comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
edificare utilit̾ recta nͥ posset nͥ abauditoꝵ suoꝵ cordib spmis
uani amoris euelleret nimirũ frustra in eis sce̾ p̾dicatioi u
plantaret hinc ẽ qd̃ petrus pͥus au̾tit ũ pꝰ modũ construat. Cun
neqͦqͣm iudõs monebat qͥd iã facerent. s de eis qͣfecerant. increpui¬
bat dicens: Iħm nararenũ uirũ ad ꝓbatũ ado̾ inuob̾. iurtit¬

Expanded text:
ficare utiliter recta non posset; nisi ab auditorum suorum cordibus spinas vani amoris evelleret, nimirum frustra in eis sanctae praedicationis verba plantaret. Hinc est quod Petrus prius evertit, ut postmodum construat, cum nequaquam Judaeos monebat quid jam facerent, sed de his quae fecerant, increpabat dicens: Jesum Nazarenum virum approbatum a Deo in vobis, virtut
Abbreviated transcription (Latin):
de m̃gunt᷑. uł sollicite seipsi dep̃hendant. qͥa dũ cor eordi
custoditis minimis extollit᷑. ad ꝑpetͣnda gͣuiora ipso elationꝰ
sue baratro deuorat᷑ Et dũ foris fibi parua subicuit. s ꝑ iane
foris ꝑ mala maiora ꝓsternt᷑ Ammone̾di gͦ st̃. qͥse aparuis cus¬
todiunt. s aliqn̾ ĩgͣuib dem̃gunt᷑. ne ubi sestare extͥnsecꝰ esti¬
mant ibi t̃eͥnsecꝰ cadant. Et uista disteti iudicis retbutionẽ
elatio minoris iusticie. uia fiat ad foueã gͣuioris culpe: Qui enĩua noͣ¬
se elati minimi boni custodia̾ suis uirib tͥbuunt. tꝰte delicticul¬
pus maiorib obruunt᷑. Et cadendo discunt ñ fuisse ꝓpͥũ qd̃ ste¬
cerunt. u̾ mala ĩmensa cor tepͥmant. qđ bona minima ex altãt:
A monendi st̃ ut confident qđ ⁊ ĩ culpis gͣitiorib alio reatu se ob¬
icant: ⁊ tam̃ plerũq inparius qͥcustodiunt. detiꝰ peccant:
Q n inillis iniqͣ faciunt: & ꝑ ista se hõib qͥa uqͥ st̃ tͤgũt Unde¬

Expanded text:
demerguntur, ut sollicite seipsos deprehendant, quia dum cor eorum de custoditis minimis extollitur, ad perpetranda graviora ipso elationis suae barathro devorantur; et dum foris sibi parva subjiciunt, sed per inanem  mala majora prosternunt. Admonendi ergo sunt qui se a parvis custodiunt, sed aliquando in gravibus demerguntur, ne ubi se stare extrinsecus aestimant, ibi intrinsecus cadant, et juxta districti judicis retributionem elatio minoris justitiae via fiat ad foveam gravioris culpae. Qui enim vane elati, boni minimi custodiam suis viribus tribuunt, juste derelicti culpis majoribus obruuntur; et cadendo discunt non fuisse proprium quod steterunt, ut mala immensa cor reprimant, quod minima bona exaltant. Admonendi sunt ut considerent quod et in culpis gravioribus alto reatu se obligant, et tamen plerumque in parvis quae custodiunt, deterius peccant, quia et in illis iniqua faciunt, et per ista se hominibus quod in
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾ occupat. sic uitã corꝑis sic̃ unu̾ gͣue inflictũ pectori uub¬
no neqͣt hinc uidelicii scͥptũ ẽ Qui modica spernit. paulatĩ de¬
cidit. Qui enĩ peccata minima flere ac deuitare negleg̃. abstatu
iusticie nꝰ qͥdẽ repente. s partib totꝰ cadit Amonẽdi sc̃ qͥ minꝰ¬
mis freqͦnt̾ excedt̃ ũ sollicite consid̾e̾nt qͥa ñnꝰꝗͣ ĩ parua deti.
q ĩ maiori culpa peccat᷑. Alaior eniꝰ qͦcitiꝰ qͥa sit culpa agnosci¬
tͣ. eo etiã celeriꝰ em̃dat᷑ Minor uͦ dũ qͣsi nulla credit᷑ eo pesꝰq̃
n secͣiꝰ iꝰ ur̃u retinet᷑. Uñ fit pleru̾q ut mens assueta malis leu¬
b nec gͣuia ꝑ horrescat atq ad qͦndã auctoritatẽ neqͥtie ꝑcubi

Expanded text:
at, sic vitam corporis sicut unum grave inflictum pectori vulnus necat. Hinc videlicet scriptum est: Qui modica spernit, paulatim decidit. Qui enim peccata minima flere ac devitare neglegit, ab statu iustitię non quidem repente, sed partibus totus cadit. Et dicente dominmis frequenter excedunt, ut sollicite considerent quia nonnunquam in parva deterius, quam in majori culpa peccatur. Major enim quo citius quia sit culpa agnoscitur, eo etiam celerius emendatur; minor vero dum quasi nulla creditur, eo pejus quo et securius in usu retinetur. Unde fit plerumque ut mens assueta malis levibus nec gravia perhorrescat, atque ad quamdam auctoritatem nequi
Abbreviated transcription (Latin):
testẽ habuit. eui plac̾e curaũ Et qͥ ĩsecreto suo bono oꝑ sobiͣ¬
hendi ac laudari concupiscit. ⁊ nullus fortasse uidt &te

Expanded text:
testem habuit, cui placere curavit. Et qui in secreto suo bono opere deprehendi ac laudari concupiscit; et nullus fortasse vidit quo
Abbreviated transcription (Latin):
Uno in loco neqͣqͣni stare ꝑmatit᷑. qͥa ad uma relabit᷑. nͥ ad sũma conet᷑.
Si gͦ inchoata bona foitis oꝑantis manꝰ adꝑfectionẽ ñ subleuat. ipsa
oꝑandi remissio contͣ hoc qđ oꝑatũ ẽ. pugnat hinc ẽ qđ ꝑsalomo.
nẽ dr̃ Sui mollis ⁊ dissolutꝰ ẽ inoꝑe suo. fr̃ ẽ sua oꝑa dissipantis.
Quia uidelicet qͥcepta bona districte ñ exeqͥt᷑. dissolutione negli¬
gentie manũ destruentis imitat᷑ hinc sardis eccłie ab angło dr̃
Esto uigilans. ⁊ confirma cet̾a q̃ morit᷑a erant. Non inuemio oꝑatua
plena. corã dõ meoQuia gͥ plena corã dõ eiꝰ oꝑa inuenta nͥ fuerat.¬

Expanded text:
uno in loco nequaquam stare permittitur, quia ad ima relabitur, nisi ad summa conetur. uno in loco nequaquam stare permittitur, quia ad ima relabitur, nisi ad summa conetur. Si ergo inchoata bona fortis operantis manus ad perfectionem non sublevat, ipsa operandi remissio contra hoc quod operatum est, pugnat. Hnem dicitur: Qui mollis et dissolutus est in opere suo, frater est sua opera dissipantis . Quia videlicet qui coepta bona districte non exsequitur, dissolutione negligentiae manum destruentis imitatur. Hinc Sardis Ecclesiae ab angelo dicitur: Esto vigilans, et confirma caetera quae moritura erant, non enim invenio opera tua plena cor
Abbreviated transcription (Latin):
supbu desteui᷑. edificationis tam̃ uba retinent᷑. St uidelieet pse¬
cittor inanis dui destructus iacet utanto pꝰ inbonis solidi fur
Sa adhuic ag̾e bona cepunt. aingiditate antea sue pͥutatis correpi¬
tionis mani aũtendi fc̃. ut adstatũ pꝰmodũ recte oꝑatioĩs eri¬
teginine subleuemꝰ. S tam̃ ñ repente ĩfabrica pont᷑. ũ nimirũ pͥꝰ
ustiosa eiꝰ uiriditas exsiccetur: Cuiꝰus quo plus ininfimis humor
ex quoquitur. eo ad summa solidius leuatur:
It contͣ ãmonendi sunt qͥ ĩchoata bona minime consũmant. u̾
cauta cirespectione consid̾ent. qͥa dũ aꝓposita ñ ꝑficiunt etiã
ꝗ fuerant cepta conuellunt. Si eni̾ qđ uidet᷑ gerendũ sollicita
uitentiõe ñ crescit. etiã qđ fuerat bene gestũ decrescit In hoc qͥppe
mundo humana qͣsi more nauis ẽ contͣ ictũ fluminis condescenti

Expanded text:
superbia destruitur, aedificationis tamen verba retinentur; ut videlicet persesuperbia destruitur, aedificationis tamen verba retinentur; ut videlicet persecutor immanis diu destructus jaceret, et tanto post in bonis solidius sunulla adhuc agere bona coeperunt, a rigiditate antea suae pravitatis, correctionis manu evertendi sunt, ut ad statum postmodum rectae operationis eritegmine sublevemus; sed tamen non repente in fabrica ponitur, ut nimirum prius vitiosa ejus viriditas exsiccetur, cujus quo plus in infimis humor excoquitur, eo ad summa solidius levatur At contra admonendi sunt qui inchoata bona minime consummant, ut cauta circumspectione considerent quia dum proposita non perficiunt, etiam quae fuerant coepta convellunt. Si enim quod videtur gerendum sollicita intentione non crescit, etiam quod fuerat bene gestum decrescit. In hoc quippe mundo humana anima quasi more navis est contra ictum fluminis conscendentis:
Abbreviated transcription (Latin):
definito consilio ⁊ pͣsrientia dĩ. tͣditũ ꝑ manꝰ iniqͦrũ adfign.¬
tes int̾emistis. Quẽ ds̃ suscitaũ solutis dolorib inferm. Ut udx.¬
licet crudelitatis sue cognitione destructi. edificationẽ sc̃is.
dicationis suscepissent. ꝗto anxie qͣrerent. tanto utilit̃ audrat
Unde ulico responderunt Quid gͦ faciemꝰ uiri fr̃s : ostendite
Quȩ edificatiois u̾ba ꝓfecto cõ tẽpnerent: nͥ pͥus salubrtru
mã sue destructionis ĩuenissent: hinc ẽ qđ saulus cũfuꝑeu̾
celitꝰ lux emissa resplenduit. ñ iã qđ recte deberit fac̾e.s.
qͥd pͣue egisset audiit Na̾ cũ ꝓstratꝰ reqͥreret dicens. qͥs
gens nĩgde ciuitatẽ. ⁊ ibi tͥ dicet᷑ qͥdte oporteat faco: sclede
celo dñs loqͣns ꝑsecutoris sui facta corripit. nec tam̃ ilico qͥ
eent facienda demonstraũ: Ecce elationis eiꝰ farpred adͥ. Eota
conr uerenalpꝰ tuma sua humilis edificara rederebat. E ton e

Expanded text:
ditum per manus iniquorum affligentes interemistis, quem Deus suscitavit, solutis doloribus inferni ; ut videlicet crudelitatis suae cogitatione destructi, aedificationem sanctae praedicationis quanto anxie quaererent, tanto utiliter audirent. Unde et illico responderunt: Quid ergo faciemus, viri fratres? Quibus Quae aedificationis verba profecto contemnerent, nisi prius salubriter ruinam suae destructionis invenissent. Hinc est quod Saulus cum super eum coelitus lux emissa resplenduit, non jam quid recte deberet facere, sed quid prave fecisset, audivit. Nam cum prostratus requireret, dicens: Quis rgens ingredere civitatem, et ibi dicetur tibi quid te oporteat facere . Ecce de coelo Dominus loquens persecutoris sui facta corripuit, nec tamen illico quae essent facienda monstravit. Ecce elationis ejus fabrica jam totaruinam suam humilis aedificari requirebat, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
palpebre tue Quisqͥs aut̃ ad uiuendũ aluis inexẽplo
poonit᷑ ñ solũ ut ipse euigilet. s etiã ut amicũ suscitet.
dr̃ ne de deris sonũ oculis tuis. nec dormitent pal-¬
pebre tue Sõnũ qͥppe oculis dare ẽ. intentione ces-¬
sante subditorũ curam omĩno negligere. Palpebre uͦ
dormitant. cũ cogitationes nt̃e ea q insubditis arguen-¬
da cognoscunt. pigredine depͥmente dissimulant. Ple¬
ne enĩ dormire ẽ. cõmissorũ acta nescire. nec corrig̾e

Expanded text:
aliis in exemplo praeponitur, non solum ut ipse vigilet, sed etiam ut amicum suscitet dicitur: Ne dederis somnum oculis tuis, nec dormitent palpebrae tuae . Somnum quippe oculis dare, est intentione cessante, subditorum curam omnino negligere. Palpebrae vero dormitant, cum cogitationes nostrae ea quae in subditis arguenda cognoscunt, pigredine deprimente dissimulant. Plene enim dormire est commissorum acta nec scire, nec corrige
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ in opes. alit̾ locupletes: alit̾ leti. aliter tristes.
lit̾ subditi. alit̃ pͣlati: alit̃ serui. aliter dñi.¬
QUAUIS ESSE DEBEAT RASTOR
ostendimus. nunc qualit̾ doceat
de monstremus. Ut enĩ longe anͣ
nos reuerende momorie gͣgoriꝰ
nazãzenus edocuit. ñ una eadẽq
cunctis exortatio c̃gruit. qͥa nec
Aliter huius mundi sapientes: aliter hebetes. aliter in puden¬
tes. aliter uerecundi. aliter ꝓterui. aliter pusillanime
Alit̃ inpatientes. alit̾ pacientes. alit̾ bemuoli alit̃ in un
alit̃ simplices. alit̾ ĩpuri. alit̃ incolumes. aliter egri.
Lit̃ qͥ flagella metuunt. & ꝓpt̾ea in nocent̃ uiuunt.
alit̾ qͥ sic ĩ iniqͥtate duruerunt. ut nec ꝑflagella corrigant᷑
lit̃ nmis taciti. alit̃ multiloqͥo uacantes. alit̾ pigͥ. alit̃
lit̾ ꝑtinaces. alit̾ in constantes : alit̾ gule dediti. alit̃ abstinen
oc aliena tapere non desistunt.

Expanded text:
inopes, aliter locupletes; aliter laeti, aliter tristes; inopes, aliter locupletes; aliter laeti, aliter tristes; aliter subditi, aliter praelati; aliter servi, aliter domiqualis esse debeat pastor ostendimus, nunc qualiter doceat demonstremus. Ut enim longe ante nos reverendae memoriae Gregorius Nazianzenus edocuit , non una eademque cunctis exhortatio congruit, quia necaliter hujus mundi sapientes, aliter hebetes; aliter impudentes, aliter verecundi; aliter protervi, aliter pusillanimes; aliter impatientes, aliter patientes; aliter benevoli, aliter invidi; aliter simplices, aliter impuri; aliter incolumes, aliter aegri; aliter qui flagella metuunt, et propterea innocenter vivunt; aliter qui sic in iniquitate duruerunt, ut nec per flagella corrigantur; aliter nimis taciti, aliter multiloquio vacantes; aliter timidi, alialiter pertinaces, aliter inconstantes; aliter gulae dediti, aliter abstinenet aliena rapere non desistunt;
Abbreviated transcription (Latin):
par morum qualitas astringit:
Sepe ntat q aliis officiunt. aliis ꝓsunt. quia sepẽ &e¬
plerũq herbe qͣ hec animalia nutriunt. alia occidun᷑.
Et lenis sibilus equos mitigit. catulos instigat Et medi¬
camentu qđ hunc morbũ inminuit. alteri uires uingit.
Et panis qͥ uitã fortiũ roborat. paruulorũ necat Pro qͣͥli¬
tate igit᷑ audientiũ. formari debet sermo doctorũ: ut
ad sua singłis congruat.e tam̃ a cõmunis significationiᷤ
arce nͣꝗ recedat. Quid enĩ sunt intente mentes auditoꝵ.
nisi ut ita dixerĩ qͣdã incythata censiones. strate cordaru
Quas tangendi artifex ut nͣ sibi met ipsi dissimile canticuͣ
faciat. disfimilit̾ pulsat. Et idcirco corde consonã modu-¬
lationẽ reddunt. qͥa uno qͥdẽ plectro. s ñ uno in pulsu
feriunt᷑ Unde n doctor qͥsq ut in una cunctos uirtute ca-¬
ritatis edificet. ex una doctrina ñ una eadẽq exortatione
cangere corda audientiu᷑ debet.

Expanded text:
par morum qualitas astringit. Saepe namque aliis officiunt quae aliis prosunt, quia et plerumque herbae quae haec animalia nutriunt, alia occidunt, et lenis sibilus equos mitigat, catulos instigat; et medicamentum quod hunc morbum imminuit, alteri vires jungit: et panis, qui vitam fortium roborat, parvulorum necat. Pro qualitate igitur audientium formari debet sermoper singula singulis congruat, et a communis aedificationis arte nunquam recedat. Quid enim sunt intentae mentes auditorum, nisi, ut ita dixerim, quaedam in cithara tensiones stratae chordaruquas tangendi artifex, ut non sibimetipsi dissimile canticum faciat, dissimiliter pulsat. Et idcirco chordae consonam modulationem reddunt, quia uno quidem plectro, sed non uno impulsu feriuntur. Unde et doctor quisque, ut in una cunctos virtute charitatis aedificet, ex una doctrina, non una eademque exhortatione tangere corda audientium debet.
Abbreviated transcription (Latin):
destruxerunt. reisunt Ammonendi sunt illi ne distac¬
tius puniant᷑. si absoluti repꝑiri neqͥuerint. saltim
dese isti ne subditorũ erratib iudicent᷑. etiã si se iã
de se securos inueniunt: Illi ut canto circa se sollicitiꝰ
uiuant. qͣnto eos aliena cura ñ ĩplicat. isti uerout
sic aliorũ curas expleant. qͣtenꝰ ⁊ suas agere ñ desistant.
Et sic in ꝓpͥa sollitudine ferueant. ut acõmissorũ custo.¬
dia minime torpescant Illi enĩ sibimet uacanti dr̃.
uade ad formicã opiger. & considera uias eꝰ. ⁊ disce
sapientiã. iste aut̃ t̾ribilit̃ ãmonet᷑ cñ dr̃ fili misi

Expanded text:
destruxerunt, rei sunt. Unde admonendi sunt illi; ne districdestruxerunt, rei sunt. Unde admonendi sunt illi; ne districtius puniantur si absoluti reperiri nequiverint saltem de se; isti ne de subditorum erratibus judicentur, etiamsi se jam de se securos inveniunt. Illi ut tanto circa se sollicitius vivant, quanto eos aliena cura non implicat; isti vero ut sic aliorum curas expleant, quatenus et suas agere non desistant, et sic in propria sollicitudine ferveant, ut a commissorum custodia minime torpescant. Illi enim sibimet vacanti dicitur: Vade ad formicam, o piger, et considera vias ejus, et disce sapientiam . Iste au
Abbreviated transcription (Latin):
tinet. s etiã qd̃ ex uicino det̾iꝰ ꝑurget. ne dũ neqͣqͣm pugnat
contͣ hoc qđ tolerat. ei quoq a quose lib̾ũ estimat uitio sub¬¬
lit̃ ãmonendisunt.
subditi. atq alit̃ pͣlati Illos ne subiectio cont̾ãt. istos
ne locus supior extollat: Illi ne minꝰ q̃ iubent᷑ cõpleant:
isti ne plus iusto iubeant. que cõpleant᷑ illi ut humiliter
sub iaceant. isti ut cẽꝑant̾ p̾sint Nã qđ̾ intelligi ⁊ figu¬
ralit̾ potest. illis dr̃. filii obedite parentib ur̃is ĩ Ano
istis uero pͣcipit᷑. & patres nolite adi̾racundiã ꝓuocan
filios ur̃os Illi discant qͦmͦ ante occulti arbitͥs oculos
sua int̾iora coͣponant. isti qͦmͦ etiã cõmissis exẽpla bene
uiuendi extiꝰ p̃beant. Scire enĩ pͣlati debent. qͥa sipusa
ũqͣm ꝑpetrant. tot tormͣtis dignisunt. quot adsubdicos
suos ꝑditionis exe̾pla transmitunt. Unde necesse ẽ ut

Expanded text:
tinet, sed etiam quod ex vicino deterius perurget; ne dum nequaquam pugnat tinet, sed etiam quod ex vicino deterius perurget; ne dum nequaquam pugnat contra hoc quod tolerat, ei quoque a quo se liberum aestimat, vitio suliter admonendi subditi, atque aliter praelati. Illos ne subjectio conterat, istos ne locus superior extollat. Illi ne minus quae jubentur impleant, isti ne plus justo jubeant quae compleantur. Illi ut humiliter subjaceant, isti ut temperanter praesint. Nam quod intelligi et figuraliter potest, illis dicitur: Filii, obedite parentibus vestris in Docipitur: Et patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros . Illi 38 discant quomodo ante occulti arbitri oculos sua interiora componant, isti quomodo etiam commissis sibi exempla bene vivendi exterius praebeant. Scire etenim praelati debent , quia si perversa unquam perpetrant, tot mortibus digni sunt, quot ad subditos suos perditionis exempla transmittunt. Unde necesse est ut
Abbreviated transcription (Latin):
secandũ uulnꝰ uidebat. s de pacientia egri dubitabat: Abscondit
⁊ ferru̾ medicinale subueste. qͦ deductũ subito fixit in uuln̾e.
ut secantẽ gladiũ sentiret eger anteꝙ cerneret. ne si ante
certeret. sentire recusaret:¬
IITER ãmonendi sunt leti: atqͣ tristes. Letis uidelico in-¬
ferenda sunt tͥstia qͥ seqͥlint᷑ exsupplicio. cͥstib uero infe-¬
renda sunt leta : q̃ ꝓmittunt᷑ ex regno Discant leti exmina
rũ asꝑitate qd timeant. audiant tristes pͣmiorũ gaudia:
gaudebit corutͣm. ⁊ gaudiu̾ ur̃m nemo tollet a uob̾ Non¬
nulli aut̃ leti uł tristes ñ reb fiunt. s c̃sparsionib existunt.
Quib ꝓfecto intimandũ ẽ. qđ q̃dã uitia qͥb dã c̃sparsionib
uixta sunt. habent enĩ leti ex ꝓpinqͦ luxuriã. tristes iram
Inde necẽẽ ẽ ut nͣ solũ qͥsq considet. qđ ex consparsione sus-¬

Expanded text:
secandum vulnus videbat, sed de patientia aegri dubitabat. Abscondit secandum vulnus videbat, sed de patientia aegri dubitabat. Abscondit igitur ferrum medicinale sub veste, quod eductum subito fixit in vulnere, ut secantem gladium sentiret aeger antequam cerneret, ne si ante cerneret, sentire recusaretaliter tristes. Laetis videlicet inferenda sunt tristia quae sequuntur ex supplicio; tristibus vero inferenda sunt laeta quae promittuntur ex regno. Discant lrum asperitate quod timeant; audiant tristes praemiorum gaudia, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis nulli autem laeti vel tristes non rebus fiunt, sed conspersionibus existunt. Quibus profecto intimandum est quod quaedam vitia quibusdam conspersionibus juxta sunt. Habent enim laeti ex propinquo luxuriam, tristes iram. Unde necesse est ut non solum quisque consideret quod ex conspersione sus
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ infurorẽ uertit᷑. dignũ ẽ ut ad salutẽ mentis quasi
dulcedine cithare locutionis nrͣe tranqͥllitate reuocet᷑. Ali¬
qͣndo aut̃ cũ huiꝰ scłi potentes arguunt᷑. pͥꝰ ꝑ qͦndã similitudi.¬
nẽ uelut de alieno negotio reqͥrendi sunt Et cũ rectã sen¬
tentiã qͣsi in alterũ ꝓtulerint. tunc modis ꝯgruentib de ꝓpͥo
reatu feriendi sunt. ut mens de tẽporali potentia cumida.
contͣ corripientẽ neqͣqͣm se erigit. q̃ suo iͨ iudicio suꝑbie cer¬
uice̾ caleat: Et in muilla sui defensione se exerceat. qͣm senten¬
tia
rex sententia dicet. ireatũ suuĩ pꝰ modũ audiret. qͣtenꝰ ne¬
ꝓs peccatorẽ considans. ⁊ regẽ miro ordine audacẽ: seua
Celauit paululũ quẽ qͣsiuit. s peussit repente quẽ tenuit:
igri enĩ fortasse incedea. si abipso sermonis exordio apte
cupa ferire uoluiss sed p̃missa similitudine eã qͥm occul¬
tabat exacuit increpationẽ Ad egrũ medicus ueneraar

Expanded text:
tionem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocetur. Aliquando autem cum hujus saeculi potentes arguuntur, prius per quasdam similitudines velut 37 de alieno negotio requirendi sunt; et cum rectam sententiam quasi in alterum protulerint, tunc modis congruentibus de proprio reatu feriendi sunt; ut mens temporali potentia tumida contra corripientem nequaquam se erigat, quae suo sibi judicio superbiae cervicem calcat; et in nulla sui defensione se exerceat, quam sententia rex sententiam diceret, et reatum suum postmodum audiret, quatenus neet peccatorem considerans et regem, miro ordine audacem reum pCelavit paululum quem quaesivit, sed percussit repente quem tenuit. Pigrius enim fortasse incideret, si ab ipso sermonis exordio aperte culpam ferire voluisset; sed praemissa similitudine, eam quam occultabat exacuit increpationem. Ad aegrum medicus venerat,
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑicło sue conu̾sationis acciꝑe Unde & apud extͣneũ¬
manꝰ defigit᷑. qͥa apud curã sollicitudinis ꝗͣ ante de erat
mens ligat᷑ Uerbis uero oris sui in laq̃atꝰ ẽ. ac ꝓpͥis sermo¬
nib captꝰ. qͥa dũ cõmissis sibi cogit᷑. bona discere. ipsũ
pͥꝰ necesse ẽ qͣ dixerit custodire Illaqͣat᷑ gͥ uerbis ouᷤ
sui. dũ ratione exigente constringit᷑. ne eiꝰ uita ad-
aliud quã cõmonet relaxet᷑. Unde apud dulrictũ
sudice cogtẽ . tanta in oꝑe exsoluere. qͣnta eũ coulut
alcs uoce pͣcepisse. Uhi ce bene mox exortatio subdttͦ

Expanded text:
iculo suae conversationis accipere. Unde et apud extraneum defigitur, quia apud curam sollicitudinis quae ante deerat mens ligatur. Verbis oris sui illaqueatus est, ac propriis sermonibus captus, quia, dum commissis sibi cogitur bona dicere, ipsum prius necesse est quae dixerit custodire. Illaqueatur igitur verbis oris sui, dum ratione exigente constringitur, ne ejus vita ad aliud quam admonet relaxetur. Unde apud districtum judicem cogitur tanta in opere exsolvere, quanta eum constat aliis voce praecepiss
Abbreviated transcription (Latin):
doctrine ualeat fluentis irrigare: Qui orationis usu uexꝑitỹto
la dudiit q obtinere adño q̃ poposcerit possit& an pera
effectus uocẽ iã qͣsi specialit̃ dr̃ Adhuc loquent̾e tec elica.
ecce assũ Sienĩ fortasse quis ueniat. ut ꝓse adint̾cedendũ
ses apiia potentẽ quẽpiã uirũ qui sibi iratꝰ. nob̾ ueroẽ
icognitus ducat. ꝓtimis respondemꝰ: Ad int̾cedendũ ueni¬
re n possumꝰ. qͥa familiritatis eiꝰ noticiã ñ hab̾emꝰ. Si ergo
homo apud hominẽ de qͦ minune pͣsumit. fieri inc̃cessor
erubescit: qua mente apud dmñ intercessionis locũ ꝓpopso
abeo alus uemã postulat. qui ucrũ sibi sit placatꝰ ignorat:
Qua inre ẽ ad huc alurd sollicitius formidandũ. neqͥ pla¬
care posse irã credit᷑. hanc ipse ex ꝓpͥo reati  C uncti enĩ

Expanded text:
doctrinae valeat fluentis irrigare. Qui orationis usu et experimento doctrinae valeat fluentis irrigare. Qui orationis usu et experimento jam didicit, quod obtinere a Domino quae poposcerit, possit, cui per effectus vocem jam quasi specialiter dicitur: Adhuc loquente te, dicam, Ecce adsum . Si enim fortasse quis veniat, ut pro se ad intercedendum nos apud potentetinus respondemus: Ad intercedendum venire non possumus, quia familiaritatis ejus notitiam non habemus. Si ergo homo apud hominem de quo minime praesumit fieri intercessor erubescit, qua mente apud Deum intercessionis locum pro populo o aliis veniam postulat, qui utrum sibi sit placatus ignorat? Qua in re adhuc aliud est sollicitius formidandum, ne qui placare posse iram creditur, hanc ipse ex proprio reatu
Abbreviated transcription (Latin):
US igi᷑ ille modu omĩb debet ad exẽplũ uruendi
ꝑtrahi. qͥ cunctis carnis passionib moriens. ia̾ sp̃ualit̃
uiuit. qui ꝓsꝑa mundi pꝰ posuit. qui nulla aduersa
pertimescit. qui sola interna desid̾at. cuiꝰ intentione
bene ꝯgruens nec omnino ꝑ inbecillitatẽ corpꝰ. nec ualde
ꝑ contumeliã repugnat sp̃s Qui ad aliena capienda ñducit᷑.
s ꝓpͥa largit᷑. Qui ꝑ pietatis uscera citiꝰ ad ignoscendum
flectit᷑: s nunqͣm plus qͣm deceat. ignoscens. ab arcȩ recti¬
tudinis inclinat᷑ Qui nulla illicita ꝑpetrat. s ꝑpetrata
ab aliis ut ꝓͥa deplorat Iui ex affectu cordis. alienȩ in¬
firmitati compatit᷑: sicq inbonis ꝓximi. sicut in fuis ꝓ¬
fectib gratulat᷑ Qui ita se imitabilẽ ceteriᷤᷤ incunctis qͣ
agit insinuat. ut int̾ eos ñ habeat. qd saltẽ de trans actiᷤ
crubescat Quisic studet uiuere. ut ꝓximorũ quoq areitia.

Expanded text:
plum vivendi pertrahi, qui cunctis carnis passionibus moriens jam spiritaliter vivit, qui prospera mundi postposuit, qui nulla adversa pertimescit, qui sola interna desiderat. Cujus intentioni bene congruens, nec omnino per imbecillitatem corpus, nec valde per contumeliam repugnat spiritus. Qui ad aliena cupienda non ducitur, sed propria largitur. Qui per pietatis viscera citius ad ignoscendum flectitur, sed nunquam plus quam deceat ignoscens, ab arce rectitudinis inclinatur. Qui nulla illicita perpetrat, sed perpetrata ab aliis ut propria deplorat. Qui ex affectu cordis alienae infirmitati compatitur, sicque in bonis proximi sicut in suis provectibus laetatur. Qui ita se imitabilem caeteris in cunctis quae agit insinuat, ut inter eos non habeat quod saltem de transactis erubescat. Qui sic studet vivere, ut proximorum quoque corda arentia
Abbreviated transcription (Latin):
pͣsulis. quantũ distare solet agͣge
uita pastoris Oportet nãq ut
metiri sollicite studeat. quanta
tenendę rectitudinis necessitate
constringit᷑. sub cuiꝰ estimatione
itatione mundus. actione pcipuus: discretꝰ insilo

Expanded text:
sulis, quantum distare solet a grege vita pastoris. Oportet namque ut metiri sollicite studeat quanta tenendae rectitudinis necessitate constringitur sub cujus aestimatione cogitatione mundus, actione praecipuus, discretus in sil
Abbreviated transcription (Latin):
plerumq seueritaᷤᷤ ã monitionis ad ꝓfectũ
dirigit. istos uero ad meliora oꝑa depͣcatio blanda
cõponit Scriptũ quippe ẽ. seniorẽ ne increpaueriᷤ.
sed obsecra ut patrem¬
liter in opes. atq alit̾ locupletes. Illis naͣq offerre consola-¬
tionis solatiũ contra tribulationẽ. istis uero inferre metũ
dicit Pauꝑcła tẽpestate conuulsa. Rursũq hanc consolat᷑
dicẽtis. Clegite in camino pauꝑtatis At contra paulus
discipło de diuitib dicit: Diuitib huiꝰ scłi pͣcipe ñ suꝑbe
saꝑe: neq sꝑare inincerco diuitiarũ suarũ Ubi notan-¬
dum ualde ẽ. qͥa humilitas doctor memoriã diuitum
faciens. ñ ait roga s pͣcipe Quia oe si impendenda est
pietas infirmitati. honor tam̃ ñ debetͣ elatiomi. Talib
ergo rectũ qđ dr̃. tanto rectiꝰ iubet᷑. qͣnto ⁊ inreb¬

Expanded text:
plerumque severitas admonitionis ad profectum plerumque severitas admonitionis ad profectum dirigit; istos vero ad meliora opera 36 deprecatio blanda componit. Scriptum quippe est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patremt inopes, atque aliter locupletes; illis namque offerre consolationis solatium contra tribulationem, istis vero inferre metum dicit: Paupercula tempestate convulsa . Rursumque banc consolatur, dicens: Elegi te in camino paupertatis . At contcipe non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum suarum. Ubi notandum valde est quod humilitatis doctor memoriam divitum faciens, non ait: Roga, sed praecipe, quia etsi impendenda est pietas infirmitati, honor tamen non debetur elationi. Talibus ergo rectum quod dicitur, tanto rectius jubetur, quanto et reb
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis edificet. ex una doctrina ñ una eadẽq exortatione
tangere corda audientiũ debet.
iuuenes alit̃ senes.
Alit̃ ĩn opes. alit̃ locupletes: alit̾ leti. aliter tristes.
lit̃ subditi. alit̃ pͣlati: alit̾ serui. aliter dñi.¬
liter qui licet minima. crebro tam̃ illicita faciunt. atq
aliter qͥ se aparuis custodiunt. s aliqͣndo ingͣuib demergun
lit̾ qͥ bona nec inchoant. alit̃ qͥ inchoata minime consũmãt.
liter qui mala occulte agunt. & bona publice. aliter qͥ
bona qͣ faciunt abscondunt. &tam̃ quib dã factis publice
mala dese opinari ꝑmitunt. Sed quid utilitatis est
qđ cuncta hec collecta enumeratione transcurrimus.
si non etiã ammonitionis modos ꝑ singła. quanta
possumussbreuitate pandamus
LTER IGITU R. ammonendi sunt uiri. atq
aliter femine. qͥa illis grauia. istis uero in¬
iungenda sunt leuiora. ut illos magna exer¬

Expanded text:
ritatis aedificet, ex una doctrina, non una eademque exhortatione ritatis aedificet, ex una doctrina, non una eademque exhortatione tangere corda audientium debet.juvenes, aliter senes; aliter inopes, aliter locupletes; aliter laeti, aliter tristes; aliter subditi, aliter praelati; aliter servi, aliter domiliter qui licet minima, crebro tamen illicita faciunt, atque aliter qui se a parvis custodiunt, sed aliquando in gravibus demerguntur; aliter qui bona nec inchoant, aliter qui inchoata minime consummant; aliter qui mala occulte agunt, et bonbona quae faciunt abscondunt, et tamen quibusdam factis publice mala de se opinari permittunt. Sed quid utilitatis est, quod cuncta haec collecta numeratione transcurrimus, si non etiam admonitionis modos per singula, quanta possumus brevitate, pandamus. Aliter igitur admonendi sunt viri, atque aliter feminae, quia illis graviora, istis vero injungenda sunt leviora, ut illos magna exer
Abbreviated transcription (Latin):
QUALIS ESSE DEBEAT PASTOR
ostendimus. nunc qualit̃ doceat
de monstremus. Ut enĩ longe anͣ
nos reuerende momorie gͣgoriꝰ
par morum qualitas astringit.
Sepe naq q̃ aliis officiunt. aliis ꝓsunt. quia sepe &̃¬
plerũq herbe qͣ hec animalia nutriunt. alia occiduns.
Et lenis sibilus equos mitigat. catulos instigat Et medi¬
itũ qđ hunc morbu̾ inminuit. alteri uires u
Et panis qͥ uitã fortiũ roborat. paruulorũ necat Pro qͣli¬
tate igit᷑ audientiũ. formari debet sermo doctorũ: ut
ad sua singłis congruat. ee tam̃ a cõmunis significationiᷤ
arce nͣꝗ recedat. Quid enĩ sunt intente mentes auditoꝵ.
nisi ut ita dixerĩ qͣdã incythata censiones. strate cordarũ:
Quas tangendi artifex ut ñ sibi met ipsi dissimile canticu
faciat. disfimilit̾ pulsat Et idcirco corde consonã modu¬
lationẽ reddunt. qͥa uno qͥdẽ plectro. s ñ uno inpulsu.
feriunt᷑. Unde ⁊ doctor qͥsq ut in una cunctos uirtute ca-¬

Expanded text:
qualis esse debeat pastor ostendimus, nunc qualiter doceat demonstremus. Ut enim longe ante nos reverendae memoriae Gregorius a nec cunctos par morum qualitas astringit. Saepe namque aliis officiunt, quae aliis prosunt. Quia et plerumque herbae quae haec animalia nutriunt, alia occidunt; et lenis sibilus equos mitigat, catulos instigat. Et medicamentum quod hunc morbum imminuit, alteri vires jungit; et panis qui vitam fortium roborat, parvulorum necat. Pro qualitate igitur audientium foper singula singulis congruat, et a communis aedificationis arte nunquam recedat. Quid enim sunt intentae mentes auditorum, nisi, ut ita dixerim, quaedam in cithara tensiones stratae chordarum? quas tangendi artifex, ut non sibimetipsi dissimile canticum faciat, dissimiliter pulsat. Et idcirco chordae consonam modulationem reddunt, quia uno quidem plectro, sed non uno impulsu feriuntur. Unde et doctor quisque, ut in una cunctos virtute cha
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudinem eiꝰ: atq aliud
ud est homo. aliud eiꝰ pulchri¬
tudo: quia desistente pulcri¬
tudine homo manet: atq hoc
qui ita intelligit. ⁊ d̃m corpore¬
um esse credit: dum pulcritu¬
do et magnitudo dei ipse ds
sit. Ideo deus dicitur simplex:
siue ñ amittendo qd̃ habet:
seu quia ñ aluid est ipse: &
aliud qd̾ in ipso est. In ordina-¬
te dici seu conferri intus. ea
que ordinate in deo st̃: utpo¬
te simplicitas q̃ aliqͣndo dici¬
tur ꝓstulticia et ñ est. Apud
d̃m uero: summa simplicitas
ra existimanda sunt.
Onmensus et omnipotens sit ds.

Expanded text:
pulchritudinem ejus, atque aliud pulchritudinem ejus, atque aliud ud est homo, aliud pulchritudo; quia, desistente pulchritudine, homo manet. Ac per hoc, qui ita intelligit Deum, corporeum esse credit, dum pulchritudo et magnitudo Dei ipse Deus sit. 6. Ideo Deus dicitur simplex, sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse, et aliud quod in ipso est. Inordinate dici seu conferri vitiis ea quae ordinata sunt in Deo patet utpote simplicitas, quae aliquando dicitur pro stultitia, et non est. Apud Deum vero summa simplicitas era aestimanda sunt. CAPUT II. Quod immensus et omnipotens sit D
Abbreviated transcription (Latin):
uminum uonum
deus est quia in¬
cominutabilis ẽ.
et corrumpi omni¬
no ñ pot̃. Treatu¬
ra uero bonum.
s ñ sumium ẽ: quia muta¬
bilis ẽ. Et dum sit quidẽ
bonum: ñ tamen potest esse
et sũmum. Quid ẽ dei in¬
mortalitas: nisi eiꝰ incõmu¬
tabilitas: Nam angłi et aĩe
inmortales sunt: s ininuta¬
biles ñ sunt. Ideoq solus łs
dicit᷑ in mortalis: quia solus
incõmutabilis. Nam amma
moritur: dum deserente deo. De
bono in malum mutatur. Sic et
angłs: dum deserente deo lapsus¬
est. Quod materiam hebet
unde existat. mutabile ẽ. quia
de u formi ad formam transit:
quod uero ñ habet materiam
inimutabile ẽ sicut cłs utiq est.
Bene ac substantialiter sunt
ista in cło: id. ẽ incorruptio. in¬
mortalitas. incõmutabilitas.
eum: quia ꝑ uaria tempora di
uersa precipit: s manens idẽ
incõmutabilis et etermis: quid
cuiq congruum esset tempori.
ab ipsa eternitate in eiꝰ mansit¬
dispositione consilii. Non usu
nr̃o aliud dm putari. aliud

Expanded text:
ummum bonum Deus est, quia incommutabilis est, et corrumpi omnino non potest. Creatura vero bonum, sed non summum est 116, quia mutabilis est; et dum sit quidem bonum non tamen esse potest et summum. 2. Quid est Dei immortalitas, nisi ejus incommutabilitas? Nam et angeli et animae immortales sunt, sed immutabiles non sunt; ideoque solus Deus dicitur immortalis, quia solus incommutabilis est. Nam anima moritur, dum, deserente Deo, de bono in malum mutatur, sic et angelus, dum, deserente Deo, est lapsus. 3. Quod materiam habet, unde existat, mutabile est, quia de informi ad formam transit. Quod vero non habet materiam, immutabile est, sicut Deus utique est. Bene, ac substantialiter sunt ista in Deo, id est, incorruptio, immortalitas, incommutabilitas. eum, quia per varia tempora didiversa precipit deus sed manens idem: incommutabilis et eternus quid cuique congruum esset tempori ab ipsa eternitate in eidispositione consilii. 5. Non usu nostro aliud Deum putare, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
conficlunt. Non erit caro sub¬
iecta anime. nec uitia rati¬
oni: si animꝰ ñ ẽ subditus
conclitori: Tunc aut̃ recte su¬
biciunt᷑ nob̃ omĩa q̃ sub nos
sunt: si nos subicim᷑ ei aqͦ
nob̾ illa subiecta st̃ Nam
et que uicdent᷑ eẽ subiecta
ei qui cło subiectus ñ ẽ. ille
potius subitit᷑ eis: qͥ suam
uoluntatẽ subiugat amori
eorũ: que sibi subiecta exis¬
tuat.

Expanded text:
confidunt. 134 11. Non erit caro subconfidunt. 134 11. Non erit caro subjecta animae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non est, ille potius subjicitur eis, qui suam voluntatem subjugat amori eorum quae sibi subjecta existimat.
Abbreviated transcription (Latin):
ris ꝑuers: ut ignem qͥa urit.:
ut ferrum qͥa occidit: ut feram
qͥa mordet: S cõmoda ipsorũ ñ
intendens homo: accusat in
illis qd̃ sibi debet potiꝰ impu¬
tari: cuiꝰq ꝓpeccato ista effec¬
ta sunt noxia: que illi omĩ
exparte fuerant ante peccatũ
subiecta Nr̃o uitio ñ sua nat᷑a
nobis mala st̃: ea q̃ nobis no¬
cent: Nam lux clum sit bona:
infirmis oculis noxia ẽ: & tc̃
oculoꝵ uitium ũ lucis ẽ. Sic
& cetera. Cun creaturaꝵ stim¬
lis & elementoꝵ aduersitatib
homo uerberat᷑. ⁊ peccati hec
exigere penam: ut cło suꝑbi¬
ens homo. ea q̃ infra ipsum
sunt paciat᷑ ad uersa: Un¬
de & insapientia legit᷑. O
cdo pugnauit cum eo. orbis
terrarũ: contra in sensatos:
Merito ergo peccatoꝵ hoc ac¬
tum ẽ: ut naturaliter ꝓsꝑa.
mutent᷑ homini in aduersis:
Uncle &. salomon: Creatura
exardescit intormentũ adu̾¬
sus in iustos: & lenior ẽ ad
benefaciendũ his qui in cłm

Expanded text:
ris perversi, ut ignem, quia urit; ris perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod sibi debet potius imputare; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tormentum, adversus injustos, et lenior est ad benefaciendum his qui in Deo
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse creata. Inle et abipsis
due nature. bona & mala pu¬
tant᷑ S uitia natura ñ st̃: &
cdum uere adiabolo sint. ñ ta¬
men creata sunt. Quam ob cau¬
sam ꝑmiserit cłs mali oboriri
statum: nisi ut excontrariis
malis bone nature decor emi¬
neret: Modus iste etiam in uerb
ẽẽ comꝑit᷑: qui modus antithe
ta dicitur. qd̾ latine oppositum
uel contrapositũ nominat᷑. Et
fit pulchra eloquutio: quan¬
cdomox contraria ꝓsꝑis ꝓferunt᷑:
Ita et in reb ꝑ mixtum ẽ ma¬
lum: ut nature bonum ad com¬
parationẽ excelleret mali. Si ra¬
cdas suꝑcilium hominis. par¬
uam rem demes: s totius cor¬
poris ingeris feclitatem. Ita &
inuniuersitate creature. s extre¬
mum uermiculũ natura malũ
cdlixeris: uniuierse creature iniu
catum pͥmi hominis. ꝓpena st̃
transiata inuniuersũ genus hu¬
manum: Oinde quecumq ui¬
clent᷑ mala: partim nobis semi¬
unt origine: partim culpa:
Mala dicunt multa increatu¬

Expanded text:
fuisse creata. Unde et ab ipsis fuisse creata. Unde et ab ipsis duae naturae, bona et mala putantur. Sed vitium natura non est; et dum vere a diabolo sit, non tamen creatum est. 5. Quam ob causam permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor emineret? Modus iste etiam in verbis esse comperitur. Qui modus antitheton Graece dicitur, quod Latine oppositum, vel contrapositum nominatur 133, et fit pulchra locutio, quando mox contraria positis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad comparationem excelleret mali. 6. das supercilium hominis, parvam rem demes, sed totius corporis ingeris foeditatem; ita et in universitate creaturae est: si extremum vermiculum natura malum dixeris, universcatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creatu
Abbreviated transcription (Latin):
alum adiabolo ũ ẽ crea¬
tum: s inuentum: Et
ideoꝰ nichil ẽ malũ: qͥa sine
cło factum ẽ nichil. Os̃ autẽ
malum ñ fecit. Non qͥa alicu¬
bi. aut aliquando erat ma¬
lum. unde fieret diabolus
malus : s quia uitium ẽ. dũ
eẽt angłs bonꝰ. suꝑbiendo ef¬
fectus est malus: Et icdo rec¬
te dicit᷑: abeo inuentũ ẽ ma¬
lum: Nullam ẽẽ naturam
mali : qͥa natura omĩs aut
incõmutabilis ut cłs ẽ. aut
commutabilis ut creatura ẽ
Malum uͦ idõ natura nulla ẽ:
qͥa accecdendo inbonam natu¬
ram. efficit eam uiciosam. O¬
Qd̾ dum disced it. natura
manet: & malum qd̾ in erat
nusquam ẽ. Ex ceo qd uitiũ
nocet nature⁊ agnoscit᷑ uitiũ
natura ñ ẽẽ : qͥa nichil qd̾ na¬
turale ẽ nocet: Dum natura
bona clampnat᷑. ꝓpt̾ uolunta¬
tem malam: ipsa mala uolũ
tas testis ẽ nature bone: Que
intanto testatur eam eẽ bonã:
ut illam cds ꝓmnalo ñ relinquat
inultam. Credit᷑ abhereticis
mentẽ a cło ⁊ uitia a diabolo

Expanded text:
est creatum, sed inventum; et ideo nihil est malum, quia sine Deo factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset angelus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab eo inventum malum. 2. Nullam esse naturam mali constat, quia natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod naturale est nocet. 3. Dum natura bona damnatur propter voluntatem malam, ipsa voluntas mala testis est naturae bonae, quae in tantum testatur eam esse bonam, ut illam Deus pro malo non relinquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
malus et ñ ꝑmittit᷑. Interclum
dat᷑ ei qͥ eẽ uult bonus: aliꝰ nec
uult nͦ ei dat᷑. ut sit bonꝰ. Iste nas¬
cit᷑ inerrore & morit᷑: ille in
bono qd̾ cepit usq infinẽ ꝑdu¬
rat. Tandiu iste stat qͦ usq ca¬
fine saluat᷑: respectusq conu̾tit᷑.¬
Uult ꝓdeẽ inbono iustus nͨ p̾ua¬
ualet: uult nocere iniustꝰ & ua¬
let Iste uult deo uacare & scło
impedit᷑: ille negotiis implica
no: bonꝰ cdampnat᷑ ꝓ impio: im¬
piꝰ honorat᷑ ꝓiusto. Et in hac tan¬
ta obscuritate. ñ ualet homo di¬
uinã ꝑscrutari clispositionẽ: ꝙ
occultũ p̾destinationis ꝑpend̾e
ordinem.
UII. De conuersis.

Expanded text:
malus, et non permittitur interire. Datur ei qui vult esse bonus; alius nec vult, nec datur ei ut sit bonus. Iste nascitur in errore, et moritur; ille in bono quo coepit, usque in finem perdurat. Tandiu iste stat, quousque cafine salvatur, respectusque convertit in bono justus, nec praevalet; vult nocere malus, et valet. Iste vult Deo vacare, et saeculo impeditur; ille negotiis implicarno, bonus damnatur pro impio, impius honoratur pro justo. Et in hac tanta obscuritate non valet homo divinam perscrutari dispositionem, et occultum praedestinationis perpendere ordinem. CAPUT VII. De conversis.
Abbreviated transcription (Latin):
tinatio: siue electoꝵ ad
reqͥem: siue repborũ ad mor¬
tem. Utraq diuino agit᷑ nidi¬
cio: ut semꝑ electos suꝑna &
int̾iora sequi faciat: semꝑq
reꝓbos ut in infima et ext̾iora
delectent᷑. dese̾ndo ꝑmittat:
Sic̃ ignorat ħo terminũ lucis &
tenebraꝵ. uł utriusq rei qͥs finis
sit: ita pleniꝰ nescit qͥs ante suũ
finẽ luce iusticie p̾ueniat᷑: uł qͣs
peccatoꝵ tenebris usq insuum
finẽ obscuret᷑: aut qͥs pꝰ lapsum
tenebraꝵ conu̾sus resurgat ad
lucẽ: Euncta hec cło patent: ho¬
mini uͦ latent: Quãius iustoꝵ
conu̾satio in hac uita ꝓbabił sit:

Expanded text:
tinatio sive electorum ad requiem, sive reproborum ad mortem: utraque divino agitur judicio, ut semper electos superna, et interiora sequi faciat; semperque reprobos, ut infima et exteriora delectentur deserendo permittat. 2. Sicut ignorat homo terminum lucis et tenebrarum, vel utriusque rei quis finis sit, ita plenius nescit quis ante suum finem luce justitiae praeveniatur, vel quis peccatorum tenebris usque in suum terminum obscuretur, aut quis post lapsum tenebrarum conversus resurgat ad lucem. Cuncta haec Deo patent, homini vero latent. 3. Quamvis justorum conversatio in hac vita probabilis sit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeam: Angusta ẽ enĩ uia & dif¬
ficilis que ducit ad uitam: & pau¬
ci st̃ qui inueniunt eam: Paubꝰ¬
modo caute ambuletis: ñ quasi
insipientes s ut sapientes: Gres¬
sus rectos facite pedib ur̃is: ut
ñ claudicans quis erret: magis
autẽ sanet᷑. Salomon dĩc: Nõ
delecteris semitis impioꝵ: nec

Expanded text:
am angusta est via et difficilis quae ducit ad vitam, pauci sunt qui inveniunt eam . PAUmodo caute ambuletis, non quasi insipientes, sed ut sapientes . Gressus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans quis erret, magis autem sanetur . SALOMON. Non de
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ semita quasi lic splencdens
ꝓcedit: & crescit usq ad ꝑfectam
diem: Nia impioꝵ tenebrosa:
nesciunt ubi corruunt:. Oculi tii
recta uideant: & palpebre tue
precedant gressus tuos: Diri¬
ge semitam pedib tuis: ꝙ õs
uie tue stabilient᷑. Querte pedẽ
tuum amalo, Uias enĩ q̃ dadex¬
tris st̃. nouit dñs: Respicit d̾s
uias hominum: & om̃s gressuᷤ
illorum considerat: Iter autẽ
impioꝵ decipiet eos: Uir pru¬
cdens dirigit gressus suos: Cũ
placuerit dño uia hominis:
inimici quoq eiꝰ conuertent᷑
Non uentiles te in omni uen¬
to: s ñ eas in omnẽ uiam: Cũ
audace ñ eas in uiam: ne forte
grauet mala sua inte: In uia
ruine ñ eas o ñ eas: ꝙ ñ offen¬
cdas inlapides. Origenes dic̃:
Meliꝰ ẽ enĩ ꝑfectam uitam
queret initinere mori: qm
ñ ꝓficisti quidem ad ꝑfectio¬
nem querendam: G regoriꝰ¬
dic̃: Stultꝰ uiator ẽ: qui in
itinere amena prata conspi¬
ciens. obliuiscitur quo tencle¬

Expanded text:
em semitae, quasi lux splendens, procedunt et crescunt usque ad perfectum diem . Via impiorum tenebrosa, nesciunt ubi corruunt . Oculi tui recta videant, et palpebrae tuae praecedant gressus tuos Dirige semitam pedibus tuis, et omnes viae tuae stabilientur . Averte pedem tuum a malo: vias enim quae a dextris sunt, novit Dominus . Respicit Dominus vias hominis, et omnes gressus illius considerat . Iter autem impiorum decipiet eos . Vir prudens diriget gressus . Dum placuerint Domino viae hominis, inimici quoque ejus convertentur Non ventiles te in omnem ventum, et non eas in omnem viam . Cum audace non eas in via, ne forte gravet mala sua in te . In via ruinae non eas, et non offendas in lapides . ORIGENES. Melius est enim perfectam vitam quaerenti in itinere mori, quam nec proficisci quidem ad perfectionem quaerendam. GREGORIUS. Stultus viator est qui, in itinere amoena prata conspiciens, obliviscitur quo tende
Abbreviated transcription (Latin):
honor & gła insermone sensati:
lingua uͦ imprudentis subu̾sio
ẽ ipsius: Si uideris sensatum:
euigilia ad illum: Ex uisu cog¬
noscit᷑ uir: & ab occursu faciei
cognoscit᷑ sensatꝰ: Non ẽ sen¬
sus: ubi abundat a maritudo:
Amictus corporis. & risus clen¬
tium. & ingressus hominis
enuntiant de illo: In labiis sen¬
sati: inuenit᷑ grã: Tacitꝰ sensa¬
tus. honorabit᷑: Serua te ab in¬
sensato: ut ñ molestiam habeas:
De flecte ab insensato & inueni¬
es requiem: & ñ exacerbaberis
in stultitia illius: Pungens
oculum dedicit lacrimas: & qͥ
pungit cor ꝓfert sensum. In
medio insensatorũ: serua uerbũ
tempori,. Ab uno sensato in habi¬
tabit᷑ t̾ra: & atrib impiis desere¬
tur. In sensu tͥ sit cogitatus dłi:¬

Expanded text:
onor et gloria in sermone sensati . Lingua vero imprudentis subversio est ipsius . Si videris sensatum, evigila ad illum . Ex visu cognoscitur vir, et ab occursu faciei cognoscitur sensatus. Non est sensus ubi abundat amaritudo . Amictus corporis, et risus dentum, et ingressus hominis enuntiant de illo . In labiis sensati invenitur gratia . Tacitus et sensatus honorabitur. Serva ab insensato, ut non modestiam habeas . Deflecte ab insensato, et invenies requiem, et non exacerbaberis in stultitia illius . Pungens oculum deduxit ad lacrymas: et qui pungit cor, profert sensum . In medio insensatorum serva verbum temporibus . Ab uno sensato inhabitabitur patria, et a tribus impiis deseretur. In
Abbreviated transcription (Latin):
sit casus tuus in sanabilis in
magnam sed̃is: ñ aꝑias supͣ il¬
prior. Alibi dic̃: Adolescens lo¬
quere in causam tuam uix: si
bis int̾rogatꝰ fueris: Habeat ca¬
put responsum tuum: Itẽ dic̃:¬
In multis esto in scius: & audi
tacens si mul & querens: Hbi

Expanded text:
t casus tuus insanabilis in magnam sedisti? non aperias super ilprior . Adolescens, loquere in causa tua bis interrogatus fueris, habeat caput responsum tuum. in multis esto quasi inscius et audi tacens simul et quaerens. i
Abbreviated transcription (Latin):
tur diriget᷑. Itẽ dic̃: Qui artonitis
oculis cogitat praua: mordens la¬
bia sua ꝑficit malum. It̾um dic̃¬
Qui exaltat os suum: querit rui¬
nam. Qui autẽ moderat᷑ sermo¬
nes suos: doctus & prudens ẽ: ꝙ
p̾ciosi sp̃s uir eruditus Mors &
Cum obsecrationib loqͥtur pauꝑ:
& diues effabit᷑ rigide. Itẽ dic̃:¬

Expanded text:
attonitis oculis cogitat prava, mordens labia sua, perficit malum . Qui exaltat cor suum, quaerit ruinam . Qui moderatur sermones suos, doctus et prudens est, et pretiosi spiritus vir eruditus . Mors et Cum obsecrationibus loquitur pauper, et dives affabitur rigide.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓceclant exore tuo: ut cum opor¬
tunum tempꝰ inueneris: cunctiᷤᷤ
te audientib grãm prebeas. Ce¬
sariꝰ dic̃: Nicħ ꝓdest si in ha¬
bitatõne silentium ẽ: & in ha¬
bitatorib uitioꝵ tumultus ꝙ.
colluctatio passionum: Li
uitas patrum dicit᷑: Cum silẽ¬
tio & oratione age: qd̃ agis in
ueritate:

Expanded text:
procedant ex ore tuo. Cum opporprocedant ex ore tuo. Cum opportunum tempus inveneris, loquere ut te audientibus gratiam praebeas. CAESARIUS. Nihil prodest si in habitatione silentium sit, et in habitationibus vitiorum tumultus et colluctatio passionum. EX VITIS PATRUM. Cum silentio et oratione age quod agis in veritate.