comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uibus acceptis dñs paꝑa uenerabili laudunensi ep̃o.
bartholomeo precepit ut curam eiꝰ susciꝑet.: erat enĩ ip̃sebo¬
mo habens exꝑgenie matris sue quosd̾a in episcopatu & ineadem
ciuitate ꝓpinquos. quor uiscera pietatis affectu suꝑ eo mota st̃.
et eoꝵ instinctu subinonitꝰ erat ep̃e. humanitatis ei manũ licet
inuito. ꝑ aliqd̾ tempꝰ ministrare. Qͦ deducto & finito concilio. pa¬
pa ñ post multũ landunũ deuenit. Initoq ep̃e eũ papa consilio.
qͦmͦ eũ retiuere posset. optulit ei eccłam beati martini que in sub¬
urbio sita ẽ: in qua panci fr̃s erant sub regła canonice ꝓfessionis
degentes: qͥ omnunodis fenuebat. Gancłe cũ cogeret᷑ ne sumini po¬
ntificis offensã & in obecdientie notã incurreret. qđ petebat᷑ an¬
nuit: si tam̃ canonici in eade commorantes. mores suos qͦs scđm
rent. d cũ inquisiti ostendẽt eis modũ eugl̃icȩ institutionis. qͦ¬

Expanded text:
nus papa venerabili Laudunensi episcopo Bartholomaeo praecepit, ut curam ejus susciperet; erat enim ipse homo habens ex progenie matris suae quosdam in episcopatu, et in eadem civitate propinquos; quorum viscera pietatis affectu super eo mota sunt; et eorum instinctu submonitus erat episcopus, humanitatis ei manum, licet invito, per aliquod tempus ministrare. Quo deducto et finito concilio, papa non post multum Laudunum devenit; initoque episcopus cum papa consilio, quomodo eum retinere posset, obtulit ei ecclesiam B. Martini, quae in suburbio sita est, in qua pauci fratres erant sub regula canonicae professionis degentes; qui omnibus modis renuebat. 39. Tandem cum cogeretur, ne summi pontificis offensam et inobedientiae notam incurreret, quod petebatur annuit, si tamen canonici, in eadem commorantes, mores suos, quos secrent. Sed cum inquisitis ostenderet modum evangelicae institutionis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
dies a sumã pnmnas meas sic̃ cobanbe & uolabo & regͥeica. unde qͥ¬
iltm cx̧tõĩb aslidentes untanto m̃tis excessu rapti st̃ ut ec locis
ĩ quib sedebant surgerent. & circa se peunas querentes inuenire prita¬
rent. statĩ se uolare existimantes & requiesce. In tantũ deniq cre¬
debant se ei. & tanto famili aritatis affectu adherebant: ut
nullũ ardinẽ nullã regłam. nulla scõꝵ patrũ statuta. ad
obtinenctũ et̃ue felicitatis głam quererent. nͥ qd̃ ab ore eiꝰ ł au¬
dirent. ł clictũ eẽ rescirent. Seieuᷤᷤ hoc tur ꝑ omã discretꝰ.  ad
omĩa ꝓuidis: ne inposterũ scã plantatio posset eradicari. &
fuudamentũ qd̾ suꝑ firmã petrã locare disposuerat. posset labe¬
fictari. subinonuit eos de ordine. de regła. de scõꝵ pati ũ insti¬
tut ionib sine qͥb ad integrũ ñ posset obseruari. apłica & eugli

Expanded text:
sumam pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam . » Unde quidam ex fratribus assidentes, in tanto mentis excessu rapti sunt, ut de locis, in quibus sedebant, surgerent; et circa se pennas quaerentes invenire putarent, statim se volare existimantes et requiescere. In tantum denique credebant se ei, et tanto familiaritatis affectu adhaerebant, ut nullum ordinem, nullam Regulam, nulla sanctorum Patrum instituta ad obtinendam aeternae felicitatis gloriam quaererent, nisi quod ab ore ejus audirent, vel dictum esse rescirent. Sciens hoc vir per omnia discretus, et ad omnia providus; ne in posterum sancta plantatio posset eradicari, et fundamentum, quod supra firmam petram locare disposuerat, posset labefactari, submonuit eos de ordine, de regula, de sanctorum Patrum institutionibus, sine quibus ad integrum non posset observari apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
ti uͦ cdie cũ ap̃posito & cannoͬcis sci Gereonis sibi similit̃ reliquiaᷤ
uellet. quereret & acciꝑet. Gauisus c̃ ho: & hoc ꝓmissũ ut erat so¬
litꝰ do ꝑ totã nocꝰtẽ orando comm̃dabat attentiꝰ Gane aut̃ facto. in
medio monasterio ubi nullũ alicuiꝰ sepulchri patebat uestiguĩ
effodi p̃cepit. uͥ corpꝰ integrũ absq cerebro reꝑtũ ẽ honoafice &

Expanded text:
ti vero die, cum a praeposito et canonicis S. Gereonis sibi similiter reliquias vellet, quaereret, et acciperet. Gavisus est homo, et hoc promissum, ut erat solitus, Deo per totam noctem orando commendabat attentius. Mane autem facto, in medio monasterio, ubi nullum alicujus sepulcri patebat vestigium, effodi praecepit; ubi corpus integrum absque cerebro repertum est, ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ alio hodie exibo. Quod si uideris me exclamare. iã tantũ ue¬
niet de meis id est de nigris ad bellũ. Eya ad bellũ. eya ad bel¬
lũ. Eya ĩa faciã corruere arcus istos & fornices suꝑ uos. Ad hoc
uerbũ ppłs diffugit. sacerdos uͦ intrepidus mansit. G̾ẽ illa in¬
iecit manus ad stolã eius. ut ꝓxime collũ eiꝰ astringeret. Cũ¬
q hii qͥ aderaut uellent manus ciꝰ dimouere. nolite inquit.
ꝑ mictite illam. Si accepit a do̾ potestatẽ. faciat qd̾ potest. Tc̃ uͦ
eius audatia hoc uerbo ꝑculsa: tamqnã reuerentiã exbibens.
manus sponte relaxaut. Iam itaq plurrina parte diei confum¬
pta. pater norbertꝰ consillum duxit ut in aꝗia exorritata eam
imponeret. Et ita facꝰtũ est & or flaua e rat. uerens sacer¬
dos ne occafione criniũ diabolus in ea potestatẽ retineret: ton
cia. quia tibi forifeci. Quare ñ sfinis me quiescere. Om̃a mala

Expanded text:
 neque pro alio hodie exibo. Quod si videris mox exclamare, jam tantum ve neque pro alio hodie exibo. Quod si videris mox exclamare, jam tantum veniet de meis, id est de nigris, ad bellum: Eia ad bellum! eia ad bellum! Eia jam faciam corruere arcus istos et fornices super vos! » Ad hoc verbum populus diffugit, sacerdos vero imperterritus et intrepidus mansit. Tunc illa injecit manum ad stolam ejus, ut proxime collum ejus astringeret. Cumque hi qui aderant vellent manus ejus dimovere: « Nolite, inquit, permittite illam: si accepit a Deo potestatem, faciat quod potest. » Tunc vero, ejus audacia hoc verbo perculsa, tanquam reverentiam exhibens, manus sponte relaxavit. Jam itaque plurima parte diei consumpta, Pater Norbertus consilium duxit, ut in aqua exorcizata eam imponeret. Et ita factum est. Et quia flava erat, verens sacerdos ne occasione crinium diabolus in eam potestatem retineret, tondcia, quid tibi forefeci? Quare non sinis me quiescere? Omnia mala
Abbreviated transcription (Latin):
inon. scientiã suã uolens ostentare. cantica canticoꝵ a pͥncipio usq
insinẽ ꝑ os puelle edidit. Riterans uerbũ ex uerbo. i romanam
linguã usq in finẽ int̃pretatꝰ est. & re iterans uerbũ ex uerbo. in
teutonico totũ exp̃ssit. cum illa ꝑuella dũ adhuc sana eẽt nichil
nͥ psalteriũ didicisset. Nichilominꝰ. dĩ sacerdos unminebat. & drm
insisteret & p̃ciꝑet ut exiret a ereatura dĩ. eoactus respondit demon.
Si hainc me compellis exire. ꝑmute me intrare in monachũ illũ. Ibi
qͥpe. monachis quidã stabat. Et nominauit eũ. Tẽ uͦ pat̃ norbertꝰ
cui ds discretionẽ sp̃uum declerat exclamat in ppłm. Audite audi¬
te inquit malitiã huiꝰ demonis: qui ut infamaret seriũ dĩ uexan¬
dum expetiit. quasi peccatorẽ & dignũ hoc supplicio. S nolite fu¬
ꝑ hoc sc̃ĩdalizari. or talis ẽ nequitia eiꝰ ut bonis om̃ib uelit dero¬
gare. & quantũ potest infanes facere. Hoc dicꝰto iterũ cepto offi¬

Expanded text:
iam suam volens ostentare, Cantica canticorum, a principio usque ad finem, per os puellae edidit, et iterans verbum ex verbo, in Romanam linguam usque in finem interpretatus est; et reiterans verbum ex verbo, in Teutonico totum expressit; cum illa puella, dum adhuc sana esset, nihil nisi Psalterium didicisset. 46. Nihilominus Dei sacerdos imminebat, et dum insisteret et praeciperet ut exiret a creatura Dei, coactus respondit daemon: « Si hinc me compellis exire, permitte me intrare in monachum illum » ibi quippe monachus quidam astabat et nominavit eum. Tunc vero pater Norbertus, cui Deus discretionem spirituum dederat, exclamat in populum: « Audite, audite, inquit, malitiam hujus daemonis, qui, ut infamaret servum Dei, vexandum expetiit quasi peccatorem et dignum hoc supplicio; sed nolite super hoc scandalizari, quia talis est nequitia ejus, ut bonis omnibus velit derogare, et quantum potest infames facere. » Hoc dicto, iterum coepto offi
Abbreviated transcription (Latin):
lentio. ad ipsũ diligent̾ instruendũ. ⁊ nos ꝑ ipsũ laboraũ. Audiamꝰ gͥ eũ. ut ab
eõ discamꝰ. qd de excessis didicit in apocalsi ꝑ m̾tis exdessũ. Audientes ħ qͥdã de
frĩb. qͥb iã ex parte subrilitas fallatiũ spiuĩ nota erat oĩno phibuert᷑. dicen¬
tes amodo nec hc̃ nec aliũ quẽꝙͣ uelle audire in sermone. pͥusꝙͣ pat̃ norb̃tꝰ¬

Expanded text:
lentio, ad ipsum diligenter instruendum, et nos per ipsum laboravit. Audiamus igitur eum, ut ab lentio, ad ipsum diligenter instruendum, et nos per ipsum laboravit. Audiamus igitur eum, ut ab eo discamus quod de excelsis didicit in Apocalypsi per mentis excessum. » 65. Audientes hoc quidam de fratribus, quibus jam ex parte subtilitas fallacium spirituum nota erat, omnino prohibuerunt, dicentes: « Amodo nec hunc nec alium quemquam velle audire in sermone, priusquam Pater Norb
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtulit qͣsi ultimũ exalaret sp̃m: uniꝰ horȩ spacio sic in t̾rã iacens. ut
cũ aliis choꝵ intͣuit. Qq eũ astantes cern̾e̾nt. alt̾ adalt̾m siuĩ seandalũ ꝑfiten¬
tes. se delusos eẽ ꝯtestabant᷑: S nec sic qͥdẽ destitit antiqꝰ ille. ⁊ malignissimꝰ insi¬
diator. totiꝰq bonitatis ⁊ u̾itatis exꝑs. ⁊ cunc̾toꝵ sccłum subtissimꝰ adĩuentor.
Suscitaũ em̃ aliũ dericũ similit᷑. qͥ siẽ ille de ppł̃a damiele sp̃m hauserat seducto¬
riũ. sic iste de ioħ̃is apli apocalipsi nicħominꝰ spondebat se scire. ⁊ rimari debẽ dona
celestiũ sectoꝵ. Quẽ eũ unꝰ ex pͥorib in capitło adduriss. eeee inqͥt n̾e demũ iusi¬
taũ nos oriens ex alto. qr h̾ẽ ñ diutna seolaꝵ erereitatio instrur̃. nec labor annoꝵ
numero cõputatꝰ edocuit. ẜ angłiea q̃dã reuelatio. q̃ ꝑ totã noctẽ. sub tenebraꝵ si¬

Expanded text:
contulit quasi ultimum exhalaret spiritum, unius horae spatio sic in terra jacens, ut contulit quasi ultimum exhalaret spiritum, unius horae spatio sic in terra jacens, ut cum aliis chorum intravit. Quod cum astantes cernerent, alter ad alterum suum scandalum profitentes, se delusos esse contestabantur. Sed nec sic quidem destitit antiquus ille et malignissimus insidiator, totiusque bonitatis et veritatis expers, et cunctorum scelerum malignissimus adinventor. Suscitavit enim alium clericum similiter, qui sicut ille de propheta Daniele spiritum hauserat seductorium, sic iste de Joannis apostoli Apocalypsi nihilo minus spondebat se scire, et rimari debere dona coelestium secretorum. Quem cum unus ex prioribus in capitulo adduxisset: « Ecce, inquit, nunc demum visitavit nos Oriens ex alto, quia hunc non diuturna scholarum exercitatio instruxit, nec labor annorum numero computatus edocuit, sed angelica quaedam revelatio, quae per totam noctem, sub tenebrarum si
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate arripit᷑.: ⁊ qͥ pͥus de uisibilib responsa dabat: in celũ os su¬
ũ ad miusibilia ⁊ meffabilia ponẽ p̾summebat. Concurrt fres sic̃ c̃suetu¬
do ẽ ad mungendũ eũ. cͥcurrt̾ ad ea quȩ dicebat auduiendũ. de se qͥde
magna. s n de ꝗͣ płimis circu̾stantib asserebat maiora: de se qr in eadẽ
uesꝑa aut cẽt cũ angl̃is in celo. aut staret sanꝰ cũ cȩt̾is frĩb in choro:
de aliis uͦ singloꝵ c̃sid̾ans. habilitatẽ: qͣsi ꝓpħando ⁊ auguriando dicebat.
hc̃ cũ nuꝑ in extasim raperer ad suꝑiora. uidi ad et̾nitatẽ uocatum.
istũ iã m sede felicitatis positũ. lectũ istiꝰ in felicitate eadẽ p̃paratũ:
iste futurus pontifex. iste ꝯstituendꝰ rector multoꝵ regłariũ ⁊ magist᷑ :
iste in bono ꝓposito ꝑseuatus. iste aliꝰ defitiens recessurus. his dictis se

Expanded text:
infirmitate arripitur. Et qui prius de visibilibus responsa dabat, in coelum os suinfirmitate arripitur. Et qui prius de visibilibus responsa dabat, in coelum os suum ad invisibilia et ineffabilia ponere praesumebat. 64. Concurrunt fratres, sicut consuetudo est, ad inungendum eum; concurrunt ad ea quae dicebat audiendum. De se quidem magna; sed et de quamplurimis circumstantibus asserebat majora. De se quia in eadem vespera, aut esset cum angelis in coelo, aut staret sanus cum caeteris fratribus in choro; de aliis vero, singulorum considerans habilitatem, quasi prophetando et augurando dicebat: « Hunc, cum nuper in ecstasim raperer ad superiora, vidi ad aeternitatem vocatum, istum jam in sede felicitatis positum; lectum istius in eadem felicitate praeparatum: iste futurus pontifex, iste constituendus rector multorum regularium et magister; iste in bono proposito perseveraturus, iste alius deficiens recessurus. » His dictis, se
Abbreviated transcription (Latin):
tib ñ in eapitło sermonẽ face p̃sume̾t. Et qui uidit ⁊ audiuit ꝑhi¬
bet huiꝰ rei testimoniũ. ⁊ ħ signũ eiꝰ qr de sermone ꝓfert initium.
Erat enĩ hic sermo. Estote fortes in bello: ⁊ p̃ cũ antiquo serpente. hoc
spẽ ille mendax ꝑorganũ illuo assũptũ ꝓferebat. s ad u̾itatẽ quȩ
sequit᷑ udelicet n accipietis regnũ ȩt̃num muillatenꝰ ꝓcedẽ ualebat.
Uñ cũ pat̾ norb̃tꝰ cudã mnueret quid sͥ uide̾t᷑. ille respondit. Mla¬
gst̃ bone. inbreui manifestũ erit. Porro dũ abauditorib u̾itatis ⁊
dulcedinis. falsus ille sp̃c se ex parte dep̃hendi cernẽt. ut ẽ mille arti¬
fex. artificiosiꝰ deceptiõis alia gn̾a ex qͥrit: ut qr cooꝑatores mansfeste
oꝑationis ñ pot̾at subu̾tẽ. saltẽ ctẽplatiuos qͦsubet succidet ac̃tẽ pla
tione. Nã ille ide clericꝰ. laboris huiꝰ nuiqͥ inimst᷑. subita qͣdã grauissima

Expanded text:
tibus etiam in capitulo sermonem facere praesumeret. Et qui vidit et audivit, perhibet hujus rei testimonium: et hoc signum ejus, quia de sermone profert initium. Erat enim hic sermo: « Estote fortes in bello, et pugnate cum antiquo serpente. » Hoc spiritus ille mendax per organum illud assumptum proferebat, sed ad veritatem quae sequitur, videlicet: « Et accipietis regnum aeternu cum Pater Norbertus cuidam innuerat, quid sibi videretur, ille respondit: « Magister bone, in brevi manifestum erit. » Porro dum ab auditoribus veritatis et dulcedinis falsus ille spiritus se ex parte deprehendi cerneret, ut est mille artifex, artificiosius deceptionis alia genera exquirit, ut quia cooperatores manifestae operationis non poterat subvertere, saltione. Nam ille idem clericus, laboris hujus iniqui minister, subita quadam gravissima
Abbreviated transcription (Latin):
tuit ab archiepõ fridericd & cetis fidelib ut aliqͥ sc̃aꝵ reli¬
qͥarũ mereret᷑ patͦcuna susciꝑe. e qͥb ñ minimũ ab anti¬
qͦ repleta & dotata erat felix colonia. annuit ep̃c. annuit
osũ donũ do cõm̃dabat. qͥtinꝰ uenerabile patrocinũ daret in¬
uenire. Nocte uͦ eade uirgo ex num̾o undecĩ miliũ uirginũ &

Expanded text:
delibus, ut aliqua sanctarum reliquiarum mereretur patrocinia suscipere, e quibus non minimum ab antiquo repleta et dotata erat felix Colonia. Annuit episcopus, annuit osum donum Deo commendabat, quatenus venerabile patrocinium daret invenire. Nocte vero eadem, virgo ex numero undecim millium virginum, et
Abbreviated transcription (Latin):
uiare. Ĩ eͥ ob hanc causã in popło illo parui p̃cii haberit᷑.
suscitauit militi suo ds bellũ. dequo ipsius dono certando
uirilit assequtttus est uictoriã. amoriq pristino redditus
ñ tantũ niuigellensi plebi s etiã corã omnib hoc audien¬
tib adeptꝰ est suauissimni odoris fauorẽ & gr̃am. Nam ibidẽ

Expanded text:
igitur ob hanc causam in populo illo parvi pretii haberetur, suscitavit militi suo Deus bellum, de quo, ipsius dono, certando viriliter assecutus est victoriam, amorique pristino redditus, non tantum Nivigellensi plebi, sed etiam coram omnibus hoc audientibus adeptus est suavissimi odoris favorem et gratiam. Nam ibide
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtransiens. s potestatis e uoluntatis dĩ est ꝑficere. urm̃ aut̃ est ip¬
fuis uoluntati ex iutegro e deuoto affectu ad quiesce̾. Ad hec uor
omintũ una facta est Frecipiat inquiunt ꝑte nob̾ dñs qd benepla¬
citũ est ei. ñ habemꝰ contradic̾e. qdͣ te erdinante in hoc negotis dñs
de nob̾ face̾ uoluerit. Qͥd plura. Egressa est utraq pars aduersa¬
ria huic & inde foras in atrium. reliquiis i medio positis. & par¬
nio int̾uallo factõ. abiurata est discordia. & concordia facta. & pax¬

Expanded text:
pertransiens, sed potestatis et voluntatis Dei; vestrum est autem, ippertransiens, sed potestatis et voluntatis Dei; vestrum est autem, ipsius voluntati ex integro et devoto affectu acquiescere. » Ad haec vox omnium una facta est: « Praecipiat, inquiunt, per te nobis Dominus quod beneplacitum est ei; non habemus contradicere, quod te ordinante, in hoc negotio Dominus de nobis facere voluerit. » Quid plura? Egressa est utraque pars adversaria hinc et inde foras in atrium, reliquiis in medio positis; et parvo intervallo facto, abjurata est discordia, et concordia facta, et pax
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ modulo & facultate sua faceret sermonẽ: Et pꝰ paululũ facta o¬
ratione cum cepisset loqui & attraxisset sp̃m: miro & in effabili
eoꝵ qͥ p̃tedio recesserant.: & ut ad sonitũ tube unusquisq relic¬
ta refectione. ł potatioẽ de locis & tab̃nis in qͥb consederant. qͣsi
meliores eptilas accepturi. concito cursu ad ecd̃am conuolats
niriteret. uit̾ alia p̃cepta. hoc illis pͣceptũ. ut in quaincũq domũ
urumũ intrarent. primo dicerent pax huic domui. & si ibi eẽt
filius pacis. requiescẽt suꝑ eũ pax eoꝵ. Nos aut̃ ñ nr̃is meritis s
sola di suꝑ habundanti gr̃a. imitatores ctir effecti. eandẽ pacẽs¬
uob̃ denuntiam᷑. quȩ mente incredula contempda ñ est. nã
ad pacẽ ꝑpetuã ꝑtingere facitꝰ. Uob̾ gͥ ineognitũ ñ est ad quid con¬
uenimꝰ. ñ est nr̃m nec ex nr̃o ut pote qui ꝑegrinus sum. & ad riena¬

Expanded text:
pro modulo suo et facultate sua faceret sermonem. Et paululum facta opro modulo suo et facultate sua faceret sermonem. Et paululum facta oratione, cum coepisset loqui, et attraxisset spiritum, miro et ineffabili s eorum qui prae taedio recesserant; et ut ad sonitum tubae unusquisque, relicta refectione vel potatione, de locis et tabernis in quibus consederant, quasi meliores epulas accepturi, concito cursu ad ecclesiam convolant. 33. mitteret, inter alia praecepta, hoc illis dedit praeceptum, ut in quamcunque domum primum intrarent, primo dicerent: « Pax huic domni ; » et si ibi esset filius pacis, requiesceret super eos pax eorum . Nos autem, non nostris meritis, sed solavobis denuntiamus, quae mente incredula contemnenda non est; nam ad pacem aeternam pertingere facit. Vobis igitur incognitum non est, ad quid convenimus: non est nostrum, neque ex nostro utpote qui
Abbreviated transcription (Latin):
sua eũ ꝑturbaret. ingredi distulit: importirnitate tñ eoꝵ impul¬
sus demũ intrauit. & stans corã co tremens submissa uoce dixit.
Pat̃. ppłs te expectat. & qr p̃sentiam tuã eis ñ exhibes. recedẽ uult.
Et ille. Bace inquit fili mi. ñ est nr̃m seruire deo scdm uolunta¬
oratioẽ. eccłam ingreclit᷑. & sacris uestib p̃paratꝰ. pͥmo missã beate
uirguns marie ut in salbatis fieri solet celebrat. deuide missã
illoꝵ. defuctoꝵ quoꝵ mors extitit causa ocdii. qd̃ pacificare uolebat
Quib deuotissime iuxta confuetudinẽ ꝑacꝰtis: exiuit ad facien¬
dum sermonẽ. S qr pͣndii im hora transierat. erat enĩ fere no¬
na: multis ad reficiendũ egressis. paucos quib p̃dicaret inuenit᷑
Mos quicdẽ ipsius erat. ut sic in paricis sicut in multis. sicut in di¬
uitib sic in pauꝑib ex habundantib cariratis uiscerib unicuiq

Expanded text:
sua eum perturbaret, ingredi distulit, importunitate tamen eorum impulsua eum perturbaret, ingredi distulit, importunitate tamen eorum impulsus, demum intravit, et stans coram eo tremens, submissa voce dixit: « Pater, populus exspectat, et quia praesentiam tuam ei non exhibes, recedere vult. » Et ille: « Tace, inquit, fili mi; non est nostrum servire Deo secundum voluntaoratione, ecclesiam ingreditur; et sacris vestibus praeparatus, primo missam beatae virginis Mariae, ut in Sabbatis fieri solet, celebrat; deinde missam illorum defunctorum, quorum mors exstitit causa odii quod pacificare volebat. Quibus devotissime, juxta consuetudinem, peractis, exivit ad faciendum sermonem, sed quia prandii jam hora transierat erat enim fere nona multis ad reficiendum egressis, paucos quibus praedicaret invenit. Mos siquidem ipsius erat ut sic in paucis sicut in multis, sicut in divitibus sic in pauperibus, ex abundantibus charitatis visceribus, unicuique
Abbreviated transcription (Latin):
tim ut hominem dĩ de qͦ insolita uũtiabant᷑ uideret. partim ut
dissicdentes de quib tota regio ꝑturbabat᷑. ad reconciliationẽ ꝓuo¬
carent. Cumq uir ille ex p̃cepto dnice ueritatis intra cubi culũ
quoddã clauso hostio fere usq adhoram terciã orando ꝑsisterẽt.
popłs tectio & curiositate quadam ut fieri solet affectus: ceꝑunt
mirari ñ minuũ & murmurare. murmurandoq alt̾ ad alte¬
rum cdicere. Ut qͥd conuenimus.Putabamꝰ qd̃ exiret. & uerbi dei
semuna seminaret. & fluentis fontis uitȩ dura corda discordan¬
tium emolliret: ipse aut̃ inlatibulis iacet dormiens aut re¬
quiescens. aut aliud quod sue uoluntatis est faciens. Cum uͦ adeo im¬
pacientes ultra sufferre nollent. coegert̃ sociũ suũ. qͥ ad eos egres¬
sus fuerat. ut ingretderet᷑ & dic̾et se om̃s inp̃senti recessuros. si ñ
exiret. Ille siqͥdem ut erat timidus. sciens qr oraret. ne in oratiõe

Expanded text:
tim ut hominem Dei, de quo insolita nuntiabantur, viderent, partim ut tim ut hominem Dei, de quo insolita nuntiabantur, viderent, partim ut dissidentes, de quibus tota regio perturbabatur, ad reconciliationem provocarent. Cumque vir ille, ex praecepto Dominicae veritatis, intra cubiculum quoddam, clauso ostio, fere usque ad horam tertiam orando persisteret, populus taedio et curiositate quadam ut fieri solet affectus, coeperunt mirari non minimum, et murmurare, murmurandoque alter ad alterum dicere: « Ut quid convenimus? Putabamus quod exiret, et verbi Dei semina seminaret, et fluentis fontis vitae dura corda discordantium emolliret; ipse autem in latibulis jacet, dormiens et requiescens, aut aliud quod suae voluntatis est faciens. » Cum vero adeo impatientes ultra sufferre nollent, coegerunt socium suum, qui ad eos egressus fuerat, ut ingrederetur, et diceret se omnes in praesenti recessuros, si non exiret. Ille siquidem, ut erat timidus, sciens quia oraret, ne in oratione
Abbreviated transcription (Latin):
Bilecte iiii. ꝑegrinꝰ ego sum ꝑtransiens. & nicħ aquoquã pecu
in istis partib adhuc ł accepi: s qr te uiuenẽ bene armatũ ele¬
gautẽq uideo. placet mͥ pͥmũ inuniis ate querere. & accipere.
qd̃ expatenti ꝓbitate rogo te ñ habeas contradic̾e. Statim ille
nutu diuino pietatis affectu ꝑmotꝰ. & lacrimis obortis ꝑfusus
respondit. Quid est pat̾ reuerende qd tͥ ame ł a quolibet negari
possit. Qui cum remissionẽ ꝑempti fr̃is abeo quereret. sine mo¬
ra remissũ est: & ñ tantũ remissũ. s exinde obsequium uiro d̃ĩ
prestabat. ostendens oportunitatẽ. quomͦ cuncta pacificarent᷑.
et ex integro ocdia reconciliarent᷑. Erat enĩ fr̃a iii. quando homi¬
ni dĩ pͥmo indicatũ est. factũ est aut̃ mane uisequenti sabato.
ut ad uillã quȩ monasteriũ nuncupat᷑. utraq pars aduersariorũ
conueniret : popłs etiã multus exeadẽ uirinitate conflueret. par¬

Expanded text:
egrinus ego sum pertransiens, et nihil a quoquam petii in istis partibus adhuc vel accepi; sed quia te juvenem bene armatum elegantemque video, placet mihi primum munus quaerere a te et accipere quod ex patenti probitate, rogo te, non habeas contradicere. » Statim ille, nutu divino, pietatis affectu permotus et lacrymis obortis perfusus, respondit: « Quid est, Pater reverende, quod tibi a me vel a quolibet negari possit? » Qui cum remissionem perempti fratris ab eo quaereret, sine mora remissum est; et non tantum remissum, sed exinde obsequium viro Dei praestabat, ostendens opportunitatem quomodo cuncta pacificarentur et ex integro odia reconciliarentur. Erat enim feria sexta, quando homini Dei primo indicatum est. 32. Factum est autem mane in sequenti Sabbato, ut ad villam, quae Monasterium nuncupatur, utraque pars adversariorum conveniret, populus etiam multus ex eadem vicinitate conflueret, par
Abbreviated transcription (Latin):
to. ad ꝑficiendũ qd̾ ceꝑat. p̃decessor. calix tꝰ bonũ clans adueniens pͥn¬
cipiũ remis conciliũ conuocauit ubi & introitũ suũ eccła confir¬
mauit: & ipse que bene gesta erant approbauit. & corroborauit.
& quȩ sinistra inuenta funt & carigenda. auctoritate romana
et correxit et corrigere p̃cepit. Audienis aũt homo d̃ĩ apłice
sedis dignitatẽ eẽ innouatã. autumnꝰ erat. qñ pruno bru

Expanded text:
ens principium, Remis concilium convocavit, ubi et introitum suum Ecclesia confirmavit, et ipse quae bene gesta erant, approbavit et corroboravit, et quae sinistra inventa sunt et corrigenda, auctoritate Romana et correxit, et corrigi praecepit. 38. Audiens autem homo Dei apostolicae sedis dignitatem esse innovatam autumnus erat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
fossas nomine fieri concursũ popłoꝵ tam clericoꝵ. qua laicorum.
insolitum huiꝰ uiuendi modũ ammirantiũ. et eo maxime quia
quẽ socium hacceꝑat nitum habebat Intelligentes aũ eum con¬
cordie e pacis eẽ excollata sibi a dõ grãs ministrũ. obnixe rogare
ceꝑunt. ut apud eos requiẽ paulisꝑ haberet: asserentes in eadem
regione mortalis odii. ñ minimã eẽ cdiscordiã. de qua ñ minus
quam sexaguita cẽ ꝑemptos confirmabant. nec aquoquã cum a multis
religiosis seu potentib iam du laboratũ ẽẽt. pacificari poterat.
Cumq multi multa suꝑ lric re loquerent᷑. ñ casri estemnandum ẽ
s diuiua disponente grã. qd quidã transibat. cuiꝰ fr̃ de eodem
odio eadem septimana interemptꝰ fuerat. Quẽ cũ ad stantes cer¬
nerent: ecce in e quiunt unꝰ ex his de qͥb sermo habet᷑ int̃ nos.

Expanded text:
Fossas nomine, fieri concursum populorum tam clericorum quam laicorum, Fossas nomine, fieri concursum populorum tam clericorum quam laicorum, insolitum hujus vivendi modum admirantium; et eo maxime, quia quem socium acceperat, notum habebant. Intelligentes autem eum concordiae et pacis esse, ex collata sibi a Deo gratia, ministrum, obnixe rogare coeperunt, ut apud eos requiem paulisper haberet, asserentes, in eadem regione mortalis odii non minimam esse discordiam, de qua non minus quam sexaginta peremptos esse confirmabant, nec a quoquam, cum a multis religiosis seu potentibus jam diu laboratum esset, pacificari poterat. Cumque multi multa super hac re loquerentur, non casu aestimandum est, sed divina disponente gratia, quod quidam pertransibat, cujus frater de eodem odio, eadem septimana, interemptus fuerat. Quem cum astantes cernerent: « Ecce, inquiunt, unus ex his, de quibus sermo habetur inter no
Abbreviated transcription (Latin):
tens. qd̵ a ueritate ꝓmissum est. scilicet qui biberit ex eo ñ scblet
umquã. Pocebat etiã eũ quo mͦ reconciliari deo et aproximare
peccator debeat quib studiss. quib laborib quib ue uirtutib
uistus quilibet ad beatoꝵ sꝑuum consortium ꝑtineat: quante fit uir¬
tutis humilitas astruens. qua uenitur ad celum. quanteq sim¬
plicitas qua petratur. qualis q sit obedientia. qua ad occultorũ
dri noticiam ꝑtingitur. qualis patientia. qua uirtus animi pos¬
sidetur. qualis castitas. quȩ ꝓximum facit deo. qualis uirginitaᷤ
quȩ ambulat cũ ipso. qualis pauꝑtas. quȩ regnũ celoꝵ possi¬
dere facit. Hec o his similia uir deo plenus. multociens de die
in diem exhortationis gratra repetebat:.
Gitrir ut aliqua de his que generalit dicta sunt. specialit᷑
dicantur: contigit quadam die cum transiret ꝑ qd̾dam castoũ

Expanded text:
tens, quod a Veritate promissum est, scilicet, qui ex eo bibit, non sitiet tens, quod a Veritate promissum est, scilicet, qui ex eo bibit, non sitiet unquam . Docebat etiam eum, quomodo reconciliari Deo et appropinquare peccator debeat, quibus studiis, quibus laboribus, quibusve virtutibus justus quilibet ad bonorum spirituum consortium pertineat, quantae sit virtutis humilitas astruens, qua venitur ad coelum; quantaeque simplicitas, qua penetratur; qualisque sit obedientia, qua ad occultorum Dei notitiam pertingitur; qualis patientia, qua virtus animi possidetur; qualis castitas, quae proximum facit Deo; qualis virginitas, quae ambulat cum ipso; qualis paupertas, quae regnum coelorum possidere facit. Haec et his similia vir Dei plenus multoties de die in gitur ut aliqua, ex his quae generaliter dicta sunt, specialiter dicantur, contigit quadam die, cum pertransiret per quoddam castrum
Abbreviated transcription (Latin):
nuilia tantum amorẽ & grãm ad ppłm conculit ei dt̃ ut ui¬
su & alloquio eiꝰ iux aligius satiari poss & ipse tantã carita¬
tem haberet ad popłm. ut multo tempore relicto eccłarum
hospitio pocius hospitari p̃ferret inmedio urbiũ & castroꝵ
ubi om̃s aduentantes gratant᷑ exciꝑet. Erat p̃terea in his om¬
nib supͣ quã dici & credi potest. paciens in rugiliis sedulus
in labore. gratus in uerbis. gratiosus in uisu. benignus in sim¬
acceꝑat sicut a deo postulauerat socum. ne in tanta penitentie
asꝑitate titubaret. uerbis huiꝰcemodi alloquebatur eũ s multis
ammonitionib sustentebat. & ne pauꝑtatem adhorreret. beatum
laurentiũ qui thesauros sci pontificis sixti disꝑsit in exemplum
ꝓponebat. uolens ut ille piulatim siccitate estus scłaris postposi¬
ta. hauriret celestis refrigerii & dulcedinis fontẽ: idem ei ꝓmit¬

Expanded text:
milia, tantum amorem et gratiam ad populum contulit ei Deus, ut vimilia, tantum amorem et gratiam ad populum contulit ei Deus, ut visu et alloquio ejus vix aliquis satiari posset; et ipse tantam charitatem haberet ad populum, ut multo tempore, relicto ecclesiarum hospitio, potius hospitari praeferret in medio urbium et castrorum, ubi omnes adventantes gratanter exciperet. Erat praeterea in his omnibus, supra quam dici et credi potest, patiens in vigiliis, sedulus in labore, gratus in verbis, gratiosus in visu, benignus in simem acceperat, sicut a Deo postulaverat, socium, ne in tanta poenitentiae asperitate titubaret, verbis hujuscemodi alloquebatur, et multis admonitionibus sustentabat; et ne paupertatem abhorreret, B. Laurentium, qui thesauros sancti pontificis Sixti dispersit, in exemplum proponebat, volens ut ille, paulatim siccitate aestus saecularis postposita, hauriret coelestis refrigerii et dulcedinis fontem; idem ei promit
Abbreviated transcription (Latin):
norum maloꝵ uel tribulatione. in hoc scło: et ad quem exitum de¬
ueniant oꝑa fingl̃oꝵ. cum adiudicium uidex uenerit infine se¬
ni tulor. Et enun huiusmodi et tam multiplices questiones ñ
comꝑtum ẽ quia hominem alii ad temptandum. alii ad decipien¬
dum. pleriq tam̃ ad discendũ scus multiplicib interrogationi¬
bus cuxumueniebant. ut eũ in sermone caꝑe possent. et probiu¬
re. utrum ne tam in solitum moderius temꝑib morem uiuen¬
di inueritate predicaret. S uir sc̃s quamuis eos insidiari sibi
ipsis confitentib pro certo haberet: nichil hoꝵ metuebat. s cla¬
mans & quasi tuba exaltans uocem suã. scelera peccantuum
Sic itaq undiq ꝑtranseundo. multos aberrore reuocabat. et
penitentiam suadens. multos restringebat a crimine. multoᷤ
etiã discordantes ad concordiã retucebat. Propt̃ hec gͦ et his si¬

Expanded text:
norum malorumve tribulatione in hoc saeculo, et ad quem exitum denorum malorumve tribulatione in hoc saeculo, et ad quem exitum deveniant opera singulorum, cum ad judicium Judex venerit in fine saeculorum. Etenim hujusmodi et tam multiplices quaestiones, non compertum est quia hominem alii ad tentandum, alii ad decipiendum, plerique tamen ad discendum, suis multiplicibus interrogationibus circumveniebant ut eum in sermone capere possent, et probare, utrumne tam insolitum modernis temporibus morem vivendi, in veritate praedicaret. Sed vir sanctus, quamvis eos insidiari sibi, ipsis confitentibus, pro certo haberet, nihil horum metuebat; sed clamans, et quasi tuba exaltans vocem suam, scelera peccantium Sic itaque, undique pertranseundo, multos ab errore revocabat, et poenitentiam suadens, multos restringebat a crimine; multos etiam discordantes ad concordiam reducebat. Propter haec igitur et his si
Abbreviated transcription (Latin):
sam celebrantam. & psalteriũ. ł uescio quenilibet aliũ libellũ.
Adreficiendũ aũ nullam sedẽ p̃parare ñ mensam apponere sibi
iuir sc̃s sinebat. Berra secles. & genua illis mensa erant. fercula
salis condimentõ concdita. & ñ alio. potus aqua illis erat nͥ forte
ubi propt̃ fimul discimbentiũ pacem modum et consuetudi¬
nem eoꝵ nollent excecdere. Nlam illi omnimodã eis humanita¬
tem exhibentes eciã in capłis cũ timore et reueͣntia ad facion⁊¬
dum serminẽ colligebant eos et ꝑͦ sermonẽ data oportimitare
multis eos questionib pulsabant. de cedinib de regulis. de habi¬
tu et de diuersis insatutionib scoꝵ patrũ. de uita et moribus
p̃latoꝵ. de subiẽstione & obedientia subditoꝵ. de sactamentis celes¬
tib & de celesti uita. et de retributione ac beatitudine electoꝵ de
gła ꝑhenni a de felicitate beatorum sꝑuum. Le indeffenenti bo¬

Expanded text:
sam celebrandam, et psalterium, vel nescio quemlibet alium libellum. sam celebrandam, et psalterium, vel nescio quemlibet alium libellum. Ad reficiendum autem nullam sedem praeparare, non mensam apponere sibi vir sanctus sinebat. Terra sedes, et genua mensa illi erant; fercula salis condimento condita, et non alio; potus, aqua illis erat, nisi forte ubi, propter simul discumbentium pacem, modum et consuetudinem eorum nollent excedere. 29. Nam illi, omnimodam eis humanitatem exhibentes, etiam in capitulis cum timore et reverentia ad faciendum sermonem colligebant eos, et post sermonem, data opportunitate, multis eos quaestionibus pulsabant, de ordinibus, de regulis, de habitu, et de diversis institutionibus sanctorum Patrum, de vita et moribus praelatorum, de subjectione et obedientia subditorum, de sacramentis coelestibus, et de coelesti vita, et de retributione ac beatitudine electorum, de gloria pereuni, et de felicitate bonorum spirituum, de indifferenti bo
Abbreviated transcription (Latin):
Post scmonem aut̃ ñ modiea facta collatione de confessionis fre¬
quentatione. de agenca penitaentia. de coniugatis. de ꝓprieta¬
tib & quomͦ qͥ morunt᷑ in eis debeant siłuari. de omtub gͦhil
cdato & accepto responso. circa uesꝑam tandẽ. ad hospiturin
dicelrint᷑. Gaudebat nͦ ñ moctice. felicemq se ac dõ dignũ ui¬
dicabat. qͥ eũ in hospitio suo exciꝑe merebat᷑. Aliquando autem
alius trahebat asellum. aliꝰ rapiebat aselli capistrũ. aliꝰ u de¬
tłuebat uuuienẽ illũ quẽ solum habebant ad asellũ custodien¬
dimi. Qͥs enĩ ñ stuperet nouum genꝰ uite in t̾ra degere. & de t̃r
nil habere. nil querere. Si enĩ ut ait salomon gaudiũ iusto iu¬
sticia est: maxime gratulabat᷑ homo dĩ se illud englicũ com¬
plesse maudatũ. qd̵ in executione p̃dicationis. neq peram. neq
Aleramenta. neq .is. tunicas portaret nͥ uirgam & capellã ad miᷤ¬

Expanded text:
Post sermonem vero non modica facta collatione, de confessionis frePost sermonem vero non modica facta collatione, de confessionis frequentatione, de agenda poenitentia, de conjugatis, de proprietatibus, et quomodo qui moriuntur in eis, debeant salvari; de omnibus ergo his dato et recepto responso, circa vesperam tandem ad hospitium ducebantur. Gaudebat siquidem non modice, felicemque se ac Deo dignum judicabat, qui eum in hospitio suo excipere merebatur. Aliquando autem alius trahebat asellum, alius rapiebat aselli capistrum, alius vi detinebat juvenem illum, quem solum habebant ad asellum custodiendum. Quis enim non stuperet novum genus vitae in terra degere, et de terra nihil habere, nil quaerere? Si enim, ut ait Salomon, « gaudium justo justitia est ; » maxime gratulabatur homo Dei se illud evangelicum complesse mandatum, quod in exsecutione praedicationis neque peram, neque calceamenta, neque duas tunicas portaret , nisi virgam et capellam ad mis
Abbreviated transcription (Latin):
ntes ł accipientes: nisi forte eis ad missam oblatum fuisset.
et hoc totũ quicqͥd illud erat. pauperib erogabant. sp̃c sc̃i et
sius ꝓuideret q̃ necessaria eeñt. Fixum enĩ i mente babenteᷤᷤ¬
qr ꝑegrini & hospites eent̃ suꝑ t̾ram. nec ulla nota ł am¬
bitionis ꝑstringi poterant. quoꝵ tota spes de celo pendebat.
comtempserat ceu carnis ad uomitum quocumq ingenio
iulib rapinis inseriuret et abiecꝰtis mercedulis anhelaret
induetꝰ et ut quocunq ĩter agentes se uerterent ullis aut castris ꝓ¬
cimantes etiã pastores relictis gregib concito cursu p̃uenirent. &
ppłis seruos cłi aduentare concl amarent: Tẽ uͦ campane pulsaban¬
tui: tr̃ concursus ppłi omis serus. omnis etatis onũs conditionis
cat̾uatim ad eccłiam constuens missarum sollempiia libenter
audiebat uerboꝵ exhortationis ac monita libentuis audiebat

Expanded text:
ntes vel accipientes, nisi forte ad missam eis oblatum fuisset; ntes vel accipientes, nisi forte ad missam eis oblatum fuisset; et hoc totum, quidquid illud erat, pauperibus erogabant, Spiritus sancsuis provideret quae necessaria essent. Fixum enim tenentes quia peregrini et hospites essent super terram , nec ulla poterant ambitionis nota perstringi, quorum tota spes de coelo pendebat. risto contempserat, ceu canis ad vomitum, quocunque ingenio vilibus rapinis inserviret, et abjectis mercedulis anhelaret.us omnium inductus est, ut quocunque iter agentes se verterent, villis aut castris proximantes, etiam pastores, relictis gregibus, concito cursu praevenirent; et populis, servos Dei adventare, conclamarent. Tunc vero campanae pulsabantur, tunc concursus populi omnis sexus, omnis aetatis, omnis conditionis, catervatim ad ecclesiam confluens, missarum solemnia libenter audiebat, et verborum exhortationes ac monita libentius suscipiebat.
Abbreviated transcription (Latin):
lentianas. castrũ. abonini comitũ suoꝵ. quoꝵ. suꝑuis mentio facta
est solatio destitutꝰ. quatinꝰ miseratio diuina erga famulũ su¬
um Norb̾tũ eiudentior appareret. & gratior existeret. pꝰ illorũ ex
hac ruta decessum. accessit ei domnus hugo. supra memoratꝰ uide¬
licet clericus hoc enĩ erat nomen eiꝰ qui ꝓximo pꝰ eum loco succeᷤ¬
sit in regimen p̃monstrate eccl̃ȩ. relictisq omnib se cũ eo in ead̾e
uita & pauꝑtate contulit: pie nimirum & fc̃ȩ conuersationis ho¬
mo. Gauisiis est homo & in immensum gras agens deo. & interi¬
orem inspirationẽ cum exteriori dei munere conferens. ani¬
mat᷑ adp̃dicationẽ. & iam sciens & presumens de uoluntate dei
circuibat castella e uillas & oppida. p̃dicans & reconcilians ma¬
le dissentientes. & inueterata odia. & bella ad pacẽ recducens. Erã
enĩ ueri pauperes xp̃i. laborem suum aliis gratuito impen¬
dentes. nichil a quoquam ł etiã inuicꝰtu seu uestitu ex pete¬

Expanded text:
lentianas castrum, ab omni comitum suorum, quorum superius mentio facta est, solatio destitutus; quatenus miseratio divina erga famulum saum Norbertum evidentior appareret et gratior existeret; post illorum ex hac vita decessum, accessit ei dominus Hugo, supra memoratus videlicet clericus, hoc enim erat nomen ejus, qui proximo post eum loco successit in regimine. Praemonstratae Ecclesiae; relictisque omnibus, se cum eo in eadem vita et paupertate contulit, piae nimirum et sanctae conversationis homo. Gavisus est homo, et in immensum gratias agens Deo, et interiorem inspirationem cum exteriori Dei munere conferens, animatur ad praedicationem. Et jam sciens et praesumens de voluntate Dei, castella circuibat et villas et oppida, praedicans et reconcilians male dissentientes, et inveterata odia et bella ad pacem reducens. Erant enim veri pauperes Christi, laborem suum aliis gratuito impendentes, nihil a quoquam vel etiam in victu seu vestitu expete
Abbreviated transcription (Latin):
dia & si uit̾ eos aliqd̃ discicliũ eẽt cepit inqͥrere. Cũ aũt nomi¬
narent int̾ eos qͦsdã discordantes: cepit hos humili exhortatioẽ
a ueteris oclii litib reuocare. Unde cũ unus ex ipsis multis
rogatus pretib nullatenꝰ peticioni eiꝰ & omniũ cutunstantiũ¬
ad quiescet. foras exiliit: & ascendens equũ suũ. niles enĩ erat nite

Expanded text:
os aliquod dissidium esset, coepit inquirere. Cum autem nominarent quosdam inter eos discordantes, coepit eos humili exhortatione a veteris odii litibus revocare. Unde cum unus ex ipsis, multis rogatus precibus, nullatenus petitioni ejus et omnium circumstantiuacquiesceret, foras exsiliit, et ascendens equu
Abbreviated transcription (Latin):
tuit reuersus. et deinceps in regresfibilit̃ sequutus hominẽ
dei Norbertum nesas et indignum ẽẽ arbitratꝰ est. si pro
re aliqua temporali ullam horum quȩ deo placent. faceret
moram. ł aliqua intanta deuotionis affectione didationis int̃ualla
¶pateretur.:¬

Expanded text:
tuit, reversus; et deinceps irregressibiliter secutus hominem tuit, reversus; et deinceps irregressibiliter secutus hominem Dei Norbertum, nefas et indignum esse arbitratus est, si pro re aliqua temporali, ullam horum quae Deo placent faceret moram; vel aliqua, in tanta devotionis affectione, dilationis intervalla pateretur.
Abbreviated transcription (Latin):
rens. de die uidiem. sollicitꝰ inuestigabat. Postquã gͦ conualuit.
accessit ad eũ: & cũ confessus ẽ. ei uotum & desideriũ animi
sui. seq cũ ipso sponderet iturum: extendens homo continuo
manus ad celũ. & in immensũ gras agens dixit. Uñe ds. hodie
te rogauerã ut dares mͥ sociũ. Existimabat enĩ. ut statim se¬
cum remanens nusquam ad aliqͥd agenitenti ulterius repe¬
daret. At ille ħoc ñ eo mͦ statuerat. s pͥmo uolebat res suas
ordinare. Et ideo cũ pꝰ hec uerba intulisset dicens. habeo de
reb meis disponere. contristatꝰ est homo adhuiꝰcemodi sermo¬
nem: et sono uocis pietatis affectũ indicans ait. Eẏa fr̃. si
ex deo est ñ dissoluetur. ad hec ille contino respondit. Uincło
indissolubili colligasti me pater. Ac sic abiens et reb siuis dũ¬
positis qualit̾cumq ł indispositis paulo post cito pro ut po¬

Expanded text:
rens, de die in diem sollicitus investigabat. Postquam ergo convaluit, rens, de die in diem sollicitus investigabat. Postquam ergo convaluit, accessit ad eum, et cum confessus esset ei votum et desiderium animi sui, seque sponderet cum ipso iturum; extendens homo continuo manus ad coelum, et in immensum gratias agens, dixit: « Domine Deus, hodie te rogaveram, ut dares mihi socium; » existimabat enim, ut statim secum remanens, nusquam ad aliquid agendum ulterius repedaret. At ille non eo modo statuerat, sed prius volebat res suas ordinare: et ideo cum post haec verba intulisset, dicens: « Habeo de rebus meis disponere; » contristatus est homo ad hujuscemodi sermonem; et sono vocis, pietatis affectum indicans, ait: « Eia frater, si ex Deo est, non dissolvetur. » At ille continuo respondit: « Vinculo indissolubili colligasti me, Pater. » Ac sic abiens, rebus suis dispositis qualitercunque vel indispositis, paulo post, cito prout po
Abbreviated transcription (Latin):
sus est statim. tum qr dnm̃ suũ i flentem uidebat. tumꝰ quia
mens & sp̃c eius in amorem tanti hominis caritate melli.¬
flua reddundabat. Erat etiã ipse uoluntatẽ habens relinquen¬
di scł̃m. & huiꝰce modi iuuendi modum quẽ in homine illo cer¬
nebat. in corde suo iam dui elegerat. eumq nunia cũ deuoti¬
one ꝑdies singłos consequi optabat. Qui tam̃ nec adhuc inde qͥe¬
quã loquens. conferens id tantũ insecreto conscientie sue quo¬
nam uie illius uerterent᷑. tacitꝰ considerabat. At uͦ uir dei mneo¬
quoꝵ solatio plurima itinera rigoremq uiarũ ac frigidas niues
frequent̃ fuꝑauerat ad dm̃ ut suꝑius dictũ ẽ b sc̃ẽ ute meri
que acciderat haberet: familiarẽq suũ ꝑ archidiaconẽ quendã
et quasclam ꝑsonas ali̾as sue curie uisitabat. Predictus uͦ cli¬
ricus utruni conualesceret. et quando. amori eiꝰ ardent᷑ inhe¬

Expanded text:
sus est, tum quia dominum suum flentem videbat, tum quia sus est, tum quia dominum suum flentem videbat, tum quia mens et spiritus ejus in amorem tanti hominis charitate melliflua redundabat. Erat etiam ipse voluntatem habens relinquendi saeculum, et hujuscemodi vivendi modum, quem in homine illo cernebat, in corde suo jam diu elegerat, eumque nimia cum devotione per dies singulos, consequi optabat. Qui tamen, nec adhuc inde quidquam loquens, conferens id tantum in secreto conscientiae suae, quoniam viae illius verterentur, tacitus considerabat. At vero vir Dei, in eollis igitur, quorum solatio plurima itinera, rigoremque viarum ac frigidas nives frequenter superaverat, ad Deum, ut superius dictum est, ob sanctae vitae meritquae acciderat, haberet, familiaremque suum per archidiaconum quemdam et quasdam alias personas suae curiae visitabat. Praedictus vero clericus, utrum convalesceret, et quando, amori ejus ardenter inhae
Abbreviated transcription (Latin):
nit ibi ante fores ꝑuoluntatẽ dĩ unum de clericis eiꝰ stantẽ. Hunc
gͥ submissa uoce rogaure᷑: ut introduceret se ad ep̃m. Erat enim
colloquentes recognouerunt se continuo: memores facti pristine
familiaritatis. Ep̃c aut̃ uituens homiiem & infra se uehementissi¬
me ãmirans. ac stupens collãcrimatꝰ est. Non enĩ poterat se con¬
tinere. Commota st̃ qͥppe uiscera eiꝰ suꝑ eũ. Et iruens collo eiꝰ ac
pio eiulatu exclamans cum suspirio dixit. O nobb̾te quis um¬
giram de te talia cogitaret aut crederet.Stans uͦ p̃dictꝰ clericꝰ
qui eum introduxerat & affectum ep̃i uidens gͣ hominẽ. mi¬
nime tam̃ sermocinationẽ eoꝵ intelligens. qr theutonice loq̃¬
bantur: p̃sumensq accessit. & int̾rogauit qͥdnã hoc eẽt. Statim
mo nobilis & deliciis affluens. untantũ ut episcopatũ meũ cũ
ei offerretur iespueret. Audiens hec clericꝰ ille lacrimis ꝑfu

Expanded text:
nit ibi ante fores, per voluntatem Dei, unum de clericis ejus stantem. Hunc nit ibi ante fores, per voluntatem Dei, unum de clericis ejus stantem. Hunc igitur submissa voce rogavit, ut introduceret se ad episcopum, erat enim colloquentes recognoverunt se, continuo memores facti pristinae familiaritatis. Episcopus autem intuens hominem, et intra se vehementissime admirans ac stupens, collacrymatus est; non enim se poterat continere; mota quippe sunt viscera ejus super eum. Et irruens collo ejus, ac pio ejulatu exclamans, cum suspirio dixit: « O Norberte, quis unquam de te talia crederet aut cogitaret? » Stans vero praedictus clericus, qui eum introduxerat, et affectum episcopi videns erga hominem, minime tamen sermocinationem eorum intelligens, quia Teutonice loquebantur, praesumens accessit, et interrogavit quidnam hoc esset. Statim mo nobilis et deliciis affluens in tantum ut episcopatum meum, cum ei offerretur, respueret. » 26. Audiens haec cle
Abbreviated transcription (Latin):
menbra paululũ recreare. Quib cum nulla ratione uellet ad¬
egritudine deprisfis. ñ posset inde tẽ ulterius ꝓficisci. Remansit
itaq homo dei. ad custodiendum infirmos suos. Qui sequentib
infra octabas pasche dieb beato fine in dño quieuerunt. Eqͥb
duo laici sepulti iacent in suburbio apud ualentianas. in ecclã
beati petri uxta forum. in sinistro latere ad occidentẽ: subdiaco¬
nus uͦ monachus effectꝰ iacet sepultꝰ in eccla sc̃ẽ mariȩ q̃ in eo¬
dem oppido sita ẽ. Inter̾a dum ibi maneret ad custodiendũ¬
socios suos. contigit dũm burchardũ cameracensem ep̃m. pie
ac reuerende memorie iurũ transitum inde habere ꝓximo
die ante cenã domii. Quo audito uir dei qr cognouerant se
mutuo dum adhuc uersaretur in scło. accessit ad colloquendũ
ei Heniens gͦ ad hostium domus inqua hospitatꝰ erat ep̃c. inue¬

Expanded text:
membra paululum recreare. Quibus cum nulla ratione vellet acmembra paululum recreare. Quibus cum nulla ratione vellet acaegritudine oppressis, non posset inde tunc ulterius proficisci. Remansit itaque homo ad custodiendum infirmos suos, qui sequentibus intra octavas Paschae diebus beato fine in Domino quieverunt. E quibus duo laici sepulti jacent in suburbio apud Valentianas, in ecclesia Beati Petri juxta forum, in sinistro latere ad occidentem. Subdiaconus vero monachus effectus, jacet sepultus in ecclesia Sanctae Mariae, quae in eodem oppido sita estsocios contigit dominum Burchardum Cameracensem episcopum, piae ac reverendae memoriae virum, transitum inde habere feria quarta, proximo die ante Coenam Domini. Quo audito, vir Dei, quia cognoverant se mutuo, dum adhuc versarentur in saeculo, accessit ad colloquendum ei. Veniens ergo ad ostium domus, in qua hospitatus erat episcopus, inve