comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑadisi nuditatẽ. tunicas significan¬
te pellicias. Deniq in genesi cũ in pͥmo
die dictũ sit. et in tercio et in quartoet
in qͥnto. et in sexto. post consũmationẽ
oꝑum singuloꝵ. et uidit ds qͥa bonũ
est: in scdo iuxta hebraicũ et aqͥlam.
et symmnachũ et theodotionẽ ñ habet᷑
Neq enĩ poterat scds dies qͥ numerũ fa¬
cit. qui ab unione diuidit᷑: qd̾ bonus
eẽt. cdi sententia cõꝑbari. Mensis quoꝙ
sextus ascͥbit᷑ qͥ non habet sollemnita¬
tes dei. sicut mensis septimꝰ: s iucinꝰ¬
est dierũ sex in quib factus ẽ mundus.
in qͦ laborat᷑. et in sudore faciei come¬
dit᷑ panis. et terra generat nobis tri¬
bulos et sꝑinas: et cũ sementẽ acceꝑit
tritici. lolio magis. auenisq fecunda
ẽ. S qͥa iã altare edificatũ fuerat. et
aduersũ repugnantes hostes tẽplũ uo¬
luerant extruere nec extruxerant: in
uno die mensis sexti factũ ẽ uerbũ dñi

Expanded text:
et paradisi nuditatem, tunicas significanet paradisi nuditatem, tunicas significante pelliceas. Denique in Genesi cum in primo die dictum sit, et in tertio, et in quarto, 738 et in quinto, et in sexto, post consummationem operum singulorum: Et vidit Deus quia bonum est: in secundo, juxta Hebraicum, et Aquilam, et Symmachum, et Theodotionem non habetur. Neque enim poterat secundus dies, qui numerum facit qui ab unione dividit, quod bonus esset, Dei sententia comprobari. Mensis quoque sextus ascribitur, qui non habet solemnitates Dei, sicut mensis septimus; sed vicinest dierum sex, in quibus factus est mundus . In quo laboratur, et in sudore faciei comeditur panis: et terra generat nobis tribulos et spinas, et cum sementem acceperit tritici, lolio magis avenisque fecunda est. Sed quia jam altare aedificatum fuerat, et adversum repugnantes hostes templum voluerant exstruere, nec exstruxerant: in uno die mensis sexti factum est verbum Domini
Abbreviated transcription (Latin):
N anno sccđo darii regis.
in mense.ui. in lie una mensis: factũ
ẽ uerbũ dñi in manu aggei ꝓpħ̾e.
Quia ppłs qͥ uidebat᷑ sibi redisse de
captiuitate. necdũ edificau̾at tẽplũ.
nec muros extruxerat ciuitatis. necha-¬
bebat głam pͥstinã ierłm: s habitabat
in domib concauis. et ut significantiꝰ
ñ ad eos fit sermo di sub rege ez echia.
siue ãmon. suie iosia. qͥ qmͣdui stabat
ierłm. ppło di imꝑauerant: s sub dario
rege ꝑsarũ pͥncipe. de qͦ et daniel mi¬
stice in suo uolumine refert. Dariꝰ autẽ
et deorsũ habitans. alium habere regẽ.
nͥ qͥ generationib seruiebat. et ama¬
bat carnẽ: et pͥmã sententiã in eruditi
adhuc hominis. et eiecti de paradiso
custodiebat. crescite et multiplicami¬
ni et repłete terrã. Ergo quia darius
amator erat coitus et socius draconis
cuiꝰ om̃is uirtus in lũbo ẽ: iccirco in se¬
cundo anno uisio ppło cernit᷑ inĩmundo
num̃o: et post unionẽ uirginitatis

Expanded text:
s, in mense sexto, in die una mensis factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae. Quia populus qui videbatur sibi redisse de captivitate, necdum aedificaverat templum, nec muros exstruxerat civitatis, nec habebat gloriam pristinae Jerusalem: sed habitabat in domibus concavis, et ut significantiusnon ad eos fit sermo Dei sub rege Ezechia, sive Amon, sive Josia; qui quamdiu stabat Jerusalem, populo Dei imperaverant; sed sub Dario rege, Persarum principe, de quo et Daniel mystice in suo volumine refert. Darius autem et deorsum habitans alium habere regem, nisi qui generationibus serviebat, et amabat carnem, et primam sententiam ineruditi adhuc hominis, et ejecti de paradiso custodiebat: Crescite et multiplicamini, et implete terram . Ergo quia Darius amator erat coitus, et socius draconis, cujus omnis virtus in lumbo est : idcirco in secundo anno visio populo cernitur, in immundo numero, et post unionem virginitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ut de ipso statim titulo. qua etate ag¬
geus ꝓph̃a cecinerit agnoscatis. S cien¬
dũq interim uxta litterã magnisp̃s
et aggeũ fuisse. et rachariã ꝓph̾as:
ut aduersũ artaxersis regis edictum.
et samaritanos. gentesq cunctas ꝑ cir¬
cuitũ edificationẽ templi impedientẽ.
iuberent tẽplũ extrui: zorobabel qͦq
bentes quã ꝓhibentis regis imꝑium.

Expanded text:
ut de ipso statim titulo, qua aetate Agut de ipso statim titulo, qua aetate Aggaeus propheta cecinerit, agnoscatis. Sciendumque est interim, juxta litteram, magni spiritus et Aggaeum fuisse et Zachariam prophetas: ut adversum Artaxerxis regis edictum, et Samaritanos gentesque cunctas per circuitum, aedificationem templi impedientes, juberent templum exstrui: Zorobabel quoqubentes, quam prohibentis regis imperium.
Abbreviated transcription (Latin):
suisset. adiecit dicens. Dñe exerettu¬
um usq qͦ ñ misereberis ierłm. et ur¬
biũ uida qͥb iratus es: Iste septua¬
gesimꝰ annus ẽ. S et ezras extructo
tm̃ altari. et iactis fundam̃tis tẽpli
ad litteras regis artaxersis ꝓhibitum
opus refert. Tunc int̾missũ est opꝰ
domus di in iherusalẽ: et ñ fiebat
uisq ad annũ scłm regni darii regis
ꝑsarũ. Statĩq addit. Prophauert̃ aut̃
aggeus ꝓpħa et zacharias filiꝰ ad do
ꝓpħantes ad uideos qͥ erant in uidea
et ierłm: in noĩe di isrł. Tunc surre¬
filius iosedech. et ceꝑunt edificare
tẽplum dñi in ierłm: et cũ eis ꝓphete
di adiuuantes eos. Quo tẽpore apud
romanos septimus a romulo regna
imꝑii uicesimũ septimũ. Qui post
octo annos expulsus ẽ a bruto: ac de¬
inde rẽ publicã ꝑ annos quadringen¬
tos sexaginta quatuor usq ad iuliũ
cesarẽ consules am᷑ministͣuer̃t. Hoc
ꝓpterea o ꝑaula et eustochiũ diximꝰ.

Expanded text:
suisset, adjecit, dicens: Domine exercituum, usquequo non misereberis Jerusalem et urbium Juda, quibus iratus es? Iste septuagesimus annus est . Sed et Esdras, exstructo tantum altari, et jactis fundamentis templi, ad litteras regis Artaxerxis prohibitum opus refert: Tunc intermissum est opus domus Dei in Jerusalem, et non fiebat usque ad annum secundum regni Darii, regis Persarum , statimque addidit: Prophetaverunt autem Aggaeus propheta et Zacharias filius Addo, prophetantes ad Judaeos qui erant in Judaea et Jerusalem, in nomine Domini Israel: Tunc surrefilius Josedec, et coeperunt aedificare templum Dei in Jerusalem, et cum eis prophetae Dei adjuvantes eos . Quo tempore apud Romanos septimus a Romulo regnabimperii vicesimum septimum, qui post octo annos expulsus est a Bruto: ac deinde rempublicam per annos quadringentos sexaginta quatuor, usque ad Julium Caesarem consules administraverunt. Hoc propterea, o Paula et Eustochium, diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
ueteri malicie et neqͥtie. s in arimis
sinceritatis et ueritatis: potest di red¬
pere sermonẽ. habeamꝰ et nos mun¬
festa celebnͣteᷤ: et ad nos fiet sermo dĩ ꝓpo
tẽporib mͥ festa celebrabitis in anno.
Sollemnitatẽ arimoꝵ custodietis.
septẽ dieb arima comedentes. sicut
p̃cepi tͥ in tẽpore mensis nouoꝵ: in pꝑ¬
so eñĩ es egressus ex egipto. Non appa¬
rebis in conspectu meo uacuus. Et sol¬
lemnitatẽ mensis pͥmitiuom deoꝑib tuiꝰ
quecũq seminaueris in agro: et sollem¬
nitatẽ consũmatioĩs in exitu anni. in
congregatiõe oꝑũ tuoꝵ de agro. Si
uolumꝰ in nobis fieri sermonẽ dñi. si¬
mus aggei id ẽ festa celebrantes: et ñ
appareamꝰ in conspectu dñi uacui. se¬
minantesq in spũ. de spũ metamꝰ uttã¬
eternã: ut celebremꝰ sollemnitatẽ pͥmit¬

Expanded text:
ri malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis , potest Dei recipere sermonem. Habeamus et nos munest, festa celebrantes, et ad nos fiet sermo Dei, Protemporibus mihi festa celebrabitis in anno. Solemnitatem azymorum custodietis: septem diebus comedetis azyma: sicut praecepi tibi in tempore mensis novorum: in ipso enim es egressus ex Aegypto. Non apparebis in conspectu meo vacuus; et solemnitatem messis primitivorum de operibus tuis quaecumque seminaveris in agro: et solemnitatem consummationis in exitu anni in congregatione operum tuorum de agro . Si voluerimus in nobis fieri sermonem Dei, simus Aggaei, id est, festa celebrantes, et non appareamus in conspectu Dei vacui : seminantesque in spiritu, de spiritu metamus aeternam vitam; ut celebremus solemnitatem
Abbreviated transcription (Latin):
faciã inte ꝓpt̾ te. idẽ faciã ultionem
tuã ÷ et saluabo afflictã: siue ut in gre¬
co dr̃ exp̃ssam: ut sit sensus. Egosal¬
uabo eã que in p̃sentiarũ quasi uia
et oliua. ita tẽptationib et pressuris
ut prelo et trapeto p̾ssa est et afflcta
ut uinũ faceret et oleũ ÷ et de uino
biberet ibc in regno patris sui: de oleo
autẽ ungeret᷑ p̃ parcicipib siuis. Ego
puto ꝓꝑter exp̃ssiones talis uini et o¬
lei iob multa ppessũ: postqmͣ uinũ
et oleũ fecerat audisse a dño. Putas¬
autẽ me alit̃ tibi respondisse: nͥ ut
appareres iustus: Quasi si ad uiram
et oliuã loqueret᷑. Estimas me te alit̃
p̃ssisse et affuxisse atq contuisse: nisi
ut uinũ de te et oleũ ex pͥmerẽ: Seqͥt᷑
Et eã que repulsa fuerat suscipiã.
Uidetur nos ds reꝑellere: qnͣdore
uisitatio inqͥt¬

Expanded text:
faciam in te propter te, id est, faciam ultionem faciam in te propter te, id est, faciam ultionem tuam, et salvabo afflictam, sive ut in Graeco dicitur, expressam; ut sit sensus: Ego salvabo eam, quae in praesentiarum quasi uva et oliva, ita tentationibus atque pressuris, ut praelo et trabe pressa est et afflicta, ut vinum faceret et oleum, et de vino biberet Jesus in regno Patris sui; de oleo autem ungeretur prae participibus suis. Ego puto propter expressionem talis vini et olei, Job multa perpessum: postquam autem vinum, et oleum fecerat, audisse a Domino; Putas me aliter tibi respondisse, nisi ut appareres justus? . Quasi ad uvam et olivam loqueretur; Existimas me aliter te pressisse et afflixisse atque contrivisse, nisi ut vinum de te et oleum exprimerem? Sequitur: Et eam quae repulsa fuerat, suscipiam. Videtur nos Deus repellere quando sitatio, inq
Abbreviated transcription (Latin):
suũ: et dolor eiꝰ et iniqͥtas suꝑ uerti¬
cẽ eiꝰ cdescendet. Quanti hodie expro¬
brant anime di misteria consectant.
uolentiq uidere pacẽ eius: et dicunt.
nsanꝰ ẽ et ebriꝰ. et musto plenus ⁊ ho¬
minũ cetus fugit. delitras asꝑnatur:
aurũ ꝓ luto cõputat. solam diligit
pauptatẽ. Qui autẽ infideles st̃. etĩã
cruce xp̃i exꝑbrant ei: et siquando
eũ in angustia uiderint et in tẽpta¬
delib: cũ eccłiarũ ñ nulli pͥncipes.
huiꝰ cemodi hoĩb exprobrant. et uttã
ipsoꝵ arbitntur am̃tiã . et ñ p̃sentẽ
laudant conuersationẽ. s uet̾a peccata
exꝓbrant ⁊ nec audiunt ẽẽ p̃ceptũ. no¬
li imꝓperare homini qͥ conuertit᷑ apec¬
catis suis: Ne gͥ ei qui tulit obꝓbriũ
atq suscepit: et huiꝰcemodi se officio
mancipauit ut detraberet syon et ciui¬
tati łi: quia ꝓ hac inuiria urbissue
ultor ẽ dñs et dicit ad sẏon. Ecce ego

Expanded text:
suum: Et dolor ejus et iniquitas super vertisuum: Et dolor ejus et iniquitas super verticem ejus descendet . Quanti hodie exprobrant animae, 732 Dei mysteria consectanti, volentique videre pacem ejus, et dicunt: Insanus est, et ebrius, et musto plenus: hominum coetus fugit: delicias aspernatur: aurum pro luto computat: solam diligit paupertatem. Qui autem infideles sunt, etiam crucem Christi exprobrant ei, et si quando eum in angustia viderint et in tentadelibus, cum Ecclesiarum nonnulli principes hujuscemodi hominibus exprobrent, et vitam ipsorum arbitrentur amentiam, et non praesentem laudent conversationem, sed vetera peccata exprobrent? nec audiunt esse praeceptum: Noli improperare homini qui convertitur a peccatis suis . Vae igitur ei, qui tulit opprobrium atque suscepit, et hujuscemodi se officio mancipavit, ut detraheret Sion, et civitati Dei: quia pro hac injuria urbis suae ultor est Dominus, et dicet ad Sion: Ecce ego
Abbreviated transcription (Latin):
et dũ sperat incerta. pcdit certã salutẽ.¬
Nec miror synagogã hec clicere. que qͥ a ñ
recipit xp̃m. oculos dolet. et cũ lẏa liꝑ¬
piscit et ñ amat᷑ ab iacob: et rachel suc¬
cecdente negligit᷑. xpĩanos miror im¬
mo semiiudeos qui sibi uident᷑ ẽẽ de
eccłia ea dicere et ea ꝓfiteri : que si ue¬
ra st̃ frustra credimꝰ in xp̃o. et
omne nr̃m tollit᷑ sacram̃tũ:
et miserabiliores sumꝰ oĩb hõib cre¬
dentes eũ uenisse qͥ ñ uenit. Quia aũt
spes nr̃a certa est. et uideoꝵ ca ssa st̃
uota: scdm pͥorẽ intelligentiã texamꝰ
p̃sens extremũq capitulũ: et de ihesu
filio syrach testimoniũ ꝓferamꝰ. Qui
mittit lapidẽ in excelsum: suꝑ caput
suũ mitcit. Quia enĩ syon et ierłmin
excelso posite st̃: qͥcũq syon detħit
et ierłm: et mittit in eã contu¬
meliarũ lapides. in suũ eos caput ia¬
cit ÷ et reuertet᷑ obꝓbriũ eiꝰ in caput

Expanded text:
et dum sperat incerta, perdit certam salutem.et dum sperat incerta, perdit certam salutem.Nec miror synagogam haec dicere, quae quia non recipit Christum, oculos dolet, et cum Lia lippescit, et non amatur a Jacob, et Rachel succedente, negligitur . Christianos miror, immo semi-Judaeos, qui sibi videntur esse de Ecclesia, ita dicere et ea profiteri, quae si vera sunt, frustra credimus in Christum, et omne nostrum tollitur sacramentum, et miserabiliores sumus omnibus hominibus, credentes eum venisse qui non venit. Quia autem spes nostra certa est, et Judaeorum cassa sunt vota, secundum priorem intelligentiam jam texamus praesens extremumque capitulum, et de Jesu filio Sirach testimonium proferamus: Qui mittit lapidem in excelsum, super caput suum mittit . Quia enim Sion et Jerusalem in excelso positae sunt, quicumque Sion detrahit et Jerusalem, et mittit in eam contumeliarum lapides, in suum eos caput jacit, et revertetur opprobrium ejus in caput
Abbreviated transcription (Latin):
briũ. Ecce ego faciã in te ꝓꝑter te intẽ¬
pore illo: et saluabo afflictã et repul¬
sam suscipiã. Et ponã eos in głam.
et noĩatos in om̃i terra: et confundent᷑
in tẽpore illo quando uob̾ benefẽcerꝗ.
et intẽpore cũ suscepo uos: quia clabo
uos saminatos et in głam in cunctis
ppłis terre. qnͣdo conuertero captiuita¬
tẽ ur̃am cor̃a uob̃ dicit dñs. Et hoc
synagoga que ñ claudicat. s utroq
truncata ẽ ꝑede. pollicet᷑ sibi in aduen¬
tu xp̃i sui quẽ sꝑat cẽ uenturũ : et pui¬
tant om̃s gentes interficiendas a dño
que affliperunt isrł et saluandã syna¬
gogã. et eã que acceꝑat libellũ repudii
colligendã. et ponendos eos in laud̃ẽ
et in nom̃ in om̃i terra captiuitatissue.
in qua fuerant ante confusr: et hoc si¬
eri eo tẽpore qnͣdo captiuitas reducta
fuerit ierłm. et exstructũ tẽplum et re¬
liquus cerimoniarũ ordo seruatꝰ. Hec
sͥ repmittit. ec ꝓpt̾ea ñ agit penitentiã:

Expanded text:
 Ecce ego faciam in te, propter te, in tempore illo, et salvabo expressam, et repulsam suscipiam, et ponam eos in gloriam, et nominatos in omni terra. Et confundentur in tempore illo, quando bene vobis fecero: et in tempore cum suscepero vos, quia dabo vos nominatos, et in gloriam in cunctis populis terrae; quando convertero captivitatem vestram coram vobis, dicit Dominus. Et hoc synagoga quae non claudicat, sed utroque truncata est pede, pollicetur sibi in adventu Christi sui, quem sperat esse venturum: et putat, omnes gentes interficiendas a Domino, quae afflixerunt Israel, et salvandam synagogam, et eam quae acceperat libellum repudii colligendam, et ponendos eos in laudem, et in nomen in omni terra captivitatis suae, in qua fuerant ante confusi. Et hoc fieri tempore, quando captivitas reducta fuerit Jerusalem, et exstructum templum, et reliquus caeremoniarum ordo servatus. Haec sibi repromittit, et propterea non agit poenitentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ meũ ait in congregationes gentiũ.
suscipe reges in loco uidelicet supplicioꝵ
suoꝵ: ut effundã suꝑ eos irã meã. omñe
irã furoris mei. Qui minor ẽ cito meret᷑
ueniã et miscdie ꝓximus ẽ: potentes
aut̃ẽ potent̃ torm̃ta patient᷑. Unde gen¬
tes et gentiũ multitudo congregat᷑ ad
uidiciũ : reges autẽ id ẽ pͥncipes dogma¬
tũ ꝑuersoꝵ adducunt᷑ in penã: ut ef¬
fundatur suꝑ eos om̃is ira furoris dñi.
Et hoc ñ crudelitate sit aliqua ut ar
silio medicantis. Seqͥtur emĩ. In igne eñi
zeli mei: consumet᷑ om̃is terra. Gentib
qͥppe ad iudiciũ congregatis et regib
ad suppliciũ ut effundat᷑ suꝑ eos ira.
et ñ ex parte s tota: et ira ac furore sa¬
tiato. consumet᷑ in toto orbe qͥcqͥd ter¬
renũ ẽ. qͥcqͥd ad oꝑa terre. id ẽ carnis ꝑti¬
net: om̃s eius uepres et spinosa frutecta
uastans zeli mei uorabit incendiũ. Et
tunc conuertã suꝑ ppłos linguã inge¬

Expanded text:
cium, ait, meum in congregationes gentium, ut suscipiam reges, in loco videlicet suppliciorum suorum, ut effundam super eos iram meam, omnem iram furoris mei. Qui minor est, cito meretur veniam, et misericordiae proximus est: Potentes autem potenter tormenta patientur . Unde gentes et gentium multitudo congregatur ad judicium; reges autem, id est, principes dogmatum perversorum adducentur in poenam, ut effundatur super eos omnis ira furoris Domini. Et hoc non crudelitate fit aliqua, ut aria, et consilio medicantis. Sequitur enim: In igne enim zeli mei consumetur omnis terra. Gentibus quippe ad judicium congregatis, et regibus ad supplicium, ut effundatur super eos ira, et non ex parte, sed tota, et ira ac furore sociato, consumatur in toto orbe quidquid terrenum est, quidquid ad opera terrae, id est, carnis pertinet: omnes ejus vepres et spinosa fruteta vastans, zeli mei vorabit incendium. Et tunc convertam super populos linguam in ge
Abbreviated transcription (Latin):
plangendo s ꝓ uocando. et inclaman¬
do ponit. Haiũ enĩ cuiꝰ est uerbi mni
tũ sum: p̃teritũ tempus num̾o plura¬
li significat. erant uel fuerant. Hee
scio molesta ẽẽ lectori. Qui animad¬
uerterit ñ me controuersias et decla¬
mationes scrib̾e nec in locis exultare
cõmunib. s cõmentarios. ⁊ cõmenta¬
rios ꝓph̃arũ rep̾hendet potiꝰ sicubi re¬
choꝵ more ludere uoluero: qmͣ arguet
in tantis obscuritatib ut dignũ ẽ im¬
morantẽ. Ecce ego interficiã om̃s
qͥ affuxer̃t ce in tempore illo. et salua.
bo claudicantẽ. et eã que eiecta fuerat
congregabo. Et ponã eos in lauolem
ct in nom̃ et in om̃i terra confusionis
eoꝵ: in tẽpore illo qͦ adducã uos. et in
tẽpore qͦ congregabo uos. Dabo enim
uos in nom̃ et in laudẽ om̃ib ppłis
terre: cũ conu̾tero captiuitatẽ ur̃am
corã oculis ur̃is dicit dñs. Septua

Expanded text:
plangendo, sed pro vocando et inclamanplangendo, sed pro vocando et inclamando ponit: HAJA   enim, cujus verbi initium est, sum, praeteritum tempus numero plurali significat, erant, vel fuerant. Haec scio molesta esse lectori, qui si animadverterit non me controversias et declamationes scribere, nec in locis exsultare communibus: sed Commentarios, et Commentarios prophetarum, reprehendet potius sicubi rhetorum more ludere voluero, quam arguet in tantis obscuritatibus ut dignum est immorantem. Ecce ego interficiam omnes qui afflixerunt te in tempore illo: et sbo claudicantem et eam ea que eiecta fuerant congregabo. Et ponam eos in laudem et in nomen: in omni terra confusionis eorum. In tempore illo quo adducam vos: et in tempore quo congregabo vos. Dabo enim vos in nomen et in laudem omnibus populis terre: quum convertero captivitatem vestram coram oculis ves
Abbreviated transcription (Latin):
uent᷑. nec facies que te fecisse lugebis. Oñs
ds tuus qui saluabit te fortis et potens
ipse habitabit in medio tui. Gaudebit
suꝑte in exultatiõe et leticia. et silebit
peccata tua in caritate qua te dilexit:
et exultabit suꝑte in laude: uel quia
laudabilis sis. uel qr eũ tuis laudib
canas. Nugas. siue ut aqͥla interp̃tatꝰ
ẽ tnslatos qui a te recesserant. congre¬
atq peccata de tuo sinu fugerant et
facti erant sub demonũ potestate.
redintegrato ommũ statu uement ad
te: et nequaqm ultra suꝑ ꝑclitis filiĩs
tius patieris obpbriã. Id qđ diximus
nugas. sciamꝰ in hebreo ip̃m latinũ
ẽẽ sermonẽ: et ꝓpterea a nobisita ut
in hebreo erat positũ ut nosse possemꝰ
linguã hebraicã omniũ linguarũ ẽẽ
matricẽ: qd̾ ñ ẽ huiꝰ temporis dissere
nos int̃pretati sumꝰ erant. in eo uideli¬
cet loco iͥ diximꝰ. et congregabo qͥ ex
te erant: pro erant interp̃tari uoluis¬
se. uẽ. siue. oi qd̾ semꝑ aquila ñ pro

Expanded text:
ventur: nec facies quae te fecisse lugebis . Dominus Deus tuus, qui salvabit te, fortis et potens, ipse habitabit in medio tui, gaudebit super te in exsultatione et laetitia, et silebit peccata tua in charitate , qua te dilexit: et exsultabit super te in laude, vel quia laudabilis sis, vel quia cum tuis laudibus canas. Nugas, sive, ut Aquila interpretatus est, translatos, qui a te recesserunt, congrer vitia atque peccata de tuo sinu fugerant, et facti erant sub daemonum potestate, redintegrato omnium statu, venient ad te, et nequaquam ultra super perditis filiis tuis patieris opprobria. Id quod diximus nugas  , sciamus in Hebraeo ipsum Latinum esse sermonem, et propterea a nobis ita ut in Hebraeo erat, positum: ut nosse possimus linguam Hebraicam omnium linguarum esse matricem, quod non est hujus temporis disnos interpretati sumus erant, in eo videlicet loco ubi diximus: Congregabo quia ex te erant: pro, erant, intepretati voluisse vae, sive οἴ: quod semper Aquila non pro
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥa scͥpturarũ. de qͥb dr. eloqͥa dm̃ eloqͥa ca¬
sta. argentũ igne examinatũ ꝓbatũ t̃re pur-¬
gatũ septuplũ: et aurũ qd̵ in occulto scõꝵ sensu
ꝑspicuũ est. aurũ argentũ. lapides p̃ci¬
osos: ut in auro sensus occultus sit. in
argento sermo docens: in lapidib p̃ci¬
osis oꝑa do placentia. His metallis illu¬
strior fit eccłia saluatoris: quã qͦndam
synagoga fuerat. His lapidib iuuis
edificat᷑ domꝰ xp̃i: et pax ei p̃bet᷑ eterna.
acqͥsitionẽ om̃i qͥ creat᷑ ut suscitet tẽplũ
istid: quasi supfluũ et uix coherens
quippe qd̾ nec apud hebreos. nec apud
aliũ quẽpiã interp̃tem fertur omisi¬
mus. In uicesima et quarta noni m̃¬

Expanded text:
a casta; argentum igne examinatum, probatum terrae purgatum septuplum ; et aurum quod in occulto sanctorum sensu, perspicuum est, aurum, argentum, lapides pretiosos ; ut in auro sensus occultus sit, in argento sermo decens, in lapide pretioso, opera Deo placentia. His metallis illustrior fit Ecclesia Salvatoris, quam quondam synagoga fuerat; his lapidibus vivis aedificatur domus Christi, et pax ei praebetur aeterna. acquisitionem omni qui creatur, ut suscitet templum istud, quasi superfluum et vix cohaerens, quippe quod nec apud Hebraeos, nec apud alium quemquam interpretem fertur, omisimus. . In vicesima et quarta noni me
Abbreviated transcription (Latin):
nouissime plusꝙͣ pͥme: dicit dñs ex¬
ercituũ. Et in loco isto dabo pacem:
dicit dñs exercituũ. Eodem an¬
no s mense septimo. in quo sollem
mensis id ẽ cõpletis trib ebdomadib
et ꝑfecta in mysterio trinitatis requie:
tercio factũ ẽ uerbũ dñi in manu ag¬
gei ꝓphete. qui continuo labore suda¬
bat: ut semꝑ sermo di in eo haberet
accessũ. Preteritoꝵ enĩ obliuiscens. et
in futurũ se extendens: ita cotidie la¬
borabat. quasi p̃cedentiũ oꝑum nicħ
haberet. Dicit᷑ gͦ ei. Loquere ad zoro¬
babel. et ad iħm. et ad reliquũ ppłm
qui uiderunt antiquã domũ dr: et nc̃
intersunt instaurationi eiꝰ. Ntũqͥd ad
cõparationẽ pͥoris non talis ẽ ista que
cernit᷑: ut quodãmͦ non ẽẽ uideat᷑:
Herũ nolite despare: nec lassas maniꝰ
dimittere. S et tu zorobabel et tu ihu
et om̃s ppłi confortamini: et facite o¬
pus in domo mea. Ego enĩ sũ uob̾cũ:
et sermo meus quẽ pepigi uobiscũ cũ

Expanded text:
 dicit Dominus exercituum. Et in loco isto dabo pacem, dicit Dominus exercituum. Eodem anno, sed mense septimo, in quo solemnimensis, id est, completis tribus hebdomadibus, et perfecta in mysterio Trinitatis requie, tertio factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, qui continuo labore sudabat, ut semper in eo sermo Dei haberet accessum. Praeteritorum enim obliviscens, et in futurum se extendens , ita quotidie laborabat, quasi praecedentium operum nihil haberet. Dicitur ergo ei: Loquere ad Zorobabel, et ad Jesum, et reliquum populum, qui viderunt antiquam domum Dei, et nunc intersunt instaurationi ejus, numquid ad comparationem prioris, non talis est ista quae cernitur, ut quodam modo non esse videatur? Verum nolite desperare, nec lassas manus dimittite, sed et tu, Zorobabel et tu, Jesu, et omnis popule, confortamini, et facite opus in domo mea: Ego enim sum vobiscum, et sermo meus quem pepigi vobiscum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
fines. Iudei cũ xp̃o quẽ putant ẽẽ uen¬
tͣum. hec sibi omĩa reꝓmittunt: que
nos qͥ xp̃m suscepimꝰ iã cũ ip̃osumꝰ
taceo. ne quẽqmͣ ledere uidear. esti.¬
mat necdũ ꝓpħram ẽe cõpletã ÷ sciat.
falso xp̃i portare se nom̃. et iudaicã
animã. circũcisionẽ tam̃ corporis ui¬
cdaicã non habere. Si enĩ hec necdũ
facta st̃ s fut᷑a: frustra credimꝰ salua¬
toris aduentui. frustra autẽ ñ credentẽ
intelligimꝰ in nobis ẽe cõpletũ misteruĩ¬

Expanded text:
fines. Judaei cum fines. Judaei cum turum, haec sibi omnia repromittunt, quae nos qui Christum suscepimus, jam cum ipso sumus taceo, ne quemquam laedere videar, existimat necdum prophetiam esse completam, sciat falso Christi portare se nomen, et Judaicam animam, circumcisionem tantum corporis non habere. Si enim haec necdum facta sunt, sed futura, frustra credidimus Salvatoris adventum: frustra autem non credentes intelligimus in nobis esse completum myster
Abbreviated transcription (Latin):
tit immicos tuos rex isrł. Dñs in medio
tur: ñ timebis malũ ultra. In die illa
dicet᷑ ierłm noli timere syon. ñ dissol¬
uant᷑ manus tue. Dñs ds tuus in me¬
dio tui fortis: ipse saluabit te. Gaude¬
dit super de in leticia ÷ silebit in dilecti¬
one tua: exultabit super tem lande.
Nugas qui a lege recesserant congrega
do. quira ex te erant ut ñ ultra habe¬
de filia sẏon. p̃dicã filia ierłm: exul¬
ta et delectare de toto corde tuo filia
ierłm. Abstulit dñs iniqͥtates tuas: re¬
demit te de manib inmicoꝵ tuooꝵ.
rex isrł. Dñs in medio iuii: ñ uidebis
mala ultra. In tẽpore illo dicet dñs.
uabit te. Adducet suꝑ te leticĩã et
inuocabit te in caritate tua: et leta¬
bitur inte in dilectione quasi in die
sollemni. Congregabo confractos
mus: Alit̾ hebraica capitula. et alit̃
lxx. greca uidelicet latinaq finiri. Ubi
enĩ in sensu diuersa translatio ẽ: ibi
necẽe est diuersa cẽ uel pͥncipia uel

Expanded text:
it inimicos tuos rex Srahel. Dominus in medio tui: non timebis malum ultra. In die illa dicetur Iherusalem noli timere: Syon non dissolbantur manus tue. Dominus Deus tuus in medio tui fortis: ipse salvabit te. Gaudebit super te in letitia, silebit in dilectione tua: et exultabit super te in laude. Nugas qui a legte erant: ut non ultra habede, filia Sion; praedica, filia Jerusalem, exsulta et delectare de toto corde tuo, filia Jerusalem. Abstulit Dominus iniquitates tuas, redemit te de manu inimicorum tuorum, rex Israel Dominus in medio tui: non videbis mala ultra. In tempore illo, dicit Dominvabit te: adducet super te laetitiam, et innovabit te in charitate sua, et laetabitur in te 728 in delectatione, quasi in die solemni: congregabo confractos mus, aliter Hebraica capitula, et aliter LXX Graeca videlicet Latinaque finiri. Ubi enim in sensu diversa translatio est, ibi necesse est diversa esse vel principia vel
Abbreviated transcription (Latin):
ultra ñ uidebimus mala: solas uirtu¬
tes cogitantes atq facientes. In illa die
dicit dñs. uidentib nobis pacẽ et in
sublimi positis ne dissoluant᷑ manꝰ
tue: qͥ et ꝑy̾saiam dixit. Confortami¬
n manꝰ dissolute: et oꝑa tua tobusta
fint. Dñs eñi fortis cui nemo potest re¬
sistere saluator tuns: ip̃e tibi reddet
leticiã quã ꝑdidisti: et ueteri homine
piecto in nouo ambulare de faciet E
hoc faciet in dilectiõe sua: ñ tuo meti¬
to s miscdłia sua. Et letabit᷑ in te et
delectabit᷑ quasi pinguissimã sollem¬
nitatis tue hostiã suscipiens salutẽ
tuã: et ipse tͥ dicet. Congregabo con¬
tritos tuos. Cor quippe contritũ et
humiliatũ ds ñ despicit: et calamũ
contritũ non confringet. Hec interim:
si uoluerimꝰ de scdo aduentu acciꝑe
saluatoris. P orro quia ꝓpha ⁊acha¬
rias ad similem leticiã cohortat᷑ syon
et ierłm. et hanc ip̃am ꝓph̾iam mathe¬

Expanded text:
ultra non videbimus mala, solas virtuultra non videbimus mala, solas virtutes cogitantes atque facientes. In illa die, dicit Dominus, videntibus nobis pacem, et in sublimi positis, ne dissolvantur manus tuae, qui et per Isaiam dixit: Confortamini manus dissolutae, et opera tua robusta sint . Dominus enim fortis, cui nemo potest resistere: salvator tuus, ipse tibi reddet laetitiam quam perdidisti, et veteri homine projecto, in novo ambulare te faciet, et haec faciet in dilectione sua: non tuo merito, sed misericordia sua. Et laetabitur in te, et delectabitur, quasi pinguissimam solemnitatis tuae hostiam suscipiens salutem tuam: et ipse tibi dicet: congregabo contritos tuos: Cor, quippe, contritum et humiliatum Deus non despiciet ; et, Calamum contritum non confringet . Haec interim si voluerimus de secundo adventu accipere Salvatoris. Porro quia propheta Zacharias ad similem laetitiam cohortatur Sion et Jerusalem, et hanc ipsam prophetiam Matthae
Abbreviated transcription (Latin):
Post hoc enĩ qd̾ p̃cesserat. iudiciũ meui
in congregationes gentiũ ut suscipiã
reges. usq ad eũ locũ ubi ait. ut inuo¬
cent om̃s nom̃ dñi. et seruiarit ei sub
uigo uno. et ultra flumina ethiopie
suscipiã inde disꝑsos meos. qͥa defe¬
rent mͥ uictimas: et post reliqͥas ppli
isrł credentes inxp̃o atq saluatas de
de generali mundi consũmatiõe p̃di¬
cans loqͥtur. Gaude filia sẏon. p̃dica s¬
lia ierłm: letare et delectare de toto coꝵ¬
de tuo filia ierłm. Om̃is qͥppe eccłiasti¬
ca anima que inspecula constituta est.
et contẽplat᷑ pacẽ⁊ letatur et gaudet ini¬
qͥtates a se fublatas: et redẽptã se ab eo
q p̃cioso sanguine om̃s redemit. xp̃c
enĩ factus ẽ sapientia nobis a dño et
iusticiã. et scĩficatio et redemꝑtio: et
redemit nos rex isrł qͥ habitat in me¬
dio nr̃i dicens. Ego et pater m̃s uenie¬
mus et mansionẽ apud eũ faciemus:
et habitabo et inambulabo ineis. Et

Expanded text:
enim quod praecesserat  Judicium meum in congregationes gentium, ut suscipiam reges, usque ad eum locum, ubi ait: Ut invocent omnes nomen Domini, et serviant ei sub jugo uno: Et, ultra flumina Aethiopiae suscipiam in dispersis meis qui afferent mihi victimas: et post reliquias populi Israel, credentes in Christo atque salvatas, dede generali mundi consummatione praedicans loquitur: Gaude, filia Sion, praedica, filia Jerusalem, laetare et delectare de toto corde tuo, filia Jerusalem. Omnis quippe Ecclesiastica anima, quae in specula constituta est, et contemplatur pacem, laetatur et gaudet iniquitates a se esse sublatas, et redemptas ab eo qui pretioso sanguine omnes redemit. Christus enim factus est sapientia nobis a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio . Et redemit nos rex Israel, qui habitat in medio nostri, dicens: Ego et Pater meus veniemus, et mansionem apud eum faciemus ; et habitabo et inambulabo in eis : 729 et
Abbreviated transcription (Latin):
Bonũ opus desid̾at. Opus ñ dignitatẽ.
Si autẽ despecto oꝑe solam aspexerit
dignitatẽ: cito corruit. Turris in syloa.
et excelsa cedri fulmine feriunt᷑. et erec¬
ta ceriux frangit᷑. et cignus extento col-
lo insublime se tendens. inter ĩ mundsa
uolucres cõputat᷑. Porro qd̾ posuimus
uixta hebraicũ. uerũtam̃ diluculo sur¬
gentes corruꝑunt om̃s cogitationes
surge diluculo. dissipata ẽ om̃is fron¬
dositas eoꝵ : quia multũ ab hebraico
discrepat. et magis uidet᷑ iuxta.lxx.
cũ posteriorib concordare: in sequen¬
tib exponemꝰ. Quappt̃ expecta me
dicit dñs in die resurtectionis mee in
futurũ : qͥa iudiciũ meũ ut congregẽ

Expanded text:
bonum opus desiderat, Opus non dignitatem. bonum opus desiderat, Opus non dignitatem. Si autem, despecto opere, solam aspexerit dignitatem, cito corruit turris in Siloa, et excelsa cedri fulmine feriuntur, et erecta cervix frangitur, et cygnus, extento collo, et in sublime se tendens, inter immundas volucres computatur. Porro quod exposuimus juxta Hebraicum: Verumtamen diluculo surgensurge diluculo, dissipata est omnis frondositas eorum, quia multum ab Hebraico discrepat, et magis videtur juxta LXX cum posterioribus concordare, in sequentibus exponemus. Quapropter exspecta me, dicit Dominus, 722 in die resurrectionis meae in futurum: quia judiciu
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ om̃i custodia conseruantes cor su¬
um. hec ipsa frequent̃ causa soleat su¬
pbie in dñm. et contẽptus existere qd̵
habeant scĩam dĩ. et nouerint multã
boratatẽ eiꝰ quã abscondit tim̃itib se:
et contẽpnant diuitias bonitatis eius
thesaurrzantes sibi irã in die ire et re¬
uelatiois. Sacerdotes quoq qͥ dant bap¬
tismũ. et ad eucharistiã dñi imp̃cant᷑
aduentũ: faciunt oleũ chrismatis. manꝰ
imponunt ad cathecuminos. erudi-¬
unt leuitas. et alios constituunt sacer¬
dotes: ñ tã indignent᷑ nob̾ hec exponen-¬
tib et ꝓpħis uaticinantib qmͣ dñm de¬
p̃centur: et studiose agant ne de sacer-¬
dotib qͥ uiolant sc̃a dñi ẽẽ mereant᷑.
Non enĩ dignitates et nomina digni¬
tatũ: s opus dignitatis. et pͥncipes
et iudices. et ꝓpħas et sacerdotes sal¬
llare consueuit. Qͥ ep̃atũ in qͥt desicdat:
bonũ opus desidat. Hidete qͥd dixerit.

Expanded text:
et non omni custodia conservantes cor suet non omni custodia conservantes cor suum, haec ipsa causa frequenter soleat superbiae in Dominum et contemptus existere, quod habeant scientiam Dei, et noverint multam bonitatem ejus, quam abscondit timentibus se, et contemnant divitias bonitatis ejus thesaurizantes sibi iram in die irae et revelationis. Sacerdotes quoque qui dant baptismum et ad Eucharistiam Domini imprecantur adventum: faciunt oleum chrismatis: manus imponunt; catechumenos erudiunt: Levitas et alios constituunt sacerdotes non tam indignentur nobis haec exponentibus et prophetis vaticinantibus, quam Dominum deprecentur, et studiose agant ne de sacerdotibus qui violant sancta Domini, esse mereantur, Non enim dignitas et nomina dignitatum, sed opus dignitatis, et principes, et judices, et prophetas, et sacerdotes salvare consuevit: Qui episcopatum, inquit, desiderat, bonum opus desiderat . Videte quid dixerit:
Abbreviated transcription (Latin):
a me. Nisi enĩ sp̃s sc̃s contristatꝰ fugere
consueuisset pͥus hospiciũ et dimitce
habitacłm suũ nũqmͣ et paulus p̃ceꝑis¬
set qd̾ supͣdiximꝰ: et dauid post adul¬
teriũ ñ formidaret ꝑdere qd̵ acceꝑat.
De quo et ad hebreos scͥbit᷑. Quanto ar-¬
bitramini deteriora mereri supplicia.
cũ qͥ filiũ di conculcauerit : et sangui¬
nem testam̃t ĩ mundũ duxerit. in quo
sc̃ificatus ẽ et spũi gr̃e contumeliã fece¬
tare. hec dicit dñs. ecce filius nascetur
dauid et cetera: qͥ acontẽpserit uerba
dñi et comedit apud pseudo ꝓpħam
sic enĩ locũ istũ exponens iosephus
interp̃tatus ẽ: eũ interfectũ ẽẽ a leone.
Et ne putaret᷑ casus. et ñ iudiciũ dñi:
et pseudo ꝓpħa qͥ eũ deceꝑat hoc futu¬
rũ ẽẽ p̃dixit: et ipse leo contẽptorẽ pum¬
ens. asinũ reseruauit. Non gͦ mirũ si
doctores qͥ scõ spũ plem fuerant. possint
fieri contẽptores : cũ apud negligenteᷤ

Expanded text:
. Nisi enim Spiritus sanctus contristatus fugere consuevisset prius hospitium, et dimittere habitaculum suum, numquam et Paulus praecepisset quod supra dixi; et David post adulterium formidaret, ne perderet quod acceperat, de quo et ad Hebraeos scribitur: Quanto arbitramini deteriora mereri supplicia eum, qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti immundum duxerit, in quo sanctificatus est, et spiritui gratiae contumeliam fecetare, haec dicit Dominus: Ecce filius nascetur 721 David , et caetera; quia contempserit verba Domini, et comederit apud pseudoprophetam sic enim locum istum exponens Josephus interpretatus est, interfectum esse a leone. Et ne putaretur casus et non judicium Domini, et pseudopropheta qui eum deceperat, hoc futurum esse praedixit, et ipse leo contemptorem puniens, asinum reservavit. Non ergo mirum si doctores qui sancto Spiritu pleni fuerant, possint fieri contemptores, cum apud negligentes
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ S iudices eiꝰ accipientes mun̾a. uendentes
uesꝑtini. sicut symmachus transtulit:
Non eñi merent᷑ lupi dici beniamin.
qui mane rapiunt. et ad uesꝑam dant
escã: s lupi uesꝑtini qui noctib come¬
dunt. et in mane nichil relinqunt. Qd̃
il est portantes sp̃m uiri contẽptores :
nullũ moueat qd̾ suꝑ doctorib int̃pre¬
tantes. eosdem et ꝓphas dicamꝰ et contẽp¬
tores: cũ et apłs p̃cipiat. Nolite contͥsta¬

Expanded text:
est? Sed judices est? Sed judices ertini, sicut Symmachus transtulit? Non enim merentur lupi dici Benjamin, qui mane rapiunt, et ad vesperam dant escam ; sed lupi vespertini, qui noctibus comedunt, et in mane nihil relinquunt. Quod id est, portantes spiritum, viri contemptores, nullum moveat quod super doctoribus interpretantes, eosdem et prophetas dicamus et contemptores, cum et Apostolus praecipiat: Nolite contrista
Abbreviated transcription (Latin):
aliquẽ ut sepe iã dixi qd̾ hec aduersũ
eccłiam dicta interp̃ter: cũ sciat ierłm
in scͥpturis scĩs semꝑ typũ habere eccłie.
de qua qui peccau̾it. uel in babylonẽ
abdiicit᷑. uel si sponte descende uolue¬
rit in iericho. a latronib uulneratur.
Que ẽ enĩ ita illustris ut eccłia que into¬
to orbe fundata ẽ. ita redempta san
quã płimi sunt qui se dicunt in xp̃o
crecłe : nec audierunt uocẽ eius. nec re¬
cepunt disciplinã nec iuxta eũ ẽẽ uo¬
luert. Quod aũt dr̃. pͥncipes eiꝰ in ea sic̃
leones rugientes: scio offensurũ me cẽ
preter: cũ et prb̃i mali qͥ susannã uio¬
lare cupier̃t. ceteros prb̃os qͥ bene uixe¬
rint ñ condemnent: et mali pͥncipes
qͦs descͥbit sermo ꝓpħicus. non sint bo¬
nis pͥncipib ꝯtumelie. Stulto enĩ flagella¬
to: insipiens sapientior erit. Si aũt insipi¬
ens sapientior erit: qͣntomagis ille qͥ sapienᷤ

Expanded text:
aliquem ut saepe jam dixi quod haec adversum aliquem ut saepe jam dixi quod haec adversum Ecclesiam dicta interpreter, cum sciat Jerusalem in Scripturis sanctis semper typum habere Ecclesiae: de qua qui peccaverit, vel in Babylonem abducitur, vel si sponte descendere voluerit, in Jericho a latronibus vulneratur. Quae est enim ita illustris ut Ecclesia, quae in toto orbe fundata est: 720 ita redempta Chriqua plurimi qui se dicunt in Christum credere, nec audierunt vocem ejus; nec receperunt disciplinam, nec juxta eum esse voluerunt. Quod autem dicitur: Principes ejus in ea sicut leones rugiepreter, cum et presbyteri mali, qui Susannam violare cupierunt, caeteros presbyteros qui bene vixerint, non condemnent. Et mali principes, quos describit sermo propheticus, non sint bonis principibus contumeliae: Stulto enim flagellato, insipiens sapientior erit : si autem insipiens sapientior fit, quanto magis ille qui sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
magis qmͣ ñc. animaduertite qd nisi
clause suissent uie. et obsepta itinera.
et insi destruxisset dñs uias eiꝰ. nũqͣm
dicere potuiss anima fornicans. uadã
et reuertar ad uirũ meũ pͥorẽ. Dissi pan¬
tur gͦ tanera suꝑboꝵ. et anguli eoꝵ:
ne ambulent in superbia et in pͣuitate.
Et urbes eoꝵ que male edificate fuerait.
in arrogantia et supbia: destruunt᷑ ne
subsistant et habeant habitatores ꝑes¬
simos. Acne qͥs putet nos ium fac̾e scͥp¬
ture: discat ex consequentib. Hec autẽ
inqͥt feci: ut dicerẽ eis. Ecce destructast̃
itinera malitie: de cetero timete me et
peat. fructũ in uobis comiersiois ñ in¬
ueniens. et omnia irrita sint ꝑ que uos
uolui corripe: et ille uob̾sermo qͥ in icre¬
mia scͥptus ẽ. possit aptari. sine causa ꝑ¬
cussi filios uros. disciplinã ñ recepistis
Nel certe timete me et recipite disciplinã.
ut ñ ꝑeant omĩa de conspectu ierłm: nec
penitus ad solitudinẽ deducat᷑. suꝑ his

Expanded text:
I, 6, 7. Animadverte quod nisi clausae fuissent viae, et obsepta itinera, et nisi destruxisset Dominus vias ejus, numquam dicere potuisset anima fornicans: Vadam, et revertar ad virum meum priorem. Dissipantur ergo itinera superborum et anguli eorum, ne ambulent in superbia et in pravitate, et urbes eorum quae male aedificatae fuerant in arrogantia et superbia, destruuntur, ne subsistant et habeant habitatores pessimos. Ac ne quis putet nos vim facere Scripturae, discat ex consequentibus: Haec autem, inquit, feci, ut dicerem eis: Ecce destructa sunt itinera malitiae, de caetero timete me, etpereat, fructum in vobis conversionis non inveniens; et omnia irrita sint, per quae vos volui corripere, et lle vobis sermo qui in Jeremia scriptus est, possit aptari: Sine causa percussi filios vestros, disciplinam non recepistis el certe: timete me, et recipite disciplinam, ut non pereant omnia de conspectu Jerusalem, nec penitus ad solitudinem deducatur super his
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ suũ et non abscondet᷑ uel
ipse uel iudiciũ eiꝰ. Et cũ ceꝑit exĩge¬
re a singulis pecuniã qmͣ eiꝰ cõmiserat.
ñ erit iniustus. nec faciet in ꝑpetuũ
ualere iniuisticiã: s suꝑbos pͥncipes
qͥb resistit ds detrahet decathedris
suis. et de culmine qd tenebant. Et
dissiꝑabunt᷑ anguli earũ. id ẽ praue.
uoluntates. et a recto itinere declinan-¬
tes: in qͥb semꝑ et pharisei or are consu¬
euerant angulari lapide contẽpto.
Puto autẽ qd̾ et suꝑbis ꝓsit detrahi
eos de arrogantia sua. et dissipari an-¬
guli portã. et angulos eoꝵ. ut postea
recto itinere gradiant᷑. Deniq seqͥtur.
Et desertas faciã uias eoꝵ. eo qd̾ ñ sit
qͥ ꝑtͣnseat: scdm illud qd̾ in pͥmo psal¬
mo. scͥptũ est. et iter impioꝵ. ꝑibit.
nicante. ecce ego claudã uias eiꝰ. spinis.
et obstruã itinera ciꝰ. et semitã suã
ñ inueniet. et ꝑsequet᷑ amatores suos

Expanded text:
judicium suum, et non abscondetur vel judicium suum, et non abscondetur vel ipse, vel judicium ejus. Et cum coeperit a singulis exigere pecuniam quam eis commiserat, non erit injustus, nec faciet in perpetuum valere injustitiam; sed superbos principes, quibus resistit Deus, detrahet de cathedris suis, et de culmine quod tenebant, et dissipabuntur anguli eorum, id est pravae voluntates, et a recto itinere declinantes, in quibus semper et Pharisaei orare consueverant, angulari 719 lapide contempto. Puto autem quod et superbis prosit detrahi eos de arrogantia sua, et dissipari angiportus et angulos eorum, ut postea recto itinere gradiantur. Denique sequitur: Et desertas faciam vias eorum, eo quod non sit qui pertranseat: secundum illud quod in primo psalmo scriptum est: Et iter impiorum peribit . nicante: Ecce ego claudam vias ejus spinis, et obstruam itinera ejus, et semitam suam non inveniet, et persequetur amatores suos,
Abbreviated transcription (Latin):
ritũ. siue spiritales et hoc yronicos le¬
gendũ: sunt uiri contẽptores. Non enĩ
docere s facere in ecclia conuenit: nec
factis uerba destruere. Ceterũ tu cũ
aliũ doceas et ipse non facias: ñ tam
doctor quã contẽptor uocandus es.
De quo et in abacuc scͥbitur. Hidete con¬
temptores et respicite: et miramini
mirabilia et disꝑdimini. Sacerdoteͤ
quoq qͥ et eucharistie seruiunt. et
sanguinẽ dñi ppłis eiꝰ diuidunt. ĩpie
agunt in legẽ xp̃i. putantes eucha¬
et necessariã ẽẽ tm̃ sollemnẽ oratio¬
nẽ. et ñ sacerdotũ merita. De quib
dr. Et sacerdos in quocũq fuerit
macula: ñ accedet offerre oblationes
dño. Cũ hec faciant pͥncipes. uidiceᷤ.
ꝓphe. sacerdotes ierłm: nichilominꝰ
clemens et iustus ẽ dñs. Clemens in
eo quod a sua eccłia ñ recedit: iustus
in eo qd̾ reddit unicuiq qd̾ meretur.
Postqmͣ enim aduenerit mane. et nop
huius sclłi ꝑtransierit : dabit in lucẽ

Expanded text:
ritum, sive spirituales et hoc εἰρωνικῶς legendum sunt viri contemptores: non enim docere, sed facere in Ecclesia convenit, non factis verba destruere. Caeterum tu cum alium doceas, et ipse non facias, non tam doctor quam contemptor vocandus es, de quo et in Habacuc scribitur: Videte contemptores et respicite, et admiramini mirabilia, et disperdimini . Sacerdotes quoque qui Eucharistiae serviunt et sanguinem Domini populis ejus dividunt, impie agunt in legem Christi, putantes εὐχαet necessariam esse tantum solemnem orationem, et non sacerdotum merita, de quibus dicitur: Et sacerdos in quo fuerit macula, non accedet offerre oblationes Domino . Cum haec faciant principes, judices, prophetae, sacerdotes Jerusalem, nihilominus clemens et justus est Dominus. Clemens, in eo quod a sua Ecclesia non recedit: justus, in eo quod reddit unicuique quod meretur. Postquam enim advenerit mane, et nox hujus saeculi pertransierit, dabit in luce
Abbreviated transcription (Latin):
nec loquent᷑ mendaciũ: nec inuemietur
in ore eaꝵ lingua dolosa ÷ qm̃ ip̃i ꝑascent᷑
et accubabt̃: et ñ erit qͥ exterreat. L. xꝑ¬
De finib fluminũ ethiopie suscipram
dispsos meos: afferent uictimas mͥ. In
die illa ñ confunderis ex omnib⁊ adin¬
uentionib tuis quib impie egisti inme:
qͥa tunc auferã ate detractionẽ contu¬
melie tue ÷ et ultra non adicies ut mag¬
nificeris suꝑ montẽ sc̃m meũ. Et relin¬
quã in te ppłm mansuetũ et humilẽ:

Expanded text:
mendacium, et non invenietur in ore eorum lingua dolosa, quoniam ipsi pascentur et accubabunt, et non erit qui exterreat. LXDe finibus fluminum Aethiopiae suscipiam dispersos meos: afferent victimas mihi. In die illa non confunderis ex omnibus adinventionibus tuis, 725 quibus impie egisti in me, quia tunc auferam a te detractionem contumeliae tuae, et ultra non adjicies ut magnificeris super montem sanctum meum: et relinquam in te populum mansuetum et humilem,
Abbreviated transcription (Latin):
um: lech enĩ qd̾ scribitur ꝑ litteras la¬
id ẽ et futurũ et testimoniũ intelligi.
Possumꝰ hc̃ locum et de pͥmo xp̃i ad¬
uentu expon̾e. quando om̃i errore sub¬
lato. demonibq calcatis. et terrenis
oꝑib destructis. apłi uniuiersis lingins
locuti sunt: et ueteri errore sublato unũ
confessionis redlitũ est labiũ. S et re¬
ges qͥ destruunt᷑ et diuino consumunt᷑

Expanded text:
ibitur per litteras Aid est, futurum, et testimonium, intelligi. Possumus hunc locum et de primo Christi adventu exponere, quando, omni errore sublato, daemonibusque calcatis, et terrenis operibus destructis, apostoli universis linguis locuti sunt , et veteri errore sublato, unum confessionis redditum est labium. Sed et reges qui destruuntur, et divino consumuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ut seruiant ei sub iugo uno. Hec iu¬
dei interpretant᷑ in aduentu xp̃i quẽ
spant uenturũ ẽẽ et dicunt umuersis
gentib congregatis. et effuso suꝑ eos
furore dĩi. in igne zeli eiꝰ terrã deuoran¬
dã: et sicut ante edificationẽ turris fu¬
it: quando una lingua õs ppłi loque¬
bant᷑: ita conuersis omĩb ad cultũ ueri
di locut᷑os hebraice. et totũ cebem dño
seruiturũ. Mos autẽ qͥ ñ seqͥm᷑ occi¬
dentẽ litterã. s sp̃m uiui ficantẽ. nec ui

Expanded text:
o. Haec Judaei interpretantur in adventu Christi, quem sperant venturum esse, et dicunt universis gentibus congregatis, et effuso super eas furore Domini, in igne zeli ejus terram devorandam. Et sicut ante aedificationem turris fuit, quando una lingua omnes populi loquebantur, ita conversis omnibus ad cultum veri Dei, locuturos Hebraice, et totum orbem Domino serviturum. Nos autem qui non sequimur occidentem litteram, sed spiritum vivificantem, nec
Abbreviated transcription (Latin):
riã. głatur qͥppe dñs in athlecis suis
cũ eos uidet coronari. sicut głatus ẽ
aduersus diab olũ de iob. unde et
fuerant. et tule ra¬
rant contra
uos obꝓbriũ. Et tunc indebt̃¬
eos quos miserosp utauerant
ẽẽ felices: et quos pauꝑes estimart
atq deiectos. potentes fieri et głosos.
Tunc cernent captiuitatẽ eoꝵ qͥ in
gati. reduci in celestẽ ierłm: seq re¬
afflictis. et repulsis in isto scło: ut
nos recipias et ponas in
nena torpeant. et confusio eis ꝑfi
ñ multũ ab eoꝵ tnslatiõe discordat:
indigere expositione ñ arbitror. Ex¬

Expanded text:
r 734 quippe Dominus in athletis suis, r 734 quippe Dominus in athletis suis, cum eos viderit coronari, sicut gloriatus est adversus diabolum de Job: unde et fuerant, et tulerant contra vos opprobrium: et tunc videbeos quos miseros putaverant, esse felices, et quos pauperes existimabant atque dejectos, potentes fieri atque Tunc cernent captivitatem eorum per gati, reduci in coelestem Jerusalem: seque reafflictis et repulsis in isto saeculo, ut nos recipias et ponas in nena torpeant, et confusio ejus pronon multum ab eorum translatione discordat, indigere expositione non arbitror.