comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem subdit. Uere id faciemꝰ quod ad ꝑ¬
fectionẽ ferem᷑: & iustũ est: qm̃ terra
bibens unbrẽ. ꝑcerrã homines accipite
qui ut fructũ faciant. excolunt᷑ uerbo
dei. hȩc inquã cerra bibens imbrẽ: idẽ
cum magno desiderio suscipiens ouuni
uerb doctrinã. Sicut enĩ imber sicca¬
tam & induratã inebriat terrã: sic
uerbũ dei cor induratũ mollescere fa¬
cit. id÷ contẽpat ut fructꝰ facere
possit. Cerrã in quã bibets imbrem
sepe uenientẽ. Sepe ideo. quia nec assi¬
dua ne uilescat ⁊ nec nimis parca. ne
oportunitatẽ fructificandi amittat. Sic
debet diuina Eẽ doctͥna: s sepe ut opor¬
tunior utrĩq contẽꝑata. Uenientem
suꝑ se: qr & ã deo. ⁊ ã p̃latis qui suꝑi¬
ores sunt in ecclea deffẽdit docꝰtrma.
Terra in qua sic bibens mbrẽ. & gene¬
rans herbã: id÷ fructũ boni oꝑis her¬
bam dico oportunã illis ã quib colit᷑:
id.ẽ. predicatorib qui eam excolunt. Opor¬

Expanded text:
faciemus quod ad perfectionem feremur: et justum est quoniam terra bibens imbrem. Per terram homines accipit, qui ut fructum faciant, excoluntur verbo Dei. Haec, inquam, terra bibens imbrem, id est cum magno desiderio suscipiens divini verbi doctrinam, sic ut enim imber siccatam et induratam terram inebriat, sic verbum Dei cor induratum mollescere facit, et contemperat, ut fructus facere possit. Terra, inquam, bibens imbrem saepe venientem. Saepe ideo quia nec assidua, ne vilescat, nec nimis parca, ne opportunitatem fructificandi amittat, debet esse divina doctrina; sed saepe ut sit opportunior utrinque contemperata. Venientem super se, quia et a Deo et a praelatis, qui superiores sunt in Ecclesia, descendit doctrina. Terra, inquam, sic bibens imbrem et generans herbam, id est fructum boni operis. Herbam dico opportunam illis a quibus colitur, id est praedicatoribus qui eam excolunt. Oppor
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex sc̃s in se: positione uirtutũ
inuocens ad ꝓximũ. Et cum sc̃s habitu
bonoꝵ iupollutꝰ etiã absentia uitioꝵ:
nec modo inpollutus ut aliqͣn fuerit
pollutus. s omni die segregatꝰ ã pecca¬

Expanded text:
pontifex, sanctus in se possessione virtutum, innocens ad proximum, et, cum sanctus habitu bonorum, impollutus etiam absentia vitiorum. Nec modo impollutus ut aliquando fuerit pollutus, sed omni die segregatus a pecca
Abbreviated transcription (Latin):
u eternũ. Unde quia manens in et̾
mortales sacerdoces legis. tẽꝑe sac̾do¬
cii sui potusse aliqͣs saluatione᷑ ꝯferre.
ostenso quo mͦ ꝑ sacerdociũ rp̃i
uetus sacerdotiũ ⁊ lex destruat᷑:¬
& ipso sacerdtio xp̃i satis cõmendato.
cõmendat etrã nũc actũ. & exhibiti¬
onẽ sacerdotalis officii in xp̃o: depͥ¬
mendo ꝑ concrariũ oꝑationẽ ueceris
sacerdotii dicens. Potest iħ̾c saluare. in ꝑ¬
petuũ. Ipse dico accedens ad dm̃ non ꝑ ali¬
euas hostias animaliũ: s ꝑ ipsũ hostiã¬

Expanded text:
in aeternum. Unde quia manens in aetemortales legis sacerdotes tempore sacerdotii sui potuisse aliquas salvationes conferre. Ostenso quomodo, per sacerdotium Christi, vetus sacerdotium, et lex destruatur, et ipso sacerdotio Christi satis commendato, commendat etiam nunc actum et exhibitionem sacerdotalis officii in Christo, deprimendo per contrarium operationem veteris sacerdotii, dicens: Potest Jesus salvare in perpetuum, ipse, dico, accedens ad Deum, non per alienas hostias animalium, sed per s
Abbreviated transcription (Latin):
late capiens infrnitatem omĩum ingredi¬
entiũ illud. Tabernaculũ etiam ꝑfectius:
quia in illo tabernacło totus beatitudinis
accipitur ꝑfectio. in legali uero ubiq erat
imꝑfectio. Tabernacidũ dico non factũ
manu dei. & ne quilibet hoc ꝑuerse acci¬
ꝑet. putans non ẽẽ factũ manu id . ẽ. oꝑa¬
tione dei: determinans ait. Id quod dico ñ
facꝰtũ manu dei est illuo tabernaculũ N
est huuis. id. est humane: creationis: sicut
uȩtus in quo mulieres pendebant. coctinã
Fabri in genere suo oꝑabantur: suailiter
et eȩceri artiffices. Incrortat quist hoc ła¬

Expanded text:
late capiens infinitatem omnium ingredientium in illud. Tabernaculum perfectius, quia in illo tabernaculo totius beatitudinis accipitur perfectio. In legali tabernaculo ubique erat imperfectio. Tabernaculum dico, non manu factum; et ne quilibet hoc perverse acciperet, putans non esse factum manu, id est operatione Dei, determinat dicens: Id quod dico non munufactum, est dicere illud tabernaculum non est hujus, id est humanae creationis, sicut vetus. In quo mulieres nebant cortinas, fabri in genere suo operabantur, et similiter caeteri artifices. Introivit quidem hoc ta
Abbreviated transcription (Latin):
id.ẽ. in cuius consideratione. dicunt᷑ hec
De alia tribu.ẽ. & s̃ de tribuleui: de qͥ
alia tribu nullus fuit p̃sto. id.ẽ. presta¬
bilis altari. E uere de alia tͥbu: qͥa ma-
sacerdotib. ut quilibet de. illa tribu
deberet sacerdos fieri. Translacio au¬
tem sacerdocii scd̃m tribũ. sã p̾cesserat
in samuele reꝓbatis filiis heli. qui scd̾m
liuneam generis heredes erant sac̃docis
& transmutatio significabat uerã quȩ ĩ¬
scd̾m ritũ tͣnslatũ eẽ sacerdotiũ: quia ã
plius non uisũ fuerat. qͥa licet trib reꝓ¬
barent ritus : tamen ũ sunt mutati.
Unde ait. ꝓbaui scd̃m ritũ tͣnsferri sac̃¬
dotiũ: adhuc etiam manifestũ est ampliꝰ
id est ampliori & firmiori ratione. quia
magis ualet ꝓhomo de ritu. qͣm de cri¬
sicut predictsi est. qui alius ñ÷ factus
sacerdos scd̾m legẽ maudati carnał. id ẽ:
que lex solũ mͦ mandabat & ꝑmittebat
carualiaꝰ s factus est sacerdos scd̃m iur¬

Expanded text:
id est in cujus consideratione dicuntur haec; de alia tribu est, et non de tribu Levi, de qua alia tribu nullus fuit praesto, id est praestabiliter altari. Et vere de alia tribu: quia masacerdotibus, ut quilibet de illa tribu deberet sacerdos fieri. Translatio autem sacerdotii secundum tribum jam praecesserat in Samuele, reprobatis filiis Heli, qui secundum lineam generis haeredes erant sacerdotii: quae transmutatio significabat veram quae fulatumesse sacerdotium quod non amplius visum fuerat; quia 384 licet tribus reprobaretur, ritus tamen non sunt mutati. Unde ait: Probavi secundum tribum transferri sacerdotium. Adhuc etiam manifestum est amplius, id est ampliori et firmiori ratione, quia magis valet probatio de ritu quam de trisicut praedictum est: qui alius non est factus sacerdos secundum legem mandati carnalis, id est quae lex solummodo mandabat et promittebat carnalia: sed factus est sacerdos secundum vir
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sacerdotiũ. & scd̃m brdinẽ melchi¬
sedec ad consũmendũ. S Lirrexit aliud
sacerdotisi. Leuiticũ gͥ ñ cõsũmabat
habens allũptionẽ tranilato sacerdotio¬
⁊ cȩtera. Littera cam̃ ungit᷑. Quasi
diceret aliquis. Quare dicis legẽ sub
sacerdocio & sacerdotẽ. exͣ destructum
surgente alio sacerdote: qͥd ꝑ ħ itendis e
Ideo utiq dico legẽ sub ipso. ⁊ ipsum leui¬
ticũ sacerdotiũ ex̃ destructũ: qͥa tͦn sla

Expanded text:
aliud sacerdotium secundum Melchialiud sacerdotium secundum Melchisedech ad consummandum: sed surrexit aliud sacerdotium, Leviticum igitur non consummabat: habemus assumptionem translato sacerdotio, etc. Littera tamen sic jungitur. Quasi diceret aliquis: Quare dicis legem sub sacerdotio, et sacerdotium esse destructum, surgente alio sacerdote? Quid per hoc intendis? Ideo utique dico legem sub ipso, et ipsum Leviticum sacerdotium esse destruc
Abbreviated transcription (Latin):
iustificatio ꝑfecta. Et bene dico ꝑ sacer¬
dotium debere fieri consũmatioisẽ: qr
popłs accepit legẽ existentẽ. sub ipso sa¬
cerdotio. In manu enĩ sacerdotis lex erat.
nec impleri pot̾at: nec saltem minimũ
oꝑari nisi ministerio sacerdotis. Si inꝙͣ¬
erat consummatio ꝑ leuiticũ sacerdoti¬
um qd̃ adhuc postqũa uetus sacrificiũ
consũmaret : necessariũ fuit dici ã ꝑpħa
dauid surgere saterdotẽ aliũ a leuiticis¬
dignitatẽ. ordinis melchisedec. &ne. ille
diceret utiq surgat scd̃m ordinẽ⁊ ita
cõmixto teneat ordine sed aaron. ld h
ait ita dici & ordinẽ melchisedet: ut ñ
in aliquo scdm orduie ãaron. Surg̾e idõ
ait: qͥa leuitici sacerdotes dep̾ssi erant.
inpocentes excut̾e uł a se. uł a popło
iugũ peccati ꝑ legẽ. hic aut̃. xp̃c surre¬
.xit. ꝑ cuiꝰ sacerdotiũ fideles excucien¬
tes iugum peccati: ad beatitudinẽ erur¬
gunt. Quasi diceret. Si ꝑ leuiticũ sacer¬
docium ẽẽt consũmatio. Tstra surg̃et

Expanded text:
ustificatio. Et bene dico per sacerdotium debere fieri consummationem: quia populus accepit legem existentem sub ipso sacerdotio. In manu enim sacerdotis lex erat, et lex impleri non poterat, nec saltem minimum operari, nisi ministerio sacerdotis. Si, inquam, consummatio erat per Leviticum sacerdotium, quid adhuc postquam vetus sacerdotium consummaret, necessarium fuit dici a propheta David surgere sacerdotem alium a Leviticisdignitatem ordinis Melchisedech. Et ne ille diceret, utique surgat secundum hunc ordinem ita ut commistim teneat ordinem Aaron. Ad hoc ait ita dici secundum ordinem Melchisedech, ut non sit in aliquo secundum ordinem Aaron. Surgere ideo ait quia Levitici sacerdotes depressi erant impotentes excutere, vel a se, vel a populo jugum peccati per legem. Hic autem Christus surrexit, per cujus sacerdotium fideles excutientes jugum peccati ad beatitudinem exsurgunt. Quasi diceret: Si per Leviticum sacerdotium, esset consummatio, frustra surgeret
Abbreviated transcription (Latin):
tem dico uite in solubilis: qͥa spualis
oꝑatio legis uitã ꝓmittit gt̾nã᷑ sicut
infirmitas uitã carnalẽ. Hico transla¬
tũ est sacerdotioᷤ. si surrexit sac̾dos:
s sacerdos alius surrexit. Et hoc ab
auctoritate ꝓbat dicens. Uere surrex¬
it alius sacerdos: qͥa dauid contesta¬

Expanded text:
itae insolubilis, quia spiritalis operatio legis vitam promittit aeternam, sicut infirmitas vitam carnalem. Dico translatum est sacerdotium, si surrexit alius sacerdos; sed sacerdos alius surrexit et hoc ab auctoritate probat, d i cens: Vere surrexit alius sacerdos, quia David contesta
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi autẽ in suꝑiou loco script᷑e : contestat᷑
moy ses quia molchisedec iuuit. S dum b̃
uita loquens: de morte nil adiuuxit. ħ¬
modo etiã iutuemini dignitatẽ: qͥa le¬
ui qui decimas accipit. ipse etiã leuitieꝰ
ordo decimatus est. id ẽ: decimas dedit.
Et hoc dico ut ita dictũ sit dedisse. lacri
inas leuiꝑ abraham: id÷ ꝑ materialẽ
causam. Quando aut̃ abrahã decimas
dedit. adhuc erant. om̃s in lumbis abra¬
he: quod optime sequi uidet᷑. Si enĩ
omnes in adã peccauimꝰ. quia in lũbis
eus quando peccauit eramꝰ: quare. le¬
ui dedisse decimał ñ dicit᷑: Quia in lũ¬
tris erat abrahȩ. quando melchisedee
obiuiauit ipsi abrahȩ danti sibi decima̾.
s i enĩ cunc tẽꝑis esset ysaac. ñ diceret᷑
leui cunc in lũbis abrahȩ fuisse: s
in lumbis ysãac. S quia adhuc erat

Expanded text:
Ibi autem in superiori loco Scripturae contestatur Ibi autem in superiori loco Scripturae contestatur Moyses, quod Melchisedech vivit, dum de vita loquens de morte nil adjunxit. Hoc etiam modo intuemini dignitatem ejus, quia Levi qui decimas accipit, ipse etiam Leviticus ordo decimatus est, id est decimas dedit. Et hoc dico, ut ita dictum sit decimas dedisse Levi per Abraham, id est per materialem causam. Quando enim Abraham decimas dedit, adhuc omnes erant in lumbis Abrahae. Quod optime sequi videtur. Si enim omnes in Adam peccavimus, quia in lumbis ejus, quando peccavit, eramus, quare Levi dedisse decimas non dicatur, qui in lumtris sui Abrahae, quando Melchisedech obviam venit ei Abrahae danti sibi decimas. Si enim tunc temporis 383 esset Isaac, non diceretur Levi tunc in lumbis Abrahae fuisse, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
quantꝰ sit melchisedec. ꝑ hoc quia aliqͥ
de filiis leui accipientes sacerdotium
habent mandatũ sumere. deciias ã po¬
pło: nec alio modo auderent. ħ scd̾m
legem in qua serui sunt A popło dico
id ẽ: ã fratrib suis: qui ꝓptera. quia
frẽs libent̾ cribuunt eis. In hoc quod
sumunt decimas differunt a popło:
quãqũa ips filii leui exerint de lt̃ibis
abrahȩ : sicut reliqui de popło. Filii
& benedixit hunc in tẽꝑe maioris digni¬
catis sue: scilicet qͣndo iã habebat a¬
deo repromissione.
unc ex p̃missis colligit. Abrahã mel
chisedec benedixit sine ulla concͣdictione.
meliore. Et enĩ si scd̾m illud maior sit
qui benedicit᷑: in eotam̃ constat eẽ ma¬
iorem. qd̃ ab eo qui benedicit ħ qd̃ non
habebat qui benedicit᷑ accipit. ħ eciã
modo intuenuim dignitatẽ melchisedet:
quia hoc qͥdẽ. id÷ in sacerdotio leuita co
morientes homines accipiunt decimas.

Expanded text:
quantus sit Melchisedech: per hoc quod aliqui quantus sit Melchisedech: per hoc quod aliqui de filiis Levi accipientes sacerdotium, habent mandatum sumere decimas a populo, nec alio modo auderent, et hoc secundum legem, in qua servi sunt. A populo dico, id est a fratribus suis, qui, propterea quia fratres, libenter tribuunt eis, in hoc quod sumunt decimas, differunt a populo; quanquam etiam ipsi filii Levi exierint de lumbis Abrahae, sicut reliqui de populo. Filii b Abraham et benedixit hunc in tempore majoris dignitatis suae, scilicet, quando jam habebat repromissiones a Deo. Nunc ex praemissis colligit, Abraham dedit, Melchisedech benedixit, sine ulla contradictione. meliore. Etiam enim si, secundum aliud, major sit qui benedicitur, in eo tamen constat esse minorem quod ab eo qui benedicit, hoc quod non habebat qui benedicitur, accipit. Hoc etiam modo intuemini dignitatem Melchisedech, quia hic quidem, id est in sacerdotio Levitico morientes homines accipiunt decimas.
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ significat: quoꝵ participatiõe
& peccata dimittunt᷑. & suscipiens de
fut᷑o cont᷑ uicia confortat᷑. Cui diuisit
abrahã. id. ẽ. fidelis decimã omiũ: id÷
ꝑfectiones om̃s quas habuit. Quisq
eiũ fidelis: omnẽ ꝑfectionẽ suam
attribuit. ꝑ decẽ quiuis num̾us ꝑfec¬
tus ÷: quia usq ad decẽ nuñus cres¬
cit. nͨ ultra: s a pͥncipio recapitulat᷑.
inde rex salẽ qͥ est rex pacis. Ita xp̃c
regit eos in pace. Siue. patre: xp̃c¬
scd̾m carnẽ ÷ sine matre scd̃m deitate ur.
S me genealogia. quia filios nou habuit:
nec habens iniciũ dierũ neq finẽ sed̾m¬
deitatẽ. Per p̃cedentia satis cominen¬
data est Idignitas melchisedec: s nũc
ad augendam dignitatẽ eiusdẽ unituemi¬
ni quantꝰ sit hic melchisedec. cui abra¬
ham patriarcha. id. ẽ pͥnceps pacrũ nr̃oꝵ¬
x saac & iacob dedit decimas quasi ser¬
uus: eiusq cributariꝰ et de p̃cipius qͦs
habebat. Et hoc etiam alio mͦ intuemini

Expanded text:
i significant quorum participatione et peccata dimittuntur, et suscipiens de futuro contra vitia confortatur. Cui divisit, Abraham , id est fidelis decimas omnium, id est perfectiones omnes quae habuit. Quisque enim fidelis omnem perfectionem suamattribuit per decem, qui numerus perfectus est quia usque ad decem numerus crescit, nec ultra sed a principio recapitulat inde rex Salem quod est rex pacis; ita Chrisregit eos in pace. Sine patre Chrsecundum carnem, sine matre secundum deitatem, sine genealogia, quia filios carnis non habuit, non habens initium dierum, nec finem seatri. Per praecedentia satis commendata est dignitas Melchisedech, sed nunc etiam ad augmentum dignitatis ejusdem intuemini, quantus sit hic Melchisedech, cui Abraham patriarcha, id est princeps patrum nostrorum, Isaac et Jacob, dedit decimas, quasi servus ejusque tributarius, et de praecipuis quae habebat. Et hoc etiam alio modo intuemini,
Abbreviated transcription (Latin):
melchisedec. qui. id ẽ qͦd nomen interp̃ca¬
cur rex nsticie ⁊ deind̾ dictꝰ. ẽ rex salem
quod est interp̃tatũ rex pacis. Hic iterũ
melchisedec. sine patre sine matre: ñ qͦd
parentes sĩ abuerit: s quia scͥpt᷑a eum
habuisse. millatenꝰ dicit. fuit eciam sine.
genealogia: non habeis filios & filias. neq
autẽ melchisedec in premissis filio dei ma¬
net sacerdos: ulest sacerdotiũ eius durat
in ecernũ. Quomͦ assimilatꝰ filio deu. re¬
uertentes erequam᷑ ꝑ singła. Melchise
regit in iusticia. Ap̃c eciam rex salẽ
id.ẽ. pacis qͥ postqña hic iusticia rex¬
it. in pace uera angłoꝵ locatos. reg̾e
non desinit. Sacerdos dei sumini. quis au¬
tem tantꝰ sacerdos sicut xp̃e: qui ꝓpter
obedientiam patͥs se ipsũ obculit in ara

Expanded text:
 qui id est quod nomen interpretatur rex justitiae. Deinde autem dictus est rex Salem, quod est interpretatum rex pacis. Hic iterum Melchisedech, sine patre, sine matre, non quod parentes non habuerit, sed quia Scriptura eum habuisse nullatenus dicit. Fuit etiam sine genealogia, non habens filios vel filias, neqautem Melchisedech assimulatus in praemissis Filio Dei, manet sacerdos, id est sacerdotium ejus durat in perpetuum. Quomodo assimulatus Filio Dei, revertentesregit in justitia. Christus etiam rex Salem, id est pacis: quia, postquam suos in justitia rexit, in pace vera angelorum locatos regere non desinit. Sacerdos Dei summi: quis autem tantus sacerdos sicut Christus, qui propter inobedientiam 382 Patris seipsum obtulit
Abbreviated transcription (Latin):
Qui pontifex calis & talis. sĩ habet neces¬
sitatẽ cottidie offeͬre ꝓ se: quẽadmodũ
sacerdodes leuitici necessitatẽ habent
offerre hostias. pͥus intercedentes ꝓ
suis delictis. deinde ꝓ delictis popłi. Ñ
ait cottidie quasi die aliqͦ necesse sit
xp̃o offerre ꝓ se: s ut remoueat a
xp̃o qd̾ attribuit illis coctidie haben¬
cib necessitatem offerendi pro se.
Non habet xp̃c necessitatem hanc. hȩc
enum sclicet offerre fecit semeł ũ tͣn
ꝓ siuis. s ꝓ delictis popłi. fecit inquã
offerendo se & suaͬ semel facta oblat̾o
sufficiens fuit omĩb ad remissionẽ
omniũ quare ũ. ẽ. necesse ut reiteret.
Sacerdotes illi necessitatẽ: habent coti¬
die offerendi ꝓ se: quialex. sacootes
constituit homines: habentes infirmitatẽ
& fraglicatis natȩ. ꝙ peccati. Lex tales
constiuit sacerdoces: s sermo iusiuirati
di qui legem datã ꝑ dauid. dicꝰtus est con¬
stituit sacerdoct᷑ non hoituise. s filiũ dei¬

Expanded text:
ui pontifex talis et talis non habet necessitatem quotidie offerre pro se, quemadmodum sacerdotes Levitici necessitatem habent offerre hostias, prius intercedentes pro suis delictis, deinde pro delictis populi. Non ait quotidie, quasi aliquo die necesse sit Christo offerre pro se, sed ut removeat a Christo quod attribuit illis quotidie habentibus necessitatem offerendi pro se. Non habet Christus necessitatem hanc. Hoc enim, scilicet offerre, fecit semel, non tamen pro suis, sed pro delictis populi; fecit, inquam, offerendo se. Et ejus semel facta oblatio sufficomnium. Quare non est necesse ut iteretur. Sacerdotes illi habent necessitatem quotidie offerendi pro se, quia lex sacerdotes constituit homines habentes infirmitatem et fragilitatis naturae et peccati. Lex tales constituit sacerdotes, sed sermo jurisjurandi qui post legem datam per David dictus est, constituit sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cemꝑe: & dignitate multo excellentiꝰ eẽ
sacerdocio leui. qͦd iterũ multis modis de¬
pressit. Nunc autẽ commendato sacerdotio
rp̃i. transit ut ostendat quomͦ ꝑ sacerdo¬
cium xp̃i leuiticũ destruat᷑ sacerdociũ:
quo destructo ex necessitate ꝓbat stqui

Expanded text:
 multa dignitate excellentius esse sacerdotio Levi: quod iterum multis modis depressit. Nunc autem commendato sacerdotio Christi, transit ut ostendat quomodo per sacerdotium Christi, Leviticum destruatur sacerdotium: quo destructo, ex necessitate probat
Abbreviated transcription (Latin):
sũpci sustũuebat᷑. In autẽ duodecĩ pa¬
nes in sabbato ponebant᷑: quib in sequen¬
ti sabbato ablatis. alii duodecĩ restitue
culum altare sub diuo: suꝑ quod unmo¬
labant᷑ animalia. Post uelamentũ aut̃
erat scd̾m tabernacłm. Uelum enĩ int̾po¬

Expanded text:
sumpti substituebatur. Hi autem duodecim pasumpti substituebatur. Hi autem duodecim panes in Sabbato ponebantur: quibus in sequenti Sabbato ablatis, alii duodecim restituebclum altare sub dio, super quod immolabantur animalia. Post velamentum autem erat secundum tabernac
Abbreviated transcription (Latin):
prius: quia ꝓpe interitũ÷. Qd̾ ita aic.
prenuntii sunt mortis.
testamentũ iustificationes non ueras. s
modo culture suȩ. id. ẽ carnales: quia
carnał erat cultus. et habuit semeu
non sp̃uale. s secłare: quia ab hominib
quidem pucabat᷑ ibi scĩtas quȩ tam̃ ñ
erat. Et hoc probat. uere prius testa¬
nencũ habuit semenꝰ nam cabernacu
lum prunũ habuit & scd̃m. Qd̾ ita ait.
E actum est primũ taberuacłm. in quo
primum erant candelabra: licet płalit̾
dicat candelabra. Unum tam̃ erat can¬
delabrũ habens hastile in medio. in qͦ
innitebant᷑ sex brachia. tria ã dext̾a.¬
tͥa a sinistra: & erat in illo cabernacło
mensa ⁊ altare. stacun post introitũ
& suꝑ hanc mensam erat ꝓpositio panũ.
id.ẽ. duodecim panes deo ꝑ sc̃ificationem
ꝓpositi. de quib si forte ꝑ necessitacem
assum̾entur. hic enĩ scificatus panis: neces¬
sarius erat ad sacrificia. Paratus erat pa¬
nis similit̾ de simila: qui statum loco as¬

Expanded text:
prius, quia prope interitum est: quod ita ait: praenuntiae sunt mortis.testamentum justificationes non veras, sed pro modo culturae suae, id est carnales, quia carnalis erat cultus, et habuit sanctum non spiritale, sed saeculare, quia ab hominibus quidem putabatur ibi sanctitas, quae tamen non erat, et hoc probat. Vere prius testamentum habulum primum habuit et secundum. Quod ita ait: Factum est primum tabernaculum, in quo primo erant candelabra. Licet pluraliter dicat candelabra, unum tamen erat candelabrum, habens hastile in medio, in quo innitebantur sex brachia, tria a sinistra ; et erat in illo tabernaculo mensa statim post introitum, et super hanc mensam erat propositio panum, id est duodecim panes Deo per sanctificationem propositi, de quibus si forte per necessitatemabsumeretur hic enim sanctificatus panis erat necessarius ad sacrificia paratus erat panis similiter de simila, qui statim loco as
Abbreviated transcription (Latin):
rans herbã oportunã accipit benedic¬
tionẽ : nã cã ꝓferens spinas ac tͥbulos
reꝓba est ꝓferens notat tã male pecca¬
re: ut pͣuo exemplo corrũpat alios. ꝑ
spinas accipit peccata minꝰ pungentia:
ꝑ tribulos qui asꝑiꝰ pungunt gͣuiora. T̃la
inqu̾a spinas ac tͥbulos ꝓferens reꝓba:
id.ẽ. inimica deo & ꝓruno. Maledic̾to¬

Expanded text:
rans herbam opportunam accipit benedictionem. Nam terra proferens spinas ac tribulos reproba est. 379 Proferens, notat tam male peccare, ut pravo exemplo corrumpat alios. Per spinas, peccata accipit minus pungentia; per tribulos qui asperius pungunt graviora. Terra, inquam, spinas ac tribulos proferens reproba est, id est inimica Deo, et proxima
Abbreviated transcription (Latin):
uem multoꝵ complexiont̃. Capitulũ di¬
co suꝑ ea. id. ẽ. suꝑuis ⁊ digniꝰ ad laudẽ xp̃i
continens : qũa ea omĩa que dicurtur
in premissis. hoc inquã est capitulum.
Nos in quã habemꝰ talem pontificẽ: qui ĩa¬
diu est qd̵ consedit cũ patre quiescets ⁊
iudicans. Consedit dico in dextera: id.ẽ
in equalitate sedis magnicudinis: id. ẽ
sedentis diuinitatis. Magnitudo enim
pater dicit᷑: qui similit̃ sedit quiescens
q iudicans. Cansedit dieo incelis: id. ẽ
catis: quã tabernacłm uetus signifi¬
E̾abat. scilicet iusticiã in p̃senti eccła
głam in futa. Qd̾ uerũ cabernacłm

Expanded text:
um dico, super ea, id est superius et dignius ad laudem Christi continens quidem ea omnia quae dicuntur in praemissis; hoc, inquam, est capitulum. Nos habemus talem pontificem qui jamdiu est; quod consedit cum Patre quiescens et judicans. Consedit dico in dextera, id est in aequalitate sedis magnitudinis, id est sedentis divinitatis. Magnitudo enim Pater dicitur qui similiter sedens quiescit et judicat. Consedit dico in coelis, id est tatis, quam tabernaculum vetus praefigurabat, scilicet justitiam in praesenti Ecclesia, gloriam in futura. Quod verum tabernaculum
Abbreviated transcription (Latin):
renouari ad pęnitentiã: nã terra.ł
dationẽ. Hic enĩ loc᷑ merendi: ibi acci¬
piendi. Uł scd̾m aliã sentenciã inpos¬
sibile ÷ renouari: id᷑: rebabtigari.
N ani terra semel bibit ubrẽ⁊ id. E
homo semel suscipit aquã baptisma¬
atis quidẽ durit̾ eos in stis¬
crepauit dicens suꝑiꝰ cũ debe¬
retis ex̧̃ magistri rursũ indigecis
ut doceamini ⁊ cetera. ꝑ hoc autẽ qd ꝓpe
dirit de benedictione bonȩ terrȩ. suasit eiꝰ
fructũ oportunũ facere: & ꝑ contrarium
deterruit. Non blandit᷑ ut sicut minis cõ¬
cussit: ita modo foueat blandimentis di¬
cens. Tom & si ita loqͣm᷑ increpando uos su¬
ꝑuis: tam̃ dilectissimi nos confidimꝰ de uo¬
bis meliora. quã cõbustionẽ: & uicimiora
salut nr̃e. qu̾a sint spinȩ ac tribuli U
ait de uob̾: significat talem nat᷑am ẽẽ
in eis quȩ sit idonea correctioni. Meliora
⁊ uiciniora. Hec oꝑatio non fit int̾ parti¬
cipantia. ꝓpterea de uob̃ confidimꝰ. quia

Expanded text:
enovari ad poenitentiam; nam terra, dationem. Hic enim locus merendi, ibi recipiendi. Vel secundum aliam sententiam, impossibile est renovari, id est rebaptizari. Nam terra semel bibit imbrem, id est homo semel suscipit aquam baptismatis. Quia satis duriter eos increpavit, dicens superius, cum deberetis esse magistri; rursum indigetis ut doceamini, etc. Per hoc iterum quod prope dixit de benedictione bonae terrae, suasit eis fructum opportunum facere, et per contrarium deterruit, nunc blanditur eis, ut sicut minis concussit, ita modo foveat blandimentis, dicens: Tametsi ita loquimur, increpando vos superius, tamen, o dilectissimi nos confidimus de vobis meliora, quam combustionem, et viciniora saluti vestrae, quam sint spinae et tribuli. Ubi ait de vobis, significat talem naturam esse in eis, quae sit idonea correctioni. Meliora et viciniora haec comparatio non fit inter participantia. Propterea de vobis confidimus quia
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Triplex bonũ notat in eis : scilicet
opus bonũ. dilectionẽ. & honorificentiã
dei in oꝑe suo. Ministrastis olim: & adhuc
in eodẽ. estis. Cupimꝰ aut̃ de. fuc᷑o unũ¬
quẽq ur̃m. ut nec unꝰ absit ab hoc oꝑe
ostentare. id ÷ frequent̾ ostendere ean¬
dem sollicicudinẽ amministrandi scĩs
usq in finẽ ur̃m. Ostentare dico usq
mus ostentare ut ñ efficiamini senes
in hac sollicitudite: s sicis imitatores
eoꝵ. id est scõꝵ qui hereditabunt ꝓmissionẽ.
idest ꝓmissas beatitudines: non ꝓpt̾ genꝰ.
s fide & pacientia id ẽ. ꝑ fidẽ. & quia d¬
um sustinendo non fuerunt fatigati.
uia sciebat paylus multũ placere
illis. si patrib eoꝵ diceret repmis¬
sam salutem: ait ac si quilibet interroga¬
ret. Sunt ne facte ꝓmissiones: sunt uti¬
q. nã abrahȩ. Et tria subiungit: quia
& ꝓmissiones factȩ sunt ⁊ ꝑ iusiurandũ
confirmate. ⁊ ꝑ abrahã implete: dicens.¬

Expanded text:
tratis. Triplex bonum notat in eis, scilicet opus bonum, et dilectionem et honorificentiam Dei in opere suo. Ministrastis olim et adhuc in eodem estis; cupimus autem de futuro unumquemque vestrum, ut nec unus desit ab hoc opere ostentare, id est frequenter ostendere eamdem sollicitudinem, administrandi sanctis usque in finem vestrum. Ostentare dico ad exmus ostentare, ut non efficiamini segnes in hac sollicitudine, sed sitis imitatores eorum, id est sanctorum qui haereditabunt promissiones, id est promissas beatitudines: non propter genus, sed fide et patientia, id est per fidem, et quia diu sustinendo non fuerunt fatigati. Quia sciebat Paulus multum placere illis si patribus eorum diceret repromissam salutem, ait, ac si quilibet interrogaret: Suntne factae promissiones? Sunt utique; nam Abrahae. Et tria subjungit quod et promissiones factae sint, et per jusjurandum confirmatae,
Abbreviated transcription (Latin):
pidum insanabile: quia nemo ꝗͣ.¬
du consenserit illis poterit san¬
ri. os quoꝵ iudeoꝵ. est plenum
maledictione. Maledicebant enĩ xp̃o.
dicentes eum filium fabri esse: ⁊ simi¬
lia. Et plenum est os eoꝵ amaritudi¬
ne. Amara .N. nerba dicebant in os¬
habentes. Erucifige crucifige eũ¬
Et pedes .i. affectiones eoꝵ iud eoꝵ s̃
ueloces ad effundendũ sanguinem.
Prius enim uoluntate effuderunt
sanguinẽ xp̃i qua actu: & quia ad¬
eo iniqui sunt: ideo in iiis .i. in oꝑib¬

Expanded text:
pidum insanabile: quia nemo, quapidum insanabile: quia nemo, quandiu consenserit illis, poterit sanari. Os quorum Judaeorum plenum est maledictione. Maledicebant enim Christo, dicentes eum filium fabri, et similia. Plenum est etiam os eorum amaritudine . Amara verba dicebant, inclamantes: Crucifige, crucifige euEt pedes, id est affectiones eorum Judaeorum, sunt veloces ad effundendum sanguinem. Prius enim voluntate effuderunt sanguinem Christi, quam actu. Et quia adeo iniqui sunt, ideo in viis, id
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsquã intellegens. Idco autem ñ intelle¬
gunt: qͥa non . ẽ. quisquã reqͥrens dm̃.
Q uod si dĩn reqͥrerent. utique ĩtellige¬
rent: & intelligentes sectarẽct᷑ iusti¬
ciam. Nemo in uideis iustꝰ est: s omͣs
declinauerunt male oꝑando in se¬
ipsis quod nec sufficiens fuit illis. s
etiam facti sunt inutiles .i. depraua¬
tioni eoꝵ intendentes : qui ad eo decli¬
naueriurt qͦd non .ẽ. inter eos qͥ faciat
bonũ. Nec dico ut płib a bono exclu¬
sis aliqͥ in bono remaneant : s ñ est
inter eos faciens bonũ. eundo usq
ad unũ. Nec unus faciens bonũ int̾
eoꝵ est patens sepulcrũ: qͦd recep¬
tis cadauerib fecet. ꝙ adhuc ad
recipienda cadauera patet. Sic
illi & de pͥorib peccatis fetent: &¬
ad huc ad patranda scelera in hiatt.
Et quod aperte facere non suffici¬
unt. agebant linguis suis dolose.
aliud cogitando. & aliud simulan¬
do. &t sub labũs eoꝵ. id ẽ. in coroe
quod subest labuis. est uenenũ as¬

Expanded text:
uam intelligens. Ideo autem non intelligunt, quia non est quisquam requirens Deum. Quia si Deum requirerent, utique intelligerent, et intelligentes sectarentur justitiam. Nemo in Judaeis justus est, sed omnes declinaverunt male operando in seipsis. Quod nec sufficiens fuit illis, sed etiam facti sunt inutiles, id est depravationi aliorum intendentes; qui adeo declinaverunt, quod non est inter eos qui faciat bonum. Nec dico ut, pluribus a bono exclusis, aliqui in bono remaneant; sed non est inter eos faciens bonum, eundo usque ad unum : quia nec unus faciens bonum intertur eorum est patens sepulcrum; quod receptis cadaveribus fetet, et adhuc ad recipienda cadavera patet. Sic illi et de prioribus peccatis fetent, et adhuc ad patranda scelera inhiant; et quod aperte facere non possunt agebant linguis suis dolose , aliud cogitando, et aliud simulando, et sub labiis eorum , id est in corde quod est sub labiis, est venenum as
Abbreviated transcription (Latin):
ut diffideret ñ implendũ sib
totũ qͦd deus ꝓmiserat s confor¬
tatꝰ ÷ fide: Cũ .n. posset obic̾e̾. rẽ
tociens ꝓmissã dui sustinendo
dubiũ me mora facit: fortior in
credulitate. rei ꝓmisse. surrexit
dans inde głam deo nichil m̾̃itis
suis de bono huiꝰ ꝓmissidnis. as¬
scribens : s in omib głificaus dm̃. sci¬
ens ħ plenissime. sine om̃i hesitati¬
one:. qͥa quecumq ꝓmisit deꝰ potens
est cciã face iuxta omnẽ modũ qͣm
ꝓmusit. Gt ideo quia sic sciens ꝓmis

Expanded text:
ut dut dtotum quod Deus promiserat, sed confortatus est fide. Cum enim posset objicere rem toties promissam, diu sustinendo: Dubium me mora facit, fortior in credulitate rei promissae surrexit: dans inde gloriam Deo: nihil meritis suis de bono hujus promissionis ascribens: sed in omnibus glorificans Deum, sciens hoc plenissime, sine omni haesitatione: quia quaecunque promisit Deus, potens est etiam facere, juxta omnem modum quem promisit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
imitatã formã fidei. ħ inquam
dictũ ÷ ei. Sic erit semen tuũ¬
abrabã sic̃ stelle cęli⁊ & sicut are¬
ua maris. ꝑ stellas celi sp̃ales fi¬
lios abrabȩ luce urtictũ conspi¬
cuos significat. ꝑ arenam maris:
infructuosos carnales filios significat.¬
S ic ꝓmissum ÷ abrahȩ. & accepta hac
ꝓmissione quia dui differebrit᷑. ꝓp¬
terea non est infirmatꝰ in fide: ut
minus firme crederet ꝓmissioni
sibi facte. Utq firmꝰ in fide rei
ꝓmisse ꝑduraret non consid̾antz
corpꝰ suum emortuũ: id ẽ ñ pen¬
sauit uat᷑alem defecꝰtũ gen̾andi
posse immutare uoluntatẽ deicũ
di iam in eo p̾cerisset. Et non con¬
siderabit uuluã sarrȩ emortuã:
id est genitalia uxoris oefecisse
illa. qua dẽns pͥusqu̾a finiretur
anuꝰ se dat᷑um filiũ ꝓmittebat:
in hac utiq ñ dubitauit diffi¬
dentia. hesitauit qͥdẽ ad mirando
& reuoluendo secũ mist̾i̾um rei.
s non hesitauit ꝑ diffidentiã.

Expanded text:
imitatam formam fidei. Hoc, inquam, imitatam formam fidei. Hoc, inquam, dictum  sicut stellae coeli, et sicut arena maris . » Per stellas coeli, spirituales filios Abrahae, luce virtutum conspicuos, significat. Per arenam maris, infructuosos carnales filios. Sic promissum est Abrahae, et accepta hac promissione quandiu differebatur, propterea non est infirmatus in fide: ut minus crederet firmae promissioni sibi factae; utque firmus in fide promissae rei perduraret, non consideravit corpus suum emortuum, id est non pensavit naturalem defectum generandi posse immutare voluntatem Dei, cum di jam in eo praeteriisset. Et non consideravit vulvam Sarae emortuam, id est genitalia uxoris defecisse, illa, qua Deus, priusquam finiretur annus, se daturum filium promittebat, in hac utique non haesitavit diffidentia. Haesitavit quidem admirando et revolvendo secum mysterium rei, sed non haesitavit per diffidentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
nat qualitatẽ fidei abrahe: ut sic̃
quecumq scd̃m uisum hominũ in¬
possibilia credidit sͥ ꝑ dm̃ impleri.
sic & nos de potenciadei ñ hesite¬
nius opponentes ei legem nature:
Knde sic ait. Abrahe dicꝰtum est.
Posuite patrẽ multarñ gencii qͥ
abrahã credidit contra sp̃e in spe.
P osset enĩ dic̾e cont᷑ opmionẽ. Spes
enim certa exspectacio fut᷑e rei
dicit᷑. S congrue dixit contͣ spẽ:
qͥa scd̾m legem nat᷑e uisa animo¬
sitate sua. & sterilitate uroris cer¬
tissime sꝑabat non iam abit᷑um
semen: s cont̾ sp̃e quã sibi ler na¬
t̾e porrrigebat. Credidit in spe gͣ
fracto iure nat᷑e omĩpotentia dei
suggerebat. Tredidit utiq ħ. ut
fieret pat̾ multaꝵ gentiũ: de qͦ
scd̾m hominẽ satis ambig̾e posset
cũ uideret se uniꝰ tantũ filii ꝓcͤ¬
atorẽ. Credidit inqu̾a illud to¬
tũ qͦd dictũ est eri credidit se
patrẽ fut᷑m multoꝵ. non solum
scd̾m ꝓpaginem caruis: s scd̾m

Expanded text:
nat qualitatem fidei Abrahae: ut sicut quaecunque secundum visum hominum impossibilia credidit sibi per Deum impleri, sic et nos de potentia Dei non haesitemus, opponentes ei legem naturae. Unde sic ait: Abrahae 28 dictum est: Posuit te patrem multarum gentium: qui Abraham credidit, contra spem in spem, posset dicere contra opinionem. Spes Domini certa exspectatio rei futurae dicitur; sed congrue dixit contra spem, quia secundum legem naturae visa annositate sua et sterilitate uxoris, certissime sperabat non jam se habiturum semen: sed contra spem, quam sibi lex naturae porrigebat, credidit in spem, quam, fracto jure naturae, omnipotentia Dei suggerebat. Credidit utique hoc ut fieret pater multarum gentium: de quo secundum hominem satis ambigere posset, cum videret se unius tantum filii procreatorem. Credidit, inquam, illud totum quod dictum est ei, id est credidit se patrem futurum multorum, non solum secundum propaginem carnis, sed secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ibi est lex. ꝓpter sup̾dicꝰta. qͥ ex le¬
ge sunt heredes ñ erunt: s ideo qͥ
ex fide sunt heredes erunt. ut ꝓ¬
missio facta & implenda scd̃m grͣa
firma sit om̃i semini .i. omi imitau¬
ti abrabam ꝑ fidem. Hon ei solũ qͥ¬

Expanded text:
ibi lex est. Propter supradicta qui ex leibi lex est. Propter supradicta qui ex lege sunt, haeredes non erunt: sed ideo qui ex fide sunt, haeredes erunt, ut promissio facta et implenda secundum gratiam firma sit omni semini, id est, omni imitanti Abraham per fidem: non ei solum q
Abbreviated transcription (Latin):
sio seilicet ut ȩe̾t heres mnundi qͦd
idem est qͦd ceͣ patrẽ. om̃ium cre¬
dencium. ħ inquã ꝓmissio non est
facta ꝑ legem .i. merito legis: sed
merito fidei. Quod si ñ ÷ ꝓmissũ ꝑ
legem: nec unpleri debet ꝑ legẽ.
ꝓmisit ꝑ legẽ. s ꝑ iusticiam fioei.
.i. que iusticia ex fide sequit᷑. qͣm
fidem & iusticiam oportet omnes
habere qͥ se uolunt annum̾a ri
ii hereditate xpͣi. Abrahã autẽ.
fidem in se habuit & iusticiã: qͥm
oportet imitari filios eiꝰ. Nere ꝑ
legem non fit ꝓmissio quia si hii
tantũ qͥ sunt ex lege .i. indei suͣt
heredes ꝓmissionis abrahş: ergo
et frustra recepistis eã õ iuder:
si lex sufficiebat uob̾ ut heredes
geͣtis. Qͦo maximũ inconueniens
frustra sit. Nec ħ solũ ÷. S etiã
si iudei solũ heredes sunt. sic a
solũ mͦ ir̃a. qͥ a siqui sub lege bene
oꝑat sunt. ꝑ fidem hoc fuit. non ꝑ
legem. Uere lex oꝑatur iram⁊ nã
catio. et ubicũq est p̃uaricatio

Expanded text:
sio, scilicet, ut esset haeres mundi, quod idem est quod esse patrem omnium gentium: haec, inquam, promissio non est facta per legem, id est merito legis, sed merito fidei: quod si non est promissum per legem, nec impleri debet per legemmisit per legem, sed per justitiam fidei, id est quae justitia ex fide sequitur, quam fidem et justitiam fidei oportet habere omnes, qui se volunt annumerari in haereditatem Christi: Abraham autem fidem in se habuit, et justitiam quam oportet imitari filios ejus. Vere per legem non fit promissio: quia si ii tantum qui sunt ex lege, id est Judaei, sunt haeredes promissionis Abrahae, ergo s est, et frustra recepistis eam, o Judaei, si lex sufficiebat vobis, ut haeredes essetis: quod maximum inconveniens frustra sit. Nec hoc solum est, sed etiam si Judaei solum haeredes sunt, sic absolummodo iram: quia si qui sub lege bene operati sunt, per fidem hoc fuit, et non per legem. Vere lex operatur iram; nam catio, et ubicunque est praevaricatio,
Abbreviated transcription (Latin):
circumcideret᷑. ꝑ fidẽ iustificatus
fuit. sic gentiles ꝑ grͣam s̃tificari ut
iudeos dicens. Et ideo quero an in
circũcisione solũ. an ꝙ̃ in p̃putio
maneat icificatio: qͥ a nos dicimꝰ qd̾
huc eet in p̃pucio .i. in gencilitate.
Q uero in qͦ statu. spalã÷ qr in circũ¬
cisionis temꝑe ñ ÷ iustificatꝰ ꝑ fidẽ:
s dũ adhaic man̾et in p̃pucio. Qͦd
si abrahã incircũcisus adhuc ꝑ fidẽ¬
est iustificatus: quare similit̾ gũ¬
tiles incircumc is non iustificant᷑ si
fidem habeant: Opponeret iterũ
iudeus. Si circumcisio nichil ad iꝰti¬
ficaonẽ abrahȩ ꝓfuit. quare. pꝰtqͣ
iꝰtificatꝰ ÷ se circũcidit: Oportune
inqu̾a. ut ueritatẽ rei quã habebat
occultã in anima. figaret in carne:
intendens magis doc̃e circũcisionẽ
cordis quͣa carnis. qd equipollent̾ ait
Et licet abraham in preputio iustifi¬
catus sit: tñ pꝰ ea accepit in carne
signũ circũcisionis: i. iustificationis

Expanded text:
cumcideretur, per fidem justificatus fuit, sic gentiles per gratiam justificari, ut Judaeos, dicens: Ideo quaero an in circumcisione solum, an in praeputio maneat haec justificatio: quia nos dicimus quod fhuc esset in praeputio, id est in gentilitate? Quaero in quo statu, sed palam est quia in circumcisionis tempore non est justificatus per fidem, sed dum adhuc maneret in praeputio. Quia si Abraham incircumcisus adhuc per fidem justificatus est, quare similiter gentiles incircumcisi non justificentur si fidem habeant? Opponeret iterum Judaeus: Si circumcisio nihil ad justificationem Abrahae profuit, quare postquam justificatus est se circumcidit? Opportune, inquam, ut veritatem rei quam habebat occultam in anima, figuraret in carne: intendens magis docere circumcisionem cordis quam carnis, quod aequipollenter ait. Et licet Abraham in praeputio justificatus sit, tamen postea accepit in carne signum circumcisionis et justificationis
Abbreviated transcription (Latin):
quod qͥddã occultũ continet ã simi¬
litudine. cere cui in pͥmit᷑ sigillum
que in se continet qͦd extra ñ appa¬
ret. Sic circumcisio carnis signũ q.
erat int̾ioris iusticie: quod aliqͥ iu
dei uir sane intelligebant. Signa¬
cłm dico iusticie fidei: i. iustificatio¬
nis habice ꝑ fidem. Que fides & qͤ
abraham temꝑe. p̃pucii. et conueni¬
ent in eo statu. Abraham iꝰtificatus
est ut ita sit pat̾ .i. insticutor sed̾m
formã fidei non solũ iudeoꝵ⁊ s ꝙͣ
om̃iũ credentiũ. Sit inqu̾ã pater
p̃pucii habitam. Et quemadinodũ
illi sic illis omĩb credentib repute.¬
tur credere suũ adiusticiã. Et sic̃
abrabam pat̾ est fidei: ita sit pa¬
ter .i. constitutor circũcisionis .i.
iustificeltionis que ex fide conseqͥt᷑.
s it pater dico non his tm̃ qͥ sunt ex
abrahȩ exemplo illiꝰ bene oꝑando
cii patris nrͣ abrahȩ. Nere abrahã

Expanded text:
am occultum contineret: a similitudine cerae cui imprimitur sigillum, quae in se continet quod extra non apparet. Sic circumcisio carnis signum quidem erat interioris justitiae, quod vix aliqui Judaei sane attendebant. Signaculum dico justitiae fidei, id est justificationis habitae 27 per fidem, quae fides et quae Abraham tempore praeputii, et convenienter in eo statu Abraham justificatus est, ut ita sit pater, id est institutor secundum formam fidei, non solum Judaeorum, sed et omnium credentium; sit, inquam, pater praeputii habitam. Et quemadmodum illi, sic illis omnibus credentibus reputetur credere suum ad justitiam. Et sicut Abraham pater est fidei, ita sit pater, id est institutor, circumcisionis, id est justificationis, quae ex fide consequitur. Sit pater dico non his tantum qui suntAbrahae, exemplo illius bene operando tii, patris nostri Abrahae. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmerentib. ħ utiq ait dauid dicts.
Beati sunt ill: iniquitates quoꝵ¬
remisse sũt. Non det̾minat ꝑ qͣm :
s sequens u̾sus innuit ã dño ħ re¬
peccati remissus & debilitatꝰ est:
qͦo iã in actũ transire neqͥt si ho
mo uelit uti libero arbitͥo ꝯfoetato.
s qͥa remissũ eẽ. fomitẽ peccatiũ
suffic̾et ad salutem nͥ p̃c̾ita pecca¬
ca condonarent᷑ ⁊ addit. Et berti
sunt illi: peccata qͦꝵ actualia
tecta sunt in baptismo. Tecta
ideo: qͥa iam d̾s ñ indet ad punien᷑
Beatus est ꝙ̃ uir ille⁊ cui dñs
Nic ñ multũ iudet᷑ ag̾e de grͣa.s

Expanded text:
ait David ita dicens : Beati sunt illi quorum iniquitates remissae sunt. Non determinat per quem, sed sequens versus innuit a Domino has repeccati remissus et debilitatus est, quod jam in actum transire non potest, si velint uti libero arbitrio confortato. Sed quia remissum esse fomitem peccati non sufficeret ad salutem, nisi praeterita peccata dimitterentur, addit. Et beati sunt illi, peccata quorum actualia tecta sunt in baptismo Tecta ideo: quia Deus jam non videt ad puniendum. Beatus etiam vir ille cui Dominus Hic non multum videtur agere de gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Quandoqͥdẽ ita legit᷑ indauid:
gͦ ꝑ hanc auctoritatẽ constat quod
beatitudo .i. stificatio sicut sup̾dictũ
est: fit ꝑ grͣam. Si cum sic fiat. ui¬
deamꝰ. an ħ beaticudo maneat in cir¬
cumcisione .i. in iudeis tantũ: an sic̃
in iudeis sic & in p̃pucio .i ĩ gentilib¬

Expanded text:
 quidem ita legitur in David: Ergo per auctoritatem hanc constat quod beatitudo, id est justificatio sicut dictum est fit per gratiam. Sed cum sic fiat, videamus an haec beatitudo maneat in circumcisione, id est in Judaeis tantum: an sicut in Judaeis, sic etiam in praeputio, id est i
Abbreviated transcription (Latin):
ueteri statu collatũ eͣ sibi quã gen¬
tib. dd refellendũ ait paulus: inse¬
rendo obiectionẽ. iuder Sa dixi p̃¬
putił reputari in circũcisione & ecõ¬
uerso: ergo ꝓpt̾ ħ dicturꝰ es mͥ qͥd am¬
pls collatũ est iudeo in ueteri statu
quã gentili: aut que utilitas fuit
um :  ꝓ nichilo uidet᷑ facta circũci¬
sio. lex suꝑflue data⁊ si absqs hif
potint bonĩ legis & cutũcisionis
haberi. sic̃ ostendit᷑ in gentili. Ha¬
buit utiq uideus in uec̾i statu mł¬
co amplius collatũ sͥ etiã si si obser¬
uauit: quã gentili. Quod n cir¬
cũcisus. d & edoctus de ocu̾s ĩ lege
p̃parationes bone fuerunt: ⁊ q̃dã
instructiones ad intelligendã fide
xp̃i. S gentilis nullã penitꝰ istrue¬
tionẽ p̾cer nat᷑alẽ intellecꝰtũ habu¬
it. Non tm̃ amplius dico uideo qͦd
in fide. xp̃i dignior sit habendus gen¬
cilr̾ s utiq magis p̃paratꝰ ÷ ad fidẽ
quare si ñ consensit dei magis dãp¬

Expanded text:
ti statu collatum esse sibi, quam gentili. Ad hoc refellendum ait Paulus inserendo objectionem Judaei: Quia dixi praeputium reputari in circumcisionem, et econverso, ergo propter hoc dicturus est mihi: Quid amplius collatum esse Judaeo in veteri statu, quam gentili? aut quae utilitas fuit um? Pro nihilo videretur facta circumcisio, lex superflue data, si absque his potuit bonum legis et circumcisionis haberi, sicut ostenditur in gentili. Habuit utique Judaeus in veteri statu multo amplius collatum sibi etiam si non observavit, quam gentilis; quod enim circumcisus est et edoctus de caeteris in lege, praeparationes bonae fuerunt et quaedam instructiones, ad intelligendum fidem Christi. Sed gentilis nullam penitus 20 instructionem, praeter naturalem intellectum habuit. Non tamen amplius dico Judaeo quod in fide Christi dignior habendus sit gentili, sed utique magis praeparatus est ad fidem. Quare si non consensit fidei, magis dam
Abbreviated transcription (Latin):
lo data. ẽ: cum ñ ꝓsit. Contra hoc
paulus ait. Circumcisio qͥdẽ ꝓdest:
si qͦ modo circũcisio signat. omĩa
intia ate circumcidas. ꝓdest qͥdẽ
obseruata lege. s si sis preuacari¬
cator legis circumcisionis ñ absciden¬
do uitia cordis: circumcisio tua sic
facta.ẽ. p̃putiũ .i. ñ.ẽ. utilior tibi
qũa preputiũ gentili. Circumcisio

Expanded text:
ntra hoc Paulus: Circumcisio quidem prodest; si, quomodo circumcisio signat, omnia vitia a te circumcidas, prodest quidem, observata lege; sed, si sis praevaricator legis circumcisionis, non abscindendo vitia cordis, circumcisio tua sic facta est praeputium, id est non est utilior tibi quam praeputium gent
Abbreviated transcription (Latin):
lando cȩt̾os carnales ritꝰ obseruan¬
do uelud in agro aut uinea. Qd si
deus huic legi factoꝵ aliã similẽ
legem suꝑ induc̃ẽt: uideret᷑ incongru¬
um & indifferens. ut ꝑ fr̃a fc̃a repel¬
leret. Ideoait. Non ꝑ legem factoꝵ
exclusa. ẽi gła tua. s ꝑ legem fidei .i.
eugłm. Ulere ꝑ fidẽ excluditur gła¬
tio tua. nã fides sola iꝰtificat sine
om̃i oꝑe legis. huic loco inserit an¬
ctoritatẽ dicens. Ego & iusti mec̾ũ
arbitram᷑ nistificari hominẽ ꝑ so¬
lam fidẽ sine oꝑib legis. u licet uul¬
la p̾cessent̾ oꝑa legis. sola tam̃ fides
sufficit ad iustificationẽ hominis
Diceret iudeus concedo ꝑ fidẽ ĩtifica¬
ri. s. solos iudeos. Contra ħ paulus.
Non ÷ credendũ qͦd d̃s soluͦs iudeos ꝑ¬

Expanded text:
lando, caeteros ritus carnales observando, velut in agro aut 24 vinea. Quia si Deus huic legi factorum aliam similem legem superinduceret, videretur incongruum et indifferens, ut per facta facta repelleret. Ideo ait non per legem factorum exclusa est gloria tua; sed per legem fidei, id Evangelium. Vere per fidem excluditur gloriatio tua: nam fides sola justificat, sine omni opere legis. Et huic loco inserit auctoritatem, dicens: Ego et justi mecum arbitramur justificari hominem per solam fidem sine operibus legis, id est licet nulla praecesserint opera legis, sola tamen fides sufficit ad hominis justificationem. Diceret Judaeus: Concedo per fidem justificari, sed solos Judaeos. Contra hoc Paulus: Non est credendum quod Deus Judaeos
Abbreviated transcription (Latin):
iustificatꝰ hereri potest qͥn grͣa
dei meritũ eiꝰ retribuendo suꝑet.
Nere om̃s iustificant᷑ ꝑ fidem⁊ nr̃a ñ
est distinctio ut hic iistificet᷑ ꝑ
meritũ. hic ꝑ gr̃am. ꝓpt̾ea non ÷
distinctio: qr om̃s tã uides qͣm gen¬
tiles peccauerunt ut supͣ ostensũ:

Expanded text:
um mereri potest, quin gratia Dei meritum ejus retribuendo superet. Vere omnes justificantur per fidem. Nam non est distinctio, ut hic justificetur per meritum, hic per gratiam, propterea non est distinctio, quia omnes, tam Judaei quam gentiles, pecc
Abbreviated transcription (Latin):
Abraham credidit deo. & illud cre
cari. Reputatũ ideo dicit. qr mul¬
tociens & diu̾sis tẽꝑib repinisit
ħ illideus: & nulla uice abrabã
hesitauit. s semꝑcredidit. ¶d̾ dit̃
de abraham eum scilicet iꝰtificatũ ꝑ
fidem. et non ꝑ oꝑalegis: ad aptat
om̃ib dicens. Nou solum abrahȩ ħ
fit nichil scilicet iustificationis in¬
uenire ex oꝑib legis: s etiamom̃i e

Expanded text:
Abraham credidit Deo, et illud credcari. Reputatum est, ideo dicit, quia multoties et diversis temporibus repromisit hoc illi Deus, et nulla vice Abraham haesitavit, sed semper credidit. Quia dixit de Abraham, eum scilicet justificatum per fidem, et non per opera legis, adaptat omnibus dicens: Non soli Abrahae hoc fit, nihil scilicet justificationis invenire ex operibus legis, s
Abbreviated transcription (Latin):
fidem .i his qͥ sauam fidem de xp̃o
labent. ꝓpicratorẽ etiam in sangui¬
ne ipsius xp̃i: quia nec fides sine
effusione sanguinis. nec sangins
sine fide ad salutem sufficeret. d̃s
utiq sic ꝓposuit xp̃m ad ostensio¬
nem usticie sue .i. ut ostend̾et se
tustum ac ueracem in ꝓmissionib¬

Expanded text:
his qui sanam fidem de Christo habent. Propitiatorem etiam in sanguine ipsius Christi; quia nec fides sine effusione sanguinis, nec sanguis sine fide ad salutem proficeret. Deus utique sic proposuit Christum ad ostensionem justitiae, id est, ut ostenderet se justum