comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
milias ꝓferenti de thesauro suo noua &
uetera. Que duo etiã testam̃ta dicunt᷑. In
libris aut omĩb scis intueri oportet que
ibi aetna intim̃t᷑: que facta narrent᷑. q̃
futura p̃nuntient᷑. quȩ agenda p̃cipient᷑.
ł moneant᷑. In narratione gͦ rerũ factarũ
querit᷑ utrũ omĩa scđm figurarũ tantũ
mͦ intellectũ accipiant᷑: anetiã scđ̾m fidẽ
rerũ gestar ã asserenda & defendenda sint.
Ham ñ eẽ accipienda figuralit̃ nullus xp̃i¬
anꝰ dicere audebit: attendens apłm dicentẽ.
Om̃a aut̃ hȩc. insigura contigebant illis.
& illud qđ in genesi scriptũ ẽ. & erunt
duo in carne una. magnũ sacram̃tũ comm̃¬
dantẽ in xp̃o & in ęccłia. Sigͦ utroq milla
scriptura scrutanda ẽ. qͦmͦ dictũ ẽ. p̃ter alle¬
goricã significationẽ. in pͥncipio fecit ds̃ ce¬
lũ &e tr̃am : utrũ in pͥncipio tẽporis: an
u̾bũ dĩ unigenitꝰ filiꝰ. Et quo mͦ possit osten¬
di din sine ulla sui cominutatione oꝑari

Expanded text:
ias proferenti de thesauro suo noua et uetera, quae duo etiam testamenta dicuntur. in libris autem omnibus sanctis intueri oportet, quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur uel admoneantur. in narratione ergo rerum factarum quaeriellectum accipiantur an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. nam non esse accipienda figuraliter nullus christianus dicere audebit attendens apostolum dicentem: omnia autem haec in figura contingebant in illis, et illud quod in Genesi scriptum est: et erunt duo in carne una, magnum sacramentum commendantem in Christo et in ecclesia. si ergo utroque modo illa scriptura scrutanda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: in principio fecit deus caelum et terram? uuerbum dei unigenitus filius? et quomodo possit ostendi deum sine ulla sui commutatione operari
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ile factꝰ ẽ dies. ꝗͣdo d̃s creauit omĩa sinul:
ñ alit adam factꝰ ÷ cũ de limo t̾rȩ formatꝰ est.
sic̃ ẽ. credibilius iam ꝑfecte uirilitatis quã
erat in illis causis. ubi ds̃ hominẽ in sex di¬
crũ oꝑib fecit. Ibi enĩ erat non solum ut
ita fieri posset: uerũ etiã ut ita eũ fieri ne¬
cesse ẽẽt. Iam enĩ ñ fecit ds̃ cont᷑ causam:quã
sine dubio uolens p̃stittit: quã contͣ uolũ

Expanded text:
dies, quando deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine
Abbreviated transcription (Latin):
tura pͥmitꝰ ꝯdita p̃fixit. s aliqͥs insua uolun¬
tate seruauit: ñ st̃ quidẽ illȩ quas in sua uo¬
luntate seruauit. ex istarũ quas creauit
necessitate pendentes: ñ tam̃ posfunt ẽẽ cõ¬
trarie quas in sua uoluntate sernauit: illis
quas sua uoluntate instituit. Quia dĩ uo¬
luntas: ñ pot sibi ẽẽ contraria. Istas gͦ sic cõ¬
didit. ut ex illis eẽ illud cinꝰ cause st̃ possit
s ñ necẽe sit: illas aut̃ sic abscondit. ut ex eis
eẽ necesse sit. hoc qđ ex ipsis fecit ut eẽ pos¬
sit: Lini. De stella quã magi secuti st̃. xp̃i fa¬
mula ñ fatali. Ex lib̾ contͣ faustum. ui

Expanded text:
untate servavit, non sunt illae quidem quas, in sua voluntate servavit, ex istarum quas creavit necessitate pendentes, non tamen possunt esse contrariae quas in sua voluntate servavit illis quas sua voluntate constituit, quia Dei voluntas non potest sibi esse contraria. Istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud cujus causae sunt, possit, sed non necesse sit. Illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc quod ex ipsis fecit, ut esse possit. CAPUT LII. De stella quam Magi secuti sunt Christi famula non fatali, ex libro II contra Faustum.
Abbreviated transcription (Latin):
&e uoce ꝓferunt᷑. Non sic aut̃ loquit᷑ ds̃:
nͥ cũ ꝑ creaturã corꝑalẽ loquit᷑. sic abrahe.
sic moysi. sic̃ ꝑ nube de filiosuo. Ante
uͦ omnẽ creaturã ut eẽt ipsa creatura eo
ubo dictã ẽ. qđ in pͥncipio erat d̃s apud
dm̃: & qr omĩa ꝑ ipsum facta sunt. & sine
ipso factum ẽ. nichil: Utiq ⁊ homo ꝑ ipsũ
factsi ẽ. Scͥptũ ẽ. tam̃: & oꝑa manuũ tuarũ
sunt celi. & de hoc ĩmo quasi fundo mun
in honorẽ hominis deputet᷑. uelut cet̾a ds̃
dixerit. ⁊ facta sunt. hunc aut̃ manib fe¬
cerit: aut u̾bo cet̾a. hunc aut̃ manib fece¬
rit: s hoc excellit in homine. qr ds̃ hominẽ
adimaginẽ suã fecit. ꝓpt̃ hoc qđ eidedit
m̃tẽ incellectualẽ. qua p̃stat petoribꝰ unde
iã suꝑiore loco disseriumꝰ. In quo honore po-¬
sitꝰ si ñ intellexerit ut bene agat: eisde ipsis
pecorib quib p̃latꝰ ẽ. cõparabit᷑. Sic enim
i scͥptũ ẽ. Homo in honore positꝰ ñ intellex:¬

Expanded text:
sic autem loquitur deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitur. sicut Abrahae, sicut Moysi, sicut per nubem de filio suo. ante omnem uero creaturam, ut esset ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus apud deum; et quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum factum est; scriptum est tamen: et opera manuum tuarum sunt caeli. et de hoc imo quasi fundo mundin honorem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit, et facta sint, hunc autem ipse fecerit, aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit. sed hoc excellit in homine, quia deus hominem ad maginem suam fecit propter hoc, quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus. in quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, conparabitur. sic enim et scriptum est: homo in honore positus non intellex
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bo usum crede deb̾emꝰ. quã dm talibꝰ m̃broꝵ
liniam̃tis det̾minatũ qualia uidemꝰ incor¬
porib nr̃is. Dictũ ẽ enĩ manꝰ tua g̃s disꝑdi¬
dit: & eduristi popłm tuũ in manu forti et
brachio excelso s ꝓ potestate ⁊ uirtute dĩ po¬
sitũ huiꝰ mbri nom̃. quisusq ad eodesipit.
ut ñ intelligat: Nec illud audiendũ ẽ qđ
ñ nulli putant idõ p̃cipuũ dĩ opꝰ ẽẽ hominẽ.
qr cet̾a dix & facta sunt. hunc aut̃ ipse fecit:

Expanded text:
uerbo usum credere deberemus quam deum talium membrorum uerbo usum credere deberemus quam deum talium membrorum liniamentis determinatum, qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti ebrachio excelso; sed pro potestate et virtute Dei positum hujus membri nomen, quis usque adeo desipit, ut non intelligat? Nec illud audiendum est, quod nonnulli putant, ideo praecipuum Dei opus esse hominem, quia caetera dixit et facta sunt, hunc autem ipse fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa sintul. ita ꝑfecte. ut nichil ei adhuc
in ordine tẽpoꝵ creandũ ẽẽt. qđ ñ hic ab
eo iam in ordiue causarũ creatũ et̃t. Incho¬
asse aũt. ut qđ hic p̃fixerat causis. post
impleret effectis. Proinde formauit ds̃ ho
uit in eiꝰ faciẽ sp̃m uitȩ: ⁊ factꝰ ÷ homo in
animã uiuã. Nontc̃ p̃destinatꝰ. hoc enĩ
ante scłm in p̃scientia creatoris : neq tẽ
causalit̃ ł ꝯsũmate inchoatꝰ. ł inchoate
consũmatꝰ. Hoc enĩ ascło in rationib pͥmordi¬
alib cũ simul omĩa crearent: s creatꝰ
intẽpore suo. ui sibilit̃ incorꝑe. inuisibilit̃
in aĩa constans ex aĩa ⁊ corꝑe. Iani gͦ uideamꝰ
qͦmͦ eũ fecerit õs. pͥmũ de t̾ra corpꝰ eiꝰ: pꝰ etiã
de aĩa uidebimꝰ : si quid ualebimꝰ. Qđ enim
manib corꝑalib ds̃ de limo finxerit homi¬
nẽ: nimiũ puerił cogitatio ẽ. Ita ut si hoc scͥp¬
tura dixisset. magis cum qͥ sqͥpsit transiato

Expanded text:
omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset; inchoasse autem, ut quod hic praefixerat causis post impleret effectis. proinde formauit deus houit in eius faciem spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuam: non tunc praedestinatus; + hoc enim ante saeculum in praescientia creatoris; neque tunc causaliter uel consummate inchoatus uel inchoate consummatus; hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur: sed creatus in tempore suo, uisibiliter in corpore, inuisibiliter in anima, constans ex anima et corpore. Iam ergo uideamus quomodo eum fecerit deus. primum de terra corpus eius; post etiam de anima uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset, magis eum qui scripsit translato
Abbreviated transcription (Latin):
uit cũ faceret mimdir consũmata qͥdẽ. ꝙ
nichil habent illa in naturis ꝓpriis
quib suoꝵ tep̃oꝵ cursus agunt. qđ ñ ui
dam erant quasi seinma suturoꝵ ꝑ scłit᷑e
titm. ex occulto in manisestũ locis congru¬
is exerenda. Ipsiꝰ etiã scͥtire u̾ba satis ad
hoc admonendũ insignit̾ uigent. siquis
in eis euigilet. Nam & consũmata ea dicit:¬
& inchoata. Nisi eñi consũmata eẽnt: ñ
oꝑa sua que fecit: ⁊ benedixit ds̃ diẽ septi¬
mũ ⁊ scĩficauit eĩ. Rursusq nͥ inchoata
eent: ñ ita sequeret᷑ qr illa die requi euit
ab omib oꝑib suis quę ichoauit ds̃
facere. Hic igit si quis inquirat. quo mͦ cõ¬
sũmauit. &e quomͦ inchoauit: neq enim
alia ꝯfũmauit. alia inchoauit. s eadẽ ip¬
sa utiq a quib in die septimo requieũ :
ex his que supͣdiximꝰ clarũ ẽ. Consũmas¬
se quippe ista incelligimꝰ dm̃. cũ creauit

Expanded text:
vit, cum faceret mundum: consummata quidem quia vit, cum faceret mundum: consummata quidem quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod non in dam erant quasi semina futurorum, per saeculi tractum ex occulto in manifestum locis congruis exserenda: ipsius etiam Scripturae verba satis ad hoc admonendum insigniter vigent, si quis in eis evigilet. Nam et consummata ea dicit et inchoata: nisi enim consummata essent, noopera sua, quae fecit. et benedixit deus diem septimum et sanctificauit eum; rursusque, nisi inchoata essent. non ita sequeretur, quia in illa die requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. Hic igitur si quis inquirat, quomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique, a quibus in die septimo requieuit — ex his. quae supra diximus, clarum est. consuse quippe ista intellegimus deum, cum creauit
Abbreviated transcription (Latin):
ta. siue animantia. adilłã oꝑationẽ dei
ꝑtinentia. quẽ usq nc oꝑat᷑. S etiã ista sec̃
gerunt tanꝗͣ iterũ se ipsa inuisibilit̾ in
occulta quadã ui generandi: quã traxer̃
de illis pͥmordiis causarũ suarĩs In quib
creato iundo cũ factꝰ ÷ dies. anteꝗͣ in ma-¬
nifestã spetiẽ sui generis exorirent᷑. in serta
dubio pꝰ adderent᷑ quȩ illis ꝑ ficiendis de¬
fuissent. Ut quedã uniu̾sitatis ꝑfectio ex
utriꝰq ostaret. singuł quasi senis ͥuelut
aliciuꝰ totiꝰ partes eẽnt. quarũ coniunctiõe
ipsũ totũ cuiꝰ partes fuerant cõplerentur.
Rursus si ita eeñt illa ꝑfecta sic̃ ꝑficiun¬
tur cu suis queq tẽporib inmanifestas for¬
mas actusq ꝓcreant᷑: ꝓfecto aut nichilex
cis pꝰea ꝑ tẽꝑa fieret: aut hoc fieret qđ ex istiᷤ
ue suo queq iã tẽꝑe oriunt᷑. deus ñcessat
ulanda tẽporib pͥmitꝰ ds̃ omĩa simul crea¬

Expanded text:
ta siue animantia ad illam operationem dei ta siue animantia ad illam operationem dei pertinentia, qua usque nunc operatur. sed etiam ista secum gerunt tamquam iterum se ipsa inocculta quadam vi generandi, quam traxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus, creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorirentur inserta dubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam universitatis perfectio ex utrisque constaret singulis quasi semis, velut alicujus totius partes essent, quarum conjunctione ipsum totum, cujus partes fuerant, compleretur. Rursus si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque procreantur, profecto aut nihil ex eis postea per tempora fieret, aut hoc fieret quod ex istis quae suo quaeque jam tempore oriuntur Deus non cessat venda temporibus primitus Deus omnia simul crea
Abbreviated transcription (Latin):
ad luteram. uUi.
N illa pͥma condicione mundi cũ ds̃ crea¬
uit omĩa sumuil hõ factꝰ ẽ. qui esset futurꝰ.
ratio creandi hominis. ñ actio creati. S hec
alit inu̾bo dĩ.ubi istan facta s aet̾na sunt:
alit in elem̃tis mundi. ubi omia simul fac¬
ta futura funt: alit̾ in reb quȩ scđ̾m cau¬
sas simul creatas aĩ iã simtil.s suo qͦq tẽpo¬
re creant᷑: in quib adamiã formatꝰ ex limo
⁊ dĩ flatu animacus. sicut fenĩt exorcũ. alit
inseminib inquib rursus quasi pͥmordia¬
les causȩ repetuntur. de reb ductȩ quȩ scd̾m
causas quaf. pͥmun condidit. extiterum
uelut herba ex trã. semen exherba. Inqͥb
omib ea iam facta modos ⁊ actus sui tẽpis
acceꝑunt: quȩ occultis atq inuisibilib
rationib que in creatura causalit latent.
in manifestas formas naturasq ꝓdidert.
Sic̃ herba exorta suꝑt̾ram: & homo factꝰ ĩ
animã uiua: & cẽt̾a huiꝰ modi. siue frutec¬

Expanded text:
AD LITTERAM VI. In illa prima condicione mundi, cum deus creauit omnia, simul homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna sunt, aliter in elementis mundi, ubi omnia simul facta futura sunt, aliter in rebus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus sicut faenum exortum; aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causae, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba: in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt; sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi siue frutec
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt in p̃senti erat. quando reusus÷ homo
de curru suo in occursũ tͥ: in corde suogͦ
sedix hoc uidisse ꝓpħa: ad uito quidem
mirabilit nullo dubitante diuinitꝰ. S qͦn¬
to ampliꝰ tunc om̃s munere isto abiudabt̃.
cũ d̃s erit omĩa in omĩb. Habebunt tam̃
itiã illi ocłi corporei officiũ suir: & in loco
absentẽ. ñ eis usus ẽ. ad uidenda p̾sentia:
quȩ tam sp̃s uide posset. etiã si illos claudẽt.
sic̃ uidit absentia ubi cũ eis ipse nerat Absit
gͦ ut dicamꝰ illos scõs in illa uita dm̃ clausis
utrii udebunt ⁊ ꝑ ocłos corꝑis. cũ eosaꝑtos
habebunt: inde questioẽ. Si eni tantũ poter̃
in corꝑe sp̃itali. eo mͦ utiq etiã ipsi ołi sp̃ita¬
les. quantũ posst̃ isti quales ũc habemꝰ:
ꝓculdubio ꝑ eos ds̃ uid̾iñ pot̾it. Longeita¬
q alt̾iꝰ erunt potentie: si ꝑ eos uidebit᷑ incor¬
porea illa nat᷑a. quȩ ñ ꝯtinẽt᷑ loco .s ubiq

Expanded text:
erat, quando reuersus est homo de curru suo in occursum tui? Corde suo ergo se dixit hoc uidisse propheta, adiuto quidem mirabiliter nullo dubitante diuinitus. Sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum Deus erit omnia in omnibus! Habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum et in loco absentem, non eis usus est ad uidenda praesentia; quae tamen spiritu uidere posset, etiamsi illos clauderet, sicut uidit absentia, ubi cum eis ipse non erat. Absit ergo, ut dicamus illos sanctos in illa uita Deum clausis utrum videbunt et per oculos corporis, cum eos apertos habebunt, inde quaestio est: si enim tantum poterunt in corpore spiritali, eo modo utique etiam ipsi oculi spiritales, quantum possunt isti, quales nunc habemus, procul dubio per eos Deus videri non poterit. Longe itaque alterius erunt potentiae, si per eos videbitur incorporea illa natura, quae non continetur loco, sed ubique
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs hõ xp̃m dĩ. Qui utiq in corꝑe iusꝰ
÷: ⁊ incorꝑe uidebit᷑. qͥndo uiuos & mortu¬
os iudicabit. Qđ aut̃ ipse sit salutare õi.
multa sunt &e alia testimonna scͥpturarũ:
s euidentiꝰ tienerandi illius senis symeo¬
nis u̾ba declarant: qui cũ infantẽ xp̃m ac¬
cepisset in manꝰ suas. nunc inquit dimit

Expanded text:
m Dei\', qui utique in corpore uisus est et in corpore uidebitur, quando uiuos et mortuos iudicabit. Quod autem ipse sit salutare Dei, multa sunt et alia testimonia scripturarum; sed euidentius uenerandi illius senis Symeonis uerba declarant, qui, cum infantem Christum accepisset in manus suas: Nunc, inquit, dimit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃pollentor ocłoꝵ erit illoꝵ. ñ ut acriꝰ uideanł
quã quidã ꝑhibent᷑ uide serpentes ł aquile:
quantalibet enĩ acrmionia cernendi. ea deni
tasse ista uutꝰ magna cernendidata fuerit
ad horã. etiã in isto mortali corꝑe ocłis sc̃i ui¬
ri iob̃. quando ait a oom̃. In obauditii auris
audiebamte priꝰ: nẽ aut ocłs meus uidec
te. ꝓptẽa diͤspexi memet ipsum᷑ & distabui.¬
& estimam tram ⁊cinerẽ. Quãnis nichil
hic ꝓhibet ocłm cordis intelligi: de quibꝰ
ocłis ait apłs. In luminatos ocłos habe
cordis uri. Ipsis aut̃ uids dm cũ uidebitur.
xp̃ianꝰ ambigit nemo: qui fidelit accipit
qđ ait ds̃ ille magister. Beati munoo corde
qm̃ ipsi om̃ uidebrnt. S utrũ eciã corꝑa¬
lib ibi ocłis uideat᷑: hoc in ista questiõe¬

Expanded text:
erit illorum, non ut acrius uideant, quam quidam perhibentur uidere serpentes uel aquilae quantalibet enim acrimonia cernendi eadem quotasse ista uirtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad Deum: In obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus uidet te; propterea despexi memet ipsum et distabuis nihil hic prohibeat oculum cordis intelligi, de quibus oculis ait Apostolus: Illuminatos oculos habere cordis vestri: ipsis autem videri Deum cum videbitur, Christianus ambigit nemo, qui fideliter accipit quod ait Deus ille magister: Beati mundi corde quoniam ipsi Deum videbunt. Sed utrum etiam corporalibus ibi oculis videatur, hoc in ista quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
quicũq illos diligunt. ⁊ adhuc uiiunt
si nob consentiunt etiã scãs animas ad cor¬
ꝑa redituras sic ait plato. nec tam̃ ad mala
ulla redituras sic ait porphitr: ut ȩx his fiat
consequens qđ fides p̃dicat xp̃iana. talia
corꝑa recepturas in quib sine ullomͦ in et¬
num felicĩt iuuant. assumant etiã hoc
de uarrone ut ad eadem corꝑa redeant in
quib antea fuerunt:⁊ apud eos tota q̃s¬
Unc iam quid acturi siuit in corpo¬
ñ adhuc eoꝵ carne carnalit̾ s sp̃ĩtaliter
iam uiuente: quantũ dñs dignãt adui¬
uare. uideamꝰ. & illa quidẽ actio. uł po¬
tiꝰ quies atq ociũ quale futurũ sit: siue¬
rum uelim dicere. nescio: Non em̃ hoc ui
ligentia uidisse me dica: quantũ ÷ aut
quid ÷ nr̃a intelligentia ad illam excellen¬
tiam: Ibi ẽ. enĩ pax dĩ. quȩ sic dic apłs. su

Expanded text:
quicumque illos diligunt et adhuc uiuunt, quicumque illos diligunt et adhuc uiuunt, si nobis consentiunt etiam sanctas animas ad corpora redituras, sicut ait Plato, nec tamen ad mala ulla redituras, sicut ait Porphyrius, ut ex his fiat consequens, quod fides praedicat christiana, talia corpora recepturas, in quibus sine ullo modo in aeternum feliciter uiuant, assumant etiam hoc de Varrone, ut ad eadem corpora redeant, in quibus antea fuerunt, et apud eos tota qam quid acturi sint in corponon adhuc eorum carne carnaliter, sed spiritalntum Dominus dignatur adiuuare uideamus. Et illa quidem actio uel potius quies adque otium quale futurum sit, si uerum uelim dicere, nescio. Non enim hoc umlegentia, uidisse me dicam, quantum est aut quid est nostra intellegentia ad illam excellentiam ? Ibi est enim pax Dei, quae, sicut ait apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
Genethliati quidã scͥpser̃ inquit ẽẽ. in re¬
nascendis hominib quã appellant. Pa¬
lino enes ian. greci: adscͥpser̃ confici inan¬
nis numero quadringentis quadraginta
ut idem corpꝰ & eaoem aĩa que fuerint con¬
tuncta in homine. aliqͥndo eadem rursꝰ
redeant in coniunctionẽ. Iste uarrd quidẽ.
suie illi genethliaci. nescio qui enĩ nomina
eoꝵ ꝓdidit quoꝵ cõmemorauit sententia:
aliquid direrit. qđ licet falsu sit. Cũ enim
semel ad eadẽ corꝑa quȩ gesserint auime
redierint: nunꝗͣ ea sunt postea relicture
Tam multa illiꝰ ĩpossibilitacis qua contra¬
nos isti garriunt argum̃ta ouellit & des¬
truit. Qui eni hoc sentiunt siue sensert.
n eis uisum ÷ fieri ii posse ut illapsa cada¬
uera in auras. in puluerẽ. incinere. in hu¬
mores. in corꝑa uescentiũ bestiarũ. rił ipsor
quoq hominĩ. ad id rursꝰ redeant qđ fu¬
erunt. Quaꝓpt̃ plato & porphiriꝰ. uł potiꝰ

Expanded text:
\'Genethliaci quidam scripserunt, inquit, esse in re\'Genethliaci quidam scripserunt, inquit, esse in renascendis hominibus quam appellant rcaXrnevsatav Graeci; hac scripserunt confici in annis numero quadringentis quadraginta, ut idem corpus et eadem anima, quae fuerint coniuncta in homine aliquando, eadem rursus redeant in coniunctionem.\' Iste Varro quidem siue illi genethliaci nescio qui non enim nomina eorum prodidit, quorum commemorauit sententiam aliquid dixerunt, quod licet falsum sit cum enim semel ad eadem corpora quae gesserunt animae redierint, numquam ea sunt postea relicturae, tamen multa illius inpossibilitanos isti garriunt, argumenta conuellit et destruit. qui enim hoc sentiunt sine senserunt, non eis uisum est fieri non posse, ut dilapsa cadauera in auras, in puluerem, in cinerem, in humores, in corpora uescentium bestiarum uel ipsorum quoque hominum ad id rursus redeant quod fuerunt. quapropter Plato et Porphyrius uel potius
Abbreviated transcription (Latin):
onnulli nr̃i ꝓpt̃ qđdã p̃clarissimũ
loquendi genꝰ. & ꝓpt̃ ñnulla que
ueracit sensit. amantes platonem: dict
eum aliquid simile nob̾ etiã de mortuoꝵ
resurrectione sensisse. Qđ quidẽ sic tan¬
git in libris de republica tulliꝰ: ut eum
cere uolusse. Inducit enĩ hominẽ reui¬
isse: & narrasse quedã que platonicisoi¬
putationib congruebant labeo etiam
duos dicit unodie fuisse defunctos. ⁊ oc¬
currisse inuicẽ in quodã compito: dein¬
de ad corꝑa sua tussos fuisse remeaie. & cõ¬
sticuisse uit se amicos se ẽẽ. uicturos: atq
ita ẽẽ. factũ donec postea morerent᷑.S ist
auctores talẽ resurrectione corpis factam
fuisse narrarunt: quales fuer eoꝵ qͦs re¬
surrexisse nouimꝰ : Et huic quidẽ reddi¬
tos uite: s ñ eomͦ ut ñ morerent ulteriꝰ.
Mirabiliꝰ aut quiꝰdã marcꝰ. uarro ponti
in libris quos conscͥpsit de gente popłi
romani: cuiꝰ putaui uba ipsa pouenda.

Expanded text:
ostri propter quoddam praeclarissimum loquendi genus et propter nonnulla, quae ueraciter sensit, amantes Platonem dicunt eum aliquid simile nobis etiam de mortuorum resurrectione sensisse. Quod quidem sic tangit in libris de re publica Tullius, ut eumcere uoluisse. Inducit enim hominem reuixisse et narrasse quaedam, quae Platonicis disputationibus congruebant. Labeo etiam duos dicit uno die fuisse defunctos et occurrisse inuicem in quodam compito, deinde ad corpora sua iussos fuisse remeare et constituisse inter se amicos se esse uicturos, adque ita esse factum, donec postea morerentur. Sed isti auctores talem resurrectionem corporis factam fuisse narrarunt, quales fuerunt eorum, quos resurrexisse nouimus et huic quidem redditos uitae, sed non eo modo ut non morerentur ulterius. Mirabilius autem quiddam Marcus Vano ponit in libris, quos conscripsit de gente populi Romani, cuius putaui uerba ipsa ponenda.
Abbreviated transcription (Latin):
futura ẽ. distet hȩc ciuitas ñ qͣliumcunq
hominũ. uerũ etiã qui p̃cipua hic scitate
sc̃ p̃dicĩ cũ eem inquit paruulus. qͣsi par¬
uulus sapiebamꝰ. quasi paruulus loq̃bar:
quasi paruulus cogitabam. Cũ aut̃ factꝰ
sum uir: euacuaui ea quȩ paruuli erant.
Uidemꝰ nc̃ ꝑspeculum in enigmate: tunc
aut̃ facie ad faciem. Nc̃ scio ex paite. tc̃
aut̃ cognoscã sic̃ & cognitꝰ sum. Si gͦ in
hac uita ubi hominũ mirabiliũ ꝓphetia
ita ꝯꝑanda ẽ. illi uitȩ. quasi paruuli at
uiuenẽ. uidit tam̃ heliseus accipientẽ
munera seruũ suũ ubi ipse ñ erat: ita¬
ne cũ uenerit qđ ꝑfectũ ÷. nec iã corpꝰ cor¬
ruptibile ad grauabit animã. s in cor¬
ruptibile nichil impediet. illi scĩ ad ea
quȩ uidenda sunt ocłis corporeis. quib
heliseus absens ad seruũ suũ uidendũ
ñindiguit. indigebunt: Nlam scđm int̃¬
p̃tes septuaginta: ista sunt ad gyezi u̾ba
ꝓpħe. Honne cor meii uit tecũ. quando

Expanded text:
stet haec uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum. si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita comparanda est illi uitae quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Heliseus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est nec iam corpus corruptibile aggrauabit animam, sed incorruptibile nihil impediet, illi sancti ad ea quae uidenda sunt oculis corporeis, quibus Heliseus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebunt? nam secundum interpretes septuaginta ista sunt ad Giezi uerba prophetae: nonne cor meum iuit tecum, quando
Abbreviated transcription (Latin):
te muntauerat. qđ sernus onequã tnio suo
n uidente latent̃ se fecisse putauerat. qͣnto
magis in illo corpore sp̃itali uidebunt sc̃ĩ
omĩa ñ solũ si ocłos claudant̾. uerũ etiani
unde sunt corpore absentes: Tunc enim
parte inqͥt scimꝰ łi ex parte ppħamꝰ. Cum

Expanded text:
te mundaverat, quod servus nequam Domino suo te mundaverat, quod servus nequam Domino suo non vidente latenter se fecisse putaverat, quanto magis in illo corpore spiritali videbunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, verum etiam unde sunt corpore absentes? Tunc enim parte, inquit, scimus, et ex parte prophetamus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cie ad faciẽ. Premiũ itaq fidei nob̾ uisio
cii apparuerit inquit similes ei erimus:
qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. facies aut̃ ũi. ma¬
nifestatio eiꝰ intelligenda ẽ: n aliqđ tale
mbrũ quale nos habemꝰ incorꝑẽ. acq in
isto nomine ñcupamꝰ. Quaꝓpt̃ cũ ex me
querit quid acturi sint sc̃ĩ in illo corpore
spitali. ñ dico qđ iã uideo.s dico qđ credo
scđm illud qđ in psalmo lego. Credidi ꝓpt̃
in ipso corꝑe: s utrũ ꝑ ipsum. sic̃ ꝑ corpꝰ nc̃
uidemꝰ solem. lunã. ⁊ stellas. mare. act̾ram.⁊
que sunt in ea: ñ parua questio ẽ. Durii
÷ eni dicere qđ sc̃i talia corꝑa tunc habebt
ut non possint ocłos claude atq aꝑire cu
uolent: durͥus aut̃ qđ ibi dinqͥsqͥs ođos
clauserit. ñ uidebit. Si enĩ ꝓpħa heliseus
puerũ suũ giezi absens corpore. uidit ac¬
cipientẽ munera que dedit ei naamansy¬
rus. quẽ ꝓpha memoratꝰ alepie deformita¬

Expanded text:
cie ad faciem. praemium itaque fidei nobis uisio cie ad faciem. praemium itaque fidei nobis uisio s loquens: cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. facies autem dei manifestatio eius intellegenda membrorum, quale nos habemus in corpore, atque isto nomine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaeritur quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod jam video, sed dico quod credo secundum illud quod in psalmo lego: Credidi, propin ipso corpore, sed utrum per ipsum sicut per corpus nunc videmus solem, lunam, stellas, mare ac terram, et quae sunt in ea, non parva quaestio est. Durum est enim dicere quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum volent. Durius autem quod ibi Deum quisquis oculos clauserit non videbit. Si enim propheta Eliseus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera quae dedit ei Naaman Syrus quem propheta memoratus a leprae deformita
Abbreviated transcription (Latin):
si aut̃ suꝑat ⁊ angłoꝵ.ut nec ipsos excepis¬
se uideat qui ait omne intellectũ: scdm
hoc diccũ ẽẽ. debemꝰ acciꝑe. Quia pace dĩ
qua ds̃ ipse pacatꝰ ÷ sic as nouit: ñ eã nos
sic possumꝰ nossẽ. nec ulli angłi. Suꝑat ita¬
q omne incellectũ: ñ dubiũ qđ p̃ter suũ.
S qr & nos ꝓ modo nr̃o. pacis eiꝰ partici

Expanded text:
si autem superat et angelorum, ut nec ipsos excepisse videatur, qui ait omnem intellectum: secundum hoc dictum esse debemus accipere, quia pacem Dei qua Deus ipse pacatus est, sicut Deus novit, non eam nos sic possumus nosse, nec ulli angeli. Superat itaque omnem intellectum, non dubium quod praeter suum. Sed quia et nos pro modo nostro pacis ejus par
Abbreviated transcription (Latin):
ties fictionis. sic̃ fit cũ quisq a tenebris
ꝑlucẽ transit ad tenebras. ocłi quidẽ
eiꝰ in tenebras ꝑpetuo dirigunt᷑. s ñ po
ineis
in telligant fieri qui extra ȩcclȩ onrum¬
onẽ. s tam̃ baptismate eccłe baptizant᷑.
idõñ ÷ eoꝵ qui se seꝑant. s eiꝰ unde ͭ ͤs e pa¬
rant. Ualet tam̃ apudeos hactenꝰ ut ꝑ
eiꝰ lucẽ transeant ad dissensionis suę
tenebras: ꝯtinuo redeuntibꝰ peccatis. q̃
baptismatis sc̃ĩtas in illo tẽporis puncꝰ¬
todimiserat: Tanꝗͣ redeunte obscuri¬
tate: quã lux in transitu ex cusserat.

Expanded text:
 Christo pernicies fictionis, sicut fit cum quisque 16 a tenebris  Christo pernicies fictionis, sicut fit cum quisque 16 a tenebris per lucem transit ad tenebras: oculi quidem ejus in tenebras perpetuo diriguntur, sed non in eis intelligant fieri, qui extra Ecclesiae communionem, sed tamen baptismate Ecclesiae baptizantur; ideo non est eorum qui se separant, sed eius unde se separant. ualet tamen apud eos hactenus, ut per eius lucem transeant ad dissensionis suae tenebras, continuo redeuntibus peccatis, quae baptismatis sanctitas in illo temporis puncto dimiserat, tamquam redeunte obscuritate, quam lux in transitu excusserat.
Abbreviated transcription (Latin):
hereticos fiat nec ne remissio peccatorum.¬
Uerunt etiã utrũ peccata dimutan¬
tur ꝑ baptismũ in parte donati Ut
idixerimꝰ dimitti. respondeant. Ergo ÷ illic
płis. tunc secutꝰ ẽ. ⁊ ait. baptizate gentes
in nomine patris & filui & sp̃s sc̃i. Si cui di

Expanded text:
REMISSIO PECCATORVM.unt etiam utrum peccata dimittantur per baptismum in parte Donati, ut, si dixerimus dimitti, respondeant: "ergo est illpulis, tunc secutus est et ait: baptizate gentes in nomine patris et filii et spiritus sancti; si cui dim
Abbreviated transcription (Latin):
dine iustici. Adillud geminȩ dilectioĩs
lex ꝑ endet ⁊ ꝓpħȩ: mirifice. retulit. Obhoc itaq
congrins̃i putaui atq conueniens. ut his excer¬
ptis. caritas qͣ disꝑsa solent adunari. in tegritate
ubri daret exordiũ: quȩ & iuitutũ omĩum ꝑ¬
fectio. & suꝑnȩ legis ẽ plenitudo. Ipsa qu oq
finẽ dedit oꝑi: quȩ ñ habet fine. Nam pere¬
pͥmꝰ mimerititulꝰ oroinẽ nutriende: ulnmꝰ. e¬
nutrite laudẽ continet caritar s. ꝑ qr ã ati¬
ro lect᷑os: ut mͥ indigno ueni:  gnant̃ tribu¬
ant & orationũ p̃sidia clem̃te: ĩpendant. Si
qͥs sane transferens hoc opꝰ his q̃ cot sta sunt
alia addere forte uoluerit. congrus adiciat

Expanded text:
e justitiam, ad illud geminae dilectionis lex pendet et prophetae, mirifice retulit. Ob hoc itaque congruum putavi atque conveniens, ut his Excerptis charitas, qua dispersa solent adunari integritate, libri daret exordium, quae et virtutum omnium perfectio, et supernae legis est plenitudo: ipsa quoque finem dedit operi, quae non habet finem. Nam penuultimus numeri titulus ordinem nutriendae, ultimus enutritae laudem continet caritatis; per quam adiuro lecturos ut mihi indigno ueniam dignanter tribuant et orationum praesidia clementer impendant. si quis sane transferens hoc opus his quae congesta sunt alia addere forte uoluerit, congruis adiciat
Abbreviated transcription (Latin):
uide quȩ congessi: ñ solũ mͥ qͥ senfu censuq sũ
pauꝑ. s etiã his qͥutioq p̃diti st̃ munere ꝓfu-¬
tura confido. Nam cũ inmanꝰ eoꝵ hec eadẽ ex-¬
ceryta ꝑuenerint: aut ardore m̃dicantis ac-¬
censi. aut in ordinata ut assolet congestione
ꝑmoti.oahunt oꝑam uł plura studiosius ha-¬
Bcꝰ. uł ex his aptiora decerpere. atq in unum
fuenacta sepiꝰ lectitare. Ita forsitan impe¬
riti desid̾ium: cõpendiis poterit militare doc¬
toꝵ. Plerũq enĩ qđ ineptus a paruis arpit᷑:
a magnis aptius adimplet᷑. Certe si nullus
magnoꝵ iduł facere uł habe dignat᷑. saltem
illi quibꝰ plenar ia tanti desunt oꝑis. his for¬
sitan delectabunt excerptis. Quia facilius
unũ codicẽ quis pot̾it sibi parare: quã mul-¬
tos. Singulis sane capicuł diu̾se res uł ctiã
q̃stiones atq sententiȩ. de quo oꝑe uł libro
sint indicant᷑: ut si quis ignorat ubi casplene

Expanded text:
proinde quae congessi non solum mihi qui sensu censuque sum proinde quae congessi non solum mihi qui sensu censuque sum pauper sed etiam his qui utroque praediti sunt munere profutura confido. nam cum in manus eorum haec eadem excerpta peruenerint, aut ardore mendicantis accensi aut inordinata, ut assolet, congestione permoti dabunt operam uel plura studiosius habere uel ex his aptiora decerpere atque in unum corpus redacta saepius lectitare. ita forsitan imperiti desiderium compendiis poterit militare doctorum plerumque enim quod ineptius a paruis arripitur a magnis aptius adimpletur. certe si nullus magnorum id uel facere uel habere dignetur, saltem illi quibus plenaria tanti desunt operis his fortasse delectabuntur excerptis, quia facilius unum codicem quis poterit sibi parare quam multos. a singulis sane capitulis diuersae res uel etiam quaestiones atque sententiae de quo opere uel libro sint indicantur, ut, si quis ignorat ubi eas plene
Abbreviated transcription (Latin):
sotiũ & copiosa gregi dnĩco de pratis scͥp¬¬
turarũ pabula ꝓcurantẽ ꝑ ampliꝰ dileter̃:
suũ ierissime putantes bonũ. qđ ꝑsam
etiã pectorib abiectisimis ꝓfuturũ. Quoꝵ oĩũ
ego ꝓrsus abiectior̃ ex aliqͥntis eiꝰdẽ beati uiri
p̃claris oꝑib ꝑ pauca niminando qͦdam. lam¬
bendoq decerpsi: quȩ p̃stantib amicis inte¬
gra legeram. Nam omĩa illiꝰ hab̾e. uł inuenire
qͥs possit: non nulla gͦ legenti mͥ. atq habere
ipient qr facultas minime suppecebat: ic¬
cito quedã uelut ex ingenti prato florib as¬
ꝑsc celestibꝰ. Ex libror eiꝰdẽ quȩ dataẽ. copia ĩ¬
ops egerq collegi. In ops scilicet peritia. eger
offensa: uł informari tanta doctrina cupiens.
uł sanari. Uera ẽ. nãq sententia salomonis
qͥ ait. fauus mellis uerba prtdentiȩ. dulce¬
do ammȩ sanitas ossuił. Insupͣdictiuiri dul-¬
cissima & sanissia eruditione ꝑsensi. Pauca

Expanded text:
socium copiosa gregi dominico de pratis scripsocium copiosa gregi dominico de pratis scripturarum pabula procurantem peramplius dilexerunt, suum uerissime putantes bonum quod per etiam pecoribus abiectissimis profuturum. quorum omnium ego prorsus abiectior ex aliquantis eiusdem beati uiri praeclaris operibus perpauca ruminando quodam modo lambendoque decerpsi, quae praestantibus amicis integra legeram: nam omnia illius habere uel inuenire quis possit? nonnulla ergo legenti mihi atque habere cupienti quia facultas minime suppetebat, idcirco quaedam uelut ex ingenti prato floribus asperso caelestibus ex librorum eius quae data est copia inops aegerque conlegi: inops scilicet peritia., aeger offensa, uel informari tanta doctrina cupiens uel sanari. ueritatem namque sententiae Salomonis, qua ait: fauus mellis uerba prudentiae, dulcedo animae, sanitas ossuum, in supra dicti uiri dulcissima et sanissima eruditione persensi. pauca
Abbreviated transcription (Latin):
oueti nttio uoluistis. Et c̃
arũ fuisse ce cẽ beatũ augustinũ quisig.¬
horet ep̃m: quẽ cũ diuina & humana e¬
ruditione mirabilẽ om̃s orchodoxi totot̃¬
rarum orbe uenerent᷑: p̃cipue tam̃ apłice
sedis antistites. scͥpta eiꝰ sua ꝓbabilit aucto¬
ritate firmantes. tanto maiori studio semp
implexi st̃. quanto amplior solatio his usos
se fuisse testant᷑. Nam cont᷑ multos hostes
ȩcliȩ dunicantes. & maxime cont᷑ uersipel¬
les immicos gr̃ȩ dñ doctrina eiꝰ instructi uł
potiꝰ eadem inlustrati gr̃a. seꝑ extitere uicto¬
res. Cuiꝰ uictoris p̃mia intantũ donante
deo posteris ꝓsunt: ut & iernos copiosi ᷤ
pascant. & fortes armis spiritalibꝰ muni¬
ant. Catholica siquidẽ diuine legis expla-¬
natioñ solũ esurientib alimonias & di¬
micantib efficit᷑ armatura. Nec in merito
uicairi illiꝰ cui pascendas oues dñs hortam̃¬
to ꝓprio cõmendaũ. eu pastoralis officii

Expanded text:
etis studio uoluistis, et cumraeclarum fuisse et esse beatum Augustinum quis ignoret episcopum? quem cum diuina et humana eruditione mirabilem omnes orthodoxi toto terrarum orbe uenerentur, praecipue tamen apostolicae sedis antistites scripta. eius sua probabiliter auctoritate firmantes tanto maiori studio semper amplexi sunt, quanto ampliori solacio his usos se fuisse testantur. nam contra multos hostes ecclesiae dimicantes et maxime contra uersipelles inimicos gratiae dei doctrina eius instructi uel potius eadem inlustrati gratia semper exstitere uictores: cuius uictoriae praemia in tantum donante deo posteris prosunt, ut et ieiunos copiosius pascant et fortes armis spiritalibus muniant. catholica si quidem diuinae legis explanatio non solum esurientibus alimonia sed et dimicantibus efficitur armatura. nec immerito uicarii illius, cui pascendas oues dominus ore proprio commendauit, compastoralis officii
Abbreviated transcription (Latin):
mone contẽti st̃. Quisemn dic̃ sic flore¬
as: Qui tropus: metafora uocat᷑. Qͥ s ñ
dic̃ piscinã etiã quȩ ñ ht̃ pisces. nec fac¬
ta ẽ ꝓpt̃ pisces: & tam̃ a piscib nom̃
accepit. Qui tropus cata cresisor. Lon¬
gũ ẽ. i sto mͦ cetos ꝑsequi. Namusq ad illoᷤ
ꝑuenit uulgi loquutio qui ꝓptea mi¬

Expanded text:
mone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floremone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mi
Abbreviated transcription (Latin):
ciant arit¬
luterati modis om̃ib locutionis.
qͦs grammatici greco nomine tropos uo¬
cant. auctores nr̃os usos fuisse: & multi¬
plicꝰ atq copiosiꝰ quia posfunt existimare
ł crede qui nesciunt eos & in aliis ista di¬
dicẽr: Quos tam̃tropos qui nouer̃ agnos¬
crnt in litteris scĩs: eoꝵq scientia ad eaᷤ
intelligendas aliquantũ adiuuant᷑. S hic
eos ignaris trade ñ decet. ne artẽ gramina¬
ticã d ocere uideam. Extra sane ut discant᷑
ammoneo: quãuis iã suꝑiꝰ id ammorierĩ
id ÷ in scđ̾o libro ubi de linguarũ necessa¬
ria cognitione disserui. Nam littere a qͥ
sonoꝵ. ad articulata uoce qua loquim ꝑ
tinentrũ. Istoꝵ aut tropoꝵ ñ solũ exẽpla
sic̃ om̃iũ: s quoꝵdã etiã nomina in di¬
uinis libris legunt᷑. Sic̃ allegoriaenig¬
ma. parabola quauis pene om̃s hi tro¬
pi qui lib̾ali dicunt᷑ arte cognosci: etiam
in eoꝵ repꝑiant᷑ loquelis qui nullosgͣm¬
maticos audier: & eo quo ulgꝰ utit᷑ ser¬

Expanded text:
ciant auttterati modis omnibus locutionis, quos grammatici graeco nomine tropos uocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. quos tamen tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque scientia ad eas intellegendas aliquantum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admonuerim, id est in secundo libro, ubi de linguarum necessaria cognitione disserui. nam litterae, a qsonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur ser
Abbreviated transcription (Latin):
sis.S hyronia ꝓnuntiatione inarcat. qͥd
tielit in telligi. Ut cũ dicimꝰ homini mala
facienti res bonas facis. Autifrasis uͦ ut
contraria sig̾cet ñ uoce ꝓnuntiantis effi¬
cit᷑: s aut uba ht̃ sua quori origo e contͣ¬
rio e. sic̃ appellat᷑ lucus qđ minime luceat᷑ꝰ.
aut ꝯstieuit aliquid ita dici quãuis dicat᷑
enã ñ e ꝯtrario. Nelut cũ querimꝰ acciꝑe
etiã qđ ibi ñ ẽ. & respondẽt nob abundat.
aut adiunctis tib facimꝰ. ut a contrario
intelligat᷑ qđ loquim uelut si dicamꝰ ca¬
ue illũ qr bonꝰ hõ ẽ. & quis talia ndicit
indoctꝰ nec omĩno sciens qui sint uł quid
uocent᷑ hitropi: Quoꝵ cognitio ꝓpterea
seͥpturarũ ambiguitatib dissoluendis ẽ.
necessaria. qr cũ seniꝰ ad ꝓpͥetatẽ ũboꝵsi

Expanded text:
Sed ironia pronuntiatione indicat quid velit intelligi, ut cum dicimus homini mala facienti: Res bonas facis. Antiphrasis vero ut contraria significet, non voce pronuntiantis efficitur, sed aut verba sua habet quorum origo econtrario est, sicut appellatur lucus quod minime luceat, aut consuevit aliquid ita dici, quamvis dicatur etiam non econtrario, velut cum quaerimus accipere etiam quod ibi non est, et respondetur nobis, abundctis verbis facimus ut a contrario intelligatur quod loquimur, veluti si dicamus, Cave illum, quia bonus homo est. Et quis talia non dicit indoctus, nec omnino sciens qui sint, vel quid vocentur hi tropi? Quorum cognitio propterea Scripturarum ambiguitatibus dissolvendis est necessaria, quia cum sensus, ad proprietate
Abbreviated transcription (Latin):
d dĩs dic̃ date & dabit᷑ uob̾. m̃surã
bona confertã. & coagitatã. & su ꝑ effluentẽ
dabunt in sinũ ur̃nr᷑ ex illa sententia acci¬
pi pot̃ quadic̃ alio loco ut & ipsi recpi¬
ant uos in aet̾na tab̾nacula. Ut plebi p̃-¬

Expanded text:
Date, et dabitur vobis, mensuram bonam, confertam et coagitatam et supereffluentem dabunt in sinum vestrum, ex illa sententia accipi potest, qua dicit et alio loco, Ut ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula : ut plebi pra
Abbreviated transcription (Latin):
erint: aut eis iuda dicente ꝑsuasum sit.
atq omiũ uoluntatẽ. matħs & mtarcꝰ. etiã
u̾bis exp̃sserint:S uidas ꝓpt̾ea dixerit
luisse. cuiꝰ ex hac occasione furandi confu¬
etudinẽ credidit intimandam: De hora
t̃cia. & ios qui dicit hora quasi sexta
Ex libro de consensu euangłistarũ .iii.

Expanded text:
erint aut eis Iuda dicente persuasum sit, erint aut eis Iuda dicente persuasum sit, atque omnium uoluntatem Matthaeus et Marcus etiam uerbis expresserint, sed ludas propterea dixerit, luisse, cuius ex hac occasione furandi consuetudinem crtertia, et Joannes qui dicit, hora quasi sexta, ex libro III de Consensu evangelistarum, ti
Abbreviated transcription (Latin):
S cũ iste cũtendit sic ẽẽ fractũ ut nichil
ibi residui fieret. nitens adu̾sus ueritatẽ etͣn¬
głii quantomeliꝰ & religiosus oontendet
alius ñ ẽe ita fractũ ut totũ effundec. nitens
ꝓ ĩntate euangłii: Iule aut̃ calumniator si
tam ꝑtitiacit̃ cecꝰ ÷. ut euangłistaꝵ concordi¬
am de alabastro fracto frangere conet᷑: priꝰ
accipiat ꝑfusos pedes anteꝗͣ illud fractũ eet.
ut in integro remaneret unde etiã caput
ꝑfundet. ubi fractura illa totũ effundet.
Acapite quippe nob ordinate consuli ag¬
noscimꝰ. s ordinate etiã nos a pedib ad ca¬
fusione p̃ciosi. ioħs aut̃ iudã ꝯmemorat.
& idõ qr fur erat: manfestũ puto ẽẽ. dis¬
cipłoꝵ nomine eundẽ uidã sigcatum. lo-¬
cutione illa quã de philippo in quinq
panib insinuauimꝰ. plurali miniero ꝓsin¬
gulariusurpato. Pocest etiã intelligi qđ
& alii discipłi aut senserint hoc aut dix-¬

Expanded text:
sed cum iste contenderit sic fuisse fractum, ut nihil sed cum iste contenderit sic fuisse fractum, ut nihil ibi residui fieret, nitens aduersus ueritatem euangelii, quanto melius et religiosius contendet alius non esse ita fractum, ut totum effunderet, nitens pro ueritate euangelii? ille autem calumniator si tam pertinaciter caecus est, ut euangelistarum concordiam de alabastro fracto frangere conetur, prius accipiat perfusos pedes, antequam illud fractum esset, ut in integro remaneret, unde etiam caput perfunderetur, ubi fractura illa totum effunderet. a capite quippe nobis ordinate consuli agnoscimus, sed ordinate etiam nos a pedibus ad cafusione pretiosi, Iohannes autem ludam commemorat, et ideo quia fur erat, manifestum puto esse discipulorum nomine eundem ludam significatum locutione illa, quam de Philippo in quinque panibus insinuauimus, plurali numero pro singulari usurpato. potest etiam intellegi, quod et alii discipuli aut senserint hoc aut dix
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eandẽ rem narrant gestam in bechania.
Ubietiã discipłi qđ onĩs tres commemoran.
murmuauer̃ adususmuliere: tanꝗͣ de ꝑdi¬
deunt. ioħis aut pedes. regła illa ostendit᷑
n ẽẽ contrariũ. quã demonstrauimꝰ cũ de
quinq panib pasceret curbas. Ibi enĩ
qr ĩ defuit qui & quinqͣgenos a̾ centenos
discubuisse cõmemoraret: cũ aliꝰ quinqͣge¬
nos dixerit: ñ potuit uidi contrariũ. Po¬
cuisset aut̃ si alius centenos tantũ posuisset.
sic̃ alius quinqͥgenos. Et tam̃ debuit in ue¬
niri utrumq faccitẽẽ. Quo exemplo in¬
formari nos oportuit. sic̃ illic ammonur etiã
ubi singłi euangłiste ꝯmemorant. utrumq fac¬
tum intelligere. Proide & lnc ñsolum caput.
s & pedes diii accipiamꝰ ꝑfudisse mulierem:
nͥ force. qm̃ marcus fracto alabastro ꝑfusum
caput ꝯmemorat. tam quisq absurdus & calũ¬
mosus ÷ ut aliquid inuase fracto neget rema¬
nere potuisse. unde etiã pedes ꝑfunđet.

Expanded text:
 eamdem rem narrant gestam in Bethania, ubi etiam discipuli, quod omnes tres commemorant murmuraverunt adversus mulierem, tanquam de perdicunt, Joannes autem pedes, regula illa ostenditur non esse contrarium, quam demonstravimus, cum de quinque panibus pasceret turbas. Ibi enim quia non defuit qui et quinquagenos et centenos discubuisse conos dixerit, non potuit uideri contrarium; potuisset autem, si alius centenos tantum posuisset, sicut alius quinquagenos. et tamen debuit inueniri utrumque factum esse. quo exemplo informari nos oportuit, sicut illic admonui, etiam ubi singuli euangelistae commemorant, utrumque factum intellegere. proinde et hic non solum caput sed et pedes domini accipiamus perfudisse mulierem. nisi forte, quoniam Marcus fracto alabastro perfusum caput commemorat, tam quisque absurdus et calumniosus est, ut aliquid in uase fracto neget remanere potuisse, unde etiam pedes perfunderet.
Abbreviated transcription (Latin):
Ad eum mulier habens alabastrũ tinguẽ¬
ti p̃ciosi. le effudit suꝑ caput ipnꝰ recum¬
bentis. & ceta usq ad illuo ubi ait. dice¬
tur & qđ hȩc fecit in memoriã eiꝰ. Nc̃ iã
de muliere atq unguento p̃cioso qđ in
bechania gestum ẽ: consid̾emꝰ. Lucasem̃
quãuis simile factũ cõmemoret. nom̃q
ꝯueniat eiꝰ ap̃d quẽ ouinabat᷑ dñs nam
unꝰ homo habe nomina ouo. multoma¬
gis possint & unũ nom hab̾e hõmines
dua. Potiꝰ credibile ẽ. alii fuisse illĩ symo
nẽ ñ leꝓsum. in cuiꝰ domo hoc in bethanta
gerebat᷑ nã nec lucas in bethana rem
gestan dic quã narrat. Q quãuis ñ cõme¬
moret cuucatẽ aut castellũ ubi factu sit:
tam̃ ñ uidẽt in eodẽ loco u̾sari eiꝰ narratio.¬

Expanded text:
habens alabastrum ungenti pretiosi et fudit super caput ipsius recumbentis et cetera usque ad illud, ubi ait: dicetur et quod haec fecit in memoriam eius. nunc iam de muliere atque ungento pretioso quod in Bethania gestum est consideremus. Lucas enim, quamuis simile factum commemoret nomenque conueniat eius apud quem conuiuatur dominus — nam unus homo habere nomina duo, multo magis possint et unum nomen habere homines duo, potius credibile est alinem, non leprosum, in cujus domo, hoc in Bethania gerebatur. Nam nec Lucas, in Bethania rem gestam dicit quam narrat; et quamvis non commemoret civitatem aut castellum ubi factum sit, tam
Abbreviated transcription (Latin):
lum ⁊ angłos eius. quãus post longissima
tẽꝑa purgatos atq liłatos. regno dei luciq
restitui. Et rursꝰ pꝰ longissima t̃ꝑa om̃s qͥ
lib̾ati st̃. ad hec mala denuo labi &̾ reu̾ti.
Et has uices alt̾nantes beaticudinũ &
miseriarum racionał creature sẽꝑ fuisse
seꝑ fore: De qua uanissima impietate.ad¬
u̾sum philosophos a quib ista didicit
origenis. in libris de ciuitate dei diligẽ¬
tissime disputaui.

Expanded text:
lum et angelos eius quamuis post longissima lum et angelos eius quamuis post longissima tempora purgatos atque liberatos regno dei lucique restitui, et rursus post longissima tempora omnes, qui liberati sunt, ad haec mala denuo relabi et reuerti, et has uices alternantes beatitudinum et miseriarum rationabilis creaturae semper fuisse, semper fore? de qua uanissima impietate aduersum philosophos, a quibus ista didicit Origenes, in libris de ciuitate dei diligenstissime disputaui.