comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilia testimonia tua. quȩ scrutata
÷ anima pariuili huius. & ideo inuenit
quia humiliatus ÷ & paruulꝰ factus ÷. Qus
enim facit mandata tua. sicut facienda
sunt. id ÷ exfide quȩ ꝑ dilectionẽ operatir
fundatur: Ioc etiam iste paruulus con¬
Quid desiderabat. nisi facere mandata durnus
Sed non erat unde faceret infirmus foru
paruulus magna. Aperuit os: confitens
quod perse ip̃se nonfaceret: & attraxit
unde faceret. Aꝑuit os petendo. quȩrendo
pulsando. & sitiens hausit sp̃m bonũ. unde
faceret quod per se ipsum non poterat.
mandatum iustum & sc̃m & bonum. Si
enim nos cum simus mali. nouimꝰ bona
data dare filiis nr̃is. quanto magis pat̾
nr̃ decȩlo. dat sp̃m bonum petentibus
eum : Non enim qui sp̃u suo agunt. sed
quot quot sp̃u dĩ aguntur. hi filii sunt di
Non quia ipsi nichil agunt: sed ne nichil
boni agant. ab ono aguntur ut agant. E
tantomagis efficitur quisq filius bonus
quanto largius ei datur apatre sp̃s honꝰ

Expanded text:
mirabilia testimonia tua, quae scrutata est anima parvuli hujus; et ideo invenit, quia humiliatus est, et parvulus factus est. Quis enim facit mandata tua sicut facienda sunt, id est, ex fide quae per dilectionem operatur  Hoc etiam iste parvulus conQuid desiderabat, nisi facere mandata divina? Sed non erat unde faceret infirmus fortia, parvulus magna: aperuit os, confitens quod per se ipse non faceret; et attraxit unde faceret: aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non poterat, mandatum sanctum et justum et bonum . Si enim nos cum simus mali, novimus bona data dare filiis nostris; quanto magis Pater noster de coelo dat Spiritum bonum petentibus eum ? Non enim qui spiritu suo agunt, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : non quia ipsi nihil agunt; sed ne nihil boni agant, a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto largius ei datur a Patre Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
paruulum faceret. ut te ad faciendamꝰ
legem uires de tuo non hab̾e monstraret.
ac sic opis indigus & egenus. ad gr̃am con¬
fugeres. & clamares. Miserere mei dñe.
qm̃ infirmus sum. Hoc ergo scrutando
intellexit hic paruulus. quod minimus
apłorum paulus id ÷ paruulus ostendit.
ideo datam legem quȩ uiuificare non
posset. quia conclusit scriptura omnia
sub peccato: ut promissio exfide ihu xp̃i
daretur credentib Ita dñe. ita fac ms¬
ricors dñe. Impera quod non possit in¬
pleri. immo impera quod non nisi per
tuam gr̃am possit impleri. ut cum ho¬
mines p̾ersuas uires id implere nequiue¬
rint : omne os obstruatur. & nemo sibi
magnus uideatur. Sint om̃s paruuili.
& reus fiat om̃is mundus tͥ : quia non
iustificabitur ex lege om̃is caro coramte.

Expanded text:
parvulum faceret, ut te ad faciendam parvulum faceret, ut te ad faciendam legem vires de tuo non habere monstraret; ac sic opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, et clamares: «Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum» . Hoc ergo scrutando intellexit hic parvulus, quod minimus Apostolorum Paulus, id est parvulus, ostendit, ideo datam legem quae vivificare non posset, quia «conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Itaericors Domine, impera quod non possit impleri; imo impera, quod non nisi per tuam gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires adimplere nequiverunt, omne os obstruatur, et nemo sibi magnus videatur, sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi, quia non justificabitur ex lege omnis caro coram te.
Abbreviated transcription (Latin):
nam legem. quos eadem lex iuiuificare
non posset. nec ulla e& ex bona lege iu¬
sticia. Si enim data esset lex quȩ posset
uiuificare: omnino exlege ẽẽt iusticia.
Cur gͦ data ÷ quȩ uiuificare non posset.
& ex qua eẽt nulla iusticia : Nempe
mirandum ÷ nempe stupendum. Hȩc
sunt ergo mirabilia testimonia dei.
Propter hoc huiꝰ anima scrutata ÷ ea: qm̃
de illis non ei dici possit. fortiora te ne
scrutatus fueris. sed quȩ prȩcepit tibi
dñs. illa cogita semꝑ. Ipsa sunt enim
quȩ prȩcepit nob̾ dñs. & ideo cogitanda
sunt semper. Potius itaq uideamus
huius anima quȩ scrutata ÷ quid in uene
rit. MaNIFESTΑTIO IQUIT UERBORŨ
tooruo illomiiat. et in telligere
Facit Paruolos. Quid ÷ paruulus nisi
humilis & infirmus: Noli gͦ superbire:
noli de tuaquȩ nulla ÷ uirtute p̾sumere
& intelliges quare sit abono dõ bona
lex data. quȩ tamen uiuificare non poᷤᷤ.¬
sit. Ad hoc enim dataest ut te demagno

Expanded text:
nam legem, quos eadem lex vivificare nam legem, quos eadem lex vivificare non posset, nec ulla esset ex bona lege justitia. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia.» Cur ergo data est quae vivificare non posset, et ex qua esset nulla justitia? Nempe mirandum est, nempe stupendum. Haec sunt ergo mirabilia testimonia Dei: propter hoc hujus anima scrutata est ea, quoniam de his non ei dici posset, «Fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi Dominus, illa cogita semper.» Ipsa sunt enim quae praecepit nobis Dominus; et ideo cogitanda sunt semper. Potius itaque videamus hujus anima quae scrutata est, quid invene Manifestatio,» inquit, «verborum tuorum illuminat, et intelligere facit parvulos.» Quid est parvulus, nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicat se scrutari testimonia dei.
quia mirabilia sunt. cum plena sit
eis & quȩ conspicitur & quȩ non conspicit᷑
uniuersa creatura nonne cõpescimus
eum dicentes. altiora te nequęsieris & forti¬
ora te ne scrutatus fueris. sed quȩ prȩ¬
cepit dñs illa cota semper : Sed si nob̾
respondeat & dicat. hec ipsa quȩ prȩ¬
cepit dñs & quȩ iubetis ut cogitem.
mirabilia sunt eiꝰ testimonia eum qͥppe
& dñm quia iubet. & bonum & magnũ
quia talia iubet eẽ testantur: nunquid
audebimus hominem ab eorum scruta¬
tione reuocare. ac non potius ut sedulo
id agat. & tante rei operam quantum
potest impendat hortabimur : An
forte dĩ prȩcepta testimonia quidem
bonitatis eius ẽẽ fatebimur. sed mirabi¬
lia eẽ negabimus :. Quid enim mirũ.
sibona imperat bonus ds̃ : Immo uͦ
id ipsum ÷ omnino mirandum. & cur
ita sit per scrutandum. qđ cum ds̃ bonꝰ
bona prȩceperit. eis tamen dederit bo¬

Expanded text:
hoc dicat se scrutari testimonia Dei, hoc dicat se scrutari testimonia Dei, quia mirabilia sunt, cum plena sit eis et quae conspicitur, et quae non conspicitur, universa creatura; nonne compescimus eum, dicentes: «Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae tibi praecepit Dominus, illa cogita semper» ? Sed si nobis respondeat, et dicat, Haec ipsa quae praecepit Dominus, et quae jubetis ut cogitem, mirabilia sunt ejus testimonia; eum quippe et Dominum, quia jubet, et bonum et magnum, quia talia jubet, esse testantur: numquid audebimus hominem ab eorum scrutatione revocare, ac non potius ut sedulo id agat, et tantae rei operam quantam potest impendat, hortabimur? An forte Dei praecepta testimonia quidem bonitatis ejus esse fatebimur, sed mirabilia esse negabimus? Quid enim mirum, si bona imperat bonus Dominus? Imo vero idipsum est omnino mirandum, et cur ita sit perscrutandum, quod cum Deus bonus bona praeceperit, eis tamen dederit bo
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt quodãmͦ testimoniũ bonitatis
& magnitudinis eius. Et ipse cursus frequenᷤ
usitatusq naturȩ. qui temporum rapaci¬
tate uoluitur. inrerum quarum cunq
generibus. quãuis temporalib atq mor¬
talib quȩ certe consuetudine uiluerunt:
si pius considerator aduertat. ꝑ hibet
testimonium creatori. Quid autẽ horũ
÷ quod non sit mirabile. si unum qđq
non usu sedratione metiam᷑ Siuero tan¬
quam sub unius contemplationis aspectu.
uelimus cuncta contueri. non ne fit in
nobis quod ait ꝓpħa. consideraui opera
tua & expaui ͦ. Et tamen iste non ÷ ista
rerum admiratione ꝑterritus: sed eam
potius dix̃ ẽẽ causam. cur ea debuerit
scrutari quia mira sunt. Eum enĩ
dixisset mirabilia testimonia tua: se¬
cutus ad unxit. propter hoc scrutata
est ea anima mea. quasi factus sit ipsa
peruestigandi difficultate curiosior.
Quanto enim queq res abstrusiores ha-¬
bet causas: tanto ÷ mirabilior. Si ergo
nobis homo talis occurrat. qui propter

Expanded text:
dicunt quodammodo testimonium bonitatis et magnitudinis ejus; et ipse cursus frequens usitatusque naturae, quo temporum rapacitas volvitur, in rerum quarumque generibus, quamvis temporalibus atque mortalibus, quae certe consuetudine viluerunt, si pius considerator advertat, perhibet testimonium Creatori. Quid autem horum est quod non sit mirabile, si unum quodque non usu, sed ratione metiamur? Si vero tanquam sub unius contemplationis aspectu velut audeamus cuncta contueri, nonne fit in nobis quod ait propheta: «Consideravi opera tua, et expavi» ? Et tamen iste non est ipsa rerum admiratione perterritus, sed eam potius dixit esse causam cur ea debuerit scrutari, quia mira sunt. Cum enim dixisset, «Mirabilia testimonia tua:» secutus adjunxit, «propter hoc scrutata est ea anima mea;» quasi factus sit ipse pervestigandi difficultate curiosior. Quanto enim quaeque res abstrusiores habet causas, tanto est mirabilior. 2. Si ergo nobis homo talis occurrat, qui propter
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ lugerem: sed attendi in eandem ipsã
miseriam meam qua talibis oblectabar.
quȩ & amittere formidarem. & tenere
non possem. at tendi in eam uehem̃ter
& fortiter. & me nonsolum excruciari
aduersitatibus huius scłi. sed etiã obligari
ꝓsꝑitatibus uidi. atq ita tribulationẽ
& dolorem qui me latebat inueni. &
nomen dñi inuocaui. O dñe eRue
aNiooam oneam. Miser enim ego homo
quis me liberabit decorpore mortis huiꝰ.

Expanded text:
tunc lugerem: sed attendi in eamdem ipsam tunc lugerem: sed attendi in eamdem ipsam miseriam meam qua talibus oblectabar, quae et amittere formidarem, et tenere non possem; attendi in eam vehementer et fortiter, et me non solum excruciari adversitatibus hujus saeculi, sed etiam obligari prosperitatibus vidi; atque ita «tribulationem et dolorem» qui me latebat «inveni, et nomen Domini invocavi. O Domine, erue animam meam.» Miser enim ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus,
Abbreviated transcription (Latin):
omnitenens: merui carcerem. id ÷ igno¬
rantiȩ tenebras. & compedes mortalitatiᷤ
accepi. In his dieb meis in uocaui: quia ego
& alibi clamo. educ decarcere animã meã.
Et qm̃ indie salutis quem mͥ prȩstitit ad¬
iuuit me: intrat in conspectu eius gemitꝰ
compeditorum. In his dieb meis. circun¬
dederunt me dolores mortis. per¬
ICOLA IFERNI IN UENERUNIT OE. quȩ
nisi aberrantem abste: non inuenireñ
me. Nunc autem illa me inuerunt.
ego uero ea non inueniebam. qui gaude¬
bam ꝓsꝑis scłi. in quib plus fallunt ꝑ
latio & dolor utilis. Tribulatio de qua
dat auxilium cui dictum ÷ da nobis
auxilium de tribulatione. & uana salus
hominis. Ego enim de uana salute
hominis gaudendum & exultandum arbi¬
trabar. Sed cum audissem ad ño meo. beati
lugentes qm̃ ipsi consolabuntur: non
expectaui ut prius amitterem hona
temporalia quibus male oblectabar. &

Expanded text:
ens atque omnitenens, merui carcerem; id est, ignoens atque omnitenens, merui carcerem; id est, ignorantiae tenebras, et compedes mortalitatis accepi. «In» his «diebus meis invocavi;» quia ego et alibi clamo, «Educ de carcere animam meam» : et quoniam in die salutis, quam mihi praestitit, adjuvit me; intrat in conspectum ejus gemitus compeditorum . In his enim diebus meis, «Circumdederunt me dolores mortis; pericula inferni invenerunt me:» quae nisi aberrantem abs te non invenirent me. Nunc autem illa me invenerunt: ego vero ea non inveniebam, qui gaudebam prosperis saeculi, in quibus plus fallunt pelatio et dolor utilis; tribulatio de qua dat auxilium, cui dictum est, «Da nobis auxilium de tribulatione, et vana sulus hominis» . Ego enim de vana salute hominis gaudendum et exsultandum arbitrabar; sed cum audissem a Domino meo, «Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur» , non exspectavi ut prius amitterem bona temporalia quibus male oblectabar, et
Abbreviated transcription (Latin):
tam michi. & in dieb meis in uocaui.
Et qui sunt dies tui. qm̃ dixisti indieb
meis inuocaui: Anforte illi quib uenit
plenitudo temporis. & misit ds̃ filium
suum qui iam dixerat tempore accepa¬
bili exaudiui te. & indie salutis adiuiute :
Audisti exore predicatoris uenientis ad
te pedib speciosis. ecce nunc tempus
acceptabile. ecce nunc dies salutis. & credi¬
disti. & indieb tuis in uocasti & dixisti.
Oañe.erue animam meam. St̃ quidem
ista sed & dies meos magis inquit possũ
dicere dies miseriȩ meeꝰ dies mortalitatiꝰ
meȩ. dies scđm adam plenos laboris &
sudoris. dies scđm uecustatem putredimꝰ.
Ego enim iacens infixus in limo ꝓfundi.
&in psalmo alio exclamaui: ecce uetereᷤ
pos uisti dies meos. In his dieb meis in¬
uocaui. Distant quippe dies mei adieb
añi mei. Dies meos dico quos ipse michi
feci priuata audacia. qua de serui eum.

Expanded text:
tam mihi, «et in diebus meis invocavi.» tam mihi, «et in diebus meis invocavi.» 3. Et qui sunt dies tui, quoniam dixisti, «In diebus meis invocavi?» an forte illi quibus venit plenitudo temporis, et misit Deus Filium suum , qui jam dixerat, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te» ? Audisti ex ore praedicatoris venientis ad te pedibus speciosis, «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis» : et credidisti, et in diebus tuis invocasti, et dixisti, «O Domine, erue animam meam.» Sunt quidem ista: sed dies meos magis, inquit, possum dicere dies miseriae meae, dies mortalitatis meae, dies secundum Adam, plenos laboris et sudoris, dies secundum vetustatem putredinis. Ego enim jacens, «infixus in limo profundi» , et in alio psalmo exclamavi, «Ecce veteres posuisti dies meos» : «in» his «diebus meis invocavi.» Distant quippe dies mei a diebus Domini mei. Dies meos dico, quos ipse mihi feci privata audacia, qua deserui eum:
Abbreviated transcription (Latin):
ilexi. qõꝯ exnodiet
oñs uocem dep̃cario¬
nis ooee. Cantet hoc
anima quȩ peregrinat᷑
adño. cantet hõc ouis
illa. quȩ errauerat.
Cant& hoc filius ille qui mortuiis fuerat
& reuixit. ꝑierat & inuentus est:
erudiamur & permaneamus. & cũ scis
ista cantemus. Dilexi qm̃ exaudiet
dñs uocem de prȩcationis mee. Nũqͥs
ideo diligimiis ut exaudiat : Quid et
gͦ. dilexi qm̃ exaudiet: An quia dle¬
ctionem spes solet accendere. dilexisse
se dixit. qm̃ sperauit exauditurum
dm̃ uocem deprȩcationis suȩ  Unde¬
Quomodo enim inuocabt̃. inquem non
quomodo credent quem non audieruti
Quomodo aut̃ audient sine predicante:
Aut quomͦ p̾dicabt̃. nisi mittantur:¬
Cum hec omĩa gesta gͣ me cernerem.
quomͦ ncrederem qđ inelinaui
dñs aurem guam michie. Et sic com̃di¬
uit in nob̾ dilectionem suam. ut xp̃sꝓ
impiis moreretur. Cum gͥ hȩc michi
annuntiarent spetiosi pedes eoꝵ qͥ annu¬
tiauerunt pacem. qui annunciauerunt

Expanded text:
ilexi, quoniam exaudiet Dominus vocem deprecationis meae.» Cantet hoc anima quae peregrinatur a Domino, cantet hoc ovis illa quae erraverat, cantet hoc filius ille qui mortuus fuerat et revixit, perierat et inventus est ; Erudiamur, et permaneamus, et cum sanctis ista cantemus: «Dilexi, quoniam exaudiet Dominus vocem deprecationis meae.» Numquid ideo diligimus ut exaudiat? Quid est ergo, «Dilexi, quoniam exaudiet?» An quia dilectionem spes solet accendere, dilexisse se dixit, quoniam speravit exauditurum Deum vocem deprecationis suae? Quomodo autem invocabunt, in quem non quomodo credent quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, siCum haec omnia gesta erga me cernerem, quomodo non crederem quod inclinavit Dominus aurem suam mihi? Et sic commendavit in nobis dilectionem suam, ut Christus pro impiis moreretur . Cum igitur haec mihi annuntiarent speciosi pedes eorum qui annuntiaverunt pacem, qui annuntiaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia recipit. Flagellat enim omnẽ
filium. quem recipit. Nec tam michi
amarum debet. ẽẽ. quod flagellat:
quam dulce qđ recipit. Quomodo
enim non flagellat custodiens par¬
uulos dñs. quos grandes querit hȩ¬
redese Quis enimͦ ÷ filius. cui non
det disciplinam pater eiꝰ : humiliatus
sum & saluum me fecit. Saluum me
fecit: qui humiliatus sum. Non enim
penalis. sed salutaris dolor ÷ : quem se¬
cando medicus fecit. Conuertere¬
ꝯuia dnis sene fecit tisi. Non meritis
aut auribus tuis. sed qm̃ dñs benefecit
tibi. QM̾ exfonit inquit agiooã mea
dixisset in requiem conuertendam ani¬
mani suam qm̃ bene fecit ei dñs: subiecit
qm̃ exemit argimam meã de morte.
Iđone in requiem conuerteretur. quia
exempta ÷ a morte : Nonne magis in
morte requies dici solet : Quȩ tandẽ
eius actio ÷ cuius uita requies. & mors
inquietudo ÷: Talis gͦ actio debet ẽẽ
animȩ. quȩ tendat ad quietam securi-¬

Expanded text:
quia recipit: flagellat enim omnem quia recipit: flagellat enim omnem filium quem recipit, nec tam mihi amarum debet esse quod flagellat, quam dulce quod recipit. Quomodo enim non flagellet, «Custodiens parvulos Dominus,» quos grandes quaerit haeredes? quis enim est filius cui non det disciplinam pater ejus ? «Humiliatus sum, et salvum me fecit.» Salvum me fecit, quia humiliatus sum: non enim poenalis, sed salutaris dolor est quem secando medicus facit. 6. «verquia Dominus benefecit tibi:» non meritis, aut viribus tuis; sed «quoniam Dominus benefecit tibi. Quoniam exemit,» inquit, «animam meam dixisset in requiem convertendam animam suam, quoniam benefecit ei Dominus; subjecit, «Quoniam exemit animam meam a morte.» Ideone in requiem converteretur, quia exempta est a morte? Nonne magis in morte requies dici solet? Quae tandem ejus actio est, cujus vita requies, et mors inquietudo est? Talis ergo actio debet esse animae, quae tendat ad quietam securi
Abbreviated transcription (Latin):
dolorem inueni & nomen dñi inuocaui.
& audiant reliquiȩ gentium quȩ non¬
dum inuocant nomen dñi. audiant
& quęrant ut inueniant tribulationẽ
Non hoc eis dicimus ut quęrant miseriã
quam non habent: sed ut mueniant
eam quam nescientes habent. Neq hoc
eis optamus ut terrena ne cessaria de¬
sint eis. quib indigent dum mortalit̾
uiuunt: sed ut hoc plangant qđ amissa
satietate cęlesti. terrenis ñ ad fruendũ
stabilib bonis. sed ad sustentandum
necessariis in digere meruerunt. Agno¬
scant & lugeantꝰ istam. faciat eos beatoᷤ
lugentes. qui eos ẽẽ semper miseros no¬
luit. MiseRicons OÑS ΕTIStOS ET
os̃ NR MISERETUR. Misericors & iustꝰ.
& miseretur. Misericors primum. qͥa
inclinauit aurem suam michi. & ne¬
sciebam ꝓpinquasse aurem dĩ mei ori
meo: nisi per illos speciosos pedes excita¬
rer ut in uocarem. Quis enim eũ in¬
uocauit. nisi quem p̾rior ipse uocauit:
Hinc gͦ primum misericors. Iustus aut
quia flagellat. & iterum miseretur

Expanded text:
i invocavi:» et audiant reliquiae gentium quae nondum invocant nomen Domini; audiant et quaerant, ut inveniant tribulationem Non hoc eis dicimus, ut quaerant miseriam quam non habent, sed ut inveniant eam quam nescientes habent: neque hoc eis optamus, ut terrena necessaria desint eis, quibus indigent, dum mortaliter vivunt; sed ut hoc plangant, quod amissa satietate coelesti, terrenis, non ad fruendum stabilibus bonis, sed ad sustentandum necessariis indigere meruerunt. Agnoscant et lugeant istam miseriam; faciet eos beatos lugentes, qui eos esse semper miseros noluit. 5. «Misericoster miseretur.» Misericors, et justus, et miseretur. «Misericors» primum, quia inclinavit aurem suam mihi; et nesciebam propinquasse aurem Dei mei ori meo, nisi per illos speciosos pedes excitarer, ut invocarem: quis enim eum invocavit, nisi quem ipse prior vocavit? Hinc ergo primum «misericors. Justus» autem, quia flagellat; et iterum «miseretur,»
Abbreviated transcription (Latin):
inde peregrinamur adño: in tantum ñ sumꝰ
in regione uiuorũ. Confidimus autem
& bene arbitrꝓnur magis peregrinari
acorpore &iam manere ad dm̃. & idõ am¬
bimus sde hic manentes. siue ꝑegrinantes
placentes illi ẽẽ. Ambimus quidemꝰ nunc.
quia ex pectamus ad huc redemptionem
corporis nr̃i. Sed cum ab sorta mors fuerit
in uictoria. & corruptibile hoc induerit
incorruptionem. & mortale hoc induerit
immortalitatem: nullus erit fletus. quia
nullus lapsus. & nullus lapsus. quia nulla
corruptio. Et idõ iam non ambiemꝰ placere :
sed om̃ino placebimus inconspectu dñi in
regione uiuorum.

Expanded text:
inde peregrinamur, in tantum non sumus inde peregrinamur, in tantum non sumus «in regione vivorum.» «Confidimus autem et bene arbitramur magis peregrinari a corpore, et immanere ad Dominum; et ideo ambimus, sive immanentes, sive peregrinantes, placentes illi esse» . «Ambimus» quidem nunc, qui exspectamus adhuc redemptionem corporis nostri : sed cum absorpta fuerit mors in victoriam, et corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; tunc nullus erit fletus, quia nullus lapsus; et nullus lapsus, quia nulla corruptio. Et ideo jam non ambiemus placere, sed omnino placebimus in conspectu Domini, in regione vivorum.
Abbreviated transcription (Latin):
meos alacrimis. pedes meos alapsu. Et tam̃
non ait placeo. sed placeso INC̃ SΡECTO OÑ
IN RecioNe uiuorm: satis ostendens ab ea
parte nondum se placere in conspectu dñi.
quȩ est in regione mortuorum. id ÷ in carne
mortali. Qui enim in carne sunt: dõ placere
non possunt. Unde qđ sequitur. & dicit idem
apłs. uos autem non estis in carne: scđm
id dicit qđ corpus quidem mortuum ÷ ꝓpt̃
peccatum. sp̃s autem uita ÷ ꝓpter iustitiã.
scđm quem placebant dño. quia scđm ipsũ
in carne non erant. Quis autem placeat dõ
uiuo. incorpore mortuo: Sed quid ait :¬
Siautem sp̃s eiis qui suscitauit iħm xp̃m a
mortuis habitat in uob̾. qui suscitauit iħm¬
pora ur̃a. ꝓpter sp̃m qui habitat in uobis.
Tunc erimus in regione uiuorum. ex omni
parte placentes in conspectu dñi. exnulla
parte ab eo peregrini. Quam diu enim sumꝰ
in corpore : peregr mamur adño. Et in qͣntũ¬

Expanded text:
meos a lacrymis, pedes meos a lapsu:» et tamen meos a lacrymis, pedes meos a lapsu:» et tamen non ait, Placeo; sed, «Placebo in conspectu Domini, in regione vivorum;» satis ostendens ab ea parte nondum se placere in conspectu Domini, quae est in regione mortuorum, id est in carne mortali. «Qui» enim «in carne sunt, Deo placere non possunt.» Unde quod sequitur, et dicit idem apostolus, «Vos autem non estis in carne;» secundum id dicit, quod «corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam:» secundum quem placebant Domino, quia secundum ipsum in carne non erant. Quis autem placeat Deo vivo, in corpore mortuo? Sed quid ait? «Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit stra propter Spiritum qui habitat in vobis» , Tunc erimus «in regione vivorum,» ex omni parte placentes in conspectu Domini, ex nulla ab eo parte peregrini. «Quamdiu enim sumus in corpore, peregrinamur a
Abbreviated transcription (Latin):
est. Unde ipse saluator. Qui credit
in me inquit. transitum facit amore
ad uitam. Cetera uͦ spe completast
meis qui nondum exhac uita emiga¬
runt. Nc̃ enim cum lapsus nr̃os per¬
iculosissimos cogitamus: non cessant
alacrimis oculi. Tẽ autem eximet
oculos nr̃os alacrimis: quando &
pedes alapsu. Quia tunc nullus ent
lapsus ambulantium pedum: quan¬
do infirmȩ carnis nullum eritlu¬
bricum. Nunc uͦ quamiis firma
carnem nob̾ quam iubemur edoma¬
re substernimus. in ipso ꝓrsus oꝑe
quo eam subditam castigamiuis. non
in ea cadere magnum est. Non aut̃
in ea labi. quis potest: Qua ꝓpter
quia & incarne sumus. & in carne ñ
sumus. in carne enim sumus. eo uin¬
culo qđ non dum solutum est qđ
carne. ex eo qđ sp̃s primitias dedimꝰ
dõ sitamen possumus dicere quia
tanquam extremis animȩ partibus
ad huc lubricum sentiamus: audi quem ad¬
modum ad spem pertineat. qđ ita canitur
uelut iam sit effectum. Exemit inquit oculoᷤ

Expanded text:
est: unde ipse Salvator, «Qui credit in me,» inquit, «transitum facit a morte ad vitam» . Caetera vero spe completa sunt in eis qui nondum ex hac vita emigrarunt. Nunc enim cum lapsus nostros periculosissimos cogitamus, non cessant a lacrymis oculi: tunc autem eximet oculos nostros a lacrymis, quando et pedes a lapsu. Quia tunc nullus erit lapsus ambulantium pedum, quando infirmae carnis nullum erit lubricum. Nunc vero, quamvis firma carnem nobis, quam jubemur edomare, substernimus; in ipso prorsus opere quo eam subditam castigamus, non in ea cadere magnum est: non autem in ea labi, quis potest? 8. Quapropter quia et in carne sumus, et in carne non sumus in carne enim sumus eo vinculo quod nondum solutum est, qucarne ex eo quod spiritus primitias dedimus Deo, si tamen possimus dicere quia tanquam extremis animae partibus adhuc lubricum sentiamus, audi quemadmodum ad spem pertineat quod ita canitur velut jam sit effectum, «Exemit,» inquit, «oculos
Abbreviated transcription (Latin):
corde. & inuenietis requiem animab
ur̃is. Iugum enim meum suaue est
& sarcina mea leuis ÷. Mitis itaq &
humilis. tanquam uiam xp̃m sequens.
debet ẽẽ animȩ actio tendentis ad
requiem. non tam̃ pigra & desidiosa.
ut cursum consũmet᷑ sicut scriptũ
est. In mansuetudine oꝑa tua pfice.
Et enim ne mansuetudo ad segnitiẽ
duceretur. ad iunctum ÷ oꝑa tua
ꝑfice. Neq enim sicut inista uita
somni requies nos reparat ad actionẽ:
sed actio bona perducit ad semper
uigilantem quietem. Ille autem
cuncta prȩstat. cuncta exhibet ds̃.
amorte oculos meos alacrimis. pedeᷤ
meos alapsu. Hȩc enim inspe com¬
pleta erga se cantat: quisquis huiusci¬
nis uinculum intelligit. Uere quippe
dictum ÷: humiliatus sum & saliuim
quidem qđ exempti sumus. recte dr̃
iam eẽ completum: ut mortem intel¬
ligamus non credentiũ de qualibus
ait. Dimitte mortuos sepelire mor¬
tuos suos. Et illud infuperiori psalno
Non mortui laudabunt te dñe. neq

Expanded text:
invenietis requiem animabus vestris; jugum enim meum suave est, et sarcina mea levis est» . Mitis itaque et humilis, tanquam viam Christum sequens, debet esse animae actio tendentis ad requiem: non tamen pigra et desidiosa; ut cursum consummet, sicut scriptum est, «In mansuetudine opera tua perfice» . Etenim, ne mansuetudo ad segnitiem duceretur, adjunctum est, «Opera tua perfice.» Neque enim sicut in ista vita somni requies nos reparat ad actionem; sed actio bona perducit ad semper vigilantem quietem. 7. Ille autem cuncta praestat, cuncta exhibet Deus,a morte, oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu.» Haec enim in spe completa erga se cantat quisquis hujus carnis vinculum intelligit. Vere quippe dictum est, «Humiliatus sum, et salvum quidem quod exempti sumus, recte dicitur jam esse completum, ut mortem intelligamus non credentium, de qualibus ait, «Dimitte mortuos sepelire mortuos suos» : et illud in superiore psalmo: «Non mortui laudabunt te, Domine, neque
Abbreviated transcription (Latin):
atq auditorem non expositorem ne¬
cessarium habere credatur. Et nunc
quod tandem ad pertractationem eiꝰ
accedo: quid in eo possim prorsus ignoro.
Spero tamen ut aliquid possim. affu¬
turum atq ad iuturum dm̃. Sic eñi
feci de om̃ib. quȩ cunq sufficienter
cum prius michi ad intelligendum
uł explicandum difficilia ac pene
impossibilia uiderentur: exposui.
Statuiautem per sermones id agere.
qui ꝓferuntur inpopulis: quas greci
omelias uocant. Hoc enim iustius eẽ
arbitror. ut conuentus ecclesiasticiñ
fraudentur. etiam psalmi huius in¬
telligentia: cuius ut aliorum delectari
solent cantilena. Sed sit huc usq proe-¬
mium. Iam de ipso ÷ loquendum de
quo istud uisum est prȩloquendum.

Expanded text:
atque auditorem, non expositorem neatque auditorem, non expositorem necessarium habere credatur. Et nunc quod tandem ad pertractationem ejus accedo, quid in eo possim, prorsus ignoro: spero tamen, ut aliquid possim, adfuturum atque adjuturum Deum. Sic enim fecit in omnibus quaecumque sufficienter, cum prius mihi ad intelligendum vel explicandum difficilia ac pene impossibilia viderentur, exposui. Statui autem per sermones id agere, qui proferantur in populis, quas Graeci ὁμιλίας vocant. Hoc enim justius esse arbitror, ut conventus ecclesiastici non fraudentur etiam psalmi hujus intelligentia, cujus, ut aliorum, delectari assolent cantilena. Sed sit huc usque prooemium: jam de ipso est loquendum, de quo istuc visum est praeloquendum.
Abbreviated transcription (Latin):
salmos ooq̃s cȩteros
quos codicem psalmo
nouimus continere.
qđ eccłȩ consuetudine
psalterium nuncupt᷑
partim sermocinando
Inpopłis. partim dictando
exposui. donante dño sicut potui
Psalmum uero centesimum octaui
decimum. non tam propter eius no¬
tissimam longitudinem. quam ꝓre
eius ꝓfunditatem paucis cognoscbli
differebam. Et cum molestisii mefer¬
rent fr̃s mei eius solius exposition
quantum ad eiusdem corporis psalm
ꝑtinet de ẽẽ opusculis nr̃is. meq ad
hoc soluendum debitum uehem̃tis
urguerent : dui petentib iubentib¬
quẽ non cess̃. quia quotiens cunq
inde cogitare temptaui. semper is
nostrȩ intentionis ex cessit. Quan¬
to enim uidetur apertior: tanto
michi ꝓfundior uideri solet. itaus
etiam qͥuam sit ꝓfundus de monstia¬
re non possim. Aliorum quippe qui
difficile intelliguntur: etiam si in obscuri¬
tate sensus latet. ipsa tamen apparet
obscuritas. Huius autem nec ip̃sa qm̃
talem prebet super ficiem. ut lectorẽ

Expanded text:
salmos omnes caeteros, quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, sicut potui: psalmum vero centesimum octavum decimum, non tam propter ejus notissimam longitudinem, quam propter ejus profunditatem paucis cognoscibilem differebam. Et cum molestissime ferrent fratres mei, ejus solius expositionem, quantum ad ejusdem corporis Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu petentibus jubentibusque non cessi; quia quotiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus latet, ipsa tamen apparet obscuritas: hujus autem nec ipsa; quoniam talem praebet superficiem, ut lectorem
Abbreviated transcription (Latin):
sum cor habe. & nemo te angustabit
incelo. Et idõ bene sequitur aliꝰ psalmꝰ¬
cce nc̃ Benedicite oir̃m oms seru
Disi. oui statis in oomo oÑi iN
atrus doooꝰ uĩ Nũi. Quare addidit in
atriis : Atria. ampliora spatia domus
intelliguntur. Qui stat matriis. Angu¬
statur. non prȩmitur. qͦdã mͦ dilatat᷑.
Inlatitudine mane. & potes diliges inimicũ
tuum. quia ñ ea diligis. ubi ab inimico
angustias patiaris. Quomͦ intelligeris
stare in atriis:. Sta incaritate. & stas
in atriis. Incaritate latitudo ÷. in odio
angustia. Audi apłm. Era & indignatio.
tribulatio & angustia: inomnem animã
latitudinẽ. Ubi audis latitudinẽ: intellige
atria dñi. & habebis ueram benedictionẽ
dñi. quando non maledicis inimicis. allo¬
quitur enĩ sp̃s eos qui patiuntur tribu¬
lationem. ut głentur intribulationib.
pore.Nam post trans actas tribulationẽ.
manifestum ⁊ quia benedictioni dñi

Expanded text:
sum cor habe, et nemo te angustabit sum cor habe, et nemo te angustabit in coelo. Et ideo bene sequitur alius psalmcce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini, qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri.» Quare addidit, «in atriis?» Atria ampliora spatia domus intelliguntur. Qui stat in atriis, non angustatur, non premitur; quodam modo dilatatur. In latitudine mane, et potes diligere inimicum tuum; quia non ea diligis, ubi ab inimico angustias patiaris. Quomodo intelligeris stare in atriis? Sta in charitate, et stas in atriis. In charitate latitudo est, in odio angustia. Audi Apostolum: «Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam latitudinem; ubi audis latitudinem, intellige atria Domini; et habebis veram benedictionem Domini, quando non maledicis inimicis. Alloquitur enim Spiritus eos qui patiuntur tribulationem, ut glorientur in tribulationibus; nunc?» In hoc tempore. Nam post transactas tribulationes, manifestum est quia benedictioni Domini
Abbreviated transcription (Latin):
Nam indiscordia non bene dicis dñm.
Sine causa dicis. quia lingua tua sonat
benedictionem dñi: si corde non sones.
Ore benedicis. & corde maledicis. Ore suo
benedicebant. & corde suo maledicebant.
Nunquid uerba nr̃a sunt: Significati
sunt quidam. Benedicis dñm cũ oras &
sequeris in p̃ce tua. & maledicis inimico
tuo. Hoc ÷ qđ audisti ab ipso dño. diligite
inimicos ur̃os : Si aut̃ facias & diligas
inmicum tuum & ores ꝓeo. ibi manda¬
bit dñs benedictionẽ suam. ibi habebis
uitam in scłm. id ÷ in ęt̾nũ. Multi enĩ
amantes istam uitam:. maledicunt
inunicis suis. Pro qͣ re nͥ ꝓista uita. nisi
ꝓ cõmodis scłarib: Ui te angustauit
inimicꝰ tuus. ut cogaris maledicere :
Interra angustatꝰ es: migra. habita in
cȩlo. Quomͦ inquies habitabo incęlo
homo carne indutus. carni deditus:
Sorde prȩcede: quo sequaris corpore.
Noli surdus audire surgum corda. Bur¬

Expanded text:
Nam in discordia non benedicis Dominum. Nam in discordia non benedicis Dominum. Sine causa dicis quia lingua tua sonat benedictionem Domini, si corde non sones: ore benedicis, et corde maledicis. «Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant» . Numquid verba nostra sunt? Significati sunt quidam. Benedicis Dominum, cum oras; et sequeris in prece tua, et maledicis inimico tuo. Hoc est quod audisti ab ipso Domino, «Diligite inimicos vestros?» Si autem facias, et diligas inimicum tuum, et ores pro eo, «ibi mandavit Dominus benedictionem suam;» ibi habebis «vitam in saeculum,» id est in aeternum. Multi enim amantes vitam istam, maledicunt inimicis suis: pro qua re, nisi pro ista vita, nisi pro commodis saecularibus? Ubi te angustavit inimicus tuus, ut cogaris maledicere? In terra angustatus es; migra, habita in coelo. Quomodo, inquies, habito in coelo, homo carne indutus, carni deditus? Corde praecede, quo sequaris corpore. Noli surdus audire, Sursum corda. Sur
Abbreviated transcription (Latin):
& quȩr̃ quid de illis dicant. quomͦ in iun¬
ctura in quietum ium̃tũ ñ solũ ñ trahit.
sed & frangit calcib qđ iunctũ ÷. Si aut̃
habet rorem hermon qui descendit suꝑ
montem syon: qͥetus ÷ placatꝰ. humilis.
tolerans. ꝓmurmure p̾cem fundit. Nã¬
om̃s murmuratores: magnifice descripti
sunt quodã loco seripturarũ. Prȩ cordia
fatui:. sic̃ rota carri. Quid ÷ p̾cordia fatui
sic̃ rota carri:. Portat fenum & murmurat
Non enim potest rota carri qui escere amur¬
mure. Sic sunt multi fr̃s Non habitant
inunum. nͥcorpore. S qui sunt qui habi¬
suum eẽ: setd erant illis om̃a comunia.
De signati sunt. de scripti sunt. qui ꝑtineant
ad barbam. qui ꝑtineant ad orã uestim̃ti.
qui numerentur int̾ montes sion. Esi st̃
ibi alii murmuratores : meminerint᷑ dicti
Ubi mandauit e In fr̃ib qui habitant in
unum. Ibi prȩcepit benedictionẽ. ibi
benedict̃ dm̃ qui habitant concordit᷑.

Expanded text:
et quaerunt quid de illis dicant; quomodo in junet quaerunt quid de illis dicant; quomodo in junctura inquietum jumentum non solum non trahit, sed et frangit calcibus quod junctum est. Si autem habet rorem Hermon, «qui descendit super montes Sion,» quietus, placatus, humilis, tolerans, pro murmure precem fundit. Nam murmuratores omnes magnifice descripti sunt quodam loco Scripturarum: «Praecordia fatui sicut rota carri» . Quid est, «Praecordia fatui sicut rota carri?» Fenum portat, et murmurat: non enim potest rota carri quiescere a murmure. Sic sunt multi fratres; non habitant in unum nisi corpore. Sed qui sunt qui habisuum esse, sed erant illis omnia communia» . Designati sunt, descripti sunt, qui pertineant ad barbam, qui pertineant ad oram vestimenti, qui numerentur inter montes Sion. Et si sunt ibi alii murmuratores, meminerint dicti Ubi mandavit? In fratribus qui habitant in unum. Ibi praecepit benedictionem, ibi benedicunt Dominum qui habitant concorditer.
Abbreviated transcription (Latin):
arias. quando iã dies incipiunt crescere
ludi ipsum iohem confitentem. Ilum̃
oportet crescere. me autem minui. Q
passiones ipsorum hoc indicant. Dñs
in cruce ex altatus ÷. ille cęso capite di¬
minutus. Ergo lum̃ exaltatum xp̃s. in¬
de ÷ ros hermon. S qui cunq uultis habi¬
tare in unum. optate rorem istum. com¬
plumini incle. Alioqͥn ñ poteritis tenere
qđ ꝓfitemini. nec ꝓfiteri nec audire po¬
teritis. nͥ ille intonuerit. nec ꝑ manere
poteritis: nͥ eiꝰ sagina ñ desit uobis. Ipsa
enim sagina: descendit suꝑ montem syon
Iam montes syon: magni in syon. Quid
÷ syonꝰ Eccła. Et qui ibi sunt: Montes
magni. Quos significant montes. hos significat barba
u̾signifieat ora uestimenti. Barba ñ intelligit᷑
nisi in ꝑfectis. Non gͦ habitant in unum:
nͥ inqͥb ꝑfecta fuerit caritas xp̃iana. Hã
in qͥb non ÷ ꝑfecta caritas xp̃i: & cum ĩ
uno st̃ odiosi sunt. molesti sunt. turbu¬
lenti st̃. anxietate sua turbant cęteros.

Expanded text:
arias, quando jam dies incipiunt crescere. Audi ipsum Joannem confitentem: «Illum oportet crescere, me autem minui» . Et passiones ipsorum hoc indicant. Dominus in cruce exaltatus est; ille caeso capite deminutus. Ergo lumen exaltatum, Christus: inde est ros Hermon. Sed quicumque vultis habitare in unum, optate rorem istum, compluimini inde. Alioquin non poteritis tenere quod profitemini, nec profiteri audere poteritis, nisi ille intonuerit; nec permanere poteritis, nisi ejus sagina non desit vobis: ipsa enim sagina descendit super montes Sion. 12. Jam «montes Sion,» magni in Sion. Quid est Sion? Ecclesia. Et qui ibi sunt montes? Magni. Quos significant montes, hos significat barba, hos significat ora vestimenti. Barba non intelligitur nisi in perfectis. Non ergo habitant in unum, nisi in quibus perfecta fuerit charitas Christi. Nam in quibus non est perfecta charitas Christi, et cum in uno sint, odiosi sunt, molesti sunt, turbulenti sunt, anxietate sua turbant caeteros,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc de uno & de unosolo audiuit caritas
ur̃a. iã iocundet᷑ cũ psalmo: ut seqͣntia uide¬
amus. Breuis ÷. potest a nob̾ curri. qͣntum
dñs suggerit. Puto enĩ ex iis quȩ dictast̃
patere posse quȩ sequunt᷑. qͣuis nec illa ui¬

Expanded text:
Haec de uno, et uno solo audivit Charitas Haec de uno, et uno solo audivit Charitas vestra; jam jucundemur cum Psalmo, ut sequentia videamus. Brevis est; potest a nobis curri, quantum Dominus suggerit. Puto enim ex his quae dicta sunt, patere posse quae sequuntur, quamvis illa vi
Abbreviated transcription (Latin):
quia certant dicitis a gonisticos. & inueni¬
inis unde appelletiꝰ. quia dix̃ apłs bonum
appellemꝰ monachos. cũ dicat psalmꝰ. ecce
ꝙͣ bonũ & quã iocundũ habitare fr̃s in unũ :
turba unꝰ ÷ s unꝰ cum multiᷤᷤ. unꝰ dici potest:
Qui gͦ sic uiuunt mnunũ ut unũ hominem
faciant. ut sit illis uere qͦmͦ scriptũ ÷ una
anima & unũ cor. multa corpora sed non
multȩ animȩ. multa corpora s ñ multa
nob̾. & exponant qui insultant nomini
monachoꝵ qͣre ille qͥ inuentꝰ ÷ triginta
octo annos habens in infirmitate. hoc
respondisset dõ. Cũ cõmota fuerit aqua.
ñ habeo qͥ me de ponat. aliꝰ ante me descendit.
Descenderat imꝰ. iã aliꝰ ñ descendebat. Unus
solꝰ sanabat᷑. unitatẽ eccłȩ p̃figurabat.
Merito insultant nomini unitatis: qͥse prę
monachoꝵ: qr illi nolt̾ habitare in unum
cũ fr̃ĩb s sequentes donatũ axp̃m dimisert̃.

Expanded text:
quia certant, dicitis agonisticos: et inveniquia certant, dicitis agonisticos: et invenistis unde appelletis, quia dixit Apostolus,appellemus monachos, cum dicat Psalmus, «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum?» ici potest, Qui ergo sic vivunt in unum, ut unum hominem faciant, ut sit illis vere quod scriptum est, «una anima et unum cor;» multa corpora, sed non multae animae; multa corpora, sed non multa nobis et exponant, qui insultant nomini monachorum, quare ille qui inventus est triginta octo annos habens in infirmitate, hoc respondisset Domino: «Cum mota fuerit aqua, non habeo qui deponat me; alius ante me descendit» . Descenderat unus, jam alius non descendebat. Unus solus sanabatur; unitatem Ecclesiae figurabat. Merito insultant nomini unitatis, qui se ab monachorum, quia illi nolunt habitare in unum cum fratribus; sed sequentes Donatum, Christum dimiserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum sit nom̃ monachoꝵ: ostendant¬
nobis ubi scriptum sit nom̃ agonisticoꝵ.
Sic eos inquiunt appellamꝰ: ꝓpt̾ agonem.
sertant eni. & dicit apłs. Certam̃ bonum
certaui. Qa st̃ qͥcertant ad uersus diabolũ
&pualent milites xp̃i: agonistici appellant᷑
aqͥb plus timet᷑ dõ laudes. quã fremitus
leonis. Hi etiam insultare nob̾ audent:
quia fr̃s cum uident homines. dõ gras
heunt. Quid ÷ inqͥunt dõ gras : Itane
surdus es ut nescias quid sit dõ gr̃ãse Qͥ
dicit dõ grãs. grãs agit dõ. Uidẽ siñ debet
frat̾ dõ gr̃as agere. quando uidet frẽm
suũ. Nonꝰ eñi ñ ÷ locꝰ gratulationis. qͣndo
se inuicẽ uident qui habitant in xp̃o.
Ei tam̃ uos dõ grãs nr̃m ridetis. dõ laudẽ
ur̃m. plorant homines. S certe redditiꝰ
rationẽ de nomine: qͣre appellatiꝰ agonisticoᷤ.
ta fut ut appellatiꝰ. ita fiat. Ominõ fauemꝰ.
restet dñs. ut illi c̃t᷑ diabolum certent

Expanded text:
scriptum sit nomen monachorum, ostendantscriptum sit nomen monachorum, ostendant ubi scriptum sit nomen agonisticorum. Sic eos, inquiunt, appellaCertant enim; et dicit Apostolus, «Certamen bonum certavi» . Quia sunt qui certant adversus diabolum, et praevalent, milites Christi agonistici appellantura quibus plus timetur, Deo laudes, quam fremitus leonis. Hi etiam insultare nobis audent, quia fratres, cum vident homines, Deo gratias dicunt. Quid est, inquiunt, Deo gratias? Itane surdus es, ut nescias quid sit, Deo gratias? Qui dicit, Deo gratias, gratias agit Deo. Vide si non debet frater Deo gratias agere, quando videt fratrem suum. Num enim non est locus gratulationis, quando se invicem vident qui habitant in Christo? Et tamen vos Deo gratias nostrum ridetis: Deo laudes vestrum plorant homines. Sed certe reddidistis rationem de nomine, quare appelletis agonisticos. Ita fiat, ut appellatis; ita fiat, omnino favemus. Praestet Dominus ut illi contra diabolum certent,
Abbreviated transcription (Latin):
dederat. Amissis itaq om̃ib repentina af¬
fictatione & tẽptatione. amissa hȩreditate.
amissis heredib sola coniuge sibi relicta
ñ ad solationẽ s ad tẽptationem: ait qđ nostiᷤ.
Dñs dedit dñs abstulit. sic̃ dño placuit ita
factũ ÷ sit nom̃ dñi benedictũ. Impletum
÷ meo qđ cotidie cantamꝰ: si & morib c̃sonemꝰ.
henedicã dñm in om̃i tempore. sẽꝑ lauseiꝰ
more meo. Ergo in istiꝰ trib nominib signifi¬
cata sunt tria genera hominũ. & in illis tͥb
rursus in eugło quȩ cõmemoraui. Quid gͦ
dicunt illi. qui nob de nomine monachoꝵ
insultant: Fortasse dicturi st̃. Mr̃i ñuo¬
cantur circuicellioneᷤᷤ. uos illos ita appellatiᷤ
contumelioso nomine. naͣ nos eos ita non uoca¬
mus. Dicant quid eos uocent. & audietis. Ago¬
nisticoꝰ eos uocant. Fatem᷑ & nos honesto no¬
mine: si & res conueniret. S int̾im illud ui¬
deat scĩtas ur̃a. Qͥ nob̃ dicunt ostendite ubi

Expanded text:
dederat. Amissis itaque omnibus repentina afflictione et tentatione, amissa haereditate, amissis haeredibus, sola conjuge sibi relicta, non ad consolationem, sed ad tentationem, ait quod nostis, «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Impletum est in eo quod quotidie cantamus, si et moribus consonemus: «Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo» . Ergo in istis tribus nominibus significata sunt tria genera hominum, et in illis tribus rursus in Evangelio, quae commemoravi. 6. Quid ergo dicunt illi qui nobis de nomine monachorum insultant? Fortasse dicturi sunt: Nostri non vocantur circumcelliones: vos illos ita appellatis contumelioso nomine; nam nos eos ita non vocamus. Dicant quid eos vocent, et audietis. Agonisticos eos vocant. Fatemur et nos honesto nomine, si et res conveniret. Sed interim illud videat Sanctitas vestra: qui nobis dicunt, Ostendite ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipso capite pendente incruce & di¬
cente. Pat̾ ignosce illis: qͥr nesciunt
quid faciunt. Eo mͦ gͦ unguentũ acapte
descenderat adbarbã: qr & ille cũ lapcar
fixo genu ait. Dñe. nestatuas illis pdara
peceatũ. Ergo illi tanꝗͣ barba erant. ans
enĩ fortes erant. & multas passi st̃ ꝑseut

Expanded text:
ab ipso capite pendente in cruce, et diab ipso capite pendente in cruce, et dicente, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Eo modo ergo unguentum a capite descenderat in barbam; quia et ille cum lapidaretur, fixo genu ait: «Domine, ne statuas illis hoc peccatum» . 9. Ergo illi tanquam barba erant. Multi enim fortes erant, et multas persecutiones
Abbreviated transcription (Latin):
stephanũ. Seuiebat in illo caritas. Seuie¬
bat in eoscum audirent. rogauit ꝓeiscũ
lapidarent. Quid enĩ ait cum audirent:
Dura ceruice & ñ circuncisi corde & aurib.
uos semꝑ restitistis sp̃ui scõ. Uide barbã.
Nunquid adulauit : Nũqͥd timuit : Illis
cum audirent ista quȩ in illos dicebant᷑ :
qͣsi seuiebat. Seuiebat enĩ stephanꝰ. seuiebat
ore. corde diligebat. & ñ ÷ uicta ipsa carita ᷤᷤ
in eo. Ma̾ illi abhorrentes auerbo. tanquã
tenebrȩ fugientes alum ine: ad lapides
currere cȩper̃ stephanũ lapidare. Sic̃
antea stephani uerba lapidabant illos:
sic pꝰea lapides eoꝵ stephanũ. Quando
debuit plus irasci stephanꝰ. qͣndo lapida¬
batur. aut qͣndo audiebatur: Ecce mitiꝰ
aquib audiebat᷑. Uenientib in se lapidib
non uicta ÷ caritas: qͥr unguentũ acapite
in barbam descenderat. & audierat ab
ipso capite. diligite in imicos ur̃os. &
orate ꝓeis qui uos ꝑsequunt᷑. Audierat

Expanded text:
Stephanum. Saeviebat in illo charitas: saevieStephanum. Saeviebat in illo charitas: saeviebat in eos, cum audirent; rogavit pro eis, cum lapidarent. Quid enim ait, cum audirent? «Dura cervice et incircumcisi corde et auribus, vos semper restitistis Spiritui sancto.» Vide barbam. Numquid adulavit? numquid timuit? Illi cum audirent ista, quae in illos dicebantur: quasi saeviebat enim Stephanus; saeviebat ore, corde diligebat; et non est victa charitas ipsa in eo: nam illi abhorrentes a verbo, tanquam tenebrae fugientes a lumine, ad lapides currere coeperunt, Stephanum lapidare. Sicut antea Stephani verba lapidabant illos, sic postea lapides eorum Stephanum. Quando debuit plus irasci Stephanus, quando lapidabatur, an quando audiebatur? Ecce mitis a quibus audiebatur. Venientibus in se lapidibus non victa est charitas: quia unguentum a capite in barbam descenderat, et audierat ab ipso capite, «Diligite inimicos vestros, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Audierat
Abbreviated transcription (Latin):
÷. Crucifixum & sepultũ. resu̾citatũ. ascendit
incȩlum: & uenit sp̃s sc̃is acapite. Suo: Adbarbã:¬
Barba significat forteͤ. barba significat iu¬
uenes. strenuos. impigros. a lacres. Ideo
quando tales describimꝰ: barbatꝰ homo
÷ dicimꝰ. Ergo pͥmũ illud unguentũ de¬
scendit in apłos. de scendit in illos qͥ pͥmo
impetus scłi sustinuer̃. Descendit in illos
cȩpert᷑ : ꝑ secutionẽ passi st̃. S qͥa descen¬
dit unguentũ in barbã: passi st̃ ñ uicti.
Eenĩ caput iã passũ p̃cesserat: unde de¬
scendit unguentũ. Precedenti tali exẽ¬
plo. qͥs uinceret barbã : Ex illa barba.
erat st ephanꝰ sc̃s. Ehoc ÷ ñ uinci: ut
caritas ñ uincat᷑ ab inimici᷑. Nã uisi sunt
sibi uicisse: qͥ ꝑsecuti st̃ scõs. Illi cȩdebant.
illi cędebantur. Illi occidebant. illi occide¬
bantur. Quis non putaret illos uincere.
illos uinci : S quia ñ uicta caritas: idõ
unguentũ descendit in barbã. Attende

Expanded text:
epultum, resuscitatum ascendit in coelum; et venit Spiritus sanctus a capite. Quo? Ad barbaBarba significat fortes; barba significat juvenes, strenuos, impigros, alacres. Ideo quando tales describimus, Barbatus homo est, dicimus. Ergo illud primum unguentum descendit in Apostolos, descendit in illos qui primos impetus saeculi sustinuerunt: descendit ergo in illos  passi sunt: sed quia descenderat unguentum in barbam, passi sunt, non victi. Etenim et caput jam passum praecesserat, unde descendit unguentum. Praecedente tali exemplo, quis vinceret barbam? 8. Ex illa barba erat Stephanus sanctus. Et hoc est non vinci, ut charitas non vincatur ab inimicis. Nam visi sunt sibi vicisse, qui persecuti sunt sanctos. Illi caedebant, illi caedebantur; illi occidebant, illi occidebantur. Quis non putaret illos vincere, illos vinci? Sed quia non victa est charitas, ideo unguentum descendit in barbam. Attende