comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ignobili oriundus familia ad monaste¬
rium. qd a p̃dicto oppido ferme quatuoi
milib distat. mundi huiꝰ ac parentum
affectione contempta. ĩ puerilib annis
aufugit. Ubi ita uite suȩ omnẽ exegit
etatem. ut nũqm̃ ꝓrsus ꝑ totos q̃nqua¬
gͥnta annos. nͨ solum uicũ ex quo egressus
est. nec fuerit ingressus nec uidit: s ne cu¬
iusqͣm femine quidẽ. nec ipsius matris suȩ.
conspexerit uultum. Int̾ea pat̃ morte p̃¬
uentus. centum solidorũ debitũ reliquit.
Cumq hic eẽt om̃i inquietudine penitꝰ
tib eẽt extorris. acreditorib tam̃ inquie¬
tari uehem̃ter comꝑit matrẽ. Tum hic
ab esugłico illo rigore quo ante hac in statu
ꝓsꝑo parentib consticutis. nec patrẽ se no
uerat intra habuisse nec matrẽ. pietatis con¬
sideratione mollitꝰ. ita se habere matrem¬
credidit. eiq ita subuenire festinauit op¬
presse: ut nichil aꝓposita districtione la¬

Expanded text:
ignobili oriundus familia \' ad monasteignobili oriundus familia \' ad monasterium, quod a praedicto oppido ferme quattuor milibus distat, mundi huius ac parentum affectione contempta a puerilibus annis aufugit. ubi ita uitae suae omnem exegit aetatem, ut numquam prorsus per totos quinquaginta annos non solum uicum, ex quo egressus est, nec fuerit ingressus nec uiderit, sed ne cuiusquam quidem feminae uel ipsius matris suae conspexerit uultum. interea pater morte praeuentus centum solidorum debitum dereliquit. cumque hic esset omni inquietudine penitus ternis esset extorris, a creditoribus tamen inquietari uehementer conperit matrem. tum hic ab euangelico illo rigore, quo antehac in statu prospero parentibus constitutis nec patrem se in terra norat habuisse nec matrem, pietatis consideratione mollitus ita se habere credidit matrem eique subuenire festinauit oppressae, ut nihil a proposita districtione la
Abbreviated transcription (Latin):
mant. Quamobrẽ nos desiderio commo¬
ratiõis accensi. ⁊ assertionib tanti uiri
inlubitatam accõmoclantes fidẽ libent᷑
amplexi. cellulã cum om̃i supellectili u¬
tensilib q suscepimus. Itaq religiosa po¬
titus circumuentione. paucis dieb quib
construende cellȩ pararet impendia de
lo co discetiens. reusus post hec aliã sͥ sũ¬
mo labore construpit.Iuam rursũ non
longo post tempore alus suꝑuenientib
fr̃ib eodẽ desiderio cupientib ibidem
cõmorari. simili caritatis m̃dacio circum¬
uentis. cum uniu̾so tradidit instrum̃to.
Ipse uͦ gͣ opus caritatis infatigabilis ꝑ¬
seuerans. t̃ciam sͥ cellulã in qua comina¬
neret instruxit.
pere p̃cium mͥ iudet᷑. aliud quoq eiꝰ
uiri caritatis opus memoriȩ tradere.
quo nr̃arũ partiũ monachi. ñ solũ con¬
tinentie rigorẽ. uerumetiã sincerissimũ
retinere dilectionis affectum. uniꝰ eiusdẽ
uiri instituant᷑ exemplo. Hic namq ñ

Expanded text:
mans. Quam rem nos et desiderio commorationis accensi, et assertionibus tanti viri indubitatam accommodantes fidem libenter amplexi, cellulam cum omni supellectile, utensilibusque suscepimus. Itaque religiosa potitus circumventione, paucis diebus quibus construendae cellae pararet impendia de loco discedens, reversus post haec, aliam sibi summo labore construxit quam rursum non longo post tempore superuenientibus fratribus eodemque desiderio cupientibus ibidem commorari simili caritatis mendacio circumuentis cum uniuerso trIpse vero erga opus charitatis infatigabilis perseverans, tertiam sibi cellam, ubi commaneret, instruxit.Operae pretium mihi uidetur aliud quoque eiusdem uiri caritatis opus memoriae tradere, quo nostrarum partium monachi non solum continentiae rigorem, uerum etiam sincerissimum retinere dilectionis affectum unius eiusdemque uiri instituantur exemplo. hic namque non
Abbreviated transcription (Latin):
tã p̃clarũ sp̃s ꝓfectũ scientie q lum̃ adqui¬
rant. Finitis itaq psalmis. ⁊ cotidiana c̃gre
gatiõe sic̃ suꝑiꝰ cõme morauimꝰ absoluta:. nul¬
lus eorũ ut ad modicũ subsistere. aut ser¬
mocinari audet cum aliquo. S ne ꝑ totũ
quidẽ dici spacium acella sua ꝓgredi. aut
deserere opꝰ qd̾ in easolitꝰ ẽ exercere p̃sumit:
nͥ forte cũ fuerint ad officiũ necessaru cuiꝰ¬
q oꝑis euocati. Qd̾ ita explent foras egressi
ut nulla int eos sermocinatio penitꝰ c̃sera¬
tur. s sic unusquisq opꝰ exequit᷑ iniunctũ.
ut psalmũ ut sc̃pt᷑am qualibet memort
recensendo. ñ solũ c̃spiratiõi noxiȩ. uł
consitiis pͣius: s nec ociosis quidẽ colloquius
ullã copiam. uł tempꝰ imꝑtiat. oris parit̃
et cortlis officio: in meditatiõe sp̃ali iugit᷑
occupato. Sũma namq obseruantia custo¬
dit᷑ nequisqua cũ alio: ac p̃ciptie iuniors

Expanded text:
tam praeclarum spiritus profectum scientiaeque lumen adquitam praeclarum spiritus profectum scientiaeque lumen adquirant. gatione sicut superius commemorauimus absoluta nullus eorum uel ad modicum subsistere aut sermocinari audet cum altero, sed ne quidem per totum diei spacium a cęlla sua progredi aut deserere opus, quod in ea solitus eat exercere, pręsumit, nisi forte cum fuerint ad officium necessarii cuiusque operis euocati. Quod ita explent foras egressi, ut nulla inter eos sermocinatio conseratur, sed sic unusquisque opus exequitur iniunctum, ut Psalmum uel Scripturam quamlibet memoriter recensendo non solum conspirationi noxię uel consiliis prauis, sed ne ociosis quidem colloquiis ullam copiam uel tempus impartiat, oris pariter et cordis officio in meditatione spiritali iugiter occupato. Summa nanque obseruantia custoditur, ne quisquam cum alio, ac pręcipue iuniores,
Abbreviated transcription (Latin):
irreꝑe. S icut enim nullũ ferme ab eis ocii
cempꝰ excipit᷑. ita nec meditatiõĩ quidẽ sp̃a¬
li finis imponit᷑. Nam parit̃ exercentes cor¬
poris aĩẽq uirtutes. extioris hominis stipen¬
dia cum emolum̃tis intioris exequant. lu¬
bricis motib cordis. et fluctuatiõe cogitĩo¬
nũ inftabili. oꝑum pondera uelut quandã.
tenacẽ atq immobilẽ anchoram p̾figenteᷤᷤ:
cui uolubilitas ac ꝑuagatio cordis inuexa.¬
intra cellȩ caustra uelut in portu fidissimo
ualeat contineri. Atq ita sp̃ali meditatioĩ
tantũ et custodiȩ cogitationum intenta.
ñ modo ad consensum pͣue cuitsqũa sug¬
gestioĩs ꝑugisẽ m̃tem corruere ñ sinat. ue
rũ etiã ab oim̃ suꝑflua ociosaq cogitatiõe
custodiat: itaut quid ex quo pendeat haud
facile possit a quoquã discerni. idẽ utrũ
ꝓpt̃ meditationẽ sp̃alem incessabile manu-¬
um opus exerceant: an ꝓpt̾ oꝑis iugitatẽ

Expanded text:
inrepere. sicut enim nullum inrepere. sicut enim nullum tempus excipitur, ita nec meditationi quidem spiritali finis imponitur. Nam pariter exercentes corporis animaeque virtutes, exterioris hominis stipendia cum emolumentis interioris exaequant, lubricis motibnum instabili operum pondera uelut quandam tenacem atque inmobilem anchoram praefigentes, cui uolubilitas ac peruagatio cordis inintra cellae claustra, velut in portu fidissimo valeat contineri; atque ita spiritali meditationi tantum, et custodiae cogitationum intenta, non modo ad consensum pravae cujusque suggestionis pervigilem mentem corruere rum etiam ab omni superflua otiosaque cogitatione custodiat, ita ut, quid ex quo pendeat, haud facile possit a quoquam discerni, id est utrum propter meditationem spiritalem incessabile manuum opus exerceant, an propter operis iugitatem
Abbreviated transcription (Latin):
dere orationum nr̃arũpuritate ꝑ uic̾uit. ita
ut nonnũqͣm quos ꝑ totũ noctis spacium
sauciare non potuit. sub illius hore breuis¬
simo tempore dehonestare conet᷑. Scc̃a uͦ qd̾
mergat ulusio: int̾cedens etiã purꝰ sopor
inertiã monacho mox eiugilaturo parturi¬
at: segnẽq corporẽ inferens m̃ti. ꝑ totum
diei spacium uigorẽ eius obtundat: ilã q
hebetet ꝑspicaciam sensus. et pinguediinẽ
cordis exhauriat: quȩ nos possit ꝑ totũ diẽ
adu̾sus om̃s insidias inimici cautiores ro¬
bustiores q seruare. Iuamobrẽ canonicis
uigiliis: pͥuate ab eis subiungunt᷑ excubie.
ac maiore illis obseruatioe succedunt. ut et
ꝯsl purificatio quȩ psalmis ẽ et oratiõib
atl quisita non ꝑeat. et intentior solliettulo
diligentius. nos. ꝑdiem custodita p̾paret me¬
ditatiõe nocturna. Et ideirco eas cum adecti¬
one oꝑis exequit᷑. ne uelut ociosis ualeat sõnꝰ

Expanded text:
dere orationum nostrarum puritate peruiderit, ita dere orationum nostrarum puritate peruiderit, ita ut nonnumquam, quos per totum noctis spatium sauciare non potuit, sub illius horae breuissimo tempore dehonestare conetur. secunda ueromergat inlusio, intercedens etiam purus sopor inertiam monacho mox euigilaturo parturiat. segnemque torporem inferens menti per totum diei spatium uigorem eius obtundat, illamque hebetet perspicaciam sensus et pinguedinem cordis exhauriat, quae nos possit per totum diem aduersus omnes insidias inimici cautiores robustioresque seruare. quamobrem canonicis uigiliis priuatae ab eis subiunguntur excubiae ac maiore illis obseruatione succedunt., ut et illa purificatio, quae psalmis est et orationibus adquisita, non pereat, et intentior sollicitudo diligentius nos per diem custoditura praeparetur medit.atione nocturna. Et idcirco eas cum adiectione operis exsequuntur, ne uelut otiosis ualeat somnus
Abbreviated transcription (Latin):
celebrant. nec uit̾ius quisqͣm eorũ in requiẽ
somni resoluit᷑. donec suꝑuemente diei splen¬
dore. nocturno oꝑi. ac meditatione. diurna
tota industria annitentes sacrificium
deo cde fructu manuũ suarũ offerre se credt̃
duab ex causis cuin om̃i obseruatione cu¬
stodiunt. qd̾ nos quoq si ꝑfectioni stucdemꝰ
eadẽ ailigentia comenit obseruare. Prima.
ne forte purificationẽ nram nocturnã psal¬
mnis et orationib acdquisitã. inuidus inimicꝰ
liuens puritatinr̃e. eui maxime semꝑ insi¬
cuat᷑ et indesinent᷑ infestus ẽ: quaciã somni
illusione contaminet. Iui: post ulã satisfac¬
tionẽ. quã ꝓ negligentus seu ignorationib no¬
stris obtulimus. et confessiõis nr̃e ueniã ꝓfu¬
sis gemitio imploratã. sollicitius nos. si tẽpꝰ
quietis inuenerit. maculare festinat: tunc
p̃cipue fiduciã nr̃am deic̾e. atq eneruare
contendens. cum feruentiꝰ nos ad dm̃ ten¬

Expanded text:
celebrant, nec ulterius quisquam eorum in requiem celebrant, nec ulterius quisquam eorum in requiem somni resolvitur; donec superveniente diei splendore, nocturno operi, ac meditationi operatio diurna tota industria annitentes sacrificium Deo de fructu manuum suarum offerre se credunt, duabus ex causis cum omni observatione custodiunt. quod nos quoque, si perfectioni studemus, eadem diligentia conuenit obseruare. prima, ne forte purificationem nostram nocturnis psalmis et orationibus adquisitam inuidus inimicus liuens puritati nostrae, cui maxime semper insidiatur et indesinenter infestus est, quadam somni inlusione contaminet. qui post illam satisfactionem, quam pro neglegentiis seu ignorationibus nostris obtulimus, et confessionis nostrae ueniam profusis gemitibus inploratam sollicitius nos, si tempus quietis inuenerit, maculare festinat, tunc praecipue fiduciam nostram deicere atque eneruare contendens, cum feruentius nos ad deum ten
Abbreviated transcription (Latin):
licita inte ꝑquirunt: que ne ipsius quidem
noctis caensissimȩ tenebre ualeant impedire:
credentes tanto sublumiorẽ sp̃ualium c̃tẽ¬
plationũ puritatẽ m̃tis untuitu quesituroᷤ.:
quanto deuotius fueruit gͣ oꝑis studdium
ac laboris intenti. Et idcirco: mediocrẽ cano¬
nicarũ orationũ numerum. udicant diui¬
nitꝰ moderatũ: ut ardentiorib fide. spaciũ
quo se uirtutis eorum infatigabilis eursus
extenderet seruaret᷑. et nichilominus fes
sis egrisq corporib minime gigneret᷑ de
nunietate fastidiũ. Ideoq cum fuerrat
orationũ cunonicarũ functiones ex more
finite: unusquisq ad suã recurrens cellu¬
lã. quã aut solus. aut cum alio tantũ inha¬
bitare ꝑmittit᷑. quẽ scilicet societas. aut¬
oꝑatiõis. ut cdiscipulatꝰ. et discipline imbu¬
tio copulauit. ut certe que similitudo uir¬
cutũ comparẽ fecit. idẽ rursus orationũ of¬
ficiũ uelut peculiare sacrificiũ studiosuis

Expanded text:
licita mente perquirunt, quae ne ipsius quidem licita mente perquirunt, quae ne ipsius quidem noctis densissimae tenebrae ualeant inpedire, credentes se tanto M sublimiorem spiritalium contemplationum puritate mentis intuitum quaesituros, quanto deuotius fuerint. erga operis studium ac laboris intenti, et idcirco mediocrem canonicarum orationum numerum iudicant diuinitus moderatum, ut ardentioribus fide spatium, quo se uirtutis eorum infatigabilis cursus extenderet, seruaretur, et nihsis aegrisque corporibus minime gigneretur de nimietate fastidium. Ideoque cum fuerint orationum canonicarum functiones ex more finitae, unusquisque ad suam recurrens cellulam quam aut solus, aut cum alio tantum inhabitare permittitur, quem scilicet societas operationis, vel discipulatus, et disciplinae imbutio copulavit, vel certe quem similitudo virtutum comparem fecit idem rursus orationum officium velut peculiare sacrificium studiosius
Abbreviated transcription (Latin):
cenos psallant. Sitres. quat̾nos. Si quatuor
t̃ios. Iuo nuimero nunquã minꝰ in congre¬
guaoẽ decantant. Ac ꝓinde quantalibet mul¬
aituo conuenerit nunqͣm amplius psallt᷑
in sinaxim quã quatuor fr̃s.
une sane canonicũ quẽ p̾diximus duo¬
Ide nariũ ps almorũ. numerũ. tali corpors
quiete releuant: ut has easclem congregatio¬
nũ sollemnitates. ex more celebrantes. absq
eo qui dicturꝰ in medio psalmos surrexerit.
cuncti sedilib humilluis insiclentes: ad uo¬
cẽ psauentis om̃i cortis intentione depen¬
ddeant. Itanamq ieiuimis et oꝑatiõe totius
diei noctisq lasescunt. ut nͥ huiuscemodi
refectione adiuuent᷑. ne hunc quidẽ nume¬
rũ stantes implere ualeant. Nuliũ etenim
tempꝰ ab oꝑis exercitatiõe uacuum tͣnsire
concediunt: quia non solum ea que ddiei splen¬
dor admittit. om̃i instantia manib exerce
contenciunt: s etiã illa oꝑationũ genera. sol¬

Expanded text:
senos psallant, si tres, quaternos, si quattuor, senos psallant, si tres, quaternos, si quattuor, ternos. quo numero numquam minus in congregatione decantant, ac perinde, quantalibet multitudo conuenerit, numquam amplius psallunt in synaxi quam quattuor fratres. Hunc sane canonicum quem praediximus duodenarium psalmorum numerum tali corporis quiete releuant, ut has easdem congregationum sollemnitates ex more celebrantes absque eo, qui dicturus in medium psalmos surrexerit, cuncti sedilibus humillimis insidentes a uoce psallentis omni cordis intentione dependeant. ita namque ieiuniis et operatione totius diei noctisque lassescunt, ut, nisi huiuscemodi refectione adiuuentur, ne hunc quidem numerum stantes explere praeualeant. nullum etenim tempus ab operis exercitatione uacuum transire concedunt, quia non solum ea, quae diei splendor admittit, omni instantia manibus exercere contendunt, sed etiam illa operationum genera sol
Abbreviated transcription (Latin):
festinatiõe generatur: dum residuorum
psalmorũ qui decantandi sunt: modũ. nu¬
merũq considerans. ñ distinctionẽ sensuũ
audientib studet aurib pandere: s ad finẽ
sinaxeos ꝓperat ꝑuenire. Deniq si quis¬
piam iuniorum. ut ꝓ feruore sp̃s. ut pro
eo qd̾ necdum institutꝰ est ceꝑit modũ de¬
cantationis ex cecłe: psallentis ꝓgressio. seni¬
oris int̾dicitur plausu: quẽ dans manu sua
in sedili quo sedet cunctos facit adorationẽ
psalmorũ: quia is qui decantat non mͦ ꝑse
ipsũ intelligentis fructũ amittat᷑. s etiam
ꝑ illos incit᷑at detrim̃tũ. quos fastidium
sinareos in mietate sua fecit incurrere. Il¬
lud quoq apudeos om̃i obseruantia custo¬
ditͣ ut in responsiõe alleliua nultꝰ dicatur
p̃s. nisi is qui in titulo suo alleluia instotiõe
p̃notat᷑. p dictum uͦ cluodenariũ ps almorum
numerũ ita diuudunt. ut si cluo fuerint frẽs

Expanded text:
festinatione generatur, dum residuorum festinatione generatur, dum residuorum psalmorum qui decantandi sunt, modum numerumque considerans, non distinctionem sensuum audientibus studet pandere, sed ad finem synaxeos properat peruenire. denique si quispiam iuniorum uel pro feruore spiritus uel pro eo quod necdum institutus est coeperit modum decantationis excedere, psallentis progressio senioris interciditur plausu, quem dans manu sua in sedili quo sedet cunctos facit ad orationempsalmorum, qua is qui decantat non modo per se ipsum intellegentiae fructum amittat, sed etiam per illos incidat detrimentum, quos fastidium synaxeos nimietate sua fecit incurrere. illud quoque apud eos omni oDseruantia custoditur, ut in responsione alleluiae nullus dicatur psalmus nisi is, qui in titulo suo alleluiae inscriptione praenotatur. praedictum uero duodenarium psalmorum numerum ita diuidunt, ut, si duo fuerint fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
plicatiõis intentione festinans. et ꝑ hoc eã
tepefacere a cepto feruore contendens. Iuã¬
obrẽ. utilius cẽ sent. breues quidẽ orationes
s ereb̾rimas fieri: illud quidẽ ut frequentꝰ
dũm dep̾cantes. iugit᷑ eidẽ coherere possimꝰ.
hõc uͦ ut insidiantis diaboli iacula quȩ. in¬
fligere nobis. tunc p̃cipue cum oramus insi¬
stit. succincta breuitate uitemus.
in congregatiõe decantant. continuata
student ꝓnunciatiõe conclude. s eos ꝓ nui¬
mero u̾suũ. duab. uł trib. int̾ci. sionibus
cum orationũ intiectiõe diuisos. distinctim
particulatimq consũmant. Non enĩ multi¬
tudine u̾suũ. s m̃tis iitelligentia delectan¬
tur. ulud tota uirtute sectantes. P sallam
spu. psallã et m̃te. Ideoq utilius habent
decẽ ũsus cum rationabili assignatione
cautare. quã totũ psalmũ cum c̃fusione
m̃tis effundere: quennũqͣm ꝓnunciantis

Expanded text:
plicationis intentione festinans et per hoc eam plicationis intentione festinans et per hoc eam tepefacere a coepto feruore contendens. quamobrem utilius censent breues quidem orationes sed creberrimas fieri: illud quidem ut frequentius deum deprecantes iugiter eidem cohaerere possimus, hoc uero ut insidiantis diaboli iacula, quae infligere nobis tunc pstit, succincta brevitate vitemus. in congregatione decantant, continuata student pronuntiatione concludere: sed eos pro numero versuum duabus vel tribus intercisionibus cum orationum interjectione divisos distinctim, particulatimque consummant. Non enim multitudine versuum, sed mentis intelligentia delectantur; illud tota virtute sectantes: Psallam spiritu, psallam et mente . Ideoque utilius habent decem versus cum rationabili assignatione cantari, quam totum psalmum cum confusione mentis effundi. Quae nonnumquam pronuntiantis
Abbreviated transcription (Latin):
clauib euaporare conat᷑. Illum uͦ qui con¬
stitutus in tepore m̃tis cum clamore suppli¬
cat. aut aliquid horum q̃ p̃diximꝰ e faucib
sius emittit: ac p̃cipue oscitatioib p̃uenit᷑
duplicit᷑ peccare ꝓnunciant. Primo qͦd o¬
ratiõis suȩ reus sit: qͦd eam uidelicet negli¬
gent᷑ offerat deo. Scd̃o qd̾ indiscip linato
strepitu. alt̾ius quoq qui forsitan arden¬
tius orare potuit. int̃cipit sensum. Ideoq
p̃cipiunt eam celeri fine concludi. ne
forte ĩmorantib nobis in ea. redundan¬
tia quedã sputi seu flegmatis. int̾rumpat
nr̃e oratioĩs excessum. Et idcirco dũ acl¬
huc feruet: uelut e faucib in imici ueloctt̃
rapiencda est. Iui ꝓculdubio cum sit nobi ᷤ
infestus semper. tunc maxime assistit
infestor: cum contra se. offerre nos p̃ces
dño uelle p̃uiderit. cogitatiõib seu diu̾ss
humorib excitatis. ab duc̃e m̃tẽ nr̃ãm. a sup¬

Expanded text:
nclauibus euaporare conatur. illum uero, qui connclauibus euaporare conatur. illum uero, qui constitutus in tepore mentis cum clamore supplicat aut aliquid horum quae praediximus e faucibus suis emittit ac praecipue oscitationibus praeuenitur, dupliciter peccare pronuntiant, primo quod orationis suae reus sit, quod eam uidelicet neglegenter offerat, secundo quod indisciplinato strepitu-  pitu alterius quoque, qui forsitan intentius orare potuit, intercipit sensum. ideoque praecipiunt eam celeri fine concludi, ne forte inmorantibus nobis in ea redundantia quaedam sputi seu flegmatis interrumpat nostrae orationis excessum. et idcirco dum adhuc feruet uelut e faucibus inimici uelociter rapienda eat, qui procul dubio, cum sit nobis semper infestus, tunc maxime adsistit infestior, cum contra. se offerre nos preces domino uelle peruiderit, cogitationibus seu diuersis umoribus excitatis abducere mentem nostram a sup
Abbreviated transcription (Latin):
ctrinã potius ꝑtinebunt.
um gͥ p̃dictas sollemnitates quas illi
sinaxis uocant celebraturi conueniunt
tantum a cunctis silentiũ p̃betur: ut cũ in
unũ tã innumerosa fr̃um multitudo c̃ue¬
niat᷑. p̃t illum qui consurgens ꝑsalmũ
decantat in medio. nullus hominũ penitꝰ
atlẽe credat᷑. ac p̃cipue cũ consũmat᷑ oratio:
in qua ñ sputũ emittit᷑. ñ excreatio obstre¬
pit ñ tussis int̾sonat. non oscitatio somno¬
lentorũ dissutis malis ⁊ hiantib trahitur.:
nulli gemitꝰ. nulla suspiria etiã astantes
impeditura ꝓmunt᷑. Nulla uox absq sac̃¬
dotis p̾cem concludentis audit᷑. nisi forte
hȩc que ꝑ excessum m̃tis claustra oris effu¬
gerit. queq insensibilit corcti surrepserit
immoderato sciłit atq intołabili sp̃s feruo¬
re succenso: dum ea quȩ ignita mons in se¬
metipsa ñ p̃ualet continere. ꝑ ineffabilẽ
quendã gemitũ ex intimi pectoris sui c̃¬

Expanded text:
ctrinam potius pertinebunt. ctrinam potius pertinebunt. cum igitur praedictas sollemnitates, quas illi synaxis uocant, celebraturi conuetantum a cunctis silentium praebetur, ut cum in unum tam innumerosa fratrum multitudo conveniat, praeter illum qui consurgens psalmum decantat in medio, nullus hominum penitus adesse credatur, ac praecipue cum consummatur oratio: in qua non sputus emittitur, non excreatio obstrepit, non tussis intersonat, non oscitatio somnolenta dissutis malis et hiantibus trahitur, nulli gemitus, nulla suspiria etiam adstantes inpeditura promuntur, non ulla uox absque sacerdotis precem concludentis auditur nisi forte haec, quae per excessum mentis claustra oris effugerit quaeque insensibiliter cordi obrepserit, inmoderato scilicet atque intolerabili spiritus feruore succenso, dum ea, Quae ignita mens in semet ipsa non praeualet continere, per ineffabilem quendam gemitum ex intimis pectoris sui co
Abbreviated transcription (Latin):
excliseritꝰ. ut initia uobis rei p̃sertum tã
necessarie hoc opere relinquamꝰ. quib ꝓ
ardore cdesiderii totum tardũ est: ut dum
nobis huius cõmorationis tribuunt᷑ indu¬
neas p̃signenius. quib nu ut maxime. qͥ
in cenobus cõmorant᷑. ualeant aliquatenꝰ
informari. Simul etiã ꝓspicientes his qͥ
forsitan huic tantũmͦ occursuri libro. ad
illũ ꝑuenire ñ potuerint᷑: ut instructioẽ
huius gͦ orationis qualitatẽ. ut ex parte
uideantur imbuti. et quẽ admodũ sunt
cle habitu ⁊ amictu ext̾ioris hominis
instituti:. ita etiã qualit̃ eũ ad offerenda
sp̃alia sacrificia debeant exhibere non
nesciant. Siquidẽ hu libelli quos in pre¬
senti culere dño aduiuante disponimꝰ.
ad ext̾ioris hominis obseruantiã. et in¬
stitutionẽ cenobiorum competentius ap¬
tabunt᷑: uli uͦ atd disciplinã int̾ioris ac ꝑfec¬
tionẽ cordis. et anachoritarũ uitã. atq do¬

Expanded text:
excluserit, uel initia uobis rei praesertim tam excluserit, uel initia uobis rei praesertim tam necessariae hoc opere relinquamus, quibus pro ardore desiderii totum tardum nobis hujus commorationis tribuuntur induneas praesignemus, quibus hi vel maxime, qui in coenobiis commorantur, valeant aliquatenus informari. Simul etiam prospicientes his qui forsitan huic tantummodo occursuri libro, ad illum pervenire non poterunt, ut instructione hujus erga orationis qualitatem vel ex parte reperiantur imbuti, et quemadmodum sunt de habitu et amictu exterioris hominis instituti, ita etiam qualiter eum ad offerenda spiritalia sacrificia debeant exhibere non nesciant. Siquidem hi libelli quos in praesenti cudere Domino adjuvante disponimus, ad exterioris hominis observantiam et institutionem coenobiorum conpetentius aptabuntur, illi uero ad disciplinam interioris ac perfectionem cordis et anachoretarum uitam atque do
Abbreviated transcription (Latin):
puintia uidemus. ut uno cantante in
clausula psalmi om̃s astantes concinant.
cũ clamors gła patri et fiio ⁊ sp̃uisc̃õ
nusqͣm ꝑ omnẽ orientẽ audiuimꝰ. scum
om̃ium sulentio ab eo qui cantat finito
canonicarum modũ c̃sequent̃ instituta¬
rum orto ꝓuexit. quarũ pleniorẽ tractatũ
licet in collationes semorum reseruemus.
ibidẽ plenius digesturi. cum de earũ qͣlita¬
te. seu iugitate u̾bis eorũ disserere ceꝑimꝰ
necessarium reor tam̃ ꝓ oportunitate loci
ac narrationis ipsius. qm̃ ita obtulit sese
occasio. etiã in p̃senti pau a ꝑstringere.
ut formantes int̾um ext̾ioris hominis mo¬
tus. et uelut quedã nimc orationis funcda¬
m̃ta facientes: minore pꝰt hȩc labore cũ
cxꝑimus de statu int̾ioris hominis dispu¬
tare. orationũ quoq eius fastigia construa¬
mus. Iuud añ oĩa ꝓuidentes. ut si nos ab
ula narratione quã cxpimꝰ oportune deo
uolente digerere. p̃ueniens uitȩ nr̃e finis.

Expanded text:
na vidimus, ut uno cantante in clausula psalmi omnes stantes concinant cum clamore Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto, nusquam per omnem Orientem audiuimus, sed cum omnium silentio ab eo, qui cantat, finito canonicarum modum consequenter institutorum ordo prouexit., quarum pleniorem tractatum licet in conlationes seniorum reseruemus ibidem plenius digesturi, cum de earum qualitate seu iugitate uerbis eorum disserere coeperimus, necessarium tamen reor pro oportunitate loci ac narrationis ipsius, quoniam ita obtulit sese occasio, etiam in praesenti pauca praestringere, ut formantes interim exnrioris hominis motus et uelut quaedam nunc orationis fundamenta iacientes minore post haec labore, cum coeperimus de statu interioris hominis disputare, orationum quoque eius fastigia construamus: illud ante omnia prouidentes, ut, si nos ab illa narratione, quam cupimus oportune deo uolente digerere, praeueniens uitae nostrae finis
Abbreviated transcription (Latin):
e uugłu corpꝰ ẽ. eiuisdẽ scilicet xp̃i natiuita¬
tẽ parit᷑ ac deitatẽ. miracula quoq passio¬
nẽq complectens. Pulchrȩ aũ ñ ait linteũ.
s quasi linteum. Linteũ quippe. mortifi¬
onis ñ humane nat᷑e lege. s ꝓpͥe uolun¬
tatis subit᷑ arbitrio:. quasi linteũ dicitur.
mortuus: quia nec derelicta ẽ anima eius
iii inferno. nec caro eiꝰ uidit corruptionẽ.
Et rursus. Nemo inquit tollet ame ani
mã meã. s ego pono eã ame ipso. Potesta¬
tẽ habeo ponendi eã. et potestatẽ habeo¬

Expanded text:
euangelii corpus est, eiusdem scilicet Christi natiuitaeuangelii corpus est, eiusdem scilicet Christi natiuitatem pariter ac deitatem, mirabilia quoque passionemque conplectens. pulchre autem non ait linteum, sed quasi linteum: linteum quippe mortifionis non humanae naturae lege, sed propriae voluntatis subitur arbitrio, quasi linteum dicitur. ndum spiritum mortuus: quia nec derelicta est anima ejus in inferno, nec caro ejus vidit corruptionem. Et rursus: Nemo inquit tollet animam meam a me; sed ego pono eam a meipso. Potestatem habeo ponere eam, et potestatem ite
Abbreviated transcription (Latin):
hora t̾ria uidemꝰ impleta. sc̃iq sp̃s uaticina¬
tum ꝑ ꝓpħas aduentum. eodẽ tempore sr̃
apłos commeasse. Hora aũ sexta. immacła¬
ta hostia dñs nr̃ atq saluator oblatꝰ ẽ patͥ:
crucẽq ꝓ salute totius mundi conscentdenͤ
humani generis peccata deleuit. et expoli¬
ans pͥncipatꝰ ac postestates tͣnsduxit palã.
uniũsos q nox ios atq constrictos insolu¬
bilis cyrographi debito liberauit. tollens
ulud de medio. et erucis suȩ affigens tro¬
pheo. E adem quoq hora petro in exces¬
su m̃tis uocatio om̃ium gentium ꝑsummis¬
sionẽ uasis euũgłici ddelati cęlitꝰ. et purifica¬
tio om̃igenum animantium in eocdẽ c̃si¬
stentium delata ad eum uoce diunitatis
reuelat᷑. dicente ei. Surge petre. occide et
manduca. Q uod uas quatuor mitiis de celo
summissum: ñ aliud qͣm euũgłiũ designare
manifeste cognoscit᷑. Iicet enim quadrifor¬
mi euuaglistarũ narratione tlistincta qua¬
tuor uideat᷑ habere pͥncipia. unũ tamen

Expanded text:
hora tertia uidemus inpleta sanctique spiritus uaticinatum per prophetas aduentum eodem tempore super apostolos commeasse. hora autem sexta inmaculata hostia dominus noster atque saluator oblatus est patri, crucemque pro totius Mundi salute conscendens humani generis peccata deleuit: expolians principatus ac potestates traduxit palam uniuersosque nos obnoxios atque constrictos insolubilis chirographi debito liberauit, tollens illud de medio et crucis suae agens tropaeo. eadem quoque hora Petro m excessu mentis uocatio gentium per summissionem uasis euangelici caelitus delati et purificatio omnigenum animantium in eodem consistentium delata ad eum uoce diuinitus reuefatur, dicente ci: surge, Petre, occide et manduca. quod uas quattuor initiis de caelo summissum non aliud quam euangelium designare manifeste cognoscitur. licet enim quadriformi euangelist-arum narratione distinctum quattuor uideatur habere priucipia, unum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnunciante cum dicit. uoluntarie sacrifica¬
botͥ. Et. Uoluntaria oris mei beneplacita
factͥ dnẽ. Itaq in palestine ut mesopota¬
mie monasteriis ac totius oriertis. supra
dictarũ horarũ sollemnitates t̾nis psalmis
cotidie finunt᷑: ut et orationũ assidititas
statutis dõ temporib offerant᷑: et necessaria
oꝑatiõis officia consuminatis iusto motłami¬
ne sp̃alib obsequiis. nuulatenꝰ ualeant ĩpe¬
diri. His enun trib tẽporib etiã damelem
ꝓpħam coticuie fenestris aꝑtis in cenaculo
p̃ces año fudisse cognouimus. Nec in merito
hȩo specialius tempora. religiosis sunt offi¬
ciis deputata. In his si quidẽ ꝓmissionũ ꝑ¬
fectio: et summa nr̃e salutis adimpleta est.
Hora namq t̾cia. reꝓmissus olim sp̃s sẽs
cdescerndisse pͥmitꝰ comꝓbat᷑. Nam cum pro
elocutione linguarũ quȩ ab eis infrisione
obstupescens parit et irridens diceret
eos musto repletos. stans petrus in medio

Expanded text:
rificabo tibi, et: uoluntaria oris mei beneplacita sint tibi domine. Itaque in Palaestinae uel Mesopotamiae monasteriis ac totius Orientis supra dictarum horarum sollemnitates trinis » psalmis cotidie finiuntur, ut et orationum adsiduitas statutis deo temporibus offeratur et necessaria operationis officia consummatis iusto moderamine spiritalibus obsequiis nullatenus ualeant inpediri. his enim tribus temporibus etiam Danihelem prophetam cotidie fenestris apertis in cenaculo preces domino fudisse cognoscimus. nec inmerito haec specialius tempora religiosis sunt officiis deputata: in his siquidem promissionum perfectio et summa nostrae salutis est adinpleta. hora namque tertia repromissus olim per prophedescendisse primitus conprobatur. nam cum pro elocutione linguarum, quae ab eis infusione obstupescens pariter et inridens diceret eos musto repletos, stans Petrus in medio
Abbreviated transcription (Latin):
sollemnitate t̃ciȩ. sextȩ. noneq scdm regu¬
lã monasterioꝵ palestinȩ. ut mesopotamiȩ
nobis ẽ disserendum. ut p̃fati sumꝰ in ꝓlogo:
ꝑfectionẽ egiptiorũ. et immmutabilẽ disci¬
pline rigorem. horum institutis moderan¬
tes. Apud illos etenim hȩc officia que dño
soluere ꝑ cuistinctiones horarũ. et tẽporis
int̃ualla. cum ammonitione compulsoris
adigim᷑. ꝑ totũ diei spacium iugit cũ oꝑis
adiectione spontanee celebrantur. Ita nãq
ab eis incessant᷑ oꝑa manitũ pͥuatĩ ꝑ cellu¬
las exercent᷑. ut psalmorũ quoq. uł cȩt̾an
scͥpturarũ meditatio: nũquã penitꝰ omtta¬
tur. Cur p̃ces. et orationes. ꝑ singula mom̃ta
miscentes: in his officiis que nos statuto tẽ¬
pore celebramꝰ. totũ diei tempꝰ absumunt.
Iuamobrẽ. ex ceptis uesꝑtinis horis ac noctͤ¬
nis congregationib nulla aputi eos quidẽ
publica sollemnitas. absq diȩ sabbati. uel

Expanded text:
ollemnitatibus tertiae, sextae nonaeque secundum regulam monasteriorum Palaestinae uel Mesopotamiae nobis est disserendum, ut praefati sumus in prologo, perfectionem Aegyptiorum et inimitabilem disciplinae rigorem horum institutis moderantes. Apud illos etenim haec officia, quae domino soluere per distinctiones horarum et temporis interualla cum admonitione conpulsoris adigimur, per totum diei spatium iugiter cum operis adiectione spontanee celebrantur. ita namque ab eis incessanter operatio manuum priuatim per cellulas exercetur, ut psalmorum quoque uel ceterarum scripturarum meditatio numquam. penitus omittatur, cui preces et orationes per singula momenta miscentes in his officiis, quae nos statuto tempore celebramus, totum diei tempus absumunt. quamobrem exceptis uespertinis nocturnisque congregationibus nulla apud eos per diem publica sollemnitas absque die sabbato uel
Abbreviated transcription (Latin):
crim̃ incurrens. qd cũ illo . se. ut confabu¬
latiõĩs uł oratioĩs communione miscendo.
maiorẽ uii generet insolentiȩ fomitẽ. et
contumaciã deliquentis in peius enutriat.
ꝑnitiosum namq solatium tribuens. cor
eius magis ac magis faciet indurari. nec
humiliari eum sinet ob quod fuerat segͦ¬
gatꝰ. et ꝑ hoc ut increpationẽ senioris ñ
magnipendẽ. ut dissimulant̃ de satisfac¬
tiõe et uenia cogitare. Is aũ. cui religiosi c̃¬
uentꝰ cõmonitio. uł sinaxeos cura cõmittit᷑.
non passim ut libitũ est. ut nec ꝓ nocte
fuerit exꝑgefactus. aut oportuntas eum
somni ꝓpͥi. seu insomnu coartau̾̃it. frẽs eciã
ad cocidianas igilias exsuscitare p̾sumit.
S. qu̾auis eum consuetudo diurna hora so¬
uta euigiare compellat. ⁊am̃ sollicite fre¬
qͣnderq stellarũ cursu p̾stitutũ congregati¬
onis tempꝰ explorans. ad orationũ eos in uitat

Expanded text:
crimen incurrens, quod cum illo se uel confabucrimen incurrens, quod cum illo se uel confabulationis uel orationis communione miscendo maiorem illi generet insolentiae fomitem et contumaciam delinquentis in peius enutriat. perniciosum namque solacium tribuens cor eius magis magisque faciet indurari nec humiliari eum sinet, ob quod fuerat segregatus, et per hoc uel increpationem senioris non magni pendere uel dissimulanter de satisfactione et uenia cogitare. Is autem, cui religiosi conuentus commonitio uel synaxeos cura committitur, non passim ut libitum est nec prout nocte fuerit expergefactus aut oportunitas eum somni proprii seu insomnii cohortatur, fratres etiam ad cotidianas uigilias exsuscitare praesumit, sed, quamuis eum consuetudo diurna hora solita euigilare conpellat, tamen sollicite frequenterque stellarum cursu praestitutum congregationis tempus explorans ad orationum eos inuitat
Abbreviated transcription (Latin):
uis culpȩ rei ꝓnunciati. supplicatioẽ etiã
conuiratiõis. prauiq consilu. carere ñ pote¬
runt. Iũã culpam nisi in unũ cunctis
fr̃ib congregatis. publica diluerint peni
dentia. oratiomi fratrũ nullus eorũ int̾eẽ
quolibet delicto fuerit ab oratiõe suspen¬
sus. nullus cum eo ꝓrsus orandi ht̃ licentiã:
ante quã submissa in t̾rã penitentia. rec̃ci¬
liatio ei et admissi uenia corã frĩb cunctiˢ
publice fuerit ab ablate c̃cessa. Ob hoc nã¬
q tali obseruantia semetipsos ab oratioĩs
eius c̃sortio segregant atq secernunt. qͦd cre¬
dunt eũ qui ab oratiõe suspendit᷑ scđm
apłi sententiã tradi sathane. et si quis ora¬
tioni eius ante quã recipiat᷑ a seniore.
incousicdata pietate ꝑmotꝰ cõmunicare
p̃sumpserit. complicem se damnationis eiꝰ
efficiat. tradens soilicet semetipsũ uolunta¬
rie sathane. cui ille ꝓ sui reatꝰ em̃datione
fuerat cdeputatꝰ: in eo uł maxime grauius

Expanded text:
ulpae rei pronuntiati suspicione etiam coniurationis prauique consilii carere non poterunt. quam culpam nisi in unum cunctis fratribus congregatis publica diluerint paenitentia, orationi fratrum nullus eorum interess admisso quolibet delicto fuerit ah oratione suspensus, nullus cum eo prorsus orandi habet licentiam, antequam summissa in terram paenitentia reconciliatio eius et admissi uenia coram fratribus cunctis publice fuerit ab abbate concessa. ob hoc namque tali obseruantia semet ipsos ab orationis eius consortio segregant atque secernunt, quod credunt eum, qui ab oratione suspenditur, secundum apostolum tradi Satanae, et quisquis orationi eius, antequam recipiatur a seniore, inconsiderata pietate. permotus communicare praesumpserit, conplicem se damnationis eius efficiat, tradens scilicet semet ipsum uoluntarie Satanae, cui ille pro sui reatus emendatione fuerat deputatus: in eo uel maxime grauius
Abbreviated transcription (Latin):
cisse creclat᷑. Hoc quoq nosse debemus qd̃
a uesꝑa sabbati. quȩ lucescit in diem dicũ.
usq in uesꝑam sequentẽ. apud egiptios ge¬
nua ñ curuari. s nec totis quidẽ quinqua¬
gesimȩ dieb nec custoddiri in eis ieuiniorũ
regulam. Quarũ rerũ raçio. suo loco in col¬
lationib seniorũ cum ddñs usserit expone¬
tur. Nunc ꝓpositũ ẽ nobis causas t̾antũmͦ
breui narratiõe ꝑcurrere: ne castigatũ mo¬
dũ uolum̃ excedens: aut fastidio legentẽ
modo qui nã ꝑ egyptũ habeat᷑. do¬
naute dõ quantũ tenuitas ingenu¬

Expanded text:
 flectantur. Hoc quoque nosse debemus, a vespera sabbati, quae lucescit in diem dominicum, usque ad vesperam sequentem apud Aegyptios genua non curvari; sed nec totis quidem Quinquagesimae diebus, nec custodiri in eis jejuniorum regulam: Quarum rerum ratio suo loco in Collationibus Seniorum, cum Dominus jusserit, exponetur. . Nunc propositum est nobis causas tantummodo brevi narratione percurrere, ne statutum modum volumen excedens, aut fastidio legentem modo, quinam per Aegyptum habeatur, donante Deo, quantum tenuitas ingen
Abbreviated transcription (Latin):
XI. De obsecratione. xu De oratione.
XIII.De postulatione. xiiii. De gr̃aꝵ actiõe.
XX.Ntrũ quatuor orationũ species simul ⁊
om̃ib an singillatĩ ⁊ uicissim unioq sit̃ neceᷤ¬
XUI. Ad quas orationũ species nosmetipsata n ͤ
XX. De eo qd̾ dicit fiat uoluntas tua.
XxI.De pane suꝑ substantiali. siue cotidiano.i.
xxuide eo qd dicit ne inducas nos in tẽptatioem¬
xxiiiid e eo ꝙ ñ debeant alia postulari ꝗͣ hȩc
tantũ quȩ orationis dñicȩ modulo ꝯtinent̃:¬
xxiide qͣlitate sublimis orationis.

Expanded text:
. De obsecratione. De oratione. De postulatione. De gratiarum actione. Vtrum quattuor orationis species simul et omnibus, an singillatim et uicissim unicuique sint necessariae. Ad quas orationum species nosmet ipsos tendod dicit: fiat uoluntas tua. De pane supersubstantiali siue cotidiano. Deliqua. De eo quod dicit: ne inducas nos in temptationem. De eo quod non debeant alia postulari quam haec tantum, quae orationis dominicae modulo continentur. De qualitate sublimioris orationis.
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ quȩ incęlo sunt. siue quȩ in t̾ra uł
eoꝵ quȩ sunt in aquis sub terra: Quis
eoꝵ ñ obseruauit. honora patrẽ tuũ &
matrẽ: uł illa quȩ in decalogo subsecun¬
tͣ: Non occides. ñ adulterabis. ñ falsum¬

Expanded text:
eorum quae in coelo sunt, sive quae in terra, vel eorum quae in coelo sunt, sive quae in terra, vel eorum quae sunt in aquis sub terra? Quis eorum non observavit: Honora patrem tuum et matrem tuam; vel illa quae in Decalogo subsequuntur: Non occides, non adulterabis, non fa
Abbreviated transcription (Latin):
instructus: Unde enoch didicit ambu¬
lare cũ đo. nullã legis illuminationẽ
ab aliquo ꝯsecutus: Ubi sem & iapheth
legerant. turpitudinẽ patris tui ñ re¬
uelabis: ut incedentes retrorsũ patris
uerecunda uelarent: UInde monitꝰ a¬
braham spolus hostiũ quȩ sibi offere¬
barit᷑ ne retributionẽ laboris sui conse¬
queret᷑ abstinuit: uł decimas sacerdoti
melchisedech. quȩ mosayca lege p̾cipi¬
unt᷑ exsoluit: Unde idem ipse abra¬
hani. unde loth. transeuntib ac peregͥ¬
nis humanitatis iura. & ablutionẽ pe¬
dũ necdũ ęugłico coruscante manda¬
to supplicit̾ obtulerunt: Unde iob tan
tam deuotionẽ fidei. tantã castimoniȩ
puritatẽ. tantã humilitatis. mansue
Quem scõꝵ legimꝰ aute legem. ullũ legis
ñ obseruasse mandatũ: Quis illoꝵ non
custodiuit. audi isrł dñs ds tuus. ds u
nus est ꝰ Quis ñ impleuit illoꝵ. non fa¬
cies tibi sculptile. neq ullã similitudinẽ

Expanded text:
instructus ? unde Enoc didicit ambuinstructus ? unde Enoc didicit ambulare cum deo, nullam legis inluminationem ab aliquo consecutus? ubi Sem et Iapheth legerant: turpitudinem patris tui non reuelabis, ut incedentes retrorsum patris uerecunda uelarent? unde monitus Abraham spoliis hostium quae sibi offerebantur, ne retributionem laboris sui consequeretur, abstinuit, uel decimas sacerdoti Melchisedec, quae Moysaica lege praecipiuntur, exsoluit? unde idem ipse Abraham, unde Loth transeuntibus ac peregrinis humanitatis iura et ablutionem pedum necdum euangelico coruscante mandato suppliciter obtulerunt? unde Iob tantam de uotionem fidei, tantam castimoniae puritatem, tantam humilitatis, mansuetquem sanctorum legimus ante legem ullum legis non obseruasse mandatum? quis illorum non custodiuit: audi Israhel, dominus deunus est ? Quis non implevit illorum: Non facies tibi sculptile, neque ullam similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ut uł metu penȩ presentis. ñ penitus
bonũ scientiȩ naturalis extinguerent.
scđm ꝓphetȩ sententiã dicentis. Legẽ
dedit in adiutoriũ. Que etiã scđm
apłm pedagogus. uelut paruulis da¬
ta fuisse describit᷑: erudiens scilicet
eos atq custodiens : ne ab illa discipli¬
na in qua naturalit̾ fuerant institu¬
ti. quadã obliuione discederent. Nã
quia sit homini om̃is scientia legis
ab inttio creationis infusa: hinc ma¬
nifeste ꝓbatur: qđ mandata legis
absq littere lectione ante legẽ ĩmo
ante diluuiũ om̃es scõs obseruasse
cognoscimꝰ. Quẽ ad modũ enĩ scire po¬
tuit abel necdũ lege mandante qd̾
de pͥmitiuis ouiũ suaꝵ. & de adipe
ipsaꝵ. sacrifitiũ do deberet offerre : nͥ
ꝑ insitã sibi legẽ naturalit̾ fuisset e¬
doctus: Quẽadmodũ noe. qđ mun¬
dũ. uł qđ immundũ eẽt animal decre¬
uisset: ñdum hȩc legali distinguente
mandato nͥ scientia naturali fuisset

Expanded text:
ut uel metu poenae praesentis non penitus ut uel metu poenae praesentis non penitus bonum scientiae naturalis extinguerent, secundum prophetae sententiam dicentis: legem dedit in adiutorium. quae etiam secundum apostolum paedagogus uelut paruulis data fuisse describitur, erudiens scilicet eos atque custodiens, ne ab illa disciplina in qua naturaliter fuerant instituti quadam obliuione discederent. nam quia sit homini omnis scientia legis ab initio creationis nfosa, hinc manifeste probatur, quod mandata legis absque litterae lectione ante legem, immo ante diluuium omnes sanctos obseruasse cognoscimus. quemadmodum enim scire potuit Abel necdum lege mandante, quod de primitiuis ouium suarum et de adipe ipsarum sacrificium deo deberet offerre, nisi per insitam sibi legem naturaliter fuisset edoctus? quemadmodum Noe quod mundum uel quod inmundum esset animal discreuisset nondum haec legali distinguente mandato, nisi scientia naturali fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
lis ex hac p̾sumptione ꝯuigii.
transgressionis asscribi: si data firᷤ¬
illis ista p̾ceptio. At cũ seuinchid
istius obseruantia necdũ aliqua al̃¬
et constititione p̾fira. queadimodũ
aus ꝓmixtio generis ad norã debuit
lputari: quȩ nullo fuerat interdicta
andato:Lex enĩ ñ preterita solet
aina. s: futura damnare. Responsio¬
& uat᷑ali ab initio homines uiditio sea
exenus. penȩ fueruit obnorii. xeu
Ds hominẽ ereans om̃em naturali¬
ter ei scientiã legis inseruit. Quȩ si fuis¬
set ab homine scdđm ꝓpositũ dñi ut oȩ¬
perat custodita: non uti ꝙ necessariũ
fuisset aliam dari: quã litteris postea
ꝓmulgauit. Erat enĩ suꝑfluũ extrin¬
secus offerri remediũ: qd̃ adhuc intrin¬
secus uigebat insertũ. S quia hȩc ut
diximꝰ penitus corrupta iam fuerat li¬
bertate usuq peccandi: uelut huius
exerutor ac uindex. & ut ipsis scrip¬
turȩ uerbis eloquar. aduitrix apposi¬
ta est mosaycȩ legis seuera districtio.

Expanded text:
lis ex hac praesumptione coniugii crimen transgressionis adscribi, si data fuisset eis ista praeceptio. at cum seiunctionis istius obseruantia necdum aliqua fuisset constitutione praefixa, quemadmodum illis permixtio generis ad noxam debuit inputari, quae nullo fuerat interdicta mandato? lex enim non praeterita solet crimina, sed futura damnare. SEREN ab initio homines judicio seu poenae fuerunt obnoxii. Serenus: Deus hominem creans, omnem naturaliter ei scientiam legis inseruit, quae si fuisset ab homine secundum propositum Domini, ut coeperat, custodita, non utique necessarium fuisset aliam dari, quae per litteram postea promulgata est. Erat enim superfluum extrinsecus offerri remedium, quod adhuc intrinc uigebat insertum. sed quia haec ut diximus penitus corrupta iam fuerat libertate usuque peccandi, uelut huius exsecutor ac uindex et ut ipsis scripturae uerbis eloquar adiutrix adposita est Moysaicae legis seuera districtio,
Abbreviated transcription (Latin):
tales calces ac teloꝵ uulnera ꝓ alapa le¬
uissima rependebant: & ꝓ uno dente.
ꝑcucientiũ animas expetebant. S nec
dici illis poterat diligite in imicos ur̃as:
in qͥb magnus fructus. & ittilitã duce¬
batur ut amicos suos diligerent: de
clinarent uͦ ab inimicis: & solo ab esso¬
dio discederent. nec oppͥmere illos& in¬
in eu głio quomͦ intelligendũ sit qua¬

Expanded text:
tales calces ac telorum uulnera pro alapa letales calces ac telorum uulnera pro alapa leuissima rependebant et pro uno dente percutientium animas expetebant. sed nec dici illis poterat: diligite inimicos uestros, in quibus magnus fructus et utilitas ducebatur, ut amicos suos dilclinarent vero ab inimicis, et solo ab eis odio desinerent, nec opprimere illos et inV. Quomodo intelligendum sit qu
Abbreviated transcription (Latin):
cipales ordinationes suas ui melius em̃¬
dare. Qđ̾ ĩmensȩ p̾scientiȩ̨ dĩ penit
conuenire ñ poterit: nec sine ingenti
blasphemia hȩc de ipso ab heretica in
sania ꝓferuntur: dicente eccłiaste. Cog¬
noui qm om̃ia quȩ fecit ds ab initio.
ipsa erunt inet̾nũ. Suꝑ illa ñ ẽ qđ ad¬
dat᷑ & ab illis ñ est quod auferat᷑. &
idcirco iustis ñ est lex posita. s inuistis.
& ñ subditis: impus & peccatorib. sce¬
leratis. & contaminatis. Illi nãq haben
adhibita. litterisq descripta. quȩq in
aduitoriũ illi naturali data ẽ. indige¬
bant. Ex quib aꝑtissima ratione colli¬
git᷑: nec legẽ istã ꝑscriptã litteris dari
ab initio debuisse. Erat enĩ hoc super¬
fluũ fieri. stante adhuc naturali lege
nec ad integrũ uolata: nec eugłicã ꝑ¬
fectionẽ tradi aute legis potuisse casta
teram: qui conteriti ñ erant talionise¬
qualitate. iniurias ꝓpͥas uindicate. s̃ le¬

Expanded text:
cipales ordinationes suas in melius emecipales ordinationes suas in melius emendare. quod inmensae praescientiae dei penitus conuenire non poterit nec sine ingenti blasphemia hsania proferuntur, dicente Ecclesiaste: Cognovi quoniam omnia quae fecit Deus ab initio, ipsa erunt in aeternum. Super illa non est quod addatur, et ab illis non est quod auferatur . Et idcirco, Justis non est lex posita, injustis autem et non subditis, inpiis et peccatoribus, sceleratis et contaminatis. illi namque habentadhibita litterisque descripta quaeque in adiutorium illi naturali data est indigebant. ex quibus apertissima ratione colligitur nec legem istam perscriptam litteris dari ab initio debuisse erat enim hoc superfluum fieri stante adhuc naturali lege nec ad integrum uiolata nec euangelicam perfectionem tradi ante legis potuisse custodilli et alteram, qui contenti non erant talionis aequalitate iniurias proprias uindicare, sed le
Abbreviated transcription (Latin):
to maiora. quib ñ solũ legis. s etiã ȩu¬
dm̃ om̃ia creasse ꝑsecta nec fuisse qđ or¬
dinationi eius principali. uelut inꝓuide
& inꝑfecte necesse eẽt adiungi. si in illo
statu ac dispositione. qua ab ipso crea¬
ta sunt uniu̾sa mansissent. & idcirco
qui ante legẽ inimo qͥ ante diluuiũ pec¬
cauerunt: in eos iusto uiditio animad¬
uertisse dđm ꝓbamꝰ: quia transgressi na¬
turalẽ legem: sine ulla meruerunt ex¬
cusatione puniri Nec in illoꝵ incidemꝰ
blasphemiam calumniãq. qͥ ignorante ᷤ
hanc rationẽ derogant dõ ueteris testa¬
m̃ti: ac detrahentes nr̃ȩ fidei: subsan¬
nantesq respondent. Quid gͦ placuit
đo ur̃o ut post᷑ annoꝵ milia legẽ uo¬
luerit ꝓmulgare: tanta scła passus si¬
ne lege transire: quod si postea meliꝰ
aliquid adinuenit: apparet eũ in pri xxu¬
mordio miundi inferiora. uł deteriora
sapuisse: & post hȩc uelut exꝑim̃tise¬
doctũ cepisse rectiora ꝓspicere: ac pͥn¬

Expanded text:
to majora, quibus non solum legis, sed etiam Evam omnia creasse perfecta, nec fuisse quod ordinationi eius principali uelut inprouidae et inperfectae necesse esset adiungi, si in illo statu ac dispositione qua ab ipso creata sunt uniuersa mansissent, et idcirco in eos qui ante legem, immo ante diluuium peccauerunt, insto iudicio animaduertisse deum probamus, quia transgressi naturalem legem sine ulla meruerunt excusatione puniri, nec in illorum incidemus blasphemam calumniam, qui ignorantes hanc rationem derogant deo ueteris testamenti ac detrahentes nostrae fidei subsannantesque respondent: quid ergo placuit deo uestro, ut post tot annorum milia legem uoluerit promulgare, tanta saecula passus sine lege transire? quodsi postea melius aliquid adinuenit, apparet eum in primordio mundi inferiora uel deteriora sapuisse et post haec uelut experimentis edoctum coepisse rectiora prospicere ac prin