comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
textꝰ ille ꝓloquitur. Quaꝓpt̾ cessent
uaniloque disputationes. & arriani
dognatis ꝑfidia conquiescat. Hoc
fides catholica. hoc sanitas mentis in¬
telligit. ut unigenitꝰ filiꝰ a patre. nec
natura. nec tempore debeat nec potes¬
luerit declarare qd̾ est. Non enĩ pote¬
rat substantialit̾ ꝑ genꝰ & differentias
ad eiꝰ ꝓpriũ ꝑuenire: qd̾ magis creatu¬
ris quam creatori uidet᷑ posse congru
ere. Nam quemadmodũ sup̃ eiꝰ natu
definitioni que substantialis uocatur.
que ꝑ habitas differentias descendit
ad ꝓpriu. Substantialis enĩ ista dici
non potest. qm̃ quid sit dĩ substantia
nullatenꝰ preualet comp̾hendi. Potest
tam̃ sicut quibusdã uisum est defini¬
ri talit̾ ds̃. Ds est substantia in corpo¬
rea. simplex & incõmutabilis. Nunc
membra definitionis istiꝰ. minutissime
ꝑquiramꝰ. Dicit enim pͥmii. E go
aut̃ constitutꝰ sum rex ab eo. s & reges
terrarũ constituunt᷑ a dño. Addit suꝑ

Expanded text:
textus ille proloquitur. Quapropter cessent vaniloquae disputationes, et Ariani dogmatis perfidia conquiescat. Hoc fides catholica, hoc sanitas mentis intelligit, ut unigenitus Filius a Patre, nec natura, nec tempore debeat, nec potesluerit declarare quod est. Non enim poterat substantialiter per genus et differentias ad ejus proprium pervenire, quod magis creaturis quam Creatori videtur posse congruere. Nam quemadmodum supra ejus natdefinitioni quae substantialis vocatur, quae per habitas differentias descendit ad proprium. Substantialis enim ista dici non potest, quoniam quid sit Dei substantia nullatenus praevalet comprehendi. Potest tamen, sicut quibusdam visum est, definiri taliter Deus: Deus est substantia incorporea, simplex et incommutabilis. Nunc membra definitionis istius minutissime perquiramus. Dicit enim primum: Ego autem constitutus sum rex ab eo. Sed et reges terrarum constituuntur a Domino. Addidit, Super
Abbreviated transcription (Latin):
numero qui ex duab monadib pul-¬
chre compositꝰ est. aptissime duȩ natu¬
re inconfuse atq ꝑfecte in una ꝑsona
regnat. & altera qua ministrat. Prina
creatrix. posterior creata. Et id̾o que
assumpsit. impassibilis. que uͦ est as-¬
sumpta passibilis. Nam sicut patres
monent. demus inuirias carni. mira¬
cula diuinitati. Discernamꝰ intellec¬
tu naturas. & norios uitamꝰ errores.
Diuinitas enim. sic sibi humanitatem
adunauit. ut nullatenꝰ cũ humani¬
tate confundi possit. s utraq incon¬
fusa & adunata ꝑmaneat. Quia licet
incarnationis dispensatio pꝰ resurrec¬
bionem glorificata fit. tam̃ in humani¬
tatis ueritate ꝑmansit. Nam cum ipse
dixerit post resurrectionẽ apło thomȩ.
mitte manũ tuam & uide quia sp̃c car¬
nem & ossa non habet. sicut me uidetis
habere Cum partẽ piscis assi & fa-¬
uum mellis post resurrectionẽ sump¬
serit atq comederit. & in actib apłoꝵ
legatur sic ueniet quemadmodũ uidis¬

Expanded text:
qui ex duabus monadibus pulchre compositus est, aptissime duae naturae inconfusae atque perfectae in una persona regnat, et altera qua ministrat; prima creatrix, posterior creata; et ideo quae assumpsit, impassibilis; quae vero est assumpta, passibilis. Nam, sicut Patres monent, demus injurias carni, miracula divinitati; discernamus intellectu naturas, et noxios vitemus errores. Divinitas enim sic sibi humanitatem adunavit, ut nullatenus cum humanitate confundi possit, sed utraque inconfusa et adunata permaneat. Quia licet incarnationis dispensatio post resurrectionem glorificata sit, tamen in humanitatis veritate permansit. Nam cum ipse dixerit post resurrectionem apostolo Thomae: Mitte manum tuam, et vide, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere ; cum partem piscis assi, et favum mellis post resurrectionem sumpserit, atque comederit ; et in Actibus apostolorum legitur: Sic veniet quemadmodum vidis
Abbreviated transcription (Latin):
Quia timor dñi ñ ad miseriã s ad gau¬
dium ducit. quippe qui beatos efficit
& scõs oꝑatur. Et iterũ ne hȩc exul¬
tatio negligens redderetur. addit cũ
tremorẽ. ut utraq sociata cȩlestẽ reue¬
rentiam competent̾ expͥmerent
ꝓprehendite disciplinam ne quando
rrascatur dñs. & pereatis de ua iusta
Magnificum uerbum. Apprehendite
disciplinam. quasi munimen clyppei
contra noxia uicia ꝓfuturũ. Utilita¬
tem uͦ huiꝰ facti pulcherrime ꝓpha
subiunxit dicendo. Nequando irascat᷑
dñs. & pereatis de uia iusta. Ne quan¬
do dixit: ꝓpt̾ pacientiam dnui quȩ diu
sustinet excedentes. Et pereatis de ia
iusta. id est a cęlesti rege xp̃o. qͥ uia ẽ
recte ambulantiũ ad uitam. dux cun¬
tium. Iter ad beatitudinẽ festinantiũ.
sicut ipse dicit in euũgło. Ego sũ uia.
ueritas. & uita. Uia ꝓpt̾ incarnationẽ.

Expanded text:
Quia timor Domini non ad miseriam, sed ad gauQuia timor Domini non ad miseriam, sed ad gaudium ducit; quippe qui beatos efficit, et sanctos operatur. Et iterum, ne haec exsultatio negligens redderetur, addidit, cum tremore; ut utraque sociata coelestem reverentiam competenter exprimerentprehendite disciplinam, nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa. Magnificum verbum, apprehendite disciplinam, quasi munimen clypei contra vitia noxia profuturum. Utilitatem vero facti hujus pulcherrimi propheta subjunxit dicendo: Nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa. Nequando dixit, propter patientiam Domini, quae diu sustinet excedentes. Et pereatis de via justa, id est a coelesti Rege Christo, qui Via est recte ambulantium ad vitam, Dux euntium, Iter ad beatitudinem festinantium; sicut ipse dicit in Evangelio: Ego sum via, veritas, et vita . Via, propter incarnati
Abbreviated transcription (Latin):
minatores debemꝰ aduertere uitioꝵ.
qͥ hec & intelligere possint. & imple¬
re dño prestante p̾ualeant. Neq enĩ
semꝑ purpuratos reges. aduerti ne¬
cesse est. Dicunt᷑ reges: & qͥb pͥuata
conditio est. sicut ait apłs. Iam sine
nobis regnatis. & utinã regnaretis:
dimini qui iudicatis terrã. Frudire.
docere est. Nam & ipsum nomen. sig¬
nificat app̾hensam scientiam. Rudis
a rure sublatus. id est ab ignorantia
diuisꝰ: & in doctrine sinib collocatꝰ.
Od̾ illis bene dicit᷑. qͥ iam carnalia de¬
licta domuerunt. Ipsi cnĩ bene iudi-¬
cant terram. quando repressis uiciis
corporib suis fauente dño precepta
legis imponunt. Terra aut̃ dicta est
Breuis & plena commonitio. qua dõ
dño amabili timore seruitur. Nam
sicut remissa securitas culpas admutit.
ita timor desid̾abilis delicta semꝑ ex¬
cludit. Et ne seruitiũ dĩ durissimũ
aut tristissimũ forte putaretur: sub¬
uuxxit. Et exultate ei cũ tremore.

Expanded text:
minatores debemus advertere vitiorum, minatores debemus advertere vitiorum, qui haec et intelligere possint, et implere, Domino praestante, praevaleant. Neque enim semper purpuratos reges adverti necesse est. Dicuntur reges et quibus privata conditio est, sicut ait Apostolus: Jam sine nobis regnatis, et utinam regnaretis, dimini qui judicatis terram. Erudire, docere est; nam et ipsum nomen significat apprehensam scientiam: rudis a rude  ed., a rure sublatus, id est ab ignorantia divisus, et in doctrinae finibus collocatus. Quod illis bene dicitur, qui jam carnalia delicta domuerunt; ipsi enim bene judicant terram, quando repressis vitiis, corporibus suis, favente Domino, praecepta legis imponunt. 19 Terra autem dicta est Brevis et plena commonitio, qua Domino Deo amabili timore servitur. Nam sicut remissa securitas culpas admittit, ita timor desiderabilis delicta semper excludit. Et ne servitium Dei durissimum aut tristissimum forte putaretur, subjunxit: Et exsultate ei cum tremore.
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis. rerũ causas decent̃ exp̃ssas. Põtes¬
tatem dñi dixit ferream uirgam. Suꝑ¬
bos popłos. uas figuli. quod mox ut
ꝑcussum fuerit. in partes minutissimas
dissipatur. Bene gͦ peccator uasi luteo
comparatur. ut & confractio eiꝰ facilis
& uita lutea monstraretur. Sed tunc
ni meliꝰ reformatur. quando in spiri
bilib patefactis humanũ genꝰ humi¬
lit̃ obediat creatori. ubi orit᷑ pulcher¬
rimum deliberatuũ dicendi genꝰ. Nã
cũ tali sacramento uulgato obstupefac¬
ta fueruit corda mortaliũ. saluberrimꝰ
ac necessariꝰ suasor accedit. ut cũ timo¬
re & tremore uero dũo seruiatur. os¬
tendens ab utili & honesto id qd̃ in deli¬
berationib plurimũ ualet expedire
quȩ dicta sunt. Utile est enim. neqͥn¬
do irascatur dñs: & pereatis de uia iusta.
Honestũ. beati onĩs qui confidunt in eo.
disceptatione completũ est. Nunc ad
exponenda uerba redeamꝰ. Reges: do¬

Expanded text:
verbis rerum causas decenter expressas. Potesverbis rerum causas decenter expressas. Potestatem Domini dixit virgam ferream; superbos populos vas figuli, quod mox ut percussum fuerit, in partes minutissimas dissipatur. Bene ergo peccator vasi luteo comparatur, ut et confractio ejus facilis, et vita lutea monstraretur. Sed tunc in melius reformatur quando in spiritbilibus patefactis, humanum genus humiliter obediat Creatori. Ubi oritur pulcherrimum deliberativum dicendi genus. Nam cum tali sacramento vulgato obstupefacta fuerint corda mortalium, saluberrimus ac necessarius suasor accedit, ut cum timore ac tremore vero Domino serviatur, ostendens ab utili et honesto, id quod in deliberationibus plurimum valet, expedire quae dicta sunt. Utile est enim: Nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa. Honestum: Beati omnes qui confidunt in eo. disceptatione completum est. Nunc ad exponenda verba redeamus. Reges, do
Abbreviated transcription (Latin):
parue utiliratis est. confringenda atq
inminuenda ꝑcipe. Sed respice pͥmũ
qd̃ dicit reges eos. ut potestarem ty¬
rannice dñationis auferret. Illi enim
reguntur. qui ad salutis dona ꝑuenuun
Uirga uͭ: potestas regalis significatur.
qua peccatorib correctionis suȩ uindic¬
ta ꝓmittitur. Ferrea: ñ quia ds̃ ad ul¬
tionem utitur uirga metallica. s duri¬
cia ferri rigori ęquitans decent̾ aptata
est. Ipsa uirga est. de qua in quadra¬
gesimo quarto psalmo dicturꝰ est. Uir¬
ga recta ẽ uirga regni tur. S qͥd cũ
ista uirga faciat. subsequent̾ explanat.
Hec uirga est quȩ confringit ad iutam.
hic baculꝰ qui continet mbecilles. Hoc
sceptrum. qd̃ de mortius uiuos facit.
Uirga enĩ usu humano dicta est. qd̾ ui
sua regat. & uergere non sinat inniten¬
tes. Et taiquam uas figuli confrin¬
ges eos. Id est ꝑ conuersionis studium
conteres in eis terrenas cupiditates. &
ueteris hominis ceno. similem uitam.
Et respice in ipsis comparationib singłis

Expanded text:
parvae utilitatis est confringenda atque imminuenda percipere. Sed respice primum quod dicit: Reges eos, ut potestatem tyrannicae dominationis auferret. Illi enim reguntur, qui ad salutis dona perveniunt. Virga vero potestas regalis significatur, qua peccatoribus correctionis suae vindicta promittitur. Ferrea, non quia Deus ad ultionem utitur virga metallica, sed duritia ferri, rigori aequitatis decenter aptata est. Ipsa virga est de qua in quadragesimo quarto psalmo dicturus est: Virga recta est, virga regni tui : sed quid cum ista virga faciat, subsequenter explanat. Haec virga est, quae confringit ad vitam: hoc baculum, quod continet imbecilles: hoc sceptrum, quod de mortuis vivos facit. Virga enim usu humano dicta est, quod vi sua regat, et vergere non sinat innitentes. Et tanquam vas figuli confringes eos. Id est, per conversionis studium conteres in eis terrenas cupiditates, et veteris hominis coeno similem vitam. Et respice in ipsis comparationibus, singulis
Abbreviated transcription (Latin):
significat patrem. s ipse quoq dñs ẽ
sicut in centesimo nono psalmo dicturꝰ
est. Dixit dñs dño meo. sede adextris
meis. Intendamꝰ aut̃ qd̾ posuit. dixit
ad me filiꝰ m̃s es tu. qͦd etiã ei dicturꝰ
erat post bapthysmũ. hic est filius
m̃s dilectꝰ. in quo michi bene compla¬
cui. Et ut. xp̃m unam ꝑsonam id est
uerbum carnem factũ. eẽ. sentires.
adiecit ego hodie genui te. Hoc iam
nichil habet cominune cum ceteris.
s totum est unigeniti filii ꝓpriũ. qd̾
ipsum designare atq inculcare rerum
potuisset auctorem. Dicendo enim
hodie. coet̾nitatem sue maiestatis os¬
tendit. Nodie enĩ apd̃ dm̃. nullo mi¬
tio incipit. nullo fine concluditur.
ris. illi hodie est. sicut in genesi moysi¬

Expanded text:
 et ipse quoque Dominus est, sicut in centesimo nono psalmo dicturus est: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis . Intendamus autem quod posuit: Dixit ad me, Filius meus es tu; quod etiam ei dicturus erat post baptismum: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui . Et ut Christum unam personam, id est Verbum carnem factum esse sentires, adjecit: Ego hodie genui te. Hoc jam nihil habet commune cum caeteris, sed totum est unigeniti Filii proprium, quod ipsum designare atque inculcare rerum potuisset auctorem. Dihodie, coaeternitatem suae majestatis ostendit, hodie enim, apud Deum nullo initio incipit, nullo fine concluditur. ris illi, hodie est. Quod ait: Genui
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ierłm futuram. Et quia uerbũ
hoc frequent̃ uerandũ est. conuenit
inagis ut ꝑ loca singła congrius satis¬
factionib explicetur. Syon hic. eccle¬
siam debemꝰ accipe. quam montem
appellat. ꝓpt̾ eminentiam honoris
& firmitatem fidei. Syon enĩ hebrea
lingua dicitur speculatio. quȩ compe
spes sufficient̾ instructa ꝓmissiones
dñi mentis ꝓuidentia contuet᷑. nec
tantũ p̃sentib quantũ futuris bene¬
ficiis głatur. Merito gͦ syon dicitur
ęccłia. quia speculatio ciꝰ in illa cõtem¬
platiua uirtute defigrtur. Suꝑ eam
reuera. xp̃c est rex. qm̃ ab ipso regitur
atq disponitur. Predicans pceptũ
dñi. Qd̃ fecit cuũgłm docens. ut p̃¬
dicationem ꝓpħaꝵ sua manifestatione

Expanded text:
quia verbum hoc frequenter iterandum est, convenit magis ut per loca singula congruis satisfactionibus explicetur. Sion hic Ecclesiam debemus accipere, quam montem appellat propter eminentiam honoris et firmitatem fidei. Sion enim Hebraea lingua dicitur specula; quae cspes sufficienter instructa, promissiones Domini mentis providentia contuetur; nec tantum praesentibus quantum futuris beneficiis gloriatur. Merito ergo Sion Ecclesia dicitur, quia speculatio ejus in illa contemplativa virtute defigitur. Super eam revera Christus est Rex, quoniam ab ipso regitur atque disponitur. Praedicans praeceptum Domini. Quod fecit Evangelium docens, ut praedicationem prophetarum sua manifestatione
Abbreviated transcription (Latin):
inquid. & dic filiis isrł. Ego sũ qui
sum: & qui est misit me ad uos. Qua¬
ꝓpt̾ et̾nitatem suam uoluit appellatio¬
ne p̾sentis temꝑis indicari. Presens enĩ
tempꝰ qd̾ ait hodie. ꝓpt̾ ꝑpetuitatem
poni scripturarũ diuinaꝵ ꝓpriũ. eẽ.
cognoscitur. Genui te. natiuitatẽ
illam significat. de qua ysaras dicit
Generationem eiꝰ quis enarrabitu
men ex lumine. omps de om̃ipotente.
d̾s uerꝰ de dõ uero. ex quo om̃ia. ꝑ quẽ
om̃ia. in quo omña. De qͦ ad hebreos
scribens ait apłs. Splendor głe & fi
gura substantiȩ eiꝰ. gerens quoq om̃ia

Expanded text:
sum qui sum; et qui est misit me ad vos . Quapropter aeternitatem suam voluit appellatione praesentis temporis indicari. Praesens enim tempus, quod ait, hodie, pro perpetuitate poni, Scripturarum divinarum proprium esse cognoscitur. Genui te, nativitatem illam significat de qua Isaias dicit: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Lumen ex lumine, omnipotens de omnipotente, Deus verus de Deo vero: Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia ; de quo ad Hebraeos scribens, ait Apostolus: Splendor gloriae, et figura subs
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ista conuersio humanȩ conuenit
fragilitati. ut de leto qͥs tristis. de pla¬
cito iracundꝰ. de beniuolo reddat᷑ offen¬
sus. Tunc loquet᷑: illud tempꝰ signisi¬
cat. cũ iudicare uenerit mundum.
Uerito gͦ ira & furor dicitur. quando
om̃ia peccatorib obstinatis sius meri¬
tis apta redduntur. E go autem
constitutꝰ sum rex ab eo suꝑ syon mon¬
tem scm̃ eiꝰ. Hactenꝰ ex sua ꝑsona ꝓ¬
pła locutꝰ est. nunc ꝑ figuram. que
grece dicitur exallage latine ꝑmutatio.
uerba refert dñi saluatoris. qui se
regem a patre constitutũ. eẽ. testat᷑:
qd̾ etiã scriptũ est de ipso in titulo pas-¬
sionis. rex iudeoꝵ. Hoc nec pilatus
deleri passus est. qui eũ iudeis cruci
tradidit affigendum. Noc etiam magi
inquirendo ꝓfessi sunt. Ubi est qͥ
natꝰ est rex iudeoꝵ & Sequit᷑. Suꝑ
syon montem scin eiꝰ. Nomen enim
illud multarũ quidẽ rerũ absolute

Expanded text:
Sed ista conversio humanae convenit Sed ista conversio humanae convenit fragilitati, ut de laeto quis tristis, de placato iracundus, de benevolo reddatur offensus. Tunc loquetur, illud tempus significat, cum judicare venerit mundum. Merito ergo ira et furor dicitur, quando omnia peccatoribus obstinatis, suis meritis apta redduntur. Vers. 6. Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus. Hactenus ex sua persona propheta locutus est; nunc per figuram, quae Craece dicitur exallage, Latine permutatio, verba refert Domini Salvatoris, qui se Regem a Patre constitutum esse testatur. Quod etiam scriptum est de ipso in titulo passionis: Rex Judaeorum . Hoc nec Pilatus deleri passus est, qui eum Judaeis cruci tradidit affigendum. Hoc etiam Magi inquirendo professi sunt: Ubi est qui natus est Rex Judaeorum ? Sequitur, super Sion montem sanctum ejus. Nomen enim istud multarum quidem reru
Abbreviated transcription (Latin):
s uirtute sua sp̃aliter ꝑagit. quecumq
disponit. Hec figura dicitur grece me¬
tonomia: latine transnominatio. quoci¬
ens intellectum rei diuersis modis.
uerbis alienis ac translaticiis indicamꝰ
irridendã. qui falsos testes contra
resurrecturi om̃potentis xp̃i. stulte sẽ¬
pulchri receptacula signauerunt. Lan¬
te siquidem scelerũ moles contra po¬
tentiam dñi dement̃ atq inanit᷑ ꝓbai
assumptȩ. Iunc loquetur ad eos in
ira sua. & in furore suo conturbabit
cos. S ne irrisos tantũ impios puta¬
remꝰ. nunc eos grauit̾ cõmemorat ar¬
guendos. Ira uero & furor. similia st̃
uerba p̾cedentib. Nam ds & cum
tranquillitate udicat. & seruata pie¬
tate conturbat. Non in malos motu
aliquo surgente candescens. s ab eis
suȩ gr̃e mom̃ta suspendens. Ira gͦ dĩ
uocatur retributio peccatoꝵ. Nã motꝰ
duunitas beata non patit᷑. quȩ semꝑ
eadẽ ȩt̃na atq immobilis ꝑseuerat

Expanded text:
sed virtute sua spiritualiter peragit quaecunque sed virtute sua spiritualiter peragit quaecunque disponit. Haec figura Graece dicitur metonymia, Latine transnominatio, quoties intellectum rei diversis modis, verbis alienis ac translatitiis indicamusirridendam, qui falsos testes contra resurrecturi omnipotentis Christi stulte sepulcri receptacula signaverunt. Tantae siquidem scelerum moles, contra potentiam Domini dementer as. 5. Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos. Sed ne irridendos tantum impios putaremus, nunc eos graviter commemorat arguendos. Ira vero et furor similia sunt verba praecedentibus. Nam Deus et cum tranquillitate judicat, et servata pietate conturbat: non in malos motu aliquo surgente candescens, sed ab eis suae gratiae momenta suspendens. Ira ergo Dei vocatur retributio peccatorum; nam motus Divinitas beata non patitur, quae semper eadem, aeterna, atque immobilis perseverat.
Abbreviated transcription (Latin):
pamꝰ uincła coꝵ. Uerba sunt is la
dementium uideoꝵ. Dicebant uncła.
que pociꝰ peccata soluebant. Sic eni
putauerunt se uincula ista difrumpe¬
re. si in p̾ceptorem legis. & apłos ipsis
scelesta uoluntate ꝓsilirent. Eorũ nãq
numero plurali dũi regula ꝓbabant᷑
astringi. Et ꝓiciamꝰ a nobis iugũ
ipsoꝵ. In iumentoꝵ insipientiũ digna
sibi comparatione manserunt. qui nͥ
ꝓicunt ugum nͥ priꝰ eiꝰ uincula dis¬
rumpent. in totũ uanissima uoluntate
uissimam putauerunt. Ita qd̃ eos con¬
tinere ac regere poterat. hoc infelicit᷑
abicere festinabant. Qui habitat in
celis irridebit eos. & dñs subsannabit
cos. Cȩlos hic scõs uiros significat. sic̃¬
& alibi ipse dicturꝰ est. Celi enarrant
głam dĩ. Quos aptissime cominemo¬
randos elegit. ut ampliꝰ impioꝵ elati¬
onem maliciamq confunderet. Irride¬
bit & subsannabit. & his similia ex nr̃o
usii accipienda sunt. Ceterum dñs
nec plane ridet. nec uultu subsannat.

Expanded text:
ba sunt ista dementium Judaeorum. Dicebant vincula, quae potius peccata solvebant. Sic enim putaverunt se vincula ista disrumpere, si in praeceptorem legis et apostolos ipsius scelesta voluntate 17 prosilirent. Eorum namquenumero plurali Domini regula probabantur astringi. Et projiciamus a nobis jugum ipsorum. In jumentorum insipientium digna sibi comparatione manserunt, qui non projiciunt jugum, nisi prius ejus vincula disruperint, in totum vanissima voluntate ionem ejus gravissimam putaverunt. Ita quod eos continere ac regere poterat, hoc infeliciter abjicere festinabant. Qui habitat in coelis irridebit eos, et Dominus subsannabit eos. Coelos hic viros sanctos significat, sicut et ipse alibi dicturus est: Coeli enarrant gloriam Dei , quos aptissime commemorandos elegit, ut amplius impiorum elationem malitiamque confunderet. Irridebit et subsannabit, et his similia, ex nostro usu accipienda sunt. Caeterum Dominus nec splene ridet, nec vultu subsannat;
Abbreviated transcription (Latin):
dictionis a communione remota. qͦ
interiorib oculis. uelud aliquid uul¬
tuosum semp offertur. quã tradicio¬
ne maioꝵ. ostentationẽ & habitũ
possumꝰ nuncupare. Has etiã pat̃
augustinꝰ pulcherrime int̾ locutio¬
num modos annumerat. Nec illud
nos moueat. cum apd̃ udeos age-¬
retur. cur pluralit̾ gentes & populi
positi. eẽ. uideantur. Legitur enim
in actib apłoꝵ. Conuenerunt enĩ
uiri in hac ciuitate aduersꝰ scm̃ fili¬
um tuũ quem unxisti. herodes & pilatꝰ.
cũ nationib & populis isrł. Neditati
sunt quoq mania. quia scripturas di¬
uinas sine fructu intelligentiȩ frequen¬
ter iterabant. Prophetatum est enm
innumeris locis de dño saluatore mes¬
siam. eẽ. uenturũ. quem illi maximo
errore decepti. non uenisse s adhuc
uenturum. ẽẽ. confidunt. Merito gͦ
inania meditabantur. qui eiꝰ aduentũ
fructuosum nequaꝗͣ intelligere poruert̃.¬

Expanded text:
dictionis a communione remota, quae dictionis a communione remota, quae interioribus oculis velut aliquid vultuosum semper offertur, quam traditione majorum ostentationem et habitum possumus nuncupare. Has etiam Pater Augustinus pulcherrime inter locutionum modos annumerat. Nec illud nos moveat, cum apud Judaeos ageretur, cur pluraliter gentes et populi positi esse videantur: legitur enim in Actibus apostolorum: Convenerunt enim vere in hac civitate adversus sancum tuum, quem unxisti, Herodes et Pilatus cum nationibus et populis Israel . Meditati sunt quoque inania, quia Scripturas divinas sine fructu intelligentiae frequenter iterabant. Prophetatum est enim in innumeris locis de Domino Salvatore Messiam esse venturum, quem illi maximo errore decepti non venisse, sed adhuc venturum esse confidunt. Merito ergo inania meditabantur qui ejus adventum fructuosum nequaquam intelligere potuer
Abbreviated transcription (Latin):
& popłi meditati sunt mania:
Hec sigura grece dicit᷑ erote¬
ma. Atins interrogatio. quȩ multis
quidem modis fit. Sed ut de his
pauca ponantur. interrogamꝰ qͣndo
aliquid scire uolumꝰ qd̾ nesciebamꝰ.
ut est illud in futuro psalmo. Quot
st̃ dies serui tui. quando facies de ꝑse¬
quentib me iudicium:nterrogamꝰ
etiam que certe nouimꝰ: ut est illud.
Nuniquid est in idolis gentiũ qui pluat
aut cęli dabunt pluuiam nͥ tu uolue¬
ris. Est quoq interrogatio arguendi.
sicut hic posita est. Corripit enĩ po¬
płos ꝓpħa. cur fremuerĩt contra dñm
saluatorem. cum causas iracundiȩ non
haberent. Fremitꝰ enim ꝓpriȩ feraꝵ
est. qui iuste furentib datꝰ est. quando
ratione post posita beliuno furore suc¬
censi sunt. Et qm̃ nobis frequent̾
figure ponende sunt. oportet in ipsis
pͥmordiis ciꝰ rei desinitionem dare. ut
cum nominata fuerit. ualeat euident̃
agnosci. Eigura est sicut nomine ipso
datur intelligi quędam conformatio

Expanded text:
 populi meditati sunt inania? Haec figura Graece dicitur erotema, Latine interrogatio; quae multis quidem modis fit: sed ut de his pauca ponantur, interrogamus quando aliquid scire volumus quod nesciebamus, ut est illud in futuro psalmo: Quot sunt dies servi tui, quando facies de persequentibus me judicium ? Interrogamus etiam quae certe novimus, ut est illud: Nunquid est in idolis gentium qui pluat, aut coeli dabunt pluviam, nisi tu volueris ? Est quoque interrogatio arguendi, sicut hic posita est; corripit enim populos propheta, cur fremuerint contra Dominum Salvatorem, cum causas iracundiae non haberent. Fremitus enim proprie ferarum est, qui juste furentibus datus est, quando, ratione postposita, belluino furore succensi sunt. Et quoniam nobis frequenter figurae ponendae sunt, oportet in ipsis primordiis ejus rei definitionem dare, ut cum nominata fuerit, valeat evidenter agnosci. Figura est, sicut nomine ipso datur intelligi, quaedam conformatio
Abbreviated transcription (Latin):
passione dñi: constat coram. reges
omiimodo non fuisse. Reges autẽ
terre herodem uult intelligi. qͥ perse¬
quendo dñm. necauit infantes. Alte¬
rum uͦ herodẽ nepotem eiꝰ. qͥ pontio
pilato in saluatoris nece consensit.
Merito gͦ astitisse dicti sunt. qui sacri¬
legis mentib consentientes. in uno
scelere conuenerunt. Princepͤs autẽ
de phariseis dicit. Sermo enim iste.
interdum reges. intͣdũ significat pͥo¬
res. Princep̃s enim dictus est. quasi
pͥma capiens. Conuenerunt in uuũ
In unam uoluntatem. ñ in unum
conuentum. Nam diuersis concilia¬
bulis. hoc scelus leguntur fuisse ma¬
chinati. Sed ut intelligeres iniuriã
filii patrem posse respicere. utrũq
posuit aduersꝰ dominũ id est patrẽ.
Et aduersꝰ xp̃m eiꝰ. hoc ẽ filiũ. sicut
ipse in euũgło dicit. Qui non ho¬

Expanded text:
passionem Domini constat coram regibus omnimodo non fuisse. Reges autem terrae Herodem vult intelligi, qui persequendo Dominum necavit infantes; alterum vero Herodem nepotem ejus, qui Pontio Pilato in Salvatoris nece consensit. Merito ergo astitisse dicti sunt, qui sacrilegis mentibus consentientes in uno scelere convenerunt. Principes autem de Pharisaeis dicit. Sermo enim iste interdum reges, interdum significat priores. Princeps enim dictus est quasi prima capiens. Convenerunt in unum, in unam voluntatem, non in unum conventum: nam diversis conciliabulis hoc scelus leguntur fuisse machinati. Sed ut intelligeres injuriam Filii Patrem posse respicere, utrumque posuit: adversus Dominum, id est Patrem; et adversus Christum ejus, hoc est Filium, sicut ipse in Evang
Abbreviated transcription (Latin):
Ditulus iste nouũ nobis intulit
nom̃. Propterea que causa sit istiꝰ po¬
sitionis. aut quid siguificet diligentiꝰ
inquiramꝰ. In p̃facione iam dictum ẽ.
hos uiros auctores non fuisse psalmoꝵ
nominũ significationem constat adhi¬
bitos. ut & ꝓbatissimi officii sui ho¬
norem de tali commemoratione ꝑci¬
perent. & archana psalmoꝵ de nomi¬
num ipsoꝵ intͣp̃tationib panderent᷑.
Idithun enim hebreum nom̃ ẽ. quod
lingua latina dicit᷑ transilitor. ñ qui
gressib aliquid transit aut saltu corpo¬
ris hiantia queq transmittit. s qui
puritate consistit. ut futurȩ tantũ
beatitudinis p̃mia consequat᷑. Ergo
in hoc psalmo ꝑsona introducit᷑ scẽ
conuersationis. que humanas quidẽ
illecebras transilierat. s ad huc gaudu
res & hunc psalmum penitentibus
applicandum. subiunxit canticum.
qd utiq talib ñ potest conuenire
ꝑsonis. Cantare enim letantis ẽ. int̾¬
dum & dolentis. nũꝗͣ uͦ penitentis:

Expanded text:
itulus hic novum nobis intulit nomen; propterea quae causa sit istius positionis, aut quid significet diligentius inquiramus. In praefatione jam dictum est hos viros auctores non fuisse psalmorunominum significationem constat adhibitos; ut et probatissimi officii sui honorem de tali commemoratione perciperent, et arcana psalmorum de nominum ipsorum interpretationibus panderentur. Idithum enim Hebraeum nomen est, quod lingua Latina dicitur transilitor; non qui gressibus aliquid transit, aut saltu corporis hiantia quaeque transmittit; sed qui puritate consistit, ut futurae tantum beatitudinis praemia consequatur. Ergo in hoc psalmo persona introducitur sanctae conversationis, quae humanas quidem illecebras transilierat, sed adhuc gaudia res et hunc psalmum poenitentibus applicandum, subjunxit, Canticum, quod utique talibus non potest convenire 132 personis. Cantare enim laetantis est, interdum et dolentis, nunquam vero poenitentis.
Abbreviated transcription (Latin):
ordine psalmi contͣ insidiatores mni¬
micos in magnam se ꝑibet utilitatẽ
remediumq tacusse. petens uitȩ sue
finem debere cognoscere. si forte incir¬
nationem dñi etiam corporeis oculis
uidere mereretur. Scd̾o ꝑ sylogismũ
quinq ꝑtitũ timorẽ uanũ ꝓbat. ẽt.
mortalium. qm̃ sunt om̃ia in potes¬
tate dñi constituta. Tercio. rogat ut
ei delicta noxia dimittant᷑. quatur
uita eiꝰ prospero fine claudatiu:¬

Expanded text:
salmi contra insidiatores inimicos in maximam se perhibet utilitatem remediumque tacuisse: petens vitae suae finem debere cognoscere, si forte incarnationem Domini etiam corporeis oculis videre mereretur. Secundo per syllogismum quinquepartitum timorem vanum probat esse mortalium, quoniam sunt omnia in potestate Domini constituta. Tertio rogat ut ei delicta noxia dimittantur, quatenus vita ejus prospero fine claudatu
Abbreviated transcription (Latin):
se constat aduersi. quia ñ poterat ꝑsecu¬
tor placere. cũ decreuerit dñs eũ qui im¬
pie premebatur eripere. S cum dicit
iudiciũ meũ & causam meã. ꝓsꝑam sibi
testatur fuisse sententiam:. Sic & naui-¬
gantes suũ uentũ dicunt. qͣndo illis e¬
uentꝰ ꝓsꝑitatis arriserit. Sedes suꝑ thro
ram patris. inde uenturꝰ iudicare
uiuos & mortuos. Sedes aut̃. ꝓpħiȩ uir¬
tute p̾sens dictum ẽ ꝓfuturo. Nã sessio¬
nem istam ad incarnauionẽ dñi ꝑtine¬
re manifestũ ẽ. quȩ ad huc illo tempore
ñ uidebat᷑ effecta. Ihronũ significat
tribunal futuri iudicũ. in quo dñs xp̃s
maiestatis sue honorabili potestate ses¬
surꝰ est. Iudicas equitatẽ. Et hic tempꝰ
presens ꝓ futuro dixit. Iudicaturꝰ est
enĩ equitatẽ. cum ad disceptandũ pꝰ

Expanded text:
se constat adversi: quia non poterat persecuse constat adversi: quia non poterat persecutor placere, cum decreverit Dominus eum qui impie premebatur eripere. Sed cum dicit, judicium meum et causam meam, prosperam sibi testatur fuisse sententiam. Sic et navigantes suum ventum dicunt, quando illis eventus prosperitatis arriserit. Sedes super thrram Patris, unde venturus est judicare vivos et mortuos. Sedes autem, prophetiae virtute, praesens dictum est pro futuro. Nam sessionem istam ad incarnationem Domini pertinere manifestum est, quae adhuc illo tempore non videbatur effecta. Thronum significat tribunal futuri judicii, in quo Dominus Christus majestatis suae honorabili potestate sessurus est. Judicas aequitatem. Et hic tempus praesens pro futuro dixit. Judicaturus est enim aequitatem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Inconuertendo inunicũ meũ retrorsum.
infirmabunt᷑ & perient a facie tua. Quã¬
ius multos inimicos habuerit. tam̃ hic SC¬
mͦ saulẽ conuenient̃ aduertumꝰ. Retror¬
sum enĩ dixit. quia ñ potuit obtinere qd̾
uoluit. s magis quanto ille nequit̃ ꝑse¬
quebat᷑. tanto iste tolerando imꝓbum
iustior apparebat. Et cum priꝰ inimicũ
numero dixit singłari. hic dicit infirma¬
bunt᷑. quia rex ꝑsecutor erat. qͥ uolun¬
tares suas multis famulantib exercebat.
Quappt̾ congrue dictum ẽ infirmabunt᷑.
quia dĩ uoluntati om̃s inefficaces genera-¬
lit̾ extiterunt. Et ꝑient a facie tua. dũ
ego ad te deuota mente ꝯfugio. Iniquus
enum ante faciem id est ante grãm eiꝰ non
uenit. quia ꝑsequit᷑ innocentẽ. Qm̃ fe
cisti iudicium meũ & causam meã. sedes
suꝑ thronũ qui udicas equitatẽ. Cum
duo ex diuersa parte confligunt. necesse
est unũ offendere. cũ alt̾m contigerit obti¬
nere. Probata gͦ ꝓpħie causa odiũ fuis¬

Expanded text:
In convertendo inimicum meum retrorsum, infirmabuntur et perient a facie tua. Quamvis multos inimicos habuerit, tamen hic modo Saulem convenienter advertimus. Retrorsum enim dixit, quia non potuit obtinere quod voluit; sed magis quanto ille nequiter persequebatur, tanto iste tolerando improbum justior apparebat. Et cum prius inimicum dixerit numero singulari, hic dicit infirmabuntur: quia rex persecutor erat, qui voluntates suas multis famulantibus exerebat. Quapropter congrue dictum est infirmabuntur, quia Dei voluntate omnes inefficaces generaliter exstiterunt. Et perient a facie tua, dum ego ad te devota mente confugio. Iniquus enim ante faciem tuam, id est ante gratiam tuam, non venit, quia persequitur innocentem. Vecisti judicium meum et causam meam: sedes super thronum qui judicas aequitatem. Cum duo ex diversa parte confligunt, necesse est unum offendere, cum alterum contigerit obtinere. Probata ergo prophetae causa, odium fuis
Abbreviated transcription (Latin):
quando sic euident᷑ audiunt eos in em̾ũ
nomnis eoꝵ possit remanere uestiguĩ.¬
nuici defecerunt frameȩ in sinem. &
ciuitates eoꝵ destruxisti. perũt memoria
eoꝵ cum sonitu. Inimici genitiuus casꝰ
ẽ. id est diaboli. cuiꝰ franea defecisse tes¬
tatur. Framea enĩ hebraicꝰ sermo es ł.
significans gladium qͦ hostis ille bachat᷑.
Quod aut̃ dixit in finẽ. consummatio scłi
datur intelligi. quando uirtꝰ diaboli
om̃ipotenti illi gladio ꝓbat᷑ interimi.
de quo dyxit in septimo psalmo. Hisi
conuertamini gladiũ suũ ibrabit.
& cet̾a. Curitates aut̃ dixit destructas.
popłos infideles ultima dñi xp̃i mani¬
festatione conuictos. quoꝵ pectora dia¬
bolꝰ in hoc scło tamqͣ. sue curitatis me¬
nia possidebat. Perũt memoria eoꝵ
cum sonitu. cũ sonitu uͦ cum clamore
maximo dicit qd̾ fieri solet. quando
res prospere grauissimo fine claudunt᷑.
ut nec potesfas eoꝵ iudeat᷑ remanere

Expanded text:
quando sic evidenter audiunt eos in aeternquando sic evidenter audiunt eos in aeternnominis eorum possit remanere vestigiici defecerunt frameae in finem, et civitates destruxisti. Periit memoria eorum cum sonitu. Inimici, genitivus casus est, id est diaboli, cujus frameas defecisse testatur. Framea enim Hebraicus sermo est significans gladium quo hostis ille bacchatur. Quod autem dixit, in finem, consummatio saeculi datur intelligi: quando virtus diaboli omnipotenti illo gladio probatur interimi, de quo dixit in septimo psalmo: Nisi convertamini, gladium suum vibrabit , etc. Civitates autem dicit destructas, populos infideles ultima Domini Christi manifestatione convictos, quorum pectora diabolus in hoc saeculo, tanquam suae civitatis moenia, possidebat. Periit autem memoria eorum cum sonitu. Cum sonitu vero, cum clamore maximo dicit; quod fieri solet quando res prosperae gravissimo fine clauduntur, ut nec potestas eorum videatur remanere,
Abbreviated transcription (Latin):
Increpasti gentes & perũt impiꝰ. nom̃
eoꝵ delesti in et̾nũ & in scłm scłi. Hic
ium sacratissimꝰ dñi scd̃s aduentꝰ expo¬
nit᷑. quando increpabunt᷑ gentes incre¬
dulȩ. & diabolꝰ cum machinationib
sius ꝑibit in et̾num. Iunc enĩ ñ rema¬
nebit eiꝰ tempestuosa ꝑuersitas. quando
erunt om̃ia dño p̾stante tranquilla.
Nam qͥs ult̾iꝰ in regno dñi aut diabolum
nominet aut eiꝰ sequaces. cũ dominicã
cuutatẽ nec aduersitas concutiat. nec
ullus hostis inuadat. Quid sit qͦ in
quod nulla etate nullo tempore finiet᷑¬
Et ne possis aliqua ꝑmixtione confundi.
dictum ẽ scłi. id est huiꝰ quo nunc uti¬
mur subsequiuo. Istudenĩ sibi redeun-¬
do succedit. & temporib exemptis an¬
nius reuolutionib iterat᷑. illud autem
ñ ad initiũ redit. s sine aliqua mutati¬
one iugit᷑ ꝑseuerat. Quappt̾ desinant
heretici dicere. aliquando diabolũ cũ
sequacib sius ad grãm posse reuocari.

Expanded text:
 nomen eorum delesti in aeternum et in saeculum saeculi. Hinc jam sacratissimus Domini secundus adventus exponitur, quando increpabuntur gentes incredulae, et diabolus cum machinationibus suis peribit in aeternum. Tunc enim non remanebit ejus tempestuosa perversitas, quando erunt omnia, Domino praestante, tranquilla. Nam quis ulterius in regno Domini aut diabolum nominet, aut ejus sequaces, cum Dominicam civitatem nec adversitas concutiat, nec ullus hostis invadat? Quid sit quoque quod nulla 38 aetate, nullo tempore finietEt ne possit aliqua permixtione confundi, dictum est, saeculi, id est hujus quo nunc utimur subsequium. Istud enim sibi redeundo succedit, et temporibus exemptis, annuis revolutionibus iteratur; illud autem non ad initium redit, sed sine aliqua mutatione jugiter perseverat. Quapropter desinant haeretici dicere, aliquando diabolum cum sequacibus suis ad gratiam posse revocari,
Abbreviated transcription (Latin):
in celo & in terra uirtꝰ eiꝰ oꝑatur:
s usus scripturarũ ẽ ꝑ synecdocen
siguram quȩ significat a toto parti
dicere om̃ia. dum comphendi nequeant
uniuersa. S: ut de multis unũ dicere ui-¬
deamur. quid mirabiliꝰ quã ꝓ salute hu¬
mani generis dm̃ inconfusibilit̾ humana¬
tum. & qͥ hic iudicatꝰ est. ipsum ad orbẽ
sime. Non in hoc scło ubi leufera leticia ẽ.
ñ ambitionib mundi. ubi peccata amara
suauia sunt. s in te ubi securũ gaudium
semꝑ sumit augmentũ. Plus est enĩ exul¬
tare. quam letari. Exultare est enĩ animi
& corꝑis. maiori motu iocundissima liber¬
tate gaudere. Grãs qͦ se acturum altissi¬

Expanded text:
in coelo et in terra virtus ejus operatur? Sed usus Scripturarum est per synecdochen figuram, quae significat a toto partem, dicere omnia, dum comprehendi nequeant universa. Sed ut de multis unum dicere videamur, quid mirabilius quam pro salute humani generis Deum inconfusibiliter humanatum, et qui hic judicatus est, ipsum ad orbem sime. Non in hoc saeculo, ubi lethifera laetitia est; non in ambitionibus mundi, ubi peccata amara suavia sunt; sed in te, ubi securum gaudium semper sumit augmentum. Plus est enim exsultare quam laetari. Exsultare est enim animi et corporis majore motu jucundissima libertate gaudere. Gratias quoque se acturum
Abbreviated transcription (Latin):
iste dicturꝰ est. S iam humanitas ip̃i
manifestata dinoscit᷑. cuiꝰ adhuc uidi
cium sustinetur. S cum auduuimꝰ ꝓ
occultis. p̾bere debemꝰ intentũ animũ
lectioni. ut nobis uiuante dũo reserent᷑
que predicuntur occulta. Diuisio p.
liturum. qm̃ confundit diabolum. cur
culturam aduentꝰ sui pia dispensatione
destruxit. Scd̃a cõmonet fideles. ut ps¬
allant dño qͥ habitat in syon. qͥ uincdicat
sanguinẽ panꝑum. & exaltat eos de por¬
tis mortis. Tercia peccatorib cũ antrppͥo
maloꝵ finẽ dicit. eẽ. uenturũ. Quarta.
maloꝵ ipsoꝵ nunictate ꝑmotꝰ. conuers
ad dñm quasi recessisse illum dicit a de¬
fensione pauꝑum. cum malis dat᷑ licen¬
tia p̾sumptionis suę. Quinta dep̾catur.
ut tremendi illiꝰ iudicũ tempꝰ aduenia.
quatinꝰ hec om̃a fine celeri transigant᷑
ne cuiꝰ libet hominis niquitas ultra
preualeat. Ialis enĩ malignitas illius
temporis erit. ut nemo sideliũ opiti

Expanded text:
iste dicturus est. Sed jam humanitas Christi iste dicturus est. Sed jam humanitas Christi manifestata cium sustinetur. Sed cum audimus pro occultis, praebere debemus intentum animum lectioni: ut nobis, juvante Domino, reserentur, quae praedicuntur occulta. Divisio psaliturum, quoniam confudit diabolum, cujus culturam adventus sui pia dispensatione destruxit. Secunda commonet fideles ut psallant Domino, qui habitat in Sion, qui vindicat sanguinem pauperum et exaltat eos de portimalorum finem dicit venturum. Quarta malorum ipsorum nimietate permotus, conversus ad Dominum, quasi recessisse illum dicit a defensione pauperum, cum malis datur licentia praesumptionis suae. Quinta deprecatur ut tremendi illius judicii tempus adveniat, quatenus haec omnia fine celeri transigant, ne cujuslibet hominis iniquitas ultra praevaleat. Talis enim malignitas illius temporis erit, ut nemo fidelium optet
Abbreviated transcription (Latin):
mis iste quid significet. sepe iam
dictũ est non in qͦ deficit᷑. s in quo
crescitur. Ex quo uere reparam᷑. qui
dulitate deficiunt. Pro occultis filii:
ꝑsonam significat dñi saluatoris. Nam
cum nom̃ aliqd̃ ad qd̾ ꝑtineat ñ ponit᷑.
necesse ẽ ut hoc dictum de summitate
aliqua sentiat᷑. Supͣ enĩ ubi uoluit
absalon intelligi. ꝓnuntiauit filii sur
Hic uͦ qd̾ ad unigeniti uerbi referri desi¬
derauit excellentissimã summitatem:
silii tantũ dixit. qͥ est om̃ps atq inenar¬
rabilit̾ filiꝰ coet̾nus pat̾. faciens quȩ uult
in celo & in terra. Simili mͦ in euũgłio
dictũ est. Siuos filiꝰ lib̾auerit. tunc ue¬
re liberi eritis. Non enĩ ibi secutum ẽ
dĩ. s tantũ uocabulũ ipsum purũ sine
aliqua adiectione sufficit. Pro occultis
aut̃ positum est numero plurali. quia
non unũ s duplex hic cognoscit᷑. eẽ. mys¬
teriũ. Significat enim incarnationẽ
dñi & futurũ udiciũ. de qͥb psalmus

Expanded text:
is iste quid significet saepe jam dictum est, non in quo deficit, sed in quo crescitur, ex quo vere reparamur, qui dulitate deficiunt. 37 Pro occultis filii, personam significat Domini Salvatoris. Nam cum nomen aliquod ad quem pertineat non ponitur, necesse est ut hoc dictum de summitate aliqua sentiatur. Supra enim ubi voluit Absalom intelligi, pronuntiavit filii sui; hic vero quod ad unigeniti Verbi referri desideravit excellentissimam summitatem, Filii tantum dixit, qui est omnipotens atque inerrabiliter Filius, coaeternus Patri, faciens quae vult in coelo et in terra. Simili modo in Evangelio dictum est: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Non enim ibi secutum est, Dei, sed tantum vocabulum ipsum purum sine aliqua adjectione sufficit. Pro occultis autem positum est numero plurali, quia non unum, sed duplex hic cognoscitur esse mysterium; significat enim incarnationem Domini et futurum judicium, de quibus psalmus
Abbreviated transcription (Latin):
& terne ꝑ unũquemq uersiculũ coni¬
nentur. s nos oportunissimis locis
quemadmodum diuidi & intelligi de¬
beant ammnonebimꝰ. Et nota qd̾ hic
instituior fidelium. scd̃s est psalmus.
In pͥmo enĩ beatum uirum quinaria
aiusione complexus est dicendo. Qui
non abiit in ꝯsilio impioꝵ & in uia
peccatoꝵ ñ stetit. & in cathedra pesti¬
lentiȩ non sedit. S in lege dñi fuit
uoluntas eiꝰ. & in lege eiꝰ meditabitur
die ac nocte. hic aut᷑ talem uirũ: decẽ
dicit scĩs p̾minere uirtutib. Sic & ibi
pentateuci. & hic decalogi uirtꝰ ostendit᷑
interrogatione & responsione nos¬
citur constituta. Sed interrogatio con¬
stat uno uersicło. responsio uͦ sex uersib
continetur. Nunc ad exponenda uerba

Expanded text:
et ternae per unumquemque versiculum continentur. Sed nos opportunissimis locis, quemadmodum dividi et intelligi debeant, admonebimus. Et nota quod hic institutor fidelium secundus est psalmus. In primo enim beatum virum quinaria divisione complexus est, dicendo: Qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit: sed in lege Domini fuit voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte. . Hic autem talem virum decem dicit sanctis praeeminere virtutibus. Sic et ibi Pentateuchi, et hic Decalogi virtus ostendituinterrogatione et responsione noscitur constituta; sed interrogatio constat uno versiculo, responsio vero sex versibus continetur. Nunc ad exponenda verba
Abbreviated transcription (Latin):
euũgło testatur ipse. dum dicit. om̃ia
que audiui ãpatre meo nota feci uobis:
Quid enim mundius. quid ue simpliciꝰ.
nisi ut ueritas illa in commutabilis
nulla adiectione uel suppressionib uio¬
suo malum. Quintam ingressꝰ ẽ. qua¬
& idẽ ꝓbatur in dño. qͥ non solũ nullũ
lesit. s etiam pacient̃ cuncta sustinuit.
Proximũ uͦ dixit popłm uideoꝵ. a quo
traxit carns originem. ꝓ qͥb etiam in
cruce positꝰ orauit dicens. Pater ignos¬
ce illis. quia nesciunt quid faciunt᷑. Ui¬
des ꝓrimo malum ñ fiusse factum. qͣn

Expanded text:
Evangelio testatur ipse dum dicit: Omnia Evangelio testatur ipse dum dicit: Omnia quae audivi a Patre meo nota feci vobis . Quid enim mundius, quidve simplicius, nisi ut veritas illa incommutabilis nulla adjectione vel suppressione viosuo malum. Quintam ingressus est, quae item probatur in Domino, qui non solum nullum laesit, sed etiam patienter cuncta sustinuit. Proximum vero dixit populum Judaeorum, a quo traxit carnis originem, pro quibus etiam in cruce positus oravit dicens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Vides proximo malum non f
Abbreviated transcription (Latin):
ut sine mãcula ante conspectum patris
assisteret. ut ũ illi lex aliquid daret.
s ipse pociꝰ legem sicut optimꝰ legis¬
goga uendentes & emnentes eiecit. in
diuino templo humanũ ꝓhibens. ẽẽ.
cõmertiũ. Ait enĩ. Domꝰ mea. domꝰ
orationis uocabitur. uos autẽ fecistis
eam speluncam latronũ. Qui loqͥt᷑
ueritatem in corde suo. Tercia est. quã
singłarit᷑ saluator nr̃ impleuit. Ueri¬
tas est enim res. que nullatenꝰ alit̾ quã
confirmauerimmꝰ. aut fit. aut facta est.
aut faicienda. eẽ. monstrat᷑. Loquebat᷑
enim tacitꝰ in corde suo ueritatẽ. quando
dolosẽ ꝑquirentib sermonis sui myste¬
ria non ꝓdebat. Nam cum iudeoꝵ fal¬
sitatib & uoce p̾sidis urgeret᷑. ammiran¬
tib cunctis ñ ei respond̾ ullũ uerbum.
s in scã sua conscientia loquebat᷑. quod
digni ñ erant audire. qͥ eum fraudulent̃
Nam sine dolo om̃ia fuisse se locutum in

Expanded text:
ut sine macula ante conspectum Patris ut sine macula ante conspectum Patris assisteret, ut non illi lex aliquid daret, sed ipse potius legem, sicut optimus legisgoga vendentes et ementes ejecit, in divino templo humanum prohibens esse commercium; ait enim: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis eam sveritatem in corde suo. Tertia est quam singulariter Salvator noster implevit. Veritas est enim res quae nullatenus aliter quam confirmaverimus, aut fit, aut facta est, aut facienda esse monstratur. Loquebatur enim tacitus in corde suo veritatem, quando dolose perquirentibus sermonis sui mysteria non prodebat. Nam cum Judaeorum falsitatibus et voce praesidis urgeretur, admirantibus cunctis, non ei respondit ullum verbum; sed in sancta sua conscientia loquebatur, quod digni non erant audire qui eum fraudulenterd quartam. Nam sine dolo omnia se fuisse locutum in
Abbreviated transcription (Latin):
esset in castris. ut uelud quedam domꝰ
diuina simul moueretur cum mansio¬
nib hebreoꝵ. Unde factum ẽ. ut fides
catholica quȩ ꝑ eccłias toto orbe diffusa
est. dĩ tab̾naculum nuncupet᷑. De quo
etiam & iosephus in libro antiquitatũ
seruit. qd̾ nos fecumꝰ pingi. & in pan¬
dectis maioris capite collocari. Nontẽ
uͦ sc̃m̃. significat ierłm futuram. S in
tuere quam pulcherrime uarios sensꝰ
apta uerba distinguant. In tabernacło
dicit᷑ qͥs habitat. de illo qͥ adhuc in huiꝰ
scłi agone contendit. In monte quis
requiescit. quando iam unꝰqsq fideliũ
quasi ex auditis responsa iribuuntur.
rio satisfaciat postulantis. & incarnati¬
onis eiꝰ adorabile reuelet archanur
Prima siquidẽ gła ipsiꝰ fuit ingredi ta¬
b̾naculũ sinc macula. quandõ templũ
ierłm ã peccatis liber intrauit. Nam
cum aliĩ domũ dĩ purificationis causa
fuerint ingressi. ille solꝰ talit̾ introuut.

Expanded text:
esset in castris, ut velut quaedam domus esset in castris, ut velut quaedam domus divina simul moveretur cum mansionibus Hebraeorum. Unde factum est ut fides catholica, quae per Ecclesias toto orbe diffusa est, Dei tabernaculum nuncupetur. De quo etiam et Josephus in libro Antiquitatum seruit, quod nos fecimus pingi, et in pandectis majoris capite collocari. Montem vero sanctum significat Jerusalem futuram. Sed ituere quam pulchre per varios sensus apta verba distinguantur: In tabernaculo, dicitur, quis habitabit? de illo qui adhuc in hujus saeculi agone contendit; in monte, quis reququasi ex adytis responsa tribuuntur; rio satisfaciat postulantis, et incarnationis ejus adorabile revelet arcanum. Prima siquidem gloria ipsius fuit ingredi tabernaculum sine macula, quando templum Jerusalem a peccatis liber intrabat. Nam cum alii domum Dei purificationis causa fuerint ingressi, ille solus taliter introivit,