comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ uł signũ ad significandũ qd ñ est. ñ
tam̃ ꝓpter deceptionẽ. s uł ꝓpter utilitatem
uel correctionem. uel increpationem. nondi¬
atur mendaciuni. sicut ipse dñs cleophe. ⁊
alii disciplo finxit se longiꝰ ire. nec tñ abire
uoluit. s recineri: ut increparet eos & confir¬
maret. Iten eliseus legatis querentib eum
diri se ñ ee̾ quẽ querebãt. s q ꝑducturũ
eos ad eũ ꝓmisit. & duxit eos inter medios
hostes. qd̾ ipsi meruerãt apd̾ m. fuit ꝙ re¬
lator diuinȩ uoluntatis ñ suȩ nec accusat᷑
de mendacio. sicut nec ille qui refert aliena
uerba. Uel si cõcedamꝰ abraham mentitũ fu¬
isse sicut horuinẽ ñ ẽ mirũ. Non enĩ semꝑ
uerũ dicit. Numqͥd ñ ẽ mentitꝰ beatꝰ petrꝰ
deo. nobis inspem ꝓponit᷑ resurgendi. Flagel¬
lauit dñs pharaonẽ. scił ꝑsterilitatẽ. Con¬
clusit enĩ dñs ꝑ idem tempꝰ om̃s uxores pha¬

Expanded text:
verbum vel signum ad significandum quod non est, non verbum vel signum ad significandum quod non est, non tamen propter deceptionem sed vel propter utilitatem, vel correctionem vel increpationem, non dicitur mendacium: sicut ipse Dominus Cleophae, et alio discipulo finxit se longius ire ; nec tamen abire voluit, sed retineri, ut increparet, et confirmaret eos. Item Eliseus ligatus quaerentibus eum dixit se non esse quem quaerebant, seque perducturum eos ad eum promisit, et duxit eos inter medios hostes, quod ipsi meruerant apud Deum. Fuitque relator divinae voluntatis, non suae; nec accusatur de mendacio, sicut nec ille qui refert aliena verba. Vel concedamus Abraham mentitum fuisse sicut hominem non est mirum: non enim semper verum dixit. Nunquid non est mentitus beatus Petrus Deo, nobis in spem proponitur resurgendi. Flagellavit Dominus Pharaonem, scilicet per sterilitatem. Conclusit enim Dominus per idem tempus omnes uxores Pha
Abbreviated transcription (Latin):
.lxxii. Hȩ st̃ familiȩ noe. Repetit cõmunit̾
de gen̾ationib noe. ut ueniat ad duusionẽ¬
linguarum ꝑ suꝑbiam turris. Nota quod
om̃s p̃cedentes patriarchȩ qui &e arrib filiis
noe descenderũt. & alios supͣnominatos genu¬
erunt. p̃ter eos quos liber noĩat. alios qͦsdã
habuert̃ silios ñ noĩatos. qui remanser̃t in
ppriis familiis patrũ suoꝵ.filii autẽ qui
nominati st̃. ꝑ se discretas fecert̃t familias.
a familiis patrũ suoꝵ. Mortiuuis ẽ aram añ
thare. uel incõspectui pacris sui positꝰ inignẽ
quẽ adorare nolebat: uł anteqͣm pater suus
moreret᷑. Dic gͦ obsecro qd̾ soror mea sis.
Querit᷑ quare tã iustus homo uoluerit men¬
tiendo uitã corporis seruare ꝑmortẽ animȩ.
uł uitȩ suę ꝓuidere. & uxoris pudicitiã ne¬
gligere. quasi ds̃ ñ potuerit ȩque. seruare eiꝰ
uitã et mulieris pudicniã. S constat hunc
ñ mentitũ. quia soror sua erat. Item si ꝓferat᷑

Expanded text:
. Hae familiae Noe. Repetit communiter de generationibus Noe, ut veniat ad divisionelinguarum per superbiam turris. Nota quod omnes praecedentes patriarchae, qui et a tribus filiis Noe descenderunt, et alios supra nominatos genuerunt, praeter eos quos liber nominat, alios quosdam habuerunt filios non nominatos, qui remanserunt in propriis familiis patrum suorum. Filii autem, qui nominati sunt, per se discretas fecerunt familias a familiis patrum suorum. Mortuus est Aram ante Thare: vel in conspectu patris sui positus in ignem quem adorare nolebat; vel antequam pater suus moreretur. Dic ergo, obsecro te, quod soror mea sis. Quaeritur, quare tam justus homo voluerit mentiendo vitam corporis servare per mortem animae: vel vitae suae providere, et uxoris suae pudicitiam negligere: quasi Deus non potuerit aeque servare ejus vitam, et mulieris pudicitiam. Sed constat hunc non mentitum, quia soror ejus erat. Item si proferatur
Abbreviated transcription (Latin):
teminis. ꝑ hoc notat int̾iorã. Corrigiã calcia¬
m̃ti. ꝑ hoc ext̾iora significat. & oĩa cõmunit᷑
exeludit. Dñe ds̃ quid dabis michi :
Non ex diffidentia dicit hoc s exdesiderio
cognoscendi qͥd dari deberet. E filiꝰ est. scil
ꝓcuratoris mei iste damascus. ⁊ c̾. Quasi iratꝰ
defectiue. loquit᷑. Delebit᷑ aĩa illa de popło.
Si ueniẽs ad etatẽ discretionis neglexerit.
acciꝑe. uł int̾ficiet᷑ uel expellecur apopło.
Cumq: leuass occilos suos. ron uidit edbes
deprociul ueruentes: srex iuꝑũlso apparent
qs sigriũ. est podenitie: utta comide. Mod̃
soquendi talis est uł comitate uos. qute
dit ds̃. qͣndo de inferiorib se intͦmiteit. Nũ¬
quuid ꝑdes iustũ cũ impio. Caute ꝑ indue
Non negant se intͥturos cͥuutatẽ s scł̃m
oratoriã qͣlitatem loquendi innuũt ciues
indignos eeꝰ adqͦs diuertãt. Non pocero fa¬
cere qͥcquã. Modus ẽ humanȩ cõsuetudi¬
nis qd̾ dicit. qͣsi dicat. Postquã ꝓposui ita¬

Expanded text:
corrigiam calceamenti. Per hoc exteriora significat, et omnia communiter excludit. Domine Deus, quid dabis mihi? Non ex diffidentia dicit hoc, sed ex desiderio cognoscendi, quid dari deberet. Et filius, est scilicet procuratoris. Iste Damascus, etc. Quasi iratus defective loquitur. Delebitur anima illa de populo. Si veniens ad aetatem discretionis neglexerit accipere, vel interficietur, vel expelletur a populo. Cumque levasset oculos suos. Non vidit eos de procul venientes: sed ex improviso apparent, quod signum est potentiae. Vita comite. Modus loquendi talis est: vel comitante vos quia  Deus, quando de inferioribus se intromittit. Nunquid perdes justum cum impio? Caute vult perNon negant se intraturos in civitatem: sed secundum oratoriam qualitatem: loquendi innuunt cives indignos esse ad quos divertant. Non potero facere quidquam. Modus est humanae consuetudinis
Abbreviated transcription (Latin):
ineelo pluit. dñs iuidicans ad nõ imꝑante.
abrabuam consinpens inane. Nota sollicitidrnẽ
sc̃i mari qͥ ꝓpter hoc mane surgiaesut utdeat
si dũs seruauerat. eoi ꝓ ꝯtib arauerat. Retor¬
datus est abraie. ñ tam̃ in hoc ut ꝓ iustic¬

Expanded text:
coelo pluit. Dominus judicans, a Domino imperante. Abraham consurgens mane. Nota sollicitudinem sancti viri, qui propter hoc mane surgit: videat si Dominus servaverat eos pro quibus oraverat. Recordatus est Abrahae. Non tamen in hoc ut
Abbreviated transcription (Latin):
ita esse. S si ad ꝑficiendũ corꝰ mulieris de
costa illa ds excrinsetꝰ augm̃tũ sũpsio: cũ illd̃
qd̾ addebat᷑ maiꝰ quã ipsa costa fuerit. potius
de illo mulierẽ factã scriptũ debuit dicere:
unde plures partes substantiȩ sue acceperit.
Restat ut dicamꝰ costã illã insemet ipsam
multiplicatã. & ex ea mulierẽ formatã: nul¬
lo additam̃to excrinsecꝰ sũpto. Maiꝰ enĩ fuit
de nichilo omĩa facere. qͣm paruã subãm in
ipsã muttiplicare. Idem dicinꝰ de illis qͥnꝙ

Expanded text:
additum esse. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de additum esse. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus argumentum sumpsit, cum illud quod addebatur majus, quam ipsa costa fuerit, potius de illo mulierem factam Scriptura debuit dicere, unde plures partes substantiae suae acceperit. Restat igitur ut dicamus costam illam in semetipsam multiplicatam, et ex ea mulierem formatam, nullo additamento extrinsecus sumpto. Majus enim fuit de nihilo omnia facere, quam parvam substantiam in ipsam multipli
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ futurꝰ erat dñs suꝑ onũa illa. & ideo dece¬
bat ut ꝓ arbitrio suo daret eis nomina. Immi¬
sit gͦ soporem in adam. Hoc ideo factũ est: ne
si nigilanti auferret costã: uideret᷑ eũ dñs
lesisse. nc̃ uero ita leuiter eam sũpsit: qd̾ nec
etiã dormientẽ eiugilauit. Qd̾ quidã q̃runt
si plures costas habuut priꝰ in illo latere de quo
diminutꝰ fuit. friuolum est: quia nec dentes
pueroꝵ qui postea mutant᷑ dicunt᷑ suꝑflui:
nec ipsimet quãius nõdũ habeãt naturale
augmentum diminuti iudicantur. de podi
ad tmndenoũ est qd nec de eapice. nec de pedib
uiti sũptũ est id unde fieret mulier pee
aut dña si de capite. aut ancilla si de pedib
putaret᷑: deo demedio ad ẽ costa sumi decu¬
it unt socia intelligeret᷑. Queritͦ euã utrium
cũ ad ditione rei extrinsecꝰ sũpte de costa ulla
facta sit mulier. an de sola costa: & dic̃t quidã

Expanded text:
quia futurus erat dominus super omnia illa, et ideo decequia futurus erat dominus super omnia illa, et ideo decebat ut pro arbitrio suo daret eis nomina. Immisit ergo soporem in Adam: hoc ideo factum est, ne, si vigilanti auferret costam, videretur Deus eum laesisse; nunc vero ita leniter eam sumpsit, quod nec etiam dormientem excitavit. Quod quidam quaerunt, utrum plures costas habuit prius in illo latere de quo diminutus fuit, frivolum est; quia nec dentes puerorum, qui postea mutantur, dicuntur superflui; nec ipsimet, quamvis nondum habeant naturae augmentum, diminuti judicantur. Sed potius attendendum est quod nec de capite, nec de pedibus viri sumptum est id unde fieret mulier, ne aut domina, si de capite, aut ancilla, si de pedibus putaretur. Ideo de medio, id est costa sumi decuit, ut socia intelligeretur. Quaeritur etiam utrum, cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mulier, an de sola costa? et dicunt quidam
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ daturꝰ erat ei. quare etiã tot ꝑmisit ⁊ unũ
solũ ꝓhibuit. quare etiã qd̵̾ ꝓhibuit ñ p̃cepit
comedere. qd̾ homini e̾e̾t faciliꝰ & equiualens
obedientia ad meritũ. Preceptũ datũ est: iit ꝑ
meritũ obedientiȩ. głiosus obtineret bonum.
Maulta cõcessa st̃. ut fragilitati humanȩ ꝓui¬
deret᷑. & ut ñ posset excusari inobedientia. Nõ
p̃cepit comedere de ligno scientiȩ boni ⁊ mali.
ut pura e̾e̾t obedientia. causaret᷑ enĩ diabolus
dicens ñ tantũ ꝓpter p̃ceptũ hominẽ comed̾e¬
de ligno illo. quantum ꝓsua utilitate. facianiꝰ
ei adiutoriũ simile sibi. Quia multa iã habe¬
bat ut ium̃ta. s tam̃ omĩa dissimilia erant.
adauxit ea ad alam & cet̾a. Uel sexco die sicut
onds narrationis uidet᷑ cõtinere. uł longo tẽpore
post qͣndo diuersa in diuersis locis forte uidit.
Qd autẽ ad eũ adducti sunt: hec est ratio scs

Expanded text:
quod daturus erat ei? Quare etiam tot permisit, et unum quod daturus erat ei? Quare etiam tot permisit, et unum solum prohibuit? Quare etiam, quod prohibuit, non praecepit comedere: quod homini esset facilius, et aequivalens obedientia ad meritum? Praeceptum datum est, ut per meritum obedientiae gloriosius obtineret bonum. Multa concessa sunt, ut fragilitati hnmanae provideretur, et ut non posset excusari inobedientia. Non praecepit comedere de ligno scientiae boni, et mali, ut pura esset obedientia. Causaretur enim diabolus, dicens non tantum propter praeceptum hominem comedede illo ligno, quantum pro sua utilitate. Faciamus ei adjutorium simile sibi. Quia multa jam habebat adjumenta, sed tamen omnia dissimilia erant. Adduxit ea ad Adam, etc. Vel sexto, die sicut ordo narrationis videtur continere, vel longo tempore post, quando diversa in diversis locis forte vidit. Quod autem ad eum adducta sunt, haec est ratio, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
postquã aparadyso egressus est. Querit᷑ qͦ mͦ e
habeant nocos fontes: ut dicit beda. Unde &
quidã affirmãt terrã totã futurã paradysũ
si homo ñ peccasset. totã autẽ factã exiliũ ꝑ
peccatũ. Nos uero & si ꝓbabiliter ita dicipos¬
sit: ñ asserimꝰ nisi qd̾ scĩ cõmunit̾ assert̃. scił
paradẏsum ecẽ quendã locũ det̾minatũ in
parte t̾ix̧. & flumina illa ortũ habere inpa¬
radẏso. & itẽ at̾ca ibidem absorta. & extra
paradysum iterum oriri. qui scd̃i ortus no¬
ti st̃ nobis. Precepit qr ei d̃s de om̃i ligno
paradẏsi. & cet̾a. Ecce dat p̃ceptũ. ꝑ qd̾ si ser
ẽ p̃ceptũ: de ligno scientiȩ ne comedas. quod
autẽ p̃mittit᷑. ex om̃i ligno paradysi comede:
ꝑmissio est. & pͥmũ blandit᷑ ꝑmittendo. post
duriꝰ locuturꝰ in ꝓhibitione. S querit᷑ qͣre
absq onĩi p̃cepto ñ dedit d̾s̃ homini bonũ

Expanded text:
postquam a paradiso egressus est. Quaeritur quomodpostquam a paradiso egressus est. Quaeritur quomodhabeant notos fontes, ut dicit Beda. Unde et quidam affirmant totam terram futuram paradisum, si homo non peccasset, totam autem factam exsilium per peccatum. Nos vero, etsi probabiliter ita dici possit, non asserimus nisi quod sancti communiter asserunt, scilicet paradisum esse quemdam locum determinatum in parte terrae, et flumina illa ortum habere in paradiso, et item a terra ibidem absorpta, et extra paradisum iterum oriri, qui secundi ortus nobis noti sunt. Praecepit ei Deus de omni ligno paradisi, etc. Ecce dat praeceptest praeceptum, de ligno scientiae ne comedas. Quod autem praemittitur: ex omni ligno paradisi comede, permissio est. Et primum blanditur permittendo, post durius locuturus in prohibitione. Sed quaeritur quare absque omni praecepto non dedit Deus homini bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum scitũ est utrũ ẽe̾t homo bonꝰ an malꝰ.
id est. obediens an inobediens. uł quia ꝑ obe¬
dientiã eiꝰ habiturꝰ erat homo bona ad quȩ
tͣnsiret: ꝑ mnobedientiã uero mala quȩ ei cõ¬
minatꝰ fuerat ds̃. uel qͥa ꝑ ipsum exꝑimento
utrunq cognouit. Quȩ aucẽ sint illa sacra¬
m̃ta pͥncipalia ꝓ quib illa ligna posita fuer̃t
in medio paradysi. sic accipe. Lignum uitȩ
datum fuit homini ad sustentationem uicȩ tẽ¬
poralis. ꝑ lignũ quippe scientiȩ obediendo ha¬
biturꝰ erat uitã ȩternã. E fluuꝰ egrediebat᷑.
Hic est fons supͣdictꝰ. uł fluuꝰ oriens a fonte il¬
lo.priꝰ unꝰ post in qͣtuor diuisus. De loco qͥdã
uoluptatis. id est paradysi ñ qd̾ ibi ortꝰ statĩ
eriret ad alia loca. & ad irrigandũ paradysum
egrediens. Qui inde diuidit᷑. Uel in ipso para¬
dẏso. postquã aliqͣndiu ut unꝰ manauit. uel

Expanded text:
ipsum scitum est utrum esset homo bonus an malus, ipsum scitum est utrum esset homo bonus an malus, id est obediens an inobediens. Vel quia per obedientiam ejus habiturus erat homo bona ad quae transiret, per inobedientiam vero mala, quae ei comminatus fuerat Deus; vel quia per ipsum experimento utrumque cognovit. Quae autem sint illa sacramenta principalia, pro quibus illa ligna posita fuerint in medio paradisi, sic accipe. Lignum vitae datum fuit homini ad sustentationem vitae temporalis. Per lignum autem scientiae obediendo habiturus erat aeternam vitam. Et fluvius egrediebatur. Hic est fons supradictus, vel fluvius oriens a fonte illo, prius unus, post in quatuor divisus, de loco quodam voluptatis, id est paradisi, non quod ibi ortus statim exiret ad alia loca, sed ad irrigandum paradisum egrediens. Qui inde dividitur, vel in ipso paradiso, postquam aliquandiu ut unus manavit, vel
Abbreviated transcription (Latin):
maiora sacͣmenta quȩ significãt. dicuntur
fuisse in medio paradysi. & diuersis de causiᷤ
habent hȩc nomina. Lignũ enĩ uitȩ: qͥa in se
habuit naturã ut cõtinuaret homini uitã.
si comederet᷑ cõpetenter. Factꝰ est enim homo
mortalis & ĩmortalis. s sic immortalis qd̾ po¬
terat ñ mori. ꝑ cibi sustentationẽ qͦ egebat.
Item mortalis. quia ꝑire potuit ꝑ extͥusecam
uiolentiam. S d̾s ita munierat eum intꝰ
nam potentiã. ut posset ñ mori. Intꝰ portã
negligentiȩ ꝑ rationẽ humanã. extra: portã
uolentiȩ obserans ꝑdiuinã custodiã. ut nͥ
homo ratione abutens portã negligentiȩ aꝑi¬
ret: nũquã ꝑ portã iuolentiȩ aliqͥd nociuũ
intraret. S quia noluit sibi cauere ut ser¬
uaret portã sibi cõmissã: merito d̃s deseruit
eiꝰ custodiã. Lignũ autẽ scientiȩ dictũ est.
ñ ꝓpter naturã quã in se haberet. s quia ꝑ

Expanded text:
majora sacramenta quae significant, dicuntur majora sacramenta quae significant, dicuntur fuisse in medio, et diversis de causis habent haec nomina. Lignum enim vitae, quia in se habuit naturam ut continuaret homini vitam. si comederetur competenter. Factus est enim homo mortalis, et immortalis. Sed sic immortalis, quod poterat non mori, per cibi sustentationem quo egebat. Item mortalis, quia perire potuit per extrinsecam violentiam. Sed Deus ita munierat eum intus nam potentiam, ut posset non mori. Intus portam negligentiae per rationem humanam, extra portam violentiae obserans per divinam custodiam; ut, nisi homo, ratione abutens, portam negligentiae aperiret, nunquam per portam violentiae aliquid nocivum intraret; sed quia noluit sibi cavere, ut servaret portam sibi commissam, merito Deus deseruit ejus custodiam. Lignum autem scientiae dictum est, non propter naturam quam in se haberet; sed quia per
Abbreviated transcription (Latin):
uit. & cet̾a. Hic primũ uocat dm̃ dñm. qͥ a
tũc primũ uere fuit dñs. qͣndo seruũ. sciłꝰ
hominẽ habuit. De angelo enĩ ñ facit m̃tio¬
nem. si sicut hystoriographus de uisibilib ra¬
dendit. Hominẽ. id ẽ corpus eiꝰ dicit formatũ
admonet eũ cogitare de uilitate sua: ut hu¬
militatem sequat᷑. Ꝙ inspirauit. scił corpori
p̃parato aĩam. p̃cipue infaciẽ. quia in ea¬
iugent oꝑationes animȩ incorporalib sen¬
sibꝰ. & in ea discernit᷑ utrum homo uiuat.
an non. faciliꝰ quã in ceteris parcibꝰ. Planta¬
uerat autẽ dñs ds paradysum uoluptatis
a pͥncipio. ñ antequã cȩlũ & terrã crearet ut
uidet᷑ uelle iheronimꝰ: s a temꝑe corditionis
qd̃ fuit t̾cio die. In quo posuit hominẽ. Extͣ
paradysum uoluit eũ facere ds̃. ut intelli¬
geret se ex gr̃a ñ ex natura in paradyso loca¬
tum. Lignũ uitȩ. Duo ista ligna. id ẽ lig¬
nũ uitȩ & lignũ scientiȩ boni & mali. ꝑꝑ

Expanded text:
t, etc. Hic primum vocat Deum Dominum, quia tum primum vere fuit Dominus, quando servum scilicet hominem habuit. De angelo enim non facit mentionem; sed sicut historiographus de visibilibus intendit, hominem, id est corpus ejus, dicit formatum admonet eum cogitare de vilitate sua, ut humilitatem sequatur. Et inspiravit, scilicet corpori praeparato, animam, praecipue in faciem; quia in eaigent operationes animae in corporalibus sensibus, et in ea discernitur utrum homo vivat an non, facilius quam in caeteris partibus. Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio. Non antequaonditionis, quod fuit tertio die. In quem posuit hominem. Extra paradisum voluit eum facere Deus, ut intelligeret se ex gratia, non ex natura, in paradiso locatum. Lignum vitae: duo ista ligna, id est lignum vitae, et lignum scientiae boni et mali, propter
Abbreviated transcription (Latin):
ñ . lxxiiͦ. linguȩ reꝑient᷑. nec possumꝰ. dicere
ista nomina fuisse ꝓpria ꝑsonarũ. qͥ a nec
inuenit᷑ inlibro. quoꝵ filii fuerĩt. Facti ꝙ
st̃ termini chanaan. ⁊ c̾ Ideo moyses ad po¬
płm̃ suũ loquẽs. describit t̾minos t̾re chana¬
an. quia eã erat possessurꝰ ex promisso dei.
At uero arfaxat genuit sala. Nota scdm̃ lu¬
c̃am. hc̃ habuisse filiũ noie chaiian: quem
posuit ingen̾atione xp̃i ꝓsela. Igit᷑ nisi hc̃¬

Expanded text:
nta duae linguae reperirentur. Nec possumus dicere ista nomina fuisse propria personarum, quia nec invenitur in libro quorum filii fuerint. Factique sunt termini Chanaan, etc. Ideo Moyses ad populum suum loquens, describit terminos terrae Chanaam, quia eam erat possessurus ex promisso Dei. At vero Arphaxat genuit Sale. Nota secundum Lucam habuisse filium nomine Chaynam, quem posuit in generatione Christi
Abbreviated transcription (Latin):
nino uicinꝰ. & uocatꝰ zoroastres inuencor &
auctor malbeficȩ mathematicȩ: qͥ etiã septem
latericiis contra utrunq diliuiiũ in utilita¬
tẽ posteroꝵ p̃uidens scripsit. Huiꝰ libros
mathematicȩ ninꝰ adeptꝰ uictoriã conbussit.
Post hȩc audatior effectꝰ inuasit nemroch. id
est chaldeos: & acquisiuit babylonẽ tͣnsferens
illuc caput imꝑii sui. & inde dicit seq̃ns lit¬
era. Deterra illa egressus ẽ assur. ⁊ cetera.
Qd̾ autẽ dictꝰ est uenator. simile ẽ qͣsi dicat.
scit ita concludẽs. coartauit hoĩes quenad.¬
modum uenator bestias. Quasi. Istud quasi in
usu dicendi ꝓuerbiũ illud cõstruebat᷑ hoc mͦ.
Tu es crudelis quasi nemroch robustus. ⁊ c̾.
Hec ẽ cuuitas magna. scił niniue. Dequib
egressi st̃ philistiim. & cathurim. Isti st̃ ppłi

Expanded text:
Nino vicinus, et vocatus Zoroastes inventor, et Nino vicinus, et vocatus Zoroastes inventor, et auctor maleficae mathematicae artis; qui etiam septem  et septem lateritiis, contra utrumque diluvium in utilitatem posterorum praevidens scripsit. Hujus libros mathematicae Ninus adeptus victoriam combussit. Post haec audacior factus invasit Nemroth, id est, Chaldaeos, et acquisivit Babylonem, transferens illuc caput imperii sui: et inde dicit sequens littera: De terra illa egressus est Assur, etc. Quia autem dictus est venator simile est quid dicat, scilicet ita concludens coarctavit homines, quemadmodum venator bestias. Quasi: istud quod in usu dicendi proverbium illud construebatur hoc modo: tu es crudelis quasi Nemroth robustus, etc. Haec est civitas magna. Scilicet Ninive. De quibus egressi sunt Philistiim, et Capturim. Isti sunt populi
Abbreviated transcription (Latin):
tate. meliorili autẽ ex coaclione. ut sem et
heber. & ceteris bonis uiris. Huiꝰ curris faci¬
ende liber dicit causã talem fuisse. scił ut
antequã diuiderent᷑ in diu̾sas terras facerẽs
aliqͥd głiosum. in memoriã posteroꝵ. Alii
dicũt ideo factã fuisse ab eis. ut p̃cauerent
sibi aͣsimili diluuio ne etiã d̃s posset eis no¬
cere. si forte puniret iterũ homines ꝑ dilu¬
uium. Potest etã dici a nemroth factã e̾ẽ
cupiditate regnandi. Unde diuisis linguis
ipse cũ familia sua ibi remansit ceteris re¬
cedentib. & assur expulso cui paserno iure
cõtingebat illa mansio. qͥa de sem maiore filio.
assur autẽ recedens interrã quȩ postea ab ip¬
so dicta ẽ assiria. multiplicatꝰ ẽ usq ad regẽ
ninũ. qͥ ab eiꝰ ꝓgenie ortꝰ est. Hic condidit
ciuitatẽ niniuen. & uicit cham inbello. qui
usq ad tempꝰ illud uixerat. factꝰ rex bactriȩ

Expanded text:
tate, melioribus autem ex coactione, ut Sem, et tate, melioribus autem ex coactione, ut Sem, et Herber, et caeteris bonis viris. Hujus turris faciendae, liber dicit causam talem fuisse: scilicet ut antequam dividerentur in diversas terras, facerent aliquid gloriosum in memoriam posterorum. Alii dicunt, ideo factam fuisse ab eis, ut praecaverent sibi a simili diluvio; ut etiam Deus non posset eis nocere, si forte iterum puniret homines per diluvium. Potest etiam dici a Nemroth factam esse cupidate regnandi. Unde divisis linguis, ipse cum familia sua ibi remansit caeteris recedentibus, et Assur expulso, cui paterno jure contingebat illa mansio, quia erat de Sem majore filio. Assur autem, recedens in terram quae postea ab ipso dicta est Assyria, multiplicatus est usque ad regem Ninum, qui ab ejus progenie ortus est. Hic condidit civitatem, et vicit Cham in bello, qui usque ad illud tempus vixerat: factus rex Bactriae
Abbreviated transcription (Latin):
uisȩ st̃ insule. Post diuisionẽ linguarum
hoc mͦ terra diuisa suit. qd̵ filii iapheth ob¬
tinuert̃ septẽtrionalẽ partẽ asiȩ. & totã eu¬
ropam. filii cham australẽ partẽ asiȩ ⁊ totã
affricã. mediũ autẽ asiȩ quȩ maior est quã
europa ⁊ affrica. filii sem possedert᷑. Ipse ce¬
pit e̾ẽ potens interra. Iste mole corporis &
iurtute suꝑans alios hoĩes. dominiũ cepit ex
idolatriam. ut ignẽ qͣsi dm̃ colerẽt᷑. qͥa utili¬
tates maximas beneficio solis qui igneus est
int̾ra cõtingere uidebas. Quẽ erumẽ chaldei
postea secuti sunt. Multiplicem inuiriam
& deo & homini fecit. Os enĩ solus debebat p̃¬
ẽe̾ homini. Qd̃ ille ei abstulit. cũ se illi int̾¬
posuit. & in ignorantiã redegit auferendo
ei cultũ debitũ. homini u̾o iniuriã fecit. qͥa
eũ dominio iniusto opp̃ssit. & merrorẽ deci¬
piendo induxit. Consilio & imꝑio eiꝰ facta
fuit turris. cõsentientib ei malis ex uolun¬

Expanded text:
visae sunt insulae. Post divisionem linguarum hoc modo terra fuit divisa, quod filii Japhet obtinuerunt septentrionalem partem Asiae, et totam Europam. Filii Cham australem partem Asiae, et totam Africam. Medium autem Asiae, quae major est quam Europa et Africa, filii Sem possederunt. Ipse coepit esse potens in terra. Iste Nemroth mole corporis, et virtute superans alios homines, dominium coepit exeidololatriam, ut ignem quasi Deum colerent, quia utilitates maximas beneficio solis, qui igneus est, in terra contingere videbat. Quem errorem Chaldaei postea secuti sunt. Multiplicem injuriam et Deo et homini fecit: Deus enim solus debebat praeesse homini, quod ille ei abstulit, cum se illi interposuit, et in ignorantiam redegit, auferendo ei cultum debitum; homini vero injuriam fecit, quia eum dominio injusto oppressit, et in errorem decipiendo induxit. Consilio et imperio hujus facta fuit turris, consentientibus ei malis ex volun
Abbreviated transcription (Latin):
dictus chanaan. Quasi dicat. Sicut ñ est mͥ
leticia de te filio: sic nec tu possis letan de tuo.
Ibi inducit maledictionẽ. ubi maiꝰ solet e̾ẽ
gaudiũ. p̃cipue enĩ defiliis letant᷑ parẽtes.
d uenedictꝰ dñs d̾s sem. Nonsem s deo euĩ
benedicit. ut intelligamꝰ om̃e bonum nr̃m
geu̾ationes noe. quȩ scił secunt᷑. distinctȩ¬

Expanded text:
dictus Chanaan. Quasi dicat: Sicut non est mihi dictus Chanaan. Quasi dicat: Sicut non est mihi laetitia de te filio meo; sic nec tu possis laetari de tuo. Ibi inducit maledictionem, ubi majus solet esse gaudium. Praecipue enim de filiis laetantur parentes. Et benedictus Dominus Deus Sem. Non Sem, sed Deo ejus benedicit; ut intelligamus omne bonum nostrum nerationes Noe. Quae scilicet sequuntur distinct
Abbreviated transcription (Latin):
& iundicta. quȩ ñ ꝓpter malitiã s ꝓpt̾ besti¬
alitatẽ & irrationabilitatẽ suã sanguinem
fundũt humanũ. qͣntomagis homo qͥ ratio¬
ne utit᷑ si sanguinẽ hõis fundat. debet mul¬
tari: Requirã de manu bestiarũ. ut in re¬
surrectione tota substantia hõĩs resticuat᷑ ei.¬
licet prius in substantiam bestiȩ comedentis
hominẽ tͣnsierit. E de manu hominis. du¬
plicit̾ scił. uł restituendo substantiã: uł irro¬
gando undictã. Recordabor federis mer
id est recordari faciã uos. ut confidatis. ⁊ non
timeatis iterũ ꝑire diluuio. Porro cham. ip̃e
ẽ pater chanaan. Hoc ideo p̃missũ ẽ. quia
noe statim maledicturꝰ erat chanaan nepoti
suo ꝓpeccato scił cham patris eiusdẽ chanaan.
uerenda patris nudata. Hinc apparet hoĩes
antiquitꝰ ñ e̾e usos feminalib. Nunciauit
duob fratrib. Magna ostendit᷑ nequitia
cham. Non sufficit ei qd̵ solꝰ uidisset. nisi et
alios participes suȩ impietatis faceret. Male¬

Expanded text:
propter malitiam, sed propter bestialitatem et irrationabilitatem suam sanguinem fundunt humanum, quanto magis homo, qui ratione utitur, si sanguinem hominis fundat, debet multari? Requiram de manu bestiarum, ut in resurrectione tota substantia hominis ei restituatlicet prius in substantiam bestiae comedentis hominem transierit. Et de manu hominis, dupliciter, scilicet vel restituendo substantiam, vel irrogando vindictam. Recordabor foederis mei, id est, recordari faciam vos ut confidatis, et non timeatis iterum perire diluvio. Porro Cham ipse est pater Chanaan. Hoc ideo praemissum est quia Noe statim maledicturus erat Chanaan nepoti suo pro peccato, scilicet Cham patris ejusdem Chanaan. Verenda patris nudata. Hinc apparet homines antiquitus non esse usos femoralibus. Nuntiavit duobus fratribus. Magna ostenditur nequitia Cham: non enim suffecit ei, quod solus vidisset, nisi et alios participes suae impietatis faceret. Male
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ fuerit supͣdicta decoctio. Ad torrentẽ gera¬
ie fodit puteos. qͥa intorrẽte non ẽ aqua nͥ
ad horam post pluuiã. & st̃atim deficit. Nũc
dilatauit me dño. Patet quia ꝓ magno hono
reputabãt puteũ interra illa arenti. bene¬
dicens gͦ aitilliꝰ. tu es. & c̾. Nondũ ponir be¬
nedictionẽ. s p̃paratio ẽ ad benedictionẽ qd̾¬

Expanded text:
quae supradicta fuerit decoctio. Ad torrentem Geraquae supradicta fuerit decoctio. Ad torrentem Gerarae fodit puteos. Quia in torrente non est aqua, nisi ad horam post pluviam, et statim deficit. Nunc dilatavit me dominus. Patet, quod pro magno bono reputabant puteum in terra aliena arenti. Benedicens ergo ait illi: Tu es, etc.. Nondum ponit benedictionem, sed praeparatio est ad benedictionem: q
Abbreviated transcription (Latin):
pocest uegari. nec ẽi qui cogir. el dño egrist
est Ilłi augurio qd̾ firmiꝰ ẽ respondet. Rebẽc¬
ce ꝓuininare. quasi in arrã. Qucramꝰ ipsuiᷤᷤ
uolitotatt̃. Hic ẽiortd. qełuetiddo inquirendi
uolantatem in desponsationib In tantum di¬
lerit ut dolorẽ temꝑaret. Non tam̃ omnino
auferat. Nec luxurte causa hoc dictũ est.s cõ¬
solationis. Cuncta quȩ possederat. capitalem
censũ. ut domos. edificia. dedit psaac. Uende
nͥ pͥmogenita. uł pͥmogenita aĩalium que
extra partẽ cõtingebãt maiori. uł pͥmogenita
dicebat᷑ sacerdotalis dignitas. Nam de bene¬
dictione paterna hoc ñ possumꝰ intelligere:
insequentib enĩ dicit esau. En altera uice me
supplantauit. pͥmogenita mea ante talit mͦ:
morior. Quasi dicat. ñ semꝑ uiuã. s mouar
nescio qͣndo. Quid gͥ ualebũt mͥ pͥmõgenita᷑
Iura. gͦ mͥ. Non credit ei sine uiram̃io q̃uod
pactũ teneat. Re lentis edulio. Hic ostendit

Expanded text:
potest negari, nec est qui cogat. A domino est sermo. Illi argumento, quod firmius est, respondet. Rebeccae pro munere: quasi in arrham. Quaeramus ipsius voluntatem. Hinc est orta consuetudo inquirendi voluntatem in desponsationibus. In tantum dilexit ut dolorem temperet, non tamen omnino auferat: nec luxuriae causa hoc dictum est: sed consolationis. Cuncta quae possederant. Capitalem censum ut domos et aedificia dedit Isaac. Vende mihi primogenita: vel primogenita animalium, quae extra partem contingebant majori, vel primogenita dicebantur sacerdotalis dignitas. Nam de benedictione paterna non possumus hoc intelligere. In sequentibus enim dicet Esau: En altera vice me supplantavit, primogenita mea antetulit: morior, quasi dicat, non semper vivam, sed moriar, nec scio quando: quid igitur valebunt mihi primogenita? Jura ergo mihi. Non credit ei sine juramento, quod pactum teneat. Et lentis edulio. Hic ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
ordinare aliquẽ de clexicis ꝓpriȩ ȩccłiȩ ordina¬
iet aliquẽ alteriꝰ eccłiȩ ei cõsimilẽ. ille tũc qui
eitti fraudulenter accetieret esset reuerai
oidiuatꝰ c. tĩ illei quẽ ep̃c ordinare. pucauiti
Querit᷑s etiã. si aliqua quȩ frande. supponit᷑
qͥ e quid teneri oportet. soso consensu uitiusq¬
er̃atin efficit᷑ ddi tałm̃ postea utriq c̃osentire
uoluenr: er̃iti cõiugn.  sumũ censet᷑. Sci¬
endũ nute apd̾ pteres patriarchas. hãc grãm
coll acã eis. fuissqa dño sub cui benedicerẽt fi̾¬
lio: lłe iułtiplĩcabat᷑ ec̾rã intẽpoialib suꝑ

Expanded text:
 Ecclesiae, ordinaret clericum alterius Ecclesiae ei consimilem, ille tunc qui ita fraudulenter accederet, esset revera ordinatus, non ille quem episcopus ordinare putavit. Quaeritur etiam si aliqua fraude supponitur quidquid teneri oportet, solo consensu utriusque ratum efficitur. Si tamen postea utrique consentire voluerint, erit conjugium, et firmum censetur. Sciendum autem apud veteres patriarchas, hanc gratiam collatam fuisse eis a Domino, ut cui benedicerent filio, ille multiplicabatur etiam in te
Abbreviated transcription (Latin):
ñ licet comedere. cũ tantoꝑe ꝓhibeant᷑ a co¬
mestione sanguinis licite carnis. Ee ut hoc
intelligat᷑ e̾e̾ ꝓhibitũ: ipse ostendit subiũ¬
gens. Sanguinẽ enĩ aniarũ ur̃arum. ⁊ c̾.¬

Expanded text:
non licet comedere, cum tantopere prohibeantur a conon licet comedere, cum tantopere prohibeantur a comestione sanguinis licitae carnis. Et ut hoc intelligatur esse prohibitum, ipse ostendit, subjungens: Sanguinem enim animarum
Abbreviated transcription (Latin):
natrationis. scd̃m ordinẽ rerũ gestatũ seqͥ ñ
ꝑotest. si ꝑ recapitulationẽ dictũ intelligamꝰ.
qͥd priꝰ in narrando p̃termiserat. Siqͥs autẽ
opponat qd̾ sexcentesimo pͥmo anno pͥma die
eiꝰ reqͥesceret. inuenerit: sciat hãc eͥt natu¬
rã colũbȩ qd̾ ñ potest pes eiꝰ reqruescere in
luto. t̾ram q ñ ideo dici in hoc loco exsicatã
qd̵ extoto abce̾t. aqua. s qͥa uis aquȩ recesserat:
nec aderat aqͣ nisi lutulenta. Unde insedõ
m̃se dicit t̾rã arefactã. qd̾ plus est. Tremor
uester sit suꝑ cũcta aĩalia. Non ẽ enim ita
uehemens leo. si ñ sit irritatꝰ: qͥ ñ iuereatur
honiniem. Erit uobis incibum. Hic apparet
ñ ꝓpter esum carniũ deletos e̾e̾ homines indi¬
luuio. unde ñ cib s intemperatꝰ usus arguit᷑.
Carnẽ cũ sanguine ñ comedetis. Hoc ꝓhibet
ꝓpter signũ ut intelligant se debere afunden¬
do sanguine abstinere carnis humanȩ. qm

Expanded text:
secundum ordinem rerum gestarum sequi non potest. Sed per recapitulationem dictum intelligamus quod primus in narrando praetermiserat. Si quis autem opponat quod sexcentesimo primo anno prima die ejus requiesceret invenerit, sciat hanc esse naturam columbae, quod non potest pes ejus requiescere in luto; terramque non ideo dici in hoc loco exsiccatam quod ex toto abesset aqua, sed quia vis aquae recesserat, nec aderat aqua nisi lutulenta. Unde in secundo mense dicit terram arefactam, quod plus est. Terror vester ac tremor super cuncta animantia. Non est enim ita vehemens leo, si non sit irritatus, qui non revereatur hominem. Erit vobis in cibum. Hic apparet non propter esum carnium deletos esse homines in diluvio: unde non cibus, sed intemperatus usus arguitur. Carnem cum sanguine non comedetis. Hoc prohibet propter signum; ut intelligant se debere abstinere a fundendo sanguine carnis humanae, quam
Abbreviated transcription (Latin):
e̾e̾t. & c̃. Totiens replicat malitiã istax & ĩcul¬
cat. ut ostendat pasientiã ñ potiusse leuiter
incitarͥ adtantã subu̾sionẽ gen̾is huma¬
mutando qd̾ uidebat᷑ incepisse inparadyso.
ubi ita loquit᷑ hominib. Crescite ⁊ multi¬
plicamini ⁊ replece t̾ram. Precauẽs infuturu ̃
ñ quodꝵimprudentiã mͦ ad hoc uenerit qd̾
non putauerat quem nichil latet. s tanĩ
p̃cauet qui ꝓhibet ne fiat. qͣm cui ꝓhibet᷑.
sollicite id uitat. Tactꝰ dolore cordis. Nota.
tanto al ciꝰ tangit dolor. Hic u̾o agit᷑ de rei
dilectissimȩ destructione. & ideo m̾ito dolor
dicit᷑ adẽe̾ᷤ magnꝰ. Ab hontine usq ad ani¬
mantia. Maximã ostendit irã dei tͣnsiturã
a maxino ad minimũ. Ninde ab imo ad
sumiũ. Hȩ st̃ gen̾ationes noe. sciłꝰ fuii
de quib etiã p̃dixit. ⁊ itẽ repetit ut addat.
Corrupta ẽ terra corã do ⁊ cet̾. Totũ hic re¬

Expanded text:
, etc. Toties replicat malitiam istorum et incul, etc. Toties replicat malitiam istorum et inculcat, ut ostendat patientiam Dei non potuisse leviter incitari ad tantam subversionem generis humamutando quod videbatur incoepisse in paradiso, ubi ita loquitur hominibus: Crescite et multiplicamini, et replete terram. Praecavens in futurum. Non quod per imprudentiam modo ad hoc venerit, non putaverat, quem nihil latet; sed tam praecavet qui prohibet ne fiat, quam cui prohibetur et sollicite id vitat. Tactus dolore cordis. Nota: tanto altius tangit dolor. Hic vero agitur de rei dilectae destructione, et ideo merito dolor dicitur adesse magnus. Ab homine usque ad animantia. Maximam ostendit iram Dei, transituram a maximo ad minimum, et inde ab imo ad summum. Hae sunt generationes Noe, scilicet filii de quibus et jam praedixit, et item repetit, ut addat: Corrupta est terra coram Domino, etc. Totum hoc re
Abbreviated transcription (Latin):
filii dei. In hebreo ẽ filii angłoꝵ. siue bonoꝵ.
suie apostatarũ. qui aquib dã putant᷑ con¬
cubuisse cũ mulierib: & genuisse fortissimoᷤ
Qͥa caro ẽ. totus homo scił. depͥmit totũ hoĩem
& redigit sp̃m in aĩalitacẽ. qͥ potiꝰ debue¬
rat extollere carnẽ ad sp̃ualitatẽ. Centũ .xx.
annoꝵ. ⁊ c̃. Sicut erechiȩ mortẽ instantem
minat᷑. & qͥa penitet differt mortẽ : ita iltis
ad penitendum centum . xx. annoꝵ spaciũ
cõcesserat. & quia fuĩt dec̾iores patiencia .
spaciũ indultũ adbreuiat᷑. Nec in aliqͦ istoꝵ
mutat᷑ cõsiliũ di s tantũ sententia. Item qd̃
dicit gen̾alit̾ ñ ꝑmanebit sp̃c m̃s in hoĩe.
ꝙ. tam̃ noe octauꝰ seruat᷑: a miscd̃ia eiꝰ ñ dis¬
crepat. uniu̾salit̾ minat᷑: s ut benignus in
significaret suꝑbiam aĩoꝵ. Potentes a scło.
id ẽ in scłarib. uł qͣntũ potentes apͥncipio scłi
ñ st̃ uisi. uidens autẽ d̃s qd̾ multa malitia¬

Expanded text:
filii Dei, etc.. In Hebraeo est, filii angelorum; sive bonorum sive apostatarum, qui a quibusdam putantur concubuisse cum mulieribus, et genuisse fortissimos Quia caro est: totus homo scilicet deprimit totum hominem, et redigit spiritum in animalitatem, qui potius debuerat extollere carnem ad spiritualitatem. Centum viginti annorum, etc. Sicut Ezechiae mortem instantem minatur, et quia poenitet differt mortem, ita istis ad poenitendum centum viginti annorum spatium concesserat; et quia fiunt deteriores patientia, spatium indultum abbreviatur ; nec in aliquo istorum mutatur consilium Dei, sed tantum sententia. Item quod dicit generaliter: Non permanebit spiritus meus in homine, et tamen Noe octavus servatur a misericordia ejus, non discrepat: universaliter minatur, sed ut benignus in significaret superbiam animorum. Potentes a saeculo, id est in saecularibus, vel quantum potentes a principio saeculi non sunt visi. Videns autem Deus quod multa esset malitia
Abbreviated transcription (Latin):
capitulat. ut reꝓbata ꝓgenie cam. ostendat᷑
ꝑ sech facta ꝓpagatio humani gen eris.
E uocauit nom̃ eoꝵ adam. Priꝰ fuit cõmu¬
ne eis nom̃ adam. postea solus uir obtinuit
ipsũ ꝓprium. Genuit ad imaginẽ. mortaliᷤᷤ
mortalẽ. uł corpꝰ corpꝰ. ñ aĩa aĩam. Iste cõ¬
solabit᷑ nos ab oꝑib ⁊ laboribꝰ. ⁊ c̃. ꝓͦphetia¬
est. ꝑ oꝑa. peccata. ꝑ labores. pęnam peccati sig¬
nificat. Uel cõsolabit᷑ nos. scił postquã ꝑ dilu¬
uiũ delecũ fuerit humanũ genꝰ. ꝑ istũ sal

Expanded text:
capitulat, ut, reprobata progenie Cain, ostendatur per Seth facta propagatio humani generis. Et vocavit nomen eorum Adam. Prius fuit eis commune nomen Adam. Postea solus vir obtinuit ipsum proprium. Genuit ad imaginem, mortalis mortalem; vel corpus corpus, non anima animam. Iste consolabitur nos operibus et laboribest: per opera peccata, per labores poenam peccati significat. Vel consolabitur nos; scilicet postquam diluvio deletum fuerit humanum genus, per istum salt
Abbreviated transcription (Latin):
aĩalia capienda: quȩ ad eã uienerĩ. De cõposi¬
tione archȩ utrũ in imo lata srierit ⁊ semꝑ
usq ad sũmũ surgẽs stringeret᷑ magis et
magis. an parictes surrexerĩt ȩqͣlit̾ insũmo.
uł etiã plus quã in imo ase distantes. ⁊ in
tecto tantũ fuerit cacuminata diu̾se st̃ opi¬
niones. Cenacula. a dena. scilicet solaria.

Expanded text:
e compositione arcae utrum in imo lata fuerit et semper usque ad summum surgens stringeretur magis ac magis, an parietes surrexerint aequaliter in summo, vel etiam plus quam in imo a se distantes, et in tecto tantum fuerit cacuminata diversae sunt opiniones. Coenacula a coena scilicet solaria.
Abbreviated transcription (Latin):
tantũdẽ ualet: ac si diceret᷑ in principio. Ha¬
bent quidẽ hebrei hãc cõsuetudinẽ. ut impo¬
nãt nomina libris suis a pͥncipio libri. id est
a pͥma dictione. sicut & nos nominamꝰ unũ
psalmũ. miserere mei d̾s. & aliũ. beati in¬
maculati. Grece autẽ dr᷑ genesis. tum ꝓpt̾
gen̾arionẽ celi & terre quã pͥmo tractat. tum
ppi cieationẽ hominis. & ꝓpt̾ ꝓpagationẽ
generis humani suꝑ uniuersã faciẽ terre.
& in istis tͥb ꝓgressib ꝓpͥe sistit ⁊ tͥminat
ciendum qd̾ moyses in hoc libro
est hystoriographus. texens hẏstoriam
a pͥncipio mundi usq ad mortẽ ioseph. Et
sicut ꝓphetice narrat quȩdã quȩ fuerũt an¬
te creationẽ hominũ: ita & inbenedictionib
quȩdã futura p̃dicit iacob. post mortẽ eius
quẽ ibi introducit. & sic exhibitio futuroꝵ.
iuxta gregoriũ: qui dicit qͦdam loco. exhibitio
p̃teritoꝵ fides est futuroꝵ. In hoc autẽ libro
duo p̃cipue adtendenda st̃: scilicet ueritas re¬

Expanded text:
tantumdem valet, ac si diceretur, in principio. Quidam Hebraei habent consuetudinem ut imponant nomina libris suis a principio libri, id est, a prima dictione, sicut et nos nominamus unum Psalmum, Miserere mei Deus: et alium: Beati immaculati. Graece autem dicitur Genesis, tum propter generationem coeli et terrae, quam primo tractat, tum propter creationem hominis, sive propagationem generis humani super universam faciem terrae. Et in istis tSciendum quod Moyses in hoc libro est historiographus texens historiam a principio mundi usque ad mortem Jacob. Et sicut prophetice narrat quaedam quae fuerunt ante creationem hominum, ita et in benedictionibus quaedam futura praedicit Jacob post mortem suam, quae ibi introducit; et sic exhibitio futurorumt e contrario juxta Gregorium, qui dicit quodam loco quod exhibitio praeteritorum fides est futurorum. In hoc autem libro duo praecipue attendenda sunt: scilicet veritas re
Abbreviated transcription (Latin):
ledicendo dat hominib herbã in ęscã. cibum
iuiuentiũ. fecit eis tunicas pelliceas. 1I.¬
uł de elem̃tis ministerio angĩoꝵ. uł docuit
eos facere detrahendo pelles ab aĩalib. Ecce
adam factꝰ est qͣa uñꝰ ex nobis. Irrisio est quȩ:
respicit ad stultam credulitatem euȩ. de uer¬
bis serpentis. Eritis sicut dii. scientes bonũ &
malũ. & quãuis hȩc sola eua . ñ adam crede¬
ret: tam̃ illi solt qͣsi p̃lato & doctori ĩputat᷑
Talis autẽ irrisio aliqͣndo fit merice patientiᷤ
& iuste. ut hic: aliqͣndo neqͥtia ansultantus.
&e est sarchasmos sigura. Nũc gͦ ne force mĩttat
manũ. ⁊ c̾. Hic innuit᷑ qd̾ etiã post peccatũ
si comederet homo deligno uitꝑ fieret immor¬
talis. & est oratio defectiua. Qͥd autẽ deficiat.
subiũgẽs aꝑit hẏstoriogͣphus ibi. Emisit
eũ & cet̾. Inqͦ innuit᷑ supͣ desecisse. emuta¬
mꝰ eũ extͣ paradysũ. & sic subuingeret᷑. enu¬

Expanded text:
do dat hominibus herbam in escam, cibum viventium. Fecit eis tunicas pelliceas vel de elementis ministerio angelorum, vel docuit eos facere detrahendo pelles ab animalibus. Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis. Irrisio est, quae respicit ad stultam credulitatem ejus de verbis serpentis. Eritis sicut dii scientes bonum et malum; et quamvis sola Eva, non Adam, hoc crederet, tamen illi quasi praelato et doctori imputatur. Talis autem irrisio aliquando fit merito patientis et juste, ut hic; aliquando nequitia insultantis, et est sarcasmos figura. Nunc ergo ne forte mittat manum, etc. Hic innuitur quod etiam post peccatum si comederet homo de ligno vitae fieret immortalis, et est oratio defectiva. Quid autem deficiat, subjungens aperit historiographus ibi, Emisit eum, etc. In quo innuitur supra defecisse. Emittamus eum extra paradisum, et sic subjungeretur. Emi
Abbreviated transcription (Latin):
ut cȩtere partes corporis ad nutũ rationis stẽt
aut moueant᷑. Una autẽ rationi ñ obedit
insignũ tͣnsgressionis. scił pudenda. Ideo ui¬
delicet. quia tota ꝓpagatio generis humani
ꝑ partẽ illã erat tͣnsitura. Scriptũ est in ea
quasi in porta. signũ inobedientiȩ parentũ.
inobedientia inflicta menbroꝵ. Solia ficus.
ꝑhoc quidã estimãt sicũ fiuisse lignũ sciẽ¬
tie boni & mali. & qͥa dñs dicit ad nathana¬
elem in euglĩo. priusquam esses subficu¬

Expanded text:
ut caeterae partes corporis ad nutum rationis stent ut caeterae partes corporis ad nutum rationis stent aut moveantur. Una autem pars rationi non obedit, in signum transgressionis, scilicet pudenda. Ideo videlicet, quia tota propagatio generis humani per partem illam erat transitura. Scriptum est in ea, quasi in porta, signum inobedientiae parentum, inobedientia inflicta membrorum. Folia ficus. Per hoc quidam existimant ficum fuisse lignum scientiae boni et mali. Et quia Dominus dixit ad Nathanaelem in Evangelio: Priusquam te Phi
Abbreviated transcription (Latin):
comestionẽ pomi. ꝑ duo illa quȩ ꝓmictit:
inducit insupbiã & in auarciã. Unde ipsa
mulier estirando dubitans atq ponderans
ꝓmissa diaboli & ꝓhibitionẽ dei : resperit ad
lbignũ. & ita capta ẽ gula. ut etiam absq
adhuc. Dicit᷑ tam̃ comestio pomi pͥmũ pecca¬
tum s actuale intelligendũ est: qd̾ p̃cesserũt
supbia ce auaricia. Aꝑti st̾ ocłi amboꝵ. non¬
qͥd uiderent aliqua quȩ ante non uiderent: s
quia iusu ꝑcipiebant & cogitabant tale quid
qd̾ ñ antea. Cumq cognouissent se nudos. id
est nuditatẽ disconuenire ꝓmotu illicito. &
quia auferre ñ potuer̃t: tegere uoluert̃ par¬
tes illas inquib motũ illicitũ sensert̃. Iuste
quidẽ inflicta ẽ homini hȩc pena a dño. ut
quia ratio noluit obedire suo suꝑiori. id ẽ d̾o:
nec ei obediat suũ inferiꝰ. id ẽ. caro. Ex misdĩa
tam̃ dei. & ut homo subsistere possit. factũ ẽ

Expanded text:
comestionem pomi. Per duo illa quae promittit, comestionem pomi. Per duo illa quae promittit, inducit in superbiam et avaritiam, unde ipsa mulier, aestuando dubitans, atque ponderans promissa diaboli, et prohibitionem Dei respexit ad lignum, et ita capta est gula, ut etiam absque adhuc. Dicitur tamen comestio pomi primum peccatum, sed actuale intelligendum est, quia praecesserunt superbia et avaritia. Aperti sunt oculi amborum, nonuod viderent aliqua quae non ante viderant, sed quia visu percipiebant et cogitabant tale quid quod non ante. Cumque cognovissent se esse nudos, id est nuditatem disconvenire pro motu illicito et quia auferre non potuerunt, tegere voluerunt partes illas in quibus motum illicitum senserunt. Juste quidem inflicta est homini haec poena a Domino, ut quia ratio noluit obedire suo superiori, id est Deo, nec ei obediat suum inferius, id est caro. Ex misericordia tamen Dei, et ut homo subsistere possit, factum est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ e̾e̾t glo̾sum stare. S nota qd̾ ñ ẽ tẽptatꝰ
ꝑ aliquã simplicẽ bestiã ut ẽ columba uł
agnus: ne posset scił excusare tͣnsgressionẽ
dicens. Quis putaret dolũ inesse in huius¬
modi specie uł forma. Cur p̃cepit uobis
d̃s. Caute fingit se dubitare de p̃cepto pro¬
hibente. ut & mulierẽ faciat dubitare. ⁊ dm̃
qui tam boni ligni fructũ ꝓhibuit: ostendat
ñ tantũ eos diligere. quantũ oportebat. Ne
forte moriam᷑. Nota. Dñs affirmauit dicenᷤ
morde moremini: mulier dubitauit inqͥens.
e sorte moriam᷑. Unde diabolꝰ sperãs ꝑ hoc
s posse efficere qd uolebat. plane ut adusatꝰ
negauit dicens. Neqͣquã morienuni. Ape¬
rientur oculi ur̃i. Diuinã cognitionẽ qua
ds̃ om̃ium naturas ꝑfecte. & tino inturtu cõ¬
prehendit: ꝓmittit ei. Sicut dii scien¬
tes bonũ & malũ. Duo ꝓmittit. dignitatẽ.
e habundantiã rerũ. ut unũ ꝑsuadeat. id ẽ.

Expanded text:
non esset gloriosum stare. Sed nota quod non est tentatus non esset gloriosum stare. Sed nota quod non est tentatus per aliquam simplicem bestiam, ut est columba vel agnus, ne posset scilicet excusare transgressionem, dicens: Quis putaret dolum inesse in hujusmodi specie vel forma? Cur praecepit vobis Deus? Caute fingit se dubitare de praecepto prohibente, ut et mulierem faciat dubitare, et Deum, qui tam boni ligni fructum prohibuit, ostendat non tantum eos diligere quantum oportebat. Ne forte moriamur. Nota, Dominus affirmavit, dicens: Morte moriemini. Mulier dubitavit, inquiens: Ne forte moriamur. Unde diabolus, sperans per hoc se posse efficere quod volebat, plane ut adversarius, negavit, dicens: Nequaquam moriemini. Aperientur oculi vestri. Divinam cognitionem, qua Deus omnium naturas perfecte et uno intuitu comprehendit, tes bonum et malum. Duo promittit, dignitatem, et abundantiam rerum, ut unum persuadeat, id est
Abbreviated transcription (Latin):
dicit̃ eeu̾ationẽ om̃s ercludit. Nuid ẽ qd
dient relinguer. Nunqͥd ut pͥus faciat p̾ea
dimusiter Non. s relinquet. id est. nuaquã
farnaliter adherebit. Nec dicendũ qd̾ relinat
habitatiorie. aut om̃ino dilechone. s. pͥuile¬
Sio dilectionis: qd̾ ad uxorẽ tͣnsferre debet
S etiã relinquet subietione & tutela pater¬
na. l qua emancipatꝰ est. ex quo fit pater¬
faonuibias. ut curã ꝓpriȩ fanuliȩ impenotre
possit. Ꝙ ert duo in carte una. io c̃tanta¬
erit dilectio inter uirum ⁊ mulierem. qd̃
utriusq sp̃c̃ nullã habebit differentiã. inter
carnẽ a se uiuisicatã: & carnẽ alteriꝰ dilectã.
si possent in unii ce eadẽ carne libenter
habitarẽt᷑. & quia in re ñ posst̾ facere hanc
unitatẽ: quã posst̃ faciũt unionẽ dilectione.
uł incarne una. id ẽ in generatione uniuᷤ
carnis. id est ꝓlis cooꝑabunt᷑. S & serpens.¬
& cet̾a. ꝑmissus ẽ homo tẽp̾tari. quia alit̾

Expanded text:
erationes omnes excludit. Quid est quod dicit relinquet? nunquid ut prius faciat, et postea dimittat? non. Sed relinquet, id est nunquam carnaliter adhaerebit. Nec dicendum quod relinquat habitatione aut omnino dilectione, sed privilegio dilectionis quod ad uxorem transferre debet, et etiam relinquat subjectione, et tutela paterna a qua emancipatus est; ex quo fit paterfamilias, ut curam propriae familiae impendere possit. Et erunt duo in carne una, id est taerit dilectio inter virum et mulierem, quod utriusque spiritus nullam habebit differentiam inter carnem a se vivificatam, et carnem alterius dilectam et, si possent, in una et eadem carne libenter habitarent. Et quia in re non possunt facere hanc unitatem, quod possunt, faciunt unionem dilectione, vel in carne una, scilicet in generatione unius carnis, id est prolis, cooperabuntur. Sed et serpens, etc.. Permissus est homo tentari, quia aliter