comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tias tuas non eas. Mlane in seruitu¬
te di. in lib̾tate. xp̃i: mente. serui
legi di tui. Noli te dare concupiscen¬
tiis tuis. Sequendo eas: uires eis ad¬
dis. Dando eis uires. quomodo uincis.
quando contra te inimicos nutris.
si uos filius liberauerit: tunc uere li¬
beri eritis. Q uando plena lib̾tas atq
ꝑfecta erit: quando nulle inimicicie.
quando nouissima inimica destruet᷑¬

Expanded text:
tias tuas non eas. Mane in servitutias tuas non eas. Mane in servitute Dei, in libertate Christi; mente servi legi Dei tui. Noli te dare concupiscentiis tuis: sequendo eas, vires eis addis; dando eis vires quomodo vineis, quando contra te inimicos nutris vSi vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quando plena et perfecta libertas erit? Quando nullae inimicitiae, quando « novissima inimica destruet
Abbreviated transcription (Latin):
tionem: ut et ipsa concupiscentia.
cui ñ dant᷑ ad obediendum membra.
cottidie in ꝓficiente minuatur. Hel¬
le inquit adiacet mͥ: ꝑficere autem
bonum non. Numquid dixit. non
adiacet mͥ facere bonum: si hoc di¬
xisset: spes nulla eẽt. Non ait ñ mͥ
adiacet facere: s non mͥ adiacet ꝑ¬
ficere. Quȩ ẽ enim ꝑfectio boni: nͥ
concupisces:  omĩno non concupisce¬
re: ꝑfectio boni est: qr consũmatio ẽ¬
mali. Hoc dicebat ille. ꝑficere bonũ
non mͥ adiacet: qr non poterat face¬
re ut non concupisceret. faciebat tan¬
tum ut concupiscentiam frenaret. ut
concupiscentie non consentiret: & con¬
cupiscentie membra ad satelliciũ non
p̃beret. ꝑficere gͦ inquit bonum ñ mͥ
adiacet: non possum implere quod
dictum ẽ non concupisces. Qͥd ergo
opus ẽ. ut impleas: post concupiscen¬
tias tuas non eas. Hoc age interim.
Quandiu insunt illicite concupiscen¬
tie in carne tua: post concupiscen¬

Expanded text:
tionem, ut et ipsa concupiscentia tionem, ut et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obediendum membra, quotidie in proficiente minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non . Numquid dixit, Non mihi adjacet facere bonum? Si hoc dixisset, spes nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae est enim perfectio boni, nisconcupisces ? Omnino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi adjacet; quia non poterat facere ut non concupisceret: faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupiscentiae non consentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tuas non eas . Hoc age interim quamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
exhibeatis membra iniquitatis pec¬
membris tuis. saltem illi regnum
auferatur: non fiat qđ iubet. Sur¬
git ira: noli dare ire linguã ad ma¬
ledicendum: noli dare ire manũ aut
pedem ad feriendum. Non surgeret
ira ista irrationabilis: nisi peccatũ
eẽt in membris. Sed tolle illi regnũ:
non habeat arma unde contra te
pugnet. Discit etiam non surgere:
cum arma ceperit non inuenire.
Non exhibeatis membra urã arma
iniquitatis peccato: aliꝰquin toti capti¬
ui eritis. et non erit dicere mente
seruio legi di. Mens enim si teneat
arma: membra non mouentur in
ministerium furentis peccati. Tene¬
at arcem imperator interior: quia
sub maiore imperatore iuendus as¬
sistit. Frenet iram. coercẽt concupis¬
centiam. inest tam̃ quod frenetur:
inest quod coerceatur. inest qd tene¬
atur. Qͥd autẽ uolebat iustus ille.¬
m̃te seruiens legi dĩ: nisi ut omino
non eẽt quod frenaretur: & hoc de¬
bet conari omĩs qui tendit ad ꝑfec¬

Expanded text:
estra arma iniquitatis pecestra arma iniquitatis pecmembris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore imperatore juvandus assistit; frenet iram, coerceat concupiscentiam. Inest tamen quod frenetur, inest quod coerceatur, inest quod teneatur. Quid autem volebat ille justus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino non esset quod frenaretur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad perfec
Abbreviated transcription (Latin):
bris meis. Ex hac parte sentit capti¬
uitatem: ubi ñ est impleta iusticia.
Nam ubi condelectat᷑ legi d̾i: non
captiuus. sed legis amicus ẽ: & id̾o
liber. quod amicus. Qͥ d ergo ex eo
quod restat:ͦ quid. nisi respiciamꝰ
ad illum qui dixit: si uos filius li¬
bauerit. tunc uere liberi eritis:
Deniq et ipse qui loquebat᷑: ad il¬
lum respexit. Infelix ego homo:
quis me liberabit de corpore mor¬
minum nr̃m. Ergo si uos filiꝰ lib̾a¬
uerit : cunc uere liberi eritis. De¬
niq ita conclusit. Igitur ipse ego
mente. seruio legi di: carne autẽ
legi peccati. Ipse ego inquit. Non
enim duo sumus inter nos contra¬
rii de diuersis principiis uenien¬
tes: s ipse ego mente seruio legi
đĩ. Carne autem legi peccati. Quan¬
diu languor obluctatur saluti. S
si carne seruis legi peccati: fac qd̃
ait ipse apłs. Non ergo regnet pec¬
catum in ur̃o mortali corpore. ad
obediendum desideriis eius: neq¬

Expanded text:
bris meis. Ex hac parte sentit captibris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Denique et ipse qui loquebatur, ad illum respexit: « Infelix ego homo, quis me liberabit, inquit, de corpore morminum nostrum. Ergo si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Denique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi peccati, fac quod ait ipse Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neq
Abbreviated transcription (Latin):
nisi suꝑbus. nisi misccłia liberato¬
ris indignus. nisi qui seipsũ uult
decipere: & in quo ueritas non ẽ:
Ergo ex eo quod remansit aliquid
infirmitatis. audeo dicere. ex qua
parte seruimꝰ deo liberi sumꝰ: ex qͣ
parte. seruimꝰ legi peccati. adhuc
serui sumꝰ. Inde dicit apłs quod
dicere ceperamꝰ: condelector legi di
scđm inceriorem hominem. Ecce un¬
de liberi. unde condelectam᷑ legid̃i.
Bib̾tas enim delectat. Nam quan¬
tet te: et liber es. Noli timere pe¬
nam: sed ama iusticiam. Nondum
potes amare iusticiam. time uł pe¬
nam: ut ꝑuenias ad amandã iusti¬
ciam. Ergo iam ille ex parte suꝑi¬
ore liberum se ẽe sentiebat: unde
dicebat. Condelector legi di. scdm
interiorem hominẽ. Delectat me lex.
delectat me quod iubet lex: delec¬
tat me ipsa iusticia. Nideo autem
aliam legem. in membris meis. ħ
est que remansit infirmitas. repug¬
nantẽ legi mentis mee: et captiuan¬
tem me in lege peccati que ẽ in mẽ¬

Expanded text:
nisi superbus, nisi misericordia liberatonisi superbus, nisi misericordia liberatoris indignus, nisi qui seipsum vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Apostolus quod dicere coeperamus: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Ecce unde liberi, unde condelectamur legi Dei: libertas enim delectat. Nam quamtet te, et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? time vel poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. 11. Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in mem
Abbreviated transcription (Latin):
nicationes. furtum. fraus. sacrilegi¬
um: et cetera huiusmodi. Cum cȩpe¬
rit ea non habere homo. debet aũt̃
uon habere omĩs xp̃ianus homo. in
cipit erigere. in lib̾tatem. S ista in¬
choatã lib̾. non ꝑfecta lib̾tas. Q ua¬
re inquit aliquis. non ꝑfecta liber¬
tas: quia uideo aliam legem in mẽ¬
bris meis: repugnantem legi m̃tis
mee. Non enĩ quod uolo ago ait:
sed qd̃ odi illud facio. Caro inquit
concupiscit aduersus sp̃m. et spiritꝰ
aduersus carnem: ut non ea quȩ
uultis faciatis. Ex parte lib̾tas. ex
parte seruitꝰ: nondũ tota. nondũ
pura. nondũ plena libertas. quia
nondũ ȩt̃nicas. Habemꝰ ex parte in¬
firmitatem: ex parce accipimꝰ lib̾ta¬
tem. ¶ uicqͥd peccatum ẽ a nob̃ an¬
tea: deletum est in baptismo. Ntum¬
quid qr tota deleta ẽ iniquitas: nul¬
la remansit infirmitas:Si non re¬
mansisset: sine peccato hic uiuere¬
mus. Qͥs autem audeat hoc dicere.

Expanded text:
nicationis, furtum, fraus, sacrileginicationis, furtum, fraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi. Cum coeperit ea non habere homo debet autem non habere omnis christianus homo, incipit caput erigere ad libertatem: sed ista inchoata est, non perfecta libertas. Quare, inquit aliquis, non est perfecta libertas? Quia « video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae: non enim quod volo ago, ait, sed quod odi illud facio » . « Caro, inquit, concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, ut non ea quae vultis illa faciatis. » Ex parte libertas, ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ne multi iusti dicti st̃ sine quere¬
la: quod intelligitur sine crimine.
Nulla enim querela iusta ẽ. de his
Crim̃ est autẽ peccatum graue.: ac¬
cusatione et dampnatione dignis¬
sumum. Non gͦ ds quedam pecca¬
ta dampnat : quedam iustificat
et laudat. Nulla laudat: odit oĩa.
Q uomodo odit medicus egritudi¬
nem egroti. et id agit curando ut
egritudo pellatur. eger leuetur: sic
ds grã sua hoc in nobis agit. ut pec¬
catum consumat᷑. homo liberetur.
Sed quando consuinitur inquies:
Si minuit᷑: quare non consumitur:
Minuitur autem in uita ꝓficienti
Oruna est ergo libertas: carere cri¬
minib. Ideo et apłs paulus quan¬
do eligit ordinandos uel p̃sbiteros
uel diaconos. et quicumq ordinan¬
dus est ad p̃posituram ecclȩ. ñ ait
siquis sine peccato ẽ. hoc enim si di¬
ceret. omĩs homo repbaretur. nullꝰ
ordinaretur : sed ait. siquis sine cri¬
mine est. sicuti ẽ homicidiũ. ad¬
ulterium. aliqua immundicia. for¬

Expanded text:
ne multi justi dicti sunt sine querene multi justi dicti sunt sine querela, quod intelligitur sine crimine: nulla enim querela justa est de his Crimen autem est peccatum grave, accusatione et damnatione dignissimum. Non ergo Deus quaedam peccata damnat, quaedam justificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minuitur, quare non consumitur? Minuitur autem in vita proficienttorum. 10. Prima est ergo libertas, carere criminibus. Ideo et apostolus Paulus quando elegit ordinandos vel presbyteros vel diaconos, et quicumque ordinandus est ad praeposituram Ecclesiae, non ait, Si quis sine peccato est; hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, nullus ordinaretur: sed ait, Si quis sine crimine est , sicuti est homicidium, adulterium, aliqua immunditia for
Abbreviated transcription (Latin):
libet ualde iustum discutias in hac
uita. quãuis iam sit dignus iusti
uocabu lo: non ẽ. tam̃ sine pec¬
to. Audi ipsum scm̃ ioħem cuiꝰ est
Si dixerimꝰ inquit qr peccatum ñ
habemꝰ nosipsos decipimꝰ & ueritaᷤ
in nobis non est. Solus hoc dicere
potuit in mortuis liber. De solo di¬
ci potuit qui non nouerat peccatũ.
de solo dici potuit. etenĩ exꝑtus ẽ
omiã scđm similitudinem sine pec¬
cato. Solus hoc dicere potuit. ec¬
ce ueniet pͥnceps inundi: et in me
nichil inueniet. Quẽcumq aliũ
licet iustum discusseris: non omi¬
modo ẽ sine peccato. Nec quał erat
iob. cui dñs tale testimonium ꝑhi¬
bebat ut diabolus inuideret: pos¬
tularet temptandum: temptans
cato est. Ideo autem ille ꝓbatus ẽ.
non qr latebat dm̃ coronandus. s
ut innotesceret hominib imitan¬
dus. Etiam ipse iob qͥd dicit:ors
enim mundus: Nec infans cuiꝰ ẽ
unius diei uita suꝑ terram. S pla¬

Expanded text:
libet valde justum discutias in hac libet valde justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine peccato: audi ipsum sanctum Joannem, cujus et Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Solus hoc dicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat peccatum; de solo dici potuit: etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato . Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justum discusseris, non omnimodo est sine peccato. Nec qualis erat Job, cui Dominus tale testimonium perhibebat, ut diabolus invideret, et postularet tentandum, tentans ur . Ideo autem ille probatus est, non quia latebat Deum coronandus, sed ut innotesceret hominibus imitandus. Etiam ipse Job quid dicit? Quis enim mundus? Nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Sed pla
Abbreviated transcription (Latin):
occasionem carnis detis: s ꝑ carita¬
tem seruite inuicem. Non ergo
dicat xp̃ianus liber sũ. in liberta¬
tem uocatus sum. seruus eram. s
redemptus sum: & ipsa redempti¬
one liber effectus sum. faciã quod
uolo. nemo me ꝓhibeat a uolun¬
tate mea. si liber sum. Sed si ista
uoluntate. peccatũ facis: seruus es
peccati. Noli ergo lib̾tate abuti
ad libere peccandum: sed utere ad
ñ peccandum. Erit enĩ uoluntas
tua libera: si fuerit pia. Eris lib̃:
si fueris seruus. Liber peccati. ser¬
uus iusticie: dicente apło. Cũ ser¬
ui essetis peccatis liberi eratis iusti¬
cie. Iunc autem liberati a peccato
serui autem facti deo. habetis fruc¬
tum ur̃m in scĩficationem. finem
uero uitam eternam. Hoc conem᷑:
id agamꝰ. Prima lib̾tas ẽ: carere
criminib. Intendite frẽs mei: in¬
tendite. ne forte possim ꝑducere
uobis ad sensum: et qualis mͦ sit.
et qualis futura sit ista lib̾tas. Qu̾e¬

Expanded text:
occasionem carnis detis, sed per charitaoccasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Hoc conemur, id agamus. 9. Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere vobis ad sensum et qualis modo sit, et qualis futura sit ista libertas. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
manet in domo in eternum. Eccła
est domꝰ. Seruus: peccator ẽ. Mul¬
ci intrant in eccłam peccatores. Ñ
ergo dixit seruus non ẽ in domo:
sed non manet in domo in eternũ.
Si gͦ nullus ibi seruus erit: quis
ibi erit: ᷤ cum enĩ rex iustus sederit
in throno sicut scriptura loquit᷑:
quis głabitur castum se habere
cor: ͦ aut quis głabit᷑ mundũ se eẽ
num. Ergo solus in domo sua erit
xpe: nullus ibi popłs coherebit:
Cui erit caput : si non erit corpus:
An forte totum hoc filius: caput &
corpus: non enun sine causa & ter¬
solutione diffideremꝰ. Omĩs inquit
qui facit peccatum: seruus ẽ peccati.
Seruus autem non manet in domo
in ȩternum. Que ergo nob̃ spes est:
qui non sumus sine peccato: audi
spem tuam. filius manet in et̾̃num.
frẽs. ut a libero liberem᷑. et libe¬
rem᷑: et liberando seruos nos fac̃.
Serui enim eramꝰ cupiditatis: libe¬
rati efficim᷑ serui caritatis. Hoc ꝙ¬
cati estis. tantum ne libertatẽ in

Expanded text:
manet in domo in aeternum. Ecclesia manet in domo in aeternum. Ecclesia est domus, servus peccator est. Intrant multi in Ecclesiam peccatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum enim rex justus sederit in throno, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse anet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et tersolutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aetqui non sumus sine peccato? Audi spem tuam: Filius manet in aeternum.fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat; servi enim eramus cupiditatis, liberati efficimur servi charitatis. cati estis; tantum ne libertatem in
Abbreviated transcription (Latin):
hoc induere immortalitatẽ. Tunc fiet
sermo qui scriptus ẽ: absorta ẽ moes
in uictoriam. Ubi ẽ mors contentio
tua: quid ẽ. ubi ẽ mors contentiotua:
aduersus carnem: sed quando pecca¬
ti caro uigebat. Ybi est mors conten¬
tio tua: Iam uiuemus. lam non mo¬
riem᷑. in illo qui nob̵ mortuus ẽ et
resurrexit. It qui uiuunt inquit iã
non sibi uiuant: sed ei qui pro ipsis
mortuus est et resurrexit. Precemur
medicum saucii: portem᷑ in stabulum
curandi. Ille enim ꝓmittit sanitatem:
qui miseratus ẽ in uia semiuiuũ ala¬
tronib derelictum. Infudit oleum &
uinũ. curauit uulnera. leuauit in
ium̃tum. ꝑduxit ad stabulũ. Stabu¬
lario cõmendauit. Cui stabulario: foe¬
te illi qͥ dixit: ꝓ. xp̃o legatione fungi¬
mur. Dedit etiam duos nũmos qui
impenderentur saucio curando: & for
stabulũ est uiatoris: sed ipse eccłe u
sus. ẽ hereditas possessoris. Expł am̃.¬
Incipit. xxxuiiii. ab eo qđ seriptum
est. scio qr filii abrahe estis. s que¬

Expanded text:
hoc induerit immortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua » ? Quid est, Ubi est, mors, contentio tua? piritus adversus carnem, sed quando peccati caro vigebat. Ubi est, mors, contentio tua? Jam vivemus, jam non moriemur, in illo qui pro nobis mortuus est et resurrexit: ut qui vivunt, inquit, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Precemur medicum saucii, portemur in stabulum curandi. Ille est enim qui promittit sanitatem, qui miseratus est in via semivivum a latronibus derelictum: infudit oleum et vinum, curavit vulnera, levavit in jumentum, perduxit in stabulum, stabulario commendavit. Cui stabulario? Forte illi qui dixit, Pro Christo legatione fungimur . Dedit etiam duos nummos, qui impenderentur saucio curando : fortstabulum est viatoris: sed ipsi Ecclesiae sursum est haereditas possessoris. TRACTATUS XLII. Ab eo quod scriptum est, Scio quia filii Abrahae estis, sed quae
Abbreviated transcription (Latin):
ne induta: ẽ ꝓpter nos. ut de ma¬
ria uirgine nasceretur: et imple¬
retur ꝓpħia. ueritas de terra orta
est. Hex ergo ueritas. cum udeis
loqueretur: latebat in carne. Late¬
bat autem: non ut negaretur. sed
ut differret᷑. Differretur inquã: ut
in carne pateretur. In carne auc̃e¬
pateretur : ut caro peccati redimeret᷑.
Stans itaq conspicuus scđ̃m infirmi¬

Expanded text:
ne induta est propter nos, ut de Mane induta est propter nos, ut de Maria virgine nasceretur, et impleretur prophetia, Veritas de terra orta est . Haec ergo Veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne: latebat autem non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autepateretur, ut caro peccati redimeretur. Stans itaque conspicuus secundum infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
dicere: qm̃ multa iam dixeram.
& de libertate inquã nos uocat
grã saluatoris. non p̃tereunt̃. ne¬
q neglegent̃ fuerat disserendũ.
nun hodie dñõ adiuuante statui
magna quidem parte inimici.
sed etiam amici ex quadam par¬
te iam facti et futuri. N am quos¬
dam ibi uidebat sicut iam diximꝰ:
qui post eius passionem fuerant
credituri. Hos intuens dixerat: cũ
ex alcaueritis filium hominis cunc
cognoscetis qr ego sum. Erant ibi
etiam qui hec illo loquente. conti¬
nuo crediderunt. Ipsis locutus ẽ
quod audiuimus hodie. Dicebat
ergo iħe ad eos qui crediderais
ei uideos. Si manseritis in uerbo
meo: uere discipłi mei eritis. Mla¬
nendo eritis. Quia enĩ nunc ere¬
dentes estis: manendo uidentes eri¬
tis. Ideo sequitur. E cognoscetis
ueritatem. Neritas in commutabił
est. ueritas panis est mentis: refi¬
cit nec deficit. Mutat uescentem:
non ipsa in uescente mutatur. Ipsa
est ueritas uerbũ dĩ. ds apud dm̃:
unigenitus filius. Hec ueritas car¬

Expanded text:
lta jam dixeram, et de libertate in quam nos vocat gratia Salvatoris, non praetereunter neque negligenter fuerat disserendum: nc hodie, Domino adjuvante, statuimmagna quidem parte inimici, sed etiam amici ex quadam parte jam facti, et futuri: nam quosdam ibi videbat, sicuti jam diximus, qui post ejus passionem fuerant credituri. Hos intuens dixerat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Erant ibi etiam qui haec loquente illo continuo crediderunt; ipsis locutus est quod audivimus hodie: Dicebat ergo Jesus ad eos qui crediderant ei, Judaeos: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Manendo eritis: quia enim nunc credentes estis, manendo videntes eritis. Ideo sequitur, Et cognoscetis veritatem. Veritas incommutabilis est. Veritas panis est, mentes reficit nec deficit: mutat vescentem, non ipsa in vescentem mutatur. Ipsa est veritas Verbum Dei, Deus apud Deum unigenitus Filius. Haec Veritas car
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit homo. ⁊ se iactauerit adu̾sus
dm̃. &. cũ sit mortalis mortalẽ t̾ru¬
erit: & cũ sit homo ꝓximũ hominẽ
ñ agnouerit : cũ se erexerit. pulici¬
b subdat᷑. Quid ÷ qđ te inflas hu¬
mana suꝑbia: homo tibi dixit con¬
uitiũ & tumuisti. & iratꝰ es. Pulicib
resiste: ut dormias. Lognosce qui sis.
nr̃am domandã: creata st̃ ista que
molesta nob ẽent. Popłm pharaonis
suꝑbũ potuit ds̃ domare. de ursis:
de leonib. de serpentib. Muscas &
ranas illis immisit: ut reb uilissimis

Expanded text:
sus Deum; et, cum sit mortalis, mortalem terruerit; et, cum sit homo, proximum hominem non agnoverit; cum se erexerit, pulicibus subdatur. Quid est quod te inflas humana superbia? Homo tibi dixit convicium, et timuisti, et iratus es; pulicibus resiste ut dormias: cognosce qui sis. perbiam nostram domandam creata ista, quae molesta nobis essent: populum Pharaonis superbum potuit Deus domare de ursis, de leonibus, de serpentibus; muscas et ranas illis immisit , ut rebus vilissimis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dicat: qr u̾bũ dĩ facꝰtum est. Quo¬
mͦ potest fieri ut u̾bũ dĩ factũ sit.
quando ds̃ ꝑ u̾bũ fecit omĩa. Si &¬
u̾bũ dĩ ipsũ factũ ẽ: ꝑ qd̃ aliud uer¬
hoc dicis. quia est u̾bũ u̾bi. ꝑ qđ
facꝰtũ ẽ illud: ipsũ dico ego unicum
filiũ dĩ. Si aut̃ ñ dicis u̾bũ u̾bi. cõ¬
cede ñ factum: ꝑ qd̃ facꝰta s̃ omĩa.
slon enĩ ꝑ seipsũ fieri potuit. ꝑ qd̃

Expanded text:
et dicat quia Verbum Dei factum est. Quoet dicat quia Verbum Dei factum est. Quomodo potest fieri ut Verbum Dei factum sit, quando DVerbum Dei ipsum factum est, per quod aliud Verhoc dicis, quia est Verbum Verbi, per quod factum est illud, ipsum dico ego unicum Filium Dei. Si autem non dicis Verbum Verbi, concede non factum per quod facta sunt omnia. Non enim per seips
Abbreviated transcription (Latin):
fecunditatẽ t̃rȩ Quis digne collau¬
det. tempoꝵ uices: Quis digne collay¬
dat: seminũ uim: Uidetis quȩ tace¬
am. ne diu cõmemorando parũ dicã
forte quã potestis cogitare. fabrica
corporis. ꝑ illud u̾bũ. ⁊ angeli facꝰti
sunt: ꝑ illud u̾bum & archangeli
facꝰti sune. potestates. sedes domina¬
tiones. pͥncipatͦ ꝑ illud uerbũ. fac¬
ta sunt omĩa blinc cogitate. quale.
u̾bũ ẽ. Respondet mͥ mͦ forte nes¬
cio quis. A quis hoc u̾bũ cogitat.
Noli tͥ gͦ quasi uile aliquid face¬
re. cum audis u̾bum. & sorare
u̾ba quȩ audis cottidie. Ille talia
uerba dixit: talia u̾ba loquutus ẽ.
talia u̾ba mͥ narrat. Assidue enum
dicendo nomina u̾boꝵ: quasi uilue¬
runt u̾ba. Et̃ qͣndo audis in pͥncipio
putares. quale consueiusti cogitare.
cũ u̾ba humana audire soleres: au¬
di quid cogites. Ds̃ erat u̾bum. Excat
nunc nescio quis infidelis arrianus.

Expanded text:
fecunditatem terrae? quis digne collaufecunditatem terrae? quis digne collaudat temporum vices? quis digne collaudat seminum vim? Videtis quae taceam, ne diu commemorando parum dicam forte, quam potestis cogitare. Ex fabrica ergo corporis. Per illud Verbum et Angeli facti sunt; per illud Verbum et Archangeli facti sunt; Potestates, Sedes, Dominationes, Principatus; per illud Verbum facta sunt omnia: hinc cogitate quale Verbum est. 10. Respondet mihi modo forte nescio quis: Et quis hoc Verbum cogitat? Noli ergo tibi quasi vile aliquid formare, cum audis Verbum, et conjicere verba quae audis quotidie, Ille talia verba dixit, talia verba locutus est, talia verba mihi narras: assidue enim dicendo nomina verborum, quasi viluerunt, verba. Et quando audis, In principio putares, quale consuevisti cogitare, cum verba humana soleres audire, audi quid cogites: Deus erat Verbum. 11. Exeat nunc nescio quis infidelis Arianus,
Abbreviated transcription (Latin):
nificauit sonꝰ. ⁊ in cogitante y qui di¬
xit: & in intelligente qͥ audiuit. Mlla¬
nent hȩc: transeuntib sonis. Refer ani¬
mũ. ad illud u̾bũ. Si tu potes hab̾e
u̾bum in corde tuo. tãquã consilium
natũ in m̃te tua. ut mens tua pa¬
riat consiliũ: & insit consiliũ qualis
ꝓles m̃tis tuȩ. quasi filiꝰ cordis tui. Pri¬
lis enĩ cor generat consilium ut aliꝗͣ
fabricã construas. aliquid amplũ in
t̃ra moliaris: iã natũ ÷ consiliũ. ⁊ opꝰ
ñdũ impletũ ÷. Nides tu quid factu¬
rus es. s alius ñ mirat᷑. nͥ cũ feceris ⁊
c̃struxeris molẽ: ⁊ fabricã illã ad ex¬
cultionẽ ꝑfectionẽq. ꝑduxeris. Atten¬
dunt homines mirabilẽ fabricã. &
mirant᷑ consiliũ fabricantis. Stupent
qđ uident: ⁊ amant qd̃ ñ uident. Qͥs
ẽ qui potest uidere consiliũ: Si gͦ ex
magna aliqua fabrica laudat᷑ huma
pora. cȩlũ & t̾ram. Quis explicat uer¬
bis. ornatũ cȩli ͦ Quis explicat u̾bis:

Expanded text:
onus, et in cogitante est qui dixit, et in intelligente est qui audivit, manet hoc transeuntibus sonis. 9. Refer animum ad illud verbum. Si tu potes habere verbum in corde tuo, tanquam consilium natum in mente tua, ut mens tua pariat consilium, et insit consilium quasi proles mentis tuae, quasi filius cordis tui. Prius enim cor generat consilium, ut aliquam fabricam construas, aliquid amplum in terra moliaris; jam natum est consilium, et opus nondum completum est: vides tu, quid facturus es; sed alius non miratur, nisi cum feceris et construxeris molem, et fabricam illam ad exsculptionem perfectionemque perduxeris: attendunt homines mirabilem fabricam, et mirantur consilium fabricantis; stupent quod vident, et amant quod non vident: quis est qui potest videre consilium? Si ergo ex magna aliqua fabrica laudatur humapora, coelum et terram: quis explicat verbis ornatum coeli? quis explicat verbis
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ erat u̾bũ. Ergo illa uita lux ẽ
hominũ. S forte adhuc stulta cor
da caꝑe istã lucẽ ñ possunt: qr pec¬
catis suis aggrauant᷑. ut eã uidere
ñ possint. Non idõ cogitent. quasi
absentẽ ẽẽ lucẽ: qr eã uide noN
possunt. Ipsi enĩ ꝓpt̾ peccata tene¬
bre st̃. Et lux in tenebris lucet: S
tenebre eam non comp̃henderunt.
Ergo frẽs quomͦ homo positus in
sole cȩcus. p̾sens ẽ illi sol. s ipse
soli absens ẽ : sic omĩs stultꝰ. omĩs
iniquus. omĩs impiꝰ. cȩcus ẽ corde
p̾sens ẽ sapientia. S cũ ceco p̾sens
ẽ: oculis eiꝰ absens ẽ. Non qr ipsa il
de possit uideri ds̃. Quomͦ Si ꝓp¬
t᷑ea uidere ñ possit. quia sordidos
⁊ saucios oculos haberet. irruente
puluere uł pituita. uł fumo: di¬
ceret illi medicus. purga de oculo
tuo. quicquid mali ẽ. ut possis ui¬
dere lucem oculoꝵ tuoꝵ. Puluis.
pituita. fumꝰ: peccata ⁊ iniquita¬
tes sunt. Tolle inde ista omĩa. ⁊ ui¬

Expanded text:
Deus erat Verbum. Ergo, illa vita lux est hominum. 19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: non quia ipsa illde possit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tolle inde ista omnia, et vi
Abbreviated transcription (Latin):
siam ego oculis ur̃is appareo. ille ẽs¬
cientiis ur̃is p̾sidet. Ad me aures ad
illũ cor: ut utrumq impleatis. Ecͥce
oculos ur̃os ⁊ sensus istos corporis le¬
uatis ad nos: nec ad nos. non enĩ
nos de illis montib : s ad ipsũ ȩu¬
głm. ad ipsũ eugłistam. cor aũ im¬
plendũ ad duñi. Et̃ unusquisq sic
leuet. ut uideat quid leuet: & quo
leuet. Quid dixi: Quid leuet:⁊ quo
leuet: Quale cor leuat uideat. qr ad
qͥnĩ leuat: ne sarcina uoluptatis car¬
nalis p̃grauatũ. ante cadat quã fue¬
rit subleuatũ. S uidet se quis gesta¬
re onus carnis: d& oꝑam ꝑ continen¬
tiã. ut purget qđ leuet ad dm̃. Be¬
ati enĩ mundi cordes: qm̃ ipsi dm̃ ui¬

Expanded text:
nam ego oculis vestris appareo, ille consnam ego oculis vestris appareo, ille conscientiis vestris praesidet. Ad me aures, ad illum cor, ut utrumque impleatis. Ecce oculos vestros et sensus istos corporis levatis ad nos; nec ad nos, non enim nos de illis montibus, sed ad ipsum Evangelium, ad ipsum Evangelistam: cor autem implendum ad Dominum. Et unusquisque sic levet, ut videat quid levet, et quo levet. Quid dixi, Quid levet, et quo levet? Quale cor levet, videat; quia ad Dominum levat: ne sarcina voluptatis carnalis praegravatum, ante cadat, quam fuerit sublevatum. Sed videt se quisque gestare onus carnis? det operam per continentiam, ut purget quod levet ad Deum. Beati enim mundi corde, quoniam ipsi D
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ ⁊ ceta quȩ lecꝰta s̃: intellegatis
uos leuasse oculos ad montes. Nisi enĩ
montes ista dicerent. unde omĩno co¬
gitaretis. ñ inueniretis. Ergo ex monti¬
b uenit uob̃ auxiliũ: ut hec uł au¬
diretis. S ñdũ potestis intelligere. qd̃
audistis. Inuocate auxiliũ a dño. qͥ fe¬
cit celũ ⁊ t̾rã: qr montes sic potuert᷑
loqui. ut ñ possint ipsi illuminare:
qr ⁊ ipsi illuminati st̃ audiendo. Inde
qui hȩc dix̃ accepit. ioħes ille. fr̃s qui
discumbebat suꝑ pectus dnĩ ⁊ de pec¬
debes caꝑe. unde ⁊ ipse biberat: qͥ tͥ
ꝓpinauit: ut leues oculos ad montes.
tus. unde impleuit ille. unde dixisti
auxiliũ meũ a dño. qui fec̃ clũ ⁊ t̾rã.
Qͥ potest gͥ impleat frẽs. Hoc dixi
leuet quisq cor siũ quomͦ illud uide
idoneum: ⁊ capiat qđ dicit᷑. S forte
hoc dicitis: qr ego uob̃ sũ p̾sentior.
qͣm ds̃. Absit Multo ẽ ille. p̾sentior.

Expanded text:
Verbum, et caetera quae lecta sunt, intelligatis Verbum, et caetera quae lecta sunt, intelligatis vos levasse oculos ad montes. Nisi enim montes ista dicerent, unde omnino cogitaretis, non inveniretis. Ergo ex montibus venit vobis auxilium, ut haec vel audiretis: sed nondum potestis intelligere quod audistis. Invocate auxilium a Domino, qui fecit coelum et terram: quia montes sic potuerunt loqui, ut non possint ipsi illuminare; quia et ipsi illuminati sunt audiendo. Inde qui haec dixit, accepit Joannes ille, fratres, qui discumbebat super pectus Domini , et de pecdebes capere, unde et ipse biberat qui tibi propinavit: ut leves oculos ad montes, tus, unde implevit ille: unde dixisti, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram: qui potest ergo, impleat. Fratres, hoc dixi: levet quisque cor suum quomodo illud videt idoneum, et capiat quod dicitur. Sed forte hoc dicetis, quia ego vobis sum praesentior quam Deus. Absit. Multo est ille praesentior:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ponenda ÷. Accipiunt enĩ mon¬
tes. qdđ nob̃ ministrent. Ergo unde &
montes accipiunt: ibi spes nr̃ã ponẽ¬
da ÷. Ocłos nr̃os cũ leuamꝰ ad scriptu¬
ras. qr ꝑ homines ministratȩ st̃ scͥp¬
ture: leuamꝰ oculos nr̃os ad montes
si hoĩes qͥ scripsert᷑ scripturas. ñ de
se lucebant. s ille erat lum̃ uerum.
qui illuminat omnẽ hominẽ ueni¬
entem in hunc mundũ: & mons erat
ille iohes baptista. qui dix̾ ñ sũ ego
xp̃e. ne quisquã in monte spẽ ponens.
caderet ab illo qui montes illustrat:
& ipse c̾fessus ait. qm̃ de plenitudine
eiꝰ om̃s accepimꝰ: ita debes dicere leua¬
ui oculos meos in montes unde ueni¬
et auxiliũ mͥ: ne auxiliũ qd̃ tͥ uenit
montib imputes. sed sequaris ⁊ dicas.
auxiliũ meũ a dño. qui fecit celũ &
t̃ram. Ergo frẽs ad hoc ista monuerĩ.
ut quando erexistis cor ad scripturas.
cũ sonaret eugl̃m. in pͥncipio erat u̾¬

Expanded text:
nostra ponenda est; accipiunt enim monnostra ponenda est; accipiunt enim montes quod nobis ministrent: ergo unde et montes accipiunt, ibi spes nostra ponenda est. Oculos nostros cum levamus ad Scripturas, quia per homines ministratae sunt Scripturae, ipsi homines qui scripserunt Scripturas, non de se lucebant; sed ille erat lumen illorum qui illuminat hominem omnem venientem in hunc mundum; et mons erat ille Joannes Baptista, qui dixit, Non sum ego Christus, ne quisquam in monte spem ponens, caderet ab illo qui montes illustrat. Et ipse confessus, ait: Quoniam de plenitudine ejus omnes accepimus. ita debes dicere: Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Ne auxilium quod tibi venit, montibus imputes, sed sequaris et dicas: Auxilium meum a Domino qui fecit coelum et terram. Ergo, fratres, ad hoc ista monuerim, ut quando erexistis cor ad Scripturas, cum sonaret Evangelium: In principio erat Ve
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum erat apud dm̃. ⁊ ds̃ erat u̾¬
bũ: nisi transcendisset omia quȩ st̃
facta ꝑ u̾bũ. Qualis gͦ iste mons. quã
ses quã altus int᷑ illos montes qui sus¬
les susciꝑe iustitiã. uidete gͦ fr̃s ne for¬
te de ipsis montib ẽ iohes de quibus
pauloante cantauimꝰ. Leuaui oculos
meos in montes. unde ueniet auxili¬
um mͥ. Ergo fr̃s mei si uultis intel¬
legere. leuate oculos in istum
montẽ: id ÷ erigite uos ad eugłistam.
erigite uos ad eiꝰ sensum. S qr moN¬
tes isti pacẽ suscipuint: ñ potest aũ
ẽẽ in pace. qui spẽ suã ponit in hoĩe:
nolite sic erigere ocłos in montẽ. ut pu¬
tetis in homine spẽ ur̃am eẽ collocan¬
dͥam. Et sic dicite leuaui ocłos meos
ad montes unde ueniet auxiliũ mͥ. ut
statĩ subiungatis: auxiliũ meũ adño
qui fecit celũ ⁊ t̾rã. Erͣgo leuemꝰ ocłos
in montes. unde ueniet auxiliũ nob̃:
⁊ tam̃ ñ ipsi montes st̃ in quib spes

Expanded text:
Verbum erat apud Deum, et Deus erat VeVerbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; nisi transcendisset omnia quae sunt facta per Verbum. Qualis ergo iste mons, quam sanctus, quam altus inter illos montes qui sussent suscipere justitiam? 6. Videte ergo, fratres, ne forte de ipsis montibus est Joannes, de quibus paulo ante cantavimus, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Ergo, fratres mei, si vultis intelligeremontem, id est, erigite vos ad evangelistam, erigite vos ad ejus sensum. Sed quia montes isti pacem suscipiunt, non potest autem esse in pace qui spem ponit in homine; nolite sic erigere oculos in montem, ut putetis in homine spem vestram esse collocandam, et sic dicite: Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi: ut statim subjungatis: Auxilium meum a Domino qui fecit coelum et terram . Ergo levemus oculos in montes, unde veniet auxilium nobis: et tamen non ipsi montes sunt, in quibus spes
Abbreviated transcription (Latin):
ioh̃es erat qui dix̾. In principio erat
u̾bum. Susceꝑat pacẽ mons iste: con¬
templabat᷑ diuinitate u̾bi. Qualis is¬
te mons erat.Quã excelsus: Trans¬
cenderat omĩa cacumina t̾rarũ. trans¬
cenderat om̃s campos aeris: transcen¬
derat om̃s altitudines siderũ. trans¬
cenderat om̃s choros. ⁊ legiones ange¬
loꝵ. Nisi eniꝰ transcenderet᷑ ista omĩa.
quȩ creata sunt: ñ ꝑueniret ad eũ
ꝑ quẽ facta st̃ omĩa. Non potestis
cogitare quid transcenderit: nͥ uide¬
atis quo ꝑuenerit. Queris de cȩlo &
t̃ra. facta st̃. Queris de his quȩ st̃
m celo. ⁊ t̾ra: utiq. multomagis &
ipsa facꝰta st̃. Queris de spiritasibus
ereaturis. de angelis. archangłis. sedi¬
b. dominationib. uirtutib. pͥncipa¬
tib: & ipsa facta sunt. Nã cũ enume¬
raret hȩc omĩa psalmus: conclusit
u̾bum facꝰta sunt. Si aũ ꝑ u̾bum facta
sunt: ñ potuit ioħis cor ꝑuenire ad
id qd̃ ait: in pͥncipio erat u̾bum. &

Expanded text:
es erat, qui dixit, In principio erat Verbum. Susceperat pacem mons iste, contemplabatur divinitatem Verbi. Qualis iste mons erat? quam excelsus? Transcenderat omnia cacumina terrarum, transcenderat omnes campos aeris, transcenderat omnes altitudines siderum, transcenderat omnes choros et legiones Angelorum. Nisi enim transcenderet ista omnia quae creata sunt, non perveniret ad eum per quem facta sunt omnia. Non potestis cogitare quid transcenderit, nisi videatis quo pervenerit. Quaeris de coelo et terra? facta sunt. Quaeris de his quae sunt in coelo et terra? Utique multo magis et ipsa facta sunt. Quaeris de spiritualibus creaturis, de Angelis, Archangelis, Sedibus, Dominationibus, Virtutibus, Principatibus? et ipsa facta sunt. Nam cum enumeraret haec omnia Psalmus, conclusit Verbum facta sunt: si autem per Verbum facta sunt, non potuit Joannis cor pervenire ad id quod ait, In principio erat Verbum, et
Abbreviated transcription (Latin):
nec auris audiuit. nec in cor homini
ascendit. Si in cor hominis ñ ascend:
quomͦ ascendit in cor iohannis: An
ñ erat homo ioħes: An forte nec us
cor ioħis ascendit: s cor ioħis in illã
ascendit: Id̃ enĩ ascendit in cor ho¬
minis: de uno ÷ ad hominẽ. Iuo aũ
ascendit cor hominis: sursũ ẽ ab hoĩe.
Etiã sic frẽs dici potest. qr si ascendit
in cor ioh̃is: si aliquom᷑ potest dici.
untantũ ascendit in cor ioħis. in quan

Expanded text:
or hominis ascendit . Si in cor hominis non ascendit, quomodo ascendit in cor Joannis? An non erat homo Joannes? An forte nec in cor Joannis ascendit, sed cor Joannis in illam ascendit? Quod enim ascendit in cor hominis, de imo est ad hominem: quo autem ascendit cor hominis, sursum est ab homine. Etiam sic, fratres, dici potest quia si ascendit in cor Joannis, si aliquo modo potest dici, in tantum ascendit in cor Joannis, in qu
Abbreviated transcription (Latin):
erat u̾bum. Si erat. ñ ẽ factũ: Ut is¬
ta omĩa ꝑ ipsũ fierent. & sine ipso
nichil. Si gͦ erat in pͥncipio u̾bũ. &
u̾bũ erat apud dm̃. ⁊ ds̃ erat u̾bum:
si ñ potes cogitare quid sit. differ ut
crescas. Ille cibus ẽ. accipe lac ut nu¬
triaris: ut sis ualidus ad capiendum
uidete ne sic cogitetis. qr nihil aliqͥd
÷.Solent enĩ multi male intellegen¬
tes sine ipso factũ ẽ nihil: putare a¬
liquid eeͣ nihil. Peccatũ quidẽ ñ ꝑ ip¬
sum factũ est. & manifestũ ẽ qr pec¬
catũ ẽ nihil: & nihil fuint homines
cũ peccant. Et idolũ ñ ꝑ u̾bũ facꝰtũ

Expanded text:
erat Verbum. Si erat, non est factum, ut iserat Verbum. Si erat, non est factum, ut ista omnia per ipsum fierent, et sine ipso nihil. Si ergo erat in principio Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: si non potes cogitare quid sit, differ ut crescas. Ille cibus est, accipe lac ut nutriaris, ut sis validus ad capiendum actum est nihil, videte ne sic cogitetis, quia nihil aliquid est. Solent enim multi male intelligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum
Abbreviated transcription (Latin):
sic enumerat. dixꝰ ds̃. fiat. & factũ
ẽ. Si dixit. quis dix̃: utiq. ds̃. & qͥd
factũ ẽ Creatura aliqua. Int̾ di¬
centẽ dnĩ. ⁊ facꝰtã creaturã. quid eͣꝰ
fiat. ⁊ facꝰtũ ẽ. Hoc u̾bũ incõmu¬
tabile: quãus mutabilia ꝑ u̾bũ
fiant. ipsum incommutabile ẽ. Noli
gͦ credere factũ ꝑ qd̃ facta sunt oĩa.
tet te refici ꝑ u̾bũ. Si aũ mala fuerit
fides tua de u̾bo: ñ poteris refici per
u̾bum. Et si tibi contigit fieri ꝑ u̾bũ
ut ꝑ illud facꝰtus sis: ꝑ te deficeris. Si
ꝑ te deficis. ille te reficiat qui te fe¬
cit. Si ꝑ te deterior efficeris: ille te re¬
creet qui te creauit. Quomͦ aut̃ te re¬
creet ꝑ u̾bũ. si male aliquid sentias
de u̾bo: Eugłista dicit. in pͥncipio e¬
rat u̾bũ: ⁊ tu dicis in pͥncipio factũ
ẽ u̾bum: Ille onũa ꝑ ipsũ facta sunt
dicit: & tu dicis quia ipsũ u̾bũ factũ
: ᷤ Poterat dicere eugłista: in pͥncipio
factũ ẽ u̾bũ. S: quid ait In pͥncipio

Expanded text:
sic enumerat, Dixit Deus, Fiat, et factum est . Si dixit, quis dixit? Utique Deus. Et quid factum est? Creatura aliqua. Inter dicentem Deum et factam creaturam quid est Fiat, et factum est. Hoc Verbum incommutabile: quamvis mutabilia per Verbum fiant, ipsum incommutabile est. 12. Noli ergo credere factum, per quod facta sunt omnia: tet te refici per Verbum: si autem mala fuerit fides tua de Verbo, non poteris refici per Verbum. Et si tibi contigit fieri per Verbum, ut per illud factus sis, per te deficis: si per te deficis, ille te reficiat qui te fecit: si per te deterior efficeris, ille te recreet qui te creavit. Quomodo te autem recreet per Verbum, si male aliquid sentias de Verbo? Evangelista dicit, In principio erat Verbum; et tu dicis, In principio factum est Verbum. Ille, Omnia per ipsum facta sunt, dicit; et tu dicis quia et ipsum Verbum factum est. Poterat dicere Evangelista, In principio factum est Verbum: sed quid ait? In principio
Abbreviated transcription (Latin):
possideret. Beel ⁊ ebub quippe int̾pre¬
tari dicit᷑. princeps muscarũ. De quibꝰ
ista dixi : Caudite aures coedis urĩ:
adũsus dolos inimici. Intelligite qr ds̃
fecit omĩa: & in siuis gradib collocauit.
Quare aũ patim᷑ multa mala a crea¬
tura. quã fecit ds̃: Qͥa offendimꝰ dm̃.
Numquid hȩc angłi patiunt᷑ fortas¬
sis ⁊ nos in illa uita. ista ñ timeremꝰ.

Expanded text:
possideret. Beelzebub quippe interprepossideret. Beelzebub quippe interpretari dicitur princeps muscarum: de quibusista dixi? Claudite aures cordis vestri adversus dolos inimici; intelligite quia Deus fecit omnia, et in suis gradibus collocavit. Quare autem patimur multa mala a creatura quam fecit Deus? Quia offendimus Deum? Numquid haec Angeli patiuntur? Fortassis et nos in vita ista
Abbreviated transcription (Latin):
decipiant. Sic & isti ad muscas a diabo¬
lo decepti st̃. Nã nescio quis tediũ pa¬
tiebat᷑ a muscis. lnuenit illũ mani¬
cheus tedio affectũ. Et cũ diceret se ñ
posse pati muscas. ⁊ odisse illas uehe
ment̾: statim ille. Quis fecit has  & qr
tedio affectus erat ⁊ oderat illas: non
ausus ẽ dicere ds̃ illas fecit. Erͣat autẽ.
catholicus. Ille statim subiecit. Si ds̃ il¬
las ñ fecitũ quis illas fecit:ẜ lane ait
ille. ign eredo: qr diabolus fecit mus¬
cas. Et ille. statim. Si muscã diabolus
fecit. sic̃ te uideo confiteri. quia pry¬
dent᷑ intellegis. apem quis fecit : quȩ
paulo amplior ẽ musca: Non ausus ẽ
xit ad locustam: a locusta. ad lacertũ:
A lacerto. ad auẽ: ab aue duxit ad pe¬
cus. Inde ad bouẽ: Inde ad elephan¬
tũ. Postremo ad hominẽ: & ꝑsuasit
homini. quia ñ a dõ factus ẽ homo.
Ita ille miser cũ tediũ. passus. est a
muscis. musca factus ẽ: quẽ diabolus

Expanded text:
decipiant: sic et isti ad muscas a diabodecipiant: sic et isti ad muscas a diabolo decepti sunt. Nam nescio quis taedium patiebatur ad muscas: invenit illum Manichaeus taedio affectum; et cum diceret se non posse pati muscas et odisse vehementer illas, statim ille, Quis fecit has? Et quia taedio affectus erat, et oderat illas, non ausus est dicere, Deus illas fecit: erat autem catholicus. Ille statim subjecit: Si Deus illas non fecit, quis illas fecit? Plane, ait ille, ego credo quia diabolus fecit muscas. Et ille statim: Si muscam diabolus fecit, sicut te video confiteri, quia prudenter intelligis, apem quis fecit, quae paulo amplior est musca? Non ausus ill ape duxit ad locustam, a locusta ad lacertum, a lacerto ad avem, ab ave duxit ad pecus, inde ad bovem, inde ad elephantem, postremo ad hominem; et persuasit homini quia non a Deo factus est homo. Ita ille miser cum taedium passus est ad muscas, musca factus est, quem diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
&. filius hominis u̾mis. Eoce quid fieri uo¬
luit ꝓpt̾ te : illud qd̾ in pͥncipio erat
rat u̾bum. Quare hoc factũ ẽ:Spt̃
te : ut sugerȩs. qui manducare ñ po¬
teras. Omĩngᷤᷤ frẽs sic accipite: omĩa
ꝑ ipsum facꝰta sunt. & sine ipso fac¬
tum ẽ nichil. Uniu̾se enĩ creaturȩ.¬
ꝑ ipsũ facte sunt : n sine ipso fac
tũ ẽ nihil. Uniu̾sa enĩ creatura.
ꝑ ipsum facꝰta ẽ. Alaior. minor: ꝑ ipsum
facta sunt. Supera infera. spiritalis cor¬
poralis: ꝑ ipsum facta st̃. Nulla enim
forma. nulla compages. nulla concordia
partiũ. nulla qualiseũq substantia. qye
potest habere pondus. numerũ mensy¬
ram. nisi ꝑ illud u̾bũ. ⁊ ab illo uero cre¬
atore cui dicꝰtũ ẽ omĩa in m̃sura &
numero & pondere disposiusti. Nemo
gͦ uos fres fallat: quando forte teduĩ
patimini ad muscas. Etenĩ aliqui de¬
risi sunt a diabolo. & ad muscas capti
sunt. Solent enĩ aucupes ponere i
muscipula muscas: ut esurientes aues

Expanded text:
uid fieri voluit propter te, illud quod in principio erat rat Verbum. Quare hoc factum est propter te? Ut sugeres, qui manducare non poteras. Omnino ergo, fratres, sic accipite, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Universa enim creatura per ipsum facta esttum est nihil. Universa enim creatura per ipsum facta est, major, minor: per ipsum facta sunt supera, infera; spiritualis, corporalis, per ipsum facta sunt. Nulla enim forma, nulla compages, nulla concordia partium, nulla qualiscumque substantia, quae potest habere pondus, numerum, mensuram, nisi per illud Verbum est, et ab illo Verbo creatore, cui dictum est, Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti . 14. Nemo ergo vos fallat, quando forte taedium patimini ad muscas. Etenim aliqui derisi sunt a diabolo, et ad muscas capti sunt. Solent enim aucupes ponere in muscipula muscas, ut esurientes aves
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ÷ nichil. S quomͦ ꝑ ipsũ facꝰtas̾:  om̃i
Qd facꝰtũ ẽ: in illo uita est. Potest
enĩ sic dici. qđ fac̾tũ ẽ. in illo uita
est. Ergo totũ uita ẽ: si sic ꝓnunti¬
auerimꝰ. Quid enĩ ñ in illo factũ ẽ
Ipse ẽ enĩ sapientia dĩ. Et dicit᷑ in psal¬
mo. Omĩa in sapientia fecisti. Si gͦ xp̃c

Expanded text:
sum facta sunt omnia? Quod factum est, in illo vita est. Potest enim sic dici, Quod factum est in illo, vita est: ergo totum vita est, si sic pronuntiaverimus. Quid enim non in illo factum est? Ipse est enim Sapientia Dei; et dicitur in Psalmo, Omnia in Sapientia fecisti . Si ergo C