comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ui autem putant hȩc uisibilia
sacrificia duis aliis congruere.
illi uͦ tamqͣm inuisibili inuisibilia.
maiori maiora. meliori meliora. qua¬
lia sunt pure mentis. & bone uo¬
luntatis officia: profecto nesciunt
hec ita signa ẽẽ illorum sicut uerba
sonantia signa sunt retum. Quocir¬
ca sicut orantes atq plaudentes ad
cum dirigimus significantes uoces.
cui tes ipsas in corde quas significamꝰ
offerrmus: ita sacrificantes non alt̾ĩ
asibile sacrificiũ offerendum esse
nõtierimus. qm illi cuius incordib
nr̃is inuisibile sactificiũ nos ipsi eẽ
debemus. Tuc nobis fauent nobissq
congaudent. atq ad hoc ipsum nos
pro suis uirib aduiuant angłi quiq
uirtutesq suꝑiores. & ipsa bonitate
ac pietate potentiores. Si autẽ illis
hec exibere uoluerimus. non libenter
accipiunt: & cum ad homines ita
mittuntur ut eors presentia sentiat᷑
aꝑtissime uetant. Sunt exempla in
litt̾is scĩs. Putauerunt quidam defe¬
rendum angłis honorẽ uel adoran¬

Expanded text:
Qui autem putant haec uisibilia sacrificia dis aliis congruere, illi uero tamquam inuisibili inuisibilia et maiori maiora meliorique meliora, qualia sunt purae mentis et bonae uoluntatis officia: profecto nesciunt haec ita signa esse illorum, sicut uerba sonantia signa sunt rerum. Quocirca sicut orantes adque laudantes ad eum dirigimus significantes uoces, cui res ipsas in corde quas significamus offerimus: ita sacrificantes non alteri uisibile sacrificium offerendum esse nouerimus quam illi, cuius in cordibus nostris inuisibile sacrificium nos ipsi esse debemus. Tunc nobis fauent nobisque congaudent adque ad hoc ipsum nos pro suis uiribus adiuuant angeli quique uirtutesque superiores et ipsa bonitate ac pietate potentiores. Si autem illis haec exhibere uoluerimus, non libenter accipiunt, et cum ad homines ita mittuntur, ut eorum praesentia sentiatur, apertissime uetant. Sunt exempla in litteris sanctis. Putauerunt quidam deferendum angelis honorem uel adoran
Abbreviated transcription (Latin):
uł iste uł trogus scripserit. nã quedã
illos fuisse mentitos alie fideliores
littere ostendunt: constat tam̃ & int̾
alios scriptores. regnũ assyriorũ a rege
nino fuisse longe lateq porrectum.
Tamdiu autẽ ꝑmansit: ut romanũ
nondum sit eius etatis. Nam sicut
scribunt qui chronicã hystoriam ꝓ¬
secuti sunt: mille ducentos & qua¬
draginta annos ab anno pͥmo quo
ninus regnare cepit. ꝑmansit hoc
regnũ. donec transferret᷑ ad medos.
Inferte autẽ bella finitimis. & ince
tera inde ꝓcẽdere. ac popłõs sibi ñ
molestos sola regni cupiditate contere¬
re & subdere: quid aliud qͣm grande
latrocinium nominandum est.¬

Expanded text:
uel iste uel Trogus scripserit nam quaedam uel iste uel Trogus scripserit nam quaedam illos fuisse mentitos aliae fideliores litterae ostendunt, constat tamen et inter alios scriptores regnum Assyriorum a Nino rege fuisse longe lateque porrectum. Tam diu autem perseuerauit, ut Romanum nondum sit eius aetatis. Nam sicut scribunt, qui chronicam historiam persecuti sunt, mille ducentos et quadraginta annos ab anno primo, quo Ninus regnare coepit, permansit hoc regnum, donec transferretur ad Medos. Inferre autem bella finitimis et in tera inde procedere ac populos sibi non molestos sola regni cupiditate conterere et subdere, quid aliud quam grande latrocinium nominandum est
Abbreviated transcription (Latin):
IUstimis qui grecã uł potius pere¬
grinã trogum pompeiũ secutus ñ
latine tantum sicut ille. uerumetiam
breuiter scripsit historiam: opus li¬
brorũ suoꝵ sic incipit. Principio re¬
rum. gentiũ nationumq imꝑium
penes reges erat: qͦs ad fastigiũ huiꝰ
maiestatis ñ ambitio popłaris. s spe¬
ctata inter bonos moderatio ꝓuehe¬
bat. Popli nullis legib tenebantur.
mos erat: intra suam cuiq patͥam
regna fimebantur. Primus omĩ¬
um nmꝰ rex assyriorum ueterẽ & qua¬
si habitum gentib morẽ noua impe¬
rii cupiditate mutauit. Hic pͥmus
intulit bella finitimis: & rudes adhuc
adresistendũ popłos ad t̾minos usq libie
ꝑdomuit. W paulopost. Hinus inqͥt
magnitudinẽ quesite dominationis
continua possessione firmauit. Bo¬
mitis igitur ꝓximis. cum accessione
uirium fortior adalios transiret. et
ꝓxima queq uictoria insitumentũ
sequentis eẽt: totius orientis popłos
subegit. Qualibet autẽ fide rerum

Expanded text:
Iustinus, qui Graecam uel potius peregrinam Trogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam, opus librorum suorum sic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio prouehebat. Populi nullis legibus tenebantur mos erat; intra suam cuique patriam regna finiebantur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum ueterem et quasi auitum gentibus morem noua imperii cupiditate mutauit. Hic primus intulit bella finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos ad terminos usque Libyae perdomuit.\' Et paulo post: \'Ninus, inquit, magnitudinem quaesitae dominationis continua possessione firmauit. Domitis igitur proximis cum accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima quaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orientis populos subegit\'. Qualibet autem fide rerum
Abbreviated transcription (Latin):
dies scds̃. aut tertius. aut cet̾i:. sed
idem ipse unus ad implendũ sena¬
num uł septenariũ numerũ repe
tionem. senariam scilicet oꝑum q̃
fecit ds̃. & septimam quietis dĩ.
Cum enim dixit ds̃ fiat lux & facta
ẽ lux: si recte in hac luce creatio in¬
telligitur angłors: profecto facti
sunt participes lucis et̾ne qͦd est
ipsa incommutabilis sapientia di
ꝑ quã facta sunt omĩa. quẽ dici¬
mus unigenitũ d̃ĩ filium: ut ea luce
illuminati qua creati. fierent lux.
& uocarentur dies participatione
incommutabilis lucis & diei. qͦd est
uerbum di. ꝑ qͦd & ipsi & omĩa facta
sunt. Lumen quippe diuerum qͦd
illuminat omẽm hominẽ uenien¬
tem in hunc mundũ: hoc illuminat
& omẽm angłm mundũ. ut sit lux
ñ inse ipso s in deo: a quo si auercit᷑
angłs fit immundus. sicut om̃s qui
uocantur immundi sp̃s. nec iã lux
in dño s in se ipsis tenebre priuati
participatione lucis ȩt̾ne. Mali enĩ
nulla natura ẽ: s amissio boni. ma¬

Expanded text:
dies secundus aut tertius aut ceteri, sed idem ipse unus ad implendum senarium uel septenarium numerum repettionem: senariam scilicet operum, quae fecit deus, at septimam quietis dei. cum enim dixit deus: fiat lux, facta est lux; si recte in hac luce creatio intellegitur angelorum, profecto facti sunt participes lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis sapientia dei, per quam facta sunt omnia, quem dicimus unigenitum dei filium, ut ea luce inluminati, qua creati, fierent lux et uocarentur dies participatione incommutabilis lucis et diei, quod est uerbum dei, per quod et ipsi et omnia facta sunt. lumen quippe uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, hoc inluminat et omnem angelum mundum, ut sit lux non in se ipso, sed in deo: a quo si auertitur angelus, fit immundus, sicut sunt omnes qui uocantur immundi spiritus, nec iam lux in domino, sed in se ipsis tenebrae, priuati participatione lucis aeternae. mali enim nulla natura est, sed amissio boni ma
Abbreviated transcription (Latin):
De opimionib uarronis qui reprobata per¬
suasione populari. licet ad notitiam ue¬
ri dĩ non ꝑuenerit. unum tamen dm̃
colend̃um ẽẽ censuerit.¬
tium apud subiectos sibi popłos falsasre¬
ligiones uoluerunt ꝑmanere.¬
xuxiii De regno udeoꝵs qͣd abuno & ueto dõ in¬
stitutum atq seruatum ẽ donec inuera
religione manserunt.

Expanded text:
De opinionibus Varronis, qui reprobata persuasione populari, licet ad notitiam ueri Dei non pel\'uenerit, unum tamen Deum colendum esse censuerit.tium aput \'subiectos sibi populos falsas religiones uoluerunt permanere.XXXIIII. De regno Iudaeorum, quod ab uno et uero Deo institutum adque seruatum est, donec in uera religione manserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
He untute & fide quas pagani templis & sa¬
cris honorauerunt p̾termittentes alia bo¬
na quȩ similiter colenda fuerant. si recte
aliis diuinitas tribuebatur.
De scientia colendorum deors qͣm a se uarro
głiatur collatam ẽẽ romains.
De felicitate qͣm romani multorum uenerato¬
res deors diu non coluert̃ honore diuino cũ
ꝓ om̃ib sola sufficeret.
Qua ratione defendant pagani qͥd int᷑ dõs
colant ipsa dona diuina.
De uno tantum colendo deo qui licet no¬
mine ignoratur. tamen felicitatis dator
ẽẽ sentitur.

Expanded text:
e Virtute et Fide, quas pagani templis et sacris honorauerunt praetermittentes alia bona, quae similiter colenda fuerint, si recte aliis diuinitas tribuebatur.De scientia colendorum deorum, quam a se Varro gloriatur collatam esse Romanis.De Felicitate, quam Romani, multorum ueneratores deorum, diu non coluerunt honore diuino, cum pro omnibus sola sufficeret.Qua ratione defendant pagani, quod inter deos colant ipsa dona diuina. De uno tantum colendo Deo, qui, licet nomine ignoretur, tamen felicitatis dator esse sentitur.
Abbreviated transcription (Latin):
De imagine summȩ trinitatis quȩ scdm
quendam modũ innatura etiam nec¬
dumbeatificati hominis inuenit᷑.
An etiam ipsum amorẽ quo & ẽẽ & scire
diligimus diligere debeamus. quo ma¬
gis diume trinitatis imagini propui¬
quamus.¬
e scorum angłorũ scientia qua triita¬
tem in ipsa eius deitate nouerunt.
& qua oꝑm causas prius in oꝑante
anteqͣm inipsis oꝑib artificis intu¬
entur.
De senarii numeri ꝑfectione qua par¬
tium suarum quantitate complet᷑.¬

Expanded text:
De imagine summae Trinitatis, quae secundum quemdam modum in natura etiam necdum beatificati hominis invenitur. An etiam ipsum amorem, quo et esse et scire diligimus, diligere debeamus, quo magis divinae Trinitatis imagini propinquamus.e sanctorum angelorum scientia, qua trinitatem in ipsa eius deitate nouerunt et qua operum causas prius in operantis arte quam in ipsis operibus artificis intuentur. De senarii numeri perfectione, qui primus partium suarum quantitate complet
Abbreviated transcription (Latin):
cellentiorib placuit istam exami¬
nare questionem. utrũ cultus plu¬
rimorum deors profit ad conseqͣn¬
dam uitã beatam que post mortẽ
futura est: libro suꝑiore quesiuimꝰ
quo pacto demones qui talibus
gaudent qualia bom & pruden¬
tes homines auersantur & dam¬
nant idest sacrilega. facinorosa.
flagitiosa ñ de quolibet homme
s de d̾is ipsis figmenta poetarum
& magicarũ artium sceleratã puni¬
endamq uiolentiã. possint quasi
ꝓpinquiores & amicitiores diis bonis
conciliare homines bonos: & hoc
nulla ratione posse comꝑtum est.

Expanded text:
cellentioribus placuit istam examinare quaestionem, utrum cultus plurimorum deorum prosit ad consequendam uitam beatam quae post mortem futura est: libro superiore quaesiuimus, quo pacto daemones, qui talibus gaudent, qualia boni et prudentes homines auersantur et damnant, id est sacrilega flagitiosa facinerosa non de quolibet homine, sed de ipsis dis figmenta poetarum et magicarum artium sceleratam puniendamque uiolentiam, possint quasi propinquiores et amiciores dis bonis conciliare homines bonos, et hoc nulla ratione posse conpertum est.
Abbreviated transcription (Latin):
u regnent: neq hoc tam ipsis quam
illis utile ẽ quib regnant. Nã qnͣtum
magna di dona sunt. sufficit eis ad
uerã Efelicitatem. qua & ista uita
bene agatur. & postea ꝑcipiatur et̾na.
In hacgͦ terra regnum bonorum non
tam illis prestatur. qmͣ rẽb humanis.
Maloꝵs uͦ regnum magis regnantibus
nocet: qui suos animos uastant scele¬
rum maiore licentia. His autẽ qui
eis seruiendo subduntur. ñ nocet nͥ
malorum ab inquis dominis irroga¬
tur: ñ ẽ pena criminis s untutis ex¬
amen. Promde bonus etiã. si seruiat
liber ẽ: malus autẽ etiã.si regnet ser¬
uus ẽ. Nec unius nec hominũ. s quod
ẽ grauius tot dominoꝵ. qͦt uitiorũ.
De quib uitus cũ ageret scriptura
diuina: a quo eñquis inquit deui¬
ctus ẽ. huic & seruus addictus ẽ.

Expanded text:
u \' regnent; neque hoc tam ipsis quam u \' regnent; neque hoc tam ipsis quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum magna Dei dona sunt, sufficit eis ad ueram felicitatem, qua et ista uita bene agatur et postea percipiatur aeterna. In hac ergo terra regnum bonorum non tam illis praestatur quam rebus humanis; malorum uero regnum magis regnantibus nocet, qui suos animos uastant scelerum maiore licentia; his autem, qui eis seruiendo subduntur, non nocet nimalorum ab iniquis dominis inrogatur, non est poena criminis, sed uirtutis examen. Proinde bonus etiamsi seruiat, liber est; malus autem etiamsi regnet, seruus est, nec unius hominis, sed, quod est grauius, tot dominorum quot uitiorum. De quibus uitiis cum ageret scriptura diuina: A quo enim quis, inquit, deuictus est, huic et seruus addictus e
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ inquietum. ꝑpetuis immiciti¬
arũ contentionib anbelantẽ. augen¬
tẽ sane his miseriis patͥmoniũ suum
inimmensũ modũ. atq illis augmen¬
tis curas quoq amarissimas aggeran¬
tẽ: mediocrẽ uͦ illum re familiari par¬
ua atq succincta sibi sufficientẽ. ka¬
rissimũ suis. cũ cognatis. amicis. ui
cinis. dulcissima pace gaudentem.
pietate religiosũ. benignum mente
sanũ corpore. uita parcũ. morib castũ.
conscientia securũ. Nescio utr̃ii quisꝗͣ
ita desipiat: ut audeat dubitare quẽ
priferat. Ut gͦ in his duob hominib
ita induab familus. ita induob po¬
płis. ita in duob regnis regula seqͥt
equitatis. Qua diligenter adhibita.
si nr̃a intentio corrigatur: facillime ui¬
demus ubi habitet uanitas. & ubi feli¬
citas. Qua ꝓpter si uenus d̾s colatur.
eiq sacris ueracib & bonis morib ser¬
uiatur: utile ẽ ut bomi longe lateq di¬

Expanded text:
semper inquietum, perpetuis inimicitisemper inquietum, perpetuis inimicitiarum contentionibus anhelantem, augentem sane his miseriis patrimonium suum in immensum modum, atque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem vero illum re familiari parva atque succincta sibi sufficientem, charissimum suis, cum cognatis 3, vicinis, amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, vita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut ergo in his duobus hominibus, ita in duabus familiis, ita in duobus populis, ita in duobus regnis regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile est ut boni longe lateque di
Abbreviated transcription (Latin):
inquirere que sit ratio. que pruden¬
tia. cũ hominum felicitatẽ ñ pos¬
sis ostendere nisi semꝑ inbellicis
cladib & insanguine ciuili uł hosti¬
li tamen humano.cum tenebroso di¬
more & cruenta cupiditate uersantiu̾:
ut uitree leticiȩ comparetur fragilit̾
splendide: cui timeatur horribilius ne
repente frangatur: de imꝑii latitudi¬
ne ac magnitudine uelle glari. Hoc
ut facilius diiudicetur. ñ uanescamꝰ
mani uentositate iactati. atq obtun¬
damus intentionis aciem alti.sonis
uocabulis rerũ cum audimꝰ popłos.
regna. prouincias: s duos constitua¬
mus homines. Nam singłs quisq: ho¬
mo. ut insermone unalittera: ita qua¬
si elementum ẽ ciuitatis & regni quan¬
talibet t̾rarum occupatione latissimi.
Quoꝵ duorũ hominũ unum paupe¬
rem uł potius mediocrẽ. aliũ prediui¬
tem cogitemus: S diuitẽ timorib
anxium. merorib tabescentẽ. cupidi¬
tate flagrantem. numqͣm securum.¬

Expanded text:
inquirere, quae sit ratio, quae prudeninquirere, quae sit ratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis ostendere, semper in bellicis cladibus et in sanguine ciuili uel hostili, tamen humano cum tenebroso timore et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur horribilius ne repente frangatur, de imperii latitudine ac magnitudine uelle gloriari. Hoc ut facilius diiudicetur, non uanescamus inani uentositate iactati adque obtundamus intentionis aciem altisonis uocabulis rerum, cum audimus populos regna prouincias; sed duos constituamus homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominum unum pauperem uel potius mediocrem, alium praediuitem cogitemus; sed diuitem timoribus anxium, maeroribus tabescentem, cupiditate flagrantem, numq
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑium adiuuare dignatus ẽ. in cu
ius potestate sunt regna omĩa: qͣq
nichil eos adiuuerint hi qͦs dos pu¬
tant. & potius quantũ decipiendo
& fallendo nocuerint. Unde nunc
michi uideo ẽẽ dicendum: & magis
de incrementis imꝑii romani.Nlam
de noxia fallacia demonum quos
uelut dõs colebant: qͣntum malo¬
rũ muexerit morib eor in scdo
maxime libro ñ pauca iam dicta
st̃. ẜ om̃s autẽ absolutos tres libroᷤᷤ
ubi oportuũ unsũ ẽ. commendaui¬
mus etiã in ipsis bellicis malis qͣn
tũ honorem barbari detulerunt. p̃¬
t᷑ belloꝵs morem bonis malisq con¬
tulerit: quomͦ qui solem suñ facit¬
oriri suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ
iustos & iniustos.
am itaq uideamus quale sit quod
tantã latitudinem ac diuturnita¬
tem imꝑii romam illis dus audent
tͥbiiere. qͦs etiam ꝑturpiũ ludorum
obsequia & ꝑturpiũ hominum mi¬
nisteria se honeste coluisse conten¬

Expanded text:
imperium adiuuare dignatusimperium adiuuare dignatusregna omnia, quamque nihil eos adiuuerint hi, quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc uideo mihi esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos uelut deos colebant, quantum malorum inuexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca iam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum uisum est, commendauimus, etiam in ipsis bellicis malis quantum honoris barbari detulerunt praeter bellorum morem, bonis malisque contulerit, quo modo qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos.Iam itaque uideamus, quale sit quod tantam latitudinem ac diuturnitatem imperii Romani illis dis audent tribuere, quos etiam per turpium ludorum obsequia et per turpium hominum ministeria se honeste coluisse conten
Abbreviated transcription (Latin):
ut eius uerbis utar dissiluisse hu¬
mum & interceptas urbes cũ popłis
dixit: abruptis etiam imbrib ꝓru¬
tas totas ẽẽ regiones. Illas etiã que
prius fuerant continentes. hospi¬
tib atq aduenis fluctib insulatas:
aliasq desidia maris pedestri acces¬
su ꝑuias factas: uentis & procellis
euersas ẽe ciuitates. incendia de
mibib emicasse quib orientis re¬
giones conflagrate ꝑierunt: & in
occidentis plagis scaturigines quas¬
dam ac ꝓluuioneᷤᷤ easdem strages
dedisse. Sic ex ethue uerticib qͦn¬
dam effusis craterib: diuino incen¬
dio ꝑ decliuia torrentis uice flam¬
marũ flumina cucurrisse. Si hec
atq huiusmodi q̃ habet historia
undde possem colligere uoluissem: qͣn¬
do finissem que illis temporib eue¬
nerunt anteqͣm xp̃i nomen ulla isto¬
rum uana & uere saluti ꝑitiosa cõ¬
primeret. Promiseram etiã me de¬
monstraturũ qͦs eor mores. & quam
ob causam d̃s̃ uerus adaugendum

Expanded text:
ut uerbis eius utar, dissiluisse huut uerbis eius utar, dissiluisse humum et interceptas urbes cum populis dicit; abruptis etiam imbribus prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae prius fuerant continentes, hospitibus adque aduenis fluctibus insulatas aliasque desidia maris pedestri accessu peruias factas; uentis ac procellis euersas esse ciuitates; incendia de nubibus emicasse, quibus Orientis regiones conflagratae perierunt, et in Occidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae saluti perniciosa conprimeret. Promiseram etiam me demonstraturum, quos eorum mores et quam ob causam Deus uerus ad augendum
Abbreviated transcription (Latin):
tribuerent: si iam uł illis clareret
nr̃a religio: uł ita eos asacris sacrile¬
gis ꝓhiberet. Hec in scdo & t̾tio li¬
bro satis quantum existimo absol¬
uimus: in scđo agentes de maliꝰ mo¬
tũ que mala uł sola uł maxima dde¬
putanda sunt: int̾cio de his malis
que stulti sola ꝑpeti exhorrent cor¬
poris uidelicet externarumq rerũ.
que plerumq patiuntur & boni:
Illa uͦ mala ñ dico patienter s libent̾
habent quib ipsi fuint mali & quã
pauca dixi de sola ipsa ciuitate atq
eius imꝑio: nec inde omĩa usq ad
cesarem augustũ. Qͥd si commemo¬
rare uoluissem. & aggerare illa ma¬
la que non sibi mincem homines fa¬
ciunt sicut uastationes euersionẽq
bellantium: s que ex ipsius mundi
elementis t̾rens accidunt reb.
Que uno loco apuleius breuit̾ strin¬
git in eo libello quem de mundo
scripsit: t̾rena omĩa dicens mutatio¬
nes. conuersiones & int̾itus habere.
Namq immodicis tremorib t̾rarũ

Expanded text:
nt, si iam uel illis clareret nostra religio uel ita eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec in secundo et tertio libro satis, quantum existimo, absoluimus, in secundo agentes de malis morum, quae mala uel sola uel maxima deputanda sunt, in tertio autem de his malis, quae stulti sola perpeti exhorrent, corporis uidelicet externarumque rerum, quae plerumque patiuntur et boni; illa uero mala non dico patienter, sed libenter habent, quibus ipsi fiunt mali. Et quam pauca dixi de sola ipsa ciuitate adque eius imperio! nec inde omnia usque ad Caesarem Augustum. Quid, si commemorare uoluissem et exaggerare illa mala, quae non sibi inuicem homines faciunt, sicut sunt uastationes euersionesque bellantum, sed ex ipsius mundi elementis terrenis accidunt rebus, quae uno loco Apuleius breuiter stringit in eo libello quem de mundo scripsit, terrena omnia dicens mutationes, conuersiones et interitus habere? Namque inmodicis tremoribus terrarum,
Abbreviated transcription (Latin):
Iromiseramꝰ gͦ quedã nos i.¬
esse dicturos aduersus eos qui
rõmane rei publice clades in religio¬
nẽ nr̃am referunt: & cominemoratu¬
ros quecũq & quantacumq occur¬
rere potuissent uł satis ẽẽ uderen¬
tur. mala quȩ illa ciuitas ꝑtulit. uł
ad eius imꝑium ꝓuincie ꝑtinentes.
anteqͣm eoꝵs sacrificia ꝓhibita fuis

Expanded text:
romiseramus ergo quaedam nos esse dicturos aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, et commemoraturos quaecumque et quantacumque occurrere potuissent uel satis esse uiderentur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius imperium prouinciae pertinentes, antequam eorum sacrificia prohibita fu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid fecerit. s etiam ipsum celũ
factum sit. Hoc dico. istum in hoc
libro selectorum deoꝵs rationẽ illam
trium deor quib quasi cuncta cõ¬
plexus est. ꝑdidisse. Celo enĩ tͣbuit
masculos deos: feminas t̾re. inter
quas posuit mineruam: quam supra
ipsum celum ante posuerat. Dem¬
de masculus ds̃. neptunus in mariẽ:
qͦd ad t̾ram potius qͣm ad celum ꝑ¬
tinet. Ditis pater postremo qui gre¬
ce pluton dicitur: etiam ipse mascu¬
lus. fr̾ amborum. terrenus d̾s ẽe ꝑhi¬
betur:. suꝑiorem t̾ram tenens. ininfe¬
riori habens proserpinam coniugem.
Quomͦ gͦ deos ad celum: deas adter¬
ram referre conantur. Quid solidũ.
quid constans. quid sobriũ. qͥd defi¬
nitum habet hec disputatio. Illaẽ
autem tellus initium dearum: ma¬
ter scilicet magna. apud qͣm molli¬
um & abscisoꝵ seseq secantium atq
iactantium insana ꝑstrepit turpitu¬
do. Quid̃ est gͦ qͦd dr caput deorum

Expanded text:
aliquid fecerit, sed etiam caelum aliquid fecerit, sed etiam caelum factum sit. Hoc dico, istum in hoc libro selectorum deorum rationem illam trium deorum, quibus quasi cuncta conplexus est, perdidisse. Caelo enim tribuit masculos deos, feminas terrae; inter quas posuit Mineruam, quam supra ipsum caelum ante posuerat. Deinde masculus deus Neptunus in mari est, quod ad terram potius quam ad caelum pertinet. Dis pater postremo, qui Graece Πλούτων dicitur, etiam ipse masculus frater amborum terrenus deus esse perhibetur, superiorem terram tenens, in inferiore habens Proserpinam coniugem. Quo modo ergo deos ad caelum, deas ad terram referre conantur? Quid solidum quid constans, quid sobrium quid definitum habet haec disputatio? Illa est autem Tellus initium dearum, Mater scilicet Magna, aput quam mollium et abscisorum seseque secantium adque. iactantium insana perstrepit turpitudo. Quid est ergo quod dicitur caput deorum
Abbreviated transcription (Latin):
xerunt ẽẽ mundũ sic de feminis
scribendi facimus initium a tellure.
Sentio quantã molestiam tale ac
tantũ patiatur ingenium. Ducitur
enĩ quadam ratione uerisimili celũ
ẽẽ qͦd faciat. terrã que patiatur : et
ideo illi masculinam iuim tribuit.
huic femininã : & non attendit eu̾
potius ẽẽ qui hec facit qui utrũq
fecit. Hmc etiam samotracũ nobi¬
lia misteria in suꝑiore libro sic inter¬
pretatur: eaq se q̃ nec sibi nec suis no¬
ta sunt scribendo expositurum. eiꝰq
missurum quasi religiosissime polli¬
cetur. Dicit enĩse ibi multis indicus
collegisse: in symulachris aliud signi¬
ficare celum. aliud t̾ram. aliud exẽ¬
plarerum quas plato appellat ideas.
Celum iouem: t̾ramunonem: ideas
mineruã uult intelligi. Celum aquo
fiat aliquid̃ t̾ram dequa fiat: exem¬
pla. scd̃m qͦd fiat. Qua inre omitto
dicere qͦd plato illas ideas tantam
uim habere dicit: ut scd̃m eas ñ celũ

Expanded text:
xerunt esse mundum, sic de feminis xerunt esse mundum, sic de feminis scribendi facimus initium a Tellure. Sentio quantam molestiam tale ac tantum patiatur ingenium. Ducitur enim quadam ratione uerisimili, caelum esse quod faciat, terram quae patiatur, et ideo illi masculinam uim tribuit, huic rem femininam, et non adtendit eum potius esse qui haec facit, qui utrumque fecit. Hinc etiam Samothracum nobilia mysteria in superiore libro sic interpretatur eaque se, quae nec suis nota sunt, scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse in simulacris aliud significare caelum, aliud terram, aliud exempla rerum, quas Plato appellat ideas; caelum Iouem, terram Iunonem, ideas Mineruam uult intellegi; caelum a quo fiat aliquid, terram de qua fiat, exemplum secundum quod fiat. Qua in re omitto dicere, quod Plato illas ideas tantam uim habere dicit, ut secundum eas non caelum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ipse. S hi quonam modo. id est
qͣm turpiter nefarieq coluerint.
in promptu ẽ. Quid autẽ. ułquos
coluetint ẽẽt obscutum: nisi eors
testaretur historia ea ipsa que feda
q turpia confitentur numinib ter¬
ribiliter exigentib reddita. Unde
remotis constat ambagib: nefarios
demones atq ĩmundissimos sp̃s
hac om̃i ciuili theologia inuisendis
stolidis imaginib & ꝑ eas possidendis
etiam stultis cordib inuitatos.¬
doctissimus & acutissimus uar¬
ro uelut subtili disputatione hos õs
deos incelum & interram redigere
ac referre conatur. Non potest: flu¬
unt de manib. resiliunt. labuntur
& decidunt. Dicturus enim de
feminis hoc est deab qm̃ inquit ut
prnno libro dixi de locis. duo sunt pͥn¬
cipia deorum animaduersa de celo
& terra. a quo di partim dicuntur
celestes. partim terrestres: ut insuꝑi¬
orib initium fecimus acelo cũ dixi¬
mus de iano. quẽ alii celum alii di¬

Expanded text:
non ipse. Sed hi quonam modo, id est non ipse. Sed hi quonam modo, id est quam turpiter nefarieque coluerint, in promtu est; quid autem uel quos coluerint, esset obscurum, nisi eorum testaretur historia ea ipsa, quae foeda et turpia confitentur, numinibus terribiliter exigentibus reddita; unde remotis constat ambagibus nefarios daemones adque inmundissimos spiritus hac omni ciuili theologia inuisendis stolidis imaginibus et per eas possidendis etiam stultis cordibus inuitatos.doctissimus et acutissimus Varro uelut subtili disputatione hos omnes deos in caelum et in terram redigere ac referre conatur? Non potest; fluunt de manibus, resiliunt, labuntur et decidunt. Dicturus enim \' de feminis, hoc est deabus: \'Quoniam, inquit, ut primo libro dixi de locis, duo sunt principia deorum animaduersa de caelo et terra, a quo di partim dicuntur caelestes, partim terrestres: ut in superioribus initium fecimus a caelo, cum diximus de Iano, quem alii caelum, alii di
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ideo malum ẽ quia illa mala sunt
quib colitur: s quia illa talia sunt
qͥb soł ille colendus sit cui talis cul¬
tus seruitusq debetur. Si autem
stoliditate uł monstruositate sy¬
mulachrorum. sacrificiis homidicidi¬
orum. coronatione uiriliũ pudendoꝵ.
mercede stuprorũ. sectione menbroꝵ.
abscisione genitalium. consecratione
mollium. festis impurorũ obsceno¬
rumq ludoꝵ. unum uerũ dm̃ id est
omis amie corporisq creatorẽ colere
se quisq contendat: non ideo peccat
quia ñ ẽ colendus quem colit: s quia
colendum ñ ut colendus ẽ colit. Qui
uͦ & reb talib id est turpib & scelestis.
& nonuerum dm̃ idest anime corpo¬
risq factorem.s creaturã quamuis
non uitiosam colit. siue illa sit ani¬
ma siue corpꝰ. siue amina simul et
corpus. bis peccat indm̃. quod et
ꝓ ipso colit qͦd non ẽ ipse. & talib reb
colit qualib nec ipse colendus ẽ nec

Expanded text:
non ideo malum est, quia illa mala sunt, non ideo malum est, quia illa mala sunt, quibus colitur, sed quia illa talia sunt, quibus ille solus colendus sit, cui talis cultus seruitusque debetur. Si autem stoliditate uel monstrositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, coronatione uirilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium, consecratione mollium, festis inpurorum obscenorumque ludorum unum uerum Deum, id est omnis animae corporisque creatorem, colere se quisque contendat: non ideo peccat, quia non est colendus quem colit, sed quia colendum non ut colendus est colit. Qui uero et rebus talibus, id est turpibus et scelestis, et non Deum uerum, id est animae corporisque factorem, sed creaturam quamuis non uitiosam colit, siue illa sit anima siue corpus siue anima simul et corpus. bis peccat in Deum, quod et pro ipso colit, quod non est ipse, et talibus rebus colit, qualibus nec ipse colendus est nec
Abbreviated transcription (Latin):
sermone uł latino scripserunt: non
meo michi placuit mimorari. Ipsas
physiologias cum considero. quib
docti & acuti homines has res hu¬
manas conantur uertere in res diui¬
nas: nichil uideo nͥ ad temporalia
terrenaq oꝑa naturamq corporeã
uel etiãsi mnuisibilẽ. tamen mutabi¬
lem potuisse reuocari: qͦd nullomo¬
do ẽ uerus dẽ. Hoc autem si saltẽ
religiositati congrus significatio¬
nib ageretur: ẽet quidem dolen¬
dum non his uerum dm annunti¬
ari atq predicari: tamen aliquo mͦ
ferendũ tam seda & turpia non fie¬
ri nec iuberi. Fit nunc cum pro do
uͦ quo solo amma se inhabitante fit
felix. nefas sit colere aut corpꝰ aut
animam: quantomagis nefarium
est ista sic colere ut nec salutem nec
decus humanũ corpus aut anma
colentis obtineat.: Quamobrem si
templo. sacerdote. sacrificio qđ uero
do debetͣ. colatur aliquod elemen¬
tum mundi. uł creatus aliqͥs sp̃s
etiam si non immundus & malue:

Expanded text:
sermone uel Latino scripserunt, non sermone uel Latino scripserunt, non in eo mihi placuit inmorari. Ipsas physiologias cum considero, quibus docti et acuti homines has res humanas conantur uertere in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terrenaque opera naturamque corpoream uel etiamsi inuisibilem, tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus Deus. Hoc autem si saltem religiositati congruis significationibus ageretur, esset quidem dolendum non his uerum Deum adnuntiari adque praedicari, tamen aliquo modo ferendum tam foeda et turpia non fieri nec iuberi; at nunc cum pro Deo uero, quo solo anima se inhabitante fit felix, nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus humanum corpus aut anima colentis obtineat! Quam ob rem si templo sacerdote sacrificio, quod uero Deo debetur, colatur aliquod elementum mundi uel creatus aliquis spiritus, etiamsi non inmundus et malus:
Abbreviated transcription (Latin):
inquit referuntur ad mundum.
Uideat potius ne ad inmundũ. Quid̃
autẽ non potest referri admundum.
qͦd ẽẽ demonstratur inmundo. Nlos
autẽ ammum querimus qui uera
religione confisus ñ tamqm̃ dm suũ
adoret mundũ: s tamqͣm opꝰdi ꝓpt̾
dm̃ laudet mundum. & mundanis
sordib expiatus mundus ꝑueniat ad
dm̃ qui condidit mundum. xxuii.¬
stos uͭ deos selectos uidemus
quidem cdarius innotuisse qͣm cet̾os.
ñ tamen ut eoeu̾ illustrarentur me¬
rita. s ne occultarentur opprobria.
Unde magis eos homines fuisse cre¬
dibile ẽ: sicut ñ solum poetice litte¬
re. uerumetiã hẏstorice tradideit᷑.
Nam qͦd uirgilius ait. primus abe¬
thereo uenit saturnus olimpo. ar¬
ma iouis fugiens & regius erul
ademptis. & que ad hanc rem ꝑtinen¬
tia consequuntur: totam de hoc eue¬
metus pandit hystoriam. qmͣ enniuis
in latinum uertit eloquium. Unde
quia plurima posuerunt qui contra
huiusmodi errores ante nos uł greco

Expanded text:
inquit, referuntur ad mundum. inquit, referuntur ad mundum. Videat ne potius ad inmundum. Quid autem non potest referri ad mundum, quod esse demonstratur in mundo? Nos autem animum quaerimus, qui uera religione confisus non tamquam deum suum adoret mundum, sed tamquam opus Dei propter Deum laudet mundum, et mundanis sordibus expiatus mundus perueniat ad Deum, qui condidit mundum. stos uero deos selectos uidemus quidem clarius innotuisse quam ceteros, non tamen ut eorum inlustrarentur merita, sed ne occultarentur obprobria; unde magis eos homines fuisse credibile est, sicut non solum poeticae litterae, uerum etiam historicae tradiderunt. Nam quod Vergilius ait: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo, Arma Iouis fugiens et regnis exul ademtis, et quae ad hanc rem pertinentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in Latinum uertit eloquium; unde quia plurima posuerunt, qui contra huius modi errores ante nos uel Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
ris lasciuia. stupra ac turpitudines
ceterorum: Quȩ proferremus de
libris. nisi cotidie cantarentur et
saltarent᷑ intheatris :S hec quid̃
sunt ad tantũ malũ: cuius magni¬
tudo magne matritantũ modo cõ¬
petebat: Presertim qͦd illa dicunt᷑
a poetis conficta: quasi poetȩ idetiã
finrerint qͦd ea sint dusgrata & accep¬
taꝰ Ut gͦ canerentur uł scriberentur:
sit audacia uel petulantia poetarum.
Ut uͦ diuinis reb & honorib. eisdem
imꝑantib ꝙ extorquentib numinib
adderentur: quid est nisi crimen deo.
Immo uͦ confessio demoniorum. et
deceptio miseroꝵ. Uerum illud qͦd
de abscisoꝵs consecratione mat̾ dm̃
colimeruit ñ poete confinxerunt:
s horrere magis qmͣ canere malue¬
runt. His ne dis selectis quisqͣm
consecrandus ẽ ut post mortẽ uiuat
beate: quib consecratus ante mortẽ
honeste ñ potest uiuere. tam seuis
suꝑstitionib subditus &immundis
demonib obligatus. S hec omĩa

Expanded text:
ris lasciuia, stupra ac turpitudines ris lasciuia, stupra ac turpitudines ceterorum, quae proferremus de libris, nisi cottidie cantarentur et saltarentur in theatris? Sed haec quid sunt ad tantum malum, cuius magnitudo Magnae Matri tantummodo conpetebat? Praesertim quod illa dicuntur a poetis esse conficta, quasi poetae id etiam finxerint, quod ea sint dis grata et accepta. Ut ergo canerentur uel scriberentur, sit audacia uel petulantia poetarum; ut uero diuinis rebus et honoribus eisdem imperantibus et extorquentibus numinibus adderentur, quid est nisi crimen deorum, immo uero confessio daemoniorum et deceptio miserorum? Verum illud, quod de abscisorum consecratione Mater deum coli meruit, non poetae confinxerunt, sed horrere magis quam canere maluerunt. Hisne dis selectis quisquam consecrandus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest uiuere, tam foedis superstitionibus subditus et inmundis daemonibus obligatus? Sed haec omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
tem: ista in sactis deformeni crudeli¬
tatem. Ille menbra in lapidib addi¬
ta: hec in hominib ꝑdita. Hoc de¬
decus. tot iouis ipsuis & tanta stupra
ñ uincunt. Ille inter femineas cor¬
niptelas uno ganimede celum infa¬
mauit: ista tot mollib professis &
publicis. & inquinauit t̾ram. & ce¬
lofecit inuriam. Saturnum fortas¬
se possemus huic misto genere tur¬
pissime crudelitatis siue conferre si¬
ue p̾ferre: qui patrẽ castrasse ꝑhibet᷑.
S in saturn sacris hominem alie¬
nis manib potius occidi. qͣm suis
abscidi fingere potuerunt. Deuora¬
uit ille filios ut poete ferunt: et
physici ex hoc interp̾tantur quod
uolunt: ut autem historia prodit¬
non necauit. S qͦd ei poem suos filioᷤ
sacrificarunt. ñ recepere romani.
fit uͦ ista magna deorum mater etiã
romanis templis castrato s intulit.
atq istam seuitiam morẽq seruauit:
credita uires adiuuare romanorũ.
exsecando uirilia uirorũ. Quid st̃
ad hoc malum furta mercuru. uene¬

Expanded text:
tem, ista in sacris deformem crudelitatem; ille membra in lapidibus addita, haec in hominibus perdita. Hoc dedecus tot Iouis ipsius et tanta stupra non uincunt. Ille inter femineas corruptelas uno Ganymede caelum infamauit; ista tot mollibus professis et publicis et inquinauit terram et caelo fecit iniuriam. Saturnum fortasse possemus huic in isto genere turpissimae crudelitatis siue conferre siue praeferre, qui patrem castrasse perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, necauit; sed quod ei Poeni suos filios sacrificati sunt, non recepere Romani. At uero ista Magna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitiam moremque seruauit, credita uires adiuuare Romanorum exsecando uirilia uirorum. Quid sunt ad hoc malum furta Mercurii, Vene
Abbreviated transcription (Latin):
riis gr̃as agamus. & nos ad imitati¬
onem talium coronarũ atq palma¬
rum eodem inuocato mauxiliũ ex e¬
oꝵ memorie renouatione ad horte¬
mur.c Quecumq igitur adhibent᷑
religiosoꝵ obsequia in martẏrum
locis ornamenta sunt memoriarũ:
ñ sacra uł sacrificia mortuorũ. tãqͣm
deorum. Quicumq etiã epulas suaᷤᷤ
eo deferunt qͦd quidem axp̃ianis me¬
liorib non fit. & inplerisq t̃̾raꝵ locis
nulla talis ẽ consuetudo: tamen qui¬
cumq id faciunt. quas cũ apposueruł.
orant a auferunt ut uescantur. uł
ex eis etiam indigentib largiantur.:
scĩficari sibi eas uolunt ꝑ merita

Expanded text:
riis gratias agamus et nos ad imitatiriis gratias agamus et nos ad imitationem talium coronarum adque palmarum eodem inuocato in auxilium ex illorum memoriae renouatione adhortemur? Quaecumque igitur adhibentur religiosorum obsequia in martyrum locis, ornamenta sunt memoriarum, non sacra uel sacrificia mortuorum tamquam deorum. Quicumque etiam epulas suas eo deferunt quod quidem a Christianis melioribus non fit, et in plerisque terrarum nulla talis est consuetudo — tamen quicumque id faciunt, quas cum adposuerint, orant et auferunt, ut uescantur uel ex eis etiam indigentibus largiantur, sanctificari sibi eas uolunt per merita
Abbreviated transcription (Latin):
ras suas penas apud sẽors martirũ
memorias immuiere merebant.
n multis enmmitalib locis torquent᷑
& confitentur: & de posessis hominum
corporib eieiutur. Nec tamen nos
eisdem martrib templa. sacerdotia.
sacra & sacrificia constitiumnus. quia
ñ ipsi s dłs eorum nobisẽ ds̃. Hono¬
ramus sane memorias eoꝵ tamqͣm
scõꝵs hominum di: quiusq ad mor¬
tem corpoꝵs suoꝵ ꝓueritate certart̃.
ut innotesceret uera religio falsis
fictisq conuictis.: qͦd etiam si qui an¬
tea sentiebant. timendo repͥmebant.
Quis autem audiuit aliquando fi¬
delium stantẽ sacerdotẽ ad altare e¬
tiam suꝑ sc̃m corpus martyris ad dĩ
honorem cultũq constructum dice¬
re inp̃cib. offero tͥ sacrificiũ petre
uł paule. uł eypriane cũ apud eors
memorias offeratur dõ. qui eos& ho¬
mines & martyres fecit. & suis scĩs
angłis celesti honore sociauit. ut ea
celebritate & deo uero de illoꝵ uicto¬

Expanded text:
futuras poenas aput sanctorum martyrum futuras poenas aput sanctorum martyrum mn multis enim talibus locis torquentur et confitentur, et de possessis hominum corporibus ejiciuntur. Nec tamen nos eisdem martyribus, templa, sacerdotia, sacra et sacrificia constituimus: quoniam non ipsi, sed Deus eorum nobis est Deus. Honoramus sane memorias eorum tanquam sanctorum hominum Dei, qui usque ad mortem corporum suorum pro ueritate certarunt, ut innotesceret uera religio falsis fictisque conuictis; quod etiam si qui antea sentiebant, timendo reprimebant. Quis autem audiuit aliquando fidelium stantem sacerdotem ad altare, etiam super sanctum corpus martyris ad Dei honorem cultumque constructum, dicere in precibus: Offero tibi sacrificium Petre uel Paule uel Cypriane, cum aput eorum memorias offeratur Deo, qui eos et homines et martyres fecit et sanctis suis angelis caelesti honore sociauit, ut ea celebritate et Deo uero de illorum uicto
Abbreviated transcription (Latin):
de iside dixisset qͦd cominemoraui
quantis obẽẽ scimus iratã: secutus
adiunxit. Terrenis & enim diisatq
mundanis facile ẽ irasci: ut pote qͥ
sint ex hominib exutraq natura fa¬
cti atq compositi. Ex utraq natu¬
ra dicit ex anima & corpore: ut pro
amina sit demon: pro corpore s mu¬
lachrum. Unde contigit inquit ab
egyptiis hec sc̃a animalia nuncupa¬
ri: coliq ꝑsingulas ciuitates eorum
amimas quoꝵ sunt consecrate: ui¬
uentes ita ut eoꝵs legib incolantur.
& eoꝵs nominib nuncupentur. Ubi
est illa uelut querela luctuosa: qͦd
t̾ra egypti sc̃issima sedes delubrorum
atq temploꝵ sepulchroꝵs futura es¬
set. mortuoꝵq plenissima. Nlempe
sp̃s fallax curus instinctu hermes ista
dicebat: ꝑ eum ipsum coactus ẽ confi¬
teri. iam tunc illã t̾ram sepulchroꝵ
ac mortuoꝵ qͦs pro diis colebant.
fuisse plenissimã. S &dolor demo¬
num ꝑ eum loquebatur: qui futu

Expanded text:
de Iside dixisset, quod commemoraui, de Iside dixisset, quod commemoraui, \'quantis obesse scimus iratam\', secutus adiunxit: Terrenis etenim dis adque mundanis facile est irasci, utpote qui sint ab hominibus ex utraque natura facti adque conpositi.\' \'Ex utraque natura\' dicit ex anima et corpore, ut pro anima sit daemon, pro corpore simulacrum. \'Unde contigit, inquit, ab Aegyptiis haec sancta animalia nuncupari colique per singulas ciuitates eorum animas, quorum sunt consecratae uiuentes, ita ut eorum legibus incolantur et eorum nominibus nuncupentur. Ubi est illa uelut querela luctuosa, quod terra Aegypti, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum futura esset mortuorumque plenissima? Nempe spiritus fallax, cuius instinctu Hermes ista dicebat, per eum ipsum coactus est confiteri iam tunc illam terram sepulcrorum et mortuorum, quos pro dis colebant, fuisse plenissimam. Sed dolor daemonum per eum loquebatur, qui suas
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate ẽẽ ꝑhibetur. Ecce duos di¬
cit deos homineffuisse. aesculapiũ
& mercurium. S de aesculapio et
greci & latini hoc idem sentiunt. Mer¬
curium autẽ multi putant ñ fuisse
mortalem: quẽ tamen iste auũ suum
fuisse testatur. flt enim aliꝰ ẽ ille alius
iste: qͣmuis eodem nomine ñcupent᷑.
Non multum pugno ͭ alius sit ille aliꝰ
iste: uerum a iste sicut aesculapius ex
homine ds̃ scdm̃ testimoniũ tantia¬
pud suos uiri hinus trimegisti nepotĩ
sui. Ad huc addit & dicit. Isi uero
osyri uxorem qm̃ multa bona p̃stare
ꝓpitiam: quantis obẽe scimus iratam.
deinde ut ostenderet ex hoc genere ẽẽ
deos quos illa arte homines faciunt.
unde dat intelligi demones se opina¬
ri ex hominũ mortuorũ animis excitis¬
se. quos ꝑ artem qmͣ inuenerunt ho¬
mines multũ errantes. increduli. &
irreligiosi ait inditos simulachris
quia hi quitales deos faciebant ani¬
mas utiq facere non poterant: cum

Expanded text:
ciuitate, esse perhibetur. Ecce duos dciuitate, esse perhibetur. Ecce duos deos dicit homines fuisse, Aesculapium et Mercurium. Sed de Aesculapio et Graeci et Latini hoc idem sentiunt; Mercurium autem multi non putant fuisse mortalem, quem tamen iste auum suum fuisse testatur. At enim alius est ille, alius iste, quamuis eodem nomine nuncupentur. Non multum pugno, alius ille sit, alius iste; uerum et iste; sicut Aesculapius, ex homine deus secundum testimonium tanti aput suos uiri, huius Trismegisti, nepotis sui. Adhuc addit et dicit: \'Isin uero Osiris quam multa bona praestare propitiam, quantis obesse scimus iratam!\' Deinde ut ostenderet ex hoc genere esse deos, quos illa arte homines faciunt unde dat intellegi daemones se opinari ex hominum mortuorum animis extitisse, quos per artem, quam inuenerunt homines multum errantes, increduli et inreligiosi, ait inditos simulacris, quia hi, qui tales deos faciebant, animas facere non utique poterant, cum
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ. eas indiderunt maginib scis
diunisq misterus. ꝑ quasidola ct
benefaciendi & male uires habere po¬
tuissent: demde sequitur tamqͣm hoc
exemplis probaturus & dicit. Auus enĩ
tuus o asclepi medicine primus inuen¬
tor. cui templum consecratum est in
monte libiȩ circa litus cocodrillorum.
in quo eiusiacet mundanus homo id̃
ẽ corpus. reliquus enim uł potiꝰtotus
siest homo totus in sensu uite melior
remeauit incelum: omĩa etiam nunc
hominib adiumenta prestans infir¬
mis numine nunc suo quȩ solet medi¬
cine arte prebere. Ecce dixit mortu¬
um colipro d̃o i eo loco ubi habebat
sepulchrum. falsus ac fallens qͦd reme¬
auit incelum: adiungens demnde ali¬
ud. Hermes autẽ inquit cuius auitũ
michi nomen ẽ. nonne insibi cogno¬
mine patria consistens. om̃s mortales
undiq uenientes adiuuat atq con¬
seruat.. Hic enĩ hermes maior idest
mercurius quẽ dicit auum suũ fuisse:
in hermopoli hoc ẽ insui nominis

Expanded text:
ginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent.\' Deinde sequitur tamquam hoc exemplis probaturus et dicit: \'Auus enim tuus, o Asclepi, medicinae primus inuentor, cui templum consecratum est in monte Libyae circa litus crocodilorum, in quo eius iacet mundanus homo, id est corpus; reliquus enim, uel potius totus, si est homo totus in sensu uitae, melior remeauit in caelum, omnia etiam nunc hominibus adiumenta praestans infirmis numine nunc suo, quae solent medicinae arte praeberi.\' Ecce dixit mortuum coli pro deo in eo loco, ubi habebat sepulcrum, falsus ac fallens, quod remeauit in caelum. Adiungens deinde aliud Hermes, inquit, cuius auitum mihi ncmen est, nonne in sibi cognomine patria consistens omnes mortales undique uenientes adiuuat adque conseruat?\' Hic enim Hermes maior, id est Mercurius, quem dicit auum suum fuisse, in Hermopoli, hoc est in sui nominis
Abbreviated transcription (Latin):
S immundi sp̃s eisdem symulachis
arte illa nefaria colligati cultors suoꝵ
animas in suam societatẽ redigendo.
miserabiliter captiuauerant. Undde
dicit apłs. Scimus quia nichil est
idolum: s que immolant gentes de¬
momis immolant & ñ dõ. Nolo uos
socios fieri demoniorum. Post hanc
gͦ captiuitatẽ qua homines a malig¬
nis demonib tenebantur. dĩ domus
edificatur monuĩ t̾ra. unde titulum
ille psalmus accepit ubi dicit᷑: canta¬
te dño canticum nouu. cantate dño
om̃ĩs t̾ra: Cantate dño & benedicite
nomini eius. bene nuntrate diemex

Expanded text:
Sed inmundi spiritus eisdem simulacris Sed inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria conligati cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captiuauerant. Unde dicit apostolus: Scimus quia nihil est idolum; sed quae immolant gentes, daemoniis immolant, et non Deo; nolo uos socios fieri daemoniorum. Post hanc ergo captiuitatem, qua homines a malignis daemonibus tenebantur, Dei domus aedificatur in omni terra; unde titulum ille psalmus accepit, ubi dicitur: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Cantate Domino. benedicite nomen