comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
templatur. que quia nõdum adipiscit᷑. lugẽs
conspicit ubi non est. Hinc iterũ psalinista
ait. Potum dedit nobis in lacriinis iuniẽ¬
sura. Prouidendũ est his qui peccata suorũ
operum deplorant. ut consũmata mala per¬
fecto diluant lamento: ne plus astringan¬
tur indebito perpetrati operis. et ninius
soluant in fletib sacisfactionis. Scriptim
quippe est . Potum dedit nobis in lacrimis
in mensura: ut uidelicet inuꝰcuiꝰq mẽs tã¬
to penitendo compunctionis sue bibat lacri¬
mas: quanto se adeo menunit aruisse per
ꝑuerse se egisse meminit de plorat:
iam praua acta non solum deserit. s¬
Demarssimis etiam lamentis punt. S tamẽ
eoꝵ que egit reminiscitur: graui indiciu ti¬
niore terretur. fletu quisq um se ꝑfecte con¬
uertit: s adhuc se ꝑfecte in secuntate nõ eri¬
git. quia dum quanta sit districtio extremi
examinis pensat intra spem et formidinẽ

Expanded text:
templatur, quae quia necdum adipiscitur, lugens templatur, quae quia necdum adipiscitur, lugens conspicit ubi non est. » Idem videre est inait: Potum dedit nobis in lacrymis in mensura . Providendum est iis qui peccata suorum operum deplorant, ut consummata mala perfecto diluant lamento, ne plus astringantur in debito perpetrati operis, et minus solvant in fletibus satisfactionis. Scriptum quippe est: Potum dedit nobis in lacrymis in mensura. Ut videlicet uniuscujusque mens tantum poenitendo, compunctionis suae bibat lacrymas, quantum se a Deo meminit aruisse per em quod perverse se egisse meminit, deplorat, et jam prava acta non solum deserit, sed amarissimis etiam lamentis punit. Sed tamen dum eorum quae egit reminiscitur, gravi judicii pavore terretur. Electus quisque jam se perfecte convertit, sed adhuc se perfecte in securitate non erigit, quia dum quanta sit districtio extremi examinis pensat, inter spem et formidinem
Abbreviated transcription (Latin):
m̾ lacrime mee panes die ac nocte. Lucbrs¬
o anina pascitur: cinn ad suꝑna gaudia flen¬
do sublenatur. Et intus quidem doloris sui
ꝑcipit. quo hie us amous ꝓ lacrimnas emanat
Electi innus cuiꝰq meus ponit ante oculos
illinc districtionem iusticie: hinic meritũ cul¬
pe. Conspicit quo suplicio digna sit: si par¬
centis pietas desit. qui ꝑ lamenta presentia
ab eterna eruere pena consueuit. Onmpo¬
tens deus mentes carnalium que prius
in huiꝰ mũdi fluctibus uagabantur. ꝑ sacicti
spiritus aduentuni in merore penitentie af¬
fligit. ita ut concratio a suꝑbia salubnter
in humilitate iaceant: quas prius in hoc
mari scłi alta uelnitatis et prosperitatis
litates quibus uiri iusti anima in cõpunctio
oꝵ dei sententiam metuens. et secũ querẽs
cogitat ubi erit. aut cum mala uite pre¬
sentis. solerter attendens merens conside¬
rat ubi est. aut cumbona suꝑne patrie con¬

Expanded text:
mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Luctu smihi lacrymae meae panes die ac nocte . Luctu suo anima pascitur, cum ad superna gaudia flendo sublevatur, et intus quidem doloris sui  percipit, quo hinc vis amoris per lacrymas emanat. Electi uniuscujusque mens ponit ante oculos illinc districtionem justitiae, hinc meritum culpae. Conspicit quo supplicio digna sit, si parcentis pietas desit, qui per lamenta praesentia ab aeterna eruere poena consuevit. Omnipotens Deus mentes carnalium quae prius in hujus mundi fluctibus vagabantur per sancti Spiritus adventum in moerore poenitentiae aflligit, ut coutrita superbia salubriter in humilitate jaceant, quas prius in hoc mari saeculi, alta vanitatis et prosperitatis litates quibus viri justi anima in compunctionorum Dei sententiam metuens, et secum quaerens cogitat ubi erit; aut cum mala vitae praesentis solerter attendens, moerens considerat ubi est; aut cum bona supernae patriae con
Abbreviated transcription (Latin):
conuersis ꝑfectior compiuitionis affectio que
ouiues a se carnalium desideriorum affectusre¬
pellit: et intentionẽ suam toto mentis studio
in dei contemplationẽ defigit. Geminani ẽẽ
cõpinictioneni oportet. quia propter deu̾ ami¬
ma cuiꝰq electi afficitur id est uel dũ operim
suoꝵ mala considerat. uel cum desiderio eterne
uite suspitat. Quatuor sunt qualitates asfedi
onũ. quibus mens iusti tedio salubri cõprin¬
gitur. Hoc est memoria precenitoꝵ facmorũ.
recordatio futimarum penarũ. consideratio po¬
regrinationis sue in huiꝰ nite miseria delideri¬
um suꝑne patrie. quatmꝰ ad eam quãtotiꝰ uale
sentia: quando ex eo quod se amissise recolit. ul¬
tenus erubescit. suoq iudicio penitendo iam
piunt. Nam tinie petrus fleuit. quando xp̃s
in eũ respexit. Unde et psalmꝰ. Respexit in¬
quit et cõmota est et contremuit terra. De
hat cõpunctionis uirtute daiudait Fuent

Expanded text:
conversis perfectior compunctionis affectio, quae conversis perfectior compunctionis affectio, quae omnes a se carnalium desideriorum affectus repellit, et intentionem suam toto mentis studio in Dei contemplationem defigit. Geminam constat esse compunctionem, qua propter Deum anima cujusque electi afficitur, id est, vel dum operum suorum mala considerat, vel dum desiderio aeternae vitae suspirat. Quatuor autonum, quibus cogitatio justi taedio salubri compungitur, hoc est, memoria praeteritorum facinorum, recordatio futurarum poenarum, consideratio peregrinationis suae in hujus vitae miseria; desiderium supernae patriae, qusentia, quando ex eo quod se amisisse recolit, interius erubescit suoque judicio poenitendo jam punit. Nam tunc Petrus flevit, quando in eum Christus respexit . Unde et Psalmus: Respexit, inquit, et commota est, et contremuit terra . De hac compunctionis virtute David ait: Fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
se humana negligentia abstudiosa et sedula
sub plicatione suspenderet: remedii causam di¬
xit. ut ad confessionẽ celerẽ dñi debeat mune¬
bonus est: et pcc̃ata dnmitet. Himulitatis cesti¬
monia sunt: et imquitatẽ nr̃am quẽque cognos¬
cere et cognitam uoce confessionis aꝑire. U¬
sitatũ humani generis uicium est: et labendo
peccatum cõmittere. et cõmissum nõ confiten¬
do prodere. s negando deffendere. atq cõuictũ
defentento multi plicare. Iudicia uere confessio¬
nis sunt  unusquisq se pcc̃orem dicit. idq de
se dicenti etiam alteri nou contradicit. Sctip¬
timi est em̃. Iustus in principio accusator est
sui. Curandum sũmoꝑeest: ut mala que fecimꝰ
et sponte confiteamur. et hec alus arguenti¬
bus nõ negemus. Suꝑbie uiciũ est quipe.
ut quod de se fateri quisq quasi sua sponte di¬
gnatur. hoc sibi dici ab aliis dedignetur. De cõ
de recordatione pcc̃i et timore udicii. Illa est

Expanded text:
se humana negligentia a studiosa et sedula se humana negligentia a studiosa et sedula supplicatione suspenderet, remedii causam dicit, ut ad confessionem celerem Domini debeat munebonus est, et peccata dimittit. Humilitatis testimonia sunt, et iniquitatem suam quemque cognoscere, et cognitam voce confessionis aperire. Usitatum humani generis vitium est, et labendo peccatum committere, et commissum non confitendo prodere, sed negando defendere, atque convictum defendendo multiplicare. Indicia verae confessionis sunt, si unusquisque cum se peccatorem dicit, id de se dicenti etiam alteri non contradicit. Scriptum est: Justus in principio accusator est sui . Curandum summopere est, ut mala quae fecimus et sponte fateamur, et haec aliis arguentibus, non negemus. Superbiae quippe vitium est, ut quod se quisque fateri quasi sua sponte, dignatur, hoc sibi dici ab aliis dedignetur. CAPUT Xde recordatione peccati, et timore judicii. Illa est
Abbreviated transcription (Latin):
Conficenan alterutrum pct̃a uestra.
et orate pro muicem ut saluemim.
In hac autem sententia illa debet ẽẽ discretio:
ut cotidiana leuiaq pcc̃a alterutrum coequa¬
lib confiteamur eoꝵq cotidiana. credamꝰ
oratione saluari. Porto grauioris lepre ĩ ini¬
nũditiam iuxta legem sacerdoti pandamus.
atq ad eius arbitrium qualiter et quanto
tempore uissent purificari curemꝰ. Hinc et
dauid ait. Reuela domino uiamtuã et spe¬
ra in eum. Uelũ quedam est densitas pecca¬
toꝵ: unde uia id est uita nr̃a tenebrosa amic¬
ctus cirtundatione uestita est. Hauc reue¬
lanius quando delicta nostra tenebrosa prõ¬
tum plenitudims applicandam designat. Sed
ti parcere: quam uiuenti sine offensione p̃sta¬
re. Et ne aliquis de culpaꝵ suaꝵ ĩmerosita¬
tibus cerrerctur: addidit qm̃ bomis. Quis
em̃ dubitet ad eum incurrere. quẽ s audiͭ
posse celerrime subuenire: Addidit qm̃ in se¬
culum misericordia eius. Audito bono dñone

Expanded text:
Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem, ut salvemini . In hac autem sententia illa debet esse discretio, ut quotidiana leviaque peccata alterutrum coaequalibus confiteamur, eorumque quotidiana credamus oratione salvari. Porro gravioris leprae immunditiam, juxta legem Sacerdoti pendamus, atque ad ejus arbitrium, qualiter et quanto tempore jusserit, purificari curemus . Hinc et David ait: Revela Domino viam tuam, et spera in eo . Velum quoddam est densitas peccatorum, unde via, id est vita nostra tenebrosa, amictus circumdatione vestita est. Hanc revelamus, quando delicta nostra tenebrosa promnam plenitudinis applicandam designat. Sed atis, confitenti parcere, quam viventi sine offensione praestare. Et ne aliquis de culparum suarum numerositatibus terreretur, addit quoniam bonus. Quis enim dubitet ad eum recurrere, quem sibi audit posse celerrime subvenire. Addidit, quoniam in saeculum misericordia ejus. Audito bono Domino, ne
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sur sum uocatur: cum hi qui terrenis acti¬
bus obligati fuerant. in eis tam̃ plus celestia
quam terrena lucra quesierunt. quib in fine di¬
citur. Hospes eram et suscepisti me. Nludus et
coopenustis me. Electi um oñia relinquẽtes.
nõ iudicantur et regnant. qui etiam precep
ta legis ꝑfectionis nirtute transcendunt. qͥa
nequaquã hoc solim quod cunctis diuina lex
precipit inplire contenti sunt: s prestanti¬
ori desiderio plus exsbere appetunt: quam pre¬
ceꝑtis generalib audire potuerint. De mor¬

Expanded text:
etiam sursum vocatur, cum hi qui terrenis actietiam sursum vocatur, cum hi qui terrenis actibus obligati fquam terrena lucra quaesierunt: quibus in fine dicitur: Hospes eram, et collegistis me, nudus et operuistis me . Electi viri omnia relinquentes, non judicantur et rta legis perfectione virtutum transcendunt; quia nequaquam hoc solum quod cunctis divina lex praecipit, implere contenti sunt, sed praestantiore desiderio plus exhibere appetunt quam praeceptis generalibus audire potuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
et nos suꝑ sedes duodecim indicantes duodecim
trib israel Am̃s qui in eccłia modo ꝑfectisunt
ꝑfectionis sue rectitudinem ꝑ euangeliũ didice¬
runt. Redemptori e̾rgo nr̃o uinti. eius ma¬
iestati coniuncti: cum eo iudices iudebuntur
qui mͦ ꝑfecta opera iuxta euangelica precepͥ¬
ta sequuti sunt. Qui in hoc scło preceptis dr̃a
paruit. cimi illo postmodum ad iudicandos
populos iudex uenit.sicut cuncta relinquen¬
tib predicatorib dicitur. sedebitis et uos su¬
isi ael. Nectum quippe est ut cum deo de po¬
pulis in iudicio dispucent. qui ad uerba dei
presens scłm ꝑfecte reliquerunt. et illi cum
deo post modum uidices ueniant. qui ei mͦ ĩ uo¬
buitatia pauꝑtate uel in pace famliares exti¬
terunt. Scripcim est. Aduocauit celimmi de¬
sursiuti: et tertam discernere populum siuini
om̃ia relinquentes coniersationem celestis
uite tenuerunt. ad consedendum in udicio con¬
uocantur i atq cum eo uidices uenut. Terra

Expanded text:
duodecim tribus Israel . Omnes qui in Ecclesia modo perfecti sunt, perfectionis suae rectitudinem per Evangelium didicerunt. Redemptori ergo nostro uniti, ejusque majestati conjuncti, cum eo judices videbuntur, qui modo perfecta opera juxta Evangelica praecepta secuti sunt. Qui in hoc saeculo praeceptis Domini paruit, cum illo postmodum ad judicandos populos judex veniet, sicut cuncta relinquentibus praedicatoribus dicitur: Sedebitis et vos suIsrael. Rectum quippe est, ut cum Deo de populis in judicio disputent, qui ad verba Dei praesens saeculum perfecte derelinquunt. Et illi cum Deo postmodum judices veniant, qui ei modo in voluntaria paupertate, vel in pace familiares exstiterunt. Scriptum est: Advocavit coelos sursum, et terram, ut discerneret populum suum . omnia relinquentes, conversationem coelestis vitae tenuerunt, ad consedendum in judicio convocantur atque cum eo judices veniunt. Terra
Abbreviated transcription (Latin):
diui. Uinee quipps actiones nr̃e sunt. quas
implicamur. ministerium actionis nr̃e
negliginus. Dixit asbas sysous. Esto cõ¬
temptibilis: et uoluntates tuas post ter¬
gimi tiim proice. Esto liber et securus
a secularib curis: et habebis requiẽ. Di¬
rit senex. Mita monachi hec est. opera¬
cio. obedientia. meditatio. ut nõ iudicet
non detraliat. non murmuret: noncu¬
riose agat. neq aliena delectet. Serptũ
quando nr̃ homo extenor ieuinat tte¬
rior orat. Sacilius ꝑ ieummium oratio pe¬
netrat celum. Tirc em̃ homo spirituasis
effectus angelis conungitur : deoq liberi¬
us copulatur. ꝑ ieuimũ etiam occulta
ministenoꝵ celestium reuelantur. dimq
sacramenti archana pandinitur. Sic nãq
damel angelo reuelante mistenor sacramẽ¬
ta cognoscere meruit. Hec em̃ uirtus. et
angeloꝵ maisestationes. et eoꝵ ãmĩtiati¬
ones estendit. Ieuna fortiã sunt tela ad¬
uersus temptamenta demomoꝵ. Cito eñ

Expanded text:
dicit. Vineae quippe nostrae actiones sunt, quas implicamur, ministerium actionis nostrae negligimus. Dixit abbas Sysois: Esto contemptibilis, et voluntates tuas post tergum tuum projice. Esto liber et securus a saecularibus curis, et habebis requiem. Dixit senex: Vita monachi haec est: operatio, obedientia, meditatio, ut non judicet, non detrahat, non murmuret, neque curiose agat, neque audire aliena delectet. Scriptumquando noster homo exterior jejunat, interior orat. Facilius per jejunium oratio penetrat coelum. Tunc enim homo spiritalis effectus, angelis conjungitur, Deoque liberius copulatur. Per jejunium etiam occulta mysteriorum coelestium revelantur, divinique sacramenti arcana panduntur. Sic namque Daniel, angelo revelante, mysteriorum sacramenta cognoscere meruit. Haec enim virtus et angelorum manifestationes et eorum annuntiationes ostendit. Jejunia, fortia tela sunt adversus tentamenta daemoniorum. Cito enim
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ uicis nec alius alium int̾ficit᷑. nec here¬
expellit: et cum hoꝵ nichil agitur. pacis trͣ¬
quillitas uudiq custoditur. Hic quas hos¬
pites censuales censum soluimus et tri¬
butum reddimus: illic libertate donamur
nec aliqua ex actione ab aliquo angariati
grauamur. Hic fures esfodiunt᷑ et fur ã¬
tur: ibi nec fures esfodiũt nec tuira de¬
molitur. Iu celestibus uicis angeli su ꝑm
ciues habitant qui nullo indigent: s di¬
uitiis in deficientibus abundant. ad illos
uicos amme ĩstoꝵ tnͣsennt. cum ab hac
ualle lacrim aꝵ post mortem recedunt
Ibi enim sunt nouem incoꝵ diu̾sitates:
quia noue sunt angłoꝵ ordines id est
angłi. archangeli iuitutes potestates
pͥncipatus. dominationes. throm. che¬
rubiti. et serapħit. S cur istos ut ait be¬
acus gregoriũs. angłoꝵ choros enume¬
rando ꝑstriupimus: si non illoꝵ queq¬
iinisteria. subtilit̾ expͥmamus᷑ Qui gͥ

Expanded text:
vero vicis nec alius alium interficit, nec Chrivero vicis nec alius alium interficit, nec Chriexpellit. Et cum horum nihil agitur, pacis tranquillitas undique custoditur. Hic quasi hospites censuales censum solvimus, et tributum reddimus; illic libertate donamur, nec aliqua exactione ab aliquo angariati gravamur. Hic fures effodiunt, et furantur, ibi nec fures effodiunt, nec tinea demolitur . In coelestibus vicis angeli superni cives habitant, qui nullo indigent, sed divitiis indeficientibus abundant. Ad illos vicos animae justorum transeunt, cum ab hac valle lacrymarum post mortem recedunt. Ibi sunt novem vicorum diversitates, quia novem sunt angelorum ordines, id est, angeli, archangeli, virtutes, potestates, principatus, dominationes, throni, cherubin et seraphin. Sed « cur istos, ut ait beatus Gregorius, angelorum choros enumerando praestinximus, si non illorum quaeque mysteria subtiliter exprimamus? Qui igitur
Abbreviated transcription (Latin):
nes eius posuit quia in futura ihrłm dis¬
cordie curbatio nusquam erit. Huiꝰ autẽ
pacis: nouerit finis. Et adipe frumenti
saciat te. Andi qd̾ sequit᷑ quia iusti ex
adipe frumenti in illa ciitate sacientur
Adeps frumenti est p̾sens ꝯtemplatio
uultus dei. unde sic iustoꝵ sensus refici¬
tur: ut omuem sacietatem superare u¬
deatur. Si nos hic corpis sui participatõ¬
ne reficit quemadmnodum ibi satiabit̃
quos toto lumine deitatis repleuerit᷑
icut in domo dei prĩs mei man¬
siones multe sunt: sic qui di¬
uinas scripturas spiri taliter ui¬
telligunt. in celesti ihrłm ana¬
gogice diu̾sos uicos assignare possunt.
Diu̾sit atem siquidem iucoꝵ distinguit di¬
uersitas mericoꝵ. Diu̾sa et enim meri¬
ta. secuntur disi̾sa retribucionũ dona
In materiali uico. alii alios int̾ siciunt: in
mistico. xp̃ianos heretici seducunt. in mo¬
raliuicia uir tutes expellt. In cebestibꝰ

Expanded text:
nes ejus posuit, quia in futura Hierusalem disnes ejus posuit, quia in futura Hierusalem discordiae turbatio nusquam erit. Hujus autem pacis non erit finis. Et adipe frumenti satiat te . Audi quod sequitur, quia justi ex adipe frumenti in illa civitate satiantur. Adeps frumenti est praesens contemplatio vultus Dei. Unde sic justorum sensus reficitur, ut omnem satietatem superare videatur. Si nos hic corporis sui participatione reficit, quemadmodum ibi satiabit, quos toto lumine Deitatis repleverit? usalem. Sicut in domo Dei Patris mansiones multae sunt , sic qui divinas Scripturas spiritualiter intelligunt, in coelesti Hierusalem anagogice diversos vicos assignare possunt. Diversitatem siquidem vicorum distinguit diversitas meritorum. Diversa etenim merita sequuntur diversa retributionum dona. In materiali vico alii alios interficiunt; in mystico Christianos haeretici seducunt; in mortali vitia virtutes expellunt. In coelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
lestis ihrłm diuina scriptura lo¬
quitur: qd̾ ad eandem ihrłm ꝓ
pheta dixisse memorat᷑. Confortaut inqͥt
seras portaꝵ tuaꝵ. benedixit filiis tus m
te. Seras confortat: qui eas ne amplius
aperiant᷑ sirmat. Cum seras confortatas
esse dicit clausas ianuas beate cuuicatis
ostendit. Sera in porta ponit᷑ ut itrã¬
di litentia denegetur qd̾ illo tpe accidit
qũ sponsus intrauit sicut in euuangelio
de uirginibus dicit. Et que parate erãt
intrauerunt cũ eo ad nuꝑtĩas: et dausa
est ianua. Clausa est ut quidam sapiens
dicit. nõ ad custodie penam s ad beatitudi¬
nem sempitͥnam quia nec inde quisquam
sanctꝰ ulterius exibit̃: nec aliquis postea
alienus intrabit. Tunc enim erit beacitu¬
do iustoꝵ secura. que tali lege probatur
suscipi ut nũquam possit admitti qm̃ aiui¬
ta illa ꝯcuibilẽ dm̃a uitꝰ hẽbit᷑. et ideo ne¬
mo inde desiderat egredi. quia p̾ter ipm si¬
mile iuil p̾ua let mnͣtueri. Benedixit filus

Expanded text:
lestis Hierusalem divina Scriptura loquitur, quod ad eamdem Hierusalem Propheta dixisse memoratur. Confortavit, inquit, seras portarum tuarum, benedixit filiis tuis in te . Seras confortat, qui eas, ne amplius aperiantur, firmat. Cum seras confortatas esse dicit, clausas januas beatae civitatis ostendit. Sera in porta ponitur, ut intrandi licentia denegetur, quod illo tempore accidit, quando Sponsus intravit, sicut in Evangelio de virginibus dicitur: Et quae paratae erant intraverunt cum eo ad nuptias, et clausa est janua , ut quidam sapiens dicit, « non ad custodiae poenam, sed ad beatitudinem sempiternam, quia nec inde quisquam sanctorum ulterius exibit, nec aliquis postea alienus intrabit. » Tunc enim erit beatitudo justorum secura, quae tali lege probatur suscipi, ut nunquam possit amitti, quoniam civitas illa contuibilem Deum intus habebit. Et ideo nemo inde desiderat egredi, quia praeter ipsum simile nil praevalet intueri. Benedixit filiis
Abbreviated transcription (Latin):
quoq abitiunt: cuncta temporalia mente
transcendunt. Amant et ardent: atq in
ip̃o ardore suo requiescunt. Amando ardent:
loquendo et alios accendunt. Et quos u̾bo
tangunt : ardere protuns iudei amore fa¬
cuint. Quid gͦ istos: insi seraphin dixe¬
rimꝰ Quoꝵ cor in ignem conu̾sum lucet et
urit: quia et mensium oculos ad suꝑna illu¬
uuuant: et ꝯpungendo in flecibus uitioꝵ
rubigiiem purgant. Qui gͦ ita ad amore
conditoris sui inflãmati sunt. quo isti insi
inter seraphi numerum sortem sue uoca¬
tionis acceperunt. Ad hos igit᷑ incos ut in
eis sine fine in aneant ꝑuement. qui modũ
quem prediximus. in hoc scło pro posse suo te

Expanded text:
quaeque abjiciunt, cuncta temporalia mente quaeque abjiciunt, cuncta temporalia mente transcendunt. Amant et ardent, atque in ipso ardore suo requiescunt. Amando ardent, loquendo et alios accendunt. Et quos loquendo tangunt, ardere protinus in Dei amore faciunt. Quid ergo istos, nisi seraphin dixerim? quorum cor in ignem conversum lucet, et urit; quia et mentium oculos ad superna illuminant, et compungendo in fletibus, vitiorum rubiginem purgant. Qui ergo ita ad amorem sui Conditoris inflammati sunt, quo isti, nisi inter seraphin numerum sortem suae vocationis acceperunt? Ad hos igitur vicos, ut in eis sine fine permaneant, pervenient, qui modum, quem praediximus, in hoc saeculo pro posse suo te
Abbreviated transcription (Latin):
alios possint. Quoꝵ profecto mentibus dũ
diuina contemplatio presto est. in his ue¬
lut in throno su suo dñs presidens. alioꝵ
facła examinat: et cuncta mirabiliter de
sua sede dispensat. Quid gͦ isti. nisi chroni
sui conditoris sunt uł quo nͥ ad suꝑnarũ
sedium numeros ascribunt᷑: P er quos dũ
sancta eccłia regitur. plerumqr de quibꝰdã
sius infumis actibretiam ebecti iudicant᷑
Et sunt nõ nullĩ qui tanta dei ac proximi
dilectione pleui sunt. ut cherubui uire no¬
uuuentur. Quia enim ut p̾fati suub che¬
rũbui plemtudo scientie dicitur: et paulo
dicente didicimus. quia ꝑlenitudo legis ca
ritas. om̃s qui dei et proximi caritate cete¬
ris ampluis plem sunt. meritoꝵ suoꝵ sor¬
tem inter cherubin numeros ꝑceperunt
Et sunt non nulli qui suꝑne ꝯtemplatoĩs
facibus accensi. in solo ꝯditoris sui desideriõ
auhelant: nil iam in hoc mundo cupiunt
solo et̾uitatis amore pascunt᷑ Terrena

Expanded text:
alios possint; quorum profecto mentibus dum alios possint; quorum profecto mentibus dum divina contemplacio presto est. in his velut in throno suo Dominus presidens, aliorum facta examinat et cuncta mirabisua sede dispensat. Quid igitur isti, nisi throni sui Conditoris sunt, vel quo, nisi ad supernarum sedium numeros ascribuntur? Per quos dum sancta Ecclesia regitur, plerumque de quibusdam suis infirmis actibus etiam electi judicantur. Et sunt nonnulli, qui tanta Dei et proximi dilectione pleni sunt, ut cherubin jure nominentur. Quia enim, ut praefati sumus, cherubin plenitudo scientiae dicitur, et, Paulo dicente, didicimus quia plenitudo legis est charitas , omnes, qui Dei et proximi charitate caeteris amplius pleni sunt, meritorum suorum sortem inter cherubin numeros perceperunt. Et sunt nonnulli, qui supernae contemplationis facibus accensi, in solo Conditoris sui desiderio anhelant, nil jam in hoc mundo cupiunt, solo aeternitatis amore pascuntur, terrena
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ narum uirtutum sortem et numerum cb̃¬
griuuit᷑. Et sunt non nulli qui agceptif etiã
de obsessis corporibus inalignos spiritꝰ fugãt.¬
eosqr uirtute orõnis et i accepte potestatis
eitiunt. Quo itaq isti numerum suũ: insi
inter pocestatum celestium numerum sorti¬
untur ͦ Et sunt nõ nulli qui acceptis uirt u¬
tibus. etiam electoꝵ hominum merita tran¬
scendunt: cumqr et bonis meliores sunt:
electis quoq frĩb pͥncipantur. Quo gͦ isti
sortem suam: nisi int̾ principatu numeros
acceperunt. Et sunt nõ nulli qui sic in se¬
met ip̃ĩs cunctis uiciis omĩb qr desideriis do¬
minantur: ut ip̃o uire mundicie. dii inter
hoĩes nocentur Quo gͦ isti. nisi init̾ nume¬
ros duantium currũt᷑: Et sunt non nulli
qui dum sibimet ipĩs iugilanti cura dominã¬
cur. dum se sollicita int̾entione discut uint.
diuino tumori semꝑ inherentes. hoc ninu¬
nere uirtutis accipunt. ut iudicare recte ⁊

Expanded text:
pernarum virtutum sortem et numerum conpernarum virtutum sortem et numerum congruunt? Et sunt nonnulli qui etiam de obsessis corporibus malignos spiritus fuganteosque virtute orationis, et vi acceptae potestatis ejiciunt. Quo itaque isti meritum suum, nisi inter potestatum coelestium numerum sortiuntur? Et sunt nonnulli, qui acceptis virtutibus etiam electorum hominum merita transcendunt, cumque et bonis meliores sint, electis quoque fratribus principantur. Quo ergo isti sortem suam, nisi inter principatuum numeros acceperunt? Et sunt nonnulli, qui sic in semetipsis cunctis vitiis et desideriis dominantur, ut ipso jure munditiae, dii inter homines vocentur. Quo ergo isti, nisi in numerum dominantium currunt? Et sunt nonnuqui dum sibimet ipsis vigilanti cura dominantur, dum se sollicita intentione discutiunt, divino timori semper inherentes, hoc in munere virtutis accipiunt, ut iudicare recte et
Abbreviated transcription (Latin):
eius tenebras cersit. Qui gͦ ad curandũ
uocaretur. S quia illa suꝑna cuntas
ut ait beatus gregorius. exangelis et
hominibus ꝯstat: ideo debemus et nos
aliquid ex illis distuictionib suꝑnoꝵ a
uiumr ad usum nr̃e conu̾sationis trahe¬
re: nos q ipõs ad incrementa urcutum
bonis studus inflãmare. Quie gim il¬
lic tanta ascensura creditur multitudo
hominum. qnͣta multitudo remansit an¬
głoꝵ: suꝑ est ut ipĩ homines qui ad ce¬
lestem patriam redeunt. ex his agmini¬
bus aliquid illuc reu̾tentes iantent
Nam sunt pleriq qui parua capiunt.
s cñ hec eadem parua. pie annunciare
frĩbus non desistunt. Isti it aqr in ange¬
loꝵ numerum currũt. Et sunt nõ nulli
qui diune largitatis munere refecti se
secretoꝵ celestum sumima et capere pre¬
ualent. et uinitiare. Quo gͦ isti: inisi ĩ¬
der angłoꝵ nimerum deputant᷑. Et
sunt alii qui mira faciint. signa ua¬
lenter operant᷑. Quo gͦ isti: insi ad su¬

Expanded text:
eius tenebras tersit. D VI. Die vocaretur. Sed « quia illa superna civitas, ut ait beatus Gregorius, ex angelis et hominibus constat, ideo debemus et nos aliquid ex illis distinctionibus supernorum civium ad usum nostrae conversationis trahere, nosque ipsos ad incrementa virtutum bonis studiis inflammare. » Quia enim illuc tanta ascensura creditur multitudo hominum, quanta multitudo remansit angelorum, superest ut ipsi homines, qui ad coelestem patriam redeunt, ex his agminibus aliquid illuc revertentes imitentur. Nam sunt plerique qui parva capiunt, sed tamen haec eadem parva pie annuntiare fratribus non desistunt. Isti itaque in angelorum numerum currunt. Et sunt nonnulli qui, divinae largitatis munere refecti, secretorum coelestium summa et capere praevalent, et nuntiare. Quo ergo isti nisi inter archangelorum numerum deputantur? Et sunt alii qui mira faciunt, signa valenter operantur. Quo ergo isti nisi ad su
Abbreviated transcription (Latin):
cis aliquid agitur. nuchael muti philie¬
tur: ut ex ipõ actu et nomine decur intel¬
ligi. quia nullus potest facere ꝯd̾ facere
preualet deus. Unde fcm̃ ⁊ silentium in
celo. dum cõmitteret bellum draco cum
nuchaele ar chaugelo. ut qui se ad dei si¬
nulitudinem suꝑbꝰ exculerat: ꝑ michae¬
lem ꝑ emptus discat. quia ad dei similitu¬
dinem ꝑ suꝑbiam nullus cxurgat. Ad
mariam quoq gabriel mitrit᷑: qmi de
fortitudo nominatur. Illur quippe ñ¬
ciare ueniebat: qui ad debellandas a

Expanded text:
tis aliquid agitur, Michael mitti perhibetur, ut ex ipso actu et nomine detur intelligi quod nullus potest facere quod facere praevalet Deus. Unde factum est silentium in coelo dum committeret bellum draco cum Michaele archangelo , ut qui se ad Dei similitudinem superbus extulerat, per Michaelem peremptus discat quia ad Dei similitudinem per superbiam nullus exsurgat. Ad Mariam quoque Gabriel mittitur , qui Dei fortitudo nominatur. Illum quippe veniebat nuntiare, qui ad debellandas a
Abbreviated transcription (Latin):
bet gͦ om̃e u̾bum tẽpꝰ suũ qñ proferre debeat
et qñ tateri Oñ autem loquendum sit me¬
lius ostendimus si pͥus qñ tacendum sĩt de¬
moustremꝰ/ Tempͦ enum tacendi tepꝰ loꝙ̃pdi
deb p̾cedere quia pͥus per silentium tẽpore
di et tempꝰ tacendi. s tempͦ ⁊acendi et tempꝰ loꝙ̃¬
uoce teneat᷑. Aliqñ tacere debemꝰ proptrã qd̾
alt̾ prior loqui ce pit ne forte si sermonẽ euis
lo quit᷑ et eos qui audiũt parit̾ osfendamus

Expanded text:
bet igitur omne verbum tempus suum quando profebet igitur omne verbum tempus suum quando profe Quando autem loquendum sit, melius ostendemus, si prius quando tacendum sit demonstremus. Tempus enim tacendi tempus loquendi debet praecedere, quia prius per silentium tempore di et tempus tacendi, sed tempus tacendi et tempus loquvoce teneatur. Aliquando tacere debemus propterea quod alter prior loqui coepit, ne forte si sermonem ejus loquitur, et eos qui audiunt pariter offendamus.
Abbreviated transcription (Latin):
telligentia et exposicione scripturarum col¬
lationes tamen cum disciplma et reueren¬
tia hoc ÷ sine ꝯtemptione et clamore et qua¬
libet curpicudine u̾boꝵ haberi possunt. Po¬
stremo sunt alia loca in quibꝰ magis loquen¬
di licentia laxatur ita ut non solum de
spãlibus rebus s etiam de exterioꝵ disposi¬
tione et prouisione sermones admittant᷑
Loca in quibus uana et super flua dici debe¬
ant inuenire nõ possum. Neq enm indi¬
uinis et sacratislocis et fabulationes indu¬
cere neq m illis locis ubi de disciplina agẽdũ
est questiones aut ꝯcentiones u̾boꝵ uenti¬
lare neq in illis ubi de intelligentia diuina¬
rum soipturarum tractandum ÷ exteriora
negotia ad miscere debemus. nͨ ea que pluri
cendum sit̃ ad tendere. Est tenpus quãdo
tacendi. Et tempꝰ ÷ qñ aliquid. quia tẽpꝰ
idẽ salomon ait mala aurea in lectis argẽ¬
teis qui loquit᷑ u̾bum in tempos sao. Ha¬

Expanded text:
telligentia et expositione Scripturarum coltelligentia et expositione Scripturarum collationes cum disciplina tamen et reverentia, hoc est sine contentione et clamore et qualibet turpitudine verborum haberi possunt. Postremo sunt alia loca in quibus magis loquendi licentia laxatur, ita ut non solum de spiritualibus rebus, sed etiam de exteriorum dispositione et provisione sermones admittantur. Loca in quibus vana et superflua dici debeant, invenire non possum. Neque igitur in divinis et sacratis locis confabulationes inducere, neque in illis locis ubi de disciplina agendum est, quaestiones aut contentiones verborum ventilare, neque in illis ubi de intelligentia divinarum Scripturarum tractandum est, exteriora negotia admiscere debemus, nec ea cendum sit attendere. Est tempus quando tacendi; et tempus quando aliquid, quia tempus quia sicut idem Salomon ait: Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo . Ha
Abbreviated transcription (Latin):
losos ad consilium temerarios. ad feruor ẽ
zeli cepidos ad silentiũm u̾bosos ad u̾bum
ex ortationis nmis tacitos. ad alacritatem
senes. ad mansue tudin̾em impatientes. ad
iusticiam negligentes. ad indulgenti am cru¬
deles. ad uerecundiam procates. ad quietẽ
p̾cpites. ad prudentiam nĩcautos. ad sollici¬
cudinem oblunosos. et ad modestiam in uers¬
cundos et omnino quic quid dicere nolumꝰ
cui dicendum sit ex ip̃a prius m̃ĩ sermonis
tio loquendi ut cum aliquid dicere uolumꝰ
prius ubi illud dici ꝯueniat ꝯsideremus Nã
quedam sunt loca inquibus ppetuũ silen¬
tium seruandum ÷. Qued en uͦ in quib
humanos sermones idr ꝯfabulationes ad
alt̾utrum edere non licet. exceptis his ũbis
famulatur. Unde et beatus augustinus
n oratorio nichil agendum ẽẽ dicit p̾ter
id ad qd̾ fcm ÷. Sunt item alia loca in qui¬
bus pro disciplina et instructione moꝵ u̾ba
habenda sunt quedam itm̃ in quibus de ĩ¬

Expanded text:
losos, ad consilium temerarios, ad fervorem losos, ad consilium temerarios, ad fervorem zeli tepidos, ad silentium verbosos, ad verbum exhortationis nimis tacitos, ad alacritatem segnes, ad mansuetudinem impatientes, ad justitiam negligentes, ad indulgentiam crudeles, ad verecundiam procaces, ad quietem praecipites, ad prudentiam incautos, ad sollicitudinem obliviosos, et ad modestiam inverecundos, et omnino quidquid dicere volumus cui dicendum sit, ex ipsa prius nostri sermonis tio loquendi, ut cum aliquid dicere volumus, prius ubi illud dici conveniat consideremus. Nam quaedam sunt loca, in quibus perpetuum silentium servandum est. Quaedam vero in quibus humanos sermones, id est confabulationes ad alterutrum edere non licet, exceptis iis verbisfamulatur. Unde et beatus Augustinus in oratorio nihil agendum esse dicit, praeter id ad quod factum est. Sunt item alia loca in quibus pro disciplina et instructione morum verba habenda sunt; quaedam iterum in quibus de in
Abbreviated transcription (Latin):
re debemus ut contra uitium qd in eo sauare
cupimus ꝯpetens nr̃i sermonis remedium ap¬
ponamus quem admodum supra dictum ÷
cu irreligioso de sãtate. cum in iusto de iu¬
sticiã. cum pigro de inulta oꝑatione loquen¬
dum z. Facibe gͦ cui sit loquendum agnosci¬
mus si id qd̾ dicit᷑ quale sit diligent̾ considere¬
mus qr id ꝑfecto unĩcuiq magis dici ꝯuenit
qd̾ ad aliud in quo se plus laborat malum sa¬
nandum ꝯsilio ꝯmodiori occurit. Uerbi gͣ¬
tia. Qñ ꝯstantiam laudare uolumꝰ ad pusil¬
lammes non ad superbos sermonem nrm̃ di¬
rigere debenius. quia cum uitiũ suꝑbiẽ sub
p̾cextu ꝯstantie non nũqmͣ se ꝯtegat si ce¬
perimus superbis laudare ꝯstantiam duma
eos ad mr̃tutem hortari credimus amplius
in suo uitiõ confirmamꝰ. Exortem᷑ gͦ ad cõ¬
st antiam. ad timorem suꝑbos. ad srugali¬
tatem prodigos. ad liberalitatem auaros
ad humanitatem p arcos. ad partit atem gu¬

Expanded text:
re debemus, ut contra vitium quod in eo sanare re debemus, ut contra vitium quod in eo sanare cupimus, competens nostri sermonis remedium opponamus, quemadmodum supradictum est: Cum irreligioso de sanctitate, cum injusto de justitia, cum pigro de multa operatione loquendum esse. Facile ergo cui sit loquendum agnoscimus, si id quod dicitur quale sit diligenter consideremus, quia id profecto unicuique magis dici convenit, quod ad illud, in quo ipse plus laborat, malum sanandum consilio commodiori occurrit. Verbi gratia, quando constantiam laudare volumus, ad pusillanimes non ad superbos sermonem nostrum dirigere debemus, quia cum vitium superbiae sub praetextu constantiae nonnunquam se contegat, si coeperimus superbis laudare constantiam, dum eos ad virtutem hortari credimus, amplius in suo vitio confirmamus. Exhortemur ergo ad constantiam timidos, ad timorem superbos, ad frugalitatem prodigos, ad liberalitatem avaros, ad humanitatem parcos, ad parcitatem gu
Abbreviated transcription (Latin):
pbia est et obstinatos corpere insipiencia
qr et inuiriosus ꝑximo ⁊ qui meliori non
exibet reuerent̾am. et inmriosus sibi ⁊ qͥ
non emendat s prouocat gͣ se m̃sipientis
ues aniam. Ergo qui cum alio loquit᷑ pͥmũ
consideret utrum ꝓpt̾ se an ꝓpt̾ illum lo qua¬
cur. Si ꝓpt̾ suam utilitatem loquit᷑ uideat
ut ille t᷑alis sic et de cuiꝰ collo quio utilitas ei
ꝓuenire possit. Si ꝓpt̾ illum loquit᷑ caueat
ne talis sit ille qui uł sua exortatione non
indigeat uł ita in malo obstinat᷑ ut exorta¬
tione alterius corrigi se non permitas S gͣ
mus erudicionem et in ip̃a nr̃a locutione ta¬
lem discretionem seruare ut semper studeamꝰ
et a sapientib discere. et minus doctos ita dũ¬
taxat si se doceri patiuat᷑ studeamꝰ erudire ⁊
sicut int̾rogando de illo potissimũ qd̾ nos ma¬
gis urget u̾ba faciamus. sic̃ docendo illud qd̾
magis per sone auditoris ⁊ congruit profer¬

Expanded text:
perbia est, et obstinatos corripere, insipientia. perbia est, et obstinatos corripere, insipientia. Quia et injuriosus proximo est, qui meliori non exhibet reverentiam, et injuriosus sibi est, qui non emendat sed provocat erga se insipientis vesaniam. Ergo qui cum alio loquitur primum consideret utrum propter se an propter illum loquatur. Si propter suam utilitatem loquitur, videat ut ille talis sit, de cujus colloquio utilitas sibi provenire possit. Si propter illum loquitur, caveat ne talis sit ille, qui vel sua exhortatione non indigeat, vel ita in malo obstinatus, ut exhortatione alterius corrigi se non permittat. Si mus, et in ipsa nostra locutione talem discretionem servare, ut semper studeamus et a sapientioribus discere, et minus doctos ita duntaxat si se doceri patiantur studeamus erudire. Et sicut interrogando, de illo potissimum quod nos magis urget verba facimus, sic docendo, illud quod magis personae auditoris congruit profer
Abbreviated transcription (Latin):
so tracta de sanclitate. et cum iur̃o iusto de iu¬
sticia. Cum muliere de his que emulat᷑ cũ
timido de bello: cũ negotiatore de traiectione
cum emptore de uenditione. Cum uiro liui¬
do de gratiis agendis.Cum ĩpio de pietate
cum inhonesto de honestate. cũ operariõ agia¬
riõ de omi opere. cum opario annuali de tõ¬
colloquia aliqñ appetere aliqñ uitare debẽt
Appetere debent boni prauoꝵ collo quiã qñ
et sua exortatione illos sperant posse corri¬
gi et tantum de sua stabilitate con fidunt.
ut nõ cimeant ex praua suggestione corrũ¬
pĩ. Qñ uͦ et illoꝵ duritiam et suam infir¬
nutatem considerant expedit xis ut fugi¬
ant ne dum illos nõ ualent ãmonitiomĩb
siuis corrigere paulatim incipiant ad pra¬
uit atrem illoꝵ dediuare. Cum gͦ ppt̾ nr̃am
edificationem lo quim᷑. cũ illis lo quamur
exortationem a prauitate sua posse emen¬
dari. Alio qͥn et sapientes uelle docere su¬

Expanded text:
so tracta de sanctitate et cum injusto de juso tracta de sanctitate et cum injusto de justitia, et cum muliere de iis quae aemulatur, cum timido de bello, cum negotiatore de trajectione, cum emptore de venditione, cum viro livido de gratiis agendis, cum impio de pietate, cum inhonesto de honestate, cum operario agrario de omni opere, cum operario annuali de conpravorum colloquia aliquando appetere, aliquando vitare debent. Appetere debent boni pravorum colloquia, quando et sua exhortatione illos sperant posse corrigi, et tantum de sua stabilitate confidunt, ut non timeant ex illorum prava suggestione corrumpi. Quando vero et illorum duritiam et suam infirmitatem considerant, expedit eis ut fugiant, ne dum illos non valent admonitionibus suis corrigere, paulatim incipiant ipsi ad pravitatem illorum declinare. Cum ergo propter nostri aedificationem loquimur, cum illis loquamur qexhortationem a pravitate sua posse emendari. Alioquin et sapientes velle docere, su
Abbreviated transcription (Latin):
nes de iustantia bene faciendi. sapientes de
misteriis scripturarum. Siplices de epẽ¬
plis bonoꝵ operum hu qui exteriora trac¬
tant negotia de sollertia ad quirendi hi qͥ
quietem uitam ducunt de disciplina iiuẽ¬
di. p̾lati de prouisione rerum. subiecti de
obedientia preceptoꝵ et unusquisq qui
loquitur scd̃m qualitatẽ persone sue qua¬
litatem materie in quirat ꝯgruam de qua
quid dicat etiam cui dicat diligent̾ adtẽdat
quia sicut ait quidam sapiens qui narrat
u̾bum nõ audienti quasi qui excitat dormi¬
entet de graui sõno. Et itm. Ca stulto nõ
multum loquaris et cum in sensaco ne abie¬
ris. Et salomon ait. Qui ar guit ipium
generat maclam s. Noli arguere derisotem
ne oderit te. Argue sapientem et diliget
te Da sapienti occasionẽ. et addetur ei sa¬
pientia. Doce iustum et festinabit accip¬
re. S rursum in libio ecclesiastico de discre¬
tione loquendi dictum ⁊ Cum iuro religio¬

Expanded text:
nes de instantia benefaciendi. Sapientes de nes de instantia benefaciendi. Sapientes de mysteriis Scripturarum. Simplices de exemplis bonorum operum. Ii qui exteriora tractant negotia, de solertia acquirendi, ii qui quietam vitam ducunt, de disciplina vivendi. Praelati de provisione rerum, subjecti de obedientia praeceptorum. Et unusquisque qui loquitur secundum qualitatem personae suae, qualitatem materiae inquirat congruam de qua quid dicat, etiam cui dicat diligenter attendat. Quia sicut ait quidam sapiens: Qui narrat verbum non audienti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno . Et iterum: Cum stulto ne multum loquaris, et cum insensato ne abieris . Et Salomon dicit: Qui arguit impium, generat maculam sibi. Noli arguere derisorem, ne oderit. Argue sapientem, et diliget te. Da sapienti occasionem, et addetur ei sapientia. Doce justum, et festinabit accipere . Sed rursum in libro Ecclesiastico de discretione loquendi dictum est: Cum viro irreligio
Abbreviated transcription (Latin):
nesta sunt que illiꝰ q uiloquit᷑ uł illiꝰ cui lo¬
quitur uł illiꝰ de quo loquit᷑ dignitati nõ
queniunt. Nociua sunt que siuis suasio¬
nibus. auimos auditoꝵ siue ad eriorem
siue ad prauit atem inducunt. Hec aũ
tria id ÷ nociua. inhonesta inutibia duo¬
bus modis discerm possunt. id̾  scd̃m qua¬
licatem rerum de quib locutio fit. et se¬
ciudum qualitatem ꝑsonarum per quas
ul ad quas uł de quib locutio fit̃. Qua¬
litas personaꝵ quatuor modis considera¬
cur. id ⁊ scd̃m etatem. scdm scientiam
scdm officiũ. scd̃m ꝯditionem. Scd̾m eta¬
tem quia aliud ꝯnenit locutio nibꝰ senũ.
aliud locutionib inuenũ. Scd̾m scienti¬
am quia aliud quenĩt locutionib sapien¬
tum. aliud locutionib suplicuim. Scdm
osficium quia aliud ꝯuenit locutiombus
eoꝵ qui negotia exteriora tractant ali
tionibus qui sunt sudd subditi. Senes loqui
debent de discretione bene ꝯsulendi. mue¬

Expanded text:
nesta sunt, quae vel illius qui loquitur, vel illius cui lonesta sunt, quae vel illius qui loquitur, vel illius cui loquitur, vel illius de quo loquitur dignitati non conveniunt. Nociva sunt quae suis suasionibus animos auditorum sive ad errorem sive ad pravitatem inducunt. Haec autem tria, id est nociva, inhonesta, inutilia, duobus modis discerni possunt, id est secundum qualitatem rerum de quibus locutio sit, et secundum qualitatem personarum per quas, vel ad quas, vel de quibus locutio fit. Qualitas personarum quatuor modis consideratur, id est secundum aetatem, secundum scientiam, secundum officium, secundum conditionem. Secundum aetatem, quia aliud convenit locutionibus senum, aliud locutionibus juvenum. Secundum scientiam, quia aliud convenit locutionibus sapientium, aliud locutionibus simplicium. Secundum officium, quia aliud convenit locutionibus eorum qui negotia exteriora tractant, alitionibus eorum qui sunt subditi. Senes loqui debent de discretione bene consulendi. Juve
Abbreviated transcription (Latin):
dum et tardus citatum qr int̾ uitia ꝯtra¬
ria medius limes uͥtus ⁊. Hec de gestu ad pre¬
sentem doctriuam dict a susficiant. Si qui
uͦ tã duri cordis fuint ut his ãmonitionibꝰ
informari nequeant illos quidem acriorib̾
sti mulis urgeri oportet ut qd̾ sponte facẽ
nolunt faciant uł in uiti. Scio enim quã
disficile sit cor malicia induratũ ad formã
discipline et speciẽ honestatis incur uare s
necesse ÷ ut dura materia cum facile ad for¬
mam nõ flectit᷑ ei et acrioris flamine i¬
cendium et mallei grauioris tunsio adhi
⁊ quid dicat᷑ cui dicat᷑ ubi dicat᷑ quando
dicat᷑ qͦmͦ dicatur. Quid aũ dicendũ sic
hac pͥmum genali distinctione disceruit᷑
ut iudelicet᷑ nũ qtͣ i sermonib discipli¬
natis ociosa adhibeant᷑ Ociosa aũ sunt
omĩa que sunt aut nociua aut inhonesta
aut inutilia. In utilia añ sunt que nec
loquentib nͨͦ audientibus prosunt. Inho¬

Expanded text:
dum, et tardus citatum, quia inter vitia contradum, et tardus citatum, quia inter vitia contraria medius limes virtus est. Haec de gestu ad praesentem doctrinam dicta sufficiant. Si qui vero tam duri cordis fuerint, ut his admonitionibus informari nequeant, illos quidem acrioribus stimulis urgeri oportet, ut quod sponte facere nolunt, faciant vel inviti. Scio enim quam difficile sit, cor malitia induratum ad formam disciplinae et speciem honestatis incurvare, sed necesse est ut dura materia cum facile ad formam non flectitur, ei et acrioris flammae incendium et mallei gravioris tunsio adhibest quid dicatur, cui dicatur, ubi dicatur, quando dicatur, quomodo dicatur. Quid autem dicendum sit, hoc primum generali distinctione discernitur, ut videlicet nunquam in sermonibus disciplinatis otiosa adhibeantur. Otiosa autem sunt omnia, quae sunt aut nociva, aut inhonesta, aut inutilia. Inutilia autem sunt, quae nec loquentibus, nec audientibus prosunt. Inho
Abbreviated transcription (Latin):
tur et moueatut ut in nulla uiquã parte
temperantie limitem aut formam honesta¬
tis excedat. Hoc ÷ ut in paucis exemplificemꝰ
ridere sine aꝑtione dentium. iudere sine af¬
defixione oculorum. loqui sine extensione
manuũ et intentione digitoꝵ. sine ꝯtortio¬
ne labioꝵ sine iactatione capitis. sine eleua¬
tione supercilioꝵ. Incedere sine modulatione
sticulatione scapularum. sedere sine diuarica¬
tione crurum sine alterutra superiectione p̃e¬
dum sine ex tensione uł agitatione cibiarum
sine alt̾na accubitatione laterum iacere sine
disiectione mẽbroꝵ. Et ut tandem de hac par¬
te finem loquendi faciamꝰ gestꝰ hominis in
actu debet ẽẽ gͣtiosus sine mollictie quietꝰ
sine dissolucione grauis sine tardicate ala¬
cer. sine inꝯuietudine maturꝰ sine prot̾uia
et sine turbulentia seuerus. Mollem gestũ
temperat turbidus et turbidum mollis dis¬
solutum procaꝵ ꝓcacem dissolut᷑. atatus car¬

Expanded text:
tur et moveatur, ut in nulla unquam parte tur et moveatur, ut in nulla unquam parte temperantiae limitem aut formam honestatis excedat, hoc est ut id paucis exemplis probemus ridere sine apertione dentium. videre sine defixione oculorum, loqui sine extensione manuum et intentatione digitorum, sine contorsione labiorum, sine jactatione capitis, sine elevatione superciliorum; incedere sine modulatione sticulatione scapularum; sedere sine divaricatione crurum, sine alterutra superjectione pedum, sine extensione vel agitatione tibiarum, sine alterna accubitatione laterum, jacere sine disjectione membrorum. Et ut tandem de hac parte finem loquendi faciamus, gestus hominis in omni actu esse debet gratiosus sine mollitie, quietus sine dissolutione, gravis sine tarditate, alacer sine inquietudine, maturus sine protervia, et sine turbulentia severus. Mollem gestum temperat turbidus, et turbidum mollis, dissolutum procax, procacem dissolutus, citatus tar
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut nichil ꝯfuse nichil p̾posterum in mẽ¬
bris corporis agat᷑ ut sed sciat unũ qd̾q in qͦ
alteri debeat succurrere et in qͦ dum aliud
mouet᷑ se debeat quietum custodire. Est
enim quasi quedam res publica corpꝰ huma¬
num in quo singulis mẽbris sua officia distri¬
buta sunt. Dum gͦ min mẽbrum alterius
mẽbri officium mordinata sibi uendicat qͥd
aliud qmͣ ꝯcordiam uniu̾sitatis percurbat
Dum ꝙr aliud suo motu alt̾ius motũ impe¬
dit certe illi qmͣ natura moderat᷑ dispositio
m ꝯtradicit. Prima gͥ custodia discipline
in gestu ut unũqd̾q membium in eo ad qd̾
creatum ÷ officio se contineat neq alteruis
ciant. os loquat᷑ manus operent᷑ pedes am¬
bubent. quatinus neq cnͣs mutẽt᷑ officia mõ¬
brorum neq mordinate ꝑmisceant᷑. Sd̾a÷
custodia discipline in gestũ ut unũ qdq mem¬
brum id qd̾ facit eo mͦ atq mensura faciat qd̾

Expanded text:
Ita ut nihil confuse, nihil praeposterum in memIta ut nihil confuse, nihil praeposterum in membris corporis agatur, sed ut sciat utrumquodque in quo alteri debeat succurrere, et in quo dum aliud movetur, se debeat quietum custodire. Est enim quasi quaedam respublica corpus humanum, in quo singulis membris sua officia distributa sunt. Dum ergo unum membrum alterius membri officium inordinate sibi vindicat, quid aliud quam concordiam universitatis perturbat? Cumque aliud suo motu alterius motum impedit, certe illi quam natura moderatur, dispositioni contradicit. Prima igitur est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum in eo ad quod creatum est officia se contineat, neque alterius ciant, os loquatur, manus operentur, pedes ambulent, quatenus neque transmutentur officia membrorum neque inordinate permisceantur. Secunda est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum id quod facit, eo modo atque mensura faciat quo