comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iisitaq patratis si.¬
mul albas et lega.¬
tus ingrectiuntur
aquitaniam. Interim gerar.¬
dus assensu comitis burclega¬
lensem arhiepiscopatum
occupauerat. et simul bunle¬
galensem. et ẽgolism̃sem deu¬
nebat eccliam. S effluentib
pecuniis quas in assentatoꝵ¬
manꝰ manuf iniecerat. et ma¬
gis ac magis cognita iu̾tate
iam defluebant subsicdia pͥn-¬
cipum. et ꝑfidie eius timebãt
existere defensores. Morabat᷑
itaq in lotis illis in quib secu¬
tiorem se putabat: nec iã faci¬
le publicis se cõuentib p̃sen¬
tabat. Ut enĩ prius gesta bre¬
uit repetamꝰ ubi primũ cepit
auliri. quid adu̾sus eccłiam
d̃i gaardus ille machinaret᷑.
ab innocentio papa adhuc
in galliias demorante. missi
sunt albas noster clareu̾llñ¬
sis et Ioselnus uenerabilis ep̃t
suessionensis et pictaiũ usq
uenerunt. ut tam ip̃m qũa
p̃alcm principem cõuenirẽt.
at illo iam eodem principe
ꝑsuaso. inpudñt̾. in eccliam

Expanded text:
His itaque patratis, siHis itaque patratis, simul Abbas et legatus ingrediuntur Aquitaniam. Interim Gerardus, assensu Comitis, Burdegalensem archiepiscopatum occupaverat, et simul Burdegalensem et Engolismensem detinebat ecclesiam. Sed effluentibus pecuniis, quas in assentatorum manus injecerat, et magis ac magis cognita veritate, jam defluebant ab eo subsidia principum, et perfidiae ejus timebant existere defensores. Morabatur itaque in locis illis, in quibus securiorem se putabat, nec jam facile publicis sese conventibus praesentabat. Ut enim prius gesta breviter repetamus, ubi primum coepit audiri quid adversus Ecclesiam Dei Gerardus ille machinaretur, ab Innocentio papa adhuc in Galliis demorante missi sunt Abbas noster Clarae-Vallensis, et Joslenus venerabilis episcopus Suessionensis, et Pictavim usque venerunt, ut tam ipsum quam praedictum principem convenirent. At ille jam eodem principe persuaso, impudenter in Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta se bacłm ponit. Ad est
ille cõtinio s ad cõsuetum
opus. nec ad ipsum cubile
p̃sumit accelere: minatur
tam acenime. quod diste¬
dente uiro di ipse in eiꝰ sup¬
plicia reuerteret᷑. Instabat
dies aĩnca: et uoluit uir cłi
fredo carnotensi et brictõ
nannetensi ip̃e ad u̾bonẽ
cõscendit: et ut om̃s qui ĩ
eccłia erant accensas cande¬
las in manib teneant locu¬
turus edicit. Quod et ipse
cum ep̃is et clericis faciens
mauctitos cliaboli ausus
publice aperuit: et fornica¬
torem sp̃m qui in tam hor¬
renda inquinam̃ta. etiam
cõtra naturam suam exar¬
serat. cũ om̃ium fidelium
qͥ aderant subscriptione¬
et auctoritate xp̃i tam ad
illam quã ad om̃s mulieres
deinceps int̾clicit accessum.
Extincts itaq sacramenta.¬
lib illis luminib. extinc¬
ta est deinceps tota uirtus
diaboli et mulieri post con¬
fessionem cõmunicanti. ñ¬
quam postea aparuit inimi¬
cus s irregressibilit̾ elimi¬
nandus aufugit.

Expanded text:
juxta se baculum ponit. Adest juxta se baculum ponit. Adest ille continuo, sed nec ad consuetum opus, nec ad ipsum cubile praesumit accedere: minatur tamen acerrime, quod discedente Viro Dei, ipse in ejus supplicia reverteretur. Instabat dies dominica, et voluit Vir Dei fredo Carnotensi, et Brictio Nannetensi, ipse ad ambonem conscendit, et ut omnes qui in ecclesia erant, accensas candelas in manibus teneant, locuturus edicit. Quod et ipse cum episcopis et clericis faciens, inauditos diaboli ausus publice aperit, et fornicatorem spiritum, qui in tam horrenda inquinamenta, etiam contra naturam suam, exarserat, cum omnium fidelium qui aderant subscriptionet auctoritate Christi tam ad illam, quam ad omnes mulieres deinceps interdicit accessum. Exstinctis itaque sacramentalibus illis luminibus, exstincta est deinceps tota virtus diaboli, et mulieri post confessionem communicanti, nunquam postea apparuit inimicus, sed irregressibiliter eliminatus aufugit. 36.
Abbreviated transcription (Latin):
nerat: cuius ut audiuit ad¬
uentum misera mulier se
al peles eius tremebunda
proiecit. Aꝑit ei lacͥmis per¬
fusa passionem horribilem
et lucteficationem inuetera¬
tam. et quod nichil ei profe¬
cissent quecũq fuissent sibi
a p̾sbiters ĩperata. Addit sͥ
ab oppressore suo aduentũ
tum. ei ne ante eius ueni¬
ret p̃sentiam q nichil ei
prodesset. et ip̃e recetlente
alb̃e qui fuerat amator ⁊̾¬
delissimꝰ ei fieret ꝑsecutor
Podiens hec uir d̃i blanaiᷤ
uerdis cõsolatur mulierẽ:
et de celo ei ꝓmittẽs aupili¬
um. p̾recepit ut ilie altera
iam enĩ nox instabat. cõfi¬
dens in año reuertatur. Re-¬
ueisa mane cum iuro tłi.
blasphemias et minas qͣs
eadem nocte ab incubo suo
auclierat retulisset. ne cu¬
res inquit uir di minas e¬
ius. s uade et tolle baculũ
hunc nostrũ et pone ĩ lecto
tuõ: et si quid potest agat.
Egit mulier quod iussum
fuerat. et recubans in lectu¬
lo suo. signo crucis munita.

Expanded text:
nerat: cujus ut audivit adnerat: cujus ut audivit adventum infelix mulier, se ad pedes ejus tremebunda projecit. Aperit ei lacrymis perfusa passionem horribilem, et ludificationem inveteratam; et quod nihil ei profecissent, quaecunque fecisset sibi a presbyteris imperata. Addidit sibi ab oppressore suo adventum tum ne ante ejus veniret praesentiam, quia nihil ei prodesset; et ipse, recedente Abbate, qui fuerat amator, crudelissimus ei fieret persecutor. Audiens haec Vir Dei, blandis verbis consolatur mulierem; et de coelo promittens auxilium, praecipit ut die altera, jam enim nox instabat, confidens in Domino revertatur. Reversa mane, cum Viro Dei blasphemias et minas, quas 1106 eadem nocte ab incubo suo audierat, retulisset: « Ne cures, inquit Vir Dei, minas ejus, sed tolle baculum hunc nostrum; et pone in lectulo tuo, et si quid potest, agat. » Egit mulier quod jussum fuerat, et recubans in lectulo suo, signo crucis munita,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ unam manuũ suarũ
posuit. altera uero manu
caput eius operuit: sibiqe.
strenuũ militem. s huiꝰ exe¬
crabilis cõmertii prorsus ig.¬
narum. Abutebatur qͥ ea etiã
in eodem lecto cubante ma¬
rito. inuisibilit̾ ĩpurissimꝰ
ille addulter. et incͣlibiliuex¬
abat libidine. Sex annis
tantum latuit malum. nͨ
detexit mulier ꝑctita tanti
cͥminis ꝓbrum: Septimo uͦ
anno cõfusa est in se ipsa
colluuionẽ tam cõtinue t᷑.¬
pitudinis cum ꝓpt̾ timorẽ
bat int̾cipi et dampnari mo¬
mentis. Confugit ad sacer¬
dotes: et pracłm cõsitetur.
Peragrat loca scã et stõꝵ in¬
plorat suffragia: s nlłã ei
cõfessio nlła oratio nlła ele¬
mosinaꝵ largitio suffragatur.
Cotidie ut pruis et inportu¬
nius: a demone infestat᷑. De.¬
niq in publicum scelus tã¬
tum effusum est. Quo audi¬
to et cognito mautus eius cõ¬
tubernium execratur. Inte¬
rea ai locum predictum ur
d̾i cum comitatu suo adue¬

Expanded text:
super una manuum suarum super una manuum suarum posuit: altera vero manu caput ejus operuit, sibique strenuum militem, sed hujus tum exsecrabilis commercii prorsus ignarum. Abutebatur ergo ea, etiam in eodem lecto cubante marito, invisibiliter impurissimus ille adulter, et incredibili vexabat libidine. 35. Sex annis tantum latuit malum, nec detexit mulier perdita tanti criminis probrum. Septimo vero anno confusa est in se ipsa, colluvionem tam continuae turpitudinis, tum propter timorem timebat intercipi et damnari. Confugit ad sacerdotes, et piaculum confitetur. Peragrat loca sancta, et sanctorum implorat suffragia: sed nulla ei confessio, nulla oratio, nulla eleemosynarum largitio suffragatur. Quotidie ut prius, et importunius a daemone infestatur. Denique in publicum tantum scelus effusum est. Quo audito et cognito, maritus ejus contubernium exsecratur. Interea ad locum praedictum Vir Dei cum comitatu suo adve
Abbreviated transcription (Latin):
spirauit.
uaiens hec et huiꝰ¬
Gaufridus carno¬
tensis ep̃t. cui a pa¬
pa innocentio aquitanie
legatio fuerat cõm̃data ue¬
hement̾ inloluit: et suc¬
currendum ꝑiclitanti ec¬
clesie. postpositis aliis ne-¬
gotiis. sine dilatione detͤ¬
uit. Albem gͥ clareuallen¬
sem petit. et obsecrat: ut
sibi ad tanta mala elimi¬
nanda succurrat. Assensit¬
uir dei. et se in prorimo cõ¬
gregationem monachorũ.
in britanniã in locũ quem
iuxta nannetraum comiti¬
sa ermengarilis parauerat.
ducturum intinat et pro-¬
mitut. itisposita illa domo
sccłm genus et species suas
se cum eo in aquitaniam
profecturum. Ibant qͥ simł
et ne multis ambagibus
utar simul nannetũ ue¬
nerunt. Erat aũt in regio¬
ne illa miseramulier. que
a quodam petulante diabo¬
lo uexabatur. Apparuit
autem ei lascunꝰ ille clia¬
bolus in specie militis.
male pulcher aspectu:
et in amorem suum intꝰ
suggestione latenti: extra
locutione blancdienti a
pansis brachiis pedes eiuꝰ.

Expanded text:
spiravit. 34. spiravit. 34. Audiens haec et hujuGaufredus Carnotensis episcopus, cui a papa Innocentio Aquitaniae legatio fuerat commendata, vehementer indoluit, et succurrendum periclitanti Ecclesiae, postpositis aliis negotiis, sine ulla dilatione decrevit. Abbatem igitur Clarae-Vallensem petit et obsecrat, ut sibi ad tanta mala eliminanda succurrat. Assensitvir Dei, et se in proximo congregationem monachorum in Britanniam, in locum quem juxta Nannetum comitissa Ermengardis paraverat, ducturum intimat; et promittit disposita illa domo secundum genus et species suas, se cum eo in Aquitaniam profecturum. Ibant igitur simul, et ne multis ambagibus utar, simul Nannetum venerunt. Erat autem in regione illa misera mulier, quae a quodam petulante diabolo vexabatur. Apparuit autem ei lascivus ille diabolus in specie militis, valde pulchri aspectu, et in amorem suum intus suggestione latenti, extra locutione blandienti anpansis brachiis, pedes ejus
Abbreviated transcription (Latin):
salis eccłie stabilis uiolen¬
ter expellitur: et a grrardo¬
et a cardinali aduitore su¬
o quia petium ablicabat
dampnatur. Erant et alie
fanubares cause. pro qͥb ei
a multo tempore comes infen¬
sus data occasione libentissi¬
me eum ꝑsequitur et abiu¬
rat. uisum est aũt tam gr¬
rarilo quã cõmiti ut ad con-¬
firmationem partis sue sine
mora. pictaui crearent ep̃m:
et inuenerunt hominem
ambitiosum. nobilem qͥdẽ
gen̾e.s degenerem ficle. quẽ
ut genus suum cum eo in
causa ponen̾t quibrdamex
cłicis cõsentientib elegerunt:
et ꝓphanas ei ĩponentes ma-¬
nus. execrabile ei caput nõ
tam iuperunt: quam cõtami¬
nauerunt. Simi le huic
monstrum in lemouicensi
eccłia instruxer̃t rãnul¬
fum quendam doratensem
abbatẽ. quẽ nõ multi post
ultio diuina cõsecuta est.¬
et cadens resupinꝰ deequo
in uia plana. uno tantum
lapide ultore qui ad hoc i¬
bi erat relictus: inspro capiti
eius et quassato cerebro ex¬

Expanded text:
salis Ecclesiae stabilis, violensalis Ecclesiae stabilis, violenter expellitur, et a Gerardo cardinale et adjutore suo, quia Petrum abdicabat, damnatur. Erant et aliae familiares causae, pro quibus ei a multo tempore Comes infensus, data occasione, libentissime eum persequitur et abjurat. Visum est autem tam Gerardo quam Comiti, ut ad confirmationem partis suae sine mora Pictavi crearent episcopum. Et invenerunt hominem ambitiosum, nobilem quidem genere, sed degenerem fide: quem, ut genus suum cum eo in causa ponerent, quibusdam ex clericis consentientibus elegerunt; et profanas ei imponentes manus, exsecrabile caput ejus non tam unxerunt, quam contaminaverunt. Simile huic monstrum in Lemovicensi Ecclesia intruserunt Ramnulfum quemdam Doratensem abbatem, quem non multo post ultio divina secuta est. Cadens enim resupinus de equo in via plana, uno tantum lapide ultore, qui ad hoc ibi erat relictus, infixo capiti ejus, et quassato cerebro ex
Abbreviated transcription (Latin):
eius mplerent᷑ mun̾ibus.
hono serpentine astucie
festinato ad petrum leonis
misit. ut ei legationem cõ.¬
cecleret: et ipse ei fidelita¬
te iurata obediret. insuꝑ
et principem terre et quoscũq
posset ad eius imꝑiũ inclina¬
ret. Gaiuisus homo ꝑctitions
qi locum in quo ailatarat ma¬
liciam suam se muenisse pu¬
Gilonem tusculanũ carctim.¬
lem ep̃m. qui solus de romia.¬
nis cum petro portuensi ep̃o.
ei ailheserat cel̾it̾ delegauit.
Porro gerarilus qui prius se
m̃utilabat. dolebat resũpsit
cornua et deinceps cepit se¬
cunor et .i audatior appa¬
rere. Nam et quoilͥ ante fece¬
rat publice proceclebat mi¬
tratus: ut ipsa satͥ officii m¬
signia ampliorem ei reue¬
rentiam in ppłos uencdica¬
rent. Aggreaitur gͥ comitẽ
multis pecunus inuastit
animam eius rationib ne¬
nenatis: et hominem ꝓm¬
tum facile seducit et corrũ¬
pit. In pruimis ab urbe pic.¬
honestus homo catholicꝰ. in so¬
cietate et defenfione. unuier¬

Expanded text:
implerentur muneribus, homo serpentinae astutiae, festinato ad Petrum Leonis misit, ut ei legationem concederet, et ipse ei fidelitate jurata obediret: insuper et principem terrae, et quoscunque posset, ad ejus imperium inclinaret. Gavisus homo perditionis, quia locum, in quo dilataret malitiam suam, se invenisse puGilonem Tusculanum cardinalem episcopum, qui solus de Romanis cum Petro Portuensi episcopo ei adhaeserat, celeriter delegavit. 33. Porro Gerardus ipse, qui prius se mutilatum dolebat, resumpsit cornua, et deinceps coepit securior et audacior apparere. Nam et, quod ante non fecerat, publice procedebat mitratus, ut ipsa sacri officii insignia ampliorem ei reverentiam in populos vindicarent. Aggreditur ergo Comitem multis pecuniis, invadit animam 1105 ejus rationibus venenatis, et hominem promptum seducit facile et corrumpit. In primis ab urbe Pichonestus, homo catholicus, in societate et defensione univer
Abbreviated transcription (Latin):
stituit. insuꝑ et dona cõgru
rium etiam apuil aquas¬
saluias. in scĩ anastasii mar¬
tyns honore cõstituit. quod
quidem ibi fuerat s hoc
tẽpore sola eccł̃m. deerat
habitator. Cõstructis itaq
cenobialib mansiomibus
et reformata eccłia. Asigna¬
tis eciam ad alimonias do¬
mus. agris et uineis a cla¬
ra ualle alb̃em et cõuentũ
fratrum sibi mitti dñs pa¬
pa uoluit. et optinuit. Mit¬
tit᷑ qͥ beinarilus pisane o¬
lini eccłie uice añs et religi¬
osi cũ eo fr̃ẽs: qui sc̃m b̾i
bñdicti regłam in eodem
loco dño desenurent. Cito
profecit illa plantatio. et
associatis sibi uiris indige¬
nis seruoꝵ tłi multiplicatꝰ
est numerus: et pinguia cõ¬
grua nut̾mentis incolume.

Expanded text:
stituit, insuper et congrua stituit, insuper et congrua rium etiam apud Aquas-Salvias in sancti Anastasii martyris honore constituit; quod quidem ibi prius fuerat, sed hoc tempore sola ecclesia, deerat habitator. Constructis itaque coenobialibus mansionibus, et reformata ecclesia, assignatis etiam ad alimonias domibus, agris, et vineis, a Clara-Valle abbatem et conventum fratrum sibi mitti dominus Papa petiit, et obtinuit. Mittitur ergo Bernardus, Pisanae olim ecclesiae vice-dominus, et religiosi cum eo fratres, qui secundum beati Benedicti Regulam in eodem loco Domino deservirent. Cito profecit illa plantatio, et associatis sibi viris indigenis servorum Dei multiplicatus est numerus; et pascua congrua nutrimentis m
Abbreviated transcription (Latin):
mant᷑. post eum et se
ab eo postulant bñdici: et
orationib eius cil omi¬
se deuotione cõmendant
Accepta gͥ ab inno centio
licentia. cõfirmata pace uir
dei regreditur. et maximũ
domi reportans gauaium
a fratrib cum gr̃aꝵ actione
deuote suscipitur: Interea
rome innocentius potestati¬
ue agenda aisponit uncdiq
uisitatores occuriunt. Alii
cum negociis. alii tantum
gr̃a cõgaudenai aduenũt.
ꝓcessiones ꝑ ecclias sollemp¬
niter celebrant᷑ depositis ar¬
mis ad audiendum uerbũ
dnũ plebes accurrunt. ꝑost
multiphauas egestares. in
breui ciitas opulenta re¬
floret. Que iliscordie temꝑe
clistricta fuerant: pax solida¬
ta reducit et reuocat. Arã¬
tur so lituines et deserta
pinguescunt. Requiescunt
singłi sub uite et ficulnea
sua. nocturne silent extubi¬
e. et aꝑtis ianuis omis ti¬
mor extluflitur. Dato tẽꝑe
innocentius eccł̃ie ruinas re¬
staurat et colligit exules ec¬
cłuis antiqua seruicia depo¬
pulatas tolonras expulsis re¬

Expanded text:
mantur post eum, et se ab eo postulant benedici, et orationibus ejus cum omni devotione se commendant. 48. Accepta ergo ab Innocentio licentia, confirmata pace, Vir Dei regreditur; et maximum domi reportans gaudium, a fratribus cum gratiarum actione devote suscipitur. Interea Romae Innocentius potestative agenda disponit, undique visitatores occurrunt. Alii cum negotiis, alii tantum gratia congaudendi adveniunt. Processiones per ecclesias solemniter celebrantur, depositis armis ad audiendum verbum Domini plebes occurrunt Post multifarias egestates in brevi civitas opulenta refloret: quae discordiae tempore distracta fuerant, pax solidata reducit et revocat. Arantur solitudines, et deserta pinguescunt. Requiescunt singuli sub vite et ficulnea sua: nocturnae silent excubiae, et apertis januis, omnis timor excluditur. Dato tempore Innocentius Ecclesiae ruinas restaurat, recolligit exsules, ecclesiis antiqua servitia, 1112 depopulatas colonias expulsis re
Abbreviated transcription (Latin):
sibi. in hoc expenebatur gra¬
ciam: quod uilẽt suos esse¬
omnes quantulum cumq
extra ordinanos motus. lima
batur. qui solis celestib in¬
hiabat. Quod eccłie destitu¬
te. pastorib eum sibi in ep̃m
elegerunt. Elegit eum do¬
mestica lingonensis eccłia:
elegit cathalaunensis. Intra
italiam ciuitas iannuen¬
sis. et meciolanũ met᷑ poł
ligune.hunc optauernt
pastorem et magistium.
Remis nobilissima francie qi¬
uitas. scde belgĩce prouincie
caput: eiꝰ dũatõem ambiuit.
Om̃ib hiis uocationib post.¬
positis. nõ sollicitauit animã
eius honor oblatus: nec motꝰ
est pes eius ut uiclinaret se
al glãm: nec magis eum de¬
lectabat thiara et anulus ꝙͣ
tastrum et sarculus. Petenti¬

Expanded text:
sibi in hoc experiebatur grasibi in hoc experiebatur gratiam, quod videret suos omnes quantulumcunque extraordinarios motus lima ibatur, qui solis coelestibus inhiabat. Quot Ecclesiae destitutae pastoribus, eum sibi in episcopum elegerunt? Elegit eum domestica Lingonensis Ecclesia, elegit Catalaunensis. Intra Italiam civitas Januensis, et Mediolanum metropolis Ligurum, hunc optaverunt pastorem et magistrum. Remi, nobilissima Franciae civitas, secundae Belgicae provinciae caput, ejus dominationem ambivit. Omnibus his vocationibus postpositis, non sollicitavit animam ejus honor oblatus, nec motus est pes ejus ut inclinaret se ad gloriam; nec magis eum delectabat tiara et annulus, quam rastrum et sarculus. 27. Petenti
Abbreviated transcription (Latin):
semper de se humiliter sen¬
tiens uenerabiliũ operum.
nõ se auctorem crecliait s
ministrum: et cũ esset õiũ
udicio summꝰ. suo sibi iu¬
dicio cõstitit infimꝰ. Soli d̾o
quicquid fecit ascupsit. ĩ¬
mo se nichil boni aut uel¬
le aut posse. nͥ inspirante
et operante d̾o: et sensit et
dixt. S aderat uis diuina.
in tempore accepto et incli¬
e salutis segregans in engłm
sanctus ornauerat: et quia
sinceritatẽ eius nulla ma¬
culabat duplicitas: nec ĩt̾¬
rũpebat bonum eiꝰ quelib
cõsꝑtio falsitatis: in loco su¬
o idem spuitꝰ manebat ĩ¬
mobilis. Qyuit semꝑ sple¬
didior esset et purior: coti.¬
die in fornace probabatur.
et ne quid rubiguus obre¬
peret. crebris malleoꝵ ictibꝰ
in incude tunlebatur. fla¬
gellabatur et argnebatur.¬
nõ ad peuam pro camine
s ad głam pro iuitute. Nũꝙ̃
ei defuit stimulus egͥtudinus.
et cum sciret uuture in infir¬
nutate perfici sufficientem

Expanded text:
de se semper humiliter sende se semper humiliter sentiens venerabilium operum non se auctorem credidit, sed ministrum; et cum esset omnium judicio summus, suo sibi judicio constitit infimus. Soli Deo quidquid fecit ascripsit: imo se nihil boni aut velle, aut posse, nisi inspirante et operante Deo, et sensit, et dixit. Sed aderat vis divina in tempore accepto, et in die salutis, segregans in Evangesanctus ornaverat: et quia sinceritatem ejus nulla maculabat duplicitas, nec interrumpebat bonum ejus quaelibet conspersio falsitatis, in loco suo idem spiritus manebat immobilis. 26. Qui ut semper splendidior esset et purior, quotidie in fornace probabatur, et ne quid ei rubiginis obreperet, crebris malleorum ictibus in incude tundebatur, flagellabatur, et arguebaturnon ad poenam pro crimine, sed ad gloriam pro virtute. Nunquam ei defuit stimulus aegritudinis. Et cum sciret virtutem in infirmitate perfici, sufficientem
Abbreviated transcription (Latin):
ebat hiis qui infirmabant᷑.
illuminanlo cetos. engendo
debiles. curando febricitan¬
tes. maxime oppressos adia¬
bolo cliligentiori stuclio pur¬
gans: et que malignus fecla¬
uerat spuitꝰ. pectora templa
d̾o acceptabila cõsecrabat.
ua et lauae digna cõcurrunt.¬
Et alii quiclem doctrmam
alii mores. Alii mirant᷑ mira¬
cula. Ego quidem cõgruum
hiis om̃ib honorem defero.
s pre omnib quantũ in me
est hoc sublimius duco. hoc
ꝓpentius presito: quod cum
esset uas electionis et nom̃
xp̃i coram gentib et regib
ferret intrepidus. cũ obecti¬
rẽt ei principes mundi: et
ad nutum eiꝰ in om̃i ratione
starẽt ep̃i. cum ipsa roma¬
na eccłia singulari priuile¬
gio. eius ueneraretur cõsi¬
la. et quasi generali lega¬
tione. cõcessa subieciss ei
gentes et regna: cum eciam
quod gloriosius iilicatur.
dicta eius et uerba cõfirma¬
rentur miraculis: nũquam
extessit nũquam supra se ĩ
mirabilib ambulauit: s

Expanded text:
ebat iis qui infirmabantur: ebat iis qui infirmabantur: illuminando caecos, erigendo debiles, curando febricitantes, maxime oppressos a diabolo diligentiori studio purgans; et quae malignus foedaverat spiritus pectora, templa Deo acceptabilia consecrabat.ia et laude digna concurrunt. Alii namque doctrinam, alii 1102 mores, alii mirantur miracula. Ego quidem congruum his omnibus honorem defero: sed prae omnibus, quantum in me est, hoc sublimius duco, hoc propensius praedico, quod cum esset vas electionis, et nomen Christi coram gentibus et regibus ferret intrepidus, cum obedirent ei principes mundi, et ad nutum ejus in omni natione starent episcopi; cum ipsa Romana Ecclesia singulari privilegio ejus veneraretur consilia, et quasi generali legatione concessa subjecisset ei gentes et regna; cum etiam, quod gloriosius judicatur, facta ejus et verba confirmarentur miraculis; nunquam excessit, nunquam supra se in mirabilibus ambulavit: sed
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ illa sonabat: ut cliceres hͥ
qͥ loquit᷑ ligur est. hic hispa¬
nus. hec eciã genui passione
et poplitis tremore ꝑtͣbaba.¬
tur. Hec cum ad uirũ lei
ad lucta fuisset: saltu cõci¬
to scamnũ in quo secdebat.
mopinata celentate transi¬
liit. Reducta et interrogata
quid sibi uellet et saltus et
fugaꝰ. et uñ egrotanti et ue¬
tule tanta uirtus et ueloci¬
tas adueniss: responclit
hanc sibi agilitatem exp̃.
lo insiliret. Hec sequentictie.
dum in ecclia diuinis q̃ ille ce.¬
lebrabat officiis int̾esset: cru¬
delissime et autissime coram
om̃ib uerata est. Cõpassus
abbas mulieri ia sepe in tali¬
b expertus cłi clem̃tiam ĩpe.¬
rat cliabolo ut receclat. Iue
ad ĩꝑium serui fłi tͤmebundꝰ
euanuit: mulier uͦ nõ solum
a ueratione. s eciam a neruo.¬
rum cõtractione in mom̃to s¬
conualuit.
ec et alia multa intra
alpes cõstitutus oꝑatꝰ
est uir cł̾i. et cliuersa
loca plustrans bñfaci¬

Expanded text:
modo illa sonabat, ut diceres: Hic modo illa sonabat, ut diceres: Hic qui loquitur, Ligur est, hic Hispanus. Haec etiam genuum passione, et poplitis tremore perturbabatur. Quae cum ad Virum Dei adducta fuisset, saltu concito scamnum in quo sedebat inopinata celeritate transiliit. Reducta et interrogata quid sibi vellet et saltus, et fuga, et unde aegrotanti et vetulae tanta virtus et velocitas advenisset: respondit hanc sibi agilitatem ex pralo insiliret. Haec sequenti die dum in ecclesia divinis quae ille celebrabat officiis interesset, crudelissime et diutissime coram omnibus vexata est. Compassus Abbas mulieri, jam saepe in talibus expertus Dei clementiam, imperat diabolo ut recedat. Ille ad imperium Servi Dei tremebundus evanuit: mulier vero non solum a vexatione, sed etiam a nervorum contractione in momento convaluit. ec et alia multa intra Alpes constitutus operatus est Vir Dei, et diversa loca perlustrans benefaci
Abbreviated transcription (Latin):
semoris animi erant. clem̃¬
tissimo ei cõpaterent᷑ affec¬
tu. Hic ita latrabat ut si
audires nec uicdes ꝑsonam:
canem crecleres. Nunc ad se¬
adductũ uirtłi cum latran¬
tem audisset ingemuit: qui
eo mͦ latrabat. quo solent ꝑ¬
cussi uł obruti canes irasciet
latrans: acrius solito turba¬
batur. Increpato itaq: diabo¬
lo. et in uirtute xp̃i expulso:
homini ĩꝑat ut loquatur.
Purgatus homo intrat eccl̃i¬
am: interest sacram̃tis cru-¬
cis signo se munit: auait e¬
uuangelia cõsitetur et orat.
et cetera sane mentis offici¬
a deo reddit et cõsecrat.
num eodem anno
pater sẽs transiret:
oblata est ei demomaca mu-¬
lier. Nam eo tẽpore aberat.
quo primum uir cłi ciuitatẽ
p̃dcãm sua illustrauit p̃senti¬
A hanc possulebat demoni-¬
um. quod mͦ italica mͦ hibe¬
ra lingua loquebatur: nec
satis certum uitum unꝰ esset
bilinguis an cluo. sui q̃sq ser¬
monis idiomate itiomate
utens: s tam ꝓprie mͦ hec.

Expanded text:
severioris animi erant, clemenseverioris animi erant, clementissimo ei compaterentur affectu. Hic ita latrabat, ut si audires, nec videres personam, canem crederes. Quem sibi exhibitum Vir Dei cum latrantem audisset, ingemuit: qui eo modo latrabat, quo solent percussi vel obruti canes irasci, elatrans, acrius solito turbabatur. Increpato itaque diabolo, et in virtute Christi expulso, homini imperat ut loquatur. Purgatus homo intrat ecclesiam, interest sacramentis, crucis signo se munit, audit Evangelia, confitetur et orat, et caetera sanae mentis officia Deo reddit et consecrat. num eodem anno Pater sanctus transiret, oblata est ei daemoniaca mulier. Nam eo tempore aberat, quo primum Vir Dei civitatem praedictam sua illustravit praesentia. Hanc possidebat daemonium, quod modo Italica, modo Ibera lingua loquebatur; nec satis certum, utrum unus esset bilinguis, an duo, sui quisque sermonis idiomate utens: sed tam proprie modo haec,
Abbreviated transcription (Latin):
demoniaca molestissimũ: re¬
linquere impium uidebat᷑.
Surgit qͥ et assũpta secum
muliere iursum papiã reu̾¬
tit᷑. ubi cũ uirũ dei non in¬
uenisset: usq cremonẽ prose¬
quitur abeuntẽ. Indicat qͥd
factum sit: et ut grãm inue¬
mat lacrimabilit̾ deprecat᷑.
Nec defuit pie petitioni abb̃is
clementia. s precipit ut eccli
quatur. Itaq memor ꝓmis¬
si cuta noctis crepusculũ. cete¬
ns dormitum euntib. ip̃e u¬
no tantum prosequente eccl̃i¬
am ingreditur. et tota nocte
illa orationi uacans. optinu¬
it a dño quotl petebat: et ĩ¬
petiata mulieri sanitate. iu¬
bet eam eam securã reuerti
ad ꝓpuia. S cum illa reclitũ
ad se tliaboli. sicut iam exꝑ¬
ta fuerat formidaret: collo
eius alligar cartulam ħ u̾ba
pit ciabolus: ut mulien re¬
gresse. ad ꝓpua numquam
deuiceps apropinquare pre¬
rat etiam in eaclem
ciuitate demonra¬
cus quilam cuius
passio multos ad
risum mouebat: cũ alii qͥ

Expanded text:
daemoniaca molestissimum, redaemoniaca molestissimum, relinquere, impium videbatur. Surgit igitur, et assumpta secum muliere, rursum Papiam revertitur: ubi cum Virum Dei non invenisset, usque Cremonam prosequitur abeuntem. Indicat quid factum sit: et ut gratiam inveniat, lacrymabiliter deprecatur. Nec deest piae petitioni Abbatis clementia; sed praecipit ut ecclesquatur. Itaque memor promissi, circa noctis crepusculum, caeteris dormitum euntibus, ipse uno tantum prosequente ecclesiam ingreditur, et tota nocte illa orationi vacans, obtinuit a Domino quod petebat: et impetrata mulieri sanitate, jubet eam securam reverti ad propria. Sed cum illa reditum ad se diaboli, sicut jam experta fuerat, formidaret, collo ejus alligari chartulam haec verba vit diabolus, ut mulieri regressae ad propria nunquam deinceps appropinquare praeErat etiam in eadem civitate daemoniacus quidam, cujus passio multos ad risum movebat, cum alii qui
Abbreviated transcription (Latin):
Unde enĩ ih̾m nosti᷑ aut si
umquam iuclisti eum: ui¬
di inquit. Nbina eum uicli¬
sti: In gła. Et tu in gła funis¬
ti : Fui quidem. Et quomͦ ĩ¬
de existi: C um lucifero inqͥt
multi cecidimꝰ. Hec autem
omia uoce lugubri ꝑ os ue¬
tule. auclientib om̃ib loq̃¬
batur. Responclente autẽ
alb̾e scõnũquid nõ in illã
redire głam uellesͤ. et restitu¬
i in gradum pristinum: iur-¬
sum uoce mutata et m̾iro
mͦ cachinnans. hoc inquit
locutus orante attentius ui¬
ro cłi. nequissimꝰ ille uictus
abcessit: et mulier sibi recl¬
re. et per totam uiam inco¬
lumitati eius cõgauilens:
exparectantib amictisclomui
sue recliit᷑. Letabantur oĩns
qui ordinem rei geste aucie¬
rant. s repente gaudiũ uerti¬
tur in merorem: quia ubi
domꝰ limina mulier attigit:
rursus intrat cliabolus: et
ĩfestior solito miseram deser¬
pit atrotius. Nyul faceret
miser maritus.:quo se uerte.¬
ret nesciebat. Cohabitare cũ

Expanded text:
« Unde enim Jesum nosti, aut si « Unde enim Jesum nosti, aut si unquam vidisti eum?--Vidi, » inquit. « Ubinam eum vidisti?--In gloria.--Et tu in gloria fuisti? --Fui quidem.--Et quomodo inde existi?--Cum Lucifero, inquit, multi cecidimus. » Haec autem omnia voce lugubri per os vetulae audientibus omnibus loquebatur. Respondente autem Abbate sancto: « Nunquid non in illam redire gloriam velles, et restitui in gaudium pristinum? » rursum voce mutata, et miro modo cachinnans: « Hoc, » inquit,locutus, orante attentius Viro Dei, nequissimus 1101 ille victus abscessit, et mulier sibi redre, et per totam viam incolumitati ejus congaudens, exspectantibus amicis domui suae redditur. Laetabantur omnes qui ordinem rei gestae audierunt; sed repente gaudium vertitur in moerorem: quia ubi domus suae limina mulier attigit, rursus in eam intrat diabolus, et infestior solito miseram discerpit atrocius. Quid faceret miser maritus, quo se verteret, nesciebat. Cohabitare cum
Abbreviated transcription (Latin):
tur cõuicia: ut blasphemiis
ꝓuocatus. inpacienter ferret
opprobria: et cõfiuidet᷑ ĩpre¬
dignis auairet sermonibus.
tionem non ipse expetens s
ail d̾m remittens. ad eccłiam
sc̃i syn demouiacam luci
p̃cepit. uoluit qͥppe curatio¬
nis illuis glam dare mar¬
tyri: et pͥmicias oꝑationũ
uirtuti eius ascribi. At uͦ
sanctus syrus ail hospitem
suum remisit negotium. nͨ
in eccl̃ia sua quippiam sibi
deferens intactum: opus re¬
duci uoluit ad alb̃em. Re¬
ducitur gͥ nuilier ad abb̃is
hospicium. garriente per os
euis diabolo et clicente. nõ me
syrulus eiciet: non me expel¬
let bernaulus. Ad hec seruꝰ
d̾i responcit. Nec syrus nec
dño supplicabat. Cunc uero
spiritus nequam uelut pͥori
iꝓbitate mutata. quam li¬
bens inquit egreclerer ab hͨ
bens egreclerer s nõ possum.
Int̾rogatus cãm: quia nec dũ
uult magnus clñs ait. Eui
sanctus ait. Et quis est magnꝰ
Ad quem nrsum uir cłi:

Expanded text:
tur convicia, ut blasphemiis tur convicia, ut blasphemiis provocatus, impatienter ferret opprobria, et confunderetur in praedignis se audiret sermonibus ltionem non ipse expetens, sed ad Deum remittens, ad ecclesiam sancti Syri daemoniacam duci praecepit. Voluit quippe curationis illius gloriam dare Martyri, et primitias operationum virtuti ejus ascribi. At vero sanctus Syrus ad hospitem suum remisit negotium, nec in ecclesia sua quidpiam sibi deferens, intactum opus reduci voluit ad Abbatem. Reducitur igitur mulier ad Abbatis hospitium, garriente per os ejus diabolo, et dicente: « Non me Syrulus ejiciet, non expellet Bernardulus. » Ad haec servus Dei respondit: « Nec Syrus, nec Domino supplicabat. Tum vero spiritus nequam, velut priori improbitate mutata: « Quam libens, inquit, egrederer ab hac bens egrederer! sed non possum. » Interrogatus causam: « Quia necdum vult magnus Dominus, » ait. Cui Sanctus: « Et quis est magnus» Ad quem rursum Vir Dei:
Abbreviated transcription (Latin):
fantule uircłi et signacłm
crucis faciens suꝑ eam. tran¬
quiliorem climitit: et dũ
domum referret᷑. ultro aꝑit
oculos. et peles sine uectore
ipsa reuertit᷑. Et ipso in loco
mulien a demonio uexate
multis astantib. a patre
it sanitatem.
am papiam aduenerat.
tutum aduentum eius
p̃cesserat: et cũ debito
gaudio et apparatu᷑ tan¬
te głe uirum ciuitas leta¬
bunda suscepit. R. ne liu
ppłi desileriũ dilatio suspñ¬
deret: qui sicut mectiolanz
miracła facta audierat.
signum ab eo optabat ui¬
te rusticus quidam. qui de
mesiolano secutꝰ eum fuerat.
uroram demoniacam secũ
abducens: quam aute peiles
enis lacͥmabili uoce. intͥnse¬
cus protestans auprietates de¬
posuit. Nec mora in cõtume¬
lias alb̃is ꝑ os misere muli¬
eris. diabolus locutus est. et
inidens seruum cłi. nõ inquit
me de canicula mea hic porni¬
los edens. et brasicas deuorãs
repellet. Multa in hunc mo¬
dum in uirum ci iaculaba¬

Expanded text:
fantulae Vir Dei, et signaculum fantulae Vir Dei, et signaculum crucis faciens super eam, tranquilliorem dimittit: et dum domum referretur, ultro aperit oculos, et pedes sine vectore ipsa revertitur. Et ipso in loco mulieri a daemonio vexatae, multis astantibus, a Patre it sanitatem. am Papiam advenerat, tutum adventum ejus praecesserat, et cum debito gaudio et apparatu tantae gloriae Virum civitas laetabunda suscepit. Et ne diu populi desiderium dilatio suspenderet, qui sicut Mediolani miracula facta audierat, signum ab eo optabat vieum rusticus quidam qui de Mediolano secutus eum fuerat, uxorem daemoniacam secum adducens, quam ante pedes ejus lacrymabili voce intrinsecas protestans anxietates deposuit. Nec mora, in contumeliam Abbatis per os miserae mulieris diabolus locutus est, et irridens servum Dei: « Non, » inquit, « me de canicula mea hic porrulos edens et brassicas devorans pellet. » Multa in hunc modum in Virum Dei jaculaba
Abbreviated transcription (Latin):
familiarem uibet accersi¬
u ministrum. Discum inqͥt
cõseruantlum: huc adue¬
ire ne cuncteris. Cumq: ille
obtulisset allatũ. infunde
inquit aquam in eo et pa¬
nis exiguas buccellas cõcicle.
Quoil cum factum fuisset.
cõfidens in clño et alb̃is p̃¬
cib se cõmendans: comedit
et bibit et absq ulla dila-¬
tione cõualuit.
ygebatur aduen¬
tantum numer̾.
et mirificaopera
ad se popłos inui¬
tabant: nec usqͣm iuro cłi
dabatur requies dũ ex eiꝰ
lascituctine. alii sibi quie¬
tulinem ꝓcurarent. Abeũ¬
tib occurrebant alueniẽ¬
tes et succetlebant sibi bñ¬
ficia m̃dicantes. Inter quos
nules quidam in ulnis su¬
is puellam ail uirum cli
attulit. que ita exosam hẽ
palpebris eciam brachium
opponeret oculis: ne aliquo
mͥr aliqua lucis particła se
cum se ei lum̃ infuncdet. cla¬
mabat et flebat et erat ei fla¬
ritas pro cruciatu: et lux uisa
quasi aculeos eiꝰ cerebro
infigeb ⁊ at. Beneaicit in¬

Expanded text:
familiarem jubet accersifamiliarem jubet accersiri ministrum. « Discum, » inquit, conservandum, huc afferre ne cuncteris. Cumque ille obtulisset allatum: « Infunde, » inquit, « aquam in eo, et panis exiguas buccellas conscinde. » Quod cum factum esset, confidens in Domino, et Abbatis precibus se commendans, comedit et bibit, et absque ulla dilatione convaluit. 20. Augebatur adventantium numerus, et mirifica opera ad se populos invitabant; nec usquam Viro Dei dabatur requies, dum ex ejus lassitudine alii sibi requiem procurarent. Abeuntibus occurrebant advenientes, et succedebant sibi beneficia mendicantes. Inter quos miles quidam in ulnis suis puellulam ad Virum Dei attulit, quae ita exosam lucem palpebris etiam brachium opponeret oculis, ne aliquo modo aliqua lucis particula secum se ei lumen infunderet, clamabat et flebat, et erat ei claritas pro cruciatu, et lux visa quasi aculeos ejus cerebro infigebat. Benedicit in
Abbreviated transcription (Latin):
lat. largire quoil petit cõfidẽs
m eiꝰ urtute ꝑ quem expetit
sanitatem postula: et inpe¬
trabis ut et tu de cłi mun̾e
et ille de optata głetur sa¬
lute. Ad p̃ceptum ep̃ci ab¬
innocauit clñm: et exauili¬
uit eum. et signo crucis e¬
dito. nerui qui obriguerãt
extensi sunt: et caro quam
releunte sospitate ignita
mobilis facta est. et flexi
culorum illius ipse testis
exstitit et relator. Coegit gͥ¬
alb̾em ut secum ea nocte
cenaret. cuiꝰ rei assensum¬
uix et cum magna difficł¬
tate optinuit. ea cdũtaxat
ratione suasum quol in¬
tolerabilis uncliq ppłs ex¬
peccaret: nec sine ꝑitło pos¬
se egresti uuleretur. Inter
cenandum uͦ parapsidem
in qua abbas cometlerat.
epc̃ ministro familiari ser¬
uandam tradidit. et p̃cepit
ut seorsum recõaitam tõ
om̃i diligentia castodiret.
Elapsis exinde aliquib cli¬
eb ep̃c̃ ulem febri ũ uehe¬
menti ardore corripitur.
et recorclatus homnnuis tłi

Expanded text:
lat, largire quod petit; et confidens lat, largire quod petit; et confidens in ejus virtute, per quem expetit sanitatem, postula, et impetrabis; ut et nos de Dei munere, et ille de optata glorietur salute. » 19. Ad praeceptum episcopi Abinvocavit Dominum, et exaudivit eum; et signo crucis edito, nervi qui obriguerant, extensi sunt, et caro quam redeunte sospitate ingenita, mobilis facta est et flexibiculorum illius ipse testis existit et relator. Compulit autem eum, ut ibidem ea nocte coenaret. Cujus rei assensum cum magna difficultate obtinuit, ea duntaxat ratione suasum, quod intolerabilis undique populus exspectaret; nec sine periculo posse egredi videretur. Inter coenandum vero paropsidem, in qua Abbas comederat, episcopus ministro familiari servandam tradidit, et praecepit ut seorsum reconditam cum omni diligentia custodiret. Elapsis exinde aliquot diebus, episcopus idem febrium vehementi ardore corripitur: et recordatus 1100 Hominis Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
sub multoꝵ testimonio. in
eailem ciuitate ut uiclerent
ĩposito signo crucis a patre lu¬
minũ potenter optinuit. ꝑ
ulem tempꝰ hospicium abba¬
nensis ep̃i. quem dñs papa
in eadẽ .n. legatione sibi col¬
legam flederat gr̃a tractandoꝵ
negotioꝵ intrauerat: et cde huᷤ
que inũicta fuerant agebãt¬
it suꝑ eos adolestens cuiꝰ an¬
da manus erat. et retorta ad
brachium: ⁊ aduolutꝰ pecti¬
bus eius supplicit̾ postulat
sanitatem. Ille alias occupa¬
tus beneclixit qͥlem et abire
p̃cepit: et ne ampliꝰ sibi mo-¬
lestiam faceret u̾bis solito
seuiorib int̾ilixit. Receclebat
ille nõ cõsecutus quod q̃sierat.
cum uen̾abilis episcopꝰ sub
omni celentate eũ regrediiu¬
bet:et manu arreptũ tracdit
abbati. Huit inquit qͥ mi¬
nime beneficiũ cõsecutus
tͥ ut aisceleret obeaiuit: tu
ne claudas iisc̃a misccłie. qͥn
pocius tu obedi et urtute
obedien tie me uibente
astrictus fac quod. postu¬

Expanded text:
sub multorum testimonio in sub multorum testimonio in eadem civitate ut viderent, imposito signo crucis, a patre luminum potenter obtinuit. Per idem tempus hospitium Albanensis episcopi, quem dominus Papa in eadem legatione sibi collegam dederat, gratia tractandorum negotiorum intraverat, et de his quae injuncta fuerant confit super eos adolescens cujus manus arida erat, et retorta ad brachium; et advolutus pedibus ejus suppliciter postulat sanitatem. Ille alias occupatus, benedixit quidem, et abire praecepit, et ne amplius sibi molestiam faceret, verbis solito severioribus interdixit. Recedebat ille non consecutus quod quaesierat: cum venerabilis episcopus sub omni celeritate eum regredi jubet, et manu arreptum tradit Abbati. « Huic, inquit, qui minime beneficium consecutus, tibi, ut discederet, obedivit, tu ne claudas viscera misericordiae: quin potius tu obedi, et virtute obedientiae me jubente astrictus, fac quod postu
Abbreviated transcription (Latin):
tib non admutens uix tã¬
dem cuneo infixo dissoluen¬
te pressuram uellet nollet
int᷑ fauces et guttur re¬
cepit. Confestunq ut pene¬
trans scificio ad interiora
descenctit. quasi infuso an¬
tidoto ius maligna erupit.
et uomitu sorcictissimo qͣ¬
si torrentis ĩpulsu festina
p̃cipitatione rotatus. cum
ingenti cõcumelia demon
exiuit. Repente qui uileba¬
tur mortuus uiuit:et de
lecto abb̃is quietus et ĩcolu¬
sum inquit. Gras agunt
om̃s cõmunĩt d̾o. et qui mͦ
flebant letantur: foris cla-¬
mor effuidit᷑. res intꝰ gesta
suꝑ tecta sollempnit̾ p̃dica¬
tur: tota ad spectacłm cõue¬
uit ciuitas. bñdicit᷑ fłs:
gaudet ppłsͥ in abb̃̾e tanti
oꝑis patratore totiꝰ plebis
requiescit affectus.
ebricitantib mul¬
tis ulem sanctꝰ ma¬
nus ĩponens. et a¬
quam beneictam
porngens ad bibendum sa¬
nitatem optinuit:aulas
manus et menbra parali¬
si aissoluta tangens inco¬
luritati restituit: ceci etrã

Expanded text:
tibus non admittens, vix tantibus non admittens, vix tandem cuneo infixo dissolvente pressuram, vellet, nollet, intra fauces et guttur recepit. Confestimque ut penetrans sanctificatio ad interiora descendit, quasi infuso antidoto vis maligna erupit, et vomitu sordidissimo, quasi torrentis impulsu, festina aecipitatione rotatus cum ingenti contumelia daemon exivit. Repente qui videbatur mortuus, vivit: et de lecto Abbatis quietus et incolusum, » inquit. Gratias agunt omnes communiter Deo, et qui modo flebant, laetantur. Foras clamor effunditur, res intus gesta super tecta solemniter praedicatur, tota ad spectaculum convenit civitas, benedicitur Deus, gaudet populus, in Abbate tanti operis patratore totius plebis requiescit affectus. 18. Febricitantibus multis idem Sanctus manus imponens, et aquam benedictam porrigens ad bibendum, sanitatem obtinuit: aridas manus, et membra paralysi dissoluta tangens incolumitati restituit: caeci etiam
Abbreviated transcription (Latin):
o cui ĩnitebatur collũ pue
ulemit̾ tangit. Seil et frat
euis Gerardus uolens exꝑi¬
latenter clorso eius signum
crucis ĩpressit. Cumq priꝰ
sine motu. et sensu. nec ui-¬
dens. nec auiliens. ante pe¬
des alb̃is. lui extensus pa¬
uimento hesisset. ad tactũ
baculi et ad signũ crucis ĩ¬
fremuit: et turbatus ĩge¬
nuit. Iubet qͥ abbas super
ꝓpͥum lectum eum poni.
Et ille quasi ex iniuria of¬
fensus reiecit se in pauim̃¬
tum: et stridebat dentib
et mordebat ꝓcuratorem
suum: et capulis eoꝵ qui
aderant manus initiens qͦ
poterat conatu. se ab eorum
manib abstrahebat: et ab
eis ux ten̾i poterat. Fya
inquit albas ad lectũ nos¬
trum eum rectucite. Oran¬
te itaq abb̾e. et fr̃ĩb in ora-¬
tione prostratis. quasi ardñ-¬
tib paleis q̃ in lecto cõtine¬
bantur: diabolus ureretur.
torm̃ti estuantis in sliuina
ꝓpinquante. passionem cla
morib testabatur. Iubet
ille pressis labiis. et clen-¬

Expanded text:
o cui innitebatur collum pueri o cui innitebatur collum pueri leniter tangit. Sed et frater ejus Gerardus volens experilatenter dorso ejus signum crucis impressit. Cumque prius sine motu et sensu nec videns, nec audiens, ante pedes Abbatis diu extensus pavimento haesisset; ad tactum baculi et ad signum crucis infremuit, et turbatus ingemuit. Jubet igitur Abbas super proprium lectulum eum poni. At ille quasi ex injuria offensus rejecit se in pavimentum, et stridebat dentibus, et mordebat procuratorem suum: et capillis eorum qui aderant, manus injiciens, quo poterat conatu se ab eorum manibus abstrahebat, et ab eis vix teneri poterat. « Eia, » inquit Abbas, « ad lectum nostrum eum reducite. » Orante itaque Abbate, et fratribus in oratione prostratis, quasi ardentibus paleis, quae in lecto continebantur, diabolus ureretur, tormenti aestuantis, vi divina propinquante, passionem clamoribus testabatur. Jubet ille pressis labiis et den
Abbreviated transcription (Latin):
gelium cõpellitur. uel diuinᷤ
interest sacramentis: offendit᷑
habitator eius itiabolus et tor.¬
quet᷑ atrotuis. Dumq mͦ cum
ceteris ego pro forib expectarẽ.
signum sc̃e crucis figurante te.
et extendente in ppłm manũ
sacramentalium signoꝵ nirtute.
exacerbatus diabolus uehem̃tiꝰ.
solito totus ad uexationem pu¬
er se cõtulit:et sicut uiles to¬
tum corpus eius occupans. fere
ei eciam uitalem sp̃m interdu¬
dit. S et ipse puer cũ auclita
esset apul nos. gr̃e quã a deo
accepisti opinio: ex alioꝵ cura.¬
tionib suam sperans salutem:
rogauit me ut eum ad teacdu¬
dei ut et laboribz meis qui in
eiꝰ custodia oꝑam dampnosã.
et ꝑiculosam mpenclo. et illiꝰ
misene que tanta est. quantã
ipse oculis probas. pio et cõsue¬
to affectu subuenias: et rabiẽ
demonis non usq quaq ꝓ.¬
celere paciqͥns. flebat qͥ et
lacrinus ora profusus p̃sentes
qͦ cõmouit. ut omnes parit᷑

Expanded text:
audire compellitur, vel divinis audire compellitur, vel divinis interest Sacramentis, offenditur habitator ejus diabolus, et torquetur atrocius. Dumque modo cum caeteris ego pro foribus exspectarem, signum sanctae crucis figurante te, et extendente in populos manum sacramentalium signorum virtute exacerbatus diabolus, vehementius solito totus ad pueri vexationem se contulit: et sicut vides, totum corpus ejus occupans, fere ei etiam vitalem spiritum intercludit. Sed et ipse puer, cum audita esset apud nos gratiae, quam a Deo accepisti, opinio, ex aliorum curationibus suam sperans salutem, rogavit me ut eum ad te adduDei, ut et laboribus meis, qui in ejus custodia operam damnosam et periculosam impendo, et illius miseriae, quae tanta est, quantam ipse oculis probas, pio et consueto affectu subvenias, et rabiem daemonis non usquequaque procedere patiaris. » Flebat igitur, et lacrymis ora perfusus praesentes quosque commovit, ut omnes pariter
Abbreviated transcription (Latin):
aduene̾rum quam ciuium
prosequi sc̃m: expet̾e bñdic¬
tionem. audire uerbũ. ui¬
dere signum: et doctrina et
miraculis ultra qũã crectibi¬
le est delectabantur.
derat iiter eos quiclã
ex subuibanis qui pu¬
enim demoniacum illuc al¬
uexerat. qui repente coram
omnib. ad signum crucis qd̃
uir sẽs eticlit de baiuli sui
brachiis ruit: et elisus hu-¬
mi quasi mortus sine ullo
sensu inmobilis uisus est.
o erat: tantum cirra p̃cordi-¬
a exiguus ei suꝑerat uapor.
Bant qͥ ceteri locum ut pos¬
set ꝓcedere. et admitti ad ui-¬
rum cłi seminecis puen ba¬
iulus. et atonita multituilo
tam miserabilis p̃stolabatur
aduentum. Ingressus qͥ ad
uirũ tłi homo est. et puerũ
stupidum nec aliquid senti¬
entem ante pedes alb̃is expo¬
suit. et ait. Puer iste cñe
pater quẽ ante tuos posui
pedes. iam ꝑ t̾ennium a de¬
monio acerrime ueratus est.
sẜ. quociens uel eccłiam in¬
greditur. uł salib exorciza¬
tis asꝑgitur. uł signũ cruicis¬

Expanded text:
narum, quam civium prosequi Sanctum, expetere beneficium, audire verbum, videre signum; et doctrina et miraculis ultra quam credibile est, delectabantur. 16. Aderat inter eos quidam ex suburbanis, qui puerum daemoniacum illuc advexerat: qui repente coram omnibus ad signum crucis, quod Vir sanctus edidit, de bajuli sui brachiis ruit, et elisus humi quasi mortuus sine ullo sensu immobilis visus est: in eo, tantum circa praecordia exiguus ei supererat vapor. Dant igitur caeteri locum ut posset procedere, et admitti ad Virum Dei seminecis pueri bajulus; et attonita multitudo tam miserabilis casus praestolabatur eventum. Ingressus igitur ad Virum Dei homo est, et puerum stupidum, nec aliquid sententiam ante pedes Abbatis exposuit, et ait: « Puer iste, domine pater, quem ante tuos posui pedes, jam per triennium a daemonio acerrime vexatus est: et quoties vel ecclesiam ingreditur, et salibus exorcizatis aspergitur, vel signum ei crucis
Abbreviated transcription (Latin):
gentib fac̾e̾ questum infi¬
nitas agna uerat. petuni¬
et in apostasie simulaciũ.
Nilens itaq perisses exac¬
tionum auctoritatem. et
solam domum que nuper
multis stipata clamorib
lam carebat erariis: inpaci¬
enter ferens quod manus

Expanded text:
gentibus facere quaestum, infigentibus facere quaestum, infinitas aggregarat pecuniet in apostasiae simulacrum. Videns itaque periisse sibi exactionum auctoritatem, et solam domum, quae nuper multis stipata clamoribus, jam carebat aerariis; impatienter ferens quod manus
Abbreviated transcription (Latin):
ente gerardo ẽgolismensi ep̃o.
et instillante in cor eius dis¬
cessionis semina. factus erat
scismans defensor et auctor.
Quicũq susceptioni pet̾ leo¬
nis. non subscribebant ꝑse¬
cutionib expositi. alii damp¬
nis. alii proscuptionib mul.¬
tabantur: Alii a sectib ꝓpͥis
pulsi exulare cõpellebantur.
Sibilabat in aurib comitis
serpens antiqus uet̾ator ille
qui aui in partib illis sectis
apostolice fuerat legatus. et
nunc a magistratu tanto de¬
iectus. non poterat se pati sue
solius eccł̃ie ep̃m: qui siuide¬
rat totius aquitanie pͥncip̃e
et magistratum. Erubescebat
enim ad pͥmam domũ recti¬
re cuiꝰ potentatui et turoni¬
ca. et burlegalensis. et auxi¬
ensis ꝓuinciee subite fue¬
rant: et quicqͥd a collib
hiberorum ut usq ad lige¬
rim cõplectitur et clauilit
occeanꝰ paruerat eius imꝑi.¬
o. Consuetus eiꝰ gͥ p̃dari ꝓ¬
uincias et sub titło ꝓuin¬
cie iuisticie de causis emer¬

Expanded text:
ente Gerardo Engolismensi episcopo, ente Gerardo Engolismensi episcopo, et instillante in cor ejus dissensionis semina, factus est schismatis defensor et auctor . Quicunque susceptioni Petri Leonis non subscribebant, persecutionibus expositi, alii damnis, alii proscriptionibus multabantur, alii a sedibus propriis pulsi exsulare compellebantur. Sibilabat in auribus Comitis serpens antiquus, veterator ille, qui diu in partibus illis Sedis apostolicae fuerat legatus, et nunc a magistratu tanto dejectus, non poterat se pati suae solius Ecclesiae episcopum, qui se viderat totius Aquitaniae principem et magistrum. Erubescebat enim ad primam domum redire, cujus potentatui et Turonica, et Burdegalensis, et Auxiensis provinciae subjectae fuerant, et quidquid a collibus Iberorum usque ad Ligerim complectitur et claudit Oceanus, paruerat ejus imperio. Consuetus igitur praedari provincias, et sub titulo justitiae de causis emer