comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peti a dño hoc requiram. ut in habitem in
domo dm̃. In his enim neutris non solet
exigi neutrum quod subaudiendum sit ut
puta unum bonum. aut unum donum.
uł si quid huiusmodi: s quicquid illud est
etiam si masculino uł feminino genere
nuncupetur. uł sine ullo nomine ullius
gñis quib libet uerbis insinuetur: solita om̃i¬
no locutione sub genere neutro intelligit᷑
Ita gͦ et hic eo modo dici potuit. hec facta
est michi : tanquam dictum eẽt hoc factũ
est michi. Si aut̃ queramus quid illud sit :
occurrit quod supra dixerat. memor fui in
nocte nominis tui dñe et custodiui legem
tuam. Hoc factum est michi id est hoc qd̾
custodiui legem non ꝑ me ipsum feci sed
factum est michi utiq abs te: quia iuistisi¬
etiam ꝑ ꝓpħam ds̃ dicit. Et faciam ut in
iustificationib meis ambuletis: et uidicia
mea obseruetis et faciatis. Qua ꝓpter deo
dicente ego faciam ut uidicia mea obser¬

Expanded text:
petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini. In his enim neutris non solet exigi neutrum quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut unum donum, vel si quid hujusmodi; sed quidquid illud est, etiamsi masculino vel feminino genere nuncupetur, vel sine ullo nomine ullius generis quibuslibet verbis insinuetur, solita omnino locutione sub genere neutro intelligitur. Ita ergo et hic eo modo dici potuit, «Haec facta est mihi,» tanquam dictum esset, Hoc factum est mihi. Si autem quaeramus quid illud sit, occurrit quod supra dixerat: «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Hoc factum est mihi; id est, hoc quod custodivi legem tuam, non per meipsum feci, sed factum est mihi, utique abs te: «quia justifietiam per prophetam Deus dicit: «Et faciam» «ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis, et faciatis» . Quapropter Deo dicente, «Ego faciam ut judicia mea obser
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓficiat uariis temptationib huius noc¬
tis oppositus. iam intelligens dicat. quod
in hoc psalmo aliquando post dr̃: bonum
est michi quod humiliasti me: ut discam
iustificationes tuas. Nam quid est aliud
bonum est michi qm̃ humiliasti me. nisi
hec humilitas que nox uocatur facta ẽ.mͥ.:
id ẽ. factum est ut ꝑdesset michi: S qua¬
re hoc: Quia scilicet iustificationes tuas.
non meas exquisiui. Possumus etiam quod
dictum est hec facta est michi sic intellig̾ẽ.
ut nec lex. nec nox subaudiatur: s hoc
ꝓ nomen quod est hec non accipiatur alit̾
quam se habet ille in alio psalmo locus
ubi legitur unam peti a dño hanc requi¬
ram: nec dicit quid unam. uł quam unã
de qua dixxerit hanc requiram: s femini¬
num genus quasi ꝓ neutro positum est.
In usitate quippe dictum est unam petii
hanc requiram: ubi non subauditur que
illa una sit. quod usitatius diceretur unũ

Expanded text:
te proficiat variis tentationibus hujus nocte proficiat variis tentationibus hujus noctis oppositus, jam intelligens dicat, quod in hoc psalmo aliquanto post dicitur, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me, ut discam justificationes tuas.» Nam quid est aliud, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me,» nisi, haec humilitas quae nox vocatur, «facta est mihi,» id est, factum est ut prodesset mihi? Sed quare hoc? «Quia scilicet justificationes tuas,» non meas «exquisivi.» 9. Possumus etiam quod dictum est, «Haec facta est mihi,» sic intelligere, ut nec lex, nec nox subaudiatur, sed hoc pronomen quod est «Haec,» non accipiatur aliter quam se habet ille in alio psalmo locus ubi legitur, «Unam petii a Domino, hanc requiram» . Nec dicit quid unam, vel quam unam, de qua dixerit, «Hanc requiram;» sed femininum genus quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum est, «Unam petii, hanc requiram;» ubi non subauditur quae illa una sit: quod usitatius diceretur, Unum
Abbreviated transcription (Latin):
michi. ac si diceretur facta est ꝓ me: id est
factum est ut ꝓdeẽt michi. Si ẽnim humili¬
tas illa mortalitatis non absurde intelligitur
noa ubi inuicem latent corda mortalium: ut
de talib tenebris innumerabiles et graues
temptaciones oriantur: ita ut ineidem nocte
ꝑtranseant etiam bestiȩ siluȩ. catuli leonis ru¬
gientĩs querentes a dõ escam sibi: unde etiam
de illo leone rugiente et querente quẽ deuo¬
raret dñs ait quod iam supra conimemora¬
iii. hac nocte postulauit sathanas uexare uos
sicut triticum: hac nocte in qua ꝑtranseut̃
bestiȩ siluȩ uos leo ille magnus quesiuit a
dõ escam sibi: profecto hec ipsa humilitas
in loco ꝑegrinationis huius que nox recte
intelligitur. ꝓdest eis qui salubriter exercẽ¬
tur mea. ut discant non suꝑire: ꝓpter qd̾
malum in ista nocte pulsus est homo. Inici¬
um enim suꝑbię homuus apostatare adõ:
s gratis iustificatus. atq ut in ista humilita¬

Expanded text:
mihi,» ac si diceretur, facta est pro me, id est mihi,» ac si diceretur, facta est pro me, id est factum est ut prodesset mihi. Si enim humilitas illa mortalitatis non absurde intelligitur nox, ubi invicem latent corda mortalium, ut de talibus tenebris innumerabiles et graves tentationes oriantur, ita ut in eadem nocte pertranseant etiam bestiae silvae, catuli leonum rugientes, quaerentes a Deo escam sibi ; unde etiam de illo leone rugiente et quaerente quem devoret , Dominus ait quod jam supra commemoravi, «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum;» id est, hac nocte in qua pertranseunt bestiae silvae, vos leo ille magnus quaesivit a Deo escam sibi: profecto haec ipsa humilitas in loco peregrinationis hujus, quae nox recte intelligitur, prodest eis qui salubriter exercentur in ea, ut discant non superbire; propter quod malum in istam noctem pulsus est homo. Initium enim superbiae hominis apostatare a Deo . Sed gratis justificatus, atque ut in ista humilita
Abbreviated transcription (Latin):
michi. S non est remorandum in exponẽ¬
do: quomodo sit ei facta lex dĩ. Greca enim
locutio unde ista translata est. satis indicat
non de lege dictum eẽ hec facta est michi:
quia inedem lingua generis masculii est.
et feminino ꝓ nõmine etiam ibi scriptum ẽ.
hec facta est michi. Queritur ergo prius que
illi facta sit: denide quo modo illi facta sit.
quecumq illa sit. Hec inquit facta est michi.
Hon utiq hec lex: quia hunc sensum sicut di¬
xi grecus exxpellit. Forte gͦ hec nox: quia tota
suꝑior sententia sic se habet. Memor fui in noc¬
te nominis tui dñe : et custodiui legem tuam.
Et sequitur. Hec facta est michi. Quia itaq nõ
lex ꝓfecto nox est que facta est illi: quid
est igitur nox michi facta est. quia ustifica¬
tiones tuas exquisiui : Lux quippe potius ẽ.
ei facta. non nox: quia iustificationes exqͥ¬
siuit dei. Ac sic recte intelligitur facta est

Expanded text:
mihi? Sed non est remorandum in exponenmihi? Sed non est remorandum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. Graeca enim locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictum esse, «Haec facta est mihi;» quia lex in eadem lingua generis masculini est, et feminino pronomine etiam ibi scriptum est, «Haec facta est mihi.» Quaeritur ergo prius quae illi facta sit, deinde quomodo illi facta sit, quaecumque illa sit. «Haec,» inquit, «facta est mihi:» non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequitur, «Haec facta est mihi:» quia itaque non lex, profecto nox est quae facta est illi. Quid est igitur, Nox mihi facta est, «quia justificationes tuas exquisivi?» Lux quippe potius est ei facta, non nox, quia justificationes exquisivit Dei. Ac sic recte intelligitur, «facta est
Abbreviated transcription (Latin):
nata custodit legem dĩ. sicut iste art. Memor
fui in nocte nominis tui dñe: et custodiui
legem tuam. Quam non custodisset: si in
sua uirtute confidens nominis dĩ memor
non fuisset. Aduitorium enim nr̃m in nomi
facta est michi: qm̃ iustificationes tuas ex¬
quisiui. Iusticias utiq tuas quib iustificas
impium : non meas que nunquam me pi¬
um faciunt s suꝑbum. Non enim erat iste
aliquis eorum : qui ignorantes dĩ iusticiam
et suam uolentes constituere. iusticiȩ dĩ nõ
sunt subiecti. Has ergo iusticias quib iustifi¬
cantur gratis ꝑ gr̃am dĩ qui ꝑ se ipsos iusti
ẽẽ non possunt. melius ali sunt inter pre¬
tati iustificationes: quia reuera nõ diceos¬
habet. que sunt iustificationes. S quid sibi
uult quod ait: hec facta est michi: hec qͥd:
an forte lex. quia dixerat et custodiui legẽ
tuam: Quib uerbis subiunxit: hec facta ẽ.
michi. Tanquam diceret: hec lex facta est

Expanded text:
nata custodit legem Dei; sicut iste ait, «Memor nata custodit legem Dei; sicut iste ait, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Quam non custodisset, si in sua virtute confidens, nominis Dei memor non fuisset: adjutorium enim nostrum in nofacta est mihi, quoniam justitias tuas exquisivi. Justitias» utique «tuas,» quibus justificas impium; non meas, quae nunquam me pium faciunt, sed superbum. Non enim erat iste aliquis eorum qui «ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Has ergo justitias, quibus justificantur gratis per gratiam Dei, qui per seipsos justi esse non possunt, melius alii interpretati sunt «justificationes:» quia revera non δικαιοhabet, quae sunt «justificationes.» Sed quid sibi vult quod ait, «Haec facta est mihi? Haec» quid? An forte lex, quia dixerat, «Et custodivi legem tuam;» quibus verbis subjunxit, «Haec facta est mihi:» tanquam diceret, Haec lex facta est
Abbreviated transcription (Latin):
teneret a peccatorib relinquentib legem di:
quia cum eis conuersari in hac uita uł ad
tempus cogitur. donec area uentiletur. Posst̃
aut̃ isti duo uersus ad singulas partes unius
suꝑioris aptari: ut quod ait memor fui uidi
dium tenuit me apeccatorib relinquentib
legem tuam: quod uero ait et consolatus
sum: ad hoc referatur. cantabiles michi erãt
et custo diui legem tuam. Nox est illa hu¬
militas: ubi est mortalitatis erumpna. Nox
est in suꝑbis iniq agentib usq ualde. Noꝙ
in tedio a peccatorib relinquentib legem
dĩ. Nox est postremo in loco ꝑegrinationis
huius : donec ueniat dñs et illuminet abs¬
condita tenebrarum: et manifestabit cogi¬
taciones cordis : et tunc laus erit unicuiq
adõ. In hac ergo nocte memor eẽ homo de¬
bis dñe non nobis. s nomini tuo da głam.
Sic enim quisq non in sua. s in dĩ gła: quia
nec in sua s in dĩ iusticia id est a deo sibi do¬

Expanded text:
teneret a peccatoribus relinquentibus legem Dei, teneret a peccatoribus relinquentibus legem Dei, quia cum eis conversari in hac vita vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius superioris aptari: ut quod ait, «Memor fui juddium detinuit me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam:» quod vero ibi ait, «Et consolatus sum;» ad hoc referatur, «Cantabiles mihi erant et custodivi legem tuam.» Nox est illa humilitas, ubi est mortalitatis aerumna; nox est in superbis inique agentibus usque valde, nox in taedio a peccatoribus relinquentibus legem Dei; nox est postremo in loco peregrinationis hujus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo . In hac ergo nocte memor homo esse debis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam» . Sic enim quisque non in sua, sed in Dei gloria quia nec in sua, sed in Dei justitia, id est, a Deo sibi do
Abbreviated transcription (Latin):
a scło dñe. et consolatus fum : uł sicut ali
codices habent. et ex hortatus sum. id est
ex hortationem accepi. Utrumq enim po¬
tuit interpretari de uerbo greco: quod ẽ.
paracleten. A scło ergo ex quo genus huma¬
num sumpsit exordium. memor fui iuidi¬
ciorum tuoꝵ suꝑ uasa irȩ quȩ parata sunt
in ꝑditionem: et consolatus sum. quia ꝑ
hec quoq ostendisti diuitias głȩ tue in ua¬
catorib derelinquentib legem tuam. Canta¬
biles michi erant ustificationes tuȩ in loco
incolatus mei: uł sicut alii codices habent.
in loco peregrinationis meȩ. Ipsa est humi¬
litas illa in loco mortalitatis et peregrinati¬
onis hominis de paradiso. et de illa suꝑna
iherłm. unde quidam descendens in ihe¬
rico incidit in latrones: s ꝓpter miscd̾iã
que ꝑ illum samaritanumn eum ilo faera
est. cantabiles illi erant iustificationes dĩ in
loco ꝑegrinationis suȩ: quamius eum tediũ

Expanded text:
a saeculo, Domine, et consolatus sum:» vel, sicut alii a saeculo, Domine, et consolatus sum:» vel, sicut alii codices habent, «et exhortatus sum;» id est, exhortationem accepi. Utrumque enim potuit interpretari de verbo graeco, quod est παρεκλήθην. «A saeculo» ergo ex quo genus humanum sumpsit exordium, «memor fui judiciorum tuorum» super vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem: «et consolatus sum,» quia per haec quoque ostendisti divitias gloriae tuae in vacatoribus relinquentibus legem tuam. Cantabiles erant mihi justificationes tuae in loco incolatus mei:» vel, sicut alii codices habent, «in loco peregrinationis meae.» Ipsa est illa humilitas in loco mortalitatis peregrinantis hominis de paradiso et de illa superna Jerusalem, unde quidam descendens in Jericho incidit in latrones: sed propter misericordiam quae per illum Samaritanum cum illo facta est , cantabiles illi erant justificationes Dei in loco peregrinationis suae; quamvis eum taedium
Abbreviated transcription (Latin):
dentes de muscipula uenantium diceret̃.
Hisi quia dñs erat in nobis. fortassẽ uiuos
absorbuissent nos. An forte quod ait.
hec me consolata est in humilitate mea.
illam dicit humilitatem qua homo ẽ. de¬
iectus. et ꝓiectus in mortem: ex percato
illo quod ualde infeliciter in paradisi felior¬
tate commissum est: In hac quippe humi¬
litate in qua homo uanitati similis factus
est. et dies eius uelut umbra pretereunt. õs
filii uȩ sunt: iusi ꝑ mediatorem reconcilien¬
tur dõ qui p̃destinati sunt in ȩt̾nam salutẽ
ante mundi constitueionem: in quo media¬
tore et antiqui iusti sp̾em habebant. quando
bant. Quod ergo uerbum ad eos fiebat. de
illo etiam hoc bene hic intelligitur uerbũ:
si et ipsoꝵ accipimus istam uocem de quo
in mortem. Suꝑbi unque agebant᷑ usq
ualde: quandoquidem eorum suꝑbiam nec
humilitas mortalitatis edomuit: a lege aut̃
tua non declinaui. quod me facere coge¬

Expanded text:
dentes de muscipula venantium dicerent: dentes de muscipula venantium dicerent: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . 4. An forte quod ait, «Haec me consolata est in humilitate mea,» illam dicit humilitatem qua homo est dejectus et projectus in mortem, ex peccato illo quod valde infeliciter in paradisi felicitate commissum est? In hac quippe humilitate, in qua homo vanitati similis factus est et dies ejus sicut umbra praetereunt , omnes filii irae sunt, nisi per Mediatorem reconcilientur Deo, qui praedestinati sunt in aeternam salutem ante mundi constitutionem : in quo Mediatore et antiqui justi spem habebant, quando  praevidebant. Quod ergo verbum ad eos fiebat de illo, etiam hoc bene hic intelligitur verbum, si et ipsorum accipimus istam vocem; de quo in mortem. «Superbi inique agebant usque valde:» quando quidem eorum superbiam nec humilitas mortalitatis edomuit. «A lege autem tua non declinavi:» quod me facere coge
Abbreviated transcription (Latin):
dit in oratione quam docuit: ubi monu¬
it ut dicamus. ne nos inferas intẽptationẽ.
Q uodammodo enĩ ꝓmisit se daturum sius
ꝑiclitantib : quod dici uoluit ab orantib.
Et nimirum de hac spe magis iste psalinus
intelligendus est dicere. hec me consolata
est in humilitate mea : qm uerbum tuũ
uiuificauit me. Quod ex pressius in terp̃¬
tati sunt: qui non uerbum s eloquiem
posuerunt. Grecus enum logiotã habet
declinaui. Suꝑbos intelligiꝰ uoluit ꝑsecu¬
tores pioꝵ. Et idõ subiecit alege aut̃ tua
non declinaui: quia hoc eum facere illoꝵ
ꝑsecutio compellebat. Quos usq ualde
mique dicit egisse: quia non solum erat̃
impii. ueruni etiam pios impios eẽ coge¬
bant. In hac humilitate. hoc est u hãc
tribulatione spes consolata est que data
est in uerbo dĩ pollicentis adiutorium. ne
deficiat fides martirum : et presentia sp̃s
sui uires imꝑtientis laborantib. ut eua¬

Expanded text:
dit et in oratione quam docuit, ubi monudit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. Et nimirum de hac spe magis iste psalmus intelligendus est dicere, «Haec me consolata est» «in humilitate mea, quoniam verbum tuum vivificavit me.» Quod expressius interpretati sunt qui non «verbum,» sed «eloquium» posuerunt: graecus enim λόγιον habet,declinavi.» Superbos intelligi voluit persecutores piorum; et ideo subjecit, «A lege autem tua non declinavi,» quia hoc eum facere illorum persecutio compellebat. Quos «usque valde» inique dicit egisse, quia non solum erant impii, verum etiam pios impios esse cogebant. In hac humilitate, hoc est, in hac tribulatione spes consolata est, quae data est in verbo Dei pollicentis adjutorium, ne deficiat fides martyrum; et praesentia Spiritus sui vires impertientis laborantibus, ut eva
Abbreviated transcription (Latin):
torib eẽ uenturam. non eos sine spe reliquit.
s banc etiam qua consolarentur dedit di
set oceidi. et quasi penitus in terre. capillus
inquit capitis ur̃i non ꝑibit. hec spes data
est copori xp̃i quod est eccłia: qua conso¬
laretur in humilitate sua. Propter quã spem
dicit et apłs paulus. Si aut̃ quod noni
udemus sꝑamus : ꝑ patientiam expectamꝰ.
S eternorum est spes ista premorum. Est et
alia spes que in humilitate tribulationis
plurimum consolatur: que sc̃ĩs data est in
uerbo dei: aduitorium gr̃ę pollicentis ne
quisq deficiat. De qua re dicit apłs. Fidelis
ds̃ qui non ꝑmittit uos temptar supra id
quod potestis: s faciet cum temptatione
etiam exitum ut possitis sustinere. hanc
spem dedit etiam saluator ore suo quando
ait. hac nocte postulauit sathanas uexare
uos sicut. triticum: et ego rogaui ꝓ te pe¬
tre. ne deficiat fides tua. Hanc spem de¬

Expanded text:
toribus esse venturam, non eos sine spe reliquit; toribus esse venturam, non eos sine spe reliquit; sed hanc etiam, qua consolarentur, dedit diset occidi, et quasi penitus interire, «Capillus,» inquit, «capitis vestri non peribit» . Haec spes data est corpori Christi, quod est Ecclesia, qua consolaretur in humilitate sua. Propter quam spem dicit et apostolus Paulus: «Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Sed aeternorum est spes ista praemiorum: est et alia spes quae in humilitate tribulationis plurimum consolatur, quae sanctis data est in verbo Dei adjutorium gratiae pollicentis, ne quisque deficiat. De qua spe dicit Apostolus: «Fidelis Deus qui non permittet vos tentari super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exilum, ut possitis sustinere» . Hanc spem dedit etiam Salvator ore suo, quando ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem de
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: hoc est imple ꝓmissum seruo tuo in qͦ
data est humilib: dicente seriptura. ds suꝑ¬
bis resistit. humilib aut̃ dat gr̃am. Unde
ore proprio etiam ipse dñs ait. qm̃ qui sẽ
exaltat humiliabitur: et qui se humiliat
exaltabitur. Bene hic intelligunus etiam
illam humilitatem non qua se quisq humi¬
hat confitendo peccata. nec sibi arrogando
iusticiam: s qua quisq humiliatur aliqua
tribulatione uł deiectione quam meruit
eus suꝑbia: aut exercetur ꝓbaturq patien¬
tia. Unde paulo post dicit hic psalmus. pri¬
usquã hunuliarer ego deliqui. Et illud in
libro sapientiȩ. In dolore sustine: et in humi¬
litate tua patientiam habe: qm̃ in igne pro¬
batur aurum et argentum homines uero
acceptabiles in camino humilitionis. Quod
ait acceptabiles: ibi spem dedit que conso¬
laretur in humilitate. Et dñs ihe hanc hu¬
militatem cum discipłis predicaret a ꝑsecu¬

Expanded text:
tuo:» hoc est, imple promissum servo tuo. «In quo tuo:» hoc est, imple promissum servo tuo. «In quo data est humilibus, dicente Scriptura, «Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» . Unde ore proprio etiam ipse Dominus ait: «Quoniam qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur» . Bene hic intelligimus etiam illam humilitatem, non qua se quisque humiliat confitendo peccata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patientia: unde paulo post dicit hic psalmus, «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Et illud in libro Sapientiae: «In dolore sustine, et in humilitate tua patientiam habe; quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines vero acceptabiles in camino humiliationis» . Quod ait «acceptabiles,» ibi spem dedit quae consolaretur in humilitate. Et Dominus Jesus hanc humilitatem cum discipulis praediceret a persecu
Abbreviated transcription (Latin):
Hec me consolata est in humilitate mea: qm̃
uerbum tuum uiuificauit me.
Unquid obluuo sicut in hominem cadit in
dm̃: Cur ergo ei dicitur memento. quamuis
in aliis scĩs seripture locis ipsum uerbum oiũi¬
no ponatur: ut est quare mei oblitus es. et
car. Et alibi atq alibi sepius hoc legitur: s
non ut hominib ista contingunt ita intelli¬
guntur in dõ. Nam sicut diñ penitere dr̃
quando preter hominum spem res mutat.
consilio non mutato: quia consilium dĩ
manet in ęternum : ita dicitur obliuisci
quando tardare udetur aduitorium uł pro¬
missum. uł non retribuere digna peccanti¬
b: uł sicut huus modi: tanquam eius me¬
moria sit elapsum quod sꝑatur. siue timetur
et non sit. Dicuntur ista locutione morali
qua humanus moueatut affectus: quanius
et ds̃ faciat certa dispositione non deficiente
memoria. nec obscurata intelligentia. nec uo¬
luntate mutata. Cum itaq dr̃ ei memento.
ammonetur. Mem̃to inquit uerbi tui seruo

Expanded text:
Haec me consolata est in humilitate mea, quoniam verbum tuam vivificavit me.» Numquid oblivio, sicut in hominem, cadit in Deum? Cur ergo ei dicitur, «Memento?» Quamvis in aliis sanctae Scripturae locis ipsum verbum omnino ponatur, ut est, «Quare mei oblitus es» ; et, car» : et alibi atque alibi saepius hoc legitur. Sed non ut hominibus ista contingunt, ita intelliguntur in Deo. Nam sicut Deum poenitere dicitur, quando praeter hominum spem res mutat, consilio non mutato, quia consilium Domini manet in aeternum ; ita dicitur oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel promissum, vel non retribuere digna peccantibus, vel si quid hujusmodi, tanquam ejus memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositione, non deficiente memoria, nec obscurata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum itaque dicitur ei, «Memento,» admonetur. «Memento,» inquit, «verbi tui servo
Abbreviated transcription (Latin):
nus ẽ. s qr magnos eos fecit. tam multos. hoc ẽ. milia
iiliũ: Sic̃ alit̾ intelligr̃ iusticia qua ẽ. ipse ustus:
alit̾ quã in nob̾ facit. ut nos simus iusticia eiꝰ. Idem
ipsi sc̃i sut̃. in om̃ĩb musicis et organis de inceps sig¬

Expanded text:
nus est, sed qua magnos eos fecit, tam multos, hoc est, millia nus est, sed qua magnos eos fecit, tam multos, hoc est, millia millium. Sicut aliter intelligitur justitia qua est ipse justus; anter quam in nobis facit, ut nos simus justitia ejus. 5. Iidem ipsi sancti sunt in omnibus musicis organis deinceps sig
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m multitudinẽ magnitudinis eus. Omiã ista ipsi
sut̃ sc̃ĩ eius: quomͦ dicit apłs. ut nos simꝰ uisticia dĩ
in ipso. Si gͦ iusticia dĩ quã fecit in eis: cur nõ et
uirtus dĩ quã fecit in eis ut resurgeret᷑ a mortuis
Nã et in xp̃i resurrectione uirtꝰ maxime cõm̃dat᷑.
quia in passione infirmitas fuit: dicente apło. Et¬
si crucifixus ẽ. ex infirinitate: s uiuit ex uirtute
dĩ. Et alio loco. Ad cognoscendũ inqͥt diñ: ot uir¬
tutẽ resurrectionis eius. Obtime aut̃ ĩ firmam̃to¬
ait uirtutis eius. firmam̃tũ ẽ. eñi uirtutiꝰ quia iã
nõ moriet᷑. et mors ei ultra nõ dĩabitur. Cur nõ
&e potentatꝰ dĩ dicant᷑. tr̾s in eis fecit: linoo
ipsi sut̃ potentatus eiꝰ: quomͦ diotũ ẽ nos sumꝰ iusticia
dĩ in ipso. Quid aut̃ potentius quã regnare in et̾nũ.
sub pedib positis omib inmicis: Cur nõ ipsi sunt
etiã multitudo magnitudinis eiꝰ: nõ quia ipse mag¬

Expanded text:
ipsi sunt sancti ejus; quomodo dicit Apostolus: «Ut nos simus justitia Dei in ipso» . Si ergo justitia Dei quam fecit in eis, cur non et virtus Dei quam fecit in eis, ut resurgerent a mortuis? Nam et in Christi resurrectione virtus maxime commendatur; quia in passione infirmitas fuit, dicente Apostolo, «Etsi crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei» : et alio loco, «Ad cognoscendum,» inquit, «eum, et virtutem resurrectionis ejus» . Optime autem ait, «In firmamento virtutis ejus.» Firmamentum est enim virtutis, quia jam non morietur, et mors ei ultra non dominabitur . Cur non et potentatus Dei dicantur, quos in eis fecit? Imo ipsi sint potentatus ejus; quomodo dictum est, «Nos» sumus «justitia Dei in ipso.» Quid enim potentius, quam regnare in aeternum, sub pedibus positis omnibus inimicis? Cur non ipsi sint etiam multitudo magnitudinis ejus? Non qua ipse mag
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ. quãquã mos loquẽcdi sio se habeat ut unũ esẽ
ibrũ uisinuare uoliusse iudeatur. tam̃ responde po¬
cest in libro psalmoꝵ oẽ dictũ. in aliquo libro eorũ.
quiq qd̾ in usu locutionis usq adeo uł no e. uł raro ẽ.
ut etiam duodecĩ ꝓpħarũ unũ librũ eẽ ideo ꝑsuade¬
cu: quia similit̾ legitur sic̃ scriptũ ẽ. in libro ꝓpħar̃.¬

Expanded text:
num esse librum insinuare voluisse videatur; tamen responderi potest, «in libro Psalmorum» esse dictum, In aliquo libro eorum quinque: quod in usu locutionis usque adeo vel non est, vel raro est, ut etiam duodecim Prophetarum unum librum esse ideo persuadeatur, quia similiter legitur, «Sicut scriptum est in libro P
Abbreviated transcription (Latin):
iustificauit. Quos aut̃ iustificauit: ipsos et glorificauit.
P redestinatio nr̃a nõ in nobis facta ẽ. s in ocoulto
apud ipsũ in eius p̃scientia. t ria uero religua in nob̃
fuint: uocatio. ustificatio. glorficatio. Uocamur
p̃dicatione penitenciȩ: sic eni cȩpit dñs eu̾agłizare.
a gite penitẽtiam: appropunquabit eiũ regnũ cęloꝵ
Iustificain᷑ in uocatione miscdiȩ: et timore udicii.
trauerat ante saluari. Uocati renuntiamꝰ diabolo ꝑ
penitentiã: ne sub ugo eius remaneamꝰ. Iustificati
sanamur ꝑ miscdiam: ne uidiciũ tuneamꝰ. Glorifi.¬
cati transimꝰ in uitã ȩt̾nã: ubi dmn sine fine laudemꝰ.¬
Ad hoc ꝑtinere arbitror qđ dñs ait. ecce eicio demo¬
nia et sanitates ꝑficio hodie et cras: et tercia die
cõsũmor. Qđ etiã in triduo suȩ passionis. et dormiti¬
onis. et eiugilationis ostendit. Crucifixus ẽ. em̃. et

Expanded text:
justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit» . justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit» . Praedestinatio nostra non in nobis facta est, sed in occulto apud ipsum, in ejus praescientia. Tria vero reliqua in nobis fiunt, vocatio, justificatio, glorificatio. Vocamur praedicatione poenitentiae: sic enim coepit Dominus evangelizare, «Agite poenitentiam; appropinquavit enim regnum coelorum» . Justificamur in vocatione misericordae, et timore judicii: traverit ante salvari. Vocati, renuntiamus diabolo per poenitentiam, ne sub jugo ejus remaneamus: justisanamur per misericordiam, ne judicium timeamus; glorificati transimus in vitam aeternam, ubi Dominum sine fine laudemAd hoc pertinere arbitror quod Dominus ait: « Ecce ejicio daemonia hodie et cras, et tertia die consummor . » Quod etiam in triduo suae passionis et evigilationis ostendit. Crucifixus est enim, et
Abbreviated transcription (Latin):
stetit. et in cathedra pestilentiȩ nõ sedit. s in lege
dĩu uolũtas ouis. et in lege euis meditabit᷑ die ac
nocte : ut hoc sit qd̾ dictũ ẽ. ds m̃s uolui. ot legẽ
tuã in medio cordis mei. Quod aut̃ sequit᷑ euãgeli¬
tauit iusticiã in ȩccłia magna: congruentius ad
illud refertur. erũt duo mnꝰ carne una. Siue gͦ illud
siue hoc intelligat᷑ qd̾ dictũ ẽ. in capite libri. liber ⁊¬
iste psalmoꝵ ꝑ quiquagenos. si ꝑ ipsos quĩquagena:¬
rios articłos int̾rogetur. magnũ aliquid et ualde
dignũ consideratione respondet. Nõ eñi frustra mͥ
indetur quĩquagesimꝰ ẽẽ de penitentia: cẽtesimꝰ
de miscđia et udicio: centesimꝰ quinquagosimus
de dĩ laude in sc̃is euis. Sic enĩ ad et̾nam beatamq
tendimus uitã: primitꝰ nr̃a peccata dampnãdo.
deinde bene iuuendo: ut post uitã condep̃natam
sitũ enĩ occultissimȩ iusticie. bonitatisq sue dẽ quos¬
p̃destinauit illos et uocauit: et quos uocauit ipsos et

Expanded text:
t in cathedra pestilentiarum non sedit: sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte» : ut hoc sit quod dictum est, «Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei.» Quod autem sequitur, «Evangelizavi justitiam tuam in Ecclesia magna» ; congruentius ad illud refertur, «Et erunt duo in carne una.» 3. Sive ergo illud, sive hoc intelligatur quod dictum est, «In capite libri;» liber iste Psalmorum per quinquagenos, si per ipsos quinquagenarios articulos interrogetur, magnum aliquid et valde dignum consideratione respondet. Non enim frustra mihi videtur quinquagesimus esse de poenitentia, centesimus de misericordia et judicio, centesimus quinquagesimus de laude Dei in sanctis ejus. Sic enim ad aeternam beatamque tendimus vitam, primitus peccata nostra damnando, deinde bene vivendo, ut post condemnatam situm enim occultissimpraedestinavit, illos et vocavit; et quos vocavit, ipsos et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. in electis suis. nuscđ̾iam ot udiciũ cãtabo tibi dñe.
psallã ot intelligã in uia immaculata quãdo uenies
ad ne. Per miscđiam quippe ad iuuamur ad facien¬
dã iusticiã. ut securi ad tudioiũ ueniamꝰ: ubi disꝑ¬
dent᷑ de cuntate dĩ om̃s qui oꝑant᷑ iniquitatẽ.
Quo uersu: psalmus iste concludit᷑.  utȩ ȩt̾nȩ uoxẽ:

Expanded text:
t judicium cantabo tibi, Domine; psallam, et intelligam in via immaculata, quando venies ad me.» Per misericordiam quippe adjuvamur ad faciendam justitiam, ut securi ad judicium veniamus; ubi disperduntur «de civitate Domini omnes qui operantur iniquitatem» . Quo versu psalmus i
Abbreviated transcription (Latin):
septenario num̃o significat᷑. Quod gͦ quidã omĩũ psalmoꝵ
quĩq libros eẽ crediderut̃: illud secuti sut̃ quoties in
fine psalim dictũ fuerit fiat fiat. S huus disꝑtionis
rationẽ cũ uellem comp̃hendere nõ ualui: quia nec
ipse quĩq partes equales sut̃ int̾ se: et si nõ scripture
quãtitate. saltem psalinoꝵ ipso num̾o. ut trecentos
haberẽt. Et si unius cuiusq libri finis ẽ fiat fiat. cur
liber quĩtus idemq ultinus nõ eodẽ fine sit tininatus.
merito queri potest. Hos aut̃ scripturȩ canonice aueto¬
ritatẽ sequẽtes ubi legitur. scriptũ ẽ. enĩ in libro psalmoꝵ.
unũ psalmoꝵ librũ ee nouimus. Et uideo quidẽ quo¬
mͦ et hoc uerũ sit: et illud. Si uerũ ẽ. huc uero non
reluctet᷑. fieri eñ potest ut aliqua cõsuetudine litt̃a¬
rũ hebraicarũ unus liber dicatur qui cõstat ex plurib.

Expanded text:
septenario numero significatur. 2. Quod ergo quidam omnium Psalmorum septenario numero significatur. 2. Quod ergo quidam omnium Psalmorum quinque libros esse crediderunt, illud secuti sunt, quoties in fine psalmi dictum fuerit, «Fiat, fiat» . Sed hujus dispertitionis rationem cum vellem comprehendere, non valui: quia nec ipsae quinque partes aequales sunt inter se, etsi non scripturae quantitate, saltem Psalmorum ipso numero, ut tricenos haberent. Et si uniuscujusque libri finis est. «Fiat, fiat;» cur liber quintus idemque ultimus non eodem fine sit terminatus, merito quaeri potest. Nos autem Scripturae canonicae auctoritatem sequentes, ubi legitur, «Scriptum est enim in libro Psalmorum» ; unum Psalmorum librum esse novimus. Et video quidem quomodo et hoc verum sit, et illud si verum est, huic vero non reluctetur. Fieri enim potest ut aliqua consuetudine litterarum hebraearum unus liber dicatur, qui constat ex pluribus;
Abbreviated transcription (Latin):
tuor aut̃ partes habet annus et mũdus. denario ⁊̃ addit
uelut mercede ꝓ implota loge bonis oꝑib reddita ⁊ pci
ȩt̾nitas figuratur. hunc quĩ quagenariũ triplũ ht̃ cẽtesĩ
et quĩ quagesimꝰ numerus: tãquã eũ multiplicauerit en¬
nitas. Unde et hac causa. nõ incõueniẽter intelligit᷑ istũ
num̾um ẽẽ psalmoꝵ. Nã et in illo numero pisciũ qͥ cap¬
ti sut̃ retib post resurrectionẽ missis ad cẽtũ quigia¬
gnita additis crib. uelut ammonicio udet᷑ facta iq̃t
partes debeat. iste numerus disꝑtiri. ut ter habeat quiqͥ¬
genos: quã quã ille num̾us pisciũ habeat et aliã ratio¬
nẽ multo subtiliorẽ et iocũdiorẽ: qd̾ decẽ et septem
in trigonum missis. id ẽ. ab uno usq ad decẽ et septẽ
om̃ib cõputatis: ad eũdem numerũ ꝑuenit᷑. In decem
aut̃ lex. in septem uͦ grã significat᷑: quia legẽ nõ un¬
plet nisi karitas diffusa in cordib nr̃is ꝑ sp̃m scm qͥ¬

Expanded text:
uatuor autem partes habet mundus et annus: denario vero addito, velut mercede pro impleta lege bonis operibus reddita, ipsa aeternitas figuratur. Hunc quinquagenarium triplum habet centesimus et quinquagesimus numerus, tanquam eum multiplicaverit trinitas. Unde et hac causa non inconvenienter intelligimus istum numerum esse Psalmorum. Nam et in illo numero piscium qui capti sunt retibus post resurrectionem missis, ad centum quinquaginta additis tribus , ve ut admonitio videtur facta, in quot partes debeat iste numerus dispertiri, ut ter habeat quinquagenos. Quanquam ille numerus piscium habeat et aliam rationem multo subtiliorem et jucundiorem, quod decem et septem in trigonum missis, id est, ab uno usque ad decem et septem omnibus computatis, ad eumdem numerum pervenitur. In decem autem Lex, in septem vero Gratia significatur; quia Legem non implet, nisi charitas diffusa in cordibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
Mon em̃ ait quod fecerĩ: s ut faciã. siue ut facerem
uolutatẽ tuã. Ad illud hec sentẽcia referenda est
qd̾ in primis partib eiusdem libri scriptũ ẽ. erunt
liber potest intelligi significatus: ubi dictũ ẽ. in
capite libri scriptũ ẽ. de me. ut faciam uolũtatem
tuã. Sequit᷑ eñi. ds m̃s uolui: et legẽ tuã in medio¬

Expanded text:
 quod fecerim; sed, «ut faciam,» sive, «ut facerem voluntatem tuam»; ad illud haec sententia referenda est, quod in primis partibus ejusdem libri scriptum est, «Erunt t iste Psalmorum liber potest intelligi significatus, ubi dictum est, «In capite libri scriptum est de me, ut faciam voluntatem tuam:» sequitur enim, «Deus meus, volui
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓprietate. Quod ergo ꝓposuit laudate dnm in
scis eius: quib hoc dixit. nisi eis ipsis: Et in quib
dm̃ laudent: nisi in se ipsis: Uos enim scĩ eius inqt.
uirtus eius estis: s quam fecit in uobis: et potentatus
eus. et multitudo magnitudinis euis. quam fecit et
ostendit in uobis. Uos estis tuba. psalterium. cythara.
tympanum. chorus. corde: et organum: et cymbala
iubilationis bene sonantia. quia consonantia. Uos estis
hec omĩa: nichil hic uile. nichil hic transitorium.
nichil dierum cogitetur. Et quia sapere scat̃n carnẽ
mors est: o MΗIS SΡ̃SLAUd et da:¬

Expanded text:
non per proprietates. Quod ergo proposuit, «Laudate Dominum in non per proprietates. Quod ergo proposuit, «Laudate Dominum in sanctis ejus,» quibus hoc dixit, nisi eis ipsis? Et in quibus ut Deum laudent, nisi in seipsis? Vos enim sancti ejus, inquit, virtus ejus estis, sed quam fecit in vobis; et potentatus ejus, et multitudo magnitudinis ejus, quam fecit et ostendit in vobis. Vos estis tuba, psalterium, cithara, tympanum, chorus, chordae, et organum, et cymbala jubilationis bene sonantia, quia consonantia. Vos estis haec omnia nihil hic vile, nihil hic transitorium, nihil ludicrum cogitetur. Et quia sapere secundum carnem mors est, «Omnis spiritus laudet D
Abbreviated transcription (Latin):
in cymbalis iubilationis. Cymbala inucem tangũ¬
tur: ut sonent. Ideo a quibdam labiis nr̃is compara¬
ta sunt: s melius intelligi puto in eymbalis quodã¬
modo laudare dm̃. dum quisq honoratur a ꝓximo
non a se ipso: et inuicem honorantes dant laudem
dõ. Noquis aut̃ cymbala intelligeret que sine anima
sonant: idõ puto additum in cymbalis iubilationis.
ubilatio nãq idestĩeffabilis laus: non nisi ab anima
ꝓficiscitur. Nec pretereundum existimo qd̾ mufici
docent. et res ipsa manifesta est. tria eẽ gonera sonoꝵ
uoce. flatu. pulsu. Uoce: ut est ꝑ fauces et arterias
et organo aliquo cantantis hominis. flatu: sicut per
tybiam. uł quid eiusmodi. Pulsu: sicut ꝑ cytharam.
uł quid eiusmodi. Hullum itaq gonus hic p̾t̾missũ
est. Ham uoa est in choro. flatus in tuba. pulsus ini
cycharis. tanquã mens. sp̃s. corpus: s ꝑ simili tudinẽ

Expanded text:
in cymbalis jubilationis.» Cymbala invicem tangunin cymbalis jubilationis.» Cymbala invicem tangunt ut sonent; ideo a quibusdam labiis nostris comparata sunt. Sed melius intelligi puto in cymbalis quodammodo laudare Deum, dum quisque honoratur a proximo suo, non a seipso; et invicem honorantes dant laudem Deo. Ne quis autem cymbala intelligeret, quae sine anima sonant, ideo puto additum, «in cymbalis jubilationis.» Jubilatio namque, id est ineffabilis laus, nonnisi ab anima proficiscitur. Nec praetereundum existimo quod musici dicunt, et res ipsa manifesta est, tria esse genera sonorum; voce, flatu, pulsu: voce, ut est per fauces et arterias, sine organo aliquo cantantis hominis; flatu, sicut per tibiam, vel quid ejusmodi; pulsu, sicut per citharam, vel quid ejusmodi. Nullum itaque genus hic praetermissum est: nam vox est in choro, flatus in tuba, pulsus in cithara; tanquam mens, spiritus, corpus; sed per similitudines,
Abbreviated transcription (Latin):
gis latina et ea uulgaris est consuetudo. Quod gͦ
ait in cordis et organo: uidetur michi aliquod
organum quod cordas habeat significaie uoluisse.
Non enim sola psalteria et cythara cordas habent:
s quia in psalterio et cythara ꝓpter sonum ab
inforiorib et suꝑiorib uiuentum aliquid qd̾ scdm
hanc distinctionẽ posset intelligi. aliud nos in ipsis
cordis querere ammonuit: quia et ipsȩ caro sunt.
s iam a corruptione liberate : quib ideo fortasse
addit organũ non ut singłe sonent: s ut diuersi¬
tate concor dissima consonent: sicut ordinantur
in organo. habebut̃ enim etiam tunc sc̃ĩ differen
tias suas consonantes non dissonantes. id est consen
tientes: sicut fit suauissimus cantus axdiuersis qui¬
dem. s non inter se aduersis sonis. Stella enim ab stoes¬
la differt in gła: sic et resurrectio mortuoꝵ. Rauda¬
te eum in oymbalis bene sonantib: laudate eum

Expanded text:
gis Latina et ea vulgaris est consuetudo. Quod ergo gis Latina et ea vulgaris est consuetudo. Quod ergo ait, in chordis et organo, videtur mihi aliquod organum quod chordas habeat significare voluisse. Non enim psalteria sola et citharae chordas habent, sed quia in psalterio et cithara propter sonum ab inferioribus et superioribus inventum est aliquid quod secundum hanc distinctionem possit intelligi, aliud nos in ipsis chordis quaerere admonuit: quia ipsae caro sunt, sed jam corruptione liberata. Quibus ideo fortasse addidit organum, non ut singulae sonent, sed ut diversitate concordissima consonent, sicut ordinatur in organo. Habebunt enim etiam sancti diffetias suas consonantes, non dissonantes, id est, consentientes, non dissentientes; sicut fit suavissimus concentus ex diversis quidem, sed non inter se adversis sonis. «Stella enim a stella differt in claritate; sic et resurrectio mortorute eum in cymbalis bene sonantibus, laudate eum
Abbreviated transcription (Latin):
ra de inferiorib laudas dm̃: tanquã de cȩlestib et
trestrib. canquã eũ qui fecit celũ et t̾ram. lã qiuppe
n alio psalmo exposiumꝰ psalt̾ium desuꝑ hab̾e sonoꝵ
ilud lignũ: cui neruoꝵ eius series ut meliorẽ sonũ
reddat incũbit: quod lignum cythara inferuis ht̃.
Laudate eum in tympano et choro. Tympanum
laudat dm̃: cum iam in carne mutata nulla ẽ
t̾renȩ corruptionis infirmitas. de corio quippe fit
tympanum: ex siccato atq firmato. Chorus lau¬
dat dm̃: quando eũ laudat paccata societas. Cor¬
das habet et psalterium et oythara: que suꝑuis
cominemorata sut̃. Organum aut̃ generale no¬
in est uasoꝵ onũum inusicorũ: quamuis iam
obtinuerit consuetudo. ut organa ꝓprie dicantur
ea que inflantut follib. Quod genus significatum
hic eẽ non arbitror. Nam cum organum uocabu¬
lũ grecum sit. ut dixi generale omĩb musicis
instrumentis: hoc cui folles adhibentur alio greci
nomine appellant. Ut aut̃ organum dicatur: ma¬

Expanded text:
audans Deum, tanquam de coelestibus et terrestribus, tanquam eum qui fecit coelum et terram. Jam quippe in alio psalmo exposuimus psalterium desuper habere sonorum illud lignum, cui nervorum series, ut meliorem sonum reddat, incumbit, quod lignum cithara inferius habet. Laudate eum in tympano et choro: tympanum laudat Dominum, cum jam in carne mutata nulla est terrenae corruptionis infirmitas: de corio quippe fit tympanum exsiccato atque firmato. Chorus laudat Dominum, quando eum laudat pacata societas. das habet et psalterium et cithara, quae superius commemorata sunt. Organum autem generale nomen est omnium vasorum musicorum; quamvis jam obtinuerit consuetudo, ut organa proprie dicantur ea quae inflantur follibus: quod genus sidas habet et psalterium et cithara, quae superius hic esse non arbitror. Nam cum organum vocabulum Graecum sit, ut dixi, generale omnibus musicis instrumentis, hoc cui folles adhibentur, alio Graeci nomine appellant. Ut autem organum dicatur, ma
Abbreviated transcription (Latin):
ordo psalmoꝵ qͥ michi magni
sacram̃ti uident᷑ continere
secretũ. nõdũ mͥ fuerit reue¬
latus: tam̃ qd̾ om̃s centum
quĩ quaginta num̾ant᷑. etiã nob̃ qui tocius ordinis eoꝵ
altitudinẽ adhuc acie m̃tis nõ penitrammꝰ: insinu¬
ant aliqͥd unde nõ impudent̃ quãtũ dñs aduuat
disputare possumꝰ. Prinũ quia deuariꝰ numerus ẽ:
ex quo iste multiplicat᷑. Quod enĩ ualet̃ quĩdecim
in ordine singłoꝵ. hoc ualet̾ centũ quĩ quaginta
in ordine denarioꝵ. qm̃ quĩ decies denos faciuit :
hoc ualent mille quĩgenti in ordine centenarioꝵ.
qm̃ quĩ decies centen sut̃: hoc ualent quidecun
milia in ordine nullenarioꝵ. qm̃ quĩdecies mille

Expanded text:
ordo Psalmorum, qui mihi magni sacramenti videtur continere secretum nondum mihi fuerit revelatus; tamen quia omnes centum quinquaginta numerantur, etiam nobis qui totius ordinis eorum altitudinem adhuc acie mentis non penetravimus, insinuant aliquid, unde non impudenter, quantum Dominus adjuvat, disputare possimus. Primum quindenarius numerus, ex quo iste multiplicatur quod enim valent quindecim in ordine singulorum, hoc valent centum quinquaginta in ordine denariorum, quoniam quindecies deni eos faciunt; hoc valent mille quingenti in ordine centenariorum, quoniam quindecies centeni sunt; hoc valent quindecim millia in ordine millenariorum, quoniam quindecies
Abbreviated transcription (Latin):
significat quietẽ: in isto dnĩcus dios. qui significat
resurrectionẽ. Sabbatũ ẽ. aũt dies septuus. diũ¬
ous uero post septimũ: quid nisi octauus idem
qui primus habendus ẽ: Ipse eni dr̃ etiam una
sabbati: ut deuide sit scd̾a. tercia. quarta: et dem¬
ceps usq ad soptimũ sabbatũ. A dĩco aut̃ usq ad dñi¬
cũ octauus ẽ. dies. ubi testam̃ti noui reuelatio de¬
clarat᷑: quod in ueteri tanquã sub t̾ronis ꝓmissionib
tegebat᷑. Septem porro et octo quidecĩ sut᷑. Tot st̃
et cãtica que appellant᷑ graduũ: qm̃ totidẽ fuerat̃
etiã templi gradus. Deinde otiã quĩdenarius num̾us:
magnũ sacram̃tũ ꝑse gerit. Constat aut̃ de septima¬
na septimanarũ: addito ino tanquã ipso octauo. ad
quĩquagenariũ numerũ t̃minãdũ. Septies quippe
septeni: quadragĩta nouẽ facuit̃. Quib uinus addit᷑.
ut faciant quĩ quagĩta. Qui nim̾us quĩquagenariꝰᷤ

Expanded text:
tem : in isto dominicus dies, qui significat resurrectionem. Sabbatum autem est dies septimus: dominicus vero post septimum, quid nisi octavus, idem qui primus habendus est? Ipse enim dicitur etiam «una sabbati» , ut deinde sit secunda, tertia, quarta, et deinceps usque ad septimum sabbatum. A dominico autem usque ad dominicum octavus est dies: ubi Testamenti Novi revelatio declaratur, quod in Veteri tanquam sub terrenis promissionibus tegebatur. Septem porro et octo quindecim sunt. Tot sunt et cantica quae appellantur graduum, quoniam totidem fuerant etiam templi gradus. Deinde et quinquagenarius numerus magnum sacramentum per se gerit. Constat enim de septimana septimanarum, addito uno tanquam ipso octavo ad quinquagenarium numerum terminandum. Septies quippe septem quadraginta novem faciunt; quibus unus additur, ut fiant quinquaginta. Qui numerus quinquagen
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur hoc loco intelligenda usq admor¬
tem ꝓ ueritate certare: et ꝑ uero ac sum¬
mo bono mala omĩa tolerare : cuius consũ¬
mationis finis est excellere in regno xp̃i
quod non habet finem: et habere ibi sine
morte. sine dolore. et cum magno hono¬
re uitam. morte huius uitȩ ac doloribus
et opprobriis adquisitam. Quod aut̃ addi¬
dit latum mandatum tuum ualde: non
intelligo nisi Karitatem. Quid enim ꝓfuisset
quacumq morte imminente. et inter quã¬
tacumq tormenta illa martiria confiteri:
si hearitas inconfitente non ẽẽt: dudiamꝰ
apłm. Et si tradidero inquit corpus me¬
um ut ardeam: Karitatem aut̃ nõ habeã
nichil michi ꝑdest. Karitas aut̃ dĩ diffu¬
sa est in cordib nr̃is: ꝑ sp̃m scm qui datus
est nobis. In hac diffusione latitudo est. in
qua sineangustiis ua quoq ambulatur an¬
gusta: donante illo cui dictum est. Dilatas¬
ti gressus meos subter me: et non sunt infir¬

Expanded text:
videtur hoc loco intelligenda, usque ad morvidetur hoc loco intelligenda, usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est excellere in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum mandatum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audiamus Apostolum: «Etsi tradidero,» inquit, «corpus meum ut ardeam, charitatem autem non» «habeam, nihil mihi prodest» . Charitas autem Dei diffusa est nobis . In hac diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infir
Abbreviated transcription (Latin):
tua intellexi. Quid est expectauerunt ut
ꝑderent: An uelut insidiss obsiderent
iuam : expectantes ut quando transiret
occiderent: Nunquid ergo morte corꝑis
ꝑire metuebat : Absit. Et quid ͤ me erpec¬
tauerunt: nisi ut eis ad malum consentiret
Tunc enim ꝑderent. Unde aut̃ non ꝑiret
dixcit: testimonia aut̃ tua intellexi. Sed
familiarius hic ęccłiȩ aurib grecum uer¬
bum sonat. martiria tua intellexi: quia sci¬
licet me sibi non consentientem etiam si
occiderent. tua martiria confidens non ꝑirẽ.
S illi qui ut ꝑderent expectabant quando
consentirem : torquebant cum etiam confi¬
terer. Nec tamen quod intellexerat relinq̃¬
bat: intuens et uidens utiq sine fine finẽ.
si ꝑseueraret usq in finem. Deniq secutus
adiunxxit. Onũs consummationis uidi finẽ:
latum mandatum tuum ualde. Intrauerat
quippe in sc̃uarium dĩ: et intellexerat in no¬
uissima. Om̃is aut̃ consummatio michi

Expanded text:
tua intellexi.» Quid est, «exspectaverunt, ut tua intellexi.» Quid est, «exspectaverunt, ut perderent?» an velut insidiis obsederunt viam, exspectantes ut quando transiret, occiderent? Numquid ergo morte corporis perire metuebat? Absit. Et quid est, «me exspectaverunt,» nisi ut eis ad malum consentiret? Tunc enim perderent. Unde autem non perierit dixit: «Testimonia tua intellexi.» Sed familiarius hic Ecclesiae auribus graecum verbum sonat, «Martyria tua intellexi.» Quia scilicet me sibi non consentientem etiamsi occiderent, tua martyria confitens non perirem: sed illi qui ut perderent, exspectabant quando consentirem, torquebant etiam cum confiterer. Nec tamen quod intellexerat relinquebat intuens et videns utique sine fine finem, si perseveraret usque in finem. 8. «verss consummationis vidi finem; latum mandatum tuum valde.» Intraverat quippe in sanctuarium Dei, et intellexerat in novissima . Omnis autem consummatio mihi