comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apprehendentes. repentina nebula cirtum fusus euaserim: cunctos audi¬
entes me in lacrimas commoueri uelim. & tacitus de non dolentib doleam.
reputans duritiȩ torũ. qui quod non sustinuere non credunt. Hispanus
& morinus. ad supplitandũ alexandrũ babyloniam adut Eruentumq
ultro dominũ. ne hastem exciper& per asiriam indiamq quȩ siuit. terra¬
rum metas lustrans. & utriq infeliciter notus oceano. & tamen tam uio¬
lentȩ necessitatis memoriam uel obliuone defecit. uel uiluit uetustate
Et nos perpetuȩ recordationi hesurũ putamus. quad plurima orbis parte
secura. unum angulũ fuguxlatro uiolauit. quasi uero gothorũ & sue uorũ
pacem. ut non dicam uersa uice indus uel asirius. sed & iam uel ipse qui non¬
hostem patitur hispanus orauerit. At uero sulla alexandri tempora lau¬
danda potius ppopter uirtutẽ qua totus orbis optentus. quã detestan¬

Expanded text:
adprehendentes repentina nebula circumfusus euaserim, cunctos audiadprehendentes repentina nebula circumfusus euaserim, cunctos audientes me in lacrimas commoueri uelim et tacitus de non dolentibus doleam, reputans duritiae eorum, qui quod non sustinuere non credunt. Hispanos et Morinus ad supplicandum Alexandro Babylonam adiit cruentumque ultro dominum, ne hostem exciperet, per Assyriam Indiamque quaesiuit, terrarum metas lustrans et utrique infeliciter notus Oceano: et tamen tam uiolentae necessitatis memoria uel obliuione defecit uel uiluit uetustate. et nos perpetuae recordationi haesurum putamus, quod plurima Orbis parte secura unum angulum fugax latro uiolauit? quasi uero Gotthorum et Sueborum pacem ut non dicam uersa uice Indus uel Assyrius, sed etiam uel ipse, qui hostem patitur, Hispanus orauerit. at uero si illa Alexandri tempora laudanda potius propter uirtutem qua totus orbis obtentus, quam detestan
Abbreviated transcription (Latin):
orum. gallorũ. si ciliȩ. sardiniȩque. plurimae preterea parcis ita liȩ tantus
uix crederes peruenisse rumorem. Alexander uero cũ apud babs loniam
adhuc sanguinem sitiens male castigata auiditate. ministri insidiis uenenũ
potass&. interit. Odura mens hominum. & corsemꝑ inhumanũ . E go
ipse qui hȩc pro asserenda omniũ temporũ alternanti calamitate percensto.
in relatu tanti mali quo uel amorte ipsa uel formidine mortis accepta totus
mundus intremuit. numquid in lacrimaui oculis. numquid corde condolui.
Tumquid reuoluens hȩc. propter cõmunem uiuendi statũ. maiorũ miserias
feci: Cum tamen si quando de meipso refero. ut ignotos primũ barba¬
ros uiderim. ut infestos declinauerim. ut dominantib blanditus sim. ut
in fideles preuaricauerim. ut insidiantes subter fugerim. postremo ut ꝑ¬
sequentes in mari ac saxis speculisq attendentes. manib &iam pęne iam

Expanded text:
orum, Gallorum, Siciliae Sardiniaeqorum, Gallorum, Siciliae Sardiniaequix crederes peruenisse rumorem. Alexander uero apud Babylonam, adhuc sanguinem sitiens male castigata auiditate ministri insidiis uenenum potasset, interiit. O dura mens hominum et cor semper inhumanum! ego ipse, qui haec pro adserenda omnium temporum alternanti calamitate percenseo, in relatu tanti mali, quo uel morte ipsa uel formidine mortis accepta totus mundus intremuit, numquid inlacrimaui oculis? numquid corde condolui? numquid reuoluens haec propter communem uiuendi statum maiorum miserias meas feci? cum tamen, si quando de me ipso refero, ut ignotos primum barbaros uiderim, ut infestos declinauerim, ut domi-nantibus blanditus sim, ut infideles praecauerim, ut insidiantes subterfugerim, postremo ut persequentes in mari ac saxis spiculisque adpetentes, manibus etiam paene iam
Abbreviated transcription (Latin):
incredibile dictu : ut eum multitudo hostium non uis magna telorũ. non
tantus lacessentium clamor terruit. solus tota milia ciciderit ac fugarit.
t ubi se obrui acircũ fusa multitudine ꝑsensit. obice muri posteriora
tutatus. contrarios tulit faciluis. eo usq sustinuit. donec adperioulũ eui
clamoremq hostium. ꝑ fractis muris exercitus omnis irrumper&. In eo
prodio sagitta subi mamma traiectus. fixo genu eatenus pugnauit. donec
eum aquo uulneratus ess& occider&. Inde conscensis nauibus. cum oceani
litora peragrar&. ad urbem quandam cui amphira rex prȩerat ꝑ uenia
Sed in expugnatione ciuitatis. magnã partem exercitus sagittis hostium
ueneno inlitis amisit Ac post herba per somniũ sibi ostensa. & in potum
ost quasi circum actam ad oceanũ & indum flumen ingressus. baby loniam
celeriter redut. ubi eum exterritarũ totius orbis prouiciarũ legati
operiebantur. hoc est cartaginonsiũ. totius afficae ciuitatũ. Sed & hispani¬

Expanded text:
incredibile dictu est ut eum non multitudo hostium, non uis magna telorum, non tantus lacessentium clamor terruerit, solus tot milia ceciderit ac fugarit. at ubi se obrui a circumfusa multitudine persensit, muri obice posteriora tutatus, contrarios facilius eo usque sustinuit, donec ad periculum eius clamoremque hostium perfractis muris exercitus omnis inrumperet. in eo proelio sagitta sub mamma traiectus, fixo genu eatenus pugnauit, donec eum a quo uulneratus esset occideret. inde conscensis nanibos cum Oceani litora peragraret, ad urbem quandam cui Ambira rex praeerat peruenit. sed in expugnatione ciuitatis magnam partem exercitus sagittis hostium ueneno inlitis amisit, ac post herba per somnium sibi ostensa et in potum  Postquam circum actam Post quasi circumacta meta ad Oceanum et Indum flumen ingressus, Babyloniam celeriter rediit, ubi eum cum exterritarum totius orbis provinciarum legati exspectarent, hoc est Carthaginensium et totius Africae civitatum, sed et Hispan
Abbreviated transcription (Latin):
UEFI UIENTIA UT ARBI TROR DOCu¬
menta collecta sunt. quibus absq illo archano quod
paucorum fidelium est probari de mẽdio quȩat unũi
illum & uerum dm̃ quem xpĩana fides predicat. &
condidisse mundum creaturamq eius cum uoluit.
& disposuisse per multa cum amultis ignoraretur.
& confirmasse ad unum. cum ꝑ unicũ reuelatus. ẽ.
simulq potentiam patientamq eius multimo dis

Expanded text:
ufficientia ut arbitror doeumenta collecta sunt, quibus absque ullo arcano, quod paucorum fidelium est, probari de medio queat, unum illum et uerum Deum, quem Christiana fides praedicat, et condidisse mundum creaturamque eius, cum uoluit, et disposuisse per multa, cum per multa ignoraretur, et confirmasse ad unum, cum per unicum declaratus est, simulque potentiam patientiamque eius multimodis
Abbreviated transcription (Latin):
atus . xiii. annis digno aequitatis prȩconio fuit. Cuius mater
mãmea xp̃iana. origenẽ pres biterum audire curauit. Nam statim
expeditione in persas facta. xerxen regem eorum maximobello uic¬
or oppressit. ulpiano usus assessore. sum mam sui moderationem

Expanded text:
atus, tredecim annis digno aequitatis praeconio fuit. Cujus mater atus, tredecim annis digno aequitatis praeconio fuit. Cujus mater Mammea, 508 Christiana, Origenem presbyterum audire curavit. Nam statim expeditione in Persas facta, Xerxem, regem eorum, maximo bello victor oppressit. Ulpiano usus assessore summam sui moderationem
Abbreviated transcription (Latin):
est. mansitq in eo non plenis annis septem. uixit patre asperior
Omnibus autem hominibus libidine intemperantior. qui &iam nouercã
suam iuliam uxorem duxit. Hic contra parthos bellum moliens.
inter edissam & charpas abhostilus circum uentus occisus est.
Post hunc nonus decimus ab augusto ophilus macer qui prȩfectus
praetorio erat. cum filio diadumene inuasit imperium. Sedemenso
anno. continuo apud acillaidem militari tumultu occisus est.
FINo ab urbe condita. dcccc lxx. marcus aurelius antonius uicesi¬
mus ab augusto. imperium adeptus tenuit annis.iiiͬiͬ. Hic
facerdos heliogalli templi. nullam sui nisi stuprorum flagitiorum
totiusq obscenitatis infamem satis memoriam reliquit. Tumuli
militari exorto romae. cum matre interfectus est
Nrio ab urbe condita. dcccclxx iiii. aureliamis alexander iuxesi¬
mus primus ab augusto. senatus ac militũ uoluntate imperator icre¬

Expanded text:
est, mansitque eo annis non plenis septem. Vixit patre asperior. est, mansitque eo annis non plenis septem. Vixit patre asperior. Omnibus autem homsuam Juliam uxorem duxerit. 505 Hic, contra Parthos bellum moliens, inter Edessam et Carras, ab hostibus circumventus, occisus est. Post hunc nonus decimus ab Augusto Opelius 506 Macrinus, qui praefectus praetorio erat, cum filio Diadumeno invasit imperium: sed emenso anno continuo apud Archelaidem militari tumultu occisus est. Anno ab Urbe condita DCCCCLXX, Marcus Aurelius Antoninus, vigesimus ab Augusto, imperium adeptus, tenuit annis quatuor. Hic sacerdos Heliogabali templi, nullam sui nisi stuprorum et flagitiorum totiusque obscenitatis infamem satis memoriam reliquit. Tumultu autem militari 507 exorto, Romae cum matre interfectus est. Anno ab Urbe condita DCCCCLXXIV, Aurelius Alexander, vigesimus primus ab Augusto, senatus ac militum voluntate imperator cre
Abbreviated transcription (Latin):
iuliauum aliud infr̃ria contra piscennium gesserat: tertium clodius
albinus iuliani in occidendo pertinace socius. qui se ingallia resarem
fecerat. suscitabat bellum. Multum utrimnq romani sanguinis
fusum est. Albinus tamen apud lugdunum oppressus. & interfectus
est. Seuerus uictor inbsittanias defectu pene omniũ sociorum
trabitur: Vbi magnis grauibusq proeliis sȩpe gestis. reteptã parit̃
insulȩ aceteris indomitis gentibus. uallo distinguendam putauit.
Itaq max imam fossam firmissimumq uallum. erebris insuꝑ turribus
communitum. per centum uiginti duo milia passuum amari ad mare duxit
lbiq apud eburacum oppidumꝰ morbo obut. Ręliquit duos filios bassianũ
& getam. quorũ geta hostis puplicus iudicatus interut. bassianus
antonii cognomine assumpto potitus est
Tidemq caro calla. octauus decimus ab augusto principatũ adeptus

Expanded text:
Iulianum, aliud in Syria contra Pescennium gesserat, tertium Clodius Iulianum, aliud in Syria contra Pescennium gesserat, tertium Clodius Albinus, Iuliani in occidendo Pertinace socius, qui se in Gallia Caesarem fecerat, suscitabat; cuius bello multum utrimque Romani sanguinis fusum est. Albinus tamen apud Lugdunum oppressus et interfectus est. Seuerus uictor in Britannias defectu paene omnium sociorum trahitur. ubi magnis grauibusque proeliis saepe gestis receptam partem insulae a ceteris indomitis gentibus uallo distinguendam putauit. itaque magnam fossam firmissimumque uallum, crebris insuper turribus communitum, per centum triginta et duo milia passuum a mari ad mare duxit. ibique apud Eboracum oppidum morbo obiit. reliquit duos filios, Bassianum et Getam: quorum Geta hostis publicus indicatus interiit, Bassianus Antonini cidemque Caracalla, octavus decimus ab Augusto principatum adeptus
Abbreviated transcription (Latin):
frio ab urbe condita. dcccc xlui. seuerus genere afer tripoli Aest.¬
tanus ab oppido lepti. qui se ex nomine imperatoris quẽ occisum
ultus fuerat pertinacem appellari uoluit. septimus decimus ab
augusto destitutum adeptus imperium. decem & septem annis tenuit
Hic natura saeuus. multis sepe bellis lacessitus. fortissime quidem rem¬
puplicam. sed laboriosissime sexit. Pescennium nigrũ qui in ȩgrpto
& inssria ad tyrannidem aspirauerat. apud cizenum uicit & inter¬
fecit. Iudȩos & samaritas rebellare conantes. ferro coercuit.
Parthos. arabas. ad iabenosq superauit. Quinta post neronẽ perse¬
cutione xp̃ianos excruciauit. plurimiq scõrum per diuersas prouin¬
cias martyrio coronati sunt. Hanc profanam in xp̃i anos & eccle¬
siam prȩsup̃tionem seueri. cęlestis ultio euestigio acta sub sequitur
sam continuo rapitur uel pot̾ius retrahitur ingallia seuerus esrria.
ad tertum ciuile bellum adit umim. lam enim romȩ aduersus

Expanded text:
o ab Urbe condita DCCCCXLIV, Severus, genere Afer Tripolitanus, ab oppido Lepti: qui se ex nomine imperatoris, quem occisum ultus fuerat, Pertinacem appellari voluit, septimus decimus ab Augusto, destitutum adeptus imperium, 499 decem et octo annis tenuit. Hic natura saevus, multis semper bellis lacessitus, fortissime quidem rempublicam, sed laboriosissime rexit. Pescennium Nigrum, qui in Aegypto et Syria ad tyrannidem aspiraverat, 500 apud Cyzicum vicit et interfecit. Judaeos et Samaritas rebellare 501 conantes ferro coParthos Arabas Adiabenosque superauit. quinta post Neronem persecutione Christianos excruciauit, plurimique sanctorum per diuersas prouincias martyrio coronati sunt. hanc profanam in Christianos et Ecclesiam Dei praesumptionem Seueri caelestis ultio e uestigio acta subsequitur. nam continuo rapitur uel potius retrahitur in Galliam Seuerus e Syria ad tertium ciuile bellum; unum iam enim Romae aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
infeliciter uitam ueluti in matura morte finiuit. Quippe insistente
ptholomeo cuius sororem lisimachus in matrimonio habuerat. in insidus
circum uentus occisus est. Hȩc sunt inter parentes filios fratres ac
socios consanguinitatis societatisq commertia. tanti apud illos diui¬
na atq humana religio pendebatur. Erubescant sane derecorda¬
tione preteritorũ. qui nunc interuentu folius fidei xp̃ianȩ. ac medio
tantũ iurationis sacramento uiuere se cum hostibus. nec pati hostilia
sciunt. quibus indubitantissime probatur. quia non sic ut illi anite
caesa iungebant foedera porca. sed quia nunc inter barbaros ac
romanos creatorem & dnm suum contestantes. tantã fidem adhibi¬
tam sacramenti seruant euangelia. quantã tunc nec inparentes ac filios
potuit seruare natura. N unc autẽ finis macedonicibelli. finis &iã
libri fiat. Presertim cum iam abhinc phyrri bella incipiant. &¬

Expanded text:
infeliciter uitam uelut immatura morte finiuit: quippe insistente infeliciter uitam uelut immatura morte finiuit: quippe insistente Ptolemaeo, cuius sororem Lysimachus in matrimonio habuerat, insidiis circumuentus occisus est. Haec sunt inter parentes filios fratres ac socios consanguinitatis societatisque commercia. tanti apud illos diuina atque humana religio pendebatur. erubescant sane de recordatione praeteritorum, qui nunc interuentu solius fidei Christianae ac medio tantum iurationis sacramento\' uiuere se cum hostibus nec pati hostilia sciunt; quibus indubitatissime probatur, quia non, sicut illi antea, caesa iungebant foedera porca, sed quia nunc inter barbaros ac Romanos creatorem et dominum suum contestantes tantam fidem adhibita in sacramentum seruant euangelia, quantam tunc nec inter parentes ac filios potuit seruare natura. Nunc autem finis Macedonici belli finis etiam libri fiat, praesertim cum iam abhinc Pyrrhi bella incipiant
Abbreviated transcription (Latin):
& ad seleucum deficientes. pronumiam regem emulatione regni. ut bellum
lisi macho inferr& ortati sunt. Res fȩdissimi spectaculi erat. Duo rege
quorũ lisimachus annos natus .lxxiiii. seleucus. lxxuii. diripiendis
alterutrũ regnis concurrere . in acie stare. arma gerere. Vitimũ
hoc quidem bellum alexandri commilitonũ fuit Sed quod ad exemplum
humanȩ miseriȩ fuerit reseruatũ. quippe cum orbem terrarũ extinctis
iam .xxx. & uii. alexandri ducibis soli possiderent. & angustissimos se¬
nectutis ac uitȩ suae terminos non aspicientes. angustiores esse imperio
suo totius mundi terminos arbitrabantur. In eo bello lisimachus uel
amissis uel intterfectis prius ante hanc pugnã . xv. liberis. postremo
occisus est. Lisimachus. solutio pugnȩ macedoniȩ fuit. Sed ne sele¬
ucus quidem tanta uictoria impunȩꝰ laetatus est. Nam neq ipse post
lxx̃. & uii. annos quietem naturalis mortis inuenit. sed ex tortam sibi

Expanded text:
 ad Seleucum deficientes, pronum iam regem aemulatione regni, ut bellum Lysimacho inferret, hortati sunt. res foedissimi spectaculi erat, duo reges, quorum Lysimachus annos natus LXXIIII, Seleucus autem LXXVII, de eripiendis alterutrum regnis concurrere, in acie stare, arma gerere. ultimum hoc quidem bellum Alexandri commilitonum fuit, sed quod ad exemplum humanae miseriae fuerit reseruatum: quippe cum orbem terrarum exstinctis iam xxxɪɪɪɪ Alexandri ducibus soli possiderent et angustissimos senectutis ac uitae suae terminos non aspicientes, angustos esse imperio suo totius mundi terminos arbitrabantur. in eo bello Lysimachus, uel amissis uel interfectis prius ante hanc pugnam quindecim liberis, postremus occisus est. sio Lysimachus solutio pugnae Macedonicae fuit. sed ne Seleucus quidem tanta uictoria inpune laetatus est: nam neque ipse post LXXVII annos quietem naturalis mortis inuenit, sed extortam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dusi cum se in quandam palatio cellulam contrusisser: turpissime inde
protractus. cum peruam sacram nudus deduceretur. ꝓassim fimũ
inos eius coniectantibus in forum deductus. oc tauo quam regnum
presumpserat mense  apud gemonicas schalas minitissimorũ ictuũ
erebris compunctionibus excariuficatus. atq inde una tractus & in

Expanded text:
dus cum se in quandam proximam palatio cellulam contrusisset, turpissime inde protractus cum per uiam sacram nudus duceretur, passim fimum in os eius coniectantibus in forum deductus, octauo quam regnum praesumpserat mense apud Gemonias scalas minutissimorum ictuum crebris conpunctionibus excarnificatus atque inde unco tractus
Abbreviated transcription (Latin):
ostentaturus. Necessarium reos ut primo ipsum terrarũ quẽ in habitat
humanum genus. sicut est amaioribus trifarium distributum. deinde
regionibus prouincusq determinatum expediam. quo facilius cũ locales
bellorũ morborumq. clades ostentabuntur. studiosi quiq non solũ rerum¬
ac temporũ¬
emporũ. sed &iam locorum conscientiam consequantus¬
AIORES nostri orbem totius terrae oceani limbo circum septumo cane¬
quadrum statuere. euisq tres partes. asiam. europam & africam uoca ue¬
funtr. Quamuis aliqui duas hoc est asiam. ac deinde africam in europam
accipiendam putauerunt : Asia tribus partibus ꝯceano circũ cincta. per
totam transuersi plagam orientis extenditur. Hȩc occasum uersus ad
dexteram sui sub axe septentrionis. incipientẽ contingit europam. a
sinist e autem africam dimittit. Sub aegrpto uero & siria. mare
nostrũ quod magnũ generaliter dicimus hab&. Europa incipit ut

Expanded text:
ostentaturus necessarium reor, ut primum ipsum terrarum orbem quem inhabitat ostentaturus necessarium reor, ut primum ipsum terrarum orbem quem inhabitat humanum genus, sicut est a maioribus trifariam distributus deinde regionibus prouinciisque determinatus, expediam; quo facilius, cum locales bellorum morborumqac temporuemporum sed etiam locorum scientiam consequantuores nostri orbem totius terrae, oceani limbo circum saeptum, triquetrum statuere eiusque tres partes ASIAM EVROPAM ET AFRICAM uocauerunt, quamuis aliqui duas hoc est Asiam ac deinde Africam in Europam accipiendam putarint. ASIA tribus partibus oceano circumcincta per totam transuersi plagam orientis extenditur. haec occasum uersus a dextra sui sub axe septentrionis incipientem contingit Europam, a sinistra autem Africam dimittit, sub Aegypto uero et Syria mare nostrum quod Magnum generaliter dicimus habet. EVROPA incipit ut
Abbreviated transcription (Latin):
quos fuisse plus nouem milib ferunt. Ita libere per urbem cȩdes. per¬
cussoribus passim uagantibus. ut quemqͥ uel ira uel prȩda sollicitabat
coagitabat. Igitur cunctis iam quod singuli timebant aperte fremen¬
tibus. quintus catulus palam sillae dixit. Cum quib tandem iucturi
sumus. si in bello armatos. in pace inermes occidimus : Tunc silla auctore
lucio forsidio primi pilari. primus infamen tabulam proscriptionis induxit

Expanded text:
quos fuisse plus quam novem millia ferunt. Ita libere per Urbem caedes, perquos fuisse plus quam novem millia ferunt. Ita libere per Urbem caedes, percus, agitabantur. igitur cunctis iam quod singuli timebant aperte frementibus Q. Catulus palam Sullae dixit: cum quibus tandem uicturi sumus, si in bello armatos, in pace inermes occidimus? tunc Bulla auctore L. Fursidio primipilari primus infamem illam tabulam proscriptionis induxit
Abbreviated transcription (Latin):
cicidit & castra ꝑuasit. & gneus
pompeius carbonis equitatum grauiter trucidauit.
Scillae &iam & marii
adolescentis maximunt tunt prelium. apud sacri pontum
&iam castris exuit. fugientemq insecutus nunc cȩdendo. nunc ad deditionẽ
cogendo. plurima exercitus parte priuauit. Metellus norbani agmen
oppressit. ubi nouẽ milia marianȩ partis occisa sunt. Lucullus cum
aquintao obsideretur erupit. & repentina pugna obsessorem deleuit
exercitum. Nam plus quã decem milia. ibi tunc caesa referuntur. Sill
ipsam urbem portamq collinam. adhoram diei nonam signa contulit
cuntur . .XII. sese dediderunt. Reliquã multitudinem infugã uersam.
insatiabilis uictorũ cuum ira consũpsit. Silla mox ut urbem uctor
intrauit. IIIͦI. milia hominũ qui se perlegatos dediderunt. contra fas
contraq fidem datam. inermes securosq interfecit. Plurimi tunc
quoq: ut non dicam in nocentes. sed &iam ipsius sillanę partis occisi sunt.

Expanded text:
cecidit, et castra pervasit; et Pompeius Carbonis equitatum graviter trucidavit. Syllae etiam et Marii adolescentis maximum tunc praelium apud Sacriportum fetiam castris exuit, fugientemque insecutus, nunc caedendo, nunc ad deditionem cogendo, plurima exercitus parte privavit. Metellus Norbani agmen oppressit, ubi novem millia Marianae partis occisa sunt. Lucullus cum a Quinto obsideretur, erupit, et repentina pugna obsessorem delevit exercitus. Nam plus quam decem millia ibi tunc caesa referuntur. Sylla ipsam Urbem portamque Collatinam ad horam diei nonam signa contulit, dicuntur, duodecim millia sese dediderunt; reliquam multitudinem in fugam versam insatiabilis victorum civium ira consumit. Sylla mox atque Urbem victor intravit, tria millia hominum, qui se per legatos dediderant, contra fas contraque fidem datam, inermes securosque interfecit. Plurimi tunc quoque, ut non dicam innocentes, sed etiam ipsius Syllanae partis, occisi sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
fectus est. Interea residui senatorũ qui potentiam cinnȩ. maru
crudelitatẽ. in saniam fimbria. sertoruq audaciam fuga euaser̃¬
transuecti ingreciam coegere precibus sillam. ut periclitanti immo
iam poene perditȩ patria̾e opem ferr&. Igitur silla mox ut cam¬
panum litus attigit. norbanũ consulem prȩlio oppressit. Septem
milia tunc romanorũ romani interfecerunt. sex milia eorundem ab
⁊ abius uero ad rianus cui imperium pro prȩtore erat. regnũ africae
seruorũ manu affectans. ad ominis eorũ apud uticam congestis sar¬
mentis cũ omni familia incensus est. Dama sippus prȩtor incentore
mario consule. quintũ sc euolam carbonem luoium domitiũ publiũ
antestiũ. incuriam quasi ad consulandũ uocatos crude lissime occidit
corpora interfectorũ per carnifices unco tracta. atq intiberim
missa sunt. Eodem tempore. sillȩ duces plurima proelia aduersũ

Expanded text:
fectus est. Interea residui senatorum, qui potentiam Cinnae, Marii fectus est. Interea residui senatorum, qui potentiam Cinnae, Marii crudelitatem, insaniam Fimbriae Sertoriique audaciam fuga euasertransuecti in Graeciam coegere precibus Sullam, ut periclitanti immo iam paene perditae patriae opem ferret. igitur Sulla mox ut Campanum litus attigit, Norbanum consulem proelio oppressit: septem milia tunc Romanorum Romani interfecerant, sex milia eorundem ab Fabias uero Hadrianus, cui imperium pro praetore erat, regnum Africae seruorum manu adfectans, a dominis eorum apud Vticam congestis sarmentis cum omni familia uiuus incensus est. Damasippus prMario consule, Q. Scaevolam, C. Carbonem, L. Domitium, P. Antistium 348 in curiam quasi ad consultandum vocatos, crudelissime occidit. Corpora interfectorum per carnifices unco tracta, atque in Tiberim missa sunt. Eodem tempore Sullae duces plurima praelia adversus
Abbreviated transcription (Latin):
ab ominanda gesserunt. De quibus &iam auditis posteri perhorrescunt.
qui profecto nolunt ista nimis exaggerari. aut sufficientis notitiae modera¬
tione si sciunt. aut misericordis reuerentiae contemplatione si nesciunt.
gitur marius cũ interfectorũ ciuium capita illata conuiuus. oblata capi¬
tolus. collata rostris ad spectaculũ ornatumq congerer&. ac septimũ
consulatum cum cinna tertio consule ꝑuasiss&. in exordio consularis im¬
peru sera tandem morte praereptus est. Cinna bonorũ neces. malorũ
cȩde suppleuit. Nam cum introducta per marium fugitiuorũ manus
insaciabilis predandi ess&. nullamq partem auctoribus predȩ consulib
ministrar&. inforũ quasi stipendii causa sollicitata militibusq circũ¬
data. mermis extincta est: Cxesa sunt illa die inforo urbis octo
milia fugitiuorũ. Idemq cinna quarto consul ab exercitu suo inter¬

Expanded text:
abominanda gesserunt, de quibus etiam auditis posteri perhorrescant, abominanda gesserunt, de quibus etiam auditis posteri perhorrescant, qui profecto nolunt ista nimis exaggerari aut sufficientis notitiae moderatione, si sciunt, aut misericordis reuerentiae contemplatione, si nesciunt. Igitur Marius cum interfectorum ciuium capita inlata conuiuiis, oblata Capitoliis, conlata Rostris ad spectaculum ornatumque congereret ac septimum consulatum cum Cinna tertium consule peruasisset, in exordio consularis imperii sera tandem morte praereptus est. Cinna bonorum neces malorum caede suppleuit. nam cum introducta per Marium fugitiuorum manus insatiabilis praedandi esset nullamque partem auctoribus praedae consulibus ministraret, in forum quasi stipendii causa sollicitata, militibusque circumdata, inermis extincta est. caesa sunt illa die in foro Vrbis octo milia fugitiuorum, idemque Cinna quarto consul ab exercitu suo inter
Abbreviated transcription (Latin):
correptus. poene totus absumptus est. Nam .xl. milia utrorum de castris
pompeu mortua. sex milia autem de parte octauii consulis siderata sunt
Marius antium & africam ciuitates hostiliter inrupit .⁊ cunctosq in his
preter proditores interfecit : bona suis diripienda permisit. Post
cuna consul cum legionibus & marius cum fugitiuis urbem ingressi. nobi¬
lissimos quosq senatu & plurimos consulares uiros interfecerunt: Sed
quanta hȩc portio ostentatae miseriȩ est. uno uerbo diffinisse cędem
bonorum: cuius fuit tanta numerositas. tanta diuturnitas. tanta oru¬
delitas. tantaq. diuersitas: Uerumtamen ęquius est me aliquid utili¬
tatis subtraxisse causae. quam tantũ horroris in gessisse notitiae. siue
peritis haec siue imperitis obiciebantur de patria. Siquidem deciui¬
bus & de maioribus nostris hȩc loquimur. qui his exagitati malis. tam

Expanded text:
correptus paene totus absumptus est. nam undecim milia uirorum de castris correptus paene totus absumptus est. nam undecim milia uirorum de castris Pompei mortua, sex milia autem de parte Octauii consulis siderata sunt. Marius Antium et Arioiam ciuitates hostiliter inrupit cunctosque in his praeter proditores interfecit, bona suis diripienda permisit. post Cinna consul cum legionibus et Marius cum fugitiuis Vrbem ingressi nobilissimos quosque e senatu et plurimos consulares uiros interfecerunt.\' Sed quota haec portio ostentatae miseriae est? uno uerbo definisse caedem bonorum, cuius fuit tanta numerositas, tanta diuturnitas, tanta crudelitas tantaque diuersitas? uerumtamen aequius est me aliquid utilitatis subtraxisse causae quam tantum horroris ingessisse notitiae, siue peritis haec siue imperitis obiciantur. de patria siquidem, de ciuibus et de maioribus nostris haec loquimur, qui his exagitati malis tam
Abbreviated transcription (Latin):
rodem gladio atq eadem manu persuam necem parricidium quad
ammiserat uindicass&. Numquid intantarũ animositates partium.
tam triste mouit exemplum : Num apud quemquã periculũ scele¬
ris. reppulit terror erroris: Numquid hȩc quę communis est &iã
cum belus pietas & reuerentia naturȩ. quod unus perimendo a peundo
commisit. quia inse agi poss& intremuit. seseq ab huius modi incępto
conscientia uictus remouit: Quin potius annis fere.xl. conse quenti
bus intantum continuata sunt bella ciuilia. ut magnitudo laudis
adpendenda ex magnitudine sceleris putaretur. Oͦmnes enum post
tale documentum intali malitia parricidiorum pericula refugissent
nisi parricidia ipsa uoluissent. Igitur marius coloniam ostiensem
ui in gressus. omnia ibi genera libidinis. auaritiae & crudelitatis ex ercuit
Pompeius fulmine afflatus interut. Exercitus uero eius pestilentia

Expanded text:
eodem gladio atque eadem manu per suam necem parricidium, quod eodem gladio atque eadem manu per suam necem parricidium, quod admiserat, uindicasse? numquid intentarum animositates partium tam triste mouit exemplum? numquid apud quemquam periculum sceleris reppulit terror erroris? numquid haec, quae communis est etiam cum beluis, pietas et reuerentis- naturae?. quod unus perimendo ac pereundo commisit, quia in se agi posset intremuit seseque ab huiusmodi incepto conscientia uictus remouit? quin potius annis fere quadraginta consequentibus in tantum continuata sunt bella ciuilia, ut magnitudo laudis adpendenda ex magnitudine sceleris putaretur. omnes enim post tale documentum in tali militia parricidiorum pericula refugissent, nisi parricidia ipsa uoluissent. Igitur Marius coloniam Ostiensem ui ingressus omnia ibi genera libidinis auaritiae et crudelitatis exercuit. Pompeius fulmine adflatus interiit; exercitus uero eius pestilentia
Abbreviated transcription (Latin):
utraq parte milites trucidati sunt. Postera die cumper nuxtum cos por
ad sepulturam discernerentur. muiles pompeianus fratris sui quem ipse in¬
terfecerat corpus agnouit. In cursu enim utrimq cognitionem uultus
galea: considerationem furor ademerat. quamius paruum sit culpȩ circa
ignorantiam ut uideatur nescisse defratre. quem non ambigitur scisse de
ciue. Itaq. uictor uicto infelicior. ubi & fratris corpus agnouit. &
parricidium suum exetratus bella ciuilia. ilico pectus suum gladio trans¬
uerberans. simulq lacrimas & sanguinem fundens. suꝑ fraternum sese
cadauer ab iecit. Et quid hoc profuit ad confusionem crudelis incęptiꝰ
Quod in primo statim hellorũ cuulium exordio infamis fama ꝑ orebruit.
percurrisse ignaros quidem fratres sed conscios ciues. petisse fratrẽ
scelere uictorem spolia fratris occisi. ac max tantȩ immanitatis reum

Expanded text:
utrae parte milites trucidati sunt. postera die cum permixtim corpora utrae parte milites trucidati sunt. postera die cum permixtim corpora ad sepulturam discernerentur, miles Pompeianus fratris sui, quem ipse interfecerat, corpus adgnouit: in concursu enim utrique cognitionem uultus galea, considerationem furor ademerat; quamuis parum sit culpae circa ignorantiam, ut uideatur nescisse de fratre quem non ambigitur scisse de ciue. itaque uictor uicto infelicior, ubi et fratris corpus agnouit et parricidium suum, exsecratus bella ciuilia ilico pectus suum gladio transuerberans simulque lacrimas et sanguinem fundens super fraternum sese cadauer abiecit. Et quid hoc profuit ad confusionem crudelis incepti, quod in primo statim bellorum ciuilium exordio infamis fama percrebruit, concurrisse ignaros quidem fratres sed conscios ciues, petisse fratrem scelere uictorem spolia fratris occisi ac mox tantae immanitatis reum
Abbreviated transcription (Latin):
in africam transfugit. sollicitatoq exutica filio. ubi is custodia obserua¬
batur : continuo romam regressus. oinnę consuli societate scelerum con¬
iunctus estin igitur ad profligandam uniuersam rem puplicam. exercita
sibi inquattuor partes diuiserunt: Tres siquidem legiones mario date.
parti copiarum gneus carbo prȩpositus est. Partem sertorius accepit
ille scilic& sertorius iam hic cuulis belli incentor & particeps. qui &iam
hoc fitiito aliud post inhispania bellum excitauit. quod per multos
annos maximis romanorum cladibus traxit:. Cetera uero exereitus
porcio cinnam secuta est. Porro autem gneus pompeius qui asenatu
cum exercitu artessitus fuerat. ut rei puplicae opitularetur. & diu
sese nouarum rerum aucupatione suspender&e. contemptus a mario
uel cinna. ad octauum alterum consulem sese contulit. & mox cũ sertoru
conflixit. Infelicem pugnam interuentus noctis diremit. sex centeni ex

Expanded text:
in Africam transfugit sollicitatoque ex Vtica filio, ubi in custodia obseruain Africam transfugit sollicitatoque ex Vtica filio, ubi in custodia obseruabatur, continuo Romam regressus Cinnae consuli societate scelerum coniunctus est. igitur ad profligandam uniuersam rempublicam exercitum sibi in quattuor partes diuiserunt. tres siquidem legiones Mario datae, parti copiarum Cn. Carbo praepositus est, partem Sertorius accepit, ille scilicet Sertorius, iam hic ciuilis belli incentor et particeps, qui etiam hoc finito aliud post in Hispania bellum excitauit, quod per multos! annos maximis Romanorum cladibus traxit. cetera nero exercitus portio Cinnam secuta est. porro autem Cn. Pompeius, qui a senatu cum exercitu arcessitus, ut reipublicae opitularetur, et diu sese nouarum rerum aucupatione suspenderat, contemptus a Mario, uel Cinna ad Octauium alterum consulem sese contulit et mox cum Sertorio conflixit. infelicem pugnam interuentus noctis diremit; sescenteni ex
Abbreviated transcription (Latin):
rupit. faces ad inflammandam urbem poposcit. Omnibus metu abditis.
per sacram uiam citato agmine inforum uenit. Marius cũ permo¬
uere nobilitatem. in flammare plebem equestrem. deniq ordinom
per armare ad uersus sillam frustra temptass&. postremo serius spe
libestatis & predȩ ad arma sollicitatis. nequiquam repugnare ausis.
tandem incapitolium concessit. Sed cum in eum sillanae cohortes
irruissent: magna seruorum caede diffugit. Ibi tunc sulpicius
marũ collega. seruo suo prodente prostratus. est. seruum uero ipsũ
quod hostem indicauerat manumitti: quod uero dnm prodidera
saxo tarpeio deici consules decreuerunt. Marius fugiens cum per
sequentum instantia circũ septus ess&. in minturnensium paludib
sese abdidit. E quibus infeliciter oblitus luto. ignominiaseq protractus.
turpi autem spectaculo minitturnas deductus contrususq incarcerem. per¬
cussorem ad se missum solo uultu exterruit Demde lapsus eiunculis.

Expanded text:
rupit, faces ad inflammandam Urbem poposcit. Omnibus metu abditis, per Sacram viam citato agmine in forum 342 venit. Marius cum permovere nobilitatem, inflammare plebem, equestrem denique ordinem perarmare adversus Sullam frustra attentasset, postremo servis spe libertatis et praedae ad arma sollicitatis, nequidquam repugnare ausus, tandem in Capitolium concessit. Sed cum eo Sullanae cohortes irruissent, magna suorum caede diffugit. Ibi tunc Sulpicius, Marii collega, servo suo prodente, prostratus est. Servum vero ipsum, quod hostem indicaverat, manumitti; quod vero dominum prodiderat, saxo Tarpeio dejici consules decreverunt. Mariusequentum instantia circumsaeptus esset, in Minturnensium paludibus sese abdidit; e quibus infeliciter luto oblitus ignominioseque protraetus, turpi autem spectaculo Minturnas deductus contrususque in carcerem percussorem ad se missum solo uultu exterruit. deinde lapsus e uinculis
Abbreviated transcription (Latin):
Sthan romarauitellius ingermania. uespasianus infrria quo ptrese
simul atqi canoiat rapueruntꝰ. Prohibent sane &ans inuiti potentian
simnul & clementiam cd̃. qui xpianis temporibus ost aauitt pot qutiata
celertta eimints ũ incendia bellorũ & excitata sint & repressa cum
nuittem ainimis ralusis magnac acdinturnȩ clados aggitagentsse : cun¬
muns an aximer undiq conecrepantes magnorũ malorũm fragores mini

Expanded text:
Otho Romae, Vitellius in Germania, Vespasianus in Syria imperia Otho Romae, Vitellius in Germania, Vespasianus in Syria imperia simul atque arma rapuerunt. probent sane etiam inuiti potentiam simul et clementiam Dei, qui Christianis temporibus offenduntur: quanta celeritate tantorum inceet antea minimis causis magnae ac diuturnae clades agitarentur, et nunc maximi undique concrepantes magnorum malorum fragores, mini
Abbreviated transcription (Latin):
Sumq incredibilia perturbandȩ imma fubruende rer puplicȩ mala
moliretur. hostis a senatu pronuntiatus. & igno minio sissime fugiens.
ad qͥuartum ab urbe lapidem sese ipse interfecit. atq in eo cȩsarũ¬
omnis familia consumpta est.
firio aburbe condita. dccc xxiiii. galba apud hispanias usur¬
pauit imperium. Qui mox ut neronis mortem comperit. romã uenit
adulescentẽ infilium atqͦ in regnũ ad optass&r. cum quo septimo
mense imperii sui ab othone iugulatus est. Iuit roma caedibus
principum. extinctisq ciuilibus bellis. recentes xp̃ianae religionis
inuirias. & signa illa legionũ quȩ sub aduentu in urbem petri apli
diunitus coereita conuelli nillomado ad excitandũ cuule bellum
ualuerent. quod per scribonianum parabaturtae tro in uroe roma¬
uerifecto & xpĩanis poenarũ diuersitant laniatis : to tors or tenoi¬
athontomDe hispania siquidem lico galba suprexerto. quo oppreso

Expanded text:
cumque incredibilia perturbandae, immo subruendae reipublicae mala cumque incredibilia perturbandae, immo subruendae reipublicae mala moliretur, hostis a senatu pronuntiatus et ignominiosissime fugiens, ad quartum ab Vrbe lapidem sese ipse interfecit, atque in eo omnis Cm familia consumpta est. Anno ab Vrbe condita DCCCXXIIII Galba apud Hispanias usurpauit imperium. qui mox, ut Neronis mortem conperit, Romam uenit;adulescentem in filium atque in regnum adoptauit: cum quo septimo mense imperii sui ab Othone iugulatus est. Luit Roma caedibus principum excitatisque ciuilibus bellis recentes Christianae religionis iniurias, et signa illa legionum, quae sub aduentu in Vrbem Petri apostoli diuinitus cohercita conuelli nullo modo ad excitandum ciuile bellum ualuerant, quod per Scribonianum parabatur, Petro in Vrbe interfecto et Christianis poenarum diuersitate laniatis toto se Orbe soluerunt. de Hispania siquidem ilico Galba surrexerat; quo mox oppresso
Abbreviated transcription (Latin):
romȩ xp̃ianos supplicus & mortibus affecit. ac per omnes prouincias
pari persecutione excruciari imperauit ipsumq nomen extirpare
conatus. beatissimos xp̃i apostolos ꝑt trum eruce. Paulũ gladio
occidit. Mox acerbissime miseram ciuitatẽ. obostę undiqͦ. op¬
pressere dades. Nam subsequente autumno tanta urbi pesti¬
lentia incubuit. ut triginta milia funerũ in rationẽ libitiane
uenirent. Prit tannica deinde clades e uestigio accidit. quã duc¬
precipue oppida magna ciuium sociorumq clade & caede direpta
sunt. Preterea inoriente magnis armeniȩ prouincus amissis.
romanȩ legiones sub iugum parthicũ missȩ ꝰ. egreq srria retenta ẽ
rasia tres urbes hoc est laudacie ierapolis colosae tterrȩ moeia or¬
conciderunt At uero nero post quã galbam in hispania imperatorẽ
creatum ab exercitu cognouit. totus animo ac spe concidit.

Expanded text:
Romae Christianos suppliciis et mortibus affecit ac per omnes prouincias Romae Christianos suppliciis et mortibus affecit ac per omnes prouincias pari persecutione excruciari imperauit ipsumque nomen exstirpare conatus beatissimos Christi apostolos Petrum cruce, Paulum gladio occidit. moi aceruatim miseram ciuitatem obortae undique oppressere clades. nam subsequente autumno tanta Vrbi pestilentia incubuit, ut triginta milia funerum in rationem Libitinae uenirent. Britannica deinde clades e uestigio accidit, qua dcipua oppida magna ciuium sociorumque clade et caede direpta sunt. praeterea in Oriente magnis Armeniae prouinciis amissis Romanae legiones sub iugum Parthicum missae, aegreque Syria retenta est. in Asia tres urbes, hoc est Laudicia Hierapolis Colossae, terrae motu conciderunt. at uero Nero postquam Galbam in Hispania imperatorem creatum ab exercitu cognouit, totus animo ac spe concidit.
Abbreviated transcription (Latin):
altissima illa macenatiana turre prospectans. laetusq. flammae ut aiebat
pulchritudine tragico habitu elifeles adam decantabat. A
autem tam praeruptȩ extitit. ut post hoc incendium urbis quam se
augustus ex latericiam amorream reddidisse iactauerat. neminem ad
reliquias rerum suarũ adire permiserit. Qunctaquȩ flammȩ quo¬
quomodo superfuerant. ipse abstulit. centies centenã milia sestertiũ
annua a senatu conferri sibi imperauit. Plurimos senatorum nulla
extante causa. bonis priuauit. Negotiatorũ omniũ sub una die tormen¬
tis quoq adhibitis. omnẽ penitus censum abstersit. Crudelitatis autẽ
rabie ita effrenatus est. ut plurimam senatus partem interficer&.
equestrem ordinem pene destituerit. Sed ne parricidus quidem
abstinuit: matrem. fratrem. sororem uxorem. ceterosq omnes
cognatos & propinquos sine hesitatione prostrauit. Aux it hanos
molem facinorum cius. temeritas impietatis indm̃: Nam primus

Expanded text:
altissima illa Maecenatiana turre prospectans, laetusque flammae ut aiebat pulchritudine, tragico habitu Iliadem decantabat. Avaritiae autem tam praeruptae exstitit, ut post hoc incendium UAugustus ex latericia marmoream reddidisse iactauerat, neminem ad reliquias rerum suarum adire permiserit; cuncta, quae flammae quoquo modo superfuerant, ipse abstulit; centies centena milia sestertium annua ad expensas a senatu conferri sibi imperauit; plurimos senatorum nulla exstante causa bonis priuauit; negotiatorum omnium sub una die, tormentis quoque adhibitis, omnem penitus censum abstersit. crudelitatis autem rabie ita efferatus est, ut plurimam senatus partem interfecerit, equestrem ordinem paene destituerit. sed ne parricidiis quidem abstinuit, matrem fratrem sororem uxorem ceterosque omnes cognatos et propinquos sine haesitatione prostrauit. auxit hanc molem facinorum eius temeritas impietatis in Deum. nam primus
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã adire ausus fuerat. ibiq ut uerbis suetonii tranquilli loquar.
sine ullo proelio ac sanguine intra paucissimos dies. plurimam in sulȩ
partem indeditionem recepit. Orcadas &iam insulas ultra brittan¬
niam in oceano positas. romano adiecit imperio. ac sexto quã pro¬
fectus erat mense romam redut. Conferatur nunc si ciuquã plac&
sub insula tempus & tempus. bellum & bellũ. caesar & cȩsar. Namide
fine nihil profero. qm̃ hoc felicissima uictoria. illud acerrimaclades
fuit. & sic demum roma cognoscat per euuis latentẽ prudentiam in
agendis rebus antea se part̾em felicitatis habuisse. cuius agnitione
suscepta plenissima felicitate perfruitur. Inquantũ tamen blasphe¬
miarum offendiculis deprauatur. Eodem anno imperii euis. fames
grauissima per sỹriam facta est. quam & iam prophetȩ pronuntia uerunt

Expanded text:
quisquam adire ausus fuerat, ibique — ut uerbis Suetoni Tranquilli loquar — quisquam adire ausus fuerat, ibique — ut uerbis Suetoni Tranquilli loquar — \'sine ullo proelio ac sanguine intra paucissimos dies plurimam insulae partem in deditionem recepit\'. Oroadas etiam insulas ultra Britanniam in Oceano positas Romano adiecit imperio ac sexto quam profectus erat mense Romam rediit. Conferatur nunc, si cuiquam placet, sub una insula tempus et tempus, bellum et bellum, Caesar et Caesar — nam de fine nil confero, quoniam hoc felicissima uictoria, illud acerbissima clades fuit — et sic demum Roma cognoscat, per eius latentem prouidentiam in agendis rebus antea se partem felicitatis habuisse, cuius agnitione suscepta plenissima felicitate perfruitur, in quantum non tamen blasphemiarum offendiculis deprauatur. Eodem anno imperii eius fames grauissima per Syriam facta est, quam etiam prophetae praenuntiauerant;
Abbreviated transcription (Latin):
bonianum quinta statim die destitutũ interfecit. seseq sacramen
prioris militiȩ continuit Tristius ac pernit̾iosius urbi romȩ nihil
umquam fuisse. quam bella ciuilia satis notũ est. Itaq propter aduen¬
tum apostoli PETRI. & tenera xp̃ianorum germina. uix dum adhuc
pauca ad scȩ̃ fidei professionem erum pentia. hanc ex orientẽ trranni¬
dem.  consurgens istud ciuile bellũ neg& quisq diuinitus esse com¬
pressum. siqui preteritis temporibus de compressione bellorũ ciuiliũ
simile probauerit exemplum Claudius quarto imperii sui anno cupi¬
ens utilem rei puplicȩ ostentare principem. bellum ubiq & uictoriam
undecumq quȩ siuitꝰ. Itaq expeditionẽ in brittanniam mouit. quae
excitata intumultũ propter non redditos tranfugas uidebatur. Trans¬
uectus in insulam est. quam neq ante Iulium caesarem. neq post eum

Expanded text:
bonianum quinta statim die destitutum interfecit seseque sacramento bonianum quinta statim die destitutum interfecit seseque sacramento prioris militiae continuit. tristius ac perniciosins urbi Romae nihil umquam fuisse quam bella ciuilia satis notum est. itaque propter aduentum apostoli Petri et tenera Christianorum germina uixdum adhuc pauca ad sanctae fidei professionem erumpentia hanc exorientem tyrannidem et consurgens istud ciuile bellum neget quisquam diuinitus esse conpressum. qui praeteritis temporibus de conpressione bellorum ciuilium simile probarit exemplum. Claudius quarto imperii sui anno, cupiens utilem reipublicae ostentare se principem, bellum ubique et uictoriam undecumque quaesiuit. itaque expeditionem in Britanniam mouit, quae excitata in tumultum propter non redhibitos transfugas uidebatur: transuectus in insulam est, quam neque ante Iulium Caesarem neque post eum
Abbreviated transcription (Latin):
umq factorum dictorumue ineo ueniam & obliuionem in posterum
sanxit. Ita illam praeclaram & famo sissimam atheniensium amnestiam.
quam quidem romȩ inducere iulio caesare interfecto senatus cicerone suadente
temptauerat. sed antonio & octauiano propter ultionem extincti cȩsaris
irrumpentibus in irritum cesserat. Hanc claidius quamius truculentiore
causa incaedem conspiratorũ stimularetur. ultronea clementia nullo
expetente firmauit. Accidit &iam eo tempore. praesentis gratiȩdĩ
grande miraculum. Siquidem furius camilius scribonianus dalmatiȩ
legatus bellũ ciule molitus. legiones multas fortissimasq ad sacra¬
menti mutationem pellexerat. Itaq die dicto. ut in ilnum undiq
ad nouum imperatorem conueniretur. neq aquilȩ ornari. neq con¬
uelli quoquomodo signa moueriue potuerunt. exertitus tanta &
tam in usitata miraculi fide motus & conuersus in poenitentiam. seri¬

Expanded text:
umque factorum dictorumue in eo ueniam et obliuionem in perpetuum umque factorum dictorumue in eo ueniam et obliuionem in perpetuum sanxit. ita illam praeclaram et famosam Atheniensium amnestiam, quam quidem Romae inducere Iulio Caesare interfecto senatus Cicerone suadente temptauerat, sed Antonio et Octauiano propter ultionem extincti Caesaris inrumpentibus in inritum cesserat: hanc Claudius quamuis multo truculentiore causa in caedem conspiratorum stimularetur, ultronea dementia nullo expetente firmauit. accidit etiam eodem tempore praesentis gratiae Dei grande miraculum: siquidem Furius Camillus Scribonianus, Dalmatiae legatus, bellum ciuile molitus legiones multas fortissimasque ad sacramenti mutationem pellexerat. itaque die dato, ut in unum undique ad nouum imperatorem conueniretur, neque aquilae ornari neque conuelli quoquo modo signa moueriue potuerunt. exercitus tanta et tam inusitata miraculi fide motus et conuersus in paenitentiam Scri
Abbreviated transcription (Latin):
omnibusq in notescer& quid tanta ueneni moles arte agere aucta in mi
ciuitate potuss&. quae neglegenter effusa &iam maria corrupit
fino ab urbe condita. dccxcu tiberius claudius ab augusto quartus
eius petrus apostolus dñi nostri ihũ xp̃i romam uenit. & salutarem
cunctis credentibus fidem fideli uerbo docuit: potentissimisq uirtu¬
tibus approbauit. Atq &iam xp̃iani romȩ esse coeperunt. Sensit
collatum fidei suȩ roma beneficium. Nam cum interfecto caligula.
multa mala de abrogando imperio ac repuplica inantiquum ordinem
restituenda. euertendaq poenitus caesarũ uniuersa familia. senatus
& consules decreuissent. claudius mox ut confirmauit imperium. magna
atq adhuc romȩ in cognita usus clementia. Ne intantam nobilium
multitudinem ultia si ess& caepta seuir&. biduum illud quod rei puplicȩ
statu infideliter consultum actumq. fuerat memoriae ex deleuit. omni¬

Expanded text:
omnibusque notesceret, quid tanta ueneni moles arte aucta agere in misera omnibusque notesceret, quid tanta ueneni moles arte aucta agere in misera Ciuitate potuisset, quae neglegenter effusa etiam maria corrupit. Anno ab Vrbe condita DCCXCV Tiberius Claudius ab Augusto quartus eius Petrus, apostolus Domini Iesu Christi, Romam uenit et salutarem cunctis credentibus fidem fideli uerbo docuit potentissimisque uirtutibus approbauit; atque exim Christiani Romae esse coeperunt. sensit hoc conlatum fidei suae Roma beneficium., nam cum interfecto Caligula multa de abrogando imperio ac republica in antiquum ordinem restituenda euerrendaque penitus Caesarum uniuersa familia senatus t consules decreuissent: Claudius mox ut confirmauit imperium, magna atque adhuc Romae incognita usus clementia, ne in tantam nobilium multitudinem ultio, si esset coepta, saeuiret, biduum illud, quo de reipublicae statu infeliciter consultatum actumque fuerat, memoriae exemit omni