comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eis om̃ia uideant᷑ obscura ⁊ incerta:
ab animo meo. quia ⁊ me mouebant
quantis possem rationib amouerem.
Quod miserante dño atq adiuuante.
factum ẽ. S in eisdem tribus libris
meis ñ mͥ placet totiens me appellasse
fortunam. quãuis non aliquam deam
uoluerim hoc nomine intelligi. s for¬
tuitum rerũ euentum : uł in corpo¬
ris nr̃i. uł in ext̾nis bonis aut maliˢ.
Unde ⁊ illa uerba sunt que nulla
religio dicere ꝓhibet. forte. forsitan.
forsan. fortosse. fortuito: qͦdͥ tam̃ totũ
ad diuintã est reuocandum ꝓuiden-¬
tiã. Hoc etiam ñ tacui ibi dicens. Et¬
enĩ fortasse que urilgo fortuna no¬
minat᷑. occulto quodam ordine re-¬
gitur: nichilq aliud in rebus ca¬
sum uocamꝰ. nisi cuius ratis ⁊ cau¬
sa secreta ẽ. Dixi quidẽ hoc: uerũ
tam̃ penitet me sic illic nommasse
fortunam ⁊ cũ uideam homines ha-
bere in pessima consuetudine: ubi
dici debet hoc łs uoluit. dicere. hoc

Expanded text:
omnia eis uideantur obscura et incerta, omnia eis uideantur obscura et incerta, ab animo meo, quia me mouebant, quantis possem rationibus amouerem. quod miserante atque adiuuante domino factum est. Sed in eisdem tribus libris meis non mihi placet totiens me appellare fortunam, quamuis non aliquam deam uoluerim hoc nomine intellegi, sed fortuitum rerum euentum uel in corporis nostri uel in externis bonis aut malis. unde et illa uerba sunt, quae nulla religio dicere prohibet: forte, forsan, forsitan, for-tasse, fortuito, quod tamen totum ad diuinam reuocandum est prouidentiam. hoc etiam ibi non tacui dicens: etenim fortasse, quae uulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur, nihilque aliud in rebus casum uocamus, nisi cuius ratio et causa secreta est. dixi quidem hoc, uerum tamen paenitet me sic illic nominasse fortunam, cum uideam homines hbere in pessima consuetudine, ubi dici debet, Hoc Deus voluit, dicere, Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine scripsi : quia ⁊ ipsa ue¬
nerunt in noticiam descͥbentiũ. atq
legentium : ⁊ legunt᷑ utilit̾. si ĩmul¬
lis ignoscatur ⁊ uł si ñ ignoscat᷑. non
tam̃ inhereat᷑ erratis. Qua ꝓpt̾ qui¬
cũq ista lecturi sunt: ñ me imiten¬
tur errantẽ. s in meluis ꝓficientẽ.
Inueniet enĩ fortasse quomͦ scͥbendo
ꝓfecerim. quisqͥs opuscula mea ordi-¬
ne quo scripta st̃ legerit ⁊ quod ut
possit. hoc oꝑe quantũ pot̾o cura¬
bo: ut eundẽ ordinẽ noue. .rit:¬
De achademicis libtit Ca
Iuin gͦ reliqͥssem
uł que adeptus fueram in
cupiditatib huiꝰ mundi.
uł que adipisci uolebam. ⁊ me ad
xp̃iane uite ocium contulissem. ñ¬
dum baptuatꝰ. contra achademicos
uł de achademicis pͥmum seripsi:
ut argum̃ta eoꝵ que multis inge-¬
runt ueri inueniendi desꝑationẽ.
et ꝓhibent cuiqͣm rei assentir i. et.
omnino aliquid tamqͣm manifestum
certumq sit approbare sapientẽ. cum

Expanded text:
suetudine scripsi, quia et ipsa exsuetudine scripsi, quia et ipsa exierunt in notitiam describentium atque legentium et leguntur utiliter, si nonnullis ignoscatur uel, si non ignoscatur, non tamen inhaereatur erratis. quapropter quicumque ista lecturi sunt, non me imitentur errantem, sed in melius proficientem. inueniet enim fortasse, quomodo scribendo profecerim, quisquis opuscula mea ordine, quo scripta sunt, legerit. quod ut possit, hoc opere, quantum potero, curabo, ut eundem. ordinem noueritDE ACADEMICIS LIBRI TRES. Cum ergo reliquissem uel quae adeptus fueram in cupiditatibus huius mundi uel quae adipisci uolebam et me ad Christianae uitae otium contulissem, nondum baptizatus contra Academicos uel de Academicis primum scripsi, ut argumenta eorum, quae multis ingerunt ueri inueniendi desperationem et prohibent cuiquam rei adsentiri et omnino aliquid, tamquam manifestum certumque sit, adprobare sapientem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cum iuuenis cepi scribere. uł apud
popłos dicere: Tantũq mͥ tributũ
est ut ubicũq me presente loqui
opus esset ad popłm. rarissime ta¬
cere atq alios audire ꝑmitterer:
ut essẽ uelox ad audiendũ tardus
aut̾ ad loquendũ. Restat gͥ ut me
ipse iudicem sub magistro uno: cuꝰ
de offensionib meis iudicium eua¬
dere cupio. Magistros aut̃ plures
tunc fieri existimo: cum diuersa at¬
q int̾ se adu̾sa sentiunt. Cum uͦ id
ipsum dicunt om̃s ⁊ uerũ dicunt:
ab unius ueri magistri magist̾io ñ re¬
cedunt. Offendunt aut̃ ÷ non cũ illi¬
us multa dicunt: s cũ addunt sua.
Sic quippe incidunt ex multiloquio:
etiam in falsiloquiũ. Scribere aut̃ mͥ
ista placuit ÷ ut hec emittam in ma¬
nus hominũ: a quib ea que iam edidi.
reuocare em̃danda ñ possum. Nec illa
sane pret̾eo que cathecuminꝰ iam li¬
cet relicta spe quã t̾renam gerebam.
s adhuc scłariũ litt̾arum inflatꝰ con¬

Expanded text:
cum iuuenis coepissem scribere uel apud cum iuuenis coepissem scribere uel apud populos dicere tantumque mihi tributum est, ut, ubicumque me praesente loqui opus esset ad populum, rarissime tacere atque alios audire permitterer et esse uelox ad audiendum, tardus autem ad loquendum. restat igitur, ut me ipse iudicem sub magistro uno, cuius de offensionibus meis iudicium euadere cupio. magistros autem plures tunc fieri existimo, cum diuersa atque inter se aduersa sentiunt. cum uero ipsum dicunt omnes et uerum dicunt, ab unius ueri magistri magisterio non recedunt. offendunt autem, non cum illius multa dicunt, sed cum addunt sua. sic quippe incidunt ex multiloquio etiam in falsiloquium. Scribere autem mihi ista placuit. ut haec emittam in manus hominum, a quibus ea, quae iam edidi, reuocare et emendare non possum. nec illa sane praetereo, quae catechumenus iam, licet relicta spe, quam terrenam gerebam, sed adhuc saecularium litterarum inflatus con
Abbreviated transcription (Latin):
quia multa etiã que dictata non
sunt. tam̃ a me dicta conscͥpta sunt:
absit eñ ut multiloquiũ depude¬
tur. qñ necessaria dicunt᷑. quan¬
talibet sermonũ multitudine.
ac ꝓlixitate dicant᷑ ÷ s istam sen-¬
tentiam seripture scẽ ꝓpterea ti¬
meo: quia de tam multis dispu-¬
tationib meis sine dubio multa
colligi possunt ⁊ que si non falsa:
certẽ iudeant᷑. siue etia conumn¬
cant᷑ non necessaria. Quẽ u xp̃c
fidelium suoꝵ ñ t̾ruit ubi ait omne¬
uerbũ ociosum qd̃ cumq dixerit ho¬
mo ⁊ reddet ꝓ illo rationẽ in die ui-¬
dicii: Unde ⁊ eius apłs iacobꝰ⁊ sit
inquit om̃is homo. uelox ad audi¬
endum: tardus aut̃ ad loquendũ.
Et alio loco. Nolite inquit plures
magistri fieri fr̃s mei scientes qm̃
maius iudiciũ sumitis. In multis
enim offendimꝰ om̃s. Siqrus in uer¬
bo ñ offendit: hic ꝑfectus ẽ uir. Ego
mͥ hanc ꝑfectionẽ nec nunc arrogo
cũ iam sum senex ⁊ quantominus

Expanded text:
quia multa etiam, quae dictata non quia multa etiam, quae dictata non sunt, tamen a me dicta conscripta sunt — absit enim, ut multiloquium deputetur, quando necessaria dicuntur, quantalibet sermonum multitudine ac prolixitate dicantur — sed istam sententiam scripturae sanctae propterea timeo, quia et de tam multis disputationibus meis sine dubio multa colligi possunt, quae si non falsa, at certe uideantur siue etiam conuincantur non necessaria. quem uero Christus fidelium suorum verbum otiosum quodcumque dixerit homo, reddet pro eo rationem in die judicii? Unde et ejus apostolus Jacobus: Sit, inquit, omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum . Et alio loco: Nolite, inquit, plures magistri fieri, fratres mei, scientes quoniam majus judicium sumitis. In multis enim offendimus omnes. si quis in uerbo non offendit, hic perfectus est uir. ego mihi hanc perfectionem nec nunc arrogo, cum sim senex, quanto minus,
Abbreviated transcription (Latin):
Decura pro mortius gerenda ad pauli
gratia.
disponebã qđ nunc aduuiante dño
aggredior⁊ quia differendũ esse non
arbitror. ut opuscula mea fiue in li¬
bris. siue in epłis. siue in tractatibus.
cũ quadã iudiciaria seueritate re¬
censeã: & quod me offendit uelut
censorio stilo denocem. Neq enun
quisqͣm nsi imprudens ideo quia
mea errata reprehendo me repre¬
hendere audebit ⁊ s si dicit ñ ea
debuisse a me dici que postea mͥ
etiam displicerent. uerũ dicit:
et mecũ facit. Eorum quippe re-
prehensor est : quoꝵ ⁊ ego sum.
Ntq eñtea reprehendere debe-¬
rem: si dicere debuissem: S qui
primas non potuit habere sapien¬
tie. sccd̃as habeat partes modestie: ⁊
uerit dicenda non fuisse. S ut
uolet quisq accipiat hoc qđ facio:
et in hac re oportuit intueri ubi
ait. Si nos ipsos iudicaremꝰ: adño
non iudicarem᷑. Illud etiam quod
scriptũ est. ex multiloquio not
effugies peccatũ. terret me pluri¬
mũ ⁊ non quia multa scripsi uel

Expanded text:
de cura pro mortuis gerenda ad Paulingratia dispono quod nunc adjuvante Domino aggredior, quia differendum esse non arbitror, ut opuscula mea, sive in Libris, sive in Epistolis, sive in Tractatibus, cum quadam judiciaria severitate recenseam, et quod me offendit, velut censorio stilo denotem. Neque enim quisquam, nisi imprudens, ideo quia mea errata reprehendo, me reprehendere audebit. Sed si dicit, non ea debuisse a me dici quae postea mihi etiam displicerent; verum dicit, et mecum prehensor est quorum et ego. Neque enim ea reprehendere deberem, si dicere debuissem. Sed qui primas non potuit habere sapientus, secundas habeat partes modestiae, querit dicenda non fuisse. uolet, quisque accipiat hoc quod facioet in hac re oportuit intueri, ubi ait: si nos ipsos iudicaremus, a domino non iudicaremur. illud etiam, quod scriptum est: ex multiloquio non effugies peccatum, terret me plurimum, non quia multa scripsi uel
Abbreviated transcription (French):
UIII e lib̾o arbitrio.
.IX. De genesi adusũ manicheoᷤ.
.X. De musica
xII De uera religione.
.xIIII e utilitate credendi.
xiiiI e duab animab.

Expanded text:
VIII. De libero arbitrio VIIII. De Genesi aduersus Manicheos  X. De musica tro liber I. XII. De uera religione XIII. De utilitate credendi XIIII. De duabus animabus
Abbreviated transcription (Latin):
quandi quos om̃ino ab ȩecła srisma
los dicit ẽẽ in xp̃o: qͦs nãdum escã
ualentes caꝑe. lacte nttͥt tñ. Illi
aũ ñ in filiss paruulis s in mortuiᷤ
⁊ ꝑditis cõputandi st̃: ut siqͥs eoꝵ
correstꝰ eccłe fuerit copulatꝰ. recte
de illo dici possit. mortuus erat &
reuixit ꝑierat ⁊ inuentꝰ ÷. Hic
liber sic incipit. Qui timetis con¬
raui titulum ẽẽ uolui contra
nescio quẽ donatistam. uͥ similit̃
de absolutione ordinatoris cecilian
uerus ordo temporis ñ est. Ind̾ etiam
qd̾ dixi ad multitudinẽ ⁊ ixaniorũ.
nͥ untelligunt᷑ om̃s hereses: minꝰ ht̃
uuã necessariam ꝯiunctionẽ. Dicend̾u
enĩ fuit. ubi intelligunt᷑. ⁊ om̃s he¬
reses: aut uͥ intelligunt᷑ etiã om̃s he¬
retici. Nc̃ uͦ ita dictũ est quasi p̃ter

Expanded text:
quandi, quos omnino ab ecclesia scisma quandi, quos omnino ab ecclesia scisma los dicit esse in Christo, quos nondum escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est. Hic liber sic incipit: Qui timetis conraui, titulum esse uolui: contra nescio quem Donatistam. ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est. illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi intelleguntur omnes hereses, minus habet unam necessariam coniunctionem; dicendum enim fuit: ubi intelleguntur et omnes hereses aut: ubi intelleguntur etiam omnes hereses. nunc uero ita dictum est, quasi praeter
Abbreviated transcription (Latin):
te necessaria docum̃ta curaui siue de
eccłasticis siue publicis gestis. siue de
scͥpturis canonicis: ⁊ pͥmo ad illos ead̾
ꝓmissa direxi: ut ipsi ea si fieri posset
exposcerent. Quȩ cum uenissent in
eoꝵ quoꝵdã manꝰ. nescio quis extitit.
qui suo nominẽ tacito qñt᷑ hec̃ seͥb̾et
ita se confitens donatistã: tang̃ hõc
uocaret᷑. Eũi ego respondens aliũ sibrũ
scͥpsi. Illa uͦ documenta que ꝓmiserã:
eid̾ libello quo ead̾ ꝓmiserã iunxi:
et ex utͦq unũ ẽẽ uolui: eũ q ẽdidi
ut in parietib basilice quȩ donatista
donatistas. In qͦ libro absolutionem
felicis aptugenensis. ordinatoris eeci¬
liam ñ hoc ordine dposuimꝰ qͦ pꝰea
nob̾ claruit consulib diligent̃ inspe¬
ctis: s tanꝗͣ post crcilianũ fuerit
absolutꝰ cum añ sit factũ. Illd̾ etiã
qd̾ cõmemorato iude apłi cestimonio
ubi ait. i. st̃ qui seg̃gant semetip¬
sos. animales. spm ñ habentes: adiun¬

Expanded text:
te necessaria documenta curaui siue de te necessaria documenta curaui siue de ecclesiasticis siue de publicis gestis siue de scripturis canonicis et primo ad illos eadem promissa direxi, ut ipsi, si fieri posset, exposcerent. quae cum uenissent in eorum quorundam manus, nescio quis extitit, qui suo nomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens Donatistam, tamquam hoc uocaretur. cui ego respondens alium librum scripsi. illa uero documenta, quae promiseram, eidem libello, quo eadem promiseram, iunxi et ex utroque unum esse uolui eumque sic edidi, ut in parietibus basilicae, quae Donatistarmoniorum contra Donatistas. In quo libro absolutionem Felicis Abtugnensis, ordinatoris Caeciliani, non ordine posuimus, quo postea nobis claruit consulibus diligenter inspectis, sed tamquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit factum. illud etiam, quod commemorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiun
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ego ip̃e respondendo demonstrare
Nostis noᷤ sepe uoluisse. In sed̾o aũ sic
cũ inuenisset epłam meã qua primas
partes quȩ in manꝰ nr̃as tunc uenerant
epse petiliani redargui. putauit᷑ ẽẽ resp¬
ondendũ: et hoc ipsum scͥpsit ad me. Cu
oꝑi eius. libris .iiii. respondi: ita sane. ut
t̾b ꝑagerem qd̾ uniu̾sa responsio flagi¬
tabat. S cum uiderẽ de sola maxnni¬
anensiũ causa qd̵ suos scismatieos dãr¬
nauerunt. ⁊ eoꝵ aliquos rursus in suis
honorib receꝑunt. babtismũ q ab eis
extͣ suã cõmunionẽ datũ nõ repetier̃t.
respondi posse ad cuncta quȩ scͥpsit. Ẽ
quartũ librum addidi: in quo idipsũ
quantũ potui diligent̃ atq euident᷑
ostendi. Hos aũ quatuor libros quan¬
do scͥpsi: iam contͣ donatistas leges de¬
derat honorius imꝑator Hoc opꝰ sic
incipit. Quando ad te cresconi mea
contͣ eoꝵ errorẽ ⁊ ꝓ catholica uerita¬

Expanded text:
hoc ipse respondendo demonstrare hoc ipse respondendo demonstrare Nosti nos saepe voluisse. In secundo autem sic:um invenisset epistolam meam, qua primas partes, quae in manus nostras tunc venerant Epistolae Petiliani redargui, putavit mihi esse respondendum, et hoc ipsum scripsit ad me. Cui operi ejus libris quatuor respondi, ita sane ut tribus peragerem quod universa responsio flagitabat. Sed cum viderem de sola Maximianensium causa, quos suos schismaticos damnaverunt, et eorum aliquos rursus in suis honoribus receperunt, Baptismumque ab eis extra suam communionem datum non repetiverunt, responderi posse ad cuncta quae scripsit; etiam quartum librum addidi, in quo idipsum, quantum potui, diligenter atque evidenter ostendi. Hos autem quatuor libros quando scleges Honorius imperator. Hoc opus sic incipit: Quando ad te, Cresconi, mea contra eorum errorem et pro catholica uerita
Abbreviated transcription (Latin):
tur siue dicant᷑ quasi nõ ita sit H oc
tate ⁊ libros de genesi ad litteram:
irruit causa respondendi litt̾is peti¬
liani donatiste. quas adu̾sus catholic̃a
scͥpsit: ꝙͣ differre nõ potui: et scͥpsi in
hanc rem tͥa uolumina. Quoꝵ pͥmo
pͥmȩ parti epłe ipsus ꝙͣ scͥpsit ad suoᷤ
quia ñ tota in manꝰ nr̃as uenerat.
s pͥor parua pars euis: quanta potui
cełitate ⁊ u̾itate respondi. S iã ipsa epła
est ad nr̃os: s id̾o int̃ libros habet᷑: qͥa
cȩt̾i duo in ead̾ causa. libri st̃. Postea qͥp¬
pe muenimꝰ totã: ei q tanta diligen¬
tia respondi: qͣnta fausto manicheo.
u̾ba scił eius sub eiꝰ nomine pꝰ ponens.
particłatĩ: ⁊ sub meo. ꝑ singła responsi¬
onẽ meã. S pꝰ qd̾ scͥpseram añꝙͣ totam
respond̾e conatꝰ:: in me potius dicenᷤ
qͥdqͥd ei libuit: in causa uͦ om̃mo defici¬
ens. Qd̾ cum posset collatis utͥusq nr̃m

Expanded text:
tur, sive dicantur, quasi non ita sit. Hoc tur, sive dicantur, quasi non ita sit. Hoc tate, et libros de Genesi ad litteram, irruit causa respondendi Litteris Petiliani donatistae, quas adversus Catholicam scripsit, quam differre non potui. Et scripsi in hanc rem tria volumina, quorum primo epistulae ipsius, quam scripsit ad suos, quia non tota in nostras manus uenerat, sed prior parua pars eius, quanta potui celeritate et ueritate respondi. etiam ipsa epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia ceteri duo in eadem causa libri sunt. postea quippe inuenimus totam eique tanta diligentia respondi, quanta Fausto Manicheo, uerba scilicet eius sub eius nomine prius ponens particulatim et sub meo per singula responsionem meam. sed prius, quod scripseram, antequam totam respondere conatus est, in me potius dicens quidquid eum libuit, in causa vero omnino deficiens: quod cum posset collatis utriusque nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ nõ scd̾m allegorieas significationes.
s scd̾m rerũ gestaꝵ ꝓpͥetatẽ. In qͦ oꝑe
plura quesita ꝙͣ inuenta sunt. ⁊ eoꝵ
quȩ inuenta st̃ pauciora firmata :
cȩt̾a uͦ ita posita. uelut adhuc requi¬
renda sint. Hos sane libros posteriᷤ
cepi. s pͥus t̾minaui ꝙͣ de cͥnitate:
id̾o nẽ eos ordine qͦ cxꝑi recolui. In qͥn¬
to libro ⁊ uͥcumq in eis lib̾s posui de
semine eui reꝑmissum ÷. qd̾ disposi¬
tum sit ꝑ angelos in manu media
ces post inspexi. maxime g̾cos. De le¬
ge enĩ dictũ est: qd̾ tanꝙ̃ de semine
dictũ multi latini codices habent. ꝑ
interp̃tantis errorẽ. In sexto libro.
qd̾ dixi adam inaginẽ d̾i scd̾m quã
factus ÷. ꝑdidisse pecc̃o. ñ sie accipien¬
dũ ÷. tangͣ in eo nulla remanserit:
s qd̾ tam deformis ut reformatione ꝙꝰ
haberet. In duodecimo. de inferis mag̃
mͥ uideor dicẽ debuisse qd̾ sub t̾ris sint.
ꝙͣ rationẽ redd̾e cur sub t̾ras ẽẽ credan¬

Expanded text:
ones, sed secundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa quaesita quam inuenta sunt et eorum, quae inuenta sunt, pauciora firmata, cetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelosces post inspexi, maxime graecos. De Lege enim dictum est, quod tanquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. In sexto libro quod dixi, Adam imaginem Dei, secundum quam factus est, perdidisse peccato , non sic accipiendum est, tanquam in eo nulla remanserit, quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. In duodecimo de inferis , magis mihi videor docere debuisse, quod sub terris sint, quam rationem reddere cur sub terris esse credan
Abbreviated transcription (Latin):
de tp̃orep̃ialȩ religionis. tercia de
sacrificioꝵ distictione: quarta de eo
qd̾ scriptũ est. in qua mensura men¬
si fueritis remetiet᷑ uob̾: quinta de
filio dĩ sedm salonionẽ: sexta de iona ꝓ¬
pha. In quaꝵ sed̾a qd̾ dixi salus religi¬
onis huiꝰ ꝑ quã solam uera salus ue
racit᷑ q ꝓmittit᷑ nulli uinꝙͣ def̾u̾it
qui dignus fuit. ⁊ cui defuit dignꝰ
nõ fuit. ñ ita dixi tanꝙͣ ex meritis
suis quisq dignꝰ fui̾t: s quẽadinod̾u

Expanded text:
de tempore Christianae religionis, tertia de de tempore Christianae religionis, tertia de sacrificiorum distinctione, quarta de eo, quod scriptum est: in qua mensura mensi fueritis, remetietur uobis, quinta de filio dei secundum Salomonem, sexta de Iona propheta. In quarum secunda quod dixi: salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et cui defuit, dignus non fuit, non ita dixi, tamquam ex meritis suis quisque dignus fuerit, sed quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
dispositiones ñ solum uoce ꝓlatas. ue¬
rum etiam cogitatioẽ conceptas. cũ
signa qued̾a ex ãimo expͥmunt᷑ in
corꝑe. tota facilitate ꝑdise̾e̾. rem oeul¬
tissimã audaciore asseu̾atione quã
debrii. Nam ꝑuenire ista ad notierã
demonũ ꝑ ñnulla etiã exꝑim̃ta com¬
ꝑtũ est. s utrũ signa quedã dent᷑
ex corꝑe cogitantiũ. ilł sensibilia.
nos aũ latentia. an alia tii ⁊ ea spi¬
ritali ista cognoseant. aut difficill¬
me potest ab hominib aut om̃ino
ñ potest inueniri. H ie liber sie
incip̃. Ouodam die in dieb scĩs oc¬
carthagine questiones sex qͣs ꝓpo¬
suit amieꝰ quid̾a quẽ cupiebã fie¬
ri xp̃ianũ ut cont᷑ paganos solue¬
rentur p̃sertun quia ñnullas e¬
arũ ã porphirio philosopho dixit.¬
lũ. cuiꝰ celeb̾umna ÷ fama. Haꝵ q̃ͣstio¬
nũ disputationes. in unũ librum
contuli ñ plixũ. cuiꝰ ÷ titulꝰ sex q̃s¬
tiones coñt paganos exposite. Eaꝵ

Expanded text:
disposiciones non solum voce prolatas, verum eciam cogitacione conceptas, cum signa quedam ex anima exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscere: Dixi hec audaciore asseveracione, quam debui; nam pervenire ista ad noticiam demonum per nonnulla eciam experimenta compertum est. sed utrum signa quaedam dentur ex corpore cogitantium illis sensibilia, nos autem latentia, an alia ui et ea spiritali ista cognoscant, aut difficillime potest ab hominibus aut omnino non potest inueniri. Hic liber sic incipit: Quodam die in diebus sanctis ocCarthagine quaestiones sex, quas proposuit amicus quidam, quem cupiebam fieri Christianum, ut contra paganos soluerentur, praesertim quia nonnullas earum a Porfyrio philosopho lum, cuius celeberrima est fama. harum quaestionum disputationes in unum librum contuli non prolixum, cuius est titulus: sex quaestiones contra paganos expositae. earum
Abbreviated transcription (Latin):
aũ intuens sup̃dictã hesim nouã
inimicã gr̃e d̾i sextã mͥ ꝓposui ques¬
tionẽ de gr̃a noui testam̃ti: de qͣ
disputans int̃posita expositione psal¬
mi uicesunt pͥmi. in cuiꝰ capite scͥp¬
tum ẽ. qd̾ dñs clamauit in cruce qd̾
ñ hoc ordine quo erant ꝓposita. sed
sicut mͥ disserenti de grã noui tes¬
tam̃ti tanꝙͣ suis locis congruent̃

Expanded text:
dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quonon hoc ordine, quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui testamenti tamquam suis locis congruent
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cernimꝰ. ipsi de eccłã recedamus.
Quẽ sensum nos alias ⁊ maxime ad¬
u̾sus eosde̾ p̃sentes donatistas in col¬
lectione defendunꝰ. Hic liber sie in¬
cipit. P robationes rerũ necessari¬
arũ quod̾a breuiculo collectas ꝓmi
multos legendi labore impediri
habeat pars donati. libellũ b̾iussi¬
mũ feci. qͦ eos de solis maximianistis
admonendos putaui: ut posset fa¬
cilitate descͥbendi in manꝰ pluriũ
te cõmendari memoriȩ. Cuiꝰ titulũ
imposui: admonitio donatistarũ
de maximianistis. Hic libersic in¬
cipit. Quicũq calimiis hominũ ⁊
criminationib mouemini.

Expanded text:
esia cernimus, ipsi de ecclesia recedamus. quem sensum etiam nos alias et maxime aduersus eosdem praesentes Donatistas in conlatione defendimus. Hic liber sic incipit: Probationes rerum necessariarum quodam breuiculo collectas prom uiderem multos legendi labore inpediri habeat pars Donati, libellum breuissimum feci, quo eos de solis Maximianistis admonendos putaui, ut posset facilitate describendi in manus plurium us commendari memoriae, cui titulum inposui: admonitio Donatistarum de Maximianistis. Hic liber sic incipit: Quicumque calumniis hominum et criminationibus mouemini.
Abbreviated transcription (Latin):
hibendus fuit : & paucis exemplis
ad multa necessaria lector instru¬
endus. Nam cũ ipsos tẽ homines li¬
cet adhuc paucos. quot uł qui fue¬
rint id ÷ adam &eua quot filios
& filias ꝓcreauerint & q̃ illis noĩa
imposuerint. seript᷑a cõmemora¬
re noluerit. unde ñnulli parum
considerantes quã multa script᷑a
tacite p̃tertat. ipsũ eam cũ matre
concubuisse putauert̾ ũn ꝑlem
q̃ cõmemorata ẽ ꝓcrearet. putan¬
tes illis filiis adam sorores ñ fuisse
qr eas seript᷑a t̃e tacuit. postea re¬
capitulando inferens qđ pret̃mise¬
rat. adam filios & filias ꝓcreasse. nec
tempꝰ quo nati st̾ nec numerũ nec
uocabula ostendens Ita nec cõme¬
morandũ fuit si abel quãuis meri¬
to iustus appellatus sit. paulo im
missione iocatus ẽ. uł iuidit ad con
bo erudior fuit. uł cũ oraret cogi

Expanded text:
hibendus fuit et paucis exemplis hibendus fuit et paucis exemplis ad multa necessaria lector instruendus. nam cum ipsos tunc homines lieet adhuc paucos. quot uel qui fuerint, id est Adam et Eua, quot filios et filias proereauerint et quae illis nomina inposuerint, scriptura commemorare noluerit — unde nonnulli parum considerantes quam multa scriptura tacite praetereat ipsum Cain cum matre concubuisse putauerunt, unde prolem quae commemorata est procrearet, putantes illis filiis Adam sorores non fuisse, quia eas scriptura tunc tacuit, postea recapitulando inferens quod praetermiserat Adam filios et filias procreasse nec tempus quo nati sunt nec numerum nec uocabula ostendens —ita non commemorandum fuit, si Abel, quamuis merito iustus appellatus est, paulo inmmissione iocatus est uel uidit aliquidbo crudior fuit uel cum oraret cogi
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc adiungit u̾ba qͥb ista
sententia uberiꝰ & planiꝰ astru¬
at᷑. Certe inquit pͥmo in tẽꝑe a¬
dam & eua ex quib cam & abel na¬
ti sc̃: quatuor tm̃ homines fuisse
referunt᷑. Peccauit eua: seript᷑a
hoc ꝓdidit: adam quoq deliqͥt.
ẽadem seript᷑a ñ tacuit: s & cam
peccasse ipsa ȩque seript᷑a testata
est: quoꝵ ñ mͦ peccata: uerũ etiã
& abel peccasset: & hoc sine dubio
seript᷑a dixisset. S ñdixit. Ergo
nec ille peccauit: quin etiã iustũ
ostendit. Credamꝰ gͥ qđ legimꝰ: &
qđ ñ legimꝰ nefas credamꝰ astruere.
Hȩc dicens parũ attendit qđ paulo an¬
te ipse dixerat: iã exorta multitudi¬
ne gen̾is humani turbe numerosi¬
tate potiusse scripturã dissimula¬
re omniũ pecc̃ã contexere. Hocenĩ
si satis attendisset: uideret etiã in
uno homine turbã & multitudinẽ
leurũ peccõꝵ uł ñ potuisse uł si e¬
tiã potirit. ñ debuisse conscribi.
Ea qͥppe seripta st̃ quib & modus ad¬

Expanded text:
dhuc adiungit uerba, quibus ista sententia uberius et planius astruatur: certe, inquit, primo in tempore Adam et Eua, exquibus Cain et Abel nati sunt, quattuor tantum homines fuisse referuntur. peccauit Eua — scriptura hoc prodidit , Adam quoque deliquit — eadem scriptura non tacuit —.sed et Cain peccasse ipsa aeque scriptura testata est, quorum non modo peccata, uerum etiam si et Abel peccasset, hoc sine dubio scriptura dixisset; sed non dixit: ergo nec ille peccauit, quin etiam iustum ostendit. credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere. Haec dicens parum adtenditquod paulo ante ipse dixerat \'iam exorta multitudine generis humani turbae numerositate potuisse scripturam dissimulare omnium peccata contexere\'. hoc enim si satis adtendisset, uideret etiam in uno homine turbam et multitudinem leuium peccatorum uel non potuisse uel, si etiam potuit, non debuisse conscribi. ea quippe scripta sunt, quibus et modus ad
Abbreviated transcription (Latin):
Qumqͥd dicturi sumꝰ qđ in libro illo
dixi. ubrsex quibusdã questionib
paganoꝵ sine p̃iudicio tam̃ aliaꝵ
causarũ quas prudentes possunt
uestigare. respondi: Hoc quippe
ut seitis eũ xꝑc quare post longa
tempora uenerit quereret᷑. dixi
qd his tẽporib & his locis quib¬

Expanded text:
Numquid dicturi sumus, quod in libro illo Numquid dicturi sumus, quod in libro illo dixi, ubi sex quibusdam quaestionibus Paganorum, sine praejudicio tamen aliarum causarum, quas prudentes possunt vestigare, respondi? Hoc quippe, ut scitis, cum Christus quare post tam longa tempora venerit, quaereretur, dixi, quod his temporibus et his locis quib
Abbreviated transcription (Latin):
absurditate dicat᷑ iudicari homi¬
nes mortuos. etiã de his peccatis q̃
p̃scunt eos d̾s ꝑpetraturos fuisse si
uiuerent: Qđ ita abhorret a sen¬
sib xꝑianis aut ꝓrsus humanis: ut id
etiã refellert pudeat. Cũ enĩ ñdica¬
tur & ipsum euangeliũ eũ tanto la¬
bore passionib q scõꝵ. frustra esse
euangłio sedm contumaciã uel
obedientiã quã prescuut eos d̃s ha¬
bit᷑os fuisse si audissent. nec damna¬
rent᷑ tyrus & sydon quãuis remis-¬
sius ꝗͣ illȩ eiuitates in quib ñere¬
dentib a dño xꝑo mirabilia signa
sunt facta. qm̃ si apud illas facta es¬
sent incinere & cilicio pęnitentiam
egissent.sicut se habent eloquia ue¬
ritatis. In quib uerbis suis dñs rãe
altiꝰ nobis mysterũ p̃destinatioĩs
ostendit. Si enĩ querat᷑ a nobis eur
apud eos tanta miracła facta sunt.
qui uidentes ea ñ fuerant credit᷑i.
&e apud eos facta ñ sint qui crede¬
rent siuiderent: qͥd respondebimꝰ

Expanded text:
absurditate dicatur, judicari homines mortuos etiam de his peccatis, quae praescivit eos Deus perpetraturos fuisse, si viverent? Quod ita abhorret a sensibus christianis, aut prorsus humanis, ut id etiam refellere pudeat. Cur enim non dicatur, et ipsum Evangelium cum tanto labore passionibusque sanctorum frustra esse Evangelio, secundum contumaciam vel obedientiam, quam praescivit Deus habituros fuisse, si audissent? Nec damnarentur Tyrus et Sidon, quamvis remissius quam illae civitates, in quibus non credentibus a Domino Christo mirabilia signa sunt facta: quoniam si apud illas facta essent, in cinere et cilicio poenitentiam egissent; sicut se habent eloquia veritatis, in quibus verbis suis Dominus Jesus altius nobis mysterium praedestinationis ostendit. 23. Si enim quaeratur a nobis, cur apud eos tanta miracula facta sint qui videntes ea non fuerant credituri, et apud eos facta non sint qui crederent si viderent; quid respondebimus?
Abbreviated transcription (Latin):
te in usum naturalẽ redacta. libido
ẽẽ nõ potest. Qd̾ iõ dictum ÷: qm̃ libi¬
do ñ ÷ bonus ⁊ rectꝰ usus. Siẽ enĩ ma¬
lũ est male uti bonis: ita bonũ÷ bñ
uti malꝰ. De qua re alias maxime ꝯtͣ
nouos hereticos pelagianos diligen¬
tius disputaui. De abraham qd̾ dixi
ex hac obedientia pater ille abrahã
qui sine uxore ñ fuit. ẽẽ sine unico
filio ⁊ a se occiso paratus fuit: ñ satiᷤ
appiobo. Magis enĩ filiũ si eẽt occisuᷤ.
resuscitatione sibi mox faisse red¬

Expanded text:
te in usum naturalem redacta libido te in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus ususlum est male uti bonis, ita bonum est bene uti malis: de qua re alias, maxime contra novos haereticos Pelagianos, diligentius disputavi. De Abraham quod dixi, Ex hac obedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit , non satis approbo. Magis enim filium, si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse red
Abbreviated transcription (Latin):
uł etiã pares cogitare nõ possent.
monstio scã eceła quȩ ibi ÷: fidelissi¬
me ac fortissime restitit. Remanse¬
rant aũ iste disputationes eus in
quorumd̾a sermuneułꝰ ac susurriis quȩ
palam nullꝰ suad̾e audebat: s etiam
occulte uen ienͥs. repentib facultate
quã donabat dñs occurrendũ fuit:
maxune qm̃ iactabat᷑. iouiniano reᷤ¬
pond̾i ñ posse cum laude. s cũ uituꝑ¬
atione nuptiaꝵ. Iꝑ hoc librũ edidi.
ciuꝰ inscͥptio : de bono conuigali. Uͥ
de ꝓpagine filioꝵ pͥusquã homines
mortẽ peccando mererent᷑ qm̃i con¬
cubitus mortaliũ corporũ res uidetur
questio magna dilata :: s in aliis poᷤᷤ¬
tea litt̾is nr̃is satis quantũ arbitror
explicat᷑. Dixi etiam quod̾a loco. Qd̾
enim est cib ad salutẽ hominis. hoc ÷
concubitus ad salutẽ gn̾is: ⁊ utrũq
nõ est sine delectatione carnali: quȩ
tñ modificata ⁊ temꝑantia refrenan¬

Expanded text:
uel etiam pares cogitare non possent. uel etiam pares cogitare non possent. monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenan
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ studio feruentes existere cȩ¬
ꝑant tumultuosa certamina. quib
eccła t᷑baretur: aliis hoc. aliis aliud
defendentib. Huc aocedebat qd̾ cri¬
niti erant quid̾a toꝵ. qui oꝑandũ
ñ ẽẽ dieebant: uñ contentiones hĩe
rep̃hendentiũ. inde quasi pugnan¬
tiũ ꝓ partiũ studiis augebãt᷑. Iꝓter
hoc uenerabił senex aureluis eccłe
ipsius eiuitatis ep̃e. ut hinc aliqͥd
scriberem iussit ⁊ feci. N ic liber:
sie merpit. Iussioni tue sce̾ fr̾ aureli
ouiniani heresis sacraꝵ iurginũ
meritũ equando pudicie comugali
tantũ ualuit in urbe roma: ut nõ¬
nullas ⁊ scĩmoniales de quaꝵ pudicia
suspicio nulla p̃cesserat. deiecisse in
nuptias diceret᷑. Hoc maxime argu¬
mento cum eas urgeret dicens. tu
gͦ melior ꝙͣ sara: melior ꝙͣ susanna.
siue anua᷑ et oet̾as cõmemorando
testimonio sc̃e scͥpturȩ cõmendatissi¬
mas feminas: quib se illȩ meliores

Expanded text:
sed tamen studio ferventes, existere coepsed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi purgantium, pro partium studiis augebantur. Propter haec venerabilis senex Aurelius, Ecclesiae ipsius civitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem jussit; et feci. Hic liber sic incipit: Jussioni tuae, sancte frater Aureliouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores
Abbreviated transcription (Latin):
locis obseruat eccła : nec tñ cõme¬
morari om̃a potuerunt. s satis ad
quis ad quẽ scribat. s id̾o int̃ li¬
bros annumerat᷑ hoc opus qm̃ se¬
quens qui nomina nr̃a nõ habet
multo ẽ ꝓlixior: ⁊ in eo multo plu¬
ra tͣctant᷑. In pͥmo gͦ qd̾ de man¬
na dixi quia unicutiq scd̃m ꝓpͥã
uoluntatẽ in ore sapiebat. nõ mͥ
ilł adu̾sus dm̃ ĩmuratorib qui
ꝓfecto alias eseas nõ desiderarent.
si hoc eis saperet manna qd̾ uellent
Hoc opus sic incip̃. a d ea quȩ me
Et de oꝑe monachoꝵ sc̃berẽ. Cap̃ xluii
illa necessitas cõpulit. qd̾ cũ apud
carthaginẽ monasteria ẽẽ cȩpis¬
sent. alii se suis manib tͣnsigebãt
obtemꝑantes apło: alii uͦ ita ex o¬
blationib fideliũ uiuere uolebant
ut nicħ oꝑantes uñ uł necessaria
haberent uł supplerent. se potuisse
implere p̃ceptum eiutangłicũ exi¬
stimarent atq iactarent ubi dñs

Expanded text:
locis observat Ecclesia: nec tamen commelocis observat Ecclesia: nec tamen commemorari omnia potuerunt; sed satis ad quis, ad quem scribat: sed ideo inter libros annumeratur hoc opus, quoniam sequens qui nomina nostra non habet, multo est prolixior, et in eo multo plura tractantur. In primo igitur quod de manna dixi, Quia unicuique secundum propriam voluntatem in ore sapiebat , non miillis adversus Deum murmuratoribus, qui profecto alias escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna quod vellent. Hoc opus sic incipit: Ad ea quae me  De Opere Monachilla necessitas compulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant, obtemperantes Apostolo; alii vero ita ex oblationibus religiosorum vivere volebant, ut nihil operantes unde necessaria vel haberent vel supplerent, se potius implere praeceptum evangelicum existimarent atque jactarent, ubi Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
comugali. expectabat᷑ ut sc̾berẽ lib̾ .i. Cap̃¬
de scã uirginitate. nec distuli: atq xl uiiii.
id dĩ munꝰ ⁊ ꝙͣ magnũ ⁊ q̃nta humili¬
tate custodiendũ ẽẽt: umo sic̃ potui
uolumine ostendi. Hic lib̾ sie incipit.

Expanded text:
ugali, expectabatur, ut scriberem de sancta uirginitate, nec distuli atque id dei munus et quam magnum et quanta humilitate custodiendum esset uno, sicut potui, uolumine ostendi. Hic liber sic incipit
Abbreviated transcription (Latin):
Iassolorinchitȩ in tantõ silentio
student. ut narib ⁊ labiis suis
digitũ opponant.: ne uł ipsam taq¬
turnitatẽ uoce p̃cipiant qñ tacen¬
dũ sibi ẽẽ arbitrant᷑. Uñ & ilł no¬
men est inditũ. Passolos enĩ gc̃e

Expanded text:
ASSALORYNCHITAE in tantum silentio student, ut naribus et labiis suis digitum opponant, ne vel ipsam taciturnitatem voce praeripiant, quando tacendum sibi esse arbitrantur; unde etiam illis est
Abbreviated transcription (Latin):
U trum aliquid sit sursum aut deor
nec ipsa mea est s ciceronis. Uerũ
quia et hȩc ꝑ me innotuit fr̃ibus.
int̃ ista que colligebant scͥpserunt
eam: uolentes nosse quẽadmodũ
uirtutes animi ab illo diuisȩ atq
gat: atq ita eiusdem rei ꝑ infini¬
tum eat intelligentia. xxiii.
aliud amandũ sit. quã metu carẽ

Expanded text:
utrum aliquid sit sursum aut deorsnec ipsa mea est, sed Ciceronis, uerum quia et haec per me innotuit fratribus, inter ista, quae colligebant, scripserunt eam uolentes nosse, quemadmodum uirtutes animi ab illo diuisae atquegat atque ita eiusdem rei per infinitum eat intellegentia. tricensaliud amandum sit quam metu care
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionis incorruptibilib sed
nc̃ ea nullꝰ nr̃i corꝑis sensus attin¬
git: nͥ forte diinitꝰ tale aliquid
titulus est sententia cuiusdam sa¬
pientis non ÷ mea. s quia ꝑ me in¬
cuit eis: int nr̃a eã scrib̾e̾ uoluert᷑.
Est aũ cuiꝰdam fontei carchaginensiᷤᷤ
de mente mundanda. ad uidendũ
baptiratus est mortuus. xiii
E st quo docum̃to confia homines
bestiis excellere. xiiii

Expanded text:
surrectionis incorruptibilibus, sed surrectionis incorruptibilibus, sed nunc ea nullus nostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuinitus tale aliquid titulus est: sententia cuiusdam sapientis, non est mea, sed quia per me incuit eis, inter nostra eam scribere uoluerunt. est autem cuiusdam Fontei Carthaginiensis: de mente mundanda ad uidendum baptizatus est mortuus. tertia decima est: quo documento constet homines bestiis excellere; quarta
Abbreviated transcription (Latin):
st etiam int̾ illa quȩ scͥpsimꝰ
deputat᷑ liber. eiuiꝰ ⁊ citulus de di¬
u̾sis questionib octoginta tͥb. Sũ
aũ disꝑse fuissent ꝑ cartulas mul¬
tas qm̃ ab ipso pͥmo tp̃e conu̾siomi
meȩ. postea quã in affricã uenimꝰ
sicut int̾rogabar a frib quando
me uacantẽ uidebant. nulla a me
seruata ordinatione dictatȩ sunt.
iussi eas iam ep̃c colligi: ⁊ unũ ex
eis librũ fieri adhibitis numeris:
ut qd̃ quisq legere uoluerit. facile
inueniat .i. harum questionuor
pͥma est. utrũ anima a seipsa sit. ni¬
Sed̾a de libero arbitͥoui. Ert cercia
utrum d̾o autore sit homo det̾ior
.IIII. Quȩ sit causa ut sit homo dec̾ior.
U trũ ammal irrationale beatũ
Utrũ ꝑ se anima moueat᷑.
Strum corporis sensib ꝑcipi re¬
ueritas possit. In qua illud qd dixi
om̃e qd corporeus sensus attingit
qd̾ et sensibile d̾r sine ulla int̃mis¬
sione tẽporis cõmutat᷑. sine dubio
uerũ quidem ñ est in corꝑib re¬

Expanded text:
st etiam inter illa, quae scripsimus, deputatur liber, cuius est titulus: de diuersis quaestionibus octoginta tribus. cum autem dispersae fuissent per cartulas multas, quoniam ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uservata ordinatione dictatae sunt; jussi eas jam episcopus colligi, et unum ex eis librum fieri, adhibitis numeris, ut quod quisque legere voluerit, facile inveniat. Harum quaestionum est prima, utrum anima a seipsa sit. Secunda, de libero arbitrio. Tertia, utrum Deo auctore sit homo deterior. Quarta, quae sit causa ut sit homo deterior. Quinta, utrum animal irrationale beatum utrum per se anima moveatur. trum corporis sensibus percipi ueritas possit. in qua illud, quod dixi: omne, quod corporeus sensus adtingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus re
Abbreviated transcription (Latin):
tor nõ sit. Ubi uidendũ ÷ ne male
intelligat᷑ qd̾ dixi mali auctor ñ ÷
qui ⁊ om̃iam que sunt au ⁊ oe est.
quia in quantũ sunt. ur tantũ bo¬
na suntlt ne hine putet᷑ ñ ab illo
eẽ pena maloꝵ : quȩ utiq malũ ÷
his qui puniunt᷑. S hoc ita dixi:
quẽ admodũ dictum ÷. d̾s mortem
ñ fecit: cũ alibi scriptum sit. morᷤ
ipse genuerit qui sapiens dicit᷑
sapientiam: s melius istã questio¬
nem in libro postea de tͥnitate tͣc
recte factum in lib̾o sit uoluntatiᷤᷤ
arbitͥo: qd̾ ita e̾e̾ om̃ino uerissimũ
est: s ut ad recte faciendũ liberũ
sit. dei gr̃a liberatur.xxu Est de

Expanded text:
ctor non sit. ubi uidendum est, ne male intellegatur, quod dixi: mali auctor non. est, quia omnium, quae sunt, auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt, et ne hinc putetur non ab illo esse poena malorum, quae utique malum est his, qui puniuntur. sed hoc ita dixi, quemadmodum dictum est: deus mortem non fecit, cum alibi scriptum sit: mors ipse genuerit, de qua sapiens dicitur, sapientiam; sed melius istam quaestionem in libro postea de trinitate trat peccatum et recte factum in libero sit uoluntatis arbitrio. quod ita esse omnino uerissimum est, sed ut ad recte faciendum liberum sit, dei gratia liberatur. uice
Abbreviated transcription (Latin):
pistolȩ quoq ad romanos sicut
ad galathas expositionẽ incho¬
aueram. s huiꝰ oꝑis si ꝑficeretur
plures libri erant futuri: quoꝵ
unũ in sola disputatione ipsius
salutationis absolui ab mitio sci¬
incurrentẽ sermoni nr̃o difficil¬
limã questionẽ. de peccato in
in hoc scło neq in futuro: s deĩ
cessaui alia uolumina adiunge̾
exponendo epłam totã. Ipsiꝰ aũ
oꝑis magnitudine ac labore de.¬
t̾ritꝰ. in alia faciliora alibi deflexͦ
sum. Ita factũ est ut librũ quẽ
fecerã pͥmum relinquerẽ solum:
cuiꝰ ẽẽ titulũ uolui epłȩ ad roma¬
nos inchoata expositio. Ubi qd̾
dixi grãm ẽẽ in dimissione pec¬
catoꝵ pacem uͦ in reconciliatiõe diͤ
ubicũq hoc dixi. ñ sic accipiendũ ÷
ac si pax ipsa ⁊ reconciliatio ñ ꝑtine¬
at ad gram̃ gnãlem. s qd̾ specialit̾
gr̃e nomine remissionẽ significa¬
uerit peccatoꝵ: sicut lege̾ ⁊ specia¬
lit̾ dicimꝰ scdm qd̾ dictum ÷ lex ⁊¬

Expanded text:
pistulae quoque ad Romanos sicut ad Galatas expositionem susceperam. sed huius operis, si perficeretur, plures libri erant futuri, quorum unum in sola disputatione ipsius salutationis absolui, ab initio sciincurrentem sermoni nostro difficillimam quaestionem de peccato inin hoc saeculo neque in futuro. sed deinde cessaui alia uolumina adiungere exponendo epistulam totam, ipsius autem operis magnitudine ac labore deterritus et in alia faciliora delapsus sum. ita factum est, ut librum, quem feceram primum, relinquerem solum, cuius esse titulum uolui: epistulae ad Romanos incoata expositio. Vbi quod dixi, gratiam esse in dimissione peccatorum, pacem uero in reconciliatione dei, ubicumque hoc dixi, non sic accipiendum est, ac si pax ipsa et reconciliatio non pertineat ad gratiam generalem, sed specialiter gratiae nomine remissionem significauerit peccatorum, sicut legem et specialiter dicimus, secundum quod dictum est: lex
Abbreviated transcription (Latin):
dissimũ: hoc ñ uidisse istos qͥ nobis¬
cũ errorẽ illoꝵ. hereticoꝵ. eatho
luteras amant. laudabilit̃ notũ:
in quo ꝓpt̾ea dicit ñ solũ ñ esse fide¬
lib inutilem mort̾e: uerũ etiã uti¬
lem reꝑiri: qm̃ peccandi ꝑicłis
hominẽ subtrahit : & in ñpeccan¬
di securitate constituit. S qͥd ꝓ¬
dest si etiã fut᷑a quȩ cõmissa ñ st̃
peccata puniunt᷑  Agit t̾n ille eo¬
piosissime atq optime peccandi
ꝑicła nec deesse in ista uita: nec su¬
pesse pꝰ istam. Ubi & illd̃ testimo¬
niũ ponit de libro sapientiȩ. ra¬
ptus ẽ ne malicia mutaret intelle¬
ctum eiꝰ: qđ a me quoq positum
fr̃s istos ita respuisse dixistis tãqͣ
ñ de libro canonieo adhibitũ. qua
si excepta huiꝰ libri attestatione res
ipsa ñ clara sit quã uolumꝰ hinc do
libet hoc dixerit: qͥs homo sanȩ
fidi resistendũ putabit: Item si
dixerit iustũ si a sua iusticia re¬

Expanded text:
dissimum, hoc non vidisse istos, qui nobisdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum cathollitteras amant, laudabiliter notum: in quo propterea dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec deesse in ista vita, nec superesse post illam. Ubi et ilud testimonium ponit de libro Sapientiae, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Quod a me quoque positum, fratres istos ita respuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibitum: quasi et excepta hujus libri attestatione res ipsa non clara, sit, quam voluimus hinc doclibet hoc dixerit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia re
Abbreviated transcription (Latin):
cãtũ omĩo. falsum ẽ baptismũ qͥ
in remissione tradit᷑ peccatoꝵ.
icerent enĩ ꝓrsus nullũ ẽe orign¬
meritis uel bãptizari uł ñ bapti¬
zari eos qui de corꝑe soluunt᷑ in¬
fantes. & ꝓsius fut᷑is meritis eos
uł acciꝑe uel ñ acciꝑe corpꝰ ꝙ̃ san¬
guinẽ xꝑi. sine quo uitã ꝓrsus
habere ñ possunt. & in uera re¬
missione peccatoꝵ. baptizari. qũã¬
uis nullũ ex adam traherent.
qm̃ remittunt᷑ eis peccata dde qͥb
illos d̾s penitentiam acturos prt
sciuit.. Ita facillime agerent
atq obtinerent causã suã quant¬
gant ẽe originale peccatũ: & gr̃am
di ñ dari nisi sedm merita nr̃a con¬
tendunt. S qr hominũ fut᷑a q̃ ñ
sunt fut᷑a ꝓeul dubio nulla sunt
merita. & hoc ui dere facilli.¬
mũ ẽ: ido nec  pelagiani hos
dicere potuert̾. & multomagis nec
isti dicere debuert̾. Dici enĩ ñ po¬
test qũã moleste ferã qđ uiderunt
pelagiani ẽẽ falsissimũ & absur¬

Expanded text:
catum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse originmeritis vel baptizari vel non baptizari eos qui de corpore solvuntur infantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absur