comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligna. Alii lapules tõqua¬
drabant.Alii muros strue¬
partiebantur fluuiũ et ex¬
tollebant saltus aquarum
ad molas fullones. et pisto¬
res. et cortiarii. et fabri. alis¬
q artisices cõgruas aptabãt
suis oꝑib machinas. ut sca-¬
tiniret et proctiret ubicũq
opus essetꝰ. in om̃i clomo sub¬
t̾raneis canalib deductus
nuus ultro ebulliens: et le¬
mum cõgrus ministeriis
ꝑ om̃is officinas expletis. pur-¬
gata clomo. ad carstinalem
alueum reuerterent᷑. que di¬
fusa fuerant: et e flumini
ꝓpuam redderent quantita.¬
tem. Inopinata cełitate cõ¬
summati sunt muri. totum
monasterii ambitũ spaciosi.¬
ssime cõplectentes. Surent
domꝰ: et quasi animam ui¬
ulentem atq motabilẽ habe¬
ret. nuꝑ nata eccl̃ia in breui
profecit et creuit.
te sub scismaticorũ
oppressione. tota bundegalen¬
sis prouincia. et nõ erat in to¬
ta aquitana qui posset re¬
sistere principi. cuiꝰ animũ
indurauerat tłs. qui annu¬

Expanded text:
ligna,  alii lapides conqualigna,  alii lapides conquadrabant, alii muros struepartiebantur fluvium, et extollebant saltus aquarum ad molas. Sed et fullones, et pistores, et coriarii, et fabri, aliique artifices, congruas aptabant suis operibus machinas, ut scaturiret et prodiret, ubicunque opportunum esset, in omni domo subterraneis canalibus deductus rivus ultro ebulliens; et demum congruis ministeriis per omnes officinas expletis, purgata domo ad cardinalem alveum reverterentur quae diffusae fuerant aquae, et flumini propriam redderent quantitatem. Inopinata celeritate consummati sunt muri, totum monasterii ambitum spatiosissime complectentes. Surrexit domus, et quasi animam viventem atque motabilem haberet nuper nata ecclesia, in brevi profecit et crevit. te sub schismaticorum oppressione tota Burdegalensis Ecclesia: et non erat in Aquitania qui posset resistere principi, cujus animum induraverat Deus; qui, annu
Abbreviated transcription (Latin):
sterium ꝑtineñt. Habita¬
tores cessasset mutere deuᷤ:
stare possz sentenna: et ces¬
sandum ab oꝑibus ratio¬
nabilis censura. Nunc uero
cum cotidie gregem suum
d̃s multiplicet: aut repel¬
lendi sunt quos mitit aut
prouidenda mansio in qͣ
suscipiantur. Nec cdubiũ
est qui ꝑat mansores quin
p̃paret mansiones. Absit
autẽ ut pro ddiffidentia sũp¬
tuum: cõfusionis huiꝰ in¬
curramꝰ discrimina. Audic̃s
hec albas fide et cautate eoꝵ
delectatus est: et aliqñ tan.
uisi sũt fratres: ubi effusũ
est uerbũ in publicũ. Aucli¬
uit hoc sc̃e memorie nobi¬
lissimꝰ princeps theobaldꝰ.
et multa in. sũptꝰ dectit. et
ampliora spopondit subsi.¬
dia. Iuclierunt ep̃i regionũ
et uru iniliti. et negotiato¬
res terre: et hilari animo si¬
ne eractore. ultro ad opus
dei copiosa cõtulere suffra¬
gia. Abundantib sũptib
cõductis festinanter oꝑan¬
is. ip̃i fratres ꝑ omia ĩcũbe¬
bant oꝑib: Alii cetlebant

Expanded text:
sterium pertinent, habitasterium pertinent, habitatores cessasset mittere Deus, stare posset sententia, et cessandum ab operibus rationabilis esset censura. Nunc vero cum quotidie gregem suum Deus multiplicet, aut repellendi sunt quos mittit, aut providenda mansio in qua suscipiantur. Nec 1104 dubium est, qui parat mansores, quin praeparet mansiones. Absit autem ut pro diffidentia sumptuum confusionis hujus incurramus discrimina! » Audiens haec Abbas, fide et charitate eorum delectatus est, et aliquando tavisi sunt fratres, ubi effusum est verbum in publicum. 31. Audivit hoc sanctae memoriae nobilissimus princeps Theobaldus, et multa in sumptus dedit, et ampliora spopondit subsidia. Audierunt episcopi regionum, et viri inclyti, et negotiatores terrae, et hilari animo sine exactore ultro ad opus Dei copiosa contulere suffragia. Abundantibus sumptibus, conductis festinanter operariis, ipsi fratres per omnia incumbebant operibus. Alii caedebant
Abbreviated transcription (Latin):
uix oratorium solũ suffic̾e
monachis. Aadunt eciam
se cõsiderasse inferuis aptam
planiciem et oportunitatem
fluminis. qui infra illabit᷑.
ubiq locum esse spaciosũꝰ.
prata ad colonias. Ad uirgł¬
te silue nuleatur deesse clau¬
sura. facile hoc parietibus
lapileis quoꝵ ingens ibi ẽ¬
copia posse suppleri. In pui-¬
mis uir d̾i non acquieuit
cõsilio. Nudetis inquit qr
multis expensis. et sudori-¬
ductus cum maximis sũp¬
tib per singulas officinas
traducti. Sĩ hec omĩa cõfre¬
gerimꝰ p̃otetunt homines
scłi de nobis male sentire.
quod aut faciles sumꝰ et
mutabiles. Aut nimie qͣs
tam̃ non hemꝰ diuicie nos
facuint insanire. Cumq cer¬
tissimum uobis sit penes
etificaturo turrim fictun o-¬
ꝑis necesse est supputare ex-¬
pensas. Alioquin cũ ceꝑit
et defeci̾t dicet᷑ ei. hic h̾o
fatuus cepit estificare. et ñ
potuit cõsũmare. Ad hec
fratres respondent. Si cõ¬
sũmatis hiis que ad mona-¬

Expanded text:
vix oratorium solis sufficere vix oratorium solis sufficere monachis. Addunt etiam se considerasse inferius aptam planitiem, et opportunitatem fluminis quod infra illabitur, ibique locum esse spatiosum prata, ad colonias, ad virgue videatur deesse clausura, facile hoc parietibus lapideis, quorum ingens ibi copia est, posse suppleri. In primis Vir Dei non acquievit consilio. « Videtis, » inquit, « quia multis expensis et sudoriductus cum maximis sumptibus per singulas officinas traducti. Si haec omnia confregerimus, poterunt homines saeculi male de nobis sentire, quod aut leves sumus et mutabiles; aut nimiae, quas tamen non habemus, divitiae nos faciunt insanire. Cumque certissimum vobis sit, penesia aedificaturo turrim, futuri operis necesse est supputare expensas: alioquin cum coeperit, et defecerit, dicetur: Hic homo fatuus coepit aedificare, et non potuit consummare . » 30. Ad haec fratres respondent: « Si consummatis iis quae ad mona
Abbreviated transcription (Latin):
in dño gaudebat: quod no¬
mina fratrum suorum scrp.¬
ta uidebat in celo. quorum
unanimitas ĩmaculatam
se ab hoc scło custoctiret Ade¬
rant ei in cõsiliis uen̾abiles
Gõdefudus prior eiusdem loci
ꝓpinqus eius. et carne et spũ
uir sapiens et cõstans qui e¬
tiam religionis et puilenci¬
e merito postea in ecclia lin¬
gonensi factus ep̃c. et sancti¬
tatis formam retinẽs et cis¬
nitatis. in qua est honorem
non mimiens usq hocdie ĩ¬
grediens et egrecliens lauda¬
biliter ꝑsenerat. Hic qͥ atq
alii plures uiri prouidi. et
de cõmuni utilitate solliciti
uinm cłi cuiꝰ cõuersatio in
celis erat aliqñ descendere
cõpellebant: et indicabant
ei que domꝰ netessitas exige¬
bat. Insinuant itaq ei locũ
angustum et incomoctum.
in quo cõseclerant: nec capa¬
cem tante multitudinis
et cũ cotidie cateruatim ad¬
uentantium numerus au¬
geretur. nͨ posse eos intra
cõstructas recipi officinas: et

Expanded text:
in Domino gaudebat, quod noin Domino gaudebat, quod nomina fratrum suorum scripta videbat in coelo, quorum unanimitas immaculatam se ab hoc saeculo custodiret. 29. Aderant ei in consiliis venerabiles Godefridus Prior ejusdem loci, propinquus ejus in carne et spiritu, vir sapiens et constans, qui etiam religionis et prudentiae merito postea in Ecclesia Lingonensi factus episcopus, et sanctitatis formam retinens, et dignitatis in qua est honorem non minuens, usque hodie ingrediens et egrediens laudabiliter perseverat. Hic ergo atque alii plures viri providi, et de communi utilitate solliciti, Virum Dei, cujus conversatio in coelis erat, aliquando descendere compellebant, et indicabant ei quae domus necessitas exigebat. Insinuant itaque ei locum angustum et incommodum in quo consederant, nec capacem tantae multitudinis; et cum quotidie catervatim adventantium numerus augeretur, non posse eos intra constructas recipi officinas, et
Abbreviated transcription (Latin):
nichil in claraualle potuit
diabolus texere. nichil inte¬
uin rubiginis sue meris af
uus di absens corpore p̃senᷤ
spũ. orationũ instantia mu-¬
nierat et solidauerat. ut
nec tuna aliqua in tantisꝯ
structionib dehiscere uitłet᷑.
Nulle inaduentu eius lites
seruate sunt: non octa enu¬
trita in presentia iuticis e¬
ruperunt. Nichil inmores
aduersus priores de aust̾i¬
tate uł dliucia. Nichil prio¬
res aduersus minores de disso¬
lutione aliqua. uł remissione
causati sunt. Integer uniuer.¬
sorũ status. cõcors societas. Me¬
ra unutas. Om̃s uniꝰ moris in
domo d̾i in pace et scĩmonia
inuenti sunt ascendentes sca¬
lam iacob et festinantes ad ĩ.¬
tuitum d̾i cuiꝰ delectabilis aspͦ.¬
tus in suꝑiorib eminebat. Ab
fulgur caclentem de celo eo hu¬
milior et subiectior deo erat:
quo intelligebat desideuis su¬
is d̃m esse ꝓpitium. Nec de hoc
in se głabat᷑ quocl subicieban¬
tur ei demonta quin potus

Expanded text:
nihil in Clara-Valle potuit nihil in Clara-Valle potuit diabolus texere, nihil interim rubiginis sinceris affvus Dei absens corpore, praesens spiritu, orationum instantia munierat et solidarat, ut nec rima aliqua in tantis constructionibus hiscere videretur. Nullae in adventum ejus lites servatae sunt, non odia nutrita in praesentia judicis eruperunt. Nihil juniores adversus priores de austeritate vel duritia, nihil priores adversus juniores de dissolutione aliqua vel remissione causati sunt. Integer universorum status, concors societas, vera unitas; omnes unius moris in domo Dei, in pace et sanctimonia inventi sunt, ascendentes scalam Jacob, et festinantes ad intuitum Dei, cujus delectabilis aspectus in superioribus eminebat. Abbfulgur cadentem de coelo ; eo humilior erat, et subjectior Deo, quo intelligebat desideriis suis Deum adesse propitium. Nec de hoc in se gloriabatur, quod subjiciebantur ei daemonia: quin potius
Abbreviated transcription (Latin):
et cõclamabant alonge be¬
nedictionem petentes: et
reptabant per fauces mon¬
tium regrecientes ail caulaᷤᷤ
suas colloquentes ad mui¬
cem. et gauclentes quoil sãc¬
tum słi uiaissent: et manu
eius suꝑ se extensa optates
bñdictionis grãm accepis¬
sent. Tandem crisopolim
ueniens usq linguonas sol¬
lempnit̾ declucitur. circa qͦs
fines fratres ei clareuallen¬
ses occurrerunt. Prouoluti
genib surgunt ad oscusa.
et uicissim ei colloquentes
claram uallem eum desfucũt
alacut̾. Aalsunt fratres cõgͤ¬
gati in unũ: et mira dleuoti¬
one dilectum patrem susci¬
pũt. Agit᷑ sine tumultu.
cõ om̃i grauitate leticia. fa¬
cies quidem punor hilari¬
tatem aissimulare nõ pote.¬
rat᷑. s castigatus actionũ
.et locutionũ. mous me-¬
tas ꝓpuas non transgrectie¬
batur: et cohibebant se af¬
fectiones ipse ne quil age̾nt.
in quo cissolutionis nota re-¬
ligionis matuitatem offñ¬
deret. In tanta alb̃is mora

Expanded text:
et conclamabant a longe beet conclamabant a longe benedictionem petentes: et reptabant per fauces montium, regredientes ad caulas suas, colloquentes ad invicem 1103 et gaudentes, quod Sanctum Domini vidissent, et manu ejus super se extensa optatae benedictionis gratiam accepissent. Tandem Chrysopolin veniens, usque Lingonas solemniter deducitur: circa quos fines fratres ei Clarae-Vallenses occurrunt, provoluti genibus, surgunt ad oscula; et vicissim ei colloquentes, Claram-Vallem eum deducunt alacriter. Adsunt fratres congregati in unum, et mira devotione dilectum Patrem suscipiunt. Agitur sine tumultu cum omni gravitate laetitia. Facies quidem purior hilaritatem dissimulare non poterat: sed castigatus actionum et locutionum modus metas proprias non transgrediebatur, et cohibebant se affectiones ipsae, ne quid agerent, in quo dissolutionis nota religionis maturitatem offenderet. In tanta Abbatis mora
Abbreviated transcription (Latin):
inuentam p̃ciosam marpa¬
nitam cõparauimꝰ. Ppatu¬
monia slistricta reclire non
possumꝰ. Q uod si et p̃tium
et apreciatum nobis peuent.
et substantiis et marganta pͥ¬
uati fueumꝰ. expectationi nos¬
tre male prouisum est:si ole¬
o nostro effuso. clausis ianu¬
is sicut fatur menilicemuᷤᷤ.
Prouilerant eciam sibi ex
cõsilio sanctissimi fratres: et
toritate. ne quis gaudiũ suũ
tollere posset ab eis. et aliorũ
cõsolatio eis fieret tribulatioꝰ
et eorũ inopia anioꝵ plenitu¬
clinem cumularet. Hiis ali¬
isq rationib serui cnĩ expug¬
nauerant petitores: et iam
cduulgatum erat ubiq abba-¬
tem sic statutum a deo in ec¬
clesia: sicut in hebreoꝵ popło
moyses fuit: qui cum nõ ess
pontifex aaron tamen iupit
et sacrauit pontificem et dis.¬
positionib eiꝰ tota leuitica
om̃i tempore successio paru
am alpes transcen. it.¬
derat. et descenlebant ĩ
occursum eius de summis
mpib pastores et arm̃tarii.
et agreste hominũ genus

Expanded text:
iosam margaritam comparavimus: ad patrimonia distracta redire non possumus. Quod si et pretium et appreciatum nobis perierit, et substantiis, et margarita privati fuerimus; exspectationi nostrae male provisum est, si oleo nostro effuso, clausis januis sicut fatui mendicemus. » Providerant etiam sibi ex consilio sanctissimi fratres, et t, ne quis gaudium suum tollere posset ab eis, et aliorum consolatio eis fieret tribulatio, et eorum inopia aliorum plenitudinem cumularet. His aliisque rationibus servi Dei expugnaverant petitores, et jam divulgatum erat ubique, Abbatem sic statutum in Ecclesia a Deo, sicut in Hebraeorum populo Moyses fuit, qui cum non esset pontifex, Aaron tamen unxit et sacravit pontificem; et dispositionibus ejus tota Levitica omni tempore successio paruam Alpes transcenderat , et descendebant in occursum ejus de summis rupibus pastores, et armentarii, et agreste hominum genus,
Abbreviated transcription (Latin):
nib liberaret. Maxima qͥ¬
dem ei erat. in curationib
egritudinum gr̃a. s in demo¬
nib eliminandis frequenti-¬
or oꝑatõ: quia copiosior uexa.¬
toꝵ numerus ad exꝑta subsi¬
dia cõcurrebat. et maior oꝑa¬
tio untutum minores obscu¬
rabat effectus. Iam uero pre
frequentia populi qui amane
usq ad uesperam forib assi
tras domꝰ ꝓceilens se eis cõspi¬
ciendum p̃bebat̾. et eleuata
manu bñdicebat eis: panẽ
qͦ et aquam deuehebãt secũ
qͥb bñdictõi eiꝰ subpositis do¬
mi ea pro bñficiis sacramẽ-¬
talib referebant. Ex uicimᷤᷤ

Expanded text:
nibus liberaret. Maxima qunibus liberaret. Maxima quidem ei in curationibus aegritudinum gratia, sed in daemonibus eliminandis frequentior operatio erat, quia copiosior vexatorum numerus ad experta subsidia concurrebat, et majorum operatio virtutum minores obscurabat effectus. Jam vero prae frequentia populi qui a mane usque ad vesperam foribus assitras domus procedens, se eis conspiciendum praebebat, et elevata manu benedicebat eis. Panes quoque et aquam devehebant secum, quibus benedictioni ejus suppositis, pro beneficiis ea sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
cem ministro dedit. et cõfes¬
ti pax et salus integra rel¬
dita est mulier: et iniqus ille
uiuifica misteria quante sint
efficientie et uirtutis: nõ cõ¬
fessione s fuga coactus osten¬
dit. fugato cliabolo mulier
quam in tanto sartagine
tormentorum carnifex pesti¬
lens tanto tẽpore fuixerat. m̃¬
tis sue cõpos effecta. reclditis
cum ratione sensib reuolu¬
ta intra fauces lingua. d̾m
confessa gr̃as egit: et intui¬
ta curatorem suũ pedib eiꝰ
aduoluta est. Ingens per ecle¬
siam attollitur clamor. om̃is
etas iubilat d̾o ꝑsonant er em̃¬
ta. bñlicitur ab om̃ib deus
exredit uen̾atio moclum: et
seruum cłi supra hominem
si dici fas est: liquefrã canta¬
te cuutas ueneratur.
metholani fiebant.
et ꝑtotam ytaliã
um cłi discurre¬
bat opiio: et aul̾¬
diuulgabatur ubiq quod su¬
rexisset ꝓph̾a magnus potẽs
ioꝑe et sermone: qui inuoca.
to nomine xp̃i et infirmos
curaret: et obsessos a demo¬

Expanded text:
cem ministro dedit; et confescem ministro dedit; et confestim pax et salus integra reddita est mulieri. Sic ille nequam, divina mysteria quantae sint efficientiae et virtutis, non confessione, sed fuga coactus ostendit. Fugato diabolo mulier, quam in tantorum sartagine tormentorum carnifex pestilens tanto tempore frixerat, mentis suae compos effecta, redditis cum ratione sensibus, revoluta intra fauces lingua, Deum confessa gratias egit, et intuita curatorem suum, pedibus ejus advoluta est. Ingens per ecclesiam attollitur clamor, omnis aetas jubilat Deo, personant aeramenta, benedicitur ab omnibus Deus, excedit veneratio modum, et Servum Dei supra hominem, si dici fas est, liquefacta charitate civitas veneratur. Mediolani fiebant: et per totam Italiam Viri Dei discurrebat opinio, et divulgabatur ubique quod surrexisset propheta magnus, potens in opere et sermone, qui invocato Christi nomine, et infirmos et curaret, et obsessos a daemo
Abbreviated transcription (Latin):
tolleret ꝓdit inuitus. Exple¬
ta autem oratione stñica. ef¬
ficatius hostem aggrestitur
uir b̃s. Patene si quiclẽ cali¬
cis sacrũm dñi corpus inpo¬
nens. et mulieris capiti suꝑ¬
ponens: talia loquebatur.
est sumia potestas iam resi¬
ste si potes: Aclest ille qui ꝓ
nr̃a salute passunis nũc ĩqͥt.
Princeps huiꝰ munili eiciet᷑
foras. Hoc illuil corpus qd̃
de corpore uirginis sumptũ
est: qd̃ in stipite crucis exten¬
sum est. qd̾ in tumulo iacuit.
qd̃ de morte surexit. quod ui¬
dentib discipulis ascendit
in celum. In huiꝰ qͦ maigesta.¬
tis terubili potestate tͥ sp̃c ma
ligne p̃cipio: ut ab hac ancil¬
la eius egrectiens cõting̾e ean
dem ceinceps nõ p̃sumas.
Cuinq eam inuitus deserens.
et manere ultra nõ ualens.
atrotius afflictaret tã mag.¬
nam iram quam molitum
tempus hñs. rectiens pater
sc̃s ad altare. fractionem ho¬
stie salutaris rite cõpleuit.
diffundendamq in ppłm pa.¬

Expanded text:
toleret, prodit invitus. Expletoleret, prodit invitus. Expleta autem oratione dominica, efficacius hostem aggreditur Vir beatus. Patenae siquidem calicis sacrum Domini corpus imponens, et mulieris capiti superponens, talia loquebatur: « est summa Potestas; jam resiste si potes. Adest ille qui pro nostra salute passurus: Nunc, inquit, princeps mundi ejicietur foras . Hoc illud corpus quod de corpore Virginis sumptum est, quod in stipite crucis extensum est, quod in tumulo jacuit, quod de morte surrexit, quod videntibus discipulis ascendit in coelum. In hujus ergo Majestatis terribili potestateligne, praecipio, ut ab hac ancilla ejus egrediens contingere eam deinceps non praesumas. » Cumque eam invitus deserens, et manere ultra non valens, atrocius afflictaret, tam magnam iram, quam modicum tempus habens; rediens Pater sanctus ad altare, fractionem hostiae salutaris rite complevit, diffundendamque in populum pa
Abbreviated transcription (Latin):
diabalum: nec facile egres¬
siun de clomo quam tanto
possederat tempore. Conu̾sus¬
gͥ ad ppłm. cuiꝰ ĩnumera ad¬
erat multitutlo orare ubet
attentius. et clericis et mona.¬
cis secum iuxta altare cõsi¬
stentib mulierẽ ibidẽ iub
cõstitui et ten̾i. Illa uero re¬
luctans et ui diabolica nõ
naturali uirtute recalcitrãs.
nõ sine alioꝵ iniuria ip̃m ab¬
batem sc̃m̃ pede ꝑcussit. Qũe
diaboli ausum mansuete ille
cõtẽpuit: et ad expulsionẽ
nõ indignatione ire. s paci¬
fica et humili supplicatione
d̾m inuocat adiutorẽ. et ad
ĩmolationẽ hostie salutaris
accedit. Quociens tam̃ ean¬
dem sacram hostiam signat:
tociens ad mulier̃ẽ qͦ cõu̾suᷤ¬
eodem signo crucis ecdito spi¬
utum nequars ad letha for.¬
tis inpougnat. Nam et il¬
le malignus quociens acdu̾
sus eum signum crucis intẽ¬
aitur: ꝑcussum se incicans
acrius seuit. et recalcitrans
cõtra stimulum quiduam

Expanded text:
. diabolum, nec facile egres. diabolum, nec facile egressurnm de domo, quam tanto possederat tempore. Conversus ad populum, cujus innumera aderat multitudo, orare jubet attentius, et clericis, et monachis secum juxta altare consistentibus mulierem ibidem jubet constitui et teneri. Illa vero reluctans, et vi diabolica, non naturali virtute recalcitrans, non sine aliorum injuria, ipsum Abbatem pede percussit. Quem diaboli ausum mansuete ille contempsit: et ad expulsionem non indignatione irae, sed pacifica et humili supplicatione Deum invocat adjutorem, et ad immolationem hostiae salutaris accedit. Quoties tamen eamdem sacram hostiam signat, toties ad mulierem quoque conversueodem signo crucis edito spiritum nequam athleta fortis impugnat. Nam et ille msus eum signum crucis intenditur, percussum se indicans, acrius saevit, et recalcitrans contra stimulum, quidnam
Abbreviated transcription (Latin):
uocassent. At uero in aduẽ¬
tu uii di abdicatis anselmi
p̃stigiis. et in sectis apostoli-¬
ce obedientiam sub innocẽ-¬
tio reuocata eccl̃ia impedia
est illa demonũ licentia. et
cotidie dabat locum et ad
p̃ces uiri cdi diffugiebat cdia¬
bolus: et si qũ resistere cona-¬
batur: in ipso cõflictu subcũ¬
bens glosius pellebatur.
Nter eos qͥ qui uera.¬
bantur mulier gran¬
deua ciuis mecdiolanẽ¬
sis et honorata cõdam
matron.: usq ad eccłiã
beati ambrosii post beatum
uirum a multis tracta est.
in cuius pettore pliuib an-¬
nis diabolus seclerat et iam
ita subfocauerat eam: ut ui¬
su. et auditu. et uerbo pͥua¬
ta. frendens dentib. et lui.¬
guam in modum promusci-¬
dis elephautine proteniles
monstiũ non femina iuidere¬
tur. Sorida ei facies. uultꝰ
terubilisꝰ flatus fetidus: in¬
habitatoris sathane collu¬
uia testabatur. Hanc cum
asperisset uir cłi. nouit ĩhe.¬
reutem ei. et iniusceratum

Expanded text:
vocassent. At vero in advenvocassent. At vero in adventu Viri Dei abdicatis Anselmi praestigiis, et in Sedis apostolicae obedientiam sub Innocentio revocata ecclesia, impedita est illa daemonum licentia, et quotidie dabat locum, et ad preces Viri Dei diffugiebat diabolus: et si quando resistere conabatur, in ipso conflictu succumbens gloriosus vincebatur.nter eos igitur qui vexabantur, mulier grandaeva, civis Mediolanensis, et honorata quondam matrona, usque ad ecclesiam beati. Ambrosii post beatum Virum a multis tracta est; in cujus pectore pluribus annis diabolus sederat, et jam ita suffocaverat eam, ut visu et auditu et verbo privata, frendens dentibus, et linguam in modum promuscidis elephantinae protendens, monstrum non femina videretur. Sordida ei facies, vultus terribilis, flatus fetidus, inhabitatoris Satanae colluvia testabantur. Hanc cum aspexisset Vir Dei, novit inhaerentem ei et inviscatum
Abbreviated transcription (Latin):
medicinalem infuncit. Nͤ
mora quasi ureretur satha¬
nas infusionis illius urtu¬
tem ferre non potuit. s ur¬
gente intrinsecus crucis an¬
tidoto. festinant̃ egrectiens
uomitu sorclidissimo tͤme¬
bundus erupit. Sic purga¬
ta ꝑsona dyabolo. profugo
et cõfuso laudes ilebitas cauit
eccłia: et post acclamationes
letabundas. a lacer ppłs ibidẽ
donec diuina ꝯpleantur mi¬
steua in mobilis ꝑseuerat.
Sub aspectu itaq om̃ium
ĩcolumis puella a suis do¬
mum reducitur: et uix tan¬
dem a ppło dimissus. ad ho¬
spicium uir cłi reuertit᷑. Nes
cio quo cłi iudicio ea tẽpesta¬
te in meliolano uixsta ysare
uerbum. pilosi clamabant¬
alter alter ad alterũ: et oc¬
currebant onocentauris de¬
monia. et effrenatis discur¬
sibus pliuimos infestabant.
nec erat qui insolentie eorũ
resisteret: cũ dui subansel¬
mi scismate. qui petu fautor
tes uirgines squalide. sc̃ifica¬
tiones maledicte. Altare pol¬
lutum iram cđi in ppłm pro¬

Expanded text:
medicinalem infundit. Nec medicinalem infundit. Nec mora, quasi ureretur Satanas, infusionis illius virtutem ferre non potuit, sed urgente intrinsecus crucis antidoto, festinanter egrediens, vomitu sordidissimo tremebundus erupit. Sic purgata persona, diabolo profugo et confuso, laudes debitas Deo canit ecclesia: et post acclamationes laetabundas alacer populus ibidem, donec divina compleantur mysteria, immobilis perseverat. Sub aspectu itaque omnium incolumis puella a suis domum reducitur, et vix tandem a populo dimissus ad hospitium Vir Dei revertitur. 12. Divino judicio ea tempestate in Mediolano, juxta Isaiae verbum, pilosi clamabant alter ad alterum, et occurrebant onocentauris daemonia, . et effrenatis decursibus plurimos infestabant: nec erat qui insolentiae eorum resisteret, cum diu sub Anselmi schismate, qui Petri fautorntes, virgines squalidae, sanctificationes maledictae, altare pollutum iram Dei in populum pro
Abbreviated transcription (Latin):
Alii donec exeat pro forib
p̾stolant᷑. Cessatum est ab of¬
ficiis et artib. tota ciuitas ĩ
hoc spectaculum manet¬
suspensa: cõcurrunt. postu¬
lant bñdici et tetigisse eum
singulis salutare iudetinz
ercia aie ad eccliam
scĩ ambrosii diuina
celebraturus mi-¬
steria seruus cłi
procedit. Ubi expectante
innumera ppłi multitucti-¬
ne. int̾ ipsa missarũ sollẽp¬
nia. dum cłicis canentib
ip̃e secus altare secleret pu¬
ellam ei paruulam offe̾n¬
tes quam uehementi ĩpetu
uexabat diabolus: orant ut
nuselle subueniat. et dia-¬
bolum in ea debachantem
eludat. Nodita supplicatio¬
ne astantium. intuitus ꝑ-¬
sonam frendentẽ dentibus
et stridentẽ. ut etiam intu-¬
entib esset horrori: cõpas¬
sus est etan. et uehem̃tie
anxietatis illiꝰ ꝯdoluit. Pa¬
tenam qͥ calitis in quo ãimi¬
na celebraturus erat miste¬
et de dñi iurcute cõfidens.
ori puelle. salubrem potũ
applicat: et corꝑi eius stillã

Expanded text:
alii, donec exeat, pro foribus alii, donec exeat, pro foribus praestolantur. Cessatum est ab officiis et artibus, tota civitas in hoc spectaculum suspensa manet: concurrunt, postulant benedici; et tetigisse eum singulis salutare videtur. 11. Tertia die ad ecclesiam sancti Ambrosii divina celebraturus mysteria Servus Dei procedit: ubi exspectante innumera populi multitudine, inter ipsa missarum solemnia, dum clericis canentibus ipse secus altare sederet, puellam ei parvulam offerentes, quam vehementi impetu vexabat diabolus, orant ut misellae subveniat, et diabolum in ea debacchantem elidat. Audita supplicatione astantium, et intuitus personam frendentem dentibus et stridentem, ut etiam intuentibus esset horrori, compassus est aetati, et vehementiae anxietatis ejus condoluit. Patenam igitur calicis, in quo divina celebraturus erat mysteet de Domini virtute confidens, ori puellae salubrem potum applicat, et corpori ejus stillam
Abbreviated transcription (Latin):
bat : et humilitate magistͤ¬
tni non p̃sumebat᷑ s instante
petitione ppłi erubescebat: s¬
si cantati postulantium ob¬
stinantius resisteret. et uicde¬
batur ei quod offenłet dm.
et op̃otentiam eiꝰ aiffuden-¬
tia obnubilare uifleret᷑. si¬
a fide ppłi. fides ꝓpͥa clissen¬
tiret. Estuabat gͥ secũ et lic
signa. nõ filelib s inficlelib
fieri oportere assereret: ausꝰ
suos sp̃ui sco cõmittit. et ora-¬
tioni inrõbens celit̾ elapsa
uirtute sathanam in spũ
fortitudinis increpat᷑. mu¬
lierem reildit incolumem
et quietam. Retantur qͥ
aderant:et leuantes manꝰ
ad sidera: deo qui de excelso
eos uisitauit gr̃as agunt
Auditum est hoc uerbum
et ꝑcrebuit fama et repen-¬
te totã ꝑculit urbem: per
sibue ei esse quoil a deo postu¬
let. et ad pretes enis aꝑtas
ci aures dicunt. et credunt
et p̃dicant. et affirmant.
Nec possunt aspectu eius uł
auditu ullo mͦ saciari. irru¬
unt alii in presentiam eui.

Expanded text:
bat, et humilitate magistbat, et humilitate magistriri non praesumebat, et instante petitione populi erubescebat, si charitati postulantium obstinatius resisteret: et videbatur ei quod offenderet Deum, et omnipotentiam ejus diffidentia obnubilare videretur, si fide populi fides propria dissentiret. Aestuabat igitur secum, et licet signa non fidelibus, sed infidelibus, fieri oportere assereret; ausus suos Spiritui sancto committit, et orationi incumbens, coelitus elapsa virtute Satanam in spiritu fortitudinis increpat lieremque reddit incolumem et quietam. Laetantur qui aderant, et levantes manus ad sidera, Deo qui de excelso eos visitavit, gratias agunt. Auditum est hoc verbum, et percrebuit fama, et repente totam perculit urbem; per sibile esse quod a Domino postulet, et ad preces ejus apertas Dei aures dicunt et credunt, praedicant et affirmant. Nec possunt aspectu ejus, vel auditu ullo modo satiari. Irruunt alii in praesentiam ejus:
Abbreviated transcription (Latin):
dam obsessis corporib de¬
bacanti oppositũ est xp̃i uex¬
illum: et increpanti uiro cłi
de possessis atriis suꝑuenien¬
te eminentiori uirtute. ter¬
nta et trelnebunda diffug̾e
demonia. Et noua legatio
nõ romanũ pͣgnia curũfe.¬
rens. s aliuis fidi legibus
paginam allegans. prola-¬
tis in mediũ litteris sangͥne
xp̃i cõscuptis: et bulla crucis
mpresse. que figura auctori¬
tate sua terrestua et inferna
sibi subitit et curuat. In auli¬
ta est nostrs tempori̾b tan¬
ta ppłi fides. tanta in homi¬
ne uirtus: int quos religio¬
sa erat cõtentio. cũ signorũ
głam abbas credulitati eoꝵ.
illi uero scĩtati abb̃is ascribe¬
rentꝰ et hec de eo inlubitan¬
ter sentirent ut quicqͥd a do¬
mino peteret inpetraret.
dducunt qͥ ad eum
nichil hesitantes
mulierem om̃ib
notam. quam in¬
muncdus septem
annis uexauerat spiritus:
et postulant supplices ut in
nomine clñi demoni ĩꝑet
fugam. et mulieri sospitate.

Expanded text:
dam obsessis corporibus dedam obsessis corporibus debacchanti, oppositum est Christi vexillum, et increpante Viro Dei, de possessis atriis superveniente eminentiori virtute, territa et tremebunda diffugere daemonia. Ecce nova legatio, non Romanum pragma circumferens, sed divinis legibus fidei pragma allegans, prolatis in medium litteris sanguine Christi conscriptis, et bulla crucis impressis, quae figura auctoritate sua terrestria et inferna sibi subdit et curvat. Inaudita est nostris temporibus tanta populi fides, tanta in homine virtus: inter quos religiosa erat contentio, cum signorum gloriam Abbas credulitati eorum, illi vero sanctitati Abbatis ascriberent, et hoc de eo indubitanter sentirent, ut quidquid a Domino peteret, impetraret. Adducunt igitur ad eum nihil haesitantes mulierem omnibus notam, quam annis septem immundus vexaverat spiritus: et postulant supplices, ut in nomine Domini daemoni imperet fugam, et mulieri restituat s
Abbreviated transcription (Latin):
culantur pesles eiꝰ uniu̾si et
licet hoc ille moleste accipe¬
ret. nulla potuit pronos et
deuotos ratione cõpescere.
nulla int̾ictione repellere.
Nellificabant eciam pilos
quos poterant de indum̃tis
eus. et ad morboꝵ remeclia
de pannoꝵ lascimis aliquil
detrahebant: omĩa sc̃a iudi¬
cantes que ille tetigisset. et
mationib applaudebant.
abbi et dui uttra agminũ
spissamenta detentum tan¬
dem sollẽpni recldidere hospi¬
tio .Ꝙ. cum tractatatũ esset
in publico de negotio ꝓpter
quodl tam uir d̃i. quã car-¬
dinales abuenerant. obli¬
ta fortituiis sue ciuitaᷤᷤ.
om̃ĩ ferocitate deposita se
ita abb̃i substrauit: ut obe-¬
dientie eoꝵ non inꝯgrue il¬
le posset aptan poete u̾sicu¬
lis. Iussa sequi tam uelle mͥ.
quam posse necesse est. Pac
catis om̃ib. recõcilratã ec¬
clesia. firmatis inter plebes
cõcorctie pactionib. alia ce¬
perunt nasci negotia: et ĩ¬
sanienti cdiabolo. et in qͥbus¬

Expanded text:
culantur pedes ejus universi: et culantur pedes ejus universi: et licet hoc ille moleste acciperet, nulla potuit pronos et devotos ratione compescere, nulla interdictione repellere. Vellicabant etiam pilos quos poterant de indumentis ejus, et ad morborum remedia de pannorum laciniis aliquid detrahebant, omnia sancta, quae ille tetigisset, judmationibus applaudebant Abbati, et diu intra agminum spissamenta detentum, tandem solemni reddidere hospitio. Et cum tractatum esset in publico de negotio, propter quod tam Vir Dei, quam cardinales advenerant, oblita fortitudinis suae civitas, omni ferocitate deposita, se ita Abbati substravit, ut obedientiae eorum non incongrue ille posset aptari poetae versiculus: Jussa sequi, tam velle mihi, quam posse necesse est. 10. Pacatis omnibus, reconciliata Ecclesia, firmatis inter plebes concordiae pactionibus, alia coeperunt nasci negotia, et insanienti diabolo, et in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
num. et matheum abbanẽ¬
sem ep̃m a latere suodirexit:
qui scisma ꝑ anselmũ in e¬
adem urbe factum ablue-¬
rent. et ad unitatẽ eccłie de¬
uios reuocarent. Albas gͥcũ
p̃dictis iuris quos a flño pa-¬
pa collegas acceperat acldistit
cõsortio et cõmuni cõsilio
uirum uenerabilem gaufͤ¬
dum carnotensem ep̃m: cꝰ
ĩnocentiam et sinceritatem
in multis probauerat. Et
uisum est carcdinalib bonũ
ut tanto aduitore negotiũ
tanti ponł̾is fulciretur. Tr̃ã¬
scenso itaq appennino. ubi
austierunt meiliolanenses
abb̃em desideratũ siuis fim¬
bus propinquare longe a ci¬
uitate mibarib septem: õts
ei ppłs obuiat. Nobiles. Ig¬
nobiles. equites. pedites.
mediocres. pauꝑes: quasi
de ciuitate migrarent. ꝓpͥ¬
os lares deserunt. et distĩc¬
tis agminib. increctibili re¬
uerentia uirum sł̾i suscipi¬
unt. Omnes part̾ delectã-¬
tur aspectu felices se iuuticãt.
qui possũt fiui auaitu. Deos¬

Expanded text:
num, et Matthaeum Albanennum, et Matthaeum Albanensem episcopum a latere suo direxit, qui schisma per Anselmum in eadem urbe factum abluerent, et ad unitatem Ecclesiae devios revocarent. Abbas igitur cum praedictis viris, quos a domino Papa collegas acceperat, addidit consortio et communi consilio virum 1096 venerabilem Gaufredum Carnotensem episcopum, cujus innocentiam et sinceritatem in multis probaverat. Etenim visum est cardinalibus bonum, ut tanto adjutore negotium tanti ponderis fulciretur. Transcenso itaque Apennino, ubi audierunt Mediolanenses Abbatem desideratum suis finibus propinquare, longe a civitate milliaribus septem omnis ei populus obviat: nobiles, ignobiles, equites, pedites, mediocres, pauperes, quasi de civitate migrarent, proprios lares deserunt, et distinctis agminibus incredibili reverentia Virum Dei suscipiunt. Omnes pariter delectantur aspectu, felices se judicant qui possunt frui auditu. Deos
Abbreviated transcription (Latin):
moram. ne presentia sua
illius bestie rabiem effe¬
taret. nirsus pisas reuer¬
titur: Ibrq aggregatis to-¬
tus occidentis epcis. alusq
religiosis uiris magne głe
sinodus celebratur. Affuit
ꝑomnia et cõsilus et uili¬
ciis et difinitionib om̃ib
sanctus albas. Inpendebat᷑¬
q ei reuerentia ab om̃ibus:
et excubabant ante eiꝰ limi¬
na sacerlotes. nõ quocl fastuᷤᷤ
sed multitudo cõmunẽ pro¬
hiberet accessum. et aliis egͤ¬
dientib alii introibant. ita
ut iucleretur uir humiliᷤ.
et nichil sͥ de hiis honorib
arrogans non esse in parte
sollicitutinis s in plenitudi¬
ne potestatis. Actiones cõci¬
li longum est prosequi. sũ¬
ma tam̃ in excõmunicatio¬
ne petri irregressibili fautoꝵ.
eiꝰ deiectione cõstitit et usq
hocdie hec sententia ꝑseuerit.
oluto cõcilio ad recõ¬
ciliandos mediola¬
nenses dñs papa
albatem clareuallis quem
multis supplicationib expe¬
tierant: et guidonem pisa-¬

Expanded text:
moram, ne praesentia sua moram, ne praesentia sua illius bestiae rabiem efferaret, rursus Pisas revertitur: ibique aggregatis totius Occidentis episcopis, aliisque religiosis viris, magnae gloriae synodus celebratur . Adfuit per omnia et consiliis, et judiciis, et definitionibus omnibus sanctus Abbas, impendebaturque ei reverentia ab omnibus, et excubabant ante ejus limina sacerdotes; non quod fastus, sed multitudo communem prohiberet accessum: et aliis egredientibus, alii introibant, ita ut videretur Vir humilis, et nihil sibi de his honoribus arrogans, non esse in parte sollicitudinis, sed in plenitudine potestatis. Actiones concilii longum est prosequi: summa tamen in excommunicatione Petri et irregressibili fautorum ejus dejectione constitit, et usque hodie haec sententia perseverat. 9. Soluto concilio, ad reconciliandos Mediolanenses dominus Papa Abbatem Clarae-Vallis, quem multis supplicationibus expetierant, et Guidonem Pisa
Abbreviated transcription (Latin):
cõsapxerant romã ei occur¬
ut: et ui erercitꝰ ui latera¬
nense palatĩt deductus est.
Multi eciam ex nobilibus
romanis. fideles eẽclesie
eũ honorifice susceperunt.
Nerum petrus leonis non
ponens d̾m adiutorẽ suũ.
s cõfecła̾toꝵ stipatus nulit¬
a in etiiorib et tutiorib
t̾rib manens. lotharii lu¬
dificauit uirtutem et int̾¬
aicens suis cõgressus pu¬
plicos. nec sibi seciuitatis
sue fecit periculum. nec
cam̃ cõflictus hostib dedit
s tantum liberum eorum
discuisiu machinis suꝑi¬
orib et obstaculis uariis ĩpe¬
diuit. Nitauit eciam ob¬
stinatissime ĩperatoris collo¬
quium. nec minis nec blã¬
dimentis flexus est: nec
de statu suo cõsiliũ cuius:¬
libet ꝑsone admisit. Relic¬
to gͥ rome innocentio: a¬
lias ĩꝑator digreditur.
Petrus. uͦ post eius disces¬
sum crebdos mouens per
urbem excursus fidelium
cedib.⁊ inhiabat. Intelli-¬
gens qͥ innocentius rome.
sibi ĩfruc tuosam eo tẽpore

Expanded text:
condixerat, Romam ei occurrit, et vi exercitus in Lateranense palatium deductus est. Multi etiam ex nobilibus Romanis, fideles Ecclesiae, eum honorifice susceperunt. Verum Petrus Leonis non ponens Deum adjutorem suum, sed confoederatorum stipatus malitia, in editioribus et tutioribus turribus manens, Lotharii ludificavit virtutem, et interdicens suis congressus publicos, nec sibi securitatis suae fecit periculum, nec causam conflictus hostibus dedit: sed tamen liberum eorum discursum machinis superioribus et obstaculis variis impedivit. Vitavit etiam obstinatissime imperatoris colloquium, nec minis, nec blandimentis flexus est, nec de statu suo consilium cujuslibet personae admisit. Relicto igitur Romae Innocentio, alias imperator digreditur: Petrus vero post ejus discessum crebros movens per Urbem excursus, fidelium caedibus inhiabat. Intelligens ergo Innocentius Romae sibi infructuosam eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
clinalib. qui in aucditu et
aspectu eoꝵ delectabantur.
aliquantos fratiũ horubi¬
li pauore turbauit. Nam
tremebunsti ad b̃i patris
uestigia cõfugerunt. At il¬
le cõuersus ao ceteros orate
inquit. ac deinceps sub silñ¬
tio eos qui turbati uidebã¬
tur eduxit. atq cõpescuit:
ut nequissimus ille qui cõ¬
uentum pietatis transferre
conabatur. in theatrum et
scolam innocentie inderisũ.
non ut putabat estimatio¬
nem religiosoꝵ hominum
corm̃pere posset: s se prodẽt
et conatus suos expeuret᷑ ĩ¬
firmos. Tanta siquidẽ cele¬
ritate sedata sunt om̃ia. ut
ꝑsonas illas que prope asta¬
bant omĩno latuerit qd̃
acciderat: et malignꝰ ho¬
stis uelociter increpatus ñ
mͦ scandalũ eis. quod para¬
bat inferre ne quiuerit. s
nec ad illoꝵ noticiam rem
defetrre. Factumq est exeo
munirent. et merito et nu¬
mero et possessionib deui.¬
ceps cresceret clarauallis.: et
multiplicatis cõuentib fe¬

Expanded text:
dinalibus, qui in auditu et dinalibus, qui in auditu et aspectu eorum delectabantur, aliquantos fratrum horribili pavore turbavit. Nam tremebundi, ad beati Patris vestigia confugerunt. At ille conversus ad caeteros, « Orate, » inquit: ac deinceps sub silentio eos qui turbati videbantur eduxit, atque compescuit; ut nequissimus ille, qui conventum pietatis transferre conabatur in theatrum, et scholam innocentiae in derisum, non, ut putabat, existimationem religiosorum hominum corrumpere posset, sed se proderet, et conatus suos experiretur infirmos. Tanta siquidem celeritate omnia sunt sedata, ut personas illas, quae prope astabant, omnino latuerit quod acciderat; et malignus hostis velociter increpatus, non modo scandalum eis quod parabat, inferre nequiverit, sed nec ad illorum notitiam rem perferre. Factumque est ex eo, munirent: et merito, et numero, et possessionibus deinceps cresceret Clara-Vallis, et multiplicatis conventibus, fe
Abbreviated transcription (Latin):
mi defixi. nusqũa uaga¬
bunda cunositate circũfer¬
rentur. s cõplosis palpebuis
ipsi neminem uiclerent
et ab om̃ib iulerentur.
Nlichil in ecclia illa uidit
romanꝰ quod cuꝑet. nulla
ibi suꝑlex eoꝵ sollicitauit
aspectũ: nichil in oratori¬
o nisi nudos parietes uide¬
runt. Solis morib poterat
in hiare ambitio: nec damp¬
nosa poterat esse fratͥb hu¬
ius mocti p̃da cũ minui non
posset ausportata religio.
Gauclebant omnes in flño:
et sollempnitas non cibis
s untutib agebatur. Paniᷤᷤ
ibi opyrus pro simila p̃ro ca¬
reno sapa. pro rũbis olera:
pro qͥbussib delitiis legumi¬
na ponebant᷑. Sĩ forte pistiᷤᷤ
inuentus est dño pape appo¬
situs est: et aspectu nõ usu ĩ
cõmune profecit: Inuicit
diabolus. et seruoꝵ cłi głam
quos tanti hospitis nobilita¬
bat gła p̃sentia: ferre nõ ua¬
lens. dum in choro alacnt
psallerent et deuote p̃sen¬
tib eciam nõ nullis ex car¬

Expanded text:
mi defixi, nusquam vagami defixi, nusquam vagabunda curiositate circumferrentur; sed complosis palpebris ipsi neminem viderent, et ab omnibus viderentur. Nihil in ecclesia illa vidit Romanus quod cuperet, nulla ibi supellex eorum sollicitavit aspectum; nihil in oratorio nisi nudos viderunt parietes. Solis moribus poterat inhiare ambitio, nec damnosa poterat esse fratribus hujusmodi praeda, cum minui non posset asportata religio. Gaudebant omnes in Domino, et solemnitas non cibis, sed virtutibus agebatur. Panis ibi autopyrus pro simila, pro careno sapa, pro rhombis 1095 olera, pro quibuslibet deliciis legumina ponebantur. Si forte piscis inventus est, domino Papae appositus est, et aspectu, non usu in commune profecit. 7. Invidit diabolus, et servorum Dei gloriam, quos tanti hospitis nobilitabat praesentia, ferre non valens, dum in choro alacriter psallerent et devote, praesentibus etiam nonnullis ex car
Abbreviated transcription (Latin):
inuestituras quas ab eius
p̃decessore ĩperatore henri¬
co ꝑ manmnos quidẽ labo¬
res. et multa pencula ro¬
mana eccłia uendicarat.
Na quod uerbum expau̾e
et expalluere romani: gra-¬
uius sese apud leoctiũ arbi¬
trati periculum offenctisse:
quã declinaueñt rome.
Nec cõsiliũ suppetebat: donͨ
murũ se opposuit albas sc̃s.
duclacter enĩ resistẽs regi
uerbum malignũ nura li¬
bertate redarguit: mira
auctoritate cõpescuit. Re
clarãuallem dñs papa per
se ipsum uoluit uisitare.¬
Nbi a pauperib xp̃i non
purpura et bysso ornatis.
nec cum deauratis eugłiis
occurrentib. s pannosis ag¬
minib scupulosam baiu¬
lantib cuicem. nõ tumul-¬
tuantium classicoꝵ tonitru¬
o. non clamosa iubilatione
s suppressa mostulatione
affectuosissime susceptꝰ ẽ:
flebant ep̃i. flebat ip̃e sũ¬
mus pontifex: mirabant᷑
cõgregationis illius graui¬
tate: quod intam sollemp¬
ni gaudio oculi om̃iũ hu-¬

Expanded text:
investituras, quas ab ejus investituras, quas ab ejus praedecessore imperatore Henrico per maximos quidem labores et multa pericula Romana Ecclesia vindicarat. Ad quod verbum expavere et expalluere Romani, gravius sese apud Leodium arbitrati periculum offendisse, quam declinaverint Romae. Nec consilium suppetebat, donec murum se opposuit Abbas sanctus. Audacter enim resistens Regi, verbum malignum mira libertate redarguit, mira auctoritate compescuit. 6. Claram-Vallem dominus Papa per se ipsum voluit visitareubi a pauperibus Christi, non purpura et bysso ornatis, nec cum deauratis Evangeliis occurrentibus, sed pannosis agminibus scopulosam bajulantibus crucem, non tumultuantium classicorum tonitruo, non clamosa jubilatione, sed suppressa modulatione affectuosissime susceptus est. Flebant episcopi, flebat ipse summus Pontifex: et omnes mirabantur congregationis illius gravitatem, quod in tam solemni gaudio oculi omnium hu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cationem puplicam. ut ad
eos transiens suam eis clesifle¬
ratam exiberet p̃sentiã. Fa¬
cile enĩ ꝑsuasi sunt recipere
eum quẽ iam ceteri recepis¬
sent. S detinuit eũ dilec-¬
tio et deuotio eccłie gallica¬
ne. et singuli et om̃s uisi-¬
tationem apostolicã expete-¬
bant. Perlustrata qͥ francia
in quo multis ad honorem
di cdispositis. regem laudoui¬
cum iuiuente patre pro phi¬
lipo fratre coronauit in re¬
dñs papa abbatem a se sepa¬
ran non paciebatur: sel cũ
cardinalib reb puplicis as¬
sidebat. S et priuatim quot¬
qͣt hebant negotia. uirum
cł̃i secretius cõsulebant. Ip̃e
uero aulita referebat ad cu
uam: et oppressis patrocinia
exibebat. Igit᷑ soluto cõcilio
losiun añs papa romanoꝵ
regi occurnt. Et honorifi¬
ce quidem susceptus est:s
uelociter obnubilata est
illa serenitas. Si quidem
inportune idem rex ĩstitit
tempus se habere reputãs
oportunũ: ep̃oꝵ sibi restitui

Expanded text:
precationem publicam, ut ad precationem publicam, ut ad eos transiens, suam eis desideratam exhiberet praesentiam. Facile enim persuasi sunt recipere eum, quem jam caeteri recepissent. Sed detinuit eum dilectio et devotio Ecclesiae gallicanae; et singuli et omnes visitationem apostolicam expetebant. Pin quo multis ad honorem Dei dispositis, regem Ludovicum, vivente patre, pro Philippo fratre coronavit in redominus papa abbatem a se separari non patiebatur: sed cum cardinalibus rebus publicis assidebat. Sed et privatim, quotquot habebant negotia, virum Dei secretius consulebant. Ipse vero audita referebat ad curiam, et oppressis patrocinia exhibebat. Igitur soluto concilio, Leodium dominus Papa Romanorum regi occurrit. Et honorifice quidem susceptus est, sed velociter obnubilata est illa serenitas. Siquidem importune idem rex institit, tempus habere se reputans opportunum, episcoporum sibi restitui
Abbreviated transcription (Latin):
gens in prouintiam dela-¬
tus est. Et burgundiam
transiens: aurelianis ꝑue¬
nit. ubi occͣrentib ep̃cis.
a regepiissimo francorũ.
Laudouico alacut et ho¬
norifice susceptus est. Inde
a gaufredo carnotensi ep̃o.
magnarũ uirtutũ uiro car¬
notum deducitur: ubi e¬
ciam głosus angloꝵ rex heni¬
cus ei cum maximo ep̃corum
et procerum comitatu occur¬
rit. hunc qͦq regem uen̾abil
abbas ad eũ p̃missus alduxt.
Quem iux ꝑsuasit in nocen¬
tium recipere ab epcis angli¬
e penitus clissuasum. Cum
quid times ait. times pecta¬
tum incurr̾e̾ si obectias in¬
nocentio: Cogita inquit qͦ
modo de aliis peccatis tuis
responeas d̾o. istud mͥ relinq̃
in me sit hoc peccatum. Nd
quod uerbum ꝑsuasus rex il¬
le tam potens: eciam extra
regnum siutm dño pape oc¬
currit usq carnotum. Mul¬
ta ibi dicta et facta sunt:
multaq ibi et secularia et
eccl̃iastica negotia diffinita¬
sunt. Reuersi interin de g̾¬
et litteras detulerunt et de¬

Expanded text:
gens in Provinciam navigio delagens in Provinciam navigio delatus est, et Burgundiam transiens Aurelianum pervenit: ubi, occurrentibus episcopis, a rege piissimo Francorum Ludovico alacriter et honorifice susceptus est. Inde a Gaufrido Carnotensi episcopo, magnarum virtutum viro, Carnotum deducitur: ubi etiam gloriosus Anglorum rex Henricus ei cum maximo episcoporum et procerum comitatu occurrit. Hunc quoque regem venerabilis Abbas ad eum praemissus adduxit: quem vix persuasit Innocentium recipere, ab episcopis Angliae penitus dissuasum. Cum « Quid times, » ait? « Times peccatum incurrere, si obedias Innocentio? Cogita, » inquit, « quomodo de aliis peccatis tuis respondeas Deo; istud mihi relinque, in me sit hoc peccatum. » Ad quod verbum persuasus rex ille tam potens, extra terram suam domino Papae occurrit usque Carnotum. Multa ibi dicta et facta sunt: multaque ibi saecularia et ecclesiastica negotia definita. 5. Reversi interim de Geret litteras detulerunt, et de
Abbreviated transcription (Latin):
nam. cõcoraiter in cli lauili¬
b cõcinentem. unde sperauit
pacem sine dubio prouen¬
turam. Ubi uero ad locũ
uentum est. celebrato pͥus
cum de eoclem uerbo trac.¬
taturi rex et ep̃i principes
ut negotiũ ci. d̾i famulo ĩ¬
poneretur:et ex ore eius
cã tota penderet. Quod
ille timens licet et tremẽs
monitis tamen uirorum
fideliũ acquiescens suscepit:
et ailigent̾ ꝓsecutus electi.¬
onis orcinem. eleccoꝵ me.¬
tita uitam et famam pui.¬
oris electi: aperuit os suũ
et spuitus sc̃s ĩpleuit uto̾.
Nnus gͦ om̃ium ore locu¬
tus. suscipiendum ab om̃i-¬
bus sũmũ pontificem in no¬
centium nominauit: et ra-¬
tum esse om̃s parit acclana¬
uerunt. M decantatis ex mo¬
re laudib deo. obetientiã
deinceps polliciti: electioni
innocentii om̃s pariter sub¬
scripserunt. Interea dñs pa-¬
pa multis in ipsis pisis et ĩ
tuscia et in aliis prouintiis
potestatiue ddispositis. uale-¬
faciens pisanis et grãs a-¬

Expanded text:
nam concorditer in Dei laudinam concorditer in Dei laudibus concinentem; unde speravit pacem sine dubio proventuram. Ubi vero ad locum ventum est, celebrato prius cum de eodem verbo tractaturi Rex et episcopi cum prut negotium Dei, Dei famulo imponeretur, et ex ore ejus causa tota penderet. Quod ille, timens licet et tremens, monitis tamen virorum fidelium acquiescens suscepit, et diligenter prosecutus electionis ordinem, electorum merita, vitam et famam prioris electi, aperuit os suum, et Spiritus sanctus implevit illud. Unus ergo omnium ore locutus, suscipiendum ab omnibus summum pontificem Innocentium nominavit: et ratum esse omnes pariter acclamarunt, et decantatis ex more laudibus Deo, 1094 obedientiam deinceps polliciti, electioni Innocentii omnes pariter subscripserunt. 4. Interea cominus Papa, multis in Pisis, et in Tuscia, et in aliis provinciis potestative dispositis, valefaciens Pisanis et gratias a