comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siciunt iusticiam qm̃ ipsi sacurabuntur: et
erunt ini pauꝑes de quib modo dicit. et pau¬
ꝑes euis saturabo panib. Quia et in ipso spͥlmo
ubi dictum est manducauerunt et adorauert̃
om̃s dinites terrę. dictum est illic et de pau-¬
ꝑibus: et prorsus eo modo quo et in isto splmo.
edent pauꝑes et saturabuntur et laudabunt
diĩm qui requirunt eum. Ubi dictum est
manducauerunt et ad orauerunt om̃s diuites
terre: ubi dictum est edent pauꝑes et satura¬
buntur. Quare quando diuites dicti sunt ado¬
rasse saturati non dicti sunt. quando aut̃ pau¬
ꝑes dicti sunt. saturati dicti suat  Et unde
siturati sunt: hec saturitas fr̃s qualis est: Ds
ipse est panis. Pains ut lac nobis fieret descendit
ad terram: et ait suis. Ego sum panis uiuus
qui de cęlo descendi. Ideo illic in psalmo: e¬
dent pauꝑes et saturabuntur. De quo sacura¬
buntur: Audi quid sequitur. Et laudabunt

Expanded text:
sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» ; et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» ; et erunt hi pauperes de quibus modo dicit, «Et pauperes ejus saturabo panibus.» Quia et in ipso psalmo ubi dictum est, «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» dictum est illic et de pauperibus, et prorsus eo modo quo et in isto psalmo, «Edent pauperes, et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum» . Ubi dictum est, «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» ibi dictum est, «Edent pauperes, et saturabuntur.» Quare quando divites dicti sunt adorasse, saturati non dicti sunt; quando autem pauperes dicti sunt, saturati dicti sunt? Et unde saturati? haec saturitas, fratres, qualis est? Deus ipse est panis. Panis, ut lac nobis fieret, descendit ad terram; et ait suis: «Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi» . Ideo illic in psalmo, «Edent pauperes, et saturabuntur.» De quo satiabuntur? Audi quod sequitur: «Et laudabunt
Abbreviated transcription (Latin):
uidua uindicabo eam. Si audiuit uidex malꝰ
uiduam ne tedium pateretur: ds̃ non audit
eccłiam quam hortatur ut deprecetur: ltem
pauꝑes eius saturabo panib: quid est fr̃s : Simꝰ
pauꝑes : et tunc saturabinur. Multi presumen
dant in suꝑbia sua. De talib dicitur: opprobri¬
um eis qui habundant. et despectio suꝑbis.
Isti qui habundant cidõ manducant: s non sa¬
turantur. Et quid de illis dictum est in psal¬
mo: Manducauerunt et adorauerunt om̃s
diuites terrȩ. Adorant xp̃m : uenerantur xp̃m:
supplicant xp̃o: s non saturantur sapientia
et iusticia ipsius. Quare Quia non sunt pau¬
ꝑes. Pauꝑes aut̃ id est humiles corde: quanto
plus esurunt. tanto plus manducant. Tanto
aut̃ pluis esuriunt: quanto a scło inanes sunt.
Qui plenis est quiequid illi daturus es respuit:
quia plenus est. da michi esurientem : da michi
de quib dictum est. beati qui esuriunt et

Expanded text:
vidua, vindicabo eam.» Si audivit judex malus vidua, vindicabo eam.» Si audivit judex malus viduam, ne taedium pateretur; Deus non audit Ecclesiam, quam hortatur ut deprecetur ? 24. Item, «Pauperes ejus saturabo panibus:» quid est, fratres? Simus pauperes, et tunc saturabimur. Multi praesumendant in superbia sua. De talibus dicitur, «Opprobrium eis qui abundant, et despectio superbis» : isti abundant; et ideo manducant, sed non saturantur. Et quid de illis dictum est in psalmo? «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae.» Adorant Christum, venerantur Christum, supplicant Christo; sed non saturantur sapientia et justitia ipsius. Quare? Quia non sunt pauperes. Pauperes autem, id est humiles corde, quanto plus esuriunt, tanto plus manducant; tanto autem plus esuriunt, quanto a saeculo inanes sunt. Qui plenus est, quidquid illi daturus es, respuit; quia plenus est. Da mihi esurientem, da mihi de quibus dictum est, «Beati qui esuriunt et
Abbreviated transcription (Latin):
oieouu auae Cula non habet auxilium aliunde:
niui soluis adi. Insȩ que habent uros. quali suꝑbi¬
ut robustius est auxelum earum. Eigo tota
ec to itia uidua est: siue in uris. sue in femi¬
sas. siue uñiconiugatis. siuie in maritatis feminis.
sule u a dolescentib siue in senib. siue in ungi¬
sub Dnus eecłia una uidua est deserta in hoc
sełd si sentit illud: si nouit udiutatem suam:
ainic enin auxilium presto est illi. Nonne agnos¬
citis istam uiduam in euangłio fr̃s iei: cum
diceret dñs oportere semꝑ orare. et non deficere:
Erat quidam uideax in ciuitate dixxit. qui nec
dñi timnebat nec homines reuerebatur : et int̾¬
pellabut eum quedam uidua quotidie et dice¬
bat. uindica me de aduersario meo: et int̾pellã¬
do quotidie uidua fregit illum. Ait enim ipse
uidex apud se: qui nec dm̃ timebat. nec homines
reuerebatur. Et si nec dm̃ tuneo nec homines
erubesco: uł ꝑpter tedium quod nuchi facit ista

Expanded text:
idua? Quia non habet auxilium aliunde, nisi solius Dei. Illae vero quae habent viros, quasi superbisertae, sed robustius est auxilium earum. Ergo tota Ecclesia una vidua est, sive in viris, sive in feminis, sive in conjugatis, sive in maritatis feminis, sive in adolescentibus, sive in senibus, sive in virginibus: omnis Ecclesia una vidua est, deserta in hoc saeculo, si sentit illud, si novit viduitatem suam; tunc enim auxilium praesto est illi. Nonne agnoscitis istam viduam in Evangelio, fratres mei, cum diceret Dominus oportere semper orare, et non deficere? «Erat quidam judex in civitate,» dixit, «qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur; et interpellabat eum quaedam vidua quotidie, et dicebat, Vindica me de adversario meo.» Et interpellando quotidie vidua, fregit illum. «Ait enim ipse judex apud se, qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur: Etsi Deum, non timeo, nec hominem erubesco, vel propter taedium quod mihi facit ista
Abbreviated transcription (Latin):
S urreacit prior: surget et ȩccłia. Hon aut̃ aude¬
ret sibi resurrectionem corporis ꝓmittere: nisi
prius exurgeret caput. Exurgeꝰ dñe in requiẽ
tuam : tu et archa sc̃ificationis duę. Et corpus ap̃i
quod ex maria natum est. intellectum est a qui¬
bdam archa scificationis: ut hoc diceret exur¬
ge dñe in requiem tuam. tu et archa scificatio¬
nis tue : cum corpore exurge. ut palpent qui nõ
credebant. E x urge dñe in requiem tuam: tu
tur iusticiam: et sc̃i tui letentur. Te exurgente
a mortus. et eunte ad patrem. regale illud sacer¬
dotium induatur fide: quia ustus ex fide uunt:
et accepto pignore sp̃s scĩ. letentur menbra spe
resurrectionis que precessit in capite. Eis enim
tri dictum est: ꝓpter dauid seruum tuum ne
auertas faciem xp̃i tui. Crucifixus est dñs i
uidea: crucifiaxus ẽ. a uideis: ab ipsis curbatis
dormuit. Inter quorum sciuentum miniscao

Expanded text:
surrexit prior, surget et Ecclesia. Non autem audesurrexit prior, surget et Ecclesia. Non autem auderet sibi resurrectionem corpus promittere, nisi prius resurgeret caput. «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae.» Et corpus Christi quod ex Maria natum est, intellectum est a quibusdam arca sanctificationis; ut hoc diceret, «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae:» Cum corpore exsurge, ut palpent qui non credebant. «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu tur justitiam, et sancti tui laetentur.» Te exsurgente a mortuis, et eunte ad Patrem, regale illud sacerdotium induatur fidem, quia justus ex fide vivit ; et accepto pignore Spiritus sancti, laetentur membra spe resurrectionis, quae praecessit in capite: eis enim tri dictum est, «Propter David servum tuum, ne avertas faciem Christi tui.» Crucifixus est Dominus in Judaea; crucifixus est a Judaeis; ab ipsis turbatus dormivit. Inter quorum saevientium
Abbreviated transcription (Latin):
U nde ile gaudens iohs quid ait: Qui habet spon¬
sam sponsus est: amicus aut̃ sponsi stat. et audit
eum. Si non stat: non audit eum. Et gaudio
gaudet. ꝓpter uocem sponsi. Merito stat: qua
ꝓpter uocem sponsi gaudet. Nam si ꝓpter uoce
suam gauderet: caderet. lam uidetis ergo qua¬
re ceciderunt: qui ad uocem suam gaudent
A micus aut̃ ille sponsi dicebat: hic est qui bapa¬
tat. Quid aut̃ dicunt : Nos baptitamus. Ad uoceꝰ
suam gauisi stare non potuerunt: et non ꝑti¬
nent ad istam domum de qua dicitur. ubi ste
miuit : et quis resurrexit. Ille enim quodam lo¬
co dicit in psalmo: dormiui conturbatus. Bene
conturberis : quia ap̃c resurgens a mortius. iam
non moritur. et mors ei ultra non dñabitur
dormiuit: ipsi dicitur exxurge dñe in requiem
tuam. Tu et archa scificationis tuȩ. Ia est exur¬
ge: ut exurgat et archa scĩficationis cue. quam
scificasti. Ipse caput nr̃m: archa euis. eccła eus.

Expanded text:
Unde ille gaudens Joannes quid ait? «Qui habet sponUnde ille gaudens Joannes quid ait? «Qui habet sponsam sponsus est, amicus autem sponsi stat et audit eum.» Si non stat, non audit eum. «Et gaudio gaudet propter vocem sponsi» . Merito stat, quia propter vocem sponsi gaudet: nam si propter vocem suam gauderet, caderet. Jam videtis ergo quare ceciderint qui ad vocem suam gaudent. Amicus enim ille sponsi dicebat: «Hic est qui baptizat» . Quidam dicunt, Nos baptizamus: ad vocem suam gavisi, stare non potuerunt; et non pertinent ad istam domum de qua dicitur, «Ubi stemivit, et quis resurrexit. Ipse enim quodam loco dicit in psalmo: «Dormivi conturbatus» . Bene beris; quia Christus surgens a mortuis, jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur dormivit, ipsi dicitur, «Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae:» id est, exsurge, ut exsurgat et arca sanctificationis tuae, quam sanctificasti. Ipse caput nostrum; arca ejus, Ecclesia ejus:
Abbreviated transcription (Latin):
łia. non ipsi ꝑtinent ad illud modo tabnacu¬
lum. tunc domum: s ubi steterunt pedes
eus. Qm̃ habundauit iniquitas: refrigescet
karitas multorum. In his in quib haritas re¬
frigescit: non stant pedes eius. S quid secu¬
tus est: Qui aut̃ ꝑseuerauerit usq infinem
hic saluus erit. Ecce in quib steterunt pe¬
des eius. In eo loco adora: id est de talib esto
in quib steterunt pedes dñi. Si aut̃ de ipsa
domo intelligere uolueris ubi steterunt pedes
euis .i. domus: pedes tui in xp̃o stent. t̃ unc aut̃
stabunt pedes: si ꝑseueraueris in xp̃o. Quid eñi
dicitur de diabolo: Ille enim homicida erat
ab inicio: et in ueritate non stetit. Diaboli gͦ
pedes non steterunt. Item de suꝑbis quid dicꝰ:
Hon ueniat michi pes suꝑbię: et manus pecca¬
toꝵ non moueant me. lbi ceciderunt qui
oꝑantur iniquitatem: expulsi sunt nec potu¬
erunt stare. Gͦ domus dĩ: cuus pedes stant.

Expanded text:
lesia; non ipsi pertinent ad illud modo tabernaculesia; non ipsi pertinent ad illud modo tabernaculum, tunc domum. Sed ubi steterunt pedes ejus? «Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum.» In his in quibus charitas refrigescit, non stant pedes ejus. Sed quid secutus est? «Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit» . Ecce in quibus steterunt pedes ejus: in eo loco adora, id est, de talibus esto in quibus steterunt pedes Domini. 14. Si autem de ipsa domo intelligere volueris, «Ubi steterunt pedes ejus» domus; pedes tui in Christo stent. Tunc autem stabunt pedes, si perseveraveris in Christo. Quid enim dicitur de diabolo? «Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit» . Diaboli ergo pedes non steterunt. Item de superbis quid dicit? «Non veniat mihi pes superbiae, et manus peccatorum non moveat me. Ibi ceciderunt qui operantur iniquitatem; expulsi sunt, nec potuerunt stare» . Ergo domus Dei, cujus pedes stant.
Abbreviated transcription (Latin):
rant: quales quos imitabantur. Non filii abra¬
hȩ: s filii amorrei. chananei. gergesei. ihebu¬
sei.et omium qui offenderunt dm̃. Ipsorum
filii erant: quia ipsoꝵ facca sectabantur. Ge¬
neratio iuperarum: quis ostendit uob fugere
a uentura ira : facite ergo fructum dignũ
penitentie: et ne dixeritis patrem habemus
abraham. Potens est enim ds̃: de lapidib istis
suscitare filios habrahe. Nescio quos lapides
tunc uidebat in campis saltuum: inde susci¬
tati sunt filii habrahȩ. Filii enim magis qui
fidem iitati sunt: quam qui de carne na¬
ti sunt. Nemo ergo minetur domui dĩ: qua¬
si dicat subtraho me. et ruet domus. Bonũ
est illi ut coedificetur: et habeat karitatem
Nam si ipse ruerit: stabit domus. ltaq fr̃s in
his est domus dĩ: quos p̾destinauit et p̾souut
ꝑseueraturos. De illis dictum est: ubi steterunt
pedes euis. Et enim qui non ꝑseuerant. nec
stant pedes eoꝵ in eis: non sunt ergo ipsi aec¬

Expanded text:
rant, quales quos imitabantur; non filii Abrarant, quales quos imitabantur; non filii Abrahae, sed filii Amorrhaei, Chananaei, Gergesaei, Jebusaei, et omnium qui offenderunt Deum: ipsorum filii erant, quia ipsorum facta sectabantur. «Generatio viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Facite ergo fructum dignum poenitentiae. Et ne dixeritis, Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae» . Nescio quos lapides tunc videbat in campis saltuum, unde suscitati sunt filii Abrahae. Filii enim magis qui fidem imitati sunt, quam qui de carne nati sunt. Nemo ergo minetur domui Dei, quasi dicat: Subtraho me, et ruet domus. Bonum est enim illi ut coaedificetur, et habeat charitatem. Nam si ipse ruerit, stabit domus. Itaque, fratres, in his est domus Dei, quos praedestinavit et praescivit perseveraturos: de illis dictum est, «Ubi steterunt pedes ejus.» Sunt enim qui non perseverant, nec stant pedes ejus in eis. Non sunt ergo ipsi Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
ubi steterunt pedes euis: preter quam domũ
suam non exaudit ds ad uitam ȩternam.
Ille enim ad domum dĩ ꝑtinet: qui est in Ra¬
ritate compaginatus lapidib uiuis. Qui aut̃
haritatem non habuerit. ruinam facit : et¬
I illo ruente domus stat. Nemo enim mine¬
tur domui ubi ẽẽ quasi lapis cępit. si ruere
uoluerit : quasi aliqͥd domui noceat. Sic eñ
suꝑbierat et primus popłs uidȩoꝵ dicens: neq
enim fraudaturus est d̃s patrem abraham:
cui ꝑmisit tanta de seminȩ euis. Et faciebat̃
om̃ia mala tanquam securi de pollicitatione
dĩ: quod non ꝓ illoꝵ meritis qui scelera facie¬
bant. s ꝑ meritis abrahe parceret eis: et qua¬
lescumq malos filios abrahe congregaret in
domum suam ad uitam ȩcernam. S quid
ioħs: Generatio inquid iuꝑarum. Quando
ad illum uenerunt ipsi filii abrahȩ ut bapti¬
zarentur in aqua penitentiȩ: non eis dixxit
generatio abrahȩ. s iuꝑarum. Tales enim e¬

Expanded text:
ubi steterunt pedes ejus.» Praeterquam domum ubi steterunt pedes ejus.» Praeterquam domum suam, non exaudit Deus ad vitam aeternam. Ille enim ad domum Dei pertinet, qui est in charitate compaginatus lapidibus vivis. Qui autem charitatem non habuerit, ruinam facit; et illo ruente domus stat. Nemo enim minetur domui, ubi esse quasi lapis coepit, si ruere voluerit, quasi aliquid domui noceat. Sic enim superbierat et primus populus Judaeorum, dicens, Neque enim fraudaturus est Deus patrem Abraham, cui promisit tanta de semine ejus: et faciebant omnia mala tanquam securi de pollicitatione Dei, quod non pro illorum meritis qui scelera faciebant, sed pro meritis Abrahae parceret eis, et qualescumque malos filios Abrahae congregaret in domum suam ad vitam aeternam. Sed quid Joannes? «Generatio,» inquit, «viperarum.» Quando ad illum venerunt ipsi filii Abrahae, ut baptizarentur in aqua poenitentiae, non eis dixit, Generatio Abrahae, sed «viperarum.» Tales enim e
Abbreviated transcription (Latin):
pis saltuum. Quod p̃dicatum est in imagnne
uidȩis: manifestatum est in fide gentium.
qui intrant ut inhabitentur. In domum tuã
ut in habites intras: esto domus dĩ ut inhabi¬
teris. Est enim melior dñs: qui cum te ceꝑit
in habitare beatum te facit. Nam si tu ab illo
non inhabiteris: miser eris. In sua potestate
eẽ uoluit ille filius: qui dixxit. da michi par¬
tem patrimonii que me tangit. Bene serua¬
batur apud patrem: ne cum meretricib dissi¬
paretur. Accepit: facta est in euis potestate.
P rofectus in regionem longinquam: effudit
omĩa cum meretricib. Passus est tamen fame̾:
recordatus est tamen patrem: reuersus est ad¬
patrem: ut pane saturaretur. Ergo intra ut
inhabiteris: et non quasi tuus sis s illius. Intra¬
bimus intab̃nacula eius. Adorabimus in loco uͥ
steterunt pedes eius. Cuius pedes: Diũ: an
ipsius domus dñi: Domus eim dñi est. ubi di¬
cit qua debet adorari: adorabimus in locum

Expanded text:
pis saltuum;» quod praedicatum est in imagine pis saltuum;» quod praedicatum est in imagine Judaeis manifestatum est in fide Gentium. qui intrant ut inhabitentur. In domum tuam ut inhabites intras, in domum Dei ut inhabiteris. Est enim melior Dominus, qui cum te coeperit inhabitare, beatum te faciet. Nam si tu ab illo non inhabiteris, miser eris. In sua potestate esse voluit ille filius qui dixit: «Da mihi partem patrimonii quae me tangit.» Bene servabatur apud patrem, ne cum meretricibus dissiparetur. Accepit, facta est in ejus potestate; profectus in regionem longinquam, effudit omnia cum meretricibus. Passus est tandem famem, recordatus est patrem; reversus est, ut pane saturaretur . Ergo intra, ut inhabiteris; et non quasi tuus sis, sed illius: «Intrabimus in tabernacula ejus.» 13. «Adorabimus» «in loco ubi steterunt pedes ejus.» Cujus pedes? Domini, an ipsius domus Domini? Domus enim Domini est, ubi dicit quia debet adorari. «Adorabimus in loco
Abbreviated transcription (Latin):
terpretatur latine speculum: sicut tradiderut̃
qui uerba hebrea scripturis posita in aliam
linguam transtulerunt. ut ad nos ꝑueniret in¬
tellectus. Nam ex hebrea transtulerunt in gre¬
cam: e& greca translati sunt nobis in latinam.
E uerunt enim qui uigilarent in scripturis. Si
ergo efrata speculum : illa domus que inuen¬
ta est in campis saltuum in speculo audita est.
peculum imaginem habet. Oñis ꝓpła: imago
futuroꝵ. Domus ergo dĩ futura: in imagine pro¬
pħiȩ predicata est. Audiuimus enim illam in
speculo: id est audiuimus in efrata. Inuenimus
in campis saltuum. Qui sunt campi saltuum:
Campi siluarum. Non enim quemadmodum uul¬
go dr̃ saltus ille: uerbi gr̃a centurias habens
tot saltus ꝓpriȩ locus adhuc incultus et siluest̃¬
dr̃. Nam et quidam codices in campis siluȩ
hiit. Qui eigo erant in campis saltuum: nisi
gentes incultȩ : Qui erant campi saltuum:
Quod audiuimus in efrata: inuenimus in cã¬

Expanded text:
terpretatur latine, Speculum, sicut tradiderunt terpretatur latine, Speculum, sicut tradiderunt qui verba hebraea in Scripturis posita in aliam linguam transtulerunt, ut ad nos perveniret intellectus. Nam ex hebraea transtulerunt in graecam, et ex graeca translata sunt nobis in latinam. Fuerunt enim qui vigilarent in Scripturis. Si ergo Ephrata speculum, illa domus quae inventa est in campis saltuum, in speculo audita est. Speculum imaginem habet: omnis prophetia imago futurorum. Domus ergo Dei futura, in imagine prophetiae praedicata est. Audivimus enim illam in speculo, id est, «Audivimus in Ephrata. Invenimus in campis saltuum.» Qui sunt campi saltuum? Campi silvarum. Non enim quemadmodum vulgo dicitur, Saltus ille, verbi gratia, centurias habens tot. Saltus proprie, locus adhuc incultus et silvesteur. Nam et quidam codices, «in campis silvae,» habent. Qui ergo erant campi saltuum, nisi gentes incultae? qui erant campi saltuum, Quod «audivimus in Ephrata, invenimus in» «cam
Abbreviated transcription (Latin):
canquam militancium et pugnantiu. dab¬
nacuum militum. in ꝓcinctu. meaꝑeellti one¬
Y nde bntub eruales dicuntur milites: quasi taber
hostem cum quo pugnemus: tabraculut alo
factonis Cuin aut cransierit tempus pugne
ciieris de pace. illa minus eam capit animuas.
adhare ui ita corporis grauedine constitutus: cũ
aenerit illa ꝑacria iam domus erit: nullus ad¬
uensarius temptabit ut tabernaculum uocetur.
Non pcechimus ad pugnandum: s ꝑmanebunus
ad laudandum. Quidꝰ enim dicitur de illa domo:
Beati qui habitant in domo tua: in scła scłorum
laudabunt te. In tab̾naculo adhuc gemimus:
in domo laudabimus. Quare: Quia gemitus ẽ.
ꝑegrinantium: laudatio iam in patria comina¬
eam: Sedem dm̃ audiumus in efrata. Inueni¬
mus eam: in campis saltuum. Audiuimus in¬
inuenit: Queramus ergo quid sit efrata ubi
audiuit: item queramus quid sit in campis sal¬
tus ubi inuenit. Efrata uerbum hebreum. in¬

Expanded text:
tanquam militantium et pugnantium: tabtanquam militantium et pugnantium: tabernacula militum in procinctu, in expeditione; unde contubernales dicuntur milites, quasi tabernergo habemus hostem cum quo pugnemus, tabernaculum Deo facimus. Cum autem transierit tempus pugnaetaveris de pace illa, minus eam capit animus adhuc in ista corporis gravedine constitutus: cum venerit illa patria, jam domus erit, nullus adversarius tentabit, ut tabernaculum vocetur. Non procedemus ad pugnandum, sed permanebimus ad laudandum. Quid enim dicitur de illa domo? «Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te» . In tabernaculo adhuc gemimus, in domo laudabimus. Quare? Quia gemitus est peregrinantium, laudatio jam in patria comma«eam?» Sedem Domini. «Audivimus in Ephrata. Invenimus eam in campis saltuum.» Ibi audivinvenit? Quaeramus ergo quid sit «Ephrata,» ubi audivit; item quaeramus quid sit «in campis saltuum,» ubi invenit. Ephrata verbum hebraeum in
Abbreviated transcription (Latin):
culis sius dare sonunum:nec palpebris dorm¬
tationem: eum qui uult inuenire locum año
tempoꝵ. somnus uenit ad ocłos. Tempora eir¬
ca oculos sunt: ueluti futurus somnus graue¬
do tempoꝵ est. Nam om̃ib dormituris gra¬
uari tempora incipunit. Et cum senseruit
sibi grauari tempora. iam imminet somnꝰ.
Qui si dandus est ocłis. dat requiem temporib
suis: et uenit somnus. Si non dederit requi¬
em temporib suis: non ueniet somiuis. Cumn
ergo ceꝑit te aliquid temporale delectare
ad peccatum: iam grauantur tibi tempora.
Uis euigilare et non dormire: nec dorintare
Noli te credere tali delectationi: maiores dolo¬
res habebit quam. suauitates. Ita cogitatio¬
ne quasi confricans frontem. excutis somnũ
et paras locum dño: donec inuenias locũ
dño. tabernaculum. dõ iacob. Quanquam
aliquando ddicitur tabernaculum dĩ domus
dĩ. et domis dĩ tabernaculum dĩ: distinctiꝰ
celestis iherłm quo ibimus. T̃ ab̾ nacłm om

Expanded text:
culis suis dare somnum, nec palpebris dormculis suis dare somnum, nec palpebris dormitationem, eum qui vult invenire locum Domintemporum somnus venit ad oculos. Tempora circa oculos sunt. Veluti futurus somnus, gravedo temporum est. Nam hominibus dormituris gravari tempora incipiunt; et cum senserint sibi gravari tempora, jam imminet somnus: qui si dandus est oculis, dant requiem temporibus suis, et venit somnus; si non dederint requiem temporibus suis, non venit somnus. Cum ergo coeperit te aliquid temporale delectare ad peccatum, jam gravantur tibi tempora. Vis evigilare, et non dormire, nec dormitare? Noli te credere tali delectationi; majores dolores habebit quam suavitates. Ista cogitatione quasi confricans frontem, excutis somnum, et paras locum Domino. 10. «Donec inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob.» Quanquam aliquando dicitur tabernaculum Dei domus Dei, et domus Dei tabernaculum Dei: distinctius coelestis Jerusalem, quo ibimus. Tabernaculum enim
Abbreviated transcription (Latin):
loco. Nos aut̃ qui diei sumus. uigilemus
et sobrii simus: nam qui dormiunt nocte
dormiunt. et qui inebriantur nocte ebru
sunt: noctem dicens iniquitatem. in qua
illi obdormiunt cupiendo ista terrena. Et
om̃s iste felicitates que uidentur scłi: som¬
ma sunt dormientium. Et quo modo qui uido
thesauros in soinus. dormiens diueses euigldo
gilabunt quando nolunt. si non modo eui¬
gilant quando utile est. et inuenient som¬
nia fuisse illa: et transire sicut dicit seriptir
somnum suum. funtus est somnus. et nehis
inuenerunt in manib suis: quia in sonnis
uidebant duntias transituras. Iste ergo qui
uult iueiure locum dño: dixit etiam si de¬
dero somnum oculis mĩs. Sunt aut̃ quidam
qui non dormiunt: s dormitant. aliquantũ
retrahunt se ab amore temporalium. et rurs
reuoluuntur in eum quasi dormitantes: ca¬
put crebro inclinant. Eiuigila: excute sõnumn
dormitando casurus es. Non uult psalmus o¬

Expanded text:
loco, «Nos autem qui diei sumus, vigilemus, loco, «Nos autem qui diei sumus, vigilemus, et sobrii simus: nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt» . Noctem dicens iniquitatem, in qua illi obdormiunt cupiendo ista terrena. Et omnes istae felicitates quae videntur saeculi, somnia sunt dormientium. Et quomodo qui videt thesauros in somnis, dormiens dives est; sed evgilabunt quando nolunt, si non modo evigilant quando utile est; et invenient somnia fuisse illa, et transisse, sicut dicit Scriptura, Dormierunt somnum suum,» finitus est somnus, «et nihil invenerunt in manibus suis;» quia in somnis videbant divitias transitorias. Iste ergo qui vult invenire locum Domino, dixit etiam, «Si dedero somnum oculis meis.» Sunt autem quidam qui non dormiunt, sed dormitant. Aliquantum retrahunt se ab amore temporalium, et rursus revolvuntur in eum; quasi dormitantes, caput crebro inclinant. Evigila, excute somnum; dormitando casurus es. Non vult Psalmus, o
Abbreviated transcription (Latin):
maioꝵ anncicias. ut maiora ꝑicula incurre¬
rent. Securus obta amiciciam xp̃i : hospita¬
ri apud te uult. fac illi locum. Quid est fac
illi locum : Noli amare de ipsum: illum ama.
Si te amaueris: claudis contra illum. Si ipsũ
amaueris : aꝑis illi. Si aut̃ aꝑueris et intraue¬
rit : non peries amando te. s inuenieris cum
facit: idõ dixit. si ascendero. In re quam pri¬
uatam quisq possidet: necesse est ut suꝑbus
sit. Inde se enm tendit homo ad hominem.
cum sint ambo caro. Quid̃ est homo fr̃s:
Caro. Et quid est alter homo: Altera caro.
Et enim caro diues extendit se contra carnem
pauꝑem : quasi aliquid illa caro attulerit
quando nata est: aut aliquid auferat quan¬
do moritur. Ad hoc plus habuit: ut plus tu¬
meret. Iste aut̃ qui uult inuenire locum dño:
dormiunt: non faciunt locum dño. Tales
excitat apłs. Surge qui dormis. et exurge
a mortius : et illimninabit te xp̃c. Et alio

Expanded text:
majorum amicitias, ut majora pericula incurremajorum amicitias, ut majora pericula incurrerent. Securus opta amicitiam Christi: hospitari apud te vult; fac illi locum. Quid est, fac illi locum? Noli amare teipsum, illum ama. Si te amaveris, claudis contra illum; si ipsum amaveris, aperis illi: si autem aperueris et intraverit, non peries amando te, sed invenieris cum facit; ideo dixit, «Si ascendero.» In re quam privatam quisque possidet, necesse est superbus sit: inde se enim tendit homo ad hominem, cum ambo sint caro. Quid est homo, fratres? Caro. Et quid est alter homo? Altera caro. Et tamen caro dives extendit se contra carnem pauperem; quasi aliquid illa caro attulerit quando nata est, aut aliquid auferat quando moritur. Ad hoc plus habuit, ut plus tumeret. Iste autem qui vult invenire locum Domino, dormiunt, non faciunt locum Domino. Tales excitat Apostolus: «Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis; et illuminabit te Christus» ; et alio
Abbreviated transcription (Latin):
memorat que ad se ipsum ꝑtinebant: non in¬
troibo in tab̾naculum domus meȩ donec inue¬
niam. Quid: Cum uiueneris locum dño. in¬
trabis in tabernacłm tuum: an ipsum erit ta¬
b̃naculum tuum ubi inueneris locum dño:
Quare: Quia ipse eris locus dñi: et cum eis qui
fuerint locus dñi unus eris. Abstineamus ergo¬
nos fr̃s a possessione rei priuatȩ : aut ab amore
si non possumus a possessione: et facinus locum
dño. Multum est ad me ait aliquis: s uide
quid sis facturus locum dño. Si uellet apud
te hospitium habere aliquis senator. non dico
senator. ꝓcurator alicuius magni scđm słm:
et diceret offendit me quiddam in domo tua:
si amares hoc auferres. tantum ne eum offen¬
deros ad cuius amiciciam ambires. Et quid
tibi ꝑdest hominis amicicia: forte ibi non
solum nullum auxilium: s et ꝑiculum in¬
uenires. Nan multi non ꝑiclitabantur ante¬
quam maiorib ungerentur: et ex optariit

Expanded text:
memorat quae ad seipsum pertinebant: non inmemorat quae ad seipsum pertinebant: non introibo «in tabernaculum domus meae, donec inveniam:» quid? cum inveneris locum Domino, intrabis in tabernaculum tuum? An ipsum erit tabernaculum tuum, ubi inveneris locum Domino? Quare? Quia ipse eris locus Domini, et cum eis qui fuerint locus Domini, unum eris. 6. Abstineamus ergonos, fratres, a possessione rei privatae; aut ab amore, si non possumus a possessione; et facimus locum Domino. Multum est ad me, ait aliquis. Sed vide quis sis, facturus locum Domino. Si vellet apud te hospitium habere aliquis senator, non dico senator, procurator alicujus magni secundum saeculum, et diceret, Offendit me quiddam in domo tua; etsi amares hoc, auferres tamen ne eum offenderes, ad cujus amicitiam ambires. Et quid tibi prodest hominis amicitia? Forte ibi non solum nullum auxilium, sed et periculum invenires. Nam multi non periclitabantur antequam majoribus jungerentur; exoptarunt
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc illi fecerunt de reb sius priuatis: fecerunt
illas communes: quod habebant suum. Nun¬
quid amiserunt: Si soli haberent. et unusqͥs¬
q suum haberet: hoc solum haberet quod
suum habebat. Cum aut̃ quod ꝓprium erat
commue fecit: et ea que erant ceterorum
ipsius facta sunt. Intendat karitas ur̃a. quia
ꝓpter illa que singuli possidemus existunt lites.
inimiciciȩ. discordiȩ. bella. inter homines: tu¬
multus. dissensiones aduersum se : scandala.
peccata. iniquitates. homicidia. Propter que :
Propter ipsa que singuli possidemus. Nunquid
ꝓpter ista que communiter possidemus litiga¬
mus: Aerem istum cominunter duciinus:
solem communiter om̃s uidemus. Beati ergo
qui sic faciunt locum dño: ut priuato suo
non gaudeant. Talem enim describebat iste
qui dicebat: si introiero in tab̃naculum domꝰ
meȩ. Priuatum hoc erat: sciebat priuato se
impediri ne faceret locum dño. Et ea com¬

Expanded text:
Hoc illi fecerunt de rebus suis privatis; fecerunt Hoc illi fecerunt de rebus suis privatis; fecerunt illas communes. Quod habebant suum, numquid amiserunt? Si soli haberent, et unusquisque suum haberet; hoc solum haberet quod suum habebat: cum autem quod proprium erat, commune fecit; et ea quae erant caeterorum, ipsius facta sunt. Intendat Charitas vestra: quia propter illa quae singuli possidemus, existunt lites, inimicitiae, discordiae, bella inter homines, tumultus, dissensiones adversum se, scandala, peccata, iniquitates, homicidia. Propter quae? Propter ipsa quae singuli possidemus. Numquid propter ista quae communiter possidemus, litigamus? Aerem istum communiter ducimus, solem communiter omnes videmus. Beati ergo qui sic faciunt locum Domino, ut privato suo non gaudeant. Talem ergo describebat iste, qui dicebat, «Si introiero in tabernaculum domus meae.» Privatum hoc erat. Sciebat privato se impediri, ne faceret locum Domino, et ea com
Abbreviated transcription (Latin):
tantum si ipse dicit. et non facit: et fit ꝑ lin¬
guam euis in alio locus año. non aut̃ sit ipse
locus dño. Qui aut̃ que docet benefacit et
sic docet. fit locus dño ͤeo quem docet: quia
om̃s credentes unum locum faciunt dño. In
corde enum habet locum dñs: quia unum: cor
omĩum in karitate copulatoꝵ. Quam multa
milia crediderunt fr̃s mei: quando precia re¬
rum suarum posuerunt ad pedes apłoꝵ. Sed
quid de illis dicit scriptura: Certe facti sunt
templum dĩ. Hon tantum templa dĩ singuli:
s et om̃s simul templum dĩ. facti sunt ergo
locus dño. Et ut noueritis quia unus locus
factus est dño in om̃ib. scriptura dicit. Erat
illis anima una: et cor unum in dm̃. Multi
aut̃ ne faciant locum dño sua querunt: sua
diligunt. Potestate sua gaudent : priuatum suũ
concupiscunt. Qui aut̃ uult facere locum dño.
non depriuato. s de communi debet gaude.

Expanded text:
tantum, si ipse dicit et non facit; et fit per lintantum, si ipse dicit et non facit; et fit per linguam ejus in alio locus Domino, non autem fit ipse locus Domino. Qui autem quae docet bene facit, et sic docet, fit locus Domino cum eo quem docet: quia omnes credentes unum locum faciunt Domino. In corde enim habet locum Dominus; quia unum cor est omnium in charitate copulatorum. 5. Quam multa millia crediderunt, fratres mei, quando pretia rerum suarum posuerunt ad pedes Apostolorum! Sed quid de illis dicit Scriptura? Certe facti sunt templum Dei; non tantum templum Dei singuli, sed et omnes templum Dei simul. Facti sunt ergo locus Domino. Et ut noveritis quia unus locus factus est Domino in omnibus, Scriptura dicit: «Erat illis anima una et cor unum in Deum» . Multi autem ne faciant locum Domino, sua quaerunt, sua diligunt, potestate sua gaudent, privatum suum concupiscunt. Qui autem vult facere locum Domino, non de privato, sed de communi debet gaudere.
Abbreviated transcription (Latin):
re. quo desiderio. Et tamen adhoc implendũ
dnm deprecatus est dicens: memento dñe dal
et omis mansuetudinis eius. In hac mansuetu¬
dine uotum uouit : ut sit domus dĩ. Si intro¬
iero in tabernaculum domus meȩ: si ascendero
suꝑ lectum status mei: si dedero somnum ocłis
meis. Parum usus est dicere somnum ocłis mĩs:
et palpebris mĩs dormitationem. Et requiem
temporib mĩs si dedero: quoadusq inueniam¬
m locum dño tabernaculum dõ iacob. Ubi quere¬
bat locum dño: Si mansuetus erat: in se que¬
rebat. Quomodo est enim locus dñi: Audi pro¬
pħam. Suꝑ quem requiescet sp̃s meus: Super
humilem et quietum: et trementem uerba mã.
is ergo ẽẽ locus dm̃: Esto humilis et quietus.
et tremens uerba dĩ: et tu ipse efficieris quod q̃¬
ris in altero. Si enim inte non fiat quod queris:
in altero quid tibi ꝓd est: Oꝑatur quidem as̃
aliquando ꝑ euangłistam salutem alterius.

Expanded text:
re, quo desiderio; et tamen ad hoc implendum re, quo desiderio; et tamen ad hoc implendum Dominum deprecatus est dicens. «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus.» In hac mansuetudine votum vovit, ut sit domus Dei: «Si introiero in tabernaculum domus meae, si ascendero super lectum stratus mei. Si dedero somnum oculis meis.» Parum visus est dicere, «somnum oculis meis: Et palpebris meis dormitationem; et requiem temporibus meis» si dedero, «quoadusque inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob.» Ubi quaerebat locum Domino? Si mansuetus erat, in se quaerebat. Quomodo est enim locus Domini? Audi prophetam: «Super quem requiescet Spiritus meus? Super humilem, et quietum, et trementem verba mea» . Vis esse locus Domini? Esto humilis, et quietus, et tremens verba Dei, et tu ipse efficieris quod quaeris. Si enim in te non fiat quod quaeris, in altero quid tibi prodest? Operatur quidem Deus aliquando per evangelistam salutem alterius
Abbreviated transcription (Latin):
s amiciille ule sufferebat. Pictus est quei seui¬
elueo Niueit qui sufferebat. in ista mansuecudi.¬
S ro manu forcis ⁊ oꝑando uincat. Sum auteu
co ppar a ꝑͥl est. et templum. et domui et cuu¬
caspet ille qui caput corpors est. et habitatou
domus est. et sc̃fficator tompli est. et rex cuu
destl uomodo deccłia illa omis ila. sie ap̃o
om̃a ittion deuid ergo uouimus do e nufiuit si¬
mus t emplum di : Nichil gratius ei possumus
orferre⁊ quam ut dicamus ei quod dicitur in
faĩar p̃oside nos. Equidem in istis possessio¬
uibiꝰ terrenis patrifamilias prestatur: quando
ei datur possesio. Non sic est possessio: que ẽ.
aeccłia. Isti possessioni prestatur: ut atali pos¬
sideatur. Quid ergo dicit: Sicut uirauit dño:
nisi ut simus templum dĩ. Nichil gratius ei pos¬
sumus offorre: quam uirare. Ei uirare est aut̃.¬
firme ꝓmittere. Attendite uotum hoc. id est
quod uouerat : quo ardore uouerit. quo amo¬

Expanded text:
Saeviebat ille; iste sufferebat: victus est qui saeviSaeviebat ille; iste sufferebat: victus est qui saeviebat; vicit qui sufferebat. In ista mansuetudiSit manu fortis, operando vincat. Cum autem corpus Christi est et templum, et domus, et civitas; et ille qui caput corporis est, et habitator domus est, et sanctificator templi est, et rex civitatis est: quomodo Ecclesia omnia illa, sic Christus omnia ista. Quid ergo vovimus Deo, nisi ut simus templum Dei? Nihil gratius ei possumus offerre, quam ut dicamus ei quod dicitur in Isaia, «Posside nos» . Et quidem in istis possessionibus terrenis patrifamilias praestatur, quando ei datur possessio: non sic est possessio, quae est Ecclesia; ipsi possessioni praestatur, ut a tali possideatur. 4. Quid ergo dicit, «Sicut juravit Domino, nisi ut simus templum Dei? Nihil gratius ei possumus offerre, quam ut dicamus ei firme promittere. Attendite votum hoc, id est, quod voverat quo ardore voverit, quo amo
Abbreviated transcription (Latin):
dauid. commendatur mansuetudo dauid: et
dicitur dõ. Memento dñe dauid: et om̃is mã¬
suetudinis eius. Ad quam rem memento dĩe
dauid: Sicut uirauit dño: uotum uouit dõ
iacob Ergo ad hoc memento: ut impleat qd
ꝓmisit. Ille dauid uouit tanquam in potesta¬
te habens : et rogat dm̃ ut impleat quod uo¬
uit. Est deuotio uouentis: s est humltas de¬
precantis. Nemo presumat uirib sius: se redde
quod uouerit. Qui te hortatur ut uoueas: ip¬
se adiuuat ut reddas. Quid ergo uouit uide¬
amus: et hunic intelligius quead inodum sit
accipiendus in sigura dauid. Dauid aut̃ inter¬
pretatur manu fortis. Erat enum magnus
bella omĩa: ꝓstrauit om̃s inunicos suos dõse
adiuuante: quemadmodum se habebat illus
imꝑii dispensatio prefigurans tamen forten
manu quendam ad debellandos inmucos. dia¬
bolum et angł̃os euis. Hos aut̃ in imicos. ȩccd̃a
aebelat. Et quomodo debellate oransuetulmne

Expanded text:
David, commendatur mansuetudo David; et David, commendatur mansuetudo David; et dicitur Deo, «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus.» Ad quam rem «memento, Domine, David? Sicut juravit Domino, votum vovit Deo Jacob.» Ergo ad hoc memento, ut impleat quod promisit. Ipse David vovit tanquam in potestate habens, et rogat Deum ut impleat quod vovit: est devotio voventis, sed est humilitas deprecantis. Nemo praesumat viribus suis se reddere quod voverit: qui te hortatur ut voveas, ipse adjuvat ut reddas. Quid ergo vovit videamus, et hinc intelligimus quemadmodum sit accipiendus in figura David. David autem interpretatur, Manu fortis. Erat enim magnus bella omnia, prostravit omnes inimicos suos, Deo se adjuvante, quemadmodum se habebat illius imperii dispensatio; praefigurans tamen fortem manu quemdam ad debellandos inimicos, diabolum et angelos ejus. Hos autem inimicos Ecclesia debellat. Et quomodo debellat? Mansuetudine.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi erat dauid: nesciens quod illic eẽt daus
Ad necessaria uentris ille intrauit.: surreaatda
sensim et lente post ipsum: precidit illi dc
ueste panniculum quem illi ostenderet: ut
nosset quia illum habebat in potestate. et nõ
necessitate s uoluntate peꝑcerat: et nolut
occidere. Forte ipsam mansuetudinem comnẽ¬
dauit modo dicens: memento dñe dauia. et
om̃is mansuetudinis enis. hoc scđ̾m rerum geta¬
rum fidem: quam scriptura diuma ut diximus
continet. S solemus in psalmis non ad litterã
attendere sicut in om̃i ꝓpħia: s ꝑ litteram
scrutari misteria. Et menunit karitas ura qua
cuusdam hominis uocem in om̃ib psalius sole¬
mus audire : qui unus habet caput et corpus.
Caput aut̃ in cęlo est: corpus in teria. S quo
precessit caput : et corpus secuturum est. Et iã
non dico quis caput sit. qui corpus sint: quia
scientib loquor. Commendatur ergo huiilitas

Expanded text:
ubi erat David, nesciens quod illic esset David: ubi erat David, nesciens quod illic esset David: ad necessaria ventris ille intravit. Surrexit David sensim et lente post ipsum, praecidit illi de veste panniculum, quem illi ostenderet, ut nosset quia illum habuerat in potestate; et non necessitate, sed voluntate pepercerat, et noluit occidere . Forte ipsam mansuetudinem commendavit modo dicens, «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus.» Hoc secundum rerum gestarum fidem, quam Scriptura divina, ut diximus, continet. Sed solemus in Psalmis non ad litteram attendere, sicut in omni prophetia, sed per litteram scrutari mysteria. Et meminit Charitas vestra quia cujusdam hominis vocem in omnibus Psalmis solemus audire; qui unus habet caput et corpus. Caput autem in coelo est, corpus in terra: sed quo praecessit caput, et corpus secuturum est. Et jam non dico quis caput sit, qui corpus sint; quia scientibus loquor. 3. Commendatur ergo humilitas
Abbreviated transcription (Latin):
dñe dauid. et omis man¬
suetudinis eius: sicut ui¬
rauit dño. uotum uouit
dõ iacob. Dauid scdđ̃m
fidem rerum gestarum
unus homo erat: re& ifrł filius iesse. Erat
quidem et ipse mansuetus: sicut eum indicat
atq cõm̃morat scriptura diuina. Et ita mã¬
suetus: ut nec ꝑsecutori suo sauli malum ꝑ
malo reddiderit. Seruauit aut̃ erga eum
tantam humilitatem ut illum regem fatere¬
tur. se aut̃ canem: et non ꝑterue. nec supbe
cum eẽt in dõ potentior respondebat regi:
s eum placare pocius affectabat humilitate.
quam concitare suꝑbia. Etiam in potestate
datus est ei saul. et hoc a dño do: ut ei face¬
ret quicquid uellet. S quia preceptum illi¬
non erat ut occideret. s tantum in potesta¬
te datum illi erat: licet aut̃ homini ut a
pocius deflexit quod ei ds̃ concesit: qui si ue¬
loc occidere: careret inimico.S quomodo a¬
ceret dimitte michi debita: sicut et ego aunt¬
to debitorib meis: in speluncam intrauit sui

Expanded text:
ne, David, et omnis mansuetudinis ejus. Sicut juravit Domino; votum vovit Deo Jacob.» David secundum fidem rerum gestarum unus homo erat, rex Israel, filius Jesse. Erat quidem et ipse mansuetus, sicut eum indicat atque commendat Scriptura divina, et ita mansuetus ut nec persecutori suo Saüli malum pro malo reddiderit. Servavit autem erga eum tantam humilitatem, ut illum regem fateretur, se autem canem: et non proterve nec superbe, cum esset in Deo potentior, respondebat regi; sed eum placare potius affectabat humilitate, quam concitare superbia. Etiam in potestate datus est ei Saül, et hoc a Domino Deo, ut ei faceret quidquid vellet: sed quia non praeceptum illi erat ut occideret, sed tantum in potestate datus illi erat licet autem homini uti potius deflexit quod ei Deus concessit. Qui si vellet occidere, careret inimico: sed quomodo diceret, Dimitte mihi debita, sicut et ego dimitto debitoribus meis . In speluncam intravit Saül
Abbreviated transcription (Latin):
polluerunt: nouit eni dñs qui sunt eius. Et
si in hoc scło non potest ab iniustis: recedat
tem quodammodo eius animã cominendemꝰ⁊
hoc ẽ. in uerbis quasi exteriorib in teriorem
intellectũ: uidetur michi aminoneri semen
abrahȩ. qui sũt om̃s fili ꝓmissionis. ꝑtinentes
ad hȩt̾nam hereditatem testamenti ȩterni.
ut tanquam ipsam hereditatem sibi eligant
dñi: et eum grans colant id ẽ. ꝓpter ipsum.
nõ ꝓpt̃ aliquod emolumentũ mercedis extra
ipsum: et hoc faciant laudantes. inuocantes.
annuntiantes. nec in suã s in eius głam: per
fidem bene oꝑantes. spe gaudentes. karitate
feruentes. Hoc totum sonat his uerbis. Con¬
fitemini dño et inuocate nomen eius: annũ¬
tiate in gentib oꝑa eius. Cantate ei et psal

Expanded text:
polluerunt. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus:» et polluerunt. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus:» et si in hoc saeculo non potest ab injustis, «recedattem quodammodo ejus animam commendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videtur mihi admoneri semen Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colant, id est, propter ipsum, non propter aliquod emolumentum mercedis extra ipsum; et hoc faciant laudantes, invocantes, annuntiantes, nec in suam, sed in ejus gloriam per fidem bene operantes, spe gaudentes, charitate ferventes . Hoc totum sonat his versibus: «Confitemini Domino, et invocate nomen ejus, annuntiate in gentibus opera ejus. Cantate e
Abbreviated transcription (Latin):
beant diuina miscđia hec omĩa preparata.
in quib querendis possent negotiosissimis labo¬
rib occupari. ut ad hoc uacent unde bonũ
ȩternũ possit ad quiri hoc ẽ. ut custodiant
iustificationes eius: ⁊ legen eius requirant.
D eniq qm̃ semen abrahe tales hic intelligi
uoluit qui uere eẽnt semen habrahȩ. quales
utiq nec in illo popło defuerunt: quod etiã
paulus apłs satis ostendit cum dicit. s nõ in
om̃ib illis beneplacitũ ẽ. dõ: si enu non in
om̃ib. ꝓfecto fuerunt ibi quidam in quib
quia gͦ tales psalmus iste commendat: nichil
dixit hic de iniquitatib ⁊ irritationib ⁊ ama¬
ricatione eoꝵ. in quib nõ ẽ. beneplacitum deo.
S quia ce inquis nõ sola iusticia. uerum etiam
miscdia dĩ omĩpotentis ⁊ dementis apparuit:
de illis sequens loquit᷑ psalmus cum laudib
dĩ: et tamen utriq in uno popło fuerunt:
nec istos illi suarum iniquitatũ contagione

Expanded text:
beant divina misericordia haec omnia praeparata, beant divina misericordia haec omnia praeparata, in quibus quaerendis possent negotiosissimis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum possit acquiri, hoc est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Denique, quoniam semen Abrahae tales hic intelligi voluit, qui vere essent semen Abrahae, quales utique nec in illo populo defuerunt: quod etiam apostolus Paulus satis ostendit, cum dicit, «Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo» ; si enim «non in omnibus,» profecto fuerunt ibi quidam in quibus quia ergo tales psalmus iste commendat, nihil hic dixit de iniquitatibus et irritationibus et amaricatione eorum in quibus non est beneplacitum Deo. Sed quia et iniquis non sola justitia, verum etiam misericordia Dei omnipotentis et clementis apparuit; de illis sequens loquitur psalmus cum laudibus Dei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos illi suarum iniquitatum contagione
Abbreviated transcription (Latin):
popłm suum in exultatione: et electos suos in
leticia. Quod ait popłm suũ. hoc repetiit eleo¬
tos suos: ⁊ quod ait in exultatione. hoc repetiit
in leticia. Et dedit illis regiones gentium: ⁊ la¬
bores popłoꝵ possederunt᷑. Q uod sunt regiones
gentium. hoc sunt labores popłoꝵ: et quod dic¬
tum est dedit illis. hoc repetitum ẽ. possedert̃.¬
Et tanquã quereremus eui bono ista data sunt:
ne hoc ipsum putaretur suminũ bonũ quod ista
felicitas rerum temporaliũ popło dĩ data ẽ. conti¬
nuo eam ad aliud retulit. ubi sũmum bonum
oportet in quiri. Ut custodiant inquit iusti¬
ficationes eius: ⁊ legem eius requirant. Ubi in¬
telligendum ẽ. dĩ seruos et electos filius ꝓmis¬
sionis. uerum et germanum semen abrabȩ
imitantes fidem abrahe. ꝓptea ista bona ter¬
rena sumere a dõ ut nõ in eis luxu diffluant.
siue ꝑuersa securitate torpescant: s idõ ha¬

Expanded text:
populum suum in exsultatione, et electos suos in populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia.» Quod ait, «populum suum;» hoc repetivit, «electos suos:» et quod ait, «in exsultatione;» hoc repetivit, «in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt.» Quod sunt, «regiones gentium;» hoc sunt, «labores populorum:» et quod dictum est, «dedit illis;» hoc repetitum est, «possederEt tanquam quaereremus cui bono ista data sunt, ne hoc ipsum putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet inquiri: «Ut custodiant,» inquit, «justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Ubi intelligendum est Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo ha