comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hendit : donec plenitudo gen¬
tium introeat. & sic om̃ĩs israhel
saluus fiat. Uelit in cõmune cõ¬
munem uenire salutẽ. quȩ sic
ab om̃ib capitur : ut nil singu¬
lis minuatur. Utiq hoc facit &¬
plus. Quid plus: Quod & nom̃
sponsȩ illi optat & grãm. Prsus
suꝑ salutem hoc. Incredibilis ca¬
ritas. si ñ sermo quẽ locuta est
ipse fecisset fidem Dixit enĩ
si aduertisti uelle se introduce¬
re quẽ tenebat ñ modo in do¬
m̃ũ matris. sed & in cubiculũ
quoq : qͦd est progatiuȩ indiciũ.
Sufficiebat ad salutẽ si domum
intraret. at secretum cubiculi.
signat grãm. Hodie ait huic do¬
nui salus facta est. Quidni sit
domesticis salus. saluatore ingres¬
so domĩi: Sed quȩ in cubiculo
meretur recipere. sȩorsũ habet
secretum suũ sibi. Salus domui
fit. thalamo deliciȩ recondunt᷑.
In domũ matris meȩ introdu¬
cam eum inquit. In quã dom̃ũ.
nisi de qua olim p̾nuntiarat

Expanded text:
prehendit, donec plenitudo genprehendit, donec plenitudo gentium introeat, et sic omnis Israel salvus fiat. Velit in commune communem venire salutem, quae sic ab omnibus capitur, ut nil singulis minuatur. Utique hoc facit, et plus. Quid plus? Quod et nomen sponsae illi optat, et gratiam. Prorsus super salutem hoc. 6. Incredibilis charitas, si non sermo quem locuta est ipsa, fecisset fidem. Dixit enim, si advertisti, velle se introducere quem tenebat, non modo in domum matris, sed et in cubiculum quoque, quod est praerogativae indicium. Sufficiebat ad salutem, si domum intraret: at secretum cubiculi signat gratiam. Hodie, ait, huic domui salus facta est . Quidni sit domesticis salus, Salvatore ingresso domum? Sed quae in cubiculum meretur recipere, seorsum habet secretum suum sibi. Salus domui fit; thalamo deliciae reconduntur. In domum matris meae introducam eum, inquit. In quam domum, nisi de qua olim praenuntiarat
Abbreviated transcription (Latin):
fortius. quȩ una duoꝵ tam ue¬
hementi uoluntate firmata ẽ:
Tenui eum inquit. Sed nichilo
dicit. Geniusti manu dexteram
meã. Quȩ tenetur & tenet. qͦ¬
modo iam cadere potest. Tenet
fidei firmitate. tenet deuotioĩs
affectu. At nequaqua diu tener&.
si ñ teneretur. Tenetur autẽ po¬
tentia & misccłia dñi. Tenui eũ
nec dimittã. donec introducam
illum in domu matris meȩ. &
in cubiculum genitricis meȩ.
Magna ȩccliȩ caritas. quȩ ne emu¬
lȩ quidem sinagogȩ suas delici¬
as inuidet. Quid benignius. ut
quẽ diligit anima sua ipsum
cõmunicare parata sit & inimi¬
cȩ: Nec mirũ tamen. quia salꝰ
ex iudeis est. Ad locũ unde exi¬
erat reuertatur saluator. ut
reliquiȩ isrł saluȩ fiant. Non
rami radici. ñ matri filii ingra¬
ti sint. Non rami radici inuide¬
ant quod ex ea sumpsere. ñ filii
matri : quod de eius suxere ube¬
rib Teneat itaq eccłia firmiter
salutẽ quã iudea ꝑdidit. ipsa ap¬

Expanded text:
fortius, quae una duorum tam vefortius, quae una duorum tam vehementi voluntate firmata est? Tenui eum, inquit. Sed nihilomidicit: Tenuisti manum dexteram meam . Quae tenetur et tenet, quomodo jam cadere potest? Tenet fidei firmitate, tenet devotionis affectu. At nequaquam diu teneret, si non teneretur. Tenetur autem potentia et misericordia Domini. Tenui eum, nec dimittam, donec introducam illum in domum matris meae, et in cubiculum genitricis meae. Magna Ecclesiae charitas, quae ne aemulae quidem Synagogae suas delicias invidet. Quid benignius, quam ut, quem diligit anima sua, ipsum communicare parata sit et inimicae? Nec mirum tamen, quia salus ex Judaeis est . Ad locum unde exierat, revertatur Salvator, ut reliquiae Israel salvae fiant. Non rami radici, non matri filii ingrati sint. Non rami radici invideant quod ex ea sumpsere: non filii matri, quod de ejus suxere uberibus. Teneat itaque Ecclesia firmiter salutem, quam Judaea perdidit, ipsa ap
Abbreviated transcription (Latin):
separari a caritate dei quȩ est in
quẽ diligit anima sua. adeo
illi adherere deo bonu ẽ. Glu¬
tinum bonum est. ait ysaias.
Quid hoc tenacus glutino.
qd nec aquis eluitur nec uentis
dissoluittr. nec scinditur gladiis:
Deniq aquȩ multȩ ñ poterut
extinguere caritatem. Tenui
eum. nec dimittã. Et sc̃s pa¬
triarcha. Non te inquit dimit¬
tam. nisi benedixeris michi.
Ita ista eum ñ uult dimitt̾e.
& forte magis quã patriarcha
id ñ trult. quia nec ꝓ benedic¬
tione quidem. Siquidem ille
benedictione accepta. dimisit
eum. Hec autẽ ñ sic. Nolo in¬
quit benedictionẽ tuam. s te.
Ouid enĩ michi est in cęlo. & a
re quid uolui suꝑ terrã: Non
dimitt᷑a te. nec si benedixeris
s michi. Tenui nec dimitt᷑a. Nec
minus forsitan ille teneri uult.
cum phibeat dicens. Deliciȩ mee
esse cum filiis hominu. Quodq
pollicens ait. Ecce ego uobiscũ
sum om̃ib dieb usq ad consuĩ¬
⁊mationẽ scłi. Quid hac copula

Expanded text:
separari a charitate Dei quae est in separari a charitate Dei quae est in quem diligit anima sua, adeo illi adhaerere Deo bonum est. Glutino bonum est, ait Isaias . Quid hoc tenacius glutino, quod nec aquis eluitur, nec ventis dissolvitur, nec scinditur gladiis? Denique, aquae multae non poterunt exstinguere charitatem . Tenui eum, nec dimittam. Et sanctus patriarcha: Non te, inquit, dimittam, nisi benedixeris mihi . Ita ista non vult eum dimittere, et forte magis quam patriarcha id non vult, quia nec pro benedictione quidem: siquidem ille benedictione accepta dimisit eum, haec autem non sic. Nolo, inquit, benedictionem tuam, sed te. Quid enim mihi est in coelo, et a te quid volui super terram . Non dimittam te, nec si benedixeris mihi. 5. Tenui eum, nec dimittam. Nec minus forsitan ille teneri vult, cum perhibeat dicens: Deliciae meae esse cum filiis hominum : quodque pollicens ait: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Quid hac copula
Abbreviated transcription (Latin):
rit pennas suas diluculo & ha¬
bitauerit in extremis maris.
illuc ait manus tua declucet
me. & tenebit me dextera tua.
Nonne deniq sccłm hanc om̃ĩ¬
potens & summe bonus pater
sponsi. consuscitauit & conse¬
dere nos fecit in dextera sua:
quia ꝑtransiui eos. qm & semet
ꝑtransiit : fide stans quo nec¬
dum re ipsa ꝑuenit Arbitror
& illud planum. cur se ꝑtran¬
sisse potius quã trarsisse dicere
maluit. Et nos transeamus ad
ea quȩ sequunturꝰ. Tenui eum.
nec dimittam donec introdu¬
cam illum in dom̃ti matͥs meȩ:
& in cubiculum genitricis meȩ.
Ita est. ex tunc & deinceps non
deficit gentis xp̃ianũi. nec fideᷤ
de terra: nec caritas de ȩcclesia.
Uenerunt flumina. flauerunt
uenti : & impegerunt in eam
& ñ cecidit. quod fundata e̾e̾t
supra firmã petram. Petra autẽ
est xp̃c. Itaq nec uerbositate
phylosophoꝵ nec cauillationib
hereticoꝵ nec gladiis ꝑsecutoꝵ
potuit ista aut pot̾it aligndo

Expanded text:
rit pennas suas diluculo, et harit pennas suas diluculo, et habitaverit in extremis maris, illuc, ait, manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua . Nonne denique secundum hanc omnipotens et summe bonus Pater sponsi consuscitavit, et consedere nos fecit in dextera sua quia pertransivi eos; quoniam et semet pertransiit, fide stans, quo necdum re ipsa pervenit. Arbitror et illud planum, cur se pertransisse potius, quam transisse dicere maluit. Et nos transeamus ad ea quae sequuntur. 4. Tenui eum, nec dimittam, donec introducam illum in domum matris meae, et in cubiculum genitricis meae. Ita est, ex tunc et deinceps non deficit genus Christianum, nec fides de terra, nec charitas de Ecclesia. Venerunt flumina, flaverunt venti, et impegerunt in eam, et non cecidit, eo quod fundata esset supra petram . Petra autem est Christus. Itaque nec verbositate philosophorum, nec cavillationibus haereticorum, nec gladiis persecutorum potuit ista, aut poterit aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
lummꝰ oporteret. ñ ꝑtransire.
Nunc uero qm̃ iam resurgendo
transierat. & adiecerat ꝑtransire
utiq ascendendo: merito se eti¬
am ista ñ transisse sed ꝑtransisse
ꝑhibuit. quȩ hunc fide quidem
& deuotione ad cȩlos usq secu¬
ta est. Igitur credere resurrecti¬
onem transire est. credere et iã
ascensione̾ ꝑtransire. Et forte¬
istam ñ nouerat. Ergo qͦd sibi
deerat instructa ab illis. quia
scilicet qui resurrexerat etiam
ascendisset: ascendit & ipsa pa¬
riter. hoc est ꝑtransiit & in¬
uenit. Quidni inuenerit. ꝑ.¬
est. Paululum cũ ꝑtransissem
eos. Et bene eos. nam tam ipsos
quã cetera membra sua quȩ suit
suꝑ terram caput nr̃m punctiᷤ
p̃cessit duob atq transcendit:
resurrectione ut iam diximus
& ascensione. Et enĩ primitiȩ
xp̃c. Quod si ille p̾cessit. & fides
nr̃a. Ubi enĩ illa eum ñ sequere¬
tur: Si ascenderit in cęlum
ipsa illic est. si descenderit in
infernum ad est. Et si sumpse¬

Expanded text:
lummodo oporteret, non pertransire. lummodo oporteret, non pertransire. Nunc vero, quoniam jam resurgendo transierat, et adjecerat pertransire, utique ascendendo; merito se etiam ista non transisse, sed pertransisse perhibuit, quae hunc quidem fide et devotione ad coelos usque secuta est. Igitur credere resurrectionem transire est, credere etiam ascensionem pertransire. Et forn noverat. Ergo, quod sibi deerat instructa ab illis, quia scilicet qui resurrexerat, etiam ascendisset; ascendit et ipsa pariter, hoc est pertransiit, et invenit. Quidni invenerit perest? Paululum cum pertransissem eos. Et bene eos: nam tam ipsos, quam caetera membra sua, quae sunt super terram, caput nostrum punctis praecessit duobus atque transcendit, resurrectione, ut jam diximus, et ascensione. Etenim primitiae Christus. Quod si ille praecessit; et fides nostra. Ubi enim illa eum non sequeretur? Si ascenderit in coelum, ipsa illic est; si descenderit in infernum, adest; et si sumpse
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fecerunt ei : simbolum ficdei
tradentes. Et quod sequitur tale
est. Oportebat quidem sponsam
transire ꝑ eos ꝑ quos cognosceret
ueritat᷑e. si tamen transire. Nisi enĩ
transisset & ipsos. ñ inuenisset
que quȩ rebat. Atq hoc ipsum
suasam ab illis non ambigas.
Non enĩ p̃dicabant semet ipsos
sed dñm suum rãm. qui absq
dubio & supra ipsos est. & ultra.
Unde & ait. Transite ad me om̃s
qui concupiscitis me. Non suffici¬
ebat transire. & ꝑtransire doce¬
tur. Si quidem ꝑtransierat is
qu̾e uestigabat. Non modo enim
de morte ad uitam transierat. sed
ꝑtransierat ad głam. Quidni etiam
hanc oportuit pariter ꝑtransire :
Alioquin. ñ poterat app̾hendere
quem ñ ꝑ eadem uestigia sequeret᷑:
quocũq ierat. Et ur quod dico
clarius sit. si dñs m̃s ñc resurre.¬
xisset quidem a mortuis sed ad
cȩlos minime ascendisset. non
poterat dici de eo qͦd ꝑtransierit
sam illum quȩrente transire so-¬

Expanded text:
tum fecerunt ei, Symbolum fidei tum fecerunt ei, Symbolum fidei tradentes. Et quod sequitur, tale est. Oportebat quidem sponsam transire per eos, per quos cognosceret veritatem; sed tamen et pertransire. Nisi enim pertransisset et ipsos, non invenisset quem quaerebat. Atque hoc ipsum suasam ab illis non ambigas. Non enim praedicabant semetipsos, sed Dominum suum Jesum, qui absque dubio et supra ipsos est, et ultra. Unde et ait: Transite ad me, omnes qui concupiscitis me . Nec sufficiebat transire, sed et pertransire docetur. Siquidem pertransierat is quem vestigabat. Non modo enim de morte ad vitam transierat, sed pertransierat ad gloriam. Quidni etiam hanc oportuit pariter pertransire? Alioquin non poterat apprehendere, quem non per eadem vestigia sequeretur quocunque ierat. 3. Et ut quod dico clarius sit, si Dominus meus Jesus surrexisset quidem a mortuis, sed ad coelos minime ascendisset, non poterat dici de eo, quod pertransierit,ponsam illum quaerentem transire so
Abbreviated transcription (Latin):
minis unam constat esse mate-¬
riam ñ uerbo sit estimandꝰ aut
lingua. sed & oꝑe & ueritate
Amor ubiq loquitur. & si quis
horũ quȩ leguntur cupit notitiã
actipisci: amet. Alioqum. frustra
ad Audiendum legenduue amoriᷤ
carmen qui ñ amat accedit: qm̃
om̃ino ñ potest capere ignitum
eloquiũ frigidum pectus. Quomͦ
enim grece loquentẽ ñ intelligit
qui grece ñ nouit. nec latine lo¬
quentẽ qui latinus ñ est. & ita
de cȩteris. sic lingua amoris ei
qui ñ amat barbara erit: erit
sicut ȩs sonans aut cimbalum
tinniens. Isti uero iugiles loquor
ut ament. sciunt qͥd loquitur
sp̃s: & amoris uocib optime com¬
ꝑtis sibi in ꝓmptei habent re-¬
spondere in simili lingua. id est
studiis amoris : pietatisq officiis.
Deniq ita in breui edoctã emit¬
tunt de eo quod querit. ut dicat.
Paululum enĩ ꝑtransiens eos. in-¬
ueni quẽ diligit anima mea. Bene
paululũ. quia uerbum adbreuia¬

Expanded text:
minis unam constat esse mateminis unam constat esse materiam, non verbo sit aestimandus, aut lingua, sed opere et veritate? 1544 Amor ubique loquitur: et si quis horum quae leguntur cupit adipisci notitiam, amet. Alioquin frustra ad audiendum legendumve amoris carmen, qui non amat, accedit: quoniam omnino non potest capere ignitum eloquium frigidum pectus. Quomodo enim Graece loquentem non intelligit qui Graecum non novit, nec Latine loquentem, qui Latinus non est, et ita de caeteris; sic lingua amoris ei qui non amat, barbara erit, eritque sicut aes sonans, aut cymbalum tinniens . Isti vero vigiles loquorut ament, sciunt quid loquitur Spiritus, et amoris vocibus optime compertis sibi, in promptu habent respondere in simili lingua, id est studiis amoris pietatisque officiis. 2. Denique, ita in brevi edoctam emittunt de eo quod quaerit, ut dicat: Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea. Bene paululum, quia verbum abbrevia
Abbreviated transcription (Latin):
Um que diligit
anima mea ui¬
distis:Damor
p̃ceps. uehemeis.
flagrans impe¬
tuose : qui p̃ter
te aliud cogitare
ñ sinis. fastidis cętera. contempnis
om̃ĩa pter te. te contentꝰ. Con¬
fundis ordines. dissimulas usum.
modum ignoras: totum qͦd opor¬
tunitatis qͦd rationis qͦd pudoris
qđ consilii iudiciiue esse uidetur
triumphas in temetipso. & redi¬
gis in captruitatẽ. Et om̃e quod
cogitat ista & qͦd loquitur te
sonat. te redolet. & ahud nichil.
ita tibi ipsius & cor uendicasti &
lingũa. Ait. Num quem diligit
anima mea uidistis. Quasi uero
hi sciant. quid cogitet᷑ ipsa Nũe
diligit anima tua. de ipso scisci¬
taris: Et ñ habet nom̃. Quȩnã
uero tu & ille quis: Et hȩc ita
dixerim ꝓpter singłaritate̾ elo¬
quii & insignem uerboꝵ incuriã.
qua p̃sens scriptura cȩteris dissimi¬
i lis satis apparet. Unde in epitala¬
mio hoc ñ uerba pensanda suit.
sed affectus. Cur ita. nisi quod
amor sc̃s quã totius huius uolu¬

Expanded text:
um quem diligit anima mea vidistis? O amor praeceps, vehemens, flagrans, impetuose, qui praeter te aliud cogitare non sinis, fastidis caetera, contemnis omnia praeter te, te contentus! Confundis ordines, dissimulas usum, modum ignoras; totum quod opportunitatis, quod rationis, quod pudoris, quod consilii judiciive esse videtur, triumphas in temetipso, et redigis in captivitatem. En omne quod cogitat ista, et quod loquitur, te sonat, te redolet, et aliud nihil: ita tibi ipsius et cor vindicasti, et linguam. Ait: Num quem diligit anima mea vidistis? Quasi vero hi sciant quid cogitet ipsa. Quem diligit anima tua, de ipso sciscitaris? Et non habet nomen? Quaenam vero tu, et ille quis? Et haec ita dixerim propter singularitatem eloquii, et insignem vorborum incuriam, qua praesens scriptura caeteris dissimilis satis apparet. Unde in epithalamio hoc non verba pensanda sunt, sed affectus. Cur ita, nisi quod amor sanctus, quem totius hujus volu
Abbreviated transcription (Latin):
Et ecce iam presto sunt. qui nou̾a
sponsam cȩlesti nupturã sponso
de quib oportet instruant &
informent. fidem doceant: for¬
mam pietatis ac religionis tra¬
dant. Audi namq quid adiciat.
Inuenerunt me uigiles qui cu¬
stochunt ciuitatem. Qui enim
uigiles hi:Nempe illi quos sal¬
uator in euangelio beatos ꝓnun¬
trat. si cum uenerit inuenerit
qui uigilantes animo atq in
orationib ꝑ noctantes : hostiũ
insidias sagaciter explorant. anti¬
cipant consilia malignantrum:
dep̾hendunt laqueos & ludunt
tendiculas. retracula dissipant :
machinamenta frustrantur. Hi
sunt fr̃m amatores & popłi xp̃i¬
ani. qui multũ orant ꝓ popło
& uniuersa scã ciuitate. Ni sunt
qui multũ solliciti ꝓ sibi cõmissis
dominicis ouib cor suũ tradunt

Expanded text:
Et ecce jam praesto sunt qui novam Et ecce jam praesto sunt qui novam sponsam, coelesti nupturam sponso, de quibus oportet, instruant et informent, fidem doceant, formam pietatis ac religionis tradant. Audi namque quid adjiciat: Invenerunt me vigiles, qui custodiunt civitatem. Qui enim vigiles hi? Nempe illi quos Salvator in Evangelio beatos pronuntiat, si, cum venerit, invenerit qui vigilantes animo, atque in orationibus pernoctantes, hostium insidias sagaciter explorant, anticipant consilia malignantium, deprehendunt laqueos, eludunt tendiculas, retiacula dissipant, machinamenta frustrantur? Hi sunt fratrum amatores et populi Christiani, qui multum orant pro populo et universa sancta civitate. Hi sunt, qui multum solliciti pro sibi commissis Dominicis
Abbreviated transcription (Latin):
& patrem intuearis in filio. Non
utiq. Ubi ille est tu ñ potes ue-¬
nire modo. uenies aute postea.
Age tamen. sequere. quere. nec te¬
illa inaccessibilis claritas uel sub¬
limitas a quęrendo deterreat. ab
inueniendo desperet. Si potes
credere. omĩa possibilia sunt cre¬
denti. Prope est inquit uerbum
in ore tuo. & in corde tuo. Cre¬
de & inuenisti. iam credere inue¬
nisse est. Norunt fideles habitare
uota: bonus est dñs animȩ queren¬
ti se. Quere uotis. sequere actibus.
fide inueni. Quid ñ inueniat fi¬
des: Attingit in accessa. dep̾hendit
ignota. comp̾hendit immensa.
apprehendit nouissima: ipsã de-¬
niq ȩternitat᷑e suo illo uastissi¬
mo sinu quodammͦ circucludit.
Fidenter dixerim. ȩtern̾a beataq
trinitat᷑e quam ñ intelligo cre¬
do. & fide teneo: quã non capio
mente. Sed dicit aliquis. Quomͦ
credet sine p̾dicante. cum fides
ex auditu sit. auditts ꝑ uerbũ
p̃dicationis: Ds̃ hoc ꝓuidebit.

Expanded text:
et Patrem intuearis in Filio? Non et Patrem intuearis in Filio? Non utique. Ubi est ille, tu non potes venire modo, venies autem postea. Age tamen, sequere, quaere; nec te inaccessibilis illa claritas vel sublimitas a quaerendo deterreat, ab inveniendo desperare faciat. Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti . Prope est, inquit, verbum in ore tuo, et in corde tuo . Crede, et invenisti. Nam credere invenisse est. Norunt fideles inhabitarota. Bonus est Dominus animae quaerenti se . Quaere votis, sequere actibus, fide inveni. Quid non inveniat fides? Attingit inaccessa, deprehendit ignota, comprehendit immensa, apprehendit novissima; ipsam denique aeternitatem suo illo vastissimo sinu quodam modo circumcludit. Fidenter dixerim, aeternam beatamque Trinitatem, quam non intelligo, credo; et fide teneo, quam non capio mente. 7. Sed dicit aliquis: Quomodo credet sine praedicante, cum fides ex auditu sit, auditus per verbum praedicationis? Deus hoc providebit.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ de numero angeloꝵ. sed
nec de suꝑiorib quidem reliqͥs
beatoꝵ ordinib om̃ino quis re¬
ꝑtus idoneus est. ad capessendã
suꝑ excellentem hanc głam. Ad
nemin̾ẽ prorsus illoꝵ facta est
uox illa głȩ singłaris. nemini
uocis in se efficientiam experiri
datum. Siue throni siue domi¬
nationes siue principatus siue
potestates. ꝓfecto desiderant in
eum ꝓspicere : ñ se illi comꝑare
p̃sumunt. Igitur dño meo sin¬
gulariter a dño & dictum &
datu ẽ sedere a dextris glȩ ipsiꝰ.
iitpote in gła coequali: in essen¬
tia consubstantiali ꝓ generatione
consimili: maiestate ñ dispari.
ȩternitate ñ posteriori. Ibi ibi illũ
qui quęret inueniet. & uidebit
głam eius ñ głam quasi unius
cȩterorũ: sed plane głam quasi
umgeniti a patre. Quid facies o
sponsa: Putas. potes sequi eum
illuc: Aut te ingerere audes uł
uales huic tam sc̃o archano. tamq
archano sc̃uario: ut filiũ in pat᷑

Expanded text:
antem de numero angelorum, sed antem de numero angelorum, sed nec de superioribus quidem reliquis beatorum ordinibus omnino quis repertus idoneus est ad capessendam superexcellentem hanc gloriam. Ad neminem prorsus illorum facta est vox illa gloriae singularis, nemini vocis in se efficientiam experiri datum. Sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, profecto desiderant in eum prospicere, non se illi comparare praesumunt. Igitur Domino meo singulariter a Domino et dictum, et datum est, sedere a dextris gloriae ipsius, utpote in gloria coaequali, in essentia consubstantiali, pro generatione consimili, majestate non dispari, aeternitate non posteriori. Ibi, ibi illum qui quaeret inveniet, et videbit gloriam ejus: non gloriam quasi unius caeterorum, sed plane gloriam quasi Unigeniti a Patre . 6. Quid facies, o sponsa? Putas, potes sequi eum illuc? aut te ingerere audes vel vales huic tam sancto arcano, tamque arcano sanctuario, ut Filium in Patre,
Abbreviated transcription (Latin):
caretur. It responsum accepit
a patre. & clarificaui & iterũ
clarificabo. Quȩ quidem ipsa re
sponsio: ñ parua filii glorificatio
fuit. Cȩterũ abundantius ad
tribus discipulis nichilominꝰ ma¬
gnificentissime clarificatus est. tũ
uoce eadem denuo ad se cęlitus
delapsa. tum mira illa atq exi¬
mia transfiguratione corporis
sui: tum etiam ꝓpħarum atte¬
statione duoꝵ qui ibidem appa¬
ruerunt cum eo loquentes.
Suꝑ est ergo ut iuxta ꝓmissum
patris semel adhue clarificettr.
eaq erit plenitudo głe : cui ñ
queat amplius addi. Sed ubi
illa dabitur benedictio: Non enĩ
ut ista suspicata est in plateis uł
uicis. nisi forte in illis de quibus
dicitur. Plateȩ tuȩ ihrłm sternen¬
tur auro mundo. & ꝑ om̃s uicoᷤ
tuos alła cantabitur. In his reue¬
ra illam recepit a patre filius
claritatẽ. cui ñ poterit similis
inueniri. ne in cęlestib quidem.
Cui enĩ aliquando angłoꝵ dictũ
est sede a dectris meis: Non mͦ

Expanded text:
caretur: et responsum accepit caretur: et responsum accepit a Patre: Et clarificavi, et iterum clarificabo . Quae quidem ipsa Patris responsio non parva Filii glorificatio fuit. Caeterum abundantius ad tribus discipulis nihilominus magnificentissime clarificatus est, tum voce eadem denuo ad se caelitus delapsa, tum mira illa eximiaque transfiguratione corporis sui, tum etiam prophetarum attestatione duorum, qui ibidem apparuerunt cum eo loquentes . 5. Superest ergo ut juxta promissum Patris semel adhuc clarificetur, eaque erit plenitudo gloriae, cui non queat amplius addi. Sed ubi illa dabitur benedictio? Non enim, ut ista suspicata est, in plateis, vel vicis, 1536 nisi forte in illis, de quibus dicitur: Plateae tuae, Jerusalem, sternentur auro mundo, et per omnes vicos tuos alleluia cantabitur . In his revera illam recepit a Patre Filius claritatem, cui non poterit similis inveniri, ne in coelestibus quidem. Cui enim aliquando angelorum dictum est: Sede a dextris meis? Non modo
Abbreviated transcription (Latin):
dum quia ñ solum pater clarifi¬
cat filium sed & filius clarificat
patrem. ne quis dicat filium mi¬
norẽ patre quasi qui a patre cla¬
rificetur: cum & ipse clarificat
patr̃e dicente filio. pater clarifica
filium tuũ.: ut filius tuus clari¬
ficet te. Sed forte adhuc submit¬
tendum putes filium. qͦd quasi
inglorius uideatur a patre recipe
claritatem: quã demũ patri refun¬
dat. Audi quia ñ est ita. Clarifica
me inquit pater. claritate quam
habui prius quã mundus fieret
apud te. Si ergo claritas filii poste¬
rior ñ est ut pote quȩ ab ȩterno
est. ex equo se clarisicant pater &
filius. Et si ita est ubi patris pͥma¬
tus. ȩqualitas ꝓfecto ẽ. uͥ coȩt̾nitas
est. Et usq adeo ȩqualitas. ut una
sit claritas amboꝵ sicuit ipsi unũ
funt. Unde michi uidetur dicen¬
do rursum. pater clarifica nom̃
tuum ñ sane aliud petere quĩa
se clarificari: in quo & ꝑ quem
nomen patris ꝓculdubio clarifi¬

Expanded text:
dum, quia non solum Pater clarifidum, quia non solum Pater clarificat Filium, sed et Filius clarificat Patrem: ne quis dicat Filium minorem Patre, quasi qui a Patre clarificetur, cum et ipse clarificet Patrem, dicente Filio: Pater, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Sed forte adhuc submittendum putes Filium, quod quasi inglorius videatur a Patre recipere claritatem, quam demum Patri refundat. Audi quia non est ita: Clarifica me, inquit, Pater, claritate quam habui, priusquam mundus fieret, apud te . Si ergo claritas Filii posterior non est, utpote quae ab aeterno est, ex aequo se clarificant Pater et Filius. Et si ita est, ubi Patris primatus? Aequalitas profecto est, ubi coaeternitas est. Et usque adeo aequalitas, ut una sit claritas amborum, sicut ipsi unum sunt. Unde mihi videtur dicendo rursum: Pater, clarifica nomen tuum, non sane aliud petere, quam se clarificari, in quo, et per quem nomen Patris procul dubio clarifi
Abbreviated transcription (Latin):
indignis: & qui in sordib sunt
sordescant adhuc. & iusti iustifi¬
centur magis. si ñ dormitent p̃
tedio cęli. & cęli cęloꝵ tabescant
& confundantur ab expectatione
sua. si ñ ipse pater om̃ips diutiꝰ
iam frustretur a desiderio cordis
sui. si ñ demũ unigenitus ultra
ab introitu glȩ suȩ quod uł solum
indignissimũ est aliquatenus re¬
tardetur. Quanti pritas estiman¬
da sit gła quantacũq mortaliũ.
ut ab ea quȩ a patre suo ab ȩterno
parata est. debeat eum uel ad mo¬
dicum retinere. Adde. qͦd nulla
ratione in longius ꝓtrabi decet
ipsius filii petitionem. Quã dicam
petitionẽ quęris: Nempe illã qua
dicit. Pater. clarifica filium tuũ.
Suod tamen eum petisse senser̃i.
ñ ut supplicem: sed ut prescium.
Libere petitur. quod in potestate
petentis accipere est. Ergo dispen¬
satoria filii petitio est ñ necessaria.
quippe donantis cũ patre quicqͥd
a patre acceperit. Ubi & hoc dicen¬

Expanded text:
indignis, ut qui in sordibus sunt indignis, ut qui in sordibus sunt sordescant adhuc, et justi justificentur magis , si non dormitent prae taedio. Coeli et coeli coelorum tabescant et confundantur ab exspectatione sua, si non ipse Pater omnipotens diutius jam frustretur a desiderio cordis sui; si non demum Unigenitus ultra ab introitu gloriae suae, quod vel solum indignissimum est, aliquatenus retardetur. Quanti putas aestimanda sit gloria quantacunque mortalium, ut ab ea, quae a Patre suo ab aeterno parata est, debeat eum vel ad modicum retinere? Adde quod nulla ratione in longius protrahi decet ipsius Filii petitionem. Quam dicam petitionem quaeris? Nempe illam, qua dicit: Pater, clarifica Filium tuum. Quod tamen eum petiisse senserim, non ut supplicem, sed ut praescium. Libere petitur, quod in potestate petentis accipere est. Ergo dispensatoria est Filii petitio, non necessaria, quippe donantis cum Patre, quidquid a Patre acceperit. 4. Ubi et hoc dicen
Abbreviated transcription (Latin):
nec posteriorẽ suspexeris. At ista
interim nichil horum aduertit.
sed quasi ebria p̃ amore hac illacq
discurrens: querit oculis que iam
occilus ñ contingit: sed fides.
Non enĩ existimat xp̃m aliter
oportere intrare in głam suam.
nisi prius resurrectionis gła pa¬
lam mundo innotescente con¬
futetur impietas: exultent fi¬
deles. głentur discipuli. popłi
conuertantur. demũq ab uni¬
uersis glorificetur ipse: cũ ex
p̃sentia resurgentis cunctis claru¬
erit ueritas p̾dicentis. Falleris
o sponsa. Oporret quidem hȩc
fieri. sed in tempore. Nunc uero
interim uide. ne forte id dignũ
magis & suꝑnȩ consentaneũ iusti¬
tiȩ sit. si ñ detur scm̃ canib &
margaritȩ portis. si potius scłm
scripturam tollatur impius ne
uideat głam dei: si ñ fraudetur
fides merito. quȩ tunc sane ꝓ¬
batior esse dinoscitur cũ credit᷑
quod ñ uidetur. si penes ipsam
seruetur cdignis quod occultatur

Expanded text:
nec posteriorem suspexeris. At ista nec posteriorem suspexeris. At ista interim nihil horum advertit: sed quasi ebria prae amore hac illacque discurrens, quaerit oculis, quem jam oculus non contingit, sed fides. Non enim existimat Christum aliter oportere intrare in gloriam suam, nisi prius resurrectionis gloria palam mundo innotescente confutetur impietas, exsultent fideles, glorientur discipuli, populi convertantur, demumque ab universis glorificetur ipse, cum ex praesentia resurgentis cunctis claruerit veritas praedicentis. Falleris, o sponsa. Oportet quidem haec fieri, sed in tempore. 3. Nunc vero interim vide, ne forte id dignum magis et supernae consentaneum justitiae sit; si non detur sanctum canibus, et margaritae porcis: si potius, secundum Scripturam, tollatur impius, ne videat gloriam Dei ; si non fraudetur fides merito, quae tunc sane probatior esse dignoscitur, cum creditur quod non videtur; si penes ipsam servetur dignis, quod occultatur
Abbreviated transcription (Latin):
inueni. ut sermo impleret᷑ qũe
dixit : quia uado ad patrẽ. & ĩa
ñ uidebitis me. Dicat forsitan
ista. Quomͦ ergo credent in eum.
qũe non uidebunt: Quasi fides
ex iusti sit. & ñ potrus ex auditu.
Quid magni est credere quod ui¬
deris. & tuis ñ negare oculis fi¬
dem. quid laudis meretur: Sed
si quod ñ uidemus speramus per
patientiam expectamus. & patien¬
tia meritũ est. Beati deniq qui
ñ uiderunt & crediderunt. P¬¬
inde ut ñ euacuetur meritum
fidei. subducat se uisui dans
uirtuti locum. Etiam & tempꝰ
est. ut iam in suum sese recipiat.
Oueris in quẽ suum: In dexte¬
ram patris. Neq enĩ rapinã ar¬
bitratur esse se ęqualem deo. cũ
sit in forma dei. Ergo is sit uni¬
geniti locus. in quo eits omnis
iniuria ꝓpulsata uideatur. Sede¬
at sane iuxta ñ infra. ut om̃s
honorificent filiũ sicut honorificait
patr̃e. In hoc apparebit maiestatiᷤ
ȩqualitas. si nec inferiorẽ patre

Expanded text:
inveni; ut sermo impleretur quem inveni; ut sermo impleretur quem dixit: Quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me . 2. Dicat forsitan ista: Quomodo ergo credent in eum, quem non videbunt? Quasi fides ex visu sit, et non potius ex auditu. Quid magni est credere quod videris? et tuis non negare oculis fidem quid laudis meretur? Sed si quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus; et patientia meritum est. Beati denique qui non viderunt, et crediderunt . Proinde ut non evacuetur meritum fidei, subducat se visui, dans virtuti locum. Etiam et tempus est ut jam in suum sese recipiat 1535. Quaeris, in quem suum? In dexteram Patris. Neque enim rapinam arbitrabitur esse se aequalem Deo, cum sit in forma Dei . Ergo is sit Unigeniti locus; in quo omnis ejus injuria propulsata videatur. Sedeat sane juxta, non infra, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. In hoc apparebit majestatis aequalitas, si nec inferiorem Patre,
Abbreviated transcription (Latin):
ER Uicos & plate¬
is querã que diligit
nima mea. Adhuc
ut paruula sapit.
Puto arbitrata est
egressum de tumulo publicum
max petisse. ut solito doceret
popłos ac sanaret infirmos: &
ut manifestaret głam suam in
isrł. si forte reciperent resur-¬
gentem de morte. qui se rece¬
pturos ꝓmittebant descenden¬
tem de cruce. Uerũ ille ꝑfecerat
opus quod sibi delerat pat̾ ut
faceret. quod sane ista intelleris¬
se debuerat : uel ex uoce penden¬
tis illa scilicet qua ilico expiratu¬
rus ait. Consum matũ est. Non
erat iam quod se dentio creder&
turbis. quȩ nec sic forsitan erat
in eum crediturȩ. Et festinabat
ad patrem. qui sibi diceret. Sede
a dextris meis. donet ponã ini¬
micos tuos scabellum pedum tu.¬
orũ. Fortius nempe atq ditimniꝰ
cum exaltatus fuerit a terra.
omia trahet ad seipsum. Hȩc au¬
tem ꝑ uicos & plateas querendũ
putauit. fruendi auida: s ignara
misterii. Iterũ ergo frustrata iepe¬
tit dicens quȩ̨siui illum & non

Expanded text:
er vicos et plateas quaeram quem diligit anima mea . Adhuc ut parvula sapit. Puto, arbitrata est egressum de tumulo publicum mox petiisse, ut solito doceret populos, ac sanaret infirmos, et ut manifestaret gloriam suam in Israel, si forte reciperent resurgentem de morte, qui se recepturos promittebant descendentem de cruce. Verum ille perfecerat opus, quod sibi dederat Pater ut faceret: quod sane ista intellexisse debuerat vel ex voce pendentis, illa scilicet, qua illico exspiraturus ait: Consummatum est . Non erat jam quod se denuo crederet turbis, quae nec sic forsitan erant in eum crediturae. Et festinabat ad Patrem, qui sibi diceret: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Fortius nempe atque divinius, cum exaltatus fuerit a terra, omnia trahet ad se ipsum. Haec autem per vicos et plateas quaerendum putavit, fruendi avida, sed ignara mysterii. Iterum ergo frustrata repetit dicens: Quaesivi illum, et non
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ecce quod ñ laudamꝰ. finis
indicitur : ubi ñ erat finis.
Huocamur in materiam alterã.
& cui hanc cedere indignum.
Angor undiq & quod egrius
feiam ignoro: auelli ab ista an
distendi in illa. nisi quod utro¬
libet simul. utrũq molestius.
O seruitut᷑e. & necessitatẽ. Non
quod uolo hoc ago. sed quod ocli
illud facio. Notate tamen ubi
desinimus. ut quã cito in id re¬
dire liberũ erit : ide mox oitli¬
amur in nomine sponsi ȩcclesiȩ¬

Expanded text:
Sed ecce, quod non laudamus, finis Sed ecce, quod non laudamus, finis indicitur, ubi non erat finis. Evocantur in materiam alteram, et cui hanc cedere indignum. Angor undique, et quod aegrius feram ignore, avelli ab ista, an distendi in illa: nisi quod utrolibet simul utrumque molestius. O servitutem! o necessitatem! non quod volo hoc ago, sed quod odi illud facio. Notate tamen ubi desinimus, ut quam cito in id redire liberum erit, inde mox ordiamur, in nomine sponsi. Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
fallor. ad solam quitatis custo¬
diam ut quantũ satis est ꝓcu¬
retur: opus est uiro fortiꝰ. sp̃u¬
ali. fideli. Porti ad ꝓpuilsanclas
miurias. sp̃uali ad dep̾henden¬
das insidias: fideli qui ñ quȩ
sua sunt querat. Porro aute ad
mores honestandos uł corrigendoᷤᷤ
quod utiq ad decorem pertinet
sponsȩ. quis ñ liquido agnoscat
ꝑnecessariam fore cum multa
quidem diligentia disciplinȩ
censuram: Ea ꝓpter. om̃is cui
hoc opus incumbit oportet fer¬
ueat zelo illo: quo accensus p̃ci¬
puus ille emulator sponsȩ dñi
aiebat. Imulor uos dei emulatio-¬
ne. despondi enĩ uos uni uiro
uirginem castam exhibere xp̃o.
Iam uͦ quomͦ in pascuia diciinoꝵ¬
educet eloquioꝵ greges dñicos.
pastor idiota: Sed & si doctus
quidem fuerit ñ sit autẽ bonus.
uerendum ne ñ tam nutriat
doctrina uberi. quã noceat ui¬
ta sterili. Temere itaq & in hac
parte hoc onus subitur. absq sci¬
entia pariter uitaq laudabili.

Expanded text:
fallor, ad solam civitatis custofallor, ad solam civitatis custodiam, ut quantum satis est procuretur, opus est viro forti, spirituali, fideli: forti ad propulsandas injurias, spirituali ad deprebendendas insidias, fideli qui non quae sua sunt quaerat. Porro autem ad mores honestandos vel corrigendos, quod utique ad decorem pertinet sponsae, quis non liquido agnoscat pernecessariam fore cum multa quidem diligentia disciplinae censuram? Ea propter omnis, cui hoc opus incumbit, oportet ferveat zelo illo, quo accensus praecipuus ille aemulator sponsae Domini aiebat: Aemulor vos Dei aemulatione; despondi enim vos uni viro virginem 1538 castam exhibere Christo . Jam quomodo in pascua divinoeducet eloquiorom greges Dominicos pastor idiota? Sed et si doctus quidem fuerit, non sit autem bonus, verendum ne non tam nutriat doctrina uberi, quam sterili vita noceat. Tenere itaque et in hac parte hoc onus subitur absque scientia pariter, vitaque laudabili.
Abbreviated transcription (Latin):
stus. ignominia est illis: & pecus
ita ñ ꝓficit. Si enĩ uerbi causa
ego qui uideor inter uos pasto¬
ris gerere curam uobis apposu¬
ero moysi mansuetudinẽ. pati¬
entiam iob miscłiam samuelis.
dauid scĩtatem. & si qua sunt
eiusmodi exempla bonoꝵ immi¬
tis ipse & impatiens atq immi¬
sericors & minime sc̃s. sermo
bis est ipsa suppleat. & quod
ꝑperam ipsa corrigat. Nunc uero
bonus pastor hoc quoq curabit.
ut scłm euangłm inueniatur
habere sal in semet ipso: sciens qͥa
sale sermo conditus quantũ pla¬
cuerit ad grãm. tantũ ꝓderit
ad salutem. Hȩc interim de cu¬
stocdia eiuitatis atq ornatu spon¬
sȩ. necnon & pastu ouium dicta
sint. Uolo tamen adhuc eadem
paulo expressius designare. ꝓpter
eos qui dum auide nimis hono¬
rib inhiant. minus ꝓuide gra¬
uib se supponunt oneribus. ex¬
ponunt ꝑiculis : ut sciant ad
quid uenerint. sicut scriptũ
est. Amice ad quod uenisti. Hi

Expanded text:
suis; ignominia est illis, et pecus suis; ignominia est illis, et pecus ita non proficit. Si enim, verbi causa, ego qui videor inter vos pastoris gerere curam, vobis apposuero Moysi mansuetudinem, patientiam Job, misericordiam Samuelis, David sanctitatem, et si qua sunt ejusmodi exempla bonorum, immitis ipse et impatiens, atque immisericors et minime sanctus: sermo, bis est, ipsa suppleat; et quod perperam, ipsa corrigat. Nunc vero bonus pastor hoc quoque curabit, ut secundum Evangelium inveniatur habere sal in semetipso ; sciens quia sermo sale conditus quantum placuerit ad gratiam, tantum proderit ad salutem. Haec interim de custodia civitatis, atque ornatu sponsae, nec non et pastu ovium dicta sint. 10. Volo tamen adhuc eadem paulo expressius designare propter eos, qui dum avide nimis honoribus inhiant, minus provide gravibus se supponunt oneribus, exponunt periculis: ut sciant ad quid venerint, sicut scriptum est: Amice, ad fuit venisti? Ni
Abbreviated transcription (Latin):
grue ꝑtinere dicentur. Porro cu¬
stocdia ciuitatis ut sit sufficiens
trifaria erit. a ui tẏrannorũ:
a fraude hereticoꝵ: a temptati¬
onib demonum. Sponsȩ uero
ornatus : in bonis oꝑib & morib
& ordinib. At pastus ouit̃ com¬
muniter quidem in pascuis scri¬
pturarũ tanquã in hereditate
dñi. sed est distinctio in illis. Nã
sunt mandata quȩ duris atq
carnalib animis imponuntur.
ex lege uitȩ & disciplinȩ. Et
sunt holera dispensationũi. quȩ
infirmis & pusillis corde de re¬
spectu miscdĩȩ apponuntur. Et
sunt consilioꝵ solida fortiaq:
quȩ ex intimis sapientiȩ ꝓpo¬
nuntur sanis. & qui exercitatoᷤᷤ
habent sensus ad discretionem
boni & mali. Paruulis namq
tanquã agniculis adhortationiᷤ
lac potus datur ñ esca. Ad hȩc
boni sollicitiq pastores impin-¬
guare pecus ñ cessant bonis le-¬
tisq exemplis. & suis magis
qũa alienis. Nam si alienis & ñ

Expanded text:
grue pertinere dicentur. Porro cugrue pertinere dicentur. Porro custodia civitatis ut sit sufficiens, trifaria erit; a vi tyrannorum, a fraude haereticorum, a tentationibus daemonum. Sponsae vero ornatus in bonis operibus, et moribus, et ordinibus. At pastus ovium communiter quidem in pascuis Scripturarum, tanquam in haereditate Domini; sed est distinctio in illis. Nam sunt mandata, quae duris atque carnalibus animis imponuntur ex lege vitae et disciplinae: et sunt olera dispensationum, quae infirmis et pusillis corde de respectu misericordiae apponuntur: et sunt consiliorum solida fortiaque, quae ex intimis sapientiae proponuntur sanis, et qui exercitatos habent sensus ad discretionem boni et mali. Parvulis namque, tanquam agniculis, adhortationis lac potus datur, non esca. Ad haec boni sollicitique pastores impinguare pecus non cessant bonis laetisque exemplis, et suis magis quam alienis. Nam si alienis et non
Abbreviated transcription (Latin):
qui priuilegio tantę familiarita¬
tis donantur. Non ociose totiens
repetitũ est petre amas me. in
comiissione ouium. Et ego qui¬
dem id significatum ꝑinde puto.
acsi illi dixisset nĩc. hisi testimo¬
nitm tibi ꝑhibente conscientia
quod me ames & ualde ꝑfecteq
ames. hoc est plus quã tua. plus
quã tuos. plus qua etiam te. ut
huius repetitionis meȩ numerus
impleatur. nequaqu̾a suscipias cu¬
ram hanc. nec te intromirtas de
ouib meis ꝓ quib sanguis utiq
meus effusus est. Terribilis sermo.
& qui possit etiam impauida
quoꝵuis tyrannoꝵ corda con¬
cutere. Propterea attendite uo¬
bis quicũq opus ministerii huiꝰ
sortiti estis. attendite inquam
uobis & p̾cioso deposito quod
uobis creditum est. Ciuitas ẽ.
uigilate ad custodiam: concor¬
diamq. Sponsa est. studete or¬
natui. Ques sunt. intendite pa¬
stui. Et hȩc tria. ad illam dm̃i tri¬
nam sciscitationẽ forte ñ in con¬

Expanded text:
qui privilegio tantae familiaritaqui privilegio tantae familiaritatis donantur. Non otiose toties repetitum est: Petre, amas me? . in commissione ovium. Et ego quidem id significatum perinde puto, ac si illi dixisset Jesus: Nisi testimonium tibi perhibente conscientia quod me ames, et valde perfecteque ames, hoc est, plus quam tua, plus quam tuos, plus quam etiam te, ut hujus repetitionis meae numerus impleatur, nequaquam suscipias curam hanc, nec te intromittas de ovibus meis, pro quibus sanguis utique meus effusus est. Terribilis sermo, et qui possit etiam impavida quorumvis tyrannorum corda concutere. 9. Propterea attendite vobis quicunque opus ministerii hujus sortiti estis; attendite, inquam, vobis, et pretioso deposito quod vobis creditum est. Civitas est: vigilate ad custodiam, concordiamque. Sponsa est: studete ornatui. Oves sunt: intendite pastui. Et haec tria ad illam Domini trinam sciscitationem forte non incon
Abbreviated transcription (Latin):
erit quitatem: frustra uigilat
qui custodit eam. Porro cũ dñs
ita p̾cipiat. uigilate & orate ne
intretis in temptationẽ: liquet
quod absq duplici hoc exercitio
fidelium studioq custodum ñ
potest esse secura quitas. ñ sponsa.
ñ oues. Horum differentiã quȩris:
Unum sunt. Ciuitas ꝓpter colle¬
ctionem. sponsa ꝓpter dilectionẽ.
oues ꝓpter mansuetudine̾. Uis
scire hoc sponsam quod ciuitatẽ
esse : Uidi inquit ciuitatẽ scãm
ihrłm nouam descendentem de
cȩlo. a deo paratam: tanqu̾a spon¬
sam ornatam uiro suo. Ielentidẽ
tibi hoc & de ouib liquido appa¬
rebit. si recorderis primꝰ ille cu¬
stos petrum loquor cũ sibi primo
oues cõmitterentur: qua attente
simul de amore commonitus sit.
Quod utiq tanta cura sapiens cre¬
ditor ñ fecisset nisi se sentu&s spon¬
sum. id sibi utiq ex intimo respon¬
dente conscientia. Audite hȩc ami¬
ci sponsi. si tamen amici. At paru᷑
dixi amici. amicissuni sint oport&:

Expanded text:
gilat qui custodit eam . 8. Porro cum Dominus ita praecipiat: Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem ; liquet quod absque duplici hoc exercitio fidelium, studioque custodum, non potest esse secura civitas, non sponsa, non oves. Horum differentiam quaeris? Unum sunt. Civitas propter collectionem, sponsa propter dilectionem, oves propter mansuetudinem. Vis scire hoc sponsam, quod civitatem esse? Vidi, inquit, civitatem sanctam Jerusalem novam descendentem de coelo a Deo, paratam tanquam sponsam ornatam viro suo . Identidem tibi hoc et de ovibus liquido apparebit, si recorderis, primus ille custos 1537 Petrum loquor, cum sibi primo oves committerentur, quam attente simul de amore commonitus sit. Quod utique tanta cura sapiens creditor non fecisset, nisi se sentiret sponsum, id sibi utique ex intimo respondente conscientia. Audite haec, amici sponsi, si tamen amici. At parum dixi, amici: amicissimi sint oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens. Unde ñ immerito nuꝑ
in concilio quod papa lugeniꝰ
remis celebrauit tam ipsi quam
cȩteris episcopis ꝑuersa uisa est
& animo suspecta expositio illa
in libro Gilleb̃ti epĩ pictauensis.
quo suꝑ uerba boetii de trini-¬
tate sanissima quidem atq ca¬
tholica cõmentabat᷑ hoc modo.
Pater est ueritas. id est uerus.
Filus est ueritas. id est uerus.
Sp̃s sc̃s est ueritas id est uerus.
& hi tres simul ñ tres ueritateᷤᷤ
sed una ueritas: id est unꝰ ue¬
rus. O obscuram ꝑuersamq ex¬
planationem. Quã ueriꝰ samiꝰq
ꝑ contrariũ ita dixisset. Pater
est uerus id est ueritas. filius¬

Expanded text:
sapiens. 8. Unde non immerito nuper sapiens. 8. Unde non immerito nuper in concilio quod papa Eugenius Remis celebravit, tam ipsi quam caeteris episcopis perversa visa est et omnino suspecta expositio illa in libro Gilleberti episcopi Pictavensis quo super verba Boetii de Trinitate, sanissima quidem atque catholica, commentabatur hoc modo: 1549 « Pater est veritas, id est verus; Filius est veritas, id est verus; Spiritus sanctus est veritas, id est verus. Et hi tres simul non tres veritates, sed una veritas, id est unus verus. » O obscuram perversamque explanationem! Quam verius saniusque per contrarium ita dixisset: Pater est verus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
qua unde magnus. nec aliunde
iustus aut sapiens quã uncde
magnus & bonus. nec aliunde
deniq simul hȩc omĩa est quã
unde ds̃. & hoc quoq non nisi
seipso. Sed dicit herticus. Quid:
Dm̃ diuinitate esse negas. Non.
sed eandem dumitat᷑e qua est
dm̃ nichilominus assero. ne dõ
excellentius aliquid esse assentiar.
Nam & magnitudine dico magnũ
sed quȩ ipse est. ne marus
aliquid dõ ponam. & bonitate
fateor bonum sed ñ alia qura
ipse est. ne melius ipso aliquid
michi uidear inuenisse. & de
cȩteris in hunc modũ. Securus
& libens ꝑgo inoffenso ut aunt
pede in eus sententiam. qui
dicebat. D̾s ñ nisi ea magnitudi¬
ne magnus est. quȩ est qͦd ipse.
Alioquin illa erit maior magni¬
tudo quã ds̃. Augustinus. hic
est ualidissimus malleus here¬
ticoꝵ. Si quid itaq de dõ ꝓprie
dici possit. rectius congruentiꝰq
dicetur : ds̃ est magnitudo. bo¬
nitas. iustitia. sapientia : qua ds̃
est magnus. bonus. iustꝰ aut

Expanded text:
quam unde magnus, nec aliunde quam unde magnus, nec aliunde justus aut sapiens quam unde magnus et bonus, nec aliunde denique simul haec omnia est quam unde Deus, et hoc quoque nonnisi se ipso. 7. Sed dicit haereticus: Quid? Deum divinitate esse negas? Non, sed eamdem divinitatem, qua est, Deum nihilominus assero, ne Deo excellentius aliquid esse assentiar. Nam et magnitudine dico magnum, sed quae ipse est, ne majus aliquid Deo ponam; et bonitate fateor bonum, sed non alia quam ipse est, ne melius ipso aliquid mihi videar invenisse; et de caeteris in hunc modum. Securus et libens pergo inoffenso, ut aiunt, pede in ejus sententiam qui dicebat: « Deus nonnisi ea magnitudine magnus est quae est quod ipse. Alioquin illa erit major magnitudo quam Deus. » Augustinus hic est, validissimus malleus haereticorum. Si quid itaque de Deo proprie dici possit, rectius congruentiusque dicetur: Deus est magnitudo, bonitas, justitia, sapientia, quam: Deus est magnus, bonus, justus aut
Abbreviated transcription (Latin):
sed & sapientiam qua sapiens.
& iustitiam qua iustus. postremo
diumitat᷑ẽ qua ds̃ est dm̃ ñ esse
impiissime disputant. Diumi¬
tate inquitnt ds̃ est. sed diui¬
nitas ñ est cłs. Forsiran ñ cligna
tur esse. quȩ tanta est ut faciat
dm̃. Sed si ds̃ ñ est quid ẽ. Aut
enĩ cłs̃ est. aut aliquid quod ñ
est ds̃. aut nichil. Et quidem ñ
das dm̃ esse. Sed ne nichilum
quidem ut opinor dabis. quam
usq acdeo necessariam dõ esse fa¬
teris : ut ñ modo absq ea ds e̾ẽ
ñ possit. sed ea sit. Quod si aliqͥd
est quocł ñ est ds. aut minor
erit deo. aut maior. aut par.
At quomͦ minor qua d̾s est. Re¬
stat ut aut maiorẽ fateare aut
parẽ. Sed si maior. ipsa ẽ sum¬
m̃u bonuni: non ds. Si par.
Do It sumina bona : ñ unum.
Quod utr̃uq catholicus refugit
sensus. Iam de magnitudine.
bonitate. iustitia. sapientiaq i
dem ꝑ omĩa quod de diuinitate
sentimus. Unum in deo sunt. &
cum dõ. Nec enĩ aliunde bonus

Expanded text:
sed et sapientiam, qua sapiens sed et sapientiam, qua sapiens et justitiam, qua justus, postremo vinitatem, qua Deus est, Deum non esse impiissime disputant. Divinitate, inquiunt, Deus est, sed divinitas non est Deus. Forsitan non dignatur Deus esse, quae ti Deus non est, quid est? Aut enim Deus est, aut aliquid quod non est Deus, aut nihil. Equidem non das Deum esse, sed ne nihilum quidem, ut opinor, dabis, quam usque adeo necessariam Deo esse fateris, ut non modo absque ea Deus esse non possit, sed ea sit. Quod si aliquid est quod non est Deus: aut minor erit Deo, aut major, aut par. At quomodo minor, qua Deus est? Restat ut aut majorem fatearis, aut parem. Sed si major, ipsa est summum bonum, non Deus; si par, duo sunt summa bona, non unum: quod utrumque catholicus refugit sensus. Jam de magnitudine, bonitate, justitia, sapientiaque, idem per omnia, quod de divinitate, sentimus: unum in Deo sunt, et cum Deo. Nec enim aliunde bonus