comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. Damnemꝰ qđ fecimꝰ: ut ille qd
coronet ñ qđ damnet inueniat. Nũqͥd
aũ ⁊ hoc nͣ ꝑtinet ad laude᷑ dĩ: qnͣ cõn¬
fiteris peccata tua: Imino uͦ maxime
ꝑtinet ad laudẽ dĩ. Quare maxime ꝑ¬
tinet ad laudẽ dĩ: quia tanto ampliꝰ lau
re itaq peccata tua: quo magis desꝑabas
de te ꝓpt̃ iniquitates tuas. Tanto enim
maior laus eͣ ignoscentis: quanto maice
exaggeratio peccata confitentis. Non gͦ
iã confessionẽ hic intelligimꝰ qua confi¬
tem᷑ peccata nr̃a. E hoc ad laudẽ cantici
fessione : ⁊ in psalmis iubilemꝰ ei. Iam
diximꝰ qͥd sit iubilare. Repetitũ ẽ: ut
confirmet᷑ in faciendo. Ipsa repetitio: ex¬
hortatio ẽ. Non enĩ iã obliti sumꝰ: ut iã
moneri nos uelimꝰ quȩ dicta sint suꝑius.
ut inbilemꝰ. S plerũq in affecꝰtu ani¬
mi repetit᷑ u̾bũ qd̾ notũ erat: ñ ut in¬
notescat. s ut ipsa repetitio faciat con¬
firmationẽ. Repetit᷑ enĩ. ad intelligendũ

Expanded text:
ille quod coronet, non quod damnet, inveniat. Numquid autem et hoc non pertinet ad laudem Dei, quando confiteris peccata tua? Imo vero maxime pertinet ad laudem Dei. Quare maxime pertinet ad laudem Dei? Quia tanto amplius laure itaque peccata tua, quo magis desperabas de te propter iniquitates tuas. Tanto enim major laus est ignoscentis, quanto major exaggeratio est peccata confitentis. Non erghanc confessionem hic intelligimus, qua confitemur peccata nostra: et hoc ad laudem cantici nfessione.» 5. «Et in psalmis jubilemus illi.» Jam diximus quid sit jubilare; repetitum est, ut confirmetur in faciendo: ipsa repetitio exhortatio est. Non enim jam obliti sumus, ut jam moneri nos velimus, quae dicta sint superius, ut jubilemus: sed plerumque in affectu animi repetitur verbum quod notum erat, non ut innotescat, sed ut ipsa repetitio faciat confirmationem; repetitur enim ad intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
t̾reri: ñ relinquet᷑ qd̾ ñ destruatur.
Capides enĩ ad fabricã nouã quȩ edi¬
ficat᷑ post captiuitatẽ sic colligunt᷑.¬
⁊ sic illos caritas in unitate constͥn¬
git. ut ñ sit lapis suꝑ lapidẽ. s unꝰ
lapis sint om̃s lapides. Ne miremini
innouatio caritatis. Ad illã strucꝰturã
nos conpingit apłs. & illa unitate
nos constrictos cõpaginat dicens. Suf¬
ferentes inuicẽ in dilecꝰtione: studentes
seruare unitatẽ sp̃c in uincło pacis.
Ubi unitas speͣ: unꝰ lapis: s unꝰ de multis

Expanded text:
etur qui non destruetur.» Lapides enim ad fabricam novam, quae aedificatur post captivitatem, sic colliguntur, et sic illos charitas in unitate constringit, ut non sit lapis super lapidem, sed unus lapis sint omnes lapides. Ne miremini: innovatio charitatis. Ad ipsam structuram nos compinginos constrictos compaginat, dicens: «Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus, in vinculo pacis» . Ubi unitas Spiritus, unus lapis; sed unus
Abbreviated transcription (Latin):
cantatur. Ipsũ cantare edificare ẽ. s si
ñ uetꝰ cantet. Hetꝰ cantat cupiditas. car¬
nis: nouũ cantat dĩ caritas. Quicqͥd can¬
taueris de cupiditate: cantas. Et si ñ¬
sonant in ore u̾ba cantici noui: ñ est
speciosa laus in ore peccatoris. Meliꝰ ẽ
ut nouus taceas. qͣm ut uetꝰ cantes. qͥa
si fueris nouus ⁊ tacueris. auribꝰ homi¬
nũ ñ sonat. nã oor tuũ nͣ taceat can¬
ticũ nouũ. ⁊ ꝑuenit ad aures dĩ qui
te fecit homine̾ nouuͣ. Diligis. ⁊ taces.
dilectio ipsa uox ẽ ad dm̃: ⁊ ipsa dilec¬
tio canticũ nouu. Audi qr canticũ no¬
ut uos inuicẽ diligatis. Omis gͦ t̾ra

Expanded text:
cantat: ipsum cantare, aedificare est; sed si cantat: ipsum cantare, aedificare est; sed si non vetus cantet. Vetus cantat cupiditas carnis: novum cantat charitas Dei. Quidquid cantaveris de cupiditate, vetus cantas; etsi sonant in ore verba cantici novi, non est speciosa laus in ore peccatoris . Melius est ut novus taceas, quam ut vetus cantes; quia si fueris novus, et tacueris, auribus hominum non sonat: nam cor tuum non tacet canticum novum; et pervenit ad aures Dei, qui te fecit hominem novum. Diligis, et taces: dilectio ipsa vox est ad Deum, et ipsa dilectio canticum novum est. Audi quia canticum nout vos invicem diligatis» . Om
Abbreviated transcription (Latin):
trabes imponerent᷑. quȩ colũne erige¬
rent᷑. Nicħ hoꝵ cantat. ⁊ si aliud aliqͥd.
ñ gͦ consonat psalmꝰ titulo suo: ⁊ aliud
portat in fronte. aliud in uoce. mmmo
nichil aliud. s intellecꝰtores querit.
Loquit᷑ enĩ de ȩdificatione domꝰ. Om̃s
lapides ipsiꝰ domꝰ intelligant qd canta¬
rt̃ Edificat᷑ enĩ domꝰ. dõ. ñ illo loco uͥ
edificaut salomon. Ecaficauit enim
tẽplũ. ⁊ de ipso tẽplo audistis mͦ quȩ
dixerit dñs. cũ sra tẽpli ⁊ moles in¬
gentes admirarent᷑ discipłi indicaue¬
rt̃᷑ ddño admirationẽ ⁊ stupore̾ suũ. &
dñs illis. Am̃ dico uob̃. ñ relinquetur
hic lapis suꝑ lapidẽ. qͥ ñ destruet᷑. Non
tał domꝰ ȩdificat᷑. Nã uidete uͥ edifica¬
tur qr ñ uno loco aliqua in parte.
Sic eniͣ incipit.
antate. dño canticũ nouũ. canta¬
te dño omis tͣra. Si canticũ nouũ
cantat omis t̾ra: sic edificat᷑ cũ

Expanded text:
trabes imponerentur, quae columnae erigetrabes imponerentur, quae columnae erigerentur. Nihil horum cantat: et si aliud aliquid, non ergo consonat Psalmus titulo suo, et aliud portat in fronte, aliud in voce? Imo nihil aliud, sed intellectores quaerit. Loquitur enim de aedificatione domus. Omnes lapides ipsius domus intelligant quod cantarunt. Aedificatur enim domus Deo, non illo loco ubi aedificavit Salomon. Aedificavit enim templum : et de ipso templo audistis modo quae dixerit Dominus. Cum saxa templi et moles ingentes admirarentur discipuli, indicaverunt Domino admirationem et stuporem suum; et Dominus illis: «Amen dico vobis, non relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruetur» . Non talis aedificatur domus. Nam videte ubi aedificatur, quia non uno loco, aliqua in parte. Sic enim incipit: 2. «Cantate Domino canticum novum, cantate Domino omnis terra.» Si canticum novum cantat omnis terra; sic aedificatur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ns fr̃ õs seuerus adhuc
differt lȩtitiã nr̃am de ser¬
Sinone quẽ nob̃ debet. Nã
qd̾ debitor teneat᷑ agnoscit.
Om̃s enĩ eccłias quacũq tran¬
sitũ. fecit. lȩtificauit dñs ꝑ os
ipsius. Multomagis gͦ ista lȩ¬
tificanda ẽ de qua oȩt̾is eũ dñs ꝓpaga¬
uit. S qͥd facturi sumꝰ. nͥ ut seruiamꝰ
uoluntati ipsiꝰ: Differre illũ tam̃ dixi.
frẽs ñ fraudare. Itaq tenete debito¬
rẽ : nec dimittatis nͥ cũ soluerit. Aduer¬
tat itaq caritas ur̃a. ⁊ qͣntũ donat
dñs de isto psalmo dicamꝰ aliqͥd. Qd̾ qͥdẽ
iã nostis: s dulcis ẽ cõmemoratio ueri¬
tatis. forte cũ ꝓnuntiaret᷑ titulus eiꝰ.
cũ admiratione aliqͥ audiert. Inseribi¬
t᷑ enĩ titulus psalmi. quando domus
edificabat᷑ post captiuitate̾. hoc ti¬
tulo pͣdicto. iã in ipso textu psalmi
expectabat᷑ fortasse qͥ lapides p̃cide¬
rent᷑ de montibꝰ. quȩ moles abstrahe¬
rent᷑. quȩ fundam̃ta iacerent᷑. quȩ

Expanded text:
 meus Severus adhuc differt laetitiam nostram de sermone quem nobis debet: nam quod debitor teneatur, agnoscit. Omnes enim Ecclesias quacumque transitum fecit, laetificavit Dominus per os ipsius: multo magis ergo ista laetificanda est, de qua caeteris eum Dominus propagavit. Sed quid facturi sumus, nisi ut serviamus voluntati ipsius? Differre illum tamen dixi, fratres, non fraudare. Itaque tenete debitorem, nec dimittatis, nisi cum solverit. Advertat itaque Charitas vestra: quantum donat Dominus, de isto psalmo dicamus aliquid quod quidem jam nostis; sed dulcis est commemoratio veritatis. Forte cum pronuntiaretur titulus ejus, cum admiratione aliqui audierunt. Inscribitur enim titulus Psalmi: «Quando domus aedificabatur post captivitatem.» Hoc titulo praedicto, jam in ipso textu Psalmi exspectabatis fortasse qui lapides praeciderentur de montibus, quae moles attraherentur, quae fundamenta jacerentur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃: ł seipsũ. Non enĩ habet maior ẽ ꝑ
quẽ iuret. ꝑ seipsũ confirmat ꝓmissa
sua. ꝑ seipsũ confirmat minas suas. lle¬
mo dicat in corde suo. uerũ ẽ qd pro¬
mittit. falsũ ẽ qd̾ minat᷑. Sic̃ uerũ ẽ
qd̃ ꝓmittit. sic certũ eͣ qđ minat᷑. Tam
certus debes eẽ de requie: de felicitate:
de etͣnitate: de immortalitate si fece¬
ris p̃cepta ipsius. quã certꝰ ẽẽ debes de
interitu. de ardore ignis etͣni. de dã¬
natione cũ diabolo si cqͣtempseris pre¬
cepta eiꝰ. Iurauit gͦ illis in ira sua. ne
intrent in requiẽ ipsiꝰ: &. tam̃ oportet
aliquos intrare in requiẽ ipsuis. Non
enĩ nulli dubitat᷑ requies ipsiꝰ. Illis gͦ
reꝑbatis. nos intrabimꝰ. qr ⁊ si aliqui
ex ramis fracꝰti st̃ ꝓpt dissimilitudinẽ
⁊ infidelitatẽ: nos ꝓpt̾ fide̾ ⁊ humili¬
tate᷑ inserem᷑. Nos gͣ intremꝰ in requiẽ
eiꝰ. Unde. aũ intrart᷑. illi qui intrart᷑:
Illi qͥ elecꝰti st̃ qͥ ñ corde obdurato resti¬

Expanded text:
semetipsum: non enim habet majorem per quem juret . Per semetipsum confirmat promissa sua, per semetipsum confirmat minas suas. Nemo dicat in corde suo: Verum est quod promittit; falsum est quod minatur. Sicut verum est quod promittit, sic certum est quod minatur. Tam certus esse debes de requie, de felicitate, de aeternitate, de immortalitate, si feceris praecepta ipsius, quam certus esse debes de interitu, de ardore ignis aeterni, de damnatione cum diabolo, si contempseris praecepta ejus. Juravit ergo illis in ira sua, ne intrent in requiem ipsius: et tamen oportet aliquos intrare in requiem ipsius; non enim nulli dabitur requies ipsius. Illis ergo reprobatis, nos intrabimus: quia etsi aliqui ex ramis fracti sunt propter dissimilitudinem et infidelitatem, nos propter fidem et humilitatem inseremur . Nos ergo intremus in requiem ejus. Unde autem intrarunt illi qui intrarunt, illi qui electi sunt, qui non corde obdurato resti
Abbreviated transcription (Latin):
chra sua ut uenirent ad dm̃ isrł. quos
ipse ds̃ isrł de egypto ꝑ mare rubrum
duxit. in quo mimicos eoꝵ consequentes
oꝑuit: qͦs in desertũ eduxit. manna
pauit. nũquã uirgã suã ab eoꝵ discipli¬
na tulit. nũquã beneficia miscdie sub¬
traxit: ipsi debent deserere dm̃i suum.
cũ gentes uenerint ad dm̃ suũꝰ Ubi
exacerbauert̃ me. Ante illos miracła
in manu moysi faciebã: ⁊ ipsi magis
magisq corda obdurabant. Quadrigĩ

Expanded text:
cra sua, ut venirent ad Deum Israel; quos cra sua, ut venirent ad Deum Israel; quos ipse Deus Israel de Aegypto per mare rubrum duxit, in quo inimicos eorum consequentes operuit ; quos in desertum eduxit, manna pavit , nunquam virgam suam ab eorum disciplina tulit, nunquam beneficia misericordiae subtraxit; ipsi debent deserere Deum suum, cum Gentes venerint ad Deum ipsorum? exacerbaverunt me: ante illos miracula in manu Moysi faciebam, et ipsi magis magisque corda obdurabant. 14.
Abbreviated transcription (Latin):
rare corda ur̃a. Quare dixisti nolite ob¬
durare. corrda ur̃a : Qͥ meministis qͥd so¬
leant facere patres ur̃i: nolite obdura¬
re corda ur̃a. Quẽa dmodũ in illa ana¬
ricatione. sođm diẽ tẽptationis in de¬
serto. Recolitis certe fr̃es qd̃ ille popłs
temptauerit dm̃. acceꝑit disciplinã: &
recꝰtꝰ sit in deserto tãquã ab optimo ses¬
sore frenis legũ. frenis p̃ceptoꝵ. nec sit
desertus tam̃ a dõ etiã indomitus. ñ
solũ beneficiis p̾sentibꝰ. s etiã uirga e¬
m̃dationis. ñ desistente. Nolite. gͦ obdu¬
rare. corda urͣa : sic̃ in amaricatione scd̾m
diẽ tẽptationis in deserto. uͥ temptaue¬
rt᷑ me patres ur̃i. Iã tales ñ fc̃ patres
urͣi. nolite eos imitari. Patres ur̃i erant:
Et si gentes uenientes ab extremo tͣre.
sicͣ ieremias. ad te gentes uenient ab
extremo trȩ.⁊ dicent uere m̃datia
coluert᷑ patres nr̃i. simulachra in qͥbꝰ
ñ ẽ utilitas: si gentes dimisert᷑ si mula¬

Expanded text:
rs.» 9. Quare dixisti, «Nolite obdurare corda vestra?» Quia meministis quid soleant facere patres vestri. «Nolite obdurare corda vestra: quemadmodum in illa amaricatione, secundum diem tentationis in deserto.» Recolitis certe, fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis praeceptorum; nec sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, non solum beneficiis praesentibus, sed etiam virga emendationis non desistente. «Nolite» ergo «obdurare corda vestra: sicut in amaricatione, secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri.» Jam tales non sint patres vestri; nolite eos imitari. Patres vestri erant; Et si Gentes venientes ab extremo terrae, sicut dicit Jeremias, «Ad te Gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Verae mendacia coluerunt patres nostri, simulacra in quibus non est utilitas» : si Gentes dimiserunt simula
Abbreviated transcription (Latin):
solationẽ ostendit : qr cũ temptam᷑
sine. dubio consolam᷑. Sorpus enĩ eiꝰ idẽ
ȩccłia necesse eͣ temptationes patiat᷑
in hoc scło. S ñ deest ille consolator
qui dixit. Eoce ego uob̾eũ sũ usq ad cõ¬
sũmationẽ scłi. E dixi semꝑ isti errañ
corde. Ad hoc eũ illis fui .xl. annis. ut
ostenderẽ genꝰ tale hominũ qd̾ me sẽ¬
ꝑ exacerbat. usq in fine̾ scłi. qr ꝑ il¬

Expanded text:
solationem ostendit; quia cum tentamur, sine dubio consolamur. Corpus enim ejus, id est Ecclesia, necesse est tentationes patiatur in hoc saeculo; sed non deest ille consolator qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» . «Et dixi, Semper isti errant corde.» Ad hoc cum illis fui quadraginta annis, ut ostenderem genus tale hominum, quod me semper exacerbat usque in finem saeculi: qui
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ sterilis in eis. Quid eͣ dentes tui: ꝑ
quos loqueris. Dentes enĩ eccłiȩ st̃: ꝑ qͦs
loquit᷑ eccłia. Quales dentes tui Tãquã
grex detonsarũ. Quare detonsaꝵ: Qͥa
sareinas scli deposuert̃. Nlonne deton¬
se erant oues illȩ. de quibꝰ pauloante
dicebã. qͦs p̃ceptũ dĩ totonderat dicen¬
tis: uade uende omĩa que habes. ⁊ da
pauꝑibꝰ. ⁊ habebis thesaurũ in oelo. ⁊
ueni ⁊ sequere me ᷤ fẽcert᷑ hoc p̾ceptũ.
detonsi erant. Q qr baptirati st̃ creden¬
tes in xpͣm: qͥd ibi dicit: Ascendentiũ
de lauachro: id eͣ ascendentiũ de mun¬
datione: Et om̃s gemiunos creant. Es ge¬
minos: Duo illa p̃cepta: in qͥbꝰ tota lex

Expanded text:
n est in illis» . Quid est, «Dentes tui?» Per quos loqueris: dentes enim Ecclesiae, per quos loquitur Ecclesia. Quales dentes tui? «Tanquam grex detonsarum.» Quare «detonsarum?» Quia sarcinas saeculi posuerunt. Nonne detonsae erant oves illae, de quibus paulo ante dicebam, quos praeceptum Dei totonderat, dicentis: «Vade, vende omnia tua, da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» ? Fecerunt hoc praeceptum; detonsi venerunt. Et quia baptizati sunt credentes in Christum, quid ibi dicitur? «Ascendentium de lavacro;» id est, ascendentium de mundatione. «Et omnes geminos creant:» quos geminos? Duo illa praecepta, in quibus tota Lex
Abbreviated transcription (Latin):
Uenit redemptor ⁊ dedit p̾ciũ. fudit
sanguinẽ suũ. emit orbe̾ tͣrarũ. Que¬
ritis quid emerit: uidete quid dederit.
⁊ inuenite qͥd emerit. Sanguis xp̃i pͣciũ
ẽ. Tanti qͥd ualet.Qͥd. nͥ totꝰ orbis:Qͥd.
nͥ om̃s gentes. Ualde ingrati stͣ p̃cio
suo. aut multũ suꝑbi stͣ qui dicunt
aut illũ tã paruũ eẽ ut solos afros e¬
merit. aut se tã magnos ẽẽ ꝓ quibꝰ so¬
lis illud sit datũ. Non gͦ exultent. non
suꝑbiant: ꝓ toto dedit qͣntũ dedit.
ouit quid emerit: qr nouit quantr̃
emerit. Inde qr redempti sumꝰ. post
captiuitatẽ ȩdificat᷑ domꝰ. E qͥ st̃ qui
nos tenebant in captiuitate.Qͥa il¬
lis quibꝰ dr̃ annuntiate. extirpatores
st̃ silue. ut extirpent siluã. liberent
de captiuitate t̾rã. ⁊ instruant. edi¬
ficent annuntiando magnitudinem
domꝰ dĩ. Unde silua de monũ extirpat᷑ :

Expanded text:
Venit Redemptor, et dedit pretium; fudit sanguinem suum, emit orbem terrarum. Quaeritis quid emerit? Videte quid dederit, et invenite quid emerit. Sanguis Christi, pretium est. Tanti quid valet? Quid, nisi totus orbis? quid, nisi omnes gentes? Valde ingrati sunt pretio suo, aut multum superbi sunt, qui dicunt, aut illud tam parvum esse, ut solos Afros emerit; aut se tam magnos esse, pro quibus solis illud sit datum. Non ergo exsultent, non superbiant: pro toto dedit, quantum dedit. Novit quid emerit, quia novit quanti emerit. Inde quia redempti sumus post captivitatem aedificatur domus. Et qui sunt qui nos tenebant in captivitate? Quia illi quibus dicitur, «Annuntiate,» exstirpatores silvae sunt: ut exstirpent silvam, liberent de captivitate terram, et struant, aedificent, annuntiando magnitudinem domus Domini. Unde silva daemonum exstir
Abbreviated transcription (Latin):
manu eiꝰ om̃s fines t̾re. ⁊ altitudineᷤᷤ moͫ¬
tiũ ipsiꝰ st̃. Altitudines montiũ: sublimni¬
tates t̾rarũ. Aliquando iste sublimitates.
id ẽ ipsȩ t̃renȩ potestates adu̾sate sunt
eccłie. Leges contra eccłiam ꝓmulgauert᷑.
nom̃ xp̃ianũ de t̾ra delere conati s̃. S pos¬

Expanded text:
altitudines montium ipsius sunt.» Altitudines montium, sublimitates terrarum. Aliquando istae sublimitates, id est, ipsae terrenae potestates, adversatae sunt Ecclesiae; leges contra Ecclesiam promulgarunt, nomen christianum de terra delere conati sunt: sed pos
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ : qr ñ repellet dñs plebe̾ suã. Ii¬
deamꝰ ⁊ aliũ parietẽ. Qm̃ in manu eius fi¬
nes t̾re. Ecce aliꝰ paries in om̃ibꝰ gentibꝰ:
in manu eiꝰ fines t̾re. Uenert̃ etiã om̃s
gentes. ad lapidẽ. angularẽ. Ibi osculũ
pacis agnouert̃. in illũ unũ qͥ de duobꝰ fe¬
ecit unũ. ñ quẽadmodũ heretici qͥ de uno

Expanded text:
n repellet Dominus plebem suam:» videamus et alium parietem. «Quoniam in manu ejus fines terrae.» Ecce alius paries in omnibus gentibus: «In manu ejus fines terrae.» Venerunt etiam omnes gentes ad lapidem angularem, ubi osculum pacis agnoverunt; in illum unum qui de duobus fecit unum: non quema
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sumꝰ  Nos aut̃ popłs pascuȩ eiꝰ.
⁊ oues manuũ eiꝰ. Hide quã elegant᷑
ũboꝵ ordinẽ cõmutauit: ⁊ tãquã nͣ
ꝓ pͥa reddidit. ut ipsas intelligamꝰ o¬
posse congruere. qr oues ad pascua ꝑ¬
tinent: s ait popłs pascue eiꝰ. Ergo pͦ¬
pse. popłs. oues st᷑. S rursus qr nos ha¬
bemꝰ oues quas emimꝰ. ñ quas fecimus:
recte dicꝰtũ ẽ. oues manuũ eiꝰ. Nullus
hominũ sibi fec̃ oues. E mere. potest.
donari posst᷑. inuenire potest. aggrega¬
re potest. postremo furari potest: fa¬
cere oues ñ potest. At uͦ ds̾ nrͣ feẽ nos.¬

Expanded text:
s pascuae ejus, et oves manuum ejus.» Vide quam eleganter verborum ordinem commutavit, et tanquam non propria reddidit; ut ipsos intelligamus oposse congruere, quia oves ad pascua pertinent: sed ait, «populus pascuae.» Ergo poipse populus oves sunt. Sed rursus, quia nos habemus oves quas emimus, non quas fecimus; recte dictum est, «oves manuum ejus.» Nullus hominum sibi facit oves: emere potest, donari possunt, invenire potest, aggregare potest, postremo furari potest; facere oves non potest. At vero Dominus nos
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩpit enĩ ista arbor. a patͥarchis. S fuert̃
Si tu ex naturali incisus oleastro. ⁊ contͣ
naturã insertꝰ es in bonã oliuã. qͣnto
magis qͥ scdm naturã st̃ inserent᷑ sueo
liue. ut qͦmͦ tu ñ ꝑmanens in infide¬
litate meriusti inseri in oliuã cũ esses
Ergo ipsa ẽ arbor: etiã si aliqui ex ramis
fracꝰti st̃ ñ om̃s. Nã si om̃s rami frange¬
rent᷑. unde petrꝰ : unde iohes : unde tho¬
mas: unde maths: unde andreas : unde
quebat᷑: qͥ suo fructu oliuã testabatur:
Nlonne õs isti inde: unde etiã quingenti
illi frẽs: qͥbꝰ dñs post resurrectionẽ appa¬
riut. Inde tot milia ad uocẽ petri. qnͣ¬
spñ sco repleti apłi omĩũ gentiũ lin¬
gius loquuti st̃ Tanta auiditate dei
laudis. ⁊ suȩ accusationis conu̾si st̃ : ut qͥ
pͥmo sanguinẽ dnĩ fudert̃ seuientes. bi¬
bere discerent iã credentes. Sic aũ om̃ĩa

Expanded text:
coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt «Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses Ergo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam si omnes rami frangerentur, unde Petrus? unde Joannes? unde Thomas? unde Matthaeus? unde Andraeas? unde quebatur, et suo fructu olivam testabatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti illi fratres quibus Dominus post resurrectionem apparuit ? unde tot millia ad vocem Petri, qsancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae accusationis conversi sunt, ut qui primo sanguinem Domini fuderunt saevientes, bibere discerent jam credentes? Sic autem omnia
Abbreviated transcription (Latin):
in eo tamͣ nos dõs fecit. qr uidentes
ocłos nob̾ fec̃. siã fec̾ hoc ⁊ peccoribꝰ.
S idoͣ nos ds̃ fecit: qͥa int̾iores oculos
nr̃os illuminauit. Ergo sit laus illi:
confessio illi sit. iubilatio illi sit : quia
Qͥa ñ repellet dñs plebe̾ suã. Laus illi.
Nuã plebe̾ ñ repellet hic nob̾ intͣpre¬
tari aliqͥd. ñ licet: p̾scriptũ habemꝰ
ab apło. Exposuit hoc apłs. unde sit
dictũ. Erat enĩ plebs pidea. plebs uͥ
fuert᷑ ꝓpħȩ. plebs uͥ fuert̃ patriarchȩ:
plebs etiã scđm carnẽ ꝓpagata de se¬
mine abrahȩ. plebs in qua p̃cessert̃
oĩa sacram̃ta saluatorẽ nrͣm ꝓmitten¬
tia. plebs uͥ institutũ ẽ tẽplũ. unctio
sacerdotis ad figurã: ut cũ om̃s ipsȩ
umbrȩ p̃terirent. ipsa lux aduenuirae.
Erat gͦ ista plebs dĩ. ad eã ꝓpħȩ missi. in
illa nati qui missi ei tradita ⁊ credita e¬
loqͥa duĩ. Suid gͦ. Totũ illud damnatũ ẽ:ͦ
Absit. Arbor oluie ipsa dicta eͣ ab apło.

Expanded text:
os fecit, quia videntes oculos nobis fecit; nam fecit hoc et pecoribus: sed ideo nos deos fecit, quia interiores oculos nostros illuminavit. Ergo sit laus illi, confessio illi, sit jubilatio illi: «Quia a non repellet Dominus plebem suam:» laus illi, non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo,
Abbreviated transcription (Latin):
sinagoga dõꝵ: in medio aũ dõs disc̾nit.
Deos dixit participatione ñ natura: grã
qua uoluit face̾ dõs. Quantꝰ ds̃ ẽ. qͥ fac̃
dõs: Aut quales dii ftͣ. quos facit hõ
Quã magnꝰ ẽ ille dõs faciendo: tã isti
nicħ qui ab homine facꝰti st᷑. Ds̃ uerꝰ
facit deos credentes in se: quibꝰ dedit
potestatẽ filios dĩ fieri. Et idõ ipse
ñ ueri dii. meliores tam̃ illis quos fac̃¬

Expanded text:
synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, non natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse tem facti, non veri dii, meliores tamen illis quos
Abbreviated transcription (Latin):
cit psalmꝰ. qm̃ ñ repellet dñs plebẽ suã
Nã hoc testimonio psalmi cũ hinc loquert
Nã ⁊ ego isrłita sũ. ex semine abrahȩ. de
tribu beniamin. Non repulit ds̃ plebem
suã quã p̃sciuit. Utiq si repelleret dñs
in om̃ibꝰ : s quẽ admodũ scriptũ ẽ. reliqͥ¬
e saluȩ ertͣ. ñ in om̃ib. S area uentilata
iã in horreo recondita ẽ. Ambas res uideamꝰ.

Expanded text:
iam non repellet Dominus plebem suam.» Nam hoc testimonio Psalmi, cum hinc loqueretnam et ego Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit» . Utique si repelleret Dominin omnibus; sed, quemadmodum scriptum est, «Reliquiae salvae erunt» . Non in omnibus; sed area ventjam in horreo recondita est. Ambas res videamus,
Abbreviated transcription (Latin):
nia. Celi pͣponunt᷑ demoniis. dñs tuus
⁊ oxlis: qr ⁊ dñs tuus oelos fecit. Iuanto
gͦ altior ẽ a demoniis diis gentiũ. qui al¬
tior ẽ cȩlis: unde cecidert̃ angłi. ut fie¬
rent dȩmonia: & tam̃ gentes om̃s sub

Expanded text:
nia. Coeli praeponuntur daemoniis, Dominus tuus et coelis; quia Dominus tuus et coelos fecit. Quanto ergo altior daemoniis diis Gentium, qui altior est coelis, unde ceciderunt angeli, ut fierent daemonia? Et tamen gentes omnes sub
Abbreviated transcription (Latin):
iubilemꝰ illi. Qmͣ ipsiꝰ ẽ mare. ⁊ ipse fe¬
cit illud. ⁊ aridã t̾rã manꝰ eiꝰ fuxert᷑.
Iubilemꝰ illi. S hec omĩa qͥd sibi uelint
si congruent᷑ discutiant᷑: tẽpꝰ forte nͣ
sufficit. S rursus si penitꝰ negligant᷑ :
debitores remanebimꝰ. reuit᷑ itaq ꝓ
tẽpore. qͣntũ ꝑstringere pot̾imꝰ accipi¬
te : qr ⁊ pauca semina uberrimã mes¬
sẽ refert᷑. si sit t̾ra fructifera. Primũ¬

Expanded text:
 mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt:» jubilemus illi. Sed haec omnia quid sibi velint, si congruenter discutiantur, tempus forte non sufficit: sed rursus si penitus negligantur, debitores remanebimus. Breviter itaque pro tempore, quantum perstringere potuerimus, accipite; quia et pauca semina uberrimam messem referunt, si sit terra fructifera.
Abbreviated transcription (Latin):
noluit cantare cũ dño canticũ nouũ
s partẽ uoluit struere. ⁊ hoc deal¬
batã ñ solidatã. quid ualet qr habet
ianuã: Si intraueris. foris inueniris.
Qͥa enĩ ipsi nͣ ꝑ ianue̾ introiert᷑: ⁊ ia¬
nua ipsoꝵ ñ intromittit. dñs enĩ dic̃.
Ego sũ ianua. ꝑ me intrat᷑. Qu st̃ qͥ

Expanded text:
noluit cantare cum domo canticum novum, noluit cantare cum domo canticum novum, sed parietem voluit struere, et hunc dealbatum, non solidatum quid valet quod habet januam? Si intraveris, foris inveniris.» Quia enim ipsi non per januam introierunt, et janua ipsorum non intromittit. Dominus enim dicit: «Ego sum janua; per me intratur.» Qui sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
tis cadetis : si eiꝰ. edificamini cũ edificatis.
Idõ qui głam suã annuntiare uoluert̃
noluert᷑ ẽẽ in ista domo. ⁊ ꝓpt̾ea ñ can¬
tant canticũ nouũ cũ omĩ t̾ra. Non e¬
nĩ cõmunicant uniu̾so orbi tͣraR. ⁊ idoͣ
ñ st̃ edificantes in domo: s parietẽ᷑ de¬
albatũ erexert̃. Quanta minat᷑ dõ. pa¬
rieti dealbato: st̃ testimonia ꝓpħarũ
innumera. Unde dic̃ parieti dealbato.
Qͥd eͣ paries dealbatꝰ. nͥ ypocrisis. id eͣ si¬
mulatio: foris lucet : intꝰ lutũ ẽ. Qd
dicturus sũ iã dictũ ẽ: s qr eo spũ¬
iã dicꝰtũ ẽ quẽ nob̾ quoq dñs imꝑti¬
re dignatꝰ ẽ nos illud diximꝰ. ⁊ qͥcqͥd
mͦ in eodẽ spũ dicimus. illi dixert̃ qui
tũ ẽ. Quidã de isto pariete dealbato.
cũ diceret hoc ait. Quomͦ in pariete
ñ coniuncꝰto aliis parietibꝰ. s singula¬
ritͣ erecto. si ostiũ facias quisquis in¬
trauerit foris ẽ: sic in illa parte quȩ

Expanded text:
imini, cum aedificatis. Ideo qui gloriam suam annuntiare voluerunt, noluerunt esse in ista domo; et propterea non cantant canticum novum cum omni terra. Non enim communicant universo orbi terrarum: et ideo non sunt aedificantes in domo, sed parietem dealbatum erexerunt. Quanta minatur Deus parieti dealbato? Sunt testimonia Prophetarum innumera, unde maledicit parieti dealbato? Quid est paries dealbatus, nisi hypocrisis, id est simulatio? Foris lucet, intus lutum est. Quod dicturus sum, jam dictum est, sed quia eo spiritu dictum est, quem nobis quoque Dominus impertire dignatus est, nos illud diximus; et quidquid modo eodem Spiritu dicimus, illi dixerunt quitum est. Quidam de isto pariete dealbato cum diceret, hoc ait: «Quomodo in pariete non conjuncto aliis parietibus, sed singulariter erecto, si ostium facias, quisquis intraverit foris est; sic in illa parte quae
Abbreviated transcription (Latin):
crescit edificiũ Bene inquit nuntia¬
te de die in diẽ salutare eiꝰ. De die in
dieͣ p̃dicet᷑ : de die in diẽ in qͥt edifice¬
t᷑. Crescat inquit domꝰ mea. Et quasi di¬
ceret᷑ ab oꝑariis. uͥ iubes edificari domũ.¬
uͥ uis crescere domũ tuã. elige nob̃ ali¬
quẽ locũ uͥ possimꝰ equalẽ aliquẽ. locũ
spaciosũ. si tͥ amplã domũ uis ȩdificari¬

Expanded text:
crescit aedificium? «Bene,» inquit, «nuntiacrescit aedificium? «Bene,» inquit, «nuntiate de die in diem salutare ejus.» De die in diem praedicetur; de die in diem, inquit, aedificetur; crescat, inquit Deus, domus mea. Et quasi diceretur ab operariis, Ubi jubes aedificari? ubi vis crescere domum tuam? Elige nobis aliquem locum aequalem, aliquem locum spatiosum, si tibi amplam domum
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit. Oñs occupatura ẽ. ⁊ contradicit᷑
ab eis qͥ domesticos eiꝰ se ẽẽ głant᷑. ⁊ dici¬
t᷑ iã decreuit. ad huc crescit. ad huc cre:¬
diturȩ st̃ om̃s gentes. quȩ ñdũ credide¬
rt̃. ne quis dicat. ⁊ in illa lingua credi¬
tura ẽ ⁊ barbari credituri ft. Q quid
igneis. nͥ qr nulliꝰ lingue duritia ẽ. qͣ
ñ illo igne soluat᷑. Neq enĩ ñ habenus
iã multas gentes barbaras credidisse .xͦ:
qui ferro pugnant: ñ ẽ clausũ illi qui
ligno pugnat. Dñs enĩ regnauit a lig¬
no. Quis ẽ qui ligno pugnat: Xpẽ. De
cruce sua uicit reges: ⁊ subiugatis ip¬
sã crucẽ in fronte fixit. E głant᷑ de
illa: qr ibi ẽ salus eoꝵ. Noc agit᷑: sic cres¬
cit domꝰ. sic edificat᷑. E ut noueritis se¬
quentia psalmi. audite: uidete oꝑantes
⁊ fabricantes domũ. Cantate dño canti¬
cũ nouũ: cantate dño om̃is t̾ra. Canta¬
te dño benedicite nom̃ eiꝰ. be ͥ nuntia¬
te de die in diẽ salutare eiꝰ. Quomodo

Expanded text:
t, omnes occupatura est; et contradicitur ab eis qui domesticos ejus se esse gloriantur, et dicitur, Jam decrevit. Adhuc crescit, adhuc crediturae sunt omnes gentes quae nondum crediderunt: ne quis dicat, Et illa lingua creditura est? et Barbari credituri sunt? Et quigneis , nisi quia nullius linguae duritia est quae non illo igne solvatur? Neque enim non habemus jam multas gentes Barbaras credidisse Chrisqui ferro pugnant, non est clausum illi qui ligno pugnat. Dominus enim regnavit a ligno. Quis est qui ligno pugnat? Christus. De cruce sua vicit reges, et subjugatis ipsam crucem in fronte fixit; et gloriantur de illa, quia ibi est salus eorum. Hoc agitur, sic crescit domus, sic aedificatur: et ut noveritis, sequentia Psalmi audite; videte operantes et fabricantes domum. «Cantate Domino canticum novum, cantate Domino omnis terra.te Domino», «benedicite nomen ejus, bene nuntiate de die in diem salutare ejus.» Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
li ⁊ t̃rȩ: qr abscondisti hec a sapientibꝰ
⁊ prudentibꝰ. ⁊ reuelasti ea paruulis.
N ũquid qr xpͣc confitebat᷑ penitens erat:
sllũ nicħ penitere poterat: qr nichil
culpabilit᷑ fecerat : s confitebat᷑ in lay¬
de patͥs. Ergo qr ⁊ hic exultationis lo¬
cus ẽ: forte illã debemꝰ intelligere cõ¬
fessionẽ que eͣ in laude dĩ. unde est
laus cantici. ut ñ hic intelligamꝰ con¬
fessionẽ penitentiũ. s laudantiũ. Et qͥd
eͣ qd continuo nos ammonet de quadã
confessione. cũ ait. p̃ueniamꝰ facie᷑ eiꝰ ĩ

Expanded text:
 abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Numquid quia Christus confitebatur, poenitens erat? Illum nihil poenitere poterat, quia nihil culpabiliter fecerat; sed confitebatur in laude Patris. Ergo quia et hic exsultationis locus est, forte illam debemus intelligere confessionem quae est in laude Dei: unde et «Laus cantici,» ut non hic intelligamus confessionem poenitentium, sed laudantium. Et quid est quod continuo nos admonet de quadam confessione cum ait: «Praeveniamus faciem ejus in
Abbreviated transcription (Latin):
si uellet ꝓ meritis agere: non inueni¬
ret nͥ quos damnaret. Uenite gͦ dixͣ.
ut recedamꝰ iã a peccatis nr̃is: & non
nob̃cũ deducat rationẽ de pͣteritis.
s tãquã noue tabulȩ fiant. incensis
oĩbꝰ cyrographis debitoꝵ nr̃oꝵ. Iuanta
gͦ illi laus. quanta miscdia: Confiteam᷑
itaq laudantes. Nã si semꝑ confessio pe¬
nitentis eẽt : ñ diceret᷑ in eugłio de
ipso dño. In illa hora exultauit iħs ĩ¬

Expanded text:
e, non inveniret nisi quos damnaret. «Venite» ergo dixit, ut recedamus jam a peccatis nostris, et non nobiscum deducat rationem de praeteritis; sed tanquam tabulae novae fiant, incensis omnibus chirographis debitorum nostrorum. Quanta ergo illius laus, quanta misericordia, confiteamur, utique laudantes. Nam si semper confessio poenitentis esset, non diceretur in Evangelio de ipso Domino: «In illa hora exsultavit Jes
Abbreviated transcription (Latin):
dant dm̃. confitent᷑ cũ accusant se: &
nicħ digniꝰ facit lingua. uere puto
qd̃ ipsa sint uota. de quibꝰ dicit in
alio psalmo. reddã tͥ uota mea. quȩ
distinxert̃ labia mea. Nicħ ista dis¬
tincꝰtione sublimiꝰ: nicħ tã necessari¬
ũ. ⁊ ad intelligendũ. & ad faciendũ.
Quomͦ gͦ distinguis uota quȩ reddis dõ:¬

Expanded text:
 cum accusant se; et nihil dignius facit lingua. Vere puto quod ipsa sint vota, de quibus dicit in alio psalmo. «Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea» . Nihil ista distinctione sublimius, nihil tam necessarium et ad intelligendum et ad faciendum Quom
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ aliqua dissimilia: hoc longe ẽ ab il¬
lo: Iuando aliqͦs duos homines forte cõ¬
paramꝰ. duos equos. duas uestes. ⁊ dix̾imꝰ
aliqͥd simile. utputa hec uestis talis est
qualis illa. aut iste hõ talis ẽ quał ille:
qͥd aliꝰ dicit qͥ contͣdicit. Absit: longe ẽ
ab illo. Qͥd ẽ longe eͣ ab illo.Dissimilis ẽ
illi. Et uixta stant : & tam̃ iste longe ẽ
ab illo. Duo uͦ iniqui pares uita ⁊ moribꝰ.
si unꝰ sit in oriente. altͣ in occidente :¬
iuxta sͥ in uice̾ stͣ. Et duo iusti similit᷑.¬
si altͣ sit in occidente. alt̾ in oriente. se¬
iniquus: etiã si una catena ligent᷑. mul¬
tũ a se separati st̃. Ergo dissimilitudine
recedimꝰ a dõ: similitudine. redimꝰ ad dm̃.
Qua similitudine: Ad quã facti sumꝰ. quã
in nob̃ peccando corruperamꝰ. quã pec¬
catoꝵ remissionẽ recepimꝰ. quȩ in nobis
renouat᷑ intꝰ in mͣte: ut tãquã rescul¬

Expanded text:
nimus aliqua dissimilia: Hoc longe est ab ilnimus aliqua dissimilia: Hoc longe est ab illo? Quando aliquos duos forte homines comparamus, duos equos, duas vestes, et dixerit aliquis, Similis est haec vestis, talis est qualis illa; aut, Iste homo talis est qualis ille: quid alius dicit, qui contradicit? Absit; longe est ab illo. Quid est, longe est ab illo? Dissimilis est illi. Et juxta stant, et tamen iste longe est ab illo. Duo vero iniqui pares vita et moribus, si unus sit in Oriente, alter in Occidente juxta invicem sunt. Et duo justi similiter, alter sit in Oriente, alter in Occidente, seiniquus, etiamsi una catena ligentur, multum a se separati sunt. Ergo si dissimilitudine recedimus a Deo, similitudine accedimus ad Deum. Qua similitudine? Ad quam facti sumus, quam in nobis peccando corruperamus, quam peccatorum remissione recepimus, quae in nobis renovatur intus in mente, ut tanquam rescul
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd dicat. Si descendero in infernũ ades.
Si gͦ ascendendo in glũ. ibi dm̃ inuenit:
descendendo in infernũ. ñ fugit dm̃: qͦ
iturus e. Quo fugiturus ẽ ab illo irato:
nͥ ad ipsũ placatũ : &e tam̃ cũ omĩno ne¬
mo posset fugere ab illo qͥ ubiq ẽ: nisi
qͥdã longe ẽe̾nt a dõ. ñ diceret᷑. Popłs
iste labiis me honorat. cor. aũ eoꝵ lon¬
s dissimilitudine. Qd ẽ dissimilitudine :
illala uita : malis moribꝰ. Si enĩ bonis mo¬
ribꝰ ꝓpinquat᷑ dõ: malis moribꝰ recedi¬
t᷑ a dõ. Unꝰ gͦ idẽq hoͣ. corpore stans in¬
uno loco: ⁊ amando dm̃ accedit ad dm̃.
⁊ amando iniqͥtatẽ recedit a dõ. Nusꝙͣ.
pedes mouet: ⁊ tam̃ potest accedẽ. ⁊ re¬
cecłe. Pedes enĩ nr̃i in hoc itinere. affectꝰ
nr̃i s̃. Aut qͥsq affectũ habuerit. ꝓut qͥs¬
q amorẽ habuerit: ita accedit uł rece¬
dit a dño. Nonne plerũq dicimꝰ qnͣ inue¬

Expanded text:
quid dicat: «Si descendero ad infernum, ades» . quid dicat: «Si descendero ad infernum, ades» . Si ergo ascendendo in coelum, ibi invenit Deum; descendendo in infernum, non fugit Deum: quo iturus est, quo fugiturus est ab illo irato, nisi ad ipsum placatum? Et tamen, cum omnino nemo possit fugere ab illo qui ubique est, nisi quidam longe essent a Deo, non diceretur: «Populus iste labiis me honorat, cor auted dissimilitudine. Quid est, dissimilitudine? Mala vita, malis moribus. Si enim bonis moribus propinquatur Deo; malis moribus receditur a Deo. Unus ergo idemque homo corpore stans uno loco, et amando Deum accedit ad Deum, et amando iniquitatem recedit a Deo: nusquam pedes movet, et tamen potest et accedere et recedere. Pedes enim nostri in hoc itinere, affectus nostri sunt. Prout quisque affectum habuerit, prout quisque amorem habuerit, ita accedit vel recedit a Deo. Nonne plerumque dicimus, quando inve
Abbreviated transcription (Latin):
exultatio mala que distinguenda eͣ ab
exultatione bona: suffice̾t dice: uenite
exultemꝰ. S breuit᷑ distuixit. qd̾ ẽ bene
exultare. dño exultare. Ergo exultatio ma¬
la eͣ exultare scło: exultatio bona ẽ exul¬
tare dño. Pie debes dño exultare : si uis se¬
curus mundo insultare. Iuid eͣ autͣ ueni¬
te: Inde uocat ut ueniant cũ qͥbꝰ uult
exultare dño: nͥ qr longe st̃ ut uenien¬
do ꝓpinquent. ꝓpinquando accedant. ac¬
oedendo exultent. Unde aũ longe st̃:
Nũ quid locis longe potest hõ ab eo eẽ qui
ubiq ẽ. Nis eẽ ab eo longe. Suo ibis ut
longe sis. Nã qͥdã peccator quidẽ. s tam̃
cũ spe salutis penitens ⁊ dolens de pecca¬
tis. ⁊ metuens irã dĩ. ⁊ uolens placare
dm̃: sic in alio psalmo loqͥt᷑. Quo ibo a
spũ tuo: ⁊ a facie tua quo fugiã: Si ascẽ¬
dero in cȩlũ. tu ibi es. Eͥdgͦ restat: qͥa
si ascendit in oelũ ibi inuenit dm̃: Ist
longe fugiat a dõ. quo iturus ẽ. Nide

Expanded text:
hoc saeculo exsultatio mala, quae distinguenda est ab exsultatione bona, sufficeret dicere, «Venite, exsultemus:» sed breviter distinxit. Quid est bene exsultare? Domino exsultare. Ergo exsultatio mala est, exsultare saeculo; exsultatio bona est, exsultare Domino. Pie debes Domino exsultare, si vis securus mundo insultare. Quid est autem, «Venite?» Unde vocat ut veniant, cum quibus vult exsultare Domino; nisi quia longe sunt ut veniendo propinquent, propinquando accedant, accedendo exsultent? Unde autem longe sunt? Numquid locis longe potest homo esse ab eo qui ubique est? Vis esse ab eo longe? Quo ibis, ut longe sis? Nam quidam peccator quidem, sed tamen cum spe salutis poenitens et dolens de peccatis, et metuens iram Dei, et volens placare Deum, sic in alio psalmo loquitur: «Quo ibo ab spiritu tuo? et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es.» Quid ergo restat? Quia si ascenderit in coelum, ibi invenit Deum: ut longe fugiat a Deo, quo iturus est? Vide
Abbreviated transcription (Latin):
tare: qr potes a te refici. Ate deficere
potes: tu teipsũ reficere ñ potes. Ille
reficit: qͥ te fecit. Ploremꝰ ante dñm
qui fecit nos. Lacrimare ante illum:
confitere illi: pͣueni facie᷑ eiꝰ in con¬
fessione:. Qͥs enĩ es tu qui ploras illi.

Expanded text:
tare quia potes a te refici. A te deficere tare quia potes a te refici. A te deficere potes, tu teipsum reficere non potes: ille reficit qui te fecit. «Ploremus ante Dominum qui nos fecit:» lacrymare ante illum, confitere illi, praeveni faciem ejus in confessione
Abbreviated transcription (Latin):
orabt᷑ corã te dñe. Si om̃s gentes qͦtqͦt
fecisti: manifestũ ẽ. qr ⁊ gentes ipse
fecit. Idoͣ ipsuis eͣ mare. ⁊ ipse fecit
illud. ⁊ aridã t̾rã manꝰ eiꝰ fucert᷑. Elsto
tu arida t̾ra. siti gr̃am dĩ: ut ueniat
suꝑ te imber dulcis. inueniat in te fruc¬
tũ. Non ꝑmittit flucꝰtꝰ oꝑire qͦs seruat.
Et aridã t̾rã manꝰ eiꝰ finxert̃. Ergo ⁊ hiic
explicauimꝰ ad laudẽ dĩ ꝑtinentia: redit
hortationẽ. Uenite adoremꝰ ⁊ ꝓcidamꝰ
ei. ⁊ ploremꝰ ante dñm qͥ fecit nos. Iam
cõmemoratis a me laudibꝰ dĩ: nolite pi¬
gri ẽẽ. ⁊ longe uita ⁊ moribꝰ stare. Ueni¬
te adoremꝰ & ꝓcidamꝰ ei. S forte de pec¬
catis ur̃is. quȩ uos longe adoͣ fecerunt.
solliciti estis. faciamꝰ sequentia: & plore:¬
mͦ corã dño qui fecit nos. Ardes forte.
conscientia delicꝰti: lacrimis extingue
flãmã peccati. Plora ante dñm: plora se

Expanded text:
orabunt coram te, Domine» ? Si omnes gentes quotquot orabunt coram te, Domine» ? Si omnes gentes quotquot fecisti, manifestum est quia et gentes ipse fecit: ideo, «Ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt.» Esto tu arida terra, siti gratiam Dei, ut veniat super te imber dulcis, inveniat in te fructum. Non permittit fluctus operire quod sevit: «Et aridam terram manus ejus finxerunt.» Ergo et hinc explicavimus ad laudem Dei pertinentia, redite hortationem: «Venite, adoremus, et procidamus ei, et ploremus ante Dominum qui fecit nos.» Jam commemoratis a me laudibus Dei, nolite pigri esse, et longe vita et moribus stare: «Venite, adoremus, et procidamus ei.» Sed forte de peccatis vestris, quae vos longe fecerant a Deo, solliciti estis; faciamus sequentia: «Et ploremus coram Domino, qui fecit nos.» Ardes forte conscientia delicti; lacrymis exstingue flammam peccati, plora ante Dominum: securu
Abbreviated transcription (Latin):
s faciet cũ tẽptatione etiã exitũ ut
possitis sustinere: nͣ ait. nͣ uos sinat tẽp¬
tari omĩno. Si enĩ recusares tẽptationẽ.
recusares refectionẽ. Ergo reficeris. ⁊ si re¬
ficeris. in manibꝰ artificis es. Aliqͥd tͥ tol¬
lit. aliqͥd corrigit. aliqͥd complanat. ali¬
quid mundat. agit qͥbꝰdã ferram̃tis suis.
Ipsa stͣ scandala huiꝰ scłi. tu tantũ de ma¬
nu artificis noli cadere: nicħ tẽptatioĩs
accidet ultra uires tuas. Hoc ꝑmittit ds̃
ad utilitatẽ tuã. unde tu possis ꝓficere:
Deniq ipsũ audi apłm. hoc coniungentem.
S faciet cũ tẽptatione etiã exitũ: ut pos¬
sitis sustin̾e. Ergo mare forte metuendũ¬
tͥ erat. Noli timere: qm̃ ipsiꝰ ẽ mare.
⁊ ipse fecit illd̃. A gentibꝰ tunes scanda¬
la: ⁊ ipsas gentes ipse fecit. Non ꝑmit¬
tet illas ultra seuire : qr nouit ille m̃¬
surã unde ꝓficias. Nonne dic̃ aliꝰ psalmꝰ.
om̃s gentes quotqͦt fecisti uenient & ad¬

Expanded text:
cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere» . Non ait, Non vos sinet tentari omnino. Si enim recusares tentationem, recusares refectionem. Ergo reficeris; et si reficeris, in manibus artificis es. Aliquid tibi tollit, aliquid corrigit, aliquid complanat, aliquid mundat: agit quibusdam ferramentis suis; ipsa sunt scandala hujus saeculi: tu tantum de manu artificis noli cadere. Nihil tentationis accedet ultra vires tuas. Hoc permittit Deus ad utilitatem tuam, unde tu possis proficere. Denique ipsum Apostolum audi hoc conjungentem: «Sed faciet cum tentatione etiam exitum ut possitis sustinm ipsius est mare, et ipse fecit illud.» A gentibus times scandala? Et ipsas gentes ipse fecit; non permittet illas ultra eam saevire quam novit ille mensuram, ex qua proficias. Nonne dicit alius psalmus, «Omnes gentes quotquot fecisti, venient et ad
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ostende tẽptatoribꝰ suis : qͥd querat
ds̃. Quando enĩ de tributo cesaris que¬
rentes causã calũnig. consulere magis¬
trũ ueritatis uoluert᷑. ⁊ consulendo tẽp¬
tare utrũ lic̾et tributũ dari cesari: qͥd
ille ait. Iuid me tẽptatis ypochritȩ
Decit afferri sibi nũmũ: & allatꝰ ẽ. suius
habet inqͥt imaginẽ. Respdrt̃. sesaris.
Et ille. Reddite gͦ cesari. quȩ st̃ cesaris:¬

Expanded text:
 ostendere tentatoribus suis quid quaerat Deus? Quando enim de tributo Caesaris, quaerentes causam calumniae, consulere magistrum veritatis voluerunt, et consulendo tentare utrum liceret tributum dari Caesari; quid ille ait? «Quid me tentatis, hypocritae?» Petiit afferri sibi nummum, et allatus est. «Cujus habet,» inquit, «imaginem?» Responderunt: «Caesaris.» Et ille: «Reddite ergo Caesari quae Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ: habet ds̃ sacerdotes. Sacrificiũ ex¬
hibuert᷑ gentes demonibꝰ: habce ds̃ sa¬
crificiũ. Etenĩ illi dȩmones uolentes ui¬
deri diĩ: ñ sibi ista exigert᷑ ut fallerens:
nͥ qr sciunt ea deberi uero d̃o. Nloc enĩ
mos ẽ deberi uͦ dõ: qd sibi exigit falsꝰ
ds̃. Ergo uerũ tẽplũ diͣ agnoscimus.
Templũ enĩ dĩ scm ẽ inquit: qd̃ estis uos.
Si g̾ nos sumꝰ tẽplũ dĩ: ara dĩ anima
nr̃a e . Sacrificiũ dĩ. qd ẽ forte hoc
facimꝰ mͦ. Imponimꝰ in ara sacͥficium:
qnͣ dm̃ laudamꝰ. Bocet enĩ nos p̃s di¬
cens. Sacrificiũ laudis głificauit me:
⁊ ibi uia ẽ. quo ostendã illi salutare dĩ.

Expanded text:
um exhibuerunt gentes daemonibus; habet Deus sacrificium. Etenim illi daemones volentes videri dii, non sibi ista exigerent ut fallerent, nisi quia sciunt ea deberi vero Deo. Hoc enim mos est deberi vero Deo, quod sibi exigit falsus deus. Ergo verum templum Dei agnoscimus. «Templum enim Dei sanctum est,» inquit, «quod estis vos» . Si ergo nos sumus templum Dei; ara Dei anima nostra est. Sacrificium Dei quid est? Forte hoc facimus modo, imponimus in ara sacrificium, quando Deum laudamus; docet enim nos psalmus, dicens: «Sacrificium laudis glorificabit me, et ibi via est, ubi ostendam illi salutare Dei» .
Abbreviated transcription (Latin):
exultemꝰ. Iua itis. Iuo receditis. quo dis¬
ceditis: Quo fugitis. exultando mundo:
Uenite exultem᷑ dño. Iuo itis exultare:
uͥ deficitis. Uenite exultemꝰ dño: iubile
diũ cordis u̾bo ñ posse explicare: ⁊ tam̃
uoce testari. qd̃ intꝰ conceptũ ẽ. Id uer¬
bo explicari ñ potest. hoc eͣ iubilare.
Nã consideret Raritas ur̃a. qͥ iubilant¬

Expanded text:
 Quo itis? quo receditis? quo disceditis? quo fugitis, exsultando mundo? «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis exsultare, ubi deficitis? Venite, exsultemus in illo dium verbis non posse explicare, et tamen voce testari quod intus conceptum est et verbis explicari non potest: hoc est jubilare. Nam consideret Charitas
Abbreviated transcription (Latin):
catores: q ñ est qui faciat bonũ. ñ ẽ usq
ad unũ. Deposuerunt suꝑbiam:. & ñ in¬
uidunt saluti gentium: qr parem. suã
ꝙ illoꝵ infirmitatẽ cognouerunt: ꝙ in
angulari lapide copulati. simul dñm ad¬
orauerunt. Ꝙ scient qr ds dominabitur
iacob & finium t̃re.Non tantũ iudeoꝵs
dñabitur: s & finium t̾re. Qd̾ ñ scirent:

Expanded text:
catores; quia non est qui faciat bonum, non est usque ad unum : deposuerunt superbiam et non inviderunt saluti Gentium, quia parem suam et illorum infirmitatem cognoverunt; et in angulari lapide copulati simul Dominum adoraverunt. Et scient quia Deus dominabitur Jacob, et finium terrae. Non tantum Judaeorum dominabitur, s
Abbreviated transcription (Latin):
damꝰ caritati ur̃e. Non om̃s. qr multie¬
oꝵs ꝯu̾si sunt ad eum quẽ occiderunt.
& in eum credendo. ueniã de effuso ipsiꝰ
sangͥne meruerunt: exẽplũq p̃buer̾t
hominib quã non debeant diffidẽ dimit¬
tisib qualecũq peccatũ: q̃n ꝙ int̾fectio
xpĩ dimusa ẽ confitentib. Inde gͦ dictũ ẽ
pueniet me. hoc ẽ ante om̃ia merita me
& ipse iustificat quersum. ⁊ ipse ammo¬
net ut conu̾tat᷑ au̾sus. Ds̃ m̃s inquit it̾m
demonstrauit mͥ inimicis meis: id ẽ qͣntũ
me diligat. qͣntũq mͥ largiat᷑ de bonita¬
te sua. ex comparatione inimicoꝵ meoꝵ
mͥ ostendit: qr cũ sint ex una massa uasa

Expanded text:
ndamus Charitati Vestrae. Non omnes: quia multi endamus Charitati Vestrae. Non omnes: quia multi eorum conversi ad eum quem occiderunt, et in eum credendo, veniam et de effuso ipsius sanguine meruerunt; exemplumque praebuerunt hominibus quam non debeant diffidere dimitti sibi qualecumque peccatum, quando et interfectio Christi dimissa est confitentibus. Inde ergo dictum praeveniet me: hoc est, ante omnia merita meaet ipse justificat conversum, et ipse admonet ut convertatur aversus. Deus meus, inquit iterum, demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantum me diligat, quantumque mihi largiatur de bonitate sua, ex comparatione inimicorum meorum mihi ostendit; quia cum sint ex una massa vasa