comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c̃p̃hendit᷑ ĩcellectu. aleitudo sapientiȩ dĩ in qua fac tast̃
omĩa: in qua cũ om̃ia fiant. ñ tamen eã inqͥnant peccantia
in quã nicb il incurrit inquinatũ: cũ ipsa adtingat om̃ia
ꝓpt̃ s̃uam munditiã: Cũ autẽ sit ipse sapiens. ⁊ generans
de se sapientiã : querit᷑ utrũ ꝑse ipse sibi sit sapietis. an ꝑ eã
quã dese gignit sapientiã: an ita sit sapiens quẽ ad mouũ
dicens: Uerbo enĩ qđ genuit dicens ẽ: S si pat̃ qui genuit sa¬
pientiã exea ẽ sapiens neq: hoc illiẽ esse qđ sapere: qualitas
eius ẽ ñ ꝓlesfilius : ⁊ iã ñ ibi ẽ sũma sĩpliitas S absit ut itassi.
qr ibi uere ẽ sũme sĩ plex essentia: hoc gͦ ibiẽ esse qu saꝑe:
sapiens ẽ pat̃: alioqͥn : ñ ipse illã s illa eũ genuit: Quid enĩ ali¬
ud dicimus. cũ dicimus hoc illi ẽ esse qđ saꝑe. nisi . coẽ sapiens

Expanded text:
comprehenditur intellectu, altitudo sapientiae Dei, in qua facta sunt comprehenditur intellectu, altitudo sapientiae Dei, in qua facta sunt omnia, in qua cum omnia fiant, non tamen eam inquinant peccantia; in quam nihil incurrit inquinatum, cum ipsa attingat omnia propter suam munditiam, cum autem ipse sit sapiens, et generans de se sapientiam; quaeritur utrum per se ipse sibi sit sapiens, an per eam quam de se gignit sapientiam: an ita sit sapiens, quemadmodum dicens: Verbo enim quod genuit dicens est. Sed si Pater qui genuit sapientiam, ex ea est sapiens, neque hoc illi est esse, quod sapere, qualitas ejus est, non proles Filius. Etiam non ibi est summa simplicitas. Sed absit ut ita sit, quia ibi vere essapiens est Pater, alioqui non ipse illam, sed illa eum genuit. Quid enim aliud dicimus, cum dicimus, hoc illis est esse quod sapere, nisi eo est sapiens,
Abbreviated transcription (Latin):
in iustitia s in misericordiȩ gr̃a. ⁊ quẽ uult indurat. ñ in
iniqͥtate .s. in ueritate uindictȩ: quȩ tam̃ misericordia ⁊ue¬
ricas sic sibi occurrt̃. ut nec miscricodia inpediat uerita¬
tẽ qua plectit᷑ ddignus. net uericas misericadiã qua libe¬
rat᷑ ĩdignus: Nulla gͦ st̃ merita uistex. St̃ plane: quia iusti
st̃ .S. ut iustifierent : merita ñ fuert̃ : Iusti enĩ facti st̃ : cũ
iustificati st̃: Ualde gͦ pariũ sensũ habemus ad discutien¬
da iuditia dĩ. ⁊ iustitiã eoꝵ: apud quẽ sicut ñ ẽ in possibi¬
litas. sic nec ĩqͥtasesse credenda ẽ : cũ suꝑbis resistit. humilib
autẽ dat gram: Ginqͥi altitudo Aliitudohet ñ ẽ quantũ¬
distat cȩlũ a terra quia ⁊ cęlũ ⁊ cerra tẽpoxalia ⁊ localia
sc̃ .s quantũ distat ds̃ ab om̃i tẽporali ⁊ locali creatura:
qđ omẽscreaturȩ st̃: Nullius igit̃ creaturȩ ad cingit᷑ serisu

Expanded text:
a: et quem vult indurat, non in iniquitate, sed in veritate vindictae. Quae tamen misericordia et veritas sic sibi occurrunt, ut nec misericordia impediat veritatem, qua plectitur dignus, nec veritas misericordiam, qua liberatur indignus. Nulla ergo sunt merita justorum? Sunt plane, quia justi sunt, sed ut justi fierent, merita non fuerunt. Justi enim facti sunt, cum justificati sunt. Valde ergo parvum sensum habemus ad discutienda judicia Dei, et justitiam eorum, apud quem sicut non est impossibilitas, sic nec iniquitas esse credenda est, cum superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . « O altitudo! » Altitudo haec non est quantu a terra; quia et coelum et terra temporalia et localia sunt, sed quantum distat Deus ab omni temporali et locali creatura; quod omnes creaturae sunt. Nullius igitur creaturae attingitur sensu,
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ cognitionis sola possidet unitas naturalis. ꝑ quã sic
ẽ in dõ sp̃us eius. ut unus cũ eo sit nacuralũ ds. Qui tam̃ sic in dõ
ẽ. ⁊ unus cũ illo ds̃ẽ. ut ñ cũ eo unã ꝑsonã habeat. sicut habet
cũ hoĩe sp̃us hõis qui ĩ ipso ẽ .s una set intrinctate ꝑsona
trinitas cnĩ d̃ unius eiusdẽq: naturȩ. atq substantiȩ: ñ mi¬
noa in singulis. quã in om̃ib nec maio ĩ om̃ib quã in singu¬

Expanded text:
tudinem cognitionis sola possidet unitas naturalis, per quam sic est in Deo spiritus ejus, ut unus cum eo sit naturaliter Deus. Qui tamen sic in Deo est, et unus cum illo Deus est, ut non cum eo unam personam habeat, sicut habet cum homine spiritus hominis, qui in ipso est, et una sit in Trinitate persona. Trinitas enim Deus unius ejusdemque naturae atque substantiae, non minor in singulis, quam in omnibus. Nec ma
Abbreviated transcription (Latin):
sicut suꝑ unã gentẽ : sic suꝑ unã gentẽ. situt suꝑ uniuersã
humani generis multitudinẽ : qr s̃ic ĩtendit dñus singidis ac
gulis: Quicnũ omia aaministranao ĩplet regit ĩplendo nec
cũ unũ dis ponit. de ẽ uniuersis: net deest unt. cũ dispenit
uni uersos: uncta scilieet. nature suȩ potentia quietus
oꝑat᷑: est cnĩfilius de patre ut sit: at q: ut illi coeternus
sit. Imago qͥppe si ꝑfecte ĩpleat illud cuius imago ẽ: ĩpsa co¬
eqͣt̃ ei ñ ulud imagimsuȩ: Ubiiã ẽ tanta c̃gruentia ⁊ pri

Expanded text:
nam gentem sicut super universam humani generis multitudinem, quia sic intendit Dominus singulis, ac ni? » Qui enim omnia administrando implet, regit implendo; nec cum unum disponit, deest universis; nec deest uni, cum disponit universos. Cuncta scilicet naturae suae potentia quietus operatur. Est enim Filius de Patre ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago quippe si perfecte impleat illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei non illud imagini suae. Ubi jam est tan
Abbreviated transcription (Latin):
sententia de gratuita grãdĩ nullis p̃cedentib merius
nñqua quȩ ñ cãmouet cũ p̃stat᷑ ĩ dignis qũa cũ ȩque alisin¬
dignis deriega᷑. cur hẽ cur ñ illũ elet tio uocet. quasi altissi¬
feitare dignatus ẽ gr̃as agamus ĩ quantũ absconuite saol
uersus eius c̃siliũ  murmuremus s hoc quoq salubet¬
rimũ nobis esse credamus : Neq eni frustra dictũsi a ueso¬
ria tua abs susmulta: cuius abyssi altiiu cunẽ ex pauescens
ipse apłs sic exclamaut inde se diuitiȩ glȩ eiũ. inuasa mise¬
ricadiȩ quȩ uocat in adoptionẽ : quas nocas uuli facere
etiã ꝑiusa irȩ quȩ apta st in ĩ eritũ. Uiȩ sͦi ĩuestigabiles

Expanded text:
a Dei nullis praecedentibus meritis non iniqua, quae non tam movet cum praestatur indignis, quam cum aeque aliis indignis denegatur, cur hunc, cur non illum electio vocet, quasi Altissifestare dignatus est, gratias agamus; in quantum abscondere, non adversus ejus consilium murmuremus, sed hoc quoque saluberrimum nobis esse credamus. Neque enim frustra dictum est: « Judicia tua abyssus multa . » Cujus abyssi altitudinem expavescens iste Apostolus sic exclamavit: Inde sunt divitiae gloriae ejus in vasa misericordiae, quae vocat in adoptionem: quas notas vult facere etiam per vasa irae, quae apta sunt in interitum. Viae vero investigabiles
Abbreviated transcription (Latin):
tia : pat᷑ tam̃ nec filius ẽ nec sp̃us sc̃is : filius aecpat ẽ. nec
sp̃us scũs spiritusscũs nec pat ẽ nec filius : Eadẽ trib et̃ntas
eadẽ in cõmutabilitas : maiestas potestas : in patre unctas in
filio equalitas : in spũ scõ unitatis equalitatisq: conexio: et
tria hec unũ omu ꝓpt̃ patit̃ equalia ꝓpt̃ filiũ : corexa ꝑspũmt¬
scũm. Non qͦ c̃fusȩ accipiendũ e. ex quo am̃ia ꝑquẽ om̃io
in quo omĩa nec diis multis s: ipsi glocia ĩ sȩcula seculoꝵ am̃:
uel tãquã ĩstrumento utit᷑ anima. cũ eius rectus ⁊ bonts
usus refert᷑ ad deũ sacrifitiũ ẽ : quanto magis ipsa anima
cũ se refert addeũ. ut amouseius igne succensa. formã c̃tu¬
piscentiȩ sȩtularis amictat. eiq tãquã ĩ c̃mutabili ftemȩ
subdita reformet᷑. hinc ei placens. qđ expulentudine eius
acceperit: fit sacrificiũ : Qđ ipse apłs c̃sequent̃ ad uingens.
et nolite ĩ quit c̃frimari huic sȩrulo. s reformamint in noui¬

Expanded text:
 nec Filius est, nec Spiritus sanctus; Filius, nec Pater est, nec Spiritus sanctus; Spiritus sanctus nec Pater est, nec Filius. Eadem tribus aeternitas, eadem incommutabilitas, majestas, potestas. In Patre unitas, in Filio aequalitas, in Spiritu sancto unitatis aequalitatisque connexio. Et tria haec unum omnia propter Patrem, aequalia propter Filium, connexa ps. Nec confuse accipiendum est, Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi gloria in saecula saeculorum. vel tanquam instrumento utitur anima, cum ejus rectus et bonus usus refertur ad Deum, sacrificium est, quanto magis ipsa anima, cum se refert ad Deum, ut amoris ejus igne succensa formam concupiscentiae saecularis amittat, eique tanquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex pulchritudine ejus acceperit, fit sacrificium? Quod ipse Apostolus consequenter adjungens, « et nolite, » inquit, « conformari huic saeculo, sed reformamini in novi
Abbreviated transcription (Latin):
filio : ⁊ tanta ĩ solo spũ scõ qͥnta simul ĩ patre ⁊ filio. ⁊ spũ scõ:
Neq: etũ pat᷑ ut haberet filuĩ. de se ipso minuit se ipsũ. s
ita geruuit dese altetũ se. ut cocus maneret inse. ⁊ esset
infilio tantus quantus ĩse: Similit̃ spus scũs integet de
in tegro ñ p̃cedit unde ꝓcedit : s tantus cũ illo qͣntus ex
illo. nec mimut eũ ꝓcedendo. nec auget herendo: Et hec om̃u
nec c̃fuse unust̃ : nec distincte tria st̃ :s cũ sint tria unũ st̃.
cũ sint unũ tria st̃ : hȩ ft̃ diuitiȩ sapientiȩ dĩ q: scire deũ pa¬

Expanded text:
anta in solo Spiritu sancto, quanta simul in Patre et Filio et Spiritu sancto. Neque enim Pater, ut habeat Filium de seipso, minuit seipsum; sed ita genuit de se alterum se, ut totus maneret in se, et esset in Filio tantus, quantus in se. Similiter Spiritus sanctus, integer de integro, non praecidit unde procedit; sed tantus cum illo, quantus ex illo; nec minuit eum procedendo, nec auget haerendo. Et haec omnia nec confuse unum sunt, nec distincte tria sunt: sed cum sint tria, unum sunt; cum sint unum, tria sunt. Eae sunt divitiae sapientiae Dei, quia scire Deum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ ⁊ post ñ fuerint. fut ura p̃ñtiantes. serreta ꝓpalantes.
abientia denuntiantes ubi ⁊ quando placuit ei cuius st̃ ip¬
tũ ẽ effulsit. iã ꝓfetia illa ĩ cidine miraculoꝵ ẽ: cũ iusta¬
eã causa ñ exigit ñ appetenda : donanda tam̃ a donaco¬
re donationũ quando ⁊ ubi uid icauerit ipse necessa¬
riã : hec autr᷑ ꝓfetia ẽ : de qua idẽ apłs dicie: Qui ꝓferat.¬

Expanded text:
t post non fuerint, futura praenuntiantes, secreta propalantes, absentia denuntiantes, ubi et quando placuit ei cujus sunt iptum est, effulsit, jam prophetia illa in ordine miraculorum est, cum justa causa non exigit, non appetenda; donanda tamen a donatore donationum, quando et ubi judicaverit ipse necessariam. Haec autem prophetia est, de qua idem Apostolus dicit: « Qui pr
Abbreviated transcription (Latin):
multa metibra habremus om̃ia autẽ menbra ñ eundẽ
actũ habent. tea multi unũ cerpus sumiũ in xp̃o. Sitiguli
autẽ : alter alterius menbra: mensuras sibi positas egredi
nitit᷑: qui posse plus quã acceꝑit corat᷑: S. ĩ pcipiti peue pte¬
riget : qui mensurarũ suarũ limitẽ ñ ad tendit In ipsa enĩ cor¬
pousposicione ĩstrum : inimis turpe ẽ ñ imitari qđ sumus
pes quippe uidet ꝑ oculũ: ⁊ oculi ꝑ pedẽ gradiunt᷑: Sicq om̃ia
tiones : secundũ gram quȩ data ẽ nobis differentes: Ponationes
iste. donist̃ : id est sc̃ĩ spũs. a quodarit᷑. ⁊ datȩ addunt᷑: donec
unicuiq: ꝓmodo suȩ ꝑfectionis ꝓpria mensura c̃pleat᷑: Diffe¬
rences aucẽ sc̃ differentib: : ue ex diuersitate menbrex. uni¬
cascopous edificet᷑: Sue ꝓfeniã. sec undũ rationẽ fidei:¬

Expanded text:
ra non eumdem actum habent; ita multi unum corpus sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra. » Mensuras sibi positas egredi nititur, qui posse plusquam acceperit conatur. Sed in praecipiti pedem porrigit qui mensurarum suarum limitem non attendit. In ipsa enim corporis positione instruimur, et nimis turpe est non imitari quod sumus. Pes quippe videt per oculum, et oculi per pedem gradiuntur, sicque omnia est nobis, differentes. » Donationes istae doni sunt, id est sancti Spiritus, a quo dantur, et datae adduntur, donec unicuique pro modo suae perfectionis propria mensura compleatur. Differentes autem sunt differentibus, ut ex diversitate membrorum unitas corporis aedificet
Abbreviated transcription (Latin):
OLOS ENSES & bi sicut laodicensẽ
sunt asiani: & ipsi p̃uenti erant
aspeudo apłis: nec ad hos accessit ip̃se apłs
eos accepit. Ergo apłs iam ligatus scribit
cis ab epheso per tythicũ diaconũ & onesi

Expanded text:
olossenses et hi, sicut Laodicenses, sunt Asiani, et ipsi praeventi erant a pseudoapostolis, nec ad illos accessit ipse Apostoeos accepit. Ergo Apostolus jam ligatus, scribit eis ab Epheso per Tichicum diaconum, et Ones
Abbreviated transcription (Latin):
seruite inuicem: Omnis enĩ lex in uno sermone
impletur: Biliges primũ tuũ. tamquã te ipsum.
Q uod si inuicem mordetis & comeditis. uidete
ne ab inuicẽ consumamini Dico autẽ uobis¬
pũ ambulate & desideria carnis non ꝑficieti.

Expanded text:
seruite inuicem. omnis enim lex in uno sermone inpletur: diliges proximum tuum sicut te ipsum. quod si inuicem mordetis et comeditis, uidete ne ab inuicem consumamini. dico autem: spiritu ambulate, et desideria carnis non perficieti
Abbreviated transcription (Latin):
Quiꝰd uos impediuit ueritati ñ obedire. Ilemin
consenseritis: Persuasio hȩc ñ ẽ ex eo qui uõs uõca
uit: Modicũ fermentũ totã massã corrumpit:
Qui autẽ turbat uos. portabit iudiciũ qͥcumq
est ille: Ego autẽ fr̃s si circũcisionẽ predico

Expanded text:
it impedivit veritati non obedire? Nemini consenseritis. Persuasio haec non est ex eo qui vocavit vos. Modicum fermentum totam massam corrumpit .Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicunque est ille. Ego autem, fratres, si circ
Abbreviated transcription (Latin):
rii & omis regule ueritatis: & ꝗd futurũ sit
temporib nouissimis: & de sua passione. Cũ
eẽt romȩ in uinclis constitutus scribit ty¬
motheo monens eũ ne ꝑ eiꝰ absentiã. uł ꝓpͥis
uel magistri tribulationib t̾reatur. ut tes¬
timoniũ dni erubescat: ꝓ qͦ ipse usq ad mortẽ
certauit simul & de hereticis uitandis. atq

Expanded text:
veritatis, et quid futurum sit temporibus novissimis, et de sua passione. Paulus cum esset Romae in vinculis constitutus, scribit Timotheo, commonens eum, ne per ejus absentiam vel propriis, vel magistri tribulationibus terreatur, aut testimonium Domini erubescat, pro quo usque ad mortem ipse certavit; simul et de haeret
Abbreviated transcription (Latin):
noctib: signũ fuit dni iħu xp̃i futuri in corde terrȩ trib diebus
&e trib noctib carnalis q̃q cireu̾cisio. signũ ẽ cireũcisionis sũał.
Signaculũ uͦ ẽ cũ alicui rei seruandȩ. ꝓ tp̃re custodia imponitur.
qđ nemo alius nͥ qͥ inpressit debeat resignare: Hȩc ẽ iusticia
fidei ꝑ quã indicat᷑ abrahã pat̾ futurus multarũ gentũ. qđ tẽ
credimꝰ resignandũ. cũ ingressa gentiũ plenitudine. & om̃i qͥ tẽ
erit ifrł saluato. in unũ apparebit scã abrahȩ posteritas: Potest
etiã intelligi. qđ mysteria quȩ in lege & ꝓpħis. uel patriarc his
adumbralunt᷑. huiusmodi erant. quȩ & signis indicanda ẽẽnt.
& signacłis obseranda In his gͦ quȩ signis indicanda erant.
his qui credebant ex gentib signũ accepisse dicit᷑ pat̾ abrahã.
lu eis ũ quȩ his qui er circũcisione crediderant. obseranda erant &¬
obtegenda. signaculũ dicit᷑ accepisse : qđ tc̃ resiguabit᷑. cũ sicut

Expanded text:
s et tribus noctibus . Carnalis quoque circumcisio signum est circumcisionis spiritualis. Signaculum vero est, cum alicui rei servandae pro tempore custodia imponitur, quod nemo alius, nisi qui impressit debeat resignare. Haec est justitia fidei, per quam indicatur Abraham pater futurus multarum gentium: quod tunc credimus resignandum, cum ingressa gentium plenitudine, et omni qui tunc erit Israel salvato, in unum apparebit sancta Abrahae posteritas. Potest etiam intelligi quod mysteria, quae in lege et prophetis vel patriarchis adumbrabantur, hujusmodi erant, quae et signis indicanda essent et signaculis obseranda. In his ergo, quae signis indicanda erant his qui credebant et gentibus, signum accepisse dicitur pater Abraham; in eis vero, quae his qui ex circumcisione crediderant, observanda erant et obtegenda, signaculum dicitur accepisse: quod tunc resignabitur, cum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ex parte futurũ: hoc totũ illi credelunt futurũ. reuelante sibi
spũ sco ut salui ficrent: Seiendũ autẽ de cirtũ cisione habrdis
⁊baptismnonr̃o. quorum unũ qđq in tpr̃e suo signacłũ fideifu
signanf scllicet cordis circũcisionẽ. ⁊ conscientie munditiam. qm̃
cirũcisus  gignit p̃puciatũ. sicut luptitatꝰ nͣ baptiratũ: trans¬
fundens uterq uitiũ originis. q̃ ipse iã caruit: Sicut gͦ tẽ¬
uideus circũcidend̾: sic omĩs qͥ saluari uult mͦ ẽ baptirandus.
t ransibit autẽ unũ qdđq hoc sacram̃tũ: qđ autẽ signant signa hẽc.
uel signacła. manebit inet̾nũ: Utrũq enũ posuit: & nonuullam᷑¬

Expanded text:
tum, ex parte futurum, hoc totum illi credebant futurum, revelante sibi tum, ex parte futurum, hoc totum illi credebant futurum, revelante sibi Spiritu sancto, ut salvi fierent. Sciendum autem de circumcisione Abrahae, et baptismo nostro, quorum unumquodque in tempore suo signaculum fidei fuit, signans scilicet cordis circumcisionem, vel conscientiae munditiam, quoniam circumcisus gignit praeputiatum, sicut baptizatus non baptizatum, transfundens uterque vitium originis, quo ipse jam caruit. Sicut ergo tunc circumcidendus, sic omnis qui salvari vult, modo est baptizandus. Transibit autem unumquodque hoc sacramentum; quod autem signant signa haec vel signacula, manebit in aeternum. Utrumque enim posuit, et signum
Abbreviated transcription (Latin):
dit. & ꝑfecte amauit. ꝑfectũ etiã opꝰ aggressus ẽ: ideoq & filiũ m¬
rinit reciꝑe. & fides ei ad iusticiã reputata e̾ Audierat uerba exqͥ¬
sita ad dirumpenda. & discerpenda pat̾na uiscera: sed lorica
fidei indutꝰ. securus temptationẽ ꝑcurrit: & pat̾ni affectus dul¬
cedinẽ ñ tͣbauit.s ad aux̃ Merito gͦ ut sepe dicat᷑. fides ei repu¬
tata ẽ ad iusticiã Sed & quicũq fide abrahe habuerint. risũq
cordis sui id÷ carnis uoluptates & animȩ uoluntates in ara sc̃ȩ
ꝓfessionis do obtulerit. audiet a dño. ꝑ memet ipsũ uirani.
qr fecisti rẽ hanc &e ñ peꝑcisti animȩ tuȩ ꝓpt̾ me. genedicens benedicãtͥ.
& reputabit᷑ & ipii fiaes eiꝰ ad iusticiã. Cogunt᷑ g̃ iudei fateri abralũ
iustificatũ ꝑ fide: nos qͦq cogumn intelligere om̃s antiquos qͥ iustifica¬
cissunt. exhac ipsa fide iustificatos Qđ etũ credimꝰ noser parte p̾teri¬

Expanded text:
ressus est: ideoque et filium meruit recipere, et fides ei ad justitiam reputata est. Audierat verba exquisita ad dirumpenda et discerpenda paterna viscera, sed lorica fidei indutus, securus tentationem percurrit, et paterni affectus dulcedinem non turbavit, sed adauxit. Merito ergo, ut saepe dicatur, fides ei reputata est ad justitiam. Sed et quicunque fidem Abrahae habuerit, risumque cordis sui, id est carnis voluptates et animae voluntates in ara sanctae professionis Deo obtulerit, audiet a Domino; per memetipsum juravi, quia fecisti rem hanc et non pepercisti animae tuae propter me, benedicens benedicam tibi, et reputabitur et ipsi fides ejus ad justitiam. Coguntur ergo Judaei fateri Abraham justificatum per fidem; nos quoque cogimur intelligere omnes antiquos, qui justificati sunt, ex hac ipsa fide justificatos. Quod enim credimus nos ex parte praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatus ẽ terrã: uel ad quos dic it᷑. discedite a me operarii iniqͥ¬
tatis: Cũ gͦ constet qđ beatitudo ex gr̃a sit ꝑfide: beatitudo¬
hȩc in circũcisiõe manet. an etiã in p̃pucio: Iã enĩ. dixerat
superius. qd̃ credidit abrahã dõ. & reputatũ e̾ ei ad iusticiã.
& huiuscemodi fides qͥd haberet beatitudinis ostenderat: Nc̃
uͦ ꝓponit interrogationẽ: ex cuius responsiõe doceat. & ex
ipsa tempoꝵ ratione qđ cont᷑ udeo ꝓ gr̃a uictoriosissimũ est
beatitudinẽ scilicet iustificatioĩs ñ in circũcisione. s ad huc
in p̃pucio posito abrahe ꝑ fidẽ collatã. dicente scriptura:
credidit abrahã do. & reputatũ ẽ ei ad iusticiã Qđ
si abrahã cũ adhuc ee̾t in p̾pucio. ex fide iustificatꝰ ẽ: potest¬

Expanded text:
operatus est terram, vel ad quos dicitur; « Discedite a me, operarii iniquoperatus est terram, vel ad quos dicitur; « Discedite a me, operarii iniquitatis . » Cum ergo constet quod beatitudo ex gratia sit per fidputio? » Jam enim dixerat superius quod creddidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam, et hujuscemodi fides quid haberet beatitudinis ostenderat. Nunc vero proponit interrogationem, ex cujus responsione doceat, et ex ipsa temporum ratione, quod contra Judaeos pro gratia victoriosissimum est, beatitudinem, scilicet justificationis non in circumcisione, sed adhuc in praeputio posito Abrahae per fidem collatam, dicente Scriptura. « Credidit Abraham Deo; et reputatum est ei ad justitiam . » Quod si Abraham cum adhuc esset in praeputio, ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
scđm grãm. sed scđm debitũ: credenti autẽ in eũ qͥ iustificat imn¬
piũ. reputat᷑ fides etꝰ adiusticiã. Uidet᷑ enĩ ostendere quasi in
fide qͥde grã sit iustificantis: in oꝑe uͦ sonare uidet᷑ iusticia retri¬
buentis: Sed qͥ bene considauerit uerboꝵ enunentiã qđ dicit ope¬
ranti imputari mercedẽ scđm debitũ: mirũ si ꝑsuadere sibipo¬
terit. qđ possit ullũ opꝰ ee̾ qd̾ ex debito remunerationẽ di deposcat.
cũ siqͥd boni possumꝰ. agimꝰ ł cogitamꝰ. donũ di sit: nichilq ei pos¬
sit offerri. qđ ipsius patris luminũ. donũ. datũue fuerit uide
gͦ ne sinistri potius oꝑis. intelligendũ sit debitũ debita & enim
peccati. in diuinis uoluminib sepe inuenies: Sicut illud. diit¬
te nob debita nr̃a. & de seruo rationẽ reddente. redde qđ debes.
Uide gͦ ne forte & in hoc loco mercede operis quȩ scđm debitum
reddit᷑. ad hc̃ sensũ apłs trarerit. de his qͥita operant᷑. sic̃ chaui

Expanded text:
 credenti autem in eum qui justificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam. » Videtur enim ostendere, quasi in fide quidem gratia sit justificantis; in opere vero sonare videtur justitia retribuentis. Sed qui bene consideraverit verborum eminentiam, quod dicit, operanti imputari mercedem secundum debitum, mirum, si persuadere sibi poterit quod possit ullum opus esse, quod ex debito remunerationem Dei deposcat, cum, si quid boni possumus, agimus, cogitamus, donum Dei sit nihilque ei possit offerri, quod ipsius Patris luminum donum datumve fuerit. Vide ergo ne non sinistri potius operis intelligendum sit debitum. Debita etenim peccati in divinis voluminibus saepe invenies sicut illud: « Dimitte nobis debita nostra , » et de servo rationem reddente: « Redde quod debes . » Vide ergo ne forte et in hoc loco mercedem operis quae secundum debitum redditur, ad hunc sensum Apostolus traxerit, de his qui ita operantur, sicut Cain
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ gͦ utriusq generis pat̾: his qͥ sunt in p̃pucio. ꝑfide: his
uͦ qͥ sunt ex circũcisiõe. & ꝑ fide. & ꝑ carne̾ Exinde enĩ inci¬
pit posteritas abrahȩ: duplici sacram̃to: fi̾des enĩ abrahe.
ipsũ ẽ sem̃ abrahe Qui ꝑtinent ad credulitatis similitudi¬
nẽ : ipsi ꝑtinent ad heredũ reꝓmissionẽ. Iã prius quam
hinc transeat᷑. subtilius indagandũ ẽ. quomͦ reputata ẽ
fides abrabe ad iusticiã. & utrũ qͥcũq d̃o credit. statĩ etiã
iustꝰ sit. & reputet᷑ ei fides eiꝰ ad iusticiã. cũ iusticia. ñ unius. sed
omniũ uirtutũ uideat᷑ plenitudinẽ ꝯplech Iniustus enĩ quisq
in eo cͥe̾ conuincit᷑: in qͦ de iusticia aliqͥd ei deẽe̾ compbatur.

Expanded text:
is qui sunt in praeputio per fidem; his vero qui sunt ex circumcisione, et per fidem et per carnem. Exinde enim incipit posteritas Abrahae duplici sacramento. Fides enim Abrahae, ipsum est semen Abrahae. Qui pertinent ad credulitatis similitudinem, ipsi pertinent ad haeredum repromissionem. Jam priusquam hinc transeatur, subtilius indagandum est, quomodo reputata est fides Abrahae ad justitiam, et utrum quicunque Deo credit, statim etiam justus sit, et reputetur ei fides ejus ad justitiam, cum justitia non unius sed omnium virtutum videatur plenitudinem complecti. Injustus enim quisque in eo esse convincitur, in quo de just
Abbreviated transcription (Latin):
fides iustificet. Sic̃ & dauid dicit beatitudinẽ hominis eui ds
accepto. id÷ gratis facto acceptabili. fert iusticiã sine operibus:
&. hȩc ẽ grã. ubi nichil ẽ meritoꝵ tuoꝵ: & gratis dat᷑ tͥ remissio
peccatoꝵ tuoꝵ Ido ñ dix̃ quib ñ sunt: s quib remissȩ st̃ iniqͥta¬
tes: uel tecta st̃ peccata. ł ñ imputat᷑ peccatũ cũ sit Non autẽ
tecta sunt peccata ut sint n uiuant: s ne uideant᷑. ue aduertant᷑
ne anĩaduertant᷑. S inspicienda ẽ ordinis ipsiꝰ differentia. qua
dix pͥmũ remissas iniqͥtates. deinde tecta peccata: postinodũ uͦ
ñ imputandũ peccataĩ. Initiũ eñ ẽ conuersioĩs. mala relinquere.
qđ maloꝵ pͣteritoꝵ meret᷑ remissionẽ: deinde singula mala. sin¬
factũ: qđ ab anima iustificatione di innouata. sic fuerit ampu¬
tatũ. Iniqͥtas uͦ quȩ grece anoeauan̾i dicit᷑. & peccatũ. in hoc
uident᷑ habere differentiã. qđ iniqͥtas ẽ qd̾ cont᷑ legẽ fit: pecca

Expanded text:
 Sicut et David dicit beatitudinem hominis, cui Deus accepto, » id est gratis facto acceptabili, « fert justitiam sine operibus. Et haec est gratia, ubi nihil est meritorum tuorum; gratis daturissae sunt iniquitates; vel tecta sunt peccata; vel non imputatur peccatum, cum fit. Non autem tecta sunt peccata, ut sint et vivant, sed ne videantur, ne advertantur, ne animadvertantur. Sed inspicienda est ordinis ipsius differentia, qua dixit primum remissas iniquitates, deinde tecta peccata; postmodum vero non imputandum peccatum. Initium enim est conversionis mala relinquere, quod malorum praeteritorum meretur remissionem; deinde singula mala sinfactum quod ab anima justificatione Dei innovata sic fuerit amputatum. Iniquitas vero, quae Graece ἀνομία dicitur, et peccatum in hoc videntur habere differentiam, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃e xp̃ianȩ pietatis st̃. ea dẽ sententia ẽ Quicũq enĩ credit
quantũ credit tantũ sꝑat. tantũ amat. tantũ oꝑat᷑. Qui sperat.
tantũ spat quantũ credit. qnͣtũ amat. qͣntũ oꝑat᷑. Sic & qui
amat: sic etiã qͥ oꝑat᷑ & hȩc ẽ plena & ꝑfecta: & conqua drata
sibi di iusticia Unde cũ abrahe temptaret᷑ ꝑfectio. ꝑfectũ
fidi opꝰ ei iniunctũ ẽ: ut ꝑ affectũ patris. fides ꝓbaret᷑ creden¬
tis: & ꝑfectꝰ inuentꝰ ẽ ꝑfectionẽ uͦ oꝑis eius non in telligit
qui magnitudinẽ tẽtationis non aduertit filium
quẽ offerri iubebat᷑. in senectute de sterili uxore ge¬
nuerat. unicus erat ex in quo ⁊ reꝓmissiones accepe¬
rat. alterũ sperare ñ poterat. Tolle in qͥt dñus filiũ¬

Expanded text:
ianae pietatis sunt, eadem sententia est. Quicunque enim credit, quantum credit, tantum sperat, tantum amat, tantum operatur. Qui sperat, tantum sperat quantum credit, quantum amat, quantum operatur. Sic et qui amat; sic etiam qui operatur. Et haec est plena et perfecta, et conquadrata sibi Dei justitia. Unde cum Abrahae tentaretur perfectio, perfectum fidei opus ei injunctum est, ut per affectum patris fides probaretur credentis, et perfectus inventus est. Perfectionem vero operis ejus non intelligit, qui magnitudinem tentationis non advertit. Filium quem offerre jubebatur, in senectute de sterili uxore genuerat; unicus erat ei, in quo et repromissiones acceperat, alterum sperare non poterat. « Tolle, » inqui
Abbreviated transcription (Latin):
tinetq & ad eũ. de psalmo p̾dicta beatitudo. cũ etiã ipsi repu¬
tet᷑ fides ad iusticiã Potiꝰ enĩ de ñ iustis quã de iuistis dicit᷑.
q fides eis reputat᷑ ad iusticiã: eis scilicet. qͥ ante quã habe¬
ñ in circu̾̃cisiõe: s in p̃pucio Si enĩ ꝑ id temporis incircũcisiõe
inuentꝰ fuisset: uidet᷑ utiq a fide & gr̃a exclusũ ẽẽ p̃pucium:
llunc uͦ ostendit᷑: qđ in p̃pucio adhuc posito. reputata ẽ fides
eius ad iusticiã: & ideo ꝓn̾ciatꝰ᷑. ꝙ cũ abrabã in p̃pucio positꝰ
ꝑ fidẽ iustificatꝰ sit. sine dubio princeps &. pat̾ merit dicit᷑.
omniũ credentiũ ꝑ p̃puciũ. id÷ cũ adhuc sint in p̃pucio
Qđ uͦ pꝰ fidei ꝓfessionẽ. quȩ in p̃pucio facta ẽ accepit circũ¬
cisionẽ: consequent̾ exponit causã acceptȩ curũcisionis:¬

Expanded text:
do; cum etiam ipsi reputetur fides ad justitiam. Potius enim de non justis, quam de justis dicitur, quoniam fides eis reputatur ad justitiam; eis scilicet, qui antequam habenon in circumcisione, sed in praeputio. » Si enim per id temporis in circumcisione inventus fuisset, videtur utique a fide et gratia exclusum esse praeputium. Nunc vero ostenditur qejus ad justitiam, et ideo pronuntiatur, quia cum Abraham in praeputio positus per fidem justificatus sit; sine dubio princeps et pater merito dicitur omnium credentium per praeputium, id est cum adhuc sint in praeputio. Quod vero post fidei professionem, quae in praeputio facta est, accepit circumcisionem, consequent
Abbreviated transcription (Latin):
in obȩdientiã bene placiti eiꝰ semetipsũ offerre. quieqͥd ẽ ipse sic̃
fecit abrahã. cui q ꝑfecte credidit: id̾o reputata ẽ fides eiꝰ ad
iusticiã. credidit quippe do. ꝓmutenti sibi semͣ.: credidit in dm̃
cũ egrediens de terra & de cognatione sua. obȩdiuit ire int̾rã
quã nesciebat. uel cũ offerelut filiũ. in qͦ susceperat repnussioes.
uel cũ exultaũ ut uideret diem dñi. & uidit & gainsus ẽ. Sođm

Expanded text:
id est ipse, sicut fecit Abraham, cui, quia perfecte credidit, ideo reputata est fides ejus ad justitiam. Credidit quippe Deo promittenti sibi semen, credidit in Deum, cum egrediens de terra et de cognatione sua, obedivit ire in terram quam nesciebat ; vel cum offerebat filium, in quo susceperat repromissiones ; vel cum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uidet᷑ ẽẽ uarietas: cũ alibi p̃puciũ dicat iustificari ex fidẽ.
& circũcisionẽ ꝑ fide Qd tam̃ ñ nulli litterȩ inherentes. sic arbi¬
trantur ẽẽ intelligendũ: ut in eo qd̾ dicit circũcisionẽ iustifica¬
ri ꝑͣfide. fidi pͥncipiũ circũcisiõi attribuant: p̃puciũ ũ qͣsi sedo
loco iustificari ꝑ fid̾e uelint adst̾uere: Qđ utrũ satis littere
conueniat: lectoris arbit̾o relinquamꝰ. Noc interĩ stet. sine
cio gr̃ẽ cont᷑ peccatũ: pergr̾am. sanatio animȩ a intio peccat: per
animȩ sanationẽ lib̾tas arbitrii: ꝑ lib̾tatẽ arbitrii iusticiȩ dilcdio:
ꝑ iusticiȩ dilectionẽ. legis impletio Ac ꝑ hoc lex ñ destruit᷑ ꝑfide.
s statuit᷑ qi fides impetrat grãm.qua lex impleat᷑: Quis g̾ dicemꝰ¬
inuenisse abrahã scđm carnẽ : apłs com̃dans iusticiã quȩ ea fide
ẽ. adu̾sus eos qͥ głant᷑ de iusticia. qͦ ẽ ex oꝑib adducit abralum

Expanded text:
detur esse varietas, cum alibi praeputium dicat justificari ex fide, et circumcisionem per fidem. Quod tamen nonnulli litterae inhaerentes, sic arbitrantur esse intelligendum, ut in eo quod dicit circumcisionem justificari ex fide, fidei principium circumcisioni attribuant; praeputium vero quasi secundo loco justificari per fidem, velint astruere. Quod utrum satis litterae conveniat, lectoris arbitrio relinquamus. Hoc interim stet, sine tio gratiae contra peccatum, per gratiam sanatio animae a vitio peccati, per animae sanationem libertas arbitrii, per libertatem arbitrii justitiae dilectio, per justitiae dilectionem legis impletio. Ac per hoc lex non destruitur per fidem, sed statuitur, quia fides impetrat gratiam, qua lex impleatur. CApostolus commendans justitiam quae ex fide est, adversus eos qui gloriantur de justitia, quae est ex operibus, adducit Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
usti. qͥ qd̾ faciebant timore faciebuant. qͣf̃ fides ꝑ dilectionẽ opetur
in corde. etiuã si foras ñ exeat in oꝑe Absit autẽ ut sic credat᷑ apłs
dirisse posse hominẽ iustistificari sine oꝑib ut credens qͥs si tempꝰ
h abuerit oꝑandi. ñ adeũ ꝑtineat bene oꝑuri: s hoc potiꝰ ut nemo
arbitret᷑ meritis pͥoꝵ operũ. se uenisse ad iustificationẽ qͥ ex fide ẽ:
dicit gͦ posse hominẽ iustificari sine oꝑib sed p̃cedeutib ꝰ iustifica¬
ri autẽ ꝑfid̾e & gram. quȩ uacare ineo ñ potest si tempꝰ habuerit
opandi: Sin autẽ: iusticia fid̾i manet cũ eo. ꝓt slã steriłe fide cũ
tempꝰ babeat oꝑandi ita nichil ꝓdesse asseuerat. ut dicat: Si habeã
omnẽ fide ita ut montes transferã. karitatẽ autẽ ñ babeã: mchil
sũ. fides em̃ liaritas. semꝑ oꝑatꝰ: in qͣ sine dubio bene uiuit. qi

Expanded text:
quam quorum fides per dilectionem operetur in corde, etiamsi foras non exeat in opere. Absit autem ut sic credatur Apostolus dixisse, posse hominem justificari sine operibus, ut credens quis si tempus habuerit operandi, non ad eum pertineat bene operari! Sed hoc potius, ut nemo arbitretur meritis priorum operum se venisse ad justificationem, quae ex fide est. Dicit ergo, posse hominem justificari sine operibus, sed praecedentibus; justificari autem per fidem et gratiam, quae vacare in eo non potest, si tempus habuerit operandi. Sin autem, justitia fidei manet cum eo. Contra, illam sterilem fidem, cum tempus habeat operandi, ita nihil prodesse asut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. » Fidelis enim charitas semper operatur, in qua sine dubio bene vivitur; quia
Abbreviated transcription (Latin):
erat forma futuri retũ imaginẽ
⁊magnũ indiciũ sacram̃ti nob̾
p̃buit. unmo ds in illo. Hã ⁊ dor¬
de latere eiꝰ dormientis. qr de late¬
re in cruce pendentis lancea ꝑcus¬
so. sacram̃ta ȩccłe ꝓfluxert̃. Magnũ
sacrantum. Potuit ds carnẽ detra¬
hete homini unde faceret femi¬
nã ⁊ magis uidet᷑ quasi ꝯgruere
potuisse. Fiebat enĩ sexus infirmi¬
or. ⁊ magis de carne infirmitas
fieri debuit. quã de osse. S de osse
id est de costauiri formata ÷ mu¬
lier. ⁊ in locũ ossis. caro adimpleta
est. Pot̃at ꝓosse os facere. potat ad
factus ⁊ adã in carne tanquã in
infirmitas nr̃a fortitudo est.

Expanded text:
erat forma futuri, rerum imaginem et magnum judicium sacramenti nobis praebuit, imo Deus in illo. Nam et dorde latere ejus dormientis, quia de latere in cruce pendentis lancea perfosso sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Magnum sacramentum. Potuit Deus carnem detrahere homini, unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior; et magis de carne infirmitas fieri debuit, quam de osse. Sed de osse, hoc est de costa viri, formata est mulier, et in loco ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os facere; poterat afactus est Adam in carne tanquam infinfirmitas nostra fortitudo fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
&culto fiunt ab ipsis: turpe ẽ dicere. Omnia eñĩ¬
estsrquȩ arguuntur: a lumine manifestant.
Omne enĩ quod manifestatur: lumen est.
Propt̃ qđ dicit. Surge qui domis. & exurge
a mortuis: & illuminabit te xp̃s. Uidete itaq
frs. quomodo caute ambulens: non quasi in¬
si pientes s sicut sapientes redimentes tẽpꝰ
quoniã dies mali sunt. Propterea nolite fi

Expanded text:
et dicere. omnia em quae arguuntur a lumine manifestantur. omne enim quod manifestatur lumen est. propter quod dicit: surge qui dormis et exurge a mortuis, et inluminabit tibi Christus. uidete itaque, fratres, quomodo caute ambuletis, non quasi insipientes, sed ut sapientes, redimentes tempus, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
in illos ostendite: in facie ȩxcłarũ dei. Nam de
ministerio qđ fit in scõs. ex habundanti ẽ mihi
scribere uobis: Scio enĩ ꝓptũ animũ n̾r̃m: pro
quo de uobis glorior apud macedones. qͣm achaia
parata ẽ ab anno p̾terito: & ur̃a emulatio puo¬
cauit plurimos. Misimus autẽ fr̃g ut ne qđ glori¬
emur de uobis euacuetur in hac parte. ut quẽ¬
admodũ dixi parati sitis ne cũ uenerint mecũ
macedones & inuenerint uos imparatos. erubescamꝰ
nos. ut modo ñ dicamus uos. in hac substantia.
Necessariũ gͦ existimaui rogare fr̃s ut p̃ueniant
ad uos. & preparent repmissã benedictionem
hanc paratã eẽ: sic quasi benedictionẽ. ñ auari
ciam. hoc autẽ dico: quoniã qui parce seminat¬
parte & met&. Et qui seminat in benedictionib.

Expanded text:
in illos, ostendite in faciem Ecclesiarum Dei. ministerio quod fit in sanctos, ex abundantia est mihi scribere nobis. scio enim promtum animum uestrum, pro quo de uoparata est ab anno praeterito, et vestra aemulatio provocavit plurimos. Misimus autem fratres, ut ne quod gloriamur de vobis evacuetur in hac parte, ut quemadmodum dixi, parati sitis; ne cum venerint Macedones mecum, et invenerint vos imparaon dicamus vos in hac substantia. Necessarium ergo existimavi rogare fratres ut praeveniant ad vos, et praeparent repromissam benedictionem hanc paratam esse, sic quasi benedictionem, non quasi avaritiam. Hoc autem dico: Qui parce seminatparce et metet; et qui semin
Abbreviated transcription (Latin):
tes essetis. Et c̃siliũ in hoc do. Noc enĩ uobis uttile
ẽiqui ñ solũ facere. s & uelle cepistis ab anno
priore. Nunc uͦ & facto ꝑficite: ut queadmo¬
dũ ꝓmptꝰ ẽ animꝰ uoluntatis. itasit uꝑficiendi. ex eo
qđ habeitis. Si enĩ uoluntas ꝓmpta ẽ. scđm id

Expanded text:
tes essetis. et consilium in hoc do: hoc enim nobis utile est, qui non solum facere, sed et uelle coepistis ab anno priore. nunc uero et facto perficite, ut quemadmodum promtus est animus uoluntatis, ita sit et perficiendi ex eo quod habetis
Abbreviated transcription (Latin):
regule qu̾a mensus est nobis ds mensuram per¬
tingendi ad uos Non enĩ quasi ñ ꝑtingentes ad
enis laborib Spem autẽ habentes crescentis fidei
ur̃ȩ in uobis magnificari scđm regulã nr̃am in¬
habundantiã &iam in illa quȩ ultra uos sunt
uangelihare. ñ in aliena regula in his quȩ pre¬
parata sunt gloriari Qui autẽ gloriat᷑: in dno gloriet᷑.
Non enĩ qui se ipsũ cõmendat ille ꝓbatus estis
quẽ d̾ cõmendat: Utinã sustinereris modicum

Expanded text:
regulae, qua mensus est nobis Deus, mensuram pertingendi usque ad vos. Non enim quasi non pertingentes ad enis laboribus: spem autem habentes crescentis fidei vestrae, in vobis magnificari secundum regulam nabundantia etiam in illa quae ultra vos sunt, evangelizare, non in aliena regula in his quae praeparata sunt gloriari. « Qui autem gloriatur, in Domino glorietur . » Non enim qui seipsum commendat, ille probatus est; sed quem Deus commend
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ nos in xp̃o iħu. Grã enĩ saluati estis per fidẽ
&e hoc non ex uobis. Bei enĩ donũ ẽ. ñ ex operib.
ut ne quis glorietur. Ipsius enĩ sumꝰ factura:
creati in xp̃o iħu. in oꝑib bonis. quȩ preparauit
aeus ut in illis ambulemus. Propt̃ quod memores
estote qͣdͥ aliquando uos gentes in carne. qui dictͥ
bamini preputiũ ab ea quȩ dicit᷑ circumcisio in
carne manu facta: quia eratis in illo tempore
sine xp̃o alienatiꝰ conuersatione istł. & hospite
testamentoꝵ: ꝓmissionis spem non habentes. &

Expanded text:
 estis salvati per fidem et hoc non ex vobis Dei enim donum est non ex operibus ut ne quis glorietur ipsius enim sumus factura creati in Christo Iesu in operibus bonis quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus propter quod memores estote quod aliimini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manufacta, quia eratis illo tempore sine Christo, alienati a conuersatione Israel, et hospites Testamentorum, promissionis spe
Abbreviated transcription (Latin):
anspent iusticiȩ exspectamus Nam in xp̃o iħ u
neq circũcisio aliquid ual& neq preputiũ: sed
fides quȩ per caritate  operatur. Currebatis bene:

Expanded text:
spem justitiae exspectamus. Nam in Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per charitatem operatur. Currebatis bene
Abbreviated transcription (Latin):
cocode. ⁊ ex toia anima ⁊ ex cotamente diligere debe¬
mus: ut om̃es cogitationes nr̃as. ⁊ omẽm uttã. ⁊ omẽm intel¬
lectũ ĩ illũ c̃fetamus. a quo habemus ea iso quȩ c̃ferimus:
cũ autẽ ait toto corde. tota anima. toramente : nullã ui¬
tȩ nr̃ȩ partẽ reliqͥt quȩ uacare debeat ⁊ quasi locũ
dare ut re alia uelit frui.:s: qͥc qͥd aliud ddiligendũ occir¬
rent. toto illuc animo rapiat᷑. quototus dilenonis in petu
currit: Quis qͥsgͦ recte diligit ꝓximũ: hoc cũ eo debet
agere. ut etiã ipse hoc modo diligat deũ : Sic enĩ eũ di¬
ligens tãquã se ipsũ. totã dilettionẽ sui u illius atfero
in illã dilectionẽ dĩ quȩ nullã a seriuulũ extra du

Expanded text:
corde, et ex tota anima, et ex tota mente diligere debemus, ut omnes cogitationes nostras, et omnem vitam, et omnem intellectum, in illum conferamus a quo habemus ea ipsa quae conferimus. Cum autem ait, toto corde, tota anima, tota mente, nullam vitae nostrae partem reliquit, quae vacare debeat, et quasi locum dare, ut re alia velit frui. Sed quidquid aliud diligendum occurrerit, toto illuc animo rapiatur; quo totus dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte diligit proximum, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse hoc modo diligat Deum. Sic enim eum diligens, tanquam seipsum, totam dilectionem sui et illius refert in illam dilec
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ipso regnare: Ad hoc ͦ ut lȩgẽ ĩpleamus: Milertionẽ nra
discernamus . a ceteris. qui ñ ad hoc se diligt̃. q nec diligt̃: Qu
autẽ se ꝓpt̃ habendũ deũ diligt̃ : ipsi sediligt̃: Ergo ut sedili¬
gant. deũ diligt̃: Non ẽ hec dilet no omĩum : paucist̃. qui ideo

Expanded text:
cum ipso regnare? Ad hoc ergo ut legem impleamus, dilectionem nostram cum ipso regnare? Ad hoc ergo ut legem impleamus, dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt. Ergo ut se diligant, Deum diligant. Non est haec dilectio omnium: pauci sunt qui ideo
Abbreviated transcription (Latin):
lũ noꝑat pletutudo gͦ legis. ẽ dilectio: ꝓniniũ. omẽm hoĩem
opacet in tellugi: qr nemo ẽ cũ quo oꝑardũ sit malũ: Qui s aute
malũ facie ei quẽ diligit: Pilige : nec potest fieri quin bene
facias ei quẽ diligis: forte coiripis: amor hoc facit ñ sguitia:
forte cedis. ad disciplinã hoc facis: qr amor ipsius dilectionis. ñ te
ꝑ inactet neꝗligere indisciplinatũ: ⁊fit quodãmͦ diuersus fruc¬
tus ⁊ c̃trarius ut aliquatdo odiũ blaniiat᷑. ⁊ amorsȩ uiat : Nul¬
lũ gͥ carita soꝑat᷑ malũ oꝑat᷑ autẽ om̃e bonũ qi plenit udolȩ¬
gis ẽ caritas quads̃ ꝓximusq: diligit᷑ꝰ : in quib: duob: p̃ceptis
ceta lex pendet ⁊ ꝓfete: Mericoq: fit om̃iũ reus: qui c̃tra
illã facie. in quapendent om̃ia: Nemoautẽ pecat : nisi c̃tͣ᷑ illa
faciono: plenitudo gͦ lȩgis ẽ dilectio ñ illa quase diligt̃ hõies¬
sicut hoies .s illa quã dnus ab aliis dilectionib discreuit. dicens

Expanded text:
m oportet intelligi, quia nemo est cum quo operandum sit malum. Quis autem malum facit ei quem diligit? Dilige, nec potest fieri, quin bene facias ei quem diligis. Forte corripis, amor hoc facit, non saevitia. Forte caedis, ad disciplinam hoc facis, quia amor ipsius dilectionis non te permittit negligere indisciplinatum, et fit quodam modo diversus fructus, et contrarius ut aliquando odium blandiatur et amor saeviat. Nullum ergo charitas operatur malum; operatur autem omne bonum, In quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae . Meritoque fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia; nemo autem peccat, nisi contra illam faciendo. « Plenitudo ergo legis est dilectio » non illa qua se diligunt homines, sed illa quam Dominus ab aliis dilectionibus discrevit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
nos ailigere ⁊ eiui mandata seruare ñ ponise : ⁊ id nos posse
uelagote tanio minus quanto illũ ꝑcepimus minus. tar¬
co autẽ amplius quanto eũ accepimus amplius: ꝓinde ñ solũ
ñ habentti s ⁊ habenti ꝓmittit᷑: Solus unigenitus ñ eũ acce¬
pit ad meniurã in quo in habitat om̃is plenitudo diuini

Expanded text:
nos diligere, et ejus mandata servare non posse; et id nos posse vel agere tanto minus, quanto illum percepimus minus; tanto autem amplius, quanto eum accepimus amplius; proinde non solum non habenti, sed et habenti promittitur. Solus Unigenitus non eum accepit ad mensuram, in quo inhabitat omnis plenitudo divini
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe ad sobrietatẽ: loqͥt̃ enĩ suꝑbis ramis olcastri. quib: supͣ
dixerat: Noli altũ saꝑe .s: time : De uerbo quippe doctrinȩ.
de ꝓfundioris scientiȩ ratione. qui ñ accepit gr̃am. ⁊ quş¬
rit iactatitiã cũ minus sapiat. plus uult saꝑe quã opoaret:
S: sape ad sobrietatẽ: Uirtus petato ẽtraria ẽ : ⁊ quic qͥd
uirtus ñ ẽ peccatũ ẽ S ⁊ siqͥd uirtuti uel addit᷑. uelminutt᷑ :¬
iã ⁊ illud secundũ antiquoꝵ philosofoꝵ sententiã. percatũ est:
et unicuiq sicut dsdiuisit mensurã fidei: Ecce aꝑc̃a ẽtessi¬
onẽ illiuũ gr̃ȩ . quã uehement̃ cõmendat idẽ apłs qui euã
mensurã fidei sine qua ĩpossibile ẽ dõ placere ex qua ui¬

Expanded text:
pere ad sobrietatem. » Loquitur enim superbis ramis oleastri, quibus supra dixerat: « Noli altum sapere, sed time . » De verbo quippe doctrinae, de profundiori scientiae ratione, qui non accepit gratiam et quaerit jactantiam, cum minus sapiat, plus vult sapere, quam oportet. « Sed sapere ad sobrietatem. » Virtus peccato contraria est, et quidquid virtus njam et illud secundum antiquorum philosophorum sententiam, peccatum est. « Et unicuique, sicut Deus divisit mensuram fidei. » Ecce apertam confessionem illius gratiae, quam vehementer commendat Apostolus: qui etiam mensuram fidei, sine qua impossibile est Deo placere; ex qua ju
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ alienũ fundamentũ edificarẽ : s sicut scriptũ est. qm̃¬
quib: ñ ẽ adnuntiatũ de eo uidebt̃.⁊ qui ñ audiert̃ in¬
telligent Non enĩ alienos labores ĩuadere uolebã. quin
potius iacto ubiq uerbi semine. sequturis messorib:
niendi aduos. ex multis iã p̃cedentib annis. cũ in hispa
niã ꝓficiscicȩpero. spero qđ p̃teriens uideã uos. ut a
uobis deducar illuc: si uobis prunũ ex parte fruttus fu¬
ero : Miranda doetous gentiũ prudentia: quicũ in ro¬

Expanded text:
dificarem, sed sicut scriptum est: Quibus non est annuntiatum, de eo videbunt; et qui non audierunt, intelligent. » Non enim alienos labores invadere volebam: quin potius jacto ubique verbi semine secuturis messoribusniendi ad vos ex multis jam praecedentibus annis cum in Hispaisci coepero, spero quod praeteriens videam vos ut a vobis deducar illuc si vobis primum ex parte fruitus fuero. » Miranda doctoris gentium providentia, qui cum in Ro
Abbreviated transcription (Latin):
siut obedientia gentiũ. plus eius merito. quã suolabora ascr¬
bensomĩa quȩ sequnt᷑ : infine uͦ ipiã gentiũ oledientiã
⁊ quicquid eius merito suoq labdre c̃fecnĩ ẽ. uirtitti sc̃ĩ spus
re ligit sapietate assignars. ad locũ unde ereunt. cunctafa¬
cit reuera cirtũs pectus grẽ p̃dicator : Pcinde ctiã strenu¬
itatẽ suã in euuangelio cõmenidans. subdit : Ita ut ab ihenisa¬

Expanded text:
ito, quam suo labori ascribens omnia quae sequuntur, in fine vero ipsam gentium obedientiam, et quidquid ejus merito suoque labore confectum est, virtuti sancti Spiritus religiosa pietate assignans. Ad locum unde exeunt cuncta facit reverti circumspectus gratiae praedicator. Deinde etiam strenuitatem suam in Evangelio commendans, subdit: VERS
Abbreviated transcription (Latin):
&e apłs & magist gentium. ob quã causam
etã hec panor s n cͥfundor: Scio enim cui
credidi & certꝰ sũ. quia potens est depositũ
meũ seruare in ilłu diem. Formã habens
sanor uerboꝵ quȩ a me audisti in fide & di¬
iectione in xp̃o ib u. bonũ depositũ custodi

Expanded text:
et magister gentium. Ob quam causam etiam haec patior, sed non confundor. Scio enim cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare in illum diem, formam habens sanorum verborum quae a me audisti in fide et dilectione in Christo Jesu. Bonum depositum custodi
Abbreviated transcription (Latin):
Ille iustificat᷑ apud
eũ colit. non
scilicet cupi¬
ditate appetendi ali¬
qͥd ab ipso p̃t̃ ipsum
aut timore amit¬

Expanded text:
 justificatur apud  colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amit
Abbreviated transcription (Latin):
uerb̾ in herere suꝑ uacuũ ẽ hoc gͦ ẽ qd̾ docet: qđ unꝰ quisq ad
quã partẽ inclinauerit obedientiã suã. siue iusticiȩ. siue peccati
ei se seruũ addicit. Cauenda quippe spontanea in peccato ruina.
ł saltus temerarius: qd semel patratũ. maiorẽ facit uoluptatẽ.
uoluptas requirit iterationẽ: iteratio facit uoluntariã ꝯsuetu¬
dine: consuetudo seruitutis necessitatẽ Nr̃i gͦ uris e̾ si uolu¬
mꝰ iugũ seruitutis susciꝑe: ñ autẽ. susceptũ cũ uolumꝰ abicere.

Expanded text:
Hoc ergo est quod docet, quod unusquisque ad quam partem inclinaverit obedientiam suam, sive justitiae, sive peccati, ei se servum addicit. Cavenda quippe spontanea in peccato ruina, vel saltus temerarius, quod semel patratum majorem facit voluptatem; voluptas requirit iterationem; iteratio facit voluntariam consuetudinem; consuetudo servitutis necessitatem. Nostri ergo juris est, si volumus jugum se