comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ꝓpħam uir linguosus ñ dirigetur
suꝑ terrã: & scdm aliã scͥpturã morsͤ
& uita in manib linguȩ. Silentium
aut̃ dicente ysaia cultus iusticiȩ ẽ.
& bonũ ẽ ut docet ieremias expecta¬
re salutare dei: cũ silentio. Ad hunc
gͦ iusticiȩ cultũ. ad hanc omniũ uir-¬
tutũ matrẽ. nutricẽ. custodẽ. ne penitꝰ
uidear negare qͦd petisti: & te & qͥcuq
tui similes ꝓficere cupiunt in uͥtutib
inuito & ꝓuoco: &si ñ uerbo doctrine.
certe mei silentii exẽplo: ut uł silendo
doceã te silere: qui loquendo cõpellis
me docere qͦd nescio.S qͥd ego facio:
Mirũ si ñ rides qͦd ego qͥ multiloquiũ
tantoꝑe damnare uideor. in tã multa
uerba tã loquacit̾ iã ꝓgredior: & dũ
cupio tͥ cõmendare silentiũ. contra si¬
lentiũ ꝑ multiloquiũ pugno. Guerri¬
cũ nr̃m de cuiꝰ conu̾satione & peniten¬
tia consolari desideras: qͣntũ ex fruc¬
tib eiꝰ ꝑpendimꝰ noueris deo digne

Expanded text:
irigetur super terram ; et secundum aliam scripturam: Mors et vita in manibus . Silentium autem, dicento Isaia, cultus justitiae est ; et, Bonum est, ut docet Jeremias, exspectare salutare Dei cum silentio . Ad hunc ergo justitiae cultum, hanc omnium virtutum matrem, nutricem, custodem, ne penitus videar negare quod petiisti; et te, et quicunque tuis similes proficere cupiunt in virtutibus, invito et provoco, etsi non verbo doctrinae, certe mei silentii exemplo, ut vel silendo doceam te silere, qui loquendo compellis me docere quod nescio. 3. Sed quid ego facio? Mirum si non rides, quod ego qui multiloquium tantopere damnare videor, in tam multa verba tam loquaciter jam progredior; et dum cupio tibi commendare silentium, contra silentium per multiloquium pugno. Guerricum nostrum, de cujus conversatione et poenitentia consolari desideras, quantum ex fructibus ejus perpendimus, noveris Deo digne
Abbreviated transcription (Latin):
emancipatus etiã aliis p̾eras: conte¬
mnens p̃lationẽ. rursus subdi p̾lato
malueris. Falsa humisitas: uerã in¬
ducens suꝑbiã in cor talia cogitantis.
liberȩ ascribere uoluntati: qͦd uł co¬
egit necessitatis uis. uł pusillanimita¬
tis infirmitas: Qͥa si nec labore uie¬
tus. nec necessitate cõpulsus. s uolens
hoc fecisti: nichil hoc qͦq suꝑbiꝰ. Dei
qͥppe consilio tuũ p̃tulisti: magis eli¬
gens tͥ qͥescere qͣm eiꝰ oꝑi deseruire:
ad qͦd ipse te assũpserat. Si gͥ unde
dm̃ contẽpsisti. inde ad maiorẽ eius¬

Expanded text:
emancipatus etiam aliis praeeras, conteemancipatus etiam aliis praeeras, contemnens praelationem rursus subdi praelato malueris. Falsa humilitas, veram inducens superbiam in cor talia cogitantis. liberae ascribere voluntati, quod vel cogit necessitatis vis, vel pusillanimitatis infirmitas? Quod si nec labore victus, nec necessitate compulsus, sed volens hoc fecisti; nihil hoc quoque superbius. Dei quippe consilio tuum praetulisti, magis eligens tibi quiescere, quam ejus operi deservire, ad quod te ipse assumpserat. Si ergo unde Deum contempsisti
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinis. Est siqͥdem timor m̃utilis.
tristis. crudelis: qui ueniã qi ñ q̃rit
ñ consequit᷑. Est & timor pus. humilis.
fructuosus: qui euilibet. qͣntũlibẽt
peccatõri. facile miscdiã ꝓmerẽt᷑. Talis
timor generat nutrit & seruat humi¬
litatẽ: s mansuetudinẽ. s patientiã.
s longanimitatẽ. Quẽ ñ delectet tã
inclita ꝓles: Alteriꝰ uͦ misera soboles ẽ
ꝑtinacia. ĩmoderata tristicia. rancor.
horror. contẽptus. & desꝑatio. Non hoc
gͦ qͥ desꝑationẽ s illo qͥ generat spem.
timens ne ñ timẽres uł parũ timẽres:
tuã tͥ culpã sic rememorandã ẽe putã
ne forte sicut de quibdã dictũ ẽ. qͦd
letant᷑ cũ male fecẽrint. & exultant in
reb pessĩmis tu qͦq deceptus ñ solum
hoc putes culpã ñ ẽẽ. s insuꝑ qͦd absit
in corde tuo głieris te magnũ aliqͥd
& qͦd a paucis solet fieri fecisse: dũ qͥ

Expanded text:
beatitudinis. Est siquidem timor inutilis, beatitudinis. Est siquidem timor inutilis, tristis, crudelis, qui veniam, quia non quaerit, non consequitur. Est et timor pius, humilis, fructuosus, qui cuilibet, quantumlibet peccatori, facile misericordiam promeretur. Talis timor generat, nutrit, et servat humilitatem, sed mansuetudinem, sed patientiam, sed longanimitatem. Quem non delectet tam inclyta proles? Alterius vero misera soboles est pertinacia, immoderata tristitia, rancor, horror, contemptus et desperatio. Non hoc ergo qui desperationem, sed illo qui generat spem, timens ne non timeres, vel parum timeres, tuam tibi culpam sic rememorandam esse putavi. ne forte, sicut de quibusdam scriptum est, quod laetantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis ; tu quoque deceptus, non solum hoc putes culpam non esse, sed insuper quod absit in corde tuo glorieris, te magnum aliquid, et quod a paucis solet fieri, fecisse: dum qui
Abbreviated transcription (Latin):
eo etiã modo qͦ fas ñ ẽ: nimis ẽ. Ac ꝑ hoc
iã qi benẽ ñ fit : bonũ ñ ẽ. Scriptũ ẽ
enĩ. Si recte offers & ñ recte diuĩdis:
peccasti. Aut gͦ te oportuit gregẽ dñi¬
cũ minime seruandũ suscĩꝑe : aut sus¬
ceptũ nequãꝗͣ. relinqueͬre. Iuxta illud.
Alligãtus es uxori: noli quererẽ solu¬
tionẽ. S ad qͥd nitor his ratiocinatio¬
nib: Nunqͥd suadeo tͥ redĩre ad onus
regiminis: cũ iã ñ pateat locus recuꝑa¬
tionis: Aut desꝑare te intendo: quasi
qͥ te tali ligaueris culpa. qua iã soluere
ñ possis : Absit. S tantũ nolo te illud
tanꝗͣ. nullũ uł paruũ malũ negligere :
ĩmo semꝑ timẽre. sẽꝑ p̃enitẽre : sẽꝑ se¬
curũ ñ eẽ: Sicut scriptũ ẽ. Beatꝰ homo
qͥ semꝑ ẽ pauidus. Uides certe quẽ ti¬
morẽ tͥ incutere nitor: ñ qui tͥ sit la¬
queus desꝑationis: s qͥ spem adqͥrat

Expanded text:
eo etiam modo quo fas non est, nimis est: ac per hoc eo etiam modo quo fas non est, nimis est: ac per hoc jam quia bene non fit, non est bonum. Scriptum est enim: Si recgo oportuit te gregem dominicum minime servandum suscipere, aut susceptum nequaquam relinquere, juxta illud: Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem . 4. Sed ad quid nitor his ratiocinationibus? Nunquid suadeo tibi redire ad onus regiminis, cum jam non pateat locus recuperationis? aut desperare te intendo, quasi qui te tali ligaveris culpa, quam jam solvere non possis? Absit! sed tantum nolo te illud, tanquam nullum vel parvum malum, negligere; imo semper timere, semper poenitere, semper securum non esse, sicut scriptum est: Beatus homo qui semper est pavidus . Vides certe quem timorem tibi incutere nitor, non qui tibi sit laqueus desperationis, sed qui spem acquirat
Abbreviated transcription (Latin):
eã ab ep̃o: & accẽpi. Bene. Licentiã qͥdẽ
quesisti: s quomͦ ñ licẽbat. Ac ꝑ hoc ñ
accepisti: s extorsisti. Extorta autẽ seu
coacta licentia. licentia ñ ẽ: s iuolentia.
Qd gͦ tua importunitãte uictus ep̃s fe¬
cit inuitus: ñ fuit absoluere. s abrũm¬
ꝑe. Congratulor qͥdem tͥ qͦd sis exonerãtꝰ.
s uereor ne ds a te qͣntũ in te ẽ. ex hono¬
ratus sit. Cuiꝰ ꝓculdubio ordinationi
resistis : dũ ꝓmõtus ab illo tu te deicis.
Qa si excũsans pauꝑtatis p̾tendis neces¬
sitatẽ: necessitas parit᷑ coronã. Si diffi¬
cultatẽ. si impossibilitatẽ : om̃ia possibi¬
lia st̃ credenti. S responde qͦd ueriꝰ est:
qr scilicet placuit tͥ magis quies tua ꝙͣ
utilitas aliẽnã. Nec mirũ. Placet sateor
ꝙ mͥ. qͦd hȩc quies placeat tͥ: si tam̃ non
nimis. Qdcũq aut̾ bonũ ita placet. ut
si recte fie̾ri ñ possit. place̾at tam̃ fieri

Expanded text:
eam ab episcopo, et accepi. Bene, licentiam quidem eam ab episcopo, et accepi. Bene, licentiam quidem quaesisti, sed quomodo non licebat; ac per hoc non accepisti, sed extorsisti. Extorta autem seu coacta licentia, licentia non est, sed violentia. Quod ergo tua importunitate victus 91 episcopus fecit invitus, non fuit absolvere, sed abrumpere. 3. Congratulor quidem tibi, quod sis exoneratus: sed vereor ne Deus a te, quantum in te est, exhonoratus sit; cujus procul dubio ordinationi resistis, dum promotus ab illo tu te dejicis. Quod si excusans paupertatis praetendis necessitatem; necessitas parit coronam: si difficultatem, si impossibilitatem; omnia possibilia sunt credenti. Sed responde quod verius est, quia scilicet placuit tibi magis quies tua, quam utilitas aliena. Nec mirum: placet fateor et mihi, quod haec quies placeat tibi, si tamen non nimis. Quodcunque autem bonum ita placet, ut si recte fieri non possit, placeat tamen fieri
Abbreviated transcription (Latin):
pusillanimitate ñ uinci: s portare
patient̾ onus impositũ : qͦd semel susce¬
ptũ deponere ñ licẽbat. De qua re: ipse
mͥ sicut postulas satisfacio ꝓ te. Agnosceis
siqͥdem sapientiȩ meȩ̃ siccitatẽ. ĩmo insi¬
pientiȩ meȩ semꝑ suspectã habens teme¬
ritatẽ: cũ ñ fit qͦd fieri laudo. nec audeo
nec debeo indignãri: deside̾rans quẽq
consultius agẽre qͣm a me acceꝑit. Quo¬
tiens uͦ mea sententia eligit᷑ ac tenet᷑.
graui fateor onẽre me p̾mĩ sentio: rei
sinẽ semꝑ pauĩdus. & nũqͣm secũrus ex¬
pectans. Uidẽris tu tam̃: si consulte meũ
de hac re consiliũ mutauẽris. Uidẽrint
hii quoꝵ saniõri si quoꝵ tam̃ suꝑ hoc fre¬
tus es consilio: an rationabilit̾ egẽris.
Niderint inquã si licͤeat xp̃iano inine¬
tã sibi dimittere obediẽntiã ante mortẽ:
cũ xp̃c factus sit obediens patri usq ad
mortẽ. Etiã inqͥs ꝑ licentiã. Nã quesiui

Expanded text:
pusillanimitate non vinci, sed portare pusillanimitate non vinci, sed portare patienter onus impositum, quod semel susceptum deponere non licebat: de qua re ipse mihi, sicut postulas, satisfacio pro te. Agnoscens siquidem sapientiae meae siccitatem, imo insipientiae meae semper suspectam habens temeritatem; cum non fit quod fieri laudo, nec audeo, nec debeo indignari, desiderans quemque consultius agere, quam a me acceperit. Quoties vero mea sententia eligitur ac tenetur, gravi, fateor, onere me premi sentio, rei finem semper pavidus et nunquam securus exspectans. Videris tu tamen, si consulte meum de hac re consilium mutaveris. Viderint hi quorum saniori, si quorum tamen, super hoc fretus es consilio, an rationabiliter egeris. Viderint, inquam, si liceat Christiano injunctam sibi dimittere obedientiam ante mortem, cum Christus factus sit obediens Patri usque ad mortem. Etiam, inquis, per licentiam: nam quaesivi
Abbreviated transcription (Latin):
debeas a me docẽri flagĩtas. egregio
utiq doctõre: & magistro incoparabi¬
li. Qui cũ cepero docẽre qͦd nescio:
uł t̾c incipiet sciri. qͣm nichil scio. Ita¬
ne lanã querit ouis a capra: aquam
molendinũ a furno: uerbũ sapiens
a stulto: Pret̾ea ꝑ totã seriẽ litteraꝵ
attollens me supra me: multũ de me
laudabilia int̾misces. Quoꝵ qr ipse
mͥ conscius ñ sũ: & tuȩ hȩc beniuolen¬
tiȩ ascribo: & ignosco ignorantiȩ. Tu
enĩ uides in facĩe: ds in corde. Sub
cuiꝰ tremendo aspectu si sollicite me
circũspicio: certũ ẽ qͦd eo ipse mͥ ñoti¬
or sũ qͣm tͥ: quo ꝓpinquior. Idoq ma¬
gis credo mͥ de me uidenti me : qͣm tͥ
opinanti de me. qͦd ñ uides in me.
Qͦd siqͥd forte a me audisti qͦd posset
ꝓdesse tͥ: deo gr̃as age: in cuiꝰ manu
st̃. & nos & sermones nr̃i. Satisfacis etiã
mͥ ꝓ eo qͦd consiliũ meũ ñ tenue̾ris. con¬
fortantis te & monentis aĩo ñ frangi.

Expanded text:
debeas, a me doceri flagitas, egregio debeas, a me doceri flagitas, egregio utique doctore et magistro incomparabili, qui cum coepero docere quod nescio, vel tunc incipiet sciri quam nihil scio. Itane lanam quaerit ovis a capra, aquam molendinum a furno, verbum sapiens a stulto? Praeterea per totam seriem litterarum attollens me supra me, multum de me laudabilia intermisces: quorum quia ipse mihi conscius non sum; et tuae haec benevolentiae adscribo, et ignosco ignorantiae. Tu enim vides in facie, Deus autem in corde: sub cujus tremendo aspectu si sollicite me circumspicio, certum est quod eo ipse mihi notior sum quam tibi, quo propinquior. Ideoque magis credo mihi de me videnti me, quam tibi opinanti de me quod non vides in me. Quod si quid forte a me audisti quod posset prodesse tibi, gratias Deo age, in cujus manu sumus nos et sermones nostri. 2. Satisfacis etiam mihi pro eo, quod consilium meum non tenueris, confortantis te et monentis animo non frangi,
Abbreviated transcription (Latin):
silio qͦd tenes: mane in qͦ es: & stũde
ꝓdesse quib p̾es: nec p̾esse refuge dũ
otis uiscerib caritatis regłarẽ.¬
amplectendo fr̃i ogerio canoni
digne dõ conu̾sari usq in finẽ. Si tͥ
ad tuas litt̾as tariliꝰ uideor rescͥpsisse:
noueris potiꝰ oportunitatẽ nuncii de¬
fuisse. Quas enĩ ñc pͥmũ legis: iã dudũ
crede dictatas. S ut dixi ꝓpt̾ latõris
inopiã tardaui mittẽre: qͦd scribere ñ
tardãui. Legi itaq in tuis litt̾is. te illã
quã grauit̾ ferebas curȩ pastoralis sar¬
cĩnã deposuisse: licentia siqͥdẽ ab ep̃o
uix impetr̃ata. ĩmo extorta tua impor¬
tunitate. E hoc ñ alit̾: nͥ ut in eiꝰ ep̃a¬
tu qͦcũq alibi manens. ab eiꝰ subiecti¬
one ñ recederes. Tu uͦ cũ tͥ hoc ñ pla¬
cẽret. archiep̃m adiens & ab ip̃so tãꝗͣ.
suꝑiõri auctorĩtate securitatẽ accipi¬
ens: ad pͥorẽ locũ & ad tuũ abbãtẽ re¬
uersus es. Ubi qualit̾ post hec iiuere

Expanded text:
silio, quod tenes, mane in quo es, et stude prodesse quibus praees: nec praeesse refuge, dum otis visceribus charitatis amplectendo fratri OGERIO canonicdigne Deo conversari usque in finem. 1. Si tibi ad tuas litteras tardius videor rescripsisse, noveris potius opportunitatem nuntii defuisse. Quas enim nunc primum legis, jamdudum crede dictatas: sed, ut dixi, propter latoris inopiam tardavi mittere, quod scribere non tardavi. Legi itaque in tuis litteris, te illam, quam graviter ferebas, curae pastoralis sarcinam deposuisse, licentia siquidem ab episcopo vix impetrata, imo extorta tua importunitate: et hoc non aliter, nisi ut in ejus episcopatu, quocunque alibi manens, ab ejus subjectione non recederes. Tu vero cum tibi hoc non placeret, archiepiscopum adiens, et ab ipso tanquam superiori auctoritate securitatem accipiens, ad priorem locum, et ad tuum abbatem reversus es. Ubi qualiter post haec vivere
Abbreviated transcription (Latin):
cia. ñ solũ ubi nullũ inuenit meritũ:
s plerũq etiã ubi totũ uidet contrariũ.
S ad te redeamꝰ. Sedm gͦ duos tiores
qͥ suprã distincti st̃. uolo te timẽre &
ñ timẽre: p̃sumere ꝙ ñ p̃sumere. Timẽ¬
re ut peniteas: ñ timẽre ut p̃fumas.
orro p̃sumere ne diffidas: ñ p̃sumẽre
e torpescas. Egnosce frat̾ quantũ
le te confisus sim: qͥ te tã acrit̾ mere¬
pare. tuũ factũ necdũ mͥ satis ꝓbãtũ

Expanded text:
cia, non solum ubi nullum invenit meritum, cia, non solum ubi nullum invenit meritum, sed plerumque etiam ubi totum videt contrarium. Sed ad te redeamus. Secundum ergo duos timores qui supra distincti sunt, volo te timere, et non timere; praesumere, et non praesumere. Timere, ut poeniteas; non timere, ut praesumas: porro praesumere, ne diffidas; non praesumere, ne torpescas. 7. Agnosce, frater, quantum de te confisus sum, qui te tam acriter increpare; tuum factum, nec mihi satis
Abbreviated transcription (Latin):
humilit̾ pauidꝰ: ñ illo scilicet timore
qͥ sicut iã dixi ꝓuocãt irã: s illo qͥ mi¬
tigat. Qui horribilis timor siqͣndo ter¬
rendo tuũ pulsauerit animũ tac̃ite
suggerens tuũ obsequiũ do ẽe ñ posse
acceptũ: & qͦd tua sit infructuosa pe¬
nitentia. qr uidelicet unde d̾s a te of¬
fensus ẽ. ꝑ te emendari ñ potest: ne ad
momentũ qͥdem recipias. s fidenter re-¬
sponde & dic. Male qͥdem egi: s factũ
est: & iã ñ põtest ñ fieri. Quis seit si hoc
mͥ d̾s expedire ꝓuiderit: & de malo meo
ipse qͥ bonꝰ ẽ bonũ mͥ oꝑari uoluerit :
Malũ gͦ punĩat qͦd ego feci: bonũ aut̃
maneat qͦd ipse p̾uĩdit. Nr̃is qͥppe in¬
ordinatis seu uoluntatib seu actionib
nouit bonitas dei uti semꝑ qͥdem recte
in sui ordinis pulchritudinẽ: sepe etiã
pie in nr̃am utilitatẽ. O clementissima
circa filios adam diuinȩ pietatis recor¬
datio. quȩ sua ñ desinit largiri benefi¬

Expanded text:
humiliter pavidus, non illo scilicet timore, qui, sicut jam dixi, provocat iram, sed illo qui mitigat. 6. Qui horribilis timor si quando terrendo tuum pulsaverit animum, tacite suggerens tuum obsequium Deo esse non posse acceptum, et quod tua sit infructuosa poenitentia, quia videlicet unde Deus a te offensus est, per te emendari non potest: ne ad momentum quidem recipias, sed fidenter responde et dic, Male quidem egi, sed factum est, et jam non potest non fieri. Quis scit si hoc mihi Deus expedire providerit, et de malo meo ipse qui bonus est, bonum mihi operari voluerit? Malum ergo puniat quod ego feci, 92 bonum autem maneat quod ipse providit. Nostris quippe inordinatis seu voluntatibus, seu actionibus novit bonitas Dei uti, semper quidem recte in sui ordinis pulchritudinem; saepe etiam pie in nostram utilitatem. O clementissima circa filios Adam divinae pietatis recordatio! quae sua non desinit largiri benefi
Abbreviated transcription (Latin):
sti: ñ habuĩ mͦ ad m̃anũ. Neq enĩ ad¬
huc dictauerã: qr nec necessariã ẽe pu¬
tabã. Quicqͥd uł tͥ uł amĩcis tuis recte
uis: qͥ dedit uelle det̃ & ꝑficere ꝓ bona
uoluntate. om̃i mͥ amicitiȩ iure colen¬
de ꝑie ac reuerentissime pater. Ad eun
suo illi qͦd suo. Hanc mͥ tu saluta¬
tiolus formulã tradidisti: scribendo
suus ille qͦd suus. accipe qͦd tuũ est: &¬
agnosce usurpationẽ unanimitatis eẽ¬
e indiciũ: & cũ qͦ ẽ mͥ cõmune uerbum.
animũ ñ distãre. Iam ad tuas litteras
breuĩt ꝓ tẽpore respondendũ ẽ. Quȩ
cũ mͥ in manꝰ uener̃t. nat̾alis dñȩ nr̃ȩ
dies festus illuxerat: euiꝰ me totũ u

Expanded text:
sti, non habui modo ad manum: neque enim adsti, non habui modo ad manum: neque enim adhuc dictaveram, quia nec necessariam esse putabam. Quidquid vel tibi, vel amicis tuis recte vis; qui dedit velle, det et perficere pro bona voluntate, omni mihi amicitiae jure colende, pie ac reversuo illi quod suo. 1. Hanc mihi tu salutationis formulam tradidisti, scribendo, « Suus ille quod suus. » Accipe quod tuum est, et agnosce usurpationem unanimitatis esse indicium, et cum quo est mihi commune verbum, animum non distare. Jam ad tuas litteras breviter pro tempore respondendum est: quae cum mihi in manus venerunt, Natalis Dominae nostrae dies f
Abbreviated transcription (Latin):
in te tͥ pat̾ dico maior ẽ caritas. tanto
minꝰ contemnenda ẽ a te nr̃a possibili¬
tas: qr & si plus diligis q̃m plus uales:
ñ tam̃ plus diligis qͣm uales. Nos aut̃
&si minꝰ diligimꝰ qͣm debẽmꝰ: diligimꝰ
qͣntũ accepimꝰ. Trahe nos post te ut te
app̃hendãmꝰ. & tecũ ampliꝰ accipiãmꝰ:
unde largiꝰ diligamꝰ. Qͥ d gͦ tu nitẽris
nos app̃hendere. & quereris ñ posse qͦs
app̃hendisti si attendisti: & adbue fa¬
cere poteͬris cũ uolueris quales qͥdem
sumꝰ. ñ quales sꝑabas: Nescio qͥppe qͥd
aliud intuẽris in nob̾ qͦd ñ habẽmꝰ : et
sequeris ꝓ nob̃ qͦd ñ sumꝰ. Ideoq ñ con¬
sequeris qr ñ sufficimꝰ: & ut deniq in
epła tua iuste causaris ds tͥ in nob̃. ñ
nos deficimꝰ. Nunc uͦ si talia placent
qualia mͦ mĩgatus sũ: mandãto. & adi¬
ciã: ut cũ obedięro. p̃sũptionis ñ timeã
notã. Prefatiuncłam quã tͥ mitti iussi¬

Expanded text:
in te tibi, pater, dico major est charitas, tanto in te tibi, pater, dico major est charitas, tanto minus contemnenda est a te nostra possibilitas, quia, etsi plus diligis, quoniam plus vales; non tamen plus diligis quam vales. Nos autem, etsi minus diligimus quam debemus, diligimus quantum accepimus. Trahe nos post te, ut te apprehendamus et tecum amplius accipiamus, unde largius diligamus. Quid ergo tu niteris nos apprehendere, et 89 quereris non posse? quos apprehendisti, si attendisti; et adhuc facere poteris, cum volueris, quales quidem sumus, non quales sperabas. Nescio quippe quid aliud intueris in nobis, quod non habemus; et sequeris pro nobis, quod non sumus. Ideoque non consequeris, quia non sufficimus: et ut denique in epistola tua juste causaris, Deus tibi in nobis, non nos deficimus. Nunc vero si talia placent, qualia modo nugatus sum, mandato, et adjiciam: ut cum obediero, praesumptionis non timeam notam. Praefatiunculam quam tibi mitti jussi
Abbreviated transcription (Latin):
tuo si uł satis diligã. Neq enĩ scio si ĩa
ꝑuenerĩ ad illã qua nemo maiorem
habet dilectionẽ: ut aĩam suã ponat
qͥs ꝓ amĩcis suis. Nã qͥs głiabit᷑ castũ
se haberẽ cor. nedũ ꝑfectũ: d dñe qͥ
illuminas lucernã meã. qua iã uideo
& horreo tenẽbras meas. ds m̃s illumi¬
na ipsas qͦq tenebras meas: ut uideã
& gaudeã orlinatã in me caritãtem.
sciens & diligens quȩ diligenda st̃. et
qͣntũ & ad qͥd diligenda st̃: me qͦq no¬
lens diligi nͥ in te. & qͣntũ diligenduse
sũ. Ue & enĩ mͥ. si qͦd ualde uereor aut
ego plus ab illo qͣm merui: aut ille a
me minꝰ qͣm dignꝰ sit diligat᷑. Uerũ¬
tam̃ si meliores magis diligendi sunt.
st̃ aut̃ meliores qͥ magis dilig̃t: qͥd ali¬
ud dixerĩ qͣm illũ plus me diligere
quẽ meliorẽ ẽẽ ñ dubito. me uͦ minus
illũ qͣm debeo. qr minꝰ ualeo: S qͣnto

Expanded text:
tuo, si vel satis diligam. Neque enim scio si jam tuo, si vel satis diligam. Neque enim scio si jam pervenerim ad illam, qua nemo majorem habet, dilectionem, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Nam quis gloriabitur castum se habere cor, nedum perfectum? O Domine, qui illuminas lucernam meam, qua jam video et horreo tenebras meas; Deus meus, illumina ipsas quoque tenebras meas, ut videam et gaudeam ordinatam in me charitatem, sciens et diligens quae diligenda sunt; et quantum, et ad quid diligenda sunt; me quoque nolens diligi nisi in te, et quantum diligendus sum. Vae etenim mihi, si quod valde vereor aut ego plus ab illo quam merui, aut ille a me minus quam dignus sit, diligatur. Verumtamen si meliores magis diligendi sunt sunt autem meliores, qui magis diligunt: quid aliud dixerim, quam illum plus me diligere, quem meliorem esse non dubito; me vero minus illum quam debeo, quia minus valeo? 4. Sed quanto
Abbreviated transcription (Latin):
Quando uͦ unqͣm oꝑe meo opus tͥ fuit.
& defuit: O serutans renes & corda ds
qͥ unꝰ sol iusticiȩ diu̾sa seruoꝵ tuoꝵ
corda diu̾sis gratiis uelut radiis illu¬
stras: qͦd diligã illũ ex̃ dono tuo & suo
merito tu scis: & ego sentĩo. Quatẽnus
aut̃ diligã tu scis: ego nescio. Tu inqͣm
dñe qͥ dedisti scis qͣntũ dedisti. uł illi
me: uł mͥ illũ amare. E quomͦ aliqͥs
nr̃m eui tu ñ dixisti. audet dic̾e plus
amans minꝰ diligor: nͥ forte qͥ iã in lu¬
mine tuo uideat lum̃ suũ. id est in lu¬
mine tuȩ ueritatis agnoscat. qͣnto ar¬
deat igne caritãtis: Ego aut̃ dñe intẽ¬
rĩ contentus uidere in liũe tuo tene¬
bras meas. qͦadusq uisites sedentẽ in
tenebris & in umbra mortis. & ꝑ te re¬
uelent᷑ cogitationes cordiũ. & manife¬
sta fiant abscondita tenebrarũ. fugatis¬
q tenebris iam ñ uideat᷑ in lumine tuo
nisi lum̃: sentio qͥdem dẽ munere tuo
qͦd eũ diligã: s necdũ uideo in luĩe

Expanded text:
us tibi fuit, et defuit? O scrutans renes et corda Deus! qui unus sol justitiae diversa servorum tuorum corda diversis gratiis, velut radiis, illustras; quod diligam illum ex dono tuo, et suo merito, tu scis, et ego sentio: quatenus autem diligam, tu scis, ego nescio. Tu, inquam, Domine, qui dedisti, scis quantum dedisti vel illi me, vel mihi illum amare. Et quomodo aliquis nostrum, cui tu non dixisti, audet dicere, « Plus amans, minus diligor: » nisi forte qui jam in lumine tuo videat lumen suum, id est, in lumine tuae veritatis agnoscat quanto ardeat igne charitatis? 3. Ego autem, Domine, interim contentus videre in lumine tuo tenebras meas, quoadusque visites sedentem in tenebris et umbra mortis, et per te revelentur cogitationes cordium, et manifesta fiant abscondita tenebrarum, fugatisque tenebris jam non videatur in lumine tuo nisi lumen: sentio quidem de munere tuo quod eum diligam; sed necdum video in lumine
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ monimentũ. qͦd amoris exꝑimentũ
a nob̃ reqͥris: Nunqͥd forte serupulũ
mouet tͥ: qͦd ad plura iã tua ad nos
scͥpta. necdũ uł semel rescͥpsi: S qͣndo
ego maturitatẽ sapientiȩ tuȩ delecta¬
ri posse putarẽ scͥptitationib imꝑitiȩ
meȩ: Sciebã enĩ qͥ dixit. filioli ñ dili

Expanded text:
monimentum, quod amoris experimentum a nobis requiris Nunquid forte scrupulum movet tibi, quod ad plura jam tua ad nos scripta, necdum vel semel rescripsi? Sed quando ego maturitatem sapientiae tuae delectari posse putarem scriptitationibus imperitiae meae? Sciebam enim qui dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
satis factionẽ : deinde tuis confortari
litt̾is. ad abb̃em ꝓ eo directis. De infir¬
mitãte nr̃a nichil certiꝰ mͦ sciscitanti
tͥ indicare possũ. nͥ qͦd infirmꝰ & fui &
sũ : nec minꝰ solito. nec multũ plus. Qͣa
uͦ ñ misi quẽ missurus erã. causa est.
plus me animarũ scandalũ. qͣm uniꝰ
corporis ꝑicłm timuisse. Iam neqͥd
horũ de quib mandasti oĩno pret̾mit¬
tã: uenio etiã ad te. Uelle te audire
scͥpsisti: qͥd te ego tanqͣm qͥ oĩa tua no¬
rim. facere uelim. S hoc nͥ fallor si mͦ
dicerẽ. nec tu posses: nec ego consulerẽ.
uolo enĩ & ipse: qͦd te uelle dẽ tẽ. iam
olim ñ latet me. Ceterũ mea atq tua

Expanded text:
 deinde tuis confortari litteris, ad abbatem pro eo directis. 2. De infirmitate nostra nihil certius modo sciscitanti tibi indicare possum, nisi quod infirmus et fui, et sum; nec minus solito, nec multum plus. Quod vero non misi quem missurus eram, causa est, plus me animarum scandalum, quam unius corporis periculum timuisse. Jam ne quid horum, de quibus mandasti, omnino praetermittam, venio etiam ad te. Velle te audire scripsisti, quid te ego tanquam qui omnia tua norim facere velim. Sed hoc, nisi fallor, si modo dicerem, nec tu posses, nec ego consulerem. Volo enim et ipse quod te velle de te jam olim non latet me. Caeterum mea atque tua
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ego sũ dñe : Dauid suã de se igno¬
rantiã fatet᷑. orans & clamans: & igno¬
rantias meas ne meminẽris. Tu uͦ nescio
qua fiducia. ñ solũ de tuo. s & de meo
corde tam aꝑte declamas: ut plus amass
inqͥens minꝰ diligar: Hȩc qͥppe st̃ uerba
tua. quȩ nollẽ fuisse tua: qi nescio si ft̃
uera. S & tu si scis. unde scis: Unde
inqͣm ꝓbasti magis nos a te diligi: quã
te a nob̾:An ex hoc qͦd in tuis litteris
subiuncisti. qr uidelicet qͥ uadunt ꝙ
ueniunt ꝑte de nr̃is: nullũ tͥ a nobis

Expanded text:
quid ego sum, Domine? David suam de se ignoquid ego sum, Domine? David suam de se ignorantiam fatetur orans et clamans: Et ignorantias meas ne memineris Tu vero nescio qua fiducia, non solum de tuo, sed et de meo corde tam aperte declamas: « Ut plus amans, » inquiens, « minus diligar. » 2. Haec quippe sunt verba tua, quae nollem fuisse tua, quia nescio si sunt vera. Sed et tu, si scis, unde scis? unde, inquam, probasti magis nos a te diligi, quam te a nobis? An ex hoc quod in tuis litteris subjunxisti, quia videlicet qui vadunt et veniun
Abbreviated transcription (Latin):
sola in facie uidet homo. qr solus
ds intuet᷑ cor: miror nec satis mirari
possũ. quomͦ qua ue ratione sic tuam
atq meã adinuĩcẽ dilectionẽ pensare
& distinguere potuisti: quatinꝰ ñ solũ
de ꝓpͥo : s & de aliẽno sententiã corde
ꝓferres. Error siqͥdem ẽ humãne mentis
ñ mͦ bonũ putarẽ malũ & malũ bonũ.
aut uerũ falsũ. & e conu̾so: s etiã cer¬
ta reciꝑe ꝓ dubiis: dubia ꝓ certis. for¬
te uerũ ẽ qͦd dicis. minꝰ scilicẽt a me
amari te. qͣm me diligis: s certe certus
sũ. certũ ñ ẽẽ tͥ. Quomͦ gͦ ꝓ certo affir¬
mas: de qͦ certũ ẽ. qr certus minĩme sis:
Mirũ. Paulus se suo uidicio ñ credit.:
s neq inqͥens me ipsũ iudico. Petrus
luget suã qua se fefellerat p̃sũptionẽ.:
cũ de suo loquerẽt᷑ dicens. E si oportu¬
erit me mori tecũ: ñ te negãbo. Disci¬
płi de ꝓditione dñi nec in suis fidentes
conscientiis: singłi respondebant. Nũ¬

Expanded text:
sola in facie videt homo, quia solus Deus intuetur cor , miror, nec satis mirari possum, quomodo, quave ratione sic tuam atque meam ad invicem dilectionem pensare et distinguere potuisti, quatenus non solum de proprio, sed et de alieno sententiam corde proferres. Error siquidem est humanae mentis, non modo bonum putare malum, et malum bonum, aut verum falsum, et e converso: sed etiam certa recipere pro dubiis, dubia pro certis. Forte verum est quod dicis, minus scilicet a me amari 88 te, quam me diligis: sed certe certus sum, certum non esse tibi. Quomodo ergo pro certo affirmas, de quo certum est quia certus minime sis? Mirum! Paulus se suo judicio non credit, sed neque, inquiens, me ipsum judico . Petrus luget suam qua se fefellerat praesumptionem, cum de suo loqueretur, dicens: Etsi oportuerit me mori tecum, non te negabo . Discipuli de proditione Domini, nec in suis fidentes conscientiis, singuli respondebant: Nun
Abbreviated transcription (Latin):
partĩ ñ oporcet. cũ tu in te exꝑta sis
plenitudinẽ apłieȩ potestatis. auctori¬
tatis integritatẽ: nonne huiꝰmodi aut
seductus ẽ. aut seducere uult:S fac
qͦd dico: nã ego te ñ seduco. Conu̾tere
magis ad humilitatẽ: ad mansuetudi-¬
nẽ. Siqͥdem & bumilib dat ds̃ gr̃am:
& mansueti hereditab̃t terrã. Esto cau¬
ta dñȩ & matris tuȩ recuꝑatã serua¬
re gr̃am. E sic ei placere studeas de re-¬
liq̃uo: quatinꝰ placeat ei ñ solũ serua¬
re tͥ quȩ reddidit: s etiã adicere quȩ

Expanded text:
partim non oportet; cum tu in te experta sis partim non oportet; cum tu in te experta sis plenitudinem apostolicae potestatis, auctoritatis integritatem, nonne hujusmodi aut seductus est, aut seducere vult? Sed fac quod dico: nam ego te non seduco. Convertere magis ad humilitatem, ad mansuetudinem: siquidem et humilibus dat Deus gratiam , et mansueti haereditabunt terram . Esto cauta dominae et matris tuae recuperatam servare gratiam: et sic ei placere studeas de reliquo, quatenus placeat ei non solum servare tibi quae reddidit, sed etiam adjicere quae
Abbreviated transcription (Latin):
expedire uidebit. Porro in ꝓmptu est
ei omnẽ ulcisci in obedientiã: siqͥs forte
reluctari conatus fu̾it. Deniq ꝓbasti
& tu. Qͥd enĩ contulit tͥ uetus tua re¬
bellio: & recalcitratio male suasa a
pseudo ꝓpħis tus: Quẽ fructũ habui¬
sti. in quib nc ẽrubescis: agnosce potiꝰ
in qua potestate. głia & honore suffra¬
ganeoꝵ tuoꝵ tandui pͥuata exticisti.
Quis ꝓ te ualuit obiuare apłice aucto¬
ritatis iustissimȩ seueritati: cũ ꝓuocata
tius eoccessib decreuit te tuis illis anti¬
quis ac p̃claris ornam̃tis nudare: mu¬
tilare mẽbris: E hodie confusa & trun¬
cata iaceres: si ñ benigniꝰ qͣm potentius
tecũ actũ fuisset. Quis eã ꝓbibere uale¬
bit etiã a grãuiorib : si rursũ qͦd absit
adieceris ꝓuõcare: Uide ne p̃atiaris re¬
cidiuũ: qi ꝓ certo nͥ fallor. ñ tã facile
denuo poterit inueniri remediũ. Siqͥs.
itaq dixerit tͥ. partĩ op̃ortet obedire.

Expanded text:
expedire videbit. Porro in promptu est expedire videbit. Porro in promptu est ei omnem ulcisci inobedientiam, si quis forte reluctari conatus fuerit. Denique probasti et tu. Quid enim contulit tibi vetus tua rebellio et recalcitratio male suasa a pseudoprophetis tuis? quem fructum habuisti, in quibus nunc erubescis? Agnosce potius in qua potestate, gloria et honore suffraganeorum tuorum tam diu privata exstitisti. Quis pro te valuit obviare apostolicae auctoritatis justissimae severitati, cum, provocata tuis excessibus, decrevit te tuis illis antiquis ac praeclaris ornamentis nudare, mutilare membris! Et hodie confusa et truncata jaceres, si non benignius quam potentius tecum actum fuisset. Quis eam prohibere valebit etiam a gravioribus, si rursum quod absit adjeceris provocare? Vide ne patiaris recidivum: quia pro certo, nisi fallor, non tam facile denuo poterit inveniri remedium. Si quis itaque dixerit tibi: Partim oportet obedire,
Abbreviated transcription (Latin):
or: dilectorẽ tui: zelatorẽ salutis tuȩ.
Romana ȩccłia ualde clemens ẽ: s ni¬
chilominꝰ põtens. F idele consiliũ & om̃i
acceptione dignũ: noli abuti clem̃tia:
ne potentiã oppͥmaris. S dicit aliquis.
Debitã ei reuerentiã exhibebo: & ni¬
chil ampliꝰ. Esto. fac qͦd dicis: qi si exhi¬
beas debitã: & om̃imodã. Plenitudo si¬
qͥdem potestatis suꝑ uniu̾sas orbis eccłias:
singłari p̃rogatiua apłicȩ sedi donata ẽ.
Qui gͥ huic potestati resistĩt: di ordina¬
tioni resistit. Potest si utile iudicauerit
nouos ordinare ep̾atus : ubi hactenꝰ ñ
suer̃t. Potest eos qui st̃. alios depͥmere.
alios sublimare: ꝓut ratio sibi dicta¬
uerit: ita ut de ep̃is crẽare archiep̃os
liceat. & e conu̾so: si necesse uisũ fu̾it.
Potest a finib t̾rȩ sublimes quascũq ꝑ¬
sonas ȩccłiasticas ẽuocare. & cogere ad
suã p̃sentiã: ñ semel aut bis: s qͦtiens

Expanded text:
or dilectorem tui, zelatorem salutis tuae. or dilectorem tui, zelatorem salutis tuae. Romana Ecclesia valde clemens est, sed nihilominus potens. Fidele consilium, et omni acceptione dignum: Noli abuti clementia, ne potentia opprimaris. 2. Sed dicit aliquis: Debitam ei reverentiam exhibebo, et nihil amplius. Esto, fac quod dicis; quia si exhibeas debitam, et omnimodam. Plenitudo siquidem potestatis super universas orbis Ecclesias, singulari praerogativa apostolicae Sedi donata est. Qui igitur huic potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Potest, si utile judicaverit, novos ordinare episcopatus, ubi hactenus non fuerunt. Potest eos qui sunt, alios deprimere, alios sublimare, prout ratio sibi dictaverit, ita ut de episeopis creare archiepiscopos liceat, et e converso, si necesse visum fuerit. Potest a finibus terrae sublimes quascunque personas ecclesiasticas evocare, et cogere ad suam praesentiam, non semel aut bis, sed quoties
Abbreviated transcription (Latin):
facit ds̾: bene uob̾cũ facit romana ȩccła.
facit ille qͦd pat̾: facit illa qͦd mater.
reuera qͥd uob̃ debuit facere ꝙ ñ fe¬
cit: Si postulastis mitti uob̃ de curia
honorabiles ꝑsonas ad honorẽ d̃i & ur̃m:
factũ ẽ. Si postulastis confirmari qͦd
unanimitas ur̃a de uenerabilis patris
ur̃i electione firmauerat: factũ ẽ. Si
uoliustis licuisse uob̃ qͦd illicitũ nͥ ꝓ
magna qͥdem necessitate sacri canones
uidicant. translationẽ ep̃i scilicet in ar¬
chiep̃m: concessũ ẽ. Si rogastis erui
ciues ur̃os de iuiñculis placentinoꝵ. qͦd
utiq ego pret̾mittere nec uolo nec ua¬
leo: & hoc factũ ẽ. In quo postremo q̃¬
cũq rationabilis pecitio filie. ñ dico re¬
pulsã s uł morã passa ẽ apud piã ma¬
trẽ : En ad cõplementũ p̃alleũ presto ẽ:
plenitudo honoris. Nunc uͦ audi me in¬
elita plebs: gens nobilis: ciuitas głiosa.
audi inquã me : ueritatẽ dico. ñ menti¬

Expanded text:
facit Deus: bene vobiscum facit Romana Ecclesia. Facit ille quod pater: facit illa quod mater. Et revera quid vobis debuit facere, et non fecit? Si postulastis mitti vobis de curia honorabiles 141 personas ad honorem Dei et vestrum, factum est. Si postulastis confirmari quod unanimitas vestra de venerabilis patris vestri electione firmaverat, factum est. Si voluistis licuisse vobis quod illicitum, nisi pro magna quidem necessitate, sacri canones judicant, translationem episcopii scilicet in archiepiscopatum, concessum est. Si rogastis erui cives vestros de vinculis Placentinorum, quod utique ego praetermittere nec volo nec valeo; et hoc factum est. In quo postremo quaecunque rationabilis petitio filiae, non dico repulsam, sed vel moram passa est apud piam matrem? En ad complementum pallium praesto est, plenitudo honoris. Nunc vero audi me, inclyta plebs, gens nobilis, civitas gloriosa. Audi, inquam, me veritatem dico, non menti
Abbreviated transcription (Latin):
ni. eousq ꝓgressa ẽ: ut qͥsqͥs ur̃am di¬
gnitatẽ se habere sentit infensam: ꝑ
nullũ faciliꝰ qͣm ꝑ nos confidat redire
in gr̃am. Hinc ẽ qͦd dudũ diuioni cũ
ẽẽm. hugo de besua multis me p̃cib
ad placandã sibi ur̃am quã meruerat
indignationẽ applicauit: & ut coniugio
de filio suo qͦd uob̃ qͥdem ñ placitũ s
sibi ut putat c̃omodũ irretractabilit̾
facere statuerat: amore dĩ ꝙ nr̃o as¬
sensũ p̾beretis. Cuiꝰ rei causa ecce ñe
rursus tã suis qͣm suoꝵ p̃cib aures
nr̃as pulsare curauit. & nos qͥdem
Uerũtam̃ qi res ut ipse dicit ita in
arto posita ẽẽ uidet᷑. quatinꝰ nͥ cum
ipsius ꝑiurio nequaꝗͣ. possit obuiari
coniugio: hoc uob̾ intimare contieni¬
ens duximꝰ: qi grandis debet ẽẽ utili
p̃ponere debeatis. sleq enĩ & ꝑuirus
ẽẽ. & legalis simul manere poterit.
Quãquã etiã uob̃ ñ solũ nullũ luerũ.
s & multũ uideamꝰ ingruere ꝑieulũ:

Expanded text:
ni eo usque progressa est, ut quisquis Dignitatem vestram se habere sentit infensam, per nullum facilius quam per nos confidat redire in gratiam. Hinc est quod dudum, Divione cum essem, Hugo de Besua multis me precibus ad placandam sibi vestram, quam meruerat, indignationem applicavit; et ut conjugio de filio suo, quod, vobis quidem non placitum, sed sibi, ut putat, commodum irretractabiliter facere statuerat, amore Dei et nostro assensum praeberetis: cujus rei causa ecce 128 nunc rursus tam suis quam suorum precibus aures nostras pulsare curavit. Et nos quidem verumtamen quia res, ut ipse dicit, ita in arcto posita esse videtur, quatenus nisi cum ipsius perjurio nequaquam possit obviari conjugio, hoc vobis intimare conveniens duximus, quia grandis debet esse utilitpraeponere debeatis. Neque enim et perjurus esse et legalis simul manere poterit. Quanquam etiam vobis non solum nullum lucrum, sed et multum videamus ingruere periculum,
Abbreviated transcription (Latin):
ni nr̃o. ꝓmissa ur̃a expeditiꝰ atq ala¬
criꝰ cõpleatis. Hylarẽ enĩ datõrẽ dilĩ¬
git ds. Aut si forte ñ placet uob̃ dila¬
tio. & hoc notificate : qr parãti sumꝰ in
hac re quantũ ratio pacit᷑ ur̃ȩ obten¬
pare uoluntãti. Ore ur̃o ducẽ salu¬
tãmꝰ: & tam ipsũ qͣm uos admonẽmꝰ: ut
si castrũ ꝓ quo gerrã facturi estis. ur̃i
iuris ñ eẽ noueritis. ꝓ dĩ amore reluĩ¬
quatis. Scriptũ qͥppe ẽ. Qͥd ꝓdest hõmi
si mundũ uniuersũ lucrẽt᷑. se aut̃ ꝑdat:
& detrimentũ sui faciat: Ad ducissam

Expanded text:
ni nostro, promissa vestra expeditius atque alani nostro, promissa vestra expeditius atque alacrius compleatis. Hilarem enim datorem diligit Deus . Aut si forte non placet vobis dilatio, et hoc notificate; quia parati sumus in hac re, quantum ratio patitur, vestrae obtemperare voluntati. Ore vestro Ducem salutamus: et tam ipsum quam vos admonemus ut, si castrum, pro quo guerram facturi estis, vestri juris non esse noveritis, pro Dei amore relinquatis. Scriptum quippe est: Quid prodest homini si mundum universum lucretur, se autem perdat, et detrimentum sui faciat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ tã deuota uoluntãte: quã er¬
ga ipsũ & seruos eiꝰ uos habẽre
cognouimꝰ. Quoties enĩ in corde car¬
nali. t̾renis dignitãtib alto. ulla uł
minima scintillula cȩlestis amoris
accensa uidet᷑: diuinũ sine dubio ẽ
munꝰ: ñ hõis uirtus. Eẜ nos qͥdem lar¬
gitãtis ur̃ȩ ur̃is in litt̾is nob oblãta
beneficia. gratant̾ amplectim. S cog¬
nita illa subita & grandi satis occupa¬
tione. qua uos n̾c detinẽri necesse ẽ:
conueniens ducimꝰ ur̃am quantũ
uob̾ placuerit expectare oportunitã¬
tẽ. Nemi̾ni &enĩ quantũ in nob̃ est
uellẽmꝰ ẽe onẽri. p̃sertĩ in his quȩ ad
dm ꝑtient : ubi ñ dati lucrũ. s dan¬
tis fructũ magis reqͥrere debemꝰ. Diẽ
itaq nob̃ si placet atq locũ rescͥben¬
do ꝑ hunc nunciũ nominãte: quo iu¬
uante dõ p̾senti expedita instantia
nr̃is partib apppinquare debeãtis:
& fr̃e Widõne uob obuiã facto. siqͥd
in t̾ra ur̃a inuenerit qͦd aptũ sit ordi¬

Expanded text:
 tam devota voluntate, quam erga ipsum et servos ejus vos habere cognovimus. Quoties enim in corde carnali, terrenis dignitatibus alto, ulla vel minima scintillula coelestis amoris accensa videtur, divinum sine dubio est munus, non hominis virtus. Et nos quidem largitatis vestrae vestris in litteris nobis oblata beneficia gratanter amplectimur; sed cognita illa subita et grandi satis occupatione, qua vos nunc detineri necesse est, conveniens ducimus vestram, quantum vobis placuerit, exspectare opportunitatem. Nemini etenim, quantum in nobis est, vellemus esse oneri, praesertim in iis quae ad Deum pertinent, ubi non dati lucrum, sed dantis fructum magis requirere debemus. Diem itaque nobis, si placet, atque locum rescribendo per hunc nuntium nominate: quo, juvante Deo, praesenti expedita instantia, nostris partibus appropinquare debeatis, et, fratre Widone vobis obviam facto, si quid in terra vestra invenerit quod aptum sit Ordi
Abbreviated transcription (Latin):
biusti. minori maior: senior iuniori.
Possim ꝓinde & ego tuã ꝓbatã sapien¬
tiã ñ indebitis efferre laudib & forte
iustiorib his. quib me dignata ẽ ipsa.
Quippe interest ad dandã rerũ certi¬
tudinẽ qͥd incerta iactet opinio: qͥd q
opus euidens reddat indubitatũ. Qͦa
autẽ certiꝰ ꝓbamꝰ: hoc̃ ꝙ p̃dicamꝰ secu¬
rius. Quȩ gͦ ad me de me tͥ scribere
placuit. uideris tu unde ꝓbaueris :
ego laudũ tuarũ argum̃tũ teneo
minime dubiũ. ipsas mei laudatͥces
litt̾as tuas. In quib aliũ fortasse de¬
lectet eruditionis insigne: sermo su¬
auis & purus: oratio luculenta: gra¬
tũ laudabileq cõpendiũ. Michi uͦ
pre his illa ducit᷑ miranda humilitaᷤ.
qua tantillũ tantus p̾uenire curasti.
& obseqͥo salutandi: & p̃conio p̃dican¬
di: & p̃candi reuerentia. Sane qͦd ad
me attinet lego de me in litt̾is tuis ñ
Uerũtam̃ qͦd sũ tuũ ẽ: & siqͥd meliꝰ

Expanded text:
buisti, minori major, senior juniori. buisti, minori major, senior juniori. Possim proinde et ego tuam probatam sapientiam non indebitis efferre laudibus, et forte justioribus his, quibus me dignata est ipsa. Quippe interest ad dandam rerum certitudinem, quid incerta jactet opinio, quidque opus evidens reddat indubitatum. Quod autem certius probamus, hoc et praedicamus securius. Quae ergo ad me de me tibi scribere placuit, videris tu unde probaverit; ego laudum tuarum argumentum teneo minime dubium, litteras tuas; in quibus alium fortasse delectet eruditionis insigne, sermo suavis et purus, oratio luculenta, gratum laudabileque compendium: mihi vero prae his illa ducitur miranda humilitas, qua tantillum tantus praevenire curasti, et obsequio salutandi, et praeconio praedicandi, et precandi reverentia. Sane, quod ad me attinet, lego de me in litteris tuis, non Verumtamen quod sum, tuum est: et si
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ etiã attestatione didicimꝰ. te in ec¬
cłia ẽẽ qͥ ad eruditĩonẽ uirtutis. & exẽ¬
plo sufficias & uerbo. Ceterũ ne litt̾is
ꝓlixiorib onereris scͥptõ ponimꝰ finẽ:
supradictȩ petitioni donec ex audiri¬
meream᷑ finẽ minime posituri. Quid
aut̃ ex hoc animi geras: doceri depre¬
cam tuarũ recursu litterarũ. cxxiii.
onus homo de bonc thesauro
cordis sui ꝓfert hontũ. Scripta
głiȩ tuȩ ĩmo & ineȩ satis libent̾
accepi uir touus rẽuerentiȩ: tenens
in illis unde & te merito głificem : &
ipse ñ ĩmerito głier. Siqͥdem gła nr̃a
hȩc ẽ. tuȩ sublimitatis dignatio: tua
nr̃ȩ reputatio paruitatis. Nlempe in
alto ñ altũ saꝑe. s humilib consentire:
nil deo cariꝰ. nil rariꝰ apud hoĩes. Quis
sapiens. nͥ qͥ sapientiȩ consiliis adqͥes¬
cit : ait aut̃. Quanto maior es: tanto
humilia te in om̃ib. Hoc tu mͥ exhi¬

Expanded text:
illius etiam attestatione didicimus te in Ecillius etiam attestatione didicimus te in Ecclesia esse, qui ad eruditionem virtutis et exemplo sufficias, et verbo. Caeterum ne litteris prolixioribus onereris, scripto ponimus finem, supradictae petitioni, donec mereamur, finem minime posituri. Quid autem ex hoc animi geras, doceri deprecamur tuarum recursu litterarum. EPISTOLA CXXIII. Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum. Scripta gloriae tuae, imo et meae, satis libenter accepi, vir totius reverentiae, tenens in illis unde te non immerito glorificem, et ipse non immerito glorier. Siquidem gloria nostra haec est, tuae sublimitatis dignatio, tua, nostrae reputatio parvitatis. Nempe in alto non altum sapere, sed humilibus consentire , nil Deo charius, nil rarius apud homines. Quis sapiens, nisi qui sapientiae consiliis acquiescit? Ait autem: Quanto major es, tanto humilia te in omnibus . Hoc tu mihi exhi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi cõparat: hoc sͥ ipsa custodit. Huiꝰ
splendor ñ miniit᷑ inuidia: ñ exterio¬
rib studiis adiuuat᷑. Quippe bonoꝵ
estimatio sicut falsis delationib aufer¬
ri ñ potest: ita nec adulatoriis fauorib
adquiri. Penes ipsos ẽ eã uł ub̾tate
uirtutũ ꝓficere: uł defectu minorari.
Sane de celeb̾rima opinione tua. spes
in sinu eccłiȩ reposita ẽ. eã minime
casurã: qͣm fundata credit᷑ supra fir¬
mã petrã. Er ea nos tuã edocti deuo¬
tionẽ. desiderio desiderauimꝰ in sacrariũ
familiaritatis tuȩ recipi: ibiq recorda¬
tione tecũ ẽẽ: ubi te ipsũ furatus collo¬
quiis mortaliũ. ꝓ mortalib loqueris
cũ rege angłoꝵ. Porro huic desiderio
nr̃o.N. trecensis archidiaconꝰ plurimũ
adiecit: uir morib & litteratura conspi¬
cuus. Cum tͥ censeremꝰ cõmendandũ:
nͥ constaret illos qͦs tua dignaris gr̃a.
cõmendatione alia ñ egere. Si nescis:

Expanded text:
sibi comparat, hoc sibi ipsa custodit. Hujus sibi comparat, hoc sibi ipsa custodit. Hujus splendor non minuitur invidia, non exterioribus studiis adjuvatur. Quippe bonorum existimatio, sicut falsis delationibus auferri non potest, ita nec adulatoriis favoribus acquiri. Penes ipsos est, eam vel ubertate virtutum proficere, vel defectu minorari. Sane de celeberrima opinione tua spes in sinu Ecclesiae reposita est, eam minime casuram, quoniam fundata creditur supra firmam petram. 2. Ex ea nos, tuam edocti devotionem, desiderio desideravimus in sacrarium familiaritatis tuae recipi; ibique recordatione tecum esse, ubi teipsum furatus colloquiis mortalium, pro mortalibus loqueris cum Rege Angelorum. Porro huic desiderio nostro N. Trecensis archidiaconus plurimum adjecit, vir moribus et litteratura conspicuus. Eum tibi censeremus commendandum, nisi constaret illos, quos tua dignaris gratia, commendatione alia non egere. Si nescis,
Abbreviated transcription (Latin):
adiciat dñs suꝑ uos & suꝑ filios ur̃os.
nobilissima mͥq in xp̃o dilectissima
dña. Ecce ñc tempꝰ acceptabile. ecce ñe
dies salutis: erogatẽ ur̃m frumentũ
pauꝑib xp̃i: ut in ȩternũ cũ usura
recipiatis. Epła domni hildeb̾ti turo¬
nensis archiep̃i ad bernardũ abbatẽ. cxxii.¬
Palsamũ ex odore suo & arborẽ
ex fructu cognosci: paucos cre¬
dimꝰ ignorare. Sic & nob̾ ex opi
doctrinã. Cũ enĩ locoꝵ int̾sticio longiꝰ
a te separem᷑: ad nos tam̃ usq ꝑuenit.
qͣm iocundas noctes cũ tua rachele
ducas: quȩ ꝓgenies ex lẏa tͥ exuberet:
qͣm totũ te exhibeas & cultorẽ uͥtutis:
& hostẽ carnis. Non aliũ locunt᷑ te: qͥ¬
cũq locunt᷑ nob de te. Talis ẽ odor
olei effusi nõis tui: talia iã tuoꝵ p̃mia¬
meritoꝵ. Has ex agro tuo spicas:ante
supremã colligis messionẽ. In hac enĩ
uita quȩdã merces uirtutis ẽ: conspi¬
cuũ ꝙ ĩmortale testimoniũ. Hoc ipsa

Expanded text:
filios vestros, nobilissima, mihique in Christo dilectissima domina. Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis: erogate vestrum frumentum pauperibus Christi, ut in aeternum cum usura recipiatis. EPISTOLA CXXII HILDEBERTI TURONENSIS ARCHIEPISCOPI AD BERNARDUM ABBATEM. alsamum ex odore suo, et arborem ex fructu cognosci, paucos credimus ignorare. Sic et nobis ex opindoctrinam. Cum enim locorum intersticio 183 longius a te separemur, ad nos tamen usque pervenit, quam jucundas noctes cum tua Rachele ducas; quae progenies ex Lia tibi exuberet; quam totum te exhibeas, et cultorem virtutis et hostem carnis. Non alium loquuntur te, quicunque loquuntur nobis de te. Talis est odor olei effusi nomeritorum. Has ex agro tuo spicas ante supremam colligis messionem. In hac enim vita quaedam merces virtutis est conspicuum et immortale testimonium. Hoc ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ : qͣm si huic benefeceritis. uał.
Stionib nr̃is. S in hanc impor¬
tunitatẽ urget me xp̃i caritas: & ami¬
coꝵ necessitas. Hunc itaq & senemut
uidetis. & de domo ut nos scimꝰ reli¬
giosa ad uos missũ. ñ remitti uacuũ
supplicamꝰ: & insuꝑ ut ur̃is litt̾is ad
auunculũ ur̃m regem iturũ munire
dignemini rogamꝰ. Uellem om̃s seruos
dei si fieri posset ur̃os fieri debitores:
qui ꝓ mãmona iniqͥtatis. qͣndoq uos
reciꝑent in ȩt̾na tab̾nacula. Uał.¬

Expanded text:
amus, quam si huic benefeceritis. Valettionibus nostris; sed in hanc importunitatem urget me Christi charitas, et amicorum necessitas. Hunc itaque et senem, ut videtis, et de domo, ut nos scimus, religiosa ad vos missum non remitti vacuum supplicamus: et insuper ut vestris litteris ad avunculum vestrum regem iturum munire dignemini, rogamus. Vellem omnes servos Dei, si fieri posset, vestros fieri debitores, qui pro mammona iniquitatis quandoque vos reciperent in aeterna tabernacula. Va