comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eo rege uocata: qui cunctam eã regionẽ reg¬
no incoluit. Sunt aut̃ ꝓuinciȩ greciȩ septẽ.
Quarum pͥma ab occicdente cdalmacia. inde
epirꝰ. inde elladas. incde thessalia. inde mace¬
donia. inde achaia. & due in mari. creta &
cyclades. Illiricus autẽ. generaliter omnis
grecia est. Dalinacia. a delini ciuitate maxima
ret autem ab oriente macedomie. ã septentͥone
misie. ab occasu ystria terminat᷑ : a meridie
uero adriatico simi claudit᷑. Epyrus ã pyr¬
ro achillis filio cognominata est: cuiꝰ pars
caonia. quȩ antea molosia dicta est. ã moloso
filio pyrri quem de andromaca habuit. S
postqͣm occisus est pyrrus orestis insidiis.
andromacam helenus suscepit : tenuitq
regnum pͥuigni. qui successerat patri. ã quo
molosia dicta est pars epyri. Quam helenꝰ
postea a fratre caone quem in uenatu ꝑ
ignorantiã dicitur occidisse. caoniã nomi¬
nauit : quasi ad solacium fr̃is extincti.

Expanded text:
eco rege vocata, qui cunctam eam regionem regeco rege vocata, qui cunctam eam regionem regno incoluit. Sunt autem provinciae Graeciae septem: quarum prima ab occidente Dalmatia, inde Epirus, inde Hellas, inde Thessalia, inde Macedonia, inde Achaia, et duae in mari, Creta et Cyclades. Illyricus autem generaliter omnis Graecia. Dalmatia a Delmi maxima ret autem ab oriente Macedoniae, a septentrione Moesiae, ab occasu Histria terminatur, a meridie vero Adriatico sinu clauditur. Epirus a Pyrrho Achillis filio cognominata. Cuius pars Chaonia, quae antea Molosia dicta est, a Moloso filio Pyrrhi quem de Andromacha habuit. Sed postquam occisus est Pyrrhus Orestis insidiis, Andromacham Helenus suscepit tenuitque regnum privigni qui successerat patri; a quo Molosia dicta est pars Epiri, quam Helenus postea a fratre Chaone, quem in venatu per ignorantiam dicitur occidisse, Chaoniam nominavit, quasi ad solacium fratris extincti.
Abbreviated transcription (Latin):
cludit ⁊ pͥma est misia. a messium ꝓuentu uoca¬
tã Unde & eam ueteres cereris horreũ mincu¬
pabant. Hec aut̃ ab oriente ostiis danubii um¬
gitur: ab euro uͦ tracia. a meridie macedonia.
ab occasu ystriȩ copulat᷑. Post inisiam autem
pannonia est. Inde noncus ager frigid. & par¬
tuis fructuosus. Post quem recicꝰ frugibus fe¬
rax. qui excipit galliam belgicã. Tracie tiras
iaphehit filius ueniens nom̃ dedisse ꝑhibetur.
Alii a scucia incolarũ traciam appellatã dexe¬
runt. Huic ab oriente ꝓpontis. & urbs constan¬
tinopolis opposita est : a septentͥone uͦ yster
obtendit᷑. a meridie uͦ egeo mari adheree: ab
occasu macedonia illi subiacit. suiꝰ regionẽ
olim diuersoꝵ popłs. massagetȩ. sarmatȩ. sci¬
tȩ. & alie plurimȩ nationes incoluerunt. Am¬
pla est enim: ideoq plurimas ꝯtinuit genteᷤ
Ebrum fluuiũ tracia fundit: qui etiam gen¬
tes barbaroꝵ plurimas tangit. Grecia. ã gre¬

Expanded text:
cludit: prima est Moesia, a messium proventu vocacludit: prima est Moesia, a messium proventu vocata; unde et eam veteres Cereris horreum nuncupabant. Haec autem ab oriente ostiis Danubii iungitur, ab Euro vero Thraciae, a meridie Macedoniae, ab occasu Histriae copulatur. Post Moesiam autem Pannonia est. Inde Noricus ager frigidus et parcius fructuosus. Post quem Raeticus frugibus ferax, qui excipit Galliam Belgicam. Thraciae Thiras Iaphet filius veniens nomen dedisse perhibetur: alii a saevitia incolarum Thraciam appellatam dixerunt. Huic ab oriente Propontis et urbs Constantinopolis opposita est, a septentrione vero Ister obtenditur, a meridie vero Aegeo mari adhaeret, ab occasu Macedonia illi subiacet. Cuius regionem olim Bessorum populus Massagetae, Sarmatae, Scythae et aliae plurimae nationes incoluerunt; ampla est enim, ideoque plurimas continuit gentes. Ebrum fluvium Thracia fundit, qui etiam gentes barbarorum plurimas tangit. Graecia a Gra
Abbreviated transcription (Latin):
uocari fertur a niuium copia: quibꝰ ma¬
gis auget᷑. Iste est qui in europam plus om¬
nib habet famam. Ind̾e & hister: quia
dum ꝑ innumeras uadit gentes. mutat
& nomen. & maiores sibi ambiendo colligit
iures. Oritur germanicis iugis. & occi¬
clentalibus partib barbaroꝵ: ꝑgens con¬
tra ouentem. sexaginta in se fluuios re¬
cipit: septem ostiis in pontũ influit. Ara
fluuius. ab oppido rodo cognominatus:
quẽ coloni rodioꝵ uocaucrunt. Qui ra¬
pido concitus cursu. tirreni equoris
frȩta scindens. ñ modicum sepe nauigan¬
tium facit ꝑiculũ ⁊ dum inter se maris
flucꝰtus & amnis fluenta decertant. Re¬
nus ã rodani societate fert᷑ uocatus: qm̃
cum eodem ex una ꝓuincia orit᷑. Est au¬
tem germanie fluuiꝰ intertres europe
maximos fluios computatꝰ ⁊ quia iugõ
alpium usꝙ in occeani ꝓfunda cursus su¬
os dirigit. Iberus amnis. qui qͦndam to¬
ti spanie nom̃ dedit. Mineus fluuiꝰ ga

Expanded text:
vocari fertur a nivium copia, 139 quibus mavocari fertur a nivium copia, 139 quibus magis augetur. Iste est, qui in Europa plus omnibus habet famam. Idem et Ister, quia dum per innumeras vadit gentes, mutat et nomen, et majores sibi ambiendo colligit vires. Oritur a Germanicis jugis, et occidentalibus partibus Barbarorum, pergens contra Orientem, sexaginta in se fluvios recipit, septem ostiis in Pontum influit. 29. fluvius ab oppido Rhodo cognominatus, quem coloni Rhodiorum locaverunt; qui rapido concitus cursu, Tyrrheni aequoris freta scindens, non modicum saepe navigantium facit periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decertant. Rhenus a Rhodani societate fertur vocatus, quoniam cum eodem ex una provincia oritur. Est autem Germaniae fluvius inter tres Europae maximos fluvios conputatus, qui a iugo Alpium usque in Oceani profunda cursus suos dirigit. Iberus amnis, qui quondam totius Hispaniae nomen dedit. Mineus fluvius Ga
Abbreviated transcription (Latin):
a se nominauit. qui exordium argiuȩ gen¬
tis primus dedit. Ibi & herimantꝰ ab he¬
rimauto monte dimissus. Ladus ytaliȩ
fluuius a iugis alpium fusus ex tribus
fontib oritur. ex quib uni uocabulum est
pactus. qui diffusus in modũ stagni amnẽ
signum digerit : ã quopadꝰ est nuncupatꝰ
Hic ã grecis ericłanꝰ cognominatus est. ab eri¬
dano solis filio. quem phecontẽ dicunt:
qui fulmine ꝑcussus in eodem fluuio de¬
iectus est & extinctus. Augetur aut̃ exortu
canis liquescentibus inubꝰ: & cũ accessio¬
ne triginta fluminũ circa rauennã in
adriaticũ mare defert᷑. Tyberis ytaliȩ flu¬
uiꝰ ã tyberino rege albanoꝵ dicit᷑ appellatꝰ:
qui in hunc fluuiũ cecidit. & de exitu suo
nomen dedit. Nam antea albula antiquũ
nomen ã colore habuit ⁊ qͦd nuuibꝰ albus
sit. Ipse est aut̃ tybris. qui & tyberis.S
tyberis in cotidiano sermone: tybris in
uersu dicit᷑. Danubius germaniȩ fluuiꝰ

Expanded text:
a se nominavit, qui exordium Argivae gena se nominavit, qui exordium Argivae genti primus dedit. Ibi est et Erimanthus ab Erimantho monte demissus. 26. Padus Italiae fluvius, a jugis Alpium fusus, ex tribus fontibus oritur, ex quibus uni vocabulum est Padus, qui diffusus in modum stagni, amnem sinu dirigit, a quo et Padus est nuncupatus. Hic a Graecis Eridanus cognominatur, ab Eridano Solis filio, quem Phaetontem dicunt, qui fulmine percussus, in eodem fluvio dejectus est, et exstinctus. Augetur autem exortu Canis, liquescentibus nivibus, et cum accessione triginta fluminum circa Ravennam in Adriaticum mare defertur. 27. Tiberis Italiae fluvius, a Tiberino rege Albanorum dicitur appellatus, qui in hunc fluvium cecidit, et de exitu suo nomen dedit. Nam antea Albula antiquum nomen a colore habuit, quod nivibus albus sit. Ipse est autem Tibris, qui et Tiberis, sed Tiberis in quotidiano sermone, Tibris in versu dicitur. 28. Danubius Germaniae fluvius,
Abbreviated transcription (Latin):
syri dicunt. unde & amni huic nomen da¬
tum. quia autumpno & ȩstate qͣndo niues
soluunt᷑ tumescit. Reliquis anni tempori¬
bus tenuis est & quictus. Ylas fluuius asie.
Pac̾tolus fluuiꝰ asiȩ arenas aueͬas trahens.
De quo uirgilius. Pactolus qui irrigat au¬
ro. Quem ꝓ aurato fluore aliter crisorti¬
um uocant. Ermes fluuiꝰ asiȩ. qui smirne¬
os secat campos. & ipse fluctib aureis. &
arenis plenus: ã quo & smirna uocata. ẽ.
Oeander amnis asiȩ flexuosus: qui recur¬
rentib ripis inter cariam & yoniã. preci¬
pitat᷑ in sinum qͥ miletũ diuidit & p̾enam.
Deancder aut̃ uocatus. qͦd sit flexuosus. et
nunqͣm currat rectus. De quo ouidiꝰ. suruꝰ
scitarum pͥmus: a quo tanais fercut fly¬
uius nuncupitus. Qui ex rifeis filuis ue¬
niens dirimit curopam ab asia: inter du¬
as mundi partes medius currens. atq in
pontum fluens. In achus achaiȩ amnis ar¬
golicos irrigans campos. quen rex inach

Expanded text:
Syri dicunt. Unde amni huic nomen daSyri dicunt. Unde amni huic nomen datum, quia tumel aestate quando nives solvuntur; reliquis anni temporibus tenuis est, et quietus. 21. Hylas fluvius Asiae. Pactolus fluvius Asiae, arenas aureas trahens. De quo Virgilius: Pactolusque irrigat auro: quem pro aurato fluore alii Chrysorhoam vocant. 22. Hermus fluvius Asiae, qui Smyrneos secat campos, et ipse fluctibus aureis et arenis plenus, a quo Smyrna vocata est. 23. Maeander amnis Asiae flexuosus, qui, recurrentibus ripis 138 inter Cariam et Ioniam, praecipitatur in sinum qui Miletum dividit et Prienen. Maeander autem vocatus, quod sit flexuosus et nunquam currat rectus. De quo Ovidius: QuiquScytharum primus, a quo Tanais fertur fluvius nuncupatus, qui ex Riphaeis silvis veniens, dirimit Europam ab Asia, inter duas mundi partes medius currens, atque in Pontum fluens. 25. Inachus Achaiae amnis, Argolicos irrigans campos, quem rex Inachus
Abbreviated transcription (Latin):
um fercur in mare. Fuuiꝰ syrie qui uo¬
catur orientis. uixta muros antiochiȩ de¬
currens. qui ã solis ortu oriens. ñ longe
ab urbe mart̃ condit᷑. quem cle originis
suȩ tractu orientem uȩteres latini ap¬
pellauere : cuiꝰ fluentis ex ipso impetu frigi¬
dioribus & zephyris assidue ibi spirantibus.
tota cruitas momentis ꝓpeominib refrigerat᷑.
Iorctanis iudee fluuius a duob fontibus no¬
minat᷑ ⁊ quoꝵ alter uocat᷑ ioi. alter dãn. His
gͥ ꝓcul a se distantibus in unum alucum
federatis : iordanis appellat᷑. Nascit᷑ autem
sub lybano monte: & diuidit uideam & ara¬
biam. Qui ꝑ multos circuitus uixta iherico
in mare mortuũ influit. Eusis caucaseis
montib fusus cum plurib aliis in eusimũ se
precipitat mare : undi& nuncupat᷑. Cignꝰ
amnis ciliciȩ a tauro monte ꝓgrectiens.
miram aquarũ habens suauitatẽ: & quia¬
quicqͥt candidũ est cignũ gentili lingua

Expanded text:
um fertur in mare. Fluvius Syriae qui voum fertur in mare. Fluvius Syriae qui vocatur Orontes iuxta Antiochiae muros decurrens, qui a solis ortu oriens non longe ab urbe mari conditur, quem de originis suae tractu Orontem veteres Latine appellavere. Cuius fluentis ex ipso impetu frigidioribus, et zephyris assidue ibi spirantibus tota civitas momentis prope omnibus refrigeratur. Iordanis Iudaeae fluvius, a duobus fontibus nominatus, quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Judaeam et Arabiam, qui per multos circuitus juxta Jericho in mare Mortuum influit. 19. Phasis Caucaseis montibus fusus, cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare. Unde et nuncupatur. 20. Cydnus amnis Ciliciae, a Tauro monte progrediens, miram aquarum habens suavitatem, et quidquid candidum est cydnum gentili lingua
Abbreviated transcription (Latin):
ri accipit᷑. staspes fuit medoꝵ rex antiqͥssi¬
mus: ex quo ainnis orientis nom̃ aecepit.
qui nc̃ idaspis dicit᷑. De quo lucanꝰ. Qui
dum sit fluuius ꝑsarũ: dicit᷑ tamen con¬
tra orientem decurrere. Ararisii. fluuius
tͣus bibet Currit enim ꝑ parthiã & assiri¬
am. Bactrus fluuius orientis. a rege bac¬
tro uocatus fertur: a quo & bactriani. &
urbs eoꝵ. Soaspis ꝑsarum fluuiꝰ uocatus
eoꝵ lingua. quod mirã aquȩ dulcedinem
habeat: adeo. ut ꝑsici reges qͣm diu int̾
ripas ꝑsidis fluit sibi ex eo pocula uendi¬
carunt. Ex hoc anine quidam cignũ cili¬
ciȩ fluuium diriuari existimant Araxis
amnis armeniȩ qui ab uno moute cum
eufrate diuersis speculo orit᷑: dictus qͦd
rapacitate cuncta ꝓsternat. Unde & cum
alexander eum transgredi uellet. ponte
fabricato tanta ui inundauit: ut pontẽ
dirueret. Hic breub interuallis ab eu¬
fratis ortu caput tollit: ac deinde caspi¬

Expanded text:
ri accipitur. Hystaspes fuit Medorum rex antiquissiri accipitur. Hystaspes fuit Medorum rex antiquissimus, ex quo amnis orientis nomen accepit, qui nunc Hydaspes dicitur. De quo Lucanus . . . Qui dum sit fluvius Persarum, dicitur tamen contra orientem decurrere. Araris fluvius oriarim Parthus bibet. Currit enim per Parthiam et Assyriam. Bactrus fluvius orientis a rege Bactro vocatus fertur; a quo et Bactriani et urbs eorum. Choaspis Persarum fluvius, vocatus eorum lingua quod miram aquae dulcedinem habeat, adeo ut Persici reges quamdiu inter ripas Persidis fluit, sibi ex eo pocula vindicarunt. Ex hoc amne quidam Cydnum Ciliciae fluvium derivari existimant. Araxis amnis Armeniae, qui ab uno monte cum Euphrate diversis specubus oritur, dictus quod rapacitate cuncta prosternit. Unde et cum Alexander eum transgredi vellet, ponte fabricato, tanta vi inundavit ut pontem dirueret. Hic brevibus intervallis ab Euphratis ortu caput tollit, ac deinde Caspi
Abbreviated transcription (Latin):
efficitur unꝰ. Ganges aut̃ uocatus. ã rege
gangaro udiȩ. Fẽrt᷑ autem nili modo exil¬
tari. & suꝑ orientis terras erumꝑe. Tigriꝰ
fluuiꝰ mesopotanue de paradiso exoriens.
& ꝑgens contra assirios: & post multos
circuitus in mare mortuũ influens. Uoca¬
tus aut̃ hoc nomine ꝓpter uelocitatẽ: ii¬
star bestiȩ tygris nimia ꝑnicitate curren¬
tis. Eufrates fluuiꝰ mesopotamiȩ de paradi¬
so exoriens. copiosissimus geminis: qͥ ꝑ medi¬
am babyloniã influit. Hic a frugib uel ab
ubertate nom̃ accepit. Nam hebraice eufra¬
ta. fertilitas interp̃tat᷑. Mesopotanniã enĩ
in qͥbuscdam locis ita irrigat: sicut nilus a¬
lexandriam. Salustius aut̃ auctor certissimꝰ
in armenia: qui ꝑ diuersa euntes longius
diuidunt᷑. spacio medio relicto multoꝵ ini¬
lium. Quȩ tam̃ terra quȩ ab ipsis ambit᷑:
uertit aliter de paradisi fluminib intelli¬
gendum. Indus fluuiꝰ orientis qͥ rubro ma¬

Expanded text:
efficitur unus: Ganges autem vocatus a rege efficitur unus: Ganges autem vocatus a rege Gangaro Indiae. Fertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens et pergens contra Assyrios, et post multos circuitus in mare Mortuum influens. Vocatus autem hoc nomine propter velocitatem, instar bestiae tigris nimia pernicitate currentis. Euphrates fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens, copiosissimus gemmis, qui per mediam Babyloniam influit. Hic a frugibus, vel ab ubertate nomen accepit, nam Hebraice Ephrata fertilitas interpretatur: Mesopotamiam enim in quibusdam locis ita inrigat, sicut Nilus Alexandriam. Sallustius autem, auctor certissimusin Armenia, qui per diversa euntes longius dividuntur spatio medio relicto multorum milium; quae tamen terra, quae ab ipsis ambitur, et nom. 202 animadvertit aliter de Paradisi fluminibus intellegendum. Indus fluvius orientis, qui Rubro ma
Abbreviated transcription (Latin):
put est aquȩ nascentis: quasi aqͥs fundens.
uidam aut̃ fluiuoꝵ. ꝓpriis ex causis no¬
mina acceꝑunt. Ex quib ñ nulli notan¬
di sunt qui in hystoriis cęlebres memoran¬
tur. Geon. fluuius de paradiso exiens. atq
uniuersam echyopiam cingens. Nocatus hoc
nomine: qͦd incremento sue exundationis
terram egypti irriget Ge enim grece lati¬
ne terram significat. Hic apud egyptios ni¬
lus uocatur : ꝓpter linͣum quẽ trahit. qui
efficit fȩcunditatẽ. Unde & nilus dictus est: hre¬
latine melo dicebatur. Apparet enĩ in nili¬
de lacu de quo meridiem uersꝰ excipit᷑
egypto. ubi aquilonis flatib reꝑcussus.
aquis retro luctantib intumesc̾it: & in¬
undationem egypti facit. Ganges fluuius
quem physon scã scriptura cognominat: exi¬
ens de paradiso ꝑgit ad indieꝰ regiones. Dic¬
tus aut̃ physon. idest caterua: quia decem
fluminib magnis sͥ adiunc̾tis implet᷑. et

Expanded text:
put est aquae nascentis, quasi aquas fundens. put est aquae nascentis, quasi aquas fundens. Quidam autem fluviorum propriis ex causis nomina acceperunt, ex quibus nonnulli notandi sunt qui in historiis celebres memorantur. Geon fluvius de Paradiso exiens atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine quod incremento suae exundationis terram Aegypti inriget; γῆ enim Graece, Latine terram significat. Hic apud Aegyptios Nilus vocatur propter limum quem trahit, qui efficit fecunditatem; unde et Nilus dictus est, Latine Melo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi Aquilonis flatibus repercussus aquis retroluctantibus intumescit, et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta Scriptura cognominat, exiens de Paradiso pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est caterva, quia decem fluminibus magnis sibi adiunctis inpletur et
Abbreviated transcription (Latin):
coquunt᷑. spuma purgant᷑. hinic & spu
ꝑpetim dic̾tus. Pprie aut̃ flumen ipsa
aqua: fluuiꝰ cuius aqua. Prior autem
flumen qͣm fluuius id est pͥor aqua qͣm¬
decursus. Duo sunt aut̃ flumpũ gene¬
ra: unũ torrens. alterum uuiũ. De quo
Uirgiliꝰ. Oonec me flumine uiuo abluero
Torrens est: aqua ueniens cũ impetu. Die¬
tus aut̃ torrens: quia pluina crescens
siccitate tonrescit. id est arescit. De quo
pacubuis. Flammeo uapore torrens torret. sui
te. Iui a tempore quo succrescit: nos ã tempo¬
re quo siccat᷑ Aminis. fluuius est nemore ac
frondibus redimitꝰ ÷ & ex ipsa amenitate am¬
nis uocatus. Decursus ꝓprie finis cursus:
siue aquarũ sit. siue quarumlibet rerũ.
Riui dic̾ti quod diriuent᷑ ad irrigandum: id
est ad inducendũ aquas in agris. Nã irri¬
gare inducere est. Gurges ꝓprie locus altꝰ
in flumine. Puteus est locus defossus. ex qͦ
haurit᷑ aqua ÷ ã potatione dic̾tus. Fons. ca¬

Expanded text:
coquuntur spuma purgantur. Hinc et spucoquuntur spuma purgantur. Hinc et spuluendo perpetim dictus. Proprie autem flumen ipsa aqua, fluvius cursus aquae. Prius autem flumen quam fluvius, id est prior aqua qdecursus. Duo sunt fluminum genera: unum torrens, alterum vivum, de quo Virgilius: Donec me flumine vivo, abluero. 2. Torrens est aqua veniens cum impetu. Dictus autem torrens, 133 quia pluvia crescit, siccitate torrescit id est, arescit. De quo Pacuvius: Flammeo vapore torrens terrae fetumte; illi a tempore quo succrescit, nos a tempore quo siccatur. Amnis fluvius est nemore ac frondibus redimitus, et ex ipsa amoenitate amnis vocatus. Decursus proprie finis cursus, sive aquarum sit seu quarumlibet rerum. Rivi dicti quod deriventur ad inrigandum, id est ad inducendum aquas in agris; nam inrigare inducere est. Gurges proprie locus altus in flumine. Puteus est locus defossus ex quo hauritur aqua, a potatione dictus. Fons ca
Abbreviated transcription (Latin):
trabilis: siue spelunoȩ aquarũ laten
dicta. Nam omnes aquȩ. siue torrentes. ꝑ
occultas uenas ad mat̾cem abyssum reu̾tun¬
tur. Fluctus dic̾ti: quod flatib fiant¬
U entoꝵ enim impulsu agitatȩ aqͤ fluctuant.
A qua est statiua. & sine moti ȩqualis. Inda
uero eminens liquor: qui semꝑ in motu est
Lucreciꝰ dicit acrias undas. id est motus: &
corpꝰ illud quod refluctuat. Nam nec un¬
da ꝑ se aqua est: s aqua in motu qͦdam
& agitatione: quasi ab in eundo & rede¬
undo unda uocata. Latex ꝓp̾e liquor fontiᷤ
est. E dicta latex⁊ qͦd in uenis terrȩ late¬
at. Gutta est quę stat: stilla quȩ cadit.
Hinc stillicidiũ: quasi stilla cadens. Stir sa
enim grecũ est. idest guita. lude fit diminu¬
tiuũ : ut dicamꝰ stilla. Dum aut̃ stat. aut
pendet de tectis uł arboribꝰ. quasi gluti¬
nosa gucta est : dum ceciderit. stilla est.
Spuma dicta. ab eo qͦd spuatur. Sordes eñ
sunt undarum. Unde & mustũ: & ea q̃

Expanded text:
trabilis, sive speluncae aquarum latentdictus. Nam omnes aquae, sive torrentes, per occultas venas ad matricem abyssum revertuntur. Fluctus dicti quod flatibus fiant. Ventorum enim inpulsu agitatae aquae fluctuant. Aqua est stativa et sine motu aequalis. Unda vero, eminens liquor qui semper in motu est. Lucretius2, 151: Aerias undas, id est motus, et corpus illud quod refluctuat. Nam nec unda per se aqua est, sed aqua in motu quodam et agitatione, quasi ab eundo et redeundo, unda vocata. Latex proprie liquor fontis est; et dicta latex quod in venis terrae lateat. Gutta est quae stat, stilla, quae cadit. Hinc stillicidium, quasi stilla cadens. Stiria enim Graecum est, id est gutta: inde fit diminutivum, ut dicamus stilla: dum autem stat, aut pendet de tectis vel arboribus, quasi glutinosa gutta est; dum ceciderit, stilla est. Spuma dicta est ab eo quod spuatur; sordes enim sunt undarum; unde et mustum et ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
nus popłs. E mees oripartens. Trauffixit
enim pugiõne ne rambri cum scorto madi¬
anitide. & furorem dm̃ placauit ut parce¬
ret. Tambri iste lascessiens: uł amaricans.
ꝓprie enim nom̃ ab amaritudine figuratũ:
quod peccando amaricauerit popłm. a
Raab latitudo. uel fames: siue impetus.
Iosue interpretat᷑ saluator. Ipse enim in fi¬
guram xp̃i popłm a deserto saluauit. &
in terram reꝓmissionis induxit. Caleph
quasi cor. aut̃ caruis. Othoniel templis eius
deus: uel responsio dei. Aoch głosus. Barach
fulgurans. E elbora apis: uel loquax apis:
quia fuit ad bellum ꝓitissima. dimicans ad¬
uersus sysaram. Quo ꝑenito: cetunt canticũ.
Incde loquax lael ascensio. Gedeon exꝑim̃¬
tum iniquitatis eoꝵ. Frequentib enim docu¬
mentis informatus est: quasi presagio contra
hostes futuram uictoriã expediret. Ex qͦ futu¬
ro exꝑunento ȩthymologiã nominis sumpsit.

Expanded text:
nus populus. Phinees ori parcens. Transfixit nus populus. Phinees ori parcens. Transfixit enim pugione Zambri cum scorto Madianitide, et Domini furorem placavit, ut parceret. Zambri iste lacessiens vel amaricans. Proprie enim nomen ab amaritudine figuratum, quod peccando amaricaverit populum. Raab latitudo, vel fames, sive impetus. Iosue interpretatur salvator. Ipse enim in figura Christi populum a deserto salvavit, et in terram repromissionis induxit. Caleph quasi cor, aut canis. Othoniel tempus eius Deus, vel responsio Dei. Aoth gloriosus. Barach fulgurans. Debbora apis vel loquax. Apis, quia fuit ad bellum promptissima, dimicans adversus Sisaram, quo perempto cecinit canticum; inde loquax. Iahel ascensio. Gedeon experimentum iniquitatis eorum. Frequentibus enim documentis informatus est quali praesagio contra hostes futuram victoriam expediret, ex quo futuro experimento etymologiam nominis sumpsit.
Abbreviated transcription (Latin):
& passiones doloꝵ. Calamitates enim suas noĩs
ȩthymologia prefigurauit᷑. P harao nonien
est non hominis. set honoris: sicut & apud nos
aygusti appellantur reges. cum ꝓpriis nomi¬
nibus censeantur. exprimitur autem pharao¬
in latinum denegans eum. utiq deum: siue
dissipator eius. Popłi enim dei fuit afflictor
amnes marinus: siie ubi est signum. Cessit
enim & defecit signum eius: coram signis
dei est.Cambres mare pellicium: siue
mare in capite᷑ Deniq moyses interpretat᷑
sumptus ex aqua. Inuenit enim eũ ad ripam
fluminis expositum filia pharaonis. Quem
colligens adoptauit sibi in filium: uocauitq
nomen eiꝰ moyses: eo qͦd cte aqua sumpsisset
aronmons forcitudinis interpre seum¬
tatur ꝓpter quod turribulum accipiens.
nimedio suꝑstitum & interemptoꝵ oburã
stetit: & ruinam mortis quasi quidam mons
fortis exclusit. learar dei adiutorium.
Balac precipitans siuie uorans. Balaam ua¬

Expanded text:
et passiones dolorum. Calamitates enim suas nominis et passiones dolorum. Calamitates enim suas nominis etymologia praefiguravit. Pharao nomen est non hominis, sed honoris, sicut et apud nos Augusti appellantur reges, cum propriis nominibus censeantur. Exprimitur autem in Latino Pharao denegans eum, utique Deum, sive dissipator eius. Populi enim Dei fuit afflictor. Iannes marinus, sive ubi est signum. Cessit enim et defecit signum eius coram signis Dei est.' Mambres mare pellicium sive mare in capite. Denique Moyses interpretatur sumptus ex aqua. Invenit eum ad ripam fluminis expositum filia Pharaonis, quem colligens adoptavit sibi; vocavitque nomen eius Moysen, eo quod de aqua sumpsisset eum. Aaron mons fortitudinis interpretatur, propter quod turibulum accipiens in medio superstitum et interemptorum obviam stetit, et ruinam mortis quasi quidam mons fortis exclusit. Eleazar Dei adiutorium. Balac praecipitans, sive devorans. Balaam va
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ habuit leuitatem. N ebecca patien¬
tia: siue quȩ multum acceꝑit. Lya labo¬
riosa: utiq generando. Nurimos enim do¬
lores qͣm rachel fecunditate pariendi exꝑ¬
ta est. N achel interpretat᷑ ouis. Ro ea enĩ
iacob pauit laban. Dalpha oriens. Bala in¬
ueterata. Dina transfertur in eausam.
Iurgii enim insicimis causa exticit. ¶ ha¬
mar amaritudo ꝓ uiris mortuis. Factem
& cõmutans. Mꝯͣutauit enimse in habitu
meretricis: quancto cum socero suo ꝯcubuit
ares diuisior ab eo quod cdiuiserit membra¬
nula secunctarũ diuisors. Incte & fares sortitꝰ
est nomen. Unde pharisei qui se quasi iustos
aͥpopło separabant: diuisi appellabantur.
ara frater eius in cuiꝰ manu erat coccinũ
interp̃tatur oriens: siue pͥmus quia appa¬
ruit siue quod plurun ex eo iustinatisunt:
ut ilibro paralimenon continet᷑. Tara: id est
oriens appellatus est.  ob in latinum uerti¬
tur dolens. Et recte ꝓpter ꝑcussionem carnis:

Expanded text:
quia non habuit lenitatem. Rebecca patienquia non habuit lenitatem. Rebecca patientia, sive quae multum acceperit. Lia laboriosa, utique generando. Plurimos enim dolores quam Rachel fecunditate pariendi experta est. Rachel interpretatur ovis. Pro ea enim Iacob pavit oves Laban. Zelpha os hians. Bala inveterata. Dina transfertur in causam. Iurgii enim in Sichimis causa extitit. Thamar amaritudo pro viris mortuis. Item et commutans. Mutavit enim se in habitu meretricis, quando cum socero suo concubuit. Phares divisio, ab eo quod diviserit membranula secundarum, divisoris, id est phares, sortitus est nomen. Unde et Pharisaei, qui se quasi iustos a populo separabant, divisi appellabantur. Zara frater eius, in cuius manu erat coccinum, interpretatur oriens; sive quia primus apparuit, sive quod plurimi ex eo iusti nati sunt, ut in libro Paralipomenon continetur, Zara, id est oriens, appellatus est. Iob in Latinum vertitur dolens; et recte dolens, propter percussionem carnis
Abbreviated transcription (Latin):
cdicitur sara. id est princeps. Omniũ quippe gen¬
tium futura pͥnceps erat: sicut & dũs pollicitꝰ
fuerat ad abraham. dabo tibi ex sara filium.
& benedicam ei. & erit in gentes sed & reges
popłoꝵ. erunt ex ea.gar aduena uel ouer¬
na causa generandi cdata. Que post otemptũ
angelo increpante conuersa est ad saram.
etura thymiama interp̃tatur. Ismnael int̃¬
pretat᷑ auditio dei. Sic enim scriptũ est Et
uocauit nom̃ ysmael: quia exaudiuit eũ deus.
sau trmomiꝰ est: & ex ppriis causis uarie
nuncupatus. Dicitur enim esau. id est ru
fu̾s: ob coccionem scilicet rufe lentis. ita ap
pellatus. cuiꝰ edulio pͥmogenita ꝑdidit. ł dom
autem ob ruborem corporis dictus est: quod
latine sanguineus dicitur. Seyr uero: qͦd
fuerit yspictus & pilosus. Quando enim natꝰ
est: totus sicut pellis pilosus erat. Atq idem
tribus nominib appellatus. Fłau id est rufus.
ettom. id est sanguineus: seyr. id est pilosus

Expanded text:
dicitur Sara, id est, princeps. Omnium quippe gendicitur Sara, id est, princeps. Omnium quippe gentium futura princeps erat, sicut et Dominus pollicitus fuerat Abraham: Dabo tibi ex Sara filium, et benedicam ei, et erit in gentes; sed et reges populorum erunt ex ea . 30. AGAR advena, vel converna causa generandi data, quae post contemptum, angelo increpante, conversa est ad Saram. 31. CETURA thymiama. 32. Ismael interpretatur auditio Dei; sic enim scriptum est: Et vocavit nomen ejus Ismael, quia exaudivit eum Deus . 33. Esau trinomius est, et ex propriis causis varie nuncupatur. Dicitur enim fus, ob coctionem, scilicet rufe lentis, cuius pellatus, cuius edulio primogenita perdidit. Edom autem ob ruborem corporis dictus est, quod Latine sanguineus dicitur. Seir vero, quod fuerit hispidus et pilosus; quando enim natus est, totus sicut pellis pilosus erat. Atque idem tribus nominibus appellatur: Esau, id est rufus: Edom, id est sanguineus: Seir, id est pilosus,
Abbreviated transcription (Latin):
eber transitus. Ethymologia eiꝰ Irem
mystica est: quod ab eius styrpe transiret
deus nec ꝑseueraret in eis translata in gen¬
tibus gra. Ex ipso enim sunt exortihebrer.
alech cliuisio. Sui pater ꝓpterta tale im
posuit: quͥa tunc natus est. quandoꝑ lin¬
guas terra diuisa est. Thara: exploratio
ascensionis. elchisedech rex uistus.
Rex: quia ipse postea imꝑauit salem. lustꝰ:
ꝓ eo quod discernens sacramenta legis &
eugłii⁊ ñ pecudum uictimas. s oblationẽ
panis & calicis in sacrificium obtulit.
oth declinans. Factis enim sodomoꝵ ñ
consensit: sed eoꝵ illicita carnis incendia declina
uit oab ex patre: & totum nom̃ ethiymolo¬
giam habet. Concepit enim eũ pͥmogenita filia
de patre. A mon cuiꝰ causa nomen redlit᷑
filius popłi mei. Sic diruiatur. ut ex parte sen¬
sus nominis. ex parte ipse sit sermo: ammi eñ
Nunius tantummꝰ materfamilias. Postea cau¬
sa nominis ininutata ablata de fine .y. Intera

Expanded text:
Heber transitus. Etymologia eius Heber transitus. Etymologia eius mystica est, quod ab eius stirpe transiret Deus, nec perseveraret in eis, tralata in gentibus grPHALEG divisio, cui pater propterea tale nomen imposuit, quia tunc natus est, quando per linguas terra divisa est. THARA Exploratio ascensionis. 25. MELCHISEDECH rex justus. Rex, quia ipse postea imperavit Salem; justus, pro eo quod discernens sacramenta Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis in sacrificium obtulit. 320 26. LOTH declinans. Factis enim Sodomorum non consensit, sed eorum illicita carnis incendia declinavit. 27. MOAB ex patre, et totum nomen etymologiam habet. Concepit enim eum primogenita filia de patre. 28. Ammon, cujus causa nominis redditur filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo. Ammi enimunius tantummodo domus materfamilias. Postea causa nominis immutata, ablata de fine i littera,
Abbreviated transcription (Latin):
ex eius quoq stirpe etiam xp̃ci. cuius ab or¬
tu solis usq ad occasum magnum est nom̃
in gentibus. ¶am calidus: & ipse ex pre¬
sagio futuri cõqͥnominatus. Posteritas enim
eus eam terre partem possedit : quȩ uici¬
no sole calentior est. Unde & egyptus usq
hodie egyptioꝵ lingua cham dicitur.
aphet latitudo. Ex eo enim popłs gentiũ
nascitur. Ex quia lata est ex gentibus multi¬
tucdo credentium: ab eãdem latitudinẽ ia¬
phet dictus est. Canaam filius cham: int̾¬
pretatur motus eoꝵ. Quod quid est aliud
nisi opus eoꝵ: ꝓ motu enim patris: id est
ꝓ opere eius maledictus est̃. Prfaxat
sanans depopłationem. ¶ ħus hebraice
ethyops interprecatur⁊ ã posteritate sui
generis nomen sortitus Ab ipso enim sus
ꝓgeniti ethyopes. Nebrot interpretat᷑
tyrannus. Iste eium p̃rior arripuit insue¬
tam inpopłis tyrauindem: & ipse aggressꝰ
est acluersus deum impietatis edificare tur

Expanded text:
Ex eius quoque stirpe et Christus, cuius ab orEx eius quoque stirpe et Christus, cuius ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen in gentibus. Chain calidus, et ipse ex praesagio futuri cognominatus. Posteritas enim eius eam terrae partem possedit, quae vicino sole calentior est. Unde et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua Kam dicitur. Iapheth latitudo. Ex eo enim populus gentium nascitur; et quia lata est ex gentibus multitudo credentium, ab eadem latitudine Iapheth dictus est. Canaan filius Cham interpretatur motus eorum. Quod quid est aliud nisi opus eorum? Pro motu enim patris, id est pro opere eius, maledictus est. Arfaxat sanans depopulationem. Chus Hebraice Aethiops interpretatur; a posteritate sui generis nomen sortitus. Ab ipso enim sunt progeniti Aethiopes. Nembroth interpretatur tyrannus. Iste enim prior arripuit insuetam in populo tyrannidem, et ipse adgressus est adversus Deum impietatis aedificare turrem.
Abbreviated transcription (Latin):
cticitur E congrue hoc uocabulũ habuit.
arbitrentur. quod tunc pͥmum in nomine
dñi & similitudine eiꝰ fabricata sunt ydola.
noch dedicatio. In ipsius enim nomine ciui¬
tatem postea edificauit eamñ. Taman lam̃¬
tatio. uel possessio eoꝵ. Sicut eslim cam pos¬
sessio: ita diriuatiuũ nomen quod est cainan
facit possessio eoꝵ.  atusalam uiterpre¬
tatur mortuus est. Euidens echymologia
nominis. Quidam enim eũ cumpatre trans¬
latum fuisse. & diluuium preterisse putaue¬
runt:. ob hoc signanter tranffertur mortu¬
us est: ut ostenderetur ñ uixisse eum post
cdiluuiũ. s in eodem catacysmo fuisse defun¬
tum. Soli enim octo homines in archa eua¬
Iste enim ꝑcussit. & interfecit cain. Quod
etiam ipse postea ꝑpetrasse uxoribus ꝯfitet᷑
oe requies interprecatur: ꝓ eo quod sub
illo ommia retro oꝑa quieuerunt ꝑ dilui¬
um. Unde & pater eus uocans nomen eius
tus. Quod nomen ex presagio posteritatis acce¬

Expanded text:
dicitur. Et congrue hoc vocabulum habuit. dicitur. Et congrue hoc vocabulum habuit. arbitrentur quod tunc primum in nomine Domini et in similitudine eius fabricata sint idola. Enoch dedicatio. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Cainan lamentatio vel possessio eorum; sicut enim Cain possessio, ita derivatum nomen, quod est Cainan, facit possessio eorum. Matusalam interpretatur mortuus est. Evidens etymologia nominis. Quidam enim eum cum patre translatum fuisse, et diluvium praeterisse putaverunt. Ob hoc signanter transfertur: mortuus est, ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo fuisse defunctum. Soli enim octo homines in arca dilIste enim percussit et interfecit Cain: quod etiam ipse postea perpetrasse uxoribus confitetur. Noe requies interpretatur, pro eo quod sub illo omnia retro opera quieverunt per diluvium. Unde et pater eius vocans nomen eius tus, quod nomen ex praesagio posteritatis acce
Abbreviated transcription (Latin):
is significationib nomina cõmutentur
Daosicut beatus iheronimꝰ tradit:
homo. siue terrenꝰ. siue terra rubra int̃¬
pretatur Ex terra enim facta est caror et
humus hominis faciendi materies fuit
Eua interpretat᷑ uita: siue calamitas. siue ue.
Uita: quia origo fuit nascendi. Calamitas & ue:
quia ꝑ preuaricationem causa extitit mori¬
endi. A cadendo enim nom̃ sũpsit calamitas.
Alii autem dicunt. Ob hoc eua uita. & calami¬
tas appellata: quia sepe mulier uiro causa
salutis est. sepe calamitatis & mortis. quod
est ue. Caui possessio interpretatur un¬
interfectus sit: & pęnam sui sceleris dederit.
bel luctus interpretat᷑: quo nomine prefi¬
gurabatur occidentus. Idem & uanitas:
quia cito solutus est. atq substractꝰ. Sedh
interp̃tatur resurrectio: eo quod post fratris
interfectionem natus sit: quasi resurrec̾tio¬
nem fratͥs ex mortuis suscitaret. Idem & po¬
sitio: quia posuit eum cds̃ ꝓ ab el. E nos uix¬
ta ꝓpriȩ linguȩ uarietatem: homõluel uir

Expanded text:
is significationibus nomina commutentur. Adam, sicut beatus Hieronymus tradit, homo sive terrenus sive terra rubra interpretatur. Ex terra enim facta est caro, et humus hominis faciendi materies fuit. Eva interpretatur vita sive calamitas sive vae. Vita, quia origo fuit nascendi: calamitas et vae, quia praevaricatione causa extitit moriendi. A cadendo enim nomen sumpsit calamitas. Alii autem dicunt: ob hoc Eva vita et calamitas appellata, quia saepe mulier viro causa salutis est, saepe calamitatis et mortis, quod est vae. Cain possessio interpretatur, uninterfectus sit, et poenam sui sceleris dederit. Abel luctus interpretatur, quo nomine praefigurabatur occidendus. Idem et vanitas, quia cito solutus est atque subtractus. Seth interpretatur resurrectio, eo quod post fratris interfectionem natus sit, quasi resurrectionem fratris ex mortuis suscitaret. Idem et positio, quia posuit eum Deus pro Abel. Enos iuxta propriae linguae varietatem homo vel vir
Abbreviated transcription (Latin):
bus. Intus symulachra. & monstrificȩ effi¬
gies. In partes diuersas transitꝰ innumeri
ꝑ tenebras. & etera ad errorem ingredienti¬
um facta: ita ut de tenebris eiꝰ ad lucẽ ue¬
nire impossibile uideat᷑. Quatuor sunt aut̃
laberniti. Primꝰ egẏptius. sccłs creticus. ter¬
cus in lempuo. quartꝰ in ytalia ÷ om̃s ita
constructi. ut dissoluere eos nec secła quid̃
ci ac latini. in cõmune ex ipsius rei usu fa¬
rum appellauerunt : eo quod flaminarum
indicio longe uideat᷑ a nauigantib. qͥlem
ptholomeus iuxta alexandriã ostruxisse¬

Expanded text:
bus. Intus simulacra et monstrificae effibus. Intus simulacra et monstrificae effigies: in partes divisas transitus innumeri per tenebras, et caetera, ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris ejus in lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt labyrinthi: primus Aegyptius: secundus Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes ita constructi, ut dissolvere eos nec saecula quidci ac Latini in commune ex ipsius rei usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum indicio longe videatur a navigantibus: qualem Ptolom
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod illic bomines in sue artis studio
exercitent᷑. sapitolium romȩ uocatũ eo
quod fuerit romanȩ urbis & religioniᷤ
caput sumniũ. Alii auint cunitar quiniꝰ
priscus capitolii fundamenta romeꝰ aꝑiret.
ini loco fundamenti caput hominis lictĩs
tuscis notatum inuenit: & ꝓideꝰ capito¬
lum appellauit. Arces sunt parces urbis
excelse atq munite. Nam quecumq tutis¬
sima urbium sunt: ab arcendo hostem.
arces uocant᷑. Inde & arcus & arca. sir¬
quod ex duob sit theatris compositũ.
am amphitheatrũ rotundum. ẽ: theatrũ
uero ex medio amplitheatro est semicir¬
culi figuram habens. Laberintus. ẽ ꝑpler
is parietib edificiũ. qualis est apud ere¬
tam ã dedalo factus. ubi fuit nmnotau¬
rus iuclusus: in quem si quis introierit.
sine glomere lini exitum inuenire ñ
ualet. Luiꝰ edificii talis est situs : ut aꝑi¬
entibus fores. touitruum intꝰ terribile
audiat᷑. Descenditur centenis ultra gradi¬

Expanded text:
eo quod illic homines in suae artis studio eo quod illic homines in suae artis studio exercitentur. Capitolium Romae vocatum eo quod fuerit Romanae urbis et religionis caput summum. Alii aiunt, cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit. Arces sunt partes urbis excelsae atque munitae. Nam quaecumque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantur. Unde et arcus et arca. quod ex duobus sit theatris compositum. Nam Amphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirminatum, quod in eo populus stans um parietibus aedificium, qualis est apud Cretam a Daedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus, in quo si quis introierit, sine glomere lini exitum invenire non valet. Cujus aedificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur descenditur centenis ultra gradi
Abbreviated transcription (Latin):
terent᷑ : ne maximis ꝑpetuisq tempes¬
tatib planiciẽ uel fundamenta urbiĩ
strages aquarũ subuerteret Inbuli : uel¬
quia sub uolumina sunt. uel quia sub
his ambulant. Sunt enim porticus hinc
inde platearũ. forus est exercendarũ
licium locꝰ ã fanto dictus: siue a foroneo
rege grecis qui pͥmus leges dedit. Hec lo¬
ca & ꝓrostra uocant᷑ ⁊ ideo quod ex bello
punico captis nauib kartaginensiũ ros¬
tra ablata sunt. & in foro romano p̾fixa:
ut esset huiꝰ insigne inctorie. suria dicit᷑:
eo quod ibi cura ꝑ senatum de cunctis ad¬
ininistret᷑. Precorium: quod ibi prȩtoi re¬
sideat ad discutiendum. Gimnasium gene¬
ralis est exertitioꝵ locꝰ Tamen apud athe¬
nas locus erat ubi discebatur phylosofia:
& sapientiȩ exercebat᷑ studium. N̾am gim¬
nasium grece uocatur qͦd latine̾ exerciti¬
um dicitur. hoc est meditatio.S & balnea
& loca cursoꝵ & athletarũ gimnasia suN.

Expanded text:
terentur, me maximis perpetuisque tempesterentur, me maximis perpetuisque tempestatibus, planiciem vel fundamenta urbium, strages aquarum subverteret. DEquia subvolumina sunt, vel quia sub his ambulant. Sunt enim portici hinc inde platearum. litium locus, a fando dictus, sive a Phoroneo rege, qui primus Graecis leges dedit. Haec loca, et prorostris vocantur, ideo quod ex bello Punico, captis navibus Carthaginensium, rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa ut esset huius insigne victoriae. Curia dicitur eo quod ibi cura per senatum de cunctis administretur. Praetorium, quod ibi praetor resideat ad discutiendum. Gymnasium generalis est exercitiorum locus. Tamen apud Athenas locus erat ubi discebatur philosophia et sapientiae exercebatur studium; nam γυμνάσιον Graece vocatur, quod Latine exercitium dicitur, hoc est meditatio. Sed et balnea et loca cursorum et athletarum gymnasia sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
omuis cuiꝰq anguli symulachrũ ꝑ lon¬
gum aeris spaciũ euanescit. atq consumi¬
tur. & rotundum uidet᷑. ꝓpugnacula pin¬
ne muroꝵ sunt: dicta. quia ex his ꝓpug¬
nat᷑. ꝓmurale uero. eo quod sit ꝓ muni¬
tionẽ muri: est enim murꝰ ꝓximus ante
murum. Porta dicit᷑. qua potest uel impor¬
tari uel exportari aliqͥd ẜprie aut̃ por¬
ta aut urbis. aut castroꝵ uocat᷑ : sicut
suꝑius dictum ⁊. Uicus ut p̃dictum est
ipse habitationes urbis sunt : uude &
uicim dictiꝰ Uiȩ ipsa spacia angusta: gͦ
inter uicos sunt. Plateȩ ꝑpetuȩ ac lati¬
ores ciuitatũ uiȩ sunt: iuxta ꝓprietatem
lingue grece. ã latitudine nuncupatȩ.
Platos enim greci latũ dicunt. Quintanȩ
pars plateȩ ͦ qͥnta est: qua carpentũ ꝓgre¬
di potest. Noace dicte. quod his ꝑcolanit᷑
fecisse: ut quotiens pluuurũ inundatõ¬
existeret. ꝑ eas aquȩ extra ciuitatẽ enut¬

Expanded text:
omne cuiusque anguli simulacrum per lonomne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. Promurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim murus proximus ante murum. Porta dicitur qua potest vel inportari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores clinguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλατύς enim Graeci latum dicunt. Quintana pars plateae quinta est, qua carpentum progredi potest. Cloacae dictae quod his percolantur fecisse existeret, per eas aque extra civitatem emit
Abbreviated transcription (Latin):
abula: dicta. ã conuentu & societate mul¬
toꝵ in unum. Compita sunt: ubi usus est
conuentꝰ fieri rusticoꝵ. Et dicta compita:
quod loca multa in agͥs eocdem competut᷑.
& quo conuenit᷑ a rusticis. Suburbana
sunt circuiecta ciuitatis edificia: quasi
sub urbe. Menia sunt muri etuitatis. dic¬
ta ab eo quod muniant ciuitatẽ: quasi
munimenta urbis. id est tutam̃ta. Mu ni¬
um aut̃ dictum: quasi manuifactũ. Sie &
munimentũ. Muri ã munitione dicti. qͥsi
mnuniri: quod muniant & tueant᷑ interi¬
ora urbis. Mlenia aut̃ duplicem habent sig¬
nificationem. Nam interdum menia abu¬
bis. Propͥe autẽ menia sunt tantũ muri
Murꝰ autem turrib ꝓpugnaculisq ornat᷑.
Turres uocate qͦd teretes sint & longe.
Teres est enim aliquid rotundũ cum ꝓcȩ¬
ritate. ut columpna. sam & qͣmuis qͥ¬
dratȩ aut late construant᷑. ꝓcul tamen
uidentib rotundȩ estimantur : ideo qͥa

Expanded text:
abula dicta, a conventu et societate mulabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione dicti, quasi muniri, eo quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem; nam interdum moenia abu nam proprie 'moenia' sunt tantum muriMurus autem turribus propugnaculisque ornatur. Turres vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Nam liberales & famossimȩ: causȩ: & qͤ
ex pͥncipe ꝓficiscunt᷑. ibi ñ aguntur. Hȩc enĩ
ad dignitatem ciuitatũ ꝑtinent. Uici. & castel¬
la & pagi. hi sunt quȩ̃ nulla dignitate ciui¬
tatis honorantur. s uulgari hominũ ꝯuen¬
tu incolunt᷑: & ꝓpter paruitatem sui maio¬
ribus ciuitatib attribuunt᷑. Uicus autem
dictus. ab ipsis tantũ habitationibꝰ: uel qͦd
uias habeat tantũ sine muris. Est aut̃ sine
munitione mnuroꝵ: licet & uici dicant᷑ ipse
habitationes urbis. Dictus autem uicꝰ. eo qd̃
sit uice ciuitatis: uel quod uias habeat tan¬
tum sine muris. Castrum antiqͥ dicebant
oppidum loco altissimo situm : quasi casam
altam. Quius pluralis numerꝰ castra. duni¬
nutiuum castellum est: siue quod castraba¬
tur licentia inibi habitantiũ. ne passim ua¬
ga hosti patẽret. Pagi sunt apta edificiis
loca inter agros habitantibꝰ. Hec & concili¬

Expanded text:
dat. Nam liberales et famosissime cause et que dat. Nam liberales et famosissime cause et que ex principe proficiscuntur ibi non aguntur: hec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem dictus ab ipsis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autem sine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitatisit vice civitatis, vel quod vias habeat tantum sine muris. Castrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam; cuius pluralis numerus castra, diminutivum castellum est sive quod castrabatur licentia inibi habitantium, ne passim vaga hosti pateret. Pagi sunt apta aedificiis loca inter agros habitantibus. Haec et concili
Abbreviated transcription (Latin):
ab ħominib satis erant tuti. Tandem na¬
turali sollercia speluncis siluestribꝰq tegu¬
mentis tuguria sibi & easas uirgubtis harun¬
dinibusq contexerunt: quo esset uita tutior.
ue his qui nocere possent aditus ec̃t. Hec ẽ.
ongo oppicloꝵ: quȩ quod opem darent. ic¬
circo oppida uocata dixerunt. Oppiclũ autẽ
magnitudine : & menib discrepare: ã uico
& castello & pago. siuitates aut̃ aut coloniȩ.¬
aut municipia. aut uier. aut castella. aut
pagi appellantur. siuitas ꝓpriȩ dicit᷑. qͣm
non aduenȩ. s eodem natisolo condiderun᷑.
non colome nuncupant᷑: lolonia uero est:
quȩ defectu indigenarũ nouis cultoribus
adimplet᷑. Inde & colonia ã cultu agri est
dicta. Municipium est: quo ͦ manente sta
tu ius aliquod minoris aut maioris officii
ã principe impetrat. Dictum aut̃ munici¬
pium ã muniis. id est officiis: quod tantum
munia. id est tributa debita. uł munera red¬

Expanded text:
ab hominibus satis erant tuti. Tandem naab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita tutior, ne his, qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepare a vico et castello et pago. Civitates autaut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. Civitas proprie dicitur, quam non advene, sed eodem nati in solo condiderunt. non colonie nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municicivitatis ius aliquod maioris vel minoris officii a principe impetrat; et dicitur municipium a muniis, idest officiis, quia tantum munia, idest tributa debita vel munera, red