comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na. etiam si eum unius diei uitã ha-¬
bentem suꝑ terram gr̃ã saluatoris in-¬
uenerit. Quia si aliquid boni oꝑat᷑
homo ut grãm mereatur. ñ ei merces
um. ut deputet᷑ fides eis ad iustiti¬
am. iustus enim ex side iuuit ꝓfecto
ante quam gr̃a iustifi cet᷑ hoc est iust̃
Quem si debitum sequeret᷑. quid eiꝰ
merito nisi supplicium redderet᷑ adSi
n est gr̃a. Oꝑibꝰ enim debitum reddit᷑.
gr̃a gratis datur. einde etiam nuncu-¬
patur. Hoc ẽ opus dĩ ut credatis ĩ exri
eum quem ille misit. Ut credatis in ioħxui¬
eum. ñ ut credatis ei. Sed si creditis
in eum creditis ei. Non autem con-¬
trio qui credit ei. credit in eum.
Nam & demones credebant ei: et
non credebant in eum. Rursus etiã
de apłis ipsius possumus dicere. Cre¬
dimꝰ paulo. s non credimus in paulũ.
Credimus petro. s ñ credimꝰ in petrũ.
Credenti enim in eum qͥ ustificat ĩ¬
pium. deputat᷑ fides eius ad iustitiã.

Expanded text:
na, etiamsi eum unius diei vitam hana, etiamsi eum unius diei vitam habentem super terram gratia Salvatoris invenerit. Quia si aliquid boni operatur homo ut gratiam mereatur, non ei merces um, ut deputetur fides ejus ad justitiam justus enim ex fide vivit, profecto antequam gratia justificetur, hoc est justus Quem si debitum sequeretur, quid ejus merito nisi supplicium redderetur. Si non est gratia. Operibus enim debitum redditur, gratia gratis datur, unde etiam nuncupatur. Hoc est opus Dei, etc., usque eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam .
Abbreviated transcription (Latin):
actum ẽ uerbum dñi ad abrabam ĩ
uisu. Q cum ei ꝓtectionẽ mercedemq
ꝓmitteret ualde multam. ille de pos¬
teritate sollicitus quendam elieuer
uernacłm suum. fut᷑um sibi dixit
heredem. Continuoq illi ꝓmissus. ẽ.
heres non ille uernacłs: s qui de ipso
abraham fuerat exiturꝰ. Rursumq
semen innumerabile. ñ sicut harena
terre s ficut stellȩ celi. uͥ magis mͥ ui¬
det᷑ ꝓmissa posteritas cęlesti felicitate
sublimis. Nam quantũ ad multitu¬
dinem ꝑtinet. quid sunt stellȩ cȩli
ad harenam t̾re ad. Hic sane illa sen
tentia ponitur cuius apłs meminit ꝓp¬
ter grãm di cõmendandam. Credidit
abraham deo. & deputatum est illi ad
iustitiam: ne circumcisio głaret᷑. qd̃ gẽ¬
tes incircumcisas ad fidem xp̃i nollet
admitti. Hoc enum quando factum
est ut creqenti abrahȩ deputaret᷑ fide̾¬
eus ad iustitiam. nondum fũetat cir¬
ad iustitiã. Si querere uoluerit an¬
te grãm quod meruerit ut acciꝑet cã.

Expanded text:
actum est uerbum Domini ad Abraham in uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque semen innumerabile, non sicut harena terrae, sed sicut stellae caeli; ubi mihi magis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam terrae? tentia ponitur, cujus Apostolus meminit propter Dei gratiam commendandam, Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam : ne circumcisio gloriaretur, gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad justitiam, nondum fuerat cirae Dei. Si quaerere voluerit ante gratiam quid meruerit ut acciperet eam
Abbreviated transcription (Latin):
fidem abraham. ut cum deus illi im-¬
paret sibi offerre immolandũ filium.
diceret apud semetipsum ñ facio. &
tam̃ credo quia me etiam contempnẽ¬
tem iussa sua libet ads. fides sine opi¬
b mortua esset. & tanꝗͣ radix si
fructu fterilis atq arida remancin
Quid gͦ ad. Debemus nulla oꝑa p̃pu¬
re fidei. id est ne ante fidem quã¬
catur bñ oꝑari. Ca enim ipsa opi
que dicuntur ante fidem laudai
magnȩ uires. & cursus celerrimui
ter uiam. Nemo gͦ computet bon
sua ante fidem. Ubi fides non era
bonum opus ñ erat. Bonum enmi
opus intentio facit. intentioneni¬
des dirigit. Non enim ualde at¬
das quid homo faciat. s qui cuni
cit aspiciat. quo lacertos optimsi
bernationis dirigat. Fac enum hue¬
nem optime gub̃nare naueme
didisse quo tendat. Nonne imẽa
sibi uidetur in naui gub̃nanda ua¬
or & efficatior: tanto ꝑicłosiꝰ rans
gub̾nat. ut ad naufragium panse
rit p̃ter uiam. Nonne gͦ meluli

Expanded text:
fidem Abraham, ut cum ei Deus impfidem Abraham, ut cum ei Deus imperaret offerre sibi immolandum filium suum, diceret apud semetipsum, Non facio, et tamen credo quia me etiam contemnentem jussa sua liberat Deus; fides sine operibus mortua esset, et tanquam radix sine fructu sterilis atque arida remaneret. 4. Quid ergo? Debemus nulla opera praeponere fidei, id est ut ante fidem, qucatur bene operatus? Ea enim ipsa opera quae dicuntur ante fidem, quamvimagnae vires et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet bona opera sua ante fidem: ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. Fac enim hominem optime gubernare navim, et perdidisse quo tendit; quid vasibi videtur in navi gubernanda agilior et efficacior, tanto periculosius eam sic gubernat, ut ad naufragium properando rrit praeter viam. Nonne ergo
Abbreviated transcription (Latin):
braham d̾o. & deputatum ẽ illi ad
iustitiam. E rgo ex fide iustificatꝰ
ẽ abraham. Iam quia audit non ex
oꝑib s ex fide: obseruet illam uora¬
am gͦ quicquid uolo. quia & si bona
oꝑa non habuero. & tantum credide¬
ro in dm̃: deputabit᷑ michi ad iii.sti¬
tiam. Respondeo gͦ tanquã contra a-¬
płm. & dico de ipso abraham quod
muenimꝰ etiam in epła alterius apłi
qui uolebat corrigere homines qui
male intellexert̃ istum apłm. Iacobꝰ.
enim in epła sua contra eos qui nole¬
bant bona oꝑari. de sola fide p̾sum̃¬
tes. ipsiꝰ abrahe oꝑa cõmendauit. cuius
stoli. Dicit autem opus om̃ib notum
abrahe. filium suum ĩ molandũ do
obtulit. Magnum opus s ex fide.
Laudo supedificationem oꝑis. s uideo
fidei fundam̃tum. Laudo fructũ boni o¬
ꝑis. s in fide agnosco radicem. Si au¬
tem hoc p̃ter fidem rectam faceret a¬
braham nichil michi ꝓdesset. qualecq¬
opus illud esset. Rursum si fic tenerae

Expanded text:
Abraham Deo, et reputatum est illi ad Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Ergo ex fide justificatus est Abraham. 3. Jam qui audit, non ex operibus, sed ex fide; observet illam voraam ergo quidquid voluero, quia, etsi bona opera non habuero et tamen credidero in Deum, deputatur mihi ad justitiam. Respondeo ego, tanquam contra Apostolum de ipso Abraham, quod invenimus in Epistola alterius apostoli, qui volebat corrigere homines qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus enim, contra eos qui nolebant bene operari de sola fide praesumentes, ipsius Abrahae opera commendavit, cujus stoli. Dicit autem opus omnibus notum, Abraham filium suum immolandum Deo obtulit . Magnum opus, sed ex fide. Laudo superaedificationem operis, sed video fidei fundamentum: laudo fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc praeter fidem rectam faceret Abraham, nihil illi prodesset qualecumque illud opus esset. Rursum si sic teneret
Abbreviated transcription (Latin):
ipse as głam. & illud potius audiamꝰ.
paganos ꝓpterea nolle fieri xꝑianos
quia quasi sufficiunt sibi de bona
uita sua. Bñ uiuere opus. ẽ. ait. quid
furtum. nullam rapmã facio. Res a-¬
lienas non concupisco. nullo adute¬
rio contaminor. Non inuematur
aliquid in uita mea quod rep̃henda¬
tur. & qui rep̃henderit faciat xp̃ia¬
num. Habet głam s non ad dm̃.
Non autem sicut pater nr̃ abrahã.
Hec autem sententia scͥpture. ad hoc
uult intentionem nr̃ãm dirigere.
Quia enim fatemur & ipsa . ẽ. fides
nr̃a de sp̃u patriarche qui placiit
deo. ut dicamus eum & nouerimꝰ
ad dm̃ habere głam: ait apłs. Cer¬
te notum est nob̃ & manifestũ. qͥa¬
riam s non ad am̃. Ad dm̃ autẽ glo¬
riam. Non gͦ ex oꝑib iustificatus. ẽ.
Si autem ñ ex oꝑib iustificatus. ẽ. a¬
braham. unde iustificatꝰ est ad. Seqͥt᷑¬
& dicit unde. Quid enim scriptura
dicit. idest unde dicit scͥptura iusti¬
ficatum abraham ad. C redidit a

Expanded text:
iam, et illud potius audiamus:paganos propterea nolle fieri christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait: quid furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor, non inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat Christianum, habet gloriam sed non ad Deum, Non autem sic pater noster Abraham. Haec enim sententia Scripturae ad hoc vult intentionem nostram dirigere. Quia enim fatemur, et ipsa est fides nostra de sancto Patriarcha, qui placuit Deo, ut dicamus eum et noverimus ad Deum habere gloriam, ait Apostolus: Certe notum est nobis et manifestum, qriam, sed non ad Deum. » Ad Deum autem ibus justificatus est. Si ergo non ex operibus justificatus est Abraham, unde justificatus est? Sequitur, et dicit unde: Quid enim Scriptura dicit? id est, Unde dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit autem
Abbreviated transcription (Latin):
uerba mea hȩc & non facit ea si¬
milabo eum uiro stulto. qui edifi¬
cat domum suam suꝑ harcnã. &¬
cet̾a. Quaꝓpt̃̾ non sunt sibi contͣri
racobi cum dicit unus iustificari
hommnẽ ꝑfidem sine oꝑibus. & aliꝰ
płs arbitrari se iustificari hominẽ
ꝑ sidem sine oꝑib legis. non hoc ag̃
ut ꝑcepta ac ꝓfessa fide oꝑa iustitiȩ
contempnant᷑. s ut sciat se quisq
ꝑ fidem posse iustificari. etiam si le¬
gis oꝑa non p̃cesserint. sequunt᷑ enĩ
ustificatum ñ p̃cedunt iustifican¬
Iacobi. Iudȩ. contra eam maxime di¬
rigunt intentionem ut uehem̃ter
adstruant fidem sine oꝑib ñ ꝓdes¬
se. sicut etiam paulus non qua¬
bet fidem qua in dm̃ credit᷑ s
salubrem planeq enuangłicam
niuit. cuius oꝑa ex dilectione ꝓ¬
tem quibusdam uidetur ita me
desse asseuerat. ut dicat. Si hat
oninẽ fidem ita ut montes trant
caritatem autem ñ habeã: menli
Ubi autem fidelis caritas oꝑat ⁊
iustis inhabitanda traderet.

Expanded text:
c et non facit ea, similabo eum viro stulto, qui aedificavit domum suam super arenam, etc. . Quapropter non sunt sibi contrariPauli et Jacobi, cum dicit unus justificari hominem per fidem sine operibus, et alius postolus arbitrari se iustificari hominem per fidem sine operibus legis, non hoc agit, ut percepta ac professa fide opera iustitiae contemnantur, sed ut sciat se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opera non praecesserint. sequuntur enim iustificatum, non praecedunt iustificanIacobi, Iudae, contra eam dirigunt intentionem, ut uehementer astruant fidem sine operibus non prodesse: sicut etiam ipse Paulus non qualemlibet fidem, qua in deum creditur, sed eam salubrem planeque euangelicam definiuit, cuius opera ex dilectione utem quibusdam uidetur, ita nihil prodesse adseuerat, ut dicat: si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. ubi autem fidelis caritas operatuiustis inhabitanda traderetur
Abbreviated transcription (Latin):
iustum. etiam si male uixerit. Ideo ex¬
emplo abrahȩ & apłs paulus utitur
quia sine oꝑibus legis quam ñ acce¬
pat ꝑ fidem iustificatus est. & iabus
quia fidem ip̃sius abrͣhȩ oꝑa bona con¬
secuta esse demonstrat. ostendens quẽ¬
admodum intelligendum sit quod a¬
płs paulus predicauit. Nam qui putãt
istam iacobi apłi sententiam contrariã
esse pauli apłi sententiȩ possunt arbi¬
trari. etiam ipsum paulum sibi esse c̃¬
trarium. quia dicit alio loco. Non em̃
auditores legis iusti sunt apud dm̃: s
factores legis iustificabuntur. & alio
loco. Sed fides quȩ ꝑdilectionem oꝑat᷑.
N iterum. Si enim scd̾m carnem uix¬
eritis moriemin. Si autem sp̃u facta
carnis mortificaueritis. unuetis. Que
sint autem facta carnis quȩ oꝑibꝰ sꝑa
libꝰ mortificanda sunt alio loco demon¬
strat dicens. Manifesta autem sunt
oꝑa carnis. quȩ sunt fornicationes. im¬

Expanded text:
justum, etiamsi male vixerit. Ideo exjustum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae et apostolus Paulus utitur, quia sine operibus legis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsius Abrahae opera bona consecuta esse demonstrat, ostendens quemadmodum intelligendum sit quod Paulus apostolus praedicavit. 2. Nam qui putant istam Jacobi apostoli sententiam contrariam esse illi Pauli apostoli sententiae, possunt arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides quae per dilectionem operatur . Et iterum: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, im
Abbreviated transcription (Latin):
apłi pauli quomͦ fit intelligeidꝰ
utitur. uacuam esse fidem siñ li
paulus usus est ut ꝓbaret iustificari
enim bona oꝑa commnemorat abra¬
hȩ quȩ enis fidei comitata sunt. sa¬
tis ostendit apłm paulum ñ ita ꝑ a
braham docere iustificari hominem
ꝑfidem sine oꝑib. ut siquis credidr¬
potius ut nemo arbitretur meritis
priorum bonoꝵs oꝑum se ꝑuenisse
ad donum iustificationis quȩ ẽ. infi
bant se meritis bonorũ oꝑum quȩ
ꝑ legem sunt ꝑuenisse ad euuangłi¬
cam grãm. Ideoq scandalrrarentur
multi qui eis crediderant. quod incir¬
cumcisis gentibꝰ xp̃i gr̃a traderet᷑. Nñ
potest nisi iuste deinceps oꝑari ad Quã-
stificationem ꝑuenerit. ñ merito bono
de hac uita discesserit. iustificatio fidei
nit. nec consequentibꝰ. quia in hac ui¬
ta esse ñ sinitur. Unde manifestũ ẽ
quod paulus apls dicit. arbitramur
enim iustificari hominẽ ꝑfidem sñ
oꝑibꝰ non ita intelligendum esse ut
accepta fide si uixerit. dicamus eum

Expanded text:
apostoli quomodo sit intelligendus utitur, vacuam esse fidem si non b exemplo etiam Paulus usus est, ut probaret justificari enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis credidepotius, ut nemo arbitretur meritis priorum bonorum operum se pervenisse ad donum justificationis quae est in fibant se meritis bonorum operum, quae in lege sunt, pervenisse ad evangelicam gratiam. Ideoque scandalizabantur multi qui ex eis crediderunt, quod incircumcisis gentibus Christi gratia traderetur. Unde potest nisi juste deinceps operari, quamvistificationem pervenerit, non merito bonorde hac vita decesserit, justificatio fidei nit; nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum est, quod Paulus apostolus dicit, Arbitramur enim hominem justificari per fidem sine operibus , non ita intelligendum esse, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum
Abbreviated transcription (Latin):
Plane dicimus iustificatum cra
in eum qui iustificat impium.
iste iustificatus ẽ. & oꝑatus non a
Impletur sententia dicentis apli¬
Arbitror iustificari hominem:
fidem sine oꝑibꝰ legis. Latro qui
dño crucifixus ẽ corde credidit a
stitiam & ore confessus ẽ. ad saliuti
in corde tamen illa feruens serue
Nam erant quidam in lege quia
bus legis gloriabantur. quȩ fira
non dilectione sed timore facict
eos qui accedebant ad dnm uiat
credere mererentur. exclamaiti
& ait. quia potest iustificari hri
fide sine oꝑib legis. ut illi magl
rint iusti qui quod faciebant i
faciebant. cum fides ꝑ dilections
ꝑetur in corde. etiam si foris ñe¬

Expanded text:
Plane dicimus justificatum, credentem in eum qui justificat impium. Ergo iste justificatus est, et operatus non est. Impletur sententia apostoli dicentis: Arbitror justificari hominem per fidem sine operibus legis. Latro qui cum Domino crucifixus est corde credidit ad justitiam, ore confessus est ad salutem. in corde tamen illa fervens servatur. Nam erant quidam in lege qui de operibus legis gloriabantur, quae fortasse non dilectione, sed timore faciebaeos qui accedebant ad Dominum, sunt credere mererentur, exclamavit securus et ait, quia potest justificari homo ex fide sine operibus legis, ut illi magis non fuerint justi, qui quod faciebant timore faciebant cum fides per dilectionem operetur in corde, etiam si foris n
Abbreviated transcription (Latin):
statuimꝰ. Per legem cognitio pec¬
cati. Per fidem impetratio gr̃ȩ con¬
tra peccatum. ꝑ gr̃ãm sanatio ani¬
mȩ a uicio peccati. ꝑ animȩ sanita¬
tem. libertas arbitrii. Per liberum
arbitrium iustitiȩ delectatio. Per
rustitiȩ delectationem legis oꝑatio
grãm qua lex impleat᷑. Gr̃a sanat¬
uoluntatem qua iustitia libere di¬
ligat᷑. Om̃ia hȩc quȩ uelut catenatĩ
conexin. habent uoces suas in scͥptu¬
ris sc̃is. Lex dicit. Non concupisces.
fides dicit. Sana animam meam
quia peccaui tibi. Gr̃a dicit. Ecce
sanus factus es iam noli peccare
ne quid tibi deterius contingat.
Sanitas dicit. Dñe d̾s meus clama¬
ui ad te & sanastime. Liberum ar¬
bitrium dicit. Holuntariȩ sacrifica¬
bo tibi. Delectatio iustitiȩ dicit. Har¬
rauerunt michi iniusti delectationẽ.
s non ut lex tua dñe. Utquid ergo
miseri homines aut de libero arbito
audent suꝑbire antequã lib̾entur.
aut de suis uirib si iam lib̃ati sunt
nec attendunt in ipso nomme liberi

Expanded text:
sed per legem cognitio peccati, per fidem impetratio gratiae contra peccatum, per gratiam sanatio animae a vitio peccati, per animae sanitatem libertas arbitrii, per liberum arbitrium justitiae dilectio, per justitiae dilectionem legis operatigratiam, qua lex impleaturuoluntatem, qua iustitia libere diligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit: non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: domine deus meus, o exclamaui ad te et sanasti me; liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s in reprobum sensum. Nam
ea ẽ. cecitas mentis. In ea qͥsqͥ
datus fuerit. ab interiore di
luce secluditur: s nondũ pen
cũ in hac uita ẽ. Sunt enun ti¬
nebre exteriores. quen
gis ad diem iudicii

Expanded text:
Deus in reprobum sensum. Nam ea est caecitas mentis. In eam quisquis datus fuerit ab interiore Dei luce secluditur; sed nondum penitus cum in hac vita est: sunt enim tenebrae exteriores, quae magis ad diem judicii
Abbreviated transcription (Latin):
ciam cũ rectas & sed̾m dm̃
habemus has affectiones. hui
uitȩ sunt. ñ illiꝰ quã futurans¬
ramus: & sepe illis etiam inuit
cedimus. Itaq aliquando quãu
non culpabili cupiditate. s laui¬
bili caritate moueainur: etiã i
nolumus flemus. Habemus en
eas ex humanȩ conditionis ufi¬
mitate .: s dum uitȩ huiꝰ infir¬
tatem gerimus. si eas omĩno nus
habeamus. tunc potius ñ recti
uiuimꝰ. Ui tuꝑ abat enimm &e de¬
testabatur apłs quosdã: quos
etiam dixit eẽ. sine affectione.
Culpauit etiam illos sacer psali¬
de quib ait. Sustinui qui sim
contristaretur. & ñ fuit. N am
omnino non dolere dum sum
in hoc loco miseriȩ. ꝓfecto sicu
quidam etiam apud huius
litteratos sensit & dixit: ñ su
magna mercede contingit unu¬
nitatis in animo stuporis ina
gere omĩno non potest ullus
fectus: qͥs hunc stuporem ñ oi
uitiis iudicet ẽẽ. peiorem : Ida¬

Expanded text:
iam cum rectas et secundum Deum habemus has affectiones, hujus vitae est, non illius quam futuram speramus, et saepe illis etiam inviti cedimus. Itaque aliquando, quamvis non culpabili cupiditate, sed laudabili charitate moveamur, etiam dum nolumus flemus. Habemus ergo eas ex humanae conditionis infitate. sed dum uitae huius infirmitatem gerimus si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. uituperabat enim et detestabatur apostolus quosdam, quos etiam esse dixit sine affectione. culpauit etiam illos sacer psalmus; quibus ait: sustinui qui simul contristaretur, et non fuit. nam omnino non dolere dum sumus in hoc loco miseriae profecto, sicut quidam etiam apud saeculi huius litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit immanitatis in animo, stuporis in ngere omnino non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis iudicet esse peiorem?
Abbreviated transcription (Latin):
Amen quippe interp̃tat᷑ uerũ. Et ta e¬
men non est int̾pretatũ cum potuis lxxx iii.¬
set dici uerum dico uob̃. Nec grecꝰ int̾¬
pres hoc ausus facere nec latinus. Nã
hoc uerbum qđ ẽ am̃. nec grecũ ẽ nͨ
latinum. s hebreum. Sic mansit. ñ
est int̾pretatũ ut honorẽ haberet ue¬
lam̃to secreti: non ut esset negatũ.
s ne uilesceret nudatum. Frẽs no¬

Expanded text:
Amen quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
trus amando. Adde gͦ fidei spem. &
quȩ spes. ẽ. nͥ de aliqua conscientis bo¬
nitate: Speiq ipsi adde caritatẽ. id ẽ¬
suꝑeminentẽ uiam. Habemꝰ. dicente
apło suꝑeminentẽ uiam uobis demon
stro. fides enim quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑa¬
tur. sinc spe ẽẽ non potest. Cum au¬
tem uenerimꝰ iam erit ibi fides: Di¬
cet᷑ nob̾ crede: Non utiq. Hidebimꝰ
eum contemplabuñ cum. Mcetisim¬
tiurus. Qia nondum apat auoc¬

Expanded text:
trus amando. Adde ergo fidei spem. Et trus amando. Adde ergo fidei spem. Et quae spes est, nisi de aliqua conscientiae bonitate? Speique ipsi adde charitatem. Desuper eminentem viam habemus, dicente Apostolo, Supereminentem viam vobis demons. Fides enim quae per dilectionem operatur, sine spe esse non potest. Cum autem venerimus, jam erit ibi fides? dicetur nobis, Crede? Non utique. Videbimus eum, contemplabimur eum. Dilectissimsumus, et nondum ap
Abbreviated transcription (Latin):
ins paginis ut toleret p̃sentia. sꝑet fu¬
tura. Amet quȩ non uidet. ut amplec¬
tat᷑ cum uiderit. Caritas enim quȩ t̾¬
cia nobis adiungit᷑ adfidem & spem:
maior ẽ supra fiłe & spem. quia fides
rerum ẽ quȩ non uident᷑. erit autem
species cum uisȩ fuerint. & spes rei ẽ
quȩ non tenet᷑. adueniente ipsa re ñ
erit iam spes. qui tenebimus ñ sꝑabimꝰ.
Caritas autem non nouit nͥcrescere ma-¬
gis magisq. si enum amamus quem ñ
uidemus. quomodo amaturi sumus.
Quid ꝑtinet ad fidem: Credere. Sed
adhuc ista fides discernat᷑ ab immun-¬
credis & sinc spe iuuis. ł dilectionẽ nõ
habes. & demones credunt & contre¬
miscunt. Quid magnum. ẽ: Dicis gͦ¬
xp̃m filium di. hoc dixit petrus. & au¬
diuit. beatus es sẏmon bariona. Hoc
dixeruntꝰ demones. & audierunt. ob¬
mutescite. Prius gͦ discerne fidẽ tuã.
a fide demonis. Unde enim discreta:
Demones hoc dixerunt timendo. pe¬

Expanded text:
inis paginis, ut toleret praesentia, speret fuinis paginis, ut toleret praesentia, speret futura, amet quem non videt, ut amplectatur cum viderit. Charitas enim quae tertia nobis adjungitur ad fidem et spem, major est supra fidem et spem : quia fides rerum est quae non videntur; erit autem species cum visae fuerint: et spes rei est quae non tenetur; quae adveniente ipsa re, non erit jam spes, quia tenebimus, non sperabimus: charitas autem non novit nisi crescere magis magisque. Si enim amamus quem non videmus, quomodo amaturi sumus quid pertinet ad fidem? Credere. Sed adhuc ista fides discernatur ab immuncredis, et sine spe vivis, vel dilectionem non habes: Et daemones credunt, et contremiscunt. Quid magnum est, si dicis Christum Filium Dei? Hoc dixit Petrus, et audivit, Beatus es Simon Bar Jona: hoc dixerunt daemones, et audierunt, Obmutescite. Ille a fide daemonis. Unde eam discernis? Daemones hoc dixerunt timendo, Pe
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ꝙ figatur in illo & non nutet. &¬
fluctuet. non agitetur. sic̃ ipse d̾s in qͦ
figit᷑ ñ potest agitari. Spes enim mͦ uo¬
tientia necessaria ẽ. quam dui ueniat
qd ꝓmisum . ẽ. Nemo autem patiens
ẽ in bonis. Quando exigit᷑ de homine
patientia in mał agit quando dicitur
patiens esto. tolera. sustine. molestia.
ẽ sub quate ds uult ẽc̃ fortem. toleran¬
tem. Ionganimũ. patientẽ. Si ñumqͥd
decipit qui ꝓmisit: M edicus exerit
ferrum ad secanda uulnera. & dicit
ei quem secturꝰ ẽ. Patiens esto. sustine.
tolera. In dolorib exigit patientiã. sed
post dolores ꝓmitit salutem. & ile
qui tolerat dolores in ferio medici. nͥ
ubi ꝓponat sauntatt̃ quam nondum
habet. deficit in dolore quem patit᷑.
Multa gͦ mala sunt in isto scło. intus.
foris. prorsus non cessant. Abundãt
scandala. nemo illa sentit. nͥ qui gra-¬
ditur uiam dĩ. ꝙ dicit᷑ in om̃ib diu¬

Expanded text:
sit, et figatur in illo, et non nutet et sit, et figatur in illo, et non nutet et fluctuet, non agitetur; sicut ipse Deus in quo figitur, non potest agitari. Spes enim modo votientia necessaria est, quamdiu veniat quod promissum est. Nemo autem patiens est in bonis. Quando exigitur de homine patientia, in malis agit: quando dicitur, Patiens esto, tolera, sustine, molestia est, sub qua te Deus vult esse fortem, tolerantem, longanimem, patientem. Sed numquid decipit qui promisit? Medicus exserit ferrum ad secandum vulnera, et dicit ei quem secturus est, Patiens esto, sustine, tolera: in doloribus exigit patientiam, sed post dolores promittit salutem. Et ille qui tolerat dolores in ferro medici, nisi sibi proponat sanitatem, quam nondum habet, deficit in dolore quem patitur. Multa ergo mala sunt in isto saeculo, intus, foris; prorsus non cessant, abundant scandala: nemo illa sentit, nisi qui graditur viam Dei. Ei dicitur in omnibus div
Abbreviated transcription (Latin):
non iam ex parte erit s ex toto. quia minis.¬
sidci & spei iam non res ipsa que creda¬
tur & spet᷑. s que uideat᷑ teneaturq suc¬
cedet. Caritas autem quȩ his tribus
maior. ẽ. non auferat᷑ s augeat᷑. & mi¬
pleatur. contemplata qđ credebat. &
qdđ sꝑabat adepta. In qua plentudi¬
ne caritatis p̃ceptum ilud implebit᷑
diliges dñm dm̃ tuum ex toto corde
tuo. & ex tota anina tua. & ex tota m̃
te tua. Nam cum adhuc ẽ aliquid car-¬
nalis concupiscentiȩ qđ ł continen¬
do frenetur. non om̃inos ex tota am¬
ma diligit᷑ ds. Non enim caro sine a¬
nua concupiscit quanuis caro con¬
cupiscere dicatur. quia carnalit̾ ani¬
ticum nos as docet nisi fidei. spei. &
caritatis. ut fides nr̃a firma sit in illo
quamdui ñ illum uidemꝰ credentes in
cum quẽ ñ uidemꝰ. ut gaudeamꝰ cum
uiderimꝰ. & fidei nr̃e succedat species
lucis euis ubi iam non nobis dicetur.
crede qđ non uides. s gaude quia ui-¬
des. Spes etiam nr̃a incominutabilis

Expanded text:
ex toto, quia fidei et spei iam res ipsa, non quae credatur et speretur, sed quae uideatur teneaturque, succedet, caritas autem, quae in his tribus maior est, non auferatur, sed augeatur et impleatur contemplata quod credebat et quod sperabat indepta. in qua plenitudine caritatis praeceptum illud implebitur: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota ate tua. » Nam cum est adhuc aliquid carnalis concupiscentiae quod vel continendo frenetur, non omni modo ex tota anima diligitur Deus. Non enim caro sine anima concupiscit, quamvis caro concupiscere dicatur, quia carnalitticum nos docet Deus, nisi fidei, spei, et charitatis: ut fides nostra firma sit in ipso, quamdiu non illum videmus, credentes in eum quem non videmus, ut gaudeamus cum viderimus, et fidei nostrae succedat species lucis ejus, ubi jam non nobis dicetur, Crede quod non vides; sed, gaude quia vides. Spes etiam nostra incommutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
rum. sine ullis localib sine finib. sine
spatiis infinitis. Hoc gͦ lumen uͥ hec
cuncta aiudicant᷑. non utiq sicut huiꝰ
solis & cuiusq corporei lumnis fulgor
ꝑ localia spatia circum quaq diffundi-¬
tur. mentemq nãm quasi uisibili
candore conlustrat. s inuisibilit & in¬
effabilit̾ & tamen intelligibilit̾ lucet
tamꝗͣ nobis certum ẽ quam nobis ef-¬
ficit certa. que scdm ipsum cuncta c̃¬

Expanded text:
orum, sine ullis localibus sive finibus sive orum, sine ullis localibus sive finibus sive spatiis infinitis; ipsumque lumen quo cuncta diiudicantur, non utique sicut huius solis et cuiusque corporei luminis fulgore per localia spatia circumquaque diffunditur mentemque nostram quasi uisibili candore conlustrat, sed inuisibiliter et ineffabiliter, et tamen intellegibiliter lucet tamque nobis certum est, quam nobis efficit certa quae secundum ipsum cuncta co
Abbreviated transcription (Latin):
paliũ corꝑum resurrectio ita cradns¬
tur ut etiam uidenda sꝑentur. sd
sunt ut neq pretereant. neq fita
sint s et̾na ꝑmaneant. partun suis
miusibilia. sicut iustitu sicut ssi¬
pientia. partim uisibilia sic̃ xͥ inimor¬
calc iam corpus. S ed inuisibilia intel¬
lectu conspiciunt᷑. ac ꝑ hoc & ppsa
nͦ quodam sibi congruo uident᷑. &
arpis sensus attingit. Sed ideo dicũ¬
tur inuisibilia. quia ocłis istis morta¬
lib uideri omĩno non possunt. At il-
possunt etiam his mortalib ołis c̃¬
spici sicut se discipłis post resurrecti.¬
onem dñs ostendit. sic̃ etiam pꝰ ascensi¬
onem apło paulo. & diacono stephano
Proinde ista uisibilia ꝑmanentia ita
credimus. ut etiam siñ demonstrent᷑
spemus ea nos quandoq uisuros. Sed¬
hec inuisibilia simplici mentis atq ra-¬
tionis initentione intellecta conspicimꝰ
sine ullis formis & mobilib corꝑalib
inc ullis limamentis figurisq menbͦ¬

Expanded text:
talium corporum resurrectio, ita creduntalium corporum resurrectio, ita creduntur, ut etiam uidenda sperentur; ssunt, ut neque praetereant neque futura sint, sed aeterna permaneant, partim sunt inuisibilia sicut iustitia, sicut sapientia, partim uisibilia sicut Christi inmortale iam corpus. sed inuisibilia intellecta conspiciuntur ac per hoc et ipsa modo quodam sibi congruo uidentur etcorporis sensus adtingit; sed ideo dicuntur inuisibilia. quia oculis istis mortalibus uideri omnino non possunt. at illa. etiam his mortalibus oculis conspici, sicut se discipulis post resurrectionem dominus ostendit, sicut etiam post ascensionem apostolo Paulo et diacono Stephano. Proinde ista uisibilia permanentia ita credimus, ut, etiam si non demonstrentur, speremus ea nos quandoque uisuros nehaec invisibilia simplici mentis atque rationis intentione intellecta conspicimus, sine ullis formis et molibus corporalibus, sine ullis lineamentis figurisque membr
Abbreviated transcription (Latin):
potil ut pares eum alquo nae so¬
beat. quihec tria cum ilo prai tor
babet e Qui emim aliud er tat. uos
spat. aliud amat. necesse ut alit a
lis uidet᷑ nobis ẽẽ cum genib le
cibi & potus. tectoꝵ. uestimentors i
uachroꝵs. & qui ex nr̃is coniugałe ꝰ
gerunt uixoꝵ ducendarũ. & habendi¬
rum. filioꝵ ginendoꝵ. nutenaos
hereditandors. longe tamen alt hsi
rebus utit᷑ qui ad abium finem isim
casdem res non ad eundem finem it¬
ferendo. s ad finem legitinu diuniꝙ
p̃cepti. caritatõ de puro corde & con-¬
scientia bona. & fide ñ ficta. a quib
dam aberrantes conuersi sunt inua
niloquium. Pia fides sinc spo. &
sñ caritate ẽẽ non uult. Sic igit ho¬
mo fidelis debet credere qł nondui
uidet. ut uisionẽ & sꝑet & amet.
uisibilium quidẽ rerum p̃teritar̃
que temyalit̾ transierunt. sola sildi
est. qm̃ non ad haͣc uidenda sꝑantu
s facta & transacta creduntur. sicit
nec iam morit᷑ & mors illi ultra nͥ
dominabit᷑. Ca uͦ quȩ nondum sint

Expanded text:
t, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut alilis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum et habendarum, filiorum gignendorum, nutriendorum, hereditandorum, lorebus utimur, qui ad alium finem usum asdem res non ad eundem finem referendo, sed ad finem legitimi diuinique praecepti, caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uanam pia fides sine spe et sine caritate esse non uult. sic igitur homo fidelis debet credere quod nondum uidet, ut uisionem et speret et amet. Et uisibilium quidem rerum praeteritarum, quae temporaliter transierunt, sola fides est, quoniam non adhuc uidenda sperantur, sed facta et transacta creduntur. sicut nec iam moritur et mors ei ultra non dominabitur. ea uero, quae nondum sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ris blandos ignes innocent̾ spectat.
in machabeis seuos ignes fortit᷑ to¬
lerat: casta in susanna erga uirum.
in anna post uirum in maria p̃ter
uirum. libera in paulo ad arguendũ.
humilis in petro ad obediendũ. hu¬
mana in xͥanis ad consitendũ. dnuna

Expanded text:
ris blandos ignes innocenter exspectat, ris blandos ignes innocenter exspectat, in Macchabaeis saeuos ignes fortiter tolerat. casta in Susanna erga uirum, in Anna post uirum, in Maria praeter uirum, humilis in Petro ad obediendum, humana in Christianis ad confitendum, divina
Abbreviated transcription (Latin):
re hoc ẽ dm̃ intelligere contigerit: uide¬
amus utrum ei adhuc tria illa sint ne¬
cessaria. fides quare sit necessaria cũ
iam uideat. spes nehilominꝰ quia nã
tenet. caritati uͦ non solum nichil de¬
trahitur. s additur etiam plurimũ.
Nam & illam singłarẽ ueramq pulcͥ¬
endo uspiam declinauerit. manere ĩ
illa beatissima uisione non poterit.
Sectamim caritatẽ. Dulce & salubie
uincłm mentiũ sine qua diues pauꝑ
est. & in qua diues pauꝑ. ẽ. Hȩc in ad¬
uersitatitibus tolerat. in ꝓsꝑitatib tem¬
ꝑat in duris passionib fortis. in boniᷤ
oꝑib hẏlaris. in temptatione tutisi-¬
ma. in hospitalitate latissima. inter
ueros fr̃s letissima. int̾ falsos patientis¬
sima. in abel sacrificio grata. in noe
ꝑ diluuium secura. in abrahe ꝑegri¬
natione fidelissima. in moyse int̾ in¬
uiria lenissima. in dauid in tribula-¬
tionib mansuetissima. in trib pue¬

Expanded text:
re, hoc est Deum intelligere contigerit, videre, hoc est Deum intelligere contigerit, videamus utrum adhuc ei tria illa sint necessaria. Fides quare sit necessaria, cum jam videat? Spes nihilominus, quia jam tenet. Charitati vero non solum nihil detrahetur, sed addetur etiam plurimum. Nam et illam singularem veramque pulchendo uspiam declinaverit, manere in illa beatissima visione non poterit.sectamini caritatem, dulce ac salubre uinculum mentium, sine qua diues pauper est et in qua pauper diues est. haec in aduersitatibus tolerat, in prosperitatibus temperat, in duris passionibus fortis, in bonis operibus hilaris, in temtatione tutissima, in hospitalitate latissima, inter ueros fratres laetissima, inter falsos patientissima, in Abel sacrificio grata, in. Noe per diluuium secura, in Abrahae peregrinatione fidelissima, in Mose inter iniurias lenissima, in Dauid tribulationibus mansuetissima, in tribus pue
Abbreviated transcription (Latin):
amet. ñ desideret suisq tenebris qͦ¬
iam in consuetudine iocundȩ sunt se
arbitretur debere interim ẽẽ contentã
nonne medicum illum nichilominꝰ
trib istis igit᷑ anima nulla sanat᷑ ut
rectus atq ꝑfectus id est qu̾ẽ uisio seqͥt᷑
uirtꝰ uocat᷑. Est enim uirtꝰ ł recta ł ꝑfec̃¬
ta ratio. Sed & ipse aspectus quamus
iam sanos ocłos conuertere in lucem
non potest. nͥ tria illa ꝑmancant. fides
qua credit᷑. ita se rem habere conuerten¬
dus aspectus est ut uisa faciat beatũ.
spes qua cum se bñ aspexerit se uisurũ
c̃ẽ p̃sumat. caritas qua uidere ꝑfruiq
desideret. iam aspectum sequitur ipsa
uisio d̃i que est sinis aspectus. non qͦ
iam non sit. s quo nichil amplius. ha¬
beat quo se intendat. & hȩc ẽ uere ꝑ-¬
fecta uirtus ratio ꝑuemens ad finem
suum. quam beata uita consequit᷑. Iy¬
sa autem usio intellectus.ẽ. ille qui ĩ
anima ẽ. Ergo cum animȩ dm̃ uide-¬

Expanded text:
amet, non desideret, suisque tenebris, qamet, non desideret, suisque tenebris, quae jam consuetudine jucundae sunt, se arbitretur debere interim esse contentam; nonne medicum illum nihilominus tribus istis igitur anima nulla sanatur, urectus atque perfectus, id est quem visio sequitur, virtus vocatur; est enim virtus vel recta vel perfecta ratio. Sed et ipse aspectus quamvis jam sanos oculos convertere in lucem non potest, nisi tria illa permaneant: fides, qua credat ita se rem habere, ad quam convertendus aspectus est, ut visa faciat beatum; spes qua cum bene aspexerit, se visurum esse praesumat; charitas, qua videre perfruique desideret. Jam aspectum sequitur ipsa visio Dei, qui est finis aspectus; non quod jam non sit, sed quod nihil amplius habeat quo se intendat: et haec est vere perfecta virtus, ratio perveniens ad finem suum, quam beata vita consequitur. Ipsa autem visio, intellectus est ille qui in anima e
Abbreviated transcription (Latin):
caritas de corde puro & conscientia bo¬
hoc .ẽ. habere ocłos quod aspicere. aut
item hoc ẽ aspicere quod uidere. Er¬
go animȩ trib quibꝰdam rebus opus:
ut ocłos habeat quib iam utibũ pos¬
sit. ut aspiciat. ut uideat. Ocłs amme
mens ẽ ab om̃i mole corꝑis pura. id est
a cupiditatib rerum mortaliũ iam re¬
mota atq purgata. quod ei nichil aliud
p̃stat quam fides primo. Quod enim
adhuc ei demonstrari non potest uitiis
inquinatȩ atq egrotanti quia uidere
nequit nisi sana si non credat se aliter
non ẽẽ usurã. nondat oꝑam suc sanita¬
ti. S ed quid si credat quidem ita se rẽ
habere ut dicitur. atꝙ ita se si uidere
potuerit ẽẽ uisurã. sanari tamen se¬
posse despet. nonne se prorsus aspͣicit
atꝙ contempnit. nec p̃ceptis medici
necesse ẽ ut moribꝰ dura sentiat. Ergo
ita se habere omĩa. & se sꝑet posse sana-¬
ri ipsam tamen quȩ ꝓmittit᷑ lucẽ ñ

Expanded text:
charitas de corde puro et conscientia bocharitas de corde puro et conscientia bohoc est habere oculos quod aspicere; aut item hoc est aspicere quod videre. Ergo animae tribus quibusdam rebus opus est ut oculos habeat quibus jam bene uti possit, ut aspiciat, ut videat. Oculi sani mens est ab omni labe corporis pura, id est, a cupiditatibus rerum mortalium jam remota atque purgata: quod ei nihil aliud praestat quam fides primo. Quod enim adhuc ei demonstrari non potest vitiis inquinatae atque aegrotanti, quia videre nequit nisi sana, si non credat aliter se non esse visuram, non dat operam suae sanitati. Sed quid, si credat quidem ita se rem habere ut dicitur, atque ita se, si videre potuerit, esse visuram, sanari se tamen posse desperet; nonne se prorsus abjicit atque contemnit, nec praeceptis medici necesse est ut morbus dura sentiat. R. Erita se habere omnia, et se speret posse sanari, ipsam tamen quae promittitur lucem non
Abbreviated transcription (Latin):
quam uidebimꝰ. Sed quis ailigi &
ignorat : Sciri enim alianid s usi
diligi potest. Diligi autem qd nescit᷑
quero utrum possit. quia si non po¬
cest. nemo diligit anteꝗͣ sciat. & quid
est dm̃ scire. nisi eum mente conspic̾e̾:
neis ocłis inquirat᷑. S ed & priusꝗͣ uale¬
amus conspicere atq ꝑciꝑe dm̃. sicut
conspici & ꝑcipi potest. quod mundis¬
cordib licet. beati enim mundicordes
qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. nisi ꝑ fidem di¬
ligatur non poterit cor mundari qđ ad
cum ui sei dendũ sit aptum & idoneũ.
Nbi enim sunt illa tria ꝓpter quȩ in a¬
nimno edificanda omium diuinoꝵ li¬
broꝵ machinam̃ta consurgunt. fides.
spes. caritas. insi in animo credente qd̃
nundum uidet. & sꝑante atq amante
qd credit: A mat᷑ gͦ & qđ ignorat᷑. s ta-¬
men credit᷑. Nunrum autẽ cauendũ
ine credens animus id qđ non udet
singat sibi aliquid qđ non ẽ. & sꝑet di¬
ligatq qđ falsum. ẽ. Quod si sit ñ erit

Expanded text:
quam videbimus. Sed quis diligit quod quam videbimus. Sed quis diligit quod ignorat? Sciri enim aliquid et non diligi potest: diligi autem quod nescitur, quaero utrum possit; quia si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Et quid est Deum scire, nisi eum mente conspicere, neis oculis inquiratur. Sed et priusquam valeamus conspicere atque percipere Deum, sicut conspici et percipi potest, quod mundicordibus licet; Beati enim mundicordes, quia ipsi Deum videbunt : nisi per fidem diligatur, non poterit cor mundari, quo ad eum videndum sit aptum et idoneum. Ubi sunt enim illa tria, propter quae in animo aedificanda omnium divinorum Librorum machinamenta consurgunt, fides, spes, charitas ; nisi in animo credente quod nondum videt, et sperante atque amante quod credit? Amatur ergo et qui ignoratur; sed tamen creditur. Nimirum autem cavendum est, ne credens animus id quod non videt, fingat sibi aliquid quod non est, et speret diligatque quod falsum est. Quod si fit, non erit
Abbreviated transcription (Latin):
ti est & Auiad spes: Erit ioi spes. l¬
ipsa spes. ꝑegrinationi necesara. ep
sa.ẽ. aue consolatur inuia. Nia qi
quando laborat ambulando. ilio lei¬
rem tolerat. quia ꝑuenire spat. Ta¬
le ibi spem pueniendi. continuo fai¬
gunt᷑ uires ambulantdi. Anfalit us¬
cordib nr̃is: Modo ꝑfidem tunc pr
spetiem. Modo ꝑfidem quamadu in
uia. quamdui in ꝑegrinatione. Quã¬
species: Audi quid erit: ut sit d̾s om̃a
mus. Cum uenerimus tenebimꝰ. qũ
res erit. ñ spes. Caritas quid:. Numil
& ipsa mͦ ẽ ꝙ tunc non erit A Si ana¬
mus credendo & non uidendo. quo
mͦ ãmabimus uidendo & tenendorlt¬
erit. sicut ait apłs. fides. spes carits l̃a
hȩc: maior autem hoꝵs caritas c̃. Oi¬
lectione instandum c̃ ad illud & inhe¬
rendum illi. ut p̃sente ꝑfruam᷑ aaue
sumus. a quo absente nec eẽ possemesa
Cum enim ꝑ fidem adhuc ambulanꝰ
non ꝑ speciem. nondũ utiq uiaenus
am̃ sic̃ idem ait facie ad faciem. Qnl
tamen nisi nunc iam diligamus. nl̃¬

Expanded text:
tium. Quid spes? erit ibi? Spes ipsa spes peregrinationi necessaria est, ipsa est quae consolatur in via. Viator enim quando laborat ambulando, ideo laborem tolerat, quia pervenire sperat. Tolle illi spem perveniendi, continuo franguntur vires ambulandi. Ergo et scordibus nostris, modo per fidem, tunc per speciem; modo per fidem, quandiu in via, quandiu in peregrinatione; quanspecies? audi: ut sit Deus omnia s: cum venerimus, tenebimus, et jam res erit, non spes. Charitas quid? numquid et ipsa modo est, et tunc non erit? Si amamus credendo et non videndo; quo Amabimus uidendo et tenendo. Eerit, sicut ait apostolus: "Fides, spes, caritas, tria haec maior autem horum caritas". lectione standum est ad illud et inhaerendum illi, ut praesente perfruamur a quo sumus, quo absente nec esse possemus. Cum enim per fidem adhuc ambulamus, non per speciem , nondum utique videmus Deum, sicut idem ait, facie ad faciem : quem tamen nisi nunc jam diligamus, nun
Abbreviated transcription (Latin):
cellit. ut & uideat in spu corꝑaliũ re¬
rum significatiuas similitudines & cas¬
in uiuacitate mentis intelligat. sicut
danielis excellentia temptata. ẽ. & ꝓ¬
bata. qui regi & somniũ quod uide¬
rat dixit. & qͥd significaret appuit.
& ipse quippe imagines corꝑales in
exp̃sse sunt. & earum ĩ¬
tellectus reuelatꝰ in m̃te.
Cx hoc gͦ mͦ quo appellat᷑ in ista distĩc¬

Expanded text:
aecellit, ut et uideat in spiritu corporalium reaecellit, ut et uideat in spiritu corporalium rerum significatiuas similitudines et eas uiuacitate mentis intellegat, sicut Danihelis excellentia temtata est et probata qui regi et somnium, quod uiderat, dixit et, quid significaret, aperuit. et ipsae quippe imagines corporales in expressae sunt et earum intellectus reuelatus in mente. ex hoc ergo modo, quo appellatur in ista distinc
Abbreviated transcription (Latin):
corpalurm similitudines demonstraban-
cur in spũ. nisi accesserat mentis offici¬
umi. ut etiam intelligerent᷑. nondũ erat
ꝓpħ̾a magisq ꝓpħa erat qui int̃pretaba¬
ur quid alius uidisset. quam ipse qui
iudiset. Unde apparet magis ad men¬
tem ꝑtinere. ꝓph̾iam quam ad istũ spm̃
qui mͦ quodam. ꝓprio uocat᷑ sp̃s uis a¬
nimȩ quedam mente inferior. ubi cor¬
paliũ rerum similitudies expͥmunt᷑.
Iiaq magis ioseph ꝓpħa qui intellexit
quid significarent septem spicȩ & septẽ
houes. quam pharao qui eas in sompnis¬
iudit. Illius enim sp̃s informatus est
y uideret. huius mens illuminata ut
itelligeret. Ac ꝑ hoc in illo erat lingͣ
iisto ꝓpħia. quia in illo rerum ima-¬
ginatio in isto imaginationũ int̾preta¬
uo. Mimis gͦ ꝓpħa qui rerum quȩ sig¬
rerum corꝑaliũ imagines uidet & ma-¬
gis ꝓpħa qui solo earum intellectu pre¬
ditus ẽ. s maxime ꝓpħa qui utroq p̾¬

Expanded text:
corporalium similitcorporalium similittur in spiritu, nisi accessisset mentis officium, ut etiam intelligerentur, nondum erat propheta: magisque propheta erat, qui interpreta batur, quod alius uidisset, quam ipse qui uidisset. unde adparet magis ad mentem pertinere prophetiam quam ad istum spiritum, qui modo quodam proprio uocatur spiritus, uis animae quaedam mente inferior, ubi corporalium rerum similitudines exprimuntur. itaque magis Ioseph propheta, qui intellexit, quid significarent septenae spicae et septenae boues, quam Pharao, qui eas uidit in somnis; illius enim spiritus informatus est, ut uideret, huius mens inluminata, ut intellegeret. ac per hoc in illo erat lingua, in isto prophetia, quia in illo rerum imaginatio, in isto imaginationum interpretatio. minus ergo propheta, qui rerum, quae sigrerum corporalium imagines uidet, et magis propheta, qui solo earum intellectu praeditus est; sed maxime propheta, qui utroque pr
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. a quib si intellectũ mentis
moueas. nemo edificat᷑ audiendo s
ñ intelligit. Unde etiam dic̃. Quib
nim loquit᷑ lingua non homnibus
loquit᷑ s deo. Nemo enim audit Sp̃e
autem loquit᷑ misteria. Satis mdicat
eam se linguam hoc loco appellare il
sunt significationes uelut imagnes
rerum ac similitudines: quȩ ut ieh¬
ligantur indigent mentis obtutu sã
bñdixeris in sp̃u. qui supplet locumi
dicas: Quia gͦ etiam lingua ilatũ
bro corꝑis qđ mouemus inore cũ b¬
quim᷑. signa utiq rerum dant᷑ nonis
ipse ꝓferunt᷑. ꝓpterea translato us¬
bo lingriam appellauit quamlibis
signoꝵ plationẽ priusquã intelligals¬
tur. Quo cum intellectus accesseus
mentis ẽ. ꝓprius fit reuclatio ub is¬
ntio. ł ꝓpħia ł doctrina. Promabas
Si uenero ad uos linguis loquons
reuelatione. aut in agnitione. aut in ꝓ¬
ph̾ia. aut in doctrina. id est cum signiᷤ
hoc lingue accesserit intellectus. ut ñ
spu tantum. s etiam mente agat᷑ qd

Expanded text:
ationes, a quibus si intellectum mentis removeas, nemo aedificatur, audiendo quod non intelligit; unde etiam dicit, Qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed Deo; nemo enim audit, spiritus autem loquitur mysteria: satis indicat eam se linguam hoc loco appellare, ubi sunt significationes velut imagines rerum ac similitudines, quae ut intelligantur, indigent mentis obtutu. Cumbenedixeris spiritu, qui subplet locum idicas? quia ergo etiam lingua, id est membro corporis, quod mouemus in ore, cum loquimur, signa utique rerum dantur, non res ipsae proferuntur, propterea translato uerbo linguam appellauit quamlibet signorum prolationem, priusquam intellegantur: quo cum intellectus accesserit, qui mentis est proprius, fit reuelatio u doctrina. Proinde ait, Si venero ad vos linguis loquens, revelatione, aut in agnitione, aut in prophetia, aut in doctrina ? id est cum signis; hoc est, linguae accesserit intellectus, ut non spiritu tantum, sed etiam mente agatur qu
Abbreviated transcription (Latin):
in solitudine sine codicib unuunt. ex ł a¬
Unde in illis arbitror iam impletũ ẽẽ sentiũ de¬
siue linguȩ cessabunt. siue scientia e¬
uacuabit᷑. Quib tamen quasi ma¬
chiniss tanta  spei & caritatis in eis sur¬
rexit instructio. ut ꝑfectũ aliquid
tenentes ea quȩ sunt ex parte ñ que¬
rant. Perfectum sane quantũ in hac
uita potest. Nam in comꝑatione fu¬
turȩ uitȩ nullius iusti & scĩ ẽ inta

Expanded text:
in solitudine sine codicibus uiuunt. in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quodsine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam in comparatione futurae uitae nullius iusti est et sancti uita