comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũ qͦd erat inqͥt in pͥncipio. Habes eiꝰ et̾nitatẽ. Et
erat inqͥt apud patrẽ. Habes indiscritã a patre in¬
separabilẽ q uirtutẽ. E ds erat uerbũ: habes eiꝰ¬
ingenitã diuinitatẽ. De cõpendio enĩ tͥ fides est
bonꝰ nͥ unꝰ ds. Si enĩ ñ dubitat᷑ qr d̾s filius. ds autẽ
bonꝰ ẽ: utiq ñ dubitat᷑ qr d̾s bonꝰ filiꝰ. Hunc inqͣm
dilige. ipse ẽ. pater quẽ ante luciferũ genuit ut¬
ȩternũ÷ ex utero generauit ut filiũ : ex corde
eructauit uerbũ. Ipse ẽ in quo cõplacuit pater: ipse
ẽ patris brachiũ qr creator ẽ omniũ: ipse patͥs sapi¬
entia ẽ qr ex dei ore ꝓcessit: patͥs uirtus. qr diuini¬
tatis in eo corporalit̾ habitat plenitudo: quẽ pater
ita diligit ut in sinu portet. ad dexterã locet. sapi
lio pater: Si semꝑ utiq pat̾: utiq semꝑ & filiꝰ. ꝑfecti
gͦ patͥs ꝑfectus ẽ filiꝰ. Nam qͥ uirtuti derogat: dero¬

Expanded text:
num , quod erat, inquit, in principio : habes ejus aeternitatem. Et num , quod erat, inquit, in principio : habes ejus aeternitatem. Et erat, inquit, apud Patrem: habes indiscretam a Patre, inseparabilemque virtutem. Et Deus erat Verbum: habes ingenitam ejus divinitatem; de compendio enim tibi fides est bonus nisi unus Deus. . Si enim non dubitatur quia Deus Filius, Deus autem bonus est: utique non dubitatur, quia Deus bonus Filius. Hunc, inquam, dilige. Ipse est quem Pater genuit ante luciferum , ut aeternum: ex utero generavit, ut Filium: ex corde eructavit , ut Verbum. Ipse est in quo complacuit Pater : ipse est Patris brachium, quia creator est omnium: Patris sapientia, quia ex Dei ore processit : Patris virtus, quia divinitatis in eo corporaliter habitat plenitudo . Quem Pater ita diligit, ut in sinu portet, ad dexteram locet; ut salio Pater? Si semper utique Pater, utique semper et Filius. Perfecti ergo Patris perfectus est Filius. Nam qui virtuti derogat, ei dero
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt filia nuptias desiderasti. Uides quantꝰ ad na¬
talẽ sponsi tui ppłs conuenerit: & nemo impastus re¬
cedit: hic ẽ qͥ rogatus ad nuptias aquã in uina
conuertit. In te qͦq sincerũ sacramentũ conferet
mater ialis elem̃tis. Hic ẽ qui qͥnq panib & duob
piscib quatuor milia popłi in deserto pauit. Plures
potuit. si plures ia t̃e qui pascerent᷑ fuissent. Deniq:
ad tuas nuptias uocauit plures: s iã ñ panis ex
ordeo: s corpꝰ ministrat᷑ ẽ. cęlo. Hodie quid̃ẽ scđm
hoĩem homo natus ex uirgine. s ante oĩa generatꝰ
a patre: qͥ matrẽ corpore. uirtute referat patrẽ.
Unigenitꝰ in t̾ris. unigenitꝰ in cęlo. ds de dõ. partꝰ
ex uirgine. iusticia de patre. uirtus de potente.
lum̃ ex lumine. ñ impar generanti. ñ potestate
discretus. ñ uerbi extensione aut ꝓlatione confu¬
sus. ut cũ patre mixtus. s ut a patre generatio¬

Expanded text:
inquit, filia, nuptias desiderasti. Vides quantus ad nainquit, filia, nuptias desiderasti. Vides quantus ad natalem Sponsi tui populus convenerit, ut nemo impastus recedit? Hic est qui rogatus ad nuptias aquam in vina convertit . In te quoque sincerum sacramentum conferet materialis elementis. 174 Hic est qui quinque panibus et duobus piscibus quatuor millia populi in deserto pavit . Plures potuit, si plures jam tunc qui pascerentur, fuissent. Denique ad tuas nuptias plures vocavit: sed jam non panis ex hordeo, sed corpus ministratur e coelo. II. Hodie quidem secundum hominem homo natus ex virgine, sed ante omnia generatus ex Patre: qui matrem corpore, virtute referat Patrem. Unigenitus in terris, unigenitus in coelo: Deus ex Deo, partus ex virgine: justitia de Patre, virtus de potente, lumen ex lumine: non impar generantis, non potestate discretus: non verbi extensione, aut prolatione confusus, ut cum Patre mixtus, sed ut a Patre generatio
Abbreviated transcription (Latin):
te. & attraxer̃t te : retro odorẽ unguentoꝵ tuoꝵ
curremꝰ. Introduxit me rex in tab̃̾nacłm suũ. Ab os¬
cłis cepit. ut ad tab̾nacłm ꝑueniret: atq illa impa¬
tiens duri laboris exercitatȩ q uirtutis. agitur ut¬
aꝑiat manu claustra: in agrũ exeat. in castellis ma¬
neat. In pͥncipio tam̃ retro odorẽ currit unguen¬
ti: cũ in tab̾nacłm uenerit. unguentũ mutat᷑ a ca¬
iã turres erigit: ut p̃ciosis sc̃oꝵ turrita fastigiis.
ñ solũ hostiles frustret᷑ incursus: uerũ etiã bonoꝵ
quȩ mecũ conferre soles beatȩ memoriȩ
liberii p̾cepta reuoluere: ut quo uir sc̾ĩor
eo sermo accedat gratior. Namq is cũ saluatoris na¬
tali ad apłm petrũ uirginitatis ꝓfessionẽ uestis qͦq
mutatione signares. quo enĩ meliꝰ die qͣm qͦ uirgo
posteritatẽ adqͥsiuit. astantib etiã puellis di cõplu¬
rib quȩ certarent inuicẽ de tua societate: bonas

Expanded text:
t, et attraxerunt te: retro odorem unguentorum tuorum t, et attraxerunt te: retro odorem unguentorum tuorum curramus: Induxit me Rex in tabernaculum suum . Ab osculis coepit, ut ad tabernaculum perveniret. 43. At illa tam patiens duri laboris, exercitataeque virtutis, ut aperiat manu claustra, in agrum exeat, in castellis maneat; in principio tamen retro odorem currit unguenti: mox cum in tabernaculum venerit unguentum mutatur a cajam turres erigit; ut pretiosis sanctorum turrita fastigiis, non solum hostiles frustretur incursus, verum etiam bonorum quae mecum conferre soles, beatae memoriae Liberii praecepta revolvere; ut quo vir sanctior, eo sermo accedat gratior. Namque is, cum Salvatoris natali ad apostolum Petrum virginitatis professionem vestis quoque mutatione signares, quo enim melius die, quam quo virgo posteritatem acquisivit? astantibus etiam puellis Dei compluribus quae certarent invicem de tua societate: Bonas,
Abbreviated transcription (Latin):
& stimulus urget. & cõpares trahunt. & iugalis inui¬
tat. Sic etiã uirgo nr̃a pͥus debuit amore pio ludẽ:
aurea thori cęlestis fulchra mirari in ipso uestibulo
nuptiarũ. & postes frondiũ sertis cernere corona¬
tos: & chori strepentis interiꝰ haurire delicias: ne
se priꝰ dñico iugo time facta subdiiceret. qͣm uocata
inclinaret. Ueni gͥ huc a libano sponsa: ueni huc
a libano: transibis & ꝑtͣnsibis. Sepius enĩ nobis iste
uersicłs recantandꝰ ẽ: ut uł dñicis uocata uerbis se¬
quat᷑. siqua ñ credit humanis. Hoc nos magistertũ
ñ inuenimꝰ. s accepimꝰ. Sic instituit mnistici car minis
doctrina cȩlestis. Osculet᷑ me ab oscło oris sui. Quia
bona ubera tua suꝑ uinũ: & odor unguentoꝵ tuoꝵ
suꝑ oĩa aromata. Unguentũ exinanitũ ẽ nomͣ tux̃.
Totus iste deliciarũ locus ludũ sonat: plausũ ex¬
citat: amorẽ ꝓuocat. Ideo inqͥt adolescentule dilexer̃t¬

Expanded text:
 stimulus urget, et compares trahunt, et jugalis invi stimulus urget, et compares trahunt, et jugalis invitat. Sic etiam virgo nostra debuit prius amore pio ludere, aurea thori coelestis fulcra mirari in ipso vestibulo nuptiarum, et postes frondium sertis cernere coronatos, et chori strepentis interius haurire delicias; ne se prius Dominico jugo timefacta subduceret, quam vocata inclinaret. 42. Veni igitur huc a Libano, Sponsa, veni huc a Libano, transibis et pertransibis . Saepius euim nobis iste versiculus recantandus est; ut vel Dominicis vocata verbis, sequatur, si qua non credit humanis. Hoc nos magisterium non invenimus, sed accepimus; sic instituit mystici carminis doctrina coelestis: Osculetur me ab osculis oris sui, 174 quia ubera tua super vinum, et odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Unguentum exinanitum est nomen tuum . Totus iste deliciarum locus ludum sonat, plausum excitat, amorem provocat. Ideo, inquit, adolescentulae dilexerun
Abbreviated transcription (Latin):
tis ingenio: ur̃m ẽ qͥcqͥd iste redolet liber. Ꝙ q̃m quot
hoĩes tot sententiȩ. siqͥd defecatũ ẽ in sermone nr̃o
om̃s legant: siqͥd decoctũ. maturiores ꝓbent: siqͥd
modestũ pectorib inhereat: genas pingat: siqͥd flo¬
rulentũ. ȩtas florulenta ñ imꝓbet. Debuimꝰ sponsȩ
citare amorẽ. Scriptũ ẽ enĩ. Diliges dñm dm tuũ. De¬
buimꝰ in nuptiis calamistris quibd̃a orationis: spon¬
sȩ crines ornare. Scriptũ ẽ enĩ. Plaude manu. & ꝑeu¬
te pede. Debuimꝰ ꝑpetuos spargere thalamos rosis.
Etiã ꝙ in his conuigiis tp̃ralib nubenti pͥus plaudit᷑
qͣm imꝑat᷑: ne ante dura offendant imꝑia. qͣm blan¬
diciis amor fotus inolescat. Bucula plausus cuiꝰdam
sonitũ diseit amare: ceruicis ne recuset iugũ. Deniq
priꝰ assuescit᷑ uerbo lascuuȩ: qͣm uerbere disciplinȩ.
ast ubi colla subdiderit uigo: & habena constringit.¬

Expanded text:
tis ingenio, vestrum est quidquid iste redolet liber. Et quoniam quot tis ingenio, vestrum est quidquid iste redolet liber. Et quoniam quot homines, tot sententiae: si quid defaecatum est in sermone nostro, omnes legant: si quid decoctum, maturiores probent: si quid modestum, pectoribus inhaereat, genas pingat: si quid florulentum, aetas florulenta non improbet. 40. Debuimus sponsae excitare amorem; scriptum est enim: Diliges Dominum Deum tuum . Debuimus in nuptiis calamistris quibusdam crines saltem orationis ornare; scriptum est enim: Plaude manu, et percute pede . Debuimus perpetuos spargere thalamos rosis. Etiam in his conjugiis temporalibus nubenti prius plauditur, quam imperatur; ne ante dura offendant imperia, 173 quam blanditiis amor fotus inolescat. 41. Equorum vis plausae sonitum discit amare cervicis, ne recuset jugum. Denique prius assuescitur verbo lasciviae, quam verbere disciplinae. Ast ubi colla subdiderit jugo; et habena constringit, et
Abbreviated transcription (Latin):
sceleratissimꝰ dona quȩ pater eiꝰ posuerat auferret.
ac suꝑ sẽm altare libaret idolis. dextera eiꝰ quã teten¬
dit aruit: nec sua ei quȩ inuocabat idola ꝓfuerunt.
Deinde conu̾sus ad dm̃ rogauit ueniã: statĩq manꝰ
quȩ aruerat sacrilegio. sanata ẽ religione. Tam ma¬
turũ in uno & miscđiȩ diuinȩ & indignationis exẽ¬
plũ extitit: ut sacrificanti subito dextera adimeret᷑:
nondũ triennalis sacerdos munuscula paraui: nsu
indoctus licet. s ur̃is edoctus morib. Quantꝰ & enĩ
adolescere usus potuit. tã parua miciatȩ religionis
ȩtate : Siqͦs hic flores cernitis: de ur̃a uita collectos
legite. Nlon st̃ hȩc p̃cepta uirginib de uͥginib exem¬
pla. Ur̃ȩ uirtutis effigiem nr̃a depinxit oratio: ur̃e
grauitatis imaginẽ quasi in specło qͦdam sermonis
istiꝰ cernitis refulgere. Uos siqua ẽ nr̃o gr̃am inalas¬

Expanded text:
sceleratissimus, dona quae pater ejus posuerat, auferret, sceleratissimus, dona quae pater ejus posuerat, auferret, ac super sanctum altare libaret idolis; nonne dextera ejus quam tetendit, aruit, nec sua ei quae invocabat, idola profuerunt? Deinde conversus ad Dominum, rogavit veniam, statimque manus ejus quae aruerat sacrilegio, sanata est religione . Tam maturum in uno et misericordiae divinae et indignationis exemplum exstitit, ut sacrificanti subito dextera adimeretur, nondum triennalis sacerdos munuscula paravi, licet usu indoctus, sed vestris edoctus moribus. Quantus etenim adolescere usus potuit tam parva initiatae religionis aetate? Si quos hic flores cernitis, de vestrae vitae collectos legite sinu. Non sunt haec praecepta virginibus, sed de virginibus exempla. Vestrae virtutis effigiem nostra depinxit oratio, vestrae gravitatis imaginem quasi in speculo quodam sermonis istius cernitis refulgere. Vos si quam nostro gratiam inhalas
Abbreviated transcription (Latin):
sit. imponi laneũ: dicens aureũ hẏeme frigidũ. esta¬
te onerosũ eẽ. Sic dm irrisit suũ: ut onus ferre ñ¬
posse frigidũ putaret. Item cũ esculapii barbã ui¬
disset aureã. tolli imꝑauit: incongruũ ẽe appellans.
beret. Item simiilacris tenentib aureas pateras. ade¬
mit: allegans acciꝑe se debere qͦd dii darent: q̃m hȩc
cant᷑. Nichil aut̃ auro meliꝰ. Qͦd tam̃ si ma¬
lũ est. habere dos ñ debere: si bonũ ẽ
hoĩes debere qui uti sci¬
rent. Ita ludibrio habiti st̾: ut neq iupit̾ uestem
suã defendere potuerit. nec barbã esculapiꝰ: nec
apollo pubescere adbue ceꝑit: neq om̃s qui dicunt᷑
dii retrahere potuerint pateras quas tenebant: ñ tam
furti reatũ timentes. qͣm sensũ ñ habentes. Quis gͥ eos
colat qui nec defendere se quasi dii. nec abscondere
quasi hoĩes posst̃: At in tẽplo dĩ nr̃i cũ ieroboã rex

Expanded text:
sit, imponi laneum, dicens aurum hyeme frigidum, aestasit, imponi laneum, dicens aurum hyeme frigidum, aestate onerosum esse. Sic deum irrisit suum, ut nec onus ferre posse, nec frigus putaret. Idem cum Aesculapii barbam vidisset auream, tolli imperavit, incongruum esse appellans bente. Idem simulacris tenentibus aureas pateras ademit, allegans accipere se debere, quod dii darent: Quoniam haec cantur: nihil autem auro melius: quod tamen si lum est, habere deos non debere: si bonum est, homines debere, qui uti scirent. 37. Ita ludibrio habiti sunt, ut neque Jupiter vestem suam defendere potuerit, nec barbam Aesculapius, nec Apollo pubescere adhuc coeperit, neque omnes qui dicuntur dii, retrahere potuerint pateras quas tenebant: non tam furti reatum timentes, quam sensum non habentes. Quis igitur eos colat, qui nec defendere se quasi dii, nec abscondere quasi homines possunt? 38. At in templo Dei nostri cum Jeroboam, rex
Abbreviated transcription (Latin):
uertit᷑: ceruicẽ substituit. colla subiecit.
Tunc admiratus
plilosophis amicitiã qͣm
tiuit ut ipse ab his qͦs damnauerat in amicitiam
reciꝑet᷑ : tantã uirtutis t̾e gr̃am. ut & tirannũ
inclinaret. Digna laude: s minora nr̃is. Nã illic
ambo uiri. hic una uirgo: quȩ pͥmo etiã sexii uinceret.
Illi amici: isti ineogniti. Illi tiranno uni se optuler̃t:
isti tirannis plurib. Hoc etiã erudeliorib: qͦd ille
peꝑcit. isti occider̃t. Int̾ illos in uno obnaxia necessi¬
tas: in his amboꝵ uoluntas libera. Hoc qͦq isti pru¬
dentiores. qͦd illis studii sui finis amicitiȩ gr̃a: istis
corona martyrii. Illi enĩ certart̃ hõib: isti deo.
Et qͣm regis istiꝰ fecimꝰ mentionẽ: par est contexere
qͥd de diis suis senserit: qͦ magis infirmos iudicetis.
qͦs irrident sui. Nãq is eũ uenisset in tẽplũ ioius.
amictũ aureũ quo oꝑiebat᷑ simulacrũ eiꝰ detrahi ius¬

Expanded text:
vertitur, cervicem substituit, colla subjecit. vertitur, cervicem substituit, colla subjecit. Tunc admiratus philosophis amicitiam quam vitam fuisse; petivit ut ipse ab his quos damnaverat, in amicitiam reciperetur. Tantam virtutis esse gratiam, ut et tyrannum inclinaret. 35. Digna laude, sed minora nostris. Nam illic ambo viri; hic una virgo, quae primo etiam sexum vinceret: illi amici, isti incogniti: illi tyranno uni se obtulerunt, isti tyrannis pluribus, hoc etiam crudelioribus, quod ille pepercit, isti occiderunt: inter illos in uno obnoxia necessitas, in his amborum voluntas libera. Hoc quoque isti prudentiores, quod illis studii sui finis amicitiae gratia, istis corona martyrii; illi enim certaverunt hominibus, isti Deo. 36. Et quoniam rei istius fecimus mentionem, par est contexere quid de diis suis senserit, quo magis infirmos judicetis, quos irrident sui. Namque is cum venisset in templum Jovis, amictum aureum quo operiebatur simulacrum ejus, detrahi jus
Abbreviated transcription (Latin):
cere sententiȩ : si me prius patiaris occidi. In te enim¬
ñ habent aliã quã exerceant pȩnã: in uirgine ob¬
noxius pudor est. Itaq głiosior eris si uidearis de ad¬
ultera martyrẽ fecisse : qͣm de martyre adulterã
reddidisse. Qͥd expectatis : Duo contender̃t: & am¬
bo uicer̃t. Nec diuisa ẽ corona: s addita. Ita sc̃i
martires inuicẽ sibi beneficia conferentes: altera
principiũ martẏrio dedit. alter effectũ. At etiã
goreos in cȩlũ fer̃t. Quoꝵ unꝰ eũ ẽet morti adiu¬
dicatꝰ: cõmendandoꝵ suoꝵ tempꝰ poposcit. Tirannꝰ
aut̾ astutissimꝰ qͦd reꝑiri ñ posse estimaret: petiuit
ut sponsorẽ daret qui ꝓ se feriret᷑ si ipse faceret
morã. Qͥd de duob p̃clariꝰ. nescio. Utrũq p̾elarũ
alter uadem mortis inuenit : alt̾ se optulit. Itaq
cũ reus morã supplicio faceret: fideuissor uultu
sereno mortẽ ñ recusauit. Cũ duceret᷑ amicus re¬

Expanded text:
cere sententiae, si me prius patiaris occidi. In te nocere sententiae, si me prius patiaris occidi. In te non habent aliam quam exerceant, poenam: in virgine obnoxius 171 pudor est. Itaque gloriosior eris, si videaris de adultera martyrem fecisse, quam de martyre adulteram reddidisse. 33. Quid exspectatis? Duo contenderunt, et ambo vicerunt: nec divisa est corona, sed addita. Ita sancti martyres invicem sibi beneficia conferentes, altera principium martyrio dedit, alter effectum. CAPUT V. morti adjudicatus, commendandorum suorum tempus poposcit: tyrannus autem astutissimus, quod reperiri non posse existimaret, petivit ut sponsorem daret, qui pro se feriretur, si ipse faceret moram. Quid de duobus praeclarius, nescio. Utrumque praeclarum. Alter mortis vadem invenit, alter se obtulit. Itaque dum reus moram supplicio faceret, fidejussor vultu sereno mortem non recusavit. Cum duceretur, amicus re
Abbreviated transcription (Latin):
tuos nexus. Si recusarẽ: qͥs me indignã morte cen¬
seret: Quanto maior est. capitis huiꝰ usura: Moriar
innocens: ne moriar nocens. Nichil hic mediũ est.
Hodie aut rea ero tui sanguinis:aut martyr mei.
Si cito redii: qͥs me audet excludere: Si morã feci:
qͥs audet absoluere: Plus legib debeo rea ñ solũ fuge
meȩ: s etiã cedis alienȩ. Sufficiunt mẽbra morti:
quȩ ñ sufficiebant iniuriȩ. Est in uirgine uulneri
locus: qui ñ erat contumeliȩ. Ego opꝓbriũ declina¬
ui: ñ martyriũ tͥ cessi. Uestem ñ ꝓfessionẽ mutaui.
Qad si mͥ p̃ripis mortẽ: ñ redemisti me s circũueni¬
sti. saue queso ne contendas: caue ne contradicere
audeas. Noli eriꝑe beneficiũ qͦd dedisti.
dũ mͥ hanc sententiã negas: illã restitues
suꝑiorẽ. Sententia enĩ. sententia posteriore mutat᷑. Si
posterior me ñ tenet: suꝑior tenet. Possumꝰ ut̾q satisfa¬

Expanded text:
tuos nexus. Si recusarem, quis me indignam indigna morte centuos nexus. Si recusarem, quis me indignam indigna morte censeret? Quanto major est capitis hujus usura! Moriar innocens, ne moriar nocens. Nihil hic medium est: hodie aut rea ero tui sanguinis, aut martyr mei. Si cito redii, quis me audet excludere? Si moram feci, quis audet absolvere? Plus legibus debeo, rea non solum fugae meae, sed etiam caedis alienae. Sufficiunt membra morti, quae non sufficiebant injuriae. Est in virgine vulneri locus, qui non erat contumeliae. Ego opprobrium declinavi, non martyrium. Tibi cessi vestem, non professionem mutavi. Quod si mihi praeripis mortem, non redemisti me, sed circumvenisti. Cave, quaeso, ne contendas, cave ne contradicere audeas. Noli eripere beneficium, quod dedisti. Dum mihi hanc sententiam negas, illam restituis superiorem. Sententia enim sententia superiore mutatur. Si posterior me non tenet, tenet superior. Possumus uterque satisfa
Abbreviated transcription (Latin):
tare cȩpit & sexus. Recedamꝰ hinc : dũ adhuc qui fu¬
imꝰ sumꝰ. Nunqͥd & ipse mutatꝰ sũ. qui aliud cerno ꝗͣ
uideo: ad lupanar ueni: cerno uadimoniũ. E tam̃
mutatus egrediar: pudicus exibo. qui adult̾ intraui.
ege Indicio rei: qr debebat᷑ tanto eorona uie¬
tori. damnatus ẽ ꝓ uirgine: qͥ ꝓ uͥgine
c̃oprehensus ẽ. Ita de lupanari ñ solũ uirgo: s etiã
mar tyres exier̃t. Fert᷑ puella ad locũ supplicii cucur¬
risse: certasse ambo de nece: cũ ille diceret ego sum
iussus occidi. te absoluit sententia qͣndo me tenuit:
pudoris optaui. Si pudor querit᷑: manet sexus. Si
sanguis exposcit᷑. fideuissorẽ ñ desidero. habeo unde
dissoluã: in me lata ẽ ista sententia. quȩ ꝓ me lata ẽ.
Certe si pecuniȩ te fideuissorẽ dedissẽ. & absente me
iudex tuũ censũ feneratori adiudicasset: eadẽ me
sententia conuenires. Meo matrimonio soluerem

Expanded text:
tare coepit et sexus. Recedamus hinc, dum adhuc qui futare coepit et sexus. Recedamus hinc, dum adhuc qui fuimus, sumus. Numquid et ipse mutatus sum, qui aliud cerno, quam credo? Ad lupanar veni, cerno vadimonium: et tamen mutatus egrediar, pudicus exibo, qui adulter intravi. 32. Indicio rei, quia debebatur tanto corona victori, damnatus est pro virgine, qui pro virgine comprehensus est. Ita de lupanari non solum virgo, sed etiam martyres exierunt. Fertur puella ad locum supplicii cucurrisse, certasse ambos de nece, cum ille diceret: Ego sum jussus occidi, te absolvit sententia, quando me tenuit. ed praedem pudoris optavi. Si pudor quaeritur, manet sexus: si sanguis exposcitur, fidejussorem non desidero, habeo unde dissolvam. In me lata ista sententia, quae pro me lata est. Certe si pecuniae te fidejussorem dedissem; et absente me, judex tuum censum feneratori adjudicasset; eadem me sententia convenires, meo patrimonio solverem
Abbreviated transcription (Latin):
clamidẽ miles offerre. Quȩ pompa illa. quȩ gr̃a: eũ in
lupanari de martyrio certarent: Addunt᷑ ꝑsone miles
& iurgo. hoc ẽ dissimiles int̾ se natura. s d̃i miseratiõe
consimiles: ut cõpleat᷑ oracłm. t̾c lupi & agni simul
pascent᷑. Ecce agna & lupus ñ solũ pascunt᷑ simul: s
etiã ĩmolant᷑. Qͥ d plura: Mutato habitu euolat puel¬
la de laqueo: iam ñ suis alis. iitpote quȩ sp̾alib fere¬
bat᷑. & qͦd nulla unquã uider̃t scła: egredit᷑ de lupa¬
nari uirgo s xp̃i. At illi qui uidebant ocłis & ñ ui¬
debant corde : raptores ad agnã. lupi fremere ad
p̃dam. Unus qui erat ĩmodestior introiuit. S ubi
hausit ocłis rei textũ: qͥd hoc inqͥt ẽ: Euella ing̾ssa
ẽ: uir uidet᷑. Ecce ñ fabulosũ illud. cerua ꝓ uirgine:
s qͦd uerũ ẽ miles ex uirgine. At etiã audierã & ñ
crediderã. qͦd aquas xp̃c in uina conuertit: iam mu¬

Expanded text:
chlamydem miles offerre. Quae pompa illa, quae gratia, cum in chlamydem miles offerre. Quae pompa illa, quae gratia, cum in lupanari de martyrio certarent! Addantur personae, miles et virgo, hoc est, dissimiles inter se 170 natura, sed Dei miseratione consimiles; ut compleatur oraculum: Tunc lupi et agni simul pascentur . Ecce agna et lupus non solum pascuntur simul, sed etiam immolantur. Quid plura? Mutato habitu, evolat puella de laqueo, jam non suis alis, ut pote quae spiritalibus ferebatur: et quod nulla umquam viderunt saecula egreditristi. 31. At illi qui videbant oculis, et non videbant, ceu raptores ad agnam, ceu lupi fremere ad praedam. Unus qui erat immodestior, introivit. Sed ubi hausit oculis rei textum: Quid hoc, inquit, est? Puella ingressa est, vir videtur. Ecce non fabulosum illud cerva pro virgine, sed quod verum est, miles ex virgine. At etiam audieram et non credideram, quod aquam Christus in vinum convertit : jam mu
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ tua. & mea tͥ: s utraq xp̃o. Tua uestis me uerũ mili¬
tẽ faciet : mea te uirginẽ. Bene tu uestieris. ego meliꝰ
exuar: ut me ꝑsecutor agnoscat. Sume habitũ qui abs¬
condat feminã: trade qui consecret martyrẽ. Indue¬
re clamidẽ quȩ occultet mẽbra uirginis: seruet pudo¬
rẽ. Sume pilleũ qͦd tegat crines: abscondat ora. Solent
erubescere qui lupanar intraueriit. Sane cũ egressa
fueris ne respicias retro: memor uxoris loth quȩ natu¬
rã suã qr ĩpudicos licet castis ocłis rexpexit amisit.
Nlec uerearis neqͥd ꝑeat sacrificio: ego ꝓ te hostiã do
reddo. tu ꝓ me nilitẽ xp̃o. Habes bonã militiã casti¬
tatis. quȩ stipendiis militat sempit̾nis: loricã iusticiȩ
quȩ sp̃itali munimine corpus ineludat: scutũ fidei
quo uulnus repellas: galeã salutis. ibi enĩ est p̃sidium
adhue habitus & ꝑsecutoris & adulteri: uirgo ceruicẽ.

Expanded text:
mihi tua, et mea tibi: sed utraque Christo. Tua vestis me verum milimihi tua, et mea tibi: sed utraque Christo. Tua vestis me verum militem faciet, mea te virginem. Bene tu vestieris, ego melius exuar, ut me persecutor agnoscat. Sume habitum, qui abscondat feminam: trade, qui consecret martyrem. Induere chlamidem quae occultet membra virginis, servetque pudorem. Sume pileum quod tegat crines, abscondat ora. Solent erubescere qui lupanar intraverint. Sane cum egressa fueris, ne respicias retro, memor uxoris Loth quae naturam suam, quia impudicos licet castis oculis respexit, amisit . Nec vereare ne quid pereat sacrificio. Ego pro te hostiam Deo reddo, tu pro me militem Christo. Habes bonam militiam castitatis, quae stipendiis militat sempiternis: Ioricam justitiae, quae spiritali munimine corpus includat: scutum fidei, quo vulnus repellas: galeam salutis; ibi enim est praesidium adhuc habitus et persecutoris et adulteri. Virgo cervicem,
Abbreviated transcription (Latin):
dona iolabat: nc̃ templũ ipsũ attractat᷑ tuũ. Ne
patiaris incestũ sacrilegii: qui ñ passus es furtum.
Benedicat᷑ & ñc̃ nom̃ tuũ: ut quȩ ad adulteriũ ueni.
uirgo discedã. Uix cõpleuerat p̃cem: & ecce uir militis
specie t̾ribilis irriipit. Quẽ admodũ eũ uirgo tremu¬
it. eui popłs tremens cessit: S ñ illa ĩmemor lectionis.
& daniel inqͥt suppliciũ susannȩ expectaturus adue¬
niens: & quã popłs damnauit unꝰ absoluit. Potest &¬
in hoc lupi habitu. ouis latere. Habet & xp̃e milites
suos: qui etiã legiones habet. Aut fortasse ꝑcussor in¬
trauit. Ne uerearis aĩa : nã talis solet martyres facere.
Ouirgo fides tua te saluã fecit. Cui miles. Ne que so
paueas soror: frat̃ huc ueni: saluare aĩam tuã. ñ ꝑdere.
Serua me: ut ipsa serueris. Quasi adulter ingressus:
si uis martyr egrediar. Uestim̃ta mutemꝰ: conueniunt

Expanded text:
dona violavit : nunc templum ipsum attrectatur tuum; ne dona violavit : nunc templum ipsum attrectatur tuum; ne patiaris incestum sacrilegii, qui non passus es furtum. Benedicatur et nunc nomen tuum; ut quae ad adulterium veni, virgo discedam. 28. Vix compleverat precem, et ecce vir militis specie terribilis irrupit. Quemadmodum eum virgo tremuit, cui populus tremens cessit? Sed non illa immemor lectionis: Et Daniel, inquit, supplicium Susannae spectaturus advenerat: et quam populus damnavit, unus absolvit . Potest et in hoc lupi habitu ovis latere. Habet et Christus milites suos, qui etiam legiones habet . Aut fortasse percussor intravit. Ne vereare, anima, talis solet martyres facere. O virgo, fides tua te salvam fecit! 29. Cui miles: Ne, quaeso, paveas, soror. Frater huc veni salvare animam, non perdere. Serva me, ut ipsa serveris. Quasi adulter ingressus, si vis, martyr egrediar. Vestimenta mutemus; conveniunt
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit corpꝰ: quȩ nec uocẽ adulterauit. Iam dudũ
uerecundat᷑ oratio mea : & quasi adire gestoꝵ seriem
eriminosã. atq explanare formidat. Claudite aurẽ
uirgines : diicit᷑ puella dĩ ad lupanar: s aꝑite aurẽ
uͥgines : di uirgo ꝓstitui potest: adulterari ñ potest.
castitatẽ: s castitas etiã loci abolet infamiã. Ingens pe¬
tulantiũ concursus ad fornicẽ. Discite martyrũ mira¬
cula sc̾ę uirgines d̃i: dediscite locoꝵ uocabula. Claudit᷑
intꝰ columba: strepunt accipitres foris: certant sin¬
głi. qui p̾dam primꝰ inuadat. At illa manib ad cȩlũ
leuatis. quasi ad domũ uenisset orationis. ñ ad libidi
potes etiã domare hominũ feras mentes. Caldeis ro¬
rauit ignis: uideis se unda suspendit miscđia tua ñ
natura sua. Susanna ad suppliciũ genu fixit: & de
adulteris triũphauit. Aruit dextera quȩ tẽpli tui

Expanded text:
potuerit corpus, quae nec vocem adulteravit. 26. Jamdudum potuerit corpus, quae nec vocem adulteravit. 26. Jamdudum verecundatur oratio mea, et quasi adire gestorum seriem criminosam atque explanare formidat. Claudite aurem, virgines. Ducitur puella Dei ad lupanar. Sed aperite aurem, virgines. Christi virgo prostitui potest, adulterari non potest. castitatem, sed castitas etiam loci abolet infamiam. 27. Fit ingens petulantium concursus ad fornicem. Discite martyrum miracula, sanctae virgines, dediscite locorum vocabula. Clauditur intus columba, strepunt accipitres foris: certant singuli, quis praedam primus invadat. At illa manibus ad coelum levatis, quasi ad domum venisset orationis, non ad libidinipotes etiam domare hominum feras mentes. Chaldaeis roravit ignis , Judaeis se unda suspendit , misericordia tua, non natura sua. Susanna ad supplicium genu fixit, et de adulteris triumphavit : aruit dextera quae templi tui
Abbreviated transcription (Latin):
uirginẽ: qͣm carnẽ habere. Utrũq bonũ si liceat. Si
ñ liceat: saltẽ ñ homini castȩ s do simꝰ. S raab mere¬
trix fuit: s postqͣm dõ credidit salutẽ inuenit. E ui
dith se ut adultero placeret ornauit: quȩ tam̃ qi hoc
religione ñ amore faciebat. nemo eã adulterã iudica¬
bat. Bene successit exemplũ. Nam si illa quȩ se cõmisit
religioni & pudorẽ seruauit & patriã: fortassis ꝙ nos
seruando religionẽ. seruabimꝰ etiã castitatẽ. Qa si i¬
dith pudicitiã religioni p̃ferre uoluisset: ꝑclita pa¬
tria etiã pudicitiã ꝑdidisset. Itaq talib informata ex¬
emplis: simul aĩo tenens uerba dñi quib ait. quicũq
ꝑdiderit aĩam suã ꝓpt̾ me. inueniet eã: fleuit. tacuit.
ne eã uł loquentẽ adulter audiret. Nec pudoris elegit
iniuiriã: s xp̃i recusauit. Estimate utrũ ad ulterare

Expanded text:
virginem quam carnem habere. Utrumque bonum, si liceat: si virginem quam carnem habere. Utrumque bonum, si liceat: si non liceat, saltem non homini castae, sed Deo simus. Et Rahab meretrix fuit, sed postquam Deo credidit, salutem invenit. . Et Judith se, ut adultero placeret, ornavit ; quae tamen quia hoc religione, non amore faciebat, nemo eam adulteram judicavit. Bene successit exemplum. Nam si illa quae se commisit religioni, et pudorem servavit et patriam; fortassis et nos servando religionem, servabimus etiam castitatem. Quod si Judith pudicitiam religioni praeferre voluisset, perdita patria, etiam pudicitiam perdidisset. 25. Itaque talibus informata exemplis, simul animo tenens verba Domini, quibus ait: Quicumque perdiderit animam suam propter me, inveniet eam ; flevit, tacuit, ne eam vel loquentem adulter audiret: nec pudoris elegit injuriam, sed Christi recusavit. Aestimate utrum adulterare
Abbreviated transcription (Latin):
doris animũ ad uirtutẽ parauit: tã religiosa ut
mortẽ ñ timeret: tã pudica ut expectaret. Uenit dies¬
coronȩ: maxima omniũ expectatio. ꝓducit᷑ puella. du¬
plex ꝓfessa certam̃: & castitatis & religionis. S ubi ui¬
der̃t constantiã ꝓfessionis metũ pudoris: paratã ad
crueiatus. erubescentẽ ad aspectus: excogitare cepe¬
r̃t quẽ admodũ specie castitatis religionẽ ei¬
tollerent: ut cũ id abstulissent qͦd erat ampliꝰ: etiã
id eriꝑent qͦd reliquerant. Aut sacrificare uirginẽ:
geret. s de pudore trepidaret: ipsa secũ. Qͥd agimꝰ
hodie: Aut martyr aut uirgo. Altera nobis iniuidet᷑
corona. S nec uirginis nom̃ agnoscit᷑ : ubi uͥginitatis
auctor negat᷑. Nã quẽ admodũ uirgo: si meretricem
colas: Quẽ admodũ uirgo: si adulteros diligas: Quẽ¬
admodũ uirgo: si amorẽ petas: Tolerabiliꝰ ẽ mentẽ

Expanded text:
doris, animum ad virtutem paravit: tam religiosa, ut doris, animum ad virtutem paravit: tam religiosa, ut mortem non timeret: tam pudica, ut exspectaret. Venit coronae dies. Maxima omnium exspectatio. Producitur puella, duplex professa certamen, et castitatis, et religionis. Sed ubi viderunt constantiam professionis, metum pudoris, paratam ad cruciatus, erubescentem ad aspectus, excogitare coeperunt quemadmodum specie castitatis religionem tollerent; ut cum id abstulissent quod erat amplius, etiam id eriperent quod reliquerant. Aut sacrificare virginem, geret; sed de pudore trepidaret, ipsa secum: Quid agimus? Hodie aut martyr, aut virgo: altera in nobis invidetur corona. Sed nec virginis nomen agnoscitur, ubi virginitatis auctor negatur. Nam quemadmodum virgo, si meretricem colas: quemadmodum virgo, si adulteros diligas, quemadmodum virgo, si amorem petas? Tolerabilius est mentem
Abbreviated transcription (Latin):
etiã castitatẽ. dũ uirgini nichil aliud nisi
plantas exosculant᷑: demersis in t̾ra ocłis tanqͣm ue-¬
recundantib. ne magis aliqui uł bestia uirginẽ nudã
uideret. Dicet aliqͥs. Cur exemplũ attulisti mariȩ: qͣsi
reꝑiri queat. matrẽ dñi quȩ possit imitari: Cur etiã
teclȩ: quã gentiũ doctor instituit: Da huiꝰcemodi do¬
ctorẽ: si disciplinã requiris huiꝰmodi. Recens uobis
exemplũ ꝓfero: ut intelligatis apł̃m ñ uniꝰ ẽẽ doctorẽ
fiigitans publicos uisus. S qͦ magis iuroꝵ euitabat
nec uisa. plus desiderat᷑ duob stimulis cupiditatũ.
amoris & cognitionis: dũ & nichil occurrit qͦd minus
placeat. & plus putat᷑ eẽ qͦd placeat: qͦd ñ uidex ocłs
explorat. s animꝰ amator exoptat. Itaq sc̃a uirgo ne
diutiꝰ alerent᷑ potiendi spe cupiditatis: integritatẽ
cia: certe pauida ne incideret in insidiatores pu¬

Expanded text:
etiam castitatem, dum virgini nihil aliud nisi etiam castitatem, dum virgini nihil aliud nisi plantas exosculantur, demersis in terram oculis, tamquam verecundantibus, ne mas aliquis vel bestia virginem nudam videret. 21. Dicet aliquis: Cur exemplum attulisti Mariae, quasi reperiri queat matrem Domini quae possit imitari? Cur etiam Theclae, quam gentium Doctor instituit? Da hujuscemodi doctorem, si discipulam requiris. Hujuscemodi recens vobis exemplum profero, ut intelligatis Apostolum non unius esse doctorem, fugitans publici visus: sed quo magis virorum evitabat nec visa plus desideratur, duobus stimulis cupiditatum, amoris et cognitionis: dum et nihil occurrit quod minus placeat, et plus putatur esse quod placeat, quod non judex oculus explorat, sed animus amator exoptat. Itaque sancta virgo, ne diutius alerentur potiendi spe cupiditates, integritatem 168 cia, certe pavida, ne incideret insidiatores pu
Abbreviated transcription (Latin):
furore damnata. naturã etiã bestiarũ uirginitatis
ueneratione mutauit. Nãq parata feris. eũ aspec¬
tus qͦq declinaret uiroꝵ. ac uitalia ipsa seuo offer¬
ret leoni: fecit ut qui impudicos detulerant ocłos.
pudicos referrent. Cernere erat lingentẽ pedes
bestiã: cubitare humo: muto testificantẽ sono. qͦd
sacrũ uirginis corpꝰ iuolare ñ posset. Ergo adora¬
bat predã suã bestia: & ꝓpͥȩ oblita naturȩ nr̃am in¬
duerat. quã hõies amiserant. Uideres quada naturȩ
transfusione hoĩes feritate indiitos. seuiciã imꝑare
bestiȩ : bestiã exosculantẽ pedes uirginis. docere qͥd
hoĩes facere deberent. Tantũ habet iuirginitas admira¬
tionis: ut eã etiã leones mirent᷑. Non impastos cibus
flexit: ñ eitatos impetus rapuit : ñ stimulatos ira exas¬
ꝑauit: ñ usus decepit assuetus:: ñ feros natura posse¬
dit: docuer̃t religionẽ dũ adorant martyrẽ: docuer̃t

Expanded text:
furore damnata, naturam etiam bestiarum virginitatis furore damnata, naturam etiam bestiarum virginitatis veneratione mutavit. Namque parata ad feras, cum aspectus quoque declinaret virorum, ac vitalia ipsa saevo offerret leoni, fecit ut qui impudicos detulerant oculos, pudicos referrent. 20. Cernere erat lingentem pedes bestiam cubitare humi, muto testificantem sono quod sacrum virginis corpus violare non posset. Ergo adorabat praedam suam bestia: et propriae oblita naturae, naturam induerat quam homines amiserant. Videres quadam naturae transfusione homines feritatem indutos, saevitiam imperare bestiae: bestiam exosculantem pedes virginis, docere quid homines deberent. Tantum habet virginitas admirationis, ut eam etiam leones mirentur. Non impastos cibus flexit, non citatos impetus rapuit, non stimulatos ira exasperavit, non usus decepit assuetos, non feros natura possedit. Docuerunt religionem dum adorant martyrem: docuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uixit in scł̃o: Tunc etiã maria timpanũ sumens.
choros uirginales excitabit cantantes dño: qͦd ꝑ mare sclłi
sine scłarib fluctib transier̃t. Tunc unaquȩq exul¬
tabit dicens. & introibo ad altare di mei: ad dm qui
letificat iuuentutẽ meã. Immolo deo sacrificiũ laudis:
& reddo altissimo uota mea. Neq enĩ dubitauerĩ uob̃
patere altaria. quarũ mentes altaria d̃i st̃: confiden¬
ter dixerĩ. in quib cotidie ꝓ redẽptione corporis xp̃c
ĩmolat᷑. Nam si corpus uirginis di templũ est: qͥd ani
mus ẽ. qui tanqͣm mẽbroꝵ cinerib excitatis. sacer¬
dotis ȩt̾ni redoꝑtus manu. uaporẽ diuini ignis exa¬
lat: Beatȩ uirgines quȩ tã ĩmortali sp̃uali gr̃a: ut
orti florib. ut tẽpla religione. ut altaria sacerdote.¬
Ergo sc̃a maria disciplinã uitȩ informet: tecla doce¬
at ĩmolari: quȩ copulã fugiens nuptialẽ. & sponsi

Expanded text:
vixit in saeculo! Tunc etiam Maria tympanum sumens, vixit in saeculo! Tunc etiam Maria tympanum sumens, choros virginales excitabit cantantes Domino quod per mare saeculi sine saecularibus fluctibus transierunt . Tunc unaquaeque exsultabit dicens: Et introibo ad altare Dei mei, et ad Deum qui laetificat juventutem meam . Immolo Deo sacrificium laudis, et reddo Altissimo vota mea . 18. Neque enim dubitaverim vobis patere altaria Dei, quarum mentes altaria confidenter dixerim, in quibus quotidie pro redemptione corporis Christus immolatur. Nam si corpus virginis Dei templum est, animus quid est, qui tamquam membrorum cineribus exagitatis, sacerdotis aeterni redopertus manu, vaporem divini ignis exhalat? Beatae virgines, quae tam immortali spiratis gratia, ut horti floribus, ut templa religione, ut altaria sacerdoteErgo sancta Maria disciplinam vitae informet, Thecla doceat immolari: quae 167 copulam fugiens nuptialem, et sponsi
Abbreviated transcription (Latin):
opus ꝓbemꝰ: ut quȩ cũq sibi eiꝰ exoptat premiũ. imitit᷑
exemplũ. Quantȩ in una uͥginitate species uirtutũ
emicant. Secretũ uerecundiȩ: uexillũ fidei: deuotionis
obsequiũ: uirgo intra domũ: comes ad mĩ steriũ: mat̾
ad templũ. O quantis illa uirginib occurret: qͣntas
c̃oplexa. ad dñm trahet dicens. Hȩc thorũ filii mei
hȩc thalamos nuptiales ĩmacłato seruauit pudore:
quẽ admodũ eas ipse dñs cõmendauit patri. nimirũ
illud repetens suũ. Pater sce : istȩ st̃ quas custodiui
tibi: in quib filiꝰ hõis caput reclinans quieuit. Peto.
ut ubi ego sũ: & ipse sint mecũ. S quȩ ñ solis uxer̃t
hȩ fr̃es. Pat̾ iustȩ : mundꝰ me ñ cognouit: istȩ autẽ
me cognouer̃t. & mundũ cognoscere noluert. Quȩ
pompa illa. quȩ gr̃a. quanta angl̃oꝵ leticia plauden¬
tiũ: qͦd habitare mereat᷑ in cęlo. quȩ celestẽ uitam

Expanded text:
opus probemus; ut quaecumque sibi ejus exoptat praemium, imitetur opus probemus; ut quaecumque sibi ejus exoptat praemium, imitetur exemplum. Quantae in una virgine species virtutum emicant? Secretum verecundiae, vexillum fidei, devotionis obsequium: virgo intra domum, comes ad ministerium, mater ad templum. 16. O quantis illa virginibus occurret, quantas complexa ad Dominum trahet, dicens: Haec thorum filii mei, haec thalamos nuptiales immaculato servavit pudore! Quemadmodum eas ipse Dominus commendabit Patri; nimirum illud repetens suum: Pater sancte, istae sunt quas custodivi tibi, in quibus Filius hominis caput reclinans quievit; peto ut ubi ego sum, et ipsae sint mecum . Sed si non  me non cognovit, istae autem me cognoverunt, et mundum cognoscere noluerunt . 17. Quae pompa illa, quanta angelorum laetitia plaudentium, quod habitare mereatur in coelo, quae coelesti vita
Abbreviated transcription (Latin):
electã : & statĩ ad cognatã suã in montana ꝓcessit: ñ
utiq ut exẽplo crederet quȩ iã crediderat oracło. be¬
ata enĩ inqͥt quȩ credidisti: & cũ ea trib mensib man¬
sit. Tanti aut̃ int̾uallo tẽporis ñ fides querit᷑. s pietas
exibet᷑: & hoc postea qͣm in utero parentis exiliens
puer matrẽ dñi salutauit: priꝰ c̃opos deuotionis qͣm
naturȩ. Inde tot sequentib signis: cũ sterilis parerei
uirgo conciꝑet. loquerit᷑ mutus. adoraret magus: ex¬
pectaret symeon. sidera nuntiarent: maria mobilis
scire cupiebat. Qͥd. qͦd annis qͦq õib ibat in ierłm. sol¬
lemni die paschȩ : & ibat cũ ioseph: Ubiq in uirgine
comes singłarũ uirtitũ ẽ pudor: hic indiuidiis de¬
bet ẽe uirginitatis comes: sine qͦ ñ potest ẽe uͥginitas.
Nec ad templũ gͥ maria: sine pudoris sui teste ꝓcessit
uniꝰ uita omniũ disciplina sit. Si gͥ auctor ñ displicet.

Expanded text:
electam, et statim ad cognatam suam in montana processit: non utique ut exemplo crederet, quae jam crediderat oraculo: Beata enim, inquit, quae credidisti . Et tribus cum ea mensibus mansit. Tanti autem intervallo temporis non fides quaeritur, sed pietas exhibetur. Et hoc posteaquam in utero parentis exsiliens puer matrem Domini salutavit, prius compos devotionis, quam naturae. 13. Inde tot sequentibus signis, cum sterilis pareret, virgo conciperet, loqueretur mutus, adoraret magus, exspectaret Simeon, sidera nuntiarent, Maria mobilis scire cupiebat. 14. Quid, quod annis quoque omnibus ibat in Hierusalem solemni die paschae, et ibat cum Joseph? Ubique in virgine comes singularum virtutum est pudor. Hic individuus debet esse virginitati, sine quo non potest esse virginitas. Nec ad templum igitur Maria sine pudoris sui custode procesunius vita omnium sit disciplina. Si igitur auctor non displicet,
Abbreviated transcription (Latin):
głs repꝑit: talem sp̃s sc̃s elegit. Qͥd enĩ in singłis
morer. ut eã parentes dilexerint. extranei p̾dica¬
uerint: quȩ digna fuit. ex qua dei filiꝰ nasceret᷑:
hec ad ipsos ingressus angł̃i inuenta domi in penetralib
tiones habebat: qͥnetiã tum sibi minꝰ sola uidebatur.
cũ sola ẽẽt. Nã quẽ admodũ sola: cui tot libri adessent.
solebat uerbis. Inuenit & angłm maria quasi uirũ: sp̾e
mota trepidauit: quasi ñ incognitũ audito nõie recog¬
nouit. Ita ꝑegrinata ẽ in uiro quȩ ñ est ꝑegͥnata in
angło: ut agnoscas aures religiosas: ocłos uerecundos. De¬
niq salutata obmutuit: & appellata respondit. S quȩ
pͥmo turbauerat affectũ: postea ꝓmisit obsequiũ. Quã¬

Expanded text:
gelus reperit, talem Spiritus sanctus elegit. Quid enim in singulis gelus reperit, talem Spiritus sanctus elegit. Quid enim in singulis morer, ut eam parentes dilexerint, extranei praedicaverint, quae digna fuit ex qua Dei Filius nasceretur? Haec ad ipsos ingressus angeli inventa domi in penetralibus, tes habebat. Quin etiam tum sibi minus sola videbatur, cum sola esset. Nam quemadmodum sola, cui tot libri adessent; solebat, invenit: et angelum Maria quasi virum specie mota trepidavit, quasi non incognitum audito nomine recognovit . Ita peregrinata est in viro, quae non est peregrinata iangelo, ut agnoscas aures religiosas, oculos uerecundos. Denique salutata obmutuit, et appellata respondit. Sed quae primo titubauerat affectu, postea promisit obsequium.
Abbreviated transcription (Latin):
obuius qui mortẽ arceret. ñ delicias ministraret. Dor¬
nure ñ priꝰ cupiditas qͣm necessitas fuit : & tam̃ cum
quiesceret corpꝰ. uigilabat animꝰ: qui frequent̾ in so¬
mnis aut lecta repetit. aut somno int̾rupta continu¬
at: aut disposita gerit: aut gerenda p̾nuntiat. ꝓdire
domo nescia. nͥ cũ ad eccłiam conueniret: & hoc ipsũ
cũ parentib aut ꝓpinquis: domestico oꝑosa secreto.
forensi stipata comitatu: nullo meliore tam̃ sui eu¬
stode qͣm se ipsa: quȩ incessu affatuq uenerabilis. ñ
tã uestigiũ pedis tolleret. qͣm gradũ uirtutis attolle¬
aut̃ suoꝵ se habeat ipsa custodẽ. Plures er̃t de quib
discat si ipsa se doceat quȩ uirtutes magistras ha¬
bet : qr quicqͥd egerit disciplina ẽ. Sic maria in¬
tendebat omĩib quasi a plurib moneret᷑: sic omĩa
implebat uirtutis officia. ut ñ tam disceret qͣm do¬
ceret. Talem hanc eugłista monstrauit : talem an¬

Expanded text:
obvius, qui mortem arceret, non delicias ministraret. Dorobvius, qui mortem arceret, non delicias ministraret. Dormire non prius cupiditas quam necessitas fuit; et tamen cum quiesceret corpus, vigilaret animus: qui frequenter in somnis aut lecta repetit, aut somno interrupta continuat, aut disposita gerit, aut gerenda praenuntiat. 9. Prodire domo nescia, nisi cum ad Ecclesiam conveniret, et hoc ipsum cum parentibus, aut propinquis. Domestico operosa secreto, forensi stipata comitatu; nullo meliore tamen sui custode quam se ipsa: quae incessu affatuque venerabilis, non tam vestigium pedis tolleret, quam gradum virtutis attollerum, morum autem suorum se habeat ipsa custodem: plures erunt de quibus discat, si ipsa se doceat quae virtutes magistras habet: quia quidquid egerit, disciplina est. Sic Maria intendebat omnibus, quasi a pluribus moneretur: sic omnia implebat virtutis officia, ut non tam disceret, quam doceret. 10. Talem hanc evangelista monstravit , talem an
Abbreviated transcription (Latin):
tu lesit parentes: qͣndo dissensit a ꝓpinquis: Qndo
fastidiit humilẽ : qͣndo risit debilẽ: qͣndo uitauit
inopem: Eos solos solita cȩtus iuroꝵ inuisere. quos
miscdia ñ erubeseit : neq p̃teriit uerecundia. Ni¬
chil toruũ in ocłis: nichil in uerbis ꝓcax: nichil in
actu inuerecundũ. Non gestus fractior: ñ incessus
solutior: ñ uox petulantior: ut ipsa corporis species
simulachrũ fuerit mentis: figura ꝓbitatis. Bona qͥp¬
pe domꝰ in ipso uestibulo debet agnosei: ac pͥmo p̃ten¬
dat ingressu nichil utus latere tenebrarũ: ut
mens nr̃a nullis retinaculis corporalib impedita.
tanqͣm lucernȩ lux intus posita. foris luceat. Qͥd gͦ exeqͣr
ciboꝵ parsimoniã. officioꝵ redundantiã: alterũ super
naturã suꝑfuisse. alterũ pene ipsi naturȩ defiusse:
Illic nulla int̾missa tẽpora: hic congeminatꝰ ieiunio dies:
& siqͣndo reficiendi successisset uoluntas: cibus plerũq

Expanded text:
tu laesit parentes? quando dissensit a propinquis? quando tu laesit parentes? quando dissensit a propinquis? quando fastidivit humilem? quando derisit debilem? quando vitavit inopem; eos solos solita coetus virorum invisere, quos misericordia non erubesceret, neque praeteriret verecundia? Nihil torvum in oculis, nihil in verbis procax, nihil in actu inverecundum: non gestus fractior, non incessus solutior, non vox petulantior; ut ipsa corporis species simulacrum fuerit mentis, figura probitatis. Bona quippe domus in ipso vestibulo debet agnosci, ac primo praetendat ingressu nihil intus latere tenebrarum; ut mens nostra nullis repagulis corporalibus impedita, tamquam lucernae lux intus posita foris luceat. 8. Quid ego exsequar ciborum parcimoniam, officiorum redundantiam: alterum ultra naturam superfuisse, alterum pene ipsi naturae defuisse: 165 illic nulla intermissa tempora, hic congeminatos jejunio dies? Et siquando reficiendi successisset voluntas, cibus plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
e qua uelut in specło refulgeat species castitatis. & for¬
ma uirtutis. Hinc sumatis licet exempla uiuendi:
ubi tanqͣm in exẽplari magisteria exp̃ssa ꝓbitatis.
qͥd corrigere. qͥd effringere. qͥd tenere debeatis osten¬
dunt. Primꝰ discendi ardor: nobilitas ẽ magistri. Qͥa
nobilius ẽ dei matre: Qͥd splendidius ea. quã splen¬
dor elegit: Qͥd castius ea. quȩ corpꝰ sine corporis con¬
tagione generauit: Nam de ceteris uirtutib eiꝰ qͥd
loquar: Uirgo erat ñ solũ corpore. s etiã mente.:⁊
quȩ nullo doli ambitu sincerũ adulterauit affectũ:
corde humilis: uerbis grauis: animo prudens: loqͣn¬
di parcior: legendi studiosior: ñ in incerto diuitiaꝵ
s in prece pauꝑis spem reponens: intenta oꝑi: uere¬
rere: nullũ ledere: bene uelle om̃ib: assurgere ma¬
iorib natu: equalib ñ inuidere: fiigere iactantiã:
rationẽ sequi: amare uirtutes. Quando ista uł uul¬

Expanded text:
e qua velut speculo refulget species castitatis et fore qua velut speculo refulget species castitatis et forma virtutis. Hinc sumatis licet exempla vivendi, ubi tanquam in exemplari magisteria expressa probitatis, quid corrigere, quid effugere, quod tenere debeatis ostendunt. Primus discendi ardor nobilitas est magistri. Quid nobilius Dei matre? Quid splendidius ea quam splendor elegit? Quid castius ea quae corpus sine corporis contagione generavit? Nam de caeteris ejus virtutibus quid loquar? Virgo erat non solum corpore, sed etiam mente, quae nullo doli ambitu sincerum adulteraret affectum: corde humilis, verbis gravis, animi prudens, loquendi parcior, legendi studiosior: non in incerto divitiarum, sed in prece pauperum spem reponens: intenta operi, vererere: nullum laedere, bene velle omnibus, assurgere majoribus natu, aequalibus non invidere, fugere jactantiam, rationem sequi, amare virtutem. Quando ista vel vul