comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ consũmauerit homo tunc in¬
cipit. donec ad illam uitam ueni¬
amꝰ. ubi sic impleamͣ. ut capatioreᷤ
ñ efficiam᷑: qr ita ꝑfecti erimꝰ ut
iam ñ ꝓficiamꝰ. Tunc enĩ ostendit᷑
nob̃: quod sufficit nob̃. Hie autẽ sẽ¬
ꝑ quȩramꝰ: & fructus inuentionis
non sit finis inqͥsitionis. Neq enĩ ꝓ¬
pt̃ea ñ semꝑ qi hic tantũ. s ideo hic
semꝑ dicimꝰ ẽẽ querendũ: ne aliqͣn
do putemꝰ hic ab inqͥsitione cessan¬
dũ. Nam & de quib dictũ ẽ. semꝑ
discentes. & ad ueritatis scientiam
numq̃ ꝑuenientes: hic st̃ utiq sem¬
ꝑ discentes. Cũ uͦ de hac uita exie¬
rint. iam ñ erunt discentes: s er¬
roris sui mercedẽ recipientes. Sic e¬
nĩ dictũ ẽ. semꝑ discentes & ad ue¬
ritatis scientiã numꝗͣ. ꝑuenientes.

Expanded text:
Cum consummaverit homo, tunc incipit : donec ad illam vitam veniamus, ubi sic impleamur, ut capaciores non efficiamur, quia ita perfecti erimus, ut jam non proficiamus. Tunc enim ostendetur nobis quod sufficit nobis. Hic autem semper quaeramus, et fructus inventionis non sit finis inquisitionis. Neque enim propterea non semper, quia hic tantum; sed ideo hic semper dicimus esse quaerendum, ne aliquando hic putemus ab inquisitione cessandum. Nam et de quibus dictum est, Semper discentes, et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes; hic sunt utique semper discentes; cum vero de hac vita exierint, jam non erunt discentes, sed, erroris sui mercedem recipientes. Sic enim dictum est, Semper discentes, et ad veritatis scient
Abbreviated transcription (Latin):
dens ait. Si qͥs fideles habet uidu¬
as. sufficient̃ tribuat eis. ut non
grauet᷑ eccła que ueris uiduis suf¬
ficere possit. Cũ gͦ accepisset buecel¬
lã: exiit continuo. Erat aut̃ẽ nox.
& ipse qͥ exiit erat nox. Cũ gͦ exis¬
set nex: ait iłie. Nẽ clarificatꝰ est
filiꝰ hominis. Dies gͦ diei eructuat
u̾bũ: id÷ xp̃c discipłis fidelib ut¬
audirent eũ: & amarent sequen
do. E nox nocti annunciat scien¬
ne dñi qui ẽ factus ad pios. ante¬
quã teneret᷑ ab impuis. intentior
flagitat᷑ auditor: & ido eũ p̃cipi
tare ñ debet. si differre potiꝰ dispu¬

Expanded text:
dens, ait: Si quis fidelis habet viduas, sufficienter tribuat eis, ut non gravetur Ecclesia, quo veris viduis sufficere possit . 6. Cum ergo accepisset ille buccellam, exiit continuo. Erat autem nox. Et ipse qui exivit, erat nox. Cum ergo exisset nox, ait Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis. Dies ergo diei eructavit verbum, idens, ait: Si quis fidelis habet viduas, sufficienter tribuat eis, ut non gravetur Ecclesia, quo veris viduis sufnem Domini, qui factus est ad pios, antequam teneretur ab impiis, intentior Filius hominis. Dies ergo diei eructavit tare non debet, sed differre potius dispu
Abbreviated transcription (Latin):
quã mercedem significans redẽp¬
toris. dixit enĩ. Q d̃ facis. fac citius:
ñ tam in ꝑnitiem ꝑfidi seuiendo.
quã ad salutẽ fideliũ festinando:
q traditꝰ ẽ ꝓpt̃ delicta nrã. & di¬
lexit eccłam & seipsũ tradidit pro
ea. Unde et de seipso dicit apłs.¬
Qͥ me dilexit: & tradidit seipsũ ꝓ
me. Nisi gͦ se tracdet xp̃c. nemo tra

Expanded text:
quam mercedem significans Redempquam mercedem significans Redemptoris! Dixit enim, Quod facis, fac citius, non tam in perniciem perfidi saeviendo, quam ad salutem fidelium festinando; quia traditus est propter delicta nostra , et dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea . Unde et de seipso dicit Apostolus: Qui dilexit me, et tradidit seipsum pro me . Nisi ergo se traderet Christus, nemo tra
Abbreviated transcription (Latin):
atq porrectã suum expͥmit tradito¬
rem: foctassis ꝑ panis tictionẽ illiꝰ
significans fictionẽ. Non enĩ omĩa
que tinguntur abluunt᷑: s ut in
ficiantur nonnulla tangunt᷑. Si
aut̃ bonũ aliquod hic significat
tinctio. eidem bono ingratũ. non
ĩmerito ẽ sequuta dampnatio. Ad¬
huc tam̃ uide possesso ñ a dño s
a diabolo. cũ homini ingrato in¬
trasset panis in uentrẽ. hostis in
de concepti plenꝰ restabat effectꝰ.
cuiꝰ iam p̃cesserat dãpnandus af¬
fectus. Itaq dñs cũ panis uiuus
panẽ mortuo tradidisset. & panẽ
tradendo panis traditorẽ ostendis¬
set: qd facis inquit. fac citiꝰ. Non
p̃cepit facinꝰ. s p̃dixit uide malũ.
nob̃ bonũ. Qͥ d enĩ uide peius. &
qͥd nob̃ meliꝰ: quã traditus xp̃c:
Ab illo adu̾sus illum: ꝓ nob̃ pret̃
illũ. Quod facis. fac citius. O u̾bũ
libentiꝰ parati quã irati. O uerbũ
ñ tam penã exprimens ꝓditoris.

Expanded text:
atque porrectam suum exprimit traditoatque porrectam suum exprimit traditorem: fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur abluuntur, ficiantur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid hic significat tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta damnatio. Adhuc tamen Judae possessio non a Domino, sed a diabolo, cum homini ingrato intrasset panis in ventrem, hostis in i jam corde concepti plenus restabat effectus, cujus jam praecesserat damnandus affectus. Itaque Dominus, cum panis vivus panem mortuo tradidisset, et panem tradendo panis traditorem ostendisset: Quod facis, inquit, fac citius. Non praecepit facinus, sed praedixit. Judae malum, nobis bonum. Quid enim Judae pejus, et quid nobis melius quam traditus Christus, ab illo adversus illum, pro nobis praeter illum? Quod facis, fac citius. O verbum libentius parati, quam irati! o verbum non tam poenam exprimens proditoris,
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e. fuisset ingratus:ꝰ intrauit gͦ
nas. ut sibi iam traditũ plemiꝰ pos
sidẽt: in quẽ prius intrauerat ut
deciꝑet. Neq enĩ non illo erat qͣn¬
do ad iudeos ꝑrexit: & de p̃tio tra¬
dendi dni pactus ẽ. cũ hoc aꝑtissi¬
qͥ cognominabat᷑ scarioth unũ de
duodecim. & abiit & locutus ẽ cũ
pͥncipib sacerdotũ. Ecce ubi osten¬
dicur: qd̃ iam intrauerat sathanas
in uidam. Prius gͦ intrauerat ĩmit¬
tendo in coe eiꝰ cogitationẽ qua tra¬
deret. xp̃m. Talis enĩ iam uenerat
ad cenandũ. Nẽ aut̃ẽ post panem
taret: s ut ꝓprium possidẽt. Non
autẽ ut putant qͥdam neglegent
Intelligendũ ẽ enĩ. qdđ iam om̃ib¬
eis distribuerat dñs sacram̃tũ cor¬
poris & sanguinis sui. ubi & ipse
uidas erat. sic̃ sc̃s lucas euidentis¬
sime narrat. ac deinde ad hoc uen¬
cũ ẽ. ubi scđm narratiouẽ iob̃is
aꝑtissime dñs ꝑ buccellam tinctã

Expanded text:
gratiae fuisset ingratus? Intravit ergo gratiae fuisset ingratus? Intravit ergo nas in Domini traditsideret in quem prius intraverat, ut deciperet. Neque enim non in illo erat quando ad Judaeos perrexit, et de pretio tradendi Domini pactus est, cum hoc apertissiqui cognominatur Iscariotes, unum de duodecim, et abiit, et locutus est cum principibus sacerdotum . Ecce ubi ostenditur quod jam intraverat Satanas in Judam. Prius ergo intraverat immittendo in cor ejus cogitationem qua traderet Christum. Talis enim jam venerat ad coenandum. Nunc autem post panem taret, sed ut proprium possideret. Non autem, ut putant quidam negligenter Intelligendum est enim quod jam eis omnibus distribuerat sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat. Ac deinde ad hoc ventum est ubi secundum narrationem Joannis apertissime per buccellam tinctam
Abbreviated transcription (Latin):
a me: & dixit michi. Sufficit tͥ grã
mea. Nam uirtus in infirmitate ꝑ¬
ficit᷑. Ecce ꝑ malũ factũ ẽ bonũ: cũ
bene accipitur malũ. Qͥd gͦ mirari.
si datus ẽ iude panis xp̃i. ꝑ quem
manciparetur diabolo: cũ uideas
e contrario datũ paulo angłm dia¬
boli: ꝑ quẽ ꝑficeretur in xp̃o: ita
& malo bonũ obfuit: & bono ma¬
lũ ꝓfuit. Recordamini unde scrip
tũ sit. Qcũq manducauerit pa¬
nẽ. aut biberit calicẽ dñĩ indigne:
reus erit corporis & sanguinis dñi.
& de his erat sermo. cũ hoc apł̃s di¬
ceret. qͥ dĩi cocpus uelut quẽlibet
alium cibũ indiscrete neglegent̃q
sumebant. Hic gͦ si corripitur qui
ñ diuidicat. hoc ẽ non discernit a
cȩteris cibis dominicũ corpꝰ: quomͦ
dampnat᷑ qui ad eiꝰ mensã fingeis
sione tangit᷑ neglegentia conui¬
uantis: qua pena ꝑcutit᷑ uenditoe
inuitantis: qd̾ erat aut̃e panis uen¬
ditori datus: nisi demonstratio cui

Expanded text:
Sufficit tibi gratia Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur » . Ecce per malum factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo; cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum tum: Quicunque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini. Et de his erat sermo, cum hoc Apostolus diceret, quia Domini corpus velut quemlibet alium cibum indiscrete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis dominicum corpus, quomodo damnatur qui ad ejus mensam fingens sione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis? Quid erat autem panis venditori datus, nisi demonstratio cui
Abbreviated transcription (Latin):
moueri posse non nul¬
los. siue pios requirais
siue impios ut rep̃hen¬
dant. qđ postea quã panẽ intinc¬
tũ suo traditori dñs dedit: intraue¬
rit in illũ sathanas. Sic enĩ scrip¬
tũ ẽ. E cũ intinxisset panẽ. dedit
uide symonis scariothis. & post pa¬
nẽ tẽ introiuit in illũ sathanas.
Bicunt enĩ. Itane hoc meruit paniꝰ
xp̃i. porrectus de m̃sa xp̃i: ut post
nos doceri: quã sit cauendũ ma¬
le acciꝑe bonũ. Multũ quippe in¬
t̃est. ñ qͥd accipiat. s qͥs accipiat.
nec quale sit qđ datur. s qualis
sit ille cui datur. Nã & bona
st̃. & mala ꝓsunt: sicut fuerint qͥ¬
b dantur. Peccatũ inquit apłs ut
appareat peccatũ: ꝑ bonũ oꝑatũ ẽ¬
michi mortẽ. Eoce ꝑ bonũ factũ ẽ
inalũ. dũ male accipitur bonũ. Itẽ¬
q ipse ait. In magnitudine reuela¬
tionũ meaꝵ ne extollar. datus est
mͥ stimulus carnis mee angłs sa¬
thane. qͥ me collafizet. Propter
qd̾ cer dñm rogaui ut auferret eũ

Expanded text:
moveri posse nonnullos, sive pios ut requirant, sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illum satanas. Sic enim scriptum est: Et cum tinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae; et post panem tunc introivit in illum satanas. Dicunt enim: Itane hoc meruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post  potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonum factum est malum, dum male accipitur bonum. Itemque ipse ait, « In magnitudine revelationum mearum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi, ut auferre
Abbreviated transcription (Latin):
seruans. & suoꝵ necessitatib & ali¬
is indigentib tribuat. Tẽ primũ
eocłastice pecunie forma ẽ institu¬
ta. ubi intelligimꝰ qđ precepit ñ
cogitandũ eẽ de crastino. ñ ad hoc
fuisse p̃ceptũ ut nicħ pecunie
seruẽtur a scĩs. s ne ido ꝓ ista ser¬
uiat᷑. & ꝓpt̾ inopie timor̃e iusticia

Expanded text:
rvans, et suorum necessitatibus, et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiasticae pecuniae forma est instituta, ubi intelligeremus quod praecepit, non cogitandum esse de crastino, non adhoc fuisse praeceptum, ut nihil pecuniae servetur a sanctis, sed ne Deo pro ista serviatur, et propter inopiae timore
Abbreviated transcription (Latin):
traditus xp̃c. sed cogitauit pecunie
lucrũ: & inuenit anime detrim̃¬
tũ. Accepit mercedẽ quã uoluit.
s nolenti ẽ data quã meruit. Tra¬
ipsũ. Ille agebat in negotium sue
uenditionis: iste nr̃e redemptiõis.
Ed facis. fac citius. Non q tu po¬
tes: s qi hoc uult qͥ totũ potest.
Hoc autẽ nemo sciuit discũbentiũ:
ad quid dixerit ei. Qͥ dam enĩ pu

Expanded text:
ristus, sed cogitavit pecuniae lucrum, et invenit animae detrimentum. Accepit mercedem quam voluit, sed nolenti est data quam meruit. Traipsum: ille agebat negotium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. Quod facis, fac citius, non quia tu potes, sed quia hoc vult qui totum potest. 5. Hoc autem nemo scivit discumbentium ad quid dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ẽ semꝑ ambulemꝰ in uia: donec
eo ueniamꝰ quo cbicit uia. Nusquã
in illa remaneamꝰ: donec ꝑducat uͥ¬
remaneamꝰ. Atq ita et querendo ten¬
dimꝰ: & inueniendo aliquid ꝑue¬
nimꝰ. E ad id qđ restat. querendo
& inueniendo transimꝰ. quoadusq¬
inueniendo ibi fiat finis queren¬
di. ubi ꝑfectionẽ ñ suꝑet intentio
ꝓficiendi. Hec prelocutio dilectiᷤ¬
simi intentã fecit caritatẽ ur̃am.
ad istũ dnĩ sermonẽ : quẽ ad dis¬
cipłos habuit ante passionẽ. Pfun¬
dus ẽ enĩ: & utiq ubi multũ labo¬
raturus ẽ disputator. ñ remissus eẽ
debet auditor. Qͥd gͦ ait dñs postea¬
quã uidas exiit. ut citius faceret
qd̃ erat facturus: hoc ẽ dñm tradi¬
turus: quid ait dies cũ exisset nox:
Qͥd oixit redemptor: cũ exisset uen¬
ditor: Nunc quidẽ clarificatus ẽ
filiꝰ hominis. Quare nẽ: numquid
qr exiit qͥ tradat: qr ĩminent qui
ligetur. ut iudicet᷑. ut condẽpne¬
tur. ut irrideat᷑. ut crucifigatur.

Expanded text:
onec eo veniamus quo ducit via; nusquam in ea remaneamus, donec perducat ubi maneamus: atque ita, et quaerendo tendimus, et inveniendo ad aliquid pervenimus, et ad id quod restat quaerendo et inveniendo transimus, quo usque ibi fiat finis quaerendi, ubi perfectioni non superest intentio proficiendi. Haec praelocutio, dilectissimi, intentam fecerit Charitatem vestram ad istum Domini sermonem, quem ad discipulos habuit ante passionem: profundus est enim, et utique ubi multum laboraturus est disputator, non remissus debet esse auditor. 2. Quid ergo ait Dominus posteaquam Judas exiit, ut citius faceret quod erat facturus, hoc est, Dominum traditurus? Quid ait dies, cum exisset nox? Quid ait Redemptor, cum exisset venditor? Nunc, inquit, clarificatus est Filius hominis. Quare nunc? Numquid quia exiit qui tradat, quia imminent qui ligetur, ut judicetur, ut condemnetur, ut irrideatur, ut crucifigatur,
Abbreviated transcription (Latin):
non ait uerboꝵ solũ nouitates. s
addidit ꝓfanas. Sunt enĩ & doct¬
ne religionis congruentes uerboꝵ
nouitates. sicut ipsum nom̃ xp̃ia¬
noꝵ quando dici ceꝑit scriptum ẽ.
In anthiochia enĩ primũ post as¬
censionẽ dñi appellati st̃ discipłi
xenodochia & monasteria postea
appellata st̃ nouis noib. Res tam̃
ipse & ante nomina sua erant. et
religionis ueritate firmant᷑: qua
etiam contra imꝓbos defendunt᷑.
Aduersus impietatẽ. quoq arria¬
noꝵ hereticoꝵ nouum nom̃ patres
homousion condid̾unt: s non rẽ
nouã tali nomine signauerunt.
Hoc enĩ uocatur homousion. qd̃
est ego et pater unũ sumꝰ: unius
uideł eiusdemq substantie. Nam
si omis nouitas ꝓfana ẽẽt: non a
dño diceretur. mandatũ nouum
do uob̃. Nec testam̃tum appella¬
retur nouũ. nec cantaretur in u¬
niu̾sa t̾ra canticũ nouũ. S ꝓfanȩ
st̃ uerboꝵ nouitates ubi dicit
mulier insipiens et audax. panes

Expanded text:
non ait, verborum novitates; sed non ait, verborum novitates; sed addidit, profanas. Sunt enim et doctrinae religionis congruentes verborum novitates, sicut ipsum nomen Christianorum quando dici coeperit, scriptum est. In Antiochia enim primum post ascensionem Domini appellati sunt discipuli xenodochia et monasteria postea sunt appellata novis nominibus, res tamen ipsae et ante nomina sua erant, et religionis veritate firmantur, qua etiam contra improbos defenduntur. Adversus impietatem quoque Arianorum haereticorum novum nomen Patris Homousion condiderunt: sed non rem novam tali nomine signaverunt; hoc enim vocatur Homousion, quod est, Ego et Pater unum sumus , unius videlicet ejusdemque substantiae. Nam si omnis novitas profana esset, nec a Domino diceretur, Mandatum novum do vobis ; nec Testamentum appellaretur Novum, nec cantaretur in universa terra Canticum novum. Sed profanae sunt verborum novitates, ubi dicit mulier insipiens et audax: Panes
Abbreviated transcription (Latin):
exhorret sensus humanus. occa¬
sione eugłice sententie. colorare
conantur ubi dñs ait. adhuc mul¬
ta habeo uob̃ dicere: s ñ potestiᷤᷤ
portare mͦ: quasi hec ipsa sint q̃
tunc discipłi portare non poterañ.
et ea docuerit sp̃c sc̃s que palã
docere atq p̃dicare quantalibo
sanã doctrinã non sustinebunt:
s scd̃m desideria sua coaceruabt̃
sibi magistros prurientes auditu.
& a ueritate quidem auditum
suum auertent : ad fabulas aut̃
conuertentur. Illa enĩ secreti fur¬
tiq cõmemoratio qua đdr. panes
occultos libenter attingite. et
aquȩ furtiue dulcedinẽ. pruri¬
tum facit audientib in aurib
spiritalit̃ fornicantib: sicut quo¬
dam pruritu libidinis etiam in
carne corrumpit᷑ integritas cas¬
titatis. Audite itaq apłm talia
preuidentẽ: et ea uitanda salubͥ¬
ter ammonentẽ. Profanas inquit
uerboꝵ nouitates euita. multũ
enim ꝓficiunt ad impietatem. et
sermo eoꝵ sicut cancer serpit. &

Expanded text:
exhorret sensus humanus, occaexhorret sensus humanus, occasione evangelicae sententiae colorare conantur, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: quasi haec ipsa sint quae tunc discipuli portare non poterant, et ea docuerit Spiritus sanctus, quae palam docere atque praedicare, quantalibet sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes auditu: et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur » . Illa enim secreti furtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu quodam libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit . Et
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilega curiositate deceptis uel
decipiendis. magycaꝵ artium
doctrina cõmendat. Hinc ille il¬
licite diuinationes inspectis pe¬
cudũ uiscerib occisoꝵ. aut uoci¬
b et uolatib auium. aut signiᷤ
multib demonũ insusurrantur
aurib hominũ ꝑituroꝵ: ꝑ collo¬
quia ꝑditoꝵ. Propt̃ hȩc illicita
atq punienda secreta. mulier il¬
la non solũ insipiens. uerũetiam
audax nuncupatur. Sed hec non
solũ a re ipsa: uerũ & a noĩe nr̃e
religionis aliena st̃. Qͥd. qd̃ hec
mulier insipiens & audax sub
xp̃iano uocabulo tot sceleratas
hereses condidit. tot nefandas fa¬
bulas finxit:ytinã tales quales
intehatris siue cantant᷑. siue sal¬
tant᷑. siue in inimica scurrilita¬
te ridentur: et non quasdã tales
quales aduersus dm̃ fingere po¬
tuisse. sic illam doleamꝰ insipientiã.
ut miremur audatiam. Om̃s aut̃
insipientissimi heretici qui se. xp̃i¬
cias figm̃toꝵ suoꝵ quas maxime

Expanded text:
sacrilega curiositate deceptis vel sacrilega curiositate deceptis vel decipiendis magicarum artium doctrina commendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signis multiformibus daemonum, insusurrantur auribus hominum periturorum per colloquia perditorum. Propter haec illicita atque punienda secreta, mulier illa non solum insipiens, verum audax etiam nuncupatur. Sed haec non solum a re ipsa, verum et a nomine nostrae religionis aliena sunt. Quid quod mulier haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes autem insipientissimi haeretici, qui se chricias figmentorum suorum, quas maxime
Abbreviated transcription (Latin):
monis. ubi mulier insipiens et
audax. inops panis effecta. conuo¬
cat pretereuntes dicens. Panes
occultos libenter attingite: et
aquȩ furtiue dulcedinẽ. Hec enĩ
mulier uanitas ẽ impioꝵ. cum
sint insipientissimi aliquid se sci¬
re opinantium. sicut de ista mu¬
liere dictũ est. inops panis effici¬
atur. Que cũ inops panis ꝓmit¬
tit panes. id ẽ cũ sit ignara ueri¬
tatis: ꝓmittit scientiam uerita¬
tis. Occultos tam̃ panes ꝓmittit.
quos dicit libent̃ attingi. & aqͤ
furtiue dulcedinẽ. ut ea scilicet
libentiꝰ ⁊ dulciꝰ audiant᷑ ꝙ agans¬
quam que palam in eccł̃a dei
dici crediq ꝓbantur. Ipsa quip¬
pe occultatione condiunt quo¬
dãmodo nefarii doctores sua uene¬
na curiosis. ut ideo se existiment
aliqͥd discere magnũ qr meruit
habere secretum: & suauiꝰ hau¬
riant insipientiam quã putaiͭ
scientiam: cuiꝰ ꝓhibitam quodã¬
modo furantur audientiam. Hinc
& nefarios ritus suos hominib

Expanded text:
monis, ubi mulier insipiens et monis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ista muliere dictum est, inops panis effecta. Quae cum sit inops panis, promittit panes; id est, cum sit ignara veritatis, promittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit, quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultatione condiunt quodammodo nefarii doctores sua venena curiosis; ut ideo se existiment aliquid discere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
doctore qui in urĩs aurib sonat.
hoc ẽ forisecus oꝑando plantat
& rigat: s ab eo qui dat incre¬
m̃tum petere ac sꝑare debetis.
Proinde sicut p̃terito sermone cõ¬
monui. cauete maxime qͥ par¬
uuli estis. & adhuc alim̃tis lacte¬
is indigetis. ne hominib sub hac
occasione deceptis a deceptorib
qr dñs ait. adhuc multa habeo
uob̃ dicere s non potestiꝰ portare
mͦ. aurẽ curiosam p̃beatis ad in¬
cognita scienda. cũ mentes inua-¬
lidas habeatis ad uera & falsa di¬
iudicanda. maxime. ꝓpt̾ obscenis¬
simas turpidines quas docuit
sathanas animas instabiles atq
carnales adhuc deo sinente ut
eius ubiq sint trem̃da iudicia.
et in comparatione impure: ne¬
quicie dulcescat purissima dis¬
ciplina: atq ut illi det honorẽ.
cimorẽ autẽ uel pudorẽ sibi qui
in illa mala uel illo regente non
cecidit. uel illo inde leuante sur¬
rexit. Cauete tim̃do & orando ne
irruatis in illud enigma salo¬

Expanded text:
doctore qui vestris auribus sonat, doctore qui vestris auribus sonat, hoc est, forinsecus operando plantat et rigat, sed ab eo qui dat incrementum , petere ac sperare debetis. 2. Proinde, sicut praeterito sermone commonui, cavete, maxime qui parvuli estis et adhuc alimentis lacteis indigetis, ne hominibus sub hac occasione deceptis ac deceptoribus, quia Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, aurem curiosam praebeatis ad incognita scienda, cum mentes invalidas habeatis ad vera et falsa dijudicanda: maxime propter obscoenissimas turpitudines, quas docuit satanas animas instabiles atque carnales, ad hoc Deo sinente, ut ejus ubique sint tremenda judicia, et in comparatione impurae nequitiae dulcescat purissima disciplina; atque ut illi det honorem, timorem autem vel pudorem sibi, qui in illa mala vel illo regente non cecidit, vel illo inde levante surrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salo
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ scisset: nisi ipse sic innotes¬
cere uoluisset : et qͥs hominũ
iam istã sileat trinitatẽ : & tam̃
quis hominũ sicut angłi sapi¬
at trinitatẽ. Ea ipsa ergo que
ritate. scĩtate. in ꝓmptu & pa¬
lam sine cessatione dicunt᷑. ab
aliis bene ab aliis male intelli¬
guntur: immo ab aliis intelligun¬
tuntur. ab aliis ñ intelliguntur.
Qͥ enĩ male intelligit: non intel¬
ligit. Ab eis ipsis autẽ a quib be¬
ne intelligunt᷑. ab aliis minus
ab aliis ampliꝰ mentis uiuacita¬
te cernuntur: & a nullo hominũ
sicut ab angłis capiuntur. In ip¬
sa gͦ mente. hoc ẽ in interiore
homine quodãmodo crescitur:
non solum ut ad cybum a lacte
transeatur: uerumetiam ut am¬
pliꝰ atq ampliꝰ cybus ipse sumat᷑.
Non autẽ crescitur spaciosa mo¬
le. s intelligentia luminosa: qr
& ipse cibus intelligibilis lux ẽ:
Ut gͦ crescatis eumq capiatis.
& quantomagis crescitis tanto
magis magisq capiatis. ñ ab eo

Expanded text:
tatem esse scisset, nisi ipse sic innotestatem esse scisset, nisi ipse sic innotescere voluisset? Et quis hominum jam istam sileat Trinitatem: et tamen quis hominum sicut Angeli sapiat Trinitatem? Ea ipsa ergo quae ritate, sanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur: imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab aliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescitur, non solum ut ad cibum a lacte transeatur, verum etiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligentia luminosa; quia et ipse cibus intelligibilis lux est. Ut ergo crescatis, eumque capiatis, et quanto magis crescitis, tanto magis magisque capiatis; non ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
que cũ dici a docente possint.
portari a discente ñ possint: s
ea ipsa que in doctrina religi¬
onis in quorulibet hominũ no¬
ticia legimꝰ & scribimꝰ. audimꝰ
& dicimꝰ. si uellet eo modo nob̃
xp̃c dicere sicut ea diẽ angłis
suis. in seipso uigenito patris
uerbo patriq coeterno. quinã
portare homines possent etiã si
iam eẽnt spiritales quales ad¬
huc apłi non fuerunt quando
eis ista dñs loquebatur: qualesq
postea ueniente spũ scõ facti st̃:
Nam utiq qͥcqͥd de creatura sci¬
ri potest. minus ẽ ipso creato
ds̃ est. Et quis eum a ubi non a
legentib. disputantib. queren¬
tib. respondentib. laudantib.
cantantib. quoquo modo ser¬
mocinantib: postremo ab ipsis
etiam blasphemantib nomina¬
tur :ꝰ et cum eum nemo taceat.
quis est qui eum sicut intelligͣn¬
dus est capiat: cũ de orib ꝙ au¬
rib hominũ ñ recedat: quis
cedat:ͦquis ẽ qui eum ẽẽ trini¬

Expanded text:
quae cum dici a docente possint, quae cum dici a docente possint, portari a discente non possint: sed ea ipsa quae in doctrina religionis in quorumlibet hominum notitia legimus et scribimus, audimus et dicimus, si vellet eo modo nobis Christus dicere, sicut ea dicit Angelis sanctis in seipso unigenito Patris Verbo, Patrique coaeterno; quinam portare homines possent, etiam si jam essent spirituales, quales adhuc Apostoli non fuerunt, quando ista eis Dominus loquebatur, qualesque postea veniente sancto Spiritu facti sunt? Nam utique quidquid de creatura sciri potest, minus est ipso Creatorest Deus. Et quis eum tacet? Ubi non a legentibus, disputantibus, quaerentibus, respondentibus, laudantibus, cantantibus, quoquomodo sermocinantibus, postremo ab ipsis etiam blasphemantibus nominatur? Et cum eum nemo taceat, quis est qui eum sicut intelligendus est capiat, cum de oribus et auribus hominum non recedat? Quis cedat? Quis est qui eum Trini
Abbreviated transcription (Latin):
discipłis suis ẽẽ missu¬
rũ qui eos doceret om¬
nẽ ueritatẽ. quã tunc
quando cũ eis loquebatur por¬
tare non poterant. de sp̃u sco
sicut dict apłs. nc̃ pignꝰ accepi¬
mus: quo uerbo intelligeremus
eius nob̃ plenitudinẽ in uita alia
docet fideles quanta quisq pot̃
capere spiritalia. & eoꝵ desidiũ¬
maius incendit. si qͥsq in ea cari¬
te ꝓficiat qua & diligit cogni¬
ta. & cognoscenda desidẽt: ita
ut ea quoq ipsa que nẽ quomͦ¬
cumq cognoscit. nondũ se scire
sciat sicut scienda st̃. in ea uita
quã nec ocłs uidit. nec auris
audiuit. nec in cor hominis ascen¬
dit. Quo sciendi modo si nẽ ea
uellet interior dicere. id ẽ nr̃e
m̃ti aperireatq monstrare. hu¬
mana infirmitas portare non
posset. Unde me ur̃a dilectio me¬
minit iam locutum cũ scĩ eugłii
uerba tractaremꝰ. ubi dñs ait.
Adhuc multa habeo uob̃ dicere:
s non potestis portare mͦ. Non
ut in his uerbis dñi nescio que
secreta nimis abdita suspicem᷑.

Expanded text:
discipulis suis esse missurum, qui eos doceret omnem veritatem, quam tunc quando cum eis loquebatur, portare non poterant: de quosicut dicit Apostolus, nunc pignus accepimus , quo verbo intelligeremus ejus plenitudinem nobis in vita alia t nunc docet fideles, quanta quisque potest capere spiritualia; et eorumajore succendit, si quisque in ea charitate proficiat, qua et diligat cognita, et cognoscenda desideret: ita ut ea quoque ipsa quae nunc quomodocumque cognoscit, nondum se scire sciat, sicut scienda sunt in ea vita quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quo sciendi modo, si nunc ea vellet interior magister dicere, id est, nostrae menti aperire atque monstrare; humana infirmitas portare non posset. Unde me vestra Dilectio meminit jam locutum, cum sancti Evangelii verba tractaremus, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Non ut in his Domini verbis nescio quae secreta nimis abdita suspicemur,
Abbreviated transcription (Latin):
suetudo qͥ sacras nob̃ litteras mi
nistrart̃. ut quando ab aliqͦ eoꝵ
diuina narrabat᷑ hystoria. cũ ad
seipsũ ueniret. tamꝗͣ de alio loqͤ¬
retur: & sic se insereret ordini sue¬
narrationis. tamꝗͣ rerũ gestaꝵ
seripter. ñ tamquã sui ipsĩ pre¬
dicator. Nam & hoc sc̃s matheus fe¬
cit. Qͥ cũ in textu narrationis sue
uenisset ad seipsũ. uidit inqͥt in the¬
loneo sedentẽ quendã publicanum
nomine math̃m: & ait illi. Sequere
me. Non dixit uidit me. & dixit mͥ.
Hoc fecit & beatus moyses: ita de se¬
ipso tamꝗͣ de alio cuncta narrauit.¬
In usitatus apl̃s paulus. ñ in hysto¬
ria ubi rerũ gestaꝵ suscipit᷑ expli¬
cauda narratio: s in epła hoc fecit.
Nam utiq de seipso ait. Scio homi¬

Expanded text:
suetudo qui sacras Litteras nobis suetudo qui sacras Litteras nobis ministrarunt, ut quando ab aliquo eorum divina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur; et sic se insereret ordini narrationis suae, tanquam rerum gestarum scriptor, non tanquam sui ipsius praedicator. Nam et hoc sanctus Matthaeus fecit, qui cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, Vidit, inquit, in telonio sedentem quemdam publicanum, nomine Matthaeum, et ait illi, Sequere me : non ait, Vidit me, et dixit mihi. Hoc fecit et beatus Moyses, ita de seipso tanquam de alio cuncta narravitInusitatius apostolus Paulus, non in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda narratio, sed in Epistola hoc fecit. Nam utique de seipso ait: Scio homi
Abbreviated transcription (Latin):
illis. Qͥo ẽ gͦ unus ex uob̃ tradet
me: nͥ unus ex uob̃ exiturus ẽ qui
trades¬
tradet me:qr & ille qͥ ait. si fuissers
ex nob̃ mansissent utiq nob̃cũ:
iam dixerat ex nob̃ exierunt: ac
ꝑ hoc utrũq uerũ est. & ex nob̃
& ñ ex nob̃. Scdm aliud ex nob̃:
scd̃m aliud ñ ex nob̃. Scd̃m cõmu¬
nionẽ sacram̃toꝵ ex nob̃: scdđ̃m ꝓ¬
prietatẽ criminũ non ex nobis.
Aspiebant gͦ adinuicẽ discipłi: he¬
sitantes de quo diceret. Sic quip¬
pe in eis erat erga magistrũ suum
pia caritas: ut tam̃ eos humana
alterũ de altero stimularet infir¬
mitas. Nota quidem sibi erat cuiꝰ¬
q consciencia. Uerũtam̃ qr ꝓximi
erat ignota. ita sibi singulus qͥsq
erat certus. ut incerta ẽẽnt & cete¬
ris singłi. & singłis ceteri. Erat
cpłis eiꝰ: quẽ diligebat iħc. Quid
dixerit in sinu iħ̃u paulo post ait.
ubi dicit suꝑ pectus iħu. Ipse est
iohes cuiꝰ est hoc eugłm: sic̃ post¬
ea manifestat. Erat enĩ hec eoꝵ con¬

Expanded text:
id est ergo: Unus ex vobis tradet me? nisi: Unus ex vobis exiturus est, qui tradet me? quia et ille qui ait: Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum: jam dixerat, ex nobis exierunt, ac per hoc utrumque verum est, ex nobis, et non ex nobis. Secundum aliud ex nobis, secundum aliud non ex nobis. Secundum communionem sacramentorum ex nobis, prietatem criminum non ex nobis. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi singulis quisque erat certus, ut incerti essent et caeteris singuli, et singulis caeteri. Erat u, quem diligebat Jesus. Quid dixerit, in sinu, paulo post ait, ubi dicit, supra pectus Jesu. Ipse est Joannes cujus est hoc Evangelium, sicut postea manifestat . Erat enim eorum haec con
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ spũ: p̃terito sermone disserui.
Sed fortassis qđ ibi ñ dixi. etiã hoc
nob̃ dñs significare sua turbati¬
one dignatus ẽ. qđ scilicet falsoᷤ
frẽs & oñici agri illa zizania ita
necesse ẽ usq ad messis tempꝰ int̃
frum̃ta tolerari. ut quando ex hiᷤᷤ
aliqͣ separari etiã ante messem ur¬
gens causa compellit. fieri sine ecclȩ
reticos futuram quodãmodo pre¬
nuncians dñs p̃figurauit in seipso
cũ exituro uida homine malo & pes¬
simo. & cõmyxtionẽ frum̃ti in qua
dui fuerat coleratus. separatione a¬
ꝑtissima relicturo: turbatus ẽ non
tione aliquoꝵ ⁊ ianioꝵ. simul ali¬
qͥd eradicetur & tritici. Turbatꝰ¬
det me. Unus ex uob̃ numero non
merito: spetie ñ uirtute. cõmixisti¬
one corporali. ñ uinculo spũali: car¬
nis adiunctione. ñ cordis sociꝰ uni¬
tate. Pinde ñ qui ex uob̃ est. s qui

Expanded text:
 praeterito sermone disserui: sed fortassis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare sua perturbatione dignatus est, quod scilicet falsos fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est usque ad messis tempus inter frumenta tolerari , ut quando ex eis aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae reticos futuram, quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum exituro Juda homine malo, et commixtionem frumenti, in qua diu fuerat toleratus, separatione apertissima relicturo, turbatus est nontione aliquorum zizaniorum, simul aliquod eradicetur et triticum. 2. Turbatdet me , unus ex vobis numero non merito, specie non virtute, commixtione corporali, non vinculo spiritali, carnis adjunctione, non cordis socius unitate: proinde non qui ex vobis est, sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
panẽ: dedit uidȩ symonis scario¬
chis. E post panẽ. tẽ introuuit in
illũ sathanas. & exp̃ssus ẽ traditor.
nudate st̃ latebre tenebraꝵ. Bonũ
ẽ qd̃ accepit: s malo suo accepit: qr
male bonũ malus accepit. Uerũ de¬

Expanded text:
anem, dedit Judae Simonis Iscariotae. Et post panem tunc introivit in illum Satanas. Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo accepit, quia male bonum malus accepit. Multum qu
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłam ueniret ad gentes. & priꝰ¬
fine p̃uenti sunt. seu p̃ueniunt᷑.
possunt habere hanc excusationẽ.
Possunt plane: s non ideo posst̃
ẽffugere dampnationẽ. Qͥ cũq eñi
sine lege peccauerunt. sine lege
ce ꝑibunt. & quicũq in lege pecca

Expanded text:
Ecclesiam veniret ad gentes, et priufine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem. Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicunque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: et quicunque in
Abbreviated transcription (Latin):
quos cernit nolle qͦd diligit. S
solatur: qui cũ dixisset. hẽc man¬
do uob̃ ut diligatis inuicem. ad¬
iecit atq ait. Si mundꝰ uos odit.
scitote qr me priorem uob odio
habuit. Cur ergo se mẽbrũ supͣ
uerticem extollit : Recusas ẽẽ in
corpore: si non uis odium sustine¬
re cum capite. Si de mundo in¬
quit fuistis: mundus quod suũ
erat diligeret. Uniuerse utiq ħ
dicit eccłe. quã plerumq etiam
ipso mundi nomine appellat. si¬
cut ẽ illud. Us̃ erat in xp̃o. mun¬
dũ reconcilians sibi. Itemq illud.
Non uenit filiꝰ hominis ut iudi¬
cet mundũ: s ut saluet᷑ mundꝰ

Expanded text:
quos cernit nolle amare quod diligit. Sed quos cernit nolle amare quod diligit. Sed consolatur, qui cum dixisset: Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat: sicut est illud, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Itemque illud. Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃. De fructu itaq nob̾ mandans:
hec mando inquit uob̃ ut diliga¬
tis inuicem. Inde & apłs paulus
cũ contra oꝑa carnis cõmendare
fructũ spc uellet: a capite hoc po
pite exorta & religata contexuit.
Quȩ st̃ gaudium. pax. longanimi¬
tas. benignitas. bonitas. fides man¬
suetudo. continentia. castitas. Qͥs
autẽ bene gaudet qui bonũ non
diligit: unde gaudet: quis pacem
ueram nisi cum illo potest habere.
quẽ ueracit̃ diligit: quis ẽ longa¬
nimis in bono ꝑseuerant̃ manen¬
do: nisi ferueat diligendo: quis
est benignus: nisi diligat cui opi¬
tulatur: quis bonꝰ. nisi diligen¬
do efficiatur: quis salubrit fideł.
nisi ea fide que ꝑ dilectionẽ oꝑa¬
non dilectio mocdetur: quis ab
eo continet unde turpatur: nisi
diligat unde honestetur: Meri¬
to itaq magister bonꝰ dilectionẽ
sic sepe cõmendat tamꝗͣ sola p̃¬
cipienda sit. sine qua non posst̃
ꝓdesse cetera bona. & que non po¬
Necesse ẽ enĩ ut nos oderie

Expanded text:
. De fructu itaque nobis mandans: Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus cum contra opera carnis commendare fructum Spiritus vellet, a capite hoc pospite exorta et religata contexuit.udium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operanon dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non poNecesse est enim
Abbreviated transcription (Latin):
et conscientia bona: et fide ñ ficta.
Hac diligimꝰ inuicem: hac diligimꝰ
dm̃. Neq enĩ uera dilectione dilig̾e¬
mus inuicem: nisi diligentes deum.
Diligit enĩ unusquisq ꝓximũ tãꝗͣ
seipsum: si diligit dm̃. Nam si dm̃¬
non diligit: nec seipsũ diligit. In¬

Expanded text:
et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque proximum tanquam seipsum, si diligit Deum: nam si non diligit Deum, non diligit
Abbreviated transcription (Latin):
dam & meffabili s tam̃ uero mͦ
serui non serui eẽ possimꝰ. Serui
scilicet timore casto ad quẽ ꝑti¬
net seruus intrans in dñi sui gau
dium: non serui aut̃ timore foraᷤ
mittendo ad quem ꝑtinet seruus
non manens in domo in eternũ.
Ut autem tales serui. non serui
simus : dñm facere scimꝰ. Hoc aut̃
seruus ille nescit: qui nescit qͥd¬
nescit qͥd faciat dñs eiꝰ. & cũ aliqͥd
boni facit. sic extollitur quasi ip¬
se hoc faciat non dñs eius. & inse
non in dño gloriatur: cũ se ipse
simus : quid nr̃ dñs faciat sciamꝰ.
Non solum enĩ homines: uerũe¬
tiam iustos ipse facit nos & non
ipsi nos. E ut hoc sciamꝰ: qͥs nisi
ipse facit: Non enĩ sp̃m huiꝰ mun¬
di accepimꝰ. s sp̃m qui ex d̾o est:
ut sciamꝰ quȩ a deo donata sunt
nob̾. Ab ipso enĩ quicquid boni ẽ
donatur. Ergo qr & hoc bonũ ẽ.
ab ipso utiq donatur. ut sciatur
a quo om̃e bonũ donetur: ut oĩ¬

Expanded text:
dam et ineffabili, sed tamen vero modo, dam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi esse possimus; servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in gaudium domini sui; non servi autem timore foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus ejus; et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non Dominus ejus; et in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse simus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omn
Abbreviated transcription (Latin):
scłi. Illũ timorẽ qui ñ est in carita¬
te attendebat apls cũ dicebat. Ñ
enĩ accepistis sp̃m seruitutis iterũ
in timore. Illum autẽ timorẽ cas¬
tũ attendebat cum dicebat: noli
altum saꝑe. s time. In illo timore
quẽ foras caritas mittit. est etiam
seruitus simul foras cũ ipso timo¬
re mittenda. Utrũq enĩ iunxit a¬
płs. hoc ẽ & seruitutẽ & timorem:
dicendo. non enĩ accepistis spiritũ
seruitutis iterũ in timore. Ad hanc
seruitutẽ seruum ꝑtinentẽ: intue¬
batur &e dñs dicens. Iam non dico
uos seruos: qr seruus nescit quid
faciat dñs eiꝰ. Non utiq ille seruus
ad timorem ꝑtinens castũ cui dr.
euge serue bone. intra in gaudiũ
dni tui: s ille seruus ꝑtinens ad ti¬
morẽ foras a caritate mittendum.
de quo alibi dicit. seruus ñ ma¬
net in domo in et̾nũ: filiꝰ aũ ma¬
net in eternũ. Qm̃ itaq dedit
nob̾ potestatẽ filios d̾i fieri. non
serui s filii sumꝰ: ut miro quo¬

Expanded text:
orem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda: utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens, Jam non dico vos servos; quia servus faciat dominus ejus. Non ille utique servus ad timorem pertinens castum, cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius autem manet in aeternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , non servi, sed filii simus: ut miro quo
Abbreviated transcription (Latin):
audit libenter & pie. non habet lo¬
cũ iactandise in laborib alienis. &
ñ inflatis ossib humilitatis gau¬
dio gaudet. ꝓpt̾ uocem dominice
ueritatis. Proinde in eis qͥ libent̃
& humiliter audire nouer̃t. & ui¬
tã quietã in studiis dulcib & sa¬
lubrib agunt: scã delectetur eccła
& dicat. Ego dormio: & cor meum
uigilat. Qͥd ẽ ego dormio & cor
meum uigilat: nisi ita quiesco ut
audiam: otium meum non im¬
actu ipse ꝑcipiet. Ego dormio: et
cor meũ uigilat. Ego reqͥesco a ne¬
gotiosis actib: & animus meus
diuinis se intendit affectib. Sed
in his qͥ isto modo suauit & hu¬
milit̾ requiescunt. dũ ociose ob¬
lectat᷑ eccł̃a: ecce pulsat ille qͥ ait.
Que dico uob̃ in tenebris dicite
in lumine. & qd̃ in aure audi¬
tis. p̃dicate suꝑ cecta. Nox gͦ eiꝰ¬

Expanded text:
audit libenter et pie, non habet loaudit libenter et pie, non habet locum jactandi se in laboribus alienis; et non inflatis ossibus, sed humiliatis gaudio gaudet propter vocem dominicae veritatis. Proinde in eis qui libenter et humiliter audire noverunt, et vitam quietam in studiis dulcibus et salubribus agunt, sancta delicietur Ecclesia, et dicat, Ego dormio, et cor meum vigilat. Quid est, Ego dormio, et cor meum vigilat; nisi, ita quiesco ut audiam? Otium meum non imactu, ipse percipiet eam . Ego dormio, et cor meum vigilat: ego requiesco a negotiosis actibus, et animus meus divinis se intendit affectibus. 4. Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter requiescunt, dum otiose oblectatur Ecclesia, ecce pulsat ille qui ait: « Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta
Abbreviated transcription (Latin):
trũ ministerium tales suscipi¬
ant cui se minus idoneos existi¬
mant. ut sine culpa impleant:
ne forte aliis p̃dicantes ipsi rep¬
bi efficiantur. Tutius enĩ ueri¬
tas auditur quã predicat᷑: qm̃
cũ auditur humilitas custodictur.
Cũ autẽ p̃dicatur. uix ñ subre¬
pit cuiuis hominũ quantulaẽq
iactantia: in qua utiq inqͥnant᷑
pedes. Ergo ut apls iacob dicit.
sit omĩs homo uelox ad audiendũ.:
ẽ quod dixi: cũ ueritas auditur
humilitas custodit᷑. Bicit & alius.
Amicus autẽ sponsi stat & audit
eum: & gaudio gaudet ꝓpt̃ uocẽ
sponsi. fr̃uamur auditu sine stre¬
pitu: nob̃ loquente intrinsecus
ueritate: quaꝗͣ. etiam cũ forinse¬
cus insonat ꝑ legentẽ. ꝑ annuncian¬
cipientẽ. ꝑ consolantẽ. ꝑ exhortan¬
tem. ꝑ ipsũ etiam cantantẽ. aut
psallentẽ. ipsi qͥ hec agunt inqͥna¬
re pedes suos timeant. cũ placere
bominib subrepente amore huma¬
ne laudis affectant. Ceterũ qui eos

Expanded text:
trum ministerium tale suscipitrum ministerium tale suscipiant, cui se minus idoneos existimant, ut sine culpa impleant, ne forte aliis praedicantes, ipsi reprobi fiant . Tutius enim veritas auditur quam praedicatur: quoniam eum auditur, humilitas custoditur; cum autem praedicatur, vix non subrepit cuivis hominum quantulacumque jactantia, in qua utique inquinantur pedes. 3. Ergo, ut apostolus Jacobus dicit, Sit omnis homo velox ad audiendum, test quod dixi, Cum veritas auditur, humilitas custoditur. Dicit et alius, Amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi . Fruamur auditu, sine strepitu nobis loquente intrinsecus veritate. Quanquam etiam cum forinsecus insonat per legentem, per annuntianaecipientem, per consolantem, per exhortantem, per ipsum etiam cantantem atque psallentem; ipsi qui haec agunt, inquinare pedes suos timeant, cum placere hominibus subrepente amore humanae laudis affectant. Caeterum qui eos
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m: quos baptismate lauerat
cor meum uigilat. uex fratrueliꝰ
mei pulsat ad ianuam. Beinde
dicit etiam ipse. Aperi in ichi so¬
ror mea. ꝓxima mea. colũba me¬
a. ꝑfecta mea. qr caput meũ re¬
plecũ est rore: & crines mei gut
tis noctis. E respondit illa. Exiii
me tunica mea: quomͦ induar
eam: Laui pedes meos: quomo¬
do inquinabo eos:o ad mirabi¬
le sacram̃tũ: õ grande mysteri¬
um. Ergo ne timet inquinare pe¬
des: ueniendo ad eum qͥ lauit dis¬
cipłoꝵ suoꝵ pedes: timet certe:
qr ꝑ terrã ueniet ad eum qͥ etiã
in t̾ra est: qr suos hic constitutos
ñ deserit. An non ipse ait. uidebi¬
dentes ad filium bominis: si as¬
cendunt ad eum ꝓpt̃ea qr sursũ
ẽ: quomodo ad eum descendunt
si non etiã hie ẽ .  dicit gͦ eccł̃a. la¬
ui pedes meos: quomodo inqͥna¬
bo eos: in eis hoc dicit qͥ p̃dicans
xp̃m & aꝑiunt illi ostium: ut ha¬
bitet ꝑ fidem in cordib hominũ.
In eis hoc dicit. cũ deliberant u¬

Expanded text:
Christum, quos baptismate laverat Christum, quos baptismate laverat cor meum vigilat; vox fratruelis mei pulsat ad januam » Deinde dicit etiam ipse: « Aperi mihi, soror mea, proxima mea, columba mea, perfecta mea; quia caput meum repletum est rore, et critis. » Et respondet illa: « Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos » ? O admirabile sacramentum! o grande mysterium! Ergone timet inquinare pedes, veniendo ad eum qui lavit suorum discipulorum pedes? Timet certe, quia per terram venit ad eum, qui etiam in terra est, quia suos hic constitutos non deserit. An non ipse ait, Eccedentes ad Filium hominis ? Si ascendunt ad eum propterea quia sursum est, quomodo ad eum descendunt, si non etiam hic est? Dicit ergo Ecclesia: Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? In eis hoc dicit qui posperiunt illi ostium, ut habitet per fidem in cordibus hominum . In his hoc dicit, cum deliberant u