comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ãn casũ ł confirmationẽ. xui¬
ic inquiri solet quã sap̃iam
habuerint ante casũ uł confir¬
mationẽ. Erat in eis naturalis
cognitio triplex qua sciebant
notitiã intelligentes qͥd appe¬
tendũ uł respuendũ illis foret.
An aliquã habuerint di dilectio

Expanded text:
ante casum vel confirmationem. Hic inquiri solet quam sapientiam habuerunt ante casum vel confirmationem. Erat in eis triplex naturalis cognitio, qua sciebant notitiam, intelligentes quid appetendum vel respuendum illis foret. 10. An aliquam Dei habuerint dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ñ penitentia diluit᷑. suo pon¬
dere mox ad aluud tͣhit: ũn fit
uit ñ solũ pecẽm sit. s & causa
pecc̃i. Ex illo qͥppe culꝑa subse¬
quens orit᷑. Pecc̃m n qͣd ex pecc̃o
orit᷑. ñ solũ pecc̃m s & pena pec¬
peccantis obnubilat. ut p̃ceden¬
tis peceati m̾ito etiã in alia ca¬
dat. Quẽ enĩ liberare noluit:
deserendo pcrssit. Pinde ut ait¬

Expanded text:
quod poenitentia non diluitur, suo pondere mox ad aliud trahit. Unde fit ut non solum peccatum sit, sed et causa peccati; ex illa quippe culpa subsequens oritur. Peccatum vero quod ex peccato oritur, non solum peccatum, sed poena pecpeccantis obnubilat, ut praecedentis peccati merito etiam in aliis cadat. Quem enim liberare noluit, deserendo percussit. Non i
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ etiã ipsa ꝑeccm ẽ. Indicio
enĩ iustissimi cłi. tͣditi st̃ ut ait
apłs de qͥbusdã: suie deserendo
sine alio modo explicabili ł in ex¬
plicabili in passioneᷤᷤ ignominie.
ut cͥmina cͥminib uindicarent᷑
& supplicia peccantiũ ñ tantũ
sint torm̃ta. s etiã uicioꝵ incre¬

Expanded text:
 tamen etiam ipsa peccatum est. Judicio enim justissimi Dei traditi sunt, ut ait Apostolus de quibusdam, sive deserendo, sive alio modo explicabili, sive inexplicabili, in passione ignominiae, ut crimina criminibus vindicarentur, et supplicia peccantium non tantum sint tormenta, s
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥb responderi potest qͥ mat̾ia¬
lit̃ atq causalit᷑ ñ formaliter
dr fuisse in pͥmo hoĩe omne
qͦd in humanis corporib nat᷑a¬
lit̾ est: descendit q a pͥmo patͣ
lege ꝓpagationis: & in se auc̃¬
tum & multiplicatũ ẽ nulla
ext̾iori sub̃a in id transeunte.
& ipsũ in fut᷑o resurget. Fom̃¬
tũ quidẽ ht̃ a cybis: s ñ conu̾¬
tunt᷑ cybi in humanã sub̃am.
dit ab adam. Transmisit enĩ
adã modicũ qͥd de sub̃a sua
in corpora filioꝵ q̃n eos ꝓcrea¬
uit. id ÷ aliqͥd modicũ de massa
substantiȩ eiꝰ diuisũ ẽ. & inde
formatũ corpꝰ filii: suiq mul¬
tiplicatione sine rei extrinsecȩ
adiectione tractũ ẽ. E de illo
ita auigm̃tato aliqͥd itidẽ se¬
parat᷑. ũn formant᷑ posteroꝵ
corpora: & sic ꝓgredit᷑ ꝓcreati¬
onis ordo lege ꝓpagationiꝰ usq
ad finẽ humanl gen̾is. Itaq
diligent̃ ac ꝑspicue intelligen¬
tib patet. om̃s scdm corpora in

Expanded text:
 responderi potest quod materialiter atque causaliter, non formaliter, dicitur fuisse in primo homine omne quod in humanis corporibus naturaliter est, descenditque a primo parente lege propagationis, et in se auctum et multiplicatum est, nulla exteriori substantia in id transeunte, et ipsum in futuro resurget. Fomentum quidem habet a cibis, sed non convertuntur cibi in humanam substantdit ab Adam. Transmisit enim Adam modicum quid de substantia sua in corpora filiorum, quando eos procreavit, id est, aliquid modicum de massa substantiae ejus divisum est, et inde formatum corpus filii, suique multiplicatione sine rei extrinsecae adjectione, auctum est; et de illo ita augmentato aliquid inde separatur, unde formantur posterorum corpora: et ita progreditur procreationis ordo lege propagationis, usque ad finem humani generis. Itaque diligenter ac perspicue intelligentibus patet omnes s
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ naturã. Ideoq licet pat̾ni¬
tas & filiatio sint in diuina es¬
sentia cũ eam ñ det̾minent. ñ
ideo potest dici qđ diuma ẽen¬
tia & generet & generet᷑. uł qđ
eadẽ res sit sibi pat̾ & filiꝰ. Ita
enĩ ꝓprietas det̾minat ꝑsonã
ut hac ꝓprietate ypostasis sit
generans. & illa alia ypostasis
sit genita: & ita ñ idem generat
& generat᷑. s alter alt̾m. Qͦmͦ ꝓpͥ¬

Expanded text:
et non naturam. Ideoque licet paterniet non naturam. Ideoque licet paternitas et filiatio sint in divina essentia, cum eam non determinent, non ideo potest dici quod divina essentia et generet et generetur; vel quod eadem res sit sibi Pater et Filius. Ita enim proprietas determinat personam, ut hac proprietate hypostasis sit generans, et illa alia hypostasis sit genita; et ita non idem generat et generatur, sed alter alterum.
Abbreviated transcription (Latin):
audacie. Quicqͥd ultͣ querit᷑:
fraudulentiȩ excitata. nondũ
quiescit: s in tanta rerũ questi¬
one addit. Si pat̾nitã & filia¬
tio in deo siue in diuina ẽentia
sunt: eade gͥ res sibi pat̃ est. &¬
filiꝰ. Nã in quo pat̾nitas ẽ pat̾ ẽ:
& in qͦ filiatio est. filiꝰ est. Si gͥ
una eademq res ht̃ in se pater-¬
nitatẽ & filiationẽ. ipsa & ge¬
nerat. & generat᷑: qͦd dicentes
in sabellianã heresim ꝑtrahtin¬
tur. extendentes patrẽ in filiũ:
cum ipsũ sibi filiũ. ipsũ propo¬
nant & patrẽ. Si uͦ negauerint
in una di eẽntia pat̾nitatẽ ẽẽ
& filiationẽ: quom gͦ dicunt eẽ
dm: His atq aliis argumentoꝵ
aculeis utunt᷑ in sue opinionis
dentes: audebimꝰ aliquid supͣ
hoc loqui. Paternitas & filia¬
tio non ita ẽẽ omnino dicunt᷑¬
in diuina substantia sicut in
mata st̃. id est det̾minatiue ꝓ¬
prietates ypostaseon. & ñ natu¬
re: & enĩ ypostasim det̾minant

Expanded text:
audacie; quicquit ultra queritur, audacie; quicquit ultra queritur, fraudulentiae excitata, nondum quiescit, sed in tanta rerum quaestione addit: Si paternitas et filiatio in Deo sive in divina essentia sunt, eadem ergo res est sibi Pater et Filius. Nam in quo paternitas est, Pater est; et in quo filiatio est, Filius est. Si ergo una eademque res habet in se paternitatem et filiationem, ipsa generat et generatur: quod dicentes, in Sabellianam haeresim pertrahuntur, extendentes Patrem in Filium, cum ipsum sibi Filium proponant et Patrem. Si vero negaverint in una Dei essentia paternitatem esse et filiationem, quomodo ergo dicunt esse Deum? His atque aliis argumentorum aculeidentes, audebimus aliquid super hoc loqui. Paternitas et filiatio non ita esse omnino in divina substantia dicunmata sunt, id est determinative proprietates, ypostaseos et non nature; etenim ypostasim determinant»
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: s ꝑsonis ac nominb di¬
stingunt᷑. S it̾m addunt. Si
ꝓpͥetates ipse diuina ee̾ntia st̃
cum eẽntia ñ differant tres ꝑso¬
enĩ differt pat̃ a filio.
eo qđ diuina eẽn tia ẽ. cũ
trinis nouis. & humanis cõmen¬
tis. u̾bo hylarii respondeo. Imh¬
mensũ ẽ qđ exigit᷑ & in cõpre¬
hensibile: extra significantiã
sermonis. extra sensus intentio¬
nẽ:. non enuntiat᷑. ñ attingit᷑.
ñ tenet᷑: u̾boꝵ significantiam
rei ipsiꝰ natura consumit: sens ꝯtẽ¬
plationẽ imꝑspicabile lumen
obcecat: intelligentiȩ capacita¬
tẽ. qͦd fine nullo continetur.
excedit. Michi gͦ in sensu labeᷤ
est. in intelligentia stupor est.
in sermone uͦ non iã infirmi¬
tatẽ s silentiũ confitebor. Peri¬
culosũ nimis ẽ de reb tantis
ac tã reconditis aliqͥd ultͣ pre¬
scriptũ cȩleste ꝓferre. ut ultra
p̃finitionẽ dei sermo de dõ sit.
forma fidei certa ẽ. Non gͣ aliqͥd
addendũ ẽ: s modꝰ constituendꝰ

Expanded text:
sonis ac nominibus distinguuntur. Sed iterum addunt: Si proprietates ipsae divina essentia sunt, cum essentia non differant tres persoenim differt Pater a Filio, eo quod divina essentia est, cum trinis novis et humanis commentis verbo Hil. respondeo: Immensum est quod exigitur et incomprehensibile; extra significantiam est sermonis, extra sensus intentionem; non enuntiatur, non attingitur, non tenetur; verborum significantiam rei ipsius natura consumit; sensus contemplationem imperspicabile lumen obcaecat, intelligentiae capacitatem quod fine nullo continetur excedit. Mihi ergo in sensu labes est, in intelligentia stupor est; in sermone vero non jam infirmitatem, sed silencium confitebor. Periculosum nimis est de rebus tantis et tantum reconditis aliquid ultra prescriptum celeste proferre, ut ultra prefinicionem dei sermo de deo sit. Forma dei certa est; non ergo addendum est, sed modus constituendus
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ ibi sit dilig̾e qͦd esse: quomͦ
dr pater uł filiꝰ non e̾ẽ ea dilecti¬
one qua alt̾ alt̾m diligit. cũ ideo
pat̾ neget᷑ saꝑe sap̃ia quã genu¬
it. ne ea e̾ẽ intelligat᷑ : Difficile¬
nẽ: precipue cũ ex p̾dictis orian¬
tur q̃ similẽ uident᷑ habere rati¬
onẽ: quȩ nr̃e intelligentiȩ at¬
tendens infirmitas turbat᷑: cu¬
piens magis ex dictis scõꝵ refer¬
re qͣm afferre. Optimꝰ enĩ lector
ẽ inquit hył. in pͥmo libro de
gentiã ex dictis potiꝰ ꝗͣ imponat.¬
& retulerit magis ꝗͣ attulerit:
neq cogat id uideri dictis conti¬
neri. qͦd ante lectionẽ p̃sumpse¬
rit intelligendũ. Cũ gͥ de reb qi
sermo est. concedamꝰ deo sui cog¬
nitionẽ: dictis q eiꝰ pia uenera¬
tione famulemͣ. Inuestiget gͦ di¬
nem. si forte dictoꝵ aliquã uale¬
at reperire causã: qua nota
nẽ ñ absoluens. s errorem exclu¬
dens. ꝓfiteor ñ ita dictũ ẽe patrẽ
dilig̾e filiũ uł filiũ patrem ea

Expanded text:
idem ibi sit diligere quod esse, quomodo dicitur Pater vel Filius non esse ea dilectione qua alter alterum diligit? Cum igitur Pater negetur sapere sapientia quam genuit ne ea esse intelligatur, hoc ilnem, praecipue cum ex praedictis oriatur quae similem videntur habere rationem; quod meae intelligentiae attendens infirmitas turbatur, cupiens magis ex dictis sanctorum referre, quam afferre. Optimus enim lector est, inquit Hilar. in medio lib. 1 de expectat ex dictis potius quam imponat; et retulerit magis quam attulerit; neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum ergo de rebus Dei sermo est, concedamus Deo sui cognitionem, dictisque ejus pia veneratione famulemur. Investiget ergo dirum, si forte dictorum aliquam valeat reperire causam; qua nota,nem non absolvens, sed errorem excludens, profiteor non esse dictum Patrem diligere Filium, vel Filium Patrem, ea
Abbreviated transcription (Latin):
det̾minent. S forte queres. cũ
he ꝓprietates ñ possint ẽẽ in
ꝑsonis quin eas det̾minent: qͣmͦ
ut ñ eã det̾minent. Respondeo
ñ requiro. & consolabor me tam̃.
Archangłi nesciunt. angłi non
audierunt. scł̃a non tenent. ꝓ¬
pheta ñ sensit. apłs ñ int̾rogauit.
filius ipse ñ edidit. Cesset ergo
dolor querelarũ. Non putet hõ
sua intelligentia generationiᷤ
sacram̃tũ posse conseq̃: absolu¬
te tam̃ intelligendus est pater
& filius & sp̃s sc̃s. Stat in hoc

Expanded text:
determinent. Sed forte quaeres, cum hae proprietates non possunt esse in personis quin eas determinent, quomodo ut non eam determinent? Respondeo non requiro, sed consolabor me tamen. Archangeli nesciunt, angeli non audierunt, secula non tenent, propheta non sensit, Apostolus non interrogavit, Filius ipse non edidit. Cesset ergo dolor querelarum: non putet homo sua intelligentia generationis sacramentum posse consequi. Absolute tamen intelligendus est Pater et Filius et Spiritus sanctus. Stat in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
um gͦ ꝓprietates ipse ab ȩter¬
no fuerint quib ipse ꝑsone
det̾minant᷑. & differunt. qͦ mͦ
ibi esset multiplicitas: Qͦ circa
sicut ꝓpͥetates eẽ in ꝑsonis. ita
& eas esse ꝑsonas confitem᷑. sicut
supͣ autoritate ieꝵ. ut ñ ꝑigeat
reuocare ad mentẽ ꝓtestati sumꝰ.
in expositione fidei ita dicentiᷤ.
Sabellii heresim Bremt̃ tangit Ies¬
ꝑsonas expressas sub ꝓprietate

Expanded text:
 proprietates ipsae ab aeterno fuerint, quibus ipsae personae determinantur et differunt, quomodo ibi esset multiplicitas? Quocirca sicut proprietates esse in personis, ita et eas personas esse confitemur, sicut supra auctoritate Hieronymi ut non pigeat revocare ad mentem protestati sumus, in expositione fidei ita dicentis: Sabellii haeresim declinantesrsonas expressas
Abbreviated transcription (Latin):
significans qđ ꝓprietas patris
est pat̾. & ꝓprietas filii est filiꝰ.
Dis aliis q plurib autoritatib
apte significari uidet᷑. qđ ꝓpͥetaᷤᷤ
filii filiꝰ sit. sic & d̃s: ita & ꝓp̾etaᷤᷤ
aliqͥ negant. dicentes quidem
ppͥetates in ꝑsonis eẽ s ñ esse
ꝑsonas ipsas: qr ita dicunt᷑ esse
in ꝑsonis uł in e̾entia diuina. ut
ñ sint interiꝰ. sicut ea quȩ scãm¬

Expanded text:
significans quod proprietas Patris est Pater, et proprietas Filii est Filius. His aliisque pluribus auctoritatibus aperte significari videtur quod proprietas Filii Filius sit, sic et Daliqui negant, dicentes quidem proprietates in personis esse, sed non esse personas ipsas, quia ita dicunt esse in personis vel in essentia divina, ut non sint interius, sicut ea sunt qua
Abbreviated transcription (Latin):
an ita sint in ꝑsonis ut ñ sint
ꝑsone: ac ꝑ hoc. nec diuina ẽẽn¬
tia. Qd̃ enĩ in ꝑsonis sint ꝓpͥe¬
tates. nemo inficiari audet: cũ
aperte clamet autoritas qđ in
ꝑsonis est ꝓprietas & in essentia
unitas. Suꝑiꝰ quoq multiᷤ scõꝵ
testimoniis astruximꝰ personas
ꝓprietatib distingui. atq deter¬
minari: ipsas q ꝓpͥetates scił

Expanded text:
an ita sint in personis, ut non sint personae, ac per hoc nec divina essentia. Quod enim in personis sint proprietates, nemo inficiari audet, cum aperte clamet auctoritas quod in personis est proprietas, et in essentia unitas. Superius quoque multis sanctorum testimoniis astruximus personas per proprietates distingui atque determinari; ipsasque proprietates,
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝓpriȩ sp̃s sc̃s est. Sicut enĩ
idem ẽ deo saꝑe qͦd esse: ita idẽ
ei est dilig̾e qđ esse. Ideoq sicut
negat᷑ pater ẽẽ sapiens sap̃ia
quã genuit. qr si ea diceret᷑ sapi¬
ens. non ab eo ipsa s ipse ab ea
intelligeret᷑ eẽ : ita uidet᷑ non
ł filio. s pat̾ & filiꝰ a sp̃u sc̃o:
qr idem ẽ ibi dilig̾e qͦd esse. At
supͣ dictũ ẽ. atq autoritate sanc
tria st̃: unꝰ diligens eũ qui de
illo ẽ. & unꝰ diligens eũ de quo
est. & ipsa dilectio: & non est
aliqͥs duoꝵ quo genitꝰ a gig

Expanded text:
ritus sanctus est. Sicut enim idem est Deo sapere quod esse, ita est ei idem diligere quod esse. Ideoque sicut negatur Pater esse sapiens sapientia quam genuit; qui si ea diceretur sapiens, non ipsa ab eo, sed ipse ab ea intelligeretur esse; ita videtur non et Filio, sed Pater et Filius a Spiritu sancto, quia idem est ibi diligere quod esse. At supra dictum est, atque auctoritate Aug. tria sunt, unus diligens eum qui de illo est, et unus diligens eum de quo est, et ipsa dilectio; et non est ali
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã nominũ ꝓpͥetates id est
ꝑsonas. uł ut greci exprimunt
ypostases hoc ẽ subsistentes con¬
fitem᷑. Ecce aꝑte dicit personas
ꝓpͥetatib distingui: & ipsas ꝓpͥ¬
etates ẽẽ ꝑsonas. Cuiꝰ hic u̾ba
pstringimꝰ: qr supra latiꝰ posui
mus. Qđ pͥetates sint diuina e̾entia.
Cumq de simplicitate deitatis
supͣ dissereremꝰ. autoritatib sc̃oꝵ¬
scił aug̃. hył. ysidori necnon &
boetii euident̃ monstrauimꝰ d̃m
hoc e̾ẽ omnino qͦd in se habet.
excepto qͦd ꝑat̾ ht̃ filiũ nec est
filius. & filius ht̃ patrẽ nec est
pat̾: & sic eẽ in nat᷑a triũ. ut
qui ht̃ hoc sit qͦd ht̃. & totũ qͦd
ibi est unũ ẽẽ. unã uitam esse.
quȩ m̃ ñ iteramꝰ ne fastidium¬
uita singulȩ st̃. Fateam᷑ gͦ & ꝓpͥ
etates ẽẽ in trib ꝑsonis: & ipsas

Expanded text:
 etiam nominum proprietates, id est, personas, vel, ut Graeci exprimunt, hypostases, hoc est, subsistentias confitemur. Ecce aperte dicit personas proprietatibus distingui, et ipsas proprietates esse personas; cujus hic verba perstringimus, quia supra latius puod proprietates sint divina essentia. Cumque de simplicitate deitatis supra dissereremus, auctoritatibuscet Aug., Hil., Isidor. necnon et Boetii, evidenter monstravimus Deum hoc esse omnino quod in se habet, excepto quod Pater habet Filium, nec est Filius, et Filius habet Patrem, nec est Pater; et sic esse in natura trium, ut qui habet, hoc sit quod habet: et totum quod ibi est, unum esse, unam vitam esse, quae modo non iteramus, ne fastidiumvita singulae sunt. Fateamur ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
ita de ut᷑q gradu quidã cor¬
ruert̃: int̾ quos unꝰ fuit om̃ib
aliis cadentib celsior. nec int̾
stantes aliqͥs eo fuit dignior.
sicut testimoniis autoritatũ
monstrat᷑. Nit enĩ iob. Ipse ẽ¬
pͥncipiũ uiarũ dĩ. Ee in ieze¬
chiele legit᷑. Tu signaculum

Expanded text:
ita de utroque gradu quidam corita de utroque gradu quidam corruerunt, inter quos unus fuit omnibus aliis cadentibus excellentior, nec inter stantes aliquis eo fuit dignior, sicut testimoniis auctoritatum monstratur. Ait enim Job, c. 40: Ipse principium viarum Dei. Et in Ezechiele leg
Abbreviated transcription (Latin):
ic queri solet utrũ in ipsa
confirmatione beati fueris
angł̃i: & an ipsã beatitudinẽ
aliqͦ modo meruerint. Qd̃ in
ipsa confirmatione beati fuert̃
plut̾es contestant᷑ autoritates:
& ideo ꝓ constanti habendũ ẽ.
beatitudinẽ meruert̃: ambi¬
guũ ẽ. Qͥ busdã enĩ placet qđ
eã meruert ꝑ gr̃am quã in con¬
firmatione ꝑceꝑunt: simul q:
in eis meritũ & p̃mium fuisse
dicunt: nec meritũ p̃cessisse
premiũ tẽpore. s causa. Aliis aũ
uidet᷑ qđ beatitudinẽ quã rece¬
perunt in confirmatione. per
grãm t̃c̃ apꝑositã ñ merueritͥ:¬
dicentes t̃c ñ fuisse eis collatã
grãm ad merendũ. s ad beate
iuuendũ: nec t̾ẽ eis datũ ẽẽ bo¬
nũ qͦ mererent᷑. s quo feliciter
fruerent᷑. Qͦd aũ tc̃ in premiũ
acceꝑunt ꝑ obsequia nob̃ exhi¬
bita ex dĩ obedientia & reue¬
rentia mereri dicunt: & ita
premiũ p̃cessit merita. Ee hoc
mͥ magis placere fateor. Qđ de
b & minorib quidã ꝑstitert̃

Expanded text:
Hic quaeri solet utrum in ipsa confirmatione beati fuerint angeli; et an ipsam beatitudinem aliquo modo meruerint. Quod in ipsa confirmatione beati fuerint, plures contestantur auctoritates, et ideo pro constanti habendum est. ambiguum est. Quibusdam enim placet quod eam meruerint per gratiam quam in confirmatione perceperunt, simulque in eis meritum et praemium fuisse dicunt; nec meritum praecessisse praemium tempore, sed causa. Aliis autem videtur quod beatitudinem quam receperunt in confirmatione per gratiam tunc appositam non merueriatiam non ad merendum, sed ad beate vivendum; nec tunc eis datum esse bonum quo mererentur, sed quo feliciter fruerentur. Quod autem tunc in praemium acceperunt, per obsequia nobis exhibita, ex Dei obedientia et reverentia mereri dicunt, et ita praemium praecessit merita; et hoc mihi magis placere fateor. DISTINbus et minoribus quidam perstiterunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dã obici solet non ẽe ĩputancds
illis qui au̾si ft̃ & ñ conu̾si: qi
sine gr̾a conu̾ti ñ pot̾at̃. Sed
ila ñ ẽ data: nec culpa illoꝵ fu¬
it qd ñ est data: qr in eis nulla
culpa adhuc p̃cesserat. Ad qͦd
dici potest. q̃m quib apposita
ẽ ipsa gr̃a. ñ fuit ex meritis eoꝵ
lioqͥn iam ñ ee̾t gr̃a. si ex m̾ito
qd esset ante gr̃am daret᷑. Qua
culpa gr̃a ñ ẽ data eis qͥ cecidert.
¶a ũ aliis ñ ẽ data. eulpa eorũ
fuit: qi cũ stare possent nolue¬
runt. qͦusq gr̃a apponeret᷑. sic̃
alii ꝑstiterunt donec illis caden¬
tib ꝑ suꝑbiã eis gr̃a ẽ apposita.
Aperte gͦ cadentiũ culpa in hoc
dep̃hendi potest: qr licet sñ gr̃a
nequirent ꝓficere. quã nondũ
acceꝑant. ꝑ id tam̃ qd eis colla¬
tũ erat in creatione. pot̾ant ñ
cadere. id̃÷ stare: qr nichil erat
qͦd ad casũ eos cõpelleret: s sua
spontanea uoluntate declina

Expanded text:
non esse imputandum illis qui aversi sunt et non conversi, quia sine gratia converti non poterant; sed illa non est eis data, nec culpa illorum fuit quod non est data, quia in eis nulla culpa adhuc praecesserat. Ad hoc dici potest quoniam quibus apposita est gratia non fuit ex meritis eorum, alioquin jam non esset gratia, si ex merito quod esset ante gratiam daretur. 6. Qua culpa gratia non est data eis qui ceciderunt. Quod vero aliis non est data, culpa eorum fuit, quia cum stare possent, noluerunt quousque gratia apponeretur; sicut alii perstiterunt, donec illis cadentibus per superbiam eis gratia apposita est. Aperte ergo cadentium culpa in hoc deprehendi potest, quia sine gratia nequirent proficere, quam non acceperant; per id tamen quod eis collatum erat in creatione, poterant non cadere, id est, stare, quia nihil erat quod ad casum eos compelleret, sed sua spontanea voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑ȩ atq substantię : Ergo ut
pͥmo omniũ in diuinis seript᷑is
ingenitũ nusqͣm inuenio. ñ legi.
ñ audiui. Cuiꝰ gͥ mutabilitatis
st̾ hoĩes huiꝰmodi. ut nos dicant
ea usurpare que ñ st̾ scripta. cũ
ea quȩ st̾ scripta dicamꝰ. & ipsi
obiciant qͦd scriptũ ñ sit. nonne
ipsi sibi adu̾sant᷑. & autoritatẽ
calumniȩ suȩ derogant: Qd amb¬

Expanded text:
naturae atque substantiae? 80. Ergo ut naturae atque substantiae? 80. Ergo ut ivinis Scripturis ingenitus nusquam invenio, non legi, non audivi. Cujus ergo mutabilitatis sunt homines hujusmodi, ut nos dicant ea usurpare quae non sunt scripta, cum ea quae sunt scripta dicamus, et ipsi objiciant quod scriptum non sit? Nonne ipsi sibi adversantur, et auctoritate calumniae suae derogant? A
Abbreviated transcription (Latin):
Significata gͦ in script᷑is. ꝑsonaꝵ
intelligentia: & distincto inna¬
scibilitatis natiuitatis q sensu:
solitariꝰ d̾s ñ ẽ oꝑinandus. Discie¬
tio gͦ uel distinctio ꝑsonarũ in
script᷑is posita ẽ: in nullo autẽ
nature distinctio. Responsio am¬
llud etiã taceri ñ oportet. cxiiii.¬
qͥd arriani ex eo ꝓbare niteban¬
tur alteriꝰ substantiȩ patrẽ. alt̾iꝰ
filiũ: q ille ingenitꝰ. & iste geni¬
tus dr. cum diuersũ sit ee̾ inge¬
nitũ et ẽẽ genitũ. Uñ ambiꝵ.
eoꝵ questioni respondens. dicit
se in diuinis script᷑is hoc nom̃
scił ingenitꝰ ñ legisse: ita inqui
patri qͥ genuit in ȩqualẽ e̾ẽ non
posse quãuis ille generatꝰ sit. iste
generauit. quia generatio ẽ na¬
onẽ uocẽ sibi arbitrant᷑ acclusã.
S tergiu̾satione damnabili in eodẽ
loco uestigiũ u̾ͥtunt. ut putent
mutationẽ fieri questionis. mu¬
tatione sermonis: dicentes. Qm̃
possunt ingenitꝰ & genitꝰ eẽ uniꝰ

Expanded text:
Significata ergo in Scripturis personarum intelligentia, et distincto innascibilitatis nativitatisque sensu, solitarius Deus non est opinandus. Discretio ergo vel distinctio personarum in Scripturis posita est, in nullo autem naturae distinctio. Illud etiam taceri non oportet, quod Ariani ex eo probare nitebantur alterius substantiae esse Patrem, alterius Filium, quia ille ingenitus et iste genitus dicitur; cum diversum sit esse ingenitum, et esse genitum. Unde Ambros., eorum quaestioni respondens, se in divinis Scripturis hoc nomen scilicet ingenitus non legisse, ita inquiePatri qui generavit inaequalem esse non posse, quamvis ille generatus sit, iste generaverit, quia essentia vel onem vocem sibi arbitrantur occlusam: sed tergiversatione damnabili in eodem loco vestigium vertunt; ut putent mutationem fieri quaestionis, mutatione sermonis, dicentes: Quomodo possunt ingenitus et genitus esse unius
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ingenitꝰ nolebat uti ambrꝵ
ꝓpt̾ h̾eticos. Ita & nos subticere
quȩdã oportet. ꝓpt̾ calũnianti¬
um insidias. quȩ catholicis ac
piis lectorib secure posst̾ credi.
oporteat semꝑ confitendo ac re¬
cipiendo inseruire: uerũ p̾terit
tunũ fuerit eis uti liberũ habe¬
amus. An diu̾sũ sit ee̾ patrẽ &

Expanded text:
 ingenitus nolebat uti Ambros. propter haereticos. Ita et nos subticere quaedam oportet propter calumniantium insidias, quae catholicis ac piis lectoribus secure credi oporteat semper confitendo ac recipiendo inservire, verum silentiotunum fuerit, eis uti liberum habeamus. 5. An diversum sit esse Patrem et
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑: uł qr a nescientib uł
a coactis ꝑpetrant᷑. ñ omnim᷑
posst̾ sine uoluntate cõmitti:
q̃m & ille qͥ ꝑeecat ignorans.
uoluntate utiq facit qͣd eũ
faciendũ ñ sit putat ẽe facien¬
dñ: & ille qͥ dcupiscente adus
sp̃m earne. ñ ea que uult facit
paruulis ẽ originale peccatũ.¬

Expanded text:
nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit,paruulis dicitur originale peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
Qẜ ideo distinguenda ẽ intelli¬
gentia ꝓpositi u̾bi. Posse ł uelle
gignerẽ filiũ est posse uł uelle
aliqͥd: neq generatio filii. aliqͥd
eoꝵ ẽ que subiecta st̃ diuine ꝓo¬
tentiȩ & uoluntati: nec ẽ aliqͥd
int̃ om̃ia uł de omnib. s super
omnia & añ oĩa. Non enĩ ante
uoluit uł potuit ꝗͣ genuit. sic̃
nec añ fuit ꝙͣ genuit: quia ab
et̃no fuit & ab et̃no genuit. Ex
simili qͦq hoc uidere possumꝰ.
Nat̃ enĩ potest ee̾ pat̃. & uult ẽẽ

Expanded text:
 intelligentia propositi verbi posse vel velle gignere Filium, et posse vel velle aliquid; neque enim generatio Filii aliquid eorum est quae subjecta sunt divinae potentiae et voluntati: nec est aliquid inter omnia vel de omnibus, sed super omnia et ante omnia. Non enim ante voluit vel potuit, quam genuit: sicut nec ante fuit quam genuit; quia ab aeterno fuit, et ab aeterno genuit. Ex simili quoque hoc videre possumus. Pater enim potest esse Pater, et vult esse
Abbreviated transcription (Latin):
alia huiꝰmodi innumerabilia
sine aliis. & alia magis alia mi
aũ creatura mutabił ẽ. Nulla
gͦ creat᷑a uere simplex ẽ : as uͦ
esi multiplicĩt dicat᷑. uere tñ¬
& summe simplex ẽ. Dicit᷑ enĩ
magnꝰ. bonꝰ. sapiens. beatꝰ. uerꝰ.
& quicqͥd aliud ñ indigne dici
uidet᷑: s eadẽ magnitudo eiꝰ ẽ.
q̃ sapĩa. Non enĩ mole magnꝰ
est s uirtute. E eadẽ bonitas
quȩ sap̃ia & magnitudo & ue¬
ritas: & ñ ẽ ibi aliud ipsũ bea¬
tũ ẽẽ. & aliud magnũ: aut
sapientẽ aut uerũ aut bonũ
plicem ẽẽ: cur dicat eundem
multiplicit᷑ dici. S hoc ñ ꝓpt̃
diu̾sitatẽ accidentiũ ł partiũ
dicit. s ꝓpt̾ diu̾sitatẽ ac mul

Expanded text:
alia hujusmodi innumerabilia alia hujusmodi innumerabilia sine aliis, et alia magis, alia miautem creatura mutabilis est; nulla ergo creatura vere simplex est. Deus vero etsi multiplex dicatet summe simplex est. Dicitur enim magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur; sed eadem magnitudo ejus est, quae sapientia. Non enim mole magnus est, sed virtute; et eadem boniquae sapientia, et magnitudo, et veritas; et non est ibi aliud ipsum beatum esse, et aliud magnum, aut sapientem, aut verum, aut bonum plicem esse, cur dicat eumdem multipliciter dici? Sed hoc non propter diversitatem accidentium vel partium dicit, sed propter diversitate
Abbreviated transcription (Latin):
do. aliud color. aliud figura.
Potest enĩ & minuta magnitu¬
dine manere idẽ color. & eadẽ
figura: & colore mutato. mane¬
re eadẽ figura & eadẽ magni¬
tudo: ac ꝑ hoc multiplex esse
conuincit᷑ natura corporis. sum¬
plex & ñ simplex. xx.¬
xeatura qͦq sp̃ualis. ut est
anima. in cõparatione quidẽ
corporis ẽ simplex: sine cõpara¬
tione uͦ corporis multiplex est
& ñ simplex. Quȩ ideo simplex
đr respectu corporis: quia mole
ñ diffundit᷑ ꝑ spaciũ lociꝰ s in
unoqͦq corpore & in toto tota
ẽ. & in qualib& parte eiꝰ tota ẽ:
& ideo cũ fit aliqͥd in quauis
exigua particula corꝑoris qͦd
sentiat anima. qͣmuis non fiat
in toto corpore. illa tñ tota sen¬
tit: quia totã ñ latet. S tn
nec in ipsa anima uera sĩplici¬
tas. Cũ enĩ aliud sit artificio¬
sum eẽ. aliud mertẽ. aliud acu¬
tũ. aliud memorẽ. aliud cupi¬
ditas. aliud timor. aliud letitia.
aliud tͥsticia: possint q hec &

Expanded text:
do, aliud color, aliud est figura. do, aliud color, aliud est figura. Potest enim imminuta magnitudine manere idem color et eadem figura; et colore mutato manere eadem figura et eadem magnitudo, ac per hoc multiplex esse convincitur natura corporis; simplex, et non simplex. Creatura quoque spiritualis, ut est anima, in comparatione quidem corporis est simplex; sine comparatione vero corporis, est multiplex et non simplex, quae ideo simplex dicitur respectu corporis, quia mole non diffunditur per spatium loci, sed in unoquoque corpore et in toto tota est, et in qualibet ejus parte tota est. Et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet. Sed tamen nec in ipsa tota anima vera simplicitas est. Cum enim aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possitque haec et
Abbreviated transcription (Latin):
creat᷑e rationabili prestat᷑ ut
peccare ñ possit. non ẽ hoc nat᷑e
ꝓprie. s di gr̃ȩ: & ideo solus ds
qͥ ñ cuiusꝙͣ gr̃a s nat᷑a sua nec
potuit nec pot̾it nec potest abi¬
qua conu̾sione mutari: nec po¬
tuit nͨ pot̾it aliqͣ mutatione¬
g̃. peocare. Proinde ut ait aug̾.
in libro .i. de tͥnitate. substantiã
di sine ulla sui cõmutatione
mutabilia facientẽ. & sine ullo
suo temporali motu tẽporalia
creantẽ: intueri & nosse licoe
sit difficile. oportet. Uere gͦ ac
ꝓpͥe incõmutabilis ẽ. sola diui¬
nitatis ẽentia: quȩ sine sui
mutatione cunctas condit
dentiũ seu quarũlib& formarp̃
ulla ẽ diu̾sitas. siue uariatio ł
sit illa substantia: ut te docet
aug̃ in .i. libro de trinit᷑. ani¬
madu̾te pͥmo quare om̃is crea¬
tura sit multiplex. & nullomͦ
uere simplex: & primo de corpo¬
rali postea de sp̃uali creatura.
Corporalis utiq creat᷑a partib Hic
m̃inor. alia maior. & maius sit
quoq corpore aliud ẽ magnitu¬

Expanded text:
creature racionabili prestatur, ut peccare non possit: non est hoc nature proprie, sed dei grade. Et ideo solus deus, qui non cujusquam gratia, sed natura sua nec potuit, nec potest aliqua conversione mutari; nec potuit, nec poterit aliqua mutatione peccare. Proinde, ut ait Aug. in primo lib. de Trin., substantiam Dei sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et nosse, licet sit difficile, oportet. Vere ergo ac proprie incommutabilis est sola divinitatis essentia; quae sine sui mutatione cunctas condididentium, nec quarumlibet formarum ulla est diversitas sive variatio vel sit illa substantia, te docet Aug. in lib. 6 de Trin., cap. 6: Animadverte primo, quare omnis creatura sit multiplex, et nullo modo vere simplex; et primum de corporali, postea de spirituali creatura. Corporalis utique creatura ex partibus minor, alia major, et majus sit quoque corpore aliud est magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
Apud quẽ ñ est transmutatio:
E dauid. Mutabis ea & muta¬
dicit qđ ds non ꝑ loca nec per
tempora mouetͣ: creat᷑a uͦ per
ri ẽ. ꝑ affectiones cõmutari:
d̃s aũ nec loco nec affectione
mutari potest. qui ꝑ ꝓpħam
ĩmutabilis solus: un solꝰ recte
enĩ mutabili nat᷑a ut ait aug̃.
contͣ maximinũ. ñ nulla mors
ẽ ipsa mutatio: quia facit in ea
aliqͥd non eẽ qđd erat. Unde &
ipsa anima humana q̃ ideo dr
immortał. quia scm modũ suũ
mortẽ suã: qr si iuste uiuebat¬
& peccat. morit᷑ iusticie: si pec¬
catrix erat & iustificat᷑. morit᷑
peccato: ut alias eiꝰ mutationeᷤ
taceam. de quib mͦ longum est
disputare. E creaturarũ nat᷑a
celestiũ mori potuit: qr peccarȩ
potuit. Nam & angłi peccauert.

Expanded text:
Apud quem non est transmutatio t David: Mutabis ea et mutadicit, quod Deus nec per loca nec per tempora movetur; creatura vero per t per affectiones commutari; Deus autem nec loco, nec affectione mutari potest; qui per propimmutabilis solus, unde recte enim mutabili natura, ut ait Aug. contra Maximinum, nonnulla mors est ipsa mutatio, quia fecit aliquid in ea non esse quod erat, unde et ipsa anima humana, quae ideo dicitur immortalis, quia secundum modum suum mortem suam, qet peccat, moritur justitiae. Si peccatrix erat, et justificatur, moritur peccato, ut alias ejus mutationes taceam, de quibus modo longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit. Nam et angeli peccaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
libro de tͥnitate ait. Esse. ñ est
accidens do. s subsistens ueritaᷤᷤ
& manens causa: & naturalis
tat᷑ nec mutari potest. Uñ aug̾.
quit ẽentiȩ uł substantiȩ capi¬
unt accidentia quib in eis fi¬
at uł magna uł qͣntacumq
mutatio: do aũ aliqͥd huiꝰmo¬
di accidere ñ potest: & ideo sola
substantia uł e̾entia quȩ d̾s ẽ
incõmutabił ẽ: cui ꝓfecto ma¬
xime ac uerissime cõpetit ẽe.
Qd enĩ mutat᷑. non seruat ipsũ¬

Expanded text:
libro De Trinitate ait: Esse non est accidens Deo, sed subsistens Veritas et manens causa, et naturalis tatur, nec mutari potest. Unde quit, essentiae vel substantiae capiunt accidentia, quibus in eis fiat, vel magna vel quantacumque mutatio. Deo autem aliquid hujusmodi accidere non potest; et ideo sola substantia vel essentia, quae est Deus, incommutabilis est: cui profecto maxime ac verissime competit esse. Quod enim mutatur, non servat ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ de d̾o qd̃ fuit uł erit. ñ ẽ
intelligendũ qđ pret̾ierit uel
futurꝰ sit. s qđ existat simpliqt̃
sine aliq̃ temporali motu. Uieq
enĩ uerba substantiua diu̾soꝵ
temporũ de do dicant᷑. ut fuit
erit. est. erat. ñ tam̃ temporaleᷤ
uel futurũ ł p̾t̾itũ imꝑfectum

Expanded text:
dicitur de Deo quod fuit vel erit, non est dicitur de Deo quod fuit vel erit, non est intelligendum quod praeterierit, vel futurus sit, sed quod existat simpliciter sine aliquo temporali motu. Licet enim verba substantiva diversorum temporum de Deo dicantur, ut fuit, erit, est, erat, non tamen temporales vel futurum, vel praeteritum imperfectum
Abbreviated transcription (Latin):
Hic diligent̃ adu̾tendũ ẽ qͦmͦ
intelligi debeant illa u̾ba ier.
tanꝗͣ ñ possit dici de đo. fuit ł
erit. s tm est: cũ de eo frequent̃
scriptũ reꝑiamꝰ. fuit ab ȩterno¬
n uidet᷑. qi ñ ẽ tantũ dicendũ
de dõ. fuit. uł est ł erit. Si enĩ
diceret᷑ tm̃ fuit. putaret᷑ quod̾
desierit e̾ẽ: si diceret᷑ tm̃ ẽ. pu¬
taret᷑ qͦd ñ semꝑ fuerit. sed esse
inceꝑit: si tm̃ diceret᷑ erit. puta¬
suit. est. & erit: ut intelligatur
nec desinet ẽe. De hoc aug̃ suꝑ
erit. qr nunꝗͣ deerit: est. quia
semꝑ ẽ: non p̃teriit quasi qͦd ñ
maneat. ñ oriet᷑ quasiqͦd ñ erat.
Cũ gͦ nr̃a locutio ꝑ tempora ua¬
rietur. de eo uere dicunt᷑ uerba
cuiꝰ lib& tẽporis qͥ nullo tempore
defint uł deest ł deerit: & ideo
idem ẽ esse. A quo gͦ ẽ illi ẽentia.
ab illo audientia .i. scientia: q̃
ñ ẽ aliud qͣm e̾entia. Audiet gͦ
& sciet. Ecce hic dicit aug̃. u̾ba
ita ẽ intelligendũ. ñ nouit fuis¬

Expanded text:
Hic diligenter advertendum est quomodo intelligi debeant illa verba sanctanquam non possit dici de Deo, fuit, vel erit, sed tantum, est, cum de Deo frequenter scriptum reperiamus: Fuit ab unde videtur quia non est tantum dicendum de Deo, fuit, vel est, vel erit. Si enim diceretur tantum fuit, putaretur quod desierit esse; si diceretur tantum est, putaretur quod non semper fuerit, sed esse coeperit; si tantum diceretur erit, putafuit, est et erit, ut intelligatur nec desinet esse. De hoc Aug. supeerit, quia nunquam deerit; est, quia semper est: non praeteriit, quasi quod non maneat; non orietur, quasi quod non erat. Cum ergo nostra locutio per tempora varietur, de eo vere dicuntur verba cujuslibet temporis, qui nullo tempore desiit; vel deest, vel deerit. Ideo quo est. A quo est ergo illi essentia, ab illo et audientia, id est scientia, quae non est aliud quam essentia. Audiet ergo,  sciet. Ecce hic dicit beatus Auguita intelligendu
Abbreviated transcription (Latin):
nerandi quã & pat̃. id ÷ qua
potens sit ad generandũ. id ÷ ut
genuerit uł generet sicut pat̃
uerũ ẽ: si uͦ intelligat᷑ sic. ñ ht̃
potentiã generandi qua ꝑossit
gigni ł genitꝰ ẽẽ qua eadẽ patͣ
potens ẽ. ut genuerit ł ut gen̾et.
falsũ est. Sicut dr. pat̃ ht̃ poten¬

Expanded text:
nerandi quam et Pater, scilicet qua potens sit ad generandum, id est, ut genuerit vel ut generet sicut Pater, verum est; si vero intelligatur sic, non habet potentiam qua possit gigni vel genitus esse, qua eadem Pater potens est ut genuerit, vel ut generet, falsum est. Sicut dicitur: P
Abbreviated transcription (Latin):
alius non. q nullus aliꝰ sẽꝑ fuit
nec patris quia pat̃ ẽ ingenit᷑
& innascibilis: nec sui. qr nulla
res se ipsã gignere potest: nͥ sp̃s
scĩ quia nasci ñ potuit. Si enim
na sci potuit. potuit ẽẽ filiꝰ. & ita
mutabilis eẽ potuit. ħ q̃rit᷑ qͦmͦ sint
dictũ ẽ. ñ enĩ non potuit gign̾e
s ñ oportuit: Quasi potuit. s ñ
oportuit. non ẽ nob̾ ꝑspicuum
aꝑire qͦmͦ sit hoc uerũ. & ideo
silentio potiꝰ esse p̾t̾eundũ. nisi
me suꝑ hoc aliqͥd loqui cogeret
instantia querentiũ. ħ aꝑit᷑. ex
qͦ sint sensu accipienda. Potest
gͦ sic intelligi. non enĩ ñ potuit
s ñ oportuit. id ÷ non ex impo¬
tentia sui fuit qd filiꝰ ñ genuit.
s ei ñ conueniebat. sicut d̾s filiꝰ
ñ ẽ d̾s pat̃. nec tñ hoc ex ĩpoten¬
tia sui ẽ. Nam & pat̃ ñ ẽ simi
lit̃ filiꝰ: nec hoc ẽ ex impotentia
patͥs. S querit maximinꝰ arria
Non utiq ex ĩpotentia: s pater
ex ꝓpͥetate generationis pat̾ ẽ.

Expanded text:
alii non; quia nullus alius semper fuit. Nec Patris, quia Pater est ingenitus et innascibilis. Nec sui, quia nulla res seipsam gignere potest. Nec Spiritus sancti, quia nasci non potuit. Si enim nasci potuit, potuit esse Filius, et ita mutabilis esse potuit. 4. Hic quaeritdictum est: Non enim non potuit gignere, sed non oportuit, quasi potuit, sed non oportuit? Non est nobis perspicuum aperire quomodo sit hoc verum, et ideo sub silentio potius esset praetereundum, nisi me super hoc aliquid loqui cogeret instantia quaerentium. 5. Hic aperitur ex quo sensu recipienda sint. Potest ergo sic intelligi: Non enim non potuit, sed non oportuit, id est, non ex impotentia sui fuit quod Filius non genuit, sed ei non conveniebat; sicut Deus Filius non est Deus Pater, nec tamen hoc ex impotentia sui est. Nam et Pater simit Filius, nec hoc ex impotentia Patris. Sed quaerit Maximinus Ariannon utique ex impotentia, sed Pater proprietate generationis Pater est,
Abbreviated transcription (Latin):
tem querit᷑ a qͥbusdã si pater
potens sit natura gign̾e filiũ: &
an hoc sit aliqͣ potentia que sit
in filio. Ed qͦd dicimꝰ quia ñ est
potens nͥ nat᷑a: eiꝰ enĩ potentia
natura ẽ uł e̾e̾ntia. At inqͥunt
illi. Si ꝑotens ẽ gign̾e. ht gͣ po¬
tentiã gignendi: filiꝰ aũ non ht̃
potentiã gignendi. Si ñ potest

Expanded text:
tem quaeritur a quibusdam: Si Pater potens sit natura gignere Filium, et an hoc sit aliqua potentia quae sit in Filio? Ad quod dicimus quia Pater non est potens nisi natura; ejus enim potentia natura est vel essentia. At, inquiunt illi, si potens est gignere, habet ergo potentiam gignendi. Filius autem non habet potentiam gignendi, s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓauo suo. non a uob̾ appellaret᷑
omp̃s: nec impleret᷑ gen̾ationiᷤᷤ
series si semp aliꝰ ex alt̾o nasce¬
ret᷑: nec eã ꝑficeret ullus. si ñ
sufficeret unꝰ omp̃s. Itaq omi¬
potentẽ genuit filiũ pats nat᷑a:
ñ fecit. Opponit᷑ p̃dictis u̾b̾ aug̾.

Expanded text:
proavo suo, non a vobis appellaretur proavo suo, non a vobis appellaretur omnipotens, nec impleretur generationis series, si semper alter ex altero nasceretur: nec eam perficeret ullus, si non sufficeret unus omnipotens. Itaque omnipotentem genuit Filium Patris natura, non fecit. 3. Opponitur praedictis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ asserebat patrẽ potentiorẽ
filio. eo qͦd filiũ genuit dm cre¬
atorẽ. filiꝰ aũ non: dicebat q
patrẽ potuisse gign̾e filiũ. &
ideo potentiorẽ e̾ẽ filio. Ad qͦd
pespondens ang̃. dic̃e uidetur
qͥd filius etiã potuit gignere.
uolens ostendere patrẽ ñ ẽẽ po¬
ug̃tentiorẽ filio: his u̾bis. Absit ut
ideo potentior sit pat̃ filio sicut
putas. quia creatorẽ geniit pat.
filiꝰ aũ ñ genuit creatorẽ: neq
enĩ ñ potuit s ñ oportuit. Uide
& diligent̃ attende ħ u̾ba. ñ enĩ ñ
potuit. s ñ oportuit. Uidet᷑ enĩ
dic̾e qͦd filiꝰ potuit gign̾e. s non
oportuit: & ita potuit qđ ñ
oportuit. Quare aũ ñ oportuit
subdit dicens. Immoderata enĩ
eẽt diuina generatio. si genitꝰ
filiꝰ nepotẽ gigneret patri: quia
& ipse nepos nisi auo suo ꝓne¬
potẽ gigneret. scdm ur̃am mni¬
rabilẽ sap̃iam impotens dice¬
retͣ: similit̾ etiã ille si nepotẽ
ñ gign̾et auo suo & ꝓneꝑotẽ

Expanded text:
ebat Patrem potenttiorem esse Filio, eo quod Filium genuit Deum Creatorem, Filius autem non; dicebatque Patrem potuisse gignere, non Filium: et ideo potiorem esse Filio. Ad quod respondens Aug. dicere videtur uod Filius etiam potuit gignere, volens ostendere Patrem esse non potiorem Filio, his verbis: Absit ut ideo potentior sit Pater Filio, sicut putas, quia Creatorem genuit Pater, Filius autem non genuit Creatorem; neque enim non potuit, sed non oportuit. Vide et diligenter attende haec verba: Non enim non potuit; sed non oportuit. Videtur enim dicere quod Filius potuit gignere, sed non oportuit: et ita potuit quod non oportuit. Quare autem non oportuit, subdit dicens: Immoderata enim esset divina generatio, si genitus Filius nepotem gigneret Patri, quia et ipse nepos nisi avo suo pronepotem gigneret, secundum vestram mirabilem sapientiam, impotens diceretur. Similiter etiam ille si nepotem non gigneret avo suo, et pronepotem
Abbreviated transcription (Latin):
ñnulli sentiunt: oportet appel¬
lari tres substantias ut appel¬
lant᷑ tres ꝑsonȩ: sicut cum sit
animal genꝰ & equus species. ap¬
pellant᷑ tres equi. idemq tria
animalia. Non enĩ species ibi
ut si diceret᷑ tres equi st̃ unum
animal: s sicut tres equi speciali
nõie. ita tria animalia. nomine
generali dicunt᷑. Cũ gͦ tres perso¬
nas unã fateam᷑ eẽ essentiã ñ tres
e̾entias. cũ tres equi tria anima¬
lia dicant᷑ ñ unũ: patet nomiine
e̾entiȩ ñ significari genꝰ. nec no¬
mine ꝑsonȩ speciẽ. Hic ꝓbat qͥ ñ¬

Expanded text:
nnulli sentiunt, oportet appellari tres substantias, ut appellantur tres personae. Sicut cum sit animal genus, et equus species, appellantur tres equi, iidemque tria animalia. Non enim ibi species ut si diceretur: Tres equi sunt unum animal; sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia nomine generali dicuntur. Cum ergo tres personas unam fateamur esse essentiam, non tres esse essentias, cum tres equi tria animalia dicantur, non unum; patet nomine essentiae non significari genus, nec nomine personae speciem. 9. Hic probat q
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ego in patre & pat̾ in me
est. Omnia enĩ filiꝰ a patre acce
pit. Nam si partẽ eiꝰdẽ qͥ genu¬
it accepit. neut̃ gͦ ꝑfectꝰ ẽ: deest
enĩ ei unde decessit: nec plenity¬
do in eo erit qͥ ex portione con¬
stiterit. Neuter gͥ ꝑfectꝰ est. si
plenitudinẽ suã & qͥ genuit
amittit: nec qͥ natꝰ ẽ consequit᷑
filiꝰ in patre. ds in dõ: ut idem

Expanded text:
 Ego in Patre, et Pater in me est. Omnia enim Filius accepit a Patre: nam si partem ejusdem qui genuit accepit, neuter ergo perfectus est; deesset enim ei unde decessit; nec plenitudo in eo erit, qui ex portione constiterit. Neuter ergo perfectus est, si plenitudinem suam et qui genuit amittit, nec qui natus est consequitur. Filius in Patre, et Deus in Deo, ut idem
Abbreviated transcription (Latin):
indiuiduũ: & noĩe e̾e̾ntiȩ speciẽ
intelligi. ut ꝑsona ñ dicat᷑ sicut
homo. s qͦm dicit᷑ hic homo. ue¬
lut abrahã ysaac & iacob. uł qͥs
alius qͥ etiã digito p̃sens demon¬
strari possit: sic qͦq illos eadem
ratio confutabit. Si cut enĩ di¬
cunt᷑ abrahã ysaac & iacob. tria
indiuidua: ita tres homines &
dicunt᷑ tres e̾e̾ntiȩtres ꝑsonȩ
qd ẽẽntia diuina nec ẽ genus
nec ꝑsone species. uł ee̾ntia ñ ẽ
species. nec ꝑsonȩ indiuidua.
Una inqͥt eentia ñ ht̃ species.
tres species uniꝰ e̾e̾ntiȩ. Dina
gͦ eentia genꝰ non ẽ. s nec specieᷤ
sicut homo species ẽ. indiuidua
aũ abrahã ysaac & iacob. Si
enĩ eẽntia species est. ut homo:
sicut ñ r unus homo ee̾ abrahã
ysaac & iacob: ita ñ dicet᷑ una
e̾entia esse tres ꝑsone. Non itaq
scdm genꝰ & species ista dicimꝰ¬

Expanded text:
iduum, et nomine essentiae speciem intelligi, ut persona non dicatur sicut homo, sed quomodo dicitur: Hic homo, vel ut Abraham, Isaac, Jacob, vel quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit; sic quoque illos eadem ratio confutabit. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac, Jacob tria individua, ita tres homines, et dicuntur tres essentiae, ut tres personae? d essentia divina non est genus, nec personae species; vel essentia non est species, nec personae individua. Una, inquit, essentia non habet species, tres species unius essentiae; divina ergo essentia genus non est. Sed nec species sicut homo species est, individua autem Abraham, Isaac et Jacob. Si enim essentia species est, ut homo, sicut non dicitur unus homo esse Abraham, Isaac, et Jacob, ita non dicitur una essentia esse tres personae. Non itaque secundum genus et species ita dicim
Abbreviated transcription (Latin):
dine nͥ potentia suꝑat. Qd supͣ¬
aliqͣ triũ ꝑsonarũ aliam non
excedat. supͣ ostensũ ẽ : uͥ coet̃¬
nitas triũ ꝑsonarũ insinuata
est. Nc̃ gͥ suꝑest ostende: quod
magnitudine ł potentia alius
aliũ ñ excedat. E priꝰ de mag¬

Expanded text:
dine, nec potentia superat. Qualiqua trium personarum aliam non excedat, supra ostensum est, ubi coaeternitas trium personarum insinuata est. Nunc igitur superest ostendere, quod magnitudine vel potentia alius alium non excedat, et prius de mag
Abbreviated transcription (Latin):
nitate. Itẽ in eodẽ. Tu nẽpe dixi¬
sti unũ dm̃ ñ ex partib ee̾ com¬
positũ: & hoc de patre uiᷤ intel¬
ligi. Ille inquis uirtꝰ ẽ ingenita
simplex: & tam̃ in hac simplici
uirtute multa uideris cõmemo¬
rare. cũ dicis d̾s dm genuit.
bonꝰ bonũ genuit. sapͥens sapi¬
entẽ. clemens clem̃tẽ. potens
sapientia & clem̃tia & poten¬
tia partes st̃ uniꝰ uirtutis.
quã simplicẽ ee̾ dixisti: Si di¬
xeris partes st̃: simplex gͦ uir¬
tus ex partib constat: & sim¬
plex ista uirtꝰ te diffimente
unꝰ est ds. Ergo dm ex partib
cõpositũ ee̾ dicis. Non dico in¬
quis. Non st̃ gͦ partes. Si gͦ in

Expanded text:
narum. Item in eodem: Tu nempe dixisti unum Deum non ex partibus esse compositum, et hoc de Patre tantum vis intelligi. Ille, inquis, virtus est ingenita, simplex; et tamen in hac simplici virtute multa videris commemorare, cum dicis: Deus Deum genuit, bonus bonum genuit, sapiens sapientem, clemens clementem, potens sapientia et clementia et potentia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et simplex ista virtus te definiente unus est Deus. Unum ergo Deum ex partibus compositum esse dicis? Non dico, inquis. Non sunt ergo partes: et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ degenerat natiuitas. dũ ñ
aliud aliqͥd ex dõ ꝗͣ ds nascit᷑.
dũ nichil in his nouũ ẽ. nichil
alienũ. nichil separabile. Ecce
his u̾bis ꝓut humana ꝑmit¬
ex qͥ sensu xp̃c dix̾it se esse in
patre. & patrẽ in se. Ex eodem
etiã sensu intelligit᷑ sp̃s sc̃s eẽ¬

Expanded text:
tas, dum non aliud aliquid ex Deo quam Deus nascitur; dum nihil in his novum est, nihil alienum; nihil separabile. Ecce his verbis, prout humana permitex quo sensu Christus dixerit se esse in Patre, et Patrem in se. Ex eodem etiam sensu intelligitur Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ꝑfectus ẽ. nec ẽ quo crescat
illa ꝑfectio: Qd nulla ꝑsonarũ.
pars ẽ in trinitate. lxxi.
ec est aliqua triũ ꝑsonarũ
pars di uł diuinȩ efsentiȩ
quia singula harũ uerꝰ & ꝑlenꝰ
ds ẽ. & tota & plena diuina
ẽentia ẽ: & ideo nulla istarũ
in tͥnitate pars ẽ. Unde aug̃.
in libro .iiͣ. contͣ maximinum
hereticũ sic ait. Dutas d̃m pa¬
posse. Times enĩ ne respondet.¬
pat̃ sit pars uniꝰ di: qͥ constet
ex trib. Noli hoc timere. Nulla
enĩ fit partiũ in dĩtatis unita
unꝰ ds. Ergo inquis d̾s pat̃ est
nulla ẽ diu̾sitas uoluntatum.
Si enĩ nat᷑a unũ e̾e̾nt. & consen¬
sione non ee̾nt: ñ sũme unũ
e̾ẽnt. Si uͦ natura dispares e̾ent:

Expanded text:
erfectus est, nec est quo crescat illa perfectio. Quod nulla personarum pars est in Trinitate. 7. Nec est aliqua trium personarum pars Dei vel divinae essentiae, quia singula harum verus et plenus Deus est, et tota et plena divina essentia est; et ideo nulla istarum in Trinitate pars est. Unde Aug. in lib. 3 contra Maximinum haereticum sic ait, cap. 10: Pposse, times enim ne Pater sit pars unius Dei, qui constet ex tribus; noli hoc timere, nulla enim fit partium in deitatis unitatest Deus. Ergo, inquis, Deus Pater est nulla est diversitas voluntatum. Si enim natura unum essent, et consensione non essent, non summe unum essent. Si vero in natura dispares essent,
Abbreviated transcription (Latin):
& simul hi tres unꝰ d̃s : nec huiͥ
trinitatis t̾cia pars est unꝰ. nec
maiꝰ aliqͥd duo qͣm unꝰ est ibi.
nec maiꝰ aliqͥd sunt om̃s quam
singłi: qr sp̃alis ñ corporalis ẽ¬
illa magnitudo. Qui potest caꝑe
& oret ut qͦd credit intelligat.
His u̾bis aꝑte ostendit in diffe¬
rentẽ magnitudinẽ triũ perso¬

Expanded text:
 simul hi tres, unus Deus. Nec hujus Trinitatis tertia pars est unus, nec majus aliquid duo quam unus est ibi, nec majus aliquid sunt omnes quam singuli, quia spiritalis, non corporalis est magnitudo. Qui potest caperet oret ut quod credit intelligat. His verbis aperte ostendit indifferentem magnitudinem trium perso