comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas citiꝰ impleat᷑: qͦ & uob̃ uide¬
licet satisfiat ad iusticiã. ꝙ mͥ ad salu¬
tẽ aĩȩ consulat᷑. Indicat᷑ si placet. cla¬
mosis & importunis ranis de cauernis
ñ egredi: s suis contentas ẽẽ paludibꝰ.
Non audiant᷑ in conciliis. in palatiis
ñ inueniant᷑ : ad causas. ad negocia.
nulla necessitas. nulla trahert possit
auctoritas. Sic forsitan ũr posset ami¬
cus declinare p̾sumptionis notã. Nam
noxã unde contrahere potuerĩ ignoro:
cũ sciã mͥ consiliũ ẽe & ꝓpositũ. nũꝗͣ
si causa dũtaxat nr̃i ordinis ñ fu̾it
exire de monasterio. nͥ aut apłicȩ sedis
tradicere õino fas ñ est: nͥ ex qͦcunq
suꝑioris auctoritatis pͥuilegio. Quod
utiq si unqͣm ꝑ manũ ur̃am ut sꝑo
mͥ in manꝰ uenerit: t̾c ꝓculdubio et
pax mͥ. & pax erit de me. Non tam̃ ic¬
circo etiã me latente & tacente cessare
puto murmur ȩccłiaꝵ: si ñ cesset ro¬

Expanded text:
voluntas citius impleatur, quo et vobis videvoluntas citius impleatur, quo et vobis videlicet satisfiat ad justitiam, et mihi ad salutem animae consulatur. Indicatur, si placet, clamosis et importunis ranis de cavernis non egredi, sed suis contentas esse paludibus. Non audiantur in conciliis, in palatiis non inveniantur: ad causas, ad negotia nulla necessitas, nulla trahere possit auctoritas. Sic forsitan vester posset amicus declinare praesumptionis notam. Nam noxam unde contrahere potuerim, ignoro: cum sciam mihi consilium esse et propositum, nunquam si causa duntaxat nostri ordinis non fuerit exire de monasterio, nisi aut apostolicae Sedis tradicere omnino fas non est, nisi ex quocunque superioris auctoritatis privilegio. Quod utique si unquam per manum vestram, ut spero, mihi in manus venerit, tunc procul dubio et pax mihi, et pax erit de me. Non tamen idcirco etiam me latente et tacente cessare puto murmur ecclesiarum, si non cesset Ro
Abbreviated transcription (Latin):
ad illas litt̾as impleri facies innocentiũ
ignomĩnia: & letari ampliꝰ impios qͦd
malefecerint: & exultare in reb pessi¬
mis. Misertũ est impio. ut uxta dictũ
ꝓpħicũ. ñ disceret facere iusticiã: & qͥ
in t̾ra sc̃oꝵ iniqua gessit: ipsuis t̾ra ui¬
stissimo qͦ tenebat᷑ absoluta ẽ int̾dicto.
ꝓpt̾ huiꝰmodi & si aliud ñ sit : grauor
ut̾esse causis. quarũ p̾sertĩ mea non
int̾esse cõgnosco. Graudr. s trahor. at
uͦ ab hac necessitate ꝑ quẽ meliꝰ retra¬
hi posse sꝑauerĩ qͣm ꝑ uos uir optime:
cui in hac re nec potestas deest nec uo-¬
luntas ut c̃oꝑi: Gaudeo nẽpe: qͦd & ue¬
strȩ prudentiȩ nr̃am in talib occupa¬
tionẽ displicere cognoui. & qͥdẽ iustis¬
sime & am̃icissime. Age gͦ si ita uultis.
ĩmo qr sic cernitis ac decernitis ꝙ ami¬
co expedire. & monacho conuenire:
date queso oꝑam quatinꝰ una utriusq

Expanded text:
ad illas litteras impleri facies innocentium ad illas litteras impleri facies innocentium ignominia, et laetari amplius impios quod malefecerint, et exsultare in rebus pessimis. Misertum est impio, ut juxta dictum propheticum, non disceret facere justitiam: et qui in terra sanctorum iniqua gessit , ipsius terra justissimo quo tenebatur, absoluta est interdicto. 3. Propter hujusmodi, etsi aliud non sit, gravor interesse causis: quarum praesertim mea non interesse cognosco. Gravor, sed trahor. At vero ab hac necessitate per quem melius retrahi posse speraverim, quam per vos, vir optime? cui in hac re nec potestas deest, nec voluntas, ut comperi. Gaudeo nempe, quod et vestrae prudentiae nostram in talibus occupationem displicere cognovi. Et quidem justissime, et amicissime. Age ergo si ita vultis, imo quia sic cernitis ac decernitis, et amico expedire, et monacho convenire: date, quaeso, operam, quatenus una utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
At ego nec indignis uituꝑationib mo¬
ueor: nec indebitas recipio laudes. Ni¬
chil mea refert. de his quoꝵ auctor ñ
extiti. Laudent si uolunt. uł uituꝑent
nime diffitent᷑. Si bene eger̃t. qͥd ad
me: Si alit̾. qͥd eque ad me : An tota &
sola culpa mea ẽ qͦd affui homo solis
latebris dignꝰ. soli mͥ uidex. soli accusa¬
tor & arbit̾ constitutꝰ: quatuiꝰ monstret
actio qͦd habet ꝓfessio: & nom̃ monachi
solitaria mͥ conu̾satio interp̃tet᷑: affui
enĩ negare ñ possũ: s uocatꝰ. s tractꝰ.
Si hoc amicis nr̃is displicuit: fateor & mͥ.
Utinã ñ issem ad illa: utinã ñ ir̃em ad
quasi ñ satis ꝑ se insanisset. Tũ demũ
sensi uixta ꝓpħam adherescere linguã
meã palato meo: cũ subito pondus suꝑ¬
iectũ ẽ nr̃is ceruicib. atq irrefragabi¬
lis auctoritas litterarũ. Heu obmutui
& humiliatꝰ sũ & silui a bonis. & dolor
meus renouatꝰ ẽ: qͣndo uidi repente

Expanded text:
At ego nec indignis vituperationibus moAt ego nec indignis vituperationibus moveor, nec indebitas recipio laudes: nil mea refert de his, quorum auctor non exstiti. Laudent si volunt, vel vituperent, nime diffitentur. Si bene egerunt, quid ad me? si aliter, quid aeque ad me? An tota et sola culpa mea est quod adfui, homo solis latebris dignus; soli mihi judex, soli accusator et arbiter constitutus, quatenus monstret actio quod habet professio, et nomen monachi solitaria mihi conversatio interpretetur? Adfui enim, negare non possum; sed vocatus, sed tractus. Si hoc amicis displicuit; fateor, et mihi. Utinam non issem ad illa, utinam non irem ad quasi non satis per se insanisset. Tum demum sensi juxta prophetam adhaerescere linguam meam palato meo : cum subito pondus superjectum est nostris cervicibus, atque irrefragabilis auctoritas litterarum. Heu! obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis, et dolor meus renovatus est , quando vidi repente
Abbreviated transcription (Latin):
atq cũ om̃i głia responderẽ: siqͥd in
eis meũ cognoscerẽ. Nunc aut̃. ut qͥd
iudicor ego de factis alienis: Aut si me¬
is. cur tanqͣm de malis: cũ cuncta hȩc
iuste & p̾clare gesta fuisse nulla ĩpru¬
dentia dubitare. nulla negare impu¬
dentia possit: Eligite ñc utrũlibet.
Aut negate certe: aut fatemini me ho¬
rũ auctorẽ. Si feci. laude dignũ ẽ lau¬
dabilia ꝑegisse: & inique redarguor
unde laudari meruerã. Si ñ feci: ut
laudẽ ñ merui. sic ꝓfecto nec uituꝑati¬
onẽ. Nouũ genꝰ detractionis. & reuera
simile aliqͥd habens oꝑi balaam : qͥ duc¬
tus & conductus ad maledicendũ popło
magis benedictionib cumulabat. Qͥd
iustius. qͥd iocundiꝰ. ut quẽ rep̃hendẽ
intendis plus cõmendes: ut p̃coniis ꝓ
conuiciis utaris nescuis: & uolens de¬
trahere laudes inuitus: Quasi uͦ nulla
mala mea inueniant. ut ꝓ malis bona
mͥ obiciant : uł potiꝰ adiciant aliena.

Expanded text:
atque cum omni gloria responderem, si quid in atque cum omni gloria responderem, si quid in eis meum cognoscerem. Nunc autem utquid judicor ego de factis alienis? aut si meis, cur tanquam de malis? cum cuncta haec juste atque praeclare gesta fuisse nulla imprudentia dubitare, nulla negare impudentia possit. Eligite nunc utrumlibet: aut negate certe, aut fatemini me horum auctorem. Si feci; laude dignum est laudabilia peregisse, et inique redarguor, unde laudari merueram. Si non feci; ut laudem non merui, sic profecto nec vituperationem. Novum genus detractionis, et revera simile aliquid habens operi Balaam, qui ductus et conductus ad maledicendum populo, magis benedictionibus cumulabat . Quid justius, quid jucundius, quam ut quem reprehendere intendis, plus commendes; ut praeconiis pro conviciis utaris nescius; et volens detrahere laudes invitus? Quasi vero nulla mea mala inveniant ut pro malis mihi bona objiciant, vel potius adjiciant aliena. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
clarȩ uallis. salutẽ & ñ in ĩua. Eti¬
am ne pauꝑi & inopi ueritas odiũ pa¬
rit: & ne ipsa qͥdem miseria declinare
inuidiã potest: Querar an głier. qͦd
factus sũ & ipse inimicus uera dicens:
Uera dicens. an recta agens: S hoc
uiderint fr̃es nr̃i. qͥ contra legẽ ma¬
ledicunt surdo: & maledictũ ꝓpħicũ
ñ uerentes. dicunt bonũ malũ: & ma¬
lũ bonũ. Qͥd in me o boni uiri displi¬
cuit frat̾nitati ur̃ȩ: Utrĩtne qͦd apud
catalaunũ amotus ẽ a uillicatione ͥ
credita homo usq quaq diffamatus:
qr in ȩccłia uirdunensi cui p̃fuerat.
dissipasset bona dñi sui: An qͦd in ur¬
be cameracensi monasterii sui manife¬
stus destructor fulb̾tus cedere cõpulsꝰ
ẽ paruino: qͥ omniũ testimonio fideł
ẽ seruus & prudens: An certe qͦd lau¬
diini de ꝓstibulo ueneris suũ do scũ¬
ariũ restitutũ ẽ : ꝓpt̾ qͦd horũ me n̾
dico lapidatis s laceratis: ut minꝰ ali¬
qͥd recipiã a dño meo: & hoc merito

Expanded text:
Clarae-Vallis, salutem, et non in via. 1. Etiamne pauperi et inopi veritas odium parit, et ne ipsa quidem miseria declinare invidiam potest? Querar, an glorier, quod factus sum et ipse inimicus vera dicens? Vera dicans, an recta agens? Sed hoc viderint fratres vestri, qui contra legem maledicunt surdo , et maledictum propheticum non verentes, dicunt bonum malum, et malum bonum . Quid in me, o boni viri, displicuit fraternitati vestrae? Utrumne quod apud Catalaunum amotus est a villicatione sibi credita homo usquequaque diffamatus, quia in ecclesia Virdunensi cui praefuerat, dissipasset bona domini sui? An quod in urbe Cameracensi monasterii sui manifestus destructor Fulbertus cedere compulsus est Parvino, qui omnium testimonio fidelis est servus et prudens? An certe quod Lauduni de prostibulo Veneris suum Deo sanctuarium restitutum est? Propter quod horum me, non dico, lapidatis, sed laceratis, ut minus aliquid recipiam a Domino meo? Et hoc merito
Abbreviated transcription (Latin):
cutus ẽ. Die tam̃ noĩata qua id se rur¬
sũ ꝓmisit executurũ. eiꝰ nos conspectui
p̃sentantes. sustinuimꝰ pacẽ & ñ uenit:
quesuumꝰ bona. & ecce turbatio. Hoc
deniq litt̾is ur̃is factũ ẽ: ut male abla¬
ta peius teneant᷑: & reliqua passim in
dies rapiant᷑: eo utiq secure qͦ impu¬
ne illa retinent᷑. Soluto nẽpe ad ur̃m
imꝑiũ ep̃i iusto ut putamꝰ int̾dicto.
consequi. ur̃o ȩque timore suspenso:
facti interĩ sumꝰ opꝓbriũ uicinis nr̃is.
Quousq : ur̃ȩ uiderit pietatis compas¬

Expanded text:
cutus est. Die tamen nominata, qua id se rurcutus est. Die tamen nominata, qua id se rursum promisit exsecuturum, ejus non conspectui praesentantes, sustinuimus pacem, et non venit: quaesivimus bona, et ecce turbatio. Hoc denique litteris 55 vestris factum est, ut male ablata pejus teneantur, et reliqua passim in dies rapiantur, eo utique secure, quo impune illa retinentur. Soluto nempe ad vestrum imperium episcopi justo ut putamus interdicto, consequi, vestro aeque timore suspenso, facti interim sumus opprobrium vicinis nostris: quousque? vestrae viderit pietatis compas
Abbreviated transcription (Latin):
historie seriem uob̾ & causam re¬
plicare suꝑfluũ ẽ: qua iã qͥppe pat̾ni¬
tatis ur̃ȩ uiscera. seribente religioso
parisiensi ep̃o c̃õmota ẽẽ ñ ambigo. Ne
tam̃ fr̃i & coep̃o etiã nr̃m deesset testi¬
moniũ: quȩ uidi ego & audiui neces¬
sariũ duxi breuit̾ intimare. Accepta
siqͥdem tã modesta p̾dicti ep̃i querimo¬
nia. senonensis diocesis uniu̾si ep̃i una
cũ uene rabili metropolitano nr̃o. asci¬
tis etiã nob̃cũ quibda aliis religiosis
ꝑsonis. regẽ suꝑ graui iniuria ꝑ nos¬
ipsos humilit̾ ut debuimꝰ conuenimꝰ:
ut ep̃o nil qͥdem tale merito sua quȩ
tulerat restitueret rogauimꝰ. nec im¬
petrauimꝰ. Sentiens tandẽ nos ad ar-¬
ma ȩccłiȩ ꝓ ęccłia uelle confugere: ti¬
muit. annuit q sese oĩa redditũrũ.
S in eade forte hora suꝑuenientib lit¬
teris ur̃is. quib eiꝰ terrã ab int̾dicto
absolui p̾cepistis: male in malo confor¬
tatus. qͦd bene ꝓmiserat. minime exe¬

Expanded text:
historiae seriem vobis et causam replicare superfluum est; qua jam quippe Paternitatis vestrae viscera, scribente religioso Parisiensi episcopo, commota esse non ambigo. Ne tamen fratri et coepiscopo etiam nostrum deesset testimonium; quae vidi ego et audivi, necessarium duxi breviter intimare. Accepta siquidem tam modesta praedicti episcopi querimonia, Senonensis dioecesis universi episcopi una cum venerabili metropolitano nostro; adscitis etiam nobiscum quibusdam aliis religiosis personis, Regem super gravi injuria per nosipsos humiliter, ut debuimus, convenimus: ut episcopo, nil quidem tale merito, sua quae tulerat, restitueret, rogavimus; nec impetravimus. Sentiens tandem nos ad arma Ecclesiae pro Ecclesia velle confugere, timuit, annuitque sese omnia redditurum. Sed in eadem forte hora supervenientibus litteris vestris, quibus ejus terram ab interdicto absolvi praecepistis, male in malo confortatus, quod bene promiserat, minime exse
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ manib nec te nec tua potes sub¬
ducere. Non poterit p̾uideri: qr tan
qͣm fur in nocte ita ueniet. Nichil in¬
tulisti in hc̃ mũndũ: haud dubiũ qr
nec qͥcqͣm auferes. Dormies somnum
tuũ: & nichil inuenies in manib tuis.
S nosti hȩc: ñ est in docendo te suꝑ-¬
fluo laborandũ. Orandũ potiꝰ ut qͦd
tͥ iã nosse datũ ẽ: detur & implere
ꝓut oportet. Ad magistrũ galterũ de

Expanded text:
cujus manibus nec te nec tua potes subcujus manibus nec te nec tua potes subducere. Non poterit praevideri, quia tanquam 108 fur in nocte ita veniet. Nihil intulisti in hunc mundum, haud dubium quia nec quidquam auferes . Dormies somnum tuum, et nihil invenies in manibus tuis. Sed nosti haec: non est in docendo te superflue laborandum. Orandum potius ut, quod tibi jam nosse datum est, detur et implere prout oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
głiȩ: capescere summã rerũ: attingere
totius magnificentiȩ culmen: uerũ qua¬
lib ista tu tͥ im̃pedias reb: utinã sine
dissimulatione attendas. Ue ue uapor
ẽ ad modicũ parens. qͦd et̾nȩ felicitatis
aditũ int̾eludit: qͦd ꝑennis luminis in¬
circu̾̃scriptã claritatẽ abscondit: quod
uniu̾sitatis scientia fraudat: qͦd sũmȩ
pͥuat dignitatis honore. Quousq tu
tantȩ głiȩ p̾fers fẽnũ qͦd hodie ẽ ꝙ cras
in clibanũ mittit᷑ : carnẽ dico ꝙ eiꝰ głam :
Siqͥdem om̃is caro fenũ: ꝙ õis głia eius
tanꝗͣ. flos feni. Si sapis. si habes cor. si
tecũ ẽ lum̃ ocłoꝵ tuoꝵ: desine iam ea
sequi. quȩ & asseq̃ui miserũ ẽ. Beatus qͥ
post illa ñ abiit. quȩ possessa onerant:
amata inqͥnant: am̃issa cruciant. An¬
ñ ea satius cũ honore sꝑnis : qͣm cũ do¬
lore ꝑdis: an ñ ea prudentiꝰ ap̃i cedis
amori qͣm morti: est in insidiis p̾do:

Expanded text:
gloriae, capessere summa rerum, attingere gloriae, capessere summa rerum, attingere totius magnificentiae culmen? 2. Verum qualibus ista tu tibi impedias rebus, utinam sine dissimulatione attendas. Vae! vae! vapor est ad modicum parens, quod aeternae felicitatis aditum intercludit, quod perennis luminis incircumscriptam charitatem abscondit, quod universitatis scientia fraudat, quod summae privat dignitatis honore. Quousque tu tantae gloriae praefers fenum, quod hodie est, et cras in clibanum mittitur; carnem dico et ejus gloriam? Siquidem omnis caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . Si sapis, si habes cor, si tecum est lumen oculorum tuorum, desine jam ea sequi, quae et assequi miserum est. Beatus qui post illa non abiit, quae possessa onerant, amata inquinant, amissa cruciant. Annon ea satius cum honore spernis, quam cum dolore perdis? annon ea prudentius Christi cedis amori, quam morti? Est in insidiis praedo,
Abbreviated transcription (Latin):
& reges ꝓnunciat cȩloꝵ. Quã qͥdem bea¬
titudinẽ ñ inuidemꝰ tͥ. Nec enĩ cõmuni¬
cata tͥ nob̾ miniut᷑: nec nr̃i ꝑinde ter¬
mini restringunt᷑. si & tu regnaris. Que¬
nã uͦ inuidiȩ causa potest eẽ: uͥ sortiũ
magnitudimi. consortũ multitũdo nil
detrahit: Uolo te ẽẽ amicũ pauperũ: ma¬
gis aut̃ imitatorẽ. Ille gradus ꝓficientiũ
ẽ.: hic ꝑfectoꝵ. Amicitia pauꝑum regis
amicos constituit: amor pauꝑtatis reges.
Regnũ deniq cȩloꝵ pauperũ ẽ: ꝙ ẽ re¬
giȩ potestatis beare ꝓ uoluntate amicos.
Facite inqͥt uob̾ amicos de mãmona ini¬
qͥtatis: ut cũ defeceritis recipiant uos
in ȩt̾na tab̾nacula. Hides qͣm magna dig¬
nitas sc̃a paũꝑtas sit: ut ñ mͦ patrociniõ
ipsa sibi ñ querat: s & ferat indigentib.
Quale ẽ hoc absq int̾uentu eutꝰpiam
angeloꝵ uł hominũ. sola diuinȩ gr̃e con¬
fidentia. accedere ꝑ temet ipsũ ad uultũ

Expanded text:
. Quam quidem beatitudinem non invidemus tibi: nec enim communicata tibi, nobis minuitur; nec nostri proinde termini restringuntur, si et tu regnaveris. Quaenam vero invidiae causa potest esse, ubi sortium magnitudini consortium multitudo nil detrahit? Volo te esse amicum pauperum, magis autem imitatorem. Ille gradus proficientium est, hic perfectorum. Amicitia pauperum, regum amicos constituit; amor paupertatis, reges. Regnum denique coelorum pauperum est; et est regiae potestatis beare pro voluntate amicos. Facite, inquit, vobis amicos de mammona iniquitatis; ut, cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula . Vides quia magna dignitas sancta paupertas sit, ut non modo patrocinium ipsa sibi non quaerat, sed et ferat indigentibus. Quale est hoc, absque interventu cujuspiam angelorum vel hominum, sola divinae gratiae confidentia, accedere per temetipsum ad vultum
Abbreviated transcription (Latin):
Itsi facie ignotus nob. & si corpore
remõtꝰ a nob̃. amicus tam̃ es: et
amicitia notũ iã nob̃ & p̃sentem
te facit. Hanc tͥ te nesciente ñ cõpara
uit caro & sanguis s sp̃s dei: qͥ e ilłm¬

Expanded text:
Etsi facie ignotus nobis, etsi corpore remotus a nobis, amicus tamen es; et amicitia notum jam nobis et praesentem te facit. Hanc tibi, te nesciente, comparavit non caro et sanguis, sed spiritus Dei, qui Wil
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd utiliꝰ ad scientiã: qͥd deniq cui
uł post uł aute ponat᷑ intentissime
attendit᷑ : multaq alia quȩ a doctis
in huiꝰmodi curiosiꝰ obseruant᷑. E tu
in hoc mͥ dices ẽe qͥetẽ: tu hoc etiãsi
lingua sileat. silentiũ nominabis.
Quãquã ñ solũ tẽporis. s nec meȩ
ꝓfessionis ẽ huic rei oꝑam dare quã
postulas: nec possibilitatis adĩplere
qͦd optas. Siqͥdem uł monachi qͦd ẽẽ
uideor uł peccatoris qͦd sũ. officium
ñ ẽ docere: s lugere. Indoctus quoq
qͦd & uere me fateor ẽẽ. si p̃sumat do¬
cere qͦd nescit: nichil indoctiꝰ agit.
Docere itaq nec indocto ẽ in ꝓmptu:
nec monacho in ausu: nec penitenti
in affectui. S & ꝓpt̾ hoc elongaui fugi¬
ens. & maneo ui solitũdine: & cũ ꝓph̃a

Expanded text:
quid utilius ad conscientiam, quid denique, cui, quid utilius ad conscientiam, quid denique, cui, vel post, vel ante ponatur, intentissime attenditur; multaque alia quae a doctis in hujusmodi curiosius observantur? Et tu in hoc mihi dices esse quietem? tu hoc, etiamsi lingua sileat, silentium nominabis? 2. Quanquam non solum temporis, sed nec meae 96 professionis est, huic rei operam dare quam postulquod optas. Siquidem vel monachi quod esse videor, vel peccatoris quod sum, officium non est docere, sed lugere. Indoctus quoque quod et vere me fateor esse si praesumat docere quod nescit, nihil indoctius agit. Docere itaque nec indocto est in promptu, nec monacho in ausu, nec poenitenti in affectu. Sed et propter hoc elongavi fugiens, et maneo in solitudine, et cum propheta
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa sub cęlo tẽpus habere: & tẽpꝰ qͥdem
loquendi. & tẽpꝰ ẽẽ tacendi. Qͣndo aut̃
suu̾ tẽpꝰ silentiũ habebit: si hos etiã
sacros quadragesimȩ dies nr̃a sibi uen¬
dicat confabulatio: Eaq ipsa tanto oc¬
cupatior qͣnto laboriosior: dũ ñ qͥdẽ
p̃sentes alterutrũ leuit̾ dicere ualemꝰ
quȩ uolumꝰ: s absentib necesse ẽ nob̃
inuicẽ diligent̾ dictare quȩ uł petimꝰ
ab inuicẽ uł petim᷑. Dũ uͦ absens cogito
dictito. scͥptito. missitoq qͦd p̃sens legaᷤ
rogo ubi ociũ. uͥ silentii quies: S hec
inqͥes oĩa: facere potes in silentio. Mi¬
rũ si ex sententia hoc respondeas. Quan¬
tus enĩ tumultus ẽ in mente dictantiõ
ubi multitudo ꝑstrepit dictionũ: ora¬
tionũ uarietas: & diu̾sitas sensuũ con¬
currit. Ubi sepe respiut᷑ qͦd occurrit:
& requirit᷑ qͦd excidit. Ubi qͥd pulcriꝰ
scđm litterã. qͥd consequentiꝰ iuxta
sententiã. qͥd planiꝰ ꝓpt̾ intelligentiã.

Expanded text:
coelo tempus habere: et tempus quidem loquendi, et tempus esse tacendi . Quando autem suum tempus silentium habebit, si hos etiam sacros dies Quadragesimae nostra sibi vindicat confabulatio? Eaque ipsa tanto occupatior, quanto laboriosior; dum non quidem praesentes alterutrum dicere leviter valemus quae volumus, sed absentibus necesse est nobis invicem diligenter dictare, quae vel petimus ab invicem, vel petimur. Dum vero absens cogito, dictito, scriptito, mittoque quod praesens legas; rogo ubi otium, ubi silentii quies? Sed haec, inquies, omnia facere potes in silentio. Mirum si ex sententia hoc respondeas. Quantus enim tumultus est in mente dictantium, ubi multitudo perstrepit dictionum, ubi orationum varietas et diversitas sensuum concurrit; ubi saepe respuitur quod occurrit, et requiritur quod excidit: ubi quid pulchrius secundum litteram, quid consequentius juxta sententiam, quid planius propter intelligentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio derelinquo. S iã pene mͥ exci¬
derat qͦd in pͥncipio epłȩ tuȩ questus es:
qͦd te arguerĩ mendacii. Hoc aliqͣndo me
locũtũ fuisse: ñ satis recolo. Siqͥd tam̃
fuerit. nã magis me oblĩtũ qͣm tuum
nunciũ mentĩtũ ẽẽ credidẽrĩ: iocando
potiꝰ qͣm serio dictũ fuisse ñ dubites.
Ego ne leuitãte te usum̃ putauerĩ: aut
apud te ẽe. ẽ & ñ: Absit a me hȩc suspicio
de te : qͥ iugo ueritatis beatꝰ quẽ portas
ab adolescentia. lascĩuos annos morum
suꝑas grauitãte. Nec tã simplex sum:
ut simplicẽ oris ꝓlationẽ sine cordis du¬
plicitate mendaciũ putem: nec tã inc̃ũri¬
osus tui. ut oblitus sim uł qͥd iã dudũ
conceꝑis in affectu: uł qͥd ab effectu

Expanded text:
judicio derelinquo. 4. Sed jam pene mihi excijudicio derelinquo. 4. Sed jam pene mihi exciderat quod in principio epistolae tuae questus es, quod te arguerim mendacii. Hoc aliquando me locutum fuisse, non satis recolo. Si quid tamen fuerit nam magis me oblitum, quam tuum nuntium mentitum crediderim, jocando potius quam serio dictum fuisse non dubites. Egone levitate te usum putaverim, aut apud te esse Est et Non? Absit a me haec suscipio de te, qui jugo veritatis beatus quod portas ab adolescentia, lascivos annos morum superas gravitate! Nec tam simplex sum, ut simplicem oris prolationem sine cordis duplicitate mendacium putem: nec tam incuriosus tui, ut oblitus sim, vel quod jamdudum conceperis in affectu, vel quid ab effectu
Abbreviated transcription (Latin):
nec tam̃ displicet mͥ. Ut qͥd enĩ libellꝰ.
m̃s ocłos eiꝰ formidãret: cui se uidendũ
animꝰ qͦq m̃s totũ si posset expandẽt:
S heu in qͣnta sermonis angustia men-¬
tio se ingessit de tali uiro: ne liceat
ut dignũ erat in tã dulcissima nobis
memoria aliqͣndui ĩmorãri: qͣndo ĩã¬
iamq desiderat epła finẽ. Obsecro te
ne graueris oportunitãtẽ querere qͦ
mͦ ad eũ ꝑgas: p̃̾dictũq opusculũ ñ
pͥus cuiquã scribendũ uł legendũ ex¬
põnas. qͣm cũ eo totũ ꝑuideas. parit̾q
conferatis & corrigatis quȩ corrigen¬
da st̃ : ut in ore duoꝵ testiũ stet om̃e
uerbũ. & t̾c demũ an passim cuilibet
an paucis tantũ. an uł cuiqͣm. an for-¬
te etiã nulli expediat demonstrari:
& si illa qͦq p̾fatiuncula quã de nr̃is
aliis litt̾is tu eid̃ẽ coaptasti apte sedeat.
an uͦ aptior queri debeat: ur̃o utriꝰq

Expanded text:
nec tamen displicet mihi. Utquid enim libellus nec tamen displicet mihi. Utquid enim libellus meus oculos ejus formidaret, cui se videndum animus quoque meus totum, si posset, expanderet? Sed heu! in quanta sermonis angustia mentio se ingessit de tali viro, ne liceat, ut dignum erat, in tam dulcissima nobis memoria aliquandiu immorari, quando jamjamque desiderat epistola finem? Obsecro te ne graveris opportunitatem qugas, praedictumque opusculum non prius cuiquam scribendum vel legendum exponas, quam cum eo totum pervideas; pariterque conferatis, et corrigatis quae corrigenda sunt, ut in ore duorum testium stet omne verbum. Et tunc demum an passim cuilibet, an paucis tantum, an vel cuiquam, an forte etiam nulli expediat demonstrari: et si illa quoque praefatiuncula, quam de nostris aliis litteris eidem coaptasti, apte sedeat, an vero aptior quaeri debeat, vestro utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
deo magis obedire qͣm hõib : nolens do¬
lensq ñ qͥdem nego qͦd postulas. s intẽ¬
rĩ differo: ne dũ tuȩ cupio humilit̾ sa¬
tisfacere uoluntati: sub p̃textu falsȩ
humilitãtis. ꝑ uerã suꝑbiã arcem tan¬
tȩ potestatis quȩ te qͦq ueracit̾ atte¬
stante etiã angelis imꝑat in cęlis. ter¬
rẽnꝰ uermiculus in t̾ris uidear impu¬
gnare. Libellũ quẽ queris ipse quoq
ante qͣm tuus nuntius ad nos uenĩret
ab eo cui cõmodauẽrã reqͥsiui: s nec¬
dũ recẽpi. Dabo aut̃ oꝑam ut uł cũ
ueneris. si tam̃ unqͣm aliqͣndo uenẽris.
illũ inuenias. uideas &̃ legas: ñ autẽ
transcribas. Nam illũ aliũ quẽ te sig¬
nificas transcͥpsisse. ego qͥdem legendũ
tͥ miserã ñ transcribendũ: uideris
tu qua uł quoꝵ utilitate transcͥpseris.
Qa aut̾ te mittente eũ ñc habet albas
de sc̃o theoderĩco: ego qͥdem ñ iusserã:

Expanded text:
Deo magis obedire quam hominibus; nolens doDeo magis obedire quam hominibus; nolens dolensque, non quidem nego quod postulas, sed interim differo: ne dum tuae cupio humiliter satisfacere voluntati, sub praetextu falsae humilitatis per veram superbiam, arcem tantae potestatis, quae, te veraciter attestante, etiam Angelis imperat in coelis, terrenus vermiculus in terris videar impugnare. 3. Libellum quem quaeris, ipse quoque antequam tuus nuntius ad nos veniret, ab eo cui commendaveram, requisivi: sed necdum recepi. Dabo autem operam ut vel cum veneris, si tamen unquam aliquando veneris, illum invenias, videas, et legas; non autem transcribas. Nam illum alium quem te significas transcripsisse, ego quidem legendum tibi miseram, non transcribendum: videris tu, qua vel quorum utilitate transcripseris. Quod autem te mittente eum nunc habet abbas de 95 Sancto-Theoderico, ego quidem non jusseram,
Abbreviated transcription (Latin):
necdũ tͥ potuerĩ satisfacere. Quid gͦ:
Caritas tͥ denegat: qͦd tu petis ex cari¬
tate: Petisti. quesisti. pulsasti: & caritas
te frustrata ẽ: Qͥd mͥ indignaris: Si uis
si audes: irascere caritati. De qua nãq
p̾sumis impetrare qͦd postulas: ipsa ꝓ¬
hibente fit ne impetres. & ecce ĩa longũ
causat᷑ sermonẽ: & tͥ indignat᷑ qͥ cogis.
Non qͦd sibi displiceat relus qͦ id facis:
qͥppe quẽ & ipsa donauit tͥ: s uult te
illũ habẽre scdm scientiã: ut cautus
sis maiora minorib ñ impedire. Uides
qͣm muitus auellor a longiore epła: dũ
ductus delectatione tͥ colloquendi. & de¬
siderio satisfaciendi. dñȩ caritati mole¬
stus fio: qua iã dudũ imꝑante finẽ fieri
necdũ taceo: O qͣm lata in tuis litt̾is pa¬
tet materia respondendi. Qd si digne
licuissẽt ut libuisset: ꝙ tͥ forsitan satis
dñs ẽ: ds enĩ caritas ẽ: & satis agit ꝓ im

Expanded text:
necdum tibi potuerim satisfacere. Quid ergo? necdum tibi potuerim satisfacere. Quid ergo? charitas tibi denegat quod tu petis ex charitate? Petisti, quaesisti, pulsasti; et charitas te frustrata est. Quid mihi indignaris? Si vis, si audes, irascere charitati. De qua namque praesumis impetrare quod postulas, ipsa prohibente fit ne impetres. Et ecce jam longum causatur sermonem, et tibi indignatur qui cogis. Non quod sibi displiceat zelus quo id facis; quippe quem et ipsa donavit tibi: sed vult te illum habere secundum scientiam, ut cautus sis majora minoribus non impedire. Vides quam invitus avellor a longiori epistola, dum ductus delectatione tibi colloquendi, et desiderio satisfaciendi, dominae charitati molestus fio, qua jamdudum imperante finem fieri, necdum taceo. O quam lata in tuis litteris patet materia respondendi. Quod si digne licuisset ut libuisset, et tibi forsitan satis dominus est. Deus enim charitas est : et satis agit pro im
Abbreviated transcription (Latin):
mo. qͦd indubitant̾ te credere uolo:
toto scilicet hoc tẽpore ex qͦ tuus nun¬
cius ñ is s alius recessit a me: nullũ
mͥ õino fuisse ociũ ad id qͦd poscis ido¬
neũ: tũ ꝓpt̾ dierũ maliciã: tum ꝓpt̾
noctiũ breuitatẽ. S & ñc qͦq ita me
nouissimȩ tuȩ litt̾ȩ occupatissimũ in¬
uener̃t: ut ipsas etiã occupationum
causas ꝓ mei excusatione longũ fu̾it
mͥ scribere tͥ. Uix qͥppe illas tuas int̾
prandendũ. nã illa hora mͥ pͥmũ red¬
ditȩ̃ st̃: ꝑlegere potui. uix has meas
qͣntulaseũq furtĩ raptĩ anticipãtis
horis: breuit̾ succincte q rescͥpsi. Qua¬
rũ qͥdem breuitatẽ an ȩquo aĩo feras.
tu uideris. Ego enĩ ut uerũ fatear ꝓpt̾
te mi ogẽri ipsis curis meis cõpellor
irasci: quãquã in bis teste conscientia.
soli caritati cupiã deseruire. Cuiꝰ ꝓfec¬
to imꝑio qi sapientib ꝙ̃ insipientibus
debitor sũ: ipsa sola facere potuit. ut

Expanded text:
mo, quod indubitanter te credere volo: mo, quod indubitanter te credere volo: toto scilicet hoc tempore, ex quo tuus nuntius, non is, sed alius recessit a me, nullum mihi omnino fuisse otium ad id quod poscis idoneum, tum propter dierum malitiam, tum propter noctium brevitatem. Sed et nunc quoque ita me novissimae tuae litterae occupatissimum invenerunt, ut ipsas etiam occupationem causas pro mei excusatione longum fuerit mihi scribere tibi. Vix quippe illas tuas inter prandendum nam illa hora mihi primum redditae sunt perlegere potui. Vix has meas quantulascunque furtim, raptim, anticipatis horis, breviter succincteque rescripsi. Quarum quidem brevitatem an aequo animo feras, tu videris. 2. Ego enim, ut verum fatear, propter te, mi Ogeri, ipsis curis meis compellor irasci, quanquam in his teste conscientia, soli charitati cupiam deservire: cujus profecto imperio, quia sapientibus et insipientibus debitor sum, ipsa sola facere potuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tabilis: qͥ cȩlestiũ spectatoꝵ delectare
possit aspectus. Hoc casto & religiõso lu¬
do: ludebat qͥ dicebat. Spectaculũ fac¬
ti sumꝰ angłis & hõib. Hoc ludo & nos
interĩ ludãmꝰ ut illudam᷑: confundam᷑.
humiliẽm᷑: donec ueniat qui potentes
depõnit & exaltat humiles: qui nos le¬
tificet. głificet. in ȩternũ exaltet.
imꝑitiã meã. taceo ꝓfessionis hu¬
militatẽ. seu humilitãtis ꝓfessio¬
nẽ: nec iã obtendo uł loci uł nominis
mei ñ dico abiectionẽ s mediocritãtẽ:
qi quicqͥd tale dixero. tu hoc ñ neces¬
sariã excusationẽ s dilatoriã occasio¬
nẽ nominabis: Qui meã ut mͥ uidebat᷑
iustã uerecundiã ꝓ tuo libitũ n̾c indis¬
cretionẽ. n̾c falsã humilitatẽ: ñc etiã
uerã suꝑbiã int̾pretaris. Horũ itaq q
tͥ in dubiũ uenire posst̃. nichil affero.
Illud aut̃ simplicit̾ tuȩ dilectioni iñti¬

Expanded text:
tabilis, qui coelestium spectatorum delectare tabilis, qui coelestium spectatorum delectare possit aspectus. Hoc casto et religioso ludo ludebat qui dicebat: Spectaculum facti sumus Angelis et hominibus . Hoc ludo et nos interim 94 ludamus, ut illudamur, confundamur, humiliemur, donec veniat qui potentes deponit, et exaltat humiles; qui nos laetificet, glorificet, in aeternum exaltet. itiam meam, taceo professionis humilitatem, seu humilitatis professionem, nec jam obtendo vel loci, vel nominis mei non dico abjectionem, sed mediocritatem: quia quidquid tale dixero, tu hoc non necessariam excusationem, sed dilatoriam occasionem nominabis, qui meam, ut mihi videbatur, justam verecundiam, pro tuo libitu nunc indiscretionem, nunc falsam humilitatem, nunc etiam veram superbiam interpretaris. Horum itaque, quia tibi in dubium venire possunt, nihil assero. Illud autem simpliciter tuae dilectioni inti
Abbreviated transcription (Latin):
iuire assumẽrẽ. Exaltãtꝰ aut̃ humiliãtꝰ
sũ: & conturbatꝰ. & illud. Ludã ꝙ̃ uili¬
or fiam. Ludã scilicet ut illũdar. Bonꝰ
ludus qͦ michol ir̃ascit᷑: & d̃s delectat᷑.
Bonꝰ ludꝰ qͥ hõib qͥdem ridiculũ: s an¬
gelis pulcberrimũ spectacłm p̃bet.
Bonꝰ inqͣm ludꝰ. qͦ efficim᷑ op̃p̃briũ abuñ¬
dantib: & despectio suꝑbis. Nã reuẽra
qͥd aliud scłarib qͣm ludere uidem᷑.
cũ qͦd ipsi appetunt in hoc scło. nos ꝑ
contrariũ fugimꝰ : ꝙ qͦd ipsi fugiunt
nos appetimꝰ: More scilicet ioculatõꝵ
& saltatoꝵ: qͥ capite misso deorsũ. pe¬
dibq sursũ erectis. pret̾ humanũ
usum stant manib uł incẽdunt: &
sic in se omnũ ocłos defĩgunt. Non ẽ
hic ludꝰ puerilis. ñ ẽ de theatro. qͥ fe¬
mineis fedisq anfractib ꝓuocet libi¬
dinẽ: actus sordidos rep̃sentet. S est
ludus iocundus. honestus. grauis. spec¬

Expanded text:
jure assumerem: Exaltatus autem, humiliatus jure assumerem: Exaltatus autem, humiliatus sum et conturbatus ; et illud: Ludam, et vilior fiam . Ludam scilicet ut illudar. Bonus ludus, quo Michol irascitur, et Deus delectatur. Bonus ludus, qui hominibus quidem ridiculum, sed Angelis pulcherrimum spectaculum praebet. Bonus, inquam, ludus, quo efficimur opprobrium abundantibus, et despectio superbis. Nam revera quid aliud saecularibus quam ludere videmur, cum, quod ipsi appetunt in hoc saeculo, nos per contrarium fugimus; et quod ipsi fugiunt, nos appetimus? More scilicet joculatorum et saltatorum, qui capite misso deorsum, pedibusque sursum erectis, praeter humanum usum stant manibus vel incedunt, et sic in se omnium oculos defigunt. Non est hic ludus puerilis, non est de theatro, qui femineis foedisque anfractibus provocet libidinem, actus sordidos repraesentet: sed est ludus jucundus, honestus, gravis, spec
Abbreviated transcription (Latin):
patientia ad pacẽ : sicut lectio ad scien¬
tiã. Si uirtutẽ appetis humilitãtis: uiã
ñ refugias humiliationis. Nã si ñ pate¬
ris humiliari: ñ poteris ad humilitatẽ
sepe contigit a nescientib iniuste laudã¬
ri. Terret me apłs: qͥ & ipse t̾ritus dicit.
Parco aut̃ neqͥs me exxistimet supra id
qͦd uidet in me: aut audit aliqͥd ex̃ me.
Quã pulchre dixit parco. Non pareit
sibi arrogans: ñ parcit sibi suꝑbus. ñ
cupidus uanȩ głiȩ. & iactator actuũ
suoꝵ: qͥ uł sibi arrogãt qͦd est : uł men¬
tit᷑ de se qͦd ñ ẽ. Solus qͥ uere humilis
ẽ parcit aĩȩ suȩ : qͥ ne putet᷑ qͦd ñ est:
semꝑ qͣntũ in se ẽ. uult nesciri qͦd est.
Grande reuera ꝑiculũ audire quẽquã
de se: supra qͣm sentit in se. Qͥs dabit
mͥ apud hoĩes tantũ de uẽris digne
humiliari: qͣntũ uł de falsis datũ ẽ
indigne exaltari: Illam mͥ uocẽ ꝓpħic̃a

Expanded text:
patientia ad pacem, sicut lectio ad scienpatientia ad pacem, sicut lectio ad scientiam. Si virtutem appetis humilitatis, viam non refugias humiliationis. Nam si non pateris humiliari, non poteris ad humilitatem saepe contigit a nescientibus injuste laudari. Terret me Apostolus, qui et ipse territus dicit: Parco autem, ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me . Quam pulchre dixit, parco. Non parcit sibi arrogans, non parcit sibi superbus, non cupidus vanae gloriae, et jactator actuum suorum, qui vel sibi arrogat quod est, vel mentitur de se quod non est. Solus qui vere humilis est, parcit animae suae: qui ne putetur, quod non est, semper quantum in se est, vult nesciri quod est. 12. Grande revera periculum, audire quemquam de se supra quam sentit in se. Quis dabit mihi apud homines tantum de veris digne humiliari, quantum vel de falsis datum est indigne exaltari? Illam mihi vocem propheticam
Abbreviated transcription (Latin):
cũsem nichil horũ certius p̾tendere
possũ : qͣm ut sepe iã dixi scientĩȩ pau¬
ꝑtãtẽ. S habeo ñ nullã meȩ confusio¬
nis consolationẽ. Nã & si ñ feci ut pe¬
tieras. si ñ misi qͦd sꝑaueras: agnoscis
certe qr uolui. Sufficiet aut̃ uoluntas:
ubi deesse uides facultatẽ expleñdi.
Deniq &si tͥ nullã conferat utilitãtẽ:
uł mͥ ꝓficiet ad humilitatẽ. Stultus
qͥppe dũ ñ loquit᷑: sapiens pũtatur.
Nam qͦd ñ loquit᷑. ñ sensus mopia:
s humilitatis ẽẽ custodia creditur.
Ego itaq si adhuc siluissẽ. sapiẽns di¬
cerer: s ñ ẽem. Nunc aut̃ alii insipi¬
entẽ me rideb̾t: alii subsannabunt
idiõtã: alii p̃sũptori indignabunt᷑.
Putas ne parũ hoc mͥ conferat religi¬
onis emolumentũ: cũ humilitas ad
quã utiq ducit humiliatĩo. tõtiꝰ sit
sp̃ualis fabricȩ fundam̃tũ: Siqͥdem
humiliatio uia ẽ ad humilitãtẽ: sicut

Expanded text:
cusem, nihil horum certius praetendere cusem, nihil horum certius praetendere possum, quam, ut saepe jam dixi, scientiae paupertatem. 11. Sed habeo nonnullam meae confusionis consolationem. Nam etsi non feci ut petieras, si non misi quod speraveras; agnoscis certe quia volui. Sufficiet autem voluntas, ubi deesse vides facultatem explendi. Denique etsi tibi nullam conferat utilitatem, vel mihi proficiet ad humilitatem. Stultus quippe dum non loquitur, sapiens putatur : nam quod non loquitur, non sensus inopia, sed humilitatis esse custodia creditur. Ego itaque si adhuc siluissem, sapiens dicerer, sed non essem. Nunc autem alii insipientem me ridebunt, alii subsannabunt idiotam, alii praesumptori indignabuntur. Putasne parum hoc mihi conferat religionis emolumentum, cum humilitas, ad quam utique ducit humiliatio, totius sit spiritualis fabricae fundamentum? Siquidem humiliatio via est ad humilitatem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ac desideratũ eulogiũ: qͦd audire tan¬
toꝑe studiusti. Hȩc sũma nr̃e eruditi¬
onis. An adhuc aliqͥd magnũ expec¬
tas : Totũ audisti. Qͥd ampliꝰ reqͥris:
Exhaustus ẽ fons: & tu queris ãquã
in sicco : Exẽplo illiꝰ eugłicȩ uiduȩ:
de pauꝑtate mea totũ qͦd habui misi.
Qͥd uerecundãris: Qͥd uultũ dem̃it¬
tis: Tu me coegisti. Sermonẽ quesisti:
sermonẽ habes. Sermõnẽ inqͣm habes
iã satis longũ. s mũtũ. uerbis plenũ.
sensib uacuũ: ñ qͦ ut petieras in corde
tuo caritas ordinet᷑: s qͦ mea inscitia
publicet᷑. Nam unde iã poterit excusa¬
ri: Possem forsitan dicere qͦd febre ter-¬
ciana laborans. qͦd ꝓ officio meo euris
occupãtus hȩc dictauerĩ: cũ scͥptũ sit.
Sapientiã seribẽ in ocio. S hec recte
p̃tenderẽ : si grande aliqͦd atq oꝑosũ
opus aggressus fuissẽ. Nunc aut̃ in tan¬
tillo opusculo ut occasionib me ñ ex¬

Expanded text:
ac desideratum eulogium, quod audire tanac desideratum eulogium, quod audire tantopere studuisti: haec summa nostrae eruditionis. An adhuc aliquid magnum exspectas? totum audisti. Quid amplius requiris? exhaustus est fons, et tu quaeris aquam in sicco? Exemplo illius evangelicae viduae, de paupertate mea totum quod habui, misi . Quid verecundaris? quid vultum dimittis? Tu me coegisti. Sermonem quaesisti; sermonem habes. Sermonem, inquam, habes jam satis longum, sed mutum; verbis plenum, sensibus vacuum: non quo, ut petieras, in corde tua charitas ordinetur, sed quo mea inscitia publicetur. Nam unde jam poterit excusari? Possem forsitan dicere, quod febre tertiana laborans, quod pro officio meo curis occupatus haec dictaverim, cum scriptum sit: Sapientiam scribe in otio . Sed haec recte praetenderem, si grande aliquod atque operosum opus aggressus fuissem. Nunc autem in tantillo opusculo, ut occasionibus me non ex
Abbreviated transcription (Latin):
Potest hinc etiã aliud nasci ꝑiculum:
ad qͦd te p̾monitũ & p̾munitũ ẽe uolo.
lã sicut om̃s ita mutabiles sumꝰ. ut ple¬
rũq qͦd heri uolebãmꝰ hodie recusẽmꝰ.
& qͦd hodie nolumꝰ cras desideremꝰ: sic
qͣndoq diabolo suggerente poterit con-¬
tingere. ut ex memoria relicti honoris
tuũ anĩmũ pulset cũpiditas: ita ut
oĩa quȩ iurilit̾ contẽpsisti: puerilit̾
desiderare incipias. Dulcescent aĩo quȩ
pͥus amara fuer̃t. sublimitas loci. domꝰ
cura. rerũ dispensatio. obsequia famu¬
loꝵ: lib̾tas tui. potestas in alios: in tan¬
tũ ut ꝓpe reliqͥsse te peniteat. qͦd pͥus
tenẽre grauabat. Cui pessimȩ tẽptati¬
oni si uł ad horã qͦd absit assensum
p̃bueris : ñ mediocre damnũ incur¬
res tuȩ conu̾sationis. En tota illius
elegantissimi & eloquentissimi docto¬
ris sapientia: a qͦ doceri de tã longin¬
quo postulasti. En illud expectãtum

Expanded text:
Potest hinc etiam nasci aliud periculum, Potest hinc etiam nasci aliud periculum, ad quod te praemonitum et praemunitum esse volo. Nam sicut omnes ita mutabiles sumus, ut plerumque quod heri volebamus, hodie recusemus; et quod hodie nolumus, cras desideremus: sic quandoque diabolo suggerente poterit contingere, ut ex memoria relicti honoris tuum animum pulset cupiditas; ita ut omnia quae viriliter contempsisti, pueriliter desiderare incipias. Dulcescent animo quae prius amara fuerunt, sublimitas loci, domus cura, rerum dispensatio, obsequia famulorum, libertas tui, potestas in alios; in tantum ut prope reliquisse te poeniteat, quod prius tenere gravabat: cui pessimae tentationi si vel ad horam quod absit assensum praebueris, non mediocre damnum incurres tuae conversationis. 10. En tota illius elegantissimi et eloquentissimi 93 doctoris sapientia, a quo doceri de tam longinquo postulasti: en illud exspectatum
Abbreviated transcription (Latin):
aliẽno potiꝰ arbitrio deinceps uiuerẽ ꝓ¬
posiusti. Laudo etiã qͦd ñ nouũ uł ma¬
gistrũ uł locũ reqͥsisti: s ad claustrũ
de qͦ exiẽras. & ad patrẽ sub qͦ ꝓfece̾ras.
familiarit̾ redisti. Rectius qͥppe fuit
ut domꝰ quȩ te nutrierat. s ꝓ frat̾na
caritate dimiserat. exoccupatũ reciꝑet:
qͣm de eiꝰ desolatiõne aliena gaudẽret.
Qͦd tam̃ in hoc ep̃i licentiã ñ habueris.
nolo ut negligent̾ ducas: s aut ꝑ te aut
ꝑ mediã ꝑsonã qͣntũ in te ẽ satisfãcere
ñ differas. Post hȩc conu̾sare simplicit̾
int̾ fr̾es. deo deuõtus. magistro subditꝰ.
angelis placens. uerbo utilis. humilis
corile: mansuẽtus ad om̃s. Caue autẽ
ne qr olim in honõre positus fuisti. etiã
ñc te putes pre ceteris honorandũ: s
magis humilẽ õib ẽxhibeas : tanquã
de cet̾is unũ. Nec enĩ dignũ ẽ ut inde
exigas honorẽ: unde refugis laborem.

Expanded text:
alieno potius arbitrio deinceps vivere pralieno potius arbitrio deinceps vivere proposuisti. 8. Laudo etiam, quod non novum vel magistrum, vel locum requisisti, sed ad claustrum de quo exieras, et ad patrem sub quo profeceras, familiariter rediisti. Rectius quippe fuit ut domus quae te nutrierat, sed pro fraterna charitate dimiserat, exoccupatum reciperet, quam de ejus desolatione aliena gauderet. Quod tamen in hoc episcopi licentiam non habueris, nolo ut negligenter ducas: sed aut per te, aut per mediam personam, quantum in te est, satisfacere non differas. Post haec conversare simpliciter inter fratres, devotus Deo, magistro subditus,Angelis placens, verbo utilis, humilis corde, mansuetus ad omnes. Cave autem, ne, quia olim in honore positus fuisti, etiam nunc te putes prae caeteris honorandum: sed magis humilem omnibus exhibeas, tanquam de caeteris unum. Nec enim dignum est ut inde exigas honorem, unde refugis laborem. 9.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ponere uoluisti. uł ꝓpt̾ tuã humili¬
tatẽ : uł ꝓpt̾ litterarũ breuitatẽ. De
re gͦ quã plene ñ noui. suspensã relin¬
quens sententiã: unũ qͦd fecisti irre¬
tractabilit̾ laudo. Qͦd uidelicet depo¬
sito iugo regiminis. sine iugo tam̃ ẽe
noluisti: s amĩcã repẽtens disciplinã
de magistro fieri denuo discipulus ñ
erubiusti. Nam cũ pastorali uincu̾lo
solutũs posses tui remanẽre iuris. siqͥdẽ
ꝓmotio abb̃is emancĩpatio filii ẽ : tu
tam̃ bac potestãtẽ tui ñ utens. sicut
aliis dñari renueras. sic tͥ qͦq p̾esse ti¬
muisti. Quiq ut magister esses alioꝵ
minꝰ te iudicabas idoneũ: nec te qͥdem
tͥ credens. tuus fiẽri discipłs contẽpsi¬
sti. Se merito. Quia qͥ se sibi magistrũ
constituit: stulto se discipłm subdit.
& qͥdem qͥd alii de se sentiant ignõro:
tis: qͣm soli mͥ. Prudens gͦ humilitas
humilisq prudentĩa fuit: qͦd nequaꝗͣ.
credens ad salutẽ te posse sufficere tibi:

Expanded text:
pter tuam humilitatem, vel propter litterarum brevitatem. De re ergo quam plene non novi, suspensam relinquens sententiam, unum quod fecisti irretractabiliter laudo, quod videlicet deposito jugo regiminis, sine jugo tamen esse noluisti: sed amicam repetens disciplinam, de magistro fieri denuo discipulus non erubuisti. Nam cum pastorali vinculo solutus posses tui remanere juris: siquidem promotio abbatis, emancipatio filii est: tu tamen hac potestate tui non utens, sicut aliis dominari renueras, sic tibi quoque praeesse timuisti: quique ut magister esses aliorum, minus te judicabas idoneum; nec te quidem tibi credens, tuus fieri discipulus contempsisti. Et merito: quia qui se sibi magistrum constituit, stulto se discipulum subdit. Et quidem quid alii de se sentiant, ignoro: tis, quam soli mihi. Prudens ergo humilitas humilisque prudentia fuit, quod nequaquam credens ad salutem te posse sufficere tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
Porro amarẽ in deo: caritatẽ habere
Si de fr̃e Wenrico desideras. ĩmo qr
desidas scire. sic currit ñ quasi in in¬
certũ: sic pugnat ñ qͣsi aerẽ uerberass.
S q̃m scit neq pugnañtis ẽẽ. neq cur¬
rentis. s miserentis dei: ipsũ rogat
a te rogari ꝓ se: quatinꝰ qͥ iã donauit
ei & pugnare & cũrrere: det & uince¬
tantissime eũ usurus illo & tẽpore
& loco: qͦ ꝓmisisti. Notifico etiã t qͦd &
ñc paulisꝑ aggrauata manu dñi suꝑ
me. impulsus euersus sũ ut caderem:
ita ut securi ad radicẽ infructuosȩ
arboris corporis mei apposita. iã iãq
succidi metuerẽ: cũ ecce tius ceteroꝵq

Expanded text:
Porro amare in Deo, charitatem habere Porro amare in Deo, charitatem habere Si de fratre Guerrico desideras, imo quia desideras scire, sic currit non quasi in incertum, sic pugnat non quasi aerem verberans. Sed quoniam scit neque pugnantis esse, neque currentis, sed miserentis Dei; ipsum rogat a te orari pro se, quatenus qui jam donavit ei et pugnare et currere, det et vincetantissime eum visurus illo et tempore et loco quo promisisti. Notifico etiam tibi, quod et nunc paulisper aggravata manu Domini super me, impulsus eversus sum ut caderem, ita ut securi ad radicem infructuosae arboris corporis mei apposita, jamjamque succidi metuerem: cum ecce tuis caeterorumque
Abbreviated transcription (Latin):
Has qͦq nr̃as nec me sine te scribere
certus sũ: nec te sine me confido lec¬
turũ. Laboramꝰ qͥdem ut̾q ad alt̾u¬
trũ scͥptitando: fatigant᷑ & nuncii
alteriꝰ ad alterũ scͥpta portando: s
nunqͥd sp̃s graũant᷑ amando: Cessent
gͥ quȩ absq labore ñ posst̾ actitari:
& illud frequentet᷑. qͦd qͣnto attentiꝰ
satagit᷑: tanto minꝰ constat laborari.
Quiescant inqͣm a dictando ingenia :
labia a confabulando: a scribendo di¬
giti. a discurrendo nuncii: ñ autẽ
qͥescant corda die ac nocte meditari
in lege dñi quȩ ẽ caritas. a quo negoᷤ¬
tio qͣnto qͥetiores sumꝰ: tanto minꝰ qͥes¬
cimꝰ. Quantoq occupatiores sumꝰ in
illo: tanto nos qͥetiores sentunꝰ ex il¬
lo.Amemꝰ & amem᷑ : in altero nob̾: in
altero nr̃is consulentes. Nã qͦs amamꝰ:
in ipsis ꝓfecto reqͥescimꝰ. A quib aut̃
amam᷑: ipsis nos in nob̾ requiẽ paramꝰ.

Expanded text:
Has quoque nostras nec me sine te scribere Has quoque nostras nec me sine te scribere certus sum, nec te sine me confido lecturum. Laboramus quidem uterque ad alterutrum scriptitando, fatigantur et nuntii alterius ad alterum scripta portando: sed nunquid spiritus gravantur amando? Cessent igitur quae absque labore non possunt actitari; et illud frequentetur, quod quanto attentius satagitur, tanto minus constat laborari. Quiescant, inquam, a dictando ingenia, labia a confabulando, a scribendo digiti, a discurrendo nuntii: non autem quiescant corda die ac 97 nocte meditari in lege Domini, quae est charitas. A quo negotio quanto quietiores sumus, tanto minus quiescimus: quantoque occupatiores sumus in illo, tanto nos quietiores sentimus ex illo. Amemus, et amemur; in altero nobis, in altero nostris consulentes. Nam quos amamus, in ipsis profecto requiescimus; a quibus autem amamur, ipsis nos in nobis requiem paramus.
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾sari: dignosq penitentiȩ facere
fructus. Libellũ aut̃ quẽ a me exigis:
penes me mͦ ñ habeo. Quidã enĩ ami¬
cus ñr eode zelo qͦ tu flagitas. dui ẽ.
no frustratã: aliũ nuꝑ a me editũ
in laudib uirginis matris tͥ trans¬
mitto. Quẽ qr eiꝰ exẽplar ñ teneo. ro¬
go ut quantociꝰ ad me remittas: uł
si maturiꝰ adueneris. ipse deferas tecũ.
reddidi litt̾as : occasionẽ utiq
breuit̾ rescribendi. de tuarũ
breuitate libent̾ accipiens. Eẜ uere
qͥd iuuat ueras & ut ueracit̾ loqueris
ȩt̾nas amcitias. uanis atq tͣnsitoriis
iactitare uerbulis: Quantalibet uer¬
suũ diu̾sitate. uerboꝵ multiplicitate.
scriptoꝵ uarietate. tuã mͥ caritatẽ
ostentare seu cõmendare coneris: mi¬
nus certe sentio te expͥmere qͣm diligis.
Idemq tu de me sentiendo: ñ falleris.
Cũ tuȩ litt̾ȩ in manꝰ nr̃as uener̾t: te
in corde nr̃o qͥ eas miseras inuenert.

Expanded text:
conversari, dignosque poenitentiae facere conversari, dignosque poenitentiae facere fructus. Libellum autem, quem a me exigis, penes me modo non habeo. Quidam enim amicus noster eodem zelo, quo tu flagitas, diu est no frustratam, alium nuper a me editum, in Laudibus Virginis matris, tibi transmitto: quem, quia ejus exemplar non teneo, rogo ut quantocius ad me remittas; vel, si maturius adveneris, ipse deferas tecum. reddidi litteras, occasionem utique breviter rescribendi de tuarum brevitate libenter accipiens. Et vere quid juvat veras, et, ut veraciter loqueris, aeternas amicitias vanis atque transitoriis jactitare verbulis? Quantalibet versuum diversitate, verborum multiplicitate, scriptorum varietate tuam mihi charitatem ostentare seu commendare coneris, minus certe sentio te exprimere quam diligis, idemque tu de me sentiendo non falleris. Cum tuae litterae in manus nostras venerunt, te in corde nostro qui eas miseras, invenerunt.