comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e insigne qͦddam spectat᷑: et
specłm elucet .Illa herba & flos
fem figura ẽ carnis humane: si¬
cut bonꝰ diumitatis int̾pres. or¬
gano sue uocis exp̾ssit dicen.
Clama. Quid clamabo: Om̃is ca¬
rofenum: & om̃is gla hominis
ut flos fem. Aruit fenũ & flos
Dei sententia: uox humana est.
Ds̃ dicit: clama: s in ipso ysaia
loquit᷑. Ille respondit. Qd clama¬
bo: Et tanqm qͥd loqueret᷑ audis¬
set: adiunxit. Om̃is caro fenũ.
Et uere. Uiret enĩ gła hominis
in carne qͣsi fenũ: & quȩ putat᷑
esse sublimis. exigua quasi ħ̾ba
est.p̾mat᷑a ut flos. caduca quasi
fenum. germinat uiriditatẽ
in sp̃e ñ in fructu soliditatem᷑.
hilarioris uitȩ qͣsi flos p̾tendeis
occasura sicut herba feni qd̃
priꝰqm euellat᷑ arescit. Quȩ e¬
nĩ firmitudo in carne: quȩ sa¬
lubritas potest ẽe diut᷑na: Ho¬
die usdeas ad olescentẽ ualidũ.
pubescentis etatis uiriditate
florentẽ. grata sp̃e. suauiq co¬

Expanded text:
nostrae insigne quoddam spectatur et nostrae insigne quoddam spectatur et speculum elucet. illa herba et flos faeni figura est carnis humanae, sicut bonus diuinitatis interpres organo suae uocis expressit dicens: clama. quid clamabo? omnis caro faenum et omnis gloria hominis ut flos faeni. dei sententia uox humana est. deus dicit: clama, sed in ipso Esaia loquitur. ille respondit: quid clamabo? et tamquam quid loqueretur audisset adiunxit: omnis caro faenum. et uere; uiret enim gloria hominis in carne quasi faenum et quae putatur esse sublimis exigua quasi herba est. praematura ut flos, caduca quasi faenum germinat uiriditatem in specie, non in fructu soliditatem, hilarioris uitae quasi flos praetendens occasura sicut herba faeni, quod priusquam euellatur arescit. quae enim firmitudo in carne. quae salubritas potest esse diuturna? hodie uideas adulescentem ualidum, pubescentis aetatis uiriditate florentem, grata specie suauique co
Abbreviated transcription (Latin):
mo sibi debet de sua simplici mn¬
dustria & uirtute blandiri. De¬
inde. qͥa simplicem uictũ & nat᷑a¬
lem cibum. reliqͥs cibis debuit ãn¬
ferre. Hic enĩ sobrietatis cibꝰ est:
reliqui deliciarũ atq luxuriȩ.
Hic cõmunis ẽ om̃ib animalib ei¬
b : ille paucoꝵ. Exemplũ itaq
frugalitatis magist̾ium parsimo¬
niȩ ẽ. herbȩ simpliciᷤ uitu hole¬
risq uilis. aut pomi contẽptos ẽt̃
om̃s oportere: quẽ nat᷑a obtulit.
quẽ lib̾alitas dei prima donauit.
Ille salubris. ille utilis cib. qͥ mor¬
bos repellat. qͥ resecet cruditates:
nullo hominũ partꝰ labore. s di¬
uino effusus munere. sine satione
fruges. fructus sine semine: tam
dulcis & gratus. ut etiam repletis
uoluptati atq usuisit. Deniq
ad primas datꝰ mensas: ad scd̃as
remansit. Qͥd autẽ creat᷑e huius
adtexam miracłm: & sapientiȩ o
uirentis herbȩ mun̾e: imago est
uitȩ humane & nat᷑e ꝯdicionis ꝙ

Expanded text:
mo sibi debet de sua inmo sibi debet de sua industria et uirtute blandiri. deinde quia simplicem uictum et naturalem cibum reliquis cibis debuit anteferre. hic enim sobrietatis est cibus, reliqui deliciarum atque luxuriae, hic communis omnibus animalibus cibus, ille paucorum. exemplum itaque frugalitatis, magisterium parsimoniae est herbae simplicis uictu holerisque uilis aut pomi contentos esse omnes oportere, quem natura optulit, quem liberalitas dei prima donauit. ille salubris, ille utilis cibus, qui morbos repellat, qui resecet cruditates, nullo hominum partus labore, sed diuino effusus munere, sine satione fruges, fructus sine semine, tam dulcis et gratus, ut etiam repletis uoluptati atque usui sit. denique ad primas datus mensas ad secundas remansit. Quid autem creaturae huius adtexam miraculum et sapientiae opuirentis herbae munere imago est uitae humanae et naturae condicionisque
Abbreviated transcription (Latin):
emutentem. Conticescat ineptus
sermo hominũ qui futurus est:
facessat uana opinio. Anteqͣ
solis fiat luminare. herba nas¬
cat᷑: antiqͥor sit eiꝰ p̾rogatiua
qͣm solis: ne error hominũ con¬
ualescat. Germinet priꝰ terra:
qͣm fotꝰ solis accipiat. Sciant
omnes solem auctorẽ ñ esse nas¬
centium. S dei clem̃tia t̾ra re¬
laxat: dei indulgentia ꝓ¬
rumꝑe facit fructus. Qͦ mͦ
sol uiuendi usum ministrat o¬
diuinȩ oꝑationis urinficatione
st̃ edita. qmͣ sol in hos uiuendi
usus ueniret: Iumor est h̾bis:
iunior feno. Et forte mirent a¬
liqͥ: cur priꝰ pecori pabulũ. qmͣ
cibus hominisit creatꝰ. In quo
primũ ꝓfundũ dei debemꝰ adu̾¬
tere. qd etiã minima queq ñ
negligat: sicut in eungłio sapi¬
entia di dicit. Respicite uola¬
tilia cęli. q̃m ñ serunt neq me¬
& pater uester cȩlestis pascet
illa. Nõne uos pluris estis illis:
Cum enĩ illa pascant᷑ dei gr̃a: ne¬

Expanded text:
emittentem: conticiscat ineptus emittentem: conticiscat ineptus sermo hominum, qui futurus est, facessat uana opinio. antequam solis fiat luminare, herba nascatur, antiquior sit eius praerogatiua quam solis. ne error hominum conualescat, germinet prius terra quam fotus solis accipiat. sciant omnes solem auctorem non esse nascentium. dei clementia terras relaxat, dei indulgentia prorumpere facit fructus. quomodo sol uiuendi usum ministrat odiuinae operationis uiuificatione sunt edita quam sol in hos uiuendi usus ueniret? iunior est herbis, iunior faeno. et forte miretur aliqui, cur prius pecori pabulum qcibus homini sit creatus. In quo primum profundum Dei debemus advertere, quod etiam minima quaeque non negligat, sicut in Evangelio Sapientia Dei dicit: Respicite volatilia coeli, quoniam non serunt, neque meet pater uester caelestis pascit illa : nonne uos pluris estis illis? cum enim illa pascantur dei gratia, ne
Abbreviated transcription (Latin):
suũ in ipso.
udiamꝰ u̾ba ueritatis: qͦꝵ
series salus est audienti¬
um. Prima enĩ illa uox dei. sin¬
gulis creaturis imꝑtita gignen¬
dis. lex naturȩ ẽ: quȩ t̾ris in
omne euum remansit. fut᷑e suc¬
cessionis dat᷑a p̾scriptũ: quẽ ad¬
modum uel generandi uel fru¬
ctificandi in reliquũ usus ado¬
lesceret. Prima itaq germina¬
tio est. qnͣdo nascentia ui¬
dent᷑ erumꝑe:deinde cum
herba. Herba qͦ ubi paululũ
adoleuerit: fit fenum. Quã
utilis. qͣm uehemens uox: ger¬
minet terra herbam feni. H
est ipsa ꝑ se g̾minet terra. nul¬
lum alteriꝰ querat auxilium.
nec cuiꝰqͣm indigeat minist̾io.
Solent enĩ pleriq dicere. Nisi
clem̃tior solis calor tepefecerit
terras. & qͦdãm radiis suis foue¬
rit: ñ potest g̾minare terra.
Et ꝓpt̾ea gentes diuinũ honorẽ
deputant soliꝰ qd uirtute calo¬
ris sui t̾rarum penetret sinus.
sparsaq foueat semina: uel ri¬
gentes gelu uenas arbor relaxet.
Audi gͦ dñm: uelut hanc uocem

Expanded text:
suum in ipso. udiamus uerba ueritatis, quorum series salus est audientum. prima enim illa uox dei singulis creaturis inpertita gignendis lex naturae est, quae terris in omne aeuum remansit, futurae successionis datura praescriptum, quemadmodum uel generandi uel fructificandi in reliquum usus adolesceret. prima itaque germinatio est, quando nascentia uidentur erumpere, deinde cum herba; herba quoque ubi paululum processerit, fit faenum. quam utilis, quam uehemens uox: germinet terra herbam faeni, hoc est ipsa per se germinet terra, nullum alterius quaerat auxilium, non cuiusquam indigeat ministerio. solent enim plerique dicere: nisi clementior solis calor tepefecerit terras et quodam modo radiis suis fouerit, non poterit germinare terra. et propterea gentes diuinum honorem deputant soli, quod uirtute caloris sui terrarum penetret sinus sparsaque foueat semina uel rigentes gelu uenas arborum relaxet. audi ergo deum uelut hanc uocem
Abbreviated transcription (Latin):
one aquarũ. &e apparitione a¬
ride disputatio.
Unt urbes
quedã qͣrũ
poyłi spec¬
tacłis mira¬
bilib a ma¬
tutino tꝑe
usq ad uesperum ꝓpͥos oculos
pascendo reficiunt : cantꝰ etiã
blandos modulationesq lasci¬
uas luxũ nimiũ generantes
sensib suis miciunt: quorũ
auscultatione duitiꝰ oblectati
nullatenus saciant᷑. Et tam̃
eos homines multi beatos
appellare dsueuerunt:qͥa
necessaria negocia deseren.

Expanded text:
one aquarum, et apparitione aridae disputatio. 1. Sunt urbes quaedam quarum populi spectaculis mirabilibus a matutino tempore usque ad vesperum, proprios oculos pascendo reficiunt: cantus etiam blandos, modulationesque lascivas, luxum nimium generantes, sensibus suis injiciunt, quorum auscultatione diutius oblectati, nullatenus satiantur. Et tamen eos homines multi beatos appellare consueverunt, quia necessaria negotia deseren
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad extremũ finẽ credtt̃
qͥppe que ñ minus locis hu¬
uirgulto prũdent᷑ equiperat.
Germinet terra. Igit᷑ parua
ista preceptio: cogit eam ui¬
res propͥas qͣntas habet sin¬
gulis annoꝵ curriculis. ad in¬
formandũ genꝰ herbarũ. semi¬
turbo pineus ictu pͥoris uer¬
beris mcitatꝰ curuatis spacis
gyros explicat dortuosos ⁊ acu¬
toq semel fundamine defixꝰ
semetip̃e circunfert: ita nat᷑e
ratio ex pͥore dei mandato
sortita pͥncipiũ. per omne
transit euũ ⁊ donͨ ad cõmunẽ
t̾minũ finẽq ꝑueniat. Ad
quẽ nos qͦꝙ bonoꝵ operuil
repleti fructib properemus:
ut plantati in domo dñi flore

Expanded text:
usque ad extremum finem creditur usque ad extremum finem creditur quippe quae non minus locis huvirgulto prudenter aequiparat. 10. Germinet terra. Igitur parva ista praeceptio cogit eam vires proprias quantas, habet, singulis annorum curriculis ad informandum genus herbarum, semiturbe pineus, ictu prioris verberis incitatus, curvatis spatiis gyros explicat tortuosos, acutoque fundamine semel defixus semetipse circumfert; ita naturae ratio ex priore Dei mandato sortita principium, per omne transit aevum, donec ad communem terminum finemque perveniat. Ad quem nos quoque bonorum operum repleti fructibus properemus, ut plantati in domo Domini, flore
Abbreviated transcription (Latin):
ripe fluminũ diuersis fron¬
diuma gñib replebantur.
Quarũ quedã disposite st̃
mensas exornare mortaliũ:
nonnulle pabulũ prebere
pecudib:alie medicandi
usib aptant᷑. Et ut carptĩ
dicam ⁊ quecuraq nobis ex¬
perientia recũ diurna con¬
gessit undiq necessaria col¬
ligens: hec uelocissime dis¬
pensatio ꝯditoris ab urcio
futura ꝓspiciens generari
dscituit. S tu cum uideris
domestica. siluestria. terrena.
aquaria. florea. maiorẽ re¬
cognosce ꝑ minima: ita tñ
ut admirationi ꝓpͥe dilecti¬
onẽ creatoris adicias: inqͥ¬
rendo quẽad mõdũ certa lig¬
norũ semꝑ facit ẽẽ uirentia:
nonnulla que nudent᷑ hy¬
berno: & rursus eoꝵ que
semꝑ iurentia sunt. quẽdã
solent folia mutare latent̃
ut per hoc nũqͣm possint
propriis frondib spoliari.
sicut est oliua uł piꝰ: Alia
serapit̾nis induta foliis esse
precepit ut palmã: qͥb ex pn¬
cipali germinatione ꝑcepus

Expanded text:
ripae fluminum diversis fronripae fluminum diversis frondium generibus replebantur. Quarum quaedam dispositae sunt mensas exornare mortalium, nonnullae pabula praebere pecudibus, aliae medicandi usibus aptantur; et, ut carptim dicam, quaecunque nobis experientia rerum diuturna congessit, undique necessaria colligens, haec velocissime dispensatio Conditoris, ab initio futura prospiciens generari constituit. Sed tu cum videris domestica, silvestria terrena, aquaria, florea, majorem recognosce per minima, ita tamen ut admirationi propriae dilectionem Creatoris adjicias, inquirendo quemadmodum certa lignorum facit semper esse virentia, nonnulla quae nudantur hyberno, et rursus eorum quae semper virentia sunt, quaedam solent folia mutare latenter, ut per hoc nunquam possint propriis frondibus spoliari, sicut est oliva vel pinus; alia sempiternis induta foliis esse praecipit, ut palmam, quibus ex principali germinatione perceptis
Abbreviated transcription (Latin):
nuce. mollem recipit pinguẽ¬
q substantiã. S cur longui¬
qua ꝓsequim᷑ ÷ cum in una
eademq ficu. mͦ amarissimꝰ
sit humor in suco. mͦ dulcis¬
simꝰ in fructu: In uite autẽ
fit acerbus cũ germinat: su¬
auis in uua matura. Coloꝵ
quoq quantas dicas ẽẽ dis¬
cretiones: Deniq siqͣndo flo¬
rea rura respexeris ⁊ uidebis
eundem liquorẽ qͦmͦ puniceꝰ
quidem habetur in hoc flore.
purpureus autẽ. uł candidꝰ
uł aurosus in alio: maiorẽ¬
q rursus odoris differentiã
qͣm coloris ostendit. S iam
sentio mͥ sermonẽ in ĩmen¬
sa spacia ꝯtẽplationis auidi¬
tate ꝓserꝑe : quẽ nͥ uinctũ
ad necessitatẽ creature rede¬
gero. dies me ꝓfecto deficiet:
magnificã uobis sapientiã
ex minoꝵ cõparatione pan¬
dentẽ. Germinet terra lig¬
nũ fructuosũ faciens frue¬
tum. Mox ut preceptũ da¬
tũ est: iuga montiũ arbo¬
rib comantia crebrescebãt:
orti cernebantur exculti:

Expanded text:
nuce, mollem recipit pinguemnuce, mollem recipit pinguemque substantiam. 9. Sed cur longinqua prosequimur, cum in una eademque ficu, modo amarissimus sit humor in succo, modo dulcissimus in fructu, in vite autem sit acerbus cum germinat, suavis in uva matura? Colorum quoque quantas dicas esse discretiones? Denique si quando florea rura respexeris, videbis eumdem iquorem, quomodo puniceus quidem habetur in hoc flore, purpureus autem vel candidus, vel aurosus in alio, majoremque rursus odoris differentiam, quam coloris ostendit. Sed jam sentio mihi sermonem in immensa spatia contemplationis aviditate proserpere. Quem nisi vinctum ad necessitatem creaturae redegero, dies me profecto deficiet, magnificam vobis sapientiam, ex minorum comparatione pandentem. Germinet terra lignum fructuosum faciens frutum. Mox ut praeceptum est datum, juga montium arboribus comantia crebrescebant, horti cernebantur exculti,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt surculi. uł muscule par¬
ue ÷ que ꝯsidentes in electri
manantis succo cũ ꝯgelaret᷑
heserunt. Et omnino de eoꝵ
qͣlitatib nͥ qui experiundo
doctus fuerit. plenam ratio¬
nem ꝓferre ñ poterint: qͣm
iterum ex ipso humore. uitis
quidẽ uinum generat.olea
oleum ⁊ ce ñ solum hoc mira¬
bile est. quia dulcis hic. &
ibi pinguis efficitur: s qͦd
in ip̃is fructib multiplex ad¬
mõdũ saporis mutationẽ de¬
monstratur. Alia est enĩ dul¬
cedinis qualitas in uua: alia
iu malo ⁊ alia in ficu: Alla
i dactilo. Uolo itaq adhuc
enucleatius hoc examinare
negocium ⁊ qͦm labiorũ sensui
gustuiq placĩdissimꝰ uidetur
humor. cũ in quibusclam po¬
mis allata maturitate dul¬
cescit: in aliis acerbus habe¬
tur & anxius. cum accessit.
Contristat autẽ sensũ ꝑ ama¬
ritudinẽ nimiam. cũ se in
absinthio uel in scamonia
diffuderit: in quernis uͦ uel
corneis pomis. stipticus & durꝰ
efficitur: in terebinto ã uel

Expanded text:
sunt surculi, vel musculae parvae, quae considentes in electri manantis succo, cum gelaretur haeserunt. Et omnino de eorum qualitatibus, nisi qui experiendo doctus fuerit, plenam rationem proferre non poterit: quomodo iterum ex ipso humore, vitis quidem vinum generat, olea oleum. Et non solum hoc mirabile est, quia dulcis hic, et ibi pinguis efficitur: sed quod in ipsis fructibus multiplex admodum saporis mutatione demonstratur. Alia est enim dulcedinis qualitas in uva, alia in malo, alia in ficu, alia in dactylo. Volo itaque te adhuc hoc enucleatius examinare negotium; quomodo labiorum sensui, gustuique placidissimus videtur humor, cum in quibusdam pomis allata maturitate dulcescit, in aliis acerbus habetur et anxius cum acescit. Contristat autem sensum per amaritudinem nimiam: cum se in absynthio vel in scamonia diffuderit. In quernis vero, vel in corneis pomis, stipticus et durus efficitur; in terebintho autem vel
Abbreviated transcription (Latin):
tauer̃t exprimere qͣlitates. qͣliꝰ
futurus sit unꝰqͥsq qui natus
sic: cũ hoc ñ solũ uanum. s etĩã
inutile sic querentib: impos¬
sibile pollicentib. Qͥd enĩ tam
inutile: qͣm unꝰquisq ꝑsuadea
sibi hoc ẽẽ qd̃ natus est: Nemo
gͦ debet uitam suam. statũ. mo¬
resq mutare. & eniti qͦ melior
fiat: s in ea ꝑsuasione mane¬
re: Neq probum potes lau¬
dare nec condempnare imꝓbũ.
qui necessitati natiuitatis fuȩ
respondere uideat᷑. Et qͦmͦ dñs
aut bonis p̾mia ꝓposuit aut ĩ¬
ꝓbis penas: si facit necessitas
disciplinam. & ꝯu̾sationem. stel¬
larum cursus informat: Et
qͥd est aliud qͣm hominẽ de ho¬
mine exuere : si nichil morib.
nichil insticutiom. nicħ studi¬
is derelinquit᷑: Qm̃ multos us¬
demꝰ ereptos criminib atq pec¬
catis in meliorem statum esse.

Expanded text:
taverunt exprimere qualitates, qualis taverunt exprimere qualitates, qualis futurus sit unusquisque qui natus sit; cum hoc non solum vanum, sed etiam inutile sit quaerentibus, impossibile pollicentibus. Quid enim tam inutile, quam ut unusquisque persuadeat sibi hoc esse quod natus est? Nemo ergo debet vitam suam, statum moresque mutare et eniti quo melior fiat, sed in ea persuasione manere. Neque probum potes laudare, nec condemnare improbum, qui necessitati nativitatis suae respondere videatur. Et quomodo Dominus aut bonis praemia proposuit, aut improbis poenas, si facit necessitas disciplinam, et conversationem stellarum cursus informat? Et quid est aliud quam hominem de homine exuere, si nihil moribus, nihil institutioni, nihil studiis derelinquitur? Quam multos videmus ereptos criminibus atque peccatis in meliorem statum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ex ea parte qua lumen reꝑcutit᷑
umbra subsistit: sic cũ decedente
die.e regione luminis eiꝰ. aut so¬
lis t̾rȩ obiectus occͤrit obumbra¬
tur aeR. Unde liquet: qd̾ noc¬
rem faciat umbra t̾rarum. Fecit
gͦ solem. & lunam. & stellas: &
p̾stituit illis mensuras tempoꝵ
Soli diurnas. lunȩ stellisq no¬
cturnas: ut iste augeat diei gͣ¬
ciam: ille umbram tenebras¬
na & in temꝑa & in dies. et in
annos. Diuisa temꝑa hñt. pa¬
resq mensuras. ꝓ mensium ui¬
cib sol & luna cum stellis: et
st̃ in signa. Non possumꝰ nega¬
re. qd̃ ex sole & luna signa aliqͣ
colligant᷑. Nam & dñs dixit.
Et erunt signa in sole ꝙ luna
& stellis. Et querentib apłis sig¬
num aduentꝰ eiꝰ: respondit. Sal
obscurabit᷑ & luna ñ dabit lu¬
men suum: & stelle cadent de cȩ¬
lo. Hec dixit for e signa future
consummationis: s oueniens
debet curȩ nr̃e mensura seruari.
Deniq ñ nulli natiuitatũ temp¬

Expanded text:
ex ea ex ea umbra subsistit, sic cum decedente die e regione luminis eius aut solis terrae obiectus occurrit, obumbratur aer. unde liquet quod noctem faciat umbra terrarum. fecit ergo solem et lunam et stellas et praestituit illis mensuras temporum, soli diurnas, lunae et stellis nocturnas, ut iste augeat diei gratiam, illae umbram tenebrasna et in tempora et in dies et in annos. diuisa tempora habent paresque mensuras pro mensuum uicibus sol et luna cum stellis et sunt in signa. non possumus negare quod ex sole et luna signa aliqua conligantur; nam et dominus dixit: et erunt signa in sole et luna et stellis et quaerentibus apostolis signum aduentus eius respondit: sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum et stellae cadent de cae. Haec dixit fore signa futurae consummationis: sed conveniens debet curae nostrae mensura servari. Denique nonnulli nativitatum ten
Abbreviated transcription (Latin):
tenebris. Siqͥdem nat᷑ali le¬
ge. hoc dñs in ꝑrima oꝑatiõe
sua ostituit. Et enĩ quando lu¬
men fecit: discretionẽ fecit in¬
ter lucem & tenebras: Deniq
uidemꝰ umbram uel hommus
uel uirgulti alicuiꝰ a lumine
separari: ut mane ad occasũ
dirigat᷑. uesꝑe retorqueat᷑ in
orientem : meridianis horis in
septẽtrionem inclinet᷑: lumi¬
ni tam̃ ñ confundit᷑. atq mis¬
cet᷑. s cedit & refugit. Similit̾¬
& nox cedere uidet᷑ diei: & se ab
eiꝰ lumine declinare. Est enĩ
ut ꝑitiores ꝓbarunt. qui nobiᷤ
etate uel munere p̾currerint :
umbra terrȩ. Nat᷑aliter enim
umbra corꝑi adheret atq adiun¬
git᷑: adeo ut etiam pictores. um¬
bras corpoꝵ quȩ pinxerint pꝰqͣm
dꝙ artis esse asserant ñ int̾mit¬
tere uim naturȩ: & qͣsi nat᷑alis
iuris p̾uaricator habeat᷑. cuiꝰ pic¬
tura ñ etiam umbram suam ex¬
primat. Ergo sicut in die cũ e
regione solis aliqͦd corpꝰ occurrit.

Expanded text:
tenebris; siquidem naturali letenebris; siquidem naturali lege hoc Dominus in prima operatione sua constituit. Etenim quando lumen fecit, et discretionem fecit inter lucem ac tenebras. Denique videmus umbram vel hominis, vel virgulti alicujus a lumine separari, ut mane ad Occasum dirigatur, vesperi retorqueatur in Orientem, meridianis horis ad Septentrionem inclinet: lumini tamen non confunditur atque miscetur, sed cedit et refugit. Similiter et nox cedere videtur diei, et se ab ejus lumine declinare; est enim, ut peritiores probarunt qui nobis vel aetate vel munere praecurrerunt, umbra terrae. Naturaliter enim umbra corpori adhaeret atque adjungitur, adeo ut etiam pictores umbras corporum quae pinxerint, idque artis esse asserant non intermittere 67 vim naturae: et quasi naturalis juris praevaricator habeatur, cujus pictura non etiam umbram suam exprimat. Ergo sicut in die cum e regione solis aliquod corpus occurrit,
Abbreviated transcription (Latin):
rub ñ exurebat᷑. s tm̃ splende¬
re ignis spẽs uidebat᷑. Alterũ
gͥ munꝰ ignis uacabat : alterũ
oꝑabat᷑. Uacabat exustionis uiᷤ:
oꝑabat᷑ illuminationis. Ideo
stupebat moyses quia contͣ na¬
turam suam ignis ñ exurẽbat
rubum: qui etiã uehem̃tiorem
materiem consueuit exurere.
S dñi ignis illuminare solet:
exurere ñ solet. Ac forte dicas.
Quomͦ scͥptum ẽ. ego sum ignis
ñ solet consumere nisi sola peca¬
cata. In retributionib qͦ meri-¬
toꝵ colligimꝰ diuidi ignis natu¬
ram: ut alios illuminet. alios
exurat. Illuminet iustos: exura
impios. Non eosdem qͦs illumi¬
nat exurit: & qͦs exurit illumi¬
nat: s illuminatio eiꝰ inextin¬
giubilis est. ad ꝑfunctionẽ bono¬
rum: exustio uehemens. ad sup¬
plicium peccatoꝵ. S reu̾tamur
ad discretionẽ diei ac noctis. O¬
riente diei lumine. nox fugat᷑:
decedente die. nox infundit᷑.
Non enĩ est luci societas ulla cũ

Expanded text:
rubus non exurebatur, sed tantum splenderubus non exurebatur, sed tantum splendere ignis specie videbatur. Alterum igitur munus ignis vacabat, alterum operabatur. Vacabat exustionis vis, operabatur illuminationis. Ideo stupebat Moyses, quia contra naturam suam ignis non exurebat rubum, qui etiam vehementiorem materiem consuevit exurere. Sed Domini ignis illuminare solet, exurere non solet. At forte dicas: Quomodo scriptum est: Ego sum ignis Non solet consumere, nisi sola peccata. In retributionis quoque meritorum colligimus dividi ignis naturam; ut alios illuminet, alios exurat, illuminet justos, exurat impios. Non eosdem quos illuminat, exurit; et quos exurit, illuminat: sed illuminatio ejus inextinguibilis est ad perfunctionem bonorum, exustio vehemens ad supplicium peccatorum. Sed revertamur ad discretionem diei ac noctis. Oriente diei lumine nox fugatur, decedente die nox infunditur. Non est enim luci societas ulla cum
Abbreviated transcription (Latin):
lis exortus. Et iterũ lucis defect᷑ꝰ.
& stellarũ ortus : int̾ occasum di¬
ei distinguat. & noctis exordium.
Nam ubi occid̾it sol.. ma¬
net tñ adhuc aliqͥd reliqͥarum
diei: donec tenebrȩ t̾ram oꝑiant¬
& tunc luna oi t᷑ͦ & stellȩ. Et
de nocte quidem aꝑte liquet. qͥd
luna & stellarum illuminatio
noctis spacia testant᷑. S quidẽ
ꝑ diem. fulgorem illum lunañt
stellarumq om̃ium sol exortꝰ
abscondit. De die autẽ uel ip¬
sa solis flagrantia docere nos pi¬
test. diu̾sam diurni luminis &
solis esse nat᷑am: & ip̃am esse spe¬
ciem discolorem. Simplex enim
lucis est spẽs: ut lumen p̾beat.
At uͦ sol. ñ solum uirtutẽ illumi¬
nandi habet: s etiã uaporandi.
Igneus ẽ enĩ. Ignis enĩ & illum¬
nat. & exurit. Unde d̾s uolens
moysi ostende suȩ oꝑatiomꝰ mi¬
racłm. qͦ moysen ad obediendi
studium ꝓuocaret. atq ad fi¬
dem inflammaret eiꝰ affectum:
in igne uisus est in rubo. et

Expanded text:
lis exortus; et iterum lucis defectus, lis exortus; et iterum lucis defectus, et stellarum ortus inter occasum diei distinguat, et noctis exordium. Nam ubi occiderit sol, manet tamen adhuc aliquid reliquiarum diei, donec tenebrae terram operiant: et tunc luna oritur, et stellae. Et de nocte quidem aperte liquet, quia lunae et stellarum illuminatio noctis spatia testantur. Siquidem per diem fulgorem illum lunarem, stellarumque omnium sol exortus abscondit. De die autem vel ipsa solis flagrantia docere nos potest diversam diurni luminis et solis esse naturam, et ipsam esse speciem discolorem. Simplex est enim lucis species, ut lumen praebeat. At vero sol non solum virtutem illuminandi habet, sed etiam vaporandi; igneus est enim. Ignis autem et illuminat et exurit. Unde Dominus volens Moysi ostendere suae operationis miraculum, quo Moysen ad obediendi studium provocaret, atque ad fidem inflammaret ejus affectum, in igne visus est in rubo, et
Abbreviated transcription (Latin):
duatꝰ apparet: in de cornua eiꝰ
refulgent. qͥa corpus eiꝰ in or¬
bem diffundit᷑. uelut deficieis
portionis luce sinuat᷑. Moue¬
re autẽ potest qd ait. ut fiant
luminaria ad illuminationẽ
suꝑ terrã quȩ discernant int̾
ubi lumen fecit dixerat. Sepa
es unus. S osideremꝰ quia ali¬
ud ẽ lumen diei. aliud ẽ lumen
solis & luȩ. & lumen stellarum:
eo qd̵ sol ipse radiis suis fulgorẽ
diurno lumini uideat᷑ ad iuingͥe:
qd̃ uel ortꝰ diei potest ꝓdere uel
occasus. Nam ante solem lucet
qͥdem. s ñ refulget dies : qͥ ampli
qͦ meridiano sole resplendet. ¶d̃
ostendit ꝓpha dicens. Et educet
sicut lumen iusticiam tuam: &
iudicium tuum sicut meridiem
Non solum enĩ lumini s etiã meri
diano lumini: sc̃i iusticiam com¬
parauit. Deinde ñ solum unũ
signũ. s etiam duo uoluit ẽẽ di¬
urnȩ discretionis atq nocturre:
ut & lux discretionẽ faciat. ꝙ so¬

Expanded text:
duatus adparet. et inde cornua eius duatus adparet. et inde cornua eius refulgent, quia corpus eius in orbem diffundiportionis luce insinuatur. Mouere autem potest quod ait: fiant luminaria ad inluminationem super terram, quae discernant inter ubi lumen fecit, dixerat: separes unus. sed consideremus quia aliud est lumen diei, aliud lumen solis et lunae et lumen stellarum, eo quod sol ipse radiis suis fulgorem diurno lumini uideatur adiungere, quod uel ortus diei potest prodere uel occasus. nam ante solem lucet quidem, sed non refulget dies, quia amplius quoque meridiano sole resplendet. quod ostendit propheta dicens: et educet sicut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum sicut meridiem. non solum enim lumini, sed etiam mdiano lumini sancti justitiam comparavit. Deinde non solum unum signum, sed etiam duo voluit esse diurnae discretionis atque nocturnae; ut et lux discretionem faciat, et so
Abbreviated transcription (Latin):
lumine atq uacuat᷑. licet pleri¬
q hunc locum mystice de xp̃o &
filium tuum: ut ille occasu suo
& eccłia temꝑa sua habeat: ꝑse¬
cutionis uidelicet & pacis. Nã
ludet᷑ sicut luna deficere: s ñ
deficit. Obumbrari pocest: de¬
ficere ñ potest. Quȩ aliquoꝵ
qͥdem in ꝑsecutionib discessi¬
one minuit᷑ ut martirum con¬
fessionib impleat᷑: & effusi pro
xp̃o sanguinis. clarificata ui¬
ctoriis. maiꝰ deuotionis & fidei
suȩ. toto orbe lumen effundat.
Namq luna luminis imminu¬
tionem habet ñ corꝑis: qͣndo
ꝑ uices menstruas depon̾e ui¬
det᷑ suum lumen. ut mutuet᷑
a sole. Qd̃ facile puro aere atq
ꝑspicuo. qͣnͣdo nulla eum ob¬
ducta nebula caligantẽ facit:
colligi potest. Orbis enĩ integer
manet lunȩ. & si ñ similiter
dotꝰ. ut pars eiꝰ effulgeat. & qͣlis
usderi solet. cũ plenꝰ ẽ luminis
talis ẽ magnitudine: s ꝑ um¬
bram qͣndam lumine suo ui¬

Expanded text:
lumine atque uacuatur. licet plerilumine atque uacuatur. licet plerique hunc locum mystice de Christofilet Ecclesia tempora sua habeat, persecutionis videlicet et pacis. Nam videtur sicut luna deficere, sed non deficit. Obumbrari potest, deficere non potest; quia aliquorum quidem in persecutionibus discessione minuitur, ut martyrum confessionibus impleatur et effusi pro Christo sanguinis clarificata uictoriis maius deuotionis et fidei suae toto orbe lumen effundat. namque luna luminis scripto habet, non corporis, quando per uices menstruas deponere uidetur suum lumen, ut mutuetur a sole, quod facile puro aere atque perspicuo, quando nulla eam obducta nebula caligantem facit, colligi potest. orbis enim integer manet lunae, etsi non similiter totus ut pars eius effulgeat, et qualis uideri solet, cum plenus est luminis, talis est magnitudine, sed per umbram quandam lumine suo ui
Abbreviated transcription (Latin):
nia a te expectant: ut des illis
cibum in temꝑe. Dante te eis
colligent sibi:aꝑiente te ma¬
num tuam uniusa implẽbuit᷑
bonitate. Et infra. Emutes spi¬
ritũ tuũ & creabunt᷑: & renoua¬
bis faciem t̾rȩ. Et in euͣngłio.
Considerate uolatilia cx̧li. qͥa ne¬
q serunt neq metunt: & pater
uester cȩlestis pascit illa. Non
gͦ sol & luna fecunditatis aucto¬
res sunt: s d̃s pater ꝑ dñm iħm.
om̃ib lib̾alitatẽ fertilitatis im¬
ꝑtit. Pulchre autẽ exposuit no¬
bis ꝓpħa qͥd sit qd̾ ipse ait: qͥa
fecit d̃s solem in pocestatẽ diei.
& lunam in potestatẽ noctis.
Nam in isto psalmo centesimo t̾ci¬
o. de qͦ supͣ diximꝰ. scͥpsit. fecit
lunã in temꝑa: sol cognouit oc¬
casum suum. Cum enĩ dies ho¬
ras suas complere ceꝑit: sol de¬
bitũ sibi agnoscit occasũ. Est gͦ
in potestate diei sol. & luna in
potestatẽ nodis: quȩ tẽpoꝵ ui¬
cib obedire cõpellit᷑. & nc̃ ĩplet᷑

Expanded text:
nia a te expectant, ut difficultatem nia a te expectant, ut difficultatem cibum in tempore: dante te eis colligent sibi, aperiente te manum tuam uniuersa implebuntur bonitate et infra: emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae et in euangelio: considerate uolatilia caeli, quia neque serunt neque metunt, et pater uester caelestis pascit illa. non ergo sol aut luna fecunditatis auctores sunt, sed deus pater per dominum Iesum omnibus liberalitatem fertilitatis inpertit. Pulchre autem exposuit nobis propheta quid sit quod ipse ait quia fecit deus solem in potestatem diei et lunam in potestatem noctis. nam in ipso psalmo centesimo tertio, de quo supra diximus, scripsit: fecit lunam in tempora, sol agnouit occasum suum. cum enim dies horas suas complere coeperit, sol debitum sibi agnoscit occasum. est ergo in potestate diei sol et luna in potestate noctis, quae temporum uicibus oboedire conpellitur et nunc impletur
Abbreviated transcription (Latin):
Dispositione tua ꝑmanet dies:
q̃m uniu̾sa seruiunt tibi. Et¬
eñ cum dies seruiat: qͦm ñ ser¬
uit sol qui factꝰ ẽ in potestate
diei: Quomͦ ñ seruit luna et
stelle: quȩ factȩ st̃ in potestatẽ
noctis : Et enĩ qnͣto maiorem
his grãm creator donauit. ut
aer solito ampliꝰ solis claritate
resplendeat. dies seremꝰ luce¬
at. noctis illuminent᷑ tenebrȩ
ꝑ lunȩ stellarũ q fulgorem:
cȩlum uelut quibꝰdam florib
coronatũ. ita ignitis lumina¬
rib emicet: ut paradyso pu¬
tes u̾nante depictũ. spiranti¬
um rosarum uius monilib
renitere. Quanto gͥ ampliꝰ hiᷤ
decoris uidet᷑ esse collatũ: tan¬
to ampliꝰ debent. Cui enĩ plꝰ
cõmictit᷑ : plꝰ debet. Et ideo bñ
a plerisq ornam̃tum cȩli ẽ nun¬
cupatum: eo qd sit stellarum
monile p̾ciosum. Atq ut scia¬
mꝰ qͥa fertilitas t̾rarũ ñ calori
solis ascribit᷑. s diuine indul¬
gentie deputat᷑: ait ꝓpħa. Om¬

Expanded text:
dispositione tua permanet dies, dispositione tua permanet dies, quoniam uniuersa seruiunt tibi. etenim cum dies seruiat, quomodo non seruit sol, qui factus est in potestatem diei? quomodo non seruit luna et stellae, quae factae sunt in potestatem noctis ? etenim quanto maiorem his gratiam creator donauit, ut aer solito amplius solis claritate resplendeat, dies serenius luceat, noctis inluminentur tenebrae per lunae stellarumque fulgorem, caelum uelut quibusdam floribus coronatum ita ignitis luminaribus micet, ut paradiso putes uernante depictum spirantium rosarum uiuis monilibus renitere, quanto igitur amplius his decoris uidetur esse conlatum, tanto amplius debent; cui enim plus committitur plus debet. et ideo bene a plerisque ornamentum caeli est nuncupatum, eo quod sit stellarum monile pretiosum. atque ut sciamus quia fertilitas terrarum non calori solis ascribitur, sed diuinae indulgentiae deputatur, ait propheta: om
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ gr̃a: ibi mecũ est ei cõmune
consortiũ. Ubi sol benedicit: ibi
terra bñdicit. Benedicunt lig¬
na fructifera: bñdicunt peco¬
ra:bñdicunt uolucres. In ma¬
ri positꝰ. illum nauta accusat:
pastor declinat: ad mea germina
ad meas festinat arbores. quib er¬
estuans obumbret᷑: ad meos fon¬
des sitiens & lassus accurrit.S
ne oculoꝵ tibi exiguum usde¬
at᷑ esse testimoniũ: emunda
aurem: admoue eam celestib
oracłis. Duob enĩ & trib testi¬
b stat omne u̾bum. Audi di¬
centem: Eiant luminaria in
firmam̃to cęli: ad illuminati¬
onem terrȩ. Quis hoc dicit:
D̾s dicit. Et cui dicit insi filio:
D̾s̃ gͦ pater dr cit. fiat sol:
& filiꝰ fecit solem. Dignũ erat
emĩ:ut solem mundi fac̾et sol
iusticiȩ. Ipse ergo eũ in lumen
adduxit. ip̃e eũ illum inauit:
ipse ei donauit fundendi lumi¬
nis potestatem. Factus ẽ gͦ sol.
Ideo & ipse seruit: qm̃ dictum
est. Fundasti terrã & ꝑmanet.

Expanded text:
est gratia, ibi mecum est ei commune est gratia, ibi mecum est ei commune consortium. ubi sol benedicit, ibi terra benedicit, benedicunt ligna fructifera, benedicunt pecora, benedicunt uolucres mecum. in mari positus illum nauta accusat, illum pastor decliuatdeclinat, ad mea germina. ad meas festinat arbores, quibus exaestuans obumbretur, ad meos fontes sitiens et lassus cum. >Sed ne oculorum tibi exiguum uideatur esse testimonium, emunda aurem, admoue eam caelestibus oraculis; duobus enim et tribus testibus stat omne uerbum. audi dicentem: fiant luminaria in firmamento caeli ad inluminationem terrae. quis hoc dicit? deus., dicit. et cui dicit nisi filio? deus ergo pater dicit: fiat sol\', et filius fecit solem; dignum enim erat, ut solem mundi faceret sol iustitiae. ipse ergo eum in lumen adduxit, ipse eum inluminauit, ipse ei donauit fundendi luminis potestatem. factus est ergo sol; ideo et ipse seruit, quoniam dictum est: fundasti terram, et permanet;
Abbreviated transcription (Latin):
stimonio lectionis. terrã sine so¬
le posse esse fecundam: Nam
que petut sire / sle prira
rerum semina germinare:po¬
test utiq semina accepta nutri¬
re: & ꝓprio fotu sine calore soł.
partus edere. Hac gͥ uoce qͣdã
suoꝵ munerũ. clamat natura.
Boniꝰ quidẽ sol: s ministerio ñ im¬
ꝑio. Bonꝰ meȩ fecunditatis adui¬
tor. s ñ cͤator. bonꝰ meoꝵ altor fructuũ:
s ñ auctor. Interdũ partꝰ meos
& ipse adurit : freq̃nter michi
& ipse dãpno est. Plerisq me lo¬
cis indotatam relinqͥt. NoN
sum ingrata conseruo: michi
est in usũ datus: mecũ labori
ẽ mancipatꝰ : mecũ subiectꝰ ẽ ua¬
nitati: mecũ corruptioniᷤ sub¬
ditꝰ seruituti: mecũ congemis¬
cit. & cõparturit: ut ueniat ad¬
optio filioꝵ. & humam generiᷤ
redemptio. qͦ possimꝰ & nos a ser¬
uitio liberari. Mecũ assistens
laudat auctorẽ : mecũ hymnũ
dicit dño deo nr̃o. Ubi maior ẽ

Expanded text:
stimonio lectionis terram sine sostimonio lectionis terram sine sole posse esse fecundam? nam quae potuit sine sole prima rerum semina germinare potest utique semina accepta nutrire et proprio fotu sine calore solis partus edere. hac igitur uoce quadam suorum munerum clamat natura: bonus quidem sol, sed ministerio, non inperio, bonus meae fecunditatis adiutor, sed non creator, bonus meorum altor fructuum, sed non auctor. interdum partus meos et ipse adurit; frequenter mihi et ipse damno est, plerisque me locis indotatam relinquit. non sum ingrata conseruo, mihi est in usum datus, mecum labori est mancipatus, mecum subiectus est uanitati, mecum corruptionis subditus seruituti. mecum congemescit, mecum parturit, ut ueniat adoptio filiorum et humani generis redemptio, quo possimus et nos a seruitio liberari. mecum adsistens laudat auctorem, mecum hymnum dicit domino deo nostro. ubi maior eius
Abbreviated transcription (Latin):
dum: Si prestantissimꝰ qui ob¬
iectu terre patit᷑ sepe defectus
qͣntȩ maiestatis qui ait. adhuc
semel & ego mouebo terram:
Illum terra abscondit: istiꝰ motũ
ñ potest sustinere: nsi uo¬
luntatis eiꝰ sustantia fulciatur.
Si ceco dampnũ est huiꝰ solis gra¬
ciam ñ uidere: qͣntomagis pec¬
catori dampnũ ueri luminis
munere defraudato. ꝑpetuȩ no¬
ctis tenebras sustinere: Ergo
cum uides solem. attende terrã
quȩ ante fundata ẽ: attende ħ¬
bam feni quȩ p̾stat ordinis pri¬
uilegio. Attende ligna quȩ plau¬
dunt: qd̃ priora luminib cȩli eẽ
ceper̃t. Nũquid merita feni ma¬
iora qͣm solis: Aut nũquid po¬
tior ligni p̾rogatiua : Absit: ut
insensibilia tantimun̾is p̾fera¬
mꝰ ministro. Qͥd gͥ p̾uidit alti¬
tudo sapientiȩ & scientiȩ d̾i. ut
priꝰ inciperent ligna esse qͣm il¬
la duo mundi luminaria. et
quidã cȩlestis ocłi firmam̃ti: nͥ
ut cognoscerent om̃s diuinȩ ce¬

Expanded text:
dum! si praestantissimus qui obdum! si praestantissimus qui obiectu terrae patitur saepe defectus, quantae maiestatis qui ait: adhuc ego semel et mouebo terram! illum terra abscondit, istius motum non potest sustinere, nisi uoluntatis eius substantia fulciatur. si caeco damnum est huius solis gratiam non uidere, quantum peccatori damnum ueri luminis munere defraudatum perpetuae noctis tenebras sustinere! Ergo cum uides solem, adtende terram, quae ante fundata est, adtende herbam faeni, quae praestat ordinis priuilegio, adtende ligna, quae plaudunt, quod priora luminibus caeli esse coeperunt. numquid merita faeni maiora quam solis aut numquid potior ligni praerogatiua ? absit ut insensibilia tanti muneris praeferamus ministro. quid igitur praeuidit altitudo sapientiae et scientiae dei, ut prius inciperent ligna esse quam illa duo mundi lumina et quidam caelestis oculi firmamenti, nisi ut cognoscerent omnes diuinae te
Abbreviated transcription (Latin):
acti st̃. & solem nemo quesiuit: &
luminis claritas habundauit:
Habet enĩ & dies lucem suam: qͣ
p̾cessor est solis. Non gͥ te tanto
splendorii solis. temere cõmictas.
Oculus ẽ enĩ mundi. iocunditas
diei. cȩli pulchritudo: naturȩ
gr̃a ÷ p̾stantia creature. S qͣndo
hunc uides: auctorẽ eiꝰ ꝯfsdera.
Qnͣdo hunc miraris: lauda priꝰ¬
ipsius creato rem. Si tam
gratꝰ ẽ sol. consors & particeps cͤ¬
aturȩ: qm bonꝰ est sol ille iusti¬
ciȩ : Si tam uelox iste ut rapi¬
dis cursib in die ac nocte lustͤc
omma : quantꝰ ille qui ubiq
semꝑ ẽ. & maiestate sua complet
om̃ia: Si admirabilis qͥ uibet᷑
exire: qͣm supra admirationẽ.
qui dicit soli & ñ exoriet᷑. ut le¬
gimꝰ: Si magnꝰ est qui ꝑ hora¬
rum uices. locis aut accedit aut
decedit cotidie: qualis ille qui
etiã cum se exinaniret. ut nos
eum possemꝰ uidere. erat lum̃
uerum qͦd illuminat omnem
hominem uenientẽ in hc mun¬

Expanded text:
acti sunt: et solem nemo quaesiuit et acti sunt: et solem nemo quaesiuit et luminis claritas abundauit. habet enim et dies suam lucem, quae praecessor est solis. non igitur te tanto splendori solis temere committas oculus est enim mundi, iocunditas diei, caeli pulchritudo, naturae gratia, praestantia creaturae — sed quando hunc uides, auctorem eius considera, quando hunc miraris, lauda ipsius creatorem. si tam gratus est sol consors et particeps creaturae, quam bonus est sol ille iustitiae! si tam uelox iste, ut rapidis cursibus in die ac nocte lustret omnia, quantus ille, qui ubique semper est et maiestate sua complet omnia! si admirabilis qui iubetur exire, quam supra admirationem qui dicit soli et non exoritur, ut legimus! si magnus est qui per horarum uices locis aut accedit aut decedit cotidie, qualis ille qui etiam, cum se exinaniret, ut nos eum possemus uidere, erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mun
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ nicida fluenta suspici¬
as: ne qua ingrediat᷑ contagio.
ꝓcedit sol magno iubare diem.
magno mundũ complens lum¬
ne:uaporans calore. Caue oho¬
mo solam eiꝰ ꝑpendere magnitu¬
dinem. ne nimiꝰ fulgor eiꝰ iuisus
tuȩ mentis obcecet: ut qͥ e regi¬
one in radium incendit. reꝑcus¬
so lumine omnẽ subito amit¬
tat aspectũ: ac nisi in ceteras
partes uultũ suũ ocłos ꝙ ꝯu̾tat
estimet se nicħ uidere: & intu¬
endi mun̾e esse fraudatũ. Si uͦ
deflectat obtutũ: incegrũ sibi
officium ꝑseuerat. Caue gͥ. ne &
tuum radiꝰ eiꝰ exoriens ꝯfundat
aspectum. Et ideo priꝰ firmam̃¬
tum cȩli aspice: qͦd ante solem
factum est. Terram aspice: quȩ
anteqm sol ꝓcederet. cepit esse
uisibilis atq cõposita. Germi¬
na eiꝰ aspice: anteriora solis lu¬
mine. Anterior rubus qͣm sol.
antiqͥor herba qͣm luna. Noli gͦ
deum credere: cui uides dei mu¬
nera ẽẽ prelata. Tres dies trans¬

Expanded text:
diuinae nitida fluenta suscipidiuinae nitida fluenta suscipias, ne qua ingrediatur contagio. procedit sol magno iubare diem, magno mundum conplens lumine, uaporans calore. caue, o homo, solam eius perpendere magnitudinem, ne nimius fulgor eius uisus tuae mentis obcaecet, ut qui e regione in radium eius intendit repercusso lumine omnem subito amittit aspectum ac, nisi in ceteras partes uultum suum oculosque conuertat, aestimat se nihil uidere et tuendi munere esse fraudatum, si uero deflectat optutum, integrum sibi officium perseuerat. caue igitur ne et tuum radius eius exoriens confundat aspectum. et ideo prius firmamentum caeli aspice, quod ante solem factum est, terram aspice, quae antequam sol procederet, coepit esse uisibilis atque composita, germina eius aspice anteriora solis lumine. anterior brucus quam sol, antiquior herba quam luna. noli ergo deum credere, cui uides dei munera esse praelata. tres dies trans
Abbreviated transcription (Latin):
Ui uindemiam
colligit uasa priꝰ
qͥb uinũ infun¬
dit᷑ mundare
sueuit:ne sors
aliqua uim gr̃am decoloret:
Qͥd enĩ ꝓdest ponere uitẽ in or¬
dine. fodere qͦt annis. aut ara¬
tris sulcos ducere. putare. sub¬
rigere. adiungere ulmis. & qͦdã
conubio copulare: si tanto labo¬
re uina quesita. in uase coaces¬
cant: Matutinos qͦ solis ortꝰ
si qͥs spectare desiderat. emun¬
dat ocłos suos neqͥd purgam̃toꝵ¬
ociis eiꝰ insideat. qͦ intuentis e¬
aliqͣ caligo nebulosa corporeos
uisus spectantis obducat. No¬
bis in lectione exoriendus ẽ sol:
qui ante ñ fuerit. Primũ iam
diem sine sole transiuimꝰ. scd̃m¬
iam sine sole transegimꝰ. terciũ
sine sole confecimꝰ: qͣrto die iu¬
bet d̃s fieri luminaria. solem
& lunam. & stellas. Sol incipit
emunda ocłos mentis o homo.
animȩ q interiores obtutꝰ: ne qͣ
festuca peccati aciem tui restin¬
guat ingenii. & puri cordis tur¬
bet aspectum. E munda aur̃e¬
tuam. ut uase sincero scͥpturȩ

Expanded text:
ui uindemiam colligit uasa prius quibus uinum infunditur mundare consueuit, ne sors aliqua uini gratiam decoloret. quid enim prodest ponere uitem ordine, fodere quodannis aut aratris sulcos ducere, putare, subrigere, adiungere ulmis et quodam conubio copulare, si tanto labore uina quaesita in uase coacescant? matutinos quoque solis ortus si quis spectare desiderat, emundat oculos suos, ne quid puoculis eius insidat, quo tuentis healiqua caligo nebulosa corporeos uisus spectantis obducat. nobis in lectione exoriundus est sol, qui ante non fuerit. primum iam diem sine sole transiuimus, secundum sine sole transegimus, tertium sine sole confecimus: quarto die iubet deus fieri luminaria, solem et lunam et stellas. sol incipit. emunda oculos mentis, o homo, animaeque interiores optutus, ne qua festuca peccati aciem tui praestringat ingenii et puri cordis turbet aspectum. emunda aurem, ut uase sincero scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
certũ fieret quia mundꝰ arte
ꝑfectus ẽ. qui ꝯctorũ uisib
habetur expositus. qͣtinꝰ per
eũ fabricatoris sui sapientia
nosceretur:ñ alia uoce moy¬
ses usus est: s dixit. In pͥnci¬
pio fecit d̃s. Non ostruxit.
aut cõposuit:s fecit. Quãuis
ñnulli eorum qui uana oprn¬
one p̃uenti sunt sempiternũ
mundũ cũ deo ẽẽ dicentes. nul
lom ab ip̃o fcm̃ ꝯcesserunt: s
tanqͣm obunbrationẽ qͣndam¬

Expanded text:
certum fieret quia mundus arte certum fieret quia mundus arte perfectus est, qui cunctorum visibus habetur expositus, quatenus per eum fabricatoris sui sapientia nosceretur: non alia voce Moyses usus est, sed dixit: In principio fecit Deus. Non construxit aut composuit, sed fecit. Quamvis nonnulli eorum qui vana opinione praeventi sunt, sempiternum mundum cum Deo esse dicentes, nullo modo ab ipso factum concesserunt, sed tanquam obumbrationem q
Abbreviated transcription (Latin):
ce exteemã. Principiũ autẽ
pͥncipii querere: ridiculum
penitus. & ineptũ est. Et qui
diuidit pͥncipium duas neces¬
dubio scinditur portiones. Er¬
go ut doceremur simul cum
dei uoluntate mundũ sine
tempore substitisse: dixit. In
pͥncipio fecit. Quam rem oetĩ
interpreces planiꝰ exponentes:
dixerunt. summatim fecit
deus: ioest breui subitoq.
Igit᷑ super pͥncipio: pauca de
multis hactenus disseruisse
appellantur. alie otemplatorie:
& xtẽplatoriarũ qͥdem finis ẽ
sola mentis intentio. negocia¬
lium autẽ motus ip̃e corꝑis
qui cũ desierit. nichil reliqͥ
est. nec ultra uisentib demon¬
strant᷑. Nam saltationis & can¬
tuum nullus exitꝰ est. s inse¬
metip̃am oꝑatio tota osumit᷑.
In artib uͦ facticib. ce si labor
actusq cessauerit. manifestũ
non fuerit: ratio tam̃ artis
ipsius apparet. Possumꝰ q de
opere dspecto. ꝑitiam ciuusq
artificis admirari. Ergo ut

Expanded text:
et extremam. Principium autem et extremam. Principium autem principii quaerere ridiculum penitus et ineptum est. Et qui dividit principium, duas necesdubio scinditur portiones. Ergo ut doceremur simul cum Dei voluntate mundum sine tempore substitisse, dixit: In principio fecit. Quam rem certi interpretes planius exponentes, dixerunt: Summatim fecit Deus, id est brevi subitoque. Igitur super principio pauca de multis hactenus disseruisse appellantur, aliae contemplatoriae, et contemplatoriarum quidem finis est sola mentis intentio, negotialium autem motus ipse corporis: qui cum desierit, nihil reliqui est, nec ultra videntibus demonstratur. Nam saltationis et cantuum nullus exitus est: sed in semetipsam operatio tota consumitur. In artibus vero factricibus, etiamsi labor actusque cessaverit, manifestum non fuerit, ratio tamen artis ipsius apparet, possumusque de opere conspecto peritiam cujusque artificis admirari. Ergo ut
Abbreviated transcription (Latin):
foematꝰ est mundꝰ. qͥppe qͥ uti¬
lem. necessariũq reb eẽt exitũ
p̃biturꝰ: si reuera animoꝵ ra¬
tionabiliũ ficut diximus ma¬
gisteriũ. & diuine notionis e¬
cuditionẽ. ꝑ uisibilia hec. et
sensibilia tribuit menti nr̃e. re¬
gens nos ut ita dixerim manu.
qͦ facilius inuisibilia. dtemple¬
mur. sicut dixit apłs: quia in¬
uisibilia eiꝰ a mundi cõpositõe
ꝑea que facta sunt. intellecta
aspicuint᷑. Fortassis ã propter
celeritatẽ creat᷑e. que sine ul¬
lo momento tẽporis ẽ ꝯstruc¬
ta dictum ẽ. in principio fecit:
qm̃ in diuidua quẽdã res est
& indistrnacta pͥncipiũ. Sic̃ enĩ
iiciũ ure. ndũ uiaẽ. & iniciũ
domus. nͨdũ domus ẽ: sic ce
temporis iniciũ necdũ plenũ
tempꝰ ẽ. s nec exigua pars tem¬
poris. Quod si reyugnans for¬
te quispiam. pͥncipiũ dixerit
ẽẽ tempus ÷ sciat hoc esse di¬
uisurũ in multiplices portio¬
nes: idest in pͥmam. mẽdiã.

Expanded text:
formatus est mundus. Quippe qui utiformatus est mundus. Quippe qui utilem necessariumque rebus esset exitum praebiturus, si revera animorum rationabilium, sicut diximus, magisterium, et divinae notionis eruditionem, per visibilia haec et sensibilia tribuit menti nostrae regens nos, ut ita dixerim, manu, quo facilius invisibilia contemplemur, sicut dicit Apostolus: Quia invisibilia ejus, a mundi compositione per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Fortassis autem propter celeritatem creaturae, quae sine ullo momento temporis est constructa, dictum est: In principio fecit; quoniam individua quaedam res est, et indistincta, principium. Sicut enim initium domus, necdum domus est: sic et temporis initium, necdum plenum tempus est; sed nec exigua pars temporis. Quod si repugnans forte quispiam principium dixerit esse tempus, sciat hoc esse divisurum in multiplices portiones, id est in primam, mediam