comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
script᷑is sc̃is iĩ scͥpt̾is facientia. Legi inqͣm. le.¬
gi origenẽ & si in legendo cͥmen ẽ: fateor
& nr̃m marsupiũ alexandrinȩ cartȩ eua.¬
cuauert̃. Si mͥ creditis: origenista nunquã
fui. Si ñ creditis: nc̃ ẽẽ cessaui. Qd nec sic ad¬
ducimini ad fidẽ. cõpellitis me in defensionẽ
mei c̃tra amasiũ urm̃ scͥb̃e. ut si ñ creditisne.¬
ganti. credatis saltẽ accusanti.S libentꝰ mͥ
erranti credit᷑ : q̃m correcto. Nec mirũ. Pui.¬
ꝓpt̾ animales & luteos. nolle palã dogmata
c̃fiteri. Ipsoꝵ enĩ decretũ ẽ. ñ facile marga.¬
ritas ante portos mittendas. nec dandum
scm̃ canibꝰ. & cũ dđ dicere. in corde meo ab¬¬
scondi eloqͥa tua ut ñ peccẽtͥ. & in alio loco
suꝑ iꝰto. Qͥ loqͥt᷑ in qͥt ueritatẽ cũ ꝓximosuo
idẽ cũ his qͥ domestici fidei st̃. Ex qͦ intelligi
uolunt nos qͥ necdũ iniciati sumꝰ deb̾e au.¬

Expanded text:
scripturis sancctis, uim scripturis facientia. legi, inqscripturis sancctis, uim scripturis facientia. legi, inqgi Origenem; et si in legendo crimen est fateor; et nostrum marsupium Alexandrinae chartae evacuarunt. Si mihi creditis, Origenistes nunquam fui; si non creditis, nunc esse cessavi. Quod si nec sic adducimini ad fidem, compellitis me ad defensionem mei, contra amasium vestrum scribere: ut si non creditis neganti, credatis saltem accusanti. Sed libentius mihi erranti creditur, quam correcto. Nec mirum, puopter animales et luteos nolle palam dogmata confiteri. ipsorum enim decretum est non facile margaritas ante porcos esse mittendas nec dandum sanctum canibus et cum Dauid dicere: in corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi; et in alio loco super iusto: qui loquitur, inquit, ueritatem cum proximo suo, id est cum his, qui domestici fidei sunt. ex quo intellegi uolunt nos, qui necdum initiati sumus, debere au
Abbreviated transcription (Latin):
meas ad dy dimũ qͣsi ad magistrũ. Grande cri¬
men discipłi. si hominẽ eruditũ & senẽ inagi¬
strũ dixerĩ. & tam̃ uolo inspicere ipsã epłã.
quȩ tanto tẽpore in calũpniã reseruata ẽ.¬
Nichil p̃t̃ honorẽ & salutationẽ c̃tin&. In¬
epta st̃ hȩc & friuola. Arguite potiꝰ ubi he¬
resim defendim aibi pͣuum origenis dogma
laudauerĩ. In lectione isaie in qͦ duo sera¬
positionẽ in duo testam̃ta mutauit: habe¬
tur libers in manibꝰ ante .xx. annos editus.
Tot opꝰcula mea & maxime cõmentarisux¬
ta oportunitatẽ locoꝵ gentilẽ sectã lace¬
rant. Qd aut̃ opponunt c̃gregasse me li¬
bros illiꝰ suꝑ cunctos homines: ut inã om̃i¬
ũ tͣctatoꝵ hab̾em uolumina. ut tardicatẽ
ingenii eruditionis diligentia cõpensa.¬
re Congregtui libros eiꝰ fateor & idõ er¬
rores non seqͣr. qͥa scio uniuersa que scͥp.¬
qͦr. Uenenata st̃ illiꝰ dogmata. aliena ab

Expanded text:
meas ad Didymum quasi ad magistrum. grande crimeas ad Didymum quasi ad magistrum. grande crimen discipuli, si hominem eruditum et senem magistrum dixerim. et tamen uolo inspicere ipsam epistulam, quae tanto tempore in calumniam reseruata nihil praeter honorem et salutationem continet. inepta sunt haec et friuola. arguite potius, ubi heresim defenderim, ubi prauum Origenis dogma laudauerim. in lectione Esaiae, in qua duo serapositionem in duo testamenta mutaui? habetur liber in manibus ante uiginti annos editus. tota opuscula mea et maxime commentarii iuxta oportunitatem locorum gentilem sectam lacerant. quod autem opponunt congregasse me libros illius super cunctos homines, utinam omnium tractatorum haberem uolumina, ut tarditatem ingenii lectionis diligentia conpensarem! congregaui libros eius, fateor; et ideo errores non sequor, quia scio uniuersa, quae scriptianis loquor: uenenata sunt illius dogmata, aliena a
Abbreviated transcription (Latin):
discendi ardore. nec uixta qͦrũdã p̃sũptionẽ
ipse me docui. Apollinarẽ laudgcenum
audiui antiochiȩ frequent᷑ & colui. & cũ me in¬
ma suscepi.Iã canis spargebar caput. & ma¬
gistrũ potiꝰ ꝗͣ. discipłm decebat. Perrexi tam
alexandriã. audiui di dimũ. In multis ei gm̃s
ago qͦd nesciui: didici. qͦd sciebã illo docente
ñ ꝑdidi. Putabant me hoĩes finẽ fecisse dis¬
cendi. Ueni rursũ iherosolimã & bethleem
Quolabore. qͦ p̃cio. barabanũ nocturnũ ha¬
bui p̃ceptorẽ. Timebat enĩ udeos. & mͥ alte¬
rũ ex hi bebat nichodemũ. hoꝵ om̃iũ fre¬
quent̃ in opꝰculis meis facio m̃tionẽ. Certe
ũ ẽ. Rapiat megͦ utraq turma diuersũ¬
altͥnsecꝰ. qͥa magistrũ utrunq c̃fiteor: Si ex¬
pedit odisse hoĩes & gentẽ aliqͣm detestan.
miro odio auersor c̃cisionẽ. Usq hodie enim
nȩ Obiciat mͥqͥspiã. cur hominem uideũ
habui p̃ceptorẽ. & aud& qͥdã ꝓferre litt̾as

Expanded text:
feruebam amore, nec iuxta quorundam pręsumptionem ipse me docui. Apollinarem Laodicenum audiui Antiochię frequenter et colui. Iam ma suscepi. Jam canis spargebatur caput, et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi Didymum: in multis ei gratias ago. Quod nescivi, didici: quod sciebam, illo docente, non perdidi. Putabant me homines finem fecisse discendi. Veni rursum Jerosolymam et Bethleem. Quo labore, quo pretio Baraninam nocturnum habui praeceptorem! Timebat enim Judaeos, et mihi alterum exhibebat Nicodemum . Horum omnium frequenter in opusculis meis facio mentionem. Certe um est; rapiat me ergo utraque turma altrinsecus, quia magistrum utrumque confiteor. si expedit odisse homines et gentem aliquam detestari, miro odio auersor circumcisos; usque hodie enim nae. obiciat mihi quispiam, cur hominem Iudaeum habuerim praeceptorem, et audet quidam proferre litteras
Abbreviated transcription (Latin):
postea fuit. defensorẽ. Ex qͦ ostendit᷑ uł didi¬
capite detruncato.cet̾a m̃bra sociar&. S c̃ce¬
damꝰ ex suꝑfluo ut pãphili sit. s necdũ mar¬
martyrio deler& errorẽ. ut unã culpã san¬
guinis sui effusione purgar& Qnti in toto
orbe martyres ante ꝗͣ. cedent᷑ uariis subia¬
cuere peccatis. Defendamꝰ gͦ peccata. qͥa qui
dictaui. uncens ꝓpositũ ut c̃tra eũ scͥberem
cuiꝰ ingeniũ ante laudauerã. malens existim¬
tione ꝑiclitari: ꝗͣ fide. Hoc mͥ p̃stitert̃ amici
mei. ut si tacuero reus. si respondo: inimicus
iudicer. Dura utraq c̃ditio. S e duobꝰ eligã
qͦs leuiꝰ ẽ. Si multas redintegrari potest. blas¬
phemia ueniã ñ meret᷑. Qd aũt laboris intͣns¬
erĩ: urõ iudicio relinqͦ dũ & mutare qͥppiã
de g̃co ñ ẽ uertentis. s euertentis. & eadem
eloquii uenustatem. Item epła beaci¬

Expanded text:
ostea, defensorem? Ex quo ostenditur, vel Didy533 capite detruncato, caetera membra sociarit. Sed concedamus, ex superfluo, ut Pamphili sit, sed necdum marmartyrio deleret errorem, ut unam culpam sanguinis sui effusione purgaret. Quanti in toto orbe martyres, antequam caederentur, variis subjacuere peccatis? Defendamus ergo peccata, quia qui dictavi, vincens propositum, ut contra eum scriberem, cujus ingenium ante laudaveram: malens existimatione periclitari, quam fide. Hoc mihi praestiterunt amici mei, ut si tacuero, reus: si respondero, inimicus judicer. Dura utraque conditio; sed a duobus eligam quod levius est: simultas redintegrari potest, blasphemia veniam non meretur. Quid autem laboris inerim, uestro iudicio derelinquo, dum et mutare quippiam de Graeco non est uertentis, sed euertentis, et eadem eloquii uenustatem.  LXXXV. A
Abbreviated transcription (Latin):
fori ce̾. aliam triclinu. ñ eque interfusa
& calathos puellarũ & inter eruditos uiros
de diuinȩ legis doginatib disputari. Nc̃ lib̾e
& impudent̾ iactat in uulgꝰ. & ꝑstrepit. dã¬
nauit nuptias. & int̾ ut̾os tum̃tes. infantũ
tacet. ut me solum in inuidiã uocet. Cũ aut̾
ad libros uenerit. & pedẽ pedi contulerit. &
uł ꝓposuerit aliqͥd de script᷑is. uł audierit
ꝓponentẽ. tc̾ sud abit. te̾ herebit. Procul epi¬
curꝰ. longe aristippꝰ. subulci ñ adert̾. feta
sanguis. Porro siñ uuit scrib̾e & tantũ male¬
dicfis agendũ pitat : audiat tot interiacen¬
tib terris. fuictibq popłis saltẽ & hoc cla¬
moris mei. Non damno nuptias. ñ oamno

Expanded text:
fori esse, aliam triclinii; non aeque inter fusa fori esse, aliam triclinii; non aeque inter fusa et calathos puellarum et inter eruditos uiros de diuinae legis dogmatibus disputari. nunc libere et inpudenter iactat in uulgus et perstrepit: \'damnauit nuptias\' et inter uteros tumentes, infantum tacet, utmesolum in inuidiam uocet; cum autem ad libros uenerit et pedem pedi contulerit et uel proposuerit aliquid de scripturis uel audierit proponentem, tunc sudabit, tunc haerebit. procul Epicurus, longe Aristippus, subulci non aderunt, feta sanguis. porro, si non uult scribere et tantum maledictis agendum putat, audiat tot interiacentibus terris, fluctibus, populis saltim echo clamoris mei: cnon damno nuptias, non damno
Abbreviated transcription (Latin):
fenũ habet in cornu. longe fuge. S magis
fusione sputor. Qui cũ mediceret᷑ ñ rͥͤ iͥ¬
malectir. Et post alapas. crucd flagella. blas¬
phemias. nouissime ꝓ crucifigentib deptã¬
tꝰ ẽ diceis . Pater ignosce eis. qđ enim faciuN.
nesciunt. Et ego ignosco errori fr̾is. intelli¬
go qi diaboli arte deceptꝰ sit. Int̾ muliercłas
sciolus sibi & eloquens uidebat᷑. Postꝗͣ romã
mea opuscła ꝑuenert: quasi emulũ exhor¬
ruit. Et d̾ me qͦ captauit głam: ut nulluᷤ
c̃ẽt. in terris qͥ ñ eiꝰ eloquentie displiceret. ex¬
ceptis his quor potentie ñ parcit s oodit.
in uno qͦs ñ honorat. s mecuit. Uoluit sci¬
licet homo ꝑitissimꝰ. ut ueteranꝰ miles uno
ictu gladii utrunq ꝑcutere. & ostendere
poplis qđ qͥcqͥd ipse uellet. hoc scriptura sen¬
tirec. Dignet᷑ gͥ nob sermonẽ suũ mittere
& ñ rep̾hendendo s docendo garrulitatẽ
nram corrigere. Tunc intelliget aliã uim ep¬

Expanded text:
enum habet in cornu, longe fuge. sed magisconfusione sputorum, qui, cum malediceretur, non remaledixit et post alapas, crucem, flagella, blasphemias nouissime pro crucifigentibus deprecatus est dicens: pater, ignosce eis; quid enim faciunt, nesciunt. et ego ignosco errori fratris; intellego, quia. diaboli arte deceptus sit. inter mulierculas sciolus sibi et eloquens uidebatur; postquam Romam mea opuscula peruenerunt, quasi aemulum exhorruit et de me quoque captauit gloriam, ut nullus esset in terris, qui non eius eloquentiae displiceret, exceptis his, quorum potentiae non parcit, sed cedit, immo, quos non honorat, sed metuit. uoluit scilicet homo peritissimus ut ueteranus miles uno rotatu gladii utrumque percutere et ostendere populis, quod, quidquid ipse uellet, hoc scriptura sentiret. dignetur igitur nobis sermonem suum mittere et non reprehendendo, sed docendo garrulitatem nostram corrigere. tunc intelleget aliam uim
Abbreviated transcription (Latin):
trat᷑: hostis. ẽ. intimꝰ. etiã si nullius in¬
timi loquacitace aut lite uulget᷑. Qua¬
ꝓpter qͥs prudencium ñ uideat etiã tu
quã colerabilit᷑ feras amicissimi quon¬
dam & familiarissimi incredibiles ne
inimicicias consolante conscientia. &
quẽ admodu uel quod iaccitat. uel qͦd
aquibusdã forsitan credit᷑ insinistris
Armis deputes. qͥbꝰ ñ minꝰ quam dex¬
tris contra diabolũ dimicat᷑: Uerum
tam illu maluerim aliqͦmͦ mitiorem.
quã te isto mͦ armatiorem. Hoc mag¬
nũ aetriste miraculũ. ẽ: examicici¬
is talibꝰ adhas inimicicias ꝑ uenisse.
lȩcũ erit & multo maiꝰ. ex inimicici¬
is talibꝰ ad pͥstinam concordiam reuer¬

Expanded text:
tratur, hostis est intimus, etiam si nullius intratur, hostis est intimus, etiam si nullius intimi loquacitate aut lite uulgetur. quapropter quis prudentium non uideat, etiam tu quam tolerabiliter feras amicissimi quondam et familiarissimi incredibiles nunc inimicitias consolante conscientia et quem ad modum, uel quod iactitat uel quod a quibusdam forsitan creditur, in sinistris armis deputes, quibus non minus quam dextris contra diabolum dimicatur? uerum tamen illum maluerim aliquo modo mitiorem quam te isto modo armatiorem. hoc magnum et triste miraculum est ex amicitiis talibus ad has inimicitias peruenisse. laetum erit et multo maius ei inimicitiis talibus ad pristinam concordiam reuer
Abbreviated transcription (Latin):
caritace flagrante eaq mͥ fidelem ami¬
cum faccũ. ẽẽ. sentio: qͥcqͥd ei consilioꝵ
meoꝵ. cogitationu̾q cõmitto. nͨ homini
coͣmicto.s illi inqͦ manet ut talis sit.
Ds̃ enĩ caritas. ẽ : & qui manet in ca¬
ritate : in dõ manet. Quam si deser¬
uerit. tancum faciat necesse . eͦ. dolo¬
rem. quantum manes fecerat gaudi¬
um. Ueruncam᷑ examico intimo fac¬
cus inimicꝰ. quęratr sibi pociꝰ qͦd fin¬
gat astutꝰ : nͣ inueniat quod ꝓdat
iratꝰ. Hoc autẽ unus qͥsq facile asseqͥt᷑
nͨ occultando qd fecerit.s nͨ faciendo
qͦd occultare uelit. Qđ si miscdia dei
bonis piisq concedit. ut intͣ inmicos
quoslibet futuros lib̃i securiq uersen¬
tur: aliena peccata sibi cõmissa ñ ꝓdant.
quȩ ꝓdi timeant ipsi nulla cõmittant.Cũ
eni falsum quid amaledico fingit᷑. aut oĩ¬
no non credit᷑. aut certȩ uni cegra salute
sola fama uexa t᷑. Cuͦ auce malũ ꝑpe¬

Expanded text:
caritate flagrantem eaque mihi fidelem amicaritate flagrantem eaque mihi fidelem amicum factum esse sentio, quicquid ei consiliorum meorum cogitationumque committo, non homini committo sed illi, in quo manet, ut talis sit; deus enim caritas est et, qui manet in caritate, in deo manet. quem si deseruerit, tantum faciat necesse est dolorem, quantum manens fecerat gaudium. uerum tamen ex amico intimo factus inimicus quaerat sibi potius, quod fingat astutus, non M inueniat, quod prodat iratus. hoc autem unusquisque facile adsequitur non occultando, quod fecerit, sed non faciendo, quod occultari uelit. quod misericordia dei bonis piisque concedit, ut inter inimicos quoslibet futuros liberi securique uersentur, aliena peccata sibi commissa non prodant, quae prodi timeant, ipsi nulla committant. cum enim falsum quid a maledico fingitur, aut omnino non creditur aut certe integra salute sola fama uexatur. quod autem malum perpe
Abbreviated transcription (Latin):
potes facere int̾ me & ce: ꝓpterea debes
sinere errare me.Prorsus quod adip¬
sas res quas nosse uolumꝰ accinet. siqͥa
ueri me tenere uel scio uel credo uelpu¬
to in quo tu alit sentis: quantũ dat
dñs sine tua in iuria conabor asserere.
Quod aute ꝑtinet ad offensione̾ tuam
cũ te indignatum sensero ÷ nichil aliud
quã ueniam dep̾cabor. Nec omnino
arbitrabor ce succensere pocuisse. nͥ
aut hoc dicerẽ quod dicere ñ debiui.
atit nͦ sic dicerem ut debui. quia nec
miror minꝰ nos scire in uicem: quã
scimur aconiunccissimis & familiaris¬
simis nrͣis. In quoru ego c̃arĩtat̾e fateor
facile me tocum ꝓicio. p̾sertim sacigatu
scandalis scłi. & in ea sine ulla sollicici.¬
tudine requiesco. Dm̃ quippe illic. ceͣ.
sentio. in quẽ me securũ ꝓicio. & in qͦ se¬
curꝰ requiesco. nec in hac mea securitate
crastinu illud humanȩ fragilitatis in¬
cercum. de qͦ suꝑus gemui omnno
formido. Cum enĩ homine xpiana

Expanded text:
potes facere inter me et te, propterea debes potes facere inter me et te, propterea debes sinere errare me. prorsus quod ad ipsas res, quas nosse uolumus, adtinet, si quid ueri me tenere uel scio uel credo uel puto, in quo tu aliter sentis, quantum dat dominus, sine tua iniuria conabor adserere. quod autem pertinet ad offensionem tuam, cum te indignatum sensero, nihil aliud quam ueniam deprecabor. Nec omnino arbitror te suscensere potuisse, nisi aut hoc dicerem, quod non debui, aut non sic dicerem, ut debui, quia nec miror minus nos scire inuicem, quam scimur a coniunctissimis et familiarissimis nostris. in quorum ego caritatem, fateor, facile me totum proicio praesertim fatigatum scandalis saeculi et in ea.sine ulla sollicitudine requiesco. deum quippe illic esse sentio, in quem me securus proicio et in quo securus requiesco. nec in hac mea securitate crastinum illud humanae fragilitatis incertum, de quo superius gemui, omnino formido. cum enim hominem Christiana
Abbreviated transcription (Latin):
scripsisse satis apparet. unde supra elo¬
cutus sum plus fortasse quam debui.
s non plusquã tunui. uͥ aisti. neforte
lȩsus iustȩ expostulares. Rogo te sifie¬
ri pocest ut intͣ nos quę̧ramꝰ & dissera¬
mus aliqͥd qͦ sine amaritudine discor¬
die corda pascant᷑ nr̃a : fiat. Si autem
non possũ discere quid mͥ emendan¬
dum uideat᷑ in scriptis tuis. nec tu
in meis nͥcũ scispitione in uidiȩ aut le¬
sione amiciciȩ: quiescamꝰ abhis. & nt̃ȩ
uicȩ salutiq parcamꝰ. Minus certe as¬
sequat᷑ illa que inflat: dum non of¬
fendat᷑ illa quȩ ȩdificat. Ego me lon¬
ge. eeͣ. sentio ab illa ꝑfectione. de
qua scriptũ. ẽ. Siqui in uerbo ñ
osfendit. hic ꝑfeccus. ẽ. uir. S pla¬
ne in dei miscłia puto me posse
facile abste pecere ueniam. si quid osfen¬
di. Quod mͥ aꝑire debes: ut cũ te
auliero. lucrens frẽm cuum. Neq enĩ
qͥa hoc ꝓpt᷑ songinquitat̾e t̾rarũ non

Expanded text:
scripsisse satis apparet — unde supra loscripsisse satis apparet — unde supra locutus sum plus fortasse; quam debui, sed non plus, quam timui —, ubi aisti: ne forte laesus iuste expostulares. rogo te, si fieri potest, ut inter nos quaeramus et disseramus aliquid, quo sine amaritudine discordiae corda nostra pascantur, fiat; si autem non possum dicere, quid mihi emendandum uideatur in scriptis tuis, nec tu in meis nisi cum suspicione inuidiae aut laesione amicitiae, quiescamus ab his et nostrae uitae salutique parcamus. minus certe adsequatur illa, quae inflat, dum non offendatur illa. quae aedificat. ego me longe esse sentio ab illa perfectione, de qua scriptum est: si quis in uerbo non offendit, hic perfectus est uir. sed plane in dei misericordia puto me posse facile abs te petere ueniam. si quid offendi, quod mihi aperire debes, ut, cum te audiero. lucreris fratrem tuum. neque enim, quia hoc propter longinquitatem terrarum non
Abbreviated transcription (Latin):
dam. cũ eo tempore quo abiectis iã
sarcinis sȩcularibꝰ iã expediti dm̃ se¬
quebamini. & in ea t̾ra iuiuebatis si¬
mul in qua dñs humanis pedibus
ambulans. pace̾ meam inqͥd do uobis.
pacẽ meam relinqͦ uob̾. uiris ȩtate ma¬
turis & in eloqͥo dm̃i habitancibꝰ uob̾ ac¬
cidẽ potuit. Uere temptatio. eͣ uita
humana suꝑ t̾ram ¶Ei michi qui uos
alicubi simul in uenire non possum
Forte ut moueor. ut doleo. ut timeo.
q: pro alterutro & pro aliis. ac maxi¬
ne de uob ea conscribendo spargatis.
quȩ qm̃ concordantes. delere ñ po¬
teritis. concordare nolitis. aut quȩ
concordes legere timeatis. ne iterum
litigetis. Uerum dico caritati tuȩ. nichil
me magis ꝗͣ. hoc exemplum cre muis¬
se. cũ quȩdã ad me in epła tua lege¬
rem tuȩ in dignationis in dicia nͨ tam
illa de entello & de boue lasso uͥ michi
hilarit᷑ iocari quam iracunde mina¬
ri uisus es. quã illud quod serio te

Expanded text:
dam, cum eo tempore, quo abiectis iam dam, cum eo tempore, quo abiectis iam sarcinis saecularibus iam expediti dominum sequebamini et in ea terra uiuebatis simul, in qua dominus humanis pedibus ambulans: pacem meam, inquit, d o uobis, pacem meam relinquo uobis, uiris aetate maturis et in eloquio domini habitantibus uobis accidere potuit. uere temptatio est uita humana super terram. ei mihi, qui uos alicubi simul inuenire non possum! forte, ut moueor, ut doleo, ut timeo, unc utrumque pro alterutro et pro aliis ac maxine de uobis ea conscribendo spargatis, quae quoniam concordantes deleie non poteritis, concordare nolitis aut quae concordes legere timeatis, ne iterum litigetis. Uerum dico caritati tuae nihil me magis quam hoc exemplum tremuisse, cum quaedam ad me in epistula tua legerem tuae indignationis indicia, non tam illa de Entello et de boue lasso, ubi mihi hilariter iocari quam iracunde minari uisus es, quam illud, quod serio te
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nos corporalit̾ dirimunt. Si hȩc
epła mea quam legis ego essem : iã
mͥ diceres qͦd quȩsiui. Nẽ uͦ quan¬
do rescribes. qͣndo mittes. quando
ꝑueniet. qͣndo accipiam: Ec tamen
utinã qͥndocunq fiat. qͦd tam cito
fieri non posse quã uolumꝰ. quanta
possumꝰ tolerantia sustinemꝰ. Unde
recurro ad illa u̾ba epłȩ tuȩ dulcis¬
sima scĩq desideriĩ plenissima. &
ea facio uicissim mea. Utinam mere
uerbis non iam tuis tantũ s etiã meis.
ubi deleccor & reficior. & ipso quan¬
uis pendente & non attingente utriꝰq
nr̃m desidĩo non parua exparte con¬
solor: ibi rursus acerrimis dolorũ sti¬
mulis fodior. dũ cogito int᷑ uos quibꝰ
ds̾ hoc ipsũ qͦd ut̃q nr̃m optauit
largum ꝓlixũq concesserat. ut cũ iũc¬
tissim & familiarissimi mella scrip¬
turarũ sc̃arũ parit᷑ lamberetis. tantȩ
amaritudinis irrepsisse ꝑniciem. qͦn¬
do non uͥ. non cui. non homini formi dam¬

Expanded text:
quae nos corporaliter dirimunt. si haec quae nos corporaliter dirimunt. si haec epistula mea, quam legis, ego essem, iam mihi diceres, quod quaesiui; nunc uero quando rescribes ? quando mittes ? quando perueniet ? quando accipiam ? et tamen utinam quandoque fiat, quod tam cito fieri non posse, quam uolumus, quanta possumus, tolerantia sustinemus! unde recurro ad illa uerba epistulae tuae dulcissima sanctique desiderii plenissima et ea facio uicissim mea: utinam mereruerbis non iam tuis tantum, sed etiam meis ubi delector et reficior et ipso quamuis pendente et non adtingente utriusque nostrum desiderio non parua ex parte consolor, ibi rursus acerrimis doloris stimulis fodior, dum cogito inter uos, quibus deus hoc ipsum, quod uterque nostrum optauit, largum prolixumque concesserat, ut coniunctissimi et familiarissimi mella scripturarum sanctarum pariter lamberetis, tantae amaritudinis inrepsisse perniciem quando non, ubi non, cui non homini formidan
Abbreviated transcription (Latin):
in cuiꝰ sensus tota se ꝓiciat secura di¬
leccio: Qͥs deniq amicꝰ ñ formidecur
quasi fucurꝰ inimicꝰ. si pocuit incͣ Ie¬
ronimũ & rufinũ hoc qͦd nos plangi¬
mus exoriri: Omisera & miseranda
.conditio. o infida in uoluntatibꝰ ami¬
corũ scientia presentiũ. uͥ nulla. ẽ. p̃¬
scientia futurorũ. S qͥ ad hoc alteri
de altero gemendũ putẽ. quando nec ip¬
se quidẽ sibi homo. ẽ. nocꝰ inposterum:
Noũ enĩ ut cunq uix forte nc̃ qualis
sic. qͦlis aut̃e postea sit futurꝰ ignorat.
hȩc porro non tantũ scientiã qͣlis qͥsq
sit. uerũ etiã pͣscientia qualis futurus
sit. si. ẽ. in sci̾s & beatis angłis. quomͦ
fuerit diabolus beatꝰ aliquando cũ ad¬
huc angłs bonus. eẽt. sciens futurã
in iquitate suã & sempitͥnũ supplici¬
um. ommino ñ uideo. De quare si
cam̃ eã nosse opꝰ. ẽ. uellẽ audire quid
sentias. Hide qͥd faciant tre ac maria.

Expanded text:
in cuius sensus tota se proiciat secura diin cuius sensus tota se proiciat secura dilectio? quis denique amicus non formidetur quasi futurus inimicus, si potuit inter Hieronymum et Rufinum V hoc, quod plangimus, exoriri? o misera et miseranda condicio, 1 o infida in uoluntatibus amicorum scientia praesentium, ubi nulla I est praescientia futurorum! sed quid hoc alteri de altero gemendum W putem, quando ne ipse quidem sibi homo est notus in posterum? nouit enim utcumque — uix forte —, nunc qualis sit; qualis autem postea sit futurus, ignorat. Haec porro non tantum scientia, qualis quisque sit, uerum etiam praescientia, qualis futurus sit, si est in sanctis et beatis angelis, quomodo fuerit diabolus beatus aliquando, cum adhuc angelus bonus esset, sciens futuram iniquitatem suam et sempiternum supplicium, omnino non uideo. ae qua re, si tamen eam nosse opus est, uellem audire, quid sentias. uide, quid faciant terrae ac maria,
Abbreviated transcription (Latin):
quã populi audiunt instruendis ꝓpt
ȩccłiasticas occupationes omnino non pos¬
sum. Nescio quȩ scripta maledica suꝑ
tuo nomute ad affricam ꝑuenisse nesci¬
muf. Accipimꝰ tam̃ qđ dignatꝰ es mit¬
tere. illis respondens maledictis. Quo
ꝑlecco fateor multam doluiint̾ tam
caras samiliaresq ꝑsonas. cuntis pene
ȩcclesiis notissimo ami ciciȩ uincłõ copu¬
latas. tantũ malũ extitisse discordiȩ. Et
tu quidem quantũ tͥ modereris. quan¬
tũq teneas aculeos in dignationis cuȩ.
ne reddas maledictũ ꝓ maledicto : satis
in cuis literis eminet. Ueruntam eas
ipsas cũ legissem: contabii dolore &
obrigui timore. quid de me illa face¬
rent quȩ inte ille sripsit. si in manus
meas forte uenissent. Ue mundo abscan¬
dalis. Ecce fit. ecce ꝓrsus implet᷑ qͦd
ueritas ait. qmͣ habundabit inqͥtas.
refrigescet caritas multorũ. Quȩ sibi
enĩ iã fida pectora tuto refundantur.

Expanded text:
quam populi audiunt, instruendis propter quam populi audiunt, instruendis propter ecclesiasticas occupationes omnino non possum. Nescio qua scripta maledica super tuo nomine ad Africam peruenisse nescimus. accepimus tamen, quod dignatus es mittere illis respondens maledictis. quo perlecto, fateor, multum dolui inter tam caras familiaresque personas cunctis paene ecclesiis notissimo amicitiae uinculo copulatas tantum malum extitisse discordiae. et tu quidem quantum tibi modereris quantumque teneas aculeos indignationis tuae, ne reddas maledictum pro maledicto, satis in tuis litteris eminet. uerum tamen, si, eas ipsas cum legissem, contabui dolore et obrigui timore, quid de me illa facerent, quae in te scripsit, si in manus meas forte uenissent? uae mundo ab scandalis! ecce fit, ecce prorsus inpletur, quod ueritas ait: quoniam abundabit iniquitas, refrigescet caritas multorum. quae sibi enim iam fida pectora tuto refundantur?
Abbreviated transcription (Latin):
in ter uallo absumꝰ a sensib nr̃is. ut de
illis uerb̾ apłi adgalachas iuuenem me
ad tuã sc̃itatẽ scripsisse meminer̾i. &
ecce iã senex nondũ rescripta merue¬
rĩ. faciliꝰq ad te exemplaria epłȩ meȩ
ꝑuenerint nescio qua occasione ꝓueni¬
ente. quã ipsa epła me curante. Nomo
enin qui eã tunc acceꝑat. nec adce ꝑtulit.
nec ad me retulit. Tantȩ aut̃e mͥ in licte¬
ris cuis quȩ in manꝰ nr̃as uenire potuert̃.
apparent res: ut nichil studiorũ meoꝵ
mallẽ si possem. quã in herere laceri tuo.
¶a ego qͥa non possum: aliqͤm nr̃oꝵ in dño
filiorum erudiendũ nob̾ adce mittere co¬
gito. si eciã de hac re tua rescripta merue¬
ro. Nam neque in me tantũ scienciȩ scͥp¬
curarũ diuinarũ. ẽ. aut. ẽẽ. iã pocerit.
quantũ in.eẽ. tibi uideo. E si quid in hac
re habeo facultatis ut cunq impendo po¬
pło dei. uacare aut̾e studiosis diligentiꝰ

Expanded text:
mterualio absumus a sensibus nostris, ut de mterualio absumus a sensibus nostris, ut de illis uerbis apostoli ad Galatas iuuenem me ad tuam sanctitatem scripsisse meminerim et ecce iam senex nondum rescripta meruerim faciliusque ad te exemplaria epistulae meae peruenerint nescio qua occasione praeueniente quam ipsa epistula me curante. homo enim, qui eam tunc acceperat, nec ad te pertulit nec ad me retulit. tantae mihi autem in litteris tuis, quae in manus nostras uenire potuerunt, apparent litterae, ut nihil studiorum meorum mallem, si possem, quam inhaerere lateri tuo. quod ego quia non possum, aliquem nostrorum in domino filiorum erudiendum nobis ad te mittere cogito; si etiam de hac re tua rescripta meruero. nam neque in me tantum scientiae scripturarum diuinarum est aut esse iam poterit, quantum inesse tibi uideo, et, si quid in hac re habeo facultatis, utcumque inpendo populo dei. uacare autem studiosis diligentius,
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ cumor capitis dolet cũ curatur
quã dũ ei parcit᷑ ñ sanat᷑. Hoc. ẽ. eni
quod acute uidit qti dix̃ itiliores
ẽẽ. plerunq inimicos iurgantes. quã
amicos ob iurgare metuentes. Illi enĩ
dum rixant᷑ dicunc aliquando uera quę
cortigamꝰ. isti autẽ minorẽ quã oportet
exibent iusticiȩ lib̾tate. dũ amicicie ti¬
ment exasꝑare dulcedinẽ. Qua ꝓpt̾ si¬
& bos ut ͥ uideris lassus seneccute forte¬
corporis non uigore animi. tam̃ in area
dñica fructuoso labore desudans: coce
sum. siqͥd ꝑperam dixi. fortus fige pe¬
dem. Non michi. eẽ. debet molestum
tremo epłẽ tuȩ posuisti. cũ magm de¬
siderii suspirio uel lego uel recolo. Uti¬
nã in qͥs mererem᷑ cõplexꝰ tuos. & colla¬
tione mutua uel doceremꝰ aliqua uel
ꝓpinqͥs tͥrarũ locis habitaremꝰ. ut si n᷑
possent misceri nr̃a colloqͥa: literȩ pos¬
sent. eeͣ. crebriores. Nc̃ uͦ tanto locorũ

Expanded text:
melius tumor capitis dolet, cum curatur, melius tumor capitis dolet, cum curatur, quam, dum ei parcitur, non sanatur. hoc est enim, quod acute uidit, qui dixit utiliores esse plerumque inimicos iurgantes quam amicos obiurgare metuentes. illi enim, dum rixantur, dicunt aliquando 20 uera, quae corrigamus; isti autem minorem, quam oportet, exhibent iustitiae libertatem, dum amicitiae timent exasperare dulcedinem. 1 quapropter etsi bos, ut tibi uideris, lassus seneccorporis, non vigore animi tamen, in area dominica fructuoso labore desudans; ecce sum, si quid perperam dixi, fortius fige pedem: non mihi esse debet molestum tremo epistolae tuae posuisti, cum magni desiderii suspirio vel lego, vel recolo. Utinam, inquis, mereremur complexus tuos, et collatione mutua vel doceremus aliqua, vel propinquis terrarum locis habitaremus, ut, si non possunt misceri nostra conloquia, litterae possent esse crebriores! nunc uero tanto locorum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si ea ui me rep̃hendis quȩ rep̃henda
non sunt: pe pocius lȩdis quã me. Quod
absit amoribꝰ & scõ ꝓposito tuo. ut hoc
facias uoluntate lȩdendi: culpans in me
aliqͥd dence maledico. quod mente ueri¬
dica scis ñ. eẽ. culpandũ. Ac ꝑhoc ut be¬
niuolo corde arguas. etiã si carec delicco
caritas habet. Nã & ego amicissimã
rep̾hensionẽ gracissime accipiã. etiã si rep̃¬
hendi non meruit quod recte defendi
pocest. ut agnosca̾ simul & beniuolen¬
tiã tuã & culpã meã. & quantũ dñs
donac ui alio gratꝰ. in alio emendatꝰ u¬
ueniar. Qͥo gͦ fortasse dura s certe salu¬
bria u̾ba tua tanquã cestꝰ entelli ꝑtimes¬
cã Cedebat᷑ ille non curabat᷑. & ideo
uincebat᷑ ñ sanabat᷑. Ego autẽ si medi¬
cinalẽ correptionẽ tuã tranquillus ac¬
cepero: ñ dolebo. Si uͦ infirmitas uel
humana uel mea eciã cũ ueracit᷑ argu¬
or. ñ potest nͥ aliquantulũ contristari:

Expanded text:
nam si ea in me reprehenderis, quae reprehendenda nam si ea in me reprehenderis, quae reprehendenda non sunt, te laedis magis quam me — quod absit a moribus et sancto proposito tuo, ut hoc facias uoluntate laedendi culpans in me aliquid dente maledico. quod mente ueridica scis non esse culpandum — ac per hoc aut beniuolo corde argues, etiam si caret delicto, caritas habet. et ego amicissimam reprehensionem gratissime accipiam, etiam si reprehendi non meruit, quod recte defendi potest, aut agnoscam simul et beniuolentiam tuam et culpam meam et, quantum dominus donat, in alio gratus, in alio emendatus inueniar. Quid ergo fortasse dura, sed certe salubria uerba tua tamquam caestus Entelli pertimescam? caedebatur ille, non curabatur, et ideo uincebatur, non sanabatur. ego autem, si medicinalem correptionem tuam tranquillus accepero, non dolebo. si uero infirmitas uel humana uel mea, etiam cum ueraciter arguor, non potest nisi aliquantulum contristari,
Abbreviated transcription (Latin):
rico uidisti me iuste & expostulatu¬
rum fuisse si temere crederes. eẽ. sitte¬
ras meas quȩ ñ eent meȩ. qͣndo iustiꝰ
expostulare̾ me ipsũ temere putatũ
talẽ. qualẽ me non uossent qui pu¬
tauisset: Nequaqͦm gͦ ita prolabereris.
ut ce uouscribente quo lederer. me
tam᷑ existimares. numis in sipientem
eciã tali tuo rescripto lȩdi potuisse. Res¬
tat gͥ ut lecde me scribendo dispone¬
res: si certo docum̃to meas. eeͣ. illas lit¬
teras nosses. Atq ita qͥa ñ credo qͦdin¬
iuste me ledendũ putares: suꝑ ẽ. ut
agnoscã peccatũ meũ. qͦd pͥor te illis
licteris lȩseriꝰ. quas meas. eẽ. negare
non possum. Cur itaq conor contra
fluminis tractũ. ac ñ potiꝰ ueniã pe¬
to: Obsecro gͦ de ꝑmansuetudinẽ xp̃i.
ut si te lesi dimutas michi. nec me uicis¬
sim ledendo malũ ꝓmalo reddas. Lȩdes
autẽ me si mͥ tacueris errorẽ neũ. quẽ for¬
ce in ueneris in faicus uel dictis meis:

Expanded text:
rito uidisti me iuste expostulaturito uidisti me iuste expostulaturum fuisse, si temere crederes esse litteras meas, quae non essent meae, quanto iustius expostularem me ipsum temere putatum talem, qualem me non nosset, qui putauisset! nequaquam ergo ita prolabereris, ut te non rescribente, quo laederer, me tamen existimares nimis insipientem etiam tali tuo rescripto laedi potuisse. Restat igitur, ut laedere me rescribendo disponeres, si cerato documento meas esse illas litteras nosses. atque ita, quia non credo, quod iniuste me laedendum putares, superest, ut agnoscam peccatum meum, quod prior te illis litteris laeserim, quas meas esse negare non possum. cur itaque conor contra fluminis tractum ac non potius ueniam peto? obsecro ergo te per mansuetudinem Christi, ut, si laesi te, dimittas mihi nec me uicissim laedendo malum pro malo reddas. laedes autem me; si mihi tacueris errorem I meum, quem forte inueneris in factis uel dictis meis.
Abbreviated transcription (Latin):
non possem ł inde: cum ita rescribis ut
lȩdas: quis locus nob̃ relinquit᷑ in dispu¬
t̾atione scripturarũ sine ullo rancore
uersandi᷑ Ego quidem absit ut lȩdar.
si mͥ certa racione uolueris et poteris
quid aliud scripturarũ sc̃arũ te ueriꝰ
in tellexisse quã me. Immo uͦ absit. ut
non cũ gratiarũ accione lucris meis
depute̾. si fuero de docente instructꝰ.
aut emendante correctꝰ. Ueruntam᷑
tis meis non me putares ledi pos se re¬
scripus tuis. Nullo enĩ mͦ id de ce opina¬
tus fuero. quod ce non arbitaris lȩsũ:
si tam̃ reseribis ut lģdas. Aut si te non sic
rescribente. ego ꝓpt̾ nimiã stulticiã meã
lȩdi posse putatꝰ sũ : hoc ipso sȩsisti pla¬
ne. quod de me ita sensisti. S nullo mͦ
tu me quẽ nunquã talẽ exꝑtꝰ es teme¬
re talẽ crederes. qui litterarũ mearũ
exemplaribꝰ. eciã cũ stilũ meũ nosses.
temere credẽ noliusti. Si enĩ ñ inme¬

Expanded text:
non possem. proinde, cum ita rescribis, ut non possem. proinde, cum ita rescribis, ut laedas, quis locus nobis relinquitur in disputatione scripturarum sine ullo rancore uersandi? ego quidem absit ut laedar, si mihi certa ratione uolueris et potueris quid aliud scripturarum sanctarum te uerius intellexisse quam me; immo uero absit, ut non cum gratiarum actione lucris meis deputem, si fuero te docente instructas aut emendante correctus. Uerum tamaesum scriptis meis, non me putares laedi posse rescriptis tuis. nullo enim modo id de te opinatus fuero, quod non te arbitrans laesum sic tamen rescribis, ut laedas. aut si te non sic rescribente ego propter nimiam stultitiam meam laedi posse putatus sum, hoc ipso laesisti plane, quod de me ita sensisti. sed nullo modo tu me, quem numquam talem expertus es, temere talem crederes, qui litterarum mearum exemplaribus etiam, cum stilum meum nosses, temere credere noluisti. si enim non inme
Abbreviated transcription (Latin):
stimem antequã istas sumeres uenisse in
manꝰ tuas licteras meas quas ꝑdei seruu
filiũ nrͣm cipͥanũ diaconũ misi. qͥbꝰ certis.¬
sune agnosceres meã. eẽ. epłam cuiꝰ exẽ¬
plaria illuc ꝑuenisse cõmemorasti. unde
iam me arbitror rescriptis tuis uelut
tuȩ beniuolentissime caritatis. & rur¬
sus quȩdã non nulliꝰ ame tuȩ offen¬
sionis in dicia. ltaq ubi mul cebar legess:
ibi continuo feriebar. hoc sane uel maxi¬
me ad mirans. qͦd cũ te dicas exempla¬
ribꝰ litteraru᷑ mearũ ideo temere ñ pu¬
tasse credendũ. ne forte te respondente
lesus uste expostulare qͦd ꝓbare ante
debuisses meũ. eẽ. sermonẽ & sic rescͥ¬
scribe. aut mittere exemplaria uerio¬
ra. ut absq ullo rancore stomachi in
scripturarũ disputatione uersemur.
Quo pacco enĩ possumꝰ in hac disputa¬
tione sine rancore uersari. si me ledẽ
paras: Aut si non paras. qͦmͦ gͦte n᷑
rescribendo lȩsisses. ego iuste: expostulare

Expanded text:
in manus tuas litteras meas, quas per dei seruum filium nostrum Cyprianum diaconum misi, quibus certissime agnosceres meam esse epistulam, cuius exemplaria illuc peruenisse commemorasti, unde iam me arbitror rescriptis tuis uelut tuae beniuolentissimae caritatis et rursus quaedam nonnullius a me tuae offensionis indiciibi continuo feriebar hoc sane uel maxime admirans, quod, cum te dicas exemplaribus litterarum mearum ideo temere non putasse credendum, ne forte te respondente laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses meum esse sermonem et sic rescriperte me scribere aut mittere exemplaria ueriora, ut absque ullo rancore stomachi in scripturarum disputatione uersemur. quo pacto enim possumus in hac disputatione sine rancore uersari, si me laedere paras? aut, si non paras, quomodo ego trescribendo laesisses, ego iuste expostulare
Abbreviated transcription (Latin):
nõ beat issiooo & ortato
uerando ft̃i e consacerdoti prę¬
sidio. Augustinus in dño salut̾e:
Sicue prȩsens rogaui sinceritatẽ
tuam. nc̃ quoq cõmoneo. ut litteras meas
admodum etiã ta illi ꝓmea causa scrib̾e
debeas: misi cxemplaria litteraru. & mea
dum meum quẽ seruandũ putaui. & mo¬
tum eiꝰ quẽ non frustra cimui. Aut
de mne s: ad me ipsũ. potiꝰ fr̃na dileccione
mitte sermou̾e. quo correctꝰ pet̾a ut ignos¬
cat. si meã culpã ipse cognoueri¬

Expanded text:
no beatissimo, et merito venerando fratri, et consacerdoti PRAESIDIO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Sicut praesens rogavi sinceritatem tuam, nunc quoque commoneo, ut litteras meas admodum etiam tu illi pro mea causa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et meardum meum, quem servandum putavi, et motum ejus, quem non frustra timui. Aut de me, sed ad meipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem; quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognover
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ut ait flacc̾ in satyra. omib hc untui
ẽ. cantorib. int̾ amicos rogati ut nunqꝗͥ
cantent. iniussi nunꝗͣ desistant. Ita te de¬
inceps fascib obrua litterarii. ut e contrario
incipias rogare ne scriba. Sororẽ filiã in
rp̃o tuã. gaudeo te pͥmũ nuntiante in eo
ꝑmanere qd cepat. Hic enim ubi nc̃ sũ. ñ
solu qͥd agat᷑ in patͥa. s an ipsa patria ꝑsteo
ignoro. It licet me smnistro hẏbera ex cetrar¬
ore dilantet. ũ timebo hoĩum iudiciũ. ha¬
bitur̃ iudicẽ meũ. Si fract̾ illabat᷑ orbis. in¬
pauidũ ferient ruine. Qua ꝓpt queso ut
apłici memor p̾cepti. qͦ docet opꝰ nr̃m ꝑma¬

Expanded text:
nam, ut ait Flaccus in satura: omnibus hoc uitium nam, ut ait Flaccus in satura: omnibus hoc uitium est cantoribus, inter amicos rogati ut numquam cantent, iniussi numquam desistant. ita te deinceps fascibus obruam litterarum, ut e contrario incipias rogare, ne scribam. sororem meam, filiam in Christo tuam, gaudeo te primum nuntiante in eo permanere, quo coeperat. hic enim, ubi nunc sum, non solum quid agatur in patria, sed an ipsa patria perstet, ignoro. et licet me sinistro Hibera excetra rumore dilaniet, non timebo hominum iudicium habiturus iudicem meum: si fractus inlabatur orbis, inpauidum ferient ruinae. quapropter quaeso ut apostolici memor praecepti, quo docet opus nOstrum perma
Abbreviated transcription (Latin):
diaconum aquileiȩ
NTiaus Seroio est
Mendaces faciunt. ut¬
nec uera dicentib credat᷑
Qd̾ mͥ ego a te obuirgat᷑
silentio litcerarũ. ac¬
tidisse uideo. Dicã. sepe rescripsi. sed ne¬
glegentia baiuloꝵ fuit. Respondeb̾. oui
ñ scribentiũ uetꝰ ista ęxcusatio ẽ. Dicã ñ rep¬
peri. qͥ epłas ferret. Dices. hinc illuc ec̃.¬
ꝗͣ plurimos. Contendã me etia his dedisse.
At illi qr ñ reddidert: negabunt. Et erti
int̾ ab sentes. incerta cognitio. Qͥo gͥ fa¬
ciã ͦ Sine culpa ueniã postulo. ioctiꝰ ar¬
bitrans pacẽ loco mnt̾ petere. q̃ eͦ gradui
certamina concitaie. Quaniqͥ ita me nis tam
corporis egrotatio ꝗͥ antnie xgratia snsũ¬
psit. ut morte ĩminente ne mei pẜ me
inor fueri. Qđ ne falsit putes: oraprio
more pꝰ argunĩta testes nocabo. Sc̃s ẜ helio¬
dor̃ hic affuit. qͥ cũ mec̃ heremũ uoqet inco¬
lere. meis scelerib fugatꝰ abscessit Geru
onĩem culpã p̾sens uerbositas ercusabit.

Expanded text:
DIACONUM AQVILEIAE. Antiquus sermo est: \'mendaces faciunt, utnec uera dicentibus credatur\'; quod mihi ego a te obiurgatus de silentio litterarum accidisse uideo. dicam: \'saepe scripsi, sed neglegentia baiulorum fuit\'? respondebis: \'omnium non scribentium uetus ista excusatio est\'. dicam: \'non repperi qui epquam plurimos. Contendam, me etiam his dedisse? At illi, quia non reddiderunt, negabunt: et erit inter absentes incerta cognitio. Quid igitur faciam? Sine culpa veniam postulabo, rectius arbitrans, pacem loco motum petere, quam aequo certamina concitare: quanquam ita me jugis tam corporis aegrotatio, quam animae aegritudo consumpsit, ut morte imminente, nec mei pene memor fuerim. Quod ne falsum 17 putes, oratorio more post argumenta testes uocabo. Sanctus frater Heliodorus hic adfuit, qui, cum mecum heremum uellet incolere, meis sceleribus fugatus abscessit. uerum omnem culpam praesens uerbositas excusabit.
Abbreviated transcription (Latin):
.gas. Nam a rudes illi italiȩ hoĩes qͦs cassos
enniꝰ appellat. qͥ sibi ut in rechoricis cicero a¬
it uctũ ferro reqͥrebant. ante carcę a m̃bra¬
narui usũ. aut inde dolatis codicellis. aut
in corticib arbor mutua ep̾larũ alloqͥa
mufsitabant. Unde & portitores ear̾ tabel¬
larios. & scriptores alibriꝰ arboꝵ librarios
uocauere. Quanto gͥ expolito iam artib mun¬
do id ñ debemꝰ omittere. qͦssibi p̃stitert apud
qͦs erat cruda rusticitas. & qͥ humanitatẽ qͥda¬
mͦ nes iebant. Icce beat cromati cu sco euse¬
bio ñ plus natura ꝗͥ mor sibi eqͥlitate ger¬
mano: litterario me ꝓuocauit officio. li
mͦ a nob̾ abiciens recentẽ amicitia. scindis
potiꝰ ꝗͣ dissuis. qd̾ prudent̾ leliꝰ uecat. Nisi
forte tta tͥ exoͣsus ẽ. oriens. ut litteras qͦ tu¬
as huc uenire formides. Exꝑgiscere. erpgi¬
cere. eugila de sõno. pra una cartȩ scedu¬
lã naritati. Int̾ delitias patrie s comtine

Expanded text:
gas? nam et rudes illi Italiae homines, quos cascos Ennius appellat, qui sibi, ut in Rhetoricis Cicero ait, uictu fero uitam requirebant, ante chartae et membranarum usum aut in dedolatis ex ligno codicellis aut in corticibus arborum mutua epistularum adloquia missitabant; unde et portitores earum tabellarios et scriptores a libris arborum librarios uocauere. quanto igitur nos expolito iam artibus mundo id non debemus omittere, quod sibi praestiterunt, apud quos erat cruda rusticitas et qui humanitatem quodammodo nesciebant! ecce beatus Chromatius cum sancto Eusebio non plus natura quam morum sibi aequalitate germano litterario me prouocauit officio. tu modo a nobis abiens recentem amicitiam scindis potius, quam dissuis, quod prudenter Laelius uetat; nisi forte ita tibi exosus est oriens, ut litteras quoque tuas huc uenire formides. expergiscere, expergiscere, euigila de sommo, praesta unam chartae scedulam caritati inter delicias patriae et communis,
Abbreviated transcription (Latin):
ta annos manscre reliqͥe. Post euersionẽ
templi paulomin ꝑ qͣdringentos annos
&̾ urb & templi ruine ꝑmanent. Ob qđ
tantum facinꝰ. certe non colis idola s etiã
seruiens ꝑsis atq romanis. & captiuita¬
tis pssus uigo ignorans alienos dos. Qm̃
clementissimꝰ qͥnda ds quintinꝗ tui oblitꝰ
est nc ꝑ tanta spatia temporũ miserus tinꝰ
ñ adducit᷑ ut soluat captiuitatẽ. s. ut uer̾̃i
dicã expectatũ tͥ mittat anurpm ͦ Ob qđ ui
quã facmꝰ & tam execrabile scelus auertit a

Expanded text:
ta annos mansere reliquiae. Post eversionem ta annos mansere reliquiae. Post eversionem Templi paulo minus per quadringentos 975 annos et urbis et templi ruinae permanent. Ob quod tantum facinus? Certe non colis idola, sed etiam serviens Persis atque Romanis, et captivitatis pressus iugo ignoras alienos deos. quomodo clementissimus deus, qui numquam tui oblitus est, nunc per tanta spatia temporum miseriis tuis non adducitur, ut soluat captiuitatem et, ut uerius dicam, expectatum tibi mittat antichristum ? ob quod, inquam, facinus et tam execrabile scelus
Abbreviated transcription (Latin):
gregandas. Dedite in luce cunctis gentib
ut sis saluator uniuersȩ t̾rȩ. Ex qͣ ꝑspieue
ꝓ nob̾. in qͦs fines scłoꝵ decurrert. Multa
uidee scelera cõmifisti. cunctis circa te ser
iusti nationib Ob qđ factũ : Utiq ꝓpt̾ ido¬
latriã. Cunq seruires. crebro misertꝰ tui
ẽ. ds. & misit iudices & saluatores qͥte de
famulatu moabiturũ. & ammanitarii.
phi listum qͦ & diuersarũ gentiũ lib̾arus
Plr x̃ annos templi solitudo ꝑ mansit. Acy¬
ro rege ꝑsarũ est lauita captiuitas. Et ras
qͦq & neemias plenissime hoc referunt. Ex¬
tructum ẽ. templũ sub dario rege ꝑsarũ
atq medor a zorobabel filio salathiel &
iesu filio iosedech saccerdote magno. Que
plssi sitis a medis egyptiis macedonib q
ñ enuinero. Nec tͥ adducã in memoriam ant¬
urbib &̾ p̃cipue insultauere ierosolime.
Ad extremũ sub uespasiano & tito ubrs
capta. templumq subuersu ẽ. Deinde ci¬
rutatis usq ad adrianũ pͥncipẽ ꝑ qͥnqͣgui¬

Expanded text:
 Israhel congregandas. dedite in lucem cunctis gentibus, ut sis saluator uniuersae terr a e. ex quo perspro nobis, i n quos fines saeculorum decucurrerunt. Multa, Iudaee, scelera commisisvisti nationibus. Ob quod factum? utique propter idolatriam. Cumque servisses crebro, misertus tui est Deus, et misit Judices et salvatores, qui te de famulatu Moabitarum et Ammonitarum, Philistiim quoque et diversarum gentium liberarunt.  Per septuaginta annos templi solitudo permansit. A Cyro rege Persarum est laxata captivitas. Esdras hoc et Neemia plenissime referunt —, extructum est templum sub Dario, rege Persarum atque Medorum, a Zorababel, filio Salathiel, et Iesu, filio Iosedech, sacerdote magno. quae passi sitis a Medis, Aegyptiis Macedonibusque, non numero nec tibi adducam in memoriam Anurbibus et praecipue insultauere Hierosolymae. ad extremum sub Uespasiano et Tito urcapta, templumque subversum est. Deinde civitatis usque ad Hadrianum principem per quinquagin
Abbreviated transcription (Latin):
t̾re uepͥũ p̾serem̃. dicente dño ad moysen
de abiactione isrł & assũptione gentuĩ.
Dimitte me ut deleam popłm istũ & faciã
te in gentẽ magnã. Et ood patre ad filiũ.
Postula a me & dabo tͥ gentes bereditatẽ

Expanded text:
terrae veprium praeferemus, dicente Domino ad Moysen terrae veprium praeferemus, dicente Domino ad Moysen de abjectione Israelis et assumptione gentium, Dimitte me, ut deleam populum istum, et faciam te in gentem magnam . Et eodem Patre ad filium, Postula a me, et dabo tibi haered
Abbreviated transcription (Latin):
inemorẽ. qͦs popłs iudeorũ ñ qͥuit expel¬
lere de urbib &e sedib siuis. cũ ipsa metro¬
polis tua ieb. postea salem. tercio ieroso¬
lima. & nc̃ helia iebus eos erpellere nͨ ua¬
lueruit. sed manserit cu eis in scandali
exemplũq: uitioer in tantũ ut ubi tẽplu
tiii conditii ẽ. aroe ornȩ fuerint iebusei.
& ipsũ teplũ .lxrͣ. miliũ latomoꝵ. &. lxrͣx.
milui uector. hoc ẽ.c. łmiliũ exceptis p̾po¬
sitis oꝑum ꝓ mulcitudine habitantui te¬
cii incircuncisoꝵ ab hecnicis extruccũ sit
Nec hoc dico in sugillationẽ terre iudeȩ
ut heretic̾ sycophanta intit᷑. aut quo au¬
ferã hystorie ueritatẽ que fundanicue
intelligentie spũał. s ut decutiã suꝑci¬
lui iudeor qͥ synagoge angustias achie
latitudini pferunt. Si enim occidentẽ
& melle manantẽ Sin aut ꝑ tropologia
dictũ putant. ꝑ rerũ omiũ habundantia
& nosterrã confessionis t̾ramq uiuentiũ

Expanded text:
mmemorem, quos populus Judaeorum non quivit expelmmemorem, quos populus Judaeorum non quivit expellere de urbibus et sedibus suis, cum ipsa metropolis tua prius Jebus, postea Salem, tertio Jerosolyma, et nunc Aelia, Jebusaeos expellere non valuerit; sed manserit cum eis in scandalum exemplumque vicinorum: intantum ut ibi templum tuum conditum sit, ubi area Orne fuerit Jebusaei, et ipstorum, hoc est CL milium exceptis praepositis operum pro multitudine habitantium tecum incircumcisorum ab ethnicis extructum sit ? Nec hoc dico in sugillationem terrae Iudaeae, ut hereticus sycophanta mentitur, aut quo auferam historiae ueritatem, quae fundamentum est intellegentiae spiritalis, sed ut decutiam supercilium Iudaeorum, qui synalatitudini praeferunt. Si enim occidentem et melle manantem. Sin autem per tropologiam dictum putant pro rerum omnium abundantia: et nos terram confessionis terramque viventium,