comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
egredientur et uidebunt membra hominum qui
p̃uaricati sunt in me Uermis eorum non moriet᷑:
et ignis eorum ñ extinguet᷑ Et erunt uisui oir ni
carni Adhoc iste ꝓpħa t̃minauit librum: ad qđ
t̃minabitur scłm Quidam sane ñ int̾p̃tati sunt
membra hominum: s cadauera uirorũ ꝑcada¬
uera significantes euidentẽ corporum poenam:
Quamuis cadauer nͥ caro exanimis ñ soleat nun¬
cupari: illa uͦ animata erunt corꝑa: Alioquin
nulla poterunt sentire tormenta: Nisi forte quia
mortuorum erunt corpora. id est eorum qui in scdã
mortem cadent: ideo non absurde etiã cadauera
dici possunt Vnde ẽ. ec illud qđ ab eodem ꝓpħa
dictum iam supra posui: t̾raꝰᷤ impiorum cadet:
Quis autem ñ uideat acadendo eẽ. appellata ca-¬
dauera: Uirdrum autem ꝓeo posusse illos int̾p̃tes
quo ẽ. hominum manifestumẽ: Neq enim qͥsqͣm
dicturus ẽ. p̃uaricatrices feminas in illo supplicio¬

Expanded text:
minus; et egredientur et uidebunt membra hominum, qui minus; et egredientur et uidebunt membra hominum, qui praeuaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur. et erunt uisui omni carni. Ad hoc iste propheta terminauit librum, ad quod terminabitur saeculum. Quidam sane non interpretati sunt: Membra hominum, sed cadauera uirorum, per cadauera significantes euidentem corporum poenam; quamuis cadauer nisi caro exanimis non soleat nuncupari, illa uero animata erunt corpora, alioquin nulla poterunt sentire tormenta; nisi forte, quia mortuorum erunt corpora, id est eorum, qui in secundam mortem cadent, ideo non absurde etiam cadauera dici possunt. Unde est et illud, quod ab eodem propheta dictum iam supra posui: Terra uero inpiorum cadet. Quis autem non uideat a cadendo esse appellata cadauera? Virorum autem pro eo posuisse illos interpretes, quod est hominum\\ manifestum est. Neque enim quisquam dicturus est praeuaricatrices feminas in illo supplicio no
Abbreviated transcription (Latin):
iuna ꝑciusq generis imisteria dĩ. uł anglica
uł humana inscãm ciuitatem iherłm quȩ nunc
inscĩs fidelib ẽ. diffusa ꝑt̾ras Ubi enim diui¬
nitus aduuantur: ibi credunt᷑. Ubiẽt credunt:
ibi ueniunt: Comparauit autemillos: dñs tam¬
qͣm ꝑ similitudinem filiis istł offerentib ei suas
hostias cum psalmis indomo eiꝰ Iđ ubiq iam
ficit eccła: et ꝓmisit abipsis se acrcepturũ sibi
si ut erat pͥmum scđ̾m ordinem Naron: s sicut opor.¬
tebat intestamenco nouo ubi scd̃mordinem mel¬
leuitas eliginuncuidemus Iui non isto nomine
qdđ sepe assecuntur indigni: s ea que nonẽ. bonis
malisq communis scĩtate pensandi sunt: hec cum
de ista quȩ nunc imꝑtitur eccłȩ ꝑspicua nobisq
Notissima di miseratione dixisset: ꝓmutit et fi¬
nes ad quos ꝑultimũ niditium facta bonorum
nouum et t̃ra noua manebit coram me clic̃ dñs:

Expanded text:
uina per cuiusque generis ministeria Dei, uel angelica uina per cuiusque generis ministeria Dei, uel angelica uel humana in sanctam ciuitatem Hierusalem, quae nunc in sanctis fidelibus est diffusa per terras. Ubi enim diuinitus adiuuantur, ibi credunt, et ubi credunt, ibi ueniunt. Conparauit autem illos Dominus tamquam per similitudinem filiis Israel offerentibus ei suas hostias cum psalmis in domo eius, quod ubique iam facit ecclesia: et promisit ab ipsis se accepturum sibi sicut erat primum secundum ordinem Aaron; sed, sicut oportebat in testamento nouo, ubi secundum ordinem MelLeuitas eligi nunc uidemus; qui non isto nomine, quod saepe adsequuntur indigni, sed ea, quae non est bonis malisque communis, sanctitate pensandi sunt. Haec cum de ista. quae nunc inpertitur ecclesiae, perspicua nobisque notissima Dei miseratione dixisset, promisit et fines, ad quos per ultimum iudicium facta bonorum nouum et terra noua manebit coram me, dicit Domin
Abbreviated transcription (Latin):
ciborum in lege uetere uetitorum a quibꝰ se non
abstinuerunt peccatores impiosq significans:
recapitulat abinicio gr̃e noui testamenti Apri¬
mo saluatoris aduentu: usq adultimum ui¬
dicium de quo nuncagimus ꝑducens finiensq
sermonem: Narrat namq dñm dicere se uenire
ut congreget om̃s gentes: easq uenturas et ui su¬
ras eius głam: Om̃s enim sicut clicit apłs pecca¬
uerunt et egent gł atdei E relicturum sedicit suꝑ
eos signa quȩ utiq mirantes credant in eum:
et emissurum ex illis saluatos ingentes diũsas:
et longinquas insulas quȩ non audierunt nom̃
eiꝰ neq uiderunt eiꝰ głam. et annunciaturos głam
eiꝰ ingentib et adducturos fr̃s istorum qͥbꝰ loque¬
batur: idẽ. in fide sub dõ patre fr̃s isrłitarum
electorum: Ad ducturos autem ex om̃ib gentib
munus dño iniumentis et uehiculis: quȩ uim̃ta
et uehicula bene intelliguntur aduitoria ẽẽ. di¬

Expanded text:
ciborum in lege uetere uetitorum, a quibus se non ciborum in lege uetere uetitorum, a quibus se non abstinuerunt, peccatores inpiosque significans recapitulat ab initio gratiam noui testamenti a primo Saluatoris aduentu usque ad ultimum iudicium, de quo nunc agimus, perducens finiensque sermonem. Narrat namque Dominum dicere se uenire, ut congreget omnes gentes, easque uenturas et uisuras eius gloriam. Omnes enim, sicut dicit apostolus, peccauerunt et egent gloria Dei. Et relicturum se dicit super eos signa, quae utique mirantes credant in eum: et emissurum ex illis saluatos in gentes diuersas et in longinquas insulas, quae non audierunt nomen eius neque uiderunt eius gloriam; et adnuntiaturos gloriam eius in gentibus et adducturos fratres istorum, quibus loquebatur, id est in fide sub Deo Patre fratres Israelitarum electorum; adducturos autem ex omnibus gentibus munus Domino in iumentis et uehiculis quae iumenta et uehicula bene intel leguntur adiutoria esse di
Abbreviated transcription (Latin):
igne et gladio uidicari: non am hic spiritales
intelligamus et scõs s trenos atq arnales De qͥlibꝰ
dictumẽ quitrena sapiunt: et saꝑe⁊ dđłim carnem
q̃m caro sunt: Qđ uͭ hic positum ẽ. multi uulnera.¬
ti sunt adño: isto fiet uulnere morsscda Potest
quid emiet ignis. et gladius. et uulnus. accipim
bono Nam et ignem dñs uelle sedixit mittere
in mundum Et uisȩ sunt ignis linguȩ diuisȩ ue¬
lut ignis: quando uenit sp̃s sc̃s Et ñ ueni inquit
idem dñs pacem mittere in t̾ram. s gladium
Et sermonem dĩ dicit scriptura gladium his
accutum: ꝓpt̃ aciem geminam testam̃corum du¬
orum: Et in cantico canticorum caritate se dicie
scã eecła uulneratam. uelut amoris impetu sagit¬
tatam S hic cum legimus uł audimus ulcorem
dñm eẽ. uenturum: quẽ ad modum hec intelli¬
genda ssint clarum ẽ Deinde breuit̃ commemora¬
tis eis qui ꝑ hoc uidicium consument᷑ subfigura

Expanded text:
igne et gladio iudicari, non etiam hic spiritales igne et gladio iudicari, non etiam hic spiritales intellegamus et sanctos, sed terrenos adque carnales, de qualibus dictum est: Qui terrena sapiunt. et: Sapere secundum carnem quoniam caro sunt. Quod uero hic positum est: Multi uulnerati erunt a Domino, isto fiet uulnere mors secunda. Potest quidem et ignis et gladius et uulnus accipi in bono. Nam et ignem Dominus uelle se dixit mittere in mundum, et uisae sunt illis linguae diuisae uelut ignis, quando uenit Spiritus sanctus: et: Non ueni, inquit idem Dominus, pacem mittere in terram, sed gladium, et sermonem Dei dicit scriptura gladium bis acutum propter aciem geminam testamentorum duorum, et in cantico canticorum caritate se dicit sancta ecclesia uulneratam, uelut amoris inpetu sagittatam. Sed hic cum legimus uel audimus ultorem Dominum esse uenturum, quem ad modum haec intellegenda sint, clarum est. Deinde breuiter commemoratis eis, qui per hoc iudicium consumentur, sub figura
Abbreviated transcription (Latin):
rectionem carnisquidem s tamen bonorum se nunc
cominemorare monstraret: acliunxit: Et cognos¬
cetur manꝰ dñi colentib eum Quid ẽ. hocnisima¬
mis distinguentis cultores suos a contemptoribꝰ
suise De quib sequentia contȩxens. et commni¬
nabitur inquit contumatib: siue ut ait alius int̃¬
pres in credulis Nec tunc comminabit᷑: s quȩ
nunc dicunt᷑ minacit̾ tuncefficacit᷑ implebunt᷑:
Eoce mini dñs inquit ut ignis ueniet: ec ut cempe¬
stas curciis eiꝰ Redde in dignatione uindictam.
et uastationem in flammam ignis Inignem enĩ
dñi iudicabit᷑ om̃is terra: et in gladio euis om̃is
siue tempestate siueglado pena muidicii signifi¬
cit: quaudo quidem ipsum dñm quasi ignem
dicit et̃ ueurum. eis ꝓfecto quib pęnalis erit
euis aduentus urrꝰ uͦ eiꝰ nam pluralibt dictist̃:
anglica ministeria iu in conuenit acripimus Qd
autem ait om̃em t̾ram. Qm̃em carnem in eius

Expanded text:
rectionem carnis quidem, sed tamen bonorum se nunc rectionem carnis quidem, sed tamen bonorum se nunc commemorare monstraret, adiunxit: Et cognoscetur manus Domini colentibus eum. Quid est hoc nisi manus distinguentis cultores suos a contemtoribus suis? De quibus sequentia contexens: Et comminabitur, inquit. contumacibus, siue, ut ait alius interpres, incredulis. Nec tunc comminabitur, sed quae nunc dicuntur minaciter, tunc efficaciter inplebuntur. Ecce enim Dominus, inquit, ut ignis ueniet et ut tempestas currus eius, reddere in indignatione uindictam epationem in flamma ignis. In igne enim Domini judicabitur omnis terra: et in gladio illius siue tempestate, siue gladio poenam iudicii significat: quando quidem ipsum Dominum quasi ignem dicit esse uenturum, eis profecto quibus poenalis erit eius aduentus. Currus uero eius nam pluraliter dicti sunt angelica ministeria non inconuenienter accipimus. Quod autem ait omnem terram et omnem carnem in eius
Abbreviated transcription (Latin):
rari Sed quia et t̾renis corporib pax incorrup¬
tionis atq immorta litatis unde influet ideo
declinare se dixt hoc flum̃ ut de suꝑnis quodã¬
modo etiam inferiora ꝑfundat et homines ȩqͣles
angłis redclat: Hierłm quoq non illam quȩ
seruit cum filus suis. s lib̾am matrẽ nr̃am intelli
gamus scđm apł m et̾nam incelis. Ibi pꝰ labores
& rumnarum miseriarumq mortalium consolabi¬
mur tamqͣni pariali eiꝰ inhumeris genibq portati:
Rudesenim nos et nouos blandissimis ad uitoruis.
insolita nob beatitudo illa suscipiet. ibi uidebur
et gaudebit cor nr̃m Nec ex p̃sit quid uidebimꝰ.
Sed quid ñ dm̃. ut impleatur in nobis ꝓmissum
eu anglicum. beati mundo corde qt̾u ipsi dm̃ ui¬
debunt etonia illa quȩ nc̃ ñ iudebmͦ credentes
durtem ꝓrooduilo capacitatis humane longe anuõ

Expanded text:
ari. Sed quia et terrenis corporibus pax incorrupari. Sed quia et terrenis corporibus pax incorruptionis atque immortalitatis inde influet, ideo declinare se dicit hoc flumen, ut de supernis quodammodo etiam inferiora perfundat, et homines aequales Angelis reddat. Jerusalem quoque, non illam quae servit cum filiis suisapostolum aeternam in caelis. Ibi post labores aerumnarum curarumque mortalium consolabimur, tamquam paruuli eius in umeris genibusque portati. Rudes enim nos et nouos blandissimis adiutoriis insolita nobis beatitudo illa suscipiet. 1m ib uidebimus, et gaudebit cor nostrum. Nec expressit quid uidebimus; sed quid nisi Deum? ut inpleatur in nobis promissum euangelicum: Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum uidebunt, et omnia illa, quae nunc non uidemus, credentes autem pro modulo capac
Abbreviated transcription (Latin):
et suꝑ genua consolabunt᷑: Quẽ ad modum si quẽ
mat᷑ consoletur. ita et ego uosconsolabor. et in hie¬
rłm consolabinm: Et uidebitis et gaudebit cor
ur̃m: et ossa ur̃a ut herba exorientur Et cognos¬
cetur magnꝰ dñi colentib eum: ec comminabit᷑
contumacib: Ecce enudñs ut ignis ueniet: et ut
tempestas currus eiꝰ. redclere inindignationem
undietam: et uastatione in flamma ignis In ig
ne enim diũ iudicabitur om̃is t̃ra: et ingladio
eiꝰ om̃is caro Multi uulnerati erunt a dño:
Inbonorum ꝓmissionem flum̃ pacisꝓfecto ha-¬
bundantiam pacis illius debemꝰ acciꝑe qua maior
eẽ. ñ possit: hac utiq in finerigabim᷑. de qua i
p̃cedent i h abundant̃ loquuti sumꝰ hoc flumen
se in eos decdinare cdieit quib cantam beatitudi.¬
nem pollicet᷑ ut intelligatꝰ in illius felicit atis
regione quȩ incelis est hoc flumine om̃ia sati¬

Expanded text:
et super genua consolabuntur. Quem ad modum si quem et super genua consolabuntur. Quem ad modum si quem mater consoletur, ita ego uos consolabor; et in Hierusalem consolabimini, et uidebitis, et gaudebit cor uestrum et ossa uestra ut herba exorientur. Et cognoscetur manus Domini colentibus eum, et comminabitur contumacibus. Ecce enim Dominus ut ignis ueniet, et ut tempestas currus eius, reddere in indignatione uindictam et uastationem in flamma ignine enim Domini judicabitur omnis terra, et in gladio ejus omnis caro: multi vulnerati erunt a Domino . In bonorum promissione flumen pacis profecto abundantiam pacis illius debemus accipere, qua major esse non possit. Hac utique in fine rigabimur: de qua in praecedenti libro abundanter locuti sumus. Hoc flumen se in eos declinare dicit, quibus tantam beatitudinem pollicetur, ut intelligamus in illius felicitatis regione, quae in coelis est, hoc flumine omnia sati
Abbreviated transcription (Latin):
et resurgent quierant in sepulcris: et lecabun-¬
tur om̃s qui sunt int̾ra Rosenim quiabsteest: sim¬
suꝑuis ad resurreccionem ꝑtinet beatorum Qđ
autem ait tr̃a uͦ impiorum cadet. Bene intelligit᷑
dictum corꝑa uͦ impiorum ruina damnationis
ad pͥmam referendum ẽ. qđ diccumẽ. resurgent
mortui Adscdam uͦ qđ sequit᷑: et resurgent qui erãt
in sepulcris: Iam si et illos inquiramꝰ sc̃os quos hic
uiuos inuenturusẽ dñs. eis congrue deputabit᷑
qđ adiunxit et letabunt᷑ om̃s qui sunt in t̾ra: Nos
enim qui abste ẽ. sanitas illis ẽ Sanitatem loco isto
immorcalitatem rectissime accipimus Canamq
ẽ. plenissima sanidas: quȩ non teficitut alimentis
tamqͣm cotidianis medica mentis Item de iudicu
die spem pͥus dans bonis de inde t̾rens malos: idẽ
ꝓpħi sic loquitur: hȩc dic̃ dñs. ecce ego declino
inos ut flum̃ pacis: ut correns inundans głam
entium: filis eorum sciꝑ humeros portabunt᷑.

Expanded text:
et resurgent qui sunt in monumentis, et laetabuntur qui sunt in terra. Ros enim qui abs te est, ssuperius ad resurrectionem pertinet beatorum. Quod autem ait, Terra vero impiorum cadet, bene intelligitur dictum, Corpora vero impiorum ruina damnationis ad primam referendum est quod dictum est: Resurgent mortui; ad secundam uero quod sequitur: Et resurgent qui erant in sepulcris. Iam si et illos inquiramus sanctos, quos hic uiuos inuenturus est Dominus, eis congrue deputabitur quod adiunxit: Et laetabuntur omnes qui sunt in terra; ros enim, qui abs te est, sanitas illis est. Sanitatem loco isto inmortalitatem rectissime accipimus; ea namque est plenissima sanitas, quae non reficitur alimentis tamquam cottidianis medicamentis. Item de iudicii die spem prius dans bonis, deinde terrens malos idem propheta sic loquitur: Haec dicit Dominus: Ecce ego declino in eos ut flumen pacis et ut torrens inundans gloriam gentium. Filii eorum super umeros portabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
uilantes. Sin uͦ etiam ipsa breuissum tempo¬
ris beneficia dõrũ ad iutorio tribuenda sunt:
non parum ad uiti sunt illi gladiatores qui
seruił conditionis uincla ruꝑunt. fugerunt.
eua serunt. exercitum magnum & fortissimum
collegerunt. obedientes regum suoꝵ consiliis
& iussis multum romanȩ celsitudini metu¬
endi & aliquot romanis imꝑatorib ir suꝑabi¬
les. multa ceꝑunt. potiti sunt uictoriis plur¬
rimis. usi uoluptatib quib uoluerunt qđ sug¬
gessit libido fecerunt postremo donec uince¬
rentur qđ difficillime factum ẽ sublimes re¬
Iustinus qui g̃cam uł potius ꝑegrinam tro¬
gum pompeiũ noͣn latine tantum sicut ille
uerũetiam breuit̾ scripsit historiam. opus
librorum suorũ sic incipit. Principio regum
gentium nationumq imꝑiuim penes reges
erat: quos ad fastigium huiꝰ maiestatis non
ambitio popłaris s expectata int̾ bonos
modatio ꝓuehebat. P opłi nullis legib tene

Expanded text:
iulantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi tempoiulantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi temporis beneficia deorum adiutorio tribuenda sunt, non parum adiuti sunt illi gladiatores: seruilis condicionis uincla ruperunt, fugerunt, euaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, oboedientes regum suorum consiliis et iussis multum Romanae celsitudini metuendi et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt, potiti sunt uictoriis plurimis, usi uoluptatibus quibus uoluerunt, quod suggessit libido fecerunt, postremo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes reIustinus, qui Graecam uel potius peregrinam Trogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam, opus librorum suorum sic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio prouehebat. Populi nullis legibus tene
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex paruo &e contemptibili latrocinio ꝑ¬
uenerint ad regnum tantis iam romanis
uirib arcib metuendum. An quia non di¬
ii fuerunt ideo diuinitꝰ negabunt᷑ ad iuiti:
quasi uͦ ipsa ciuꝰ libet hominis uita duttur¬
nae. Isto gͦ pacto neminem dii adiuuant
ad regnandum: q̃m singłi quiq eito moriun¬
taur. uec benef. cium deputandũ ẽ. qcł exiguo
tempore inuno quoq homine ac ꝑhoc singła¬¬
tini utiq in om̃ib uice uaporis euanescit. Quid
enim uit̾ ẽ eoꝵ qui sub romulo dõs coluerunt
&e olim sunt mortui qđ post eoꝵ mortẽ roma¬
num tantum creuit imꝑium. cum illi aput in¬
feros causas suas agu̾nt: utrum bonas an malas.
ad itmi p̃sentem non ꝑtinet. Hoc autẽ de om̃ib
intelligendum ẽ qui ꝑ ipsum imꝑium quanius
decedentib succedentibq mortalib in longa spa-¬
tia ꝓtendatur. paucis dieb uite suę cursim rap-¬
timq transierunt. auctuum suors sarcinas ba¬

Expanded text:
ut ex paruo et contemtibili latrocinio put ex paruo et contemtibili latrocinio peruenirent ad regnum tantis iam Romanis uiribus arcibusque metuendum. An quia non diu fuerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? Quasi uero ipsa cuiuslibet hominis uita diuturna est. Isto ergo pacto neminem di adiuuant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur, nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine ac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euanescit. Quid enim interest eorum, qui sub Romulo deos coluerunt et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum creuit imperium, cum illi aput inferos causas suas agant? utrum bonas an malas, ad rem praesentem non pertinet. Hoc autem de omnibus intellegendum est, qui per ipsum imperium quamuis decedentibus succedentibusque mortalibus in longa spatia protendatur paucis diebus uitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas ba
Abbreviated transcription (Latin):
nitas. elegant̾ enim &e ueracit᷑ a lexandro illi
magno quidam comp̃hensus pẏrata respon-¬
dit. Nan cum idem rex hominem interrogas¬
s quid ei uidet᷑ ut mare haberet infestum:
ille libera contumatia quid tibi inquit
ut orbem t̾rarũs S quia id ego exigno naui¬
gio facio. latro uocor: quia tumagna classe
mulus cong̃gauerit: qm̃ multum eis con¬¬
sultum ẽ. ut exilla uita dato sibi consortio
ciuitatis pęnas debitas cogitare desisterent.
quarũ metus eos in maiora facmnora ꝓpel¬
lebat ut deinceps paccatiores ẽẽnt reb hu-¬
manis. hoc dico qđ ipsum romanum imꝑiũ.
iam magnum multis gentib subuigatis ce¬
terisq t̾ribile acerbe sensit grauit᷑ timuit.
non paruo negotio deuitandȩ ingentis cla¬
dis opp̾ssit: quando paucissimi gladiatores
in campania de ludo fugientes magnum
runt. italiam latissime &e crudelissime ua¬
stauerunt. Dicant quis istos ds ad uiuerit.

Expanded text:
nitas. Eleganter enim et ueraciter Alexandro illi nitas. Eleganter enim et ueraciter Alexandro illi Magno quidam conprehensus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogaret, quid ei uideretur, ut mare haberet infestum, ille libera contumacia: Quod tibi, inquit, ut orbem terrarum; sed quia id ego exiguo nauigio facio, latro uocor; quia tu magna classe, mulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in Campania de ludo fugientes magnum runt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus adiuuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
regnantib nocet. qui suos animos uastant
scełum maiore licentia. His autẽ qui eis seria¬
endo subdunt᷑: ñ nocet nisi iniquitas ꝓ ycia.¬
Nam uistis quicquid maloꝵ ab inislus do¬
minis irrogat᷑ ñ ẽ pęna criminis. s̃ nututis
exam̃. ꝓ inde bonus etiam si seraiat liber ẽ
malus autẽ etiam si regnet seriius ẽ. nec uni
hominis s qđ ẽ grauius tot dominoꝵ qͦt uitio¬
rum. De quib uiciis cum ageret scriptura di¬
aimna aquo enim quis inquit deuictus ẽ hiuc¬
& seriuis addicus ẽ. Remota itaq iusticia quid
m̾a quid sunt nͥ parua regna: Manus & ipsa
honinum ẽ imꝑio pͥncipis regit᷑ pac̾to sõcie¬
tatis astringit᷑. placiti lege p̃da diuidit᷑. Hoc
malum si intantum ꝑditoꝵ hominum aeces¬
sib crescit. ut &e loca teneat. sedes constituat.
emitates occupet. popłos subiuget. euidentiꝰ¬
regni nom̃ assumit quodei iam in maui festo
confert ñ dempta cupiditas. s addita impi:¬

Expanded text:
regnantibus nocet, qui suos animos uastant regnantibus nocet, qui suos animos uastant scelerum maiore licentia; his autem, qui eis seruiendo subduntNam justis quidquid malorum ab iniquis dominis irrogatur, non est poena criminis, sed virtutis examen. Proinde bonus etiam si serviat, liber est: malus autem etiamsi regnet, servus est; nec unius hominis, sed, quod est gravius, tot dominorum quot vitiorum. De quibus vitiis cum ageret Scriptura divina: A quo enim quis, inquit, devictus est, huic servus addictus est . Remota itaque justititrocinia quid sunt nisi prava regna? Manus et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis astringitur, placiti lege praeda dividitur. Hoc malum si in tantum perditorum hominum accessibus crescat, ut et Ioca teneat, sedem constituat, civitates occupet, popregni nomen adsumit, quod ei iam in manifesto confert non demta cupiditas, sed addita inpu
Abbreviated transcription (Latin):
crem uͦ illum re familiari parua atq succinc¬
ta sibi sufficientem. carissimum suis. cum cog¬
natis uicinis amicis dulcissima pace gauden¬
tem. pietate religiosum. benignum mñte. sanũ
corꝑe uita parcum. morib castum. continen¬
tia securum. Nescio utrum qui sqͣm ita desi¬
piat. ut audeat dubitare quẽ p̃ferat. Ut gͦ
tur aequitatis. Qua uigilant᷑ adhibita si nr̃a
intentio corrigatur: facillime uidebimus ubi
habitet uanitas: & ubi felicitas. Qua ꝓpt̃ si
uerus ds̃ colatur eiq sacris ueracib & bonis
morib seruiatur: utileẽ ut boni longe lateq
dui regnent. neq hoc tam ipsis qͣm illis utileẽ.
quib regnant. Nam quantũ ad ipsos ꝑtinet.
pietas & ꝓbitas eorum quę magna dĩ dona
sunt sufficit eis adueram felicitatẽ qua &e ista
uita bene agatur & pꝰea ꝑcipiatur ȩc̃na. In hac
gͦ t̾ra regnum bonorũ non tam illis p̾statur
qͣm reb humanis: malorum uͦ regnum mag̃

Expanded text:
crem vero illum re familiari parva atque succinccrem vero illum re familiari parva atque succincta sibi sufficientem, charissimum suis, cum cognatis 3, vicinis, amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, vita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut eitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam ipsis quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, sufficit eis ad ueram felicitatem, qua et ista uita bene agatur et postea percipiatur aeterna. In hac ergo terra regnum bonorum non tam illis praestatur quam rebus humanis; malorum uero regnum magis
Abbreviated transcription (Latin):
uellem paululum in quirere quȩ sit ratio.
quȩ prudentia. cum hominum felicitatem
non possis ostendere nͥ semꝑ in bellicis cla¬
dib & in sanguine ciuili uł hostili tm̃
humano. cum cenebroso cimore & cruenta
cupiditate uersantium. ut uitrea leticia cõ¬
paret᷑ fragilit̾ splendida. cui timeatur horribi¬
lius ne repente frangat᷑: de imꝑii laticudine
ac magnitudine uelle głari. Hoc ut facilius
diuidreetur. nor ual es camus man uentosta¬
altisonis uocabudł ierum cum insinoris aelcor¬
quisor homio ut insetmone una littam singis
olementĩs̃ eiurtatis & uegii quantalibet ⁊rarim
oeenp atroue leatissua. Qrerum duorum honi
xium. merorib tabescentem. cupirtetri ban¬
grantem. numqͣm securum. semꝑ inquetum.
ꝑ petus inimicitiarum contentionib alcelun¬
tem. augentem sane his miseriis patrimont¬
um suum in inm̃sum modum. atq illis augm̃¬
tis curas quoq amarissimas aggerantẽ: tredio¬

Expanded text:
uellem prius paululum inquirere, quae sit ratio, uellem prius paululum inquirere, quae sit ratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis ostendere, semper in bellicis cladibus et in sanguine ciuili uel hostili, tamen humano cum tenebroso timore et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur horribilius ne repente frangatur, de imperii latitudine ac magnitudine uelle gloriari. Hoc ut facilius diiudicetur, non uanescamus inani uentositaaltisonis uocabulis rerum, cum audimus poquisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est civitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominanxium, moeroribus tabescentem, cupiditate flagrantem, nunquam securum, semper inquietum, perpetuis inimicitiarum contentionibus anhelantem, augentem sane his miseriis patrimonium suum in immensum modum, atque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; medio
Abbreviated transcription (Latin):
obcausam ds uerus ad augendum imꝑium
aduiuare dignatꝰ ẽ. ineuiꝰ potestate sunt re.¬
gna om̃ia. quãq nichil eos adiuuerint hi qͣs
dõs putant & potius quantum decipiendo
& fallendo nocuerint. Unde nunc mͥ uideo
eẽ. dicendum. & magis de increm̃tis unꝑii
romani. Nani de noxia fallatia demonum
quos uelut dõs colebant quantum malors
inuexerit morib eoꝵ in scđo maxime libro
non pauca dicta sunt. ꝑ om̃s autem ab solutoᷤ
tres libros ubi oportunũ uisum ẽ comm̃daui¬
mus etiam in ipsis bellicis malis quantum
so latiorum ds̃ ꝑ xp̃i nomen cui tantum
honoris barbari detulerunt p̃t̃ bellorum
morem bonis malisq contulerit: qͦmͦ qui fa¬
cit solẽ suum oriri suꝑ bonos & malos & plu¬
quale sit qđ tantam laticudinẽ ac duitur¬
nitatẽ imꝑii romani illis diis audent tribu¬
ere. quos etiam ꝑturpium ludorũ obsequia
& ꝑ turpium hominum ministeria se ho¬
nestae coluisse contendunt. Quãqͣm pͥus

Expanded text:
ob causam Deus uerus ad augendum imperium ob causam Deus uerus ad augendum imperium adiuuare dignatus est, in cuius potestate sunt regna omnia; quamque nihil eos adjuverint hi quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc mihi video esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos velut deos colebant, quantum malorum invexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca jam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum visum est, commendavimus etiam in ipsis bellicis malis quantum solatiorum Deus per Christi nomen, cui tantum honoris, Barbari detulerunt praeter bellorum morem, bonis malisque contulerit, quomodo qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluquale sit quod tantam latitudinem ac diuturnitatem imperii Romani illis dis audent tribuere, quos etiam per turpium ludorum obsequia et per turpium hominum ministeria se honeste coluisse contendunt. Quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ut uerbis euis utar dissiluisse humum & int̾¬
ceptas urbes gum popłis dicit. abruptis eciã
imbrib ꝓsolutas totas eẽ. regiones. illas eciam
quȩ pͥus fuerant continentes hospitib atq
ad uenis fluctib insulatas aliasq desidia ma¬
ris pedestri accessu ꝑuias factas tientis ac ꝓcelłꝰ
euersas cẽ cuutates incendia de nubib emicas¬
se quib orientis regiones conflagrate pierunt &e
mocidencis plagis seaturrigines quaslã ac ꝓlu¬
uiones easdẽ strages dedisse. Sic echnȩ uertici¬
b quondam effusis craterib diuno incendio
ꝑ decliuia torrentis uice flammarũ flumina
cucurrisse. Si hȩc atq huiꝰ modi quȩ habet histo¬
ria unde possem colligere uoliussem. quando
fuissem quȩ illis temporib euenerunt. an¬
teqͣm xp̃i nom̃ ulla deẽ. hic istorum uana &
uere saluti ꝑ niciosa compͥmeret. ꝓ miserã eciã
me demonstraturum quos eoꝵ mores &e qͣm

Expanded text:
ut uerbis eius utar, dissiluisse humum et interut uerbis eius utar, dissiluisse humum et interceptas urbes cum populis dicit; abruptis etiam imbribus prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae prius fuerant continentes, hospitibus adque aduenis fluctibus insulatas aliasque desidia maris pedestri accessu peruias factas; uentis ac procellis euersas esse ciuitates; incendia de nubibus emicasse, quibus Orientis regiones conflagratae perierunt, et in Occidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae saluti perniciosa conprimeret. Promiseram etiam me demonstraturum, quos eorum mores et quam
Abbreviated transcription (Latin):
dubio nobis tribuerent. si iam uł illis clareret
nr̃a religio uł ita eos asacris sacrilegis ꝓhibe¬
ret. Hec in scdo & t̾cio libro satis quantum exi¬
stimo absoluimus: inscđo agentes de malis
morũ quȩ mala uł sola uł maxima deputan.¬
da sunt. in t̾cio autẽ dehis malis quę stulti
sola ꝑpeti exhorrent. corꝑis uidelicet externa.¬
rumq rerum. quȩ plerunq patiunt᷑ & boni.
illa uͦ mala ñ dico patient᷑ s libent̃ habent
quib ipsi fuint mali. Et quȩ pauea dixi: de
sola ipsa ciuitate atq eius imꝑio. nec inde
omuia. usq ad oȩsarem augustum. Quid si
commemorare uoluissem &e exaggerare illa¬
illa mala quȩ ñ sibi inuicem homines facuint
sicut sunt uastaciones eũsionesq bellantium.
s ex ipsiꝰ mundi elem̃tis t̃renis accidunt reb
quȩ uno loco apuleiꝰ breuit̃ stringit in eo
libello quẽ de mundo scripsit: t̾rena omnia
dicens mutationes conũsiones ha int̾itus ha¬
bere. Naniq in modicis tremorib t̾rarum.

Expanded text:
nt, si iam uel illis clareret nostra religio uel ita eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec in secundo et tertio libro satis, quantum existimo, absoluimus, in secundo agentes de malis morum, quae mala uel sola uel maxima deputanda sunt, in tertio autem de his malis, quae stulti sola perpeti exhorrent, corporis uidelicet externarumque rerum, quae plerumque patiuntur et boni; illa uero mala non dico patienter, sed libenter habent, quibus ipsi fiunt mali. Et quam pauca dixi de sola ipsa ciuitate adque eius imperio! nec inde omnia usque ad Caesarem Augustum. Quid, si commemorare uoluissem et exaggerare illa mala, quae non sibi inuicem homines faciunt, sicut sunt uastationes euersionesque bellantum, sed ex ipsius mundi elementis terrenis accidunt rebus, quae uno loco Apuleius breuiter stringit in eo libello quem de mundo scripsit, terrena omnia dicens mutationes, conuersiones et interitus habere? Namque inmodicis tremoribus terrarum,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ debuissent. Qđ ꝓfecto non auctoritate sua
fecit. s qm eos romȩ natꝰ & educatꝰ in diuinis re¬
b inuenit. Et qm̃ infine pͥmi libri quȩ deinceps
dicenda ẽẽnt. breuit̾ posuimꝰ. & exhis quedam
induob consequentib diximus: expectatione
legentium quȩ restant reddenda cognoscimus.

Expanded text:
esse debuissent Quod profecto non auctoritate sua esse debuissent Quod profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in diuinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae restant reddenda cognoscimus.
Abbreviated transcription (Latin):
simos demones. usq ad eo ut aut ueris aut fic¬
tis etiam suis tm̃ criminib delectentur. que
sibi celebrari ꝑsua festa uoluerunt ut a
ꝑpetrandis dampnabilib factis humana re¬
uocari non poss infirmitas. dum adhȩe imi¬
tanda uelut diuina p̃bet᷑ auctoritas. Hȩc
non ex nr̃a coniectura ꝓbauimus. s parcim
ex recenti memoria quia & ipsi uidimus ta¬
lia ac talibꝰ numinib exhiberi parcim ex lit¬
teris eorum qui ñ tanquam in contumeliã.
btanqͣm in honorem dõrum suorum ista
coneripta posteris reliquerunt ita ut uir
cortusmus apud eos uarro & grauissime au¬
dorutatium rerum humanarũ atq diui¬
narum lispitos faceret libros. alios huma¬
nis alios diuitus ꝓsua cuiꝰq rei dignitate
distribuens. non saltem in reb humanis s
in reb diuinis ludos scęnicos poneret: cum
utiq si tantum mͦ boni & honesti homines in
ciuitate eẽnt. nec inreb humanis ludi scęnici

Expanded text:
simos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut ficsimos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, sed tamquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adque diuinarum dispertitos faceret libros, alios humanis, alios diuinis pro sua cuiusque rei dignitate distribuens non saltem in rebus humanis, sed in rebus diuinis ludos scaenicos poneret, cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in ciuitate essent, nec in rebus humanis ludi scaenici
Abbreviated transcription (Latin):
e CIUITYTE dei dicere exorsusi iii.
priꝰ. spondendum putaui eius
nicis. qui t̾rena gaudia consectan.¬
tes reb ꝙ Algacib inhiantes. quicquid in eis
triste.ascdia potius admonentis dĩ qͣm pu¬
ner ᷤ seueritate patiunt᷑. religioni in crepitant
aplanȩ quȩ una ẽ. salubris & uera religio. Et
qm̃ cum sit in eis etiam uulgus indoctũ. uelut
doctorum auctoritate inodium nr̃m grauius
irritant᷑ existimantib imꝑitis ea quȩ sius tem¬
porib insolite accidint ꝑ alia retro tempora
accidere non solere eorumq opinionẽ eciam
his qui eam falsam ẽẽ nouerunt. ut adũsus
nos uista murmura hab̾e uideant᷑. suȩ scientiȩ
dissimulatione firmantib. delibris quos aucto¬
res eorum ad cognoscendam p̃t̾itorum tempo¬
rum historiam memoriȩ mandauerunt lon¬
ge alit̃ ẽẽ qͣm putant demonstrandum fuit.
& simul docendum dõs falsos quos uł palam
colebant. uł occulte adhuc colunt eos eẽ im¬
mundissimos sp̃s & malignissimos & fallacis.¬

Expanded text:
e civitate Dei dicere exorsus, prius respondendum putavi ejus inimicis, qui terrena gaudia consectantes, rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste, misericordia potius admonentis Dei, quam punientis seueritate patiuntur, religioni increpitant Christianae, quae una est salubris et uera religio. Et quoniam, cum sit in eis etiam uulgus indoctum, uelut doctorum auctoritate in odium nostrum grauius inritantur, existimantibus inperitis ea, quae suis temporibus insolite acciderint, per alia retro tempora accidere non solere, eorumque opinionem etiam his, qui eam falsam esse nouerunt, ut aduersum nos iusta murmura habere uideantur, suae scientiae dissimulatione firmantibus: de libris, quos auctores eorum ad cognoscendam praeteritorum temporum historiam memoriae mandauerunt, longe aliter esse quam putant demonstrandum fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundissimos spiritus et malignissimos ac fallacis
Abbreviated transcription (Latin):
humana lingua uł humana locutio uoca¬
bat᷑. qua sola uniũ sum genꝰ humanũ loque¬
bat᷑: dixerit aliquis Su dieb phalech filũ
heber diuisa ẽ. t̾ra ꝑ linguas. idẽ. homines qͥ
tuncerant in ea exeiꝰ nomine potiꝰ debuit ap¬
ppellari lingua illa quȩ fuit om̃ĩb ante
communis S intelligendũ ẽ. ipsũ heb̾ ꝓptẽa
tale nom̃ imposuisse filio suo. ut udie phalech
qͣd int̃ ptatur cliuuisio: quia cuncei natꝰ ẽ. qliando
ꝑlingu̾as t̾ra diuisa ẽ. idẽ. ipsotempore. ut hocsit

Expanded text:
humana lingua uel humana locutio uocahumana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus ante communis. Sed intellegendum est ipsum Heber propterea tale nomen inposuisse filio suo, ut uocaretur Phalech, quod interpretatur diuisio, quia tunc ei natus est, quando per linguas terra diuisa est, id
Abbreviated transcription (Latin):
Quamobrem sic et lingua una cumeẽt om̃ium:
ñ ideo filũ pestilentiȩ defueit̃. Nametante di¬
iusti domum deleri diliuuo meruerunt.
Ita quando merito elatioris impietatis gentes
linguarum diũsitate uariȩ atq diuise sunc.
et ciuitas impiorũ confusionis nom̃ accepit.
hocẽ. babilon: ñ defuit domꝰ heber. ubi ea quȩ
ancea fuit om̃ium lingua remaneret Unde sic̃
supͣ commemoraui. cum ꝙȩpissent enumerari
fili sem. qui singłi gentes singłas ꝓcrearunt:
pͥmus ẽ. comiemoratꝰ heber cũ sit ab neposipsiꝰ
hocẽ. ab illo quintꝰ in ueniat᷑ exortꝰ. Quia gͦ ui eiꝰ
familia remansit hȩc lingua. diusis ꝑ alias lin-¬
guas cȩt̃is gentib quȩ lingua pͥus humano
generi ñ inmerito credit᷑ suisse cominunis:
ideo deinceps hebrea ẽ. nuncupata Tunc enuĩ
opꝰerat eam distingui ab aliis linguis nomine¬
ꝓpͥo: sicut aliȩ quoq uocatȩ sunt nominib¬
ꝓpͥis Quando autẽ erat una : t̾ichil aludqͣm

Expanded text:
Quamobrem sicut lingua una cum esset omnium, non ideo filii pestilentiae defuerunt: nam et ante diam Noe justi domum, deleri diluvio meruerunt, ita quando merito elationis impietatis gentes linguarum diversitate punitae atque divisae sunt, et civitas impiorum confusionis nomen accepit, est Babylon, non defuit domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim opproprio, sicut alle quoque vocate sunt nominibpropriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam
Abbreviated transcription (Latin):
Buc eber iuueret qñ linguarũ facta ẽ mulcitu¬
do ñexeiꝰ nomine nom̃ acciꝑet lingua quȩ apd̾
illum potuit ꝑmanere: Et ideo credendumẽ.¬
illa ipsa fuisse pͥma illa cominunis: qm̃ de pęna
uenit illa mulciplicatio mutatioq linguarũ:
Et utiq ꝓp̃t̾ hanc penã eẽ. debuit popłs dĩ
Nec frustra debuit lingua hȩc ẽ. quã cenuit
abrabam. nec in om̃s suos filios transinitere po¬
tuit s in eostantũ qui ꝓpagati ꝑ iacob insig

Expanded text:
ueret quando linguarum facta est multitudo, non ex eius nomine nomen acciperet lingua, quae aput illum potuit permanere. Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis, quoniam de poena uenit illa multiplicatio mutatioque linguarum et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. Nec frustra lingua haec est, quam tenuit Abraham, nec in omnes suos filios transmittere potuit, sed in eos tantum, qui propagati per Tacob et insig
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. interiꝰ i degeit: Hȩc scripture secieta diuinȩ¬
es nidaga mꝰut possiuiꝰ aliꝰ alio mag̃ minusue
congruent. Ueruncam̃ fidelit ot ntensne¬
cesi. nea sinealiqua ꝑ figuratione fuior te uena
quȩ cuutas dĩ e. eẽ referenda. cuiꝰ ab initio ge¬
neris humani ũ defuit p̃dicacio qͣm ꝑ om̃i ui¬
demꝰ impleri: Benedictis gͥ duobꝰ filius noe ata
uno inmedio eorũ maledicto. deincepsusqã
abraam de ustorũ aliquorũ qui pie dm̃ cose
cmmemoratione silentiũ ẽ. ꝑ annos ampliꝰqͣmi¬

Expanded text:
est interius id egerunt. Haec scripturae secreta diuinaest interius id egerunt. Haec scripturae secreta diuinae indagamus, ut possumus, alius alio magis minusue congruenter, uerum tamen fideliter certum tenentes non ea sine aliqua praefiguratione futurorum gesta civitas Dei est, esse referenda: cujus ab initio generis humani non defuit praedicatio, quam per omnia videmus impleri. Benedictis igitur duobus filiis Noe, atque uno in medio eorum maledicto, deinceps usque ad Abraham de justorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silitum est per annos ampli
Abbreviated transcription (Latin):
exipsa iunea hoc ẽ ex genere ifrahelitaꝵ carnẽ
ꝓ nob̾ et sanguinẽ ut patiposs assumpsit Et in¬
ebriatꝰ ẽ. idẽ passẽ et nudatꝰ ẽ Ibi namq nuda¬
ta ẽ. idẽ. apparuit eiꝰ infirmitas: de qͣ dic̃ apłspaulꝰ
Et si crucifixꝰ ẽ ex infirmitate Unde idem dicit In¬
firmum dĩ fortiꝰ ẽ. hominib Et stultũ dĩ sapientiꝰ
ẽ. hominib. Qđ uͦ cum diccũeẽt. et nudatꝰ ẽ. addi
dit scriptura indomo sua: elegant̃ ostendit qđ
a suae carnis gente: et domesticis sanguinis sui utiq
uidȩis. fuerat crucẽ mortẽq passurꝰ Hanc passi¬
onem xp̃i: foris in sono cantũ uocis reꝓbi annun¬
tiant: Nonenĩ qđ annunciant intelligunt ꝓbi
autẽ inunt̾iore homine habent cã gͣnde misteriũ:
atq honorant intꝰ incorde infirmũ dĩ. qͥa fortius
et sapientiꝰ ẽ. hominibꝰ huiꝰ reifiguraẽ: qđ chã
exiens hoc nunciauit foris: Sem li et iafech ut
hoc uelarent idẽ. honorarent ing̃ssi sunt: hoc

Expanded text:
ex ipsa uinea, hoc est ex genere Israelitarum, carnem pro nobis et sanguinem, ut pati posset, adsumsit, et inebriatus est, idest passus est, et nudatus est; ibi namque nudata est, id est apparuit, eius infirmitas, de qua dicit apostolus: Etsi crucifixu.s est ex infirmitate. Unde idem dicit: Infirmum Dei fortius est hominibus, et stultum Dei sapientius est hominibus. Quod uero cum dictum esset: Et nudit Scriptura, in domo sua: eleganter ostendit, quod a suae carnis gente et domesticis sanguinis sui, utique Judaeis, fuerat crucem mortemque passurus. Hanc passionem Christi foris in sono tantum vocis reprobi annuntiant: non enim quod annuntiant, intelligunt. Probi autem in interiore homine habent tam grande mysterium adque honorant intus in corde infirmum et stultum Dei, quia fortius et sapientius est hominibus. Huius rei figura est, quod Cham exiens hoc nuntiauit foris; Sem uero et Iapheth, ut hoc uelarent, id est honorarent, ingressi sunt, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
memoria: in orience duplex homo natꝰ ẽ suꝑioribꝰ
m̃bris. inferiorib simplex Nam duo erant capita
duo pectora. quatuor manus Uent̃ autem unꝰ.
et pedes duo: sicut uni homini: Et tam diuuixit:
ut multos ad eũ uidendum fama contraheret:
Quis autẽ om̃s cominemorare possit humanos
fecꝰ longe dissimiles his ex quibꝰ eos natos eẽ certis¬
simũ ẽ. Sic gͦ hȩc ex illo uno negari ñ posst̃ originẽ
lut a orbitasse tradunt᷑ si definicione illa inclu¬
duit᷑ ut racionalia animalia sint atq mortalia.
aleodes ipso uno pͥmo patre om̃ium patre stupẽ
traher conficendum ẽ. sitm̃ uera suntquȩ de ills̃¬

Expanded text:
memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex. Nam duo erant capita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu uixit, ut multos ad eum uidendum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fetus longe dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno negari non possunt originem lut exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut rationalia animalia sint adque mortalia, ab eodem ipso uno primo patre omnium stirpem trahere confitendum est
Abbreviated transcription (Latin):
Pluribꝰ quã quinis digitis in manibꝰ et pedib
nasci homines noumus. et hec leuiore qͣm ulla
distantia Sed cam̃ absit ut quisita desipiat: ut
existimet innumero humanorũ digitorum erras¬
se creatorem. qͣmius nesciens cur hoc fecerit. Ita et¬
simaior diũsitas oriatur: scit ille quid egerit. cuiꝰ
oꝑ a iuste uemo rep̃hendit Apud yppͥonem
zaricum ẽ. homo quasi lunatas habens plantas.
et in eis bmos tantummꝰ digicos similef et manꝰ
Si aliqͣ gens tał eẽt: illi curiose atq mirabili ad¬
herma froditos nuncupant: quamius ad modũ
rari sint difficile ẽ. tam̃ ut temporib desint. in
qͥb sic ut̃q sexͦ apparet. ut ex qͦ potiꝰ debeant acci¬
ꝑe nom̃ incertũsit: Ameliore tm̃ hocẽ. masđino
ut appellarent᷑: loquendi consuetudo p̃ualuit:
Nam nemo unqͣm androginetas. aut hermafro¬
ditas nuncupauit: Ante annos aliquot nr̃a certa

Expanded text:
Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines nouimus; et haec leuior est quam ulla distantia; sed tamen absit, ut quis ita desipiat, ut existimet in numero humanorum digitorum errasse Creatorem, quamuis nesciens quur hoc fecerit. Ita etsi maior diuersitas oriatur, scit ille quid egerit, cuius opera iuste nemo reprehendit. Aput Hipponem Zaritum est homo quasi lunatas habens plantas et in eis binos tantummodo digitos, similes et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque mirabili adHermaphroditos nuncupant, quamuis admodum rari sint, difficile est tamen ut temporibus desint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut, ex quo potius debeant accipere nomen, incertum sit; a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellarentur, loquendi consuetudo praeualuit. Nam nemo umquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupauit. Ante annos aliquot, nostra certe
Abbreviated transcription (Latin):
historiȩ. Quid dicam de cy nocephał quorũ canina
capita atq ipse latratꝰ magis bestias qͣm homines
confitec᷑. S om̃ia genera hominũ quȩ dicunt᷑ ee.
idest animalrationale mortale.: quã ubst t hon
uisuata msensibꝰ gerat corpis formam stu colore
selua motum siuie sonum. siue qͥlibetin. qͣlibde parre
glib ee quanticate naturam exano ꝓthos sate
pares autem quid inplurib nat̾a obtinuent et
quid sit ipsa raritate mirabile Qualit aute ratio
reddlit᷑ Demonstrosis apud nos hominĩ parci¬
bꝰ. talis demonstrosis qͥbꝰda gentibꝰ reddi pot̃.
Ds̃ enini cieator ẽ. om̃ium qui ubi et quando erra¬
ri quid oporteat uł oportuerit ipse nouit sciens
untũsitatis pulcritudinẽ quarũ partiũ uł simi¬
litudine uł diũsitate contexat: S qui totũ inspoi¬
cere non potest: tamq̃m deformitate pacris of¬
fendit᷑ qm̃ cui congruat et quo referat᷑ ignorat:

Expanded text:
historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina capita adque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera hominum, quae dicuntur id est animal rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporis formam, seu colorem, sive motum, sive sonum, sive qualibet vi, qualibet parte, qualibet quaret tamen quid in pluribus natura obtinuerit et quid sit ipsa raritate mirabile. Qualis autem ratio redditur de monstrosis aput nos hominum partubus, talis de monstrosis quibusdam gentibus reddi potest. Deus enim creator est omnium, qui ubi et quando creari quid oporteat uel oportuerit, ipse nouit, sciens uniuersitatis pulchritudinem quarum partium uel similitudine uel diuersitate contexat. Sed qui totum inspicere non potest, tamquam deformitate partis offenditur, quoniam cui congruat et quo referatur ignorat.