽ frẽm omis hominis intelligi uoluit scdor
cham peccans. ñ in se ipso s in filio maledicit᷑.

Expanded text:
Et de manu fratris hominis exquiram animam hominis? An omnem hominem fratrem omnis hominis intelligi voluit secundum Cham peccans, non in seipso sed in filio maledicitur;
Abbreviated transcription (Latin):
fuisseł omĩa. sapiens ille uoluisset in¬
telligi: & idõ nichil recens eẽ. subsole
Ab sit aut̃ a recta fide. ut his salomoniᷤᷤ
u̾bis. illos circuitus significatos eẽ
credamꝰ: quibꝰ illi putant sic eadẽ tẽ¬
poꝵ tẽporaliũq rerũ uolumina repe¬
ti. Ut u̾bi gr̃a sic̃ isto scło plato phi¬
losophus in urbe athemensi .⁊ in ea
scola que academica dicta ẽ. discipłos
docuit. ita ꝑinnumerabilia retrosđa.¬

Expanded text:
fuisse omnia sapiens ille uoluisset infuisse omnia sapiens ille uoluisset intellegi, et ideo nihil recens esse sub sole. Absit autem a recta fide, ut his Salomonis uerbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum uolumina repeti, ut uerbi gratia, sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi et in ea schola, quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro sa
Abbreviated transcription (Latin):
erit. ⁊ quid ẽ qđ factũ ẽ. ipsum qđ fi
et. ñ ẽ. omẽ recens sub sole qͥ loquit᷑
& dic̃. ecce hoc nouũ ẽ. iam fuit in se¬
cłis quȩ fuer̃ ante nos: ꝓpt̃ hos curui
intelligi uolunt: qđ ille aut de his
reb dix de quib suꝑiꝰ loq̃bat᷑ hoc ẽ.
de generationib aliis euntib alus¬
uenientib de solis anfractib. de torrẽ¬
tiũ lapsibꝰ. aut certe de omĩuni rerum
generib quȩ oriunt᷑ atq occidunt.
fuerunt eiũ homines ante nos: sunt
& nob̾cum: erunt pꝰ nos. Ita quȩqͥue
animantia ł arbusta. Monstra quo¬
q ipsa quȩ inusitate nascunt᷑. quã¬
uis int̃ se diu̾sa sint. & quedã eoꝵ se¬
mel facta narrent᷑ : tam̃ scđm id qđ
generalit̃ miracła & monstrata sunt
utiq & fuer̃t ⁊ eriit: nec recens⁊
nouũ ẽ. ut monstrum sub sole nascat᷑.
Quãuis hec u̾ba quidã sic intellexer̃.
tanquã in p̃destinatione dĩ iã facta

Expanded text:
erit. Et quid est quod factum est? Ipsum quod fiet; erit. Et quid est quod factum est? Ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole. Qui loquetur et dicet: Ecce hoc nouum est: iam fuit saeculis quae fuerunt ante nos, propter hos circuitintellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus. aliiuenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus: aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur adque occidunt. Fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erunt et post nos: ita quaeque animantia uel arbusta. Monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id, quod generaliter miracula et monstra sunt, utique et fuerunt et erunt. nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. Quamuis haec uerba quidam sic intellexerint, tamquam in praedestinatione Dei iam facta
Abbreviated transcription (Latin):
circuitꝰ fierent: siue certis uit̾u allis
oriens & ocidens mundꝰ eadẽ sẽꝑ quasi
noua quȩ tͣnsacta &e uent᷑a st̃ exhib̾et.
A quo ludibrio ꝓrsus simmortalẽ ani¬
niã etiam cũ sapientiã ꝑceꝑit lib̾are
ñ possunt: euitẽ sine cessatione ad fal¬
sam beattudinẽ. ⁊ ad uerã miseriam
sine cessatione redeuncẽ. Quomͦ enĩ
uera beatitudo ẽ. de cuiꝰ ñ quã ȩt̃nitate
confidit᷑. dũ aĩa uenturã miscriã aut
imperitissime in ueritate nescit. aut
infelicissime in beatitudine ꝑtimes¬
cit: Et si ad miserias ñquã ultenꝰ re¬
Aditura. ex his ad beatiui dinẽ ꝑgit:
sit gͦ aliquid noui in tẽpore qđ finẽ ñ
hõ factꝰ in niuudo ut illi nescio qui
faisi circuitꝰ. a falsis sapientib fallaci¬
bq cõꝑti indoctrina sana tramice rec¬
ti itineris euitent᷑: Nam quidã & illud
qd legit᷑ in libro salomonis qui tocat᷑
ecdesiastes quid ÷ qđ fuit. ipsum qđ

Expanded text:
circuitus fierent siue certis interuallis circuitus fierent siue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. a quo ludibrio prorsus immortalem animam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. quomodo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uenturam miseriam aut inperitissime in ueritate nescit aut infelicissime in beatitudine pertimescit? At si ad miserias numquam ulterius reditura ex his ad beatitudinem pergit: fit ergo aliquid noui in tempore, quod finem non homo factus in mundo? ut illi nescio qui falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibusque conperti in doctrina sana tramite recti itineris euitentur. Nam quidam et illud, quod legitur in libro Salomonis, qui uocatur ecclesiastes: Quid est quod fuit? Ipsum quod
Abbreviated transcription (Latin):
poit quinq milia. & qd excurrit anuoꝵ:
possent & posteri etĩa pꝰ autoꝵ sexcencies
milies eadẽ curiositate requirere. si intã-¬
tum hec mortalitas honnnũ ex oriendo
⁊ occũbando. ⁊ imꝑita ꝑseueraret ui¬
firmitas: potuer̃ & qui fuer̃ ante nos.
ipsis recentib hominis creati tẽporib
istam mouere questionẽ: ipse deniq
pͥmꝰ homo ł post tridie ł eodẽ die post¬
ea quã factꝰ ẽ. potuit inquirere. cur
ñ antea sit factꝰ: & quaut ocũq antea
factꝰ eẽt: ñ uires tuncalias. & alias nc̃. uł
etiã postea. ista deinicio rerũ tẽꝑalium
ꝯtrou̾sia repꝑie̾t. Hanc aut se philoso¬
phi mundihuiꝰ ñ alit putauer̃ posse
ł deħ̾e dissoluere: nisi ut circuitꝰ cẽpoꝵ
inducerent. quib ead ẽ seꝑ fusse reno¬
uata atq repetita in rerũ nat᷑a. atq ita
deinceps fore sine cessatione asseruareñ
uolumina uenientiũ ⁊ p̃tereuntium
scłoꝵ. siue in mundo ꝑmanente isti

Expanded text:
post quinque milia et quod excurrit annorum, possent et posteri etiam post annorum sescenties milies eadem curiositate requirere, si in tantum haec mortalitas hominum exoriendo et obcubando et imperita perseueraret infirmitas. potuerunt et qui fuerunt ante nos ipsis recentibus hominis creati temporibus istam mouere quaestionem. ipse denique primus homo uel postridie uel eodem die, posteaquam factus est, potuit inquirere cur non ante sit factus; et quandocumque antea factus esset, non uires tunc alias et alias nunc uel etiam postea ista de initio rerum temporalium controuersia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi huius non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse nouata atque repetita in rerum natura atque ita deinceps fore sine cessatione asseuerarent uolumina uenientium et praetereuntium saeculorum, siue in mundo permanente isti
Abbreviated transcription (Latin):
p̃misisset atq dixisset. tud nẽ seruabis
nos. ⁊ custodies nos ageneratione hac &¬
in ȩtnum. Ac deinde reꝑcussisset eos. in
quoꝵ stulta impiaq doctrina. nulla
lib̾ationis ⁊ beatitudinis anime seruãt᷑
ȩcnitas. ꝯtinuo subiciens uncireuntu ii¬
pii ambulant tauꝗͣ ei diceret᷑. qͥd gͦ cu
credis. sentis. intelligis: ñ qͥd nã existi¬
mandũ ẽ. subito dõ placuisse hominẽ
facere. quẽ nꝗͣ ancea infinica retro et̃ni¬
tate fecisset. cui nichil noui accidere
põt̃. in quo mutabile aliqͥd ñ ẽ. conti¬
nuo responđ̾. ad ipsuni dĩ loquens. Se¬
cđm altitudinẽ tuã: multiplicasti filioᷤ
homuiũ. Sentiant in quit homiues
putant. & qđ eis placet opinent᷑ & lu¬
tenc: scđdm altitu dinẽ tuã quã nulluĩ
hominũ pot̃ nosse: mnultiplicasti filios
hominũ. Ualde quippe altũ ẽ. scrutari:¬
& sẽꝑ fuisse. & homuie quẽ nuĩꝗͣ fecerat.

Expanded text:
praemisisset atque dixisset, Tu, Domine, servabis praemisisset atque dixisset, Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a generatione hac in aeternum; ac deinde repercussisset eos, in quorum stulta impiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae servatur aeternitas, continuo subjiciens, In circuitu impii ambulant: tanquam ei diceretur, Quid ergo tu credis, sentis, intelligis? numquidnam existimandum est subito. Deo placuisse hominem facere, quem nunquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil novi accidere potest, in quo mutabile aliquid non est? continuo respondit ad ipsum Deum loquens, Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum . Sentiant, inquit, homines quod putant, et quod eis placet opinentur et disputent: Secundum altitudinem tuam, quam nullus potest nosse hominum, multiplicasti filios hominum. Valde quippe altum est, et semper Deum fuisse, et hominem quem nunquam fecerat,
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ. Tudñe seruab. nos & custo dies nos a
generatione hacinȩt̃nũ. Satis autẽ
istis existimo ouenire. qđ sequit᷑. In cir¬
cuitu impii ambulant. Nonq ꝑcutri
s qr mͦ talis ẽ. erroris eoꝵuia. id÷ fal¬
sa doctrina. Quid aut̃ mirũ ẽ. sun his
circuitib errantes. nec aditum nec exi¬
tum inueniunt. qr genꝰ humanĩatq
ista nra mortalitas. nec quo initio cepta
sit sciunt. nec quo fine claudat᷑ qͥndo
quidẽ altitudinẽ dei penetiare ñ posit̃.
qr cũ ipse sit ȩt̃nꝰ & sine uitio. ab aliqͦ ta¬
ñi initio ex orsus ẽ tẽꝑa. & hominẽ quẽ
ñꝗͣ antea fecerat fecit in tẽꝑe: ñ tam̃uo¬
uo & repentino. s in mutabili aet̃noq
consilio: Quis hanc ualeat altitudinẽ
inuestigabilẽ inuestigare. & in scͥutabi¬
lẽ ꝑscrutari: scđm quã ds̃ hominem
tẽꝑalẽ. ante quẽ nemo honimũ unꝗͣ
fint. ñ mutabili uoluntate intẽpore
ꝯdidit: & genꝰ humanũ ex uno multi¬
plicauit. Quandoquidẽ psalmꝰ ipse c̃

Expanded text:
os a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus errantes nec aditum nec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas nec quo initio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? quando quidem altitudinem dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed immutabili aeternoque consilio. quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem inuestigare et inscrutabilem scrutari, secundum quam deus hominem temporalem, antefuit, non mutabili voluntate in tempore condidit, et genus humanum ex uno multiplicavit? Quandoquidem Psalmus ipse cum
Abbreviated transcription (Latin):
tur humilit intueri. Nec solũ quid ad¬
sit: s etiã quid desit attendant. Uideant
quã multa & quã magna nicħ ꝓsint si
unũ qͥddã defuerit: & uideant quid sic uns.
Hec me in hoc audiant: s apłm. Si lingius
hominũ inquit loquar & angłoꝵ. caritatẽ
aut̃ ñ habeã factus sum aeram̃tũ sonans:

Expanded text:
tur humiliter intueri: nec solum quid adtur humiliter intueri: nec solum quid adsit, sed etiam quid desit attendant. Videant quam multa et quam magna nihil prosint, si unum quiddam defuerit: et videant quid sit ipsum unum, nec me in hoc audiant, sed Apostolum: Si linguis hominum, inquit, loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum aer
Abbreviated transcription (Latin):
sanast̃ curet. s illi uni loco medicinã in¬
stant̃ adhibeat unde mors etiã saluis ce̾tis
imminet & n sanet adueniet. Quid gͦ ꝓdest
hominił sana fides.ł sanu fortanse solũ fi¬
dei sacraintũ. ubi & letali uulnere scisma¬
tis ꝑempta ẽ. sanitas caritatis. ꝑ cuiꝰ soluis
ꝑemptionẽ etiã illa integra trahunt᷑ ad mor¬
tẽ: Qđ ne fiat: ncessat miscdia dĩ ꝑ uni¬
tatẽ sc̃ȩ eccłiȩ sue ut ueniant & curent᷑
ꝑ medicam̃tũ reconciliationis. ꝑunculĩ
pacis. Nec idõ se putent sanos ẽẽ. qr dici¬
mꝰ eos hab̾e aliquid sanũ: nec ruriꝰ id co
putent curandũ ẽẽ qđ sanũ ÷ qr ostendi¬
mꝰ aliquid uulneratũ. Itaq in sacram̃ti
scĩtate qr contͣ nos ñ st̃ ꝓ nob̾sunt: in scis¬
matis aut̃ uulnere qͥcqͥd cũ xp̃o ñcolli
gunt spargunt. Non extollant᷑ ex his q̃
habent: quid tantũ ꝑea quȩ sana sunt
suꝑbos ocłos ducunt: & uulnꝰ suũ dignẽ-¬

Expanded text:
sana sunt curet, sed illi uni loco medicinam insana sunt curet, sed illi uni loco medicinam instanter adhibeat, unde mors etiam saluis ceteris imminet et, nisi sanetur, adueniet. quid ergo prodest homini uel sana fides uel sanum fortasse solum fidei sacramentum, ubi letali uulnere schismatis peremta est sanitas caritatis, per cuius solius peremtionem etiam illa integra trahuntur ad mortem? quod ne fiat, non cessat misericordia dei per unitatem sanctae ecclesiae suae, ut ueniant et curentur per medicamentum reconciliationis, per uinculum pacis. nec ideo se putent sanos esse, quia dicimus eos habere aliquid sanum, nec rursus ideo putent curandum esse quod sanum est, quia ostendimus aliquid uulneratum. itaque in sacramenti sanitate quia contra nos non sunt, pro nobis sunt; in schismatis autem uulnere quidquid cgunt, spargunt. Non extollantur et his quae habent. Quid tantum per ea quae sana sunt superbos oculos ducunt? Et vulnus suum dignen
Abbreviated transcription (Latin):
ubilaniatꝰ errabat. Ubiuͦ sanꝰ conectebat̃.
ñ curat᷑ s. agnoscit᷑: ne cũ sana curare uo¬
lumꝰ. potiꝰ urilueremꝰ. Itaq illi quos bap¬
tizant. sanant airiluerare idolatriȩ ut
infidelitatis: s grauiꝰ fer̾unt uulnere
scismatis. Idolatras enĩ in popłodĩ gla¬
dius intimit: scismaticos aut t̾re hiatus
absorbuit. Et apłs. Si habeã inquit om¬
nẽ fidẽ ita ut montes transfera. caritatẽ
aũt ñ habeã: nichil sum. Si quis adduca¬
tur admedicũ in aliqͣ necessaria parte cor-¬
ꝑis graui uulnere sauciatꝰ. si dixerit medi
eũ adduxer̃ ita desipiant. ut ꝯsid̾atis atq
numeratis cet̾is m̃bris eiꝰ sanis. respondea tł
medico. & dicant. Ergo neista sana tot
m̃bra ñ ualent ad eiꝰ uita de unũ illud uul¬
neratũ ualet ad mortẽ: Nonutiq hoc dict̃:
s curandũ offerunt. Nec idõ tam̃ qr curan¬
dum offer̃: Medicũ rogant ut etiã illa q̃

Expanded text:
ubi laniatus errabat, ubi uero sanus conectebatur, ubi laniatus errabat, ubi uero sanus conectebatur, non curatur, sed agnoscitur, ne, cum sana curare uolumus, potius uulneremus. itaque illos quos baptizant sanant a uulnere idolatriae uel infidelitatis, sed grauius feriunt uulnere schismatis. idolatras enim in populo dei gladius interemit, schismaticos autem terrae hiatus absorbuit; et apostolus: si habeam, inquit, omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. Si quis adducatur ad medicum in aliqua necessaria parte corporis graui uulnere sauciatus, si dixerit mediceum adduxerunt ita desipiant, ut consideratis atque numeratis ceteris membris eius sanis respondeant medico et dicant: "ergone ista sana tot membra non ualent ad eius uitam, et unum illud uulneratum ualet ad mortem?" non utique hoc dicunt, sed curandum offerunt. nec ideo tamen, quia curandum offerunt, medicum rogant, ut etiam illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
ria discere. S qm̃ quicqͥd boni in oratiõibꝰ
⁊ elemosinis habebat. ꝓdẽẽ illi ñ poterat.
nͥ ꝑ uinculũ xp̃iane societatis & pacis
in corꝑaret᷑ eccłe: uib et᷑ inutere ad petrũ &
ꝑ illu discit xp̃m: & ꝑ illũ etiã baptizatꝰ. ip̃i¬
ano popło. ꝯsortio quoq omunionis ad¬
rungit᷑. cui solabonoꝵ oꝑum sumlitudine
iungebat᷑. ꝑuitiose quippe otẽpneret bos iũ
qđ ñdum habebat: suꝑbiens ex illo qđ ha¬
bebat. Sic etiã qui seipsos a societate ceteroꝵ
seꝑantes caritate uiolata unitatis unicłm
rũpunt: si nichil facrunt eoꝵ quȩ in illa
societate acceꝑunt. inonrib seꝑati sunt.
Et idõ quẽ sibi sociauerint si uenire ad
aeccłiam uoluerit: debet omĩa que ñ ac¬
cepit acciꝑe. Si uͦ nnulla eadẽ faciunt. ñ
se in eis seꝑauerunt: & ex ea parte in tex¬
ture ꝯpage detinent᷑: incet̾a scissi ft̃ A in¬
de siquẽ sibi sociauerint: ex ea parte nec¬

Expanded text:
ria discere. sed quoniam quidquid boni in orationibus ria discere. sed quoniam quidquid boni in orationibus et elemosynis habebat prodesse illi non poterat, nisi per uinculum christianae societatis incorporaretur ecclesia, iubetur mittere ad Petrum et per illum discit Christum; per illum etiam baptizatus christiano populo consortio quoque communionis adiungitur, cui sola bonorum operum similitudine iungebatur. perniciose quippe contemneret bonum, quod nondum habebat, superbiens ex illo quod habebat. sic etiam qui se ipsos a societate ceterorum separantes caritate uiolata unitatis uinculum rumpunt, si nihil faciunt eorum quae in illa societate acceperunt, in omnibus separati sunt; et ideo quem sibi sociauerint, si uenire ad ecclesiam uoluerit, debet omnia, quae non accepit, accipere. si uero nonnulla eadem faciunt, non se in eis separauerunt et ex ea parte in texturae compage detinentur, in cetera scissi sunt. proinde si quem sibi sociauerint, ex ea parte nec
Abbreviated transcription (Latin):
nomine meo facere aliquid. & male lo¬
qͥde me. Sinich in illo corrigendũ erat:
securꝰ sit gͦ quisqͥs extͣ ꝯmunionẽ eccłie
ostitutꝰ. colligit in xp̃i nomine dissocia¬
tos a societate xpĩana att ita falsũ erit
illud qui ñ ÷ mecũ adu̾sum me ÷ & qͥ m̃e¬
cũ ncolligit spargit. Si aut̃ qđ discipłi
dñi ꝑ ignorantiã facere uoluer̃. id ineo
cur hoc ipse ꝓhib̾e ꝓhibuit: & quem¬
tes oꝑabant᷑. Ut gͦ utraq sententia uera
sit sicuti uera ẽ. & illa ubi ait qͥñ: mẽc
dum. nisi qr ille in tanti nominis uene¬
ratione confirmandꝰ fuit. ubi ñ erat con
tione culpandꝰ. ubi si colligeret spargeret ⁊¬
&̾ si forte ueniret ad ȩccłiam. ñ illud qđ ha¬
bebat ibi acciꝑet. s in quo aberrauerat
eq & corneli gentił hominis oratio¬
nes ñ st̃ exaudite: aut elemosine ñ
st̃ accepte: Immo & angłm ad se muti. &
missũ meruit intueri: ꝑ quẽ posset utiq
sine homrinis alicuiꝰ accessu cuncta necessa¬

Expanded text:
meo nomine facere aliquid, et male loqui de me . Si nihil in illo corrigendum erat; securus ergo sit quisquis extra communionem Ecclesiae constitutus colligit in Christi nomine, dissociatus a societate christiana. atque ita falsum erit illud: qui non est mecum, aduersus me est, et qui mecum non colligit, spargit. si autem, quod discipuli domini per ignorantiam facere uoluerunt, id in eocur hoc ipse prohiberi prohibuit? et quomtes operabantur. ut ergo utraque sententia uera sit — sicuti uera est et illa ubi ait: qui non esdum, nisi quia ille in tanti nominis ueneratione confirmandus fuit, ubi non erat contratione culpandus, ubi, si colligeret, spargeret et, si forte ueniret ad ecclesiam, non illud quod habebat ibi acciperet, sed in quo aberrauerat et Corneli gentilis hominis orationes non sunt exauditae aut elemosynae non sunt acceptae; immo et angelum ad se mitti et missum meruit intueri, per quem posset utique sine hominis alicuius accessu cuncta necessa
Abbreviated transcription (Latin):
thiã. & sciero omĩa sacram̃ta. & omnẽ sci¬
entiã. & si habuero omnẽ fidẽ ut montes
transferã. caritatẽ aut̃ ñ habuero nichil
sum. Quid gͦ eis ꝓdest si& linguã in sa-¬
cris misterus habeant angłicã & ꝓpħiã.
que ar modũ caẏphas & saub ut aliqͥn¬
do ꝓphent. quos fuisse dãpnabiles sc̃a
scͥptura testat᷑: si sacram̃ta ñ tantũ sciant
s & habeant. Sic̃ habuit symonmnagꝰ.
sifidẽ. sic̃ demonia confessa sunt xp̃mͭ
ant etiã ipsi substantiã suã pauꝑibꝰsic̃
multi ñ solũ incacholica. s indiu̾sis he¬
resib faciunt: si aliqͣ ingruente ꝑsecu¬
tione tradant ad flaminas nob̾cũ corpꝰ
suũ ꝓfide quã parit̃ ofitent᷑ : tam̃ qr se¬
ꝑati hec agunt. ñ sufferentes inincem
in dilectione. neq studentes seruiare unita¬
tẽ sp̃s inuindo pacis. caritatẽ utiq ñha¬
bendo: etiã cũ illis om̃ibꝰ quȩ nichil eis
ꝓsunt. ad aet̾nã salutẽ ꝑuenire ñ possc̃.¬

Expanded text:
ta, et omnem scientiam, et si habuero omnem fidem ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum . Quid ergo eis prodest si et linguam in sacris mysteriis habeant angelicam, et prophetiam quemadmodum Caiphas et Saül , ut aliquando prophetent, quos fuisse damnabiles sancta Scriptura testatur? Si sacramenta non tantum sciant, sed et habeant, sicut habuit Simon magus, si fidem, sicut daemonia confessa sunt Christant etiam ipsi substantiam suam pauperibus, sicut multi non solum in catholica sed in diuersis haeresibus faciunt, si aliqua ingruente persecutione tradant ad flammas nobiscum corpus suum pro fide quam pariter confitentur? tamen quia separati haec agunt non sufferentes inuicem in dilectione neque studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis, caritatem utique non habendo, etiam cum illis omnibus quae nihil eis prosunt ad aeternam salutem peruenire non poss
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ cũ seruo tuo. Unde dicit᷑ popło con¬
tumaci. Quid uultis mecũ iudicio contẽ¬
de: cũ enĩ rex iustꝰ sed̾it in throno. quis
głabitur castum se hab̾e cor᷑ Ant quisgła¬
bit᷑ mundum se ẽẽ apeccato: Quȩ gͥ spes ẽ.
nͥ suꝑ exaltet miscdia iudicio. S erga illos
qͥ miscđiam fecerunt: ueracĩt̃ dicendo. dimit¬
te nob̾ debita nr̃a sic̃ & nos dimittimꝰ. & sine
murmuratione dando. hilarẽ enĩ datorẽ
diligit ds̃. Demq sc̃s ia cobꝰ iam ex isto loco

Expanded text:
dicium cum seruo tuo. unde dicitur populo condicium cum seruo tuo. unde dicitur populo contumaci: Quid uultis mecum iudicio contendere? cum enim rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? quae igitur spes est, nisi superexultet misericordia iudicio sed erga illos, qui misericordiam fecerunt ueraciter dicendo: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et sine murmuratione dando? hilarem enim datorem diligit deus. denique sanctus Iacobus iam ex isto loco
Abbreviated transcription (Latin):
cillimã. de qua satis dixi qđ dicei.
quimini & sic facite. sic̃ ꝑ legẽ lib̾tatis inci¬
pientes iudicari. & qm̃ quid paulo antedir.¬
erit uouit. qm̃ in multis offendimꝰ om̃s:
suggerit dñicam tanꝗͣ cotidianã cotidianis.¬
& si leuiorib tam̃ uulnerib medicinã. Iudi¬
cium enĩ inquit sine miscđia: illiqui ñ fa¬
cit miscdiam. hinc enĩ ⁊ dñs. Dimitate inqͥt
&e dimitet᷑ uob̾ date & dabit᷑ uob. Suꝑ exaltat
aut̃ miscłia indicio. Nondictũ ẽ. iuncit mi¬
scđia iudiciũ. ñ enĩ ẽ. adu̾sa iudicioͥ s suꝑ¬
qr ipsoꝵ miscrebit᷑ ds̃. Et hoc utiq ustũẽ.
ui dimutat᷑ eis qr dimiser̃: & detur eis. qͥa
dederunt. In est quippe do & miscdia uidi¬
canti: & iudiciũ miserenti Epter qđ eidicit᷑¬
miscđiam &e iudiciũ cantabo tͥ dñe. Nam qͥs¬
quis uelug nimiũ iustꝰ udiciũ sine miscđia
quasi secuiꝰ expectat: iram iustissimã ꝓuo¬
cat. Quã timens ille: dicit. ne intresinui.¬

Expanded text:
cillimam, de qua satis dixi, quod dicequimini et sic facite sicut per legem libertatis incipientes iudicari. et quoniam, quid paulo ante dixerit, nouit, quoniam in multis offendimus omnes, suggerit dominicam tamquam cotidianam cotidianisetsi levioribus, tamen vulneribus, medicinam. Judicium enim, inquit, sine misericordia illi qui non facit misericordiam. Hinc enim et Dominus: Dimittite, inquit, et dimittetur uobis, date et dabitur nobis. superexultat autem misericordia iudicio. non dictum est: \'Vincit misericordia iudicium,\' non enim est aduersa iudicio, sed \'supquia ipsorum miserebitur Deus. Et hoc utique justum est, ut dimittatur eis, quia dimiserunt, et detur eis, quia dederunt. Inest quippe Deo et misericordia judicanti, et judicium miseranti; propter quod ei dicitMisericordiam et iudicium cantabo tibi, domine: nam quisquis uelut nimium iustus iudicium sine misericordia quasi securus expectat, iram iustissimam prouocat, quam timens ille dicit: Ne intres in iu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃caret᷑. Magna ẽ gͦ utilicas p̃ceptoꝵ: si lib̾o
arbitrio tantũ detur. ut gr̃a dĩ ampliꝰ ho¬
norẽt᷑. Que suta se hñt. unde fit omĩum reus.
sunũno offendat. qͥ totã legẽ seruaueritꝰ An
forte qr plenitudolegis caritas ẽ. qua deus
ꝓrimꝰq diligit᷑. in quib p̃ceptis caritatis
tota lex pendet & ꝓpħȩ merito fit omĩum
reus. qui contͣ illam facit. in qua pendent
omĩa: Nemo aut peccat nisi adũsps ulã
faciendo: qr ñ adulterabis.̃¬

Expanded text:
precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fit omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem seruauerit? an forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet et prophetae, merito fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo. quia \'non adulterabis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ id qđ diligendũ ẽ diligit᷑. Hȩc in aliis maior.
in aliis minor. in aluis nulla ẽ: plenissima
uero que iã ñ possit augeri. quã diu hic homo
uiuit innemmne. Quã diu aut̃ auger potest:
ꝓfecto illud qd̾ minꝰ ẽ qualibet ex uitio est.
Ex quo uitio ñ iustus int̾ra qͥfaciat bonum.
& ñ peccet. Ex quo uitio: ñ iustificabitur
in conspectu dĩ omĩs uiuens. Propt̃ qđ ui¬
tiũ si dixerimꝰ qr peccatũ ũ habemꝰ. nos ipsos
decipimꝰ. &e ueritas innob̾ ñ ÷ . ꝓpt̃ qđ etiã
qͣntũlibet ꝓfecerimꝰ. necessariũ ẽ nob̾ dicere.
dimite nob̾ debita nr̃a: cũ iam omĩa inbap¬
tismo dicta. facta cogitata. dimissa sint.
Uidet itaq qui recte uidet ubi & qͣndo & un¬
de sꝑanda sit illa ꝑfectio: cui ñsic qđ adici
possit. Si aut p̃cepta ñ eẽnt: ñ utiq eẽt ubi
se homo ceitiꝰ inspiceret &e uidet unde auer¬
teret᷑: quo conaret᷑: quare gratularet᷑: qͥd

Expanded text:
qua id quod diligendum est diligitur: haec in aliis major, qua id quod diligendum est diligitur: haec in aliis major, in aliis minor, in aliis nulla est; plenissima vero quae jam non possit augeri, quandiu hic homo vivit, est in nemine; quandiu autem augeri potest, profecto illud quod minus est quam debet, ex vitio est. Ex quo vitio non est justus in terra qui faciat bonum et non peccet; ex quo vitio non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens; propter quod vitium, si dixerimus quia peccatuetiam, quantum libet profecerimus, necessarium est nobis dicere: Dimitte nobis debita nostra, cum iam omnia in baptismo dicta. facta, cogitata dimissa sint. uidet itaque, qui recte uidet, ubi et quando et unde speranda sit illa perfectio, cui non sit quod adici possit. si autem praecepta non essent, non utique esset, ubi se homo certius inspiceret et uideret, unde auerteretur, quo conaretur. qua re gratularetur, quid
Abbreviated transcription (Latin):
dudã. Quia &̾ siuerũ ẽ eũ qͥhabet unã om̃s
habe uirtutes. eũ qͥ unã ñ ht̃ nulsa hab̾e: nec
sic peccata sunt paria: qr ubi uutꝰ nulla ẽ.
nichil quidẽ rectũ ẽ : nec tam̃ id̃oñ ẽ prauo
prauiꝰ distortõq distortiꝰ. Si aut̃ qđ puto eẽ
uenꝰ. sacrisq luteris congruentiꝰ ita st̃ animȩ
intentiones. ut corꝑis m̃bra ñ qđ uideant᷑ io
cis.s qđ sentiant᷑ affectib. & altud illumi¬
nat᷑ ampli. aliud minꝰ. aliud omino caret
lumine. & anebroso inumbrat᷑ obstaculo:
ꝓfecto ita ut quisq illustratione pie cari-¬
titis affectꝰ. in alio actu magis. in alio minꝰ.
dicitiã quã patientiã: & maiorẽ hodie quã
heri si ꝓficit. & adhuc ñ habeat ꝯtinentiam.
& habeat ñ paruã miscłiam. Q ut generalit̃
breuit̃q ꝯplectar quã de uitute habeo notio¬
nẽ: qđ ad recte iuiuendũ adcinet. uirtꝰ ÷ caritas

Expanded text:
cludam, quia, etsi uerum est eum, qui habet unam, omnes cludam, quia, etsi uerum est eum, qui habet unam, omnes habere uirtutes, eum, qui unam non habet, nullam habere, nec sic peccata sunt paria, quia, ubi uirtus nulla est, nihil quidem rectum est nec tamen ideo non est prauo prauius distortoque distortius. si autem, quod puto esse uerius sacrisque litteris congruentius, ita sunt animae intecis, sed quod sentiantur affectibus et aliud illuminatur amplius, aliud minus, aliud omnino caret lumine et tenebroso inumbratur obstaculo: profecto ita ut quisque inlustratione piae caritatis affectus est, in alio actu magis, in alio minus, dicitiam quam patientiam, et maiorem hodie quam heri, si proficit; et adhuc non habeat continentiam et habeat nbreviterque complectar quam de virtute habeo notionem, quod ad recte vivendum attinet, virtus est charitas,
Abbreviated transcription (Latin):
epente quantũ sufficit inspirat᷑:
s nt̃ de tenebns in lucẽ ꝓcedens. paulatim
ꝓ grediendo inluminat᷑: donet plenissime
fiat. Iam eum tam̃ dicimꝰ tanꝗͣ de abditissima
spelunca egrediente. uicinia lucis afflatum
tantomagis. quantomagis ꝓpinquat eg̃s¬
sui. Ut illud qd̃ in eo lucet sit utiq ex lumi¬
ne quo ꝓgreditur: illud aũt̃ qđ adhuc ob¬
scurũ e. sic ex tenebris unde egredit᷑. Itaq &
ñ iustificabit᷑ in conspectudei omĩs uiuens:
& tam̃ iustꝰex fide uiuit: & inducist̃ scĩ iꝰa¬
tia. aliꝰmagis aliꝰ minꝰ: & nemo hic uiuit si¬
ne peccato: & hoc aliꝰ magis. aliꝰ minꝰ. Optimꝰ
aut̃ ẽ: quiminimũ. S quid ago tanꝗͣ oblitꝰ
cui loquar: Doctori sumł factꝰ sum: cũ ꝓpo¬
suerim quid abste discere uellẽ. S qr de pec¬
catoꝵ parilitate. unde in id qđ agebam in¬
cidit q̃stio. examinandam tͥ sententiã meã¬
ꝓmere statueram: iam ẽa tandẽ aliqͥndo cõ¬

Expanded text:
transierit, repente. quantum sufficit, inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens paulatim progrediendo inluminatur. quod donec plenissime fiat, iam eum tamen dicimus tamquam de abditissima spelunca egredientem uicinia lucis afflatum tanto magis, quanto magis propinquat egressui, ut illud, quod in eo lucet, sit utique ex lumine, quo progreditur, illud autem, quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris, unde egreditur. itaque et non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens et tamen iustus ex fide uiuit. et indut minus, et nemo hic vivit sine peccato, et hoc alius magis, alius minus: optimus autem est, qui minimum. Sed quid ago, tanquam oblitus cui loquor, doctori similis factus sum, cum proposuerim quid a te discere velim? Sed quia de peccatorum parilitate, unde in id quod agebam incidit qpromere statueram, iam eam tandem aliquando con
Abbreviated transcription (Latin):
soluit᷑. qđ ait homo etiã apłicȩ gr̃e. in mul¬
tis eñi offendimꝰ om̃s. Offendimꝰ eñĩ s alius
grauiꝰ. aliꝰ leuiꝰ. quanto quisq magis. minus¬
ue peccauerit. Tanto in peccato cominitendo
maior. qͥnto indiligendo dõ & ꝓrimo minor:
& rurꝰ tanto minor in peccati ꝑpetratione.
qͣnto maior indĩ & ꝓrimi dilectione. Ianto
itaq plenior iniquitatis: qͣnto in anior ca¬
ritatis. Et tunc ꝑfectissimꝰ in caritate: qͣndo
nichil restat ex infirmitate. Nec sane qͥntũ ar¬
bitror putandũ ẽ leue ẽẽ peccatũ. in ꝑsona¬
rũ acceptione hab̾e fidẽ dñi iħu xꝑi:. si ulã
distantiã sedendi & standi ad honores eccłiasti¬
cos referamꝰ. Quis enĩ ferat eligi diuitẽ ad sedẽ
honoris eccłiȩ: contẽpto pauꝑe instructiore
atq sanctiore: Si aut̃ de cotidianis consessibꝰ
melior quanto ditior ille uideat᷑. Hoc enim

Expanded text:
soluitur, quod ait homo etiam apostolicae gratiae: in mulsoluitur, quod ait homo etiam apostolicae gratiae: in multis enim offendimus omnes. offendimus enim, sed alius grauius, alius leuius. quanto quisque magis minusue peccauerit, tanto in peccato committendo maior, quanto in diligendo deo et proximo minor et rursus tanto minor in peccati perpetratione, quanto maior in dei et proximi dilectione, tanto itaque plenior iniquitatis, quanto inanior caritatis, et tuae perfectissimus in caritate, quando nihil restat ex infirmitate. Nec sane, quantum arbitror, putandum est leue esse peccatum in personarum acceptione habere fidem domini Iesu Christi, si illam distantiam sedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus. quis enim ferat eligi diuitem ad \' sedem honoris ecclesiae contempto paupere instructiore atque sanctiore? si autem de cotidianis consessibus melior quanto ditior illo uideatur? hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ diligis ꝓximũ tuũ tanꝗͣte ipsum.
dilectio ꝓrimi malũñ oꝑat᷑. Plenitudo aut̃
legis caritas. Nemo aut̃ diligit ꝓximũ. nͥ
diligens dm̃. Ut hoc qͣntũ pot̾ ꝓrimo im¬
pendat. quẽ diligit tanꝗͣ se ipsum: ut &
ille diligat om̃. quẽ si ipse ñ diligit. nec
se nec ꝓximũ diligit. Acꝑhoc qͥ totã legem
seruauerit. si in uno offendit fit om̃iũ reus:
qr contͣ caritatẽ facit unde cota lex pendet.
Reusitaq fit omĩum : faciendo contͣ p̃cep¬
tum in quo pendent omia. Cur gͦ ñ dicant᷑
paria p̃cepta: Anq forte magis facit contra
caritatẽ. qui grauiꝰ peccat. minꝰqͥ leuiꝰ: &e in
hoc ipso amittit magis & minꝰ. quo fit qͥdẽ
omĩum reus.S. grauiꝰ peccans ł in plurib
peccans. magis reus: leuius aut̃ uł in pauci¬
orib peccans. minꝰ irus. tanto scilicet maio¬
÷ omĩum: qr contͣ eam facit. in qͣ pendent
omĩa. Que si uera funt: eomodo &e illud ab¬

Expanded text:
est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur; plenitudo autem legis, charitas. Nemo autem diligit proximum, nisi diligens Deum, ut hoc, quantum potest, proximo impendat, quem diligit tanquam seipsum, ut et ille diligat Deum; quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit; ac per hoc, qui totam legem servaverit, si in uno offenderit, fit omnium reus: quia contra charitatem facit, unde tota lex pendet; reus itaque fit omnium, faciendo contra praeceptum, in quo pendent omnia. Cur ergo non dicantur paria peccata? an forte quia magis facit contra caritatem, qui grauius peccat, minus, qui leuius, et hoc ipso admittit magis et minus, quo fit quidem omnium reus, sed grauius peccans uel in pluribus peccans magis reus, leuius autem uel in paucioribus peccans minus reus tanto maio omnium, quia contra eam facit, in qua pendent omnia ? quae si uera sunt, eo modo et illud ab
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ totã legẽ seruauerit offendat autẽ in
uno factꝰ ẽ om̃ium reus. si quo aliomͦ me¬
ltꝰ exponi posse nouit dilectio tua: ꝑ dñm̃
obsecro ut nob cũ cõmunicare digneris.
ii.Itemde p̃dictis quatuor uirttib quas in
suꝑiori libro distuxit: in libro de morib
ȩccłie catholicȩ disputans. ad unũ eas
mandatum retulit caritatis.

Expanded text:
que totam legem servaverit, offendat autem in que totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, si quo alio modo melius exponi posse novit dilectio tua, per Dominum obsecro ut id nobiscum communicare digneris. CAPUT II. De praedictis quatuor virtutibus, quas in superiori libro distinxit. In Libro de Moribus Ecclesiae catholicae disputans, ad unum eas mandatum retulit, charitati.
Abbreviated transcription (Latin):
itꝰ siuminutatim coslectũ
inaltanti iudicis ꝑuehat. Et eam
qua ñ fecit miscc̾iam ñ inuemat: s. potiꝰ di¬
mitendo atq donando mereat᷑ sibi dimiti
debita: reddiq ꝓmissa. Multa dixiqͥb tͥ
tediũ fortassis inferrem: qui hȩc quȩ tam̃ ap¬
ꝓbas. ñ expectas disc̾e̾. qr ea docere consuesti.
Si quid aut̃ ẽ in eis qͣntũ ad resipsas ꝑciet.
nã quali eloquio explicata sint ñ nimis cu¬
ro. si quid gͦ ẽ in cis qd eruditionẽ offendat
tuã: queso ut rescribendo ammoneas: & me
corrigere ñ graueris. Infelix ẽ eniqui non
tantos & tã scõs tuor studioꝵ labores.
& digne honorat: & de his dño dõ nr̃o
cuiꝰ munere talis es grãs agit. Unde cũli¬
bentiꝰ debeã a quolibet discere qđ nescio:
flagito: Cuiꝰ doctrina in nomine & in ad¬
iutorio dñi. tantũ in latina lingua aeccłia¬
sticȩ luterȩ aduitȩ sunt. qͣntũ ñ quã antea
potuer. Maxime gͦ istam sententia. quic̃q¬

Expanded text:
i minutatim collectum ad tribunal tanti iudicis peruehat et eam, quam non fecit, misericordiam non inueniat, sed potius dimittendo atque donando mereatur sibi dimitti debita reddique promissa. Multa dixi, quibus tibi taedium fortassis inferrem, qui haec, quae tamen adprobas, non expectas discere, quia ea docere consuesti. si quid autem est in eis, quantum ad res ipsas pertinet — nam, quali eloquio explicata sint, non nimis curo —, si quid ergo est in eis, quod eruditionem offendat tuam, quaeso, ut rescribendo admoneas et me corrigere non graueris. infelix est enim, qui non tantos et tam sanctos tuorum studiorum labores et digne honorat et de his domino deo nostro, cuius munere talis es, gratias agit. unde cum libentius debeam a quolibet discere, quod inutiflagito, cuius doctrina in nomine et adiutorio domini tantum in Latina lingua ecclesiasticae litterae adiutae sunt, quantum numq Maxime tamen istam sententiam. Quicun
Abbreviated transcription (Latin):
untꝰ qr ipsaẽ uutꝰ: & quantoniinꝰ inest uitꝰ:
tantomagis ẽ. uitium. Ubi gͦ illa plena &e ꝑ-¬
fecta fuerit: nichil ex uitio remanebit. Pinde mͥ
uidẽt᷑ stoici ideo falli. qr ꝓficientẽ hominem
emergendo repente emicet in auras sapien¬
tiȩ libas. nulla ex par̃te ẽẽ sapiente. Sicut
enĩ nichil int̃ est ad hominẽ p̃focandũ. utrõ
aquã staduis multis suꝑse habeat altam.
an unu ꝑalmũ ł digitũ: sic illos qui ten¬
dunt ad sapientiã. ꝓficere quidẽ dicunt
tanꝗ abimo gurgitis surgentes in aerem:
s nͥ totã stulticiã. uelut oppͥmentẽ aquã.
ꝓficiendo uelut emergendo euaseruit. ñ
hab̾e uirtute. nec ẽẽ sapientes. Ubi autẽ
euaserint. mox hab̾e tõtã: nec qͥcquam
stulcitie remanere. Unde omino ullum
peccatũ possit ȩxistere. hec similitudo ubi
stultitia uelut aqua & sapientia uelut aer
ponitut animꝰ a p̃focatione stulticie. tanqͣ
er gens in sapientiã repente respiret:¬

Expanded text:
uia ipsa est uirtus, et quanto minus inest uirtus, tanto magis est uitium? ubi ergo illa plena et perfecta fuerit, nihil ex uitio remanebit. Proinde mihi uidentur Stoici ideo falli, quia proficientem hominem emergendo repente emicet in auras sapientiae liberas, nulla ex parte esse sapientem. sicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aquam stadiis multis supean unum palmum uel digitum, sic illos, qui tendunt ad sapientiam, proficere quidem dicunt tamquam ab imo gurgitis surgentes in aerem, sed, nisi totam stultitiam uelut opprimentem aquam proficiendo uelut emergendo euaserint, non habere uirtutem nec esse sapientes, ubi autem euaserint, mox habere totam nec quicquam stultitiae remanere, unde omnino ullum peccatum possit existere. Haec similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam emergens in sapientiam repente respiret
Abbreviated transcription (Latin):
hoc apud te diutiꝰ agendũ ẽ: s ꝓpt̃ alios qui
hȩc forte legerint. dico. Nam tu quidẽ in eodẽ
oꝑe splendido contͣ iouimanũ. etiã hoc de scͥp¬
tuns sc̃is diligent ꝓbasti: ubi etiã ex hac ipsa
epła cuiꝰ uba sunt quoꝵ nc̃ intellectũ requi-¬
rimꝰ posuisti qđ scͥptũ ẽ. In multis cnĩ offendimꝰ
om̃s. Honeni ait offenditis. s ait offendimꝰ:
cũ xp̃i loqueret᷑ apłs &e cũ hoc locodicat qͥcq¬
autẽ totã legẽ seruauerit offendat autẽ in uno
factꝰ ẽ om̃iũ reus: ibi ñ in uno s in multis:
nec quosdã s oñis dix offende. Absit aut̃
ut qui sqͣ fideł existim et tot mulia senioꝵ xp̃i
qui ueracit dicuit se hab̾e peccatũ ne se ip¬
sosdecipiant. & ueritas in eis ñ sit. nullã habe
iurtutẽ. cũ uirtꝰ magna sit sapientia. Dixit

Expanded text:
hoc apud te diutius agendum est, sed propter alios qui hoc apud te diutius agendum est, sed propter alios qui haec forte legerint dico. Nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Jovinianum etiam hoc de Scripturis sanctis diligenter probasti; ubi etiam ex hac ipsaunc intellectum requirimus, posuisti quod scriptum est: In multis enim offendimus omnes. Non enim ait, offenditis, sed ait, offendimus, cum Christi loqueretur apostolus; et cum hoc loco dicat: Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno, sed in multis, nec quosdam, sed omnes dicit offendere. Absit autem ut quisquam fidelis existimet tot millia servorum Christi, qui veraciter dicunt se habere peccatum, ne se ipsos decipiant et veritas in eis non sit, nullam habere virtutem, cum virtus magna sit sapientia. Dixit
Abbreviated transcription (Latin):
nulia ẽ. cuiuent s hominibꝰ hoc ui¬
sum e. multũ qde ingeniosis. studiosis. ocio¬
sasus⁊ tam̃ homnub Ego uͦ nescio quẽ ad mo¬
dum dicã ũ dicouirũ a qͦdenominata dicit᷑
uirtꝰ. sz etiã mulierẽ que uiro suo seruat thori
fidem si hoc faciat ꝓpt̃ p̃ceptũ & ꝓmissũ dĩ.
eiq pͥmitꝰ sit fideł. ñ hab̾e pudiciciã. aut
eam nullã. ł paruiam ẽẽ uirtutẽ: sic & mari¬
tum: qui hoc idẽ seruat uxori. Et tam̃ sunt
plurimi tales: qnoꝵ sine aliquo peccato eẽ
neminẽ dixerim. & utiq illud qualecũq
peccatũ: ex aliquo uitio uenit. Unde pudi¬
cicia conuigał inuiris feminisq religiosis
c̃ ꝓcul dubio uitͦ sit. ñ enĩ aut nichibaut
uitiũ ẽ: ñ tam̃ sẽc̃ habet om̃s uirtutes. Nam
um: nullũ om̃ino peccatũ. Quis aut̃ sine aliqͦ¬
ł qͥsi radice peccati:. cũclamet qͥ suꝑ pectꝰ om̃¬
discũbebat. si duerimꝰ qr peccatũ ñ habemꝰ.
nos ipsos seducimꝰ. & ueritas in nob ñ ẽ: Neq

Expanded text:
ui una defuerit. sed hominibus hoc uisum est multum quidem ingeniosis, studiosis, otiosis sed tamen hominibus. ego uero nescio. quem ad modum dicam non dico uirum, a quo denominata dicitur uirtus, sed etiam mulierem, quae uiro suo seruat tori fidem, si hoc faciat propter praeceptum et promissum dei eique primitus sit fidelis, non habere pudicitiam aut eam nullam uel paruam esse uirtutem; sic et maritum, qui hoc idem seruat uxori. et tamen sunt plurimi tales, quorum sine aliquo peccato esse neminem dixerim, et utique illud qualecumque peccatum ex aliquo uitio uenit. unde pudicitia coniugalis in uiris feminisque religiosis cum procul dubio uirtus sit — non enim aut nihil aut uitium est —, non tamen secum habet omnes um, nullum omnino peccatum. Quis ergo sine aliqvel quasi radice peccati, cum clamet qui supra pectus Domidiscumbebat: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos decipimus, et veritas in nobis non est? Neque
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit: qđ prudentia. nec ignaua. nec inius¬
ta nec intẽꝑans pot̃ ẽẽ. Nam si aliqͥd hoꝵ de
fuerit: prudentia ñert. Porro si prudentia
tc̃ ent. si & fortis & iusta. de temꝑanssit: ꝓfec̃¬
to ubi fuerit. setũ habet cet̾as. Sic & forcitu¬
do inprudens eẽ ñ pot̃: uł intẽꝑansut imꝰta.
Sic & cẽꝑantia necesse ẽ. ut prudens. fortis de
isit: sic̃ iusticia ñ ẽ. si ñ sit prudens. for

Expanded text:
fuerit, quod prudentia nec ignaua nec iniusfuerit, quod prudentia nec ignaua nec iniusta nec intemperans potest esse; nam si aliquid horum fuerit, prudentia non erit. porro si prudentia tunc erit, si et fortis et iusta et temperans sit, profecto, ubi fuerit, secum habet ceteras. sic et fortitudo inprudens esse non potest uel intemperans uel iniusta; sic temperantia necesse est ut prudens, fortis et iusta sit; sic iustitia non est, si non sit prudens, fort