comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in quo pͥora illa neqz pedes. neq¬
ñ ana mus sut. sed ale in q̃bus ꝓ ordi
nem penne fix̃e uolandi exhibẽt
usum. Ita una fictio diu̾sas spẽs
et usus habet. Atq ut ipsam cor¬
poris crassitudinẽ finiter com¬
p̾hend̾e̾t. maioribus et bremoribꝰ
ossibus nicẽ colligatis qiͣ ca¬
rnam cõpegit quã nos spmã
dicimus eamq uoluit ex uno per¬
petuoq osse formare. ne gradi¬
endi flectendiq se facultatem
non haberet aĩal. Ex eius ꝑte
qrͣ medias costas idest tñsuer sa
et plana ossa porrexit in diuer¬
sum Quibus clement̾ carnatis
et in se uelut in circulũ pene cõ¬
ductis. inb̾ia uistera contegãt᷑
et ea que mollia et minus ua¬
lida fieri opus erat. illius seli¬
ditatis amplexu possent esse
munita. In sũma uero constru¬
ctionis eius qm similẽ nais
carme diximus caput collota¬
uit in quo esset regnũ tocius
ammantis. Datumqz illi hoc
nomen est. ut quid̃ uario ad

Expanded text:
in quo priora illa neque pedes neqin quo priora illa neque pedes neque manus sunt, sed alae, in quibus pinnae per ordinem fixae uolandi exhibent usum. ita una fictio diuersas species et usus habet. atque ut ipsam corpons crassitudinem firmiter conprehenderet, maioribus et breuibus ossibus inuicem conligatis quasi carinam conpegit quam nos dicimus spinam eamque noluit ex uno perpetuoque osse formare, ne gradiendi flectendique se facultatem animal non haberet. ex eius parte quasi media costas id est transuersa et plana ossa porrexit in diuersum, quibus clementer curuatis et in se uelut in circulum paene conductis interna uiscera contegantur, ut ea quae molliora et minus ualida fieri opus erat, illius solidae cratis amplexu possent esse munita. in summo uero constructionis eius quam similem nauali carinae diximus. caput conlocauit, in quo esset regimen totius animantis, datumque illi hoc nomen est, ut quidem Varro ad
Abbreviated transcription (Latin):
ed minis dui de rebus a¬
ꝓtis disputo. cũ sit liqͥd̾
nich sine proiudencia. nec fitm̃
esse umꝙͣ. nec fieri potuisse. De
uno tm̃ corpore hoĩs institu di¬
cere: ut in eo dĩne prouidencie
ptãtem ꝙͣta fu̾it ostendã. his
dũtaxat in rebus q̃ st̃ comp̾hẽ¬
sibiles et aꝑte. Nam illa que st̃
aĩe. nec subici oculis. nec com¬
p̾hendi quennt. Nũc deipso ua¬
se hoĩs loqͥmur. qd̾ uidemus in
pͥncipio cum deus fingeret aĩa¬
lia. noluit ea in iotundã forme
spẽm conglobare. atq collig̾e̾. ut
ea mom̾i ad amibuland̾ et flect̾e
se in quãlibet ꝑtem facile possẽt.
Sed ex ipsa corporis sũma pro¬
duxit caput. Item produxit mẽ¬
cantur. ut alt̾ins motibus solo
fixa produc̾ent aĩal quo mens
tulisset. aut quo petendi cibum
ncõtas prouocasset. Ex ipso qr
uastulo corporis quatuoi feat¬
ex̾citancia. bina posterius que
st̾ in om̃ibus pedes. Item bina ca
autem manus que non ad ambu¬
land̾. sed ad faciend̾̃ temiꝑandũqr

Expanded text:
ed nimis diu de rebus apertissimis disputo, cum sit liquidum nihil sine prouidentia nec factum esse umquam nec fieri potuisse. de uno corpore hominis tantum institui dicere, ut in eo diuinae prouidentiae potestatem quanta fuerit ostendam, his dumtaxat in rebus, quae sunt conprehensibiles et apertae: nam illa quae sunt animi, nec subici oculis nec conprehendi queunt. nunc de ipso uase hominis loquimur quod uidemus. In principio cum deus fingeret animalia, noluit ea in rotundam formae speciem conglobare atque colligere, ut et moueri ad ambulandum et flectere se in quamlibet partem facile possent, sed ex ipsa corporis summa produxit caput. item produxit quacantur pedes, ut alternis motibus solo fixa perducerent animal quo mens tulisset aut quo petendi cibi necessitas prouocasset. ex ipso autem uasculo corporis quattuor feextantia, bina posterius, quae sunt in omnibus pedes, item bina capautem manus, quae non ad ambulandum, sed ad faciendum tenendumque
Abbreviated transcription (Latin):
id baleret maiore aucte ut pro¬
fessi dei: tuc̾ enim cunctos fuisse
p̾ceptis celestibus parituros. si
idea uirtus ac ptãs dĩ p̾cipiẽ¬
tis accede̾t. Cur igitur aiuint
ad docendos hoĩes nõ ut deus
bent. Cur se tam humilẽ in¬
betillẽq constituit. ut ab hoĩbꝰ
et cõtempm et pena affici poss
Cur uim ab inbecillis et mor¬
talibus passus est. Cur non ma¬
mis honñ. aut uirtute repulit.
aut dimitate mutauit. Curñ
morte patefecit. Sed ut mua¬
lidus in iudiciũ ductus est. ut
nocens condampͣtus. ut morta¬
lis occisus. Refutabo hec diligẽ¬
ter. nec quẽꝙ̃ paciar eirare. Il¬
la emꝰ magna et mirabili rõe
st̃ facta. quã quicũq ꝑceperit
non tin mirari desmet deum
ab hoĩbus esse cruciatum. u̾m
etiã facile ꝑuidebit. nec deũ
quid potusse credi: si eaipsa
qͥ arguit facta non essent.

Expanded text:
id uolebat, maiore auctoritate ut proid uolebat, maiore auctoritate ut professi dei —: tunc enim cunctos fuisse praeceptis caelestibus parituros, si ad ea uirtus ac potestas dei praecipientis accederet. \'cur igitur aiunt \'ad docendos homines non ut deus uenit? cur se tam humilem inbecillumque constituit, ut ab hominibus et contemni et poena adfici posset? cur uim ab inbecillis et mortalibus passus est? cur non manus hominum aut uirtute reppulit aut diuinitate uitauit? cur non morte patefecit, sed ut inualidus in iudicium ductus est, ut nocens damnatus, ut mortalis occisus? \' refutabo haec diligenter nec quemquam patiar errare. illa enim magna et mirabili ratione sunt facta: quam quicumque perceperit, non tantum mirari desinet deum ab hominibus esse cruciatum, uerum etiam facile peruidebit ne deum quidem potuisse credi, si ea ipsa quae arguit facta non essent.
Abbreviated transcription (Latin):
onfirmata st̃ ut opmor
que flã et incredibilia
putantur: ab his quos uera ce¬
lestiũ lrãꝵ doct᷑na non mibuit.
sed tñ ut refellantur anobis et̾
illi qui nimiũ non sine malosuio
sapiũt. rebusqz dm̃nis fidem de¬
trahũt. argum̃tis qrͦ illoꝵ coar¬
guamus errorem. ut tandem
aliqñ ꝑuideant ita fi̾ oportuisse
sicut nos ostendimꝰ factũ. Et
ꝙͣꝙͣ apud bonos iudices. satis
habeant furmitatis uel testimo¬
na smne argumĩtis uel argum̃¬
ta sine testimomis. nos tñ non
contenti alt̾ntro sumꝰ. cũ suppe¬
tat nobis utrũqz. ne cui ꝑuerse
ingemoso. aut non intelligẽdi
aut contra disẜendi locum reli¬
qͣmus. Negant fi̾ potuisse ut
nature inmortali quicꝙͣ decedet
Negant demq deo digium ut
homo fieri uellet. seq infir¬
mitate carnis oneraiet. ut
passiombus. ut dolori ut mor¬
ai se ipe subic̾et: qiͣ nõ facile
illi esset. ut citra corporis mibe¬
allitate se hoĩbus ostenderet.
cosq iusticiã doceret. Si quid̃

Expanded text:
onfirmata sunt ut opinor quae falsa et incredibilia putantur ab iis quos uera caelestium litterarum doctrina non inbuit. sed tamen ut refellantur a nobis etiam illi qui nimium non sine malo suo sapiunt rebusque diuinis fidem detrahunt, argumentis quoque illorum coarguamus errorem, ut tandem aliquando peruideant ita fieri oportuisse, sicut nos ostendimus factum. et quamquam aput bonos iudices satis habeant firmitatis uel testimonia sine argumentis uel argumenta sine testimoniis, nos tamen non contenti alterutro sumus, cum subpetat nobis utrumque, ne cui peruerse ingenioso aut non intellegendi aut contra disserendi locum relinquamus. negant fieri potuisse ut naturae inmortali quicquam decederet, negant denique deo dignum ut homo fieri uellet seque infirmitate carnis oneraret, ut passionibus, ut dolori, ut morti se ipse subiceret — quasi non facile illi esset ut citra corporis inbecillitatem se hominibus ostenderet eosque iustitiam doceret, siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
b̾at piũ ab oĩ malo. Namq
pietas fit ostendit alio loco
his uerbis. pietas en̾ stiã¬
dei est. Asclepius qͦ auditor
eius. eand̾ sm̾am lacus ex¬
planauit: in illo ẜnione ꝑfe¬
cto quẽ scripfit ad regem.
Utq uero demonas esse affir¬
mat mumnicos et uexatores hoñ¬
quos ideo truegistus angeles
malignos appellat. Adeo non
ignorauit ex celestibus depͣna¬
tos: trenos esse cepisse. C
qui astrologiam aruspiciã et õ¬

Expanded text:
liberat pium ab omni malo namque pietas ostendit alio loco his verbis: pietas enim scien. Asclepius quoque auditor eius eandem sententiam latius explicauit in illo sermone perfecto quem scripsit ad regem. uterque uero daemonas esse adfirmat inimicos et uexatores hoquos ideo Trismegistus ἀγγέλους πονηροὺς appellat: adeo non ignoravit ex coelestibus depravatos, terrenos esse coepisse. CAPUT XVII. Astrologiam, aruspicinam et
Abbreviated transcription (Latin):
pñt aliud ñ nocere. Dicat for¬
tasse aliqͥs colendos gͦ esse: ne
noceat᷑. si quid̾ pnt nocere. no¬
cent illi quid̃. sed his aqͥbus ti¬
mentur. quos manus dei potẽs
et extelsa non protegit. qui pro¬
pham st a saciam̃to ueritatis.
iustos aute id est cultores dei
metuũt. cuius noĩe adiurati:
de cor poribus excedũt. quorz
uerbis tamꝙͣ flagus uerb̾ati.
nõ modo demonas se esse con¬
fitentur. sed eciã noiã sua edt̃.
illa q̃ in templis adorantur.
nec deo ꝑ quẽ adiurantur .n ͨ.
iustis quoꝵ uoce torquentur.:
mentui pñt. Itaqz maximis
sepe ululatibus editis. ub̾ari
se et ardere. et iã iamqz exne
proclamant tm̃ ht̃ dĩ cogni¬
cio ac iusticia potestatis. Cui
gͦ nocere pñt: nͥ his quos ha¬
bent in sua ptãte: Demqz af¬
firmat eos hermes. qui cog̾¬
uerunt deũ non tmꝰ ab incur¬
sibus demonũ tutos esse: um̃
eciã ne fato quid̾ tem̾. una ĩ¬

Expanded text:
nt quam nocere. Dicat fortasse aliquis, colendos esse ergo, ne noceant, siquidem possunt nocere. Nocent illi quidem, sed iis, a quibus timentur, quos manus Dei potens et excelsa non protegit, qui profani sunt a sacramento veritatis. Justos autem, id est cultores Dei, metuunt, cujus nomine adjurati de corporibus excedunt: quorum verbis, tanquam flagris verberati, non modo daemonas se esse confitentur, sed etiam nomina sua edunt, illa, quae in templis adorantur, nec Deo per quem adjurantur, nec justis, quorum voce torquentur, mentiri possunt. Itaque maximis, saepe ululatibus editis, verberari se et ardere, et jam jamque exire proclamant: tantum habet Dei cognitio ac justitia potestatis! Cui ergo nocere possunt, nisi iis, quos habent in sua potestate? Denique affirmat eos Hermes, qui cognoverint Deum, non tantum ab incursibus daemonum tutos esse, verum etiam ne fato quidem teneri
Abbreviated transcription (Latin):
ad unam tñ pta̾tem que mũ¬
dum regeret concurrerunt
Sed tñ sũmũ deum tum et phĩ
et poete. et ip̃i demqz qui dõs
colunt. sepe fateatur. decul¬
tu tñ et honoribus eius. nẽo
umꝙͣ requisiuit. nemo disse¬
ruit ea scilicet ꝑsuasione qͣ
semꝑ beneficum incorruptũ¬
qr credentes. nec nasti eum¬
cuꝙͣ: nec ullo cultu indig̾e̾
arbitrantur. A deo religio esse
non potest. ubi metus nullus

Expanded text:
ad unam tamen potestatem quae munad unam tamen potestatem quae mundum regeret concurrerunt. sed tamen summum deum cum et philosophi et poetae et ipsi denique qui deos colunt saepe fateantur, de cultu tamen et honoribus eius nemo umquam requisiuit, nemo disseruit, ea scilicet persuasione qua semper beneficum incorruptumque credentes nec irasci eumquam nec ullo cultu indigere arbitrantur. adeo religio esse non potest ubi metus nullus
Abbreviated transcription (Latin):
igitini pͥnceps et origo
reꝵ deus sicut plato in thimeo
et docuit et sensit. cuus ma¬
iestatem tantam esse declat.
ut nec mente comprehendi.
nec liugua expͥmi possit. Id̾
testatur hermes quem cicero
ait in numero deoꝵ apud
egipcios haberi. eum qui stili
cet ob uirtutem multaꝵqz ar¬
cium stĩãm t̾megiscus nomĩa¬
tus. et erat non modo plõne
zeno phontem socrates dispu
tans ait. formam dei non oꝑ¬
tere conquiri. Et plato in legñ
libris. quid oĩo sit deus non
esse querend̾ qr nec iueniri
possit. nec enarrari. pita go¬
ras qr unum deum confitetur.
dicens incorporalem esse men¬
tem. que ꝑ omnem reri naturã
diffusa et intenta. uitalem se̾¬
sum cunctis ammãtibus tribu¬
at. Antistenes autem in phisi¬
co unũ esse naturalem deum d ͭ
ꝙͣuis gentes et urbes suos ha¬
beant populares deos. Ea dem
fere aristotiles cum suis ꝑipa
theticis. et zeno cum suis stoi¬
cis. longum est emin singuloꝵ
sentencias exequi. qui licet
diuersis noĩbus fint abusi.

Expanded text:
igitur princeps, et origo rerum Deus, sicut Plato in Timaeo et sensit et docuit; cujus majestatem tantam esse declarat, ut nec mente comprehendi, nec lingua exprimi possit. Idem testatur Hermes, quem Cicero ait in numero deorum apud Aegyptios haberi, eum scilicet, qui ob virtutem multarumque artium scientiam Trismegistus nominatus, et erat non modo Platone Apud Xenophontem Socrates distans ait formam dei non oportere conquiri, et Plato in Legum libris, quid omnino sit deus. non esse quaerendum, quia nec inueniri possit nec enarrari. Pythagoras quoque unum deum conStetur dicens incorporalem esse mentem quae per omnem rerum naturam diffusa et intenta uitalem sensum cunctis animantibus tribuat. Antisthenes autem in Physico unum esse naturalem deum dixit, quamuis gentes et urbes suos habeant populares deos. eadem fere Aristoteles cum suis Peripate io ticis et Zeno cum suis Stoicis. longum est enim singulorum sententias exsequi: qui licet diuersis nominibus sint abusi.
Abbreviated transcription (Latin):
aĩal include̾tur. essetq huma¬
no sẜu p̾dita. ut intellige̾t ac
doleret incõgruenti se corpore
onerata. Qnͣto sannuis facẽt
si grãs agere se dic̾et. ꝙ inge¬
mosus ꝙ docilis natus esset.
ꝙ in his opibus ut lib̾aliter em¬
diretur. Nam ꝙ athenis natꝰ
esset: quid in eo beneficii fuit
An non ph̃m extit̾unt in ahs
cuutatibus excellenti ingemo
atqz doct᷑na uiri. qui melioies
singuli ꝙͣ omnes a themẽses
fuerũt. Quãta homĩ milia
fiusse credamꝰ: qui et athens
nati. et temporibus socratis.
indocti tñ et stulti fuerũt: nõ
enim parietes aut locus in quo
quisqz effusus est ex ut̾o. con¬
siliat hoĩ sapĩam. Quid uero
actimuit se socratis tprĩbus
natũ gratulari. Num socra¬
tes ingema distentibus po¬
tuit cõmodare. Num uemit ĩ
mente̾ plo̾i alcibiadem ꝙͦ et tu¬
aam eiusd̃ socratis assiduos au¬
ditores fuisse. quoꝵ alt̾ hostis pi¬
me accerrimꝰ fuit. alter crudeli¬

Expanded text:
animal includeretur essetque humaanimal includeretur essetque humano sensu praedita, ut intellegeret ac doleret incongruenti se corpore oneratam. quanto sanius faceret, si gratias agere se diceret, quod ingeniosus, quod docilis natus esset, quod in iis opibus, ut liberaliter erudiretur! nam quod Athenis natus est, quid in eo beneficii fuit? an non plurimi extiterunt in aliis ciuitatibus excellenti ingenio atque doctrina uiri, qui meliores singuli quam omnes Athenienses fuerunt? quanta hominum milia fuisse credamus qui et Athenis nati et temporibus Socratis indocti tamen ac stulti fuerint? non enim parietes aut locus in quo quisque est effusus ex utero, conciliat homini sapientiam. quid uero attinuit Socratis se temporibus natum gratulari? num Socrates ingenia discentibus potuit commodare? non uenit in mentem Platoni Alcibiaden quoque et Critiam eiusdem Socratis adsiduos auditores fuisse, quorum alter hostis patriae acerrimus fuit, alter crudeli
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝙ tpr̃bus socratis. dici nõ
potest ꝙͣtam mentibus cecita¬
te̾. ꝙͣtos pariat errores: igno¬
racio u̾itatis. Ego plane con¬
tend̾e̾m nũꝙͣ quicꝙͣ in rebus
huãnis dictum esse delirius.
qiͣ uero si aut barbarus aut
mli̾er aut a sinus deinqz natꝰ
esset id̾ ipẽ plato esset. at nõ
illud ipm qd̾ natus fuisset.
Sed uidelicet pitagore credi¬
dit. qui ut uetaret hoĩes aĩa¬
libus uesti: dix̾ aĩas de corpo¬
ribus in alioꝵ aĩaliũ corpora
meare. qd̾ et uanũ et impo ᷝ ͤ
est. uamũ qr nctẽ nõ fuit. be¬
t̾es aiãs i nona corpora nidu¬
cere. cũ idem artifex qͥ pͥmas
aliqñ fec̾at potuerit semper
nouas facere. Impossibile qr
recte rõns aĩatam inmutare
naturã status sui non pt̾ ꝙͣ
ignis aut deorsum inti. aut
in tñsuersũ fulmĩs modo flã¬
mam suam fundere. Existiã¬
uit igitur homo sapiens po¬
tuisse fieri ut aiã que tunce¬
rat in platone: in ali qd̾ mutũ

Expanded text:
et quod temporibus Socratis. dici non et quod temporibus Socratis. dici non potest quantam mentibus caecitatem, quantos pariat errores ignoratio ueritatis. ego plane contenderim numquam quicquam in rebus humanis dictum esse delirius: quasi uero si ant barbarus aut mulier aut asinus denique natus esset, idem ipse Plato esset ac non illud ipsum quod natus fuisset. sed uidelicet Pythagorae credidit, qui ut uetaret homines animalibus uesci, dixit animas de corporibus in aliorum animalium corpora commeare. quod et uanum et inpossibile est: uanum, quia necesse non fuit ueteres animas in noua corpora inducere, cum idem artifex qui primas aliquando fecerat, potuerit semper nouas facere, inpossibile, quia rectae rationis anima tam inmutare naturam status sui non potest quam ignis aut deorsum niti aut in transuersum fluminis modo flammam suam fundere. existimauit igitur homo sapiens potuisse fieri, ut anima quae tunc erat in Platone, in aliquod mutum
Abbreviated transcription (Latin):
si aliqñ fu̾it male. Dampnãt
igitur uita̾ omnẽ: plenãq in¬
chil aliud ꝙͣ malis opmnantur.
hine nata est mepta illa sm̃a
hnͣc esse mortẽ qmͣ nos uitam
putemus. Illã putemus uitam
qmͣ nos pro morte timeamus.
Ita pͥmũ esse non nasti. scdm̃ ci¬
cuis mori. ꝙ̃ ut maioris sit au¬
ctoritatis sileno attribuitur Ci
cero in consolacione. non nasti
iicidere uite. proxim autẽ si
apparet ꝙ adiecit aliqͥd de suo ut
ornaret. Quero igitur cui esse
optim̃ putet non nasti: cum sit
nullus oĩõ qui senciat. Nam ut
bomĩ sit aliqͥd aut malũ sensus
efficit. deinde cur omnẽ uitam
nichꝰ aliud esse ꝙͣ scopulos et in¬
cendiũ putau̾it. qiͣ aut in nrã
fu̾it potestate ne nastemr.
aut uitã nobis fortuma tribu¬
at non deus. aut uiuendi rõ
quitꝙͣ silẽ incendio hr̃e uideat᷑
Non dissmile plõnis illud est
qd̾ aiebat. se grãs ag̾e̾ nature
pͥmũ ꝙ hõ natus esset pocius
barus. postremo ꝙ a themẽsis

Expanded text:
si aliquando fuerit male. damnant si aliquando fuerit male. damnant igitur uitam omnem plenamque nihil aliut quam malis opinantur. hine nata est inepta illa sententia, hanc esse mortem quam nos uitam putemus, illam uitam quam nos pro morte timeamus: ita primum bonum esse non nasci, secundum, citius mori. quae ut maioris sit auctoritcero, in Consolatione: « Non nascincidere vitae; Proximum autem, si apparet, quod adjecit aliquid de suo, ut ornaret. Quaero igitur, cui esse optimum putet non nasci, cum sit nullus omnino, qui sentiat: nam ut bonum sit aliquid, aut malum, sensus efficit. Deinde, cur omnem vitam nihil aliud esse, quam scopulos, et incendium putaverit; quasi aut in nostra fuerit potestate, ne nasceremur, aut vitam nobis fortuna tribuat, non Deus, aut vivendi ratio quidquam simile incendio habere videatur. Non dissimile Platonis illud est. quod aiebat, se gratias agere naturae: primum quod homo natus esset potius barus, postremo quod Atheniensis
Abbreviated transcription (Latin):
tate donari. Qd̾ igitur ent di¬
strimĩ uirtutis ac sceleris si nich̾
int̾est. utrũ ne aristides sit ali¬
qͥs an phalaris. utrũ catho an
roget. utrũ ne bonũ sit mors an
malũ respondebimꝰ qualitatẽ eius
ex uite rõne pendere. Na̾ sicut ui¬
ta ipã bonũ est: si cũ uirtute ui¬
uatur. malũ si cũ scele. sic et mors
ex p̾t̾i̾te uite actibus ponderanda
est. Ita fit ut si uita in dei religi¬
one sit tñsacta. mors malũ nõ
sit. qr tnͣslacõ est ad imnortali ͭ ͤ
si alit̾ malũ fit nccͣe est. qm̃ ut
dixi ad et̾ia supplicia tnͣsmictit
Quid gͦ dicemus nͥ errare illos
qui aut mortẽ appetunt tamꝙͣ bo¬
nũ. aut uitã fugiũt tamꝙͣ malũ.
nͥ ꝙ st̃̾ imiquissĩ qui pauciora ma¬
la nõ cõpensant bonis plĩbus.
nam cum omnẽ uitã ꝑ exqͥsitas
⁊ uarias traducãt uoluptates:
mori cupiĩt. si quid forte his
amaritudinis suꝑuenit. et sic
hñt tamꝙͣ illis nũꝙͣ fuerit bñ.

Expanded text:
tate donari. Quod igitur erit ditate donari. Quod igitur erit discrimen virtutis, ac sceleris, si nihil interest, utrumne Aristides sit aliquis, an Phalaris? utrum Cato, an roget, utrumne bonum sit mors, an malum? respondebimus, qualitatem ejus ex vitae ratione pendere. Nam sicut vita ipsa bonum est, si cum virtute vivatur, malum, si cum scelere: sic et mors ex praeteritis vitae actibus ponderanda est. Ita fit, ut si vita in Dei religione transacta sit, mors malum non sit; quia translatio est ad immortalitatem. sin aliter, malum sit necesse est, quoniam ut dixi ad aeterna supplicia transmittit. quid ergo dicemus nisi errare illos qui aut mortem adpetunt tamquam bonum aut uitam fugiunt tamquam malum? nisi quod sunt iniquissimi, qui pauciora mala non pensant bonis pluribus. nam cum omnem uitam per exquisitas et uarias traducant uoluptates, mori cupiunt, si quid forte iis amaritudinis superuenit, et sic habent, tamquam illis numquam fuerit bene,
Abbreviated transcription (Latin):
ftatum. nlam fine corpore aĩo bi¬
gonte. dm̃a uita est. sensu carẽ¬
teut sͥ uidetur. qiͣ nichil esse a¬
lud possit. Atqui utrũq hoc fal¬
um est. docent em̃ dĩne lrẽ nõ
extngui aiãs. sed aut pro iustiͣ
pͥmio affici: aut pena prostelen¬
bns sempit̾na. Nec enim fas est
aut en qui stelãtus in uita feli¬
ater fuerit effuct̾e̾ qd metur. at̾
eum qui obiusticiã inf̾rimus fu¬
ent: sua m̾cede frandari. qd̾ adeo
ũm est ut id̾ tullius in consolacõe
non easd̾ sedes incolere iustos.
atq impios p̾dicau̾it. Nec emꝰ
om̃ibus inqͥt ide̾ illi sapientes
arbitrati st. eund̾ cursũ in celũ
pit̾e. nam uiciis et sceleribus cõ¬
tammatos de pͥmi in tenebras atz
in ceno iac̾e: docu̾nt. Castos at̾
aĩos puros. integros. incorrup¬
tos. bonis ec studnis atq artibꝰ
expolitos: leui quod̾ et facili lap¬
argum̃to repugnat. Illud enim
sic assumptũ est. tamꝙͣ ut̾e sit
omnẽ hominẽ natũ inmortali¬

Expanded text:
statum: nam sine corpore animo uistatum: nam sine corpore animo uigente diuina uita est, sensu carente, ut sibi uidentur, quasi nihil esse aliut possit. atquin utrumque hoc falsum est. docent enim diuinae litterae non extingui animas, sed aut pro iustitia praemio adfici aut poena pro sceleribus sempiterna. nec enim fas est aut eum qui sceleratus in uita feliciter fuerit, effugere quod meretur aut eum qui ob iustitiam miserrimus fuerit, sua mercede fraudari. quod adeo uerum est, ut idem Tullius in Consolatione non easdem sedes incolere iustos atque inpios praedicauerit. nec enim omnibus inquit idem illi sapientes arbitrati sunt eundem cursum in caelupatere: nam vitiis et sceleribus contaminatos deprimi in tenebras, atque in coeno jacere docuerunt; castos autem animos, puros, integros, incorruptos, bonis etiam studiis atque artibus expolitos, levi quodam et facili lapargumento repugnat. Illud enim sic assumptum est, tamquam necesse sit, omnem hominem natum immortali
Abbreviated transcription (Latin):
gustau̾it. uidelicet seuex uanus
sicut ociose aincule solent. fabu¬
las tamꝙͣ infantibus credulis
fmxit. E si bene sensisset dehis
qͥbus hec locutus est. si hommes
eos existimasset: nuĩꝙͣ sͥ. tam
petulant̾ menciendi licentiã
uendicasset. Sed deridenda hoĩs
leuissimi banitas. Quid tic̾om
faciemus. qui cum in pͥncipiocõ¬
solacionis dixisset: luendor sti¬
leriẽ cã nasti homines. it̾ant
idipm̃ postea. qiͣ obuirgans e
qui uitam non esse penã ma¬
lis putet. Recte gͦ profatus est
errore miẜabili uitatis ignoͬ
se teneri. At illi qui demortis
bono disputant qr nichil uĩ
stutnt: sic argumentantur. Si
nichil est post mortẽ. non est
malu̾ mors. au fert enin sen¬
sũ mali. Si autẽ suꝑsunt aĩe.
eciã bonũ est qr inmortalitas
seqͥtur. Qeua̾ sm̃am cicero de
legibus sic ex plicauit. gratu¬
lennirqz nobis. qm̃ mors aut
leuiorem ꝙͣ qui est in uita. ait
certe non det̾i̾orem allatura est

Expanded text:
gustauerit. uidelicet senex uanus, gustauerit. uidelicet senex uanus, sicut otiosae aniculae solent, fabulas tamquam infantibus credulis finxit. quodsi bene sensisset de iis quibus haec locutus est, si homines eos existimasset, numquam sibi tam petulanter mentiendi licentiam uindicasset. sed deridenda hominis leuissimi uanitas. quid Cicerone faciemus? qui cum in principio Consolationis suae dixisset luendorum scelerum causa nasci homines, iterauit id ipsum postea quasi obiurgans eum qui uitam non esse poenam putet. recte ergo praefatus est errore ac miserabili ueritatis ignorantia se teneri. At illi qui de mortis bono disputant quia nihil ueri sciunt, sic argumentantur: si nihil est post mortem, non est malum mors; aufert enim sensum mali. si autem supersunt animae, etiam bonum est, quia inmortalitas sequitur. quam sententiam Cicero de Legibus sic explicauit: gratulemurque nobis, quoniam mors aut meliorem quam qui est in uita aut certe non deteriorem adlatura est
Abbreviated transcription (Latin):
ed redeamus ad eos qui
morte̾ pro bono laudãt.
deuita querens qiͣ uix̾is. aut mĩ¬
ꝙͣ tibi rõ constiterit. cur oĩo sis
natus. Nonne igitur tibi uerus
ille et coĩs oim̃ pat̾ ẽerencianꝰ
illud iure increpau̾it. pͥus diste
quid sit uiuere. si displicebit
uita: tuc̃ isto utitor. Indigris
te malis esse sbiectũ qiͣ quicꝙͣ
m̾earis boni: qui prem. qui do¬
minũ. qui regnũ tuũ nestis.
qui ꝙͣiis clarissimã luce̾ intu¬
earis oculis. mente tam̃ cecus
es. et in profundis ignominie
tenebus iaces. Que ignoranͣ
effecit ut quosd̾ dic̾e non pu¬
deret: idccͥo nos esse natos. ut
stelerũ penã luerennus. quo
qͥd delirius dici possit: non ui¬
deor ubi em̾ uel que scelera po
orebita en forbiũ fuisse men¬
titus est. hic credo erat igno¬
bili gn̾e natus. famliã sͥ.ex
homeri carm̃bus adoptanit o
mirã et singulare̾ pitagore ne¬
rore aliquo uel grã sit effectum
ut ille solus letheum gurgiten
non attig̾it. nec obluuonis aqͥmn

Expanded text:
ed redeamus ad eos qui mortem pro bono laudant. de uita quereris, quasi uixeris aut umquam tibi ratio constiterit, cur omnino sis natus. nonne igitur tibi uerus ille et communis omnium pater Terentianum illut iure increpauerit: prius disce quid sit uiuere, si displicebit uita, tum istoc utitor. indignaris te malis esse subiectum, quasi quicquam merearis boni qui patrem, qui dominum, qui regem tuum nescis, qui quamuis clarissimam lucem intuearis oculis, mens tamen caeca est et in profundis ignorantiae tenebris iacet. quae ignorantia effecit ut quosdam dicere non puderet idcirco nos esse natos, ut scelerum poenas lueremus: quo quid delirius dici possit non uideo. ubi enim uel quae scelera potiore uita Euphorbum fuisse mentitus est. hic credo quod erat ignobili genere natus, familiam sibi ex Homeri carminibus adoptauit. o miram et singularem Pythagorae merore aliquo uel gratia sit effectum, ut ille solus Lethaeum gurgitem non adtigerit nec obliuionis aquam
Abbreviated transcription (Latin):
quisꝙͣ potuit inducere. Ideo et
ipse testatus est flm quid̾ ap¬
parere. u̾itatem tñ latere. utinã
inquit tam facile uera mue¬
mre possem. ꝙͣ flã cõuncere.
Qd quid̾ non dissiłant᷑ ut a¬
chademicus. sed uere atq ex aĩ
sentencia proclamauit. quia
ueritas hũanis sensibus eru
non potest qd asse qui uoluit
humana ꝓidencia. id assecu
quid enim fictum et cõmenti¬
ciuim. quia nulla rõne subni¬
xum est. facile dissoluitir.
mis est

Expanded text:
quisquam potuit inducere. adeo et quisquam potuit inducere. adeo et ipse testatus est falsum quidem apparere, ueritatem tamen latere. utinam inquit tam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere! quod quidem non dissimulanter ut Academicus, sed uere atque ex animi sententia proclamauit, quia ueritas humanis nunquam potest, quod assequi valuit humana providentia, id assecut. Quidquid enim fictum et commentitium, quia nulla ratione subnixum est, facile dissolvitur. Unus est
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Omne̾ igitur dñiam po¬
testatem nccͣe est in uno esse.
tuius mitu et imꝑio regant᷑
omĩa. Et idem tantus est ut
ab hoĩe non possit. aut uerbis
en arrari. aut sensibus existi¬
mari. unde igitur ad honnes
opmio multoꝵ deoꝵ ꝑsuasioẽ
ꝑuenit. Niitrũ hn omnes qui
toluntur ut dii. hommes fue¬
runt. et idem pͥmi ac maximi
reges. sed eos ob uirtutem qr
mortem. aut ob beneficia. aut
muenta qͥbus hũanam uitam
excoluerunt: inmor talem me¬
moriam cõsecutos quis igͦrat.
ilec tm̃ mares. sed et femiãs.
Qd̾ cum uetustissimi grecie st̃p¬
tores. quos illi theologos min¬
cupant. tum eciam rõni grecos
secuti et iutati docent quoꝵ
p̾cipue homerus. ac nr̃ eninus
qui eoꝵ om̃i natales.cõiuigia.
progemes. imperia. res gestas
obitus simlãcia demonstrant.
Et secutus eos tullius tercio de
natura deoꝵ libro dissoluit. pu¬
blicas religiones. sedtñ ueram
qmͣ ignorabat nec ipẽ. nec aliꝰ

Expanded text:
potest. omnem igitur diuinam popotest. omnem igitur diuinam potestatem necesse est in uno esse cuius nutu et imperio regantur omnia, et ideo tantus est, ut ab homine non possit aut uerbis enarrari aut sensibus aestimari. / unde igitur ad homines opinio multorum deorum persuasione peruenit? nimirum ii omnes qui coluntur ut dii, homines fuerunt et idem primi ac maximi reges, sed eos aut ob uirtutem quamortem aut ob beneficia et inuenta quibus humanam uitam excoluerant inmortalem memoriam consecutos quis ignorat? nec tantum mares, sed et feminas. quod cum uetustissimi Graeciae scriptores, quos illi theologos nuncupant, tum etiam Romani Graecos secuti et imitati docent : quorum praecipue Euhemerus ac noster Ennius, qui eorum omnium natales coniugia progenies imperia res gestas obitus sepulera demonstrant, et secutus eos Tullius tertio De natura deorum libro dissoluit publicas religiones, sed tamen ueram, quam ignorabat, nec ipse nec alius
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam constitit de pro¬
iudentia. sequitur ut do
credenda sit an pocius uinus.
nstituciomibus deos mltos ẽẽ
non posse. ꝙ dñia uis ac ptãs.
mortalis non est. nec minui nͨ
diuidi pt̾. deus igitur unus est
in quo uis et ptãs cõsũmata nec
mlti sint dum hñt singlĩ ptã¬
tis aliquid at mum̾s: summa
ipã decrestit. Nec pot̾unt singu¬
li hr̃ẽ totum qd̾ est cõe cum płibꝰ.¬
possidebunt. Non pñt iggitur in
hoc mundo multi esse rectores
nec in una domo multi domĩ
nec in naui una młti gub̾na¬
tores. nec in armĩto aut grege
duces multi. nec in uno regiẽ
multi reges. sed nec in celo qͥd̾
multi soles esse potuerunt. si¬
cut nec aie plures in uno corpore.
Adeo in unitate nature natura
uniu̾sa consentit. C si mund̾
spũs intus alit. totamqz in¬
fusam ꝑ artus. mens agitat
molem. et magno se corpore
mistet. Apparet testimomio po¬
ete unum esse mundi hĩtatorẽ
deum. Si quid̾ corpus onnne nͥ
ab una mente nicoli regiqz nõ

Expanded text:
uoniam constitit de prouidentia, sequitur ut docm esse credenda sit an potius unius. nstitutionibus deos multos esse non posse, quod diuina uis ac potestas simortalis non est, nec minui nec diuidi potest. deus igitur unus est, in quo uis et potestas consummata nec multi sint, dum habent singuli potestatis aliquid ac numinis, summa ipsa decrescit nec poterunt singuli habere totum qpossidebunt. non possunt igitur in hoc mundo multi esse rectores nec in una domo multi domini nec in naui una multi gubernatores nec in armento aut grege duces multi nec in uno examine multi reges, sed ne in caelo quidem multi soles esse poterunt, sicut nec animae plures in uno corpore: adeo in unitatem natura uniuersa consentit. quod si mundum spiritus intus alit to tam que infusa per artus mens agitat molem et magno se corpore miscet, apparet testimonio poetae unum esse mundi habitatorem deum, siquidem corpus omne nisi ab una mente incoli regique non
Abbreviated transcription (Latin):
maiorem esse ꝙͣ t̾ram stultissiẽ
credidit. Et qd̾ huic lenitati fuit
cõsentaneñ. dixit intra contanũ
lune simĩ esse aliã t̾ram. et ibi a¬
liud genus homi: silĩ modo uiu̾e
quo nos in hac t̾ra uiumius. hñt
igitur illi lunatici hoiẽs alt̾am
lunã. que illis nocturnũ lum ex hi¬
beat. sicut hec exhibet nobis. et
fortasse nr̃ hic orbis alterius in¬
ferioris t̾re luna sit fuisse seneca
calor det̾rebat. ne tantã mltitu¬
dine̾ ꝑiclõ cõmicteret: ne si estu
mimo perissent. ipũs culpa eue¬
nisse tanta calami tas diceretur.

Expanded text:
maiorem esse quam terram stultissime credidit et quod huic leuitati fuit consentaneum, dixit intra concauum lunae sinum esse aliam terram et ibi aliut genus hominum simili modo uiuere, quo nos in hac terra uiuimus. habent igitur illi lnnatici homines alteram lunam, quae illis nocturnum lumen exhibeat sicut haec exhibet nobis, et fortasse noster hic orbis alterius inferioris terrae luna sit. fuisse Seneca calor deterrebat, ne tantam multitudinem periculo committeret, ne si aestu nimio perissent, ipsius culpa euenisse tanta calamitas diceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
hunt. uel onera terga gestãt.
uel indumĩtum exuuis suis ex¬
hibent. bel copia lactis exube¬
rant. uel custodiendis domibꝰ
ninugilant. Interdixit ergo
ne porcina tarne uterẽtur. id
est ne uitam porcoꝵ mutarẽt.ͣ
qui ad solam mortẽ nuitriũtur.
ne uentri ac uoluptatibꝰ deẜrui¬
entes: ad faciendã iusticiam
mutiles essent. ac morte affi¬
t̾entur. Item nec se fedis libidĩ¬
bus minerg̾ent. sicut sus que
se ingurgitat ceno. uel ne t̾re¬
nis ẜuiant simlãcas. ac se luto
iiqͣnent. luto eni se obhmunt. qͥ
deos idest lutũ t̾ramq uen̾ant᷑
Sic uinu̾sa p̾cepta iudaice legis
ad exhibendam iusticiã spͨtant.
qmi ꝑ ambagem data sunt. ut ꝑ
carnaliũ figurã spiritalia no¬
sc̾entur.

Expanded text:
hunt uel onera tergo gestant hunt uel onera tergo gestant uel indumentum exuuiis suis exhibent uel copia lactis exuberant uel custinvigilant. Interdixit ergo ne porcina carne uterentur, id est, ne vitam porcorum imitarentur, qui ad solam mortem nutriuntur; ne ventri, ac voluptatibus servientes, ad faciendam justitiam inutiles essent, ac morte afferentur. Item ne se foedis libidinibus immergerent, sicut sus, quae se ingurgitat coeno; vel ne terrenis serviant simulacris, ac se luto inquinent. luto enim se oblinunt qui deos id est lutum terramque uenerantur. sic uniuersa praecepta Iudaicae legis ad exhibendam iustitiam spectant, quoniam per ambagem data sunt, ut per carnalium figuram spiritalia noscerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
stiencie se creta uelemus. hec est
cordis circũcisio dequa ꝓphete lo¬
quũtur qmͣ deus acarue mortlĩ
ad anmã tñstulit. que sola man¬
sura est. uolens em̾ uite ac saluti
nre pro et̾na sua pietate cõsulere.
penitenciã nobis in illa ccũcisi¬
one proposuit. ut si cor nudaue¬
rnĩnis idest si pcta nra confessi
satis deo fec̾imus ueniã conseqͣm
missa sua celantibus denegat᷑
ab eo qui non faciem sicut hõ.
sed mntna et archana p̾toris ĩ¬
tuetur. Eod eciã spetat ciͣnis
suille interdictio. a qua cũ eos
uoluit intelligi: ut se a pctĩs atq
minũdicuis abst̃m̾ent. Est .n.
lutulentũ hoc aĩal et inmũd̾
nec umꝙͣ celũ aspict. sed in
t̾ram toto corpore et ore proie¬
ctũ. uentri semꝑ et pabulo ser¬
uit. Nec ullũ aliũ cum uiuit
p̾stare usũ potest. sicut cet̾e
animãtes que uel sedendi uehi¬
culũ p̾bent. ł in cultibus agͦꝵ
uiuant. uel plaustra collo tra¬

Expanded text:
scientiae secreta uelemus. haec est scientiae secreta uelemus. haec est cordis circumcisio, de qua prophetae loquuntur: quam deus a carne mortali ad animam transtulit, quae sola mansura est. uolens enim uitae ac saluti nostrae pro aeterna sua pietate consulere, paenitentiam nobis in illa circumcisione proposuit, ut si cor nudauerimus, id est si peccata nostra confessi satis deo fecerimus, ueniam consequamur, missa sua celantibus denegatur ased intima et arcana pectoris intuetur. Eodem spectat etiam carnis suillae interdictio; a qua cum eos voluit intelligi, ut se a peccatis atque immunditiis abstinerent. Est enim lutulentum hoc animal et inmundum nec umquam caelum aspicit, sed in terram toto et corpore et ore proiectum uentri semper et pabulo seruit, nec ullum alium cum uiuit praestare usum potest sicut ceterae animantes, quae uel sedendi uehiculum praebent uel in cultibus agrorum iuuant uel plaustra collo tra
Abbreviated transcription (Latin):
sedam ctũcisionẽ futiura esse di¬
eit non carnis sicut fuit pͥma.
qua eciã mĩt uidei utuntur. s
cũ pͥmũ anses uocaretur. moises
ut qnꝰ dux milicie delectus esset
aduersus amalech. qui oppugna¬
bat filios istael. et aduersanũ
debellaret ꝑ nominis figuram.
et populũ in t̾ram promissionis
nduceret. Et idccͥo eciã moisi
siccessit. ut ostendẽtur nouam
legi successurã que data ꝑ moisen
fuit. Nam illa caris circũcisio.
caret utiq rõne. qr si deus id uel¬
lit. sit apͥncipio formasset ho¬
minẽ. ut p̾puciũ non haberet.
sed huius sc̃de̾ circũ cisionis fig᷑a
eat. significans nudandũ esse
pectus. id est aꝑto et simplici cor¬
de oport̾e nos uiu̾e. qm̃ pars illa
corꝑis que cutũciditur habet
quand̾ silĩtudinẽ cordis. et est
pudenda. ob hanc causai deus
mdau eam ussit. ut hoc argu¬
mento nos admon̾et. ne inuo¬
lutũ pectus hr̃emus. id est ne
quod pudend̾ facinus intra con¬

Expanded text:
secundam circumcisionem futuram esse disecundam circumcisionem futuram esse dixit non carnis, sicut fuit prima, qua etiamnunc Iudaei utuntur, sed cum primum Auses uocaretur, Moyses ut quoniam dux militiae delectus esset aduersus Amalech, qui obpugnabat filios Israhel, et aduersarium debellaret per nominis figuram et populum in terram promissionis induceret. et idcirco etiam Moysi successit, ut ostenderetur nouam legi successuram, quae data per Moysen fuit. nam illa carnis circumcisio caret utique ratione, quia si deus id uellet, sic a principio formasset hominem, ut praeputium non haberet: sed huius secundae circumcisionis figura erat significans nudandum esse pectus, id est aperto et simplici corde oportere nos uiuere, quoniam pars illa corporis quae circumciditur habet quandam similitudinem cordis et est pudenda. ob hanc causam deus nudari eam iussit, ut hoc argumento nos admoneret, ne inuolutum pectus habeamus, id est ne quod pudendum facinus intra con
Abbreviated transcription (Latin):
legem ꝑtinaciter tuentur: exai¬
d̾unt adeo. et deũ non cognone¬
runt. p̾drẽat fore ut ꝓpheta
maximꝰ mict̾etur a deo qui sit
supͣ legem qui uolu̾tatem dei ad
homines ꝑferat. In deut̾onoĩo
ita sc̾ptũ reliqͥt. Et dixit dñs
ad me. prophetã excitabo eis
de frĩbus eoꝵ sicut te. et dabo
uerbũ meũ in os eius et loq̃tur
ad eos ea q̃ p̾ceꝑo ei. et quisqͥs
non audierit ea q̃ loquetur pro¬
pheta ille in noĩe meo ego uin¬
dicabo in eum. denũciauit .s. de
rus esset. et illam uet̾em per
mortalem datã soluturus. et
demio ꝑ eũ qui esset et̾mis le¬
in spimis. Circũcidite uos dño
urõ. et ccͥmicidite p̾puciũ cordis
urĩ. ne exeat ira mea sicuti¬
gins et non sit qui extinguat
Item moises ipẽ. In nouissimis
diebus ortu̾cidet deus cor taũ.
ad dnũ deum tuũ amandũ. It
ihũs naue successor eius. Et
dixit dñs ad ihm̃. fac tibi aal¬
tellos petͥnos minis accutos. et
sede et curũtide scido̾ filios istł.

Expanded text:
pertinaciter tuentur, exciderunt a Deo, et Deum non agnoverunt, praedixerat fore, ut propheta maximus a Deo mitteretur, qui sit supra legem, qui voluntatem Dei ad homines perferat. In Deuteronomio ita scriptum reliquit: Et dixit Dominus ad me: Prophetam excitabo eis de fratribus eorum, sicut te, et dabo verbum meum in os ejus; et loquetur ad eos ea quae praecepero ei: et quisquis non audierit ea quae loquetur propheta ille in nomine meo, ego vindicabo in eum. Denuntiavit scilicerus esset et illam ueterem per mortalem datam soluturus, ut denuo per eum qui esset aeternus, lein spinis. circumcidite uos deo uestro et circumcidite praeputium cordis uestri, ne exeat ira mea sicut ignis et non sit qui extinguat item Moyses ipse: in nouissimis diebus circumcidet deus cor tuum ad dominum deum tuum amandum. item Iesus Naue successor eius: et dixit dominus ad Iesum: fac tibi cultellos petrinos nimis acutos et sede et circumcide secundo filios Israhel.
Abbreviated transcription (Latin):
ed ire atqz muidie sue
qmͣ in cordibus suis
ge̾bant intus inclusam alias
ꝙ sabbatis non uacaret. operãs
rebus iudaice religionis sacrã
consistunt. Ob hnͣc itaq cam̃
batur. ut impiũ iudicaret eũ
ꝙ legem dei solueret. cum hoc
ille non suo iudicio. sedͤ dei uo¬
lũtate et stdm̃ p̾dicta face̾t
ꝓphetar. Micheas eñ nouã
legem daturũ demĩciauit hoc mͦ.
lex de syon proficiscetur. et ser¬
mo dinꝰ ex ihrħm. et iudicabit
inter plĩmos pplõs. et reuin¬
cet et religet ualidas nacõnes.
Illa en̾ pͥor lex que ꝑ moisen
te syon. sed in monte oreb da¬
ta est. quã sibilla fore ut afi¬
lio dei solueretur ostendit.¬

Expanded text:
ed irae atque invidiae suae, quam in cordibus suis gerebant intus inclusam, alias quod sabbatis non vacaret, operans rebus judaicae religionis sacramenta consistunt. Ob haec itaque caetbatur, ut impium judicaret eum, quod legem Dei solveret, cum hoc ille non suo judicio, sed ex Dei voluntate et secundum praedicta faceret prophetarum. Micheas enim novam legem daturum denuntiavit hoc modo: Lex de Sion proficiscetur, et sermo Domini ex Hierusalem, et judicabit inter plurimos populos, et revincet et detege ualidas nationes. illa enim prior lex quae per Moyseqj te Sion, sed in monte Choreb data est quam Sibylla fore ut a filio dei solueretur ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
quem ignorant. sed mũdi elem̃¬
ta mirantes. celum t̾ram. mare
solem lunam. cet̾aqz astra uene¬
cundo libro dñiarum institutio¬
du dicimꝰ eos cadere. qui cum
senciant unũ esse suu̾mum deum.
ndem tamen aphĩs nretiti. et
flĩs argumĩtacionibus capti ali¬
ter de illa uinca maiestate sen

Expanded text:
quem ignorant: sed mundi elemequem ignorant: sed mundi elementa mirantes, coelum, terram, mare, solem, lunam, caeteraque astra venecundo Diuinarum Institutioeos dicimus cadere qui cum sentiant unum esse summum deum, idem tamen a philosophis inretiti et falsis argumentationibus capti aliter de unica illa maiestate sen
Abbreviated transcription (Latin):
solet. ab huis qui nec ueramn sa¬
pienciã tenere potuerunt. nec
magni et celestis archam com¬
gradus multi ꝑ quos ad domi¬
ciliũ uĩtatis ascenditur: non
est facile tulibet euehi ad sũmũ
Calligantibus enim ueritatis fl¬
gore liũbus qui stabilem gressũ
tene non possunt renoluũtur
in planũ. Pͥmus autem gͣdus
est intellige falsas religiones.
et abicere impios cultus hũana
cuius potestas ac prouidencia
effecit apͥncipio mundũ et gu¬
bernet in post̾m. Tertius cognost̾e
mist̾ium eius ac mĩcuĩ quẽ legauit
in t̾ram. quo docente liberati ab
errore quo implicati tenebant᷑
formatiq ad ueri dei cultũ iusti¬
ciam distemus. Ex qͥbus omĩbus
gradibus ut dixi promis est lap¬
sus et facilis ad riunam nͥ pedes
inconcussa stabilitate figantur.
depͥmo gradu eos excuti uidemus.
qui cũ falsa intelligant. tñ bm̃
non muenũt. cõtemptisq t̾re¬
nis fragilibusqr simulacus.
non ad colend̾ se deui cõferunt

Expanded text:
solet ab iis, qui neque veram sasolet ab iis, qui neque veram sapientiam tenere potuerunt, neque magni et coelestis arcani comgradus multi, per quos ad domicilium veritatis ascenditur, non est facile cuilibet evehi ad summum. Caligantibus enim veritatis fulgore luminibus, qui stabilem gressum tenere non possunt, revolvuntur in planum. Primus autem gradus est, intelligere falsas religiones, et abjicere impios cultus deorum humana cujus potestas ac providentia effecerit a principio mundum, et gubernet in posterum. Tertius, cognoscere ministrum ejus ac nuntium, quem legavit in terram; quo docente, liberati ab errore, quo implicati tenebamur, formatique ad veri Dei cultum, justitiam disceremus. Ex quibus omnibus gradibus, ut dixi, pronus est lapsus et facilis ad ruinam, nisi pedes inconcussa stabilitate figantur. De primo gradu eos excuti videmus, qui, cum falsa intelligant, tamen verum non inveniunt, contemptisque terrenis fragilibusque simulacris, non ad colendum se Deum conferunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mentis humane deus est. quẽ
qui cognou̾it. et in pectus admi¬
siit. illiuĩato corde imst̾ium uerita¬
tis agnoscet. Remoto autem deo
celestiq doctͥna: omĩa eiroribꝰ
plena sunt. recteqz socrates cum
ait se nichil stire nͥ unũ ꝙ nichil
stiret. Intellexit enĩ doctrinuã illã
nichͣ habere in se certi. nichil u̾i.
nec ut putabant quid̃ smmlãuit
ipãm doctͥnam ut alios refelleret.
sed uidit ex parte aliqua uĩtatẽ
testatusq est ec̾ in iudicio sicut
traditur aplatone. ꝙ nilla esset
hũana sapĩa. adeo doctnã qua
tũ ipĩ phĩ glĩabantur cõtempsit.
derisit abiecit: ut id ipm̃ pro sũ
Si gͦ milla est sapiã hũana ut
socrates docuit. ut plato tradidit.
apparet ẽẽ dñiam. nec ulli alii
ꝙͣ deo u̾itatis noticiã subiacere.
Deus igitur noscendus est in qͦ.
solo uĩtas est. ille mũdi parẽs
et conditor reꝵ. qui oculis non
bidetur. mente uix cernitur. Eꝰ
religio multis modis impugͣri

Expanded text:
mentis humanae Deus est, quem mentis humanae Deus est, quem qui cognoverit, et in pectus admiserit, illuminato corde mysterium veritatis agnoscet: remoto autem Deo coelestique doctrina, omnia erroribus plena sunt. Recteque Socrates, cum ait se nihil scire, nisi unum, quod nihil sciret. Intellexit enim, doctrinam illam nihil habere in se certi, nihil veri; nec, ut putant quidam, simulavit ipse doctrinam, ut alios refelleret; sed vidit ex parte aliqua veritatem. Testatusque est etiam in judicio sicut traditur a Platone quod nulla esset humana sapientia: adeo doctrinam, qua tum philosophi gloriabantur, contempsit, derisit, abjecit, ut id ipsum pro sumSi ergo nulla est sapientia humana, ut Socrates docuit, ut Plato tradidit, apparet esse divinam, nec ulli alii, quam Deo veritatis notitiam subjacere. Deus igitur noscendus est, in quo solo veritas est. Ille mundi parens, et conditor rerum, qui oculis non videtur, mente vix cernitur. Cujus religio multis modis impugnari
Abbreviated transcription (Latin):
nadũti sepe do¬
nate plurmmios id
existimare qd̃ ec̾
sti deũ. qm̃ uel be¬
nefica sit tnnodo natura dĩã
nec cuiꝙͣ not̾e p̾stantissime atq
optime congruat potestati. uel c̾te
nichil curet oĩo. ut neqz ex benefi¬
tencia eius quicꝙͣ bom ꝑuemiat
ad nos neqr ex maleficencia qͥcꝙͣ
mali. Quor ercor qr maximus
est. et ad eu̾tend̾ uite humane sta¬
tum sp̃tat coarguendus est a no¬
bis. ne et ipse fallaris impulsus
auctoritate homnĩ qui se putant
esse sapientes. Nec tñ nos arro¬
gantes sumus. ut cõp̾hensamn nr̃o
ingenio u̾itatem gloriemur: sed
doct᷑nam dei seqͥnuir. qui sare solꝰ
mens hoĩs tenebroso corporis do¬
nicilio circũsepta longe a ueri¬
ꝑspectione sũmota est. Et hoc
differt ab hũanitate dñnitas. ꝙ
hũanitatis est ignoracio. dm̃i¬
tatis scĩa. unde nobis aliquo lu¬
mine opus est ad depellendas
tenebras quibus offusa est hoĩs
cogitacio. Qm̃ in carne mortali
agentes nrĩs sensibus dm̃are
non possumus lunien autem

Expanded text:
aduerti saepe, Donate, plurimos id existimare, quod etiam sci deum, quoniam uel benefica sit tantummodo natura diuina nec cuiquam nocere praestantissimae atque optimae congruat potestati uel certe nihil curet omnino, ut neque ex beneficentia eius quicquam boni perueniat ad nos neque ex maleficentia quicquam mali. quorum error quia maximus est et ad euertendum uitae humanae statum spectat, coarguendus est nobis, ne et ipse fallaris inpulsus auctoritate hominum qui se putant esse. sapientes. nec tamen nos adrogantes sumus, ut conprehensam nostro ingenio ueritatem gloriemur, sed doctrinam dei sequimur, qui scire solus mens hominis tenebroso corporis domicilio circuperspectione summota est; et hoc differt ab humanitate divinitas, quod humanitatis est ignoratio, divinitatis scientia. Unde nobis aliquo lumine opus est ad depellendas tenebras, quibus offusa est hominis cogitatio, quoniam in carne mortali agentes, nostris sensibus divinare non possumus. Lumen autem