comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
toria fec̾ant: multo uehim̃tiꝰ ab illo ⁊̃
succincti uideri u̾ebant᷑: qui tanꝗͣ
familiari tẽꝑam̃to ad eos idenden¬
dos ꝑ creaturã uisibilẽ uelut huma¬
nos ocłos afferebat. Si enĩ ꝓpt̾ea sic
apparebat ut ad hõĩes tanꝗͣ hõ cũ
hõie loqueret᷑. quẽ admodũ uiri ad abrahã ad quercum
mãbre: illa ipsa amicieia ꝓpͥe ꝑuaorẽ oñabat pꝰ pecẽm
q̃ fiduciã cdabat añ ꝑec̃cm neciã illã nuditatẽ audebãt¬

Expanded text:
toria fecerant, multo uehementius ab illo etiam sic succincti uideri uerebantur, qui tamquam familiari temperamento ad eos. uidendos per creaturam uisibilem uelut humanos oculos adferebat. si enim propterea sic adparebat, ut homines tamquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambrae, illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec iam illa
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. ad me ipsũ aĩa mea tͣbata est.
Itaq iã int̾rogat᷑ adã. ñ do nesciente
uͥ esset: s cogente ad ꝯfessionẽ pecẽi.
pabile ẽ solere dm̃ ꝑ ereaturã tali acti¬
oni congruã ĩ forma humana pͥmis
illis hõib apparere . qͥs tñ nũꝗͣ ꝑmisit
adu̾tere nuditatẽ suã. eoꝵ intentionẽ
ĩ suꝑna sustollens: nͥ pꝰ ꝑect̃m puden:¬
sensissent. Sic gͦ affecti st̃. ut solent
affici hoĩts sub ocłis hõiũ: & talis affe¬
ctio de pecei pena erat. eũ latere uelle
ꝗͣ latere nicħ pot̾. ⁊ ab eo carnẽ ocetil¬
tare qͥ cordis inspector ẽ. S qͥd mirũ
si suꝑbi uolentes e̾e sic̃ dii. euanuert̃¬

Expanded text:
dictum est, Ad meipsum anima mea turbata est . Itaque jam interrogatur Adam, non Deo nesciente ubi esset, sed cogente ad confessionem peccati: robabile est solere Deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus apparere: quos nunquam permisit advertere nuditatem suam, eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum, pudensensissent. Sic ergo affecti sunt, ut solent affici homines sub oculis hominum; et talis affectio de peccati poena erat, eum latere velle quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. Sed quid mirum si superbi volentes esse sicut dii, evanuer
Abbreviated transcription (Latin):
ad feminã: ita uir prior int̾rogat᷑. Pre¬
ceptũ enĩ a dño ꝑuirũ usq ad feminã.
Pecc̃m aũ a diabolo ꝑ feminã usq ad u¬
aũ nc̃ sig̾cata reseramꝰ: s gesta dfendim
abscondit a osꝑectu di. nͥ qͥ deserto
ipso. incip̃ amare qͦd suũ ẽ : Iã enĩ ha¬
bebant cooꝑunta m̃dacii. Qui aũ loqͥt᷑¬
se dnͣr abscond̾e q̃ erat ĩ medio ꝑadisi:
.i. ad seipsos qͥ in medio rerũ infra dm̃.
supͣ corpora ordinati erant. Ergo ad se
ipsi ñ erant. Particeps enĩ u̾itatis pot̃
ẽẽ aĩa humana: ipsa aũ u̾itas ds ẽ in¬
cõmutabilis sr̃ illã. Ab ea gͦ u̾itate qͥsqͥs

Expanded text:
gatur; praeceptum enim a domino per uirum usque ad feminam, peccatum autem a diabolo per feminam usque ad uautem nunc significata reseramus, sed gesta defendimabscondit a conspectu Dei, nisi qui deserto ipso incipit jam amare quod suum est? Jam enim habebant cooperimenta mendacii: qui autem loqse dicuntur abscondere, quae erat in medio paradisi, id est ad seipsos, qui in medio rerum infra Deum et supra corpora ordinati erant. Ergo ad seiipsi non erant. Particeps enim veritatis potest esse anima humana: ipsa autem veritas Deus est incommutabilis supra illam. Ab ea ergo veritate quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
subsistunt uͥ sint : s illo qͦ illas administrat ut uoluerit. qͣs ut
uoluit odidit. Quã obrẽ. om̃ia q̃ ad gr̃am significandã ñ naturali
motu rerũ s mirabilit̃ facta st̃: eoꝵ abscondite ĩ do cause fuert̃.¬
qͣ si unũ erat qͥ ita mulier facta ẽ de lat̾e uiri & hoc dormientis. q̃
ꝑ ipsũ firma facta ẽ. tanꝗͣ eiꝰ osse firmata. ille aũ ꝓpt̃ ipsã ĩfirmꝰ
qr ĩ locũ coste ñ costa s caro suppleta ẽ : ñ babuit pͥma rerũ condi
s tm̃ hoc habuit qr sic fieri posset: ne contͣ causas qͣs d̾s uoluntate in¬
stituit. mutabili uoluntate aliqͥd fac̾et. Ac ꝑ hoc ⁊̃ illa extasis quã¬

Expanded text:
subsistunt ut sint; sed quo illas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit . Omnium ergo quae ad gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, absconditae causae si unum erat, quod ita mulier facta est de latere viri, et hoc dormientis, quae per ipsum firma facta est, tanquam ejus osse firmata, ille autem propter ipsam infirmus, quia in locum costae non costa sed caro suppleta est; non habuit hoc prima rerum conditantum hoc habuit, quia et sic fieri possit. Nec contra causas quas voluntate instituit, mutabili voluntate aliquid faceret: quid autem fieret u
Abbreviated transcription (Latin):
rõnał bestialẽ motũ in m̃bris sue car¬
nis erubuit: ei q incussit pudorẽ. ñ so¬
lũ qr hoc ibi sentiebat uͥ ñꝗͣ antea tale
qͥd senserat: uerũ ⁊̃ ꝙͥ ille pudendꝰ motꝰ
de p̃cepti tͣasgressione ueniebat. Ibi n.¬

Expanded text:
tionalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem: non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ isti boni e̾e̾nt. Cnto meltꝰ ħ ds uoluit ut qͦd uellent e̾e̾nt: s bomi¬
ñ infructuose. mali aũ ĩpune ñ e̾t̾nt: ⁊ in eo ipso aliis utiles e̾e̾nt.
S p̃sciebat qͥ eoꝵ fut᷑a ee̾t uoluntas mala. Presciebat sane. & qi falli
qͦs tales fut᷑os e̾e̾ p̃sciebat: Quia sic̃ p̃uidit qͥd mali e̾e̾nt facturi: sic ⁊̃
p̃uidit de male factis eoꝵ qͥd boni ẽet ipse facturꝰ. Sic enĩ eos fecit uͥ¬

Expanded text:
 isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed bo isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falquos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim eos fecit, u
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ gͦ ĩ ꝑ iniustos iusti. ac ꝑ ĩpios pii ꝓficiunt: frustͣ dr̃. ñ creare de¬
beret as qͦs p̃sciebat malos fut᷑os. Cur enĩ ñ crearet qͦs p̾sciebat boniᷤ
ꝓfut᷑os: u̇ ⁊ utiles eoꝵ bonis uoluntatib ex̾cendis admonendisq na-¬
scant᷑. ⁊ iuste ꝓ sua mala uoluntate puniant᷑ : Talẽ inqͥunt fac̾et hõiẽ
qͥ nollet oĩo ꝑeccare. Ecce nos ꝯcedimꝰ meliorẽ e̾e̾ naturã q̃ oĩo peccare
nolit. Scedant ⁊ ipsi ñ e̾e malã naturã q̃ sic facta ẽ ut posset ñ pecca
peccauit. Cũ gͦ hec nat᷑a bona sit. illa melior ⁊̃ cur illã solã ⁊ ñ utrãq
potiꝰ fac̾et d̾s  Ac ꝑ ħ qui parati erant de illa sola dm̃ laudare: uberiꝰ
debent laudare de utͣq. Illa qͥppe ẽ in scĩs angłis: ħ in scĩs hõib Qs
aũ sobria ꝯsid̾atione dicat. meltꝰ ñ crearet quẽ p̃sciebat ex alt̾iꝰ iniqͥta¬
te posse corrigi. ꝗͣ crearet ⁊̃ quẽ p̃sciebat ꝓ sua iniqͥtate debere dam¬

Expanded text:
ficiant, frustra dicitur: non crearet deus, quos praesciebat malos futuros. cur enim non crearet, quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. ecce nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit; concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccaetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare, uberius eum debent laudare de utraque; illa quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus sobria consideratione dicat: melius non crearet, quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam, quem praesciebat pro sua iniquitate debere dam
Abbreviated transcription (Latin):
olices: fecert gͥ de foliis fici succinctoria. tanꝗͣ
nificant. si hoc bñ in reb incorporeis dr̃
quẽ miris modis animꝰ ꝑatit᷑ cupidita¬
te ⁊ delectatione m̃tiendi. Uñ ⁊̃ latine
falsi dnͣr: qͥ iocari amant. In iociᷤᷤ utiq¬

Expanded text:
lices, fecerunt de foliis fici sibi succinctoria, tanquam nificant, si hoc bene in rebus incorporeis dicitur, quem miris modis animus patitur cupiditate, et delectatione mentiendi. Unde etiam latine salsi dicuntur, qui jocari amant. In joci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ee̾t hõiẽ deiecturꝰ iste tẽptator. nͥ p̃cessisset in aĩa hõis q̃dã elatio
cõprim̃da: u ꝑ humiliationẽ pec̾ci. ꝗͣ de se falso p̃sũpserit disceret.
si a faciente recesserit. Hinc enĩ maxime cõm̃dat᷑ quale bonũ sit ds.
tẽptatione qͥ eã fieri ꝑmiserit ds : qͣsi nc̃ ñ uideant uniu̾sũ genꝰ hu¬
manũ diaboli insidiis sũ cessatione tẽptari. S q̃ hoc ꝑmittit ds for
sitan qr ꝓbat᷑ ⁊ exercet᷑ uirtꝰ. ⁊ ẽ palma głosior ñ osensisse tẽptatũ.

Expanded text:
quod esset hominem dejecturus iste tentator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio comprimenda, ut per humiliationem peccati quam de se falso praesumpserit, disceret.si a faciente recesserit. hinc enim etiam maxime conmendatur, quale bonum sit deus, temtatione, quod eam fieri permiserit deus, quasi nunc non uideant uniuersum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione temtari. cur et hoc permittit deus? an quia probatur et exercetur uirtus et est palma gloriosior non consensisse t
Abbreviated transcription (Latin):
m̃nti amor ille ꝓpͥe potestatis: & qͦdamm de se suꝑba p̃sumptio q̃ ꝑ illã
tẽptationẽ fuerat otuncenda atq punienda e Deniq u̾bis ñ otenta
posse in mori: arbitror qͥ ꝑutau̾it dm̃ alicuiꝰ sig̾catiõis causa dixisse. si
manducau̾itis. morte moriemini. atq ideo sũpsit de fructu eiꝰ ⁊ man¬
ducauit. ⁊ dedit uiro suo secũ fortassis ⁊̃ cũ aliqͦ u̾bo suasorio. qͦa scͥp¬
tura tacens ĩtelligendũ reliqͥt : ⁊ forte nͦ suaderi opꝰ erat uiro. qñ nec

Expanded text:
am de se superba praesumptio, quae per illam tentationem fuerat convincenda et humilianda? Denique verbis non contenta posse inde se mori, arbitror quod putaverit Deum alicujus significationis causa dixisse, Si manducaveritis, morte moriemini: atque ideo sumpsit de fructu ejus, et manducavit, et dedit etiam viro suo secum; fortassis etiam cum verbo suasorio, quod Scriptura tacens intelligendum relinquit. An forte nec suaderi jam opus erat viro, quando
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ repugnat legi m̃tis. in m̃bris ꝯceptȩ mortis hr̃e meruer̃t. Quẽ nuꝑtie or¬
plicio fiat meritũ. Factã itaq feminã uiro ex uirs. in eo sexu inea fora ⁊
oĩa cogit nuitare q̃ crechmnꝰ. Qͥd au hac pena uistiꝰ. ꝗͣ ut ñ ad omnẽ nutũ ser¬
itiat corpꝰ .i. suis famulꝰ aĩȩ. sic̃ dño suo detrectauit ipsa seruire : siue uttũq
ex parentib creet ds. corpꝰ ex corpore. aĩam ex aĩa. siue alio modo faciat ãass¬

Expanded text:
 repugnat legi mentis, in membris conceptae mortis habere meruerunt, quem nuptiae orm, sic de subplicio fiat meritum. Factam itaque feminam uiro de uiro in eo sexu, in ea forma et m. et quid hac poena iustius, quam ut non ad omnem nutum seruiat corpus, id est suus famulus animae, sicut domino suo detrectauit ipsa seruire, siue utrumque ea parentibus creet deus, corpus ex corpore, animam ea anima, siue alio modo faciat a
Abbreviated transcription (Latin):
illa otͦbatione ad ficulnea folia cucur¬
rert̃ : ⁊ succunctoria osuer̃t: ⁊ qr głanda
deseruerant. pudenda texert. Nec ar
qͦa talib ꝯgrueret otegi iã mẽbra prti¬
rientia . s occulto instinctu ad hoc illa
ꝯtͣbatione cõpulsi st̃: ut ⁊̃ talis pene suȩ
sig̾catio a nescientib fieret. ꝗ̃ ꝑec̃corẽ
facta ouinc̾et: q doceret scͥꝑta lectorẽ:¬

Expanded text:
illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt et quia glorianda deseruerant pudenda texerunt. nec ar talibus congrueret contegi jam membra prurientia, sed occulto instinctu ad hoc illi per conturbationem compulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta convinceret, et doceret scripta lectore
Abbreviated transcription (Latin):
ds au̾tit intͥnsecꝰ faciẽ suã. ⁊ fit hõ ꝯtͣbatꝰ: ñ mirem᷑
hec fieri q̃ similia st̃ dem̃itie.ꝑ nimiũ pudorẽ ac timorer:
illo qͦ occulto instinctu ñ qͥescente: ut
ea nescientes fac̾e̾nt q̃ aliqͥd sig̾carent.
q̃nq scituris posteris ꝓpt̾ qͦs ista oscͥp¬

Expanded text:
remur haec fieri quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem. Illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent, quandoque scituris posteris, propter quos ista conscrip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul dubio figurate dictũ ob aliquã sig¬
nificõtm accipi debet: dictũ tn t̾e dubita
oĩo. Nuda erant corꝑa duoꝵ hõiũ. in ꝑara¬
dyso ou̾santiũ : nͨ pudebat eos. Qͥd enĩ
puderet. q̃n nullã legẽ senserant ĩ m̾bri
ĩ corꝑe i cui u̾ecundia deberet᷑. Nicħ pu¬
tabant uelandũ: qr nicħ senserant refce¬
tissimꝰ. ł sic̃ pltixes latini codices hñt. sa¬
pientissimꝰ : ñ ꝓp̾rio. qͦ in bonũ accipi sapĩ
oꝑa uelut unitantia sap̃iã. Quãꝗ̃ iste
serpens ñ irronali aĩa sua s sp̃u diabo¬

Expanded text:
procul dubio figurate dictum ob aliquam significationem accipi debet; dictum tamen esse dubitaino nuda erant corpora duorum hominum in paradiso conuersantium. nec pudebat eos: quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membriin corpore cui verecundia deberetur nihil putabant velandum, quia nihil senserant refresimus" uel, sicut plures latini codices habent, sapientissimus", non proprio, quo in bonum accipi sapienopera uelut imitantia sapientiam. quamquam iste serpens non inrationali anima sua, sed a
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ numerũ largissima suppetat copia. ꝑcipiendȩ sordide uoluptatis
libido ñ sͥ uendicat. qͦd iã sufficiende ꝓlis ueressitudo ñ postulat e De¬
niq utriꝰq sexꝰ infirmitas ꝓpendens ĩ ruinã tͣpitudins: recte excipit᷑ ho¬
nestate nuptiarũ ͥ ut qͦd sanis possit c̾e officiũ. sit egͦtis remediũ. Neq enĩ
qr inotinentia malũ ẽ: ĩo conubiũ qͦ inotinentes copulant᷑ ñ ẽ bonum.

Expanded text:
sanctorum numerum largissima suppetat copia, percipiendae sordidae voluptatis libido non sibi vindicat quod jam sufficiendae prolis necessitudo non postulat? DeNam utriusque sexus infirmitas, propendens in ruinam turpitudinis, recte excipitur honestate nuptiarum, ut quod sanis possit esse officium, sit egrotis remedium. Neque enim, quia incontinentia malum est, ideo conubium, vel quo incontinentes copulantur, non est bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑotuisse si duxisset uxorẽ filios q ꝓcreasset. credit᷑ enĩ ñ habuisse. qr hoo
script᷑a ñ dix̃. quãuis ⁊ de celibatu nicħ dix̾it: qͥd de enoch respondebit.
qͥ filiis genitis do placens. ñ mortuuis s tͣnslatꝰ ẽ  Cur gͦ adam ⁊ etia si
iuste uuientes casti filios ꝓcreassent: ñ eis possent tͣnslatione ñ morte suc
qͦd tã du dilatũ ẽ. morit᷑i. nc̃ tam̃ in alia uita st̃. uͥ añ resurrectionẽ carnis
anteꝗͣ aĩale corpꝰ in sp̃uale mutet᷑. nͨ morbo nͨ senectute desiciunt: qͣnto

Expanded text:
potuisse, si duxisset uxorem, filiosque procreasset creditur enim non habuisse, quia hoc Scriptura non dixit, quamvis et de celibatu ejus nihil dixerit, quid de Enoch respondebit, qui filiis genitis Deo placens, non mortuus, sed translatus est? Cur ergo et Adam, et Eva, si iuste uiuentes caste filios procreassent, non eis possent translatione, non morte succequod tamdiu dilatum est, morituri — nunc tamen in alia uita sunt, ubi ante resurrectionem carnis, ant
Abbreviated transcription (Latin):
tabat in sodomis. Et ecce umis qui euaserat
nuntiauit abram hebreo qui habitauit in
conualle mambre amorrei fr̃is eschol. ⁊ fr̃is
aner. Hienim pepigerant fedus cum abram.
Od̃ cum audisset abram captum uideł loth
frẽm suũ. numerauit expeditos uernacłos suoᷤᷤ¬

Expanded text:
tabat in Sodomis et ecce unus qui evaserat nuntiavit Abram Hebraeo qui habitabat in convalle Mambre Amorrei fratris Eschol et fratris Aner hii enim pepigerant foedus cum Abram quod cum audisset Abram captum videlicet Loth fratrem suum numeravit expeditos vernaculos suo
Abbreviated transcription (Latin):
humana saꝑ̃ia inflati
dũ desideriis suis di¬
uina iudicia contͣire
ꝯspiciunt. astutis eis
lidis cogitationib insi¬
stunt: subtiliora ꝯsilia
exquir̃t̃. S ĩn uolunta¬
tẽ di ꝑagunt. ũn hanc ĩ¬
mutare otencłt: atq oĩ¬
potentis osilio dũ resist̾e̾
nitunt᷑. obsecunt᷑ : quia
sepe & hoc eiꝰ disꝑositiõi
apte militant qͦd ei ꝑ
humanũ studiũ friuole
resultat. sic̃ scriptũ est.
Qͥ cõphendit saꝑientes in
astutia eoꝵ. In astutia
nãq sua sapientes añs¬
humana facta etiã tẽ
congrue seruiunt cũ re¬
sistunt. Uñ ꝑ ꝑsalmistã.

Expanded text:
humana sapientia inflati, dum desideriis suis divina judicia contraire conspiciunt, astutis eis lidis cogitationibus insistunt, subtiliora consilia exquirunt. Sed inde voluntatem Dei peragunt, unde hanc immutare contendunt, atque omnipotentis Dei consilio dum resistere nituntur, obsequuntur; quia saepe et hoc ejus dispositioni apte militat, quod ei per humanum studium frivole resultat, sicut scriptum est: Qui comprehendit sapientes in astutia eorum . In astutia namque sua sapientes humana facta, etiam tunc congrue serviunt cum resistunt. Unde et per Psalmistam
Abbreviated transcription (Latin):
tio: quã mu
fessionis a¬
maritudo.
Post uͦ iam
publicis sig¬
nis anuli ⁊
ipse gestabat : qͥ hodieq
nr̃e uocationis iustificatio

Expanded text:
tio, quam mutauit confessionis amaritudo. post uero iam publicis signis anuli, mipse gestabat, qui hodiequenostrae uocationis, iustificatio
Abbreviated transcription (Latin):
dendas. ħ ẽ exon̾andaᷤᷤ
in ȩccłiȩ laude in can¬
ticis canticoꝵ dr̃. Den¬
des tui uelut grex de¬
tonsarũ. Iã deinde
thamar habitũ mutat
nã & cõmutans int̾p᷑t᷑.
Thamar mutat b abitũ
mutat ⁊ nom̃. & fit
de sẏnagoga ȩccłia. s
in ea ꝓrsus nom̃ ama¬
ritudinis manet: ñ illiꝰ
amaritudinis in qua
dño fel ministraint:
s illiꝰ in qͣ petrꝰ amare
fleuit. Nã & iuda. la¬
tine confessio ẽ. Con¬
fessioni gͦ amaritudo
misceat᷑: ut uera pe¬
nitentia p̃signet᷑. Ha
penitentia fecundat᷑¬

Expanded text:
dendas, hoc est exonerandas in Ecclesiae laude in Canticis canticorum dentes essent velut grex tonsarum . Jam deinde Thamar habitum mutat; nam et commutans interpretatur. Thamar mutat habitum, mutat et nomen, et fit de Synagoga Ecclesia; sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat, non illius amaritudinis in qua Domino fel ministravit, sed illius in qua Petrus amare flevit. Nam et Juda Latine confessio est. Confessioni ergo amaritudo misceatur, ut vera poenitentia praesignetur. Hac poenitentia fecundat
Abbreviated transcription (Latin):
comburat᷑. Quȩ cum educeret᷑ ad penam. misit
ad socerum suum dicens. De uiro cuius hȩc sunt.
concepi. Cognosce cuius sit anulus. armilla ⁊
baculus. Qui agnitis munerib ait. Iustior me
ẽ thamar. quia ñ tradidi eam sela filio meo. At

Expanded text:
conburatur quae cum educeretur ad poenam misit ad socerum suum dicens de viro cuius haec sunt concepi cognosce cuius sit anulus et armilla et baculus qui agnitis muneribus ait iustior me est quia non tradidi eam Sela filio meo at
Abbreviated transcription (Latin):
hebreo aũ. iustificata est
ex me : ñ qđ iusta fuerit.
s qd̾ cõparatione illiꝰ muiꝰ
male fec̾it. nequaꝗͣ uagã
turpitudinẽ s liberos re¬
quirendo

Expanded text:
Hebraeo habet, Justificata est ex me, non quod justa fuerit, sed quod comparatione illius minus male fecerit, nequaquam vaga ad turpitudinem, sed liberos requirendo
Abbreviated transcription (Latin):
e. ex. gentiũ. Iã isto
tẽpore om̃e qͦq magi¬
steriũ iudeoꝵ & mẏsti¬
ca uñ xp̃i nocabantur
uinioris herodis tetͣrchȩ.
uiꝰ itaq uenientis ad o¬
figurã gessit ipse iudaᷤ
cũ iret ad tondendas
oues suas in thamna. qͦl
int̾p̃tat᷑ deficiens. Iam
enĩ defec̾at pͥnceps ex
iuda. & om̃e magisteri
um atq unctio iudeoꝵ.
donꝰ ueniret ctu repositũ
erat. Ueñ aũ cũ pastore
suo odollamita eui nom̃
erat iras. & int̃ptatus
odollamites. testimo¬
niũ hñs in aqua. Cũ
hoc plane testimonio
mas hoc testimonio
usus ẽ in aqua. Nã⁊
ipse iras qͦd nom̃ illiꝰ
pastoris fuit : int̾pr᷑
fr̃is mei uisio. Uidit
omnino frẽm suũ ioħeᷤᷤ

Expanded text:
ctatio gentium. iam isto tempore omne quoque magisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur minoris Herodis tetrarchia. huius itaque uenientis ad ofiguram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens". iam enim defecerat princeps ex Iuda et omne magium atque unctio Judaeorum, donec veniret cui repositum erat. Venit autem cum pastore suo Odollamite, cui nomen erat Hiras, et interpretatur Odollamites testimonium in aqua. Cum hoc plane testimonio mas, hoc testimonio est usus in aqua. Nam et ipse Hiras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur fratris mei visio. Vidit omnino fratrem suum Joannes,
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑. ⁊ nos magis ꝗͣ se ui¬
stificatos e̾e̾ fatebunt᷑. Pig¬
clesia. Accusat᷑ enĩ a iudeis
qͣsi adult̾atrix legis: s osten¬
dit uirgã. signũ passionis:
⁊ monile. legis legituna: ⁊
anulũ ꝑignꝰ ĩmortalitatis.
Qd̾ aũ script᷑a inducit pari¬
entẽ thamar. ⁊ duos ĩ ut̾o
geminos habentẽ. quoꝵ .s.
nũ suã. ⁊ obstetrix ligauit
coccinũ. & dehinc illo manũ
intrinsecꝰ retrahente. po¬
st̾ior qͥ phares uocat᷑ por-¬
rexit manũ ⁊ nascendo p̃¬
cessit: ppło isrł figuraliter
pollutã cruore contraxit.
nouissimi qͥ erant pͥmi: &
pͥmi fut᷑i e̾ent qui erant
nouissimi.

Expanded text:
dentur; et nos magis quam se justificatos esse fatebuntur. Pigclesia. Accusatur enim a Judaeis, quasi adulteratrix legis; sed ostendit virgam, signum passionis, et monile legis legitimae, et annulum pignus immortalitatis. 20. Quod autem Scriptura inducit parientem Thamar, et duos in utero geminos habentem, quorum scnum suam, et obstetrix ligavit coccinum; et dehinc illo manum intrinsecus retrahente, posterior, qui Phares vocatur, porrexit manum, et nascendo praecessit, figuraliter pollutam cruore contraxeritnovissimi qui erant primi, et primi futuri essent qui erant novissimi.
Abbreviated transcription (Latin):
nigene usq adeo ñ re¬
putabant᷑ in regno illo
mystico udeoꝵ: ut ipsi
iudei publice clamareis
nisi illa uniuersali do¬
minatione: romanoꝵ
quippe etiã cesar rex
se tali uoce damnauert̃.
Illo enĩ tẽpore qͦ iam de
tͥbu uida regnũ defec̾at:
ueniendũ erat xp̃o uero

Expanded text:
nigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Romanorum; quippe etiam Caesar rex se tali uoce damnarunt. Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iuda regnum defecerat, ueniendum erat Christo, uero
Abbreviated transcription (Latin):
ipse habitꝰ meretͥtis : ꝯfessio
pecc̃oꝵ ẽ. Typũ qͥppe eccłiȩ
uelut ceruus ad fonłes aqͣrũ:
ꝑuenire ad sem̃ abrahe. Illo¬
enĩ ñ cognoscente fetat᷑. qr
d̃e illo p̃dictũ ẽ. ppłs quẽ ñ
cognoui seruiuit mͥ. Accepit
ĩ occulto anulũ. & monile
⁊ uͥgã. Uocatione signat᷑:
iustificatiõe decorat᷑. głifi¬
catione exaltat᷑. Qͦs enĩ p̃de.¬

Expanded text:
ipse habitus meretricius confessio peccatorum est typum quippe iam ucurrit enim uelut ceruus ad fontes aquarum peruenire ad semen Abrahae; illic a non cognoscente fetatur, quia de illa praedictum est: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi accipit in occulto anulum, monile et uirgam: uocatione signatur, iustificatione decoratur, glorificatione exaltatur. quos enim p
Abbreviated transcription (Latin):
bolo d̾r. Potestas etꝰ in lũbis eiꝰ.
Qͥ gͦ pasca comedit ħre renes ac¬
cuctos deb ut qͥ sollẽnitatẽ
resurrectionis atq incorrup¬
tionis agit. corruptiom nulla

Expanded text:
r: Potestas ejus in lumbis ejus . Qui ergo pascha comedit, habere renes accinctos debet, ut qui solemnitatem resurrectionis atque incorruptionis agit, corruptioni ja
Abbreviated transcription (Latin):
egypto discere
pharao paleas
si ergo otra lege
mens subinurmu¬
tionẽ tẽptationũ
stimulos aerio¬
res portat. ⁊ qđ¬

Expanded text:
egypto discedere, Pharao paleas si ergo contra legem mens submurmutionem tentationum stimulos acriores portat;
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ illd̃. eiuu resistite fortes
thanas sub pedib nr̃is.
Quanto enĩ nos ostant̃.⁊
fortit̃ stamꝰ. tanto pharao
infirmꝰ. Si aut̃ infirmii¬

Expanded text:
 V: Cui resistite fortes tanas sub pedibus nostris. Quanto enim nos constanter et fortiter stamus, tanto Pharao infirmius. Si autem infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
in mortem. ita ꝓpħicus sen¬
mo suauis odor ÷ credentib
dubiis uͦ ⁊ increduł ⁊ qui
fatent᷑ se ppłm pharaonis.
odor. execrabilis efficitur
Ipse quoq moyses dicit
dño. Ex quo locutꝰ sum eũ
pharaone afflꝑx isti ppłm
tuũ. qr añquã sermo dei
tͥbulatio. s ubi signũ bel¬
li tuba p̃dic̃onis ostendit.
tribulationũ pugna con¬
surgit. Eix quo gͦ lo qui ee¬
pit moy ses ⁊ aaron adpha¬
raonẽ affligit᷑ ppłs d̾i.
Ea quo in animam tuã ser¬
mo di platꝰ ẽ. certam̃ in¬
tra te uirtutib ꝯtra ui¬
tia suseitatur. que priꝰ
intra te in ꝑace durabant
⁊ sñ federe nascit᷑ bellum.
qr in iusticia iusticie ñ con¬
uenit. nec sobrietati ebri¬
etas.ł ueritati m̃daeium.
Id̾o ñ turbemur si uidet᷑
odor nr̃ execra bił phaia¬
onI. Execratio ⁊t uitii di
uirtꝰ. S sicut stetit moy¬
ses añ pharaoñe stemꝰ et
nos ñflectam᷑. suecincti lũ¬
eiati pedes in p̃parõne eu

Expanded text:
mortem, ita propheticus sermo suavis odor est credentibus; dubiis vero et incredulis, et qui fatentur se populum Pharaonis, odor exsecrabilis efficitur. Ipse quoque Moses dicit Domino: Ex quo locutus sum cum Pharaone, afflixisti populum tuum; quia antequam sermo Dei tentatio: sed ubi signum belli tuba praedicationis ostenderit, tribulationum pugna consurgit. Ex quo ergo loqui coepit Moses et Aaron ad Pharaonem, affligitur populus Dei. Ex quo in animam tuam sermo Dei prolatus est, certamen intra te virtutibus contra vitia suscitatur, quae prius intra te in pace durabant.t sine foedere nascitur bellum: quia injustitia justitiae non convenit, nec sobrietati ebrietas, vel veritati mendacium. Ideo non turbemur si videmur odor exsecrabilis Pharaoni. Exsecratio enim vitii dicitur virtus. Sed sicut stetit Moses ante Pharaonem, stemus et nos; non flectamur, succincti lumceati pe
Abbreviated transcription (Latin):
Nũꝗͥ ob in continentiã: dũ ee̾t iã etate gͣn¬
deuus : Absit. An ꝓpt̃ filioꝵ creationẽ:
dũ illi sem̃ qͣi stelle celi ex ysaac filio ꝓ
ra. nͥ qr fic̃ agar ⁊ismael sig̾cauer̃t car¬
nales uet̾is testam̃ti. sic & cethura ⁊ fi¬
lii eiꝰ sig̾cabant ħeticos qͥ se ad testam̃tũ
scͥꝑtũ ẽ. Una ẽ colu̾ba mea: ꝑfecta mea.¬

Expanded text:
Nunquid ob incontinentiam, dum esset jam aetate granNunquid ob incontinentiam, dum esset jam aetate grandaevus? Absit. An propter filiorum procreationem, dum illi semen quasi stellae  Ismael significaverunt carnales Veteris Testamenti, sic et Cethura, et filii ejus significabant haereticos, qui se ad Testamentumscriptum est: Una est enim columba mea, perfecta mea
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ om̃s hi filii cetħ. Cethura hebreo ser¬
mone copulata int̾p̾tat᷑ aut iuncta.
Quã ob causã susꝑicant᷑ hebrei mutato
nõie eandẽ ee̾ agar: q̃ sara mortua de
ꝯcubina tͥnsierit in uxorẽ. Q uidet᷑
depositi iã abrahȩ excusari ȩtas: ne
senex pꝰ mortẽ uxoris uetule nouis ar¬
guat᷑ nuꝑtiis lasciuisse. Nos qͦd incertũ
ẽ relinq̃ntes. ħ dicimꝰ. qͥ de cethura nati
filii abrahã iuxta hystoricos hebreoꝵ
bri t̾minos. Dr̃ aũ unꝰ ex post̾is abrahȩ
qͥ appellabat᷑ affer duxisse adũsũ libiã
exercitũ. ⁊ ibi uictis hostib ꝯsedisse. eiꝰ¬
q post̾os ex noĩe ataui affricã nuncu¬
passe. Qd̾ aũ ait. & filii dadlan fuer̃t as¬
surim ⁊ latusĩ ⁊ laomĩ: assurĩ in nego¬
tiatores tͣnsferri putant: latusim in¬
eris ferriq metalla cudentes. laomĩ uͦ
⁊ a plerisq filiis abrahe. ex cethura occu¬
patas indiȩ regiones. ¶ T̃s. Qͣd ẽ qͥ abra¬
hã pꝰ obitũ sare cethuram dux̃ uxorẽe

Expanded text:
 Omnes hi filii Ceturae. Cetura Hebraeo sermone copulata interpretatur aut conjuncta. Quam ob causam suspicantur Hebraei, mutato nomine, eamdem esse Agar quae, Sara mortua, de concubina transierit in uxorem. Et videtur decrepiti jam Abrahae excusari aetas, ne senex post mortem uxoris vetulae novis arguatur nuptiis lascivisse. Nos quod incertum est relinquentes, hoc dicimus, quod de Cetura nati filii Abraham juxta historicos Hebraeorbri terminos. Dicitur autem unus ex posteris Abrahae qui appellatur Apher duxisse adversus Libyam exercitum, et ibi victis hostibus consedisse, ejusque posteros ex nomine atavi, Africam nuncupasse. Quod autem ait: Et filii Dadan fuerunt, Assurim, et Latusim, et Laomim, Assurim in negotiatores transferri putant, Latusim aeris ferrique metalla cudentes, Laomim veret a plerisque filiis Abrahae ex Cetura occupatas Indiae regiones. Quid est quod Abraham post obitum Sarae, Ceturam duxit uxorem?
Abbreviated transcription (Latin):
spe gaudentes. in tͥbulatione
patientes: ut hanc & ꝓsꝑa de
contẽplatione letificent: &
adhuc adu̾sa de tribulatione
ꝑturbent:¬

Expanded text:
Spe gaudentes, in tribulatione patientes , ut hanc prospera in contemplatione laetificent, et adhuc adversa de tribulatione perturbent
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ priꝰ in camelo lib̾e gesta¬
bat᷑: descendens postmodũ. ue¬
recundia tegit᷑. Uñ eidẽ eccłiȩ
ducenti dr̃. Quẽ enĩ fructũ
bescitis: Quã ysaac in taber¬
nacło suȩ matris inrtͦducit. atq
uxorẽ accipit: qr loco synago¬
ge dñs ex qua ꝑ carnẽ natꝰ ẽ
scãm ȩccłiam diligit: eã q sibi
in amore ⁊ otemplatione con¬
iungit: ut quȩ priꝰ ꝓxima
ex cognatione .i. cognita ꝑ pre¬
destinationẽ fuerat. postino¬
dũ iã ꝯuincta in amore con
dilexit ut dolorẽ qͥ ex morte
m atris acciderat temꝑaret:
qr ex lucro sc̃e ęccłiȩ redẽptor
nr̃ eã quȩ ex ꝑditione syna¬
gogȩ accidere pot̾at tͥsticiã
det̾sit. Dũ enĩ rebecca ꝯuin¬
gitur. dolor de matris morte
amputat᷑ : qr dũ sc̃ã eccłia ex̃
gentilitate ueniens usq ad
thorũ otemplationis ꝑducit᷑.
uidea ꝓ nichilo habetur.
¶Qui si int̾ptari ipsa eoꝵ
nõia curamꝰ: ysaac risus. re¬

Expanded text:
quae prius in camelo libere gestabatur, descendens postmodum verecundia tegitur. Unde eidem Ecclesiae erducenti, dicitur: Quem enim fructum bescitis? Quam Isaac in tabernaculo suae matris introduxit atque uxorem accepit, quia loco Synagogae Dominus, ex qua per carnem natus est, sanctam Ecclesiam diligit, eamque sibi in amore et contemplatione conjungit; ut quae prius proxima ex cognatione, id est cognita per praedestinationem fuerat, postmodum jam conjuncta in amore conolorem, qui ex morte matris accesserat, temperaret, quia ex lucro sanctae Ecclesiae Redemptor noster eam, quae ex perditione Synagogae accidere potuit, tristitiam detersit. Dum enim Rebecca conjungitur, dolor de matris morte amputatur, quia dum sancta Ecclesia ex gentilitate veniens usque ad torum contemplationis perducitur, Judaea pro nihilo habetur. Quod si interpretari ipsa eorum nomina curamus, Isaac risus, Re
Abbreviated transcription (Latin):
ydoloꝵ cultib gentiliũ ꝓpłs
designat᷑ : Qͥ enĩ ex semet ipsiꝰ
s inuenert̃ deos qͦs cołent: qͣi
a semet ipsis eis onꝰ in dorso
excreu̾at qͦd portarent. Rebec¬
ca aũ ad ysaac ueniens. dorso
cameli deducit᷑: qr ad xp̃m¬
ex gentilitate ȩccłia ꝓperans
ĩ tortis uiciosisq uitę uet̾is
ꝯu̾sationib inuenit᷑. Quȩ ut
ysaac uidit de camelo descen¬
dit: qr sc̃a eccłia qͣnto redẽp¬
torẽ subtiliꝰ agnoscit. tanto
carualis uite studia humiliꝰ
deserit. atq in semet ipsa
tortitudini uiciosȩ contͣdieit.
Ysaac gͥ uiso descendit: qr cog¬
nito dño uicia sua gentilitas
deseruit: & ab elatione celsi¬
tudinis ima humilitatis pe¬
tiit. Qͥd ẽ aũ qͥ ysaac ĩ came¬
lo sedens rebecca ꝯspex̃: nͥ qd̾
redẽptorẽ sitũ eccłia de gentib
ueniens dũ adhuc uiciis e̾et
innixa ⁊ ñdñ sp̃ualib s aĩa

Expanded text:
orum cultibus gentilium populus designatur? Qui enim ex semetipsis sibi invenerunt deos quos colerent, quasi a semetipsis eis onus in dorso excreverat quod portarent. Rebecca ergo ad Isaac veniens dorso cameli deducitur, quia gentilitate Ecclesia properans in tortis vitiosisque vitae veteris conversationibus invenitur. Quae ut Isaac vidit, de camelo descendit, quia sancta Ecclesia, quanto Redemptorem suum subtilius agnoscit, tanto carnalis vitae studia humilius deserit, atque in semetipsa tortitudinem vitiosam contradicit. Isaac igitur viso descendit, quia Domino cognito vitia sua gentilitas deseruit, et ab elatione celsitudinis ima humilitatis petiit. Quid est autem quod Isaac in camelo sedens Rebecca conspexit, nisi quod Redemptorem suum Ecclesia ex gentibus veniens, dum adhuc vitiis esset innixa, et necdum sp
Abbreviated transcription (Latin):
as sui dñi ferebat: qr ipsi qͦ
p̃dicatores scĩ ꝗͣuis iã ad suꝑi¬
ora ĩtelligenda atq ꝓfe̾nda
⁊ ĩtellectu ⁊ uita emicent: ad¬
huc tñ ĩ semet ipsis otͣdictionẽ
carnis sentiunt. Nã uident
aliã legẽ in m̃bris suis repug.¬
nantẽ legi m̃tis suȩ: ⁊ caꝑtiuoᷤᷤ
se ducentẽ ĩ lege ꝑecc̃i. Q diui¬

Expanded text:
rebat, quia ipsi quoque praedicatores sancti, quamvis jam ad superiora intelligenda atque proferenda, et intellectu et vita emicent, adhuc tamen in semetipsis contradictionem carnis sentiunt. Nam vident aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae, et captivos seducentem i
Abbreviated transcription (Latin):
IProuicla utiq dispositione dñs in nr̃o orbe uoluit baberi simi¬
litudinẽ nonnullã patriȩ illiꝰ ad quã possidendã in pͥmo paren¬
te creati sumꝰ : ut ad ꝓmerendũ eiꝰ reditũ de uicino nos admone¬
omniũ fluminũ quȩ de parachẏso exire referunt᷑. in nr̃a terra
fontes e̾ẽ notos. Physonis quidẽ quẽ ũc gangem appellant: in
ꝓcul ab athlante monte qui ẽ ultimꝰ finis affrice ad occidentẽ.
Porro tẏgris & euphrates: ex armenia. Ferunt etiã hẏstorici¬

Expanded text:
n nostro orbe voluit habere similitudinem nonnullam patriae illius, ad quam possidendam in primo parente creati sumus, ut ad promerendum ejus reditum de vicino nos admoneomnium fluminum quae de paradiso exire referuntur, in nostra terra fontes esse notos. Phisonis quidem, quem nunc Gangem appellant, in procul ab Atlante monte, quod est ultimus finis Africae ad occidentem. Porro Tigris et Euphrates ex Armenia, unde c
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ e̾e̾ locũ amenissimũ. fructuosis nemorib opacitũ. ennd̾e¬
ꝙ magnũ ⁊ magno fonte fecundũ. ꝓeo aũ qͣ ñn editio que de
t̾rarũ sit locꝰ para dysi. quãuis longissimo int̾iacente sꝑacio ł oc
ceam ł t̾rarũ a cunctis regionib quas ñc humanũ genꝰ incolit
secretũ. Uñ nͭ aquȩ diluuii q̃ totã nr̃i oibis suꝑficiẽ altissime co¬
oꝑuer̃t. ad eũ ꝑuenire potuer̃. Uerũ siue ibi siue alibi ds no¬

Expanded text:
um scilicet amoenissimum, fructuosis nemoribus opacatum, eumdemque magnum, et magno fonte fecundum. Pro eo autem quod terrarum sit locus paradisi, quamvis longissimo interjacente spatio, vel Oceani, vel terrarum, a cunctis regionibus, quas nunc humanum genus incolit secretum. Unde nec aquae diluvii, quae totam nostri orbis superficiem altissime cooperuerunt, ad eum pervenire potuer
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ su ullo inqͥeto ardore libidinis. sũ ullo la
bore ꝑariendi. fetꝰ ex eoꝵ semine gignerent᷑.
ñ ut morientib ꝑarentib filii sueced̾ent. s¬
m̃tib. ⁊ illi qͥ gignerent᷑ ad enndẽ ꝑduc̾ent᷑
statũ: doñ certo num̾o ĩꝑleto si iuste o̾s obe¬
dient̾ qr uiu̾ent. t̾c fieret illa cõmutatio. i̾i
sñ ulla morte aĩalia corpora in aliã qͣlitatẽ¬

Expanded text:
ut sine ullo inquieto ardore libidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi fetus, ex eorum semine gigneretur: non ut morientibus parentibus filii succederent, smentibus, et illi qui gignerent ad eumdem perducerentur statum, donec certo numero impleto, si juste omnes obedientesque viverent, tunc fieret illa commutatio, ut sine ulla morte animalia corpora conversa i
Abbreviated transcription (Latin):
corporalẽ creaturã tiox ipsa sonuit. sic̾ de nu
liquidũ cõp̃hend̾e ñ ualemꝰ. Ueruntam̃ cer¬
tissime teneamꝰ dixisse ħ dm̃: & si corporali
alias capite albo sic̃ lana. alias inferiore parte
corꝑis sic̃ auricalcũ: alias altt̃. Non gͦ iã que

Expanded text:
corporalem creaturam vox ipsa sonuerit, sicut de nubliquidum comprehendere non valemus; verumtamen certissime teneamus et dixisse hoc Deum, et si corporalialias capite albo sicut lana, alias inferiore parte corporis sicut aurichalcum , alias aliter atque
Abbreviated transcription (Latin):
ds qͥ est uita aĩe. cuiꝰ mortis merito secuta ẽ ⁊̃ mors corporis. disce.¬
dente ab illo aĩa que ẽ uita eiꝰ: que mors eidẽ pͥmo hõi tc̃ euenit
cũ p̾sentis uite t̾minũ accep̃. ñ paruo pꝰ tẽpore
cã uetta comedit. Pot̾ ⁊ ita itelligi qͥ illam
mortẽ in eis fec̾it dies ille in qͦ peccauer̃t. quã¬

Expanded text:
us, qui est vita animae. Cujus merito mortis secuta est etiam mors corporis, discedente ab illo anima, quae est vita ejus. Quaeque mors eidem primo homini tunc evenit, cum praesentis vitae terminum accepit, non parvo post tempore quam vetitum comedit. Potest et ita intelligi quod illam mortem in eis fecerit dies ille, in quo peccaverat, qua
Abbreviated transcription (Latin):
net᷑ enĩ bonũ: ne amissione eiꝰ sentiat᷑ malũ.
Itẽ ꝑ exꝑientiã mali seit᷑ bonũ: qm qͥd amiseriti
sentit. cui de bono amisso male fu̾it. Priꝰ ꝗͣ sci¬
ret gͦ puer ꝑ exꝑientiã aut bonũ qͦ careret
ł crescendo int̾ loq̃ntes ł aliqͦ magist̾io. quasi
magnũ fu̾it do loqui eos docere. qͦs ita fecerat. uͥ
possent ħ ⁊̃ ab hõib discere si ee̾nt a qͥb. Meri

Expanded text:
 enim bonum, ne amissione ejus sentiatur malum. Item per experientiam mali scitur bonum; quoniam quid amiserit, sentit, cui de bono amisso male fuerit. Priusquam sciret ergo puer per experientiam, aut bonum quo careret,vel crescendo inter loquentes, vel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit Deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus discere, si essent a qui
Abbreviated transcription (Latin):
unguẽ onichen dicunt. Antiqua translatio ꝓ his habet
& lapis prassinus uiridantis aspectus. Uñ & grece a
porro quod apud eos prason dr̃. nom̃ accepit.
Quia uͦ ꝑ aquas regeneratrices regressus nobis ad cȩlestia
patet: congruit satis dispensationi diuine pietatis
ut ipsũ elementũ ꝑ quod ad suꝑnam patriã reducim᷑
nobis sit cõmune sit cũ paradyso in q̃ positꝰ ẽ primꝰ h̃o.¬

Expanded text:
unguem ὄνυχον dicunt. Antiqua translatio  lapis prasinus viridantis aspectus: unde et Graece a porro, quod apud eos prason dicitur, nomen accepit.Quia vero per aquas regeneratrices regressus nobis ad coelestia patet, congruit satis dispensationi divinae pietatis, ut ipsum elementum per quod ad supernam patriam reducimur, nobis sit cum paradiso, in quo positus e
Abbreviated transcription (Latin):
ĩobedientia: ꝗͣ cũ ido reus iniqͥtatis factꝰ ẽ h̃o. qr eã rem tetigit ꝯtͣ
ꝓhibitionẽ. quã si ñ ꝓhibitꝰ tetigisset. ñ utiq peccass. Nã qͥ dic̃. u̾bi
gr̃a. noli tang̾e hanc herbã si forte uenenosa ẽ mortẽ q p̃nuntiat
si tetig̾it. sequit᷑ quidẽ mois ꝯtẽptorẽ p̃cepti: s etiãsi nemo ꝓhibu
ria saluti eiꝰ e̾e̾t: siue mn uetaret᷑ siue ñ. Itẽ cũ qͥsq ꝓhibet eã rẽ
tangi quȩ ñ qͥdẽ tangenti s illi qͥ ꝓhibuit obe̾e̾t: uelut si quisꝗͣ in
alienã pecuniã misisset manũ ꝓhibitꝰ ab eo cuiꝰ erat illa pecunia:¬
tangit᷑ qd̾ nec tangenti obee̾t si ñ ꝓhiberet᷑. nec cuiꝗͣ alt̾i qͣntolibet
tang̾etur: quare ꝓhibitũ ẽ. nisi ut ipsiꝰ ꝑ se bonũ obedientiȩ. ⁊ ipsi
ꝑ se malũ inobedientie monstraret᷑ : Deniq a peccante nichil aliua
appetitũ ẽ. nisi ñ e̾e sub dñatione di : qñ illud admissũ ẽ in qͦ ne ad¬

Expanded text:
rem tetigit contra prohibitionem, quam si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. nam qui dicit uerbi gratia: "noli tangere hanc herbam" si forte uenenosa est, mortemque praenuntiat, si tetigerit, sequetur quoque mors contemtorem praecepti; sed etiam si nemo prohibuuetaretur. item cum quisque prohibet eam rem tangi, quae non quidem tangenti, sed illi qui prohibuit obesset — uelut si quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus ab eo cuius erat illa pecuniatangitur, quod nec tangenti obesset si non prohiberetur, nec cuiquam alteri quandolibet tangeretur; quare prohibitum est, nisi ut ipsius per se bonum obedientiae, et ipsius per se malum inobedientiae monstraretur? 30. Denique a peccante nihil aliud appetitum est, nisi non esse sub dominatione Dei, quando illud admissum est, in quo ne ad
Abbreviated transcription (Latin):
dr intuendo corporis plenitudinẽ pͥuationẽ
eiꝰ tanꝗͣ ꝯtͣriã qͥd dicat᷑ in ane intelligimꝰ.
sic̃ audiendi sensu ñ solũ de uocib uerũ :
de silentio iudicamꝰ. Sic ex inta quȩ inerat
hõi. posset eiꝰ cauere ꝯtͣriũ: id uite pͥuationẽ
q̃ mors uocat᷑. Hec añ uita illis pͥmis hõib iã¬

Expanded text:
r, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contraria quid dicatur inane intellegimus; sicut audiendi sensu non solum de uocibus uerum etiam de silentio iudicamus. sic ex uita, quae inerat homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem, quae mors uocatur; e
Abbreviated transcription (Latin):
abram. ⁊ nachor. et aran. Porro aran genuit
loth. Mortuuisq ẽ aran ante thare patrem
suum in t̾ra natiuitatis suȩ. in ur chaldeoꝵ.
Duxerunt aut̃ẽ abram ⁊ nachor uxores. No-¬
men aut̃ uxoris abram sarai: et nom̃ uxoris
nachor. melcha filia aran pat̾s melchȩ. ⁊ pa-¬
tͥs iesche. Erat aut̃ sarai sterilis. nec habebat
libos. Tulit itaq thare abram filium suũ:
loth filiũ aran filii sui. ⁊ sarai nurum suam.¬
s uxorem abram filii sui. et eduxit eos de ur
chaldeoꝵ. ut irent in t̾rã chanaan. uenert̃q¬

Expanded text:
hor et Aran porro Aran genuit Loth mortuusque est Aran ante Thare patrem suum in terra nativitatis suae in Ur Chaldeorum duxerunt autem Abram et Nahor uxores nomen autem uxoris Abram Sarai et nomen uxoris Nahor Melcha filia Aran patris Melchae et patris Ieschae erat autem Sarai sterilis nec habebat liberos tulit itaque Thare Abram filium suum et Loth filium Aran filium filii sui et Sarai nurum suam uxorem Abram filii sui et eduxit eos de Ur Chaldeorum ut irent in terram Chanaan vener
Abbreviated transcription (Latin):
annos uite sue. Soluit᷑
gͦ q̃stio ꝑ recapitulationẽ:
que in dissolubił remane¬
ret. si pꝰ mortẽ tharȩ acciꝑemꝰ
locutũ eẽ dnm̃ ad abram.
ut exiret dearam: qr non
genuerat: ut abram pꝰ

Expanded text:
s vitae suae. Solvitur ergo quaestio per recapitulationem, quae indissolubilis remaneret, si post mortem Thare acciperemus locutum esse Dominum ad Abram, ut exiret de Haran, quia non genuerat, ut Abram pos
Abbreviated transcription (Latin):
tione sua ẽparente erierat. ut ad hãc
reconciliatꝰ chaldeis euo seq̃nte rediret:
cui nẽ ad dño p̾cipit᷑. ut a repetenda
chaldea ꝓpositũ mentis au̾tat. nec ñ
⁊ habitatione mesopotanne mentem

Expanded text:
tione sua cum parente exierat, ut ad hanc, reconciliatis Chaldaeis, aevo sequente rediret: cui nunc a Domino praecipitur ut a repetenda Chaldaea propositum mentis avertat, nec non et ab inhabitatione Mesopotamiae mentem
Abbreviated transcription (Latin):
nsi ex bñdictione iafech: In popło
enĩ gentium totũ orbem terrarũ
occupauit ecclesia. Hoc prorsus ħ
ꝓnuntiabatur. cũ diceretyr.
Letificet ds̃ iafegh. ⁊ habitet indo

Expanded text:
nisi ex benedictione Iafeth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc pronuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iafeth et habitet in do
Abbreviated transcription (Latin):
feruere pͥmordia ⁊ pacem ꝑturbare scõꝵ:
s ⁊ omnes qui xp̃iano uocabulo głantur.
⁊ ꝑdite uiuunt: ipsi figuram gestare iu¬
dentur. Passionem quippe xp̃i. que illiꝰ
hominis nuditate significata est: ⁊ an¬
muntiant bene ꝓfitendo ⁊ male agendo
suo maledictus est tanquam infructu
suo .i. inopere suo. Unde conuenienter
⁊ ipse filus chanaan. qui interp̾tat᷑
motus eorum: quid aliud quid ẽ quã
opus eorum: Item. quod cham peccã¬
te posteritas eius dãpnatur: signifi¬
cat᷑ quia reprobi hic quidem delinquũt:
s inposterum .i. infuturum. senten¬
tiam dampnationis excipiunt. Sic &
plebs uidaica que dnm crucifixit:
etiam infiliis penam dampnationis
sue transmisit. Dixerunt enim. San¬
guis eius super nos: ⁊ super filios
nostros. Benedictis gͥ duob filiis
dicto: deinceps generationes eorum

Expanded text:
fervere primordia, et pacem perturbare sanctorum, fervere primordia, et pacem perturbare sanctorum, sed et omnes qui Christiano vocabulo gloriantur, et perdite vivunt, ipsius figuram gestare videntur. Passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et annuntiant bene profitendo, et male agendo suo maledictus est, tanquam in fructu suo, id est, in opere suo. Unde convenienter et ipse filius ejus Chanaan, qui interpretatur motus eorum. Quod aliud quid est, quam opus eorum. Item quod Cham peccante posteritas ejus damnatur, significat quod reprobi hic quidem delinquunt, sed in posterum, id est, in futurum sententiam damnationis accipiunt. Sed et plebs Judaica, quae Dominum crucifixit, etiam in filios poenam damnationis suae transmisit. Dixerunt enim: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Benedictis igitur duobus filiis dicto, deinceps generationes eorum
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ .l. annoꝵ. et mortuus ẽ. He gen̾atio¬
nes filioꝵ noe. Sem cham. ⁊ iafeth. Nati¬
q sunt eis filii pꝰ diluuium. Filii iafeth.
gomer. ⁊ magog. ⁊ madai. iauan. ⁊ tubal.
et mosoch. ⁊ thiras. Porro filii gomer:
ascenez. ⁊ riphat. ⁊ thogorma. Filii aut̃
ilauan: helisa ⁊ tharsis. cethim. ⁊ doda¬
nim. Abhis diuise sunt insulȩ gentiũ
in regionib suis. unusquisq scd̃m lui¬
guam ⁊ familias in nationib siuns. Filii
aut̃ cham. chus. ⁊ mesraim. ⁊ futh. ⁊ cha¬
naan. Filii chus: saba. ⁊ eiuula. ⁊ sabatha.
et regnia. ⁊ sabathaga. Filii regma. saba.
et cdadan. Porro chus: genuit nemroth.
temporum: sed gratia longe maior ẽ. Cham porro qui int̾ptatur
callidus. medius filius tanquam ab utroq discretus. nes inpͥmitiis
ifrahelitarum. uec inplenitudine gentium ꝑmanens: sigcat non
solum iudeorum s ⁊ hereticoꝵ genꝰ callidum. non sp̃u sapientiȩ
sed impatientiȩ. quo solent hereticorum

Expanded text:
ta annorum et mortuus est hae generationes filiorum Noe Sem Ham Iafeth natique sunt eis filii post diluvium filii Iafeth Gomer Magog et Madai Iavan et Thubal et Mosoch et Thiras porro filii Gomer Aschenez et Rifath et Thogorma filii autem Iavan Elisa et Tharsis Cetthim et Dodanim ab his divisae sunt insulae gentium in regionibus suis unusquisque secundum linguam et familias in nationibus suis filii autem Ham Chus et Mesraim et Fut et Chanaan filii Chus Saba et Hevila et Sabatha et Regma et Sabathaca filii Regma Saba et Dadan porro Chus genuit Nemrod tecallidus. medius filius tanquam ab utroque discretus, nec in primitiis Israelitarum, nec in plenitudine gentium permanens, significat non solum Judaeorum, sed etiam haereticorum genus callidum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
gentes.lxx. duas. que atribus
filiis noe disseminate sunt pꝰt
diluuium: ⁊pͥmum dicit. de
iapheth minore: dequonati
sunt .uii. filii qui tenuert̃
septeintrionalem regionem
atauro ⁊amano montibꝰ scili¬
cie ⁊ sirie. Nomer ut iosephus
dic̃ ip̃i sunt galathe qui latine
gallo g̾ci dicuntur. Magog.
quidam pitteint ẽẽ massage¬
tes. Madai. medi. Iauan. lones.
qui ng̾ei aquib ionium ma¬
ionica dicitur. Tubal. hyb̾es
quos hispanos dicimꝰ. Mosoch:
cappadoces quoꝵ hodieq me¬
tropolis ciuitas maracha dr̃.

Expanded text:
ginta duas quae a tribus filiis Noe disseminatae sunt post diluvium. Et primum dicit de Japheth minore, de quo nati septem filii qui tenuerunt septentrionalem regionem a Tauro et Amcino montibus Ciliciae et Assyriae. Gomer, ut Josephus dicit, ipsi sunt Galatae qui Latine Gallograeci dicuntur. Magog quos quidam putant Massagetas. Madai Medi, Javan Jones, qui et Graeci, a quibus Jonium maJonica dicitur. Tubal Iberes quos Hispanos dicimus, Meosoch Cappadoces quorum hodieque metropolis civitas Mazaca dicitur.