comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit illii feminis doꝰ indignante decracta: cũ magis indicet Ins urerbos aliq ulando¬
dine uistua conclusa: ita ut aut inp̃gnanda concũbere femina artt parere inpreg¬
nata ñ posset: ce ñ atendisti homo qͥ ñ uis iuditio animno qũquã ũsimi s alies plecti
possẽ pecatis. qͣmꝰ fieri potuerit: ut abimelech pecare. quaius nee pse a Galtens ꝙ loit¬

Expanded text:
fuerit illis feminis Deo indignante detracta: cum magis indicetur his verbis, aliqua valetfuerit illis feminis Deo indignante detracta: cum magis indicetur his verbis, aliqua valetudine vulva conclusa, ut aut impregnanda concumbere femina, aut parere impraegnata non posset: et non attendisti, homo qui non vis judicio divino quemquam, non suis, sed alienis plecti posse peccatis, quomodo fieri potuerit ut Abimelech peccaret, quamvis nec ipse adulterino cor
Abbreviated transcription (Latin):
nasci pariuuilos: nec in iꝰtos qđ futuri st̃ accib fitis. s tantũmꝰ infantiam ignã centie
dote locuplece̾̃: An ñ uerbatua st̃ ubi dicis. homo gͥ innocentia q̃dẽ plenꝰ. s untutis
capax nascit᷑. aut laudẽ aut rep̾hensionẽ exꝓposito acredente meriturꝰ. łuqͥd unrtutẽ
rantia quã dicis. eẽ. iticiam. nͥ untutẽ neges. et̃ sticiam : Iane ndũ eingilabist a
absunditate ꝑ cusfus. & de hoc dixisse penitebit: Nam anĩ uerba uigilant: s tu doris.
N oq enĩ ait rogi. sciebam qr cor habes itũ. ant qr cor habes mundũ.: cũ scaptũ fec. ueat n
adulterii conscientiam ñ habebat. Mror tam̃. qd isto exeplo ate cõmemorats. qa. n potes
conari efficere : & ñ ibi iudes. qđ ñutitis audire. Conaris ent ut ciellat orante. ab ab amn
libido reddita. cẽ. muilierib. qi scriptĩe. Conclusctat ds̃ asforns omne uuauae maolia
abimelech ꝓpt̃ sarã uxorẽ abrabȩ. hanc eni coneluifionẽ sicrus untẽ quilira idomo

Expanded text:
od futuri sunt actibus suis; sed tantummodo infantiam innocentiae dote locupletem? » An non verba tua sunt, ubi dicis: « Homo igitur innocentia quidem plenus, sed virtutis capax nascitur, aut laudem, aut reprehensionem ex proposito accedente, meriturus? » Numquid virtutem am; nisi virtutem neges esse justitiam? Itane nondum evigilabis hac absurditate percussus, et te hoc dixisse poenitebit? Nam Domini verba vigilant, sed tu dormis. Neque enim ait regi, Sciebam quia cor habes justum; aut, quia cor habes mundum: cum scriptum sit, Beati qui n quo adulterii conscientiam non habebat. 37. Miror tamen quod isto exemplo a te commemorato, quod non potes, conaris efficere; et non ibi vides quod non vis audire. Conaris enim ut credatur, orante Abraham, libido reddita esse mulieribus, quia scriptum est, Concluserat Deus aforis omnem vulvam in domo Abimelech, propter Sarram u
Abbreviated transcription (Latin):
seđ cyprianꝰ penꝰte hoc uulnere. penꝰ ĩmolat. & penã scelerato ex dogniate suimt. Quid
deris & tam̃ tanta obstinatione cecaris: ut ñ uideas te pociꝰ uelle corrũꝑe antiqiuii a donfo-¬

Expanded text:
sed Cyprianus Poenus, te hoc vulnere Poenus immolat, et poenam scelerato ex dogmate sumit. Quid, sed Cyprianus Poenus, te hoc vulnere Poenus immolat, et poenam scelerato ex dogmate sumit. Quid, deris: et tamen tanta obstinatione caecaris, ut non videas
Abbreviated transcription (Latin):
orationes tuȩ. qͣndo ista quȩ oppugnas crprianꝰ beatissimꝰ predicabat. qndo ille di¬
cebat. multomagis ab aptismate. ꝓhiberi ñ deb& infans qui icens. natꝰ nichil pec
cauit: nisi qđ scłm adam carnalit̃ natꝰ. contagum mortis antiq prana natuuta¬
te contraxit: ut ei remittant᷑ ñ ꝓpria s aliena perata. Quando hec er̃prianꝰ didice
rat & docebat. defuit auxilium precũ tuarũ. quo sara iregione ⁊ffriox seruaidis
nom̃ romanis soniusset int̾ris. etiam ipsũ decepant crprianũ. lb̾aret̃ eclie puleritu¬
do: Uide quȩ monstruosa & furiosa dicas. contͣ antiqrussimã cathiolicã fide. non
babendo qͥd dicas. S qͣntũ lib& t̾gi uerseris oheresie pelagiana. q ie cont muros
antiquissimȩ ueritatis nouas construis machinas. nouas moliris insidias. pen difpu¬
tator qđ me contiuneliose tuus defensor appellat. penꝰ inqua diputator ⁊. go

Expanded text:
orationes tuae, quando ista quae oppugnas, Cyprianus beatissimus praedicabat? Quando ille diorationes tuae, quando ista quae oppugnas, Cyprianus beatissimus praedicabat? Quando ille dicebat, « Multo magis a Baptismate prohiberi non debet infans, qui recens natus nihicauit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus contagium mortis antiquae prima natiuitate crat et docebat, defuit auxilium precum tuarum, quo Sarra in regione Africae servaretur anichaei nomen Romanis sonuisset in terris, etiam ipsum deceperant Cyprianum, liberaretur Ecclesiae pulchritudo? Vide quae monstruosa habendo quid dicas. 32. Sed quantumlibet tergiverseris, o haeresis Pelagiana, quae contra muros antiquissimae veritatis novas construis machinas, novas moliris insidias: « Poenus disputator, » quod me contumeliose tuus defensor appellat; Poenus, inquam, disputator, non ego,
Abbreviated transcription (Latin):
mo. S nescio qͥdte fugerat. qđ addere uolusti. cũ pea uenisset uimentẽ. humanũ :
dilectissime: ut paribꝰ eciamꝰ ac cẽpestate untutib ȩcłiam catholicam filũ fui sponsam
maturã fȩcundam castã deorã amanicheos constupratione. inafrica. uł ex affitca
latrocinantium eruere non moret᷑. hȩc nra potiꝰ oratio ÷ aduerꝰ mancheos & do¬
natistas &e alios hereticos: uł quos lib& xp̃iani ⁊ catholici nominis inimicos. in af¬
frica constitutos. Cont᷑ uos aut̃ qr nob̾ estis pestuentia transmarina xp̃o saluacore iti¬
cenda. ideone latrocinam᷑ ex affrica. qr inũ martirẽ hinc opponimꝰ cyprianũ. ꝑ quẽ
ꝓ bemꝰ antiquã nos defendere catholicam. uentatẽ. contra uñierioris uana ꝓfanãq¬
damq nouitatẽ. Onefas. defuerunt ȩłiȩ dei quȩ in affrica conslituta:. defuer̃

Expanded text:
mo. Sed nescio quid te fugerat, quod addere voluisti, cum postea venisset in mentem. Humanum est, mo. Sed nescio quid te fugerat, quod addere voluisti, cum postea venisset in mentem. Humanum est, dilectissime, ut paribus etiam hac tempestate virtutibus Ecclesiam catholicam, Filii sui sponsam, maturam, fecundam, castam, decoram, a Manichaeorum constupratione, in Africa vel ex Africa latrocinantium, eruere non moretur. » Haec nostra potius oratio est adversus Manichaeos, et Donatistas, et alios haereticos, vel quoslibet christiani et catholici nominis inimicos in Africa constitutos. Contra vos autem, quia nobis estis pestilentia transmarina, Christo salvatore vincenda, ideone latrocinamur ex Africa, quia unum martyrem hinc opponimus Cyprianum, per quem probemus antiquam nos defendere fidem catholicam, contra vestri erroris vanam profanamque novitatem? O nefas! Defuerunt Ecclesiae Dei quae in Africa constituta est, defuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ :. Om̃ino enĩ ingenere fuo nuptiȩ bonũst̃: s idõbonũ. qr fidẽ thori seruant: quia
ꝓlis fuscipiendȩ causa sexũ utrũq cõmixcent. qr impietatẽ seꝑationis exhorrent. hec st̃
bona nuptialia. quib nuptiȩ bonũ st̃: quȩ sepissime diximꝰ eẽ. potuisse. etiam sinemo
peccasset. Post peccatũ aut̃ accessit eis non defelicitate s denecessitate ceitam̃: ut fuo bhono
pugnent ecsam ipsȩ concupiscentiȩ ront᷑ malũ: adnichil eam sinentes illicitũ ꝑuenire.
quãus ipsa nẽ in hec remisfiorib. nc̃ concitatiorib motib instigare non &esset. Eetus
malo bene utentes inꝓpagatione filioꝵ. Iltud uͦ qͥs neget malũ. nisiqͥ non audit apłm
monentẽ. hoc aut̃ dico scd̾m ueniam non scd̾m imꝑtum : Dendo conuiges ñ plie
fuscipiende s carnalis uoluptatis explende uicti cupiditate cõcũbunt: hoc ñ laudat᷑¬
plũ abrahȩ & sarȩ. nescio qua ratione reuerteris. Dequo satisiam respondisse me existi¬

Expanded text:
fidem thori servant, quia prolis suscipiendae causa sexum utrumque commiscent, quia impietatem separationis exhorrent. Haec sunt bona nuptialia, quibus nuptiae bonum sunt: quae saepissime diximus esse potuisse, etiamsi nemo peccasset. Post peccatum autem accessit eis, non de felicitate, sed de necessitate certamen, ut suo bono pugnent etiam ipsae contra concupiscentiae malum, ad nihil eam sinentes illicitum pervenire; quamvis ipsa in haec, nunc remissioribus, nunc concitatioribus motibus, instigare non cesset, et ejus malo bene utentes in propagatione filiorum. Illud vero quis neget malum, nisi qui non audit Apostolum monentem, Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium ? quando conjuges non prolis suscipiendae, plum Abrahae et Sarrae, nescio qua ratione reverteris, de quo jam satis respondisse me existi
Abbreviated transcription (Latin):
subuentre : Holi euagari ꝑmulta. obscuia. ꝓplexa. supfina: adhoc unuĩ aꝑtũ simplȩx
necessariũq responde. Int ponis apłi testimontñ ñ adqđ abillo positũ ÷ : s adqđ pse
arbitiaris. Unde nẽ qm̃ ñ inde agimꝰ. & longũ ⁊ stꝑua caneũ : disputare: cam̃ nit̃¬
ponis ubi ait. & qͣm nidicaut ds̃ mindũ: Sieni uorcas di iimomendito
cumq ideo pͣossibilia p̃cepisse. ut miserendi sibi materiam pp̃ararte. ⁊ ꝑhanc apłicã sententiã.¬

Expanded text:
subveniret? Noli evagari per multa obscura, perplexa, superflua: ad hoc unum apertum, simplex, subveniret? Noli evagari per multa obscura, perplexa, superflua: ad hoc unum apertum, simplex, necessariumque responde. 35. Interponis Apostoli testimonium, non ad quod ab illo positum est, sed ad quod ipse arbitraris. it Deus mundum? Si enim veritas Dei in meo mendacio eumque ideo impossibilia praecepisse, ut miserendi sibi materiam praepararet: et per hanc apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
int̃. cẽ. ñ nego. Attingit enĩ afine usq ad finẽ forcit̃: & disponit omĩa fuauit̃. E nichil
inquinatũ ineam incurrit. Eidõ eciam de ĩmundi & contaminatis quȩ uoluerit oꝑdt᷑:
munda tam̃ ipsa & intaminata ꝑfistens. Hec opꝰ ⁊ ut anfractib longis ea quȩ concedo mͥ
fuisset occauo. ꝑisset anima eiꝰ deppło suo. Explica si potes tanta pena quo merito plate¬
ret᷑: iusi abhac illo sacram̃to lib̾aret᷑. fmortuam uuluã sare ademissionẽ semiras. et
emortuũ corpꝰ abrahȩ ad geneandũ sicut tuuenes generant dm̃ uiuificasse negariũ
pot̃ : ut ꝓles ae illa porentũ nasceret᷑ ȩtate. S ysaac qͣntũ achpriã perata etiam siex ad¬
ulteris nasceret᷑. in nocens natꝰ. qͥd meruierat ut anima eiꝰ deppło suo ꝑire. nͥ curũ cifio

Expanded text:
interesse » non nego. Attingit enim a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ; et nihil interesse » non nego. Attingit enim a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ; et nihil inquinatum in eam incurrit : et ideo etiam de immundis et contaminatis, quae voluerit operatur, munda tamen ipsa et incontaminata persistens. Nec opus est ut anfractibus longis, ea quae concedo, mihi sus die octavo fuisset, perisset anima ejus de populo suo . Explica, si potes, tanta poena quo merito plecteretur, nisi ab hac illo Sacramento liberaretur. Emortuam vulvam Sarrae ad emissionem seminis, et emortuum corpus Abrahae ad generandum sicut juvenes generant, Deum vivificasse, negari non potest, ut proles de illa parentum nasceretur aetate: sed Isaac quantum ad propria peccata, etiamsi ex adulteris nasceretur, innocens natus, quid meruerat, ut anima ejus de populo suo periret, nisi circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
uotuntate. naturã. ñ tua defenfio uierb̾ inanib purgat ꝑ nouitiũ dognia urm̃.s gr̾a
dĩ ꝑ iħm xp̃m dñm nr̃m. Quã obrẽ nec ptto sic̃ calũpniaris. qđ conuiges sine corpors
nẽ facere: s exparentib ds̃: Cuiꝰ potestati nec se ipsũ diabolus fubtralit: qͣntominꝰ na¬
turam humanã quã sibi ꝑpeccati meritũ illo dãpnante subiecit: Iuȩ cu̾ itasint: tu
pociꝰ & si ñ ultor qđ. eẽ. medics. tam̃ qͣntũlib& eũ accusare uidearis. diaboli adiutor. &̃.
tendis: cũ doccrina ñ fana sanos. eẽ. defendis. Ego aut̃ scdm sanam fidem exeadẽ concu¬
piscentie uoluptate conentũ etiam ysaac̃ dico: exqua & homines ceceri uno solo excepto
abhoc malo ꝑ quẽ lib̾am᷑ amalo: peccatoꝵs quoq genitalib manũ diume ꝓuidentię

Expanded text:
voluntate natuvoluntate natuum. CAPUT XVIII. 34. Quamobrem nec puto, sicut calumniaris, quod « conjuges sine corporum nem facere, sed ex parentibus Deus: cujus potestati nec se ipsum diabolus subtrahit; quanto minus naturam humanam, quam sibi per peccati meritum illo damnante subjecit? Quae cum ita sint, tu potius, etsi non cultor, quod esse me dicis, tamen quantumlibet eum accusare videaris, diaboli adjutor esse tendis, cum doctrina non sana sanos esse defendis. Ego autem secundum sanam fidem, « ex eadem concupiscentiae voluptate concretum etiam Isaac » dico, ex qua et homines caeteri, uno solo excepto ab hoc malo, per quem liberamur a malo. « Peccatorum quoque genitalibus manum divinae providentiae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erroris s furoris infamas: Usq adeo enĩ cont᷑ uetustã pulcritudinẽ sarȩ ñ inuenit qud
manifestatione consensũ. in quibꝰ funt qͥ manichei nec nom̃ audier̃: manicheoꝵ hlafrtũ¬
mia criminet᷑. S ab hoc digressu quote impetꝰ ñ ut dicis doloris s ꝑditi pudoris abstuleat
adea quȩ institueras deliberare reuerteris : & adhibieo ex apło testimomio illud qđd̾ de
abrahȩ & sarȩ emortuis mẽbris dixeras: confirmare conaris. Unde iã suꝑiꝰ qͣntũ satdiu
fũ ÷: me disseruisse suffecerit. Qtis aut̃ xp̃ianꝰ ignorte. qđ illȩ qui primũ hominẽ fect ar
puluere. om̃s fabricet᷑ ex semine: S exsemine iã uitiato atq dãpnato. quod partim ꝑuesi¬
tatẽ remaneat infupplicio: partim ꝑ miscdi̾am lib̾et᷑ amalo. Non gͥ ut putas atq concindi
ullis laqueis titis peccati nacurailis fuffocat᷑ asseitio. Deprauatã qͥppe primi tians gessorie

Expanded text:
 nefarii, non erroris, sed furoris infamas? Usque adeo enim contra vetustam pulchritudinem Sarrae non invenit quid manifestatione consensum, in quibus sunt qui Manichaei nec nomen audierunt, Manichaeorum blasphemia criminetur. 33. « Sed ab hoc digressu, quo te impetus, « non ut dicis, « doloris, » sed perditi pudoris « abstulerat, ad ea quae institueras » delira reverteris: et adhibito ex Apostolo testimonio , illud quod de Abrahae et Sarrae emortuis membris dixeras, confirmare conaris. Unde jam superius, quantum satis visum est, me disseruisse suffecerit. Quis autem Christianus ignoret, quod « ille, qui primum hominem fecit ex pulvere, omnes fabricetur ex semine? » Sed ex semine jam vitiato atque damnato, quod partim per veritatem remaneat in supplicio, partim per misericordiam liberetur a malo. Non igitur, ut putas atque concludis, « ullis laqueis tuis peccati naturalis suffocatur assertio. » Depravatam quippe primi transgressoris
Abbreviated transcription (Latin):
uulnere feriat᷑ mortali. qui uoluerit igni consentire uitali : prito qđ ipsũ uibri
tui atram̃cũ erubescendo conuertet᷑ inmineim. f n igns uitalis quite antmȩ
nr̃am ignis iste uitalis occidit. Post longã disputationẽ uelit aoncludens. inorito
igit᷑ inquuis concupiscentie origo definit᷑ in igne uitãti: quo collecto necesse: ut ei
reputet᷑ concupiscentia aralis. ꝑ quẽ consticit uita carnalis. lta hocdibo. quasi
ꝓbare posfis: dut uͦ cuicũq fiontisfis audess suspicari in prima hontitli conftatu¬
tione¬
priꝰquã culpam debita dãpnatio sequeret᷑. istã carnalem concupiscentiam aut exctisse
inparadiso: aut mordinatis sic̃ eam nc̃ uidemꝰ motib pugnas adũs fp̃m fedissimas eille

Expanded text:
vulnere feriatur mortali, qui voluerit igni consentire vitali; puto quod ipsum libri vulnere feriatur mortali, qui voluerit igni consentire vitali; puto quod ipsum libri tui atramentum erubescendo convertetur in minium. En ignis vitalis, qui nostrae animae, ncupiscat, bonam vitam nostram ignis iste vitalis occidit. 27. Post longam disputationem velut concludens, « Merito igitur, » inquis, « concupiscentiae origo definitur in igne vitali, quo collecto necesse est ut ei reputetur concupiscentia carnalis, per quem constitit vita carnalis. » Ita hoc dicis, quasi probare possis, aut vero cujuscumque frontis sis, audeas suspicari, in prima hominum constitutionepriusquam culpam debita damnatio sequeretur, istam carnalem concupiscentiam aut exstitisse in paradiso, aut inordinatis, sicut eam
Abbreviated transcription (Latin):
eu̾głica ueritate lingua etiam pelagĩ teste uincemin. atq punemini. Uhi : enĩ
uita dĩ nͥ in regno dĩ. qͦnisi renati ex aqua & sp̃u intrare non possunt: Si aut̃ dixe¬
ritis tenebit᷑: fatemini penã. culpã dicite. fatemini suppliciũ: meritũ dicite.
Nichil inur̃o dogmate repperitis. qđ ꝓferre possitis. lam gͥ aliqudo si cillus: muob̾¬
xp̃ianꝰ sensꝰ: etiam in paruulis ꝓpaginẽ mortis & dãpnationis agnoscite. debita fcicia
lit̃ de generȩ & speciȩ. & modo. & excessu concupiscentiȩ. Huiꝰ genꝰ. &e alseiens inione
uitali. speciem in motu genitali. modũ inoꝑe coonirigali: excessũ uimtẽpantia
fornicandi. Et tam̃ pꝰ istã totã quasi subtilem atq ꝓfiram disputationẽ tuam:. cũ
te breuit̃ & aꝑte int̾rogauero. cur ignis istȩ uitalis bellũ in homine radicauert

Expanded text:
evangelica veritate, lingua etiam Pelagii teste, vincemini atque puniemini. Ubi est enim evangelica veritate, lingua etiam Pelagii teste, vincemini atque puniemini. Ubi est enim vita Dei, nisi in regno Dei, quo nisi renati ex aqua et spiritu, intrare non possunt ? Si autem dixeritis, Tenebitur: fatemini poenam, culpam dicite; fatemini supplicium, meritum dicite. Nihil in vestro dogmate reperitis, quod proferre possitis. Jam igitur aliquando, si ullus in vobis, etiam in parvulis propaginem mortis et damnationis agnoscite, debita justitia liter de genere, et specie, et modo, et excessu concupiscentiae; « hujus genus esse » asserens « in igne vitali, speciem in motu genitali, modum in opere conjugali, excessum in intemperantia fornicandi: » et tamen post istam tota quasi subtilem atque prolixam disputationem tuam, cum te breviter et aperte interrogavero, cur ignis iste vitalis bellum in homine radicaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
desit & miscłia lib̾antis: quãuos miseri inuidetis. cũ malũ paruulos aquo lib̾ent᷑
habere ñ dicitis. S certe uos qui miserã falsa defensione p̃mitis. & ꝑritiofa
laude obpugnatis infantiam : quare nichil mali merentes tot inparitulis una¬
gines dĩ siñ baptirent᷑ ñ admittatis adronũ dĩ: Numqͥd ipsi sibi defuer̾ ut pͥ¬
uent᷑ ragno ut tã luctuoso puniant᷑ exilio. cũ id ñ fecerint qđ facere omt̃no non
poterant: Ubi eciam ponis qr & uita carebunt: qm̃ ñ manduauer̃ carnẽ. nec bi¬
gressa legẽ dĩ: Nonne audis quẽ admodum decestet᷑ apłs qͣsdam. qͦs dicit alie¬
natos auita dĩ ꝑ ignorantiam que ÷ in illis ꝓpt̾ cecitatẽ cordis eoꝵ : lenebit᷑ in
hac sententia ñ baptiratꝰ paritulus. an non tenebit᷑: Si dneritis ñ tenebit᷑:

Expanded text:
desit et misericordia liberantis; quam vos miseris invidetis, cum malum parvulos, a quo liberentur, desit et misericordia liberantis; quam vos miseris invidetis, cum malum parvulos, a quo liberentur, non habere dicitis. 25. Sed certe vos qui miseram falsa defensione premitis, et perniciosa laude oppugnatis infantiam, quare nihil mali merentes tot in parvulis imagines Dei, si non baptizentur, non admittitis ad regnum Dei? Numquid ipsi sibi defuerunt, ut priventur regno, ut tam luctuoso puniantur exsilio; cum id non fecerint, quod facere omnino non poterant? Ubi etiam ponis, quia et vita carebunt, quoniam non manducaverunt carnem, nec bigressa legem Dei? Nonne audis quemadmodum detestatur Apostolus quosdam, quos dicit alienatos a vita Dei per ignorantiam quae est in illis, propter caecitatem cordis eorum ? Tenebitur hac sententia non baptizatus parvulus, an non tenebitur? Si dixeritis, Non tenebitur:
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. incorꝑe uitȩ illiꝰ. Scłm conditionẽ aut penalis huiꝰ corꝑis. mitnꝰ fecun
aducisꝰ sp̃m concrpiscente. & concupiscente adus se fpu frearitir q in natiua
hominis ante pecatũ pacẽ decebat. &ẽ: non bellũ. h ea uͦ parte ratiotinationis tuȩ frustra
laborasti.: canꝗ dicere possemꝰ ysaac sine concupiscentia carnis uł semine uiri fuisse ꝓcita¬
tui. hoc emĩ ñ dicimꝰ. & idõ qͥcq̃d inde dispuitasti. p̃cereundo contẽpnimꝰ.
tra manicheos ista dicere. qui ñ uiciatã bonã dicunt. eẽ. nagurã: s sine initio et
ł̾mutabilit̃ malã. quã scđm fuas fabulas oppinant᷑ malam. Hatura uͦ humana scdm̃
catholicã fidem bona instituta: s uitiata peccato. meritoq dãpnata÷. Nec miruo
aut nec ini̾tũ ÷ qđ radix ꝓfert dãpnata dãpnatos: nͥ cuiꝰ manꝰ ñ defuit ereantis. noi

Expanded text:
peccatum in corpore vitae ipeccatum in corpore vitae iadversus spiritum concupisceret, et concupiscente adversus se spiritu frenaretur: quia in natura hominis ante peccatum pacem decebat esse, non bellum. In ea vero parte ratiocinationis tuae frustra laborasti, tanquam dicere possemus, « Isaac sine concupiscentia carnis vel semine viri fuisse procreatum. » Hoc enim non dicimus: et ideo quidquid inde disputasti, praetereundo contemnimus. sus Manichaeos ista dicere, qui non vitiatam bonam dicunt esse naturam, sed sine initio et immutabiliter malam, quam secundum suas fabulas opinantur malam. Natura vero humana secundum catholicam fidem bona instituta, sed vitiata peccato meritoque damnata est. Nec mirum autem nec injustum est, quod radix profert damnata damnatos, nisi cujus manus non defuit creantis, non
Abbreviated transcription (Latin):
um senectute. ut exilliꝰ ȩtatis femina gignere ñ ualere. Qui tam̃ & ipse de adolescen
tur. Si uͦ in sĩmã ducci amboꝵ anni centenartũ numerũ excessertrt .: fic asseue¬
rant᷑ ñ posse filios ꝓcreare: etiam si fecunda sit mulier. & fluentib adhuc muli-¬
ebrib possit ex iuuene. ut iutre fuerit etiam constitutũ. neqͥsꝗ is liberoꝵ habene.
nͥ cũ ambors aini cõputati & simul ducci: centũ transisse docerent᷑. Miracłm gͥ dĩ
Iam illa. cẽ. poterat etiam iillis annis: hec uͦ eẽ. ñ poterat. tot impedientib cau¬
sis. Quiã quã & libido sicuit suꝑiꝰ disseruimꝰ. si emortius mẽbris senilib mere dei
quodã mͦ reuiiuscentibꝰ eciam ipsa reiuuuscerte: conditionẽ ꝓfecto carnis corrtip¬
tibilis sequeret᷑: ut. eẽt in corꝑe mortis hiiꝰ. quȩ inpara dis. ec̃. non posset ante

Expanded text:
um senectute, ut ex illius aetatis femina gignere non valeret; qui tamen et ipse de adolescentum senectute, ut ex illius aetatis femina gignere non valeret; qui tamen et ipse de adolescenttur. Si vero in summam ducti amborum anni centenarium numerum excesserint, sic asseverantur non posse filios procreare, etiamsi fecunda sit mulier, et fluentibus adhuc muliebribus possit ex juvene; ut jure fuerit etiam constitutum, ne quisquam jus liberorum haberet, nisi cum amborum anni computati et simul ducti centum transisse docerentur. 23. Miraculum nam illa esse poterat etiam in illis annis; haec vero esse non poterat, tot impedientibus causis. Quanquam et libido, sicut superius disseruimus, si emortuis membris senilibus munere Dei quodam modo reviviscentibus etiam ipsa revivisceret; conditionem profecto carnis corruptibilis sequeretur, ut esset in corpore mortis hujus, quae in paradiso esse non potest ante
Abbreviated transcription (Latin):
bria. Adhoc gͦ erat abrahȩ corpꝰ emortuũ: ut de sarra iã generare ñ possec. etiam łi
ẽẽt. illa ita fecurda. ut tam̃ iã ꝓpinquane ecati: qua cruor illȩ menstrtus int̾ualui
uenire desistere. Quibꝰ enĩ iã omĩno ñ slicit. ẽas ab auccorib medicine definitũ.
ñ posse concie. Quod si falsũ. ẽt. nullomͦ dicere scriptura curaite. defecerꝰ autem
sare fieri muliebria. cũ suꝑiꝰ iam dixisset. abraham aut̃ & sara senores ꝓgressi indieb
suis. d modo gͦ tẽꝑis cuiꝰ longe ꝓlixiore spacio tune uiuebant: generare iam illa etate nꝰ
poterant Cum. eẽt. abraham centenariꝰ sara nonagenaria. etiam si steribi ñ fusse.
& ante annũ concũberent qͣndo adhuc ci fluebant fortasse muliebria: &i dõ adhue
conciꝑe posset. si uiuenis. eẽt. maritꝰ. tunc aut̃ ñ posset ꝓpt̾ corpꝰ abrahȩ ficemortu¬

Expanded text:
bria. Ad hoc ergo erat Abrahae corpus emortuum, ut de Sarra jam generare non posset, etiamsi bria. Ad hoc ergo erat Abrahae corpus emortuum, ut de Sarra jam generare non posset, etiamsi esset illa ita fecunda, ut tamen jam propinquaret aetati, qua cruor ille menstruis intervallis venire desisteret. Quibus enim jam omnino non fluit, eas ab auctoribus medicinae definitum est non posse concipere. Quod si falsum esset, nullo modo dicere Scriptura curaret, Defecerunt autem Sarrae fieri muliebria: cum superius jam dixisset, Abraham autem et Sarra seniores progressi in diebus suis . Pro modo ergo temporis, cujus longe prolixiore spatio tunc vivebant, generare jam illa aetate non poterant, cum esset Abraham centenarius, Sarra nonagenaria; etiamsi sterilis non fuisset, et ante annum concumberent, quando adhuc ei fluebant fortasse muliebria; et ideo adhuc concipere posset, si juvenis esset maritus; tunc autem non posset, propter corpus Abrahae sic emortu
Abbreviated transcription (Latin):
dentiꝰ credit᷑. fecunditatẽ que defuit sius dm̃ famulis prestitisse:. Duȩ cAueler
nos. s. qr iam destiterant ei fieri muliebria. Constat᷑ enĩ simulierũ mensteredie an
uxor abrabam: ñ pariebat illi. E uerba eiꝰ adiurũ. ista sunt. foce conclusit me aeus
ut non pariam. Tunc autẽ si ecatẽ confideremꝰ aniboꝵ: decrepiti. eẽnt. si nr̃i cu.
agtita qͥnq. Seriptũ : enĩ. Abraham autẽ erat annors occoginta sex: cũ pepit
agar hismahel abrahȩ. Pinde ante annũ ferme mixtꝰ inuenit᷑ ancille: qndo
conceptꝰ ÷ hifmahel. Qui tandem conuigis inhac ecate generant tẽꝑibꝰ mĩs
nͥ diumitꝰ fiat tale miracłm : & tam̃ illi poterant si sarasterilis nonficisset
qr & illȩ potuit de agar. & illa ñdũ erat sic etate ꝓgressa: ut ei cessarent fieri mulie¬

Expanded text:
udentius creditur, fecunditatem quae defuit, suis Deum famulis praestitisse. Duae quippe caudentius creditur, fecunditatem quae defuit, suis Deum famulis praestitisse. Duae quippe cabat, sed quia jam destiterant ei fieri muliebria. Constat enim si mulierum menstrua secret Sarra autem uxor Abraham non pariebat illi. Et verba ejus ad virum ista sunt: Ecce conclusit me Deus, ut non pariam. Tunc autem si aetatem consideremus amborum, decrepiti essent, si nostri teaginta quinque. Scriptum est enim: Abraham autem erat annorum octoginta sex, cum peperit Agar Ismael Abrahae . Proinde ante annum ferme mixtus invenitur ancillae, quando conceptus est Ismael. Qui tandem conjuges in hac aetate generant temporibus nostris, nisi divinitus fiat tale miraculum? Et tamen illi poterant, si Sarra sterilis non fuisset; quia et ille potuit de Agar, et illa nondum erat sic aetate progressa, ut ei cessarent fieri mulie
Abbreviated transcription (Latin):
legi mentis filios ꝓcreare. quãuis ad hoc incelligendũ sit emortuum fiuisse corpꝰ
abrahȩ: ut non ualene de omĩ femina filios gignere. quȩ parere posset. Dicititr
enĩ hoc facere ȩcatis accessus: ut exfęmina generare senex possit adolescentila.
cũ iam degrandiore non possit: quãuis illa denuiene possit. Qi eñ tama
ꝓlixo tẽpore tunc uiuebant ꝓcuł dubio seriꝰ fiebant utiq decrepiti. ut
ad concubitũ moueri omino ñ possent: si tam̃ cuiquã uiro sano pocest
id accidere ꝑ ȩtatẽ. Nam cũ hoc opꝰ in manib haberem: nuntiat: nob̾
senex occoginta & quatuor agens annos. qui religiose cũ coniuge religio¬
sa iam iuginti qͥnq annos tuxerat continent᷑ adsibidinẽ sibi emise lg o
quã fuerat abraham in annis centũ. adhuc uicturꝰ alios septuaginta. Unde or¬

Expanded text:
legi mentis, filios procreare. 22. Quamvis et ad hoc intelligendum sit emortuum fuisse corpus legi mentis, filios procreare. 22. Quamvis et ad hoc intelligendum sit emortuum fuisse corpus Abrahae, ut non valeret de omni femina filios gignere, quae parere posset. Dicitur enim facere hoc aetatis accessus, ut ex femina generare senex possit adolescentula, cum jam de grandiore non possit, quamvis illa de juvene possit. Qui enim tam prolixo tempore tunc vivebant, procul dubio serius fiebant ita decrepiti, ut ad concubitum moveri omnino non possent: si tamen cuiquam viro sano potest id accidere per aetatem. Nam cum hoc opus in manibus haberem, nuntiatus est nobis senex octoginta et quatuor agens annos, qui religiose cum conjuge religiosa jam viginti quinque annos vixerat continenter, ad libidinem sibi emisse Lrat Abraham in annis centum, adhuc victurus alios septuaginta. Unde pr
Abbreviated transcription (Latin):
ptissime consitem᷑. ⁊ libentissime p̃dicamꝰ uelut habeat int̃ nos controuersi ã
tea ꝑseripturarũ testimonia conaris osterdere: ⁊ laboras inanit̃. ñ ut nob̃¬
respondere s ut libros possis implere. Uerũitam̃ qđ dixistiut expͥmeret fi
tis de admonere debuit nachil pudendũ futurũ futsse in oꝑib dei . nͥ p̃cessis¬
set cur natura humana ddeberet di sui meriti deformitate confuncti
diaboli ꝑtinere: qđ dm̃ uideam int̃dũ conferre ꝓmunere. Quasi uͦ si claudtm
hominẽ resuscitet ds̃. uuentibꝰq resticuat: qui utiq mortutis iam claudicare
non poterat. etiam claudicationẽ deb& uideri ꝓmimere conculisse. Ita gͥ si
resticutꝰ: qui fuerat inuidiorib corpoꝵ iugor: sic utiq resticutꝰ ÷ ut se¬
hab& conditio corꝑis mortis huiꝰ. Nonenĩ eos ad illũ statũ reuocari oportebat.
inqͦ adam fuit ante peccatũ: ut possent fine lege in mebris quȩ repugnat

Expanded text:
ptissime confitemur et libentissime praedicamus, velut habeat inter nos controversiam, ita per Scripturarum testimonia conaris ostendere; et laboras inaniter, non ut respondere nobis, sed ut libros possis implere. Verumtamen quod dixisti, « Ut exprimeretis te debuit admonere, nihil pudendum futurum fuisse in operibus Dei, nisi praecessisset cur natura humana deberet de sui meriti deformitate confundi. diaboli pertinere, quod Deum videam interdum conferre pro munere. » Quasi vero si claudum hominem resuscitet Deus, viventibusque restituat, qui utique mortuus jam claudicare non poterat, etiam claudicationem debet videri pro munere contulisse. Ita ergo si restitutus est, qui fuerat in viridioribus, corporutis hujus. Non enim eos ad illum statum revocari oportebat, in quo Adam fuit ante peccatum, ut possent sine lege in membris quae repugnat
Abbreviated transcription (Latin):
eqentes. Multũ delector eloquentissima ueritate. S obsecro te nẽpe fic̃ dicis & dissertissime
ac nerissime dicis ꝓpt̾ea continentes laudat puditicia coniugalis. qđ tali remedionon
egeant. qͦ se ipsam ꝓfiicit eguisse. id ÷ ut scd̾m apłm quise non continet nubat. Cur gͦ
q̃ndo eg̃o istam concupiscentiam morbũ. eẽ. dico tunegas. qui tam̃ ei necessartum reme¬
dium conficeri : Si agnoscs remediũ: agnosce morbũ. Si negas morbũ: nega remediuo
Rogo cede aliqͣndo etiam ꝑ os tuũ tibi loquenti ueritati. nemo ꝓuidet iemediũ sanicati.¬

Expanded text:
ntissima ueritate; sed obsecro te, nempe, sicut dicis et disertissime ac uerissime dicis, propterea continentes laudat pudicitia coniugalis, quod tali remedio non egeant, quo se ipsa perspicit eguisse, id est, ut secundum apostolum qui se non continet nubat. cur ergo, quando istam concupiscentiam morbum esse dico, tu negas, qui tamen ei necessarium remedium confiteris? si agnoscis remedium, agnosce morbum; si negas morbum, nega remedium. rogo, cede aliquando etiam per os tuum tibi loquenti ueritati. nemo prouidet remedium nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinent. modꝰ eiꝰ ad arbitrtũ honestatis. excessus aduitiũ uoluptatis. Quã concnne
tibi uerba tnama sonuer̃ utiq homo qui ñ cogitas qͥddicas. Si modis appetitꝰ hui
ad arbitrtum ꝑtin& honestatis. cuꝰ tandem honesti arbitriũ conuigati uelit hun
appetitũ. nͥ qndo opꝰ ÷ cõmoueri : & tam̃ qđ uult ñ pocest. Cuiꝰ honesti continentiuã
arbitriũ. uelit aliqͣndo hunc appetitũ moueri : Etam̃ qđ uult ñ pot̃. Unde clanat
homo. Uelle adiacet mͥ: ꝑficere aut̃ bonũ ñ inuenio. Cũ gͦ in ipso motu ꝓnr̃e uolim¬
tatis arbitrio non habeat ullũ modum. in effectu aut̃ ñ sit ipse moderat̾. s ei mo¬
dũ ugili certamine fpc honestꝰ imponat: qͥd ÷ qđ laudatis homines mali. & ad adm̃

Expanded text:
is, excessus ad vitium voluntatis. » Quam concinne tibi verba mania sonuerunt; utique homini qui non cogitas quid dicas! Si modus appetitus hujus ad arbitrium pertinet honestatis; cujus tandem honesti arbitrium conjugati velit hunc appetitum, nisi quando opus est, commoveri? et tamen quod vult non potest. Cujus honesttamen quod vult non potest. Unde clamat homo, Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio . Cum ergo in ipso motu pro nostrae voluntatis arbitrio non habeat ullum modum, in effectu autem non sit ipse moderatus, sed ei modum vigili certamine spiritus honestus imponat; quid est quod laudatis, homines mali, et ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
ia fecerat diuisit ⁊ sexũ. diuuisit inspecie qđ in opatiore conumgeret:
fecitq causã coniunctionũ dissimilitudom̃ẽbroꝵ. Et hoc assentior.
Demde infers. Ab ipso gͥ cõmixtio corpoꝵ: aqͦ ÷ origo corpeꝵ. Quis hoc

Expanded text:
ra fecerat, divisit et sexum: divisit in specie, quod in operatione conjungeret; ra fecerat, divisit et sexum: divisit in specie, quod in operatione conjungeret; fecitque causam conjunctionum dissimilitudo membrorum. » Et hoc assentior. Deinde infers: « Ab ipso igitur commixtio corporum, a quo est origo corporum, » Quis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
poꝵ. etiã si omnẽ cõmixtionẽ corpoꝵ uel utriꝰq sexus malã. ẽẽ. corcederẽ :
Ut enĩ concedamꝰ deũ nulliꝰ. eẽ. auctorẽ mali: nunqͥdideoñ ÷ auctor condicio¬
nis corpoꝵ quã nullo modo malã. eẽ. concessi. qr nulla me ad hoc suꝑiꝰ conces¬
sacogebant: In anis gͦ ⁊ ridenda tua remansit illatio. qua concludis ⁊ dicis:
omĩa gͥ corpora malo reputant᷑ auctori. Multo enĩmeliꝰita coneludit᷑ ut di¬
camꝰ si nec mala cõmixtio actulteroꝵ facit. eẽ. malã cõnditionẽ corpoꝵ. aut
tomagis ex hoc ñ potest corpoꝵ mala. eẽ. conditio: recte gͥ corpora deore¬
putant᷑ auctori. Nulla ÷ itaq fouea q̃ metuens quasireutar mitã : quo
inderis me uelle reuocare. Dic tam̃ quȩnã illauia sit: ⁊ explica ratiocina
mauit. Hoc uerissimũ ẽẽ. concedo. Sequeris ⁊ adiungis. Qui aũ corpo¬

Expanded text:
 sexus malam esse concederem?  sexus malam esse concederem? Ut enim concedamus Deum nullius esse auctorem mali: numquid ideo non est auctor conditionis corporum, quam nullo modo malam esse concessi; quia nulla me ad hoc superius concessa cogebant? Inanis ergo et ridenda tua remansit illatio, qua concludis et dicis, « Omnia igitur corpora malo reputantur auctori. » Multo enim verius ita concluditur, ut dicamus: Si nec mala commixtio adulterorum facit esse malam conditionem corporum; aut quoniam multo magis ex hoc non potest corporum mala esse conditio; recte igitur corpora Deo reputantur auctori. Nulla est itaque fovea, quam metuens quasi revertar in viam, quo videris me velle revocare. Dic tamen quaenam illa via sit, et explica ratiocinatmavit. » Hoc verissimum esse concedo. Sequeris et adjungis: « Qui autem corpo
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ d ÷ qđ nequeo negare: homo inconsiderate. qͥd ÷ qđ nequeo negare: Hoc nẽ¬
pe qđ tuiãsi uł sero sapis ñ potes nͥnegare: qr ñ utiq simala ÷ cõmuxtio achultero.
oꝑantiũ de mẽbris bonis: ista uͦ dei. ẽ bene oꝑantis de hõib malis. Qđ si ctureris
etiã cũ fit adulteriũ bona ẽ. ꝑ seipsã cõmixtio qr naturalis.ẽ. s ea male qcari
adulteri: cur ñ uis acquiescere ita. eẽ. posse libidinẽ malã. quabene tam̃ utant᷑
gignendi gr̃a comugati : An pocest bonoꝵ. eẽ. usus malus: ⁊ ñ potest malarlanᷤ
cũ inueniamꝰ ipso sachana quã bene fuerit usus apłs̃ tradens ei hominẽ in uuꝰ¬
ritũ carnis ut sp̃s saluus eẽt in die dñi. et alios ut discerent ñ blasphemare
bet sese habeat hȩc suꝑ adchitio tua quid ad me ꝑtinet. cũ illudeui coneit᷑
ñ concesserĩ eo qł inconsequens. eẽ. monstrauerĩ ut deformis sit condicio cor

Expanded text:
quod nequeo negare, homo inconsiderate? quid est quod nequeo negare? Hoc nempe, quod tu jam, si vel sero sapis, non potes nisi negare: quia non utique si mala est commixtio adulterorum,  operantium de membris bonis: ista vero Dei est bene operantis de hominibus malis. Quod si dixeris, Etiam cum fit adulterium, bona est per se ipsa commixtio, quia naturalis est, sed ea male utuntur adulteri; cur non vis acquiescere, ita posse esse libidinem malam, qua tamen bene utantur gignendi gratia conjugati? An potest bonorum esse usus malus, et non potest malorum bonus? cum inveniamus ipso satana quam bene usus fuerit Apostolus, tradens ei hominem in interitum carnis ut spiritus salvus esset in die Domini , et alios ut discerent non blasphemarebet sese habeat haec superadditio tua, quid ad me pertinet, cum illud cui connectitur non concesserim; eo quod inconsequens esse monstraverim, ut deformis si
Abbreviated transcription (Latin):
uant᷑: redimauit᷑ s ñ liberant᷑. lauant᷑ s ñ abluunt᷑ exoreitant᷑ ⁊ exsuf
flant᷑. s apotestate cliaboli ñ eruunt᷑. Hȩc s̃ sentenciarũ portenta urãꝵ
hec mopinata misteria dogmatũ ur̃oꝵ. hec paradoxa pelagianoꝵ here¬
ticoꝵ: mirabiliora ꝗͣ stoicoꝵ philosophoꝵ. Ut em̃ hec dicatis: timecis au¬
dire. Si saluant᷑. qͥd meis egrotabat: Siliberant᷑. incis seruitutis iun¬
culo tenebat᷑: Si abluunt. qͥd in eis latebat immimndũ Sieruunt᷑ qͦ
merito erant sub diaboli potestate qͥ ꝓpͥa iniqͥtate ñ erant rei n qr tra¬
hunt qđ negatis originale peccatũ : Et ad hoc negacis: n ut eos saluos
liberos mundos nulli hosti subditos asseratis. ñ em̃ eis aliqͥd opitulat᷑ ur̃m testi¬
monos rallri. aos iudice uerui s ut ilis in mala uecustate remanentil uos neuã se¬

Expanded text:
vantur; redimuntur, sed non liberantur; lavavantur; redimuntur, sed non liberantur; lavaflantur, sed a potestate diaboli non eruuntur. Haec sunt sententiarum portenta vestrarum, haec inopinata mysteria dogmatum novorum, haec paradoxa Pelagianorum haereticorum, mirabiliora quam Stoicorum philosophorum. Ut enim haec dicatis, timetis audire, Si salvantur, quid in eis aegrotabat? si liberantur, quid in eis servitutis vinculo tenebatur? si abluuntur, quid in eis latebat immundum? si eruuntur, quo merito erant sub diaboli potestate, qui propria iniquitate non erant rei, nisi quia trahunt, quod negatis, originale peccatum? Et ad hoc negatis, non ut eos salvos, liberos, mundos, nulli hosti subditos asseratis; non enim aliquid eis opitulatur vestrum testimonium falsum, ante judicem verum: sed ut illis in mala
Abbreviated transcription (Latin):
ut tam̃ dei potestati ñ solũ hi. s nec̃ ipse diabolus qͥdẽ subtrahat᷑. De baptis.
mi saue questione ꝗͣ uob̾ apud ignaros uitudiosã m̃laciis nr̃is factã fuisse
conquestꝰes: iuix diei potest ꝗ̃ elegant̃ existi. hanc auob̃ amolit̾ inuicdiã eo qđ
paruulos baptizandos. eẽ fateamini. qr grãm baptismatis dicitis ñ ꝑ cau¬
sis. eẽ. mutandã qđ ipsa sua dona ꝓ accidentũ capacitate clispensat. Ide
tate beneficia: ⁊ qͦs fecerat condendo bonos. fac̃ innouando adoptandos
meliores. Hoccine ÷ tocũ cur uob̃ de baptismate paruuloꝵ faciendã ñ
existimatis mnuidiã. quasiqͥsꝗ̃ nr̃m uos dixerit negare paruulos baptita¬
rioportere: Non eos dicitis ñ debere baptitari: s ꝑ magnitudine sapi.¬
enciȩ ur̃e res mirabiles cdicitis. In sacram̃to saluatoris baptitant᷑ s ñ sal¬

Expanded text:
ut tamen Dei potestati, non solum hi, sed neut tamen Dei potestati, non solum hi, sed nemi sane quaestione, quam vobis apud ignaros invidiosam mendaciis nostris factam fuisse conquestus es, vix dici potest, quam eleganter existi, hanc a vobis amolitus invidiam, eo quod parvulos baptizandos esse fateamini, quia « gratiam Baptismatis » dicitis, « non pro causis esse mutandam, quod ipsa dona sua pro accidentium capacitate dispensat. Ideotate beneficia; et quos fecerat condendo bonos, facit innovando adoptandoque meliores. » Hoccine est totum, cur vobis de Baptismate parvulorum faciendam non existimatis invidiam? quasi quisquam nostrum vos dixerit negare, baptizari parvulos oportere. Non eos dicitis non debere baptizari; sed pro magnitudine sapientiae vestrae, res mirabiles dicitis: In Sacramento Salvatoris baptizantur, sed non sal
Abbreviated transcription (Latin):
resporleas. Saltẽ istũ confiteris eẽ. sub diabolo: nͥ renascat᷑ in xp̃o. Anilipe
negas: Sinegas: qͥs̃ gͦ qͦs ds̃ eruit de potestate tenebrarũ: ⁊ transfert ad regnõ
fili caritatis sue: Si aũ confiteris: quero utrũ in tali hoĩe in potestate acihue
posito tenebrarũ habeat ds̃ aliꝗͣ potestatẽ. Si dixeris ñ ht̃: respondebit᷑ tibi
Ergo dĩ de fua possestione a chiabolo exclusus ẽ. Si dixeris hc̃: respondebit᷑ ÷
frgo ds̃ ⁊ diabolus in senis unciis hominẽ possident. Et tͥ ab imꝑitis talis ini¬
cla concitabit᷑: qualẽ tu mͥ qͥ uis ꝑitꝰ putari de paruulis ab ortu recentib
concitari uolusti. Eoce pͥmũ argum̃tũ tuũ qͣnta facilitate destructũẽ: dũ
atcendere negligis sic.ẽẽ. hoĩes sub diaboli potestate añ ꝗͣ redimant᷑ a xp̃o

Expanded text:
respondeas. Salrespondeas. Salnegas? Si negas, qui sunt ergo quos Deus eruit de potestate tenebrarum, et transfert ad regnum Filii charitatis suae? Si autem confiteris, quaero utrum in tali homine in potestate adhuc posito tenebrarum habeat Deus aliquam potestatem. Si dixeris, Non habet: respondebitur tibi, Ergo Deus de sua possessione a diabolo exclusus est. Si dixeris, Habet: respondebitur tibi, Ergo Deus et diabolus in semis unciis hominem possident; et tibi ab imperitis talis invidia concitabitur, qualem tu mihi, qui vis peritus putari, de parvulis ab ortu recentibus concitare voluisti. Ecce primum argumentum tuum quanta facilitate destructum est, dum attendere negligis, sic esse homines sub diaboli potestate, antequam redimantur a Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
ritate uł potiꝰ medicinalinecessitate dãpnauit. S ne suꝑfluis immoren᷑
hõĩb neut̃ nr̃m disputator grauis s leius ut̃q litigator appareat. Ueanib
iã potiꝰ qͥd afferas: unde me sic̃ ꝓmittis ostendas hoĩes ⁊ nuptias chabol asam¬
ctori tribuere. Certe redarguenda tͥ mea ũba ꝓponis: quib ꝓpofits uelut
respondens ꝑfuadere conaris contͣ meipsũ locutũ me fiusse: qui cu pruelit
ã defensionẽ cdixerĩ ab hereticis nouis dici nos cdãpnatores. eẽ. nuptiaru opise
diumi: postea id abstulerĩ dicendo in senis uncus possideri hominẽ nascnte
licas assecut᷑. ⁊ aliã dialectice artis astutiã: Itane ñ atcendis hoc qđ mͥ dẽ
paruulis obiecisti. de quuib libet maiorib malis hõib utriq nr̃m obici posse ab
aliqͥ aclũsario ueritatis: Int̾rogo enĩte: qͥd de ñdũ regñato hoĩe pessimocͦ cuo

Expanded text:
ritate, vel potius medicinali necessitate damnavit. 6. Sed ne superfluis immoremurritate, vel potius medicinali necessitate damnavit. 6. Sed ne superfluis immoremurhominibus neuter nostrum disputator gravis, sed levis uterque litigator appareat. Videamus jam potius quid afferas, unde me, sicut promittis, ostendas homines et nuptias diabolo auctori tribuere. CAPUT II. 7. Certe redarguenda tibi mea verba proponis; quibus propositis velut respondens, persuadere conaris, « contra me ipsum locutum me fuisse: qui cum propter meam defensionem dixerim, ab haereticis novis dici nos damnatores esse nuptiarum, operisque divini, postea id abstulerim, dicendo in semis unciis possideri hominem nascenterias Aristotelicas assecutus, et aliam dialecticae artis astutiam? Itane non attendis hoc, quod mihi de parvulis objecisti, de quibuslibet majoribus malis hominibus utrique nostrum objici posse ab aliquo adversario veritatis? Interrogo enim te, quid de nondum regenerato homine pessimo quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
teseos ⁊ libellũ dantes ꝓuocantesq contẽpsimꝰ. Magis enĩ de certamine no¬
minari desiclerabant: ꝗ̃ formidabant in ẽtamine suꝑari. Nec spabant
uictoriȩ głam: s famã requirebant collationis. qr multitudinis ñ habebari.
Si gͦ putatis uosideo. eẽ. uictores qr ñ uob̾datũẽ quale desideratis ex am̃:
maximi arestȩ uos ad ista uaniloqͥa p̃cesser̃. ꝗͣius ddederit uob̾ ecłia catho¬
lica iudiciũ quale debit. ubi causa ur̃a finitaẽ: Alis aũnullũ daredignataẽ:
qr ñ a nob̾ sic̃ uos. s a donacistis fuerant segregati. Si aũ imaxinanistis
idetis ñ.eẽ. consequens ut qͥ conferre in aliquo iudicio ñ sinunt᷑ putari
debeant de urritate confidere: nolite ulteriꝰ hec uand iactare. uob̾q suffi¬
ciat qã uos eccłia cacholca ⁊ mat̾na lentate sustimnt: ⁊ iucdiciaria seue¬

Expanded text:
tes eos et libellum dantes provocantesque contempsimus. Magis enim de certamine notes eos et libellum dantes provocantesque contempsimus. Magis enim de certamine nominari desiderabant, quam formidabant in certamine superari: nec sperabant victoriae gloriam, sed famam requierebant Collationis, quia multitudinis non habebant. Si ergo putatis ideo vos esse victores, quia non vobis datum est quale desimianistae vos ad ista vaniloquia praecesserunt: quamvis dederit vobis Ecclesia catholica judicium, quale debuit, ubi causa vestra finita est: illis autem nullum dare dignata est; quia non a nobis sicut vos, sed a Donatistis fuerant segregati. Si autem in Maximianistis videtis non esse consequens, ut qui conferre in aliquo judicio non sinuntur, putari debeant de veritate confidere: nolite ulterius haec vana jactare; vobisque sufficiat, quod vos Ecclesia catholica et materna lenitate sustinuit, et judiciaria seve
Abbreviated transcription (Latin):
rantib tcinerũ obsidionib rapinis cedib ignib multa uastantes. cuncta
t̾rentes: cũ qͥb apud ep̃os qͦs cõmunes ñ habebamꝰ nichil agere poteramꝰ.
ria ñ tenebat. Hȩc gͥ necessitas cõpulit: ut saltẽ gestis nr̃a collatione con¬
fectis eoꝵ contunderemꝰ inuerecundiã ⁊ repͥmeremꝰ audaciã. Ur̃a tͦi a¬
pud cõpetens iudiciũ cõmuniũ ep̃oꝵ mͦ causa finitaẽ. nec ampliꝰuo¬
b̾cũ agendũẽ qͣntũ ad ius examinis ꝑtinet. nͥut platã de hac re senten¬
tentiã cũ pace sequamini: qdđ si nolueritis. a turbulenta uł rasidiosa
in quietudine cohibeamini. Similes aũestis potiꝰm aox umiarastis: qͥ cuꝑi¬
entes exiguitatẽ suã noĩe saltẽ certaminis consolari ⁊ ⁊deo inderi aliqͥł
apud eos qͥb contẽptibiles erant qr iire nob̾cũ sinerent᷑ exam̃. int̃pellan¬

Expanded text:
nationibus, itinerum obsidionibus, rapinis, ignibus, caedibus multa vastantes, cuncta nationibus, itinerum obsidionibus, rapinis, ignibus, caedibus multa vastantes, cuncta terrentes: cum quibus apud episcopos, quos communes non habebamus, nihil agere poteramus;ria non tenebat. Haec igitur necessitas compulit, ut saltem gestis nostra Collatione confectis, eorum contunderemus inverecundiam, et reprimeremus audaciam. Vestra vero apud competens judicium communium episcoporum vobiscum agendum est, quantum ad jus examinis pertinet, nisi ut prolatam de hac re sententiam cum pace sequamini: quod si nolueritis, a turbulenta vel insidiosa inquietudine cohibeamini. Similes autem potius estis Maximianistis, qui cupientes exiguitatem suam nomine saltem certaminis consolari, et ideo videri aliquid apud eos, quibus contemptibiles erant, quia inire nobiscum sinerentur examen; interpellan
Abbreviated transcription (Latin):
hõi peretebit. Iã uos gͥ dociꝰ huiꝰ peniteat erroris: ne argum̃to miserrimo
utamini qͦ uniũtsi utunt᷑ hecetici. cͦs aꝑnitiosa licentia leges imꝑatoꝵ ca-¬
tholicoꝵ p̾munt. Om̃s qͥppe huꝰmodi diẽt qđ ipse dixisti: laborare illã par¬
tẽ rationis inopia. ꝗ̃ i disserendo cũ t̃rorẽ subrogat nullũ a prudentib
impecrat s oecũ a mecieulosis extorquet assensũ. Noui qͥdẽ hereticiuos
estis: s istã pene om̃iũ hereticoꝵ uocẽ ueterẽ cũ ceteris agnouistis atq
tenuistis: nee uos nec alios decipiatis. uelut talẽ uocẽ habentes adũsũ
nos qualẽ nos adũisũdonatistas qͦsad collationẽ nob̾cũ uenire ꝑ imꝑialia
tussa cõpulimꝰ. Illoꝵ erĩ furor occupauerat africã totã. nec p̃dicari a catho¬
licis ueritatẽ cont̾ suũ patiebant᷑ errorẽ: uiolentis aggressionib latroci¬

Expanded text:
homini poenitebit. Jam vos ergo totius poeniteat hujus erroris. 5. Ne argumento miserrimo homini poenitebit. Jam vos ergo totius poeniteat hujus erroris. 5. Ne argumento miserrimo utamini, quo universi utuntur haeretici, quos a perniciosa licentia leges imperatorum catholicorum premunt. Omnes quippe hujusmodi dicunt, quod ipse dixisti, « Laborare illam partem rationis inopia, quae in disserendo cum terrorem subrogat, nullum a prudentibus impetrat, sed caecum a meticulosis extorquet assensum. » Novi quidem haeretici vos estis, sed istam pene omnium haereticorum veterem vocem cum caeteris agnovistis atque tenuistis. Nec vos nec alios decipiatis, velut talem vocem habentes adversum nos, qualem nos adversum Donatistas, quos ad Collationem nobiscum venire per imperiala jussa compulimus illorum enim furor occupaverat Africam totam, nec praedicari a Catholicis veritatem contra suum patiebantur errorem, violentis aggressionibus, latroci