comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ue cum ita sint: ñ tribuamus
dandi regni atq imꝑii potesta¬
tẽ. nisi do uero qui d̾at felicitatẽ
in regno celorum solispus: regnum
uͦ t̾renum & piis & impiis. sicut ei
placet. cui nichil iniuste placet.
Quãuis enĩ aliquid dixerimus qͦd
aꝑtum nobis ẽẽ uoluit : tam̃ multũ
ẽ ad nos & ualde suꝑat uires nr̃as
hominum occulta discutere. & liqͥdo
ex amme merita duudicare regnoꝵe.
Ille gͦ unus uerus ds̃ qui nec iudicio
nec adiutorio deserit genus huma¬
num. quando uoluit & quantum uo¬
luit romanis regnũ dedit: qui dedit
assyriis uł etiam ꝑsis aquib solos
deos duos coli. unum bonũ alterum
malũ continent littere istoꝵ: ut tace¬
am de popło hebreoꝵs de quo iã dixi
qͣntum satis uisum ẽ. qui p̾ter unu̾
dm̃ ñ coluit et quando regnauit.
Qui gͦ ꝓsis dedit segetes sine cultu
dee segetie. qui alia dona t̾rarum si¬
ne cultu tot deorum quos isti reb
singłis singłos uł etiam reb singłis

Expanded text:
Quae cum ita sint, non tribuamus dandi regni adque imperii potestatem nisi Deo uero, qui dat felicitatem in regno caelorum solis piis; regnum uero terrenum et piis et inpiis. sicut ei placet, cui nihil iniuste placet. Quamuis enim aliquid dixerimus, quod apertum nobis esse uoluit: tamen multum est ad nos et ualde superat uires nostras hominum occulta discutere et liquido examine merita diiudicare regnorum. Ille igitur unus uerus Deus, qui nec iudicio nec adiutorio deserit genus humanum, quando uoluit et quantum uoluit Romanis regnum dedit; qui dedit Assyriis, uel etiam Persis, a quibus solos duos deos coli, unum bonum, alterum malum, continent litterae istorum; ut taceam de populo Hebraeo, de quo iam dixi quantum satis uisum est, qui praeter unum Deum non coluit et quando regnauit. Qui ergo Persis dedit segetes sine cultu deae Segetiae, qui alia dona terrarum sine cultu tot deorum, quos isti rebus singulis singulos, uel etiam rebus singulis
Abbreviated transcription (Latin):
nam ille uindicari a catone ñ potuit.
quem ciuilis belli quodammꝰ heredẽ
reliquerat: iste autem qͣmuis pie am¬
me solatia talia ñ requirant. a theo¬
dosio uindicatus ẽ. quem regni par¬
ticipẽ fecerat cum paruulum habe

Expanded text:
Nam ille uindicari a Catone non potuit, Nam ille uindicari a Catone non potuit, quem ciuilis belli quodam modo heredem reliquerat; iste autem, quamuis piae animae solacia talia non requirant, a Theodosio uindicatus est; quem regni participem fecerat, cum paruulum habe
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s intalib multum ualerent: con¬
stantinum imꝑatorẽ ñ supplicantem
dȩmonib. s ipsum uerũ dm̃ colentẽ
tantis t̾rens impleuit munerib qͣn¬
ta optare nullus auderet cui etiam
condere ciuitatẽ romano imꝑio soctã
uelut ipsius rome filiã: s sine aliquo
demonum templo symulachroq con¬
cessit diu imꝑauit: unuersũ orbẽ
romanũ imus augustus tenuit & de¬
fendit: in administrandis & gerends
bellis uictoriosissimus fuit. in tr̾ian¬
ms opprimendis ꝑ omĩa ꝓsperatusẽ.
grandeuus egritudine & senectute de¬
functus filios imꝑantes reliquit. Sed
rursus ne imꝑator quisqͣm ideo fieret¬
xp̃ianus ut felicitatem constantim
mereretur. cum ꝓpter ȩt̾nam uitam qͥq
debeat ẽẽ xp̃ianus: iouinianum multo
citius qm iulianum abstulit: gratia¬
nũ ferro tyrannico ꝑmisit interimi.
longe qͥdem mitius qm magnũ pom¬
peium colentẽ uelut romanos deos.

Expanded text:
spiritus in talibus multum ualerent, Conspiritus in talibus multum ualerent, Constantinum imperatorem non supplicantem daemonibus, sed ipsum uerum Deum colentem tantis terrenis inpleuit muneribus, quanta optare nullus auderet; cui etiam condere ciuitatem Romano imperio sociam, uelut ipsius Romae -filiam, sed sine aliquo daemonum templo simulacroque concessit. Diu imperauit, uniuersum orbem Romanum unus Augustus tenuit et defendit; in administrandis et gerendis bellis uictoriosissimus fuit, in tyrannis obprimendis per omnia prosperatus est; grandaeuus aegritudine et senectute defunctus est, filios imperantes reliquit. Sed rursus ne imperator quisquam ideo Christianus esset, ut felicitatem Constantini mereretur, cum propter uitam aeternam quisque debeat esse Christianus: Iouianum multo citius quam Iulianum abstulit; Gratianum ferro tyrannico permisit interimi, longe quidem mitius quam magnum Pompeium colentem uelut Romanos deos.
Abbreviated transcription (Latin):
blice ñ ꝓ saturandis mimicitiarũ odiis
exerunt: si eandem ueniã ñ ad impu¬
nitatem miquitatis s ad spem corre¬
ctiomis indulgent: si qͦd asꝑe cogun¬
tur plerumq decernere. miscdie lem¬
tate. & beneficioꝵ largitate compen¬
sant: si luxuria tanto ẽ eis castigatior
quanto posset ẽẽ liberior. si malunt
cupiditatib prauis qm quiblibet gen¬
tib imꝑare: & si hec om̃a faciunt ñ
ꝓpter ardorem manis gle. s ꝓpter ca¬
ritatem felicitatis eterne: si ꝓ suis pec¬
catis. humilitatis & miserationis & ora¬
tionis sacrificium dõ suo uero immo¬
lare ñ negligunt. Tales xp̃ianos im¬
ꝑatores dicimus ẽẽ felices interĩ inspe.
postea re ipsa futuros. cum id qͦd ex¬
pectabamus aduenerit. xxu.¬
am bonus ds ne homines qui eũ
crederent ꝓpter et̾nam uitam co¬
lendum. has sublimitates & regna t̾re¬
na existimarent posse neminem con¬
sequi nisi demonib supplicet. qͦd hi

Expanded text:
blicae, non pro saturandis inimicitiarum odiis blicae, non pro saturandis inimicitiarum odiis exerunt; si eandem ueniam non ad inpunitatem iniquitatis, sed ad spem correctionis indulgent; si, quod aspere coguntur plerumque decernere, misericordiae lenitate et beneficiorum largitate conpensant; si luxuria tanto eis est castigatior, quanto posset esse liberior; si malunt cupiditatibus prauis quam quibuslibet gentibus imperare et si haec omnia faciunt non propter ardorem inanis gloriae, sed propter caritatem felicitatis aeternae; si pro suis peccatis humilitatis et miserationis et orationis sacrificium Deo suo uero immolare non neglegunt. Tales Christianos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id quod expectamus aduenerit. am bonus Deus, ne homines, qui eum crederent propter aeternam uitam colendum, has sublimitates et regna terrena existimarent posse neminem consequi, nisi daemonibus supplicet, quod hi
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim nos xp̃ianos quosdam
imꝑatores ideo felices dicimus: qͥa
uł diutius imꝑauerunt. uł imꝑatores
filios morte placida reliquerunt. uł
hostes rei publice domuerunt. uel mi¬
micos ciues aduersus se insurgentes &
cauere & opprimere potuerunt. Hec
& alia uite huius erumnose uł mune¬
ra uł solatia. quidam etiã cultores
demonum acciꝑe meruerunt qui
ñ ꝑtinent adregnũ dĩ quo ꝑtinent
isti: & hoc ipsius miscd̾ia factũ ẽ. ne
abillo ista qui meũ crederent uelut
summa bona desiderarent. S felices
eos dicimus siiuste imꝑant. si inter
linguas sublimiter honorantium et
obsequia niinis humiliter salutanti¬
um ñ extolluntur. s se homines esse
meminerunt: si suam potestatẽ ad
d̃i cultũ maxime dilatandũ. maie¬
stati eius famulam faciunt: si dm ti¬
ment diligunt. colunt. si plus amanł
illud regnum ubi ñ timent habere
consortes: si tardius uindicant. faci¬
le ignoscunt. si eandem uindictam
ꝓ necessitate regende tuendeq rei pu¬

Expanded text:
e enim nos Christianos quosdam imperatores ideo felices dicimus, quia uel diutius imperarunt uel imperantes filios morte placida reliquerunt, uel hostes rei publicae domuerunt uel inimicos ciues aduersus se insurgentes et cauere obprimere potuerunt. Haec et alia uitae huius aerumnosae uel munera uel solacia quidam etiam cultores daemonum accipere meruerunt, qui non pertinent ad regnum Dei, quo pertinent isti; et hoc ipsius misericordia factum est, ne ab illo ista qui in eum crederent uelut summa bona desiderarent. Sed felices eos dicimus, si iuste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, et se homines esse meminerunt; si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum maiestati eius famulam faciunt; si Deum timent diligunt colunt; si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes; si tardius uindicant, facile ignoscunt; si eandem uindictam pro necessitate regendae tuendaeque rei pu
Abbreviated transcription (Latin):
inmilitia cum tyrones electi fueruit.
ex his quoq eliguntur ad opus aliqͦd
maius armorum. W cum eliguntur
in eccła qui fiant p̾pofiti: n̾utiq cȩt̾i
reprobantur. cum utiq om̃s boni fi¬
deles electimerito nicupentur.
Eliguntur in edificio lapides angu¬
lares: non reprobatis ceteris quistru¬
cture partib aliis deputantur. Eli¬
guntur uue aduescendum: nec reꝓ¬
bantur alie quas relinquimus adbi¬
bendum. Non opuse̾ multa ꝑcurrere:
cum res inaꝑto sit. Quamobrem ñ
ex hoc qͦd dii ex multis quidam se¬
lecti sunt. uelis qui scripsit ueleoꝵ
cultores uel dii ipsi uituꝑandi sunt:
s aduertendum potius quinam isti
sint. & adquã rem selecti uideant᷑.

Expanded text:
in militia, cum tirones electi fuerint, in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod maius armorum; et cum eliguntur in ecclesia, qui fiant praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis ceteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad uescendum, nec reprobantur aliae, quas relinquimus ad bibendum. Non opus est multa percurrere, cum res in aperto sit. Quam ob rem non ex hoc, quod di ex multis quidam selecti sunt, uel . is qui scripsit uel eorum cultores uel di ipsi uituperandi sunt, sed aduertendum potius quinam isti sint et ad quam rem selecti uideant
Abbreviated transcription (Latin):
anc diuinitatẽ. uelut sic.i.
dixerim deitatẽ. nam & hoc uer¬
bo uti iam nr̃os ñ piget. ut de greco
expressius transferant qͦd illi theo
ditatem ñ ẽẽ inea theologia qm ciu¬
lem uocant. que a marco uarrone
sedecim uoluminib explicata ẽ. id ẽ
ñ ꝑueniri ad et̾ne uite felicitatẽ ta¬
lium deorũ cultu quales aciuitatib
qualiterq colendi instituti sunt: cui
ñdum ꝑsuasit sextus liber quem prori¬
me absoluimus. cum istum forsitan le¬
gerit quid de hac questione expedien¬
da ulterius desideret ñ habebit. Fieri¬
c enimpotest ut saltem deos selectos
atq precipuos quosuarro uolumine
complexus ẽ ultimo. de quib paru̾
diximus: quisqͣm colendos ꝓpter ui¬
tam beatam quȩ non nisi eterna est
opinetur. Qua inre ñ dico qͦd facetius
ait tertullianus fortasse qm uerius:
si dii eliguntur ut bulbi. utiq cȩteri
reprobi iudicant᷑:. ñ hoc dico. Uideo e¬
nim etiam exselectis eligi aliquos ad
aliquid maius atq prestantius: sicut

Expanded text:
anc diuinitatem uel, ut sic dixerim, deitatem nam et hoc uerbo uti iam nostros non piget, ut de Graeco expressius transferant quod illi 3-e6deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, opinetur. Qua in re non dico quod facetius ait Tertullianus fortasse quam uerius: Si di eliguntur ut bulbi, utique ceteri reprobi iudicantur. Non hoc dico: uideo enim etiam ex selectis selegi aliquos ad aliquid maius adque praestantius, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s scõs & sublegis tempore & sub pri¬
orib scł̃is in sacramento. & fide xp̃i ui
stificatos fuisse.
x.xui De inconstantia porphyrui int̾ confessio¬
nem ueri dĩ & cultũ demonũ fluctuantiᷤᷤ.
De impietate porphyrii qui etiam apuleii
transcendit errorem. Iscere

Expanded text:
Omnes sanctos et sub Legis tempore, et sub prioribus saeculis, in sacramento et fide Christi justificatos fuisse. XXVI. De inconstantia Porphyrii inter confessionem ueri Dei et cultum daemonum fluctuantDe impietate Porphyrii, qua etiam Apuleii transcendit errorem.
Abbreviated transcription (Latin):
credendum. qui se coli exigunt honore di¬
umo. anuero illis qui nons s um deo sc̃a
precipiunt religione seruiri.
xuii. De archa testamenti miraculisq signorum
que ad commendandã legis ac promissio¬
nis au toritatem diuinitꝰ facta st̃.¬
eruditus ẽ negant ecclasticis libris esse
credendum.
IX Quȩ ratio sit uisibilis sacrificu qͦd uni uero
& inuisibili dõ offerri docet uera religio.
xxi De modo potestatis demonib datȩ aci głi¬
ficandos scõs ꝑ tolerantiam passionum
qui aerios sp̃s non placando ipsos. s in
dõ ꝑmanendo uicerunt.
stas & unde cordis uera ptirgatio.

Expanded text:
credendum dum, qui se coli exigunt honore diuino; an uero illis, qui non sibi, sed uni Deo sancta praecipiunt religione sel\'uiri.XVII. De arca testamenti miraculisque signorum, quae ad commendandam legis ac promissionis auctoritatem diuinitus facta seruditus est, negant ecclesiasticis Libris esse credendum. I. Quae ratio sit uisibilis sacrificii, quod uni uero et inuisibili Deo offerri docet uera religio.XXI. De modo potestatis daemonibus datae ad glorificandos sanctos per tolerantiam passionum, qui aerios spiritus non placando ipsos, sed in Deo permanendo uicerunt. stas et unde cordis uera purgatio.
Abbreviated transcription (Latin):
xiii De musibili d̃o qui se uisibilem sepe p̾stite¬
rit ñ scdm qͦd est. s scdm̾ qͦd poterant¬
ferre cernentes.
xiui. De uno deo colendoñ solum ꝓpter et̾na . se .xxuiii¬
tiam ꝓpter temporalia benesicia. quia u¬
niuersa inipsius prouidentie potestate
consistunt.

Expanded text:
XIII. De inuisibili Deo, qui se uisibilem saepe praestiterit, non secundum quod est, sed secundum quod poterantferre cernentes.XIIII. De uno Deo colendo non solum propter aeterna, sed etiam propter temporalia beneficia, quia uniuersa in ipsius prouidentiae potestate consistunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cram beatitudinem siue an¬
glis siue hominib ꝑ unum
dm̃ tribui etiam platonicos
definisse. s utrum hi quos
ob hoc ipsum colendos pu¬
tant unitantum do. an eti¬
an sibi sacrificari uelint ẽẽ querendũ.

Expanded text:
ram beatitudinem siue angelis siue hominibus per unum Deum tribui etiam Platonicos definisse: sed utrum hi, quos ob hoc ipsum colendos putant, uni tantum Deo, an etiam sibi sacrificari uelint, esse quaerendum.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ꝑnos ipsos nosse ñpossumus. ali¬
os hinic testes uł querimus uł habe¬
mus. De quorũ fide cur nulla debe¬
at ẽẽ dubitatio: non est iste. s poste¬
rior erit diligentius disserendi locus.
In hoc aut̾e libro de ciuitate di quȩ
ñ ꝑegrinatur in huius uite mortali¬
tate. s immortalis semꝑ incelis est.
id̃ est de angłis sc̃is deo coherentib
qui nec fuerunt umqͣm. nec futuri
sunt desertores: inter quos & illos
qui ȩt̾nam lucem deserentes tenebre
facti sunt. dm̃ primitus diuisisserã
diximus. illo adiuuante qͦd cepimũ

Expanded text:
quoniam per nos ipsos nosse non possumus, aliquoniam per nos ipsos nosse non possumus, alios hinc testes uel quaerimus uel habemus: de quorum fide quur nulla debeat esse dubitatio, non est iste, sed posterior erit diligentius disserendi locus. In hoc autem libro de ciuitate Dei, quae non peregrinatur in huius uitae mortalitate, sed inmortalis semper in caelis est, id est de angelis sanctis Deo cohaerentibus, qui nec fuerunt umquam nec futuri sunt desertores, inter quos et illos, qui aeternam lucem deserentes tenebrae facti sunt, Deum primitus diuisisse iam diximus, illo adiuuante quod coepimu
Abbreviated transcription (Latin):
quidem reb quȩ infra nos sunt. qm̃
& ipsa nec aliquomodo ẽent. nec
aliqua specie continerentur. nec
aliquem ordinem uł appeterent uł
tenerent. nisi abillo facta ẽent qui
sumine est. qui summȩ sapiens ẽ
qui summe bonus ẽ. tamqͣmͣ ꝑ om¬
ma que fecit mrabili stabilitate
currentis. quasi quȩdam eiꝰ alibi ma¬
gis. alibi minus impressa uestigia
colligamus. in nobis autẽ ipsis eius
imaginẽ contuentes. tamqͣm mi¬
nor ille eugłicus filius adnosmet
ipsos reuersi surgamus. & ad illũ
eamus. a quo peccando recesseramꝰ.
Ibi ẽẽ nr̃m ñ habebit mortẽ. ibi
nosse nr̃m non habebit etrorem:
ibi amare nr̃m ñ habebit offensionẽ
Nunc autem tria ista nr̃a qͣmuis certa
teneamus. nec aliis ea credamus desti¬
b. s nos ipsi presentia sentiamus ato
interiore ueracissimo cernamus aspt¬
ctu: tamen quãdui futura. uł utrum
numqͣm defutura. & quo si male. qͦ
autẽ si bene agantur ꝑuentura sint.

Expanded text:
quidem rebus, quae infra nos sunt, quoniam quidem rebus, quae infra nos sunt, quoniam et ipsa nec aliquo modo essent nec aliqua specie continerentur nec aliquem ordinem uel adpeterent uel tenerent, nisi ab illo facta essent, qui summe est, qui summe sapiens est, qui summe bonus est, tamquam per omnia, quae fecit mirabili stabilitate, currentes quasi quaedam eius alibi magis, alibi minus inpressa uestigia colligamus; in nobis autem ipsis eius imaginem contuentes tamquam minor ille euangelicus filius ad nosmet ipsos reuersi surgamus et ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. Ibi esse nostrum non habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensionem. Nunc autem tria ista nostra quamuis certa teneamus nec aliis ea credamus testibus, sed nos ipsi praesentia sentiamus adque interiore ueracissimo cernamus aspectu, tamen, quamdiu futura uel utrum numquam defutura et quo si male, quo autem si bene agantur peruentura sint,
Abbreviated transcription (Latin):
carnalẽ uitam & qͦd scd̃m sensũ eiꝰ
ẽ amaremus. idq eẽt sufficiens bo¬
num nr̃m: & scdm hoc cum ẽẽt
nobis bene. nichilaluã quereremꝰ.
Item si arbores eẽmus. nichil qͥdem
sentiente motu amare possemus. ue¬
rumtamen id quasi appetere uidere¬
mur. quo feracius essemus uberiu̾q
fructuose. Si ẽẽmus lapides aut
fluctus aut uentus aut flamma. uł
quid eiusmodi. sine ullo quidem
sensu atq uita: ñ tamen nobis de¬
eẽt quasi quidã nr̃oꝵ locoꝵ atq or¬
dinis appetitus: nam uelut amores
corporum mom̃ta sunt ponderum.
siue deorsũ grauitate. siue sursum le¬
uitate initantur. Ita enĩ corpꝰ ponde¬
re: sicut animus amore fertur quo¬
cumq fertur. Qm̃ gͥ homines su¬
mus ad nr̃i creatoris nnaginem cre¬
ati. cuius est uera et̾nitas. & eterna
ueritas. ȩt̾na & uera caritas. estq
ipse eterna & uera & cara trinitas.
neq confusa. neq separata: in his

Expanded text:
carnalem uitam et quod secundum sensum eius carnalem uitam et quod secundum sensum eius est amaremus idque esset sufficiens bonum nostrum et secundum hoc, cum esset nobis bene, nihil aliud quaereremus. Item si arbores essemus, nihil quidem sentiente motu amare possemus, uerum tamen id quasi adpetere uideremur, quo feracius essemus uberiusque fructuosae. Si essemus lapides aut fluctus aut uentus aut flamma uel quid huius modi, sine ullo quidem sensu adque uita, non tamen nobis deesset quasi quidam nostrorum locorum adque ordinis adpetitus. Nam uelut amores corporum momenta sunt ponderum, siue deorsum grauitate sine sursum leuitate nitantur. Ita enim corpus pondere, sicut animus amore fertur, quocumque fertur. Quoniam igitur homines sumus ad nostri creatoris imaginem creati, cuius est uera aeternitas, aeterna ueritas, aeterna et uera caritas, estque ipse aeterna et uera et cara trinitas neque confusa neque separata: in his
Abbreviated transcription (Latin):
ed de duob illis essentia scilicet
& notitia quantum amentur
innobis. & quẽ admodum etiã ince¬
teris reb que infra sunt. eorũ re¬
periatur & si differens. quedam
tamen similitudo: qͣntum suscepti
huius oꝑis ratio uisa ẽ postulare.
satis dixmus. De amore autẽ quo
amantur. utrum & ipse amor ame¬
tur: non dictũ ẽ. flmatur aut̾e̾: et
hinc probamus qͦd in hominib qui
rectius amantur. ipse magis ama¬
tur. Neq enim uir bonus merito
dr̃ qui scit qͦd bonum ẽ s qui dili¬
git. Cur gͦ & in nobis ipsis ñ & ipsum
amorem nos amare sentimus: quo
amamus quicqͥd boni amamus.
Est enim & amor quo amat᷑ & qͦd
amandum ñ ẽ. Et istum amorem
odit inse qui illum diligit quo id
amatur qͦd amandũ ẽ. Possunt enĩ
ambo ẽẽ inuno homine: & hoc bo¬
num ẽ homini ut illo proficiente
quo bene uiuimus. iste deficiat qͦ
male uiuimus. donec ad ꝑfectum
sanet᷑. & in bonũ cominutet᷑ om̃e
qͦd uiuimus. Si enĩ pecora ẽẽmus:

Expanded text:
ed de duobus illis, essentia scilicet t notitia, quantum amentur in nobis, et quem ad modum etiam in ceteris rebus, quae infra sunt, eorum reperiatur, etsi differens, quaedam tamen similitudo, quantum suscepti huius operis ratio uisa est postulare, satis diximus; de amore autem, quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est. Amatur autem; et hinc probamus, quod in hominibus, qui rectius amantur, ipse magis amatur. Neque enim uir bonus merito dicitur qui scit quod bonum est, sed qui diligit Quur ergo et in nobis ipsis non et ipsum amorem nos amare sentimus, quo amamus quidquid boni amamus? Est enim et amor, quo amatur et quod amandum non est, et istum amorem odit in se, qui illum diligit, quo id amatur quod amandum est. Possunt enim ambo esse in uno homine, et hoc bonum est homini, ut illo proficiente quo bene uiuimus, iste deficiat quo male uiuimus, donec ad perfectum sanetur et in bonum commutetur omne quod uiuimus. Si enim pecora essemus,
Abbreviated transcription (Latin):
quirit ds̃. In epła quȩ inscribitur
ad hebreos benefacere inquit. &
communicatores ẽẽ nolite obliuisci.
talib enim hostiis placetur do. Ae
ꝑ hoc ubi scriptũ ẽ miscd̃iam uolo
qm sacrificiũ. nichil aliud qͣm sacri¬
ficiũ sacrificio p̾latum oportet in¬
telligi: qm̃ illud qͦd ab omĩb appel¬
latur sacrificiũ. signum ẽ ueri sacͥ¬
ficii. Porro autẽ miscłĩa uerum sa¬
crificiũ ẽ. uinde dictũ ẽ qͦd paulo an¬
te cõmemoraui. talib enim sacrifi¬
cis placetur dõ.

Expanded text:
quirit Deus. In epistula, quae inscribitur quirit Deus. In epistula, quae inscribitur ad Hebraeos: Bene facere, inquit, et communicatores esse nolite obliuisci; talibus enim sacrificiis placetur Deo. Ac per hoc ubi scriptum est: Misericordiam uolo quam sacrificium nihil aliud quam sacrificium sacrificio praelatum oportet intellegi; quoniam illud, quod ab omnibus appellatur sacrificium, signum est ueri sacrificii. Porro autem misericordia uerum sacrificium est; unde dictum est, quod paulo ante commemoraui: Talibus enim sacrificiis placetur Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
ducabo carnes taurorũ: aut san¬
guinẽ hyrcorũ potabo. Tamqͣm
diceret. Utiq si michi ẽẽnt neceᷤ¬
saria: ñ ace peterem que habeo
inpotestate. Deinde subiungens
quid illa significent. im mola inqͥt
dõ sacrificium laudis & redde altis¬
simo uota tua: & inuoca me indie
tribulationis & eximam te. & gli̾fica¬
bis me. Item apud alium ꝓphetam.
hendã illum in holo caustis inuitu¬
lis anniculissi acceptauerit dñs in
milib arietum: aut indenis milib
hẏrcoꝵs pinguiũ. Si dedero pͥmo¬
genita mea impietatis. fructũ uen¬
tris mei ꝓ peccato amme mee. Si
annuntiatum ẽtibi homo bonum.
aut qͥd dñs ex quirit ate nͥfacere iudiciũ¬
& iusticiã & diligere miscłiam. et
paratũ ẽe ire cum dño d̃o tuo. Et
in huius ꝓphete uerbis utrũq distin¬
ctum ẽ satisq declaratũ illa sacrifi¬
cia ꝑse ipsa non requirere dm̃. qͥb
significantur hȩc sacrificia que re¬

Expanded text:
ducabo carnes taurorum aut sanducabo carnes taurorum aut sanguinem hircorum potabo? Tamquam diceret: Utique si mihi essent necessaria, non a te peterem, quae habeo in potestate. Deinde subiungens quid illa significent: Immola, inquit, Deo sacrificium laudis et redde Altissimo uota tua et inuoca me in die tribulationis, et eripiam te et magnificabis me. Item aput alium prophetam: ehendam illum in holocaustis, in uitulis anniculis? Si acceptauerit Dominus in milibus arietum aut in denis milibus hircorum pinguium? Si dedero primogenita mea inpietatis, fructum uentris mei pro peccato animae meae? Si adnuntiatum est tibi, homo, bonum? Aut quid Dominus exquirat a te nisi facere iudicium et diligere misericordiam et paratum esse ire cum Domino Deo tuo? Et in huius prophetae uerbis utrumque distinctum est satisque declaratum illa sacrificia per se ipsa non requirere Deum, quibus significantur haec sacrificia, quae re
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrificium dõ sp̃s contribulatꝰ.
cor contritũ & humiliatũ ds̃ non
sꝑnet. Intueamur quẽ ad modũ
ubi dm̃ dixit nolle sacrificium.
ibi dm̃ ostendit uelle sacrificium.
Non uult gͦ sacrificiũ trucidati pe¬
coris. & uult sacrificiũ cordis con¬
triti. Illo ergo qͦd eum nolle dix̾.
hoc significatur qͦd eum uelle sub¬
iecit. Sic itaq illa dm̃ nolle di¬
rit: quomͦ astultis ea uelle credi¬
tur uelut sue gr̃a uoluptatis. Nã
siea sacrificia que uult. quorum
hoc unu̾ ẽ cor contritum & humi¬
liatum dolore penitendi. nollet
eis sacrificiis significari. que uelut
sibi delectabilia desiderare puta¬
tus est. ñ utiq de his offerendis
in lege ueteri precepisset : & ideo
mutanda erant oportuno certoq
iam cempore. nẽ ipsi deo desidera-¬
bilia. uł certe in nobis acceptabi¬
lia. ac ñ potius que his significa¬
ta sunt crederentur. Hinc & in a¬
lio loco psalmi alterius. si esuriero

Expanded text:
Sacrificium Deo spiritus contribulatus: Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernet. Intueamur quem ad modum, ubi Deum dixit nolle sacrificium. ibi Deum ostendit uelle sacrificium. Non uult ergo sacrificium trucidati pecoris, sed uult sacrificium contriti cordis. Illo igitur quod eum nolle dixit, hoc significatur, quod eum uelle subiecit. Sic itaque illa Deum nolle dixit, quo modo ab stultis ea uelle creditur, uelut suae gratia uoluptatis. Nam si ea sacrificia quae uult quorum hoc unum est: cor contritum et humiliatum dolore paenitendi nollet eis sacrificiis significari, quae uelut sibi delectabilia desiderare putatus est: non utique de his offerendis in lege uetere praecepisset. Et ideo mutanda erant opportuno certoque iam tempore, ne ipsi Deo desiderabilia uel certe in nobis acceptabilia, ac non potius quae his significata sunt crederentur. Hinc et alio loco psalmi alterius: Si esuriero,
Abbreviated transcription (Latin):
uis autem ita desipiat ut e¬
stimet aliquib usib clĩeẽ ne¬
cessaria que in sacrificiis offerim¬
tur.: Quod cum multis locis di¬
uina scriptura testetur. ne lon¬
gum faciamus. breue illud de
psalmo commemorare suffecetit.
core uel qualibet alia re corruptibi¬
li atq terrena. s ne ipsa quidem
iustitia hominis ds̃ egẽre creden¬
dus ẽ: totumq qͦd colitur ds ho¬
mini prodesse ñ deo. Neq enĩ fon¬
sibiberit. aut luci si uiderit: nec
qͦd ab antiquis patrib alia saci¬
ficia facta sunt inuictimis pecoꝵ
que nunc dĩ popłs legit & non fa¬
cit. aliud intelligendũ ẽ nͥreb illise¬
asresfuisse significatas quȩ in no
do: & ad eundem finẽ proximo
consulamus. Sacrificiũ gͦ uifibi¬
le. inuisibilis sactificii sacramen.¬
tum. idest sacrũ signumẽ Unde
ille pęnitens apud ꝓpħam uł ip¬
se ꝓpheta querens deum peccatis
suis habere ꝓpicium: siuoluisses
inquit sacrificium dedissẽ utiq.
holocaustis autẽ ñ delectaberis.

Expanded text:
uis autem ita desipiat, ut existimet aliquibus usibus Dei esse necessaria, quae in sacrificiis offeruntur? Quod cum multis locis diuina scriptura testetur, ne longum faciamus, breue illud de psalmo commemorare suffecerit: core uel qualibet alia re corruptibili adque terrena, sed ne ipsa quidem iustitia hominis Deus egere credendus est, totumque quod recte colitur Deus homini prodesse, non Deo. Neque enim fonsi biberit; aut luci, si uiderit. Nec quod ab antiquis patribus alia sacrificia facta sunt in uictimis pecorum, quae nunc Dei populus legit, non facit, aliud intellegendum est, nisi rebus illis eas res fuisse significatas, quae aguntur Deo et ad eundem finem proximo consulamus. Sacrificium ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum, id est sacrum signum est. Unde ille paenitens aput prophetam uel ipse propheta quaerens Deum peccatis suis habere propitium: Si uoluisses, inquit, sacrificium, dedissem utique; holocaustis non delectaberis.
Abbreviated transcription (Latin):
sic inquit adorabimus ut memine¬
rimꝰ cultum eiꝰ magis ad morẽ quã
ad rem ꝑtinere. Ilec leges gͦ ille.
nec mos iciuili theologia id msti¬
tuerunt qͦd diis gratũ esset. uł ad
rem ꝑtmneret: s iste quem phylosophi
quasi liberum fecerunt. tamen quia
illustris popłi romani senator erat. co¬
lebat quod reprehendebat. agebat
qͣdl aruebat. qͦd culpabat adorabat:
Quia uidelicet magnum aliquid eũ
phylosophia docuerat ne suꝑstitiosus
eẽt iinundo: s ꝓpter leges ciuium
moresq hominum ñ quidem age¬
ret fingentẽ scenicum intheatro. s
imitaretur intemplo: eo damnabili¬
us quo illa que mendacit̾ agebat.
sic ageret ut eumpopls ueraciter
agere existimaret: scencus autem
ludendo potius delectaret qͣm fal¬
lendo deciꝑet:

Expanded text:
sic, » inquit, « adorabimus, ut meminesic, » inquit, « adorabimus, ut meminerimus cultum ejus magis ad morem, quam ad rem pertinere. » Nec leges ergo illae, nec mos in civili theologia id instituerunt, quod diis gratum esset, vel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophia quasi liberum fecerat, tamen quia illustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat: quia videlicet magnum aliquid cum philosophia docuerat, ne superstitiosus esset in mundo, sed propter leges civium moresque hominum, non quidem ageret fingentem scenicum in theatro, sed imitaretur in templo: eo damnabilius, quo illa, quae mendaciter agebat, sic ageret, ut eum populus veraciter agere existimaret; scenicus autem ludendo potius delectaret, quam fallendo decipe
Abbreviated transcription (Latin):
mariputant: ne punonis quidem si
credere poetis uelis iracundissimȩ re¬
spectu terrentur. Hanc libertatem
uarro ñ habuit: tantummꝰ poeticam
theologiam rep̾hendere ausus ẽ: ci¬
uilem non ausus ẽ qm iste concidit.
S si uerum attendamus: deteriora st̃
templa ubi hec aguntur. qmͣ theatra
ubi finguntur. Unde inhis sacrisci¬
uilis theologie has partes potuis e¬
legit seneca sapienti: ut eas manimi
religione ñ habeat. s mactib fingat.
flit enim. Que omĩa sapiens serua¬
bit tamqm legib iussa: ñ tamqͣm diis
grata. O paul opost. Quid qͦd et¬
matrimonia inquit deorum iungi¬
mus: & ne pie quidem. frũm acso¬
rorum. Bellonam marti collocamꝰ:
uulcano uenerẽ: neptuno salatiam.
Quosdam tam̃ cęlibes relinquimus
quasi conditio defecerit: p̾sertim
cũ quedam uiduȩ sint ut populoͥ¬
ñ miror petitorem defuisse. Omẽm
istam ignobilem deoꝵ turbam qͣm
longo euo longa suꝑstitio congessit

Expanded text:
mari putant: ne Iunonis quidem, si mari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non ausus est, quam iste concidit. Sed si uerum adtendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus iussa, non tamquam dis grata. Et paulo post: <Quid qmatrimonia, » inquit, « deorum jungimus, et ne pie quidem, fratrum ac sororum? Bellonam Marti collocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam tamen caelibes relinquimus, quasi conditio defecerit; praesertim cum quaedam viduae sint, ut Populonnon miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aevo longa superstitio congessit,
Abbreviated transcription (Latin):
raciter exprimatur. huic tamen inqͥt
furori certum tempus ẽ. tolerabile ẽ
semel manno insanire. Incapitoliũ
ꝑueni. Pudebit publice dementie:
quod sibi uanus furor tͥbuit officii.
Alius nitmma do subicit: alius horas
ioui nuntiat: alius lictor ẽ alius unc¬
bor. qui uano motu brachioꝵ imitat᷑
ungͣentem. Sunt que uinoni & mi¬
netuȩ capillos disponant: longe a
templo non tantũ asymulachtostal¬
des. digitos mouent ornantiũ mo¬
do. Sunt que speculum teneant:
sunt quȩ aduadimonia sua deos acd¬
uocent. Sunt qui libellos offerant.¬
& illos causam suam doceant. Doctꝰ
archimimꝰ senex iam decrepitꝰ coti¬
die incapitolio mimũ agebat: qua¬
si du libenter spectarent. quẽ illi¬
homines desierant. Ome illic artifi¬
cum genus oꝑantium diis immortalib
desidet. E paulopost. Hi tamen inqͥt
etiam si suꝑuacuum usũ: ñ turpem
nec infamem dõ ꝓmittunt. Sedent
quȩdam incapitolio que se aioue a¬

Expanded text:
raciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, raciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat, alius lector est, alius unctor, qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illhomines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue a
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ crudelitatis. Tyranni laceraue¬
runt aliquoꝵ mẽnbra: neminẽ sua
lacerare iusserunt. Inregie libidims
uoluptatẽ castrati sunt quidam: s
nemo sibi neuir ẽẽt. iubente dño
manus intulit. Se ipsi intemplis
contrucidant: uulnerib suis & sangui¬
ne supplicant. Si cui intueri uacet qͥ
faciunt quȩq patiuntur: inueniet
tam indecora honestis.tam indigna
liberis. tam dissimilia sanis. ut ne¬
mo fuerit dubitaturus furere eos
sicum pauciorib furerent. Nunc sa¬
nitatis patrociniũ ẽ insanientium
turba. Iam illa que in ipso capitolio
fierisolere cominemorat. ꝙ intrepi¬
de omĩno coarguit: quis credat nisi
abirridentib aut furentib fieri. e¬
Nlam cũ in sacris egrptiis osytim lu¬
geri ꝑditũ. mox autẽ inuentũ ma-¬
gno eẽ gaudio derisisset. cum ꝑditio
eius inuentioq fingatur. dolortam
ille atq letitia ab eis qui nichil per¬
dic̾erunt nichilq inuenerunt ue¬

Expanded text:
tae crudelitatis. Tyranni lacerauetae crudelitatis. Tyranni lacerauerunt aliquorum membra, neminem sua lacerare iusserunt. In regiae libidinis uoluptatem castrati sunt quidam; sed nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inridentibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem inuentum magno esse gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilque inuenerunt, ue
Abbreviated transcription (Latin):
Credam ego celum & t̾ram deos eẽ.
& supralunã alios. infra alios. Ego
feram aut platonẽ. aut ꝑipatheticu̾
stratonem: quoꝵ alter fecit dm̃n sine
corpore. alter sine animo: E ad hoc
respondens. quid gͦ tandem inquit:
Ueriora tͥ uidentur titi tacii. aut ro¬
muli. aut tullii hostilii somnia.Co¬
acinam tacius dedicauit deam: picũ
tyberinumq romulus. hostilius pa¬
uorẽ atq pallorem teterrimos honi¬
num affectus: quoꝵs alter mentis
tẽrrite motus e̾: alter corporis. ne
morb quidem sedcolor. Hec numini
potius credes. cȩloq recipies: Deip¬
sis quoq ritib crudeliter turpib
qͣm libere scͥpsit. Ille inquit uiriles
sibi partes amputat: ille lacertosse¬
cat. Ubi iratos deos timent. qui sic
ꝓpitios merentur. Bii autẽ nullo
debent coligenere si hoc uolunt.
Tantus ẽ ꝑturbate mentis & sedib
suis pulsẽ furor: ut sic dii placentur
quemadmodũ ne qͥdem homines
semunt deterrimi & infabulas tradi¬

Expanded text:
Credam ego caelum et terram deos esse Credam ego caelum et terram deos esse et supra lunam alios, infra alios? Ego feram aut Platonem aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hoc respondens: \'Quid ergo tandem, inquit, ueriora tibi uidentur Titi Tatii aut Romuli aut Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicauit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pauorem adque Pallorem, taeterrimos omnium adfectus, quorum alter mentis territae motus est, alter corporis ne morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes et caelo recipies?\' De ipsis uero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, ut sic di placentur, quem ad modum ne quidem homines saeuiunt taeterrimi et in fabulas tradi
Abbreviated transcription (Latin):
ibertas sane
quȩ huic defuit ne istam urbanam
theologiam tam diligenter exponen¬
do theatrice simillimã. aꝑte sicut
illam reprehendere auderet:anneo
senece quẽ nonnullis indiciis inueni
ñ qͥdem extoto. uerum exaliqua par¬
te ñ defuit. Affuit enim scribenti :
uiuenti defuit. Nam in eo libro quẽ
contra suꝑstititiones condidit: mul¬
to copiosius atq uehementius rep̾¬
hend̃it ipse ciuilẽ istam & urbanã
theologiam. quã uarro theatricam
atq fabulosam. Cum enĩ de symu¬
lacris ageret: sacros inquit imꝯ morta¬
les. inuiolabiles in materia uilissima
atq immobili dedicant᷑. habitus
illis hominũ ferarumq &piscium.
Quidam uͦ mixto sexu diuersis cor¬
porib induunt: numina uocant.
Que si accepto sp̃u subito occurierent:
monstra haberentur. Deinde cũ aliqͣn¬
to post theologiam naturalem pre¬
dicans quors dam phylosophoꝵs sen¬
tentias digessisset: opposuit sibi questi¬
onem & ait. Hoc loco dicet aliquis.

Expanded text:
ibertas sane, quae huic defuit, ne istam urbanam theologian tam diligenter exponendo theatricae simillimam aperte sicut illam reprehendere auderet, Annaeo Senecae, quem nonnullis indiciis inuenimnon quidem ex toto, uerum ex aliqua parte non defuit. Adfuit enim scribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem contra superstitiones condidit, multo copiosius adque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induunt; numina uocant, quae si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur. Deinde aliquanto post, cum theologian naturalem praedicans quorundam philosophorum sententias digessisset, obposuit sibi quaestionem et ait: \'Hoc loco dicit aliquis:
Abbreviated transcription (Latin):
um malitiȩ. natura ñ uitiata preces¬
itium autẽ ita contra naturã
ẽ. ut ñ possit nisi nocere na¬
ture. Non itaq ẽet uitium rece¬
dere a do: nisi nature cuius id uiti¬
um ẽ potius competeret ẽẽ cũ dõ.
Qua ꝓpter etiam uoluntas mala gͣn¬
de testimonium ẽ nature bone. s
d̾s sicut naturarum bonarũ optimꝰ
creator ẽ. ita malarũ uoluntatũ u¬
stissimus ẽ ordinator: ut cũ ille ma¬
le utuntur naturis bonis. ipse be¬
ne utatur etiam uoluntatib ma¬
lis. Itaq fecit ut diabolus infti¬
tutione illiuis bonus uoluntate
sua malus. minferiorib ordinatus
illuderetur ab angłis enis.: id est ut
ꝓsint temptationes eius sc̃is. qͥb
eas obẽẽ desiderat. Et qm̃ ds cũ
eum conderet. futurȩ maligni¬
tatis eius ñ erat utiq ignarus. & pte¬
uidebat que bona de malo eius eẽt
ipse facturus. ꝓpterea psalmus ait.

Expanded text:
um malitiae, natura non uitiata praecesVitium autem ita contra naturam st, ut non possit nisi nocere naturae. Non itaque esset uitium recedere a Deo, nisi naturae, cuius id uitium est, potius conpeteret esse cum Deo. Quapropter etiam uoluntas mala grande testimonium est naturae bonae. Sed Deus sicut naturarum bonarum optimus creator est, ita malarum uoluntatum iustissimus ordinator, ut, cum illae male utuntur naturis bonis, ipse bene utatur etiam uoluntatibus malis. Itaque fecit, ut diabolus institutione illius bonus, uoluntate sua malus, in inferioribus ordinatus inluderetur ab angelis eius, id est, ut prosint tentationes eius sanctis, quibus eas obesse desiderat. Et quoniam Deus, cum eum conderet, futurae malignitatis eius non erat utique ignarus et praeuidebat quae bona de malo eius esset ipse facturus: propterea psalmus ait
Abbreviated transcription (Latin):
bonos ẽẽ asserunt. & longe prestantio¬
res eis hominib qui ꝑhibentur bo¬
m: merito mouentur demonũ factie
que negare non possunt: eaq nullo
modo a diis quos om̃s bonos uołt.
commnitti posse existimantes diffe¬
rentiã inter deos & demones adhi¬
bere coguntur: ut quicquid eis me¬
rito displicet in oꝑib uł affectib pͣ¬
uis quib ium suam manifestant
occulti sp̃s. id credant ẽẽ demonũ
ñ deorum. S quia eosdem demoneᷤ
inter homines & deosita medios
constitutos putant tamqͣm nullus
ds homini misceatur. ut hinc per¬
ferant desiderata. inde referant
impetrata: atq hoc platonici preci¬
pui phylosophorum ac nobilissimi
sentiunt. cum quib uelut cum ex

Expanded text:
bonos esse adserunt et longe praestantiores eis hominibus, qui perhibentur boni, merito mouentur daemonum factis, quae negare non possunt; eaque nullo modo a dis, quos omnes bonos uolunt, committi posse existimantes differentiam inter deos et daemones adhibere coguntur, ut, quidquid eis merito displicet in operibus uel affectibus prauis, quibus uim suam manifestant occulti spiritus, id credant esse daemonum, non deorum. Sed quia eosdem daemones inter homines et deos ita medios constitutos putant, tamquam nullus deus homini misceatur, ut hinc perferant desiderata, inde referant inpetrata, adque hoc Platonici, praecipui philosophorum ac nobilissimi, sentiunt, cum quibus uelut cum ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniamus. colendos ẽẽ censebunt.
qͦs bonos opinantur: qͦd quale sit
iam inuolumine sequenti uidendũ¬
t bonosq ma¬
los deos esse quidã
opmati sunt :
quidam uͦ de
dus meliora
sentientes. tan¬
tum eis honoris
laudisq tribu¬
xerunt: demones quoq appellaue¬
tunt nomine deoꝵ. qͣmqͣm & deos
s ratius. nomine demonũ: ita ut
ipsum iouẽ quem uolunt ẽẽ regẽ
ac principem ceteroꝵs. ab homero
fateantur demonem nuncupatũ
Hi autem qui om̃s d̾eos non nisi

Expanded text:
ueniamus, colendos esse censebunt, quos bonos opinantur. Quod quale sit iam in uolumine sequenti uidendut bonos et malos deos esse quidam opinati sunt; quidam uero de dis meliora sentientes tantum eis honoris laudisque tribuxerunt, daemones quoque appellauerunt nomine deorum, quamquam et deos, sed rarius, nomine daemonum, ita ut ipsum Iouem, quem uolunt esse regem ac principem ceterorum, ab Homero fateantur daemonem nuncupatum. Hi autem, qui omnes deos non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
questione dilata: uideamus
quẽ adinodum dicant platonici me¬
dios demones inter deos & homines
constitutos istis passionum estib fu¬
ctuare. Si enĩmente ab his libera eiq
dominante motus huiuscemodi pa¬
terentur: ñ eos diceret apuleius si¬
mili motu cordis & salo mentis ꝑ om̃s
cogitationum estus fluctuare. Ipsa gͥ
mens eorum idest pars annni suꝑior
quarationales sunt. inqua unrtus et
sapientia siulla eis eẽt. passionib tur¬
bulentis inferioꝵ animi partiũ regen¬
dis moderandisq dominaretur: ip¬
sa inqͣm mens eorũ sicut iste platonicꝰ
conficetur. salo ꝑturbationum fluctu¬
at. Subiecta ẽ gͦ mens demonũ pas¬
sionib libidinum. formidinũ. irarũ
atq huiusmodi cet̾is. Que igitur
pars ineis libera ẽ composq sapien¬
tie qua placeant diis. &s ad bonoꝵs
moꝵs similitudinẽ hominib consu¬
lant: cũ eoꝵ mens passionũ uitus
subiugata & oppressa quicquid ratio¬
nis naturaliter habet ad fallendum

Expanded text:
quaestione dilata uideamus quem ad modum dicant Platonici medios daemones inter deos et homines constitutos istis passionum aestibus fluctuare. Si enim mente ab his libera eisque dominante motus huiusce modi paterentur, non eos diceret Apuleius simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare. Ipsa igitur mens eorum, id est pars animi superior, qua rationales sunt, in qua uirtus et sapientia, si ulla eis esset, passionibus turbulentis inferiorum animi partium regendis moderandisque dominaretur, — ipsa, inquam, mens eorum, sicut iste Platonicus confitetur, salo perturbationum fluctuat. Subiecta est ergo mens daemonum passionibus libidinum formidinum irarum adque huiusce modi ceteris. Quae ipars in eis libera est composque sapientiae, qua placeant diis, et ad bonorum morum similitudinem hominibus consulant; cum eorum mens passionum vitiis subjugata et oppressa, quidquid rationis naturaliter habet, ad fallendum
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium: humane głe ne amaret᷑ hu¬
manũ successit opꝓbrium. Inutroq
consolamini pusillanimes: illinc pro¬
bate. hinc castigate: illinc iustificate
hinc emendate. Quarum uͦ corda int̾¬
rogata respondent nũqͣm se debono
uirginitatis uł induitatis uł comuga¬
lis pudicitiȩ suꝑbisse s humilibus
consentiendo de dono d̃i cum tremore
exultasse. nec inuidisse cuiqͣm paris ex

Expanded text:
auxilium; humanae gloriae, ne amaretur, huauxilium; humanae gloriae, ne amaretur, humanum successit obprobrium. In utroque consolamini, pusillanimes, illinc probatae hinc castigatae, illinc iustificatae hinc emendatae. Quarum uero corda interrogata respondent numquam se de bono uirginitatis uel uiduitatis uel coniugalis pudicitiae superbisse, sed humilibus consentiendo de dono Dei cum tremore exultasse, nec inuidisse cuiquam paris ex
Abbreviated transcription (Latin):
son itaq uobis ofideles xp̃iane sit
tedio uita utr̃a: si ludi brio fuit ho¬
stib castitas ur̃a. Habetis magnam ue¬
ramq consolationẽ. si fidã conscienti¬
am retinetis ñ uos consensisse peccatis
eoꝵs qui inuos peccare ꝑmissi sunt.
Quod si forte cur ꝑmissi sunt queritis:
alta qͥdem ẽ ꝓuidentia creatoris mun¬
di atq rectoris. & inscrutabilia st̃ iudi¬
cia eius. & inuestigabiles ine eiꝰ. Uerũ
tamem int̾rogate fideliter animas
ur̃as ne forte de isto integritatis & con¬
tinentie uł pudicitie bono uos infla¬
tius extulistis: & humanis laudib de¬
lectate in hoc etiam aliquib inuidistiᷤ.
Non accuso qͦd nescio: nec audio qͦd
uobis interrogata ur̃a corda respondenł.
Tamen si ita ẽẽ responderint: nolite
mirari hoc uos amisisse unde homi¬
nib placere gestistis: illud uobis re¬
mansisse qͦd ostendi hominib non
potest si peccantib ñ consensistis. Di¬
uine gr̾e ne amitteret᷑ diuinũ accessit

Expanded text:
on itaque uobis, o fideles Christi, sit taedio uita uestra, si ludibrio fuit hostibus castitas uestra. Habetis magnam ueramque consolationem, si fidam conscientiam retinetis non uos consensisse peccatis eorum, qui in uos peccare permissi sunt. Quod si forte, quur permissi sint, quaeritis, alta quidem est prouidentia creatoris mundi adque rectoris, et inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius; uerum tamen interrogate fideliter animas uestras, ne forte de isto integritatis et continentiae uel pudicitiae bono uos inflatius extulistis et humanis laudibus delectatae in hoc etiam aliquibus inuidistis. Non accuso quod nescio, nec audio quod uobis interrogata uestra corda respondent. Tamen si ita esse responderint, nolite admirari hoc uos amisisse, unde hominibus placere gestistis, illud uobis remansisse, quod ostendi hominibus non potest. Si peccantibus non consensistis, diuinae gratiae, ne amitteretur, diuinum accessit