comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paseit me. & nichil mͥ deerit: in loco
pascue ibi me collocauit. suꝑ aqͥs
refectionis educauit me. Qui autẽ
in istiꝰmodi uiis atq semitis. pastus
fuerit ⁊ mutritus. nec esutiet. nec
sitiet: neq calorẽ sentiet solis. & im
Si quidẽ misericors ⁊ miserator dñs.
ipse consolabit᷑ ⁊ reget eos & ducet
ad fontes aquartim. siue potabit
illos ad fontes: de quib scͥptum ẽ. Be¬
nedicite dño de fontib isrł. Et in alio
loco. Haurite aquas de fontib salua¬
toris. Hi fontes in ueteri⁊ in nouo
quȩ credentiũ poterant impedire
gressus. dñs eis t̾icet in planũ: Et
excelsa humiliabit. atq humilia
sublimabit. ut iter planum habeaĩ
atq campestre. Qͥ sint aut̃e isti qͥb
p̃paretur ma. ponit manifestiꝰ E cce
isti delonge uenient. & ecce illi ab a¬
quilone et mari ⁊ isti de t̃ra australi
quatuor plagas orbis ostendens. Mi¬
ent̾ẽ. ⁊ septemtrionẽ. occidentẽ & me¬
ridiem. Poriente. longe posuit. Pau

Expanded text:
loco pascuae ibi me collocavit: super aquas refectionis educavit me . Qui autem in istius modi viis atque semitis pastus fuerit et nutritus, nec esuriet, nec sitiet, neque calorem sentiet solis: et imSiquidem misericors et miserator Dominus, ipse consolabitur et reget eos, et deducet ad fontes aquarum. Sive potabit illos ad fontes, de quibus scriptum est: Benedicite Domino de fontibus Israel . Et in alio loco: Haurite aquas de fontibus Salvatoris . Hi fontes in veteri Testamentquae credentium poterant impedire gressus, Dominus eis vertet in planum, et excelsa humiliabit, atque humilia sublimabit, ut iter planum habeant atque campestre. Qui sint autem isti quibus praeparetur via, ponit manifestius: Ecce isti de longe venient: et ecce illi ab Aquilone 568 et mari, et isti de terra Australi. Quatuor plagas orbis ostendens, Orientem et Septentrionem, Occidentem et Meridiem, pro Oriente, longe posuit: pro
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. eos qui ex iudeis crede uoluert̃
et pauꝑum humiliũq suoꝵ miser¬
tus ẽ. siue om̃is popłi sui qui de ori¬
ente ⁊ occidente. aquilone ⁊ austro.
ad eũ uocatus ẽ. non habens legẽ
nec ꝓpħas. nec diuitias sp̃uales. s de¬
sertus. pauꝑ. ⁊ humilis cuuctis de¬
monib subiacebat. Et dixit sy¬
on. Dereliquit me dñs. n dñs oblitꝰ
ẽ mei Nũquid obliuisci pot̾ mulier
infantẽ sium: ut ñ misereat᷑ filio u

Expanded text:
suum, eos qui ex Judaeis credere voluerunt. Et pauperum humiliumque suorum misertus est: sive omnis populi sui, qui de Oriente et Occidente, Aquilone et Austro ad eum vocatus est, non habens Legem nec Prophetas, nec divitias spirituales: sed desertus, pauper et humilis, cunctis daemonibus subjacebat. Et dixit Sion: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Numquid oblivisci potest mulier infantem suum,
Abbreviated transcription (Latin):
ni ⁊ ñ erat uir. siue homo. Om̃s enĩ
uiri ⁊ homines imaginẽ di relinquen¬
tes bestiarũ & serpentuũ sũpsere ima¬
gines. Unde ad herodẽ ꝓpt̃ maliciã di¬
citur. Ite ⁊ dicite uulpi huic. Et ad
phariseos. Genimina inꝑarũ. Et ad
libidinosos. Equi insamentes in feminas
facti st̃. Et de uoluptuosis. Nolite mit¬
tere margaritas ur̃as ante porcos.
Et de impudentib Neq sẽm detis ca¬
nib. Et in comune de om̃ib. Uisio qͦ

Expanded text:
ni, et non erat vir, sive homo. Omnes enim viri et hominis imaginem relinquentes, bestiarum et serpentium sumpsere imagines. Unde et ad Herodem propter malitiam dicitur: Ite, et dicite vulpi huic . Et ad Pharisaeos: Genimina viperarum . Et ad libidinosos: Equi insanientes in feminas facti sunt . Et de voluptuosis: Nolite mittere margaritas vestras ante porcos. Et impudentibus: Neque sanctum detis canibus . Et in communi de
Abbreviated transcription (Latin):
eũ dicentes. Uenite occidamꝰ illũ ⁊ nr̃a
erit hereditas. Et hoc ẽ qͦd ũẽ dicit. Et
ifrł ñ congregabitur. id ẽ ñ reu̾tetur
ad dñm. Satisq miror quomͦ uulga¬
ta editio fortissimum contra iudẽor
ꝑtinatiã testimoniũ. Alia int̃pretatio¬
ne subu̾iterit dicens. congregabor ⁊ glo¬
rificabor eoram dño: cũ theodotion⁊
simmachꝰ nr̃e int̃pretationi congru¬
ant. de aquila aut̾e ñ miror qͦd ho¬
mo eruditissimꝰ lingue hebree. ⁊ u̾bũ
de u̾bo expͥmens. in hoc loco aut simulaue.¬
rte imꝑitiam. aut phariseoꝵ ꝑu̾sa expo¬
sitione deceptus sit. qui int̾ptetari uo¬
luit: & isrł ei congregabitur. hoc ẽđo
eñ t̾ibum hebraicum. lõ. in hoc loco ñ se̾¬

Expanded text:
eum dicentes. Venite, occidamus illum, et nostra eum dicentes. Venite, occidamus illum, et nostra erit haereditas ; et hoc est quod nunc dicit: Et Israel non congregabitur, id est non revertetur ad Dominum. Satisque miror quomodo vulgata editio, fortissimum contra Judaeorum perfidiam testimonium alia interpretatione subverterit, dicens: Congregabor et glorificabor coram Domino: cum Theodotio et Symmachus nostrae interpretationi congruant. De Aquila autem non miror, quod homo eruditissimus linguae Hebraicae, et verbum de verbo exprimens, in hoc loco aut simularit imperitiam, aut Pharisaeorum perversa expositione deceptus sit, qui interpretari voluit, et Israel ei congregabitur, hoc est, Deo. Cum verbum Hebraicum LO, in hoc loco non scr
Abbreviated transcription (Latin):
gabor & glorificabor corã dño. & deus
m̃s erit fortitudo mea. Et dix̃ mͥ. Mag¬
num tͥ ẽ ut uoceris puer m̃s:. & suscites
tribꝰ iacob: & disꝑsionẽ isrł conuertas.
Ecce posui te in testam̃tum generis: in
lucem gentiũ: ut sis salꝰ usq ad extre¬
mum t̃rȩ. Dicente me inuacuũ labo¬
raui. sine causa & tiane fortitudinẽ
meam consũpsi qr iudei erede noluer̃t.
qͦd illo uidente cõpleui. cũ do meo: res¬
pondit mͥ dñs qͥ me formauit ex ut̾o
seruũ sibi. Ex quo ostendit. eũ appella¬
ri seruũ qui formatus sit ex ut̃o: qͥ ⁊
inpsalmo dicit. de uentre matͥs mneȩ
ds̃ m̃s es tu. Quid gͦ dñs dixit ei
Ut reduceret iacob ad eũ qͥ aberraue¬
rat: qͥ deserto creatore idolis seruie¬
bat. Unde ⁊ ipse loquitur. ad discipłos.
Inuiã gentiũ ne ieritis. ⁊ in ciutatẽ
samaritanor& ne intretis: s ite magis
g uoluntas patris fuit. ut pessimi uii¬
ntores missum susciꝑent. filiũ. & fru¬
ctus uineȩ redderent: qui intͥfecirunt

Expanded text:
icabor coram Domino et Deus meus erit fortitudo mea. Et dixit mihi: Magnum tibi est ut voceris puer meus, et suscites tribus Jacob, et dispersionem Israel convertas. Ecce posui in testamentum generis, in lucem gentium, ut sis salus usque ad extremum terrae. Dicente me, In vacuum laboravi, sine causa et vane fortitudinem meam consumpsi: quia Judaei credere noluerunt, quod, illo juvante, implevi, cum Domino: respondit mihi Dominus, qui me formavit ex utero servum sibi. Ex quo ostendit eum appellari servum, qui sit formatus ex utero. Qui et in psalmo dicit: De ventre matris meae Deus meus es tu . Quid ergo Dominus dicit ei? Ut reduceret Jacob ad eum qui aberraverat, qui, deserto Creatore, idolis serviebat. Unde et ipse loquitur ad discipulos: In viam gentium ne ieritis, et in civitates Samaritanorvoluntas Patris fuit, ut pessimi vinitores missum susciperent Filium, et fructus vineae redderent, qui interfecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾a ẽ. q̃ ẽ mat̾ omĩum nr̃m. Et in
alio loco. S accessistis ad syon montẽ.
⁊ qiitatẽ dĩ uiuentis. ierłm celestẽ.
Quarto appellatur ierłm. quã uiddi
& nr̃i iudairantes iuxta apocaly psim
loh̾is quã ñ intelligunt. putant au¬
ream atq gemmatam de celestib de
ponendã. Cuiꝰ t̾minum. ⁊ infinitã la¬
titudinẽ etiã in ierechielis ultima par¬
te descͥpsi. Quȩ cũ ita sint: nc̃ diligen¬
tiꝰ intuendum ẽ. quȩ e quatuor dixe¬
rit syon. dereliquit me dñs. ⁊ dñs ob¬
litus ẽ mei. Nec dubium ẽ quin cong̃¬
gatio scõrs. que prior fuecat in ui¬
deis. ⁊ a dño derelicta ẽ. ista cõmemo¬
ret: ⁊ uoce lacrimabili conquerat᷑ se eẽ
desertã. ⁊ dñi auxilio destitutã. Cu¬
dns respondit: naturali utens simili¬
tudine. Si pot fieri ut mat̃ sui obliuis¬
catur infantis. ⁊ ad partum iuscerũ
suors ñ flectatur miscdia : & ego
oblinscar tui. Pl aliquid dic̃a. Et¬
sulla oblita fuerit. uincens mentis

Expanded text:
um . Et in alio loco: Sed accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem . Quarto appellatur Jerusalem quam Judaei et nostri Judaizantes 570 juxta Apocalypsim Joannis, quam non intelligunt, putant auream atque gemmatam de coelestibus ponendam , cujus terminos et infinitam latitudinem etiam in Ezechielis ultima parte describi. Quae cum ita se habeant, nunc diligentius intuendum est, quae ex quatuor dixerit Sion, Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Nec dubium est quin congregatio Sanctorum, quae prior fuerat in Judaeis, et a Domino derelicta est, ista commemoret, et voce lacrymabili conqueratur se esse desertam, et Domini auxilio destitutam. Cui respondit Deus, naturali utens similitudine: Si potest fieri, ut mater sui obliviscatur infantis, et ad partum viscerum suorum non flectatur misericordia, et ego obliviscar tui. Plus aliquid dicam: etsi illa oblita fuerit, vincens mentis
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur Reges uidebunt. & consur¬
gent pͥncipes & adorabunt. Quando
uenerit in gła patris sui eũ angłis su¬
is ⁊ sederit in throno głȩ suȩ udicans
uiuos ⁊ mortuos: tc omnes adorabt̃¬

Expanded text:
loquitur? Reges videbunt et consurgent principes, et adorabunt, quando venerit in gloria Patris cum Angelis suis, et sederit in throno gloriae suae, judicans vivos et mortuos: tunc omnes adorab
Abbreviated transcription (Latin):
celos uł celum: ut lxx tͣnstulert̃. Uo¬
cat autẽ celos: ut eiꝰ pareant iussio¬
ni ⁊ enarrent głam eiꝰ. Si autẽ celi
obediunt dñi uoluntati. & suo eur¬
runt ordine. qͥd głatur t̃ra & einis.
& ignorat fragilitatẽ suã Congre¬
gamini om̃s uos ⁊ audite: uł celi. uł
uniu̾sa creatura. uł om̃ĩs multitu¬
do isrł. Que sunt q̃ iubent᷑ audi

Expanded text:
um, ut LXX transtulerunt. Vocat autem coelos, ut ejus pareant jussioni, et enarrent gloriam illius. Si autem coeli obediunt voluntati Domini, et suo currunt ordine: quid gloriatur terra et cinis , et ignorat fragilitatem suam? Congregamini omnes vos, et audite, vel coeli, vel universa creatura, vel omnis multitudo Isr
Abbreviated transcription (Latin):
tibilem animã. ad abominat̃ã gen¬
tem. ad seruũ dͥñors: theodotio trans¬
tulit. & qui despieit animam. qͥ abomi¬
nationi ẽ genti. qui seruus ẽ pͥncipũ.
Qa manifeste. xp̃i ꝑsone conuenit.
Ipse enĩ bonus pastor posuit animã
dies sub nomine uararenoꝵ maledi.¬
cunt in synagogis suis. Qͥ seruus fuit
pͥncipum: ⁊ tam humilis ut staret an¬
te annam ⁊ caẏpham. & crueifigendꝰ
pilato ⁊ herodi mitteret᷑. Cui int̃pre¬
tationi aquila consentit: ⁊ ex parte
hex Licet in eo mutauerint sensum
& extenuauerint qͦd ꝓ gente gentes.
ꝓ seruo seruos int̾pretati sunt alis
uͦ hoc dici arbitrant᷑ ad gentẽ iudeo¬
rũ: quȩ contẽpsitanimã fuã. & abo¬
minationi ẽ uniu̾so mundo & seruit
pͥncipib de quib scͥptum ẽ. Ꝙ deno

Expanded text:
atam gentem, ad servum dominorum, Theodotio transtulit: ei qui despicit animam, qui abominationi est genti, qui servus est principum: quod manifeste Christi personae convenit. Ipse enim bonus pastor posuit animam dies sub nomine Nazarenorum maledicunt in synagogis suis. Qui servus fuit principum, et tam humilis ut staret ante Annam et Caipham; et crucifigendus Pilato et Herodi mitteretur. Cui interpretationi Aquila consensit, et ex parte Septuaginta, licet in eo mutaverint sensum, et extenuaverint, quod pro gente, gentes; et pro servo, servos interpretati sunt. Alii vero hoc dici arbitrantur ad gentem Judaeorum, quae contempsit animam suam, et abominationi est universo mundo; et servit p
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. Exurge gła mea. exurge psalteri¬
chorus. dicente autẽ mͥ patre ista q̃
retuli. ego respondi ei. Quomͦ in me
glorificatuses pat̾: qui in uacuũ la-¬
boratu. & magnã partẽ popłi iudeo¬
rum ad te reuocare ñ potur Hec au¬
tẽ unu̾isa dicunt᷑: ut lib̃um hominis
monstraret arbitriũ dĩ enĩ. uocare
ẽ: ⁊ nr̃m crede. Nec statĩ sinos ñ credi¬
mꝰ impossibilis ds̃ ẽ. s potentiã suam
nr̃o arbitrio derelinqͥt. ut iusti uo¬
luntas p̃miũ consequat᷑. Qͥa gͦ nolu¬
er̃t̃ ꝑ me in te crede. iudiciũ meũ a¬
pud te ẽ. qͦd omĩa fecerim quȩ eiᷤ fa¬
cere debui: dicens in eugłio. Ego te cla¬
rificaui suꝑ t̃ram oꝑe cõpleto qͦd de¬
distimͥ ut facerẽ. Et tterũ. Manifestaui

Expanded text:
lium: Exurge, gloria mea, et exurge, psalterilium: Exurge, gloria mea, et exurge, psalterichorus. Dicente autem mihi Patre ista quae retuli, ego respondi ei: Quomodo in me glorificatus es, Pater, quia in vacuum laboravi, et magnam partem populi Judaeorum ad te revocare non potui? Haec autem universa dicuntur, ut liberum hominis monstraret arbitrium. Dei enim vocare est, et nostrum credere: nec statim si nos non credimus, impossibilis Deus est; sed potentnostro arbitrio derelinquit ut justi voluntas praemium consequatur. Quia ergo noluerunt per me in te credere, judicium meum apud te est, quod omnia fecerim quae eis facere debui, dicens in Evangelio: Ego te glorificavi super terram, opere completo quod dedisti mihi ut facerem ; et iterum: Manifest
Abbreviated transcription (Latin):
fuit in qͥt me sic̃ sagittã electã: in
pharetra sua abscondit me. Qndo
dicit sagittã electã: ostendit habe
alio loco canitur. Sagitte tuȩ acutȩ
potentissime: popłi sub te cadent.
Et iterũ. Sagitte potentis acutȩ cũ
carbonib desolatoriis. Xp̃s aut̃ẽ de
multis sagitis ⁊ filiis plurimis. una
sagitta electa. & filius unigenitus ẽ:
quã inpharetra sua abscondit. id ẽ
in humano corpore. ut habitaret in
eo plenitudo diuinitatis corporalit̾
Rara.q esset credentium fides
Cui ⁊ supra dicitur. Tu esd̾s absconditꝰ:
& nesciebamꝰ. Qua sagitta sponsa uul¬
nus accipiens loquitur in cantico can¬
ticoꝵ. Uulnerate caritatis ego sum.
Et dixit mͥ. Seruꝰ m̃s es tu isrł qr in
te glorificabor. Seruꝰ: qr cũ in forma
di ẽẽt. formã serui ẽ dignatus assu¬
mere. Et ifrł: qr natus de semine iude¬
ors. Qͦdq de nullo alio seruor intel
dicit enĩ ipse in eugłio. Pat̃. glorifica no¬
m̃ tuũ. Qe in psalmo loquitur ad fi¬

Expanded text:
suit me sicut sagittam electam, et in pharetra sua abscondit me . Quando dicit, sagittam electam: ostendit habere alio loco canitur: Sagittae tuae acutae, potentissime, populi sub te cadent . Et iterum: Sagittae potentis acutae cum carbonibus desolatoriis . Christus autem de multis sagittis et filiis plurimis, una sagitta electa, et filius unigenitus est, quam in pharetra sua abscondit, id est, in humano corpore, ut habitaret in eo plenitudo divinitatis corporaliter , rerumque esset sperandarum fides; cui et supra dicitur: Tu es Deus absconditus , et nesciebamus. Qua sagitta et sponsa vulnus accipiens loquitur in Cantico canticorum: Vulnerata charitate ego sum. Et dixit mihi: Servus meus es tu, Israel: quia in te glorificabor . Servus, quia cum in forma Dei esset, formam servi est dignatus assumere , et Israel, quia natus est de semine Judaeorum. Quodque de nullo alio servorum inte. Dicit enim et ipse in Evangelio, Pater, glorifica nomen tuum . Qui in psalmo loquitur ad Fi
Abbreviated transcription (Latin):
mearũ. Et nc̃ dic̾it dñs formans me
ex ut̃o serriũ sibi u̾t reducã iacob ad eñ:
& isrł ñ congregabitur. Et glorificat᷑
sum in ocłis d̾ni: & d̾s m̃s factus ẽ for¬
titudo mea. Et dixit. Parum ẽ ut sis mͥ
seruus. ad suscitandas tribꝰ lacob: & feces
isrł conu̾tendas. Dedi te in lucẽ gentiũ

Expanded text:
meo. Et nunc dicit Dominus, formans me ex utero servum sibi, ut reducam Jacob ad eum, Et Israel non congregabitur: Et glorificatus sum in oculis Domini, et Deus meus factus est fortitudo mea. Et dixit: Parum est, ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et faeces Israel convertendas. Dedi te in lucem gentiu
Abbreviated transcription (Latin):
popłm suũ. Postut quoq os eiꝰ quasi
gladiũ acutũ: ut sp̃u oris sui int̾fi¬
ciat impiũ. dequo gladio ipse in eu¬
głio loquitur. ñ uem pac̾e mittere
pn t̃ram. s gladium: malos a bonis
Separans. Uenit enĩ diuide hominẽ
contra patre suũ. & filiã contra ma¬
trem suã. & nurũ contra soctũ suã.
Et inumbra inqͥt manꝰ suȩ ꝓtexit

Expanded text:
populum suum : Posuit quoque os ejus qupopulum suum : Posuit quoque os ejus qugladium acutum, ut spiritu oris sui interficiat impium. De quo gladio ipse in Evangelio loquitur. Non veni pacem mittere in terra, sed gladium , malos a bonis separans. Venit enim dividere hominem contra patrem suum, et filiam contra matrem suam, et nurum contra socrum suam. Et in umbra manus suae protexit
Abbreviated transcription (Latin):
fimul omnia ꝓponendo. lectoris one¬
rare senfũ: & quod ꝑ partes faciliꝰ
disci potest. magnitudine sui confim¬
dere. Unde & utr̃aq editionẽ po¬
sui: ut qͦd in altera udet᷑ obscurũ.
alt̾ius lectione reseretur. Post rio¬
cationẽ gͦ reliquiarũ isrł. & abie¬
ctionẽ in incredulitate popłi ꝑma¬
nentis. de quib dixerat. ñ ẽ pax im¬
piis dieit dñs.: tͣnsit ad eccłias de gñ¬
tib congregatas & eis sub insularũ
nomine loquitur. Que ita ꝑsecuto
ex om̃i parte seuiente naufragio. tun¬
duntur potiꝰ qͣm mouent᷑. Ac nequis
putet uolentã ẽe expositionẽ nr̃am.
& ñ ad gentes ꝑtinere qͦd dicit᷑. s
ad synagogas popłi uideors: seqͥtur.
Et atcendite popli siue gentes de lon
s pꝰ multa fient tempora. dñs in qͥt
Q d ñc interim audientib uidet᷑ ob¬
scurũ: postea autẽ cunctis gentib
notum fiet. qͣndo gabrihel ioseph
de partu dix̾it uirginali. Et uoca¬
bis nom̃ eiꝰ iħm ⁊pse enĩ saluũ faciet

Expanded text:
simul omnia proponendo, lectoris onerare sensum; et quod per partes facilius dici potest, magnitudine sui confundere. Unde et utramque editionem posui: ut quod in altera videtur obscurum, alterius lectione reseretur. Post vocationem ergo reliquiarum Israel, et abjectionem in incredulitate populi permanentis, de quibus dixerat: Non est pax imcit Dominus , transit ad Ecclesias de gentibus congregatas, et eis sub insularum nomine loquitur. Quae ita persecuex omni parte saeviente naufragio, tunduntur potius quam moventur. Ac ne quis putet violentam esse expositionem nostram, et non ad gentes pertinere quod dicitur, sed ad Synagogas populi Judaeorum, sequitur: Et attendite populi, sive gentes de longsed post multa fient tempora. Dominus, inqQuod nunc interim audientibus videtur obscurum, postea autem cunctis gentibus notum fiet, quando Gabriel Joseph de partu dixerit virginali: Et vocabis nomen ejus Jesum: ipse enim salvum faciet
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & penuriã patit᷑ sitis ita ut ce¬
lestib utat᷑ pliuuiis. & raritatẽ fonti¬
ĩt eist̾narum excructione soletur. s
in di manib. ad quã dicitur. festina¬
uerunt structores tui. Siue iuxta
lxx. eito edificaberis a quib destru¬
cta fueras. Ab uideis enĩ destructa.
a pideis edificata ẽ.: q obculpã scri¬
barum phariseoꝵq deserta. ad p̃dica¬
de uideis qͣm de gentib. Sequitur.
Et qui destruxerant & dissipaueran.
egredientur ex te. doctores pessimi:
ut nequa qͦm mandata & traditio¬
nes sequaris hominum. s legem dĩ.
diett᷑q ad eam. ut leuet oculos in cir¬
euitu & uideat filios qui ei congre

Expanded text:
tur, et penuriam patitur sitis, ita ut coelestibus utatur pluviis, et raritatem fontium cisternarum exstructione soletur; sed in Dei manibus, ad quam dicitur: Festinaverunt structores tui. Sive juxta LXX: Cito aedificaberis a quibus destructa fueras. A Judaeis enim destructa, a Judaeis aedificata est. Quae ob culpam Scribarum Pharisaeorumque deserta, ad praedicade Judaeis, quam de gentibus. Sequitur: Et qui te destruxerant et dissipaverant, egredientur ex te: doctores pessimi; ut nequaquam mandata et traditiones sequaris hominum , sed legem Dei. Diciturque ad eam, ut elevet oculos suos in circuitu, et videat filios qui ei fue
Abbreviated transcription (Latin):
rngitur: Non ẽ pax impiis dicit
dñs. illis uidelicet qͥ i errore pͥ¬
stino ꝑ manser̃t. qͥ ñ meruer̃t
bib̾e depetra. Cuiꝰ ut noue loqͣt
latus lancea uulneratum. aquis et
sanguine fluxit: baptisitĩ nobis. ⁊ mar¬

Expanded text:
: Non est pax impiis, dicit Dominus: illis videlicet qui in errore pristino permanserunt; qui non meruerunt bibere de petra. Cujus ut nove loquar, latus lancea 561 vulneratum, aquis fluxit et sanguine , baptismum nobis et mar
Abbreviated transcription (Latin):
Tu aut̃e leticiȩ magnitudinẽ. ñ ualens
cogitabis ⁊ dices. Quis mͥ genuit istos
ego erã sterilis & uidua. deserta atq
captiua. in popło iudeorp. filios ha¬
b̾e desieram. inulto tepore ñ peꝑerã:
pꝰ aggeum & ⁊achariam. & malachi¬
am. nullos alios ꝓpħas usq ad ioh̾em
baptistam uiderã ⁊ qͦmodo quȩ fu¬
eram sola. & uiri auxilio destituta:
tantos filios habe nc̃ cepiͣ Ut autẽ
sciamꝰ suꝑ petrã ⁊ fundam̃tum xp̃i.
ex utroq popło edificari syon. ad

Expanded text:
Tu autem laetitiae magnitudinem non valens Tu autem laetitiae magnitudinem non valens cogitabis, et dices: Quis mihi istos genuit? Ego eram sterilis et vidua, deserta atque captiva in populo Judaeorum, filios habere desieram, multo tempore non pepereram. Post Aggaeum et Zachariam et Malachiam, nullos alios Prophetas usque ad Joannem Baptistam videram; et quomodo quae fueram sola, et viri auxilio destituta, tantos filios habere nunc coepi? Ut autem sciamus super petram et fundamentum Christi ex utroque populo aedificari Sion, ad
Abbreviated transcription (Latin):
iurandi dicit᷑ consuetudine: qr om̃ib
his uelut ornam̃to uestieris. ⁊ circũda¬
bis tͥ eos. quasi sponsa circũdat mo¬
nile sibi felix qui tanti meriti ÷
tanteq uirtutis. ut ornam̃tum di¬
catur eccłiȩ. Puto autẽ diu̾sas signi¬
ficari gr̃as sp̃uales ꝑ quas sponse or¬
natur ambitio: de qua ⁊ in quadra¬
gesimo quarto psalmo canit᷑. Astitit
regina a dextris tius inuestitu de¬
aurato: circũamicta uarietate. a
enĩ priꝰ deserta fuerant. & dilapsa
in solitudines & runas. aduenien¬
te xp̃i eugłio instaurabunt᷑: ⁊ tan¬
t̃a habebunt habitators multitu¬
diuẽ. ut eos caꝑe ñ possint: ita dũ¬
taxat ut ꝑsecutores fugent᷑ ꝓcul:
uł hii dequib supͣ dixim iꝰ qͥ te de¬
struebant ⁊ dissipabant. exibunt
a te. filiiq sterilitatis tue quos pu
stus mͥ ẽ locus insinagogis. fac mͥ spa¬
cium in eccliis. ut habitem latiꝰ ut ñ
compͥmar blasphemiis iudeor: ut to¬
tum orbẽ tua mecũ capiat latitudo.

Expanded text:
urandi dicitur consuetudine, quia omnibus his velut ornamento vestieris, et circumdabis tibi eos, quasi sponsa circumdat monile sibi. Felix qui tanti meriti est, tantaeque virtutis, ut ornamentum dicatur Ecclesiae. Puto autem has diversas significari gratias spirituales, per quas sponsae ornatur ambitio. De qua et in quadragesimo quarto psalmo canitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate . Quae enim prius deserta fuerant, et dilapsa in solitudines et ruinas, adveniente Christi Evangelio, instaurabuntur et tantam habebunt habitatorum multitudinem, ut eos capere non possint. Ita dumtaxat, ut persecutores fugentur procul, vel hi de quibus supra diximus: Qui destruebant te, et dissipabant, exibunt a te. Filiique sterilitatis tuae quos putstus mihi est locus in synagogis, fac mihi spatium in Ecclesiis, ut habitem latius, ut non comprimar blasphemiis Judaeorum, ut totum orbem tua mecum capiat latitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
tiare pauꝑib misit me. p̃dicare cap¬
tuus remissionẽ: cohortationẽ intel¬
ligunt ẽẽ eors qͥ eugłium nuntiañ.
sine ipsiꝰ dñi saluatoris: ut egredi¬
amͣ de babylone. id ẽ confusionei¬
stiꝰ miidi. ⁊ fugiamꝰ chaldeos. de qͥb
crebro dictum ẽ. Redemit enĩ dñs
seruũ suũ iacob. p̃eiosissimo sangui¬
ne suo: & adduxit eũ ꝑ desePtum
sełi: & a quam scidit de petra. Suꝑ qͦ
⁊ in multas partes diuidit᷑: ut quẽ
totũ susciꝑe ñ possumꝰ. sumamꝰ in
partib ac ne putaret᷑ ista p̃dicatio¬

Expanded text:
captivis remissionem , cohortationem esse intelligunt eorum qui Evangelium annuntiant ipsius Domini Salvatoris, ut egrediamur de Babylone, id est, confusione istius mundi; et fugiamus Chaldaeos, de quibus crebro dictum est: Redemit enim Dominus servum suum Jacob pretiosissimo sanguine suo, et adduxit per desertum saeculi, et aquam scidit de petra. Super qet in multas partes dividitur, ut quem totum suscipere non possumus, sumamus in partib
Abbreviated transcription (Latin):
to cũ educeret eos. aquã de petra ꝓdu¬
xit eis. & scidit petram & fluxer̃t aque.
licet scdm historiam expletũ docere ñ
taleant. neq enĩ sub rorobabel ⁊ exra
uenert ꝑ desertũ. ⁊ scissa petra p̃buit
eis aquas. qͦd de egypto exeuntib ac¬
cidisse narratur. tam̃ hiꝑbolice in si¬
militudinẽ pͥoris felicitatis impleta
testant᷑. qͣndo ꝑ desertũ nationũ ue¬
nerint in udeam. ⁊ de captiuitate sint
lib̾ati. Et ut sciamꝰ inquiunt ñ ẽẽ de

Expanded text:
to cum educeret eos; aquam de petra produxit eis, & scidit petram, & fluxerunt aquae. licet secundum historiam expletum docere non valeant; neque enim sub Zorobabel et Ezra venerunt per desertum, et scissa petra praebuit eis aquas, quod de Aegypto exeuntibus accidisse narratur: tamen hyperbolice in similitudinem prioris felicitatis impleta testantur, quando per desertum nationum venerunt in Judaeam, et de captivitate sunt liberati. Et ut sciamus, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
s uendidi te peccatis tiis. & erui de
fornace pauꝑtatis. ꝓpt̃ qͦd ⁊ salomon
diuicias ⁊ pauꝑtatẽ habe ñ uult. s
tantum necessaria postulat: ne aut in¬
illis eleuet̾ cor eiꝰ in suꝑbiam: aut
in ista cõpellat᷑ facere qͦd ñ uult. et
dm̃ pressus inopia blasphemare.
Unde ⁊ apłs. habentes inquit uictũ
I⁊ uestitũ. his contenti simmꝰ. Audi

Expanded text:
sed vendidi in peccatis tuis, et erui te de sed vendidi in peccatis tuis, et erui te de fornace paupertatis. Propter quod et Salomon divitias et paupertatem habere non vult, sed tantum necessaria postulat, ne aut illis elevetur cor ejus in superbiam, aut in ista compellatur facere quod non vult, et Deum pressus inopia blasphemare. Unde et Apostolus: Habentes, inquit, victum et vestimentum, his contenti simus . Audi
Abbreviated transcription (Latin):
uos ñ mea ira. s idolor suors auxi¬
lio ẽẽ suꝑatos. Qͦdq infert. głam
meã alteri ñ dabo. Hoc significat. ne
idola putentur opp̃ssisse popłm di.
Uel certe cũ dicit. alteri ñ dabo: o¬
stendit se alteri iam dedisse. Alt̃ eñ
ad distinctionẽ pͥoris dicitur. Meriq
nr̃oꝵs. ut iuxta .lxx. int̾p̃tes pauca
ꝑstringã. de xp̃i aduentu autumaii
ꝓpħari. qͦd repente ueniat insperatus.
⁊ durissimo popło sui monstret p̃¬
sentiã. cui numquã ds̃ aures aꝑitit.
qr incrassatum fuerit cor eiꝰ. ⁊ auri¬
b suis grauit̾ audierit. statĩq ut
transgressor & iniquus sit appella-¬
tus. querens eũ int̾ficere. Qͦdq sun¬
git ꝓpter nom̃ meũ ostendã tͥ furo¬
rem meũ. ⁊ głam meã inducã suꝑ te.¬
de hoc loco sumit destimoniũ. ut re¬
ueletur ira dĩ ad t̾rendos eos qͥ pec¬
cant. & p̾ea conu̾sis gła p̃beatur.
Ecce ait uendidi te non in pecunia:

Expanded text:
vos non mea ira, sed idolorum suorum auxivos non mea ira, sed idolorum suorum auxilio esse superatos. Quodque infert, gloriam meam alteri non dabo, hoc significat, ne idola putentur oppressisse populum Dei. Vel certe cum dicit, alteri non dabo, ostendit se alteri jam dedisse, alteri enim ad distinctionem prioris dicitur. Plerique nostrorum, ut juxta LXX Interpretes pauca perstringam, de Christi adventu autumant prophetari, quod repente veniat insperatus, et durissimo populo sui demonstret praesentiam; cui 557 numquam Deus aures aperuerit, quia incrassatum fuerit cor ejus, et auribus suis graviter audierit. Statimque ut transgressor et iniquus sit appellatus, quaerens eum interficere. Quodque jungit: Propter nomen meum ostendam tibi furorem meum, et gus Paulus de hoc loco sumit testimonium, ut reveletur ira Dei ad terrendos eos qui peccant, et postea conversis gloria praebeatur: Ecce, ait, vendidi te non in pecunia,
Abbreviated transcription (Latin):
tio: ut impudens oris tui m̃daciũ
confutet᷑. qui te asseris scire q̃ nes¬
cis. ab initio enĩ meors p̃uarica¬
tor es mandatorĩ e ⁊ de uentre
trausgressorẽ uocauit te ds̃: qͣndo
de egypto lib̾atus. quasi meo uen¬
tre conceptus es. ⁊ educatus ⁊ erudi¬
tus caput bouis egyptii desidasti di¬
cens. Hi fc̃ dii tui isrł. qui te eluxe¬
runt de t̃ra egypti. Non gͥ tuo me-¬
rito s mea miscłia furorem meũ
distuli. ne penitꝰ interires: & ob lay¬
dem nominis mei infrenabo te. ut
me qͦsi iumentũ & infrenis equus
sequaris inuitus. Ecce excoxi de io
ẽ ꝓbaui. quomͦ conflatur argentũ:
siue ñ in diuitiis s in fornace̾ pauꝑ¬
tatis ꝓbare te uolui. Ex quo ostendi¬
tur. ⁊̃ diuitiis ⁊⁊ pauꝑtate plerosq
tẽptari: si aut illis male abutant᷑. aut
penuriã nequaquã uirtute sustine¬
ant. ꝓpter megͦ faciam: ne blasphe¬
metur nom̃ meũ in gentib ⁊ puteñ

Expanded text:
tio, ut impudens oris tui mendacium tio, ut impudens oris tui mendacium confutetur, qui te asseris scire quae nescis. Ab initio enim meorum praevaricator es mandatorum; et de ventre transgressorem vocavit te Deus, quando de Aegypto liberatus, quasi meo ventre conceptus es, et educatus, et eruditus. Caput bovis Aegypti desiderasti, dicens: Hi sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypti. Non igitur tuo merito, sed mea misericordia furorem meum distuli, ne penitus interires, et ob laudem nominis mei infrenabo te, ut me quasi jumentum et in frenis equus sequaris invitus. Ecce excoxi te, id est, probavi, quomodo conflatur argentum. Sive non in divitiis, sed in fornace paupertatis probare te volui. Ex quo ostenditur et divitiis et paupertate plerosque tentari, si aut illis male abutantur, aut penuriam nequaquam virtute sustineant. Propter me ergo faciam, ne blasphemetur nomen meum in gentibus, et putent
Abbreviated transcription (Latin):
& audita tͥ feci nouã ex t̃c̃ q̃ futu¬
ra sunt: ⁊ ñ dixisti. ñc fuint ⁊ ñ
olim ⁊ ñ inpͥorib dieb ne dicas eti¬
ã noiri ea. Neq uosti. neq scis. neq
a pͥncipio aꝑui aures tuas. Scio enĩ
quus adhuc ex ut̃o uocaberis. ꝓpt̃
nom̃ meũ ostendã tͥ furorẽ meũ.
n głam meã inferam suꝑ de ut ñ
te int̾ficiã. Ecce uendidi te ñ ꝓpt̃
argentum: erui autẽ te de fõrna
os a medis ꝑsisq suꝑandos: ⁊ re-¬
pente faciam qđ minatus sum:
nutu quos colis. uel fortuitu ea esti¬
mes accidisse. Neciacto scientiã futy¬
rors. s ob utilitatẽ tuã loquor:
cuiꝰ cor incredulũ ⁊ ceruic̃e ferreã.
⁊ frontẽ eneã abinitio ẽẽ cognoui.
Ecie audisti omĩa q̃ uentura st̃.i
tam̃ celas filentio ueritatẽ. Nec
narro p̃terita. in quib sepe mea
potentia cõꝓbata est. qͦm eduxe¬
rim popłm de egypto. egyptios sũ
missionis tradidim. gentes uari
contͣ babylonem facturus sũ nun.¬

Expanded text:
udita tibi feci nova ea nunc quae futura sunt. Et non dixisti, nunc fiunt, et non olim: et non in prioribus diebus. Ne dicas etiam novi ea: neque nosti, neque scis, neque a principio aperui aures tuas. Scio enim quus adhuc ex utero vocaberis. Propter nomen meum ostendam tibi furorem meum: et gloriosa mea inferam super te, ut non te interficiam. Ecce vendidi te non propter argentum: erui autem te de fornaceos a Medis Persisque superandos, et repente faciam quod minatus sum, nutu quos colis, vel fortuito ea existimes accidisse. Nec jacto scientiam futurorum, sed ob incredulitatem tuam loquor, cujus cor incredulum et cervicem ferream, ac frontem aeneam ab initio esse cognovi. Ecce audisti omnia quae ventura sunt, et tamen celas silentio veritatem. Nec narro praeterita quibus saepe mea potentia comprobata est, quomodo eduxerim populum de Aegypto, Aegyptios in omissionis tradiderim, gentes vobis contra Babylonem facturus sum, nun
Abbreviated transcription (Latin):
E gredimini de babylone: fugite a¬
I chaldeis. In uoce exultationis annun¬
tiate: auditũ facite hoc: efferte il¬
lud usq ad extremũ t̃rȩ & dieite.
Redemit dñs seruũ suũ iacob. Non
Ifitierunt in deserto. cũ ediceret eos:¬

Expanded text:
Egredimini de Babylone, fugite a Chaldaeis, in voce exsultationis annuntiate audite, facite hoc, et efferte illud usque ad extrema terrae. Dicite: Redemit Dominus servum suum Jacob. Non sitierunt in deserto, cu
Abbreviated transcription (Latin):
lxx. ut auferat sem̃ chal¬
ad dñi ꝑsonã refertur :
qui
uere dilectus a patre ẽ.
qui
fecit omnẽ uoluntatẽ
patris.
& qͥ subu̾tit in babylone. hoc ẽ in coi-¬
fusione hiriꝰ mundi om̃e sem̃ chalde¬
orẜ. qͥ demones int̃pretantur. Ipse lo¬
cutus ẽ. ⁊ audiuit filiũ ⁊ adduxit
te hȩc q̃ a pͥncipio in abscondito fũ
locutus. hoc ẽ ꝑ eniginata ⁊ myste¬
ria ꝓpħarum. qͦd cunctis retro ge¬
nerationib fuerat ignoratũ. Qn¬
do fiebant omĩa a pat̾re. ipse erat
cũ eo eui aggaudebat: qͥ etiã ñc dieit.
Ego qui semꝑ erã cũ patre.⁊ in pa¬
tre. & sine patre nũquã er̃a etiam
nc loquor et iuxta fragilitatẽ car¬
nis assũpte dico. qͦd dñs ds̃ miserit
nitatis nobis ostenditur sacram̃tũ
Hȩc dicit dñs dd̃. redemptor tuus.
scs isrł. Ego dñs ds̃ tuus. docens te
Iutilia: gubernans te in uia qua

Expanded text:
, ut auferat semen Chalad Domini personam refertur: qui vere dilectus a Patre, et qui fecit omnem voluntatem Patris, et qui subvertit in Babylone, hoc est, in confusione hujus mundi omnem semen Chaldaeorum, qui daemones interpretantur. Ipse locutus est, et audivit Filium, et adduxit te haec quae a principio in abscondito sum 559 locutus, hoc est per aenigmata et mysteria Prophetarum, quod cunctis retro generationibus fuerat ignoratum. Quando fiebant omnia a Patre, ipse erat cum eo, qui adgaudebat, qui etiam nunc dicit: Ego qui semper eram cum Patre, et in Patre, et sine Patre numquam eram, etiam nunc loquor : et juxta fragilitatem carnis assumptae dico, quod Dominus Deus miserit nitatis nobis ostenditur sacramentum. Haec dicit Dominus, redemptor tuus sanctus Israel: Ego Dominus Deus tuus docens te utilia, guberna
Abbreviated transcription (Latin):
isrł que ego uoco. Ego sũ pͥmꝰ ⁊ ego in
sempit̾nũ: & manꝰ mea fundauit t̃¬
rã: ⁊ dext̾a mea firmauit cęlũ. Uoca¬
bo eos & stabunt simub & cong̃ga¬
bunt᷑ om̃s ⁊ audient. Quis eis amĩ¬
tiauit hec diligens de feci uolun¬
tatẽ tuã suꝑ babylonẽ: ut auferrẽ
sem̃ chaldeoꝵ. Ego locutus sũ. ⁊ e¬
go uocam: adduxi eũ. ⁊ ꝓsꝑam fe¬
ei uiã eiꝰ. Adducite ad me. ⁊ audite
hȩc. Non apͥncipio in abscondito lo¬
cutus sũ: quando fiebaͥt ibi er̃ã:
Q uib ante iã dixerat. audite
hoc domꝰ iacob. qui uocamini nomi¬
ne isrł. ⁊ de aquis uida existis. ne ad
eosde loquitur. audi me iacob.⁊ isrł
quẽ ego uoco. Multi enĩ uocati ⁊ pau¬
ci electi. Unde ñ eos electos qr necdũ
receꝑant saluatorẽ. s uocatos nuncu¬
pat. Ego sum inqͥt. a . &.ωͦ. pͥmꝰ et
nouissimꝰ. qͥ uiuo ⁊ fui mortutis: ut
uitã ad pͥncipiũ referas. nouissimũ.

Expanded text:
Israel quem ego uoco. Ego sum primus et ego in sempiternum, et manus mea fundauit terram, et dextera mea firmauit caelum. Vocabo eos, et stabunt simul, et congregabuntur omnes et audient. Quis ei nuntiauit haec? Diligens te feci uoluntatem tuam super Babylonem, ut auferrem semen Chaldaeorum. Et locutus sum et ego uocaui; adduxi eum ci viam ejus. Adducite ad me, et audite haec: Non a principio in abscondito locutus sum: quando fiebat, ibi eram. Quibus ante jam dixerat: Audite haec, domus Jacob, qui vocamini nomine Israel, et de aquis Juda existis, nunc ad eosdem 558 loquitur, Audi me, Jacob et Israel, quem ego voco. Multi enim vocati, et pauci electi . Unde non electos, quia necdum receperant Salvatorem; sed vocatos nuncupat. Ego sum, inquit α et ω, primus et novissimus, qui vivo, et fui mortuus ; ut vitam ad principium referas, noviss
Abbreviated transcription (Latin):
qr fidelis ẽ: ⁊ scm isrł qui elegit te.
Septuaginta. Sic dicit dñs qui eruit
te ds̃ isrł scifica eum qui despicit ani¬
mã suã: qui abominationi ẽ gentium:
qͥ seruus ẽ pͥncipum. Reges uidebtint
tũ & consurgent pͥncipes ⁊ adorabunt

Expanded text:
 fidelis est: et Sanctum Israel qui elegit te. LXX: Sic dicit Dominus qui eruit te Deus Israel. Sanctificate eum qui despicit animam suam, qui abominationi est gentium, qui servus est principum. Reges videbunt eum, et consurgent principes, et adorabunt
Abbreviated transcription (Latin):
deis. Et ipse locutus ẽ. & uocauit
eũ nomine suo. ⁊ adduxit eũ. ⁊ di¬
recta ẽ nia eiꝰ: ut nullus uirib eiꝰ
auderet resistere. Un de ꝓuocat
eos ut accedant. & audiant ⁊ dño p̃
babylonẽ. deleatq chaldeos. Et ut
hec nuntiet. dicit se ꝓpħam missũ

Expanded text:
e locutus est et vocavit eum nomine suo, et adduxit eum, et directa est via ejus, ut nullus viribus ejus auderet resistere. Unde provocat eos ut accedant et audiant, et DominoBabylonem, deleatque Chaldaeos. Et ut haec annuntiet, dicit se Propheta missum
Abbreviated transcription (Latin):
ditus salutẽ alteri ñ p̃beret. Inter¬
rogemꝰ eos qͥ diu̾sas asserunt ẽe na-¬
turas. utrũ babylon male nat᷑ȩ
sit an bone. Si malȩ. dixerint. qͦd e.¬
os responsuros ẽẽ ñ dubiũ ẽ: quomͦ
ꝓuocatur ad penitentiã ⁊ dicit᷑ ei.
dede cõpuncta. intra in tenebras fi¬
lia chaldeor: ac deinceps pꝰ enume.¬
rationẽ peccator ⁊ criminũ. habes
carbones ignis. sedebis suꝑ eos. hii e

Expanded text:
ditus salutem alteri non praeberet. Interditus salutem alteri non praeberet. Interrogemus eos qui diversas asserunt esse naturas, utrum Babylon malae naturae sit, an bonae? Si malae dixerint, quod eos responsuros esse non dubium est, quomodo provocatur ad poenitentiam, et dicitur ei: Sede compuncta, intra in tenebras, filia Chaldaeorum. Ac deinceps post enumerationem peccatorum et criminum, Habes carbones ignis
Abbreviated transcription (Latin):
respondet. Ecce facti sunt quasi sti¬
pula. ignis deuorauit eos ut qui sa¬
lutẽ aliis ꝓmitcebant. sua ignora¬
rent supplicia. Nec dubiũ quin ar¬
dente ciuitate. Habitatores eiꝰ uo¬
rax flama consũpserit. Qͦdq se¬
quitur. ñ st̃ prunȩ quib calefiant.
nec focus ut sedeant ad eũ: sic he¬
brei edisser̃t. Nullã habetit calo¬
ris scientiã. nec illuminant̾e sensũ
qͥ eors tenebras possit discutere.
n frigus erroris expellere. ꝑ qͦ nes
habes carbones ignis. sedebis suꝑ
eos. hi erunt tibi in adiutorium:
Nisi forte possumꝰ hoc dicere. qͦd
multo utilior sit ignis ⁊ incendiũ
babylonis. quã fuert̃ magi. & aga¬
tarenb astrologi. ⁊ incantatores.
hic enĩ eos ꝑ penas atq supplicia.
ad penitentiam ꝓuocat. Illi ꝑer¬
rorem ducunt ad suꝑbiã Omnis
labor eiꝰ. ⁊ negociatores illiꝰ. quos
magos in telligimꝰ. Huc ꝓficit. ut
unusquisq sua erret tuã: ⁊ ipse ꝑ¬

Expanded text:
respondit: Ecce facti sunt quasi stirespondit: Ecce facti sunt quasi stipula, ignis devoravit eos; ut qui salutem aliis promittebant, sua ignorarent supplicia: nec dubium quin, ardente urbe, habitatores ejus vorax flamma consumpserit. Quodque sequitur: Non sunt prunnec focus ut sedeant ad eum, sic Hebraei edisserunt. Nullam habent caloris scientiam, nec illuminantem sensum, qui eorum tenebras possit discutere, et frigus erroris expellere. Pro quo nHabes carbones ignis, sedebis super eos: hi erunt tibi in adjutorium; nisi forte possumus hoc dicere, quod multo utilior sit ignis et incendium Babyloni, quam fuerunt magi et Gazareni, astrologi et incantatores. Hic enim eos per poenas atque supplicia ad poenitentiam provocat; illi per errorem ducunt ad superbiam. Omnis labor ejus et negotiatores illius, quos magos intelligimus, hoc profecit, ut unusquisque sua erraret via; et ipse per
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ autẽ ñ erit salus. Habuisse ba¬
bylonẽ. omnẽq chaldeã. incanta¬
renor studiũ quos nos aruspices
appellamꝰ. danihelis ꝓpħe lectio ꝓ¬
bat: qͥ ad eors consilium cunctã re¬
ges babylonios fecisse cõmemorat.
ꝓeo quoq qͥd nos iuxta syminachũ
n theodotionẽ int̃pretati sumꝰ.
stent ⁊ saluent te augures tui
lxx. manifestiꝰ tͣnstuler̃t. stent et
saluã te faciant astrologi cęli qui
nulgo appellantur mathematici
⁊ ex astroꝵ cursu lapsuq syderũ
res humanas regi arbitrantur. Un¬
de & magi de oriente uener̃t. dñi
stellam s̾e uidisse dicentes. uł ex artis
scientia. uł ex uaticinio balaam ꝓ¬
phete sui: qͥ in numeris dix̃at. Oriet᷑
stella ex iacob: ⁊ homo ex isrł. Isti
gͥ qui supputant m̃ses. annosq di¬
numerant. ⁊ horarũ mom̃ta libran¬
tes futuror scientiã pollicentur:
dicant tͥ. qͥd suꝑ te dñs cogitarit. Ii¬
lisq tacentib. qͥd uenturũ sit ꝓpħa

Expanded text:
tibi autem non erit salus. Habuisse Batibi autem non erit salus. Habuisse Babylonem omnemque Chaldaeam, incantarenorum studium, quos nos aruspices appellamus, Danielis Prophetae lectio probat, qui ad eorum consilium, cuncta reges Babylonios fecisse commemorat. Pro eo quoque quod nos juxta Symmachum et Theodotionem interpretati sumus: Stent et salvent t manifestius transtulerunt, Stent et salvam te faciant astrologi coeli; qui vulgo appellantur mathematici, et ex astrorum cursu lapsuque siderum, res humanas regi arbitrantur. Unde et Magi de Oriente venerunt, Domini stellam se vidisse dicentes, vel ex artis scientia, vel ex vaticinio Balaam Prophetae sui, qui in Numeris dixerat: Orietur stella ex Jacob, et homo de Israel . Isti igitur qui supputant menses, annosque dinumerant, et horarum momenta librantes, futurorum scientiam pollicentur, dicant tibi quid super te Dominus cogitaverit, illisque tacentibus, quid venturum sit, Propheta
Abbreviated transcription (Latin):
titudine consilioꝵ tuoꝵ. Stent et
saluent te augures cęli: qui contẽ¬
plantur sydera. ⁊ supputant m̃ses.
ut ex eis annuntient uentura tibi
Eece facti sunt quasi stipulaᷤ ignis
cõbussit eos. nec lib̃abunt animã suã
Sde manu fłame. Non st̃ prune qͥb
Icalefiant. nec focus. ut sedeant ad
eũ. Sic facta st̃ tibi. in quibuscũq
laboraueras. Negociatores tui ab ado¬
lescentia tua unꝰqͣsq in uia sua erra¬
ner̃t: ñ est qͥ saluet te. Septuaginta
ta nc̃ in incantationib tius. ⁊ in
multis maleficiis tuis q̃ discebas ab
adolescentia tua:. si ꝑdesse tͥ possint.
Et laborasti in conziliis tuis: stent.
& saluã te faciant Astrologi celi
qͥ contẽplantur stellas: annuntient
tibi quid uenturũ sit suꝑ te. Ecce õs
quasi ligna in igne cõburent᷑. & ñ
eruent animã suã de fłama. Quia
habes carbones ignis. sedebis suꝑ eos.
Hii er̃t tͥ in adiutoriũ. Laborasti
in cõmutatione tua. ab adolescen¬
tia tua. Homo in semet ipso errauit.

Expanded text:
t et salvent te augures coeli, qui contemplabantur sidera, et supputabant menses, ut ex eis annuntiarent ventura tibi. Ecce facti sunt quasi stipula, ignis combussit eos: non liberabunt animas suas de manu flammae: non sunt prunae quibus calefiant, nec focus ut sedeant ad eum: sic facta sunt tibi in quibusatores tui ab adolescentia tua unusquisque in via sua erraverunt: non est qui salvet te. LXX: Sta nunc in incantationibus tuis et in multis maleficiis tuis, quae discebas ab adolescentia tua, si prodesse tibi possunt: et laborasti in consiliis tuis: stent et salvam te faciant astrologi coeli, qui contemplantur stellas: annuntient tibi quid venturum sit super te. Ecce omnes quasi phrygana in igne comburentur: et non eruent animam suam de flamma; quia habes carbones ignis, sedebis super eos. Hi erunt tibi in adjutorium. Laborasti in commutatione tua ab adolescentia: homo in semetipso erravit:
Abbreviated transcription (Latin):
sacculo:. ⁊ argentũ statera ponderatis.:
conducentes aurificẽ ut faciat dm̃
Et ꝓcidunt. ⁊ adorant. ⁊ portant
illum in humeris suis gestantes. et
ponentes in loco suo. Et stabit. ac
de loco suo ñ mouebitur. S ⁊ cũ cla¬
mauerint adeũ ñ audiet: de tribu¬
latione ñ saluabit eos. Septuaginta.
Aydite domꝰ iacob. ⁊ om̃s reliquie
ifrł:. Qͥ portamini de ut̃o. ⁊ erudimi¬
ni a paruulo: usq ad senectutẽ ego
sũ. & donec senescatis ego sum: ⁊ ego
sustineo uos. Ego feciꝰ ⁊ ego dimittã.¬
⁊ ego suscipiã. ⁊ ego saluos uos faciã
Cui assimilastis me: Uidete ⁊ exco¬
gitate qui erratis: ⁊ confertis aurp̃
de sacculo ⁊ argentũ in statera ap¬
penditis: ⁊ conducitis arcificem.
fecerunt oꝑa manuñ ⁊ incuruati
adorauert portant illud in hume¬
ris ⁊ uadunt. Si autẽ posuerint
illud in loco suo: manet ⁊ ñ moue¬
bit᷑. Et qui clamauerit ad illud. ñ
audiet. ⁊ de malis ñ lib̃abit eũ.

Expanded text:
argentum statera ponderatis: Conducentes aurificem, ut faciat deum; et procidunt, et adorant. Portant illum in humeris gestantes, et ponentes in loco suo: Et stabit, ac de loco suo non movebitur. Sed et cum clamaverint ad eum, non audiet: de tribulatione non salvabit eos. LXX: Audite me, domus Jacob, et omnes reliquiae Israel qui portamini de utero, et erudimini a parvulo usque ad senectutem. Ego sum, et donec senescatis ego sum: ego sustineo vos: ego feci, et ego portabo: ego suscipiam, et salvos vos faciam. Cui assimilastis me? Videte, excogitate qui erratis et confertis aurum de sacculo, et argentum in statera appenditis, et conducitis aurificem: fecerunt opera manuum, et incurvati adoraverunt: portant illud in humeris, et vadunt. Si autem posuerint illud in loco suo, manet, et non movebitur: et qui clamaverit ad illud, non audiet, et de malis non liberabit eum.
Abbreviated transcription (Latin):
expleti. Tu autẽ domꝰ iacob. ⁊ qͥ uo¬
camini nomine ifrł. ⁊ qͥ de aqua
iuda existis. ⁊ cȩt̃a quȩ sequunt᷑.
audi attentius q̃ dicturus sũ. Et
notandũ qͦd nequaqua eos appellet
iacob. s domũ iacob nec isrł. qui
hoc falso appellantur nomine. cũ
opꝰ ñ habeant nominis. Et de aquis
aquas uocans ꝓ semine: ut nequa¬
quã eos uirtutũ patͥarcharũ fili¬
os ostenderet ẽẽ. s carniũ. Et re¬
cte aquaᷤ uide appellauit: qr sola
tẽ in t̾ra uidea adhuc ꝑmanebat
tribꝰ. ⁊ sem̃ dauid illo tẽpore regñ
sernabat᷑. Qui inquit iuratis in no¬
mine dñi  ñ ut honoretis dm̃. s ut as¬
sũpto nomini faciatis iniuriam. dũ
eum testẽ ur̃i uultis ẽe m̃dacii. Et
baoth habere pͥuilegiũ:. cũ cassa ia¬
cob ⁊ isrł. urbis sc̃ȩ & di om̃ĩpotentis
assumatis uocabula. Priora ex
tẽ annuntiaui: ⁊ ex ore meo exiert̃.
& audita feci ea: repente oꝑatus
sum ⁊ uener̃t. Sciui enĩ q durus

Expanded text:
Tu autem, domus Jacob, et qui vocamini nomine Israel, et qui de aqua Juda existis, et caetera quae sequuntur, audi attentius quae dicturus sum. Et notandum quod nequaquam eos appellet Jacob, sed domum Jacob; nec Israel, qui hoc falso appellantur nomine, cum opus non habeant nominis. Et de aquis, aquas vocans pro semine, ut nequaquam eos virtutum Patriarcharum filios ostenderet esse, sed carnium. Et recte aquas Juda appellavit, quia sola tunc in terra Judaea adhuc permanebat tribus; et semen David illo tempore 555 regium servabatur. Qui, inquit, jurastis in nomine Domini, non ut honoretis Dominum; sed ut assumpto nomine faciatis injuriam, dum eum testem vestri vultis esse mendacii, et baoth habere privilegium, cum cassa Jacob, Israel et urbis sanctae, et Dei omnipotentis assumatis vocabula. Priora ex tunc annuntiavi, et ex ore meo exierunt, et audita feci ea: repente operatus sum, et venerunt. Scivi enim
Abbreviated transcription (Latin):
dum isrł: respondet iratũ se contra
popłm suũ. corriꝑe eos uoluisse ñ ꝑde.
uerberare ñ occide. Illos aut̃e abu¬
sos ẽẽ crudelitate sua. ⁊ plus imposu¬
isse plagarũ. quã dei ultio flagitabat
Magnũq babylonie crudelitatis
indiciũ. ne senib quidẽ peꝑcisse.
qͦrũ ętas etiã int̃ hostes uenerabi¬
lis ẽ. S ⁊ hoc signũ suꝑbie: qͦd p̃sen¬
ti felicitate decepta. futurors ñ co¬
gitaret ambigua. Ergo semꝑ in ꝓs¬
ꝑis debemꝰ cauere uentura. nec tra¬
ditos nob̾ oppͥmere: qr ad hoc eru¬
diunt᷑ ut meliores fiant. Et nẽ au.¬
di hȩc delicata. ⁊ habitans confiden¬
t̾: quȩ dicis in corde tuo. ego sum ⁊ ñ
ẽ pret̃ me ampliꝰ. ñ sedebo udua: iig¬

Expanded text:
dum Israel: respondit, iratum se contra dum Israel: respondit, iratum se contra populum suum, corripere eos voluisse, non perdere, verberare, non occidere. Illos autem abusos esse crudelitate sua, et plus imposuisse plagarum quam Dei ultio flagitabat: magnumque Babyloniae crudelitatis indicium est, ne senibus quidem pepercisse, quorum aetas etiam inter hostes venerabilis est. Sed et hoc signum superbiae, quod praesenti felicitate decepta, futurorum non cogitarit ambigua. Ergo semper in prosperis debemus cavere ventura: nec traditos nobis opprimere, qui ad hoc erudiuntur, ut meliores fiant. Et nunc audi haec, delicata et habitans confidenter, quae dicis in corde tuo: Ego sum, et non est praet