comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum meoꝵ: quia melectis qui sunt celũ
habitat iłs ae regnat: qui euis uoluntati
deuoti optemꝑant. Malos uͦ qui sunt t̾ra:
iudicũ districtione calcat. Uñ etiam in libͦ
sapĩe dicitur. Thronus sapĩe ẽ. anima iusti:
quia iniustis specialius ẽ quam inaluis re-¬
bus: inquib tam̃ omnib totus ẽ quẽad¬
de origine anime. ꝑ om̃s particulas corꝑis
tota adẽ. simuł:. nec minor inminorib nec
maior inmaiorib ẽ s tam̃ in aliis intensiꝰ
& in aliis remissius oꝑatur. cum in singuliꝰ
particulis corꝑis eẽntialit̃ sit. Ita. ce ds cũ
sit in omnib eẽntialit̾ ac totus: in ills tam̃
plenius ẽẽ dicitur quos inhabitat. idest
inquibus ita est. ut faciat eos templũ suũ:
dit mecum: quia et miseri possunt ẽẽ u¬
bi et ille est. qui nusquam deest. s beati
cum ulo: quia ñ sunt beati. nisi ex eo. Cum
illo st̃ quifruunt᷑ eo: uident illum sic̃ est.

Expanded text:
delicet in electis, qui sunt coelum habitat Deus et regnat, qui ejus voluntati devote obtemperant; malos vero, qui sunt terra, judicii districtione calcat. Unde etiam in libro Sapientiae dicitur: Thronus sapientiae anima justi, quia in justis specialius est, quam in aliis rebus, in quibus tamen omnibus totus est, quemadde Origine animae, per omnes particulas corporis tota adest simul, nec minor in minoribus, nec major in majoribus; sed tamen in aliis intensius, et in aliis remissius operatur, cum in singulis particulis corporis essentialiter tota sit. Ita et Deus cum sit in omnibus essentialiter ac totus, in illis tamen plenius esse dicitur quos inhabitat, id est, in quibus ita est, ut faciat eos templum suum; dit mecum, quia et ibi miseri possunt esse ubi et ille est, qui nusquam deest. Sed beati sunt cum illo, quia non sunt beati nisi ex eo quod cum illo sunt, qui fruuntur eo, et vident illum sicut est.
Abbreviated transcription (Latin):
trib ꝑsonis parit̃ conueniunt. Una ẽ .gͦ. po¬
tentia. sapientia. bonitas. patris & filii &e sp̃c¬
sc̃i ae hutͤs. eadẽ potñtia. eade sapĩa ead bõitaᷤ.
Nñ aꝑitur intͥnitate sũma eẽ ꝑfectio. Si enĩ
ibi deeẽt potũtia. uł sapientia. uł bonitas.
ñ eẽt summum bonum: s quia ibi ẽ ꝑfecta
potentia. infinita sapĩa. in comp̃hensibilis
bonitas. recte dicitur. & credit᷑ summumbe¬
num. Cũq unũ & idẽ penitꝰ sit indo. pot̾a¬
tia. sapientia. bonitas: in sacra tam̃ scͥpt᷑a
frequent̾ solent ħ nomina distincte ad ꝑso¬
nas referri: ut patri potentia. fuio sapientia.
sp̃ui sc̃o bonitas attribuatur quod qͣrefi¬
at: nonẽ ociosum inquirere.
Quare idfiat

Expanded text:
tribus personis pariter conveniunt. Una est ergo potentia, sapientia, bonitas Patris, et Filii, et Spcti; et hi tres eadem potentia eadem sapientia, eadem bonitas. Unde aperitur in Trinitate summa esse perfectio. Si enim ibi deesset potentia, vel sapientia, vel bonitas, non esset summum bonum. Sed quia ibi est perfecta potentia, infinita sapientia, incomprehensibilis bonitas, recte dicitur et creditur summum bonum. Cumque unum et idem penitus sit in Deo potentia, sapientia, bonitas, in sacra tamen Scriptura frequenter solent haec nomina distincte ad personas referri, ut Patri potentia, Filio sapientia, Spiritui sancto bonitas attribuatur, quod quare fiat, non est otiosum inquirere. 7. Quare id fiat
Abbreviated transcription (Latin):
cia ad meliora tranferentur: non ꝑ mortem. s
ꝑ aliquam mutationem. Eoce hic ħs de transi¬
tu hominis ad meliora: s incertum nobis re¬
linquitur utrũ simul transfererent᷑. an ꝑsucces¬
siones.
Quales ꝓcrearent fios utrũ ꝑfectionẽ
stature & usum m̃brorum hñtes. qualis ho pͥmꝰ

Expanded text:
tia, ad meliora transferrentur, non per mortem, sed tia, ad meliora transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutationem. Ecce hic habemus de transitu hominis ad meliora, sed incertum nobis relinquitur utrum simul transferrentur, an per successiones. 4. Quales procrearent filios; utrum perfectionem staturae et usum membrorum habentes, qualis hom
Abbreviated transcription (Latin):
e termino uͦ temporis quo tnfferrent᷑
ad spualem celestemq uitam. certum ali¬
quid scriptura ñ tradit: ce ideo ambignum est
utrum parentes genitis fuiis ꝑfectaꝙ humami
officũ iusticia. ad meliorem statum tranffer¬
rent᷑ ñ ꝑmortem. s ꝑ aliquam mutationem:
an patres in aliquo statu uite manerent ligno
uite utentes. donec filii ad eundem statum ꝑ¬
uenirent: &e sic impleto num̃o. om̃s simul ad
meliora transferrent᷑ ut eeñt sicut sci angl̃i in
dyso fiuos gignere ñ ut morientib patrib succe¬
derent fui s maliquo forme statu manentib
&e de ligno uite uigorem sumentib a fiui ad
eundem ꝑducerent̃ statum: donec impleto
numero sine morte animalia corpora inaliã
qualitatem tnsirent. inqua omnino regenti
spĩi deseruirent. &e solospu uuificante sine cor¬
ꝑeis alim̃tis uiuerent: uł potuerunt parentẽ
fiuis cedẽ. ut ꝑ successiones numerus impleretur
Ouigenitis filiis ꝑfectaq humani officii iusti¬

Expanded text:
e termino vero temporis quo transferrentur ad spiritualem coelestemque vitam, certum aliquid Scriptura non tradit. Et ideo ambiguum est utrum parentes, genitis filiis, perfectaque humani officii justitia, ad meliorem statum transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutationem; an patres in aliquo statu vitae remanerent, ligno vitae utentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent, et sic impleto numero omnes simul ad meliora transferantur, ut essent sicut sancti angeli in diso filios gignere, non ut morientibus patribus succederent filii, sed in aliquo formae statu manentibus, et de ligno vitae vigorem sumentibus, et filii ad eumdem perducerentur statum, donec impleto numero sine morte animalium corpora in aliam qualitatem transirent; in qua omnino regenti spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine corporeis alimentis viverent. Vel potuerunt parentes filiis cedere, ut per successionem numerus impleretur; qui, genitis filiis perfectaque humani officii justi
Abbreviated transcription (Latin):
ni peccare possunt. nec mali bene uelle uł
bene opari: Nidetur quod iam ñ habeant libe¬
rum arbitriũ c̃ inutramq partem flecti ñ posst̃.
cum liberum arbitrium ad utrumq se habeat.
Unde ieꝵ intractatude ꝓdigo filio dicit. Solus
d̾s est inquem peccatũ cadere non pot̃. cet̃ã cũ
sint ub̃i arbitrii inutramq partem flecti posst̃.¬
Hic iudetur dicẽ qd̾ omnis creatura in libero
arbitrio constituta: pot̃ flecti ad bonũ uł ad
malum. Q uod si est gͦ ae boni angli & mali.
ad utrumq flecti possunt. gͣ e bom possunt fie¬
rimali: & mali hon. Ad quod dicimus quia
boni tantagra confirmati sunt. ut ñ queant
fieri mali. & maliadieo inmalicia obduratist̃.
ut ñ ualeant fieri boni: & tam̃ utriq habent
liberum arbittium. quia ce boniñ aliqua co-¬
gente necessitate. s ꝓpria ac spontanea uolun¬
tate. ꝑ grãm quid̾e adiutã. bonum eligunt. &¬
malum respuunt: & malisimilit spontanea
uoluntate agrã destitut᷑ã. bonum uitant et

Expanded text:
ni peccare possint, nec mali bene velle, vel bene operari, videtur quod jam non habeant liberum arbitrium, quia in utramque partem flecti non possunt, cum liberum arbitrium ad utrumque se habeat. Unde Hieron. in tractatu de prodigo Filio, dicit: Solus us est, in quem peccatum cadere non potest. Cetera vero sunt liberi arbitrii, in utramque partem flecti possHic videtur dicere quod omnis creatura in libero arbitrio constituta flecti potest ad bonum et ad malum. Quod si est, ergo et boni angeli et mali ad utrumque flecti possunt; ergo et boni possunt fieri mali, et mali boni. Ad quod dicimus quia boni tanta gratia confirmati sunt, ut nequeant fieri mali; et mali in malitia adeo obdurati sunt, ut non valeant fieri boni; et tamen utrique habent liberum arbitrium, quia et boni non aliqua cogente necessitate, sed propria ac spontanea voluntate per gratiam quidem adjuti bonum eligunt, et malum respuunt, et mali similiter spontanea voluntate a gratia destituti, bonum vitant, et
Abbreviated transcription (Latin):
pere deberent: ut illi faciebant quos apłs arguit.
Nam saiuator quo uehem̃tius commendaret
miff̾ii ilius attitudinẽ. uitimum uͦ hoc uoluit
infigere cordib & memorie discipłoꝵ: aquibus
ad passionem digressurus erat. Quo autẽ ordi¬
ne deinceps sumeretur: apłis ꝑ quos eccłias dis-¬
positurus erat reseruauit docendun

Expanded text:
pere debent, ut illi faciebant quos Apostolus redarguit. pere debent, ut illi faciebant quos Apostolus redarguit. Nam Salvator, quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit infigere cordibus, et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat. Quo autem ordine deinceps sumeretur, apostolis, per quos ecclesias dispositurus erat, reservavit docendum.
Abbreviated transcription (Latin):
ominus gͥ iħc ad inuisibilia pat̾ne maies-¬
tatis migraturꝰ. celebrato cum discipulis
tipico pascha qd̾dam memoriale eis commendare
uolens. subspecie panis &e iuni. corpꝰ ce sanguinẽ
suum eis tradidit. ut ostenderet legis ueteris sa¬
cram̃ta. int̃ que p̃cipuum erat agni paschalis
sacrifitium. inmorte sua t̾̃minari ac noue legis
sacram̃ta substitui: in quib excellit mift̾ium eu¬
charistie. Ido etiam post auadedit. ut hoc unum
artiꝰ memorie discipłoꝵ infigeretur: ae ab eccł̃ia
deinceps frequentaret᷑. S non exinde discipli¬
nam sãxit inposterum: ut post alios cibos suma.¬
tur: Potius aieninis sumi oportet. sic̃ apłs docet:
ut singulari reuerentia diudicetur. idest discer¬
natur ab auis cibis: quod dñs apłis disponen
scõ. ut in honore tantisacram̃ti prius inos xp̃i.¬
ani dominicũ corpꝰ intraret: qũa aliĩ cibi. Ideo
ubiq mos iste seruatur. Non enim quia post ci¬
bos dominꝰ dedit. id̃o pransi uł cenati illud acci¬

Expanded text:
itur Jesus ad invisibilia paternae majestatis migraturus, celebrato cum discipulis typico pascha, quoddam memoriale eis commendare volens, sub specie panis et vini corpus et sanguinem suum ita eis tradidit, ut ostenderet legis veteris sacramenta, inter quae praecipuum erat agni paschalis sacrificium in morte sua terminari, ac legis novae sacramenta substitui; in quibus excellit mysterium Eucharistiae. Ideo etiam post alia dedit, ut hoc unum arctius memoriae discipulorum infigeretur, et ab Ecclesia deinceps frequentaretur. Sed non exinde disciplinam sanxit in posterum, ut post alios cibos sumatur, sed potius a jejunis sumi oportet, sicut Apostolus docet, ut singulari reverentia dijudicetur, id est, discernatur ab aliis cibis, quod Dominus apostolis disponendsancto, ut in honore tanti sacramenti, prius in os Christiani dominicum corpus intraret quam alii cibi; ideo ubique mos iste servatur. Non enim quia post cibos dedit Dominus, ideo pransi vel coenati illud acci
Abbreviated transcription (Latin):
panis ł uini Sacm̃tũ & res: caro x ꝓpria et
sanguis. Res ce ñ sacram̃tum: mistica eiꝰ caro. for
rospecies illa uisibilis. sacram̃tum ẽ gemine rei:
quia utramq rẽ significat & uttiusq rei gerit si¬
militudinem exp̃ssam. Nam sic̃ panis p̃cet̾is cibiꝰ
corpꝰ reficit &e sustentat. & uinũ hominẽ lecificat
atq inebriat: siccaro xp̃i intĩorem hominem.
płꝰ cetĩs gratiis spũalit̾ reficit & saginat. Vnde:
calix tuus inebrians qũã p̃clarus ẽ. Habet etiã
quia sicut ex multis granis conficitur unꝰ pantꝰ.
&e ex plurib atinis uinũ inunum confluit sic
ex multis fidelium ꝑsomis. unitas eccłiastica
multi sumus. Unde ausꝰ. Unus panis ce unum
ex multis granis. & unum corpꝰ ex multis mem¬
accipit hoc mystĩum unitatis. &e ñ tenet uin¬
sẽ. Cuius etiam sacͣm̃tum ẽ corpus xp̃i ꝓprium
de uirgine sumptum: quia ut corpus xp̃i ex
multis m̃bris purissimis & immacuiatis con¬
stat: ita societas eccłiastica ex muitis ꝑsonis

Expanded text:
t sanguis; res et non sacramentum, mystica ejus caro. Porro illa species visibilis, sacramentum est geminae rei; quia utramque rem significat, et utriusque rei similitudinem gerit expressam. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat, et vinum hominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem plus caeteris gratiis spiritualiter reficit et saginat. Unde, ps. 22: Calix meus inebrians, quam praeclarus est! Habet etiam quia sicut ex multis granis conficitur unus panis, et ex pluribus acinis vinum in unum confluit, sic ex multis fidelium personis unitas Ecclesiae multi sumus unus panis et unum ex multis granis, et unum corpus ex multis memaccipit mysterium unitatis, et qui non tenet vinse. Cujus etiam sacramentum est corpus Christi proprium de Virgine sumptum; quia ut corpus Christi ex multis membris purissimis et immaculatis constat, ita societas ecclesiastica ex multis personis
Abbreviated transcription (Latin):
uius autem sacram̃ti gemina ẽ res. lna scit
contenta ce significata: altã significata & ñ
contenta. Res contenta ce significata ẽ caro xp̃i.
quam de uirgine traxit: e sanguis quẽ ꝓ nobis
fudit. Res autem significata &e ñ contenta est uni¬
tas eccłie. inp̃destinatis. uocatis. iustificatis & gli¬
ficatis. & glorificatis. hec ẽ. dupplex caro xp̃i. uñ¬

Expanded text:
ujus autem sacramenti gemina est res: una, scilicet, contenta et significata; altera significata et non contenta. Res contenta et significata est caro Christi, quam de Virgine traxit, et sanguis quem pro nobis fudit. Res autem significata et non contenta est unitas Ecclesiae in praedestinatis, vocatis, justificatis, et glorificatis. Haec est duplex, caro Chri
Abbreviated transcription (Latin):
tia ibi ẽẽ neqͥuit. Deienim uoluntas eratoera¬
tioni placebat. ut id scđm carnem uellet q̃ti¬
nus ueritas humanitatis in eo ꝓbaretur. Nam
qui hominis naturam suscepit: que ipsĩsunt
subire debuit. Id̃oq sicut in nobis dupplex ẽ af¬
fectus. m̃tis scuicet & sensualitatis. itace in eo
debuit eẽ geminus affectꝰ ut m̃tis affectu uel¬
iet mori. & sensualitatis affectu nollet: sicut
iuiris scĩs fit. Petro enim ipsa u̾itas dicit.
trus ad illam molestiam nolens ẽ ductus. no¬
lens ad eam uenit. s uolens eam uicit a reliq̃t
affectũ infirmitatis quo nemo uult mori qͥ
abeo est naturaus. ut eum petro nec senectus
ꝓpt̾ d̃m quis mori uuit: alt̃ sensualitatis camiˢ
infirmitati ꝓpinquus: &e id̃o coniunctus quo
one cupit dissolui. & ẽẽ cum xp̃o: sensu autem
carnis. refugit &e recusat. hoc habet humanꝰ
istum affectum xp̃c mori noluit nec obtinuit
quod scd̃m istum affectum petũt.

Expanded text:
tia ibi esse nequivit. Dei etiam voluntas erat, et ratia ibi esse nequivit. Dei etiam voluntas erat, et rationi placebat, ut illud secundum carnem vellet, quatenus veritas humanitatis in eo probaretur. Nam qui hominis naturam suscepit, quae ipsius sunt subire debuit. Ideoque sicut in nobis duplex est affectus, mentis, scilicet, et sensualitatis ita et in eo debuit esse geminus affectus, ut mentis affectu vellet mori, et sensualitatis affectu nollet, sicut in viris sanctis fit. Petro enim ipsa Veritas dicit,trus ad illam molestiam nolens est ductus, nolens ad eam venit, sed volens eam vicit; et reliquit affectum infirmitatis, quo nemo vult mori, qui adeo est naturalis, ut eum Petro nec senectus propter Deum quis mori vult; alter sensualitatis, carnis infirmitati propinquus et ei conjunctus, quo one cupit dissolvi et esse cum Christo, sensus autem carnis refugit et recusat. Hoc habet humanusistum affectum Christus mori noluit, nec obtinuit quod secundum istum affectum petiit. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
uocura ambigendum ñ ẽ.
diũsas in xp̃o fuisse uoluntates uixtadu¬
as naturas: diuinam scilicet uoluntatem ce
humanam: & humana uoluntas ẽ affectꝰ ra¬
tionis uł affectꝰ sensualitatis: ce alius ẽ affectus
anime scdm rationẽ. alus scd̃m sensuautatem.
Nterq tam̃ dicitur humana uoluntas assectu
autem rationis. id uolebat quod uoluntate
diuina scit. pati& mori s affectu sensualitatis
ñ uolebat immo refugiebat: nec tam̃ in eo caro
contra sp̃m uł contra dm concupiscebat: quia
ut ait auoꝰ. ñ nullum ẽ uitiũ cũ caro concupiscit
adũsus sp̃m. Caro autem dicta ẽ concupiscere.
quia hoc scd̃m ipsam agit anima. sic̃ anima
ꝑ aur̃ẽ audit & ꝑ oculum uidet: caro autẽ nicħ
nͥ ꝑ animam concupiscit. S concupiscẽ dicit᷑.
cum anima carnali concupiscentia. sp̃ũi reluc-¬
tatur: habens carnalem delectationẽ de car¬
in amima sola nec incatne sola: ex utroq enim
sit: quia sine utroq delectatio talis ñ sentitur.

Expanded text:
uocirca ambigendum non est diversas in Christo fuisse voluntates juxta duas naturas, divinam, scilicet, voluntatem et humanam. Humana voluntas est affectus rationis vel affectus sensualitatis; et alius est affectus animae secundum rationem, alius secundum sensualitatem, uterque tamen dicitur humana voluntas. Affectu autem rationis id volebat, quod voluntate divina, scilicet, pati et mori; sed affectu sensualitatis non volebat, imo refugiebat; nec tamen in eo caro contra spiritum vel Deum concupiscebat, quia,  Caro. Non nullum est vicium, cum caro concupiscit adversus spiritum. Caro autem dicta est concupiscere, quia hoc secundum ipsam agit anima, sicut anima per aurem audit, per oculum videt. Caro enim nichil nisi per animam concupiscit, sed concupiscere dicitur, cum anima carnali concupiscencia spiritui reluctatur habens carnalem delectacionem de carin anima sola nec in carne sola; ex utroque enim fit, quia sine utroque delectatio talis non sentitur.
Abbreviated transcription (Latin):
est xp̃m scd̃m hominẽ abipsa concep¬
tione gr̃e plenitudinẽ recepisse. cui sp̃c datꝰ ẽ.
ñ ad m̃suram: & in quo plenitudo diunitatiᷤ
ita habitat in scĩs: ut in nr̃o corꝑe in ẽsensus
singulis membris: s ñ quantum in capite. Ibi
enim et uisus ẽ. & auditus: & olfactus et gustus.
& tactꝰ Incet̾is autẽ solus est tact. lta & in xp̃o ha
bitat omnis plenitudo diuinitatis: quia ille ẽ
caput. in quo sunt om̃s sensus. Inscĩs uͭ quasi so¬
lus tactus est: quib datus est sp̃c adm̃suram.
cumde ulius plenitudine accepunt. Accepunt
scđd̃m similitudinẽ: quia numqͣm ulã eand̃e
eẽntialit̃. s similẽ acceꝑunt gr̃am. Puergͦ ille
plenus sapientia ce grã fuit: ab ipsa conceptiõe
Vnde ieꝵ recte dixit. Nouum faciet dñs suꝑ
terram. Mulier cutumdabit uirum: quia in
utõ uirginis ꝑfectus uir extitit. ñ solũ ꝓpt̃ ani¬
mam ce carnem. s etiam ꝓpt̃ grãm & sapientiã.

Expanded text:
stum secundum hominem ab ipsa conceptione gratiae plenitudinem recepisse, cui Spiritus datus est non ad mensuram, in quo plenitudo divinitatis ita habitat in sanctis. Ut in nostro corpore inest sensus singulis membris, sed non quantum in capite enim et uisus est et auditus et olfactus et gustus et tactus, in ceteris autem solus est tactus. an etiabitat omnis plenitudo divinitatis, quia ille est caput, in quo sunt omnes sensus; in sanctis vero quasi solus tactus est, quibus datus est spiritus ad mensuram, cum de illius plenitudine acceperunt. De illius secundum similitudinem, quia nunquam illam eamdem essentialiter similem acceperunt gratiam. Puer ergo ille plenus sapientia et gratia fuit ab ipsa conceptione. Unde Hieron. recte dicit: Novum facit Dominus super terram; mulier circumdabit virum, quia in utero Virginis perfectus extitit, non solum propter animam et carnem, sed etiam propter sapient
Abbreviated transcription (Latin):
ec autem que hicdicunt᷑. licet inser¬
monis suꝑficie aliquid a fide aue-¬
num resonare uideantur. sane tam̃ intelli¬
one mallem silens auos audire: quam lo¬
quendo maliuolis. detrahendi occasionem
p̃stare. Uidetur tam̃ michi. ita posse accipi.
Cum ait substantia ẽ. commune. & yposta¬
sis est particulare. Nonita hec accepit cũ
ded̾̃o dicantur. ut accipiuntur in phylosophi¬
nem eorum que aphilosophiᷤ rit qd̃ sub̾a di¬
dicuntur locutus ẽ ut sicut sit species ut

Expanded text:
ec autem quae hic dicuntur, licet in sermonis superficie aliquid a fide alienum resonare videantur, sane tamen intellione mallem silens alios audire quam loquendo malevolis detrahendi occasionem praestare. Videtur tamen mihi ita posse accipi, cum ait: Substantia est commune, et hypostasis est particulare. Non ita haec accipit cum de Deo dicantur, ut accipiuntur in philosophiem eorum quae a philosophis dicuntur, locutus est; ut sicut ibi
Abbreviated transcription (Latin):
eitendo illum desendit. ut ñ moreretur sepa¬
uit se diuinitas. quia subtraxit ꝓtectionem.
si non soluit unionem seꝑauit se foris. ut non
adesset ad defensionẽ. s ñ intus defut ad unio¬
nem. Si ñibi cohiduisset potentiam.s exeitius
te recedente: idest effectum potentie defen¬
dendo non exbibente: hic ẽ hyrcus apopom¬
peius. qui altõ hyrco immolato insolitudi.¬
nem mittebat᷑: ut legitur inleuitico. Diio eñ
diuinitas abiisse dicit᷑. ñ locũ mutans s qͣtã
mͦ uirtutem cohibens. ut possent impii consũ¬
mare passionem. Abiit gͦ. idẽ uirtutẽ cobibu¬
it. & portauit iniquitates nrãs:. ñ ut haberet
s ut consumeret. D̾s enim ignis consumens ẽ.
exhis satis ostenditur: p̃missa ũba ambrosii
ic ẽẽ accipienda ut p̾diximus. Aliã inducunt

Expanded text:
ercendo illum defendit ut non moreretur. Sepaercendo illum defendit ut non moreretur. Separavit se divinitas, quia subtraxit protectionem, sed non solvit unionem. Separavit se foris, ut non adesset ad defensionem, sed non intus defuit ad unionem. Si non ibi cohibuisset potentiam, sed exercuitus, divinitate recedente, id est, effectum potentiae defendendo, non exhibendo. Hic est hircus ἀποπομπαῖος qui altero hirco immolato in solitudinem mittebatur, ut legitur in Levitico. Duo enim divinitas abiisse dicitur, non locum mutans, sed quodam modo virtutem cohibens, ut possent impii consummare passionem. Abiit ergo, id est, virtutem cohibuit, et portavit iniquitates nostras ; non ut haberet, sed ut consumeret: Deus enim ignis consumens est . Ex his satis ostenditur, praemissa verba Ambrosii sic esse accipienda, ut praediximus. 2. Aliam ad
Abbreviated transcription (Latin):
homo: separatione diuinitatis moriturus.
Nam cum diuinitas mortis lib̾asit. utiq moᷤ¬
ibi ẽẽ nonpotãt. nisi uita discederet: quia uita
seꝑata sit inmorte ab homine: que nͥ discessis¬
set. homo ille mori non posset: qd̃ illi ad carnẽ
referunt: quam dicunt ad̾o seꝑatã. Quib res-¬
pondemus. uiam separationem sic ẽẽ accipien¬
dam. sic̃ intelligitur derelictio. que ulis uĩbis
significatur. Utquid me dereliquisti. Quom̾
se derelietum damabat. Non recessera t as
ab homine. taquod eẽt soluta uniodi e ho¬
minis. aloqum fuit quodd̾a tempꝰ. qndo
uuus se derelictum clamabat ñ decelinquen¬
dum. Sigͦ ula derelidio unionis intelig dx
solutio ante facta fuit solutio di ce hominiar
quam xp̃c mortuus eẽt. S quis hoc dica
fateamur igitur dm̃ quodammodo ullũ hõie
inmorte deseruisse: quia potestati ꝑsequentũ
eum exposuit ad temꝑꝰ. ñ suam potentiam ex¬

Expanded text:
homo separatione divinitatis mhomo separatione divinitatis mnam cum diuinitas mortis libera sit, utique mors esse non poterat, nisi uita discederet, quia uita separata sit in morte ab homine; quae nisi discessisset, homo ille mori non posset. Quod illi ad carnem referunt, quam dicunt a Deo separatam. Quibus respondemus illam separationem sic esse accipiendam, sicut intelligitur derelictio, quae illis verbis significatur: Ut quid me dereliquisti? Quomode derelictum se clamabat? Non recesserat Deus ab homine, ita quod esset soluta unio Dei et hominis. Alioquin fuit quoddam tempus, quando vivus se derelictum clamabat, non derelinquendum. Si ergo illa derelictio unionis intelligatur solutio, ante facta fuit solutio Dei et hominis, quam Christus mortuus esset. Sed quis hoc dicat? Fateamur ergo Deum quodammodo illum hominem in morte deseruisse, quia potestati persequentium eum exposuit ad tempus, non suam potentiam ex
Abbreviated transcription (Latin):
ost p̃dicta considerandũ ẽ utrum in
morte aũbo sit separata anima uł caro.
Quid̃ã putauerunt carnem sic̃ ab anima. ita
adinitate inmorte fuisse diuisã. Siemm
inquiunt anima media diuinitas carnẽ sͥ¬
unuut. sicut suꝑius p̃taxatum ẽ: gͦ quando
¶diuisa ẽ caro ab anima. diuisa ẽ etiã adiumi-¬
tate: quia ñ potuit ab anima se iungi. ꝑquam
ũbo erat unita. quin aũbo diuideret᷑. fuit autẽ
diuisa ab anima inmorte. Alioquin uera mors
ibi ñ fuisset: quia ut ait auoꝰ. Mõrs qmͣ timent
homines separatio ẽ. anime. a carne. Mors aut̃
quam ñtument: separatio ẽ anime ad̾o. Utraq
uͦ diaboli suasu. homini ꝓpinatãẽ. Sigͦ in xp̃o
homine uera mors fuit. diuisa ẽ ibi anima.
ac ꝑ hoc diuinitas acarne. Huic sue ꝓbabili¬
tati addunt auctoritatis testimonium. Am¬
brosius enim tractans de xp̃i derelictione qͥ
incruce uoce magna clamans dixit. Ds̃ ds
m̃s. ut quid me dereliquisti: ait Clamat

Expanded text:
ost praedicta considerandum est utrum in morte Christi, a Verbo sit separata anima vel caro. Quidam putaverunt tunc carnem sicut ab anima, ita a divinitate in morte fuisse divisam. Si enim, inquiunt, anima media divinitate sibi carnem univit, sicut superius praetaxatum est; ergo quando divisa est caro ab anima, divisa est etiam a divinitate, quia non potuit ab anima sejungi, per quam Verbo erat unita, quin a Verbo divideretur. Fuit autem divisa ab anima in morte, alioquin vera mors ibi non fuisset; quia, ut ait August.: Mors quam timent homines separatio est animae a carne. Mors autem quam non timent, separatio est animae a Deo. Utraque vero diaboli suasu homini propinata est. Si ergo in Christo homine vera mors fuit, divisa est ibi anima, ac per hoc divinitas, a carne. Huic suae probabilitati addunt auctoritatis testimonium. Ambros. enim tractans de Christi derelictione, qui in cruce voce magna clamans dixit: Deus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? ait: Clamat
Abbreviated transcription (Latin):
torum ex causis est. assumenda dicendi: qͥa
ñ sermoni res. s rei est sermo subiectuis. Discer
nentes gͦ dicendi causas. huius nominis
scilicet ꝑsona significationem distinguimꝰ.
dicentes quod hoc nom̃ scilicet ꝑsona ꝓprie
scđm substantiam dicitur. & eẽntiam signifi¬
cat sicut supra ostendit augustinus: cum

Expanded text:
torum ex causis est assumenda dicendi: quia non sermoni res, sed rei est sermo subiectus. Vernentes ergo dicendi causas hujus nominis, scilicet persona, significationem distinguimus, dicentes quod hoc nomen, scilicet persona, proprie secundum substantiam dicitur, et essentiam significat, sicut supra ostendit Aug
Abbreviated transcription (Latin):
& oꝑatio. uoluntas dĩ appellantur: q̃lit̃
accipit auoꝰ. in encheridion dicens. Nonfitali¬
quid nͥ omnipotens fieri uelit: uł sinendo ut
fiat. uł ipse faciendo. Nec dubitandum ẽ. dm̃
facẽ bene: etiam sinendo fieri quecumq fuint
male. Non enim hoc nisi iusto iuditio sinit:
&e ꝓfecto bonum ẽ. omne qd̃ uistũ ẽ. Ecce ma
nifeste hic habes dĩ uoluntatẽ appeuari ipsiꝰ
opationem & ꝑmissionẽ. cum dic̃ ñ fierialiqͥd
ñ omp̃s fieri uelit: ubi includit bona &e mala
omĩa q̃ fuint. Id̃oq aꝑte distinguit qͥm̃ deũ
uelle dixerit. ne eadem ratione intelligeretur.
ulle bona &e mala: subdens. uł sinenddo ut fiat.
hoc quantũ ad mala dicit: ił ipse faciendo.
hoc quantum ad bona. Mala eñi sinit fieri
ẜ ñ facit. bona ũ ipse factt. Iõoꝙ dixit eum
uelle. quia ce uolens mala sinit. & uolens bo¬
na oꝑatur: ce ob hoc ꝑmissio & oꝑatio uolun¬
tas dĩ dicuntur. Quinq supͣ ꝓposita sunt q̃¬

Expanded text:
atio voluntas Dei appellantur, qualiter accipit Aug. in Ench., cap. 95, dicens: Non fit aliquid nisi Omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum facere bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male; non enim haec nisi justo judicio Dei sinit, et profecto bonum est omne quod justum est. Ecce hic manifeste habemus Dei voluntatem appellari ipsius operationem vel permissionem, cum dicit non fieri aliquid nisi Omnipotens fieri velit, ubi includit et bona et mala omnia quae fiunt. Ideoque aperte distinguit quomodo Deum velle dixerit, ne eadem ratione intelligeretur velle bona et mala, subdens: Vel sinendo ut fiat, hoc quantum ad mala dicit; vel: Ipse faciendo, hoc quantum ad bona. Mala enim sinit fieri, sed non facit; bona vero ipse facit. Ideoque dixit eum velle, quia et nolens mala sinit, et volens bona operatur; et ob hoc permissio et operatio voluntas Dei dicuntur. 12. Quinque supra sunt
Abbreviated transcription (Latin):
bitũ poscenti semꝑ sit soluendũ ñlicet
tam̃ quolibet die poscere. Uñ as̃. Xp̃iãno
aliquando ñ. Propt̾ ꝓcessionis enĩdies et ie¬
uiniorum. aliquando ñ licet conuenire: quia
etiam alicitis abstinendum ẽ. ut faciluis im¬
petrari possit quod postulatur. Idem. Quo¬
tiẽns enim uł dies natiuitatis uł relique
festiuitates aduenerint. ñ solum concubina¬
rum consortio s etiam aꝓpriis uxorib absti¬
nete. Item amb̃r. Sĩ causa procreandoꝵ¬

Expanded text:
bitum poscenti semper sit solvendum, non licet tamen qualibet die poscere. Unde August., in laliquando non. Propter processionis enim dies, et jejuniorum aliquando non licet convenire; quia etiam a licitis abstinendum est, ut facilius impetrari possit quod postulatur. Idem: Quoties enim vel dies Nativitatis, vel reliquae festivitates advenerint, non solum a concubinarum consortio, sed etiam a propriis uxoribus abstinete. Item Ambrosius: Si causa procreando
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ antiqui patres crediderunt xp̃m nasci-¬
turum et moriturum. nos autem credimꝰ eum
iam natum et mortuum. nec tam̃ credimꝰ diũ¬
sa nos et illi. s eadem. Temꝑa enĩ ut ait auoꝰ.
uariata sunt: et ido u̾ba mutata ñ fides. In¬
dubitant᷑ gͥ teneamus: d̃m semꝑ om̃ia scire.
que aliquando scit

Expanded text:
Sicut antiqui patres crediderunt Christum nasciSicut antiqui patres crediderunt Christum nasciturum et moriturum, nos autem credimus eum natum et mortuum; nec tamen diversa credimus nos et illi, sed eadem. Tempora enim, ut ait Aug., variata sunt, et ideo verba sunt mutata, non fides. Indubitanter ergo teneamus Deum semper omnia scire quae aliquando scit.
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus. Scit enim ds semꝑ omnia q̃
aliquando scit. Omnem enim scĩam quã ali¬
quando habet: semꝑ habuit. & ht̃. & habebit.
Ad hoc aũ opponit᷑ ita. Olim sciuit hunc ho
scuit mundum ẽẽ creandum. mͦ ñ scit eum eẽ
creandũ: auqͥd gͦ sciuit qd̾ m̃ ñ scit: &e alia huiꝰ¬
modi infinita inducipossunt. S ad hoc di¬
cimꝰ. quia idem de natiuitate huius hominis
ce mundi creatione. nunc etiam scit quod ñ¬
sciebat antequam fierent. licet tt̃ &e nunc hãc
scientiam eius. diũsis expͥmi u̾bis opporteat.
Nam qd̃ tunc futurum erat: nc̃ p̃tĩtũ ẽ. Idoq
ũba commutanda sunt ad ipsum designan¬
dum: sic̃ diũsis temꝑib loquentes. eandem
diem mͥ ꝑ hoc adũbium cras designamus.
dum adhuc futura ẽ mͦ ꝑ hodie dum p̃sens
ẽ mͦ ꝑ heri dum p̃tĩta est. Ita antequam crea¬
tetur mundus. sciebat d̃s hunc creandum:
postqͣm creatus ẽ. scit eum creatum: nec ẽ hoc
scire diũsa s ommino idem de creatione m̃di

Expanded text:
dicimus. Scit enim Deus semper omnia quae aliquando scit; omnem enim scientiam quam aliquando habet, semper habuit, et habet, et habebit. Ad hoc autem opponitur ita: Olim scivit hunc homScivit mundum esse creandum, modo non scit eum esse creandum, aliquid ergo scivit quod modo non scit; et alia hujusmodi infinita dici possunt. Sed ad hoc dicimus quod idem de nativitate hujus hominis et mundi creatione, nunc etiam scit quod sciebat antequam fierent, licet tunc et nunc hanc scientiam ejus diversis exprimi verbis oportet. Nam quod tunc futurum erat, nunc praeteritum est. Ideoque verba commutanda sunt ad ipsum designandum. Sicut diversis temporibus loquentes, eamdem diem modo per hoc adverbium cras designamus, dum adhuc futura est; modo per hodie dum praesens est; modo per heri, dum praeterita est. Itaque antequam crearetur mundus, sciebat Deus hunc creandum; postquam creatus est, scit eum creatum, nec est hoc scire diversa, sed omnino idem de creatione mundi.
Abbreviated transcription (Latin):
morituri sint an ipso temporis puncto q̃ rapien
ut ꝑaera insublime portent᷑ in illo spacio. &¬
moriantur. & reuiuiscant. ad h̃c autẽ sensũ
quo estimemus illo inparuo spacio. & passu¬
ros mortẽ & accepturos immortalitatẽ. apłs
nos urgere uidet᷑. ubi dic̃ om̃s in xp̃o uiuifica¬
prius moriatur. Cur autẽ nob̃ in c̃dibile uide¬
atur. illam multitudinẽ corꝑm inaere quod̾a¬
mͦ seminari. atq ibi ꝓtinus immortalit̾ ce in¬
corruptibilit̾ reuiuiscẽ: cũ credamꝰ mnictu ocłi
futurã resurrectionẽ & inmembra sine fine
ueniente uiuentes. eiq obuiam rapientur.
c̃diderimꝰ in eodẽ raptu de mortalib corꝑib
exituros. & ad eadem mox immortalia redi
turos: nullas inũbis apłi patiemur angustiaᷤ:
immutabim᷑. scił in sollemnitatẽ resurrectioĩs
rapient᷑. mors erit & resurrectio: ut anima qͣsi
ꝑ soporem egressa de corꝑe. eidem inmom̃to

Expanded text:
morituri sint; an ipso temporis puncto, quo rapieut per aera in sublime portentur, et in illo spatio moriantur et reviviscant. Ad hunc autem sensum, quo aestimemus illos in parvo spatio, et passuros mortem, et accepturos immortalitatem, Apostolus nos urgere videtur, ubi dicit: Omnes vivificaprius moriatur. Cur autem nobis incredibile videatur illam multitudinem corporum in aere quodammodo seminari, atque ibi protinus immortaliter et incorruptibiliter reviviscere, cum credamus in ictu oculi futuram resurrectionem, et in membra sine fiueniente uiuentes eique in obuiam rapientur, crediderimus in eodem raptu de corporibus mortalibus exituros et ad eadem mox immortalia rturos; nullas in verbis Apostoli patiemur angustias, immutabimur, scilicet, in solerapientur, mors erit et resurrectio, ut anima, quasi per soporem egressa de corpore, eidem corpo
Abbreviated transcription (Latin):
& uxor uirũ. Itẽ rẽctissime dimittit᷑ si uiro
suo dicat. ñ ero uxor tua nm̃ de latrocinio di¬
uitias congeras: & nͥ solta lenocinia exerceã.
Aut siqͥd aliud sacinorosum ut flagitiosum
a uiro suo expetit it̃ ille si ueracit penitenꝰ
c̃. habetq fidẽ ꝑ dilectionẽ oꝑantẽ m̃brũq
eũ scandalizat amputabit᷑. Ex his appa¬
ret quod ñ solum infidelitas s etiam qͣlibet
concupiscentia q̃ ꝑnitiose turpit̃q corrum¬
pit. fornicatio spualis ẽ ꝑ qũa uir uxarem
uł uxor uirum dimitẽ pot̾. Consulit tam̃
apłs ne fidelis dimitat infidelem: uolen¬

Expanded text:
ssime dimittitur, si viro suo dicat: Non ero uxor tua, nisi mihi de latrocinio divitias congreges, vel nisi solita lenocinia exerceas, aut si quid aliud facinorosum vel flagitiosum a viro suo expetat. Tunc ille, si veraciter poenitens est, habetque fidem per dilectionem operantem, membrum quod eum scandalizat amputabit. Ex his apparet quod non solum infidelitas, sed etiam quaelibet concupiscentia, quae perniciose turpiterque corrumpit, fornicatio spiritualis est, per quam vir uxorem vel uxor virum dimittere potest. Consulit tamen Apostolus, ne fidelis dimittat infidelem volen
Abbreviated transcription (Latin):
i autẽ queris anꝓpt̃ aliud uitiũ nisi
ꝓpt̃ infidelitatẽ uł ydolatriã possit
fornicatio ẽ. & ydolatria infidelitas. & aua¬
ratia ydolatria ñ ẽ dubitandum. & auariu¬
am fornicationẽ eẽ. Quis gͦ quãlibet ulicitã
concupiscentiam pot̃ afornicationis gñre
seꝑaressi &e auaritia fornicatio e: exqͦ intel¬
ligitur. qd̃ ꝓpt̃ uucitas concupiscentias ñ

Expanded text:
i autem quaeris an propter aliud vitium nisi propter infidelitatem vel idololatriam, possit fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationem esse. Quis ergo quamlibet iconcupiscentiam potest recte a fornicationis genere separare, si avaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur quod propter illicitas concupiscentias non
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ spũales uł adoptuu filii
naturalib copulari nequeant nicħ
homo eum quise suscepit desacro fontesic̃
patrẽ. Int̾ fr̃s & filios spuales. gratuita &e
scã communio ẽ. que dicenda ñ ẽ consan¬
gumitas. s habenda spũalis ꝓximitas.
Uñ int̾ eos arbitror ñ posse fieri legale con¬
iugium: quia nec int̾ eos qui natura & eas
qui adoptione fuii sunt. uenerande leges
matͥmonia contrahi ꝑmittunt. It̃. si int̃
eos ñ contrahitur matrimoniũ. quos ad¬
optio iungit: quanto potius a carnali opor
tet int̾ se contub̃nio cessare. quos ꝑceleste

Expanded text:
uod autem spirituales vel adoptivi filii naturalibus copulari nequeant, Nicolaus homo eum qui se suscepit de sacro fonte, sicut patrem. Inter fratres et filios spirituales gratuita et sancta communio est, quae dicenda non est consanguinitas, sed habenda spiritualis proximitas. Unde inter eos arbitror non posse fieri legale conjugium, quia nec inter eos qui natura et eos qui adoptione filii sunt venerandae leges matrimonia contrahi permittunt. Item: Si inter eos non contrahitur matrimonium quos adoptio juntet inter se contubernio cessare, quos per coeleste
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem. Unde ausꝰ ad bonefacium
papam sc̃bens contra pelagianos inquit.
Cum fides impetrat iustificationẽ sicut u¬
nicuiq ds parcitus est m̃suram fid̃i. ñ gr̃am
di aliquid meriti p̃cedit humani. s ipsa me¬
retur augeri. ut aueta mereatur ce ꝑfiei uo¬
luntate comitante ñ ducente. pedissequa ñ
p̃uia. Ecce hic exp̃sse habes. qd̾ grã p̃uenit
bone uoluntatis meritum: & ipsa uoluntas

Expanded text:
oluntatem. Unde Aug. ad Bonifacium papam scribens, contra Pelagianos, inquit: Cum fides impetrat justificationem, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei, non gratiam Dei aliquid meriti praecedit humani, sed ipsa meretur augeri, ut aucta mereatur et perfici voluntate comitante, non ducente, pedissequa, non praevia. Ecce hic aperte habes quod gratia praevenit bonae voluntatis meritum: et ipsa bona
Abbreviated transcription (Latin):
nam quantum ad naturam diuinitatis. ñ
ipse p̃destinatus est. ñ gͦ inqͣnͣtũ inea uł ea sub¬
sistit p̃destinatus ẽ. s in quantũ subsistit
maliis duab substantiis idẽ inanima &e
carne. hoc ẽ in quantum ẽ. home
Qualit̃ ex¬
ponunt aucdtoritates pͥme q̃ isti sententie uiden

Expanded text:
Nam quantum ad naturam divinitatis, non est ipse praedestinatus. Non ergo in quantum in ea vel ea subsistit, praedestinatus est; sed in quantum subsistit in aliis duabus substantiis, id est, in anima et carne, hoc est, in quantum est homo. 4. Qualiter exponuntur auctoritates primae, quae isti vident
Abbreviated transcription (Latin):
e partitione que ibi uidetur fieri utrũ
uera sit: e siuerafractio ẽ. cuꝰ̃ rei sit uł inqͣre
fiat. Cumq non sit ibi alia substantia quam
xp̃i si inaliqua sub̾a ẽ ula fractio. in corpore
xp̃i eẽ uidetur. S econtra. Cumipsum corpꝰ
incorruptibile sit. quia immortalo & impassi¬
darguit carnalem sensum discipłoꝵ: qui pu¬
tabant xp̃i carnem sicut aliam in partes diui
dendam. &e morsib lacerandam. Iõo quibrd̃a
fit inmagoꝵ p̃stigiis: ubi de lusione quadam
falluntur oculi. ut uideant ẽẽ quod non est̾.
Ad hoc illidicunt. Non fauit nos uisus nec
fallitur: quod eẽt. sicrederetur ita frangi. ut
uidetur. Nec ulusio ẽ. quia ad utilitatẽ fidei. ñ

Expanded text:
 partitione quae ibi videtur fieri, utrum vera sit; et si ibi vera fractio est, cujus rei sit, vel in qua re fiat. Cumque non sit ibi alia substantia quam Christi, si in aliqua substantia est illa fractio, in corpore Christi videtur esse. Sed e contra, cum ipsum corpus incorruptibile sit, quia immortale est et impassidarguit carnalem sensum discipulorum, qui putabant Christi carnem sdendam, et morsibus dilacerandam. Ideo quibusdam fit in magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videant esse quod non est. Ad hoc illi dicunt: Non fallit nos visus, nec fallitur; quod esset, si crederetur ita frangi, ut videtur. Nec illusio est, quia ad utilitatem fidei,
Abbreviated transcription (Latin):
homo ille cepit eẽ. uł semꝑ fuerit:
sic simplicc̃ enuntiamus xp̃m uł di filiũ.
semꝑ fuisse. nec cepisse. De hoc ausꝰ. inquit¬
ita. suꝑ iohannẽ. Hãbuit auqnͣdo d̃i filiꝰ.
quod nondum habuit. idemipse homo
filius: quia nondum erat homõ. Itẽ in eod̃.
nec ipse meliattr di &e hominum:. homo

Expanded text:
homo ille coeperit esse vel semper fuerit; sicut simpliciter enuntiamus Christum vel Dei Filium semper fuisse, nec coepisse. De hoc August. ita inquit super Joan.: Habuit aliquando Dei Filius quod non habuit idem ipse homo filius, quia nondum erat homo. Item, sic nos enec ipse mediator Dei et hominum homo
Abbreviated transcription (Latin):
es ũba ce auahuitsmodi. uibi de sp̃uali
manducatione agitur. quidã obtuso corde
legentes. erroris caligine inuoluti sunt: adeo ut
tantum sumi. &e ñ amalis. s indubitant̃ tenendũ
ẽ. abonis sumi. ñ m̃ satram̃talit̾: sed &e spiritalit̃.
Amalis uͭ tantum sacramĩtalit̾ ioẽ. sub sacram̃to.
scilicet sub specie iusibili. carnem xp̃i de uirgine
sumptam. & sanguinem ꝓnobis fusum sumi. sil

Expanded text:
erba et alia hujusmodi, ubi de spirituali manducatione agitur, quidam obtuso corde legentes, erroris caligine involuti sunt adeo ut ptantum sumi et non a malis. Sed indubitanter tenendum est a bonis sumi, non modo sacramentaliter, sed et spiritualiter; a malis vero tantum sacramentaliter, id est, sub sacramento, scilicet sub specie visibili carnem Christi de virgine sumptam, et sanguinem pro nobis fusum sumi; sed non
Abbreviated transcription (Latin):
sĩs apatre quam a fiuio. Ad quod dicimus. quia¬
sicut non ante ꝓcedit a patre quam a fiuo:
ita non magis uł plenus ꝓcedit a patre qũa
afilio. augustinus tam̃ in .xu. Quod augꝰ. dic̃¬
ubro de trinitate. dicit quod sp̃m sc̃m pͥnci-¬
sp̃c sc̃s principalit̃ ꝓcedit de paliter proce

Expanded text:
s a Patre quam a Filio? Ad quod dicimus quiasicut non ante procedit a Patre quam a Filio; ita non magis vel plenius procedit a Patre quam a Filio. Augustinus tamen in quinto decimo Libro De Trinitate dicit quod Spiritus sanctus princi
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Dicit᷑ relatiue pat̃. idemq relatiue dicit᷑
pͥncipium: s pat̃ ad filiũ dr̃. pͥncipiũ uͦ ad om¬
nia que ab ipso sunt: ce pͥncipium dr filius.
pat̃ pͥncipium est creaturarum. quia ab ip̃o
sunt omnia. Cum uͦ dicimꝰ et patr̃e pͥncipi¬
um. & fuium pͥncipium. ñ duo pͥncipia cre¬
ature dicimus: quia pat̾ &e filius simul adcre¬
aturam unũ pͥncipiũ est. sicut hic adiung̃

Expanded text:
 relative Pater, idemque relative dicitur principium. Sed Pater ad Filium dicitur, principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Et principium dicitur Filius. Pater principium est creaturae, quia ab illo sunt omnia. Cum vero dicimus et Patrem principium, et Filium principium, non duo principia creaturae dicimus, quia Pater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut un
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiam hic ad nectandũ Cap̃.cl x.¬
est. quod non omma que dicuntur cẽ exdeo.
enam de ipso eẽ dici debent: quia ut auoꝰ. a¬
it in libro de natura boni. Nõn hoc signifi¬
cat penitus ex ipso. quod de ipso. ꝯuod em̃
de ipso est. pot̾̃ dici ex ipso: s non omnem
quod exipso est. pot̾ dici ẽẽ de ipso: quia ñ
est de substantia sua. Ex ipso enim st̃ celũ
ce t̃ra. quia ipse fecit ea: ñ autem de ipso. qͥa
nonde substantia sua sic̃ auquis homo si
generat filium: & faciat domũ. ex ipso ẽ¬
filus. ex ipso ẽ. & domus: s fuiꝰ de ipso. do¬

Expanded text:
llud etiam hic annectendum est, quod non omnia quae dicuntur esse ex Deo, etiam de ipso esse dici debeant. Quia, ut Aug. in lib. de Natura boni, cap. 27, non hoc significat penitus ex ipso, quod de ipso. Quod enim de ipso est, poquod ex ipso est, potest dici esse ex ipso, quia non est de substantia sua. Ex ipso enim sunt coelum et terra, quia ipse fecit ea; non de substantia sua. Sicut aliquis homo si generet filium et faciat domum, ex ipso filius et ex ipso domus, sed filius de ipso, do
Abbreviated transcription (Latin):
incordib nr̃is ad diligendum dm &e ꝓximũ.
horum altm omnes catholici concedunt:
scilicet quod sp̃c sc̃s sit caritas patris et filii.
Ouod autem ipse idem sit caritas qua dili¬
gimus dm̃ et ꝓximum: aplerisq negatur.
tem scõrum auctoritates negare uidentur.
Dicit enim augustinus in libro de spũ ce litt̃a.
lnde est diectio nisiunde & ipsa fides:⁊dẽ¬

Expanded text:
is, Rom. 5, ad diligendum Deum et proximum. Horum alterum omnes Catholici concedunt, scilicet quod Spiritus sanctus sit charitas Patris et Filii. Quod autem ipse idem sit charitas qua diligimus Deum et proximum, a plerisque negatur. tem sanctorum auctoritates negare videntur. Dicit enim Aug. in lib. de Spiritu et littera: Unde est dilectio, nisi unde et ipsa fides
Abbreviated transcription (Latin):
iam ad eam ꝑueniamus disputatio¬
pereamus. Ut enim ait augustinus. in
mana mens non sit eius nature cuius d̾s ẽ:
imago tamen illius quo mchil melius est.
ibi querenda & inuenienda ẽ quo nichil¬
habet nat᷑a nr̃a meliꝰ. idẽ inm̃te. In ip¬
sa enim mente. etiam ante quam sit dei¬
particeps: eius imago repperttur. Et si
enum amissa dei participatione deformis
sit: imago dĩ tam̃ ꝑ¬

Expanded text:
 ad eam perveniamus disputatioem reperiamus. Ut enim ait beatus Augustinus in mana mens non sit ejus naturae, cujus Deus est, imago tamen illius, quo nihil melius est, ibi quaerenda et invenienda est, quo nhabet melius, id est in mente. In ipsa enim mente, etiam antequam sit particeps Dei, ejus imago reperitur. Etsi enim amissa Dei participatione deformis sit, imago tam
Abbreviated transcription (Latin):
um autem frat̃na dilectio sit deus. uec
ꝓprie intrinitate. dilectio uł caritas dicitur.
Unde augustinus inli .xu. de trinitate. Sĩ
indonis di nichil maius est caritate. et nul¬
lum est maiꝰ donum di quam sp̃c scs̃: quid
consequentius est. quamut ipse sit caritas.
que dr ex deus &e ex deo: Ita enim ait ioħs.
dilectio ex deo est: et paulo pͦt. D̃s dilectioẽ
Ubimanifestat eam se dixisse dilectionem
dm̃ quã dixit ex deo. Ds̃ gͦ exdeo: ẽ dilectiõ.
Item: in eodem. Iohannes uolens de hac re¬
quia in ipso manemus. et ipse innobis: qr
dedit nobis: facit nos indeo manere. et ip¬
sum in nobis. hoc aut̃ facit dilectio. Ipse ẽ

Expanded text:
um autem fraterna dilectio sit Deus, nec ctus, qui proprie in Trinitate dilectio vel charitas dicitur. Unde Aug., in lib. 15 de Trin., cap. 19: Si in donis Dei nihil est majus charitate, et nullum est majus donum Dei quam Spiritus sanctus, quid consequentius est, quam ut ipse sit charitas, quae dicitur et Deus et ex Deo? Ita enim ait 1 Joan. 4: Dilectio ex Deo est. Et paulo post: Deus dilectio est. Ubi manDeum quam dixit ex Deo. Deus ergo ex Deo est dilectio. » Item in eodem: Joannes cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quoniam dedit nobis, facit nos in deo manere et ipsum in nobis; hoc autem facit dilectio. ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris corpꝰ de uiricorpore traductũ
fuit. ita putauerunt aliqui. ipsius animam
de uiri anima ꝓpagatam: & om̃s animas pret
pͥmam. de traduce eẽ. sicut corꝑa. Alii autẽ
putauerunt simul omnes Alioꝵ o¬
animas ab initio creatas. Ca putauer̃t om̃s a¬

Expanded text:
mulieris corpus de viri corpore traductum fuit, ita putaverunt aliqui ipsius animam de viri anima propagatam, et omnes animas praeter primam, de traduce esse, sicut corpora. Alii autem putaverunt simul omnes animas ab initio creatas. Catholica
Abbreviated transcription (Latin):
nascuntur fideles: manet autem. quia oꝑat᷑
desicłia. contraqͦ dimicant etiam fideles.
Idem insermone quodam: De concupiscentia
carnis ꝑ grãm baptismatis. & lauacrum re¬
generationis solutus est. & ipse concupiscen¬
tie reatus cum quo eras natus. c quicquid
antea consensisti maie concupiscentie. siue co¬
gitatione. siue locutione. siue actione. Idem
in libro de nuptisȩ concupiscentia. Concupis¬
centia carms. licet inregeneratis iam ñ depu¬
tetur inpeccatum: quecumq tam̃ ꝓles nascit
obligata est orignau peccato. Item Dimitat᷑
concupiscentia carnis in baptismo: ñ ut nonsit
s ut ñ imputetur inpeccatum. Hoc ẽ enĩñ
habere peccatum ñ eẽ reum peccati. Quomͦ gͦa
lia peccata p̃tereunt actu. &e remanent reatu.
ut homicidium & similia: ita econũso fieri po¬
test. ut concupiscentia p̃tereat reatuo maneat
actũ. Ex p̃dictis eudent̃ monsticatur quons

Expanded text:
nascuntur fideles; manet autem, quia operatur nascuntur fideles; manet autem, quia operatur desideria, contra quae dimicant etiam fideles. Idem in sermone quodam de Concupiscentia carnis: Per gratiam baptismatis et lavacrum regenerationis solutus est et ipse concupiscentiae reatus, cum quo eras natus; et quidquid ante consensisti malae concupiscentiae, sive cogitatione, sive locutione, sive actione. Idem, in lib. de Nuptiis et Concupiscentia: Concupiscentia carnis, licet in regeneratis jam non deputetur in peccatum, quaecumque tamen proles nascitur, obligata est originali peccato. Item: Dimittitur concupiscentia carnis in baptismo; non ut non sit, sed ut non imputetur in peccatum. Hoc est enim non habere peccatum, non esse reum peccati. Quomodo ergo alia peccata praetereunt actu, et remanent reatu, ut homicidium et similia, et ita e converso fieri potest ut concupiscentia praetereat reatu, et remaneat actu. Ex praedictis evidenter monstratur quomodo