comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuꝙ sustinuerũt abesse
presencia quos diuina dignatio
cerm regni iam presciebat esse
consortes: quosqz abinuitẽ ique
tempestritis insectatio ꝑ martrru
certamina. nullo calliditatis aut
seucritatis astu separare p̃ualuit.
demq aduentus prefecti festẽnim
sisimm cũ romanoꝵ nulitũ appa¬
ricione. in urbe pacisiorũ et ꝑ oem̃
raionem subito personatur. et a¬
primoribus ciuitatũ galliarũ
ei occurritur. Impecialis iussio
urgens super captura sancti
pontificis macharii dyomisii cũ
omni imperio diulgaturR
Gracias tibi dne qui infestun¬
tis inmici iacula ꝓbationem
fideliũ tuorũ prestitisti esse et
non uuluera sed talem tuis
martyribus tribuis pro labore
mercedem. Ut nullũ tuoꝵ fuisse
gaudeat hostis imbellem. uset.¬
Quinĩmo perpetuũ eis largiris
triumphũ ut ecclesie tue semper
sint in eremplũ. Et nullũ il¬
diu laborãti sem sanctisi¬
mo sudores certaminũ suorum
decreuerat proprii sanguim
fonte abluere: quo posset liberi

Expanded text:
 sustinuere abesse praesentia: quos divina dignatio aeterni regni jam praesciebat esse consortes, quosque ab invicem ignitae tempestatis insectatio, per martyrii certamina nullo suae calliditatis, aut severitatis astu separare praevaluit. Denique adventus praefecti Fescennii Sisinnii, cum Romanorum militum apparitione, in urbe Parisiorum, et per omnem regionem subito personatur, et aprimoribus civitatum Galliarum ei occurritur imperialis jussio urgens super captura sancti pontificis Macarii Dionysii, cum omni imperio divulgatur. Gratias tibi, Domine, qui infestantis inimici jacula probationem fidelium tuorum praestitisti esse, et non vulnera, et talem tuis martyrimercedem, ut nullum tuorum fuisse gaudeat hostis imbellem: quinimo perpetuum illis es largitus triumphum, ut Ecclesiae tuae semper sint in exemplum. De quorum codiu laboranti seni sanctissimo, sudores certaminum suorum decreverat proprii sanguinis fonte abluere, quo posset liberius,
Abbreviated transcription (Latin):
e quorũ collegio beatꝰ paulus
apostolus: quem celo presidẽs hu¬
manitas et heniguitas saluato¬
as dei nostri cõpellens: saulum
stuuit. ac paulũ statuit. corũq
merito ac numero sociauit. xe¬
plens xp̃i euangelio nõ solum
ab ihecosolimis usqz in illiricũ.
berueciã usqz ad terminos: quo¬
modo a deo constitutus magister
om̃ gentiũ peragrans superio¬
res et uicinas ciuitates: tempore
in sceptris deuenit achenas. pour

Expanded text:
e quorum collegio beatus Paulus apostolus, quem coelo praesidens humanitas et benignitas Salvatoris nostri Dei, compellans Saulum stravit, ac Paulum statuit, eorumque merito ac numero sociavit, replens Christi Evangelio, non solum ab Hierosolymis usque in Illyricum, verum et usque ad terminos, quomodo a Deo constitutus magister omnium gentium, peragrans superiores et vicinas civitates, tempore in sceptris devenit Athenas. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
redictus igitur teruanẽsis
populus: licet ante aduẽ¬
tum beati audonari cum sociis
dyonisii martyris fusciano uide¬
licet et uictorico uerbum audisset
diuinũ: eodem tempore quo sãctus
quintinus in ambianẽsi predica¬
bat urbx. multi tamen ex ipsis¬
ad huc teruanensibz cultui adhe¬
rebant idolorum. Postꝙͣ enim
duo beati uiri predicti fustianus
et uictoricus. de predicta teruanẽ¬
sucm urbe perrexerũt. et in amo¬
bianensiũ territorio martorio
coronati sunt. tunc teruanẽses
ad cututã ydolorũ reuersi sũt
audomiarus. teruanẽsem
ingressus urbem salutifera di¬
uimi uerbi precepta stolidis pa¬
ꝯanorum cordib tradidit: om¬
nemq iea habitantem pplm̃i
diuina sibi suffragante gratia¬
bum diuinũ concurrentib ad
eum undiq predicundo turbis.
multosq in dei nomĩne uariis
liberando langoribus: magna¬
rum sibi signa uirtutũ largicio

Expanded text:
edictus igitur Terwanensis populus licet ante adventum B. Audomari a sociis Dionysii martyris, Fusciano videlicet et Victorico, verbum audivit divinum, eodem tempore quo S. Quintinus in Ambianense praedicabat urbe; multi tamen adhuc ex ipsis Terwanensibus cultui adhaerebant idolorum. Postquam enim duo beati viri praedicti Fuscianus et Victoricus de praedicta Terwanensium urbe perrexerunt, et in Ambianensium civitate martyrio coronati sunt, tunc Terwanenses ad culturam iterum reversi suntAudomarus, eandem ingressus urbem, salutifera divini verbi precepta stolidis paganorum cordibus tradidit, nemque in ea habitantem populum divina sibi suffragante gratiabum divinum concurrentibus ad eum undique praedicando turbis, multosque in Dei nomine variis liberando languoribus, magnarum sibi signa virtutum largitio
Abbreviated transcription (Latin):
heremũ concupunt: fecissetq
uotis satis: si etatis ĩfirmita
nõ obstitisset. Anmus tamẽ
aut circa moncsteria aut
circa ecclesiam semꝑ intẽtus.
medita batur adhuc in etate
puerili: quod postea deuotus
post apostolos tantam grãm
conferre dignatus est. Ut in
uirtute trinitatis deifice me¬
reretur fieri triũ mortuorũ
suscitator magnificus. u̾s
Sancte trinitatis fidem mar¬
tinus cõfessus est. Et ĩ .ii.l.¬
ed cum edictum esset a
regibus ut ueteranoy
filii ad miliciam scriberẽtur.
prodente patre qui felicibus
eus actibz inidebat: cum
esset annorũ quindecim: rap¬
tus est cathenatus: sacraniẽ¬
tis mlitaribus implicatꝰ est.
uno tantũ seruo comite con¬
tentus: cui tamen uersauice
dñs seruiebat adeo ut plerũ¬
qz ei: et calciamẽta ipse detra¬
heret et detergeret: cibumqz ut¬
una caperent hic sepius mi¬
nistrabat. Trienun fere
ante baptisina in armis fuit.
integer tamen ab his uiciis
quibus illud hoĩm genus im¬
plicari solet. Multa illi circa

Expanded text:
upiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus post apostolos tantam gratiam conferre dignatus est, ut in virtute Trinitatis Deificae mereretur fieri trium mortuorum suscitator magnificus. Vers. Sanctae Trinitatis fidem Martinus confessus est. Ut tried cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum uuna caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa
Abbreviated transcription (Latin):
creature.
inctus ergo fide et deuocione¬
populi que in cõstructione et
reuerenti basilice frequẽtacioe
cernebat admodũ roboratus:
quem pectore purissimo nouent
et corde ardentissimo diligelat
panlatim sociabãt deo quos dia¬
bolo subtrahebat: ac totis exhor¬
tacionis nisibz et signorũ prodi¬
giis: satagebat quatinus queo
arripiebat mundo. diqnos face¬
dignabatur exercere uirtutes
ut rebelliũ corda gentiliũ non

Expanded text:
creaturae. Cinctus ergo fide et devotionepopuli, quam in constructione et reverenti basilicae frequentatione cernebat, admodum roboratus, ristum, quem pectore purissimo noverat, et corde ardentissimo diligebat, paulatim sociabat Deo, quos diabolo subtrahebat, atque totis exhortationis nisibus, et signorum prodigiis satagebat, quatenus quos abripiebat mundo, dignos facedignabatur exercere virtutes, u
Abbreviated transcription (Latin):
artis artifices diuina gratia¬
ita preuenerunt: ut multi ui¬
dentes eoꝵ opera mirarentur
pariter ac diligerent. Alam et¬
illud stupendum insis ualde
erat miraculum: qr cũ oĩbus
yene elegancius operarentut
artificibus: a nullo mercedem
peracti operis exigebant in. lec
ua gentiles ãmiratione
permoti ita horũ mox
sunt deuicti amore: ut nõnulli
corum nõ tam necessitate arti¬
ficii ꝙ̃ amore uerbi dei: ad bea¬
tos martyres uenirẽt frequẽter.
Et ita superna per eos operãte
uirtute multi relicto gẽtilitat
errore abdicatisqz ydolis manu
corde ceperunt . iiii. leccon¬
idens autẽ hec maximi
anus impius. concite
ad perquirendos eos rictiona¬
rum sue direxit impietatis
ministrum. A quo exquisiti
calciamẽta sunt in predicta
urbe pauperũ sartientes re¬
perti. Quib accersitis et pro¬
priis appellatis nominibus
ait. Crispine et crispiniane
cuius dei cultores cuiuisue reli¬
gionis ueneratores: uos esse¬
fatemin: utrũ iouem aut
dyanam: apollinẽ ue colitis:

Expanded text:
artis artifices diuina gracia+ preuene| runt. Vt multi uidentes eorum opera mirarentur pa| riter ac diligerent. Nam illud stupendum impiis| ualde erat miraculum ut \cum/ omnibus pene elegancius| operarentur artificibus a nullo mercedem per“ac”ti| operis exigerint quoacticie qua gentiles admira| tione permoti . ita horum mox sunt deuincti amore| Vt nonnulli eorum non tam necessitati artificii quam| amore uerbi dei. Ad beatus martyres ueniebant.| frequenter. Et ita superna per eos operante uirtute.| Multi relicto gentilitatis errore abdicatisque| idolis manufcorde coeperunt. Audiens autem haec maxi| anus impius concete ad perquirendos eos. Ricio| uarum suae direxit impietatis ministrum a quo et qui| siti calciamenta sunt in predicta urbe pauperum| sarcientes reperti quibus arcessitis propriis\que/ conpel| latis nominibus Ait Crispine et crispiniane . cuius| die cultores. Cuius uel religionis. uos ueneratores| fatimini utrum iouem an dianam
Abbreviated transcription (Latin):
ualuecat error gentiliũ: ut ho¬
spiciũ eis eo ꝙ essent xpĩam¬
i autẽ comperta crudeli¬
tate gentiliũ et sequẽtes
doctoris genciũ magistrũ per
laborem manuũ uite p̃sentis

Expanded text:
ua| luerat error gentilium ut hospicium eis eo quod essent| chrr at hi conperta cru| delitate gentilium ut sequentes doctoris gencium| magisterium labore manu\u/m sibi presentes
Abbreviated transcription (Latin):
fidei erat immobile supͣ petrã
solidissinũ fundamentum
positum: unius se ueriq dei
constantissime protestantes
cultores dixerũt. Iouem aut
ant quemlibet horũ. quos gẽ¬
tiles deos creditis errore decepti:
nec colimus nec adoramus.
his auditis maximianus
furens indignatione. rictio¬
uaro eos sub cõuratioĩs uin¬
culo tradidit cruciandos. ui .l¬
unc rictionarus furo¬
re insaniens molas ad
singulorũ colla iubet suspẽdi.
in fluuio cuius uocabulum
est axona: sub glacie demergi
At illi scuto diuine protecti¬
Euper aquã refectionis educa
bis nos domine. potens enim
es dñe deus noster de illatis
boli et eius satellitum ab hac
eciam pena illesos educ. Illoy
anme. Et famulante creatu¬
ra sua deo: martyres euis nec
aqua mergere nec petra p̃mere
nec frigus potuit stringere: sa
potius quasi estiuis delectati
onere. ad alteram natantes

Expanded text:
fidei inmobile| supra petram solidissimam positum fundamen| tum unius si ueriquae dei constantissime protes| tantes cultores dixerunt. Iouem et uel quemlibet horum .| quos gentili deos creditis errore decepti nec colimus| nec adoramus. His . furens indignacionem| Riciouaro eos sub coniurationis uinculo. dure tradedit| cruciandos diTunc riciouarus furore insaniens molas ad singulo| rum colla iubet suspendi. in fluuio .| cuius uocabulum est axona uelut sub glaciae| demergi. At illi scuto diuine protectisuper aquam refectionis educa| bis nos domine. Sed famDomine Deus noster, de illatis boli et satellitum ejus ab hac etiam poena illaesos educere. » Mox sed famulante creatura sua Deo, martyres ejus nec aqua mergere, nec petra premere, nec frigus potuit stringere; sed potius quasi aestivis lavacris onere, ad alteram natantes
Abbreviated transcription (Latin):
pprobate consuetudinis
est apud xpĩanos sctoꝵ
patrum dies natalitios obser¬
uare diligenter: et tunt preci¬
pue uirtutes eorum assigna¬
tis litteris in eclesia recitare:
ad dei laudem ex cuius mune¬
re sunt. et ad instrumentar
minorum. Inter omnes autẽ
ria beatissime uirginie
eo frequentureo agitur
atqz festiuius: quo maioren
gram apud deũ creditur ĩuenis¬
se. Unde post alia quedã ipĩus
antiquiora solemua: nõ fuit
contenta deuocio fideliũ: quin
natiuitatis solenne suꝑadderet

Expanded text:
pprobate consuetudinis est apud Christianos: Sanctorum patrum dies natalicios observare diligenter: et tunc precipue virtutes eorum assignatis litteris in Ecclesia recitare: ad Dei laudem: ex cujus munere sunt: et ad instrumenta morum. Inter omnes autem ria beatissime Virginis eo frequentius agitur: atque festivius:gratiam apud Dominum creditur invenisse. Unde post alia quaedam ipsius antiquiora solemnia, non fuit contenta devotio fidelium, quin nativitatis solemne superadderet
Abbreviated transcription (Latin):
natus est. Et dum rome per
triemnũ in sacris litteris stu¬
duisset. tantum apud populos
fauoris obtinuit: ut eoꝵ iudi¬
to dignus haberetur.

Expanded text:
natus, dum Rome per triennium in sacris litteris studuisset, tantum apud populos fauoris optinuit ut ex omnitio dignus esset.
Abbreviated transcription (Latin):
aab quoqz latitudo. uel fa¬
mes seu impetus interpre¬
tatur. Et quid in hoc. inisi sancte
ecclesie nobilitas predicatut: Cui
locum tentorii tui: et pelles taber¬
naculorũ tuorũ extende. ne peread¬
Longos fac funiculos tuos: et clau¬
dos tuos consolida. Ad derteram
cium et ad leuã fenerabis: et semẽ
tuum gentes hereditabunt. Tu¬
abet ergo famem ista: nõ
famem panis neqz sitim
aque: sed audiendi uerbum dei
et faciendi uoluntatem eius. De
hac quippe impetus ingreditur
quia uelocitas predicatioĩs flãte
spiritu sancto: in totam mundi
latitudinẽ dirigitur. Unde bene
per ezechielem dicitur. Ubi erat
spũs impetus illuc grãdiebãtur
nec reuertebãtur cũ ãbularent.
uidens uel festinãs siue
definiens interpretatur merito
ecclesiam significat: que ĩ puri¬
tate cordis deum contemplatur.
Et scdm̃ psalmistã. stestinat ma¬
nus eius dare deo. Hec definit idest
firmiter in fide et dilectione dei per¬
sistere decreuit. Unde et paulꝰ ait.

Expanded text:
aab quoque latitudo, vel fames, seu impetus interpretatur. Et quid in hoc nisi sanctae Ecclesiae nobilitas praedicatur? Cui locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende, ne parcalongos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida; ad dexteram enim et ad laevam penetrabis, et semen tuum gentes haereditababet ergo famem ista, non famem panis neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei , et faciendi voluntatem ejus. De hac quidem impetus egreditur, quia velocitas praedicationis, flante Spiritu sancto, in totam mundi latitudinem dirigitur. Unde bene per Ezechielem dicitur: Ubi erat impetus Spiritus, illuc gradiebantur, nec revertebantur cum ambularent . videns, vel festinans, sive definiens, interpretatur, merito Ecclesiam significat, quae in puritate cordis Dominum contemplatur et secundum Psalmistam, festinat manus ejus dare Deo . Haec definit, id est, firmiter in fide et dilectione Dei persistere decernit. Unde et Paulus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
uinde quibusdam in partes
necessarias prout et uisũ fuerat
destinatis: idem macharius dro¬
insius qui sedis apostolice priui¬
na susceperat. beatissimi princi¬
pis apostolorũ et magistri sui
nnformatus exemplo. qͥ romane
crudelitati se propter iesu xp̃i
nomen immerserãt. quo am¬
plius apud gallias gentilita¬
tis feruere cognouit errorem:
illuc intrepidus et calore fidei
armatus accessit: ac luteciam
Boctrinãqz preclarus. miratu¬
lis choruscans. et uirtutũ signis:
que atheniensiũ magistet paulo
docente didicerat galliis mini¬
strauit. nõ ueritus incredule
gentis expetere fecitatem: quia
uirtutem suam preteritarum
penarũ recordacio roborabat

Expanded text:
inde quibusdam in partes necessarias, prout ei visum fuerat, destinatis, idem Macarius Dionysius, qui sedis apostolicae priviroganda susceperat, beatissimi principis apostolorum et Magistri sui informatus exemplo, qui Romanae crudelitati se propter Jesu Christi nomen immerserant, quo amplius apud Gallias gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc intrepidus et calore fidei armatus accessit, ac Lutetiam doctrinaque praeclarus, miraculis coruscans, et virtutum signis, quae Atheniensium magister Paulo docente didicerat, Galliis ministravit: non veritus incredulae gentis expetere feritatem, quia virtutem suam praeteritarum poenarum recordatio roborabat
Abbreviated transcription (Latin):
tur puteus sacietatis. uel
puteus septimus abundanciã
gracie spũssancti in ecclesia fieri
designat. Dono itrqz spicituali.
hoc est septenario facta est eccliã
puteus sacietatis: quia est in ea
fons aque salientis in uitam

Expanded text:
tur puteus satietatis, vel puteus septimus, abundantiam gratiae Spiritus sancti in Ecclesia fieri designat. Dono itaque spirituali, hoc est, septenario, facta est Ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in vitam
Abbreviated transcription (Latin):
mientes in ytaliam antoninus
ualida febre correptus est. In tu
antomni ne preceptio sancti dl¬
insii quacunqz accasione ĩpediret᷑
yeragere ceptum iter disposuit.
e sufficienter exẽmis et honestis
luicheis principi donius in qua¬
ixtiit et per dnni obtestatus est¬
eum: ut si antoninus cõualesce¬
ret: exinde illi abundantissime
ministraret. si eciam uita decedẽt:
lynestissime sepeliret. Et sic itex
quod ceperat peragendũ arcipuit.
tcum sanctinus ui. lec¬
fines romanorũ cõtigit.
antonnius uita decessit. Quem
princeps domus retentis omnibz
data fuerunt: catabuli sui in qͥ
ammalia eius manebant a ues
leuauit. et in fossa ubi stercora
et urma aĩalium defluebant
proiecit. et desuper axes remisit
reuersus ad domũ. in qua anto¬
ninũ iacentem dimiserat flens
et dolens peruenit. et principem
domus interrogauit ubi est in¬
quiens antoninus frater meus
carissimus: Is autẽ fictis gemi¬
tibus ac suspiriis simulata me¬
sticia. mortuus est inquit. quẽ

Expanded text:
nientes in Italiam, Antoninus valida febre correptus est, in cujbeati Antonini, ne praeceptio beati Dyonisii quacumque occasione impediretur, peragere ceptum iter disposuit. Et sufficienter exeniis et honestis linteis principi domus petiit et per Deum obtestatus est ut, si Antoninus convalesceret, exinde illi habundantissime ministraret, si vero vita decederet, honestissime sepeliret: et sic iter, quod ceperat, peragere studuit. Et cum jam Sanctinus fines Romanorum contigit, Antoninus vita decessit. Quem princeps domus, retentis omnibus uiis fuerant, catabuli sui in quo animalia ejus jacebant axes levavit, et in fossam ubi stercora et urinae animalium defluebant eum projecit, et desuper axes remisit. reversus ad domum in qua Antoninum jacentem dimiserat, flens et dolens pervenit, et principem domus interrogavit: Ubi est, inquiens, Antoninus frater meus karissimus? Is autem fictis gemitibus ac suspiriis simulata mestitia: Mortuus est, inquit: quem
Abbreviated transcription (Latin):
matheus aplus et euangelista
qui et leui cognomen sumpsit.
de tribu leui: et publicano elect
a xpristo: et a peccante trãslat
prinũ euangeliz auerit iudeis.
Derum cum pararet transire
ad gentes: patria prius lĩquã
idest hebreis litteris euãgelium
composuerit propter eos qui en
circuncisione crediderũt: dereli¬
queritqz cis illud ad meõriam
a quibus proficiscebatur: ut
gentibus predicaret. Respons¬

Expanded text:
Matthaeus apostolus et evangelista, qui et Levi cognomen sumpsit de tribu, ex publicano electus a Christo et a peccante translatus, primum evangelizaverit Judaeis. Verum cum pararet transire ad gentes, patria primus lingua, id est, Hebraeis litteris, Evangelium composuerit, propter eos qui ex circumcisione crediderunt, dereliqueritque eis illud ad memoriam, a quibus proficiscebatur ut gentibus praedicaret. In
Abbreviated transcription (Latin):
euangelista siue ex ꝑsona suã.
siue ex dñ saluatoris ueteris
scripture testimoniis abititur.
nõ sequitur septuagnita traus¬
latorum autoritatem. sed hebzar¬
cam. Ex quibus illa duo sũt.
Ex egypto uocaui filiũ meũ.
et qm̃ nazareus uocabitur.
Nam matheus suscepisse in¬
telligitur incarnationẽ dm̃
scdm̃ stirpem regiam: et plera¬
qz scdm̃ hom̃ presentẽ uitam
facta et dicta eius exequi Un¬
de et in principio euangelii ta¬
liter exorsus est. Liber genera
cionis iesu xp̃i filii dauid filii
abraham. Quo exordio suo
satis ostendit: generacionem¬

Expanded text:
a sua, sive ex Domini Salvatoris, veteris Scripturae testimoniis utitur, non sequatur Septuaginta translatorum auctoritatem, sed Hebraicam: e quibus illa duo sunt: Ex Aegypto vocavi filium meum; Et: Quoniam Nazaraeus vocabitur. Nam Matthaeus suscepisse intelligitur incarnationem Domini secundum stirpem regiam, et pleraque secundum hominum praesentem vitam et facta et dicta ejus exsequi, unde et in principio Evangelii sui taliter extionis Iesu Christi, fili Dauid, fili Abraham. quo exordio suo satis ostendit generatione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ decessisset: ille sensum
ad huc retinens oculos aperiul
et hoc indicio nondum se decessis
monstrauit. et dincian corpus
quod expectabat sua sponte su¬
scepit. et ita felix amma ad celos

Expanded text:
 discessisset; ille sensum adhuc retinens oculos aperuit, & hoc iudicio nondum se discessisse mōstrauit. Tum vero Dominicū corpus quod expectabat, sua spōte suscepit, & ita felix illa anima ad cœlos
Abbreviated transcription (Latin):
rat codem tempore ĩ exerci¬
tu legio militũ: q̃ thebea
appellabatur. Legio autẽ uocci¬
batur: que tunc sex milia. ac
sexcentos uiros in armus habebat.
Hi in auxiliũ maximiano. ab
orientis partib accersiti uenerãt:
uiri in rebus bellicis strenui uir¬
tute nobiles: sed fide nobiliores.
ad dilaniandum xpĩanorum
multitudinẽ destinarẽtur: soli
crudelitatis iinsteriũ detrec¬
tare ausi sunt: atqz huiusmodi
preceptis se obtemperaturoe.

Expanded text:
rat eodem tempore in exercitu legio militum, qui Thebaei appellabantur. Legio autem vocabatur, quae tunc sex millia ac sexcentos viros in armis habebat. Hi in auxilium Maximiano ab Orientalibus partibus accersiti venerant. Viri in rebus bellicis strenui, virtute nobiles, sed fide nobiliores; ad dilaniandam Christianorum multitudinem destinarentur, soli crudelitatis ministerium detrectare ausi sunt, atque hujusmodi praeceptis se obtemperaturos
Abbreviated transcription (Latin):
et ex discipulis eius duo dta¬
bat iohannes quia credebat in
domino. et duo de discipulis eiꝰ
Statim enim crediderũt et secu
Debenus singularũ scriptura¬
rum uerba tractare: quare iohẽs
stans et iesus ambulãs dicitur
et respiciens iesum ambulantẽ:
dixit. Ecce agnus dei. Les Re. de

Expanded text:
et ex discipulis ejus duo. Stabat Joannes, quia credebat in Domino, et duo ex discipulis ejus; statim enim crediderunt, et secuDebemus singula Scripturarum verba tractare, quare Joannes stans, et Jesus ambulans dicitur: Et aspiciens Jesum ambulantem, dicit: Ecce agnus Dei. Lex dat te
Abbreviated transcription (Latin):
ecundum hãc enĩ ix .l.¬
xpũs filius hoĩs est qd
eciam se ipse sepissime appel¬
lat: cõmendans nobis ꝙ mise¬
ricorditer dignatus esset hõ¬
fieri pro nobis. I.lam illa-
superua et eterna generatio
secundũ quam filius dei uini¬
genitus est ante oem̃ creatu¬
ram. qua omnia per iꝑsum
facta sunt. ita ineffabilis est.
ut de illa dictum a ꝓpheta ysaia
intelligatur. Generationem
eius quis enarrabit. Quanꝙ
et de corporali eius natiuitate
qua uerbum caro factum est.
et uirgo spñ sancto grauida
filium peperit et ugo ꝑmãsit.
hec prophetica sentencia potest
non incõuenienter accipi ne
sacre edificationis discors com¬
pago non hereat. Tu autẽ.¬

Expanded text:
ecundum hanc enim Chritus filius hominis est, quod etiam seipse saepissime appellat, commendans nobis quod misericorditer dignatus sit esse pro nobis. Nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam Filius Dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta Isaia intelligatur: Generationem ejus quis enarrabit? Quanquam et de temporali ejus nativitate, qua verbum caro factum est, et virgo Spiritu sancto gravida filium peperit, et virgo permansit, haec prophetica sententia possit non inconvenienter accipi, ne sacrae aedificationis discors compago non haereat. Igit
Abbreviated transcription (Latin):
Flagrabat in beatissimis marty¬
ribus gloriosus ardor quia tru¬
cidati ferro collis summissis a
maxinuano perempti sũt quos
multitudo angeloꝵ cum gaudio

Expanded text:
Flagrabat in beatissimis martyribus gloriosus odor, quia trucidati ferro, collis submissis, a Maximiano perempti sunt, quos multitudo angelorum cum gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
mus quadã die ex sui officii ser¬
uitute aquam manib uenera¬
bili episcopo porrexisset: mox
inde balsama ceperũt fragrare.
Et dum unda curreret: uisa st̃¬
chrismata respirare: ut pene
pontifex crederet se manus ma¬
gis ungere ꝙ̃ lauare: et alt̾us
aquas querere ut priores abli¬
eret. Quo uiso sacerdos uenera¬
biliter obstupescens: deo grãs
de comperto munere retulit. L
beato marcello reuerentiã de
xeligione seruauit.: dũ eum nõ
talem qui seruiret. sed potius
cui seruiretur agnouit Re Lũq
uir sanctissimus quadam uice
ex sui officii seruitute aquam
manibz uenerabili episcopo por¬
rexisset. Mox inde balsama ce¬
perunt fragrare .u. Aqua in¬

Expanded text:
e ex sui officii servitute, aquam manibus venerabili episcopo porrexisset, mox inde balsama coeperunt fragrare; et dum unda curreret, visa schrismata respirare, ut pene pontifex crederet suas manus magis ungere quam lavare, et alteras aquas quaereret ut priores undas ablueret. Quo viso, sacerdos venerabiliter obstupescens, Deo gratias de comperto munere retulit, et beato Marcello reverentiam in religione servavit, dum eum non talem qui serviret, sed potius cui serviretur, agnovit. Unde ir sanctissimus quadam vice ex sui officii servitute, aquam manibus venerabili episcopo porrexisset, mox inde balsama coeperunt fragrare; et dum
Abbreviated transcription (Latin):
niorum die hauriens aquan de
manibz abluendis offerret mu¬
tatis elementis uini sapor est¬
Dere beatũ marcellũ sũma uene¬
ratione colendum in cuiꝰ maĩb
uno eodemqz momẽto floruit ui¬
demia et torculata sũt uina. p.¬

Expanded text:
niorum hauriens aquam de manibus abluendis offerret, mutatis elementis, vini sapor ere beatum Marcellum, summa veneratione colendum! in cujus manibus uno eodemque momento floruit vindemia, et torculata sunt vina.
Abbreviated transcription (Latin):
xequanur et illud ui .l.¬
triumphale mystertuem
quod cum sit ultimũ in ordine:
anteponitur in uirtite. Matro¬
na quedam prosapia nobilis:¬
sed opinione uilis malo ma¬
culans crimine quod fulgebat
ex genere: postꝙy dies fugitiue
uite rapta luce cõclusit: ad tu¬
mulũ pompa comitante sed nõ
profutura processit. Quo cõdita
horresco referens hoc contigisse
post funera quia duplex nascit̾
lamentacio de defuncta. Tu .R.
O meritũ subdyacom qui uocẽ
restituit sacerdoti. Et uersauice
quod accipere debuit hoc indulsit.¬
u̾. Qui debiles fauces armauit

Expanded text:
equamur et illud triumphale mysterium, quod, cum sit ultimum ordine, anteponitur in virtute. Matrona quaedam, prosapia quidem nobilis, opinione vilis, malo maculans crimine quod fulgebat ex genere, postquam dies fugitivae vitae, rapta luce, conclusit, ad tumulum, pompa comitante, sed non profutura, processit. Quo condita, horresco referens hoc contigisse post funera, quia duplex nascitur lamentatio de defunctO meritum subdiaconi, qui vocem restituit sacerdoti, et versa vice, quod accipere debuit, hoc indulsit: qui debiles fauces armavit
Abbreviated transcription (Latin):
nus nũcium turonis misit ue¬
leciter: qui hoc diligenter inqͥre¬
ret. Qui ueniẽs eo die horaq
mantfestissime cognouit tran¬
sisse bratũ martinũ: qua sctũs
seuerinus audiuit psallenciũ
horum. Sed si ad seuerini re¬
curramus hystoriam: ip̃a hora
eum sibi scripsit cũ libro uite¬

Expanded text:
s misit velociter, qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eo die et hora manifestissime cognovit transisse beatum Martinum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed et si ad Severi recurramus Historiam, ipsa hora eum sibi scripsit in
Abbreviated transcription (Latin):
desideria. Qui predictis dei famu¬
lis dedit consiliũ suadẽs uidelicet
utrisqz aliquando simul aliqñ
separatim: ut sub regulari disci¬
plina secum in dei perseuerarent
uino amore spũalis prĩs
eustusii sequentes cõsiliũ: sacro
regule iugo deuota mẽte se subie¬
cerunt. Beatus igitur eustasius
ĩmenso gaudio repletus: eos sitõ¬
monachorũ consortio conugroit
gratia plenus. etate tener. fide ro¬
bustus: districto requle rigori sub¬
ditus: inter monachorũ aꝯmien
bus up̃i militib in predicto mo¬
nasterio habitantihus diuina
suadente qr̃ amabilis fuit. ui..¬
rat enim mente et corpore¬
mlitate refertus: in diuina scien¬
cia erũditus: caritate et mãsuetu¬
dine plenus: districtus parsimo¬
ma. castigatus ieuimiis: ꝓlixis
notium peruigil excubiis. Post¬
et ab omni ponulo francorum
uocatus: sancto achario. nouio¬
mense episcopo opitulante: ud
docendum atqz guberuandun
teruanensis urbis ꝓpliñ: episco¬
palem cũ maqua mẽtis humi¬

Expanded text:
itatem praedictis Dei famulis dedit consilium, suadens videlicet utrisque aliquando simul, aliquando separatim, ut sub regulari disciplina secum in Dei perseverarent ntes amore, spiritalis Patris Austasii sequentes consilium, sub sacrae regulae jugum mente devota se subjecerunt. Beatus igitur Austasius immenso gaudio repletus, eos sancmonachorum consortio conjunxit. gratia plenus, aetate tener, fide robustus, districto regulae rigori subditus, inter agium monachorum sti militibus in predicto monasterio habitantibus, divina suadente gratia, amabilis fuit. Erat enim mente castus et corporemilitate refertus, in divina scientia eruditus, caritate et mansuetudine plenus, districtis parsimoniae castigatus ieiuniis, prolixis noctium pervigil excubiis, set ab omni Francorum populo vocatus, sancto Achario Noviomense episcopo opitulante, ad docendum atque gubernandum Terwanensis urbis populum episcopalem cum magna mentis humi
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarum: et agnosce depositũ
fidele. quod tuum est. Suscipe
domine creaturas tuas non ex
diis alienis creatas. sed a te deo
solo uiuo et uero. quia non est
alius preter te domine. et non
est secundum opera tua. Leti¬
nus domine iniquitatum eorũ
antiquarum. et ebrietatum quad
te fide non negauerunt. sed signo
fidei insigniti. te qui omnnia et
eos inter omnia fecisti. fideliter
adorauerunt. Qui uiuis et

Expanded text:
tenebrarum; agnosce depositum fidele quod tuum est. Suscipe, Domine, creaturam tuam, non ex diis alienis creatam, sed a te Deo solo, vero et vivo, quia non est Deus praeter te solum, et non est secundum opera tua. Laetineris iniquitatum ejus antiquarum, et ebrietatum, quaste non negaverunt, sed signo fidei insigniti, te qui omnia, et eos inter omnia fecisti, fideliter adoraverunt. Si aut
Abbreviated transcription (Latin):
iri uulneris nouitate per¬
demptor flebilibus uocibus im¬
ploramus. ut carorum nostrorũ
blande lenitecqz suscipias. et qua
ille ex carnali cõmoracione con¬
trauerunt maculas: tu deus ĩolita
bonitate clementer deleas. Amen.¬
pie indulgeas. Amen. obliniom
imperpetuum tradas. Amen. Atqz
has laudes tibi cum ceteris reddi¬
turas. et ad corpus quandoqz re¬
uersuras. sanctorum tuorum ce¬
tibus aggregari facias. Qui¬

Expanded text:
iri vulneris novitate perdemptor, flevilibus vocibus imploramus, ut cari nostri illius blande leniterque suscipias; et si quas illa ex hac carnali commoratione contraxit maculas, tu, Deus, inoleta bonitate clementer deleas, pie indulgeas, oblivione in perpetuum tradas, atque hanc eandem laudes tibi cum caeteris reddituram, et ad corpus quandoque reversuram sanctorum tuorum coetibus adgregare percipias.
Abbreviated transcription (Latin):
rgo ad consumendum
eius cadauer: cepit serpẽs
mmanissimus frequentare. Et
ut dicam clarius mulieri cuiꝰ
membra bestia deuorabat: ip̃e
dracho factus est sepultura. O¬
casum execrabilem et ualde ti¬
integra nõ meruit in sepulchro
iacere. Quo uiso perterriti hoies
de sius sedibz migrauerũt. Hoc
cognito beatus marcelł ĩtelligẽs
se de cruento hoste triumphum
acquirere: collecta plebe de ciui¬
tate progreditur. et relictis ci¬
uibus in prospectu populi solus
up̃o duce ad locum pugnaturus
accessit. Et cum coluber de silua
rediret ad tumulum: obuianted
sibi inuicem dante orõnem bea¬
to marcello: ille capite supplia
cepit ueniam blandiente cau¬

Expanded text:
rgo ad consumendum ejus cadaver, coepit serpens immanissimus frequentare, et ut dicam clarius, mulieri, cujus membra bestia devorabat, ipse draco factus est sepultura. casum exsecrabilem et valde tiintegra iacere non meruit in sepulchroem. Quo viso perterriti homines de suis sedibus migraverunt. 45 Hoc cognito beatus Marcellus intellegens se de cruento hoste triumphum adquirere, collecta plebe de civitate progreditur et relictis civibus in prospectu populi solus Christo duce ad locum pugnaturus accessit, et cum coluber de silva rediret ad tumulum, obviantes in vicem, dante orationem beato Marcello, ille capite supplici coepit veniam blandiente cau
Abbreviated transcription (Latin):
braham autẽ grnuit ysaac.
Isaac autem genuit iacob.
manã generationẽ xpĩ matheus
ab ipso promissionis xp̃ĩ erordio.
Hoc est ab abraham generatores
cõmemorans: quos pecduxit ud
ioseph uirũ beate marie: de quã
¶ysticeqz demõstrat quomõdo
de gentilitatis caligine: quasi de
egypciaca seruitute per quadra¬
gnita duos uiros: ac si eiusdẽ
numeri mansiones ad uirginẽ
mariam plenã sancti spiritus
gurgite fluentem: ac si intelli¬
gibilem iordanem duce dño iesu
xp̃o uelut iosue filio num. uen¬

Expanded text:
braham genuit Isaac, Isaac autem genuit Jacob. manam generationem Christi Matthaeus, ab ipso promissionis Christi exordio, hoc est, ab Abraham generatores commemorans, quos perducit ad Joseph virum Mariae, de qua que demonstrat quomodo, de gentilitatis caligine, quasi de Aegyptia servitute, per quadraginta duos viros, ac si ejusdem numeri mansiones, ad virginem Mariam, pleno sancti Spiritus gurgite fluentem, ac si intelligibilem Jordanem, duce Domino Jesu Christo, velut Josue filio Nun, ven
Abbreviated transcription (Latin):
monasterio uicus est in ho¬
nore sancti georgii sacratus. au
preerat: qui eidem ualde carꝰ erat
Ad hunc ergo iam dictus uir dñi
tus. grãs deo cũ sacerdote of¬
ferebat quem tamen et ipsuis.
ministrum iramento astrixit:
ne id dum ille uiueret alicui ma¬
infestaret. Quadam uero sexta
se capellam peragerent. Episcopo

Expanded text:
monasterio vicus est in honore S. Gregorii sacratus, cuipraeerat, qui eidem viro Dei GeraAd hunc ergo iam dictus vir Domintus, gratias Deo cum sacerdote referebat. Quem tamen, et ipsius ministrum juramento constrinxit, ne id, dum ille viveret, alicui te prandere venimus. Dicebat enituæ pietati placet, non abibis
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis miũgi sibi rursus execu¬
ciones prophanas: uociftratio
passim ac tumultus ĩ custris ero¬
ritur: affirmantiũ nũꝙ̃ se ulli
in hectam sucrilega ministeria
cesfirros ydolorum prophana se¬
se eternitatis deum colere. extre¬
ma experiri sacius esse: ꝙͣ adue¬
sus uỹanam fidem uenire. R¬

Expanded text:
ab eis est iniungi sibi rursum exsecuab eis est iniungi sibi rursum exsecutiones profanas, uociferatio - passim ac tumultus in castris exoritur adfirmantium numquam se ulli in haec tam sacrilega ministeria cessuros, idolorum se profana semse aeternitatis deum colere; extrema experiri satius esse quam aduersum Christianam fidem uenire.
Abbreviated transcription (Latin):
aximianus non longe
aberat. nã se circa octõoꝵ
itinere fessus tenebat. ubi cum
ei per nũciũ delatũ esset legionẽ
hanc aduersus mãdata regia
rebellem: in his angustiis sub¬
sicisse: furore intinctus ĩdigna¬
cionis exarsit. Sed prius mͥ¬
ꝙ̃ relique commemorẽ. situs
loci istius relatione inserendud
uidetur. Locus hic sexaginta
fere milibus a genuensi urbe
abest. quattuordecim uero mili
bus a capite lemannici laci quẽ
influit rodanus. R. Sãcta legio¬
agaunensium martyrum dum
resisterent aduersariis sancto
Duce mauricio interueniente
immortalitatis compendiun
gitur cognito maximianꝰ¬
¶ thebeorum responso: preci¬
initi ira fecuidus. ob neglectorĩ¬
peria decimũ quemq ex eadem
legione gladio feriri iubet. quo
fucilius ceteri rebus certis terri¬
ti metu cẽderentur. Reĩtegratis¬
q mandatis edicit: ut reliqui
in persecutionẽ upĩanoꝵ cogãtu
Ubi uero ad thelros denuntiatio
iterata peruenit: cognitũq est

Expanded text:
aximianus non longe aberat; nam se circa Octodorum itinere fessus tenebat, ubi cum ei per nuntios delatum esset legionem hanc aduersum mandata regia rebellem in Agaunensibus angustiis substitisse, in furorem instinctu indignationis exarsit. sed mihi priusquam reliqua conmemorem, situs loci eius relationi inserendus uidetur. Agaunus sexaginta ferme milibus a Genauensi urbe abest, quattuordecim uero milibus distat a capite Lemanni lacus quem influit Rhodanus. locus iAgaunensium martyrum, dum resisteret adversariis, sacro duce Mauritio interveniente, immortalitatis compendium s, cognito Maximianus Thebaeorum responso praecipiti ira feruidus ob neglecta imperia decimum quemque ex eadem legione gladio feriri iubet, quo facilius ceteri regiis praeceptis territi metu cederent, redintegratisque mandatis edicit ut reliqui in persecutionem Christianorum cogantur. ubi uero ad Thebaeos denuntiatio iterata peruenit cognitumque
Abbreviated transcription (Latin):
siet de morte ad uitam. Qued
dicit in iudicium non ueniet
qui uerbum meum audit. et
credit ei qui nusit me. discretio
fucta esse inter iustos et pecito¬
res a domino cernitur. ac si dictu
In numerum peccatoriem quetta
fecerit non ueniet. sed trade sierde
morte ad uitam. lic est de super¬
bior ad hummisitatem: de odio ad
caritatem. de temporalibus u

Expanded text:
sit a morte in vitam. Quod dicit, In judicium non venit, qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, discretionem factam esse inter justos et peccatores a Domino cernitur: ac si dicat, in numero peccatorum, qui ista fecerit, non veniet; sed transit de morte ad vitam: hoc est, de superbia ad humilitatem, de odio ad charitatem, de temporalibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
filn dei. et qui audierint uiuent.
mortiu id est pctores intelliqũt.
qui audierunt xp̃m̃ et nõ credi¬
derunt. Et quod subsequitur et
qui cudierint uiuẽt: ideo recapi¬
tulatur. eo qd̃ paulo superius de
resurrectione pctõrum dixerat.
hic autem de resurrectione mor¬
tuorum loquitur. Re Libera me

Expanded text:
 et qui audierint, vivent. Mortui, id est peccatores intelliguntur, qui audierunt Christum, et non crediderunt. Et quod subditur, Vivent qui audierint: ideo recapitulatur, eo quod paulo superius de resurrectione peccatorum dixerat; hic autem de resurrectione mortuorum loquitur. Sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
gitur matheus corrupto
per preuaricationẽ in primo
noui testamenti libro: respõdet
primo libro ueteris legis. ubi
scriptum est. Hic est liber ge¬
nerationis celi et terre. Et rur¬
sum. Hic est liber generatio¬
L ¶ de uidelicet ueteris ꝑ quẽ
totus corruptus est mũ¬
dus. opponens nouũ. in quo
restaurata sunt oĩa: et que ĩ
celo et in terra consistũt. Dedit¬
igitur manfeste intelligi: ꝙ
ipsius scripserit scdm carnẽ

Expanded text:
gitur Matthaeus, corrupto per praevaricationem, in primo Novi Testamenti libro respondens primo libro veteris legis, ubi scriptum est: Hic est liber generationis coeli et terrae ; et rursum: Hic est liber generatio; Adae videlicet veteri, per quem totus corruptus est mundus, Adam opponens novum, in quo restaurata sunt omnia, et quae in coelo et quae in terra consistunt; dedit manifeste intelligi quod ipsius scripserit s
Abbreviated transcription (Latin):
unqz aliquandiu a loco
illo se abstinuisset. nec dero¬
gans religiom quia ĩcertus
erat. nec austeritatem suam
uulgo accõmodans: ne super¬
sticio cõualesceret quodã die
pancis secũ adhibitis fratri¬
bus ad locũ pergit. Deinde
super sepulchrum ip̃m astãs
orauit ad diñii. Ut quid esset¬
uel cuius meriti sepultus esset
ostenderet. Tunc conuersus
ad leuain: uidet prope assiste
umbram sordidam trucẽ. im¬
perat nomẽ meritũq ut loq̃¬
retur. Ilomẽ edicit de crimĩe
cõfitetur latronem se fuisse ob
sceleca percussũ. Uulgi errori
celebratum. sibi nichil cum
martyribz esse cõnuie. cum
illos gloria se pena retineret
Mirũmmodum uocem qui
tamen non uidebant. Tunc
martinus quid uidisset expo¬
suit. iussitqz ex eo loco altare
quod ibi fuerat submoneri.
atqz ita pplĩ supersticionis
illius absoluit errore. Pour¬

Expanded text:
cum aliquandiu ergo a loco cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis essetuel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loqutamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore.
Abbreviated transcription (Latin):
gitur martinus inde pro¬
gressus cũ mediolanũ
pretcrisset: diabolus ĩ itinere
humana specie assumpta se
ei obiuiũ tulit: quo tenderet
querens. Cunqz id a martĩo
responsi accepisset : se qͦ dñs
uocaret intendere. ait ad eũ.
Quocunq ieris: uel quocũq¬
tenderis diabolus tibi aduer¬
sabitur. Tũc ei ꝓphetica uoce
animo ac mẽte conceperat
matrem gentilitatis absol¬
uit ercore. patre in malis per¬
seuerante. Plures tamẽ suo
saluauit exemplo
Led ut reliquas uirtutes
eus quas ĩ episcopatu egit.
aggredianuir: erat nõ lõge
ab urbe oppido proximus
monasterii locus. quẽ fulsa
hõmi opinio uelut cõsepultis
ibi martyribz cõsecrauerat
Nam et alture ibi a superio¬
ribus episcopis cõstitutum
hibebatur. Sed martinus
nõ temere adhibens incertis
fidem: ab his qui maiore
natu erant presbiteris uel
lericis flagitabat nomen
sibi martyris: et tẽpus passi¬
oms ostendi. Grandi se scru¬
nichil certi cõstans sibi maio¬
rum memoria tradidisset.

Expanded text:
gitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumqptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemploSed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrunihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset.
Abbreviated transcription (Latin):
no ordinacionis sue anno ori¬
tur cõtra eum lamentabile
crimen nam quedã mulier q̃
cubicularii uestimẽta ablue¬
bat concepit et peperit et om̃e
crimen episcopo obiiciunt.u̾.¬

Expanded text:
mo ordinationis suae anno oritur contra eum lamentabile crimen. Nam quaedam mulier quae cubiculariis vestimenta abluebat, concepit et peperit et omne  Forte omnes crimen episcopo objiciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
torem: qui niio zelo custodit
corpus meũ. Hic si uel leuiter
senserit. ꝙ tu me polluto amo¬
re contingas: statim circa te
furorem suum exagitabit. et
amittes florem tue gratissie¬

Expanded text:
torem, qui nimio zelo custodit corpus meum; hic, si vel leviter senserit quod tu me polluto amore contingas, statim circa te furorem suum exagitat et amittes florem gratissi
Abbreviated transcription (Latin):
tus: ostende michi ip̃m ange¬
lum. Et si probauero ꝙ uere
angelus dei sit. faciã qd orta¬
ris. Si autem uirũ alterum
diligis. et te et illũ gladio feriã.¬
et permittas te purificari fonte¬

Expanded text:
cis, ostende michi ipsum angelum et si probauero quod uere angelus sit, faciam quod hortaris. Si autem uirum alium diligis et te et ipsum gladio feriaet
Abbreviated transcription (Latin):
mula tua quasi apis tibi ar¬
gumẽtosa deseruit. Ilã spõ¬
sum quem quasi leonẽ feccẽ¬
accepit. ad te quasi agnum
mansuetissimum destinanle¬

Expanded text:
mula tua, quasi ovis apis tibi argumentosa deservit. Vers. Nam sponsum quem quasi leonem accepit, tibi quasi agnum mansuetissimum socia
Abbreviated transcription (Latin):
bilis filius rome puer bay¬
tisatus. litteris grecis latinis et
hebrcis plenissime eruditus: mo¬
nachorum uitam et habitũ diu
tenuit. Et semper uirgo ꝑmanẽs:
in puritate mentis et abstinẽtia
corporis omnibz post futuris exi¬
ma sãctitatis exẽpla reliquit .i .l.¬
nim gentiliũ libros legreet. co ꝙ
ei sermo incultus in libris prophe¬
ticis non ita placeret: tanta su¬
bito febre correptus est: ut uita¬
lis calor toto frigescente corpore.
in solo tantum pectore palpitaret
um ergo eius exequie il¬
pararentur subito ad tri¬
bunal iudicis in spũ raptus¬
est. Et cũ interrogaretur ciuius¬
esse profitetur. Ad quem iudey¬
N lentiris inquit ciceronianus
saurus tuus: ibi est et cor tium
a ministris iudicis grauissime¬
cesus est. Et dum inter uerleri
ueniã precaretur: sancti angeli
pro ipso ante iudicem prouolil
sic ei ueniam impetrauerũt: ꝙ
si de cetero libros gentiliũ legeret
In hoc itaqz articulo deprchẽ¬
sus: dum se ad hoc cũ iuca¬

Expanded text:
bii filius Rome puer baptizatus litteris grecis et latinis et hebraicis plenissime eruditus monachorum uitam et habitum diu tenuit; et semper uirgo permanens et puritate mentis et abstinentia corporis omnibus post futuris eximia sanctitatis exempla reliquit; rum gentilium libros legeret eo quod ei sermo incultus in libris propheticis non placeret tanta subito febre correptus est ut uitalis calor toto frigescente corpore in solo tantum pectore palpitaret; dum ergo eius exequie pararentur subito ad tribunal iudicis tractus et interrogatus cuiulibere profitetur. Ad quem Judex, Mentiris, inquit, Ciceronianus saurus tuus, ibi et cor tuum. a ministris grauissimcesus, dum inter uerbera ueniam precaretur, sancti angeli pro ipso ante iudicem prouoluti sic ei ueniam impetrauerunt ut si de cetero libros gentilium legeret in hoc articulo deprehensus; dum se ad hoc sub sacra
Abbreviated transcription (Latin):
ed diem obitus sui multo¬
tempore ante prenoscens:
ac quibusqz suis predicẽs frĩb:
appropinquãte hora febrium
inter diuina predicaicioĩs uerba:
inter angelicas celestiũ hymno¬
rũ uoces suis astantibz discipu¬

Expanded text:
ed diem obitus sui multo ante pernoscens, et quibusdam suis praedicens fratribus, appropinquanteque hora, febrium inter divina praedicationis verba, inter angelicas coelestium hymnorum voces, suis astantibus discipu
Abbreviated transcription (Latin):
iocundus in sermone. de¬
uotus in predicatione. uerax
in iudiciis. uenerabilis ĩ mo¬
ribus. peruigil in oracionib.
assiduus in lectione. cõstans
in uultu. Pius in affectu. ly¬
norabilis in ministerio sacer¬
dotali. infatigabilis uerbi dei
senuãtor. ĩpiger acceptã suui
dñi pecuniã multiplicare. stilia¬
arborii prefecti. per imposicio¬
nem epistole sancti martim.
grauissimis liberata est febri-¬
bus. Paulini oculũ peniculo
supposito. sanauit a dolore atz
dem quoqz sanctus mat¬
tinus cadens per grãdu ᷤ.
grauiter pene totis attritus est¬
membris: nocte uero ab ãgelo
ad integrã recreatus est sam¬
tatem. Sepiusqz angelicis ui¬
sitacionibus et familiari allo¬
cucione fruebatur. Spirituũ¬

Expanded text:
one, devotus in praedicatione, verax in judicio, venerabilis in moribus, pervigil in orationibus, assiduus in lectione, constans in vultu, pius in affectu, honorabilis in ministerio sacerdotali, infatigabilis verbi Dei seminator, impiger acceptam Domini sui pecuniam multiplicare; Arborii praefecti per impositionem epistolae sancti Martini a gravissimis liberata est febribus. Paulini oculum peniculo superposito sanavit a dolore atque dem quoque sanctus Martinus cadens per gradus, graviter pene totus attritus membris, nocte ab angelo ad integram recreatus est sanitatem: saepiusque angelicis visitationibus et familiari locutione fruebatur. Qu