comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
discatis. Alioquin quomͦ poteft
sic habere ds homines quasi piss¬
ces maris. et uelut reptilia ñ ha¬
bentia pͥncipem: cũ angeli singłoꝵ
cotidie uideant faciem patris qͥ
in celis est. et circũdet angłs dñi
in circuitu timentiũ eũ et eripiat
eosꝰ Sic̃ gͥ in hominib etiã ꝑsin¬
gulos di currit ꝓuidentia: sic in
ceteris animalib generalẽ qͥden
dispositionẽ et ordiñe cursũq re¬
rũ intelligere possumus: uerbi gr̃ã.
quomͦ nascatur pisciũ multitudo
et uiuat in aquis: quomͦ reptilia
et quadrupedia oriant᷑ in terra.
et quib alant᷑ cibis. Cecerũ absur¬
dũ est adhoc di ducere maiestatẽ.
ut sciat ꝑ mom̃ta singula qͦt nas¬
cant᷑ culices. quot ue moriant᷑:
que cmicũ et pulicum. et mus¬
carũ. sit multitudo. quanti pisces
in aqua natitent. et qͥ de minorib
maioꝵ prede cedẽ debeant. Non
simus tam fatui adulatores dei
ut dũ potentĩa eius etiã ad ima
detrahimus in nos ipsos iniurio¬

Expanded text:
discatis . Alioquin quomodo potest sic habere Deus homines quasi pisces maris, et velut reptilia quae non habent principem: cum angeli singulorum quotidie videant faciem Patris qui in coelis est : et circumdet angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiat eos . Sicut igitur in hominibus etiam per singulos Dei currit providentia, sic in caeteris animalibus generalem quidem dispensationem et ordinem, cursumque rerum intelligere possumus. Verbi gratia, quomodo nascatur piscium multitudo, et vivat in aquis, quomodo reptilia et quadrupedia oriantur in terra, et quibus alantur cibis. Caeterum absurdum est ad hoc Dei deducere majestatem, ut sciat per momenta singula quot nascantur culices, quotve moriantur, quae cimicum et pulicum et muscarum sit in terra multitudo, quanti pisces in aqua natent, et qui de minoribus majorum praedae cedere debeant. Non simus tam fatui adulatores Dei, ut dum potentiam ejus etiam ad ima detrahimus, in nos ipsos injurio
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ueneratione et laudibus dei
ipsũ fuerat s scitatus. Mundi
sunt oculi tui ut non uideas ma¬
lum: et respicere ad inqͥtatẽ nes
cis. Quare ñ respicis suꝑ inique
agentes. et taces deuorante impio
rent homines quasi pisces mari

Expanded text:
cum veneratione et laudibus Dei ipsum fuerat sciscitatus: Mundi sunt oculi tui ne videas malum et respicere ad iniquitatem non poteris quare non respicis super inique agentes et taces devorante impio r
Abbreviated transcription (Latin):
medio cĩ ñ faciet iniqͥtatẽ. Mane mane
uidiciũ suũ dabit in lucẽ: et ñ abscon¬
det᷑. Nesciuit autẽ iniquus confusionẽ
Disꝑdidi gentes: et dissipat sunt an¬
guli earũ. Desertas feciuias eiꝰ: eo qd̃
ñ sit qͥ tͥnseat. Desolate st̃ ciuitates eoꝵ:
non remanente uiro. neq ullo habita

Expanded text:
n faciet iniquitatem: mane, mane judicium suum dabit in lucem, et non abscondetur: Nescivit autem iniquus confusionem. Disperdidi gentes, et dissipati sunt anguli earum; desertas feci vias eorum, dum non est qui transeat: desolatae sunt civitates eorum, non remanente viro
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. naum elcesei: quidã pu¬
tant elceseum patrẽ ẽẽ naum:
& scdm hebream traditionem
etiã ipsum ꝓpħam fuisse: cum
culus sit: paruus quidẽ ⁊ uix
ruinis uet̾um edificationũ in¬
dicans uestigia: s tamen notus
iudeis: & michi qͦq a cireuni¬
ducente monstratus. Simul &
hoc atcendendũ: qd̾ hec ipsa as
sũptio uel onus. uel pondus ꝓpħe
uisio sit. N enĩ loquitur in ex¬

Expanded text:
ditur, Naum Elcesaei, quidam puditur, Naum Elcesaei, quidam putant Elcesaeum patrem esse Naum, et secundum Hebraeam traditionem etiam ipsum prophetam fuisse: cum culus sit, parvus quidem et vix ruinis veterum aedificiorum indicans vestigia; sed tamen notus Judaeis, et mihi quoque a circumducente monstratus. Simul et hoc attendendum quod haec ipsa vel assumptio, vel onus, vel pondus, prophetae visio sit. Non eni
Abbreviated transcription (Latin):
nis naum elcesei. Igit᷑ ut̾q de ni¬
niue assyrioꝵ metropoli. quȩ nc̃
uocat᷑ ninus : texuit uaticiniũ.
Porro in hebraico post ionã mi¬
cheas ponitur: & micheã sequit᷑
naum: qui int̾pretat᷑ consolator.
Iam enĩ decem tͥbus ab assyriis
ductȩ fuerant in captiuitatem
sub ezechia rege iuda: sub quo
etiã nc̃ in consolationẽ ppłi trans¬
migrati: adu̾sum niniuen uisio
cernit᷑. Nec erat parua consola¬
tio tam his qui iam assyriis ser¬
uiebant. quã reliqͥs qui sub eze¬
chia de tͥbu iuda ⁊ beniamin
ab iisdem hostib obsidebant᷑: ut
audirent assyrios qͦq a chaldeis
ẽẽ capiendos. sicut in consequen¬
nr̃a lingua de hebreo specio¬
sam sonat: speciosus autẽ hic¬
mundꝰ dicit᷑. Uñ ⁊ apud grecos
koc Reoc. ab ornatu nomen
accepit. Quicqͥd nc̃ adu̾sum
niniuen dicitur : de mundo
breos massa ponitur. id est gra¬
ue onus. eo qd̃ eam adu̾sum
quã uidetur p̃mat: nec sinat
eleuare ceruicẽ. Porro qd̾ ad¬

Expanded text:
Naum Elcesaei. Igitur uterque de Ninive Assyriorum metropoli, quae nunc vocatur Ninus, texunt vaticinium. Porro in Hebraico, post Jonam, Michaeas ponitur, et Michaeam sequitur Naum, qui interpretatur consolator Jam enim decem tribus ab Assyriis deductae fuerant in captivitatem sub Ezechia, rege Juda, sub quo etiam nunc in consolationem populi transmigrati, adversum Niniven visio cernitur. Nec erat parva consolatio, tam his qui jam Assyriis serviebant, quam reliquis, qui sub Ezechia de tribu Juda et Benjamin ab iisdem hostibus obsidebantur, ut audirent, Assyrios quoque a Chaldaeis esse capiendos, sicut in consequennostra lingua de Hebraeo speciosam sonat: speciosus autem mundus hic dicitur: unde et apud Graecos κόσμος ab ornatu nomen accepit quidquid nunc adversum Niniven dicitur, de mundo  Hebraeos MASSA ponitur, id est, grave onus: eo quod eam adversus quam videtur, premat, nec sinat elevare cervicem. Porro quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
uxta septuaginta int̾pretes.
post ionam naum ponit᷑: quia
re. Scͥptum siquidem ẽ in iona.
factus ẽ sermo dm̃ ad ionam
filiũ amathi dicens. Surge &
uade in niniuen ciuitatem
magnã : & p̃dica in ea. In naũ

Expanded text:
uxta Septuaginta interpretes, im, post Jonam Naum ponitur: quia re. Scriptum siquidem est in Jona: Factus est sermo Domini ad Jonam, filium Amathi, dicens: Surge et vade in Niniven, civitatem magnam, et praedica in
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie: clara luce radiauit. Et cor¬
nua in manib eiꝰ. uexilla et trophea
crucis: et in ipsis cornib abscondita
ẽ fortitudo eiꝰ. Cũ enĩ eẽt in forma
dĩ non rapinã arbitratus ẽ. equalem
se ẽẽ do̾: s ex inaniuit se formã serui
accipiens: factus obediens patri usꝙ
ad mortẽ. mortẽ autẽ crucis. In cruce
gͦ paulisꝑ abscondita ẽ fortitudo
euis. quando dicebat ad patr̃e. tͥstis
est anima mea usq ad mortẽ: et pat̃
si possibile ẽ tnͣseat a me calix iste: et
in ipsa cruce. pater in manus tuas cõ¬
mendo sp̃m meũ. Poero iuixta

Expanded text:
justitiae, clara luce radiavit; et corjustitiae, clara luce radiavit; et cornua in manibus ejus, vexilla et tropaea crucis, et in ipsis cornibus abscondita est fortitudo ejus: Cum enim esset in forma Dei, non rapinam arbitratus est aequalem se esse Deo; sed exinanivit se formam servi accipiens: factus est obediens Patri usque ad mortem, mortem autergo paulisper abscondita est fortitudo ejus, quando dicebat ad Patrem: « Tristis est anima mea usque ad mortem ; » et: « Pater, si possibile est transeat a me calix iste ; » et in ipsa cruce: « Pater, in manus tuas commendo spiritum meum. » Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
funit dilectionẽ robustã fortitudinis
sue. et nos diximꝰ ibi abscondita ẽ for¬
titudo eiꝰ: aquila transtulit et posu¬
it absconsionẽ fortitu dinissue symmna-¬
chus. et posuit absconditã fortitudi¬
nẽ suã: solus theodotio nr̃e transia-¬
tioni congruens ait. et ibi abscon¬
sio fortitudinis eiꝰ. Uerbũ enĩ scam.
ꝓ qualitate loci. et posuit intelligit᷑
et ibi ÷ magisq in p̃senti loco ibi le¬
gendũ ẽ. quã posuit. ut sit sensus
et ordosententie cornua in manib
eiꝰ: et subaudiat᷑ ibi id ẽ in cornib
abscondita ẽ fortitudo eiꝰ. Manife¬
stum ẽ autẽ iuxta hebraicũ qd̾ in ad
uentii xp̃i cuncta repleta sint gła:
sccłm illud qd̾ in euangłio dr̃. Gloia
in excelsis dõ: et in t̾ra pax hominib
bone uoluntatis. Et alibi. Pacem fe¬
cit in celis et in terra ꝑsanguinẽ cru¬
cis: et sedet in dextera magnitudin᷑.¬
U elociter enim currit sermo eiꝰ. Et
ba eoꝵ. Splendor quoq eiꝰ quasi soł

Expanded text:
suit dilectionem robustam fortitudinis suae: et nos diximus, ibi abscondita est fortitudo ejus: Aquila transtulit, et posuit absconsionem fortitudinis suae: Symmachus, et posuit absconditam fortitudinem suam; solus Theodotio nostrae translationi congruens, ait: et ibi absconsio fortitudinis ejus. Verbum enim SAM   pro qualitate loci, et posuit intelligitur, et ibi: magisque in praesenti loco ibi legendum est, quam posuit, ut sit sensus et ordo sententiae: Cornua in manibus ejus, et subaudiatur, ibi, id est, in cornibus abscondita est fortitudo ejus. Manifestum est autem juxta Hebraicum quod in adsint gloria, secundum illud quod in Evangelio dicitur: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Et alibi: Pacem fecit in coelis et in terra per sanguinem crucis, et sedit in dextera magnitudinis: velociter enim currit sermo ejus. Et ba eorum . Splendor quoque ejus, quasi sol
Abbreviated transcription (Latin):
haran qͥppe uicinus locus ẽ montis
sẏnai: et qd̃ infertur diaps alma
id est semꝑ habere sensũ. Ipse qͥna¬
tus ẽ in bethleem. et qui in syna ie
ẽ in monte pharan legem dedit:
De diaps almate qđ hebraice dicitꝰ
ma ñ ponatur nͥ in psalterio: et in
p̃senti loco. Ex quo intelligimꝰ: re¬
cte a .lxx. oationis canticũ p̃notatũ.
Operuit celos gloria eiꝰ: et laudis eiꝰ
plena ẽ terra. Splendor eiꝰ ut lux ert:

Expanded text:
Pharan quippe vicinus est locus monti Pharan quippe vicinus est locus monti Sina. Et quod infertur, diapsalma, id est, semper, habere sensum: ipse qui natus est in Bethleem, et qui in Sina, id est, in monte Pharan, Legem dedit, De diapsalmate, quod Hebraice dicitur ma non ponatur, nisi in Psalterio, et in praesenti loco. Ex quo intelligimus recte a Septuaginta orationis Canticum praenotatum. Operuit coelos gloria ejus, et laudis ejus pl
Abbreviated transcription (Latin):
simul filioq ueniente. fiat eoꝵ au¬
ditor habitacłm. et cõpleat᷑ scͥptura
dicens. Ego et pater meus ueniemꝰ
ad eũ: et mansionẽ apud eũ faciemꝰ.
S quia ꝓ monte umbroso et conden¬
so in hebreo scͥptum ẽ mons pbaran.
et pharan interp̃tat᷑ os uidentis:
pulchre uixta interp̃tationẽ nrãm.
de eruditi sermone iuri uenit noti¬
cia filii. et ñ qualicũq sermone : s
de eo qui plenus ẽ lumine. plenus
oculis: ut manifestus et purꝰ ad au-¬
res audientiũ deferat᷑. Quod autẽ ait
de monte sublimi: dogmata intelli¬
ge. Audiui ego hebreũ. istũ locum
ita disserere quod bethleem sita sit
ad austrũ in qua natus ẽ dñs atq sal¬
uator: et ip̃m ẽẽ de quo nc̃ dicitur
dñs ab austro ueniet: hocest nascet᷑¬
in bethleem et inde consurget. Et
qͥa ipse quinatus ẽ in bethleem. le¬
gem quondã dedit in monte syna:
ipse ẽ sc̃s̃ qui uenit de monte pharan.

Expanded text:
simul Filioque veniente, fiat eorum ausimul Filioque veniente, fiat eorum auditor habitaculum, et compleatur Scriptura, dicens: Ego et Pater meus veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus . Sed quia pro monte umbroso et condenso, in Hebraeo scriptum est mons Pharan, et Pharan interpretatur os videntis: pulchre juxta interpretationem nostram, de eruditi sermone viri venit notitia Filii, et non qualicumque sermone, sed de eo qui plenus est lumine, plenus oculis, ut manifestus et purus ad aures audientium deferatur. Quod autem ait de monte, sublimia dogmata intellige. Audivi ego Hebraeum istum locum ita disserere: Quod Bethleem sita sit ad Austrum, in qua natus est Dominus atque Salvator, et ipsum esse de quo nunc dicatur: Dominus ab Austro in Bethleem, et inde consurget, et quia ipse, qui natus est in Bethleem, legem quondam dedit in monte Sina, ipse est Sanctus qui venit de monte Pharan:
Abbreviated transcription (Latin):
ent aromata mẽa. Ds̃ semꝑ in meri¬
die ẽ. Ubimquit pascis: ubi cubas
in meridie. Et ad abrabam qnͣdo
erat sub quercu non uenit ds: nisi
in meridie. Et ioseph qͥ in typo pre¬
cessit saluatoris: conuiuiũ fratrib
fecit meridie. Agnitio gͦ dĩ patris
his qui digni sunt uenit in pleno lu¬
mine: et agnaitio sc̃i id ẽ filii dĩ uenit
de monte umbroso et condenso.
Mons umbrosꝰ atq condensus. uel
ipse pater intelligit᷑. plenus uirtutib
omĩq sapientia et maiestate sua
cuncta ꝓtegens et extendens alas et
confouens pullos suos: uel certe para¬
dysus et celestia. plena angłis. plena
uirtutib. plena arborib uberrimis.
Atq utinã et in contingat ut aduo¬
cem meã et ad expositionẽ meã ds
ueniat in claro lumine ⁊ et filius eiꝰ
de quo scͥptum est. sc̃i estote qm̃ ego
sc̃s sum. de sublimitate eloquii uin-¬
brosi et condensi. et scͥpturarũ testi¬
moniis hinc inde contexti: et patre

Expanded text:
nt aromata mea . Deus semper in merint aromata mea . Deus semper in meridie est: Ubi, inquit, pascis? ubi cubas? in meridie . Et ad Abraham quando erat sub quercu, non venit Deus nisi in meridie . Et 637 Joseph qui in typo praecessit Salvatoris, convivium fratribus facit meridie. Agnitio ergo Dei Patris his qui digni sunt, venit in pleno lumine. Et agnitio Sancti, id est, Filii Dei, venit de monte umbroso et condenso. Mons umbrosus atque condensus, vel ipse Pater intelligitur, plenus virtutibus omnique sapientia, et majestate sua cuncta protegens, et extendens alas, et confovens pullos suos: vel certe paradisus et coelestia plena angelis, plena virtutibus, plena arboribus uberrimis. Atque utinam et mihi contingat, ut ad vocem meam et ad expositionem Deus veniat in claro lumine, et Filius ejus, de quo scriptum est: Sancti estote, quoniam ego sanctus sum , de sublimitate eloquii umbrosi et condensi, et Scripturarum testimoniis hinc inde contexti, et Patre
Abbreviated transcription (Latin):
irascit᷑: interdũ ñ ꝑcutit. s tantũmͦ
cõminat᷑. Quod et apls sentiens ait.
Reuelat᷑ enĩ ira dei de celo: suꝑ omnẽ
impietatẽ et iniqͥtatẽ hominũ. Ubi
autẽ reuelat᷑ non infertur ñ ꝑcutit:
s reuelat᷑ ut terreat. et territis ñ in¬
ferat᷑. Hs̃ ab austro ueniet: et sc̃s
demonte pharam. S emꝑ.L.xi.¬
te umbroso et condenso. Et aqͥla.¬
et syminachus. et qͥnta editio: ip̃m
hebraicũ posuerunt. theman. Solus
theo dotio: quid significaret the¬
man interp̃tatus ẽ dicens. E loym
ab austro ueniet: et sc̃s de monte
semper: symmnachus interp̃tatus ẽ
in eternũ theodotio in finem: qͥnta
editio. ip̃m bebraicũ. Sel̃a. Ds̃ ergo
ab austro ueniet: id est a meridie. a
clara luce. ab his qui appellant᷑ filii
dierũ. Unde et incantico canticoꝵ
aquilonẽ sponsus abigit et austrũ
uocat dicens: cxurge aquilo et ue¬
ni auster: perfla cetũ meũ. et fui¬

Expanded text:
irascitur, interdum non percutit, sed tantummodo irascitur, interdum non percutit, sed tantummodo comminaRevelatur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem et iniquitatem hominum . » Ubi autem revelatur non infertur, non percutit, sed revelatur ut terreat, et territis non inferatur. « Deus de Austro veniet et Sanctus dete umbroso et condenso. » Et Aggaet Symmachus, et quinta editio ipsum Hebraicum posuerunt THEMAN  : solus Theodotio quid significaret Theman, interpretatus est, dicens ELOIM, ab Austro veniet, et sanctus de monte semper; Symmachus interpretatus est, in aeternum: Theodotio, in finem: quinta editio ipsum Hebraicum SELA  . Deus ergo ab Austro veniet, id est, a meridie, a clara luce, et ab his, qui appellantur filii dierum. Unde et in Cantico canticorum, aquilonem sponsus abigit, et austrum vocat dicens: Exsurge, Aquilo, et veni, Auster, perfla hortum meum, et f
Abbreviated transcription (Latin):
et ira di mensuras. quantũ. et qnͣto
tẽpore. et ob quas causas et qͥb infe¬
ratur: iuxta illud qd̾ scͥptũ est. Ciba¬
bis nos pane lacͥmarũ: et potabis nos
lacͥmis in mensura. Quod si ꝓpħa tur¬
batur ad iram di. et qͥa turbatus est.
impetrat mĩam: quid nos spare im¬
mo timere debemus. quoꝵ omĩa oꝑa¬
ira cłi digna st̃: Quod autẽ sequitur
iuxta hebraicũ. cũ iratus fueris mise
ricordie recor dab̃is : ñ debemꝰ ꝑutare
obliuisci dm̃. et post irã sue miscdie
recordari: s qd̾ nos cũ in pena positi
putemꝰ obliuisci upxta illud. Usꝙ quo
dñe obliusceris me in sinẽ. Nã et si qͣ̃ñ¬
tẽptationib quasi fluctib oꝑim᷑.
et rapida demonũ aduersũ nosꝓ
cella deseuit: uelut ad dormientẽ
loqͥm᷑. exurge qͥd dormitas dñe. Si¬
mulq di cerne clem̃tiã. Non dixit
cũ intuleris supplicia miscđie recoe¬
daberis: s cũ iratus fu̾is. Qui aũt

Expanded text:
et ira Dei mensuras: quantum, et quanto et ira Dei mensuras: quantum, et quanto tempore, et ob quas causas, et quibus inseratur, juxta illud quod scriptum est: Cibabis nos pane lacrymarum, et potabis nos lacrymis in mensura . Quod si propheta turbatur ad iram Dei, et qui turbatus est, 636 impetrat misericordiam, quid nos sperare, immo timere debemus, quorum omnia opera Dei digna sunt ira? Quod autem sequitur juxta Hebraicum. Cum iratus fueris, miricordiae recordaberis, non debemus putare oblivisci Deum, et post iram suae misericordiae recordari, sed quod nos eum in poena positi putemus oblivisci, juxta illud: « Usquequo, Domine, oblivisceris mei in finem? » Nam etsi quantentationibus quasi fluctibus operimur, et rabida daemonum adversum nos procella desaevit, velut ad dormientem loquimur, exsurge, quid dormitas, Domine? Simulque Dei cerne clementiam: non dixit, cum intuleris supplicia, misericordiae recordaberis, sed cum iratus fueris: qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
ad destruenda peccata uenetit filius
tuus: manifestiꝰ cognosceris. Segͥtur.
um aduenerit tempus demonstra¬
beris: cũ turbata fuerit anima mea.
Quod exceptis .lxx: nec in hebraico
nec apuod quẽquã alioꝵ habet᷑ inter¬
p̃tũ. Et est sensus. Cũ uenerit tẽpus
de quo dr. tempore acceptabili exau¬
diui te. tempus aduentus dñi ib̃u
exp̃i: tunc o cs pater cognoscet᷑ nom̃
tuũ. quod ante occultũ fuit hoĩb:
de qͦ dicit dñs in euangłio. Pater:
reuelaui nom̃ tuũ hõib. Quod autẽ
infert᷑ cũ turbata fuerit anima mea
apud .lxx. interp̃tũ editionẽ cũ po¬
steriorib copulat᷑: ut possit legicum
turbata fuerit anima mea inira. et
hucusq distinctio deinceps inferat᷑
miscłie recordaberis: quod scilicet
ꝓphete sufficiat ꝓ pena sola contur¬
batio : et ad ira cłi anima illiꝰ contͣ¬
bata nequaqͣm inferat᷑ supplicium:
s iram excludat miscdia. Habet aũte

Expanded text:
ad destruenda peccata venerit Filius ad destruenda peccata venerit Filius tuus, manifestius cognosceris. Sequitur: Cum advenerit tempus, demonstraberis, cum turbata fuerit anima mea. Quod, exceptis Septuaginta, nec in Hebraico, nec apud quemquam aliorum habetur interpretum. Et est sensus: Cum venerit tempus, de quo dicitur: Tempore acceptabili exaudivi te, tempus adventus Domini Jesu Christi : tunc, o Deus Pater, cognoscetur nomen tuum, quod ante occultum fuit hominibus, de quo dicit Dominus in Evangelio: Pater, revelavi nomen tuum hominibus . Quod autem infertur: Cum turbata fuerit anima mea, apud LXX interpretum editionem cum posterioribus copulatur, ut possit legi: Cum turbata fuerit anima mea in ira, et hucusque distinctio: deinceps inferatur, misericordiae recordaberis; quod scilicet prophetae sufficiat pro poena sola conturbatio, et ad iram Dei anima illius conturbata, nequaquam inferatur supplicium, sed iram excludat misericordia. Habet autem
Abbreviated transcription (Latin):
misteriũ inclament trinitatis: et
mittat᷑ unus de seraphim qd int̃pre¬
tat᷑ ardens. et ueniat in terras et
mundet ꝓpħe labia et dicat ⁊ ignẽ
ut ardeat. Hoc estimant alis:⁊ ad hanc
incerp̃tationẽ multis scͥpturarũ
utunt᷑ testimoniis. Porro simplex
interp̃tatio et opinatio uulgi de sal-¬
uatore intelligit: qd̾ inter duos latͦ¬
nes crucifixus. agnitus sit. Qui autẽ
melus: hoc dicunt qd̵ in pͥma eccłia
que de circũcisioẽ fuit et de p̃putio
congregata duob ppłis se hinc in¬
de cingentib intellectus sit salua¬
tor et creditus. Sunt qui duo am-¬
malia. duo intelligant testam̃ta.
nouũ et uetꝰ. que uere ammantia
sint et uitalia: que spirent. et in quo¬
rũ medio dñs cognoscat᷑. IN me¬
dio annoꝵ notũ facies. Lxx. Cũ
appropinqͣuerint anni cognosceris.
ũ uenerit inqͥt tẽpus et oꝑe ꝓmissa
cõpleueris: monstrabis uera ẽẽ que
pollicitus es. Siue cũ appropinquaue¬
rit consũmatio. et inextrema hora

Expanded text:
mysterium inclament Trinitatis: et mittatur unus de seraphim, quod interpretatur ardens, et veniat in terram et mundet prophetae labia, et dicat: Ignem ut ardeat . Hoc aestimant alii, et ad hanc interpretationem multis Scripturarum utuntur testimoniis. Porro simplex interpretatio, et opinio vulgi de Salvatore intelligit, quod inter duos latrones crucifixus agnitus sit . Qui autem melius, hoc dicunt, quod in prima Ecclesia quae de circumcisione fuit, et de praeputio congregata, duobus populis se hinc inde cingentibus, intellectus sit Salvator et creditus. Sunt qui duo animalia, duo intelligant Testamenta, novum et vetus, quae vere animantia sint atque vitalia, quae spirent, et in quorum medio Dominus cognoscatur. In medio annorum notum facies. LXX: Cum appropinquaverint anni, cognosceris. Cum venerit, inquit, tempus, et opere promissa compleveris, monstrabis, vera esse quae pollicitus es. Sive cum appropinquaverit consummatio, et in extrema hora
Abbreviated transcription (Latin):
gittas suas : sceptra idẽ regna aduersũ
que ieremias inissus ẽ eradicauit de¬
struxit. et ꝑdidit: fecitq itt ñ regnaret
peccatũ in nr̃o mortali corpore. Sceptͣ
autẽ id ẽ regna diaboli que ostendit
et dño. intellige diuersa peccata. aia¬
riciã. luxuriã. iracundiã. detradionẽ.
furta. periuria: aduersum que sermo
dei sedens in equis et currib suis. in¬
tendit fulgoris sui contorta spicula.
et interim ñ emittit: ut qͥ ad extentũ
arcũ t̾ritꝰ fuerit emissionẽ non sentiat
sagitarũ. Et hoc facit semꝑ: quod
aquila interp̃tatus ẽ ꝓ diapsalmate.
guas eoꝵ pparans equitat : et huc il¬
lucq discurrit. in orbis salutẽ. E lu¬
uios scindes terte. Lxx. Fluiuis scin¬
detur terra. Quia suscitauit dñs
arcũ suũ ut tͥbu bus uiram̃ta
redderet que locutus ẽ: conseq̃n¬
ter dr̃. fluiuos scindes terre. idẽ reges

Expanded text:
gittas suas, sceptra, id est, regna adversum gittas suas, sceptra, id est, regna adversum quae Jeremias missus est, eradicavit, destruxit et perdidit : fecitque ut non regnaret peccatum in mortali nostro corpore. Sceptra autem, id est, regna diaboli, quae ostendit et Domino, intellige diversa peccata, avaritiam, luxuriam, iracundiam, detractionem, furta, perjuria, adversum quae sermo Dei sedens in equis, et in curribus suis intendit fulgoris sui contorta spicula, et interim non emittit, ut qui ad extentum arcum territus fuerit, emissionem non sentiat sagittarum. Et hoc facit semper, quod Aquila interpretatus est, pro diapsalmate. guis eorum praeparans equitat, et huc illucque discurrit in orbis salutem. Fluvios scindes terrae. LXX: Fluviis scindetur terra. Quia suscitavit Dominus arcum suum, ut tribubus juramenta redderet quae locutus est, consequenter dicitur, fluvios sci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ currui: et helẏas raptus ad celum ẽ.
Si quis autẽ de zacharia uult discẽ
qͥ sunt equirusi. et qui ingri. et qͥ ua¬
rii. et qͥ albi. egredientes de mirtetis et
de montib in ꝓfundo positis. siuie ut
nare. Uidet et iohes equos candidos et
sessores eoꝵ. equib corpora in gła resur-¬
gentiũ. prito ẽe equos candidos: sesso¬
res autẽ scõꝵ animas. Si qͥs uero pecea¬
toꝵ ẽ et mei similis: sedebit in equo ni¬
gro. et dicetur de eo. Dormitauer̃t̃ om̃s
qͥ ascendunt equos. De talib equis
scͥptum ẽ. Fallax equus ad salutẽ. Ca¬
ro enĩ concupiscit aduersus sp̃m: et sa¬
pientia eiꝰ mimica est đo. Hoc dictũ
sit de his qͥ corpora diligunt. et in ni¬
gris sedent equis. Nos autẽ animas nr̃as
in equos et currus dñi p̃p̃aremꝰ. qͥ ascen-¬
dit in paulo. ascendit in petro: et in
huiuscemodi currib eqͥtans. totũ li¬
strauit orbem. Intendens qͦ arcũ siue sa¬

Expanded text:
que curru et Elias raptus ad coelum est . que curru et Elias raptus ad coelum est . Si quis autem de Zacharia vult discere qui sint equi rufi, et qui nigri, et qui varii, et qui albi egredientes de myrtetis, et de montibus in profundo positis, 647 sive,nare . Vidit et Joannes equos candidos, et sessores eorum : e quibus corpora in gloria resurgentium puto esse equos candidos; sessores autem sanctorum animas. Si quis vero peccator est, et mei similis, sedebit in equo nigro, et dicetur de eo: Dormitaverunt omnes, qui ascenderunt equos . De talibus equis scriptum est: Fallax equus ad salutem : caro enim concupiscit adversus spiritum, et sapientia ejus inimica est Deo. Hoc dictum sit de his qui corpora diligunt, et in nigris sedent equis. Nos autem animas nostras in equos, et in currus Domini praeparemus, qui ascendit in Paulo, ascendit in Petro, et in hujuscemodi curribus equitans, totum stravit orbem. Intendens quoque arcum sive sa
Abbreviated transcription (Latin):
fecta. ad dm̃ comparata: quasi cur¬
rus pharaonis sit et ium̃tum. Unde
et moyses loqͥt᷑ ad dm̃. Ego autẽ sum¬
um̃tũ factus sum apud de: ñ qd̾ ab¬
solute ium̃tum sit. s quod apud dm̃ ni¬
m̃tum sit. His equis illi contrarii st̃
quos habet pbarao et de qͥb dicit᷑:
equũ et ascensorẽ ꝓiecit in mare. Huiꝰ¬
cemodi eqͥtatio: non salus ẽ s ꝑditio.
Queramꝰ et alios equos: qͥb ascendit
dñs. In quarto regnoꝵ legimꝰ libro sur¬
rexisse mane ministrũ helisei: et egres¬
sũ uidisse exercitũ ambientẽ ciuita¬
tis muros. et equos. et currus. Et post
arit inquit. et ecce mons plenus equis:
et quadrige ignee in circuitu helisei.
Diligent̃ attende. quod equi uideant᷑
et currus: et tam̃ in tantis milib equo¬
rũ et curruũ nullus ascensor. Hoꝵ e
quoꝵ ille erat auriga et ille rector: de
quo psalmista canit. Qui sedes suꝑ
cherubim ostenłe. Talib equis. tali¬

Expanded text:
fecta, ad Deum comparata, quasi curfecta, ad Deum comparata, quasi currus Pharaonis sit, et jumentum. Unde et Moyses loquitur ad Deum: « Ego autem sumjumentum factus sum apud te . Non quod absolute jumentum sit; sed quod apud Deum jumentum sit. His equis illi contrarii sunt quos habet Pharao, et de quibus dicitur: Equum et ascensorem projecit in mare : hujuscemodi equitatio non salus est, sed perditio. Quaeramus et alios equos, quibus ascendit inus: In quarto Regnorum libro legimus, surrexisse mane ministrum Elisaei, et egressum vidisse exercitum ambientem civitatis muros, et equos et currus . Et postjus: Aspexit, inquit, et ecce mons plenus equis, et quadrigae igneae in circuitu Elisaei. Diligenter attende quod equi videantur et currus, et tamen in tantis millibus equorum et curruum nullus ascensor: horum equorum ille erat auriga et ille rector de quo Psalmista canit: Qui sedes super Cherubim ostendere . Talibus equis tali
Abbreviated transcription (Latin):
irascitur dñs: animas uero eoꝵ qͥ cir¬
cũferunt᷑ omni uento doctrine et sẽper
malicia fluctuant. et salsis gurgitib
obruunt᷑. animaduerte mare. suꝑ qd̾
impetus dñi fic ut sentiat eiꝰ aduentũ.
et sciat qͥb terminis et obice conelu¬
d̾atur: et audiat. in te conterent᷑ flu¬
ctus tui. Quod si bona st̃ flumina et
bonũ mare. lauatur in illis ihe: et ec¬
cłiam suã suꝑ huiꝰ cemodi mare collo¬
cat. Post hec sequit᷑. Qui ascendens
suꝑ equos tuos: et equitatio tua saluͦ.
Quero equos suꝑ quos ascendat dñs:
et puto ẽẽ ñ alios nisi scõꝵ animas
suꝑ quas ascendit sermo diuinus: ut
et ipsos saluet. et alios pereas. Pona¬
mus et equoꝵ exempla. Sponsus lo¬
quit᷑ in cantico canticoꝵ. E qͥtatui
meo in currib pharaonis assimilaui
te ꝓrima mea. Ñ quod. xp̃s eccłiam siue¬
sermo dĩ animã quã sponsam suã uo¬
cat. quadrigis cõparet pharaonis:
s qd̾ om̃is anima qmͣuis scã sit atq per¬

Expanded text:
irascitur Dominus. Animas vero eorum qui circumferuntur omni vento doctrinae, et semper malitia fluctuant, 646 et salsis gurgitibus obruuntur, animadverte mare super quod impetus Domini fit, et sentiat ejus adventum, et sciat quibus terminis et obice concludatur, et audiat: In te conterentur fluctus tui. Quod si bona sunt flumina et bonum mare, lavatur in illis Jesus, et Ecclesiam suam super hujuscemodi mare collocat. Post haec sequitur: Qui ascendens super equos tuos, et equitatio tua salus. Quaero equos super quos ascendat Dominus, et puto non esse alios nisi sanctorum animas, super quas ascendit sermo divinus, ut et ipsas salvet, et alios per eas. Ponamus equorum exempla. Sponsus loquitur in Cantico canticorum: Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavit te, proxima mea . Non quod sermo Dei animam, quam sponsam suam vocat, quadrigis comparet Pharaonis, sed quo omnis anima, quamvis sancta sit atque per
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ẽ dissoluat᷑: et cogitatioes pͥstine re¬
digant᷑ ad nichilũ. Tunc destruunt᷑
demones. tunc scł̃i altitudines ad ni¬
chilũ deducunt᷑ : et om̃is ħeticoꝵ sci¬
entia que pͥmũ tumebat. ad dĩ serro¬
nis aduentũ humiliat᷑. conterit᷑ atq

Expanded text:
num est dissolvatur, et cogitationes pristinae renum est dissolvatur, et cogitationes pristinae redigantur ad nihilum, tunc destruuntur daemones, tunc saeculi altitudines ad nihilum deducentur, et omnis haereticorum scientia, quae primum tumebat ad Dei sermonis adventum, humili
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationes et multiplices in diuex¬
sa sententias possumꝰ intellige̾: que
ilico dissoluunt᷑ ac tabescunt. Si qͥd
euã aduersũ scientiã di se exaltau̾at
in terra. et sensũ occupauerat audi-¬
entis: hoc p̃cedente sermone et aduen¬
tu cłi confringit᷑ atq conterit᷑. Mon¬
tib autẽ confractis et contritis ad as¬
pectũ di: colles liqͥdo consument᷑ et¬
montes scłi. Sempit̃nũ autẽ iter dei¬
ea respicit. ad que suus sermo p̃cedit:
et fortiꝰ collib scłi consumit et destruit
eos. Possunt autẽ montes et demo¬
nes intelligi. qui uersant᷑ in hereticis
et eleuant se contra scientiã di: colles
quoq aliȩ demonũ fortitudines que fa-¬
ciunt homines. corpoꝵ pulchritudi¬
nẽ. dignitates. diuitias. nobilitatẽ ge¬
neris. cet̾aq mundi bona admirari.
Licet uidere post aduentũ sermonis łi
ec di patris p̃sentiam. quomͦ humane
anime cõmoueant᷑. et omne qd terre¬

Expanded text:
cogitationes et multiplices in divercogitationes et multiplices in diversa sententias possumus intelligere, quae illico dissolvuntur ac tabescunt. Si quid etiam adversum scientiam Dei se exaltaverat in terra, et sensum occupaverat audientis, hoc praecedente sermone, et adventu Dei, confringetur atque conteretur. Montibus autem confractis contritisque ad aspectumontes saeculi. Sempiternum enim iter Dei respiciens ad ea quae suus sermo praecedit, et fortius collibus saeculi, consumet et destruet eos. Possunt autem montes et 643 daemones intelligi, qui versantur in haereticis, et elevant se contra scientiam Dei: colles quoque aliae daemonum fortitudines, quae faciunt homines corporum pulchritudinem, dignitates, divitias, nobilitatem generis, caeteraque mundi bona admirari. Licet videre post adventum sermonis Dei, et Dei Patris praesentiam, quomodo humanae animae commoveant
Abbreviated transcription (Latin):
eternitatis eiꝰ. id est di : quia et̾uitas
illiꝰ ad nos uenĩre dignata ẽ: siue qd̵¬
sẽp̃ a pͥncipio mundi uiq ad incar¬
nationẽ suã uenerit ad scõs. et factus
sit in singłoꝵ manu sermo dĩ: atq
mnumu̾sis uincentib ipse suꝑauerit:
et eternũ eiꝰ iter incuruauerit colles¬
mundi. montesq contriuerit. Hec
ꝑ methaphorã uixta hebraicũ dicta
sint. P orro scđm .lxx. postqm faciẽ
di sermo p̃cesserit. et egressus fuerit
in plana: ds pat̾ uenit illuc uͥ ei aser¬
mone suo regio p̃parata ẽ. et uenit
post pedes sermonis sui: et stat nũ¬
quã ante p̃cedens. s semꝑ expectans
ut ille ͥ muniat uiã. Ubi autẽ stete¬
rit iuxta pedes sermonis sui: ibi sta¬
tun terra. oꝑa uidelicet carnis et cor¬
porũ ñ ualentia sustin̾e di p̃sentĩã
cõmouebuntur. Cumq cõmota fu¬
erint: uirtus sermonis et p̃sentie di.
respicit cunctas amme gentes quas

Expanded text:
aeternitatis ejus, id est, Dei, quia aeternitas aeternitatis ejus, id est, Dei, quia aeternitas illius ad nos semper a principio mundi usque ad incarnationem suam venerit ad sanctos, et factus sit in singulorum manu sermo Dei, atque in universis vincentibus ipse superarit et aeternum ejus iter incurvaverit, colles montesque contriverit. Haec per metaphoram juxta Hebraicum dicta sint. Porro secundum LXX postquam faciem Dei sermo praecesserit, et egressus fuerit in plana, Deus Pater venit illuc, ubi ei ad sermonem suum regio praeparata est, et venit post pedes sermonis sui, et stat; numquam ante praecedens, sed semper exspectans, ut ille sibi muniat viam. Ubi autem steterit juxta pedes sermonis sui, ibi statim terra, opera videlicet carnis et corporum non valentia sustinere Dei praesentiam, commoventur. Cumque commota fuerint, virtus sermonis et praesentia Dei respicit cunctas animae gentes, quas
Abbreviated transcription (Latin):
Respexit et distabuer̃t̃ gentes : contrit
sunt montes muolentia: tabuer̃t col¬
les scłi itineris sempit̃ni eiꝰ. S tans
saluator et cuncta ꝑspiciens. et oculis
suis uniuersitatẽ mundi metiens:
gentiũ multitudinẽ dissipauit. Qb
dissipatis et dissolutis. contuti sunt
montes huiꝰ scłi: et incuruati st̃ col¬
les huiꝰ mundi. Sunt enĩ et alii montẽ
et colles: quos salit et tnͣsilit sponsus
incantico canticoꝵ. De quib et in
scdo graduũ psalmo dr̃. Leuaui o¬
culos meos ad montes: unde ueniet
auxiliũ mͥ. Montes autẽ scłi ipsi sunt
qͥ et montes tenebrosi: de qͥb ieremi¬
as p̃cipit. ne impingant᷑ pedes nr̃i
suꝑ eos. Isti st̃ colles in qͥb regnabat
saul: quando interficiebat sacerdo¬
tes dñi. Gabaa qͥppe collis interp̃tat᷑.
Et elegant̃ incuruati st̃ inqͥt colles
mundi. Ante aduentũ qͥppe saluato¬
ris erecta ceruice gradiebant᷑: et su¬
pbiã eoꝵ humiliare nemo poterat.
Contrit autẽ st̃ et incuruati abitim̾b

Expanded text:
respexit, et distabuerunt gentes: contriti sunt montes violentia: tabuerunt colles saeculi itineris sempiterni ejus. Stans Salvator et cuncta perspiciens, et oculo suo universitatem mundi metiens, gentium multitudinem dissipavit: quibus dissipatis et dissolutis contriti sunt montes hujus saeculi, et incurvati sunt colles hujus mundi. Sunt enim et alii montes et colles, quos salit et transilit sponsus in Cantico 642 canticorum , de quibus et in secundo graduum psalmo dicitur: Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi . Montes autem saeculi ipsi sunt qui et montes tenebrosi; de quibus Jeremias praecepit, ne impingantur pedes nostri super eos . Isti sunt colles in quibus regnabat Saul, quando interficiebat sacerdotes Dei : Gabaa quippe collis interpretatur. Et eleganter incurvati sunt, inquit, colles mundi. Ante adventum quippe Salvatoris erecta cervice gradiebantur, et superbiam eorum humiliare nemo poterat. Contriti autem sunt et incurvati ab itineribus
Abbreviated transcription (Latin):
rant. agentes postea penitentiã et
ad xp̃i uexilla conuersi mordebt
eũ: uixta illud qd̃ alibi dicitur.
uiri tiii pacifici posuerunt infi¬
dias tͥ. Deniq sequit᷑. Et euigi¬
labunt insidiatores tui : id est
quos ante consopieras. quos in¬
ebriaueras. illoꝵ insidiis subia¬
cebis: uastantiũ regnũ tuũ et eos
qui captiui fuerant in xp̃i tur¬
mas redigentiũ. Tu enim dep̃¬
datus es gentes multas: et iudai¬
cũ ppłm ornatu et uestib quas
ei dederã spoliasti. Iocirco om̃s reli
facient: quia et tu interfecisti gen-¬
tes plurimas. et fudisti sanguinẽ
earũ. S et terre impietas id est
uidaice et ciuitatis ierłm et om

Expanded text:
rant, agentes postea poenitentiam: et ad Christi vexilla conversi, mordebunt eum, juxta illud quod alibi dicitur: Viri pacifici tui posuerunt insidias tibi . Denique sequitur: Et evigilabunt insidiatores tui, id est, quos ante consopieras, quos inebriaveras, illorum insidiis subjacebis, vastantium regnum tuum, et eos qui captivi fuerunt in Christi turmas redigentium. Tu enim depraedatus es gentes multas, et Judaicum populum 615 ornatu et vestibus, quas ei dederam, spoliasti: idcirco omnes relifacient. Quia et tu interfecisti gentes plurimas, et fudisti sanguinem earum. Sed et terrae impietas, id est, Judaicae, et civitatis Jerusalem, et om
Abbreviated transcription (Latin):
guine testam̃ti tui emisisti uinctos tuos
de lacu: in qͦ non ẽ aqua. Conu̾timin
ad munitionẽ uincti spei. Hodie qͦq an¬
nuntians duplicia reddã tͥ P eptuagͦ.
Et tu in sanguine testam̃ti emisisti uin¬
t̃os tuos de lacu: qui ñ habet aquã. Se¬
debitis in munitionẽ uinct congregat¬
onis: et ꝓuna die ꝑegrinationis tue du

Expanded text:
isisti vinctos tuos de lacu in quo non est aqua: convertimini ad munitionem, vincti spei: hodie quoque annuntians duplicia reddam tibi. LXX: Et tu in sanguine testamenti emisisti vinctos tuos de lacu qui non habet aquam: sedebitis in munitione vincti congregationis, et pro una die peregrinationis 864 tu
Abbreviated transcription (Latin):
in currib pharaonis assimilaui te ꝓxi¬
ma mea: et ascendens suꝑ equos tuos.
et eqͥtatio tua salus. Dissiꝑabit᷑ arcus
belli: ut ñ mittant᷑ ignita iacula. que
uoluptuosoꝵ possint corda ꝑcutere. Et
loquet᷑ pacẽ gentib. de qͥb scͥptum ẽ. ip̃e
erit expectatio gentiũ ⁊ et rursum suꝑ
ipsũ gentes sꝑabunt: et potestas eius
a mariusq ad mare: et afluminib
usq ad fines terre. Hoc ñ ẽ extenuan¬
dũ ꝑ allegoriã: s credendũ uere ẽẽ cõ¬
pletũ. scd̾m illud qđ legimꝰ. Postula a
me et dabo tͥ gentes hereditatẽ tuam:¬

Expanded text:
in curribus Pharaonis assimilavi te, proxima mea . Et: Ascende equos, et equitatio tua salus . Dissipabitur arcus belli, ut non mittantur ignita jacula, quae voluptuosorum possint corda percutere. Et loquetur pacem gentibus, de quibus scriptum est: Ipse erit exspectatio gentium . Et rursum: Super ipsum gentes sperabunt . Et: Potestas ejus a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad fines terrae . Hoc non est extenuandum per allegoriam; sed credendum vere esse completum, secundum illud quod legimus: Postula a me, et dabo t
Abbreviated transcription (Latin):
uoraginib ydolatrie elisus atq confrac¬
tus: dñi sessione didicit ambulare. et
rectã uiã ingredi. Et disꝑdã inqͥt qua¬
drigã ex ephraim. Adhuc ex d̃i patris ꝑ-¬
sona dicit᷑: quod quadriga siue currus
ex ephraim ꝑeat. et equus de ierłm.
Et interĩ scd̾m litterã hoc loqͥt᷑. Non ent
p̃lia: om̃ib xp̃i aduentu et natiuita¬
te pacatis. Porro scł̾m altior̃e intellec¬
tũ epħraim refertur ad hereseon multi
tas et frugũ abundantia. De qͥb scͥptũ
ẽ in septuagesimo.uii. psalmo.filii ephra-¬
im intendentes arcũ et mittentes⁊ conu̾¬
si sunt in die belli. De his qͦ quadrigis
quis: nos autẽ in noĩe di nr̃i inuocabimꝰ.¬

Expanded text:
voraginibus idololatriae elisus atque confracvoraginibus idololatriae elisus atque confractus, Domini sessione didicit ambulare et rectam viam ingredi. Et disperdam, inquit, quadrigam ex Ephraim. Adhuc ex Dei Patris persona dicitur, quod quadriga, sive currus, ex Ephraim pereat, et equus de Jerusalem. Et interim secundum litteram haec loquitur: Non erunt praelia, omnibus Christi adventu et nativitate pacatis. Porro secundum altiorem intelligentiam, Ephraim refertur ad haeresum multitd est, ubertas et frugum abundantia, de quibus scriptum est in septuagesimo septimo psalmo: Filii Ephraim intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli. De his ququis: nos autem in nomine Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ore infantiũ et lactentiũ ꝑfecisti laud̃e
Exultat gͦ sẏon et iubilat ierłm. una
atq eadẽ ciuitas sẏon enim arx ẽ ierłu.
qͥa uenit ei rex suus. qͥ omniũ ꝓph̾arũ
uaticiniis reꝓmissus ẽ iustus et ipse
saluator: idẽ iħc sicut angłs int̾̃pretat᷑
ẽ loquens ad uirginẽ. Et uocabit᷑ iħe
qͥa ipse saluũ faciet ppłm apeccatis suis.
Pauꝑ quoq siuie ut lxx tͣnstulert̃ man-¬
suetus. Qui cũ diuesẽẽt ꝓ nobis paup
dens suꝑ asinã subiugalẽ. siue suꝑ pul¬
lũ nouũ utrũq uidelicet ppłm circũcifi¬
onis et p̃putii: quoꝵ pͥor graussimũ le¬
gis portauerat iugũ: sicut in actib apo¬
stoloꝵ scͥptũ ẽ. nec nos nec ꝑ atres nr̃i po¬
tuert̃ ferre gͣue legis iugũ. Unde et pau¬
lus scͥbit ad galathas: qͥ curcũcidi uole¬
bant. State: et nolite iterũ iugo seruitui¬
tis contineri. Pullus autẽ gentilium
multitudo. frena ñ habens legis. nec roc¬
tus ab aliquo: s semꝑ in p̃cipitiis et in

Expanded text:
nfantium et lactentium parfecisti laudem ? Exsultat ergo Sion et jubilat Jerusalem, una atque eadem civitas Sion enim arx est Jerusalem quia venit ei rex suus, qui omnium prophetarum vaticiniis repromissus est: Justus et ipse, Salvator, id est, Jesus, sicut angelus interpretatus est, loquens ad Virginem: Et vocabitur Jesus, quia ipse salvum per quoque, sive, ut LXX transtulerunt, mansuetus, qui cum dives esset, pro nobis pauper dens super asinam subjugalem, sive super pullum novum, utrumque videlicet populum, Circumcisionis et Picut in Actis apostolorum scriptum est: Nec nos, nec patres nostri potuerunt portare grave Legis jugum . Unde et Paulus scribit ad Galatas qui circumcidi volebant: State, et nolite iterum jugo servitutis contineri . Pullus autem novus, gentilium multitudo, frena non habens Legis, nec rectus ab aliquo, sed semper in praecipitiis et in
Abbreviated transcription (Latin):
on. iubila filia ierłm. Ecce rex tuus
uemet tͥ iustus et saluator: ipse pauꝑ
filie asine. Et dispdã quadrgã ex
ephraim. et equũ de ierłm: et dissipa¬
bitur aitus belli. Et loquet᷑ pacẽ genub:
et potestas eiꝰ a mariusq ad mare. et ꝗͥ
Gaude uehem̃ter filia syon: p̃dica fiba
ierłm. Ecce rex tuus uenit tͥ iustus et
saluans: ipse mansuetus et ascendens
suꝑ asinã subugale et pullũ nouũ. Et
dispdec qͣdrigas ex ephraim et equun
ec multitudinẽ et pacẽ ex gentib. Et
dñabit᷑ ab aqͥs usq ad mare: et aflu¬

Expanded text:
m; ecce Rex tuus venit tibi iustus et salvator ipse pauper lum asine. Et disperdam quadrigam ex Effraym et equum de Ierusalem, et dissipabitur arcus belli, et loquetur pacem gentibus, et potestas eius a mari usque ad mare et a Gaude vehementer, filia Sion; praedica, filia Jerusalem: Ecce rex tuus veniet tibi justus, et salvans, ipse mansuetus et ascendens super subjugalem et pullum novum, et disperdet quadrigas ex Ephraim, et equumet multitudinem, et pacem ex gentibus, et dominabitur ab aquis usque ad mare, et a flu
Abbreviated transcription (Latin):
currunt. euntes et redeuntes. Siue
cutũdabo domũ meã angłoꝵ p̃sicłio:
de quib et in alio loco scͥptũ ẽ. Immit¬
tet angłs dñi in circuitir tim̃tiũ eũ et
eripiet eos: ut ñ sit qͥ uadat et reuer¬
tatur. hoc ẽ qui insidias meo ppło mo¬
liatur. Nec tͣnsibit suꝑ eũ ultra exacłoe:
de quo dicit ysalas. cessauit exactor.

Expanded text:
untes et revertentes. Sive: Circumdabo domum meam angelorum praesidio, de quibus et in alio loco scriptum est: Immittet angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos : ut non sit qui vadai et revertatur, hoc est, qui insidias meo populo moliatur. Nec transibit super eum ultra exactor, de quo dicit Isaias: Cessavit exactor :
Abbreviated transcription (Latin):
libros quos pͥus tradebat incendio.
nunc deauratos et purpuratos. et
gẽmarũ uarietate distinctos. in eusto¬
diam romani ueneret᷑ status. Hec di¬
cit dñs exercituũ. Ecce ego saluabo
ppłm meũ de terra orientis. et de terra
occasus solis: et ad ducã eos. et habita¬
bunt in medio ierłm: et erunt mͥ in
ppłm. et ego exo eis in dm in ueritate
et iusticia. Septuaginta similiter.
Hec iudeoꝵ alii dicunt. post ⁊oroba¬
bel et neemiã edificato tẽplo et muris
ciuitatis exstructis. et statu iudaico
restituto. a machabeis et diuersis pͥn¬
cipib. qͥ usq ad herodem rexere iudeã
eẽ cõpleta: alii in consũmatiõe mundi
sub xp̃o quẽ frustra p̃stolant᷑ explen-¬
da cõmemorant. Nos autẽ et illo tẽpo¬
re idẽ post ⁊orobabel et neemiã dicimꝰ
ex parte cõpleta : et qͣsi in typis et ima¬
ginib precessisse. qñ ppłs reductus est
de captiuitate et habitauit in ierłm et

Expanded text:
libros quos prius tradebat incendio, libros quos prius tradebat incendio, nunc deauratos et purpuratos, et gemmarum varietate distinctos, in custodiam Romani veneretur status. Haec dicit Dominus exercituum: Ecce ego salvabo populum meum doccasus solis. Et adducam eos, et habitabunt in medio Jerusalem: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, in veritate et in justitia. LXX similiter. Haec Judaeorum alii dicunt, post Zorobabel et Nehemiam, aedificato templo, et muris civitatis exstructis, et statu Judaico restituto, a Machabaeis et diversis principibus, qui usque ad Herodem rexere Judaeam, esse completa. Alii in consummatione mundi sub Christo, quem frustra praestolantur, explenda commemorant. Nos autem et illo tempore, id est, post Zorobabel et Nehemiam, dicimus ex parte completa, et quasi in typis et imaginibus praecessisse, quando populus reductus est de captivitate, et habitavit in Jerusalem, et
Abbreviated transcription (Latin):
ficile erit aut impossibile: qͥ hec fut᷑a
meo ore repmittit: Que enĩ apud hoĩs
impossibilia sunt: apud dm̃ possibi¬
lia st̃. Hec psecutionis tẽpore in ecele¬
siis. xp̃i expleta conspeximꝰ ⁊ qñ in tan¬
tã rabiem ꝑsecutoꝵ felicitas excitasa
ẽ. ut etiã conciliabula nr̃a destruerent
diuinos libros ignib traderent: oñs
insule metalla. carceres. confessoꝵ et
mrm̃ cathenatis gregib implerentur¬
Quiꝰ eo tẽpore cred̾et. rursũ ecclias constru¬
endas : ab his ipsis qͥ ante destripxerait:
Non quo toem hoĩes fuerint.s quo ea¬
dem regalis potestas que pͥus sedebat
in insidiis cũ diuitib. et quasi ex se¬
natus consulto. xp̃i nom̃ conabat᷑ extin-¬
guere: ñc̃ expensis rei publice ecłiarũ
basilicas exstruat. et exaltet sũma fasti¬
gra: ut ñ solũ laquearia. et tecta ful¬
gentia auro decoret: s parietes diuer¬
si marmoris uestiat crustis. et diumnos

Expanded text:
ficile erit, aut impossibile, qui haec futura ficile erit, aut impossibile, qui haec futura meo ore promittit? Quae enim apud homines impossibilia sunt, apud Deum possibilia sunt . Haec persecutionis tempore in Ecclesiis Christi expleta conspeximus, quando in tantam rabiem persecutorum feritas excitata est, ut etiam conciliabula nostra destruerent, divinos libros ignibus traderent, omnes insulae, metalla, carceres, confessorum et martyrum catenatis gregibus implerenturQuis eo tempore crederet rursum Ecclesias construendas ab his ipsis qui ante destruxerant? non quod iidem homines fuerint, sed quod eadem regalis potestas quae prius sedebat in insidiis cum divitibus , et quasi ex senatus-consulto Christi nomen conabatur exstinguere, nunc expensis reipublicae Ecclesiarum basilicas exstruat, et exaltet summa fastigia, ut non solum laquearia et tecta fulgentia auro decoret; sed parietes diversi marmoris vestiat crustis, et divinos
Abbreviated transcription (Latin):
ludam in conspectu dñi. Hec dicit
dñs exercituũ. Si difficile uidetur in
ꝯcubs celigͥarũ ppłi hiuiꝰ in dieb illis⁊ nũ¬
qͥd in oculis meis difficile erit dicit
singula uerba atq sententias qͥb isplĩ
loquens. Ne putetis mea ẽẽ que spondeo.
et quasi homini non credatis: di sunt
ꝓmissa que replico.Supͣdixerat anus
et senes in plateis ẽẽ ses suros et ꝓtẽpo.¬
ris longitudine baculos in manĩb re¬
tenturos : artandas plateas hominũ
multitudine. pueros ac puellas quiast
infestis dieb choros ducere: et exstru¬
endã ierłm. et in statũ felicitatis pͥstins
restituendã. Hoc resiquiis ppłi que de
captiuitate uenerant uidebat᷑ incre¬
dulũ: cernentib urbem penitꝰ destibi¬
tã. muroꝵ ruias. ambustos parietes.
manus babylonias ostentare: icctrco
consociat. Si uobis qui estis reliqͥe cap
quib edificanda ẽ ierłm tanta filici¬
tas sit. nũqͥd in conspectu dñi aut dil¬

Expanded text:
ludam in conspectu Domini . Haec dicit ludam in conspectu Domini . Haec dicit Dominus exercituum: Si difficile videbitur in oculis reliquiarum populi hujus in diebus illis, numquid in oculis meis difficile erit? dicitsingula verba atque sententias quibus Israeli loquens: Ne putetis mea esse quae spondeo, et quasi homini non credatis: Dei sunt promissa quae replico. Supra dixerat, anus et senes in plateis esse sessuros, et pro temporis longitudine baculos manibus retenturos, arctandas plateas hominum multitudine, pueros ac puellas quasi in festis diebus choros ducere, et exstruendam Jerusalem, atque in statum felicitatis pristinae restituendam. Hoc reliquiis populi, quae de captivitate venerant, videbatur incredibile, cernentibus urbem penitus destitutam, murorum ruinas, combustos parietes, manus Babylonias ostentare; idcirco consociat: Si vobis qui estis reliquiae caquibus aedificanda est Jerusalem, tanta felicitas sit: numquid in conspectu Domini aut dif