comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Siseruamiilier ex liło uel seruo hũrtit
dum mulieres libere erant ip̃i inseruit¬
dem cos habuerunt. ⁊ postea adliberta¬
tem pernenerunt. uthĩ onmnes ad suc¬
cessionem uelpatris uel matris nemãt.¬
enimlibos nonsolum mluorum parentũ
successionem. sed etiam alterum malte¬
rius mutuam successionem uocanimꝰ
exilla lege specialit̾ eos uocantes siue
solueniantur. qui inseruitute ꝓ
it postea manumissi sunt siue uni a
cum aliis qui pꝰ libertatem parentũ
excepti sunt. siue ex eodem inr̃e nel
eodem patre siue ex aliis nupdiss. ad
similitudinem eorum qui exiustis mi¬
ptiis uatisunt.

Expanded text:
serva mulier ex libero vel servo habuerit dum mulieres liberae erant, ipsi in servitute eas habuerunt et postea ad libertatem pervenerunt, ut hi omnes ad successionem vel patris vel matris veniantenim liberos non solum in suorum parentium successionem, sed etiam alterum in alterius mutuam successionem vocavimus, ex illa lege specialiter eos vocantes, sive soli inveniantur qui in servitute nati et postea manumissi sunt, sive una cum aliis qui post libertatem parentium concepti sunt, sive ex eadem matre vel eodem patre sive ex aliis nuptiis, ad similitudinem eorum qui ex iustis nuptiis procreati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
generantur. ¶ accenus ostendisse suffi¬
ciat. quemad eum gradiis cognationis
qumerentur. Namꝙ exhis palam. est.¬
ge facalua sit respond̾e qͥto quisꝙ gradu
sit quam ꝓpͥa cognationis appellatione
q̃mauam denocare. Agnationis qͦq
gradꝰ codem modo numerantur Secum
uius post natrationem graduum eos
cognatio computabatur. Sed uõstra
conssiutione quam ꝓuire patronatuis
fecimi. quod nis uiꝙ ad nostia tempo¬
ra satis obłcurum atꝙ nube plenum
et undiꝙ conbusum fuerat. ⁊ hochuma

Expanded text:
erator: Hactenus ostendisse sufficiat, quemadmodum gradus cognationis numerentur. Namque ex his palam estge facilius sit respondere, quoto quisque gradu sit, quam propria cognationis appellatione quemquam denotare. Adgnationis quoque gradus eodem modo numerantur. Sed cduximus post narrationem graduum etiacognatio computabatur. sed nostra constitutione, quam pro iure patronatus fecimus quod ius usque ad nostra tempora satis obscurum atque nube plenum et undique confusum fuerat et hoc, huma
Abbreviated transcription (Latin):
si quidem lascunia aut feruore. aut
feritate pauꝑiem fec̾uit . noxat ac¬
tio lege .xii. tͥabularum ꝓdita est. que
animalia sinoxe dedantur: ꝓficiunt
reo ad lib̾ationem. quia ita sex .xii. ta¬
bulaꝵ scͥpta est ut puta. siequus calci¬
trosus ꝑcuserit calce. aut bos cornupe¬
t̾e solit̾us petierit hec autẽ actio ini
hus que ccͣ naturam inouentur locũ
ht̃: orc̾umsi genitalis sit feritas. ces¬
sat. demiq si ursus fugi̾t adño: isic no
nit dñs esse ubi fera euasit pauꝑies
autem est dampnũ siuc inuria faci

Expanded text:
si quidem lascivia aut fervore aut feritate pauperiem fecerint, noxalis actio lege duodecim tabularum prodita est quae animalia, si noxae dedantur, proficiunt reo ad liberationem, quia ita lex duodecim tabularum scripta est; puta si equus calcitrosus calce percusserit aut bos cornu petere solitus petierit. haec autem actio in his quae contra naturam moventur locum habet: ceterum si genitalis sit feritas, cessat. Denique si ursus fugit a domino et sic nocit dominus esse, ubi fera evasit. pauperies autem est damnum sine iniuria facie
Abbreviated transcription (Latin):
lex uilia de adultus cohcendis que nõ
solim tem̃atores alieuaꝵ nuptiaꝵ gla¬
dio pirnit s etiam eos qm cũ mascliłis
nefandam lbidinem ex̃cere audent srĩ¬
eadem lege uilia stupri flagitium pu¬
nitur. Cum quis sine ui ut uͥgmem
uł induam hoceste uiuendem stupra¬
u̾it. penam aut̃ sen ĩrrogat pcc̃atorib
si honesti sunt ꝑublicõm ꝑtis dimidie
bonoꝵ si hifmiles corꝑis coħcionẽ cũ
relegbue. Item lex cormelia de siccari¬
is que homitidan ultore ferro ꝑseqͥ
ut ganis nr̃ in int̾pretatr̃e legͥis .xii.
tabuaꝵ scͥptun reliquit. uulgo q̃dẽ
soem appessatur qd̃ abarcu mitit᷑.
Eferrũ hoc̃ nõie contineat᷑. dc̃mq ab
eo quod inlonginqͥum muticura
aspellamus: illi s̾eaios appellant. ano

Expanded text:
lex Iulia de adulteriis coercendis, que non solum temeratores alienarum nuptiarum gladio punit, sed etiam eos qui cum masculis nefandam libidinem exeadem lege Iulia etiam stupri flagitium punitur, vel viduam, honestem viventem stupraverit. Penam autem eadem lex irrogat peccatoribus, si honesti sunt, publicationem partis dimidie bonorum eorum si humiles corporis coerctionem cum relegatione. Item lex Cornelia de sicariis, que homicidas ut Gaius noster in interpretatione legis duodecim tabularum scriptum reliquit, vulgo quidem id appellatur quod abet ferrum hoc nomine contineatur: dictumque ab eo, quod in longinquum mittitur, appellamus, illi βέλος ‹appellant› ἀπὸ
Abbreviated transcription (Latin):
que nc̃cupati. u ꝑricidñ continetim
fata p̃parau̾it. iue clam. siue pelani
i ansus fũit. ⁊ ec nõ iẜ cuiꝰ dolo malo id
fc̃m est. uł copcius cͥminis existit lcet
Toslempnu penq fubicietur. s insutus cul
p̃hensus Eñ qud regioms qͣlitas tułit.
atir. ut omĩum elim̃toꝵ uissu catere
nicipiat. ⁊ ei celini suꝑstiti t̾ra mortuo
anferatur. siquis aute anas cognate¬
one uł afanitate cominictas ꝑbuas
uetaũt: penam leg̃is cornelie desicca¬
⁊us sustmebit. Item cor nelia de fall¬
sis que etiam testamentaria uocatur
penam irregat ei qui testam̃tũ uł ali¬
ud instrm falsum scͥpserit. signauit.
rectau̾ait. subiec̾it quiue sigm̃ adulti¬
nim fec̾it. sculpserit. ex presserit. stic¬
ens dolo malo enisꝓ legis pena inser¬
nos iltimum supplicium est. quod ⁊in
lege de siccarue ueneficus seruatur.
in libos uero deportatio Item lex iu¬
lia de ui publicã seu pͥnata adũsus eoᷤ
armis cõmiserit. s si quid̃ armata

Expanded text:
upatione parricidii continetur, fata properaverit, sive clam sive palam id ausus fuerit, nec non is cuius dolo malo id factum est, vel conscius criminis existit, licesolemni poenae subiugetur, sed insutus cullprehensus, secundum quod regionis qualitas tulerit, atur, ut omni elementorustiti, terra mortuo auferatur. si quis autem alias cognatione vel adfinitate coniunctas personas necaverit, poenam legis Corneliae de sicariis sustinebit. Item lex Cornelia de falsis, quae etiam testamentaria vocatur, poenam irrogat ei qui testamentum vel aliud instrumentum falsum scripserit, signaverit, recitaverit, subiecerit, quive signum adulterinum fecerit, sculpserit, expresserit sciens dolo malo. eiusque legis poena in servos ultimum supplicium est, quod et in lege de sicariis et veneficis servatur, in liberos vero deportatio. Item lex Iulia de vi publica seu privata adversus eos armis commiserint. sed si quidem armata
Abbreviated transcription (Latin):
lia. q̃dam nõ capitala capitalia dicimꝰ
que ultimo suplicõ aslenint. uł aque
ugnis int̾diccione. in deportatõe. uł
fret allo cesa siqua nfamiam irro-¬
gant cum dampno pcuniario. hec
publica quid̃ sunt. ñ tñ capitalia.
publua tam̃ uidicia sunt hec. leyi
lla maiestatis que neos qui ccͣ imꝑa

Expanded text:
sunt, quaedam non capitalia. capitalia dicimus quae ultimo supplicio adficiunt vel aquae et ignis interdictione vel deportatione vel metallo: cetera si qua infamiam irrogant cum damno pecuniario, haec publica quidem sunt, non tamen capitalia. Publica autem iudicia sunt haec. lex Iulia maiestatis, quae in eos qui contra
Abbreviated transcription (Latin):
pecunia condẽpnandꝰ.I ¶Si finimmi
regundoꝵ iudicõ actum fuerit: dispice
ne uno cãu ncc̃ia est. si euidentiorib Ei¬
nib agros distingi cõmoduis sit: qmͣ
olim fuissent distracti. nam tunc ncc̃e
est exalt̾ius agro ꝑtem aliqͣm alt̾is
agri dño adiudicari. Quo ca̾u comueni¬
ens est ut is alt̃i mc̃tam petuniam de¬
beat condẽpuari. Eõ ꝙͦ nõmĩe damp¬
nandꝰ est quisq hoc iuidicõ qͥd̾ forte cͥca
fines malicõsẽ aliquid cõmiłit. u̾bigr̃a.
quia lapides finales furatus est. aut ar¬
bores finales ceadit Continnacie qͦ nõt
quisd eo iudicio cõdempnat᷑. uł uti siqͥs
catuꝰ id statim euis fit cui adusdica¬
tum est.

Expanded text:
pecunia condemnandus. Si finium pecunia condemnandus. Si finium regundorum actum fuerit, dispicene uno casu necessaria est, si evidentioribus finibus distingui agros commodius sit quam olim fuissent distincti; nam tunc necesse est ex alterius agro partem aliquam alterius agri domino adiudicari: quo casu conveniens est ut is alteri certa pecunia debeat condemnari. eo quoque nomine damnandus est quisque hoc iudicio, quod forte circa fines malitiose aliquid commisit, verbi gratia quia lapides finales furatus est aut arbores finales cecidit. contumaciae quoque nomine quisque eo iudicio condemnatur, veluti si quicatum sit, id statim eius fit cui adiudicatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
dari ei debet. ut tñca ueat se resti¬
tuturimm si neq sta ti iussu
iuidicis rem exbibeat. neq postea exhibi¬
turũ se caueat. consdẽpnandꝰ sit nihus
que accoris unt̾erãt abinitio reui exhibi¬
q tam ẽẽ. ¶Si familie ħeciscunde iusdicõ
accum sit: siigulas res singulis hẽdibꝰ
cem coħẽdi certa ꝓequnia sic̃ iam dcm est
cõndẽpnare. eo qͦ nomĩe cohedi qͥsas suo
tarii fundi ꝑceꝑit. aut rem ħeditaram
corrupit aut᷑ cõsũpsit que quid̃ similit̃
rat̃ plures ꝙͦ qͣm duos coħedes subsecũ¬
tur. eadem int̃ueniũt isi cõi d̾idundode
płibus rebus actum fĩat. quod sideuna
re ueluti fundo. siquidrm iste fundus
cõmode regionib dĩon recipiat: ꝑtes
eius singulis adidicare debet. ⁊ si unius
parsꝰ pregͣuare usdebitir: is immcemc̃ta
pecunia alt̃ condẽpnandꝰ est. Quodsicõ¬
mode diuidi nõ possit. ubuti homo for¬
te aut mulus erit dequo accum estu¬
ni totus adiudicandus eb. ⁊ is alt̾i  ot̃a ͭ¬

Expanded text:
dari et debet, ut tamen caveat, se restituturum: quod si neque statim iussu iudicis rem exhibeat neque postea exhibiturum se caveat, condemnandus est in id quod actoris intererat ab initio rem exhibitam esse. Si familiae erciscundae iudicio actum sit, singulas res singulis heredibucem coheredi certa pecunia, sicut iam dictum est, condemnare. eo quoque nomine coheredi quisque suo tarii fundi percepit aut rem hereditariam corrupit aut consumpsit. quae quidem similiter inter plures quoque quam duos coheredes subsequuntur. Eadem interveniunt et si communi dividundo de pluribus rebus actum fuerit. quod si de una re, veluti de fundo, si quidem iste fundus commode regionibus divisionem recipiat, partes eius singulis adiudicare debet et, si unius pars praegravare videbitur, is invicem certa pecunia alteri condemnandus est: quodsi commode dividi non possit, vel homo forte aut mulus erit de quo actum sit, uni totus adiudicandus est et is alteri certa
Abbreviated transcription (Latin):
deui in pͥmis illud ꝓseruare debet udex
uealit̾ iudicet. qm̃łegib aut constitõibꝰ
Aut moribꝰ ꝓditim est. Neo si nox aliui
dempnare publium meniũ inciotitio.
.x. aureoͥs condenpno. aut noxe dẽdere.

Expanded text:
mis illud observare debet iudex, ne aliter iudicet quam legibus aut constitutionibus aut moribus proditum est. Et ideo si noxali iuddemnare: ‘ Publium Maevium Lucio Titio decem aureis condemno aut noxam dedere.
Abbreviated transcription (Latin):
est ei ut cũ de litis estimnatõe caueat
ar fideiussor. siint᷑ tm̃p̃s qd̾ ei datũ
est: nõ restitusset. ⁊ si ħeditas petica
sit: cabeni cira fruccus int̾ueniunt.
que diximus int̃uenire insingularõ
pa sua possor iõ ꝑcepit.⁊ mutq actõe¬

Expanded text:
 de litis aestimatione caveat cum fideiussore, si intra tempus quod ei datum est non restituisset. et si hereditas petita sit, eadem circa fructus interveniunt quae diximus intervenire in singularumpa sua possessor non perceperit, in ut
Abbreviated transcription (Latin):
sor̃is ꝑcepti nõ sirati ut ꝑcepti cõ sũpti
sunt: ¶ Si ad exhibend̾ accum fu̾it: q̃¬
nõ sufficit si exbibeat rem is cũ quo
actum est. s opus est qd̾ etum cãm
rei debeat exhib̾e .i. ut eam cãmha¬
beat accor qul ħiturꝰ eẽt. si cum pͥm̃
adexhibend̃ egisset. ex hibita res su¬
issctis sdeoq si intͣ moras nsucapta sit
sine frustratõe postulare uideatur

Expanded text:
ssessoris percepti non sunt vel percepti consumpti sunt. Si ad exhibendum actum fuerit, non sufficit, si exhibeat rem is cum quo actum est, sed opus est, ut etiam causam rei debeat exhibere, id est ut eam causam habeat actor, quam habiturus esset, si, cum primum ad exhibendum egisset, exhibita res fuisset: ideoque si inter moras usucapta sit sine frustratione postulare videatur
Abbreviated transcription (Latin):
inferenti. quo eͥius nõ erat inferendi.
ut in loco sacro edifiarl. uł influmĩe
publico ripaue enis aliquid fieri:. quo
penis nauigetur. Restitucoria sunt: q¬
quib restitm aliqui iubet. ułuti cũ bo¬
tate. aut cum uilit ei qui possoñe fun¬
di deiectus fit: refitui possom̃ Exhi q¬
bitoria sunt: ꝑ que iubet ex hibi. ułu¬
ci eum cuiꝰ de lib̾cate agitur. aut lib̾tũ.
cu patronus indie oꝑas uelit. aut pa¬
renti lib̃os enis qu inpt̃ate eius sunt.
sunt tũ qui putait ꝓpͥe int̾dicta uoca
ti ea que ꝓhibititia sunt. quia it̃di¬
cẽ est denuntian ⁊ ꝓhibere ¶Restitu q¬
toria aut̃ ⁊ exhibtonia ꝓpͥe decreta uoca¬
ri. s tñ optinuit omĩa intdicta appłła
scende possõnis q̃ comꝑata sunt: q̃dã¬

Expanded text:
inferenti quo ei ius erit inferendi, vel in loco sacro aedificari, vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri quo peius navigetur. restitutoria sunt quibus restitui aliquid iubet, veluti botate, aut cum iubet ei qui vi possessione fundi deiectus sit restitui possessionem. exhibitoria sunt per quae iubet exhiberi, veluti eum cuius de libertate agitur, aut libertum cui patronus operas indicere velit, aut parenti liberos qui in potestate eius sunt. sunt tamen qui putant, proprie interdicta ea vocari quae prohibitoria sunt, quia interdicere est denuntiare et prohibere: restitutoria autem et exhibitoria proprie decreta vocari: sed tamen optinuit omnia interdicta appellarscendae possessionis causa comparata sunt, qua
Abbreviated transcription (Latin):
plicia sunt. alia duplicia gmplicia fũt
ułuti cum ꝓhibet pretor in loco sacro.
ub influmine publico. uł urripaeius
Alquid fieri nam accor est quidesid̾at
ne quid fiat. rens qui aliquid facere
conatur. Omplicia sunt ut uti possi¬
detis int̾dcm. ⁊ntrobi. Ideo aut̃ duplicia¬
uocantur. quia par utriusꝙ litigato¬
uacnum est hodie dr̃e. nam ꝯt̃icus
extͣ osdomem uis dicitur. qͣlia sunt ho
ram egisse eos qui iitra sustmne bant.
ne fatile homines adlitigand̾ ꝓcede¬
rent. qd i uobis studio est. Ideͥ eo

Expanded text:
mplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, mplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, veluti cum prohibet praetor in loco sacro vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri nam actor est qui desiderat, ne quid fiat, reus qui aliquid facere conatur: duplicia sunt veluti uti possidetis interdictum et utrubi. ideo autuocantur, quod par utriusque litigatoervacuum est hodie dicere: nam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodram egisse eos qui iura sustinebant, ne facile homines ad litigandum procederent: quod et nobis studio est. idque eo
Abbreviated transcription (Latin):
linqn̾de possons aĩo. s postea ren̾surꝰ
inde diceserit. retine possõm uidet᷑.
pot᷑. scdo̾ libro exposuius. ueo ulla
dubitatio est qͥn aĩo solo possoĩo adi¬
pisci nemo pot᷑ Recupande uͭ possoĩ
cã solet int̾dici. siquis expossone fun¬
di uł eduus ei derectus fũit. nam ei
ꝓponitur interdcm. unde ui. ꝑ qd̾ is qui
deiecit cogitur restitũe possom. licet
possideat s ex sacris constitõnib ut ꝗͣ
diximus. siquis rem ꝑũ occupau̾it. si
quid inbonis eius est dnĩo eius pͥuatim
Si aliena post eius resticõm ⁊ estima
aut de ui publica s pͥuata si sine ar¬
mis uim fec̃it. si. aut̃ cum armis eũ
de possone expułit. deui publica. ar
gładios: igaleas sig̃cari intelligimꝰ¬
s etiam fustes ⁊ lapides. ¶Tertia di̾o q
int̃dictoꝵ hec est. quod aut simplicia
funt. aut duplicia simplicia sunt ue
luti inquib alt̾ accor. alt̾ reus est. qͣ¬
lia sunt om̃ia restitutoria. aut exhi

Expanded text:
linquendae possessionis animo, sed postea reversurus inde discesserit, retinere possessionem videatur. potest, secundo libro exposuimus. nec ulla dubitatio est quin animo solo possessionem adipisci nemo potest. Reciperandae possessionis causa solet interdici, si quis ex possessione fundi vel aedium vi deiectus fuerit: nam ei proponitur interdictum unde vi, per quod is qui deiecit cogitur ei restituere possessionem, licet possidebat. sed ex sacris constitutionibus, ut supra diximus si quis rem per vim occupaverit, si quidem in bonis eius est. dominio eius privatur, si aliena, post eius restitutionem etiamaut de vi publica: sed de vi privata, si sine armis vim fecerit, sin autem cum armis eum de possessione expulerit, de vi publica. ‘ agladios et galeas significari intellegimus, sed et fustes et lapides. Tertia divisio interdictorum haec est, quod aut simplicia sunt aut duplicia. simplicia sunt, in quibus alter actor, alter reus est: qualia sunt omnia restitutoria aut exhib
Abbreviated transcription (Latin):
ħebat. nani uti possidtis int̾dicto is uĩ¬
cebat. qui interdci qꝑ possidebat. si mͦ
nec ui. nec clam. net pecario nactus fu
expulerat aut dam irripu̾at alienã
possõm. aut p̃cario rogau̾at aliq̃m ut
sibi possid̾e liceret utpobi uͦ int̃dicto
uincat. tiure soli. unre mobili. qͥ pos¬
son̾em nec ui. nec clam. nec p̃cario ab
adũsario litis ꝯtestatõnis tp̃e detinet.
Dossidere aut̃ uidr̃ quisq nõ solum si
ip̃e possideat. s isi euis nomĩe aliquis
inposson̾e sit. licet is enis uiri subiet¬
tus nõ sit. qͣlis est colonus iinqͥlitꝰ.
b̾ts ꝯͥmodau̾it: ip̃e possid̾e indetur. et

Expanded text:
ebat: nam uti possidetis interdicto is vincebat qui interdicti tempore possidebat, si modo nec vi nec clam nec precario nanctus fueexpulerat aut clam abripuerat alienam possessionem aut precario rogaverat aliquem, ut sibi possidere liceret: utrubi vero interdicto vincat et in re soli et in re mobili, qui possessionem nec vi nec clam nec precario ab adversario litis contestationis tempore detinet. Possidere autem videtur quisque non solum, si ipse possideat, sed et si eius nomine aliquis in possessione sit, licet is eius iuri subiectus non sit, qualis est colonus et inquilinibus commodaverit ipse possidere videtur: et
Abbreviated transcription (Latin):
exhiis bonis qui ꝙ quoꝵ possõ alicuida¬
ta est: ꝓhede aut̃ possore possideat. id
ei cin boñoꝵ possõ data est restitu̾e de¬
beat. ꝓhẽde aut̃ possid̾e iudr̃ qui putat ¶
se ħedem esse. ꝓ possor̃e is possidet: qui
hullo iure rem heditariam uł etiamco¬
tam hẽditatem sciens ad se nõ ꝑtm̃e
possidet.¶Ideo aut̾ adipiscende possõnis q̃¬
cã uocatur int̾dc̃m. quia ei cm̃ uelle est.
qui nũc pͥmũ conatur adipisti rei possõ¬
nemi. Itaq siquis adeptus possõm amis¬
serit eam: hoc int̃dictũ ei nitise ełt

Expanded text:
ex his bonis quisque quorum possessio alicui data est, pro herede aut pro possessore possideat, id ei cui bonorum possessio data est restituere debeat. pro herede autem possidere videtur qui putat se heredem esse: pro possessore is possidet qui nullo iure rem hereditariam, vel etiam totam hereditatem, sciens ad se non pertinere, possidet. ideo autem adipiscendae possessionis vocatur interdictum, quia ei tantum utile est qui nunc primum conatur adipisci rei possessionem: itaque si quis adeptus possessionem amiserit eam, hoc interdictum ei inutile est
Abbreviated transcription (Latin):
fuit᷑ pec̾e debeat. nanq isi exploratũ
petitoris accio institui. quia ⁊ ciuilis. mͣ
lis rõ facit. ut alius possideat. almis.a.
de ip̃a possoñe. ¶cõnodum aut̃ possidẽ¬
ti meo est op̾ etiamsi res eius nõ fit eiꝰ
qui possidet. si modo accor nõ pot̾it suam
ẽẽ ꝓbare: remanet suo loco possõ. pp̃¬

Expanded text:
uter petere debeat. namque nisi ante exploratum petitoria actio institui, quia et civilis et naturalis ratio facit ut alius possideat, alius a de ipsa possessione. commodum autem possidendi in eo est, quod, etiamsi eius res non sit qui possidet, si modo actor non potuerit suam esse probare, remanet suo loco poss
Abbreviated transcription (Latin):
nłominꝰ hoc uiñ manet  licet po¬
stea inccͣrium pactisunt. s quia m¬
iquũ est creditorem excludi: replicõ
ei datur expꝰt̾iore pacto comiento.
Rursis intendũ euenit: ut replã
que pͥma facie iusta sit: iniꝙ no¬
ceat: quod cũ accsdit: alia auegõe
opus est. adiuuandi iei gr̃a que du¬
plicõ uocatur. il rurfus ea pͥma fa

Expanded text:
minus hoc verum manet, licet postea in contrarium pacti sunt. sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocatur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
alia allegõne opus est qua actori
introducit qͣs om̃es aꝑtuisꝰ ex latiore
digestoꝵ uo limĩe facile est cogno¬
scere.Exceptoes aut̃ quib debitor
defendr̃ płm̃ꝙ accomodari solent. ⁊̃
fideuissorib eius. ⁊ recte quia qd̃ ab
hiis petitur: id ab ip̃o debitore peti
udr quia mandati uidicõ reddit᷑us
est eis qd̾ hũ ꝓco solu̾int. qua rõne¬
dũ ẽẽ ꝑ exceptõm pacci conuenti illiᷤ
ꝙͦ qui ꝓ eo obligati eẽnt/ ac si icum
ip̃is pactus eẽt ne abeis ea pecuĩa
pet̾etur. sane q̃dam exceptõnes nõ
solent hus accõmodari. ecce enĩ debi
cesserit s ħ exceptio fideuissoribꝰ nõ
datur. scił ideo. quia qui alios ꝓdebi¬
tore obligat. ħ maxime ꝓspicit. ut
cum facultatib lapsus fuerit debi

Expanded text:
adiectione opus est, qua actor introducit: quas omnes apertius ex latiore digestorum volumine facile est cognoscere. Exceptiones autem, quibus debitor defenditur, plerumque accommodari solent etiam fideiussoribus eius: et recte, quia, quod ab his petitur, id ab ipso debitore peti videtur, quia mandati iudicio redditurus est eis quod hi pro eo solverint. qua rdum esse per exceptionem pacti conventi illis quoque qui pro eo obligati essent, ac si et cum ipsis pactus esset, ne ab eis ea pecunia peteretur. sane quaedam exceptiones non solent his accommodari. ecce enim debitcesserit ’: sed haec exceptio fideiussoribus non datur, scilicet ideo quia, qui alios pro debitore obligat hoc maxime prospicit, ut, cum facultatibus lapsus fuerit debi
Abbreviated transcription (Latin):
ułuti intͣ qͥnqũnnũ Nam finito eo tp̃e:
similis diffr̃e debent accõm. ⁊ post tp̃s
pot̾ant ⁊ cumm rem tem̃e niudiciũ deduce¬
bant. ⁊ consumebãt: qͣ rõue rem amrite¬
bant. hodie aut̃ nõ ita strute ħ ꝓced̾e
nolumꝰ s eum qui ante tpꝰlictõnis uel
obligõnis litem inferre ansusꝰ est. ⁊ eni¬
mane constitõni subĩ accit detiseusis
qtͣn sacͣtissimꝰ leg̃is lator dehiis qui t̃pe
plus petierint ꝓtulit ut  rnducias quas
ip̃e accor sponte usdulserit. ut qͣs nͣ actõ.¬
nis continet: contẽpserat . induplum
hant hui qui talem uiuriam passi sũt.¬
actores tali pena ꝑt̾riti: tp̃a licium doce
tonie sunt exceptiones. qͣles sunt ꝓcu¬
torie. uluti si ꝑmilitem aut imilierem
to ⁊ ꝓcuratorio nomĩe exꝑiri cõcẽdit᷑.
sus g negotiis suꝑeẽ sine offensa di¬
sapline postunt. ¶ Eas uͦ exceptões q̃
olim ꝓcimltorib pp̃ infamiani dantis.
ut tp̃us ꝓturatoris opponebant᷑. cũ in

Expanded text:
veluti intra quinquennium, nam finito eo tempore similis, differe debent actionem et post tempus poterant, cum temere rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant. hodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de his qui tempore plus petierunt protulit, ut et inducias, quas, sive ipse actor sponte indulserit vel natura actionis continet, contempserat, in duplum habeant hi qui talem iniuriam passi sunt, etactores, tali poena perterriti, tempora 1itium doceatoriae sunt exceptiones: quales sunt procuratoriae, veluti si per militem aut mulierem to, procuratorio nomine experiri conceditur: suis vero negotiis superesse sine offensa disciplinae possunt. eas vero exceptiones quae olim procuratoribus propter infamiam vel dantis vel ipsius procuratoris opponebantur, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus eumacto qͣm accor intendit. si
paret cum dare oꝑt̾e. s qiia iniqum est
ccͣ pactionem eum condempnati defendr̃
ꝑ exceptõm pacti amuenti.Eque debitor¬
si deferente creditore uirau̾it nicħ scda¬
re oꝑt̾e adhuc obligatus ꝑmanet. S qͥa
iniquũ est de ꝑuirio queri: defenditur
ꝑ exceptõm iurissuuaudi In huis ꝙͦ accõib¬

Expanded text:
adversus eum actio qua actor intendit ‘ si adversus eum actio qua actor intendit ‘ si paret eum dare oportere ’. sed quia iniquum est, contra pactionem eum damnari, defenditur per exceptionem pacti conventi. Aeque si debitor deferente creditore iuraverit nihil se dare oportere, adhuc obligatus permanet, sed quia iniquum est de periurio quaeri, defenditur per exceptionem iurisiurandi. in his quo
Abbreviated transcription (Latin):
cet indicu accipiendi tp̃e inea cã fins¬
set ut dampuari debeat.⁊ ħ est quad
ante nulgo dicebatur omĩa nidicia ab
cõꝑate sunt aut̃ exceꝑcõnes defenden¬
doꝵ coꝵ gr̃a cum quib agitur. Sepe it q
accidit. nt licet ip̃a ꝑsc̃citiõ qua accor
exꝑitur iusta sit : tnͣ iniqua sit adu̾¬
quod nõ tebũas ꝓmit̾te: palam est ui¬
re auili te obligatum ẽẽ ⁊ actio qͣ itũ¬
ditur dare te oꝑt̾e effist̾ax est s fi qͦgĩ
est te condẽpuari. sdõꝙ datur tibi excep
cuuiam stipulatus fũit ate. neq enu̾a¬
u̾nt. nam eam pecuniam ate pet̾e posse
eum certum est. Dare enĩ te oꝑtet cum
exstipłone tenearis. s quia iniquũ est
eo nomĩe ce condẽpnari: placet excepti¬
one pecunie nõ mĩate te defendi debe. e
Dret̾ea debitorsi paccus fĩt cum ẽditoe ꝯtib
n̾e ase pet̾etur: nõminus obligatus ma¬
net. quia pacto conuento obligõnes nõ
om̃i modo dissoliunt᷑. quadecã efficax est

Expanded text:
cet iudicii accipiendi tempore in ea causa fuisset, ut damnari debeat: et hoc est, quod ante vulgo dicebatur, omnia iudicia abscomparatae sunt autem exceptiones defendendorum eorum gratia cum quibus agitur: saepe enim accidit, ut, licet ipsa actio qua actor experitur iusta sit, tamen iniqua sit advequod non debueras promittere, palam est, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari, ideoque datur tibi exceptcuniam stipulatus fuerit neque numeravit. nam eam pecuniam a te petere posse eum certum est: dare enim te oportet, cum ex stipulatu tenearis: sed quia iniquum est eo nomine te condemnari, placet, exceptione pecuniae non numeratae te defendi deberePraeterea debitor si pactus fuerit cum creditore, ne a se peteretur, nihilo minus obligatus manet, quia pacto convento obligationes non omnimodo dissolvuntur: qua de causa efficax est
Abbreviated transcription (Latin):
est aliquis cum debitore suo ne ab eo ꝑe¬
cumam petat. deinde pꝰtea inctͣriũ
pacti funt .i. ut pet̾e creditoriliceat.
ni agat creditor: ⁊ excipiat debitor.
ut ita demũ conde̾pnet᷑ sinõqueñ¬
it. nc eã peciniã c̃ditor petat: nocet
ei exceptio. conuenit enim ita/ nãcꝑ¬

Expanded text:
est aliquis cum debitore suo, ne ab eo pecuniam petat, deinde postea in contrarium pacti sunt, id est ut petere creditori liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne eam pecuniam creditor petat, nocet ei exceptio; convenit enim ita,
Abbreviated transcription (Latin):
minus obligõ durat :isdeo tp̃o mre pꝰtea
deeadem re adñsum te agi pot̃. s debes ꝑ
except̃om rei indicate adiuuari hec ex¬
empli cã retulisse sufficiat. alioqͥn qm ex
multis nariisꝙ cãis exceptões ncc̃ie sunt
exlatiorib digestoꝵ se u pande ctaꝵ libris.
intelligi pot̃i qͣrum q̃dam exͣleͣgib uł cx
hiis qͣue leͣgis ĩsicẽm obtnent᷑. tił exip¬
sins p̃toris nirisdcõne sub̾am capiunt.

Expanded text:
minus ob id actio durat et ideo ipso iure postea de eadem re adversus te agi potest: sed debes per exceptionem rei iudicatae adiuvari. Haec exempli causa rettulisse sufficiet. alioquin quam ex multis variisque causis exceptiones necessariae sint, ex latioribus digestorum seu pandectarum libris intellegi potest. Quarum quaedam ex legibus vel ex his, quae legis vicem obtinent, vel ex ipsius praetoris iurisdictione substantiam capiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ad finem conftitõnib ntͦductũ. qͣles sũt
hẽe eis bonoꝑ possori. cẽtnsqo qlũ hẽdisᷤ
loco sunt: accomodant finci ꝙͦ maĩ ¶¬
festi accio: qmins ex p̃ius p̃toris uiris
surduu enĩ ẽẽ existimauit anno eam
t̾minari.¶Nonom̃s aut̃ accõnes ⁊q̃
inaliqm̃ ip̃o ire cõpetunt. aut ap̃to¬
re dantur. ⁊ inħiedem eque ꝯpetunt. aut
dari solent. est enĩ c̃tissinia iuris rͣ.
ex maicficus pͣenase Accones inhedem re¬

Expanded text:
ad finem constitutionibus introductum, quales sunt hae quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accommodat. furti quoque manifesti actio, quamvis ex ipsius praetoris iurissurdum enim esse existimavit anno eam terminari. Non omnes autem actiones, quae in aliquem aut ipso iure competunt aut a praetore dantur, et in heredem aeque competunt aut dari solent. est enim certissima iuris regula, ex maleficiis poenales actiones in heredem no
Abbreviated transcription (Latin):
itemq ale multe iuste cãe sepe hoĩ¬
bus empedim̃to sunt quo mimis rẽ¬
certe uerbis. si p̾sente aduersario. ĩ¬
uio eciam płmq ignorante eo constitu¬
itur. cuicunq enĩ ꝑmiseris rem tuã
qͥtati placiit. alm̃ nouit as ꝑ
usum amplexa est. olim em̃ si inrem
agebatur: satisdare possõr compellebat᷑.
ut si uictus eẽt. uet r̾m ip̃am restitũet.
uec litis estimatoni. potestas eẽt peti¬
batur: facile est intellig̃e nanq stipu¬
latur quis ut solu̾etur sibi ꝙ fu̾it ui¬
dicatum. multo mag̾is is qui nirem
accõne conueniebat᷑. satisdare cogebat᷑
si alieno noĩe iudiciũ accipiebat.
Ip̃e aut̃ qui iirẽ agebat. satisdare nõ¬

Expanded text:
itemque alie multe cause sepe hominibus impedimento sunt, quo minus recertis verbis neque praesente adversario, immo plerumque ignorante eo constituitur: cuicumque enim permiseris rem tuam quitati placuit, alium novitas per usum amplexa est. Olim enim si in rem agebatur, satisdare possessor compellebatur, ut, si victus nec rem ipsam restitueret nec litis aestimationem, potestas esset petibatur, facile est intellegere. namque stipulabatur quis, ut solveretur sibi quod fuerit iudicatum. multo magis is qui in rem actione conveniebatur, satisdare cogebatur, si alieno nomine iudicium accipiebat. ipse autem qui in rem agebat, si suo no
Abbreviated transcription (Latin):
introducenda pot̾ hoc fac̾e: ita cñ ut
satisdatõm iudicatum solui ꝓlicis pre¬
stet estimatione. nemo enĩ ẜ ĩ uet̃em
datione defensor ydoneus intlłr que o
usu imp̃is rr̃ docum̃tis apparent. qͣm for¬
mam nõ solum ihac regia urbe s mõi
forte celebrantur obtrnere censuimꝰ. cũ
ncc̃e est om̃s ꝓuincias caput om̃iun
ur̃aꝵ ciuitatim .i. hanc regiam urbẽ
eiusq obseruantiam seqiil.

Expanded text:
introducenda, potest hoc facere, ita tamen ut satisdationem iudicatum solvi pro litis praestet aestimatione. nemo enim secundum vetdatione defensor idoneus intellegitur.usu in ipsis rerum documentis apparent. Quam formam non solum in hac regia urbe, sed et iforte celebrantur, optinere censemus, cum necesse est omnes provincias caput omnium nostrarum civitatum id est hanc regiam urbem, eiusque observantiam sequi.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiretur Tutores uͦ icuratores eodem
modo quo ⁊ ꝓcmatores satisdare debẽ
ũba edc̃i faciebant. s aliqũ hiis agutiꝰ¬
bus: fatisdatio remictebatim hec ita
erant si miẽ agebatur. si si imꝑsonam:
ab acconis qͥdem ꝑte eadem optmebãt
que diximis maccõne qua nirẽ agr᷑.
ab eiꝰ uero ꝑte cũ quo ag̾itur. si qͣdemali¬
eno nõie anquis int̾ueniret. omĩ rͦ¬
reus satiairet. quia nemo defensorm
abiena re sine satisaatõne ẏdoneus ẽẽ
creditur. quod si ꝓpͥo nomĩe aliquis ac
cipiebat in ꝑsonani: udicatũ solm sa¬
tudare nõ cogebatur s hec hodie alit̾ q
obseruantur. ꝯme enĩ quis in rem
accõne conuenit᷑. sine inꝑͣm suo noĩe

Expanded text:
riatur. tutores et curatores eodem modo quo et procuratores satisdare debere, verba edicti faciebant. sed aliquando his agentibus satisdatio remittebatur. Haec ita erant, si in rem agebatur. sin vero in personam, ab actoris quidem parte eadem obtinebant quae diximus in actione qua in rem agitur. ab eius vero parte cum quo agitur, si quidem alieno nomine aliquis interveniret, omnimodo satisdabat, quia nemo defensor in aliena re sine satisdatione idoneus esse creditur. quod si proprio nomine aliquis iudicium accipiebat in personam, iudicatum solvi satisdare non cogebatur. Sed haec hodie aliter observantur. sive enim quis in rem actione convenitur sive personali suo nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ꝑ ꝓcuratorem lis uł inferturuł fu¬
sapitur: mactoris quid̾ ꝑsona si nõ mã¬
datum actis insynuatum est. uł p̾sens
dñs litis tuiudicõ ꝓcuratoris sui ꝑsdnã
ꝯfirmaũit : ratam᷑ rem dñm ħiturum.

Expanded text:
 procuratorem lis vel infertur vel suscipitur, in actoris quidem persona, si non mandatum actis insinuatum est vel praesens dominus litis in iudicio procuratoris sui personam confirmaverit, ratam rem dominum habiturum
Abbreviated transcription (Latin):
eos qͥ ꝑ pozestatẽ ei coadunati su̾ant tes¬
dam̃taris cestimoniis repellebant ħe
di liͨ qui coniunct̾ ei ꝑpotestatemfũ¬
ant concedelũt destimonia intestam̃tis
prestare. licet hͣ qui id permictebant ħ
iure minime abuti debexe eos suadebãt.
rigentes. ⁊ quod abillis persuafum est
uilegis neassitatem toansferentes. ad i¬
mitationem pͥstimi familie emptoris me¬
rito necheredi qui imaginem uetustis¬
sin᷑ famiuel emptors obtines nec alixs
personis que ei ut dictum est potesta¬
tem coniincde sunt licendiam concedi¬
mus. Sibi quodam modo destimonia
prestare soeoꝙ nec huiꝰmodi uet̾m con¬
stitutiones nostro codici inseri inssimꝰ
legatariis audem ⁊ fidei cõmissariis qͥ
mus immo inquadam nostra constitutõe
⁊ hoc specialider conceffimus eis. et multo
magis hrs qui meorum porestate
sunt uel qui eos inpocest᷑ate habent huiꝰ

Expanded text:
eos qui per potestatem ei coadunati fuerant teseos qui per potestatem ei coadunati fuerant testamentariis testimoniis repellebant, heredi et his qui coniuncti ei per potestatem fuerant concedebant testimonia in testamentis praestare, licet hi qui id permittebant hoc iure minime abuti debere eos suadebant: rigentes et quod ab illis suasum est in legis necessitatem transferentes, ad imitationem pristini familiae emptoris merito nec heredi, qui imaginem vetustissimi familiae emptoris optinet, nec aliis personis quae ei, ut dictum est, coniunctae sunt, licentiam concedimus sibi quodammodo testimonia praestare: ideoque nec eiusmodi veterem constitutionem nostro codici inseri permisimus. Legatariis autem et fideicommissariis, qumus, immo in quadam nostra constitutione et hoc specialiter concessimus, et multo magis his qui in eorum potestate sunt, vel qui
Abbreviated transcription (Latin):
uenis ⁊ antoniiuis rescͥpserunt. subuenire
se exsua libertate testamendo. ut sic habe
consensu. hic testis liberonim loco loco fuãt.
nec quisquam eẽt. qui eistatus questionem¬
q inoiart ater nec il quim potestate eius
est. item duo fr̃s qui in einsdem patris po¬
testate sunt.utriꝙ destes inunum destarũ
tum fieri possunt. quia nch nocet exuna
domo plirte ĩ testes alieno negodio adhib̾i.
Ndestibꝰ auter nondebet ẽẽ. quiimpotes¬
tade testatoris est. Sed sifilius samilias de
castrensi peculio post missionem faciat
tostamentum. nec pater eu̾s tecte tel¬
tas adhibetur. nec is qui ir potestade eui̾¬
dempatris est. Reprobatum est enim inea
re domesticum destimonium ¶ neg ħ es
scriptus neꝙ  qui inpotestate euis est.
neꝙ pat̾ eius qui ht̃ eũ inpotestateue
ꝙ fr̃is quiineiusdem patris podestate sũt
cestes adħiben possunt. quia totum hoc
negorium quod agr̃ testamenti ordinã¬
fuerat. ⁊ uet̾es qͥdẽ familie ẽptorem ⁊

Expanded text:
us et Antoninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento, ut sic habear omnium consensu hic testis liberorum loco fuerit, nec quisquam esset qui ei status quaestionem Pater et filius qui in potestate eius est, item duo fratres qui in eiusdem patris potestatum fieri possunt: quia nihil nocet ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi. In testibus autem non debet esse qui in potestate testatoris est. sed si filiusfamilias de castrensi peculio post missionem faciat testamentum, nec pater eius recte testis adhibetur nec is qui in potestate eiusdem patris est: reprobatum est enim in ea re domesticum testimonium. Sed neque heres scriptus neque is qui in potestate eius est, neque pater eius, qui habet eum in potestate, neque fratres, qui in eiusdem patris potestate sunt, testes adhiberi possunt, quia totum hoc negotium quod agitur testamenti ordinanfuerat, et veteres, qui familiae emptorem et
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum facere potest. Sed hactenus hoc
et quod incastris fecerint testamentũ ñ
commnuni iure sed quomodo uoluerrt
poss missionem intra annum tantum ua¬
lebit. ocoid gͥ siintra annumꝰ decesserint.
condicio an era heredi ascuipta post. an¬
num extiterit. an quasi militis testamẽ¬
tum ualeat. et placet ualere qualimili¬
t sed ⁊ siquis ant̃ miliciam nonuiro fẽc̃¬
it testamentum. et nules factus est ⁊ cxpe¬
dicione degeus resignauit illud ⁊ q̃dam ad¬
iecit siue decraxit uel alias manifestata
est militis uoluntas. hoc ualere uolentĩ:
dicendum estͥ ualere testamentum quasi
ex noua militis uoluitate denix ⁊ si mar¬
rogationem datus fuerit miles. uel sifliꝰ
capias diminutione iitum fieri sciend̾
tamen est quod ad exemplum caitrensis
peculii tam antetiores leges quampanci¬
palos constitutiones quibusdam quasi cas¬
trensia addiderunt peculia. ⁊ quoꝵ quibꝰ¬
dam ꝑmissima erat ⁊ inpodestate degents¬
bꝰ testan. qrod nostra constitutio latis

Expanded text:
testamentum facere potest. Sed hactenus hoc et quod in castris fecerint testamentum non communi iure, sed quomodo voluerint, post missionem intra annum tantum valebit. quid igitur, si intra annum quidem decesserit, condicio autem heredi adscripta post annum extiterit? an quasi militis testamentum valeat? et placet, valere quasi militis. Sed et si quis ante militiam non iure fecit testamentum et miles factus et in expeditione degens resignavit illud et quaedam adiecit sive detraxit vel alias manifesta est militis voluntas hoc valere volentis, dicendum est, valere testamentum quasi ex nova militis voluntate. Denique et si in adrogationem datus fuerit miles vel filiusfacapitis deminutione irritum fieri. Sciendum tamen est, quod ad exemplum castrensis peculii tam anteriores leges quam principales constitutiones quibusdam quasi castrensia dederunt peculia, atque eorum quibusdam permissum erat etiam in potestate degentibus testari. quod nostra constitutio latius
Abbreviated transcription (Latin):
b uiuentum est. ⁊ exedicto precoris ligna¬
cula destamentis iponerertur: ut hoc
ius triꝑtitum eẽ uideat᷑. ut destes qͥdem
eteorum presencia uno contextu destarĩ¬
t celebrandi gratia aiure ciuili descen¬
dant subscͥptione s audem testatorũ ⁊ teᷤ¬
tium exsacrarum constitutionumn obiꝰ¬
uatione adhibeantur:. signacula autem
et numeriũ testiam exedict̾o pretoris.
permañum testatoris uel testium nom̃
hereddis ex primatur. ⁊ ouiuia secundum
ĩsiꝰ consfitucionis denorem procedant.
Possunt audemdestes omnes et uno a¬
nullo signare testamertum. Woid enĩ si
septem anulli una scułpatura fueruit.
secundum quod papiiano usum est.
s ⁊ alieno quoꝙ anullo licet signare.
Iestes autem adhiberi pessunt hrꝰ cũ qui
terclictum est uec hi quos leges iubent
inpbos intestabilesꝙ ẽẽ possunt innum̾o
testiuma dhiberi Sed cum aliquis excestibꝰ
testamenti qui demfaciendi tp̃r euistimaba¬

Expanded text:
 inventum est, et ex edicto praetoris signacula testamentis imponerentur: ut hoc ius tripertitum esse videatur, ut testes quidem et eorum praesentia uno contextu testamenti celebrandi gratia a iure civili descendant, subscriptiones autem testatoris et testium ex sacrarum constitutionum observatione adhibeantur, signacula autem et numerus testium ex edicto praetoris. per manum testatoris vel testium nomen heredis exprimatur et omnia secundum illius constitutionis tenorem procedant. Possunt autem testes omnes et uno anulo signare testamentum quid enim, si septem anuli una sculptura fuerint? secundum quod Pomponio visum est. sed et alieno quoque anulo licet signare. Testes autem adhiberi possunt ii cum quibuterdictum est, nec is quem leges iubent improbum intestabilemque esse, possunt in numero testium adhiberi. Sed cum aliquis ex testibus testamenti quidem faciendi tempore lib
Abbreviated transcription (Latin):
tiuentem tñ obseruationem omnibus
fãs quod interdum i nec̃ĩum est ueluti
siquis naui gadurus :l secumf exre et
domi relinquere iudiciorum suorum
contestationem uelit. uel ꝑꝑ alias inmi¬
merabiles causas que humanis necĩtati¬
bus imminem  hec quidem detestamẽ¬
tis que ĩcͥptis conficiuntur. liquis aut̃
uoluerit sinescriptis ordinare iure ciui¬
li testamentum. uii testibꝰ adħiħrtis
et sua uoluntate coram cis nũcupata

Expanded text:
n observationem omnibus factis. quod interdum et necessarium est, si quis navigaturus et secum ferre et domi relinquere iudiciorum suorum contestationem velit, vel propter alias innumerabiles causas, quae humanis necessitatibus imminent. Sed haec quidem de testamentis quae in scriptis conficiuntur. si quis autem voluerit sine scriptis ordinare iure civili testamentum, septem testibus adhibitis et sua voluntate coram eis nuncupata
Abbreviated transcription (Latin):
gta locutus est. ut dedaret quem uelit sibi
eẽ h̾edem. ⁊ cui lib̾tadem tribuere potest
uderisine scripto hoc modo ẽẽ testarus.
touoluntas eius rata habenda est. sec̾m
liut plurimumꝙ sermonibus fierisolet
tamento obseruari nec ullorum magis
non admitci. aloquin non difficilider

Expanded text:
ita locutus est, ut declararet, quem uellet sibi ita locutus est, ut declararet, quem uellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere: potest uet voluntas eius rata habenda est. ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solettamento observari. nec ullorum magis non admitti: alioquin non difficulter p
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem obsernaneruit. recte nichominꝰ
cestantur iudelicet cum in expedicionibꝰ
occupati sunt. auod merito nostra consti¬
cutio induxit. quoq̃ꝙ enim modo uo¬
liuitas eius sup̃ma sie scripta inue¬
matur siue sine scriptura ualet testa¬
mentum ex uoluntate eius ¶It autem tẽ¬
porb perque citra expedicionum ueces¬
sitatem iualiis locis uelinsuñ edib de¬
gunt: minime aduendicaradum tale
pruulegium adiuiuantur. s testari qͥ¬
dem ⁊ sifilii familias sunt ꝑꝑmiliciam
condeditur iure tñ cõnuim eadem
obseruatio est a⁊ meorum destamentis
adhibenda: quam et intestaraentis pa
statilio seuero ita rescripsit. Id priuile¬
gium quod militantibꝰ datum est ut qͦ¬
quo modo facta ab his testamentarata sĩt
lic indelligi debed utiꝙ prius constrare
debent cestamentum sactum ẽẽ. quod
et sine scuptura anonnulitantibus quo¬
ꝙ fieri potest. Is gͦ miles decuius bonis
apud de queritur si conuocatis ad hoc ho
cuinib ut uoliuitatem suam destaretur:

Expanded text:
nitatem observaverint, recte nihilo minus testantur, videlicet cum in expeditionibus occupati sunt: quod merito nostra constitutio induxit. quoque enim modo voluntas eius suprema sive scripta inveniatur sive sine scriptura, valet testamentum ex voluntate eius. illis autem temporibus, per quae citra expeditionum necessitatem in aliis locis vel in suis sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur: sed testari quidem, et si filiifamilias sunt, propter militiam conceduntur, iure tamen communi ea observatione et in eorum testamentis adhibenda quam et in testamentis pagStatilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat, testamentum factum esse, quod et sine scriptura a non militantibus quoque fieri potest. is ergo miles de cuius bonis apud te quaeritur, si convocminibus, ut uoluntatem suam testaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
quod destatõ menta sit sed ut ncħ ꝓꝑa¬
quitatis penitus ignoretur. sciendumo
htuquidem duo genera testamentori
¶nusu fuisse. ꝙuorum alt̾o inꝑace ⁊ mocioũ¬
tebandur.quod calathis comidus appellabã
alt̾o cum inprelio exituri eẽnt quod pro¬
cinccm dicebatim ãceessit deuĩ detũ ĩ
agebatur. quinꝙ testib ⁊ libri pendea
priora duo genera testamentorum ex
uederibꝰ temporibꝰ indissuetudinem ab¬
ierunt: sod uero ꝑ es ⁊ librani fiebat.
licet diuurius ꝑmanłit. at tamen ⁊ hoc
partim irusu eẽ desiit sed predictaqui¬
dem nomina testamentorum adius
ciuile referebantur Pea uero exedicd̾o
pretoris. alia forma faciendorum des¬
tamentorum introduct̾a est Iure enitu
honorario nulla emancipatio desidera¬
banur s .uii. destium signa safficiebant
cmi iure cunli signa testium nou erãt
eodemꝙ q̃p̃r quod ius cunle quodam¬
modo exigebat .uii. destibꝰ adhibitis
et subscriptione destium ꝙ exꝯstidator¬

Expanded text:
quod testatio mentis est. Sed ut nihil antiquitatis penitus ignoretur sciendum est, olim quidem duo genera testamentorum in usu fuisse, quorum altero in pace et in otio utebantur, quod calatis comitiis appellabatur, altero, cum in proelium exituri essent, quod procinctum dicebatur. accessit deinde tertium agebatur, quinque testibus et libripende, cpriora duo genera testamentorum ex veteribus temporibus in desuetudinem abierunt: quod vero per aes et libram fiebat, licet diutius permansit, attamen partim et hoc in usu esse desiit. Sed praedicta quidem nomina testamentorum ad ius civile referebantur. postea vero ex edicto praetoris alia forma faciendorum testamentorum introducta est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure civili signa testium non erant eodemque tempore, quod ius civile quodammodo exigebat, septem testibus adhibitis et subscriptione testium, quo
Abbreviated transcription (Latin):
norum possessionem duximus ł quin¬
tam fecitus quam pretor proxutas co¬
gnatis pollicetur. ¶ Cura antea sep¬
tmoloco fuerat bonorum sussessid.
tamen qua exfamilia ⁊ octano unde
uberi pataoni patroneq et parentes e¬
oruin utnuinq per constitutioneu nr̃a¬

Expanded text:
norum possessionem reduximus et quinnorum possessionem reduximus et quintam fecimus, quam praetor proximis cognatis pollicetur. 6 5. Cumque antea septimo loco fuerat bonorum possessio, tanquam ex familia et octavo unde liberi patroni patronaeque et parentes eorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
filia. uepos. neptis. tara. exfilio. quam. e
filia. frater. soror. siue. consanguinei. fiure
uederins quarto cognatis proximis.
sointotñ qua exfatulia. /Sexo pĩone
et pacrone. liberisꝙ eorum ⁊ parentib.
Septimo iuro ⁊ ixori. ¶Octanio eog¬
uatis manumissoris ¶Sed eas quidem p̃¬
toria induxit uirisdictis. anobis tamẽ
nichĩ inenriosum predermissum. est.
sed nostrit consditucõnibus ortuia cor¬
stitutas. Nec non abindestato am̃. libeti
⁊ itñ iogictam bonorum possessiones q̃
autẽ iappretoris edicto qͥnto loco possita
et comprindioso sermone superuaeuã
ostendimus. cum enim prefatabonoꝵ
cione uberorua fecimus omuibus pa¬
rentibus eisdemꝙ mammmussoribus ꝯͣ¬
et a fiducia manumissionem facere de¬
dit ut ip̃a manumissio eorum hoc sn
sehat pruulegnum. ⁊ superuacua fiat
predita honcrum posiesio. sublaes
igitur prefata quinta bouorum pess¬
sssione ingradi ens sextam anteabo¬

Expanded text:
filia, nepos, neptis, tam ex filio quam ex filia, nepos, neptis, tam ex filio quam ex filia, frater, soror, sive consanguinei sive uterini: quarto cognatis proximis: quinto tanquam ex familia: sexto patrono et patronae liberisque eorum et parentibus: septimo viro et uxori: octavo cognatis manumissoris. Sed eas quidem praetoria induxit iurisdictio. nobis tamen nihil incuriosum praetermissum est, sed nostris constitutionibus omnia corstitutas, nec non ab intestato unde liberi et unde legitimi bonorum possessiones. Quae autem in praetoris edicto quinto loco posita et compendioso sermone supervacuam ostendimus: cum enim praefata bonotione liberorum fecimus, omnibus parentibus eisdemque manumissoribus contracta fiducia manumissionem facere dedit, ut ipsa manumissio eorum hoc in se habeat privilegium et supervacua fiat praedicta bonorum possessio. sublata igitur praefata quinta bonorum possessione, in gradum eius sextam antea bo