comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dala: & grauiora pauentes expectamꝰ
ꝑicła: an & tu qͦq ñ ignoras ista: s dis¬
simulas: Qua ratione gͦ multoꝵ facien¬
do ruinã te ruere ñ p̾sũmis: qͥ in hoc
uidelicet positus eras. ut ñ qͦd tͥ ẽ utile
s magis qͦd aliis. nec quȩ tua s q̃ ĩu
securus abis: qui gregitͥ cõmisso omnẽ
de se securitatẽ in ꝑpetuũ aufers: Qͥs
occurret lupis incursantib: qͥs consola¬
bit᷑ in tribulationib: qͥs ꝓuidebit in
tẽptationib: qͥs deniq leõni resistet
rugienti & querenti quẽ deuoret: Pa¬
teb̾t sine dubio morsib malignantiũ:
qͥ deuorant plebem xp̃i sieut escã panis.
heu qͥd facient nouellȩ plantationes.
in locis: & locis horroris & uastȩ solitu¬
dinis: Qͥs circũfodiet. qͥs impinguabit
fimo: qͥs sepẽ circundabit : qͥs suc crescen¬
tes sollicitus erit rescindere surculos:
aut flante ꝓfecto tẽptationũ uento.
tenerrimȩ adhuc heu facile eradicabun¬

Expanded text:
dala et graviora paventes exspectamus dala et graviora paventes exspectamus pericula? An et tu quoque non ignoras ista, sed dissimulas? Qua ratione ergo multorum faciendo ruinam, te ruere non praesumis: qui in hoc videlicet positus eras, ut non quod tibi est utile, sed magis quod aliis; nec quae tua, sed quae securus abis, qui gregi tibi commisso omnem de se securitatem in perpetuum aufers? Quis occurret lupis incursantibus? quis consolabitur in tribulationibus? quis providebit in tentationibus? quis denique leoni resistet rugienti, et quaerenti quem devoret? Patebunt sine dubio morsibus malignantium, qui devorant plebem Christi sicut escam panis. Heu! quid facient novellae plantationes Cin locis, et locis horroris, et vastae solitudinis? Quis circumfodiet? quis impinguabit fimo? quis sepem circumdabit? quis succrescentes sollicitus erit rescindere surculos? Aut flante profecto tentationum vento, tenerrimae adhuc, heu facile eradicabun
Abbreviated transcription (Latin):
huc deseris: quib utiq & si diuersũ. non
dispar tam̃ utrisq metiumꝰ ꝑicłm. De¬
inde etiã parceres & nob̃ amĩcis tuis: qͥb
licet ĩmeritis ñ nͥ fletũ & lacͥmas reliqͥ¬
sti. O si hoc mͥ licuisset: flexissẽ forsitan
affectione quẽ ratiõne ñ possũ: pectꝰq
illud ferreũ. qͦd nec xp̃i timori in hac
re dũtaxat cedere ad quiescit: frat̾na
forte pietas emollisset.S heu & hanc
nob̃ copiã subtraxisti. O mãg̃na nr̃i or¬
dĩnis columna. Patient̾ queso audi ami¬
cũ uł absentẽ: tuȩ penitus discessionis
impatientẽ: tuo medullitꝰ & labori &
ꝑicło cõpatientẽ. O inquã magna nr̃i
ordinis columna: ñ metius magnã ruen¬
te te max ꝓculdubio ruinã secuturã:
at ego inquies ñ ruo: scio qͦd facio: bo¬
nã conscientiã habeo. Esto. Credimꝰ tͥ
de te.S nunqͥd de nob̃ qui iã & grauia
tuo ex discessu gementes sustinemꝰ scan¬

Expanded text:
hic deseris: quibus utique etsi diversum, non hic deseris: quibus utique etsi diversum, non dispar tamen utrisque metuimus periculum. Deinde etiam parceres et nobis amicis tuis: quibus licet immeritis, nonnisi fletum et lacrymas reliquisti. O si hoc mihi licuisset, flexissem forsitan affectione, quem ratione non possum: pectusque illud ferreum, quod nec Christi timore in hac re duntaxat cedere acquiescit, fraterna forte pietas emollisset. Sed heu! et hanc nobis copiam substraxisti. 2. O magna nostri Ordinis columna! Patienter quaeso, audi amicum vel absentem, tuae penitus discessionis impatientem, tuo medullitus et labori, et periculo compatientem. O, inquam, magna nostri Ordinis columna! non metuis te ruente magnam mox procul dubio ruinam secuturam? At ego, inquies, non ruo: scio quod facio; bonam conscientiam habeo. Esto: credimus tibi de te. Sed nunquid de nobis, qui jam et gravia tuo ex discessu gementes sustinemus scan
Abbreviated transcription (Latin):
tendã. nullã uim. nullã precẽ. nullã spe¬
ras p̃ualere industriã. At uͦ ego de illius
potent̾ia ñ diffĩdens qͥ dixit. omĩa possi¬
bilia st̃ credenti: fident̾ usurpans & mͥ
illã sententiã. omĩa possũ in eo qͥ me con¬
fortat: quãuis in magna parte lapidei
cordis tũi obstinationẽ & ipse ñ ignorem:
utinã n̾c tam̃ siue fructuose siue frustra
tuo laters adherẽrẽ. Quanta que me
mouent aduersũ te frustra nescio an fru¬
ctuose. iacerẽ tͥ in faciẽ ñ solũ uerbis: s &
uultu & ocłis. Tuis deinde ꝓuolutꝰ uesti¬
giis. tenerẽ pedes: amplecterer genua:
totusq a collo pendens. illud mͥ dulcis¬
simũ caput deosculãrer: qͦd sub uno me¬
cũ ꝓposito suãui iugo xp̃i iã plurib an¬
redemit qͦs tu quantũ in te estͥ ꝑimis:
eollẽgit qͦs tu disꝑgis. Perimis inquã
& disꝑgis siue qͦs tecũ ducis. siue qͦs

Expanded text:
tendam, nullam vim, nullam precem, nullam spetendam, nullam vim, nullam precem, nullam speras praevalere industriam. At vero ego de illius potentia non diffidens qui dixit: omnia sunt possibilia credenti : fidenter usurpans et mihi illam sententiam, Omnia possum in eo qui me confortat : quamvis in magna parte lapidei cordis tui obstinationem et ipse non ignorem, utinam nunc tamen, sive fructuose, sive frustra, tuo lateri adhaererem. Quanta quae me movent adversum te, frustra nescio an fructuose, jacerem tibi in faciem; non solum verbis, sed et vultu et oculis. Tuis deinde provolutus vestigiis, tenerem pedes; amplecterer genua; totusque a collo pendens, illud mihi dulcissimum 15 caput deoscularer, quod sub uno mecum proposito, suavi jugo Christi jam pluribus anredemit quos tu quantum in te est, perimis; collegit quos tu dispergis. Perimis, inquam, et dispergis, sive quos tecum ducis, sive quos
Abbreviated transcription (Latin):
Ño abbãti arnoldo: fr̃ bernardꝰ
de claraualle. sp̃m cõpunctionis &
consilii. Primo scire te uolo domnuĩ
cisterciensẽ necdũ qͣndo tuus mineius
ad nos ueslit. de flandria qͦ pauloante
ꝑ nos transierat remeasse: & ob hoc nec
litteras accepisse quas ei iussisti p̃sentãri:
&e adhuc ẽe tantȩ ã ce p̾sũptȩ nouitatis en¬
ignãrũ. felix intẽrim: cui tã tristes rumõ¬
res uł ad tempꝰ liceat ignorare. Deide qͦd
de tui desꝑando nos reuocatiõne int̾dicis.
ne qͦd quasi inconcusse apud te fixũ est.
frustra tͥ litt̾as dirigendo dissuadere co¬
nãrer: in hoc tͥ obedire fortasse quidem
ꝓ ratione ñ debui: reuera aut̃ pre dolore
fateor ñ potui: cũ & si ꝓ certo scirẽ. ubi te
oportũne inuenissẽ: ipse potiꝰ uenissẽ qͣm
has misissẽ: effecturus fortasse ꝑ me ipsũ
qͦd nullis litt̾is possũ. Rides forsitan meã
huiꝰmodi tanquã cassam fiduciã: ut pote
ꝓpͥȩ ꝑtinaciȩ conscius: ad quã utiq flec¬

Expanded text:
no abbati ARNOLDO, frater BERNARDUS de Clara-Valle, spiritum compunctionis et consilii. 1. Primo scire te volo, domnum Cisterciensem, necdum quando tuus nuntius ad nos venit, de Flandria, quo paulo ante per nos transierat, remeasse; et ob hoc nec litteras accepisse, quas ei jussisti praesentari, et adhuc esse tantae a te praesumptae novitatis ignarum. Felix interim, cui tam tristes rumores, vel ad tempus liceat ignorare. Deinde quod de tui, desperando nos, revocatione interdicis, ne quod quasi inconcusse apud te fixum est, frustra tibi litteras dirigendo dissuadere conarer: in hoc tibi obedire fortasse quidem pro ratione non debui; revera autem prae dolore, fateor, non potui: cum etsi pro certo scirem, ubi te opportune invenissem, ipse potius venissem, quam has misissem, effecturus fortasse per me ipsum, quod nullis litteris possum. Rides forsitan meam hujusmodi tanquam cassam fiduciam, utpote propriae pertinaciae conscius: ad quam utique flec
Abbreviated transcription (Latin):
nunꝗͣ. si fieri posset ẽẽ uellemꝰ: hoc equa¬
nimit̾ fateor ñ portamꝰ. Qͥa eni: ꝑossu¬
ius ne obliuisci antiqui amoris: & be¬
neficioꝵ quȩ domui nr̃ȩ tã largit̾ con¬
tulisti: Utinã ipse ꝓ cuiꝰ amore fecisti:
in ȩternũ ñ obliuiscat᷑ ds. Nã nos quan¬
tũ in nob̾ ẽ iqnime ꝓrsus ingrati me¬
moriã abundantiȩ suauitatis tuȩ men¬
te retinemꝰ: & si liceret oꝑe monstraremꝰ.
O qͣm libenti aĩo & corpori tuo parit̃
& aĩe ꝓuidissemꝰ: si datũ fuisset ut simuil
fuissemꝰ. Qd q ñ est: restat ut quẽ p̃sen¬
tẽ habere ñ possumꝰ: ꝓ absente semper

Expanded text:
nunquam, si fieri posset, esse vellemus, hoc aequanimite; fateor, non portamus. Quid enim? Possumusne oblivisci antiqui amoris et beneficiorum quae domui nostrae tam largiter contulisti? Utinam ipse pro cujus amore fecisti, in aeternum non obliviscatur Deus! Nam nos, quantum in nobis est, minime prorsus ingrati, memoriam abundantiae suavitatis tuae mente retinemus, et, si liceret, opere monstraremus. O quam libenti animo, et corpori tuo pariter et animae providissemus, si datum fuisset ut simul fuissemus! Quod quia non est, restat ut quem praesentem habere non possumus, pro absente semper
Abbreviated transcription (Latin):
ant: & delicta iuuentutis tuȩ̃ deleat
uesꝑtina correctio. Paulũ imitari cu¬
rato: in honorificando ministeriũ
tũ. Honorificabis aut̃ grauitate mo¬
rũ: maturitate consilioꝵ: actuũ hone¬
state. Hȩc st̃ quȩ officiũ ep̃ale maxime
nobilitant & ornant. Omĩa fac cũ con¬
silio: nec tam̃ omniũ aut quorũeñq:
s tantũ bonoꝵ. Bonos in consilio. honõ
in obseqͥo.bonos habeas contubnales:
qͥ uitȩ & honestatis tuȩ & custodes sint
ꝙ testes. In hoc enĩ te bonũ ꝓbabis: si
testimoniũ a bonis habueris. Sint pi¬
te. & illi de alta cumba. In his exꝑiem:
quanta udbis de nobis cura sit. Ad¬
strenuo mustro: eiꝰ in xp̃o hu¬
Ailes fr̃es de claraualle sał ⁊ orationes.
Ex quo dudũ si recolitis nr̃e uos frat̾¬
nitati dignant̾ sociastis. nr̃is uos ora¬
tionib humilit̾ cõmendastis: semꝑ sol¬
liciti fuimꝰ ut debiumꝰ aliqͥd scire de

Expanded text:
ant, et delicta juventutis tuae deleat ant, et delicta juventutis tuae deleat vespertina correctio. Paulum imitari curato in honorificando ministerium tuum. Honorificabis autem gravitate morum, maturitate consiliorum, actuum honestate. Haec sunt quae officium episcopale maxime nobilitant et ornant. Omnia fac cum consilio, nec tamen omnium aut quorumcunque, sed tantum bonorum. Bonos in consilio, bonos in obsequio, bonos habeas contubernales, qui vitae et honestatis tuae et custodes sint, et testes. In hoc enim te bonum probabis, si testimonium a bonis habueris. Sint pite, et illi de Altacumba. In his experiemur quanta vobis de nobis cura sit. strenuo ministro; ejus in Christo humiles fratres de Clara-Valle, salutem et orationem. Ex quo dudum, si recolitis, nostrae vos fraternitati dignanter sociastis, nostris vos orationibus 44 humiliter commendastis; semper solliciti fuimus, ut debuimus, aliquid scire de
Abbreviated transcription (Latin):
rebet audaciã caritas: ut fi
nẽ multoꝵ expetit meritoꝵ: quȩ in
te aut nulla. aut ñ quantũ satis ẽ
p̃cessisse dolemꝰ. Siqͥdem & facta tua
& studia tua p̃terita. in nullo ꝓrsus
uisa ft̃ ep̃ali conuenire officio. Qͥa t̾n:
Non potest ds de lapide hõc suscitare
filiũ abrahȩ: Non potest facere ds̾.
ut quȩ p̃ire debuerant bona uł subse¬
quant᷑ : Qd utiq & libentiꝰ accipimꝰ
si contingat. Nescio enĩ qͦ pacto plus
placebit subita hȩc mutatio dexterȩ
excelsi: qͣm si uitȩ pͥoris merita suffra¬
garent᷑. Dicemꝰ nẽpe qr a dño factũ ẽ
istud: & ẽ mirabile in ocłis nr̃is. Sic
paulus ex ꝑsecutore. doctor gentiũ fas¬
tus ẽ. Sic matheus de theloneo uocatꝰ.
sic ambrosiꝰ de palatio assũptus ẽ: iste
ad ep̃atũ: ille ad apłatũ.Sic alios quã
plures nõuimꝰ de uita & habitu scłari
ge sicut uir lumbos tuos. bonas facito
deinceps uias: tuas & studia tua:
quatinꝰ nouissima tua antiqua sopi¬

Expanded text:
ebet audaciam charitas, ut fidnem multorum expetit meritorum: quae in te aut nulla, aut non quantum satis est, praecessisse dolemus. Siquidem et facta tua, et studia tua praeterita in nullo prorsus visa sunt episcopali convenire officio. Quid tamen? Non potest Deus de lapide hoc suscitare filium Abrahae? non potest facere Deus, ut quem praeire debuerant bona, vel subsequantur? quod utique et libentius accipimus, si contingat. Nescio enim quo pacto plus placebit subita haec mutatio dexterae Excelsi, quam si vitae prioris merita suffragarentur. Dicemus nempe, quia a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris . Sic Paulus ex persecutore Doctor gentium factus est; sic Matthaeus de telonio vocatus, sic Ambrosius de palatio assumptus est: iste ad episcopatum, ille ad apostolatum. Sic alios quam plures novimus de vita et habitu saeculari ge sicut vir lumbos tuos, bonas facito deinceps vias tuas, et studia tua: quatenus novissima tua antiqua sopi
Abbreviated transcription (Latin):
simũ lotheriũ nuꝑ falsi calumniatores
in suo st̃ mendacio dep̃hensi. ad eundẽ.¬
N eo animo & in ea uoluntate cxxuiii.¬
memini me discessisse dudũ a te pͥnceps
eximie: ut totis affectib bene tͥ tuisq
cuꝑem: totis nisib salutẽ ur̃am & bo¬
norẽ ur̃m ubicũq possẽ iuuarẽ: eo
qͦd ñ redirẽ fraudatus fructu aduen
tus mei ad uos: s letus pret̾ spem mul¬
toꝵ reportarẽ mecũ pacẽ eccłiȩ. cum
exultatione uniu̾sȩ t̾rȩ. Miror autẽ
qͦ cuiꝰue consilio mira illa mutatio
dexterȩ excelsi tã subito in deteriꝰ ẽ
mutata: ut rursũ ad iniuriã eccłiȩ
clericos sc̃i hylarii dẽ ciuitate expel¬
leres: & irã dei in te grãuiꝰ qͣm pͥmũ
excitares. Quis te fascinauit tã cito re¬
cedere a uia ueritatis & salutis: ꝓfecto
iudiciũ portabit: qͥcũq ẽ ille. Utinã
& abscidant᷑ : qͥ uos conturbant. Reuer¬
tere queso reu̾tere: ne & tu qͦd absit

Expanded text:
simum Lotharium nuper falsi calumniatores simum Lotharium nuper falsi calumniatores in suo sunt mendacio deprehensi. En eo animo et in ea voluntate memini me discessisse dudum a te, princeps eximie, ut totis affectibus hene tibi tuisque cuperem, totis nisibus salutem vestram et honorem vestrum, ubicunque possem, juvarem; eo quod non redirem fraudatus fructu advemei ad vos, sed laetus praeter spem multorum reportarem mecum pacem Ecclesiae, cum exsultatione universae terrae. Miror autem quo, cujusve consilio mira illa mutatio dexterae Excelsi tam subito in deterius est mutata; ut rursum ad injuriam Ecclesiae clericos Sancti Hilarii de civitate expelleres, et iram Dei in te gravius, quamprimum excitares. Quis te fascinavit tam cito recedere a via veritatis et salutis? Profecto judicium portabit quicunque est ille. Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Revertere, quaeso, revertere, ne et tu, quod absit!
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sas familias gentiũ dilatari. Ha¬
bent tam̃ ducẽ apuliȩ. s solũ e pͥncipibꝰ :
ipsũ q usurpatȩ coronȩ mercede ridi¬
cula cõparatũ. Deniq qͥd boni. qͥd uir¬
tutis. qͥd bonestatis affer̾t de summo
pontifice suo: ut & nos ꝓuocent ad fa¬
uorẽ: Si uera st̃ quȩ ubiq diuulgat
opĩnio: nec uniꝰ dignꝰ ẽ uiculi potesta¬
te. Si uera ñ ft̾: decet nichilominꝰ ca¬
put ȩccłiȩ ñ solũ uitȩ habere sanitatẽ::
s & famȩ decorẽ. Tutiꝰ ꝓinde uob̃ ẽ mi
cognate km̃e: ut in susceptione uniu̾¬
salis papȩ ab uniu̾sitatis consensu et
consilio ñ recedatis. Quẽ õĩs religio.
quẽ regũ uniu̾sitas recepert: uob̃ qͦq
& honorificũ & salutiferũ ẽ. ut recipia¬
tis. Dñi papȩ innocentii & innocens in¬
ta. & integra fama: & electio canonica
p̃dicat᷑. Priora duo: nec hostes diffitent᷑.
Terciũ calumniã habuit: s ꝑ xp̃ianis¬

Expanded text:
universas familias gentium dilatari universas familias gentium dilatari bet tamen ducem Apuliae, sed solum ex principibus, ipsumque usurpatae coronae mercede ridicula comparatum. Denique quid boni, quid virtutis, quid honestatis afferunt de summo pontifice suo, ut et nos provocent ad favorem? Si vera sunt quae ubique divulgat opinio, nec unius dignus est viculi potestate; si vera non sunt, decet nihilominus caput Ecclesiae, non solum vitae habere sanitatem, sed et famae decorem. Tutius proinde vobis est, mi cognate charissime, ut in susceptione universalis papae, ab universitatis consensu et consilio non recedatis: quem omnis religio, quem regum universitas receperunt, vobis quoque et honorificum et salutiferum est ut recipiatis. Domini papae Innocentii et innocens vita, et integra fama, et electio canonica praedicatur. Priora duo nec hostes diffitentur; tertium calumniam habuit, sed per Christianis
Abbreviated transcription (Latin):
ultra dissimulare ñ fero: qͥppe carne
ꝓpinquus. & corde amicus. Siqͥs de popło
deuiat: solus ꝑit. Uerũ pͥncipis error
multos inuoluit: & tantis obest qͣntis
p̃est ipse. Nec p̾̃sumꝰ sicũt scitis ut ꝑdamꝰ:
s ut regamꝰ subiectos. ꝑ quẽ reges reg¬
nant ipse nos p̾fecit ppłis suis. a nobis
tuẽndis ñ subu̾tendis: plane sc̃e suȩ
ȩccłiȩ ministros ñ dños. Cui uos mini¬
sterio cũ digne alias ꝓ ur̃i magnitudi¬
ne potentatꝰ & laudabilit̾ deseruisse
noscamini: miror quanã uersutia mͦ
ur̃a illa prudentia circũuenta fu̾it:
eandẽ matrẽ ur̃am & dñam deserere
in tẽpore malo.Nisi forte & hoc uob
ur̃i illi consiliarii ꝑsuadere conent᷑:
ad solã petͥleonis domũ uniu̾salẽ ec¬
cłiam ẽẽ redactã. Uiri mendaces. qͦs
ueritas sicut & caput eoꝵ antixp̃m
destruit sp̃u oris sui: affirmans eam
ꝑ os dauid ad uniu̾sos fines t̾rȩ. & ad

Expanded text:
ultra dissimulare non fero, quippe carne ultra dissimulare non fero, quippe carne propinquus et corde amicus. Si quis de populo deviat, solus perit; verum principis error multos involvit, et tantis obest, quantis praeest ipse. Nec praesumus, sicut scitis, ut perdamus, sed ut rogamus subjectos. Per quem reges regnant, ipse nos praefecit populis suis, a nobis tuendis, non subvertendis; plane sanctae suae Ecclesiae ministros, non dominos. Cui vos ministerio cum digne alias pro vestri magnitudine potentatus, et laudabiliter deservisse noscamini, 138 miror quanam versutia modo vestra illa prudentia circumventa fuerit, eamdem matrem vestram et dominam deserere in tempore malo: nisi forte et hoc vobis vestri illi consiliarii persuadere conentur, ad solam Petri Leonis domum, universalem Ecclesiam esse redactam. Viri mendaces, quos Veritas, sicut et caput eorum antichristum, destruit spiritu oris sui, affirmans eam per os David ad universos fines terrae, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscitis exꝑim̃to. Heu qͣm multũ iã
malicia illiꝰ in illis partib ꝓ accepta
potestate ꝓcessit: utroq seuiens gen̾e
malignandi: ui & dolo. Nunqͥd aut̃ ma¬
licia uincet tandẽ sapientiã: S hȩc ẽ
hora ipsius: & potestas tenebrarũ. Cete¬
rũ hora nouissima ẽ: & potestas cito
transit. Ne t̾ream̃ini: ne seducamini.
mundũ. Fidelis ẽ : ñ ꝑmittet uos tẽpta¬
ri sup̃ra id qͦd potestis. Uidetis stultũ
firma radice: Sine dubio statĩ male¬
dicet᷑ pulchritudini eiꝰ. Non enĩ diu
re. sicut & ꝓuidetis: ut ñ exrtendant
iusti ad iniqͥtãtẽ manꝰ suas. Oratio ꝓ
catholicis. Benefac dñe bonis & rectis
corde. Pro scismaticis. Imple dñe fa¬
cies eoꝵ ignomĩnia: ut querant nom̃
uillelmo di gr̃a cis burgundiȩ. caxuii.
egregio comiti pictauoꝵ & duci
aquitanoꝵ. hugõ eade gr̃a bur¬
gundiȩ duxx: timere terribilẽ. & eũ
qͥ aufert sp̃m pͥncipũ. Errorẽ ur̃m

Expanded text:
agnoscitis experimento. Heu! quam multum jam agnoscitis experimento. Heu! quam multum jam malitia illius in illis partibus pro accepta potestate processit, utroque saeviens genere malignandi, vi et dolo! Nunquid autem malitia vincet tandem sapientiam? sed haec est hora ipsius, et potestas tenebrarum. Caeterum hora novissima est et potestas cito transit. Ne terreamini, ne seducamini. mundum: fidelis est, non permittet vos tentari supra id quod potestis. Videtis stultum firma radice? sine dubio statim maledicetur pulchritudini ejus. Non enim diu re, sicut et providetis, ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas. Oratio pro Catholicis: Benefac, Domine, bonis et rectis corde . Pro schismaticis: Imple, Domine, facies eorum ignominia, ut quaerant nomen GUILLELMUM egregio comiti Pictavorum, et duci Aquitanorum, HUGO eadem gratia Burgundiae dux, timere terribilem, et eum qui aufert spiritum principum. 1. Errorem vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. Hanc enĩ i fallor partẽ sani¬
orẽ inuenies. tã ep̃os qͣm cardinales di¬
acones siue presbiteros: & quoꝵ maxi¬
me interest de electione sũmi pontifi¬
cis: & qͣnti in eligendo iuxta patrũ sci¬
ta sufficiant. Qͥd & in consecratione:
Nonne ostiensem ad quẽ specialit̾ spec¬
tat habemꝰ: Cum gͥ & electus dignior.
& electio sanior. & actio ordinabilior te¬
neat᷑ : qua isti ratione ĩmo qua conten¬
tione contra ius & fas & uota omniũ bo¬
noꝵ. inuitȩ & renitenti di ȩccłiȩ p̃ficere
maligno. tã indigno. tã temerario. totis
certe uirib renitendũ ẽe udetis: reue¬
rentissimi & illustrissimi patres. Qͦ a
cũ om̃i familiȩ di. tum uob̃ maxime
ur̃isq conuenit: si tam̃ zelus domꝰ dei
maiore opus ẽ fortitudine & cautela:
unde acrior insistit adu̾sariꝰ: & uis bel¬
li maior incumbit. Quã seuus ꝙ callidꝰ
hostis insurrexerit in uos: ꝓpͥo certe

Expanded text:
gentium. Hanc enim, ni fallor, partem sanigentium. Hanc enim, ni fallor, partem saniorem invenies, tam episcopos, quam cardinales diaconos sive presbyteros, et quorum maxime interest de electione summi pontificis, et quanti in eligendo juxta patrum scita sufficiant. Quid et in consecratione? Nonne Ostiensem, ad quem specialiter utique spectat, habemus? Cum igitur et electus dignior, et electio sanior, et actio ordinabilior teneatur; qua isti ratione, imo qua contentione, contra jus et fas et vota omnium bonorum, invitae et renitenti Dei Ecclesiae praeficere maligno, tam indigno, tam temerario, totis certe viribus renitendum esse videtis, reverendissimi et illustrissimi Patres. Quod cum omni familiae Dei, tum vobis maxime vestrisque convenit, si tamen zelus domus Dei majore opus est fortitudine et cautela, unde acrior insistit adversarius, et vis belli major incumbit. Quam saevus et callidus hostis insurrexerit in vos, proprio certe
Abbreviated transcription (Latin):
re ex longo tẽpore concupiit:tanto
labore & sũptib adqͥsiuit: tanto fa¬
stu possidet: tanto pudore timet amit¬
tere: ne frustra conuenisse scłm om̃e
cernat᷑: si cũ ille cadet ã causa: non
tam̃ cadat a roma. Alioqͥn qͥs causam
spoliatꝰ ingredit᷑: Nec leges ꝓfecto eo¬
gunt: nec canones. & hȩc dicimꝰ. ñ de
nr̃a iusticia diffidentes: s a ur̃a ca-¬
uentes uersutia. Iam enĩ ad̃s eduxit
tanquã lum̃ iusticiã suã. & iudiciũ suũ
tanꝗͣ meridiẽ: &si ceco nec lum̃ appare¬
at. nec meridies luceat: q̃m sicut tene
uidear uł adulari. dicã qͦd dici passim
reꝑies. & neminẽ arbitror diffiteri: qr
udelicet innocentii nr̃i uita uł fama
nec emulũ timet: cũ alteriꝰ nec ab ami¬
co tuta sit. Dehinc si electiones diseuti¬
as: nr̃i itidẽ max occurrit ꝙ ꝓmotio¬
ne purior: & ratione ꝓbabilior: & pͥor
tẽpore. Porro de tẽpore constat. Reli¬
qua duo: merita ꝓbant & dignitas eli¬

Expanded text:
re ex longo tempore concupivit, tanto re ex longo tempore concupivit, tanto labore et sumptibus acquisivit, tanto fastu possidet, tanto pudore timet amittere; ne frustra convenisse saeculum omne cernatur, si cum ille cadet a causa, non tamen cadat a Roma. Alioquin quis causam spoliatus ingreditur? Nec leges profecto cogunt, nec canones. Et haec dicimus, non de nostra justitia diffidentes, sed a vestra caventes versutia. Jam enim Deus eduxit tanquam lumen justitiam suam, et judicium suum tanquam meridiem, etsi caeco nec lumen appareat, nec meridies luceat: quoniam sicut tvidear, vel adulari, dicam quod dici passim reperies, et neminem arbitror diffiteri: quia videlicet Innocentii nostri vita vel fama nec aemulum timet, cum alterius nec ab amico tuta sit. Dehinc si electiones discutias, nostri itidem mox occurrit et promotione purior, et ratione probabilior, et prior tempore. Porro de tempore constat: reliqua duo merita probant, et dignitas eli
Abbreviated transcription (Latin):
biũ: & addiicere in examinationem :
at qͦd pͥus edificauer̃t iterũ destrue¬
re: & abducere semet ipsos in p̃uari¬
cationẽ: Qͥs deinde locus õib tantus:
õib tutus: Uniu̾se qͥ ppe ȩccłȩ negocrũ
ẽ : ñ uniꝰ cãusa ꝑsone. Uidetis qͦd de
impossibili calumniã striutis matri
ur̃ȩ.Immo uob̃ foueã foditis in quã
p̃cipitemini: & laqueũ nectitis qͦ tene¬
amini: ne ad gremiũ reu̾tamini ma¬
tris ur̃ȩ. Occasio ei nunqͣm deerit qͥ
uult discedere ab amico.S esto. Mutet
consiliũ suũ ds. scđd̾m hoĩem dico: re¬
uocet sententiã: conuocet a finib t̾re
conciliũ: iudicari bis in id ipsũ. qͦd
ipse ñ facit patiat᷑: quosnã queso da¬
bunt iudices sibi: Om̃s qͥppe in parte
st̃: & partib de iudicio haud facile
conueniet. Atq ita ad litẽ magis qͣm
ad pacẽ tantus conuentꝰ fatigabitur.
Deinde uelim scire. eui ille interim
uellet credere romã quã tanto amo¬

Expanded text:
bium, et adducere in examinationem? Qbium, et adducere in examinationem? Qat, quod prius aedificaverunt, iterum destruere, et abducere semetipsos in praevaricationem? Quis deinde locus omnibus tantus, omnibus tutus? Universae quippe Ecclesiae negotium est, non unius causa personae. Videtis quod de impossibili calumniam struitis matri vestrae: imo vobis foveam foditis, in quam praecipitemini; et laqueum nectitis, quo teneamini, ne ad gremium revertamini matris vestrae. Occasio nunquam deerit ei qui vult recedere ab amico. 12. Sed esto. Mutet consilium suum Deus secundum hominem dico, revocet sententiam, convocet a finibus terrae concilium; judicari bis in idipsum, quod ipse non facit, patiatur: quosnam, quaeso, dabunt judices sibi? Omnes quippe in parte sunt, et partibus de judicio haud facile conveniet: atque ita ad litem magis quam ad pacem tantus conventus fatigabitur. Deinde velim scire, cui ille interim vellet credere Romam, quam tanto amo
Abbreviated transcription (Latin):
censes. uniu̾sitas deniq & unanimi¬
tas fr̃m. tã clericoꝵ qͣm monachoꝵ
regłaris uitȩ ꝓbatȩ q conu̾sationis
sequentes ep̃os tanꝗͣ. greges pastores
suos. innocentio firmit̾ adherent:
sincere fauent: humilit̾ parent: ue¬
rũ apłoꝵ successorẽ fidelit̾ recognos¬
cunt. Quid reges ꝙ pͥncipes terrȩ:
Nonne in eodde sp̃u una cũ subiectis
sibi plebib innocentiũ parit̾ amplec¬
tunt᷑: confitentes & ipsi papã & ep̃m¬
animaꝵ suaꝵ: Quis postremo in quo¬
cũq ordine uitȩ illustris. & boni no¬
minis homo. id ipsũ ñ sapit: ¶ tam̃
adhuc isti nescio qua contentiosa un¬
portunitate & importuna contentio¬
ne reclamant : uocant in causã orbẽ:
& eũ sua paucitate unu̾sitatẽ flagi¬
tant uidicari. E qͥ p̾iudicauer̃t in
electione. de confirmatione reiuidica¬
postere retractantes. Quis tantos¬
queso in unũ cogere queat exercitus
utriusq ordinis pͥncipũ ne dicã ple¬

Expanded text:
censes; universitas denique et unanimicenses; universitas denique et unanimitas fratrum, tam clericorum quam monachorum regularis vitae probataeque conversationis, sequentes episcopos, tanquam greges pastores suos, Innocentio firmiter adhaerent, sincere favent, humiliter parent, verum apostolorum successorem fideliter recognoscunt. 11. Quid reges et principes terrae? Nonne in eodem spiritu, una cum subjectis sibi plebibus, Innocentium pariter amplectuntur, confitentes et ipsi papam et epanimarum suarum? Quis postremo in quocunque ordine vitae illustris et boni nominis homo idipsum non sapit? Et tamen adhuc isti, nescio qua contentiosa importunitate et importuna contentione, reclamant. Vocant in causam orbem, et cum sua paucitate universitatem flagitant judicari: et qui praejudicaverant in electione, de confirmatione rejudicapostere retractantes. Quis tantosquaeso, in unum cogere queat exercitus utriusque ordinis principum, ne dicam ple
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ quoꝵ nõĩa st̃ in libro uitȩ: sed
epłȩ breuitas ñ admictit. Hi om̃es
unanimes. ñ conducti pecunia. ñ se¬
ducti fallacia. ñ illecti priuato carnis
uł cognationis amore. ñ timore cõpul¬
si potentiȩ scłaris. s dĩ ꝓculdubio uo¬
luntatẽ sicut ñ ignorantes ita nec dis¬
simulantes. petrũ leõnis ingenue re¬
futauer̾t: ac secure gregoriũ in papã
innocentiũ susce pert̃. Nr̾atũ sane
nemo ex nõie in his exp̃ssus ẽ litteris:
qr & om̃s cõpendiũ ñ fert: & aliquoꝵ
inuidiosa designatio adulationis notã
ñ effugit. Non aut̃ debeo pret̾mittere
seõs qͥ mundo mortui do melius u¬
uunt: quoꝵ uita abscondita est cũ
xxp̃o in ddõ: ubi certe studiose inquir̾t
& ñ dubie inueniunt beneplacitũ dĩ:
qͥ solliciti st̃ quomͦ płaceant ei. Itaq
camaudulienses. uallambrosani. car̃¬
tusienses. cluniacenses. & qͥ de maiori¬
monasterio st̃. mei qͦq cistellenses.
cadunienses. tironenses. & sauinia¬

Expanded text:
orum nomina sunt in libro vitae, sed epistolae brevitas non admittit. 10. Hi omnes unanimes, non conducti pecunia, non seducti fallacia, non illecti privato carnis vel cognationis amore, non timore compulsi potentiae saecularis, sed Dei procul dubio voluntatem, sicut non ignorantes, ita nec dissimulantes, Petrum Leonis ingenue refutaverunt, ac secure Gregorium in papam Innocentium susceperunt. Nostratum sane nemo ex nomine in his expressus est litteris: quia et omnes compendium non fert, et aliquorum invidiosa designatio adulationis notam non effugit. Non autem debeo praetermittere sanctos, qui mundo mortui, Deo melius vivunt: quorum vita abscondita est cum Christo in gloria, ubi certe studiose inquirunt, et non dubie inveniunt beneplacitum 136 Dei, qui solliciti sunt quomodo placeant ei. Itaque Camaudulienses, Vallambrosani, Cartusienses, Cluniacenses, et qui de Majori-Monasterio sunt, mei quoque Cistercienses, Cadumenses, Tironenses, et Savinia
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmos seribit pap̃ȩ innocentio: legati¬
onẽ postulat. ñ obtinet. indignat᷑. re¬
silit ab illo. transit ad aliũ: ipsuis se
ẽt̃ legatũ głiat᷑. Qd si ab illo ante ñ¬
poposcisset aut postmodũ ñ accepis¬
set ab isto: credi poterat aliũ quem¬
cũq habuisse in p̾uaricatione intui¬
tũ: & si ñ rectũ aliquẽ. Nunc aut̃ ex¬
cusationẽ ñ habet de ambitione sua.
deniq ponat etiãñc legati uł uacuũ
nom̃. nã opus amisit: & ego qͥđe hac
suspitiõne carebo si potero. Si ñ: sus¬
picabor inuitꝰ. & me intẽ ꝑantiȩ rep̃-¬
hendã. Uerũ difficile ꝑsuadebit᷑ ei:
ego scio. Nimirũ homo du magnꝰ ha¬
bitus int̾ suos: uideri se ipso inferior
erubescit. Agnoscit᷑ is quẽ scriptura
loquit᷑ pudor : adducens peccatũ. An
ñ grande peccatũ & delictũ maximũ
suꝑba ista uerecundia. qua terrã &
cinerẽ pudẽt ñ dico subici: s ñ dña¬

Expanded text:
primos scribit papae Innocentio: 132 legatiprimos scribit papae Innocentio: 132 legationem postulat, non obtinet. Indignatur, resilit ab illo, transit ad alium, ipsius se esse legatum gloriatur. Quod si aut ab illo ante nopoposcisset, aut postmodum non accepisset ab isto, credi poterat alium quemcunque habuisse in praevaricatione intuitum, etsi non rectum aliquem: nunc autem excusationem non habet de ambitione sua. Denique ponat etiam nunc legati vel vacuum nomen nam opus amisit, et ego quidem hac suspicione carebo, si potero. Si non, suspicabor invitus, et me intemperantiae reprehendam. Verum difficile persuadebitur ei, ego scio. Nimirum homo, diu magnus habitus inter suos, videri seipso inferior erubescit. Agnoscitur is, quem Scriptura loquitur, pudor adducens peccatum . An non grande peccatum et delictum maximum, superba ista verecundia, qua terram et cinerem pudet, non dico subjici, sed n
Abbreviated transcription (Latin):
co. In litt̾is siqͥdem quas nuꝑ ad cancel¬
lariũ scrĩpsit familiares: nonne legati¬
onis sese ꝙ onere grauari & nõie hono¬
rari tanto indigniꝰ supplicat qͣnto humi¬
lius. Utinã tam̃ obtinuisset. Miꝰ forsan
nocuisset potita uotis ambitio: qͣm fru¬
strata. Tunc qͥppe soli aut pene soli obes¬
set sibi: ñc uͦ seuit in orbẽ. Uides qͥd fa¬
cit amor głiȩ: Legatio sarcina grauis:
humeris p̾sertĩ senilib. Quis nesciat:
Etam̃ hõini senissimo grauior uidet᷑
pęna: reliquũ id breue dierũ suoꝵ ui¬
uere sine hac pęna. S forte eausabit᷑ se
de suspicione iudicari: & nos tẽmerita¬
tis arguet: qͥ de occultis suis rep̃hendi¬
mus qͦd ñ ꝓbauimꝰ. fateor suspiciosus fũ
in hac parte: s nescio an uł simplicissi¬
mus qͥs secus sentire possit: qͥppe in tã
manifesta conectura. Ut enĩ simplicẽ
referã breuit̾ actionẽ. primꝰ aut int̾

Expanded text:
co. In litteris siquidem quas nuper ad cancelco. In litteris siquidem quas nuper ad cancellarium scripsit familiares, nonne legationis sese et onere et nomine honorari tanto indignius supplicat, quanto humilius? Utinam tamen obtinuisset! Minus forsan nocuisset potita votis ambitio, quam frustrata. Tunc quippe soli, aut pene soli obesset sibi: nunc vero saevit in orbem. Vides quid facit amor gloriae? Legatio, sarcina gravis, humeris praesertim senilibus: quis nesciat? Et tamen homini senissimo gravior videtur poena, reliquum id breve dierum suorum vivere sine hac poena. 2. Sed forte causabitur se de suspicione judicari, et nos temeritatis arguet, qui de occultis suis reprehendimus quod non probavimus. Fateor, suspiciosus sum in hac parte: et nescio an vel simplicissimus quis secus sentire possit, quippe in tam manifesta conjectura. Ut enim simplicem referam breviter actionem, primus, aut inter
Abbreviated transcription (Latin):
honorandis. le mõuicensi. picta¬
uensi. petragoricensi & scõnen
in pace adquirit᷑ : in p̾ssura ꝓbatur:
apꝓbat᷑ in uictoria. Tempꝰ ẽ quo ur̃a
siqua ẽ. nec latere iã nec torpere sina¬
tur: reuerendi & merito suspiciendi
patres. Hostilis siqͥdem gladius qͥ uni¬
l̾iso xp̃i corpori mortẽ denuo ñc tem¬
poris intentare uidet᷑. ur̃is potissimũ
ceruicib ĩminet: & in uos eo acrius qͦ
cõminꝰ debachat᷑: ita ut cotidianis as¬
sultib aut resistere fortit. aut tur¬
piter qͦd absit cedere cõpellamini. Nam
pes. ñ recipit uos. Nec enĩ agnoscit eũ
quẽ tota uob̃cũ amplectit᷑ eccłia. ueni¬
entẽ in nomine dñi. Non hunc inquã
s qͥ uenit in noĩe suo. illũ recipit. Nec
mirũ. Ex ipse nẽpe infatigabilis ad no¬
men grande multũ anhelat: etiã in
hac ȩtate. Nec sane falsa uł incerta opi¬
nione ducor. notare hoĩem suꝑ uanita¬
te istiꝰmodi: s de ore suo ipsius eũ iudi¬

Expanded text:
honorandis, Lemovicensi, Pictavensi, Petragoricensi et Santonein pace acquiritur, in pressura probatur, approbatur in victoria. Tempus est quo vestra, si qua est, nec latere jam nec torpere sinatur, reverendi et merito suspiciendi patres. Hostilis siquidem gladius, qui universo Christi corpori mortem denuo nunc temporis intentare videtur, vestris potissimum cervicibus imminet, et in vos eo acrius, quo cominus debacchatur: ita ut quotidianis assultibus, aut resistere fortiter, aut turpiter, quod absit! cedere compellamini. Nam phes, non recipit vos; nec enim agnoscit eum, quem tota vobiscum amplectitur Ecclesia venientem in nomine Domini. Non hunc, inquam, sed qui venit in nomine suo, illum recipit. Nec mirum. Et ipse nempe infatigabilis ad nomen grande multum anhelat, etiam in hac aetate. Nec sane falsa vel incerta opinione ducor notare hominem super vanitate istiusmodi, sed de ore suo ipsius eum judi
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ.Solus głam meret᷑: qͥ facit mi¬
rabilia solus. Sicut dicit apłs. Soli
do honor &̃ głia. Porro aut̃ eũ nr̃o
genere bene agit᷑: si dat᷑ frui pace
sccditer. Quonã gͦ modo stabit pax
hominũ corã do uł cũ do: si do̾ ñ po¬
test apud hoĩes ẽẽ tuta głia sua: O
stulti filii adam. qͥ contemnentes pa¬
cẽ. & głiam appetentes: & pacẽ ꝑdunt
& głiam. Ob hoc deniq & nẽ ds ulti¬
onũ cõmouit terrã & conturbauit
eã: ostendit ppło sũo dura: potauit
nos uino cõpunctionis. Uelimꝰ noli¬
mus impleri qͣndoq necesse ẽ ueri¬
tatẽ sp̃s sci̾: fieriq illã quȩ ꝓpħieo
sp̃u p̃nunciata legit᷑ in scͥpturis dis¬
cessio: s ue hõi ꝑ quẽ uenit. Melius
erat ei : si natus ñ fuisset homo ille.
Quis uͦ ille nͥ hõ peccati. qͥ suꝑ elec¬
tũ a catholicis catholicũ ꝙ canonice.

Expanded text:
pacem. Solus gloriam meretur, qui facit mipacem. Solus gloriam meretur, qui facit mirabilia solus, sicut dicit Apostolus: Soli Deo honor et gloria . Porro autem cum nostro genere bene agitur, si datur frui pace sericorditer. Quonam ergo modo stabit pax hominum coram Deo, vel cum Deo, si Deo non potest apud homines esse tuta sua gloria? O stulti filii Adam, qui contemnentes pacem, et gloriam appetentes, et pacem perdunt, et gloriam! Ob hoc denique et nunc Deus ultionum commovit terram, et conturbavit eam: ostendit populo suo dura, potavit nos vino compunctionis. 8. Velimus, nolimus, impleri quandoque necesse est veritatem Spiritus sancti, fierique illam quae propraenuntiata legitur in Scripturis discessio : sed vae homini per quem venit! Melius erat ei, si natus non fuisset homo ille. Quis vero ille, nisi homo peccati qui super electum a catholicis catholicum, et canonice,
Abbreviated transcription (Latin):
maculã peccati. neq rugã corrupti¬
onis: aut aliqͥd huiꝰmodi. dũ libent̾
in his ĩmoror. pene ĩmemor cepti fac¬
tus sũ: ita cupiens redimere tempꝰ
q̃m dies mali st̃. Excedentẽ de uotio
leuat. s reuocat zelus: & uͥ rapior.
ibi & cogor recidere. & plangere dolo¬
rẽ meũ. Audet qͦd & flens dico inimi¬
cus crucis xp̃i suis sedib pellere sc̃os
qͥ nolunt bestiã adorare quȩ aꝑuit
os suũ in blasphemias: blasphe mare
nom̃ dĩ & tabnacłm eiꝰ. Altare contra
altare erigẽre tẽptat: confundere
fasq nefasq ñ confundit᷑: abbates
Miseri &̃ miserandi: qͥ ita ꝓmoueri
& ab isto consentiunt. Siqͥde circuit
mare & aridã ut faciat unũ ep̃m: &
cũ fecerit. facit eũ filiũ gehennȩ du¬
plo qͣm se. Quȩnã uͦ putas ẽ tanti
causa furoris: Non alia sane: nͥ qͦd
displicet mortalib angłica illa par¬
titio. qua głia do. pax hõib nunci¬
at᷑: & dũ głiam usurpant. turbant

Expanded text:
gam corruptionis, aut aliquid hujusmodi. 7. Dum libenter in his immoror, pene coepti immemor factus sum, ita cupiens redimere tempus, quoniam dies mali sunt. Excedentem devotio levat. sed revocat zelus: et ubi rapior, ibi et cogor recidere, et plangere dolorem meum. Audet quod et flens dico inimicus crucis Christi suis sedibus pellere sanctos, qui nolunt bestiam adorare, quae aperuit os suum in blasphemias, blasphemare nomen Dei, et tabernaculum ejus . Altare contra altare erigere tentat, confundere fasque nefasque non confunditur. Abbates Miseri et miserandi, qui ita promoveri, et ab isto, consentiunt. Siquidem circuit mare et aridam, ut faciat unum episcopum; et cum fecerit, facit eum filium gehennae duplo quam se. Quaenam vero putas est tanti causa furoris? Non alia sane, nisi quod displicet mortalibus angelica illa partitio, qua gloria Deo, pax hominibus nuntiatur; et dum gloriam usurpant, turbant
Abbreviated transcription (Latin):
urbs fidelis: agnosce grãm: stude p̃ro¬
gatiuȩ ñ inũeniri ingrata. Honora
tuũ & uniu̾sitatis patrẽ: honora mun¬
di pͥncipes qͥ in te st̃ ꝙ uidices t̾re: quo¬
rũ te p̾sentia reddit illustrẽ: głosam.
famosã. Alioqͥn si ignoras te opulchra
int̾ ciuitates: egredieris post greges
sodaliũ tuoꝵ pascere hedos tuos. Sapi¬
eñtib sat dictũ ẽ. Cõmendo uob̾ mar¬
chionẽ engelb̾tũ: qͥ dño papȩ ꝙ amicis
eiꝰ missus ẽ in adiutoriũ. uiuenis for¬

Expanded text:
urbs fidelis, agnosce gratiam, stude praerourbs fidelis, agnosce gratiam, stude praerogativae non inveniri ingrata. Honora tuum et universitatis Patrem, honora mundi principes, qui in te sunt, et judices terrae; quorum te praesentia reddit illustrem, gloriosam, famosam. Alioquin si ignoras te, o pulchra inter civitates, egredieris post greges soladium tuorum pascere haedos tuos. Sapientibus sat dictum est. Commendo vobis marchionem Engelbertum, qui domino Papae et amicis ejus missus e
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore malo & in dieb afflictionis suȩ
exhibiuistis: & ex hibetis. R qͥdem hoc
iã implet᷑ ex parte : & orationis huiꝰ
ñ nullus capit᷑ fructus. Digna plane
retributio. celeri iã cõpensat᷑ effectu.
Iam ꝓ meritis tecũ actitat ds: popłs
quẽ elegit in hereditatẽ sibi. õmo ppłm
acceptabilẽ: sectatorẽ bonoꝵ oꝑum.
Assumit᷑ pisa in locũ romȩ: & de eunc¬
tis urbib t̾rȩ ad apłicȩ sedis culmen
eligit᷑. Nec fortuitu siue humano con¬
tigit istud consilio: s cȩlesti ꝓuidentia
& dĩ benigno fauore fit: qͥ diligentes
se diligit: qͥ dixit xp̃o suo innocentio.
Pisam inhabita: & ego benedicens bene¬
dicã ei. hic habitabo q̃m elegi eã. Me
auctore. tyranni siculi maliciȩ pisana
constantia ñ cedit. Nec minis concutit᷑.:
nec donis corrumpit᷑: nec circũuenit᷑
dolis. O pisani pisani magnificauit dñs
facere uob̾cũ: facti sumꝰ letantes. Que
ciuitas ñ inuidet: Serua depositum

Expanded text:
 afflictionis suae exhibuistis et exhibetis. Et quidem hoc jam impletur ex parte, et orationis hujus nonnullus capitur fructus. Digna plane retributio celeri jam compensatur effectu. Jam pro meritis tecum actitat Deus, populus, quem elegit in haereditatem sibi, omnino populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum. Assumitur Pisa in locum Romae, et de cunctis urbibus terrae ad apostolicae sedis culmen eligitur. Nec fortuitu sive humano contigit istud consilio; sed coelesti providentia, et Dei benigno favore fit, qui diligentes se diligit, qui dixit Christo suo Innocentio: Pisam inhabita, et ego benedicens benedicam ei. Hic habitabo, quoniam elegi eam. Me auctore, tyranni Siculi malitiae Pisana constantia non cedit: nec minis concutitur, nec donis corrumpitur, nec circumvenitur dolis. O Pisani, Pisani, magnificavit Dominus facere vobiscum, facti sumus laetantes. Quae civitas non invidet? Serva depositum,
Abbreviated transcription (Latin):
ñr ad uos p̾terito anno ñ fuerit ociofus.
ȩccłia paulopost in sua necessitate ꝓba¬
uit: a qua & missi fueramꝰ. Honorifice
nos & suscepistis ꝙ̃ tenuistis exiguũ
qͦd apud uos fumꝰ: & qͥdem digne uob̃:
s supra nr̃ȩ humilitatis modũ. Pfecto
ut ñ ĩ memores: sic ñ ingrati sumꝰ. Nicẽ¬

Expanded text:
 anno praeterito non fuerit otiosus, Ecclesia paulo post in sua necessitate probavit, a qua missi et fueramus. Honorifice nos et suscepistis, et tenuistis, exiguum quod apud vos fuimus: et quidem digne vobis, sed supra nostrae humilitatis modum. Profecto ut non immemores
Abbreviated transcription (Latin):
r̃t. & qͥ iuxta me erant delonge ste¬
ter̃t: & uim faciebant qͥ que rebant
aĩam meã. Quomͦ nãq ñ recognoscet
os de ossib suis. & carnẽ de carne sua :
si ñ ipsa sit dilecta illa cuiꝰ concupunt
decorẽ: cuiꝰ formã induit: eui se mira¬
bili dignatione castis atq indiuidius
deuinait amplerib. ita ut ẽent duo
in carne una: unũ in uno sp̃u qͣndoq
futuri. Nam &si cognouerat scđm car

Expanded text:
runt; et qui juxta me erant, de longe sterunt; et qui juxta me erant, de longe steterunt, et vim faciebant qui quaerebant animam meam . Quomodo namque non recognoscet os de ossibus suis, et carnem de carne sua, isuo? Quasi non ipsa sit dilecta illa, cujus concupivit decorem, cujus formam induit, cui se mirabili dignatione castis atque individuis devinxit amplexibus, ita ut essent duo in carne una: unum in uno spiritu quandoque futuri! Nam etsi cognoverat secundum car
Abbreviated transcription (Latin):
& effrenis turpis questus cupiditas:
o arcdor intẽꝑans: o ceca & pudenda
ambitio. aꝑte pͥus frontoseq ut iam
dixi & ipse ꝓhpudor ñ diffitet᷑. adit
indigna satis petitione tẽptare catho¬
licũ. dolensq repulsã. incunctanter
ad scismãticũ refugit: & accepta de
manu sacrilega male cupita potestate.
latus denuo dñi głiȩ erudelit̾ confo¬
dere ñ ueret᷑. Diuidit nẽ pe eccłiam ꝓ
qua illud ẽ in cruce diuisũ: uisurus
ꝓculdubio & ipse in quẽ transfixerit.
Cognoscet᷑ ꝓfecto dñs iudicia faciens:
qͥ ñc iniuriã patiens ignorat᷑. Cum
enĩ ceꝑit facere uidicu õib inuriã
patientib. & argiiere in eqͥtate pro
mansuetis t̾rȩ: putas au̾tere poterit
aurẽ a carissima sponsa sua cũ clama¬
uerit stans adu̾sus eos qͥ se angustia¬
uer̃t : Non õino: ñ poterit ñ audire
plangentẽ. Amici mei & ꝓocimi mei:
adu̾sum me apppinquauer̃t & stete¬

Expanded text:
et effrenis turpis quaestus cupiditas! et effrenis turpis quaestus cupiditas! o ardor intemperans! o caeca et pudenda ambitio! Aperte prius frontoseque, ut jam dixi, et ipse, proh pudor! non diffitetur, addit indigna satis petitione tentare Catholicum: dolensque repulsam, incunctanter ad schismaticum refugit; et accepta de manu sacrilega male cupita potestate, latus denuo Domini gloriae crudeliter confodere non veretur. Dividit nempe Ecclesiam, pro qua illud est in cruce divisum, visurus procul dubio et ipse in quem transfixerit. Cognoscetur profecto Dominus judicia faciens, qui nunc injuriam patiens ignoratur. Cum enim coeperit facere judicium omnibus injuriam patientibus, et arguere in aequitate pro mansuetis terrae; putas avertere poterit aurem a charissima sponsa sua, cum clamaverit stans adversus eos qui se angustiaverunt? Non: omnino non poterit non audire plangentem: Amici mei et proximi mei adversum me appropinquaverunt 134 et stete
Abbreviated transcription (Latin):
sene ꝙ̃ sac̾dote: quẽ eo magis ꝓfecto
puerilis ista dedecet uanitas. quo eũ
maior grauitas. maiorq decet sc̃ĩtudo.
&si in facie benedicit᷑ ab adulante.
s a tergo subsannat᷑ ab õĩb. Est so
tio: moliens saltim caute: & si ñ castẽ.
Si ualet ꝓficere: elam sua negocia eu
rat. Sinuͦ: manet in se. ꝙ pudoris
umbrã ñ deserit. Eqͥdem talis &si d̃m
nondũ metuit ad salutẽ: ꝓ ingẽnita
tam̃ uerecundia honestatẽ interĩ re¬
tinet. qͦd hoĩes reueret᷑: & publicũ
erubescit. Ceterũ quęnã ista p̃cepsẽ
& frontosa libido dominandi: ut ꝓ ob¬
tentu uixx annuȩ qͦd certe palam ẽ
legationis. primũ qͥdem suo nec parcat
senio. nec deferat sac̾dotio: deinde nec
lateri saluatoris qͦd in aqua & sangui¬
ne colligendi in fidei unitate ppłi ꝓtu¬
lit redẽptionẽ. ut qͥsqͥs tẽptaret diui¬
dere qͦs ille colligeret & inde redime¬
reus mortis & c̃rucis xp̃i: D inpatiens

Expanded text:
sene et sacerdote, quem eo magis profecto sene et sacerdote, quem eo magis profecto puerilis ista dedecet vanitas, quo eum major gravitas, majorque decet sanctitudo: et si in facie benedicitur ab adulante, sed a tergo subsannatur ab omnibus. Est sobtio, moliens saltem caute, etsi non caste. Si valet proficere, clam negotia sua curat. Sin vero, manet in se, et pudoris umbram non deserit. Equidem talis, etsi Deum nondum metuit ad salutem, pro ingenita tamen verecundia honestatem interim retinet, quod homines reveretur et publicum erubescit. 6. Caeterum quaenam ista praeceps est, et frontosa libido dominandi, ut pro obtentu vix annuae quod certe palam est legationis, primo quidem suo nec parcat senio, nec deferat sacerdotio: deinde nec lateri Salvatoris, quod in aqua et sanguine colligendi in fidei unitate populi protulit redemptionem, ut quisquis tentaret dividere quos ille colligeret, et inde redimereus mortis et crucis Christi? O impatiens
Abbreviated transcription (Latin):
uidet tam̃ õm̃e sublime: s uderi ip¬
sa refugit. Nec mirũ. Optato nãq ne¬
cesse ẽ careat: nͥ caueat arbitros. Quo
enĩ głia plus affectat᷑. eo m̃inꝰ appre¬
hendit᷑: ubi dep̃hendit᷑ affectari.
Qa deniq tã ingloriũ qͣm głie eũ¬
pidũ dep̃hendi: presertĩ int̾ ep̃os: Nec
erit ambitiosus qͣndiũ in nocte uer¬
sabit᷑: & donec turpis lucri negociũ
ꝑambulabit in tenebris. poterit hypo¬
eritã iustus sẽsq uideri: s ocło qui
uidet in facie. At ubi forte foras mit¬
latet in conscientia: nonne intẽꝑans
appetitꝰ apparet ad confusionẽ ꝓcacior
qͣm ꝓmptior ad głiam: Sic reuera sic
ꝓbat᷑ qͦd legit᷑: głia in confusione eoꝵ
qui t̾rena sapiunt. & illud. Si ego¬
inqͥens sieut fẽnũ tectoꝵ: qͦd pͥusqͣm
euellat᷑ exaruit. Non adeo ꝑuit pudor
a mortalib. ut nuda impudensq uł
ab ipsis honoret᷑ ambitio: p̾sertim in

Expanded text:
videt tamen omne sublime, sed videri ipvidet tamen omne sublime, sed videri ipsa refugit. Nec mirum. Optato namque necesse est careat, nisi caveat arbitros. Quo enim gloria plus affectatur, eo minus apprehenditur, ubi deprehenditur affectari. Quid denique tam inglorium, quam gloriae cupidum deprehendi, praesertim inter episcopos? Nec erit ambitiosus, quandiu in nocte versabitur; et donec turpis lucri negotium perambulabit in tenebris, poterit hypocrita justus sanctusque videri, sed oculo qui videt in facie. At ubi forte foras mitlatet in conscientia, nonne intemperans appetitus apparet ad confusionem procacior, quam promptior ad gloriam? Sic revera, sic probatur quod legitur: Gloria in confusione eorum qui tinquiens, sicut fenum tectorum, quod priusquam evellatur, exaruit . Non adeo periit pudor a mortalibus, ut nuda impudensque vel ab ipsis honoretur ambitio, praesertim in