comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitant̾ bonȩ uoluntãti qͦd defuit facul¬
tati. Legat & augustinũ de unico bap¬
tismo librũ quartũ: & se uł agnoscat
imprudent̾ deceptũ : uł ꝓbet ĩpudent̾
obstinatũ. Baptismi inqͥt uicẽ aliqͣndo
ĩplere passionẽ. de latrone illo cui ñ ba¬
ptizato dictũ ẽ hodie mecũ eris in pa¬
radiso: beatꝰ cyprianꝰ ñ leue docum̃tũ
siderans inuenio inqͥt ñ tantũ passionẽ
ꝓ noĩe xp̃i id qͦd ex baptismo deerat pos¬
se supplere: s etiã fidem conu̾sionemq
cordis: si forte ad celebrandũ mysterm̃
baptismi in angustiis tẽporũ suecurri
ñ potest. E infra. Quantũ itaq ait ua
leat etiã sine uisibili sacram̃to baptismi
qͦd ait apłs. corde credit᷑ ad iusticiã. ore

Expanded text:
bitanter bonae voluntati, quod defuit faculbitanter bonae voluntati, quod defuit facultati . Legat et Augustini de unico Baptismo librum quartum: et se vel agnoscat imprudenter deceptum, vel probet impudenter obstinatum. « Baptismi, » inquit, « vicem aliquando implere passionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est, Hodie mecum eris in paradiso , beatus Cyprianus, non leve documentum siderans inuenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex baptismo deerat posse cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Et infra: Quantum itaque, » ait, « valeat etiam sine visibili sacramento Baptismi quod ait Apostolus: Corde creditur ad justitia
Abbreviated transcription (Latin):
possũ desꝑare salutẽ. nec uacuã crede¬
re fidem. nec confuindere spem. nec ex¬
cidere caritatẽ : tantũ si aquã ñ con¬
tẽptus s sola ut dixi ꝓhibeat impossi¬
bilitas. Siqͥs alit̾ sapit. uiderit unde
sibi qͦd asserit ꝑsuaserit: nã me ñ facile
fateor assentire: si ñ firmior induxerit
uł ratio ad intelligendũ. uł ad credendũ
auctoritas. S miror admodũ. si nouus
iste nouarũ inueñtor assertionũ. & as¬
sertor inuentionũ. inuenire in hoc ra¬
tionẽ potuerit quȩ sc̃os patres latuerit.
ambrosiũ & augustinũ: siuie auctorita¬
tẽ eorundẽ auctoritate potiorẽ. Nam
si nescit: uterq idem ꝓfecto sensit qͦd
fatem᷑ sentire & nos. Librũ certe ambro¬
sii de morte ualentiniani legat si ñ le¬
git. recolat si iã legit. ñ dissimulet si
recolit: & adu̾tet sine dubio scm hõi
ñ baptirato & mortuo fident̾ de sola
fide salutẽ p̾sumere: & tribiere indu¬

Expanded text:
possum desperare salutem, nec vacuam credepossum desperare salutem, nec vacuam credere fidem, nec confundere spem, nec excidere charitatem: tantum si aquam non contemptus, sed sola, ut dixi, prohibeat impossibilitas. Si quis aliter sapit, viderit unde sibi quod asserit persuaserit: nam me non facile fateor assentire, si non firmior induxerit vel ratio ad intelligendum, vel ad credendum auctoritas. 7. Sed miror admodum, si novus iste novarum inventor assertionum, et assertor inventionum, invenire in hoc rationem potuerit, quae sanctos Patres latuerit Ambrosium et Augustinum, sive auctoritatem eorumdem auctoritate potiorem. Nam si nescit, uterque idem profecto sensit, quod fatemur sentire et nos. Librum certe Ambrosii de morte Valentiniani legat si non legit; recolat si jam legit; non dissimulet si recolit: et advertet sine dubio, Sanctum homini non baptizato et mortuo fidenter de sola fide salutem praesumere, et tribuere indu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq noui p̃cepti reus existere. ex quo
p̃ceptũ ipsũ in excusabilit̾ ad eiꝰ potu¬
it ꝑuenire noticiã. Sane paruulis &
necdũ ratione utentib qr sola credit᷑
nocere peccati contagio. ñ etiã manda¬
ti p̾uaricatio. tandii credendũ ẽ anti¬
qua ualuisse sacram̃ta: qͣndui palam
int̾dicta ñ fuisse constiterit. Ar uͦ ul¬
tra: penes dm ẽ. ñ meũ diffinĩre. Por¬
ro in maiori ȩtate qͥsqͥs post uulgatũ
ubiq baptisini remediũ renuit iã ba¬
ptizari. generali originaliq maculȩ
addit & ex ꝓpͥo crim̃ suꝑbiȩ: duplicẽ
secũ portans iustissimȩ damnationis cau¬
sã: si sic de corpore exire contigerit. Ta¬
m̃ si ante ex itũ resipuerit. & uoluerit¬
& petierit baptizari. s mortis p̾occu¬
patꝰ articulo forte obtinere neqͥuerit.
dũ ñ desit fides recta. spes pia. caritas
sincera: ꝓpitiꝰ sit mͥ ds̃. qr huic ego ob
solã aquã si defuerit. nequaqͣm õmo

Expanded text:
quisque novi praecepti reus existere, ex quo quisque novi praecepti reus existere, ex quo praeceptum ipsum inexcusabiliter ad ejus potuit pervenire notitiam. Sane parvulis et necdum ratione utur peccati contagio, non etiam mandati praevaricatio; tandiu credendum est antiqua valuisse sacramenta, quandiu palam interdicta non fuisse constiterit. An vero ultra? Penes Deum est, non meum definire. Porro in majori aetate quisquis post vulgatum ubique Baptismi remedium renuit jam baptizari, generali originalique maculae addit et ex proprio crimen superbiae, duplicem secum portans justissimae damnationis causam, si sic de corpore exire contigerit. Tamen si ante exitum resipuerit, et voluerit, et petierit baptizari, sed mortis praeoccupatus articulo forte obtinere nequiverit; dum non desit fides recta, spes pia, charitas sincera: propitius sit mihi Deus, quia huic ego ob solam aquam, si defuerit, nequaquam omnino
Abbreviated transcription (Latin):
queso morientib interĩ ad regnũ pa¬
tet accessus. dũ & uetus iã deficit. qͣm
a nouo excludit᷑. & nouũ tam̃ ñ subue¬
nit. qͣm dũ nescit᷑ ñ ꝑcipit᷑: O infelicis¬
sima illa tempora. quȩ sola a sclis om̃i
penitꝰ salutis remedio uacua transi¬
er̃t: dũ & circũcisio quȩ illo usq
uiguerat. ꝓdesse iã surripiente ba¬
ptismate ñ auderet: & baptisma q̃m
adhuc lateret ñ succurreret. Forsan
dormiebat eo tẽporis ds : nec fuit inte¬
rĩ qͥ redimeret. neq qͥ saluũ faceret.
ret qͦd damnatio ñ baptizatoꝵ. & fru¬
stratio circũcisoꝵ. & euacuatio sacͥficioꝵ
quȩ forte contra origmale peccatũ ri¬
tus obseruabat antiquus. generalit̾ iam
tum minime ceꝑit. qͣndo nichode mo
clam dictũ ẽ. nͥ qͥs reñatus fuerit ex
aqua & sp̃u scõ ñ intrabit in regnũ
eo tẽpore tm̃ cuiq cepit antiqua ob¬
seruatio ñ ualere. & ñ baptrratus

Expanded text:
quaeso, morientibus interim ad regnum paquaeso, morientibus interim ad regnum patet accessus, dum et vetus jam deficit, quoniam a novo excluditur: et novum tamen non subvenit, quoniam, dum nescitur, non percipitur? O infelicissima illa tempora! quae sola a saeculis omni penitas salutis remedio vacua transierunt, dum et circumcisio quae illo usque viguerat, prodesse jan subripiente Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, nec fuit interim qui redimeret, neque qui salvum faceret. ret, quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra originale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit, quando Nicodemo clam dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum eo tempore tantum cuique coepit antiqua observatio non valere, et non baptizatus
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ hoc ad nichodemũ utiq amicũ
it̃u: occultũ tam̃ ꝓpt̾ metũ iudeoꝵ: oc¬
cultũ ꝙ illud de nocte reqͥsisse colloqͥũ.
Quanta aut̃ putas obisse interĩ ut de
gentib taceã milia circũcisoꝵ: cũ necđu
in lucẽ ꝓdierit qͦd de baptismo t̾c in te¬
nebris dicebat᷑: Qͥd gͥ: Damnatos illos
om̃s dicimꝰ. qͥ baptizati ñ st̃: Fit gͦ inu¬
ria antiquo illi dei ȩque mandato: si
nouo adhuc furtiue qͦdam suꝑuenien¬
te ñ tam̃ subueniente. illud ita subito
euanuisse putet᷑: ut ꝓdesse deinceps
ñ ualeret. &qͥdem qͣm longe post pu¬
tas publice p̾dicatũ & clamatũ suꝑ tecta
eb ioħis baptistȩ regnũ eȩloꝵ uim pa¬
tit᷑: si p̃cipue t̾c tẽporis contigisse consti¬
terit huiꝰcemodi a regno uolentã int̾¬
clusionẽ. qualis qͥdem nec ante fuerit.
nec post futura sit: San.cito qͥppe noui
mysterii decreto. s adhuc secreto: qͥsnã

Expanded text:
dictum hoc ad Nicodemum, utique amicum dictum hoc ad Nicodemum, utique amicum Jesu, occultum tamen propter metum Judaeorum; occultumque illud de nocte requisisse colloquium. Quanta autem putas obisse interim ut de gentibus taceam millia circumcisorum, cum necdum in lucem prodierit quod de Baptismo tunc in tenebris dicebatur? Quid ergo? damnatos illos omnes dicimus, quia baptizati non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtive quodammodo superveniente, non tamen subveniente, illud ita subito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps non valeret. Et quidem quam longe post puta; publice praedicatum et clamatum super tecta ebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc temporis contigisse constiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, qualis quidem nec ante fuerit, nec post futura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam,
Abbreviated transcription (Latin):
contemnentes ñ de mea secreta traditi¬
one: s de ur̃a publica p̾dicatione pen¬
debit. S forte aliqͥs dicat eos qͥdem qui
ñ audier̃t &si ñ de contẽptu iudicari.
damnari tam̃ ꝓpt̾ originale peccatũ: a
qͦ utiq nͥ ꝑ lauacrũ emundari minime
potuert. Atuͦ qͥs nesciat & alia pret̾ ba¬
ptismũ contra originale peccatũ reme¬
dia antiquis ñ defuisse tẽporib : abrahe
qͥdem & semini eiꝰ: circũcisionis sacram̃¬
tũ in hoc ipsũ diuinitꝰ traditũ ẽ. In na¬
tionib uͦ quotqͦt inuenti fideles st̃. ad¬
ultos qͥdem fide & sac̃rificiis credimꝰ
expiatos : paruulis aut̃ etiã solam
ꝓfuisse ĩmo & suffecisse parentũ fidem.
Porro hoc ita usq ad baptisim tẽpora
ꝑdurasse: qͦ uno substituto uacasse ce¬
tera. Querimꝰ itaq baptismi tempus
ex qͦ ceꝑit. Ex qͦ inqͥt pͥmũ dictũ ẽ. nͥ
qͥ renatus fuerit: & cet̾a. Tene gͦ firmit̾

Expanded text:
contemnentes, non de mea secreta traditicontemnentes, non de mea secreta traditione, sed de vestra publica praedicatione pendebit. 4. Sed forte aliquis dicat, eos quidem qui non audierunt, etsi non de contemptu judicari, damnari tamen propter originale peccatum, a quo utique nisi per lavacrum emundari minime potuerunt. At vero quis nesciat et alia praeter Baptismum contra originale peccatum remedia antiquis non defuisse temporibus? Abrahae quidem et semini ejus, circumcisionis sacramentum in hoc ipsum divinito, quotquot inventi sunt fideles, adultos quidem fide et sacrificiis credimus expiatos, parvulis autem solam profuisse, imo et suffecisse parentum fidem. Porro hoc ita quidem usque ad Baptismi tempora perdurasse: quo uno substituto, vacasse caetera. 5. Quaerimus itaque Baptismi tempus ex quo coeperit. Ex quo, inquit, primum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. Tene ergo firmiter
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ante censeri inexcusabiles de contẽp¬
tu: qͣm ad ipsoꝵ usq noticiã issio ꝑue¬
niret. Nã si locutꝰ qͥdem fuisset. s ñ eis:
inobedientiȩ culpã ignorantia nichilo¬
minꝰ excusaret. Nunc aut̃ inqͥt qͣm lo¬
cutꝰ sũ & locutꝰ sũ eis: excusationẽ non
habent de peccato. Unde & aiebat. Ego
palã locutꝰ sũ mundo: ⁊ in occulto locu¬
tus sũ niebil. Non qͦd suos domestieos
multa in occulto pͥuatĩq ñ doeuerit: s
qͦd tanqͣm nichilũ interĩ reputaret. &
nec pȩnã nec premiũ ea agere quȩ in
secreto tradebat iudicaret: donec de
medio fierent & ꝓdirent in lumine.
Deniq & dicebat. Qd dico uob̃ in tene¬
bris dicite in lumine: ut merito uide¬
licet iã audientib obedientiȩ uł meri¬
tũ ascriberet uł contẽptũ: eũ in medio
ꝓferrent᷑. Item. qͥ uos audit inqͥt me
audit: & qui uos sꝑnit me sꝑnit. Ac si
diceret. Iudiciũ meũ int̾ obedientes &

Expanded text:
n ante censeri inexcusabiles de contempn ante censeri inexcusabiles de contemptu, quam ad ipsorum usque notitiam jussio perveniret. Nam si locutus quidem fuisset, sed non eis; inobedientiae culpam ignorantia nihilominus excusaret. Nunc autem, inquit, quoniam locutus sum, et locutus sum eis, excusationem non habent de peccato suo . Unde et aiebat: Ego palam locutus sum mundo, et in occulto locutus sum nihil . Non 627 quod suos domesticos multa in occulto privatimque non docuerit: sed quod tanquam nihilum interim reputaret; et nec poenam, nec praemium ea agere quae in secreto tradebat, judicaret, donec de medio fierent, et prodirent in lumine. Denique et dicebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine ; ut merito videlicet jam audientibus obedientiae vel meritum adscriberet, vel contemptum, cum in medio proferrentur. Item: Qui vos audit, inquit, me audit; et qui vos spernit, me spernit: ac si diceret, Judicium meum inter obedientes et
Abbreviated transcription (Latin):
Porro fidem necesse ẽ ut auditus p̃cesserit:
dicente apło. Ergo fides ex auditu. Qͦd gͦ
uide aut̃ quomͦ huc refugit apłs: & de
solo auditu conuincit incredulos. Sed
dico inqͥt. Nunqͥd ñ audier̃t : Acsi dicat.
Esrcusari p̃oterant: si ñ audissent. Ubi
enĩ ñ ẽ lex: nec p̾uaricatio. Nunc uͦ eũ
bilis ẽ & contẽptus. Multa ꝓfecto scien¬
da nesciunt᷑. aut sciendi incuria: aut
discendi desidia: aut uerecundia inqͥ¬
rendi. & qͥdem huiꝰ modi ignorantia: ñ
habet excusationẽ. S nunqͥd forte tale
ẽ hoc. qͦd inqͥsitũ humano possit addisci
magisterio: homo hõis nͥ ipso indicante
qͥs pocerit imuestigare consiliũ. nͥ cuu ip¬
se uoluerit reuelare:Audi deniq ipsũ.
Si ñ uenissem ait & locutus eis ñ fuissem:
peccatũ ñ haberent. Non dicit simplicit̾
ꝙ locutꝰ ñ fuissẽ: s int̾serens eis & locutꝰ
eis inqͥt ñ fuissẽ: ostendens sine dubio¬

Expanded text:
Porro fidem necesse est ut auditus praecesserit, Porro fidem necesse est ut auditus praecesserit, dicente Apostolo: Ergo fides ex auditu. Quod erVide autem quomodo huc refugit Apostolus, et de solo auditu convincit incredulos. Sed dico, inquit, Nunquid non audierunt? ac si dicat: Excusari poterant, si non audissent. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Nunc vero cum bilis est et contemptus. 3. Multa profecto scienda nesciuntur, aut sciendi incuria, aut discendi desidia, aut verecundia inquirendi. Et quidem hujusmodi ignorantia non habet excusationem. Sed numquid forte tale est hoc, quod inquisitum humano possit addisci magisterio? Homo hominis nonnisi ipso indicante quis poterit investigare consilium, nisi cui ipse voluerit revelare? Audi denique ipsum. Si non venissem, ait, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Non dicit simpliciter. Et locutus non fuissem; sed interserens eis, et locutus eis, inquit, non fuissem: ostendens sine dubio no
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta pigri aut nequã serui senten¬
tiã tã durus ẽ dñs. ut necdũ sata iam
metere uelit. & ñ sparsa colligere: ab¬
sit. S audi magis huiꝰ rei ueritatem.
Qui unꝰ ẽ magister in cęlo & in terra
ei qͥ magist̾ tantũ in isrł erat. famili¬
ari pͥuatoq colloqͥo tradebat qͦd tra¬
deret. docebat qͦd doceret. ñ qͦd exige¬
ret & ab absentib: ñ unde p̾scriberet
& his qͥ ñ audierant. Ualde qͥppe iui¬
ste exigit᷑ obeditio: ubi ñ p̾cessit audi¬
tio. Nleq enĩ tale ẽ hoc: qͦd & absq ꝓ¬
mulgatione naturalis lex ignorare
ñ sineret. quale uerbi gr̃a illud ẽ. Qͦd.
tͥ ñ us fieri: alii ne feceris. facticium
magis quodamͦ ẽ: & ñ naturale man¬
datũ. Quȩnã enĩ natura seu ratio
Sacramentũ dei altissimi ẽ. suscipien¬
dũ ñ discutiendũ: uenerandũ ñ dii¬
dicandũ: fide sortitũ n̾ innatũ: tra¬
ditione san.citũ ñ adinuentũ ratione.

Expanded text:
juxta pigri ac nequam servi sentenjuxta pigri ac nequam servi sententiam tam durus est Dominus, ut necdum sata jam metere velit, et non sparsa colligere? Absit. Sed audi magis hujus rei veritatem. Qui unus est Magister in coelo et in terra, ei qui magister tantum in Israel erat, familiari privatoque colloquio tradebat quod traderet; docebat quod doceret, non quod exigeret et ab absentibus, non unde praescriberet et his qui non audierant. Valde quippe injuste exigitur obeditio, ubi non praecessit auditio. Neque enim tale est hoc, quod et absque promulgatione naturalis lex ignorare non sineret, quale, verbi gratia, illud est: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Factitium magis quodammodo est, et non naturale mandatum. Quaenam enim natura seu ratio Sacramentum Dei Altissimi est suscipiendum, non discutiendum; venerandum, non dijudicandum; fide sortitum, non innatum; traditione sancitum, non adinventum ratione.
Abbreviated transcription (Latin):
stã ut cũ ethnico loquam᷑ debuit int̾¬
ficere de: Quis ita sapiat : Non eqͥde
uitȩ concoridat auctori morte qͥdem
quã ext̾minare uenerat. uti mox in
initio uiarũ suarũ ad p̾iudiciũ sełi:
cȩleste adbiic recentissimũ ignorantis
edictũ. Nefas ꝓfecto ẽ sentire de om¬
niũ largitore bonoꝵ : qͦd tam malũ
pͥncipiũ dederit adueniens. Minime
prsus id ego qͥppiã de xp̃o assenserum.
qͥd magis ab antixp̃o merito formi¬
dat᷑: qr udelicet & ipse parauerit
sagittã suã in pharetra: ut sagitaret
in obscuro rectos corde. Quanti nãq
interĩ toto orbe ñ bãptrrati moriunt᷑:
ꝓfecto ignorantes qͥd cũ nichode mo
it̃c noctu secretoq confabularetur.
ricantes tenent᷑: &ͤ quomͦ inqͥt credes̃
in eũ quẽ ñ audier̃t: Quomͦ uͦ audi¬
ent sine p̾dicante: Quomͦ aut̃ p̃dicab̃t
nͥ mittant᷑ : Necdũ inuincta. necdum
uulgatã. necdũ audita p̾dicatio ẽ: &

Expanded text:
stam ut cum etnicho loquamur debuit intestam ut cum etnicho loquamur debuit interficere Deus? Quis ita sapiat? Non equidem vitae concordat Auctori, morte nimirum, quam exterminare venerat, uti mox in initio viarum suarum ad praejudicium saeculi, coeleste adhuc recentissimum ignorantis edictum. Nefas est profecto sentire de omnium largitore bonorum, quod tam malum principium dederit adveniens Minime prorsus id 626 ego cuipiam de Christo assenserim, quod magis ab Antichristo merito formidatur, quia videlicet et ipse paraverit sagittam suam in pharetra, ut sagittaret in obscuro rectos corde. 2. Quanti namque interim toto orbe non baptizati moriuntur, profecto ignorantes, quid cum Nicodemo Jesus noctu secretoque confabuletur? ricantes tenentur? Et quomodo, inquit, credent in eum quem non audierunt? quomodo vero audient sine praedicante? quomodo autem praedicabunt nisi mittantur? . Necdum injuncta, necdum vulgata, necdum audita praedicatio est: et
Abbreviated transcription (Latin):
nõias. ex quo primũ dictũ a dño legit᷑.
nisi qͥs renatus fuerĩt ex aqua & sp̃u
sc̃o. ñ intrabit in regnũ cȩloꝵ: ex eo
neminẽ absq eode ꝑcepto actualit̾ ui¬
sibili sacram̃to. uł eiꝰ uice martẏrio:
ullatenꝰ potuisse saluari. S & si forte
illud qͥspiã cũ uera fide & contritiõe
cordis expeteret. s p̃uentus mortis
articulo assequi qͦd cuꝑet ñ ualeret:
tam̃ õino damnari. Ubi pͥmo de tẽpo¬
ris qͥdem p̾fixione durũ nimis auste¬
rũq uidet᷑: ut uidelicet uerbũ adhuc
absconditũ. palam iã noceat: & ante
uidex feriat qͣm minet᷑: qͦd q interĩ
in tenebris loquit᷑ & in aure saluator
nondũ qͥdem saluet qr ñdũ apparet:
& iã mundũ impleat condemnatis.
Ita ne gͦ uerbũ salutis & p̾ceptũ uitȩ
ñ pͥus uitã restituere ualuit qͣm mor¬
tt̃ inflixerit: idq eo innocentib
qͦ & nescientib adhuc uoluntate m
dñi sui: Num gentẽ ignorantẽ & iu¬

Expanded text:
 dictum a Domino legitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum , ex eo neminem absque eodem percepto actualiter visibili sacramento, vel ejus vice martyrio, ullatenus potuisse salvari; sed etsi forte illud quispiam cum vera fide et contritione cordis expeteret, sed praeventus mortis articulo assequi quod cuperet non valeret, tamen omnino damnari. Ubi primo de temporis quidem praefixione durum nimis austerumque videtur, ut videlicet verbum adhuc absconditum palam jam noceat, et ante judex feriat quam minetur; quodque interim in tenebris loquitur et in aure Salvator, nondum quidem salvet, quia nondum apparet, et jam mundum impleat condemnatis. Itane ergo verbum salutis et praeceptum vitae non prius vitam restituere valuit, quam mortem inflixerit; idque eo innocentibus, quo et ne scientibus adhuc voluntatem Domini sui? Num gentem ignorantem et ju
Abbreviated transcription (Latin):
uant᷑ & ipsi ꝑ fidem. ñ tam̃ suã s alie¬
nã. Dignũ nẽpe ẽ. & ad dĩ spectat be¬
nignitatẽ: ut quib fidem ȩtas denegat
ꝓpriã: gr̃a ꝓdesse concedat alienã. Nec
enĩ om̃ipotentis iusticia ꝓpriã putat
ab his exigendã fidẽ: qͦs nouit ꝓpriã
nullã habere culpã. Porro aliena opus
ẽ fide. cũ sine sorde ñ nascant᷑ aliena:
quatinꝰ nec a paruulis alienũ sit qͦa
de om̃ib generalit̾ dicit᷑. fide mundans
corda eoꝵ. Nec dubiũ qͦd macula con¬
tracta ab aliis: alioꝵ qͥq fide ualeat
uł debeat emundari. Hec st̃ qͥppe u¬
dicia diuinȩ iusticiȩ: in quib exul¬
tans sc̃s dauid. memor fui inqͥt uidi¬

Expanded text:
vantur et ipsi per fidem, non tamen suam, sed alievantur et ipsi per fidem, non tamen suam, sed alienam. Dignum nempe est et ad Dei spectat benignitatem, ut quibus fidem aetas denegat propriam, gratia prodesse concedat alienam. Nec enim Omnipotentis justitia propriam putat ab his exigendam fidem, quos novit propriam nullam habere culpam. Porro aliena opus est fide, cum sine sorde non nascantur aliena: quatenus nec a parvulis alienum sit, quod de omnibus generaliter dicitur, Fide mundans corda eorum . Nec dubium, quod macula contracta ab aliis, aliorum quoque fide valeat vel debeat emundari. Haec sunt quippe judicia divinae justitiae, in quibus exsultans sanctus David, Memor fui, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsoluat sola nichilominꝰ penitentia.
ꝙ cordis contritione obtinere ueniã
credit᷑. ne iã ꝓ eo damnet᷑: sic sola fi
peccatũ. si cũ possit ñ restituit ablatũ:
sic & huic nulla ꝓderit fides: si cum
possit ñ ꝑcipit sacram̃tũ. Quãqͣm &
fidem conuincit᷑ ñ habere ꝑfectã: si
negligit. Uera enĩ & plena fides: uni¬
u̾sa p̃ceptã cõplectit᷑. Est aut̾ hoc unũ
ipsũq p̃cipuũ exx p̃ceptis. Merito gͦ
ñ fidelis. s plane rebellis atq contem¬
ptor reputabit᷑: qͥsqͥs obedire renue¬
rit. Quomͦ deñiq fidelis. qͥ dĩ contemnit
sacram̃tũ: Sane infantes qr hanc ꝓhi¬
bente ȩtate ñ posst̾ habere fidem. hoc ẽ
cordis ad dm̃ conu̾sionẽ: consequenter
nec salutẽ: si absq baptisii ꝑceptione
moriunt᷑. Non qͦd uł ipsi qͣndo bapti¬
uant᷑ fide om̃im careant sine qua im¬
possibile ẽ uł ipsos placere deo:s sal¬

Expanded text:
persolvat, sola nihilominus poenitentia persolvat, sola nihilominus poenitentia et cordis contritione obtinere veniam creditur, ne jam pro eo damnetur: sic sola fidpeccatum, si, cum possit, non restituit ablatum: sic et huic nulla proderit fides, si cum possit, non percipit Sacramentum. Quanquam et fidem convincitur non habere perfectam, si negligit. 630 Vera enim et plena fides universa praecepta complectitur: est autem hoc unum ipsumque praecipuum ex praeceptis. Merito ergo non infidelis, sed plane rebellis atque contemptor reputabitur, quisquis obedire renuerit. Quomodo denique fidelis, qui Dei contemnit Sacramentum? 9. Sane infantes, quia hanc, prohibente aetate, non possunt habere fidem, hoc est cordis ad Deum conversionem; consequenter nec salutem, si absque Baptismi perceptione moriuntur. Non quod vel ipsi, quando baptizantur, fide omnino careant, sine qua impossibile est vel ipsos placere Deo: sed sal
Abbreviated transcription (Latin):
saluatore damnabit᷑: Pro certo cũ ñ
aliunde martyriũ nͥ ex fidei merito
illã obtinuerit p̃rogatuã. ut singula¬
rit̾ uice baptismi secure suscipiat᷑: ñ
uideo eur ñ ipsa ȩque & sine martyrio
apud dm̃ tantundẽ possit: cui & sine
martẏrii ꝓbam̃to ꝓculdubio innotescit.
Possit sane tantundẽ dixerĩ quantum
ad salutis spẽctat obtentũ. ñ autẽ ad
meriti cumulũ: qͦ indubitant̾ marty¬
riũ antecellit. Legimꝰ. Om̃is qͥ odit frẽm
suũ: homicida ẽ. W item. Qui uiderit
mulierẽ ad concupiscendũ eã: iam me¬
chatus ẽ in corde suo. Qͥd planiꝰ qͦd uo¬
luntas ꝓ facto reputet᷑: ubi factũ ex¬
cludit necessitas: Nlisi forte putet᷑ in
malo qͣm in bono efficacior inueniri
uoluntas apud dm̃ qͥ caritas ẽ: & ꝓmp¬
tior ẽẽ ad ulciscẽndũ qͣm ad remitten¬
dũ misericors & miserator dñs. Quomͦ
is qͥ in alieno teneri se debito forte in
extremis positus recolit. si desit unde

Expanded text:
Salvatore damnabitur! Pro certo, cum non Salvatore damnabitur! Pro certo, cum non aliunde martyrium, nisi ex fidei merito illam obtinuerit praerogativam, ut singulariter vice Baptismi secure suscipiatur: non video cur non ipsa aeque et sine martyrio apud Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. Pessit sane tantumdem, dixerim, quantum ad salutis spectat obtentum, non autem ad meriti cumulum, quo indubitanter martyrium antecellit. Legimus, Omnis qui odit fratrem suum, homicida est ; et item: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est in corde suo . Quid planius, quod voluntas pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas? Nisi forte putetur in malo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas est; et promptior esse ad ulciscendum, quam ad remunerandum misericors et miserator Dominus. Quomodo is qui alieno debito se teneri forte in extremis positus recolit, si desit unde
Abbreviated transcription (Latin):
llã absq ipsa. qͥd est martyriũ nͥ pena:
Quȩ gͦ martyrio prestat ut absq ulla
dubietate ꝓ baptismate reputet᷑ : ipsa
itaq infirma & imbecillis ꝑ se erit. ut
qͦd dare alteri ualet. sola ñ ualeat ob¬
tinere: est ꝓrsus sanguinis ꝓ xp̃o effu¬
sio magnȩ cuiꝰdã fidei indubitata ꝓba¬
ꝓfecto ad ꝓbandũ qͦd uult nullis indi¬
get exꝑim̃tis. eque magnã in corde cuiꝰ¬
piã in pace morientis inspicit fidẽ mar¬
tyrio qͥdem ñ int̾rogatã: martyrio
tam̃ idoneã: Si recordatus fuerit homo
necdũ se salutis ꝑcepisse mysteriũ. et
dolens penitensq toto desiderio expeti¬
erit. s assequi mortis celeritate p̃occu¬
patꝰ neqͥuerit: damnabit fidelẽ suũ ds̾.
damnabit inquã hoĩem ꝓ se etiã para¬
mentũ: dicemꝰ autrñ loqͥ in sp̃u sc̃o. &
ri : Saluatorẽ habet habitantẽ ꝑ fidem
in corde. & in ore ꝑ confessionẽ: & cũ

Expanded text:
Nam absque ipsa quid est martyrium, nisi poena? Nam absque ipsa quid est martyrium, nisi poena? Quae ergo martyrio praestat, ut absque ulla dubietate pro Baptismate reputetur; ipsa ita infirma et imbecillis per se erit, ut quod dare alteri valet, sola non valeat obtinere? Et prorsus sanguinis pro Christo effusio magnae cujusdam fidei indubitata probaofecto ad probandum quod vult, nullis indiget experimentis, aeque magnam in corde cujuspiam in pace morientis inspicit fidem, martyrio quidem non interrogatam, martyrio tamen idoneam? Si recordatus fuerit homo, necdum se salutis percepisse mysterium, et dolens poenitensque toto desiderio expetierit, sed assequi mortis celeritate praeoccupatus nequiverit; damnabit fidelem suum Deus? damnabit, inquam, hominem pro se etiam paramentum; dicemus aut non loqui in Spiritu sancto, et ri? Salvatorem habet habitantem per fidem in corde, et in ore per confessionem; et cum
Abbreviated transcription (Latin):
affuisse & ꝓfuisse sine uisibilib sacram̃¬
tis quȩ ꝓ tẽporũ diu̾sitate mutata st̃:
ut alia t̾c fuerint & alia mͦ sint. E pau¬
lopost. Nec tam̃ inqͥt uisibile sacram̃tũ
õino contemnendũ: nã contẽptor eiꝰ in¬
uisibilit̾ scĩficari ñ potest. Ubi satis
euident̾ ostendit fidelẽ & conu̾sum ad
dñm. ñ si neqͥuerit s si contẽpserit ba¬
ptizari: fructu pͥuari baptismatis. Ab
fateor:credens & ipse sola fide boĩem
posse saluari cũ desiderio ꝑcipiendi sa¬
cram̃tũ : si tam̃ pio adimplendo deside¬
rio mors anticipans. sen alia quȩ cũq
nis inuincibilis obiuarit. Uide etiã ne
forte ob hoc saluator cũ diceret. qͥ cre¬
diderit & baptizatꝰ fuerit saluus erit.
caute & uigilant̾ ñ repetierit. qͥ uͦ ba
solã interdũ fidem sufficere ad salutẽ:
& sine ipsa sufficere nichil. Quappt̾ & si
martyriũ uicẽ baptismi posse implere
concedit᷑: ñ plane hoc facit pęna. s ipsa.

Expanded text:
sibilibus sacramentis, quae pro temporum diversitate mutata sunt, ut alia tunc fuerint, et alia modo sint. » Et paulo post: « Nec tamen, » inquit, « visibile sacramentum omnino contemnendum: nam contemptor ejus invisibiliter sanctificari 629 non potest . » Ubi satis evidenter ostendit, fidelem et conversum ad Dominum, non si nequiverit, sed si contempserit baptizari, fructu privari Baptismatis. 8. Ab fateor: credens et ipse, sola fide hominem posse salvari, cum desiderio percipiendi sacramentum: si tamen pio adimplendi desiderio mors anticipans, seu alia quaecunque vis invincibilis obviarit. Vide etiam ne forte ob hoc Salvator cum diceret: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; caute et vigilanter non repetierit, Qui vero solam interdum fidem sufficere ad salutem, et sine ipsa sufficere nihil. Quapropter etsi martyrium vicem Baptismi posse implere conceditur, non plane hoc facit poena, sed ipsa fides.
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾: cũ mẏsteriũ baptismi ñ contẽptus
religionis: s articulus necessitatis exelu¬
dit. & qͥdem ñ ignoro retractare ipsũ.
id qͦd posuerat testimoniũ de latrone.
minꝰq idoneũ ad cõpbandã illã senten¬
tiã confiteri: eo qͦd sane incertum sit
utrũnã fuerit baptizatꝰ. Ceterũ sen¬
confirmat: nec uspiã nͥ fallor retrac¬
tasse reꝑies. Item in alio loco augustinꝰ
cũ aliqͦs p̃misisset qͦs scͥptura cõmemo¬
rat iniuisibilit̾ qͥdem. ñ tam̃ etiã uisibi¬
lit̾ scĩficatos: tandẽ infert. Ex his colli¬

Expanded text:
iter, cum mysterium Baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit . » Et quidem non ignoro retractare ipsum id quod posuerat testimonium de latrone, minusque idoneum ad comprobandam illam sententiam confiteri, eo quod sane incertum sit utrumne fuerit baptizatus Reiciter confirmat; nec uspiam, nisi fallor, retractasse reperies. Item in alio loco Augustinus, cum aliquos praemisisset, quos Scriptura commemorat invisibiliter quidem, non tamen etiam visibiliter s
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ex nulla parte aꝑiens. Aut enĩ
numerũ electoꝵ illiꝰ tẽporis sub pauei¬
tate redigit rarissimoꝵ sp̃ualiũ. qͦs ꝓ
suȩ sc̃itatis speciali excellentia insig¬
nes illustresq illis tẽporib extitisse.
ac singłari munere sp̃s singła uti uen¬
tura erant p̾uidere certissime potuis¬
se scͥptura cõmemorat. & sic minis al¬
breuiat manũ dĩ. dũ pret̾ paucos illos
ꝑfectissimos neminẽ eo tẽpore putat
potuisse saluari: aut certe si & illa tẽ¬
pora multitudinẽ saluandoꝵ etiã pret̾
istos habuisse ñ diffitet᷑. magnã s in¬
auditã diuini muneris largitatẽ uete¬
ri popło c̃ollatã afserit: si qͥdem omnẽ
illã multitudinẽ. oĩa quȩ de mẏst̾io
nr̃e redẽptionis suꝑius enumerata st̃
liquido p̃cognouisse constiterit. Cum
enĩ ex his qͥppiã t̾c nec scriptũ manife¬
ste. nec publice p̾dicatũ fuisse manife¬

Expanded text:
tionis ex nulla parte aperiens. Aut enim tionis ex nulla parte aperiens. Aut enim numerum electorum illius temporis sub paucitate redigit rarissimorum spiritualium, quos pro suae sanctitatis speciali excellentia insignes illustresque illis temporibus exstitisse, ac singulari munere Spiritus singula, uti ventura erant, praevidere certissime potuisse Scriptura commemorat; et sic nimis abbreviat manum Dei, dum praeter paucos illos perfectissimos, neminem eo tempore putat potuisse salvari: aut certe, si et illa tempora multitudinem salvandorum 631 etiam praeter istos habuisse non diffitetur; magnam, sed inauditam divini muneris largitatem veteri populo collatam asserit: siultitudinem omnia, quae de mysterio nostrae redemptionis superius enumerata sunt, liquido praecognovisse constiterit. Cum enim ex his quidpiam tunc nec scriptum manifeste, nec publice praedicatum fuisse manife
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ad inferos. resurrectionẽ & ad cȩlos
ascensionẽ. sic õino om̃ib illoꝵ tẽporũ
iustis & aꝑte omia & distincte singła
fuisse p̾cognita. quẽ ad modũ suo sunt
tẽpore post exhibita. & mͦ cognita nob̾:
adeo ut nec iusti fuerint nec salui
sint: quib ita clara oĩa & ꝑspicua ñ
fuer̃t. & id qͥdem falsũ. Uerũ ad re¬
fellendũ tu tanta in tua epła posuisse
& pene qͥd addi possit ñ inueniã. De
hoĩe tam̃ qͥ ista loquit᷑: pace ipsiꝰ dico
paucis qͦd sentio. Uidet᷑ mͥ plus nouita¬
tis curiosus qͣm studiosus ueritatis:
grauariq de om̃i re sentire cũ aliis.
& dicere qͦd aut solus ñ dixerit. aut
primꝰ. Unde fit: ut in his quȩ sentit
uł loquit᷑. modũ õino tenere aut igno¬
ret aut dissimulet. Ecce enĩ & in hac
assertione sua dũ pares in scientia fa¬
cit om̃s qͥ uentura sꝑabant. his qͥ p̃teri¬
ta legunt: dm̃ ꝓfecto aut nimis parcũ
p̾dicat aut nimis largũ: oculũ disere¬

Expanded text:
os, resurrectionem, et ad coelos ascensionem, sic omnino omnibus illorum temporum justis, et aperte omnia, et distincte singula fuisse praecognita, quemadmodum suo sunt tempore post exhibita, et modo cognita nobis: adeo ut nec justi fuerint, nec salvi sint, quibus ita clara omnia et perspicua non fuerunt. Et id quidem falsum. 11. Verum ad refellendum tu tanta in tua epistola posuiet pene quid addi possit, non inveniam. De homine tamen qui ista loquitur pace ipsius dico paucis quod sentio, videtur mihi plus novitatis curiosus, quam studiosus veritatis; gravarique de omni re sentire cum aliis, et dicere quod aut solus non dixerit, aut primus. Unde fit ut in his quae sentit vel loquitur, modum omnino tenere aut ignoret, aut dissimulet. Ecce enim et in hac assertione sua, dum pares in scientia facit omnes qui ventura sperabant, iis qui praeterita legunt; Deum profecto aut nimis parcum praedicat, aut nimis largum, oculum discre
Abbreviated transcription (Latin):
nã euitamꝰ. Patrũ tantũ opponimꝰ
sententias. ac uerba ꝓferimꝰ. & ñ nr̃a.
llec enĩ sapientiores sumꝰ: qͣm patres
nr̃i. Abundet sane in suo sensu qui
uult. qͣntũ uult: dũ mͦ nos patiat᷑ in
seripturarũ sensib abundare. quomͦ
dicit apłs. Non qͦd sufficientes simꝰ co¬
gitare aliqͥd a nob̃ tanqͣ. ex nob̾: s suf¬
ficientia nr̃a ex deo ẽ. Seribis itaq

Expanded text:
 tantum opponimus sententias, ac verba proferimus, et non nostra: nec enim sapientiores sumus quam patres nostri. Abundet sane in suo sensu qui vult quantum vult, dummodo nos patiatur in Scripturarum sensibus abundare, quomodo dicit Apostolus: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobis; sed sufficientia n
Abbreviated transcription (Latin):
niltale in dieb sius potuerit experiri.
deniq aiebat. Nunqͥd om̃s ꝓpħe : fru-¬
stra inquã głiat᷑ de eugłio suo qi ñ ab
pora retorquere. effundã de sp̃u meo
lii ur̃i & filiȩ: si abundantior iã p̾cesse¬
rat transactis scłis effusio sp̃s. Aut cer
te ꝓpħa uł potiꝰ in ꝓpħa ds. si uere illa
tẽpora apłica cũ hoc diceret intuebat᷑:
ñ plane effundã s subtrabã magis de
spũ meo dixisse debuerat. Qͥd enĩ: Si
filiis eugłii om̃s ueteres iustos pares
facimꝰ in scientia: nunqͥd ñ & suꝑiores
in gr̃a consequent̾ fateri necesse est.
uitpote qͦs ñ lectio sicut nos aut p̾di¬
catio. s ipsa unctio docuerit om̃s de
etiã antiquoꝵ iustoꝵ cõparent᷑ in scien¬
delicet głȩ sentiat᷑ uł falli unqͣm potu¬
isse: uł fallere uoluisse. E qͥdem ipse

Expanded text:
nil tale in diebus suis potuerit experiri. nil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Numquid omnes prophetae? Frustra, inquam, gloriatur de Evangelio suo, quia non ab pora retorquere, Effundam de Spiritu meo liae vestrae ; si abundantior jam praecesserat transactis saeculis effusio spiritus. Aut cerel potius in Propheta Deus si vere illa tempora apostolica, cum hoc diceret, intuebatur, non plane, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes deetiam antiquorum justorum codelicet gloriae sentiatur, vel falli unquam potuisse, vel fallere voluisse, et quidem
Abbreviated transcription (Latin):
fuit itaq antiqͥs tẽporib aut ꝑrara
salus: aut nimiũ numerosa perfectio.
Quorũ qͥdem qͦdlibet saꝑe : discretiõis
t̾minos excedere ẽ. Qͦd si uidet᷑ tolerabi
tius & ditasse scła illa multitudine ꝑfe¬
ctoꝵ. qͣm saluandoꝵ tanta fuisse pauci¬
tate contentũ: quatinꝰ & salui ñ pauei
t̾c fierent. & om̃s nichilominꝰ repleti
spũ ꝓpħico necdũ reuelata mysteria
ĩa t̾e penetrarent: si inquã hoc recipit᷑:
benedicimꝰ qͥdem dm̃ in donis suis: sed
qͥd tẽpori gr̃ȩ reseruatũ sit ñ uidemꝰ.
slisi qͥd tẽpus gr̃e illud potiꝰ iuxta sen¬
tentiã hanc fuerit appellandũ. in quo
tot ꝙ tantȩ di ppło diuitiȩ sp̃s afflue¬
bant: ut illud ꝓrsus ineredibili felici¬
tate cerneret᷑ impletũ: qͦd moyses opta¬
bat cũ diceret. Quis dabit᷑ ũt om̃s ꝓphe¬
tent: Queso qͥd simile attulit eugłiũ:
frustra głiat᷑ paulus de pͥmitiis sp̃s. qͣs
se putat cũ suis coapłis accepisse: cum

Expanded text:
ut in antiquis temporibus fuit perrara salus; aut nimium numerosa perfectio, quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. Quod si videtur tolerabiltius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti Spiritu prophetico necdum revelata mysteria jam tunc penetrarent; si, inquam, hoc recipitur benedicimus quidem Deum in donis suis, sed quid tempori gratiae reservatum sit non videmus, nisi quod tempus gratiae illud potius juxta scientiam tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant; ut illud prorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus, quas se putat cum suis coapostolis accepisse; cum
Abbreviated transcription (Latin):
felle ꝑmiscens. dũ ꝓmittit dubia pro
certis. ĩmittit etiã falsa ꝓ ueris: ñ ut
conferat qͦd frustra speras: s ut aufe¬
rat qͦd fructuose tenes. Circuit & que¬
rit qualit̾ ouib curã pastoris surri
piat. dũ ñ erit qͥ eripiat: & nichilo¬
minꝰ pastorẽ horrendo illi maledicto
subiciat. Ue illi ꝑ quẽ scandalũ uenit.
S confido de sapientia tͥ a deo data.
qͦd nullis maligni uersutiis ab dici
uł seduci poteris. spe incerti boni cer¬
tũ inire malũ: & ȩque certũ deserere

Expanded text:
felle permiscens, dum promittit dubia pro felle permiscens, dum promittit dubia pro certis, immitit etiam vera pro falsis: non ut conferat quod frustra speras, sed ut auferat quod fructuose tenes. Circuit et quaerit, qualiter ovibus curam pastoris subriis, dum non erit qui eripiat; et nihilominus pastorem horrendo illi maledicto subjiciat: Vae illi per quem scandalum venit . Sed confido de sapientia tibi a Deo data, quod nullis maligni versutiis abduci vel seduci poteris, spe incerti boni certum inire malum, et aeque certum deserere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iã sibi uiuat: s ei qͥ ꝓ õib mortuus
ẽ. S dicis. Unde gͦ mͥ tantũ desideriũ.
si ex deo ñ ẽ : Pace tua dixẽrĩ qͦd sentio
Aquȩ furtiuȩ dulciores st̃: & huiꝰcemõ¬
di om̃i ut ita loquar absinthio amari¬
orẽ dulcedinẽ. ab angelo satbanȩ sub
p̾textu angeli lucis. sitienti cordi tuo
infundi ñ dubitat. qͥsqͥs eiꝰ astutias ñ
ignorat. & reuera qͥs aliꝰ possit scan¬
daloꝵ ẽe suggestõr. discidii auctor. tur¬
bator unitatis & pacis: nͥ ueritatis ad¬
uersariꝰ. caritatis emulus. hostis anti¬
quus generis nr̃i: & inimicus erucis
xp̃i diabolus: Siqͥdem is cuiꝰ iniudia
mors intrauit in orbẽ terrarũ. etiam
ñc bonis quȩ te facere uidet: inuidet:
ꝙ cũ sit mendax ab initio mentit᷑ s ñc:
meliora pollicens quȩ ñ uidet. Qͣndo
nãq ueritas fidelissimȩ illi sententiȩ
obiuaret: alligatus es uxori. noli que¬
rere solutionẽ: Aut qͣndo caritas scan¬
dalũ suaderet: quȩ ad omniũ scandala

Expanded text:
 omnibus mortuus est? 2. Sed dicis: Unde ergo mihi tantum desiderium, si ex Deo non est? Pace tua dixerim quod sentio. Aquae furtivae dulciores sunt , et hujuscemodi omni, ut ita loquar, absinthio amariorem dulcedinem ab angelo satanae sub praetextu angeli lucis, sitienti cordi tuo infundi non dubitat, quisquis ejus astutias non ignorat. Et revera quis alius possit scandalorum esse suggestor, discidii auctor, turbator unitatis et pacis, nisi veritatis adversarius, charitatis aemulus, hostis antiquus generis nostri, et inimicus crucis Christi diabolus? Siquidem is cujus invidia mors intravit in orbem 86 terrarum, etiam nunc bonis quae te facere videt, invidet: et cum sit mendax ab initio, mentitur et nunc, meliora pollicens quae non videt. Quando namque veritas fidelissimae illi sententiae obviaret: Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem , aut quando charitas scandalum suaderet, quae ad omnium scandala
Abbreviated transcription (Latin):
beas: õmo ñ uideo. Qͥd enĩ: blandit᷑
depositȩ sarcinȩ lib̃tas: S caritas non
querit quȩ sua st̃. Forte qͥetis ꝓuocat
ꝙ ocii gustus suauior : S euacuat᷑ dis¬
pendio pacis. Libent̾ carebo qͣntolibet
etiã sp̃uali questu: qͥ ñ possit adquiri
nͥ cũ scandalo. ubi enĩ scandalũ: ibi
ꝓculdubio caritatis ẽ detrimentũ. Ubi
aut̃ diminutio caritatis : miror qͦd uł
quale possit sp̾italis exercitii sꝑari lu¬
crũ. Deniq si ꝓpriã qͥsq quietẽ cõmu¬
ni p̾tulerit utilitati: quis iã ueracit̾

Expanded text:
beas, omnino non video. Quid enim? blanditur beas, omnino non video. Quid enim? blanditur depositae sarcinae libertas? Sed charitas non quaerit quae sua sunt. Forte quietis provocat et otii gustus suavior? Sed evacuatur dispendio pacis. Libenter carebo quantolibet etiam spirituali quaestu, qui non possit acquiri nisi cum scandalo. Ubi enim scandalum, ibi procul dubio charitatis est detrimentum: ubi autem diminutio charitatis, miror quod vel quale possit spiritualis exercitii sperari lucrum. Denique si propriam quisque quietem communi praetulerit utilitati, quis jam veraciter
Abbreviated transcription (Latin):
primũ qͥdem ñ respondere statu¬
erã: ñ qͦd dubitauerĩ qͥd respondere
deberẽ: s qi uiro consilii consiliũ dare
aut p̾sũptuosũ iudicabã aut suꝑfluũ.
Ceterũ cogitans qͦd plerisq ĩmo cunc¬
tis pene contingere sapientib solet in
reb uidelicet dubiis plus alieno se ꝙͣ
ꝓpͥo credere iudicio: & qͥ alioꝵ facile am¬
bigua quȩq elucidant. in suis consue¬
uer̃t scrupulosias hesitare: statutum
ñ ut arbitror irrationabilit̾ frango:
& simplicit̾ pando qͦd uisũ ẽ mͥ: ñ p̃iu¬
dicans saniꝰ sapienti. Significasti mͥ nisi
fallor ꝑ iuirũ religiosũ ursum abbatẽ
sc̃ĩ dẏonisii suggeri tͥ a cogitationib tu¬
is deserere patriã domũq cui dõ aucto¬
re prees. & ꝑgere ierosolimã: uacarẽ
deinceps dõ: uiuere tͥ. E qͥdem tenden¬
ti ad ꝑfectionẽ patriã relinquere for¬
tassis expediat. dicente do. exi de terra
tua & de cognatione tua: s qua ratiõe
curã tͥ creditã animarũ exponere de¬

Expanded text:
primum quidem non respondere statueram: non quod dubitaverim quid respondere deberem, sed quia viro consilii consilium dare aut praesumptuosum judicabam, aut superfluum. Caeterum cogitans quod plerisque, imo cunctis pene contingere sapientibus solet, in rebus videlicet dubiis plus alieno se, quam proprio credere judicio; et qui aliorum facile ambigua quaeque elucidant, in suis consueverunt scrupulosius haesitare: statutum non, ut arbitror, irrationabiliter frango, sed simpliciter pando quod visum est mihi, non praejudicans sanius sapienti. Significasti mihi, nisi fallor, per virum religiosum Ursum abbatem Sancti Dionysii, suggeri tibi a cogitationibus tuis, deserere patriam, domumque, cui Deo auctore praees; et pergere Jerosolymam, vacare deinceps Deo, vivere tibi. Et quidem tendenti ad perfectionem, patriam relinquere fortassis expediat, dicente Deo: Exi de terra tua et de cognatione tua : sed qua ratione curam tibi creditam animarum exponere de
Abbreviated transcription (Latin):
triplex: difficile rumpit᷑. Durus ne ui¬
deor. qr ñ blandior. qͦd metũ incutio:
qͦd amico cupio initiũ sapientiȩ: Sic
mͥ contingat semꝑ beare amicos. id est
terrendo salubrit᷑: ñ adulando falla¬
cit̾. Ad illud me ꝓuocat qͥ dicit. Beatꝰ
hõ. qͥ semꝑ ẽ pauidũs. ab hoc reuocat
qͥ ait. Popule meus qͥ te beatificant: in
errorẽ inducunt. Ad eundem. x.

Expanded text:
triplex difficile rumpitur. Durusne vitriplex difficile rumpitur. Durusne videor, quia non blandior, quod metum incutio, quod amico cupio initium sapientiae? Sic mihi contingat semper beare amicos, id est, terrendo salubriter, non adulando fallaciter. Ad illud me provocat qui dicit: Beatus homo qui semper est pavidus . Ab hoc revocat qui ait: Popule meus, qui te beatificant, in errorem inducunt . 28 EPISTOLA X.
Abbreviated transcription (Latin):
ignationis ur̃ȩ suscepi scͥpta
deuotus: & ad inũncta sollicitꝰ
fui: & si ꝓfui uos ꝓbabitis. Sede
de hoc satis. Porro in eade caritate.
audeo quȩ secunt᷑. Si cunctos qui uo¬
cant᷑ ad ministeriũ. constat eligi &
alius qͣm ipse ds. & ñ potest solui seri¬
ptura quȩ hoc asserit: timeat necesse
ñ multos nobiles. ñ multos potẽntes.
ñ multos sapientes eligit ds : nunqͥd
ñ triplicẽ quoq habet timendi cau¬
sã coloniensis archiep̃s : Curemꝰ gͦ
in alto positi ñ altũ saꝑe. s timere:
s humilib consentire. Erincipẽ inqͥt
te constituert: esto in illis tãnꝗͣ unꝰ
ex illis. & iterũ. Quanto maior es:
tanto humilia te in õib. Sapiens ẽ qͥ
hoc consulit: qͥppe haud secus sentiens
ab ipsa sapientia quȩ ait. Qui maior ẽ
ur̃m: fiat sicut uinior. Alioqͥn iudiciũ
durũ his qͥ p̃sunt : timeat potestas. Ser
qr uidex omniũ. ñ ẽ acceptor ꝑsonarũ.
Iste ꝓfecto necessarii timoris fumculus

Expanded text:
ignationis vestrae suscepi scripta devotus, et ad injuncta sollicitus fui; et si profui, vos probabitis. Sed de hoc satis. Porro in eadem charitate audeo quae sequuntur. Si cunctos qui vocantur ad ministerium, constat eligi et alius quam ipse Deus; et non potest solvi Scriptura quae hoc asserit: timeat necesse non multos nobiles, non multos potentes, non multos sapientes elegit Deus , nunquid non triplicem quoque habet timendi causam Coloniensis archiepiscopus? Curemus ergo in alto positi, non altum sapere, sed timere, sed humilibus consentire. Principem, inquit, te constituerunt: esto in illis tanquam unus ex illis : et iterum: Quanto major es, tanto humilia te in omnibus . Sapiens est qui hoc consulit, quippe haud secus sentiens ab ipsa Sapientia quae ait: Qui major est vestrum, fiat sicut minor . Alioquin judicium durum his qui praesunt : timeat potestas. Servquia judex omnium non est acceptor personarum. Iste profecto necessarii timoris funiculus
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ necnon & discessiõnis modũ. & inten¬
tionẽ sollicite nob̃ ꝑserutantib. inten¬
tionẽ qͥdem uisus ẽ habẽre inculpabi¬
lẽ. s causã plane ñ sufficientẽ: ut tali
m̃odo id est sine licentia discedere debu¬
isset. Unde & sũpta iuste in eu̾ inuec¬
tionis occasione. increpato ut oportẽ¬
bat. & confirmato in quib nutabat:
reditũ ei ꝑsuasimꝰ. & ꝓ redeunte ro¬
gamꝰ dilectissimi fr̾s. ẽẽ uos uidelicet
p̾stabiles suꝑ fr̃is p̾sumptiõne: s pre¬
sũptione ut uidẽtis satis simplici &
ñ maliciõsa: qͣndoqͥdem neq ad dexte¬
rã neq ad sinistrã declinãuit. s dire¬
cto ad nos tramite uenit: qͦs utiq ꝓ
certo sciebat ur̃s ẽe sc̃itatis seruos:
ur̃ȩ religionis amatores sincerissimos:
& emulatores fidelissimos. Suscipite gͦ
eũ uos qͥ sp̃uales estis in sp̃u lenitatis:
confirmet᷑q in eo caritas: & exciset
malũ factũ intentio bona. Immo re¬
cuꝑate cũ gaudio quẽ dolebatis amis¬

Expanded text:
non et discessionis modum et intentionem sollicite nobis perscrutantibus, intentionem quidem visus est habere inculpabilem, sed causam plane non sufficientem, ut tali modo, id est sine licentia, discedere debuisset. Unde et sumpta justae in eum invectionis occasione, increpato ut oportebat, et confirmato in quibus nutabat, reditum ei persuasimus. Et pro redeunte rogamus, dilectissimi fratres, esse vos videlicet praestabiles super fratris praesumptione, sed praesumptione, ut videtis, satis simplici, et non malitiosa: quandoquidem neque ad dexteram neque ad sinistram declinavit, sed directo ad nos tramite venit, quos utique pro certo sciebat vestrae esse sanctitatis servos, vestrae religionis amatores sincerissimos, et aemulatores fidelissimos. Suscipite ergo eum vos, qui spirituales estis, in spiritu lenitatis; confirmeturque in eo charitas, et excuset malum factum intentio bona. Imo recuperate cum gaudio, quem dolebatis amis