comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& temiplo nNlo a salomone ꝯstructo. Eo temꝑe pictacus micileneus alus
e septẽ sapientib fuisse ꝑhibetur & qͥnq eȩteros qͣut septẽ numetentꝰ
t haleti quẽ supͣ eõmemorauims & huic pictaco addunt᷑. eo temporefu¬
isse seribit eusebis qͦ captiuus di płs in babilonia tenebat᷑. Nisunt autẽ
Solon atheniensis. chilon lacedemonis. periandrꝰ chorinchis. cleobul
lxdius. bias perieneus. Om̃s hi septẽ appellati sapientes pꝰ poetastha¬
logos claruerunt. q genere uitȩ quoda laudabili p̃stabant hominib
cȩteris & moꝵ ñnulla p̃cepta sententiaꝵ. breuitate cõplexi siuat. Niens
autẽ monim̃toꝵ qͦd ad litteras attinet posteris reliquerint. ⁊ qͦs solon¬
quasła leges athenensib dedisse ꝑhibet᷑. Thales uͭ phisiceus fuit. &
suoꝵ dogmatũ libros reliqͥt. Lo captiuitatis uidaicȩ temꝑe & anariman:¬
der &e anarimenes & renophanes physici claruerunt. Tunc & pytagori

Expanded text:
Pittacus Mitylenaeus, alius e septem Sapientibus, fuisse perhibetur. Et quinque caeteros, qui ut septem numerentur, Thaleti, quem supra commemoravimus, et huic Pittaco adduntur, eo tempore fuisse scribit Eusebius, quo captivus Dei populus in Babylonia tenebatur. Hi sunt autem, Solon Atheniensis, Chilo Lacedaemonius, Periander Corinthius, Cleobulus Lindius, Bias Prienaeus. Omnes hi septem appellati Sapientes post poetas theologos claruerunt, quia genere vitae quodam laudabili praestabant hominibus caeteris, et morum nonnulla praecepta sententiarum brevitate complexi sunt. Nihil autem monumentoquasdam leges Atheniensibus dedisse perhibetur; Thales uero physicus fuit et suorum dogmatum libros reliquit. Eo captiuitatis Iudaicae tempore et Anaximander et Anaximenes et Xenophanes physici claruerunt. Tunc et Pythagoras,
Abbreviated transcription (Latin):
sui legib obediret. S qm̃ d̾s nouerat hoc eam ñ ẽẽ facturã. usus ẽ
eiꝰ etiã temporalib pęnis ad exercendos in ea paucos fideles suos &
admonendo qͥ pꝰ ea futuri erant in omĩb gentib qͦd eos admo it¬
neri oportebat. in quib alt̾am ꝓmissionẽ reuelato nouo testãmͣ.¬
to ꝑ incarnationẽ. xp̃i fuerat impleturus:¬
Triꝑtita repperiuntur eloquia ꝓpħaꝵ. Siquid̾e aliqua sunt ad
terrenã ierłm expectantia. aliqua ad cęlestẽ. ñ nulla ad utrãq
Exemplis uideo ꝓbandũ ẽẽ quod dico. Missus ÷ nathan ꝓpħa qͥ regẽ
dauid argueret de peccato graui. & ea quȩ ꝯsecuta sunt mala futir¬
ra prediceret. Hec atq huiꝰ modi siue publice id ÷ ꝓ salute uł utilita¬
te płi. siue pͥuatim cũ ꝓ suis quisq reb diuina ꝓmereret᷑ eloquia:
quib ꝓ usu temꝑalis uitȩ. futuri aliqͥd nosceretur. ad t̾renã ciuita¬

Expanded text:
sui legibus oboediret. Sed quoniam Deus nouerat hoc eam non esse facturam, usus est sui legibus oboediret. Sed quoniam Deus nouerat hoc eam non esse facturam, usus est eius etiam temporalibus poenis ad exercendos in ea paucos fideles suos et admonendos qui postea futuri erant in omnibus gentibus, quod eos admoneri oportebat, in quibus alteram promissionem reuelato nouo testamento per incarnationem Christi fuerat inpleturusitaque reperiuntur eloquia prophetarum, si quidem aliqua sunt ad terrenam Hierusalem spectantia, aliqua ad caelestem, nonnulla ad utramque. Exemplis uideo probandum esse quod dico. Missus est Nathan propheta, qui regem Dauid argueret de peccato graui et ei, quae consecuta sunt mala, futura praediceret. Haec adque huius modi siue publice, id est pro salute uel utilitate populi, siue priuatim, cum pro suis quisque rebus diuina promereretur eloquia, quib
Abbreviated transcription (Latin):
elitis domus do instauraret᷑. totum tempus ⁊ ꝓphetarum.
expugnatisq gentib eam .xii. tribub quib d̾s iusserat diuisit & mor¬
tuus ẽ. neq pꝰ illũ toto temꝑe iudicũ impleta fuerat ꝓmissio di de t̾ra
chanaan a quoda flumine egypti usq ad flumen magnũ eiffraten:
nec tam̃ adhuc ꝓpħabatur futurũ. s expectabat᷑ implendũ. Impletũ
ẽ autẽ ꝑ dauid & eiꝰ filiũ salomonẽ. cuis regnũ tanto quanto ꝓmis¬
sũ fuerat spacio dilatatũ ẽ. Uniu̾sos quippe illos subdidert̃. tributar¬
osq fecerunt. Sic gͥ in terra ꝓmissionis scd̾m carnẽ hoc ⁊ in t̾ra cha¬
naan sub his regib semen abrahȩ fuerat ostitutũ. ut nil demde sup.¬
ẽẽt quo t̾rena illa ꝓmissio dei cõpleret᷑. nͥ ut in eade terra quantũ ad¬
ꝓsꝑitatẽ attinet temꝑalẽ. ꝑ posteritatẽ successionis in ꝯcusso statu

Expanded text:
elitis, Dei domus instauraretur, totum est Prophetarum elitis, Dei domus instauraretur, totum est Prophetarum expugnatisque gentibus eam duodecim tribubus, quibus Deus iusserat, diuisit et mortuus est, neque post illum toto tempore iudicum inpleta fuerat promissio Dei de terra Chanaan a quodam flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten; nec tamen adhuc prophetabatur futurum, sed exspectabatur inplendum. Inpletum est autem per Dauid et eius filium Salomonem, cuius regnum tanto, quanto promissum fuerat, spatio dilatatum est; uniuersos quippe illos subdiderunt tributariosque fecerunt. Sic igitur in terra promissionis secundum carnem, hoc est in terra Chanaan, sub his regibus semen Abrahae fuerat constitutum, ut nihil deinde superesset, quo terrena illa Dei promissio conpleretprosperitatem attinet temporalem, prosperitatis successione inconcusso statu,
Abbreviated transcription (Latin):
licent᷑ possideat anĩmã. quã pͥus occulta seductione corruꝑit. Unde
iacobfilii uehem̃t̾ irati. ꝯtra omnẽ sichen domũ eioq patriã gladios
sumunt. quia a cunctis zelũ di habentib ipsi qͦ insequendi sunt.
p̾pucia abscidetant. mori minime debuerant. qr. qͥ culpã plangunt
luixuriȩ & uoluptatẽ carnis in dolorẽ uertunt. a magistris sentire
ñ debent asꝑitatẽ disciplinȩ ne ipse humani generis redeptor minꝰ
amet᷑. si ꝓ eo anima plusquã debet atterit᷑. Unde & eisdẽ filiis iacob
dicit. Lurbastis me & odiosũ fecistis chananeis. Quando enĩ hoc qͦd iaͬ
delinquentes plangunt adhuc magistri crudelit̾ insequunt᷑. infirmȩ
menti ipse redẽptoris sui amor tepescit .qr. ibi affligi se ꝯsiderat. ubi
oepit &e deinceps donec płs isrł captiuus in babyloniã duceretur atq
inde scđm sc̃i ieremiȩ ꝓpħiam poit septuaginta annos reuersis isra¬

Expanded text:
licenter possideat animam quam prius occulta seductione corruperit. Unde licenter possideat animam quam prius occulta seductione corruperit. Unde Jacob filii vehementer irati, contra omnem Sichem domum ejusque patriam gladios sumunt ; quia a cunctis zelum habentibus ipsi quoque insequendi sunt, praeputia absciderant, mori minime debebant, quia qui culpam plangunt luxuriae, et voluptatem carnis in dolorem vertunt, a magistris sentire non debent asperitatem disciplinae, ne ipse humani generis Redemptor minus ametur, si pro eo anima plus quam debet atteritur. Unde et eisdem filiis Jacob dicit: Turbastis me, et odiosum feristis Chananaeis. Quando enim 680 hoc quod jam delinquentes plangunt, adhuc magistri crudeliter insequuntur, infirmae menti ipse Redemptoris sui amor tepescit, quia ibi se affligi considerat, ubioepit, et deinceps, donec populus Israel captivus in Babiloniam duceretur, atque inde secundum sancti Hieremiae prophetiam, post septuaginta annos reversis Isra
Abbreviated transcription (Latin):
& ali benedici putatur. qui ab eis errantib ex pectatur. Ecce benedi¬
ctionẽ ꝓmissam pet ente maiore expauet ysaac. & aliũ se ꝓ aliobe.¬
nedixisse cognoscens miratur. & quis nã ille sit ꝑcunctat᷑. nec tam̃ se
deceptũ eẽ conqueritur. immo ꝯfestim reuelato sibi intus in corde ma¬
qno sacramento deuitat indignationẽ. ꝯfirmat benedictionẽ.
no Eirat uns atq idem iacob & benedictus & claudꝰ. benedictꝰ in eis
qũi in xp̃m ex eode populo credidert. atq in infidelib claudus.
Nã fęmoris latitudo: generis multitudo ẽ. Plures quippe sunt in
ea stirpe de quib ꝓpħice prȩdictũ ÷: & claudicauert̃ a semitis suis.
Corruptor dinȩ pͥnceps terrȩ dicit᷑. ꝑ quẽ aꝑte diabolus
designat᷑. quia & redemptor nr̃ ait. Nunc princeps mundi huio eici¬
et foras. Qui etiã uxorẽ petit. qr malignꝰ uidelic& sp̃c festinat ut

Expanded text:
et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benediet alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum esse conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem.s et claudus: benedictus in eis, qui in Christum ex eodem populo crediderunt, adque in infidelibus claudus. Nam femoris latitudo generis multitudo est. Plures quippe sunt in ea stirpe, de quibus prophetice praedictum est: Et claudicauerunt a semitis suis.corruptor ejus princeps terrae dicitur, per quem aperte diabolus designatur: quia Redemptor noster ait: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras. Qui etiam uxorem petit, quia malignus videlicet spiritus festinat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
noris fidei minorisq obȩdientiȩ. Si uͦ paria sint cȩtera con¬
tinentẽ coniugato pręferre quis ambigat :¬
Henedictio iacob. predicatio xp̃i ÷ in omnib gentib. Hoc fit
benedicit᷑ uelud a nesciente quia ipsa nescitur. Odore nomins
xp̃i sicut ager mundus impletur. Eiꝰ ÷ benedictio de rore cȩli hoc ẽ de
uerboꝵ pluuia diuinoꝵ. & de ub̃tate terrȩ hoc ÷ ꝯgregatione ipłoꝵ¬
es:÷ multitudo frumenti & uini. hoc ẽ multitudo quã colligit frum̃.¬
tũ & uinũ in sacram̃to corꝑis ei & sanguinis. Ei seruiunt gentes.
ipsũ adorant pͥncipes. Ipse ÷ dñs fr̃is sui. quia płs eiꝰ dñat᷑ iudeis:¬
osũ adorant filii ꝑatris eiꝯ hoc ⁊̃ filii abrahȩ sed̾m fide̾. quia & ipse
filiꝯ ÷ abrahȩ scđm carnẽ. Ipsũ qui maledixerit maledictꝰ. & qui
rantiũ s tam̃ legẽ ꝓpħasq cantantiũ benedicit᷑ id :÷ ueracit̾ dicitur.

Expanded text:
noris fidei minorisque oboedientiae. Si uero paria sint cetera, connoris fidei minorisque oboedientiae. Si uero paria sint cetera, continentem coniugato praeferre quis ambigatitur Iacob praedicatio est Christi in omnibus gentibus. Hoc fit, benedicitur, uelut a nesciente, quia ipsa nescitur. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione poest multitudo frumenti et uini, hoc est multitudo quam colligit frumentum et uinum in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruiunt gentes, ipsum adorant principes; ipse est dominus fratris sui, quia populus eiusi patris eius, hoc est filii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrahae secundum carnem; ipsum qui maledixerit, maledictus, et qui rantium, sed tamen legem prophetasque cantantium benedicitur, id est ueraciter dicitur;
Abbreviated transcription (Latin):
s posteritate duoꝵ geminoꝵ ex uno concubitu ꝓcreatoꝵ conten¬
lã feminã pret̾ unã ꝯiugem nouerat. Erant enĩ ꝓcul dubio pat̾nȩ
fidei & obędientiȩ merita potiora. in tantũ ut ꝓpt̾ illũ dicat deus
huic se facere bona quȩ facit. b enedicent᷑ in qͥt in semine tuo om̃s
gentes terre. ꝓ eo qͦd obaudiuit abraham pater tuus uoce̾ mean¬
& legitima mea. Feri enĩ pot̾ ut habeat aliqͥd in uita & moribus
qͥspiam quo suꝑat aliũ. idq sit longe pͣstabilisꝰ quã ÷ illud unde
ab alio suꝑatur. ac ꝑ hoc sano ueroq iudicio cũ ꝯtinentia ꝯiugio
p̃feratur. melior ÷ tam̃ homo fidelis coniugatꝰ. quã ꝯtinens infi¬
delis. S̾ infidelis homo ñ solũ mino laudandus. uerũ etiã maxi¬
me detestandus ẽ. Constituamꝰ ambos bonos. etiã si ꝓfecto me¬
lor ÷oiugatꝰ fidelissimꝰ & obedientissimꝰ do. quã ꝯtinens mi¬

Expanded text:
sed posteritate duorum geminorum ex uno concubitu procreatorum contensed posteritate duorum geminorum ex uno concubitu procreatorum contenlam feminam praeter unam coniugem nouerat. Erant enim procul dubio paternae fidei et oboedientiae merita potiora, in tantum, ut propter illum dicat Deus huic se facere bona quae facit. Benedicentur, inquit, in semine tuo omnes gentes terrae, pro eo quod obaudiuit Abraham pater tuus uocem mea uniuersa. Fieri enim potest, ut habeat aliquid in uita et moribus quispiam, quo superat alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, unde ab alio superatur. Ac per hoc sano ueroque iudicio, cum continentia coniugio praeferatur, melior est tamen homo fidelis coniugatus quam continens infidelis. Sed infidelis homo non solum minus laudandus, uerum etiam maxime detestandus est. Constituamus ambos bonos; etiam sic profecto melior est coniugatus fidelissimus et oboedientissimus Deo quam continens mi
Abbreviated transcription (Latin):
ti. cur ñ etiã cethura & filii eiꝰ significent carnales qui se ad testam̃¬
tũ nouu existimant ꝑtinere: Habent gͦ n̾nulla munera filii ꝯcu¬
binaꝵ. s ñ ꝑueniuntꝰ ad regnũ ꝓmissũ nec heretici nec iudei carna¬
les. quia pret̾ ysaac nullus ÷ heres. & ñ qui filii carnis hi filii di. s
filii ꝓmissionis deputant᷑ in semine. de quo dictũ ÷ in ysaac uoca¬
bitur tibi sem̃. Non eni uideo eur etiã sȩthura pꝰ uxoris mortẽ
ducta. nͥ ꝓpt̾ hoc mysteriũ dicta sit concubina. S quisqͥs hȩc ñ
uult in istis significationib accipere. ñ calũnietur abrahȩ. Quio
si enĩ & hoc ꝓuisũ ÷ contra hereticos futuros secundaꝵ adu̾sarioᷤᷤ
nuptiaꝵ. ut in ipso patre multaꝵ gentiũ pꝰ obitũ coniugis iterũ
coniuigari demonstraret᷑ non esse p̾eccatum.
Iste patriarcha nec uxorẽ habuit aliam nec aliquã concubinã.

Expanded text:
nti, quur non etiam Cettura et filii eius significent carnales, qui se ad testamenti, quur non etiam Cettura et filii eius significent carnales, qui se ad testamentum nouum existimant pertinere? Ambae binarum, sed non perueniunt ad regnum promissum, nec haeretici, nec Iudaei carnales, quia praeter Isaac nullus est heres, et non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine, de quo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen. Neque enim uideo, quur etiam Cettura post uxoris mortem ducta, vult in istis significationibus accipere, non calumnietur Abrahae. Quid si enim et hoc provisum est contra haereticos futuros secundarum adversarios nuptiarum, ut in ipso patre multarum gentium post obitum conjugis iterum conjugari demonstraretur non esse peccatum? Iste patriarcha nec uxorem habuit aliam nec aliquam concubinam,
Abbreviated transcription (Latin):
dnm a gnoscebant. cui ꝑ singłatẽ numetũ loquebantut etiã
cũ eos homines ẽẽ arbitrarent᷑. Neq enĩ aliam ob causã sic eos
susceperunt. ut tanquã mortalib & humana refectione indi-¬
gentib ministrarent. s erat ꝓfecto aliquid quo ita excellebant
licet tanquã homines. ut in eis esse dñm sicut esse assolet in
ꝓpħis hi qui hospitalitatem illis exhibeant dubitare ñ possent.
atq ideo & ipsos aliquando pluralit̾. & in eis dnm aliqͣndo sin¬
gularit̾ appellabant. Angłos autẽ fuisse scriptura testatur non
solũ in hoc genesis libro u̾bi hȩc gesta narrant᷑. uerũ etiã in epła
ad hebreos ubi cũ hospitalitas laudaretur ꝑ hanc inquit etiã quida
xit remansit. & in salem conuersa hominib fidelib qͦddam p̾stitit
ꝯdimentũ. quo sapiant aliquid unde illud caueatur exemplum.
Si agar & ismael doctore apło significauert̃ carnales ueteris testam̃¬

Expanded text:
singularem numerum loquebantur, etiam cum eos homines esse arbitrarentur. Neque enim aliam ob causam sic eos susceperunt, ut tanquam mortalibus, et humana refectione indigentibus, ministrarent; sed erat profecto aliquid quo ita excellebant, licet tanquam homines, ut in eis esse Dominum sicut esse assolet in ophetis, hi qui hospitalitatem illis exhibebant dubitare non possent; atque ideo et ipsos aliquando pluraliter, et in eis Dominum aliquando singulariter, appellabant. Angelos autem fuisse Scriptura testatur, non solum in hoc Genesis libro, ubi haec gesta narrantur, verum etiam in Epistola ad Hebraeos, ubi cum hospitalitas laudaretur: Per hanc, inquit, etiam quidam xit, remansit et in salem conuersa hominibus fidelibus quoddam praestitit condimentum, quo sapiant aliquid, unde illud caueatur exemplum.si Agar et Ismael, doctore apostolo, significauerunt carnales ueteris testame
Abbreviated transcription (Latin):
egresso de chaldea ꝓmisisset ds ex illo magnã gentẽ futurã & in eiꝰ se
matrẽ senuramide quȩ ab illo int̾fecta ꝑhibet᷑. ausa filiũ mat̾ ince-¬
stare ꝯeubitu. Hanc putant ñ nulli ꝯdidisse babylonẽ. Quã quid̾e po¬
etiã ipsũ Ninũ quida uͦ diriuato a patre uocabulo niniam uocant.
Non magnũ fuit demonib ad eos decipiendos fantasiam talis tauri
quã sola cerneret ostentare uaccȩ ꝯcipienti atq p̃gnanti unde libido
matris attraheret qđ in eiꝰ fȩtu iã corꝑalit̾ appareret. sicut iacob de
uirgis uariatis. ut oues & caprȩ uariȩ nascerent᷑ effecit. Quod enim
homines colorib & corꝑib ueris. hoc de mones figuris fictis facillime¬
possunt ani malib concipientib ex hibere.

Expanded text:
raham de Babylonia promisit ei Deus ex illo magnam gentem futuram et in eius semraham de Babylonia promisit ei Deus ex illo magnam gentem futuram et in eius semmatrem Samiramidem: quae ab illo interfecta perhibetur, ausa filium mater incestare concubitu. Hanc putant nonnulli condidisse Babylonem, quam quidem poetiam ipsum Ninum, quidam uero deriuato a patre uocabulo Ninyan uocant.nim magnum erat daemonibus ad eos decipiendos phantasiam talis tauri, quam sola cerneret, ostentare uaccae concipienti adque praegnanti, unde libido matris adtraheret, quod in eius fetu iam corporaliter appareret; sicut Iacob de uirgis uariatis, ut oues et caprae uariae nascerentur, effecit. Quod enim homines coloribus et corporibus ueris, hoc daemones figuris fictis facillimepossunt animalibus concipientibus exhibere.
Abbreviated transcription (Latin):
itoꝵ qͥnq ꝓpħatio ex eugłio nobis nota ẽ. ubi & ipsa uirgo mater dñi ante
accepert̃ autẽ qͥ ex eis innumerabiles eugłio credidert̃. Tunc enĩ est
uere istł diuisus in duo diuisione illa quȩ ꝑ samuelẽ ꝓpħam sauli re
qi: immutabilis p̃nunciata. Malachiã uͦ aggeũ & zachariã & esdrã
enã nidei reꝓbi m auctoritatẽ canonicã receptos nouissimos habent.
ritatẽ canonis obtinerent᷑¬
regna cernimꝰ longe cȩt̾is
ꝓuenisse clariora. assẏrioꝵ. pͥmũ.
deinde romanoꝵ. ut temꝑib
ita locis int̾ se ordinata atq distincta. Nã qͦmͦ illud pris hoc posteriꝰ:¬
eomͦ illud moriente. hoc in occidente surrexit. Deniq in illiꝯ fine. huiꝰ
mitiũ statĩ fuit. Regna cȩtera cȩterosq reges uelud appendices istoꝵ di¬
xerim. Ninus gͦ iã scds rex erat assyrioꝵ qui patri suo belo successerat
regni illis pͥmo regi. quando in t̾ra chaldeoꝵ natus ẽ abrahã. Cui cũ¬

Expanded text:
ophetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini antacceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. ritatem canonis obtinerentregna cernimus longe ceteris prouenisse clariora, Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, ita locis inter se ordinata adque distincta. Nam quo modo illud prius, hoc postero illud in Oriente, hoc in Occidente surrexit; denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterosque reges uelut adpendices istorum dixerim. Ninus ergo iam secundus rex erat Assyriorum, qui patri suo Belo successerat, regni illius primo regi, quando in terra Chaldaeorum natus est Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
tã. Qua cognita pars utraq int̾ se pacata conqͥeuit. Non enĩ religionie
s regni facta fuerat diuisio. Uerũ rex isrł ieroboam m̃te ꝑuersa non¬
credens do quẽ ueracẽ ꝓmisso sibi regno datoq ꝓbauerat timuit neue¬
tanquã regio semini redderet᷑. & mitituit idolatriã in regnosuo &
płm di secũ simulacroꝵ cultu obstrictũ nefanda impietate decepit. Nec
tam̃ omĩno cessauit ds ñ solũ illũ regẽ. uerũ etiã successores ei& impie¬
tatis imitatores płmq ipsũ arguere ꝑ ꝓpħas. Nã ibi extitert᷑ & magni
illi insignesq ꝓpħȩ ꝗͥ etiã mirabilia multa fecert᷑ helẏas & heliseus disa¬

Expanded text:
tam. Qua cognita pars utraque inter se pacata conquieuit; non enim religionis, tam. Qua cognita pars utraque inter se pacata conquieuit; non enim religionis, sed regni fuerat facta diuisio. CAPUT XXII. De Hieroboam, credens Deo, quem ueracem promisso sibi regno datoque probauerat, timuit ne uetamquam regio semini redderetur, et instituit. idolatriam n regno suo et populum Dei secum simulacrorum cultu obstrictum nefanda inpietate decepit. Nec tamen omni modo cessauit Deus non solum illum regem, uerum etiam successores eius et inpietatis imitatores populumque ipsum arguere per prophetas. Nam ibi exstiterunt et magni illi insignesque prophetae, qui etiam mirabilia multa fecerunt, Helias et Helisaeus disc
Abbreviated transcription (Latin):
uidȩ sciliece & beniamin quȩ ꝓpt̾ damid ne penitꝰ regnũ styrpis eiꝰ fuisset
eradicatũ. remanserant subiacentes ciuitati ierłm uidȩ nom̃ fuit. quia
ipsa erat trib unde dauid. beniamin uͦ trib altera ad ide regnũ sicut¬
dixi ꝑtinens erat. unde fuit saul rex ante dauid. S simul istȩ dus
trib ut dictũ ÷ iuda uocabant᷑. & hoc nomine discernebant᷑ abisip
qm̃ sac̾dotalis fuit. di ñ regũ seruitio mancipata. t̾cia decima numera¬
batur. Ioseph quippe unꝰ ex duodecĩ filiis isrł. ñ unã sicut cȩteri singas
s duas trib fecit. effrem & manasse. Seruntam̃ etiã trib Leui adre¬
gnũ ierosolimitaꝵ ꝑtinebat magis. ubi erat dĩ templũ cui seruiebat
in samaria ieroboam rex isrł seruus salomonis. Et cũ uoluisset roboam
ea rẽ uł regis isrł uł płi fuisse peccatũ. s uoluntatẽ di iundicantis imple¬

Expanded text:
Iudae scilicet et Beniamin, quae propter Dauid ne penitus regnum stirpis eius fuisset Iudae scilicet et Beniamin, quae propter Dauid ne penitus regnum stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant subiacentes ciuitati Hierusalem, Iudae nomen fuit, quia ipsa erat tribus unde Dauid. Beniamin uero tribus altera ad idem regnum, sicutdixi, pertinens erat, unde fuit Saul rex ante Dauid. Sed simul istae duae tribus, ut dictum est, Iuda uocabantur, et hoc nomine discernebantur. ab Isquoniam sacerdotalis fuit, Dei, non regum seruitio mancipata, tertia decima numerabatur. Ioseph quippe unus ex duodecim filiis Israel, non unam, sicut ceteri singulas, sed duas tribus fecit, Ephraem et Manassen. Verum tamen etiam tribus Leui ad regnum Hierosolymitanum pertinebat magis, ubi erat Dei templum, cui seruiebat.in Samaria Hieroboam, rex Israel, seruus Salomonis. Et cum uoluisset Roboam ea re uel regis Israel uel populi fuisse peccatum, sed uoluntatem Dei uindicantis inple
Abbreviated transcription (Latin):
ñ expectant oportunã quȩ uera ẽ in futuro scło felicitatẽ. festinant̾ beari
hius scłi celeritate cupientes. pͥncipes autẽ ciuitatis xp̃i tempꝰ ñ fallacis
beatitudinis patient̾ expectant. Noc ait in fortitudine & ñ in ꝯfusione.
&eccłia. S hȩc uoluptas allegoricis tegminib inuoluta ẽ. ut desideretur
ardentiꝰ. nudet᷑q iocundiꝰ. & appareat sponsus eui dr in eode cantico eqͥtas
allexit te & sponsa quȩ ibi audit caritas in deliciistius. Cȩteri pꝰ saloe¬
monẽ reges hebreoꝵ uix inueniuntur ꝑ aliqua enigmata dictoꝵ suoꝵ re
Sicenĩ appellatȩ st̃ illis płi partes ex quo ꝓpt̾ salomonis offensã temꝑe fi¬
ln eio Roboam qui patri successit in regnũ do uindicante diuisus ÷ oPinde
tribus decem quas accepit ieroboam seruus salomonis rex eis in samaria
ostitutꝰ ꝓpͥe uocabant᷑ istł. quãus hoc uniu̾si illiꝰ płi nom̃ eẽt. Duab uͦ tͥbub

Expanded text:
o felicitatem, festinanter beari huius saeculi celebritate cupientes; principes autem ciuitatis Christi tempus non fallacis beatitudinis patienter exspectant. Hoc ait: In fortitudine, et non in confusione,  Christus et ecclesia. Sed haec uoluptas allegoricis tegminibus inuoluta est, ut desideretur ardentius nudeturque iucundius, et appareat sponsus, cui dicitur in eodem cantico: Aequitas dilexit te, et sponsa, quae ibi audit: Caritas in deliciis tuis. Tacita mulmonem reges Hebraeorum uix inueniuntur per aliqua aenigmata dictorum suorumSic enim appellatae sunt illius populi partes, ex quo propter Salomonis offensam tempore filii eius Roboam, qui patri successit in regnum, Deo uindicante diuisus est. Proinde tribus decem, quas accepit Hieroboam, seruus Salomonis, rex eis in Samaria constitutus, proprie uocabantur Israel, quamuis hoc uniuersi illius populi nomen esset. Duabus uero tribubus,
Abbreviated transcription (Latin):
& hoĩem a potestate eiꝰ eripuit̾. quasi ã patre acceptũ iudiciũ solꝰ ex¬
pleuit. Omẽ autẽ iudiciũ a patre accepisse dicit᷑. qͥa & pͥmũ ꝓ homine.
p̾ea de hoĩe. ac deinde hominẽ iudicare mittebat᷑  hoĩe iudicauit:
quando eũ a potestate diaboli eripuit. Unde ait. Nunc iudiciũ ẽ
ꝑ grãm uocans. quosd̾a uͦ ꝑ nusticiã reꝓbans: & in ipsis uocatis alios
meremĩto uirtutũ ꝓmouens. alios autẽ a gr̃a decidentes relinquens
custodi. quia hoc ẽ omĩs homo. quia hoc omẽ opꝰ ds adducet in uidiciũ neoi

Expanded text:
ium solus explevit. Omne autem judicium a Patre accepisse dicitur, quia et primum pro homine, postea de homine, ac deinde hominem judicare mittebatur. Pro homine judicavit, quando eum a potestate diaboli eripuit. Unde ait: Nunc judicium estper gratiam vocans, quosdam vero per justitiam reprobans, et in ipsis vocatis alios incremento virtutum promovens, alios autem a gratia decidentes relinquens.custodi: quoniam hoc est omnis homo quia omne hoc opus adducet deus in iudicium in omni
Abbreviated transcription (Latin):
pientiũ animos fatigant magis huic obfuerunt quã ꝓfuit ipsa sapiens¬
tia. etiã nunc & deinceps memorabilis: & tunc longe lateq laudata
Spħasse etiã ipse repperit᷑ in suis libris. qui tres recepti st᷑ in auctorita¬
tẽ canonicã. ꝓuerbia. eccłiastes: & canticũ canticoꝵ: Alii uͦ duo quoꝵ
ut salomonis dicantur obtinuit ꝯsuetudo. ñ autẽ ẽẽ ipsiꝰ ñ dubi¬
tant doctiores. eos tam̃ in auctoritatẽ maxime occidentalis antiqͥtꝰ
recȩpit eccłia. Quoꝵ. in uno qui appellatur sapientia salomonis pas
dicentes. Circũ ueniamꝰ iustũ qm̃ insuauis ẽ nobis. & ꝯtrariꝰ ẽ oꝑib¬

Expanded text:
pientium animos fatigant, magis huic obfuerunt quam pientium animos fatigant, magis huic obfuerunt quam tia. etiam nunc et deinceps memorabilis, et tunc longe lateque laudata. Prophetasse etiam ipse reperitur in suis libris, qui tres recepti sunt in auctoritatem canonicam: Prouerbia, ecclesiastes et canticum canticorum. Alii uero duo, quorum itudinem, ut Salomonis dicantur, obtinuit consuetudo; non autem esse ipsius non dubitant doctiores; eos tamen in auctoritatem maxime occidentalis antiquitus recepit ecclesia. Quorum in uno, qui appellatur sapientia Salomonis, pasdicentes: Circumueniamus iustum, quoniam insuauis est nobis et contrarius est op
Abbreviated transcription (Latin):
Michi autẽ credibiliꝰ uident᷑ existimare qui om̃s illos centũ & qͥnqͣgum
psalmos eiꝰ oꝑi tribuunt. eũq aliquos p̃notasse etiã nominib alioꝵ Al¬
quid qđ ad rem ꝑtinet figurantib. eeteros autẽ nulliꝰ hominis nomen
in titulis habere uoluisse. sicut ei uarietatis huiꝰ dispositionẽ. quãus li¬
tebrosam ñ tam̃ in anẽ dñs inspirauit. Nec mouere debet adhoc ñ cre
erunt quibd̾a psalmis in eo libro legunt᷑ inseͥpta. & quȩ ibi dicuntur ue¬
annos ampliꝯ quã trecentos cuid̾a ꝓpħȩ qͥ etiã facta eiꝰ futura p̾dixit cũ
sunt qͦm sit speciosus forma p̃ filiis hominũ quada tantomagis aman¬
da atq miranda. quantominꝰ corporea pulchritudine. qͥs gladis eis. qui
ꝓpter ueritatẽ & mansuetudinẽ & iusticiã: inquirat ex ocio.
gnare. Nic bonis initiis malos exitus habuit. Quippe scđȩ res quȩ sa

Expanded text:
Mihi autem credibilius videntur existimare, qui omnes illos centum quinquaginta Mihi autem credibilius videntur existimare, qui omnes illos centum quinquaginta Psalmos ejus operi tribuunt, eumque aliquos praenotasse etiam nominibus aliorum, aliquid quod ad rem pertineat figurantibus: caeteros autem nullius hominis nomen in titulis habere voluisse; sicut ei varietatis hujus dispositionem, quamvis latebrosam, non tamen inanem, Dominus inspiravit. Nec movere debet ad hoc non crerunt, quibusdam psalmis in eo libro leguntur inscripta, et quae ibi dicuntur, veannos amplius quam trecentos cuidam prophetae, qui etiam facta eius futura praedixit, cum quomodo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda atque miranda, quanto minus corporea pulchritudine; quis gladius ejus, quae propter veritatem et mansuetudinem et justitiam, inquirat ex otio.gnare. Hic bonis initiis malos exitus h
Abbreviated transcription (Latin):
Erat dauid uir in canticis eruditus. qui armoniã musicã ñ uulgari
uoluptate s fideli uoluntate dilexerit. eaq do suo qui uerus ẽ d̾s mysti¬
ea rei magnȩ figuratione seruierit. Diuersoꝵ enĩ sonoꝵ rationabilis
moderatusq concentus. concordi uarietate compactã bene ordinate
ciuitatis insinuat unitatẽ. Deniq omĩs fere ꝓpħia eiꝰ in psalmis est.
quos centũ qͥnquaginta liber ꝯtinet quẽ psalmoꝵ uocamꝰ. in quib ñ¬
nulli uolunt eos solos factos eẽ a dauid qui eius nomine inscripti st̃.
S̾unt item qui putent ñ ab eo factos nͥ qui p̃notant᷑ ipsis dauid. qͥuꝰ
habent in titulis ipsi dauid. ab aliis factos ꝑsonȩ ipsis fuisse coaptatis
Quȩ opinio uoce ȩũgłica s aluatoris ipsi refutatur. ubi ait qͦd ipse d¬
idem psalmꝰ ñ habet intitulo ipsiꝰ dauid: s ipsi dauid sicut pluximi.

Expanded text:
em Dauid uir in canticis eruditus, qui harmoniam musicam non uulgari em Dauid uir in canticis eruditus, qui harmoniam musicam non uulgari uoluptate, sed fideli uoluntate dilexerit eaque Deo suo, qui uerus est Deus, mystica rei magnae figuratione seruierit. Diuersorum enim sonorum rationabilis moderatusque concentus concordi uarietate conpactam bene ordinatae ciuitatis insinuat unitatem. Denique omnis fere prophetia eius in psalmis est, quos centum quinquaginta . liber continet, quem psalmorum uocamus. In quibus nonnulli uolunt eos solos factos esse a Dauid, qui eius nomine inscripti sunt. Sunt item qui putant non ab eo factos, nisi qui praenotantur: Ipsius Dauid; qui uero habent in titulis: Ipsi Dauid, ab aliis factos personae ipsius fuisse coaptatos. Quae opinio uoce euangelica Saluatoris ipsius refutatur, ubi ait, quod ipse Daidem psalmus non habet in titulo, Ipsius David; sed Ipsi David, sicut plurimi.
Abbreviated transcription (Latin):
Alioqͥn quã diulegitur o oyses. uelamen suꝑ corda eoꝵ. positum ẽ. cũ
autẽ inde quisq transierit ad xp̃m auferetur uelamen. Transexaitiũ
quippe intentio ipsa mutatur de uetere ad nouũi. ut iam ñ quisq in¬
tendat accipere carnale s sp̃ualẽ felicitatẽ. ꝓpt̾ quod ipse magnꝰ ꝓpħa
samuel antequã unxisset regẽ saul quando exclamauit ad dñm ꝓ isrł
gnã contra ppłm di tonuit dñs suꝑ eos & ꝯfusi sunt. & offendert corã
nouã & ueterẽ. & uocauit nom̃ eiꝰ abennezer qͦd ÷ latine lapis aduto.¬
ris. & dixit. usq huc adiuuit nos dñs. Massephat int̾pretat᷑ intentio.
apis ille adiutoris medietas ⁊ saluatoris. ꝑ quẽ transeundũ ÷ ã mas.¬
sephat uetere ad nouã. id ÷ ab intentione qua expectabat᷑ in carnali
regno beatitudo falsa carnalis. ad intentionẽ qua ꝑ nouu testam̃tũ
expectetur in regno cȩloꝵ. beatitudo uerissima spũalis. qua qm̃ ni-
chil est melius: huc usq adiuuat deus:

Expanded text:
Alioquin, quamdiu legitur Moyses, uelamen super corda eorum positura est; cum autem inde quisque transierit ad Christum, auferetur uelamen. Transeuntium quippe intentio ipsa mutatur de uetere ad nouum, ut iam non quisque intendat accipere carnalem, sed spiritalem felicitatem. Propter quod ipse magnus propheta Samuel, antequam unxisset regem Saul, quando exclamauit ad Dominum pro gnam contra populum Dei tonuit Dominus super eos, et confusi sunt et offenderunt coram novam et veterem, et vocavit nomen ejus Abennezer, quod est latine Lapis adjutoris: et dixit, Usque huc adjuvit nos Dominus . Massephat interpretatur Intentio. Lapis ille adjutoris medietas est Salvatoris, per quem transeundum est a Massephat vetere ad novam, id est, ab intentione qua exspectabatur in carnali regno beatitudo falsa carnalis, ad intentionem qua per novum Testamentum exspectatur in regno coelorum beatitudo verissima spiritualis: qua quoniam nihil est melius, huc usque adjuvat Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ annos habenti nascetur filiꝰ. & si sara annoꝵ. nonaginta pari¬
et: ñ sunt dubitantis s ammirantis. Riserat enĩ quando ei
ꝑillos tres uiros iterũ ꝓmissus ẽ dubitans in gaudio. quãuuis
exꝓbrante angło quod risus ille etiã si gaudiĩ fuit. tam̃ plenę
fidei ñ fuit.pꝰ ab eodẽ angło in fide etiã ꝯfirmata est.

Expanded text:
tum annos habenti nascetur filius et si Sarra annorum nonaginta paritum annos habenti nascetur filius et si Sarra annorum nonaginta pariet, non sunt dubitantis, sed admirantiper illos tres viros iterum promissus est, dubitans in gaudio; quamvis exprobrante angelo quod risus ille, etiamsi gaudii fuit, tamen plenae fidei non fuit . Post ab eodem angelo in fide etiam confirmata est.
Abbreviated transcription (Latin):
ciciam custodisse. nec uoluptatẽ suam s uoluntatẽ illiꝰ impleuis.¬
se. accepisse nec petisse. accessisse nec hesisse. seminasse nec amasse.
Ait enĩ. Eoce ancilla tua in manib tuis. utere ea qͦmͦ tͥ placuerit.
Quirũ uirilit̾ utentẽ feminis ꝯiuge tẽꝑant̾. ancilla obtẽꝑant̾. nulla
Quid aliud circũ cisio significat. quã naturã Fintẽꝑanter¬
exuta uetustate renouatam: Et quid aliud quã xp̃m octauus
dies. qui ebdomade cõpleta hoc ÷ post sabbatũ resurrexit: Paren¬
tũ mutant᷑ & nomina. omĩa resonant nouitatẽ. & in testam̃to ue¬
teri obumbratũ intelligitur nouu. Quid ÷ enĩ qđ dicit᷑ testa.¬
m̃tũ uetus. nisi noui occultatio: Et quid ẽ aliud qͦd dicit᷑ nouu
nisi ueteris reuelatio: Risus abrahȩ exultatio ẽ gratulantis:
ñ irrisio diffidentis. Uerba quoq eiꝰ illa in animo suo si mͥ cen-¬

Expanded text:
citiam custodisse nec uoluptatem suam, sed uoluntatem illius inpleuiscitiam custodisse nec uoluptatem suam, sed uoluntatem illius inpleuisse; accepisse nec petisse, accessisse nec haesisse, seminasse nec amasse. Ait enim: Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea quo modo tibi placuerit.s o uirum uiriliter utentem feminis, coniuge temperanter, ancilla obtemperanter, nullaenim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouatam? Et quid aliud quam Christum octauus dies, qui hebdomade conpleta. hoc est post sabbatum, resurrexit? Parentum mutantur et nomina: omnia resonant nouitatem, et in testamento uetere obumbratur nouum. Quid est enim quod dicitur testamentum uetus nisi noui occultatio? Et quid est aliud quod dicitur nouum nisi ueteris reuelatio? Risus Abrahae exultatio est gratulantis, non inrisio diffidentis. Verba quoque eius illa in animo suo: Si mihi cen
Abbreviated transcription (Latin):
Nullomodo: inurendũ de hac ꝯcubina agar crim̾ abrahȩ. Usus ẽ
ea quippe ad generandã ꝓlem ñ ad explendã libidinẽ. nec insultanᷤᷤ
s potiꝰ obȩdiens ꝯiugi. quȩ suȩ sterilitatis credidit eẽ solaciũ. si fecun¬
dum ancillȩ uterũ. qm̃ natura ñ poterat uoluntate faceret suũ. & eo
iure quo dicit apłs similit̾ & uir ñ habet potestatẽ sui corꝑis s mu¬
lier. uteretur mulier ad pariendũ ex altera. quod ñ poterat ex se
ipsa. Nulla ẽ hic cupido laᷤcuuȩ. nulla nequiciȩ turpitudo. Ab uxo¬
re causa ꝓlis ancilla marito traditur. ã marito cansa ꝓlis accipit᷑:
ab utroq ñ culpa luxus s naturȩ fructus exquirit᷑. Dẽniq cũ ancil¬
la grauida dñȩ sterili suꝑbiret. & hoc sara suspicione muliebri
uiro potius imputaret. etiam ibi demonstrauit abrahã nͥ se ama¬
torẽ seruu. s liberũ fuisse genitorẽ. & in agar sarȩ diugi pudi¬

Expanded text:
nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens coniugi, quae suae sterilitatis credidit esse solacium, si fecundum ancillae uterum, quoniam natura non poterat, uoluntate faceret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae fructus exquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspicione muliebri uiro potius inputaret, etiam ibi demonstrauit Abraham non se amatorem seruum, sed liberum fuisse genitorem et in Agar Sarrae coniugii. pudi
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc enĩ ordinẽ seruari oportebat. sicut in unoqͦ homine qui inan
ꝓficit idagitur qͦd ait apłs. ut ñ sit priꝯ qͦd spu̾ale ẽ: s qd animale
postea spũale. qm̃ sicut dicit & uerũ ẽ. pͥmꝰ homo de terra t̾rens. si
& mortuuus ẽ annoꝵ centũ & uginti. cũ xp̃m etiã ipse ꝓpħasset ps
guras obseruationũ carnaliũ in tab̾naculo & sac̾dotio & sacrificis
aliisq mysticis plurimisq mandatis.

Expanded text:
Hunc enim ordinem seruari oportebat, sicut in uno quoque homine, qui in Deum proficit, id agitur, quod ait apostolus, ut non sit prius quod spiritale est; sed quod animale, postea spiritale; quoniam sicut dicit et et mortuus est annorum centum et uiginti, cum Christum etiam ipse prophetasset per figuras obseruationum carnalium in tabernaculo et sacerdotio et sacrificiis aliisque mysticis plurimisque mandatis.
Abbreviated transcription (Latin):
mo de hoc libro qͦd ꝑtinet ad ciuitates duas. uinã diaboli alterã xp̃i. &
tu mane comedunt. Beata tu terra cuiꝰ rex tuus filiꝰ ingenuoꝵ. & pͥnci¬
nes tui em temꝑe comedunt in fortitudine & ñ in ꝯfusione. Ad olescen¬
tẽ ayxit diabolũ ꝓpt̾ stulticiã & suꝑbiam & temeritatẽ & petulantiã cet̾aq

Expanded text:
mo de hoc libro, quod pertinet ad civitates duas, unam diaboli; alteram Christi, et mo de hoc libro, quod pertinet ad civitates duas, unam diaboli; alteram Christi, et tui mane comedunt. Beata tu, terra, cujus rex tuus filius ingenuorum, et principes tui in tempore comedunt, in fortitudine, et non in confusione . Adolescentem dixit diabolum, propter stultitiam, et superbiam, et temeritatem, et petulantiam, caeteraque
Abbreviated transcription (Latin):
In ꝓuerbiis legitur uiros impios dicere. abscondams in t̾ra uirũ u¬
stũ iniuste. ab sorbeamꝰ uͦ eũ tanquã infernꝰ uiuentẽ. & auferamꝰ ei
memoriã de terra. possessionẽ eiꝰ p̾ciosam app̃hendamꝰ. ñ ita obscurĩ ẽ
ut de xp̃o & possessione eiꝯ ȩccłia sine laboriosa expositione ñ possit in
resligi. In alio libro qui uocatur ȩccłiastes ubi ait ñ ẽ bonũ homni nͥ qđ
manducabit & bibet. qͥd credibiliꝯ dicere intelligit᷑ quã qͦd ad participati¬
onẽ mensȩ huiꝰ ꝑtinet. quã sacerdos ipse mediator testam̃ti noui exhi¬
bet scłm ordinẽ melchisedech de corpore & sanguine suo: Id enĩ sacͥfi¬
eiũ successit om̃ib illis sacͥficiis ueteris testam̃ti quȩ immolabantur in
manducandi & bibendi quã sepe repetit plurimũq cõmendat ñ sapere
carnales epulas uoluptatis. satis illud ostendit ubi ait. Meliꝰ ÷ ire in
domũ luctus ꝗͣire in domũ potus. S illud magis cõmemorandũ existi¬

Expanded text:
in prouerbiis legitur, uiros inpios dicere: Abscondamus in terra uirum iustum iniuste, absorbeamus uero eum tamquam infernus uiuentem et auferamus eius memoriam de terra, possessionem eius pretiosam adprehendamus, non ita obscurum est, ut de Christo et possessione eius ecclesia sine laboriosa expositione non possit iniastes, ubi ait: Non est bonum homini, nisi quod manducabit et bibet, quid credibilius dicere intellegitur, quam quod ad participationem mensae huius pertinet, quam sacerdos ipse Mediator testamenti noui exhibet secundum ordinem Melchisedech de corpore et sanguine suo? Id enim sacrificium successit omnibus illis sacrificiis ueteris testamenti, quae immolabantur in manducandi et bibendi, quam saepe repetit plurimumque commendat, non sapere carnalis epulas uoluptatis, satis illud ostendit, ubi ait: Melius est ire in domum luctus quam ire in domum potus; et
Abbreviated transcription (Latin):
Procursus ciuitatis di ubi ꝑuenit ad regũ temꝑa quando daui
saule reꝓbato ita regnũ pͥmꝰ obtinuit᷑. ut eiꝰ deinde posteri
in terrena ierł m duturna successione regnarent. dedit fi¬
gurã res gesta significans atq prȩnuncians. qͦd ñ ÷ p̃tereundũ silen¬
tio de rerũ mutatione futuraꝵ. qͦd attinet ad duo testam̃ta uetus
substitutꝰ in di ministeriũ samuel simul officiũ functꝰ sac̾dotis &
uidicis. & saule abiecto rex dauid fundatꝰ in regno. hoc qͦd dicofigura¬
fuerat a dño ut seruiret altari. tam̃ ñ erat de filiis aaron. cuis ꝓge¬
nies fuerat deputata unde fierent sacerdotes. ac ꝑ hoc in ea qͦ re gẽsta
testamentũ ꝓpͥe. figurate uͦ ꝑtinebat ad nouũ ꝓpħia facti etiam ipsa
ñ uerbi. id scilic& facto significans. qđ uerbo ad heli sacerdotẽ dictũ ÷¬
ꝑ ꝓpħam. Regnũ qͦ isto mͦ etiam saulis ipsiꝰ qui certe reꝓbatus
atq reiectus est. futuri regni erat umbra in et̾nitate mansuri.

Expanded text:
Procursus igitur ciuitatis Dei ubi peruenit ad regum tempora, quando Dauid Saule reprobato ita regnum primus obtinuit, ut eius deinde posteri in terrena Hierusalem diuturna successione regnarent, dedit figuram, re gesta significans adque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod adtinet ad duo testamenta. uetusubstitutus in Dei ministerium Samuel simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in regno hoc quod dico figurafuerat a Domino, ut serviret altari, tamen non erat de filiis Aaron, cujus progenies fuerat deputata, unde fierent sacerdotes. Ac per hoc in ea quoque re gesta testamentum proprie, figurate vero pertinebat ad novum: prophetia facti etiam ipsa, non verbi; id scilicet facto significans, quod verbo ad Heli sacerdotem dictum . Regnum quoque isto modo etiam Saulis ipsius, qui certe reprobatus adque reiectus est, futuri regni erat umbra in aeternitate mansuri.
Abbreviated transcription (Latin):
porib copulent᷑. potest molib p̃stare t̾renis ut nillo in nia pondere
depͥmant᷑. ipsisq animis ꝑfectissime beatis. ut quãuis t̾rena tam̃
incorruptibilia iã corpora ubi uolunt ponant. & qđ uolunt a gant. si¬
nimotuq facillimo: An uͦ si hoc angłi faciunt. ut quȩlibet anima¬
na ttestria rapiant unde libet. ꝯstituantq ubi libet. aut eos ñ pos.¬
ubi uoluerint sua corpora non credamus.

Expanded text:
poribus copulentur, potest molibus praestare terrenis, ut nullo in ima pondere poribus copulentur, potest molibus praestare terrenis, ut nullo in ima pondere deprimantur, ipsisque animis perfectissime beatis, ut quamuis terrena, tamen incorruptibilia iam corpora ubi uolunt ponant et quo uolunt agant, situ motuque facillimo! An uero si hoc angeli faciant et quaelibet animalia terrestria rapiant unde libet constituantque ubi libet, aut eos non posubi uoluerint sua corpora non credamus?
Abbreviated transcription (Latin):
beret᷑. Neq enĩ corpꝰ qͦd de t̾ra ẽ rediret in terrã nͥ sua morte quȩ illi
accidit cũ deserit᷑ sua uita id ÷ anima. Unde ꝯstat int̾ xp̃ianos ueracit᷑
catholicã fid̾e tenentes etiã ipsã nob̾ corporis mortẽ ñ lege naturȩ qm̃
nullã mortẽ homini ds fecit. s merito inflictam ẽẽ peccati. qm̃ peccatũ
uindicans d̾s dixit homini in qͦ tc̃ om̃s eramꝰ. t̾ra es & in terrã ibis.
Si ars humana efficit ut ex metallis quȩ in aquis ꝑ osita ⁊ tinuo sũmer¬
gunt᷑ quibd̾a modis uasa fabricata etiã natare possint. quanto credibi¬
lius & efficatio occultꝰ aliquis modus oꝑationis d̾i. cuio om̃ĩ potentissima
uoluntate plato dicit nec orta interire. nec colligata posse dissolui. eũ
multo mirabiliꝰ incorporea corporeis. quã quȩcũq corpora qͥbcũꝙ cor¬

Expanded text:
beretur. Neque enim corpus quod de terra est, rediret in terram, nisi sua morte, quae illi beretur. Neque enim corpus quod de terra est, rediret in terram, nisi sua morte, quae illi accidit cum deseritur sua vita, id est anima. Unde constat inter Christianos veraciter catholicam tenentes fidem, etiam ipsam nobis corporis mortem, non lege naturae, qua nullam mortem homini Deus fecit, sed merito inflictam esse peccati: quoniam peccatum vindicans Deus, dixit homini, in quo tunc omnes eramus, Terra es, et in terram ibis. ars humana efficit, ut ex metallis, quae in aquis posita continuo submerguntur, quibusdam modis uasa fabricata etiam natare possint: quanto credibilius et efficacius occultus aliquis modus operationis Dei, cuius omnipotentissima uoluntate Plato dicit nec orta interire nec conligata posse dissolui, cum multo mirabilius incorporea corporeis quam quaecumque corpora quibuscumque cor
Abbreviated transcription (Latin):
dimittant᷑ & merita cum ulatiꝯ augeant᷑  Neq enĩ tanti sunt meriti
qͥ cũ mortẽ differre ñ possent baptizati st̃: deletisq omĩb peccatis ex
hac uita enugrarunt. qͣnti sunt hi qͥ mortẽ cũ possent ido ñ distulert
quia maluert̃.xp̃m ꝯfitendo finire uitã. quã eũ negando ad eiꝰ baptismũ
ꝑuenire. Quod utiq si fecissent. etiã hoc eis in illo lauacro dimitteretur.
quoa timore mortis negauerant. xp̃m. In quo lauacro & illis facinus tã
ĩmane dimissũ ẽ qͥ occiderant. xp̃m.¬
Cũ corpus anima ipsa deseruerit ȩtate corruptũ & senectute ꝯfectũ.
uenit in exꝑimentũ mors altera.: de qua d̾s peccatũ adhuc puniens ho¬
mini dixerat. t̾ra es & in terrã ibis. ut ex his duab mors illa pͥma quȩ
totiꝰ ẽ hominis cõpleret᷑. quã scđa in ultimo sequit᷑. nͥ homo ꝑłi grãm lr¬

Expanded text:
dimittantur et merita cumulatius augeantur? Neque enim tanti sunt meriti, dimittantur et merita cumulatius augeantur? Neque enim tanti sunt meriti, qui, cum mortem differre non possent, baptizati sunt deletisque omnibus peccatis ex hac uita emigrarunt, quanti sunt hi, qui mortem, cum possent, ideo non distulerunt, quia maluerunt Christum confitendo finire uitam quam eum negando ad eius baptismum peruenire. Quod utique si fecissent, etiam hoc eis in illo lauacro dimitteretur, quod timore mortis negauerant Christum, in quo lauacro et illis facinus tam inmane dimissum est, qui occiderant  corpus anima ipsa deseruit aetate corruptum et senectute confectum, venit in experimentum mors altera, de qua Deus peccatum adhuc puniens homini dixerat, Terra es, et in terram ibis : ut ex his duabus mors illa prima, quae totius est hominis, compleretur, quam secunda in ultimo sequitur, nisi homo per gratiam li
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam totã pͥmã ubi anima & ado & a corpore separata puniturꝰ. Sei
quieqd mortis ẽ usq ad nouissimã quȩ scđa dicitur qua nulla posteru¬
malis uerũ etiã bonis. ita iusticia bene ñ tantũ bonis s etiã malio
Hinc fit ut etiã & mali male lege utant᷑ quãuis sit lex bonũ. & boni bene
nulli ẽbona. Et cũ sit mors peccati retributio. aliqͣndo impetrat ut n¬
ꝑ xp̃i confessione moriunt᷑. tantũ eis ualet ad dimittenda ꝑeorata. q̃nti
si abluerent᷑ sacro fonte baptismatis. Qui enĩ dixit siquis ñ renatꝰ fue¬
rit ex aqua & sp̃u sc̃o ñ intrabit in regnũ celoꝵ. alia sententia istos fect
exceptos. ubi ñ mino generalit̾ ait. Qui me confessꝰ fuerit corã hominib
suã ꝓpt̾ me: inueniet eam. Hinc ẽ qͦd scͥptũ ẽ. Preciosa ÷ in ospectu am̃
mors sc̃oꝵ eiꝰ. Quid enĩ p̾ciosi quã mors ꝑ quã fit ut & delicta omia

Expanded text:
ipsam totam primam, ubi anima et a Deo et a corpore separata punitur; sed ipsam totam primam, ubi anima et a Deo et a corpore separata punitur; sed quidquid mortis est usque ad nouissimam, quae secunda dicitur, qua est nulla postermalis, uerum etiam bonis: ita iustitia bene non tantum bonis, sed etiam malis. Hinc fit, ut et mali male lege utantur, quamuis sit lex bonum, et boni bene ntis. Et cum sit mors peccati retributio, aliquando impetrat, ut npro Christi confessione moriuntur, tantum eis valet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum, alia sententia istos fecerit exceptos, ubi non minus generaliter ait: Qui me confessus fuerit coram hominibus,  quod scriptum est: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum eius. Quid enim pretiosius quam mors, per quam fit ut et delicta omnia