comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possicdet: qui uel sua male utit᷑. uł aliena
presumit. Possiclet aut̃ iuste: qui ñ irre¬
titur cupiditate. Qui aut̃ cupilitate te¬
necur ⁊ possessus est. ñ possessor. Bona funt
honestoꝵ seu nobilium. Quȩ ꝓinde bona
dicuntur. ut ñ habeant turpem usum:
s ea homines ad res bonas utant᷑. Ieculrõ
culium est: quod pater uel dñs filium suũ uł
seruum ꝓ suo tractare patit᷑. Peculium autẽ ã
pecudibus dictum: in quibꝰ uȩterũ constabat
uniuersa substantia. Bonoꝵ possessio est: uis
possessionis certo ordine. certoq ticulo adqͥsita.
Intestata hereditas est. quȩ testamento scrip¬
ta ñ est: aut si scripta sit. iure tam̃ nequa¬
qͣm est ectita. Cacluca inde dicunt᷑: quia eiꝰ
heredes ceciderunt. Familia ercisconde est.
cdiuisio herectitatis inter heredes. Erciscond̾
enim apud ueteres diuisio nuncupat᷑. Cõmu¬
ni cdiuidendo est. inter eos quibꝰ cõmunis res

Expanded text:
possidet qui vel sua male utitur vel aliena possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas utantur. Peculiumculium est quod pater vel dominus filium suum vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia eius heredes ceciderunt. Familia herciscunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissores stipulatores uocant᷑. Dicta aut̃ sti¬
pulatio ã stipula. Uęteres enim qͣndo sibi
aliqͥd ꝓmittebant. stipulam tenentes fran¬
gebant: quã iterum uingentes. sponsioneᷤ
suas agnoscebant: siue quod stipulam iux¬
ta paulum iuridicum firmũ appellauerurł
Sacramentũ est pignꝰ sponsionis. Uocatum
autẽ sacramentũ: quia uiolare quod qͥsq
ꝓmittit. ꝑfidiȩ est. De rebus.
ereditas est res quȩ morte alicuiꝰ ad quẽ¬
piam ꝑuenit: uel legato testam̃to. uel
possessione redempta. Dicta autẽ heredi¬
tas aͥ rebus additis. siue ab ere: quia qui
possidet agrũ. & censum soluit. Inde & res
Res sunt. quȩ in nr̃o iure consistunt: iura
autẽ sunt. quȩ ã nob̃ iuste possident᷑. nec
aliena sunt. Dicta aut̃ res. a recte habendo:
iuis a uiste possidenclo. Hoc enĩ iure possi¬
det᷑ quod recte: hoc recte. qđ bene. Quod
aut̃ male possidet᷑: alienum est. Male aut̃

Expanded text:
promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipromissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia violare quod quisque promittit perfidiae est. § 25 De rebus. Hereditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur quod iuste, hoc iuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem
Abbreviated transcription (Latin):
nationẽ. quasa doni ac̾tionem.  dotem:
quasi do item. Precedente enĩ in nuptiis do¬
natione: dos sequitur. Nam antiquus nup¬
tiarum erat ritus. quo se maritus & uxor
inuicem emebant. ne uideret᷑ uxor ancil¬
la: sicut habemꝰ in iure. Inde est qđ preceden¬
te uiri donatione: sequit᷑ dos uxoris. Bona¬
tio usu fructuaria ideo dr: quia cdonator ex
ea usum fructũ adhuc retinet. Seruato. cui
donatum est iure. Donatio directa ideo nun¬
cupat᷑. qua & iure & usu statĩ tnsit in alt̾m.
nec ultra aliqͥd inde aduis donatoriꝰ retorquet᷑
Conditiones ꝓprie testiũ sunt. & dictȩ ocli¬
tiones ã conclicendo quasi conditiones: quia
ñ ibi testis unꝰ uirat. s uel duo. uł plures.
Non enĩ in unius ore. s droꝵ aut triũ testrõ
stat omne uerbum. Item olitiones: qđ int̃
se conueniat sermo testiũ quasi ꝯdictiones.
Stipulatio est. ꝓmissio uel sponsio. unde et

Expanded text:
nationem quasi doni actionem, et dotem nationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et
Abbreviated transcription (Latin):
Pactum dr̃ inter partes ex pace conueniens
scͥptura morib. ac moribꝰ legibꝰ compbata
Et dictum pactũ quasi ex pace fac̾tum. ab
eo quod est pango: unde & pepigit sȩdus.
Placitum quoq similiter ab eo qͦd placet.
Alii dicunt pac̾tũ ẽẽ. qđ uolens quisq facit¬
Placitũ uero etiã nolens cõpellit᷑: ueluti qͦndo
quisq paratus sit in udicio ad responden¬
dũ. quod nemo potest dicerẽ pactũ s placitũ.
Manclatũ dictũ: qđ olim in cõmisso negotio
alter alteri manũ clabat. Ratũ uero. qͣsi
rationabile & rectum. Und̃ & qͥ pollicet᷑ dic̃
R atum ẽẽ ꝓfiteor: hoc est firmũ atq ꝑpecu¬
um. Rite aut̃ ẽẽ. ñ recte s ex more. Eyro¬
tio est rerum ꝯmutatio. atq ꝯtractus: ex
conuemientia ueniens. ꝑmptio aut̃ dicta:
quod a me tͥ sit. Uenditio quasi uenundi.¬
natio: id est ã nundinis. Donatio est cuiꝰli¬
bet rei cranslatio. Bictam aut̃ dicunt do¬

Expanded text:
Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo Placitum quoque similiter ab eo quod placet. Alii dicunt Pactum esse quod volens quisqplacitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirotio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt do
Abbreviated transcription (Latin):
qualicumq scripture significatione ex¬
pressam: cuiꝰ beneficio uoluntatibꝰ defunc¬
toꝵ constat esse subuentum ꝓpter legaliũ
uerboꝵ difficultatẽ. aut cercẽ ꝓpter neces¬
sitatem adhibendoꝵ sollempniũ: ita. ut qui
scribit. ticulum eiusdem scͥpturȩ codicellum
uocet. Sicut aut̃ codicellus fit uice testant¬
ti: ita epła uice codicelloꝵ. Cretio est certus
dierum numerꝰ. in quo institutꝰ heres. aut
addit hereditatem. aut finito tempore cre¬
tionis excludit᷑: nec liberum illi est ultͣ capi¬
endȩ hereditatis. Cretio aut̃ appellata qͥsi
decretio. id ẽ decernere uel constituere:
ut puta ille heres mͥ esto. Additurq Ter¬
nitoq infra dies tot. Adheundarum aut̃
hereditatũ. centesimꝰ institutꝰ erat dies:
quibꝰ ñ esset crecio addita. Fidei cõmissum
dictũ: ut fiat quod a defuncto ꝯmittit᷑.
Nam fides dicta: eo quod fiat Quod tam̃ ñ
indirectis uerbis: s precatuuis exposcitur.

Expanded text:
qualicumque scripturae significatione exqualicumque scripturae significatione expressam. Cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum propter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum sollemnium, ita ut qui scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit. Inofficiosum testamentũ est. quod frustri
liberis exheredatis sine officio naturalis
pietatis in extraneas ꝑsonas redactum est
R uptum testamentũ inde uocatum: eo qđ
nascente postumo neq ex heredato nomi¬
natim. neq berede instituto disrumpitur.
Suppressum testamentũ est: quod in fraude
heredum. uł legatorioꝵ seu libertoꝵ. ñ est
palam ꝓlatum. Quod siñ lacet: tam̃ si p̾dic¬
tis ꝑsonis ñ ꝓferatur. suppͥmi uidetur. Nun¬
cupatio est: quam in tabulis cerisq testator
recitat dicens. Hec ut in his tabulis cerisq
scripta sunt: ita dico. ita lego. Itaq uos ci¬
nominare & confirmare. Ius liberoꝵ est:
conuigum sine liberis inuicem ꝓ loco pig¬
noꝵ hereditatis alterna conscͥptio. Codicel¬
lum ut ueteres aiunt sine dubio ab auc¬
tore dictum: qui hoc scͥpture genꝰ instituit
Est autẽ scriptura nulla indigens sollẽpni¬
tate uerboꝵ: s solam testatoris uoluntatẽ:

Expanded text:
tum est. Inofficiosum testamentum est, quod frustra tum est. Inofficiosum testamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cinominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nullam indigens sollemnitatem verborum, sed solam testatoris voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis scĩs ñ hoc solum dr. qͦd non ua¬
let nisi testatorib mortuis: s omne pactũ
& placitum testamentũ uocabant. Nam
laban & iacob testam̃tum fecerunt: qđ
utiq etiam inter uiuos ualeret. Et in
merabilia talia: Tabulȩ testamenti ideo
appellatȩ sunt: quia ante cartȩ & mem¬
branarum usus in dolatis tabulis ñ solum
testamenta. sed etiam epistolarum alloquia
scribebantur. Unde & portitores earum: ta-¬
bellarii uocabant᷑. Testamentum iuris ci¬
uilis est: quinq testiũ subscriptione firma¬
tum. Testamentũ uiris precorii est: septem
testium signis signatũ. S illud apud ciues
fit : inde cuule. Istud apudͥ precores: ind̾
iuris pretorii. Testamentum autẽ signare.
notare est: idest ut notum sit quod scͥptũ ẽ¬
Olographum testamentũ est manu auctoriᷤ
Irritum testamentum est: si is qui testatus
est capite diminutus est. aut si ñ rite fac

Expanded text:
Scripturis sanctis non hoc solum dicitur, quod non vaScripturis sanctis non hoc solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Iacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vivos valeret, et in merabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabellarii vocabantur. Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum eolographum testamentum est manu authoris 8. Irritum testamentum est, si is qui testatus est capite d
Abbreviated transcription (Latin):
Tx honesta. iusta. possibilis sccłm naturã.
sccłm consuetudinẽ patriȩ. loco. temporiq
conueniens. necessaria. utilis: manifesta
quoq ne aliquid ꝑ obscuritatem in captio¬
nem contineat nullo priuato cõmodo. s ꝓ
cominuni cuuũ utilitate conscripta. De cau¬
Praginã grecum est: quod latine sis.¬
dictum ẽ. causa. Unde ⁊ praginatica nego¬
tia dicunt᷑ : & auctor causarum & nego¬
tioꝵ pragniaticꝰ nuncupat᷑. De testibus.
S estes sunt quos quisq ante iudicium
sibi placitis alligat: ne cui sit postea liberũ.
aut simulare. aut subtrahere se. Unde &
allegati appellantur. Item testes dicti. qͦd
testamento adhiberi solent: sicut signato¬
res quod testamento signant. De instrĩ
ñ ui. s uoluntatẽ ꝓcedit: ideo tale nomen
accepit. Testamentum uocatũ: quia nisi
testator mortuus fuerit. nec ꝯfirmari pocest
nec sciri qͥd in eo scriptũ sit: quia clausum
& obsignatum est. & inde dictũ testamen¬
tum: quia ñ ualet nͥ post testatoris monu

Expanded text:
x honesta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta. DE Pragma Graecum est, quod Latine dicitur causa; unde et pragmata negotia dicuntur, et actor causarum et negotiorum pragmaticus nuncupatur. CAPUT XXIII. De Testibus. 1. Testes quisque ante judicium, sibi placitis alligat, ne cui sit postea liberum, aut dissimulare, aut subtrahere se; unde et alligati appelltestamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. De instrumenon vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. Testamentum vocatur quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris monum
Abbreviated transcription (Latin):
ut uir fortis pecat premium: aut ue¬
tat. ut sacrarum uirguium nuptias nul¬
li petere lictat: aut punit. ut qui cedem
fecerit. capite plectat᷑. Eius enim p̃mio
aut pęna: uita moderat᷑ humana. Quare
metu humana coberceret᷑ audacia. tutaq sit

Expanded text:
ut vir fortis petat premium, aut veut vir fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem fecerit, capite plectatur. Eius enim premio aut pena, vita moderatur humana. Facte metu humana coerceatur a
Abbreviated transcription (Latin):
condiderunt: ut consulares tribuni¬
ciȩ. iilie. cornelie. Nam & sub octauiano
cesare suffecti consules papiꝰ & pompeius
legesn tulerunt. quȩ a nominibꝰ eoꝵ apel¬
lant᷑ papia & pompcia: continens patrum
p̃mia ꝓ suscipiendis liberis. Sub eoctem
quoq imꝑatore falcictiꝰ tribunꝰ plebis legẽ
fixit: ue quis plus in extraneis testam̃to
ligaret: quam ut quarta pars suꝑeẽt
heredibus. Ex cuiꝰ nomine lex falcidia nun¬
cupata est. Aquiliꝰ quoq legem condidit:
quȩ hactenus aquilia nuncupat᷑. De lege
Natura uero lex est: quȩ de satura.¬
plurib rebus simul eloquit᷑. Bicta a copia
rerum: & quasi aͥ saturitate. Unde et
satyram scribere est: poemata uaria ꝯde¬
Rodiȩ leges naualiũ cominentioꝵ legib
siu̾it. ab insula rhodo cognominate: in qua
antiquitꝰ mercatoꝵ usus fuit. De pͥuile
riuuilegia aut̃ sunt leges pͥuatoꝵ: gnis.
quasi priuatȩ leges. Nam pͥuilegium cdic¬
tum. quod in pͥuato ferat᷑. Quid possit lex.

Expanded text:
condiderunt, ut consulares, tribuniciae, Iuliae, Corneliae. Nam et sub Octaviano Caesare suffecti consules Papius et Poppaeus legem tulerunt, quae a nominibus eorum appellatur Papia Poppaea, continens patrum praemia pro suscipiendis liberis. Sub eodem quoque imperatore Falcidius tribunus plebis legem fecit, ne quis plus in extraneis testamento legaret quam ut quarta pars superesset heredibus. Ex cuius nomine lex Falcidia nuncupata est. Aquilius quoque legem condidit, quae hactenus Aquilia nuncupatur. De lege satura . Satura vero lex est quae de pluribus simul rebus eloquitur, dicta a copia rerum et quasi a saturitsatyram scribere est poemata varia condeRhodie leges navalium commerciorum sunt, ab insula Rhodo cognominate, in qua antiquitus mercatorum usus fuit. De privilegiis . Privilegia autem sunt leges privatorum, quasi privatae leges. Nam privilegium inde dictum, quod in privato feratur. Quid possit lex
Abbreviated transcription (Latin):
uermis intestinoꝵ : dic̃tus. quasi labricus.
quia labitur: uel quod in lumbis sit. Asca
bus dicti. Unde & pedicosi dicunt᷑. quib
pediculi in corpore efferuescunt. Pulices
uero uocate sunt: quod ex puluere ma¬
gis uitͥantur. Lendex. Tarmus. uermis:
lardi. Ricinus. uermis est carnis: uocatꝰ.
eo quod heret in auribus canũ. Cynosenĩ
grece canis est. Usia. est uermis porci: ap¬
pellata. quia urit. Nam ubi momorderit:
adeo locus ardet. ut ibi uesicȩ fiant. Cunex
de similitudine cuiꝰdam herbȩ uocatus:
cuiꝰ fȩcorem habet. Pprie autem uermis
in carne putrinascit᷑. Tinea in uestuen¬
tis. eruca in oleribus teredo in ligno. tar¬
mus in lardo. Uermis ñ ut serpens aꝑtis pas¬
sibus. Gsquamarũ nisibꝰ repit: quia ñ est il¬
li spinȩ rigor ut colubri. s in direc̃tum cor¬
pusculi sui partes gradatim porrigendo

Expanded text:
vermis intestinarum, dictus quasi lumbicus, vermis intestinarum, dictus quasi lumbicus, quia labitur, vel quod in lumbis sit. Ascarbus dicti. Unde et peducosi dicuntur quibus peduculi in corpore effervescunt. Pulices vero vocati sunt quod ex pulvere magis nutriantur. Lendes . . . Tarmus vermis est lardi. Ricinus vermis est canis, vocatus eo quod haeret in auribus canum; κύων enim Graece canis est. Usia est vermis porci, appellata quia urit; nam ubi momorderit, adeo locus ardet ut ibi vesicae fiant. Cimex de similitudine cuiusdam herbae vocatus, cuius foetorem habet. Proprie autem vermis in carne putre nascitur; tinea in vestimentis; eruca in holere; teredo in ligno; tarmus in lardo. Vermis non ut serpens apertis passibus vel squamarum nisibus repit, quia non est illi spinae rigor, ut colubri, sed in directum corpusculi sui partes gradatim porrigendo
Abbreviated transcription (Latin):
Appellatus autẽ hoc nomine ab eo qͦd eua¬
cuetur dum fila generat:. & aer solus in
eo maneat. Pruca frondiũ uermis. in olere
uel pampino inuoluta: ab herendo dic̃ta
De qua meminit plautus. Imitatus neqͣm
bestiã & maleficam inuolutã in pampĩno.
Implicat se idem. nec aduolat ut locusta.
ut huc illucq discurrens semipasta dimit¬
tat s ꝑmanet ꝑituris frugibꝰ. & tardo
lapsu. pigͥsq morsib uniuersa consu¬
mit. Teredonas greci uocant lignoꝵ uer¬
mes: quod terendo edant. Hos nos termi¬
tes dicimꝰ. Ita enim apud latinos ligni uer¬
mes uocant᷑: quos tempore inoportuno &e¬
sȩ arbores gignunt. Tinea uestimentoꝵ uer¬
nus : dicta quod teneat. & eo usq insecdeat.
quo erodat. Inde & ꝑtinax: quod in eandẽ
rem idemtidẽ urgeat. Uermes carmum:
emigraniꝰ lumbricus. ascaridȩ. costi pedicłi
pusices lendex tarmꝰ ricinus. usia. cumex.
Emigraniꝰ uermis capitis uocatꝰ. Lumbricꝰ

Expanded text:
Appellatus autem hoc nomine ab eo quod evaAppellatus autem hoc nomine ab eo quod evacuetur dum fila generat, et aer solus in eo remaneat. Eruca frondium vermis in holus, vel in pampino involuta, ab erodendo dicta. De qua meminit Plautus Cist. 728: Imitatus nequam bestiam et maleficam involutam in pampino inplicat se. Idem nec advolat, ut locusta, ut huc illucque discurrens semipasta dimittat, sed permanet perituris frugibus et tardo lapsu pigrisque morsibus universa consumit. Teredonas Graeci vocant lignorum vermes, quod terendo edant. Hos nos termites dicimus. Ita enim apud Latinos ligni vermes vocantur, quos tempore inoportuno caesae arbores gignunt. Tinea vestimentorum vermis, dicta quod teneat, et eo usque insedat quo erodat. Inde et pertinax, quod in eandem rem identidem urgeat. Vermes carnium: hemicranius, lumbricus, ascaridae, costi, peduculi, pulices, lendes, tarmus, ricinus, usia, cimex. Hemicranius vermis capitis vocatus. Lumbricus
Abbreviated transcription (Latin):
aquatilis: dicta quod sanguin̾ẽ sugit: po¬
tantib enim insicdiat᷑. Cumq in labitur fau¬
cibus. uel ubi uspiam adherescit. sanguinẽ
haurit. Ꝙ cum nimio cruore maduerit. euo¬
mit qd̾ hausit ⁊ ut recensiorẽ denuo sugat.
Scorpio uermis terrenꝰ. Qui potuis uerini¬
bꝰ adscribit᷑ non serpentibus. anial arma¬
tum aculeo: & ex eo grece uocatũ. quod
caudam figat : & arcuato uulnere uene¬
na diffundat. Pprium est autẽ scorpionis:
qͦd manꝰ palmam ñ feriat. Cantarida uer¬
muis terrenꝰ. Qui cum humano corpori ap¬
plicitus fuerit. statim sui adustione ue¬
sicas efficit plenas humore. Multipes uer¬
mis terrenus. ex multitudine pedum uo¬
catus ⁊ qͥ contractus in globũ complicat᷑.
N ascitar sub petris ex humore & terra.
Limax uermis lim:. dictus. quod in limo.
uel de limo nascatur. unde sordida & in mun
cta semꝑ habetur. Bombix frondiũ uer¬
mis: ex cuiꝰ textura bambicinũ conficit᷑.

Expanded text:
aquatilis, dicta quod sanguinem sugit. Poaquatilis, dicta quod sanguinem sugit. Potantibus enim insidiatur, cumque labitur faucibus vel ubi uspiam adhaerescit, sanguinem haurit; et cum nimio cruore maduerit, evomit quod hausit, ut recentiorem denuo sugat. Scorpio vermis terrenus, qui potius vermibus adscribitur, non serpentibus; animal armatum aculeo, et ex eo Graece vocatum quod cauda figat et arcuato vulnere venena diffundat. Proprium est autem scorpionis quod manus palmam non feriat. Cantharida vermis terrenus qui humano corpori statim fuerit applicatus, sui adustione vesicas efficit plenas humore. Multipes vermis terrenus, ex multitudine pedum vocatus, qui contactus in globum conplicatur. Nascitur sub petris ex humore Limax vermis limi, dictus quod in limo vel de limo nascatur; unde et sordida semper et inmunda habetur. Bombyx frondium vermis, ex cuius textura bombycinum conficitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ enim & exuuiȩ & induuiȩ: quia &¬
exuunt᷑ & induunt᷑. Nythagoras dicit de
metulla hominis mortui quȩ in spmna est:
serpentem creari. Quod etiam ouidius in
metasoseoꝵ libris cõmemorat dicens. Sunt
qui cum clauso putrefacta est spina sepul¬
chro: mutari credant humanas angue
mectullas. Quod si credit᷑. merito euenit:
ut sicut ꝑ serpentem mors hominis. ita
in hominis morte serpens. Fert᷑ aut̃. quod
quod plerumq de carne. uel de ligno
uel de quacũq re terrena sine ullo concu¬
bitu nascit᷑: licet ñ nunqͣm de ouis nascan¬
tur. sicut scorpio. Sunt aut̃ uermes aut
terre. aut aquȩ. aut aeris. aut carniũ. aut
fronhuni : aut lignoꝵ. aut uestimentoꝵ.
Aranea uerinis est aeris. ab aeris nutͥmento
cognominata: que exiguo corpore longa
fiła deducit. & tele semꝑ intenta. nunqͣm
desinit laborare ⁊ ꝑpetuũ sustinens in sua
arte suspendium. Sanguisuga uermis

Expanded text:
cuntur enim exuviae et induviae, quia cuntur enim exuviae et induviae, quia exuuntur et induuntur. Pythagoras dicit de medulla hominis mortui, quae in spina est, serpentem creari; quod etiam Ovidius in Metamorphoseorum libris commemorat dicens15, 398: Sunt qui cum clauso putrefacta est spina sepulchro mutari credunt humanas angue medullas. Quod si creditur, merito evenit ut sicut per serpentem mors hominis, ita et hominis morte serpens. Fertur autem quod quod plerumque de carne, vel de ligno, vel de quacumque re terrena sine ullo concubitu gignitur; licet nonnumquam et de ovis nascuntur, sicut scorpio. Sunt autem vermes aut terrae, aut aquae, aut aeris, aut carnium, aut frondium, aut lignorum, aut vestimentorum. Aranea vermis aeris, ab aeris nutrimento cognominata; quae exiguo corpore longa fila deducit, et telae semper intenta numquam desinit laborare, perpetuum sustinens in sua arte suspendium. Sanguisuga vermis
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ animal in tanta celeritate linguam
mouet. ut serpens:. adeo. ut triplicem lin¬
guam habere uideatur. cum una sit. Ser¬
pentium uda sunt corpora : adeo. ut qͦq
eunt uiam humore designent. uestigia
serpentiũ talia sunt : ut cum pedibus ca¬
rere uideant᷑. costis tamen & squanarũ
nisibus repant: quas ã sunmo gutture
usq ad imam aluũ parili modo dispositas
habent. Squamis enim quasi unguibus.
costis quasi crurib innitunt᷑ Unde si in
qualibet anporis parte ab aluo usq ad
caput. ictu aliquo conlidatur. debilis red¬
dita cursum habere ñ possit : quia ubi¬
cumq ille ictus inciderit. spinam soluit.
ꝑ quam costarum pedes & motus corpo¬
ris agebantur. Serpentes autẽ diu iuue¬
re dicuntur: adeo. ut deposita uetere
tunica senectutem deponere. atq in
iuuentutẽ redire ꝑhibeantur. Tunicȩ
serpentium. exuiue nuncupantur:
eo quod his quando senescunt. sese exr¬
utint : quib exuti in iuuentã redeunt. Di¬

Expanded text:
autem animal in tanta celeritate linguam autem animal in tanta celeritate linguam movet ut serpens, adeo ut triplicem linguam habere videatur, cum una sit. Serpentium humida sunt corpora, adeo ut quaque eunt, viam humore designent. Vestigia serpentium talia sunt ut, cum pedibus carere videantur, costis tamen et squamarum nisibus repant, quas a summo gutture usque ad imam alvum parili modo dispositas habent. Squamis enim quasi unguibus, costis quasi cruribus innituntur. Unde si in qualibet corporis parte ab alvo usque ad caput ictu aliquo conlidatur, debilis reddita cursum habere non possit; quia ubicumque ille ictus inciderit, spinam solvit, per quam costarum pedes et motus corporis agebantur. Serpentes autem diu vivere dicuntur, adeo ut deposita vetere tunica senectutem deponere atque in iuventam redire perhibeantur. Tunicae serpentium exuviae nuncupantur, eo quod his, quando senescunt, sese exuunt, quibus exuti in iuventam redeunt. Di
Abbreviated transcription (Latin):
in illo calefactum ipsum uirꝰ exarserit.
statim hominem extinguit. Uenenum
autem dictũ: eo qd̾ ꝑ uenas uadit. Infu¬
sa enĩ pestis ens ꝑ u̾enas uegetationẽ
corporis aucta discurrit: & animã exigit.
ude non posse uenenum nocere : uisi san¬
Nexia serpentũ est admixto sanguine pes¬
tis. Omne aut̃ uenenũ frigidum est. Et̾
ideo anima quȩ ignea est. fugit uenenũ
frigidum. In naturab bonis quȩ nob̃ &
irrationabilil animantibꝰ uidemus esse
cõmunia: uiuacitate quadã sensus serpeis
excellit. Unde & legitur in genesi. Serpens
autẽ erat sapientior omnibꝰ pecoribꝰ terre
Dicit aut̃ plimiꝰ. Si credit᷑ quod caput ser¬
nichilouinꝰ uiuit. Unde & totũ corpus
obicit: ꝓ capite ferientibus. Anguib
uniuersis ebes uisus est: raro in aduersũ
contuent᷑. Nec frustra. cũ oculos ñ in fron¬
tibus habeant. s in temporib : adeo. ut
citius audiant. qͣm aspiciant. Iullum

Expanded text:
in illo calefactum ipsum virus exarserit, in illo calefactum ipsum virus exarserit, statim hominem extinguit. Venenum autem dictum, eo quod per venas vadit; infusa enim pestis eius per venas vegetatione corporis aucta discurrit et animam exigit. Unde non posse venenum nocere, nisanus 9, 614: Noxia serpentium est admixto sanguine pestis. Omne autem venenum frigidum est, et ideo anima, quae ignea est, fugit venenum frigidum. In naturalibus bonis, quae nobis et inrationabilibus animantibus videmus esse communia, vivacitate quadam sensus serpens excellit. Unde et legitur in Genesi 3, 1: 'Serpens autem erat sapientior omnibus pecoribus terrae.' Dicit autem Plinius, si creditur, quod sernihilominus vivit. Unde et totum corpus obicit pro capite ferientibus. Anguibus universis hebes visus est. Raro in adversum contuentur, nec frustra, cum oculos non in fronte habeant, sed in temporibus; adeo ut citius audiant quam aspiciant. Nullum
Abbreviated transcription (Latin):
trat in foramen pariecis aspicientis contͣ
ouentẽ: & orco sole intendit. & illuminat᷑.
tellio de coloie inditũ nomen habet. Est
enim tergore pictus. lucentib guitis. in mo¬
nomen habet uariis stellatus corpore gut¬
tis. Hic autem scorpionibus ad eo contrariꝰ
traditur⁊ ut uiso eo pauorem his afferat¬
& torporem. Sunt & alia serpentiũ gene¬
ra: ut admodite. elephancie. & camedra¬
contes. Postremo. qͣntus nominũ ⁊ tantus
mortiũ numerus. Om̃s autem serpentes
natura sua frigidȩ sunt : nec ꝑcutiunt
nisi qͣndo calescunt. Nam quando frigide¬
sunt: nullum tangunt. Unde & uenena
eoꝵ plus die qͣm nocte nocent. Torpent
enim noctis algore. Et merito: quia fri¬
gicdȩ sunt nocturno rore. In se enĩ addu¬
cunt uapores corporis gelide pestes. &
natura frigidȩ. Unde & hieme in nodos
torpent : estate soluunt᷑. Incle est quod
dum quicumq serpentum ueneno ꝑ eu¬
titur. pͥmum obstupestit: & postea ubi

Expanded text:
trat in foramen parietis aspicientis contra trat in foramen parietis aspicientis contra Orientem, et orto sole intendit et inluminatur. Stellio de colore inditum nomen habet; est enim tergore pictus lucentibus guttis in moNomen habet, variis stellatus corpore guttis. Hic autem scorpionibus adeo contrarius traditur ut viso eo pavorem his adferat et torporem. Sunt et alia serpentium genera; ut ammodytae, elephantiae, chamaedracontes. Postremo quantus nominum, tantus mortium numerus. Omnes autem serpentes natura sua frigidae sunt; nec percutiunt nisi quando calescunt. Nam quando sunt frigidae, nullum tangunt; unde et venena eorum plus die quam nocte nocent. Torpent enim noctis algore, et merito, quia frigidae sunt nocturno rore. In se enim adducunt vaporem corporis gelidi pestes et natura frigidae; unde et hieme in nodos torpent, aestate solvuntur. Inde est quod dum quicumque serpentium veneno percutitur, primum obstupescit, et postea, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
aut sensus dentis fuit. Salpĩga serpens
est quȩ non uidet᷑. secula dicta: ꝓpter
quod parua sit. & ñ habeat oculos. sen¬
tupeda: ã multitudine pedũ dicta. La¬
certus. reptile genꝰ est uocatus : ita quod
brachia habeat:. Genera lacercoꝵ plura:
ut botrax. salamandria. saura. stellio.
Datraca dicta ÷ quod ranȩ habeant faci¬
em Nam greci ranã bãt̾racam̃ uocant.
Salamandria uocata: quod caͦntra incendia
ualeat. Cuiꝰ inter omnia uenena uis maxi¬
ma est. Cȩcera enim singłos feriunt: hec
plurimos pariter interimit. Nam si ar¬
bori irrepserit. omnia poma inficit uene¬
nis: & eos qui ederint. occidit. Qui etiam
uis ueneni eius potantes interficit᷑. Ista
contra incendia repugnans: ignes sola
animaliũ extinguit. Uiuit enim in medi¬
is flammis: sine dolore & consumptione
Et non solum. qͥa ñ uritur ⁊ s̃ extingute
incendiũ. Saura lacer. tus est: qui
qͣndo senescit. cecant᷑ oculi eiꝰ & in¬

Expanded text:
aut sensus dentis fuit. 33. Solpunga, serpens aut sensus dentis fuit. 33. Solpunga, serpens est quae non videtur. Caecula, dicta, eo quod parva sit, et non habeat oculos. Centupeda, a multitudine pedum dicta. 34. Lacertus, reptilis genus est, vocatus ita, quod brachia habeat. 70 Genera lacertorum plura, ut botrax, salamandra, saura, stellio.Botrax dicta, quod ranae habeat faciem; nam Graeci ranam βάτραχον vocant. Salamandra vocata, quod contra incendia valeat. Cuius inter omnia venenata vis maxima est; cetera enim singulos feriunt, haec plurimos pariter interimit. Nam si arbori inrepserit, omnia poma inficit veneno, et eos qui ederint occidit; qui etiam vis veneni eius potantes interficit. Ista contra incendia repugnans, ignes sola animalium extinguit; vivit enim in mediis flammis sine dolore et consummatione, et non solum quia non uritur, sed extinguit incendium. Saura lacertus, qui quando senescit, caecantur oculi eius, et in
Abbreviated transcription (Latin):
& suggens interimit. atq inde a boum d̃po¬
pulatione boas nomen accepit. Liculusser¬
ctes. Exiliunt enim in arborib: & dum
aliquod auimal obuiũ fuerit. iactant se
suꝑ eum & ꝑimunt. Unde & iaculi dicti
sunt. In arabia autem serpentes sunt cͣum
iurus est. ut morsum ante mors insequat᷑
qͣm cdolor. Obites dicta. quod calorem arenȩ
habet. De qua poeta. Quam paruis picꝰttus
maculis thebanus obites: concolor exitis
atq indiscretus arenis. ad modicus. Seps.
exigua serpens: quĩ ñ solum corpꝰ. s ossa
ueneno consumit. suiꝰ poeta sic meminit.
ssaq dissoluens cum corpore thabificꝰ seps.
Dipsa serpens tantȩ ex iguitatis fertur:
ut cum calcat᷑. ñ uideatur. Cuius uenenũ
ante extinguit qͣm sentiatur: ut faci¬
es preuenta morte nec tristiciam indu¬
cat moriturͦ. De quo poeca. Signiferũ
iuuenẽ tirreni sangumis aulũ. torta caput
retro dipses calcata momordit ⁊ uix dolor

Expanded text:
et sugens interimit, atque inde a boum depoet sugens interimit, atque inde a boum depopulatione boas nomen accepit. Iaculus serique volucres. Exiliunt enim in arboribus, et dum aliquod animal obvium fuerit, iactant se super eum et perimunt; unde et iaculi dicti sunt. In Arabia autem sunt serpentes cum um tantum virus est ut morsum ante mors insequatur quam dolor. Ophites dicta, quod colorem arenae habemaculis Thebanus Ophites Concolor exustis, atque indiscretus arenis Ammodytes. 31. Seps, exigua serpens, quae non solum corpus, sed, et ossa veneno consumit. Cujus poeta sic meminit: Ossaque dissolvens cum corpore tabificus seps. 32. Dipsas, serpens tantae exiguitatis fertur, ut cum calcatur non videatur. Cujus venenum ante exstinguit, quam sentiatur, ut facies praeventa morte, nec tristitiam induat morituri. De quo poeta: Signiferum juvenem Tyrrheni sanguinis Aulum Torta caput retro Dipsas calcata momordit. Vix dolor,
Abbreviated transcription (Latin):
so. nulti erumpebant. Quod hercules ui¬
dens loca psa exuffit: & sic aquȩ clausit
meatus. Nam idra ab aqua dicta est. Che
lidros serpens qui & chersidos. quasi che¬
rim: & quia in aqͥs & in terris moratur.
Nam chirson dicunt greci terrã: ydros
aquam. Hic ꝑ quam labit᷑ terrã fumare
facit. Quam sic macer describit. Seu ter¬
ga exspirant spumantia uirꝰ : seu terra
fumat. qua teter labit᷑ anguis. Et lucanꝰ.
tem directus ambulat. Nam si torserit
se dun eurrit : statim crepat. Ainatrix
serpens aquam ueneno inficiens. In quo¬
cumq euim fonte fuerit : eum ueneno
imiscet. De quo lucanus. Rinatrix ui¬
olator aquȩ. sencris serpens inflexuosa
que semꝑ rectum iter efficit: de qua lu
Parias. serpens que semꝑ in cauda ambu¬
lat. & sulcum facere uidetur. De qua idẽ
parias. Boaf anguis ytaliȩ inmensa mole:
ꝑsequitur greges armentoꝵ. & bubulos. &
plurimo lacte riguis sẽ uberibꝰ innectit.

Expanded text:
so multi erumpebant. Quod Hercules viso multi erumpebant. Quod Hercules videns loca ipsa exussit et sic aque clausit meatus. Nam Ydra ab aqua lydros serpens, qui et chersydros, quasi †cerim†, quia et in aquis et in terris moratur; nam χέρσον dicunt Graeci terram, ὑδωρ aquam. Hic per quam labitur terram, fumare facit: quam sic Macer describit 8: Seu terga expirant spumantia virus, seu terra fumat, qua teter labitur anguis. Et Lucanus tem directus ambulat; nam si torserit se, dum currit, statim crepat. Natrix serpens aquam veneno inficiens; in quocumque enim fonte fuerit, eum veneno inmiscit. De quo Lucanus 9, 720: Natrix violator aquae. Cenchris serpens inflexuosa, quae semper rectum iter efficit. De qua LucParias serpens quae semper in cauda ambulat et sulcum facere videtur. De quo idem parias. Boas, anguis Italiae inmensa mole, persequitur greges armentorum et bubalos, et plurimo lacte riguis se uberibus innectit
Abbreviated transcription (Latin):
ris est: ut ęciam hyemis tempore exuuias
corporis feruentis exponat. De qua lucanꝰ.
Et scitalis sparsis etiam nunc sola pruinis.
exuuias positura suas. Auphibena dicta.
eo quodt duo capita habeat. unũ in loco
suo. alterum in cauda: currens ex utroq
capite tractu corporis circulato. Hec sola
serpentium frigori se cõmittit : pͥma om¬
nium ꝓcedens. De qua idem lucanus. Et
guis in geminũ uergens caput amphibena.
Cuiꝰ oculi lucent ueluti lucerne. Pnidris
colubra in aquis uiuens. Greci enim agͣm
ydros uocant. Ydros aquatilis serpens:
a quo icꝰti obturgescunt. Cuiꝰ qtudam mor¬
bum boam dicunt: eo quod fimo bouis
remedietur. Idra draco multoꝵ capitum:
qualis fuit in lerna palude ꝓuincie ar¬
cadiȩ. Hec latine ex cedra dicitur⁊ quod
uno cȩso tria capita excrescebant. Sed
hoc fabulosum est. Nam constat idram fu¬
isse locum euomentẽ aqtias uastantes ui¬
cinam ciuitatẽ: in quo uno meatu clau¬

Expanded text:
ris est ut etiam hiemis tempore exuvias ris est ut etiam hiemis tempore exuvias corporis ferventis exponat. De quo Lucanus 9, 717: Et scytale sparsis etiam nunc sola pruinis exuvias positura suas. Amphisbaena dicta, eo quod duo capita habeat, unum in loco suo, alterum in cauda, currens ex utroque capite, tractu corporis circulato. Haec sola serpentium frigori se committit, prima omnium procedens. De qua idem Lucanus 9, 719: Et gravis in geminum vergens caput amphisbaena. Cuius oculi lucent veluti lucernae. Enhydris colubra in aqua vivens; Graeci enim aquam ὑδωρ vocant. Hydros aquatilis serpens, a quo icti obturgescunt; cuius quidam morbum boam dicunt, eo quod fimo bovis remedietur. Hydra draco multorum capitum, qualis fuit in Lerna palude provinciae Arcadiae. Haec Latine excetra dicitur, quod uno caeso tria capita excrescebant. Sed hoc fabulosum est; nam constat isse locum evomentem aquas vastantes vicinas civitates, in quo uno meatu clau
Abbreviated transcription (Latin):
euocet. Grece enim sanguis ẽmacħ dicit᷑
Prester. aspis semꝑ ore patenti & uaporan
quem ꝑcusserit distendit᷑. enormiq cor¬
pulentia necat᷑. Extuberatũ enim putre¬
do sequitur. Sebs thabificus aspis. Qui
dum momorderit hominẽ. statim eũ consu¬
mit: ita. ut liquefiat totꝰ in oie serpentis.
Cerastes serpens dictus: eo quod in capi¬
te cornua habeat similia arietũ. Cerata
enum greci cornua uocant. Sunt autem
illi quadrigemina cornicula:. quoꝵ osten¬
tatione ueluti esca mliciens sollicitata am
malia ꝑimit: Totum enĩ corpꝰ tegit arenis:
nec ullum indiciũ sui prebet. nͥ ex ea par¬
te qua inuitatas aues. uel animalia capit.
Est aut̃ flexuosus plus qͣm alii serpentes:¬
talis serpens uocata. quod tantũ p̃ful¬
geat tergi uariecate. ut notarum gr̃a
aspicientes retardet: & quia repcando
pigrior est. quod assequi non ualet: mira¬
cuło sui stupentes capit. Tanti autẽ feruo¬

Expanded text:
evocet. Graece enim sanguis αἷμα dicitur. evocet. Graece enim sanguis αἷμα dicitur. Prester aspis semper ore patenti et vaporantquem percusserit distenditur, enormique corpulentia necatur; extuberatum enim putredo sequitur. Seps, tabificus aspis, qui dum momorderit hominem, statim eum consumit, ita ut liquefiat totus in ore serpentis. Cerastes serpens dictus, eo quod in capite cornua habeat similia arietis. Cerasta enim Graeci cornua vocant. Sunt autem illi quadrigemina cornicula, quarum ostentatione volatilia illicit atque sollicitat, et animalia perimit. Totum enim corpus tegit arenis, nec ullum sui indicium praebet, nisi ex ea parte qua invitatas aves vel animalia capit. Est autem flexuosus plusqtalis serpens ita vocatur, quod tanta praefulget tergi varietate, ut notarum gratia se aspicientes retardet, et quia reptando pigrior est; quos assequi non valet, miraculo sui stupentes capit. Tanti autem fervo
Abbreviated transcription (Latin):
dum coit. dum parturit femina. Ex ui¬
ꝑa autem fiunt pastilli: qui tiriaci uocan¬
tur a grecis. Aspis uocata: qđ morsu uenena
inmittat. & spargat. Iõs enim greci uenenũ
dicunt. & inde aspis : quod morsu uenenato
uiterimat. Huiꝰ diuersa genera & species:
& displres effectus ad nocendũ. Fertur
autẽ aspis cum ceꝑit pati incautatorem.¬
qui eam quibdam carminib ꝓpriis euocat.
ut eam de cauerna ꝓducat: illa cũ exire
noluerit. unam aurem in terrã premit.
alteram de cauda obturat & oꝑit: atq ita
uoces illas magicas ñ audiens. ñ exit ad in¬
cantantem. Dipsa genus aspidis qui lati¬
ue sicula dicitur: quia qͦm momorderit.
sitiperit. Ipnalis. genus aspidis: dicta
quod sompno necat. Hanc sͥ eleopatra ap¬
posuit : & ita morte. quasi sompno soluta. ẽ.
E morrois aspis nuncupatꝰ. quod sanguinẽ
sucdet : qui ab eo morsus fuerit. ita ut dis¬
solutis uenis qͥcquid uitȩ est ꝑ sanguinẽ

Expanded text:
dum coit, dum parturit, femina. Ex vidum coit, dum parturit, femina. Ex vipera autem fiunt pastilli, qui θηριακοὶ vocantur a Graecis. Aspis vocata, quod morsu venena inmittavocant: et inde aspis, quod morsu venenato interimat. Hujus diversa genera et species, et dispar effectus ad nocendum. Fertur autem aspis cum cequi eam quibusdam carminibus propriis evocat, ut eam de caverna 66 educat, illa cum exire noluerit, unam aurem ad terram premit, alteram cauda obturat et operit; atque ita voces illas magicas non audiens, non exit ad incantantem. 13. Dipsas, genus aspidis, quae Latine situla dicitur, quia, quem momorderit, siti perit. 14. Hypnalis, genus aspidis dicta; quod somno necat: hanc sibi Cleopatra apposuit, et ita mHaemorrhois aspis nuncupatus quod sanguinem sudet qui ab eo morsus fuerit, ita ut dissolutis venis, quidquid vitae est, per sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul sit. eiꝰ ore combusta deuorat᷑. A mustelis
tamen uincitur: quas illic homines infert̃
cauernis in quib delitescunt. Itaq ea uisa
fugit. Quem illeͣ ꝑsequit᷑ & occidit Nichil
enim parens ille rerũ. sine remecdio ꝯstituit.
Est enim longitudine sempecdilis : albis
maculis limatus. Reguli aut̃ sicut scorpi¬
ones arentia quȩq sectant᷑. Et postqͣm ad
ticos faciunt. Sibilus. idem est qͥ & regulꝰ.
Sibilo enim occidit ÷ anteqͣm mordeat. uel
exurat. Uipera dicta. qͦd ui pariat. Nam
cum uenter eiꝰ ad partum ingemuerit:
catuli ũ exspectantes maturam nature
solutionem: corrosis eiꝰ laterib ui erũpił.
cum matris intderitu. lucanꝰ. uiꝑei cocuñ¬
abrupto corpore nodi. Fertur autẽ quod
masculus oie inserto uiꝑe semen expuat:
illa aut̃ ex uoluptate libidinis in rabiem
uersa caput maris ore receptum p̾cicdat.
Ita fit. ut parens uterq pereat ⁊ masculꝰ

Expanded text:
procul sit, ejus ore combusta devoratur. 65 7. A mustellis procul sit, ejus ore combusta devoratur. 65 7. A mustellis tamen vincitur, quas illic homines inferunt cavernis in quibus delitescit. Itaque ea visa fugit, quem illa persequitur, et occidit. Nihil enim parens ille rerum sine remedio constituit. Est autem longitudine semipedalis, albis maculis lineatus. 8. Reguli autem, sicut scorpiones, arentia quaeque sectantur, et postquam ad ticos faciunt. 9. Sibilus idem est qui et Regulus. Sibilo enim occidit, antequam mordeat, vel exurat. 10. Vipera dicta, quod vi pariat. Nam cum venter ejus ad partum ingemuerit, catuli non exspectantes naturae maturam solutionem, corrosis ejus lateribus, vi erumpunt cum matris interei coeunt, abrupto corpore, nodi. Fertur autem quod masculus ore inserto viperae semen expuat; illa autem ex voluptate libidinis in rabiem versa caput maris ore receptum praecidit. Ita fit ut parens uterque pereat; masculus,
Abbreviated transcription (Latin):
ceret᷑. qui sepe ab speluncis abstractus
fertur in acrem: concitat᷑ ꝙ ꝓpter cum
aer. E St enim cristatus. oe paruo. & artis
fistusis: ꝑ quas trahit sp̃m. & linguam exe¬
rit᷑. Uini autem ñ indentibus. s in cauda
habet: & uerbere potius. qͣm rictu uocet.
Iunoxnus est autem a uenenis. S ideo huic
ad mortem faciendam uenena ñ esse neces¬
saria: quia si queni ligarit occidit. a quo
nec elephans tutus est sin corporis magni¬
tudine. Nani circa semitas delitescens per
quas elephanti soliti gradiunt᷑: crura eoꝵ
nodis illigat. ac suffocatos ꝑimit. Gignit᷑
aut̃ in ȩthyopia. & india: in ipso incendio
iugis ȩstus. Bãsiliscus grece latine interp̃¬
tatur regulus: eo qͦd rex ferpentiũ sit:
adeo. ut cum uicdentes fugiant: quia ol¬
factu suo eos necat. Nam & hominẽ uel si
aspiciat. interimut. Siquidemt & eiꝰ aspectu
nulla auis uolans inlesa transit ⁊ s qmͣuis

Expanded text:
Draco; qui saepe a speluncis abstractus Draco; qui saepe a speluncis abstractus fertur in aerem, concitaturque propter eum aer. Est autem cristatus, ore parvo, et arctis fistulis, per quas trahit spiritum, et linguam exerit. Vim autem non in dentibus, sed in cauda habet, et verbere potius quam rictu nocet. 5. Innoxius autem est a venenis, sed ideo huic ad mortem faciendam venena non esse necessaria, quia si quem ligaverit, occidit. A quo nec elephas tutus est sui corporis magnitudine. Nam circa semitas delitescens, per quas elephanti solito gradiuntur, crura eorum nodis illigat, ac suffocatos perimit. Gignitur autem in Aethiopia, et India in ipso incendio jugis aestus. 6. Basiliscus Graece, Latine interpretatur regulus, eo quod rex serpentium sit, adeo ut eum videntes fugiant, quia olfactu suo eos necat, nam et hominem, vel si aspiciat, interimit. Siquidem ad ejus aspectum nulla avis volans illaesa transit, sed quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
serpentiũ: genus qͦd plicari. & contor¬
queri pocest. Et inde anguis: quod angło¬
sus sit. & nunqͣm rectus. Angues aut̃ ãpud
gentiles ꝓ geniis locoꝵ erant habiti semꝑ
nde & ꝑsuis. Pinge duos angues pueris ac̃
est locus. Colubrum ab eo dic̾tum qd̃ colat
umbras: uel quod in lubricos tractus flexi¬
bus simiosis labatur. Nam lubricũ dici¬
tur. quicqͥd labit᷑ dum tenet᷑: ut piscis.
serpens. Serpens aut̃ nomen accepit. qͥa
occultis accessib serpit. Non enim aꝑtis
passibus: s squamarũ minutissimis nisi¬
bus repit. Illa aut̃ quȩ quatuor pedilr
nititur sicut lacerti & stiliones ⁊ ñ ser¬
pentes. s reptilia nominant᷑. Serpentes
aut̃ reptilia sunt: quia uentre & pectore
reptant. Quoꝵ qͦt uenena tot genera:
tot ꝑnicies. quot species: tot dolores. qͦt
colores habent᷑. Draco maior cunctoꝵ ser¬
pentiũ : siue omniũ animantiũ suꝑ ter¬
ram. Hunc greci dracontã uocant. Unde
& diruiatũ est in latinum: ut draco di

Expanded text:
serpentium genus, quod plicari et contorqueri potest. Et inde anguis, quod angulosus sit, et nunquam rectus. Angues autem apud gentiles pro geniis locorum erant habiti semper, unde et Persius: Pinge duos angues, pueri, sacer est locus . . . 2. Coluber, ab eo dictus, quod colat umbras, vel quod in lubricos tractus flexibus sinuosis labatur. Nam lubricum dicitur quidquid labitur dum tenetur, ut piscis, et serpens. 3. Serpens autem nomen accepit, quia occultis accessibus serpit; non enim apertis passibus, sed squammarum minutissimis nisibus repit. Illa autem quae quatuor pedibus nituntur, sicut lacerti, et stelliones, non serpentes, sed reptilia nominantur. Serpentes autem reptilia sunt, quia ventre, et pectore reptant; quorum tot venena, quot genera; tot pernicies, quot species; tot dolores, quot colores habentur. 64 4. Draco major cunctorum serpentium, sive omnium animantium super terram. Hunc Graeci δράκοντα vocant. Unde et derivatum est in Latinum ut diceretur
Abbreviated transcription (Latin):
Iñ cum mundo uerti. Nam si fixus celo
maneret: om̃s dies & noctes ȩquales exis¬
terent. S qm̃ alio loco cras occasurum.
alio occidisse hesterno uidemꝰ: apparet
eum ꝑ se ipsum moueri. ñ cum mundo uerti.
Spaciis enim mequalibꝰ orbes annuos conficit.
ꝓpter tempoꝵ mutationes. Oriens diem facit:
occidens noctem inducit. Nam uadens longiꝰ
ad meridiem hyemem facit: ut hyb̃nis humo¬
ribꝰ ac pruinis terra impinguescat: Accedens
ꝓpiꝰ ad septemtͥonem ȩstatem reddit: ut fru¬
ges maturitate durentur. & quȩ sunt in
humidis incocta. feruefacta mitestant. De iti
occidens nocꝰtem inlucit. Nam dies. ẽ sol
suꝑ terras: nox est sol sub terris. Ex ipso enĩ
sunt hore. ex ipso dies cum ascenderit. ex ip¬
so ȩtiam nox cum occiderit. ex ipso menses &
anni numerant᷑: ex ipso uicissitudines tem¬
cinior terrȩ est: qͣndo uero iuxta septenitͥo¬
nem. sublimis actollit᷑. De effectu solis.

Expanded text:
non cum mundo verti. Nam si fixus cnon cum mundo verti. Nam si fixus cmaneret, omnes dies et noctes aequales existerent; sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus, apparet eum per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Spatiis enim inaequalibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humidis incocta, fervefacta mitescant. § 51 Deccidens noctem inducit; nam dies est sol super terras, nox est sol sub terras. Ex ipso enim sunt horae, ex ipso dies, cum ascenderit; ex ipso etiam nox, cum occiderit; ex ipso menses et anni numerantur, et ex ipso vicissitudines temcinior terrae est; quando vero juxta septentrionem, sublimius attollitur . Sol