comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
societate aliqͣ ꝑsonarũ. alia fidelis. alia ĩ¬
fidelis. alia parentũ erga filios. alia filioꝵ
erga parentes. alia postremo ea que in
his reb uł maxime intuenda ẽ uiri &
uxoris: ubi mulierẽ conuigatã ñ licet
dicere facio qđ uolo de meo. cũ & ipsa ñ
sit sua. s capitis sui: hoc ẽ uiri sui. Nã sic
quecła ut cõmemorat apłs petrus. muli¬
abrahe. dñm eũ uocans. cuiꝰ inquit factȩ
estis filiȩ. cũ ad xp̃ianas ñ ad iuideas femi¬
nas loqueret᷑. Iuid aũ intrũ. si pat̾ cõmu¬
nẽ filiuĩ tolebat huiꝰ uitȩ suftentaculis nu
darb aniatre. ignorans quid sectaturꝰ eẽt cũ
lerate grandiuscula ẽẽ cepisset. utrũ mo¬
nachi ꝓfessionẽ. an ȩccłasticũ ministeri¬
ũ an conigalis necessitudinis iuncułu:
Iuãuis eiũ ad meliora excitandi & eru
te talia ꝓspiciens & p̾cauens rep̃henden¬
dus ẽ pat̾. cũ beatꝰ apłs dicat. qͥsquis aũ su¬

Expanded text:
societate aliqua personarum, alia fidelis alia insocietate aliqua personarum, alia fidelis alia infidelis: alia parentum erga filios alia filiorum erga parentes. alia postremo ea, quae in his rebus uel maxime intuenda est, uiri et uxoris, ubi mulierem coniu gatam non licet dicere: \'Facio, quod uolo, de meo\', cum et ipsa non sit sua sed capitis sui, hoc est uiri sui. nam sic quaedam, ut commemorat apostolus Petrus, muliAbrahae dominum eum uocans, cuius. inquit, factae estis filiae. cum ad Christianas, non ad Iudaeas feminas loqueretur. Quid autem mirum, si pater communem filium nolebat huius uitae sustentaculis a matre nudari ignorans, quid sectaturus esset, cum in aetate grandiuscula esse coepisset, utrum monachi professionem an ecclesiasticum ministerium an coniugalis necessitudinis uinculum? quamuis enim ad meliora excitandi et erute talia prospiciens et praecauens reprehendendus est pater, cum beatus apostolus dicat: Quisquis autem su
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti. qͣntũ mału ẽ qđ uiri tui m̃tem
a tã bono ꝓposito subriusti : An cuiꝰ quã
tͥ tẽꝑalis salus carior eẽ debuerat. quam
huiꝰ et̾na. Nonne si ãpliorẽ micdiam co¬
gitans ideo pauꝑib res tuas erogare dif¬
ferres. ne scandalizatꝰ maritꝰ tuus ddõ pe¬
riret. uberiores tͥ ds elemosinas ĩputaret:
Prouide si recolis qͥd ad qͥsui̾as. qͣndo lucra¬
ta fueras uirũ tuũ. ut tecũ xp̃o sc̃iore
castitate seruiret: ĩtellige ꝑ illas elemo¬
sinas tuas qͥb eor eiꝰ eu̾̃sũ ẽ qͣnto gͣuio¬
re dampno ꝑcussa fueris. quã sunt illa lu¬
cra que cȩlestia cogitabas. Sienĩ habet ibi
magnũ locũ panis fractus esurienti. qͣntũ
eripitur diabolo tanquã leoni rugienti.
& quẽ deuoret inqͥrenti ͦ Neq hoc ita dici¬
iꝰ. ut si qͥsquã scandalizatus fuerit debo¬
nis oꝑib ur̃is. ab eis desistendũ putenius.
s alia causa ẽ alienarũ. alia necessariarũ ĩ

Expanded text:
fecisti, quantum malum est, quod uiri tui mentem fecisti, quantum malum est, quod uiri tui mentem a tam bono proposito subruisti? an cuiusquam tibi temporalis salus carior esse debuerat quam huius aeterna? nonne, si ampliorem misericordiam cogitans ideo pauperibus res tuas erogare differres. ne scandalizatus maritus tuus deo periret, uberiores tibi deus elemosynas inputaret? proinde, si recolis. quid adquisiueras, quando lucrata fueras uirum tuum, ut tecum Christo sanctiore castitate seruiret, intellege, per illas elemosynas tuas. quibus cor eius euersum est, quanto grauiore damno percussa fueris, quam sunt illa lucra, quae caelestia cogitabas. si enim habet ibi magnum locum panis fractus esurienti, quantum a, qua homo eripitur diabolo tamquam leoni rugienti et. quem deuoret. inquirenti! Neque hoc ita dicimus. ut, si quisquam scandalizatus fueiit de bonis operibus nostris, ab eis desistendum putemus; sed alia causa est alienarum alia necessariarum in
Abbreviated transcription (Latin):
mouebat᷑. posset & ista condiscere. si tuis
ĩopinatis ñ feriret᷑ expensis. s expectatiᷤᷤ
ĩuitaret᷑ obsequiis. ut etiã hoc qđ teme¬
re sola fecisti. multo c̃sultius dilectione
coricordi. multoq ordinatius & honeftiꝰ
ambo faceretis. ne blasphemarent᷑ serui
cdi. sitam̃ hoc fuert̃: qͥ marito absente
atq nesciente ab ignota muliere & alie¬
na uxore tanta sumpsert̃. & laudaretur
as ĩ oꝑib ur̃is. quoꝵ eẽt tã fida societas.
ut a uob̾ cõmunit̾ teneret᷑. ñ sołu sũma
castitas. uerũ etiã głosa pauꝑtas. Nc̃ aũ
ĩ consid̾ata festinatione. attende quid fe¬
ceris. Ut enĩ de illis monachis aqͥb te ip¬
sã ñ edificatã s despoliatã eẽ conqueri¬
t᷑. ego bene sentiã. nec homini pͣ ira t᷑ba¬
tũ ocułu habenti. contͣ di fortasse famu¬
los facile c̃sentiã: nũqͥd tantũ bonũ est
qđ pauꝑũ carnẽ largiorib elemosinis re¬

Expanded text:
mouebatur. posset et ista condiscere, si tuis mouebatur. posset et ista condiscere, si tuis inopinatis non feriretur expensis, sed expectatis inuitaretur obsequiis. ut etiam hoc, quod temere so\'a fecisti, multo consultius dilectione concordi multoque ordinatius et honestius ambo faceretis nec blasphemarentur serui dei. si tamen hoc fuerunt, qui marito absente atque nesciente ab ignota muliere et aliena uxore tanta sumpserunt. et laudaretur deus in operibus uestris, quorum esset tam fida societas, ut a uobis communiter teneretur non solum summa castitas uerum etiam gloriosa paupertas. Nunc autem inconsiderata festinatione adtende quid feceris. ut enim de illis monachis, a quibus te ipse non aedificatam sed spoliatam esse conqueritur, ego bene sentiam nec homini prae ira turbatum oculum habenti contra dei fortasse famulos facile consentiam. numquid tantum bonum est, quod pauperum carnem largioribus elemosynis re
Abbreviated transcription (Latin):
batis. Nichil gͦ de tua ueste. nichil de au¬
ro uł argento. uł qͣcũq pecunia. reb
ullis t̾renis tuis sine arburio eiꝰ facere
debiusti. ne scandalizares hominẽ qͥ do
tecũ maiora uouerat. ꝙ. ab eo qͦd de tua
carne. licita potestate posset exigere c̃ti
nebat. Deniq factũ ẽ: ut uincułu conti¬
nentiȩ qͦ se diletꝰtus ĩnexuerat. c̃tẽptus
abrumꝑet: & iratꝰ tͥ. ñ parceret sibi. Sic̃
enĩ mͥ retulit ꝑlator ȩpłȩ tuȩ. cũ cog¬
nouisset qđ oĩa. uł pene omnia que ha¬
bebas nescio quib duob tͣnseuntib mona¬
chis tanqͣm pauꝑib eroganda donaueris.
tc̃ ille detestans eos tecũ. & ñ dĩ seruos. s
domus alienȩ penetratores. & tuos capti¬
uatores. & dep̃datores putans. tã scãm
sarcinã quã tecũ subierat. indignatus
abiecit. Infirmꝰ enĩ erat. & ideo tibique ĩ
cõmuni ꝓposito fortior uidebaris. ñ erat
elemosinas largiꝰ faciendas forte pigriꝰ

Expanded text:
batis. nihil ergo de tua ueste, nihil de aubatis. nihil ergo de tua ueste, nihil de auro uel argento uel quacumque pecunia, rebus ullis terrenis tuis sine arbitrio eius facere debuisti, ne scantecum majora voverat, et ab eo quod de tua carne licita potestate posset exigere, contiique factum est, ut uinculum continentiae. quo se dilectus innexuerat, contemptus abrumperet et iratus tibi non parceret sibi. sicut enim mihi rettulit perlator epistulae tuae, cum cognouisset, quod omnia uel paene omnia. quae habebas, nescio quibus duobus transeuntibus monachis tamquam pauperibus eroganda donaueris, tunc ille detestans eos tecum et non dei seruos sed domus alienae penetratores et tuos captiuatores et depraedatores putans tam sanctam sarcinam, quam tecum subierat, indignatus abiecit. infirmus enim erat et ideo tibi. quae in communi proposito fortior uidebaris, non erat elemosynas largius faciendas forte pigrius
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ questio utrũ redire debeas ad concubi¬
tũ uiri. Qd enĩ dõ pari consensi ambo uo¬
ueratis. ꝑ seueranter usq infinẽ reddere
debustis. a quo ꝓposito si lapsus ẽ ille.
tu saltĩ constantissime ꝑseuera: qđ te ñ
exhortarer nͥ qr tͥ ad hoc ipse consenserat.
Nã si nũquã tenuisses eiꝰ assensũ. nume¬
rus te nullus defendisset annoꝵ. s post
qͣntũlibet tẽpꝰ consuluisses. nichil tibi
testate sic tͥ iã ꝑmiserat continentiã. ut
eã tecũ &. ipse susciꝑet. S illud ẽ qđ minꝰ
te obseruasse contristor. q tanto humiluis
& obedientiꝰ ei obsequi ĩdomestica conu̾¬
satione debiusti. qͣnto ille religiosus tͥ
rẽ tã magnã etiã imitando concesserat p̃
enĩ qͥa parit tẽꝑabatis a cõmixtione car¬
nali. ideo tuus maritꝰ ẽẽ destiterat. immo
uͦ tanto sanctuis int̾ uos c̃iuges maneba.¬
tis. qͣnto sanctiora c̃cordit̾ placita serua¬

Expanded text:
tur quaestio, utrum redire debeas ad concubitur quaestio, utrum redire debeas ad concubitum uiri. quod enim deo pari consensu ambo uoueratis, perseueranter usque in finem reddere ambo debuistis. a quo proposito si lapsus est ille, tu saltem constantissime perseuera. quod te non exhortarer, nisi quia tibi ad hoc ipse consenserat. nam si numquam tenuisses eius adsensum, numerus te nullus defendisset annorum, sed post quantum libet tempus me consuluisses, nihil tibi testate sic tibi iam permiserat continentiam, ut eam tecum et ipse susciperet. Sed illud est, quod minus te obseruasse contristor, quia tanto humilius et oboedientius ei obsequi in domestica conuersatione debuisti, quanto ille religiosius tibi rem tam magnam etiam imitando concesserat. non enim. quia pariter temperabatis a commixtione carnali, ideo tuus maritus esse destiterat; immo uero tanto sanctius inter uos coniuges manebatis, quanto sanctiora concorditer placita serua
Abbreviated transcription (Latin):
& una queq uirum suũ habeat. uxori
uir debitũ reddat. similit̾ aũ & uxorui
ro. uxor ñ habeat poteftatẽ corꝑis sui
mulier. nolite fraudare inuicẽ nͥ ex
ẽsensuad tempꝰ ut uacetis orationi &
tũ tͥ redd̃e cogeret᷑. & illi ds ĩputaret
c̃tinentiã. si ñ suȩ. s tuȩ cedens infirmi¬
tati. ne in adulterii dãpnabile flagniũ
caderes. maritałe tͥ concubitũ ñ nega¬
ret: qͣntomagis te quã magis subiec¬
tã ẽẽ decuerat. ne ipse qͦq in adulteri¬
ũ diabolica tẽptatone traheretur: ĩ
reddendo huiusmodi debito nolunta¬
ti eiꝰ optẽꝑare comien̾at. eũ t uolun¬
faceres ne ꝑiret maritus: S hoc ut dixi
omitto. qm̃ postea tͥ nolenti sibiad red¬
denda c̃uigalia debita consentire ad ea¬
de c̃tinentiȩ pacta ipse consensit. & tecum
c̃tinentissime uixit dui. suo ꝙ consensu a
peccato illo qͦ ei debitũ carnis negabas ipse
te absoluit. Non gͦ iã intua cansa ista uerti¬

Expanded text:
et unaquaeque suum uirum habeat. uxori uir debitum reddat, similiter autem et uxor uiro. uxor non habet potestatem corporis sumulier. nolite fraudare inuicem nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi, et tum tibi reddere cogeretur et illi deus inputaret continentiam, si non suae sed tuae cedens infirmitati, ne in adulterii damnabile flagitium caderes, maritalem tibi concubitum non negaret; quanto magis te, quam magis snbiectam esse decuerat, ne ipse quoque in adulterium diabolica temptatione traheretur. in reddendo huius modi debito uoluntati eius obtemperare conuenerat, cum tibi uolunfaceres, ne periret maritus! Sed hoc, ut dixi, omitto, quoniam postea tibi nolenti sibi ad reddenda coniugalia debita consentire ad eadem continentiae pacta ipse consensit et tecum continentissime diu uixit suoque consensu a peccato illo, quo ei debitum carnis negabas, ipse te absoluit. non ergo iam in tua causa ista uerti
Abbreviated transcription (Latin):
heredes. & iudei spũ ñ litt̾a. cordis
circũcisionr ñ carnis. & ñ scđm car¬
nẽ isrł. s isrł di ᷑. Sciebant utiq ista
multo sapientiꝰ certiꝰq quã nosꝰ. & ta¬
ñi ĩ loquendi c̃suetudine iudeos & isrłi¬
tas eos appellabant. qͥ scdm carnẽ de

Expanded text:
haeredes; et Judaei spiritu, non littera; cordis haeredes; et Judaei spiritu, non littera; cordis circumcisione, non carnis; et non secundum carnem Israel, sed Israel Dei? Sciebant utique ista multo sapientius certiusque quam nos; et tamen in loquendi consuetudine Judaeos et Israelitas eos appellabant, qui secundum carnem de
Abbreviated transcription (Latin):
isrł ꝑtiuere. xp̃ianos. Ita qͥppe ĩpletͦ
qdđ scͥptũ ẽ. maior seruiet minori. idẽ
prior natꝰ ppłs uideoꝵ. posteriori nato
ppło. xp̃ianoꝵ. Ecce quem ad modũ sumꝰ
isrł adoptione diuina. ñ humana cogna¬
tione głantes. nec ĩmanifesto. s uoc¬
culto. nec litt̾a. s sp̃u. nec carnis. s cordiᷤᷤ
curcũcisione uidei. Que cũ ita se habe¬
ant. ñ tam̃ debemꝰ ẽ suetudinẽ sermo¬
nis humani ĩ epta loquacitate c̃fun
d̾e. & ĩ reb discernendis freguentata
uocabula ꝑturbata significatione mi¬
scere. ut eos qͥ xp̃iani st̃ .&. appellatione
usitatissima. xpiani uocantur. ĩ ustta¬
to uocabulo aliquis affectet appellare ui
rio debet semꝑ ĩtelligere: partiꝰ aũ
ore ꝓferre. hoc ĩcotidiana loquendi
ẽsuetudine magis eligat frequentare
ĩepta ĩsolentia. & si dici potest ĩꝑita
scientia. Nũqͥd enĩ apłi ꝑ quos ea didi¬
cimꝰ ista nesciebant. qͦm nos potiꝰsimꝰ
sem̃ abraliȩ sed̾m ysaac ꝓmissionis

Expanded text:
rtinere Christianos. ita quippe impletur, quod scriptum est: Maior seruiet minori, id est prior natus populus Iudaeorum posteriori nato populo Christianorum. ecce quem ad modum sumus Israhel adoptione diuina non humana cognatione gloriantes nec in manifesto sed in occulto nec littera sed spiritu nec carnis sed cordis circumcisione ludaei. Quae cum ita se habeant, non tamen debemus consuetudinem sermonisdere, et in rebus discernendis frequentata vocabula perturbata significatione miscere, ut eos qui Christiani sunt et appellatione usitatissima Christiani vocantur, inusitato vocabulo aliquis affectet appellare Judrio debet semper intelligere, parcius autem ore proferre, hoc in quotidiana loquendi consuetudine magis eligat frequentare inepta insolentia, et, si dici potest, imperita scientia. Numquid enim Apostoli, per quos ea didicimus, ista nesciebant, quomodo nos potius simus semen Abrahae secundum Isaac promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ĩ abscondito uideus ẽ & circu̾cisione
cordis. qͥ sp̃u ñ litt̾a. cꝰ laus ñ ex homunib
s ex d̾o est. ad isrłitas spiritales ad eũ scili¬
cet ꝑtinentes. cui minori p̃dictũ ẽ. serui¬
turum eẽ maiorem. S hec uocabula nob̾
ñ indecent̾ ĩponimꝰ. eaq misterioꝵ ĩtelli¬
gentia c̃tinemꝰ. ñ u̾boꝵ insolentia uenti¬

Expanded text:
 et circumcisione cordis, qui spiritu non littera, cuius laus non ex hominibus sed ex deo est, aut Israhelitas spiritales ad eum scilicet pertinentes, cui minori praedictum est seruiturum esse maiorem. sed haec uocabula nobis non indecenter inponimus eaque mysteriorum intellegentia continemus, non uerborum insolentia uenti
Abbreviated transcription (Latin):
b aũ stulticiã. Ipsis aũ uocatis uideis
& grecis. xp̃m di uirtutẽ & di sapien¬
tiã. Id̾ dix̃ grecos. hos etiã gentiũ no¬
mine significauit eo qͦd hec lingua
maxue excellit ĩgentib. Iudeos ta¬
m̃ ipsos uocauit. qͦs om̃s hoc nomine
appellatrt. Lã si xp̃iani ipsi st̃ iudei.

Expanded text:
 autem stultitiam, ipsis autem uocatis Iudaeis et Graecis Christum dei uirtutem et dei sapientiam. quos dixit Graecos, hos etiam gentium nomine significauit eo, quod haec lingua maxime excellit in gentibus; Iudaeos tamen ipsos uocauit, quos omnes hoc nomine appellant. nam si Christiani ipsi sunt Iudaei,
Abbreviated transcription (Latin):
b s ex uocante dictũ ẽ ei. maior seruiet
minori. Sic̃ scͥptũ ẽ. Iacob dilexi. esau
aũ odio habui. Hec certe docꝰtrnia apłi¬
ca atq catholica. satis euuident̾ ĩdicat
originẽ carnis. ad esau qͥ diclus etiã est
edom. gentẽ idumeoꝵ. ad iacob aũ qͥ
dictꝰ ẽ etiã isrł. gentẽ uideoꝵ porro

Expanded text:
ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori; sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui . Haec certe doctrina apostolica atque catholica satis evidenter indicat originem carnis ad Esau, qui dictus est etiam Edom, gentem Idumaeorum; ad Jacob autem, qui dictus est etiam Israel, gentem Judaeorum: porr
Abbreviated transcription (Latin):
tius ꝑtiuemꝰ ad liberã sarã. qͥ ex illa nul¬
ła carnis ꝓpaginẽ tͣhimꝰ: iudei aũ qͥ ex il¬
la carnis ꝓpͥeginẽ trahunt. ad agar potiꝰ
ancilła ꝑtinere monstrant᷑. de qͣ carnis
ꝓpagine ñ traħit. Innepotib etiã abra¬
hȩ & sarȩ. idẽ filiis ysaac & rebeccȩ. illis
gemuinis esau & iacob. qͥ postea uocatꝰ ẽ

Expanded text:
ad liberam Saram, qui ex illa nullam carnis propaginem trahimus: Judaei autem, qui ex illa carnis propaginem trahunt, ad Agar potius ancillam pertinere monstrantur, de qua carnis propagationem non trahunt. In nepotibus etiam Abrahae et Sarae, id est filiis Isaac et Rebeccae, illis geminis Esau et Jacob, qui postea voc
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽ ñ hii qͥ filii carnis. hii filii dĩ. s filii
ꝓmissionis depittant᷑ ĩ semen. Nonne mi¬
rabilia magna st̃ ista. ꝓfundũq miste¬
riũ. ut multi ex isrł nati. ñ sirit isrł. &.
multi ñ sint filii. cũ sint sem̃ abrahe¬
onis ad xp̃i grãm ꝑtinentes. s filii car¬
nis nom̃ iamnȩ gestantes: de ꝑhoc nec
illi st̃ isrł sic̃ sumꝰ nos: necͦ sumꝰ isrł sic̃

Expanded text:
hoc est, non ii qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii hoc est, non ii qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semen . Nonne mirabilia magna sunt ista, profundumque mysterium, ut multi ex Israel nati, non sint Israel, et multi non sint filii, cum sint semen Abrahonis ad Christi gratiam pertinentes, sed filii carnis nomen inane gestantes? Ac per hoc nec illi sunt Israel, sicut sumus nos; nec nos sumus Israel, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ filios abtahȩ. Ac ꝑ hoc nͥ iudeis eomͦ
fit pat̾ abrahã qͦmͦ ẽ nob̾. qͥd eis ꝓdest qͦd
de carne eiꝰ exorti st̃. & nom̃ sine uirtute
tenuert̃ : Cũ aũ ad xp̃m transeunt. ꝙ ĩ¬
cipiunt ẽẽ ex fide filii abrahȩ. tẽ ert̃ iu¬
dei. ñ ĩ manifesto. s ĩ abscondito. circũcisi¬
one cordis. spũ. ñ littera. quoꝵ laus ñ sit
ex hominib. s erdo. Ab hac aut̃ fide ali¬
enati. ĩ ramis fractis deputabunt᷑. ex illa
olea ĩ cuiꝰ radice ide dic̃ apłs in serere
oleastrũ idẽ gentes. qđ utiq ñ fit per
ꝑ litterã. s ꝑ grãm. sp̃m. nec carnis circũ¬
cisione. s cordis. nec ĩ manifesto. s in abscon¬
dito. nec laude ex hominib. s exdõ. ut sit
uideus. nec carnał. s spiritał isrłita. Nã
de ist o nomine sic apłs loqͥt᷑. Non enim
om̃s qͥex isrł hii st̃ isrł. neq qͥ st̃ semen
abrahã om̃s filii. s ĩ ysaac uocabit᷑ tͥ sem̃.

Expanded text:
esse filios Abrahae. ac per hoc, nisi Iudaeis eo modo sit pater Abraham, quo modo est nobis. quid eis prodest, quod de carne eius exorti sunt et nomen sine uirtute tenuerunt? cum autem ad Christum transeunt et incipiunt esse ex fide filii Abrahae, tunc erunt Iudaei non in manifesto ?sed in abscondito, circumcisione cordis, spiritu non littera, quorum laus non sit ex hominibus sed ex deo. ab hac autem fide alienati in ramis fractis deputabuntur ex illa olea. in cuius radicem idem dicit apostolus inseri oleastrum, id est gentes, quod utique non fit per per litteram sed per spiritum nec carnis circumcisione sed cordis nec in manifesto sed in abscondito nec laude ex hominibus sed ex deo, ut sit Judaeus, nec carnalis sed spiritualis Israelita. Nam et de isto nomine sic Apostolus loquitur: Non enim omnes qui ex Israel, hi sunt Israel: neque qui sunt semen Abraham, omnes filii; sed in Isaac vocabitur tibi semen:
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ. &. fidei que ẽ ĩ p̃pucio: ut sit pa¬
t̃ omniũ gentũt credentiũ ꝑ p̃pucium.
ut deputetur & illis ad iusticiam. ut sit
pat̾ circũcisionis his qͥ ñ solũ ex circũcisio¬
ne st̃. s & his qͥ secuntur uestigia que ẽ
ĩ poucio fidei patͥs nr̃i abrahã ẜ paulo
post. ideo ĩqͥt exfide. ut scđ̾m grãm firma
sit ꝓmissio. omni semini. ñ ei tantũ qđ ex
lege ẽ. s & ei qd exfide ẽ abrahã. qͥ ẽ pat̾

Expanded text:
it pater omnium credentium per praeputium, ut deputetur et illis ad iustitiam. ut sit pater circumcisionis his, qui non solum ex circumcisione sunt. sed et his, qui sequuntur uestigia, quae est in praeputio, fidei patris nostri Abraham. et paulo post: Ideo, inquit, ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, non ei tantum, quod ex lege est, sed et ei, quod ex fide est Abra
Abbreviated transcription (Latin):
udicet᷑ ĩcibo & inpotu. & ĩ parte diei
festi. & neomeniȩ. & sabbatoꝵ. qđ ẽ uni¬
bra futuroꝵ. uerũ etiã illa qͦ iilege ita
p̃cepta st̃ ut ualeant ad ĩforandos mo¬
res fideliũ. id ẽ ut abnegantes ĩpietatẽ &
scłares cupiditates. tẽꝑant̾ & iuste & pie
uiuiamꝰ ĩ hoc scło. Unde ẽ etiã hoc qͦd ex le¬
ge maxime cõmendũ elegit apłs. ñ concu¬
piscesꝰ & quecũq de do & proximo diligen¬
do sine ullis figuris sacram̃toꝵ p̃cipiunt᷑
dicit totã legẽ ꝓpħasq pendere. sic acci¬
pit. sic amplectitur. sic obseruanda ẽe ñ du¬
bitat. ut qͥcqͥd ineis ꝓficit. ñ sibi tͥbuat. s¬

Expanded text:
diei festi et neomeniae et sabbatorum. quod est umbra futurorum. uerum etiam illa, quae in lege ita praecepta sunt. ut ualeant ad informandos mores fidelium. id est abnegantes impietatem et saeculares cupiditates temperanter et iuste et pie uiuamus in hoc saeculo, unde est etiam hoc, quod ex lege maxime commendandum elegit apostolus: Non concupisces, et quaecumque de deo et proximo diligendo sine ullis figuris sacramentorum praecipiuntur dicit totam legem prophetasque pendere. sic accipit, sic amplectitur, sic obseruanda esse non dubitat. ut, quicquid in eis proficit, non sibi tribuat s
Abbreviated transcription (Latin):
merito querit᷑. Id qđe siñ carne s spũ hoc
ẽẽ intelligit᷑. ñ debet ip̃m nom̃ sibi ĩ c̃sue¬
tudine sermonis ĩponere. s spiritali ĩtel¬
ligentia retinere: ne ꝓpt̾ ambiguitatẽ
uocabuli quã ñ discerint cotidiana lo¬
helita possit intelligi. ide beatus nobis
aꝑit & dissoluit apłs. uͥ dic̃. Circũcisio qͥ¬
de ꝓdest. silegẽ custodias. Si aũ p̃uarica¬
tor legis sis: circũcisio tua p̾putiũ facta
ẽ. Si gͥ p̃putiũ iusticias legis custodiat.

Expanded text:
c esse intellegitur, non debet ipsum nomen sibi in consuetudine sermonis inponere, sed spiritali intellegentia retinere. ne propter ambiguitatem uocabnli, quam non discernit cotidiana lohelita possit intellegi, idem beatus nobis aperit et dissoluit apostolus, ubi dicit: Circumcisio quidem prodest, si legem custodias: si autem praeuaricator legis sis, circumcisio tua praeputium facta est. si igitur praeputium iustitias legis custo
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ famułu di moysen data ꝓhibe¬
at. &. cet̾as illiꝰ temꝑis obseruationes
iã nẽ apud xp̃ianos ab olitas remotas¬
q ꝑsuadeat. quas umbras futuroꝵ ap
monstret᷑. unde apparet. qͣre se iste
aptiꝰ uelit isrłitã uideũq uocitari:
ñ spiritalit̾. s omnino carnalit̾. Nos aũ
nec illis obsernationib que nouo tes¬
tam̃to reuelato euacuatȩ st̃ tenem᷑
obstricti: & p̃cepta legis huic etiam
tẽꝑi necessaria qͣlia sunt. ñ ad ult̾abiᷤᷤ.
ñ homicidiũ facies. ñ concupisces. &
si qd ẽ aliud mandatũ qđ in hoc ser

Expanded text:
sanctum famulum dei Moysen data prohibesanctum famulum dei Moysen data prohibebat, et ceteras illius temporis obseruationes iam nunc apud Christianos abolitas remotasque persuadeat, quas umbras futurorum amonstretur. unde apparet, quare se iste Aptus uelit Israhelitam Iudaeumque uocitari non spiritaliter sed omnino carnaliter. nos autem nec illis obseruationibus, quae nouo testamento reuelato euacuatae sunt, tenemur obstricti et praecepta legis huic etiam tempori necessaria, qualia sunt: Non adulterabis, non homicidium facies, non concupisces. et si quod est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Isrł aũ ꝑsequens legẽ uisticie. ĩ lege in¬
sticie ñ ꝑuenit. Iuare ᷑. Q uia ñ exfide.
s qͣsi ex oꝑib. Offendert̃ enĩ ĩ lapide
offensionis. Itẽ. Ad isrł aũ qͥd dic̃: łota
die extendi manꝰ meas ad ppłm ñ cre¬
dent̾e. & contͣ dicentẽ. & secutꝰ adiunx̃.
Bico gͦ. Nũqͥd repulit ds plebẽ suam᷑
absit᷑. Nã & ego isbłita sũ. ex semine
abrahȩ. de tͥbu beniamin. Non repu¬
lit ds̃ plebẽ suã. qͣm p̾sciuit. Iuomͦ
factus erat: hon utiq. s ex eo qđ scđm
carnẽ fuerat. ex semine habrahã de tri¬
bu beniamin. qd ñ sumꝰ nos scd̾m carnẽ.
qͣmiuis scd̾m sid̾e simꝰ sem̃ abrahȩ. ac
ꝑ hoc & isrł. S aliud ẽ qͦd agnoscit al¬
tioris ĩtelligentia sacram̃ti aliud ex¬
poscit cotidiana c̃suetudo uocabu¬
li. Deniq aptiꝰ iste nescio qͥs de quo
scͥpsisti. qͦd doceat iudanzare xp̃ia¬
nos. eo mͦ sic̃ insinuaũ sc̃itas tua. iu¬
deũ & isrłitã uocat. ut ab eis ꝓhibeat

Expanded text:
legem justitiae non pervenit. Quare? Quia non ex fide, sed quasi ex operibus: offenderunt enim in lapidem offensionis . Item: Ad Israel autem quid dicit? Tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Et secutus adjungit: Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum, ex semine Abrahae de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit . Quomodo factus erat? non utique sed ex eo, quod secundum carnem fuerat ex semine Abraham, tribu Beniamin, quod non sumus nos secundum carnem, quamuis secundum fidem sumus semen Abrahae ac per hoc et Israhel. sed aliud est, quod agnoscit altioris intellegentia sacramenti, aliud, quod exposcit cotidiana consuetudo uocabuli. Denique Aptus iste nescio quis, de quo scripsisti, quod doceat iudaizare Christianos, eo modo se, sicut insinuauit sanctitas tua, Iudaeum et Israhelitam uocat, ut ab eis escis pr
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ iusticiã. & suã uolentes c̃stituere. iusti¬
ciȩ di ñ st̃ subiecti. Dĩ qͥppe dix̃ iusticiam.
que homini ex deo ẽ. suam uͦ quã putant
sͥ sufficere ad facienda mandata sineadiu¬
torio & dono eiꝰ. qͥ legẽ dedit. His aũ similes
sic aduersant᷑: ut se humanis urib diui¬
na existiment ĩplere mandata. ac sicetiã
ipsi ignorantes d̃i iusticiã. & suã uolentes
c̃stituere: iusticiȩ dĩ ñ st̃ subiecti. ñ quide
nomine. s tantũ errore uidaizantes. Hoc
genꝰ hominũ: capita. sibi ĩuen̾ant pelagi¬
um & celestiũ ĩpietatis huiꝰ assertores a¬
cerrimosꝰ qͥ recenti uidicio di ꝑ diligen¬
tes & fideles seruos eiꝰ etiã catholica com¬
munione priuati st̃. & ꝓpt̾ cor ĩpenitens
ad huc ĩ sua dãpnatione ꝑsistunt. Quisqͥs
ab isto carnali & animali atq ideo ñ ĩme¬
rito rep̃hensibili atq dãpnabili uidaismo
ẽẽ querit alienꝰ: ñ sołu ueteres illas obser¬
uationes ase debet facere alienas. que iã

Expanded text:
constituere iustitiae dei non sunt subiecti. dei quippe dixit iustitiam, quae homini ex deo est. suam uero, qua putant sibi sufficere ad facienda mandata sine adiutorio et dono eius, qui legem dedit. his autem similes sic aduersantur, ut se humanis uiribus diuina existiment implere mandata. ac sic etiam ipsi ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti et non quidem nomine sed tamen errore iudaizant. hoc genus hominum capita sibi inuenerat Pelagium et Caelestium impietatis huius assertores acerrimos, qui recenti iudicio dei per diligentes et fideles seruos eius etiam catholica communione priuati sunt et propter cor inpaenitens adhuc in sua damnatione persistunt. Quisquis ab isto carnali et animali atque ideo non inmerito reprehensibili atque damnabili Iudaismo esse quaerit alienus. non solum ueteres illas obseruationes a se facere debet alienas. quae iam
Abbreviated transcription (Latin):
peccati: nulli tamen eoꝵ adhiberemus
assensũ. ñ eẽt unde diceremꝰ patͥ nr̃o
qͥ ẽ incȩlis. Dimitte nob debita nr̃a. Nlec
tam̃ iddeo tales iã eẽmꝰ. qͣles erimꝰ cũ mor¬
tale hoc induerit. ĩ mortalitatẽ. Tc̃ enĩ
ñ solũ nulli desid̾io peccati obediemꝰ. s
nulla ert̃ desid̾ia talia. qͥb ñ obedire

Expanded text:
peccati, nulli tamen eorum adhiberemus peccati, nulli tamen eorum adhiberemus adsensum, non esset, unde diceremus patri nostro, qui est in caelis: Dimitte nobis debita nostra. nec tamen ideo tales iam essemus, quales erimus, cum mortale hoc induerit inmortalitatem; tunc enim non solum nulli desiderio peccati oboediemus, sed nulla erunt desideria talia, quibus non oboedire
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ dictũ ẽ ñ concupisces. S pec̾em ꝑbo
nũ fallit. & ꝑ illud occidit eos. qͥ cũ sint
carnales. putant suis uirib legẽ spiri¬
tałe se posse cõplere. & ꝑ hoc fiunt ñ
sołu peccatores. qd eent etiã si legẽ ñ¬
nͥ legẽ accepissent. Sic enĩ alio loco diẽ.
Nbilex ñ ẽ. nec p̃uaricatio. Lex gͦ subint᷑¬
uit sic̃ alibi ipse testat᷑. ut habundaret
ostendit hominẽ sibi ipsi. ut sciat infir¬
mitatẽ suã. & uideat quẽ admodũ ꝑ phi¬
bitionẽ augeat᷑ potiꝰ carnalis concupiscen¬
tia. qͣm sanet᷑. Appetunt᷑ enĩ ardentiꝰ que
uetant᷑: dũ id qđ spiritalit̾ iubet᷑. carnaliᷤᷤ
obseruare cõpellitur. Ut aũ sit spirita¬
lis qͥ legẽ ĩpleat spiritałe: ñ fit ipsalege
s gr̃a. hoc ẽ ñ ĩꝑio s beneficio. ñ iuben¬
pꝰ concupiscentias suas ñ eat. Qd qͥdem
tã magnũ ẽ. ut sionnumꝰ fieret. & qͣmuiᷤᷤ
ĩsint dũ sumꝰ ĩ corꝑe mortis huiꝰ desid̾ia

Expanded text:
quo dictum est: Non concupisces. sed peccatum per bonum fallit et per illud occidit eos, qui cum sint carnales, putant suis uiribus legem spiritalem se posse complere. et per hoc fiunt non solum peccatores, quod essent, etiam si legem nnisi Legem accepissent: sic enim alio loco dicit, Ubi Lex non est, nec praevaricatio . Lex ergo subintravit, sicut alibi ipse testatur, ut abundaret ostendit hominem sibi ipsi, ut sciat infirmitatem suam et videat quemadmodum per prohibitionem augeatur potius carnalis concupiscentia quam sanuetantur. dum id, quod spiritaliter iubetur, carnalis obseruare compellitur. ut autem sit spiritalis. qui legem impleat spiritalem. non fit ipsa lege sed gratia, hoc est non imperio sed beneficio, non inbenpost concupiscentias suas non eat. quod quidem tam magnum est, ut, si omni modo fieret et, quamuis insint, dum sumus in corpore mortis huius, desideria
Abbreviated transcription (Latin):
teras sc̃itatis tuȩ qͣs ad uenera¬
biłe senẽ donatianũ de cauendi udais¬
mi disceptacione misisti. ad me ipse dig¬
natus ẽ mittere. atq ut eis responde¬
rẽ petendo uehem̃tius ĩpetrauit. Iuẽ
ueritus contẽpn̾e. ut possũ dño adiu¬
uante respondeo. gͣtũ existimãs enã
caritati tuȩ. qͦd adte scribendo illi iu¬
benti quẽ ꝓsus meritis ambo uene¬
ram. obtemꝑare ũ renui. Xp̃ianos
maxune ex gentib uenientes. uidai¬
zare ñ oportere: paulꝰ apłs docet. uͥ
ait. Dixi petro corã omnib. Si tu cũ
sis uideus gentilit̾ & ñ uidãice inuls.

Expanded text:
teras sanctitatis tuae, quas ad uenerabilem senem Donatianum de cauendi ludaismi disceptatione misisti, ad me ipse dignatus est mittere atque, ut eis responderem. petendo uehementius imperauit. quem ueritus contemnere. ut possum. domino adiuuante respondeo gratum existimans etiam caritati tuae, quod ad te scribendo illi iubenti, quem pro suis meritis ambo ueneramur. obtemperare non rennui. Christianos maxime ex gentibus uenientes iudaizare non oportere Paulus apostolus docet, ubi ait: Dixi Petro coram omnibus: \'Si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non Iudaice uiuis,
Abbreviated transcription (Latin):
motꝰ suos. etiã qͣndo eis non obedimus.
dũ ñ regnat pec̾cm ĩ nr̃o mortali corꝑe
ad obediendu desid̾iis eiꝰ. nec exhibemꝰ
m̃bra nr̃a arma iniquitatis peccato.
In qͣ iusticia ñdũ consũmata ꝑseu̾ant᷑
ꝓficientes. ad eiꝰ c̃sũmationẽ qͣndoq
ꝑueniemꝰ. uͥ peccati concupiscentia ñ
cohibenda atq frenanda. s nulla sit.
Noc enĩ lex posuit dicendo ñ c̾cupisces:
ñ qdđ hic ualeamꝰ. s ad qͦd ꝓficiendo ten¬
damꝰ. Herũ hoc fit ũ lege que hoc ĩpat.
s fide que hoc ĩpetrat. Nonlitt̾a q̃ iubet᷑. s
spũ qͦ sanat᷑. Nongͦ meritis oꝑantis hominᷤ.
s largientis gr̃a saluatoris. Ntilitas itaq legiˢᷤ
ẽꝰ ut hominẽ de sua infirmitate c̃iuncat. &
gr̃e medicinã que ĩ xp̃o ẽ ĩplorare cõpellat.

Expanded text:
motus suos, etiam quando eis non oboedimus, dum non regnat peccatum in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibemus membra nostra arma iniquitatis peccato. in qua iustitia nondum consummata perseueranter proficientes ad eius consummationem quandoque ueniemus, ubi peccati concupiscentia non cohibenda atque frenanda sed nulla sit. hoc enim lex posuit dicendo: Non concupisces, non quod hic ualeamus, sed ad quod proficiendo tendamus. uerum hoc fit non lege. quae hoc imperat, sed fide, quae hoc impetrat, non littera. qua iubetur, sed spiritu, quo donatur, non ergo meritis operantis hominis sed largientis gratia saluatoris. utilitas itaque legis est, ut hominem de sua infirmitate conuincat et gratiae medicinam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cogeret ĩdum̃ta. ad suꝑba tam̃ ornam̃ta
ñ cogeret. Nec tͥ scͥpsi quõ me consulendu
putasti. ñ ut tuũ rectũ inftitutũ sermo¬
ne meo frangerẽ. s qͦd ĩ ordinate & ĩ cau¬
te agente. uri tui factũ dolerẽ. de cuiꝰ
reꝑatione debes uehem̃tissime cogitare.
si uere ad xp̃m uis ꝑtinere. Indue itaq
humilitatẽ m̃tis. ꝙ. ut te d̾s c̃seruet ꝑse¬
uerantẽ. noli maritũ contẽpn̾e pereun¬
tẽ. funde ꝓ illo pias & assiduas orationes.
sacrifica lacrimas tanqͣm uuln̾ati sangui¬
nẽ cordis. & scbe ad eũ satisfactionẽ. petẽs
ueniã qͥa in eũ peccasti: qđ pret̃ eiꝰ c̃siliũ

Expanded text:
a tamen ornamenta non cogeret. Haec tibi, scripsi, quoniam me consulendum putasti, non ut tuum rectum institutum sermone meo frangerem, sed quod te inordinate et incaute agente uiri tui factum dolerem. de cuius reparatione debes uehementissime cogitare, si uere ad Christum uis pertinere. indue itaque humilitatem mentis et, ut te deus conseruet perseuerantem, noli maritum contemnere pereuntem. funde pro illo pias et assiduas orationes, sacrifica lacrimas tamquam uulnerati sanguinem cordis et scribe ad eum satisfactionem petens ueniam, quia in eum pe
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ habe noluisse. ꝓmitre de cetͥo ĩadiu¬
toro dñi si & ilłu suȩ tͣpitudinis penituerit.
ꝙ c̃tinentiã qͣm deseruit repetiuerit. te il¬
li sic̃ decet ĩ omnib seruiturã: ne forte ut
ait apłs det illi ds pęnitentiã. & resipiscat
de diaboli laqueis. a qͥ captiuus tenet᷑. scãm
gis ĩ patͥs quã ĩtua ẽẽ uoluntate qͥs nesciat᷑
Et ideo ei negari ñpot̃. ubicũq ilłu ẽẽ
cognou̾it. & iure poposcerit. Ac ꝑ hocut
scdm tuã uoluntatẽ ĩ łi possit nutriri
& erudiri sapientia. nec essaria illiẽ etiã

Expanded text:
e noluissepromitte de cetero in adiutorio domini, si et illum suae turpitudinis paenituerit et continentiam, quam deseruit, repetiuerit, te illi, sicut decet. in omnibus seruituram. ne forte, ut ait apostolus, det illi deus paenitentiam et resipiscat de diaboli laqueis. aquo captiuus tenetur secundgis in patris quam in tua esse potestate quis nesciat? et ideo ei negari non potest. ubicumque illum esse cognouerit et iure poposcerit; ac per hoc, ut secundum tuam uoluntatem in dei possit nutriri et erudiri sapientia, necessaria illi est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib legis. qm̃ ex oꝑib legis ñ iusti¬
ficabit᷑ omnis caro. Non solũ aũ illa
oꝑa legis que st̃ inuet̾ib sacram̃tis.
& nc̃ reuelato testam̃to nouo ñ obser¬
uant᷑ a xp̃ianis. siciti ẽ circũcisio p̃pu¬
CII. & sabbati carnalis uacatio. & aquib¬
dã escis abstinentia. & pecoꝵ ĩ sacͥficiisĩ¬
molatio. & neomenia. &. azimũ. ꝙ cetera

Expanded text:
 legis non iustificabitur omnis caro. Xon solum autem illa opera legis, quae sunt in ueteribus sacramentis et nunc reuelato testamento nouo non obseruantur a Christianis, sicuti est circumcisio praeputii et sabbati carnalis uacatio et a quibusdam escis abstentio et pecorum in sacrificiis immolatio et neomenia et azymum et cet
Abbreviated transcription (Latin):
habuisses. agere te conu̾satione subarta
oportuit. ut eũ dño lucrareris sic̃ apłi mo¬
nuert̃. Omitto enĩ qđ ipsã continentiã
illo ñdu uolente ñ scãm sanã doctrinã
te suscepisse cognoui. neq enĩ corꝑis tui
debito fraudandus fuit. prius quamad
allud bonũ qdđ suꝑat pudiciciã conui¬
gałe tuȩ uoluntati uoluntas qͦq eius
acced̾et. nͥ forte ñ leg̾as. nec audieras.

Expanded text:
habuisses, agere te conuersatione subdita habuisses, agere te conuersatione subdita oportuit. ut eum domino lucrareris, sicut apostoli monuerunt. Omitto enim, quod ipsam continentiam illo nondum uolente non secundum sanam doctrinam te suscepisse cognoui. neque enim corporis tui debito fraudandus fuit, priusquam ad illud bonum, quod superat pudicitiam coniugalem, tuae uoluntati uoluntas quoque eius accederet, n
Abbreviated transcription (Latin):
aus̃ ĩ dño sał. Lectis litt̾is reue¬
rentiȩ tuȩ. & earũ ꝑlatore int̾rogato. qͦ
int̾roganda restabant. uehem̃ter dolui
sic te uoluisse agere cũ marito. ut edifi¬
ciũ continentiȩ qͦd in eo iã ẽstrui ceꝑat.
amissa ꝑseu̾antia in adulterii rumã
miserabilit̾ laberet᷑. Cũ enĩ lugendꝰ
eẽt. si post c̃tinentiã uotã do iãq actu
ipso morib ꝙ susceptã reuerteret᷑ ad
coniuigis carnẽ. qͣntomagis ne demer¬
sus in interitũ ꝓfundiorem lugendꝰ ẽ.¬
qͥ tã obruta dissolutione mechat᷑ iratus tͥ.
ꝑniciosus sibi. tanqͣm inte acerbiꝰ seuiat.
si ipse ꝑeat.  Noc aũ tantũ mali accidit.
dũ tu eiꝰ animũ ñ qͣ debiusti modatione
tractasti. qr &. si carnali consortio iã exconsen¬
su uob̾ ñ miscebamim: incet̾is tam̃ reb con¬
iugali obsequio uiro tuo mulier seriure
debiusti. p̃sertĩ cũ ambo eẽtis m̃bra corꝑis
xp̃i. Et utiq si maritũ in fidełe fidelis

Expanded text:
US IN DOMINO SALUTEM. Lectis litteris reuerentiae tuae et earum perlatore interrogato. quae interroganda restabant, uehementer dolui sic te uoluisse agere cum marito, ut aedificium continentiae, quod in eo iam construi coeperat, amissa perseuerantia in adulterii ruinam miserabiliter laberetur. cum enim lugendus esset, si post continentiam uotam deo iamque actu ipso moribusque susceptam reuerteretur ad coniugis carnem, quanto magis nunc demersus in interitum profundiorem lugendus estqui tam abrupta dissolutione moechatur iratus tibi perniciosus sibi, tamquam in te acerbius saeniat, si ipse pereat! hoc autem tantum mali accidit. dum tu eius animum non, qua debuisti, moderatione tractasti, quia, etsi carnali consortio iam ei consensu uobis non miscebamini, in ceteris tamen rebus coniugali obsequio uiro tuo mulier seruire debuisti, praesertim cum ambo essetis membra corporis Christi. et utique, si maritum infidelem fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
quã hic habes meliorẽ apuddm facien¬
d̾a. ñ ĩprudent̾ ex poseo. Dei micdia te
circũ plectat᷑. & ab om̃i ũqͥtate ẽseruet.

Expanded text:
quam hic habes, meliorem apud Deum faciendam, non impudenter exposco. Dei misericordia te circumplectatur, et ab omni iniquitate conservet.
Abbreviated transcription (Latin):
iuuabit. Nulla gͦ causa ẽ cur ad alios ne¬
scio qͦs differat. ne ĩt̾nos qđ ad nos ꝑtinet
ꝑagamꝰ. nec tam̃ ut dixi etiã illos defu

Expanded text:
iuuabit. nulla ergo causa est, cur ad alios nescio quos differat, ne inter nos, quod ad nos pertinet, peragamus. nec tamen, ut dixi, etiam illos defu
Abbreviated transcription (Latin):
bastiano. auẽ indño sał. Quãuis ab antmo
nr̃o nullomͦ te seꝑatũ ẽẽ ꝑmittat dulee
uincłm laritatis. & indesinent̾ tuos scõs
mores atq colloquia recolamus. tam̃ bene
fecissi. & gr̃as agimꝰ qđ nob̃̾ etiã corporaliᷤ
salutis tuȩ nuntios apices mittendo. nos
plurunum exhilarasti. Sensiaũ in epła tu¬
a. qđ tedium te detinuerit a peccatorib
relinquentib legem di. Illo enim spu uuus
quo dictũ ẽ.: iudiꝰ in sensatos & tabeserbã.
Pia ẽ ista tristicia. & si dici potest beata mi¬
seria. uicus alienis tribulari ñ ĩplicari.
merere ñ berere. dolore ẽtrabi. ñ amore
attrabi. Hec ẽ ꝑsecutio quã patuuit᷑ om̃s
qͥ uolunt inxp̃o pie uiuere. scđm apłicã
mordacem uerãq sententiã. Iuid enĩ hic
tã ꝑsequit᷑ uitã bonoꝵ. quã uita ũquoꝵ.
ñ cũ cogit unitari qđ displicet. s cum
cogit dolere qͦd uidet: Qm̃ corã pio uiuẽs
impie. & si ñ obligat c̃sentientẽ: cruciat

Expanded text:
Quamuis ab animo nostro nullo modo te separatum esse permittat dulce uinculum caritatis et indesinenter tuos sanctos mores atque conloquia recolamus, tamen bene fecisti et gratias agimus, quod nobis etiam corporalis salutis tuae nuntios apices mittendo nos plurimum exhilarasti. sensi autem in epistula tua, quod taedium te detinuerit a peccatoribus relinquentibus legem dei; illo enim spiritu uiuis, quo dictum est: Vidi insensatos et tabescebam. pia est ista tristitia et, si dici potest, beata miseria uitiis alienis tribulari non implicari, maerere non haerere, dolore contrahi non amore adtrahi, haec est persecutio, quam patiuntur omnes, qui uolunt in Christo pie uiuere secundum apostolicam mordacem ueracemque sententiam. quid enim sic persequitur uitam bonorum, quam uita iniquorum. non cum cogit imitari. quod displicet, sed cum cogit dolere. quod uidet, quoniam coram pio uiuens impie, etsi non obligat consentientem, cruciat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpleri ñ potest: homini demonstrat suam
infirmitatem. ut querat demonstrata in¬
firmitas saluatorem. a quo sanata uolun-¬
tas possit. qͦd infirma ñ posset. Lex gͥ ad du¬
cit ad fidem. fides impetrat sp̃m largio¬
rem. diffundit sp̃c karitatem. implet ka¬
ritas legem. Ideo lex pedagogus uocatur:
sub euius minacissima seueritate qui inuo¬
cauerit nom̃ dñi saluus erit. Quomͦ añ
inuocabunt. inquem ñ credider̃t : Pinde
ne litera sine sp̃u occidat: sp̃c uiuificans

Expanded text:
impleri non potest, homini demonstrat suam impleri non potest, homini demonstrat suam infirmitatem, ut quaerat demonstrata infirmitas saluatorem, a quo sanata uoluntas possit, quod infirma non posset. lex igitur adducit ad fidem, fides impetrat spiritum largiorem, diffundit spiritus caritatem, implet caritas legem. ideo lex paedagogus uocatur, sub cuius minacissima seueritate qui inuocauerit nomen domini,! saluus erit. quo modo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? proinde, ne littera sine s
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ fragilitate crebrescunt. et̾nã requiẽ
nos desiderare cõpellunt. Aundus quip¬
pe iste periculosior ẽ blandus quã molestus.
& magis cauendus eum se illicit diligi. quã
cũ ammonet cogitꝙ contempni. Nlam cũ
omnia que in illo sunt concupiscentia sint
carnis. & concupiscentia oculoꝵ. & aribitio
scłi. sepe etiã his qui talib spiritalia inuisr¬
bilia et̾na p̃ponunt. inserit se terrenȩ sua¬
uitatis affectus: & delectationib suis nr̃a co¬
nutat᷑ officia. Iuanto enĩ sunt karitati firi¬
ra meliora: tanto sunt infirmitati iuolenti¬
ora p̾sentia. E utinã hi qui ea uidere & ge¬
mere nouer̃t. uncere et euadere merean¬
tur. Quod sine dei gr̃a nullomͦ uoluntas
implet humana: q nec libera dicenda est:
subdita. A quo enĩ quis deuictus ẽ. huie
& seruus ad dictus ẽ. Et si uos filius libera¬
uerit ait ipse tłi filius: tẽ uere liberi eritis.
Lex itaq docendo & iubendo qd sine gr̃a

Expanded text:
vitae fragilitate crebrescunt, aeternam requiem vitae fragilitate crebrescunt, aeternam requiem nos desiderare compellunt. Mundus quippe iste periculosior est blandus quam molestus, et magis cavendus cum se illicit diligi, quam cum admonet cogitque contemni. Nam cum omnia quae in illo sunt, concupisccarnis et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi, saepe etiam his, qui talibus spiritalia, inuisibilia, aeterna praeponunt, inserit se terrenae suauitatis affectus et delectationibus suis nostra comitatur officia. quanto enim sunt caritati futura meliora, tanto sunt infirmitati uiolentiora praesentia. et utinam hi, qui ea uidere et gemere nouerunt, uincere et euadere mereantur! quod sine dei gratia nullo modo uoluntas implet humana, quia nec libera dicenda est, iditatibus subdita; a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est, et: Si uos filius liberauerit, ait ipse dei filius, tunc uere liberi eritis. Lex itaque docendo et iubendo, quod sine gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Salutandi sinceritatem tuã fidessima oc¬
posset karitas tua omn̾a que apud nos agun¬
tur addiscere. Scio enĩ quantunitios in xp̃o
diligas. quia & scis quantũ in illo uicissim
diligaris a nob. & ideo ñ dubitaui te contri¬
stari potuisse. sieos uidesses sine literis meis
quos a nobis ꝓfectos & tanta nobis familiari¬
tate coniunctos. ignorare ñ posses. simulen¬
am quia rescriptoꝵ debitor fui. Nã ex qͦ
sumpsi ȩpłam tuã. nisi nc̃ primũ rescrip¬
sisse me nescio. Tantis enĩ curis obstricti os
distenti sumꝰ: ut etiã boc nesciam᷑. Uobis
aut̃ quemadmodu sit. & utrũ uobis aliqͣm
requiem quantũ in hac t̾ra potest dñs p̃sti¬
terit. ualde nosse cupimus.: qm̃ si glorifi¬
cat᷑ unũ menbrũ congaudent omnia m̃¬
bra. atq ita plerũq contingit. ut du ali¬
stitutos in mediis nr̃is anxietatib cogi¬
tamus. ñ parua ex parte recreem᷑: tanquã
& nos in ipsis quietius tranquilliusq uiua¬
mus: quamuis etiam cum moleste in huiꝰ

Expanded text:
O SALUTEM. Salutandi sinceritatem tuam fidissima occurrit ocposset caritas tua omnia, quae apud nos aguntur, addiscere. scio enim. quantum nos in Christo diligas, quia et tu scis, quantum in illo uicissim diligaris a nobis, et ideo non dubitaui te contristari potuisse, si eos uidisses sine litteris meis, quos a nobis profectos et tanta nobis familiaritate coniunctos ignorare non posses, simul etiam quia rescriptorum debitor fui. nam ex quo sumpsi epistulam tuam, nisi nunc primum rescripsisse me nescio; tantis enim curis obstricti et distenti sumus, ut etiam hoc nesciam. Vobis autem quem ad modum sit et utrum uobis aliquam requiem, quantum in hac terra potest, dominus praestiterit, ualde nosse cupimus, quoniam, si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra atque ita plerumque contingit, ut, dum alistitutos, in mediis nostris anxietatibus cogitamus, non parva ex parte recreemur, tanquam et nos in ipsis quietius tranquilliusque vivamus. Quamvis etiam cum molestiae in hujus
Abbreviated transcription (Latin):
qui in cęlis ẽ. Hinc ẽ qͦd ille fortissimus ius¬
ticiȩ dilector exclamat. Quis nos seꝑabit
a karitate xp̃i : tribulatio: an angustia:
an ꝑsec ucio: an fames: an nuditas : an ꝑicułu᷑¬

Expanded text:
qui in caelis est. Hinc est, quod ille fortissimus iusqui in caelis est. Hinc est, quod ille fortissimus iustitiae dilector exclamat: Quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an pericu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ illud ita & hoc. nͥ quemadmodum
ad peccandu nullus uos cogebat timor. s
ipsius libido uoluptasq peccati. sic ad iu¬
ste iuuenđu. ñ uos supplicii metus urgeat.
s ducat delectatio karitasq iusticiȩ. Et
quodãmͦ adulta iusticia. Neq enim frustͣ
p̃inuiteret humanũ dico ꝓpter infirmita¬
tẽ carnis ur̃ȩ:. nͥ qr plus aliquid dicendum
fuit. si iã illi ferre potuissent. Plus qͥppe
seruitutis debet᷑ iusticiȩ. quã pec̃co solent
homines exhibere. Nã pena corporis &. si
ñ uoluntate. tam̃ reuocat ab oꝑe peccati.
nec facile quisquã ẽ qͥ pała cõmittat qͦd il¬
licita ꝙ ĩmunda p̃cipiat uoluntas. si cru¬
ciatus uindictȩ certũ ẽ ẽtinuo secuturos
Iusticia uͦ sic amanda ẽ ut ab eius oꝑibus
etiã penȩ corꝑis nos cohibere ñ debeant.
atq in ter manus et iã erudeliũ ininucoꝵ
luceant oꝑa nr̃a corã hominib: ut quib
placere possunt. glorificent patrem ur̃m

Expanded text:
ut illud ita et hoc\' nisi quem ad modum ad peccandum nullus uos cogebat timor sed ipsius libido uoluptasque peccati, sic ad iuste uiuendum non uos supplicii metus urgeat, sed ducat delectatio caritasque iustitiae? et itia. neque enim frustra praemitteret: Humanum dico propter infimitatem carnis uestrae, nisi quia plus aliquid dicendum fuit, si iam illi ferre potuissent. plus quippe seruitutis debetur iustitiae, quam peccato solent homines exhibere. nam poena corporis etsi non a uoluntate tamen reuocat ab opere peccati nec facile quisque est, qui palam committat, quo inlicitam et inmundam percipiat uolup-; tatem, si cruciatus uindictae certum est continuo secuturos. iustitia uero sic amanda est, ut ab eius operibus etiam poenae corporis nos cohibere non debeant atque inter manus etiam crudelium inimicorum luceant opera nostra coram hominibus, ut, quibus placere possunt, glorificent patrem nostrum,
Abbreviated transcription (Latin):
Tantũ porro quisq pecẽm odit: quantum
iusticiã diligit. Quod ñ poterit lege ter¬
rente ꝑ litterã. s sp̃u sanante ꝑ grãm. Tẽ
fit qd̾ apłs admonet. humanũ dico ꝓpterĩ¬
firmitatem carius ur̃ȩ. Sic̃ eiũ exhibiustis
meubra ur̃a deseriure in mundiciȩ &. ini¬

Expanded text:
Tantum porro quisque peccatum odit, quantum Tantum porro quisque peccatum odit, quantum justitiam diligit; quod non poterit lege terrente per litteram, sed Spiritu sanante per gratiam. Tunc fit quod Apostolus admonet: Humanum dico, propter infirmitatem carnis vestrae: sicut enim exhibuistis membra vestra deservire immunditiae