comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad nos uenit. et hec iterũ querere ceꝑa¬
mꝰ. s q ordinandi ep̃i necessitas nos mnd̾
iã iãq rapiebat. diutus cũ illo ẽẽ neqͥui¬
mꝰ. Iã enĩ miseramꝰ ad maiorẽ celicolarũ
quẽ audieramꝰ noui apud eos baptismi
institutorẽ institisse. & multos illo sacrile¬
gio seduxisse. ut cũ illo quantũ ipsuis
temꝑis paciebant᷑ angustiȩ. aliqͥd loque¬
rert ur. quẽ postea quam uenturũ cõꝑit.
uidens nos aliud suscepisse negotiũ. cum
& ip̃m nescio que nec essitas ꝓfectionis ur¬
geret. benigne a nob̃ placideq discessit.
Nidet᷑ aũ mͦ. ut turbulentas turbas q ĩ¬
pedim̃tũ potius quã adium̃tũ afferentes
om̃ino deuitemꝰ. & ut uere ex animo ami¬
coatq tͣnquillo susceptũ tã magnũ ne¬
gotiũ dũo opitulante ꝑagamꝰ. ad aliꝗͣ
iulła nos c̃uenire debere non magnam.
ubi nullius nr̃m eẽt eccła. quã tamenuil¬

Expanded text:
ad nos uenit et haec iterum quaerere coeperaad nos uenit et haec iterum quaerere coeperamus. sed quia ordinandi episcopi necessitas nos inde iam iamque rapiebat, diutius cum illo esse nequiuimus. iam enim miseramus ad Maiorem Caelicolarum, quem audieramus noui apud eos baptismi institutorem institisse et multos illo sacrilegio seduxisse, ut cum illo, quantum ipsius temporis patiebantur angustiae, aliquid loqueremur. quem posteaquam uenturum comperit, uidens nos aliud suscepisse negotium, cum et ipsum nescio qua necessitas profectionis urgueret, benigne a nobis placideque discessit. Videtur autem mihi, ut turbulentas turbas et impedimentum potius quam adiumentum adferentes omnino deuitemus et uere ei animo amico atque tgotium Domino opitulante peragamus, ad aliquam villam nos convenire debere non magnam, ubi nullius nostrum esset ecclesia: quam tamen vil
Abbreviated transcription (Latin):
nebat gͦ scismatis questio. Itaq hortati
eũ sumus. ut etiã atq etiã placito &
pacato animo annitat᷑ nobiscũ. ut dili¬
genti examinatione tanta inqͥsitio
t̾minũ sumat. Ubi ille benigne cũ
diceret nos solũ ista querere. nolle
aũ nẽos hec queri. ea facta pollicitatione
discessimꝰ: ut exhiberemꝰ ei plures colle¬
gas nr̃os. certe uł decẽ qͥ tanta beni¬
uolentia & lenitate &. tã pio studio id que¬
ri uellent. quantũ in nob eũ iã animad¬
u̾tisse. atq approbare sentiebamus. hoc
etiã de suoꝵ numero &. ipse pollicitus ẽ.
Unde uos hortor i obtestor ꝑ dñi sangui¬
nem. ut eũ ꝓmissi sui cõmoneatis. & gnaui¬
t̃ instetis ut res cepta ꝑ agat᷑. quã ꝓpe adfi¬
nem ꝑuenisse iã cernitis. Iuantum enim
arbitror difficillie potestis inuenire in
epĩs ur̃is tã utiłe animũ & uoluntatẽ qͣm
in isto sene ꝑspeximꝰ. Postero enĩ die ipse

Expanded text:
nebat ergo schismatis quaestio. itaque hortati nebat ergo schismatis quaestio. itaque hortati eum sumus, ut etiam atque etiam placido et pacato animo adnitatur nobiscum, ut diligenti examinatione tanta inquisitio terminum sumat. ubi ille benigne cum diceret nos solum ista quaerere, nolle autem nostros haec quaeri, ea facta pollicitatione discessimus, ut exhiberemus ei plures collegas nostros certe uel decem, qui tanta beniuolentia et lenitate et tam pio studio id quaeri uellent, quantum in nobis eum iam animaduertisse atque adprobare sentiebamus. hoc etiam de suorum numero et ipse pollicitus. Unde uos hortor et obtestor per domini sanguinem, ut eum promissi sui commoneatis et gnauiter instetis, ut res coepta peragatur, quam prope ad finem peruenisse iam cernitis. quantum enim arbitror, difficillime potestis inuenire in episcopis uestris tam utilem animum et uoluntatem, quam in isto sene perspeximus. postero enim die ipse
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ manus incidisset. rebaptizandus
censeret᷑. E hec iã stantes loquebam᷑.
qr discedendi tempꝰ urgeret. Ibi plane
ille senex dixit. iã formam eẽ factã. ut
qͥsqͥs ad eos fideliũ a nob uenerit bapti¬
zet᷑. qͦd eũ ĩ uitũ & cũ dolore dicere
qͣntũ poterat apparebat. Sane etiã cũ
ipse multa mala suoꝵ aꝑtissime geme¬
ret. atq ostend̾et qđ totius ciuitatis eiꝰ
testimonio ꝓbabatur. quã eẽt remotus
a talib factis. & que ipse suis dicere so
leat modesta c̃questione. ꝓferret. nosq
cõmemoraremꝰ illud ezechielis ꝓpħȩ ubi
aꝑte scͥptũ ẽ. nec filii culpã patri. nec
patris culpã filio eiꝰ ĩputandã. ubidic¬
tũ ẽ sic̃ enĩ aĩa patris mea ẽ: ita ⁊ aĩa
filii mea ẽ. aĩa enĩ quecũq peccau̾it
sola moriet᷑. placuit oĩb in talib dispu¬
tationib uiolenta facta maloꝵ homi¬
nũ nob̾ ab inuicẽ obici ñ debere. Rema¬

Expanded text:
eorum manus incidisset, rebaptizandus eorum manus incidisset, rebaptizandus censeretur. et haec iam stantes loquebamur, quia discedendi tempus urgueret. ibi plane ille senex dixit iam formam esse factam, ut, quisquis ad eos fidelium a nobis uenerit, baptizetur, quod eum inuitum et cum dolore dicere, quantum poterat, apparebat. sane cum etiam ipse multa mala suorum apertissime gemeret atque ostenderet, quod totius ciuitatis eius testimonio probabatur, quam esset remotus a talibus factis et, quae ipsis suis dicleat modesta conquestione proferret, nosque commemoraremus illud Ezechielis prophetae, ubi aperte scriptum est, nec filii culpam patri, nec patris culpam filio ejus imputandam, ubi dictum est: Sicut enim anima patris mea est, ita et anima filii mea est; anima enim quaecumque peccauerit, sola morietur, placuit omnibus in talibus disputationibus uiolenta facta malorum hominum nobis ab inuicem obici non debere. rema
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tenuisse dicebamꝰ qͥ scisma fecert̃. ut
nc̃ int̾ suos qͥmitiores eoꝵ st̃ gͣuiora to¬
lerent ne scindat᷑ qd scissũ ẽ. cũ lemio¬
ra nollent ꝓ ipsa unitate tolerare. Dice¬
bamꝰ etiã nondũ fuisse tẽꝑib ueterũ
pacẽ unitatis. & tolerantiã tanta cõm̃¬
datione p̾dicatã: sic̃ exemplo dñi ꝙ. no¬
in testam̃ti caritate. &. tam̃ ꝓpħas illos
& scõs uiros dicere solere inppłm scelera
eoꝵ. cũ tam̃ se ab illius ppłi unitate & a
cõmunione parit̾ accipiendoꝵ sacram̃¬
toꝵ que tc̃ fuert᷑. diuellere ñ tẽptarent.
Inde nescio qͦmͦ uentũ ẽ ad cõmemo¬
rationẽ beatȩ memoriȩ genitilii ep̃i.
qđ nescio quã ẽstitutione̾ d̾atã contra
illos cõp̃sserit. & effectũ habere ñ siuerit.
Laudabant ilłu om̃s & benignissime p̃-¬
ferebant. Int̾ qͣs laudes a nob̾ subiec¬
tũ ẽ: qđ etiã ipse tam̃ genitilius si in

Expanded text:
non tenuisse dicebamus, qui schisma fecerunt, ut non tenuisse dicebamus, qui schisma fecerunt, ut nunc inter suos, qui mitiores eorum sunt, grauiora tolerent, ne scindatur, quod scissum est, cum leuiora nollent pro ipsa unitate tolerare. dicebamus etiam nondum fuisse temporibus ueterum pacem unitatis et tolerantiam tanta commendatione praedicatam. sicut exemplo domini et noui testamenti caritate et tamen prophetas illos et sanctos uiros dicere solere in populum scelera eorum, cum tamen se ab illius populi unitate et a communione pariter accipiendorum sacramentorum, quae tunc fuerunt, diuellere non temptassent. Inde nescio quo modo uentum est ad commemorationem beatae memoriae Genethlii episcopi, quod nescio quam constitutionem datam contra illos compresserit et effectum habere non siuerit. laudabant illum omnes et benignissime praeferebant. inter quas laudes a nobis subiectum est, quod etiam ipse tamen Genethlius, si in
Abbreviated transcription (Latin):
eẽm. etiã ipse uidit de baptismo discpłoꝵ
dnũi. ñ sibi fuisse querendum. Inde itum
ĩ aliud. multis ut poterant utrĩq ser¬
moͣnantib int̾que dictũ ẽ. qͦd ad huc eo ᷤᷤ¬
urͣi ꝑsecuturi eent. nob̃q dicebat. ui¬
dere se uelle quales nos essemꝰ in illa ꝑ¬
secutione p̃bituros. utrũ c̃sensuri esse¬
mus tali seuiciȩ aut nulłu cõmodaturi
consensũ. Nos dicebamꝰ d̾m uid̾e corda
nr̃a que ipsi ñ possent. & illos temere sͥ
adhuc ista metuere. que si c̃tigerint. a
malis ẽtingere. qͥb deteriores ipsi habẽt.
nec tam̃ ideo nos acatholica cõmunione
seggare debere. si qͥd forte nob̾ inuitis
uł etiã si ualuerimꝰ contͣdicentib fac¬
tũ fuerit. cũ tolerantiã pacificã didice¬
rimꝰ dicente apło. sufferentes in dilecti¬
one. studentes seruare unitatẽ ĩ uin
culo pacis. Quã pacẽ atꝙ tolerantiã illoᷤᷤ

Expanded text:
essem, etiam ipse uidit de baptismo discipulorum essem, etiam ipse uidit de baptismo discipulorum domini non sibi fuisse quaerendum. Inde itum in aliud multis, ut poterant, utrimque sermocinantibus. inter quae dictum est, quod adhuc eos nostri persecuturi essent, nobisque dicebat uidere se uelle, quales nos essemus in illa persecutione praebituros, utrum consensuri essemus tali saeuitiae, an nullum commodaturi consensum. nos dicebamus deum uidere corda nostra, quae ipsi non possent, et illos temere sibi adhuc ista metuere, quae si contigerint, a malis contingere, quibus deteriores ipsi habent; nec tamen ideo nos a catholica communione segregare debere, si quid forte nobis inuitis uel etiam, si ualuerimus, contradicentibus factum fuerit, cum tolerantiam pacificam didicerimus dicente apostolo: Sufferentes inuicem in dilectione, studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. quam pacem atque tolerantiam illos
Abbreviated transcription (Latin):
scelerato ñ obfuisse apłis. qr ñdũ habe¬
bant baptismũ xp̃i. s baptismũ ioħis.
̾ postea quã dixit: cepi ab eo quere¬
re. quẽ admodũ scriptũ eẽt. qr iħc bap¬
tũĩauerit plures quã ioħs. cũ ipse ñ
baptizaret. s discipłi eiꝰ. hoc ẽ ꝑ suos
discpłos baptizaret: qͦmͦ gͦ dabant qđ
ñ acceꝑant. qͦd ipsi maxime solent
dicere. an forte xp̃c baptismo ioħis
baptizabat. Deinde in hac sententi¬
a multa quesiturꝰ erã. qͦmͦ ab ipso
ioħe tẽ quesitũ sit de baptismo dñi
& respondit qđ ille haberet sponsani.¬
& ille eẽt sponsus. Nũ qͥd gͦ fas erat ut
baptismo ioħis baptizaret sponsus id
ẽ baptismo amici uł serui: Deinde qͦmͦ
poterant eucharistiã acciꝑe. ñqu
baptizati. aut qͦmͦ petro uolen¬
dignũ qͥ accipit p̾beat. si auͣ ĩdignum
sacram̃ta in eo ñ ad salntẽ s ad ꝑnitiem
ꝑmanebunt tam̃. Cũ gͦ ista quesiturus

Expanded text:
scelerato non obfuisse Apostolis, quia nondum habescelerato non obfuisse Apostolis, quia nondum habebant baptismum Christi, sed baptismum Joannis. Quod posteaquam dixit, coepi ab eo quaerere quemadmodum ergo scriptum en baptizaret sed discipuli eius, hoc est per suos discipulos baptizaret quo modo ergo dabant, quod non acceperant, quod ipsi maxime solent dicere? an forte Christus baptismo Iohannis baptizabat? deinde in hac sententia multa quaesiturus eram, quo modo ab ipso Iohanne tunc quaesitum sit de baptismo domini et responderit, quod ille haberet sponsam et ille esset sponsus. numquid ergo fas erat, ut baptismo Iohannis baptizaret sponsus, id est baptismo amici uel serui? deinde quo modo poterant eucharistiam accipere nondum baptizati? aut quo modo Petro uolendignum, qui accipit, praebeat; si autem indignum, sacramenta in eo non ad salutem sed ad perniciem permanebunt tamen. cum ergo ista quaesiturus
Abbreviated transcription (Latin):
docerẽ. iã noui testam̃ti temꝑib qui
iustoꝵ aliquẽ occideret. etiã sceleratũ &
ĩpiũ. Tc̃ reditũ ẽ ad suꝑiorẽ tractatũ qͦ uo¬
lebamꝰ ostendere. neq nos debere illis ob¬
icere suoꝵ scelera. neq illos nob siqͣ inue¬
nirent᷑ talia facta nr̃orũ. De nouo enĩ
testam̃to ostendere quide ñ posse. qͦd
iustus qͥsquã int̾fecerit aliquem. s tam̃
illaid ꝓbari posse ipso exemplo dñi: sce¬
leratos ab innocentib fuisse toleratos.
Traditorẽ enĩ suũ qui iã p̃ciũ erat eius
acceꝑat. usq ad ultimũ pacis osculum
int̾ innocentes secũ ẽẽ ꝑpessus ẽ: quib
ñ tacuit esse int̾ illos tanti sceleris ho¬
minẽ. &. tam̃ pͥmũ sacram̃tũ corꝑis &
sanguinis sui. nondu illo excluso com¬
muntt̃ omnib dedit. Quo exemplo cũ
ꝓpe om̃s mouerent᷑. temptauit dicere
ante passionẽ dñi cõmunionẽ ilła cũ

Expanded text:
docerem, iam noui testamenti temporibus qui docerem, iam noui testamenti temporibus qui iustorum aliquem occiderit etiam sceleratum et impium. Tunc reditum est ad superiorem tractatum, quod uolebamus ostendere neque nos illis debere obicere suorum scelera neque illos nobis, si qua inuenirentur talia facta nostrorum. de nouo enim testamento ostendi quidem non posse, quod iustus quisquam interfecerit aliquem; sillud probari posse ipso exemplo Domini, sceleratos ab innocentibus fuisse toleratos. Traditorem enim suum, qui jam pretium ejus acceperat, usque ad ultimum pacis osculum inter innocentes secum esse perpessus est: quibus non tacuit esse inter illos tanti sceleris hominem; et tamen primum Sacramentum corporis et sanguinis sui, nondum illo excluso, communiter omnibus dedit . Quo exemplo cum prope omnes moverentur, tentavit dicere, ante passionem Domini communionem illam cum
Abbreviated transcription (Latin):
dici facilius quã ꝓbarisolent. cũ tã
multas molentissimas cedes & strages
clerici. congregatis turbis hominũ
furiosissimoꝵ ñ catholicis tantũ. s ñ
nũquã etiã suis ubi possunt. inferre
ñ cessent. Que cũ ita sint: dissimulans
tam̃ ab sceleratissimis facꝰtis suoꝵ que
ipse plus nouit urgebat. ut dicerem
quis iustoꝵ uel małui aliquẽ occid̾it.
Qd etiã si ad causã iã ñ ꝑtinebat. fate¬
bam᷑ enĩ hec ubi cũꝙ sũb noĩe xp̃iano
fierent ñ fieri abonis. s tam̃ ut admone¬
ret᷑ qͥd eẽt querendũ. respondimꝰ queren¬
tes utrũ helyas iustus ei iuderet᷑ fuisse.
qđ negare non potuit. Deunide subiecimꝰ.
quã multos pseudo ꝓpħas sua manu ꝑeme¬
rit. Nic reuera uidit qđ uidendu erat. alia
licuisse tẽ iustisꝰ. hec enĩ ꝓphetico spu au¬
ctoritate di faciebant. qui ꝓculdubio no¬
uit cui etiã ꝓsit occidi. Exigebat gͦ ut

Expanded text:
dici facilius quam probari solent, cum tam dici facilius quam probari solent, cum tam multas uiolentissimas caedes et strages clerici congregatis turbis hominum furiosissimorum non catholicis sed non numquam etiam suis, ubi possunt. inferre non cessent. quae cum ita sint, dissimulans tamen ab sceleratissimis factis suorum, quae ipse plus nouit, urguebat, ut dicerem, quis iustorum uel malum aliquem occiderit. quod etiam si ad causam iam non pertinebat, fatebamur enim haec ubicumque sub nomine Christiano fierent, non fieri a bonis, sed tamen ut admoneretur, quid esset quaerendum, respondimus quaerentes, utrum Helias iustus ei uideretur fuisse, quod negare non potuit. deinde subiecimus, quam multos pseudoprophetas sua manu peremerit. hic re uera uidit, quod uidendum erat, alia licuisse tunc iustis; haec enim prophetico spiritu auctoritate dei faciebant, qui procul dubio nouit, cui etiam prosit occidi. exigebat ergo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quã antea ꝓrsus audierã: cũ tã mul¬
ta ab eis obiecta crimina refellerent᷑ .&
redarguerent᷑ a nr̃is atq in eos plura
ẜ maiora iacerent᷑. S tam̃ postea qͣm
hoc narrauit. rursũ ame instant̾ cȩ¬
pit querere quẽ iustũ putarẽ. eũne qͥ
occidit. an eũ qͥ occisus eẽt: quasi iã mͥ ꝓ
bauisset. ita ut narrau̾at ẽẽ cõmissum.
Dic ebã gͦ prius utrũ uerũ eẽt ẽẽ queren¬
dũ. ñ enĩ temere credi oporte re quecũq
dicunt᷑. & tam̃ fieri ponuusse. ut uł am¬
bo eque mali eẽnt. uł etiã peiorẽ quis¬
quã malus occid̾et. Reuera etũ fieri po¬
test. ut sceleratior sit rebaptizator totuss
hominis. quã soluis corporis int̾emptor
Unde etiã illud qđ ame postea quesi¬
uit. iã querendu ñ erat. Ait enĩ. enam
mału ñ debuisse occidi a xp̃ianis & uis¬
tis. qͣsi nos eos qͥ hec in catholica faci¬
unt iustos uocemꝰ: que tam̃ nob̾ ab istis

Expanded text:
numquam antea prorsus audieram, cum tam mulnumquam antea prorsus audieram, cum tam multa ab eis obiecta crimina refellerentur et redarguerentur a nostris atque in eos plura et maiora iacerentur. sed tamen postea, . quam hoc narrauit, rursus a me instanter coepit quaerere, quem iustum putarem, eumne, qui occidit, an eum, qui occisus esset, quasi iam mihi probauisset ita, ut narrauerat, esse commissum. dicebam ergo prius, utrum uerum esset, esse quaerendum; non enim temere credi oportere, quaecumque dicuntur; et tamen fieri potuisse, ut uel ambo aeque mali essent uel etiam peiorem quisquam malus occideret. re uera enim fieri potest, ut sceleratior sit rebaptizator totius hominis quam solius corporis interemptor. Unde etiam illud, quod a me postea quaesiuit, iam quaerendum non erat. ait enim etiam malum non debuisse occidi a Christianis et iustis; quasi nos eos, qui haec in catholica faciunt, iustos uocemus. quae tamen nobis ab istis
Abbreviated transcription (Latin):
iustusꝰ qr si fateret᷑. statĩ obiceremꝰ qđ
eũ rebaptizandũ ẽẽ censuerit. Cũ ergo
eloqͥ cogeret᷑ quib ille ñ eẽt habendus
tionẽ ꝑtulerit. circũdata etiã militib
armatis eccła. Iuesiui etiã utrũ maxi¬
mianũ ꝙr & is apud carthaginẽ scisma
terat nͥ negare. Cõmemoraui gͦ etiã ilłu
tale ꝑsecutionẽ ꝑtulisse. ut eccła eiꝰ usq
ad fundam̃ta dirueret᷑. His gͦ exemplis
ei si possem ꝑsuad̾e mollebar. ut iã desi¬
neret dicere. ꝑ secutionis ꝑpessionẽ xp̃i¬
anȩ iusticiȩ certisimũ ẽẽ docum̃tum.
llarrauit etiã in ipsa scismatis nouitate.
maiores suos cũ cogitarent culpã cecili¬
ani ne scisma fierent qͦqͦmͦ uelle sopire.
dedisse quendã uit̾uentorem ppło suȩ cõ¬
munionis apud carthaguniẽ constitutum
ante qͣm maiorinꝰ adu̾sus cecilianũ ordi¬
naret᷑. Hunc gͦ int̾uentorẽ in suo conuen¬
ticulo a nr̃is dicebat occisum. qd fateor

Expanded text:
eretur, statim objiceremus quod eum rebaptizandum esse censeret. Cum ergo ea loqui cogeretur, quibus ille non esset habendus tionem pertulerit, circumdata etiam militibus armatis ecclesia. Quaesivi etiam utrum Maximianum, qui ab eis apud Carthaginem schisma terat nisi negare. commemoraui ergo etiam illum talem persecutionem pertulisse, ut ecclesia eius usque ad fundamenta dirueretur. his igitur exemplis ei, si possem, persuadere moliebar, ut iam desineret dicere persecutionis perpessionem Christianae iustitiae certissimum esse documentum. Narrauit etiam in ipsa schismatis nouitate maiores suos, cum cogitarent culpam Caeciliani, ne schisma fieret, quoquo modo uelle sopire, dedisse quendam interuentorem populo suae communionis apud Carthaginem constituto, antequam Maiorinus aduersus Caecilianum ordinaretur. hunc ergo interuentorem in suo conuenticulo a nostris dicebat occisum. quod, fateor,
Abbreviated transcription (Latin):
cendã ueritatẽ. & resipiscant de diabo¬
li laqueis. captinati ab ipso in ipsius uo¬
luntatẽ. Si gͦ aliqͥd asꝑe diximus. n ad
amaritudinem dissensionis. s ad correp¬
tionẽ dilectionis ualere cognoscat. In co¬
lumis uiuas in xp̃o. dilectissune & hono

Expanded text:
esipiscant de diaboli laqueis captiuati ab ipso in ipsius uoluntatem. si ergo aliquid aspere diximus, non ad amaritudinem dissensionis sed ad correptionem dilectionis ualere cognoscat. incolumis uiuas in Christo, dilectissime et hono
Abbreviated transcription (Latin):
uellemꝰ. Rogaui etiã ut manu mea notare
ꝑmitt̾et. fateor timens ne mͥ forte causa
exigente cũ petendũ eẽt ꝓ illo aliud ꝓ¬
ferret᷑. neq hocuoluit. Deinde mͥ cȩpit
instare ut ad int̾rogationẽ suã breuit̾
responderẽ. quẽrens a me quẽ iustũ pu¬
tarẽ. eũ qͥ ꝑsequeret᷑. an eũ qͥ ꝑsecutionẽ

Expanded text:
uellemus. rogaui etiam, ut manu mea notari uellemus. rogaui etiam, ut manu mea notari permitteret, fateor, timens, ne mihi forte, causa exigente cum petendum esset, pro illo aliud proferretur. neque hoc uoluit. Deinde mihi coepit instare, ut ad interrogationem suam breuiter responderem, quaerens a me, quem iustum putarem, eum, qui persequeretur, an e
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃c. Neq enĩ ineis uł diem uł consulem
inuenimꝰ. ut saltẽ c̃sid̾atis temꝑib cer¬
ti aliqͥd deluceret. Sane qm̃ nescio qͣndo
audieramꝰ arrianos cũ a cõmunione
catholica discrepassent donatistas in
africa sͥ sociare tẽptasse. ad aurẽ mͥ hoc
ip̃m fr̃ alipuis suggessit Tc̃ accepto ip¬
so uolumine. eiusde c̃cilii statuta c̃si¬
cderatis. legit athanasiũ ep̃m alexandri¬
nũ catholicũ cuiꝰ maxime adu̾sus arri¬
anos acerrimarũ disputationũ c̃flic¬
tus eminuit. & iuliũ eccłȩ romanȩ ep̃m
nichilominus catholicũ. illo concillo
sardicensi fuisse ĩ ꝓbatos. Unde apud nos con¬
stitit arrianoꝵ fuisse c̃ciliũ. quib isti ep̃i
catholici uebementissime resistebant. Itaq
ad diligentiorem etiã temporũ discussio¬
nẽ uoliumꝰ ip̃m uolum̃ acciꝑe. atꝙ aufer¬
re nob̾cũ. Qui noluit dare. dicens ibi nos
habere illud. qͣndo aliqͥd in eo c̃siderare

Expanded text:
episcopus. neque enim in eis uel diem uel consulem episcopus. neque enim in eis uel diem uel consulem inuenimus, ut saltem consideratis temporibus certi aliquid eluceret. sane quoniam nescio quando audieramus Arrianos, cum a communione catholica discrepassent, Donatistas in Africa sibi sociare temptasse, ad aurem mihi hoc ipsum frater Alypius suggessit. tunc accepto ipso uolumine eiusdem concilii statuta considerans legi Athanasium episcopum Alexandrinum catholicum, cuius maxime aduersus Arrianos acerrimarum disputationum conflictus eminuit, et Iulium ecclesiae Romanae episcopum nihilo minus catholicum illo concilio Serdicensi fuisse inprobatos. unde apud nos constitit Arrianorum fuisse concilium, quibus isti episcopi catholici uehementissime resistebant. itaque ad diligentiorem etiam temporum discussionem uoluimus ipsum uolumen accipere atque auferre nobiscum. qui noluit dare dicens ibi nos habere illud. quando aliquid in eo considerare
Abbreviated transcription (Latin):
rinȩ eccłȩ suã innocentiã ꝑdidert̃. utrũ
saltẽ ꝓbaret᷑ usq ad illa temꝑa donatis¬
tas cum orientalib eccłiis cet̾isq orbis
partiũ in unitate mansisse. Tc̃ ꝓtulit
qd̾dã uolum̃. ubi uolebat ostend̾e sar¬
dicense conciliũ ad epõs afros qͥ erant
cõmunionis donati dedisse litteras.
Qđ cũ legeret᷑. audiuimꝰ donati nom̃
int̾ cet̾os ep̃os qͥb illi scͥpserant. Itaq
flagitare cȩpimus. ut iũ doceret᷑ utrũ
ipse eẽt donatꝰ de cuiꝰ parte isti cogno¬
minant᷑. fieri enĩ potuisse ut alicui do¬
nato alterius heresis ep̃o scripserint:
cũ maxime in illis nominib nec africȩ
mentio facta fuerit. Quomͦ gͦ posset ꝓ¬
bare donatũ partis donati ep̃m. nomi¬
ne illo accipiendu ẽẽ qͣndo ne id quid̾e
ꝓbare posset. utrũ ad africanarũ speci
partiũ illarũ aliqͥs uocaret᷑ noĩe afro.
uł aliqͥs afer in illis partib c̃stituetet᷑

Expanded text:
rinae ecclesiae, suam innocentiam perdiderunt, utrum rinae ecclesiae, suam innocentiam perdiderunt, utrum saltem probaretur usque ad illa tempora Donatistas cum orientalibus ecclesiis ceterisque orbis partium in unitate mansisse. Tunc protulit quoddam uolumen, ubi uolebat ostendere Serdicense concilium ad episcopos Afros, qui erant communionis Donati, dedisse litteras. quod cum legeretur, audiuimus Donati nomen inter ceteros episcopos, quibus illi scripserant. itaque flagitare coepimus, ut doceretur, utrum ipse esset Donatus, de cuius parte isti cognominantur; fieri enim potuisse, ut alicui Donato alterius haeresis episcopo scripserint, cum maxime in illis nominibus nec Africae mentio facta fuerit; quo modo ergo posset probare Donatum partis Donati episcopum nomine illo accipiendum esse, quando ne id quidem probare posset, utrum ad Africanarum speciapartium illarum aliquis uocaretur Afro nomine uel aliquis Afer in illis partibus constitueretur
Abbreviated transcription (Latin):
ut litt̾is credamꝰ ipsoꝵ. S tam̃ sequestra¬
ta ista dubia questione. que rebã qͦmͦ se
isti uiste seꝑassent ab innocentia cet̾oꝵ¬
xp̃ianoꝵ. qui ꝑ orbẽ t̾rarũ successionis
ordinẽ custodientes. mantiqͥssimis ȩccłiis
c̃stituti penitꝰ ignorarent. qͥ fuerint in
affrica tͣaitores. qͥ certe ñ possent cõmu¬
uicare nͥ eis qͦs sedere in sedib episcopa¬
lib audiebant. Respondit. tã diu trans¬
marinarũ partiũ eccłas mansisse ĩno¬
centes. donec c̃sensissent in eoꝵ sangni¬
nẽ. qͦs macharianã ꝑsecutionẽ ꝑtulisse
dicebat. Ubi ego possem quidẽ dicere.
nec inuidia macharian tẽꝑis ĩnocen¬
tiã transmarinarũ eccłaꝵ c̃taminari
potuisse. qͣndo quid̾ẽ nullomͦ ꝓbaretur
illis auctorib etiã fecisse que fecerat. s de
cõpendio querere malui. si macharii se¬
uicia ex qͦ in eã c̃sensisse dicebant᷑ tͣnsma¬

Expanded text:
ut litteris credamus ipsorum. Sed tamen sequestraut litteris credamus ipsorum. Sed tamen sequestrata ista dubia quaestione quaerebam, quo modo se isti iuste separassent ab innocentia cetianorum, qui per orbem terrarum successionis ordinem custodientes in antiquissimis ecclesiis constituti penitus ignorarent, qui fuerint in Africa traditores, qui certe non possent communicare nisi eis, quos sedere in sedibus episcopalibus audiebant. respondit tam diu transmarinarum partium ecclesias mansisse innocentes, donec consensissent in eorum sanguinem, quos Macarianam persecutionem pertulisse dicebat. ubi ego possem quidem dicere nec inuidia Macariani temporis innocentiam transmarinarum ecclesiarum contaminari potuisse, quando quidem. nullo modo probaretur illis auctoribus etiam fecisse, quae fecerat; sed de- compendio quaerere malui, si Macarii saeuitia, ex quo in eam consensisse dicebantur transma
Abbreviated transcription (Latin):
rauit prior ubi dñs ait. Beati qͥ ꝑsecuti¬
onẽ patiunt᷑ ꝓpt̾ iusticiã. qm ipsoꝵ ẽ regñ
cȩloꝵ Auo loco ego gͣtulatus subieciftatĩ.
id gͦ ẽẽ querendum utrũ illi ꝑsecutionẽ
ꝓpter iusticiã passi fuerunt. In qͣ questio¬
ne discuti cupiebã. qđ quide oĩb clarũ
erat. utrũ eos in unitate eccłȩ c̃stitutos.
an scisinate iã diuisos. machariana tẽꝑa
rent. utrũ se recte a totius orbis unitate
p̃ciderint. Qd si inuiste ferisse inueniren¬
t᷑. manifestũ eẽt eos ꝓpt̾ iniusticiã potus
qͣm ꝓpt̾ iusticiã passos ꝑsecutionẽ. & ideo
numero beatoꝵ adiungi ñ posse. de quib
dictũ ẽ. beati qui ꝑsecutionẽ patiuntur
ꝓpt̾ iusticiã. Ibi cõmemorata ẽ famosior
quã certior codicũ illa traditio. s respon¬
debat᷑ a partib nr̃is. pͥncipes illoꝵ potos
fuisse tͣditores. Id̾ si in hac re nr̃oꝵ litt̾is
uollent credere. nec nos cogi oportere

Expanded text:
uit prior, ubi dominus ait: Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum caelorum. quo loco ego gratulatus subieci statim id ergo esse quaerendum, utrum illi persecutionem propter iustitiam passi fuerint. in qua quaestione discuti cupiebam, quod quidem omnibus clarum erat, utrum eos in unitate ecclesiae constitutos an schismate iam diuisos Macariana tempora rent, utrum se recte a totius orbis unitate praeciderint, quod si iniuste fecisse inuenirentur, manifestum esset eos propter iniustitiquam propter justitiam passos persecutionem; et ideo numero beatorum adjungi non posse, de quibus dictum est: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam. Ibi commemorata est famosior quam certior Codicum illa traditio. Sed respondebatur a partibus nostris principes illorum potius fuisse traditores; quod si in hac re nostrorum litteris nollent credere, nec nos cogi opor-tere,
Abbreviated transcription (Latin):
Nectissimo & hociorabili frĩ ge¬
eã tu qͦq catholico animo deriseris. tam̃
ut ei potius si ñ desꝑate desipit c̃sulas. hec
ad eum rescripta petimꝰ ꝑferas. Ille enim
ordinẽ xp̃ianitatis cuutatis ur̃ȩ tͥ ut in¬
sinuaret uississe sibi angłm scribit. cũ tu
teneas xp̃i anitat᷑e ñ cuutatis tuȩ tantũ.
nec tantũ affricȩ uł afroꝵ s tocius orbis
t̾rȩ: que annuntiata ẽ & anuuntiat᷑ oĩb
gentib. unde illos parũ ẽ qđ p̃cisos ẽẽ ñ
pudet. nec sibi subueniunt ut cũ possunt
rede ant ad radicem. nͥ etiã secũ alios p̾ci¬
dere & sic̃ ligna arida in ignẽ destinare
conent᷑. Qua ꝓpt̾ si tͥ ipsi angłs astitisset.
quẽ sibi ille ꝓpt̾ te astitisse quantũ arbi¬
tram᷑ astuta uanitate confingit. & hec
ipsa tͥ dixisset que iste mandato illius
tibi se insinuare dicit. oporteret te apłicȩ
sententiȩ memorẽ fieri: qͥ ait. Licet si nos
aut angłs de cęlo uob̃ ȩuangeliz auerit

Expanded text:
ECTISSIMO ET HONORABILI FRATRI GEeam tu quoque catholico animo deriseris, tamen, ut ei potius, si non desperate desipit, consulas, haec ad eum rescripta petimus perferas. ille enim ordinem Christianitatis ciuitatis uestrae tibi ut insinuaret, iussisse sibi angelum scripsit, cum tu teneas Christianitatem non ciuitatis tuae tantum nec tantum Africae uel Afrorum sed totius orbis terrae, quae adnuntiata est et adnuntiatur omnibus gentibus. unde illos parum est quod praecisos esse non pudet nec sibi subueniunt, ut, cum possunt, redeant ad radicem, nisi etiam secum alios praecidere et sicut ligna arida in ignem destinare conentur. quapropter si tibi ipsi angelus adstitisset, quem sibi ille propter te adstitisse, quantum arbitramur, astuta uanitate confingit, et haec ipsa tibi dixisset, quae iste mandato illius tibi se insinuare dicit, oporteret te apostolicae sententiae memorem fieri, qui ait: Licet si nos aut angelus de caelo uobis euangelizauerit
Abbreviated transcription (Latin):
dñi admonitionẽ cõmemorauit. qͣ dixͣ.
Sauere a pseudo ꝓpħis. Mlulti ad uos ue¬
nuit in uestitu ouiũ. in tus aũ st̃ lupi
rapices. Ex fructib eoꝵ cognoscetis eoᷤ.
Que u̾ba dñi cũ diceremꝰ eade de illis
a nob posse recitari: uentũ inde ẽ ad
exaggerationẽ ꝑsecutionis quã sepe
suã partẽ ꝑtulisse dicebat. hĩc uolens os¬
tend̾e̾ suos eẽ xp̃ianos. qi ꝑsecutionẽ pa

Expanded text:
domini admonitionem commemorauit, qua dixit: domini admonitionem commemorauit, qua dixit: Cauete a pseudoprophetis; multi ad uos uenient in uestitu ouium, intus autem sunt lupi rapaces; ex fructi. bus eorum cognoscetis eos. quae uerba domini cum diceremus eadem de illis a nobis posse recitari, uentum inde est ad exaggerationem persecutionis, quam saepe suam partem pertulisse dicebat hinc uolens osten
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse quã ueriꝰ narrantib se cõperis¬
se dicebat. p̃dicare dignatus ẽ. ad iuingẽs
dixisse se uob̾. nos omnia que de nob̾ in¬
sinuaueratis benefacere potuisse. si ĩ
ȩccła faceremꝰ. Deinde querere cȩpimꝰ.
quenã illa eẽt ȩccła. ubi uiuere sicopor¬
teret. utrũ illa que sic̃ scã tanto ante
scriptura p̃dicerat se t̾rarũ orbe dif¬
fund̾et. an illa quã pars exigua uł afroꝵ.
uł africȩ contineret. Hic primo asserere
conatus ubiq t̾rarũ ẽẽ cõmunionẽ suã.
querebã utrũ epłas cõmuicatorias quaᷤᷤ
formatas dicimus. posset qͦ uelłe dare:
& affirmabã qͦd manifestũ erat om̃ib
hoc mͦ facillime ilła t̾minari posse ques¬
tionẽ. Parabã aũ ut si c̾sentiret. ad illas
cis auctoritatib parit̾ legeremꝰ. illo iã
temꝑe fuisse fundatas. S qr res aꝑte
falsa erat. ꝑmixtis u̾bis cito inde disce¬
ssum ẽ. Int̾ que u̾ba euangelicã illam

Expanded text:
fortasse quam uerius narrantibus se comperisfortasse quam uerius narrantibus se comperisse dicebat, praedicare dignatus est adiungens dixisse se uobis nos omnia, quae de nobis insinuaratis, bene facere potuisse, si in ecclesia faceremus. deinde quaerere coepimus, quaenam illa esset ecclesia, ubi uiuere sic oporteret, utrum illa, quae, sicut sancta tanto ante scriptura praedixerat, se terrarum orbe diffunderet, an illa, quam pars exigua uel Afrorum uel Africae contineret. hic primo adserere conatus ubique terrarum esse communionem suam. quaerebam, utrum epistulas communicatorias, quas formatas dicimus, posset, quo uellem, dare, et adfirmabam, quod manifestum erat omnibus, hoc modo facillime illam terminari posse quaestionem. parabam autem, ut, si consentiret, ad illas cis auctoritatibus pariter legeremus illo iam tempore fuisse fundatas. Sed quia res aperte falsa erat, permixtis uerbis cito inde discessum est. inter quae uerba euangelicam illam
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. Postea tam̃ ipse concessit. S notarii
qͥ aderãt. atq id strennue facere pot̾ant.
nescio q̃ causa exciꝑe noluer̃t. Egimꝰ saltẽ
ut fr̃s qͥ nobiscũ erant. qͣmquã in hacre
tardius possent exciꝑent. pollicentes noᷤ
sibi easde tabulas relicturos. Consensũ
ẽ. Cȩpert u̾ba nr̃a excipi. & aliq̃ abinui¬
cẽ ad tabulas dicta st̃. Iostea mordinatas
ꝑstrepentiũ int̾pellationes. &. ꝓpt̾ea nrãm
qͦq turbulentiorẽ disputationẽ notarii ñ
ualentes sustinere cessert̃. nob̾ sane nͣ desis¬
tentib. & ut cuiq facultas dabat᷑. multa
dicentib. Ex quib omnib u̾bis nr̃is. qͣn¬
tũ recordari potui. causa totius actionis
dilectionẽ urãm fraudare nolui. Potestis
enĩ eilitt̾as meas legere. ut uł approbet
me uera scripsisse. uł ipse uob̾ si qͥd meli¬
us recolit incunctanter insinuet. Pri¬
mo enĩ urtã nram quã uob̃ beniuolentiꝰ

Expanded text:
tum est; postea tamen ipse concesstum est; postea tamen ipse concessue facere poterant, nescio qua causa excipere noluerunt. egimus saltem, ut fratres, qui nobiscum erant, quamquam in hac re tardius possent, exciperent, pollicentes nos ibi easdem tabulas relicturos. consensum est. coeperunt uerba nostra excipi et aliqua ab inuicem ad tabulas dicta sunt. postea inordinatas perstrepentium interpellationes et propterea nostram quoque turbulentiorem disputationem notarii non ualentes sustinere cesserunt nobis sane non desistentibus et, ut cuique facultas dabatur. multa dicentibus. ex quibus omnibus uerbis nostris. quantum recordari potui causae totius actionem, dilectionem uestram fraudare nolui. potestis enim ei litteras meas legere, ut uel adprobet me uera scripsisse uel ipse uobis, si quid melius recolit, incunctanter insinuet. - Primo enim uitam nostram, quam uobis beniuolentius
Abbreviated transcription (Latin):
Iua ꝓpt̾ nec silentiũ nob̾ p̾bere. nec inten¬
te atq nobiscũ modeste saltẽ & ordinate
colloqui potuer̃t. exceptis ut dixi paucis.
quoꝵ religiosa & semplex apparebat in¬
tentio. Itaq libere ꝓ sui cuiusq animi
motii. ĩ mod̾ate loquentiũ strepitu õ a
turbabant᷑. nec eiuncere siue nos. siue ip¬
se rogando. int̾łu etiã obuirgando po¬
tiumus. ut nob̾ modestũ silentiũ p̃beret᷑
Res tam̃ ut cũꝙ agi cepta ẽ. & aliquot ho¬
ras in alt̾uo sermone ꝓtraximꝰ. quantum
uocib int̾ qͥescentib uarie tumultuan¬
tiũ sinebamur. S in ipso disputationis ex¬
ordio. cũ uderemꝰ ea que dicebant᷑ subin¬
tior modestiorq tractatio. simul & uos
atq alii fr̃s qͥ absentes erant. qͥd int̾ nos
actũ eẽt legendo cognosceretisꝰ: postula¬
uimꝰ ut a notariis u̾ba nr̃a exciperent᷑.¬
Ubi dui ab illo uł ei c̃sentientib relucta¬

Expanded text:
quapropter nec silentium nobis praebere nec intenquapropter nec silentium nobis praebere nec intente atque nobiscum modeste saltem et ordinate conloqui potuerunt exceptis, ut dixi, paucis, quorum religiosa et simplex apparebat intentio. itaque libere pro sui cuiusque animi motu inmoderate loquentium strepitu omnia turbabantur nec euincere siue nos siue ipse rogando, interdum etiam obiurgando potuimus, ut nobis modestum silentium praeberetur. Res tamen utcumque agi coepta est et aliquot horas in alterno sermone protraximus, quantum uocibus interquiescentibus uarie tumultuantium sinebamur. sed in ipso disputationis exordio cum uideremus ea, quae dicebantur, subintior modestiorque tractatio, simul et uos atque alii fratres, qui absentes erant, quid inter nos actum esset, legendo cognosceretis, postulauimus, ut a notariis uerba nostra exciperentur. diu ab illo uel ei consentientibus relucta
Abbreviated transcription (Latin):
Fortuniũ quẽ tubursicii habetis ep̃m.
ꝑ eaudẽ ciuitatẽ quã quã festinantissi¬
me eũ ad cirtensem ep̃m eccłam ꝑgere¬
mꝰ. ex ꝑti sumꝰ ita omnino ut de illoso¬
letis benignissime polliceri. eã ipsam
quippe urãm de illo nob̾ sermotinati¬
onẽ cũ ei renunciaremꝰ. uolentes eñ
uidere ñ abnuit᷑. Uenimꝰ itaq ad eũ.
& etati eiꝰ ida nob̾ deferendu udeba¬
tur. potius quã exigendũ ut ipse ad nos
ueniret prior. Perreximꝰ gͦ comitantib ñ
paucis. quos forte aggͥgatos nob̃ illud tẽ¬
pus inuenerat. Cũ aũ cũ eo consedissemuᷤ.
rumore disꝑso ñ parua p̃terea turba con¬
fluxit. s intota illa multitudine ꝑ pauci
apparebant. qui utiliter ac salubriter agi
causam ilła tantã. reiq tantȩ questionem
prudent᷑ & pie discuti cuperent. Cet̾i uͦ ma¬
gis adspectacułu qͣsi alt̾cationis nr̃e ꝓpe
theatrica c̃suetudine quã ad instructio¬
nẽ salutis xp̃iana deuotione conuenerãt.

Expanded text:
Fortunium, quem Tubursicu habetis episcopum, per eandem ciuitatem quamquam festinantissime cum ad Cirtensem ecclesiam pergeremus, experti sumus ita omnino, ut de illo soletis benignissime polliceri. eam ipsam quippe uestram de illo nobis sermocinationem cum ei renuntiaremus uolentes eum uidere, non abnuit. uenimus itaque ad eum, quia aetati eius id a nobis deferendum uidebatur potius quam exigendum, ut ipse ad nos ueniret prior. perreximus ergo comitantibus non paucis, quos forte adgregatos nobis illud tempus inuenerat. cum autem apud eum consedissemus, rumore disperso non parua praeterea turba confluxit. sed in tota illa multitudine perpauci apparebant, qui utiliter ac salubriter agi causam illam et tantam reique tantae quaestionem prudenter et pie discuti cuperent. ceteri uero magis ad spectaculum quasi altercationis nostrae prope theatrica consuetudine quam ad instructionem salutis Christiana deuotione conuenerant.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sequat᷑. fieri etiã posse. ut ambo iniqͥ
hoc eũ multũ ĩmorari. ut uisticiã suȩ
partis ex eo certã uellet intelligi. quia
ꝑsecutionẽ passa fuerat. quesiii ab eo.
utrũ iustũ & xp̃ianũ putaret ep̃m me

Expanded text:
ari: fieri enim posse ut ambo iniquihoc eum multum immorari, ut justitiam suae partis ex eo certam vellet intelligi, quia persecutionem passa fuerit; quaesivi ab eo, utrum justum et christianum putaret
Abbreviated transcription (Latin):
usq infinẽ. adherens coniugio qđ ñ habet
finẽ. Inctent᷑ eã multȩ famulȩ dñam. ig¬
nobiles nobiłe. fragilit̾ excelse. excelsius
huiniłe. Uirgines que sibi optant anicioꝵ
claritatẽ. eligant scitatẽ. Illud enĩ qͣnta
libet cupiditate qͣndo assequent᷑: Noc
aũ si plene cupierint mox habebunt:. Ste¬
gat uos incolumes & feliciores dextera
altissimi. dñȩ honore dignissime ꝙ. p̃stan¬
tissimȩ filiȩ. Pignora sc̃itatis ur̃e. p̃cipue
ipsã scitatẽ p̃cipuã. debito ur̃is meritis
officio dilectione dñi salutamꝰ. Helationiᷤ
apopheretũ gratissime accepimus :¬

Expanded text:
usque in finem adhaerens coniugio, quod non habet finem. imitentur eam multae famulae dominam ignobiles nobilem, fragiliter excelsae excelsius humilem; uirgines, quae sibi optant Aniciorum claritatem, eligant sanctitatem. illud enim quanta libet cupiditate quando adsequentur? hoc autem, si plene cupierint! mox habebunt. protegat uos incolumes et feliciores dextera altissimi. dominae honore dignissimae et praestantissimae filiae. pignera sanctitatis uestrae, praecipue ipsam sanctitate praecipuam debito uestris meritis officio dilectione domini salutamus. uelationis apophoretum gratissime accepimus
Abbreviated transcription (Latin):
Generosius qͥppe elegit aniciana posteri¬
tas tã illustrẽ familiam beare. nuptias tie¬
sciendo: quã multiplicare pariendo. E
ĩ carne iã imitari tutã angłoꝵ. qͣm ex carne
numerũ ad huc augere mortaliũ. Nec est
uberior fecundiorq felicitas. ñ uentre gra¬
uescere. s m̃te gͣndescere. ñ lactescere pecto¬
re.s corde candescere. ñ uiscerib: rore.¬
t̾rã. s cȩłu orationib parturi tiꝰ contͣ¬

Expanded text:
generosius quippe elegit Aniciana posterigenerosius quippe elegit Aniciana posteritas tam inlustrem familiam beare nuptias nesciendo quam multiplicare pariendo et in carne iam imitari uitam angelorum quam ex carne numerum adhuc augere mortalium. haec est uberior fecundiorque felicitas non uentre grauescere sed mente grandescere, non lactescere pectore sed corde candescere, non uisceribus terram sed caelum orationibus parturire. do
Abbreviated transcription (Latin):
ominaꝵ honore dignissimis demetͥadis.¬
mertto illustrib & p̃stantissimis fi
gaudio cor nr̃m. tanto iocunduis quanto
cariꝰ. tanto gͣcius qͣnto cicius. Hr̃e nãq
stirpis sc̃imoniã uirginałe. qm̃ quocũq
ĩnotiustis ac ꝑ hoc ubiq fama celeberrima
p̃dicat. uelocissimũ uolatũ eiꝰ fideliore
prius nos fecistis exultare de cognito tã
excellenti hono: quã dubitare deaudi¬
to. uis u̾bis explicet. qͥs digno p̾conio
ꝓseqͣtur qͣntũ ĩcõꝑabilit̾ gloriosius atq
fructuosius habeat ex ur̃o sanguine fe¬
minas uirgines. xp̃e. quã uiros ẽsules
mundꝰ: Nã uolumina tẽpoꝵ si magnũ
atq p̃clarũ ẽ nominis dignitate signa¬
re. qͣnto ẽ maius atq p̾clariꝰ cordis . cor¬
poris integͥtate tͣnscend̾e: Magis itaq
gaudeat puella nobilis genere. nobilior
sc̃itare. qͦd sit ꝑ diuinũ ẽsortiũ p̃cipuã in
cȩlis c̃secutura sublimitatẽ. qͣm si eẽt ꝑ hu¬
manũ conubiũ ꝓłẽ ꝓpagatura sublimẽ.

Expanded text:
OMINARUM HONORE DIGNISSIMIS MERITO INLUSTRIBUS ET PRAESTANTISSIMIS FILUTEM. Implestis gaudio cor nostrum tanto iucundius quanto carius, tanto gratius quanto citius. uestrae namque stirpis sanctimoniam uirginalem quoniam quacumque innotuistis ac per hoc ubique fama celeberrima praedicat, uelocissimum uolatum eius fideliore is et prius nos fecistis exultare de cognito tam excellentissimo bono quam dubitare de audito. quis uerbis explicet, quis digno praeconio prosequatur, quantum incomparabiliter gloriosius atque fructuosius habeat ex uestro sanguine feminas uirgines Christus quam uiros consules mundus? nam uolumina temporum si magnum atque praeclarum est nominis dignitate signare, quanto est maius atque praeclarius cordis et corporis integritate transcendere! magis itaque gaudeat puella nobilis genere, nobilior sanctitate, quod sit per diuinum consortium praecipuam in caelis consecutura sublimitatem, quam si esset per humanum conubium prolem propagatura sublimem.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sunul eẽmꝰ u̾ba tua dictare noluisse.
qr całupniã tunebas. s quia de ueritate
ñ confidebas. Alodo qͥa iã tͥ placuit dic¬
tare an triformẽ ci ꝑsonã credã: respon¬
deo ñ me ita cred̾e. Una qͥppe forma ẽ.
ris breuit respond̾e. qͦmͦ accipias qđ ait
apłs. qͥ ad heret meretriri unũ corpus
ẽ. qͥ aũ ad heret dño unꝰ sp̃c ẽ. Yiu̾si enĩ

Expanded text:
cum simul essemus, uerba tua dictare noluisse. cum simul essemus, uerba tua dictare noluisse. quia calumniam timebas. sed quia de ueritate non confidebas. et modo quia iam tibi placuit dictare, an triformem dei personam credam. respondeo non me ita credere; una quippe forma est, ris breuiter respondere, quo modo accipias. quod ait apostolus: Qui adhaeret meretrici, unum corpus est: qui autem adhaeret do
Abbreviated transcription (Latin):
tit oculoꝵ. Quid in me diceres. si apla¬
cito qđ int̾ nos statueramꝰ ego recessis¬
sem. & in re facilluna que recte placue¬
rat. curuã refragationẽ. & nodos difficul¬
tatis posuissem: Neq enĩ aqua cȩnosa ĩ¬
gurgitatũ me iudicares. s ꝑfidię qđ
multo peiuis ẽ ebrietate submersum. siñ
talis post prandiũ redissem. qͣlis ante ꝓͣn¬
diũ recessissem. S ecce. nũqͥd ñ rescͥpͣti qd̾
uoluisti. & nulła całupniã formidasti:
Sic gͦ poces &. cet̾a. ut sit qͦd uł nos ipsi
uł alii possint c̃sidare & uidicare. Ił enĩ
dicis triformẽ di ꝑsonã me cred̾e. silegere
dignatꝰ fuisses qdđ aliud aliqͣnto ꝓlixius
misi. & ad ea que ibi scͥpta ft respondere
uoluisses.: hoc fortasse ñ diceres. S tam̃
ecce & hoc ip̃m qd triformẽ di ꝑsonã
dicã. & dictasti. ꝙ ẽscͥptũ misisti. & nul¬
ła całupniã tumusti. Ecce ostendisti ue¬
rũ ẽẽ qđ dico. ñ ideo te siẽ placuerat

Expanded text:
tit oculorum. Quid in me diceres, si a placito quod inter nos mane statueramus, ego recessissem, et in refacillima quae recte placuerat, curvam refragationem et nodos difficultatis posuissem? Neque enim aqua coenosa ingurgitatum me judicares, sed perfidiae, quod multo pejus est, ebrietate submersum, si non talis post prandium rediissem, qualis ante prandium recessissem. Sed ecce numquid non rescripsisti quod voluisti, et nullam calumniam formidasti? Sic ergo potes et caetera, ut sit quod vel nos ipsi, vel alii possint considerare et judicare. Quod enim dicis triformem Dei personam me credere, si legere dignatus fuisses quod aliud aliquanto prolixius misi, et ad ea quae ibi scripta sunt respondere voluisses; hoc fortasse non diceros. Sed tamen ecce et hoc ipsum quod triformem Dei personam dicam, et dictasti et conscriptum misisti et nullam calumniam timuisti; ecce ostendisti uerum esse. quod dico, non ideo te. sicut placuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
tantiȩ tuȩ. sic̃ arbor curlia &. nod osa.
que nichil uise rectũ habet. ꝙ aciem ꝑ¬
Quis e trib unꝰ qͣs : An forte una ꝑsona
triformis. que hoc noĩe nuncupetur:
Tu si uoluisses & c̃fideres de ꝓfessione
tua. resid̾es mecũ cũ coep̃is tuis. puro
ac pacifico animo & sp̃u. & c̃ferres de
his que di sunt. & que ad głam ⁊ grãm
spiritałe ꝑtinent. Inde quid opꝰ ẽ scri¬
bere & rescrib̾e. qđ nos ñ edificat : Expł.

Expanded text:
tantiae tuae sicut arbor curua et nodosa, quae nihil in se rectum habet et aciem pquis e tribus unus deus? an forte una est persona triformis. quae hoc nomine nuncupetur? tu si uoluisses et confideres de professione tua. resideres mecum cum coepiscopis tuis puro ac pacifico animo et spiritu et conferres de his. quae dei sunt et quae ad gloriam et gratiam spiritalem pertinent. unde quid opus est scribere et rescribere, quo
Abbreviated transcription (Latin):
nterȩ tuȩ nec ad reddenda ẽuic ia
me ꝓuocare. nec a reddendis
litt̾is reuocare potuert̃. Ea qͥppe que
scͥpsisti mouerent me. si a ueritate di
ñ a potestate hominis dicerent᷑. Dixisti

Expanded text:
terae tuae nec ad reddenda conuicia me prouocare nec a reddendis litteris reuocare potuerunt. ea quippe, quae scripsisti, mouerent me. si a ueritate dei, non a potestate hominis dicerentur. dixisti
Abbreviated transcription (Latin):
ptauem̃ te fr̃ dilectissime pristi ni
erroris tui c̃siliũ depone. nc̃ miror
te in lpso ad huc ꝑmane̾. sic̃ epła quã ad
me misisti clamat. Nã ita ẽ dignatiotua.
sic̃ siciens nimio calore accensus. si inue¬
nerit aqͣm cȩnosã &. se ĩgurgitauerit.
postea eã si łipidã & frigidã reperienᷤ bi¬
berit. ñ satis ꝓficere potest. qͣndoqͥdem
cȩno semel euis cor & anima obruitur:

Expanded text:
ptaueram te, frater dilectissime, pristini erroris tui consilium deponere; nunc miror te in ipso adhuc permanere, sicut epistula, quam ad me misisti, clamat. nam ita est dignatio tua, sicut sitiens nimio calore accensus si inuenerit aquam caenosam et se ingurgitauerit; postea, etiam si limpidam et frigidam reperiens biberit, non satis proficere potest, quando quidem caeno s
Abbreviated transcription (Latin):
si putabã me hoc onere caruisse. qđ mͥ
ĩposusti. querendo c̃siliũ. qͥd ĩ his ꝑiculis
que temꝑa nr̃a inuenert̃ facere debeatiᷤ.
Quãuis enĩ epłam ilła breuit̾ scͥpserĩ ni¬
chil me tam̃ p̃t̾misisse arbitror. qͦd &. re¬
spondenti dicere. & querenti audire suf¬
ficeret. qͣndoquide dixi. nec eos ẽẽ ꝓhi¬
bendos qͥ ad loca si posstͣ munita migra¬
re desid̾ant. & minusterii nr̃i uincula
qͥb nos caritas xp̃i alligauit ne de serauiꝰ¬
illud. qđ ꝓlixius c̃scͥptũ misi benigni¬
tati tuȩ.Si aũ illud tͥ ñ uacat legere. nec
mͥ uacat frustra u̾ba lactare. Possũ tam̃
qͣntũ dñs dederit facultatis. uł dictanti
tͥ uł scribenti. ego qͦq uł dictando uł scͥ¬
bendo ad qͦd uolueris respond̾e. Huic scͥp¬
ture a me dictatȩ ⁊ relectȩ. ego aus̃ subscͥpsi:

Expanded text:
si, putabam me hoc onere caruisse quod mihi imposuisti, quaerendo consilium quid in his periculis quae tempora nostra invenerunt, facere debeatis. quamuis enim epistulam illam breuiter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere et quaerenti audire sufficeret, quando quidem dixi nec eos esse prohibendos, qui ad loca, si possunt, munita migrare desiderant, et ministerii nostri uincula, quibus nos Christi caritas alligauit, ne deseraillud quod prolixius conscriptum misi Benignitati tuae. Si autem illud tibi non vacat legere, nec mihi vacat frustra verba jactare. Possum tamen, quantum Dominus dederit facultatis, vel dictanti tibi vel scribenti ego quoque vel dictando vel scribendo ad quod volueris respondere. Huic scripturae a me dictatae et relectae