comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cumuidissent mariam quia cito surrexit & exiit sequuti sunt eam dicentes
quiauadit ad monumentũ ut plor& ib:quare hoc pestinuit adeuange listã
arrare ut uideamus quaeoccasio fecerit ut plures ibi essent quan
latarus resuscitatus est putantesenim iudaei propterea illam festinare
ut doloris suisolacium lacrimis quaerer& & sequira suntueam ut tam
graende miraculum quatriduant mastiu resurgentis testes plumnos
adpedeseius & dixicei dñe si fusses hio frater meus nonessa mostiuis:
Ihs autem ut uidit eam plonantem &iudaeos quicum illoerant plorances.
fremuit sp̃u & turbauit seipsum & dixit. Aibiposustis eum
quid nobis insi nuauit fremendo spũa¬
& turbando seipsum qui senimeum poss& nisi seipse turbare. Itaq fratresinei
primo hic adtendite potestatem & sic in quirite significationem
turbaris tiinolens turbatus est xp̃s qui a uoluit esuriuiti hs̃ uerum
est sed quia uoluit Dormiuit ilis̃ uerumest sed quia uoluit: contrista¬

Expanded text:
ent Mariam quia cito surrexit et exiit, secuti sunt eam dicentes, quia vadit ad monumentum, ut ploret ibi. Quare hoc pertinuit ad evangelistam narrare? Ut videamus quae occasio fecerit ut plures ibi essent, quando Lazarus resuscitatus est. Putantes enim Judaei propterea illam festinare, ut doloris sui solatium lacrymis quaereret, secuti sunt eam, ut tam grande miraculum quatriduani mortui resurgentis testes plurimos ad pedes ejus, et dixit ei: Domine, si fuisses hic, frater meus non esset mortuus. Jesus ergo ut vidit eam plorantem, et Judaeos qui cum illa erant plorantes, fremuit spiritu, et turbavit semetipsum, et dixit: Ubi posuistis eum? Nescio quid nobis insinuavit fremendo sp turbando seipsum. Quis enim eum possit nisi seipsum turbare? Itaque, fratres mei, primo hic attendite potestatem, et sic inquirite significationem. Turbaris tu nolens; turbatur Christus, quia voluit. Esurivit Jesus, verum est, quia voluit. Dormivit Jesus, verum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
inariã & latarum Ille languens lle tristes omnes dilest sed diligebat eos & languen¬
tium saluator immo &iam mostuorum suscitator : & tristium consolator: Vltergo
audiuit quia infirmatur : tunc quidem mansit in eodem loco duobus diobus.
Nunti auerunt ergo illi mansit illic ille : Tam diutempus dustum ẽ: quousq qua¬
tridium complor&ur : Nonfrustra nisiquia faste immo quia ceste & ipsenumerus
dierumintimat aliquod sacra mentum. Dein de post haec dicit dis cipulis suis.
eamus iniudeã iterum ubi pene fuerat lapidatus qui propterea indedis cessisse
uidebati: nelapidar &ur : Piscessit enim ut homo sed inrodo undo qua si oblitasin fir¬
mitatem ostendid actestatem : E amus inquit in iudeam: Deinde hoc distoc uidere
quem admodũ discipuli territifuerint. dicunt eidiscipuh: Rabbi Nune quaere¬
basm atbnapidare iudaoi & iterum uadis illuc: ⁊ espondit ibs Non neduo doe u¬

Expanded text:
Mariam, et Lazarum. Ille languens, illae tristes, omnes dilecti: sed diligebat eos et languenMariam, et Lazarum. Ille languens, illae tristes, omnes dilecti: sed diligebat eos et languentium salvator, imo etiam mortuorum suscitator, et tristium consolator. Ut ergo audivit quia infirmabatur, tunc quidem mansit in eodem loco duobus diebus. Nuntiaverunt ergo illi; mansit illic ille: tamdiu tempus ductum est, quousque quatriduum compleretur. Non frustra, nisi quia forte, imo quia certe et ipse numerus dierum intimat aliquod sacramentum. Deinde post haec dicit iterum discipulis suis, Eamus in Judaeam: ubi pene fuerat lapidatus, qui propterea inde discessisse videbatur, ne lapidaretur. Discessit enim ut homo; sed in redeundo quasi oblitus infirmitatem, ostendit potestatem. Eamus, inquit, in Judaeam. 8. Deinde hoc dicto, videte quemadmodum discipuli territi fuerint. Dicunt ei discipuli: Rabbi, nunc quaerebant te Judaei lapidare, et iterum vadis illuc? Respondit Jesus: Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
dic & aliquis: quomodo perla tarũ peccator significabatur & adño sic amabatur
Audiat eum dicentem : Nonueni uocare iustos sed peccatores : Si enimpeccatores dĩ
non amar& : de caelo ad terras non descender& : Audiens autem ih ̃s dixit eis In firmitas
uec non ẽ. ad mostem sed progloriadĩ ut glorific&ur filiusdĩ : Talis glori ficati
non ipsum auxit : sed nobis profuit: hocergo aic non est ad mostẽ quia & ipsamors
nonenat ad mostem sed potius ad minxculum quo facto crederent homines in xp̃m
& uitarent uenrmn mostem : Sane uid&e quem ad modũ tam quam ex obliqu
negant: quod filius dĩ sit ds̃ : Ecce audiant infirmitas haec in quit non est ad mostem:
aprogloria dĩ : quagloria cuius dĩ. Audi quod sequitur : ut glorific&ur fil
Infirmitas ergo haec inquit non est ad mortem sed pro glori adĩ ut glorific&ur filiu s dĩ
peu: perquam perillam in firmitatem : Piligebat autem martam & sorere meius

Expanded text:
Dicit aliquis: Quomodo per Lazarum peccator significabatur, et a Domino sic amabatur? Audiat eum dicentem, Non veni vocare justos, sed peccatores . Si enim peccatores Deus non amaret, de coelo ad terras non descenderet. 6. Audiens autem Jesus, dixit eis: Infirmitas haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei. Talis glorificatio ipsius non ipsum auxit, sed nobis profuit. Hoc ergo ait, non est ad mortem, quia et ipsa mors non erat ad mortem; sed potius ad miraculum, quo facto crederent homines in Christum, et vitarent veram mortem. Sane videte quemadmodum tanquam ex obliquonegant, quod Filius Dei sit Deus. Ecce audiant: Infirmitas haec, inquit, non est ad mortem, sed pro gloria Dei. Qua gloria? cujus Dei? Audi quod sequitur: Ut glorificetur Filius Dei. Infirmitas ergo haec, inquit, non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam. Per quam? Per illam infirmitatem. 7. Diligebat autem Jesus Martham, et sororem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
filiusdĩ quimmundumuenisti. Quando hoc credidi credidiquiatues resurrec¬
Aduestendum ẽ que mad modum euange lista non dixerit ub i uel quando uel quo¬
modo mariam dñs uocauerit ut hoc in uerbis mastae potius intellege
narrationis breuitate seruata : Illa ut audiuit surgit cto &uenit adeum
Nondumenim uenerat ihs in castellum sederat adhuc in illo loco ubioccurre

Expanded text:
Filius Dei, qui in mundum venisti. Quando hoc credidi, credidi quia tu es resurrecAdvertendum etiam quemadmodum evangelista non dixerit ubi, vel quando, vel quomodo Mariam Dominus vocaverit, ut hoc in verbis Marthae potius intelligeretur, narrationis veritate servata. Illa ut audivit surgit cito, et venit ad eum. Nondum enim venerat Jesus in castellum, sed erat adhuc in illo loco ubi
Abbreviated transcription (Latin):
sediiuorum. Deõlim mostius patribus hocest de abiaham deisa ac &ia cobtala
sinon credis & siuiuis mostuuses. Cuidam dñs differeno sequieum n & dicentiis
tuueni sequereme. Erat ibi mostuus sepeliendus erant ibi & mostui mostuũ
sepultur. Ille mostiuis incarne illi in anima. Vnde mors in anima  quia non ẽ
fides unde mors in corpore quia non ẽ ibi anima ergo anima &uae
fidesest qui credit inme inquit &iansi mostuus fuerit in carne. uiu& in anima¬
donec resurgat & caro numquam postea moriturx hoc est qui credit in me lic&
noniatur uiu&. &omnis quiuiuit incarne &credit inme & simor
ad compus propt̃ mostem carnis: non mori&ur in a&num propter urcam sp̃s & in¬

Expanded text:
sed vivorum. De olim mortuis patribus, hoc est de Abraham, et Isaac, et Jacob, tale si non credis, etsi vivis, mortuus es. Cuidam Dominus differenti sequi eum, et dicenti, os suos; tu veni, sequere me . Erat ibi mortuus sepeliendus, erant ibi et mortui mortuum sepulturi: ille mortuus in carne, illi in anima. Unde mors in anima? Quia non est fides. Unde mors in corpore? Quia non est ibi anima. Ergo animae tuae anima fides est. Qui credit in me, inquit, etiamsi mortuus fuerit in carne, vidonec resurget caro, nunquam postea moritura. Hoc est, qui credit in me, licet moriatur, vivet: et omnis qui vivit in carne, et credit in me, et si morietur ad tempus propter mo
Abbreviated transcription (Latin):
multis unt in hoc populo quos praemit consu&u dinis moles : foste audiunt mequidã
quibus dicitur: Molite mebriariuino inquo est luxdria: dicunt non possumis
foste audiunt me aliqui inmundi lasciui & flagituis inquinaq quibus dicitur.
olite hoc facere nepereatis & respondent : Non possumis tolli a consu&
tio quia uma. quicredit inme: &amsi mostuus fuerit uiu&. & omnis quiuiut

Expanded text:
multi sunt in hoc populo, quos premit consuetudinis moles! Forte audiunt me quidam, multi sunt in hoc populo, quos premit consuetudinis moles! Forte audiunt me quidam, quibus dicitur, Nolite inebriari vino in quo est luxuria : dicunt, Non possumus. Forte audiunt me aliqui immundi, lasciviis et flagitiis inquinati, quibus dicitur, Nolite hoc facere, ne pereatis: et respondent, Non possumus tolli a consuetctio, quia vita. 15. Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet: et omnis qui vivit
Abbreviated transcription (Latin):
meus non fuiss& mostuus Sed & nunc scio qui aquae cumq poposceris adõ dabittit
ds̃ Mondix̃ serl& modo rogote resuscites fratrẽmeũ unde enĩ sciebat si fratrienus
resurgere irale fuerit. hoc tantum dexit scio quia potes siur facis ut rumenim facias iudicu
tui est nonpue su mptionis meae Sed & nuncscio quia quaetumq poposceris adõdabit tibiahi
Dicit illiubis resurg& fincestius hoc a mbiguum fiuc. Nonenim ait modo resuscico fioe tram
tuum sed resurȩ & fra testuus. Dicit ei masta. Scio quia resurg& in resurretione
in nouissimadie : Deilla resurreftione secunsum dehac incesta sum: Dixit ei ils
egosum resurrestio dicis resurg& fuxter meus in nouissimadie ueruinest
sed perquem tunc resurg& potest & modo : quia ego suminquit resurrectio & uita
xudito fratres audite quiddicat. Ceste tota exspestatio erxtcircumstantiũ ut reui¬
uescer& latarus unus mostiuis quatriduanus. Audiamus & resurgamus quam

Expanded text:
meus non esset mortuus. Sed et nunc scio quia quaecunque poposceris a Deo, dabit tibi Deus. Non dixit: Sed et modo rogo te, ut suscites fratrem meum. Unde enim sciebat, si fratri ejus resurgere utile foret? Hoc tantum dixit: Scio quia potes. Si vis, facis. Utrum autem facias judicii tui est, non praesumptionis meae. Sed et nunc scio quia quaecunque poposceris a Deo, dabit tibi Deus. Dicit illi Jesus: Resurget frater tuus. Hoc ambiguum fuit. Non enim ait, Modo resuscito fratrem tuum; sed, Resurget frater tuus. Dicit ei Martha: Scio quia resurget in resurrectione, in novissima die. De illa resurrectione secura sum, de hac incerta sum. Dicit ei Jesus: Ego sum resurrectio. Dicis, Resurget frater meus in novissima die: verum est; sed per quem tunc resurget, potest et modo, quia Ego sum, inquit, resurrectio et vita. Audite, fratres, audite quid dicat. Certe tota exspectatio erat circumstantium ut revivisceret Lazarus, unus mortuus quatriduanus: audiamus, et resurgamus. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
dant hquis ambula uerit indie nonoffendit qui alucem huius mundi uid&
Sautemumꝰbulauerit nosta. offendit quialix non ẽ ineo. Dedie quidem locitus
nostem rercorlumine in lustr&: quidenim dñs dicere uoluit qͥuantum mi bi
uolũt lorus dibitationem & in fidelitatem : Voluerunt enim consiliuin dapedñes
ne morer&ur quiuenerat mori neipsimorirentur Sic &iam quo damalio loco
pemous scs diligens dñm. sedla dhuc nom plone intellegens curuenis se temut

Expanded text:
rit in die, non offendit, quia lucem hujus mundi videt. Si autem ambulaverit in nocte, offendit, quia lux non est in eo. « De die quidem locutus noctem, et cor lumine illustret. Quid enim Dominus dicere voluit? Quantum mihi voluit dubitationem illorum et infidelitatem. voluerunt enim consilium dare Domino ne moreretur, qui venerat mori, ne ipsi morerentur. Sic etiam quodam alio loco Petrus sanctus diligens Dominum, sed adhuc non plene intelligens cur venisset, timuit
Abbreviated transcription (Latin):
homines pessima consu&udine permutata uiueromelus quamuuunt quirdeonos¬
bende banti de testabaris hominem: face ipsa soror la t anaqaniunit saire que
tara est quam frater eius : de magna malȩ consu&u dinis moleliberatae ais su¬
Erat enim famosa pecatrix : & deilla dictum est dimit tontur ei peccata multa
quĩ dilexit multum : Videmus multos nouimus multos: Nemo dspere ⁊emo de se
pree sumat & dsperare malum ẽ : & deso praesumere : Sic nolidisperare :
uteligas dequo debeas pncesumere : et goadis latarum suscita uit : audistis¬

Expanded text:
homines, pessima consuetudine permutata vivere melius, quam vivunt qui reprehomines, pessima consuetudine permutata vivere melius, quam vivunt qui reprehendebant. Detestabaris hominem: ecce ipsa soror Lazari si tamen ipsa est qtata est quam frater ejus: de magna malae consuetudinis mole est liberata. Erat enim famosa peccatrix: et de illa dictum est, Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Videmus multos, novimus multos: nemo desperet, nemo de se praesumat. Et desperare malum est, et de se praesumere. Sic noli desperare, ut eligas de quo debeas praesumere. 4. Ergo et Lazarum Dominus susci
Abbreviated transcription (Latin):
malȩ delestationi consensisti sed &iamipsum malum fecisti : quasi mostium extra
postam extulisti : Iam foris es & mostuus elatus es tamen & ipsum dñ sresusci cauitꝰ
& reddidit uiduas matri suae: Si peccasti paeniteatte & resuscitatte dñs
&redd& ecclesiae matrituae: Testius mortuus est latarus: est genus mostis
inmane imnala consu&udo apellatur : Aliud est enimpeccare : aliud peccandi
consu&udinom facere : qui peccat & continuo corrigitur : ctoreuiubscit quia
nondum ẽ inplicatus consu&udine : non ẽ sepultus qui autem peccare consueuit:
sepultus est : & benede illo dicitur fetox : Inupit enim habere pessimã fant:
taroquam odorem tecerrimum Tales sunt omnes adsu& sceleribusa
perditi moribus : dicisei: nolifacere : quando tẽ audit quemterra sic prae¬
mra e tabecorrumpitus & mole consu&idinis prregneuatur : Nec ad ipsum
tamon re suscitandũ minor fuit uistus xpi Houimus uidimus : cotidie uidemus

Expanded text:
malae delectationi consensisti, sed etiam ipsum malum fecisti; quasi mortuum extra portam extulisti: jam foris es, et mortuus elatus es. Tamen et ipsum Dominus resuscitavit, et reddidit viduae matri suae. Si peccasti, poeniteat te: et resuscitat te Dominus, et reddet Ecclesiae matri tuae. Tertius mortuus est Lazarus. Est genus mortis immane, mala consuetudo appellatur. Aliud est enim peccare, aliud peccandi consuetudinem facere. Qui peccat et continuo corrigitur, cito reviviscit: quia nondum est implicatus consuetudine, non est sepultus. Qui autem peccare consuevit, sepultus est, et bene de illo dicitur, fetet: incipit enim habere pessimam famam, tanquam odorem teterrimum. Tales sunt omnes assueti sceleribus, perditi moribus. Dicis ei, Noli facere. Quando te audit quem terra sic premit, et tabe corrumpitur, et mole consuetudinis praegravatur? Nec ad ipsum tamen resuscitandum minor fuit virtus Christi. Novimus, vidimus, quotidie videmus
Abbreviated transcription (Latin):
Dnm audi dicturum iniudicio. Non nouiuos discedite ame: quidest non nou
uos. Nonuosuideo inlucemea: Nonuos uideo in illa iustitia quam nous
sic & hic tam quam nesciens talem peccatorem. dixit: ubi posuistis eum
Talis est uox dĩ in para dyso postea quam homo peccauitad amubies
dicuntei dñe ueni & uide: quidest uide miserere Vid& enim
dñs quando miser&ur unde illi dicitur. Aude humilitatẽ meã¬

Expanded text:
Dominum audi dicturum in judicio, Non novi vos; discedite a me . Quid est, Non novi Dominum audi dicturum in judicio, Non novi vos; discedite a me . Quid est, Non novi vos? Non vos video in luce mea, non vos video in illa justitia quam novi. Sic et hic tanquam nesciens talem peccatorem, dixit, Ubi posuistis eum? Talis est vox Dei in paradiso posteaquam homo peccavit, Adam, ubi es ? Dicunt ei: Domine, veni, et vide. Quid est, vide? Miserere. Videt enim Dominus, quando miseretur. Unde illi dicitur, Vide humilitatem mea
Abbreviated transcription (Latin):
oraiii. audit dũs epaatur audit seruus & india
sediuindicariuis Quidenim ego iam sum uindicatus : gicum tibi haec loquitarr
fidestua quasi imperatur uentis & flustibus & sittuen quillitas magna:
quomodo ergo hocest excitare xp̃m innaui excitare fidem: Sic incorde homi¬
nis quem piaemit magna moles &consu&udo peccati in corde haminis
tirons gres soris &iaiscĩ euangelii conteniptoris poenarum a&ernariun:
premat xp̃s increp& sehomo audiadhuo ⁊leuit xp̃s fleat sehomo
quare enim fleuit xp̃s Nisiqui a flere hominem docuit
qua refremuit & turbauit sem&ipsum Nisi quia fides hominis sibito
merito displicentis fremere quodam modo deb& in accusatione malorũ
ubi posuistis eum Scisti quia mostuussit. & ubi sepultus ignonaes. & ista signi¬
fatio est quia sicperditum hominem quasinescit ds̃: Non ausus sum
licere nesut quidenimille nesct: sed quasinescit Vnde hoc proi

Expanded text:
oravi: audit Dominus, et patitur; audit servus, et indignatur! Sed vindicari vis. Quid enim? ego jam sum vindicatus? Cum tibi haec loquitur fides tua, quasi imperatur ventis et fluctibus, et fit tranquillitas magna. Quomodo ergo hoc est excitare Christum in navi, excitare fidem; sic in corde hominis quem premit magna moles et consuetudo peccati, in corde hominis transgressoris etiam sancti Evangelii, contemptoris poenarum aeternarum, fremat Christus, increpet se homo. Audi adhuc: flevit Christus, fleat se homo. Quare enim flevit Christus, nisi quia flere hominem docuit? Quare fremuit et turbavit semetipsum, nisi quia fides hominis sibi merito displicentis fremere quodammodo debet in accusatione malorum  20. Et dixit: Ubi posuistis eum? Scisti quia mortuus sit, et ubi sit sepultus ignoras? Et ista significatio est, quia sic perditum hominem quasi nescit Deus. Non ausus sum dicere, Nescit: quid enim ille nescit? Sed quasi nescit. Unde hoc probamus?
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificare : omnino exlege ess& iustitia : Sed conclusit omniã scriptura
suͥ peccato ut promissio exfideihũ xp̃i . dar&ur credenabg auo
remou&e lapidem Dicit eimasta sonor eius quimor¬

Expanded text:
vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit omnia Scriptura vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit omnia Scriptura sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Ergo removete lapidem. 23. Dicit ei Ma
Abbreviated transcription (Latin):
bateum Non ueniuo care iustos sed peccatores in paenitentiam
quidã autẽ dixerunt exipsis Non porterat hic quia peruit oculos caeci facero
ut hic non morer&uir. quinoluit facererait
nen moreredir plus ẽ qđ fadu¬
rus est ut mostuus suscit&ur : hsergo rursuminens in sem& ipso uenit admo¬
numentum : Fremat & inte sidis ponis reuiuescere. omni homini dicitur qui
prcemitur pessima consu&udine Venit admonumentum. Erat autem spelunca
& lapis superpositus erate mostuus sublapide reus sublege : Scitis enim
quialex quaedata ẽ iuda eis in lapide scripta est : Omne s autem rei sublege sunt
beneuiuentes cum lege sunt : Iusto lex posita non est : quidiẽ ergo lapidam
remou&e : gratiã praedicate : Apostolus enimpaulus ministrum sedicit noui
testamenti non littere sed sp̃u: Namlictora inquit occidit. sp̃s uiuificat
Lit teraoccidens quasi lapis e premens : Remo u&e inquit lapidem
remou&e legis pondus gratiam puxedicate. Si enimdata ess&lex quae possi

Expanded text:
justos, sed peccatores in poenitentiam . Quidam autem ex ipsis dixerunt: Non poterat hic qui aperuit oculos caeci, facere ut et hic non moreretur? Qui noluit facere ut non moreretur, plus est quod facturus est, ut mortuus suscitetur. 22. Jesus ergo rursus fremens in semetipso, venit adumentum. Fremat et in te, si disponis reviviscere. Omni homini dicitur, qui premitur pessima consuetudine: Venit ad monumentum. Erat autem spelunca, et lapis superpositus erat ei. Mortuus sub lapide, reus sub lege. Scitis enim quia Lex quae data est Judaeis, in lapide scripta est . Omnes autem rei sub lege sunt: bene viventes cum lege sunt. Justo lex posita non est . Quid est ergo, Lapidem removete? Gratiam praedicate. Apostolus enim Paulus ministrum se dicit Novi Testamenti, non litterae, sed spiritus: nam littera, inquit, occidit, spiritus vivificat . Littera occidens, quasi lapis est premens. Removete, inquit, lapidem. Removete Legis pondus; gratiam praedicate. Si enim data esset lex, quae posset
Abbreviated transcription (Latin):
ad apes sendc̃ uitã ad̃ nã quamsiuolu erimus habebimus uenlie suens us: oreanue tepis
hanc autem mostem quam timemus &iam si noluctimus habebimus : S iergodñs magna sua
gratia & magna miseri cordia animas suscitat nemoriamur in aanũ bene istolieg ins
trosills mostuos quosin corporibus susci tauit alituudsignsicaroo eenie bene te de cse¬
estionib ⁊uima rtũ quafiunt perfidom Resusatanet filua hi fen sociad t as dist¬

Expanded text:
ad capessendam vitam aeternam, quam si voluerimus habebimus, cum habuerimus non amittemus; hanc autem mortem quam timemus, etiamsi noluerimus, habebimus. 3. Si ergo Dominus magna sua gratia, et magna sua misericordia animas suscitat, ne moriamur in aeternum; bene intelligimus tres illos mortuos quos in corporibus suscitavit, aliquid significare et figurare de resurrectionibus animarum quae fiunt per fid
Abbreviated transcription (Latin):
loquor sih illa lititutuerx itaisteloquitur utueritas: uengx autem genuit
Etautemcrederent homines quod intellegere nondumualentĩ exorecarnis uerba
sonuerunt & abierunttransuolantes. sonistrepuerunt. peraetis morulis tem¬
porum suorum : sed resipse quarum signa sunt songnestae quodammodo
eorum me moriam quiaudierunt: &ia madnos. perlitterors qua euisbilia signa
sunt peruenerunt: Non sicloquitur ueritas. intellegentibus mentibus
loquitur intus sine sonoinstruit. intellegibililuce perfundit: quiergo pot
in eauidere natiuitati seius aacernita tem ipseillam sicaudit loquentem sicutei dixit
pater quod loquer&ur : excitauitnos ad magnum desiderium interioris dulcedinis
suae: sederescendo capimus ambulando crescimus. proficiendo ambula mu
ut peruenire possemus:¬

Expanded text:
loquor? Ita ille dixit ut verax, ita iste loquitur ut veritas. Verax autem genuit loquor? Ita ille dixit ut verax, ita iste loquitur ut veritas. Verax autem genuit t autem crederent homines quod intelligere nondum valent, ex ore carnis verba sonuerunt, et abierunt; transvolantes soni strepuerunt, peractis morulis temporum suorum: sed res ipsae quarum signa sunt soni, trajectae quodammodo in eorum memoriam qui audierunt, etiam ad nos per litteras quae visibilia signa sunt, pervenerunt. Non sic loquitur veritas: intelligentibus mentibus intus loquitur, sine sono instruit, intelligibili luce perfundit. Qui ergo potest in ea videre nativitatis ejus aeternitatem, ipse illam sic audit loquentem, sicut ei dixit Pater quod loqueretur. Excitavit nos ad magnum desiderium interioris dulcedinis suae: sed crescendo capimus, ambulando crescimus, proficiendo ambulamus, ut pervenire possimus
Abbreviated transcription (Latin):
sineuita: & sicut est natiuitas aderna : sic est quinatus est uita a&erna:
& mandatum non quod filius non habeat paterdedit. sed sicut dixi in sapientia
patris quod est uerbum patris. omnia mandata sunt patris: Dicitur autem
mandatum datum qui a non esta seipso cui dicitur datum : & hocestdare filio sine quo
nquam filius fuit : quod estgignere filium quinumquam nonfuit: sequituraut
& scioquia mandatumeius uita a ocerna .e: Siergouita a dernaest ipse filius &
uita auerna e mandatum patris. quid aliud distum .e. qua megomandatum patris
Proinde &rid quod a diungit adicit . qua eegoloquor sicudix itmihi pater iicloquor.¬
nonaccipiamus dixitmihi. quasi peruerba locuitus nitunico uerbo autegebat diuerbis
diuerbum: Dixitergo paterfilio sicuededituitam filiõ non quod nesciebat uel non
habebat sed quodipse filiusertet: Quidestautem sicut diximihi si loquor nis uerbum

Expanded text:
sine vita; et sicut est nativitas aeterna, sic est qui natus est vita aeterna. Ita sine vita; et sicut est nativitas aeterna, sic est qui natus est vita aeterna. Ita et mandatum non quod Filius non habebat, Pater dedit; sed, sicut dixi, in Sapientia Patris, quod est Verbum Patris, omnia mandata sunt Patris. Dicitur autem mandatum datum, quia non est a seipso cui dicitur datum: et hoc est dare Filio sine quo nunquam Filius fuit, quod est gignere Filium qui nunquam non fuit. 8. Sequitur autem: Et scio quia mandatum ejus vita aeterna est. Si ergo vita aeterna est ipse Filius, et vita aeterna est mandatum Patris; quid aliud dictum est, quam, Ego sum mandatum Patris? Proinde et id quod adjungitnon accipiamus, dixit mihi, quasi verbo locutus sit unico Verbo, aut egeret Dei verbis Deus Verbum. Dixit ergo Pathabebat, sed quod ipse Filius erat. Quid est autem: Sicut dixit mihi, sic loquor, nisi verbum
Abbreviated transcription (Latin):
ut eu mnecesse e& extempore habere. quod antea non habebat: It aenima patre
quod hab& accepit. ut nascendo acceperit. dederitq illigignendo : niam&uita est.
Caccepituita muti quenascendo: Nom priussineuita existendo: quia & paterhab&u¬
& quod hab& est: necaccepittamen qui a non exa liquo est: filius autemaccepituita.
dante patrea quo est: & ipsequod hab&est: hab&enimuitam̃ &uita e: Ipsumaudi
loquentem : Sicut haba inquicpater uitaminse meipio sicdedit & filio habereuitam
nse meuipso: numquid existenti & non habentidedit: sed eo dedit. quo genuit
quiuitamgenuit: auuita genuituitam : & quia paremgenuit. noniñ paremuitam :¬
deoditum e : sicut hab& ipseuitam in semipso sicdedit filio uitam habere in sem&ipio:
ita indedit. quiagignendo uitam. quid dedit. nisi esseuitam: & quia aernae
ipsa nauuitas : numquam non fuit filius quiestuita: Numquam non fuit filius

Expanded text:
ut eum necesse esset ex tempore habere quod antea non habebat. Ita enim a Patre ut eum necesse esset ex tempore habere quod antea non habebat. Ita enim a Patre quod habet accepit, ut nascendo acceperit, dederitque illi gignendo. Nam et vita est, et accepit vitam utique nascendo, non prius sine vita existendo. Quia et Pater hab quod habet est: nec accepit tamen, quia non ex aliquo est. Filius autem accepit vitam, dante Patre a quo esloquentem: Sicut habet, inquit, Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso . Numquid existenti, et non habenti dedit? Sed eo dedit quo genuit, qui vitam genuit, et vita genuit vitam. Et quia parem genuit, non imparem vitam; ideo dictum est, Sicut habet ipse vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in squia aeterna est ipsa nativitas, nunquam non fuit Filius qui est vita, nunquam fuit Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ciipiis no nominibus sed qui audier̃ memoria r&inentibus: Nunc uero quia fostasse
i quia diunt quinonaudierunt. eisq sunt sumles qui oblitiunt quod audierunt.
propterillos perfenint moraes nraes. quiaudita meminerunt: Quomododatinandatu
pateruni cofilio: q̃uo uerbo loquitur uerb&cumsit ipse filius unigenitum uerbum¬
quid perangelum cumperipsum creatisi ntangeli : Num quid pernubem quaequ
sonuitad filium non propteripsum sonuit quoda libidicit &iamipse sed propteralios
quo sitaopostebataudire : Num quid personum labus e missum qui non hab& corpus
uecaliquolocorum interuallo filius a patre sepanatur. ut sit interillos ac
medius. quopercusso uoxfiat & in auremueniat: absitut talia deilla incorporea
& ineffabilis ubstantia suipicemur. filiu s unicus e uerbum patris & sapientia patris:
la suntomnia mandata patris. neque enim patris mandatum filius aliquandones

Expanded text:
psis non omnibus, sed quae audierunt memoria retinentibus: nunc vero quia fortasse aliqui adsunt qui non audierunt, eisque sunt similes qui obliti sunt quod audierunt, propter illos perferant moras nostras qui audita meminerunt. Quomodo dat mandatum Pater unico Filio? Quo verbo loquitur Verbo, cum sit ipse Filius unigenitum Verbum? Numquid per angelum, cum per ipsum creati sint Angeli? Numquid per nubem: quae quando sonuit ad Filium, non propter ipsum sonuit, quod alibi dicit etiam ipse; sed propter alios quos oportebat ita audire? Numquid per sonum labiis emissum, qui non habet corpus; nec aliquo locorum intervallo Filius a Patre separatur, ut sit inter illos aer medius, quo percusso vox fiat et in aurem veniat? Absit ut talia de illa incorporea et ineffabili substantia suspicemur. Filius unicus est Verbum Patris, et Sapientia Patris; in illa sunt omnia mandata Patris. Neque enim Patris mandatum Filius aliquando nesciebat,
Abbreviated transcription (Latin):
imunda siti qnimtiuste uiuunt opustamen habent pedes lauare qu in
sinepeccato uti que non iunt : Propterhocdict incantico canticorum:
laui pedes meos quomodo inquin aboeos: Diciturenim hoccum cogitur
ssursumest : nonnea scendit incaelum & sed & addexterrm
atris : Nonne a postolus clamat&dicit Siergoresurre xistis cum
epo quae sursum sunt sapite ubixpsest addextenamdi sedens. quae
rsum sunt quaeritae non quae superterram : Quomodo ergo ut adxpi
amus terram calcare conpellimur: cum potius nobissursum cor
abendumsit addnm. ut cumillo esse possimus: Vid &is fes hodierni
mporis angustia sistam coastare quaestionem Quod &siuos fost
inu suid&is ego utcumque uideo quantaedisputatis indigeat: Vnde
p&o ur campetus suspendi quamuel neglegentius uelangustius
uintstari non fracudata seddilata exipestatione patiamin

Expanded text:
si munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pedes lavare, quoniam si munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pedes lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicit in Cantico canticorum, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos ? Dicit enim hoc cum cogitur . Nonne Christus sursum est? nonne ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris? nonne Apostolus clamat, et dicit, Si ergo resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens, quae sursum sunt quaerite, non quae super terram ? Quomodo ergo ut ad Christum eamus, terram calcare compellimur; cum potius nobis sursum cor habendum sit ad Dominum, ut cum illo esse possimus? Videtis, fratres, hodierni temporis angustias istam coarctare quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indigeat. Unde peto ut eam potius suspendi, quam vel negligentius vel angustius pertractari, non fraudata, sed dilata exspectatione patiamini
Abbreviated transcription (Latin):
rebus adficimur: & sic adficimur ut sidixerimus qua peccatum noni
habemus nosipsos decipiamus &ueritas non sit in nobis :. Cottadie
igitur pedes lauat nobis quiin terpellat pronobis: & cortidie nosopi
habere ut pedes lauemus idestuias spiritalium gressuum dirigamus
in ipsa oratione dominica confitemur cumdicimus t Dimitte nobis debi¬
ta nostroosicut&nos dimittimus debi toribus nostris :si enim confitea mutu
sicut scriptumest peccata nostrr. profestoille qui lauit pedes discipulorum
suorum fidelis est &iustus qui dimittat nobis peccata & mund& nos
ab omniiniquitate idestusque ad pedes quibus conuersamur im
neccalcant terramꝰ arcopus habeant pedes lauare : Verum &iam in his
quibuistam miseri cordiam prrebensdns feciteos desaeculo isto lotis
&iampedibus einignore : In his autem quihic demoiaentur &iam¬

Expanded text:
rebus afficimur; et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non rebus afficimur; et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus, et veritas in nobis non sit . Quotidie igitur pedes lavat nobis, qui interpellat pro nobis : et quotidie nos opus habere ut pedes lavemus, id est, vias spiritualium gressuum dirigamus, in ipsa oratione dominica confitemur, cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Si enim confiteamur, sicut scriptum est, peccata nostra, profecto ille qui lavit pedes discipulorum suorum, fidelis est et justus qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate , id est, usque ad pedes quibus conversamur in  vitae contagione tolluntur, nec calcant terram ut opus habeant pedes lavare; verum etiam in iis quibus istam misericordiam praebens Dominus, fecit eos de saeculo isto lotis etiam pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
docere dignatur : procaptumeo promadulomeo aliquid&iam ego de
huius quaestionis profunditate illo a diuuante respondeam : ac primum
ipsamloquutionem non sibiesse contrariam facillime ostendam: Qu
enimnonita reftissime loquipossit mundusest totus prr&er pei
Elegantius autem loquitur sidicit i mundu sest totus nisi pedes. quoda
otusutique pner pedes uel nisi pedes. quos hab& opus lauare: sed quidest
quidsibiuult : quid hoc necessarium est ut quaenamus : Onsdicit: uerita s
loquitur. quod opus habeat pedes lauare &ia mille quilor tusest : quid frs
ei. quid putatis. nisiquia homo in scõ quidem baptismo totus abluitur:
non prc&erpedes sed totus omnino: Verum tamen cuminrebus huma¬
nis postea uiuitur. uti que terra calcatur Ipsiigitur humani adfestus
si quibus in hac mostalitate non uiuitur. quasi pedessunt ubi ex humani

Expanded text:
docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod td est mundus totus. Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus lavare. 4. Sed quid est hoc? quid sibi vult? quid hoc necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit, veritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem Baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac mortalitate non vivitur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis
Abbreviated transcription (Latin):
nnfit  quodnumquam fitotr
tum s aluator aegrum reluetantem. deipsius salutis periculo exterrens
si non lauero teinquit non habebis pastem mecum. Ita dietum est
sinon la uerote cumde solis pedibus a ger&ur: quomodo dici ad sol& calcas
me quando sola planta calcatur a tilleamore &timore perturbat
&plus ex pauescens xpm sibinegari quamusque ad suospedes humiliari:
Oñe ait . non tantum pedesmeos sed & manus & caput: Quando quidem
si cminaris. lauandatibi mea membra non solumima non subtrahe
uerum &iam prima substerno nemihineges capiendam tecum pastẽ :
nullam tibinego abluendammei corporis pastem: Diciteiihs̃: quiloa
est non hab& opusnisi pedes lauare sed est mundus totus. hic mouea tu¬
quis fostassis &dicat : Immosimundus est totus quidei opusest uel pedes
lauare Dñs autem nouerat quod dicebat : &i amnostra infirmitas eius
secr&a non pen&rat : uerum tamen quantumnos erudire & exlege su.

Expanded text:
n fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem, de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est, Si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur; quomodo dici assolet, Calcas me, quando sola planta calcatur. At ille amore et timore perturbatus, et plus expavescens Christum sibi negari, quam usque ad suos pedes humiliari: Domine, ait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quandoquidem sic minaris, lavanda tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua
Abbreviated transcription (Latin):
ciiuiꝰ quamolperai fedipsorcim qua proptersi ea qua eille pne scunt ipsorugr nons
i pamim nonitetpille pitesint̃ seel qui aillus pracescientia falliron uatest : sine dubio
on aliuisedipsipeccant: quos dĩpeccati res ee pricesiuit : fecerunterge peccat
iudae quodeos facerennon conpulit ciipeccatum nom placo: se fasturos ee prcedix̃
quem ni hillat&: cudeo si non malum sed bomon facere uolinisent non prohiberentur:¬
choc faturi prteuiderentur ab eo quinouit quid sitquisq fasturũs & quidei sit pri
eius opereredditurus sed &quae sequuntur euange li uerba plus ugent ee profundiore
faciunt qua estionem : adiungitenim& dicit: propterea non potenent credene.

Expanded text:
nt ipsorum, non vera praescivit. Sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio non alii, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit, cui peccatum non placet, sed facturos esse praedixit, quem nihil latet hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit quid sit quisque facturus, et quid ei sit pro ejus opere redditurus. 5. Sed et quae sequuntur Evangelii verba plus urgent, et profundiorem faciunt quaestionem: adjungit enim, et dicit, Propterea non poterant credere,
Abbreviated transcription (Latin):
umdixiss& in debimuseum addidit sicutiest: Ne moenimuos fallatfr̃ saeer
quiditue c inuinbilem patremio it uinbilem filue hitt mlocadier: qcũpuitant eũ

Expanded text:
cum dixisset, videbimus eum, addidit, sicuti est. Nemo enim vos fallat, fratres, eorum cum dixisset, videbimus eum, addidit, sicuti est. Nemo enim vos fallat, fratres, eorum qui dicunt invisibilem Patrem, et visibilem Filium. Hi enim hoc asserunt qui putant eum
Abbreviated transcription (Latin):
sed non secindumscientiã : Tuncenim & hocstibiunxit atq: ait : Ignorntesenim
diustitiam&suam uolentes consticuere iustitiae dinon sunt subi etti haec dixit
isaias quando uidit gloria meiui dd ocutus .ẽ deeo : quiduideratisa ias& hoc quomodo
ad dñm x pmpestineat in libro eius legendum & intellegerdum ẽ : uaditenim non sicuti
sed modo quodamsignificatio sicutprophetat uisiofuenine in formanda : nđ uidit
amorserãta menei quem uidebatidicebat: sunuenitratiamantece. ostende mihi
te moi psummani feste ut uideq inte : quia non uidebat sicutiest : quando autem hos¬
ninobis futurumsi tademiste scs̃ iohannes euan gelista inepistela suadicit: Dilectissim.
filuidi sumus e nondum apparuat quiderimus : scini squia cumapparueritt sim
erimus q̃ nmundebimuseusicuti ẽ: Dote tatdicereł qninuidebimus eu  non addene
sicutir : sed quia sciebat a quibus dampatrib & proph&os uisum sed non sicuti ẽ: Ideo

Expanded text:
unxit, atque ait, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . 12. Haec dixit Isaias, quando vidit gloriam ejus, et locutus est de eo. Quid viderit Isaias, et hoc quomodo ad Dominum Christum pertineat, in libro ejus legendum et intelligendum est. Vidit enim non sicuti est, sed modo quodam significativo, sicut Prophetae visio fuerat informanda. Nam vidit et Moyses, et tamen ei quem videbat dicebat, Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum, manifeste ut videam te ; quia non videbat sicuti est. Quando autem nobis hoc futurum sit, idem iste sanctus Joannes evangelista in Epistola sua dicit: Dilectissimi, Filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, simerimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Poterat dicere, quoniam videbimus eum, et non addere, sicuti est: sed quia sciebat a quibusdam patribus et prophetis visum, sed non sicuti est; ideo
Abbreviated transcription (Latin):
quis amille e& : sequutus adiunxit: sermoquemlocutussum ille iudicabitetm
innouissimodie: satismani festauit seipsumiudicatorum in nouis simodie: seipsun
quippelocutus .e. seipsum adnuntiauiti seipsumia nuam posuit. qua ipsea doues u¬
pastor intreret: aditeritaq iudicabuntur quinon audietunt. aliter quia udierun
& contempserunt: quienim sinelege peccauer saita postelus inelege & perim¬
bunt : & qui inlege peccauerunt perlege miudicabuntur Tu mluitiuas¬

Expanded text:
quisnam ille esset, secutus aquisnam ille esset, secutus ain novissimo die, satis manifestavit seipsum judicaturum in novissimo die. Seipsum quippe locutus est, seipsum annuntiavit, seipsum januam posuit, qua ipse ad oves pastor intraret. Aliter itaque judicabuntur qui non audierunt, et aliter qui audierunt et contempserunt. Qui enim sine lege peccaverunt, ait Apostolus, sine lege peribunt; et qui in lege peccaverunt, per legem judicabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
dicatalioloco pater non iudicat quemquam sedomneiudicium dedit filio: pi si
quia intellegendum est modo noniudieum: Quare non modo iudicat adtenden
quid sequitur nonenimueniinquit utiudicemmundum edut salui ficem mundum
id ẽ ut salium faciam mundum nuncergo .e. tempusmisericordiae. posterit
iudicii : Quia miseri cordiaminquit & iudicium tanta borabi dne sed de ipso & iam
fudiro nouissimo iudiciouidoce quiddicat Quispernitme & non audic uerba mea:
hab&s quiiudicx eum: sermoquem locatussum illetudicabitcumin nouissimo diȩ:
nonait: qui spernitme & non a ccipit uerbamex. ego eum noniudico in nouissi modie :¬
ocenimꝰ dixis sca nonuides ire emodo pos s&tonesse contrium illi sententia e ilo¬
ubiait : paternoniudicait quemquam sed omne iudicium deditfilio : Eimuerodixit
quispernitme & non accipit uerba mex habd quiiudicoseum : Ex spestanabus autem

Expanded text:
dicat alio loco, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio : nisi dicat alio loco, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio : nisi quia intelligendum est, Modo non judico eum. Quare non judicat modo? Attende quid sequitur: Non enim veni, inquit, ut judicem mundum, sed ut salvificem mundum: id est ut salvum faciam mundum. Nunc ergo est tempus misericordiae, post erit judicii: quia, Misericofuturo novissimo judicio videte quid dicat: Qui spernit me, et non accipit verba mea, habet qui judicet eum; sermo quem locutus sum, ille judicabit eum in novissimo rba mea, ego non judico eum in novissimo die. Hoc enim si dixisset, non video quomodo posset non esse contrarium illi sententiae ubi ait, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Cum vero dixit, Qui spernit me, et non accipit verba mea, habet qui judicet eum; exspectantibus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ume nautemillud quo in lumin anitur a screcedere non pocest. quia in commutabileomi a
est : Credimuser golumini inluminato sicut prophecae. sicut apostolo sedideo ilb
credimus. ut nonimipsum credimus qua d imnluminatur : sed cum illo credamus inilludi
en a quo mlumiratur iut& nos in lomine inur: non abillo ed cumillo. aquo ille:
umautem dicit utomnis quireditinme in tenebris nonmaneat : satis manifestat
omnesse in tenebris inuenisse: sed nemeis tenebris maneant inquibus inuenti sunt:
debentcredere inlucem qua euenit in mundum: quia perillum factus et imundus:
tsiqui s audierit in quit uerbamea b noncustodierit ego nomiudi co eum: mementote
qua euosaudise insuperioribus les tiomibus noui:a qui obliti foste efis recolite:
quitionad fuustis seda defis audite quomododicit filius egomnoniudicoeum: cum

Expanded text:
Lumen autem illud quod illuminatur a se, recedere non potest, quia incommutabile omnino Lumen autem illud quod illuminatur a se, recedere non potest, quia incommutabile omnino est. Credimus ergo lumini illuminato, sicut prophetae, sicut apostolo: sed ideo illi credimus, ut non in ipsum credamus quod illuminatur, sed cum illo credamus in illud lumen a quo illuminatur; ut et nos illuminemur, non ab illo, sed cum illo a quo ille. Cum autem dicit, Ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat; satis manifestat omnes se in tenebris invenisse: sed ne in eis tenebris maneant in quibus inventi sunt, debent credere in lucem quae venit in mundum, quia per illam factus est mundus. 5. Et si quis audierit, inquit, verba mea, et non custodierit, ego non judico eum. Mementote quae vos audisse in superioribus lectionibus novi; et qui obliti forte estis, recolite; et qui non adfuistis, sed adestis, audite quomodo dicit Filius, Ego non judico eum; cum
Abbreviated transcription (Latin):
nima postolus iusti ficatimpium: Gredenuiautemineum quiiusti ficat impium.
deputatur fideseius adiustitiam: posiaadicere a postolus : Quirecipitme recipit
eum qui memisit. uel quiauditme : auditeum quimemisit : Hocenimeis ipsed ñsait:
in seruo & paterinfilio: sed patertam quamin filio: dnstam quamin seruo: filiu sautem
unigenitus retedicere potuit : Credite in dm̃ & in mecredite & quod nunc ait :
maneat÷ Dixitq uodam loco discipulissuis: uosestis luxmundi: poonporce si¬
cuitta abscondi supermontem constituta: nequeaccendunt lucernam& ponunte am
submodio sed sũ pertandel abrum ulucentomnibus quiindomosunt Sicluceat
luinen uestrum conem hominibus. ut uideant opentues tnebona. & glorificent patrem
ue ferum quum caelis e: Nonta meneis dixituos luxuenistis in mundum. ut omnis qui
creditinuos intenebris nonmaneat : ptus quam hoc legiposse confirmo. lumina ergo
suntomneisci: sed credendo ab eo inlumin antut : a quos qui recesserit tenebnabitur:¬

Expanded text:
impium. Credenti autem in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Posset dicere apostolus, Qui recipit me, recipit eum qui me misit; vel, Qui audit me, audit cum qui me misit: hoc enim eis ipse Dominus ait, tanquam in servo. Filius autem unigenitus recte dicere potuit, Credite in Deum, et in me credite ; et quod nunc ait, Qmaneat. Dixit quodam loco discipulis suis: Vos estis lumen mundi: non potest abscondi civitas super montem constituta; neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt. Sic luceat luvestrum qui in coelis est : non tamen eis dixit, Vos lux venistis in mundum, ut omnis qui credit in vos, in tenebris non maneat. Nusquam hoc legi posse confirmo. Lumina ergo sunt omnes
Abbreviated transcription (Latin):
in finem dilexiteos usqueadmostem dilexiteos : quiatantum dilait
t morerciur proptereos Hoc enimtestatus ẽ dicens : Maiorem hac
caritatemne mohab& quamut animam suamponat proamicissuis: Ita sane
ton prohibemus intellegi infinemdilexit. idestusque ad mostem illumdi lestio

Expanded text:
in finem dilexit eos, usque ad mortem dilexit eos, quiin finem dilexit eos, usque ad mortem dilexit eos, quiropter eos. Hoc enim testatus est, dicecaritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amnon prohibemus intelligi, in finem dilexit, id est, usque ad mortem illum dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
imnicredenti. finisperficiens non in terficiens: finis quousque camus. n
ubipereamus: Si comnino intellegendum est. pascha nostrumim molatus
estxps: Ipse est finis noster in illoest transitus noster: Namuideo poste
sta uerba euangelica quodam huma nomodo &iamsi caccipi.tamquamusque
ad mostem xpsdilexerit suos. ut hocuideatur esse: in finem dilexi gos
humana est haec sententia non diuina: petiue erim nos hucusque illedilexit.
uisemper & sinefine nosdiligit: Ab situt dilestionem maste finieritu
quinon est mostefinitus: &iam post mostem quinque fratres suos dilexiti
diuesille superbus at queimpius. &usq: ad mostem nos dilexisse putandusest
ps absitcarissimi nequa quam illenos diligendo usque ad mortemuenir &
si dilestione mnntm moste finiro. Misi fosteitasit intellegendum¬

Expanded text:
tolus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens: finis quo usque eamus, non tolus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens: finis quo usque eamus, non ubi pereamus. Sic omnino intelligendum est, Pascha nostrum immolatus est Christus . Ipse est finis noster, in illum est transitus noster. Nam video posse ista verba evangelica quodam humano modo etiam sic accipi, tanquam usque ad mortem Christus dilexerit suos, ut hoc videatur esse, in finem dilexit eos. Humana est haec sententia, non divina: neque enim nos hucusque ille dilexit, qui semper et sine fine nos diligit. Absit ut dilectionem morte finierit, qui non est morte finitus. Etiam post mortem, quinque fratres suos dilexit dives ille superbus atque impius , et usque ad mortem nos dilexisse putandus est Christus? Absit, charissimi. Nequaquam ille nos diligendo usque ad mortem veniret, si dilectionem nostram morte finiret. Nisi forte ita sit intell