comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret. hȩc lex facta ẽ mͥ. Sed ñ ẽ memorandũ in
ex ponendo. qͦmͦ sit ei facta lex. Greca eñ locutio
unde ista trans lata ẽ. satis indicat ñ de lege dictũ
esse hȩc facta ẽ.mͥ. qr lex in eadẽ lingua generis mas¬
culimi ẽ. et fiminino ꝓnomine etiã ibi scriptũ est.
hȩc facta ẽ mͥ. Querit᷑ gͦ priꝰ quȩ ibi facta sit de
inde qͦmͦ illi factasit quȩcũq illa sit. Hȩc inqͥt fa¬
cta ẽ mͥ: ñ utiq hȩc lex. qi hunc sensũ sic̃ cdixi grcus
expellit. Forte gͦ hȩc nox: qr tota suꝑior sententia sie
se habet. Memor fui innocte nominis tui dñe. et cu¬
stodiui legẽ tuã. Et seqͥt᷑. hȩc facta ẽ mͥ. Quia utiq¬

Expanded text:
ret, Haec lex facta est mihi? Sed non est remorandum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. Graeca enim locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictum esse, «Haec facta est mihi;» quia lex in eadem lingua generis masculini est, et feminino pronomine etiam ibi scriptum est, «Haec facta est mihi.» Quaeritur ergo prius quae icta sit, quaecumque illa sit. «Haec,» inquit, «facta est mihi:» non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequitur, «Haec facta est mihi:» quia itaq
Abbreviated transcription (Latin):
custodiui legẽ tuã. Nox ẽ illa humilitas ubi ẽ mor¬
talitatis erũna. Hox ẽ. in suꝑb inque agentibꝰ usq
ualde. Nox in tediũ apeccatoribꝰ relinquentibꝰle-¬
gẽ dei. Nox ẽ. postremo in loco ꝑegrinationis huiꝰ:
donec ueniat dñs et illuminet abscondita tenebra¬
rũ. et manifestet cogitationes cordis: et tc̃ laus e

Expanded text:
custodivi legem tuam.» Nox est illa humilitas, ubi est mortalitatis aerumna; nox est in superbis inique agentibus usque valde, nox in taedio a peccatoribus relinquentibus legem Dei; nox est postremo in loco peregrinationis hujus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
fideł ne abscondant᷑ sibi. qđ nec infidelicernit abs-¬
condi : anq dm̃ nosse difficile ẽ: Consequens utiq¬
ẽ ut diliges dñm dm̃ tuũ difficile intelligat᷑ ne ali¬
ud ꝓ alio diligat᷑. Nã ꝓximi facilior uidet᷑ eẽ. cogni¬
tio. Om̃is qͥppe homo. ẽ. om̃i homini ꝓximꝰ: nec ulla
cogitanda ẽ longinqͥtas generis. ubi ẽ natura cõmu¬
nis. Quã ꝗͥ nec ꝓximũ nouerat qͥ dño ait. et qͥs mͥ ẽ.¬

Expanded text:
fidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli cernit absfidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli cernit abscondi? An quia Deum nosse difficile est, consequens est utique ut, «Diliges Dominum Deum tuum,» difficile intelligatur, ne aliud pro alio diligatur? Nam proximi facilior esse videtur cognitio. Omnis quippe homo est omni homini proximus, nec ulla cogitanda est longinquitas generis, ubi est natura communis. Quanquam nec proximum noverat qui Domino ait: «Et quis e
Abbreviated transcription (Latin):
sed t̾rigene. Unde ait alia seriptura de qͦdã. Posuit
enĩ apud mortẽ domũ suã: et apud inferos cũ t̾ri¬
genis axes suos. Sunt autẽ et ipsi ꝑegrin. et inqͥ¬
lim: ñ huic trȩ. sed ppłodĩ a qͦ s̃ alienigenȩ. Unde
credentibꝰ. et scãm ciuitatẽ quȩ ñ ẽ. de hoc mun
pulo dei. ipsi s̃ in t̾ra ꝑegrini: qr totꝰ idẽ ppłs quã¬
diu ẽ incorpore. ꝑegrinat᷑ a dño Dicat itaq Inco¬
la ego sũ in t̾ra: ne abscondas a me mandata tua.
Sed qͥ tandẽ s̃ a qͥbꝰ ds̃ abscondit mandata sua:
ñne illa ubiq ds̃ uoluit p̃dicari: Utinã q̃multis
clara s: tã multis cara sint. Nã qͥd ẽ clariꝰ quã dili¬
ges dñm dm̃ tuũ ex toto corde tuo. et ex tota a
nima tua et diliges ꝓximũ tuũ tanꝗͣ teipsũ. In
qbꝰ duobꝰ mandatis. tota lex pendet et ꝓphetę.
Ec qͥs ẽ quẽ lagant ista mandata: Nẽpe & om̃ibꝰ
fidelibꝰ et plurimis infidelibꝰ notas. Curgͦ poscit

Expanded text:
rigenae. Unde ait alia Scriptura de quodam: «Posuit enim apud mortem domum suam, et apud inferos cum terrigenis axes suos» . Sunt autem et ipsi peregrini et inquilini, non huic terrae, sed populo Dei, a quo sunt alienigenae. Unde credentibus, et sanctam civitatem, quae non est de hoc mundpulo Dei, ipsi sunt in terra peregrini; quia totus idem populus, quamdiu est in corpore, peregrinatur a Domino. Dicat itaque, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» 2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mandata sua? Nonne illa ubique Deus voluit praedicari? Utinam quam multis clara sunt, tam multis clara sint. Nam quid est clarius, quam, «Diliges Dominum Deum tuum ex toto coges proximum tuum tanquam teipsum? In» quibus «duobus mandatis tota lex pendet et Prophetae» . Et quis est quem lateant ista mandata? Nempe et omnibus fidelibus, et plurimis infidelibus nota sunt. Cur ergo poscit
Abbreviated transcription (Latin):
bet eã ñ guituris et fauciũ delectatio quȩ fasti¬
dio extinguit᷑. sed recuꝑandȩ ratio sanitatis
qͣ pellendũ. eẽ. fastidiũ ꝑuidet᷑. Et ideo ñ ẽ mi.
rũ si appetit animꝰ ut appetat corpꝰ qͣndo ap¬
petit animꝰ. ñ appetit corpꝰ. Cũ autẽ utrũq am-¬
mi ẽ. et utrũq concupiscentia ẽ. cur ñ concu¬
pisco desidiũ iustificationũ dei : Qͦmͦ in uno
eodẽq animo meo habeo concupiscentiã desi-¬
derii huiꝰ. et ipsũ ñ habeo desideriũ : aut qͦmꝰ
ista duo s̃ et ñ unũ: Ut qͥd enĩ c̃cupisco deside-¬
rare iustificationes tuas. ac ñ ipsas iustificatio

Expanded text:
bet eam non gutturis et faucium delectatio, quae fastibet eam non gutturis et faucium delectatio, quae fastidio restringitur; sed recuperandae ratio sanitatis, qua pellendum escae fastidium providetur. Et ideo non mirum est si appetit animus ut appetat corpus, quando appetit animus nec appetit corpus. Cum autem utrumque animi est, et utrumque concupiscentia est, cur concupisco desiderium justificationum Dei? Quomodo in uno eodemque animo meo habeo concupiscentiam desiderii hujus, et ipsum non habeo desiderium? aut quomodo ista duo sunt, et non unum? Utquid enim concupisco desiderare justificationes, a
Abbreviated transcription (Latin):
desidat. quã longe abhis erat qͥ eas adhuc deside¬
rare c̃etipiscebat: et quã longiꝰ ab eis s. qͥ neq
hoc adhuc concupiscunt. Mirũ. ẽ aut̃ qͦmͦ con¬
cupiscat᷑ desidiũ. nec sit in nob̾ cuiꝰ iã concupis¬
centia sit in nob̾. Neq enĩ pulchrũ aliqd corpꝰ
ẽ sic̃ aurũ uł caro aliqͦ spetiosa quã potest ho¬
mo c̃cupiscere nec habere. qr extra posita ñ. ẽ.
in homine. Qsnesciat in homine. ẽẽ. c̃cupiscen¬
tiã. in homine eẽ. desidiũ: Cur gͦ ñ c̃cupiscit᷑
ut habeat᷑. quasi forinsecus inferat᷑: aut qͦmͦ
haberi eiꝰ c̃cupiscentia sine ipso potest. cũ sit et
ipsũ qͥd aliud quã c̃cupiscentia: Nã et deside-¬
rare ꝓculdubio c̃cupiscere. ẽ. Qͥs ẽ. iste mirabi¬
lis atq in explicabilis langor: Et tam̃ ẽ. Nã et
egrotꝰ qͥ fastidio laborat. et uult euadere hoc
malũ. c̃cupiscit utiq desid̾are cibũ. dũ c̃cupis.¬

Expanded text:
desiderat, quam longe ab his erat qui adhuc eas desidedesiderat, quam longe ab his erat qui adhuc eas desiderare concupiscebat? et quam longius ab eis sunt qui neque hoc adhuc concupiscunt? 4. Mirum est autem quomodo concupiscatur desiderium, nec sit in nobis cujus concupiscentia jam sit in nobis. Neque enim pulchrum aliquod corpus est, sicut aurum, vel caro aliqua speciosa, quam potest homo concupiscere, nec habere, quia extra posita non est in homine. Quis nesciat in homine esse concupiscentiam, in homine esse desiderium? Cur ergo concupiscitur ut habeatur, quasi forinsecus inferatur? Aut quomodo haberi ejus concupiscentia sine ipso potest, cum non sit et ipsum quid aliud quam concupiscentia? Nam et desiderare procul dubio concupiscere est. Quis est iste mirabilis atque inexplicabilis languor? Et tamen est. Nam et aegrotus qui fastidio laborat, et vult evadere hoc malum, concupiscit utique desiderare cibum, dum concupis
Abbreviated transcription (Latin):
pore. Laudabilis ẽ. ista sapientia: ñ dãpnabi¬
lis. Non de hac dictũ ẽ. ñ concupisces: sed de
illa qͦ caro concupiscit adũsus spm̃. De hac au¬
tẽ bona concupiscentia q̃ concupiscit sp̃s ad¬
ũsus carnẽ: quere ubi scriptũ sit et inuenies.
Concupiscentia itaq sapientiȩ: deduc̃ ad reg¬
nũ. Et multa alia inueniunt᷑ bonȩ concupis¬
centiȩ testimonia. Sed hoc int ẽ. qđ ñ tacetur
qͥd concupiscat᷑ sed si sola ponit᷑ ñ nisi mala
intelligitur. sic̃ in hoc qđ cõmemoraui. Concu-¬
piscentia itaq sapientiȩ: ꝑduc̃ ad regnũ. Si ñ
adderet sapientiȩ: nullo mͦ diceret. concupiscen-
piscentiã nesciebã nisi lex diceret ñ concupisces:
ñ utiq ait cuiꝰ rei concupiscentiã. uł qͥd ñ c̃cu¬
Desiderare inqͥt iustificationes tuas in omĩ tẽ¬
pore. Credo ñdũ eas desidabat: qͣndo concu-¬
piuit desidare. Iustificationes autẽ factas iusta:
id. ẽ. oꝑa iustitiȩ. Cũ itaq ñdũ habeat et qͥ iã

Expanded text:
pore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testla intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupiscentipiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concuncupivit? «Desiderare,» inquit, «justificationes tuas in omni tempore.» Credo nondum eas desiderabat, quando concupivit desiderare. Justificationes autem facta sunt justa, id est, opera justitiae. Cum itaque nondum habeat et qui jam
Abbreviated transcription (Latin):
lectationẽ quoꝵ potuit uidere rationẽ. Non au¬
tẽ ait c̃cupiscit: sed c̃cupiuit anima mea desi-¬
derare iustificationes tuas. Fortasse qͥppe talis e-¬
rat iste incola in t̾ra: qͥ iã ꝑuenerat ad id qđ
concupierat. Iãq desidabat eas quarũ desiłiũ¬
se aliqͣndo concupisse cõmemorat. Si autẽ iã
desicdabat. cur ñ habebat: Noneñĩ aliqͥd im¬
pedit qͦminꝰ habeant᷑ iustificationes dei. nisi
qr ñ desid̾ant᷑. dũ ñ in eas caritas feruet. quarũ
at᷑ ostendit. Priꝰ ẽ eñ ut uideat᷑ quã sint uti¬
les et honeste: deinde ut earũ desidiũ concupis¬
cat᷑. Postremo: ut ꝓficiente lumine atq sanita¬
te. delectet earũ et oꝑatio. quarũ sola ratio
delectabat. Sed ea quȩ secunt᷑. qm̃ iã iste ꝓli¬
xus. ẽ: alio sermone adiuuante dño cõmodiꝰ
disserentur

Expanded text:
lectationem quorum potuit videre rationem. 5. Non aulectationem quorum potuit videre rationem. 5. Non autem ait, concupiscit; sed, «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas.» Fortasse quippe talis erat iste incola in terra, qui jam pervenerat ad id quod concupiverat, jamque desiderabat eas quarum se desiderium aliquando concupisse commemorat. Si autem jam desiderabat, cur non habebat? Non enim aliquid impedit quominus habeantur justificationes Dei, nisi quia non desiderantur, dum non in eas charitas fervet, quarum atur, ostendit. Prius est enim ut videatur quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo, ut proficiente lumine atque sanitate delectet earum et operatio, quarum sola ratio delectabat. Sed ea quae sequuntur, quoniam jam iste prolixus est, alio sermone, adjuvante Domino, commodius disserentur
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia desidiũ: sed qr ñ om̃is c̃eupiscentia
desidiũ ẽ. Concupiscunt᷑ eñ et quȩ habent᷑.
et quȩ ñ habent᷑: Nã concupiscendo fruit᷑ ho.¬
mo rebꝰ qͦs habet: desiderando autẽ absentia
sentiũ concupiscentia : Sediustificationes dĩ ab-¬
sentes eẽ qͦmͦ posst̾. nisi qͣndo nesciunt᷑: An et qͣn-¬
do sciunt᷑ et ñ fiunt. absentes habende st̾: Nã
qͥds̃ iustificationes. nisi oꝑa iusta. ñ ũba: anꝑhoc
posst̾ infirmitate animȩ ñ desidari. et ratione
m̃tis uti uidet᷑ quã sint utiles atq salubres. po-¬
test earũ desideriũ concupisci: Sepe enĩ qͥd a-¬
gendũ sit uidemꝰ nec agimꝰ: qi ñ delectat ut a-¬
gamꝰ. Et cũ cupimꝰ ut delectet. preuolat intel-¬
lectꝰ et tarde seqͥt᷑: et aliqͣndo ñ seqͥt᷑ humanus
atq infirmꝰ affectꝰ. Ideo gͦ desidare c̃cupiscebat
quȩ bona. eẽ. cernebat: cupiens eoꝵ habere de-¬

Expanded text:
piscentia desiderium, sed quia non omnis concupiscentia piscentia desiderium, sed quia non omnis concupiscentia desiderium est. Concupiet quae non habentur. nam concupiscendo fruitur homo rebus quas habet; desiderando autem absentia sentium concupiscentia? Sed Dei justificationes absentes esse quomodo possunt, nisi quando nesciuntur? An et quando sciuntur et non fiunt, absentes habendae sunt? Nam quid sunt justificationes, nisi opera justa, non verba? Ac per hoc possunt infirmitate animae non desiderari; et ratione mentis, ubi videtur quam sint utiles atque salubres, potest earum desiderium concupisci. Saepe enim quid agendum sit videmus, nec agimus; quia non delectat ut agamus, et cupimus et delectet. Praevolat intellectus; et tarde sequitur, et aliquando non sequitur humanus atque infirmus affectus. Ideo ergo desiderare concupiscebat quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere de
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑ eis: qͥ ñ sincolȩ in t̾ra. Hȩc enĩ mandata et¬
si audiunt ñ sapiunt: qr t̾rena sapiunt. Quorũ
autẽ conũsatio in cęlis. ẽ: in qͣntũ hic conũsant᷑.
ꝓfecto ꝑegrinant᷑. Petant itaq ne abscondant᷑ ab
iste incola in t̾ra cũ dei mandata ne sibi absconde-¬
rent᷑ oraret. in qͥbꝰ dilectio p̃cipit᷑ uł sola uel
maxime. & ipsiꝰ dilectionis dilectionẽ se uellet

Expanded text:
duntur eis qui non sunt incolae in terra: haec enim mandata etduntur eis qui non sunt incolae in terra: haec enim mandata etsi audiunt, non sapiunt; quia terrena sapiunt. Quorum autem conversatio in coelis est , in quantum hic conversantur, profecto peregrinantur. Petant itaque ne abscondantur ab iste incola in terra, cum Dei mandata ne sibi absconderentur orasset, in quibus dilectio praecipitur vel sola vel maxime; et ipsius dilectionis dilectionem s
Abbreviated transcription (Latin):
ñ om̃iũ hominũ ẽ. fides. Qͦmͦ gͦ diligit ꝓximuo
tanꝗ̃ scipsũ. qͥ nescit et seipsũ : Non enĩ frustra
ille filiꝰ iunior qͥ ꝓfectꝰ in regionẽ longinquã ubi
dissipauit substantiã suã uiuens ꝓdige ut dice¬
ret. surgã et ibo ad patrẽ meũ priꝰ reũsus ẽ in
semet ipsũ nisi qr tã longe ꝑegrinatꝰ ẽ. ut relin-¬
queret etiã semet ipsũ. Nec tamen reũteret᷑ ad se.
si om̃imͦ nesciret se: nec diceret surgã et ibo ad pa¬
trẽ meũ. si penitꝰ ad oraret dm̃. Quocura et aliqͣte¬
nꝰ ita sciunt᷑: et ut magis magisq sciant᷑. ñ immerito
scienda noscunt᷑. Quaꝓpt̃ ut sciamꝰ diligere dm̃:
sciendꝰ ẽ. ds̃. Et ut sciat homo diligere ꝓximuo
tanꝗͣ seipsũ: priꝰ debet diligendo dm̃ diligere seip¬
sũ. Qđ unde poterit sinescit dm̃. si nescit et setp¬
sũ: Recte itaq dr̃ deo: incola ego sũ in t̾ra. ne abs¬
condas a me mandata eua. Merito nãq abscon¬

Expanded text:
 omnium hominum est. Quomodo ergo diligit proximum tanquam seipsum, qui nescit et seipsum? Non enim frustra ille filius junior, qui profectus in regionem longinquam, ubi dissipavit substantiam suam vivens prodige, ut diceret, «Surgam, et ibo ad partem meum,» prius reversus est in semetipsum , nisi quia tam longe peregrinatus est, ut relinqueret etiam semetipsum. Nec tamen reverteretur ad se, si omni modo nesciret se; nec diceret, «Surgam, et ibo ad patrem meum,» si penitus ignoraret Deum. Quocirca et aliquatenus ista sciuntur, et ut magis magisque sciantur, non immerito scienda poscuntur. Quapropter ut sciamus diligere Deum, sciendus est Deus; et ut sciat homo diligere proximum tanquam seipsum, prius debet diligendo Deum diligere seipsum: quod unde poterit, si nescit Deum, si nescit et seipsum? Recte itaque dicitur Deo, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Merito namque abscon
Abbreviated transcription (Latin):
ñ accepissent ꝓmissiones. sed longe eas uidentes
et salutantes: et confitentes qr hospites et ꝑegr ini
s̃ suꝑ t̾rã. Qui enĩ talia dicunt: ostendunt q pa-¬
triã quer̃. Et siqͥdẽ eiꝰ memores essent a qͦ discesse-¬
rant: habuissent tẽpꝰ reũtendi. Nc̃ autẽ meliorẽ
appetunt: id ẽ cȩlestẽ. Ideo ñ confundit᷑ ds̃ uoca

Expanded text:
non accepissent promissiones, sed longe eas videntes et salutantes, et confitentes quia hospites et peregrini sunt super terram. Qui enim talia dicunt, ostendunt quia patriam quaerunt. Et si quidem ejus memores essent a qua discesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem: ideo non confunditur de his
Abbreviated transcription (Latin):
disi aliqͣndo euus fint. ubi utiq ñ erat qͥ rta
dicebat: siue qđ ẽ ab om̃i controuersi a libi. ͥ
om̃is homo possit hoc dicere. sed eui patria cõ.¬
missa ẽ ȩtña in cęlis. Hoc scio. qr tẽptatio ẽ. iuita
humana suꝑ t̾rã: et iugũ graue ẽ suꝑ filios adã.
Cerũ me plus delectat scdm istã disputare senta.¬
tiã. ut ideo nos in t̾ra inqͥlinos uł in colas ẽe. dio¬
mꝰ qr suꝑnã patriã unde pignꝰ accepimꝰ et qͦ ꝑue¬
nentes nũꝗ̃ in de migremꝰ inuenimꝰ. Nã et ille q¬

Expanded text:
iquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista dicebat; sive quod est ab omni controversia liberius, non omnis homo possit hoc dicere, sed cui patria promissa est aeterna in coelis: hoc scio, quia tentatio est vita humana super terram ; et jugum grave est super filios Adam . Verum me plus delectat secundum istam disputare sententiam, ut ideo nos in terra inquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernam patriam, unde pignus accepimus, et quo pervenientes nu
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝗ̃ etiã aduenã int̃p̃tatis. In qͥlim ñ habentes ꝓ.¬
pͥã domũ: habitant in aliena. Incole autẽ uł ad¬
uenȩ. utiq aduentitii ꝑhibent᷑: ubi magna de
in tra. cũ corpꝰ de t̾ra originẽ ducat. Sed hac
de ꝓfundissima questione. nichil audeo definire.
Siue enĩ ꝓpt̃ animã quȩ absit ut puter᷑ ex tr̃a
merito dici potuerit. inqͥlinꝰ uł in cola uł adie¬

Expanded text:
n habentes propriam domum, habitant in aliena; incolae autem vel advenae, utique adventitii perhibentur. Ubi magna de in terra;» cum de terra corpus originem ducat. Sed in hac profundissima quaestione nihil audeo definire. Sive enim propter animam quae absit ut putetur ex terra merito dici potuerit, «Inquilinus,» vel «i
Abbreviated transcription (Latin):
i ȩt̃nũ: et lex tua ueritas. Quomͦ enĩ ñ ueritas
lex. ꝑ quã cognitio peccati. et quȩ testimoniũ ꝑ¬
hibet iustitiȩ dei: Sic enĩ dic̃ apłs. Iustitia dei
manifestata ẽ. testificata ꝑ legẽ et ꝓpħas. Propter
hanc passus ẽ ꝑsecutionẽ uiniora maiore: ut
diceret iunior qd sequit᷑ribulatio et necessi¬
tas inuener̃ me: mandata tua meditatio mea ẽ.
Seuiant. ꝑsequant᷑: dũ tam̃ mandata dei ñ re-¬
linquant᷑: et ex ipsis mandatis et̾iã qͥ seuiunt
diligant᷑. Iustitia testimonia tua in ȩt̃nũ intel¬
lectũ damͥ et uiuã. Intellectũ poscit iste iumor:
quẽ si ñ haberet. ñ suꝑ seniores intelligeret. Sed
eũ poscit in tribulatione et necessitate: qͦ intelli¬
gat quiã sit contẽpnendũ qd ei possunt auferre
ꝑsequentes inimici. a qͥbꝰ se dic̃. eẽ contẽptũ. Ideo

Expanded text:
in aeternum, et lex tua veritas.» Quomodo enim non veritas in aeternum, et lex tua veritas.» Quomodo enim non veritas lex, per quam cognitio peccati, et quae testimonium perhibet justitiae Dei? Sic enim dicit Apostolus: «Justitia Dei manifestata est, testificata per Legem et Prhanc passus est persecutionem junior a majore, ut diceret junior quod sequitur: «Tribulatio et necessitas invenerunt me, mandata tua meditatio mea est.» Saeviant, persequantur; dum tamen mandata Dei non relinquantur, et ex ipsis mandatis etiam qui saeviunt diligantur. 7. «vers. 144. Justitia testimonia tua in aeternum, intellectum da mihi, et vivam.» Intellectum poscit iste junior; quem si non haberet; non super seniores intelligeret: sed eum poscit in tribulatione et necessitate, quo intelligat quam sit contemnendum quod ei possunt auferre persequentes inimici, a quibus se dicit esse contemptum. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
matoribꝰ. qͥ oblitisunt. Nã qͥd ẽ iunior ego ñ suor
oblitꝰ. nisi illi maiores oblitisunt: Neoteros enĩ est
grece: qđ ẽ etiã in illo loco ubi dictũ ẽ in quo cor¬
rigit unior uiã suã. Hoc autẽ nom̃ cõparatiuũ
ẽ. et ideo bene intelligit᷑ in cõparatione maioris.
Duosgͦ ppłos hic agnoscamꝰ qͥ etiã in rebeccȩ ute¬
roluctabant᷑: quando ñ ex oꝑibꝰ sed ex uocante
dictũ ẽ ei. maior seruiet minori. Sed contẽptũ
se dic̃ iste minor: ideo factꝰ ẽ maior. Iuia ignobilia
et contẽptibilia mundi elegit ds̃. et ea quȩ ñ suNT
tanꝗͣ sint: ut quȩ sunt euacuent᷑. Et ecce sunt
Nec immerito oblitis ũboꝵ dei: qͥ suã iustitiã con¬
stituere uoluer̃ ignorantes iusticiã dei. Iste autẽ
umior ñ ẽ. oblitꝰ: qͥ ñ suã uoluit habere iustitiã
sed dei. de qua etiã nc̃ dic̃. Iustitia tua iusticia

Expanded text:
majoribus qui obliti sunt. Nam quid est, «Junior ego non sum majoribus qui obliti sunt. Nam quid est, «Junior ego non sum oblitus,» nisi, Illi majores obliti sunt? Νεώτερος est enim graece, quod est etiam in illo loco ubi dictum est, «In quo corrigit junior viam suam?» Hoc autem nomen comparativum est, et ideo bene intelligitur in comparatione majoris. Duos ergo populos hic agnoscamus, qui etiam in Rebeccae utero luctabantur; quando «non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Major serviet minori» . Sed contemptum se dicit hic minor; ideo factus est major: quia ignobilia et contemptibilia mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, tanquam sint, ut quae sunt evacuentur ; et ecNec immerito obliti sunt verborum Dei, qui suam justitiam constituere voluerunt, ignorantes justitiam Dei : iste autem junior non est oblitus, qui non suam voluit habere justitiam, sed Dei, de qua etiam nunc dicit, «Justitia tua justitia
Abbreviated transcription (Latin):
pant᷑ ur̃ȩ m̃tes asimplicitate et castitate quȩ est
zelabat xp̃o ñ sibi. Sponsus enĩ sibi zelat sponsã
suã amicus autẽ sponsi ñ eã debet sibi ⁊ elare sed
sponso. Bonꝰ gͦ et huiꝰ intelligendus ẽ ⁊elus. Causã
nãq subiungit: et dic̃. Quia oblitis ũboꝵ tuoꝵ¬
inimici mei. Retribuebant gͦ mala ꝓbonis: qm̃
telabat illos dño cã uehem̃t̃ et ardent̃. ut eo zelo
tabefactũ se diceret: illi autẽ obhoc ipsũ inimici¬
tias exercebant. Utiq ut dm̃ amarent uolebat:
quos amando ⁊elabat. Non ingratꝰ eñĩ grȩ dei ꝑ
quã fuerat ex inimico reconciliatꝰ deo etiã ipse
suosinimicos diligebat: et eos zelabat deo. dolens
si derans ipse in uerb̾ dei qua flãma dilectionis
arderet. Ignaicũ inquit eloquiũ tuũ ualde. et
seruus cuus dilex̃ illud. Merito ⁊elabat in suis
inimicis cor impenitens: qͥ fuerant obliti ũboꝵ dei.
Ad hoc enĩ eos flagrabat adducere: qđ ipse flagran

Expanded text:
simplicitate et castitate quae est n zelabat Christo, non sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare debet, sed sponso. Bonus ergo et hujus intelligendus est zelus: causam namque subjungit et dicit, «Quia obliti suinimici mei.» Retribuebant ergo mala pro bonis; quoniam zelabat illos Deo tam vehementer et ardenter, ut eo zelo tabefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat Deo, dolens «vers.» 140. Deinde considerans ipse, in verbis Dei qua flamma dilectionis arderet: «Ignitum,» inquit, «eloquium tuum valde, et servus tuus dilexit illud.» Merito zelabat in suis inimicis cor impoenitens, qui fuerant obliti verborum Dei: ad hoc enim flagrabat eos adducere, quod ipse flagrant
Abbreviated transcription (Latin):
me qdđ ex alio psalmo quantũ mͥ uidet᷑ putatũ
ẽ em̃dandũ: ubi scriptũ ẽ zelus domꝰ cuȩ come¬
dit me. Qd cõmemoratũ etiã in euangelio noui
mꝰ. Simile tam̃ aliqͥd ẽ. tabefecit hic. ei qđ ibi. ẽ.
comedit. Telus autẽ m̃s qđ plures codices habe¬
nt: nullã ingerit questionẽ. Quid enĩ mirũ ẽ si
relo suo quisq tabescit: Quod uͦ habent aliqui
relus tuus: significat hominẽ deo zelantẽ ñ sibi.
Sed ñ repugnat: si ipse dicat᷑ et m̃s. Nã qͥd aliud
dic̃ apłs. emulor enĩuos deo emulatione dei :ͣ
ideo addidit emulatione dei. Hanc quippe spũ suo
fidelibꝰ siuis inspuat ds̃. Amoris enĩ. ẽ: ñ liuoris.
Nã quȩ fuit causa ut hoc apł̃s diceret. aptaii uos¬

Expanded text:
me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus domus tuae comed. Simile tamen aliquid est, «tabefecit,» ei quod ibi est, «comedit. Zelus» autem «meus,» quod plures codices habent, nullam ingerit quaestionem: quid enim mirum est si zelo suo quisque tabescit? Quod vero habent aliqui, «zelus tuus,» significat hominem Deo zelantem, non sibi; sed non repugnat si ipse dicatur et «meus.» Nam quid aliud dicit Apostolus, «Aemulor enim vos Deo, aemulatione Dei?» Nideo addidit, «aemulatione Dei.» Hanc quippe suo Spiritu fidelibus suis inspirat Deus: amoris enim est, non livoris. Nam quae fuit cura ut hoc Apostolus diceret? «Aptavi
Abbreviated transcription (Latin):
ixerat suꝑius qui cantat hunc psalmũ
exitus aquarũ descender̃ oculimei: qr
ñ custodier̃ legẽ tuã: ubi se multũfle-¬
uisse cestat̾ẽ p̃uaricationẽ suã. Proinde uelut
rationẽ reddens cur multũ flere debuerit. et suũ
grauit̃ dolere peccatũ. Iustus es inquit dñe. et
rectũ iudiciũ tuũ Manclasti iustitiã cestimonia
tua: et ueritatẽ tuã ualde. Hȩc utiq iustitia dei.
rectũq iudiciũ et ueritas: om̃i ẽ metuenda peccan.¬
ti. his em̃ dãpnant᷑ diuinitꝰ qͥcũq dãpnant᷑: necẽ
omĩno qui de sua dãpnatione contra dm̃ iustuo
recte conqueri possit. Inde flecus rectus ẽ peniten-¬
tis qm̃ si cor eiꝰ impentens dãpnaret᷑. iustissime
utiq dãpnaret᷑: Sane iustitiã dic̃ testimonia dĩ
Iustũ qiuppe se ꝓbat: mandando uititiã. Est eciã
hecueritas: ut ds̃ cestimonis calibꝰ innotescat. Sec¬
Sed qͥd ẽ qa sequit᷑ Iabefecit me zelusm̃s uel
sic̃ ali codices habent᷑ zelus tuus habent etiao

Expanded text:
ixerat superius qui cantat hunc psalmum, «Exitus aquarum descenderunt oculi mei, quoniam non custodierunt legem tuam:» ubi se multum flevisse testatus est praevaricationem suam. Proinde, velut rationem reddens cur multum flere debuerit et suum graviter dolere peccatum, «Justus es,» inquit, «Domine, et rectum judicium tuum. Mandasti justitiam testimonia tua, et veritatem tuam valde.» Haec utique justitia Dei rectumque judicium et veritas, omni est metuenda peccanti: hac enim damnantur divinitus quicumque damnantur; nec est omnino qui de sua damnatione contra Deum justum recte conqueri possit. Inde fletus rectus est poenitentis; quoniam si cor ejus impoenitens damnaretur, justissime utique damnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando justitiam. Est etiam haec veritas, ut Deus testimoniis talibus innotescat. Sed quid est quod sequitur: «Tabefecit me zelus meus;» vel, sicut alii codices habent, «zelus tuus?» Habent nonn
Abbreviated transcription (Latin):
EliTie Sp̃S NR̃I diuina cantica:
ubi et fletꝰ sine gaudio ñ ẽ. fide-¬
li homini et ꝑegrino in scło. nul.¬
la. ẽ. iocundior recordatio: quã
in ꝑegrinatione ñ.ẽ: sine dolore atq suspirio.
Spes tam̃ certa reditꝰ nr̃i: etiã ꝑegrinando tristes

Expanded text:
itus nostri divina cantica, ubi et fletus sine gaudio non est. Fideli homini et peregrino in saeculo, nulla est jucundior recordatio, quam in peregrinatione, non est sine dolore atque suspirio. Spes tamen certa reditus nostri, etiam peregrinando tristes
Abbreviated transcription (Latin):
respiciendo gram ei. unde hoc conseqluit ei. Indii tõ.
timꝰ uersus. ẽ: qui pͥmꝰ Benedictio a capite. benedicti¬
ꝯ infine. A benedictione ꝓfectisumꝰ: adbenedictio¬
nẽ redeamꝰ. in benedictione regnemꝰ. Arcti.
ie Quioe NUDiUs teRciano.: Quan⁊uor
meminasse dignamini. abundant̾ refec.¬
tiestis. Sed qi nos etiã pꝰ longũ sermonẽ
Anidisimi dimisistis: ñ putauimꝰ scĩtatẽ urãm hodi¬
erni diei debito fraudandã ut hoc sit de debito. il

Expanded text:
respiciendo gratiam ejus, unde hoc consecutus es. «In omni lotimus versus est qui primus: benedictio a capite, benedictio in fine; a benedictione profecti sumus, ad benedictionem redeamus, in benedictione regnemus. Die quidem nudiustertiano, quantum meminisse dignamini, abundanter refecti estis: sed quia nos etiam post longum sermonem avidissimi dimisistis, non putavimus Sanctitatem Vestram hodierni diei debito fraudandam; ut hoc sit de debito, il
Abbreviated transcription (Latin):
et ds̃ eraur hoc erat in principie apud
dm̃. Onual ꝑ ipsũ sicta sunt. et sine iplo factũ
ẽ nichil. Qui ista dixit. cũ diceret diues erat᷑
quanto magis ille de quo dicebat: In pͥncipio
erat uerbũ. et ñ qualecuq uerbũ sed uerbũ
ds̃. Et ñ ubicuq sed apuddiũ. It ñ uicans. sid
omnia ꝑ ipsu paciasunt. Cinerẽ siclie panẽ inanciu¬
cauit: et porusliũ cũ fletu mise it. Metuendũ
ẽ: ne tantis diuitiis nra pauꝑcas faciat imuriã.
Quere adhuc tamei. ne ipse sit peuiꝑ iste qm̃ ũ¬

Expanded text:
t Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Qui ista dixit, cum diceret, dives erat; quanto magis ille de quo dicebat, «In principio erat Verbum:» et non qualecumque Verbum, sed «Verbum Deus;» et non ubicumque, sed «apud Deum;» et non vacans, sed «omnia per ipsum facta sunt?» Cinerem sicut panem manducavit, et potum suum cum fletu commiscuit? Metuendum est ne tantis divitiis nostra paupertas faciat injuriam. Quaere adhuc tamen ne ipse sit pauper iste; qu
Abbreviated transcription (Latin):
dao enĩ bos habet.: nisi ꝑ eũ qui iustificat ipi¬
um. Ecce quã diues. Qius enĩ diues. qui habet
quoci uult et alio faciente. an qui facit qđ uult
et alio habente: Puto quia ditior ille. qͥ fecit
qđ habes: quia qđ ille habet tu ñ habes. Eece qͣm
diues. In hoc tã diuite unde agnituri sumꝰ hȩc
uerha inerẽ sicut panẽ manducaui. et potũ¬

Expanded text:
nemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impinemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impium . Ecce quam dives. Quis enim dives, qui habet quod vult alio faciente, an qui facit quod vult et alio habente? Puto quia ditior ille qui fecit quod habes; quia quod ille habet, tu non habes. Ecce quam dives. In hoc tam divite unde agnituri sumus haec verba: «Cinerem sicut panem manducavi, et potu
Abbreviated transcription (Latin):
nit ad fluuiũ baptirandus. Baptitator dominoꝰ
agnoscit: indignũ se soluendȩ calciamenti cor¬
rigiȩ conficetur. Iã inde cȩci illuminantur sur¬
dis aꝑiturauditꝰ. locunt᷑ muti. mundantur
UNUS PAUEER OIAT ET HONORAISUOSILENTIO
licet ergo audire eũ et iudere quis nam sit: ne for¬
te ille sit de quo dicit apłi. Qui ꝓpt̃ uos paupẽr
fictus ẽ cũ diues esset. ut illiꝰ pauꝑtate uosdita.
remini. Si ergo ipse ẽ quomodo pauꝑ: Nã quo¬
modo diues. quis non uidet. Unde enĩ hominis
sunc diuites: Puto auro. argento. familia. terra.
Sed omna ꝑ ipsũ facta sunt. Quid gͦ illo dicius ꝑ
ũ fictesunt diuitiȩ. etiã ille quȩ non sunt
mores. uita ipsiꝰ corporis. sanitas. sensus confirmati¬
oq mẽbroꝵ. Etenĩ cũ hec salua sunt: et piuꝑes
diuites sunt. Per illũ et illȩ maiores diuitie. fi¬
des. pietas. iustitia. caritas. castitas mores honi

Expanded text:
nit ad fluvium baptizandus; baptizator Deum nit ad fluvium baptizandus; baptizator Deum agnoscit, indignum se solvendae calceamenti corrigiae confitetur . Jam inde caeci illuminantur, surdis aperitur auditus, loquuntur muti, mundanturunus pauper orat, et non orat in silentio. Licet ergo audire eum, et videre quisnam sit: ne forte ille sit, de quo dicit Apostolus, factus est, cum diues esset, ut illius paupertate uos diremini» . Si ergo ipse est, quomodo pauper? Nam quomodo dives, quis non videt? Unde enim homines sunt divites? Puto auro, argento, familia, terra: sed «omnia per ipsum facta sunt.» Quid ergo illo ditius, per quem factae sunt divitiae, etiam illae quae mores, vita, ipsius corporis sanitas, sensus, conformatioque membrorum: etenim cum haec salva sunt, et pauperes divites sunt. Per illum et illae majores divitiae, fides, pietas, justitia, charitas, castitas, mores boni:
Abbreviated transcription (Latin):
tende ancillã illã castõ.: et iurginẽ et matrẽ. Iu
enĩ accepit pauꝑtatẽ nrãm. ubi formã serui in¬
dutꝰ ẽ: semeripsũ exinaniens. Ne dicitias eiꝰ ex¬
pauesceres et ad eũ accedere cũ tua mendicita¬
de ñ auderes: ibi accepit formã serui. ibi nr̃ãm
indutꝰ ẽ pauꝑtatẽ. Ibi se pauꝑauit ibi nosdita¬
uit Iã ergo ꝓpinquamꝰ de illo hec incelligere.
tierũ tamen adhuc ñ ẽ temere ꝓnuncianduo
Paitꝰ uirginis ẽ lapis sie manibꝰ de monte pre¬
cisus: uhi nullus homutũ oꝑatꝰ ẽ nulla transfu¬
sa concupiscentia. sed sola fides accensa. eii erbi
caro concepto Ieinde ꝓcessit ex utero. locuti
sunt cęli. angeli pastoribꝰ nunciauerurt. stila
ad adorandũ regẽ magos traxit. sẏ meon impletꝰ
spũ sc̃õ infantẽ dm̃ in manibꝰ matris agnouit
Accessit ȩtas n diuininti sed carni. Horrenti
ranturq sapientiã dei pueri duodennis. impe¬
Utiq ꝑituri. Crescit adhuc ȩtate corporis Ue¬

Expanded text:
 et virginem, et matrem: ibi enim accepit paupertatem nostram, ubi servi forma indutus est, semetipsum exinaniens; ne divitias ejus expavesceres, et ad eum accedere cum tua mendicitate non auderes. Ibi accepit, inquam, formam servi, ibi nostra indutus est paupertate; ibi se pauperavit, ibi nos ditavit. Jam ergo propinquamus de illo haec intelligere: verumtamen adhuc non est temere pronuntiandum. Partus virginis est lapis sine manibus de monte praecisus , ubi nullus hominum operatus est, nulla transfusa concupiscentia, sed sola fides accensa, et Verbi caro concepta. Deinde processit ex utero; locuti sunt coeli, Angeli pastoribus nuntiaverunt , stella ad adorandum regem magos traxit , Simeon impletus Spiritu infantem Deum in matris manibus agnovit. Accessit aetas, non divinitati, sed carni. Horrent, miranturque sapientiam pueri duodennis, impeutique perituri? Crescit adhuc aetate corporis: ve
Abbreviated transcription (Latin):
uadendã atq uastandã post resurrectionẽ &
ascensionẽ dnĩ. gentes ꝑ sequendo ꝑuenerunt.
inꝗͣ erat & templũ: quo unuersam illã gentẽ
sacrificandi & ad orandi causa & pascha cle¬
brandi dñs p̃ceꝑat conuentre. Nam flxp̃iano¬
rũ conuentꝰ inhibitos atq cõpressos apsecito¬
rib ꝓpħ̃a uell& intelligi: loca desolata ude¬
ret᷑ dicere debusse ñ locũ. S posslimꝰ acciꝑe
ꝓ numero plurali numerũ singłarem positũ:
rib. Multa enĩ huiꝰmodi maris ÷ dici. nec
solũ uulgo loquentium uerũ etiã dissertuli¬
moꝵ auctoꝵ eloquentiȩ. Nec abipsa diuina
scriptura hoc genꝰ locitionis alienũ :. Posuit
enĩ & ipsa rana ꝓranis. locustã ꝓlocustis: &
ia cob: hoc bene intelligit᷑ qđ multos insuum
malignũ cõrp hoc ÷ insuam societatẽ t̃rendo
transire coegert̃. Meminit sane quãruis illis
ꝓ merito pessime uoltiptatis exira cłi digna
reddenda sint: ñ tam̃ eos aliquid aduersus

Expanded text:
vadendam atque vastandam post resurrectionem et ascensionem Domini Gentes persequendo venerunt. in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum conventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possumus accipere pro numero plurali numerum singularem positum, ribus: multa enim hujusmodi moris est dici, nec solum vulgo loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et omederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coegerunt. 11. vers. 8. Meminit sane, quamvis illis pro merito pessimae voluntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus
Abbreviated transcription (Latin):
scło cũ uidebimꝰ eum siciiti ÷ cui deiceps anum¬
tiet᷑ ñ erit. nos gͦ ppłs tuus & oues gregis tui:
qͣs ꝑsaquendo illi crediderunt seposse consumert
confitebimͣ tibi in scłm: ꝑmanente utiq ȩccłia
usq infinẽ. quã illi delere conati sunt. I nge¬
nerationẽ ⁊ generationẽ: annuntiabimꝰ laucte
tuam: quȩ laus ut taceret᷑ nos finire conati st
Muttis aut̃ iã inlocis scãrũ scripturarũ insino¬
iumꝰ confessionẽ etiam ꝓlaude poni: sicuti:

Expanded text:
 videbimus eum sicuti est , cui deinceps annuntietur, non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas persequendo illi crediderunt se posse consumere, confitebimur tibi in saeculum, permanente utique Ecclesia usque in finem, quam illi delere conati sunt: in generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam; quae laus ut taceretur, nos finire conati sunt. Multis autem jam locis sanctarum Scripturarum insinuavimus confessionem etiam pro laude poni: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ indui cupientes: qr & mors errori ÷ & mero¬
ri uita mortalis. d his ꝓpħ̃a genitib ingemit.
ut intne inconspectu dĩ gemitꝰ cõpeditorum
Possunt & illi intelligi cõpediti. qui p̃ceptis sapi¬
entie colligati sunt. Quȩ patient̃ sustentata:
mornam̃ta uertunt᷑. Unde scriptũ ÷: mice pedẽ
tuũ incõpedes ei. Scłm magnitudinẽ inqͥt
brachii tui: recipe madoptionẽ filios mortifica¬
toꝵ. Uel sicut inalus codicibꝰ legit᷑. posside filios
mortificataꝵ. Ubi satis mͥ udet᷑ ostendisse scrp¬
tura quis ftierit gemitꝰ ap̃peditoꝵ: qui ꝓnomi¬

Expanded text:
superindui cupientes, quia et mors horrori est, et moerori vita mortalis. Pro his Propheta gementibus ingemit, ut intret in conspectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit gemitus compeditorum, qui pro nomi
Abbreviated transcription (Latin):
arã & inȩt̃nũ & inscłm int̾pretari potest.
S ed ploco intelligendũ. qͥd meliꝰ int̃pretandũ
sit̃. Sensus gͦ huiꝰ loci magis mͥ uidet᷑ osten¬
dere in scłm dici oportere id ⁊ usq infinẽ
scli. S̾ equens enĩ uersus more script᷑arũ ma-¬
aximeq psalmoꝵ repeticio suꝑioris ⁊ ordine
cõmutato: priꝰ habens qđ ibie posteriꝰ. &¬

Expanded text:
m interpretari potest; sed pro loco intelligendum quid melius interpretandum sit. Sensus ergo hujus loci magis mihi videtur ostendere, in saeculum dici oportere, id est usque in finem saeculi. Sequens autem versus more Scripturarum, maximeque Psalmorum, repetitio superioris est ordine commutato, prius habens quod ibi est posteri
Abbreviated transcription (Latin):
uita agit᷑ inoccitto. post inoteseat mna¬
tionib corã ocłos nrõs. homo nãq cũ dat᷑
mrepbũ sensũ. minteriore sitnii accipit sup¬
plitioꝵ meritũ fituroꝵ. O pprobrtũ eoꝵ
qđ exprobrauert̃ tibi dnẽ. hoc eis redde sep¬
probrił o eos inoccultis eoꝵ plenisime re¬
ꝓba. Ibi enĩ exꝓbrauert̃ nom̃ tuũ. te arbitran¬

Expanded text:
ost innotescat in nationibus ante oculos nostros. Homo namque cum datur in reprobum sensum, in interiore sinu accipit suppliciorum meritum futurorum. Opprobrium eorum, quod exprobraverunt tibi, Domine. Hoc eis redde sepprobrio eos in occultis eorum plenissime reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitran
Abbreviated transcription (Latin):
feratiꝰ pullulard: fĩios qͥꝓpẽ mortisi catoꝵ dicit
qͥ ñ solũ ñ sunt tr̃iti p̃cedentur̃ passionib s in
eum ꝓcuiꝰ nomine passos eos nouerant exhortan¬
te illoꝵ gła adimetandũ accensi coprosissimis ag¬
putabant. nillomͦ᷑ crederent secutiã. R eã de
cura. Septenario aut̃ numero id ÷ septupla
retributione ꝑfectionẽ pene uult inttelligi. qi
isto numero plenitudo signifieari sol&. Inde

Expanded text:
ilios quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agputabant, nullo modo crederent secuturam. 16. ver prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
s debono uidice gaudeat᷑. Maluiolus uͦ animꝰ
contristat᷑: sieiꝰ mimicꝰ correctꝰ euaserit penam.
Et cũ pimiri eũ uid&: iundicari se ita gaud&.
ut ñ iusticia dĩ quẽ ñ diligit. s illiꝰ quẽ odit
miseria delectet᷑: Et cũ dõ dimitait iudicũ ut
plus noceat ds quã ipse nocere possae exptat.
Et cũ dat cibũ inimico esurienti: potũq sitienti.
malitiose sapit qđ scriptũ ÷ hoc enĩ faciens car¬
bones ignis congeres siꝑ capł eiꝰ. Agit enĩ ut
ampliꝰ aggrau& et ei ȩxctt&& indignationẽ ddĩ.
quã carbonib ignis significari putat. ñ intel¬
ligens illum ignẽ. eẽ. penitentie urentẽ dolo¬
re. qͦusq capd̃ erectũ suꝑbia beneficũs inimici
adhumilitatẽ salubrẽ deponit᷑. & inbono stu
huiꝰ malũ iuncit᷑. Unde apłs uigilant᷑ a
uinxit. noli iuinci amalo: s uince inbono ma¬
lũ. Quomꝰ aut̃ potest iuncere inbono malũ. m
suꝑficie bonꝰ & talto malus. Qui oꝑe parcit

Expanded text:
. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter ali vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit,
Abbreviated transcription (Latin):
ors que ipse etiam unus qͥsq hominũ oderit
in conspectii tuo gemitꝰ cõpeditorũ: non facile¬
qͥsquã repperit coniectos incõpedes aꝑsecutori¬
bꝰ sc̃s. Et si accidit itã magna atq muttipli¬
ci uarietate pęnarũ: iam raro accidit ut ñsit
credendũ hoc inisto uersu qđ cõmerar& potis¬
simũ elegisse ꝓpħam. S nimirũ cõpedes funt
infirmitas & corruptibilitas corꝑis: quȩ adgra¬
uant animã. ꝑ eiꝰ enĩ fragilitatẽ: uelut qͦrũ¬
dam doloꝵ molestiarũq materiam a dimpi.¬
etatẽ poterat cõpellere ꝑsecutor. Abhis cõpe¬
dib cupiebat dissolui apłs & cũ xpõ. eẽ. ne

Expanded text:
orum, quae ipse etiam unusquisque hominum oderit e conspectum tuquisquam reperit conjectos in compedes a persecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedelitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quorumdam dolorum molestiarumque materiam, ad impietatem poterat compellere persecutor. Ab his compedibus concupiscebat dissolvi Apostolus, et e
Abbreviated transcription (Latin):
malũ ꝓmalo ñ ÷ ciuqͣ reddendũ. ñ solũ faci
malũ ꝓmalo facto: s nec uotũ malũ redaend:
ꝓmalo facto. ił uoto malo. Reddit aut̃ uons
malũ: qui etiam si ñ ipse uindicat. tam̃ ut eꝰ i
micũ ds puniat: expectat atq optat. Qu ꝑͥ
cũ & homo iustꝰ e homo malus demitics l
uelint adño umdicari. unde discernent. E

Expanded text:
 cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ splicio illiꝰ odia sua pascendo. s errata emen¬
dando. Acꝑhoc debentuolentia ñ demalicia ÷ qđ
letat᷑ iustꝰ. cũ uid& uindictã. & manꝰ suas lauat
id ÷ oꝑa mundiora efficit in sarguine hoc ÷ in
exitio pecatoꝵ: sumens inde ñmali abieni gau¬
diũ. s diuine ãmonitionis exẽplum. Si autẽ
infufõ scło ultimo dĩ iudicio iuindicat᷑: hoc ei
plac& qđ dõ. ne bene sit malis nepioꝵ p̃miis
etiam impiĩ ꝑfruant᷑. Qd utiq iniustũ ÷: &
aregula ueritatis quã iustꝰ diligit alienũ. Cũ
enĩ nos ad diligendos mimicos nrõs hortaret᷑
exẽplũ ꝓposuit patris nr̃i qui incȩlis ÷: qui
facit solem suũ oriri suꝑ bonos & malos. ⁊ plu¬
it suꝑ uistos & miustos. Nũqͥd tam̃ ideo uł tẽ¬

Expanded text:
pplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos
Abbreviated transcription (Latin):
Non uosm& ipsos uindicantes k̃ mĩ: s date locũ
ire. Scriptũ ÷ enĩ. Michi undictã: &ego reaa¬
buam dicit dñs. Nec ipse itaq p̃cepit ut nolnt
uindicari. s ut ñ se ipsi uindicantes dent loam
ire dĩ qui dixit. mͥ iunditã & ego retribuã. Et
ans̃ nȩuangłio. uiduam ꝓponit insimilitudnẽ.
quȩ iundicari desiderans. uidicẽ int̾pellabat in¬
ustũ: qui eã tandẽ aliqͣndo ñ iusticia ductͦs
tedio uictꝰ audiuit. Hoc autẽ dñs ꝓposiuit. it

Expanded text:
sos vindicantes, charissimi, sed date locum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. grauissimã penã:᷑ d nescio utrũ satis ele¬
gant̃ acctpiat᷑ qđ ait: ante ocłos mrõs. Si hoc
pene genꝰ intelligamꝰ. qđ inintimis cordis agi¬
tͣ: & torqu& etiam illos qui nob̃ adulant̃ ar¬
rident nec a nob̃ uideri potest qͥd in homine
interiore patiant᷑. illud autẽ qđ siue eis credenti¬
b miquitas eoꝵ interuit᷑: siue inmalignitate.
ꝑ seuerantib. suppliciũ nouisimũ reddit᷑ sine
scrupulo questionis intelligit᷑ dictũ innotescat
illud qđ scriptũ ÷ in apocalipsi subara dĩ mar¬
tires ad dm̃ clamare & dicere. quousq dnẽ ñ
iundicas sargimẽ nr̃m. non ÷ pretereundim
quea dmodũ accipi oporteat. ne ꝓpt̃ exsatim¬

Expanded text:
io utrum satis eleganter accipiatur quod ait, ante oculos nostros, si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem quod sive eis credentibus iniquitas eorum interimitur, sive in malignitate perseverantibus supplicium novissimum redditur, sine scrupulo quaestionis intelligitur dictum, Innotescat illud quod scriptum est in Apocalypsi, sub ara Dei martyres ad Deum clamare et dicere, Quousque, Domine, non vindicas sanguinem nostrum ? non est praetereundum quemadmodum accipi oporteat; ne propter exsat
Abbreviated transcription (Latin):
uiri int̃ noxias flammas hoc ꝓpħȩ scĩ in capttuitate
cestant᷑. Quãiis enĩ pat̾nã correptionẽ fortissime &
pussime ꝑferaut. ñ tam̃ tacent hȩc accidere: meritis
peccatoꝵ. Horũ enĩ uox ÷: & inpsalmis. Emen¬
dans emendauit me dñs: & moeti ñ tradidit me.
F lagellat omnẽ filiũ quẽ recipit. Et quis ÷ filiꝰ cui

Expanded text:
ptivitate testantur. Quamvis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti non tradidit me . Flagellat enim omnem filium quem recipit: et quis est filius cui