comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ras ydola colebant᷑: demonia timeban¬
t᷑ ñ ds̃. In illa gente timebat᷑ ds̃. S ꝓptͣ
qͥd timebat᷑ in ueteri testam̃to: Timebat᷑
ne darce illos in captiuitatẽ: ne tollerae
illis t̾rã. ne grandine contund̾et ipsoꝵ
uites: ne faceret steriles uxores ipsoꝵ.
ne auferret ab eis filios eoꝵ. Llec enim
carnalia ꝓmissa dĩ tenebant adhuc par¬
Terrã petebat paganꝰ a diabolo: t̾rã pete¬
bat iudeus a dõ. Inũ erat qd̃ petebant.
s ñ unꝰ a quo petebant. Petendo iste qd̃
paganꝰ petebat. discernebat᷑ tam̃ a paga¬
no. qr ab illo ista petebat qui oĩa fece¬
erat: ⁊̃ tam̃ respexit eos qui longe erañ.
⁊ eos qui ꝓpe erant. sicͣ dicit apłs. E ue
niens eugłir auit pacẽ uob̾ qui eratis
longe: ⁊ pacẽ his qui ꝓpe. Quos dixit qͥ
erant ꝓpe: Iudeos: qui unũ dm̃ colebañ.
Qͦs dixit qui erant longe: Sentes qͣ di¬
miserant eũ. a quo factȩ erant: ⁊ cole¬
bant ea q̃ ipsi fecerant. Non enĩ regio¬

Expanded text:
 idola colebantur; daemonia timebantur, non Deus: in illa gente timebatur Deus. Sed propter quid timebatur? In Veteri Testamento timebatur, ne daret illos in captivitatem, ne tolleret illis terram, ne grandine contunderet vites ipsorum, ne faceret steriles uxores eorum, ne auferret ab eis filios ipsorum. Haec enim carnalia promissa Dei tenebant adhuc parTerram petebat Paganus a diabolo; terram petebat Judaeus a Deo: unum erat quod petebant; sed non unus a quo petebant. Petendo iste quod Paganus petebat, discernebatur tamen a Pagano, quia ab illo ista petebat, qui omnia feceerat; tamen respexit et eos qui longe erant, et eos qui prope erant, sicut dicit Apostolus: «Et veniens evangelizavit pacem vobis qui eratis longe, et pacem his qui prope» . Quos dixit qui erant prope? Judaeos, quia unum Deum colebant. Quos dixit qui erant longe? Gentes, quia dimiserant eum a quo facti erant, et colebant illa quae ipsi fecerant. Non enim regio
Abbreviated transcription (Latin):
de t̾ra orta ẽ: confessio ab hoĩe. homo enĩ
peccator eras o t̃ra: qui qnͣ pecasti audisti.
Terra es ⁊ in t̾ram ibis. Oriat᷑ de tra ueri¬
tas. ut respiciat de cęlo iustitia. Quomͦ a
te oritur ueritas: cũ tu sis peccator. cũ tu
sis iniguus : Confitere peocã tua: ⁊ de te
oriet᷑ u̾itas. Si enĩ cũ sis iniquus. dicis te
iustũ. quomͦ a te u̾itas orietur. Si aũ cum
sis iniquus dicis te iniquũ: ueritas de t̾ra
orta ẽ. Intende illũ publicanũ longe. a pha¬
riseo in templo orantẽ. qui neq oculos
pectus suũ dicens. Dñe. ꝓpitiꝰ esto mͥ pec

Expanded text:
de terra orta est:» confessio ab homine. Homo enim peccator eras. O terra, qui quando peccasti, audisti, «Terra es, et in terram ibis» , oriatur de te veritas, ut respiciat de coelo justitia. Quomodo a te oritur veritas, cum tu peccator sis, cum tu iniquus sis? Confiitas. Si enim cum sis iniquus, dicis te justum, quomodo a te veritas oriretur? Si autem cum sis iniquus, dicis te iniquum; «veritas de terra orta est.» Intende illum Publicanum longe a Pharisaeo in templo orantem, qui neque oculos pectus suum, dicens, «Domine, propitius e
Abbreviated transcription (Latin):
in me dñs ds̃. Propħa dix̃. Loquebatur
in illo ds̃ intus: ⁊ mundus faciebat il¬
li strepitũ foris. Cohibens gͦ aliqͣnto a
a se in illũ cuiꝰ uocẽ audierat int̾uis:
qͣsi obturans aurẽ contra tumultuan¬
te uitȩ huiꝰ inquietudinẽ. ⁊ contra
aĩam corpore qd̃ corrũpit᷑ aggraua¬

Expanded text:
in me Dominus Deus.» Propheta dixit. Loquebatur in illo Deus intus, et mundus faciebat illi strepitum foris. Cohibens ergo aliquantua se in illum cujus vocem audiebat interius; quasi obturans aurem contra tumultuantem vitae hujus inquietudinem, et contra animam corpore quod corrumpitur aggrava
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd boni ht̃. ñ se hab̾e a se. s a dõ suo:
uidet qr totũ qd̃ in illo laudat᷑ de mĩa
ñ suꝑbit : ñ suꝑbiendo ñ extollit᷑: ñ se
extollendo ñ cadit. ñ cadendo stat. stan¬
do inheret. inherendo manet. manen¬
do ꝑfruit᷑ ⁊ letat᷑ in dũo dõ suo. Esrt̃
illi delicie suȩ ipse qui fecit illũ: ⁊ de¬
licias ipsas nemo corrũpit. nemo inter¬
polat: nemo aufert. Quis potens mina¬
bit᷑ auferre:. Qͥs uicuꝰ malus: Qͥs latro:
Qͥs insidiator tͥ tollit dm̃: q potest tͥ
tolłe totũ qd̃ possides corpore. ñ tibi
tollit eũ quẽ possides corde. Ips e est
miscdia: quã utinã ds̃ ostendat nob̃.

Expanded text:
quid boni habet non se habere a se, sed a Deo suo; videt quia totum quod in illo laudatur, de misnon superbit, non superbiendo non extollitur, non se extollendo non cadit, non cadendo stat, stando inhaeret, inhaerendo manet, manendo perfruitur, et laetatur in Domino Deo suo. Erunt illi deliciae ipse qui fecit illum; et delicias ipsas nemo corrumpit, nemo interpellat, nemo aufert. Quis potens minabitur auferre? quis vicinus malus, quis latro, quis insidiator tibi tollit Deum? Et potest tibi tollere totum quod possides corpore, non tibi tollit eum quem possides corde. Ipsa est misericordia, quam utinam Deus ostendat nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
omĩ iniquitate. Ueritas gͦ de t̾ra ortaẽ.
⁊ iustitia de cȩlo ꝓspexit. Quȩ iustitia
de cȩlo ꝓspexit: Tãquã dĩ dicentis. Par¬
camꝰ huic homini : qr ipse sibi ñ peꝑcit.
Ignoscamꝰ: qr ipse agnoscit. Conu̾sus ẽ ad
biI benignitate᷑. ⁊ tra nr᷑a dabit frue¬
tũ suũ ynus u̾sus restat: peto ut sine
tedio sit qd̃ dicꝰturus sũ. Attendite rem
necessariã frẽs mei: attendite. ꝑcipite.
ferte uobiscũ: ut nͣ sit inane sem̃ dĩ
in cordibꝰ urĩs. Ueritas inquit de tͣra
orta eͣ. confessio peccatoꝵ ab hoĩe: &
iustitia de cęlo ꝓspexit. i. a dño dõ data
ẽ ustificatio confitenti: ut ipse se ag¬
noscat impiꝰ impiũ. piũ aũ se fieri nͣ
posse. nͥ ille fecerit cui confitet᷑. credẽ¬
do in eũ qui iustificat impiũ. Tua gͦ pec¬
cata potes hab̾e. frucꝰtũ bonũ ñ habe¬
bis. nͥ ille dederit cui confiteris. Idõ cũ
dixisset ueritas de t̾ra orta ⁊ iustitia

Expanded text:
eritas» ergo «de terra orta est, et justitia de coelo prospexit.» Quae «justitia de coelo prospexit?» Tanquam Dei dicentis: Parcamus huic homini, quia ipse sibi non pepercit; ignoscamus, quia ipsbit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum.» Unus versus restat, peto sine taedio sit quod dicturus sum. Attendite rem necessariam, fratres mei; attendite, percipite, auferte vobiscum, et non sit inane semen Dei in cordibus vestris. «Veritas,» inquit, «de terra orta est,» confessio peccatorum ab homine; «et justitia deest justificatio confitenti, ut ipse agnoscat impius pium se fieri non posse, nisi ille fecerit cui confitetur, credendo in eum qui justificat impium . Tua ergo peccata potes habere; fructum bonum non habebis, nisi ille dederit cui confiteris. Ideo cum dixisset, «Veritas de terra orta est, et justitia
Abbreviated transcription (Latin):
x pm suũ. Adhuc tam̃ dicamꝰ illi. da no¬
tidianũ da nob̃ hodie. Et quis ẽ panis
uiuus: nͥ ipse qͥ dix̃. ego sũ panis uiuus
qͥ de cȩlo descendi: Dicamꝰ illi: da nob̃. xp̃m
tuũ. Dedit enĩ nob̃̾. xp̃m. s hominem.
Quẽ nob̾ dedit homine̾: eũ ipsũ nob̃ da¬
turus ẽ dm̃. hominib enĩ hominẽ dedit:
qr talẽ illũ dedit hoĩb. qualis posset
homo: seruauit se dm̃ diis. An forte ar¬
rogant̃ dixi : Reuera arrogant̃ : nͥ ip¬
se dixisset. Ego dixi dii estis: ⁊ filii excel¬
si om̃s. Ad ipsã adoptionẽ renouamur:

Expanded text:
uum: adhuc illi tamen dicamus, Da notidianum da nobis hodie» . Et quis est panis noster, nisi ipse qui dixit, «Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi» ? Dicamus illi: Da nobis Christum tuum. Dedit enim nobis Christum, sed hominem: quem nobis dedit hominem, eum ipsum nobis daturus est Deum. Hominibus enim hominem dedit; quia talem illum dedit hominibus qualis posset homo, servavit se Deum diis. An forte arroganter dixi? Revera arroganter, nisi ipse dixisset: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes» . Ad ipsam adoptionem renovamur,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ solũ uiuificatio nr̃a a te sit s e¬
tiã ipsa cõuersio ut uiuificem᷑. Is̃ tu
conu̾sus uiuificab̃ nos: ⁊ plebs tua
lȩtabit᷑ in te. Malo suo letabit᷑ in se:
bono suo letabit᷑ in te. Qnͣ enĩ uoluit
gaudia hab̾e de se: inuenit planctũ
qui uult securus gaudere. in illo gau¬
deat. qui ñ potest ꝑire. Iuid enĩ frẽs
mei gaude uultis in argento: Aut ar¬
gentũ. ꝑit aut tu : ⁊ nemo scit qͥd pͥus.
uerũtñ illd̃ constat. qr utrũq ꝑitu¬
rũ ẽ: quid pͥus moertũ ẽ. Nã nec hõ
hic potest man̾e̾ semꝑ. nec argentũ
hic potest man̾e semꝑ. Sic aurũ. sic
uestis. sic domꝰ. sic pecunia. sic lata pre¬
dia: sic postremo lux ista. Noligͦ uelle
gaude in istis: s gaude in illa luce qͣ
ñ ht̃ occasũ. Gaude in illa luce quã ñ
p̃cedit hest̃nus dies: nec seq̃r crastinꝰ.
di. Iui tͥ dic̃ ego sũ lux mundi. uo¬
cat te ad se Cũ uocat te: conu̾tit
te. Qũ conu̾tit te: sanat te. Cũ sana¬

Expanded text:
e sit, sed etiam ipsa conversio ut vivificemur. «Deus tu convertens vivificabis nos; et plebs tua laetabitur in te.» Malo suo laetabitur in se; bono suo laetabitur in te. Quando enim voluit habere gaudia de se, invenit planctum qui vult securus gaudere, in illo gaudeat, qui non potest perire. Quid enim, fratres mei, gaudere vultis in argento? Aut argentum perit, aut tu; et nemo scit quid prius: verumtamen illud constat, quia utrumque periturum est; quid prius, incertum est. Nam nec homo hic potest manere semper, nec argentum hic potest manere semper; sic aurum, sic vestis, sic domus, sic pecunia, sic lata praedia, sic postremo lux ista. Noli ergo velle gaudere in istis: sed gaude in illa luce quae non habet occasum; gaude in ipraecedit hesternus dies, nec sequitur crastindi : Ecce, dicendo, ego sum lux mundi, vocat te ad se: cum vocat te, convertit te; cum convertit te, sanat te, cum sana
Abbreviated transcription (Latin):
ut ostendat nob̃ miscłiã
suã. ⁊ salutare suũ det
nob̃. Dic̾tũ ẽ hoc quidẽ
in ꝓpħia: cũ pͥmũ psal¬
mi isti dicerent᷑. &. scri¬
berent᷑. Cet̾um qd atti¬
net ad hoc tempus. iã ostendit dñs gen¬
tib miscłiam suã: ⁊ dedit eis salutare
suũ. Ille quidẽ ostendit: s multi sana¬
ri nolunt. ut uideant qd̃ ostendit. S qr
ipse sanat ocłos cordis ad uidendũ se:
ꝓpt̾ea cũ dixisset. ostende nob̃ dñe mis¬
edłiam tuã. tãquã multis oecis dicꝰturis. qͦ

Expanded text:
t ostendat nobis misericordiam suam, et salutare suum det nobis. Dictum est hoc quidem in prophetia, cum primum Psalmi isti dicerentur et scriberentur: caeterum quod attinet ad hoc tempus, jam ostendit Dominus Gentibus misericordiam suam, et dedit eis salutare suum. Ille quidem ostendit; sed multi sanari nolunt, ut videant quod ostendit. Sed quia ipse sanat oculos cordis ad videndum se; propterea cum dixisset, «Ostende nobis misericordiam tuam,» tanquam multis
Abbreviated transcription (Latin):
xit. ⁊ salutare tuũ da nob̃. Dando enĩ
salutare suũ. sanat nob̃ unͣ possimꝰ ui¬
dere qd̃ ostendit: ñ qͦmͦ medicus hõ ip¬
se curat. ut lucẽ istã ostendat eis quos
curauerit. E aluid ẽ ista lux ꝗͣ est de¬
monstraturus.: aliud aũ ipse medicus qͥ
curat oculos qͥb ostendat luce᷑. q̃ lux
Totũ tam̃ psalmũ breuit᷑ quantũ pos¬
sumꝰ. qͣntũ donat dẽ: ꝓ angustia tpr̃is
titiã oĩ credenti. Ergo cũ pͥmo in titu¬
mꝰ: qr ipse ẽ ueritas qͦ festinamꝰ: ⁊ ip
se uia ꝑ quã curramꝰ. Eͥd ẽ filiis chore:
Intͣpretat᷑ chore ex u̾bo hebreo in la¬
tinũ caliuuis. Ergo filiis chore: filiis cal¬
III.Iuis eͣ iste caluus: Non ut irride¬
amꝰ illũ: s ut ploremꝰ ante illũ. Nã ir¬
risert᷑ quidã. ⁊ a demonibꝰ uastati st̃:
risert̃ pueri. ⁊ dicebant post illum.
calue calue. ꝓcessert᷑ ursi de silua ⁊ co¬
medert̃ pueros. male ridentes. ⁊ plan¬
gendos a parentib suis. Significauit

Expanded text:
um da nobis.» Dando enim salutare suum, sanat in nobis unde possimus videre quod ostendit: non quomodo medicus homo ipse curat, ut lucem istam ostendat eis quos curaverit; et aliud est ista lux quam demonstraturus est, aliud autem ipse medicus qui curat oculos quibus ostendat lucem, quae luTotum tamen Psalmum breviter, quantum possumus, quantum donat Dominus, pro angustia temporis justitiam omni credenti» . Ergo cum primo in titumus; quia ipse est veritas quo festinamus, et ipse est via per quam curramus . Quid est, «filiis Core?» Interpretatur Core ex verbo hebraeo in latinum Calvus. Ergo «filiis Core,» filiis calvi. Quis est iste calvus? Non ut irrideamus illum, sed ut ploremus ante illum. Nam irriserunt quidam, et a daemonibus vastati sunt: riserunt pueri, dicebantque post illum, «Calve, calve;» processerunt ursi de silva, et comederunt pueros male ridentes , et plangendos a parentibus suis. Significavit
Abbreviated transcription (Latin):
ses: nͥ uocareris: Nonne ille qͥ te uoca¬
uit au̾sũ. ipse pͣstitit ut conu̾tereris:
Noli gͦ tͥ arrogare nec ipsã conu̾sionem:
qr nͥ te ille uocaret fugientẽ nͣ pos¬
ses conu̾ti. ꝓpt̾ea ⁊ ipsiꝰ conu̾sionis bñfi¬
ciũ dõ tribuens ꝓpħa: hoc orat ⁊ dic̃.¬

Expanded text:
ses, nisi vocareris? Nonne ille qui te vocavit aversum, ipse praestitit ut convertereris? Noli tibi ergo arrogare nec ipsam conversionem; quia nisi te ille vocaret fugientem, non posses converti. Propterea et ipsius conversionis beneficium Deo tribuens Propheta, hoc orat, et dic
Abbreviated transcription (Latin):
me. mandata mea custodit : ⁊ ego di¬
ligã illũ. ⁊ ostendã meipsũ illi. Lo¬
quebat᷑ illis: ⁊ dicebat. Ostendã meip¬
sum illi. Quare: Non erat ipse qui lo¬
quebat᷑. S carnẽ caro uidebat: duiini¬
tatẽ cor ñ uidebat. Ad hoc aũ carnẽ ca¬
ro uidit: ut ꝑfidẽ cor mundaret᷑. uñ
ds̃ uideret᷑. Dictũ ẽ enĩ de dño. fide mũ
do corde: qmͣ ipsi dm̃ uidebt᷑. Ergo si¬
nob̾ ꝓmisit ostende se nob̃: qualis est
pulchritudo illiꝰ frẽs. Cogitate omĩa
ista pulchra q̃ uidetis. q̃ amatis: ipse fe¬
cit. Si ħ pulchrast᷑. quid ẽ ipse.Si hȩc
stͣ magna. quantꝰ ẽ ipse: Ergo ex is¬
tis quȩ hic amamꝰ. illũ magis desidẽmꝰ:
ut contẽpnentes ista illũ diligamus :
ut ipsa dilecꝰtione ꝑ fidẽ cor mundemꝰ.
& mundatũ cor nrͣm inueniat aspec¬
tus illiꝰ. Lux q̃ nob̃ ostendit᷑: sanos nos
debet inuenire. hoc agit mͦ fides. Nloc
gͦ hic diximꝰ: & salutare tuũ da nob̃d̾.¬

Expanded text:
me, mandata mea custodit, et ego diligam illum, et ostendam meipsum illi» . Loquebatur illis, et dicebat, «ostendam meipsum illi.» Quare? Non erat ipse qui loquebatur? Sed carnem caro videbat; divinitatem cor non videbat. Ad hoc autem caro carnem vidit, ut per fidem cor mundaretur, unde Deus videretur. Dictum est enim de Domino, «Fide mudo corde, quia ipsi Deum videbunt» . Ergo nobis promisit ostendere se nobis. Qualis est pulchritudo ejus, fratres, cogitate. Omnia ista pulchra quae videtis, quae amatis, ipse fecit. Si haec pulchra sunt, quid est ipse? si haec magna sunt, quantus est ipse? Ergo ex istis quae hic amamus, illum magis desideremus; et contemnentes ista, illum diligamus: ut ipsa dilectione per fidem cor mundemus, et mundatum cor nostrum inveniat aspectus illius. Lux quae nobis ostendetur, sanos nos debet invenire: hoc agit modo fides. Hoc ergo hic diximus. «Et salutare tuum da nob
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ patientiã: nͥ uidere qd̃ credimꝰ: Modo
enĩ credimꝰ qđ ñ uidemꝰ: ⁊ ꝑmanen¬
do in eo qd̃ credentes ñ uidemꝰ. merebi¬
mur uidere qd̃ credimꝰ. ꝓpt̾ea ioħes in
epła sua quid ait: Dilectissim filiidĩ
sumꝰ: ⁊ ñdũ apparuit quid erimꝰ. Qͥs ñ
exultet  Si subito nescio eui ꝑegrinan¬
ti ⁊ ignoranti genꝰ suũ. patienti aliqͣm
egestatẽ. ⁊ in erũna ⁊ in labore consti¬
tuto. diceret᷑. filiꝰ es senatoris. pat̾ tuus
amplo patrimonio gaudet in re ur̃a.
taret. si hoc ñ fallax ꝓmissor diceret:
concupiscentias ur̃as sequendo. in eges¬
tate istaꝵ uoluptatũ conteri uultis:
łlabetis patrẽ. habetis patriã. habetis pa¬
trimoniũ. Iuis iste pat᷑. Dilecꝰtissimi filii
dĩ sumꝰ. Iuare gͦ ñdũ uidemꝰ patrẽ nr̃m:
Iuia ñdũ apparuit. quid erimꝰ. Iã sumus.¬

Expanded text:
r patientiam,» nisi videre quod credimus? Modo enim credimus quod non videmus: permanendo in eo quod credentes non videmus, merebimur videre quod credimus. Propterea Joannes in Epistola sua quid ait? «Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus.» Quis non exsultet, si subito nescio cui peregrinanti et ignoranti genus suum, patienti aliquam egestatem, et in aerumna et labore constituto diceretur: Filius senatoris es; pater tuus amplo patrimonio gaudet in re vestrataret, si hoc non fallax promissor diceret? concupiscentias vestras sequendo, in egestate istarum voluptatum conteri vultis? Habetis patrem, habetis patriam, habetis patrimonium. Quis est iste pater? «Dilectissimi, filii Dei sumus.» Quare ergo nondum videmus patrem nostrum? Quia «nondu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ nob̃ qui illã linguã nouert᷑ ꝑ mi¬
nist̾ iũ qd̃ dõ debeant int̾p̃tari potu¬
ert̃. Q in hoc nͣ defugio magnũ mini¬
st̾iũ intueri: ⁊ ahuuante dño inue¬
nire uob̃cũ. Ñ enĩ tãꝗͣ. a filiis pesti¬
lentie oĩs ẽ irridenda caluities : necũ
quisq sacratã caluiciẽ caluã irriserit.
a demoniis dissipet᷑. Nã ⁊ heliseus ibat
⁊ insensati pueri clamauert᷑ scalue
ua exeuntes comederent. Arrepta est
quidẽ eoꝵ infantia: in exitiũ uitȩ de
hoc scło. Mortui st̃ pueri: senes qnͣq
morituri. Uerũtñͣ sacram̃ti t̾ror. datus
ẽ hominibꝰ. heliseus enĩ ꝑsonã tc̃ cuiꝰ¬

Expanded text:
tum nobis qui illam linguam noverunt, per ministerium quod Deo debebant, interpretari potuerunt: et in hoc non defugio magnum mysterium intueri, et adjuvante Domino invenire vobiscum. Non enim tanquam a filiis pestilentiae omnis est irridenda calvities; ne cum quisque sacratam calvitiem irriserit, a daemoniis dissipetur. Nam et Elisaeus ibat, et insensati pueri clamaverunt post eva exeuntes comederent . Abrepta est quidem illorum infantia in exitium vitae de hoc saeculo; mortui sunt pueri, senes quandoque morituri: verumtamen sacramenti terror datus est hominibus. Elisaeus enim personam cujus
Abbreviated transcription (Latin):
seruiant. quãuis molestũ nicħ mere¬
pet. nicħ adu̾sũ t̾reat. tamͣ in malo
se ẽẽ quãdu ꝑegrinant᷑ a dño: acu¬
tissimo ocło tribulationẽ ⁊ dolore᷑ in¬
uenert᷑. ⁊ nom̃ dnĩ inuocauert᷑. Talis
ẽ qͥ cantat in hoc psalmo. Qͥs ẽ: Cor¬
pus .xͥ. Iiuis ẽ iste.uos si uultis. Nos
om̃s si uolumꝰ. om̃s filii chore. ⁊ om̃s
ñ ẽ unꝰ homo: qͥ unũ caput habet:

Expanded text:
serviant, quamvis nihil molestum irreserviant, quamvis nihil molestum irrepat, nihil adversum terreat, tamen in malo se esse quamdiu peregrinantur a Domino; acutissimo oculo tribulationem et dolorem invenerunt, et nomen Domini invocaverunt. Talis est qui cantat in hoc psalmo. Quis est? Corpus Christi. Quis est iste? Vos, si vultis; nos omnes, si volumus; omnes filii Core, et omnes non est unus homo, qui unu
Abbreviated transcription (Latin):
torculari. Putatis enĩ frẽs mei infeli¬
citatẽ scłi metuendã e̾e̾: ⁊ felicitatem
ñ e̾e̾ metuendã. Immo uͦ nulla infeli¬
citas frangit: quẽ felicitas nulla cor¬
rũpit. Quomͦ gͦ cauenda ⁊ tũda est
ipsa corruptrix ne te blandiendo se¬
ducat: ne incũbas in baculũ arundi
Fragile eͣ quo niteris: frangit᷑ ⁊ interi¬
mit te. Si gͦ felicitate tͥ mundus iste¬
arrideat: in pͣssura te cõputa. ut di¬
cas. Tribulationẽ ⁊ dolorẽ inueni. & no¬
m̃ dñi inuocaui. Ñ dixit inueni tri¬
bulationẽ: nͥ quandã que latet. Quȩ¬
dã enĩ tribulatio ⁊ dolor quosdã ini
scło latet: qui putant sibi bene ẽe cũ
ꝑegrinant᷑ a dño. Quãdui enĩ sumꝰ in
corpore inquit ꝑegrinam᷑ a dño. Si a
patre tuo hoĩe ꝑegrinareris miser es¬
ses: a dño ꝑegrinaris & felix es: sͦ stͣ
qui putant bene sͥ e̾ẽ. Qͥ aũ intelligtͣ
in qualibet circũfluentia copiarũ &
uoluptatũ. quãius ad nutũ cuncꝰta de¬

Expanded text:
torculari. Putatis enim, fratres mei, infelicitatem saeculi metuendam esse, et felicitatem non esse metuendam? Imo vero nulla infelicitas frangit, quem felicitas nulla corrumpit. Quomodo ergo, cavenda et timenda est ipsa corruptrix, ne te blandiendo seducat? Ne incumbas in baculum arundinfragile est quo niteris, frangitur et interimit te. Si ergo felicitate tibi iste mundus arrideat, in pressura te computa, ut dicas, «Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi» . Non dixit, «inveni tribulationem,» nisi quamdam quae latet: quaedam enim tribulatio quosdam in hoc saeculo latet, qui putant sibi bene esse, cum peregrinentur a Domino. «Quamdiu» enim «sumus in corpore,» inquit, «peregrinamur a Domino» . Si a patre tuo homine peregrinareris, miser esses: a Domino peregrinaris, et felix es? Ergo sunt qui putant bene sibi esse. Qui autem intelligunt in qualibet circumfluentia copiarum et voluptatum, quamvis ad nutum cuncta de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quẽ uouit dõ. inde respicit retro. cũ
ipsũ dimiserit. Uerbi gr̃a. statuit castita¬
tẽ coniugalẽ seruare. inde enĩ incipit
iustitia. recessit a fornicationib. ⁊ ab illa
illicita immundicia: qnͣ ad fornicatioes¬
se conu̾terit. respex̃ retro. Aliꝰ ex mune¬
re di maius aliquid nouit: statuit nec
nuptias pati. Iui ñ dãpnaret᷑ si duxisset
monialis si nupserit. xͥ adultera depu¬
tabit᷑. Respexit enĩ retro de loco quo
accesserat. Sic quibꝰ placet relicꝰta oĩ spe
scłari. ⁊ oĩ actione t̾rena. conferre se
in societate᷑ scõꝵ. in cõmune̾ illã uitã
uͥ ñ dic̃ aliquis aliquid ꝓpͥum. s stͣ illis
oĩa cõmunia. ⁊ ẽ iłł aĩa tina ⁊ cor unũ.

Expanded text:
et quem vovit Deo, inde respicit retro, cum et quem vovit Deo, inde respicit retro, cum ipsum dimiserit. Verbi gratia, statuit castitatem conjugalem servare inde enim incipit justitia; recessit a fornicationibus et ab illa illicita immunditia: quando se ad fornicationes converterit, retro respexit. Alius ex munere Dei majus aliquid vovit, statuit nec nuptias pati; qui non damnaretur, si duxisset monialis si nupserit, Christi adultera deputabitur. Respexit enim retro de loco quo accesserat. Sic quibus placet, relicta omni spe saeculari et omni actione terrena, conferre se in societatem sanctorum, in communem illam vitam ubi non dicit aliquis aliquid proprium, sed sunt illis omnia communia,
Abbreviated transcription (Latin):
dã donec hoc scłm. uł hec uita finiat᷑ resta¬
re. arbitrantes. ⁊ querentes hic aliꝗͣ. reqͥẽ.
q̃ si habet᷑ falsa ẽi respiciunt retro. ⁊ de¬
cidunt a ꝓposito: nec attendunt cũ qͣn¬
to t̾rore dictũ ẽ. mem̃tote uxoris loth.
Utqͥd enĩ in statua salis ẽ effecta: si ñ hoĩes
condit ut sapiant.Ergo exemplũ illiꝰ ma
sodomis: ⁊ ibi remansit. uͥ respexit : ipsa in
loco mansura. ⁊ alios conditura. Lib̾ati gͦ a
sodomis p̃terite uitȩ : ñ respiciamꝰ retro.
Nã hoc festinare ẽ. ñ attende qd̾ ꝓmisit ds̃
conu̾sus ad uomitũ suũ. Premebat enim
pecꝰtꝰ conscientia peccͣoꝵ. accepta indulgẽ¬
tia qͣsi uomiusti: ⁊ releuatũ pectꝰ tuũ fac¬
ta ẽ bona cõscientia ex mala cõscientia.
Quid rursus conu̾teris ad uomitũ tuũ:
Si canis hoc faciens horret ocłis tius: tu qͥd
co itineris sui ad quẽ ꝓficiendo ꝑuenit.

Expanded text:
dam, donec hoc saeculum vel haec vita finiantur, restadam, donec hoc saeculum vel haec vita finiantur, restare arbitrantes, et quaerentes hic aliquam requiem, quae si habetur, falsa est, respiciunt retro, et decidunt a proposito; nec attendunt cum quanto terrore dictum est, «Mementote uxoris Lot» . Ut quid enim statua salis effecta est , si non homines condit, ut sapiant? Ergo exemplum illius maSodomis, et ibi remansit, unde respexit; ipsa in loco mansura, et transeuntes alios conditura. Liberati ergo a Sodomis praeteritae vitae, non respiciamus retro: nam hoc festinare est, non attendere quod promisit Deus, conversus» «ad suum vomitum» . Premebat enim pectus conscientia peccatorum; accepta indulgentia quasi vomuisti, et relevatum est pectus tuum; facta est bona conscientia ex mala conscientia: quid rursus converteris ad vomitum tuum? Si canis hoc faciens horret oculis tuis, tu quico itineris sui, ad quem proficiendo pervenit,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ delecꝰtent᷑. qͦ teneant᷑: in abundantia
p̃ssuraꝵꝵ ⁊ tẽptationũ tãꝙͣ. in torcula¬
rib constituti. defluant uinũ. de flua ts
oleũ. Que s̃ ista. nͥ bona desicłia: Restat
enĩ ilł desid̾andus ds̃: iã ñ amant t̾rã.
A mant enĩ qͥ fec̃ celũ ⁊ t̾rã: amant ⁊ ñ¬
dũ cũ eo st̃. Desidiũ eoꝵ differt᷑ ut cres¬
cat : crescit ut capiat Ñ enĩ parũ ali¬
qͥd daturus ÷ ds̃ desideranti: aut parum
gxercendus ẽ ad capacitatẽ tanti boni.
Ñ aliqͥd ds̃ qd̃ fec̃ daturus ẽ: s seipsum
qͥ fecit oĩa. Ad capiendũ dnĩ exercere:
qͥd semꝑ habiturus es. du desidera.
Reꝓbati st̃ in ppło isrł. qui festinauert᷑
assidue. Affectus iste rep̾hendit᷑ in scriptu¬
ra festinantiũ. Iui st̃ enĩ qui festinant:
Qͥ conu̾si ad dmĩ. cũ hic ñ inuenerint reqͥẽ
qͣm querebant. ⁊ gaudia q̃ ꝓmittebantur
tãquã in itinere deficientes. ⁊ longũ sͥ qͥd¬

Expanded text:
 delectentur, quo teneantur, in abundantia pressurarum et tentationum tanquam in torcularibus constituti, defluunt vinum, defluunt oleum. Quae sunt ista, nisi bona desideria? Restat enim illis desiderandus Deus; jam non amant terram. Amant enim qui fecit coelum et terram: amant, et nondum cum eo sunt. Desiderium eorum differtur, ut crescat; crescit, ut capiat. Non enim parvum aliquid daturus est Deus desideranti, aut parum exercendus est ad capacitatem tanti boni: non aliquid Deus quod fecit daturus est, sed seipsum qui fecit omnia. Ad capiendum Deum exercere; quod semper habiturus es diu desidera. Reprobati sunt in populo Israel, qui festinaverunt: assidue affectus iste reprehenditur in Scriptura festinantium. Qui sunt enim qui festinant? Qui conversi ad Deum, cum hic non invenerint requiem quam quaerebant, et gaudia quae promittebantur, tanquam in itinere deficientes, et longum sibi quid
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Quappt᷑ qͥd agat᷑ in his uisibilib tor¬
cularib recordem. ⁊ hoc uideamꝰ quẽad¬
modũ spualit᷑ gerat᷑ in eccłia. Uua c̾te
pendet in uitib: ⁊ oluia in arborib.
his enĩ duob frucꝰtib. solent tor cularia
p̃parari. E quãdu pendent in fructib
suis. tãꝗͣ. libero aere ꝑfruunt᷑: ⁊ nec u¬
ua uinũ ẽ. nec oliua oleũ ante p̾ssurã.
Sic st̃ hoĩes. qͦs p̃destinauit ds̃ ante scła
ꝯformes fieri imaginis unigeniti filii sui.
Qͥ p̃cipue in passione magnꝰ botrꝰ expͣs¬
sus ẽ. hiuꝰmodi gͦ hoĩes anteꝗͣ accedant.
ad seruitutẽ dĩ. fruunt᷑ in hoc scło. tã¬
qͣ deliciosa lib̾tate: uelut uue aut oli¬
dens ad seruitutẽ dĩ. sta in iustitia &
timore: ⁊ p̃para animã tuã ad tẽptati¬
onẽ: accedens qͥsq ad seruitute᷑ dĩ. ad
torcularia se uenisse cognoscat. Contri¬
bulabit᷑. conteret᷑ cõpͥmet᷑. ñ ut in hoc
scło ꝑeat. s ut in apotheca dĩ defluat.

Expanded text:
n his visibilibus torcularibus recordemur, et hoc videamus quemadmodum spiritualiter geratur in Ecclesia. Uva certe pendet in vitibus, et oliva in arboribus his enim duobus fructibus solent torcularia praeparari; et quamdiu pendent in fruticibus suis, tanquam libero aere perfruuntur; et nec uva vinum est, nec oliva oleum, ante pressuram. Sic sunt homines quos praedestinavit Deus ante saecula conformes fieri imaginis unigeniti Filii sui , qui praecipue in passione magnus botrus expressus est. Hujusmodi ergo homines antequam accedant ad servitutem Dei, fruuntur in saeculo tanquam deliciosa libertate, velut uvae aut oliin justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem» ; accedens quisque ad servitutem Dei, ad torcularia se venisse cognoscat; contribulabitur, conteretur, comprimetur; non ut in hoc saeculo pereat, sed ut in apothecas Dei defluat.
Abbreviated transcription (Latin):
N emo respiciat: nemo pristinis suis delec¬
tet᷑: nemo au̾tat᷑ ab eo qd̃ eͣ ante: ad id
qd̃ retro eͣ. Csurrat: donec ꝑueniat. Non
enĩ pedibꝰ: s desid̾io currimꝰ. Nullus aut̃
in hac uita. ꝑuenisse se dicat. Qͥs enĩ po¬
test tã ꝑfectꝰ ee̾ quã paulus: &e tam̃ ait.¬

Expanded text:
nemo retro respiciat, nemo pristinis suis delectetur, nemo avertatur ab eo quod ante est, ad id quod retro est: currat donec perveniat; non enim pedibus, sed desiderio currimus. Nullus autem in hac vita pervenisse se dicat. Quis enim potest tam perfectus esse quam Paulus? Et ait
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ gͦ stͣ ista torcularia. In p̾ssuris aũ
constituti. ad hoc conterim᷑. ut amorem
nrͣm qͦ ferebam᷑ in ista mundana. scła¬
ria. tpr̃alia. fluxa. caduca. atq ꝑitura
passi in eis in hac uita torm̃ta ⁊ tri¬
bulationes p̃ssuraꝵ ⁊ abundantiã tẽpta¬
tionũ. incipiamꝰ querere illã quietẽ g̃
aliqua re. de qua in t̾ra p̃sumat. Talibꝰ
dant pecunia in hac t̃ra. respiciunt
ñ suꝑbe saꝑe. neq sꝑare in incerto di¬
uitiaꝵ. E considerantes ꝙͣ sit incertũ
unde gaudebant anteꝗͣ. accederent ad
seruitutẽ dĩ. i: anteꝗͣ. introirent in tor¬
cularia uident ex ipsis diuitiis. uł ha¬
b̾e se p̃ssuras cogitationũ. qͦm̃ ea gub̾nen¬
t᷑. quomͦ custodiant᷑. ł si paululũ incli¬
nauerint cupiditatẽ. ut ea diligant.
plus eos impleri timorib ꝗͣ fructib.
Quid enĩ tã incertũ. quã res uolubiles:
Nec immerito ipsa pecunia rotunda sig¬
nat᷑. qr ñ stat. Tales gͦ ⁊si habeant

Expanded text:
nt ergo ista torcularia. 3. In pressuris autem constituti, ad hoc conterimur, ut amore nostro, quo ferebamur in ista mundana, saecularia, temporalia, fluxa atque peritura, passi in eis, in hac vita, tormenta et tribulationes pressurarum et abundantiam tentationum, incipiamus quaerere illam quietem quae aliqua re de qua in terra praesumat. Talibus dent pecunia in hac terra, respiciunt non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum» : et considerantes quam sit incertum unde gaudebant, antequam accederent ad servitutem Dei, id est, antequam introirent in torcularia, vident ex ipsis divitiis vel habere se pressuras cogitationum, quomodo ea gubernentur, quomodo custodiantur; vel si paululum inclinaverint cupiditatem ut ea diligant, plus eos impleri timoribus quam fructibus. Quid enim tam incertum, quam res volubilis? Nec immerito ipsa pecunia rotunda signatur, quia non stat. Tales ergo, etsi habeant
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾salit᷑. sic̃ in fine scłi nouissi¬
mo ĩminente iudicio: tñ ipsũ cor¬
pus ẽ. ⁊ in his qͥ inde credituri s̃.
atq in corpus aliuid transituri. hoꝵ
enĩ facies salubrit᷑ implet᷑ ignominia.
ut querant nom̃ dnĩ. ⁊ in illis qͥ usq
ad fine᷑ in eadẽ malicia ꝑseuerant:
qui ponunt᷑ in stipula ante faciẽ uen¬
ti. ⁊ siluȩ montibq infrucꝰtuosis simi¬
les cõburunt᷑. Ad quos denuo reu̾titur
dicens. Erubescant ⁊ cͣturbent᷑ in
scłm scłi. Non enĩ in scłm scłi contur¬
bant᷑ qui quęrt̃ nom̃ dnĩ: s respicien¬
tes ignominiã peccatoꝵ suoꝵ. ad hoc
dit. qͥ in eadẽ societate inunicoꝵ ad
hoc confundendi st̃. ne confundantur
in ȩt̃nũ: ⁊ ad hoc ꝑdendi in quantum
mali ft̃. ut bom fac̾ti inueniant᷑ in
etͣnũ. De his enĩ cũ dixisset. ⁊ confun¬
dant᷑ ⁊ pere ant. statĩ subiecit. Et cog¬
noscant qr nom̃ tͥ dñs. tu solus al¬
tissimꝰ in oĩ t̾ra. Ad hanc cognitionẽ

Expanded text:
n fine saeculi, novissimo imminente judicio. Tamen ipsum corpus est et in his qui inde credituri sunt, atque in corpus aliud transituri horum enim facies salubriter impletur ignominia, ut quaerant nomen Domini; et in illis qui usque in finem in eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula ante faciem venti, et silvae montibusque infructuosis similes comburuntur. Ad quos denuo revertitur, dicens: «Erubescant, et conturbentur in saeculum saeculi.» Non enim in saeculum saeculi conturbantur qui quaerunt nomen Domini; sed respicientes ignominiam peccatorum suorum, ad hoc dit, qui in eadem societate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternum; et ad hoc perdendi in quantum mali sunt, ut boni facti inveniantur in aeternum. De his enim cum dixisset, «Et confundantur, et pereant;» statim subjecit, «Et cognoscant quia nomen tibi Dominus; tu solus altissimus in omni terra:» ad hanc cognitionem
Abbreviated transcription (Latin):
tebamꝰ nicħ in eiꝰ textu
dicꝰtũ ẽ. ł de p̃lo. ł de fis¬
cuus. ł de lacu. ł de instrum̃tis. aut edi¬
ficio torcularis. Omĩno nicħ in eo tale
auduiimꝰ. Unde qͥd sͥ uelit titulus eiꝰ qͥ
Ninscribit᷑ ꝓ torcularib: ñ parua questio
ẽ. Pfecto enĩ si post istũ titulũ aliquid
de talib reb dice̾t qͦs cõmemoraui. cre¬
Lderet᷑ a carnalib uͭ ista uisibilia tor cu¬
Tlaria uoluisse cantare. Ca uͦ titulũ pͥosu¬
it ꝓ torcularib ⁊ nicħ postea in oĩ u̾su
Opsalmi dix̃ de his torcularib. notissimis

Expanded text:
tebamus, nihil in ejus textu dictum est vel de prelo, vel de fiscinis, vel de lacu, vel de instrumentis aut aedificio torcularis; omnino nihil in eo tale audivimus: unde quid sibi velit titulus ejus, quod inscribitur, «Pro torcularibus,» non parva quaestio est. Profecto enim si post istum titulum aliquid de talibus rebus diceret, quales commemoravi, crederetur a carnalibus vere ista visibilia torcularia voluisse cantare: quia vero titulum imposuit, «Pro torcularibus,» et nihil postea in omni versu Psalmi d
Abbreviated transcription (Latin):
faciẽ eoꝵ ignominia: & querent
nom̃ tuũ dñe. Hoc sane illis boñr
płi dĩ. etiã tales homines. qͥb hoc
ante ultimũ iudiciũ p̃staret᷑. Qa
⁊ nc̃ idem ipsi stͣ.⁊ ipsũ corpꝰ ẽ mni

Expanded text:
facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine.» Hoc sane illis bonum puli Dei etiam tales homines, quibus hoc ante ultimum judicium praestaretur; quia et nunc idem ipsi sunt, et ipsum corpus est ini
Abbreviated transcription (Latin):
S quid sequit᷑. Ds̃ m̃s pone illos
ut rotã. Conuenient̃ quidẽ acci¬
pit : ut ñ sint in eo qd̃ cogitan
stabiles. Y erũtñ etiã sic recꝰte
posse intelligi existimo. pone il¬
los ut rotã: qd rota ex his que re¬
tro st̃ extollitur: ex his que ante
s̾ deicit᷑. Sic fuint om̃s inuici
ppłi dĩ. Non enĩ hec optatio: s
ꝓpħatio ẽ. Aqͥuingit etiã. Sicut
stipulaᷤ ante. facie̾ uenti. Haciẽ
dicit p̃sentiã. Nã que facies est
uenti. cui nulla liniam̃ta st̃ cor¬
poris : cũ sit motus. id ẽ quasi fluc¬
tus aeris : Ponit᷑ aũ ꝓ tẽptatione:
qua leuia ⁊ mania corda rapiunt᷑.
tit᷑ ad mala: grauis sequit᷑ cruci¬
atus. Unde deinceps dr̃. Si ẽ ignis qͥ
comburit siluã. ⁊ sic̃ flãma cõbu¬
rens montes: ita ꝑsequeris eos in
tẽpestate tua. ⁊ in ira tua cõtur

Expanded text:
 quid sequitur? «Deus meus, pone illos ut rotam.» Convenienter quidem accipitur, ut non sint in eo quod cogitant stabiles; verumtamen etiam sic recte posse intelligi existimo, «Pone illos ut rotam,» quod rota ex his quae retro sunt extollitur, ex his quae ante sunt dejicitur: sic fiunt omnes inimici populi Dei. Non enim haec optatio, sed prophetatio est. Adjungit etiam: «Sicut stipulam ante faciem venti.» Faciem dicit praesentiam: nam quae facies est venti, cui nulla lineamenta sunt corporis; cum sit motus, id est, quasi fluctus aeris? Ponitur autem pro tentatione, qua levia et inania corda rapiuntur:titur ad mala, gravis sequitur cruciatus; unde deinceps dicitur: «Sicut ignis qui comburit silvam, sicut flamma comburens montes; ita persequeris illos in tempe
Abbreviated transcription (Latin):
hoc idẽ in alio nomine repetiuit.
qd̃ intelligi uoluit iudicante᷑ atq.
punientẽ dm̃. Qd̾ aũ ait in tẽpes¬
tate tua: hoc idẽ consequent᷑ ex po¬
ꝑsequeris eos: hoc postea conturba¬
bis eos. Meminerimus sane. irã dei
sine ulla affectione nos deb̾e tur¬
bulenta intellige̾. Ira qͥppe eiꝰ dr̃
ratio iusta uindicte : tãquã silex
dicat᷑ irasci. eũ ministri eiꝰ scdm

Expanded text:
em alio nomine repetivit, quo intelligi voluit judicantem atque punientem Deum. Quod autem ait, «in tempestate tua;» hoc idem consequenter expo dixit, «persequeris eos;» hoc postea, «conturbabis eos.» Meminerimus sane iram Dei sine ulla affectione turbulenta intelligere: ira quippe ejus dicitur, ratio justa vindictae; tanquam si lex dicat
Abbreviated transcription (Latin):
quã indicans causã quare suit inimi¬
ei popło dĩ. adungit ⁊ dic̃. Qenĩ as¬
sur uenit cũ ilł. assur aũ ꝓ ipso dia¬
bolo figurate intelligi solet᷑: qui oꝑa¬
t᷑ in filiis diffidentiȩ. tãquã in uasis
suis. ut oppugnent popłm dĩ. facti st̃
inquit ii adiutoriũ filiis loth: qͥa
om̃s mumici oꝑante in se pͥncipe suo
diabolo. facꝰti stͣ in adiutoriũ filiis
loth. qͥ intͣpretat᷑ declinans. Angłi
aũ apostatici bene intelligunt᷑: tã¬
quã filii declinationis. Aueritate
quide̾ declinando: in satellitiũ di¬
aboli discessert᷑. Lli st̃ de quib dicit
apłs. Non ẽ nobis colluctatio adu̾¬
sus carne̾ & sangune᷑. s adu̾sus pͥn

Expanded text:
ans causam quare sint inimici populo Dei, adjungit et dicit: «Etenim Assur venit cum illis.» Assur autem pro ipso diabolo figurate intelligi solet, qui operatur in filiis diffidentiae , tanquam in vasis suis, ut oppugnent populum Dei. «Facti sunt,» inquit, «in adjutorium filiis Lot:» quia omnes inimici, operante in se principe suo diabolo, «facti sunt in adjutorium filiis Lot,» qui interpretatur Declinans. Angeli autem apostatici bene intelliguntur tanquam filii declinationis; a veritate quippe declinando, in satellitium diaboli discesserunt. Hi sunt de quibus dicit Apostolus: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem; sed adversus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicens quã maledicens. Fac illis
inquit sic̃ madian ⁊ sisare. sicut
iabin in torrente cison. Disꝑiert᷑
in endor. facti stͣ ut st̃cus t̾re. hos
om̃s scđm hystoriã popłs isrł. qui
tẽ erat popłs dĩ debellauit ⁊ uicit.
sic̃ etiã illos qͦs deinceps cõmemorat
dicens. Pone pͥncipes eoꝵ sic̃̾ oreb:
zeb ⁊ ⁊ ebee ⁊ salmana. Intͣp̃tatio¬
nes auͣ eoꝵ nominũ: istȩ sunt. Oꝯa¬
dian int̾pretat᷑. declinans iudicium.
Sysara. gaudii exclusio. Iabin. sapi¬
ens. S in his inimicis a popło dĩ su¬
ꝑatis: ille intelligendus ẽ sapiens.
tima s lupi. Habet enĩ ⁊ ipse uic¬
timas suas. Salmana: umbra com¬
motionis. Nex omĩa congriint ma¬
lis: quos in bono uincit popłs dĩ.
Porro aũ eyson. in quo torrente
uicti st̃: intͣp̃tat᷑ eoꝵ duricia.¬

Expanded text:
praedicens quam maledicens. «Fac illis,» inquit, «sicut Madian et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cison. Disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae.» Hos omnes secundum historiam populus Israel, qui tunc erat populus Dei, debellavit et vicit; sicut etiam illos quos deinceps commemorat, dicens, «Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana» . Interpretationes autem eorum nominum istae sunt: Madian interpretatur Declinans judicium; Sisara, Gaudii exclusio; Jabin, Sapiens. Sed in his inimicis a populo Dei superatis, ille intelligendus est sapiens,tima, sed lupi; habet enim et ipse victimas suas: Salmana, Umbra commotionis. Haec omnia congruunt malis, quos in bono vincit populus Dei. Porro autem Cison, in quo torrente victi sunt, interpretatur Duritia
Abbreviated transcription (Latin):
alibi dictũ ẽ. Et inimici eiꝰ tͣrã lingeñs
Alienigenȩ quãuis ⁊ ipso noĩe latino
se indicent alienos. ⁊ ob hoc consequẽ¬
ter mimicos: tam̃ in hebreo dicunt᷑
philistiim. qd̃ intͣpͣtat᷑ cadentes poti¬
one. uelut quos fecit ebrios luxuria
scłaris. Tyrus lingua hebrea. drͣ sors.
Qd̃ siue angustia. siue tribulatio. in¬
tͣpretet᷑. scđm illud accipiendũ ẽ in
his inunicis popłi dĩ. qd̾ ait apłs. tri

Expanded text:
alibi dictum est, «Et inimici ejus terram linguent» . alibi dictum est, «Et inimici ejus terram linguent» . Alienigenae, quamvis et ipso nomine latino se indicent alienos, et ob hoc consequenter inimicos, tamen in hebraeo dicuntur Philistiim; quod interpretatur Cadentes potione, velut quos fecit ebrios luxuria saecularis. Tyrus lingua hebraea dicitur Sor; quod sive Angustia sive Tribulatio interpretetur, secundum illud accipiendum est in hi
Abbreviated transcription (Latin):
& innumerabilia talia. in diinis legnn
lis gentiũ. Quoꝵ uocabuloꝵ int̃p̃tatio.
satis indicat quid uelit intelligi. Tali¬
bꝰ enĩ nominib. conuenientissime fi¬
gurant᷑ ueritatis mimici. Idumei qͥp¬
per int̾pretant᷑ uł sanguinei uł t̃re:¬
ni.Ismahelitȩ obedientes sibis utiq
ñ dõ s sibi. Moab. ex patre. Qd̃ in ma¬
lo ñ intelligit᷑ meliꝰ: nͥ cũ ipsa hystoria
cogitat᷑. qd̃ pat᷑ loch filie suȩ illicite
se utenti ꝑmyxtus. eũ genuit. qͥ ex
ipsa re. tale nomͣ accepit. Sonꝰ aũ pa¬
ter. s ficut lex ait si quis ea legitime
utat᷑. ñ inceste ⁊ illicite.Agareni.
ꝓseliti: id e᷑ aduenȩ. Quo nomine sig¬
nificant᷑. int inimicos popłi dĩ. ñ illi
qui crues fiunt. s qͥ in aĩo alieno &
aduenticio ꝑseuerant: ⁊ nocendi oc¬
casione inuenta se ostendunt. Gebal.
uallis uana: id ẽ fallacit᷑ humilis.
Animon. popłs turbidus: uł popłs me¬
roris. Amalech. popłs lingens. Unde

Expanded text:
et innumerabilia talia in divinis leguntlis Gentium: quorum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime figurantur veritatis inimici. Idumaei quippe interpretantur, vel Sanguinei, vel Terreni: Ismaelitae, Obedientes sibi; utique non Deo: sed sibi. Moab, Ex patre: quod in malo non intelligitur melius, nisi cum ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filiae suae illicite se utenti permixtus eum genuit; quia ex ipsa re tale nomen accepit . Bonus autem pater, sed sicut Lex, si quis ea legitime utatur ; non inceste et illicite. Agareni, Proselyti, id est, advenae: quo nomine significantur inter inimicos populi Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in animo alieno atque adventitio perseverant, et nocendi occasione inventa se ostendunt. Gebal, Vallis vana, id est, fallaciter humilis: Amon, Populus turbidus, vel Populus moeroris: Amalech, Populus linguens; unde
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ dr̃ cuiꝰ ẽ hoc pecus. etiã si de g̾¬
ge int̾roget᷑. ⁊ intelligunt᷑ peccora.
Deniq alii codices de gentib habent:
ubi magis intͣpretes intellecꝰtũ quã
de gente. Ipse eͣ ille sonus quo sonu¬
erunt magis quã loquuti st̃: qm̃ in
ania inanit᷑ strepuert᷑ Et nͣ memo¬
ret᷑ nom̃ isrł ultra. Hoc alii pla¬
nius dixerunt. ⁊ ñ sit memoria no¬
minis isrł adhuc: qr memoret᷑ noĩs
in latina lingua mnusitata loquutio
ẽ Potiꝰ enĩ dici solet memoret᷑ nom̃.
s eadẽ ipsa sententia ẽ. Nã qͥ dixit
memoret᷑ nominis : grecã transtu¬
lit loquutionẽ. Isrł aũ hic debet in¬
telligi utiq sem̃ abrahȩ. cui dic̃ apłs.
ergo abrahe sem̃ estis scđm ꝓmissio¬
ne heredes: ñ isrł scdm carne̾ de qͦ

Expanded text:
icitur, Cujus est hoc pecus, etiamsi de grege interrogetur, et intelliguntur pecora: denique alii codices, «de gentibus,» habent; ubi magis interpretes intellectum quam vde gente.» Ipse est ille sonus quo sonuerunt magis quam locuti sunt, quoniam inaniter inania strepuerunt. «Et non memoretur nominis Israel ultra.» Hoc alii planius dixerunt, «Et non sit memoria nominis Israel adhuc.» Quia «memoretur nominis,» in latina lingua inusitata locutio est; potius enim dici solet, memoretur nomen: sed eadem ipsa sententia est; nam qui dixit, «memoretur nominis,» graecam transtulit locutionem. «Israel» autem hic debet intelligi utique semen Abrahae, cui dicit Apostolus, «Ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes» : non Israel
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ popłm tuuꝰ malignauert᷑ cõsili¬
ił uł sic̃ alii codices habent. astute
cogitauert̃ consiliũ: ⁊ cogitauert᷑ ad¬
u̾sus scõs tuos. Irrident᷑ ista dicun¬
t᷑. Quando enĩ ualerent noce ppło.

Expanded text:
 populum tuum malignaverunt consilium;» vel, sicut alii codices habent, «astute cogitaverunt consilium, et cogitaverunt adversus sanctos tuos.» Irridenter ista dicuntur: quando enim valerent nocere populo
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ metu cõprimunt᷑. in liberã uo¬
cẽ eruptura st̃. d plane irrationa¬
bilẽ: ut sonitꝰ magis quã loquutio
uł sermo sit dicendus. Non itaq tẽ
odisse incipient : s qui odert̃ tẽ le
uabt̃ caput. Nec capita s caput: qnͣ
eo ꝑuenturi st̃. ut etiã illud habeant
caput qd̃ extollitur supͣ ome᷑ qd̃ drͣ¬

Expanded text:
nc metu comprimuntur, in liberam vocem eruptura sunt, sed plane irrationabilem, ut sonitus magis quam locutio vel sermo dicendus sit. Non itaque tunc odisse incipient, sed qui oderunt te, tunc levabunt caput. Nec capita, sed «caput;» quando eo perventuri sunt, ut etiam illud caput habeant quod extollitur super omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc ad ditiinitatẽ referret᷑. Qͥa uͦ
ad formã serui relatũ ẽ: tc̃ eiꝰ a cȩ¬
teris hominib similitudo apparebit.
qnͣ apparebit in gła. Idõ sequit᷑ Ne
taceas neq cõpescaris ds̃. Quia pͥmo
tacuit ut iudicaret᷑. qnͣ sic̃ agnꝰ corã
tondente se fuit. sine uoce sic nͣ aꝑu¬
it os suũ: ⁊ suã cõpescuit potentiam.
Quã ut se cõpescere ostenderet ad il¬
lã eiꝰ uoce̾ qua dixit ego suͣ. hii qͥ eũ
app̃hendũ querebant. rediert̃ re¬
tro ⁊ cecidert᷑. Qnͣ gͦ teneret᷑ atq
pateret᷑: nͥ se ipse cohiberet. atq cõ¬
pesceret. ⁊ quodã mͦ mitigaret.ã
⁊ sic quidã intͣp̃tati s̃ qd hic positũ
ẽ neq cõpescaris : ut dicerent neq
mitescas ds̃. Ipse alibi dicit. Taciii.
Nũ quid semꝑ tacebo: Qui drͣ hic ne
qnͣ uenit occultus: ñ aũ tacebit ut
iudicet. qnͣ ueniet manifestꝰ. Qm̃¬

Expanded text:
i hoc ad divinitatem referretur. Quia vero ad formam servi relatum est, tunc ejus a caeteris hominibus dissimilitudo apparebit, quando apparebit in gloria. Ideo sequitur, «Ne taceas, neque compescaris, Deus:» quia primo tacuit, ut judicaretur; quando sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum , et suam compescuit potestatem. Quam ut se compescere ostenderet, ad illam ejus vocem qua dixit, «Ego sum,» hi qui eum apprehendendum quaerebant, redierunt retro, et ceciderunt . Quando ergo teneretur atque pateretur, nisi se ipse cohiberet atque compesceret, et quodam modo mitigaret? Nam et sic quidam interpretati sunt quod hic positum est, «Neque compescaris Deus,» ut dicerent, «Neque mitescas Deus.» Ipse alibi dicit, «Tacui; numquid semper tacebo» ? Cui dicitur hic, «ne quando venit occultus; non autem tacebit, ut judicet, quando veniet manifestus.
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ. Re his qͥppe ⁊ alibi dr᷑. Lanes mu¬
ti. nesciert᷑ latrare. De his etiã illud.
P orro si isti iuste merepant᷑. ⁊ merito
arguunt᷑. qͥ tantũ scelus fieri dissimu¬
lando siuert̃: quomͦ increpandi. aut
ne increpandi quidẽ. s qua seuerita¬
te dampnandi stꝰ qͥ hoc consilo mali¬

Expanded text:
manus. De his quippe et alibi dicitur: «Canes mumanus. De his quippe et alibi dicitur: «Canes muti nescierunt latrare» . De his etiam illud: Porro, si isti juste increpantur, meritoque arguuntur, qui tantum scelus fieri dissimulando siverunt; quomodo increpandi, aut ne increpandi quidem, sed qua severitate damnandi sunt qui hoc consilio mali
Abbreviated transcription (Latin):
sitiuit ut egenꝰ. Nonne ad uos cla¬
mauit. discite a me qmͣ mitis sũ &
humilis corde Nonne pauꝑ facꝰtus
ẽ cũ diues e̾ẽt : ut illiꝰ pauꝑtate di¬
tareminiͦ Iudicate gͦ pupillo ⁊ e¬
geno: humilẽ ⁊ pauꝑem iustifica¬
te. Non illos ꝓptͣ se suꝑbos ⁊ diuites :
s istũ ꝓpt̾ uos humilẽ ⁊ pauꝑem ui
stũ credite: iustũ p̃dicate. S inui
debtͣ ei: nec omĩno parcent. Dicent
Nic ẽ heres: uenite occidamꝰ eũ : &
S nr̃as erit hereditas. Auferte gͦ inope.
⁊ pauꝑem de manu pecc̃oris eruite.
Hec dicta st̃ ut sciret᷑ in eo popło in
quo natus ⁊ occisus ẽ xp̃c. nec illos fu
isse a tanto scelere immunes : qͥ cum
essent tante multitudinis. ut eos sic̃
t̾ea in xp̃m manꝰ mittere ñ auderess:
postea conibuert᷑. eũq interimi a ma¬
lignis ⁊ inuidis iudeoꝵ pͥncipib ꝑmi¬
sertͣ: qͥ si uoluissent. timerent᷑ semꝑ
ut nũꝗͣ in illũ sceleratoꝵ p̃ualerent᷑

Expanded text:
sitivit ut egenus? nonne ad vos clamavit, «Discite a me quia mitis sum et humilis corde» ? Nonne pauper factus est, cum dives esset, ut ipsius paupertate ditaremini ? «Judicate» ergo «pupillo et egeno; humilem et pauperem justificate.» Non illos propter se superbos et divites, sed istum propter vos humilem et pauperem, justum credite, justum praedicate. debunt ei, nec omnino parcent, dicentes, «Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas» . «Auferte» ergo «inopem, et pauperem de manu peccatoris eruite.» Haec dicta sunt, ut sciretur in eo populo in quo natus et occisus est Christus, nec illos fuisse immunes a tanto scelere, qui cum essent tantae multitudinis, ut eos sicut ea in Christum manum mittere non auderent , postea conniverunt, eumque interimi a malignis et invidis Judaeorum principibus permiserunt; qui si voluissent, timerentur semper, ut nunquam in illum sceleratorum praevalerent