comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti. qd̾ is qui ꝓfitet᷑. spond⁊
quidẽ obedientiã. ñ tamen
om̃imod̾a. s det̾minate scd̾m
regłam. nec aliã quã scĩ bñ¬
dicti: ut oporteat eũ qui p̃ẽ
ñ frena sue laxare uoluntati
suꝑ subditos. s p̃fixam ex re¬
gła sibi scire m̾surã: et sic
ꝯstiterit. nec qd̾libet rectũ s
hoc tm̃ qd̾ p̃dictus pater i¬
stituit: aut certe qd sit scdͣm
qd̾ instituit. Sic se quppe ht̃¬
ꝓfessio. ꝓmitto. ñ quide̾ re¬
głam: s obedientiã sedm̃ re¬
głam scĩ bñdicti. Non ergo
scd̃m uoluntatẽ p̃positi. Pm̃
abbas meus mͥ aliud impo¬
nere forte tẽptauerit. qd
ñ sit scd̾m regłam. aut etiã
qđ ñ sit sed̾m istam. institu¬
ta u̾bi causa basilii. augusti
in hac re neccessitas ĩminet
obsequendi: Solum qͥppe
id ame posse exigi qd ꝓmisi
ritis.Si modus est obediti¬
onis. tenor ꝓfessionis. nec se
ualet extend̾e potestas imꝑ¬
antis. nͥ qͣtenꝰ attigerit uotũ

Expanded text:
spondet quidem obedientiam, non tamen omnimodam, sed determinate secundum Regulam; nec aliam, quam sancti Benedicti: ut oporteat eum qui praeest, non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram; et sic  constiterit; nec quodlibet rectum, sed hoc tantum quod praedictus Pater instituit, aut certe quod sit secundum quod instituit. Sic se quippe hfessio: « Promitto, » non quidem Regulam, sed, « obedientiam secundum Regulam sancti Benedicti. « Non ergo secundum voluntatem praepositi. Proinde abbas meus mihi aliud forte imponere tentaverit quod non sit secundum regulam, aut etiam quod non sit secundum ista instituta, verbi causa, Basilii, Augustinquaeso, in hac re necessitas imminet obsequendi? Solum quippe id a me posse exigi arbitror,ritis, si modus est obeditionis, tenor professionis, nec se valeat extendere potestas imperantis, nisi quatenus attigerit votum
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnabłior estimet᷑. Meliꝰ siqͥd̾ ÷
obedire dõ qͣm hoĩb : et in ip¬
sis. meliꝰ magistris qͣm condisci¬
płis. Porro in magist̾s: melius
nrĩs qͣm extͣneis. Qͥb aũ melus
constat obedire. ipsis ꝓcul du
bio ⁊ ñ obedire detestabilius ẽ.
et de mandatis similit̾. Maio¬
rib qͥppe maior. minoribus
minor oꝑa nr̃a ⁊ cura debet᷑. :
de quoꝵ ⁊ contẽptu iuxta e¬
audẽ consid̾ationẽ. gͣuior leui¬
or ue offensa contͣhit᷑. Porro

Expanded text:
damnabilior aestimetur. Melius siquidem est damnabilior aestimetur. Melius siquidem est obedire Deo, quam hominibus; et in ipsis melius magistris, quam condiscipulis; porro in magistris, melius nostris, quam extraneis. Quibus autem melius constat obedire, ipsis procul dubio et non obedire detestabilius est. 14. Et de mandatis similiter. Majoribus quippe major, minoribus minor opera nostra et cura debetur: de quorum etiam contemptu, juxta eamdem considerationem, gravior leviorve offen
Abbreviated transcription (Latin):
nullã ꝓrsus oͣbedientiã dico par¬
pari estimandã ꝑicłõ. Enimuͦ
mandatũ dĩ est. ñ occides. Fac
gͦ duos homicidas. ⁊ unũ qͥdẽ
spoliandi cupiditate. alt̾m ne
cessitate sese defendendi faci¬
nus ꝓpetͣsse. An ñ bie satis eui¬
dent̃ int̾ lepͣm ⁊ lepm causa
separat : faciens utiq disparẽ
uade culpam uniꝰ euisdqͣ tͣnͣs¬
lũ fastidiosa malicia. aut uetus
llũqͥdnã simili pensandũ erit
iudicio: qd̾ tam dissimili fac
ctũ constabit affectu: Nil de¬
inde incestiꝰ obscenuis ue ꝙͣ
illas filias loth. pat̾nũ usur¬
passe ꝯcubitũ : ettam̾ quis ñ
uideat. qͣntũ euacuau̾it. aut
attenuaũit. tͣpis nefandi q¬
tionis. ⁊ intentio pietatis:
Iam de illo qui p̃cipit. ⁊ itẽ de
quo p̾cipit᷑. huiꝰ. cemodi aduer¬
cenda erit scd̃m rõnem distine¬
tio: ut cuiꝰ int̾ p̃ceptores reue¬
rentior nob̃ ĩminebet auctoritaᷤᷤ
eiꝰ gͣuior formidet᷑ offensio: ac
maioris ciuꝰq mandati tͣnsg̃ssio

Expanded text:
us inobedientiam dico parpari aestimandam periculo. Enimvero mandatum Dei est: Non occides . Fac ergo duos homicidas, et unum quidem spoliandi cupiditate, alterum vero necessitate sese defendendi facinus perpetrasse. An non hic satis evidenter inter lepram et lepram causa separat, faciens utique disparem valde culpam unius ejusdemque translum studiosa malitia, aut vetus uidnam simili pensandum erit judicio, quod tam dissimili factum 506 constabit affectu? Nil deinde incestius obsceniusve, quam illas filias Lot paternum usurpasse concubitum : et tamen quis non videat, quantum evacuarit aut attenuaverit turpis nefandiqutionis, et intentio pietatis? Jam vero de illo qui praecipit, et item de eo quod praecipitur, hujuscemodi avertenda erit secundum rationem distinctio, ut cujus inter praeceptores reverentior nobis imminebit auctoritas, ejus gravior formidetur offensio, ac majoris cujusque mandati transgressio,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾lati. excuset᷑ a culpa: si
solus defuerit in causa ds.
Alioquin: paulo contͣdicit
qui ait. Si ͤ enĩ in frem pec¬
cantes : in xp̃m peccatis.
Nlam de p̃positis certũ te¬
nemus ipsuis ueritatis de¬
stimoniũ. sic loquentis ad
ipsos: qui uos sꝑuit me
me sꝑnit. S et de quoli¬
bet frẽ. nolite ait contem
sunt lance pensanda. Alit̾
namq accipienda st̃ scan¬
dala pusilloꝵ: ⁊ alit̾ phariseoꝵ:
de quib apłis timentibus.
et intimantib qd scandali¬
zati eẽnt in sermone u̾ita¬
tis responsũ est. sinite il¬
los: ceci st̃: duces cecoꝵ.
Illoꝵ quippe scandalũ de
ignorantia : istoꝵ de mali¬
cia descendit. Illi scanda¬
qr u̾itatẽ nesciunt: isti qr
oderunt. Uñ et pusillos
illos arbitror appellari: qd̾
uoluntatis quidẽ bone.
s ñ magne scientiȩ existen¬
tes. zelum di habeant.s
ñ scdm scientiã. Talium

Expanded text:
praelati, excusetur a culpa, si solus defuerit in causa Deus. Alioquin Paulo contradicit, qui ait: Sic enim in fratrem peccantes, in Christum peccatis . Nam de praepositis certum tenemus ipsius Veritatis testimonium, sic loquentis ad ipsos: Qui vos spernit, me spernit . Sed et de quolibet fratre: Nolite, ait, contemnsunt lance pensanda. Aliter namque accipienda sunt scandala pusillorum, aliter Pharisaeorum, de quibus apostolis timentibus et intimantibus quod scandalizati essent in sermone veritatis responsum est: Sinite illos; caeci sunt, et duces caecorum . Illorum quippe scandalum de ignorantia, istorum de malitia descendit. Illi scandaeritatem nesciunt; isti, quia oderunt. Unde et pusillos illos arbitror appellari, quod voluntatis quidem bonae, sed non magnae scientiae existentes, zelum Dei habeant, sed non secundum scie
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat d̾s. Qͥd enĩ int̾est.
utrũ ꝑ se an ꝑ suos mini¬
stͦs. siue hoĩes siue angłos.
hõib innotescat suũ placi¬
tũ d̾s: S hoĩes inquis fa¬
cillime falli in di uolunta¬
te de reb dubis ꝑcipien¬
da ⁊ in p̾cipienda.fallere
posst̃. S enĩ qͥd hoc refert
tua. qui consciꝰ ñ es p̾ser¬
tim cũ teneas de scͥpturis.
qr labia sac̾dotis custodi¬

Expanded text:
cipiat Deus. Quid enim interest, utrum per se, an per suos ministros, sive homines, sive Angelos, hominibus innotescat suum placitum Deus? Sed homines, inquis, facile falli in Dei voluntate de rebus dubiis percipienda, et in praecipienda fallere possunt. Sed enim quid hoc refert tua, cui conscius non es? praesertim cum teneas de Scripturis, quia Labia sacerdotis custodi
Abbreviated transcription (Latin):
tur: si ñ excusasset utrũq
auctoritas imꝑantis: Saue
ubi simile aliquid aliqͣndo
a scĩs hroruinib fuisse legit᷑
usurpatũ. scͥptura ñ indicã¬
ce qd̾ d̾s̃ ita p̾ceꝑit: aut eos
peccasse fatendũ ⁊̃ sicut hoĩes.
aut cirte sicut ꝓħas famili¬
ar⁊ dĩ consilium a ccepisse.
Unde et unũ exemplũ pono
qd̾ oceurrit de sansone qui se
ipsum una cũ hostib oppͥmens
int̾fecit. Qd̾ utic factum si
defendit᷑ ñ fuisle pecẽm çon
pͥuatũ habiusse consiliũ in¬
dubitant᷑ credendus est ⁊ si
de seriptura hoc ñ habeamꝰ.
¶Iam uͦ necessariũ in cõmuta¬
bile qͥd accipi uelim: Equide
nil congruentius. qͣm qd di¬
possit uł ab ipso dõ aliqͣtenꝰ
immutari. Sub hoc gne est
om̃is illa sermonis dm̃iei in
monte habiti spu̾alis traditio:
et qͥr Iͥd de dilectione. humili¬
tate. mausuetudine cot̾isq
uirtutib tam in nouo qͣm in
uet̾i testam̃to spu̾alit̾ obseruã¬

Expanded text:
tur, si non excusasset utrumque factum tur, si non excusasset utrumque factum auctoritas imperantis? Sane ubi simile aliquid aliquando a sanctis hominibus fuisse legitur usurpatum, Scriptura non indicante quod Deus ita praeceperit; aut eos peccasse fatendum est, sicut homines; aut certe, sicut prophetas, familiare Dei consilium accepisse. Unde et unum exemplum pono quod occurrit de Samsone, qui se ipsum una cum hostibus opprimens interfecit . Quod utique factum si defenditur non fuisse peccatum, privatum habuisse consilium indubitanter credendus est, etsi de Scriptura hoc non habemus . 7. Jam vero necessarium Incommutabile quid accipi 503 velim? Equidem nil congruentius, quam qpossit, vel ab ipso Deo, aliquatenus immutari. Sub hoc genere est omnis illa Sermonis dominici in monte habiti spiritualis traditio, et quidquid de dilectione, humilitate, mansuetudine, caeterisque virtutibus, tam in Novo, quam in Veteri Testamento spiritualiter observan
Abbreviated transcription (Latin):
tuta ꝓ sola caritate contra
caritatẽ tenerent᷑ : senent
gͦ fixams firmã ĩmobłitatẽ.
etiam ap̃ p̃latos. quę ex sta¬
bili necessario surt. s qͣtłnus
caritati deseruiunt. Nũquid
aũ hoc ego uł solus sentio:
uł pͥmus dico : Anñ hoc
ipsum et papa gelasius sen¬
sit: Ait si quidẽ. Ubi ne¬
cessitas ñ est: in com̃ttibili¬
a maneant scõꝵ patrũ de¬
ad utilitatẽ eccle̾. qui pote¬
statem ht̃ ea dispenset. Ex
necessitate enim: fit
mutatio legis.
bile nõiaui. illud intelligo. qd̃
ñ ab homine traditũ. s diui¬
nitꝰ ꝓmulgatũ: nisi a dõ qui
tradidit. mutari omĩno nͣ̃ pa¬
tit᷑. ut exempli causa. ñ occi¬
des. ñ mechab̾is. ñ furtũ fa¬
cies. et reliqua illius tabulȩ
scita. quȩ etsi nullã ꝓrsus
humanã dispensationem ad¬
mittunt. nec cui qͣm hominũ
er his aliquid aliquo mͦ sol¬
uere aut lieuit aut licebit.
quoꝵ utiq alt̾m quid nisi gͣ¬
ue furti facinus. alt̾m. qͥd nͥ
flagicii turpitudo reputare¬

Expanded text:
la charitate, contra charitatem tenerentur. Tenent ergo fixam firmamque immobilitatem, etiam apud praelatos, quae ex stabili necessario sunt: sed quatenus charitati deserviunt. Nunquid autem hoc ego vel solus sentio, vel primus dico? An non hoc ipsum et papa Gelasius sensit? Ait siquidem: « Ubi necessitas non est, inconvertibilia maneant sanctorum Patrum dead utilitatem Ecclesiae, qui potestatem habet, ea dispenset. Ex necessitate enim fit mutatio legis. bile nominavi, illud intelligo, quod non ab homine traditum, sed divinitus promulgatum, nisi a Deo qui tradidit, mutari omnino non patitur: ut, exempli causa, Non occides, Non moechaberis, Non furtum facies , et reliqua illius tabulae legiscita: quae, etsi nullam prorsus humanam dispensationem admittunt, nec cuiquam hominum ex his aliquid aliquo modo solvere, aut licuit, aut licebit; Quorum utique alterum quid nisi grave furti facinus, alterum quid nisi flagitii turpitudo reputare
Abbreviated transcription (Latin):
cauenda st̃ scandala par
utͣqͣ parte dignatus. sibinnz
inputat illoꝵ ⁊ reu̾entiã ⁊
contep̾tum: specialit̾ ꝯcest¬
aus eis. qui uos au dit me
audit. ⁊ qui uos sꝑuit me
sꝑnit. An ñ deniq hoc ip¬
sum. et regła nr̃a ꝑhibet.
uͥ ait. obedientia que maio¬
rib p̾bet᷑. do exhibet᷑ : Qͣm¬
obrẽ qͥc qͥd uice dĩ p̾cipit
hõ. qd̾ ñ sit tam̾ certũ dis

Expanded text:
cavenda sunt scandala parvutraque parte dignatus, sibimet imputat illorum et reverentiam, et contemptum, specialiter contestans eis: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit. Annon denique hoc ipsum et Regula nostra perhibet, ubi ait: « Obedientia quae majoribus praebetur, Deo exhibetur? » Quamobrem quidquid vice Dei praecipit homo, quod non sit tamen ce
Abbreviated transcription (Latin):
datur uoliuitati. Supra frĩ
sane Eͣnsg̃ssiones. ñ suꝑ pa¬
trũ tͣitiones constituitur.
qui abbas eligit᷑ : maͣdatoꝵ
cultor ⁊ uicioꝵ ultor. Arbi¬
tror namq scãs illas obseruã¬
tias p̾latoꝵ prudentie et fi¬
dei creditas: ñ subditas uo¬
luntati. Hinc est. qd̾ idem
legis lator. in his que abbati
dispensanda reliquit. caute
nusqͣm ut memini uolunta¬
tem. s aut consid̾ationẽ aut
dispositionẽ. aut ꝓuidentiã.
aut cerce arbitͥum. seu aliqͥd
huiꝰmodi ponit: uolens ni¬
mirũ ꝓuidũ fidu q dispen¬
satorem racionis ubi forte
dispensat sequi iudicuim.
n̾ sue placitũ uoluntatis.
uñ et intunat ei ñ semel.
qd de om̃ib iudiciis suis
dõ sit redditurus racionẽ.
Lego ꝓfecto in regła. hȩc ꝯ¬
sid̾atio penes abb̾em sit: et
hoe uł illud ẽẽ in ꝓuiden¬
tia uł arbitrio. seu disposi¬
tione abbĩs. Ut aũ ꝓ sua uo¬
luntate aliqͥd mutet : me
temere declinet᷑ a quoqͣm.

Expanded text:
bdatur voluntati. Super fratrum sane transgressiones, non super Patrum traditiones constituitur qui abbas eligitur, mandatorum cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit, caute nusquam ut memini voluntatem, sed aut considerationem, aut dispositionem, aut providentiam, 504 aut certe arbitrium, seu aliquid hujusmodi ponit: volens nimirum providum fidumque dispensatorem, rationis, ubi forte dispensat, sequi judicium, non suae placitum voluntatis. Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus judiciis suis Deo redditurus sit rationem. 10. Lego profecto in Regula: « Haec consideratio penes abbatem sit; » et hoc vel illud esse in providentia, vel arbitrio, seu dispositione abbatis . Ut autem pro sua voluntate aliquid mutet, me temere devietur a quoquam.
Abbreviated transcription (Latin):
puto. Uidetis quantũ ne¬
cessitati tͥbuit᷑.: subtrahit᷑
uoluntati Gid etiã: llon¬
ne regłaris ipsa ꝓfessio qua
se uinior subdit sponte ma¬
lori. eque alligat et maio¬
rem. Cõmunis itaq pacti
pari reor necessitate teneri.
fieriq duos ꝑ unuus sponsi¬
onem alt̾utrum debitores.
fidelis eure unũ. alterum
humił obedientie. Qdnam
gͥ iam uoluntati relinquit᷑ :
ubi et p̾latꝰ debiti necessita¬
te tenetur S et de hoe

Expanded text:
uto. Videtis quantum necessitati tribuitur, subtrahitur voluntati? Quid etiam? Nonne regularis ipsa professio, qua se junior subdit sponte Priori, aeque alligat et Priorem? Communis equidem pacti pari reor utrumque necessitate teneri, fierique duos per unius sponsionem ad alterutrum debitores: fidelis curae unum, alterum humilis obedientiae. Quidnam igitur jam voluntati relinquitur, ubi et praelatus debiti necessitate tenetur? Sed et d
Abbreviated transcription (Latin):
ob hoc penitus ñ ẽẽ mutan¬
da : de cetero reliqua uniũ¬
sa. ñ ꝓfitentib
quide
moni ta tm̃
seu
consilia censen
siue ut ur̃a uobis reddam.
illis uoluntaria uł facticia:
istis necessaria ⁊ tanꝙͣ na¬
turalia ñ inmerito repu¬
tant᷑. Ita sane necessaria di¬
xerim: ut ex eis minime
p̃iudicet᷑ necessar iis rõna¬
bilib q dispensationib.¬

Expanded text:
ob hoc penitus non esse mutanob hoc penitus non esse mutanda; de caetero reliqua universa non profitentibus quidem monita tantum, seu consilia censendsive ut vestra vobis reddam illis voluntaria vel factitia, istis necessaria, et tanquam naturalia non immerito reputantur. Ita sane necessaria dixerim, ut ex eis minime praejudicetur necessariis rationabilibusque dispensationib
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑerit qd̾ ambigat᷑. ¶ Itaq
ut sentio ego. regła scĩ bene¬
dicti om̃i homini ꝓponitur.
imponit᷑ nulli. ꝓͥde si deuo¬
te suscipitur. et tenet᷑ : non
tam̃ si ñ suscipit᷑ obest. Qd̃
aũ in uoluntate est suscipi¬
entis. ñ in potestate ꝓponen¬
tis: uoluntariũ ñ immerito
dixerĩ. ñ necessariũ. Attam̃
hoc ipsum qd dico uolunta¬
riũ. siquis ex ꝓpͥa uoluntate
semel admiserit ⁊ ꝓmiserit
deineeps tenendũ: ꝓfecto in
necessariũ sibi ipse conu̾tit:
nec iam liberũ habet duit¬
tere : qd̃ añ tam̃ ñ susciꝑe li¬
berum hu̾it. Ideo q qd̾ ex uo¬
luntate suscepit. ex necessi
necesse est eum reddere
uota sua. quȩ distinxerunt
labia sua: et ex ore suo ui
necessitas : q̃ in melius cogit.
¶Omĩa ꝓinde scĩ bñdicti in¬
stituta. exceptis sane ñnullis
de sp̃ualib. uerbi causa. ca¬
ritate. humilitate. mansue¬
tudine. quȩ ñ tam ipsũ qͣm¬
deum constat instituisse. et

Expanded text:
supererit quod ambigatur. 2. Itaque, supererit quod ambigatur. 2. Itaque, ut sentio ego, Regula sancti Benedicti omni homini proponitur, imponitur nulli. Prodest, si devote suscipitur et tenetur; non tamen, si non suscipitur obest. Quod autem in voluntate est suscipientis, non in potestate proponentis; voluntarium merito dixerim, non necessarium. Attamen hoc ipsum quod dico voluntarium, si quis ex propria voluntate semel admiserit et promiserit deinceps tenendum, profecto in necessarium sibi ipse convertit, nec jam liberum habet dimittere, quod ante tamen non suscipere liberum habuit. Ideoque quod ex voluntate suscepit, ex necessitnecesse est eum reddere vota sua quae distinxerunt labia sua, et ex ore suo autnecessitas, quae cogit in melius . Omnia proinde sancti Benedicti instituta, exceptis sane nonnullis de spiritualibus, verbi causa, charitate, humilitate, mansuetudine, qua non tam ipsum constat instituisse quam Deum, et
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ et quatenꝰ sit pen¬
sanda ꝓfitentib eam: u¬
trũ uidł cuncta quȩ con¬
tinet. putanda sint esse
p̃cepta. consequenter et
damnosa tͣnsg̃dienti : an
consilia tantũ uł monita.
ꝓfessio. nulliũsiaut non
grauis culpȩ ip̃sorum
p̾uaricatio: ancerte que
iis. quedã ꝓ consiliis re¬
putanda  quo partĩ ea
liceat. partĩ ea ñ liceat
om̃ino p̃tergredientib. Et
si hoc ultimũ detur distin
flagitatis: ne eui forte ꝑ
uarias sui sensus opiniones
licentius uagandi det᷑ occa¬
sio. sic q liquare culicẽ. et
camelũ glutire contingat.
si nesciat quantũ eure uł
oꝑe sue quibq debeat ob¬
seruantiis. Hic est qͣnͣtum
recolo totus ur̃ȩ illius parti¬
cionis sensuis. etsi ñ uerba.
inquirere de obedientia qͥb
gradib distinguat᷑. quibus
claudat᷑ limitib : ad eand̾e
quippe quȩ in decretis regu¬
larib p̃cipua habet᷑ : et pu¬
to. cum ad illam satis respon¬
sum fuerit : de ista iam nil

Expanded text:
quomodo et quatenus sit penquomodo et quatenus sit pensanda profitentibus eam: utrum videlicet cuncta quae continet, putanda sint esse praecepta, consequenter et damnosa transgredienti: an consilia tantum vel monita, orum professio; nullius, aut non gravis culpae ipsorum praevaricatio: an certe quaedam iis, quaedam pro consiliis reputanda, quo partim ea liceat, partim non liceat omnino praetergredi. Et si hoc ultimum detur, disting limites flagitatis: ne cui forte per varias sui sensus opiniones licentius vagandi detur occasio; sicque liquare culicem et camelum glutire contingat, si nesciat quantum curae vel operae suae quibusque debeat observantiis. Hic est, quantum recolo, totus vestrae illius partitionis sensus, etsi non verba. inquirere de obedientia, quibus gradibus distinguatur, quibus claudatur limitibus; ad eamdem quippe quae in decretis regularibus praecipua habetur: et puto, cum ad illam satis responsum fuerit, de ista jam nil
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝓdere imꝑitiam: aut
officiũ renuere caritatis.
at ego malens sine illa quȩ
ficat inueniri: uictꝰ tan¬
cio nodis ungues teneros:
et ut uereor ego ñ aliud
qͣm terendos. S hoc meas¬
sum. Nam mea me ut scͥ¬
bitis et p̾seribitis. tam ab¬
sentis seripta qͣm uerba
p̃sentis arguunt excusan
p̃sertim ap̃uos. qui ex ore
⁊ corde meo satis certum
tenere uos creditis qͣntũ
possim in talibus fidei
ꝓinde ur̃e. ñ meo fidens
ingenio. abyssum ing̃dior
questionũ: nesciens deus
seit qua emersurus.
presto caritas erit : uti¬
nam ita et ueritas. Si qͦ¬
minus exeuset effectum
defectus potuis ingenii:
uoluntatẽ certe ñ eulpabitis.
Temptabo tam̃ easdem si po¬
tero questiuncsas sub epłari
etsi ñ epła breui. Dirum
siquid̾e̾ ñ est. si fuero ego
longior in exponendo: eum
as et ipsas satis longas epi¬
stolas texueritis. Prima gͥ
uersatur: de qua nͥ fallor
et relique om̃s aut pene
om̃s oruint᷑. Queritis nem¬
pe regłaris illa institutio

Expanded text:
am prodere imperitiam, aut officium renuere charitatis. At ego malens sine illa quae ficat, inveniri; victus tancio nodis ungues teneros, et, ut vereor ego, non aliud quam terendos. Sed hoc incassum. Nam mea me, ut scribitis et praescribitis, tam absentis scripta quam verba praesentis arguunt excusantaesertim apud vos, qui ex ore et ex corde meo satis certum tenere vos creditis, quantum possim in talibus? Fidei proinde vestrae, non meo fidens ingenio, abyssum ingredior quaestionum; nesciens Deus scit qua emersurus. Praesto charitas erit, utinam ita et veritas. Si quominus, excuset effectum defectus potius ingenii: voluntatem certe non culpabitis. Tentabo autem easdem, si potero, quaestiunculas sub epistolari etsi non epistola brevi. Mirum siquidem non est, si fuero ego longior in exponendo: cum as et ipsas satis longas epistolas texueritis. CAPUT versatur, de qua ni fallor et reliquae omnes, aut pene omnes oriuntur. Quaeritis nempe, Regularis illa institutio
Abbreviated transcription (Latin):
ea aliquo modo uariare uł
mutare concedit᷑. Quia tn
ab hominib: etiam ꝑ hoĩes
loco ⁊ officio uł canonica e¬
lectione succedentes. uierte
eis et temporib dispensant.
Ubi saue qui hoc legitatten¬
dat. me caute ñ dicere ea
posse uł ab istis leuit᷑ ꝓ uo
luntate mutari : s ex racio¬
ne fidelit̾ dispensari. Ideo
aũ hanc ipsam mutationẽ
talit̾ et a talib reciꝑe posst̃.:
qm̃ ñ naturalit̾ nec ꝑ se bo¬
na st̃. Porro inuenta atq
instituta fuerunt : ñ quia
alit̃ uiuere ñ liceret: s qd̾
ita magis expediret : nec
plane ad aluid qͣm ad lucrũ
uł custodiam caritatis. Qmͣ¬
ꝯbrẽ dui gͦ caritati militant.
immobilit̃ fixa sunt : muta¬
possunt. At si ẽ contrario
contraria forte caritati ali¬
qñdo uisa fuerinit. his dum¬
taxat quib hoc posse uide̾
datũ est. ⁊ ꝓuide̾ creditũ ẽ.

Expanded text:
ea aliquo modo variare vel ea aliquo modo variare vel mutare conceditur. Quia tamen ab hominibus, etiam per homines, loco et officio illis canonica electione succedentes, licitcis et temporibus dispensantur. Ubi sane qui haec legit, attendat me caute non dicere, ea posse vel ab istis leviter pro voluntate mutari, sed ex ratione fideliter dispensari. Ideo autem hanc ipsam mutationem taliter et a talibus recipere possunt, quoniam non naturaliter nec per se bona sunt. 5. Porro inventa atque instituta fuerunt, non quia aliter vivere non liceret, sed quod ita magis expediret; nec plane ad aliud, quam ad lucrum vel custodiam charitatis. Quandiu ergo charitati militant, immobiliter fixa sunt, mutaine offensa possunt. At si e contrario contraria forte aliquando charitati visa fuerint, his duntaxat quibus hoc posse videre datum
Abbreviated transcription (Latin):
queritur : ut̃ fidelis quis in¬
A ueniat᷑. Et eade fortassis
fidelitas a subditis nichilo¬
÷ minꝰ exigit᷑ in obtemꝑando
que
a p̃positis in di¬
sando. Constat
his quȩ dicta st̃
urãm illã duusionẽ. integͣm
ẽẽ ac suffieientẽ. si mͦ ꝑsone
distinguant᷑ et. tempora. ⁊¬
dũ subditis quide sit omĩs
regłaris institutio. quantũ
dũtaxat ad corꝑales obser¬
uantias ꝑtinet. añ ꝓfessionẽ
necessaria ut que fuerunt
diuinitus instituta : partĩ uo¬
homine. Quãobrẽ fortassis
tũ potissimũ congrua. et lu¬
culenta mag̃. eade diuisio
apparebit. si euis menbrum
qd̾ dictũ est necessariũ rur¬
sum in tria hȩc duidatur.
stabile. inuiolabile. incõmuta¬
bile. Etquid̾e stabile dixerĩ.
qd̾ ita est necessariũ : ut ñ
ciulibet hominũ mutare fas
sit illud. insi solis dispen
et si qua sunt alia eccłastica.
instituta. digne auetoritatis.
Quȩ qm̃ a scĩs tradita sunt.
sancita stabilit ꝑseuerant:
nec omino eui uis subiectoꝵ

Expanded text:
es, ut fidelis quis inveniatur. Et eadem fortasse fidelitas a subditis nihilominus exigitur in obtemperando, quae a praepositis in disando. Constathis quae dicta sunt, vestram illam divisionem integram esse ac sufficientem, si modo personae distinguantur et tempora, dum subjectis quidem sit omnis regularis institutio quantum duntaxat ad corporales observantias pertinet ante professionem necessaria, ut quae fuerint divinitus instituta. 4. 4. Quam ob rem fortassis tunc potissimum congrua et luculenta magis eadem divisio apparebit, si ejus membrum quod dictum est necessarium, rursus in tria haec subdividatur: Stabile, Inviolabile, Incommutabile. Et quidem Stabile dixerim, quod ita est necessarium, ut non cuilibet hominum illud mutare fas sit, nisi solis dispenset si quae sunt alia ecclesiastica instituta dignae auctoritatis. Quae quoniam a sanctis tradita sunt, sancita stabiliter perseverant, nec omnino cuivis subjectorum
Abbreviated transcription (Latin):
ignis cordis ⁊ ip̃sũ ⁊ oĩa uicina
ꝯbureret. Uent̾ uͥ escã
iusc̾ib intͦducit. sñ
qͥ natura statĩ befice¬
ret. Istis uͦ plurima st̃
subseriuentia ⁊ coadiuuantia
sus modis singła. N unifor¬
mit̾ nob ex uno aliqͦ ad uiuendi
uirtꝰ deducit᷑: s auctrice aĩa a
do data. plurimis particuł nat᷑a
ad uitȩ ꝯstitutionẽ suas occasio¬
nes ⁊ efficientias inspirans. ne-¬
inserutabilẽ ex oĩb in unũ ui¬
uendi fac̃ collationẽ. Quȩc̃q gͦ
ad munim̃ uitȩ ue pulcͥtudine
natura machinata ẽ omittenteᷤ
q̃ plura st̃ ⁊ ad se ininẽe suaᷤ ha¬
bentia differentias: pͥma ex eis
segregemꝰ pͥncipia. in quib uite
ꝯstitutio fundat᷑. scił c̾ebrũ. cor.
n epar. Primũ q uideamꝰ de c̃e¬
bro: cuiꝰ potins efficacia ĩ ad¬
ministrationẽ uitȩ. ꝑ ħ a ꝯtra-¬
rio declarat᷑. qr nec minimã re¬
cipit uulneris lesionem. quin
mors statim sequatur passio¬
nem. Neruosũ itaq illud

Expanded text:
ignis cordis et ipsum et omnia vicina combureret. Venter vero escam visceribus introducit, sine qua natura statim deficeret. Istis vero plurima sunt subservientia et coadjuvantia suis modis singula. Non enim uniformiter nobis ex uno aliquo ad vivendum virtus deducitur, sed auctrice anima a Deo data, plurimis particulis natura ad vitae constitutionem suas occasiones et efficientias inspirans, neinscrutabilem ex omnibus in unum vivendi facit collationem. Quaecunque ergo ad munimen vitaeve pulchritudinem natura machinata est, omittentes, quae plura sunt, et ad se invicem suas habentia differentias, prima ex eis segregemus principia, in quibus vitae constitutio fundatur: scilicet cerebrum, cor et epar. Primumque videamus de cerebro, cujus potens efficacia in administrationem vitae, per hoc a contrario declaratur, quod nec minimam recipit vulneris laesionem, quin mors statim sequatur passionem. Nervosum itaque illud
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i qͣm in nigro uł cuiꝰ¬
cũq coloris: eũ sangͥs con¬
secret᷑ in uino albo uł rubeo.
uł cuiuscũq coloris. Panis
quidẽ ciuꝰcũq annone si¬
ue coloris. ñ ꝓhibetur fieri
corpus xp̃i si necessitas fue¬
rit: s decet reuera eũ can¬
didissimũ ẽẽ. et mundissi¬
mũ si facultas ñ defuerit.
qui tͣnsferri debet in spleu¬
didissimũ. corpꝰ ĩmaculati
agni. Sicut enĩ mucor &
uetustas in tali sacram̃to
phibent᷑. ne irrogent sum̃¬
tib fastidiũ: sic in eo nicħ
debet ẽẽ. qd̾ sumendi mi¬
nuat desid̾ium. x.¬
mo pane consecret᷑ caro
xp̃i mag̃ quam in ferm̃ta¬
to. uł fecato: cum sanguis
consecret᷑ in uino seu defe¬
cato et puro. seu cum fece
ut musto de racemis statĩ
exp̃sso. Quͣre gͥ fex uł ferm̃¬
tum in pane refutat᷑. cum
recipiatur in umo quo id̾e
sacram̃tum conficit᷑ Ut
enim supͣ dictum est. paniͤ
et uinũ unũ sacram̃tũ ẽ:¬

Expanded text:
 quam in nigro, vel cujuscunque coloris, cum sanguis consecretur in vino albo vel rubro, vel cujuscunque coloris. Pane quidem cujuscunque annonae sive coloris non prohibetur fieri corpus Christi, si necessitas fuerit; sed decet revera eum candidissimum esse et mundissimum si facultas non defuerit, qui transferri debet in splendidissimum corpus immaculati Agni. Sicut enim mucor et vetustas in tali sacramento prohibentur, ne irrogent sumentibus fastidium, sic in eo nihil debet esse, quod sumendi minuat desiderium. CAmo pane consecretur caro Christi magis quam in fermentato, vel faecato, cum sanguis consecretur in vino seu defaecato et puro, seu cum faece, ut musto de racemis statim expresso? Quare igitur faex vel fermentum in pane refutatur, cum recipiatur in vino quo idem sacramentum conficitur? Ut ergo supra dictum est, panis et vinum unu
Abbreviated transcription (Latin):
Baptismus talis est.
potestate datur: non
qualis est ille ꝑ euiꝰ
nistris auferret᷑
meritoꝵ iactantia.
concedunt scĩ si neces¬
se sit. laico. nec abnͤgãt
pagano baptixandi s̃¬
tiam. quib sine meri¬
to. sine officio. ñ tantũ

Expanded text:
Baptismus talis est, potestate datur, non qualis est ille, per cujus nistris auferretur meritorum jactantia, concedunt sancti si necesse sit laico, nec abnegant pagano baptizandi gratiam, quibus sine officio, sine merito non tantu
Abbreviated transcription (Latin):
cum zabulo computa¬
tur: s ñ contaminat᷑
donũ xp̃i. Sp̃ualis e¬
nim uirtus sacram̃¬
ti. ita est ut luxs ab
illuminandis pura
excipitur: et si ꝑ in¬
mundos tͣnsiens. non

Expanded text:
cum Zabulo computatur, sed non contaminatur donum Christi. Spiritualis enim virtus sacramenti ita est ut lux, et ab illuminandis pura excipitur, ut sic per immundos transiens non
Abbreviated transcription (Latin):
saeram̃ta celebrent astru
saltem uera sint. que cele¬
bran᷑ iuideamius: maxime
quia scĩ aliquib in locis
ea sacram̃ta ẽẽ negant.
et potuis ea sacrilegia
uocant. quia de corpe
et sanguine dñi qd̃ pͣ¬
sentis est negocii. maior
est dubitatio: de ip̃o. ip̃o
auxiliante. s et de cetis
p̃sens fiat disputatio.
Positis gͦ au toritatib qͥb
scĩ hereticoꝵ sacram̃ta
decestant᷑ tanꝙͣ irrita.
et qͣntum ad ipõs noxia:¬

Expanded text:
sacramenta celebrent astruxsaltem vera sint quae celebrant, videamus: maxime quia sancti aliquibus in locis ea sacramenta esse negant, et potius ea sacrilegia vocant. Et quia de corpore et sanguine Domini, quod praesentis est negotii, major est dubitatio, de ipso, ipso auxiliante, sed et de caeteris, praesens fiat disputatio. Positis ergo auctoritatibus quibus sancti haereticorum sacramenta detestantur tanquam irrita, et quantum ad ipsos noxia
Abbreviated transcription (Latin):
eccla̾ni ueri sacrificii locꝰ
ñ est. Pelagiꝰ ppͣ uiatori ⁊
panẽtio int̾ cet̾a. Ascisma¬
ticoꝵ sacͥficiis potius aũi
sacͥlegiis abstinere debe
nent cogitentur. nominete

Expanded text:
Ecclesiam veri sacrificii locus non est. » Pelagius papa Viatori et Pancratio inter caetera: « A schismaticorum sacrificiis, potius autem sacrilegiis abstinere debetnent cogitentur, nomine te
Abbreviated transcription (Latin):
dem queri et inueniri ñ
tam p̾ueniri. Nam etsi
dicimus. mane oratio mea
p̃ueniet te: ñ dubiũ tñ.
qd cepida sit omĩs oratio.
quã non p̾uenerit inspi¬
ratio. Dicendũ iam. unde
inchoet amornr: quia
ubi consũmet᷑ dictũ est.

Expanded text:
idem quaeri et inveniri, non idem quaeri et inveniri, non tamen praeveniri, Nam etsi dicimus, Mane oratio mea praeveniet te ; non dubium tamen quod tepida sit omnis oratio, quam non praevenerit inspiratio. Dicendum jam unde inchoet amor noster, quoniam ubi consummetur, dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. Replet in bonis: exci¬
tat ad bonũ : tenet in bono:
p̃uenit. sustinet. implet. Ip¬
se facit ut desideres : ipse ẽ
qd desideras. Dixi supͣ.
Causa diligendi d̾m d̃s est.
erum dixi : nam et efficiens
et finalis. Ipse dae occasionẽ::
ip̃e ereat affectionẽ: deside¬
rium ip̃e consũmat. Ipse fe¬
cit. uł potius factus est. ut
amaret᷑ : ip̃e sꝑatur amandꝰ
felicuis: ne in uacuũ sit a¬
matus. Eius amor: nr̃m &
p̃parat .& remunerat. Prece¬
dit benignior: rependitur
iustior: expectat᷑ suauior.
Duies est om̃ib qui inuoeant
eum: nec tamen habet qͥc ꝙͣ
se ipso melius. Se dedit in¬
meritũ : se seruat in p̃miũ:
se apponit in refectione animar
scãrum: se in rede̾ptione
distrahit captiuarũ. Bonꝰ
es dũe: aĩe querenti te. Qd
gͦ inuenienti S enim in
hoc est mirũ. qd̾ nemo
querere te ualet: nisi qui
prius inuenerit. Uis gͦ in¬
ueniri ut queraris : que¬
ri ut inueniaris. Potes qͥ¬

Expanded text:
tuum . Replet in bonis, excituum . Replet in bonis, excitat ad bonum, tenet in bono; praevenit, sustinet, implet. Ipse facit ut desideres; ipse est quod desideras. 22. Dixi supra: Causa diligendi Deum, Deus est. Verum dixi: nam et efficiens, et finalis. Ipse dat occasionem, ipse creat affectionem, desiderium ipse consummat. Ipse fecit, vel potius factus est ut amaretur: ipse speratur, amandus felicius, ne in vacuum sit amatus. Ejus amor nostrum et praeparat, et remunerat. Praecedit benignior, rependitur justior, exspectatur suavior. Dives est omnibus qui invocant eum: nec tamen habet quidquam se ipso melius. Se dedit inmeritum, se servat in praemium, se apponit in refectione animarum sanctarum, se in redemptione distrahit captivarum. Bonus es, Domine, animae quaerenti te : quid ergo invenienti? Sed enim in hoc est mirum, quod nemo te quaerere valet, nisi qui prius invenerit. Vis igitur inveniri ut quaeraris, quaeri ut inveniaris. Potes qu
Abbreviated transcription (Latin):
dere magis que possident.
& dare pauꝑib. Beati pla¬
ne pauꝑes : qm̃ ipsorum
est regnum cȩloꝵ. Om̃s
quidem currunt: s int̾
currentes discernit᷑. Deniq
nouit dñs uiã iustor: et
et insipiens exꝑit᷑. qui dili¬
git peciniã. ñ saturabit᷑
pecunia: qui aũi esur iunt
& sitiunt iusticiã: ipsi satu¬
rabunt᷑. Iusticia siquid̾e ra¬
cione utentis sp̃e cibus est
uitalis et naturalis: pecu¬
nia uͦ sie ñ nuinuit animi
famẽ.: quomͦ nec corporis
uentus. Deniq si famelicũ
hominẽ aꝑtis faueib uen¬
to inflatis haurire buccis
aerẽ cernas. quo quasi con¬
sulat fami: nonne credas
insanire: Sic ñ minoris i¬
sanie est: si spm̃ racionalẽ
rebus putes quib cumq
corꝑalib ñ magis inflari
qͣm saturari. Quid namq
de corꝑib ad spiritus Nec
illa sane spiritalib: nec isti e
regione refici corꝑalib que¬
unt. Benedie anima mea dũo:
qui replet in bonis desid̾iũ

Expanded text:
dere magis quae possident, dere magis quae possident, et dare pauperibus. Beati plane pauperes, quoniam ipsorum est regnum caelorum . Omnes quidem currunt ; sed inter currentes discernitur. Denique novit Dominus viam justorum, et et insipiens experitur, qui diligit pecuniam, non saturabitur pecunia : qui autem esuriunt et sitiunt justitiam, ipsi saturabuntur . Justitia siquidem ratione utentis spiritus cibus est vitalis et naturalis: pecunia vero sic non minuit animi famem, quomodo nec corporis ventus. Denique si famelicum hominem apertis faucibus vento, inflatis haurire buccis aerem cernas, quo quasi consulat fami, nonne credas insanire? Sic non minoris insaniae est, si spiritum rationalem rebus putes quibuscunque corporalibus non magis inflari, quam satiari. Quid namque de corporibus ad spiritus? Nec illa sane spiritualibus, nec isti e regione refici corporalibus queunt. Benedic, anima mea, Domino, qui replet in bonis desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
stabis in loco scõ eius. ꝓ eo
qd̾ in irano acceꝑis antmã
tuam. hoc est animã racio¬
nalem: dum instar peco¬
ris sensum sequeris racio¬
ne quid̾e̾ ociosa. et ñ resi¬
stente in aliquo. Quorum
ttaq racio non p̃tienit gres¬
sus: currunt: s extͣ uiã:
ac ꝑinde apłi spreco consi¬
lio. ñ sie currunt. ut app̃hen
post omĩa nolunt.: Distor¬
tum iter. et circuttus infi¬
nitus: cuncta primitus
attẽptare uelle. Iustus aũ
ñ ita. Audiens nempe ui¬
tuꝑationẽ mulroꝵ cõmo¬
rautiũ in eircuitu. mul¬
ti enĩ sant itiam latã
ꝑgentes. quȩ ducit ad
mortẽ. ÷ ipse sibi regiam
digit uiam : ñ declinanᷤ
ad dext̾am uł ad sinistoͣ.
Deniq attestante ꝓph̃a.
semita iusti recta est.
rectus callis iuisti ad am¬
bulandũ. Hi sunt qui
salubri compendio caut
sunt molestũ hunc et in¬
fructuosum uitare circiutũ
uerbũ adbreuiatũ. et adbre¬
uians eligentes: ñ cupere
quecũq uident: s uen¬

Expanded text:
stabis in loco sancto ejus, pro eo stabis in loco sancto ejus, pro eo quod in vano acceperis animam tuam , hoc est animam rationalem: dum instar pecoris sensum sequeris, ratione quidem otiosa, et non resistente in aliquo. Quorum itaque ratio non praevenit gressus, currunt, sed extra viam: ac proinde Apostoli spreto consilio, non sic currunt ut apprehendpost omnia nolunt? Distortum iter, et circuitus infinitus, cuncta primitus attentare velle. 21. Justus autem non ita. Audiens nempe vituperationem multorum commorantium in circuitu multi enim sunt viam latam pergentes, quae ducit ad mortem, ipse sibi regiam eligit viam, non declinans aDenique attestante propheta, Semita justi recta est, rectis callis justi ad ambulandum . Hi sunt, qui salubri compendio cauti sunt molestum hunc et infructuosum vitare circuitum, verbum abbreviatum et abbrevians eligentes, non cupere quaecunque vident, sed ven
Abbreviated transcription (Latin):
ultra nulla iam inquietu¬
do sollieitat. Dieeret ꝓeer¬
to. Michi aũ adherere dõ
bonũ est. Diceret. Nͥd enĩ
mͥ . est in eelo : et a te qͥd
uolui suꝑ terrã. Ditem
D̾s cordis mei: et pars mea
d̾s in et̾num. Sie gͦ ut di¬
ctum est. ad id qd̾ optimũ
esti quinis cupidꝰ ꝑueniret:
si quide̾ ante qd̾ eitra cu¬
numerosior. Iongo ꝓfecto
itinere et casso labore desu¬
daut᷑ qui dũ queq deside¬
rant artingere uolunt. ad
cunctoꝵ desid̾abiliũ neque¬
unt ꝑtuigere finẽ. Et uti¬
nam attingere unũsaiani¬
hoc enĩ facile possent: & ñ
incassum. Nam et animꝰ
sensu quidẽ carnali tanto
uelocior quanto ⁊ ꝑsptea¬
tioruad hoc datus estt
u̾t illum ad omĩa p̃uem¬
atͣ. m̃u̾lq audeat contiu¬
gere sensusi qd̾ animus p̃¬
currens ante utile u ꝓba¬
uerit. Hinc enĩairbitrq di¬
ctum omĩa ꝓbate qd̾ bo¬
tum nisi ad illuis indieiĩ
consequat᷑. Alioquen non
ascendes in montẽ dñi. nec

Expanded text:
nulla ultra jam inquietunulla ultra jam inquietudo sollicitat. Diceret pro certo: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. Diceret, Quid enim mihi est in coelo, et a te quid volui super terram? et item, Deus cordis mei, et pars mea Deus in aeternum . Sic ergo ut dictum est ad id quod optimum est, quivis cupidus perveniret, si quidem ante, quod citra cunumerosior; longo profecto itinere et casso labore desudant, qui dum quaecunque desiderant, attingere volunt, ad cunctorum desiderabilium nequeunt pertingere finem. Et utinam attingere universa aniHoc enim facile possent, et non incassum. Nam et animus sensu quidem carnali tanto velocior, quanto et perspicacior, ad hoc datus est, ut illum ad omnia praeveniat; nihilque audeat contingere sensus, quod animus praecurrens ante utile non probaverit. Hinc enim arbitror dictum, Omnia probate, quod botum, nisi ad illius judicium consequatur. Alioquin non ascendes in montem Domini, nec
Abbreviated transcription (Latin):
optatũ. Hoc gͦ in cireuitu
impii ambulant: nat᷑alit̃
appetentes unde finiant
appetitũ : et insipienter
respuentes. unde ꝓpinqͣnt
fini : fini dico. non consrĩp¬
tioni: s consũmationi. Qꝯͣ¬
obrem ñ beato fine consũ¬
mari. s consumi uaeuo la¬
bore accelerant: qui rerũ
magis specie qͣn aucto dele¬
ctati. prius uniuersa ꝑeur¬
rere. de singuł eupuint ex¬
ꝑiri: qͣm ad ip̃m eurent u¬
niuersitatis dñm ꝑuenire.
Etquidẽ ꝑuenirent. si qͣndoq
uoti compotes effici possent.
ut omĩa scił p̃cer om̃ium
principiũ unus aliquis ob¬
tineret. Ga nainq sue eu¬
piditatis lege qua in reb
cet̾is ñ habita p̾habitis esu¬
rire. et ꝓ ñ habitis habita
fastidire solebat: mox oĩb
quȩ in celo et que in terra
sunt obtentis et contẽptis.
tande̾ ad ipsum ꝓeuldubi¬
o curreret. qui solus de esft
omĩum d̾s. Porro ibi reqͥ¬
esceret: quia sieut citra᷑
nulla reuocat quies: ita

Expanded text:
optatum. 19. Hoc ergo in circuitu optatum. 19. Hoc ergo in circuitu impii ambulant, naturaliter appetentes unde finiant appetitum, et insipienter respuentes unde propinquent fini: fini dico, non consumptioni, sed consummationi. Quamobrem non beato fine consummari, sed consumi vacuo labore accelerant, qui rerum magis specie, quam auctore delectati, prius universa percurrere, et de singulis cupiunt experiri, quam ad ipsum curent universitatis Dominum pervenire. Et quidem pervenirent, si quandoque voti compotes effici possent, ut omnia scilicet, praeter omnium principium, unus aliquis obtineret. Ea namque suae cupiditatis lege, qua in rebus caeteris non habita prae habitis esurire, et pro non habitis habita fastidire solebat; mox omnibus quae in coelo, et quae in terra sunt obtentis et contemptis, tandem ad ipsum procul dubio curreret, qui solus deesset omnium Deus. Porro ibi quiesceret: quia sicut citra nulla revocat quies: sic
Abbreviated transcription (Latin):
non habita concupiscas: et
ad quȩꝙ defueruit. semꝑ
inquietus anheles. Ita enĩ
fit. ut ꝑ uaria ⁊ fallacia
mundi oblectam̃ta. uaga¬
bundus animus inami labo¬
re discurrens. fatiget᷑. ñ sa¬
tietur: dum qͥc quid fame¬
licus inglutierit. parum
reputet ad id qd̾ suꝑest
deuorandũ : semꝑ q non
minus anxie cupiat que
desunt. qͣm quȩ assunt. la¬
te possideat. Quis obtineat
uniuersa Quamqͣm ⁊ modi¬
cum id qd̾ quisq eum labore
obtinuerit. eum timore pos¬
sederit. certus quide ñ sit
qͣndo cum dolore amutat:
certus aũ qd̾ qͣndoq amit¬
tat. Sic directo tͣmite uo
ad optimũ: festinat ad id
unde possit impleri. Immo
uͦ his anfractib ludit secũ
uanitas : mentit᷑ iniquitas
sibi. Si ita uis adimplere
qd uis. hoc est. si illud app̃¬
hendere uis. quo app̃hen¬
so. nil iam amplius uelis:
quid tep̾tare opus est et
cȩt̾a : Curris ꝑ deuia: et
longe ante moreris : quã
hoc circuitu ꝑuenias ad

Expanded text:
non habita concupiscas, et non habita concupiscas, et ad quaeque defuerint, semper inquietus anheles. Ita enim fit ut per varia et fallacia mundi oblectamenta vagabundus animus inani labore discurrens fatigetur, non satietur: dum quidquid famelicus inglutierit, parum reputet ad id quod superest devorandum, semperque non minus anxie cupiat quae desunt, quam quae adsunt laete possideat. Quis enim obtineat universa? Quanquam et modicum id quod quisque cum labore obtinuerit, cum timore possederit, certus quidem non sit quando cum dolore amittat, certus autem quod quandoque amittat. Sic directo tramite voad optinum, festinat ad id unde possit impleri. Imo vero his anfractibus ludit secum vanitas, mentitur iniquitas sibi. Si ita vis adimplere quod vis, hoc est, si illud apprehendere vis, quo apprehenso nil jam amplius velis, quid tentare opus est et caetera? Curris per devia, et longe ante morieris, quam hoc circuitu pervenias ad
Abbreviated transcription (Latin):
habet. petulanti oculo uł
animo. respicit pulc̾riorẽ:
et qui ueste preciosa in¬
dutus est. p̃ciosiorẽ affec¬
tat: et possidens multas
diuitias. inuidet ditiori.
Uideas iam multis predis
et possessionib ampliatos.:
adhuc tam̃ in dies agrum
agro copulare: atq infinita
cupiditate dilatare t̾minoᷤᷤ
suos. Uideas et qui in re
ad domũ: et inquieta eu
riositate ediflcare. diruere.
mutare quadrata rotun¬
dis. Qͥd homines sublimatõ
honorib : an ñ insatiabili am¬
bitione magis ae magis totis
iurib conari ad altiora uide¬
mus Et hoꝵ omũim iccir¬
co ñ est finis : quia nil in eis
sũinum singłarit᷑ repꝑitur
uł optimũ.quid inirũ
si inferiorib ⁊ deterioribus
contentũ non sit. qd̾ eitra¬
sũmum uł optimũ quiesce¬
re ñ potest. S hoc stultũ
et extreme dementie est.
ea semꝑ appetere quȩ ñꝙͣ
non dico satient. s nec tem¬
perent appetitũ : dũ qͥe qͥd
talium habueris: nicħominꝰ

Expanded text:
am, petulanti oculo vel am, petulanti oculo vel animo respicit pulchriorem: et qui veste pretiosa indutus est, pretiosiorem affectat, et possidens multas divitias, invidet ditiori. Videas jam multis praediis et possessionibus ampliatos, adhuc tamen in dies agrum agro copulare, atque infinita cupiditate dilatare terminos suos. Videas et qui in regad domum, et inquieta 592 curiositate aedificare, diruere, mutare quadrata rotundis. Quid homines sublimatos honoribus? annon insatiabili ambitione magis ac magis totis viribus conari ad altiora videmus? Et horum omnium idcirco non est finis, quia nil in eis summum singulariter reperitur vel optimum. Et quid mirum si inferioribus et deterioribus contentus non sit optimum quiescere non potest? Sed hoc stultum et extremae dementiae est, ea semper appetere, quae nunquam, non dico satient, sed nec temperent appetitum: dum quidquid talium habueris, nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mũi ñ requirit: s meret᷑.¬
Premiũ sane necdũ aman¬
ti ꝓponit᷑ : amanti debetͦ.
ꝑseueranti redditur. Deni¬
q in reb inferiorib sua¬
dendis. inuitos ꝓmissis. itł
p̃miis iniutamus: s nõ spon¬
taneos. Quis enĩ munerandũ
qd̾ et sponte cupit: Nemo
uerbi causa conducit aut
esurientẽ ut comedat: aut
sicientẽ ut bibat: aut certe
matrẽ ut paruulũ allact&
filiũ uteri sui. An uͦ qͥs pu¬
det p̾ce uł p̾cio quẽpiam
cõmonendũ suam ipsius ł
sepire uineã. uł arborẽ cir¬
eumfodere: uł structurã
ꝓͥe domus erigere. Qñto
magis dm amans anima ali¬
ud p̃ter d̾m sui amoris p̃miũ
ñ requirit : Aut si aliud requi¬
rit : illud ꝓ cerco ñ dm̃ dili¬
git. Inest om̃i utenti racione
nat᷑aliter. ꝓ sua semꝑ estima¬
tione atq intentiõe appetere
potiora: et nulla re ẽẽ con¬
tentum: cui qd deest iudi¬
cet p̾ferendũ. Llam et qui
uerbi gr̃a uxorem speciosã¬

Expanded text:
praemium non requirit, spraemium non requirit, sPraemium sane necdum amanti proponitur, amanti debetur, perseveranti redditur. Denique in rebus inferioribus, suadendis invitos promissis, vel praemiis invitamus, et non spontaneos. Quis enim munerandum quod et sponte cupit? Nemo verbi causa conducit aut esurientem ut comedat, aut sitientem ut bibat, aut certe matrem ut parvulum lactet filium uteri sui. An vero quis putet prece vel pretio quempiam commonendum suam ipsius vel sepire vineam, vel arborem circumfodere, vel structuram propriae domus erigere? Quanto magis Deum amans anima, aliud praeter Deum sui amoris praemium non requirit? Aut si aliud requirit, illud pro certo, non Deum diligit. 18. Inest omni utenti ratione naturaliter pro sua semper aestimatione atque intentione appetere potiora, et nulla re esse contentum, cui quod deest, judicet praeferendum. Nam et qui, verbi gratia, uxorem habet specios
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m: ad id qd̾ est. Nec taĩ
qd̾ uidet᷑ tacendum est. Ssi
ñ omĩno uidet᷑ ut est. Suꝑ¬
ius cum ꝓpositũ esset. quare
et quom diligendus sit d̾s.
duplicẽ dixi parere intelle¬
ctum. id qd̾ querit᷑ quare:
ut aut quo suo merito. aut
quo nr̃o cõmodo diligendus
sit. utrũlibet queri posse
ꝑinde uideat᷑. Dicto ꝓinde
bitur dieam.
on enun sine p̃mio dili¬
git᷑ ds̃: etsi absq p̃mii
intuitu diligendus sit. Ua¬
cua nãq uera caritas ẽẽ ñ
potest: nec tam̃ mercenna¬
ria est. Quippe ñ querit.
quȩ sua sunt. Affectus est.
ñ contͣctus: nec ac quirit᷑
pacto: nec ac quirit. Spon¬
te afficit: et spontaneũ fa¬
cit. Uerus amor: se ipso con¬
tentus est. Habet p̃miũ:
s id qd̃ amatur. llam qͥe¬
quid ꝓpt̾ aliud amare uide¬
aris: id plane amas quo
amoris finis ꝑtendit : non
ꝑ qd̃ tendit. Paulus non
euangłirat ut comedat:
s comedit ut euangluet.
eo qd̃ amet ñ cibum sed
euangłium. Uerus amor.

Expanded text:
ad id quod est? Nec tamen quod videtur tacendum est, etsi non omnino videtur ut est. Superius, cum propositum esset, quare, et quomodo diligendus sit Deus, duplicem dixi parere intellectum id quod quaeritur, Quare: ut, aut quo suo merito, aut quo nostro commodo diligendus sit, utrumlibet quaeri posse perinde videatur. Dicto proinde bitur, dicam. Non enim sine praemio diligitur Deus, etsi absque praemii intuitu diligendus sit. Vacua namque vera charitas esse non potest, nec tamen mercenaria est; quippe non quaerit quae sua sunt . Affectus est, non contractus: nec acquiritur pacto, nec acquirit. Sponte afficit, et spontaneum facit. Verus amor seipso contentus est. Habet praemium, sed id quod amatur. Nam quidquid propter aliud amare videaris, id plane amas, quo amoris finis pertendit, non per quod tendit. Paulus non evangelizat ut comedat, sed comedit ut evangelizet: eo quod amet, non cibum, sed Evangelium . Verus amor