comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
satores ut fidel᷑ quis inueniat᷑.
Certus sum enĩ. suie in suo ha¬
bundau̾int sensu. siue in dĩ sp̃u:
sicut in cęt̾is in ⁊ ita et in his am¬
bos extitisse fideles : illũ in dis¬
putando qd p̃ manib habebat.
istũ in scribendo qd̾ senserat.
Qd̃ deniq queritis de qͥb d̾a
nastico ĩter̃i habitu habitau̾int
cũ monachis. ego nescio: nisi qd̃
credibiliꝰ uidet᷑. nequaꝙͣ illos
religionis habitũ insignẽ susce¬
pisse. quẽ ñ erant ꝓpetuo habi¬
turi. s tantũ quesisse quietẽ
in secretis monast̾ioꝵ. ⁊ oportu¬
nitatẽ penitentiȩ. Audire ⁊ hoc
uultis a me. unde int̾ cȩt̾a pe¬
nitentiȩ instituta. monastĩal discipli¬
na m̾uerit hanc p̃rogatuã: ut scd̃m
baptisma ñcupet᷑. Arbit᷑ ob ꝑfectam
mundi abreñciationẽ. ac singłarem
les hominib facit: ĩmo diuinã
in hoĩe reformat imaginẽ. confi¬
gurans nos xp̃o instar baptismi.
mortificamꝰ menbͣ nr̃a quȩ sunt
cõplantati denuo similitudini

Expanded text:
et fidelis quis inveniatur . Certus sum enim, sive in suo abundaverint sensu, sive in Dei spiritu; sicut et in caeteris, ita et in his ambos exstitisse fideles, illum in dispensando quod prae manibus erat, istum in scribendo quod senserat. 53. Quod denique quaeritis denastico interim habitu habitarint cum monachis: ego nescio, nisi quod credibilius videtur, nequaquam illosreligionis habitum suscepisse, quem non erant perpetuo habituri; sed tantum quaesisse quietem in secretis monasteriorum, et opportunitatem poenitentiae. 54. Audire et hoc vultis a me, unde inter caetera poenitentiae instituta monasterialis disciplina meruerit hanc praerogativam, ut secundum baptisma nuncupetur Arbitror ob perfectam mundi abrenuntiationem, ac singularem les hominibus facit; imo divinam in homine reformat imaginem, configurans nos Christo instar Baptismi. mortificamus membra nostra quae sunt complantati denuo
Abbreviated transcription (Latin):
simplices sicut columbe
itẽ alius ẽ oculꝰ simpliciter
malꝰ. fallens utiq libent.
hñt illi qui ore dui̾co astruuntur
prudentiores ẽẽ filiis lucis in
cit̾ malꝰ  cui qͥppe ⁊ malicia pa¬
rit ignorantiã. ⁊ ignorantia
maliciã oꝑit : ita ut sepe ne¬
sciens ⁊ malũ qd uult ñ faciat:
scuratũ est enĩ insipiens cor
eoꝵ qui istiꝰmodi sunt: ⁊ qͣsi
iam tͣditi in reꝓbũ sensũ. bo

Expanded text:
simplices sicut columbae. 40. Et item alius est oculus simpliciter malus, fallens utique libenter, fecto habent illi qui ore dominico astruuntur prudentiores esse filiis lucis in citer malus, cui quippe et malitia parit ignorantiam, et ignorantia malitiam operit, ita ut saepe nesciens et malum quod vult non faciat, scuratum nempe est insipiens cor eorum qui istius modi sunt, et quasi jam tradit
Abbreviated transcription (Latin):
in resurretione fut᷑a est. tẽ eua¬
cuabit᷑ qd̃ ex parte est: corꝑis
uideł om̃is corruptio: ex qua
sine dubio conting̾̃ hȩc nr̃a q̃
adhuc ex parte manet in corꝑe
serabilit̾ ingemiscens plangit¬
⁊ ait. Infelix ego homo: qͥs me
lib̾abit de corꝑe mortis huiꝰ.
Non querit᷑ de corꝑe tm̃ s de
corꝑe mortis huiꝰ. hoc ẽ. eius q̃

Expanded text:
in resurrectione futura est, tunc evacuabitur quod ex parte est , corporis videlicet omnis corruptio, ex qua sine dubio contingit haec, quae adhuc ex parte manet, nostra iserabiliter, ingemiscens plangit, et ait: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Non queritur de corpore tantum, sed corpore mortis h
Abbreviated transcription (Latin):
ista faciunt bona. amor boni.
⁊ cognitio u̾i: sie neꝗͣ oculum
duo e regione mala ꝯstituunt.
cecitas. qͣ fit ut u̾itatẽ ñ agnoscat.
et ꝑu̾sitas qua fit ut diligat iniqͥ¬
tatẽ. Porro int̾ hec duo bona
quȩ nec falłe nec falli sinunt.¬
⁊ duo illa mala que tam fallẽ
qͣm falli faciunt. duo st̃ media:
unũ quidẽ bonũ ꝑ qđ oculus
int̾ior ⁊si falli queat ignoran
cet noticiã ui ñ impediat. a¬
morẽ tam̃ boni p̾ malicia mi-
scdm hoc duplex malũ ⁊ illud
itẽ geminũ bonũ: quad̾ fariã
diuidamꝰ ocłm cordis. ĩ bonũ¬
⁊ in meliorẽ: in malũ ⁊ in pei¬

Expanded text:
mor boni, et cognitio veri: sic nequam oculum duo e regione mala constituunt, caecitas, qua fit ut veritatem non agnoscat; et perversitas, qua fit ut diligat iniquitatem. Porro inter duo haec bona, quae nec fallere, nec falli sinunt; et duo illa mala, quae tam falli, quam fallere faciunt, duo sunt media: unum quidem bonum per quod oculus interior, etsi falli queat ignorantveri notitiam non impediat, amorem tamen boni prae malitia minisecundum hoc duplex malum, et illud item geminum bonum, quadrifariam dividamus oculum cordis, in bonum et meliorem, in malu
Abbreviated transcription (Latin):
qui etiã si int̾dũ obedientiȩ
limitẽ p̾cerit : consiliũ ñ re¬
spuit penitentis. Regłareᷤᷤ
namq t̾minos. ⁊ si sepe de¬
liquerit. ñ euadit: qͥ cen¬
sure quȩ ex regła discipli¬
nam ñ subt̾fugit. Pars siqͥ¬
de regłȩ est. regłaris corre¬
p̾tio: et in ea reꝑit᷑ ñ solũ
bone uite instructio: s ⁊
em̃datio pͣue. Inueniunt᷑ ĩ
ea ⁊ p̾cepta obedientie. et
mobedientie remedia: ut
ne peccando quide̾ a regła
recedat᷑. fateor sane ĩpossi¬
ble cuiuis hoĩũ mortaliũ
uł uenialit᷑ int̾dũ ñ delin¬
quere in p̾ceptis obedientiȩ:
s nulla iam de im possibłita¬
te querela. qͣn doquide̾
et ex regła licet id quoq qͦd cͥ¬
minalit delinqui contig̾it. em̃¬
dare. Qd̃ gͦ dicitis a nullis posse

Expanded text:
dum obedientiae limitem praeterit, consilium non respuit poenitentiae. Regulares namque terminos, etsi saepe deliquerit, non evadit, qui censurae, quae ex Regula est, disciplinam non subterfugit. Pars siquidem Regulae est regularis correctio, et in ea reperitur non solum bonae vitae instructio, sed etiam emendatio pravae. Inveniuntur 514 in ea et praecepta obedientiae, et inobedientiae remedia, ut ne peccando quidem a Regula recedatur. Fateor sane impossibile cuivis mortalium vel venialiter interdum non delinquere in praeceptis obedientiae: sed nulla jam de impossibilitate querela, quandoquidem et ex Regula licet id quoque, quod criminaliter delinqui contigerit, emendare. Quod ergo diciti
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to salutis. ⁊ sine damno ꝓfessi¬
onis. oꝑis qͦ ñ una ubiq obser¬
uatio celebri. Sicut enĩ ñ om̃a
tenent etiã boni xp̃iani qui in
eugłio sunt. om̃s tam̃ sed̾m euã¬
głium uiuunt: nam qͥ concessis
cȩlibe ducenda uita ñ elegerunt.
ita sane si in gͣdu illo inferiori
legrtime ac fidelit̾ conu̾sent᷑. sic
qͦ qui scd̾m regłam uiu̾e statu¬
unt. ⁊ si ñ ad ungue̾ ut dr cotã
custodiunt. etsi qua ꝓ claustri¬

Expanded text:
to salutis, et sine damno professionis, operis quoque non una ubique observatio celebrari. Sicut enim non omnes omnia tenent, etiam boni Christiani, quae in Evangelio sunt, omnes tamen secundum Evangelium vivunt nam qui concessis caelibe ducenda vita non elegerunt, ita sane si in gradu illo inferiori legitime ac fideliter conversentur: sic quoque qui secundum Regulam vivere statuunt, etsi non ad unguem, ut dicitur, totam custodiunt
Abbreviated transcription (Latin):
nec talem tam̃ oͥbedientiã sñ cura
relinqͥt diligentia regłaris. Ilicet
fortiori egeat curationis medicam̃to.
caret tam̃ morbo p̾uaricõnis: nͥ cũ ⁊
ipsum forte medicam̃tũ contẽnit᷑.
Quȩ cũ ita sint: frust᷑ de impossi¬
błitate causamͦ: qͥ regłam ꝓfitem᷑.
Frust᷑ nob̾ de peccandi necessitate

Expanded text:
m tamen inobedientiam sine cura relinquit diligentia regularis. Et licet fortiori egeat curationis medicamento, caret tamen morbo praevaricationis, nisi cum et ipsum forte medicamentum contemnitur. 34. Quae cum ita sint, frustra de impossibilitate causamur qui Regulam profitemur: frustra nobis de peccandi necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
qr pius : nec tam̾ simplex qr
cecus. est qui bonũ ⁊ libent̃
agit: ⁊ prudent intellig̃. Istiꝰ
reu̾a ocłm ñ ĩmerito simpli
diligens. ex malicia quid̾ẽ ꝑu̾sus
I: s sapiens ut faciat malum:
ꝑ ignorantiã cecꝰ ñ ÷. Quẽ ideo
quidẽ nondũ appellau̾im neqͣm.
qd unũ ei. licet ad suũ malũ nõ
neqͣm. assignau̾im: eo qd neut᷑
careat malo: nec cecita scił. nec

Expanded text:
n tamen simplex, quia caecus. Et est qui bonum et libenter agit, et prudenter intelligit. Istius revera oculum non immerito simplicdiligens, ex malitia quidem perversus est: sed sapiens ut faciat malum, per ignorantiam caecus non est. Quem quidem ideo nondum appellaverim nequam, quod unum ei, licet ad suum malum, nonnequam assignaverim, eo quod neutro careat malo, nec caecitate scilic
Abbreviated transcription (Latin):
sibłitatẽ ut uob̾ uidet᷑ tenen¬
dȩ obedientiȩ. uł cauende in¬
obedientie consid̾antes. in ui¬
tã ita monachicã exclamatis.
Heccine ÷ illa securior qͦ arti¬
or. eo certior quo mag̃ ardua
plere. ñ minꝰ tñ necessaria
sit cautela. ad cauenda uł ob¬
seruanda quȩ sͥ p̾latus uł¬
subditis. Qõ cũ a multiᷤ cre¬
etiã a nullis ad integrũ obser
ducandi idolotita lib̃tas ͦ
Nil plane aluid: si ita ẽẽt ut
dicitis. Bene ꝓrsus ñ potest
conscius ẽẽ sibi: qui se ñ ĩpłe
confidit. qd̾ debere se cred̃.

Expanded text:
obis videtur, tenendae obedientiae, vel cavendae inobedientiae, considerantes, in vitam ita monachicam exclamatis: « Haeccine est illa eo securior, quo arctior; eo certior, quo magis ardua plere, non minor tamen 513 necessaria sit cautela ad cavenda, vel observanda quae sibi praelatus subditis: « Quod cum a multis creetiam a nullis ad integrum observducandi idolothyta libertas? » Nil plane aliud, si ita esset, ut dicitis. Bene prorsus non potest conscius esse sibi, qui se non implere confidit quod debere se credit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑm̃to. Si aũ ñ impossibͥle
quid̾ẽ. s tñ difficͥle ẽẽ sen¬
titis. magistͦs ñ contẽ: n̾e̾.
et dũ iõ consentĩtis. qͥa gͣtia¬
mini ñ suꝑbe saꝑe. mu̾atis
adu̾sus obedientie legẽ. affir¬
tã laboriosũ est obseruare: ad
hoc ego respondeo.ĩmo ñ ego.
s dñs. Qui potest inqͥt caꝑe.
capiat. Hoc qͥppe est qd̾ paulo
suꝑiꝰ dixi. qr añqͣm edificiũ
inchoares : ꝓuidisse debueras
uñ ꝑficeres. Nunc aũ ut ait
ꝓfitet᷑. pollicet᷑ se in nullo ult᷑¬
tͣnsgͣssurũ: hoc est iam ñ pee¬
caturũ. Alioquin aut peierat
qui ita uirat : aut sanctior ẽ
illo qui ait. in multis offendi¬
inꝰ om̃s. Qd̃ si consequens fal¬
sum eẽ uidet᷑ : uidendũ est &
de eo qd̾ an̾cedit.: ne forte lex
bendas : ñ solum ñ eas coher¬
ceat. s ⁊ augeat insuꝑ cͥmi¬
ne ꝑiurii  si quide̾ id ꝓmit¬
tere nos in nr̃a ꝓfessione ere¬
damꝰ. qd certũ est ñ posse ten̾i

Expanded text:
perimento. Si autem non impossibile quidem, sed tamen difficile esse sentitis magistros non contemnere; et dum ideo consentitis, quoniam gravamini, non superbe sapere, murmuratis adversus obedientiae legem, affirtam laboriosum est observare; ad hoc ego respondeo, imo non ego, sed Dominus: Qui potest, inquit, capere capiat. Hoc quippe est quod paulo superius dixi, quia antequam aedificium inchoares, providisse debueras unde perficeres. Nunc autem, ut aprofitetur, pollicetur se ultra in nullo transgressurum; hoc est, jam non peccaturum. Alioquin aut perjurat qui ita jurat, aut sanctior est illo qui ait: In multis offendimus omnes . Quod si consequens falsum esse videtur; videndum est et de eo quod antecedit, ne forte lex bendas, non solum non eas coerceat, sed et augeat insuper crimine perjurii: siquidem id promittere nos in nostra professione credamus, quod certum est non posse teneri.
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͦ utꝙͣ utͣq ista comple¬
qͥsq cum in aliqͦ foite regła¬
riũ mandatoꝵ deliquerit:
cti. Solũ itaq censuerĩ fre¬
gisse uotũ. uiolasse ꝓpositũ.
pactũ p̾uaricasse. qͥ et p̾ce¬

Expanded text:
traque ista complequisque cum in aliquo forte regularium mandatorum deliquerit, tor. Solum itaque censuerim fregisse votum, violasse propositum, pactum p
Abbreviated transcription (Latin):
ri d̾i uix ualeant. abb̾is ñ ua¬
leant: cũ u̾itas ita testet᷑.
ne unũ quide̾ iota p̾t̾itũ iri.
Cet̾m qui ita sentit. uidet᷑
mͥ ut pace ur̃a dix̾im. necdũ
gustasse qͣm suauis ẽ dñs.
sub iugo legis genie̾ adhuc:
ñdũ respirare sub gr̃a: sua
ꝑtis: iõq certissime adhuc
hõĩs nequaqͣm omĩno a qͦli¬
bet uissa posse ten̾i. ꝓhibita¬
ue conceditis: qͣs uͦ illa que¬
ant absq istis integͥ custo diri.
S si attenditis. de male quoq
uiuentib p̾latis. di̾ p̾ceptũ
est. que dicunt facite. Igit᷑
qui ñ facit. aꝑte ñ in boiẽm
existit. Itane gͦ nullꝰ man¬
data ꝑfecte exequit᷑ sui ma¬
gistͥ.: Quãobrem putatis.
Quia nolumꝰ : aut qr ñ pos¬
securi sumꝰ. Si possumꝰ et
ñ uolumꝰ suꝑbi sumꝰ. Porro
ad cauendã suꝑbiã. illam
uere annuerĩ ne cessariã
ẽẽ cautelã. qͣm dicitis: ne
forte incurrat᷑ inobedien¬
tiȩ cͥmen. Qd̃ si impossibi¬
le uos putatis. ut ñ uidł¬

Expanded text:
i vix valeant, abbatis non valeant: cum Veritas ipsa testetur, ne unum quidem iota praeteritum iri . Caeterum qui ita sentit, videtur mihi ut pace vestra dixerim necdum gustasse quam suavis est Dominus; sub jugo legis gemere adhuc, nondum respirare sub gratia; suave pertus; ideoque certissime adhuc hominis nequaquam omnino a quolibet jussa posse teneri prohibitave conceditis? quasi vero illa queant absque istis integre custodiri. Sed si attenditis, de male quoque viventibus praelatis Dei praeceptum est, Quae dicunt facite . Igitur qui non facit, aperte non in hominem existit. Itane ergo nullus mandata perfecte exsequitur sui magistri? Quamobrem putatis? quia nolumus, aut quia non possecuri sumus. Si possumus et nolumus, superbi sumus. Porro ad cavendam superbiam, illam vere annuerim necessariam esse cautelam quam dicitis, ne forte incurratur inobedientiae crimen. Quod si impossibile vos putatis, ut non vid
Abbreviated transcription (Latin):
m̾̃is quȩ a seniorib indieñr:
ñ semꝑ tñ dãnabilit̾. seu cͥmi¬
nalit̾ qd p̃cipit᷑ ñ impletur.
Isi enĩ omĩs obedientia in ex
ptũ suꝑbiȩ ñ euitat. Ma¬
gna gͥ securitas filiis obedi¬
entiȩ. ⁊ reu̾a pax hominib
bonȩ uoluntatis: qͣndo in
õi inobedientia. sola dam¬
uat᷑ impenitentia : qͣm uescit
q diligit dm: sola ncͥminatur
suꝑbia: qͣm facile cauet. qui ge
hennã tumet. S exemplis cla¬
rius elucescet qd̃ dicimꝰ. Si iu¬
bente seniore ut sileã. uerbũ
mͥ forte ꝑ obliuionẽ elabitur.
reũ me fateor mobedientie: s
uenialit̾. Si ex contẽp̃tu sciens
⁊ delib̾ans sponte in u̾ba ꝓru¬
ꝑo. ⁊ ruꝑo silentii legẽ: p̃uari¬
catorẽ me constituo: et cͥminałr.
Dsi impenitens ꝑseu̾o usq ad
mortẽ: peccaui etiã dãnabiłr¬

Expanded text:
oribus indicuntur; non semper tamen damnabiliter seu criminaliter quod praecipitur, non impletur. Etsi enim omnis inobedientia inexcuptum superbiae non evitat. Magna igitur securitas filiis obedientiae, et revera pax hominibus bonae voluntatis: quoniam in omni obedientia sola damnatur impoenitentia, quam nescit qui diligit Deum; sola incriminatur superbia, quam facile cavet qui timet gehennam. Sed exemplis clarius elucescet quod dicimus. Si jubente seniore ut sileam, verbum mihi forte per oblivionem elabitur; reum me fateor inobedientiae, sed venialiter. Si ex contemptu sciens et deliberans sponte in verba prorupero, et rupero silentii legem; praevaricatorem me constituo, et criminaliter; et si impoenitens persevero usque ad mortem, peccavi, et damnabi
Abbreviated transcription (Latin):
Frust᷑ ꝓinde ut uidetis. aut ⁊̃¬
remini. aut t̾rere conamini
de obedientiȩ ꝓmissione q̃ fit
ex regłari ꝓfessione: quasi ño
porteat ꝓmittẽ̾. quã ꝯ stat nec
integre posse ten̾i. nec sine cri¬
mine p̃teriri: siqͥde̾ do qͥc qͥd
dĩ minist̾ hõ ñ ꝓperam uisserit.
imputandũ ꝯstit̾it. frust᷑ inꝙͣ
ex hac occasione malũ inobedi¬
entie ita exagg̾atis. ut a tam
necessario bono ꝓmutende ob¬
bȩdientie t̾reatis: ꝙr etsi dif¬
ficile cauet᷑ uͥq surripiens uł¬

Expanded text:
Frustra proinde ut videtis aut terremini, aut terrere conamini de obedientiae promissione, quae fit ex regulari professione, quasi non oporteat promittere, quam constat nec integre posse teneri, nec sine crimine praeteriri: siquidem Deo, quidquid Dei minister homo non perperam jusserit, imputandum constiterit. Frustra, inquam, ex hac occasione malum ita inobedientiae exaggeratis, ut a tam necessario bono promittendae obedientiae terreatis: quia etsi difficile cavetur ubique subrepens
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ p̾cipit᷑. criinũ calum¬
ñso nia struat᷑ de impossibͥli
Ita ne inqͣm monacho cri¬
men insidiat᷑ mobediẽtie:
cũ et antiqͣ illa tã nota et
tam noxia p̾uaricatio. fa¬
cile ut credit᷑. facile indul¬
gentiã consequeret᷑ dum¬
mͦ confessio ⁊ ñ defensio seqͦ¬
nocuit simplicis actioĩs ꝗͣuis
ex delib̾atione tͣnsg̃ssio: qͣntum
aduincte excugationis cũ p̃me¬
ditatione obstinatio. S nũqͥd
forte in lege quidẽ diuna.
habenda est ħ ꝯsid̾atio gͣuioriͤᷤ
leuioris q mobedientiȩ: ñ aũ
ita et in reglã nr̃a S qͥs sa¬
ne dicat. plꝰ tͥbuendũ huma¬
nis ꝙͣ diuinis cͣditionib: pluris¬

Expanded text:
quod praecipitur, criminis calumquod praecipitur, criminis calumnia struatur de impossibili? Itane, inquam, monacho crimen insidiatur inobedientiae? cum et antiqua illa tam nota, et tam noxia praevaricatio, facile, ut creditur, indulgentiam consequeretur, dummodo confessio, et non defensio sequnocuit simplicis actionis, quamvis ex deliberatione, transgressio, quantum adjunctae excusationis cum praemeditatione obstforte in lege quidem divina habenda est haec consideratio gravioris, leviorisque inobedientiae, non autem ita et in Regula nostra? Sed quis sane dicat plus tribuendum humanis, quam divinis traditionibus; pluris
Abbreviated transcription (Latin):
itaq monacho cͥmen in¬
sidiat᷑ mobedientiȩ. si to¬
tiens sine cͥmine tͣnsg̃dit᷑:
quotiens in tͣnsg̃ssione
defuerit huiꝰcemodi recal
li que facta est in para¬
dyso: quȩ nimirũ ualuit ñt
iũ obligare ꝑsonam: s ⁊ uiti¬
are nat᷑am. Arbit᷑r tñ &
ipsam pͥmã gͣuissimã p̃¬
uarieoẽm. aut ñ aliunde.
aut inde maxime uidica¬
tã gͣnissimã. hoc ẽ ex re¬
bellione defensionis que
secuta est. quando dõ cau¬
sam requirente pecẽi. ut
caret. nolebat qͥppe mortẽ
rent᷑ et iuiuerent: ipsi ma¬
luerunt declinare cor suu̾
in u̾ba malicie ad excusan¬
das excusationes in pecc̾is.
quidẽ gͦmina malicia
pecc̃oris. Primũ qd nec
sui miseret᷑. ut culpã ꝓpͥã
fateret᷑ et sanaret᷑. demñ
quo et uxorẽ u̾ se fallacit̃
excusaret. crudelit as¬
cusauit. Qͥd est qd deniq
dicitis. in om̃i actione mo
qͣsi aut furtĩ surrepat ne¬
scienti. aut casu accidat in¬
felici : aut ñ ualenti imple

Expanded text:
itaque monacho crimen insidiatur inobedientiae, si toties sine crimine transgreditur, quoties in transgressione defuerit hujusmodi recalcli, quae facta est in paradiso; quae nimirum valuit, non solum obligare personam, sed et vitiare naturam. Arbitror tamen et ipsam pationem, aut non aliunde, aut inde maxime judicatam gravissimam, hoc est ex rebellione defensionis, quae secuta est: quando Deo causam requirente peccati, utcaret nolebat quippe mortem rentur et viverent, ipsi maluerunt declinare cor suum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis. Et quidem gemina malitia peccatoris. Primum quod nec sui misertus est, ut culpam propriam fateretur, et sanaretur: deinde quod et uxorem, ut se fallaciter excusaret, crudeliter accusavit . 28. Quid est quod denique dicitis, in omni actione mone, quasi aut furtim subrepat nescienti, aut casu accidat infelici; aut non valenti implere
Abbreviated transcription (Latin):
cte seutentie inueniunt᷑: a¬
lia de gͣuiorib alia de leuiorib
inscͥpta culpis.: Qͥd ÷ aũ leui¬
& culpa: nͥ leuior inobediẽtia:¬
¶ Tradunt᷑ gͥ a p̾latis int̾dum
minora mandata. quoꝵ tns¬
g̃ssio leuiora scdm regłam
mulgata.⁊ iõ ñ equali cun¬
cta uigłantia obseruanda:
s alia cura exĩbenda ẽ ei ꝓcul
dubio. qd̃ ipse ꝑhib pͥmũ et
maximũ mandatũ: et alia his
quȩ alibi disc̾nens. qui solu̾it
inqͥt unũ de his minimis man¬
datis meis. Qͥd gͦ.: Audimꝰ ex
regła qͣtuores ⁊ leuiores culpaᷤ.
legiꝰ ⁊ in eugłio maxima mi¬
nua q mandata. ⁊ manda¬
tox tͣnsg̃ssiones uniu̾sas dice¬
mus ȩqualit̾ maximas: Nlõ
est gͦ necẽe ut concedã qd̾ di
cho nullũ posse iueniri le¬
ue seu ueniale pecem : qͥa
iusticie ñ repugnat. p̃terg̃¬
dit᷑ sicut tam̃ ñ par cura
in ex sequutiõẽ exigit᷑. sic nec
par culpa contͣhitur ex eͣns¬
g̃ssione: ⁊ si qiuppe unus ẽ
qui offendit᷑. ñ tam̾ unius

Expanded text:
cem sententiae inveniuntur, alia de levioribus, 512 alia de gravioribus inscripta culpis? Quid est autem levior culpa, nisi levior inobedientia? Traduntur igitur a praelatis interdum minora mandata, quorum transgressio leviora secundum Regulam romulgata, et ideo non aequali cuncta vigilantia observanda; sed alia cura exhibenda est ei procul dubio, quod ipse perhibet primum et maximum mandatum : alia his quae alibi discernens, Qui solverit, inquit, unum de his minimis mandatis . Quid ergo? Audivimus ex Regula graviores et leviores culpas; legimus et in Evangelio maxima, minimaque mandata: et mandatorum transgressiones universas dicemus aequaliter maximas? Non est igitur necesse ut concedam quod diccho nullum posse inveniri leve seu veniale peccatum: quia justitiae non repugnet, praetergreditur; sicut tamen non par cura in exsecutione exigitur, sic nec par culpa contrahitur ex transgressione. Etsi quippe unus est qui offenditur; non tamen unius
Abbreviated transcription (Latin):
constat uł necessttatis. uł uti¬
litatis. uł dignitatis: sie non¬
una una de om̃iũ tͣnsg̃ssioe
fert᷑ seutentia: nec paria ma¬
nent disc̾mina dispares eul¬
pas. Porro nec pari culpa ne¬
gligunt᷑. quȩ ñ pari eura p̃¬
de puniunt᷑. Ecce enĩ euau¬
głmi tam flagitiũ crapulȩ.

Expanded text:
tat vel necessitatis, vel utilitatis, vel dignitatis: sic non una de omnium transgressione fertur sententia, nec paria manent discrimina dispares culpas. Porro nec pari culpa negliguntur, quae non pari cura prna puniuntur. Ecce enim Evangelium tam fla
Abbreviated transcription (Latin):
rebellionis. neuũ satis leuẽ
simplicis tͣnͣsg̃ssionis. Deniq
in quo inobedientie cͥmen et
absq dubio sit : ap̃ samuelẽ
adu̾tite. Quasi in qͥt pecẽm
le ac qͥesc̾e̾: ut ñ iussioĩs su¬
plex ipsa tͣnsg̾ssio. s uolun¬
tatis suꝑba contentio. scelꝰ
idolatͥȩ reputet᷑. Nõ est enĩ
idipsũ: nolle obedire. ⁊ ñ
rende. Qd ⁊ ipsum repugna¬
re est ⁊ resistere sp̃ui scõ:
et si ad mortẽ usq ꝑdura¬
u̾it : blasphemia est nõ re¬
mittenda. sue ni hoc scło
mandati p̾teritio. cͥminalẽ
facit mobedientiã: s re

Expanded text:
rebellionis naevum satis levem simplicis transgressionis. Denique in quo inobedientiae crimen et absque dubio sit, apud Samuelem advertite. Quasi, inquit, peccatum le acquiescere: ut non jussionis simplex ipsa transgressio, sed voluntatis superba contentio, scelus idololatriae reputetur. Non est enim id ipsum nolle obedire, et non rendae. Quod et ipsum repugnare est et resistere Spiritui sancto; et si ad mortem usque perduraverit, blasphemia est, non remittenda, sive in hoc saeculo, mandati praeteritio criminalem facit
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝓͣpͣctiationẽ. Cet̾m do of¬
fenso: quis orabit ꝓ me
Si ad hoi̾em confug̾o. id qͥd̾e
scriptura ũ consulit: quin¬
ĩmo maledictus ait qͥ spem¬
suã ponit in hoĩe. Merito
ꝓinde. si aũ in dm̃i peccau̾it.
quis orabit iqͥt ꝓ eo Ne¬
uter eqͥde̾. Nam ⁊ a quo of¬
f̾end̾r.⁊ ob quẽ offenditur.
eque utusq or̃o execranda
decerit᷑. apud ipsũ qui of¬
fendit᷑. hoc est apud dm̃.
.T̃. alis gͦ eligendꝰ est ad oran¬
dũ: qui sit idoneus ad placã¬
dũ. Porro culpã siqua ẽ qd̾
hõ offendit᷑. cum ei ũ obedit᷑.
aut multũ extenuat : aut
penitꝰ adnullat causa melior.

Expanded text:
propitiationem. Caeterum Deo offenso, quis orabit pro me? si ad hominem confugero, id quidem Scriptura non consulit; quinimo: Maledictus, ait, qui spem ponit in homine . Merito proinde. Si autem in Deum peccaverit, quit, orabit, pro eo? Neuter equidem. Nam et a quo offenditur, et ob quem offenditur, aeque utriusque oratio exsecranda decernitur apud ipsum qui offenditur, hoc est apud Deum. Talis ergo requirendus est ad orandum, qui sit idoneus ad placandum. Porro culpam, si qua est, quod homo offenditur cum ei non obeditur, aut multum extenuat, aut penitus annullat causa melior.
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio sub noĩb tͣbis ⁊
festuce. gͣues leuesq disc̾¬
nit mobedientiȩ culpas.
Nipsa disputaute. ĩmo ꝙ̃¬
diffiniente. gͣdatĩ nobis dis¬
tinguit᷑. quȩ cui reatui pe¬
na debeat᷑. dũ aliũ iudicio.
aliũ ꝯcilio. aliũ ⁊ gehenna
conseq̃ndi necessitas cogit.
ut si magistͥs diina det᷑ in
sius p̃ceptis au toritas. nullũ
id̾o iam monacho leue aut
ueniale peccm̃ inueniri poᷤ¬
se putet᷑: et qd eus uniu̾sȩ
actioni eͥmen insidiet ino¬
bedientie Esto. sit criuien
ł gehenuał pena assignat᷑ :
quale queso illud dłffinie¬

Expanded text:
Evangelio sub nominibus trabis et festucae , graves levesque discernit inobedientiae culpas? Nonne ipsa disputante, imo definiente, gradatim nobis distinguitur, quae cuique reatui poena debeatur, dum alium judicio, alium consilio, alium et gehenna consequendi necessitas cogit, ut si magistris divina detur in suis praeceptis auctoritas, nullum ideo jam monacho leve aut veniale peccatum inveniri posse putetur; et quod ejus universae actioni crimen insidietur inobedientiae? Esto, sit crimen, vel gehennalis poena assignatur: quale, quaeso, illud definie
Abbreviated transcription (Latin):
ubi monet si frĩ impossiblia
in uingunt᷑. ut confidens de
aduitorio dĩ: obediat ex cari¬
tate. In eadẽ deniq regła t̾eiꝰ
humilitatis gͣdus deseribit᷑.¬
ut om̃i obedientia monachꝰ se
fubdat maiori. Dicens qͥppe om̃i.
nͨ uult nos in obediendo m̃sura
ẽẽ contentos ꝓfessionis : non at¬
tend̾e̾ ꝓmissi debitũ. ñ de pa¬
cto sumere modũ  s tͣnͣsire a¬
lacrit etiã modũ: et obedire
in om̃ib. Est sane quid̾a obe¬
dientiȩ lues scd̾m tempꝰ ip̃a
tẽporis extͣmitas : ut is sit ⁊̃¬
minꝰ obedientie qui et uitȩ.
¶ Hc̃ nob̾ maxue unigeniti cõ
m̾dat exemplũ: qui factus ẽ¬

Expanded text:
ubi monet, si fratri impossibilia ubi monet, si fratri impossibilia injunguntur, « ut confidens de adjutorio Dei, obediat « ex charitate . » In eadem denique Regula tertius humilitatis describitut omni obedientia monachus se subdat « majori! » Dicens quippe « omni, » non vult nos in obediendo mensura esse contentos professionis, non attendere promissi debitum, non de pacto sumere modum; sed transire alacriter etiam votum, et obedire in omnibus. Est sane quidam obedientiae limes, secundum tempus, ipsa temporis extremitas, ut is sit terminus obedientiae, qui et vitae. Hunc nobis maxime Unigeniti Dei commendat exemplum, qui factus e
Abbreviated transcription (Latin):
monentes eos. ñ cogentes ad
celsiora. condescendentes eis
cũ necesse fuerit ad remissio¬
ra : non cadentes cum eis. Ce¬
terũ subiectus huiꝰscemodi o¬
bedientiã quȩ uoti finib eohi¬
bet᷑. nouerit imꝑfectã. Nam ꝑ¬
fecta obedientia legem nescit.
t̾minis ñ coartat᷑. neq ꝯtenta
angustiis ꝓfessionis. largiori uo¬
luuitate fert᷑ in latitudinẽ cari¬
tatis: et ad om̃e qd iniungitur.
spontanea. uigore lib̾alis. alacͥs¬
q animi. modũ ñ consid̾ans.
in infinitã lib̾tatẽ extendit᷑.
Hec est illa de qua signanter
apls petrꝰ. castificantes in qͥt
corda ur̃a. in obedientia carita¬
tis. pulchre ipsam seq̃strans ꝑ¬
hoc. ab illa merti ⁊ seruili qͦ¬
dãmͦ obedientia. nec caritati
ꝓmpta : s obnoxia necessitati.
Hȩc iusti illtꝰ eui lex posita
s qr ñ sit sub lege. minime
quippe contentꝰ uoto. sue cu¬
animi deuotione. Quãqͣm
nec istã. regła ipsa tacuerit.

Expanded text:
eriorum: monentes eos, non cogentes ad eriorum: monentes eos, non cogentes ad celsiora; condescendentes eis, cum necesse fuerit, ad remissiora; non cadentes cum eis. Csubjectus hujuscemodi obedientiam, quae voti finibus cohibetur, noverit imperfectam. Nam perfecta obedientia legem nescit, terminis non arctatur: neque contenta angustiis professionis, largiori voluntate fertur in latitudinem charitatis, et ad omne quod injungitur spontanea, vigore liberalis alacrisque animi, modum non considerans, in infinitam libertatem extenditur. Haec est illa de qua signanter apostolus Petrus: Castificantes, inquit, corda vestra in obedientia charitatis : pulchre ipsam per hoc sequestrans ab illa inerti et servili quodammodo obedientia, nec charitati prompta, sed obnoxia necessitati. Haec justi illius, cui lex posita sed quia non sit sub lege; minime quippe contentus voto suae cuanimi devotione. Quanquam nec ista Regula ipsa tacuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ his suis t̾muus uirtutẽ ean¬
in quouis gnẽ salutifere uite
nec ultͣ obedientie lege cogen¬
dus: nec cit᷑ est inhibendꝰ qͣm
sua ipsuis uidet᷑ complexi ꝓfes¬
sio. Quanto minus cont᷑ Is gͦ
qui mediꝰ est uite modꝰ p̃fixs
uoto. ꝓfessione firmatꝰ. tanꝙͣ
lignũ qd̾ erat in medio para
dysi: solus sine dubio legi erit
p̃lati iussio ł ꝓhibitio ñ p̃t̾eat
cͣminos ꝓfessionis: llec ultraex¬
tendi. nec contͣhi eitͣ. llil me p̃¬
latꝰ ꝓhibeat hoꝵ que ꝓmisi:
nec plus exigat qͣm ꝓmisi.
uota mea nec augeat sñ mea
uoliuitate : nec minuat sine
certa necessitate. Necessitas
qͥppe ñ ht legem: et ob hoc
excusat dispensationẽ. Uolun¬
tas uͦ qm̃ sola meret᷑ retribu¬
tionẽ: etiã sola ñ ĩmerito gra¬
dũ altiorẽ usurpat. Alioqͥn ⁊
absq necessitate remissio uo¬
ti. ñ dispensatio ẽ: s p̃uarica¬
tio ⁊ restrictio. Contͣ uolun¬
tatẽ murm᷑ est : ñ ꝓfectus.
ponant gͦ p̃positi metã obe

Expanded text:
s virtutem eamin quovis genere salutiferae vitae, nec ultra obedientiae lege cogendus, nec citra est inhibendus, quam sua ipsius videtur complecti professio. Quanto minus contra? Is ergo qui medius est vitae modus, praefixus voto, professione firmatus, tanquam lignum quod erat in o legi erit praelati jussio vel prohibitio non praetereat terminos professionis. Nec ultra extendi potest, nec contrahi citra. Nil me praelatus prohibeat horum quae promisi, nec plus exigat quam promisi. Vota mea nec augeat sine mea voluntate, nec minuat sine certa necessitate. Necessitas quippe non habet legem, et ob hoc excusat dispensationem. Voluntas vero, quia sola meretur retributionem, etiam sola non immerito gradum altiorem usurpat. Alioquin et absque necessitate remissio voti, non dispensatio, sed praevaricatio est: et restrictio contra voluntatem, murmur est, non profectus. Ponant ergo praepositi metam obed
Abbreviated transcription (Latin):
Dcet̾a. uidł maliciam ⁊ decept̾a
innocentiã : qr qd a nesciente fit:
et bonũ ꝓrsus ꝯdemnat inten¬
tio pͣua: et malũ ñ penitꝰ excu¬
sat recta. Siue itaq malu̾ pu¬
tes boñ qd̃ forte agis. siue bonũ
tione sola rep̾hensibił actio foriᷤ
apparet. qͣm uͥ maligna latet
Uerũ qd̾ absq uł minimo pec¬
cato ñ ÷: purũ bonu̾ minime :.
Quo pacto gͦ bonũ ñ purũ pu¬
ro malo cõparabit᷑ in efficien¬
tia: hoc ÷ ut tam efficax sit¬
ad bonũ illd̾. qͣm ad malum
istd. & hec suꝑ hac q̃stione
sufficiant. Nam ad suꝑiores qͦ
satis rͥor ẽẽ responsũ suꝑiꝰ. &

Expanded text:
cet malitiam, et deceptam innocentiam: quia quod a nesciente fit, et bonum prorsus condemnat intentio prava, et malum non penitus excusat recta. Sive itaque malum putes bonum quod forte agis, sive bonum tione sola reprehensibilis actio foris apparet, quam ubi maligna latet Verum quod absque vel minimo peccato non est, purum bonum minime est. Quo pacto ergo bonum non purum puro malo comparabitur 517 in efficientia, hoc est ut tam efficax ad bonum illud sit, quam ad malum istud? Et haec super hac quaestione sufficiant. Nam ad superiores quoque satis reor esse responsum superius. Et
Abbreviated transcription (Latin):
subint᷑sse. ut abundarec de¬
lictũ: uerũ dicitis. Cet̾m eul
pa ñ est datȩ legis aut dantis
legẽ: s imꝓuide ꝓfitentis. ⁊
impie p̾uarieantis. Manda¬
te noris ẽẽ carnalẽ. ueñdatũ
sub peccõ. Uerũ hoc ante ꝓ¬
uidisse debueras. qd̾ turris
huiꝰ eugłicꝵ ñ pͥus iaceres fun¬
dam̃ta: quã sedens cõputa¬
res si hr̾es sũptꝰ ad ꝑficiendũ
Nẽ aũ qͥd restat. nͥ ut aut cor¬
reptꝰ obedias seniorib : aut
confusus audias ab illusorib
hic hõ cep̾ edificare. ⁊ ñ potuit
consũmare: S fortasse diciiᷤ
Ergone ita ꝑfectus qͥspiã inue¬

Expanded text:
subintrasse, 510 ut abundaret delictum, verum dicitis. Caeterum hoc culpa non est datae legis, aut dantis legem, sed improvide profitentis, et impie praevaricantis. Mandate noris esse carnalem, venumdatum sub peccato . Verum hoc ante praevidisse debueras, quo turris hujus evangelicae non prius jaceres fundamentum, quam sedens computares, si haberes sumptus ad perficiendum. Nunc autem quid restat, nisi ut aut correctus obedias senioribus, aut confusus audias ab illusoribus: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare . 24. Sed forsan dicitis: Ergone ita perfectus quispiam in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓinde quẽ ꝓ d̾o habemꝰ. tanꝙͣ
dm̃ in his quȩ aꝑte ñ st̃ contͣ
d̾m. audire debemꝰ. Nec sane
contͣria loquimͦ scõ ꝓphe sa
mueli. qͣsi nos in hac parce
diuinã in hõib tͥbuentes au¬
ctoritatẽ: cũ ille in supͣ me¬
morato capitło. plane dise̾nẽ
unt̃ utr̃q uideat᷑. Siquide
qđ nos asserimꝰ de dubiis. hoc
ille negat de manifestis: ut
mandare p̾sumunt. S hinc
uos sum̃tes mat̾iam siue oc¬
casionẽ argum̃tandi. asseritis
si hoc constit̾it ut iuissa q̃lib¬

Expanded text:
proinde quem pro Deo habemus, tanquam Deum in his quae aperte non sunt contra Deum, audire debemus. 22. Nec sane contraria loquimur sancto prophetae Samueli, quasi nos in hac parte divinam hominibus tribuentes auctoritatem: cum ille in supra memorato capitulo plane discernere inter utrumque videatur. Siquidem quod nos asserimus de dubiis, hoc ille negat de manifestis: ut mandare praesumunt. Sed hinc vos sumentes materiam sive occasionem argumentandi, asseritis, si hoc constiterit, ut jussa homi
Abbreviated transcription (Latin):
quispiã obedierit  melior tñ
cũ ex dĩ amore obedit᷑. Illa
quippe obedientia necessitatiᷤ
ẽ: ista caritatis. Illũ optimũ
dixerim obedientie gͣdum:
cũ eo animo opus iniunctũ
enĩ ex uoluntate iubentis. pen¬
det intentio exequentis: fit¬
ut nec maior minorib. nec
minor maiorib confuse ut
assolet ad implendũ qd̾ in¬
iungit᷑ subiecti studii impẽ¬
dat᷑ : s mod̾ante animo qͦꝙ
ꝓ sua dignitate imꝑia. sciat
modũ utrobiq seruare. tã
in obseruando uidł uissa
qͣm in cauendo ꝓhibita: ñ

Expanded text:
quispiam obedierit : melior tamen cum ex Dei amore obeditur. Illa quippe obedientia necessitatis est, ista charitatis. Illum autem optimum dixerim obedientiae gradum, cum eo animo injunctum enim ex voluntate jubentis pendet intentio exsequentis, fitut nec majus minoribus, nec minus majoribus confuse ut assolet ad implendum quod injungitur, subjecti studium impendatur; sed moderante animo quaeque pro sua dignitate imperia, modum sciat utrobique servare, tam in observando videlicet jussa, quam in caven
Abbreviated transcription (Latin):
¶ulla
seript᷑a tͣdid̾it. uł rõ manifesta
p̃ceptor expectandꝰ. nec ꝓhi¬
bitor auscultandꝰ est: s qd̾
ita latere aut obscurũ esse
cognoser. ut in dubiũ ueni¬
re possit. utrũnã d̾s sic an
alit̾ forte uelit. si ñ labiis
custodientib sciãm. ⁊ ex o¬
re angłi dñi ex̾cituũ certũ
reddat᷑. A quo deniq diui¬
na potiꝰ consilia reqͥrent᷑ :

Expanded text:
ulla Scriptura tradiderit, vel ratio manifesta praeceptor exspectandus, nec prohibitor auscultandus est; sed quod ita latere aut obscurum esse cognoscitur, ut in dubium venire possit, utrumnam Deus sic, an aliter forte velit, si non de labiis custodientibus scientiam, et ex ore angeli Domini exercituum certum reddatur. A quo denique divina potius consilia
Abbreviated transcription (Latin):
in spũ lenitatis. Indignũ
eos mereri indignationẽ:
tam facile consequunt᷑:
pecc̃ores. s pusilli estima¬
tores. et si ex uno irã: nũqͥd
nͣ tam̃ ex alt̾o ueniã me¬
ruert̃: Beati quidẽ fuis¬
sent: si uixta u̾bum dñi in
ipso scandalirati ñ essent.
Nẽ uͦ quid nisi miseri.
S tam̃ ⁊ miserandi. ꝓbat
hoc pia illa in eruce pacien¬
tis. s nicħominꝰ cõpatientis
supplicatio. Pat̾ inqͥt igno¬
sce ilł et qͣsi quereret᷑ in¬
dulgentiȩ r̾o in tã horren¬
do facinore: sequit᷑. qͥa ne¬
scuint qͥd faciunt. Ae si di¬
ceret: eo digni uenia. qͦ et
pusilli scientia st̃. Ideo ig¬
noseo eis : quia ñ agnoscor
ab eis. Si enĩ cognouissẽt.¬

Expanded text:
iritu lenitatis . Indignum eos mereri indignationem, tam facile consequuntur peccatores, sed pusilli aestimatores, etsi ex uno iram, nunquid non tamen ex altero veniam meruerunt? Beati quidem fuissent, si juxta verbum Domini in ipso scandalizati non essent . Nunc vero quid nisi miseri? Sed tamen et miserandi. Probat hoc pia illa in cruce patientis, sed nihilominus compatientis supplicatio: Pater, inquit, ignosce illis. Et quasi quaereretur indulgentiae ratio in tam horrendo facinore, sequitur: Quia nesciunt quid faciunt . Ac si diceret: Eo digni venia, quo et pusilli scientia sunt. Ideo ignosco illis, quia non agnoscor ab illis. Si enim cognovissent
Abbreviated transcription (Latin):
contra mandatũ p̾sunit᷑.
mobedientia dr: ⁊ hinc
collig̾r. qd̾ irasci fr̾i. et in¬
obedientia sit: ⁊ cͥmen ñ
sit. En unũ inuentũ est.
monacho leue ac ueniale
s diuini mandati statuat
tͣnsg̃ssorem. In hoc gñe¬
st̃ tͣnsg̾ssionis ñnulla stul¬
tiloquia seu uaniloqͥa. &
que ociose dicta.⁊ facta cogitata.
Huimodi enĩ ñqͣm nͥ contra
mandatũ. ⁊ dĩ mandatũ usͣ¬

Expanded text:
contra mandatum praesumitur, inobedientia dicitur. 26. Hinc colligitur, quod irasci fratri, et inobedientia sit, et crimen non sit. En unum inventum est monacho leve ac veniale sed divini mandati statuat transgressorem. In 511 hoc genere transgressionis sunt nonnulla stultiloquia seu vaniloquia, et quaeque otiose dicta, facta, et cogitata. Hujusmodi enim nunquam nisi contra mandatum, et Dei mandatum usu
Abbreviated transcription (Latin):
pari reu̾entia deferendũ:
ubi tam̃ dõ contͣria ñ p̃cipit
hõ. Qd̃ si contig̃it: ꝑgendũ
petri: qr obedire opoitec d̾o
mag̃ qͣm hoĩb. Aut enun
hoc respondendũ cũ apłis:
aut cũ phariseis certe au¬
diendũ. Quare et uos tͣnsg̃¬
dimini mandatũ dĩ. ꝓpter
tͣaitiones ur̃as. Si aũ dolet
se contẽpni magist᷑ hõ. p̃ illo
qui docet bominẽ scientiam:
consolet᷑ illa qͣm ⁊ uos posui¬
stis. samueł sententia : qua
int̾ leprã ⁊ lepͣm uidet᷑ di¬
scernere sie. Si peccau̾it uir
in uirũ: ꝓpitiꝰ ei pot̾it ẽẽ d̾s.

Expanded text:
pari reverentia deferendum, pari reverentia deferendum, ubi tamen Deo contraria non 508 praecipit homo. Quod si contigerit, pergendum Petmagis quam hominibus . Aut enim hoc respondendum cum apostolis, aut cum Pharisaeis certe audiendum: Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditiones vestras? Si autem dolet se contemni magister homo prae illo, qui docet hominem scientiam; consoletur illa, quam et vos posuistis, Samuelis sententia, qua inter lepram et lepram videtur discernere sic: Si peccaverit vir in virum, propitius e
Abbreviated transcription (Latin):
eo facillime ueniã ꝓmeret᷑.
quo iuix uł pecc̾m reputat᷑.
Quid eũ seient̾ et ex delib̾¬
atione in u̾ba ociosa silentio
licet ñ indicto lingua laxa¬
tur: ñ qͥd hoc tam̃ neget
quispiã usurpari cont᷑ re¬
głam ueritatis. Uñ nimi¬
rũ et ratio exigenda est
in fut᷑o iudicio. iudice illo
t̃rifice admodũ cõminante:
quia de om̃i u̾bo ocioso reddẽt
rationẽ in die iudicii. Ue nob̾:
quenã pot̾it ratio reddi de ocio:
Alioquin ociũ ñ est : si non
om̃ino ratione uacuũ :. Stn
quis nesciat unũ detͣctionis
uerbũ. qͣntũ etiam innum̾is
talib id est ociosis. p̃ponderet
ad delictũ. meritũ ꝙ damna¬
tionis: Qͥd ita : Uidelicet
quia discretio est in manda¬
tis consequent̾ et in culpis.
ut sieut dixami. maioꝵ gͣuior.
leuior q ninoꝵ censeatur
tͣnsgͣssio mandatoꝵ.S man¬
dautiũ ñ ita. Siue enĩ deus
suie homo uicaruis di man¬
datũ qd̾cũq tͣdidit. pari ꝓfe¬
cto obsequendũ est cura:

Expanded text:
cillime veniam promereatur, quo vix vel peccatum reputatur. Quid, quod scienter et ex deliberatione in verba otiosa, silentio licet non indicto, lingua laxatur? nunquid hoc tamen neget quispiam usurpari contra regulam Veritatis? unde nimirum et ratio exigenda est in futuro judicio, Judice ipso terrifice admodum comminante, quia de omni verbo otioso reddent homines rationem in die judicii . Heu nobis! quaenam poterit reddi ratio de otio? Alioquin otium non est, si non omnino ratione vacuum est. Et tamen quis nesciat unum detractionis verbum, quantum etiam innumeris talibus, id est otiosis, praeponderet ad delictum meritumque damnationis? Quid ita? Videlicet quia discretio est in mandatis, consequenter et in culpis: ut sicut dixeram majorum gravior, leviorque minorum censeatur transgressio mandatorum. CAdantium non ita. Sive enim Deus, sive homo vicarius Dei, mandatum quodcunque tradiderit; pari profecto obsequendum est cura,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ex comparatione maio¬
rũ. Nouit uerus humiłq
obediens. ⁊ minima ñ con¬
tẽnere. ⁊ maxune curare
que maxima sunt : intimo
sapore discernens. qͥb de man¬
datis ei qui preest. suis quo¬
dãmͦ factis respondeat eũ
ꝓpħa. Tu mandasti manda¬
ta tua .e. nimis. Ubi quia
ñ dicit uniu̾saliter omĩa.
illa tantũ oportet intelligi
nantur: ut puta ñ oceideᷤ.
⁊ siqua huismodi funt.
quoꝵ ñqͣm potest obser¬
uatio ẽẽ iniusta ł mala.
ñ qͣm bona licrta ue tͣns¬
gͣssio: dispensatione dũ¬
taxat humana. Cetera
sationẽ admittunt. qͥa
leuiori censura neglecta
puniunt᷑: leuiora dũr
Ex his. u̾bi gr̃ã. dico esse
uł risum int̾dictum. uł
indictũ silentiũ. Hȩc sĩqͥ

Expanded text:
ex comparatione majorum. Novit verus humilisque obediens et minima non contemnere, et maxime curare quae maxima sunt, intimo sapore discernens, quibus de mandatis ei qui praeest, suis quodammodo factis respondeat cum propheta: Tu mandasti mandata tua custodiri nimis . Ubi, quia non dicit universaliter omnia, illa tantum oportet intelligi,nantur; ut puta, Non occides, et si qua hujusmodi sunt: quorum nunquam potest esse observatio injusta vel mala; nunquam bona licitave transgressio dispensatione duntaxat humana. CAPUT Vsationem admittunt, quia leviori censura neglecta puniuntur, leviora dicuntur. Ex his, verbi gratia, dico esse vel risum interdictum, vel indictum silentium. Haec siq
Abbreviated transcription (Latin):
nec tam̃ in cruusn: ita
sane. si ꝑ surreptionẽ
aut obluuonẽ. ñ autẽ
sio contig̾it. Media qͥp¬
pe sunt. e quibus ila
longe utiq disparẽ a natu¬
ralib. quantũ in ipsis est
gerentia necessitatẽ : cũ
tñ nec sine offensa negligi.
nee contẽpni sine emine
uł ipsa queant iniuncta
ab his dũtaxat quib ꝓpͥe
se inuineti oꝑis qualitas¬
innoxia sit. adiunete
tam̃ au. torttatis pondus
obnoxiũ mandato. man
la sunt. aut diuina insti¬
ꝓfessione fixa ñ sunt: ut ñ
iussa quidẽ licite utrũli¬
bet uł admitant᷑ uł omit¬
tant᷑: iussa uͦ sine culpa
ñ negligant᷑: sine cͥmine
ñ contẽpnant᷑. Ubiq enĩ
⁊ culpabił neglectus. et
contẽptus damuabil est. Dif
tẽptus. in om̃i sp̃e mandatoꝵ
pari pondẽ gͣuis. ⁊ cõmunit̃
damnabilis est. neglectus
aũ. in fixis gͣuior: tołablior
in mobłib mandatis. Siqͥdẽ
ꝑpetres animo: turpe flagi¬
tiũ ẽ. ac criminale pecẽm:
cũ tam̃ leue uerbũ in tẽꝑe

Expanded text:
ita sane, si per subreptionem aut oblivionem, non autem sio contigerit. Media quippe sunt, e quibus illalonge utique disparem a naturalibus, quantum in ipsis est, gerentia necessitatem: cum tamen nec sine offensa negligi, nec contemni sine crimine vel ipsa queant, injuncta ab his duntaxat quibus propse injuncti operis qualitasnnoxia sit; adjunctae tamen auctoritatis pondus obnoxium mandato, mandla sunt, aut divina instiprofessione fixa non sunt; ut non jussa quidem, licite utrumlibet vel admittantur, vel omittantur: jussa vero, sine culpa non negligantur, sine crimine non contemnantur. Ubique enim et culpabilis neglectus, et contemptus damnabilis est. Difftemptus in omni specie mandatorum pari pondere gravis, et communiter damnabilis est: neglectus autem in fixis gravior, tolerabilior in mobilibus mandatis. Siquidemcunque perpetres animo, turpe flagitium est ac criminale peccatum: cum tamen leve verbum, in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑. patet qd̾ magna ex
parte regłaris traditio sub
eius qui p̃est. et si ñ uolunta¬
ti. certe discretioni. S dicis.
uid gͦ relinquit᷑ necessita¬
ti audite qͣmpłimũ. Pri¬
mo quidẽ quic qͥd de fp̃u¬
alib in ipsa regła tͣditũ
est : in manu abbatis ut
supͣ taxatũ est. nequaqͣ.
relinquit᷑. Deinde reliqͣ
pars quȩ ui corꝑalib con¬
stat obseruantiis. ne ipsa
quide̾ in eius tra uolun¬
tate posita est. ut eidem
deseruiat uoluntati: sed
mag̾ caritati. Neq enĩ
abbas supͣ regłam ẽ eui
semel et ipse spontanea ꝓfeᷤ
gandũ ñ est. di regła cari¬
tas. regłe scĩ bñdicti iure p̃po

Expanded text:
quaeritur patet quod magna ex quaeritur patet quod magna ex parte regularis traditio subest ejus qui praeest, etsi non voluntati, certe discretioni. Sed dicitis: Quid ergo relinquitur necessitati? Audite: quamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traditum est, in manu abbatis ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde reliqua pars, quae in corporalibus constat observantiis, ne ipsa quidem in ejus ita voluntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra Regulam est, cui semel et ipse spontanea se gandum non est Dei regula charitas Regulae sancti Benedicti jure p
Abbreviated transcription (Latin):
Primã gͦ necessitatẽ. sua cuiq
facit in ꝓmittendo uoluntaᷤᷤ
sed̾am. precipientis auetori¬
nitas. Differunt aũ ut iam
dictũ est quibusdã a se in¬
uieẽ gradib tres iste neces¬
sitates: nec una om̃s sequit᷑
ĩmutabłitatis firmitas. Nã
ex pͥma quidẽ qd̃ efficitur.
etsi ñ penitus ĩmutabile:
tam̃ uix mutablẽ ẽẽ constat.
dum solis illud liceat mu¬
tare p̾latis: et hoc ñ nisi fi¬
deli et ꝓuida dispensatione.
Qd̾ uͦ fit ex sequenti. que .s.
maior ista est. pene iam in¬
cõmutabile: soli quippe deo
ẽẽ mutabile suꝑuis demon¬
stratũ est. Porro qd̾ de no¬
uissima fit. tanꝙͣ omium
maxima. om̃ino in cõmu¬
tabile est: uitpote qd̾ ne
ipsi quidẽ dõ mutare libe¬
rũ est. Qd̃ gͦ nulli hominũ
fas est. nisi solis mutare p̃la¬
tis diei uix mutabłe congrue
potest: qd̾ soli constat lice¬
re dõ. dicatur pene incom¬
mutablẽ.: Qd̾ ne ipsi quidẽ
penitus in cõmutabłe noĩet᷑.
redeam de quib potissimũ

Expanded text:
Primam ergo necessitatem sua cuique facit in promittendo voluntas; secundam, praecipientis auctorinitas. 8. Differunt autem, ut jam dictum est, quibusdam a se invicem gradibus tres istae necessitates, nec una omnes sequitur immutabilitatis firmitas. Nam ex prima quidem quod efficitur, etsi non penitus immutabile, tamen vix mutabile esse constat: dum solis illud liceat mutare praelatis, et hoc nonnisi fideli et provida dispensatione. Quod vero fit ex sequenti, quae et major ista, est pene jam incommutabile. Soli quippe Deo esse mutabile superius demonstratum est. Porro quod de novissima fit, tanquam omnium maxima, omnino incommutabile est, utpote quod ne ipsi quidem Deo mutare liberum est. Quod igitur nulli hominum fas est, nisi solis mutare praelatis, dici vix mutabile congrue potest: quod soli constat licere Deo, dicatur pene immutabile: quod ne ipsi quidem, penitus immutabile nominetur. redeam, de quibus potissimum
Abbreviated transcription (Latin):
ipse est ꝓpitiatio ꝓ peccĩs nr̃is.
Deniq ꝓpħa de ipso testat᷑.
ñ ꝑirent. Ubi sane notan¬
ꝓ contẽptorib legit᷑ suppli¬
casse. Uerũ illi quomͦ ꝑire
posst̃ : ꝓ quib saluator ro
gat ne ꝑeaut: Qmobrẽ ñ
uideo cur oͣmẽm inobedien¬
tiã et itͣnsg̃ssionẽ uł mini¬
moꝵ quoꝵ libet mandatoꝵ
exaggerandã putau̾itis.
ut et exclamaretis. Qͥd gͦ iã
monacho pot̾it ueniale pec¬
actioni cͥmen insidiat᷑ inobe¬
dientiȩ S hoc uidł inde¬

Expanded text:
ipse est propitiatio pro peccatis nostris . Denique propheta de ipso testatur, non perirent . Ubi sane notanpro contemptoribus legitur supplicasse. Verum illi quomodo perire pogat, ne pereant? Quamobrem non video, cur ita omnem inobedientiam et transgressionem vel minimorum quorumlibet mandatorum exaggerandam putaveritis, ut exclamaretis: Quod ergo jam monacho poterit veniale pecactioni crimen insidiatur inobedientiae? Sed hoc i
Abbreviated transcription (Latin):
uelle constit̾it ipsũ qui p̾cipit.
siue hoiẽm siue d̾m. Est u̾bi
gr̃a mandatũ. ñ furab̾is: et ẽ
mandatũ. onũ petenti te da
utr̃q quide̾ magnũ. qm utrũq
diuinũ. s de ñ furando ma¬
ius. Qͥs eñ nesciat eqͥssimo
Dõ ñ ȩque displicere. tenaces
atq fures. ⁊ qr de duob mał
plus uelit. nos tenere nr̃a.
qͣm tollere aliena: et ita mi¬
nus peccare qui ñ tͥbuit sua
qͣm qui ñ sua furat᷑. Sed
etiã in mandatis houĩm ra¬
ra eqͣlitas inuenit᷑: cũ ꝓ ua¬

Expanded text:
psum qui praecipit, sive hominem, sive Deum. Est, verbi gratia, mandatum, Non furaberis ; et est mandatum, Omni petenti te da . Utrumque quidem magnum, quoniam utrumque divinum: sed de non furando, majus. Quis enim nesciat aequissimo Deo non aeque displicere tenaces, atque fures; et quia de duobus malis plus velit nos tenere nostra, quam tollere aliena; et ita minus peccare qui non tribuit sua, quam qui non sua furatur? 15. Sed et in mandatis hominum rara aequalitas invenitur, cum,