comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fiducia sustepi hoc opus mag̾
fortasse: ꝙ̃ ut possit meis m̃¬
bus sustineri. Q tñ etiã si
ego defec̾im. deo cuiꝰ hoc munꝰ
est adiuuãte: u̾itas ipã cõple¬
bit. Etenm cum stiam maxiõs
quosq oratores a causidicis me¬
diocribus sepe uictos. ꝙ tanta
est potencia u̾itatis ut seipãm¬
ꝙͣus in rebus exigus sua cla¬
ritate defendat: Cur hanc ego
in maxiã cã ab ingemosis qͥd̾
illis ac diẜtis uius. sed tñ flã
dicentibus opp̾ssum iri putem.¬
At non illa si minus orõne nrã
que detenu fonte admodum¬
mi
exili manat. luĩe tam suo clara
et illustus appareat. Nec si phi
do aut disputando asseqͥ potest
Neq emĩ nũc rep̾hendo studiũ¬
eor qui u̾itatẽ stire uolueraint.
qr naturã hoĩs deus uen adipi¬
stendi cupientissimã fecit: sed
id arguo. id remio. ꝙ honestã
illoꝵ et optimã uolũtatẽ non
sit secutus effectus. qr neq qͥd
esset u̾m ip̃m sciebãt neq quo¬

Expanded text:
fiducia suscepi hoc opus maius fiducia suscepi hoc opus maius fortasse quam ut possit meis uiribus sustineri: quod tamen, etiamsi ego defecerim, deo cuius hoc munus est adiuuante ueritas ipsa complebit. etenim cum sciam maximos quosque oratores a causidicis mediocribus saepe uictos, quod tanta est potentia ueritatis, ut se ipsa quamuis in rebus exiguis sua claritate defendat, cur hanc ego in maxima causa ab ingeniosis quidem illis ac disertis uiris, sed tamen falsa dicentibus oppac non illa, si minus oratione nostra, quae de tenui fonte admodum exilis emanat, lumine tamen suo clara et illustris appareat? Nec si phil cogitando, aut disputando assequi potest. Ne que ego nunc reprehendo eorum studium, qui veritatem scire voluerunt, quia naturam hominis Deus veri adipiscendi cupientissimam fecit: sed id arguo, id revinco, quod honestam illorum et optimam voluntatem non sit secutus effectus; quia neque quid esset verum ipsum sciebant, neque quo
Abbreviated transcription (Latin):
ellem michi
obsturo latere
adhuc existĩã¬
tur. uel errore
pua et admirabil fuit. ali qͣm
tñ proximã eloquencie cõtin¬
gere facultate̾. ut ꝙͣtũ ueritas
qnͣdo. et distussis cõuictisq tã
publicis ꝙͣ eoꝵ qui sapientes
putantur erroribus. humano
gm̃ clarissim̃ lumen infeiret.
Qd̃ quid̾ duabus ex causis fĩ
hoĩes ornate u̾itati qui eciã mẽ¬
dacio credut. capti oronis orna¬
tu. lenocimoqz uerboꝵ. uel certe
ut ipĩ phĩ suis armis potissim̃
qͥbus platere sͥ. et confidere so¬
lent. oppͥm̾entur a nobis. Sed
qm̾ deus hnͣc rei uoluit eẽ na¬
turam ut simplex et nuda ueri¬
tas esset luculencior qr satis or¬
nata ꝑse est. ideoq ornam̃tis
extͥnsecus additis fucata cor¬
rumpitur. Mendaciũ uero spẽ
placet aliena. qr ꝑse torruptũ
uanestit ac diffluit nͥ ornatu
aliũde quesito cirtũlitũ fu̾it
ac politũ. equo aĩo ingeniũ
mͥ mediocre esse concessũ. u̾m
ego non eloquencie sed u̾itatis

Expanded text:
ellem mihi, obscuro latere adhuc existimatur uel errore pua et admirabilis fuit, aliquam tamen proximam eloquentiae contingere facultatem, ut quantum ueritas quando et discussis conuictisque tam publicis quam eorum qui sapientes putantur erroribus humano generi clarissimum lumen inferret. quod quidem duabus ex causis fieri homines ornatae ueritati, qui etiam mendacio credunt capti orationis ornatu lenocinioque uerborum, uel certe ut ipsi philosophi suis armis potissimum, quibus placere sibi et confidere solent, opprimerentur a nobis. sed quoniam deus hanc rei uoluit esse naturam, ut simplex et nuda ueritas esset luculentior, quia satis ornata per se est ideoque ornamentis extrinsecus additis fucata corrumpitur, mendacium uero specie placeret aliena, quia per se corruptum uanescit ac diffluit, nisi ornatu aliunde quaesito circumlitum fuerit ac politum, aequo animo fero ingenium mihi mediocre esse concessum. uerum ego non eloquentiae, sed ueritatis
Abbreviated transcription (Latin):
deferet: cũ unde natus sit nesti¬
at: Ee quo fit ut non eciã alie¬
nuĩ pro patre hẽat: sed eciã pa¬
trem pro alieno. Quid ꝙ uxor
pt̾ esse coĩs. filius non pt̾: que̾
cõcipi non nͣ ex uno nccͣe est:
perit gͦ illi uni coĩtas: ipsa
reclamante natura. Suꝑ est
ut tm̃ modo concordie causa uro¬
res uelint eẽ coẽs. At milla ue¬
hemencior discordiaꝵ cã est. ꝙͣ
unius femine a młtis maribꝰ
appeticio. in quo plõ si ro̾ne nõ
potuit. exemplis potuit admo¬
neri. et mutor aĩaliũ que ob
hoc id̾ ac̾rime pugnãt. et homĩ
qui semꝑ ob eã rem grauissiã
interse bella gesẜunt

Expanded text:
deferet, cum unde natus sit nescideferet, cum unde natus sit nesciat? ex quo fit ut non tantum alienum pro patre habeat, sed etiam patrem pro alieno. quid quod uxor potest esse communis, filius non potest? quem concipi non nisi ex uno necesse est. perit ergo illi uni communitas ipsa reclamante natura. superest ut tantummodo concordiae causa uxores uelit esse communes. at nulla uehementior discordiarum causa est quam unius feminae a multis maribus adpetitio. quod Plato si ratione non potuit, exemplis certe potuit admoneri et mutorum animalium, quae ob hoc uel acerrime pugnant, et hominum, qui semper ob eam rem grauissima inter se bella gesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
At id̾ dix̃ beatas ciuitates fu¬
tuas fuisse. si aut phĩ regna¬
rent. aut reges phãrentur. huic
bero tã iusto tam equo uiro. re¬
gmĩ dares qui sustulisset sua
alis cõdonasset aliena: prosti¬
tuisset pudiciciã femĩaꝵ. que
nullus uniꝙͣ non modo rex.
sid ne tirannius quid fecit. Qmͣ
bero intulit rõnem turpissĩ hꝰ
consilii. Sic in qͥt ciuitas cõtors
ent et amoris mutui constricta
uniculis: si omnes omĩ fuerũt.
et mariti. et patres. et uxores.
et liben. Que ista confusio ge¬
m̾s hũam est. Eeuomodo ẜuari
tartas pt̾: ubi nichil certum
est qd ametur. Quis aut uir
mulierẽ.aut mulier uirũ dili¬
get: nͥ hĩtauerit semꝑ una. nͥ
deuota mens. et ẜuata muitẽ
fides. indiuiduã fecerit carita¬
tem: Que uirtus in illa promi¬
stua uoluptate locũ ht̃: Item si
omnes om̃i liberi fint: quis a¬
mare filios tamꝙͣ suos pot̾it.
cũ suos esse aut ignoret aut du¬
bitet. Quis honorẽ tamꝙͣ patu

Expanded text:
at idem dixit beatas ciuitates fuat idem dixit beatas ciuitates futuras fuisse, si aut philosophi regnarent aut reges philosopharentur. huic uero tam iusto, tam aequo uiro regnum dares, qui aliis abstulisset sua, aliis condonasset aliena, prostituisset pudicitiam feminarum, quae nullus umquam non modo rex, sed ne tyrannus quidem fecit? quam tamen intulit rationem turpissimi huius consilii? sic inquit ciuitas concors erit et amoris mutui constricta uinculis, si omnes omnium fuerint et mariti et patres et uxores et liberi. quae ista confusio generis humani est? quomodo seruari caritas potest, ubi nihil certum est quod ametur? quis aut uir mulierem aut mulier uirum diliget, nisi habitauerint semper una, nisi deuota mens et seruata inuicem fides indiuiduam fecerit caritatem? quae uirtus in illa promiscua uoluptate locum non habet. item si omnes omnium liberi sint, quis amare filios tamquam suos poterit, cum suos esse aut ignoret aut dubitet? quis honorem tamquam patri
Abbreviated transcription (Latin):
ideamus tñ quid illũ
sotrates docuerit qui
cũ totã phĩcam repudiasset :
eose contulit ut de uirtute atq
officio quereret. Itaqz non dubi¬
to qͥn auditores suos iusticie pͥ¬
ceptis erudierit. docente igilꝰ
socrate non fugit plõnem.ꝙ¬
sticie uim in equitate consisti
Si quid̾ omnes pari condicoe̾
nastuntur. gͦ nich̾ in qͥt pͥuati
ac ꝓprii hãnt. sed ut pares ee̾
in cõmunẽ possideant. fu̾ hoc
pt̾. ꝙͣdiu depeccũa dici uidetur.
qd̾ ipm̃ ꝙͣ inipossibile sit. et ꝙͣ
iniustũ pot̾am multis rebus
ostendere. Concedamus tam
ut possit fieri. Omnes emisa¬
pientes erũt. et pectumã coll¬
tempuent. Quo gͦ illũ coĩtas
ista ꝑduxit. matrmmoma iug¬
ꝙͥ coĩa esse dẽbunt. stilicet ut
adeand nilierem meti biri tã¬
ꝙ canes cõfluant. et is utiq ob
e uicibus tamꝙͣ in lupanari
hẽant. Onmrã plõnis equitatẽ
ubĩ est igitur uirtus castitatis.
ubi fides cõiigalis: que si tol¬
las omĩs iusticia sublata est.

Expanded text:
ideamus tamen quid illum Socrates docuerit: qui cum totam physicam repudiasset, eo se contulit, ut de uirtute atque officio quaereret. itaque non dubito quin auditores suos iustitiae praeceptis erudierit. docente igitur Socrate non fugit Platonem iustitiae uim in aequitate consistere, siquidem omnes pari condicione nascuntur. ergo nihil inquit priuati ac proprii habeant, sed ut pares esse in commune possideant. ferri hoc potest, quamdiu de pecunia dici uidetur. quod ipsum quam inpossibile sit et quam iniustum, poteram multis rebus ostendere, concedamus tamen ut possit fieri: omnes enim sapientes erunt et pecuniam contemnent. quo ergo illum communitas ista perduxit? matrimonia quia esse debebunt: scilicet ut ad eamdem mulierem multi viri, tamquam canes confluant; et is utique obut vicibus, tamquam lupanar obeant. O miram Platonis aequitatem! Ubi est igitubi fides coniugalis? quae si tollas, omnis iustitia sublata est.
Abbreviated transcription (Latin):
intipodas: celi rotunditas adm¬
uent. E si qras ab his qui h ͨ
portenta defendunit. quomodo
gͦ non cadunt omĩa in inferio¬
rem illam celi partem: hanc re¬
hondent reri esse naturã ut põ¬
dem in mediũ ferantur. et ad
mediũ cõnexa sint omĩa. sicut
radios uidemus in Rota. Que
autẽ leuia sunt. ut nebula fu¬
mus ignis: a medio deferant᷑
bt celũ petant. Quid dicã de
fendenda sustiꝑe. qiͣ ut ingema
sua malis rebus ex̾ceant uel o¬
stendant. At ego multis argu¬
mentis probare possem nullomͦ
fien posse ut celu̾ terra sit in¬
fenus nͥ et liber iam contludẽdꝰ
esset. et adhuc aliqͣ restarent. que
ta enu̾asse. ex qͥbus possit qͣlia sit̾
cetera intelligi.

Expanded text:
antipodas caeli rotunditas adiantipodas caeli rotunditas adinuenit. quodsi quaeras ab iis qui haec portenta defendunt, quomodo ergo non cadant omnia in inferiorem illam caeli partem, hanc respondent rerum esse naturam, ut pondera in medium ferantur et ad medium conexa sint omradios videmus in rota; quae autem levia sunt, ut nebula, fumus, ignis, a medio deferantur, ut coelum petant. Quid dicam de fendenda suscipere, quasi ut ingenia sua in malis rebus exerceant, vel ostendant. At ego multis argumentis probare possem, nullo modo fieri posse, ut coelum terra sit inferius, nisi et liber jam concludendus esset, et adhuc aliqua restarent, quaeca enumerasse, ex quibus possit qualia sint caetera intelligi.
Abbreviated transcription (Latin):
cio cursus eoꝵ temperaret: ne
quomodo ab occasu ad orienten
remeant. Celũ at̾ ipm̃ in om̃t
ꝑtes putarent esse deuexum.
Qd̾ sic uidĩ pp̃ minensã latitu¬
dine̾ nccͣe est. existimauerũt rotũ¬
dũ esse mũdũ sicut pilam. et
ex motu siderũ opmati st̃ celũ
uolui. Sic astra solẽq cũ octid̾it
uolubilitate ipã mundi. ad ortũ
refeni. Itaqr et ereos orbes fa¬
bricati st̃ qiͣ ad figurã mũdi.
eosqz celarunt portentuosis qͥ¬
busd̾ simlãcris. que astra eẽ di¬
cerent. hanc igitur celi rotini¬
ditatem illud sequebatur. ut
h̾a in medio simi eius esset m¬
tusa Ee si ita esset. eciã ipam
dum globo similẽ neq emm fi̾
posset ut non esset iotundũ qd
monnes celi ꝑtes eand faciem
gerat. id est montes erigat. cã¬
pos tendat. maria consternat᷑.
cesi esset eciã sequebatur illdꝰ
cetremiũ. ut nulla sit pars t̾re:
q non ab hoĩbus. ceterisq aĩali¬
bus incolatur. sic pendulos istos

Expanded text:
tio cursus eorum temperaret nec tio cursus eorum temperaret nec quomodo ab occasu ad orientem remearent, caelum autem ipsum in omnes partes putarent esse deuexum, quod sic uideri propter inmensam latitudinem necesse est, existimauerunt rotundum esse mundum sicut pilam et ex motu siderum opinati sunt caelum uolui; sic astra solemque, cum occiderint, uolubilitate ipsa mundi ad ortum referri. itaque et aereos orbes fabricati sunt qeosque caelarunt portentosis quibusdam simulacris, quae astra esse dicerent. Hanc igitur coeli rotunditatem illud sequebatur, ut terra in medio sinu ejus esset inclusa. Quod si ita esset, etiam ipsam terram globo similem; neque enim fieri posset, ut non esset rotundum, quod omnes caeli partes eandem faciem gerat, id est montes erigat, campos extendat, maria consternat. quod si esset, etiam sequebatur illut extremum, ut nulla sit pars terrae quae non ab hominibus ceterisque animalibus incolatur. sic pendulos istos
Abbreviated transcription (Latin):
est quisꝙͣ tam ineptus qui credat
esse hommes quor uestigia sut
suꝑiora ꝙͣ capita: aut ibi que
apud nos iacent uniu̾sa pende
fruges et arbores deorsum. u̾sus
crestere pluiuas. et mues. et grã¬
dines sur sũ uersus cadere in t̾rã.
Et miratur aliqͥs ortos pensiles
niter septẽ mira narrari. cum
qͦ eirores aꝑienda a nobis origo
est. Nam semꝑ eod̾ modo falluĩto
Cum emim falsum aliquid in pͥnͦ
nccͣe est eos in ea q̃ cõsequãtur
turr̾e̾. sic incidunt in multa ridi¬
tula. quia ntẽ est flã esse. que
rebus falsis congruũt. Cumat᷑
pͥmis hũerint fidem qualia sint
ea que sequũtur: non cirtũspi¬
tiunt. sed defendũt om̃nodo: cũ
debeant pͥmo illa utrũ ne uera
sint an flã. ex cõseqnͣtibus ui¬
dicare. Que igitur illos ad anti¬
podas rõ ꝑduxit: uidebant side¬
rũ cursus in occasũ meanciũ. so¬
lem atq lunã in eandẽ ꝑte̾ semꝑ
occide̾. et oriri semꝑ ab ead̾ Cum
at̾ non ꝑspic̾ent. que machina¬

Expanded text:
est quisquam tam ineptus, qui credat esse homines, quorum vestigia sint superiora, quam capita? aut ibi, quae apud nos jacent, inversa pendere? fruges et arbores deorsum versus crescere? pluvias, et nives, et grandinem sursum versus cadere in terram? Et miratur aliquis, hortos pensiles inter septem mira narrari, cum quoque erroris aperienda nobis origo est. Nam semper eodem modo falluntur. Cum enim falsum aliquid in princnecesse est eos in ea, quae consequuntur, incurrere. Sic incidunt in multa ridicula; quia necesse est falsa esse, quae rebus falsis congruunt. Cum autem primis habuerint fidem, qualia sint ea, quae sequuntur, non circumspiciunt, sed defendunt omni modo; cum debeant prima illa utrumne uera sint an falsa ex consequentibus iudicare. quae igitur illos ad antipodas ratio perduxit? uidebant siderum cursus in occasum meantium, solem atque lunam in eandem partem semper occidere et oriri semper ab eadem. cum autem non perspicerent quae machina
Abbreviated transcription (Latin):
iasse qͣnur. qd̾ est sũmũ bonũ.
nec bonũ pot̾imꝰ agnost̾e̾. Sed
hoc non uidit epicurus. neca¬
lius quisꝙͣ s tollant᷑ mala tol¬
li ꝑiter sapĩam. nec ulla in ho¬
nimne uirtutis reman̾e uestigia.
cuius rõ in sustinenda et suꝑ¬
andamalor acerbitate consi¬
stit. Ita p̃p̃ exignũ compẽdium
sublatoꝵr maloꝵ maxmio et uo
et ꝓpuo nob̾ bono caremus. Cõ¬
stat igitur omĩa p̃p̃ homnnem
equitur

Expanded text:
adsequamur, quod est summum bonum. adsequamur, quod est summum bonum. nec bonum poterimus agnoscere. sed hoc non uidit Epicurus nec alius quisquam, si tollantur mala, tolli pariter sapientiam nec ulla in homine uirtutis remanere uestigia: cuius ratio in sustinenda et superanda malorum acerbitate consistit. ita propter exiguum conpendium sublatorum malorum maximo et uero et proprio nobis bono careremus. constat igitur omnia propter hominem Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
soluitur eciam illud argum̃tũ
epicuni. deus in qͥt aut uult
tollere mala et non potest.
aut potest et non uult aut
neq uult neqr pt̃. aut et
uult ⁊ pt̾. Si uult et nõ pt̾.
mibetillis est. qd̾ in deũ non
tadit. Si potest et non uult
nnudus. qd̾ eque alienũ est
adeo. Si neqr uult neq pt̃
et inuidus et inbetillis est.¬
i deopz nec deus. Si et uult ⁊
potest: qd̾ solũ deo conuenit. uñ
gꝰ st mala. aut cur illa nõ tol¬
to ꝑturbari solere. et iniitos
pene adigi. ut deũ nnch̾ cura¬
re fateatur. qd maxĩe q̃rit
epicurꝰ. Sed nos rõne ꝑspecta
formidolosũ hoc argum̃tum fa¬
cile dissoliumus. deue em̃ pt
quitqͣd uelit. et imbecillitas et
muidia in deo nulla est. potest
igitur mala tollere. sed nõ uult.
tollit. qr sapĩam sicut et dociu
sił tubuit. et plus et bom ac
iotunditatis in sapĩa ꝙͣ in ma¬
lis molestre. Sapiã eñ facit
ut etiã deum cognostamꝰ et ꝑ
eam cognicionẽ inmortalitatẽ

Expanded text:
soluitur etiam illud argumentum Epicuri. \'deus\' inquit \'aut uult tollere mala et non potest, aut potest et non uult, aut neque uult neque potest, aut et uult et potest. si uult et non potest, inbecillus est, quod in deum non cadit; si potest et non uult, inuidus, quod aeque alienum est a deo; si neque uult neque potest, et inuidus et inbeideoque neque Deus. Si vult et potest, quod solum Deo convenit, unde ergo sunt mala? aut cur illa non toloc argumento perturbari solere et invitos pene adigi, ut Deum nihil curare fateantur, quod maxime quaerit Epicurus. Sed nos ratione perspecta, formidolosum hoc argumentum facile dissolvimus. Deus enim potest quidquid velit, et imbecillitas, vel invidia in Deo nulla est; potest igitur mala tollere: sed non vult; tollit, quia sapientiam sicut edocui simul tribuit, et plus est boni ac jucunditatis in sapientia, quam in malis molestiae. Sapientia enim facit, ut etiam Deum cognoscamus et per eam cognitionem immortalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uidet. ut ita intelligat. qr sol
est et ꝙͣtum gre̾ afferat ceteris
institutis. hoc celũ quis id susti¬
pit: t̾ra hec. qͥs eam colit. hoc.
pelagus: qͥs eo nauigat. hic
ignis est quis eo utitur: Insti
qr nichilo eget. sed pp̃ hominẽ
ut hus congruent̾ uteretur

Expanded text:
uidet ita, ut intellegat quia sol uidet ita, ut intellegat quia sol est et quantum gratiae adferat ceteris institutis? hoc caelum est: quis id suspicit? terra haec: quis eam colit? hoc pelagus: quis id nauigat? hic ignis est: quis eo utitur? institquia nihilo eget, sed propter hominem, qui iis congruenter uteretur
Abbreviated transcription (Latin):
qr sapiã nõ data est: et muĩta
indum̃tis nat᷑alibus et arma¬
erat p̾cipuũ ro̾nem solam ded ͭ
Itaq nudũ formauit et mer¬
mem ut eum sapiã muniret
et teg̾et. nummenta et ornatũ
eius non foris sed nĩtus. non
in corpore. sed in corde constitit.
nͥ gͦ essent mala q̃ cau̾et. que
abonis utilibusq distingueret.
tam esse rõnem. ut et pistes
caꝑet usus sui grã. et natri¬
tes uiperasq uitarẽt salutis
sue causa aut idcto ei bona ma¬
ciuus uis omnis in dist̾nendis
bonis malisq uersatur. Magͣ
gͦ et recta et ad mirabil est uis
cit. tantũq illi honoris hũit
ut eũ p̾ficeret uniu̾sis: qm̃
solus pot̾at oꝑa dei mirari. Op¬
time igitur asclepiades nr̃
de prouidencia sũmi dei disse¬
rens. in eo libro quẽ scripsit
ad me. atq ideo inqͥt m̾to qͥs
arbitretur proxmĩ sͥ locũ. diui¬
nã prouidenciã dedisse. ei qui
potuit intellige̾ ordinacionem
suã. Nam sol iste est. quis em̃

Expanded text:
quia sapientia non data est, et munita quia sapientia non data est, et munita indumentis naturalibus et armaerat praecipuum, rationem solam dedit. itaque nudum formauit et inermem, ut eum sapientia et muniret et tegeret: munimenta et ornatum eius non foris, sed intus, non in corNisi ergo essent mala quae caveret, quae a bonis utilibusque distingueret, tam esse rationem, ut et pisces caperet usus sui gratia, et natrices viperasque vitaret salutis suae causa: aut idcirco ei bona macujus vis omnis in discernendis bonis malisque versatur. Magna igitur, et recta, et admirabilis est vis, cit tantumque illi honoris habuit, ut eum praeficeret uniuersis, quoniam solus poterat dei opera mirari. optime igitur Asclepiades noster de prouidentia summi dei disserens in eo libro quem scripsit ad me, atque ideo inquit merito quis arbitretur proximum sibi locum diuinam prouidentiam dedisse ei qui potuerit intellegere ordinationem suam. nam sol iste est: quis eum
Abbreviated transcription (Latin):
mantes hoĩs ca̾ esse factas ex
eoclarũ est: ꝙ hoĩ ẜuunt. et¬
tutele eius atqz usibus datest.
quĩ siue t̾rene st̃ siue aquatilee
non senciũt mundi rõnem sic̃
hono. Respondend̾ est hoc loco¬
phĩs. maximeq cicerom qui
ait. cur deus oĩa mĩ causa
cum fac̾et.tam uim matricũ ui¬
peraꝵq fecerit. Cur tam multa
pestifera t̾ra mariq disperẜit.
higens ad disputand̾ locus. sed
ut in tnͣstursu br̃ stringendus ẽ.
qmꝰ homo ex rebus diuersis ac
pugnãtibus configuratus est.
aĩa et corpore id est celo atqr t̾ra
temu et comp̾hensibili. et̾ao ac
temporali. sensibili atq bruto
luce p̾dito atq tenebroso. ipsa
rõ ac nccͣitas exigebat. et bona
hoĩ ꝓpom et mala. bona qͥbus
utatur. mala que uitet et caue¬
at. Idccͥo emꝰ data est illi sapiã.
ut cognita bonoꝵ maloꝵq na¬
tura. et in appetendis bonis. et
in malis delmandis uim sue rõ¬
nis ex̾ceat. Nam cet̾is aĩalibꝰ

Expanded text:
imantes hominis causa esse fictas, ex imantes hominis causa esse fictas, ex eo clarum est, quod tutelae eius atque usibus datae sunt, quoniam, siue terrenae sunt siue aquatiles, non sentiunt mundi rationem, sicut homo. respondendum est hoc loco philosophis maximeque Ciceroni, qui ait: cur deus omnia nostra causa cum faceret, tantam uim natricum uiperarumque fe-\' cerit? cur tam multa pestifera terra marique disperserit? ingens ad disputandum locus, sed ut in transcursu breuiter stringendus est. quoniam homo ex rebus diuersis ac repugnantibus configuratus est, anima et corpore, id est caelo atque terra, tenui et conprehensibili, aeterno ac temporali, sensibili atque bruto, luce praedito atque tenebroso, ipsa ratio ac necessitas exigebat et bona homini proponi et mala, bona, quibus utatur, mala, quae uitet et caueat. idcirco enim data est illi sapientia, ut cognita bonorum malorumque natura et in adpetendis bonis et in malis declinandis uim suae rationis exerceat. nam ceteris animalibus
Abbreviated transcription (Latin):
ficat non ideo edificat ut tm̃¬
modo domus fit. sed ut in ea
possit habitari. Qui nauem fa¬
bricat non ideo insinut oꝑam
ut tñ naius appireat. sed ut in
ea nauigetur. Item qui uas ali¬
qd instituit ac format nõ pp̾ea
id facit ut tantũ fecisse uideat᷑
sed ut uas illud effectũ. capiat
sed ad usus aliquos utiles hũtur
mundus igitur adeo factus est.
emi aut calore solis aut lune.
aut aspiracione uentoꝵ aut hu¬
more mibriũ. aut alimonia fru¬
gum cum sensu careat indiget.
Sed ne illud quid̃ dici potest. ꝙ
deus pp̾ seipm̃ fecerit mundũ
qui pt̾ esse sine mũdo. sicut fa¬
it antea: et his omĩbus que
in eost̾. queq gn̾antur. deus
ipse non utitur. Apparet gͦ.
anmanciũ cã mundũ esse con¬
stictum. qm̃ rebus his qͥbus
constat ammantes fruuntur.
que ut unuere et constare possit
omĩa his uccͣia tẽꝑibus certis
sb̾mĩstrantur. Rursus cet̾as am¬

Expanded text:
ficat, non idcirco aedificat, ut tantumficat, non idcirco aedificat, ut tantummodo domus sit: sed ut in ea possit habitari. Qui navem fabricat, non ideo insumit operam, ut tantum navis appareat: sed ut in ea navigetur. Item qui vas aliquod instituit ac format, non propterea id facit, ut tantum fecisse videatur: sed ut vas illud effectum capiat sed ad usus aliquos utiles laborantur. Mundus igitur a Deo factus est, enim aut calore solis, aut lumine, aut aspiratione ventorum, aut humore imbrium, aut alimonia frugum, cum sensu careat, indiget. Sed ne illud quidem dici potest, quod Deus propter seipsum fecerit mundum; quoniam potest esse sine mundo, sicut fuit antea, et iis omnibus quae in eo sunt, quaeque generantur, Deus ipse non utitur. Apparet ergo animantium causa mundum esse constructum; quoniam rebus iis, quibus constat, animantes fruuntur: quae ut vivere, ut constare possint, omnia his necessaria temporibus certis subministrantur. Rursum caeteras an
Abbreviated transcription (Latin):
sed de prouidencia satis
nn pͥmo libro diximꝰ qr¬
et si est ut apparet ex mirabilita¬
te oꝑum suoꝵ uccͣe est eciam ho¬
minẽ cet̾asqz anmantes eade
prouidencia creau̾it. Uideannus
gͦ que rõ fu̾it fingendi gn̾is hu¬
mam. qĩ constat id qd stoici
aiut. homĩ cã mundũ fuisse fa¬
bucatũ. ꝙͣꝙͣ in hoc ipõ non me¬
diocrit̾ peccent. ꝙ non hoĩs cã¬
dicunt. sed homĩ. binus enĩ fm.¬
gularis appellacio totũ comp̾hẽ¬
dit hĩanũ gemis: sed hoc ideo
qũ ignorant unũ hominẽ a deo
esse formatũ. putantqz honnẽs
in onũbus t̾ris et agus tamꝙͣ
fungos esse gn̾atos. At hmes
non ignoranit hommẽ et adeot
ad dei silĩtudinem fictum. Sed
redeo ad ꝓpositũ. Nich̾ est ut opi¬
nor qd sit pp̾ seipm̃ fictum: s
quicquid oĩo fit. ad usũ aliꝙ̃ fi̾
ncce. est. Quis est enin uel tã
ineptus. uel tam ociosus. ut
aggrediatur aliquid fac̾e frust᷑.
ex quo nullam utilitatem nuillũ
comodũ speret. Qui domũ edi¬

Expanded text:
Sed de prouidentia satis in primo libro diximus: quae si est, ut apparet ex mirabilitate operum suorum, necesse est etiam hominem ceterasque animantes eadem prouidentia creauerit. uideamus ergo quae ratio fuerit fingendi generis humani, quoniam constat, id quod Stoici aiunt, hominum causa mundum esse fabricatum; quamquam in hoc ipso non mediocriter peccent, quod non hominis cadicunt, sed hominum. Unius enim singularis appellatio totum comprehendit humanum genus. Sed hoc ideo, quia ignorant unum hominem a Deo esse formatum, putantque homines in omnibus terris et agris tanquam fungos esse generatos. At Hermes non ignoravit hominem, et a Deo, et ad Dei similitudinem fictum. Sed redeo ad propositum. Nihil est ut opinor quod sit propter seipsum factum: sed quidquid omnino fit, ad usum aliquem fieri necesse est. Quis est enim vel tam ineptus, vel tam otiosus, ut aggrediatur aliquid facere frustra, ex quo nullam utilitatem, nullum commodum speret? Qui domum aedi
Abbreviated transcription (Latin):
lex qm̃ qui seqͥtur. qui obẜuat.
deo carus est. Nctẽ est igitur
ut ra moueatur adnersus eñ
qui hñc et̾nam dñiamq legẽ
nocet alicui deus. iam bonus
non est. Non exiguo fallũt
eirore. qui censuram siue hui
tentem dici oportere. qui nocẽ¬
tes afficiat pena. Quod si est
nocentes igitur leges hẽmus.
que pectantibus supplicia san¬
uerunt. nocentes iudices. qui
stelere cõiutos pena capitis
afficiunt. Ee si lexiusta est ql
et nocenti retribuit qd m̾etur
et iudex integ̾ ac bomus dicitur
cũ malefacta uindicat. bonore
ẽnm salutem custodit qui ma¬
los punit.g. et deus cũ malie
robest: nocens nõ est. Ipe̾ autẽ¬
est nocens: qui aut nocentĩ
nocet. aut nocenti partit. ut
płĩbus noceat.

Expanded text:
lex; quam qui sequitur, qui observat, lex; quam qui sequitur, qui observat, Deo carus est. Necesse est igitur, ut ira moveatur adversus eum, qui hanc aeternam divinamque legem, nquit \'alicui deus, iam bonus non est\'. non exiguo falluntur errore qui censuram siue humacentem dici oportere qui nocentes adficit poena. quod si est, nocentes igitur leges habemus quae peccantibus supplicia sanxerunt, nocentes iudices qui scelere conuictos poena capitis adficiunt. quod si et lex iusta est, quae etj nocenti retnbuit quod meretur, et iudex integer ac bonus dicitur, cum male facta uindicat — bonorum enim salutem custodit qui malos punit —, ergo et deus cum malis obest, nocens non est, is est autem nocens qui aut innocenti nocet aut nocenti parcit, ut pluribus noceat.
Abbreviated transcription (Latin):
eus inqͥt epicurus nich
curat. nullã igitur ht̃
potestatem. curare enĩ ncc̃e est
eum qui ht̃ ptãtem. uel si habet
et non utitur que tanta est causa
ut ei nõ dicã nr̃m genus. sed mũ
dus ip̃e sit bilis. Ideo inqͥt incor¬
ruptus est ac btũs qr semꝑ qͥetus
Cui gͦ admĩstracio tantaꝵ reꝵ
cessit. si h. a deo negligantur que
aut qͥetus esse quomodo potest.
qui unut ac sentit. Nam quies
aut sompni res est: aut mortis.
Sed ne sompnus ht̃ quietem.
nam cum soporati sumꝰ corpus
quid̃ quiestit. mimus autẽ ure¬
qui etus agitatur. miagmiees
quas c̾nat effingit ut nat᷑alẽ
suiã motũ ex̾ceat uarietate uisor
aduotatq se fłis dñ menbra sa¬
turentur ac uigorẽ capiant de
qͥete. Quies igitur semꝑit̾ria so¬
luis mortis est. Si ãt mors
deum non attigit. deus igitur
nũꝙͣ quietus est. dei uero que
gulor actus aĩadũtit. eos q
sapientes ac bonos esse desidãt.
het est uoluptas dei. hec dñia

Expanded text:
eus, inquit Epicurus, nihil curat; nullam igitur habet potestatem. Curare enim necesse est eum, qui habet potestatem; vel si habet, et non utitur, quae tanta causa est, ut ei, non dicam nostrum genus, sed etiam mundus ipse sit vilis? Ideo, inquit, incorruptus est ac beatus, quia semper quietus. Cui ergo administratio tantarum rerum cessit, si haec a Deo negligantur, quae aut quietus esse quomodo potest, qui vivit et sentit? Nam quies aut somni res est, aut mortis. Sed nec somnus habet quietem. Nam cum soporati sumus, corpus quidem quiescit, animus tamen irrequietus agitatur: imagines sibi, quas cernat effingit, ut naturalem suum motum exerceat varietate visorum; avocatque se a falsis, dum membra saturentur, ac vigorem capiant de quiete. Quies igitur sempiterna solius mortis est. Si autem mors Deum non attingit, Deus igitur nunquam quietus est. Dei vero actigulorum actus animadvertit, eosque sapientes ac bonos esse desiderat. Haec est voluntas Dei, haec divina
Abbreviated transcription (Latin):
quia fragilis est. nuenitur.
Imiehit enim lesio dolorem: et
dolor facit ulcionis cupiditatẽ.
ubi est gͦ illa ira aduersus de¬
linꝙtes. q̃ utiq nõ est cupidi¬
tas ulcionis qr nõ p̾cedit in¬
iuria. Non dico de hus qͥ adu̾sa
leges pͤtant. quibus et si iu¬
dex sine cͥmĩe irasti potest. fin¬
gamus tñ eo sedato aĩo esse de¬
bere: cũ subicit pene nocentẽ¬
qr legum sit mĩster. non aĩ.
aut ptãtis sue. sic emi uolunt
qui iram conantur euellere. S
de hiis potissim dico qui st̃ nr̃e
ptãtis. ut suuu. ut liberi. ut cõm¬
ges. ut distipuli. quos cum de¬
inq̃re uidenus nicitem᷑. ad co¬
ħ̾cendũ. Nccͣe est enim bono atq
iusto displic̾e̾ q̃ pͣna st̃. et cui
malũ displicet: mouetur cũ
id fieri uidet. Ergo surgimiꝰ
ad uindictam non quia leti
sumꝰ sed ut disciplina fiuet᷑
mores corrigantur. licencia
cõpͥmatur.

Expanded text:
quia fragilis est, invenitur. quia fragilis est, invenitur. Inurit enim laesio dolorem; et dolor facit ultionis cupiditatem. Ubi est ergo illa ira justa adversus delinquentes? quae utique non est cupiditas ultionis, quia non praecedit injuria. Non dico de iis qui adversus leges peccant, quibus etsi judex sine crimine irasci postest, fingamus tamen, eum sedato animo esse debere, cum subjicit poenae nocentequia legum sit minister, non animi aut potestatis suae; sic enim uolunt, qui iram conantur euellere. sed de iis potissimum dico qui sunt nostrae potestatis, ut serui, ut liberi, ut coniuges, ut discipuli: quos cum delinquere uidemus, incitamur ad coercendum. necesse est enim bono ac iusto displicere quae praua sunt, et cui malum displicet, mouetur, cum id fieri uidet. ergo surgimus ad uindictam non quia laesi sumus, sed ut disciplina seruetur. mores corrigantur, licentia conprimatur.
Abbreviated transcription (Latin):
qñ ta pacĩa ut honoribus suis
cedat. pͣna et iiqͣ fieri uideat.
et non indignetur qd ꝓpͥum et
naturale est ei ciu pctã non pla¬
ceant Irasti gͦ rõms est. aufe
sa pient̾qz fit. Sed stoici non ui¬
d̾unt esse dist̾men recti et pͣui.
Iram iustam  et iniustam. Et qr
medelam rei nõ mueniebant:
uoluerũt eam penitus extidere.
ꝑipathetici uero non excidẽdam.
sed temꝑandã esse dix̾unt. qͥbꝰ
in sexto libro institutionũ satis
respondimꝰ nestisse at phoe ꝙ̃¬
it̾ esse ire aꝑꝑet ex diffmicoibꝰ
eoꝵ qͣs seneta enu̾anit in libe
quos de ira cõposuit. Ira in qͥt¬
est cupiditas ulcistende muiie
Alii ut ait possidonius cupidi¬
tas pumendi eius a quo te inqͥt
putes lesum. Quid̾ ita diffini¬
erunt. Ira est incitacõ aĩ ad
nocẽd̾ ei qui aut nocuit aut
enĩ iram esse cupiditatẽ doloris
furorem hec in deo esse nõ potest.
quia illesibilis est. In hoĩe aut̃

Expanded text:
quanta patientia est ut honoribus suis quanta patientia est ut honoribus suis cedat, praua et iniqua fieri uideat et non indignetur? quod proprium et naturale est ei cui peccata non placeant. irasci ergo rationis est: aufersapienterque fit. sed Stoici non uiderunt esse discrimen recti et praui, esse iram iustam, esse et iniustam, et quia medellam rei non inueniebant, uoluerunt eam penitus excidere. Peripatetici uero non excidendam, sed temperandam esse dixerunt: quibus in sexto libro Institutionum satis respondimus. nescisse auteio esset irae, apparet ex definitionibus eorum, quas Seneca enumeravit in libris, quos de Ira composuit. « Ira est, inquit, cupiditas ulciscendae injuriae. Alii, ut ait Posidonius, cupiditas puniendi ejus, a quo te inique putes laesum. » Quidam ita definierunt: « Ira est incitatio animi ad nocendum ei qui, aut nocuit, autenim iram esse cupiditatem doloris furorem. Haec in Deo esse non potest, quia illaesibilis est; in homine autem,
Abbreviated transcription (Latin):
eibet q̃rere ab hiis qui dm̃
faciunt minobilẽ. Si qͥs
habeat rem domũ familiã fiuq
eius cõtempnẽtes pacienciam
diñ. omĩa eius inuastint. ipsi
eius boms fiuantur. ipsos fa¬
milia eius honoret. dñs autẽ
cõtempuatur ab om̃ibus. deri¬
deatur. relinqͣtur. utrũ ne sa¬
piens esse possit. qͥ cõtumelias
non uiidicet. suisqz rebus eos
ꝑfrui paciatur. in quos hẽ at po¬
nommanda est: et non stupor
quid̃ insensibilis. Sed facile
est ferre cõtemptũ. Quid si fi¬
ant illa. que aticõne dicuntur.
Etemm quero si quis pr̃falĩas
liberis sius a ẜiuo interfectis.
urore occisa. incensa domo. sup¬
psrit: utrũ is cleniens ac inẜi¬
tore. an inhñanus et ciudelissiꝰ
esse uideatur. C si liuõi faci¬
noribus ignostere crudelitatis
est pocius ꝙͣ pietatis. Non est
gͦ uirtutis in deo ad ea que in¬
iuste fuint non cõmoueri. Nã
mũdus tamꝙͣ dei domus est. et
hommes tamꝙͣ ẜui. Quibus si
ludibrio sit nom̃ eius: qͣlis. aut

Expanded text:
ibet quaerere ab iis qui deum faciunt inmobilem, si quis habeat rem domum familiam seruique eius contemnentes patientiam domini omnia eius inuaserint, ipsi bonis eius fruantur, ipsos familia eius honoret, dominus autem contemnatur ab omnibus, derideatur, relinquatur, utrumne sapiens esse possit qui contumelias non uindicet suisque rebus eos frui patiatur in quos habeat popatientia nominanda est et non stupor quidam insensibilis. sed facile est ferre contemptum. quid si fiant illa quae a Cicerone dicuntur? etenim quaero si quis pater familias liberis suis a seruo interfectis. uxore occisa, incensa domo, suppserit, utrum is clemens ac misericors an inhumanus et crudelissimus esse uideatur. quod si eiusmodi facinoribus ignoscere crudelitatis est potius quam pietatis, non est ergo uirtutis in deo ad ea quae iniuste fiunt non commoueri. nam mundus tamquam dei domus est et homines tamquam serui: quibus si ludibrio sit nomen eius, qualis aut
Abbreviated transcription (Latin):
nis ornandi augendeq copie
grã multa noĩa nsdem rebꝰ
imposita : aut certe non mul¬
tum interse illa distare. Nã¬
et cupiditas a uoluntate nap̃ꝰ.
et cancio a metu oritur. et le¬
ticia nich aliud est ꝙͣ professũ
gaudium. Sed putemus ut
ipĩ uolũt esse diu̾sa. nempe
igit᷑. cupiditatem esse dicent.
ꝑseu̾antem ac ꝑpetuam uolun¬
tatem. leticiam uero insolent̾
se efferens gaudium. metum
autem mimamn et excedentem
mod̾ caucionem Ita fit ut ea
que tollenda esse censent. non
tollant sed temꝑent. Si quid̃
nomina tnĩ modo inmutant.
res ipse manent. So igiturm
prudentes reuoluu̾tur quo ꝑi¬
tia qnĩ tolli non pñt medie
temꝑanda sint. Ergo errant¬
qr non efficũit. qd uolunt. et
longo asperoq ccuitu in eamd̃
uiam redeunt.

Expanded text:
nis ornandi augendaeque copiae nis ornandi augendaeque copiae gratia multa nomina isdem rebus inposita aut certe non multum inter se illa distare. naet cupiditas a uoluntate incipit et cautio a metu oritur et laetitia nihil aliut est quam professum gaudium. sed putemus, ut ipsi uolunt, esse diuersa. nempe igitur cupiditatem esse dicent perseuerantem ac perpetuam uoluntatem, laetitiam uero insolenter se efferens gaudium, metum autem nimiam et excedentem modum cautionem. ita fit ut ea quae tollenda esse censent non tollant, sed temperent, siquidem nomina tantummodo immutant, res ipsae manent. eo igitur inprudentes reuoluuntur quo Periuitia quoniam tolli non possunt, medie temquia non efficiunt, quod volunt, et longo asperoque circuitu in eamdem viam redeunt.
Abbreviated transcription (Latin):
aĩ sustulerunt. qd̾ fieri neqͣꝙͣ
pt̾. Quis eni̾ possit non dolere
si patriã aut pestilencia ex hau¬
serit. aut hostis eu̾terit. aut ti¬
rannius oppresẜit: potest ali¬
quis non dolere si sublatamui¬
derit lib̾tatem. si proxios. si aĩ¬
cos. si bonos uiros aut ext̾mã¬
tos. aut crudelissime trucidatos.
nͥ cuius mens ita obstupuerit.
ut sit ei sensus omnis ereptus.
Quare aut oĩa tollere debuert̃
aut implenda fuerat cura hͨ.
ac debilis disputatio. Id̾ etiam
pro egritudine aliqͥd reponend̾.
qm̃ suꝑioribus ita ordinatis
hoc consequens erat. ut eni
pñtibus letamur bonis. sic ma¬
lis coangim᷑. ac dolemus. Si gͦ
aliud uocabulũ tribia congiue¬
bat. bnde apparet non illis rẽ
defuisse sed uerbũ. Cuius in di¬
gencia eum totum affectum.
qui est uel maximꝰ contra ꝙͣ
natura pateretur au ferre uo¬
luerant. Nam illas nominũ
cõmutacõnes pot̾am coargu̾e
plĩbus. et ostendere aut fimo¬

Expanded text:
animi sustulerunt: quod fieri nequaquam animi sustulerunt: quod fieri nequaquam potest. quis enim possit non dolere, si patriam aut pestilentia exhauserit aut hostis euerterit aut tyrannus oppresserit? potest aliquis non dolere, si sublatam uiderit libertatem, si proximos, si amicos, si bonos uiros aut exterminatos aut crudelissime trucidatos? nisi cuius mens ita obstipuerit, ut sit ei sensus omnis ereptus. quare aut omnia tollere debuerunt aut inplenda fuerat curta haec ac debilis disputatio, id est etiam pro aegritudine aliquid reponendum, quoniam superioribus ita ordinatis hoc consequens erat. ut enim praesentibus laetamur bonis, sic malis angimur ac dolemus. si ergaliut uocabulum tribui congruebat. unde apparet non illis rem defuisse, sed uerbum: cuius indigentia eum totum adfectum qui est uel maximus, contra quam natura pateretur auferre uoluerunt. nam illas nominum commutationes poteram coarguere pluribus et ostendere aut sermo
Abbreviated transcription (Latin):
spinis obducitur. Sed cum ue¬
rus cultor accesẜit: statim ce¬
dentibus uicis fruges uirtu¬
tis oriuntur. Deus itaqz cum
homnnẽ pͥmũ fingeret. mira¬
bili proiidencia ingeneraĩt
ei prius istas aĩ cõmociones:
ut posset caꝑe uirtute̾ sicut
tra tulturã. posuitq mat̾iã
uitior in affectibus. uirtutis
in uicuis. que profecto aut nł¬
la ent. aut in usus esse non
poterit. si desint ea ꝑ que uis
Quatuor illos affectus quos
ex opĩone bonor maloriqr
nasti putant. quibꝰ enulsis
sanand̾ esse ann sapientib
existimiant. qmĩ intelligunt
et natura nisitos esse. et sñ
hris nichil moueri. nich̾ agi
posse. Alia qued̾ in eoꝵ locũ
uitemqr supponũt pro cupidi¬
tate sb̃stitiuint uoluntatem.
qiͣ uero non mlto sit p̾stabi¬
lius bonũ caꝑe ꝙͣ malũ uelle
Item proleticia gaudium
pro metu tancionem. At in
illo ꝙrͣtoimutandi nominis rõ
eis deficit. Itaq egritudinẽ
penitus idest mesticiã dolorẽq

Expanded text:
spinis obducitur. sed cum uespinis obducitur. sed cum uerus cultor accesserit, statim cedentibus uitiis fruges uirtutis oriuntur. deus itaque cum hominem primum fingeret, mirabili prouidentia ingenerauit ei prius istas animi commotiones, ut posset capere uirtutem sicut terra culturam, posuitque materiam uitiorum in adfectibus, uirtutis in uitiis. quae profecto aut nulla erit aut in usu esse non poterit, si desint ea per quae uis quattuor illos adfectus, quos ex opinione bonorum malorumque nasci putant, quibus euulsis sanandum esse animum sapientis existimant, quoniam intellegunt et natura insitos esse et sine iis nihil moneri, nihil agi posse, alia quaedam in eorum locum uicemque subponunt. pro cupiditate substituunt uoluntatem, quasi uero non multo sit praestabilius bonum cupere quam malum uelle; item pro laetitia gaudium, pro metu cautionem. at in illo quarto inmutandi nominis eos ratio deficit. itaque aegritudinem penitus id est maestitiam doloremque
Abbreviated transcription (Latin):
corpore aliquid enellere. qd̾ ẽ
aiantis naturã uelle iitare
Sed hommes prudentes non
intelligunt: cum uitia ex ho¬
miue tollunt. eciam se uirtu¬
tem tollere. cui solũ locum fa¬
tiunt. Nam si uirtus est in me¬
dio nre imipetu seipm̃ cohibe̾
ac repͥniere. qd̾ negare non
pñt. Caret gͦ uirtute quisqͥs
ira caret. Si uirtus est libidi¬
nem corꝑis contmn̾e. uirtute ca¬
reat nccẽ est. qui libidine̾ ꝙmͣ
temꝑet non habet. Si uirtus
est cupiditatem ab aliem appe¬
ticione frenare. nuillã c̾te uirtu¬
tem potest habere qui caret eo
ad qd̾ cohibend̾ uirtutis usus
adhibetur. ubi gͦ uicia nõ st̃
nec uirtuti quid̃ locus est. sic̾
nec uictorie quid̾ ubi aduer¬
sarius nullus est. Ita fit ut
bonũ suie malo esse in hac bita
non possit. Affectus igitur
qi ubertas est naturalis aĩoꝵ.
ilam ficut in sentes ager qͥ
est natura fecundus exuberat
sic animꝰ incultus uiciis sua
sponte inalestentibꝰ uelut

Expanded text:
corpore aliquid euellere: quod est corpore aliquid euellere: quod est animantis naturam uelle mutare. sed homines prudentes non intellegunt, cum uitia ex homine tollunt, etiam uirtutem se tollere, cui soli locum faciunt. nam si uirtus est in medio irae inpetu se ipsum cohibere ac reprimere, quod negare non possunt, caret ergo uirtute quisque ira caret. si uirtus est libidinem corporis continere, uirtute careat necesse est qui libidinem quam temperet non habet. si uirtus est cupiditatem ab alieni adpetitione frenare, nullam certe uirtutem potest habere qui caret eo ad quod cohibendum uirtutis usus adhibetur. ubi ergo uitia non sunt, ne uirtuti quidem locus est, sicut ne uictoriae quidem, ubi aduersarius nullus est. ita fit ut bonum sine malo esse in hac uita non possit. adfectus igitur quasi ubertas est naturalis animorum. nam sicut in senes ager qui est natura fecundus exuberat, sic animus incultus uitiis sua sponte inualescentibus uelut
Abbreviated transcription (Latin):
ec enim naturalia eẽ
non uoluntaria om̃
uiuentiũ rõ demonstrat. que
eisd̾ om̃ibus quatitur affecti¬
bus ꝑ ipatetici gͦ rectius: qͥ
hec omĩa detrrihi negant posse
qr nobistũ simł nata st̃. et co
sic enĩ dicunt his nos arma¬
rit affectibus. quos tñ quia
uitiosi pl̃q fiunt. si mmi
sint posse ab hoĩe adhibito
modo salubriter temꝑari. ut
tm̃ hoĩ ꝙͣtum nature satis est
rehuquatur. Non nisipiens
disputacio. si ut dixi non ad
hant bitam omma referant᷑
Stoia gͦ furiosi qui ea non
tempant sed abstidunt. rebħ¬
a natura nisitis castrare hoĩe
quod̾ modo uolunt. qd̾ tale est
quale si uelint. aut metũ de¬
trahere cerius. aut uenenũ
anguibus. aut iram fens.
aut placiditatem peccudibꝰ
nam que singula mutis aĩa¬
libus data st̃. ea uero uinu̾sa
hom̃i sił. Q si ut medici affir¬
mant. leticie affectus in sple¬
ne est. ire in felle. libidinis in
iecore.timoris in corde: faciliꝰ
est interfice̾ aĩal ipm̃ ꝙͣ ex

Expanded text:
ec enim naturalia esse, non uoluntaria, omnium uiuentium ratio demonstrat, quae isdem omnibus quatitur adfectibus. Peripatetici ergo rectius, qui haec omnia detrahi negant posse, quia nobiscum simul nata sint, et con— sic enim dicunt — his nos armarit adfectibus: quos tamen, quia uitiosi plerumque fiunt, si nimii sint, posse ab homine adhibito modo salubriter temperari, ut tantum homini quantum naturae satis est relinquatur. non insipiens disputatio, si, ut dixi, non ad hanc uitam omnia referrentur. Stoici ergo furiosi, qui ea non temperant, sed abscidunt rebusque natura insitis castrare hominem quodammodo uolunt. quod tale est, quale si uelint aut metum detrahere ceruis aut uenenum anguibus aut iram feris aut placiditatem pecudibus. nam quae singula mutis animalibus data sunt, ea uero uniuersa homini simul. quodsi, ut medici adfirmant, laetitiae adfectus in splene est, irae in felle, libidinis in iecore, timoris in corde, facilius est interficere animal ipsum quam ex
Abbreviated transcription (Latin):
irimanus qui et lactan¬
cius arnobri discipulus sb̃
diocleciano pͥncipe accitus cũ fla¬
bo g̾matico cuius de medicmnalibꝰ
uersus compositi extant libri in¬
comedie rethoritã docuit ac penu¬
ria discipulor ob grecam uidelt
cuuitatem ad stribend̾ se contulit
hemus eius simphosiũ qd̾ adole¬
scentulus scripsit affrice et ad
oppositũ. de affrica usq in nico¬
mediã exanetus scriptũ u̾sibꝰ
Et aliũ librũ qui instribitur gͣ¬
maticũ. Et pulchrim deira dei
ad clepiadem libros duos. De ꝑ¬
sequcione libiũ bnũ. Ad probũ
eplãꝵ libros qͣtuor. Ad seuerũ
eplãre libros duos. Ad demetri¬
amĩ auditorẽ suũ eplãꝵ libros
duos. Ad eund̾ de opificio uel for¬
macione hoĩs librũ unũ. hic in¬
extrema senectute magister cesa¬
ris crispi filii constantim in gal¬
lia fuit. qui postea apr̃e interfe¬

Expanded text:
irmianus qui et Lactantius Arnobii discipulus sub Diocletiano principe accitus cum Flauio grammatico, cuius De medicinalibus uersu conpositi extant libri, Nicomediae rhetoricam docuit ac penuria discipulorum ob Graecam uidelicet ciuitatem ad scribendum se contulit. habemus eius Symposium, quod?adulescentulususque Nicomediam hexametris scriptum uersibus et alium librum qui inscribitur Grammaticus et pulcherrimum De ira dei Ad Asclepiadem libros duos, De persecutione librum unum, Ad Probum epistularum libros quattuor, Ad Seuerum epistularum libros duos. Ad Demetrianum auditorem suum epistularum libros duos. ad eundem De opificio dei uel formatione hominis librum unum. hic extrema senectute magister Caesaris Crispi filii Constantini in Gallia fuit. qui postea a patre interfe
Abbreviated transcription (Latin):
corpus alitur menbris om̃ibꝰ
diudatur. Et tñ ne cui forte ob¬
hereant ac resistant qd̾ fi̾ pot̾at
pp̃ ipõꝵ uoluminũ flexiones ĩ
se redeuntes sepe et fier sine ꝑ¬
nicie nõ poterat: oppleuit ea ĩ¬
t̾isecus crassiore succo ut purga¬
m̃ta illa uentus ad exitus suos
facilius ꝑ lubricũ mict̾entur.

Expanded text:
corpus alitur, membris omnibus corpus alitur, membris omnibus dividatur. Et tamen necubi forte obhaereant, ac resistant, quod fieri poteratpropter ipsorum voluminum flexiones in se sepe redeuntes et fieri sine pernitie non poterat, opplevit ea intrinsecus crassiore succo, ut purgamenta illa ventris ad exitus suos facilius per lubricum niterentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ce̾ non tñsmictit ad lingmͣ. fa¬
ciatq deloquẽtibꝰ mutos. qd cũ
accidi̾t auditũ qͦ obstiui ncc̃e
est. ut qr uoce̾ emict̾e̾ nõ potest.
ne admict̾e quid̾ possit. loꝙ̃di
gͦ cansa patefactus est hic me¬
atus. Illud qͦ p̾stat ut in lauacͥs
celebrandis qr nares calorem
ferre nõ pñt aer feruens ore
ducatur. Item si forte spiram̃ta
nariũ frigoris pituita p̾cluẜit.
ꝑ os auram trahere possumꝰ. ne
obstructa meandi facultate sp̃s
stranguletur. Cibi bero in al¬
nũ recepti. et cũ potus humore
ꝑmieti cũ iam talore ꝑcocti fue¬
rint eoꝵ suctus menarrabili mõ
ꝑ menbra diffusus nrigat uni¬
uersũ corpus et uegetat. intesti¬
noꝵ qͦ multi plices spere ac lon¬
gitudo in se cõuoluta et uno tñ sb̃¬
scripta uniculo ꝙͣ mirificũ dei opꝰ
est. Nam ubi materatos ex se cibos
aliius enuissit: paulatim ꝑ illos
int̾noꝵ anfractus extendũtur.
ut quicqͣd ipsis inest succi quo

Expanded text:
cem non transmittat ad linguam facem non transmittat ad linguam faciatque de loquentibus mutos. quod cum acciderit, auditum est; ut quia vocem emittere non potest, ne admittere quidem possit. Loquendi ergo causa patefactus est hic meatus. Illud quoque praestat, ut in lavacris celebrandis, quia nares calorem ferre non possunt, aer fervens ore ducatur; item, si forte spiramenta narium frigoris pituita praecluserit, per os auram trahere possimus, ne obstructa meandi facultate, spiritus stranguletur. Cibi vero in alvum recepti, et cum potus humore permixti, cum jam calore percocti fuerint, eorum succus inenarrabili modo per membra diffusus, irrigat universum corpus, et vegetat. Intestinorum quoque multiplices spirae, ac longitudo in se convoluta, et uno tamen substricta vinculo, quam mirificum Dei opus est? Nam ubi maceratos ex se cibos alvus emiserit, paulatim per illos internorum anfractus extruduntur, ut quidquid ipsis inest succi, quo