comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ñ solũ nos qͥ serui ur̃ȩ sc̾ĩtatis esse
ꝑcupimꝰ: s & unuiersã mẽrito letificat
ciuitatẽ di: qͥꝑpe qͦ rarius. eo & clarius.
Erat aut̾ & necessariũ ad cautelã ꝓxi¬
mã defectui mediocͥtatẽ transcendere:
& declinare teporẽ qͥ dõ uom̃itũ ꝓuo¬
cat. S & sic oportebat: ꝓpt̾ conscientiã.
ꝓfessis siqͥdem scãm regulã. an citra eiꝰ
puritatẽ sistere gradũ tutũ sit: ipsi
sensistis. Dolens doleo qͦd urgente diei
malicia. & nuncio festinante. plenũ af¬
fectũ exili cogor designare stilo: ꝙ bre¬
ui cartula latã cõprehendere caritatẽ.

Expanded text:
tum non solum nos, qui servi vestrae sanctitatis esse tum non solum nos, qui servi vestrae sanctitatis esse percupimus, sed et universam merito laetificat civitatem Dei: quippe quo rarius, eo et clarius. Erat autem et necessarium ad cautelam, proximam defectui mediocritatem transcendere, et declinare teporem, qui Deo vomitum provocat; sed et sic oportebat propter conscientiam. Professis siquidem sanctam Regulam, an citra ejus puritatem sistere gradum tutum sit, ipsi sensistis. Dolens doleo, quod urgente diei malitia, et nuntio festinante, plenum affectum exili cogor designare stilo, et brevi chartula latam comprehendere charitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
uinis laudib et̾nalit̾ misceat᷑. qͥcqͥd ex
uob̾ tẽporalit̾ necessitatib nr̃is impeñ¬
dit᷑ : merito reuerende & om̃i amoris
sinceritate colende. atq. ãplectende pat̃
uanta audinimꝰ & cognonimꝰ ea:
& fr̃es nr̃i ut̾q Gaufridꝰ annuncia¬
Quer̃t nob̾: quẽ ad modũ nõuit reca¬
liustis igne dei: conualiustis de infirmi¬
tate: reflorustis in nouitate sc̃a. Digi¬
tus di ẽ iste subtilit̾ oꝑans: suauit̾ re¬
nouans: salubrit̾ mutans: ñ qͥdem de
malis bonos. s de bõnis faciens meliores.
Quis dabit mͥ ut transeã. & uideã uisi¬
onẽ hanc magnã : Nec enĩ minꝰ mira
minꝰ ue iocunda ista ꝓmotio ẽ: qͣm illa
mutatio. Nisi qͦd multo faciliꝰ reꝑias
multos scłares conu̾ti ad bonũ: quã
unũ quẽpiã de religiosis transire ad
meliꝰ. Rarissima auis in t̾ris ẽ: qͥ de
gradu quẽ forte in religione semel at¬
tigerit. uł parũ ascendat. Ur̃m ꝓide
dilectissimi tã insigne qͣm salubre fac¬

Expanded text:
naliter misceatur, quidquid ex vobis temporaliter necessitatibus nostris impenditur, merito reverende et omni amoris sinceritate colende atque amplectende paterimus et cognovimus ea, et fratres nostri uterque Gaufridus annuntiaverunt nobis, quemadmodum noviter recaluistis igne Dei, convaluistis de infirmitate, refloruistis in novitate sancta. Digitus Dei est iste, subtiliter operans, suaviter renovans, salubriter mutans, non quidem de malis bonos, sed de bonis faciens meliores. Quis dabit mihi ut transeam, et videam visionem hanc magnam? Nec enim minus mira minusve jucunda ista promotio est, quam illa mutatio: nisi quod multo facilius reperias multos saeculares converti ad bonum, quam unum quempiam de religiosis transire ad melius. Rarissima avis in terris est, qui de gradu, quem forte in religione semel attigerit, vel parum ascendat. Vestrum proinde, dilectissimi, tam insigne, quam salubre fac
Abbreviated transcription (Latin):
uagat᷑: s qͥete ꝑseuerans in monast̾io
pauꝑ int̾ pauꝑes sine querela conu̾sat᷑:
pͥmã fidem quã qͥdem apud uosꝓmisit.
s ñ tenuit. ñ irritã ut dicitis faciens.
s ratã integrãq custodiens. morũ u¬
tiq̃ conu̾sione. & obedientissima conu̾¬
satione: sine qua sese fallit qͥ de loci
stabilitate confidit. Rogamꝰ uos fr̃es
ut qͥescat iã indignatio ur̃a: & desinat
inqͥetatio nr̃a. Sin aut̃. facite qͦd uultis.
seribite ut uultis. ꝑseqͥmini quantũ
uultis: caritas oĩa suffert. oĩa sustinet.¬

Expanded text:
vagatur, sed quiete perseverans in monasterio, vagatur, sed quiete perseverans in monasterio, pauper inter pauperes sine querela conversatur, primam fidem, quam quidem apud vos promisit sed non tenuit, non irritam, ut dicitis, faciens, sed ratam integramque custodiens, morum utique conversione, et obedientissima conversatione, sine qua sese fallit qui de loci stabilitate confidit. Rogamus vos, fratres, ut quiescat jam indignatio vestra, et desinat inquietatio nostra. Sin autem, facite quod vultis, scribite ut vultis, persequimini quantum vultis: charitas o
Abbreviated transcription (Latin):
districtione. ñ ei licebat qͦd ante licue¬
rat: Curgͥ cũ iã apud nos ẽẽt. uolentes
eũ reuocare ad ꝑsuadendũ de reditu
ꝓmisistis ei qͥetẽ in claustro: nͥ qr hȩc
uelle hoĩem noueratis. hȩc quesisse me¬
mineratis: At ille iã adepto apud alie¬
nos qͦd ñ potuit int̾ suos. ne certa pro
incertis desereret. tenuit qͦ iã frueba¬
tur: sꝑnens qͦd sero sibi offerebat᷑. De¬
sinite itaq fr̃es. desinite frẽm sollici¬
tare. de quo ñ ualde necesse ẽ uos solli¬
citos ẽẽ: nͥ forte qͦd absit. quȩ ur̃a ñ¬
de illo solatiũ. quã eiꝰ salutẽ diligatis.
Nã cũ semꝑ apud uos girouagus fuisset.¬
& ut scribitis contra suũ ꝓpositũ. ꝙ ab¬
batis imꝑiũ. in ꝓpͥos usus qͦd de arte
sua conqͥrebat expenderet: gaudeat
qͥ eũ diligit: qͦd apud nos d̾o miseran¬
te sanatus sit. Testimoniũ enĩ ei ꝑbibe¬
mus. qͦd nusquã mͦ aliqua occasione

Expanded text:
districtione non ei licebat quod ante licuedistrictione non ei licebat quod ante licuerat? Cur igitur cum jam apud nos esset, volentes eum revocare, ad persuadendum de reditu promisistis ei quietem in claustro, nisi quia hoc velle hominem noveratis, hoc quaesisse memineratis? At ille, jam adepto apud alienos quod non potuit inter suos, ne certa pro incertis desereret, tenuit quo jam fruebatur, spernens quod sero sibi offerebatur. 4. Desinite itaque, fratres, desinite fratrem sollicitare, de quo non valde necesse est vos sollicitos esse, nisi forte, quod absit! quae de illo solatium, quam ejus salutem diligatis. Nam cum semper apud vos gyrovagus fuisset, et, ut scribitis, contra suum propositum et abbatis imperium, in proprios usus quod de arte sua conquirebat expenderet, gaudeat qui eum diligit, quod apud nos Deo miserante sanatus sit. Testimonium enim ei perhibemus quod nusquam modo aliqua occasione
Abbreviated transcription (Latin):
conuolauerit: ñ solũ ñ causamͣ. si ei in
tali studio consulitis: s & multũ p̃ca¬
mur ut hoc faciatis. Nec offensos nos con¬
queremͣ: s ualde in hoc adiutos ẽẽ fate¬
bim᷑. Negatis deinde qͦd de uob̃ audie¬
ramꝰ. ur̃o scilicet uissu uł assensu fr̃em
.B. qͣndui fuit apud uos in medicinali
arte scłarib deseruisse: ipsũq qͥ hoc di¬
arit falsitatis argintis. Si mentitus sit
nescimꝰ: ipse uiderit. S hoc scimꝰ. qr siue
ꝑ se ipsũ ut uos fatemini. siue ꝑ uos ut
ipse testat᷑ hȩc fecerit : in magno interĩ
ꝑicło fuit. Quis uͦ tã inhumanꝰ qͥ sic ꝑi¬
clitanti ñ succurreret si posset: ñ con¬
suleret si nosset. Attam̃ si ut asseritis.
ñ cõpulsus obedientia. s ꝓprii questus
cupiditate ac uagandi curiositate. hac
illacq artẽ suã uenditans discurre¬
bat: qͥd causȩ extitit qͦd a uob̃ disces¬
sit: An qi iã tandẽ censurȩ pastoralis.

Expanded text:
convolaverit, 70 non solum non causamur si ei in convolaverit, 70 non solum non causamur si ei in tali studio consulitis, sed et multum precamur ut hoc faciatis; nec offensos nos conqueremur, sed valde in hoc adjutos esse fatebimur. Negatis deinde quod de vobis audieramus, vestro scilicet jussu vel assensu fratrem B., quamdiu fuit apud vos, in medicinali arte saecularibus deserviisse; ipsumque, qui hoc dixit, falsitatis arguitis. Si mentitus sit, nescimus; ipse viderit; sed hoc scimus, quia sive per se ipsum, ut vos fatemini, sive per vos, ut ipse testatur, haec fecerit, in magno interim periculo fuit. Quis vero tam inhumanus, qui sic periclitanti non succurreret si posset, non consuleret si nosset? Attamen si, ut asseritis, non compulsus obedientia, sed proprii quaestus cupiditate ac vagandi curiositate, hac illacque artem suam venditans discurrebat, quid causae exstitit quod a vobis discessit? An quia jam tandem censurae pastoralis
Abbreviated transcription (Latin):
raphaelis noĩa nosse: qͣndo ex solo au¬
ditu uocabuloꝵ. etiã de ipsoꝵ beatorũ
spirituũ cognitione iã beatus sũ. Non
mediocrit̾ inquã ꝓfeci qr didici ab apło
paradisũ & terriũ cȩlũ noĩare: si etiã
ñ raptus cũ apło. solis ex nõib secreta
cȩlestia iã noui: & audiui ineffabilia
uerba. quȩ ñ licet hõi loqui. Stultus
ego qͥ iã sciens nom̃ dei mei. nescio qͥã
adhuc suꝑfluo cotidie gemo: frustra sus¬
pirans. & dicens cũ ꝓpħa. Uultũ tuũ dñe
requirã. E illud. Quando ueniã & ap¬
parebo ante faciẽ dei: &. ostende nobis
faciẽ tuã. & salui erimꝰ. S qͥd est qͦd uob̃
facimꝰ: qͦd nob̃̾ fieri nolimꝰ: hoc nos u¬
tiq nolle putatis: ut qͥs a ñr̃o monast̾io
discedens monachus in alio suscipiat᷑.
Utinã om̃s c̃omissos nob̃. sine nob salua¬
re possetis. Siqͥs de nr̃is ad uos maioris
ꝑfectionis gr̃a. & artioris uitȩ desidio

Expanded text:
Raphaelis nomina nosse, quando ex solo auRaphaelis nomina nosse, quando ex solo auditu vocabulorum, etiam de ipsorum beatorum spirituum cognitione jam beatus sum. Non mediocriter, inquam, profeci quia didici ab Apostolo paradisum et tertium coelum nominare, si, etiam non raptus cum Apostolo, solis ex nominibus secreta coelestia jam novi, et audivi ineffabilia verba quae non licet homini loqui. Stultus ego, qui jam sciens nomen Dei mei, nescio quid adhuc superflue quotidie gemo, frustra suspirans et dicens cum Propheta: Vultum tuum, Domine, requiram ; et illud: Quando veniam et apparebo ante ffaciem tuam, et salvi erimus . 3. Sed quid est quod vobis facimus, quod nobis fieri nolumus? Hoc nos utique nolle putatis, ut quis a nostro monasterio discedens monachus, in alio suscipiatur. Utinam omnes nobis commissos, sine nobis salvare possetis! Si quis de nostris ad vos majoris perfectionis gratia et arctioris vitae desiderio
Abbreviated transcription (Latin):
intorsistis. Qͦd si rec̃te factũ sit: uos
uideritis. Restat gͥ sciendũ. & hoc tm̃
querit᷑ int̾ nos: an rationabilit̾ sũsce¬
ptus fuerit. & uos qͥdem q̃m de ignoto
monasterio monachũ regłarit̾ posse
suscipi negare ñ potestis: ur̃m nob no¬
tũ ẽe contenditis. Negamꝰ: & ñ credi¬
tis. Uerũ si ñ creditis simplicit̾ negan¬
tib: credite uł uirantib. In ueritate
quȩ ds ẽ uob̃ dicimꝰ. nec nouimꝰ uos
nec noscimꝰ: ignotoꝵ scͥptã suscepimnꝰ:
ad ignotos rescͥpsimꝰ. Sensimnꝰ qͥdem
stimulationes & inqͥetationes ur̃as: s
necdũ stimulatores & inqͥetatores ipsos
agnouimꝰ. Nos tam̃ ad conuincendum
nos de simulata ignorantia inuictissi¬
mũ argumentũ indicitis: ñ posse uide¬
licet ignotos ẽẽ nob̃. quoꝵ & abb̃is scili¬
cet & ipsius monasterii nom̃ in nr̃is po¬
suimꝰ litt̾is: quasi max ut rerũ uoca¬
bula scimꝰ: etiã res ipsas nouerimus.
Multũ gͦ ualet mͥ michaelis. gabrielis.

Expanded text:
ionis sententiam intorsistis; quod si recte factum sit, vos videritis. 2. Restat igitur sciendum, et hoc tantum quaeritur inter nos, an rationabiliter susceptus fuerit. Et vos quidem, quoniam de ignoto monasterio monachum regulariter posse suscipi negare non potestis, vestrum nobis notum esse contenditis. Negamus, et non creditis. Verum si non creditis simpliciter negantibus, credite vel jurantibus. In veritate, quae Deus est, vobis dicimus: nec novimus vos, nec noscimus, ignotorum scripta suscepimus, ad ignotos rescripsimus. Sensimus quidem stimulationes et inquietationes vestras, sed necdum stimulatores et inquietatores ipsos agnovimus. Vos tamen ad convincendum nos de simulata ignorantia invictissimum argumentum inducitis, non posse videlicet ignotos esse nobis, quorum et abbatis scilicet et ipsius monasterii nomen in nostris posuimus litteris; quasi mox ut rerum vocabula scimus, etiam res ipsas noverimus. Multum ergo valet mihi Michaelis, Gabrielis,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ suã sollicite querentẽ. pulsantem
supplicantẽ suscepimꝰ: seu qͦd talem
cimꝰ : ut qͦd edificauimꝰ iterũ destruen¬
tes. p̃uarieatores nos constittiamus.
hinc regłȩ. hĩnc canonũ: hinc ipsius na¬
turalis legis transgressores iudicam᷑.
Opponitis enĩ indignantes. cur ur̃m
& a uob̃ excomunicatũ nob̃ sociare pre¬
sũpsimꝰ: qͦd utiq ab alio pati nolimus.
S de excõmunicatione qͥd responde¬
bimꝰ qͣndo uos uide uob̃ satisfacitis
ꝓ nob̾: scientes ꝓculdubio pͥus a nob̃¬

Expanded text:
tem suam sollicite quaerentem, pulsantem, supplicantem suscepimus; seu quod talem,cimus, ut, quod aedificavimus iterum destruentes, praevaricatores nos constituamus. Hinc Regulae, hinc canonum, hinc ipsius naturalis legis transgressores judicamur. Opponitis enim indignantes, cur vestrum et a vobis excommunicatum nobis sociare praesumpsimus, quod utique ab alio pati nolumus. Sed de excommunicatione quid respondebimus, quando vos inde vobis satisfacitis pro nobis, scientes
Abbreviated transcription (Latin):
on̾e contentos ẽẽ debere: ꝙ iã ab ĩme¬
ritoꝵ infestatione qͥescere.S qi prio¬
rib malis peiora iunxistis. & rursũ
nob̾ uirgioꝵ seminaria transmisistis.
quȩ absit ut germinent sicut nec pͥo¬
ra germinar̃t in nob̃: ne tam̃ ñ res¬
pondendo culpã quȩ ñ ẽ cognoscere
uideam᷑: hoc etiã scdõ ad ea quȩ ꝓca¬

Expanded text:
ab immeritorum infestatione quiescere. Sed quia prioribus malis pejora junxistis, et rursum nobis jurgiorum seminaria transmisistis quae absit ut germinent! sicut nec priora germinarunt in nobis, ne tamen, non respondendo, culpam, quae non est, agnoscere videamur, hoc etiam secundo ad ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
a uob̃ elongaret. Desinite gͦ fr̃es. de¬
sinite tã indebitis innoxios lacessere
uirgiis. & cassis scͥptitationib inqͥeta¬
re: qr nec cumulatis etiã contumeliis
ꝓuocari poterimꝰ. ut uob̃ nͥ qͦd reue¬
rentiȩ ẽ respondeamꝰ : nec minis ext̾¬
reri. qͦ minꝰ monachũ teneamꝰ. quem
regularit̾ suscepisse nos credimus.

Expanded text:
a vobis elongaret. Desinite ergo, fratres, dea vobis elongaret. Desinite ergo, fratres, desinite tam indebitis innoxios lacessere jurgiis, et cassis scriptitationibus inquietare: quia nec cumulatis etiam contumeliis provocari poterimus ut vobis, nisi quod reverentiae est, respondeamus, nec minis exterreri quominus monachum teneamus, quem regulariter suscepisse nos credimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erubuit. Rursus nos admonentes
eũ de reditu. cũ causã suȩ ab eo disces¬
sionis inqͥreremꝰ: abbas inqͥt m̃s habe¬
bat me ñ monachũ. s medicũ. Cogebat
seruire ĩmo ipse seruiebat ꝑ me ñ deo
s scło: qͣndo ne scłariũ maliuolentiam
incurreret pͥncipũ: mederi me cõpelle¬
bat etiã tyrannis. raptorib. excõmu¬
nicatis. Qa aĩȩ meȩ ꝑiculũ cũ ei nunc
pͥuatĩ. ñc palam suggessissẽ nec ꝓfecis¬
sem: quorundã tande sapientiũ uiroꝵ
consilio fretus. fugio meã clamnationẽ
ñ cong̾gationẽ: ꝑditionẽ. ñ religionem.
Consulite salutẽ querenti: aꝑite pul¬
santi. Cuiꝰ nos uidentes constantiã. an¬
dientes causã. & nullã contra eũ calum¬
niã. anniumꝰ introitũ: ꝓbauimꝰ suscep¬
tũ: astrinximꝰ ꝓbatũ: tenemꝰ ꝓfessum.
Nec intrare cõpulimꝰ: nec exire cogemꝰ.
Quãuis si eũ eiceremꝰ ad uos ut ipse
asserit ñ rediret:s magis se adhuc

Expanded text:
non erubuit. Rursus nos admonentes non erubuit. Rursus nos admonentes eum de reditu, cum causam suae ab eo discessionis inquireremus: « Abbas, inquit, meus habebat me non monachum, sed medicum. Cogebat servire, imo ipse serviebat per me, non Deo, sed saeculo, quando, ne saecularium malevolentiam incurreret principum, mederi me compellebat etiam tyrannis, raptoribus, excommunicatis. Quod animae meae periculum cum ei nunc privatim nunc palam suggessisscm, nec profecissem, quorumdam tandem sapientium virorum consilio fretus, fugio meam damnationem, non congregationem, perditionem, non religionem. Consulite salutem quaerenti, aperite pulsanti. » Cujus nos videntes constantiam, audientes causam, et nullam contra eum calumniam, annuimus introitum, probavimus susceptum, adstrinximus probatum, tenemus professum. Nec intrare compulimus, nec exire cogemus. Quamvis si eum ejiceremns, ad vos ut ipse asserit non rediret, sed magis se adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
Nec solũ ep̃atib ꝓpriis absumꝰ: s etiã
in eodẽ archiep̾atu ñ degimꝰ. Putamꝰ
aut̃ qͦd ñ de cuicũq notis. s tantũ de
nob̃ notis monasteriis: monachos susciꝑe
ꝓhibem᷑. Alioqͥn cũ nullũ monasteriũ
sit. qͦd alicui notũ ñ sit: nullũ nob̾ re¬
linquit᷑. de qͦ qͥs regłarit᷑ suscipiatur.
Quomͦ gͦ illud implebit᷑ qͦd a beatobe
cipi ad habitandũ ꝓ hospite quantõ
cupit tẽpore: s etiã inuentũ utilem
suaderi ad manendũ õi tp̃r: Quãquã
tam̃ nos alit̾ erga p̃dictũ frẽm egerimꝰ.
Nam eũ ueniens se suscipi a nob̾ humi¬
lit̾ postularet: pͥmo qͥdem repulsus:
deinde admonitꝰ ẽ: ut ad monasterrũ
suũ rediret. S ille ñ adqͥescens in uici¬
nã nob heremũ se contulit: ibiq septẽ
ferme menses nullã interĩ calumniã
passus. qͥete habitauit. S cũ sibi tutũ
ñ crederet qͦd solus degeret: post pͥmã
repulsã id ipsũ qͦd pͥus a nob̃ reqͥrere

Expanded text:
 sed etiam in eodem archiopiscopatu non degimus. Putamus autem quod non de cuicumque notis, sed tantum de nobis notis monasteriis monachos suscipere prohibemur; alioquin, cum nullum monasterium sit quod alicui notum non sit, nullum nobis relinquitur de quo quis regulariter suscipiatur. Quomodo ergo illud implebitur quod a beato Becipi ad habitandum pro hospite, quanto cupit tempore, sed etiam inventum utilem suaderi ad manendum omni tempore? 2. Quanquam tamen nos aliter erga praedictum fratrem egerimus Nam cum veniens se suscipi a nobis humiliter postularet, primo quidem repulsus, deinde admonitus est ut ad monasterium suum rediret. Sed ille non acquiescens, in vicinam nobis eremum se contulit, ibferme menses, nullam interim calumniam passus, quiete habitavit. Sed cum sibi tutum non crederet quod solus degeret, post primam repulsam, idipsum quod prius a nobis requirere
Abbreviated transcription (Latin):
sit illa tristicia de qua quibdã dicebat
apłs. Contristatĩ enĩ estis scdm dm. Nã
si scdm dm ẽẽt : ñ usq adeo uos cõmouis
& si placet amicos. qͦs necdũ uł p̾sentes
uerbo conueneratis. uł absentes scͥpto
p̾monueratis: hac pͥma uice tã subito.
tã acrit̾ argueretis. Miramini ut scri
de regula. de noto monasterio mona¬
chũ ñ suscipiendũ: ꝓ constanti scilicet
babentes ur̃m ñ ẽẽ ignotũ. S qͥd si aliis
notũ: dũ mͦ nob ignotũ sit : etsi enim
ut uerba ur̃a ipsa ponã. religionis ur̃e
se adeo famã effuderit. ut etiã romȩ
eccłiȩ ur̃ȩ habeat᷑ noticia: nos tam̃ qͥ
utiq multũ eitra romã positi sumꝰ ne¬
scio qͦ pacto ita p̃teriit. ut ne uniꝰ qͥde

Expanded text:
ibusdam dicebat Apostolus: Contristati enim estis secundum Deum . Nam si secundum Deum esset, non usque adeo vos commoviss vestros, et si placet amicos, quos necdum vel praesentes verbo conveneratis, vel absentes scripto praemonueratis, hac prima vice tam subito, tam acriter argueretis. Miramini, ut scride Regula, de noto monasterio monachum non suscipiendum , pro constanti scilicet habentes vestrum non esse ignotum. Sed quid si aliis notum, dummodo nobis ignotum sit? Etsi enim, ut verba ipsa 68 vestra ponam, religionis vestrae se adeo fama effuderit, ut etiam Romae ecclesiae vestrae habeatur notitia, nos tamen, qui utique multum citra Romam positi sumus, nescio
Abbreviated transcription (Latin):
cere: Quis te crederet ad tantũ
ꝓrũꝑe m̃alũ: hoĩem tantis p̾ditũ
bonis: Quomͦ potuit arbor bona. pessi¬
mũ hunc ex se ꝓdiicere fructũ: O quã
t̾ribilis ds in iudiciis suꝑ filios hõminũ.
Non miror qͦd diabolus istud potuit.
s qͦd ds ꝑmisit: qͥppe cui iã tot annis
pure sicut credimꝰ & deuote seruisti.
Qͥ a faciet de me utiq pigro & negli¬
genti seruo: qͥ fidelẽ famulũ suũ. sic
uł ad tempꝰ tradidit in aĩam iniicoꝵ
eiꝰ: Qͥa queso rationis. ĩmo qͥd ñ impie¬
tatis habet hȩc fuga tua: de quã filii lu¬
gent. adu̾sarii rident: Miror qͦd te nͣ
t̾ruit arnoldi abb̃is excemplũ: euiꝰ simi¬
lis p̾sumptio digno s pauendo fine ut
bene meministi in breui ẽ uindicata.
&qͥdem ille qualẽcũq ut bene noui ego
habuit causam: tu nullã. Nunqͥd enim
aut monachi tuis erant inobedientes
imꝑiis. aut conu̾si segnes in oꝑib. aut
uicini forte tͥ tuis ue reb infesti. auit

Expanded text:
cere? Quis te crederet ad tantum prorumpere malum, hominem tantis praeditum bonis? Quomodo potuit arbor bona pessimum hunc ex se producere fructum? O quam terribilis Deus in judiciis super filios hominum! Non miror quod diabolus istud potuit, sed quod Deus permisit, quippe cui jam tot annis pure, sicut credimus, et devote serviisti. Quid faciet de me, utique pigro et negligenti servo, qui fidelem famulum suum sic vel ad tempus tradidit in animam inimicorum ejus? Quid, quaeso, rationis, imo quid non impietatis habet haec fuga tua, de qua filii lugent, adversarii rident? Miror quod te non terruit Arnoldi abbatis exemplum: cujus similis praesumptio digno, sed pavendo fine, ut bene meministi, in brevi est vindicata. Et quidem ille qualemcunque, ut bene novi ego, habuit causam, tu nullam. Numquid enim aut monachi tuis erant inobedientes imperiis, aut conversi segnes in operibus, aut vicini forte tibi tuisve rebus infesti, aut
Abbreviated transcription (Latin):
electã. & speciosissimã. Sepẽ ei circũde¬
dit uotiuȩ contĩnentiȩ: torcular dis¬
trictissimȩ disciplinȩ fodit in ea: ꝙ edi¬
ficauit sc̃ȩ pauꝑtatis turrim ad cȩlos
usq ꝑtingentẽ : te cultorẽ atq eustodẽ
constituit. Honestauit te in laborib
tuis: & c̃oplebit illos si ꝑmittis. S tu p̃h
nefas destrus maceriã eiꝰ: & racemis
optimis plenã exponis om̃ib qͥ pret̾gre¬
diunt᷑ uiã. Heu qͥs ꝓhibebit aprũm de
silua ut ñ ext̾minet: & singłarẽ ferũ
ne depascat eã: Mirũ uͦ si in boc morti
te bene p̾parare putas. qͦd qͥdẽ ad me
scͥpsisti: ut in tanto scandalo & in ana¬
themate dñi papȩ mori uelle ñ timeas.
Deinde si ita necessariũ erat ñ potuit
aliud tempꝰ considerari. nͥ cũ necessita¬
tib uniu̾salis eccłiȩ detineor: ut illi mi¬
serȩ quã exponis ñ liceat subuenire:
Obseero te ꝑ eũ qui ꝓ tẽ ẽrucifixus ẽ. ut
satis afflictos ampliꝰ cruciare parcas. ꝙ

Expanded text:
 speciosissimam. Sepem ei circumdedit votivae continentiae, torcular 147 districtissimae disciplinae fodit in ea, et aedificavit sanctae paupertatis turrim, ad coelos usque pertingentem. Te cultorem atque custodem constituit: honestavit te in laboribus tuis, et complebit illos, si permittis. Sed tu, proh nefas! destruis maceriam ejus, et racemis optimis plenam exponis omnibus qui praetergrediuntur viam. Heu! quis prohibebit aprum de silva, ut non exterminet; et singularem ferum, ne depascat eam? Mirum vero si in hoc morti te bene praeparare putas, quod quidem ad me scripsisti, ut in tanto scandalo, et in anathemate domini papae mori velle non timeas. Deinde, si ita necessarium erat, non potuit aliud tempus considerari, nisi cum necessitatibus universalis Ecclesiae detineor, ut illi miserae, quam exponis, non liceat subvenire? Obsecro te, per eum qui pro te crucifixus est, ut satis afflictos amplius cruciare parcas, et
Abbreviated transcription (Latin):
indicare. Qͥd enĩ necesse ẽ satis solli¬
citũ ampliꝰ sollicitare: & absentia filiĩ
saucia patͥs uiscera grauiorib torque¬
re dolorib: Onus meũ tͥ partitus sũ
ut filio. ut necessario: ut fideli coad¬
uitori meo. Uide quomͦ te oporteat
paternã portare sarcinã. Si enĩ sic por¬
tas ut me ñ alleues s magis p̾mas: tu
qͥdem es oneratus: s ego ñ sũ exonera¬
tus. Hoc aut̃ onꝰ animarũ ẽ: ꝙ infirma¬

Expanded text:
indicare. Quid enim necesse est satis solliindicare. Quid enim necesse est satis sollicitum amplius sollicitare, et absentia filii saucia patris viscera gravioribus torquere dololoribus? Onus meum tibi partitus sum ut filio, ut necessario, ut fideli coadjutori meo. Vide quomodo te oporteat paternam portare sarcinam. Si enim sic portas ut me non alleves, sed magis premas; tu quidem es oneratus, sed ego non sum exoneratus. 2. Hoc autem onus animaru
Abbreviated transcription (Latin):
fili rainalde suꝑ multis tribula¬
tionib tus: piisq querimoniis me qͦq
excitas ad plangendũ. Nec enĩ te dolen¬
te possũ ñ dolerẽ: nec nͥ molestus &
anaius tuas molestias & anxietates
audire. Uerũ qr hec ipsa mala quȩ
te inuenisse causaris & ego p̃uideram
ꝙ tͥ si recortlaris p̃dixerã: puto leuiꝰ
te p̾scita portare debere: & mͥ unde
parcere potes molestũ ñ ẽẽ.Satis nãq
ac plusquã satis crucior te carendo. te
ñ uidendo. te duleissim̃o mͥ solatio ñ
fruendo: ita ut pene peniceat me.
qͦd te elongauerĩ a me. E licet caritas
hoc cogeret. quacũq tam̃ necessitate
quo te ñ uideã missũ: plango te tãꝙͣ.
amissũ. Cũ gͦ suꝑ hoc etiã uelut qͦda
tuȩ pusillanimitatis baculo me ꝑcel¬
lis. qui mͥ debueras ẽẽ baeulus susten¬
tationis.: tristiciã suꝑ tristiciã ingeris:
& cruciatũ eruciatib addis. E si mͥ
piũ ẽ nullas tuas angustias dissimu¬
lare: tͥ tam̃ durũ ẽ sic affecto cunctas

Expanded text:
fili Rainalde, super multis tribulationibus tuis, piisque querimoniis me quoque excitas ad plangendum. Nec enim te dolente possum dolere, nec nisi molestus et anxius tuas molestias et anxietates audire. Verum quia haec ipsa mala, quae te invenisse causaris, et ego praevideram, et tibi, si recordaris, praedixeram, puto te levius praescita portare debere, et mihi, unde parcere potes, molestum non esse. Satis namque et plusquam satis crucior te carendo, te non videndo, te, dulcissimo mihi solatio, non fruendo; ita ut pene poeniteat me quod te elongaverim a me. Et licet charitas hoc cogeret, quacumque tamen necessitate, quo te non videam, missum, plango te tanquam amissum. Cum ergo super hoc etiam velut quodam tuae pusillanimitatis baculo me percellis, qui mihi debueras esse baculus sustentationis; tristitiam super tristitiam ingeris et cruciatum cruciatibus addis: et si mihi pium est nullas tuas angustias dissimulare, tibi tamen durum est sic affecto cunctas
Abbreviated transcription (Latin):
missũ iuuare ñ uiuari: illiꝰ te agnos¬
ce uicariũ qͥ uenit ministrare ꝙ ñ mi
nistrari. Plura tͥ ad tui consolationẽ
seribere uolebã: s ñ fuit necessariũ.
Nã qͥd opus ẽ uerbis suꝑflus mortuã
cartã implere: ubi uiua p̃sens loquit᷑:
hiso siqͥdem pͥore. puto qͦd ista tͥ suffi¬
ciant. & ad eiꝰ p̾sentiã sp̾̃s tuus reui¬
xerit: ita ut iã consolationẽ scriptoꝵ
ñ reqͥras: cui interĩ licet uerboꝵ illiꝰ
lasti. siqͦ modo tam̃ mittere potui mis¬
sũ ẽẽ ñ dubites: eui qͥppe ut bene nosti
idem mecũ consiliũ: eadem solet esse

Expanded text:
missum juvare, non juvari, illius te agnosmissum juvare, non juvari, illius te agnosce vicarium qui venit ministrare, nnsolationem scribere volebam; sed non fuit necessarium. Nam quid opus est verbis superfluis mortuam chartam implere, ubi viva praesens loquitur? Viso siquidem Priore, puto quod ista tibi sufficiant, et ad ejus praesentiam spiritus tuus revixerit, ita ut jam consolationem scriptorum non requiras, cui interim licet verborum illius lasti, si quo modo tamen mittere potui, missum esse non dubites; cui quippe, ut bene nosti, idem mecum consilium, eadem solet esse
Abbreviated transcription (Latin):
inueneris tristes. pusillanimes. mur¬
muriosos: ipsoꝵ te patrẽ: ipsoꝵ te no¬
ueris ẽẽ abbatẽ. Consolando. exhortan¬
do. increpando agis opus tuũ. portas
onꝰ tuũ: & portando sanas qͦs sanandos
portas. Siqͥs uͦ ita sanꝰ ẽ. ut magis u¬
uet te qͣm uiuet᷑ a te: huiꝰ te ñ patrẽ
s parẽ: comitẽ ñ abbatẽ agnoscas. Qa
gͥ causaris te aliquoꝵ qͥ tecũ st̃ magis
grauari consortio qͣm frui solatio: cũ
solus omniũ om̃ib aatus sis solatiũ.
tanqͣm om̃ib sanior. om̃ib fortior. qͥ
om̃ib sufficias ꝑ dei grãm solatiari:
& a nemine omniũ indigeas conforta¬
ri: Deniq in quantũ grauaris. in tan¬
tũ lucraris.: & in quantũ iuuaris: in
tantũ tua tͥ p̾mia minuis. Elige gͦ
qͦs eligas: an qui grauando uiuant:
an qͥ iuuando grauant. Hii tͥ ꝓmeri¬
tores: illi fraudatores meritoꝵ exxis¬
tunt. Nã qͥ socii laboris: ꝓculdubio
& mercedis participes er̃t. Seiens gͦ te

Expanded text:
veneris tristes, pusillanimes, murmurosos, ipsorum te patrem, ipsorum te noveris esse abbatem. Consolando, exhortando, increpando agis opus tuum, portas onus tuum, et portando sanas quos sanando portas. Si quis vero ita sanus est ut magis juvet te quam juvetur a te, hujus te non patrem, sed parem, comitem, non abbatem agnoscas. Quid igitur causaris te aliquorum qui tecum sunt magis gravari consortio quam frui solatio, cum solus omnium omnibus datus sis solatium, tanquam omnibus sanior, omnibus fortior, qui omnibus sufficias per Dei gratiam solatiari, et a nemine omnium indigeas confortari? Denique in quantum gravaris, in tantum lucraris; et in quantum juvaris, in tantum tua tibi praemia minuis. Elige ergo quos eligas, an qui gravando juvant, an qui juvando gravant. Hi tibi promeritores, illi fraudatores meritorum existunt. Nam qui socii laboris, procul dubio et mercedis participes erunt. Sciens ergo te
Abbreviated transcription (Latin):
infirmi. & ut uerũ fatear: pauidȩ mor¬
tis pallidã circũferentes imaginẽ: trã¬
him᷑ in apuliã. Rogate quȩ ad pacẽ st̃
ȩccłiȩ. rogate quȩ ad salutẽ ft̃ nob: ut
moriam᷑: & sic uiuite ut obtineatis. In¬
nr̃o balduino qͥ stilo ea excepit: quem
eccłia uocauit ad aliud officiũ: ꝙ ad aliã
dignitatẽ. Orate & ꝓ ipso tanqͣm unico
solatio meo: & in qͦ sp̃s meus plurimũ
Orate & ꝓ dño cancellario. qͥ mͥ ꝓ matre
grisogono: magistro iuõne: qͥ se nob̃ ex

Expanded text:
infirmi, et, ut verum fatear, pavidae morinfirmi, et, ut verum fatear, pavidae mortis pallidam circumferentes imaginem, trahimur in Apuliam. Rogate quae ad pacem sunt Ecclesiae, rogate quae ad salutem sunt nobis, ut moriamur: et sic vivite, ut obtineatis. Inssimo fratre nostro Balduino, qui stylo ea excepit: quem Ecclesia vocavit ad aliud officium et ad aliam dignitatem. Orate et pro ipso tanquam unico solatio meo, et in quo spiritus meus plurimum Orate et pro domino cancellario, qui mihi pro matre Chrysogono, ma
Abbreviated transcription (Latin):
Uelim nolim necesse ẽ me uiuere illi. qui
meã sibi ꝓpͥe uitẽ positione adqͥsiuit: qͥ
& potens ẽ siqͥd patunͣ ꝓ ipso recõpensa¬
re nob̃ in illa die: misericors & iustus
iudex. Qd si inuitus militauero ei: dis¬
pensatio mͥ tantũ credita ẽ: ꝙ ero ser¬
uus nequã. Si aut̃ uolens: głia est mͥ.
In hac gͦ aliqͣntulũ consideratione res¬
piro. Deinde qͦd sepe ñ meis meritis
suꝑna gr̃a honestauit me in labo¬
rib meis : & gr̃a illa in me uacua ñ
fuit. sicut in multis exꝑtus sũ: & uos
ex parte ñ latũit. S & hac uice qͣm ne
cessaria eccł̃iȩ di sit uł fuerit p̃sentia
paruitatis nr̃e dicerẽ ad consolationẽ
ur̃am: si ñ głam red̃oleret. Nune autẽ
meliꝰ ẽ: ut hoc ꝑ alios cognoscatis. Instan¬
tissima postulatione imꝑatoris. apłicoq̃
mandato. necnon ȩccłiȩ ac pͥncipũ p̃cib
flexi: dolentes ꝙ nolentes. debiles atq

Expanded text:
Velim, nolim, necesse est me vivere illi, qui Velim, nolim, necesse est me vivere illi, qui meam sibi propriae vitae positione acquisivit; qui et potens est, si quid patimur pro ipso, recompensare nobis in illa die misericors et justus judex. Quod si invitus militavero ei, dispensatio mihi tantum credita est, et ero servus nequam: si autem volens, gloria est mihi. In hac ergo aliquantulum consideratione respiro. Deinde quod saepe non meis meritis superna gratia honestavit me in laboribus meis, et gratia illa in me vacua non fuit, sicut in multis expertus sum, et vos ex parte non latuit.saria Ecclesiae Dei sit vel fuerit praesentia parvitatis nostrae, dicerem ad consolationem vestram, si non gloriam redoleret. Nunc autem melius est ut hoc per alios cognoscatis. 4. Instantissima postulatione imperatoris, apostolicoque mandato, necnon Ecclesiae ac principum precibus flexi, dolentes et nolentes, debiles atque
Abbreviated transcription (Latin):
gor: & dubito pene qͥd magis egre fe¬
rã: an subtrahi illis. an intricari istis.
Ita ne bone ĩu tota deficiet in dolo¬
re uita mea: ꝙ anni meĩ in gemitib:
mittas mͥ ut refrigerer priusqͣm abeã.
& ampliꝰ ñ ero: si placet dño meo. ut o¬
culi patris qualiscũq qͥ ñ sũ dignꝰ uo¬
cari pat̾ claudant᷑ manib filioꝵ: ut
extrema uideant. exitũ consolentur.:
sp̃m siuis desideriis leuent ad consortiũ
si dignũ iudicas beatoꝵ: cũ pauperũ
corporib pauꝑis corpꝰ sepeliant. Hoc
ꝓrsus si inueni grãm in ocłis tus: p̃cib
& meritis eorunde fr̃m meoꝵ obtinere
toto affectu desidero. Uerũtam̃ ñ mẽa
uoluntas: s tua fiat. Nec mͥ uiuere uo¬
lo: nec mori.S dignũ ẽ ut qui dolorẽ
meũ audistis: etiã consolationẽ ñ igno¬
retis. siqua ẽ. Primũ qͥdem de om̃i la¬
bore & calamitate quã patior solũ ar¬
bitror ẽẽ in cãusa eũ: cui omĩa uiuunt.

Expanded text:
gor: et dubito pene quid magis aegre fegor: et dubito pene quid magis aegre feram, an subtrahi illis, aut intricari istis. Itane, bone Jesu, tota deficiet in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus! mittas mihi, ut refrigerer priusquam abeam, et amplius non ero. Si placet Domino meo, ut oculi Patris qualiscumque, qui non sum dignus vocari Pater, claudantur manibus filiorum, ut extrema videant, exitum consolentur, spiritum suis desideriis levent ad consortium, si dignum judicas, beatorum, cum pauperum corporibus pauperis corpus sepeliant: hoc prorsus, si inveni gratiam in oculis tuis, precibus et meritis eorumdem fratrum meorum obtinere toto affectu desidero. Verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat. Nec mihi vivere volo, nec mori. 3. Sed dignum est ut qui dolorem meum audistis, etiam consolationem non ignoretis, si qua est. Primum quidem omni labore et calamitate, quam patior. solum arbitror esse in causa eum cui omnia vivunt.
Abbreviated transcription (Latin):
expectatio. uanitati huic occupanti
oĩa tandui manere subiectũ: feculen¬
ti corporis horrido cĩrcũdari carce¬
re: mortis uinculis. funib q peccatoꝵ
necdũ absolui: & tanto tẽpore ñ ẽẽ
cũ xp̃o. Ceterũ adu̾sus hec oĩa. unũ¬
mͥ remediũ qualecũq erat. & uere
datũ desuꝑ: ꝓ uultu udelicet głiȩ qͥ
absconditꝰ ẽ usq adhuc: uidere inte¬
rim templũ dei sc̃m qͦd estis uos. Ea
hoc tẽplo facilis mͥ uidebat᷑ transitus
ad illud głiosũ: ad qͦd ꝓpħa suspirat di¬
cens. Unã petii a dño hañe requirã:
ut inhabitẽ in domo dñi õib dieb uitȩ
meȩ. Ut uideã uoluntatẽ dñi: ꝙ uisitẽ
templũ eiꝰ. Qͥd dicã. qͦtiens id solatiũ
int̾polãtũ ẽ mͥ: ẽ cce hoc tercio nͥ fallor
auulsa st̃ a me uiscera mea. Paruuli
ablactati st̃ ante t̃empꝰ: ipsos qͦs per
eugłiũ genui ñ licet educare. ꝓpria
deniq deserere. & aliena cũrare co¬

Expanded text:
exspectatio, vanitati huic occupanti exspectatio, vanitati huic occupanti omnia tamdiu manere subjectum, faeculenti corporis horrido circumdari carcere, et mortis vinculis, funibusque peccatorum necdum absolvi, et tanto tempore non esse cum Christo. Caeterum adversus haec omnia unum datum desuper, pro vultu videlicet gloriae, qui absconditus est usque adhuc, videre interim templum Dei sanctum, quod estis vos. Ex hoc templo facilis mihi videbatur transitus ad illud gloriosum, ad quod Propheta suspirat, dicens: Unam petii a Domino, hanc reqomini omnibus diebus vitae meae: ut videam voluptatem Domini, et visitem templum ejus . 2. Quid dicam? quoties id solatium interpolatum est mihi? Ecce hoc tertio, nisi fallor, avulsa sunt a me viscera mea. Parvuli ablactati sunt ante tempus: ipsos quos per Evangelium genui, non licet educare. Propria denique deserere, et aliena curare co
Abbreviated transcription (Latin):
la p̾mia sic inuitant: nulla iusticia sic
exigit. Ipsa uos mͥ inseparabilit̾ uin¬
git: ipsa me uob̃ iugit̾ rep̃sentet: ho¬
ris maxime quib oratis. Rm̃i ꝙ desi¬
derantissimi fr̃s. ad eosdem. cx liii.
ristis ẽ aĩa mea usq dũ rẽdeã:
& ñ uult consolari usq ad uos
Quȩ enĩ ẽ mͥ consolatio in tem¬
pdre malo. & in loco ꝑegͥnationis mee:
Nonne uos in dño: Minime qͥdem dese¬
rit me qͦcũq iero dulcis memoria ur̃i:
s qͣnto memoria dulcior: tanto absen¬
tia molestior. Heu mͥ qr incolatus m̃s
ñ solũ ꝓlongãtus ẽ: s & cumulatus.
& reuera nixta ꝓphetã suꝑ dolorem
uulnerũ meoꝵ addider̃t: qͥ me a uob̾
aliqͣndo uł corpore separant. Est cõ¬
mune exiliũ. ipsũq molestũ satis: qͦd
qͣndiu sumꝰ in hoc corpõre: ꝑegrinam᷑
a dño. Huic accessit & speciale. qͦd pene
ĩpatientẽ me reddit: ut cogar uĩuere
sine uob̃. Longa molestia. & tediosa

Expanded text:
la praemia sic invitant, nulla justitia sic la praemia sic invitant, nulla justitia sic exigit. Ipsa vos mihi inseparabiliter jungat, ipsa me vobis jugiter repraesentet, horis maxime quibus oratis, charissimi et desideratissimi fratres. EPISTOLA CXLIV.ristis est anima mea usque dum redeam, et non vult consolari usque ad vos. Quae enim est mihi consolatio in tempore malo, et in loco peregrinationis meae? Nonne vos in Domino? Minime quidem deserit me, quocunque iero, dulcis memoria vestri: sed quanto memoria dulcior, tanto absentia molestior. Heu mihi, quia incolatus meus non solum prolongatus est, sed et cumulatus! et revera, juxta Prophetam, super dolorem vulnerum meorum addiderunt , qui me a vobis aliquando vel corpore separant. Est commune exsilium ipsumque molestum satis, quod quandiu sumus in hoc corpore, peregrinamur a Domino. Huic accessit et speciale, quod pene impatientem me reddit, ut cogar vivere sine vobis. Longa molestia, et taediosa
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ipse longe fecerit a se dm: morũ ñ
locoꝵ distantia. Interĩ fr̃s dũ uẽno
seruite dño in timore: ut sine timore
qͣndoq de manu inimicoꝵ ur̃oꝵ libera¬
ti. seruiatis illi. Seruite in spe: q̃m fi¬
delis ẽ in ꝓm̃issis. Seruite ex debito: qr
multus in meritis ẽ. Nã ꝙsi cet̾a taceã.
hoc solo certe ñ ĩmerito uitã sibi uendi¬
cat urãm: qͦd ꝓ eã p̃buit suã. slemo gͥͣ
sibi uiuat: s ei qͥ ꝓ se mor̃tuus ẽ. Cui
enĩ iustiꝰ uiuã qͣm ei qͥ si ñ moreret᷑
ego ñ uiuerẽ: Tui cõmodius. qͣm ꝓmit¬
tenti uitã ȩternã: Cui magis ex necessi¬
tate: qͣm flãmas ꝑpetuas minitanti:
S seruio uoluntarie: qr caritas lib̾tatẽ
donat. Huc ꝓuoco iuscera mea. Serui¬
te in caritate illa quȩ timorẽ expellit:
labores ñ sentit: meritũ ñ intũetur.:
premiũ ñ requirit. E tam̃ plus om̃ib
urget. Nullus terror sic sollicitat: nul¬

Expanded text:
quod ipse longe fecerit a se Deum, morum, non quod ipse longe fecerit a se Deum, morum, non locorum distantia. 3. Interim, fratres, dum venio, servite Domino in timore, ut sine timore quandoque de manu inimicorum vestrorum liberati serviatis illi. Servite in spe, quoniam fidelis est in promissis: servite ex merito, quia multus in meritis est. Nam etsi caetera taceam, hoc solo certe non immerito vitam sibi vindicat nostram, quod pro ea praebuit suam. Nemo igitur sibi vivat, sed ei qui pro se ius vivam, quam ei, qui si non moreretur, ego non viverem? cui commodius, quam promittenti vitam aeternam? cui magis ex necessitate, quam flammas perpetuas minitanti? Sed servio voluntarie, quia charitas libertatem donat. Huc provoco viscera mea. Servite in charitate illa quae timorem expellit, labores non sentit, meritum non intuetur, praemium non requirit; et tamen plus omnibus urget. Nullus terror sic sollicitat, nul
Abbreviated transcription (Latin):
longa: uos orate ut ñ sit infruetuosa.
Decrim̃ta quȩ interĩ forte contingent
emolum̃ta reputent᷑: qͣm ds̃ in causa ẽ.
Qui cũ sit benignꝰ & oĩa possit: facile
damna resartiet ñ solũ integre s etiã
cumulate. ꝓpt̾ea bono aĩo simꝰ. dm̃ ha¬
bentes nob̃cũ: in qͦ & nob̾ p̃sentes sumꝰ
qͣntis libet terrarũ spaciis diuisi a nob̃
uideam᷑. Quicũq in uob̃ bene officiosũ
se ipsũ exhibet. humilẽ. timoratũ. stu¬
diosũ lectionis. orationis uigilẽ. frat̾nȩ
caritatis sollicitũ: ñ me putet absentẽ
sibi. Nam quomͦ ei p̃sens spu ñ sũ. cũ qͦ
ẽ mͥ cor unũ & aĩa una : diqͥs autẽ su¬
surro qͦd absit ex̃istit int̾ uos. aut bi¬
lingius aut murmurans. aut contu¬
maix. & impatiens disciplinȩ. aut inqͥe¬
tus & uagus. & qͥ panẽ ociosus comẽde¬
re ñ erubescat: huic etiãsi corpore
p̃sens essẽ longe eẽt ab eo aĩa mea: eo

Expanded text:
longa: vos orate ut non sit infructuosa. longa: vos orate ut non sit infructuosa. Detrimenta quae interim forte contingent, emolumenta reputentur, quoniam Deus in causa est: qui, cum sit benignus, et omnia possit, facile damna resarciet, non solum integre, sed etiam cumulate. Propterea bono animo simus, Deum habentes nobiscum, in quo et vobis praesentes sumus, quantislibet terrarum spatiis divisi a vobis videamur. Quicumque in vobis bene officiosum se ipsum exhibet, humilem, timoratum, studiosum lectionis, orationibus vigilem, fraternae charitatis sollicitum, non me putet absentem sibi. Nam quomodo ei praesens spiritu non sum, cum quo est mihi cor unum, et anima una? Si quis autem susurro quod absit! existit inter vos, aut bilinguis, aut murmurans, aut contumax, aut impatiens disciplinae, aut inquietus et vagus, et qui panem otiosus comedere non erubescat, 149 huic etiam si corpore praesens essem, longe esset ab eo anima mea, eo
Abbreviated transcription (Latin):
te: qͥd patiar ego. Si uob̃ molesta ẽ ab¬
sentia mea: nemo dubitet mͥ ẽẽ molesti¬
orẽ. Non enĩ paris iacturȩ. nec eiusdẽ
grauaminis ẽ me uno carere uos: meq
ur̃a uniu̾sitate destitui. Tot me necesse
ẽ affici curis quot uos estis: & ad singłos
qͦsq ur̃m dolere absentiã. timere ꝑicła.
Duplex contritio ista ñ me deseret: qͦ¬
usq meis uiscerĩb ego reddar. Qͦd qͥdẽ
& uos sentire ꝓ me ñ ambigo: s ego unꝰ
sũ. Uob̃ gͦ una. mͥ multiplex incumbit
tristandi ratio: iitpote ꝓ oib uob̃. Nec
solũ eruciat qͦd absq uob uł ad tempꝰ
uiuere cogor. sine quib ꝙ regnãre mi¬
serã mͥ reputo seruitutẽ: s etiã quod
uersari cõpellor in his quȩ amĩcã qͥetẽ
õino ꝑturbant: & meo ꝓposito minus
fortasse conueniunt. Hec scientes. mo¬
rȩ meȩ quȩ meȩ ñ est noluntatis. s ec¬
cłiasticȩ necessitatis. ñ õportet uos in¬
dignari: s cõpati. Spero aut̃ qͦd ñ erit

Expanded text:
te quid patiar ego. Si vobis molesta est absentia mea, nemo dubitet mihi esse molestiorem. Non enim paris jacturae, nec ejusdem gravaminis est, me uno carere vos, meque vestra universitate destitui. Tot me necesse est affici curis, quot vos estis; et ad singulos quosque vestrum dolere absentiam, timere pericula. Duplex contritio ista non me deseret, quousque meis visceribus ego reddar: quod quidem et vos sentire pro me non ambigo; sed ego unus sum. Vobis ergo una, mihi multiplex incumbit tristandi ratio, utpote pro omnibus vobis. Nec solum cruciat, quod absque vobis vel ad tempus vivere cogor, sine quibus et regnare miseram mihi reputo servitutem: sed etiam quod versari compellor in his quae amicam quietem omnino perturbant, et meo proposito minus fortasse conveniunt. 2. Haec scientes, morae meae, quae meae non est voluntatis, sed ecclesiasticae necessitatis, non oportet vos indignari, sed compati. Spero autem quod non erit
Abbreviated transcription (Latin):
abbas dictus de claraualle salutẽ
& ñ in ũia. Qͥd mirũ si int̾ ꝓsꝑa fluctu¬
as &̃ adu̾sa: qͥ necdũ statiusti supra pe¬
trã pedes tuos: at si iures & statuas cu¬
stodire iudicia iusticiȩ dñi: qͥd hoꝵ te
poterit separare a caritate xp̃i: D si
scires. & qͥd dicã: Dełs d̃s ñ uidit absq
te: quȩ p̃parasti diligentib te. S tu
frat᷑ qͥ ut audiui ꝓpħas legis : putas in¬
telligis quȩ legis. Nã si intelligis: sentis
utiq sensũ ꝓpħicȩ lectionis ẽẽ xp̃m. Quẽ
uidelicet si app̃hendere cupis: citiꝰ illũ
sequendo qͣm legendo consequi potes.
Qͥa queris uerbũ in uerbo: qͦd iã caro
factũ p̃sto ẽ ocłis: Iam enĩ de latibulo

Expanded text:
tus de Clara-Valle, salutem, et non in via. 1. Quid mirum si inter prospera fluctuas et adversa, qui necdum statuisti supra petram pedes tuos? Ac si jures et statuas custodire judicia justitiae Domini, quid horum te poterit separare a charitate Christi? O si scires et quid dicam! Oculus, Deus, non vidit absque te, quae praeparasti diligentibus te . Sed tu, frater, qui, ut audivi, Prophetas legis, putas intelligis quae legis? Nam si intelligis, sentis utique sensum propheticae lectionis esse Christum. Quem videlicet si apprehendere cupis, citius illum sequendo, quam legendo consequi potes. Quid quaeris verbum in Verbo, quod jam caro factum praesto est oculis? Jam enim de latibulo
Abbreviated transcription (Latin):
reciꝑe qͦd senseris. Exꝑtõ crede: aliqͥd
ampliꝰ inuenies in siluis qͣm in libris.
Ligna & lapides docebt te. qͦd a magi¬
stris audire ñ possis. Anñ putas posse.
te sugere mel de petra: oleũq de saxo
durissimo: An ñ montes stillant dulce¬
dinẽ: & colles fluunt lac & mel. & ual¬
les abundant frum̃to: Multis occur¬
rentib mͥ dicendis tͥ: uix me teneo.
S qr ñ lectionẽ s orationẽ petis: ada¬
ꝑiat dñs cor tuũ in lege sua: ꝙ in p̃ce¬
ptis suis. Uale. ¶ Id ipsũ ipsi willmꝰ
uidere. & ad qͥd desideremꝰ: scitis. Qͣn¬
tũ uͦ nec nos dicere : nec uos scire po¬
testis. Oramꝰ gͦ dm ut uob̃ qͦ nos p̃isse
debueratis. tribuat uł sequi: quatinꝰ
& in hoc tantȩ uos humilitatis magi¬
strũ teneamꝰ: cũ uidelicet ñ despexe¬
ritis magister sequi discipulos. Ad¬

Expanded text:
recipere quod senseris! Experto crede: aliquid recipere quod senseris! Experto crede: aliquid amplius invenies in silvis, quam in libris. Ligna et lapides docebunt te, quod a magistris audire non possis. An non putas posse te sugere mel de petra, oleumque de saxo durissimo? An non montes stillant dulcedinem, et colles fluunt lac et mel, et valles abundant frumento? Multis occurrentibus mihi dicendis tibi, vix me teneo. Sed quia non lectionem, sed orationem petis, adaperiat Dominus cor tuum in lege sua et in praeceptis suis. Vale. 3. Idipsum ipsi Willelmus videre, et ad quid desideremus, scitis; quantum vero, nec nos dicere, nec vos scire potestis. Oramus ergo Deum ut vobis, quo nos praeisse debueratis, tribuat vel sequi: quatenus et in hoc tantae vos humilitatis magistrum teneamus, cum videlicet non despexeritis magister sequi discipulos.
Abbreviated transcription (Latin):
uenĩat ad me & bibat. &. uenite ad me
om̃s qͥ laboratis & onerati estis: & ego
reficiã uos. Tu gͦ times deficere: ubi se
ueritas reficere te ꝓmittit: Certe si tan¬
tũ te delectat tenebrosa aqua de nubib
aeris: qͣnto iocundiꝰ haurias de serenis¬
simis fontib saluatoris: õ si semel pau¬
lulũ qͥd de adipe frum̃ti unde satiat᷑
uirłm degustares: qͣm libent̾ suas eru¬
stas rodendas litteratorib udeis relin¬
queres. Osi te unqͣm in seola pietatis
sub magistro it̃x. merear habere sodalẽ.
O si mͥ liceat purificatũ pͥus tui pectoris
uasculũ supponere unctioni: quȩ docet
de õib. O quã libent̾ tͥ partirer calidos
si mͦ de furno ut aiunt recens tractos
de cȩlesti largitate crebro xp̃c suis
pauꝑib frangit. Utinã siquã mͥ guttã
qͣndoq de pluiuia uoluntaria quã se¬
gregauit hereditati suȩ stillare dignet᷑
in dulcedine sua pauꝑi d̾s. mox eamt᷑
possẽ refundere: & rursus a te uicissĩ

Expanded text:
eniat ad me, et bibat ; et: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Tu ergo times deficere, ubi se Veritas reficere te promittit? Certe si tantum te delectat tenebrosa aqua de nubibus aeris, quanto jucundius haurias de serenissimis fontibus Salvatoris? 2. O si semel paululum quid de adipe frumenti, unde satiatur Jerusalem, degustares! quam libenter suas crustas rodendas litteratoribus Judaeis relinqueres! O si te unquam in schola pietatis sub magistro Jesu merear habere sodalem! O si mihi liceat purificatum prius tui pectoris vasculum supponere unctioni quae docet de omnibus! O quam libens tibi pariter calidos asi modo de furno, ut aiunt, recens tractos, de coelesti largitate crebro Christus suis pauperibus frangit! Utinam si quam mihi guttam quandoque de pluvia voluntaria, quam segregavit haereditati suae, stillare dignetur in dulcedine sua pauperi Deus, mox eam tibi possem refundere, et rursus a te vicissim
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc ꝓ pħilippo. Reliqua hȩc pauca
ꝓ uob̾ ipso qͥdem intimante. ĩmo uͦ in¬
spirante do adicienda putauimꝰ: hor¬
tari uos in caritate p̾sumentes ne ca¬
suri głiam mũndi quasi stantẽ aspi¬
ciatis. & uere stantẽ amittatis: ne plus
uob̾ aut ꝓ nob̃ ur̃a diligatis. & sic uos
tas sui uob̃ finẽ abscondat. & adu̾sitas
sine fine succedat: ne leticia tẽporalis
luctũ uob̃ ȩternũ & oꝑiat quẽ parit.¬
& pariat quẽ oꝑit: ne mors longe esse
dũ longa expectat᷑. cito deserat male
consciũ: sicut scriptũ ẽ. Cũ dixerint
paxx & securitas: t̾c subitaneus suꝑue¬
niet eis interitus tanꝗͣ in utero haben¬

Expanded text:
Haec pro Philippo. 3. Reliqua haec pauca Haec pro Philippo. 3. Reliqua haec pauca pro vobis, ipso quidem intimante, imo vero inspirante Deo, adjicienda putavimus, hortari vos in charitate praesumentes, ne casuri gloriam mundi quasi stantem aspiciatis, et vere stantem amittatis; ne plus vobis aut pro vobis vestra diligatis, et sic vos tas sui vobis finem abscondat, et adversitas sine fine succedat; ne laetitia temporalis luctum vobis aeternum et operiat quem parit, et pariat quem operit; ne mors longe esse dum longa exspectatur, cito deserat male conscium, sicut scriptum est: Cum dixerint, Pax et securitas, tunc subitaneus superveniet eis interitus, tanquam in utero haben