comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficante. quid est homo: qui se occidere potuit
acdicit. T̃uis sum ego : saluum me fac quia
iustificationes tuas ex quisiui. Non transeunter
intelligendum est: quod dictum est. tius sum
ego. Quid enim non est eius: An forte quia in
cęlis eẽ dr̃ ds̃. idõ putandum est aliquid non
eẽ eius in terra: cum damet alius psalmus dñi
est terra et plenitudo eius: orbis terrarum. et
om̃s qui habitant in ea: Quid est gͦ quod iste
ita se quodaminodo familiarius dõ commendã¬
dum putauit ut diceret. tuus sum ego saluũ
me fac: nisi intelligi uolens quod malo suo
suus eẽ uoluerit: quod est in obedientie
primum et maximũ malum: Et tanquã
dicens meus eẽ uolui. et ꝑditum me feci.
tuus sum inquit saluum me fac. quia iusti¬
ficationes tuas exquisiui: non uoluntates
meas quib fui meus. s iustificationes tuas
ut eẽm tuus. Me inquit expectauerunt
peccatores ut ꝑderent me: testimonia aut̃

Expanded text:
ficante, quid est homo, qui se occidere potuit,ficante, quid est homo, qui se occidere potuit,ac dicit: «Tuus sum ego, salvum me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi.» Non transeunter intelligendum est quod dictum est, «Tuus sum ego.» Quid enim non est ejus? An forte quia in coelis esse dicitur Deus, ideo putandum est aliquid non esse ejus in terest terra et plenitudo ejus, orbis terrae et omnes qui habitant in eo» ? Quid est ergo quod iste ita se quodammodo familiarius Deo commendandum putavit, ut diceret, «Tuus sum ego, salvum me fac;» nisi intelligi volens quod malo suo suus esse voluerit, quod est inobedientiae primum et maximum malum? Et tanquam dicens, Meus esse volui, et perditum me feci: «Tuus sum,» inquit, «salvum me fac, quia justificationes tuas exquisivi;» non voluntates meas, quibus fui meus, sed «justificationes tuas,» ut essem jam tuus. peccatores, ut perderent me; testimonia autem
Abbreviated transcription (Latin):
eis utiq ꝑmanens. quib est uitam daturus ȩt̃¬
nam. Quo s aut̃ ancilla peꝑit aductus testam̃¬
tum ꝑtinentes: in cuius tamen figuris latebat
nouum. nichil aliud sapiendo. quam ꝓmissa
quippe omia dies. Et iste est dies quem fecit
dñs : exultenus et iocundemur in eo: et sic̃
in die honeste ambulemus. Qm̃ omĩa serui¬
unt tibi. Onĩa scilicet de quib loquebatur.
Omia que ꝑtinent ad hunc diem: seruiunt tͥ.
xit unde liberetur hec terra. ut fundata ꝑma¬
neat: atq subiecit. Nisi quod lex tua medi¬
tatio mea est: tunc forsitan perissem in humi¬
litate mã. Ista lex fidei est: non inanis fidei
s que ꝑ dilectionem oꝑatur. Per hanc impetra¬
tur gra que fortes facit in tribulatione tempo¬
rili: ne ꝑeant inhumilitate mortali. In ȩternũ¬
non oblnuscar iustificationes tuas: quia in ipsis
iuuificasti me. Ecce unde factus est : ut non ꝑ¬
iret in humilitate sua. Nam dõ nr̃o non uiiu¬

Expanded text:
eis utique permanens quibus es vitam daturus aetereis utique permanens quibus es vitam daturus aeternam. Quos autem ancilla peperit, ad vetus testamentum pertinentes, in cujus tamen figuris latebat novum, nihil aliud sapiendo quam promissa quippe omnia dies: et iste est dies quem fecit Dominus, exsultemus et jucundemur in eo ; et sicut in die honeste ambulemus . «Quoniam omnia serviunt tibi. Omnia» scilicet de quibus loquebatur; «omnia» quae pertinent ad hunc diem, «serviunt tibi.» xit unde liberetur haec terra, ut fundata permaneat; atque subjecit, «Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in humilitate mea.» Ista lex fidei est; non inanis fidei, sed quae per dilectionem operatur . Per hanc impetratur gratia, quae fortes facit in tribulatione temporali, ne pereant in humilitate mortali. 5. «vernon obliviscar justificationum tuarum, quoniam in ipsis vivificasti me.» Ecce unde factum est ut non periret in humilitate sua. Nam Deo non vivi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi uolens: unam scilicet ad legem et
ꝓpħas. alteram uero ad euangłium ꝑtinẽtẽ.
Cur aut̃ nunquam etiam istis generitionib
ueritas desit: uelut aꝑiens causam. fundasti
inquit terram et ꝑmanet: eos qui in terra
sunt. terram nuncupans. Fundamẽtũ aut̃
et illius generationis ad legem ꝓpħasq ꝑtinẽ¬
tis fundamentum non erat xp̃c: testimoniũ
habens a lege et ꝑpħis. Aut uero moyses et
ꝓpħȩ filii deputandi sunt in seruitutem ge¬
nerantis ancille fuisse. non libere que est
mater nr̃a: cui mater syon dicet homo. et
homo factus est in ea: et ipse fundauit eam
altissumiis: Ipse est enim et apud pitrem altis¬
simus⁊ et ꝑꝑpter nos in ista matre factus humil¬
limus: qni qui deus erat suꝑ terram. homo fac¬
tus est in ea. hoc itaq fundamento dñe fun¬
dasti terram et ꝑmanet: quia in tali fundam̃to
constabilita non inclinabitur in scłm scłi: in

Expanded text:
intelligi volens, unam scilicet ad Legem et intelligi volens, unam scilicet ad Legem et Prophetas, alteram vero ad Evangelium pertinentem. Cur autem nunquam etiam istis generationibus veritas desit, velut aperiens causam; «Fundasti,» inquit, «terram et permanet:» eos qui in terra sunt, terram nuncupans. Fundamentum autemet illius generationis ad Legem Prophetasque pertinentis fundamentum non erat Christus, testimonium habens a Lege et Prophetis . Aut vero Moyses et Prophetae filii deputandi sunt in servitutem generantis ancillae fuisse, non liberae, quae est mater nostra ; cui, «Mater Sion, dicet homo; et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus» ? Ipse est enim et apud Patrem altissimus, et propter nos in ista matre factus humillimus; quoniam qui Deus erat super eam, «homo factus est in ea.» Hoc itaque fundamento, Domine, «fundasti terram, et permanet:» quia in tali fundamento constabilita, non inclinabitur in saeculum saeculi ; in
Abbreviated transcription (Latin):
qui loquitur in isto psalmo
tanquam tederet eum mu¬
tabilitas hominum. unde ui¬
ta ista temptationib plena
est: inter tribulationes suas
ꝓpter quas supra. dixerat. iniqui ꝑsecuti sunt
me. paulominus consuminauerunt me in terra.
inflaminatus desiderio cęlestis iherłm. in suꝑna
custodientib ȩternam sine desertione militi
sequenter ad terram. Unus enim uersus est eoꝵ
occo: qui ad istam litteram ꝑtinent. Singłis
quippe litteris hebreis subduntur octõni: do¬
nec psalmi huius ꝓliocitas terminetur. In ge¬
nerationem et generationem ueritas tuã.
fundasti terram et ꝑmanet. Post celum enĩ
terram contuitu fidelis mentis aspitiens. in¬
uenit in ea generationes que in celo non sũt
et ait. in generationem et generationem ue¬
ritas tua : siue om̃s generationes ista repe¬
ticione significans. a quib nunquam defuit
ueritas di in scĩs eius. modo pautiorib. modo
pluriorib ut se tempoꝵ uarietas habuit uł
habebit: siue duas quasdam generationes

Expanded text:
qui loquitur in isto psalmo, tanquam taederet eum mutabilitatis hominum, unde vita ista tentationibus plena est, inter tribulationes suas, propter quas supra dixerat, «Iniqui persecuti sunt me,» et, «Paulo minus consummaverunt me in terra;» inflammatus desiderio coelestis Jerusalem; in superna custodientibus aeternam sine desertione militiasequenter ad terram. Unus enim versus est eorum octo qui ad istam litteram pertinent. Singulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec psalmi hujus prolixitas terminetur. «In generationem et generationem veritas tua; fundasti terram, et permanet.» Post coelum ergo terram contuitu fidelis mentis aspiciens, invenit in ea generationes quae in coelo non sunt, et ait, «In generationem et generationem veritas tua:» sive omnes generationes ista repetitione significans, a quibus nunquam defuit veritas Dei in sanctis ejus, modo paucioribus, modo pluribus, ut se temporum varietas habuit vel habebit; sive duas quasdam generationes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet quod sequitur. et exercebar in uistifica¬
tionib tus: quod plures interpretes dicere
maluerunt quam letabar aut garriebam:
quod aliqui interpretati sunt: ex eo quod
grecus habet edolescum. Exercetur quippe
ĩ iustificationib dĩ letus. et quodam inodo gar¬
rulus : qui mandata eius que diligit. et co¬
gitandi et oꝑandi delectatione custodit.

Expanded text:
pertinet quod sequitur, «Et exercebar in justificapertinet quod sequitur, «Et exercebar in justificationibus tuis:» quod plures interpretes dicere maluerunt, quam «laetabar,» aut «garriebam,» quod aliqui interpretati sunt ex eo quod graecus habet ἠδολέσχουν. Exercetur quippe in justificationibus Dei laetus, et quodam modo garrulus, qui mandata ejus quae diligit, et cogitandi et operandi delectatione custodit.
Abbreviated transcription (Latin):
it. quod grece dr̃ sphodra. Mandata g̾
dĩ dilexit ꝑ ħ ꝑ quod ambulabat in la
fidelium. Dilexxit aut̃ et cogitando et oꝑan¬
do. Ham quod ad cogitationem ꝑtinet: ait
E t meditabar in mandatis tius. Quod aut̃ ad
oꝑationem: et leuaui manus meas ad manda¬
ta tua. U triq aut̃ sententie addidit: que dile¬
xi. fuis enim precepti est. Karitas de corde
puro. Quando isto fine id est huius rei contẽ¬
platione fit mandatum dĩ: tunc fit uere opus
bonum. Et tunc leuantur manus: quia super¬
num est quo leuantur. Propterea de ipsa lea¬
ritate loquitur apłs. et dicit. Suꝑ eminentẽ
uiam uobis demonstro. Et alio loco. Cognos¬
cere inquit ętiam suꝑemuinentem scientie ka¬
ritatem xp̃i. Nam si de oꝑe mandatoꝵ dĩ
merces terrenȩ felicitatis expetitur. deponũ¬
tur manus potius quam leuantur : quia ter¬
rena emolumenta que non sursum s deorsũ
sunt. illo oꝑe requiruntur. Ad utr̃uq aut̃

Expanded text:
it quod graece dicitur σφόδρα. Mandata ergo it quod graece dicitur σφόδρα. Mandata ergo Dei dilexit per hoc per quod ambulabat in latfidelium. Dilexit autem, et cogitando et operando. Nam quod ad cogitationem pertinet, ait, «Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad operationem, «Et levavi manus meas ad mandata tua.» Utrique autem sententiae addidit, «quae dilexi:» finis enim praecepti est charitas de corde puro . Quando isto fine, id est, hujus rei contemplatione fit mandatum Dei, tunc fit vere opus bonum; et tunc levantur manus, quia supernum est quo levantur. Propterea de ipsa charitate locuturus Apostolus ait, «Supereminentem viam vobis demonstro» : et alio loco, «Cognoscere,» inquit, «etiam supereminentem scientiae charitatem Christi» . Nam si de opere mandatorum Dei merces terrenae felicitatis expetitur, deponuntur manus potius quam levantur; quia terrena emolumenta quae non sursum, sed deorsum sunt, illo opere requiruntur. Ad utrumque autem
Abbreviated transcription (Latin):
quot sp̃u dĩ aguntur. hi i filii dĩ sunt. Er¬
go ambulabamꝰ inquit in latitudine: qm̃
mandata tua exquisiui. Exquisierat et
inuen̾at. qm̃ petierat et acceꝑat sp̃m bonũ:
quo factus bonus bene faceret bona. ex fide
quit de testimoniis tuis in conspectu regum
et non confundebar: tanquam ille qui pe¬
tierat et accoꝑat ut responderet exꝓbran¬
tib sibi uerbum. et non auferretur ex ore
eius uerbum ueritatis: utiq ꝓ illa usq ad
mortem certans: nec in conspectu regum
confundebatur eam loqui. T̃ estimoniã quip¬
pe in quib dicit quoᷤ loquebatur. grece mar¬
tiria nuncupantur : quo uerbo iam utimur
ꝓ latmo. Unde dictum est etiam uocabulũ
martirum : quib predixit ds̃. quod et
ante reges eum fuerant confessuri. Et me
Et leuaui manus meas ad mandata tua que
dileri: siue quod non nulli codices habet̃
in utroq uersu. dilexi ualde aut nimis.
aut uehementer. Sic interpretari placu¬

Expanded text:
quot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Erquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Ergo, «Ambulabam,» inquit, «in latitudine, quoniam mandata tua exquisivi.» Exquisierat et invenerat, quoniam petierat et acceperat Spiritum bonum, quo factus bonus bene faceret bona, ex fide quit, «in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar:» tanquam ille qui petierat et acceperat, ut responderet exprobrantibus sibi verbum, et non auferretur ex ore ejus verbum veritatis. Itaque pro illa usque ad mortem certans, nec in conspectu regum confundebatur eam loqui. Testimonia quippe, in quibus dicit quod loquebatur, graece martyria nuncupantur; quo verbo jam utimur pro latino. Unde dictum est etiam vocabulum Martyrum, quibus praedixit Jesus quod et ante reges eum fuerant confessuri . 4. «et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi:» sive, quod nonnulli codices habent in utroque versu, «dilexi valde,» aut «nimis,» aut «vehementer,» sicut interpretari placu
Abbreviated transcription (Latin):
s circumcidit inde alia: satisq diligenter
ex pressit quid nos uehementer atq instan¬
ter uoluerit poscere dñs: et ait. Quatoma¬
gis pater ur̃ de celo. dabit spm̃ bonum pe¬
tentib se. hio est ille sp̃s ꝑ quem diffundi¬
tur hearitas in cordib nr̃is: ut dm̃ ꝓximũ¬
q diligendo. diuna mandata faciamus.
Hic est ille sp̃s: in quo damanius abba pater.
Ac ꝑ hoc ipse nos facit petere quem deside¬
ramus acciꝑe: ipse nos facit querere queni
cupimus inuenire. Ipse nos facit pulsare :
ad quem itimur ꝑuenire. Hoc docet apłs:
qui cum dicat in sp̃u sc̃o uos clamare abba
pater: rursus alio loco dicit. Dedit ds̃ sp̃m
nos clamanius si ipse clamat in nobis: nisi
quia clamare nos fecit. dum habitare ce¬
pit in nobis: Etiam hoc itaq agit accep¬
tus: ut largius accipiendus petendo querẽ¬
do pulsando poscatur. Siue enim ut uita
bona petatur siue ut bene uiuatur: quot¬

Expanded text:
sed circumcidit inde alia, satisque diligenter sed circumcidit inde alia, satisque diligenter expressit quid nos vehementer atque instanter voluerit poscere Dominus, et ait: «Quanto magis Pater vester de coelo dabit Spiritum bonum petentibus se» ? Hic est ille Spiritus per quem diffunditur charitas in cordibus nostris, ut Deum proximumque diligendo divina mandata faciamus. Hic est ille Spiritus in quo clamamus, «Abba, Pater» . Ac per hoc ipse nos facit petere, quem desideramus accipere; ipse nos facit quaerere, quem cupimus invenire; ipse nos facit pulsare, ad quem nitimur pervenire. Hoc docet Apostolus, qui cum dicat in Spiritu sancto nos clamare, «Abba, Pater;» rursus alio loco dicit, «Dedit Deus Spinos clamamus, si ipse clamat in nobis, nisi quia clamare nos fecit, dum habitare coepit in nobis? Etiam hoc itaque agit acceptus, ut largius accipiendus petendo, quaerendo, pulsando, poscatur. Sive enim ut vita bona petatur, sive ut bene vivatur; quot
Abbreviated transcription (Latin):
causam subiunxit atq ait. quia mandata
tua exquisiui. Honnulli aut̃ codices nõ ha¬
bent mandata: s testimonia. S mandata
in plurib inuenimus: et maxune grecis.
Cui linguȩ tanquam precedenti unde ad
nos ista translata sunt. magis credendum ẽẽ
quis ambigat : Si gͦ scire uolumus quomͦ
hec mandãta quesierit. uł querenda suit.:
illud intueamur quod dicit magister bo¬
nus et doctor et dator: petite et accipietis.
querite et inuenietis: pulsate et apietur
uobis. Et paulo post. Si gͦ uos inquit cum
sitis mali nostis bona data dare fili is ur̃is⁊
quantomagis pater ur̃ qui u cęlis est dabit
bona petentib se: Ubi euidenter ostendit
quod dixerat petite. querite. pulsate: nõ¬
nisi ad poscendi hoc est orandi instantiam
ꝑtinere. Alius porro euagłista non ait.da¬
bit bona petentib se. que multipliciter
possunt in telligi. uł corporalia uł spiritalia.

Expanded text:
causam subjunxit atque ait, «Quia mandata causam subjunxit atque ait, «Quia mandata tua exquisivi.» Nonnulli autem codices non habent «mandata,» sed «testimonia;» sed «mandata» in pluribus invenimus, et maxime graecis: cui linguae tanquam praecedenti, unde ad nos ista translata sunt, magis credendum esse quis ambigat? Si ergo scire volumus quomodo haec mandata quaesierit, vel quaerenda sint, illud intueamur quod dicit magister bonus, et doctor, et dator: «Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis.» Et paulo post: «Si ergo vos,» inquit, «cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris; quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se» ? Ubi evidenter ostendit quod dixerat, «Petite, quaerite, pulsate,» nonnisi ad poscendi, hoc est, orandi instantiam pertinere. Alius porro evangelista non ait, «Dabit bona petentibus se,» quae multipliciter possunt intelligi, vel corporalia, vel spiritualia;
Abbreviated transcription (Latin):
lem in latitudinem. quasi utrumq optaue¬
rit et poposcerit. s ait et ambulabam in
latitudinem. Ubi si coniuntio ista non eẽt.
s a supiorum conexcione libera inferretur.
et soluta sententia ambulabam in latitu¬
dinem. nichil de in usitato loquendi modo
hic deberet mouere lectorem: ut occultus
sensus querendus hic aliquis putaretur. Hi¬
mirum ergo quod non dixit intelligi uo¬
luit : id est exauditum se fuisse. Ac deinde
subiunxit qualis factus fuerit : tanquam
diceret. et cum orarem excaudisti me: et
ambulabam in latitudinem: et cetera que
isto modo dicta contexut. Quid est igitur
et ambulabam in latitudinem: nisi ambu
hac latitudine ambulabat ille qui dicebat:.
os nr̃m patet ad uos ochorintii. cor nr̃m
dilatatum est. Hec aut̃ karitas duob illis
mandatis tota atq in tegra continetur.
dilectione scilicet dĩ et dilectione ꝓximi:
in quib tota lex pendet et ꝓpħȩ. Unde &e
hic cum dixisset ambulabam in latitudine:

Expanded text:
lem in latitudine, quasi utrumque optavelem in latitudine, quasi utrumque optaverit, et poposcerit: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi si conjunctio ista non esset, sed a superiorum connexione libera inferretur et soluta sententia, «Ambulabam in latitudine;» nihil de inusitato loquendi modo hic deberet movere lectorem, ut occultus sensus quaerendus hic aliquis putaretur. Nimirum ergo quod non dixit intelligi voluit, id est, exauditum se fuisse; ac deinde subjunxit qualis factus fuerit: tanquam diceret, Haec cum orarem, exaudisti me, «Et ambulabam in latitudine;» et caetera quae isto modo dicta contexuit. 2. Quid est igitur, «Et ambulabam in latitudine,» nisi, ambuhac latitudine ambulabat ille qui dicebat, «Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» . Haec autem charitas duobus illis mandatis tota atque integra continetur, dilectione scilicet Dei, et dilectione proximi, in quibus tota Lex pendet et Prophetae . Unde et hic cum dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
inꝰ mandatis tiuis: que dilexi. Et leuaui ma¬
nus meas ad mandata tua que dilexi : et
exercebar in iustificationib tuis. Ubi narran¬
tis uerba sunt non petentis: uelut impetra¬
tis que petiuerat. Confiteatur in dei laudi¬
b quem illum fecerat miscđia diũ: quam
suꝑ se uenire poposcerat. Neq enim hec
ita suꝑiorib conunaxerat ut diceret. et ne
auferas ex ore meo uerbum ueritatis usq
ualde quia in uidiciis tius spaui: et custodiã
legem tuam semꝑ in scłm et inscłm scł̃i : et
ambulabam in latitudinem quia mandata
tua exquisiui : et loquebar in testimoniis
tuis in conspectu regum et non confundebar.
et cetera isto modo: sic enim uidetur sequẽ¬
tia precedentib debuisse connectere: s ait.
et ambulabam in latitudinem. Ubi copulati¬
ua coniuntio. id est et. uelut in consequens
posita est : quia non ait et ambulabo. quo¬
modo dicebat et custodiam legem tuam sem¬
ꝑ. Aut certe si optatiuo modo dictum esł
custodiam legem tuam ⁊ non ait. et ambu¬

Expanded text:
uis, quae dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi; et exercebar in justificationibus tuis.» Ubi narrantis verba sunt, non petentis; velut, impetratis quae petiverat, confiteatur in Dei laudibus qualem illum fecerat misericordia Domini, quam super se venire poposcerat. Neque enim haec ita superioribus conjunxit, ut diceret, Et ne auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde, quia in judiciis tuis supersperavi, Et custodiam legem tuam smandata tua exquisivi, Et loquar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundar; et caetera isto modo; sic enim videtur sequentia praecedentibus debuisse connectere: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi copulativa conjunctio, id est, «Et,» velut inconsequens posita est; quia non ait, Et ambulabo, quomodo dicebat, «Et custodiam legem tuam semper.» Aut certe si optativo modo dictum est, «Custodiam legem tuam;» non ait, Et ambu
Abbreviated transcription (Latin):
UPERIORES
uersus ꝓlixi psalmi hiuiꝰ.
orationem habent: hui
aut̃ qui secuntur de quib
nunc disputandum est
narrationem. Petebat enĩ
homo dĩ suꝑius aduitorium gr̃ȩ dĩ cum dice¬
bat. in tua uisticia uiuifica me. et ueniat
suꝑ me miscłia tua dñe: et alia similia. uł
supra uł infra. Nunc aut̃ dicit.
c ambulabam in latitudinem: quia
maudata tua exquisiui. Et loque¬
bar in testimoniis tuis in conspectu

Expanded text:
uperiores versus prolixi psalmi hujus orationem habent; hi autem qui sequuntur, de quibus nunc disputandum est, narrationem. Petebat enim homo Dei superius adjutorium gratiae Dei, cum dicebat, «In tua justitia vivifica me; et veniat super me misericordia tua, Domine:» et alia similia vel supra vel infra. Nunc autem dicit: «Et ambulabam in latitudine, quoniam mandata tua exquisivi. Et loquebar in testimoniis tuis
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. et irritauerunt eum in adinuentionib
sius: cum et illie et hic eas dioit adinuentiones
in quib alios imitati sunt. Non itaq sic dictas
arbitremur ad uiuentiones quasi ab ipsis insti¬
tutas: nullo in aliis precedente quod imitaret᷑
exemplo. Unde alii interpretes nr̃i nõ adin¬
uentiones s studia: alii uero affectiones. uł af¬
fectaciones. alii uoluptates dicere maluerunt.
Et idem ipsi qui dixerunt adinuentiones: alio
loco studia posuerunt. Hoc cominemorare uo¬
lui: ne questionem faceret nomen adinuentio¬
nis. in ea re quam nõ a se ipsis excogitauerunt.

Expanded text:
tum est, «Irritaverunt eum in adinventionibus tum est, «Irritaverunt eum in adinventionibus suis;» cum et illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates dicere maluerunt: et iidem ipsi qui dixerunt adinventiones, alio loco studia posuerunt. Hoc commemorare volui, ne quaestionem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis excogitaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
interfecta: nisi haberemus beneficium dĩ qui
scripturas suas in multis linguis eẽ uoluit: atq
ita eẽ seriptum interfecta ẽ. t̾ra in sanguinib.
inspectis grecis codicib uideremus. Iuid ẽ. gͦ
interfecta ẽ. terra. nisi hoc referatur ad homines
qui habitabãt int̾ra tropica locutione. qua sig¬
inficatur ꝑ id quod continet id quod cõtinetur:
sicut dicimus malam domum in qua mali ha¬
bitant. ⁊ bonam in qua boni: Ipsi nanq inter¬
ficiebant animas suas immolando filios suos. et
effundendo sanguinem paruuloꝵ. ad consensio
ne sceleris alienoꝵ: unde dictum ẽ. effuderunt
sanguinem innocentem. Ergo interfecta ẽ. ter¬
ra in sanguinib. ⁊ contamuiata ẽ. in oꝑib eoꝵ:
cum ipsi interfecti sunt in auima. et contanuna¬
ti in oꝑib suis. Et fornicati sunt in adĩuentionib
suis. Hoc dicit adinuentiones: quas greci ẽ t̾i iͥ¬
in codicib grecis. et hoc loco ⁊ suꝑius ubi dic¬

Expanded text:
«interfecta,» nisi haberemus beneficium Dei, qui «interfecta,» nisi haberemus beneficium Dei, qui Scripturas suas in multis linguis esse voluit; atque ita esse scriptum, «Interfecta est terra in sanguinibus.» inspectis graecis codicibus videremus. Quid est ergo, «Interfecta est terra,» nisi hoc referatur ad homines qui habitabant in terra, tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua mali habitant, et bonam in qua boni? Ipsi namque interficiebant animas suas immolando filios suos, et effundendo sanguinem parvulorum a consensione illius sceleris alienorum: unde dictum est, «Effuderunt sanguinem innocentem.» Ergo, «Interfecta est terra in sanguinibus, et contaminata est in operibus eorum,» cum ipsi interfecti sunt in anima, et contaminati in operibus suis. «Et fornicati sunt in adinventionibus suis.» Has dicit adinventiones, quas Graein codicibus graecis et hoc loco, et superius, ubi dic
Abbreviated transcription (Latin):
cum in illam temporalem t̾ram reꝑmissionis
intrassent : nõ disꝑdiderunt gñts quas dixit dñs
illis. Et comimixti sunt inter gentesꝰ ⁊ didicer̃
oꝑa eoꝵ. ⁊ seruierut sculptilib eoꝵ: ⁊ factũ est
illis in scandalum. Illud quod eas nõ disꝑdideruit.
s eis commixti sũt: factum ẽ. illis in scandalũ.
& immolauerunt filios suos:⁊ filias suas demoni is.
& effuderunt sanguinem in nocentem. sanguinẽ
filioꝵ suoꝵ. et filiarum suarum: quas sacrifica¬
uerunt sculptilib chanaan. Immolasse filios su¬
os et filias suas demoniis et ydolis non eos illa
narrat hystoria: s neq iste psalius mentiri
potest: neq ꝓpħe qui hoc dicunt multis incre¬
pationum suarum locis. Habuisse uero istam con¬
suetudinem gentes: nec eoꝵ litterȩ tacuerunt.
S quid ẽ. quod sequitur. et int̾fecta ẽ. t̾ra in san¬
eumq diceremus ꝑ eo quod ẽ. infecta fecisse

Expanded text:
cum in illam temporalem terram promissionis cum in illam temporalem terram promissionis intrassent, «Non disperdiderunt Gentes, quas dixit Dominus illis. Et commixti sunt inter Gentes, et didicerunt opera eorum, et servierunt sculptilibus eorum; et factum est illis in scandalum.» Illud quod eas non disperdiderunt, sed eis commixti sunt, factum est illis in scandalum.filias suas daemoniis: et effuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus mentiri potest, neque Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litterae tacuerunt. 31. Sed quid est quod sequitur? «Et interfecta est terra in saneumque diceremus pro eo quod est «infecta,» fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
non posset ds̃ facere: qui tanta iam fecerat ut
aqua de petra ꝓflueret. dubitanter enum petrã
uirga ꝑcussit: et idõ miraculũ hoc distinxit a
ceteris miracłis in quib non dubitauerat. Hinc
offendit: hinc audire meruit ut moreretur.: ne
intraret in tram ꝓmissionis. Pertũbatus enĩ mur¬
muꝑare popłi infidelis: non tenuit fiduciam
qualẽ debuit. Cui tam̃ ds̃ tanquam electo suo
etiam post mortem eius bonum ꝑhibet testimomi¬
umn: ut intelligamus illam fidei eius titubationẽ
hac sola pena fuisse correptam: quod in eam t̾ram
qua popłm ipse ducebat nõ ẽ. ꝑmissus intrare.
Absit aut̃ ut eum credamus alienatũ a regno grȩ
dĩ: quod significabat illa t̾ra ꝓmissionis unde
lac ⁊ mel fluere dicebatur. Hoc ẽ. enim potus
testamentum ȩt̾num quod disposuit ad abraham:
non scđm carnem patrem nr̃m. s scdm fidem.
Illi aut̃ de quoꝵ iniquitatib iste loquit᷑ psalmus.

Expanded text:
non posset Deus facere, qui tanta jam fecerat, ut non posset Deus facere, qui tanta jam fecerat, ut aqua de petra proflueret. Dubitanter enim petram virga percussit, et ideo hoc miraculum distinxit a caeteris miraculis, in quibus non dubitaverat. Hinc offendit, hinc audire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno gratiae Dei, quod significabat illa terra promissionis, unde lac et mel defluere dicebatur. Hoc est enim potius testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, non secundum carnem patrem nostrum, sed secundum fidem.Illi autem de quorum iniquitatibus iste loquitur psalmus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussit: ut animam enis saluaret a morte. Le¬
gehennȩ quam tunc in illis comminationib
dĩ ꝓ tempoꝵ dispensatione non legimius. Mia¬
tiplicata ẽ. ergo in eis riuna: cum ꝓ sius graub
peccatis grauiter uastarentur. Et stetit finees
⁊ placauit : ⁊ cessauit quassatio. Breuit᷑ totũ
dixit: quia non hic nescientes docet. s cominemo¬
rat scientes. Que aut̃ hic posita ẽ. quassatio: hec
suꝑius confractio. Nam in greco unum uerbũ ẽ.¬
Et reputatum ẽ. ei ad iusticiam: in generationem
⁊ generationem usq in sempit̾num. ds̃ hoc re¬
putauit sacerdoti suo iniusticiam. non solum
quanidiu generatio ẽ. s usq in sempitiui: qui
cor serutatur et nouit apprehendere quanta id
factum sit popłi Karitate. Et irritauerunt eũ¬
ad aquam contradictionis: i uexatus est moyses
ꝓpter cos. quia exacerbauerunt sp̃m eius: et dis¬
tinxit in labi is siuis. Quid ẽ. distinxit: Quasi illd̃

Expanded text:
percussit, ut animam ejus salvaret a morte. Lepercussit, ut animam ejus salvaret a morte. Legehennae, quam tunc in illis comminationibus Dei pro temporum dispensatione non legimus. «Multiplicata est» ergo «in eis ruina,» cum pro suis gravibus peccatis graviter vastarentur. «Et stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio.» Breviter totum dixit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. Quae autem hic posita est quassatio, haec superius confractio: nam in graeco unum verbum eEt reputatum est ei in justitiam, in generationem et generationem usque in sempiternum.» Deus hoc reputavit sacerdoti suo in justitiam, non solum quamdiu generatio est, sed «usque in sempiternum;» qui cor scrutatur, et novit appendere quanta id factum sit populi charitate. 28. «vers.» tus est Moyses propter eos; quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis.» Quid est, «distinxit?» Quasi illud
Abbreviated transcription (Latin):
runt sacrificia mortuoꝵ. & irritauerunt eum
in admuentionib suis: ⁊ multiplicata ẽ. in eis
rua. T̃ anquani ad hoc distulerit quod leuaue¬
rat manum suam suꝑ eos ꝓsternendos in deserto.
et deiciendum semen eoꝵ innationib et disper¬
gendos eos in regionib: ut dati in reꝓbum sen¬
sum. etiam illud anuterent in quo in maiori
orimine euidenti iusticia punirent᷑: quẽ ad¬
modum dicit apłs. Et sicut nõ ꝓbauerunt
dm̃ habere innoticiam. tradidit illos ds̃ in re¬
ydolo. ⁊ comederunt sacrificia mortuoꝵ. i. qi
mortus hominib tanquam diis sacrificabat᷑
gentes. ut aliter se placari ds̃ nollet. nisi quo¬
modo eum placauit finees sacerdos: qui mas¬
culum ⁊ feninã in complexu adulterino de¬
prehensos parit̾ interemit. Quod si odio eoꝵ
non dilectione fecisset: dum eum comederet
zelus domus dĩ. ñ ei deputaretur ad iusticiam.
Hoc enim facto illum popłm ciuus futurus erat
interitus. tanquã unum hominem quasi unga

Expanded text:
ificia» «mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina.» Tanquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia punirentur; quemadmodum dicit Apostolus: «Et sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reidolo, et comederunt sacrificia mortuorum imortuis hominibus tanquam diis sacrificabant Gentes, ut aliter se placari Deus nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, qui masculum et feminam in complexu adulterino deprehensos pariter interemit . Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum comederet zelus domus Dei, non ei reputaretur ad justitiam. Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum hominem quasi virga
Abbreviated transcription (Latin):
sibile istam ꝑtinere ꝓpħiam: quia spe iniusibiliũ
bonorum gaudere non norunt: in laqueis illius
ruituri sunt. de quo diis ait. Ego ueni in nomi¬
ne patris mei. et non suscepistis me: alius ueni¬
et in nomine suo. hunc suscipietis. De quo et
paulus apłs dicit. quia reuelabitur homo peo¬
cati. filius in teritus: qui aduersatur ⁊ suꝑextol¬
litur supra om̃e quod dr̃ ds̃. aut quod colitur:

Expanded text:
sibile istam pertinere prophetiam: quia spe invisibilium sibile istam pertinere prophetiam: quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt, in laqueos illius ruituri sunt de quo Dominus ait, Ego veni in nomine Patris, et non suscepistis me; alius veniet in nomine suo, hunc suscostolus Paulus dicit, «Quia revelabitur homo peccati, filius interitus, qui adversatur et superextollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod coli
Abbreviated transcription (Latin):
tis demoniis a quib captiui tenebamur: ꝑficit
sanitates. Idõ et hic cum dixisset. et dedit eos
habent. de gentib. Ut confiteamur nomini
sc̃o tuo: et głemur in laude tua. Deinde breuit̃
gimus ab ȩt̾no et usq in ȩt̃num: quia sine fine
laudabitur ab eis de quib dr̃. beati qui habitat̃
in domo tua. in scła sełoꝵ laudabunt te. Ipsa
ẽ. tercia consumatio corꝑis xp̃i eiectis demo¬
mis ⁊ ꝑfectis sanitatib: usq ad ipsius corporis
immortalitatem regnum sempiternum ꝑfecte¬
laudantium: ꝑfecte laudantium. quia ꝑfecte
amantium: ꝑfecte aut̃ amantium. quia facie
ad faciem contemplantium. Tunc eñi ꝑficiet᷑:
quod in pͥmordio psalmi huius oratum ẽ. Me¬
mento nr̃i dñe in beneplacito popłi tui. uisita
nos in salutari tuo: ad uidendum in bonitate
electoꝵ tuoꝵ. ad letandum in leticia gentis
tuȩ: ut lauderis cum hereditate tua. Non eni
de gentib solas congregat oues. que ꝑierunt

Expanded text:
tis daemoniis, a quibus captivi tenebamur, perficit sanitates. Ideo et hic cum dixisset, «Et dedit eoshabent, «de Gentibus; ut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua.» Deinde breviter gimus, ab aeterno usque in aeternum; quia sine fine laudabitur ab eis de quibus dicitur, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» . Ipsa est tertia consummatio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usque ad ipsius corporis immortalitatem, regnum sempiternum perfecte laudantium, quia perfecte amantium: perfecte autem amantium, quia facie ad faciem contemplantium. Tunc enim perficietur quod in primordio psalmi hujus oratum est: «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo, ad videnduelectorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua. Non enim de gentibus solas congregat oves quae perierun
Abbreviated transcription (Latin):
popłm ifrahelitarum carnaliũ putaturũ imple¬
ri istam ꝓphetiam qua dictum ẽ. saluos fac
usibilium qui eos iusibilit̃ captiuauerant. ha¬
bituri sint uisibilem głam. Sic credent menda¬
cio. quia dilectionem ueritatis nõ receꝑunt:
ut non bona carnalia s spiritalia concupiscerẽt.
Sic enun a diabolo decepti sunt ut occiderent
xp̃m: quando dixerunt. si dimittimus eiun
sic om̃s credent in eum. et uenient romani et
tollent nr̃m et locum et gentem: quando cha¬
yphas unus ex ipsis cum eet pontifex anni illiꝰ.
dixit eis. uos nescitis quicquam. nec cogitatis:
quia expedit uobis ut unus homo moriatur

Expanded text:
populum Israelitarum carnalium putaturum impleri istam prophetiam qua dictum est, «Salvos novisibilium, qui eos visibiliter captivaverant, habituri sint visibilem gloriam. Sic credent mendacio, quia dilectionem veritatis non receperunt, ut non bona carnalia, sed spiritualia concupiscerent. Sic enim a diabolo decepti sunt, ut occiderent Christum, quando dixerunt, «Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent nostrum et locum et gentem:» quando «Caiphas unus ex ipsis, cum esset pontifex anni illius, dixit eis, Vos nescitis quidquam, nec cogitatis quia expedit nob
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑierant domus isrł: s ut filios di qui erant
disꝑsi congregaret in unum. Habebat enĩ ali¬
as oues: que non erant de illo ouli. Istas uni¬
uersas oues et de isrłitis et de gentib: diabolus
et eius angłi captiuauerant. Expulso itaq ab eis
diaboli dominatu. in conspectu maloꝵ sp̃uum
qui eas captiuauerant : ut saluentur et ꝑficiant᷑
patris sui. diem ex die salutare eius: de quo
et hic dictum ẽ. usita nos in salutari tuo. Et
dicet omis ppłs iste. ppłs predestinatoꝵ de cir¬
cumcisione et preputio. gñs scã. popłs in ad

Expanded text:
perierant domus Israel, «sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum» . Habebat enim alias oves quae non erant de illo ovili: istas universas oves, et de Israelitis, et de Gentibus, diabolus et ejus angeli captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli dominatu, in conspectu malignorum spirituum qui eas captivaverant, ut salventur et perficiantur Patris sui, «diem ex die, salutare ejus;» de quo et hic dictum est, «Visita nos in salutari tuo. Et dicet omnis populus:» iste populus praedestinatorum de circumcisione et praeputio, gens sancta, populus in ad
Abbreviated transcription (Latin):
secutũ ẽ. salutare tuũ. De illo quippe dixit syme¬
on senea. qm̃ uderunt ocłi mei salutare tuum:
qui de se ipso dixit. ego sum ua ueritas et uita.
Uisita nos gͦ in salutari tuo: hoc ẽ. in xp̃otuo. Ad
udendum in bonitate electoꝵ tuoꝵ: ad letandũ
ui leticia gentis tuȩ. Idẽ. ad hoc nos iusita in sa

Expanded text:
secutus est, «Salutare tuum» . De illo quippe dixit Simesecutus est, «Salutare tuum» . De illo quippe dixit Simeon senex, «Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» ; qui de seipso dixit, «Ego sum via» . «Visita» ergo «nos in salutari tuo,» hoc est, in Christo tuo. «Ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae:» id est, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑo tempus ego iusticias uidicabo. Quod uerbũ
ex uerbo mag̃ diceretur equitates iudicabo:
non aut̃ diceret cum acceꝑo tempus iusticiam
faciam. qm̃ om̃i tp̃r facienda ẽ: sicut etiam
hic dixcit. qui faciunt iusticiam in om̃i tẽpore
Deude quia ds iustificat id ẽ. iustos facit. sanan¬
do eos ab iniquitatib sius : sequit᷑ oratio. Mem̃¬
to nr̃i dñe in beneplacito popłi tui. idẽ. ut in
eis simus uiquib beneplacitum ẽ. tibi: quia nõ
in om̃ib illis beneplacitum ẽ dõ. Uisita nos in
salutari tuo. Ipse enim ẽ. saluator in quo peccata
dimittunt᷑. ⁊ animȩ sanantur: ut possuit custo¬
dire uidiciũ. ⁊ facere iusticiam. Quos eum be¬
atos ẽẽ intelligeret qui hec locuntur: hoc sibi
consequent̃ orando petiut.De isto salutari alibi
dr: ut cognoscamus in terra uiam tuã. Et qua¬
si quereremus in qua terra. secutum ẽ in onũb
gentib. Rursũ quasi quereremus quam uiam:

Expanded text:
pero tempus, ego justitias judicabo» . Quod verbum pero tempus, ego justitias judicabo» . Quod verbum e verbo magis diceretur, Aequitates judicabo. Non autem dixit, Cum accepero tempus, justitiam faciam; quia omni tempore facienda est, sicut etiam hic dicit, «Qui faciunt justitiam in omni temporede, quia Deus justificat, id est, justos facit, sanando eos ab iniquitatibus suis, sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui:» id est, ut in eis simus in quibus beneplacitum est tibi; quia non in omnibus illis beneplacitum est Deo. «Visita nos in salutari tuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi consequenter orando petunt. De isto salutari alibi dicitur, «Ut cognoscamus in terra viam tuam:» et quasi quaereremus in qua terra, secutus est, «In omnibus gentibus;» rursum, quasi quaereremus quam viam,
Abbreviated transcription (Latin):
nisticia et indicium directio sedis eius. Et illud.
etedicet sicut lumen iusticiam tuã. et uidici¬
um tuũ sicut meridiem: cum ⁊ illic eiusdem
sententię repeticio iuideatur: ⁊ fortasse ꝓpt̾ iuci¬
nitatem significationis etiam alterum ꝓ altero
poni potest. uł udicium ꝓ usticia uł iusticia
ꝑ uidicio. Tamen si proprie dicat᷑ aliquid inteẽ.
non dubito ut indicium custodire dicat᷑ qui
rocte uidicat: iusticiam uero facere qui recte
agit. Nec abfurde existimo intelligi scđ̾m illud
quod dictũ ẽ. quousq iustieia conuertatur
in iudiciũ: etiam hic eos dictos beatos qͥ iudiciũ
custodiuit in fide: iusticiam faciunt in oꝑe.
Ueniet eñi tempus ut iudiciũ quod modo custo
ditur in fide. etiam exerceatur in oꝑe: cum
iusticia conuersa fuerit in uidicium. id ẽ. eum
acceꝑint iusti potestatem uidicandi eos recte.
ipsum corpus xp̃i intelligitur dicere: eium acce¬

Expanded text:
«Justitia et judicium directio sedis ejus» ; et illud, «Justitia et judicium directio sedis ejus» ; et illud, «Et educet sicut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem» ; cum et illic ejusdem sententiae repetitio videatur. Et fortasse propter vicinitatem significationis etiam alterum pro altero poni potest, vel judicium pro justitia, vel justitia pro judicio: tamen si proprie dicantur, aliquid interesse non dubito, ut judicium custodire dicatur qui recte judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec absurde existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt in fide, justitiam faciunt in opere. Veniet enim tempus ut judicium quod modo cusditur in fide, etiam exerceatur in operatione: cum justitia convertetur in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi eos recte ipsum corpus Christi intelligitur dicere, «Cum acce
Abbreviated transcription (Latin):
faciet oñis laudes eius que sunt oꝑa p̾ceptoꝵ
euis: quia in quantũ fiunt. ⁊ si non omĩa quȩ
audita fiunt: ille laudandus ẽ. qui oꝑatur
in nobis et uelle et oꝑari ꝓbona uoluntate.
eius: quia ut dictum ẽ. in quantum fiunt
ipse laudandus ẽ. Quas tamen laudes quisnã
sufficit auditas facere id est cum audite
hic saluus erit. Potest aut̃ uideri eiusdem
sententię repeticio. ut hoc sit facere iusticiã.
quod ẽ. custodire iudicium: ut etiam in suꝑ¬
iori uersu subauditur in om̃i tp̃r. sicut in pos¬
teriore subaudit᷑ beati: ⁊ redditis que subau¬
diuntur ita dicantur. beati qui custodiunt
uidicium in om̃i. tp̃r: beati qui facuint tusti¬
ciam in om̃i tp̃r. S nisi aliquid interẽẽt int̾
iudicium et iusticiam: nõ in alio psalmo dic̃ẽt᷑
quousq iusticia conuertatur in uidicium. Amat
quidẽ scriptura ista duo simul ponere.: sicut ẽ.

Expanded text:
facit omnes laudes ejus? quae sunt opera praeceptorum facit omnes laudes ejus? quae sunt opera praeceptorum ejus. Quia in quantum fiunt, etsi non omnia quae audita sunt fiunt, ille laudandus est, «qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate» . ejus:» quia, ut dictum est, in quantum fiunt, ipse laudandus est. Quas tamen laudes, quisnam sufficit auditas facere? id est, cum auditae hic salvus erit . Potest autem videri ejusdem sententiae repetitio, ut hoc sit facere justitiam, quod est custodire judicium: ut etiam in superiore versu subaudiatur, «in omni tempore;» sicut in posteriore subauditur, «beati;» et redditis quae subaudiuntur, ita dicatur, «Beati qui custodiunt judicium» in omni tempore, beati qui «faciunt justitiam in omni tempore.» Sed nisi aliquid interesset inter judicium et justitiam, non in alio psalmo diceretur, «Quousque justitia convertatur in judicium» . Amat quidem Scriptura, ista duo simul ponere: sicuti est,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. id est faciet ut andiant᷑: ostendens ita lo¬
quen das potentias dm̃ et laudes eius. ut predicẽ¬
tit audiontib. S quis potest om̃s: An forte qr
sequitur beati qui custodiunt udiciũ ⁊ facuit᷑
uisticiam in om̃i tp̃r.: eas dixit laudes eius que
abrahȩ : cantate ei ⁊ psallite ei. Quod intelle¬
ximus ita eẽ dictũ: ac si diceretur. bona in eius
laude ⁊ dicite ⁊ facite. Quib duob uerbis
id ẽ. cantandi ⁊ psallandi. conuenire duos c̃õ¬
sequentes uersus: ut quod dictũ ẽ. narrate oĩã
mirabilia eius. hoc sit cantate ei: quod uero
dictũ ẽ. laudamini in nomine sc̃o eius. hoc sit
psallite ei. Huic quippe semini: etiam ipse dñs
dicit. Luceant oꝑa ur̃a coram homiinib: ut
udeant bona facta ur̃a. et glorificent patrẽ
ur̃m qui in cęlis ẽ. Hic gͦ ipsa dĩ precepta cõ¬
siderans: quoꝵ preceptorũ oꝑa laudes sunt

Expanded text:
dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita lodixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore,» eas dixitAbrahae, «Cantate ei, et psallite ei:» quod intelleximus ita dictum, ac si diceretur, Bona in ejus laudem et dicite, et facite. Quibus duobus verbis, id est, cantandi et psallendi, convenire duos consequentes versus, ut quod dictum est, «Narrate omnia mirabilia ejus;» hoc sit, «Cantate ei:» quod vero dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus» ; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe semini etiam ipse Dominus dicit: «Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est» . Hic ergo ipsa Dei praecepta considerans, quorum praeceptorum opera laudes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qua nemo sine dõ beatus ẽẽ potest: melius
accipimus in et̃num. Si aut̃ illa ẽ. miscdia que
mseris ex hibet᷑. ut uł consolentur in miseria.
miscdia prebeatur: nisi forte quis audeat dic̾e.
etiam his qui dampnabuntur cum diabolo &
angłis eius aliquã miscdiam dĩ minime de fu¬
turam: non qua ex illa damꝑnatione liberẽ¬
tur. s ut eis aliquatenus mitiget᷑. atq ita eter¬
nam posse intelligimus dĩ miscdiam suꝑ illoꝵ
ȩtnam miseriam. S tolerabiliorem quosdã ex¬
cepturos dampnationẽ: in quorũdã compara¬
tione legimus. Alieuius uero mitigari eam ciu
ẽ. traditus penã.uł quib dam interuallis ab̾e
aliquam pausam quis audact̃ dixerit: qnͣdoqͥd̾
unam stillam diues ille non meruit: S de
hac tanta re diligentius exocio disserendum ẽ
nunc qd̾ ad istum psalmum attinet. hactentis
quetur potentias dñi: duditas faciet om̃s lau¬
des eius. sub audiendum ẽ. quod supra dictum
ẽ. ut etiam ista sententia ita sit plana: quis

Expanded text:
qua nemo sine Deo beatus esse potest; melius accipimus «in aeternum:» si autem illa est misericordia quae miseris exhibetur, ut vel consolentur in miseria, misericordia praebeatur. Nisi forte quis audeat dicere, etiam his qui damnabuntur cum diabolo et angelis ejus, aliquam misericordiam Dei minime defuturam; non qua ex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei misericordiam super illorum aeternam miseriam. Sed tolerabiliorem quosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio disserendum est; nunc quod ad istum psalmum attinet, hactenus dquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis
Abbreviated transcription (Latin):
sio uocatur. Nulla ẽ. aut̃ peccatoꝵ confessio pia
et utilis ubi nõ laudatur ds̃: siue corde. siue eti¬
am ore atq sermone. Quod aut̃ habent aliqui
codices qm̃ bonus. ali habent qm̃ suauis: ita
unum uerbũ grecum quod dr̃.xxͦ tici oͦc̃.

Expanded text:
sio vocatur: nulla est autem peccatorum confessio pia sio vocatur: nulla est autem peccatorum confessio pia et utilis, ubi non laudatur Deus, sive corde, sive etiam ore atque sermone. Quod autem habent alii codices, «Quoniam bonus;» alii habent, «Quoniam suavis:» ita unum verbum graecum, quod dicit
Abbreviated transcription (Latin):
potest hic quidem intelligi
etiam confessio peccatoꝵ. Nam
et post paucos uersus sequitur. Peccauimus cũ
patrib nr̃is: iniuste egimus. iniquitatẽ fecimꝰ.
S in eo quod dicit qm̃ bonus. qm̃ in scłm miscdĩa
eius. laus utiq dĩ ẽ. atq in eius laude confessio.
quanquã etiam cum quisq sua confitetur pec¬
cata. cũ dĩ laude confiteri debet: nec aliter
pia ẽ. confessio peccatorum: nisi nõ desꝑans et pos¬
cẽs miscdiam dĩ. habet gͦ eius laudem. siue etiam
in uerbis cum eum bonũ ⁊ muscd̾em dieit: siue
in solo affectu eum hoc credit. Ham ⁊ ille publi¬
canus cuius sola illa uerba cominemorata sunt.
dñe ꝓpicuis esto michi peccatori: ⁊ si non dixit
qm̃ bonus ⁊ misericors ẽ. uł aliquid huius modi:
non tam̃ illud diceret nisi hoc crederet: qm̃ cũ
spe orauit. que sine fide eẽ non potest. Potest gͦ
ẽẽ lausdi uera ipia. ubi non sit confessio pecca¬
toꝵ: que laus multo crebrius in scripturis confes¬

Expanded text:
potest hic quidem intelligi etiam confessio peccatorum; nam et post paucos versus sequitur, «Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus:» sed in eoejus» laus utique Dei est, atque in ejus laude confessio. Quanquam etiam cum sua quisque confitetur peccata, cum Dei laude confiteri debet; nec aliter pia est confessio peccatorum nisi non desperans, et poscens misericordiam Dei. Habet ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum bonum et misericordem dicit; sive in solo affectu, cum hoc credit. Nam et ille publicanus, cujus sola illa verba commemorata sunt, «Domine, propitius esto mihi peccatori» , etsi non dixit, Quoniam bonus et misericors es, vel aliquid hujusmodi; non tamen illud diceret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confes