comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& exclama quȩ ñ parturis. qm̃ multi filii desertȩ
magisquã eiꝰ quȩ habet uirũ: respondit ei. Qͥa
÷ respondit ei: Non contẽpsit uocantẽ. Quid
respondit ei s: Ille pluit. illa fructũ dedit. Re
spondit ei. S ubi: Inuia fortitudinis sue. Nun¬
quid in se: Nã quid esset inse. aut quã uocem
haberet inse dese nͥ solã uocẽ peccati uocem
iniquitatis : Excute uocẽ ipsius. quid inuenis.
nͥ ut multũ. ego dixi dñe miserere mei sana
animã meã quia peccaui tibi: Porro si iusti¬
ficata ÷ respondit ei. ñ ex meritis suis. sed ex
manib ipsius. Ubi : In uia fortitudinis suȩ.
ueritas. & uita. S ante resurrectionẽ ñ agno¬
scebatur apło suo. & maxime crucifixus ex in¬
firmitate latuit quisesset: donec fortis resur¬
gendo appareret. Non gͦ ei respondit ȩccła
inuia infirmitatis. s inuia fortitudinis suȩ:
Quia post resurrectionẽ uocauit ȩccłam detoto

Expanded text:
quae non parturis, quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum» ; «respondit ei.» Quid est, «respondit ei?» Non contempsit vocantem. Quid est, «respondit ei?» Ille pluit, illa fructum dedit. 7. «Respondit ei,» sed ubi? «In via fortitudinis suae.» Numquid in se? Nam quid esset in se, aut quam vocem haberet in se, de se, nisi solam vocem peccati, vocem iniquitatis? Excute vocem ipsius, quid invenis nisi ut multum, «Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccavi tibi» ? Porro, si justificata est, «respondit ei,» non ex meritis suis, sed ex manibus ipsius. Ubi? «In via fortitudinis suae.» veritas, et vita» . Sed ante resurrectionem non agnoscebatur a populo suo; et maxime crucifixus ex infirmitate latuit quis esset, donec fortis resurgendo appareret. Non ei ergo respondit Ecclesia in via infirmitatis, sed «in via fortitudinis suae;» quia post resurrectionem vocavit Ecclesiam de toto
Abbreviated transcription (Latin):
gemitus cõpeditorũ. Nontam̃ euitande sunt
tales cõpedes ut appetat᷑ ꝑniciosa lib̾tas. & tẽpo¬
ralis uitȩ breuisq dulcedo: quã se quatur amari¬
tudo ꝑpetua. ꝓinde scriptura ne recusemus ẽẽ
cõpediti sapientie. sic nos alloqͥtur. Audi fili. &
excipe sententiã meã. & ne ab icias c̃siliũ meũ.
& infer pedem tuũ incõpedes illius. & intorquẽ
eiꝰ collũ tuũ. Subice humerũ tuũ. & porta illã.
& ne oderis uincula illius. In om̃i anima tua
accedẽ adilla. & in om̃i uirtute tua serua uias
eius Inuestiga & inquire & innotescet tͥ. &
c̃tinens factus nederelinquas ẽã Innoiussimis
forticudinis & torques illiꝰ instolã głe. Necus
en aureum ÷ in illa. & uincula eiꝰ fila iacintina
Stolam głe indues eã. & coronã exultationis
super pones tibi. Slament gͦ cõpediti quã¬
au st̃ inuiculis discipline dĩ inqua st̃ exerci¬
tati martires Soluentur cõpedeᷤᷤ & uolabunt.

Expanded text:
gemitus compeditorum:» non tamen evitandae sunt gemitus compeditorum:» non tamen evitandae sunt tales compedes, ut appetatur perniciosa libertas, et temporalis vitae brevisque dulcedo, quam sequatur amaritudo perpetua. Proinde Scriptura, ne recusemus esse compediti sapientiae, sic nos alloquitur: «Audi, fili, et excipe sententiam meam, et ne abjicias consilium meum; et infer pedem tuum in compedes illius, et in torquem ejus collum tuum: subjice humerum tuum et porta illam, et ne oderis vincula illius. In omni anima tua accede ad illam, et in omni virtute tua serva vias ejus: investiga et quaere, et innotescet tibi; et continefortitudinis, et torques illius in stolam gloriae. Decus enim aureum est in illa, et vincula illius fila hyacinthina: stolam gloriae indues eam, et coronam exsultationis superpones tibi» . Clament ergo compediti, quamdiu sunt in vinculis disciplinae Dei, in qua sunt exercitati martyres: solventur compedes, et volabunt,
Abbreviated transcription (Latin):
peoitorum. o⁊ soluai filios moenficatorõ
Inuenimꝰ in alio psalmo dictũ. intret inc̃spectu
tuo gemitꝰ cõpeditoꝵ. Et in eo loco dictũ ÷: ubi
uox martirũ intelligat᷑. Unde martires cõpediti:
Nonne catenati potiꝰ quã cõpediti: Ductos enĩ
scõs dĩ martires post iudices ꝑprouinciã circũ¬
euntes incatena nouimꝰ. missos aut̃ in cõpedes
non nouimꝰ. Agnoscuntur & cõpedes discipline
timor dñi. ꝑ hunc eñi timorẽ ñ tinuerunt serui
dĩ eos qui corpus occidunt. animã aut̃ ñ possunt
occidere: quia eum timebant qui habet pote-¬
statẽ & corpꝰ & animã occidere ingehenna ignis.
Nisi eni cõpedib timoris huiꝰ ligati essent martireᷤ.
quando illa omĩa dura & molesta sustinerent a
ꝑsecutorib suis. cũ eis liberũ fuerit facere qđ
duris quidem & molestis ad tẽpus. sedtolerandis
cõpedib ad impetrandã miscłiã dĩ. Unde uox
martirũ ÷ malio psalmo. intret inc̃spectu tuo

Expanded text:
lvat filios mortificatorum.» Invenimus in alio psalmo dictum, «Intret in conspectum tuum gemitus compeditorum» ; et in eo loco dictum, ubi vox martyrum intelligebatur. Unde martyres compediti? Nonne catenati potiusquam compediti? Ductos enim sanctos Dei martyres post judices, per provincias circumeuntes, in catenas novimus missos; in compedes autem non novimus. Agnoscuntur et compedes disciplinae  hunc enim timorem non timuerunt servi Dei eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere; quia eum timebant qui habet potestatem et corpus et animam occidere in gehennam ignis . Nisi enim compedibus timoris hujus ligati essent martyres, quando illa omnia dura et molesta sustinerent a persecutoribus suis, cum eis liberum fuerit facere quoduris quidem et molestis ad tempus, sed tolerandiscompedibus ad impetrandam misericordiam Dei; unde vox martyrum est in alio psalmo, «Intret in conspectum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
efferendo. Filii tui te deducant ad terrã ꝓmissio¬
nis. terram uiuentium non morientiũ. Qum
hic uiuis in hac ꝑegrinatione: illi ante cedant
suscipiant te. Propter refectionẽ carnalem filius
ante cessit iacob adegiptum. & ait patri suo. &
fribus suis. Ego preueni preparare uob̾ escas.
Precedant gͦ filii tui precedant te oꝑa tua Ouale
filios prȩmiseris tales & sequeris.

Expanded text:
efferendo. Filii tui te deducant ad terram promissioefferendo. Filii tui te deducant ad terram promissionis, terram viventium, non morientium: cum hic vivis in hac peregrinatione, illi antecedant, suscipiant te. Propter refectionem carnalem, filius antecessit Jacob in Aegyptum, et ait patri suo et fratribus suis: «Ego praeveni praeparare vobis escas» . Praecedant ergo filii tui, praecedant te opera tua: quales filios praemiseris, tales et sequeris.
Abbreviated transcription (Latin):
intraueruas. Sane quia ita recor damur:
nisi fallor duo. cȩteri non intrarunt. De
tot milib duo. Laboratum ÷ cum eis tan¬
tum. sed ds̃ non laborat. Certe laboraue¬
runt serui ipsius. Quanta pertulit qͣnta
audiuit moyses ꝓ hominib ñ intͣturis
interram ꝓmissionis. Intrart̃ noui homi¬
nes. filii eorum. Quid significat intrart̃
Inde tamen intrarunt duo. unus & uni¬
tas. tanquam caput & corpꝰ. xp̃s & eccła¬
cum om̃i illa nouitate id÷ filioꝵ. Ergo filii
seruorũ tuorũ inhabitabunt. Nilii seruoꝵ.
oꝑa seruorum sunt. Nemo ibi habitabit.
nisi ꝑ oꝑa sua. Quid igitur ÷ filii habitabunt :
Nemo głetur se habitaturum. si dicit seseruũ
dĩ. & oꝑa non habet. Non enĩ habitabunt nͥfilii.
Quid ÷ gͥ. filii seruorũ tuoꝵ in habitabt̃: Serui
ꝑ oꝑa sua inhabitabunt. serui ꝑ filios suos in¬
habitabunt. Noli gͦ eẽ sterilis suus habitare.
Premitte fecus quos sequaris premittendo non

Expanded text:
intrarunt sane, quia ita recordamur, intrarunt sane, quia ita recordamur, nisi fallor, duo, caeteri non . Intrarunt de tot millibus duo. Laboratum est cum eis tantum: sed Deus non laborat; certe laboraverunt servi ipsius. Quanta pertulit, quanta audivit Moyses pro hominibus non intraturis in terram promissionis? Intrarunt filii eorum, quid significat? IntrarunInde tamen intrarunt duo, unus et unitas, tanquam caput et corpus, Ccum omni illa novitate, id est filiorum. Ergo, «Filii servorum tuorum inhabitabunt. Filii servorum,» opera servorum sunt; nemo ibi habitabit, nisi per opera sua. Quid igitur est, et filii habitabunt? Nemo glorietur se habitaturum, si dicit se servum Dei, et opera non habet; non enim habitabunt nisi filii. Quid est ergo, «Filii servorum tuorum inhabitabunt?» Servi per opera sua inhabitabunt, servi per filios suos inhabitabunt. Noli ergo esse sterilis, si vis habitare; praemitte fetus quos sequaris, praemittendo, non
Abbreviated transcription (Latin):
scłi. in scłm ȩternum. in scłm manens. Sed
filii inquit seruorũ tuoruoꝵ. Metuendum
nenos serui dĩ simus. & filii nr̃i ibi futuri
sint non nos. Aut si nos filii sumꝰ seruoꝵ.
quia filii sumus apłoꝵ: quid dicturi sumꝰ:
Que nam tandem audacia tam infelix filioꝵ
subnascentium. & recenti successione głian¬
tium. quȩ audeat dicere. nos ibi erimus.
apłi ibi nonerunt: Absit hoc apietate filioꝵ.
absit a fide paruułoꝵ. absit ab intelligentia
grandium. Ibi erunt & apłi. Arietes prȩ¬
cedunt. agni sequuntur. Quare gͦ filii ser¬
uorum tuorum & non de compendio serui
tui. Et illi serui tui. & filii eoꝵ serui tui.
&istorum filii nepotes illoꝵ quid nͥ serui
tuis Õs compendio in cluderes. si dicere ᷤᷤ
serui tui inhabitabunt. Uideamꝰ quid noꝰ
uoluerit admonere. Et enĩ quidam gestũ
pͥorib scłis. Per quadraginta annos filiu rł
triti sunt inheremo. nullus eoꝵ intrauit
interram reꝓmissionis. sed filui ipsorum

Expanded text:
i, in saeculum aeternum, in saeculum manens. Sed «filii,» inquit, «servorum tuorum:» metuendum ne nos servi Dei simus, et filii nostri ibi futuri sint, non nos? Aut si nos filii sumus servorum, quia filii sumus Apostolorum, quid dicturi sumus? Quaenam tandem audacia tam infelix filiorum subnascentium, et recenti successione gloriantium, quae audeat dicere: Nos ibi erimus; Apostoli ibi non erunt? Absit hoc a pietate filiorum, absit a fide parvulorum, absit ab intelligentia grandium. Ibi erunt et Apostoli: arietes praecedunt, agni sequuntur. Quare ergo, «Filii servorum tuorum;» et non de compendio, Servi tui? Et illi servi tui, et filii eorum servi tui, et istorum filii nepotes illorum, quid, nisi servi tui? Omnes compendio includeres, si diceres: Servi tui inhabitabunt. Videamus quid nos voluerit admonere. Est enim quiddam gestum in prioribus saeculis. Per quadraginta annos filii Israel attriti sunt in eremo: nullus eorum intravit in terram promissionis, sed filii eorum;
Abbreviated transcription (Latin):
dierum suorum annuntiet sibi. & inuenit
dnm̃ dixisse. Escce ego uobiscum sũ usq in
consũmationem scłi. Hic uos dicetis. De nobis
dixit. nos sumus. noserimus usq inc̾sũmatio¬
nem scł̃i. Interrogetur ipse xp̃s cui dictum :.
exiguitatem dierum meorum nuncia michi.
Et predicabitur inquit hoc euangeliũ in uni¬
uerso orbe intestimonium om̃ib gentibus.
& tunc ueniet finis. Quid est qͦd dicebas. hȩc
certe fuit & ꝑut : Dñm audi annunciantẽ
exiguitatem dierum meorum. Predicabitur
inquit hoc eugłm. Ubi : In toto orbe terra¬
rum. Ouibus : Intestimoniũ om̃ib gentib
Quid postea: Et tunc ueniet finis. Non
uides adhuc esse gentes. in quibus non dum
est predicatum eugłm: Cum gͦ necesse sit
impleri qͦd dñs dixit. exiguitatẽ dierũ meoꝵ
annuncians ecclȩ. ut prȩdicetur hoc eugłm
in omnib gentib. & tunc ueniet finis. quid

Expanded text:
dierum suorum annuntiet sibi, et invenit dierum suorum annuntiet sibi, et invenit Dominum dixisse: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi.» Hic vos dicitis: De nobis dixit; nos sumus, nos erimus usque in consummationem saeculi. Interrogetur ipse Christus, cui dictum est, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi. Et praedicabitur,» inquit, «hoc Evangelium in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus; et tunc veniet finis» . Quid est quod dicebas: Hoc certe fuit et periit? Dominum audi annuntiantem exiguitatem dierum meorum. «Praedicabitur,» inquit, «hoc Evangelium.» Ubi? «In toto orbe terrarum.» Quibus? «In testimonium omnibus gentibus.» Quid postea? «Et tunc veniet finis.» Non vides adhuc esse gentes in quibus nondum est praedicatum Evangelium? Cum ergo necesse sit impleri quod Dominus dixit, exiguitatem dierum meorum annuntians Ecclesiae, ut praedicetur hoc Evangelium in omnibus gentibus, et tunc veniat
Abbreviated transcription (Latin):
scti. S hic existunt &dicunt. Uobiscũ sum in¬
quit usq inconsũmationẽ scłi. quia nos p̃uide¬
bat quia pars donati erit interra. Nunquid
ipsa ÷ quȩ dixit. exiguitatẽ dierum meorum
annuncia mͥ. ac non illa potiꝰ que suꝑius loqͤ¬
batur. inconueniendo popłos inunum & regna
ut seruant dño. unde uobis cor dolet. quia
& imperatores contra hereticos leges ꝓponunt :
Ibi impletum ÷ & regna ut seruiant dño. Non
enim uos filii estis illorum mortificatorum.
quorum uox compeditorum exaudita ÷ adño
Absit. Non hoc indicant facta uestra ñ hoc in¬
dicat suꝑbia ur̃a ñ hoc indicat uanitas ur̃a.
Non sapitis & foris estis. sal infatuatum estis.
idõ & ab hominibus conculcamini. Audite
quid dicat ȩccła. Quȩ eccła: Quȩ congregauit
popłos in unum. Que eccła. Quȩ congregauit
regna.: ut seruiant dño. Mota uocibus ur̃is &
falsis opinionibus ur̃is. querit adõ ut exiguitatẽ

Expanded text:
. Sed hic existunt, et dicunt: «Vobiscum sum,» inquit, «usque in consummationem saeculi;» quia nos praevidebat, quia pars Donati erit in terra. Numquid ipsa est quae dixit, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi;» ac non illa potius quae superius loquebatur, «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino?» Unde vobis cor dolet? Quia et imperatores contra haereticos leges proponunt: ibi impletum est, «Et regna, ut serviant Domino.» Non enim vos filii estis illorum mortificatorum, quorum vox compeditorum exaudita est a Domino. Absit: non hoc indicant facta vestra, non hoc indicat superbia vestra, non hoc indicat vanitas vestra: non sapitis, et foris estis; sal infatuatum estis, ideo et ab hominibus conculcamini . Audite quid dicat: quae Ecclesia? Quae congregavit «populos in unum.» Quae Ecclesia? Quae congregavit «regna, ut serviant Domino.» Mota vocibus vestris et falsis opinionibus vestris, quaerit a Deo ut exiguitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ESTERNO DIE AUDIUICOꝰ SECOITUM
Ieẽ cognouimꝰ qui ꝓpt̾ nos pauꝑ factꝰ
cia & ꝑsuũ caput loquentia. Uidimus
Senim ibi & nos ipsos. sitam̃ ꝑ eiꝰ grãm aliquid &
nos. Finita aut̃ iã erant uerba gemituũ & cȩꝑant
consolationũ. s ea finiri hesterno die tractando
minime potuerunt. Inu̾s quȩ restant audiamꝰ
Prenunciauit felicitatẽ rerũ humanarũ inscriptu¬
ris dĩ. & adiecit. Scribant᷑ hec ingenerationem

Expanded text:
esterno die audivimus cujusdam esse cognovimus, qui propter nos pauper factus  suum caput loquentia. Vidimus enim ibi et nos ipsos; si tamen per ejus gratiam aliquid et nos. Finita autem jam erant verba gemituum, et coeperant consolationum; sed ea finiri hesterno die tractando minime potuerunt: in iis quae restant, audiamus Praenuntiavit felicitatem rerum humanarum in Scriptis Dei, et adjecit: «Scriba
Abbreviated transcription (Latin):
unitas. non respondit uni nͥ unitas. S ex istunt
qui dicant. Lã hoc factũ ÷. respondit ei in om̃ib
gentib eccła pariens filios plures. quã illa quȩ
habebat uirũ. Respondit inuia fortitudinis eiꝰ.
Credidit enĩ xp̃m resurrexisse. credider̃t in eum

Expanded text:
unitas: non respondet uni, nisi unitas. Sed existunt qui dicant. Jam hoc factum est; respondit ei in omnibus gentibus Ecclesia, pariens filios plures quam illa quae habebat virum, «respondit in via fortitudinis ejus;» credidit enim Christum resurrexisse, c
Abbreviated transcription (Latin):
ut amplius diligat caritas legem dĩ qͣm
diligit cupiditas milia auri & argenti.¬
UANDo d̾s hõoainem fecirt
expuluere & animauit flatu:
non ibi commemoratum ÷
quod manib fecerit. Cur
it aq
quibusdam uisum¬
fuerit uerbo deum fecisse cetera.¬
hominem uero
uelut aliquid
prȩcipuum fecisse manibus
non potiꝰ se fierinisi manib arbitͣnt᷑.
Nec attendunt quod in eugło de uerbo
dĩ scriptum ÷ om̃ia ꝑ ipsum facta sunt:
non posse constare si non ꝑuerbum
factum ÷ etiam corpus hum̾anum. Sed
adhibent testimonium de hoc psalmo
& dicunt. Ecce ubi aꝑtissime clamat
homo. Nanus toe fecert moe ei finrxe¬
ruiit me. Quasi non etiam aꝑte dictũ
sit. uidebo cęlos oꝑa digitoꝵ tuorum.
nec minus aperte̾ & oꝑ̃a manuum tuarũ
sunt cęli: inultoq aꝑtius & aridam t̾rã
manus enis finxerunt. Manus ergodĩ
sunt : potestas dĩ. Aut si pluralis numerꝰ
eos mouet. quia non dictum ÷ manus

Expanded text:
ut amplius diligat charitas legem Dei, quam ut amplius diligat charitas legem Dei, quam diligit cupiditas millia auri et argenti.Quando Deus hominem fecit flatu, non ibi commemoratum est quod manibus fecerit. Cur itaque quibusdam visumfuerit verbo Deum fecisse cahominem vero velut aliquid praecipuum fecisse manibus non potuisse fieri nisi manibus arbitrantur; nec attendunt quod in Evangelio de Verbo Dei scriptum est, «Omnia per ipsum facta sunt» , non posse constare, si non per Verbum factum est etiam corpus humanum. Sed adhibent testimonium de hoc psalmo, et dicunt: Ecce ubi apertissime clamat homo, «Manus tuae fecerunt me, et finxerunt me.» Quasi non aperte etiam dictum sit, «Videbo coelos, opera digitorum tuorum» ; nec minus aperte, «Et opera manuum tuarum sunt coeli» ; multoque apertius, «Et aridam terram manus ejus finxerunt» . Manus ergo Dei sunt potestas Dei. Aut si pluralis numerus eos movet, quia non dictum est, manus
Abbreviated transcription (Latin):
delinquendo prȩcesserit. Quod uero
ibi ait ꝓpterea eloquium tuum custo¬
diui: h ic autem ut discam iustificatio¬
nes tuas : satis significasse michi uidet᷑
hoc ẽẽ ista nosseꝰ quod custodire. hoc
custodire quod nosse. Neq enim xp̃s
non nouerat quod arguebat. & tamen
arguebat peccatum : cum dictum de
illo sit. quod non nouerat peccatum.
Nouerat gͦ quadam notitia. & rursus qua¬
dam ignorantia non nouerat. Sic & iusti¬
ficationes dĩ: multi discunt & non discunt.
Nouerant enim eas quadam notitia. &
rursus quadam ignorantia qm̃ ñ faciunt
non nouerunt. Eo modo hic gͦ intelligen¬
dus ÷ dixisse. ut discam iustificationes tuas.
ea notitia qua fiunt. Hoc autem quia ñ¬
fiunt nisi ꝑdilectionem ubi qui facit. hab&
delectationem. ꝓpter quod dictum ÷ in tua
suauitate doce me iustificationes tuas: se¬
quens uersus ostendit ubi ait Bonom a
lex oris tui soper coilia auri etaroenti:

Expanded text:
delinquendo praecesserit. Quod vero delinquendo praecesserit. Quod vero ibi ait, «Propterea eloquium tuum custodivi;» hic autem, «Ut discam justificationes tuas:» satis significasse mihi videtur hoc esse ista nosse quod custodire, hoc custodire quod nosse. Neque enim Christus non noverat quod arguebat; et tamen arguebat peccatum, cum dictum de illo sit quod «non noverat peccatum» Noverat ergo quadam notitia, et rursus quadam ignorantia non noverat. Sic et justificationes Dei multi discunt, et non discunt. Noverunt enim eas quadam notitia; et rursus quadam ignorantia, quoniam non faciunt, non noverunt. Eo modo hic ergo intelligendus est dixisse, «Ut discam justificationes tuas;» ea notitia qua fiunt. 10. «vers.» fit nisi per dilectionem, ubi qui facit habet delectationem, propter quod dictum est, «In tua suavitate doce me justificationes tuas;» sequens versus ostendit, ubi ait, «Bona mihi lex oris tui, super millia auri et argenti:»
Abbreviated transcription (Latin):
magis ea scrutatur amans. ut cognita
faciat & faciendo cognoscat: quia per¬
nisi superborum. quorum super se
multiplicatam dixit iniquitatem e
Obdurusse autem cor eoꝵ. uult in telligi
hoc uerbo & hoc loco. Nam dr̃ & in bono:
sicut inpsalmo sexagesimo septimo dr̃
prȩtati sunt. Sed uidẽ quid ase oppo¬
nat duritiȩ cordis illorum. EGo uero
inquit. leoeoꝯ torm meditatos sũ.
Quam legem : Utiq iustissimam &
misericordissimam : unde illi dicitur.
& lege tua miserere mei. Sup erb
resistit ut obdurentur. humilibus
autem dat gratiam ut diligant obedi¬
entiam. & recipian ⁊ excellentiam.
Meditatione quippe legis huius.
uoluntaria ser uatur michi hu¬
militas. ut pęnalis euadatur hu¬
militas : de qua mox dicit. Bonu
& suꝑius iam dixerat. Priusquam
humiliarer ego deliqui : ꝓpterea elo¬
quium tuum custodiui. Ipso quippe
fructu ostendit. quod bonum illi
fuerit humiliari: sed illic dixit
& causam. quod humilitatem pȩnalẽ

Expanded text:
magis ea scrutatur amans, ut cognita magis ea scrutatur amans, ut cognita faciat et faciendo cognoscat; quia pernisi superborum quorum super se multiplicatam dixit iniquitatem? Obduruisse autem cor eorum vult intelligi hoc verbo et hoc loco. Nam dicitur et in bono, sicut in psalmo sexagesimo septimo dicipretati sunt. Sed vide quid a se opponat duritiae cordis illorum: «Ego vero,» inquit, «legem tuam meditatus sum.» Quam legem? Utique justissimam et misericordissimam: unde illi dicitur. «Et lege tua miserere mei.» Superbis resistit, ut obdurentur; humilibus autem dat gratiam , ut diligant obedientiam, et recipiant excellentiam. Meditatione quippe legis hujus, voluntaria servatur humilitas, ut poenalis humilitas evadatur, de qua mox dicit. 9. «et superius jam dixerat, «Priusquam humiliarer, ego deliqui; propterea eloquium tuum custodivi.» Ipso quippe fructu ostendit quod bonum illi fuerit humiliari; sed illic dixit et causam, quod humilitatem poenalem
Abbreviated transcription (Latin):
donas unde facias eum facere quod man
sicut alii expressius habent. ꝓpterea
eloquium tuum custo diui. utiq nerurꝰ¬
sum humiliarer. Qđ ad illam melius¬
humiliationem refertur quȩ facta est
madam: in quo om̃is creatura humana
tanquam in radice uitiata. qm̃ ueritati
tati. Quod uasis miscd̾e ꝓfuit exꝑiri:
ut deiecta suꝑbia diligatur obȩdientia.
& pereat non reclitura miseria. Soauis
es tu dñe. Aliqui etiam suauis estu uł
bonus estu. sicut de hoc uerbo suꝑius
tractauimus. ETINTUA SUAUIATẼ. doce
me ios tificationes toas. Uere uult
facere iustificationes dĩ: quando eas in
eiuis suauitate uult discere ab ipso cuidix̃.
quod postea. quam deliquit. humiliata
÷ humana natura. eco auteoo inioto
conde Meo seutasor manoatatba.
Quantalibet inquit abundet iniqͥtas:
non in me refrigescit caritas. Tanquam
ille hoc dicit: qui in eius suauitate iusti¬
ficationes dĩ discit. Quanto magis enim
suauia sunt quȩ iubet qui iuuat: tanto

Expanded text:
donas unde facias eum facere quod manddonas unde facias eum facere quod mandsicut alii expressius habent, «propterea eloquium tuum custodivi:» utique ne rursum humiliarer. Quod ad illam humiliationem melius refertur, quae facta est in Adam, in quo omnis creatura humana tanqua. Quod vasis misericordiae profuit experiri, ut dejecta superbia diligatur obedientia, et pereat non reditura miseria. 6. «vees tu, Domine:» aliqui etiam, «Suavis es tu,» vel, «Bonus es tu;» sicut de hoc verbo superius tractavimus. «Et in tua suavitate doce me justificationes tuas.» Vere vult facere justificationes Dei, quando eas in ejus suavitate vult discere ab ipso cui dixitquod posteaquam deliquit, humiliata est humana natura. «Ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua.» Quantalibet, inquit, abundet iniquitas, non in me refrigescet charitas . Tanquam ille hoc dicit, qui in ejus suavitate justificationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunt quae jubet qui juvat, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
uero cum dixisset suauitatẽ & disciplinã
& scientiam doce me. ad iunxit atq at.
qm̃ mandatis tuis credidi: non immerid
quȩri potest. cur ñ dixerit obȩdiui: sed
credidi. Alia enim sunt mandata: alia
ꝓmissa. Mandata facienda suscipimid
ut accipere ꝓmissa mereamur: Pmissis
ergo credimus. mandatis obtemperamꝰ.
usd÷ ergo mandatis tuis credidi. nisi
gredidi quod tu illa mandaueris. non
aliquis homo. quamuis per homines
hominib ministrata sint : Quia itaq
eedidi tua eẽ mandata. ipsa fides mea
qua ul credidi. impetret abste gr̾am.
qua faciam quod mandasti. Si enim
homo michi hȩc iub̾et forinsecus. nun¬
quicꝰ ut etiam facerem quod iubebat.
adiuuaret intrinsecus: Doce gͦ me
suauitatem inspirando caritatem doce
me disciplinam donando patientiam.
doce me scientiam illuminando intelli¬
gentiam: qm̃ mandatis tuis credidiłe
sla credidi mandasse qui ds̃ es & homini

Expanded text:
vero cum dixisset, «suavitatem, et disciplinam, vero cum dixisset, «suavitatem, et disciplinam, et scientiam doce me;» adjunxit atque ait, «Quoniam mandatis tuis credidi:» non immerito quaeri potest cur non dixerit, obedivi; sed, «credidi.» Alia sunt enim mandata, alia promissa. Mandata facienda suscipimus, ut accipere promissa mereamur. Promissis ergo credimus, mandatis obtemperamus. Quid est ergo, «mandatis tuis credidi,» nisi, credidi quod tu illa mandaveris, non aliquis homo, quamvis per homines hominibus ministrata sint? Quia itaque credidi tua esse mandata, ipsa fides mea qua id credidi, impetret abs te gratiam qua faciam quod mandasti. Si enim homo mihi haec juberet forinsecus; numquid, ut etiam facerem quod jubebat, adjuvaret intrinsecus? Doce ergo me suavitatem inspirando charitatem, doce me disciplinam donando patientiam, doce me scientiam illuminando intelligentiam: «Quoniam mandatis tuis credidi.» Te illa credidi mandasse qui Deus es, et homini
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit amortuis: sed facere quod ile
fecit non potest. Ait enim eugłm. lin
ibi legitur. Sed idõ cȩperunt quod dỹ
quia unde caperetur aꝑuit. Docet ero
ds̃ suauitatem: in spirando delectationt
Docet disciplinam: temperando tribuli¬
tionem. Docet scientiam: in sinuando
cognitionem. Cum itaq alia sint quedi
discimꝰ ut tantũ mͦ sciamꝰ alia uͦ ut etian
faciamus : quando ds̃ ea docet. sic don
ut scienda sciamus aꝑiendo ueritatem:
sic docet. ut facienda faciamus insprran
suauitatem. Neq enim frustra ei dr̃ dor
me ut faciam uoluntatem tuam. Sicĩ¬
quit doce ut faciam: non tantũ modo it
sciam. Apsa quippe recte facta fructis
est nr̃. quem reddimus agricole nr̃o.
Sed scriptura dicit. Dñs dabit suanta¬
tem: & terra nr̃a dabit fructum siũ
Quȩ autem ista terra ÷ nisi de qua dict᷑
eidem ipsi qui dat suauitatem. anima
mea uelut terra sine aqua tibi: Qđ

Expanded text:
resurrexit a mortuis; sed facere quod ille resurrexit a mortuis; sed facere quod ille fecit, non potest. Ait enim Evangelium:ibi legitur: sed ideo ceperunt quod dixit, quia unde caperetur aperuit. Docet ergo Deus suavitatem inspirando delectationem, docet disciplinam temperando tribulationem, docet scientiam insinuando cognitionem. Cum itaque alia sint quae ideo discimus ut tantummodo sciamus, alia vero ut etiam faciamus; quando Deus ea docet, sic docet ut scienda sciamus, aperiendo veritatem, sic docet ut facienda faciamus, inspirando suavitatem. Neque enim frustra ei dicitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Sic, inquit, «doce ut faciam,» non tantummodo tu sciam. Ipsa quippe recte facta, fructus est noster quem reddimus agricolae nostro: sed Scriptura dicit, «Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum» . Quae autem ista terra est, nisi de qua dicitur eidem ipsi qui dat suavitatem, «Anima mea velut terra sine aqua tibi» . 4. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
potest : nisi delectet. Item disciplina
que significat emendatoriam tribula¬
tionem: accipiendo discitur.id
non audiendo ł legendo ł cogi¬
tando: sed exꝑiendo. At̾ uero scientia qͣm
tertiam posuit in us quȩ ait doce me:
docendo datur. Nam quid ÷ aliud docere
quam scientiam dare : Et hȩc duo ita sibi
connexa sunt: ut alterum sine altero
ẽẽ non possit. Nemo enim docetur nisi
discat. & nemo discit. nisi doceatur. Et
ideo si discipulus capax non sit eorims
adoctore dicuntur: non potest doctop
dicere ego docui eum. sed ipse ñ didier
Dicere autem potest. Ego ei dixi qđdio¬
ideo ds̃ quando uult docere. prius dit
intellectum : si ne quo ea quȩ ad diumin
doctrinam ꝑtinent. homo non potest ab
Unde & iste paulo post dicit. Damichi ana¬
lectum ut discam mandata tua. Poteste
homo cumdocere aliquem cupit. din
illa quȩ dixit dñs discipłis suis posteaqi

Expanded text:
potest, nisi delectet. Item disciplina, potest, nisi delectet. Item disciplina, quae significat emendatoriam tribulationem, accipiendo discitur; id est, non audiendo vel legendo, vel cogitando, sed experiendo. At vero scientia, quam tertiam posuit in his quae ait, «Doce me,» docendo datur. Nam quid est aliud docere, quam scientiam dare? Et haec duo ita sibi connexa sunt, ut alterum sine altero esse non possit. Nemo enim docetur nisi discat, et nemo discit nisi doceatur. Et ideo si discipulus capax non sit eorum quae a doctore dicuntur, non potest doctor dicere, Ego eum docui, sed ipse non didicit: dicere autem potest, Ego ei dixi quod dicideo Deus, quando vult docere, prius dat intellectum, sine quo ea quae ad divinam doctrinam pertinent, homo non potest discere: unde et iste paulo post dicit, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Potest itaque homo, cum docere aliquem cupit, dicere illa quae dixit Dominus discipulis suis, posteaquam
Abbreviated transcription (Latin):
non possit extingui. sed sicut ingens flãma
sub impetu uenti quanto magis repͥmit᷑.
tanto ardentius excitari. Ideo parum fuit
dicere. suauitatem fecisti cum seruo tuo: nͥ
rursus peteret. ut eum doceat suauitatem.
tanquam utiq ut disciplinam possit patien¬
tissime sustinere. Tertia ponitur scientia.
qm̃ si magnitudine sua prȩcedit scientia
magnitudinẽ caritatis: non ȩdificat sedĩ¬
flat. Cum gͦ tanta fuerit caritas inboni-¬
tate suaui. intribulationib non possit
extingui quas adhibet disciplina: tunc utiliᷤ
erit scientia qua innotescit etiam sibi homo
quid ipse meruerit. & quȩ ado donata sint
ei. perquȩ posse se sciał quȩ se posse nesciebat.
& per se ipsum om̃ino non poterat. Qđ
autem non ait da michi sed doce me: qͦmͦ
suauitas docetur si non detur quando qͥdẽ
multi quod eos non delectat sciunt. & qͣrũ
rerum habent cognitionem. non habent
suauitatem : Suauitas enim disci ñ

Expanded text:
non possit exstingui, sed sicut ingens flamma non possit exstingui, sed sicut ingens flamma sub impetu venti, quanto magis reprimitur, tanto ardentius excitari. Ideo parum fuit dicere, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» nisi rursus peteret ut eum doceat suavitatem, tantam utique ut disciplinam possit patientissime sustinere. Tertia ponitur scientia; quoniam si magnitudine sua praecedit scientia magnitudinem charitatis, non aedificat, sed inflat . Cum ergo tanta fuerit charitas in bonitate suavi, ut tribulationibus non possit exstingui, quas adhibet disciplina; tunc utilis erit scientia, qua innotescit etiam sibi homo quid ipse meruerit, et quae a Deo donata sint ei, per quae posse se sciat quae se posse nesciebat, et per seipsum omnino non poterat. 3. Quod autem non ait, Da mihi; sed «Doce me:» quomodo suavitas docetur, si non detur? Quandoquidem multi quod eos non delectat sciunt, et quarum rerum habent cognitionem, non habent suavitatem. Suavitas enim disci non
Abbreviated transcription (Latin):
codices habent disciplinam. Sed disciplinã
quam greci appellant phedyan. ibi
scripturȩ nr̃ȩ ponere consuerunt ũbi
in telligenda ÷ ꝑ molestias eruditio. se¬
cundum illud. Quem enim dili
dñs corripit. flagellat autem
omnem filium quem recipit. Hȩc apud eccła¬
sticas litteras dici assolet disciplina: int̾
prȩtata de greco. ubi legitur phedya.
Hoc enim uerbum ingreco positum est
inepła adhehreos. ubilatinus interpres
fructum pacificum iis qui per eam certar̃.
reddet iustitiȩ. Cum quo ergo facit ds̃
suauitatem. id ÷ cui propitius inspirat
boni delectationem. atq ut apertius id
explicem. cui donatur adõ caritas dĩ. & ꝓpt̃
dm̃ caritas ꝓximi: ꝓfecto instanter orare
debet. quo tantum sibi augeatur hoc donũ.
nes. Ata suauitati salubriter additur disci¬
plina. Non enim quantulȩ cumq suauitati
uł bonitati hoc ÷ caritati sc̃ę poscenda ẽ &¬
obtanda. sed tam magne ut sub eiꝰ pręssura

Expanded text:
codices habent, «discicodices habent, «disciquam Graeci appellant paediam, ibi Scripturae nostrae ponere consueverunt, ubi intelligenda est per molestias eruditio, secundum illud: Quem enim diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium, quem recipit. Haec apud Ecclesiasticas lipretata de graeco, ubi legitur, παιδεία. Hoc enim verbum in graeco positum est in Epistola ad Hebraeos, ubi latinus interpres fructum pacificum his qui per eam certarunt, reddit justitiae» . Cum quo ergo facit Deus suavitatem, id est, cui propitius inspirat boni delectationem; atque, ut apertius id explicem, cui donatur a Deo charitas Dei, et propter Deum charitas proximi: profecto instanter orare debet, quo tantum sibi augeatur hoc donum, nes. Ita suavitati salubriter additur disciplina. Non enim quantulaecumque suavitati vel bonitati, hoc est, charitati sanctae poscenda et optanda est; sed tam magnae, ut sub ejus pressura
Abbreviated transcription (Latin):
Propter hoc enim eam & bonitatẽ nr̃i
appellare uoluerunt. Nichil hic ergo aliud
dictum existimo suauitatem fecisti cum
seruo tuo: nisi fecisti ut me delłetaret
bonum. Quando enim delectat bonum:
magnum ÷ dĩ donum. Quando autembonũ
opus qđ lex imperat fit timore penȩ n̾
seruiliter fit non liberaliter. Seruus aut̃
non manet in domo in eternum. filius
manet mȩternum: quia consummata
caritas foras mittit timorem. Suauitatẽ
cundum fidem firma sit ꝓmissio omni
ei scientam doce oe inquit. gom mani¬
datis ⁊bis credidi. Augeri sibi ista poscit¬
& perfici. Nam utiq qui iam dixerat suaui¬
tatem fecisti cum seruo tuo: quomͦ dicit suaui¬
tatem doce me. nisi ut ei gr̃a dĩ magis ma-¬
gisq abundet uł innotescat dulcedine boni¬
tatis : Habebant enim & fidem qui dixert̃.
dñe auge nobis fidem & quam diu unuit᷑
in hoc mundo: ꝑficientium ÷ ista cantatio.
Addidit autem & eruditionem. uł sicut plureᷤ

Expanded text:
propter hoc enim eam et «bonitatem» nostri propter hoc enim eam et «bonitatem» nostri appellare voluerunt. Nihil hic ergo aliud dictum existimo, «Suavitatem fecisti cum servo tuo,» nisi, fecisti ut me delectaret bonum. Quando enim delectat bonum, magnum est Dei donum. Quando autem bonum opus quod lex imperat, fit timore poenae, nserviliter fit, non liberaliter. Servus autem non manet in domo in aeternum, filius manet in aeternum ; quia consummata charitas foras mittit timorem . «Suavitatecundum fidem firma sit promissio omni et scientiam doce me,» inquit, «quoniam mandatis tuis credidi.» Augeri sibi ista poscit et perfici: nam utique qui jam dixerat, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» quomodo dicit, «Suavitatem doce me,» nisi ut ei gratia Dei magis magisque innotescat dulcedine bonitatis? Habebant enim fidem qui dixerunt: «Domine, auge nobis fidem» . Et quamdiu vivitur in hoc mundo, proficientium est ista cantatio. Addidit autem, «et eruditionem;» vel sicut plures
Abbreviated transcription (Latin):
timentium te : & custodientium mandata
tua. Et quia ꝓpter hoc quod particeps fa¬
ctus ÷ frum suoꝵ ds̃ hominum. immortali
mortalium. ideo granum cecidit int̾rã ut
mortificatum multum fructum faceret:
de ipso fructu secutus ad iunxit Miscd̾a
nisi cum iustificatur impius. in cuiꝰ gratiȩ
scientia ut ꝓficiat ad iungit. ei iusn ifica¬
uones ⁊bas poce me c̾¬
eRsus Psaloni huios oeqͥs:
nunc inuoluntate dĩ disputaturi
sumus: ab hoc incipiunt. Sirabi¬
iaiem fecisti com senuo ⁊oo diĩe:
eloquium tuum. Sed quod ait grecus
crestotetam: aliquando suauitatem ali¬
quando bonitatem. nr̃i interprȩtes tͣnstu¬
lerunt. Uerum quia suauitas potest ẽẽ
& in malo. quando illicita quȩq & immun¬
da delectant. potest etiam & in ea quȩ con¬
ceditur uoluptate carnali: sic debemus
intelligere suauitatem quam chrestoteta
greci uocant: ut inbonis sp̃ualib deputet᷑.

Expanded text:
timentium te, et custodientium mandata timentium te, et custodientium mandata tua.» Et quia propter hoc quod particeps lactus est fratrum suorum, Deus hominum, immortalis mortalium, ideo granum cecidit in terram, ut mortificatum multum fructum faceret; de ipso fructu seculus adjunxit, «Misericnisi cum justificatur impius? In cujus gratiae scientia ut proficiatur, adjungit, «Et justificationes tuas doce meersus psalmi hujus, de quibus nunc in voluntate Dei disputaturi sumus, ab hoc incipiunt, «Suavitatem fecisti cum servo tuo, Domine, eloquium tuum.» Sed quod ait graecus κρηστότητα aliquando «suavitatem,» aliquando «bonitatem» nostri interpretes transtulerunt. Verum quia suavitas potest esse et in malo, quando illicita quaeque et immunda delectant, potest etiam esse et in ea quae conceditur voluptate carnali; sic debemus intelligere «suavitatem,» quam χρηστότητα Graeci vocant, ut in bonis spiritualibus deputetur:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ooptereaqͦinquit pueri cõmunicauerunt
participauit. Qđ quid ÷ aliud. quam eoꝵ
particsp̾ factus ÷ : Heq enim efficiemur
participes diuinitatis ens: nisi ipse mortali¬
tatis nr̃ȩ particeps fieret. Nam & in eugło
quod nos diuinitatis eiꝰ participes factisumꝰ:
ta dr̃. Dedit eis potestatem filios dĩ fieri:
uis qui credunt in nomine eius. Qui non
ex sanguinib neq ex uoluntate carnis.
neq exuoluntate uiri: sed exdõ nati sunt.
Ic autem hoc fieret. quia & ipse factus est
particeps mortalitatis nr̃ȩ : ita ibi sequitur.
Et uerbum caro factum ÷ & habitauit in
nobis. Per hanc eius participationẽ nob̃
qrã subministrat᷑: ut caste timeamus dm̃.
&ustodiamus mandata eiꝰ. Pro inde ipse
is loquitur in ista ꝓpħtia. sed quedam
miembris sins & unitate corporis sui. tan¬
quam in uno quodam homine diffuso toto
abe terrarum. & sub crescente ꝑ uolumina
sełoꝵ quȩdam uero in se ipso capite nr̃o.
Unde & hoc ÷ qd ait. Particeps ego sum om̃iũ

Expanded text:
quia» pueri communicaverunt participavit» . Quod quid est aliud, quam, Eorum particeps factus est? Neque enim efficeremur participes divinitatis ejus, nisi ipse mortalitatis nostrae particeps fieret. Nam et in Evangelio, quod nos divinitatis ejus participes facti sumus, ita us, qui non ex sanguinibus,» «neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt.» Ut autem hoc fieret, quia et ipse factus est particeps mortalitatis nostrae, ita ibi sequitur: «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Per hanc ejus participationem nobis gratia subministratur, ut caste timeamus Deum, et custodiamus mandata ejus. Proinde ipse Jesus loquitur in ista prophetia: sed quaedam in membris suis et unitate corporis sui, tanquam in uno quodam homine diffuso toto orbe terrarum, et succrescente per volumina saeculorum; quaedam vero in seipso capite nostro. Unde et hoc est quod ait, «Particeps ego sum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
implicant corpus non implicant animũ
ubi non ÷ iste dĩ legis oblitus. quia sermo
sureeram ao confitendom ⁊ isi. sopen
iboicia iustitiȩ toe. Quia & hoc ipsum
quod funes peccatoꝵ circum plectuntur
iustum: iudicia sunt iustitiȩ dĩ. Propter
quod dicit apłs petrus. tempus ẽẽ ut u¬
dicium incipiat ad omo dñi. Et su niiu
inquit a nob̾. qualis finis erit eis quigon
credunt dñi eugło : Et si iustus quidem¬
uix saluus erit. impius & peccator ubi¬
parebunt: hoc enim ait depersecutio¬
nib quas patiebatur ȩccła: cum funes
peccatorum circum plecterentur eã. Pro¬
inde mediam noctem. grauiora tribu¬
lationis intelligenda existimo. Inquadx̃
surgebam: quiã non eum sic affligebat
ut deiceret. sed exercebat ut surgeret.
id ÷ ut ea ipsa tribulatione ad fortius con
caput enim ꝓprie quod sequitur ꝑtinat
arbitror. Particeps eso som omtiuos
tioentiuo te et costodientiom onan¬

Expanded text:
implicant corpus, non implicant animum, implicant corpus, non implicant animum, ubi non est iste Dei legis oblitus; quia sermo «surgebam ad confitendum tibi, super judicia justitiae tuae.» Quia et hoc ipsum quod funes peccatorum circumplectuntur justum, judicia sunt justitiae Dei. Propter quod dicit apostolus Petrus, tempus esse «ut judicium jam incipiat a domo Domini. Et si initium,» inquit, «a nobis; qcredunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator parebunt» ? Hoc enim ait de persecutionibus quas patiebatur Ecclesia, cum funes peccatorum circumplecterentur eam. Proinde mediam noctem graviora tribulationis intelligenda existimo. In qua dixit «Surgebam:» quia non eum sic affligebat, ut dejiceret; sed exercebat, ut surgeret, id est, ut ea ipsa tribulatione ad fortius confcaput enim proprie quod sequitur pertinere arbitror, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium man
Abbreviated transcription (Latin):
faciem prȩcatus est incorde suo. cui & dixit.
miserere mei secundum eloquium tuum.
Hoc ÷ scłm uerbum ꝓmissionis tuȩ. Filii qͥppe
ꝓmissionis insemine deputantur abrahȩ
Sum inquit et NoNSUM TORBATUS: UicO¬
s⁊ odiã maidata ⁊ ua. Quod aliqui inter¬
prȩtati sunt ad custodiendum mandata
tua. aliqui ut custodirem. aliqui custodire:
uia mandata: subdidit dicens. Tũtes
ꝓeccatorum circum plexi sunit me. et
lecis toe nonsoen oplitos. Funespeccatoꝵ
in quibus filiis infidelitatis diabolus opa
Non enim hoc nomen quod dictum est
peccatoꝵ. ab eo quod sunt peccata declina¬
tum ÷ : sed ab eo quod sunt peccatores. qd̃
in greco euidenter apparet. Cum itaq
minantur mala quib terreant iustos.
ne ꝓlege dĩ patiantur: quodã modo funes
implicant. uelut ualidas & robustas re¬
stes suas. Trahunt enim peccata sicut re¬
stem longam. & hiNic scõs implicare conm¬
tur. Et aliquando permittuntur. sed si

Expanded text:
faciem precatus est in corde suo, et cui dixit, faciem precatus est in corde suo, et cui dixit, «Miserere mei secundum eloquium tuum,» hoc est, secundum verbum promissionis tuae. Filii quippe promissionis in semine deputantur Abrahae.sum,» inquit, «et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua:» quod aliqui interpretati sunt, «ad custodiendum mandata tua;» aliqui, «ut custodirem;» aliqui, «custodire:»vina mandata subdidit, dicens: «Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legis tuae non sum oblitus. Funes peccatorum» in quibus filiis infidelitatis diabolus operatur . Non enim hoc nomen quod dictum est «peccatorum,» ab eo quod sunt peccata declinatum est, sed ab eo quod sunt peccatores: quod in graeco evidenter apparet. Cum itaque minantur mala, quibus terreant justos, ne pro Dei lege patiantur, quodammodo funibus implicant, veluti valida et robusta reste sua. Trahunt enim peccata sicut restem longam . Et hinc sanctos implicare conantur, et aliquando permittuntur. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
petrat quod lex imperat: qm̃ inuocauerit
nomen dñi saluus erit. Et ideo uide quid
ad iungat. Precatus sum facieoa ⁊uamn
IN ⁊oz̾o coror coro. Et dicens quomodo sit
prȩcatus : miseuere inquit onei sedoa eloqͥũ
Tuumn. Et tanquam exauditus atq ad iutus
ab eo quȩ prȩcatus ÷: cocitaui inquit uias¬
meas. et auerti pedes meos int estioonia
łua. Auerti scilicet auiis meis. quȩ displicu¬
erunt michi: ut irent intestimonia tua.
atq ibi hab̾ent uiam plures enim codiceᷤ
non habent quia cogitaui sicut in quib dã
legitur : sed tantũ modo cogitaui. Quod
autem hic positum ÷ & auerti pedes meos:
non nulli habent quia cogitaui. & auertist
neuideant uanitatem. cur ñ & pedes. ne.
sectentur errorẽ ÷ Propt̃ quod & illud
scriptum ÷. Oculi mei semper ad dñm: qͥa
ipse euellet de laqueo pedes meos. Sed siue
auertisti pedes meos. siue auerti pedes
meos legitur: ab illo fit ut faciamus. cuius

Expanded text:
petrat quod lex imperat; quoniam qui invocaverit petrat quod lex imperat; quoniam qui invocaverit nomen Domini, salvus erit . Et ideo vide quid subjungat: «Precatus sum faciem tuam in toto corde meo.» Et dicens quomodo sit precatus: «Miserere,» inquit, «mei secundum eloquium tuum.» Et tanquam exauditus atque adjutus ab eo quem precatus meas, et averti pedes meos in testimonia tua. Averti» scilicet a viis meis, quae displicuerunt mihi, ut irent in testimonia tua, atque ibi haberent viam. Plures enim codices non habent, «Quia cogitavi,» sicut in quibusdam legitur; sed tantummodo, «Cogitavi.» Quod autem hic positum est, «Et averti pedes meos;» nonnulli habent, «Quia cogitavi, et avertisti ne videant vanitatem, cur non et pedes, ne sectentur errorem? Propter quod et illud scriptum est: «Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos» . Sed sive «avertisti pedes meos,» sive «averti pedes meos» legatur, ab illo fit ut faciamus, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
indei uoluntate tractandos.
Pars aiea oiis. quod habent
quidam portio aea oÑe. Quod
ut rum idõ dicatur quia particeps eiꝰ¬
Sest quis quis ei adhęret. sicut scriptum
÷ michi autem adherere dõ bonum
ẽ non enim existendo sunt homines
dii. sed fiunt participando illius umꝰ
qui uerus ÷ ds̃: an quia partes sibi eli-¬
gunt homines in hoc mundo siue
sortiuntur. alius hoc. alius illud. unde
quisq uiuat. quodãmodo portio pioꝵ
ds̃ ÷ unde semper uiuant: uterq ñ ÷
sensus absurdus. Sed quod sequitur¬
hic audiamus. Dixi ciistodire leoe
TUam. Quid ÷ portio mea dñe. dixi
custodire legem tuam. nisi quia ita
erit portio cuiusq dñs. cum legem
ipsius custodierit: Sed quo mõdo¬
custodit. nisi hoc donet atq ad hoc adiuuet
sp̃s uiuificans. ne littera occidat. & peccatũ
occasione accepta per mandatum operet᷑
in homine omnem concupiscentiam: In¬
uocandus ÷ igitur. Sic enim ab eo fides im¬

Expanded text:
in Dei voluntate tractandos, in Dei voluntate tractandos, «Pars mea Dominus;» quod habent quidam, «Portio» «mea, Domine.» Quod utrum ideo dicatur, quia particeps ejus fit quisquis ei adhaeret, sicut scriptum est, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» ; non enim existendo sunt homines dii, sed fiunt participando illius unius qui verus est Deus: an quia partes sibi eligunt homines in hoc mundo, sive sortiuntur, alius hoc, alius illud, unde quisque vivat; quodammodo portio piorum Deus est unde semper vivant: uterque non est sensus absurdus. Sed quod sequitur audiamus: «Dixi, custodire legem tuam.» Quid est, «Portio mea, Domine, dixi, custodire legem tuam;» nisi quia ita erit portio cujusque Dominus, cum legem ejus custodierit? custodit, nisi hoc donet atque ad hoc adjuvet Spiritus vivificans; ne littera occidat , et peccatum occasione accepta per mandatum operetur in homine omnem concupiscentiam . Invocandus est igitur: sic enim ab eo fides im
Abbreviated transcription (Latin):
est michi: tanquam dictum eẽt. hoc factũ
est michi. Si autem quęramus quid illud
sit : occurrit quod supra dixerat. memor
fui nocte nominis tui dñe. & custodiui legẽ
tuam. Hoc factum ÷ michi. id ÷ hoc quod
custodiui legem tuam. non per me ipsum
feci. sed factum ÷ michi utiq abste. quia ui-¬
stificationes non meas sed tuas exquisiui.
Ds est enim inquit apłs. qui operatur in
uob̾. & uelle & operari ꝓbona uoluntate.
Hoc etiam perꝓpħam ds̃ dicit. Et faciam
ut in iustificationib meis ambuletis. & u-¬
dicia mea obseruetis. & faciatis. Qua ꝓpt̃
dõ dicente. ego faciam ut udicia mea
obseruetis & faciatis: rectissime iste dicit.
hoc factum ÷ michi. Ut cum quȩsieris
quid illud sit: respondeat quod supra
dixerat. ut custodirem legem dĩ. Sed qͥa
iste in longum sermo ꝓcessit: ea quȩ
sequuntur dño donante ab alio melius
tractabuntur exordio.
magni. nunc aggredim᷑

Expanded text:
est mihi,» tanquam dictum esset, Hoc factum est mihi,» tanquam dictum esset, Hoc factum est mihi. Si autem quaeramus quid illud sit, occurrit quod supra dixerat: «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Hoc factum est mihi; id est, hoc quod custodivi legem tuam, non per meipsum feci, sed factum est mihi, utique abs te: «quia justificationes,» non meas, sed «tuas exquisivi. Deus est enim,» inquit Apostolus, «qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate» . Hoc etiam per prophetam Deus dicit: «Et faciam» «ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis, et faciatis» . Quapropter Deo dicente, «Ego faciam ut judicia mea observetis, et faciatis;» rectissime iste dicit, Hoc factum est mihi: ut cum quaesieris quid illud sit, respondeat quod supra dixerat, Ut custodirem legem Dei. Sed quia iste in longum sermo processit, ea quae sequuntur, Domino donante, ab alio melius tractabuntur exordio. magni nunc aggredimur