comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lia erant: nisi qr sub lege erant: quȩ
lex quinq libris moysi explicatur.
Inde et quinq illis porticib langui¬
di ꝓdebantur: non sanabant᷑. Ille aũt
ibi curauit languidũ: qui et hic tur¬
bas de quinq panib pauit. Nam et
suꝑ fenũ discũbebant. Carnalit̃ ergo
sapiebant: et in carnalib quiescebais.
Omĩs enĩ caro fenũ. Siue st̃ aut̃ Nã
fr̃agm̃ta: nisi que popłs ñ potuit man¬
ducare: intelleguntur gͦ quȩdã secre¬
tiora intelligentie: que multitudo ñ
potest capere. Qͥd gͦ restat: nisi ut se¬
eretiora incelligentie que ñ potest ca¬
pere multitudo. illis credantur qͥ idonei
st̃ et alios docere: sicut erant apłi. un¬
de duodecim cophini impleti sunt:
factum est hoc mirabilit̾. quia mag¬
nũ factum ẽ et utiliter: qr spiritale
factũ est. Qͥ tune uidert̃ ammirati st̃.
Nos enĩ non miramur cũ audimꝰ. fac¬
tum ẽ enĩ ut illi uiderent: scriptũ ẽ

Expanded text:
lia erant, nisi quia sub lege erant, quae lia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecFactum est hoc et mirabiliter, quia magnum factum est; et utiliter, quia spirituale factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos autem non miramur cum audimus. Factum est enim ut illi viderent, scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
dei occultabat᷑. Nenit ipse unus utrã¬
q ꝑsonã in se portans: sacerdotis et
ab eo. & aꝑiunt᷑ que clausa portaban¬
tur. Grãs illi. Impleuit ꝑ se: qd̃ ꝑ uetꝰ
cestamentũ ꝓmittebat᷑. E frangi ius¬
sit panes. fr̾angendo multiplicati st̃.
Nlicħ uerius. Quinq enĩ illi libri
moysi quã multos libros cũ exponũ¬
tur tamquã frangendo. id ẽ disseren
do fecer̃t. Sed quia in illo hordeo ig¬
norantia pͥmi popłi tegebatur. de qͦ
primo popło dictũ est. quandui legi¬
tur moyses. uelam̃ supra corda eoꝵ
positũ est. Nondũ enĩ ablatũ erat ue
dũ uelũ templi fuerat illo in eruce
pendente conscissum. Quia gͦ ignoran¬
tia popłi erat in lege: ꝓpt̾ea tẽpta¬
tio illa dñ̃. ignorantiam discipuli
demonstrabat. Nichil gͥ uacat. A¬
liqͥd omia uinuunt: s intellectorẽ
requirunt. Nam et ipse numerus
pasti popłi. popłm significabat sub
lege constitutũ. Cur enĩ quinq mi¬

Expanded text:
dei occultabatur. Venit ipse unus utramdei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est ddo, fecerunt. Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est . Nondum enim velamen ablatum dum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque mil
Abbreviated transcription (Latin):
ramꝰ: quinq panes intelligunt᷑ qͥnq
libri moysi. Merito ñ triticei. s or¬
deacei : qr ad uetus testanientũ ꝑ¬
tiuent. Nostis autem hordeũ ita cre¬
atũ: ut ad medullã eius uix ꝑueni¬
atur. Hestitur enĩ eadem medulla
tegmnine palee: et ipsa palea tenax
et inherens: ut cũ labore exuatur.
Talis ẽ littera ueteris testam̃ti. uestita
tegmiinib carnaliũ sacram̃toꝵ: s si
ad eius medullã ꝑueniat᷑. pascit et
satiat. ferebat gͦ puer qͥdam quinq
panes : et duos pisces. Si queramus
quis fuerit iste puer. forte popls
isrł erat: sensu pueri portabat nec
manducabat. Illa enĩ que portabat
clausa onerabant: aꝑta pascebais.
Duo autem pisces uident᷑ nob̃ signi¬
ficare duas illas in ueteri testam̃to
sublimes ꝑsonas. que ungebantur
ad popłm scĩficandũ & regendum:
sacerdotis et regis. & ipse in myste¬
rio uenit aliquando: qui ꝑ illa sig¬
nicabat᷑. Nenit aliquando. qͥ ꝑ medul¬

Expanded text:
ramus, quinque panes intelliguntur quinque ramus, quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi: merito non triticei, sed hordeacei; quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medul
Abbreviated transcription (Latin):
itaq in t̾rogabat : nisi qr illiꝰ igno¬
rantiã demonstrabat: et hoc qua¬
re fecerit: ut dixi. post intelligemꝰ.
Andreas ait. Est hic qͥdam puer.
qui habet quinq panes. et duos
pisces. Sed hec quid st̃ ad tantos.
Cũ dixisset phylippus int̾rogatus. du¬
centor denarior panes ñ suffice¬
re. quib tanta illa turba hominũ¬
reficeret᷑ : erat ibi qͥdam puer. por¬
tans quinq panes hordeaceos & duos
pisces. & ait ih̾e. facite homines
discũbere. Erat autẽ ibi multum
fenũ: & discubuer̃t numero quasi¬
quinq milia hominũ. Accepit aũt
ons ihe panes. gras egit. uissit
discũbentes: non iam quinq panes.
sed qd̃ adiecerat qͥ creauerat qd aue¬
tũ fuerat. Q de piscib quantum
sufficiebat. Parũ est turbã illam
fuisse satiatam. etiam fragm̃ta re¬
sedert: et ipsa colligi uissa ne peri¬
rent. & impleuert duodecim eo¬
phynos fragmñtoꝵ. Breuit ut cur¬

Expanded text:
itaque interrogabat, nisi quia illius ignoitaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. 4. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes, et duos pisces; sed haec quid sunt ad tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere, quibreficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et discubuerunt fere quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit s. Non jam quinque panes, sed quod adjecerat, qui creaverat quod auctum erat. Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt: et ipsa colligi jussa sunt, ne perirent; et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. 5. Breviter ut cur
Abbreviated transcription (Latin):
rent ñ habebant. Int̾rogauit dñs
unde emerent᷑ panes ad turbaꝰ pas¬
cendas. & ait seriptura. Hoc aut̃
dicebat temptans eũ: discipłm scilicet
phippũ. quẽ int̾rogauerat. Ipse enĩ
sciebat quid ẽẽt facturus. Cui gͦ bo¬
no temptabat: nisi qr ignorantiã dis¬
cipuli demonstrabat: et forte in de¬
monstratione ignorantie discipuli a¬
liquid significauit. Apparebit gͦ cũ
ipsum nob̃ saeram̃tum de quinq pa¬
nib ceperit nob̃ loqui. et quid signi¬
ficet indicare. Ibi enĩ uidebimꝰ qua¬
re dñs in hoc facto ignorantiã disci¬
puli uoluit int̾rogando qd sciebat
ostendere. Nam int̾rogamꝰ aliquando
qd̃ nescimꝰ: audire uolentes ut disca¬
mus. Aliquando int̃rogamꝰ qd̃ scimꝰ:
scire uolentes utrũ et ille sciat quẽ
int̾rogamꝰ. Utrũq hoc nouerat dñs:
et qd̃ int̾rogabat sciebat. Qͥd enĩ eẽt
facturus ipse nouerat: et hoc nesci¬
re philippũ similit̾ sciebat. Quare

Expanded text:
rent non habebant. Interrogavit Dominus rent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura: Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
rogas quid sit: cũ iam uideas aliquid.
Alud tibi demonstraturus ẽ: a quo
queris agnoscere qd̃ uidisti. Alios il¬
le ocłos habet: alios tu. Nonne simi¬
lit̃ apices uidetis:  s non similit̾ sig¬
na cognostis. Tu gͦ uides & laudas:
ille uidet et laudat. legit & intelli¬
git. Qͥa gͦ uidimꝰ. quia gͦ laudauimꝰ:
legamꝰ et intellegamꝰ. Dñs in monte:
multomagis intellegamꝰ quia dñs
in monte. uerbũ ẽ in alto. Proinde
non quasi humilit̃ iacet: qd̵ in mon¬
te factũ est: nec transeunt̃ p̃tereun¬
dũ est. s suspiciendũ. Turbas uidit.
esurientes agnouit: misericorditer
pauit: non solũ pro bonitate. s etiã
ꝓ pocestate. Qͥd enĩ sola ꝓdesset bo¬
nitas: ubi ñ erat panis unde tur¬
ba esuriens pasceret᷑.: nisi bonitati
adesset potestas: ieiuna illa turba
cipłi qͥ erant cũ dño in fame et
ipsi turbas uolebant pascere. ut ñ
remanerent inanes: s unde pasce¬

Expanded text:
rogas quid sit, cum jam videas aliquid. rogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba cipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pasce
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ miracłm sicut audiuimꝰ quam
magnũ sit : queramꝰ etiã quã pro¬
fundũ sit. Non tantũ eiꝰ suꝑficie de¬
lectem᷑ : s etiã altitudinẽ ꝑscrute¬
mur. h abet enĩ aliqͥd intus: hoc
qd̾ miram᷑ foris. Hidimꝰ. spectauimꝰ.
magnũ quiddã. p̃clarũ qͥddã. et
omino diuinũ: qd̾ fieri nͥ a do non
possit. Laudauimꝰ de facto factorẽ.
Sed queadmodũ si litteras pulchras
alicubi inspiceremꝰ. non nob̃ suffice¬
ret laudare scritoris articłm. q̃m e¬
as pariles. equales. dẽcoras fecit. nisi
etiã legeremus qͥd nob̃ ꝑ illa̾ indica¬
uerit: ita factũ hoc qͥ tantũ inspi¬
cit. delectatur pulchritudine facti
ut miretur artificẽ. Qͥ autẽ intelli¬
git: quasi legit. Alit̃ enĩ uidet᷑ pictu¬
ra : alit̾ uidentur littere. Picturã cũ
uideris: hoc est totũ uidisse. laudasse.
cõmoneris et legere. Etenĩ dicis cũ uide¬
ris litteras: si forte ñ eas nosti legere.
Qͥd putamꝰ eẽ qd̾ hic scriptũ est: Int̃¬

Expanded text:
go miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, exspectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam et omnino divinum, quod fieri nisi a Domino non possit, laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quomodo eas pariles, aequales, decorasque fecerit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulchritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum vidisse, laudasse; oniam commoneris et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Inter
Abbreviated transcription (Latin):
et ad intellegendũ dm de uisibili¬
b aminonent humanã mentẽ. Qͥ a
enĩ ille ñ est talis substantia que
uideri ocłis possit. et miracula eiꝰ
quib totũ mundũ regit uniu̾sãq
creaturã amministrat assiduitate
uiluert̃. ita ut pene nemo dignet᷑
attendere opera d̾i mira et stu¬
penda in quolibet seminis grano:
usitatũ cursũ oͣdinẽq nature: ut
ñ maiora s insolita uidendo stupe¬
rent. qͥb cottidiana uiluer̃t. Ma¬
ius enĩ miracłm ẽ gub̃natio totius
mundi : quã saturatio quinq mili¬
um hominũ de quinq panib: et
tam̃ hec nemo miratur. Illud mi¬
ẽ. Qͥs enĩ et nẽ pascit uniuersum
mundũ : nͥ ille qui de paucis gra
nis segetes ereat: fecit gͦ qͦmͣ d̾s.
Inde enĩ mnultiplicat de pancis
granis segetes: inde in manibus
suis multiplicauit quinq panes.
Pocestas enĩ erat in manib xpisti:
panes autẽ illi quinq quasi semi¬
na erant. ñ quidẽ t̾re mandata. s
ab eo qui terrã fecit multiplicata.

Expanded text:
et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano; usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi, quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus: et tamen haec nemo miratur: illud miest. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui dnis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata.
Abbreviated transcription (Latin):
ut attingat. quomͣ potest ad id¬
rit possit ꝑuenire: Sic ẽ enĩ tam¬
quã uideat quisq delonge patriam.
d& mare int̾iaceat : uidet quo eat. s
ñ habet qua eat. Sic ad illã stabili¬
tatẽ nrãm. uͥ qđ est ẽ : qr hoc solũ
semꝑ sic est ut ẽ: uolumus ꝑuenire:
int̾iacet mare huiꝰ scłi. qua imus. &¬
si iã uidimꝰ quo imꝰ. Nam multi. nec
quo eant uident. Ut gͦ eẽt & qua ire¬
mus: uenit inde ad quẽ ire uoleba¬
mus. Et quid fecit: Instituit lignũ:
quo mare transeamꝰ. Nemo enĩ potest
transire mare huiꝰ scłi. nͥ cruce. xp̃i
portatꝰ hlanc crucẽ aliquando amplec¬
tit᷑ & infirmꝰ oculis: & qui ñ uidet
longe quo eat. ñ ab illa recedat. & ip¬
sa illum ꝑducit. Itaq frẽs mei hoc in¬
sinuauerim cordib ur̃is: si uultis pie

Expanded text:
ut attingat quomodo potest id quut attingat quomodo potest id qurit, possit pervenire? Sic est enim tanquam videat quisque de longe patriam, et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubi quod est est, quia hoc solum semper sic est ut est, volumus pervenire; interjacet mare hujus saeculi qua imus, etsi jam videmus quo imus: nam multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest transire mare hujus saeculi, nisi cruce Christi portatus. Hanc crucem aliquando amplectitur et infirmus oculis: et qui non videt longe quo eat, non ab illa recedat, et ipsa illum perducet. 3. Itaque, fratres mei, hoc insinuaverim cordibus vestris: si vultis pie
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ id ipsũ ẽ unde hesterno die myl¬
tũ loquuti sumꝰ. & p̾stiterit dñs ut
uł tantũ loquendo aliquid ad corda
urã ꝑduxerimꝰ. In pͥncipio erat u̾bũ.
idipsũ idipsũ ẽ: eodẽ modo ẽ: sic est
semꝑ. sic ẽ: mutari ñ potest. Hoc ẽ.
est. qđ nom̃ suũ dixit famulo suo mo¬
ysi. Ego sũ qui sũ: qͣui ẽi misit me ad
uos. Quis gͦ hoc capiet. eũ uideatis
omĩa mortalia mutabilia. cũ iudea¬
tis ñ solũ corpora uariari ꝑ qualitates.
nascendo. crescendo. deficiendo mori¬
endo: s etiã ipsas animas ꝑ affectum
diu̾sarũ uoluptatũ distendi atq dis¬
cindi: Cũ uideatis homines & ꝑciꝑe
posse sapientiã. si se illiꝰ luci & calo¬
ri admouerint: & amittere posse sa¬
pientiã si inde malo affecꝰtu recesse¬
rint. Cũ uideatis gͦ ista omĩa esse
mutabilia. quid ẽ qđ est: nisi quod
transcendit omĩa quȩ sic st̃ ut non
sint. Quis gͦ hoc capit aut quis qͦ¬
mcũq intenderit uires m̃tis suȩ

Expanded text:
Verbum idipsum est, unde hesterno die multum locuti sumus: et praestiterit Dominus, ut vel tantum loquendo aliquid ad corda vestra perduxerimus. In principio erat Verbum. Idipsum est, eodem modo est; sicut est, semper sic est; mutari non potest: hoc est est. Quod nomen suum dixit famulo suo Moysi: Ego sum qui sum; et, Misit me qui est . Quis ergo hoc capiet, cum videatis omnia mortalia mutabilia; cum videatis non solum corpora variari per qualitates, nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia; quid est quod est, nisi quod transcendit omnia quae sic sunt ut non sint? Quis ergo hoc capiat? Aut quis, quomodocumque intenderit vires mentis suae,
Abbreviated transcription (Latin):
luntate carnis. neq ex uoluntate ui¬
ri: s ex dõ nati sunt. Ut aũ homi¬
nes nascerent᷑ ex dõ: pͥmo ex ipsis
tus ex hominib. Non quesiuit enĩ
nͥ matrẽ in t̾ra: qr patrẽ iã habe¬
bat in orlo. Natꝰ ex dõ ꝑ quẽ effi¬
ceremur: & natꝰ ex homine ꝑ quẽ
uoluit nasci ex homine. ut tu secu¬
rus nasceresis ex dõ. &. diceres tibi: ñ
immortalẽ me faceret: & ꝓ me mor¬
talit̾ nasceret᷑. Idõ cũ dixisset ex dõ
nati sunt. quasi mirarem᷑ & ex horre¬
remꝰ tantã grãm ut nob̃ ineredibi¬
le uideretur qr homines ex dõ nati
st̃: quasi securũ te faciens ait. Et
u̾bum caro factũ ẽ: & habitauit
in nobis. Qui gͦ mixaris quia homi¬
nes ex dõ nascunt᷑: attende ipsum
in nobis : ipsa natiuitate colliri¬
ũ fecit unde t̾gerentur oculi cor¬
dis nrĩ. & possimus uidere maies¬
tatẽ eiꝰ ꝑ eiꝰ humanitatẽ. Ideo fac¬
tũ ÷ uerbũ caro. & habitauit in
nobis: sanauit oculos nr̃os. Et quid

Expanded text:
luntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Ut autem homines nascerentur ex Deo, primo ex ipsis tus ex hominibus. Non quaesivit quidem nisi matrem in terra, quia jam patrem habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, per quem voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex Deo nascuntur? Attende ipsum t habitavit in nobis, ipsa nativitate collyrium fecit, unde tergerentur oculi cordis nostri, et possemus videre majestatem ejus per ejus humilitatem. Ideo factum est Verbum caro, et habitavit in nobis; sanavit oculos nostros: et quid
Abbreviated transcription (Latin):
nã xp̃o meo: inimicos eiꝰ induam
confusione. In mundo erat: d mun¬
dus ꝑ ipsũ factus ẽ. Ne putes qͥa
sic erat in mundo. quomͦ in mun¬
do ẽ t̾ra. in mundo ÷ celũ. in mun¬
do eͣ sol & luna & stellȩ: in mundo
arbores. peccora homines: ñ sic iste in
mundo erat. Et quomͦ erat: Quomͦ ar¬
tifex. regens qd̃ fecit. Non enĩ sic fec̾:
quomͦ facit faber. foriseciis ẽ arca.
quã facit. Et illa in alio loco posita
ẽ: cũ fabricat᷑ & quãius uixta sit. ip¬
se alio loco. S & qui fabricat extrin¬
secus ẽ ad illud qđ fabricat. Us̃ aut̃
fabricat. Et̃ ñ recedit aliquo ex trin¬
secis quasi u̾sat molem quã fabricat.
Presentia maiestatis facit qđ facit :
p̃sentia sua gub̃nat qđ fłeit. Sic gͦ e¬
rat in mundo: quomͦ ꝑ quẽ mundus
factꝰ ẽ. ꝑ ipsũ enĩ mundꝰ facꝰtꝰ¬
ẽ: & mundus eũ ñ cognõ uit.
Q uid ẽ mundus factus ẽ ꝑ ipsũ. ce¬
lũ. t̾ra mare. & omĩa que in eis st᷑:

Expanded text:
o meo; inimicos ejus induam confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus autem fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Per ipsum enim mundus factmundus eum non cognovit. 11. Quid est, mundus factus est per ipsum? Coelum, terra, mare et omnia quae in eis sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
a. Et apłs ait. Qui diligit uxorẽ suã.
seipsũ diligit. Nemo enĩ umquã car¬
nẽ suã odio habuit. Ponit᷑ gͦ caro
ꝓ uxore: quomͦ aliquando & spẽ ꝑ
marito. Quare: Qͥa ille regit: hȩc
regit᷑. Ille imꝑare debet: ista serui
femina habet imꝑiũ suꝑ uirũꝰ Rec¬
ta aut̃᷑ domꝰ uͥ uir imꝑat: femina
obtemꝑat. Recꝰtꝰ gͦ ipse homo uͥ spc̃¬

Expanded text:
a ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, a ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habet . Ponitur ergo caro pro uxore, quomarito. Quare? Quia ille regit, haec regitur: ille imperare debet, ista servirfemina habet imperium super virum? Recta autem domus, ubi vir imperat, femina obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi sp
Abbreviated transcription (Latin):
S filii hominũ nascunt᷑. ex carne
& sanguine. & ex uoluntate uiri.
& ex complexu coniugii. Illi aũ quo¬
mͦ ei nascunt᷑: Qui ñ ex sanguinib:
tamquã maris & feminȩ. Sanguina
ñ ẽ latinũ. s qr grece positum ẽ plu¬
ralit᷑. maluit ille qui int̾p̃tabatur
sic ponere. ⁊ quasi minꝰ latine loqui.
scdm graminaticos. & tam̃ explicare
ueritatẽ. scđm auditũ infirmoꝵ. Si e¬
nĩ dicer& sanguinẽ singulari nume
ro : ñ explicaret qd̃ uolebat. Ex sangu¬
nib enĩ homines nascunt᷑. maris &
feminȩ. Dicamꝰ gͦ. ñ timeamꝰ ferulã
grãmaticoꝵ: dũ tam̃ ad ueritatẽ. so¬
lidã & certiorẽ ꝑueniamꝰ. Rephendit
qui intellegit: & ingratꝰ qr intellexit.
Non ex sanguinib : neq ex uolunta¬
te carnis. neq ex uoluntate uiri.
Carnẽ ꝓ femina posuit: qr de cos¬
ta cũ facta eeͣt. adam dixit. hoc nẽ
os ex ossib meis: & caro de carne me¬

Expanded text:
Sed filii hominum nascuntur ex carne Sed filii hominum nascuntur ex carne et sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi autem quomodo ei nascuntur? Qui non ex sanguinibus: tanquam maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, maluit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latine loqui secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et certiorem perveniamus. Reprehendit qui intelligit, ingratus quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta esset, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne me
Abbreviated transcription (Latin):
adoptaret nos. ꝓpt̾ impedim̃tũ eoꝵ.
Quos sibi frẽs fãcere uolebat ipse sol¬
uit: & fecit coheredes. Sic enĩ dic̃ apłs.
timuit ille habere coheredes: qr he¬
reditas eiꝰ ñ fit angusta. si multi poᷤ¬
sederint. Illi ipsi certe illo possiden¬
te fiunt hereditas ipsuis: & ille ui¬
cissim fit hereditas ipsoꝵ. Audi qͦmͦ
ipsi fiant hereditas ipsiꝰ. Dñs dixit
ad me filiꝰ m̃s es tu. ego hodie genu¬
ite: postula ame & dabo tͥ gentes
hereditatẽ tuã. Ille quomͦ fit here¬
ditas eoꝵ dicꝰ in psalmo. Dñs pars he¬
reditatis meȩ: & calicis mei. & nos il¬
lũ possideamꝰ: & ipse nos possideat
nos possideamus siẽ lucẽ. Suid gͦ de¬
dit his qui recepert᷑ illũ. Dedit e¬
is potestatem filios dĩ fieri. his qui
crediuit in nomine eus: ut tene¬
ant lignũ. & mare transeant. Et qͦ¬
mͦ illi nascunt᷑  Isti qui filii di fi¬
si ñ nascunt᷑: filii quomͦ ee posst᷑:

Expanded text:
adoptaret nos propter impedimentum eorum: adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit Aposttimuit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postreditas eorum? Dicit in Psalmo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Et nos illum possideamus, et ipse nos possideat:nos possideamus sicut lucem. Quid ergo dedit his qui receperunt illum? Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: ut teneant lignum, et mare transeant. 14. Et quomodo illi nascuntur? Isti quia filii Dei fiuntur, filii quomodo esse possunt?
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Iudȩi quos pͥmitꝰ fecit suꝑ om̃s
gentes eẽ. qr alie gentes ydola adora¬
bant. &e dȩmonib seruiebant. Ille
aũ popłs. erat natꝰ de semine a¬
brahã. Et ipsi maxime sui: qr & ꝑ
carnẽ quã susciꝑe dignatꝰ ẽ. cogna
eũ. Quid eis p̾stitit magna beniuo¬
lentia: magna miscdia.Unicus na¬
tus ẽ: & noluit remanere unꝰ. Mul¬
ti homines cum filios ñ habuerit̃
ꝑacta ętate adoptant sibi. &. uo¬
luntate faciunt qđ natura ñ po¬
tuert᷑ : hoc faciunt homines. Si
aut̾ aliquis habet unicũ filium.
gaudet ad illũ magis. qr solus oiã
possessurus ẽ: & ñ habebit qui cũ
co diuidat hereditatẽ. & pauꝑior re¬
maneat. Non sic ds̃ unicũ eundẽ.
ipsũ quẽ genuerat. & ꝑ quẽ cuncta
enĩ nos natisumꝰ de dõ. quomͦ ille u¬
igenitꝰ: s adoptati ꝑ grãm ipsius.
Ille enĩ uenit ut unigenitꝰ soluere
peccata: quib peccatis implicabam᷑ ne

Expanded text:
cit. Judaei quos primitus fecit super omnes cit. Judaei quos primitus fecit super omnes gentes esse. Quia aliae gentes idola adorabant, et daemonibus serviebant; ille autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime sui; quia et per carnem quam suscipere dignatus est, cognateum. Quid eis praestitit? Magna benevolentia! Magna misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
nouert᷑ creatorẽ suũ sidera: quẽ con¬
fitent᷑ demonia : Omĩa undiq testi¬
monũ ꝑhibuert᷑ S qui ñ cognoue¬
rt᷑ qui amando mundũ: dicti sunt
mundus. Amando enĩ. habitamꝰ corde.
Amando aut̃ hoc appellari meruert̃.
qd ille ũ habitabant. Quom̃ dicimnꝰ
mala ẽ illa domus. aut bona ẽ. illa
domͦ. non in illa quã dicimꝰ malam
parietes accusamꝰ. aut in illa quã diei¬
mus bonã parietes laudamꝰ: s malã
domũ in habitantes malos. & bonã do¬
mũ in habitantes bonos: Sic & mun¬
dũ. qui inhabitant amando mundũ.
Qui st̃ qui diligunt mundũ: Ipsi enĩ
corde habitant in mundo. Nã qui ñ di¬
ligt̃ mundũ carne uersant᷑ in mun¬
do. s corde in habitant celũ. sic̃ apłs
dicit : nr̃ã aũ conu̾satio in celis ẽ. Er¬
go mundus ꝑ eũ facꝰtꝰ ẽ. &. mundus
eũ ñ cognouit. In sua ꝓpͥa uenit: qͥa
ista omĩa ꝑ ipsũ facta s̃. Et sui. eum
ñ recepert᷑. Qui sui: homines qͦs fe¬

Expanded text:
torem suum sidera, quem confitentur daemonia? Omnia undique testimonium perhibuerunt. Sed qui non cognoverunt? Qui amando mundum dicti sunt mundus. Amando enim habitamus corde: amando autem, hoc appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus malam, parietes accusamus; aut in illa quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; et bonam domum, inhabitantes bonos. Sic et mundum, qui inhabitant amando mundum. Qui sunt? Qui diligunt mundum: ipsi enim corde habitant in mundo. Nam qui non diligunt mundum, carne versantur in mundo; sed corde inhabitant coelum, sicut Apostolus dicit: Nostra autem conversatio in coelis est . Ergo mundus per eum factus est, eum non cognovit. 12. In sua propria venit: quia omnia ista per eum facta sunt. Et sui eum non receperunt. Qui sui? Homines quos fe
Abbreviated transcription (Latin):
imici eiꝰ confunderentur. Illi enĩ mnimi¬
ei qui illũ temptabant. & dicebant. die
nob in qua potestate ista facis. int̾ro¬
igabo uos & ego inquit unũ sermonẽ.
dicite mͥ. baptismus ioħis unde est.
de cȩlo an ab hominib: & turbati ft̃
& dixert̃ apud semetipsos. Si dyxerimꝰ
de celo. dicturus ẽ nob̃. Quare gͦ non
creditis illi: Qͥa ille xp̃o ꝑhibuerat
testimoniũ & dixerat: ñ sũ ego xp̃c.
s ille. Si aut̃ ex hominib dixe¬
rinui s ẽeͣ. timemus ppłm ne
lapidet nos : qr tamquã ꝓpħam ha¬
bent ioħem: timentes lapidationẽ s
plus tim̃tes ueritatis confessionẽ res¬
pondert̃ mendaciũ ueritati. & men¬
tita ẽ miquitas sibi. Dixert̃ enĩ. nes¬
cimus. Et dñs. qr ipsi contra se elu¬
serant. negando se scire qđ norañ.
nec ipse illis aꝑuit. qr ñ pulsauert᷑.
Dicꝰtũ ẽ enĩ. pulsate & aꝑiet᷑ uob̃.
Non solũ aut̃ illi ñ pulsauert᷑ ut¬

Expanded text:
i ejus confunderentur. Illi enim inimici qui illum tentabant, et dicebant, Dic nobis, In qua potestate ista facis? Interrogabo vos et ego, inquit, unum sermonem: dicite mihi, baptismus Joannis unde est? de coelo, an ab hominibus? Et turbati sunt, et dixerunt apud semetipsos, Si dixerimus de coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis illi? quia ille Christo perhibuerat testimonium, et dixerat, Non sum ego Christus, sed ille . Si autem ex hominibus dixerimus esse, timemus populum ne lapidet nos; quia tanquam prophetam habebant Joannem. Timentes lapidationem, sed plus timentes veritatis confessionem, responderunt mendacium veritati; et mentita est iniquitas sibi . Dixerunt enim: Nescimus. Et Dominus, quia ipsi contra se clauserant, negando se scire quod noverant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate, et aperietur vobis . Non solum autem illi non pulsaver
Abbreviated transcription (Latin):
pore radiato: cognoscat᷑ ortus eẽ sol:
Aquẽ oculis uidere ñ possumus: Quia
& qui saucios habent oculos. idonei
sunt uidere parietem illuminatũm.
⁊ illustratũ a sole. uł montẽ uł ar¬
borẽ. uł aliquid huꝰmodi idonei sunt
uidere : & in alio illustrato demon¬
strat᷑ illis ortus eeͣ ille eui uidendo
adhuc minus idoneã aciem gerunt.
Sic gͦ illi om̃s ad quos uenerat. xp̃c.¬
minus idonei erant eũ uidere. Ra¬
diauit ioħem. & ꝑ illũ confitentem¬
a se radiatũ. a se illuminatũ eẽ. nꝰ
quia radiaret & illuminaret. cog¬
nitꝰ ẽ ille qui illuminat: cognit᷑
ẽ qui illustrat: cognitꝰ ẽꝰ qui imploe:
q quis ẽ qui illuminat inquit om¬
nẽ hominẽ uenientẽ in hc̃ mun¬
dũ:Nã si illinc ñ recederet: ñ cͣet
illuminandus. S idõ hic illuminã¬
dus. qr illinc recessit: uͥ homo semꝑ
poterat eeͣ illuminatꝰ. Quid gͦ si
uenit huc. uͥ erat.s In hoc mun¬

Expanded text:
pore radiato cognoscatur ortus esse sol, pore radiato cognoscatur ortus esse sol, quem oculis videre non possumus. Quia et qui saucios habent oculos, idonei sunt videre parietem illuminatum et illustratum a sole, vel montem vel arborem, aut aliquid hujusmodi idonei sunt videre; et in alio illustrato demonstratur illis ortus ille, cui videndo adhuc minus idoneam aciem gerunt. Sic ergo illi omnes ad quos Christus venerat, minus idonei erant eum videre: radiavit Joannem; et per illum confitentem se radiatum ac se illuminatum esse, non qui radiaret et illuminaret, cognitus est ille qui illuminat, cognitus est ille qui illustrat, cognitus est qui implet. Et quis est? Qui illuminat, inquit, omnem hominem venientem in mundum. Nam si illinc non recederet, non esset illuminandus: sed ideo hic illuminandus, quia illinc recessit, ubi homo semper poterat esse illuminatus. 8. Quid ergo? Si venit huc, ubi erat? In hoc mun
Abbreviated transcription (Latin):
nisi aut nocꝰte lucerna accendat᷑. aut
ꝑ diẽ sol ereat. lumina illa sine cau¬
sa patent. Si c gͦ & iohes erat lux. s
ñ uera lux: qr ñ illuminatꝰ tenebre
s illuminatione factꝰ ẽ lux Nisi aũ
illuminaretur: tenebre erat. Sic̃ om̃s
Nisi adderet in dño: non intelligere¬
mus. Lux inquit in dño: tenebre ñ
in dño eratis. fuistis enĩ aliquando te¬
nebrȩ: ibi ñ addidit in dño. Ergo te¬
nebrȩ in uob̾: lux in dño. Sic & ille
ñ erat lux: s ut testimoniũ ꝑhibe¬
ret de lumine. Ubi aũ ẽ ipsa lux¬
Erat lux uera. que illuminat om¬
nẽ hominẽ uenientẽ in hẽ mun¬
dũ. Si omnẽ hominẽ uenientẽ: & ip¬
sũ iohannẽ. Ipse gͦ illuminabat: a quo
se demonstrari uolebat. Intelligat
caritas urã. ueniebat enĩ ad mentes
infirmas. ad corda saueia. ad aciem
animȩ lippientis: ad hoc uenerat. &
unde possit anima uidere qđ ꝑfecte
÷. Quomͦ plerũq fit. ut in aliquo cor¬

Expanded text:
nisi aut per noctem lucerna accendatur, aut nisi aut per noctem lucerna accendatur, aut per diem sol exeat, lumina ista sine causa patent. Sic ergo et Joannes erat lux, sed non vera lux: quia non illuminatus, tenebrae; sed illuminatione factus est lux. Nisi autem illuminaretur, teNisi adderet, in Domino, non intelligeremus. Lux, inquit, in Domino: tenebrae non in Domino eratis. Fuistis enim aliquando tenebrae: ibi non addidit, in Domino. Ergo tenebrae in vobis, lux in Domino. Sic et ille non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. 7. Ubi auomnem hominem venientem in hunc mundum. Si omnem hominem venientem, et ipsum Joannem. Ipse ergo illuminabat, a quo se demonstrari volebat. Intelligat Charitas vestra: veniebat enim ad mentes infirmas, ad corda saucia, ad aciem animae lippientis. Ad hoc venerat. Et unde posset anima videre quod perfecte est? Quomodo plerumque fit ut in aliquo cor
Abbreviated transcription (Latin):
Hic uenit in testimoniũ. ut testi¬
moniũ ꝑhiberet de lumine: ut
onĩs crederent ꝑ illũ. Qualis ẽ is¬
te qui testimoniũ ꝑhiberet de lu¬
mine: Magnũ aliquid iste ioħes. in¬
gens meritũ. magna grã. magna
cessitudo. mirare plane mirare: sed
tamquã montẽ. Mons au mͥ tenebͥs
ẽ: nisi luce uestiat᷑ Ergo stantum
mirare ioħem: ut audias qđ seqͥt᷑.
Non erat ille lux: ne cũ montem
putas lum̃ ẽeͣ. naufraguĩ in mon¬
te facias. ñ solatiũ inuenias. S qͥd
debes mirari: montẽ tãquã montẽ:
erigere aũ ad illum qui illuminat
montem: qui ad hoc erectus ẽ. ut pͥ¬
nuntiet. Ergo ñ erat ille lum̃. Qua¬
re gͥ uenit.ͦ S ut testimonium
ꝑhiberet de lumine. Ut quid hoc :
Ut om̃s crederent ꝑ illũ. Et de qͦ
lumine testimoniũ ꝑhiberet: Erat
lux uera. Quare additũ uera : quia
& homo illuminatꝰ dicit᷑ lux: sed
uera lux illa ÷ quȩ illuminat. Nã
& oculi nr̃i dicunt᷑ lumina: & tam̃

Expanded text:
Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tanquam montem. Erige autem te ad illum qui illuminat montem, qui ad hoc erectus est, ut prnuntiet. Ergo, non erat ille lumen. 6. Quare igitur venit? Sed ut testimonium perhiberet de lumine. Utquid hoc? Ut omnes crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet? Erat lux vera. Quare additum est, vera? Quia et homo illuminatus dicitur lux; sed vera lux illa est quae illuminat. Nam et oculi nostri dicuntur lumina; et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
te erucifixus ẽ: ut humilitatẽ doce¬
ret. & qr si sic ueniret  ds̃: ñ agnosee¬
ret᷑. Si enĩ xp̃c sic ueniret ut ds̃: ñ
ueniret eis qui uidereͫ ñ poterant.
Non enĩ scam id qd̃ ds̃ ẽ aut uenit
aut discedit: cũ sit ubiq. presens.&.
nullo loco contineatur: s scđm qđ
erat homo ut lateret in illo ds̃. mis¬
sus ẽ ante illũ magnꝰ homo. ꝑ euiꝰ tes¬
timoniũ inueniret᷑ plusquã homo.
& quis ẽ hic.s fuit homo. Et quo

Expanded text:
militatem doceret; et quia si sic veniret ut Deus, non agnosceretur. Si enim sic veniret ut Deus, non veniret eis qui videre Deum non poterant. Non enim secundum id quod Deus est, aut venit, aut discedit; cum sit ubique praesens, et nullo loco contineatur. Sed secunduerat homo, ut lateret in illo Deus, missus est ante illum magnus homo, per cujus testimonium inveniretur plus quam homo. Et quis est hic
Abbreviated transcription (Latin):
de quib dicꝰtũ ẽ. Lux lucet in tene¬
bris: & tenebre eã non cõphendert᷑.
Eoce hic ẽ & modo. & hic erat. &. sẽꝑ
hic ÷: & nũquã recedit. nusquã re¬
cedit. Opus ẽ ut habeas unde uide¬
as: qđ tibi nũquã recedit. Opus est
ut tu ñ recedas ab eo. qui nusquam
recedut. Opus ẽ ut tu ñ deseras: & ñ
deseraris. Noli cadere: & ñ tͥ occid&e.
Si tu feceris casum: ille tibi facit oc¬
casum. Si aut̃ tu stas: p̾sens ẽ tibi.
S ñ stetisti. Recordare unde cecide¬
ris: unde te deiecit. qui pͥor te ceci¬
dit. Deiecit enĩ te ñ ii. ñ impulsu:
s uoluntate tua. Si enĩ malo ñ con¬
sentires. stares: illuminatꝰ maneres.
Moddo aũ quia iã cecidisti. & factꝰ es
saucus corde. unde uideri illa lux¬
ñ potest : uenit ad te talis qualem
possis uidere. Et talẽ se hominem
p̃buit : ut ab homine quereret tes¬

Expanded text:
tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt . Ecce hic est et modo, et hic erat, et semper hic est; et nunquam recedit, nusquam recedit. Opus est ut habeas unde videas quod tibi nunquam recedit; opus est ut tu non recedas ab eo qui nusquam recedit; opus est ut tu non deseras, et non desereris. Noli cadere, et non tibi occidet. Si tu feceris casum, ille tibi facit occasum: si autem tu stas, praesens est tibi. Sed non stetisti: recordare unde cecideris, unde te dejecit qui prior te cecidit. Dejecit enim te, non vi, non impulsu, sed voluntate tua. Si enim malo non consentires, stares, illuminatus maneres. Modo autem quia jam cecidisti, et factus es saucius corde, unde videri illa lux potest, venit ad te talis qualem posses videre; et talem se hominem praebuit, ut ab homine quaereret tes
Abbreviated transcription (Latin):
ũbũ. S qrserucifixus ẽ: quia lignũ
tͥ humilitatis eiꝰ necessariũ erat. Suꝑ¬
bia enĩ tumueras. ⁊ longe ab illa pa¬
tria ꝓiectus eras: & flucꝰtib huiꝰ scl̃i
int̾ rupta ẽ uia & qua transeatur
ad patriã ñ ẽ: nͥ ligno porteris. In¬
grate: irrides eũ qui ad te uenit ut
redeas: ipse factꝰ ẽ uia & hoc ꝑ ma¬
re. Inde in mari ambulauit: ut os¬
tenderet ex̃ in mari uiã. S tu qͦmͦ¬

Expanded text:
. Sed quare crucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, q
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ facta sunt omĩa. Nlã inueniuntur
ista in libris philosophoꝵ: & qr uni
illud potuert̃ uidere qd̃ ẽ. S uidert̃
delonge. noluert᷑ tenere humilitatẽ.
xp̃i: in qua naui securi ꝑuenirent ad
id qđ longe uidere potuert᷑: & sordu¬
it eis crux. xpĩ. Mare transeundum ẽ:
& lignũ contempnis: Osapientia su¬
ꝑba: irrides erucifixũ xp̃m: Ipse est
quẽ longe uidisti: In pͥncipio erat

Expanded text:
Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quiaIllud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: In principio erat
Abbreviated transcription (Latin):
seripturaꝵ. & ma¬
lũ locũ p̾termit¬
tentes ꝑtracꝰtemꝰ
Inr̃a capacitate
pascamur & mi¬
nistremꝰ uobis.
unde & nos pas¬
cimur. Capitłm
primũ p̃terito die dominico trac¬
tatũ ẽẽ meminimꝰ: id ẽ in pͥncipio
Aerat u̾bũ. ⁊ u̾bũ erat apud dm̃ &
ds̃. erat u̾bũ hoc erat in pͥncipio

Expanded text:
Scripturarum, et malum locum praetermittentes pertractemus, nostra capacitate pascamur, et ministremus vobis unde et nos pascimur. Capitulum primum praeterito die dominico tractatum esse meminimus, id est, « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs qui affiustis: & qui ñ affiustis
credite nob̃ ⁊ his qui adeẽ uoluert᷑.
Nunc gͦ quia ñ possumꝰ semꝑ omnia
replicare. ꝓpt̾ eos qui hoc uolunt
audire qd sequit᷑. & onercͥ ẽ illis si
repetant᷑ pͥora cũ defraudatione pos¬
terioꝵ: dignent᷑ & qui ñ aderant non
p̃terita exigere. s cũ his qui aderant
& nẽ audire p̾sentia. Sequit᷑. fuit ho¬
mo missus a dõ: eui nom̃ erat ioħs¬

Expanded text:
i adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Jo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniant ad patriam uͥ iã naui o¬
pus ñ erit. qr nullũ mare transi¬
bit᷑. Alelius ẽ gͦ ñ uidere m̃te id
qd est. &. tam̃ a crucexp̃i ñ rece¬
dere : quã uidere illud m̃te. & cru¬
cem xp̃i contempnere. Bonũ ẽ suꝑ¬

Expanded text:
ucit ad patriam, ubi jam non opus erit, quia nullum mare transibitur. Melius est ergo non videre mente id quod est, et tamen a cruce Christi non recedere, quam videre illum mente et crucem Christi contemnere. Hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
ingrati ei qui illis p̾stitit ut uident.
sibi uoluert᷑ tribuere qd̃ uidebant:
& facꝰti suꝑbi amisert᷑ & qđ uide¬
bant. Et conu̾si st̃ inde ad idola &
simula chra. & ad culturas demoni¬
oꝵ: adorare creaturã. & contẽpnere
ereatorẽ. S iã isti elisi. ista fecert᷑.
Ut aut̃ eliderent᷑ suꝑbiert᷑ Tum¬
aut̃ suꝑbirent: sapientes se eẽ dixert̃.

Expanded text:
 viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbieruautem superbirent, sapientes se esse dixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
diceret: principiũ me credite. E
addidit: qr & loquor uob̃: id est
qr humilis ꝓpter uos factus sũ. ad
ista uerba descendi. Nam si pͥnci¬
piũ sicuti ẽ ita maneret apud pa¬
trem. ut ñ acciperet formã serui.
et homo loqueretur hominib. qͦ¬
mͦ ei crederent. cũ infirma cor¬
da intelligibile uerbũ sine uoce
sensibili audire non possent:ergo
inquit credite me ẽẽ principium:
qr ut credatis non solũ sum. s et
loquor uobis. Sed de hac re. iã mul¬
tũ est loqui uob̃. Placeat itaq ca¬
ritati ur̃e: ut qd̃ restat illo adui¬
uante seruemꝰ in crastino redditu¬
ab eo qd̃ dictum ẽ: multa habeo

Expanded text:
ium me credite. Et addidit, quia et loquor vobis: id est, quia humilis propter vos factus, ad ista verba descendi. Nam si principium sicuti est, ita maneret apud Patrem, ut non acciperet formam servi et homo loqueretur hominibus; quomodo ei crederent, cum infirma corda intelligibile Verbum sine voce sensibili audire non possent? Ergo, inquit, credite me esse principium; quia, ut credatis, non solum sum, sed et loquor vobis. Sed de hac re jam multum est loqui vobis: placeat itaque Charitati vestrae ut quod restat, illo adjuvante servemus, crastino reddituAb eo quod scriptum est, M
Abbreviated transcription (Latin):
genuit ueritatẽ. Aliud ẽ. uerax ẽ
homo iste. qi ꝑcepit ueritate: ali¬
ud est uerax d̾s quia genuit uerita¬
tem. Eece quomodo uerax ẽ d̾s: non
participando sed generando uerita¬
tem. Hideo uos intellexisse: et gaude¬
o. Sufficiat uob̃ hodie : cetera quan¬
do dño placuerit. sicut donauit ex

Expanded text:
genuit veritatem. Aliud est, Verax est genuit veritatem. Aliud est, Verax est homo iste, quia jam percepit veritatem; aliud est, Verax Deus, quia genuit veritatem. Ecce quomodo verax est Deus, non participando, sed generando veritatem. Video vos intellexisse et gaudeo: sufficiat vobis hodie; caetera quando Domino placuerit, sicut donaverit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
do uidet. Nͥam lumine subtracto
non uidet: cuiꝰ particeps factus ui¬
det. Quia gͦ anima participando
fit bona. si mutata esse ceperit ma¬
la: bonitas manet. cuiꝰ erat parti¬
ceps bona. B̾ onitatis enim cuiusdam
particeps facta ẽ. cũ bona ẽẽt: qua
mutata in peius. integra bonitas ꝑ¬
manet. Si recedat anima et ma¬
la fiat: non minuitur bonitas. Si
reuertatur & bona fiat: non crescit
bonitas. factus ẽ ocłs tuus particeps
lucis huiꝰ: et uides. Clausus ẽ. hanc
lucem non minuisti. Aꝑtꝰ ẽ: hanc
lucem non ausisti. Hac data simili
anima. Si ẽ casta anima. ẽ casti¬
tas apud dm̃: cuius ẽ particeps a¬
nima. Si bona ẽ anuna: ẽ bonitas
apud dm̃. cuiꝰ ẽ particeps anima.
Si ẽ uerax anima: ẽ ueritas apud
dm̃. cuiꝰ ẽ particeps anima. Cuius
particeps si non fuerit anima: oĩs
homo mendax. Si omĩs homo m̃¬
dax : nullus homo de suo uerax.
Pat̃ aut̾e uerax. de suo uerax: qͥa

Expanded text:
do videt. Nam lumine subtracto do videt. Nam lumine subtracto non videt, cujus particeps factus videt. Quia ergo anima participando fit bona, si mutata coeperit esse mala, bonitas manet cujus erat particeps bona. Bonitatis enim cujusdam particeps facta est cum bona esset; qua mutata in pejus, integra bonitas permanet. Si recedat anima et mala fiat, non minuitur bonitas; si revertatur et bona fiat, non crescit bonitas. Factus est oculus tuus particeps lucis hujus, et vides: clausus est? hanc lucem non minuisti: apertus est? hanc lucem non auxisti. Hac data similitanima; si est casta anima, est castitas apud Deum, cujus est particeps anima; si est bona anima, est bonitas apud Deum, cujus est particeps anima; si est verax anima, est veritas apud Deum, cujus est particeps anima. Cujus particeps si non fuerit anima, omnis homo mendax : si omnis homo mendax, nullus homo de suo verax. Pater autem verax, de suo est verax; quia