comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Opus castũ i coniuige ñ lubet culpã.: s origo peccati trabit secũ de¬
bitã penã. Non enĩ maritꝰ ꝙr maritꝰ ẽ iđo mortał ñ e. aut aliunde
i a pecato mortalis ẽ frat eñĩ &e dñis mortał: s. ñ de peccito. Sed
innocens ee̾ potuit: qͥde peccato adȩ. id: de concupisdentia nat
ñ fuit: Concupiscentia enĩ in adã pꝰ peccatũ in obȩdientis. & pecea¬
tĩ. & pęna peccati statĩ apparuit: dũ pͥmoꝵ honinũ illoꝵ oculi.
in mutuã concupiscentiã aꝑtist̃: ꝑ quã in om̃s. & peccatũ ori¬
ginale & ipsa quȩ lerpeccati in m̃bris nr̃is dicit᷑ ꝑ transit. Et
ꝓpeccatũ mors Illa sine dubio mors de qua ꝓpħa dicit: qr aĩa
Quȩ peccauerit ipsa morict᷑ Cuius mortis umbrã hanc corporasẽ
mortẽ merito qͥs dixeritꝰ qr qͣcũq illa incesserit. hanc necesse ẽ

Expanded text:
Opus castum in conjuge non habet culpam, sed origo peccati trahit secum deOpus castum in conjuge non habet culpam, sed origo peccati trahit secum debitam poenam. Non enim maritus, quia maritus est, ideo mortalis non est, aut aliunde nisi a peccato moinnocens esse potuit, qui de peccato Adae, id est de concupiscentia natus non fuit. Concupiscentia enim in Adam post peccatum inobedientiae, et peccatum et poena peccati statim apparuit, dum primorum hominum illorum oculi in mutuam concupiscentiam aperti sunt, per quam in omnes, et peccatum originale, et ipsa, quae lex peccati in membris nostris dicitur, pertransit. « Et peccatum mors. » Illa sine dubio mors, de qua propheta dicit quia « anima quae peccaverit, ipsa morietur . » Cujus mortis umbram hanc corporalem mortem merito quis dixerit, quia quocunque illa incesserit hanc necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
accipiens concipit femina. a uiro enĩ: initiũ generationis est:
Quo more nasci noluit: qͥ natꝰ ex femina sine peccato solus in
mundo apparuit: Anĩadu̾sũ ẽ autẽ ab eis qͥ ne unã qͥdẽ syllabã
in litteris pauli a mysterus uacare diffiniunt. qđ peccatũ qͥ¬
de ñ dix̃ in om̃s homines .s. in mundũ introisse: mortẽ uͭ ñ
in mundũ.s in om̃s hoĩes: & ñ introisse. s ꝑ transse Possunt
quidẽ ꝑmundũ hic terreni qͥq & in terrena conũsatione ꝑ.¬
manentes designari: homines uͦ dici possunt. qͥ iã se incipiunt
cognoscere. qr ad imnaginẽ di facti st̃: In illos gͦ qͥ mund̾ appel¬
lant᷑ id÷ terrenos. introisse peccatũ dicit. & nusquã eiꝰ exitũ
ponit. In eos uͦ quos homines uult intelligi. dicit ꝑtransisse
peccatũ. idẽ fuisse quide. s ꝑ penitentiȩ conũsionẽ depulsũ
ẽẽ. & ꝑtransisse: nec ult᷑ in eis stetisse: Et ꝑ peceatum mors.

Expanded text:
accipiens concipit femina. A viro enim initium generationis est. Quo more nasci noluit qui, natus ex femina, sine peccato solus in mundo apparuit. Animadversum est autem ab eis qui ne unam quidem syllabam in litteris Pauli a mysteriis vacare diffiniunt, quod peccatum quidem non dixit in omnes homines, sed in mundum introisse, mortem vero non in mundum, sed in omnes homines et non introiisse, sed pertransisse. Possunt per mundum hic terreni quique, et in terrena conversatione permanentes designari; homines vero dici possunt, qui jam se incipiunt cognoscere, quia ad imaginem Dei facti sunt. In illos ergo qui mundus appellantur, id est terrenos introisse peccatum dicit, et nusquam ejus exitum ponit; in eos vero, quos homines vult intelligi, dicit pertransisse peccatum, id est fuisse quidem, sed per poenitentiae conversionem depulsum esse et pertransisse, nec ultra in eis stetisse. « Et per peccatum mors.
Abbreviated transcription (Latin):
neq eiũ qͥ generant᷑ ꝑ adda. ide ipsi om̃s ꝑ xꝑm om̃s regenerantur:
cerent᷑. Cosde autẽ om̃s: postea multos dicit: Possunt quippe
in aliq̃ re om̃s ẽẽ. qͥ pauci sunt: Sed multos habet generatio
carnał. multos & sꝑitał: quãuis ñ tã multos hȩc sꝑitał. qͣm illa car¬
ualis Uerũtam̃ quẽadmodũ illa om̃s habse. homines: sic ista om̃s

Expanded text:
neque enim qui generantur per Adam iidem ipsi omnes per Christum regenerantur; cerentur. Eosdem autem omnes postea multos dicit. Possunt quippe in aliqua re omnes esse, qui pauci sunt. Sed multos habet generatio carnalis, multos et spiritualis, quamvis non tam multos haec spiritualis, quam illa carnalis. Verumtamen quema
Abbreviated transcription (Latin):
cens dicit: Ecce enĩ in iniqͥtatib conceptꝰ sũ: & in peccatis
ꝯcepit me mat̾ mea Non defuer̃t qͥ p̃cipitandȩ cursũ sententiȩ
teuendũ bic ẽẽ arbitrantes. totũ lectionis buiꝰ sensũ. ꝑscrutandũ
putarent: ut sensũ iui his apłi nͣ̃ tã ex suo sensu. quã ex uerbis
ipsius colligerent. & pꝰ aliquanta iiuenientes eũ dixisse sine le¬
ge enĩ peccatũ inortuũ erat. ego autẽ uiuebã sine lege aliquando:
inuenert̃ eũ hoc dicere de lege naturali. ut sit sensus. Usq ad
legẽ naturalẽ quȩ certo ȩtatis tp̃re rationis capa ẽẽ incipit qͣnͣ¬
do iusti iuiustiq incipit habere discrim̃: peccatũ inme mortuũ¬

Expanded text:
cens dixit: « Ecce in iniquitatibus conceptus sum; et in peccatis cens dixit: « Ecce in iniquitatibus conceptus sum; et in peccatis concepit me mater mea . Non defuerunt, qui praecipitandae cursum sententiae tenendum hic esse arbitrantes, totum lectionis hujus sensum perscrutandum putarent, ut sensum in his Apostoli non tam ex suo sensu, quam ex verbis ipsius colligerent. Et post aliquanta invenientes eum dixisse, « sine lege enim peccatum mortuum erat; ego autem vivebam sine lege aliquando, » invenerunt eum hoc dicere de lege naturali, ut sit sensus, usque ad legem naturalem, quae certo aetatis tempore rationis capax esse incipit, quando justi injustiq
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fuisse dictũ ẽ usq ad ipsã Lex autẽ. usq ad iohannem.
& peccatũ usq ad ad uentũ xp̃i: a qͦ sola liberat grã saluatoriᷤ.
Sed ñ imputabat᷑ sic̃ dictũ ẽ: cũ lex nͣ eẽt. Qui rationi huic
adquiescunt: silent hic. & quiescunt: Sunt autẽ qui que¬
rendũ hic arbitrant᷑ de qͣ lege hic agit᷑. Sine lege enĩ natu¬
rali. uatura hominis rationẽ habentis nͣquã fuit: quȩ etiã
ante legẽ scriptã peccata orignniał concupiscentiȩ ñ solum
aduertit. s etiã districtissime nonñꝗͣ anĩaduertit Vnde
cam iisem& ipsũ. maior ẽ iniqͥtas mea. quã ut ueniã merear
& noe infiliũ. maledictus inqͥt canaan puer: A maledictio¬
ne gͦ terrȩ in oꝑe pͥmi hominis sicut peccatũ semꝑ in mun¬
do fuit: sic lex imputans ñquã defuit: Peccatũ etiã originale.
nec om̃ib patuit: nec omĩb latuit: qr nec latuit iob aliem¬
cũcisione qđ in nob̾ oꝑat᷑ haptismꝰ. Unde & dauid ingemis¬

Expanded text:
isse dictum est usque ad ipsam; lex autem usque ad Joannem ; et peccatum usque ad adventum Christi, a quo sola liberat gratia Salvatoris. « Sed non imputabatur, » sicut dictum est, « cum lex non esset. » Qui rationi huic acquiescunt, silent hic et quiescunt. Sunt autem qui quaerendum hic arbitrantur de qua lege hic agitur. Sine lege enim naturali natura hominis rationem habentis nunquam fuit: quae etiam ante legem scriptam peccata originalis concupiscentiae non stissime nonnunquam animadvertit. Unde Cain in semetipsum: « Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear . » Et Noe in filium: « Maledictus, » inquit, « Chanaam puero . » A maledictione ergo terrae in opere primi hominis sicut peccatum semper in mundo fuit, sic lex imputans nunquam defuit. Peccatum etiam originale nec omnibus patuit, nec omnes latuit, quia nec latuit Job,cumcisione quod in nobis operatur baptismus. Unde et David ingemis
Abbreviated transcription (Latin):
rũq aliud contrahi potuit ex uitio corruptȩ origis. Usq ad le¬
ge fuit in mundo: hoc ẽ qr neq lex potuit auferre peccatum:
quȩ subintrauit ut magis abundaret: Siue lex naturalis in
qua quisq ratione utens incipit peccato originali addere &
ꝓpͥa: siue ipsi quȩ scripta ꝑ moysen pꝰpło data eͣ. Sed ñ in¬
putabat᷑ qr lex ñ erat qͣ arguente monstraret᷑. cũ a dño deo

Expanded text:
ue aliud contrahi potuit ex vitio corruptae originis, usque ad legem fuit in mundo, hoc est quia neque lex potuit auferre peccatum, quae subintravit, ut magis abundaret; sive lex naturalis, in qua quisque ratione utens incipit peccato originali addere et propria, sive ipsa, quae scripta per Moysen populo data est. « Sed non imputabatur, quia lex non erat, » qua arguen
Abbreviated transcription (Latin):
aliud c̃ imitari adã in peccato. aliud nasci de adã originalit᷑ cũ
etiã p̃ter imitationis exemplũ: ꝑ occultã ꝯmunicationẽ & inspi¬

Expanded text:
Aliud est imitari Adam in peccato, aliud nasci de Adam originaliter cum Aliud est imitari Adam in peccato, aliud nasci de Adam originaliter cum etiam praeter imitationis exemplum, per occultam communicationem
Abbreviated transcription (Latin):
ut diceret. sic ꝑ unũ hominẽ iusticia intrauit in hc̃ mun¬
dũ: &e ꝑiusticiã uita: & sic in om̃s hoĩes ꝑtransut. in qͦ om̃s
uiuificati st̃ Sed ñ hoc paulo contigit. ex defectu el oquii.
s aliqͥd in hoc ꝓsperutilitatis Prudens enĩ dispensator uer¬
bi. cũ uenit ad ea loca quȩ de bonitate di eximiũ aliqͥd
uident᷑ p̃ferre. aut obscurius & breuius ea solet ꝓferre.
aut silentio omnino subtegere. ꝓpt̾ tepidiores: ne er re¬
missione spei faciat segniores Unde & hic cũ dixtsset.
sicut ꝑ unũ hominẽ in ħc mundũ peccatũ intͣint & siluit que inte¬
rene a cran prudentib palã reliqͥt subintelligenda. & inprudentibus
prudent᷑ sibticuit simul & illud ostendens qd̾ etiã si ꝑ uinũ homiñe
uisticia & uita m om̃s homines ꝑtransunt. tam̃ ñ hoc ociosis stat̃i ac¬
eiae s. hs qͥ multo labore & sudore potuerint quȩ occulta sunt que¬
iere pulsare quȩ clausa: quȩ abscondita st̃ desidare F unũ hõinẽ:

Expanded text:
t in hunc mundum, et per justitiam vita, et sic in omnes homines pertransiit, in quo omnes vivificati sunt. Sed non hoc Paulo contigit ex defectu eloquii, sed aliquid in hoc prospexit utilitatis. Prudens enim dispensator verbi, cum venit ad ea loca quae de bonitate Dei eximium aliquid videntur proferre, aut obscurius et brevius ea solet proferre, aut silentio omnino subtegere propter tepidiores, ne ex remissione spei faciat segniores. Unde et hic cum dixisset: « Sicut per unum hominem in hunc mundum peccatum intravit, » et siluit quae inferellud ostendens quod etiam si per unum hominem justitia et vita in omnes homines pertransivit, tamen non hoc otiosis statim accidere, sed his qui multo labore et sudore potuerint quae occulta sunt quaerere, pulsare quae clausa, quae abscondita sunt desiderare. « Per unum hominem. »
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cuuis peccatũ & mortẽ tanꝗͣ hereditariis in alis posteri eiꝰ obligati
sumꝰ: altero autẽ scdo adam qͥ ñ homo tantũ. s etiã d̾s ẽ: qͦ ꝓnob̾
soluente qđ ñ debebat. a debitis. & pat̾nis & ꝓpriis liberati siunꝰ.¬

Expanded text:
per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati su
Abbreviated transcription (Latin):
ide ipse ẽ: sed amor eiꝰ. ẽ bonitas eiꝰ: amor n: sꝑis sc̃s quẽ dat nob̾.
ꝑ quẽ karitas di diffundit᷑ in cordib nr̃is. Cõmendaurt ergo
caritatẽ suã in nobis prius amando: dmati qͥp¬
pe sumiꝰ prus: ut digni fieremꝰ qͥ amaremꝰ. & amarem᷑ ampliuᷤ.
N cepit nos diligere ex qͦ ꝑ mortẽ filii eiꝰ reconciliati sumus:
s. ante mundi constitutionẽ dilerit nos: ut cũ eiꝰ uingenito. etiã
nob̾ erat quantũ nos amaret ne desꝑarenꝰ & quales. ne suꝑbi¬
remꝰ. Precedens autẽ sententia ubi dicit cũ adhuc infirmi esse
quarũ in una nos dic̃ peccatores. in alia. immicos dĩ. tanquã
singuł reddens singula: ad infirmos. inimicos di referens ad
impios: Propterea sic̃ ꝑ unũ hominẽ in h̃c̃ mundũ pecatũ untͣuit.
& ꝑ pecc̃m mors. &ita in om̃s hoĩes mors ꝑtͣnsiit in qͦom̃s peccaueruas:
aPlixius hic apłs de duob hominib disputat: uno eodẽq pͥmo adam.

Expanded text:
s, quem dat nobis, per quem charitas Dei diffunditur in cordibus nostris. Commendavit ergo charitatem suam in nobis, prius amando. Amati quippe sumus prius, ut digni fieremus qui amaremus et amaremur amplius. Non coepit nos diligere, ex quo per mortem Filii ejus reconciliati sumus; sed ante mundi constitutionem dilexit nos, ut cum ejus Unigenito etiam nobis erat quantum nos amaret, ne desperaremus, et quales, ne superbiremus. Praecedens autem sententia ubi dicit: « Cum adhuc infirmi esbus sequentibus, quarum in una nos dicit peccatores, in alia inimicos Dei; tanquam singulis reddens singulas, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impios. « Propterea sicut per unum hominem in hunc mundum peccatum intravit, et per peccatum mors; et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt. » Prolixius hic Apostolus de duobus hominibus disputat, uno eoque primo Adam,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ quȩda obscuritas. s ñ tã sensus quã litterȩ. quȩ forsitan
forsitaner incuria ꝓcessit interp̃tis: de qͣsine omĩ sensus dispen¬
nẽ unũ : qđ ꝓpterea uidet᷑ conueniens. ut sicut illud ꝑu
nũ: sic & istud fiat ꝑ unũ Unde & in consequentib duos
istos in multis parificat & coȩquat. quasi ꝑ contrariũ: licet
alt̾ p̃cellat Sed sunt qͥ uersũ illũ longe inferius positũ.
igit᷑ sic̃ ꝑ unius delictũ & cetera. ad istũ uelint respondere:
ut omĩa quȩ int̾sunt. quasi ad supplem̃tũ sensus int̃posi¬
ta sint. s dũ uitant obscuritatẽ ꝑ pleritates int̾positarũ
rationũ. maiorẽ sensus incurrunt in uolutionẽ Sunt etiã
qͥ dicant: Postea quã edocuit differentiã fidĩ & legis. & ape¬
ruit archana secreti mysterii. qđ cũ inimici essemꝰ. dõ ꝑ
mortẽ filii eiꝰ reconciliati sumꝰ : nc̃ causas inimiciciarũ. &

Expanded text:
s, sed non tam sensus quam litterae, quae forsitan ex incuria processit interpretis, de qua sine omni sensus dispennem unum: quod propterea videtur conveniens ut sicut illud per unum, sic et istud fiat per unum. Unde et in consequentibus duos istos in multis parificat et coaequat, quasi per contrarium, licet alter praecellat, sed sunt qui versum illum longe inferius positum: « Igitur sicut per unius delictum, » etc. , ad istum velint respondere, ut omnia quae intersunt, quasi ad supplementum sensus interposita sint; sed, dum vitant obscuritatem perplexitatis interpositarum rationum, majorem sensus incurrunt involutionem. Sunt etiam qui dicant, posteaquam edocuit differentiam fidei et legis, et aperuit arcana secreti mysterii, quod cum inimici essemus. Deo per mortem Filii ejus reconciliati sumus, nunc causas inimicitiarum et
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. in quo possitis omnia tela nequissimi ignea
extinguere: & galeam salutis assumite : & gladiũ
sp̃s qd̃ ẽ uerbũ dei. Per omnẽ oracionẽ & obse¬
cracionẽ orantes omni tẽpore in spũ& in ipso
uigilantes in omni instantia & obserracione
apertione oris mei. cũ fiducia notum facere
ministeriũ euuangelii: ꝓ quo legatione fungor
in hac catena: ita ut in ipso audeam pro ut
o port& me loqui. Ut autẽ uos sciatis quȩ
circa me sunt quid agã: omĩa nota uob faci&

Expanded text:
is omnia tela nequissimi ignea exstinguere: et galeam salutis assumite; et gladium spiritus quod est verbum Dei, per omnem orationem et obsecrationem orantes omni tempore in spiritu: et in ipso vigilantes in omni instantia, et obsecrationapertione oris mei cum fiducia, notum facere mysterium Evangelii: pro quo legatione fungor in catena, ita ut in ipso audeam, prout oportet me, loqui. Ut autem et vos sciatis quae circa me sunt, quid agam: omnia vobis nota faciet
Abbreviated transcription (Latin):
fidens hoc ipsũ quia qui cepit in uobis opus
mihi ẽst iustũ sentire ꝓ omibus uobis eo quod
habeam uos in corde & in uinculis meis. &
in defensione & confirmatione euuangelii
socios gaudii mei omnes uos essen łestis enim
mihi est deus quo modo cupia siuos in uisceri¬
bus ihu xp̃i. Et hoc oro ut caritas ur̃a magiꝰ
ac magis habunde in scientia & in omni

Expanded text:
pit in vobis opus mihi justum hoc sentire pro omnibus vobis: eo quod habeam vos in corde, et in vinculis meis, et in defensione, et confirmatione Evangelii, socios gaudii mei omnes vos esse. Testis enim mihi est Deus, quomodo cupiam omnes vos in visceribus Jesu Christi. Et hoc oro, ut charitas vestra magis ac magis abundet i
Abbreviated transcription (Latin):
murmurationib & hesitationibus. Ut sitis sine
querela & simplices filii dei sine rep̃hensione:
in medio nationis prauę & ꝑuersȩ. inter quo s
lucetis sic̃ luminaria in mundo. uerbum uitȩ
continentes ad głam meam in die xp̃i: quia non
inuacuũ cucurri neqq inuacuũ laboraui. Sed
& si immolor suꝑsacrificiũ et obsequiũ fidei
urȩ : gaudeo & gratulor omnib uobis. Id ipsum
aute uos. gaudedete & congratuilam mihi. Spo
autẽ in dño iħu tymotheũ cito me mitere ad¬

Expanded text:
murmurationibus et haesitationibus, ut sitis sine querela, et simplices filii Dei sine reprehensione in medio nationis pravae et perversae, inter qlucetis sicut luminaria in mundo, uerbum uitae continentes ad gloriam mihi in diem Christi, quia non in uacuum cucurri neque in uacuum laboraui. sed et si immolor supra sacrificium et ministerium fidei uestrae, gaudeo et congratulor omnibus uobis. id ipsum autem et uos gaudete et congratulamini mihi. spero autem in domino Iesu Timotheum cito m
Abbreviated transcription (Latin):
in fide ad cognoscendũ illũ. ⁊ uͥtutẽ resurrectioĩs eius. et
societatem passionum illius: con¬
figuratꝰ morti eius. si quo modo occurrã ad re¬
surrectionẽ quȩ ẽ ex mortuis: ñ qđ iã accepim
aut iam perfectussim. Sequor aũ. si cõphenđã.
in quo & comprehensus sum arp̃o ibu fr̃g̃ ego

Expanded text:
in fide ad agnoscendum illum et virtutem resurrectionis eius et societatem passionum illius configuratus morti eius si quo modo occurram ad resurrectionem quae est ex mortuis non quod iam acceperim aut iam perfectus sim sequor autem si conprehendam in quo et conprehensus sum a Christo
Abbreviated transcription (Latin):
 đs misertꝰ ẽ eius. Non solũ autẽ eius uerũ¬
eiam & meiꝰ: ne tristiciã suꝑ tristiciã haberẽ
festinantiꝰ g misi illũ: ut uiso illo iterũ gau¬
deatis: et ego sine tristicia sim. Excipite ttaq
ilłii cũ om̃i gaudio in dno: & eiusmodi cum
honore babetote. Am̃ ꝓpt̃ opus xp̃i usq ad¬
mortẽ accessit. tradens animam suam ut impler&
id quod ex uobis detrat erga obsequiũ meũ. He

Expanded text:
um autem ejus, verumetiam et mei, ne tristitiam super tristitiam haberem. Festinantius ergo misi illum, ut viso illo iterum gaudeatis, et ego sine tristitia sim. Excipite itaque illum cum omni gaudio in Domino, et ejusmodi cum honore habetote; quoniam propter opus Christi mortem accessit, tradens animam suam, ut impleret id quod ex vobis deerat erga meum obsequium. »
Abbreviated transcription (Latin):
est enĩ in uere uita in xp̃o & mori gaudiũ
ergo dilectissimi & audistis p̃sentiam mei ita
retinete & facite in timore di & erit uobis
uita in ȩt̾nii. Est enĩ ds qui opatur in uos
sordidos in lucro. Onis sint peticiones ur̃ȩ palã
apa dm. et estote firmi in sensu rp̃i & que

Expanded text:
Est enim mihi vivere, vita in Christo, et mori gaudium Ergo, dilectissimi, ut audistis praesentiam Domini, ita retinete et facite in timore Dei, et erit vobis vita in aeternum. Est enim Deus qui operatur in vobis, sordidos omnes in lucro. Omnes sint petitiones vestrae palam apud Deum, et estote firmi in sensu Christi, et quae
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliquo s in labore & fatigatione nocte
& die opantes nequẽ ur̃m grauaremus:
ñ quasi ñ habuerimus potestaitẽ s ut uos¬
metipsos formam diremus uob ad iitandũ
nos. Nam & cum cisemus apud uos. uee de¬
nunciabamus uob̃ qm̃ si quis ñ uult ope¬
rari nec manduc&. Audiuimus enĩ inter
uos quoscłã ambulare inquiete nibil ope

Expanded text:
atione nocte et die operantes, ne quem uestrum grauaremus. non quasi non habuerimus potestatem, sed ut nosmet ipsos formam daremus uobis ad imitandum nos. nam et cum essemus apud uos, hoc denuntiabamus uobis, quoniam, si. quis non uult operari, nec manducet. audiuimus enim inter. uos quo
Abbreviated transcription (Latin):
facti estis: sine nobis regnatis & utinã regnetis.
ut & nos uobiscũ regnemꝰ Puto enĩ nos d aplos
no uissimos ostendit tamquã morti destinatos. qͥa
spectaculũ facti sumus mundo. & angłis & homi¬
nos autem ignobiles. Usq in hanc horã & esurimꝰ
& sitimus & nudi sumus & colapiuis cedimur &
in stabiles sumus & laboramus oꝑantes manibus

Expanded text:
ne nobis regnastis et utinam regnaretis ut et nos vobiscum regnaremus puto enim Deus nos apostolos novissimos ostendit tamquam morti destinatos quia spectaculum facti sumus mundo et angelis et homi nos autem ignobiles usque in hanc horam et esurimus et sitimus et nudi sumus et colaphis caedimur et instabiles sum
Abbreviated transcription (Latin):
aus̃. Cũ in altissimis ig¬
norantiȩ cenebris nulla
resistente ratione scdm
carnẽ uiuit᷑. hȩc st pͥma
hõis. Deinde cũ ꝑ legẽ co¬
gnitio fuerit facta perca¬
ti. si ũdũ diuinꝰ adiuuat

Expanded text:
Sed cum in altissimis ignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ qd̾ scͥptũ ẽ. lex subin¬
tͣuit ut habundaret
delictũ. hec st̃ scd̾a hõis.
Si aut̃ respererit ds.
ut adimplenda q̃ man¬
dat. ipse adiuuare cre¬
spũ cũ concupiscit᷑ ad¬
uersus carnẽ. fortiore
robore caritatis. ut qͣn¬
uis adhuc sit qd̾ hõire¬
pugnet ex hoĩe ñdũ
tota infirmitate satia¬
ta. ex fide tñ uistꝰ uiuat.
iuste q uiuat. in qͣntũ
ñcedit malȩ ꝯcupiscen¬
riȩ uincente delectatio¬
ne iusticiȩ. hȩc st̃ t̃cia
bonȩ spei hois. In qͥb
si pia ꝑseuerantia qͥsq
ꝓficiat postrema par
restat. quȩ pꝰ hanc ui¬
tã in reqͥe sp̃c. de inde
in resurrectione etiã
carnis ĩplebit᷑. harũ
qͣ tuor differentiarũ
pͥma ÷ ante legẽ. scd̾a
sub lege. t̾tia suh gr̃a.¬

Expanded text:
ex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare creSpiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gra
Abbreviated transcription (Latin):
mors est. Nunc uero liberati a peccato. serui autem
facti dõ. habens fructũ urm in scĩficationẽ. finem
ratis fr̃s scientibus enĩ lege̾ loquol. quia lex in
homine dominat᷑. quanto tempore uiuit᷑. Nam que
sub iuro ẽ mulier. uiuente uiro alligata ẽ legi
Si autem mortuus fuerit uir eiꝰ soluta ẽ alege iuri.
Igit᷑ uiuente uiro uocabit᷑ adulta. si fuerit cũ uiro¬

Expanded text:
autem facti Deo habetis fructum vestrum in sanctificationem finem ratis fratres scientibus enim legem loquor quia lex in homine dominatur quanto tempore vivit nam quae sub viro est mulier vivente viro alligata est legi si autem mortuus fuerit vir soluta est a lege viri igitur vivente viro vocabitur adultera si fuerit cum
Abbreviated transcription (Latin):
lingua semetipsũ edificat. qͥ autẽ ꝓphetat et¬
clesiam edificat. uolo autẽ uos om̃s loqui linguis.
magis autẽ ꝓphetare. Nam maior ẽ qui ꝓphetat
quã qui loquitur lingua nisi forte ut interp̃tetꝰ
ut excła edificationẽ accipiat. Nunc autẽ fr̃s si
uenero ad uos linguis loquens. quid uob ꝓdero¬
nisi uobis loquar aut in reuelatione. aut in sci¬
entia. aut in ꝓphetia. aut in doctrina: Tamen quȩ
sine anima sunt uocẽ dantia siue tibia. siue citha¬
ra. nisi distinctionẽ sonitus dederint quomodo
scietur qđ canitur aut qđ cytharihatur: Et enĩ
si incertã uocẽ dẽ tuba quis p̃parabit se ad bellũ.
Ita & uos per linguã nisi manifestũ sermonẽ de¬
deritis. quomodo scietur id qđ dicitur: Eritis enĩ
in aera loquentes: tam multa ut puta genera lingua¬
rum sunt in hoc mundo. & nihil sine uoce ẽ. Si ergo
nesciero uirtutẽ uocis ero ei cui loquar barbarus
& qui loquitur mihi barbarus. Sic & uos. Quoniã

Expanded text:
sum aedificat qui autem prophetat ecclesiam aedificat volo autem omnes vos loqui linguis magis autem prophetare nam maior est qui prophetat quam qui loquitur linguis nisi si forte ut interpretetur ut ecclesia aedificationem accipiat nunc autem fratres si venero ad vos linguis loquens quid vobnisi uobis loquar aut in reuelatione aut in scientia ant in prophetia aut in dosine anima sunt vocem dantia, sive tibia, sive cithara, nisi distinctionem sonituum dederint, quomodo scietur id quod canitur, aut quod citharizatur? Etenim si incertam vocem det tuba, quis parabit se ad bellum? Ita et vos per linguam nisi manifestum sermonem dederitis: quomodo scietur id quod dicitur? eritis enim in aera loquentes. Tam multa, ut puta, genera linguarum sunt in hoc mundo: et nihil sine voce est. Si ergo nesciero virtutem vocis ero ei cui loquor barbarus et qui loquitur mihi barbarus sic et vos quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝓpͥũ ẽ discipuloꝵ xp̃i : de quo ipse dicit: In hoc cognascent
omẽs quia mei estis discipuli : sidilectionẽ haluertas a
in uicẽ Sicut etũ mutuȩ caritatis signo discipuli xpĩ dinoscun¬
t IIc ĩ neg lectu caritatis prima faciȩ. tota xp̃ianȩ religionis
claritas obfuscat᷑. Deide docta mirabilis. p̃sentis tẽporis cul¬
pas futuri sacramenti auctoritate c̃pestens. ⁊ ut ȩłȩ focmã
⁊ potus : acsidicat Quid tanto ꝑede cibis agimus : qui ad reg¬
nũ cȩlorfestinamus Vbi sicut ñ nubt̃ nec tradunt᷑ ad
nuptias sic net manducant nec bibunt .s. st̃ similes angelis
dĩ igit ab solutissimo dogmate ⁊ eiudenti ab apło sententia
terminata ẽ ĩ regno eȩlox neq escarũ neq potus ullã es¬
se necessitatẽ .s. uistitiã ⁊ pace. Et qescas ⁊ potũ gaudiũ

Expanded text:
gnoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem . » Sicut enim mutuae charitatis signo discipuli Christi dignoscuntur, sic in neglectu charitatis, prima facie tota Christianae religionis claritas obfuscatur. Deinde doctor mirabilis praesentis temporis culpas futuri sacramenti auctoritate compescens, et ut Ecclesiae formam  est regnum Dei esca et potus. » Ac si dicat: Quid tantopere de cibis agimus, qui ad regnum coelorum festinamus? Ubi sicut non nubunt, nec traduntur ad nuptias, sic nec manducant nec bibunt, sed sunt similes angelis Dei. Igitur absolutissimo dogmate et evidenti ab Apostolo sententia terminata est in regno coelorum neque escarum, neque potus ullam esse neces
Abbreviated transcription (Latin):
sepe scandalit ant ⁊ scandali gant᷑. ⁊ sepe sic offendt̃ it ca¬
dant ⁊ cũ ceriderint. raro ⁊ difficle adhitiant at re¬
surgant: Non uidens humilias manũ porrigit. ut dutat᷑
ue qua ÷ dicit᷑ maledictis qui cocã cȩco scandalũ posueno
uidens caritas in ꝓficiendo quasi minus ire eligit. ut illa ñ
deserat᷑ : Tales apłsesse uolebat : quib: iustitiã pacẽ ⁊gau¬
diũ in spũ sc̃o p̃dicabat . hi enĩ omĩmodis scanilalipare tauent¬

Expanded text:
saepe scandalizant et scandalizantur. Et saepe sic offendunt, ut casaepe scandalizant et scandalizantur. Et saepe sic offendunt, ut cadant; et cum ceciderint, raro et difficile adjiciant, ut resurgant. Non videns humilitas manum porrigit ut ducatur; de qua et dicitur: « Maledictus qui coram caeco scandalum posuerit . » Videns charitas in proficiendo quasi minus ire eligit, ut illa non deseratur. Tales Apostolus esse volebat: quibus justitiam, pacem et gaudium in Spiritu sancto praedicabat.
Abbreviated transcription (Latin):
tatis c̃spectũ. Nã corã eo qui solus uere ẽ. hoc enit c̃fiteri
apparere qiñ ẽ. qui in tantũ esse desut in quantũ delin¬
quendo gͥuiiis ab eo defecit a quo ẽ. qͥe qͥd ẽ : Qui gͦatt tã
tremendo iudici p̃sentandi sumus ñ temere ulterius
ratione discernire ⁊ obseruate ne fr̃ĩ siue ille iudeussit
siue gentilis praui exẽplioffendiculũ uel tristitiȩ po¬
natis scandalũ : scalon grece uel scandalũ latine : pedis
ralit̃ in anterioia tendit : s cũ utio p̃uaricat᷑. cito offetidit.
St̃ autẽ in haciua uaties ceca suꝑbia uidens ũudia ñui¬
dens humilitas ⁊ uiders caritas: malos ent̃ ⁊ bonos uia ha¬
bet s. finis discernit : Cȩra suꝑbia ñ uidet quo eat ⁊diici
dedignat᷑: in iudia sibi se uidere existimans. om̃es quosipl
ñ duxerit. cũ nullũ uelit dicere. errare arbitrat: hi ĩ inuicẽ

Expanded text:
tatis conspectum. Nam coram eo qui solus vere est, hoc erit confiteri tatis conspectum. Nam coram eo qui solus vere est, hoc erit confiteri apparere quia non est, qui in tantum esse desiit, in quantum delinquendo gravius ab eo defecit a quo est quidquid est. Qui ergo, ait, tam tremendo judici praesentandi sumus non temere ulterius ratione discernite et observate, « ne fratri, » sive ille Judaeus sit, sive gentilis, pravi exempli « offendiculum, » vel tristitiae « ponatis » scandalum. Σκάνδαλον Graece, vel scandalum Latine pedis imraliter in anteriora tendit, sed cum vitio praevaricatur, cito offendit. Sunt autem in hac via viatores, caeca superbia, videns invidia, non videns humilitas, videns charitas. Malos enim et bonos via habet, sed finis discernit. Caeca superbia non videt quo eat, et duci dedignatur; invidia sibi se videre existimans, omnes quos ipsa non duxerit, cum nullum velit ducere, errare arbitratur. Ii in invicem
Abbreviated transcription (Latin):
te tribunal xp̃i. Scriptũ ẽ enĩ : Uiuo egodicit dnũs qr mͥ
flectet᷑ om̃e genu ⁊ om̃is lingua c̃firebit᷑ dño Tribu¬
nalxp̃i. ipsa sapientiȩ eius diuina potentia ẽ : qua in se¬
ipso sedens disponit om̃ia ⁊ uidicit : sui assistere ẽ: sub¬
tili examinis eius uidicio. nil posse latere. Uiuo ego dicit
dñus. Non ẽ hec uiratio .s ueritatis testificatio : ac si dicat:
Sicut uere uiuo. cui hoc uiuere qđ esse ẽ. ⁊ a quo om̃is utta
qui sic ex se ipsouiuit. ut omĩs etiã uita ex ipso sit: ⁊ qui sic
ẽ. ut quicqͥd uete ẽ ex ipso sit: In eo enĩ qđ dicte ego int¬
ligit᷑ ꝓprietas duunȩ essentiȩ : in eo qđ dicit uiuo. ueritas
essentialis uitȩ: flectit᷑ autẽ ei omẽ genu. qi om̃ib: ad oian¬
da apparebit uirtus potentiȩ eius cũ ñ erit qui se abscoa¬
dat a calore eius cũ om̃ib: erit manifestũ. manifestos se
esse. nec posse latere quẽ quã ad penetrantis om̃ia ueri¬

Expanded text:
 « Scriptum est enim: Vivo ego, dicit Dominus, quia mihi flectetur omne genu, et omnis lingua confitebitur Domino. » Tribunal Christi ipsa sapientiae ejus divina potentia est qua in seipso sedens disponit omnia et judicat. Cui assistere est subtili examinis ejus judicio nihil posse latere. « Vivo ego, dicit Dominus. » Non est haec juratio, sed veritatis testificatio, ac si dicat: Sicut vere vivo, cui hoc vivere quod esse est et a quo omnis vita qui sic ex seipso vivit, ut omnis etiam vita ex ipso sit, et qui sic est, ut quidquid vere est ex ipso sit. In eo enim quod dicit, « ego, » intelligitur proprietas divinae essentiae; in eo quod dicit, « vivo, » veritas essentialis vitae. Flectitur autem ei omne genu, quia omnibus adoranda apparebit virtus potentiae ejus, cum non erit qui se abscondat a calore ejus , cum omnibus erit manifestum manifestos se esse, nec posse latere quemquam ad penetrantis omnia veri
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ dnõ sapit id est dulce qͥd ei sapit ĩ dnõ sua c̃tinentia
⁊quimanducat d nõ manducat dũ manducans ex fide
qui ñ mandacat ut̃q: d nõ qr ut̃ q: grãsaqa do Ntero: dno
agit qđ aga . qi in laudẽ euis agit : Tc̃ enĩpie tc̃recte
tẽ uiste fit opus bonũ cũ in eius laudẽ fit a quo donat᷑
urfiat: in quo affertu qͥsq: ꝓficiens quicqͥd facit dñõ
facit: hoc ẽ in laudẽ eius facit . a quo accepit ut face¬
ret : Unde ẽ gratiarũ actio : quȩ ĩtimo fide liũ micuste¬

Expanded text:
tiae, « Domino sapit, » id est dulce quid ei sapit in Domino sua continentia, tiae, « Domino sapit, » id est dulce quid ei sapit in Domino sua continentia, « et qui manducat, Domino manducat, » dum manducans ex fide qui non manducat, uterque Dagit quod agit, quia in laudem ejus agit. Tunc enim pie, tunc recte, tunc juste fit opus bonum, cum in ejus laudem fit, a quo donatur ut fiat, in quo affectu quisque proficiens quidquid facit, Domino facit: hoc est in laudem ejus facit a quo accepit ut faceret. Unde est gratiarum actio, quae intimo fidelium ministe
Abbreviated transcription (Latin):
p̃senti tantũ udicare habet facubaatẽ : alius ẽ ds̃ scilicet. qui
iudicat omẽmdiẽ. quiscit de eo qui percat. ante peccati
casũ qualis fuerit studii ⁊ uoluntatis. inpeccato cuuis in¬
tentionis post peccatũ. cuuis futurus sit c̃uersionis: sui
autẽ de peccato percantis hec ẽ scientia ipside pescante
iudicandi relinquenda ẽ sententia: Sciendũ tam̃ qr de
eis quȩ unius cuiusq subdita debent esse arbitrio. ⁊ deeis
quȩ nesciunt᷑ timendũ ẽ p̃cipitare uiditiũ: in illis uͥos
tib: ĩ qͥb: manifeste dsoffendit᷑ ꝑiculosũ ẽ iudiciũ dif¬
ferre : nisi focte qͥs eadẽ faciens. fidutiã amiserit argu¬
endi : ⁊ dicat ei : Fie pͥmũ trabede oculotuo. ⁊ tẽ uide¬
biseicore festucã de oculo fr̃is. Ne ut̃ gͦ iudicet᷑ ab altero:
s qui deũ sentit in oꝑe suo. in sensu suo habundet. id es

Expanded text:
praesenti tantum judicare habet facultatem. Alius est, Deus scilicet, qui praesenti tantum judicare habet facultatem. Alius est, Deus scilicet, qui judicat omnem diem, qui scit de eo qui peccat, ante peccati casum qualis fuerit studii et voluntatis, in peccato cujus intentionis, post peccatum cujus futurus sit conversionis. Cui autem de peccato peccantis haec est scientia, ipsi de peccante judicandi relinquenda est sententia. Sciendum tamen quia de eis, quae uniuscujusque subdita debent esse arbitrio, et de eis quae nesciuntur, timendum est praecipitare judicium: in illis vero actibus, in quibus manifeste Deus offenditur, periculosum est judicium differre; nisi forte quis eadem faciens, fiduciam amiserit arguendi et dicatur ei: « Ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc valebis ejicere festucam de oculo fratris . » Neuter ergo judicetur ab altero, sed qui Deum sentit in opere suo, in sensu suo abundet, id est
Abbreviated transcription (Latin):
dũ gͣ in huuis modi temerariũ iuditiũ : Unde ⁊ subdit᷑ tu
dãnare uel male estimare : Non qđ omia uidicia fidelib
apłs interdicat. cũ ꝑ illos alibidicat mundũ netiã ange¬
los uidicandos s de occultis uidicait ꝑiculo su esse de¬
cat. cũ uel causalatet uel nescit᷑ qualis futurussit. qui iu¬
dica t᷑. ⁊ ĩ p̃senti forsitan iuste uuise t᷑ iudicandus: hoc aitẽ
ñ ad tenat̃ qui fremsuu ñ cotrigere a mont s carperẽ: Suo
inquit d nõ stat aut cabt. Stabit aiit̃: potens en ĩ dsest sta¬
tuert illũ: Ne sibi arrogaret ꝑseuetarta quistat: id õ addi¬
tũ e potense deus statuore illũ. Qui gͦ dat ꝑseuerantiã¬
poters ẽ statuere eos qui stant. ut ꝑseuerantissime stent:
ueletiã restituere eos qui ceciderunt: Nã alius udiat d¬
dicat diẽ positũ ĩter diẽ p̃teritũ. ⁊ diẽ futurũ. bac ẽ de

Expanded text:
dum ergo in hujusmodi temerarium judicium. Unde et subditur: Vdum ergo in hujusmodi temerarium judicium. Unde et subditur: Vdamnare, vel male aestimare. Non quod omnia judicia fidelibus Apostolus interdicat, cum per illos alibi dicat mundum et etiam angelos judicandos, sed de occultis judicare periculosum esse decat, cum vel causa latet, vel nescitur qualis futurus sit qui judicatur, et in praesenti forsitan juste videtur judicandus. Hoc autem non attendunt qui fratrem suum non corrigere amant, sed carpere. « Suo, inquit, domino stat, aut cadit. Stabit autem; potens enim Deus est statuere illum. » Ne sibi arrogaret perseverantiam qui stat, ideo additum est, « potens est Deus statuere illum. » Qui ergo dat perseverantiapotens est statuere eos qui stant, ut perseverantissime stent, vel etiam restituere eos qui ceciderunt. VERS. 5.-- dicat diem positum inter diem praeteritum et diem futurum; hoc est de
Abbreviated transcription (Latin):
pleat᷑ qđ dicit apłs. Scio habundare : scio ⁊ esuriẽ pati:
Non sic illi. qui c̃cupierant carnib uesci quib pluebat man¬
nade cȩlo: fastidiebant quippe qđ habebant᷑.: ⁊ qđ ñ habe¬
bant inpudent̃ petebant: quasi ñ melius pecerent. ñ ut
cibus qui deerat in decenti desiderio p̃staret᷑ .s. ille qui ad¬
erat sanato fastidio sanaret᷑: Quando enĩ nos delectant ma¬
la ⁊ ñ delertant bona : rogare potius debemus deũ. ut de¬
repudiare qđ dabat sapientia ⁊ petete in qđ anlnabat
c̃cupiscerctia quãuis illi nec peterent. s qi deerat ius¬
murarent S ut sciremus ñ dĩ creaturã esse culpabile .s⁊
obedientiã c̃tumace. ⁊ ĩ ordinatã cupiditatẽ ñ p̃pt̃ por
cũ s ꝓpt pomũ mortẽ primus homo ĩuenet: net ꝓrt gal¬
lina s ꝓpt lerticuili esau primo genito sua ꝑdidet. Cauen¬

Expanded text:
mpleatur quod dicit Apostolus: « Scio abundare, scio et penuriam pati . » mpleatur quod dicit Apostolus: « Scio abundare, scio et penuriam pati . » Non sic illi qui concupierant carnibus vesci, quibus pluebat manna de coelo . Fastidiebant quippe quod habebant, et quod non habebant impudenter petebant, quasi non melius peterent, non, ut cibus qui deerat indecenti desiderio praestaretur, sed ille qui aderat sanato fastidio sanaretur. Quando enim nos delectant mala, et non delectant bona, rogare potius debemus Deum, ut derepudiare quod dabat sapientia, et petere in quod inhiabat concupiscentia, quamvis illi nec peterent, sed, quia deerat, murmurarent. Sed ut sciremus non Dei creaturam esse culpabilem, sed inobedientiam contumacem et inordinatam cupiditatem, non propter porhomo invenit . Nec propter gallinam, sed propter lenticulam Esau primogenita sua perdidit . Caven
Abbreviated transcription (Latin):
nec ĩ manducando esse iuistitiã. s ĩ equanunctate tole¬
randi ĩ opiã.⁊ tẽꝑantia ꝑ habundantiã ñ se cerũpendi
atq: opoecune sumendi. ł ñ sumendi ea. quox ñ usus .s
c̃cupiscentia refrenanida ẽ Non enĩ int̃ ẽ omino. quid ali¬
mentoꝵ sumas. ut suc curtas necessitati coaporis: dũ modo
c̃ gruas in genetib alimentoꝵ. hiscũ quib tͥ uiuendũ
ẽ: Neq quantũ sumas. multũ inter ẽ : cũ uideamus a li&
stomachũ citius satiati. ⁊ eostam̃ ipsi paruo quo satiant᷑
ardent̃ ⁊ ĩtolerabilit̃. ⁊ omũno turp it̃ in hiare: alios au¬
tẽ plusculo quidẽ satiani. s tolerabilius in opiã ꝑpeti. ⁊ ud
ante ora positas epulassi in tẽpore aut opussit aut ne¬
cesse. cũ tranquillitate aspicere nec tangere: Magis gͦ in¬
tet ẽ ñ qͥd uel quantũ alimentoꝵ. ꝓ c̃gruentia ꝑsonȩ¬
uel etiã netesse ẽ carere: ut illud in anime xpiano c̃¬

Expanded text:
itiam, sed in aequanimitate tolerandi inopiam et temperantiam per abundantiam, non se corrumpendi atque opportune sumendi uel non sumendi ea quorum non usus, sed concupiscentia reprehendenda est. non enim interest omnino quid alimentorum sumas, ut succurras necessitati corporis, dummodo congruas in generibus alimentorum his cum quibus tibi uiuendum est. neque quantum sumas multum interest, cum uideamus aliorum stomachum citius satiari et eos tamen illi ipsi paruo, quo satiantur, ardenter et intolerabiliter et omnino turpiter inhiare; alios autem plusculo quidem satiari, sed tolerabilius inopiam perpeti et uel ante horam positas epulas, si id in tempore aut opus sit aut necesse sit, cum tranquillitate aspicere neque tangere. magis ergo interest non quid uel quantum alimentorum pro congruentia homivel etiam necesse est carere, ut illud in animo Christiano co
Abbreviated transcription (Latin):
poterat a ueili : a gentib: uͦ intermatendũ erat interĩ qđ
quidẽ ex fidei libtate licebat. nulla uel ñ magna ut ilitate
ñ autẽ expediebat ꝓpiculo ꝑditionis fraternȩ. Unde

Expanded text:
poterat avelli. A gentibus vero intermittendum erat interim quod poterat avelli. A gentibus vero intermittendum erat interim quod quidem ex fidei libertate licebat, nulla, vel non magna utilitate; non autem expediebat pro periculo perditionis fraternae. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ ñ habens existimat qͥd cõmune esse illi cõmune ẽ. ñ
quantũ innatura quã utiq: ds̃ bona creauit . s in quantũ
cõmune id est ĩ mundũ efficit᷑. ñ cũ fide manduranti Sicit
enĩ ido lotita quȩ ĩmunda erant. munda cfficiebat fide¬
lit̃ sumentiũ ẽscientia : sic quȩ munda erant ĩ fideiit su¬
mentiũ estimatio faciebat ĩmiuida: hoc ꝓpt̃ udeos. quia
bosꝑlȩgẽ uetitos tangere recusantes. pectabant in ñ co¬
medendo: Bebebant enĩ iudei pectata uel uitia uitare. quȩ
ꝑlegẽ significatiue in generib: ciboꝵ uitare iubebant᷑ ci¬
bos autĩ ipsos gratia ⁊ fide dictante ꝑriꝑe quos ds̃ creauit
ad ꝑcipiendũ cũ gratiarũ actione: gentesautẽ tẽ ꝑare a
cibis ꝑfidẽ qͥd ẽ luctris s scandabũ facientib: frib: ĩ firmio¬
b: ĩ fide : inspe enĩ correctuonis. tolerandũ ĩterĩ in iudeis e¬
rat qđ longa legis c̃suetudine c̃cretũ ñ facile tãcito ab eis

Expanded text:
d commune esse, illi commune est: non quantum in natura, quam utique Deus bonam creavit; sed in quantum commune, id est immundum efficitur, non cum fide manducanti. Sicut enim idolothyta, quae immunda erant, munda efficiebat fideliter sumentium conscientia, sic quae munda erant infideliter sumentium aestimatio faciebat immunda. Hoc propter Judaeos, qui cibos per legem vetitos tangere recusantes, peccabant in non comedendo. Debebant enim Judaei peccata vel vitia vitare, quae per legem significative in generibus ciborum vitare jubebantur; cibos autem gratia et fide dictante percipere, quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione; gentes autem temperare a cibis per fidem quidem licitis, sed scandalum facientibus fratribus infirmoribus in fide. In spe enim correctionis tolerandum interim in Judaeis erat quod longa legis consuetudine concretum non facile tam cito ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
ubi hec eadẽ certius ⁊ firmus possident᷑: Est autẽ iustitia
ĩ oꝑe pax inceule uel c̃scientia : gaudiũ in dnõ: hec quicũq
cet dõ ꝓbatus hominib: in iustia. in pace uͦ bene habitans
secũ Ex affectu gͦ pacis qua ĩtus frium stris quȩ pacis sẽ sec¬
tem ⁊ ex affectu uistinȩ quȩ edificationus st̃ custodiamus
Quid autẽ euidentius exigit iustitia : quã ut ꝓpt̃ escã ñ de¬

Expanded text:
ubi haec eadem certius et firmius possidentur. Est autem justitia in opere; pax in corde vel conscientia; gaudium in Domino. Haec quicunque cet Deo, probatus hominibus » in justitia, in pace vero bene habitans secum. Ex affectu ergo pacis, qua intus fruimur, foris « quae pacis sunt sectemur; » et ex affectu justitiae, « quae aedificationis sunt custodiamus. » Quid autem evidentius exigit justitia, quam ut propter escam non de
Abbreviated transcription (Latin):
camus: Ne genere autẽ ciboꝵ qr posst bono animo ⁊ si¬
plici corde sine uctio ẽcupis centiȩ. quicũq humani cibi
indiffirent̃ sumi ꝓhibet idẽ apłs udicare eos qui carnib:
uescebant᷑. ⁊ iunũ bibebant. ab eis quise ab huius modi ali¬
mentis tẽperabant. De talib: enĩ reb: quȩ posst bono ani¬
mo ⁊sĩplici fien quãuis possint etiã ñ bono. uolebant illitũ
homines essent. in occulta c&dis ferre sententiã : de quib:
solus ds̃ iudicat: De eis gͦ factis quȩ ignoramus quo animo
dicare. maxime ut ẽdẽnemus: hox aute tẽpus ueniet ut
iudicent᷑. cũ dnũs illum inabit abscondita ronebrarũ

Expanded text:
simplici corde sine vitio concupiscentiae quicunque humani cibi indifferenter sumi, prohibet idem Apostolus judicare eos qui carnibus vescebantur, et vinum bibebant, ab eis qui se ab hujusmodi alimentis temperabant. De talibus enim rebus quae possunt et bono animo et simplici fieri, quamvis possint etiam non bono, volebant illi, cum homines essent, in occulta cordis ferre sententiam, de quibus solus Deus judicat. De eis ergo factis, quae ignoramus quo animo dicare, maxime ut condemnemus. Horum autem tempus veniet ut judicentur, cum Dominus illuminabit
Abbreviated transcription (Latin):
dũ: id est uerbo ⁊ exẽplo ⁊ patientia ad meliaa ꝓuocan¬
dũ. Uetat etiã disceptari de alienis cogiationib:: quã¬
diu qđ fit. quo animofiat. ꝓ moctalis huius uitȩ cecitate
esse credit. cõmedere om̃u: alius mensurã hanc fidĩ nec¬
dũ adtingens ñ hoc sibi licitũ arbitrat᷑. Relinquat᷑ gͦ sibi in¬
terĩ : manducet olus: cõmunes cibos ꝑcipiat : donee usu
manducet idolotita. uel ex iutio ĩ c̃tinentiȩ. lege ꝓhi¬
bita: Siue enĩ manducantẽ siue ñ manducantẽ. ds̃ illũ as

Expanded text:
dum, id est verbo et exemplo et patientia ad meliora provocandum, id est verbo et exemplo et patientia ad meliora provocandum. Vetat etiam disceptari de alienis cogitationibus, quandiu quod fit, quo animo fiat, pro mortalis hujus vitae caecitate esse credit comedere omnia; » alius mensuram hanc fidei necdum attingens, non hoc sibi licitum arbitratur. Relinquatur ergo sibi interim, « manducet olus, » communes cibos percipiat, donec usu manducet idolothyta, vel ex vitio incontinentiae lege prohibita. Sive enim manducantem sive non manducantem, « Deus ill
Abbreviated transcription (Latin):
cemeraria in alterutrũ cohibens iudicia. in pacis eos refo¬
mat unitatẽ : Iudei enĩ qr iã coruscante euuangelio. cibis
in lege ꝓhibitis abstinebant. neca prisca lȩgis c̃sur tudi¬
ne tãcito poterant a uelli uidaiare credebant᷑ a gentib:
gentes uͦ liberioie fidei fidutia om̃ia cũ gratiarũ actiodo
ꝑcipientes. nec etiã ab idolotitis ꝓ c̃scientia fidei tẽ perau¬
tes. in c̾scientia idoliedere ea ab ĩ firmioub: ⁊ maxime ui¬
deis estimabantt᷑: ⁊ hoc mͦ scissurasfacientes ⁊ in uicẽ iudican¬
tes. unctatẽ diuidere uidebant᷑. Docet gͦ ĩfirmiorib: ĩ fide¬
quẽq adhuc suo sensiu relinquendũ qi tolerandũ ñ nũquã
ẽ. in quo ẽscientia aut nichil aut parũ ledit̃. ne ĩcidat᷑ in
illud. in quosalus ꝑ iclitet᷑. Idõ ĩ firmũ infide. et circa discre¬
tionẽ cibox languentẽ. assumendũ esse mandat. ñ abicien¬

Expanded text:
temeraria in alterutrum cohibens judicia, in pacis eos refortemeraria in alterutrum cohibens judicia, in pacis eos reformat unitatem. Judaei enim, quia jam coruscante Evangelio cibis in lege prohibitis abstinebant, nec a prisca legis consuetudine tam cito poterant avelli, judaizare credebantur a gentibus: Gentes vero liberiore fidei fiducia omnia cum gratiarum actione percipientes, nec etiam idolothytis pro conscientia fidei temperantes, in conscientia idoli edere ea ab infirmioribus, et maxime Judaeis, aestimabantur; et hoc modo scissuras facientes et invicem judicantes, unitatem dividere videbantur. Docet pro paciquemque adhuc suo sensui relinquendum, quia tolerandum nonnunquam est, in quo conscientia aut nihil aut parum laeditur, ne incidatur in illud in quo salus periclitetur. Ideo infirmum in fide, et circa discretionem ciborum languentem, assumendum esse mandat, non abjicien
Abbreviated transcription (Latin):
saria ad huccura cepotis subsidiũ petat: an uoluntaria
cupiditas fallatiȩ ministeriũ sub pecat : Et ad hoc incertũ bi¬
larescot infelix anima: ⁊ in eo parat excusationis patrociniũ.
gaudens ñ apparere . qđ satis sit moderationi ualitudinis:
⁊ obtertu. salittis. obumbrat negotiũ uoluptatis: Non enĩ ꝓ¬
hibem̃ carnis cucã gerere : exceptis eicus desiderus : Quib:
qui suc cũbt̃ : misere uiuunt: Quigutẽ c̃tra ea bellũ susce¬
pert̃ ñ habitun st̃ pacẽ. quãdiu caro c̃cupiscit aduersus
spũm. Seqͥt᷑. Infirmũ autẽ in fide assumite. postquã in cu¬
rã careus desiderioꝵ petuilantiã c̃pescuit. etiã c̃tinentiȩ
necessariũ p̃scribit modũ. eis qui ex iudeis ⁊ gentib in
unã c̃gregati ȩcłam . diuisionẽ facere iudebant᷑ ꝓpt̃ ci¬
baũ diuersitatẽ: ꝓpt̃ qđ etiã ocientia inter eos scandala. u

Expanded text:
saria adhuc cura corporis subsidium petat an voluntaria saria adhuc cura corporis subsidium petat an voluntaria cupiditas fallaciae ministerium suppetat. Et ad hoc incertum hilarescit infelix anima, et in eo parat excusationis patrocinium, gaudens non apparere quod satis sit moderationi valetudinis; et obtentu salutis obumbrat negotium voluptatis. Non enim prohibemur carnis curam gerere, exceptis ejus desideriis, quibus qui succumbunt misere vivunt. Qui autem contra ea bellum susceperunt, non habituri sunt pacem, quandiu caro concupiscit adversusur: « Infirmum autem in fide assumite. » Postquam in curam carnis desideriorum petulentiam compescuit, etiam continentiae necessarium praescribit modum eis qui ex Judaeis et gentibus in unam congregati Ecclesiam, divisionem facere videbantur, propter ciborum diversitatem Propter quod etiam orientia inter eos scandala, et