comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentib tot ouiũ milib. de man¬
dra laxatus agnus. mox mattis
uocem agnoscat ⁊ & ad eam currat
exultans: fontes q lactis inquirat.
Qͦd ce si forte mater sterilior habeat᷑ ⁊
ip̃a sola ꝯtentus. ubera p̃terit alie¬
na: qͣnuis copiosa sint & referta.
Mater ꝙ nichilominꝰ in tantã mul¬
titudinẽ suum recognoscit fecũ ⁊ q
certe uox una ẽ in diu̾sis. color unꝰ
& odor idem: qͣntũ nos uidelicet nr̃o
possumꝰ odore colligete. Uerunta¬
men ẽ illis acutior intellectus ab
homine: ꝑ quẽ cuiq suppetit ag¬
nitio ꝓpͥoꝵ. Nec duma scilicet catulo
dentes foemati sunt: & tam̃ infestan¬
tes conatur ore repellere. Nondum
uitulo cornua surrexerunt: &e nouit
iam in qua parte sibi futura sint
arma pugnandi. Hec gͥ indiciũ uo¬
bis faciunt. qͥa naturalis prudentia
doctͥne traditione ñ utitur: & qͥa
in reb ⁊ s omĩa certissimũ specunen
in se sapĩe oditoris ostentant. qͥ

Expanded text:
praesentibus tot ovium millibus, de manpraesentibus tot ovium millibus, de mandra laxatus agnus mox matris vocem agnoscat: et ad eam currat exsultans, fontesque lactis inquirat. Quod etsi forte mater sterilior habeatur, ipsa sola contentus ubera praeterit aliena, quamvis copiosa sint et referta. Materque nihilominus in tanta multitudine suum recognoscit fetum. Et certe vox una est in diversis, color unus et odor idem, quantum nos videlicet nostro possumus odore colligere: verumtamen est illis acutior intellectus ab homine: per quem cuique suppetit agnitio propriorum. Necdum scilicet catulo dentes formati sunt, et tamen infestantes conatur ore repellere. Nondum vitulo cornua surrexerunt, et novit jam in qua parte futura sibi sint arma pugnandi. Haec igitur indicium nobis faciunt, quia naturalis prudentia doctrinae traditione non utitur, et quia in rebus: sed omnia certissimum specimen in se sapientiae Conditoris ostentant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstantiã. Qd cẽ in animi ugre
ꝓfitendo qͥs: t̃ uĩdicabit᷑ errare.
Sui enĩ semꝑ appetens est natura¬
liter animꝰ ÷ id̃oq laudaãda pru¬
dentib est castitas: assequenda iu¬
sticia ⁊ sectanda sapientia: miranda
fortitido. Que res magis aurmis
familiares st̃: qͣm corꝑib ualitudo
Parentes diligite filios: filii nolite
parentes exasꝑare. Nunqͥd ñ hoc
ĩder nat᷑a p̃cepit: Nichil gͦ noui
paulus hortatur: s altiꝰ astringit
uincla nature. Cuiꝰ tanta uis est
in affectu: ut cẽ lupꝰ ꝓ catulins
sius pugnet. Qͥd dicturꝰ ẽ homo
qͥ e mandatũ sꝑnit & naturã des¬
picit ⁊ cũ aut uiuenis deformat
iniuriis canicier genitoris: altt pat̾
scd̃as nactus nuptias. liberos ex ma¬
tͥmonio pͥori ꝯtristat: Infucatus ẽ
amor ferarum inter parentes ce fill¬
os: qm̃ qui eas creauit deus qͦd ill¬
nus illis in ratione p̃stitit. senses
beneficio cõpẽssauit. Ex quo fit it

Expanded text:
constantiam. Quod etiam in animi vigore constantiam. Quod etiam in animi vigore profitendo quis non judicabitur errare? Sui enim semper appetens est naturaliter animus: ideoque laudanda prudentibus est castitas, assequenda justitia, sectanda sapientia, miranda fortitudo. Quae res magis animis familiares sunt quam corporibus valetudo. Parentes, diligite filios: filii, nolite parentes exasperare . Nunquid non hoc idem natura praecepit? Nihil ergo novi Paulus hortatur, sed astringit altius vincula naturae. Cujus tanta vis est in affectu, ut etiam lupus pro catulis suis pugnet. Quid dicturus est homo, qui et mandatum spernit, et naturam despicit, cum aut juvenis deformat injuriis canitiem genitoris, aut pater secundas nactus nuptias liberos ex patrimonio priore contristat? Infucatus est amor ferarum inter parentes et filios, quoniam qui eas creavit Deus quod minus illis in ratione praestitit, sensus beneficio compensavit. Ex quo fit ut
Abbreviated transcription (Latin):
sare nos posse dicentes. minime
litteris dĩdicisse qͦd expedit cum
legis magisterio naturalis.: elec¬
tionẽ utilium ꝑcepisse credam᷑
Nosti enĩ tu bonũ qͦd facere debe¬
bis in ꝓximũ: & malũ qͦd idem
nolie ab alio ꝑpeti. Nulla scilicet
ars mẽdendi nec aliqͥs usus her¬
barũ remẽdia pecorib querenda
monstrauit ÷ s naturalit̾ animal
unũqͦdq nouit propͥe saluti osu¬
lere: & ineffabilem diligentiã ge¬
nitiua captare pridentia. Sunt
tam̃ & apud nos gña ñnulla uͥ¬
tutũ: qͣs ñ ex hominum doctrina
s ex nature traditione sortimur.
Sicut enĩ nulla nos institutio mo¬
net odisse langorem. s spontaneũ
habemus erga omia que nos otͥsta¬
re creduntur horrorẽ: sic & ani¬
mo naturale subest officiũ noxia
declinate. Omine autẽ malum
morbus est animi: uirtus autẽ ratio¬
nem sanitatił apportat. Unde bene
quidam statuerunt: asserentes sa¬
nitatẽ esse. motuum naturalium

Expanded text:
sare nos posse dicentes, minime sare nos posse dicentes, minime litteris didicisse quod expedit, cum legis magisterio naturalis electionem utilium percepisse credamur. Nosti enim tu bonum quod facere debebis in proximum, et malum quod idem nolis ab alio perpeti. Nulla scilicet ars medendi, nec aliquis usus herbarum remedia pecoribus quaerenda monstravit, sed naturaliter animal unumquodque novit propriae saluti consulere, et ineffabilem diligentiam genitiva captare prudentia. 4. Sunt tamen et apud nos genera nonnulla virtutum: quas non ex hominum doctrina, sed ex naturae traditione sortimur. Sicut enim nulla nos institutio monet odisse languorem, sed spontaneum habemus erga omnia quae nos contristare creduntur horrorem; sic et animo naturale subest officium noxia declinare. Omne autem malum morbus est animi, virtus autem rationem sanitatis apportat. Unde bene quidam statuerunt, asserentes sanitatem esse motuum naturalium
Abbreviated transcription (Latin):
dũ pericłã experit᷑ hyberni. Quin
potius om̃i nisu curaq ꝑuigili
laboeat & oꝑatur ⁊ cunctaq discͫ¬
rendo ꝑtemptat. quo possit suffici¬
entia sͥmet alim̃ta recondere: mira¬
bili ꝙ prũdentia ꝓspicit. ne species
que collecte sunt coerũpant᷑. Secat
enĩ dentib granũ: ne incipiens
germinare pastũ sͥ prestet mutilẽ.
Semen ꝙͦ ip̃m si fuĩt humectatũ
uapore telluris. siccat in solẽ ⁊ nͦ
tam̃ semꝑ hoo facit: s cũ serem¬
tatẽ stabilem fore presenserit. De¬
niq ñ uidebis ymbres emitti de
nubib: quo usꝙ formica torrendũ
sub sole semen exponit. Qs gͥ¬
sermo comprehendere. qͥs auditus
caꝑe ⁊ uł qͣntum tẽꝑis sufficere
poterit ad explananda cuacta mi¬
rabilia: Quaꝓpter & nos simul cũ
ꝓpha dicamus. Quã magnificata
sunt opera tua dñe: omĩa in sapi¬
entia fecisti. Ergo ñ ꝓdecit nobi
illa satisfactio. qua putamꝰ excu¬

Expanded text:
ndum pericula experitur hiberni, quin ndum pericula experitur hiberni, quin potius omni nisu curaque pervigili laborat et operatur, cunctaque discurrendo pertentat, quo possit sufficientia sibimet alimenta recondere: mirabilique prudentia prospicit, ne species quae collectae sunt corrumpantur. Secat enim dentibus granum, ne incipiens germinare pastum sibi praeberet inutilem: semen quoque ipsum si fuerit humectatum vapore telluris, siccat in solem; nec tamen semper hoc facit, sed cum serenitatem stabilem fore praesenserit. Denique non videbis imbres emitti de nubibus, quousque formica torrendum sub sole semen exponit. Quis igisermo comprehendere, quis auditus capere, vel quantum temporis sufficere poterit, ad explananda cuncta mirabilia? Quapropter et nos simul cum propheta dicamus: Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti . Ergo non proderit nobis illa satisfactio, qua putamus excu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm reficere se largiꝰ indicans. ad to¬
lerandã ex futura tẽpestate penuriã.
aeris nat᷑ali p̃sentientes intellectu:
de stabulo foris simul omnes aspi¬
crunt mutantes uultũ. Multi sane
hõies echinũ tercestrẽ captauert̃.
duplices cauernas in suis fecisse cu¬
bilib ⁊ ut cũ flatib aqͥlonis urge¬
tur. ad australem se ꝯferat partẽ:
iterũq cũ nothus spirauerit. bore¬
ale foramen aꝑiat. ¶d gͥ nobis
hõib ꝑ hec signa scͥptura signifi¬
cat: Non solum ut ꝑ omnia nr̃i
creatoris qͣnta sit erga nos indul
in mutis pecorib habeatur ⁊ nec
utiq nos debemus p̃sentis uite
uoluptatib ꝯtaminare: s inten¬
tionẽ nr̃am ad uenturũ scłm desti¬
nare. Tu ne gͦ homo ũ laborabis
in hoc muñdo. ut possis tͥ subsidia
qͥetis future reponere. cũ uideas
formicã hyemis memoeẽ. uictum
sͥ studiose temꝑe estatis attrahere:
Que ñ id̾o minꝰ diligens est: qͥa ñ¬

Expanded text:
quam reficere se largius indicans ad toquam reficere se largius indicans ad tolerandam ex futura tempestate penuriam. aeris naturali praesentientes intellectu, de stabulo foris simul omnes aspiciunt mutantes vultum. Multi sane homines echinum terrestrem captaverunt duplices cavernas in suis fecisse cubilibus, ut cum flatibus aquilonis urgetur, ad australem se conferat partem; iterumque cum notus spiraverit, boreale foramen aperiat. Quid igitur nobis hominibus per haec signa Scriptura significat? non solum ut per omnia nostri Creatoris quanta sit erga nos indulgin mutis pecoribus habeatur, nec utique nos debemus praesentis vitae voluptatibus contaminare, sed intentionem nostram ad venturum saeculum destinare. Tu ne ergo homo non laborabis in hoc mundo, ut possis tibi subsidia quietis futurae reponere, cum videas formicam hiemis memorem, victum sibi studiose tempore aetatis attrahere? Quae non ideo minus diligens est, quia no
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerimus asserere. qͣnta muitis
animalib diligentia ⁊seruande
ꝓpͥe salutis. sine cuiusqͣm tradits¬
ne suppeditet: fortasse quosdam
incitabimus erga stũdiũ nr̃e mil¬
nitionis. S uereor ne in emulandis
qͦꝙ bestiis. minores ẽẽ crẽdamus.
Ursus letali uulnere sepe trans¬
fixus. om̃ib utit᷑ machinam̃ts
ut se curare p̃ualeat: herba p̃¬
cipue qͣdam natura sicciore plagas
propͥas opitulando. Uulpes eẽ
frequentiꝰ deprehensa ẽ: suco pi¬
neo sibimet remẽdium tulisse.
Testudo autẽ cũ uipermis iusc̾ib
ingluuiẽ uentris inpleuerit: ori¬
gani mẽdicamine qͦd ẽ serpentib
ꝯtrariũ. pestem uenenosi cibi fert᷑
essugere. Coluber uͦ : dolores gra¬
uissimos ocłoꝵ fenicłm depastus ex¬
tinguit. siam p̃scientia pecudum
de futuris celi mutationib ⁊ qͣm
ñ rationabilem prudentiam credit᷑
suꝑare: Itaq ouis impendente hy¬
eme. herbam carpit auidius: tan¬

Expanded text:
voluerimus asserere quanta multis voluerimus asserere quanta multis animalibus diligentia conservandae propriae salutis sine cujusquam traditione suppeditet, fortasse quidem incitabimur erga studium nostrae munitionis: sed vereor ne in aemulandis quoque bestiis minores esse credamur. Ursus lethali vulnere saepe transfixus, omnibus utitur machinamentis, ut se curare praevaleat, herba praecipue quadam natura sicciore plagas proprias oppilando. Vulpes etiam frequentius deprehensa est, succo pineo sibimet remedium contulisse. Testudo autem cum viperinis visceribus ingluviem ventris expleverit, organi medicamine quod est serventibus contrarium, pestem venenosi cibi fertur effugere. Coluber vero dolores gravissimos oculorum, feniculum depastus exstinguit. Nam praescientia pecudum de futuris coeli mutationibus, quam non rationabilem prudentiam creditur superare? Itaque ovis, impendente hieme, herbam carpit avidius, tan
Abbreviated transcription (Latin):
figura locatus : ꝓpͥetatib q ua¬
riis singłe discernunt᷑. Boues
graues sunt ce ostantes: asmi
hebetes ⁊ calidi equi desiderio
feminarũ. Lupus iñdomitꝰ uuspx
dolosa ⁊ ceruus timĩdus. laberiora
formica: gratificus canis & menu
amicicie. Singuloꝵ q natiuitati
moꝵ cẽ qualitates apte sunt: sicut
iracundia ogenerata leoni ẽ. e sou¬
tudo ꝯu̾sationis. similiũq uetatus
Nam uelut tyrannꝰ quidam berua¬
rum uicio suꝑbie naturalis eatꝰ.
refugit alioꝵ ꝯsociationẽ: nͨ cotdi¬
ano cibo pascit᷑. qͣnuis reliqͥas fui
captionis adierit. Huic nimium
grande uocis ministeriũ natura
prebuit: adeo ut certe quadruxe¬
des cũ sint cursu uelociores. tugi¬
tu eius pauesacte deficiant. Tmitiꝰ
est pardus & acutꝰ in unpetu:
dueniens q animi fui motib
habet corpus. Ursoꝵ segnior na¬
tura est: mens aspera & subdola: e
ñ minus setis qͣm simultate ote¬
ta. Qͦd si sermonẽ latiꝰ extendemes

Expanded text:
figura locatus: proprietatibus vafigura locatus: proprietatibus variis singulae discernuntur. Boves graves sunt, et constantes, asini hebetes, calidi equi desiderio feminarum. Lupus indomitus, vulpes dolosa, cervus timidus, laboriosa formica, gratificus canis, et memor amicitiae, singularumque nativitatibus morum etiam qualitates aptatae sunt, sicut iracundia congenerata leoni est, et solitudo conversationis, similiumque vitatio. Nam velut tyrannus quidam bestiarum, vitio superbiae naturalis elatus refugit aliorum consociationem, nec quotidiano cibo pascitur, quamvis reliquias suae captionis adierit. Huic nimium grande vocis ministerium natura perhibuit, adeo ut certae quadrupedes cum sint cursu velociores, rugitu ejus pavefactae deficiant. Torvus est pardus, et acutus in impetu conveniensque animi sui motibus habet corpus. Ursorum segnior natura est, mens aspera, subdola, et non minus setis, quam simultate contecta. Quod si sermonem latius extendentes,
Abbreviated transcription (Latin):
dignitate distat a pecorib. Illa¬
rum facies deorsum flexa ẽ. ute¬
rũꝙ ꝓspectat. & qͦd eius libidi¬
ni iocundũ est hoc sectatur ⁊ tu¬
um uͦ caput ad celum semper
erigitur: ocłi tui superna res¬
piciunt. S si tu qͦ corꝑis te uo¬
luptate fedaueris.obẽdiendolu¬
xuii uentͥs. & inferiorib eiꝰ ꝑtib:
cõparatꝰ es iumentis insensibi¬
lib & similis illis factus es. At
uͦ tͥ alia sollicitũdo nimis ꝙ de¬
cora est: querenoi sublima. uͥ
habetur xp̃c. Conuenit enĩ te¬
altiꝰ ferri terrestrib: ut quomͦ
natus es. ita propͥam disponas ui¬
tam. Conuersatio tua sit in celo⁊
uera tͥ patria est. suꝑior iherłm:¬
& cuies & sodales habes pͥmogeni¬
tos ascriptos in celo. Eiciat terra
aminã uiuam. Igit᷑ quadrupedũ
anima. ñ olim sub t̾ra reposita
subito tunc eiecta ꝓsiluuit: s si¬
mul creata ẽ cũ precepto. Una
ẽ illis anima. & decor omĩs in

Expanded text:
dignitate distat a pecoribus. Illodignitate distat a pecoribus. Illorum facies deorsum flexa; uterumque prospectat, et quod ejus libidini jucundum est, hoc sectatur: tuum vero caput ad coelum semper erigitur, oculi tui superna respiciunt. Sed si tu quoque corporis te voluptatibus foedaveris, obediendo luxui ventris, et inferioribus ejus partibus, comparatus es jumentis insensibilibus, et similis illis factus . At vero tibi alia sollicitudo nimisque decora est quaerendi sublimia, ubi habetur Christus . Convenit enim altius te ferri terrestribus, ut quomodo natus es, ita propriam disponas vitam. Conversatio tua sit in coelo , vera tibi patria est superior Hierusalem, cives et sodales habes primogenitos ascriptos in coelo . 3. Ejiciat terra animam vivam. Igitur quadrupedum anima, non olim sub terra reposita, subito tunc ejecta prosiluit, sed simul creata est cum praecepto. Una est illis anima, et decor omnis in
Abbreviated transcription (Latin):
at t̾ra animã uiuã. Hec p̃ceptio
mansit in t̾ra: ce nullatenꝰ famu¬
lando desinet oditori. Certa enĩ
ex eoꝵ posteritate que pͥma fcã
sunt. nasci ñdum dubiũ est: alia
de terra nc̃ q̃ formari & uiuifica¬
ri ospicimꝰ. Non enĩ cycadas solũ
ex om̃ib imbrib rigata producit.
uł alia plurima uolatiliũ milia.
quoꝵ maxima pars ꝓpt̾ sui tenui¬
tatem uocabulis caret: s cẽ mu¬
res & ranas ex t̾ra generari uĩdemꝰ.
Deniq in egyptiacis thebis. si plu¬
uias largiores estiuo tempore fu¬
derit: mox infinitis murib re¬
gio tota cõplecur. Angullas etiã
ñ aliter nisi de sceno nasci certis¬
simũ est. Quarũ genus nͨ onuĩ.
nͦ alter aliquis ꝑtus instaurat:
s ut diximus de limo gignendi
sortiunt᷑ originẽ. Eiciat t̾ra aĩam
uiuam. Pecũdes omnes t̾rene
sb̾: ob hoc inclinant᷑ ad terrã.
S alia est planta celestis homo:
qui qͣntum habitu figure. tantũ

Expanded text:
at terra animam vivam. Haec praeceptio at terra animam vivam. Haec praeceptio mansit in terra, et nullatenus famulando desinit Conditori. Certa enim ex eorum posteritate quae prima facta sunt, nasci non dubium est, alia de terra nunc etiam formari et vivificari conspicimus. Non enim cicadas solum ex imbribus rigata producit, vel alia plurima volatilium millia, quorum maxima pars propter sui tenuitatem vocabulis caret; sed etiam mures et ranas ex terra generari videmus. Denique in Aegyptiacis Thebis, si pluvias largiores aestivo tempore fuderit, mox infinitis muribus regio tota completur. Anguillas etiam non aliter nisi de coeno nasci certissimum est, quarum genus nec ovum, nec alter aliquis partus instaurat, sed ut diximus. de limo gignendi sortiuntur originem. Ejiciat terra animam vivam. Pecudes omnes terrenae sunt, ob hoc inclinantur ad terram. ed alia est planta coelestis homo: qui quantum habitu figurae, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
e pestiarum &e serpentiũ. Adu̾te¬
gͥ dei uerbũ: currens ꝑ omnem
ciraturã. Qͦ d qͥdem olim cepit:
s usq nunc oꝑat᷑ & ꝓperat ad
finem: donec ꝯsũmationẽ mundꝰ
accipiat. Sicut enĩ pila cũ abali¬
quo fũit impulsa. cũ spacia de¬
uexa reppererit. ip̃a sui uolubili¬
tate. lociq ꝓcliuitate uelociꝰ inci¬
tata ꝑfertur. nec pͥus stare poterit
qͣm ad plana descendat ⁊ sic natura
rerum dei p̃ceptione cõmota. nascen¬
penetrans uniuscuiꝰq gñis sobolẽ
ꝑ similitudinem sui custõdit eqͣli¬
ter: donec ad statutũ t̾minũ ua¬
leat ꝑuenire. Equum enĩ facit
equo succedere. & leonem leonr
& aqͥlam aqͥle: ce singulas animan¬
tes sequentiũ successione seruata
usq ad finẽ rerum om̃ium exttũq
ꝑducit. Nullũ enĩ tempꝰ ualebit
ꝓpͥetates animantiũ cõmutare:
s tanqͣm nuꝑ ꝯstituta natura sit:
ita recens fertur cũ tempore. Eici¬

Expanded text:
et bestiarum et serpentum. et bestiarum et serpentum.  Dei verbum currens per omnem creaturam. Quod quidem olim coepit: sed usque nunc operatur et properat ad finem, donec consummationem mundus accipiat. Sicut enim pila cum ab aliquo fuerit impulsa, cum spatia devexa repererit, ipsa sui volubilitate, locique proclivitate velocius incitata perfertur, nec prius stare poterit, quam ad plana descendat, ita natura rerum Dei praeceptione commota, nascenpenetrans, uniuscujusque generis sobolem per similitudinem sui custodit aequaliter, donec ad statutum terminum valeat pervenire. Equum enim facit equo succedere, et leonem leoni, et aquilam aquilae, et singulas animantes, sequentium successione servata, usque ad finem rerum omnium exitumque perducit. Nullum enim tempus valebit proprietates animantium commutare, sed tanquam nuper constituta natura sit, ita recens fertur cum tempore. Ejici
Abbreviated transcription (Latin):
bratio eiꝰ in aere distendit᷑. cum
Qui cum lune ꝓpinquauerit:
luminis ei defectũ prestat. De qͥ
om̃iib prũdent̾ ille reticuit: sc¬
ens mutilia nobis haberi que
ad nos minime ꝑtinerent. Ides
ne debemus uerba spiritalia uili¬
ora ẽẽ uanissimis phylosophoũ
assertionib arbitrari:ͥ & ñ głi¬
care potiꝰ deum qͥ nr̃am menĩ
suꝑfluis quidẽ questionib ls¬
rauit ⁊ ad excitandas uͦ edificandas
ꝙ nr̃as animas ꝓficere cuncta
disgosuit: Unde uident᷑ mͥ qui¬
dar rerũ ignari seductionib pͣ¬
uis. & suasionib falsis eniti: quo
possint honestatis. quendam colorẽ
ꝑ argumenta ꝓpͥa diuinis scriptis
abducere. Quod quĩd aliud intelli¬
gendũ est. qͣm sapientiores ẽẽ ta¬
les homines uerbis spiritalibus
ꝓsiteri ÷ suaꝙ magis dc̃a sub pre¬
textu int̾pretationis astruere:
Quappt̾ ut scriptũ est intelligat᷑:
eiciat terta animã uiuam pecudũ

Expanded text:
bratio ejus in aere distenditur, cum bratio ejus in aere distenditur, cum qui cum lunae propinquaverit, luminis ei defectum praestat. De quibus omnibus prudenter ille reticuit, sciens inutilia nobis haberi quae ad nos minime pertinerent. Ideo ne debemus verba spiritualia viliora esse vanissimis philosophorum assertionibus arbitrari, et non glorificare potius Deum qui nostram mentem superfluis quidem quaestionibus liberavit, ad excitandas vero aedificandasque nostras animas proficere cuncta disposuit? Unde videntur mihi quidam rerum ignari, seductionibus pravis et suasionibus falsis eniti, quo possint honestatis quemdam colorem, per argumenta propria, divinis Scripturis obducere. Quod quid aliud intelligendum est, quam sapientiores se esse tales homines verbis spiritalibus profiteri, suaque magis dicta sub praetextu interpretationis astruere? Quapropter ut scriptum est intelligatur: Ejiciat terra animam vivam pecudum
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis ratione. s ꝓ suo cõmen¬
tantur arbitrio: sicut int̾pre¬
des somniorũ. uisis ꝑ soporem
ẏmaginib uariis quid futurũ
sit ꝓ sua uoluntate ꝓnuntiant.
Ego autẽ cũ audiero fenũ: boc
intelligo quod dcm̃ est. Itẽ pis¬
ces aut quadrupẽdes aut urrgilta
qͦmͦ relata sunt. ita ꝑcipio. sleq
enĩ erubesco euangłiũ. Nã liet
hi qui de mundo plura scripsett̃
incerta de t̾re scematib disputa¬
rint. mͦ eam spere. mͦ cylũdro
mͦ circło similem. & eqͣlib uñdiꝙ
collectã partib designantes & in
mẽdio ẽẽ cauam : ad omnes enĩ
huiuuscemõdi opiniones. scͥptores
cosmographye ꝓlapsi st̃. alterai¬
teriꝰ doginata rescĩdendo: ego tũ
ũ adducor ut dicam. idcirco dete¬
riorẽ nr̃am mundificationẽ uid̾i
qͥa nichil de scematib eiꝰ moylas
famulus dei disseruit ⁊ & qͥañ
dixit tot milia ÷ stadioꝵ ambi¬
tus non est. qͣntis spaciis obum¬

Expanded text:
veritatis ratione, sed pro suo commenveritatis ratione, sed pro suo commentantur arbitrio: sicut interpretes somniorum, visis per soporem variis imaginibus, quid futurum sit pro sua voluntate pronuntiant. Ego autem cum audiero fenum, hoc intelligo quod dictum est. Item pisces aut quadrupedes, aut virgulta, quomodo relata sunt, ita percipio: Neque enim erubesco Evangelium . Nam licet hi qui de mundo plura scripserunt, certa de terrae schematibus disputarint, modo eam sphaerae, modo cylindro, modo circulo similem, et aequalibus undique collectam partibus designantes, et in medio esse cavam. Ad omnes enim hujusmodi opiniones, scriptores cosmographiae prolapsi sunt, alter alterius dogmata rescindendo. Ego tamen non adducor ut dicam idcirco deteriorem nostram mundificationem videri: quia nihil de schematibus ejus famulus Dei disseruit, et quia non dixit tot millia stadiorum ambiitus non est quantis spatiis obum
Abbreviated transcription (Latin):
icite queso qͣt
uobis nr̃e ser¬
mocinationis
matutina uisa
ẽ mensa. Michi
enim libet cõparare tenuita¬
tẽ nr̃am egeno cuipiam exhi¬
bente ouiuiũ: qͥ munificentiã
animi sui copiose desiderans
ostentare. Deficit facultatũ re¬
tardetus inopia: & ob hoc apꝑa¬
ratũ pauperẽ qualiscumq lar
gus est minisirare molitur:
risum de se prebens inuitatis.
Ita fit: ut exprobationis igno¬
minia. liberalitas affectata ñ
careat. Tale quĩodã est ce in no¬
bis: si tñ uos non alit̾ senuecis.
uerũtam̃ ut cumq se habent
rem refutabant illiꝰ temporis con¬
uiue: & certe agrestib eos refi¬
ciebat holusculis. Compertas itaq
habeo leges quasdam suꝑ allegoria:
ũ quas ex me ip̃e ꝯfeci s quas
didici alioꝵ uoluminib recenstue:
ꝑ quas hi qui non acqͥescunt cõ¬
munib ⁊sentire scͥpturis. aquã
dicunt ñ esse aquam: s aliam
quandam ẽẽ naturã. Pisces qͦq
uł serpentes aut bestias ñ pro

Expanded text:
icite quaeso qualis vobis nostrae sermocinationis matutina visa est mensa. Mihi enim libet comparare tenuitatem nostram egeno cuipiam exhibenti convivium, qui munificentiam animi sui copiose desiderans ostentare, deficit facultatum retardatus inopia, et ob hoc apparatum pauperem qualiscunque est, largius ministrare molitur, risum de se perhibens invitatis. Ita fit ut exprobrationis ignominia liberalitas affectata non careat. Tale quiddam est et in nobis, si tamen vos non aliter sentietis: verumtamen utcunque se habent rem refutabant illius temporis convivae : et certe agrestibus eos reficiebat olusculis. Compertas itaque habeo leges quasdam super allegoria, non quas ex meipso confeci, sed quas didici aliorum voluminibus recensitis, per quas hi qui acquiescunt communibus consentire scripturis, aquam dicunt non esse aquam, sed aliam quamdam naturam, pisces quoque vel serpentes, aut bestias, non pro
Abbreviated transcription (Latin):
torem tuum habere ñ pateris:
Et tͥ quidẽ ꝓpͥum uis ẽẽ quod de
celesti gr̃a ꝑcepisti ⁊ filio aut̃ simi¬
litudinẽ natura insitã cũ genito¬
re ñ sinis ẽẽ cõmunẽ: S iã nobis
silentiũ uespere tempus indicit:
dudũ ad occasũ sole delapso. Q¬
ꝓpter hic nos cẽ sermonis cur¬
ricula t̾minemus: his ꝯtenti q̃
dc̃a sunt. Tantũ enĩ in presen¬
tia disseruimꝰ: qͣntum intentio¬
nẽ ur̃am pꝰsimus acuere. Plenio¬
rem uero de ꝓpositis questionẽ:
alias uobis scõ sp̃u astipulante
reddemus. Ite nrẽ exultantes: o
ꝓ dapib copiosis pomis ꝙ diu̾sis
memoria relatoꝵ mensas ur̃as
instruite. Confundatur impuil:
erubescat uideus: exultet iustus
p̃dicationib ueritaus. Gloris cet᷑

Expanded text:
torem tuum habere non pateris. torem tuum habere non pateris. Et tibi quidem proprium vis esse quod de coelesti gratia percepisti, filio autem similitudinem natura insitam, cum genitore non sinis esse communem. Sed jam nobis silentium vespere tempus indicit: dudum ad occasum sole delapso. Quapropter hic nos etiam sermonis curricula terminemus, his contenti quae dicta sunt. Tantum enim in praesentia disseruimus, quantum intentionem vestram possumus acuere. Pleniorem vero de propositis quaestionem alias vobis, sancto Spiritu astipulante, reddemus. Ite nunc exsultantes, et pro dapibus copiosis pomisque diversis, memoria relatorum mensas vestras instruite. Confundatur impius, erubescat Judaeus, exsultet justus praedicationibus veritatis: glorificetur
Abbreviated transcription (Latin):
imaginis est: nichil potest ẽẽ dis¬
simile. Non enĩ dixit ad imagi¬
nes nr̃as: sicut & scriptura testat᷑.
Fecit inqͥt d̾s hominẽ: ñ fecerunt.
rũdenter uitauit n̾c̃ multitũdi¬
nem personarũ: ut ibi quidem
uideum ꝯfunderet ⁊ hic ritũ gen¬
tilitatis excluderet. Ido cõmemo¬
rauit unitatẽ: ut &e filiũ simul
ẽẽ cum patre cognosceres ⁊ ce ꝑicłm
de personarũ multitudine de¬
clinares. Ad imaginẽ dei fecit
rantis inducit. Non enim dixit. fe¬
cit ad imaginẽ suam: s ad imagi¬
nem dei. Et in qͦ quidem dispositũ
sir habere hominẽ imaginẽ dei :¬
uł qͦ mͦ recipit similitũdinẽ diui¬
nitatis: in sequentib xp̃o sensum
largiente narrabitur. Nunc uͦ sen¬
sum tantũ dixisse sufficiat: qͥa una
inago ẽ. Tibi uero cur incidit in
mentẽ tam sacrilege blasphemare ⁊
ut diceres filium patͥ ẽẽ dissimilem:
Oanimũ ingratũ. Similitudinem
dei quã tu ip̃e sumpsisti : benefac¬

Expanded text:
imaginis est, nihil potest esse disimaginis est, nihil potest esse dissimile. Non enim dixit ad imagines nostras, sicut et Scriptura testatur: Fecit Deus, inquit, hominem: non fecerunt. Prudenter vitavit nunc multitudinem personarum: ut ubi quidem Judaeum confunderet, hic ritum gentilitatis excluderet. Ideo commemoravit unitatem, ut et Filium simul esse cum Patre cognosceres: et periculum de personarum multitudine declinares. Ad imaginem Dei fecit rsonam inducit. Non enim dixit: Fecit ad imaginem suam sed ad imaginem Dei. Et in quo quidem dispositum est habere hominem imaginem Dei, vel quomode recipit similitudinem Divinitatis, in sequentibus Chri sto sensum largiente narrabitur, nunc vero tantum dixisse sufficiet, quia una imago est. Tibi vero cur incidit in mentem, tam sacrilege blasphemare, ut diceres Filium Patri esse dissimilem? O animum in gratum! similitudinem Dei quam tu ipse sumpsisti. benefac
Abbreviated transcription (Latin):
famulis participationẽ dignitatis
asciscunt. & olibertos nr̃os aucto¬
res humane formationis efficiunt ⁊
hominisq ꝑfectorẽ uolunt angelis
coequare: cũ sit absurdũ ut que¬
libet factura. possit ẽẽ equalis fac¬
tori. Consideremꝰ qͦꝙ sequentia. fa¬
ciamꝰ homiaẽ ad imaginẽ nr̃am.
Quid respondes: Nunqͥd dei et
angeloꝵ una imago est: Nã pa¬
tris necesse ẽ eandem ẽẽ qͣm filii :
sic tam̃ ut deo decens intelligat᷑
ẽẽ figa: idest ñ in habitu corporeo
s in diuina ꝓpͥetate ꝯsistens. Aus¬
culta tu cẽ qui de noua crrconcisione
ꝓgrederis: iudaismi cultum sub xͥa¬
nitatis simulatione cõmendans.
Cui dicit. ad imaginẽ nr̃am ⁊ nisi
illuminationi głe. & titulo pat̾ne
substantie. que ẽ imago dei mui¬
sibilis: Sue gͥ loqͥtur imagini. q̃
dixit ego &e pater unũ sumus: &
qͥ me uidet &e patrẽ meũ uidet.
Huic dicit: faciamus hominẽ ad
imaginẽ nr̃am. Et enĩ ubi unitas

Expanded text:
famulis per participationem dignitatis famulis per participationem dignitatis asciscunt, et conlibertos nostros auctores humanae formationis efficiunt, hominisque perfectorem volunt angelis coaequare, cum sit absurdum ut quaelibet factura possit aequalis esse factori. Consideremus quoque sequentia: Faciamus hominem ad imaginem nostram. Quid respondes? Nunquid Dei et angelorum una imago est? Nam Patris necesse est eamdem esse quam Filii, sic tamen, ut Deo decens intelligatur esse figura, id est, non in habitu corporeo, sed in divina proprietate consistens. Ausculta tu etiam, qui de nova circumcisione progrederis, Judaismi cultum sub Christianitatis simulatione commendans. Cui dicit, Ad imaginem nostram , nisi illuminationi gloriae, et titulo paternae substantiae, quae est imago Dei invisibilis? Suae ergo loquitur imagini, quae dixit: Ego et Pater unum sumus ; et, Qui me videt et Patrem meum videt , huic dicit: Faciamus hominem ad imaginem nostram. Etenim ubi unitas
Abbreviated transcription (Latin):
guas habentes: Licet presens uos
eoꝵ penitꝰ ora p̃cluserit: &e dix̃ ds
fãciamꝰ hominẽ. Doñ gͥ minime s
doceretur existeret: in ꝓfundo fuit
abdita p̃dicatio deitatis. Uͥ uͦ ce¬
pit hõis expectari creatio reuelata
est fides: & euidenter dogma ueri¬
tatis emicuit. Ausculta uidee. xp̃i
repugnator: qͦmͦ sociũ mundifica¬
tionis alloqͥtur. per quẽ scl̃a fecit
qͥ agit om̃ia uerbo potentie sue.
S tiuis animus uerba ñ recipit
pietatis. Sic̃ enĩ fere cũ includun¬
tur in caueis ualuas earũ dentib
exedunt. amaritudinẽ ꝓpͥam de¬
monstrantes. furorẽ tam̃ suũ ne¬
queunt explere: sic uideus aduer¬
sarius ueritatis. allegationũ coar¬
tatus angustiis. multas asserit ẽẽ
personas: ad qͣs uerbum dei ꝓcessis¬
se mentit᷑. ferunt enĩ qͦd angelis
dixerit: faciamꝰ hominẽ. Iudaica
uere fictio: sue q digna perfidie
fabulositas. Ut unũ ñ recipiant:
plurimos ꝯfitent᷑. filiũq per quẽ

Expanded text:
abentes, licet praesens vox eorum penitus ora praecluserit? Et dixit Deus, Faciamus hominem. Donec igitur minime qui doceretur existeret, in profundo fuit abdita praedicatio Deitatis. Ubi vero coepit hominis exspectari creatio, revelata est fides, et evidenter dogma veritatis emicuit. Ausculta, Judaee Christi repugnator, quomodo socium mundificationis alloquitur, per quem saecula fecit, qui agit omnia verbo potentiae suae: sed tuus animus verba non recipit pietatis. Sicut enim ferae cum includuntur in caveis, vulvas earum dentibus exedunt, amaritudinem propriam demonstrantes, furorem tamen suum nequeunt explere: sic Judaeus adversarius veritatis, alligationum coarctatus angustiis, multas asserit esse personas ad quas Verbum Dei processisse mentitur. Ferunt enim, quod angelis dixerit: Faciamus hominem. Judaica vere fictio, suaeque digna perfidiae fabulositas! Ut unum non recipiant, plurimos confitentur, filiumque
Abbreviated transcription (Latin):
sona que mystice qͥdem declaratur.
nͦdum tam̃ manifeste ꝯspicit᷑. re¬
pugnabant dicentes. Sinet ip̃m loqͥ
deum ⁊ qm̃ ip̃e dĩx & ip̃e fecit fiat
lux & fcã est lux: Erant qͥdem in
carpentariꝰ. aut coriorũ ꝯfector soꝰ
in suo ꝯsistens ergastulo. cui nullus
artis sociꝰ presto est. Smet ip̃i dicit.
faciamꝰ gladiũ. uł aratrũ cõpag¬
nemꝰ. aut formemꝰ calceũ ⁊ & non
magis tacitus sp̃em qͣm mente del¬
stinauit inceptat: Et enĩ uana gal¬
rulitas est: hominũ quẽpiam ue¬
lut uidicẽ aut censcrẽ distͥcte sib¬
met aliqͥd imꝑare. Q Inꝙͣ hii qͦc¬

Expanded text:
ur, necdum tamen manifeste conspicitur, repugnabant dicentes sibimet ipsum loqui Deum, quoniam ipse dixit et ipse fecit, Fiat lux, et facta est lux? Erant quidem incarpentarius, aut coriorum confector solus in suo consistens ergastulo, cui nullus artis socius praesto est, sibimet ipse dicit, faciamus gladium, vel aratrum compaginemus, aut formemus calceum; et non magis tacitus speciem quam mente destinavit inceptat? Etenim vana garrulitas est, hominum quempiam, velut judicem aut censorem districte sibimet aliquid imperare. Quanquam hi quo
Abbreviated transcription (Latin):
uidũ: &e cito sentiens que temp¬
tant᷑ occulte. Hii qͦndam urbẽ
romã nocturnis hostiũ liberas¬
se dicuntur insidiis ⁊ qͦs ꝑ obs¬
curos aditus latent̾ ingredi mo¬
uentes. arcemq ꝑuade̾ : festiuan¬
ter ꝓdidere clamando. In qͦ aut̃
natura demonstrat: Qͥs uul¬
turib futurã nuntiat hominis
moetẽ ÷ qͦs ꝯtra se bella gesturos
mox caterue uulturũ ꝓsequnt᷑:
Armoꝵq instructione uł appa¬
ratu: qualis sit exitus habendꝰ
intelligunt. Quõd qͥdem ñ ꝓcul
ẽ rationis humane. Q uẽ admo
dum tͥ locustarũ oẽ expẽditiones
aꝑiam. que sub uno signo pro

Expanded text:
providum, et cito sentiens quae tenprovidum, et cito sentiens quae tentantur occulte! Ii quondam urbem Romam nocturnis hostium liberasse dicuntur insidiis: quos per occultos aditus latenter ingredi molientes arcemque pervadere, festinanter prodidere clamando. In quo autem natura demonstrat? Quis vulturibus futuram nuntiat hominum mortem, quos contra se bella gesturos, mox catervae vulturum prosequuntur, armorumque instructione vel apparatu, qualis sit exitus habendus intelligunt? Quod quidem non procul est rationis humanae. Quemadmodum etiam tibi locustarum expeditiones aperiam? Quae sub u
Abbreviated transcription (Latin):
cubans. om̃i tempore noctis ci
st̃ qͣm pennate: quas cẽ solas
ex auib om̃ib dentes habere
ꝯstat & catulos ꝓcreare. feruit᷑
aut̃ in aere: ñ plumis. s qͣdã
mutua int̾ se magnaq dilectio ꝑ
naturam : nam uelut sete que¬
dam piscatorie. de alt̾nis herent
nexib : qͦd in hõib utiq uide¬
mus non facile ꝓuenire ⁊ quoꝵ
ũnulli separati ab alioꝵ ꝯuersa¬
tionib: singularitate & solimu¬
dine delectantur. Qmͦ ẽ noct¬
arũ ocłis: similes habent᷑ scłatis
sapientie ꝓfessores. Nam ce illa¬
rum aspectus noctib quidẽ atͥo
est. exorto tam̃ sole cecatur li¬
cut sensus istoꝵ cũ sit acutissi¬
mus ad ꝯtẽplandam uanitatẽ:
erga inqͥsitionẽ uere lucis he¬
bescit. Int̾dui aut̃ facile tͥ est
attrahere ⁊ quẽ admõdũ gallis
domesticus homines ad labo¬
res cõpellit & oꝑa: claraq uꝰ¬
ce ꝓclamans. solem. ꝓcul al¬
uenire significat. Enserũ qͦq
genꝰ qͣm uigilans habet᷑ . ꝓ

Expanded text:
cubans omni tempore noctis cansunt quam pennatae, quas etiam solas ex avibus omnibus dentes habere constat; et catulos procreare feruntur; aut in aere non plumis, sed quadam mutua inter se magnaque dilectio per naturam. Nam velut setae quaedam piscatoriae de alternis haerent nexibus: quod in hominibus utique videmus non facile provenire, quorum nonnulli separati ab aliorum conversationibus singularitate et solitudine delectantur. Quomodo etiam noctuarum oculis similes habentur saecularis sapientiae professores. Nam et illarum aspectus noctibus quidem acrior est, exorto autem sole caecatur, sicut istorum cum sit acutissimus ad contemplandam vanitatem sensus, erga inquisitionem verae lucis hebescit. Interdiu autem facile tibi est attrahere; quemadmodum gallus domesticus homines ad labores compellit et opera, claraque voce proclamans, solem procul advenire significat. Anserum quoque genus, quam vigilans habetur et
Abbreviated transcription (Latin):
se ip̃m ñ ualet intueri: s e menᷤ
ip̃a satis acute aliena delicta
ꝯtemplans ÷ tardior ẽ erga suoꝵ
cognitionẽ uicioꝵ. Unde cẽ nc̃
qͦq uelocit̾ alienis actib sermo
decursus. obtunsior habetur &
pigrior ad examinanda que sua
sunt: & ñ tam ex elementoꝵ cõ¬
positione reputare possumꝰ odi¬
torem. qͣm ẽ ex nĩa ip̃oꝵ forma¬
tione ⁊ si tam̃ se qͥsq uelit prudea¬
ter inspicere: sic̃ dicit ꝓph̃a. Mui¬
ficata ẽ notio tua ex me. Idest dũ
me ip̃m intueor: ineffabilis tle sa¬
pientie disco iurtutẽ. Et di̾e deus
faciamus hoĩem. Ubi st̃ ñc iudei
qͥ ua sequentib uelut ꝑ qͣsdã cauer

Expanded text:
seipsum non valet intueri: sed etiam mens seipsum non valet intueri: sed etiam mens ipsa satis acute aliena delicta contemplans, tardior est erga suorum cognitionem vitiorum, unde etiam nunc quoque velociter alienis actibus sermo decursis, obtusior habetur et pigrior ad examinanda quae sunt: et non tam ex elementorum compositione reputare possumus Conditorem, quam etiam ex nostra ipsorum formatione: si tamen se quisque velit prudenter inspicere, sicut dicit propheta: Mirificata est notio tua ex me ; id est, dum me ipsum intueor, ineffabilis tuae sapientiae disco virtutem. Et dixit Deus, faciamus hominem. Ubi sunt nunc Judaei, qui in sequenti
Abbreviated transcription (Latin):
lasciuias & ꝓt̾uitates illoꝵ mi¬
nis uerberibq castigat. Quin
potius ꝓfessionẽ fidei nobis
intelligamꝰ res noxias usdica¬
re. Si enĩ ꝯfidis in dñm suꝑ
aspidem &e bafiliscũ ambulab:
as conculcabis leonẽ ce drachonẽ.
Reminiscere nãq qm paulus cũ
ligna colligeret mcrsu iuꝑe saucia¬
tus nͥl lesionis accepit: ob hoc scił
qͦD fidei plenus uir ille scĩssimns
habebat᷑. Sinautẽ fu̾s infidelis
ñ tantũ serpentẽ metuere debe¬
bis: s infidelitatẽ ꝓpͥam. per qͣm
tu te ip̃e ꝑditioni obnoxiũ ꝑfeci¬
sti. S iã secmonẽ humane nati¬
uitatis debito flagitari. & auditoꝵ
uoces in cordib audio musitan
mus. nosm et uͦ ip̃os ignoremꝰ.
Necessariũ ẽ gͦ nubem illam
que hominũ sensus caligat eri¬
pere: nã re uera omniũ cau¬
sarũ difficillimũ ẽ se ip̃m cogno¬
scere. Non enĩ solus oculus ea qͦ
extͥnsecus habentur inspiciens

Expanded text:
lascivias et protervitates illorum milascivias et protervitates illorum minis verberibusque castigat. 6. Quin potius confessionem fidei nobis intelligimus res noxias indicare. Si enim confidis in Dominum, super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . Reminiscere namque quomodo Paulus cum ligna colligeret morsu viperae sauciatus, nihil laesionis accepit: ob hoc scilicet, quod fidei plenus vir ille sanctissimus habebatur. Sin autem fueris infidelis, non tam serpentem metuere debebis, sed infidelitatem propriam, per quam tu te ipse perditioni obnoxium perfecisti. Sed jam sentio me humanae nativitatis debito flagitari, et auditorum voces in cordibus audio mussitantmus, nosmet vero ipsos ignoremus. Necessarium est ergo, nubem illam quae hominum sensus caligat eripere: nam revera omnium causarum difficillimum est se ipsum cognoscere. Non enim solus oculus ea quae extrinsecus habentur inspiciens,
Abbreviated transcription (Latin):
facti sumus. Et ñ solũ in maxi¬
nis aĩalib eiꝰ ĩestimabilẽ sapren¬
tiam pꝰsumꝰ otẽplari: s in minz¬
mis qͦq bestiolis eadẽ osiderare
miracula. Sic̃ enĩ non satis ad¬
miror magnoꝵ uertices montiũ.
qͥa cũ ꝓximi nubib habeantur.
assidius flatib gͣuissimas ꝑferunt
tẽpestates: uł econtͣ speluncarũ
cauationes. qͥa ñ solũ uentoeũ
fremitꝰ euitare solent qͥb ardua
quatiunt᷑. s sempit̾na eẽ tempe¬
rie gratulant᷑ ⁊ sic &e in anima¬
liũ forma. ñ tantũ uastitudinẽ
elephanti stupeo. qͣntũ murẽ
qͥ formidolosus elephanto est:
uł aculeũ subtil issimũ scor¬
pii. quẽ tanqͣm fistulã qͣn¬
dam sapientia ꝑforauit ar¬
tificis ⁊ ut ꝑ eam uirus a se
uulneratis miceret.S nullus
ob hoc rep̃hendat oditorẽ: qͦd
uite nr̃e bestias uenenosas ad¬
hibuit. Ita enĩ qͥs & preceptorẽ
insimulabit infantũ: qͥ officia
eos discipline custodire cõpellens.

Expanded text:
t non solum in maximis animalibus ejus inaestimabilem sapientiam possumus contemplari, sed in minimis quoque bestiolis eadem considerare miracula. Sicut enim non satis admiror magnorum vertices montium quia, cum proximi nubibus habeantur, assiduis flatibus gravissimas perferunt tempestates, vel e contra speluncarum cavationes, quia non solum ventorum fremitus evitare solent, quibus ardua quatiuntur, sed sempiterna etiam temperie gratulantur: sic et in animalium forma, non tantam vastitudinem elephanti stupeo, quantum murem, qui formidolosus elephanto est, vel aculeum subtilissimum scorpii, quem tanquam fistulam quamdam sapientia perforavit artificis, ut per eam virus a se vulneratis injiceret. Sed nullus ob hoc reprehendat Conditorem: quod vitae nostrae bestias venenosas adhibuit. Ita enim quis et praeceptorem insimulabit infantum, qui officia eos disciplinae custodire compellens,
Abbreviated transcription (Latin):
possis accẽd̾e ꝓpe illam fruc¬
tiferam ficum: que de societate
siluestrium iugorẽ mutuata
scd̃m . uicia quidem molesti
fluxus inhibuit: subsidia
uͦ uicine fertilitatis arripu¬
it. Igitur si tanta ratio gene¬
rationis illarũ est. ut iux
pauca ꝓ multis potuerimꝰ
exponere : qͥs omniũ fructu¬
um uarietates.qualitates.
scemata ue percurrat. & qͣn¬
ta in singulis habeat᷑ utili¬
tas ÷ cum sint alie que sole
decocta maturescunt. alie qͥ
tegumentoꝵ p̃sidio defensa
plenescunt: Et quidem eoꝵ
que mollem frunctũ ferũt.
folia fortiora sunt.sicut ficii
quoꝵ autem fructus durior
habetur. menbranarũ tex¬
tura tenerior est. sic̃ nucis:
qͥa ficus uidelicet ꝓpt̾ imbe¬
cillitatem m̃to flagitat opẽ
maioris auxilii ⁊ nucib au
dem lesionem facere potuis¬
set densior oꝑacitas foliorũ.
Dampinus cẽ qͣm rationabi¬
liter multifida fcematione
persectus est. ut uua per
eam partem que tegitur

Expanded text:
possis accedere prope illam frucpossis accedere prope illam fructiferam ficum, quae de societate silvestrium vigorem mutuata fecundum, vitia quidem molesti fluxus inhibuit, subsidia vero vicinae fertilitatis arripuit. 8. Igitur si tanta ratio generationis illarum est, ut vix pauca pro multis potuerimus exponere, quis omnium fructuum varietates, qualitates schematave percurrat, et quanta in singulis habeatur utilitas, cum sint aliae quae sole decoctae maturescunt, aliae quae tegumentorum praesidio defensae plenescunt? Et quomodo eorum quae mollem fructum ferunt folia fortiora sunt, sicut fici; quorum autem fructus durior habetur membranarum textura tenerior est, sicut nuces: quia ficus videlicet propter imbecillitatem merito flagitat opem majoris auxilii, nucibus au tem laesionem facere potuisset densior opacitas foliorum. Pampinus etiam quam rationabiliter multifida formatione perfectus est, ut uva per eam partem quae tegitur,
Abbreviated transcription (Latin):
na nominat᷑. ramos ꝓpͥos inc̃¬
uat ad matẽ. uelut ꝯcubitũ
petens: ut possit ex eiꝰ admix¬
tione dcipere. Unde ingeniosi
agricole sublatos de masculo
certos oculos:femine dicun¬
tur inserere. Et ita qͣi coitũ de¬
siderato repleta: ꝯfestim sub¬
ductis brachiis pͥstinũ recur¬
rit ad statum. Hec autẽ de fi¬
cis qͦq narrant᷑. Nã quidam
plantas agrestes hortensib
narrantur appon̾e ⁊ ñnulli
&̃ fructum capͥsfici domesti¬
cis alligant. ꝯferende ualitu¬
dinis causa: quo pꝰsint germi¬
na sua retinere cadentia. Cuiꝰ
rei uidelicet figura monere
nos credit᷑: ut agnoscamus
qͥa oportet plerumq etiã ab
alienigenis caꝑe nos fideido¬
cumentũ: ad ꝓfessionẽ bono¬
rũ operũ declarandã. Si enĩ
uideris quẽpiam de gentili¬
bus aut hereticis ab eccl̃a dñi
segregatũ. uite morũq culti¬
b honestatũ: eniti debebis
impensius. & stũdiũ tuum
magis ac magis augere. qͦ

Expanded text:
na nominatur, ramos proprios incuna nominatur, ramos proprios incurvat ad marem velut concubitum petens, ut possit ex ejus admixtione concipere. Unde ingeniosi agricolae, sublatos de masculo certos oculos, feminae dicuntur inserere; et ita quasi coitu desiderato repleta confestim subductis brachiis pristinum recurrit ad statum. Haec autem de ficis quoque narrantur. Nam quidam plantas agrestes hortensibus narratur apponere: nonnulli etiam fructum caprifici domesticis alligant, conferendae valitudinis causa, quo possint germina sua retinere cadentia. Cujus rei videlicet figura monere nos creditur ut agnoscamus quia oportet plerumque etiam ab alienigenis capere nos fidei documentum, ad professionem bonorum operum declarandam. Si enim videris quempiam de gentilibus aut haereticis ab Ecclesia Domini segregatum, vitae morumque cultibus honestatum; eniti debebis impensius, et studium tuum magis ac magis augere quo
Abbreviated transcription (Latin):
malicia caruisse. Nam mala
punica que sunt acidiora. uł
amaras amigdalas. hoc modo
ferunt posse molliri: si iuxta
radicẽ truncis earũ terebra-¬
tis tede cuneus ꝑ mediũ car¬
diuis transfigatur: omnem
molestiam saporis incongrui
mutatione dulcedinis exemp¬
turus. Iocͥco nullus hominum
caligine malignitatis offusus
de ꝓpͥa salutẽ desꝑet ⁊ sciens
qͥd agricultura qͥdem pomoꝵ qͣli¬
tates reducit in meluis: laboe
autẽ spiritalis potens est om¬
niũ morboꝵ superare neqͥciã.
Et sane tantã in arborum fe¬
cunditatib uidemus ẽẽ distan¬
tiam: quantã ne uerbo quidẽ
possumus explicare.Neq enim
solũ in alterno genere discre¬
tio fetuũ otinetur: s in singłis
ẽ plurima diuersitas inue¬
nitur. Siquidemallud speci¬
men masculini fructus.aliud
feminini. cultoꝵ fertur tͣdidi¬
sse sollercia: qͥ cẽ palmas ge¬
mini ẽe sexus affirmant. Nã
uidetur qͦmͦ apd̃ eos que femi¬

Expanded text:
malitia caruisse. Nam mala malitia caruisse. Nam mala punica quae sunt acidiora, vel amaras amygdalas, hoc modo ferunt posse molliri, si juxta radicem, truncis earum terebratis taedae cuneus per medium cardinis transfigatur, omnem molestiam saporis incongrui, mutatione dulcedinis exempturus. Idcirco nullus hominum caligine malignitatis offusus de propria salute desperet, sciens quod agricultura quidem pomorum qualitates reducit in melius, labor autem spiritalis potens est omnium morborum superare nequitiam. Et sane tantam in arborum fecunditatibus videmus esse distantiam, quantam nec verbo quidem possumus explicare. Neque enim solum in alterno genere discretio fetuum continetur; sed in singulis etiam plurima diversitas invenitur. Siquidem aliud specimen masculini fructus, aliud feminini, cultorum fertur tradidisse solertia: qui etiam palmas gemini esse sexus affirmant. Nam videtur quomodo apud eos quae femi
Abbreviated transcription (Latin):
singulisq defixa stipitib
alia humiliora. & de stiroib
sius ocłos plures fundentua.
Et quoꝵ uertices sunt exrela.
eoꝵ radices multiplices & pti¬
fundiores habentur. idcirts
diffuse: quas uelut funda¬
mina quedã nat᷑a subiect.
quib moles superposita ua¬
leat sustentari. Qͣnta qẽ di¬
uersitas in corticib ẽ: Quoe
alie lenes sunt &e nitide. non¬
nulle nodose ce aspere:alie
simplices: certe cẽ multis con¬
serte caudicib ⁊ ce qͦd magis
miraberis. senectutis c iuen¬
tutis humane similitũdo res¬
perttur in eis. Nam nouelloꝵ
ce pollentiũ iurgultoꝵ debie¬
tus ce tensus est cortex: senes¬
centiũ uͦ: rugosus &e scrabet.
Et ex his quedam cũ fuerin
amputata regerminant: ala
mox cũ truncant᷑ arescunt.
tanquã mortẽ qͣndam exi¬
cisionis inuiria ꝑferendo.
Multis sane ꝓbatum est: qͥd
exuste uł incise pinus. ingal
diferũ se transformant. Notũ
est cẽ quasclam diligentia eł¬
toꝵ curatas: naturali pente

Expanded text:
singulisque defixa stipitibus, alia humiliora; et de stirpibus suis oculos plures fundentia. Et quorum vertices sunt excelsi, eorum radices multiplices et profundiores habentur, in circoque diffusae: quas velut fundamina quaedam natura subjecit, quibus moles superposita valeat sustentari. Quanta etiam diversitas in corticibus est, quorum alii lenes sunt et nitidi, nonnulli nodosi et asperi, alii simplices, certi etiam multis conserti caudicibus? Et quod magis miraberis, senectutis et juventutis humanae similitudo reperitur in eis. Nam novellorum et pollentium virgultorum deductus et tensus est cortex; senescentium vero rugosus et scaber. Ex his quaedam cum fuerint amputata regerminant, alia mox cum truncantur arescunt, tanquam mortem quamdam ex incisionis injuria perferendo. Multis sane probatum est quia exustae vel incisae pinus in nemus glandiferum se transformant. Notum est etiam quasdam diligentia cultorum curatas, naturali penitus
Abbreviated transcription (Latin):
reppererit oportunũ tempus
illatam ꝓtinus reponit inui¬
riam. S hunc nulla de mari¬
nis beluis initat᷑. Audite gͥ
iracundi hõies qͥ recoedationẽ
dũdũ lesionis accepte ꝓ uͥtu¬
te maxima affectatis. cui be¬
lue similes habeamini ⁊ qñ
ppͥara bilem tanqͣm aliqͣm
scintillam cinere soꝑitã. eo¬
usꝙ retinetis in coedib: qͦusꝙ
nacti occasionẽ. stimulos dolo¬
ris. uelut ignicłm paruum
fomite nutritũ suscitetis in
flammã. Eiciat t̾ra animã
uiuã. Cur t̾ra pr̃oducit aĩam
uiuã : Ut differentiã discas
aĩe peccoris hõis ꝙ. Et paulo qͥdẽ

Expanded text:
reperit opportunum tempus, reperit opportunum tempus, illatam protinus reponit injuriam. Sed hunc nulla de marinis belluis imitatur. Audite igitur, iracundi homines, qui recordationem dudum laesionis acceptae pro virtute maxima affectatis, cui belluae similes habemini, quando proprium bilem, tanquam aliquam scintillam cinere sopitam, usque eo retinetis in cordibus, quousque nacti occasionem, stimulos doloris, velut igniculum parvum, fomite nutritum suscitetis in flammam. 2. Ejiciat terra animam vivam. Cur terra producit animam vivam? ut differentiam discas animae p