comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moliendi aluũ soluendiq
naturam habeat. cuius sucꝰ
siquis se oleo mixtum ꝑ unc¬
xerit : ab apib negat᷑ feriri
folia eius exolea trita etin¬
posita scorpinionib credim¬
tur afferie torporeoi.

Expanded text:
molliendi alvum solvendique naturam habeat. Cuius sucus, si quis se oleo mixto perunxerit, ab apibus negatur feriri. Folia eius ex oleo trita et inposita scorpionibus creduntur afferre torporem.
Abbreviated transcription (Latin):
Mandatũ dictũ: qđ oli
in cõeusso negotio.
alt̃ alterimanũ dabat.
Ratũ uero quisi ratio¬
nabile etrectũ. Vnde
Et que pollicet᷑. Dicit᷑
Ratũ ee ꝓfiteor. hoc ÷
firmũ atqiꝑpetuum.
Rate autẽ ee nõ recte

Expanded text:
Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non r
Abbreviated transcription (Latin):
Mala pratiana. Alo couocatum
undeprius aduectũ est. Nam mul¬
te arbores nomina expuintus iđ
exmalo quaeri soleat osrendit.
Nala quidonia nom̃ sup̃sit ad op¬
pido qͥ ÷ insula cretit. Deqͦ geci
dicere solent urbemer tesiũ
matrẽ cidoniã. txcuĩ pomo cido¬
nitũ conficitur. sit quoq: exea et
uinũ quo languentiũ desiderut
stlluntur. Nam speciae & gustu
et odore tuĩ liba uiniuae teris
imaginẽ rep̃sentit

Expanded text:
Mala Matiana a loco vocata unde prius advecta sunt. Nam multae arbores nomina ex provinciis vel ex malo quaeri soleat ostendit. Mala Cydonia nomen sumpsit ab oppido qui est in insula Creta; de qua Graeci dicere solent urbium Cretensium matrem Cydoniam; ex cuius pomo cydonitum conficitur. Fit quoque ex ea et vinum quo languentium desideria falluntur: nam specie et gustu et odore cuiuslibet vini veteris imaginem repraesentat.
Abbreviated transcription (Latin):
adaures: nox auium. P tones
apitio apolline dicti. quod this aue¬
tor fuerit diuinandi: Austro logi
dicti: eoqđ inastris anguriant᷑
Ometdliatici appellati : ꝓpter nali¬
um considerationes dierũ.
Genesis enim homiinũ ꝓduo deci

Expanded text:
ad aures vox avium. Pythones ad aures vox avium. Pythones a Pythio Apolline dicti, quod is auctor fuerit divinandi. Astrologi dicti, eo quod in astris augurantur. Genethliaci appellati sunt, propter natalium considerationes dierum. Geneses enim
Abbreviated transcription (Latin):
tate enim̃ seplenos assimulant.
et astutia quadam fraudolentia
heminib futura. coniet tant. Duo
sunt enim genera diuinationis ars
& furtr. Incantatores dictisunt
qartem uerb ꝑagunt. Atioliuo¬
titi. ꝓpt̃ quod circa haras idoboꝵ
nestrias p̃ces emit tunt. & funesta
sacrisicia offerunt . hnsq celebri¬
tatib daemonũ responsa accipiunt
utspices nuncupati quasi horarum
inspectores. Dies enim &eboras.
inagendis negotus operibq custo¬
dunt. et quid ꝑ singula tempora.
obser uare debeat Romo intendun
uetiam exta perudĩ inspiciunt:
et extis futura p̃dicunt. Angures
sin quiuolatis anium et uoces
aut picesiunt quae iterfacientes
oberuint. Dic ca sunt autẽ auspi¬
ti quass auiuni uspicia. & angu¬
ria quasi auiũ garriã. Hoc ÷a
uiumuoces et linguas. Item angu¬
nũ quass auigeru quod aues gert.
Du sant enim genera auspitiorum
Vnum ad oculos: alterũ ad aures
ꝑtinens. Adoculos stilicor ⁊ uolatꝰ

Expanded text:
tate enim se plenos adsimulant tate enim se plenos adsimulant et astutia quadam fraudulenta hominibus futura coniectant. Duo sunt autem genera divinationis: ars et furor. Incantatores dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Arioli vot, propter quod circa ares idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt: hisque celebritatibus, daemonum responsa accipiunt. Aruspices nuncupati, quasi horarum inspectores. Dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt: et quid per singula tempora observare debeat homo, intendunt. Hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt, qui volatus avium et voces auspicia sunt, quae iter facientes observant. Dicta sunt autem auspicia, quasi avium aspicia. Et auguria, quasi avium garria, hoc est, avium voces et linguas. Item augurium, quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum, unum ad oculos, alterum ad aures pertinens: ad oculos scilicet volatus,
Abbreviated transcription (Latin):
Demonib enim ut citis audent uen¬
tilare ut quisq suos ꝑ himat malis
artib inimicos. hu&iam sangune
utunt᷑ & uictimis. & sȩpe contingun
corpora mor tuorũ. Nichro mantu
sunt quorũ p̃cantionib uidentur
resuscitatimortui diuinare. et ad
inter rogati respondere. Nichro
enĩ graetae mortuos. Mantia.
diuinatio nuncupatur. Ad quos
scuci tandos tadaueri sangnis ad¬
iciatur. nam amare. dae mones
sanguine dicunt: Ideoq quoties
nichro mantia fit truor aquamis¬
cit᷑ ut colore sanguinis facilius
ꝓ uocentur. Id romantui: abaqua
dictii Est etũ id romantia inaquȩ
inspectione umbras dȩ monũ euo¬
care & imagines uł ludificatio¬
nes norũ uidere. Ibiq ab eis aliqua
audire ulli adibito sangnirie
&iam inferos ꝑbi bentur sciscitari.
Q uod genꝰ diuinationis aprorsis fert᷑
adlatumi. Uar rodice diuinationis.
quit tuor et̃ genera. Terram. aquã
rociantiã. Pyremantiã dictum
diumi dicti quasi dõ pleni. diuina¬

Expanded text:
Daemonibus enim accitis audent venDaemonibus enim accitis audent ventilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur et victimis, et saepe contingunt corpora mortuorum. Necromantii sunt, quorum praecantationibus videntur resuscitati mortui divinare, et ad interrogata respondere. Necros enim graece mortuus, manteia divinatio nuncupatur, ad quos suscitandos cadaveri sanguis adjicitur. Nam amare daemones sanguinem dicunt: ideoque quotiens necromantia fit, cruor aqua miscetur, ut colore sanguinis facilius provocentur. Hydromantii ab aqua dicit: est enim hydromantia, in aquae inspectione umbras daemonum evocare, et imagines vel ludificationes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam ab inferis perhibentur sciscitari: quod genus divinationis a Persis fertur allatum. Varro dicit divinationis quatuor esse genera: terram, aromantiam, pyromantiam dictam. Divini dicti, quasi deo pleni: divini
Abbreviated transcription (Latin):
falsa sunt . uł tam inusitatt ut me¬
rito non credantur: firmis sipiũ
omĩa omĩa facere que uoluerit.
siur uindicando siue prestando.
Nec dȩ mones aliquid operari
occulta sunt multit iniusticia
nulla. Mec sane demones na¬
turas creantes aliquid talest
tur ee quod non sunt. Nonitaq solam
animã sed nec corpꝰ quidẽ. ulle ratio¬
ne credendũ est. demonũ arte uł
pecestite inm̃bra et liniam̃ta besta¬
lia posse conurrti sed ftnta mastica¬
illud neluti corporatũ in alicuius
animelis effigiat appareat sen¬
sib alienis. talisqi aetiã sibite hom
uideat sicut talis sibiuideri pos sit
insomnis & portare honera. Que
honera siuera sunt coypora adaemo¬
ium̃torũ falsa cernentib:¬
MLAGI SUNT
Qui uulgo malefici obsiciiorũ
magnitudinẽ nuncupant᷑. hict
aelem̃ta concutiunt turbant
mentes hominũ hacsine ullo
ueneni hausto inolentia tantũ
carminis interimunt. Vnde et lu¬
cinus. Mensa hausti nullasa mae
polluta ueneni. Incantata perut.

Expanded text:
falsa sunt uel tam inusitata, ut merito non credantur. Firmissime omnia facere quae uoluerit, siue uindicando siue praestando, nec daemones aliquid operari occulta sunt multa, iniusta nulla. Nec sane daemones naturas creant, si aliquid tale tur esse quod non sunt. Non itaque solum animum, sed nec corpus quidem ulla ratione crediderim daemonum arte vel potestate in membra et lineamenta bestialia illud ueluti corporatum in alicuius animalis effigie appareat sensibus alienis talisque etiam sibi esse homo uideatur, sicut talis sibi uideri posset in somnis, et portare onera; quae onera si uera sunt corpora,iumentorum falsa cernentibMagi sunt, qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur: hi et elementa concutiunt: turbant mentes hominum, ac sine ullo veneni haustu, violentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: Mens hausti nulla sanie polluta veneni Incantata perit. . . . .
Abbreviated transcription (Latin):
Malas Omi poma mollia
malas uocamꝰ sed cũ adieca¬
onem terrarũ inquib ante
nota sunt ut ꝑsica punica
matiana. tidonia. et cetra

Expanded text:
ma omnia mollia mala dicta, sed cum adiectione terrarum in quibus antea nata sunt: ut Persica, Punica, Matiana, Cydonia, et cetera
Abbreviated transcription (Latin):
alie ubistabularias mulio¬
s itibutis magicis artibi in
seo dare solerent quib uellent
seupossint uiatorib unde in i¬
enta ilico uerterent & ne¬
cessira queq portarent. Postq
psuncta opera iterũ adse redi¬
ent. nec cam mneis mentem fieri
bestialem sedrationalem huma¬
nimq seruari. Sicut apud eius
cepto ueneno humano animo ꝑ¬
anente asinus ficret. Quidã¬

Expanded text:
 ubi stabularias mulieres inbutas his malis artibus in caseo dare solere dicebant quibus uellent seu possent uiatoribus, unde in iumenta ilico uerterentur et necessaria quaeque portarent postque perfuncta opera iterum ad se redirent; nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruari. sicut Apuleius icepto ueneno humano animo permanente asinus fieret, a
Abbreviated transcription (Latin):
idor Mancipiũ est. quicquit Etio¬
manu capi subdiq potise ut homo
equus. ouis. Haet aenĩ anima¬
liastatim ut nata sunt mancipi si¬
um eẽ putant᷑. Namea quae in
bestiarũ numero sunt tunc ui¬
dentur. mancipiũ ee. quando De¬
campi siue dominiri taeperint:

Expanded text:
mus. Mancipium est quidquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint.
Abbreviated transcription (Latin):
quunatur omis. aut in cõmute¬
bilis ÷ ut dẽ aut cõmuttbilis ut
creatura. Malu uͦꝰ ideonatura
nulli est quia accedendo in bona
naturã efficit ea uitiosam Quod
dum discedit. natura manet. Et
malii quodinerat. numquã. est̃.

Expanded text:
natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est.
Abbreviated transcription (Latin):
miines Deus mortuorũ dicund¬
pasm quorũ potestate in ter
liã & tertã cesserunt. aquib
dune dictũ excestimant quos
eanent ꝑ auras siue quia mites
sut inmanib: contraru nomiine
Poc appellantur. Apuleos autẽ
eds̃ tata. antistasta dicima¬
nes hoc̃mens. hac modestꝰ cum
sut terribles & in manes ut
partas ut cumenidas.

Expanded text:
Manes deos mortuorum dicunt, quorum potestatem inter lunam et terram asserunt: a quibus et mane dictum existimant, quosmanant per auras, sive quia mites sunt immanibus, contrario nomine hoc appellantur. Apuleius autem ait eos cata antiphrasin dici manes, hoc est, mites ac modestos, cum sint terribiles et immanes, ut Parcas, ut Eumenides.
Abbreviated transcription (Latin):
Lumbare uocatur. Quod
lumbis religet᷑ uel qđ lum¬
bis ereat hoc maegipto
& siria. Nontantũ femi¬
ne. sed & uiri utuntꝰ Ande
et ihere mias trans eufratei
tulit lumbarẽm suũ. ibiq
illud inforamine petre abs¬
condit et posira scissum rep¬
perit hoc aquibdam &rẽ¬
nale dr̃ quia renib alligit᷑¬
uiam dicti quia in uiris causa
corporeae uoluptit̾tis impso
⁊ sicut inumbilicostrainis
Vnde ⁊a ioli in exordio sermo¬
nis dictũ est. ccuigt sicut
uir lumbostuos ut inhiscee
resis cendo p̃panitio in quib
lbidinis ÷ usitata dorunano
occisio: Lumbricus. Vermis
incetinarum dictus q̃ras li¬
bri cus quia labitar ul qã ui

Expanded text:
Lumbare vocatur, quod lumbis religetur, vel quod lumbis haereat. Hoc in Aegypto et in Syria non tantum feminae, sed et viri utuntur. Unde et Jeremias trans Euphratem tulit lumbare suum, ibique illud in foramine petrae abscondit, et postea scissum reperit. Hoc a quibusdam et renale dicitur, quia renibus alligatuvia dicti, quia in viris causa corporeae voluptatis in ipsis est, sicut in umbilico feminis. Unde et ab Job in exordio sermonis dictum est: Accinge sicut vir lumbos tuos , ut in his esset resistendi praeparatio, in quibus est libidinis usitata dominandi ocatur. Lumbricus, vermis intestinorum, dictus, quasi lubricus, quia labitur, vel quod in
Abbreviated transcription (Latin):
Quando autẽ iuxtt eum ponitus
adamans non rapit ferrũ. &siam
rapuerat. ut ei ꝓpinquauerit.
moxremittit. Est quippe et alius¬
in aethiopia magnes. qui serrum
melius ÷ quanto magis coruleus ÷¬

Expanded text:
Quando iuxta eum ponitur adamans, non rapit femlID. et si iam rapuerat, ut ei propinquauerit, mox remittit. in Aethiopia magnes qui ferrum omelior est quanto magis caeruleus
Abbreviated transcription (Latin):
totũ cdubiũ quod nobilis illae
poaeta scripsit. deqͣ di femina
ti soluere intos quas uelit
artilus duras inmittere curas
sistere aquam fluminis & uertere
sidera retro. Nocturnosq ci&
ianes mugire ui debis. Subpe¬
dib t̃ram et descende re monti¬
b ornix. Quid plura sicredere
sec muelis animnam deinferm ceb dta
fius set redamus. & non abiquam
fanasmaticam illusionẽ sarane
fallatia fac ta ẜ rudencius quoq
demercurio sic ait. Tradditur
ectinctas sumpto moder& mine
uirge. Inluce reuo casse anima
post paululũ adiecit. Mur mure
fauillas. Ut ait idẽ spoliare ailies
ars noxia nouit. ẜ inde quar¬

Expanded text:
toto dubium, quod nobilis ille poeta scribit de quadam femina, tit solvere mentes quas velit, ast aliis duras inmittere curas; sistere aquam fluminis, et vertere sidera retro; nocturnosque ciet manes; mugire videbis sub pedibus terram, et descendere montibus ornos.' Quid plura, si credere Samuelis animam de inferni abditis fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam illusionem, Satanae fallacia factam. Prudentius quoque de Mercurio sic ait: Traditur hinc exstinctas assumpto moderamine virgae In lucem revocasse animaspost paululum adjecit: Murmure nfavillas. Vita itidem spoliare alios, ars noxia novit. » In
Abbreviated transcription (Latin):
tenurrit subłasse argenteo serruq
suꝑ argenteum posuerit. De inde¬
sĩcut subt̃ meuebit mamĩ gula¬
batur. Atq argento medio nichilq
patiente concitatis simo tursũ hac
recursu. infralapis ab homina
supra ferrum rapiebat᷑ a lapide

Expanded text:
tenuerit sub vase argenteo, ferrumque tenuerit sub vase argenteo, ferrumque super argentum posuerit, desicut subter movebat manum, qua labatur, atque argento medio nihilque patiente, concitatissimo cursu ac recursu infra lapis ab homine, supra ferrum rapiebatur a lapide
Abbreviated transcription (Latin):
nouimꝰ mirabilem ferri ee
raptorem. Quod inquit bea¬
uidi. uehem̃ter inborrui.
Quippe. cernebam alapidẽ
ferreũ anulũ raptũ atq sus¬
pensũ. Deinde tumꝙ ferro
quod rapuerat iumde dis&
suam cõmunemꝙ fecisset.¬
Ctidem anulus alteri ad¬
motusei eundemq sus pen cice¬
dic atq ut ille prior lapi¬
di sic alt̃ anulus priori ano¬
lo cohere bat. Acessit
eodẽ modo tertius. Acces
sit et quartus. lamqisi bi
ꝑmutua circulis nexis.
Nonimplicatorũ intrin¬
setꝰ sed ex trinsecus adhe¬
rentium quisi catena penderie
aiulorum
Magnes. Lapis indicus ab inuentrre
herens cũ armñtt Idẽ magnes pas¬
cere posita & passim inuentꝰ. est
autem colore ferrugineus. Sedꝑ
batur cunferro adiunc t̾ eius fe¬
terit raptũ. Nam adeo app̃hen¬
de ferrũ. ut catenã faciat anuler
Vnde ⁊ eũ uulg. ferrũ uiuũ appellat
liquorem quoq uitri unt ferri tra¬
here creditur. Cuius tantauis e
ut refert beatissimꝰ augastinꝰ qđ
quidã eundem magnetom lapidem

Expanded text:
nouimus mirabilem ferri esse raptorem; quod cum uidi, uehementer inhorrui. Quippe cernebam a lapide ferreum anulum raptum adque suspensum; deinde tamquam ferro, quod rapuerat, uim dedisset suam communemque fecisset, idem anulus alteri admotus est eundemque suspendit, adque ut ille prior lapidi, sic alter anulus priori anulo cohaerebat; accessit eodem modo tertius, accesit et quartus, jamque sibi per mutua circulis nexis, non implicatorum intrinsecus, sed extrinsecus adhaerentium, quasi catena pependerat annulorumMagnes lapis Indicus ab inventore haerens, cum armenta idem Magnes pasceret, postea et passim inventus. Est autem colore ferrugineus, sed probatur cum ferro adjunctus ejus fecerit raptum. Nam adeo apprehendit ferrum, ut catenam faciat annulorum. Unde et eum vulgus ferrum vivum appellat.--2. Liquorem quoque vitri, ut ferrum, trahere creditur, cujus tanta vis est  ut refert beatissimus Augustinus quod quidam eumdem magnetem lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
Macorum. primus zord astres
rex bactricnorũ fuit.
Quemninus rex assyciorũ
suum abipss conditam indicus.
uoluminũ eius delarent
Hanc artem molaa pos scła
democritus amplia int. quando
et yppocrates medicinae disci
plinae effloruit. Apud asiyrios
autem magicie artes copiosic f
testante. lucano. Quis noscere
fibra ficcta queat : quisydat aues
quisfulgura cacli seru& assiria
scrutitur sidera cura
Itaq haec uinitas magicaro
artium extradictione angloꝵ
malorũ in toto territũ orbe
pluiã eli caluitꝰ ꝑ̃ quandam¬
e scientim fiturosũ & ꝑfis nor¬

Expanded text:
orum primus Zoroastres rex Bactrianorum fuit, quem Ninus rex Assyriorum suum ab ipso condita indiciis voluminum ejus declarentur. Hanc artem multa post saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates meplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testante Lucano6, 427: Quis noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quandam scientiam futurorum
Abbreviated transcription (Latin):
Magnus anũda Quando omia
sidera caeteris temporib num¬
risqi completis adsuũ loum
uelor dine reuertuntur. Quem
simo annifiniri uł ad impleri
dixerunt

Expanded text:
magnus dicitur, quo omnia sidera certis temporibus, numerisque completis, ad suum locum vel ordinem 12 revertuntur. Quem simo anno finiri, vel adimpleri dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Magilia Numiderum egrestiu
oblonga incuruis laterb tert
Quasi nauium carinae sant. Suero¬
tunde in micdũ furnorũ . & magelia
cucta quisi magurit. Quia magir
pumci noua uillam dicunt unadit itra

Expanded text:
dificia Numidarum agrestium oblonga, incurvis lateribus tecta, quasi navium carinae sunt, sive rotunda in modum furnorum. Et magalia dicta quasi magaria, quia 'magar' Punici novam villam dicunt, una littera
Abbreviated transcription (Latin):
aucem prestigiũ qđ erestriignt
acies oculorum. Aurus picine
arteri : grimꝰ ae druscis tra aiesse
dicit quidã stuges hic ex honoris
aruspicinã dictauit & postea
non comparuit. Nam dicie ftbu¬
losae arante quod arustico subito
hunc exglebis exiluisse & anis¬
piẽma clicresse. Quiadie et
mortuus ÷ quod libris romaris
extus qua lingua inꝑpric mu¬

Expanded text:
uod praestringat aciem oculorum. Aruspicinam artem primus Hetruscis tradidisse dicitur quidam Strages. Hic ex horis aruspicinam dictavit, et postea non apparuit. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico subito hunc ex glebis exiluisse, et aruspicinam dictasse, qua die et mortuus est. Quos libros Romani ex Hetrusca lingua in propriam mu
Abbreviated transcription (Latin):
uerem illud ꝑcastũ indomo
sua sumer&. et iacer in lecoi
suo quasi dor miens. tam̃ nul¬
lomodo potent excitari.
Post aliquos aute dies eum
uelut euigilas se dicebat.
& quesi sompnia nerrasse
quae passes :÷. Caballũ sesci¬
lic& fuccũ. atq onera int̃ alia

Expanded text:
um illud per caseum in domo sua sumeret, et jaceret in lecto suo quasi dormiens, qui tamen nullo modo poterat excitari. Post aliquot autem dies eum velut evigilasse dicebat, et quasi somnia narrasse quae passus est, caballum se scilicet factum, annonam inter alia
Abbreviated transcription (Latin):
rentia ÷ Luxuriosus ÷ solut̃ in uo¬
sũp tuosus qui omia ꝑ agit et quasi
picit. Luxuriosus÷ Victꝰ non ne¬
cessiru sed sũptuosi et onerosi ap¬
petens delicus aftluens in libi dine¬

Expanded text:
et inde luxuriosus -a -um, solutus in vosumptuosus qui omnia porro agit et quasi proicit; item luxuriosus est victus non necessarii sed sumptuosi et onerosi appetens, deliciis affluens; et in quac
Abbreviated transcription (Latin):
comanu. nec inirũ demagorũ
die mede ficiorũ artes. ut ae¬
tiam moy s̃ simillimis signis resis¬
terent. Uertentes uirgus india¬
cones. aquas iniãnguine. fertur
inbrstias. Legitur et desacrifitio
qđ carnales deosuo liceo immo¬
labant. exoͦ quicuriq sumerene
in bestiarũ formas cenuertebat¬

Expanded text:
m re. Nec mirum de magorum rodiere maleficiorum artes, ut etiam Mosi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in dracones, aquas in sanguinem, cum fein bestias. Legitur et de sacrificio, quod Arcades deo suo Liceo immolabant, ex quo quicunque sumerent, in bestiarum formas converte
Abbreviated transcription (Latin):
luttus colt. Rubiconduse
quod÷ croceus. Namerocũ. lutei co¬
lorist ut croceo hutata uelleraluto
ssebrlur Ipia substantia est lum̃¬
qđ aluce manat. iđ candor lucro
Sedhoc cõfundunt. auctores

Expanded text:
Luteus color rubicundus, quod est croceus; nam crocus lutei coest, ut: Croceo mutabit vellera lutoDei. Lux ipsa substantia est: lumen a luce manat, id est candor lucis: sed hoc confundunt auctores
Abbreviated transcription (Latin):
El ipsĩs lane tĩ. Quotiens in umbrã
terra lun incurrit. Nontnĩ sinim
lumen habere sed asole illuminari
putitꝰ. Vnde x ꝓddefectũ patitur
sunter ipsim̃ et solem um brit̃ rae
interutmat. Patitꝰ aut̃ hoc xuluno

Expanded text:
Eclipsis lunae est, quotiens in umbram terrae luna incurrit. Non enim suum lumen habere, sed a sole inluminari putatur, unde et defectum patitur si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Patitur autem hoc qu
Abbreviated transcription (Latin):
Idest quinquenniu quod quinto amo
dt̃ tondi ꝓpter olimpiadas aromans
Adhiue enim consules adhuccera
nondumerat. Est autẽ quinquen¬
nale tempꝰ. Ideo uero sic uocatum
eo qđ censũ ꝑ quin quenniũ inre¬

Expanded text:
id est quinquennium, quod quinto anno dicitur condi propter olympiadas a Romanis; adhuc enim consules, adhuc aera nondum erat. Est enim quinquennale tempus. Ideo vero sic vocatum, eo quod censu per quinquennium in re
Abbreviated transcription (Latin):
Mcbedonue in exordio abtria cio
regi. Emaciat nom̃erat Sed
macedo deacclonis mat nus
nepos. post qucm ibi eccepit prin¬
cipatũ inuitiuit uocabuliũ mache¬
doniã que suo nomine dixit. Est
autem confiniis aboriintt eoma¬
re. Amendiae achaie. aboccasi t¬
dalmatiae. Aseptemirione inisia
Patria alex andri magni tergio cu¬
aures uens argentiq optime.
Lupidem quem pranio uocant
isttguni. Mons olimpus in ea es
qui in excellenti uertice tantus
ccollitir. ut in cacumine eius
nec nubes necuenti sentiantur.
Hache dones. a nomine ematio¬
nis regis antea emati nuncipati
sunt : Postta mache dones isti a
machedono rege deucalionis ma¬
ternine pote

Expanded text:
Macedoniae in exordio ab Emathio rege Emathiae nomen erat, sed Macedo Deucalionis maternus nepos, postquam ibi accepit principatum, mutavit vocabulum Macedoniamque a suo nomine dixit. Est autem confinis ab oriente Aegeo mari, a meridie Achaiae, ab occasu Dalmatiae, a septentrione Moesiae; patria Alexandri Magni, et regio aureis venis argentique opima. Lapidem quem paeaniten vocant ista gignit. Mons Olympus in ea est, qui excellenti vertice tantus adtollitur ut in cacumine eius nec nubes nec venti sentiantur. Macedones a nomine Emathionis regis antea Emathii nuncupati sunt; postea Macedones dicti a Macedone rege, Deucalionis materno nepote
Abbreviated transcription (Latin):
dies appellatur. Nam et lunae
lux ÷ et siderũ et lucernarũ
et coruscationũ. Et quarum¬
tum q ferũ ita fulgentium
Sedille lux appollat᷑ dies. Cui
mex p̃cedenti. recedentiq
nox Nam et in sp̃e luncis aml¬
plis. inquarũ abdita lux ir¬
rumpere obpositã molem
nõ sinitur. Sunt itaq tene bre
quia lux nõ est ibi. Totũq l¬
lut spatiũ locus ÷ carens luce
Non tam̃ tales tenebre acce¬
perunt uocabulũ noctis. S&
succedunt Unde remouetꝰ
Luxuriem Vbtiẽ urgilius

Expanded text:
dies appellatur; nam et lunae lux est, et siderum, et lucernarum, et coruscationum, et quarumque rerum ita fulgentium: sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique nox. Nam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux irrumpere per oppositam molem non sinitur, sunt utique tenebrae; quia lux non est ibi, totumqlud spatium locus est carens luce; nec tamen tales tenebrae acceperunt uocabulum noctis, sed succedunt, unde remouetur lux
Abbreviated transcription (Latin):
minis iaminutionẽ habdicor
poris. Quando puices menstruad
facile puro aere dt qpspicuo col¬
ducta nebule taligantẽ facit.
Et sinon similiter totus ut pas eiꝰ
effulgett equalis uideri solet
cũplenus : luminis talis est mag¬
nitudinemi. Sed ꝑ umbram quan¬
Nam lumine suo ut uideatur
gent. Quia corpeius in orbem
diffuidit᷑ : sed uelut deficientẽ
portionis luce sinuac᷑. haba¬
& iam lunc pleraqi a sole distine¬
ponit. Namluna larga roris¬
t̃e asseritur. Deniq tumserenio
tunc largior ros dt arue ꝑ sun¬
dere. & pleriq: subaere quies¬
fuissent lunae eo plus humo¬
res se cipite quolegis se sen
nes meiguttis noctie. Defic̃¬

Expanded text:
minis imminutionem habet, non corporis, quando per vices menstruas facile puro aere atque peducta nebula caligantem facit, integer manet, etsi non similiter totus, ut pars ejus effulgeat. Et qualis videri solet cum plenus est luminis, talis est magnitudine: sed per umbram quamdam lumine suo viduatus gent; quia corpus ejus in orbem diffunditur, et velut deficiente portionis luce insinuatur. CAetiam pleraque a fratre distincponat; nam et ipsa luna larga roris asseritur. Denique cum serenior tunc largior ros fertur arva perfundere. Et plerique sub aere quiesfuissent lunae, eo plus humoris se capite collegisse sensnes mei guttis noctis.
Abbreviated transcription (Latin):
Lscima auis. Inde nom̃ sump¬
sit quia cantu suo significare:
sila diei surgentis exortum
.quasi lucinia eadem et acre¬
dula. Dequa cicero. inpgnos
acredule cantos. Dehac autẽ¬

Expanded text:
ia avis inde nomen sumpsit, quia cantu suo significare solet diei surgentis exortum, quasi lucinia. Eadem et acredula, de qua Cicero in Prognoacredula cantus. Ulula a
Abbreviated transcription (Latin):
Lunati sunt fieni asperrim
dict autem lupao. alipins de¬
tib quimae quales sunt.
unde &iam eorũ morsus uehe¬
menter obesc

Expanded text:
Lupata sunt freni asperrimi. Dicti autem lupata a lupinis dentibus, qui inaequales sunt, unde etiam eorum morsus vehementer obest
Abbreviated transcription (Latin):
Postea hoc nomiine solimathis¬
matici cuis artiscientiam Vngl¬
usqr ad ae uuanglium fuit
cõcessa. ut xpõ aedito nemo ysidr¬
exinde nemo natiuitatem
alicuius decaelo int̃preta¬
retꝰ. Horos copidicti quod cic¬
horas natiuitati bominu
secculant᷑ dissi mili et diuerso
facu. Dortilogisunt quisub
nomine sucte religionis ꝑ
cant. Diui nacionis scientiã
ꝓsicentꝰ aut quarũ cumq serip¬
turarũ inspectione. futura ꝓ¬
mictunt. Salisacores uocati s c̃
quia dumeis menbioꝵ quacũq
parte salierint. aliquid sibi
exinde ꝓsperũ siue triste signi deq¬
ficare p̃dicunt: Adbaec omia
ꝑtinent et ligaturae exetra¬
bilium remediorũ que ars me¬
dicorũ tomdep̃nat: Siue in
õcantationib siue in cartor¬
terib uł inquib cũq reb sus¬
pendendios atq ligandis. in
quib om̃ib ars demonũ est:
Ex quedã pestisera sociuȩ cate
hominũ. et angłoꝵ maloꝵ exor¬
ta. Unde cuncta uitanda
sune axpianc et om̃ipenit̾

Expanded text:
postea hoc nomine soli mathematici. 26. Cujus artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa, ut Christo edito nemo exinde nativitatem alicujus de coelo interpretaretur. 27. Horoscopi dicti, quod horas nativitatis hominum speculantur dissimili, et diverso fato. 28. Sortilegi sunt qui sub nomine cant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcumque scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecumque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste significare praedicunt. Ad haec omnia pertinent et ligaturae execrabilium remediorum, quae ars medicorum condemnat, sive in cantationibus, seu in characteribus, vel in quibuscunque rebus suspendendis atque ligandis, in quibus omnibus ars daemonum est ex quadam pestifera societate hominum, et angelorum malorum exorta. Unde cuncta vitanda sunt Christiano, et omni penitus
Abbreviated transcription (Latin):
Mictus Mlagis auetus gła.e
ẽromen tractam a sacris. quoticsemꝰ
thus aut uinum suꝑ inctimam funde¬
batur. Dicebatur macititꝰ ÷ taurus
uno łturȩ. hoc est cumulata est hos¬
ta & magis aucte¬

Expanded text:
Mactus, magis auctus gloria, et est nomen tractum a sacris. Quoties enim thus aut vinum super victimam fundebatur, dicebant: Mactus est taurus vino, vel thure, hoc est, cumulata est hostia, et magis auct
Abbreviated transcription (Latin):
Lunce amissi acrecepti lumi¬
nis uicib menstrua spatia
moderat que ideo obliquo
incedit tursũ & non recto
ut sol. Scilic& peincid&
incentrũ terrae. et frequo¬
terpatiat᷑ eglisim. Uicinus
÷ enĩ eiꝰ eirculus trae. Cres¬
cens autem oriente. corni¬
b aspectit. Decrescens. oc¬
cidentem merito. quia occa¬
sura et amissura est lumen
DE UICINITATE. LUNA AD
TERRAS¬
Lunc Terris uicinior est
quam sol. Inde et breuior¬
be celerius ꝑagit cursum
autem insolis cursum posuer.¬
itaq luna ꝑ tricennos dies dluo¬
denis uicib suũ cursum ꝑfici¬
breos aliquib dieb adicc¬
tis. Sedmromanos bis sexto¬
semel anqua driennio unius
diei adiettione celebrato.
Cuius aetia argiitis decruntis¬
damꝑ uidentiae. arte umẽ
quod gigniur alitur atq:
prescit Euam et defectis eius
Empatiunt᷑ elem̃ta & ꝓces¬
sueius̃q suerint lexi nantut
cu nulant ut animantium¬

Expanded text:
Luna amissi ac recepti luminis vicibus menstrua spatia moderat. Quae ideo obliquo incedit cursu et non recto, ut sol, scilicet ne incidat in centrum terrae et frequenter patiatur eclipsim. Vicinus est enim eius circulus terrae. Crescens autem orientem cornibus spectat, decrescens occidentem: merito, quia occasura et amissura est lumen. § 57 De vicinitate lunae ad terrasLuna terris vicinior est quam sol. Inde et breviori orbe celerius peragit cursum autem in solis cursu posuera: luna per tricenos dies duodenis uicibus suum cursum iHebraeos aliquibus diebus adiectis, sesemel in quadriennio unius diei adjectione celebrato. Cujus etiam augmentis decrementisdam Providentiae arte, omne quod gignitur, alitur atque crescit. Nam et defectui ejus compatiuntur elementa, et processu ejus quae fuerint exinanita cumulant
Abbreviated transcription (Latin):
dib:. Itaqnon exx splendore tan¬
timedo seed momȩ utilitate gra uirs
lucs ꝓbatur. Vnde et dis credo
sit. inter lucem & tenebras
ut separet adlucis natura. ate urg¬
nebre nichil in de ant᷑ int̃se

Expanded text:
. Itaque non in splendore tantummodo, sed in omni utilitate gratia lucis probatur. Unde et discretio fit inter lucem et tenebras; ut separata lucis natura atque tenebrarum, nihil videatur intra se
Abbreviated transcription (Latin):
f̃it. sed obumbrat. Nec diminutionẽ
sentit corporis sedd obiecta obui¬
brantistrae casũ patit̾ luminis
lunci distit isole. ut ꝑmedã terram
siquid diretum traiciat᷑ contingere
posuit solem suꝑt̾ram. Lunã autẽ
suꝑ t̾ram. Et quiausq: adiuntte
Adeo euenit Nonnum quã ut solis
radu obicientes emole terrae ut
decima luna eo usq quam diucentru
atq imbra obstantis t̃iae exrot
udeat qi solem uela sõle uideatus:
Confeat ergo lunam ex solis radus.
lum̃ accipere. Et dum obiec tut̃ rie
solem non aspexerie : tunc lum̃
amittere. Namdicunt stoici omem
tertã mortib daudi querũ umbra
fertur. lunc sabito Nonparereo
Aode eclucanꝰ im phebe toto sratre
ctit ed der& erbena t̃ram subito

Expanded text:
it, sed obumbratur, nec diminutionem sentit corporis, sed objectu obumbrantis terrae casum patitur luminis. distat a sole, ut per mediam terram si quid directum trajiciatur, contingere possit solem sub terram, lunam autem supra terram; et quia usque ad lunarem ideo evenit nonnunquam ut solis radii, objiciente se mole terrae vel decima luna, quousque centrum atque umbram obstantis terrae exeat, videatque solem vel a sole videatur. Constat ergo lunam ex solis radiis lumen accipere, et dum objectu terrae solem non aspexerit, tunc lumen amittere. Nam dicunt stoici omnem terram montibus claudi, quorum umbra fertur luna subito non apparere. Unde Lucanus: Jam Phoebe totum fratri cum redderet orbem, Terrarum subita
Abbreviated transcription (Latin):
De quo rustici diunt. Votem ho¬
munem ꝑdere. sid lupꝰ priorni¬
derit. Vnde et subito tatemu
dicitur lup̃ infebala Certi:
sise p̃uisum senserit deponitre¬
ritatis audatia. Lupitoco
anno non amplius quamdies.
duodecim coeunt fam̃ diupor¬
tant. Et post longu renadia muluos
deuorant. Eipos ethiopta

Expanded text:
De quo rustici aiunt, vocem hominem perdere, si eum lupus prior viderit. Unde et subito tacenti dicitur, lupus est in fabula. Certe si se praevisum senserit, deponit ferocitatis audaciam. Lupi toto anno non amplius quam dies duodecim coeunt. Famem diu portant, et post longa jejunia multum devorant. Lupos Aethiopia
Abbreviated transcription (Latin):
antur oub circapasto ralis uti¬
santur casas halitacule dorieru
intrare non audent. Sonã canuro
absentia aut desidiam pascoris.
explorant. Oinumqut tur inua¬
dune ut cito eat uinguler stra
acrapaces. idemq natiri corporio
rigidicres. ut secile nom possint.¬
teruicem inelectere impetum
quodam suo ferant᷑ et ideo sept¬
luduntur. Tum p̃terea s̃ quidem
priores homineti uderint uocẽ
eius. quadamnaturae .iii. ferunit̃
erpere. Siautem homo prius tos
uiderie exigitre memoratur

Expanded text:
diantur ouilibus, circa pastorales uersantur casas, habitacula domorum intrare non audent, somnum canum, absentiam aut desidiam pastoris explorant, ouium guttur inuadunt, ut cito strangulent. feri et rapaces idemque natura corporis rigidiores, ut se facile non possintt inflectere, impetu quodam suo feruntur, et ideo se palliantur. Tunc praeterea, si quem priores hominem viderint, vocem ejus quadam naturae vi feruntur eripere. Si autem homo prius eos viderit, exagitasse memoratur
Abbreviated transcription (Latin):
Luscus dict̃ quodluce expart
sciat. sicut lusciuosus qui ues¬
peri nichil uida.
Luscos. Codites dixert an¬
tiqui. unde et ciclopas coditer
legimꝰ dictos quod unũ oculũ
hab uisse ꝑbibentur

Expanded text:
Luscus, quod lucem ex parte sciat, sicut luscitiosus, qui vesperi nihil videt. Luscos coclites dixerunt antiqui, unde et Cyclopas Coclites legimus dictos, quod unum oculum habuisse perhibentur
Abbreviated transcription (Latin):
pars candens ap̾ponatur oculio
etnicbil obscurũ alterius partis
conuertero. Incipit obscaritas
epparete et candor minui. Donto
iterũ ad cornua redent. Acsicttus
tandor ab oculis auertatur. Et¬
sola iterũ obscura ille parspossit
uideri qđ fieri dicuot. Quamlu¬
iũlunae uidet᷑ creicere usq ad
quinẽ decimã. Et rursus usq
adericesimaminin. et redireo
ai cornua clonee penit᷑ nichil
incalucis appareat. At contra¬

Expanded text:
pars candens apponatur oculis pars candens apponatur oculis et nihil obscurae alterius partis conuertere. incipit obscuritas apparere et candor minui, donec iterum ad cornua redeat et postremo totus ab oculis auertatur ac rursus obscura. illa pars sola possit uideri. quod fieri dicunt, cum lumen lunae uidetur crescere usque ad quintam decimam, et rursus usque ad tricensimam minui et redire ad cornua, donec penitus nihil in ea lucis appareat. secun
Abbreviated transcription (Latin):
de luaiue lupae
Lonim. Qnidam pbilosopbi dicunt ꝓpti¬
uri lumen habere. Globiq tius un am
pertem ee lucifliam. aliam aero olis¬
curam. Et paulatimse uertendo di¬
uersũ formas efficere. Alii e con¬
tr aiunt. Luna nonsũ um lumen
babere sed solis radus illuminari.
Vnde eglosin patitur sunt̃ ip sam
et solem umbra terrae se int̃ ponat.
Item sẽs augustiñ inpsal mide cimi
rxpositione sic ait. Quaeritur in¬
quit unde habtat lum̃ luna. Duȩ
sint harũ uerax dubiũ arbitror¬
eius dimidiũ lucert. dimidium
autem obscurũ eẽ. Et dũ mouet᷑
incirculosuo eandẽ parte qualuc&
liulatim adterras cõuerti ut uide¬
t a nobis possit. & id coprius
qͣ s̃ corniculatũ apparere. nam
e sisermes pilam ex dimidiam par¬
ten canidam et ex dimidia obs¬
curam. Si eam partem que obscura
e coram oculis habeas. Nichil can¬
ddoris uidebis. & cum taeperis il¬
lam candidã partem paula tim
luti cornua candoris uide bis
Debire sensim crescit. Donec totit

Expanded text:
De lumine lunae. 1. Lunam quidam philosophi dicunt proprium lumen habere, globique ejus unam partem esse lucifluam, aliam vero obscuram, et paulatim se vertendo diversas formas efficere. Alii e contra aiunt lunam non suum lumen habere, sed solis radiis illuminari. Unde et eclipsim patitur, si inter ipsam et solem umbra terrae se interponat.tus Augustinus in Psalmi decimi expositione: « Quaeritur, inquit, unde habet luna lumen. Duae sit harum verax, dubium fertureius dimidium lucere, dimidium autem obscurum esse; dum autem mouetur in circulo suo, eandem partem, qua lucet, paulatim ad terras conuerti, ut uideri a nobis possit, et ideo prius quasi corniculatam apparere. nam et si facias pilam ex dimidia parte candidam et dimidiam obscuram, si eam partem, qua obscura est, ante oculos habeas, nihil candoris uides, et cum coeperis illam candidam partem ad oculos  primo cornua candoris uidebis, deinde paulatim crescit, donec tota
Abbreviated transcription (Latin):
Lunadictit. Quasĩ lucina ablatte
medat sillaba. dequa uirgilius.
Castafirue lucina. Sẽpsit aptomi
nomen ꝑ dieiuationem a solis luct
et quod ꝑbea lumo excipiati
Accoptum q reddit

Expanded text:
Luna dicta quasi Lucina, ablata media syllaba, de qua Virgilius: Casta fave Lucina. Sumpsit autem nomen per derivationem a solis luce, eo quod ab eo lumen accipiat, acceptum reddat
Abbreviated transcription (Latin):
Lucerna. A lucimodieta ÷
Vnde itbre iis at  .lu. Vt persus, Dispo¬
sit: pinguer nebulati uomuere lucernae.
Sienim a lucie diceretur. nonstaret᷑ uersus.
mut tirendela lucer nue

Expanded text:
Lucerna a lychno dicta est; unde et brevis est lu, ut Persius5, 181: Dispositae pinguem nebulam vomuere lucernae. Si enim a luce diceretur, non staret versus. m cicindela lucernae
Abbreviated transcription (Latin):
Ludices Aluitdis idest chea¬
tris. Vocates quidom exstimem
Cum enĩ egrediebantur deludi
ꝓfibulo: Iuuenes eerũ uł amento
tegebant capet et faciem quia
sol& erabescere quilupanor

Expanded text:
Ludices a ludis, id est theatris, vocatos quidam existimant: quum enim egrediebantur de ludi prostibulo iuvenes, horum velamento tegebant caput et faciem; quia solet erubescere qui lupanar
Abbreviated transcription (Latin):
Lo quacitas. effusa et incondita
temeritas locutionis unde
& salugtius. loquax magis quã
fecundus. Et cyaero. humclo¬
quacem esse habitum Numquã
dissertum

Expanded text:
 est, effusa et incondita temeritas, loquacium. Vnde et Sallustius: «Loquax magis quam facundus». Et Cicero: «Hunc loquacem esse habitum, numquam disertum
Abbreviated transcription (Latin):
Lncuss Denĩtus arborũ solo
lucem detra his tropo antifrasin eũ.
Q uod nõliceat. Siue aluce qđ in eũ
iucebant. funalia uł cierei ꝓptĩr
nemerũ tenebras

Expanded text:
st densitas arborum solo lucem detrahens, tropo antifrasi, eo quod non luceat; sive a luce, quod in eo lucebant funalia sive cerei propter nemorum tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
Quodꝑ lunae cursum comitetur
tos insidia demonum. Idem etbar¬
bati ipse est et morb comitialis¬
me lan coligo liumore quoriens De¬
exuberauerie ec adcie rebrtm
conuersus fuerit. haec pisiio et

Expanded text:
quod per lunae cursum comitetur eos insidia daemonum. Item et larvatici. Ipse est et morbus comitialismelancholico humore, quotiens exuberaverit et ad cerebrum conversus fuerit. Haec passio et
Abbreviated transcription (Latin):
Solenĩ illi loco superior.
binc turnit ut quando sub
illo ÷ pirte superiore luco¬
at. Inferiore uero quam
parte quam habet adtra
incipiens aconib. sicq pau¬
latim sole longius discedeo¬
te parsomis subterior in¬
luminatur. Donec efficiatup
sole occidente orit᷑. ut quis¬
quis ocridente solẽ obserua¬
uerit cũ eũ caeperit nõ uide¬
ire. Conuersus ad orientem
lunam surgere uideat At¬
quinde egilia parte tumet
taeperit ꝓpinquare. illam
partem adnos cõuertere
quanon illus trat᷑. donec ad
cornuaredeat. Atq inde
omĩno nõ appar&e quia tunc
pars illa quae illus tratur
sursum est ad caelũ. ad t̃rã
uero ill quaradiare sol
nõ potest. Nam et post di
midiũ mensẽoi cũ caeperit
exilio semi circulo ꝓpin¬
quare soli quanto magis su¬
periore partẽ illustratur
tantomagis ab ea pirte
quam terris auerte. non
potest teciperꝗ tadios solis
& ꝓpterea uulet᷑ de crescer
Illud tcertemanifeitum est a
cuiuis aduertenti stcile cogi¬

Expanded text:
Sol enim illi loco superior est. Hinc evenit ut quando sub illo est, parte superiore luceat, inferiore vero, quam parte, quam habet ad terram, incipiens a cornibus. Sicque paulatim, sole longius discedente, pars omnis subterior illuminatur, donec efficiatur sole occidente oritur, ut quisquis occidentem solem observaverit, cum eum coeperit non videre, conversus ad Orientem, lunam surgere videat; atque inde ex alia parte cum ei coeperit propinquare, illam partem ad nos convertere, qua non illustratur, donec ad cornua redeat atque inde omnino non appareat; quia tunc pars illa quae illustratur, sursum est ad coelum, ad terram autem illa quam radiare sol non potest. Ergo et midium autem mensem, cum coeperit ex alio semicirculo propinquare soli, quanto magis superiore parte illustratur, tanto magis 31 ab ea parte quam terris avertit, non potest excipere radios solis, et propterea videtur decrescere. 4. Illud certe manifestum est, et cuilibet advertenti facile cog
Abbreviated transcription (Latin):
Lucifer dictus eo qđ int̃ omia sdet
plu luce ferat. Est auteri auis ex
splendor eolis aclimat istellatut aular
uocintur. Qued intiodum iube. pradiipsa
extendartur. fertur uuteto quod he¬

Expanded text:
Lucifer dictus eo quod inter omnia sidera plus lucem ferat; est autem unus ex psplendor solis ac lunae et stellarum iubar vocatur, quod in modum iubae radii ipsorum extendantur. Vesperu
Abbreviated transcription (Latin):
Locꝰ amaenꝰ ubimultae
arbores funit¬
Lucus dictꝰ Catt antipiasin quia
cars lucem ꝑrimim nemorũ ubat¬
dr̃ Lucus ÷ densi tus arborum septus solo
lucem de trahens. potest et a collo cendo
crebris luminib di que ibi ꝓptrrelis¬
nem gentiliuri tultumꝙ fiebant.

Expanded text:
locus amoenus, ubi multae arbores suntlucus per catachresin, quia caret luce prae nimia nemorum umbra densis arboribus septus, solis lucem detrahens. Potest et a conlucendo crebris luminibus dici, quae ibi propter religionem gentilium, cultumque fiebant.
Abbreviated transcription (Latin):
Uidcit ergo ertucios et deret tumra¬
tionis e̾e nõi infirmaitatis. Num¬
quã enim tuntã rerũ mnutatione
daret tui prestantem uirtutem ha
soleremutari. Sedui iditanoms
lunaris quadam fiert uiclertia.
adeius om̃s ertus intexeret nu¬
bib caelũ et pluuiae funderent.
DEFORMIS LUNAE
Pima sigura lunac bicornist stu
Sda sextilis nti¬
⁊ lertia. Dimidia ita
Quitta plena ita
Quinta uerũ dimidia exmaiot
Sexuntarĩ sec tilisite
Septima iteruseinis et uicesima
setunda serris in suc erbe medi¬
acsunt caetere ꝓportionales
Itterluntum lunac eit tem¬
pus illud. int defcientẽ et
pias centem lonam. Est unt
Quae ideo tunc uideri nõ po¬
test quia soli toniunata obs¬
turatur. sed eodem mom̃to
renas̃ cens. paulatim abeo re¬
cedentb uidetur:
DECURSU LUNAE

Expanded text:
uidemus ergo ortum eius et defectum rationis esse, non infirmitatis. numquam enim tantam rerum mutationem - daret, nisi praestantem uirtutem habsolere mutari, sed si id mutationis lunaris quadam fieret uiolentia, ad omnes eius ortus intexeretur nubibus caelum, pluuiae funderentur. dPrima figura lunae bicornis est, secunda sectilis, tertia dimidia, quarta plena, quinta iterum dimidia ex majore, sexta iterum sectilis, Septima iterum semis et vicesima secunda semis in suo orbe mediae sunt; caeterae proportionales unae est tempus illud inter deficientem et nascentem lunam. Est autem Quae ideo tunc videri non potest, quia soli coniuncta obscuratur; sed eodem momento renascens paulatim ab eo recedendo videtur. De cursu lunae
Abbreviated transcription (Latin):
fuissae matronam nobilem
ueteremq: romanom pudici¬
ciam magnis efferunt laudib
huius corpore cum uolentes
oppresso tar quinii regis filius
libidinosae potitus eet illa
scelus in ꝓbissime iuuenis marito
coalitino et ppinquo bruto
uiris darisũmis acfortissimis
indicauit. eosq adumc dictam
constrincxit. De inde fedi inse

Expanded text:
e, matronam nobilem ueteremque Romanam, pudicitiae magnis efferunt laudibus. Huius corpore cum uiolenter obpresso Tarquinii regis filius libidinose potitus esset, illa scelus inprobissimi iuuenis marito Collatino et propinquo Bruto, uiris clarissimis et fortissimis, indicauit eosque ad uindictam constrinxit
Abbreviated transcription (Latin):
Lac tatio. Ala terũ conplexu¬
uocrt quib cõmincertintes
inmitent. Quigrita atellatio
oa brethe uocantur.
Locus autem luc titionis pales
tradicitur. Paliserã autem
ũ dicunt. Scilicet quod inluc tando
cum melius arripiant fere qua¬
tiant. Ioq apud gretos ΠaAyp
uocatur. quidã opintintur ar¬
em luctintium insorũ conten¬
tione monstratie nũq int̃ eaa¬
teras feras cossolos et engi con¬
gressõs et subsidere teleriter
hac reuerti & todo manib
ture mancem. modo cõplexu
re sese morȩ lũctantiũ.

Expanded text:
Luctatio a laterum complexu, quibus comminus certantes innituntur, qui greca appellatione athlete vocantur: locus autem luctationis palestra dicitur. Palestram autem tam dicunt, scilicet quod in luctando, cum medios arripiant, fere quatiant; idque apud Grecos pallin vocatur. Quidam opinantur artem luctandi ursorum contentione monstratam. Namque inter ceteras feras, eos solos et erigi congressos et subsidere celeriter ac reverti; et modo manibus tentare invicem, modo complexu abigere sese, more luctantium.
Abbreviated transcription (Latin):
ludis gerantur aut inscenis ludo¬
rum origo sic tradic̃ lidos exc
sia transitenes inetruria consedis¬
se duce tẏ reno quisrĩ suo tesser
regnũ. Contentione ignur ine¬
truria. inter casteros ritus suꝑ¬
scitionum suarum spectacula
quoq religionis nomine bn stitu¬
erunt. inde romani arcessitos
artisices mutuatisunt: Sinde
ludia lides ucatisunt. Vgrro
autem dicit. lũdos alusa uogito
quod untenes ꝑ dies festos sole¬
bant ludi exultationeppłm de¬
lecttre. Vnde et eũ lusum
iuuenũ & dieb festis et templic
ob honorem liberi patris. Vbhoc
despiciendã ett criginis macula rł
Reb onum exiotimes qđ initium Gcen
amalo aiecepit. ludis qutemn
aut gimiicus est. aut cit censi

Expanded text:
ludis gerantur aut in cenis. Ludorum origo sic traditur: Lydios ex Asia transvenas in Etruria consedisse duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur in Etruria inter ceteros ritus superstitionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituerunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuati sunt; et inde ludi a Lydis vocati sunt. Varro autem dicit ludos a luso vocatos, quod iuvenes per dies festos solebant ludi exultatione populum delectare. Unde et eum lusum iuvenum et diebus festis et templis ob honorem Liberi patris. Ob hoc dispicienda est originis macula, ne bonum aestimes quod initium a malo accepit. Ludus autem aut gymnicus est, aut circensi
Abbreviated transcription (Latin):
tollecto regianis tinusq hoc cupa¬
uerit latitudine in noxium primũ
sertue habitatulo. Nȩc siuctus inbos¬
pitli incursione depascitur. Nisi
signum diuinae p̃ceptionis accepo¬
eit & enin sicut in exodo legim si
nem exequitur piac minis tra in¬
dece Hanc guoqauis deuorat
Cin aui ereatur in explebilm dedit
deuorandi natiram. ut insã ⁊ abili
pas cuclagum quam p̃dixim possit

Expanded text:
conferto regionis cuiusque occupauerit latitudinem, innoxio primum feriatur habitaculo nec fructus inhospitali incursione depascitur, nisi diuinae signum praeceptionis acceperit. etenim sicut in Exodo legimus, nis exequitur piae ministra uindictae. hanc quoque auis deuorat cui creator inexplebilem dedit deuorandi naturam, ut insatiabili pastu plagam quam supra diximus possit
Abbreviated transcription (Latin):
caior Functi M beo quod stngatur
officio honore aliquodicti. hinc
& defictes mostuos dicimus. qui
compleuerunt uitat officia mhil
enim iam faciunt.¬

Expanded text:
 Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt.