comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritas & uita. Item quando ait ueritas libera¬
bit uos. paulo pdnens quid dixerit.: si uos inqͥt
filius liberauerit. tunc uere liberi eritis.: ut
ostenderet hoc se pͥus dixisse ueritatẽ. quotl post¬
modum filium. Quid gͦ aliud ꝙ hoc loco dixit
scĩfica eos in ueritate: nͥ scĩfica eos in me: Le
niq sequitur. &e. hoc aꝑtius insinuare ñ desint¬
eugłm logos habet. quod etiam ibi legitur ubi
dictum ẽ. in principio erat uerbum. ꝙ uer¬
bum erat apud dm̃. ꝙ ds erat uerbum. & utiq
ipsum uerbum nouimus unigenitũ dei filũ
quod caro factum ẽ. & habitauit in nobis. Unile
& hic poni potuit. & in quibdam codicibus
positum ẽ. uerbum tuum ueritas ẽ: sicut in
quibusdam codicib etiam scripcum est. in prin¬
cipio erat sermo: in greco aut̃ sine ulla uari¬
etate. ꝙ ibi os hic logos ẽ. Scificat itaq pater
in ueritate ul ẽ in uerbo suo. in unigenito
suo: suosq heredes: eiusq coheredes. S minc
adhuc de apłis loquitur. Nam secutus adiun¬

Expanded text:
 Veritas liberabit vos, paulo post exponens quid dixerit, Si vos, inquit, Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis ; ut ostenderet hoc se prius dixisse veritatem, quod postmodum Filium. Quid ergo aliud et hoc loco dixit, Sanctifica eos in veritate, nisi, sanctifica eos in me? 3. Denique sequitur, et hoc apertius insinuare non desinEvangelium Λόγος habet, quod etiam ibi legitur ubi dictum est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et utique Verbum ipsum novimus unigenitum Dei Filium, quod caro factum est, et habitavit in nobis . Unde et hic poni potuit, et in quibusdam codicibus positum est, Verbum tuum veritas est; sicut in quibusdam codicibus etiam ibi scriptum est In principio erat sermo. In graeco autem sine ulla varietate, et ibi et hic λόγος est. Sanctificat itaque Pater in veritate, id est, in suo, suos haeredes, ejusque cohaeredes. Sed nunc adhuc de apostolis loquitur, nam secutus adjun
Abbreviated transcription (Latin):
te uenio. & hȩc loquor in mundo: ut habeait
gaudium meũ impletum in seinetipsis. Ecce
in mundo se loqui dicit. qui paulo ante di¬
xerat: iam ñ sum in mundo. Quod cur dixe¬
rit ibi exposuimus: inimo ipsum id exposuis¬
sȩ docuimus. Ergo & quia ñdum abierat. hie
fadhuc erat: & quia mox fuerat abiturus: Hic
quodammꝰ iam ñ erat. Quod sit aut̃ hoc gau¬
dium de quo ait. ut habeant gaudium meũ
impletũ in semetipsis. iam suꝑuis exp̃ssum ẽ
ubi ait: ut sint unum sic̃ ꝙ nos. Hoc gaudiũ
suum id ẽ a se in eos collatum. in eis dicit in¬
plendum: ꝓpt̃ quod se locutum dixit in mun¬
do. Hȩc ẽ pax illa & beatitudo infuturo scło
ꝓpt̃ quam consequendam: temꝑanter. uiste.
& pie uiuendum ẽ in hoc seculo. Explicit¬

Expanded text:
te venio; et haec loquor in mundo, ut habeant te venio; et haec loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. « Ecce in mundo loqui se dicit, qui paulo ante dixerat: Jam non sum in mundo. Quod cur dixerit, ibi exposuimus, imo ipsum id exposuisse docuimus. Ergo et quia nondum abierat, hic adhuc erat; et quia mox fuerat abiturus, hic quodammodo jam non erat. Quod sit autem hoc gaudium, de quo ait: Ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis, jam superius expressum est, ubi ait: Ut sint unum, sicut et nos. Hoc gaudium suum, id est, a se in eos collatum, in eis dicit implendum, propter quod se locutum dixit in mundo. Haec est pax illa et beatitudo in futuro saeculo; propter quam consequendam, temperanter et juste et pie vivendum est in hoc saeculo. L
Abbreviated transcription (Latin):
eos in ueritate. Si enim seruantur ex malo
quod suꝑius orauit ut fieret: queri aut̃ pocest.
quom̾ de mundo iam ñ erant. si scĩficati in ueri¬
tate ñdum erant. aut si iam erant: cur poscat
ut sint. An quia & scĩficati in eadem ꝓficiunt
scĩtate. fiuntq sanctiores: Neq hoc sine adiuto¬
rio gr̃e dei: s illo eoꝵ scĩficante ꝓfectum. qui
scĩficauit inceptum. Unde & apłs dicit. qui

Expanded text:
eos in veritate. Sic enim servantur ex malo, eos in veritate. Sic enim servantur ex malo, quod superius oravit ut fieret. Quaeri autem potest quomodo de mundo jam non erant, si sanctificati in veritate nondum erant? aut si jam erant, cur poscat ut sint? An quia et sanctificati, in eadem proficiunt sanctitate, fiuntque sanctiores, neque hoc sine adjutorio gratiae Dei, sed illo eorum sanctificante profectum, qui sanctificavit incoeptum? Unde
Abbreviated transcription (Latin):
QUENs adhuc dñs
ad patrem & orans ꝓ discipłis suis dicit. ego
dedi eis sermonem tuum: & mundus eos¬
odio habuit. Nondum id exꝑti fuerant
passionib suis. quȩ illos postea sunt secutȩ:
s more suo dicit ista: uerbis p̃teriti temporis
futura p̃mntians. Deinde causam subiciens
sicut & ego non sum de mundo. Hoc eis re¬
Hoc eis re¬
generatione collacum ẽ. Nam generatione
de mundo erant. ꝓpt̾ quod eis iam dixerat.
ego uos de mundo elegi. Donatum est gͦ eis¬
ut sicut ipse nec ipsi eẽnt de mundo. eos ipso
liberante de mundo. Ipse aut̃ dde mundo nun¬
terea illi iam ñ de mundo quia renati sunt de
spũ scõ. ꝓpterea ille nunqͣm de mundo: quia
natus ẽ de sp̃u scõ. Hon rogo inquit ut col¬
las eos de mundo. s ut serues eos ex malo. Ad¬
huc enim necessariũ habebant. quamuis ñ iam
eẽnt de mundo. ẽẽ tamen in mundo. Repeuit
eandem sententiam. De mundo inquit ñ
sunt: sicut & ego ñ sum de mundo. Scifica

Expanded text:
adhuc Dominus ad Patrem, et orans pro discipulis suis, dicit: Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus odio eos habuit. Nondum id experti fuerant passionibus suis, quae illos postea sunt secutae; sed more suo dicit ista, verbis praeteriti temporis futura praenuntians. Deinde causam subjicienssicut et ego non sum de mundo. Hoc eis regeneratione collatum est. Nam generatione de mundo erant: propter quod jam eis dixerat: Ego vos de mundo elegi. Donatum est ergo eisut sicut ipse, nec ipsi essent de mundo, eos ipso liberante de mundo. Ipse autem de mundo nunterea illi jam non de mundo, quia renati sunt de Spiritu sancto, propterea ille nunquam de mundo, quia natus est de Spiritu sancto: Non rogo, inquit, ut tolde mundo, sed ut serves eos ex malo. Adhuc enim necessarium habebant, quamvis jam non essent de mundo, esse tamen in mundo. Repetit eamdem sententiam. De mundo, inquit, non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
toto suo corpore pati oportebat: etiam ipse p̃ssu¬
ras eius ꝓ sua portione adimplebat. Quod ut
hoc etiã loco certum sit: attenle sequentia.
um enim dixisset. & ꝓ eis ego scĩfico meipsum:
ut intelligeremus eum hoc dixisse qͦd eos scĩfi¬
caret inse mox addidit.
ut sint & ipsi scifica

Expanded text:
suo toto corpore pati oportebat, etiam ipse pressuras ejus pro sua portione adimplebat. Quod ut etiam hoc loco certum sit, attende sequentia. Cum enim dixisset, Et pro eis ego sanctifico meipsum, ut intelligeremus hoc eum dixisse, quod eos sanctificaret in se, mox addidit, Ut sint et ipsi sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ñ honorificat filium. ñ honouficat patrem
qui misit illum.
Non dixit. sic. s honorificat ꝙ
honorificat. Honoratur enĩ homo xp̃s. s non sic̃
pater ds̃. Quare: Quia scłm hoc dixit. pat̾ ma¬
ior me ẽ. Quando aut̃ honorificatur filius. sic̃
honorificatur pater: Cum in pͥncipio erat uerbũ.
q uerbum erat apud dm̃. & omĩa ꝑ ipsum facta sunt.
Et ideo in hac hononficatione scd̃a quid ait: Qui
ñ honorificat filium. ñ honorificat pacrẽ qui mi¬
sit illũ. Hon ẽ missus filius. nͥ quia factus est
homo. Amen am̃ dico uobis. Iterũ ad resur¬
rectionẽ animarum. ut assidue dicentẽ capiamꝰ.
Quia uelut uolantẽ sermonẽ sequi ñ poteramus.
ecce immoratur nob̾cum sermo dĩ. ecce habitat
cum infirmitatib nr̃is. Redit rursus ad comm̃¬

Expanded text:
Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Non dixit, sicut; sed, honorificat, et honorificat. Honoratur enim homo Christus, sed non sicut Pater Deus. Quare? Quia secundum hoc dixit, Pater major me est . Quando autem honorificatur Filius, sicut honorificatur Pater? Cum in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et omnia per ipsum facta sunt . Et ideo in hac honorificatione secunda quid ait? Qui non honorificat Filium, nec honorificat Patrem qui misit illum. Non est missus Filius, nisi quia factus est homo. 14. Amen, amen dico vobis. Iterum redit ad resurrectionem animarum, ut assidue dicentem capiamus: quia velut volantem sermonem sequi non poteramus; ecce immoratur nobiscum sermo Dei, ecce quasi habitat cum infirmitatibus nostris: redit rursum ad comme
Abbreviated transcription (Latin):
eium dedit filio. Resurrectio animarũ fit
ꝑ substantiam patris &. filii ȩtñam & in cõmuta¬
bilem. resurrectio uͦ corpoꝵ fit ꝑ dispensationẽ¬
humanitatis filii temporalem non patri coet̃nam.
deo cum cõmemorat iudicium ubi fieret resur¬
rectio corpoꝵ. ñ enim inquit pat̃ uidicat quẽquã.
s omne iudiciũ dedit filio. de resurrectione aũt
ammarũ. sicut pat̾ suscitat mortuos & uuificat.
sic q filnis qͦs uult uiuificat. Illud gͦ simul pater
& filius. hoc aut̃ de resurrectione corpoꝵ pater
ñ udicat quenqͣm. s omne udicium dedit filio.
Ut om̃s honorificent filiũ. sicut honorificant pa¬
trem. Hoc redditumẽ resurrectioni animarũ.
ut om̃s honorificent filium. Quomͦ: Sicut honori¬
ficant patrem. Animarũ enim resurrectionẽ
sic oꝑatur filius quomͦ pater. sic uiuificat filius
quomͦ pater. Ergo in animarũ resur rectione
om̃s honorificent filium. sic̃ honorificant patrẽ.
Quid de honorificatione ꝓpt̾ resurrectionẽ ooporis

Expanded text:
ium dedit Filio. Resurrectio animarum fit per substantiam Patris et Filii aeternam et incommutabilem: resurrectio vero corporum fit per dispensationehumanitatis Filii temporalem, non Patri coaeternam. Ideo cum commemoraret judicium, ubi fieret resurrectio corporum, Non enim Pater, inquit, judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: de resurrectione autem animarum, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Pater quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Hoc redditum est resurrectioni animarum. Ut omnes honorificent Filium. Quomodo? Sicut honorificant Patrem. Animarum enim resurrectionem sic operatur Filius, quomodo Pater: sic vivificat Filius, quomodo Pater. Ergo in animarum resurrectione omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Quid de honorificatione propter resurrectionem corporis?
Abbreviated transcription (Latin):
portune nobis dñs ꝓcurauit hodi¬
erno die lectionis huiꝰ oidinẽ. Nam
qr exordine euangłium scđ̾m ioħm
considerare atq tractare suscepimꝰ.
credo qͦd aduerterit caritas ur̃a. Opor¬
tune gͦ occurrit. ut hodie audiretis ex
euangelio. q nisi quis renatus fuerit ex aqua
& sp̃u scõ. non uidebit regnũ dĩ. Tempus est
gͦ ut uos erhortem᷑ qui ad hue estis cathecu¬
mini qui sic credidistis in xp̃m. ut adhuc
celoꝵ uidebit onerat᷑ peccatis. qr nisi dimissa
fuerint. ñ regnabit cum. xp̃o. Dimitti autem
non possunt. nisi ei qui renatus fuerit eraqua
& sp̃u scõ. S omĩa uerba quẽ admodum se ha¬
beant aduertamus. ut hic inueniant qui pi¬
gri sunt quanta sollicitudine festiuandum sibi¬
sit. adonus deponendũ. qr si ferrent aliquã
sarcuiã grauẽ. aut lapidis. aut ligni. aut ali¬
cuiꝰ etiã lucri. si frumenta portarent. si umũ
si pecuniã. currerent ut deponerent onera.
Portant sarcinã peccatoꝵ. & pigri sunt cur¬

Expanded text:
portune nobis Dominus procuravit hodierno die lectionis hujus ordinem: nam quia ex ordine Evangelium secundum Joannem considerare atque tractare suscepimus, credo quod adverterit Charitas vestra. Opportune ergo occurrit ut hodie audiretis ex Evangelio, quia Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei. Tempus est enim ut vos exhortemur, qui adhuc estis catechumeni: qui sic credidistis in Christum, ut adhuc coelorum videbit oneratus peccatis; quia nisi cui dimissa fuerint, non regnabit cum Christo: dimitti autem non possunt, nisi ei qui renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto. Sed omnia verba quemadmodum se habeant advertamus, ut hic inveniant qui pigri sunt, quanta sollicitudine sibi festinandum sit ad onus deponendum. Quia si ferrent aliquam sarcinam gravem, aut lapidis, aut ligni, aut alicujus etiam lucri, si frumentum portarent, si vinum, si pecuniam, currerent ut deponerent onera: portant sarcinam peccatorum, et pigri sunt cur
Abbreviated transcription (Latin):
dum. iam uenditũ a uida ꝓditore. cũ ille pu¬
taret inpotestate se habere tradere magistrum
suum & dñm suũ. & ibi ostendit dñs uoluntate
se pati non necessitate. Nam cũ eum iudei cõp̃¬
hendere uoluissent. dix̃ illis. Quid queritis : Et
illi dixerunt. Ihm̃ nazarenũ. Et ille. Ego sum.
Hac uoce audita. redierunt retro. & ceciderunt.
In eo qͦd eos respondens deiecit. ostendit potes¬
tatẽ. Et in eo quod abeis comp̃hensus est. osten¬
dit uoluntatẽ. F rgo qͦd passus est. miscdie fuit.
tatẽ habeo ponendi anunã mẽa. & potestatẽ
habeo iterum sumendi eã. Nemo tollit eam a
me. s ego pono illam ame ipso. & iterum su¬
mo eam. Cum gͦ haberet tantã potestatẽ cum
eam dictis p̃dicaret. factis ostenderet. quid sibi
uult. quod non se credebat eis ihe. quasi aliqͥd
nolenti nocituri. aut aliquid nolenti facturi.
p̃sertim qi iam crediderant in nomine eius:
Et de ipsis dicit euangelista. Crediderunt in

Expanded text:
dum, jam venditum a Juda traditore, cum ille pudum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus voluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: Jesum Nazarenaudita, redierunt retro, et ceciderunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae fuit. tatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et de ipsis dicit Evangelista, Crediderunt in
Abbreviated transcription (Latin):
uidentes signa que faciebat. Multi rredider̃
in nomine enis. Et quid sequit᷑. Ipse autẽ
ihe non credebat semecipsum eis. Quid sibi gͦ
hoc uult illi credebant in nomine eiꝰ. & ipse ihe
non credebat semetipsum eis:. Anforte non cre¬
diderant. & fingebant se credidisse. & ꝓpterea
ihe non credebat se eis. Si non diceret euange¬
lista multi crediderunt in nomine eius. nisi ue¬
rum illis testimonium ꝑhiberet: Magna gͦ res.
& mira res. Credunt homines in xp̃m. &. xp̃c
se ñ credit hominibꝰ. Presertim qr filus dĩ est.
utiq uolens passus est. & si nollet nunquam
pateretur. qui si nollet nec nasceret᷑. Si autẽ
hoc solum uellet. nasceret᷑ tantũ. & non more¬
retur. & quiequid uellet faceret. qi omni poten¬
tis patris filius omnipotenͣs. Et ipsis rebus ꝓbe¬
mus. qr cum uellent eum tenere discessit ab eis
Loquit᷑ euangłium. Et cum uoluissent eum
de uertice montis p̃cipitare. discessit ab eis ille¬
sus. Et quando uenerunt adeum cõphenden¬

Expanded text:
 quae faciebat. Multi crediderunt in nomine ejus: et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non crediderant ei, et fingebant se credidisse, et propterea Jesus non se credebat eis; Sed non diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna ergo res, et mira res: credunt homines in Cse credit hominibus. Praesertim quia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquam pateretur; qui si nollet, nec nasceretur: si autem hoc solum vellet, ut nasceretur tantum, et non moreretur, et quidquid vellet, faceret; quia omnipotentis Patris Filius omnipotens est. Ex ipsis rebus probemus. Quia cum voluissent eum tenere, discessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehenden
Abbreviated transcription (Latin):
Ete abraham laudatus. isti dampnati. Abraham¬
non erat homicicla. Non dico inquit ego sum dñs
abrabȩ qͦd si dicerem. uerũ dicerem. Nam dixit
alio loco. ante abraham ego sum. Tunc eum illi
lapidare uoluerunt. Non dixit hoc. Interim qͦd
uidetis. qͦd aspicitis. qͦd me solum putatis. homo
sum. hominẽ dicentem uobis qͦd audiuit a ded
quare uultis occidere: nͥ quia ñ estis filii ab rahȩ:
At tam̃ suꝑius dixit. scio qͥa filii abrahȩ estis. Hon
negat eoꝵ originẽ. s facta condempnat. Caro eoꝵ
ex illo erat. s uita ñ erat. Nos aũt carissimi. nun¬
qͥd de genere uemmus abrahe. aut ullo motlo
abraham pater ñr fuit scdm carnem: Originẽ
de carne euis caro iudeoꝵ ducit. ñ caro xp̃ianoꝵ.
Hos de aliis gentib uenimus. & tam̃ imitando
abrahȩ filii facti sumus. Apłm audi. abrahȩ di¬
ctȩ sunt ꝓmissiones & semini eius. Non dicit inqͥt
ꝙ seminib tanqͣm in multis. s tanqͣm in uno.

Expanded text:
e ille laudatus, isti damnati. Abrahamnon erat homicida. Non dico, inquit, ego Dominus sum Abrahae: quod si dicerem, verum dicerem. Nam dixit alio loco, Ante Abraham ego sum : et tunc eum illi lapidare voluerunt. Non dixit hoc: Interim quod videtis, quod aspicitis, quod me solum putatis, homo sum. Hominem dicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis occidere, nisi quia non estis filii Abrahae? Et tamen superius ait, Scio quia filii Abrahae estis. Non negat eorum originem, sed facta condemnat: caro eorum ex illo erat, sed vita non erat. 5. Nos autem, charissimi, numquid de genere venimus Abrahae, aut ullo modo Abraham pater noster fuit secundum carnem? Originem de carne ejus caro Judaeorum ducit, non caro Christianorum: nos de aliis gentibus venimus; et tamen imitando, Abrahae filii facti sumus. Audi Apostolum: Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, inquit, Et seminibus, tan
Abbreviated transcription (Latin):
dampnare & abraham filiis ñ fraudare. habet
enĩ unde exeitet filios abrahȩ. fient filii. qui
fidem fuerint imitati. Potens ẽ deus de lapi-¬
dib istis fuscitare filios abrahȩ. nos sumus in
parentib nr̃is. Lapides eramus. quando ꝓ deo
lapicdes colebamis. De talib lapidib. familiã
fecit ds̃ abrahȩ. Quid se gͦ extollit inanis & ua¬
na iactatio: Filii abrahȩ głari iam desinant au¬
dierunt qͦd audire debuerunt. Si filii abrahȩ
estis. factis ꝓbate ñ uerbis. Queritis me occide¬
re. hominẽ interim ñ dico filium dĩ. non dico
dm̃. ñ dico uerbum. quia ñ moritur uerbum.
Hoc dico qͦd uidetis. quia & qͦd uidetis potestis oc¬
cidere. ꝙ quem ñ uidecis offendere. Hoc gͦ abra¬
ham ñ fecit.
Uos facitis oꝑa patris uri. f

Expanded text:
damnare, et Abraham filiis non fraudare. Habet damnare, et Abraham filiis non fraudare. Habet enim unde excitet filios Abrahae; fient filii qui fidem fuerint imitati: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Nos sumus: in parentibus nostris lapides eramus, quando pro Deo lapides colebamus; de talibus lapidibus familiam Deus fecit Abrahae. 6. Quid se ergo extollit inanis et vana jactatio? Filii Abrahae gloriari jam desinant: audierunt quod audire debuerunt, Si filii Abrahae estis, factis probate, non verbis. Quaeritis me occidere hominem: interim non dico Filium Dei, non dico Deum, non dico Verbum, quia non moritur Verbum; hoc dico quod videtis, quia et quod videtis potestis occidere, et quem non videtis offendere. Hoc ergo Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri.
Abbreviated transcription (Latin):
abrabȩ estis. scdm̃ ꝓmissionẽ heredes. Hos gͦ facti
sumus sem̃ abrahȩ gr̃a dei. ñ de carne abrahȩ. Fe¬
cit illi coheredes ds. Illos exheredauit. istos adop¬
tauit. Et de arbore illa oluiȩ cuius racdix ẽ in patri¬
archis ramos naturales suꝑhos amputauit. ole-
astrũ humilem inseruit. Idõ eum uenirent ad io¬
hannẽ baptizandi iudei. erupit in illos. & ait illis.
Generatio uiꝑarum. maxime qͥppe de alticudine
originis głabantur. ille aut̃ generationẽ dixit
eos eẽ iuꝑarum. ñ saltem hominũ s uꝑarum.
Hominũ formam uidebat. s uenenũ agnoscebat.
Uenerant tam̃ mutandi. qͥa utiq baptirandi. &
ait illis. Generatio uiꝑarum. qͥs ostendit uob̃¬
sugere a uentura ira: Facite gͦ fructus dignos
penitentiȩ & nolite dicere intra uosmetipsos.
patrẽ habemus abraham. Potens ẽ enim ds
de lapidib istis suscitare filios abrahȩ. Si
fructus dignos penitentiȩ ñ feceritis. nolite
uob̾ de illa stirpe blandiri. Potens ẽ ds̃ & uos

Expanded text:
Abrahae estis, secundum promissionem haeredes . Nos ergo facti sumus semen Abrahae gratia Dei. Non de carne Abrahae fecit illi cohaeredes Deus. Illos exhaeredavit, istos adoptavit: et de arbore illa olivae, cujus radix est in Patriarchis, ramos naturales superbos amputavit, humilem oleastrum inseruit . Ideo cum venirent ad Joannem baptizandi Judaei, erupit in illos, et ait illis, Generatio viperarum. Maxime quippe de altitudine originis gloriabantur: ille autem generationem eos dixit viperarum; non saltem hominum, sed viperarum. Hominum formam videbat, sed venenum agnoscebat. Venerant tamen mutandi, quia utique baptizandi: et ait illis, Generatio viperarum, quis vobis ostendit fugere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae. Et nolite dicere intra vos ipsos, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Si fructus dignos poenitentiae non feceritis, nolite vobis de illa stirpe blandiri: potens est Deus et vos
Abbreviated transcription (Latin):
quodammͦ faceret eminentiorẽ locum. Quȩ
narratio incipit ita
Postea manifestauit.
se iterum ihc ad ma sre tyberiadis: mani

Expanded text:
quodammodo faceret eminentiorem locum, quae narratio incipit ita: « Postea manifestavit se iterum Jesus ad mare Tiberiadis; mani
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo. Multa qͥcdem & alia signa fecit ihẽ. usꝙ
gestȩ in qua thomas disci¬
pulus oblatis sibi tangen¬
disq in xp̃i carne uulne¬
rum locis uidit qͦd credere
nolebat & credidit. int̾ponit
hȩc euglĩsta iohannes & dicit.n¬

Expanded text:
ur, Multa quidem et alia signa fecit Jesus; usque gestae, in qua Thomas discipulus oblatis sibi tangendis in Christi carne vulnerum locis, vidit quod credere nolebat et credidit; interponit haec evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
qui erant cũ illa in domo os consolabant᷑ eam.
cũ uidissent mariã qͥa cito surrexit & exiit.
secutiᷤ eã dicentes. qͥa uadit ad monum̃tum
ut ploret ibi. Quare hoc ꝑtinuit ad eugłistã
narrare: Ut uideamꝰ quȩ occasio fuerit ut
plures ibi essent quando lazarus suscitatus est.
Putantes enĩ iudei ꝓpterea illã festinare ut doloris
sui solaciũ lacrimis quereret. & secuti sunt eam.
ut tã grande miracłm quatriduani mortui
resurgentis testes plurimos inueniret.
Paria aũt cum uenisset ubi erat iħs. uidens eũ

Expanded text:
am, cum vidissent Mariam quia cito surrexit et exiit, secuti sunt eam dicentes, quia vadit ad monumentum, ut ploret ibi. Quare hoc pertinuit ad evangelistam narrare? Ut videamus quae occasio fecerit ut plures ibi essent, quando Lazarus resuscitatus est. Putantes enim Judaei propterea illam festinare, ut doloris sui solatium lacrymis quaereret, secuti sunt eam, ut tam grande miraculum quatriduani mortui resurgentis testes plurimos inveniret. Maria ergo cum venisset ubi erat Jesus, videns eu
Abbreviated transcription (Latin):
ut manifestos homines faceret deos: q filius dei
factus filius hominis. ut hominũ filios faceret filosde
Qua hoc arte sapientiȩ suȩ faciat. in eius uerbis
agnoscimus. Loqͥtur emm paruus parius. sed
ipse sic paruus ut & magnus. nos aũt parui. s m
illo magni. Loquitur gͦ tanqͣm fouens ce nutriens
lactantes & amando crescentes. Dixerat. ñ potest fi¬
liuis a se facere quicqͣm. nͥ quod uiderit patrẽ faci¬
entem. Intelleximus aũt quia ñ seorsum aliquid

Expanded text:
ut manifestos homines faceret deos; et Filius Dei, ut manifestos homines faceret deos; et Filius Dei, factus hominis filius, ut hominum filios faceret filios Dei. Qua hoc arte sapientiae suae faciat, in ejus verbis agnoscimus. Loquitur enim parvulis parvus: sed ipse ita parvus ut et magnus; nos autem parvi, sed in illo magni: loquitur ergo tanquam fovens et nutriens lactentes, et amando crescentes. 2. Dixerat, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Intellexi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuerimus. ñ eamus in id qͦd falsum ẽ. Melius
ẽ nescire quã errare. s scire ẽ melius quã nescite.
Itaq ante om̃ia conari debemus. ut sciamus si
ad falsitatẽ. Quid enim scimus. & qͥd tractemus.
considerare debemus. Homines sumus carnẽ
portantes. in hac uita ambulantes. & suo de se-¬
mine uerbi dĩ renati. tam̃ ita in xp̃o innouati.
ut ñdum penitus ab adam expoliati. Quod enim
nr̃m mortale & corruptibile aggrauat animam.
ex adam ẽẽ apparet. & manifestum ẽ: quod autẽ
nr̃m spũale subleuat animã. de dĩ dono. o de
miscđia eius. qui unicũ suum misit cõmunicare
nob̾cum mortem nr̃am . & docere nos ad immorca¬
litatẽ suam. Hunc habemus magistrum ut ñ
peremus. & defensorẽ si peccauerimus.: q si confes¬
si atq conuersi fuerimus int̃pellatorẽ ꝓ nobis.
si qͥd boni a dño desideramus ꝙ datorẽ cum patre.
quia ds unus ẽ pater & filius. S loquebatur ista
homo hominib. ds̃ occultus. homo manifestus.

Expanded text:
illud quod falsum est. Melius est enim nescire, quam errare: sed scire est melius quam nescire. Itaque ante omnia conari debemus ut sciamus: siad falsitatem. Quid enim simus, et quid tractemus, considerare debemus. Homines sumus carnem portantes, in hac vita ambulantes: et si jam de semine verbi Dei renuti, tamen ita in Christo innovati, ut nondum penitus ab Adam exspoliati. Quod enim nostrum mortale et corruptibile aggravat animam , ex Adam esse apparet, et manifestum est: quod autem nostrum spirituale sublevat animam, de Dei dono et de misericordia ejus, qui Unicum suum misit communicare nobiscum mortem nostram, et ducere nos ad immortalitatem suam. Hunc habemus magistrum, ut non peccemus; et defensorem, si peccaverimus et confessi atque conversi fuerimus; et interpellatorem pro nobis, si quid boni a Domino desideraverimus; et datorem cum Patre, quia Deus unus est Pater et Filius. Sed loquebatur ista homo hominibus; Deus occultus, homo manifestus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest filius a se facere quicqͣm . nͥ quod uiderit
patrem facientẽ. quia de patre ẽ totus filius. ꝙ tota
substantia & potentia eus exillo ẽ qui genuit eũ.
Modo aut cum dixisset se hec facere similiter quȩ facit
pat̃. ut ñ intelligamus alia facere patrẽ. alia filiũ.
s simili potentia facere filiũ eadem ipsa quȩ facit

Expanded text:
iderit Patrem facientem, quia de Patre est totus Filius, et tota substantia et potentia ejus ex illo est qui genuit eum. Modo autem cum dixisset se haec facere similiter quae facit Pater, ut non intelligamus alia facere Patrem, alia Filium, sed simili potentia facere Filium eadem ipsa quae
Abbreviated transcription (Latin):
eSce RNO die quantũ dñs
donare dignatus ẽ ut potui¬
mus facultate tractaumus
& qua potumus capacitate
intelleximus. quomͦ insepara¬
bilia sunt oꝑa patris ꝙ filii.
nec alia fecit pat alia filius.
s omnia pat̾ facit ꝑ filium. tanquã ꝑ uerbum
suum de qͦ scriptum ẽ. omnia ꝑ ipsum facta sunt.
& sine ipso factum ẽ nichil. Sequentia uerba ui
deamus hodie. & ab eodem dño eius misciłiam &
dep̃cemur & sꝑemus. ut pͥmum si ipse dignũ

Expanded text:
esterno die quantum Dominus donare dignatus est, qua potuimus facultate tractavimus, et qua potuimus capacitate intelleximus, quomodo inseparabilia sunt opera Patris et Filii; nec alia facit Pater, alia Filius, sed omnia Pater facit per Filium, tanquam per Verbum suum, de quo scriptum est, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Sequentia verba hodie videamus, et ab eodem Domino ejus misericordiam et deprecemur, et speremus, ut primum si dig
Abbreviated transcription (Latin):
qualiscunq defecit. Nec ipse itaq ꝑ eoꝵ uerbũ
quẽ uidebat crucifixum conficeretur ñ solũ
resurrecturũ. uerum etiam regnaturũ. dicen¬
do. mem̃to mei cum ueneris in regnũ tuum.
Proinde relinquitur: ut si dñs ihc̃ hac oratione
ꝓ suis omnib quicũq in hac uita quȩ tempta¬

Expanded text:
qualiscunque defecit. Nec ipse itaque per eorum vequaliscunque defecit. Nec ipse itaque per eorum vequem videbat crucifixum, confiteretur non solum resurrecturum, verum etiam regnaturum, dicendo: Memento mei cum veneris in regnum tuum . Proinde relinquitur, ut si Dominus Jesus in hac oratione pro suis omnibus quicunque in hac vita vel t
Abbreviated transcription (Latin):
credimus. qͣm post eius resurrectionẽ imꝑtito
spũ scõ edoctis q confirmatis apłis. eisq in ȩccl̃a
pͥmitus doctorib constitucis. ꝑ eoꝵ uerbum sic
alios credidisse. quẽ admodum in xp̃m credi
oportebat. id ẽ ut fidem resurrectionis eius tere¬
rent. ac ꝑ hoc & illos om̃s qui iam in eum cre¬
didisse uidebantur ad eoꝵ numerũ ꝑtinuise
ꝓ quib orauit dicens. ñ ꝓ his aut̃ rogo tantum.
s restat nobis ad istam questionẽ adhuc soluen¬
dam beatus paulus apłs. & latro ille crudelis
in scelere. fidelis in cruce. Paulus qͥppe apłs ñ
factum dicit apłm. & de ipso suo loquens eugi
ait. neq enim ego ab homine accepi illud nsq
didici. s ꝑ reuelationem ihũ xp̃i. Quomodo
gͥ erit in eis de quib dictum ẽ. credituri sunt
ꝑ uerbum eoꝵ in me. Latro uͦ ille tunc credi¬
dit. quando in ipsis doctorib fides quȩ fuerat

Expanded text:
credimus, quam post ejus resurrectionem impertito credimus, quam post ejus resurrectionem impertito Spiritu sancto, et doctis et confirmatis Apostolis, eisque in Ecclesia primitus doctoribus constitutis, per eorum verbum sic alios credidisse quemadmodum in Christum credi oportebat, id est, ut fidem resurrectionis ejus tenerent. Ac per hoc et illos omnes qui jam in eum credidisse videbantur, ad eorum numerum pertinuisse pro quibus oravit, dicens, Non pro his autem rogo tantum, Sed restat nobis ad istam quaestionem adhuc solvendam beatus apostolus Paulus, et latro ille crudelis in scelere, fidelis in cruce. Paulus quippe Apostolfactum dicit apostolum , et de ipso suo loquens evangelio ait: Neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Jesu Christi . Quomodo igitur erit in eis, de quibus dictum est: Credituri sunt per verbum eorum in me? Latro vero ille tunc credidit, quando in ipsis doctoribus fides quae fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ facta ẽ saluus ẽẽ potuisset. nͥ in unum
mediatorem dĩ & hominum in carne uenturũ
reuelante spu credidisset: S nunqͥd ei ꝓ aplis
orandum suit. & ꝓ tam multis qui in hac uita
adhuc erant. nec cum illo tunc erant. ꝙ ante iã
crediderant orandum ñ fuit: Quis hoc dixent:
Intelligendum est gͥ quod ñdum in eum sic ere¬
diderant. quomͦ in se ipse credi uolebat. qͣndi¬
quidem & ipse petrus cui confitenti & dicenti.
tu es xp̃c filius dĩ uiui. tam magnũ testimoniũ
ꝑhibuerat. magis eum mori nolebat. qͣm mortu¬
um resurrecturum ẽẽ credebat. unde mox
ab eo appellatus ẽ sathanas. fideliores itaq re¬
peruntur qͥ defuncti iam fuerant. & resurre¬
cturum xp̃m reuelante sp̃u ñ utiq dubitabat
qͣm illi qui cum credidissent ipsum redemptu¬
rum isrł. uisa eius morte spem totã quam de
illo habuerant ꝑdiderunt. Nichil itaq melus

Expanded text:
hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum Mediatorem Dei et hominum in carne venturum, revelante Spiritu, credidisset? Sed nunquid ei pro apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hac vita adhuc erant, nec cum illo tunc erant, et ante jam crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? Intelligendum est igitur quod nondum in eum sic crediderant, quomodo in se ipse credi volebat, quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi , tam magnum testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est Satanas . Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, et resurrecturum Christum revelante Spiritu non utique dubitabant, quam illi qui cum credidissent ipsum redempturum Israel, visa ejus morte spem totam quam de illo habuerant perdiderunt. Nihil itaque melius
Abbreviated transcription (Latin):
se p̃dictum: ex ore infantium & lactentiũ ꝑfe¬
cisti laudem: Unde quingenti fr̃s quib simul
post resurrectionẽ non apparuisset: nͥ in eum
qui cum istis undecim centũ q uiginti erant.
quando simul congregati post eius ascensum
scm̃: Unde erant isti om̃s: nisi ex illis de quib
dictum ẽ. multi crediderunt in eum: Non
eoꝵ in eum ñ iam crediderant᷑ s fuerant cre-¬
dituri : Isti aũt nec cum illo tunc erant: ꝙ
in cum iam antea cretdiderant. Omitto dicere
de sẏmeone sene qui in infantulum credidit:
de anna ꝓphetissa: de racharia. & ely rabeth.
qui eum ꝓphauerunt anteqͣm de uirgine
nasceretur: de filio eoꝵ iohanne precursore eus
potest orandum ꝓ talib mortuis ñ fuisse. qui
cum magnis suis meritis hinc abierant. & rece¬
pti quiescebant. Hoc enim & de antiqͥs iustis
similiter respondetur. Quis enim eoꝵ a dam¬
pnatione totius massȩ ꝑditionis quȩ ꝑ unum

Expanded text:
se praedictum, Ex ore infantium et lactentium perfese praedictum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ? Unde quingenti fratres, quibus simul post resurrectionem non apparuisset I Cor. XV,qui cum istis undecim centum et viginti erant, quando simul congregati post ejus ascensum sanctum ? Unde erant isti omnes, nisi ex illis de quibus dictum est, Multi crediderunt in eum? Non eorum in eum jam non crediderant, sed fuerant credituri? Isti autem nec cum illo tunc erant, et in eum jam ante crediderant. Omitto dicere de Simeone sene, qui in infantulum credidit; de Anna prophetissa ; de Zacharia, et Elizabeth , qui eum prophetaverunt antequam de Virgine nasceretur; de filio eorum Joanne, praecursore ejus, potest orandum pro talibus mortuis non fuisse, qui cum magnis suis meritis hinc abierant, et recepti quiescebant, hoc enim de antiquis justis similiter respondetur. Quis enim eorum a damnatione totius massae perditionis, quae per unum
Abbreviated transcription (Latin):
ba eius. Si enimꝙ eis pͥus orauit sicuti iam osten¬
dimus qͥ cum illo tunc erant: postea uͦ etiam
ꝓ eis qui ꝑ uerbum eoꝵ in illum fuerant credi¬
turi: potest dici ñ orasse ꝓ illis qui neq tẽ erant
cum illo quando ista dicebat. neq ꝑ uerbum
eoꝵ postea: s in eum siue ꝑ ipsos. siue quomͦlibet:
tam̃ ante crediderant. Nunqͥd enim cum illo
tunc erat nathanael : Hunqͥd ioseph ille ab ari¬
mathia qui corpus eius a pylato petiuit: quẽ
iam discipłm eius fuisse iste ipse iohannes
cugłista testatur: Nunqͥd maria mat̾ eius
ꝙ aliȩ feminȩ. quas eius discipulas in eugłio
iam tunc fuisse didicimus: Nunqͥd cum illo
tunc erant. de quib sepe dicit idem iohannes
eugłista: multi crediderunt in eum: Nam
unde erat multitudo illa eoꝵ qui cum ramis
partim p̾cedebant. partim sequebantur insiden¬
tem ium̃to dicentes. benedictus qui uenit in
nomine dñi: & cum eis pueri. de quib ait fuis¬

Expanded text:
ba ejus. Si enim pro eis prius oravit, sicuti jam ostenba ejus. Si enim pro eis prius oravit, sicuti jam ostendimus, qui cum illo tunc erant, postea vero etiam pro eis, qui per verbum eorum in illum fuerant credituri, potest dici non orasse pro illis, qui neque tunc erant cum illo, quando ista dicebat, neque per verbum eorum postea, sed in eum sive per ipsos, sive quomodolibet, tamen ante crediderant. Numquid enim cum illo tunc erat Nathanael? Numquid Joseph ille ab Arimathia, qui corpus ejus a Pilato petiit, quem jam discipulum ejus fuisse iste ipse Joannes evangelista testatur ? Numquid Maria mater ejus, et aliae feminae, quas ejus discipulas in Evangelio jam tunc fuisse didicimus? Numquid cum illo tunc erant de quibus saepe dicit idem Joannes evangelista, Multi crediderunt in eum ? Nam unde erat multitudo illa eorum qui cum ramis partim praecedebant, partim sequebantur insidentem jumento, dicentes, Benedictus qui venit in nomine Domini; et cum eis pueri, de quibus ipse ait fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquante passione
cum orasset ꝓ discipłis
suis quos & aplõs no¬
minauit. cum quib cȩ¬
nauerat ultimã cȩnam. de
qua traditor eius ꝑ buccellam manifestatus
exierat: q cum quib post eius egressum ante¬
qͣm ꝓ eis oraret multa fuerat iam locutus. ãd¬
iunxit & cȩteros qui in eum fuerant creditu¬
ri: & ait ad patrẽ¬
solum qui tunc erant in carne. s etiam qui
futuri erant. Quotqͦt enim postea credidert̃
in eum. ꝑ uerbum apłoꝵ sine dubio credidert̃:
& donec ueniat creclituri st̃. i Ipsis enim
dixerat. & uos testimoniũ ꝑhibebitis. quia
ab micio mecũ estis. ꝙ̃ ꝑ eos eugłm ministra¬
dicuros ꝑ uerbum eoꝵ qui ipsos cum in carne
uiuerent aplõs audierunt: s & post obitum
atq ita uerbum coꝵ ut etiam nos crederemus
ad nos usq ꝑuenit ubicunq eius ẽ eccłia: o ꝑ
in eum postea credituri sunt. Potest itaq uide¬
ri ihc in hac oratione ñ orasse ꝓ quibusdam suis:
nͥ diligenter scrutemur in eadem oratione uer¬

Expanded text:
pinquante passione, cum orasset pro discipulis suis, quos et Apostolos nominavit, cum quibus coenaverat ultimam coenam, de qua traditor ejus per buccellam manifestatus exierat, et cum quibus post ejus egressum antequam pro eis oraret, multa jam fuerat locutus; adjunxit et caeteros qui in eum fuerant credituri, et ait ad Patresolum qui tunc erant in carne, sed etiam qui futuri erant. Quotquot enim postea crediderunt in eum, per verbum Apostolorum sine dubio crediderunt, et donec veniat, credituri sunt: ipsis enim dixerat, Et vos testimonium perhibebitis, quia ab idituros per verbum eorum, qui ipsos cum in carne viverent, Apostolos audierunt; sed et post obitum atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemus, ad nos usquin eum postea credituri sunt. Potest itaque videri Jesus in hac oratione, non orasse pro quibusdam suis, nisi diligenter scrutemur in eadem oratione ver
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ bonum nos relinquere uerbum dĩ. & mini¬
strare mensis. Tunc ordinandos diaconos ꝓuide¬
runt. ne ipsi a p̃dicandi uerbi auocarentur offi¬
cio. Unde merito dictum ẽ uerbum eoꝵ. quod
ẽ uerbum fidei. ꝑ quod om̃s in xp̃m undecũq
id audierint crediderunt. uł audituri & credi¬
turi sunt. Ergo illa oratione ꝓ omnib qͦs rede¬
mit. siue tunc in carne uiuentes. siue postea fu
cum illo tunc erant. adiunxit etiam illos qui
ꝑ eoꝵ uerbum in eum fuerant credituri. Quid
aut̃ adiunctis illis deinde dicat. alia disputatio¬
ne tractandum ẽ

Expanded text:
Non est bonum nos relinquere verbum Dei, et miniNon est bonum nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis . Tunc ordinandos diaconos providerunt, ne ipsi a praedicandi verbi avocarentur officio. Unde merito dictum est verbum eorum, quod est verbum fidei, per quod omnes in Christum, undecumque id audierint, crediderunt, vel audituri et credituri sunt. Ergo illa oratione pro omnibus quos redemit, sive tunc in carne viventes, sive postea futcum illo tunc erant, adjunxit etiam illos qui per eorum verbum in eum fuerant credituri. Quid autem adjunctis illis deinde dicat, alia est disputatione tractandum.
Abbreviated transcription (Latin):
& credideris in corde tuo quia ds illum suscita¬
uit a mortuis. saluus eris. Et in actib aploꝵ
legitur. quod in xp̃o ds definierit fidem om̃ib.
suscitans eum a mortuis. Hoc uerbum fidei
quia principaliter ac pͥmitus ꝑ apłos qui ei
coheserant predicatum ẽ. ido uerbum eoꝵ di¬
ctum ẽ. Neq enim ꝓpterea non ẽ uerbum dei.
quia dictum ẽ uerbum eoꝵ. cum dicat idem
apłs thesalonicenses excepisse a se. ñ ut uerbũ
hominũ. s sicut ẽ inquit uere uerbum dĩ. Ideo
gͦ dei. quia ds id donauit. eoꝵ uͦ uerbum dictũ
est. quia hoc p̾dicandum illis ds̃ pͥmitus ac p̃ci¬
pue cõmendauit. ac ꝑ hoc etiam ille latro in fi¬
de sua uerbum eoꝵ habebat. quod eoꝵ ꝓpterea
dictum erat. quoniam predicandum ad eorum
officium pͥmitus ac p̃cipue ꝑtinebat. Deniq cũ
murmur factum eẽt de ministerio mensarum
a uiduis grecoꝵ anteqͣm paulus credidisset in
xp̃m. responderunt apłi qui dño ante coheserunt

Expanded text:
et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris » . Et in Actibus Apostolorum legitur quod in Christo Deus definierit fidem omnibus, suscitans eum a mortuis . Hoc verbum fidei, quia principaliter ac primitus per Apostolos, qui ei cohaeserant, praedicatum est, ideo verbum eorum dictum est. Neque enim propterea non est verbum Dei, quia dictum est verbum eorum; cum dicat idem apostolus Thessalonicenses excepisse a se, non ut verbum hominum, sed, sicut est, vere verbum Dei . Ideo ergo Dei, quia Deus id donavit; eorum vero verbum dictum est, quia hoc praedicandum illis Deus primitus ac praecipue commendavit. Ac per hoc etiam ille latro in sua fide verbum eorum habebat: quod eorum propterea dictum erat, quoniam praedicandum ad eorum officium primitus ac praecipue pertinebat. Denique cum murmur factum esset de ministerio mensarum a viduis Graecorum, antequam Paulus credidisset in Christum; responderunt Apostoli, qui Domino ante cohaeserant:
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipsis p̃dicabatur in terra. quando ꝑ reuela¬
tionem ihu xp̃i ipsum uerbum eoꝵ paulus acce¬
pit. Unde os conculit cum eis eugłm. ne forte
in uacuũ cusurrisset aut curreret. & dextras
ei dederunt. quia & in illo quãuis ñ ꝑ eos illi
dacum. tam̃ uerbum su. um quod iam p̃dicabat.
& in quo fuerant inuenerunt. de quo uerbo¬

Expanded text:
dicabatur in terra, quando per revelationem Jesu Christi ipsum verbum eorum Paulus accepit; unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset, aut curreret ; et dextras ei dederunt, quia et in illo quamvis non per eos illi datum, tamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in quo fu
Abbreviated transcription (Latin):
eugłio & hodie lectum est.
consequent̃ & nos uideamꝰ.
& qͥuod dñs donauerit
hinc dicamus. Hesterno¬
die hucusq leclum erat.
Quia licet non
uicdissent dnm̃ iħm in
templo. ꝑ diem festum loquebantur de illo.
& aluĩ dicebant. bonus ẽ. alii aut̃. non. s selucit

Expanded text:
elio, et hodie lectum est, consequenter et nos videamus, et quod Dominus donaverit, hinc dicamus: Etdie huc usque lectum erat, quia licet non vidissent Dominum Jesum in templo per diem festum, loquebantur tamen de illo: Et alii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit
Abbreviated transcription (Latin):
turbas. Dictum est enim hoc ad eoꝵ solatium.
qui postea p̃dicantes uerbum dĩ. futuri erant
ut seductores & ueraces. Si enĩ seducere deciꝑe
est. nec xp̃s seductor nec apłi euis. nec qͥsquam
seductor debet ẽẽ xp̃ianus. Si aut̃ seducere ali
rendum ẽ unde & quo. Si a malo ad bonũ.
bonus seductor ẽ. si a bonti ad malum. malus
seductor ẽ. In hanc gͦ partem qua seducuntur
homines de malo ad bonũ. utinam om̃s seducto

Expanded text:
turbas . Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seductores et veraces . Si enim seducere decipere est; nec Christus seductor, nec Apostoli ejus; nec quisquam seductor debet esse christianus: si autem seducere, aliurendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor est; si a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, utinam omnes seducto
Abbreviated transcription (Latin):
ineccłia. Cũ uero ipse dominus aderat. & p̃¬
sens p̃senti loquebatur: quid opꝰ erat ut per
iuirum eiꝰ ei loqueret᷑. kũquid ꝑurr̃u suum
loquebatur maria. sedenti adpedes suos.
& excipienti u̾bũ suũ. quando marcha cͥca
multu ministeriũ. quando etiã desororis
sue felieitate occupatissima murmurauit.

Expanded text:
in Ecclesia . Cum vero ipse Dominus aderat, et prin Ecclesia . Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens praesenti loquebatur? quid opus erat ut per virum ejus ei loqueretur? Numquid per virum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos, et excipienti verbum suum, quando Martha circa multum ministerium etiam de sororis suae feli
Abbreviated transcription (Latin):
Satiabimur inquit inbonis domus tue. Deqͣ
g̃ aqua daturus ẽ nisi deilla. dequa dietũ est.¬
qũo aput te ẽ fons uite: ham quomodo sitient
qui in ebriabuntur abubertate domꝰ tue. Pro¬
mttrebat gͦ sagiña quand̃a. & satietatẽ. sp̃c scĩ¬
& illa nudum intelligebat. & non intelligẽs
quid respondebat. Dic̃ adeũ mulier. Domine
da michihane aquam ut non sitiã. neq ue¬
niam huc haurire. allaborẽ indigentia coge¬
bat. & laborẽ infirmitas recusabat. ħtinam
audir&. Uenite ad meom̃s qui laboratis. &
onerati estis. & ego reficiam uos. Noc enĩ dice¬
batiħ̾e ut iam non laborara&. s illa ñdu t̃ celli¬
gebat. Deniq uolens ut intelligene dix̃ei iħe.
Uade uoca uiru tuũ. & uenihuc. Quid ẽ no¬
ca uirũ tuũ. ꝑuirũ suũ ei uolebat aqũa illã
dare. an quia non intelligebat ꝑuiñi suum
eã uolebat docere: forte quomodo art apls de
dicit᷑ mulierib quas prohibebat apłs loqui

Expanded text:
Satiabimur, inquit, in bonis domus tuae . De qua Satiabimur, inquit, in bonis domus tuae . De qua ergo aqua daturus est, nisi de illa de qua dictum est, Apud te est fons vitae? Nam quomodo sitient qui inebriabuntur ab ubertate domus tuae ? 17. Promittebat ergo saginam quamdam et satietatem Spilligens, quid respondebat? Dicit ad eum mulier: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Ad laborem indigentia cogebat, et laborem infirmitas recusabat. Utinam audiret, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Hoc enim ei dicebat Jesus, ut jam non laboraret, sed illa nondum intelligebat. 18. Denique volens ut intelligeret, dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum et veni huc. Quid est, Voca virum tuum? Per virum suum ei volebat aquam illam dare? An quia non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostoludicitur mulieribus quas prohibebat Apostolus loqui
Abbreviated transcription (Latin):
dies nec esurir&e nec sitrre. Qui hoc potuit
bat tñ illa nolens indigere. nolens labora¬
re assidue uenire adillum fontẽ. onerari pon¬
dere quo indigentia subpleretur. & finitõ
quod hauserat rursus redire cogebat᷑. & co¬
tidianus ei fuit iste labor. quia indigentia
illa reficiebatur non ertinguebatur: Delecta¬
illa aqua. Et enĩ aqua inputeo uoluptas se¬
culi ẽ. inprofunditate tenebrosa. hic eã hauri¬
unt homines ydria cupiditatũ. Cupiditatẽ¬
quippe proni submittunt. ut aduoluptatẽ haus¬
tã defundo ꝑueniant & fruuntur uoluptate
precedente. & premissa cupiditate. Nam qui ñ
p̃miserit cupiditatẽ. ꝑuenire non potĩt aduo¬
luptat̃e Poneg̃ hydriam cupiditat̃e. E aquam
dprofundo uoluptatẽ. Cũ ꝑuenerit quisq aduo¬
luptatẽ scłi huius cibus ẽ. potus ẽ. lauachr̃u est.
spectacułu ẽ. concubitus ẽ. Numquid ñ it̃um
sici&. Ergo dehae aqua qui biberit inquid itum
sici&. si aũ acceꝑit ame aqũa nonsiti& in ec̃nũ

Expanded text:
dies nec esuriret, nec sitiret . Qui hoc potuit spirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectailla aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas saeculi est in profunditate tenebrosa: hinc eam hauriunt homines hydria cupiditatum. Cupiditatequippe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de profundo perveniant; et fruuntur voluptate, praecedente et praemissa cupiditate. Nam qui non praemiserit cupiditatem, pervenire non potest ad voluptatem. Pone ergo hydriam, cupiditatem; et aquam de profundo, voluptatem: cum pervenerit quisque ad voluptatem saeculi hujus, cibus est, potus em sitiet? Ergo de hac aqua qui biberit, iterum, inquit, sitiet: si autem acceperit a me aquam, non sitiet in aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
Infirmũ ius nosse. Uerbũ caro facłũ est & habi¬
tauit ĩ nobis. forcitudo. xͥ te creauit. infirmitaᷤᷤ
xͥ te recreauit. fortitudo. xp̃i fecit ut quod non
erat ẽẽt. infirmitas.xͥ fec̃. ut quod erat non ꝑi¬
r& Condidit nos forcitudine sua. quesunt noᷤᷤ
infirmitate sua. hucrit gͥ ipse infirmꝰ infirmoꝰ.
tamquã gallina pullos suos. huic enĩ se sum

Expanded text:
et habitavit in nobis . Fortitudo Christi te creavit, infirmitas Christi te recreavit. Fortitudo Christi fecit ut quod non erat esset: infirmitas Christi fecit ut quod erat non periret. Condidit nos fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullo