comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum terrenis studiis eos plus uid̾int
esse intentos. si uł parum iam ipsi de
spiritalib cognouerint. Rectores ergo
iudicandi a d̾o sunt. a suis autem sub¬
ditis. neqͣquam iudicandi sunt. Ecem¬
plo dñi qui ꝑ se uendentes columbas
et nummnularioꝵ mensas ꝓprio euer¬
tit flagello. et ꝓiecit a templo. Uel etiã
Qd̃ si a fide exorbitauerit rector tunc
erit arguendus a subditis. Pro mo¬
rib uero reꝓbis. tolerandus magis¬
qͣ. i distringendus a plebe est ꝓsperi¬
ed nos uabnosa descͥptio carnalit̾ ui
nores inquirimus. ñ ut meliores s ut
ditiores. nec ut sanctiores. s ut honora¬
tiores simus ceteris p̾esse festinamus.
Nec gregem domini qui nobis pas¬
cendꝰ tuendusq commissus est. s no¬
stras uoluntates dominationem di¬
uitias. et cetera blandimenta carna¬
liter cogitamus. Pastores dici uolumꝰ.
nes tamen esse contendimus. Offitii
nr̃i uitamus laborem: appetimꝰ dig¬

Expanded text:
dum terrenis studiis eos plus viderint dum terrenis studiis eos plus viderint esse intentos, si vel parum jam ipsi de spiritualibus cogitaverunt. 5. Rectores ergo a Deo judicandi sunt, a suis autem subditis nequaquam judicandi sunt: exemplo Domini, qui per se vendentes columbas et nummulariorum mensas proprio evertit flagello, et projecit a templo , vel etiamQuod si a fide exorbitaverit rector, tunc erit arguendus a subditis; pro moribus vero reprobis tolerandus magis distringendus a plebe est Luctuosa descriptio carnaliter vinores inquirimus, non ut meliores, sed ut ditiores; non ut sanctiores, sed ut honoratiores simus caeteris festinamus. Nec gregem Domini, qui nobis pascendus tuendusque commissus est, sed nostras voluntates, dominationem, divitias, et caetera blandimenta carnaliter cogitamus. Pastores dici volumus, nec tamen esse contendimus. Officii nostri vitamus laborem, appetimus dig
Abbreviated transcription (Latin):
enim tabernaculi dispositione ob inui¬
rias mundi ferendas. et turbines quos¬
dam constar institui epõs secularib
curis insistentes. Ut hii interiꝰ super¬
na desiderant. nullo terreno obsisten¬
te negotio. liberiꝰ hoc qd̾ amant inten¬
dant. Non est itaq iudicandum a ple¬
be rector mordinatus. dum magis
nouerint populi sui fuisse meriti ꝑ¬
uersi regimen suscepisse pontificis.
Nam ꝓ meritis plebium. disponit᷑
a deo uita rectoꝵ. Exemplo dauid pec¬
canti ad comparationem pͥncipum
qui ex merito plebis p̾uaricantur. Sen¬
tentia dampnantur cham filii noe
qui suoꝵ prepositoꝵ culpas in publi.¬
co pros dunt. sicut cham qui patris
pudenda ñ oꝑuit. s deridenda mon¬
strauit. Habituri sem meritum.
et iafech qui reuerenter oꝑiunt que
patres suos extessisse cognoscant. si ta¬
men patrum facta non diligant. s
tantum oꝑiant nec imitentur. Nam
sunt qui prepositos suos ꝑu̾se iudicart.

Expanded text:
enim constat tabernaculi dispositione, ob inenim constat tabernaculi dispositione, ob inrias mundi ferendas, et turbines quosdam, institui episcopos saecularibus curis insistentes, ut hi qui interius superna desiderant, nullo terreno obsistente negotio, liberius hoc quod amant intendant . 3. Non est itaque judicandus a plebe rector inordinatus, dum magis noverint populi, sui fuisse meriti perversi regimen suscepisse pontificis. Nam pro meritis plebium disponitur a Deo vita rectorum, exemplo David peccantis ad comparationem principum, qui ex merito plebis praevaricantur. 4. Sententia damnantur Cham filii Noe, qui suorum praepositorum culpas in publico produnt; sicut Cham, qui patris pudenda non operuit, sed deridenda monstravit . Habituri Sem meritum, et Japheth, qui reverenter operiunt quae patres suos excessisse cognoscunt, si tamen patrum facta non diligant, sed tantum operiant, nec imitentur. Nam sunt qui praepositos suos perverse judicant,
Abbreviated transcription (Latin):
nis siue exemplis uiram moresq bo¬
norum corrumpunt. his qui substan¬
tias aliorum p̾diaq diripiunt. Hii
enim ea que extra nos s tamen que
nr̃a sunt auferunt. Corruptores mo¬
rum ꝓprie nos ipsos decipiunt: qm di¬
uitie hominum mores eorum sunt.
Multum ergo distant dampna mo¬
rum. a dampnis temporalium rerũ
dum ista extra nos sint: mores uero
diuini consilii ordinantur p̾positi
mundana et exteriora sectantes. Ut
dum temporalib reb se totus impen¬
dunt. spiitales tuitiorem uitam con¬
templationis exerceant. Quia durent
quiete iuiuere uolentib sarcine cu¬
rarum episcopaltum. Prouider sepe
deus curis deditos secularib ad suscep¬
tionem regiminis. Ut dum hii ext̾iora
sine tedio ꝓcurant. spiritales reb int̾io¬
rib sine impedimento rerum terre¬
narum deseruiant. Dei ergo ordinem
accusat. a quo instituuntur qui epõs
condempnat. dum minus spiritalia
s magis terrena sectantur. Ex diuini

Expanded text:
nis, sive exemplis, vitam moresque bonis, sive exemplis, vitam moresque bonorum corrumpunt, his qui substantias aliorum praediaque diripiunt. Hi enim ea quae extra nos, sed tamen quae nostra sunt, auferunt. Corruptores vemorum proprie nos ipsos decipiunt, quoniam divitiae hominum mores eorum sunt. Multum ergo distant damna morum a damnis temporalium rerum, dum ista extra nos sunt, mores vero divinmundana et exteriora sectantes, ut dum temporalibus rebus se totos impendunt, spiritales tutiorem vitam contemplationis exerceant. Quia durae sunt quiete vivere volentibus sarcinae curarum episcopalium, providet saepe Deus curis deditos saecularibus ad susceptionem regiminis: ut dum hi exteriora sine taedio procurant, spiritales rebus interioribus sine impedimento rerum terrenarum deserviant. Dei ergo ordinem accusant, a quo instituuntur, qui episcopos condemnant, dum minus spiritualia, sed magis terrena sectantur. Ex divina
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ip̃sos peccati morbus inre¬
pit. et mors ad plebes ꝑtransit.
Scilicet uel dum mala docent. uel
dum faciunt praua. P leriq sa¬
cerdotes et cleriti prauẽ iuiuentes.
forma ceteris in malum existunt. qui
in bonis exemplum esse debuer̃t. Hii
sue ꝑdunt: de illis rationem sine dubio
reddituri sunt. Ex carnalium preposi¬
torum exemplo plerumq fit uita dete¬
rior subditoꝵ. Ex plebis merito siunt
tales sacerdotes. qui exemplo deteriori
populum destruant. non edificent. Ex
merito enim plebis non nunqͣm ep̃i de¬
prauant᷑. quatinꝰ ꝓcliuius corruant qͥ
sequuntur. Capite languescente: cete¬
ra corporis membra inficiuntur. Unde
& scriptum est. Omne caput langui¬
dum. et omne cor merens. a planta pe¬
dis usq ad uerticem non est in eo sanitas.
Capur enim languidum. doctor est agers
peccatum. Cuiꝰ malum ad corpus per¬
uenit. dum eo uł peccante uł praue do¬
cente pestifer languor ad plebes subdi¬
tas transit. Deteriores sunt qͥ siue doctri¬

Expanded text:
 ipsos peccati morbus irrepit, et mors ad plebes pertransit: scilicet vel dum mala docent, vel dum faciunt prava. Plerique sacerdotes et clerici prave viventes, forma caeteris in malum existunt, qui in bonis exemplum esse debuerunt. Hi ersationis suae perdunt, de illis rationem sine dubio reddituri sunt. Ex carnalium praepositorum exemplo, plerumque fit vita deterior subditorum; et plebis merito fiunt tales sacerdotes, qui exemplo deteriore populum destruant, non aedificent. Ex merito enim plebis nonnunquam episcopi depravantur, quatenus proclivius corruant qui sequuntur. Capite languescente, caetera corporis membra inficiuntur. Unde et scriptum est: Omne caput languidum, et omne cor maerens, a planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas . Caput enim languidum doctor est agens peccatum; cujus malum ad corpus pervenit, dum eo vel peccante, vel prave docente, pestifer languor ad plebes subditas transit. Deteriores sunt qui sive doctri
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ si adu̾sus eiusdem ꝓiuntie me¬
tropolitanum. ep̃e uł clericus habet
querelam. petat primatem dioceseos
aut sedem regie urbis constantinopo¬
litane. et apud ipsos iudicetur. Itẽ¬
cleriçus transmigrari conueniat. lxxxuii.
lericos in eccłia ministrantes.
sicut iam constitumꝰ in alte¬
rius ciuitatis eccłia statutos fieri
non oportet. s contentos esse in quib
ab unitio ministrare meruerunt. ex¬
ceptis illis qui ꝓprias amutentes ꝓ¬
uintias. ex necessitate ad aliam ecde¬
siam transierunt. Item in eedecu dd¬
cilio C̾.xo. Qd ñ licet cleritis post
mortem sui ep̃i. res ad eum pertinen¬
tes deipere. lxxxuiii.
on licere clericis post obitum sui
epĩ res ad eum ꝑtinentes dirtꝑe.
sicut antiquis quoq est canonibus
constitutum. Qd̾ si hoc fac̾e tempta¬
uerint: graduum suorum periculo

Expanded text:
Quod si adversus ejusdem provinciae meQuod si adversus ejusdem provinciae metropolitanum episcopus vel clericus habet querelam, petat primatem dioeceseos, aut sedem regiae urbis Constantinopolitanae, et apud ipsum judicetur. clericos transmigrari conveniat. XX. Clericos in ecclesia ministrantes, sicut jam constituimus, in alterius civitatis ecclesia statutos fieri non oportet: sed contentos esse in quibus ab initio ministrare meruerunt, exceptis illis qui, proprias amittentes provincias, ex necessitate ad aliam ecclesiam transierunt. Si quis autem inio. Quod non liceat clericis post mortem sui episcopi res ad eum pertinentes diripere. XXII. Non licere clericis, post obitum sui episcopi, res ad eum pertinentes diripere, sicut antiquis quoque est canonibus constitutum. Quod si hoc facere tentaverint, graduum suorum periculo
Abbreviated transcription (Latin):
contilio. Ut ad sacrarium mulieres¬
uod non oporteat sacerdotes.
Daut clericos. ex collatis uł comis¬
sationib conͣuuia celebrare. hoc
autem nec laicis posse congruere.¬
ferti in domibus non oportere lxxxiiii
oblationes celebrari ab episco¬
donens E cleriuis & monachis nõ ma¬
ui semel in clero deputati sunt.
aut monachoꝵ uitam expetiuerunt:
statiumus neq ad militiam. neq ad
dignitatem aliquam uenire mun¬
danam. Aut hoc temptantes et non
agentes. penitentiam qͦminus rede¬
ant. ad hoc qd̃ ꝓpt̾ deum primitus ele¬
gerunt. a nathematirari. Item in eodẽ
habentes adu̾sus innicem negotia. ꝓpri
non deserat ep̃m ꝓprium. et ad setu¬
laria ꝑcurrat iuditia. s prius actio
uentiletur apud ep̃m ꝓprium. uel
certe consilio eiusdem epĩ. apud quos
utreq partes uoluerit iudicium con¬
tinebunt. Siquis autem p̾ter hec fe¬
cerit: canonicis correptionib subia¬
cebit. Qd̃ si cleritus habet causam
rum: apud synodum ꝓuintie iudicit᷑.

Expanded text:
cetur. Ut sacrarium mulieresuod non oporteat sacerdotes aut clericos ex collatis vel comessationibus convivia celebrare. Hoc autem nec laicis posse congruerferri in domibus non oportere, vel quaeoblationem celebrari ab episcoDe clericis et monachis non maQui semel in clero deputati sunt, aut monachorum vitam expetiverunt, statuimus, neque ad militiam, neque ad dignitatem aliquam venire mundanam, aut hoc tentantes, et non agentes poenitentiam, quominus redeant ad hoc quod propter Deum primitus elegerunt, anathematizari. De habentes adversus invicem negotia, proprnon deserat episcopum proprium, et ad saecularia percurrat judicia: sed prius actio ventiletur apud episcopum proprium, vel certe consilio ejusdem episcopi, apud quos utraeque partes voluerint, judicium continebunt. Si quis autem praeter haec fecerit, canonicis correptionibus subjacebit. Quod si clericus habet causam rum, apud synodum provinciae judicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
t clerici edendi uł bibendi cau¬
sa tabernas non ingrediantur.
nisi ꝑegrinationis necessitate com¬
Ut alienus clericus minime suscipiat᷑
est: etiam nunc hoc confirmatum ẽ.
a ur̃a prudentia beatissimi fratres
ut clericum alienum nullus sibi

Expanded text:
t clerici edendi vel bibendi causa tabernas non ingrediantur, nisi peregrinationis necessitate comUt alienus clericus minime suscipiaturstatutum est, etiam nunc hoc confirmatum est a vestra prudentia, beatissimi fratres, ut clericum cum alienum nullus sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Et in nichomedia: Natalis scẽ dule ancille militis
que ꝑ castitare occisa est t rome: cyrini. qui int̾fectꝰ
a claudio. et in tyberim tactatus. In insula licaonie in¬
uentus: et cimiterio pontiani conditus est. Et apd̃ syr
mium: Nlatalis scĩ hyrenei epĩ. Qui tempore maxinia¬
ni imꝑatoris sub p̾side probo. primo tormentis acerri¬
mis uexatus. Deinde dieb plurimis in carcere cruciatꝰ.
nouissime absciso capite consummatus est. Eodem die:¬
ome. uia lauicana. in cimiterio eiusdem: slatał scĩ
castuli. Qui cum esset recariꝰ palatii et hospes scõrum.
missus est in foueam. et dimissa est suꝑ eum massa ha¬
renaria. atq ita cum palma martyrii migrauit ad xp̃m.
Codem die: apud pentapolim libie: theodori epi. hyre
nei diaconi. serapionis. et amonii lectoꝵ. Item apud
syrmium. slatał scĩ montani pb̃ri: qui cum maxima
uxore tentus. et in fluuium precipitatꝰ est. Corpora eo

Expanded text:
Et in Nicomedia, natalis S. Dulae, ancillae militis, quae pro castitate occisa est. Romae, sancti Cirini, qui interfectus a Claudio, et in Tiberim jactatus, in insula Lycaonia inventus, et in coemeterio Pontiani conditus est. Scrmium, natale sancti Irenaei episcopi, qui tempore Maximiani imperatoris, sub praeside probo, primo tormentis acerrimis vexatus, deinde diebus plurimis in carcere cruciatus, novissime abscisso capite consummatus est. A. VIRomae via Lavicina, in coemeterio ejusdem natale sancti Castuli; qui cum esset cetarius palatii, et hospes sanctorum, perseverans, missus est in foveam, et dimissa est super eum massa arenaria: atque ita cum palma martyrii migravit ad Christum. Eodem die apud Pentapolim Libyae, Theodori episcopi, Irenaei diaconi, Serapionis et ASirmium natale sancti Montani presbyteri, qui cum Maxima uxore tentus, et in fluvium praecipitatus est, corpora eo
Abbreviated transcription (Latin):
Item sermo secundus. de uita et morib¬
hodie de nobis ipsis sermo red¬
dendus est. Qd̃ enim ait apostolus.
spectaculum facti sumus mundo et
angelis et hominib. Qui nos amant.
querunt qd̾ laudent in nobiꝰ. Qui au¬
tem nos oderunt. detrahunt nobis.
Nos autem in utroq medio consti¬
.tũti. adiuuante domino deo nostro
et uitam nr̃am. et famam nr̃am sic
custodire debemus: ut non erubescart
detractorib laudatores. Quomodo
autem uiuere uelimus. quomodo
deo ꝓpitio iam uiuamus. quamuis
de scriptura scã multi nouernis. ta¬
men ad commemorandos uos ipsa de
libro actuum apłoꝵ uobis lectio re¬
citabitur. ut uideatis ubi descripta
sit forma: quam desideramꝰ implere.
Dum ergo recitatur. uos intentissi
mos uolo. ut post eius recitationem
qd̃ institui. loquar dño donante in¬
tentioni ur̃e. Cumq diaconꝰ lazarus
legeret. et cum orassent motus est
locus in quo erant congregati. et mmi¬

Expanded text:
 SERMO CCCLVI . De Vita et Morib SERMO CCCLVI . De Vita et Moribhodie de nobis ipsis sermo reddendus est. Quia enim, ut ait Apostolus, Spectaculum facti sumus mundo, et angelis, et hominibus , qui nos amant, quaerunt quod laudent in nobis: qui autem nos oderunt, detrahunt nobis. Nos autem in utroque medio constituti, adjuvante Domino Deo nostro, et vitam nostram, et famam nostram sic custodire debemus, ut non erubescant de detractoribus laudatores. Quomodo autem vivere velimus, quomodo Deo propitio jam vivamus, quamvis de Scriptura sancta multi noveritis, tamen ad commemorandos vos, ipsa de libro Actuum apostolorum vobis lectio recitabitur, ut videatis ubi descripta sit forma, quam desideramus implere. Dum ergo recitatur, vos intentissimos esse volo, ut post ejus recitationem, quod constitui loquar, Domino donante, intentioni vestrae. Cumque diaconus Lazarus legeret: Cum orassent, motus est locus in quo erant congregati, et im
Abbreviated transcription (Latin):
manere uult. Si paratus est pasci
a deo ꝑ eccł̃iam. ipsius non habere
aliquid ꝓprium. s aut erogare pau¬
perib. aut in communem mittere.
maneat mecum. Qui hoc non uult.
habeat libertatem: s uideat utrum
habere possit felicitatis eternitatem.
ro enim bona: qd̃ omnes mͥ libenter
obediant. Et inuenturus sum aliqͦs
habere aliquid. nisi aliqua necessi¬
tate religionis: non occasione cupi¬
ditatis. Qd̃ er  go egero. post epipha¬
niam caritati ur̃e in dñi uoluntate
nuntiabo. Et quomodo litem fimero
inter duos fres filios pb̾it ianuari.
non uobis tacebo. Multa locutus sum.
Date ueniam loquaci senectuti: s timi¬
de infirmitati. Ego sicut uidetis ꝑ eta¬
tem modo senui: ꝑ infirmitatem cor¬
poris olim sum senex. Tamen si deo
placet qd dixi modo: ipse dat uires.
Non uos desero. Orate pro me ut
quantum est anima in hoc corpore
et qualescumq uires suppetunt:
in uerbo dei seruiant uobis. Amen.¬

Expanded text:
manere vult. Si paratus est pasci manere vult. Si paratus est pasci a Deo per Ecclesiam ipsius, non habere aliquid proprium, sed aut erogare pauperibus, aut in commune mittere, maneat mecum. Qui hoc non vult, habeat libertatem: sed videat utrum habere possit felicitatis aeternitatem.ro enim bona. Omnes mihi libenter obediunt: nec inventurus sum aliquos habere aliquid, nisi aliqua necessitate religionis, non occasione cupiditatis. Quod ergo egero post Epiphaniam, Charitati vestrae in Domini voluntate nuntiabo; et quomodo litem finiero inter duos fratres, filios presbyteri Januarii, non vobis tacebo. Multa locutus sum, date veniam loquaci senectuti, sed timidae infirmitati. Ego, sicut videtis, per aetatem modo senui, sed per infirmitatem corporis olim sum senex. Tamen si Deo placet, quod dixi modo, ipse det vires, non vos desero. Orate pro me, ut quantum inest anima in hoc corpore, et qualescumque vires suppetunt, in verbo Dei serviam vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo est. Si numqͣm fuit in mo¬
nasterio et uirgo sacra est: nubere¬
illi non licet. Esse in monasterio non
compellitur. Si autem cepit esse in
monasterio et deseruit. et tamen uir¬
go est. dimidia ruit. Sic et clericus.
Duas res ꝓfessus est: et scĩtatem & cle¬
ricatum. Interim scĩtatem. Nam de¬
ricatum ꝓpter popłm suum d̾s̃ impo¬
suit ceruitib ipsius. Magis onus est:
qͣm honor. S quis sapiens et intelli¬
get hec. ergo ꝓfessus est sanctitatem.
ꝓ fessus est communiter uiuiendi so¬
uetatem. ꝓfessus est qͣm bonum et
qͣm iocundum habitare frẽs iunũ.
Si ab hoc ꝓposito ceciderit. et extra ma¬
nens clericus fuerit: dimidius er ipse
cecidit. Quid ad me non eum iudico.
Si foras seruat sanctitatem: dimidiꝰ
cecidit. Si intus habuerit simulatio¬
nem: totus cecidit. Nolo habeat ne¬
cessitatem simulandi. Scio qͦmodo
homines ament clericatum. Nemini
eum tollo. Nolenti mecum commu¬
niter uiuere: habet dm̃ qui metum

Expanded text:
Virgo etsi nunquam fuit in moVirgo etsi nunquam fuit in monasterio, et illi non licet, esse in monasterio non compellitur. Si autem coepit esse in monasterio, et deseruit, et tamen virgo est, dimidia ruit. Sic et clericus duas res professus est, et sanctitatem, et clericatum; interius sanctitatem. Nam clericatum propter populum suum Deus imposuit cervicibus ipsius. Magis onus est, quam honor. Sed quis sapiens, et intelligit haec? Ergo professus est sanctitatem, professus est communiter vivendi societatem; professus est quam bonum et quam jucundum, habitare fratres in unum : si ab hoc proposito ceciderit, et extra manens clericus fuerit; dimidius et ipse cecidit. Quid ad me? Non eum judico. Si foris servat sanctitatem, dimidius cecidit: si vero intus habuerit simulationem, totus cecidit. Nolo habeat necessitatem simulandi. Scio quomodo homines ament clericatum: nemini eum tollo nolenti mecum communiter vivere. Habet Deum, qui mecum
Abbreviated transcription (Latin):
tu dei et ur̃o: mitto consilium. Qui
uolunt habere aliquid ꝓprium: qͥb
non sufficit deus et eccłia eius. ma¬
neant ubi uolunt. et ubi possunt:
non eis aufero clericatum. Nolo ha¬
bere hypochritas. Malum est. Qui
me sciat. malum est cadere a ꝓposito:
s peuis est simulare ꝓpositum. Etce
dico. Audite qui societatem cõmu¬
nis uite iam susceptam que lauda
suo cadit: a ꝓfessione sc̃a cadit. Ob-¬
seruer udicem. s dm̃ n̾on me. Ego
ei non aufero clericatum. Quantum
sit ꝑiculum ante oculos eius posui .
faciat qd uult. Noui enim quia
si aliquem hoc facientem degradare
res et hic et apud epõs qui dicant.
quid mali fecit: non potest tecum
tolerare uitam istam. Extra episco¬
pum uult manere. de ꝓprio uiuere.
ideo ne debet ꝑdere clericatumͦ. Ego
scio quantum mali sit. ꝓfiteri sc̃m
aliquid nec implere. uouete inqͥt
et reddite dño dõ ur̃o. Et meliꝰ est
ñ uouere: qͣm uouere & ñ reddere.

Expanded text:
tu Dei et vestro, muto consilium: qui tu Dei et vestro, muto consilium: qui volunt habere aliquid proprium, quibus non sufficit Deus et Ecclesia ejus, maneant ubi volunt, et ubi possunt, non eis aufero clericatum. Nolo habere hypocritas. Malum enim est, quis nesciat? malum est cadere a proposito; sed pejus est simulare propositum. Ecce dico, audite: qui societatem communis vitae jam susceptam, quae laudatsuo cadit, et a professione sancta cadit. Observet judicem, sed Deum, non me. Ego ei non aufero clericatum. Quantum sit periculum, ante oculos ejus posui: faciat quod vult. Novi enim quia si aliquem hoc facientem degradare res, et hic et apud episcopos qui dicant, Quid mali fecit? Non potest tecum tolerare istam vitam: extra episcopium vult manere, et de proprio vivere, ideone debet perdere clericatum? Ego scio quantum mali sit profiteri sanctum aliquid, nec implere. Vovete, inquit, et reddite Domino Deo vestro : et, Melius est non vovere, quam vovere et non reddere .
Abbreviated transcription (Latin):
reddidit ep̃e. nec opinanti que illi
donauerat. In potestate habebat epc̃
non reddere. s iuire fori. non iure celi.
Sane etlam hoc nouerit caritas ur̃a
dixisse me fratrib suis. qͥ mecum
manent: ut quicumq habet aliqͥd
aut uendat et eroget. aut donet. aut
commune illud faciat. Etcłiam ha¬
bet: ꝑ quam nos d̾s̃ pascit. Et dedi
dilationem usq ad epiphaniam.
ꝓpter eos qui uel cum fratrib suis
non diuiserunt. et diuiserunt qd
habent fratres suos. uel nondum
de re sua aliquid degerunt. quia
expectabatur etas legitima. faciant
inde qd uolunt. Dum̃ tamen sint
pauperes mecum: simul expectemꝰ
miscd̃iam dei. Si autem nolunt qͥ
forte nolunt. terte ego sum qui sta¬
tueram sicut nostis. nullum ordi
nare clericum: insi qui mecum uel¬
let manere. Ut si uellet discedere a
ꝓposito: recte illi tollerem clericatũ
quia desereret scẽ societatis ꝓmissum.
ceptumq consortium. Ecce in cõspec¬

Expanded text:
reddidit episcopus nec opinanti, quae illi reddidit episcopus nec opinanti, quae illi donaverat. In potestate habebat episcopus non reddere: sed jure fori, non jure coeli. Sane etiam hoc noverit charitas vestra, dixisse me fratribus meis, qui mecum manent, ut quicunque habet aliquid, aut vendat, aut eroget, aut donet, aut commune illud faciat. Ecclesiam habet, per quam nos Deus pascit. Et dedi dilationem usque ad epiphaniam, propter eos qui vel cum fratribus suis non diviserunt, et dimiserunt quod habent apud fratres suos: vel nondum de re sua aliquid egerunt, quia exspectabatur aetas legitima. Faciant inde quod volunt, dum tamen sint pauperes mecum, simul exspectemus misericordiam Dei. Si autem nolunt, qui forte nolunt, certe ego sum, qui statueram, sicut nostis, nullum onare clericum, nisi qui mecum vellet manere; ut si vellet discedere a proposito, recte illi tollerem clericatum, quia desereret sanctae societatis promissum coeptumque consortium. Ecce in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsolueret: S unde ꝑsolueret: enthe¬
cam nobis habere non licet. Non est ep̃i
seruare aurum. et reuocare a se mendi¬
cantis manum. Cotidie tam multi
petunt. tam multi gemunt. tã mul¬
ti nos inopes interpellant. ut plures
tristes relinquamus. quia qd̃ dare
ergo enthecam ꝓpter naufragium. er¬
go hoc uitando feci non donando. Nemo
ibi me laudet: s nemo et iutuperet.
Plane quando donaui filio. qd iratus
pater moriens abstulit benefeci. Lau¬
dent qui uolunt: parcant qui lauda¬
re nolunt. Quid plurib frẽs mei:
Quicumq uult ex heredato filio he¬
redem facere eccłiam: querat alte¬
rum qui suscipiat non augustinũ.
Immo deo ꝓpitio neminem inueniat.
Quam laudabile factum scĩ et ue¬
nerandi epĩ aurelii carchaginensis
quomodo impleuit omnib qui sci¬
unt os laudib dei: quidam cum fi¬
lios non haberet. neq sꝑaret res su¬
as omnes. retento sibi usufructu do¬
nauir eccłie. Nati sunt illi filii. et

Expanded text:
persolveret, sed unde persolveret? enthepersolveret, sed unde persolveret? enthecam nobis habere non licet. Non est episcopi servare aurum, et revocare a se mendicantis manum. Quotidie tam multi petunt, tam multi gemunt, tam multi nos inopes interpellant, ut plures tristes relinquamus, quia ut possimergo enthecam. Propter naufragium ergo hoc vitandum feci, non donando. Nemo ibi me laudet, sed nemo et vituperet. Plane, quando donavi filio quod iratus pater moriens abstulit, bene feci. Laudent, qui volunt: parcant, qui laudare nolunt. Quid pluribus, fratres mei? Quicunque vult, exhaeredato filio, haeredem facere Ecclesiam, quaerat alterum qui suscipiat, non Augustinum: imo, Deo propitio, neminem inveniat. Quam laudabile factum sancti et venerandi episcopi Aurelii Carthaginensis, quomodo implevit os omnium qui sciunt laudibus Dei? Quidam cum filios non haberet, neque speraret, res suas omnes, retento sibi usufructu, donavit Ecclesiae. Nati sunt illi filii, et
Abbreviated transcription (Latin):
faciat qd̾ sepe hortatus sum. unum fi¬
lium habet. puter xp̃m alterum. Du¬
os habet. putet xp̃m tercium. Decem
haber. decimum faciat et suscipio.
Quia ergo feci hoc in quibusdam reb
iam uolunt bonitatem meam uł cõ¬
mendationem meam fame meẽ in
aliud uertere. ut in alio modo me
rep̾hendant. quia oblationes deuotoꝵ
hominum nolo susciꝑe. Considerent
qͣm multã susceꝑim. Quid opus est
ea numerare e Etce unam dico. fili ui¬
liani hereditatem suscepi. Quare:
quia sine filiis defunctus est. Boni¬
fati. idest fati hereditatem susciꝑe no¬
lui. Non miscd̃ia: s timore. Naui¬
culariam nolui esse eccłiam xp̃i. Mul¬
ti sunt quidem: qui etiam de nauib
adqͥrunt. Tamen una temptatio si
esseo. si iret nauis et naufragaret. ho¬
mines ad tormenta daturi eramus
ut de submersione nauis scd̃m con
essent de fluctib liberati. S non eos
daremus. Nullo pacto enim hoc fac̾e
deceret eccłiam. Onus ergo fiscale

Expanded text:
faciat quod saepe hortatus sum. Unum fifaciat quod saepe hortatus sum. Unum filium habet? putet Christum alterum: duos habet? putet Christum tertium: decem habet? Christum undecimum faciat, et suscipio. Quia ergo feci hoc in quibusdam rebus, jam volunt bonitatem meam vel commendationem famae meae in aliud vertere, ut alio modo me reprehendant, quia oblationes devotorum hominum nolo suscipere. Considerent quam multa susceperim. Quid opus est ea numerare? Ecce unam dico, filii Juliani haereditatem suscepi. Quare? quia sine filiis defunctus est. Bonifacii haereditatem suscipere nolui, non misericordia, sed timore. Naviculariam nolui esse Ecclesiam Christi. Multi sunt quidem, qui etiam de navibus acquirunt. Tamen una tentatio si esset, si iret navis, et naufragaret, homines ad tormenta daturi eramus: ut de submersione navis secundum cessent de fluctibus liberati. Sed non eos daremus, nullo pacto enim hoc facere deceret Ecclesiam. Onus ergo fiscale
Abbreviated transcription (Latin):
uenit iohannes baptista ñ manducars
neq bibens. et dicunt demonium ha¬
ber. Uenit filius hominis manducãs
et bibens. et dicunt ecce homo uorax¬
et potator uini. et amicus publica¬
norum. Quid ergo facio inter illos
qui parant me rep̾hendere & den¬
tes in me ducere si suscepero heredi¬
tates eoꝵ qui filios suos irati exhe¬
redant: iterum quid sum facturus
eis quib canto et nolunt saltare.
qui dicunt ecce quare nemo donat
eccł̃ie hypponiensi aliquid. etce quare
non eam faciunt qui moriunt᷑ here-¬
dem. quia ep̃c augustinus de bonitate
sua laudando enim mordent: labiis
mulcent. et dentem figunt. donat totũ
non suscipit. Plane suscipio. Profiteor
me susciꝑe oblationes bonas. oblationes
sanctas. Siquis autem irascitur in
filio suo et moriens exheredat eum si ui¬
ueret. non eum placare. non ei filium
reconciliare. deberem. quomodo ergo
cum filio suo uolo ut habeat pacem.
cuius appeto hereditatem: S plane si

Expanded text:
Venit Joannes Baptista non manducans Venit Joannes Baptista non manducans neque bibens, et dicunt: Daemonium habet. Venit filius hominis manducans et bibens, et dicunt: Ecce homo vorax, potator vini, et amicus publicanorum . Quid ergo facio inter illos, qui parant me reprehendere, et dentes in me ducere, si suscepero haereditates eorum qui filios suos irati exhaeredant? Perum quid sum facturus eis, quibus canto, et nolunt saltare? qui dicunt, Ecce quare nemo donat Ecclesiae Hipponensi aliquid: Ecce quare non eam faciunt, qui moriuntur, haeredem: quia episcopus Augustinus de bonitate sua laudando enim mordent, labiis mulcent, et dentem figunt donat totum, non suscipit. Plane suscipio, profiteor me suscipere oblationes bonas, oblationes sanctas. Si quis autem irascitur in filio suo, et moriens exhaeredat eum; si viveret, non eum placarem? non ei filium reconciliare deberem? Quomodo ergo cum filio suo volo ut habeat pacem, cujus appeto haereditatem? Sed plane si
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde litem demisit inter filios suos:
in qua laboro. Puella dicit: meum ñ¬
est. Nostis quia hoc dicebat semper
pater meus: puella dicit. Credatur
patri meo: quia moriens mentiri ñ
potuit. Et ista contentio quale ma¬
lum est: S si pueri ipsi serui di surt:
litem hanc cito finiemus. Audio illos
ut pater: et forte melius qͣm pater
ipsorum. Uidebo quid sit in re. sicut
uoluerit cum paucis fratrib fidelib
honoratis deo ꝓpitio de numero ur̃o.
idest de plebe ista. Audio inter illos
causam meam: et sicut dñs donaue¬
rit finio. Tamen rogo uos nemo me
reprehendat. quia eius hereditatẽ no¬
lo. suscipiat eccłia. Primo qͥa factum¬
est illius decestor. Deinde qͥa institutũ
meum est. Multi laudant q̃d dictu¬
rus sum: s aliqui et rep̾hendunt. Uiris¬
q facere satis est: ualde difficile est:
Audistis modo cum euuangelium le¬
geretur. Cantauimus uobis: et non
saltastis. Planximus. et nõ luxistis.

Expanded text:
Deinde litem dimisit inter filios suos, Deinde litem dimisit inter filios suos, in qua laboro. Puella dicit, Meum est, nostis quia hoc dicebat semper pater meus. Puer dicit, Credatur patri meo, quia moriens mentiri non potuit. Et ista contentio quale malum est? Sed si pueri ipsi servi Dei sunt, litem hanc inter illos cito finimus. Audio illos ut pater, et forte melius quam pater ipsorum. Videbo quid sit juris. Sicut Dominus voluerit, cum paucis fratribus fidelibus honoratis, Deo propitio, de numero vestro, id est, de plebe ista, audio inter illos causam, et sicut Dominus donaverit, finio. Tamen rogo vos, nemo me reprehendat, quia ejus haereditatem nolo suscipiat Ecclesia. Primo, quia factum illius detestor. Deinde, quia institutum meum est. Multi laudant quod dicturus sum, sed aliqui et reprehendunt: utrisque facere satis valde difficile est. Audistis modo cum Evangelium legeretur: Cantavimus vobis, et non saltastis: planximus, et non luxistis.
Abbreviated transcription (Latin):
sit heredem. Nolo munera ista. non
amo amaritudinis fructum. Ego il¬
lum deo querebam societatem. ꝓfessus
erat. Hanc teneret: hanc exhiberet.
Nichil habebat : testamentum non
faceret. Habebat aliquid ñ se nr̃m
socrum: quasi dei pauꝑem fing̾et.
Magnus mͥ. inde dolor est fratres.
Dico caritati urẽ. Propter hanc do¬
lorem: statiu hereditatem ipsam in
eccłia non susciꝑe. filius ipsius sit:
qd deliquit. Ipsi inde faciant qd̾ uo¬
luerint. Uidetur enim mͥ quia si eam
suscepero in isto facto qd̃ mͥ displicet
et qd̃ doleo: eius particeps ero. Hoc
uolui non latere caritatẽ ur̃am. Ei¬
lia ipsius in monasterio feminarũ
est filius ipsiuis in monasterio iuroꝵ
est. Ambos exheredauit. Illam cũ
laude. istum cum elogio: idest cum
uituperatione. Commendauit au¬
tem eccłie ut non accipiant ipsas
portiunculas que ꝑtinent ad exhere¬
datos. nisi cum ad legitimam etatẽ
ꝑuenerint. Hoc eis reseruat eccłia.

Expanded text:
sit haeredem. Nolo munera ista, non sit haeredem. Nolo munera ista, non amo amaritudinis fructum. Ego illum Deo quaerebam, societatem professus erat, hanc teneret, hanc exhiberet. Nihil habebat? testamentum non faceret. Habebat aliquid? non se nostrum socium, quasi Dei pauperem fingeret. Magnus mihi inde dolor est, fratres. Dico charitati vestrae: propter hunc dolorem statui haereditatem ipsam in Ecclesia non suscipere. Filiorum ipsius sit quod reliquit. Ipsi inde faciant quod voluerint. Videtur enim mihi, quia si eam suscepero, in isto facto, quod mihi displicet, et quod doleo, ejus particeps ero. Hoc volui non latere charitatem vestram. Filia ipsius in monasterio et feminarum, et filius ipsius in monasterio virorum est: ambos exhaeredavit: illam cum laude, istum cum elogio, id est, cum vituperatione. Commendavi autem Ecclesiae, ut non accipiant ipsas portiunculas, quae pertinent ad exhaeredatos, nisi cum ad legitimam aetatem pervenerint. Hoc eis reservat Ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
mansit illi quedam pecunia id est
argentum qd diceret esse filie sue.
filia ipsius deo ꝓpitio. in monasterio
feminarum: et bone spei est. Buber¬
net illam dominus: ut impleat qd̃
de illa speramus. In illius miscłia. nõ
in eius meritis. Et quia infra annos e¬
rat: et de sua petuna nichil facere po¬
terat. Quamius enim uideremus ful¬
gorem ꝓfessionis tamen lubricum
timebamus etatis. Factum est ut ip¬
sum argentum quasi puelle seruaret᷑.
Ut cum ad legitimos annos ueniret.
faceret inde qd̃ uirginem xp̃i deceret.
quando optime iam facere posset.
Dum hec expectantur: cepit ille mor¬
ti ꝓpinquare. Que diu tanquam de
suo uirans quia ipsius erat ñ filie. te¬
stamentum fecit. Testamentũ in quã
fecit pb̃r socius nr̃. nobiscum maners
de eccł̃ia uiuens: communem uitam
ꝓfitens. Testamentum fecit:heredes
instituit. O dolor illius societatis. O
fructus natus. non de arbore. quam
plantauit dominus. S eccl̃iam scrip¬

Expanded text:
mansit illi quaedam pecunia, id est, mansit illi quaedam pecunia, id est, argentum quod diceret esse filiae suae. Filia ipsius, Deo propitio, in monasterio feminarum, et bonae spei est: gubernet illam Dominus, ut impleat quod de illa speramus, in illius misericordia, non in ejus meritis. Et quia infra annos erat, et de sua pecunia nihil facere poterat: quamvis enim videremus fulgorem professionis, tamen lubricum timebamus aetatis: factum est ut ipsum argentum quasi puellae servaretur, ut cum ad legitimos annos veniret, faceret inde quod virginem Christi deceret, quando optime jam facere posset. Dum haec exspectantur, coepit ille morti propinquare. Qui diu tanquam de suo vivens, quia ipsius erat, non filiae, testamentum fecit. Testamentum, inquam, fecit presbyter socius noster, nobiscum manens, de Ecclesia vivens, communem vitam profitens. Testamentum fecit, haeredes instituit. O dolor illius societatis, o fructus natus non de arbore quam plantavit Dominus! Sed Ecclesiam scrip
Abbreviated transcription (Latin):
esse uoluissent. ut de communi uiue¬
remus. Commune autem nobis esset
magnum et uberrimum predium ip¬
se deus. Perueni ad episcopatum uidi
necesse habere ep̃m exhibere humilita¬
tem assiduam. quibq uenientibus
siue transeuntib. Qd̃ si ñ fecisset ep̃c:
inhumanus diceretur. Si autẽ ista
consuetudo in monasterio missa es¬
set: indecens esset. Et uolui habere in
domo ista episcopii. mecum monaste¬
rium clericorum. Ecce quomodo ui¬
uimus. Nulli licet in societate nr̃a.
bere aliquid ꝓprium.
forte aliquio habent.
li licet. Siqui habent:
faci¬
unt qd̾ non licet. Bene au¬
tem ¶sentio de fratrib meis. & sem¬
per bene credens ab hac inquisitione
dissimulaui. Quia et ista querere
quasi male sentire michi uidebatur.
Noueram enim et noui omnes qͥ
mecum uiuerent nosse p̾positum
nr̃m. nosse legem uite nr̃e. Uenit ad
nos etiam pb̃r ianuarius. qd̃ uideba¬
tur habere honeste erogando quasi
consumpsit et non consumpsit. Re¬

Expanded text:
esse voluissent, ut de communi viveesse voluissent, ut de communi viveremus: commune autem nobis esset magnum et uberrimum praedium ipse Deus. Perveni ad episcopatum: et vidi necesse habere episcopum, exhibere humanitatem assiduam quibuscunque venientibus, sive transeuntibus: quod si non fecisset episcopus, inhumanus diceretur. Si autem ista consuetudo in monasterio permissa esset, indecens esset: et ideo volui habere in domo ista episcopii mecum monasterii clericorum. Ecce quomodo vivimus. Nulli licet in societate nostra habere aliquid proprium. Sed forte aliqui habent: nulli licet. Si qui habent, faciunt quod non licet. Bene autem sentio de fratribus meis, et semper bene credens, ab hac inquisitione dissimulavi, quia et ista quaerere, quasi male sentire videbatur. Noveram enim et novi, omnes qui mecum viverent, nosse propositum nostrum, nosse legem vitae nostrae. Venit ad nos etiam presbyter Januarius, qui videbatur sua honeste erogando quasi consumpsisse, sed non consumpsit. Re
Abbreviated transcription (Latin):
dei seruos fama mea. in
loco sciebam ñ esse ep̃m
nõ
illo accederem. Cauebam
hoc
et agebam quantum poterã.
ut
in loco humili saluarer: ne in alto
ꝑiclitarer. S ut dixi. dño seruus con¬
tradicere ñ debet. Ueni ad istam ciui¬
tatem ꝓpter uidendum amicũ quẽ
putabam me lucrari posse d̾o. ut no¬
biscum esset in monasterio quasi se¬
curus quia locus habebat ep̃m. Appre¬
hensus pb̃r factus sum. S ꝑ hunc gra¬
dum ad episcopatum ꝑueni. Non at¬
tuli aliquid non ueni ad hanc eccle¬
siam. nisi cum his indumentis quib
illo tempore uestiebar. Et quia hoc
disponebam esse in monasterio cum
fratrib cognito institrto. & uolun¬
tate mea beate memorie senex ualerius.
dedit michi hortum illum in quo est
nunc monasterium. Cepi boni ꝓpositi
frẽs colligere. compares mem nichil
habentes: sicut nichil habebam. Et
imitantes me ut quomodo ego tenuẽ
pauꝑtatulam meam uendidi et paupe¬
rib erogaui sic facerent. et illi qͥ mecũ

Expanded text:
Dei servos fama mea, in quo Dei servos fama mea, in quo loco sciebam non esse episcopum, non illo accederem. Cavebam hoc et agebam, quantum poteram, ut in loco humili salvarer, ne in alto periclitarer. Sed, ut dixi, Domino servus contradicere non debet. Veni ad istam civitatem, propter videndum amicum, quem putabam me lucrari posse Deo, ut nobiscum esset in monasterio: quasi securus, quia locus habebat episcopum. Apprehensus, presbyter factus sum, et per hunc gradum ad episcopatum perveni. Non attuli aliquid, non veni ad hanc ecclesiam nisi cum his indumentis quibus illo tempore vestiebar. Et quia hoc disponebam, esse in monasterio cum fratribus, cognito instituto et voluntate mea, beatae memoriae senex Valerius dedit mihi hortum illum, in quo nunc est monasterium. Coepi boni propositi fratres colligere compares meos, nihil habentes, sicut nihil habebam, et imitantes me, ut quomodo ego tenuem paupertatulam meam vendidi, et pauperibus erogavi, sic facerent et illi qui mecum
Abbreviated transcription (Latin):
boratis. Nostis autem omnes. aut
pene omnes sic nos uiuere in ea do¬
mo que dicitur domus episcopii. ut
quantum possumus imitemur eos
scõ. de quib loquitur liber actuũ
apłoꝵ. Ilemo dicebat aliquid ꝓpriũ
s erant illis omnia communia. Qa
forte aliqui ur̃m non sunt tam dili¬
gentes uite nr̃e scrutatores. ut boc sic
nouerint quomodo uolo nos esse. Dico
quid sit qd breuiter dixi. Ego quem
tuerem monasterium: et iuuerem cũ
fratrib meis. Spem quippe omnem
seculi reliqueram: et qd̃ esse potui no¬
lui. Non quesiui tamen qd̵ sum. Ele¬
gi in domo dei abiectus esse: magis qͣm
habitare in tab̾naculis peccatorum.
Ab eis qui diligunt scłm segregaui me.
s eis qui p̾sunt populis non me coe¬
quaui. Nec in conuiuio domini mei
suꝑiorem locum elegi: s inferiorem &
abiectum. Et placuit illi dicere mͥ:
as: cende sursum. Usq adeo autem ti¬
mebam episcopatum ut q̃m ceperat es¬
se iam alicuiꝰ momenti
int̾

Expanded text:
boratis: Nostis omnes, aut boratis: Nostis omnes, aut pene omnes, sic nos vivere in ea domo, quae dicitur domus episcopii, ut, quantum possumus, imitemur eos sanctos, de quibus loquitur liber Actuum apostolorum: Nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia . Quia forte aliqui vestrum non sunt tam diligentes vitae nostrae scrutatores, ut hoc sic noverint, quomodo volo vos nosse: dico quid sit, quod breviter dixi. Ego, quemtuerem monasterium, et viverem cum fratribus meis. Spem quippe omnem saeculi reliqueram, et quod esse potui, nolui: non quaesivi tamen quod sum. Elegi in domo Dei abjectus esse magis quam habitare in tabernaculis peccatorum. Ab eis qui diligunt saeculum, secrevi me: sed eis qui praesunt populis, non me coaequavi: nec in convivio Domini mei superiorem locum elegi, sed inferiorem et abjectum. Et placuit illi dicere mihi: Ascende sursum. Usque adeo autem timebam episcopatum, ut quoniam coeperat esse jam momenti inter
Abbreviated transcription (Latin):
Ropter qd̾ uolui et rogaui hester¬
S̾no die ut hodie frequentiꝰ conue¬
niretis: cum hoc qd̾ dicturus sum. Uo¬
biscum hic uiuimus. et ꝓpt̾ uos uiui¬
mus. et intentio uotumq nr̃m est:
uamus. Credo autem ante oculos
urõs esse conu̾sationem nr̃ãm. ut &
nos dicere fortassis audeamus. quã¬
uis multum illi impares qd̃ dixit
nobis inueniat male uiuendi ocra¬
sionem. Prouidemus enim bona ait
idem apłs. non solum coram deo: s
etiam coram hominib. Propter nos
conscientia nr̃a sufficit nobis. Prop¬
ter uos fama nr̃a non pollui: s pol¬
lere debet in uobis. Tenete qd̃ dixi.
atq distinguite. Due res sunt. Con¬
scientia et fama. Conscientia tibi:
fama proximo tuo. Qui fidens con¬
scientie sue negligit famam suam:
crudelis est. Maxime in loco isto po¬
situs de quo dicit apłs. scribens ad dis¬
cipulum suum. Circa omnes te ip¬
sum bonoꝵ operum p̾bens exemplũ.
Ut ergo non uos dui teneam p̾sertim
quia ego sedens loquor: uos stando la¬

Expanded text:
ropter quod volui et rogavi hesterno die, ut hodie frequentius conveniretis, hoc est quod dicturus sum. Vobiscum hic vivimus, et propter vos vivimus: et intentio votumque nostrum est, vamus. Credo autem ante oculos vestros esse conversationem nostram, ut et nos dicere fortassis audeamus, quamvis maltum illi impares, quod dixinobis inveniat male vivendi occasionem. Providemus enim bona, ait idem Apostolus, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus . Propter nos conscientia nostra sufficit nobis: propter vos fama nostra non pollui, sed pollere debet in vobis. Tenete quod dixi, atque distinguite. Duae res sunt, conscientia et fama. Conscientia tibi, fama proximo tuo est necessaria. Qui fidens conscientiae suae negligit famam suam, crudelis est, maxime in loco isto positus, de quo dicit Apostolus scribens ad discipulum suum: Circa omnes te ipsum bonorum operum praebe exemplum, . Ut ergo non vos diu teneam, praesertim quia ego sedens loquor, vos stando la
Abbreviated transcription (Latin):
suis manib uiuere. ne głam sue
mercedis amitteret. quid nos qui et
ꝓpria nolumus amore possidendi. si
uiuendi necessitate relinquere. & acci¬
pere insuꝑ uolumus. non unde uiuamꝰ
s unde censum nr̃m increm̃tis damp¬
nabilib augeamus. Augustini de in¬

Expanded text:
suis manibus vivere, ne gloriam suae suis manibus vivere, ne gloriam suae mercedis amitteret; quid nos, qui et propria nolumus amore possidendi, non vivendi necessitate, relinquere, et accipere insuper volumus, non unde vivamus, sed unde censum nostrum incrementis damnabilibus augeamus? CAPUT XV. De
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ sacrario edant. Et qui altari de¬
seruiunt: cum altari participam᷑.¬
Qui nisi hoc de contemptorib suis
facultatum suarum uellet intelli¬
gi. nunquam secutus adiungeret:
ita et d̾s ordinauit his qui euuange¬
lium annuntiant. de euuangelio ui¬
uere. De euangłio uiuunt: qͥ nichil.
nec habere aliquid concupiscunt. Non
suoꝵ: s communium possessores. Qͥd
est aliud de euuangłio iuuere. nisi la¬
borantem inde ubi laborat necessaria
gelium predicauit. ut nec de euuan¬
gelio uiueret. s necessaria sibi suis
manib ministraret. de se confiden¬
ter eloquitur. Ego autem nullo ho¬
rum usus sum. Et quare hoc dixerit:
secutus aperuit dicens. Expedit mͥ
mori magis quam ut głam meam
quis euacuet. Euacuari dicit głam
suam: si ab eis quib p̾dicabat uolu¬
isset acciꝑe uite temporalis expen¬
sam. Nolebat quippe in p̾senti la¬
boris sui fructum. s in futuro reciꝑe.
Si ille ergo qui nichil habebar uo:¬
luit de euangelio ubi laborabat. s

Expanded text:
de sacrario edant et tamquam deseruientes altari cum altari participQui, nisi hoc de contemptoribus facultatum suarum vellet intelligere, nunquam secutus adjungeret: « ita et Dominus ordinavit his, qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere . De Evangelio vivunt qui nihil nec habere aliquid concupiscunt; non suorum, sed communium possessores. Quid est aliud de Evangelio vivere, nisi laborantem inde ubi laborat necessaria gelium praedicavit, ut nec de Evangelio viveret, sed necessaria sibi suis manibus ministraret, de se confidenter eloquitur: Ego autem nullo horum usus sum. Et quare hoc dixerit, secutus aperuit dicens: Expedit mihi magis mori quam ut gloriam meam quis evacuet . Evacuari dicit gloriam suam, si ab eis quibus praedicabat voluisset accipere vitae corporalis expensam; nolebat quippe in praesenti laboris sui fructum, sed in futuro recipere. Si ergo ille qui nihil habebat, noluit de Evangelio ubi laborabat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
illos. Quot quot enim possessores p̾¬
diorum uel domorum erant: uen¬
dentes afferebant precia illorum. &
ponebant ante pedes apostolorum.
distribuebantur autem unicuiq ꝓ¬
diaconus recitaret. et ep̃o cõdicem
tradidisset: augustinus ep̃c dixit.
Et ego legere uolo. Pius enim me
delectat huius uerbi esse lectorem:
quam u̾bi mei disputatorem. Cum
orassent. motus est locus in qͦ erant
congregati: et impleu omnes scõ
sp̃u. loquebantur uerbum d̾i cum

Expanded text:
itur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuiqdiaconus recitaret, et episcopo codicem tradidisset, August. episcopus dixit: Et ego legere volo: plus enim me delectat hujus verbi esse lectorem, quam verbi mei disputatorem. Cum orassent, motus est locus in quo erant congregati, et impleti omnes Spiritu sancto, loquebantur verbum Dei cum
Abbreviated transcription (Latin):
nis uoce ubentur omnes immolari mercurio qͥ
in urbe roma erant. factum est autẽ dum funde¬
retur sanguis porcimus et uitulmus et sacerdo¬
tes uirgines q baccarentur ꝑ templum demonis.
una earum uiliana nomine̾ cepit clamare. Deus
calixti: ipse est uinus et uerus. ipse indignatus
est ob pollutiones rei publite ur̃e. et conteret re.¬
gem mortalem ur̃m. quia ñ adoratis ueritatem.
Audiens hoc palmatius cucurrit ad beatum ca¬
lixtum trans tyberim ubi erat multitudo xpĩanoꝵ
et cecidit ad pedes eius. Cognoui inquit dominũ
dm̃ xp̃m esse uerum: quem demones confessi suit

Expanded text:
nis voce jubentur omnes immolare Mercurio, qui nis voce jubentur omnes immolare Mercurio, qui in urbe Roma erant. Factum est autem, dum funderetur sanguis porcinus et vitulinus, et sacerdotes virginesque baccharentur per templum daemonis, una ex illis Juliana nomine, arrepta coepit clamare: Deus Callisti, ipse vivus et verus, ipse indignatus est pollutionibus reipublicae vestrae, et conteret regem mortalem vestrum, quia non adoratis veritatem. Audiens hoc Palmatius, cucurrit ad beatum Callistum trans Tiberim, ubi erat multitudo Christianorum, et cecidit ad pedes ejus: Cognovi, inquit, Dominum Christum Deum esse verum, quem daemones
Abbreviated transcription (Latin):
cum uxore et filiis et aliĩs ꝓmiscui sexus de domo
felix similiter cum uxore sua blanda. qui ꝑ doct ri¬
nam calixti pape. ce calepodis pb̃ri nuꝑ fuerant bap¬
titati. Hic enim palmatius consul alexandro impa¬
tori adeo carus: acceꝑat ab eo potestatem. ut xpiano
cogeret sacrificare. Erat autem multitudo xpĩanoꝵ
collecta in quodam loco trans tyberim. inter quos
beatus calixtus epc̃ urbis cum clero suo. & senex pb̃r
beatus calepodiꝰ. Ad quos tenendum: palmatius
consuil milites direxit. Qui ingressi ubi erar scõꝵ
multitudo: subito ceti facti sunt. Palmatius hoc
ctu eius exhibuit. Tunc cepit alexander clamare.
Ociues optimi. uidetis artem magicam: Respondu
palmatius. Si ꝑ magicam istud factum est. ube ste
uirtutes deoꝵ nrõrum: Iubeat igitur pietas uestra
offerri et immolari diis. ne ꝑeat res publica tua ꝑ¬
eorum incantationes. Statiutur itaq dies et p̃co¬

Expanded text:
cum uxore ecum uxore eginta et octo, et Felix similiter cum uxore sua Blanda, qui per doctrinam Callisti papae et Calepodii presbyteri, nuper fuerant baptizati. Hic enim Palmatius consul Alexandro imperatori adeo charus, acceperat ab eo potestatem ut Christianos cogeret sacrificare. Erat autem multitudo Christianorum collecta in quodam loco trans Tiberim, inter quos beatus Callistus episcopus Urbis cum clero suo, et senex presbyter beatus Calepodius; ad quos tenendos Palmatius consul milites direxit. Qui ingressi ubi erat sanctorum multitudo, subito caeci facti sunt. Palmatius hoc ctu ejus exhibuit. Tunc coepit Alexander clamare: O cives optimi, videtis artem magicam? Respondit Palmatius: Si per magicam istud factum est, ubi sunt virtutes deorum nostrorum? Jubeat itaque pietas vestra offerri et immolari diis, ne pereat respublica per eorum incantationes. Statuitur itaque dies, et praeco