comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non alium possunt existimarequãmundũ
tiam &iam quosdam uersus ualerii sorani
exponit. Idem uarro in eo libro quẽ seor sum
abistis decultudeorũ scripsit qui uersus his
Iuppiter omni potens regũ rerum que
deumq progenitor gen&rixq deum deus
unus & omnes exponuntur autẽ in eodẽ
libro ita. cũ marẽ existimarent qui semen
mitter& feminã quae acciper& iouemq
soranus iuppiter progenitor gen&rixq
necminus cum causaunum & omnia idem
mundus sit unus que sitmundus quare duo diis
lanus & iuppiter : quare seorsum habent
tẽ pla seorsumaras diuersa sacra dissimilia
simulacra : si propterea quod alia uis est
primordiorum alia causarũ & illa lani
illa iouis nom̃ accepit: nuquid siunus homo
indiuersis rebus duas habeat potestates
autduas artes quia singularũ diuersa
uis est ideo duo iudices dut duodicuntur¬
añtifices Siergo & unus deus cũ ipse habeat
potestatẽ primordiorum ipsecausarum

Expanded text:
non alium possunt existimare quam mundunon alium possunt existimare quam mundutiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixquo deum, deus unus et omnes. Exponuntur autem in eodem libro ita: cum marem existimarent qui semen emitteret, feminam quae acciperet, IouemqSoranus: Iuppiter progenitor genetrixque; nec minus cum causa unum et omnia idem mundus sit unusque sit mundus, quare duo di sunt Ianus et Iuppiter? Quare seorsus habent templa seorsus aras, diuersa sacra dissimilia simulacra? Si propterea, quod alia uis est primordiorum, alia causarum, et illa Iani, illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo in diuersis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diuersa uis est, ideo duo iudices artifices? Sic ergo et unus Deus, cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum,
Abbreviated transcription (Latin):
tribuant silanus est mundus: deo senim
ueros animã mundi acpartes eius istedefiniuit
Ac ꝑ hoc quicquid hoc non est. non estutiq secun¬
dũ istos uerus deus. Nũlgitur itadicturi sunt
louem animãmundi ut lanus sit corpus eius
idest isteui sibilis mundus: hoc sidicunt ñ erit
quẽ ad modũ lanum deum dicant. qm̃mundi
corpus non estdeus. uel secundũ ipsos sed ani¬
mamundi ac parte seius : und eaꝑtissime
idem dicitdeum searbitrariesseanima mundi
hominẽ sapientẽ cũ sit ex animo & corpore
dicisapientem: itamundũ deum diciabani¬
mo cũ sit exanimo & corporesolum Itaq
mundi corpus non est deus. sed aut sola
anima eius aut simulcorpus & animus
ita tamen ut non sitacorpore sed ab animods̃.
Siergo lanus est mundus & deus estianus.
nũ quidiouem ut ds̃ esse possit aliquã partem
lanies sedicturi sunt : magis enĩ loui uniuersũ
solent tribuere unde est. loui s omnia plena
ergo &iouem ut ds̃ sit & maxime rexdeorũ

Expanded text:
tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per hoc, quidquid hoc non est, non est utique secundum istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eius. Unde apertissime idem dicithominem sapientem, cum sit ex animo et corpore, tem, ita mundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Solum itaque mundi corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum,
Abbreviated transcription (Latin):
quam illa quaefit . Qua propter si adianum
ꝑtinent initia factorum non ideo priora sunt
efficientibus causis quasioui tribuunt sicut
enim nihilfit itanihil inchoatur ut fiat :
quad non faciens causa prȩcesserit : hunc sane
dm̃ penes quẽs omnes causae factarũ omniũ
naturarum naturaliumq rerũ suouem
populi appellant & tantis contumeliis tãq
scelestis criminationibus colunt : ta&riori
sacrilegio sese obstringunt quã si prorsus
nullũ putarent dm̃ unde satius ess& eis
alium aliquem louis nomine nuncupare
dignum turpibus & flagiosis honoribus sub¬
posito uano figmento qđ potius blasphema¬
rent sicut satur nodiatur subpositus lapis
quẽ profilio deuorar& quã istũ deum dicer&
& tonantẽ & adulterantẽ & totũ mundũ
regentẽ & ꝑ tot stupra diffluentẽ & natu¬
rarũ omnium naturaliumq rerũ causa sũmas
habentẽ & sua scausas bonas non habentem:
De inde quero quẽ lam locũ interdeos huic ioui

Expanded text:
quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ uelint intellegi exponant. Ds̃ est
inquiunt habens potestatẽ causarũ quibus
aliquid sit inmundo. hocquam magnum sit.
nobilissimus uirgilii uersus ille testatur
Felixqui potuit rerũ cognoscere causas.
sed curei prȩponitur lanus ha nobis uirille
acutissimus doctissimusques respondeat
qm̃ penes ianũ inquit sunt prima. penes iouẽ
sũma merito ergorexomnium iuppiter
hab&ur prima enĩ uintuntura sũmis¬
quialic& prima p̃cedant tẽpore. sum ma
superant dignitate sed recte hocdicer&ur
si factarũ prima discernerentur & sũma
sicut iitium factiest proficisci sũmum¬
perceptio doctrinȩ ac sic in omnibus primas
mitia sum miquesunt fines. Sediã hoc
negotium inter lanũ terminumq discussuẽ
Causa e autem quaed antur loui. efficientias
non effecta neque ullo modo fieri potest
ut uel tẽpore p̃ueniantur a factis initiis ue
factorum : sem perenim pelor est resque facit

Expanded text:
quem uelint in-; tellegi, exponant. \'Deus est, quem uelint in-; tellegi, exponant. \'Deus est, inquiunt, habens potestatem can-\', sarum, quibus aliquid fit in mundo.\' Hoc quam magnum sit,I nobilissimus Vergilii uersus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed quur ei praeponitur Ianus? hoc nobis uir ille acutissimus doctissimusque respondeat. \'Quoniam penes lacum, inquit, sunt prima, penes louem summa. Merito ergo rex omnium Iuppiter habquia licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa: sicut initium facti est proficisci, superceptio doctrinae; ac sic in omnibus prima sunt initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis initiisue factorum. Semper enim prior est res quae facit,
Abbreviated transcription (Latin):
& lanumgeminũ appellant: ad quattuor
mundi partes hoc interp̃tantur: quasi
aliquid spect& mundus foras sicut perom̃s
facies ianus. De indesilanus est mundus
& mundus quattuor partibus constat
falsũ est simulacrũ lani bi frontis dutsi
propterea uerũ est quia &iam nomine
orientis & occidentis totus sol& mundus
intellegi nũ quid cũduas partes alias
nominamus septentrionis & austri
sicut illam quadri frontẽ dicunt geminum
itaquis quamgeminum dicturus est mundum
non habentomnino unde quattuor lanuas
quae intrantibus & ex euntibus pateant
interpr&entur ad mundi similitudinem
sicut debi fronti quod dicerent saltem in ore
hominis inuenerunt. nisi nepturus forte
subueniat & porrigat piscem cui pr&er
hiatumoris & gutturis &iã dextera & si¬
nistra fauces patent. & tamen hancuani¬
tatẽ ꝑtot lanuas nulla effugitanima nisi
qua eaudit ueritatẽ dicentẽ ego sum ianua
louem autẽ qui&iam iuppiter dicitur

Expanded text:
et Ianum geminum appellant, ad quattuor et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino unde quattuor ianuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego sum ianuaouem autem, qui etiam Iuppiter dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
termin&ur exultat. sediambi frontis
simulacri in terp̃tatio proferatur. dua seum¬
facies ante &r&ro haberedicunt qđ hiatus
nostercum os a perimus mundo similis
uideatur unde & palatũ greci ura non
appellant & non nulli inquit po&ȩ latini
caelum uocauerunt palatum. a quohiatu
oris & foras esse aditum addentes uersus
& introrsus ad fauces. Ecce quo ꝑductus ẽ
mundus propterpalati nr̃i uocabulum
uel grecum uel po&icum. Quid autẽ hoc
adanimã quid aduitã xernã : proptersolas
saliuas colaturhic deus quibus partim
gluttiendis partim spuendis subcȩlo quo¬
palati ltraquae panditur lanua. quid est
porro absurdius quã in ipsomundo non in¬
ueni reduas iamias ex aduersositas ꝑquas
uel admittat ad sealiquid intro. uelemitiat
a seforas & denrõ ore &gutture quorum
similitudinem mundus non hab& uelle
mundi simulacrũ conponere in iano. propt̃
solũ palatũ cuius similitudinẽ lanus non
hab& : cũ uero eum faciunt quadri frontẽ

Expanded text:
terminetur, exultaterminetur, exultasimulacri interpretatio proferatur. Duas eumfacies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudinem mundus non habet, uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem
Abbreviated transcription (Latin):
multo elegantius interp̃tarentur sicundẽ
& ianũ & terminũ dicerentatq initiis
unã faciem finibus alterãdarent : qn m
quio peratur utrũq deb & intendere. in omni
enĩ motuactionis suae qui non respicitinitiũ
non prospicit infinem. unde necesse est
a memoria respiciente prospiciens conec¬
tatur intentio. Nãcui exciderit qđ coeperit.
quomodo finiat non inueni& : quod si uitã
beatam in hocmundo inchoari putarent
extramundũ ꝑfici &ideo lano ld est mundo
solam initiorũ tribuerent potestatem.
profecto eo p̃ponerent terminũ eũq adiis
selectis non alienarent. quã quã &iã nunc
cũ inistis duobus dusinitia rerũ tẽporaliũ
finesq tractantur terminodari debuit
plus honoris malor enĩ la&itia est cũ res
queq ꝑficitur sollicitudinis autẽ plenas
coepta donecperducantur ad finem. quẽ
qui aliquid incipit maxime a pp&it intendit
exspectat exoptat n ec derehichoata nisi

Expanded text:
multo elegantius interpretarentur, si eundem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit maxime adpetit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
quantum addeos selectos ad tin& opitulan¬
tedõ uero qđ restat impleuero. lanusigitur
d quosum sit exordium quaeroquis nam sit
respond&ur mundus est : Breuis haec plane
estatq aperta responsio. Curergo adeum
dicuntur rerum in itia pertinere finis uero
ad alterum quem terminũ uocant : Nam
propterintia & fines duobus istis dus
duos menses perhibent dedicatos p̃ter illos
decem quibus usque ad decẽbrẽ caput est
martius. lanuarium lano febro arium
termino id eo terminalia eodem mense
februario celebraridicunt cũ fit sacrum
purgatorium qđ uocant februm undem̃ sis
nom en accepit. Num quidergo ad mundũ
quilanus est initia rerum pertinent
& fines non ꝑtinent ut alter illis ds̃ p̃fice¬
r&ur : non neomnia quaei hocmundo
ficridicunt in hoc&iam mundo terminari
fatentur : quacestistauanitas in opere
illidarepotesta tẽ dimidiã insimulacro
faciem duplam: non nei stumbi frontem

Expanded text:
quantum ad deos selectos adtinet, opitulanquantum ad deos selectos adtinet, opitulante Deo uero quod restat inpleuero. a quo sumsit exordium, quaero quisnam sit. Respondetur: Mundus est. Breuis haec plane est adque aperta responsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem
Abbreviated transcription (Latin):
arbitraries seanimãmundi quẽ greci
uocant cosmon & hunc ipsum mundum eẽdm̃:
sed sicut hominẽ sapientẽ cũ sitex corpore
& animotamen ab animodicisapientem.
it a mundũ deum diciabanimocũ sit exanimo
& corpore: hic uid&ur quo quomodo unũ
confiteridm̃ sedut plures &iam introducat
adiungit mundum diuidiinduas partes
caelum & terram &caelũbifariam in &hera
& aera Terram uero in aquã &umum Equib.
summum essea&hera secundũ aera tertiã
a quã infimã terrã quasomnes partes
quattuor animarum esseplenas in & herȩ
& aere in mortalium unaq terra morta¬
lium. Ab summoautẽ circuitu cȩli ad circulũ
interlunȩ uero grrum & nymborũ acuen¬
torum cacumina aerias esse animas. sed eas
animononoculis uideri& uocari hero as &
lares & genios Haec est uidelic& breuiter
iista praelocutione proposita theologia
naturalis quae non huictantum sed multis
philo sophis placuit dequatunc
diligentius disserendum est cumdeciuili

Expanded text:
animam mundi, quem Graeci uocant xoi.ov, et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tamen ab animo dici sapientem, ita mundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Hic uidetur quoquo modo unum confiteri Deum; sed ut plures etiam introducat, adiungit mundum diuidi in duas partes, caelum et terram; et caelum bifariam, in aethera et aera; terram uero in aquam et humum; e quibus summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quattuor animarum esse plenas, in aethere et aere inmortalium, in aqua et terra mortalium. Ab summo autem circuitu caeli ad circulum inter lunae uero gyrum et nimborum ac uentorum cacumina aerias esse animas, sed eas animo, non oculis uideri et uocari heroas et lares et genios. Haec est uidelicet breuiter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit; de qua tunc diligentius disserendum est, cum de ciuili,
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ si pocuerit: totanaturaliserit : & quid opus
erat ab eaciiulem tantacura disiunctionis¬
abiungere : si autẽ recto discrimine separa¬
ta est quando necista uera est quae illi natu¬
ralis plac& ꝑuenitenĩ usq ad animã.
nonusq aduerũ dm̃ qui fecit & animam.
quanto est abiectior & falsior istaciuilis quae
maxime circa corporũ est occupatanaturam :
sicutipse in t̃ pre&ationes eius ex quibus quȩdã
necessaria cõmemorare meo port& tanta
abipsis ex quisitȩ & enud eate diligentia

Expanded text:
Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea ciabiungere? Si autem recto discrimine separata est: quando nec ista uera est quae illi naturalis placet peruenit enim usque ad animam, non usque ad uerum Deum qui fecit et animam, quanto est abiectior et falsior ista ciuilis, quae maxime circa corporum est occupata naturam, sicut ipsae interpretationes eius, ex quibus quaedam necessaria commemorare me oportet, tanta ab ipsis exquisitae et enucleatae diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
uanisq figmentis issteria istadoctrinae
lo quacius & elatius p̃dicares animatua
tam̃ tam dacta & ingeniosa ubitemultum
dolemus ꝑhȩc mn ssteria doctrinȩ adõ sud̃
id est aquo facta est non cũ quo facta est
neccuius portio sed cuius conditio est : nec
qui estomnium anima sed qui fecitomnẽ
animam quosolo in lustrante anima fitbeata
sieius gratiae non sit ingrata nullomodo
potuit peruenire uerũ istamisteria
doctrinȩ qualia sint quantiq pendenda¬
quȩ sequuntur ostendunt fat&ur interim
uiristedoctissimus animã mundi acpartes
eius esse ueros deos. unde intellegitur totã
eius theo logianeam ipsã scilic& naturalẽ
cuiplurimum tribuitus quead animȩ ratio¬
nalis naturã seextendere potuisse. Denaturẽ
enĩ paucissima p̃loquitur in hoc libro. inquo
ui debimus utrũ ꝑ int̃ pr&ationes phisio¬
logicas adhancnatura lẽ possit referre
ciuilẽ quã dediis selectis ultimã scripsit

Expanded text:
uanisque figmentis mysteria ista doctrinae uanisque figmentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo facta est; nec cuius portio, sed cuius conditio est; nec qui est omnium anima, sed qui fecit omnem animam, quo solo inlustrante anima fit beata, si eius gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit peruenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint quantiqquae sequuntur ostendent. Fatetur interim vir iste doctissimus, animam mundi ac partes ejus esse veros deos: unde intelligitur totam ejus theologiam, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
talium animds qui est incorpore humano
simillimus est in martalis animi tãquã
siua sa ponerentur causa notandorum
deorũ & inliberi aedeo enophorũ sister&ur
qđ significar& uinum perid quod contin&¬
quodeo uelut uasenatura ista soleat conti¬
neri cuius natura ed eum uolunt ẽt̃ uel deos
Haec sunt mssteria doctrinȩ quȩ iste uir
doctissimus pen& rauerat. unde in lucem
istam proferr&. sed homo acutissime nũ
inistis doctrinae mysteriis illam prudentiã
ꝑdidistiquatibi s obrieui sum est qđ hi qui
primipopulis simulacra constituerunt
& m&um demserunt ciuibus suis & er¬
rorem ad diderunt castiusq deos sine
simulacris u&eres obseruase romanos
hienim tibi fuerunt auccores ut haec contra
posteriores romanos dicere auderes. nam
si & illi antiquis simisimulacra coluissent.
fortassis tocũ istum sensum desimulacris
non consticuendis inter imuerũ timoris
silentio p̃meres in huiuscemodi ꝑnitiosis

Expanded text:
talium animus qui est in corpore humano, talium animus qui est in corpore humano, simillimus est immortalis animi: tanquam si vasa ponerentur causa notandorum deorum, et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret vinum, per id quod continquod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis
Abbreviated transcription (Latin):
flagitusq remotius saturnũ fugientem
benignus excepit cũ hospite partitus ẽ regnũ
ut &iam ciuitates singulas conderent iste
laniculum. illa saturniam. sed isti incultu
deorũ omnis dedecoris app&itore scuius uita
minus turpem inuener̃ eum simulacri
monstro sade formitatetur parunt. Nunc
eum bi frontẽ Nunc&iam quadri frontem
tã quã geminũ facientes anforte uoluer̃
ut quõ plurimidii selecti erubescenda
perp& rando amiserant frontẽ quanto iste
innocentior ess& tanto frontosiorapparer& :
audiamus quib. turpitudinẽ miserrimi
erroris uelut altioris doctrinae speciae
colorare conantur. Srimumeas in t̃pr&a¬
tiones sic uarro cõmendat ut dicatantiquos
simula cradeorum & insignia ornatusq
finxis se quaecũ oculis anim aduertissent
hiquia dissent doctrinȩ misteria possent
animã mundi ac partescius id eod eos ueros
animouidere quorũ quisi mulacra specie
hominis fecer̃ hoc uideri secutos quos mor¬

Expanded text:
flagitiisque remotius. Saturnum fugientem flagitiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit; cum hospite partitus est regnum, ut etiam ciuitates singulas conderent, iste laniculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris adpetitores, cuius uitam minus turpem inuenerunt, eum simulacri monstrosa deforeum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tanquam geminum, facientes. An forte voluerunt, ut, quoniam plurimi dii selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior appareret?audiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris, velut altioris doctrinae specie, colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse; quae cum oculis animadvertissent hi qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes ejus, id est deos veros, animo videre: quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc videri secutos quod mor
Abbreviated transcription (Latin):
sinon eos magis ad iniurias quã adhonores
selectos uider&. Nã illam infimãturbam
ipsa ignobilitastexit neobruer&u robꝓbrus
Ride mus quidem cũ eos uidemus figmentis
humanarũ opinionum partitis interse
argentario ubiunum uasculum ut ꝑfectũ
exeat permultos artifices transit cũ ab uno
ꝑfecto perficipossit. Sed aliter non putan¬
dum est operantium multitudini consulen¬
dum nisi ut singulas artis parte scĩo ac facile
discerent singuli ne omnes in arte
una tarde acdifficile cogerenturesse ꝑfecti
Verũ tamen uix quis quã reperitur deorũ
non selectorum quia liquo crimine famam
traxit in famẽ. Vix autẽ selectorũ quispiam
quinon in senotã contumeliae in signis acce¬
perit. Illi adistorũ humilia operadescender̃
isti in illorũ sublimia crimina non uenerunt
Delano quidẽ non mihi facile quicquã occurrit
qđ ad probrum pertineat & fortasse talis
fuerit. in nocentius uixerit &a facinorib

Expanded text:
si non eos magis ad iniurias quam ad honores si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; uix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus
Abbreviated transcription (Latin):
quam id quod propter aliud fit. Siergo insipi¬
entis iudicio multitudinis facta deorum ista
selectio curdea pecunia mineruae p̃lata
non est cũ propter pecuniam sint artifices
multi : si autẽ paucorũ sapientium est ista
distinctio curnon praelata est ueneri
uirtus cũ eãlonge praeferat ratio : saltẽ
certe ut dixiipsa fortuna quae sic ut putant
quiei plurimũ tribuunt in omni redomi¬
natur & rescunctas ex libidinemagis quam
exuero celebrat obscuratq sitantũ & indeos
ualuit ut temeratio iudicio suo quod uell&
celebrar& obscur&q quos uell& : p̃cipuũ
locũ haber& inselectis quȩ in ipsos quoq deos
tã p̃cipuȩ est potestatis. anut illicesse non
poss& nihil aliud &iam ipsa fortuna nisi
aduersã putanda est habuisse fortunã
sibiergo aduersata est. qua ealios nobiles faciens
nobilitatanon est. Gratular&ur autẽ diis
istis selectis quis quam nobilitatis & claritu¬
dinis app&itor & eos dicer& fortunatos

Expanded text:
quam id quod propter aliud fit. Si ergo insipiquam id quod propter aliud fit. Si ergo insipientis iudicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quur dea Pecunia Mineruae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, quur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe praeferat ratio? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur et res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios nobiles faciens nobilitata non est. CAPUT Iistis selectis quisquam nobilitatis et claritudinis adpetitor et eos diceret fortunatos,
Abbreviated transcription (Latin):
selectis tenere apicem debuit. In quibus
maxime quid poss& ostendit quando eos
uidemus non prȩcipua uirtute non ratio¬
nabilifelicitate sed temeraria sicut eorũ
cultores deilla sentiunt fortunȩ potestate
selectos Nam & iurdisertissimussalustius
&iam ipsosdeos fortassis ad tendit cũ dicer&
sed profecto fortuna in omnire dominatur.
eares cunctas ex libidine magis quã ex uero
celebrat obscuratq non enim possunt in ue¬
nire causam curcelebrata sit uenus &
obscurata sit uirtus. cũ ambarum abistis
consecrata sint numina nec conparanda sint
merita aut si hoc nobilitari meruit quod
plures app&unt. plures enĩ uenerem
quam uirtutẽ. curcelebrata est dea minerua
&obscurata est dea pecunia cũ ingenere
humano plures allicit auaritia quã peritiaꝰ
& in eis ipsis qui sunt artificiosi raro in ue¬
nies hominẽ qui non habeat artem suam
pecuniaria mercede uenalem plurisq¬
pendatur semꝑ propter quod aliquid fit

Expanded text:
selectis tenere apicem debuit, in quibus selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit; quando eos uidemus non praecipua uirtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cuselectos. Nam et vir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis attendit, cum diceret: « Sed profecto Fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. » Non enim possunt invenire causam cur celebrata sit Venus, et obscurata sit Virtus; cum ambarum ab istis consecrata sint numina, nec comparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures appetunt; plures enim Venerem quam Virtutem; cur celebrata est dea Minerva, et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures alliciat avaritia quam peritia; et in eis ipsis qui sunt artificiosi, raro invenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede venalem; plurisqpendatur semper propter quod aliquid fit,
Abbreviated transcription (Latin):
uni effectori mortium alteri receptori
Cũigitur in hisminutis operibus quaemi¬
nutatĩ diis pluribus distributas. &iam
ipsos selectos uideamus tã quã senatum
cum plebepariter operari. & inueniamus
a quibusdãdiis quinequaquã seligendi
putati sunt multa maiora atq meliora
amministrari quã ab illis quiselecti uocant᷑
restat arbitrari non propter prȩstanti¬
ores inmundo ad ministrationes sed quia
prouenit eis ut magis populis in notes¬
cerent selectos eos & prȩcipuos nuncupatos
undedicit &iam ipse uarro quod diis quibus¬
dã patribus & deabus matribus sicut homi¬
nibus ignobilitas accidiss& siergo felicitas
ideo fortasse interselectos deos esse non debuit
qđ ad istã nobilitatẽ non merito sed fortuito
ꝑuener̃ saltẽ inter illos uel potius prȩillis
fortun aponer&ur quã dicunt deam non
rationabilidispositione sed ut temere acce¬
der& suacuiq dona conferre haec indus

Expanded text:
uni effectori mortium alteri receptori. uni effectori mortium alteri receptori. Cum igitur in his minutis operibus, quae minutatim dis pluribus distributa sunt, etiam ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe pariter operari, et inueniamus a quibusdam dis, qui nequaquam seligendi putati sunt, multa maiora adque meliora administrari quam ab illis, qui selecti uocantur: restat arbitrari non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia prouenit eis, ut magis populis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod dis quibusdam patribus et deabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuito peruenerunt: saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in dis
Abbreviated transcription (Latin):
quae faciat pueris bonam mentẽ & int̃ selectos
ita non ponitur quasi quicquã maius prȩs¬
tari homini potest. sonitur autẽ iuno quia
iterduca est & domiduca quasi quicquam
prosit itercarpere & domũ duci simens
non estbonacuius muneris deam selectores
isti interselecta numin aiposuer̃. quae pro¬
fecto & mineruaefuerat praeferenda
cui peristaminuta opera puerorũ memo¬
riam tribuerunt : qui senim dubit& &¬
multo esse melius haberebonãmentem
quã memoriam quantũ lib& ingentem:
nemo enim malus est quibonã hab& mentẽ
quidam uero pessimi memorias mirabili.
tanto peritiores quantominus possunt
qđ male cogitant obliuisci. Et tamen minerua
est inter selectos deos mentẽ deam turba
uilis operuit quid de uirtutedicam quid
defelicitate de quibus in quarto libro
plura lam diximus quascũ deas haberent
nullum eis locũ interselectos deos dare
uoluerunt. ubi deder̃ marti& orco

Expanded text:
quae faciat pueris bonam mentem, et inter selectos quae faciat pueris bonam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini potest; ponitur autem Iuno, quia Iterduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona, cuius muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Mineruae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius habere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco,
Abbreviated transcription (Latin):
habere omnium quaeuiuunt & sentiunt
potestatem. Quod si concedunt: attendant
quameos sublimius locaturi sint Nã seminib
nasci in terra & exterra est uiuere autem
atq sentire &iam deos sidereo sopinantur.
siautem dicunt uitum no atquesentino haec
sola ad tributa quae incarneuiuescunt
& sensibus amminiculantur. curnonds̃ ille
qui feci tomnia uiuere atq sentire &iam
est uitũ no atq sentino : quod si ab illo qui uitȩ
acsensibus uniuersaliter p̃sid& his quasi
famulis ista carnalia uelut extrema&iam
cõmissa sunt . Itane sunt illi selecti desticti
familia ut non inuenirent quibus &iam ipsi
ista cõmitterent sed cũ tota sua nobilitate
quauisi sunt seligendiopus facerecũ igno¬
bilibus cogerentur : Iuno selecta & regina:
louisq soror &coniux haec tamen iterduca ẽ
pueris & opus facit cũ duabus ignobilissimis
abeona & ad eona. ibi posuer̃ & mentẽdeam

Expanded text:
habere omnium quae uiuunt et sentiunt habere omnium quae uiuunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, adtendant quam eos sublimius locaturi sint. Nam seminibus nasci in terra et ex terra est; uiuere autem adque sentire etiam deos sidereos opinantur. Si autem dicunt Vitumno adque Sentino haec sola adtributa, quae in carne uiuescunt et sensibus adminiculantur, quur non. deus ille, qui facit omnia uiuere adque sentire, etiam est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sensibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi selecti destituti familia, ut non inuenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua uisi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et soror et coniunx; haec tamen Iterduca est pueris et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam,
Abbreviated transcription (Latin):
nec sentiunt merito praeferuntur. in ter
selectos itaq deos uitumnus uiuificator
& sentinus sensificator magis haberidebu¬
er̃ quã lanus seminis ammissor & saturnus
seminis dator uelliber & libera seminum
cõmotores uel emisores quae semina cogitare
in dignum est nisi aduitam sensumq puene¬
rint . Quaemunera selecta nondantur adiis
selectis sed a quibusdam in cognitis & pracistorũ
dignitate neglectis. quod si respond&ur omniũ
hitiorũ potestatẽ habere lanũ. &ideo illi &iã
qđ aperitur conceptii noninimerito ad tribui
& omniũ merito at tribui &omnium seminũ
saturnum & ideo semiinationẽ quoq hominis
non posse abeius operatione seiungi omnium
seminum emittendorum liberũ & liberam
&ideo his &iam pesse quaead substituendos
homines ꝑtinent omnium purgandorum
& pariendorum lunonem &ideo eam non
deesse purgationibus feminarũ & partubus
hominum : Quaerant quid respondeant
deuitumno & sentino utrũ & ipsosuelint¬

Expanded text:
nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter selectos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt quam Ianus seminis admissor et Saturnus seminis dator uel sator et Liber et Libera seminum commotores uel emissores; quae semina cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam incognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo illi etiam quod aperitur conceptui non inmerito adtribui, et omnium Saturnum, et ideo seminationem quoque hominis non posse ab ejus operatione sejungi; omnium seminum emittendorum Liberum et Liberam, et ideo his etiam praeesse, quae ad substituendos homines pertinent; omnium purgandorum et pariendorum Junonem, et ideo eam non deesse purgationibus feminarum et partubus hominum: quaerant quid respondeant de Vitumno et Sentino, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
quid abiectis simũ limo acpulueri comparandũ¬
quaeigitur causa tot selettos deos adhȩc opera
minima conpulit ubiauitum no & sentino
quos fama obscura recondit in huius muni¬
ficentiae partitione superentur : confert
enim selectus lanus aditum & quasi lanuã
semmi. Confert sclectus saturnus semen
ipsum Confert selectus libereius dẽ seminis
emissionem uiris. Conferthocidem libera
quaecereseuuenus est feminis. Confert
selecta iuno & hoc nonsola sed cũ mena filia
iouis fluores menstruos ad eius qđ concep¬
tum est incrementum & confertuitũnus
obscurus &ignobilis uitam Confertsentinus
obscurus & ignobilis sensum quaeduotantum
illis rebus prȩstantiora sunt quanto &ipsa
intellectuacratione uincuntur. sicut enim
quaeratiocinantur & intellegunt profecco
potiora sunt his quisi ne intellectuatq ratione
ut pecorauiuunt & sentiunt. ita & illa quae
uita sensuque sunt praedita hisquae necuiuunt

Expanded text:
quid abiectissimum limo ac pulueri conparanduquid abiectissimum limo ac pulueri conparanduQuae igitur causa tot selectos deos ad haec opera minima conpulit, ubi a Vitumno et Sentino, quos fama obscura recondit, in huius munificentiae partitione superentur? Confert enim selectus Ianus aditum et quasi ianuam semini; confert selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est, feminis; confert selecta Iuno, et hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menstruos ad eius, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis uitam; confert Sentinus obscurus et ignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione uincuntur. Sicut enim, quae ratiocinantur et intellegunt, profecto potiora sunt his, quae sine intellectu adque ratione ut pecora uiuunt et sentiunt: ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, quae nec uiuunt
Abbreviated transcription (Latin):
distributa numinibus ad itũ aperit recipien¬
dosemini ibi est & saturnus propter ipsum
semen ibi liber quimarẽ effuso semine
liberat ibi libera quã & uenerẽ uolunt quȩ
hoc idem beneficium conferatseminȩ ut &iã
ipsa emis sosemine liber&ur. Omnes hi exillis
sunt qui selecti a ppellantur . sedibi est & deamena
quae menstruis fluoribus pracest quam uis
iouis filia tamenignobilis & hanc prouintiam
fluorum menstruorum libros electorũ deorum
ipsi iunoni idem auctor assignat quae induis
selecti s&iam regina est. Et hicta men quam
iuno lucinacum eadem menapriuigna sua
cidem cruori praesid&. ibi sunt & duo nescio
qui obscurissimiuitumnus & sentinus.
Quorũ alteruitam altersensus puerperio
largiuntur. et nimirũ multoplus prȩstant
cũ sint ignobilissimi quã illitot proceres &
selecti. Nã profecto si neuita & sensu quid est
illud totũ qđ muliebri uterogeritur nisi nescio

Expanded text:
minutis distributa numinibus, aditum aperit recipienminutis distributa numinibus, aditum aperit recipiendo semini. Ibi est et Saturnus propter ipsum semen; ibi Liber, qui marem effuso semine liberat; ibi Libera, quam et Venerem uolunt, quae hoc idem beneficium conferat feminae, ut etiam ipsa emisso semine liberetur. Omnes hi ex illis sunt, qui selecti appellantur. Sed ibi est et dea Mena, quae menstruis fluoribus praeest, quamuis Iouis filia, tamen ignobilis. Et hanc prouinciam fluorum menstruorum in libro selectorum deorum ipsi Iunoni idem auctor adsignat, quae in dis selectis etiam regina est et hic tamquam Iuno Lucina cum eadem Mena priuigna sua eidem cruori praesidet. Ibi sunt et duo nescio qui obscurissimi, Vitumnus et Sentinus, quorum alter uitam, alter sensus puerperio largiuntur. Et nimirum multo plus praestant, cum sint ignobilissimi, quam illi tot proceres et selecti. Nam profecto sine uita et sensu, quid est illud totum, quod muliebri utero geritur, nisi nescio
Abbreviated transcription (Latin):
p̃positi non utiq c&eri reprobantur cũ om̃s
boni fideles electi merito nuncupent᷑ : Eligunt᷑
in edificiolapides angulares ñreꝓbatis c&eris qui
strueturȩ partib aliis deputant. Eligunt᷑ uuȩ ad
dis sed ad uertendũ potius quin a isti sint & ad quã rem
contextione conm̃dat. lanum louẽ saturnũ sigeniũ
mercuriũ a pollinen martẽ uulcanũ. neptunum
dianam. mineruam uenerem uestam.
in quibus omnibus ferme uiginti duodecim
mares occo sunt feminȩ. haec numina utrũ
proptermaiores in mundo amministrationes
selectadicuntur an quod populis magis innotu¬
erunt maior que est eiscultus exhibitus : Si prop¬
terea quia o peramaiora ab his administrantur
inmundo non eos inuenire debuimus in ter
illam quasi plebelam numinũ multitudinẽ
minutis opusculis deputatã. Nã ipse primũ
lanus cum puerperium concipitur. unde illa
cuncta opera sumunt ex ordium minutatim

Expanded text:
praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis ceteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad di sunt, sed aduertendum potius quinam isti sint et ad quam rem contextione commendat: Ianum, Iouem, Saturnum, Genium, Mercurium, Apollinem, Martem, Vulcanum, Neptunum,Dianam, Mineruam, Venerem, Vestam; in quibus omnibus ferme uiginti duodecim mares, octo sunt feminae. Haec numina utrum propter maiores in mundo administrationes selecta dicuntur, an quod populis magis innotuerunt maiorque est eis cultus exhibitus? Si propterea, quia opera maiora ab his administrantur in mundo, non eos inuenire debuimus inter illam quasi plebeiam numinum multitudinem minutis opusculis deputatam. Nam ipse primum Ianus, cum puerperium concipitur, unde illa cuncta opera sumunt exordium minutatim
Abbreviated transcription (Latin):
quaeamarco uarrone sedecim uoluminib
explicata est. Idest non ꝑueniri ad&ernae
uite felicitatẽ talium deorũ cultu quales
aciuitatibus qualiterq colendi instituti sunt
cui nondum persua sit sextus liberquem
proxime absoluimus cumistũ forsitan
legerit quid dehac questione expedienda
ulterius desider& non habebit. Fi erienim
potest ut saltem deos selectos atq p̃cipuos
quos uarro uolumine conplexus estultimo
de quibus parũ diximus quis quã colendos
propter uitã beatã quȩ non nisi a &erna est
opin&ur qua in renondico qđ facetius ait
tertullianus fortasse quã uerius : siddigunt᷑
utbulbi utriq c&erire probiiudicantur.
non hocdico Video enim&iã exselectis seligi
aliquos ad aliquid maius atq prestantius sicut
inmilitia cumtironeselecti fuerint exhis
quoq eliguntur adopus aliquod maius armo¬
rum Etcũ eliguntur in ecđa qui fiant

Expanded text:
quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, opinetur. Qua in re non dico quod facetius ait Tertullianus fortasse quam uerius: Si di eliguntur ut bulbi, utique ceteri reprobi iudicantur. Non hoc dico: uideo enim etiam ex selectis selegi aliquos ad aliquid maius adque praestantius, sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod maius armorum; et cum eliguntur in ecclesia, qui fiant
Abbreviated transcription (Latin):
ILICENTIUS ME
PRAUAS ETUITERIS OPINIONES
ueritati pi&atis inimicas quas tenebrosis
animis altius & tenacius diuturnus
humanigeneris error in fixit euellere
atq extirpareconantẽ & illius gratia
qui hocut uerus ds̃ potest promeo modulo
in eius ad iutorio cooperante ingenia cele¬
riora atq meliora quibus ad hancrem
superiores libri satis superque sufficiunt
patienter &ȩquanim it̃ ferre debebunt.
& propt̃ alios non putare superfluum.
qđ iam sibi sentiunt non necessarium. Multũ
magnares agitur cũ uera & uere scã diuini¬
tas quãuis ab ea nobis &iam huic quam nunc
gerimus fragilitati necessaria subsidia
p̃beantur. Nontam̃ propt̃ mortalis uitae
transitoriũ uaporem sed propteruitã beatã
quae non nisi &erna est querenda & colenda
Nam & hoc uerbo utilam nrõs nonpig& ut de
greco expressius transferant qđ illitheotera
appellant. hancergo diuinitatẽ si uedĩtatẽ
nones se ineathe ologia quã ciuilẽ uocant

Expanded text:
iligentius me prauas et ueteres opiniones ueritati pietatis inimicas, quas tenebrosis animis altius et tenacius diuturnus humani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, quaerenda et colenda nam et hoc uerbo uti iam nostros non piget, ut de Graeco expressius transferant quod illi 3-e6\'Cti\'tcx appellant — hanc ergo diuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant,
Abbreviated transcription (Latin):
tes cõmendare debuerunt sed haec iuno di¬
cebat uelut irata mulier . quid loquer&ur
ignorans. Quid aeneas ipsepius totiens appel¬
latus : nonneita narrat : panthus otbrrades
arcis phoebiq: sacerdos sacramanu uictosq
deos paruũq nepotẽ ipsetrahit cursuq a¬
mens adliminatendit. Non ned eos ipsos
quos uictos non dubitat dicere sibi potius quã
seillis ꝑhib& cõmendatos cũ eidicitur sacra
suosq tibi cõmendat troi a penates : Siigitur
uirgilius tales deos &uictosdicit & ut uel
uicti quoquomodo euaderent homini com¬
mendatos : quaedem̃tia ẽ existimare his
tutoribus romã sapient̃ fuis se commissam.
& nisieos amisiss& non potuis se uastari:
immouero uictos deos tãquã prȩside s acde¬
sensores colere. quid ẽ aliud quam tenere

Expanded text:
tes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dites commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere