comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod pater non est solus. ner filius est solus.
sed̃m quid sumiles dicantur tres ꝑsone ae utrũ
aliquomodo sit ibidiũsitas uł differentia:
ostendetur.
Ad id quod ceperat redit. ut alias¬
seilicet auctoritates supponat.

Expanded text:
quod Pater non est solus, nec Filius est solus, quod Pater non est solus, nec Filius est solus, secundum quid similes dicantur tres personae, et utrum aliquo modo sit ibi diversitas vel differentia ostendetur. 6. Ad idem quod coeperat redit, ut alias auctoritates supponat.
Abbreviated transcription (Latin):
uero conuenit dicere: faciamus &e nrãm. Uter¬
q sermo ut non solitarium tantum: itaneq
differentem eẽ. neq diũsum eẽ significat. No¬
bis quoq nec solitarius nec diũsus ẽ confiten¬
dus. Ita ergo ds̃. ad communem sibicumdẽo
oꝑatio constituta ad eandem imaginem uł
similitudinem. patiatur diuersitatem diui-¬
nitatĩs. In his uerbis hylarius plurautatem
ꝑsonarum uoluit intelligi nomine consortii:
atq significauit nomine consortii uł plura¬
litatis. non ponialiquid s remoueri. plurali¬
tas autem uł consortium ꝑsonarum cumdicit᷑.
solitudo & singularitas negatur: cum dicimꝰ
plures eẽ ꝑsonas significamus quod ñ ẽuna
sola. Ideo hylarius uolens ista subtiliter ae
sane intelligiait. ꝓfessio consortu sustulit in¬
telligentiam singularis. non dicit. posuit a¬
liquid. Ita etiam cum dicimus tres ꝑsonas:
singularitatem &e solitudinem tollimus: et

Expanded text:
vero convenit dicere faciamus et nostram; utervero convenit dicere faciamus et nostram; uterque sermo ut non solitarium tantum, ita neque differentem esse, vel diversum esse significat. Nobis quoque nec solitarius nec diversus est confitendus; ita ergo Deus aoperatio constituta ad eamdem imaginem vel similitudinem patiatur diversitatem divinitatis. In his verbis Hilar. pluralitatem personarum voluit intelligi nomine consortii, atque significavit nomine consortii vel pluralitatis non poni aliquid, sed removeri. Pluralitas enim vel consortium personarum cum dicitur, solitudo vel singularitas negatur; cum dicimus plures esse personas, significamus quod non est una sola. Ideo Hilarius volens ista subtiliter et sane intelligi, ait: Professio consortii sustulit intelligentiam singularitatis; non dicit: Posuit aliquid. Ita etiam cum dicimus tres personas, singularitatem et solitudinem tollimus; et
Abbreviated transcription (Latin):
te. nec diuersitas est nec singularitas uł so¬
litudo s similitudo &e pluralitas siue distin¬
ctio. Ait enim sic quidixit. faciamus ho¬
minem ad uaginem & similitudinẽ nrãm:
inuicem ẽt̃ sui similes in eoquod dicit una¬
ginem &e similitudinem nrãm ostendit. Ima¬
go enim sola nonest & similitudo. ñ sibi est.
neq diũsitatem duob admisceri. alt̾ius ad¬
alterum similitudo ꝑmittit. Item idem
nificationem hanc. non ad se tantum eẽ referen
dam: dicendo faciamus hominem ad unagi¬
nem ae similitudinẽ nr̃am. Sfessio enim consor-¬
tii. sustulit intelligentiam singularis: quia
consortium aliquod non potest ẽẽ sibupsi so¬
faciamus. Neq quisquam alieno ase: loquẽtur
nrãm. Uterq igitur sermo scilicet faciamus. &
nrãm. ut soltarium eundemꝙ ñ patitur. ita
neq diũsum ase alienumq significat. Solita¬
rio conuenit: faciam & meam. Non solitario

Expanded text:
te nec diversitas est, nec singularitas vel sote nec diversitas est, nec singularitas vel solitudo; sed similitudo, et pluralitas sive distinctio; ait enim sic: Qui dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, invicem esse sui similes, in eo quod dicit imaginem et similitudinem nostram, ostendit. Imago enim sola non est, et similitudo sibi non est; neque diversitatem duobus admisceri ad alterius alterum similitudo permittit. Item idem nificationem hanc non ad se esse referendam tantum, dicendo: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; professio enim consortii sustulit intelligentiam singularitatis, quia consortium aliquod nec potest esse sibi ipsi sofaciamus; neque quisquam alieno a se loquitur nostram; uterque ergo sermo scilicet faciamus et nostram, ut solitarium eumdemque non patitur, ita neque diversum a se, alienumque significat; solitario convenit faciam et meam; non solitario
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum ipsa legis exordia occurrant: ubi
dii aluipret̃ me. Ecce hic unitatẽ significa¬
it ambrosius in primo libro de trinitate:
Noͣm̃ est nature. nomen ẽ. potestatis. Item
ce dic eis. Qui est misit me ad uos. Dicens e¬
nim. ego sum. non nos sumus: ce qui est ñ qͥ
sumus: aꝑtissime declarauit. unum solũ
deum eẽ. In cantico etiam exodi legitur.
Unitatem uolens significare. ꝑ sonarum
quoq pluralitatem. et nature unitatem
simul ostendit dñs ingenesi: dicens. faciamꝰ
hominem adimaginem & similitudinẽ
nr̃am. Dicens enim faciamus & nram: plu¬
ralitatem ꝑsonarum ostendit. Dicens uero
tantum ꝑsona. non diceretur. faciamus ho¬
minem ad imaginem & similitudinẽ nr̃am.
Cum enim dicit adimaginem: ostendit
unam naturam eẽ. ad cuius imaginem ho¬
mo fieret. Cumuero dicit nr̃ãm: ostendit e¬
undem deum non unam s: plures eẽ ꝑsonãs.
Hylarius quoq in libro t̃cio de trinitate di¬
cit. His uerbis significari: quod intrinita¬

Expanded text:
mum ipsa legis exordia occurrant, ubi alii dii praeter me. Ecce hic significa Ambrosius in libro De Trinitate, nomen naturae nomen est potestatis. Item et dic eis: Qui est, misit me ad vos. Dicens enim: Ego sum, non, Nos sumus; et qui est, non qui sumus, apertissime declaravit unum solum Deum esse. In cantico etiam Exodi legitur, unitatem volens significare. Personarum quoque pluralitatem et naturae unitatem simul ostendit Dominus in Gen., c. 1, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Dicens enim, faciamus, et nostram, pluralitatem personarum ostendit: dicens vero  esset tantum persona, non diceretur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Cum eniunam naturam esse, ad cuius imaginem homo fieret; cum vero dicit »nostram«, ostendit eundem deum non unam, sed plures esse personas ’. Hilarius quoque, in lib. 3 de Trin., dicit his verbis significari quod in Trinita
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bro statue redderet᷑. dum tam̃ totum ex quo
constituta fuerat restituta resumeret ita
d̃s mirabilit᷑ atq in affabilit̾ artifex de toto
quo caro nr̃a extitãt eam mirabili celeritate
restituet: nec aliquid attinebit ad euis rei in¬
tegrationem. utrum capilli ad capillos re¬
deant. ungues ad ungues: an quicquid eoꝵ
ꝑierat mutetur incarnem. & inpartes alias
corꝑis reuocet᷑. curante artificis ꝓuiden¬
tia ne quid indecens fiat. In decorũ qͥppe
aliquid ibi ñ erites quicquid futurũ est
hoc decebit: quia nec futurum ẽ. si ñ decebit.
Qd̃ sc̃i sine om̃i deformitate resurgent.

Expanded text:
membro statuae redderetur; dum tamen totum ex quo membro statuae redderetur; dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret; ita Deus, mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra extiterat eam mirabili celeritate restituet, nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem, utrum capilli ad capillos redeant, et ungues ad ungues; an quidquid eorum perierat, mutetur in carnem, et in partes alias corporis revocetur; curante artificis providentia ne quid indecens fiat. Indecorum quippe aliquid ibi non erit; sed quidquid ibi futurum est, hoc decebit, quia nec futurum est, si non decebit. 3. Quod sancti sine omni deformitate resurgent.
Abbreviated transcription (Latin):
oñ enim ꝑit deo t̾rena matĩes. de qua
mortaliũ creatur caro: s inqualibet
puluerẽ cinerẽ ue soluatur. in quoslibet ali¬
cũq animaliũ etiã hominũ cibũ carnẽq
animauit. Ipsagͥ t̾rena mat̾ies q̃ discedente
anima fit cadauer. ñ ita resurrectione reꝑa¬
bit᷑. ut ea que dilabunt᷑ & inalias atq alias
rerũ sp̃es u̾tunt᷑. quamuis ad corpꝰ redeant
uñ delapsa st̃. ad easdẽ quoq partes corꝑis
ubi fuert redire necesse sit. Alioquin si capil¬
lis redit qͦd tam crebra tonsura detrarit:
si unguib qͦd totiens dep̾ssit exsectio ĩmo¬
derata & indecens cogitantib resurrectio¬
nẽ carnis e iõo ñ credentib ocurrit infir¬
mitas. Sed quemadmodum si statua cui¬
libet solubilis metalli igne liquesceret. uł
contẽretur in puluerem. uł confunderet᷑
inmassã et eam uellet artifex rursũ ex illiꝰ
mat̾ĩa & quantitate reꝑare: nicħ inteẽt ad
eius integritatẽ que particula matĩe. cui

Expanded text:
on autem perit Deo terrena materies, de qua mortalium creatur caro; sed in quemlibet pulverem cineremque solvatur, in quoslibet aliumcunque animalium, etiam hominum cibum cedat, carnemque animavit. Ipsa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur ut ea quae dilabuntur, et in alias atque aliasis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si capillus redit, quem tam crebra tonsura detraxit; si unguibus, quos toties depressit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus resurrectionem carnis, et ideo non credentibus, occurrit infirmitas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli igne liquesceret, vel contereretur in pulverem, vel confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursum ex illius materia et quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem, quae particula materiae cui
Abbreviated transcription (Latin):
uõd genus humanum diluio So¬
domitas igne. egyptios mari. isrłi
q ñ iudicabit d̾s bis in idipsum. Quigͦ
puniti st̃: postea ñ punientur. alioqͥn

Expanded text:
uod genus humanum diluuio, Sodomitas igne, Aegyptios mari, Israelquia non iudicabit Deus bis in id ipsum. Qui ergo puniti sunt postea non punientur; alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
bens peccatum auget concupiscentiam. &e ad¬
dit p̃uaricationem nisi liberet grã. Oue grã
peccati: que iubet quod sine grã impleriũ poĩ
Grã autẽ deerat: &e ido litiera occiclens erat. dstã¬
istat autem euangłi littã Re leg̃ ⁊ eũgli¬

Expanded text:
bens peccatum auget concupiscentiam, et addit praevaricationem nisi liberet gratia, quae gratia peccati quae jubet quod sine gratia impleri non potest. Gratia autem deerat, et ideo littera occidens erat. Distat autem Evang
Abbreviated transcription (Latin):
ta: quia illa tantum significabant. hec confe¬
runt grãm. Precepta etiam diũsa qͣntum ad
cerimonialia. Nam qntum ad moralia st̃ eatẽ.
s plenꝰ meuangłio continent᷑. Audistis decem
cordas psalt̃i utriq sexi impositas. q̃ caritate
tangende sunt ut uitiorum fere occidantur.

Expanded text:
nta, quia illa tantum significabant, haec conferunt gratiam. Praecepta etiam diversa, quantum ad caeremonialia. Nam quantum ad moralia sunt eadem, sed plenius in Evangelio continentur. Audistis decem chordas Psalterii utrique sexui impositas, quae charitate tangendae sunt, ut vitiorum ferae occidantur.
Abbreviated transcription (Latin):
de trinitate aliter quam supra accipiens utice
frui: sic dicit. Ut̃iest assumere auquid infacul¬
tatem uoluntatis. frui autemest: uti cũ gaudi¬
o. non adhuc spei. s iam rei. Id̃oq omnis qui
fruitur utitur. Assumit enim aliquid infacul¬
tatem uoluntatis: cum fine dilectionis. Non
autem omnis qui utitur ae fruitur. siid qd̃ in
facultatem uoluntatis assumit. non propter
ipsum. s propter aliud appetiuit. Et attende
quia uidetur aug̃. dicere. illos tantum frur: qͥ¬
inre gaudent non iam inspe & ita. in hac uita
ñfru uidemur. s tantum uti. ubi gaudemus in
spe: cum supradictum sit frui ẽẽ. amore in he¬
rere aucuirei ꝓpt̃ se. qualit̾ etiam hic multi
nos & hic. & infuturo frui s ibi ꝓpͥe eoꝵ q̃ uiden

Expanded text:
de Trin. c. 11, aliter quam supra accipiens uti et frui, sic dicit: Uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis. Frui autem est, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei; ideoque omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis cum fine delectationis. Non autem omnis qui utitur, et fruitur, si id quod in facultatem voluntatis assumit, non propter ipsum sed propter aliud appetit. Et attende quia videtur Aug. dicere illos frui tantum qui in re gaudent, non jam in spe: et ita in hac vita non videmur frui, sed tantum uti, ubi gaudemus in spe; cum supra dictum sit, frui esse amore inhaerere alicui rei propter se: qualiter etiam hic multi nos et hic, et in futuro frui; sed ibi proprie
Abbreviated transcription (Latin):
t licet mali angłi ita ꝑmalitiam sint
obstinati: iuiuaci tam̃ sensu non penitꝰ
sunt priuati. Nam ut tradit ysidorus tͥplici
acumine scientie ugent demones. scilicet
subtilitate nature. exꝑientia temporum: re¬
uelatione suꝑnorum sp̃uum. De hoc etiã auoꝰ.
rebus noscere ꝑmittuntur. partim subtilita¬
te sensus. partim exꝑientia temporum. cal¬
lidiores ꝓpt̾ tam magnam longitudinẽ uite:¬
partim. scĩs angłis quod ipsi ab omnipo¬
tenti d̾odiscunt iussu eiꝰ sibi reuelantibus. A
acturi sunt uelut diuinando p̃dicunt.

Expanded text:
 Licet mali angeli per malitiam ita sint obstinati, vivaci tamen sensu penitus non sunt privati. « Nam, ut tradit Isidorus, triplici acumine scientiae vigent dsubtilitate naturae, experientia temporum, revelatione supernorum spirituum. De hoc etiam Aug., rebus noscere permittuntur; partim subtilitate sensus, partim experientia temporum, callidiores ppartim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, quae ipsi facturi sunt uelut diuinando praedicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Maior itaq donans ẽ s minor iamñ ẽ. cui u¬
num ẽẽ donatur. Ait enim. Ego et pat̾ unũ
sumus: s non hoc donatur. iħu. ut confiten¬
dus sit ingła dĩ patris: minor patre. ẽ Si au¬
tem in ea gła ei donatur eẽ qua pat̃ ẽ. habes
& in donantis auctoritate quiamaior ẽ ce
in donati confessione quia unum sunt. Ma¬
ior itaq pat̾ filio est. et plane maior. cuitm̃
donat eẽ. quantus est ipse. cui inascibuita¬
tis ẽẽ imaginem sacram̃to natiuitatis imꝑ¬
tit. quem exse informa sua gnãt. Auclisti lec¬
tor quid suꝑ hoc dicat hylarꝰ. cuius uerba
ubitumq occurrerint. diligent̃ nota preq¬

Expanded text:
Major itaque donans est, sed minor jam non est cui unum esse donatur, ait enim, Joan. 1: Ego et Pater unum atur. Si non hoc donatur Jesu, ut confitendus sit in gloria Dei patris; minor Patre est. Si autem in ea gloria donatur ei esse, qua Pater est; habes et in donantis auctoritate quia major est, et in donati confessione quia unum sunt. Major itaque Pater Fdonat esse, quantus est ipse, cui innascibilitatis esse imaginem sacramento nativitatis impartit, quem ex se in forma sua generat. Audisti, lector, quid super hoc dicat Hilar., cujus verba ubicumque occurrerint diligenter nota, pieq
Abbreviated transcription (Latin):
caioxͥ ꝓ salute corꝑis: sanguis uͭ ꝓ anima nr̃a
offeit᷑ Sieut p̾sigurauit moyses caro inquit
ꝓ corpore ur̃o offertur: sanguis uͦ ꝓ anima.S.
tam̃ sub utraq specie sumitur. qͦd ad utr̃uꝙ
ualet: quia sub utraq sumitur totꝰ xͦ. S si in
altera tantum sumeretur: adaltĩus tantum
tera tantum sumit᷑. Eadem enĩ ratio estut ait¬
dr̃. qui plus collegerat ñ habuit amplius. ner
quiminus parauerat. habuit minꝰ. Et licet sub¬
panis nͥ incarnem: nec uini nͥ insanguinẽ. Nec
debent dici duo sacram̃ta s unum. quia sub utͦq
specie idem sumitur: neq it̾ari sacram̃tum. ꝙ
benedictio ñ repecit᷑. suꝑ eandẽ speciem. Neq alie

Expanded text:
o salute corporis sanguis vero pro anima nostra offertur, sicut praefiguravit Moyses. Caro, inquit, pro corpore nostro offertur, sanguis pro anima; sed tamen sub utraque specie sumitur; quod ad utramque valet, quia sub utraque sumitur Christus. Sed si in altera tantum sumeretur, ad alterius tantutera tantum sumitur. Eadem enim ratio est idicitur : Qui plus collegerat, non habuit amplius, neque qui minus comparaverat, habuit minus. panis nisi in carnem, nec vini nisi in sanguinem. Nec debent dici duo sacramenta, sed unum, quia sub utraque specie idem sumitur. Neque debet iterari sacramentum, quia benedictio non repetitur super speciem eamde
Abbreviated transcription (Latin):
etiam inlibro contra manicheos. quid sit pec¬
care ostendit dicens. Peccare qͥd aluid est nisi
inũitatis p̃ceptis uł impsa ũitate errare. quod
si non uoluntate fatiunt peccatores inuiste iu¬
dicant᷑. Od gͥ inhac tanta uarietate tenendũ:
Quid dicendum
Uera sententia de pecc̃o ꝓponit᷑

Expanded text:
in lib. contra Manichaeos, c. 8, quid sit peccatum ostendit, dicens: Peccare quid aliud est, nisi in veritatis praeceptis vel in ipsa veritate errare? Quod si non voluntate faciunt, peccatores injuste judicantur. Quid ergo in hac tanta varietate tenendum, quidve dicendum? 3. Vera sententia de peccato proponit
Abbreviated transcription (Latin):
de pecc̃o plurimi diũsa senserunt. Alii enĩ
dixerunt. uoluntatem malã tantũ ẽẽ pecc̃m
& non actus ext̾ĩores. Alii uoluntatẽ & actus:
alii neutrum: dicentes. om̃s ẽe bonos actus ce
adeo. & ex dõ auclore eẽ. Malum autẽ nicħ
ẽẽ: ut ait auoꝰ suꝑ iohannẽ. Omnia ꝑ ipsum
facta sunt. & sine ipso factum est nichił. ioẽ.
peccatum quod nichil est: & nichil fiunt
homines cum peccant. Supra enim dixit abꝰͦ.
qđ malum est priuatio uł corruptio boni.
mum malũ nullũ modum habet. Caret enĩ
omni bono. at modus aliquid bom ẽ. Nong̾
est. quia nulla specie continetur. totumq
hoc nom̃ mali de speciei pͥuatione reꝑtumẽ¬

Expanded text:
de peccato plurimi diversa senserunt. Alii enim dicunt voluntatem malam tantum esse peccatum, et non actus exteriores; alii, voluntatem et actus; alii neutrum dicentes, omnes actus esse bonos et a Deo et ex Deo auctore esse, malum autem nihil esse, ut ait August. super Joan.: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, id est, peccatum quod nihil est, et nihil fiunt homines, cum peccant. Supra etiam dixit August. quod malum est privatio boni, vel corruptio boni; mum malum nullum modum habet; caret enim omni bono. At modus aliquid boni est; non igitur est, quia nulla specie continetur, totumque hoc nomen mali de speciei privatione repe
Abbreviated transcription (Latin):
ec de anime partib int̾seruimus it
ipsiꝰ anime natura plemꝰ cognosceret᷑.
& scł̃m quã sui portionẽ in ea sit lib̃m arbi
niale. illud scilicet quod in solo motu sensua¬
litatis existit
Qd̾ sensualitas sepe inseͥptura
aut̃ quã sup̃ accipit᷑ scilicet ut etiã inferior
rationis portio nomine eiꝰ intelligat᷑. sap̃ cxlui.

Expanded text:
ec de animae partibus interseruimus, ut ipsius animae natura plenius cognosceretur, et secundum quam sui portionem in ea sit liberum arbn omne veniale, illud, scilicet, quod in solo motu sensualitatis existit. 11. Quod sensualitas saepe in Scriptura aliter quam supra accipitur, scilicet, ut etiam inferior rationis portio ejus nomine intelligatur.
Abbreviated transcription (Latin):
atis. S hec omnia ex illa mortis damnatione
la ista peccata sunt. Si enim ñ recedet᷑ ab eo¬
modo quo naturalit̃ factus est homo: cũ hec
facit. ea utiq facit quedebet. Si autẽ homo
quia ita est. bonis ñ ẽ. nec habet inpotestate
ut sit bonus. siue ñ uidendo qualis eẽ debeat.
siue uidendo & ñ ualendo eẽ. qualem se eẽ de¬
bere uidet. penam istam eẽ quis dubitet: Om-¬
nis autẽ pena si peccati pena ẽ iusta ẽ & suppli¬
tium nominat᷑. Si autem iniusta ẽ pena. qm̃
penamẽẽ nemo ambigit. iniusto aliqͥ dnãnte
homini imposita est. P orro quia de om̃ipotñtia
d̃i & iusticia dubitare dem̃tis ẽ iusta ẽ hec pe¬
nace ꝓ peccato aliquo ĩpendit᷑ Non enim qͥsqͣm
iniuste dommans aut subriꝑe hominẽ potuit
uelut ignoranti dõ. aut extorquere inuito tã¬
quam inualidiori. ut hominem inusta pena
cruciaret. Relinquit᷑ gͦ ut hec pena iusta de
damnatione hominis ueniat. his atꝙ auis
plurib testimoniis docetur. quedã ẽ peccata.

Expanded text:
inum sunt ex illa mortis damnatione la ista peccata sunt. Si enim non receditmodo quo naturaliter factus est homocum haec facit, ea utique facit quae debet. Si autem homo, quia ita est, non est bonus, nec habet in potestate ut sit bonus, sive non videndo qualis esse debeat, sive videndo et non valendo esse qualem se esse debere videt, poenam istam esse quis dubitet? Omnis autem poena si peccati poena est, justa est, et supplicium nominatur. Si autem injusta est poena, quoniam poenam esse nemo ambigit, injusto aliquo dominante homini imposita est. Porro quia de omnipotentia Dei et justitia dubitare dementis est, justa est haec poena, et pro peccato aliquo impenditur. Non enim quisquam injuste dominans aut surripere hominem potuit velut ignoranti Deo, aut extorquere invito tanquam invalidiori, ut hominem injusta poena cruciaret. Relinquitur ergo ut haec poena justa de damnatione hominis veniat. His atque aliis pluribus testimoniis docetur quaedam esse peccata
Abbreviated transcription (Latin):
lid̾tas quaquis liber est ad malum. sit lib̾¬
tas arbitrii. Si enim lib̾tas arbitrii est. bonum
quidem est: quia libertas arbitrii bonũ natu¬
rale est. Quibdam uidetur quod sit ipsalib̃taᷤ
arbitrii que semꝑ bona est: s ꝓpt̃ peccati serui¬
tutem. ad malum sit lib̃ior. & ꝓnior̾. &e id̃o dicit᷑
ñ eẽ uera lib̾tas. quia ad malum est. Aliis autẽ
uidetur quod hec libertas ad malum. qu̾a supͣ
commemorat auoꝰ. ñ sit ipsa lib̾tas arbitrũ. seo
sit quedam ꝓnitas peccandi ce curiuitas. que

Expanded text:
bertas qua quis liber est ad malum, sit libertas arbitrii. Si enim libertas arbitrii est, bonum quidem est, quia libertas arbitrii bonum naturale est. Quibusdam videtur quod sit ipsa libertas arbitrii, quae semper bona est, sed propter peccati servitutem ad malum sit liberior et pronior; et ideo dicitur non esse vera libertas, quia ad malum est. Aliis autem videtur quod haec libertas ad malum, quam supra commemoravit Aug., non sit ipsa libertas arbitrii, sed sit quaedam pronitas peccandi et curvitas
Abbreviated transcription (Latin):
ed quia absonum uidet᷑ ut pecc̃a
Idimissa iterum imputent᷑ placet
quibdam neminẽ ꝓ peccatis semel di¬
missis ttm̃ adeo puniri. S ido dicunt᷑
dimissa redire &o imputari: quia ꝓpter
ingratitudinem ita reus &e peccator con¬
stituitur ut ante fuerat. Sic enim qd̃
dimissum fuerat dicit᷑ exigi: quia re¬
missionis ꝑcepte ingratꝰ ita reus fit
ut ante fuerat. Utriq parti questioĩs.
ꝓbati fauent doctores. Id̃oq alicui
parti ñ p̃iudicans studioso lectori uidi¬
cium relinquo: addens tutum fore ac
saluti ꝓpinquum. subm̃sa dominoꝵ
micas edere
Quid sit hic sacm̃tũ eres.

Expanded text:
ed quia absonum videtur ut peccata dimissa iterum imputentur, placet quibusdam neminem pro peccatis semel dimissis iterum a Deo puniri; sed ideo dicuntur dimissa redire et imputari, quia propter ingratitudinem ita reus et peccator constituitur, ut ante fuerat. Sic enim quod dimissum fuerat dicitur exigi, quia remissionis perceptae ingratus, ita reus fit ut ante fuerat. Utrique parti quaestionis probati favent doctores. Ideoque alicui parti non praejudicans, studioso lectori judicium relinquo, addens mihi tutum fore ac saluti propinquum, sub mensa dominorum micas edere. 3. Quid sit hic sacramentum et res.
Abbreviated transcription (Latin):
hic accipitur p̃destinatio: & p̃cipue p̃destina¬
tionis effectus. Obdurationis uͦ. non ipsa dei
em̃a reꝓbatio. quia eius nullum ẽ meritum:
s gratie p̾uatio. siue subtractio: que quod̾am ẽ.
repbationis effectus. Accipitur tam̃ aliquando
reꝓbatio ꝓobduratione: sic̃ &e p̃destinatio ꝓ
suo effectu: qui ẽ grã apposita. Grã enim que
apponitur: effectus ẽ. p̃destinationis. Cumgͥ
gr̃e que apponit᷑ homini ad iustificationẽ nul¬
la sint merita: multominus &e ipsiꝰ p̃destina.¬
tionis qua ab ec̃no elegit ds quos uoluit. ali¬
qua posst̃ existere mĩta. Ita nec reꝓbationiꝰ.
qua ab et̾̃no quosdam p̃sciuit futuros ma-¬
los ce damnandos. sic̃ elegit¬

Expanded text:
hic accipitur praedestinatio, et praecipue praedestinationis effectus; obdurationis vero non ipsa Dei aeterna reprobatio, quia ejus nullum est meritum, sed gratiae privatio sive subtractio, quae quodam modo est reprobationis effectus. Accipitur tamen aliquando reprobatio pro obduratione, sicut et praedestinatio pro suo effectu, cui est gratia apposita. Gratia enim quae apponitur effectum est praedestinationis. Cum ergo gratiae quae apponitur homini ad justificationem, nulla sint merita, multo minus et ipsius praedestinationis, qua ab aeterno elegit Deus quos voluit, aliqua possunt existere merita. Ita nec reprobationis, qua ab aeterno quosdam praescivit futuros malos et damnandos, sicut elegit
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum quoq est. quod auquando
maiã uoluntas hominis idem uolen¬
tis quod ds uult fieri: & aliquando bona est
uoluntas hominis. aliud uolentis quã ds.
Ut̃ enimbona sit hominis uoluntas. oppor¬
tet attende quid congruat ei uelle. &e qͦfine.
Tantum enimint̾ est int̾ uoluntatẽ dĩ & uo¬
luntatem hominis:. ut inquibdam aliud¬

Expanded text:
ciendum quoque est quod aliquando mala est voluntas hominis idem volentis quod Deus vult fieri, et aliquando bona est voluntas hominis aliud volentis quam Deus. Ut enim bona sit hominis voluntas, oportet attendere quid congruat ei velle, et quo fine. Tantum enim interest inter voluntatem Dei et voluntatem hominis, ut in quibusdam aliud
Abbreviated transcription (Latin):
tie. & in eẽntia & informa. ce infacuitate dif¬
ferentias accepisse mexordio sue conditiomisꝰ
quib alii suꝑiores. alii inferiores d̾i sapientia
constituerentur. aliis maiora aliis minora
dona p̃stantis. ut qui tc̃ ꝑ naturaua bona aliis
excellebant. ipsi etiam post ꝑmuña grẽ eisd̃ẽ
p̃eẽnt. Oui enim natura magis subtues. & sa¬
pientia ampleꝰ ꝑspicaces creati sunt. hũ etiã
maiorib gr̃e munib p̃diti sunt ce dignitate
excellentiores aliis constituti. Quiuͦ natura
minus subtiles et am sapĩa minꝰ ꝑspicaces
conditi st̃. minora gre dona habuerunt: infe-¬
rimesq constituti sunt. sapĩa d̃i equo mod̾ami¬
ne cuncta ordinantis. Inipsa facuitate arbi-¬
trii difserentia animadũtenda ẽ scd̃m differen¬
tem nature uirtutem: & differentem cognitio¬
differensic uigor & subtilitas nuitas nature in

Expanded text:
tiae, et in essentia, et in forma, et in facultate differentias accepisse in exordio suae conditionis; quibus alii inferiores, alii superiores Dei sapientia constituerentur, aliis majora, aliis minora dona praestantis, ut qui tunc per naturalia bona aliis excellebant, ipsi etiam post per munera gratiae eisdem praeessent. Qui enim natura magis subtiles, et sapientia amplius perspicaces creati sunt, hi etiam majoribus gratiae muneribus praediti sunt, et dignitate excellentiores aliis constituti. Qui vero natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, minora gratiae dona habuerunt, inferioresque constituti sunt sapientia Dei, aequo moderamine cuncta ordinantis. In ipsa facultate arbitrii differentia animadvertenda est secundum differentem naturae virtutem et differentem cognitiofferens vigor et subtilitas naturae
Abbreviated transcription (Latin):
tuit.ñ etiam surgere:ad quã miseriam ꝑtinet
ignorantia & difficultas quam patit᷑ om̃is h̃o
ab exordio natiuitatis sue. nec ab isto maio qͥsꝙͣ
rantiam qua quis inuitꝰ falsa ꝑ ueris approbat
ce difficultatẽ qua ñ pot̾ se temꝑare amalo ad
mseriam nram ꝑtinere.: &e penam ẽt homins.

Expanded text:
tuit, non etiam surgere; ad quam miseriam pertinet tuit, non etiam surgere; ad quam miseriam pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis suae, nec ab isto malo quisqu August. ignorantiam qua quis invitus falsa pro veris approbat, et difficultatem qua non potest se temperare a malo, ad nostram pertinere, et poenam esse hominis.
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa infirmitatis nr̃e p̃ter peccatum: qd̃
n accipiatur de illis tantum. q̃ eum sumere ꝓ
nobis oportuit. nec dedecuit. falsum eẽ ꝓbat᷑.
Non enimassumpsit ignorantiam aliquam cũ
sit ignorantia qued̾a. que defectꝰ ẽ. nec peccatũ ẽ.
scuicet ignorantia inuincibilis. Nam uincibit
peccatumẽ. Si tam̃ de his est que nobis exped̃
scite. St̃ enimquedã quoꝵ scientiañ affert uel
ignorantia ñ impedit salutẽ: e forte taliũ rerũ
ignorantia defectus ñ est. Constat autem in no¬
bis ẽẽ ignoranuam. atq difficultatẽ uolendi
uł faciendi bonum: que ad miseriam nrãm ꝑti¬
nent. Uñ auoꝰ. inli . iiͦi. de libo arbitrio. Apꝓbare
inquit falsa ꝓueris ut erret iuitus. &e resis¬
tente atꝙ torquente dolore carnalis uinculi
ñ posse alibidinosis oꝑib temꝑtare: ñ ẽ na¬
tura instituti hominis. s pena damnati. Exqͣ
miseria peccantib iustissime inflicta. liberat
d̾i grã: quia sponte homolibio arbito cade po¬

Expanded text:
omnia infirmitatis nostrae praeter peccatum, quod nisi accipiatur de illis tantum quae eum sumere pro nobis oportuit, nec dedecuit, falsum esse probatur. Non enim assumpsit ignorantiam aliquam, cum sit ignorantia quaedam quae defectus est, nec peccatum est, scilicet ignorantia invincibilis; nam vincibilis peccatum est, si tamen de his est quae nobis expedit scire. Sunt enim quaedam quorum scientia non affert, vel ignorantia non impedit salutem; et forte talium rerum ignorantia defectus non est. Constat autem in nobis esse ignorantiam atque difficultatem volendi vel faciendi bonum, quae ad miseriam nostram pertineinquit, falsa pro veris, ut erret invitus, et resistente atque torquente dolore carnalis vinculi non posse a libidinosis operibus temperare, non est natura instituti hominis, sed poena damnati. Ex qua miseria, peccantibus justissime inflicta, liberat Dei gratia, quia sponte homo libero arbitrio cadere po
Abbreviated transcription (Latin):
tre filiꝰ et ideo alius: nec tam̃ ante fu
tate. Om̃ne quod natum est. pͥncipium ha-¬
bet: et ideo quia filius est. principium habet
ce ẽẽ cepit: quod hereticoꝵ ore sic dictum est.
Nam ipse arrius ut meminit augustinus
in sexto libro de trinitate. dixisse feitur. Si
filius est. natus est: sinatus est. erat quan¬
do non erat filus
uocdicit. non intelligit tholica.¬

Expanded text:
tre Filius, et ideo alius; nec tamen ante fui Omne quod natum est principium habet; et ideo quia Filius natus est principium habet et esse coepit, quod haereticorum ore sic dictum est. Nam ipse Arin sexto libro De Trinitate, dixisse fertur. Si Filius est, natus est, si natus est, erat quando non erat Filius. Qui hoc dicit, non intelligit, etia
Abbreviated transcription (Latin):
sup̃posita sunt q̃ dicunt᷑ scd̾m tropumd̃i
uoluntas quia signa sunt diuine uoluntatis.
q̃ una ẽ. & immutabilis: scilicet dĩ bñplacitũ.
Idõq diligent̃ distinguat lector ubi de uolun-¬
tate dĩ scͥptura commemorat: iuxta quẽ modũ
accipi opporteat. Utrũ scił ꝓ beneplacito dei:
an ꝓ auquo signorũ eiꝰ. Magna em̃ ẽ adhiben¬
da discretio incognitione diuine uoluntatis:
quia &e bñplacitum di ẽ. uoluntas eiꝰ. & signũ
beneplaciti eiꝰ dr̃ uoluntas eiꝰ s bñplacitum eꝰ
et̾num ẽ. signũ uͦ bñplaciti eius. ñ: ce consonat
rerum effectib bñplacitum ipsius: & ipsi effectꝰ
rerum ab illo ñ discordant. fĩt enimomne qd̃
bñplacito uult fieri: & omne qd̾ uult ñ fieri.
nequaqũa fit. Non itaetiam ẽ designis:quia
cassari. que ipse ẽ. q̃dã uident᷑ obuiare. Cap̃. chxx

Expanded text:
posita sunt quae dicuntur secundum tropum Dei voluntas, quia signa sunt divinae voluntatis, quae una est et immutabilis, scilicet Dei beneplacitum. Ideoque diligenter distinguat lector ubi de voluntate Dei Scriptura commemorat, juxta quem modum accipi oporteat, utrum pro beneplacito Dei an pro aliquo signorum ejus. Magna enim est adhibenda discretio in cognitione divinae voluntatis, quia et beneplacitum Dei est voluntas ejus, et signum beneplaciti ejus dicitur voluntas ejus. Sed beneplacitum ejus aeternum est, signum vero beneplaciti ejus non, et consonat rerum effectibus beneplacitum ipsius, et ipsi effectus rerum ab illo non discordant. Fit enim omne quod beneplacito vult fieri; et omne quod non vult fieri, nequaquam fit. Non ita autem est de signis, quia CASSARI, QUAE IPSE EST, QUAEDAM VIDENTUR OBVIARE. 1. H
Abbreviated transcription (Latin):
ed adhuc eisdem obi eos¬
citiurz si unum tantum illa duo pecẽm
sunt. cum quis uoluntate mali prius concep¬
ta. deinde opus patraũit: ñ ꝓ aliquo reus est.
nisi ꝓ quo ante opus reus erat: cumadhuc
insola uoluntate peccatum consistebat.
Nullus enim reus ẽ. et̃ne mortis: nisi ꝓpecc̃o.
S peccatum aliud non ẽ. admissum actiõe.
quamprius admissum erat uoluntate. Ñ
gͥ ꝓ auquo alo iste fit damnabilis. actu
peccando quam ñ fuerat cum sola uolunta¬
te delinquebat. Ad hoc etiamce illi respon¬
dent: dicentes. ꝓpt̃ peccatũ quidẽ tantum.
illum furem reum constitui: ce quamius uo-
luntas ce actio unum sint peccatum ꝓ alio ta¬
m̃ reus factus est actupeccando. quam prius
erat sola uoluntate delinquendo: quia ꝑac¬
tu qui est aliud quam uoluntas. licet ñ aliud

Expanded text:
ed adhuc eisdem objicitur: Si unum tantum illa duo peccatum sunt, cum quis voluntate mala prius concepta deinde opus patraverit, non pro aliquo reus est, nisi pro quo ante opus reus erat, cum adhuc in sola voluntate peccatum consistebat; nullus enim reus est aeternae mortis, nisi pro peccato; sed peccatum aliud non est admissum actione, quam prius admissum erat voluntate. Non ergo pro aliquo alio iste fit damnabilis actu peccando, quam ante fuerat, cum sola voluntate delinquebat. Ad hoc etiam et illi respondent, dicentes propter peccatum quidem tantum illum furem reum constitui, et quamvis ejus voluntas et actio unum sint peccatum, pro alio tamen reus factus est actu peccando, quam prius erat sola voluntate delinquendo, quia pro actu, qui est aliud quam voluntas, licet non aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. nec genuit: s quia solus de patre filio¬
q ꝓcedit᷑. Ecce b̾uiter assignauit tresꝓprie-¬
tates trium ꝑsonarum: quarum una non ẽ.
alia. hoc enim significauit cumdixit. aliud
ẽ genuisse. quam natum eẽ. aliudq ꝓcedere.:
idest alia ꝓprietas siue notio est gn̾atio. et a¬
lia natiuitas. alia ꝓcessio. que auis nomi¬
nibus dicuntur. pat̾nitas. filiatio. Has ꝓpri¬
etates designant nomina ila hic de nõibus

Expanded text:
ipse nec genuit, sed quia solus de Patre Filioque procedit. Ecce breviter assignavit tres proprietates trium personarum, quarum una non est alia. Hoc enim significavit cum dixit: Aliud est genuisse quam natum esse; aliudque procedere, id est, alia proprietas sive notio est generatio, et alia nativitas, alia processio, quae aliis nominibus dicuntur paternitas, filiatio. Has proprietates designant nomina personaru
Abbreviated transcription (Latin):
salutaris est: & ñ uenenum. Si ita acce¬
dis: spũalit̃ manducas. Spũaliẽ enim
manducat: qui innocentiam ad altare
portat᷑. Si ilid̾ sit sacͥficiũ &e sepiꝰ ĩmnolegͣ tͦ sap̃ lroni

Expanded text:
salutaris est, non venenum. Si ita accesalutaris est, non venenum. Si ita accedis, spiritualiter manducas. Spiritualiter enim manducat, qui innocentiam ad altare portat. 7. Si illud sit sacrificium, et si saepius immoletur Chri
Abbreviated transcription (Latin):
me est corpus xp̃i. Parsoblate incalicem
missa. corpus xp̃i quod iam surrexit.
monstrat: pars comesta. ambulans ad¬
huc suꝑ terram. Pars in altari usq ad
sicut partes ille misticam tenent sig¬
nificationẽ: itaetiam & fractio. passio¬
nis xp̃i & mortis est rep̃sentatio. Un
sionis & mortis mee. Nam ut ait am
drosius. Quia in morte xp̃i lib̾ati suns.
huiꝰ inedendo & bibendo carnem & san¬
guinem memores eẽ debemus. S le¬
at quisq ne indigne ꝑcipiat: quia iudi¬
cium manducat. Non est enim panis¬
iste qui uadit incorpus: s panis uite et̃ne
qui anime nr̃e substantiam fuicit. Sic ꝙͣ
uiue: ut cotidie merearis accipere. Ne ac¬
cedas indignus. Indignus est. qui aut̃
celebrat misf̾ium. quam xp̃c tradidit. up
qui habens mortale peccatum. accedit.
Erg̃o & si sint peccata cotidiana: uł ñ sint
mortifera: antequam accedatis: dimitu¬
te debitoribus ur̃is. Si dimittis. dimit¬
titur tibi: & sic securus accede. Panis eni

Expanded text:
me est corpus Christi. Pars oblata, in calicem missa, corpus Christi quod jam surrexit, monstrat; pars comesta, ambulantem adhuc super terram; pars in altari usque ad sicut partes illae mysticam tenent significationem, ita etiam et fractio, passionis Christi et mortis est repraesentatio, undsionis et mortis meae. Nam, ut ait Ambrosius: Quia in morte Cristi liberati sumus, huius in edendo et bibendo carnem et saguinem memores esse debemus. Sed caveat quisque, ne indigne percipiat, quia iudicium manducat. Non est iste panis, qui vadit in Corpus, sed panis vite eterne, qui anime nostre substanciam fulcit. Sic igitur vive et cottidie merearis accipere, ne accedas indignus. Indignus est, qui aliter celebrat misterium, quam Cristus tradidit, vel qui habens mortale peccatum accedit.Ergo etsi sint peccata quotidiana, ut non sint mortifera, antequam accedas dimitte debitoribus tuis. Si dimittis, dimittetur tibi; et sic securus accede. Panis enim
Abbreviated transcription (Latin):
uita et̾na scõꝵ. Ecce tta asserit hic penas rep¬
supplicio aliqd̾ leuam̃ adhideri. Nude ñ in con¬
grue dici pot̾ dm̃. & si iuste id possit. ñ omnino
tam̃ punire malos infuturo. quantum merue¬
runt s aliquid eis quantumcumꝙ malisint
de pena relarare
Det̾minat p̃dictas auctorita

Expanded text:
vita aeterna sanctorum. Ecce ita asserit hic poenas repvita aeterna sanctorum. Ecce ita asserit hic poenas repsupplicio aliquod levamen adhiberi. Unde non incongrue dici potest Deum, etsi juste id possit, non omnino tantum punire malos in futurum quantum meruerunt; sed eis aliquid, quantumcumque mali sint, de poena relaxare. 2. Determinat praemissas auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
misante de miseria lib̾ant᷑. aut si hoc ad õs esti¬
mant ꝑtinere m̃ id̃o necesse ẽ. ut damnationẽ
oppinent᷑ finiri posse eorum de quib dictũ ẽ
econtrario dictum est. iusti autẽ inuitam e¬
t̃nam s penas damnatoꝵ certis temꝑib esti¬
ment si hoc eis placet. aliquatenꝰ mitigari. etiã
sic quippe intelligi potest manere ira dei
in illis: idest ipsadamnatio. hec enim ira dei
uocatur. ñ diuini animi ꝑturb̾o:ut in ira sua
idest manente ira sua ñ contineat miseratioẽs
suas: ñ et̃no supplicio finẽ dando s leuam̃ adhi¬
bendo uł int̾ponendo eruciatib quia nec psalmꝰ
ait. ad finiencdã iram suã. uł post iram suam.
ẜin ira sua. Qsi sola eẽt. alienari aregnodei. ea
tero magna multitudine dulcedinis di tam
grandis tam̃ ẽ pena. ut nulla possint ei torm̃ta
q̃ nouimus comꝑari. si illa sit et̃na: ista autẽ
sĩt qũalibet mustis scłis longa. Manebit gͦ sine
communis: sic̃ manebit communit̃ om̃ium

Expanded text:
miserante de miseria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur finiri posse eorum de quibus dictum ese contrario dictum est: Justi autem in vitam aeternam. Sed poenas damnatorum certis temporibus existiment si hoc his placet aliquatenus mitigari. Et sic quippe intelligi potest manere ira Dei in illis, id est, ipsa damnatio. Haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, id est, manente ira sua, non contineat miserationes suas, non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus; quia nec psalmus ait ad finiendam iram suam, vel post iram suam, sed in ira sua. Quae si sola esset, alienari a regno Dei, et carere magna multitudine dulcedinis Dei, tam grandis tamen est poena, ut ei possint nulla tormenta quae novimus comparari; si illa sit aeterna, ista autem sit quamlibet multis seculis longa. Manebit ergo sinomnibus erit communis, sicut manebit communiter omnium
Abbreviated transcription (Latin):
equalem patri contra maximinum itadi¬
cens. Tudicis qd̃ pat̾ genuit fuium minorẽ
seipso. In quo ce patri derogas: qui si filiũ
unicum minorem genuit. aut ñ potuit. aut
ñ uoluit gign̾e equałe. Sidicis Si pat̃ ñ potu¬
qd̾ ñ uoluit: eum inuidum ẽẽ. it uł ñ uoluit¬

Expanded text:
equalem Patri contra Maximinum, lib. 3, c. 7, ita dicens: Tu dicis quod Pater genuit Filium minorem seipso, in quo et Patri derogas; qui si Filium unicum minorem genuit, aut non potuit, aut non voluit gignere aequalem. Si dicis quia non voluit, eum invidum esse
Abbreviated transcription (Latin):
dicit sponsa. Introduxit me rex incellam ui¬
nariam: & ordinauit in me caritatem. Nidea.
mus ordinem gͥ qͥd prius quid post. ẽẽ debeat.
Peccat enim: qui p̃postere agit. Nam scire quid
facias. & nescire ordinem faciendi:. ñ ẽ ꝑfecte
cognitionis. Ordinis namq ignorantia cont᷑¬
bat meritorum formam̃. Ordinẽ aũ diligen¬

Expanded text:
e rex in cellam vinariam, et ordinavit in me charitatem. Videamus ergo ordinem, quid prius, quid posterius esse debeat; peccat enim qui praepostere agit. Nam scire quid facias, et nescire ordinem faciendi, non est perfectae cognitionis. Ordinis namque ignorantia conturbat meritorum formam. Ordinem autem diligen
Abbreviated transcription (Latin):
peccator est. diligendus non est: & omnis hõ
in quantũ ẽ homo. diligendus ẽ ꝓpt̃ deum.
deus uͦ ꝓpt̾ seipsum: ce ds ꝓpt̾ se. omni homine
amplius diligendus ẽ: & ampliꝰ quisq deũ
debet diligere quamse ipsum. Item. Ampliuis
auus homo diugendus ẽ qmͣ corpus nr̃m: qͥa
ꝓpt̾ deum. omnia ista diligenda sunt & pocest
Audisti auqua de ordine caritatis ubi exp̃s¬
sum est. nos amplius deb̾e diligẽ deum quã
omnes homines. uł nos ipsos: & amplius am¬
mum auꝰ hominis. quam corpꝰ nr̃m̃. In enu¬
meratione euam quatuor diligendorũ suꝑiꝰ
posita prius ponitur qd̾ supranos ẽ scđ̃o qd̃
nos sumus: c̾cio: qd̾ iuxta nos ẽ. quarto qd̃in-¬
fra nos est ubi ordo diligendi. insinuari
uidetur: ex ratione enumerationis. Non est¬
est autem aptum. utrum omnes homines
nos ut minus.

Expanded text:
et omnis homo, in quantum homo est, diligendus est propter deum, deus uero propter se ipsum. et si deus omni homine amplius diligendus est, amplius quisque deum debet diligere quam se ipsum. item amplius alius homo diligendus est quam corpus nostrum, quia propter deum omnia ista diligenda sunt, et potesAudisti aliqua de ordine charitatis; ubi expressum est nos amplius debere diligere Deum quam omnes homines vel nos ipsos, et amplius animam alicujus hominis quam corpus nostrum? In enumeratione etiam quatuor diligendorum superius posita, prius ponitur quod supra nos est; secundo, quod nos sumus; tertio, quod juxta nos est; quarto, quod infra nos est; ubi ordo diligendi insinuari videtur ea ratione enumerationis. Non est autem apertum utrum omnes homines n
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilitatem. s tam̃ tempora nonintemꝑe
ẽẽ cepisse quia nonerat tempus anteqũa
tempora inciꝑent. et ideo non intempore
acciderit dõ ut dominus eẽt. quia ipsorũ
quiintemꝑe factus est. C uius utiq dñs
nonerat. antequam eẽt: certe ut dñs hoĩs
eẽt. extempore accidit deo. Et ut omnis
amoueatur controuersia certe ut tuus do¬
minus eẽt uł meus. qui modo eẽ cepimus.
extempore habuit. Quomͦgͦ Ouomodo sit
obtinebimus nichil scd̃mac intelligñdum
cidens dici dm̃. nisi quia ipsiꝰ nicħ de d̾õdi¬
nature nichil accidit quonu ci scdm acci-¬
tetur: ut ea sint accidentiare dens & q̃sint¬
tatione rerum de quib di. relatiua.¬
cuntur. accidunt. sicut amicus relatiue dr.
Non enim amicus ẽẽ incipit: nisi cũ ama¬
re ceꝑit. fit gͦ aliqua mutatio uoluntatis:
relatiue dr: nec tam̃ mutatꝰ ẽ. cum eẽ cepit
Sigͦ nummꝰ pot̃ nulla suimutatione tocienᷤ
dici relatiue. ut neq cũ incip̃ ẜ similitudi

Expanded text:
mutabilitatem, sed tamen ipsa tempora non in tempore esse coepisse, quia non erat tempus antequam tempora inciperent; et ideo non in tempore accidere Deo ut Dominus esset, quia ipsorum qui in tempore factus est, cujus utique Dominus non erat antequam esset? Certe ut Dominus hominis esset, ex tempore accidit Deo; et ut omnis amoveatur controversia, certe ut tuus Dominus esset vel meus, qui modo esse coepimus, ex tempore habuit. Quomodo ergo obtinebimus nihil secundum accidens dici Deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit quo mutetur; ut ea sint accidentia retatione rerum de quibus dicuntur, accidunt; sicut amicus relative dicitur. Non enim amicus ere coeperit; fit ergo aliqua mutatio uolurelatiue dicitur, nec tamen mutatus est neque ergo nummus potest nulla sui mutatione totiens diei relatiue, ut neque cum incipit
Abbreviated transcription (Latin):
Dimul uͦ uniũsa ualde bona: quia ex om̃i¬
bus consistit uniu̾̃sitatis ammirabilis
pulcritudo. inqua etiam illud qd̾ malũ dicitur
bene ordinatum. & loco suo positum. eminentiꝰ
commendat bona: ut magis placeant. & lauda¬
biliora sint. dũ comparant᷑ malis. Sexto igit᷑¬
die facta est omniũ oꝑum consummatio. Iõo
p̃missa oritur questio. quomͦ dicat᷑ ds die sep¬
timo opus suũ complesse. qd̃ hebraica ue¬
ritas habet. In quo tam̃ nicħ nouũ creasse
dicitur: nisi forte dicatur die septimo comple¬
uisse opus suũ. quia ipsũ benedixit ae sc̃ifica¬
uit sicut subicit scriptura: benedixit diei sep¬
timo & sc̃ĩficauit illum. Opus enim ẽ. bene¬
dictio &e sc̃ĩficatio: sicut salomon aliquid opis
fecit cum templum dedicauit. Que sit sc̃ifica¬

Expanded text:
imul vero universa, valde bona, quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo, in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum, et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantdie facta est, operum consummatio. Ideo praemissa oritur quaestio, quomodo dicatur Deus die septimo opus suum complesse, quod Hebraica veritas habet; in quo tamen nihil novum creasse dicitur, nisi forte dicatur die septimo complevisse opus suum, quia ipsum benedixit et sanctificavit; sicut subjicit Scriptura: Benedixit diei septimo, et sanctificavit illum. Opus enim est benedictio et sanctificatio; sicut Salomon aliquid operis fecit, cum templum dedicavit. 8. Quae sit benedic
Abbreviated transcription (Latin):
rito queritur. itrum ille homo potuit pec-¬
care: uł ñ eẽ ds. Si enim potuit peccare: ce po¬
damnari: potuit ñ eẽ d̾s gͦ sipotuit peccare:
potuit ñ cẽ d̃s: quia eẽ dm̃ ce posse uelle inqͥ¬
tatem. simul eẽ nequeunt: hic distinctione
opus ẽ: utrum de ꝑsona. ande natura agat᷑.
Si enim de ꝑsona agitur. manifestum ẽ. quia
peccare ñ potuit: nec d̃s ñ eẽ potuit. Siuͦ de
natura: discutiendum ẽ. uttum agat de eait
ũbo unita. an de ea. tamqͣm ñ unita ũbo. ꝙ
tam̃ entr. idẽ. ande ea scđ̃m quod fuit unita
ũbo. an de ea scđm quod ẽẽ potuit. & ñ uni¬
ta ũbo. Non ẽ. enimambiguum. ammam il¬
lam entem unitam ũbo peccare ñ posse ce est
sine ambiguo uerum. eandem sieẽt. & ñ uni¬
taũbo. posse peccare.
Quorumdã oppositio qd̾

Expanded text:
rito quaeritur utrum homo ille potuerit peccare vel non esse Deus. Si enim potuit peccare, et podamnari potuit non esse Deus; ergo si potuit peccare, potuit non esse Deus, quia esse Deum, et posse velle iniquitatem, simul esse nequeunt. Hic distinctione opus est, utrum de persona, an de natura agatur. Si enim de persona agitur, manifestum est quia peccare non potuit, nec Deus non esse potuit. Si vero de natura discutiendum est, utrum agat de ea ut Verbo unita, an de ea tanquam non unita Verbo, et tamen enti; id est, an de ea secundum quod fuit unita Verbo, an de ea secundum quod esse potuit, et non unita Verbo. Non est enim ambiguum animam illam entem unitam Verbo peccare non posse; et est sine ambiguitate verum, eamdem, si esset et non unita Verbo, posse peccare. 4. Quorumdam oppositio, q
Abbreviated transcription (Latin):
let. hoc ideo dicta est aqua: quia omna q̃
int̾ra nascuntur. siue animana. siue aibo¬
ies uel berbe e simiuia abhumore incipũt¬
formari att nuttiri. His om̃ib uocahiusi
ta notis uocabulis insinuaret᷑ ĩpititis ep
lo: ẽẽ hoc putaretur qd̃ consueuerant hoĩes
i illo uocabulo intelligere. Sub his ergo
nominib significata est matĩa uia inuisa
ce informis. que nulla speciecern ac tracta¬
ri pot̾ãt. idest nominib usibiliũ rerum q̃
inde future erant ꝓpt̃ infirmitatẽ paruuloꝵ
qui minus idonei sunt inuisibilia comp̃hen¬
dere: & tc̃ erant tenebre idẽ lucis absentia.
Non emim tenebre aliquid st̃ s ipsa lucis ab¬
sentia: sic̃ silentiũ ñ aliq̃reꝰ ẽ s udi sonus ñ est
suentiũ dicit᷑. & nuditas ñ aliqua res ẽ s in
corꝑe ubi tegum̃tum ñ est nuditas dicitur:
sicut &e manitas ñ est aliquid. s inanis dicit᷑¬
eẽ locus ubi non est corpꝰ: & inanitas. absen¬

Expanded text:
let. Haec ergo ideo dicta est aqua, quia omnia quae let. Haec ergo ideo dicta est aqua, quia omnia quae in terra nascuntur sive animalia, sive arbores, vel herbae et similia, ab humore incipformari atque nutriri. His omnibus vocabulis t lo, hoc esse putaretur quod consueverant homines in illo vocabulo intelligere. Sub his ergo nominibus significata est materia illa confusa et informis, quae nulla specie cerni ac tractari poterat, id est, nominibus visibilium rerum quae inde futurae erant, propter infirmitatem parvulorum, qui minus idonei sunt invisibilia comprehendere: et tunc erant tenebrae, id est, lucis absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia; sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est silentium dicitur. Et nuditas non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum non est nuditas dicitur; sicut et inanitas non est aliquid, sed inanis dicitur locus esse ubi non est corpus, et inanitas absen