comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
epbi. qͥ qͣsi in erpansione lilibroꝵ legunt bonĩ qd̃ agere noluerunt.
illis ut in p̃senti uita actus eoꝵ ẽsiderent: & deteriores usus conuer¬
satione iminutent. Qui eni plenissime ĩtellegere appetit qͣlis ẽ. de¬
bet nunirũ tales c̃spicere qͣlis ñ ẽ ut in bonoꝵ forma metiatur.
qͣnto ipse deserto bono deformis ẽ. Et dedit mare mortuos suos qͥ
in eo erant.Hloc pͥus fiet quã libri apperiant᷑: ut ex his mortui iudi¬
cent᷑ scdm oꝑa ipsoꝵ. Quantũ ad literã ꝑtinet mare. flumina. s om¬
nia stagna suos qͥ in eis tenent᷑ mortuos dabt̃. Sui aut dabt: nisi ute.
locil absconditi Altiꝰ aut̃ mare .i. hic mundus in fluctuatione positꝰ
dabit mortiios suos generalit̾ scilicet honos s malos. ꝓducens. uitta ꝙ¬

Expanded text:
reprobi, qui quasi in expansione librorum legunt bonum, quod agere noluerunt, illis ut in praesenti vita actus eorum considerent, et deteriores usus conversione immutent. Qui enim plenissime intelligere appetit, qualis est, debet nimirum tales conspicere, qualis non est: et in bonorum forma metiatur, quanto ipse deserto bono deformis est. Et dedit mare mortuos suos qui in eo erant. Hoc prius fiet quam libri aperiantur, et ex his mortui judicentur secundum opera ipsorum. Quantum ad litteram pertinet, mare, flumina, et omnia stagna, suos qui in eis tenentur mortuos dabunt. Cui autem dabuntur, nisi vitae? locis absconditi. Altius autem mare, id est hic mundus in fluctuatione positus, dabit suos mortuos, generaliter scilicet bonos et malos producens. Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ante. aqͥlonẽ. ꝙ meridiem. Quo ii loco oltendit᷑ ⁊ fides sc̃o in oruib
uunci partib uuierienda ante finẽ scłi. uirta qd dñs dicit.¬
Opertet eugłui p̾cicari in toto mundo. &. tc ueniet finis: ꝙ nitraet¬
sitas uipioꝵ similit̾ ꝑ om̃s inuudi partes seuitura. Quia eiũ ubiq
xt̃ fidelos. idcirco ubiq eos insequent᷑ infideles. Gog qͥppe iuterpta¬
t̃ tectu: magos detecto. Q tale ẽ. quasi dicat᷑. domus ꝓcetns de di¬
no.ꝑ tectũ itaq ĩtellegunt᷑ corda reꝓboꝵ in qͥb modo latet diabel.
ui ta qd superiꝰ legimꝰ eũ in abysso eẽ c̃clusũ. Biabolꝰ aut̃ e de te¬
to: taniqͥ. scilicet de repboꝵ cordib ꝓgrediens. Ipse gͦ ẽ mooc inte¬
to: i tc̃ ꝓgreciet᷑ de tecto. lectus ẽ euĩ mͦ diabolus in illis. s tẽpori¬
b antixp̃i exibit de tecto qͥsi disco opertus: qͥa nc facit occulte. te
faciet manifeste. Uł certe ipse gentes st̃ tectũ qͥa in ipsis modo te

Expanded text:
dentem, Aquilonem et Meridiem. Quo in loco ostenditur, et fides sanctorum in omnibus mundi partibus invenienda ante finem saeculi. Juxta quod DomiOportet Evangelium praedicari in toto mundo, et tunc veniet finis, et numerositas impiorum, similiter per omnes mundi partes saevitura. Quia enim ubique erunt fideles, idcirco ubique eos insequentur infideles. Gog quippe interpretatur tectum, Magog, de tecto, quod tale est, quasi dicatur domus procedens de domo. Per tectum itJuxta quod superius legimus in abysso eum esse conclusum. Diabolus autem est de tecto, tanquam scilicet de reproborum cordibus progrediens. Ipse est ergo modo in tecto, et tunc progredietur de tecto. Tectus est enim modo diabolus in illis, sed temporibus Antichristi exibit de tecto, quasi discoopertus, quia quod nunc facit occulte, tunc faciet manifeste. Vel certe ipsae gentes sunt tectum, quia in ipsis modo tet
Abbreviated transcription (Latin):
ultionẽ mortis. ꝑ eandẽ resurrectionẽ carnis Hec ẽ resurrectio pͥma
Nequaꝗ̃ diceret pͥma: nͥ eẽt & scda. Prima gͦ resurractio ͤ que. fit
in anima: qd̾ ẽ ab infidelitate ad fidẽ redire. a uitiis ao uir¬
tutes resurgere. Scd̾a aut̃ erit in die iudicii. qͥndo resurger
eũ corporib in eternũ ia iucturi. Sicut enĩ st̃ duȩ mor¬
tes. uua scilicet auime. altera corporis. sic st̃ & oue resurrectiones. una
que fit in anima sic̃ iã diximꝰ. altera que in futuro expectat᷑ in corꝑe.

Expanded text:
 carnis. Haec est resurrectio prima. Nequaquam diceret: Prima, nisi esset et secunda. Prima ergo resurrectio est, quae fit in anima, quod est, ab infidelitate redire ad fidem, a vitiis ad virtutes resurgere. Secunda autem erit in die judicii, quando resurgent cum corporibus in aeternum victuri. Sicut enim sunt duae mortes, una scilicet animae, altera corporis; sic sunt et duae resurrectiones, una quae hic fit in anima sicut diximus. Altera quae in futuro exspectatur in
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli infir uutas manifestet᷑. Uirtus d̾i in hoc qd̾ scĩ etiã inter fl.¬
gella & tͣbulationũ angustias constant̃ in fide ꝑseuerant: infirmi¬
tas aut̃ diaboli ui hac. qd̵ etiã a puellis & infantib uincit᷑. Si eium
niquã solueret᷑. minus appateret eiꝰ maligna atq crudelis poten¬
tia: minus etiã ꝓbaret᷑ scãrũ gentiũ fidelissima patientia. Soluet᷑
enĩ modico tẽpore a totis uirib seiuet contͣ electos. ut in illis & di
potentiã notã faciat. qͥ ñ potert̾ iunci tanto eiꝰ ipetu: & ille si¬
am infirmitatatẽ & ꝓpria inpoteutiã er ubescat taquã ei ouati
a d̾o exꝓbrantis uoce uide quã infirmꝰ sis: qͥ a puelus uinceris. Et
uidi sedes & sederunt suꝑ eas: & uidiciũ datũ ẽ illis. brinus gre

Expanded text:
diaboli infirmitas manifestetur virtus Dei, in hoc, quod sancti etiam inter fladiaboli infirmitas manifestetur virtus Dei, in hoc, quod sancti etiam inter flagella et tribulationum angustias constanter in fide perseverant. Infirmitas autem diaboli in hoc quod etiam a puellis et infantibus vincitur. Si enim nunquam solveretur, minus appareret ejus maligna atque crudelis potentia, minus etiam probaretur sanctarum gentium fidelissima patientia. Solvetur enim modico tempore, et totis viribus saeviet contra electos, ut in illis et Dei potentia nota fiat qui non poterunt vinci tanto ejus impetu, et ille suam infirmitatem et propriam impotentiam erubescat, tanquam ei dicatur a Deo exprobrantis voce, Vide quam infirmus sis, qui a puellis vinceris. Et vidi sedes et s
Abbreviated transcription (Latin):
test seduci. Iste enĩ stͣ gentes: de qͥb pater ad eũ dic̃. Postula a me
s deibo tͥ gentes. Post hec id ẽ post mille annos. ut a toto sicut sup̾
partẽ intelleganius qm̃ de mille annis adhuc restant tres anni &.
dimidius. oportet illũ solui modico tẽpore: id ẽ ꝑ tres annos q di¬
midiũ. S nec tc̃ seducere poterit eos qͥ ad uitã st̃ p̃destinati. sed
cos qͦs antequã solueret᷑ sebuctos tenebat: qͥa sicut alligatꝰ a lesione
fideliũ cohibetur. sic etiã tc̃ solutus a seductione illoꝵ uirtutis
potentia cõpͥmet᷑. Et mille qͥdẽ anni qͥntũ ad electos ꝑtinet ome
uluis seductionis. ista que nẽ agit᷑. seouctio &̾ diuezat᷑. Qd siqͥs in¬
qͥrit cur ds quẽ semel aluigauit solui mocico tẽpore uobuit: si ame
querit᷑ dic̃ heatus ambrosuis q cito respondeo: ut & dei uirtus a.

Expanded text:
test seduci. Istae enim sunt gentes, de quibus ad eum Pater dicit: Postula a me test seduci. Istae enim sunt gentes, de quibus ad eum Pater dicit: Postula a me et dabo tibi gentes .-- Post haec, id est post mille annos, ut a toto sicut supra partem intelligamus, quoniam de mille annis adhuc restant tres anni et dimidius, oportet illum solvi modico tempore. Id est per tres annos, sed nec tunc seducere poterit eos qui ad vitam sunt praedestinati, sed eos quos antequam solveretur, seductos tenebat. Quia sicut nunc alligatus, a laesione fidelium cohibetur, sic etiam tunc solutus, a seductione illorum virtutis potentia deprimetur. Et mille quidem anni, quantum ad electos pertinet, omne illius seductionis, ista quae nunc agitur seductio esse denegatur. Quod si quis inquirit, cur Deus quem semel alligavit, solvi modico tempore voluit: Si a me quaeris, dicit beatus Ambrosius, cito respondeo, et ut Dei virtus, et
Abbreviated transcription (Latin):
dauid qͣndo adulteriũ simul ꝑpetrauit & homicidiũ. S signũ¬
positũ posit̃t fuit suꝑ illũ: qr p̃uidere ñ potuit qd̵ uterq ꝑ
penitentiã ad uitã reuersurus esset &. d̾i miscdiam c̾̃secuturus.
suia itaq ne scit qͥ ꝑtineant ad illũ. qui ad xp̃m. idcirco etiã
ea quȩ sub ipso st̃ qͣsi fub signaculo reclusa custodiunt᷑: ac ꝑ hoc
agitur ut nec ille qͥ sint eiꝰ ad plenũ cognoscat. nec nos qͥ sint xp̃i
scire ualeamus. Uerũ in hoc qd̵ sequit᷑ ut non seducat amplius do
nec cõsument᷑ mille anni: grauis ad soluendũ oritur questio. Si
enĩ ille idcirco ligatus ẽ ne seducat ampliꝰ gentes: quomͦ cotidie con¬
tra tot homines pugnat. qͦs & seducit dũ ad iutia ruere facit .s¬
tam̃ seducit ad hoc ut eternalit̾ pereant hi qͥ in dĩ p̃destinatione
st̃ saluandi. & ideo a toto pars intellegenda ẽ: que scilicet non po¬

Expanded text:
David, quando adulterium simul perDavid, quando adulterium simul perpositum fuit super illum, quia praevidere non potuit, quod uterque per poenitentiam ad vitam reversurus esset, et Dei misericordiam consecuturus. Quia itaque nescit, qui pertineant ad illum, qui ad Christum, idcirco etiam ea quae sub ipso sunt quasi sub signaculo reclusa custodiuntur. Ac per hoc agitur, ut nec ille qui sint ejus ad plenum cognoscat, nec nos qui sunt Christi scire valeamus, verum in hoc quod sequitur: Ut non seducat amplius gentes donec consummentur mille anni. Gravis ad solvendum oritur quaestio: si enim et ille idcirco ligatus est, ne seducat amplius gentes, quomodo quotidie contra tot homines pugnat, quos et seducit, dum ad vitia ruere facit? Stamen seducit ut aeternaliter pereant hi, qui in Dei praedestinatione sunt salvandi, et ideo a toto pars intelligenda est, quae scilicet non po
Abbreviated transcription (Latin):
tũ antixp̃i: qͣndo soluet᷑ de suo circere &. ꝓcedet ad aꝑtas. blasphe¬
muias .&. ꝑsecutiones. S mirũ ẽ qͦmͦ in abyssũ muti dr̃. eum ibi
ante esset: qͥa iudelicet iuxta qd̵ superiꝰ sepe dictũ ẽ eiectus a fide¬
lib. atrocuis cepit dñari in suis. Et clausit .i. potestatẽ ogrodi¬
endi illi inter dixit: ne aliba gressus neqͥtiȩ ex tendat. nsi
q occultũ sustũ di uidiciũ ꝑmiserit. Et signauit suꝑ illum
.l. sigillauit: ut ea etiã quȩ sub se habet lateant illũ. In hoc enĩ
diabolus signatus ẽ: qͥa qͥ sint uł his qͦs tenet. uł ex his qͦs atusit qͥ
ad electoꝵ numerũ ꝑtineant nec ipse diabolus nec menbra illuis
scire posst̃: s ille solus a qͦ inclusus tenet᷑. Aliqͣndo enĩ qͥdã ex his
qui eiꝰ eẽ uidebant᷑. stibito ad electoꝵ niunerũ transeunt: aliqͣn¬
do uͦ qͥdã ex his qͥ dominiũ eiꝰ euaserant ad eũ quẽ deseruerant
recurrunt. Habiut enĩ ipse petrũ sub se qͣndo negauit xp̃m̃: &

Expanded text:
o carcere, et procedet ad apertas blasphemias et persecutiones. Sed mirum est quomodo in abyssum mitti dicitur, cum ibi ante esset, quia videlicet juxta quod saepe superius dictum est, ejectus a fidelibus atrocius coepit dominari in suis. Et clausit, id est, potestatem egrediendi illi interdixit, ne alibi gressus nequitiae extendat, nisi quo occultum et justum Dei judicium permittat. Et signavit super illum, id est sigillavit, ut ea etiam quae sub se habet, lateant illum. In hoc enim diabolus signatus est: quia qui sint vel ex his quos tenet, vel ex his quos amisit, qui ad electorum numerum pertineant, nec ipse diabolus nec membra illius scire possunt, sed ille solus a quo inclusus tenetur. Aliquando enim quidam ex his qui ejus esse videbantur, subito ad electorum numerum transeunt: aliquando vero ex his qui dominium ejus evaserant ad eum quem deseruerant revertuntur. Habuit enim ipse Petrum sub se, quando negavit Christum: et
Abbreviated transcription (Latin):
ad lucendũ. s ad miseroꝵ corꝑa concremandũ. Corꝑa enĩ reꝓboꝵ
erunt fomentũ ignis: id̾oq is. ipse ignis erit indeficiens. qͥa erunł
.s. corꝑa immortalia qͥb sẽꝑ accendet᷑. Sulphur aut̃ ⁊ ignẽ accendit
s. fetorẽ generat: qͥa sicut dictũ ẽ ⁊ ignis erit ibi ꝑpetiuis. & fetor
sciendũ qͥa ñ ꝓ uicissitudine diei uł noctis hic dies aut nox ponunt᷑:
s ꝓpt̃ mutabilitatẽ penarũ. caloris scilicet & frigoris. Quo contra
lus dic̃. Om̃s qͥdẽ resurigemꝰ: s ñ om̃s immutabunur. Aput electos
enĩ nullius rei erit uicissitudo: s sic̃ ert̃ unmortales corpore. sic
ert̃ & incõmutabiles m̃te. Rȩꝓbi aut̃ licet sit in mortales corpo

Expanded text:
ad lucendum, sed ad miserorum corpora concremandum. Corpora enim reproborum erunt fomentum ignis. Ideoque et ipse ignis erit indeficiens, quia erunt et corpora immortalia quibus semper accendetur. Sulphur autem et ignem accendit et fetorem generat, quia sicut dictum est, et ignis ibi erit perpetuus, et fetor sciendum quia non pro vicissitudine diei ac noctis, hic dies aut nox ponuntur, sed propter mutabilitatem poenarum, caloris scilicet et frigoris. Quo contra lus dicit: Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur . Apud electos enim nullius rei erit vicissitudo, sed sicut erunt immortales corpore, sic erunt et immutabiles mente. Reprobi autem, licet
Abbreviated transcription (Latin):
q reges in p̃senti. uerũ tam̃ sacerdotiũ & regnũ illoꝵ in die iudicis
ñ accipiet terminũ s augmentũ. qͣnoo &. semet ipsos totos offerent¬
d̾o. & suꝑ omĩa regna constituent᷑. Quo eint᷑ repbi qͥ hic mercedem
suã recipiunt. om̃ib reb expoliabunt᷑. In mille aut̃ annis qͥb regna¬
bunt cũ xp̃o: om̃e tẽpꝰ futurũ intellegit᷑. sic̃ sup̃ dictũ ẽ. Neq euiꝰ¬

Expanded text:
Verumtamen sacerdotium et regnum illorum in die judicii non accipiet terminum, sed augmentum, quando et semetipsos totos Deo offerent, et super omnia regna constituentur. Quo contra reprobi, qui hic mercedem suam recipiunt, omnibus rebus exspoliabuntur. In mille autem annis quibus regnabunt cum Christo, omne temp
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ eũ . x p̃o regnabunt. uixta qd̾ dñs dic̃. Ibunt bi in uitã eterua.
Et cũ consũmati fuerint mille anni: soluet᷑ sathanas de carce¬
ro suo. Nc̃ redit ad describenda tẽpora antixp̃i. sonluimatos aut̃
nulle annos diẽ: a toto partẽ cõprehendens. Sic enĩ soluetur: ut
suꝑ sirt auni tres & mensel sex Sup̃ enĩ milie atini a dñi adi¬

Expanded text:
 Ibunt hi in vitam aeternam . Et cum consummati fuerint mille anni, solvetur satanas de carcere suo. Nunc redit ad de scribenda tempora Antichristi. Consummatos autem mille annos dicit, a toto partem comprehendens. Sic enim solvetur ut super sint anni tres et menses sex. Supra enim mille anni, a Domini
Abbreviated transcription (Latin):
aduentu filii d̾i: sicq cũ repente dñs uenerit ad uiditiũ. qͥsi igniᷤᷤ
.i. sententia dãpnationis subito descendet de celo. i deuorabit impi¬
os ñ solũ in corpore s etiã in anima. Unde dñs in eugłio dic̃. Si c̃
fuit in dieb noe: sic erit in aduentu filii hominis. Aliter. Supra
legimꝰ d scĩs p̃dicatorib qd ignis exiens de ore illoꝵ deuorauit ini¬
micos eoꝵ. Quasi enĩ a d̾o ignis de celo descendit. cũ ex diuini uerbi

Expanded text:
adventu Filii hominis. Sicque cum repente Dominus venerit ad judicium, quasi ignis, id est sententia damnationis subito descendet de coelo, et devorabit impios, non solum in corpore, sed etiam in anima. Unde Dominus in Evangelio dicit: Sicut fuit in diebus Noe, sic erit in adventu Filii hominis . Aliter: Supra legimus de sanctis praedicatoribus quod ignis exiens de ore illorum devoravit inimicos eorum. Quasi enim ignis de coelo descendit, cum ex divini verbi
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ ẽ qͥ dũ adhuc iiuit in corpore a morto anune resurgit. qͥa dũ
carnis resurtectio aduenerit in ȩterna leticia erie. Ille eni post
in carne felicat᷑ resurget.: qͥ in heic uita a m̃tis suȩ morte resurre¬
xit. łt iu his sod̾a mors ñ habet potestatẽ: sic̃ scilicet habet in rep
dãpnatio ꝑpetua ñ habet potestatẽ. Ut enĩ supͣ oictũ ẽ sicut sun
due resurrectiones: similit̃ & due mortes. Sed erunt sacerdotes di pa

Expanded text:
est enim, qui dum adhuc vivit in corpore, a morte animae resurgit, quia dum carnis resurrectio advenerit, in aeterna laetitia vivet. Ille enim post in carne feliciter resurget, qui in hac vita a mentis suae morte resurrexit. Et in his secunda mors non habet potestatem. Sicut scilicet habet in reprdamnatio perpetua, non habet potestatem; ut enim supradictum est, sicut sunt duae resurrectiones, simil
Abbreviated transcription (Latin):
bestie.i. ñ imitant᷑ simulationẽ repba qͥ ficei coifessionẽ ore ꝓfe¬
runt: s iuficeliter uiuunt. Et̃ uixert̃ & regnauert̃ cũ xp̃o mille an¬
nis. Sci & in p̃scnti uita regnant cũ xp̃o : & in fucura regnaburt.
Req ꝑ millenarui numeru &s. psente uita & fur ira intellegamus.
qo regnũ scõꝵ in die uidicu ñ terminabit᷑. s augmentũ accipiet. Iã
enĩ regnant ꝑ fidẽ. etiã in illis qͥ cotidie ab hac uita transeunt per
aꝑtã sper ciẽ: s te ampliꝰ regnabunt qͣnod simul in regnũ introdu¬
cent᷑. ꝙ erit d̾s om̃ia i om̃ib Unde idem ioħes in epła sua dicit.¬

Expanded text:
rum, qui fidei confessionem ore proferunt, sed infideliter vivunt: Et vixerunt et regnaverunt cum Christo mille annis. Sancti et in praesenti vita regnant cum Christo et in futura regnabunt. Ideoque per millenarium numerum et praesentem vitam et futuram intelligimus: Quia regnum sanctorum in die judicii non terminabitur, sed augmentum accipiet. Jam enim regnant per fidem, et etiam in illis, qui quotidie ab hac vita transeunt per apertam speciem, sed tunc amplius regnabunt, quando simul in regnum introducentur, et erit Deus omnia in omnibus . Unde et idem Joannes in Epistola sua dicit
Abbreviated transcription (Latin):
uent ꝑ resurrectionẽ. Tales utiq . hic uiuentes mortiui st̃ in ani¬
ma. & cotidie etiã ad mortẽ transeunt. qͣndo ab hac uita nugrantes
In inferno dãpnant᷑ & in futuro morient᷑: qͣndo ñ ad hoc resurgent
ut poster uiuant. s ut acceptis corporib iterũ ad mortẽ transeant
sẽpiternã : &. xͦft̃ non st̃ uicturi donec consũment᷑ mille anni .i. ꝑ om
turi cũ xp̃o mille annis .i. ꝑ omuia futura tẽpora: ita illi miseri mor¬
ttu ert̃. & nũquã a uita separati uiuere potert̃. Mortui qͥppe erant
ante. s in die iudicii mors illoꝵ ñ accipiet terminũ s augmentum:
qͥa iudelicet in toto isto tẽpore qͦ uoluunt᷑ mille anni. noluert̾ audi¬
re uocẽ filii ut iuuerent. Nas mortes duas dñs in eugłio manifes¬
tat. De p̾senti enĩ qͦ sciꝰ in anima post peccatũ surgunt ad uitan
dic. Uenit hora & nẽ ẽ qͥndo mortui audient uocẽ filii d̃i. & qͥ audi¬

Expanded text:
tique et hic viventes mortui sunt in anima, et quotidie etiam ad mortem transeunt, quando ab hac vita migrantes, in inferno damnantur, et in futuro morientur, quando non ad hoc resurgent ut postea vivant, sed ut acceptis corporibus iterum ad mortem transeant sempiternam. Et non sunt victuri donec consummentur mille ansummentur mille anni, id est per omnia futura tempora, ita illi miseri mortui erunt, et nunquam a vita separati vivere poterunt. Mortui quippe erant ante, sed in die judicii mors illorum non accipiet terminum, sed augmentum, quia videlicet in toto ipso tempore quo volvuntur mille anni, noluerunt audire vocem Filii Dei, ut viverent. Has mortes duas Dominus in Evangelio manifestat. De praesenti enim, quia sancti in anima post peccatum surgunt ad vitam, dicit: Venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audi
Abbreviated transcription (Latin):
animas decollatoꝵꝵ. ꝓpt̾ uerbũ bi subaudit᷑ uidi. ꝑ animas decollato
plenitudo intellegit᷑ omiũ scc̃oꝵ: siue scilicet qͥ spualiter in anima
st̃ mortiri. siue corporalit̾ ꝓ dño iugulati ꝑ ingentis martyrii gła
ꝓpter testimoniũ tħii: & ꝓpt̾ uerbũ di. hac enĩ sola causa interfi
diabolũ. Ine qͥppe ꝓpriũ nom̃ e hominis assũpti & intp̃tat᷑ saluam.
eo qd̾ saluit̃ faciat᷑ popłm suũ a peccatis eoꝵ. Uerbũ aut d̾i duunit.¬

Expanded text:
 Subauditur vidi. Per animas vero decollatorum plenitudo intelligitur omnium sanctorum, sive scilicet qui spiritualiter in anima sunt mortui, sive corporaliter pro Domino jugulati per ingentis martyrii gloriam. Propter testimonium Jesu, et propter verbum Dei. Hac enim sola causa interfecdiabolum. Jesus quippe proprium nomen est hominis assumpti, et interpretatur salvator, eo quod salvum faci
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑueniens uicerit allã. fortẽ ligat. iniuersa arma eiꝰ aufert: & spo¬
lia eiꝰ distribuet. Inse enĩ apparens in carnis humilitate pͥmũ fortẽ
alligauit: deinde eos qͥ fuerunt uasa ire. fecit uasa miscd̾ie. Braco. ser¬
pens. diabolus & sathanas. licet plura sint nomina: unũ tam̃ eundẽ¬
q hostẽ significant. Qui draco appellat᷑ ꝓpt̃ nocendi maliciã. serpens
ꝓpt̃ fallenda astucia. Antiquus ꝓpt̾ iniqua &s erercitata consilia:

Expanded text:
icerit eum, fortem ligat et universa arma ejus aufert, et spolia ejus distribuit . Ipse enim in carnis humilitate apparens, primum fortem alligavit, deinde eos qui fuerunt vasa irae fecit vasa misericordiae, Draco, serpens, diabolus et satanas licet plura sint nomina, unum tamen eumdem hostem significant. Qui draco appellatur propter nocendi malitiam, serpens, propter fallendi astutiam, antiquus, propter iniqua et exercit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa qͦ cruciatus eoꝵ indesinent̃ aspiciunt. eo ampliꝰ diuine contẽplati¬
onis gaudus ꝑfruunt᷑. De qͦ ꝑ psalmustã dr̃. Uidebunt iusti &s time¬
bunt. & suꝑ eũ riebunt. Quia enĩ uoluptates mundi tãquã aquã
hauserunt. inuidie ardorib estuauert᷑. ac luxuriȩ fȩtorib taber¬
nałm corporis sui sparsert̃: digne in stagnũ ignis ardentis sulphu¬
re mitti cũ illo ꝑhibent᷑. quẽ ad hec ꝑpetranda incentorẽ habue¬
rt̃. Qd aut̃ ñ ait mittent᷑. s missi st̾: scd̾m scͥpture euetoritat

Expanded text:
quia quo cruciatus eorum indesinenter aspiciunt, eo amplius divinae contemplatiquia quo cruciatus eorum indesinenter aspiciunt, eo amplius divinae contemplationis gaudiis perfruuntur. De quo per Psalmistam dicitur: Videbunt justi et timebunt, hauserunt, invidiae ardoribus aestuaverunt, ac luxuriae fetoribus tabernaculum corporis sui sparserunt, digne in stagnum ignis ardentis et sulphuris mitti cum illo perhibentur, quem ad haec perpetranda incentorem habuerunt. Quod autem non ait, mittentur, sed missi sunt, secundum Scripturae auctoritat
Abbreviated transcription (Latin):
ante dñi aduentũ scd̾m: transiert̃ ad in fernũ: &. ex his letant᷑ aues
hoc ẽ demones. qͥ ualde gaudid letant᷑ cũ ad interitũ suos ꝑducu nt
imitatores: sicq de eoꝵ dãpnatione capiunt sacietatẽ. qͥb se auctores
prebuert̃ ad errorẽ. Iste aues ñ uocate ad mactationẽ cene occurrt̃
s tãquã eorui ac milui: ut siqͥd a fidelib aut morticinũ aut inu¬
tile ꝓiectũ fuerit. insumant. Qd̾ si bone aues ex carnib reꝓboꝵ. id ẽ
scĩ p̾dicatores ex dãpnatione impioꝵ. quia udelicet tormentũ im¬
pioꝵ aspcientes de crectione sua ampliꝰ lȩtabunt᷑ saturari narrant᷑.
specialit ẽ intellegendũ tãquã diceret᷑. ẜo interne contẽplationis dulce¬
dine interiꝰ saciant᷑ electi. quo repboꝵ torm̃ta exterius conspiciunt.
quȩ diuina misericordia euasert᷑. Hinc ysaias dic̃. Et ert̃ usq ad sa¬
cietatẽ uisionis om̃i carni. Quasi enĩ dãpnatio rgpboꝵ cib ẽ electo.

Expanded text:
ad infernum, et ex his laetantur aves, hoc est daemones, qui valde gaudio replentur, cum ad interitum suos perducunt imitatores. Sicque de eorum damnatione capiunt satietatem, quibus se auctores praebuerunt ad errorem. Istae aves non vocatae ad mactationem coenae occurrunt, sed tanquam corvi, ac milvi, ut si quid a fidelibus, aut morticinum aut inutile projectum fuerit, consumant. Quod si bonae aves ex carnibus reproborum, id est sancti praedicatores ex damnatione impiorum, quia videlicet tormentum impiorum aspicientes, de ereptione sua amplius laetabuntur, saturari narrantur, specialiter est intelligendum tanquam diceretur: Eo internae contemplationis dulcedine interius saquae divina misericordia evaserunt. Hinc Isaias dicit: Et erunt usque ad satietatem visionis omni carni . Quasi enim damnatio reproborum, cibus est electorum,
Abbreviated transcription (Latin):
credit: iã iudicatus ẽ. Niui aut̃ st̃. qͥ fidẽ xp̃i habent. S dũ eã ope¬
rib deltruunt. iuiii ininfernũ descendent: qͥa scienter pectant.
terribilit locus supplicioꝵ. stagnũ ignis & sulphuris eẽ ꝑhibetur.
stagnũ scilicet ꝓpt̃ densissimas tenebras qͥb mileros demergit. ig¬
nis ñ qͥa exurit: sulphur qͥa qͦs demergit simul &s exurit.q. conti
gladio sedentis suꝑ equũ: qͥ procedebat de ore ipsius Narrata re¬
ꝓboꝵ dãpnatione reuertit᷑ ad eos qͥ ad xp̃m c̃uersi gladio uerbi di¬

Expanded text:
vivi autem sunt, qui fidem Christi habent, sed dum eam operibus destruunt, vivi in infernum descendunt, quia scienter peccant, terribiliter locus suppliciorum stagnum ignis, et sulphuris esse perhibetur. Stagnum scilicet propter densissimas tenebras, quibus miseros demergit. Ignis vero, quia exurit. Sulphur, quia quos demergit simul et exurit, et contigladio sedentis super equum qui procedebat de ore ipsius. Narrata reproborum damnatione, revertitur ad eos qui ad Christum conversi
Abbreviated transcription (Latin):
meũ oriet᷑ sol usticiȩ. aliqͣndo tͥbulationẽ ꝑsecttionũ. ut dñs dic̃
de seminib quȩ cecidert suꝑ petrosa qͥa oriente solȩ extuauert̾.
aliquando manifestã rem: ut illud qđ nathan ex ꝑsona dñi dixit
ad dauid. Tu fecisti abscondite. ego uͦ faciã in oculis solis huiꝰ: idẽ
in aꝑto. Qd̾ tẽ impletũ ẽ: qͥndo absalon uidentib cunctis ingres¬
sus ẽ ad urores patͥs sui. & psalmista in eodẽ sensu dic̃. In sole po¬
suit tabnacłm suũ. Ac si diceret. humanitatis assũptȩ sacram̃tum
in lumine manifestationis ostendit. Ita gͦ in hoc loco sol ostensionẽ
mainfeste uisionis significat. In sole itaq stat xp̾s .i. in manifesta¬

Expanded text:
l justitiae . Aliquando tribulationem persecutionum, ut Dominus dicit de seminibus quae ceciderunt super petrosa, quia oriente sole aestuaverunt. Aliquando manifestam rem ut illud, quod Nathan, ex persona Domini dixit ad David: Tu fecisti abscondite, ego vero faciam in oculis solis hujus , id est in aperto. Quod tunc impletum est, quando Absalon videntibus cunctis ingressus est ad uxores patris sui. Et Psalmista in eodem sensu dicit: In sole posuit tabernaculum suum . Ac si diceret, humanitatis assumptae sacramentum in lumine manifestationis ostendit. Ita ergo in hoc loco sol ostensionem manifestae visionis significat. In sole itaque stat Christus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
denud & eiꝰ posteros. Cuiꝰ dicta dũ legimꝰ & ueracit̾ eũ exstyrpe dd̾
descendisse regẽ uerũ cognoscimꝰ & credimꝰ: in dñi femore credendo
legimꝰ qd inse sit rex regũ. Alaxime enĩ ꝓmissiones de eiꝰ incar natio¬
ne ad dd̾ facte st̃. eqͥb una ẽ. Sũ oormieris cũ patͥb cuis. suscita¬
bo de semine tuo qd egrediet᷑ de lubis ͭ aͣ stabiliã reguũ eiꝰ in sẽpi¬
ternũ. Ipse erit mͥ in filiũ: & ego ero illi in patrẽ. Reges isti qͦrũ
rex ẽ xp̃s om̃s scĩ st̃. qͥ se & alios bene regt̃.: qͥb petrus dic̃. Uos
estis genꝰ electũ: regale sacerdotiũ. Ipsi st̃ etiã dominatores qͥ do¬
muiationẽ exercent suꝑ subditos: accepta potestate in petro apło.
cui dñs ait. Tibi dabo claues regni celoꝵ. & ceta. Uł etiã ꝑ dñi
uestimentũ ȩccła intellegit᷑. quã xp̃s fonte baptismatis abluit: &

Expanded text:
David et ejus posteros. Cujus dicta cum legimus, et veraciter eum ex stirpe David David et ejus posteros. Cujus dicta cum legimus, et veraciter eum ex stirpe David descendisse, regem verum cognoscimus, et credimus, in Domini femore credendo legimus, quod ipse sit rex regum. Maxime enim promissiones de ejus incarnatione ad David factae sunt, e quibus una est: Cum dormieris cum patribus tuis, suscitabo de semine tuo, quod egredietur de lumbis tuis, et stabilietur regnum ejus in sempiternum. Ipse erit mihi in filium, et egs estis genus electum, regale sacerdotium . Ipsi sunt etiam dominatores, qui dominationem exercent super subditos, accepta potestate in Petro apostolo, cui Dominus ait: Tibi dabo claves regni coelorum . Vel etiam per Domini vestimentum Ecclesia intelligitur, quam Christus fonte bap
Abbreviated transcription (Latin):
iã desistunt eẽ iunũ furoris: qͥa desiit calcatio torcularis.
Ft habet. in uestuñto & is femorȩ suo scriptyo: nex regũ
q dñe drminantiũ. ꝑ uestimentũ diũ sic̃ supͣ diximꝰ corpꝰ illud
intellegit᷑: qd̾ uerbũ d̃i patris anima mediante suscepit in ute¬
ro uirginis. ꝑ femur uͦ: ꝓpagatio carnis expͥmit᷑. Unde abra¬
hã mittens seruũ suũ ut acciperet uxorẽ filio suo de domo
patris eiꝰ: dixit ei. Pone manũ tuã sub femore meo: & uira
ꝑ quẽ adiurauit seruũ. Iacob qͦq ait. Hon auferet᷑ sceptrum de
uida. & dux de femorib eiꝰ. donec ueniat qͥ mittendus ẽ: qr cęt̾a.
In suo itaq uestim̃to hoc ẽ in corpore humano. & in fȩmore id
ẽ in carnali ꝓpagatione habet scͥptũ qd̾ sit rex regũ: &. dñs domi¬
nantiũ. Unde̾ matheus generationẽ illiꝰ ꝑ reges describit. id ẽ ꝑ

Expanded text:
jam desistunt esse vinum furoris, quia desinit calcatio torcularis. jam desistunt esse vinum furoris, quia desinit calcatio torcularis. Et habet in vestimento et in femore suo scriptum: Rex regum et Dominus dominantium. Per vestimentum Domini, sicut supra diximus, corpus illud intelligitur, quod Verbum Dei patris anima mediante suscepit in utero virginis. Per femur vero propagatio carnis exprimitur, unde Abraham mittens servum suum ut acciperet uxorem filio suo de domo patris ejus, dixit ei: Pone manum tuam sub femore meo, et juraper quem adjuravit servum; Jacob quoque dixit: Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est . In suo itaque vestimento, hoc est in humano corpore, et in femore, id est in carnali propagatione, habet scriptum quod sit rex Regum et Dominus dominantium. Unde Matthaeus generationem illius per reges describit, id est per
Abbreviated transcription (Latin):
us ẽ. Quã mortẽ ꝓ nob̾ miscditer filiꝰ d̾i suscipiens. inqua calcatus
ẽ calcauit: qͥa hanc a mortius resurgens potenti uirtutȩ depressit.
Uł ꝑ torcular possumꝰ intelligere tͥbulationẽ p̃sentis uitȩ. Ealcat
dñs torcular. hoc eos qͥ st̃ in torculari: .i. om̃s electos quos
purgat ꝑ huiꝰ uitȩ angustias: Hinc apłs dicit. ꝑ multas
tͥbulationes opor tet nos intrare in regnũ celoꝵ. Et salo¬
mon. Fagellat d̾s omnẽ filiuͦ quẽ recipit. Sicut enĩ in
uue tundunt᷑ ut iuno promptuaria replean¬
tur: sic nimirũ electi p̾ssurarũ afflicti¬
onib conterun¬
tur. ut. in cęlestib habitaculis recondantur.
Et qͥa pacient̃
electi irã dĩ sustinent que peccatorib debe¬
tur: ideirco
bene: iã uinũ furoris irȩ d̾i uocant᷑. Susti¬
nent enĩ irã
tã diu
uinũ furoris st̃: qͦusq in torculari uicȩ uuȩ tun¬
duntitr.
ut a uinaciis separent᷑. At ubi ꝓptuaria ȩt̾na intrauerut.

Expanded text:
scipiens, in qua calcatus est, calcavit, quia hanc a mortuis resurgens, potenti virtute depressit. Vel per torcular possumus intelligere tribulationem praesentis vitae. Calcat Dominus torcular, hoc est qui sunt in torculari, id est omnes electos, quos purgat per hujus vitae angustias. Hinc Apostolus dicit: Per multas tribulationes oportet nos intrare regnum Dei. Et Salomon: Flagellat Deus omnem filium quem recipit. Sicut enim in vae tunduntur, ut vino promptuaria repleantur, sic nimirum electi pressurarum afflictionibus conteruntur, ut in coelestibus habitaculis recondantur. Et quia patienter electi iram Dei sustinent, quae peccatoribus debetur, idcirco bene jam vinum furoris irae Dei vocantur. Sustinent enim iram tamdiu vinum furoris sunt, quousque in torculari vice uvae tunduntur, et a vinaciis separantur. At ubi promptuaria aeterna intraverint,
Abbreviated transcription (Latin):
s aliqͣndo tales scĩ sua doctrina ad fidẽ xp̃i conuertunt. .. ad
bonitatẽ eccł̃e trahunt: sicq qͣsi mactantes eos comedunt.
Et carnes omiũ & seruoꝵ liberorũ. & pusilloꝵ acmagnoꝵ. Libe¬
ri st̃ uirgines carne: serui aut̃ c̃iugio obligati. qͥb apłs dicit.
Cũ serui essetis peccato: liberi fuistis iusticiȩ: .i. alieni fuistis a uis¬
ticia. ꝑ pusillos uulgus ignobile intellegit᷑. &. multitudo plebis: ꝑ¬

Expanded text:
Sed aliquando tales sancti sua doctrina ad fidem Christi convertunt, et ad Sed aliquando tales sancti sua doctrina ad fidem Christi convertunt, et ad bonitatem Ecclesiae trahunt, sicque quasi mactantes eos comedunt. Et carnes omnium liberorum ac servorum et pusillorum ac magnorum. Liberti sunt virgines carne. Servi autem conjugio obligati, quibus Apostolus dicit: Cum servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae , id est alieni fuistis a justi
Abbreviated transcription (Latin):
in egyptũ ingresse st̃: aut caro sine animab filiũ dei udere po¬
terit: s carnis nel animȩ nomine. totus homo intellegit᷑ .i. a par¬
te totũ. Ita gͦ & hic fit. cũ dr̃. ut manducetis carnes ͤ tribunoꝵ. Quo
in leco: diuerse hominũ qͣlitates ad xpm conuertentiũ cõprehen¬
dunt᷑. St̃ qͥppe in eccła reges. st̃ & tribuni. id ẽ comites. & cȩteri pͥn¬
cipes nobiliores: st̃ fortes uiri bellicosissimi. ad xp̃m c̃uersi. ꝑ equos
aut̾ hi designant᷑ qͥ pͥus erant uoluptuosi . &. luxuria coinqͥnati: de
qͥb ꝓpła oic̃it. E qui emissarii facti st̃ insanientes in feminas. Et
i psalmis ipse dñs aomonet dicens. Nolite fieri sic̃ equus q mulus.:
qͥb ñ ẽ intellectus. ꝑ sessores aut̃ heresiarcas intellegere possumus.
Qui dũ eloqͥoꝵꝵ scientia carnalib eminent. qͣsi suꝑ bruta anima¬
lia consident: eisq uirȩ potestatis ad qͣlibet facinus ab utuntur

Expanded text:
in Aegyptum, aut caro sine animabus Filium Dei videre poterit, sed carnis vel animae nomine totus homo intelligitur, id est a parte totum. Ita ergo et hic fit cum dicitur, ut manducetis carnes regum et tribunorum. Quo in loco diversae hominum qualitates ad Christum convertentium comprehenduntur: Sunt quippe in Ecclesia reges, sunt et tribuni, id est comites et caeteri principes nobiliores, sunt fortes viri bellicosissimi ad Christum conversi. Per equos autem hi designantur, qui prius erant voluptuosi et luxuria coinquinati, de quibus propheta dicit: Equi emissarii facti sunt insanientes in feminas . Et in Psalmis ipse Dominus admonet, dicens: Nolite fieri sicut equus et mulus quibus non est intellectus . Per sessores autem haeresiarchas intelligere possumus, qui dum eloquiorum scientia carnalibus eminent quasi super bruta animalia insident, eisque jure potestatis ad quodlibet facinus abutuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemant. ñ heretici qͥ male de illo sentiunt: ñ pagani qͥ in eũ
credere nolunt. ñ deniq falsi xpiani nom̃ eiꝰ sciunt. sicuti sciendũ¬
ẽ: qͥ fide qua habent oꝑib distruunt. s ipse hoc ẽixp̃c cũ eccła que¬
iii ipso illud scire meruit. scit nom̃ ͤ et. Talis ẽ hȩc locutio: qualis
illa qua ͤ ailibi ait. Nemo ascendit in celũ nͥ qͥ descendit de oelo. filsꝰ

Expanded text:
blasphemant: non haeretici, qui male de illo sentiunt: non pagani, qui in eum credere nolunt: non utique falsi Christiani nomen ejus sciunt, sicuti qui fidem quam habent, operibus destruunt: sin ipso illud scire meruit, scit nomen suum. Talis est haec locutio, qualis illa, qua ipse alibi ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius
Abbreviated transcription (Latin):
sitate linguarũ publice p̾dicabant. ꝑ ęquũ albu. corpꝰ & aninar
xp̃i ĩtelugere debemꝰ: ꝑ sessorẽ aut̃ equi. duunitatẽ uerbi quȩ p̾si¬
det suȩ humanitati. Hunc aut̃ equũ tẽ duunitas ascendit. qͣndo
uerbũ d̾i humauã sibi carnẽ qr animã suscipiendo uniuit. Seo cũ
aliuo sit equus. aliud ȩques. qͥa equiis ẽ animal. eques homo: ñ hoc
in onm cadit in qͦ u̾ st̃ duȩ ꝑsone. s una. in duab tam̃ substanti¬
is. Sic̃ enĩ homo ex anima & carne c̾stans uniis homo habet᷑: ita
ꝑsona. ex duab c̾stans substantiis. Bene aut̃ ipse ęquus cui diuini¬
tas uerbi singłariter p̾sidet albus eẽ deseribit᷑: qͥa iudelicet in ho¬
mine illo assũpto. nulliꝰ peccati obfuscatio inuenit᷑. Inde scͥptũ
ẽ. Qui peccatũ ñ fec̃: nec dolus inuentus ẽ in ore eiꝰ. Selo itaq¬

Expanded text:
 corpus et animam Christi intelligere debemus: per sessorem autem equi, divinitatem Verbi, quae praesidet suae humanitati. Hunc autem equum tunc divinitas ascendit, quando Verbum Dei humanam sibi carnem et animam suscipiendo univit. Sed cum aliud sit equus, aliud equester, quia equus est animale, equester est homo, non hoc in Dominum cadit, in quo non sunt duae personae, sed una, in duabus tamen substantiis. Sicut enim homo ex anima et carne constans, unus homo habetur, ita a eademque persona ex duabus constans substantiis. Bene autem ipse equus, cui divinitas Verbi singulariter praesidet, albus esse describitur, quia videlicet in homine illo assumpto, nullius peccati offuscatio invenitur. Unde scriptum est: Qui peccatum non fecit, nec dolus in
Abbreviated transcription (Latin):
ca trisiture homines certam̃. cũ ipsa castra sint ipsi qͥ p̾parant᷑
ad bellũ Recte aut̃ exercitus nuncupant᷑ multitudines scc̃oꝵ. q̃r
in hoc scło dimicant. & sc̃ꝑ in certamine c̃sistunt contͣ hostes.
tia carnis. ẜ qui aut̃ albi quib insident. corꝑa illoꝵ st̃. mun¬
da ab omĩ peccato. ẜ quus qͥppe ẽ unicuq sce̾ anime corpꝰ suũ.
qd̾ iudelicet scit & ab illicitis continentiȩ freno restringere:
&s rursus caritatis inpulsu in exercitationẽ boni oꝑis relaxa¬

Expanded text:
castris inire homines certamen, cum ipsa castra sint ipsi qui praeparantur ad bellum. Recte autem exercitus nuncupantur multitudines sanctorum, quia in hoc saeculo dimicant, et semper in certamine consistunt contra hostes, tia carnis. Equi autem albi quibus insident corpora illorum munda ab omni peccato. Equus quippe est unicuique sanctae animae corpus suum, quod videlicet scit et ab illicitis continentiae se freno restringere, et rursus charitatis impulsu, in exercitationem boni operis relaxa
Abbreviated transcription (Latin):
pͥiait᷑: quȩ onũa cingit. omĩa cõplectit᷑. Quã habet in manu. hoc
ẽ in potestate uerbi ꝑ qd̃ omĩa facta st̃. ꝑ quã ipse uirtutes &
miracła fecit: ꝑ quã etiã d̾s pater onĩa oꝑatus ẽ. celestia. terres¬
iria. iusibalia & inuisibilia. In hac manu .i. in uirtute uerbi sui
nabet a iim discretionis qͣa cuncta suo moderamine tẽperat. &.
potestatẽ in eritabilẽ qua omĩa cingit atq cõplectitur Et apprehen¬
dit draconẽ serpentẽ antiguũ qͥ ẽ diabolus & sathanas. ho quorr
sit factũ. ipse manifestat. qͥ dicit in eugłio. Dũ fortis armatus cus

Expanded text:
primitur, quae omnia cingit, omnia complectitur, quam habet in manu, hoc primitur, quae omnia cingit, omnia complectitur, quam habet in manu, hoc est in potestate Verbi per quod omnia facta sunt, per quam ipse virtutes et miracula fecit, per quam etiam Deus Pater omnia operatus est, coelestia, terrestria, visibilia et invisibilia. In hac manu, id est in virtute Verbi sui habet, et vim discretionis, quo cuncta suo moderamine temperat, et potestatem inevitabilem, qua omnia cingit atque complectitur. Et apprehendit draconem, serpentem antiquum qui est diabolus et satanas. Hoc quomodo sit factum, ipse manifest
Abbreviated transcription (Latin):
& terrã ego impleo. & qͥa extra cęlũ & terrã ñ est locus: descensio
uliꝰ nicdns ẽ aliud. quã assũptio humanitatis. Unde apłs ait. Qui
cũ in forma di esset. ñ rapinã arbitratus ẽ esse se cqualẽ do:s
seniet ipsũ exinaniuit in similitudinẽ hominũ factus. s habitu¬
inuentus ut homo. humiliauit semet ipsũ factꝰ obidiens usq ad
mortẽ. mertẽ aut̃ crucis. De cęlo descendit: quia homo fac̾tus
paulominus ab angelis minoratꝰ ẽ. Clauis aut̃ abyssi discretio in¬
tellegit᷑: qͥa d̾s omp̃s aliqͣndo reꝓbos sciuire ꝑmirtit cont̾ ecclesiã.
qͣntũ scit utile. & iterũ ne tantũ noceant qͥntũ uolunt aditũ
egreduendi & nocendi eis adunit. Abyssus erũ. ꝓfunda & tenebrosa
significit corda impiorũ hominũ. eb sic̃ ex claue aperit᷑ oltiũ &.
iterũ claudit᷑: sic diabolus ꝙͣ eiꝰ menbra modo seuire ꝑmituntur.
modo rutẽ e ire ꝓhibent᷑. ꝑ catenã uͦ ineiutabilis dei potestas ex¬

Expanded text:
et terram ego impleo . Et quia extra coelum et terram non est locus, descensio illius non est aliud quam assumptio humanitatis: unde Apostolus ait: Qui cunt in forma Dei esset non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, ses ut homo, humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . De coelo descendit, quia homo factus, paulominus ab angelis minoratus est. Clavis autem abyssi, discretio intelligitur, qua Deus omnipotens aliquando reprobos saevire permittit contra Ecclesiam, quantum scit utile: et iterum ne tantum noceant quantum volunt, aditum egrediendi et nocendi eis adimit. Abyssus enim profunda et tenebrosa significat corda impiorum hominum, et sicut ex clavi aperitur ostium et iterum clauditur, sic diabolus, vel ejus membra modo saevire permittuntur, modo exire prohibentur. Per catenam vero, inevitabilis Dei potestas ex
Abbreviated transcription (Latin):
um iuuos repererit in carne. Qui paulululũ degustata morte.
statim resurgent.⁊s. dãpnabunt᷑ cũ diabelo .&. angłis eiꝰ. Qui & si mo¬
mentaneã carnis mortẽ gustauerint. tam̃ qͥa inictu eculi resur¬
gent: non mortui s uiui appellant᷑. Uel certe uuientes in stag¬
nũ ignis matunt᷑ hi.: qͥ scientes malũ opant᷑. Et hoc ut maifes¬
tius fiat: dicamꝰ sub exẽplo. Nerbi gr̃a. Constituant᷑ duo homines.
unus mortiuis. & alter uius. Si tetigeris mortuũ ñ sentit: si¬
aut̃ tetigeris uiuum sentit. Sepe uͦ in scͥptura mortui ꝓ uesci

Expanded text:
m vivos reperit in carne. Qui paululum degustata morte, m vivos reperit in carne. Qui paululum degustata morte, statim resurgent et damnabuntur cum diabolo et angelis ejus. Qui etsi momentaneam carnis mortem gustaverint, tanquam in ictu oculi resurgent, non mortui sed vivi appellantur. Vel certe viventes in stagnum ignis mittuntur, hi qui scienter malum operantur. Et ut manifestius fiat, dicamus sub exemplo, verbi gratia: Constituentur duo homines, unus mortuus et alter vivus. Si tetigeritis mortuum, non sentit; si tetigeritis vivum sentit. Saepe vero in Sc
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ. eiꝰ. hestia antixp̃s. pseudo ꝓpħa. doctores praui iutelle¬
gunt᷑. Que sint aut̃ signa que pseudo ꝓpha fecerit qͥa in uno mul¬
ti intellegunt᷑ superiꝰ dictũ ẽ: int̾q etiã ignẽ fecerit descendere
de celo. Corã bestia dicit: qͥa ubicũq fuerint ipsi ministri antip̃i.
ita ea facient quȩ illi placere cognouerint. qͣsi semꝑ in ẽspectu il¬
liuis consistant & ab eo udeant᷑. Et his signis subiciet eos qͥ accepe¬
runt caracterẽ bestiȩ. hoc ẽ qͥ in eũ credidett̃. &. qͥ adorauert̾ una
ginẽ eiꝰ. sicut udei qͥ cũ gandio & ueneratione eiꝰ prestolantur ad¬
uentũ: quẽ &. suscepturi st̃ cũ uenerit. iuxta qd eis dñs eiẜ dicit.
Ego inqͥd ueni in nomine patris mei &. ñ suscepistis me: alius ue¬
niet in nomine. suo. illũ suscipietis. De qͥb om̃ib fatis sup̃ dictũ ẽ:
id̾oq hic breuit̾ repetunt᷑. Hi duo .i. caput &. menbra uiui missi

Expanded text:
tus, pseudopropheta doctores pravi intelliguntur. Quae sint autem signa quae pseudopropheta fecerit, quia in uno multa intelliguntur, superius dictum est, inter quae etiam ignem fecerit descendere de coelo. Coram bestia dicit quia ubicunque fuerint ipsi ministri Antichristi, ita ea facient, quae illi placere cognoverint, quasi semper in conspectu illius consistant, et ab eo videantur. Et his signis subjicient eos qui acceperunt characterem bestiae: hoc est qui in eum crediderunt, et qui adoraverunveneratione ejus praestolantur adventum, quem et suscepturi sunt cum venerit. Juxta quod Dominus eis dicit: Ego, inquit, veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me, alius veniet in nomine suo, ipsum suscipietis. De quibus omnibus satis supradictum est, ideo hic breviter repetuntur. Hi duo, id est caput et corpus, vivi mi
Abbreviated transcription (Latin):
poꝵ habundantius p̃peirabit᷑. qͣndo ñ solũ gentiles. s etiã. iudei
occurrent q. ad xpm conuertent᷑. Unde & ista specialit̾ ad illud
tempꝰ referre possumꝰ. Angłs itaq in solȩ. helias & enoch intelle¬
gunt᷑: in aꝑta luce xpm̃ p̃dicantes. Licet enĩ ꝑsecutiones uidelicet
ab antixp̾o sustineant illatas. tam̃ c̃stanter &. manifeste p̃dicabt̃¬

Expanded text:
ntius praeparabitur, quando non solum gentiles, sed etiam Judaei occurrent, et ad Christum convertentur. Unde et ista specialiter ad illud tempus referre possumus. Angelus itaque in sole, Elias et Enoch intelliguntur, in aperta luce Christum praedicantes. Licet enim persecutiones videlicet ab Antichristo sustineant illatas, tamen constanter et manifeste praedicab
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli significat In hoc loco bestia diabol cũ suo homine assũp¬
T intellegit᷑: reges uͦ &. exercitꝰ eoꝵ p̃positi cũ subiectis eoꝵ ma¬
lis designant᷑. Ni faciunt bellũ contͣ. xp̃m q eiꝰ fideles: blasphemiss
opprobriis. tͥbulationib & miracłis pugnantes. Et quãius ab ipso
dñi aduentu diabolus cũ suis m̾bris bellũ certaminis cont̾ ecclesiã
inierit. ualiduis in fine scłi pugnabit. qͣndo tiuino iudicio so¬
lutus. ꝓpriis uirib efferabit᷑. qͣndo signis & miracłis castra sc̃oꝵ
ꝑturbare nisus fuerit. Ec̃ pariter bestia. reges &. exercitus eoꝵ
pugnabitͣ cũ xp̃o & eiꝰ etercitu. qͥa uno uoto unaq uoluntate
repbi aduersus eccłam firmabunt᷑. cũ ꝑ dãpuatũ hominẽ antiquuse
hostis in scłari potentia se eriget Tunc enĩ unanimi crudelita¬
te repbi cũ suo capite contͣ eccłam erigent᷑: nullũq menbrum
iuguoꝵ a sui capitis uoluntate in hac ꝑsecutione discrepabit.

Expanded text:
totum corpus diaboli significat. In hoc loco bestia, diabolus cum suo homine assumpto intelligitur. Reges vero et exercitus eorum, praepositi cum subjectos eorum malis designantur, hi faciunt bellum contra Christum et ejus fideles, blasphemiis et opprobriis, tribulationibus et miraculis pugnantes. Et quamvis ab ipso Domini adventu, diabolus cum suis membris bellum certaminis contra Ecclesiam inierit, validius tamen in fine saeculi pugnabit, quando divino judicio solutus propriis viribus efferabitur, quando signis et miraculis castra sanctorum perturbare nisus fuerit. Tunc pariter bestia, reges et exercitus eorum pugnabit cum Christo, et ejus exercitu, quia uno voto unaque voluntate reprobi, adversus Ecclesiam firmabuntur, cum per damnatum hominem, antiquus hostis in saeculari potentia se eriget: tunc enim unanimi crudelitate reprobi cum suo capite, contra Ecclesiam erigentur, nullumque membrum iniquorum a sui capitis voluntate, in hac persecutione discrepabit.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ iłic xp̃s qͥ tepore sue passionis despicabilis & minor om̃ib apparu¬
it hominib qͣsi nichil eẽt. s postquã surrexit a mortuis. fac̾tus ẽ
arbor magna. ita ut in ramis eiꝰ hoc ẽ in doctrinis eugłicis aues
celi habitent .i. scĩ reqͥescant. Qui iocireo aues celi appellaut᷑. qͦnia
mente celestia petunt: ut cũ apło dicere possuit. Nnẽa conuer¬
satio in celis. Aues itaq appellat scõs. in celesti uita degentes. qͥ bone

Expanded text:
 qui tempore suae passionis despicabilis, et minor omnibus apparuit hominibus, quasi nihil esset: sed postquam surrexit a mortuis, factus est arbor magna, ita ut in ramis ejus, hoc est in doctrinis Evangelicis, aves coeli habitent, id est sancti requiescant. Qui idcirco aves coeli appellantur, quoniam mente coelestia petunt, ut cum Apostolo dicere possint: Nostra conversatio in coelis est . Aves itaque appellat sanctos in coelesti vita de
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ gladio fideles uulnerant᷑ ad salutem: suã.
hns qͥ gladiũ uerbi d̃i portabant. dic̃. Aliis su. mꝰ
ipso ꝑcutiat senites. Gentes in hoc loci ñ ut supͥ
gentes significant. s bonas ꝓpt̃ hoc qd̵ sequitur.
Et ipse reget eas in uirsa fennea. De his gentib ei ꝑ psalmistã
a patre dr̃. Postula ame & dabo tibi gentes hęreditate cuã. þirga
aut̃ ferrea. potestas intellegit᷑ inflexibilis & uiuicta. In uirga fer.¬
rea rget gentes: hoc ẽ in regni fortitudine. uł inflexibili iusticia.
hinc psalmista ad ipsũ dic̃. Uirga recta ẽ. uirga regni tui. Et quasi
exponendo qͥd ẽẽt hec uirga. subdit. Dilexisti iusticiã. & odisti iniqͥta¬
tẽ. Et ipse calcat toReular uini furoras iRe dei ooripotentis.

Expanded text:
autem gladio fideles vulnerantur ad salutem suam, nt, dicit: Aliis sumus odor ipso percutiat gentes. Gentes in hoc loco non ut supra malas gentes significant, sed bonas, propter hoc quod sequitur. Et ipse reget eas in virga ferrea. De his gentibus ei et per Psalmistam a Patre dicitur: Postula a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Virga autem ferrea potestas intelligitur inflexibilis et invicta. In virga ferrea reget gentes, hoc est in regni fortitudine, vel inflexibili justitia. Hinc Psalmista ad ipsum dicit: Virga recta est virga regni tui. Et quasi exponendo quid esset haec virga, subdit: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem.--Et ipse calcat torcular vini furoris irae Dei omnipotentis.
Abbreviated transcription (Latin):
de uirginib qd̵ centũ qͣdraginta uii milia secunt᷑ illũ quo¬
cũq ierit. Nnde sciendũ qr secunt᷑ eũ & alii. hoc ẽ martyres. ẽfes¬
sores. c̃uigati etiã boni: specialit̾ urgines. Qui gradus quanto
excellentior: tanto ẽ utiq numero minor. Uestiti byssino mun¬
do: hoc ẽ innocentia castitatis & mundicie ornati. Iã enĩ sup̃

Expanded text:
quocunque ierit. Unde sciendum, quia sequuntur eum et alii, hoc est martyres, confessores, conjugati etiam boni, specialiter virgines. Qui gradus quanto excellentior, tanto est utique numero minor. Vestiti byssino albo et mundo. Hoc est innocentia castitatis, et munditiae ornati.