comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o desiderio ñ parua ex parte consolor:
ubi rursus acerrimis dolorũ stimulis fo¬
dior dũ cogito int̾ uos quibus ds̃ hoc
ipsũ quod ut̾q nr̃m optauit largum
plirumq concesserat : ut coniunctissi¬
mi & familiarissimi mella scriptura¬
rũ sc̃arũ parit̾ lamberetis. tante ama¬
ritudinis irrepsisse ꝑniciem: quando
ñ ubi. ñ cui. ñ homini formidandã. eũ
eo temꝑe quo abiectis iam sarcinis se¬
cularibus expediti dm̃ sequebamini.
ẜ in ea t̾ra uiuebatis simul. inqua dñs
humanis pedibus ambulans pacẽ meã
inquit do uobis pacẽ meã relinquo uo¬
bis: uiris etate maturis. & ineloquio
dñi habitantibus uobis accidere po¬
tuit. Uere temptacio ẽ: uita humana
suꝑ terrã. heu mͥ qͥ uos alicubi simul
inuenire ñ possũ: Forte ut moueor.
ut doleo. ut timeo. ꝓciderẽ ad pedes
ur̃os: flerẽ quantũ ualerẽ. rogarem
quantũ amarẽ. nunc unũquẽq ur̃m

Expanded text:
nostrum desiderio non parua ex parte consolor, nostrum desiderio non parua ex parte consolor, ibi rursus acerrimis doloris stimulis fodior, dum cogito inter uos, quibus deus hoc ipsum, quod uterque nostrum optauit, largum prolixumque concesserat, ut coniunctissimi et familiarissimi mella scripturarum sanctarum pariter lamberetis, tantae amaritudinis inrepsisse perniciem quando non, ubi non, cui non homini formidandam, cum eo tempore, quo abiectis iam sarcinis saecularibus iam expediti dominum sequebamini et in ea terra uiuebatis simul, in qua dominus humanis pedibus ambulans: pacem meam, inquit, d o uobis, pacem meam relinquo uobis, uiris aetate maturis et in eloquio domini habitantibus uobis accidere potuit. uere temptatio est uita humana super terram. ei mihi, qui uos alicubi simul inuenire non possum! forte, ut mouut doleo, ut timeo, prociderem ad pedes vestros, flerem quantum valerem, rogarem quantum amarem. Nunc unumquemque vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando: cũ adhuc angłs bonus
eẽt & sciens futurã iniqͥtatẽ suam
& sempit̾num suppliciũ omĩno non
uideo. De qua re si tam̃ eã nosse opus
ẽ: uellẽ audire quid sentias. Uide
qͥd faciant t̾re ac maria: que nos
corporalit̾ dirimunt. Si hec epła
mea quã legis ego ẽẽm iam mͥ di¬
ceres qͥd quesiui. Nunc uero quan¬
do rescribes quando mutes. quando
ꝑueniet. quando accipiam: & tam̃
utinã quandoq fiat. Quod tam
cito si fieri ñ posse quã uolumus:
quanta possumꝰ tolerantia sustine¬
mus Vnde recurro ad illa uerba
epłe tue dulcissima sc̃iq desiderii
plenissima & ea facio uicissim mea:
utinã mererem᷑ complȩxis tuos
.& conlatione mutua uel doceremꝰ
aliqua uel disceremꝰ. si tam̃ eẽ ul-¬
lo modo posset quod ego te docere.
Inhis autẽ uerbis ñ iam tuis tantũ sed
etiã meis ubi delector & reficior: & ipso
quãuis pendente .&. ñ attingente utriusq

Expanded text:
aliquando, cum adhuc angelus bonus aliquando, cum adhuc angelus bonus esset, sciens futuram iniquitatem suam et sempiternum supplicium, omnino non uideo. ae qua re, si tamen eam nosse opus est, uellem audire, quid sentias. uide, quid faciant terrae ac maria, quae nos corporaliter dirimunt. si haec epistula mea, quam legis, ego essem, iam mihi diceres, quod quaesiui; nunc uero quando rescribes ? quando mittes ? quando perueniet ? quando accipiam ? et tamen utinam quandoque fiat, quod tam cito fieri non posse, quam uolumus, quanta possumus, tolerantia sustinemus! unde recurro ad illa uerba epistulae tuae dulcissima sanctique desiderii plenissima et ea facio uicissim mea: utinam mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus, si tamen esse ullo modo posset, quod ego te docerem ! In his autem uerbis non iam tuis tantum, sed etiam meis ubi delector et reficior et ipso quamuis pendente et non adtingente utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
& obrigui timore. qͥd de me illa face¬
rent que inte scripsit: si in manus me¬
as forte uenissent. Se mundo ab
scandalis. Ecce fit: ecce ꝓrsus implet᷑.
qđ ueritas ait: qm habundauit iniqͥ¬
tas refrigescet caritas multorum. Que
sibi enĩ iam fida pectora tuto refun
dant᷑: in cuiꝰ sensus tota se ꝓiciat se¬
cura dilectio: Quis deniq amcus
ñ formidet᷑ quasi futurus inmicus:
si potuit int̾ iheronimũ & ruphinũ.
si hoc quod plangimꝰ exoriri S D mi¬
sera & miseranda condicio. o infida
inuoluntatibus amicorũ scientia p̃¬
sentiũ: ubi nulla ẽ p̾scientia futu¬
rorũ ᷤ Sed qͥd hoc alt̾i de alt̾o gem̃¬
sibi homo ẽ notus inposterũ Nouit
enĩ ut cumq uix forte nunc qualis
sit: qualis autẽ postea futurus sit
ignorat. hee porro ñ tantũ scientia
qualis quisq sit. uerũ etiã p̾scientia
qualis futurus sit. si ẽ in sc̃is & beatis
angłis. quomͦ fuerit diabolus beatus

Expanded text:
et obrigui timore, quid de me illa faceet obrigui timore, quid de me illa facerent, quae in te scripsit, si in manus meas forte uenissent. uae mundo ab scandalis! ecce fit, ecce prorsus impletur, quod ueritas ait: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet caritas multorum. quae sibi endantur? in cuius sensus tota se proiciat secura dilectio? quis denique amicus non formidetur quasi futurus inimicus, si potuit inter Hieronymum et Rufinum V hoc, quod plangimus, exoriri? o misera et miseranda condicio, 1 o infida in uoluntatibus amicorum scientia praesentium, ubi nulla I est praescientia futurorum! sed quid hoc alteri de altero gemesibi homo est notus in posterum? Novit enim utcumque, vix forte, nunc qualis sit; qualis autem postea futurus sit, ignorat. 7. Haec porro non tantum scientia, qualis quisque sit, verum etiam praescientia, qualis futangelis, quomodo fuerit diabolus beatus
Abbreviated transcription (Latin):
mutere cogito: si etiã de hac re tua res¬
cripta meruero. Nam neq in me tan
tũ scientiȩ scripturarũ diutinarũ est
aut ẽẽ iam poterit: quantũ in eẽ tibi
uideo. Et si quid in hac re abeo faculta¬
tis: ut cumq impendo pͦpło dĩ. Uacare
aut̃ studiosis diligentius quã ppłi au¬
diant instruendis: ꝓpt̾ ecclesiasticas oc¬
cupationes. omĩno ñ possũ. Nescio que
scripta maledica: suꝑ tuo nomine ad
affricã ꝑuenisse comꝑimꝰ. Acce pimus
tam̃ quod dignatꝰ es mutere: illis res¬
pondens maleoictis. Quo ꝑlecto fateor
multũ dolui. int̾ tam caras familiaresq
ꝑsonas cunctis pene eccłiis notissimo
amicicie uinculo copulatas. tantũ ma¬
lũ extitisse discordiȩ. Et tu quidem
quantũ tibi modereris quantũq te¬
neas aculeos indignationis tue ne red¬
das maledictũ ꝓmaledicto: satis in
tuis luteris ȩminet. Uerũtamen si
eas ipsas cũ legissem contabui dolore.

Expanded text:
mittere cogito, si etiam de hac re tua resmittere cogito, si etiam de hac re tua rescritum scientiae scripturarum diuinarum est aut esse iam poterit, quantum inesse tibi uideo, et si quid in hac re habeo facultatis, utcumque inpendo populo dei. uacare autem studiosis diligentius, quam populi audiunt, instruendis propter ecclesiasticas occupationes omnino non possum. Nescio qua scripta maledica super tuo nomine ad Africam peruenisse nescimus; accepimus tamen, quod dignatus es mittere illis respondens maledictis. quo perlecto, fateor, multum dolui inter tam caras familiaresque personas cunctis paene ecclesiis notissimo amicitiae uinculo copulatas tantum malum extitisse discordiae. et tu quidem quantum tibi modereris quantumque teneas aculeos indignationis tuae, ne reddas maledictum pro maledicto, satis in tuis litteris eminet. uerum tamen si, eas ipsas cum legissem, contabui dolore,
Abbreviated transcription (Latin):
recolo. utinã inqͥs mereremꝰ conplexus
tuos: & conlatione mutua uel doceremꝰ
aliqua uel disceremus. Ego aut̃ dico
utinã saltẽ ꝓpinqͥs t̾rarũ locis habita¬
remꝰ ut si ñ possent misceri nr̃a collo¬
quia. littere possent ẽẽ crebriores.
Nunc uero tanto locorũ int̾uallo absum¬
a sensibus nr̃is: ut de illis uerbis apł̃i
ad galathas. iuuenẽ ad tuã sc̃itatẽ scrip¬
sisse meminerĩ: & ecce iam senex ñ ditm
rescripta meruerim. faciliusq ad te ex¬
emplaria epłe mee ꝑuenerunt nescio
qua occasione ꝑuemente quã ipsa e pła
me curante. Homo enĩ qui tunc eam ac¬
ceꝑat nec ad te ꝑtulerit: ne ad me retu¬
lerit. Tante mͥ aut̃ in literis tuis que
inmanus nr̃as uenire potuerunt appa¬
rent lutere: ut nichil studiorũ meorũ
mallem si possẽ. quã inherere lateri
tuo. Quod ego q̃a ñ possũ aliquẽ nr̃oꝵ
in dño filiorũ erudiendũ nobis ad te

Expanded text:
recolo. Utinam, inquis, mereremur complexus recolo. Utinam, inquis, mereremur complexus tuos, et collatione mutua vel doceremus aliqua, vel disceremus! Ego autem dico: Utinam saltem propinquis terrarum locis habitaremus; ut, si non possent misceri nostra colloquia, litterae possent esse crebriores! Nunc vero tanto locorum inta sensibus nostris, ut de illis uerbis apostoli ad Galatas iuuenem me ad tuam sanctitatem scripsisse meminerim et ecce iam senei nondum rescripta meruerim faciliusque ad te exemplaria epistulae meae peruenerint nesqua occasione praeveniente, quam ipsa epistola me curante. Homo enim qui eam tunc acceperat, nec ad te pertulerit, nec ad me retulerit. Tantae autem mihi in litteris tuis, quae in manus nostras venire potuerunt, apparent res, ut nihil studiorum meorum mallem, si possem, quam inhaerere lateri tuo. Quod ego quia non possum, aliquem nostrorum in Domino filiorum erudiendum nobis ad te
Abbreviated transcription (Latin):
medicinalẽ correptionẽ tuã tranquillus
acceꝑo: ñ dolebo. Si uero infirmitas uelit
humana uel mea ẽẽt cũ ueracit᷑ arguor.
ñ potest nisi aliquantulũ contristri.
melius tumor capitis dolet dũ curat᷑.
quã dũ ei parcit᷑ & ñ sanat᷑. Hoc ẽ enĩ
quod acute uidit qͥ dix̃. U tiliores ẽẽ płe¬
rũq inimicos iurgantes: quã amncos
obuirgare metuentes. Illi enĩ dũ ryan¬
tur dicunt aliquando uera: ꝙ̃ corrigamꝰ.
Isti aut̃ minorem quã oportet ȩribent uis¬
ticie libertatẽ: dũ amicicie timent exas
ꝑare dulcedinẽ. Qua ꝓpt̾ & si bos ut tibi
uideris lassus senectute forte corpous.
ñ uigore animitũ in area dm̃ca fructui¬
oso labore desudans. ecce sũ si qͦd ꝑperã
dixi foicius figet pedẽ. Non mͥ ẽẽ de¬
bet molestũ pondus ȩtatis tue: dũ con¬
terat᷑ palea culpe mee. Proinde illud
quod mnextremo epłe tue posiusti cñ
magni defiderii suspirio uel lego uel

Expanded text:
medicinalem correptionem tuam tranquillus medicinalem correptionem tuam tranquillus accepero, non dolebo. si uero infirmitas uel humana uel mea, etiam cum ueraciter arguor, non potest nisi aliquantulum contristari, melius tumor capitis dolet, cum curatur, quam, dum ei parcitur, non sanatur. hoc est enim, quod acute uidit, qui dixit utiliores esse plerumque inimicos iurgantes quam amicos obiurgare metuentes. illi enim, dum rixantur, dicunt aliquando 20 uera, quae corrigamus; isti autem minorem, quam oportet, exhibent iustitiae libertatem, dum amicperare dulcedinem. Quapropter etsi bos, ut tibi videris, lassus senectute forte corporis, non vigore animi tamen, in area dominica fructuoso labore desudans; ecce sum, si quid perperam dixi, fortius fige pedem. Non mihi esse debet molestum pondus aetatis tuae, dummodo conteratur palea culpae meae. 5. Proinde illud quod in extremo epistolae tuae posuisti, cum magni desiderii suspirio vel lego, vel
Abbreviated transcription (Latin):
mutas michi: nec me uicissim leden¬
do malũ ꝓ malo reddas. Ledes aut̃
me: si michi tacueris errorem meũ
quẽ forte inueneris infactis uel dic
tis meis. Nam si ea in me rep̾hende
Quod absit a moribus & a sc̃o ꝓposito
tuo ut hoc facias uoluntate ledendi:
culpans inme aliqͥd dente maledico.¬
quẽ mente ueridica scis ñ ẽẽ culpan¬
dum. Ac ꝑ hoc ut beniuolo corde
argues etiam sicaret delicto: que ar
tibi uideat᷑ aliud quã ueritas habet: dum
tam̃ abste aliud ñ fiat quã caritas habet
Et ego amicissimã rep̃hensionẽ gratissimo
accipiã. etiã si rep̾hendi ñ meruit quod
recte defendi potest. aut cognoscã simul be
iuolentiã tuã & culpã meã ẜ quantũ añs
donat in alio gratus in alio emendatus in¬
ueniar. Quid ergo: Fortasse dura sed cer¬
te salubria uerba tua: tamquã cestus cu¬
telli ꝑtimescã. Cedebat᷑ ille ñ curabatur:
ẜ ideo uincebat᷑ ñ sanabat᷑. Ego autẽ si

Expanded text:
mittas mihi nec me uicissim laedenmittas mihi nec me uicissim laedendo malum pro malo reddas. laedes autem me; si mihi tacueris errorem I meum, quem forte inueneris in factis uel dtis meis. Nam si ea in me reprehendequod absit a moribus et sancto proposito tuo, ut hoc facias voluntate laedendi, culpans in me aliqquod mente ueridica scis non esse culpandum — ac per hoc aut beniuolo corde argues, etiam si caret delicto, quod artibi aliud uideatur, quam ueritas habet, dum tamen abs te aliud non fiat, quam caritas habet. et ego amicissimam reprehensionem gratissime accipiam, etiam si reprehendi non meruit, quod recte defendi potest, aut agnoscam simul et beniuolentiam tuam et culpam meam et, quantum dominus donat, in alio gratus, in alio emendatus inueniar. Quid ergo fortasse dura, sed certe salubria uerba tua tamquam caestus Entelli pertimescam? caedebatur ille, non curabatur, et ideo uincebatur, non sanabatur. ego autem, si
Abbreviated transcription (Latin):
nullom᷑ tu me quẽ nũquã talẽ exꝑtus
es temere talem crederes qui littera¬
rũ mearũ exemplaribus etiam cũ sti¬
lũ meũ nosses temere tredere noluis¬
ti. Si enĩ non inmerito uidisti me uis¬
te expostulaturum fuisse si temere
crederes litteras meas que ñ eẽnt me¬
e: quanto iustius expostularẽ me ipsum
temere putatum talẽ. qualẽ me non
nosset quẽ putauisset: Nequaquam gͦ
ita ꝓlabereris ut te ñ rescribente quo
lederer. me tam̃ eristimares nimis in¬
sipientẽ etiam tali tuo rescripto ledi
potuisse. Lestat igit᷑ ut ledere me
rescribendo disponeres. si certo docu¬
m̃to meas ẽẽ illas luteras nosses: atq
ita qͥa ñ credo quod iniuste me leden¬
dum putares. suꝑ ẽ ut agnoscã pecca¬
tũ meũ quẽ prior te illis luteris le¬
serim. quas meas ẽẽ negare ñ possũ.
Cur itaq conor contra fluminis tractũ:
ac ñ potiꝰ ueniã peto: O bsecro gͦ te
ꝑ mansuetudinẽ xp̃i. ut si lesi te di¬

Expanded text:
nullo modo tu me, quem numquam talem expertus es, temere talem crederes, qui litterarum mearum exemplaribus etiam, cum stilum meum nosses, temere credere noluisti. si enim non inmerito uidisti me iuste expostulaturum fuisse, si temere crederes esse litteras meas, quae non essent meae, quanto iustius expostularem me ipsum temere putatum talem, qualem me non nosset, qui putauisset! nequaquam ergo ita prolabereris, ut te non rescribente, quo laederer, me tamen existimares nimis insipientem etiam tali tuo rescripto laedi potuisse. Restat igitur, ut laedere me rescribendo disponeres, si cerato documento meas esse illas litteras nosses. atque ita, quia non credo, quod iniuste me laedendum putares, superest, ut agnoscam peccatum meum, quod prior te illis litteris laeserim, quas meas esse negare non possum. cur itaque conor contra fluminis tractum ac non potius ueniam peto? obsecro ergo te per mansuetudinem Christi, ut, si laesi te, di
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑati st̃ͣ. latinȩ u̾itati reddideris: quȩ
in diu̾sis codicib ita uaria eͣ ut tole¬
rari uix possit. ⁊ ita suspecta ne. in gre¬
futurã hanc ee̾ epłam. s nescio quomͦ
ita mͥ dulce factũ eͣ in ea ꝓgredi. acsi¬
Q tecũ loquerer. S obsecro te ꝑ dñm. ne
Ute pigeat ad omĩa respondere: ⁊ p̾sta¬
Sre mͥ quantuͣ potueris p̾sentiã tuam.

Expanded text:
operati sunt, Latinae ueritati reddideris, quae operati sunt, Latinae ueritati reddideris, quae in diuersis codicibus ita uaria est, ut tolerari uix possit, et ita suspecta, ne in Graefuturam hanc epistulam, sed nescio quo modo ita mihi dulce; factum est in ea progredi, ac si tecum loquerer. sed obsecro te per dominum, ne te pigeat ad omnia respondere et praestare mihi, quantum potueris, praesentiam tuam.
Abbreviated transcription (Latin):
lens post magnũ ꝑicłm non rema¬
n̾e sine plebe. Unde etiã nob̃ uide¬
tur aliqnͣ te qͦq in nͣnullis falli po¬
tuisse: Et uide hoo quale s łn eis lute¬
ris. q̃ nͣ posst̃ collatis usitataxũ lin¬
guaꝵ testimoniis em̃dari.  inde nͣ
paruas dõ gr̃as agimꝰ de oꝑe tuo
qd eugłm ex greco intͣpretatꝰ es: qr
pene in omĩb nulla offensio ẽ eũ
scripturã grecã contulerimꝰ. Unde
si qͥsquã ueteri falsitati cõtentiosꝰ
fauet : ꝓlatis collatisq codicibus.
uł docet᷑ facillime uł refellit᷑. It siqr¬
dã rarissima merito mouent. qͥs tã due
ẽ ut labori utili nͣ facile ignoscat. Eu
uideat᷑ cur in multis alit̾ se habeat h¬
breoꝵ codicũ auctoritas. alit̾ grecoꝵ que
Neq enĩ paruũ pondus ht illa quȩ sic in¬
ruit diffamari: ⁊ qua usos apłos ñ soli
res ipsa indicat. s etiã te attestatũ me
minit eẽ. Ac ꝑ hoc plurimũ ꝓfuerit.
si eã scripturã grecã quã septuaginta

Expanded text:
lens, post magnum periculum, non remanere sine plebe. Unde etiam nobis videtur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Et vide hoc quale sit, in eis litteris, quae non possunt collatis usitatarum linguarum testimoniis emendari. 6. Proinde non parvas Deo gratias agimus de opere tuopretatus es, quia pene in omnibus nulla offensio est, cum Scripturam graecam contulerimus. Unde, si quisquam veteri falsitati contentiosus faverit, prolatis collatisque codicibus, vel docetur facillime, vel refellitur. Et si quaedam rarissima merito movent, quis tam durus est, qui labori tam utili non facile ignoscat, cui bi autem videatur, cur in multis aliter se habeat hebraeorum codicum auctoritas, aliter graecorum Neque enim parvum pondus habet illa quae sic meruit diffamari, et qua usos Apostolos, non solum res ipsa i. ac per hoc plurimum profueris, si eam scripturam Graecam, quam Septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
sciptũ ẽ. uibis ñ em̃dabit᷑ seriuis dolosꝰ.
ienĩ ⁊ intellexerit ñ obediet. Unde nõ
obediet. nͥ pessima sua uoluntate: Cui
grauior damnatio druina equitate debe¬
tur. lui enĩ plus datur: plus exigit᷑ ab eo.
tos quippe scriptura inexcusabiles dicit
quos ñ latet u̾tas. ⁊ in eis ꝑseu̾at iniqͥtas.
Ieuelat᷑ enĩ ira dĩ de oȩlo ait apłs. super
ounẽ impietatẽ ⁊ iniusticiã hominũ eoꝵ

Expanded text:
endabitur seruus durus; si enim et intellexerit, non oboediet. unde non oboediet nisi sua pessima uoluntate? cui grauior damnatio diuina aequitate debetur: cui enim plus datur, plus exigetur ab eo. istos quippe scriptura inexcusabiles dicit, quos non latet ueritas et in eis perseuerat iniquitas. reuelatur enim ira dei de caelo, ait apostolus, super omnem imp
Abbreviated transcription (Latin):
ipsoꝵ obpugnat am̃tia. qd̃ suꝑbia ñ capi¬
unt. qđ saꝑe nolunt. qui ignorantes dĩ
iustitiã ⁊ suã uolentes constituere. usti¬
ciȩ dĩ ñ stͣ subiecti. De ipsa quippe grͣa
cõm̃dabat. Q d̃ enĩ ꝓmittit ds̃: ñ facit
nͥ ds̃. habet nãq aliquid rationis ⁊ ueri¬
tatis. ut homo ꝓmittat. ⁊ ds̃ faciat: ut
aũ homo se facere dicat. qđ ꝓmiserit
ds̃. suꝑbȩ impietatis ẽ: repbis sensus. Cõ¬
m̃dans gͦ filios ꝓmissionis. hoc pͥmũ signi¬
ficatũ ostendit᷑ ꝑ ysaac filiũ abrahe.
E uidentiꝰ nãq opus dĩ apparet in eo quẽ
nͣ genuit usitatus ordo naturȩ de ste¬
rilib uiscerib ⁊ senecꝰtute confectis: ut
in filiis dĩ qui futuri p̾nuntiabant᷑. hoc
ẽẽt signũ diuini oꝑis ñ humani. In ysa¬
ac inquit uocabit᷑ tibi sem̃. Hoc ẽ ñ qͥ
filii carnis hist̃ filii dĩ: s filii ꝓmissioi̾s
deputant᷑ in semine. Pmissionis enĩ u̾bũ

Expanded text:
ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt, quod sapere nolunt qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justititiae Dei non sunt subjecti : de ipsa quippe gratia commemorabat. quod enim promittit deus. non facit nisi deus; habet namque aliquid rationis et ueritatis. ut homo promittat et deus faciat; ut autem homo se facere dicat, quod promiserit deus, superbae impietatis est reprobus sensus. Commendans ergo filios promissionis hoc prius significatum ostendit per Isaac. filium Abrahae. euidentius namque opus dei apparet in eo. quem non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ut in filiis dei, qui futuri praenuntiabantur, hoc esset signum diuini operis non humani, in Isaac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. p
Abbreviated transcription (Latin):
one motũ ex pͥmens auditoris. qͥd gͦ dicemꝰ
inqͥt: Nũquid miquitas ap̃d dm̃: Absit hie
g erat locus ut diceret. qd isti sentiunt.
futura enĩ ds̃ oꝑa p̃uidebat: atq idõ mi¬
nori maiorẽ seruiturũ ẽẽ dicebat.  aũ¬
dm̃. tam ꝗͣ ei diceremus unde hoc osten¬
dis. cũ asseras ñ ex oꝑib s ex uocante
dictũ eẽ maior seruiet minori: Moyses
enĩ dicit inquit miserebor eui misertus
ero: ⁊ miscd̃iam p̃stabo cui miserioors fu¬
ero. Igitur ñ uolentis neq currentis: s
miserentis ẽ dĩ. Ybi nunc merita. ubi
trii uirib adimpleta uł adimplenda:
Nonne aꝑtã ꝓtulit apłs de gratuitate
gr̃ȩ. hoc ẽ uerȩ gr̃ȩ cõm̃datione sen¬
tentiã Nonne stultã fecit ds̃ hereti¬
coꝵ sapientiã. Qͥ d aũ agebat᷑ ut hoc
apłs diceret. ut eoꝵ genunoꝵ cõmemo¬
raret exemplum. quid ꝑsuade moliebat᷑
quid inculcare cupiebat. Nempe hoc qd̾

Expanded text:
one motum exprimens auditoris: Quid ergo dicemus? one motum exprimens auditoris: Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas apud deum? absit! hic ergo erat locus, ut diceret. quod isti sentiunt: \'Futura enim deus opera praeuidebat. quando minori maiorem seruiturum esse dicebat." Deum; tanquam ei diceremus, Unde hoc ostendis, cum asseras non ex operibus, sed ex vocante dictum esse, Major serviet minori? Moysi enim dicit, inquit, Mdiam praestabo cui misericors fuero. Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Ubi nunc merita, ubi trii viribus adimpleta vel adimplenda? Nonne apertam protulit Apostolus de gratuitae gratiae, hoc est verae gratiae commendatione sententiam? Nonne stultam fecit Deus haereticorum sapientiam? 36. Quid autem agebatur, ut hoc Apostolus diceret, ut eorum geminorum commemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? Nempe hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset aliquid boni: nͥ gratuitũ miscdiȩ
sue donĩ: & quid oderat in esau añꝗͣ natꝰ
fecisset aliquid mali: nͥ origuiale peccatũ.
slã neq in illo dilig̾et iustitiã quã nullã ille
fecerat: neq in isto odisset naturã quã bonã
ipse ꝑfecerat. Iirũ aũ cũ his enarguant᷑ an¬
gustiis. in quanta se. abrupta p̃cipitent.
metuentes retia u̾itatis. Idõ inquiunt ñdũ
natoꝵ aliũ oderat. aliũ diligebat: qr. eoꝵ
futura oꝑa p̃uidebat. Eͥs istũ accutissimum
sensũ defuisse. apło ñ miret᷑: hoc qͥppe i¬
le ñ uidit. qnͣ sibi uelut adu̾santis obiecta
questione ñ id potiꝰ tã breue tã aꝑtũ. tam
sic̃ isti purant uerũ absolutũq respondit.
Cũ enĩ rẽ stupendã ꝓposuisset. quomͦ de ñ¬
dũ natis. nec aliqͥd agentib boni uł mali.
recte dici potuerit. qd unũ ds̃ dilexerit. a¬
liũ odio habuerit. ipse sibi obiecꝰta questi¬

Expanded text:
fecisset aliquid boni. nisi gratuitum misericordiae fecisset aliquid boni. nisi gratuitum misericordiae suae donum? et quid oderat in Esau, antequam natus fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? nam nec in illo diligeret iustitiam, quam nullam ille fecerat. neque in isto odisset naturam. quam bonam ipse fecerat. Mirum est autem, cum his coartantur angustiis. in quanta se abrupta praecipitent metuentes retia ueritatis. \'Ideo\', inquiunt. nondum natorum alium oderat, alium diligebat, quia eorum futura opera praeuidebat.\' quis istum acutissimum sensum defuisse apostolo non miretur? hoc quippe ille non uidit, quando sibi uelut aduersantis obiecta quaestione non id potius tam breue, tam apertum, tam, sicut isti putant, uerum absolutumque respondit. cum enim rem stupendam proposuisset. quo modo de nondum natis nec aliquid agentibus boni aut mali recte dici potuerit, quod unum deus dilexerit, alterum odio habuerit, ipse sibi obiecta quaesti
Abbreviated transcription (Latin):
bilia st̃ uidicia eiꝰ. ⁊ inuestigabiles iuie eiꝰ.
Non itaq miscdiȩ gratuitȩ dĩ. ꝑtina̾ssima
adu̾sent᷑ in sania. Sinant filiũ hominis in
qualibet etate. querere ⁊ saluũ facere qd
pierat nec de inscrutabilib iudiciis eius
audeant. iudicare : cur in una eadẽq cau¬
sa suꝑ aliũ ueniat miscdia eiꝰ. suꝑ aliũ ma¬
neat ira eiꝰ. Qui enĩ sunt isti qui responde¬
ant dõ. qnquidẽ ille rebecoe habentige¬
minos ex uno concubitu ẏsaac patris nr̃i cũ
illi ñddũ nati. nicħ egissent boni uł mali.
ut scđm electionẽ ꝓpositũ eiꝰ maneret. elec
gendos facit ipse ñ inuenit. ñ ex oꝑib sed
ex uocante dicit. minori seruiturũ eẽ ma¬
iorẽ: In qua sententia beatꝰ apłs etiã testi¬
moniũ ꝓpħe longe posterioris assũpsit. ia¬
cob dilexi. esau aũ odio habui. ut intellige
illi nascerent᷑. erat in di᷑ p̃destiiatione per
grãm. Qͥa enĩ diligebat in iacob anteꝗͣ natꝰ

Expanded text:
t iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! non itaque misericordiae gratuitae dei pertinacissima aduersentur insania. sinant filium hominis in qualibet aetate quaerere et saluum facere, quod perierat, nec de inscrut-abilibus iudiciis eius audeant iudicare, cur in una eademque causa super alium ueniat misericordia eius, super alium maneat ira eius. Qui enim sunt isti. qui respondeant deo. quando quidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati nihil egissent boni uel mali, ut secundum electionem propositum eius maneret. electgendos facit ipse. non inuenit, non ex operibus sed ex uocante dicit minori seruiturum esse maiorem? in quam sententiam beatus apostolus etiam testimonium prophetae longe posterioris adsump- sit: Iacob dilexi. Esau autem odio habui, ut intelleger. antequam illi nascerentur. erat in dei praedestinatione per gratiam. quid enim diligebat in Iacob. antequam natus
Abbreviated transcription (Latin):
que fuerat cõmissurus remittant. in
baptismo: Quis enĩ ẽ tã uecors qui ea
neget ꝑ baptismũ posse dimitti: q̃ sine
baptismo dicit posse puniri:ꝰ S disputã¬
do adu̾sus eos qui usq quaq conuicti.
etiã ñ cõmissoꝵ peccatoꝵ. dm̃ ꝑsuadere.
moliunt᷑ ultorẽ. uerendũ ẽ. ne nos in
eos ista fingere existimem᷑. illi aũ nullo
mͦ tã ebetes eẽ credant᷑. ut hec uł senti¬
ant. uł cuiqͣ ꝑsuade conent᷑. uerũtam̃
nͥ eos hȩc dicere audissem. refellenda ẽẽ
ñ arbitrarer. C ircũstiparit᷑ enĩ ⁊ diui¬
narũ auctoritate lecꝰtionũ. ⁊ antiquitꝰ

Expanded text:
quae fuerat commissurus, remittantur in quae fuerat commissurus, remittantur in baptismo? quis enim est tam uecors. qui ea neget per baptismum posse dimitti, quae sine baptismo dicit posse puniri? Sed disputando aduersus eos, qui usquequaque conuicti etiam non commissorum peccatorum deum persuadere moliuntur ultorem, uerendum est, ne nos in eos ista fingere existimemur, illi autem nullo modo tam hebetes esse credantur, ut haec uel sentiant uel cuiquam persuadere conentur. uerum tamen nisi eos haec dicere audissem, refellenda esse non arbitrarer. circumstipantur enim et diuinarum auctoritate lectionum et antiquit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio damnabunt᷑: si etiã mala quȩ
fuerant futura dãnant᷑ Beinde si eis ad
ꝑcipiendũ baptismatis consulit᷑ sacram̃tũ.
quos nouit ds̃ si uiuerent bene fuisse uie¬
turos: eur ñ om̃s tenent᷑ in uita. quã bo¬
nis oꝑib ornaturi st̃: Cur etiã eoꝵ qui
baptizant᷑ qui diu uiuentes pessime ii¬
uunt. ⁊ usq ad apostasiã aliqñ ꝑueni¬
unt : Cur ipsũ pͥmum conuigiũ pegcatoꝵ
quos utiq nou̾at peccaturos ñ de para¬
diso ante piecit ne ibi cõmitterent quod
tã scoͣ locõ eẽt indignũ. si uiste pecr̃a etiã
ñdũ cõmissa puniunt᷑: Qͥ a deniq pstatur
ei qui rapit᷑ ne malicia mutet intellectũ
enꝰ ⁊ ne fic̾tio decipiat aĩam eiꝰ. si iuste
etiã lla puniunt᷑. qux licet ñ fecerit. fu¬
erat tam̃ uiuendo facturus: Postremo
cur ñ ad ꝑcipiendũ regenerationis laua¬
chrũ eimagis consulit᷑ morituro. qͥ male
fuerat uicturus. si uiueret: ut ei pecc̃a

Expanded text:
procul dubio damnabuntur. si etiam mala. quae procul dubio damnabuntur. si etiam mala. quae fuerant futura. damnantur. deinde si eis ad percipiendum baptismatis consulitur sacramentum, quos nouit deus, si uiuerent. bene fuisse uicturos, cur non omnes tenentur in uita, quam bonis operibus ornaturi sunt? cur etiam eorum, qui baptizantur, quidam diu uiuentes pessime uiuunt et usque ad apostasian aliquando perueniunt? cur ipsum primum coniugium peccatorum, quos utique nouerat peccaturos, non de paradiso ante proiecit, ne ibi committerent, quod tam sancto loco esset indignum, si iuste peccata etiam nondum commissa puniuntur? quid denique praestatur ei, qui rapitur. ne malitia mutet intellectum eius et ne fictio decipiat animam eius, si iuste etiam illa puniuntur. quae licet non fecerit, fuerat tamen uiuendo facturus? postremo cur non ad percipiendum regenerationis lauacrum ei magis consulitur morituro, qui male fuerat uicturus, si uiueret, ut ei peccata,
Abbreviated transcription (Latin):
obduratũ. Si ñ contẽserit.: etiã ut ñ con¬
tẽneret eẽ credat adutũ. S obduratum¬
dimꝰ. quanta cecitate dicat᷑ futura p̃uidit
d exit. esau aũ odio habuit: ⁊ idõ mori¬
turoꝵ etiã paruuloꝵ potest quisꝗͣ dicẽ
ut huic ad ꝑcipiendũ baptismũ ñ consu¬
lat. illi aũ ñ consulat. dm̃ futura eoꝵ oꝑa
p̃uide. Quomͦ enĩ futura dicunt᷑. q̃ nulla
p̃uiaet quẽadmodũ uicturus ẽẽt quisq
si uiueret. ⁊ idõ quẽ nequit̾ nouit fuisse
uicturũ. sine baptismo fac̾ ⁊ mori. Sic in
eo puniens oꝑa mala: ñ q̃ fec̃ s q̃ fac̾turꝰ
fuit. Si gͦ diuinitꝰ etiã q̃ cõmissa ñ st̃ pu
mala oꝑa puniunt᷑. pͥmo attendant ꝙͣ. fal¬
so polliceant᷑. in dãnationẽ paruulos ñ i¬
turos. qui sine baptismate moriunt᷑. qui
ꝓpt̾ea ñ baptizant᷑ qr male uicturi erant
si uiuerent. ꝓpt̃ ipsã quippe malã uitã

Expanded text:
obduratum; si autem non contempserit, etiam ut non conobduratum; si autem non contempserit, etiam ut non contemneret, se credat adiutum. sdimus quanta caecitate dicatur, futura praevidit dilexit, Esau autem odio habuit, ideo moriturorum etiam paruulorum potest quisquam dicere, ut huic ad percipiendum baptismum non consulat, illi autem consulat. deum futura eorum opera praeuidere; quo modo enim futura dicuntur, quae nulla praeuidet, quem ad modum uicturus fuisset quisque, si uiueret; ideo, quem nequiter nouit fuisse uicturum. sine baptismo facit et mori sic in eo puniens opera mala, non quae fecit, sed quae facturus fuit.\' si ergo diuinitus, etiam quae commissa non sunt. mala opera puniuntur, primo adtendant, quam falso polliceantur in damnationem paruulos non ituros, qui sine baptismate moriuntur. qui si propterea non baptizantur. quia male uicturi erant, si uiuerent, propter ipsam quippe malam uitam
Abbreviated transcription (Latin):
misertus ẽro: ⁊ misodiam p̃stabo cui nuse¬
ricors fuero. Igit᷑ ñ uolentis neq currentiᷤ.
s miserentis dĩ ẽ. Atq ut in uasis quȩ
ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ. quȩ dãnatȩ de¬
bita ẽ masse. agnoscant uasa ex eadem
massa in honorẽ facta. quid eis miscłia
diuina largita sit: dic̃ enĩ inqͥt scriptu¬
ra ad pharaonẽ. Qͥa ad hoc te exeitau
ut ostendam in te potentiã meã: nut
glificetur nom̃ meũ in uniu̾sa t̾ra. De
niq ad utrũq concludit. Ergo euius
uult miseretur: ⁊ quẽ uult indurat.
h oc facit. apd̃ quẽ ñ ẽ iniquitas. Aliser¬
ret᷑ itaq gratiuto dono: obdurat autẽ
iustissimo merito. d dicat adhuc uł suꝑ
di infiddelis elatio: uł puniti infidelis dã¬
audiat qd cõuenit homini. O homo tu
quiꝰ es qui respondeas dõ:  cet̾a de qͥb
iã quantũ potu satis ac sepe disserui.
udiat hȩc. ⁊ ñ contẽnat. Qd̃ si contem¬
serit. etiã ut contemineret se inueniat

Expanded text:
icordiam praestabo, cui misericors fuero.\' igitur non uolentis neque currentis sed miserentis est dei. atque ut in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem. quae damnatae debita est massae, agnoscant umassa in honorem facta quid eis misericordia divina largita sit, Dicit enim, inquit, Scriptura ad Pharaonem, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendum in te potentiam meam, et ut glorificetur nomen meum in universa tnique ad utrumque concludit: « Et cui vult miseretur, et quem vult indurat. » Hoc facit apud quem non est iniquitas. Miseretur utique gratuito dono; obdurat autem justissimo merito. Sed dicat adhuc superba et infidelis elatio, vel puniti damet audiat quod convenit homini. « O homo, tu quis es, qui respondeas deo? et cetera, de quibus iam, quantum potui, satis ac saepe disserui. audiat haec et non contemnat. quod si contempserit. etiam ut contemneret, se inueniat
Abbreviated transcription (Latin):
unde bene uiueremꝰ ñ accepimꝰ. Non
posst̃ ueracit᷑ dicere. nicħ mali se fecis
se qr male uiuunt. Si enĩ nicħ mali fa¬
ciunt: bene uiuunt. Si aũ male uiuii.
de suo male uiuunt. ł qđ originaliter
traxerunt. uł qd̵ insuꝑ addidert. S: si
uasa st̃ irȩ. qͣ ꝑfecta sunt. ad ꝑditionẽ q̃
illis debita reddit᷑. sibi hoc imputent:

Expanded text:
 accepimus?\' non possunt ueraciter dicere nihil se mali facere, quia male uiuunt: si enim nihil mali faciunt. bene uiuunt: si autem male uiuunt. de suo male uiuunt. uel quod originaliter traxerunt uel quod insuper addiderunt. sed si uasa sunt irae, quae perfecta sunt ad perditionem. quae illis debita reddit
Abbreviated transcription (Latin):
uis excusationis iusticiã lib̾antur.Si aũ
grã ẽ qua lib̾ant᷑: ꝓfecto hȩc excusatio
iuista ñ ẽ. Tunc enĩ uera gr̃a ẽ: qua homo
libat᷑: si ñ scdm debitũ iustitiȩ retribu¬
itur. Nicħ gͦ fit in eis qui dicunt. quid
adhuc conquerit᷑. nã uoluntati eiꝰ qͥs re¬
sistit: nͥ qd̃ legit᷑ in libro salomonis. in¬
sipientia hominis uiolat uias eiꝰ. dm̃ aũ
causat᷑ in corde suo. Quãuis itaq ds̃ faci¬
at uasa irȩ in ꝑditionẽ. ut ostendat irã
⁊ demonstret potentiã suã. ꝙͣ etiã bene

Expanded text:
ius excusationis iustitiam liberantur. si autem gratia est. qua liberantur, profecto haec excusatio iusta non est. tunc enim uera gratia est, qua homo liberatur, si non secundum debitum iustitiae retribuitur. nihil ergo fit in eis. qui dicunt: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? nisi quod legitur in libro Salomonis: Insipientia uiri uiolat uias eius: deum autem causatur corde suo. Quamuis itaque deus faciat nasa irae in perditionem, ut ostendat iram et demonstret potentiam suam, qua bene
Abbreviated transcription (Latin):
a uulnerib illuis trucidatoris: nͥ huiuis
grã saluatoris. Nemo liberat uenundatos
sub peccato a uincuł captiuitatis: nͥ gr̃a
redim̃tis. Ac ꝑ hoc uniu̾si qui se in neqͥ¬
tiis ⁊ mniquitatib exeusatos uolunt. idõ
iustissime punuint᷑ : qm̃ qui lib̃ant᷑ ñ nͥ
grã lib̾ant᷑. Nã si excusatio illa iusta eẽt:
ñ iñ iã gr̾a s iusticia lib̾aret. Cũ uͦ ñ
lib̾at nͥ gr̃a. nicħ uistũ inuenit in eo
quẽ lib̾at : ñ uoluntatẽ ñ oꝑationẽ. nõ

Expanded text:
a vulneribus illius trucidatoris, nisi hujus gratia Salvatoris. Nemo liberat venumdatos sub peccato a vinculis captivantis, nisi gratia redimentis. 29. Ac per hoc universi qui se in nequtiis et iniquitatibus excusatos uolunt ideo iustissime puniuntur, quoniam, qui liberantur. nonnisi gratia liberantur. nam si excusatio illa iusta esset. non inde iam gratia sed iustitia liberaret. cum uero non liberat nisi gratia, nihil iustum inuenit in eo. que
Abbreviated transcription (Latin):
dicat: qr ⁊ ipsa ignorantia in eis qͥ in¬
telligere noluert̃. sine dubitatione pec¬
catũ ẽ: in eis aũ qui nͣ potuer̃t pena pec¬
cati. Er̃go in utrisq ñ ẽ iusta excusatio:
s iusta damnatio. ldõ aũ diuina eloquia
eos inexcusabiles dicunt. qui ñ ignoran¬
tes s scientes peocant: ut scđm iudicium
suꝑbiȩ suȩ quo multũ confidt᷑ de uirib

Expanded text:
tia in eis qui intelligere noluerunt, sine dubitatione peccatum est; in eis autem qui non potuerunt, poena peccati. Ergo in utrisque non est justa excusatio, sed justa damnatio. 28. Ideo autem divina eloquia eos inexcusabiles dicunt, qui non ignorantes, sed scientes peccant, ut secundum judicium superbiae suae, quo multum con
Abbreviated transcription (Latin):
illis debita reddit᷑ sibi hoc imputent
qͥa ex ea massa facta sunt. quã ꝓpt̾ unus
peccatum in quo om̃s peccauert᷑. merio
bitũ reddere noluit. ñ se inflent sp
sũ głificent. qui eis miscdiam ñ debitui
p̃stitit: ⁊ si quid alit̾ sapiunt ⁊ hoc qͦs

Expanded text:
tent, quia ex ea massa facta sunt, quam propter unius peccatum, in quo omnes peccauerunt. merito ebitum reddere noluit. non se inflent, sed ipsum glorificent. qui eis misericordiam non debitam praestitit
Abbreviated transcription (Latin):
sua gr̃a ꝑsonarũ. ut remuneratorẽ p̃cedẽ¬
tiũ meritoꝵ. Nã ⁊ si conabunt᷑ maioris ȩ¬
tatis aliqua merita suspicari. seu mala seu
bona: quid de istis infantib dicent. quoꝵ nec
ste sibi ulis ꝓpriis malis meritis acquire.¬
re potuit uinolentiã suffocantis. nec bonis

Expanded text:
sua gratia personarum, vel remuneratorem praecedensua gratia personarum, vel remuneratorem praecedentium meritorum. 33. Nam etsi conabuntur majoris aetatis aliqua merita suspicari seu bona seu mala, quid de istis infantibus dicent, quorum nec iste sibi ullis propriis meritis malis potuit acquirere violentiam suffocantis
Abbreviated transcription (Latin):
afantes. cũ e contrario sacrilegoꝵ ⁊ mimi
li p̃cedere merita humana contendunt. ne.
it ꝑsonarũ acceptor ds̃: Iue tande hic me¬
etã p̃cesserunt: Si eoꝵdẽ cogitaueris par¬
auloꝵ nulla st̃ ꝓpͥa. U trisq ẽ illa massa cõ¬
munis. Si parentũ attenderis. bona st̃ illa.
aiaꝵ filii repentini mortib sine x pͣi baptis¬
aate ꝑierunt: mala uͦ illa qruioꝵ filii ꝑ xp̃i¬
inoꝵ aliquã potestatẽ ad sacram̃ta excłiȩ.
i numerati sunt sine cuꝰ uoluntate ñ cadit
tĩpitur. ut renascant᷑ ad hereditatẽ eles.¬
sans de fidelib conuigatis ortꝰ. letitia parẽ¬
tũ susceptꝰ. matris ut nutricis somnolentia
suffocatus. fit extorris ⁊ expers suoꝵ fidei.
Ille infans de sacrilego stupro nascit᷑ eru¬
deli timore matris exponit᷑. alienoꝵ mise¬
tudine baptizat᷑. fit et̃ni consors ⁊ parti¬
ceps regni. lsta cogitent. ista considerent.
hinc audeant dicere. dm̃ uł acceptorẽ in

Expanded text:
fantes, cum e contrario sacrilegorum et inla praecedere merita humana contendunt, ne sit personarum acceptor deus? quae tandem hic merita praecesserunt? si eorundem cogitaueris paruulorum, nulla sunt propria, utrisque est illa massa communis: si parentum adtenderis, bona sunt illa, quorum filii repentinis mortibus sine Christi baptismate perierunt, mala uero illa, quorum filii per Christianorum aliquam potestatem ad sacramenta ecclesiae li numerati sunt, sine cujus voluntate non cadit rumpitur, ut renascantur ad haereditatem coelesiorum. Iste infans de fidelibus conjugatis ortus, laetitia parentum susceptus, matris vel nutricis somnolentia suffocatus fit extorris et expers fidei suorum: ille infans de sacrilego stupro nascitur, crudeli timore matris exponitur, alienorum misetudine baptizatur, fit aeterni consors et particeps regni. Ista cogitent, ista considerent, hic audeant dicere Deum vel acceptorem in
Abbreviated transcription (Latin):
ã meruisse dãnari. ñ nͥ ꝑ gr̃am se potus¬
se discerni. Nondũ enĩ nascentib. nec a¬
gentib bonũ uł malũ. ut scdm electionẽ
ꝓpositũ dĩ maneret: ñ exoꝑib s ex uocã¬
te dic̾tũ ẽ ei. maior seruiet nunori. E lec¬
tionẽ aũ gr̃ȩ nullis fieri oꝑum p̃cedenti¬
b meritis. alio loco aꝑtissime. idem apłs os
tendens: sic gͦ inquit ⁊ in hoc tempore
reliquiȩ scđm electionẽ gr̃ȩ salue facte
st̃. Si aũ graͣ. iã ñex oꝑib. Alioquin gr̃a

Expanded text:
am meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisam meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisse discerni. Nondum enim nascentibus, nec agentibus bonum aut malum, ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet minori.\' Electionem autem gratiae nullis fieri operum praecedentibus meritis alio loco apertissime idem apostolus ostendens: Sic ergo. inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt. si
Abbreviated transcription (Latin):
concubitu habens ysaac patris nr̃i. Q
ꝑtinuit ut adderet ex uno concubitu.
nͥ ut ñ solũ de suis neq de parentũ me¬
ritis alioꝵ s ne de ipsius quidẽ unius
patris mutatata forte in meliꝰ uolun¬
ꝓtate
głaret᷑ ia cob dicens. idõ se. a creatore q¬
lectum. quia patͣ eiꝰ quando eũ semina¬
uit. meliorib laudabilior morib fuit:
Ex uno inquit concubitu. U nũ tẽ ad eos se¬
minandos meritũ patris: unũ ad cõ eipi¬
endos meritũ matris. Quia ⁊ si mat᷑ enꝰ
donec pareret uiscerib portauit inclu¬
sos. ⁊ forte uoluntates affecꝰtionesq uari¬
auit. ñ uni s ambob uariauit utiq. qͥ
parit᷑ uentre portauit. Intentio gͥ intu
nͥ in dño głari: ut cũ ex eodẽ patre: eadẽ
matre. uno concubitu. ante ꝗͣ aliquia e¬
gissent boni aut mali. alterũ ds̃ diligit.
odit alterũ. intelligat iacob. ex illa mas¬
sa originalis iniquitatis. ubi frẽm suum
cũ habuit cõmunẽ causã uidet ꝑ iustici¬

Expanded text:
concubitu habens Isaac patris nostri. quo pertinuit, ut adderet\'ex uno con cubitu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit. quos pariter uentre portauit. Intentio igitur inisi in domino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem matre, uno concubitu. antequam aliquid egissent boni aut mali, alterum diligit deus, odit alterum, intellegat Iacob ex illa massa originalis iniqucum quo habuit communem causam, videt per justiti
Abbreviated transcription (Latin):
oundẽ gr̃e magnificũ defensorẽ apłm pax.¬
secro te in quanta breuitate quã ugilan¬
ter ũba posuerit. quib diligent᷑ considta¬
tis questions huiꝰ aliquantulũ dilucescat
obscuritas. sũ enĩ dxcisset stipendiũ pecẽi
mors. quis ñ eũ congruentissime ⁊ conseqͣn¬
ter a dce iudicaret: si dic̾e̾t. stipenhũ aũ
uistitise uita ętͣna: Et uerũ ẽ. ꝙ sic̃ meri¬
to pectati tãꝙͣ stipendiũ reddit᷑ mors: ita
merito iustitiȩ tãquã stipendiũ uita etͣ¬
merces appellat᷑ plirimis scãrũ scriptu.¬
rũ locis. Nusꝗͣ porro dicta ẽ merces ius¬
titia iet fiaes: q iusticiȩ uł fidĩ reddit
meroes. Qd ẽ aũ merces oꝑanti: hoc mili¬
tanti stipendiũ. S beatus apls adu̾sus
elationẽ quȩ usq adeo magnis temptat
itrepere.ait ⁊ sibi ꝓpt̾ ipsã dicat datũ
angłm satane a quo colafiraret᷑. ne u̾tice̾
p̃sumptionis erigeret. adu̾sus hanc gͦ e

Expanded text:
eundem gratiae magnificum defensorem apostolum Paulsecro te, in quanta brevitate quam vigilanter verba posuerit, quibus diligenter consideratis, quaestionis hujus aliquantulum dilucescat obscuritas. Cum enim dixisset, Stipendium peccati mors; quis non eum congruentissime et consequenter addere judicaret, si diceret, Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aetemerces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptat inrepere, ut et sibi propter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptio
Abbreviated transcription (Latin):
neã nichil aliua coronet ꝙͣ munera sua
S iẽ enĩ ab mnitio fidĩ miscdiam consequudi
sumꝰ. ñ qr fideles eramꝰ. s ut eẽmꝰ: sic ĩ fi¬
ne qd ẽ uita ȩt̾na coronabit nos sic̃ seͥp¬
tũ ẽ in miseratione ⁊ miscdĩa. Ñ itaꝙ fru¬

Expanded text:
nostra, nihil aliud coronet quam munera sua? sicut enim ab initio fidei misericordiam consecuti sumus. non quia fideles eramus, sed ut essemus, sic in fine, quod erit uita aeterna, coronabit nos. sicut scriptum est, in miseratione et misericordia. non itaque fru
Abbreviated transcription (Latin):
ligiosam. nͥ ꝑ spm uirtutis ⁊ caritatis ⁊
continentiȩ: ita sine. spu fidĩ ñ ẽ recꝰte
quispiã crediturus. nec sine sp̃u oratioĩs
salubrit᷑ or aturus. Non qr tot sunt sp̃s.
s omĩa hec oꝑatur unꝰ atq idẽ sp̃c. diui¬
dens ꝓpͥa unieuiq ꝓut uult: qr sp̃e li¬

Expanded text:
isi per spiritum uirtutis et caritatis et continentiae. ita sine spiritu fidei non est recte quispiam crediturus nec sine spiritu orationis salubriter oraturus, non quia tot sunt spiritus. sed omnia haec operatur unus atque idem spiritus diuidens propria unicuique, prout uult, q
Abbreviated transcription (Latin):
ser̃t. neq enĩ ñ cognouert᷑. s cognoscentes
inquit dm̃. ñ ut dm̃ głificauert᷑ aut gras
egerunt. quantomagis in excusabiles sunt
qui ex lege eiꝰ instructi. cõfidunt seipsos
duces eẽ cecoꝵ ⁊ alios docentes seipsos noñ
docent. qui p̃dicant ñ furandũ ⁊ furant᷑:⁊
cetã q̃ de ipsis apłs loquit᷑: Eis qͥppe dicit.
roptea inexcusabilis es o homo om̃is qͥ iu

Expanded text:
e enim non cognouerunt, sed cognoscentes, inquit. deum non ut deum glorificauerunt aut gratias egerunt —. quanto magis inexcusabiles sunt, qui ex lege eius instructi confidunt se ipsos duces esse caecorum et alios docentes se ipsos non docent, qui praedicant non furandum et furantur et cetera. quae de ipsis apostolus loquitur! eis quippe dicit: Propterea inexcusab
Abbreviated transcription (Latin):
eiũ separata sunt dona uł oꝑa insepa¬
rabilis trinitatis: s filus sic honorans
patrẽ. ñ aufert nulliꝰ distantie docu¬
mentũ: s magnũ p̃bet humilitatis ex¬
emplũ. hic iterũ isti liberi arbitrii
defensores. immo deceptores qr inflato¬
res. ⁊ inflatores qr p̃sumptores. ñ adũ
talib diceret᷑ obiecit : Dicis itaq nuchi
Qͥd adhuc querit᷑ : Nam uoluntati eiꝰ qͥs
resistit. Hanc contradictionẽ sibuet
ipse tãquã ab alt̾o opposuit. uelut ex
eoꝵ uoce qui nolunt acciꝑe qđ suꝑiꝰ di
obdurat. Talib itaq dicamꝰ eũ apło.¬

Expanded text:
enim separata sunt dona uel opera insepaenim separata sunt dona uel opera inseparabilis trinitatis; sed filius sic honorans patrem non adfert ullius distantiae documentum, sed magnum praebet humilitatis exemplum. Hic iterum isti liberi arbitrii defensores. immo deceptores quia inflatores et inflatores quia praesumptores non aduertalibus diceretur. obiecit? Dicis itaque mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit uelut ex eorum uoce. qui nolunt accipere, quod supeobdurat. talibus itaque cum apo
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si nͣ crederent. ñ dicerent tu es sc̃s:
dĩ. uł tu es filiꝰ dĩ. Si aũ diligerent. ñ
nos trahit. quȩ nͥ desuꝑ gratuito mune¬
re nob̃ daretur. nͣ ipse diceret. nemo po¬
test uenire ad me. nisi patͣ qui misit me
attraxerit eũ. Unͣ ⁊ paulopꝰt ait. Uerba.
s sunt quidã ex uob̃ qui ñ credunt. De.¬
inde eugłista subiungit. Sciebat enĩ ab
inicio iħe. qui ee̾nt credentes: ⁊ quis ẽẽt
traditurus eũ. Et̃ ne quisꝗͣ. existimaret
credentes sic ad eiꝰ p̃scientiã ꝑtinere quo
mͦ ñ credentes. id ẽ ut ñ eis fides ipsa
Ppt̾ea dixi uob̃. quia nemo potest ueni¬
re ad me. nisi fuerit ei datum a patre
meo. hinc erat qđ eoꝵ qui audierant
loquentẽ de carne. sua ⁊ sanguine suo.
quidã scandalitati abscesserunt. quidã
credendo mansert̃: qr nemo potest ue¬
nire ad illum. nͥ eui datũ eͣ a patre. ac
ꝑ hoc ⁊ ab ipso filio ⁊ ab sp̃u sc̃o. Neq

Expanded text:
Nam si non crederent, non dicerent, Tu es Sanctus Nam si non crederent, non dicerent, Tu es Sanctus Dei; vel, Tu es Filius Dei . Si autem diligerent, non nos trahit, quae nisi desuper gratuito munere nobis daretur, non ipse diceret: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, attraxerit eum. Unde et paulo post ait, Verba sed sunt quidam ex uobis. qui non credunt: deinde euangelista subiungit: Sciebat enim ab initio Iesus, qui essent credentes et quis esset traditurus eum. et ne quisquam existimaret credentes sic ad eius praescientiam pertinere quo modo non credentes, id est ut non eis fides ipsa \'Propterea dixi uobis. quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo\\ hinc erat, quod eorum, qui audierant loquentem de carne sua et sanguine suo, quidam scandalizati abscesserunt, quidam credendo manserunt, quia nemo posset uenire ad illum, nisi cui datum esset a patre ac per hoc et ab ipso filio et ab spiritu sancto. neque