comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nonte enim dimittet ds̃ tuus: etiam si aliquid
triste acciderit. Quam enim triste erat quod
scõ uro iob acciderat. quam repente. quam
multa mala: quemadmodum omnia de quib
gaudere putabatur. non de quib gaudebat
diabolo temptante subtracta sunt: quemadmo¬
dum et filii mortui sunt. Periit quod seruaba¬
tur: ꝑierunt quib seruabatur: nec tamen ꝑnit
qui et illud et illos dedit. Quod et si ipsi filii
presenti scło ꝑierunt. agnoscendi et recipiendi
infuturo: ille tamen uir habebat aliud unde
gauderet: in quo uerum erat quod modo
conimemorauimus. ꝑ singłos dies benedicam
te. Hunquid quia ille dies quo cuncta ꝑierat̃
tristis illuxit: ideo lua interior in corde de¬
fecit: Stecit quippe in illa luce: et ait. dñs
dedit. dñs abstulit: sicut dño placuit ita fac¬
ami est: sit nomen dñi benedictum. Eigo ꝑ
singłos cdies laucdaiut: qui etiam in die tam
tristi laudauit. Breue magisterium est ut semꝑ

Expanded text:
Non enim te dimittet Deus tuus, etiam si aliquid Non enim te dimittet Deus tuus, etiam si aliquid triste acciderit. Quam enim triste erat, quod sancto viro Job acciderat! Quam repente, quam multa mala! quemadmodum omnia de quibus gaudere putabatur, non de quibus gaudebat, diabolo tentante subtracta sunt! quemadmodum et filii mortui sunt! Periit quod servabatur, perierunt quibus servabatur; nec tamen periit qui et illud et illos dedit. Et ipsi filii praesenti saeculo perierunt, agnoscendi et recipiendi in futuro. Ille tamen vir habens aliud unde gauderet, in quo verum erat quod modo commemoravimus, «Per singulos dies benedicam te;» numquid quia ille dies quo totum perierat, tristis illuxit, ideo lux interior in corde defecit? Stetit quippe in illa luce, et ait: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Ergo per singulos dies laudavit, qui etiam in die tam tristi laudavit. Breve magisterium est, ut semper
Abbreviated transcription (Latin):
rium est. Si aut̃ gaudeas in dño dõ tuo. et au¬
dies dicentem scripturam. delectare in dño : tan¬
to firmius gaudebis. quanto est ille cercior in
quo gaudebis. Si enim gaudes de nummo: ti¬
mes furem. Si aut̃ gaudes de deo e quid times
ne tibi quisquam auferat dm̃: Dm̃ tibi nemo au¬
fat: si tu eum non dimiseris. Non enim sic ẽ. ds̃ :
quomodo lux ista de cęlo fulgens. Non quando
uolumus ad eam accedimus: quia non in omni
loco lucet. Per infirmitatem nr̃am forte fit ut
do stas. et in lumine ueritatis eius delectaris.
non queris locum quo ad eum accedas: s cons¬
cientia accedit. conscientia recedit. Quod dictũ
est accedite ad eum et illuminamini : animo dic¬
tum est. non uehiculo: affectib dictum est. non
pedib. Et cum in eo stabis : estus non patieris. Sp̃s
onim spirabit tibi: et sub alis eius sperabis. Uides
ergo habere te: quomodo delecteris ꝑsiugłos dies.

Expanded text:
rium est. Si autem gaudeas in Domino Deo tuo, aurium est. Si autem gaudeas in Domino Deo tuo, audies dicentem Scripturam: «Delectare in Domino» . Tanto firmius gaudebis, quanto est ille certior in quo gaudebis. Si enim gaudes de nummo, times furem; si autem gaudes de Deo, quid times? Ne tibi quisquam auferat Deum? Deum tibi nemo auferet, si tu eum non dimiseris. Non enim sic est Deus, quomodo lux ista de coelo fulgens. Non quando volumus ad eam accedimus quia non in omni loco lucet. Per infirmitatem nostram forte fit, ut do stas, et in lumine veritatis ejus delectaris, non quaeris locum quo ad eum accedas; sed conscientia accedit, conscientia recedit. Quod dictum est, «Accedite ad eum, et illuminamini» : animo dictum est, non vehiculo; affectibus dictum est, non pedibus. Et cum in eo stabis, aestus non patieris. Spiritus enim spirabit tibi, et sub alis ejus sperabis . 4. Vides ergo habere te quomodo delecteris per singulos dies.
Abbreviated transcription (Latin):
si ergo aliquid accidat triste homini desinies
laudare dm̃: Desines benedicere creatorem tu¬
um: Si desines: mentitus es dicendo ꝑsingłos
dies benedicam te dñe. Si aut̃ non desines:
et si tibi uidetur in die tristi male. erit tibi
in deo tuo bene. Est enim et quando tibi ma¬
le est: ubi tibi bene sit. Si enim in aliquo ma¬
lo male est tibi: ꝓculdubio in aliquo bono bene
tibi erit. Et quid tam bonum quam ds̃ tuus:
de quo dictum est. nemo bonus nisi unus ds̃.
Nam quam sit secura ista laudatio. et quam sit
securum hoc : bene intellige de ipso bono. Nam
si gaudes de bono quod tibi accedit ꝑdiem:
fortasse transiit alio die bonum hoc unde gau¬
debas: bene fuit michi. bonum diem duri.
Quia forte lucra uenerunt. aut inuitatus es. aut
in epulis dui fiusti: gaudes quia in epulis dui fuis¬
ti.: alter te dolet quia non erubiusti. Ueruntam̃
de quocumq tali bono gaudeas: certe transito¬

Expanded text:
si ergo aliquid accidat triste homini? desines si ergo aliquid accidat triste homini? desines laudare Deum? desines benedicere Creatorem tuum? Si desines, mentitus es dicendo, «Per singulos dies benedicam te, Domine.» Si autem non desines, etsi tibi videtur in die tristi male, erit tibi in Deo tuo bene. Est enim, et quando male est tibi, ubi bene tibi sit. Si enim in aliquo malo male est tibi, procul dubio in aliquo bono bene tibi erit. Et quid tam bonum, quam Deus tuus; de quo dictum est: «Nemo bonus, nisi unus Deus» ? Nam quam sit secura ista laudatio, et quam sit securum hoc bene, intellige de ipso bono. Nam si gaudes de bono quod tibi accidit per diem, fortasse transit alio die bonum hoc unde gaudes. Bene fuit mihi, bonum diem duxi: quia forte lucra venerunt, aut invitatus es, aut in epulis diu fuisti. Gaudes, quia in epulis diu fuisti; alter te dolet, quia non erubuisti. Verumtamen de quocumque tali bono gaudeas, certe transito
Abbreviated transcription (Latin):
ideo dauid. Quia uero ipse est suꝑ omnia ds̃
benedictus in scła: ideo exaltabo te ds̃ ineus rex
et benedicam inquit nomen tuum in scłm et
in scłm scłi. Forte in scłm hic : in scłm aut̃ scli¬
in. ȩternum. Modo ergo incipe laudare: s in
ȩternum laudaturus es. Qui laudare non uult
in transitu huius scłi: obmutescit cum uenerit
scłm scłi. Proinde sequentib uersibus prope hoc
laudabo nomen tuum in scłm: et quereret aliud
scłm quando laudaret. Per singulos dies inquit:
benedicam te. Lauda ergo et benedic dñm dm̃
tuum ꝑ singulos dies: ut cum finiti fuerint
singłi dies: et uenerit sine fine unus dies: eas ex
laudib in laudem. sicut ex uirtutib in uirtu¬
dies: quo te non benedicam. Nec murum est: si
leco die tuo benedicis dm̃ tuum. Quid si forte
aliquis duxerit tristes dies. sicut se habent hu¬
manȩ res: sicut est habundantia scandalorum
sicut est multiplicatio temptacionum: quid

Expanded text:
ideo David: quia vero ipse est super omnia Deus benedictus in saecula, ideo, «Exaltabo te, Deus meus, rex meus; et benedicam,» inquit, «nomen tuum in saeculum, et in saeculum saeculi.» Forte «in saeculum,» Hic; «in saecIn aeternum. Modo ergo incipe laudare, si in aeternum laudaturus es. Qui laudare non vult in transitu hujus saeculi, obmutescet cum venerit saeculum saeculi. Proinde sequentibus versibus prope hoc «Laudabo nomen tuum in saeculum;» et quaereret aliud saeculum, quando laudaret: «Per singulos,» inquit, «dies benedicam te.» Lauda ergo et Benedic Dominum Deum tuum per singulos dies; ut cum finiti fuerint singuli dies, et venerit sine fine unus dies, eas ex laudibus in laudem, sicut ex virtutibus in virtudies quo te non benedicam. Nec mirum est si laeto die tuo benedicis Deum tuum. Quid, si forte illuxerit aliquis tristis dies, sicut se habent humanae res, sicut est abundantia scandalorum, sicut est multiplicatio tentationum? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
laqueus: ne in ipsa spe amplius peccet. Quid ꝙ
et tu dicebas qui spe magis peccas : Quando me
conuertero omĩa michi ds̃ dimittit: faciam
quicquid uolo. Audi et tu scripturam. Ne tar¬
des conuerti ad dñm: neq differas dede in
diem. Subito enim uenit ira illius: et in tẽ¬
pore undicte disꝑdet te. Noli ergo dicere:
cras me conuertam. Cras deo placebo: et onña
hodierna et hesterna dimittuntur michi.
Uerum quidem dicis quia ds conuersioni tuȩ̨
indulgentiam ꝓmisit: s dilationi tue diem
re ergo dampnat: quare flagellat: An quos
Et ius nosse: quia suꝑ omnua oꝑa eius miserati¬
nes eus: Inde est illa longanimitas: qua fac̃
solem suum oriri suꝑ bonos et malos. Nonne
miserationes euis in omĩa oꝑa eius: qui pluit
suꝑ iustos et iniustos: Nonne miserationes
eius in omnia oꝑa enis: longanimis. expec¬
tans peccatorem dicens. conuertimini ad
me et conuertar ad uos: Nonne miseratio

Expanded text:
laqueus, ne ipsa spe amplius peccet. Quid ergo laqueus, ne ipsa spe amplius peccet. Quid ergo et tu dicebas, qui spe magis peccas? Quando me convertero, omnia mihi Deus dimittet; faciam quidquid volo. Audi et tu Scripturam: «Ne tardes converti ad Dominum, neque differas de die in diem; subito enim veniet ira illius, et in tempore vindictae disperdet te» . Noli ergo dicere: Cras me convertam, cras Deo placebo; et omnia hodierna et hesterna dimittuntur mihi. Verum quidem dicis, quia Deus conversioni tuae indulgentiam promisit; sed dilationi tuae diem re ergo damnat? quare flagellat? An quos Et vis nosse quia «super omnia opera ejus miserationes ejus?» Inde est illa longanimitas qua facit solem suum oriri super bonos et malos: nonne «miserationes ejus in omnia opera ejus,» qui pluit super justos et injustos ? nonne «miserationes ejus in omnia opera ejus?» Longanimis exspectat peccatorem, dicens, «Convertimini ad me, e
Abbreviated transcription (Latin):
statuisset diem: omnib faceret habundare pec¬
cata de securitate. Dedit ergo spem uenie ne des¬
ꝑando amplius pecces: et desperatio timenda
est in peccatis. Uidete uocem desperantis ad au¬
genda peccata: et uidete uocem sꝑantis ad augẽ¬
da peccata: et quomodo utriq uoci occurrit
ꝓuidentia et miscdđia dĩ. Audi uocem desperan¬
tis. lam inquit dampnandus sum: quare non
faciam quicquid uolo: dudi et uocem sꝑantis.
dimittet michi omnia. Quare non facio quic¬
quid uolo: Desꝑat ut peccet: sꝑat ut peccet.
Utrumq metuendum est: utrumq ꝑiculosum.
Ue adesꝑatione: ue a ꝑuersa spe. Ytriq huic ꝑi¬
culo et utriq malo: quomodo occurrit miscdia
di: Quid dicis tu qui desꝑando uolebas pecca¬
re: lam dampnandus sum. Quare non facio
quicquid uolo: dudi scripturam. Holo mortem
impii: tantum ut reuertatur et uiuat. hac
uoce dĩ reducitur in spe. S timendus est alius

Expanded text:
statuisset diem omnibus, faceret abundare pecstatuisset diem omnibus, faceret abundare peccata de securitate. Dedit ergo spem veniae, ne desperando amplius pecces. Et spes, et desperatio timenda est in peccatis. Videte vocem desperantis ad augenda peccata, et videte vocem sperantis ad augenda peccata, et quomodo utrique voci occurrit providentia et misericordia Dei. Audi vocem desperantis: Jam, inquit, damnandus sum; quare non facio quidquid volo? Audi et vocem sperantis: dimittet mihi omnia: quare non facio quidquid volo? Desperat, ut peccet; sperat, ut peccet. Utrumque metuendum est, utrumque periculosum; vae a desperatione! vae a perversa spe! Utrique huic periculo et utrique malo quomodo occurrit misericordia Dei? Quid dicis tu, qui desperando volebas peccare? Jam damnandus sum; quare non facio quidquid volo. Audi Scripturam: «Nolo mortem impii, tantum ut revertatur et vivat.» Hac voce Dei reducitur in spem: sed timendus est alius
Abbreviated transcription (Latin):
nis ⁊ data est karitas et dilectio. in qua bona
merita tua nusquam iactes: quia et ipsa tua
merita illius dona sunt. Et iusticiam tuam ex¬
ultabunt. misericors et miserator dñs: qui fecisti
nans. s expectans: ipsa expectatione clamans.
conuertimini ad me et conuertar ad uos. Et ni¬
mia longanimitate. nolo inquit mortem im¬
pii tantum reuertatur et uiuat. Ille quidem
longanimis. Tu aut̃ scđm duriciam cordis tui et
cor impenitens thesauritas tibi iram in die irȩ ce
reuelationis iusti uidici dĩ: qui reddet unicuiq
scãm oꝑa sua. Hon enim modo sic longanimis
in sustinendo: ut nunquam iustus iniudicando.
D istribit tempora: uocat te. nunc exhortatur
te. Nunc expectat donec facias: et tu tardas.
Magna eius miscđia in hoc quod diem uite tibi
incertum fecit. ut nescias quando hinc emigra¬
tas: et in hoc magna eius miscđia. Ceterum si

Expanded text:
nis, data est charitas et dilectio, in qua omnia nis, data est charitas et dilectio, in qua omnia ricordia. Merita tua nusquam jactes, quia et ipsa tua merita illius dona sunt: «Et justitia tua exsultabunt. Misericors et miserator Dominus:» qui fecisti nans, sed exspectans, ipsa exspectatione clamans, «Convertimini ad me, et convertar ad vos» ; et nimia longanimitate, «Nolo,» inquit, «mortem impii, tantum ut revertatur et vivat» . Ille quidem longanimis; tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . Non enim modo sic longanimis in sustinendo, ut nunquam justus in vindicando. Distribuit tempora: vocat te nunc, exhortatur te nunc; exspectat donec resipiscas, et tu tardas! Magna ejus misericordia et in hoc quod diem vitae tibi incertum fecit, ut nescias quando hinc emigrado convertaris: et in hoc magna ejus misericordia. Caeterum si
Abbreviated transcription (Latin):
unde oꝑeris bona. Ipsius eiuim sumus figmen¬
tum creati in xp̃o iħu in oꝑib bonis: u̾t in
illis ambulemus. Ista est suauitas habundans
memoriȩ ipsius: cura nos. hanc eructando
predicatores illius : uisticiam eius exultabunt
non suam. Quid ergo ut simus. ut laudomus.
ut iusticiam tuam exaltemus. ut momori¬
am habundantiȩ suauitatis tuȩ eructemus:
quid erga nos fecisti dñe : Quem laudamus
dicimus: et cum dicimus lti demus: Misera¬
tor et misericors
dns: longanimis et multumricors. Sua¬
uis dñis om̃ib: et miserationes eius in omĩa
oꝑa euis. Nisi ille talis eẽt: de nobis repeticio
nulla eẽt. Attende ad te ipsum quid mere¬
baris peccator: contemptor dĩ quid merebaris.
U ide si occurrit tibi nisi pona: si occurrit ti¬
bi nisi supplioium. Uides ergo quid tibi debe¬
batur: et quid dederit qui gratis dedit:
Data uenia peccatori. datus ost sp̃s iustificatis¬

Expanded text:
unde opereris bona: «Ipsius enim sumus figmenunde opereris bona: «Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, ut in illis ambulemus» . Ista est suavitas abundans memoriae ipsius circa nos. Hanc eructando, praedicatores ejus justitia ejus exsultabunt, non sua. Quid ergo ut simus, ut laudemus, ut justitia tua exsultemus, ut memoriam abundantiae suavitatis tuae eructemus, quid erga nos fecisti, Domine, quem laudamus? Dicamus, et cum dicimus, laudemus. 11. «vers. 8. MisericorsDominus, longanimis et multum misericors. Suavis Dominus omnibus, et miserationes ejus in omnia opera ejus.» Nisi ille talis esset, de nobis repetitio nulla esset. Attende ad te ipsum; quid merebaris peccator? contemptor Dei, quid merebaris? Vide si occurrit tibi nisi poena, si occurrit tibi nisi supplicium. Vides ergo quid tibi debebatur, et quid dederit qui gratis dedit. Data est venia peccatori, datus est spiritus justificatio
Abbreviated transcription (Latin):
quod dixerat grã. utiq non ex uobis: sed no
quis aliter intelligeret. planius hoc aꝑire dig¬
natus est.da intellectorem: et totum diaxit.
gra salui facti estis. Ubi audis grãm: gratis in¬
tellige. Si ergo gratis. nichil tũ acculisti: neh
meruisti. Nam si meritis aliquid additum est.
merces est ñ gr̃a. Grã inquit salui facti ests
ꝑ fidem. Expone illud aꝑtius ꝓpter arrogan¬
tes ꝓpter sibi placentes: ꝓp̾ter ignorantes dei
iusticiam et suam uolentes constituere. dudi
hoc idem aꝑtius. Et hoc inquit quod gr̃a salui
facti estis: non ex uobis. s dĩ donum est. S et
nos forte aliquid fecimus:ut dona dĩ mereamꝰ &
N on ex oꝑib inquit: no forte quis extollatur.
Q uid ergo nos: Bene non oꝑamur: Immo o¬
peramur. S quomodo: Ipso in nobis opante:
quia ꝑ fidem locum damus in corde nr̃o: et
qui in nobis et ꝑ nos bona oꝑatur. Audi onim

Expanded text:
quod dixerat, «Gratia;» utique, «non ex vobis:» sed ne quod dixerat, «Gratia;» utique, «non ex vobis:» sed ne quis aliter intelligeret, planius hoc aperire dignatus est. Da intellectorem, et totum dixit: «Gratia salvi facti estis.» Ubi audis, «gratia,» Gratis intellige. Si ergo gratis, nihil tu attulisti, nihil meruisti: nam si meritis aliquid redditum est, merces est, non gratia. «Gratia,» inquit, «salvi facti estis per fidem.» Expone illud apertius propter arrogantes, propter sibi placentes, propter ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere. Audi hoc idem apertius: «Et hoc,» inquit, quod «gratia salvi facti estis, non ex vobis, sed Dei donum est.» Sed et nos forte aliquid fecimus, ut dona Dei mereremur. «Non ex operibus,» inquit, «ne forte quis extollatur,» Quid ergo? nos bene non operamur? Imo operamur. Sed quomodo? Ipso in nobis operante; quia per fidem locum damus in corde nostro ei qui in nobis et per nos bona operatur. Audi enim
Abbreviated transcription (Latin):
non solum quia fecit nos: uerum etiam
quia refecit. Cui ergo debemus quia re¬
fecit: illi debenus quia et iustificati sumꝰ.
emo quasi deo tribuat quia est: et s. tribu¬
at quia iustus est. Melius est enim quod
tibi ius tribuere: quam quod illi. Melius
enim aliquid es quia iustus es: quam quia
homo es. inferius aliquid das dõ: et suꝑius
tibi. Totum illi da. in toto ipsum lauda:
non cades de manu artificis. Ut eẽs qui fe¬
cit: Nonne scriptum est quia sumpsit ds
limum de terra: et formauit hominem&
Antequam homo eẽs. limus eras: antequam
limus eẽs nichil eras. S de isto solo figmen¬
to gras agas artifici tuo : audi aliud eũs fig¬
mentum ubi te fecit. Non ex oꝑib ait: ne
forte quis extollatur. Suꝑius quid commne¬
morauit: Gr̃ã salui facti estis ꝑ fidem: et hoc
non ea uobis. Apłi uerba sunt: non mea. Gr̃a
salui facti estis ꝑ fidem: et hoc ut salui ec̃cis
ꝑ fidem. non ea uobis. Quamuis hoc ipsum

Expanded text:
non solum qua fecit nos, verum etiam non solum qua fecit nos, verum etiam qua refecit. Cui ergo debemus quia sumus, illi debemus quia et justificati sumus. Nemo quasi tribuat Deo quia est, et sibi tribuat quia justus est. Melius est enim quod tibi vis tribuere, quam quod illi: melius enim aliquid es quia justus es, quam quia homo es. Inferius aliquid das Deo; et superius tibi. Totum illi da, in toto ipsum lauda: non cadas de manu artificis. Ut esses quis fecit? Nonne scriptum est quia sumpsit Deus limum de terra, et formavit hominem ? Antequam homo esses, limus eras; antequam limus esses, nihil eras. Sed non de isto solo figmento gratias agas artifici tuo; audi aliud figmentum ubi te fecit. «Non ex operibus,» ait, «ne forte quis extollatur.» Smoravit? «Gratia salvi facti estis per fidem; et hoc» «non ex vobis.» Apostoli verba sunt, non mea: «Gratia salvi facti estis per fidem; et hoc» ut salvi essetis per fidem «non ex vobis.» Quamvis hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
s. suaue et parum est. Ergo memoriam ha¬
bundantiȩ suauitatis tuȩ eructabunt. Quia
non es oblitus tu nr̃i: et non oblitus commo¬
uisti nos. ut et nos reducas in memoriam.
C ommemorabuntur enim et conuertentur
ad dñm . iuuuersi fines terrę. Quia ergo
memouam habundantię suauitatis tue
eructabunt: intelligentes in se nichil boni
eẽ quod ate non sit. nec potuisse conuer¬
ti ad te nͥ commemorentur abs te. nec redu¬
ei potuisse in memoriam tui.si tu obliuisce¬
ris illorum: hec considerantes in gr̃a tua et
iusticiam tuam exultabunt. Hec inquam
in tua gr̃ã considerantes: exultabunt iusti¬
ciam tuam non suam. fr̃s si uultis ructare
gr̃am : bibite grãm. Quid est bibite gr̃am :
Discite gr̃am: intelligite gr̃am. Nos antequã
om̃ino eẽmus non eramus: et facti sumus
homines cum ante nichil eẽmus. Deinde
iam ipsi homines extraduce illius peccato¬
ris et maligni : eramus et filii ire natura
sicut et ceteri. Attendamus ergo grãm dĩ.

Expanded text:
suave et parum est. 10. Ergo, «Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt:» quia non es tu oblitus nostri; et non oblitus commonuisti nos, ut et nos reducas in memoriam. «Commemorabuntur» enim «et convertentur ad Dominum universi fines terrae» . Quia ergo «memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt,» intelligentes in se nihil boni esse quod a te non sit; nec potuisse converti ad te, nisi commonerentur abs te; nec reduci potuisse in memoriam tui, si tu obliviscereris illorum: haec considerantes in gratia tua, «Et justitia tua exsultabunt.» Haec, inquam, in tua gratia considerantes, «exsultabunt justitia tua,» non sua. Fratres, si vultis eructare gratiam, bibite gratiam. Quid est, bibite gratiam? Discite gratiam, intelligite gratiam. Nos antequam essemus, omnino non eramus; et facti sumus homines, cum ante nihil essemus: deinde jam ipsi homines ex traduce illius peccatoris, et maligni eramus, et filii irae natura, sicut et caeteri . Attendamus ergo gratiam Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
rex: et benedicam no¬
men tuum in scłm et
in scłm scłi. Uidetis in¬
choatam ẽẽ laudem dĩ:
et usq ad finem psalmi
laus ipsa ꝑducitur. doniq titulus psalim est:
laus ipsi dauid. Et qm̃ dictum est dauid:
qui uenit ad nos ex semme dauid. ipse aut
rex nr̃ est regens nos. et introducens nos in
regnum suum: intelligitur laus ipsi dauid.
honoraret primum popłm dei. unde et apłi
ipsi crediderunt et multe aeccłiȩ primȩ
factȩ sunt. facientes in multis hominum milib
quod modo in euangłio diues unus auduit. et
tristis abscessit: id est uendentes omĩa que da¬
bebant. et distribuentes pauꝑib. et ꝑfectionẽ
in dño requirentes: cum ergo laudaret ipsum
popłm prunum. sic ait. Quoꝵ patres et ex qui

Expanded text:
 et benedicam nomen tuum in saeculum, et in saeculum saeculi.» Videtis inchoatam esse laudem Dei, et usque ad finem Psalmi laus ipsa perducitur. Denique titulus Psalmi est, «Laus ipsa David.» Et quoniam dictus est David, qui venit ad nos ex semine David , ipse autem rex noster est, regens nos, et introducens nos in regnum suum: intelligitur «Laus ipsi David,»honoraret primum populum Dei, unde et Apostoli ipsi crediderunt, et multae Ecclesiae primae factae sunt, facientes in multis hominum millibus quod modo in Evangelio dives unus audivit, et tristis abscessit ; id est, vendentes omnia quae habebant, et distribuentes pauperibus, et perfectionem in Domino requirentes : cum ergo laudaret ipsum populum primum, sic ait: «Quorum patres, et ex qui
Abbreviated transcription (Latin):
noui hominen impium. paganum. sacrilegũ.
adoratorem ydolorum: et forte nouit etꝰ
tres: quem deduxerunt ad fossam. senem.
decrepitum. mortuum in lecto suo tubȩ fili¬
orum et nepotum. Ecce non tiuit dũm: et
ꝓles fecundissima et domus eius clausit ocłos
euis. Quid adhoc dicturi fumus: Hichil illi po¬
test euenire mali. ut efferat filios suos uiuos.
quando iam mortuus a filiis ad sepulchrum
głosum deductus est. Exeutiamis ergo: exreu¬
ciamus. si uolumus ẽẽ filii excussoꝵ. Exeat
huc aliquid. Est enim quidam homo: qui sic
benedicetur. Et nemo timet dñm: nsi qui
est in menbris ipsius hominis. Et multi ho¬
mines sunt: et unus homo est. Multi enim
suo quod ascendit ad cęlum: unus est ap̃c.
Non ille unus et nos multi: s et nos multi in
illo uno imum. Unus ergo homo xp̃c: caput
et corpus. Quod est corpus eius: Eccia euis:

Expanded text:
novi hominem impium, paganum, sacrilegum, novi hominem impium, paganum, sacrilegum, adoratorem idolorum et forte novit et duos vel tres, quem deduxerunt ad fossam, senem, decrepitum, mortuum in lecto suo, turbae filiorum et nepotum. Ecce non timuit Dominum, et proles fecundissima domus ejus clausit oculos ejus. Quid ad hoc dicturi sumus? Nihil illi potest evenire mali, ut efferat filios suos vivus, quando jam mortuus a filiis ad sepulcrum gloriosum deductus est. 3. Excutiamus ergo, excutiamus, si volumus esse filii excussorum: exeat huc aliquid. Est enim quidam homo qui sic benedicitur; et nemo timet Dominum, nisi qui est in membris ipsius hominis: et multi homines sunt, et unus homo est; multi enim suo, quod ascendit in coelum, unus est Christus: non ille unus et nos multi, sed et nos multi in illo uno unum. Unus ergo homo Christus, caput et corpus. Quod est corpus ejus? Ecclesia ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
animales sunus: non ꝑcipientes ea que sunt
sp̃s dĩ. Incipiamus et nos excutere: ut simus
et nos filii excussorum. Si enim erunus filis
excussoꝵ. erimus in manu potentis tanquam
sigittȩ : et iaculatur nos de precepto suo in
corda hominum nondum amantium: ut ꝑ¬
cussi sagittis uerboꝵ dĩ ament. Nam si talia
illis ceꝑimus predicare. filii aut fr̃s mei cune¬
te dñm ut habeatis filios et nepotes. ut gau¬
deat domus ur̃a: non sagittamus ut amet᷑
illa eterna iherłm. Remanebunt in amore
terrenorum: et uidentes ista habundare im¬
piis. et si nobis non audent. in corde suo ta¬
men dicunt. Quare ille qui non cuet dm̃:
plenam domum habet filiis: Et forte alius
dicit illi. Adhuc nescis: quid illi possit contĩ¬
gere. Quid si efferet illos quia non cimet
dm̃: et ad hoc plures illi nati sunt. ut mai¬
orem dolorem de illoꝵ morte patiatur: s
si talia dixeris: respondeb̾ tibi et ille. Ego

Expanded text:
animales sumus, non percipientes quae sunt animales sumus, non percipientes quae sunt Spiritus Dei. Incipiamus et nos excutere, ut simus et nos filii excussorum. Si enim erimus filii excussorum, erimus in manu potentis tanquam sagittae, et jaculabitur nos de praecepto suo in corda hominum nondum amantium, ut percussa sagittis verborum Dei ament. Nam si talia coeperimus illis praedicare: Filii, aut fratres mei, timete Dominum, ut habeatis filios et nepotes, ut gaudeat domus vestra; non sagittamus ut ametur illa aeterna Jerusalem: remanebunt in amore terrenorum, et videntes ista abundare impiis, etsi nobis non audent, in corde suo dicunt, Quare ille qui non timet Deum, plenam domum habet filiis? Et forte alius dicit illi: Adhuc nescis quid illi possit contingere; quid si efferet illos, quia non timet Deum, et ad hoc illi plures nati sunt, ut majorem dolorem de illorum morte patiatur? Sed si talia dixeris, respondebit tibi ille: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s mei quia mararum natalicia celebramus.
Q uanta mala passi sunt mr̃s: quanta exicia:
quanta tormenta: scalores carcerum: stricturã
cathenarum: seuitiam ferrarum: ardorem flã¬
marum: aculeos contumeliarum. Ista omnia
passi eẽnt: nisi nescio quid uderent quo se
tenderent: quod ad huius scłi felicitatem nõ
ꝑtineret. Turpe est aut̃ ut natalicia mr̃m
celebremus : horum uidelicet seruorum dei
contempnentium mundum istum ꝑpter sempi¬
teruam felicitatem: et accipiamus quod hic scrip¬
tum est ꝓ presenti felicitate : ut cuicumq for¬
te homini dĩ fideli ciui illius iherłm. contin¬
gat etiam ducta uxore filios non habere: di¬
camus. non tunet homo iste dñin. Ham si ti¬
meret dñm : uxor eius tanquam feralis uinea
eẽt in domo eius. non sterilis ut nullum
generaret. Et si tuneret dñm homo iste: filii
ipsius circuindarent mensam ipsius. tanquam
arbores oliuarum. Si enim talia dixxerius

Expanded text:
fratres mei, quia martyrum natalitia celebramus. fratres mei, quia martyrum natalitia celebramus. Quanta mala passi sunt martyres, quanta exitia, quanta tormenta, squalores carcerum, stricturam catenarum, saevitiam ferarum, ardorem flammarum, aculeos contumeliarum! Ista omnia passi essent, nisi nescio quid viderent quo se tenderent, quod ad hujus saeculi felicitatem non pertinet? Turpe est autem ut natalitia martyrum celebremus, horum videlicet servorum Dei contemnentium mundum istum propter sempiternam felicitatem, et accipiamus quod hic scriptum est pro praesenti felicitate, ut cuicumque forte homini Dei fideli, civi illius Jerusalem, contingat etiam ducta uxore filios non habere, dicamus: Non timet homo iste Dominum; nam si timeret Dominum, uxor ejus tanquam vinea fertilis esset in domo ejus, non sterilis, ut nullum generaret; et si timeret Dominum homo iste, filii ipsius circumdarent mensam ipsius, tanquam arbores olivarum. Si enim talia dixerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Meminit aut̃ karitas ur̃a. cum suꝑiorem psalmũ
uobis tractarem qui est ante istum: incurrisse
nos in quendam uersum obscurum: ubi
dictum est sicut sagitte in manu potentis.
sic filii eacussoꝵ. Et cum quereremus qui
sint filii excussoꝵ: uisum est ẽẽ nobis sugge¬
rente quantum credimus dño filios excussoꝵ
apłos eẽ dictos filios ꝓpħarum. Quare: Quia
ꝓpħȩ in enigmatib locuti sunt: et figuris re¬
rum tanquam misteriorum in uolucris cooꝑ¬
uerunt intellectum. Qui intellectus ꝓdire nõ
potuit ad homines: msi in uolucra illa excu¬
terentur. Unde dicti sunt illi filii excussorum:
qui de ꝓpħis excussis ꝓfecerunt. Ergo et nos
exxcutiamus istum. ne ꝑ in uoluera fallamur:
et tangentes quod intus est. et non uidentes.
dicamus forte lignum ꝓ auro. aut testam pro
argento. Excutiamus si uidetur hearitati ur̃e :
aderit dñs ut ꝓcedat quod intus est: maxime

Expanded text:
Meminit autem Charitas vestra, cum superiorem psalmum Meminit autem Charitas vestra, cum superiorem psalmum vobis tractarem, qui est ante istum, incurrisse nos in quemdam versum obscurum, ubi dictum est, «Sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum» ; et cum quaereremus qui sint «filii excussorum,» visum esse nobis, suggerente quantum credimus Domino, filios excussorum Apostolos dictos esse, filios Prophetarum: quia Prophetae in aenigmatis locuti sunt, et figuris rerum tanquam mysteriorum involucris cooperuerunt intellectum; qui intellectus prodire non potuit ad homines, nisi involucra illa excuterentur: unde dicti sunt illi «filii excussorum,» qui de Prophetis excussis profecerunt. Ergo et nos excutiamus istum, ne per involucra fallamur, et tangentes quod intus est et non videntes, dicamus forte lignum pro auro, aut testam pro argento. Excutiamus, si videtur Charitati vestrae: aderit Dominus, ut procedat quod intus est; maxime,
Abbreviated transcription (Latin):
timent dñm: qui am¬
bulant in ui is eus.
Labores fructuum cuoꝵ
manducabis: beatus
es et bene tibi erit.
Adhuc possumus hic et quamius animales: beati¬
tudinem futuri scłi cogitare. S uidete quid
sequitur. ł xor tua sicut uinea fertilis: in late¬
rib domus tuę. Fili tui sicut nouellatio oli¬
uarum: in circuitu mensȩ tuȩ. Ecce sic bene¬
dicetur homo qui timet dñin. Quomodo
U t sit uxor enus sicut uinea ferailis in laterib
domus eus: et filii eus circundent mensã
euis tanquam oliuarum nouellatio. Ergo ꝑ¬
diderunt mercedem suam: qui ꝓpter dñm eci¬
am unaores ducere noluerunt s ait qui no¬
luit ducere uxorem: aliter me ds benedicet
I mmo uero aut sic te benedicit: aut non te
benedicit. Aꝑte dicta sententia est: ecce sic
benedicetur homo qui cunet dñm. Quid ergo
sibi hoc uult fr̃s: Ne desiderando temporalẽ
et terrenam felicitatem. ꝑdamus celestem
ꝓpħa tanquam in uolucrum nobis constituit.
In uolucrum hoc: nescio quid habet intus.

Expanded text:
timent Dominum, qui ambulant in viis ejus. Labores fructuum tuorum manducabis; beatus es, et bene tibi erit.» Adhuc possumus hic, et quamvis animales, beatitudinem futuri saeculi cogitare; sed videte quid sequitur: «Uxor tua sicut vinea fertilis, in lateribvarum, in circuitu mensae tuae. Ecce sic benedicetur homo qui timet Dominum.» Quomodo? Ut sit uxor ejus tanquam vinea fertilis in lateribus domus ejus, et filii ejus circumdent mensam ejus, tanquam olivarum novellatio. Ergo perdiderunt mercedem suam, qui propter Deum etiam uxores ducere noluerunt? Sed ait qui noluit ducere uxorem: Aliter me benedicet Deus. Imo vero, aut sic te benedicet, aut non te benedicet: aperte dicta sententia est, «Ecce sic benedicetur homo qui timet Dominum.» 2. Quid ergo sibi hoc vult, fratres? Ne desiderando temporalem et terrenam felicitatem, perdamus coelestem, Propheta tanquam involucrum nobis constituit. Involucrum hoc nescio quid habet intus.
Abbreviated transcription (Latin):
Eaco quare mr̃s omĩa ꝑtulerunt: quia quod non
indebant ꝓ patientiam expectabant. Iili qui eos
accidebant que uidebant amabant. Illi qui
occi debantur. ad ea que non udebant suspirabat᷑:
et ea que non iudebant apphendere festinabuit᷑.
Et quod tardus ocoidebantur : moras sibi fieri
arbitrabantur

Expanded text:
res pertulerunt, quia quod non videbant, per patientiam exspectabant. Illi qui eos occidebant, quae videbant amabant: illi qui occidebantur, ad ea quae non videbant suspirabant, et ea quae non videbant, apprehendere festinabant; et quod tardius occidebantur, moras sibi fieri arbitrabantur
Abbreviated transcription (Latin):
S icrnio unide guidemuis: de speisbi unde quis¬
debunis i t de fes oMragnum gaudium habet spes
gaudentis. Ec si spe gaudentes. uidete quid se¬
quicur Iu tribulatione patientes. Martires ergo
idou tribulatione patientes erant. quia spẽ
gaudebant: s quia nonclum erat allud quod

Expanded text:
. Hic enim unde gaudemus? De spe. Ibi unde gau. Hic enim unde gaudemus? De spe. Ibi unde gaudebimus? De re. Magnum gaudium habet spes gaudentis. Et si «spe gaudentes,» videte quid sequitur: «In tribulatione patientes» . Martyres ergo in tribulatione patientes erant, quia spe gaudebant. Sed quia nondum erat illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
orum manducabis. et non manducabras: Et
quare labores fructuum tuorum: et non labo¬
res fructuum ur̃oꝵ: Tam in ꝓximo oblitus ẽ.
quia plurib loquebatur: S si iam eaxussisti:
quid tibi respondet: Cum plures xp̃ianos appel¬
lo: in uno xp̃o unum intelligo. Plures ergo
estis: et unus estis. Plures sumus: et unus sumꝰ.
Q uomodo plures suimus: et uius sumus: Quia
illi inherenus cuius menbra sumus: et quoru
caput in celo est. ut menbra sequantur. Ipse
ergo describat iam: quia manifestum est que
in uiis eius qn illos uideritis eẽ felices infeliciter.
S cłi enim homines: infeliciter felices sunt. Mar¬
tires enim feliciter infelices erant. Erant enim
ad tempus infelices. s in ȩternum felices. Et in
eo ipso quod erant ad tempus infelices: puta¬
bantur. magis infelices quam erant. Quid enim
dicit apło: Quasi trstes: semꝑ aut̃ gauidents.
Quare somꝑ: Et hie et ibi: P roisus et he et ibu¬

Expanded text:
orum manducabis;» et non, manducabitis? et orum manducabis;» et non, manducabitis? et quare, «Labores fructuum tuorum;» et non, Labores fructuum vestrorum? Tam in proximo oblitus est quia pluribus loquebatur? Sed si jam excussisti, quid tibi respondit? Cum plures Christianos appello, in uno Christo unum intelligo. Plures ergo estis, et unus estis; plures sumus, et unus sumus. Quomodo plures sumus, et unus sumus? Quia illi inhaeremus cujus membra sumus; et quorum caput in coelo est, ut membra sequantur. 5. Ipse ergo describat jam; quia manifestum est quem in viis ejus, quando illos videritis esse felices infeliciter. Saeculi enim homines infeliciter felices sunt: martyres autem feliciter infelices erant. Erant enim ad tempus infelices, sed in aeternum felices; et in eo ipso quod erant ad tempus infelices, putabantur magis infelices quam erant. Quid enim dicit Apostolus? «Quasi tristes, semper autem gaudentes» . Quare, «semper?» Et hic et ibi: prorsus et hic et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ra bona iherłm. Sic enim dicit in fine: et ue¬
deas bona que sunt ĩ iherłm. Si aut̃ ista bona
terreno od̾o attenderis: habundantiam filioꝵ
et nepotun. et feralitatem. fecunditatem q
conugis. non sunt bona illius iherłm.: quabo¬
na istã in terra morientium sunt. illa terra ui¬
uentium est. Noli ualde ꝓ magnõ habere. si ha¬
bes filios morituros: et si non ante te certe post
te. Uis habere filios nunquam morituros: et
tecum semꝑ uicturos: Esto in illais corpore de
quo dictum est : uos aut̃ estis corpus xp̃i et
menbra. Nam ut hoc ostenderet et ipse psilmꝰ
sic est obscurus ut ammoneat pulsari: sic os¬
uit ut uelit eacuti. Aplurib cepit: beati om̃s
qui timent dñin. qui ambulant in uiis eius.
Multis loquitur. S quia ipsi multi unum sunt
in xp̃o: sequitur et singłariter iam dicit. labo¬
res fructuum tuoꝵ manducabis. Suꝑus dixe¬
rat beati om̃s qui timent dñm. qui ambulant
in uiis euis: modo quare labores fructuum cu¬

Expanded text:
alem. Sic enim dixit in fine: «Et videas bona quae sunt Jerusalem.» Si autem ista bona terreno oculo attenderis, abundantiam filiorum et nepotum, et fertilitatem fecunditatemque conjugis, non sunt bona illius Jerusalem; quia bona ista in terra morientium sunt, illa terra viventium est. Noli valde pro magno habere, si habes filios morituros, etsi non ante te, certe post te. Vis habere filios nunquam morituros, et cum semper victuros? Esto in illius corpore, de quo dictum est, «Vos autem estis corpus Christi et membra.» 4. Nam ut hoc ostenderet et ipse Psalmus, quia sic est obscurus ut admoneat pulsari, sic opertus ut velit excuti, a pluribus coepit: «Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus.» Multis loquitur; sed quia ipsi multi unum sunt in Christo, sequitur et singulariter jam dicit, «Labores fructuum tuorum manducabis.» Superius dixerat, «Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus:» modo quare, «Labores fructuum tu
Abbreviated transcription (Latin):
dulitatem meam. lam utiq uiuere in¬
cipiens postulat uitam. qui credens orat
obedientiam: non ꝓ ea seruata p̾mium
s ut seruetur auxcilium. Uita quippe eres¬
cente. iuuiscit ꝑ omẽm diem: qui reno
uideantur ꝑ intelligentiam : hoc quoq
orationi addidit et dicit. Reuela ocłos
meos: et considerabo mirabilia de lege
tua. Adhoc etiam illud ꝑtinet quod ad¬
uingit. in quilinus ego sum in terra: siue
ut nõ nulli codices habent. in cola ego
sum apud te in terra: ne abscondas ame
mandata tua. Quod enim ait suꝑius reue¬
la oculos meos: hoc postea dixit ne abscon-¬
das a me. Et quod ibi dixerat mirabilia
de lege tua: hoc alio loco repetenis ait mã¬
data tua. Hichil est aut miribilius in mã¬
datis dĩ. quam diligite inuicos ur̃os: hoc
est retribuite bona ꝑ malis. S de isto in¬
quilinatu uł incolatu nẽ est sermo coar¬
tandus: et idõ non iste de hac re s ali¬
us expectandus. et dño adiuuantered¬

Expanded text:
dulitatem meam» . Jam utique vivere indulitatem meam» . Jam utique vivere incipiens postulat vitam, qui eredens orat obedientiam: non pro ea servata praemium; sed ut servetur, auxilium. Vita quippe crescente vivescit per omnem diem, qui renovvideantur per intelligentiam, hoc quoque orationi addit et dicit: «Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua.» Ad hoc etiam illud pertinet, quod adjungit, «Inquilinus ego sum in terra:» sive, ut nonnulli codices habent, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Quod enim ait superius, «Revela oculos meos;» hoc postea dixit, «ne abscondas a me:» et quod ibi dixerat, «mirabilia de lege tua;» hoc alio modo repetens ait, «mandata tua.» Nihil est autem mirabilius in mandatis Dei, quam, «Diligite inimicos vestros» ; hoc est, retribuite bona pro malis. Sed de isto inquilinatu vel incolatu non est sermo coarctandus; et ideo non iste de hac re, sed alius exspectandus, et Domino adjuvante red
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa iusticia qua retribuuntur bona p
bonis. non est sine miscđia : quia et ħoc
scriptum est. qui coronat te in misera¬
tione et miscđia. Qui enum dixit bonũ
certamen certaui: quando uinceret
nisi illo donante de quo ait ⁊ gr̃as dõ
uit: quando curreret quando ꝑueni¬
ret nisi illo adiuuante de quo ait :igit᷑
non uolentis neq currentis s miserentis
est dĩ: Et qui fidem seruauit: quando
id faceret. nisi ut ipse ait: miscđiam cõ¬
secutus ut fidelis eẽt: Husquam gͦ se
extollat humana suꝑbia donis sius: ds̃
retribuit bona p̃mia. S iste qui iam
orat et dicit. retribue seruo tuo. uiuã:
si penitus iam non ẽẽt. mortuus non
oraret. S ab illo accepit inicium bone
concupiscentie : a quo uitam poscit obe¬
dientiȩ. Habebant enim aliquam fidẽ:
qui dicebant. dñe auge nobis fidem.
Ille uero et incredulitatem suam con¬
fitebatur: qui cum eẽt interrogatus si
crederet ait. credo dñe adiuua inere¬

Expanded text:
ipsa justitia, qua retribuuntur bona pro ipsa justitia, qua retribuuntur bona pro bonis, non est sine misericordia; quia et hoc scriptum est, «Qui coronat te in miseratione et misericordia» . Qui enim dixit, «Bonum certamen certavi,» quando vinceret, nisi illo donante de quo ait, «Gratias Devit, quando curreret, quando perveniret, nisi illo adjuvante de quo ait, «Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem servavit, quando id faceret, nisi, ut ipse ait, misericordiam consecutus ut fidelis esset? 3. Nusquam ergo se extollat humana superbia: donis suis Deus retribuit bona praemia. Sed iste qui jam orat et dicit, «Retribue servo tuo, vivam;» si penitus esset mortuus, non oraret: sed ab illo accepit initium bonae concupiscentiae, a quo vitam poscit obedientiae. Habebant enim aliquam fidem, qui dicebant: «Domine, auge nobis fidem» . Ille vero et incredulitatem suam confitebatur, crederet, ait: «Credo, Domine; adjuva incre
Abbreviated transcription (Latin):
regenerationis. Et iterum. Consilium
aut̃ do tanquam miscđiam consecutus a
dño ut fidelis eẽm. hoc est ut uiuerem: qr
iustus ex fide uiuit. Mortuus ergo erat
prius ꝑ suam iniusticiam: antequã uiueroe
per dĩ grãm. Ipsam porro suam mortẽ.
mandato: peccatum reuixit. Ego aut̃
mortiuis sum : et inuentum est michi niã¬
datum quod erat in uita. hoc ẽẽ in mor¬
malo hoc est uitamꝰ ꝓ morte: talem sci¬
licet retributionemꝰ qualis hic poscitur.
ubi dicitur. retribue seruo tuo. uiuam.
et eustodiam uerba tua. Et uxcit. et
custodiuit uerba eius: et ꝑtinere cepit
ad aliam. retributionem inqua retri¬
buuntur bona ꝓ bonis. Propter quam
dicit. Bonum certamen certaui. cur¬
sum consummaui. fidem seruaui: de ce¬
tero reposita est michi corona uisticiȩ
quam reddet michi dñs in illa die
iustus uidex. Utiq iustus retribuendo
bona ꝓ bonis: quia prius misericors re¬
tribuendo bona ꝓ malis. Quamuis et

Expanded text:
redulitate» . Et iterum: «Consilium redulitate» . Et iterum: «Consilium autem do, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut fidelis essem : hoc est, ut viverem; quia justus ex fide vivit. Mortuus ergo erat prius per suam injustitiam, antequam viveret per Dei gratiam. Ipsam porro suam mortem mandato peccatum reuixit. ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mormalo, hoc est, vitam pro morte; talem scilicet retributionem, qualis hic poscitur, ubi dicitur, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et vixit, et custodivit verba ejus, et pertinere coepit ad aliam retributionem, in qua retribuuntur bona pro bonis: propter quam dicit, «Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi; de caetero reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Utique «justus,» retribuendo bona pro bonis; quia prius misericors, retribuendo bona pro malis. Quamvis et
Abbreviated transcription (Latin):
tionem oꝑatur: hanc sibi poscit qui dicit.
retribue seruo tuo. uiuam. et custodiam
uerba tua. Et qm̃ ante fidem non homi¬
ni debentur nuisi mala ꝓ malis: retribuit
aut̃ ds̃ ꝑ indebitam gr̃am bona ꝓ malis:
hanc retributionem rogat qui dicit. ecce¬
nunc retribue seruo tuo. uiuam. et custo¬
diam uerba tua. Quatuor enum retrbutio¬
nes sunt. Aut mala ꝓ malis retribuunt᷑.
sicut ds̃ ignem ętern̾um retributurus
est impiis: aut bona pro bonis. sicut reg¬
num eternum retributurus est iustis: aut
tuor retributionum duȩ priores ꝑtinent
ad iusticiam: ut retribuantur mala pro ma¬
lis. bona ꝓ bonis: tertia ꝑtinet ad misgđiã.
ut retribuantur bona ꝓ malis. Quartã
ds̃ nescit. Nulli enim malum ꝓ bono re¬
tribuit. Hec aut̃ quam tercio loco posuit:
primitus necessaria est. Nisi eium ds̃ re¬
tribueret bona ꝓ malis: nullo modo eẽnt
quib retribueret bona pro bonis. Uide
illum saulum: postea paulum. Non ex

Expanded text:
tionem operatur : hanc sibi poscit qui dicit, tionem operatur : hanc sibi poscit qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et quoniam ante fidem non homini debentur nisi mala pro malis, retribuit autem Deus per indebitam gratiam bona pro malis; hanc retributionem rogat qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quatuor sunt enim retributiones: aut mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus est impiis; aut bona pro bonis sicut regnum aeternum retributurus est justis; aut tuor retributionum duae priores pertinent ad justitiam, ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis: tertia pertinet ad misericordiam, ut retribuantur bona pro malis: quartam Deus nescit; nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem quam tertio loco posui, primitus necessaria est: nisi enim Deus retribueret bona pro malis, nullo modo essent quibus retribueret bona pro bonis. 2. Vide illum Saulum, postea Paulum: «Non ex
Abbreviated transcription (Latin):
IHU IU Spsalmi suꝑi¬
ora meministis bem̃i: adiu
uare nos debent ad intelli¬
genda sequentia. Et enim
que tanquam ea unius ho¬
muus ꝑsona loquentur
menbra sunt xp̃i: et ad unum caput tanꝗ¬
ad unum ꝑtinent corpus. Nempe supus
dixcerat. In quo corrigit uinior uiam sua
In custodiendo uerba tua. Ecce nimc ap¬
tius ut id faciat: poscit auxilium. Retribue
inquit seruo tuo : uiuam. et custodiam
uerba tua. Si bona pro bonis sibi postulau
retribin: iam custodierat uerba dĩ. Non
aut̃ dixit retribue seruo tuo quia custodi¬
uii uerba tua. tanquam mercedem bonã
ꝓ bono obedientię flagitaret: s diacit re¬
tribue seruo tuo. uiuam. et custodiam
uerba tua. Quidẽ hoc aliud quam dice¬
re mortuos ea custodire non posse: unfide¬
les deniq de quib dicitur. sine mortuos
sepelire mortuos suos: Qua propter si mor¬
tuos intelligimus infideles. uiuos aut̃ fide¬
les. qm̃ iustus ex fide uiuit: nec possunt
custodiri uerba dĩ nisi ꝑfidem que ꝑ dilec¬

Expanded text:
hujus psalmi superiora meministis, charissimi, adjuvare nos debent ad intelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona loquuntur, membra sunt Christi, et ad unum caput tanquam unum pertinent corpus. Nempe superius dixerat: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Ecce nunc apertius, ut id faciat, poscit auxilium: «Retribue,» inquit, «servo tuo; vivam, et custodibo» «verba tua.» Si bona pro bonis sibi retribui postulavit, jam custodierat verba Dei. Non autem dixit, Retribue servo tuo, quia custodivi verba tua; tanquam mercedem bonam pro bono obedientiae flagitaret: sed dixit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quod quid est aliud, quam dicere mortuos ea custodire non posse? infideles videlicet, de quibus dicitur, «Sine mortuos sepelire mortuos suos» . Quapropter si mortuos intelligimus infideles, vivos autem fideles; quoniam justus ex fide vivit , nec possunt custodiri verba Dei nisi fide, quae per dilec
Abbreviated transcription (Latin):
diuina cantica: ubi et
fletus sine gaudio nõ
est fideli homini et
peregrino in scło. Hul¬
la est iocundior recor¬
datio: quam ciuitas
in peregrinatione: non est sine dolore atq
suspirio. Spes tamen certa reditus nr̃i: etiã
peregrinando tristes consolatur et eaxhortatur.
Rapiat cor ur̃m uerba dĩ: et possessor ur̃ uendi¬
cet sibi possessionem suam. id est mentes utas
ne auertantur in alud. Unusquisq ur̃m totus
hic sit. ut hic non sit: id est totus sit in uerbo
dĩ quod sonat in terra: ut ab eo exxaltetur. et
non sit in terra. Ideo enim ds̃ nobisoum: ut
nos cum illo. Qui enem ut nobiscum eẽt descẽ¬
dit ad nos: faciat ut cum illo possimus ascen¬
dere ad se. Interim ipse ꝑegrinationem nr̃am
non fastidiuit: quia nusquam est ꝑegrinus qui
uox est que si uultis ur̃a est: ex hortantis ammã
suam ad laudandum dm̃. et dicentis sibi

Expanded text:
divina cantica, ubi et fletus sine gaudio non est. Fideli homini et peregrino in saeculo, nulla est jucundior recordatio, quam civitatiin peregrinatione, non est sine dolore atque suspirio. Spes tamen certa reditus nostri, etiam peregrinando tristes consolatur et exhortatur. Rapiant cor vestrum verba Dei, et possessor vester vindicet sibi possessionem suam, id est mentes vestras, ne avertantur in aliud. Unusquisque vestrum totus hic sit, ut hic non sit: id est, totus sit in verbo Dei, quod sonat in terra ut ab eo exaltetur, et non sit in terra. Ideo enim Deus nobiscum, ut et nos cum illo. Qui enim ut nobiscum esset, descendit ad nos, facit, ut cum illo simus, ascendere ad se. Interim ipse peregrinationem nostram non fastidivit; quia nusquam est peregrinus, quivox est, quae si vultis vestra est, exhortantis animam suam ad laudandum Deum, et dicentis sibi