comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
heditatem. heredes quidemĩpo nireñ
fuuntt. Nam pretor heredem facoreñ
potest ꝑlegem eum tantum uel l̃imislẽ
uiris cõustrticionem h edes finit uelu
i ꝑsenatus consuitura et consttaicioneᷤ
primipales. sed cum eis precordat bo¬
norum posessionem loco heredum ꝯ¬
stitiumtur. ⁊ uocanturrbonorum
possessores ad huc audem ⁊ anosplures
graduis pretor fecit inbonorum possessio¬
nibus aandns. dumidagebat ne quis si¬
ne successioue moriatur ⁊ Iam angustis
tabulatura uis percipiendaruni ieredi¬
tatum pretor exbono ⁊ equo diiatauit.
t. Secunda quam omnibus uire sqͥ¬
detestamenitis prius locutus est. ad intes¬
datoi ⁊ ransitum fect. Et pennoloco suiᷤ
heredibus et his qui exedicto pretoris sui
connumerantur. dat bonorum possessio¬
uem ã uocatur uũ̾ lib̾i Secundolegitimiᷤ
heredibis tercio .x. persoms quas extra¬
neo manumissori preferebat. sunt autẽ
ꝓ perione. hee. pater. mater airs. auia.
tam paterui quam maderni. Item fanis.

Expanded text:
hereditatem, heredes quidem ipso iure non fiunt nam praetor heredem facere non potest: per legem enim tantum vel similem iuris constitutionem heredes fiunt, veluti per senatus consultum et constitutiones principales: sed cum eis praetor dat bonorum possessionem, loco heredum constituuntur et vocantur bonorum possessores. adhuc autem et alios complures gradus praetor fecit in bonorum possessionibus dandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustistabularum ius percipiendarum hereditatum praetor ex bono et aequo dilatavit. tabulas. secunda quam omnibus iure scrde testamentis prius locutus est, ad intestatos transitum fecit. et primo loco suis heredibus, et his qui ex edicto praetoris suis connumerantur, dat bonorum possessionem quae vocatur unde liberi. secundo legitimis heredibus: tertio decem personis quas extraneo manumissori praeferebat sunt autem decem personae hae: pater, mater, avus, avia, tam paterni quam materni, item filius,
Abbreviated transcription (Latin):
nirent ⁊ ne facile inpossessionem bõo¬
rum defmicti tuittant᷑. ⁊ eomodos ꝯsule¬
rent. ĩo petũdebonorum possessionis c̾tũ
possessionem nonpetierit. eiusdem gradꝰ
to pollioetur. ac si is qui precedebat exeo
uumĩo non. cẽt Siquisitaꝙ delatã sͥ bono¬
riu possesslonem repudiauerit. non qͦus¬
q dempus bonorum possessionis p̃fmitũ¬

Expanded text:
nirent, et ne facile in possessionem bononirent, et ne facile in possessionem bonorum defuncti mitterentur et eo modo sibi consulerent, ideo petendae bonorum possessioni certum possessionem non petierit, eiusdem gradusto pollicetur ac si is qui praecedebat ex eo numero non esset. si quis itaque delatam sibi bonorum possessionem repudiaverit, non quousque tempus bonorum possessioni praefinitu
Abbreviated transcription (Latin):
ad quintum tantum inodo gradum crar¬
tuumꝰ ut sit aliqua intergenuos ecliber¬
tos diffr̾a sufficit eis taicontra tabulas bo¬
norum possessio. qͣm uñ legntimi: lunde co¬
¶Aliam uero bonorum possessionem q̃
uũ iur ⁊ uxor appellatur. ⁊ nouo loco in¬
teruederes bonorm possessiones posita
fuerat et insuo iugure seruanitans. ⁊ al¬
tioriloco .i. sexto eam posumus. decima¬
uero ueteri bonorum possessione que e¬
rat uũ cognadi manuusoris ꝓpt̾ caula
enarratas merito sublata. utͣ sextam¬
tumim bonorum possessiones ordinare ꝑ
maneant. insuo uigore polleudes. Septi¬
sessio. quibus ut detra lege. uelsenat᷑ cõ¬
sulto. uel constitutione cõ prehensum. est.
quamneꝙ bonorum possessionib que abin¬
destato ueniunt. neꝙ eius qui exdestamento
sunt predorstabili iure ꝯnumerauit. sed qͣi
ultimum ⁊ extra ordinariũ auxilm̃ ꝓut.
tes exigit. accomodaut .s. his qui eile¬
didorum differantur. sed ħerent qͦs ꝯue¬

Expanded text:
ad quintum tantummodo gradum coartavimus, ut sit aliqua inter ingenuos et libertos differentia, sufficiunt eis tam contra tabulas bonorum possessio quam unde legitimi et unde co7 6. Aliam vero bonorum possessionem, quae unde vir et uxor appellatur et nono loco inter veteres bonorum possessiones posita fuerat, et in suo vigore servavimus et altiore loco, id est sexto, eam posuimus, decima veteri bonorum possessione, quae erat unde cognati manumissoris, propter causas enarratas merito sublata: ut sex tantummodo bonorum possessiones ordinariae permaneant suo vigore pollentes. 8 7. Septisessio quibus ut detur lege vel senatus consulto vel constitutione comprehensum est, quam neque bonorum possessionibus quae ab intestato veniunt, neque eis quae ex testamento sunt, praetor stabili iure connumeravit, sed quasi ultimum et extraordinarium auxilium, prout res exigit, accommodavit scilicet his qui ex leditorum differrentur, sed haberent quos conve
Abbreviated transcription (Latin):
pula consulibus
t̾s uiris gracia. nec solum intestatoꝵ
iheditatibus uetꝰ ĩ eo modo pretor e¬
mendauit. sic̃ supra dicarm. est. sed in
eorumq: qui destamento facto decesse¬
rũt. ⁊am sialiemis pꝰhinmis heresfu¬
erit institattus. quamuis ħ editatem iu¬
re cuuli adire non potent cui instau¬
ciouonualebat. honorario tñ inre bo¬
norũ possessor efficiebatur nidelioet cũ
apretore aduinabatur. ¶ Sed ⁊ hic anẽa
cnstitutione hic heres recte institu¬
tur. quasi ẜurte ciuuili nonincognitĩ.

Expanded text:
pula consulibus. teris iuris gratia. nec solum in intestatorum hereditatibus vetus ius eo modo praetor emendavit, sicut supra dictum est, sed in eorum quoque qui testamento facto decesserint. nam si alienus postumus heres fuerit institutus, quamvis hereditatem iure civili adire non poterat, cum institutio non valebat, honorario tamen iure bonorum possessor efficiebatur, videlicet cum a praetore adiuvabatur: sed hic e nostra constitutione hodie recte heres instituitu
Abbreviated transcription (Latin):
pauerit. nũ euanescac assignatio s pla¬
cuit euanesc̾e. quod ⁊ iuliano ⁊ aliis
plerisꝙ uisum est. ¶Net indeest tes¬
talmento quis assignet ausine testa¬
nis hoc ꝓmittitur facere ex ip̃o sena¬
t̾ consũto quod claudianis tẽꝑib¬

Expanded text:
cat adsignatio? sed placuit, evanescere, quod et Iuliano et aliis plerisque visum est. Nec interest, testamento quis adsignet an sine testaonis permittitur facere, ex ipso senatus consulto quod Claudianis te
Abbreviated transcription (Latin):
gradꝰ suit aqualiter bonalib̾torum per¬
tiueant. tamen licere parenti uni exlib̾rs
assignare libertum. ut post mortera eui
solus is padronnis ħeatur cui assignat. ẽ.
et cet̾ilibi qui ip̃i quoq ad eadembona
nulla assiguatione interuemente pari¬
ter admitterentur. nichil uiris inhis
bonis habent.  Sed ita demum pristi¬
imuis recipiunt. si is cui assignatus
est decesserit. nullis uiberis relicas Nec
tamen lib̾tum s etiam lib̾tam. ⁊ non
tamensilio nepotiue. sed ⁊̃ fiie nepti¬
ue assignare ꝑmittitur. Latur autẽ
hec assignandi facultas ei quidnos pł¬
esuẽ liberos in potestade hebit ut eis
quos inpotestate ht̃ assignare eilib̾¬

Expanded text:
gradus sint, aequaliter bona libertorum pertineant, tamen liceret parenti uni ex liberis adsignare libertum, ut post mortem eius solus is patronus habeatur, qui adsignatus est, et ceteri liberi, qui ipsi quoque ad eadem bona, nulla adsignatione interveniente pariter admitterentur, nihil iuris in his bonis habeant. sed ita demum pristinum ius recipiunt, si is cui adsignatus est decesserit nullis liberis relictis. Nec tantum libertum, sed etiam libertam, et non tantum filio nepotive, sed etiam filiae neptive adsignare permittitur. Datur autem haec adsignandi facultas ei, qui duos pluresve liberos in potestate habebit, ut eis, quos in potestate habet, adsignare ei lib
Abbreviated transcription (Latin):
incerto ẽent. Edcum hoc placitura erat
putantibus antiquioribus dominis suf¬
ficere ad inquirendas res suas prefata
tempora: nobis mebor sententia resedit.
ne domini maturius suil rebus defrau¬
dendur. neꝙ cerdo loco beneficium hos ꝯ
tes .xx. auius usũcapiandur. ẜthismo¬
dis nonsolum in italia sed inomni⁊
rerum iussa cauia possessionis prece¬
sdente aquirantur. s aliqñ et̾si maxi¬
me qͥdem quuis bona fide rem pose¬
derit: uontartien illi usu capio ullo
tempore ꝓcedit uelutisiquis libe¬
rnu hominem. uel rem sacram nel
religiosam. uel seruum fintiuum poᷤ¬
sideat. utiue quoꝙ res et que ui
possesse sunt ueto. nec predicto tem

Expanded text:
incerto essent. et cum hoc placitum erat, incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis rebus defraudentur neque certo loco beneficium hoc cotes viginti annis, usucapiantur, et his modis, non solum in Italia sed in omni rerum iusta causa possessionis praecedente adquiratur. Sed aliquando etiamsi maxime quis bona fide rem possederit, non tamen illi usucapio ullo tempore procedit, veluti si quis liberum hominem vel rem sacram vel religiosam vel servum fugitivum possideat. Furtivae quoque res et quae vi possessae sunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uullo mõdo ei transfexre conceslum est.
idem scł iuris et iniumento s u pecori̾̃
nel ouium usus legatus fuerit: neꝙ: late
neꝙ agnisneq lana utetur usuarins q
̃ea infructu sunt. plane adstercorandaͣm
agrum suum pecoribus uti potest
sedsi cui habitatio legata siue aliquo
modo constiaita sit: neꝙ ususuidetur
naꝑ ususfructus. sed quasippium a¬
liquodius. quam habtationem habẽ¬
tibus ꝑꝑ rerum utilitatem secundum
marcesli sentertiam innm̃ decisione ꝓ¬
mulgata ꝑmisimus nonsolum mẽa
degere. s etiam aliis iocare. Des de
scruititibrs et usufructi et uluͥ ha
nobis adquititure modo indeamns qͥbuis
modis lagatimo et cualiure ad quirũ
na fide abeo qui dominus nonerat cum
crediderit euiti domini ẽẽ. rem em̃it.
uel exdonatione alia ne qua uista causa
a ccrit al eam renisimobilis erat annorino
ubiꝙ. summolis: biennio tantum Itali¬
co solousu capiebat. ne rerum domint ĩ

Expanded text:
odo ius suum transferre ei concessum est. odo ius suum transferre ei concessum est. idem scilicet iuris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti potest. Sed si cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus videtur neque usus fructus, sed quasi proprium aliquod ius. quam habitationem habentibus, propter rerum utilitatem secundum Marcelli sententiam, nostra decisione promulgata permisimus non solum in ea degere sed etiam aliis locare. Haec de servitutibus et usu fructu et usu et s adquiruntur: modo videamus, quibus modis legitimo et civili iure adquiruntuna fide ab eo qui dominus non erat, cum crediderit eum dominum esse, rem emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in
Abbreviated transcription (Latin):
et usus fenctui desinit Etimis autem i¬
ũ qui fundi iuudum usum hc̃. iuchilul¬
tͥis habere intẽligitur. quom eusu¬
frucda ut oleribus ꝓomiis. florib fenoł
stramenas. lignis. adusum conadiañ
utatur. Ium quoꝙ fundo haccenis ei
morari lieet it neꝙ domino fundi mo¬
lestras sit. ner hił perquos oꝑa rustica
fuuit impedimento sit neculi alii i
quod ht̃ alit uensdere. aut locare aut gͣ¬
tis conced̾e pt̃. euiti is qui usum fruc¬
tura habet. potest hec omnia facere:
temi is qui adium usum ht. hctenus
uis habere intesligitu:. itc ip̃e tĩ habi¬
det. nec hoc uis ad alium transferre pͥ.¬
et iux ẽẽ receptum udetur. uthospi¬
tem eincipere liceat et cum nxore sua¬
et cum lib̾is suis. item libertis nec non
beat. Et comiementer si admulierem
usus edsum ꝑtineat: cum indnto ei ha¬
bitare liceat htemis ad quem serui nlus
pertinetapse tantum opere et minist̾io
eunsid potest. ad alium uero ius suam¬

Expanded text:
et usus fructus desinit. Minus autem et usus fructus desinit. Minus autem is qui fundi nudum usum habet, nihil ulterius habere intellegetur, quam ut oleribus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut locare aut gratis concedere potest, cum is qui usum fructum habet potest haec omnia facere. Item is qui aedium usum habet hactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad alium transferre potest: et vix receptum videtur ut hospitem ei recipere liceat et cum uxore sua liberisque suis, item libertis nec non beat, et convenienter, si ad mulierem usus aedium pertineat cum marito habitare ei liceat. Item is ad quem servi usus pertinet ipse tantum operis atque ministerio eius uti potest: ad alium vero nullo m
Abbreviated transcription (Latin):
restituatur. quantihe fuerint ectimare.
Eipo senatus nonfecit quidem earum re¬
rum usumfructum. nec łuim pocerat
sed peroꝵtionẽ quasi ułurufructum con¬
stiti Finitur anteu isus snictus morte
frucduarii. et exduabus capias dimiiu¬
tionib fuaxima et inedia et ũ ntendõ ꝑ ͤ
modum etͥcempus que omnia uostra sta¬
tuit conssitutio Itemfinitur usus fruc¬
tus. si domino ꝑpͥetatis abrisufructuarpo
cedatur Nͥam̃ erͣ̃ne cedendo nuħꝰ agit᷑
nel econtra: s faictuarius ꝓprieta¬
tem rei ad quisierit que res consolida¬
dio apellatur. ¶eo amplius coustat.
si edesicendio consumpͥte fuerĩt uel
eciam terremori. aut uicio suo corrue¬
tint: extingui nlum fructum. et nec
aree qͣuidem usum fructura deber. Lũ
ant furdus fuerit᷑ usus fructus. renertit᷑
scił ad ꝓpͥetãtem. et exoo tẽpoee tuide ꝓpri¬
etatis domimis incipit plenam habe
constieuitur: etiam nudus usus consti¬
tui solet hudem illis modũ fintar. qͥb

Expanded text:
restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fructum nec enim poterat, sed per cautionem quasi usum fructum constituit. Finitur autem usus fructus morte fructuarii et duabus capitis deminutionibus, maxima et media, et non utendo per modum et tempus. quae omnia nostra statuit constitutio. item finitur usus fructus, si domino proprietatis ab usufructuario cedatur nam extraneo cedendo nibil agitur: vel ex contrario si fructuarius proprietatem rei adquisierit, quae res consolidatio appellatur. eo amplius constat, si aedes incendio consumptae fuerint vel etiam terrae motu aut vitio suo corruerint, extingui usum fructum et ne areae quidem usum fructum deberi. Cum autem finitus fuerit usus fructus, revertitur scilicet ad proprietatem et ex eo tempore nudae proprietatis dominus incipit plenam haberconstituitur etiam nudus usus constitui solet, iisdemque illis modis finitur quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dem cdnͣis iustinus pat̾ noscer cum augeri
matrimonio sua constitutione permisit.
s tamcu nomen inconueniens iamanebat.
cum ante nuptias quidem uocabatur. post
nuptias audem tale accipiebat incremen¬
tum sed nos plenissimo fini dradere sanc¬
tionescupientes. et consequentia nomĩa
tebus eẽ sfudentes. constraumus ut tales do
nuptias. s ꝓꝑ nuptias uocentur. et dotibus
stande madrimonio nonsolum augent᷑
sed etiam fiunt: ita et iste donadiones q̃¬

Expanded text:
dem divus Iustinus, pater noster, cum augeri dem divus Iustinus, pater noster, cum augeri matrimonio sua constitutione permisit: sed tamen nomen inconveniens remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donnuptias, sed propter nuptias vocentur et dotibus stante matrimonio non solum augentur, sed etiam fiunt, ita et istae donationes, q
Abbreviated transcription (Latin):
rułsum retro principiut disposiciones
insimnariaccis interuenientib eal uolbãt
simaiores ducentorimifuenint solidorũ:
¶uossra constitudio et quantitatem usq
ad quingentos solidos amapliauit quatũ
stare et sine insinuatione statuit. et qͣs¬
dam douationes inuenit. que penitus ĩ¬
sinuationẽ mimime fieri desiderant. s ĩ
se plenissims᷑im habent firiitadem alia
insuꝑ multa aduberiorera exitum do
ingrati existant homines in quosbencsi¬
cium ait collatum donatorib pernostrã
constitutionem licentiam prestanimus
tur iniuriam. aiel iacluram secundumi
aumiaribus diuis principibus introdue¬
tum est quod ante nuptias uocabatur.
et tacitam uise condicioliem habebat. ut
tunc ratum ẽẽt. cum matrimonium fue¬
rat insecutum. ideoꝙ ante imptias apella¬
batur quod ante matrinonium efficie¬
batur: et nusquam post nuꝑtias celebra¬
t̃aᷤ talis donadio procedebat. sed primus qui¬

Expanded text:
et cum retro principum dispositiones et cum retro principum dispositiones insinuari eas actis intervenientibus volebant, si maiores ducentorum fuerant solidorum, nostra constitutio et quantitatem usque ad quingentos solidos ampliavit, quam stare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fieri minime desiderant, sed in se plenissimam habent firmitatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum doningrati existant homines in quos beneficium collatum est, donatoribus per nostram constitutionem licentiam praestavimustur iniuriam vel iacturam, secundum iunioribus divis principibus introductum est, quod ante nuptias vocabatur et tacitam in se condicionem habebat, ut tunc ratum esset, cum matrimonium fuerit insecutum: ideoque ante nuptias appellabatur, quod ante matrimonium efficiebatur et nunquam post nuptias celebratas talis donatio procedebat. sed primus qui
Abbreviated transcription (Latin):
diue memorie ⁊ enouil bene psperit hi̾s
ad eremplum legetorum redact̾e s̃ ꝑ
omnia. Nam cum pradentib ambiguũ
fuerat utrum donationis an legaa in¬
star qm optinere oporteret. et utriuisꝙ:
cause quedam habebãt insignia. et alii
ad alud genus eam retrahebant. auob̾
constitutum est utfere ꝑ omina logatis
conmimerẽtur etsic ꝓcedãt. quem ad̾m
cam nostn formauit᷑ constitutio et insũ¬
mamortis cansa donatio est. cum magis
seq̃uis uelit habere quam eũ cui donatur.
mag̾ii  cui donat quam heredẽ sium.
Sic et apud homerum helemacus donat
pirres ¶lie autera donaciones sunt que
sine usla mortis cogitanone funt. quaᷤ¬
e internuos apellamus. que oututno ñ
comꝑantur legats quesifuerint perfecte.
cemer reuocati non posunt. ꝑetficimntur
autem cum donador suam nosuntadem sqͥp¬
tis aut non seͥptis manifestauent. ẜtadex¬
emplim uendicionis: nostra constitutio eas
etiaminse habere uoceslitatem tradicio¬
nis uoluitait et si non tradantar habe

Expanded text:
serit is ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobis constitutum est, ut per omnia fere legatis connumeretur: et sic procedat quemadmodum eam nostra formavit constitutio. et in summa mortis causa donatio est, cum magis se quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quam heredem suum. sic et apud Homerum Telemachus donat Piraeo. Aliae autem donationes sunt quae sine ulla mortis cogitatione fiunt, quas inter vivos appellamus, quae omnino non comparantur legatis: quae si fuerint perfectae, temere revocari non possunt. perficiuntur autem cum donator suam voluntatem scriptis aut sine scriptis manifestaverit: et ad exemplum venditionis nostra constitutio eas etiam in se habere necessitatem traditionis voluit, ut, et si non tradantur, habe
Abbreviated transcription (Latin):
ut inse nonhabeat uicium ut abone fida
emptore ulucapi possit. uel qui exalia iꝰ¬
da eauia possidet Exror autem false cau¬
se usucapionem nonparit uelua siquis cũ
nouemerit emisse se eistimans possideat.¬
donatione possideat. ¶intina possessio
que ꝑdesse ceperat defũcto. et ħedi t bonoꝵ
possessori. concłuadur. licet ipse predium
ic̃iat alienum eẽ. Quod su ille micium iu¬
stum nonhabuerit heredi et bonorum pꝰ¬
sessori liced ignoranti possessio non prodest.
Eood uostra constitutio satilider et musu¬
capionib obseruari constituit. ut terapoia
contumentur ¶ Iuteruenditorem quox
et empdorem coniungi tempora duuis
senerus et antoninus rescripserirat: ¶d¬
todiuimam caueuo eum qui afilco remi
alienam  si post uendicionem quin qͦn

Expanded text:
ut in se non habeat vitium, ut a bona fide emptore usucapi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. Error autem falsae causae usucapionem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existimans possideatdonatione possideat. Diutina possessio, quae prodesse coeperat defuncto, et heredi et bonorum possessori continuatur, licet ipse sciat praedium alienum: quodsi ille initium iustum non habuit, heredi et bonorum possessori, licet ignoranti, possessio non prodest. quod nostra constitutio similiter et in usucapionibus observari constituit, ut tempora continuentur. Inter venditorem quoque et emptorem coniungi tempora, divi Severus et Antoninus rescripserunt. Edicto divi Marci cavetur, eum qui a fisco rem aliena
Abbreviated transcription (Latin):
ẜtsocio accrescebat sed cum pessimum su¬
erat exemplo et libertate seriu defrauda¬
ri. et exed humamoribus quidem dominiᷤᷤ
dampnum inferri. seũribus autem lucrũ dñis¬
accressere hoc quaũimudie plenum pio
remedio pernostram consticutonem mede¬
quam et manumissor et socuis eiꝰ et qui
libertate cum effectu ꝓcedente. Enius fa¬
nore etantiquos leg̃is latores multa etiã
contra communes regulas statuisse mani¬
festum est. et eo qui eam imposuit sue li¬
beralitatis stabilitate gaudente. et socio

Expanded text:
socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate servum defraudari et ex ea humanioribus quidem dominis damnum inferri, severioribus autem lucrum adcrescere: hoc quasi invidiae plenum pio remedio per nostram constitutionem medequam et manumissor et socius eius et quilibertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatores multa et contra communes regulas statuisse manifestissimum est et eo qui eam imposuit suae liberalitatis stabilitate gaudente et socio i
Abbreviated transcription (Latin):
cinuis houera uicini sustineat. et utͥ pa
aream. uel non recipiat. et ne altuis quis
tollat edes luas. nelumitnbꝰ uicini õsticiaa.ͣ
ulusticorum prediorum seruitute quidã q¬
computari necte putant a que haustum. Adacͣ
pecoris apulsum. ius pascendi. caltis coquen¬
deareue fodiende. Ideo autem he seantuteᷤᷤ
prediorum appellantur. quornam sine p̃¬
diu constitu nonpossunt. Nemo enim po¬
uelit uicino aliquodius constituere. pact̾i¬
om̃bus atꝙ stipulationibus id efficere de

Expanded text:
cinus onera vicini sustineat: ut in pariaream, vel non recipiat: et ne altius tollat quis aedes suas, ne luminibus vicini officiatur. In rusticorum praediorum servitutibus quidam computari recte putant aquae haustum, pecoris ad aquam adpulsum, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae. Ideo autem hae servitutes praediorum appellantur, quoniam sine praediis constitui non possunt. nemo enim poSi quis velit vicino aliquod ius constituere, pactionibus atque stipulationibus id efficere de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑotes Sme testamento uero liqrs uelit
aliiusinnfructum consatuere: pactionib
et stpulationibus efficere debet Ietamen
inuniuersum inutilel ẽent ꝓprietates: semꝑ
ab soedeute ususructuplacnt certis modisex¬
tingui isumfruct̾um ⁊ ad ꝓpnetatem reit̾a¬
¶ Consdintuit antem usus fructud nontĩnin
fundo ct alib u̾m. ł inseruas et iumenas ce

Expanded text:
otest. sine testamento vero si quis velit alii usum fructum constituere, pactionibus et stipulationibus id efficere debet. ne tamen in universum inutiles essent proprietates semper abscedente usu fructu, placuit, certis modis extingui usum fructum et ad proprietatem reverti. Constituitur autem usus fructus non tantum in fundo et
Abbreviated transcription (Latin):
recima nimerata. Namꝙ̃ ip̃o ubu assidu᷑
ꝑmutatione: quodum modo extiagunt᷑
Biutilitatis causa senatus censuit posse
etĩã earum rerum usum fraicami con¬
siniu.ut tñ eonomine heredi utialiter
caueatur: Itaꝙ si pecumie usuĩ frucim̃ le¬
gatus lit: ita datur legatario ut eifiat.
etlegatarius satis det heredi detantape¬
cuma restituenda limondtur. aut ip̃e¬
capide minuẽtur. Eetere quoꝙ resita tra¬
dintur legatatio ut euti fiant. s estima¬

Expanded text:
pecunia numerata: namque in ipso usu adsidua permutatione quodammodo extinguitur. sed utilitatis causa senatus censuit, posse etiam earum rerum usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut e
Abbreviated transcription (Latin):
iter. actͥus. iua. aque ductus ger ẽ iuᷤ
enudi ambulandi hominis non etiam
iumentum agendi uel inuentum᷑¬
uehiculum. actus est l agͣendi uł iu¬
mentum ueluchiculimiꝰ s taq qui iter
etactum iise uia continet aqueductus ⁊¬
est ius aque ducende ꝑ fundum alieñ.
prẽdiorum iubanorumsiuit secuitutes
que edificiis inħent. ideo ut banorumdie¬

Expanded text:
iter, actus, via, aquae ductus. iter est ius eundi, ambulandi homini, non etiam iumentum agendi vel vehiculum: actus est ius agendi vel iumentum vel vehiculum. itaque qui iter et actum in se via continet. aquae ductus est ius aquae ducendae per fundum alienum. Praediorum urbanorum sunt servitutes quae aedificiis inhaerent, ideo urbanorum pr
Abbreviated transcription (Latin):
mitc̾e. uel stillicidium habere. uel ut paci¬
fruendi salua rerum substantia. est
erim ius incorꝑore. quo sublato: et ipsũ.
tolli nece̾e. ests usus suctus apprietate se¬
parationen tecipit. id plurinis modis
accidit. ut ecce. siquis alicin usum fruccũ
legauerit. naiheres nudam habet ꝓpri¬
etatemi. legatarius usum fructum Et
condra. si fundam lõauetit deducto usu
fructũ. legatarius nudam habet ꝓpricta¬
temheres uepo usumfraccum ĩ tamaliiu¬
sum fructum. d̾educto eo fundum legan¬

Expanded text:
mittere vel stillicidium habere: vel ut patifruendi salva rerum substantia. est enim ius in corpore: quo sublato et ipsum tolli necesse est. Usus fructus a proprietate separationem recipit, idque pluribus modis accidit. ut ecce si quis alicui usum fructum legaverit; nam heres nudam habet proprietatem, legatarius usum fructum: et contra si fundum legaverit deducto usu fructu, legatarius nudam habet proprietatem, heres vero usum fructum: item alii usum fructum, alii deducto eo fundum lega
Abbreviated transcription (Latin):
antiquitatis normam inbemininis ꝑso¬
nis bene põitam suo pi ordine relinquẽ
si atrogati suit adhuc in ꝓubes uelde¬
portatiꝰ Item surserisifutem pupilliisit
s ⁊ siusꝙ adc̃tam conditionem datus nnc¬
sit testamento qque euenit ut desinat
eẽ tutor exstente conditione simili mo¬
dofinitur cutela morte nespupillomimit
tu. torum. s: ⁊ capitas diminutione tu¬
toris ꝑquam lib̾tai cił ciuitas eius amit¬
atur. omnatutela ꝑit. Minima anten
capitis diminutione tutoris uelutilise in
petit. oet̾e non ꝑeunt i ⁊ pupilli ⁊ pu¬
pille capitis q̃iuntio licet mininasit
omuel tutelas tollii Pret̾ea qui adc̾tũ
tempul testamentod antur tutoresi srui¬
to eo teponunt tutelam Desmunt autẽ
cẽ. tutores quiuel remouentur atutela
obid quod suspecti usisum uel quod
exiusta cansa sese excusant: t honuil ad¬
mmistrande tutile depõnt. secundum

Expanded text:
antiquitatis normam in femininis personis bene positam suo ordine relinquentsi adrogati sint adhuc impuberes vel deportati: item si in servitutem pupillus redSed et si usque ad certam condicionem datus sit testamento, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente condicione. Simili modo finitur tutela morte vel tutorum vel pupillorum. Sed et capitis deminutione tutoris, per quam libertas vel civitas eius amittitur, omnis tutela perit. minima autem capitis deminutione tutoris, veluti si se inperit, ceterae non pereunt. sed pupilli et pupillae capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelas tollit. Praeterea qui ad certum tempus testamento dantur tutores, finito eo, deponunt tutelam. Desinunt autem esse tutores, qui vel removentur a tutela ob id quod suspecti visi sunt, vel ex iusta causa sese excusant et onus administrandae tutelae deponunt secundu
Abbreviated transcription (Latin):
ais egere noscuntir. ⁊ lubalus reguut᷑.
aliorumtutelam uł curam subire st̾im
aulite obseruandum est ut nec uoleas
adtͣale omis admittatui item romegͣ¬
mnatici rechores exmodici ⁊ qui inpatiia
suaid exercent ⁊ intramimerum ĩ acu¬
tela uel curhabeant uocationem Q
audemse nult excusare. sipłes hãt crcu¬
sationes. ⁊ dequibdam non ꝓbauerit: ali ᷤ
nti uitra tempora non prohibetn omiau¬
uerint excusare se debent ciuuscumꝙͦ
geñis sint.i. qualitercumꝙ datifuerint

Expanded text:
dis egere noscuntur et sub aliis reguntur, dis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tutela vel cura habent vacationem. Qui autem se vult excusare, si plures habeat excusationes et de quibusdam non probaverit, aliis uti intra tempora non prohibetur. quoverunt, excusare se debent cuiuscumque generis sunt, id est qualitercumque dati fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
rescripsit. quamuis ⁊ imꝑitilitt̾anm
possim̃t ad amministracionem nogotioꝵ
¶susticere. Item si ꝑer inimiꝗtiac aliq̃
destamento tutorem paterded̾it. hoc
ip̃m prestat ei exeusationem. sicut ꝑcon¬
trarum non excusantur qui se cũtela̾
patripupillorum administraturos pro¬
misserum. Non autem c̃e admutendaᷤ
extusationem eius quihoc solo utitur
ꝙ iguotus patripupillorum sit: diui
siatres rescripserum Item inimiciaieqͣs
quis cum patre pupillorum iładułtoꝵ
exc̾u̾it. sicapitales fuerint nec reconsi¬
siatio inderuenid atudela uelcuraso¬
ient excusare Itemis qui status contͦ¬
necsiãm apupilloꝵ pacre passus est. ex¬
cusatut atutela. Item maioratutila
quidem excusabantur a nostin autemcõ¬
sticutione phibentur ad iutelam uelat¬
ram aspirare. ad̾o ut nec excusacioneo¬
pus fit᷑. Qua con stitutione cauetur ut
nec pupillus adlogitomam trtelam uoce¬
turz nes adulais. cianerat incuule eos
qui alt̾no aipelio inrebus aroministrã¬

Expanded text:
rescripsit: quamvis et imperiti litterarum possunt ad administrationem negotiorum sufficere. Item si propter inimicitiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusationem: sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos promiserunt. Non esse autem admittendam excusationem eius, qui hoc solo utitur, quod ignotus patri pupillorum sit, divi fratres rescripserunt. Inimicitiae, quas quis cum patre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaquidem excusabantur: a nostra autem constitutione prohibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus suis administran
Abbreviated transcription (Latin):
auino patre emantipantus post obitũ
euis suiiuris efficereti. nec ułim poteᷤ¬
tatem recideret. ideoꝙ nec mͥtutelam iͫ¬
bertus audemsiseruus remansisset: utiq
tra constidutio generalider inomnibꝰ tute¬
lis ⁊ curationibus obseruari precepit:
ap̃tore urbano ⁊ amaiore ꝑte tribunoeum
plebis tutor exlege at ilia. In prouinciis uͦ
ap̃sidib prouinciarum exlege iilia ⁊ticia
led ⁊ udesfamendo tutor sub condicione ã
die certo cdatus fuer it quan. ̃iu conlicõ
aut dies pendebat exhiis legibus cutorda¬
ripoterat᷑. ptemsipure datus fuer it quan
dii excestamento nemo heres existebat. tã¬
desinebat tutorẽẽ sicondicio exist̾et. aut
dies ueniret aũ heres existeret ¶ Alꝰ osti¬
bus quoꝙ: tuidem capto ex hsdem legibus tu¬
tor petebatur. qui desmebat eẽ tucorsiil qui
captus erat inciuitatem reuersus fuerat.
Nam reuersus recipiebat tutelam iure pꝰ¬
pillis desierit dari postea quam primo
consules pupillis utrinsꝙ sexꝰ tutores ex

Expanded text:
ivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nec in tutelam, libertus autem si servus mansisset, utiquetra constitutio generaliter in omnibus tutelis et curationibus observari praecepit. praetore urbano et maiore parte tribunorum plebis tutor ex lege Atilia, in provinciis vero a praesidibus provinciarum ex lege Iulia et Titia. Sed et si testamento tutor sub condicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex testamento heres existebat, taexisteret aut dies veniret aut heres existeret. Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure potores desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex
Abbreviated transcription (Latin):
ipilli pupille ne cum puberes ẽ
existimare uolebant. Nostra autera ma¬
iestas dignum eẽ oastitatͤ tempororum
uostrorum bene putauit. qd̾ infeminis
⁊̃ antiquis inpudicumẽe uisum est .i. ĩn¬

Expanded text:
pilli pupillaeque cum puberes esse aestimari volebant. nostra autem maiestas dignum esse castitate temporum nostrorum bene putavit, quod in feminis et antiquis impudicum esse visum est, i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ goru qui que uemcuratione sunt.
uegotia adutoribꝰ curatorib ue consũ¬
mandiu aut ddiminuantur: curet
precorut cutires aut curatores eonomine
satis dent sed hoc nonest ꝑpetuum. Naitu
tores testamemento dati satit dare nonco¬
ginitur. quia fides eorum ⁊ diligentia ab
ip̃o destatore ꝓbata est Item exinquisione
dutores ues curatores datisatis dationeñ
onerandur. quia ydonei electisunt led ⁊ si

Expanded text:
 eorum, qui in curatione sunt, negotia a tutoribus curatoribusque consumantur aut deminuantur, curat praetor, ut et tutores et curatores eo nomine satisdent. Sed hoc non est perpetuum; nam et tutores testamento dati satisdare non coguntur, quia fides eorum et diligentia ab ipso testatore probata est: item ex inquisitione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur, quia idonei electi sunt. Sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
lo: cauetur epistrla diuorum seueci
tantoniui ut inpossessionem bonorũ
eiuis pupillus̃ mutatur. Ẽt que moea
deteniora futura sunt. datocurato¬
re distrahi ubentur. Ergo ut suspectꝰ
remoneri podent qui non prestat almiẽ¬
da s siquis presens negat ꝑꝑ mopiam
alimenta posse decerni. sed hoc permẽ¬
dacium cdicat remittendum euan ad
prefectum urbispuniendumr placuit
ficut ille remittitur qui data pecu

Expanded text:
 cavetur epistula divorum Severi  cavetur epistula divorum Severi et Antonini, ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubentur. ergo ut suspectus romoveri poterit qui non praestat alimenta. Sed si quis praesens negat propter inopiam alimenta posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecu
Abbreviated transcription (Latin):
tis uecessinidine duct̾e ad hoc ꝓcedunt
utputamater. mitr quoꝙ ⁊ aͦmapͥst.
intellererit non sexiñ uereciudiam egͤ¬
dientiss pietate product̾e non contiꝰ¬
nere inuiriam pupillorum. admittit
eam ad accusationem.  Inpuberes nõ
possunt tutores suos suspectos postula¬
reguberes autem curatores suos excon¬
sllio necĩorum suspeccos possunt argu¬
ere⁊ ita dimi senerus ⁊ aliconinus re¬
scupserum iuspectus est autem qui nõ q¬
exfide ticcelam gerit licet soluendo est.
incipiat gerere tutor tutelam posse eũ
quas auspectum remonerr. scem iuili¬
anuis scpłit. ⁊ secidum eum constitus
obcupam. noneque siquis autera sus¬
peclin postulatur. quo acognito
fimiatur. interdr̃ ei ammitistratio ut
papiano insum est s si luspecti cognitẽ
suspectafuent. postẽaꝙ cutoruł cura¬
tor decesserit excingiutur cognitio suˢ¬
pecti ¶Si quisdutor copiani sui nonfeẽit
ficiat ut alimenta decernantur pupil¬

Expanded text:
essitudinis ductae ad hoc procedunt, essitudinis ductae ad hoc procedunt, ut puta mater. nutrix quoque et auia possunt. intellexerit, non sexus verecundiam egredientem sed pietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem curatores suos ex consilio necessariorum suspectos possunt arguere: et ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. Suspectus est autem, et qui non ex fide tutelam gerit, licet solvendo est, incipiat gerere tutelam tutor, posse eum quasi suspectum removeri, idem Iulianus scripsit, et secundum eum constitutuob culpam, non aeque. Si quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur,
Abbreviated transcription (Latin):
plius .xxx.dierum. quod tñut sceuola
dicebat sic debet cimputari. ne mimis
nuiuersum patrimonium dãtus ẽẽ cre¬
cditur. Qu tutelam alicuius gessent iñ¬
uͥtus: quacor eisdem fien non compelli¬
tur. indñ utlicet pater qui deslamendo
tutorem ded̾itadiecent se eundem cu¬
ratorem dare dñ inuidum eura emum
suscipere noncogendum: diui seu̾suᷤs
⁊ antomusrescripͤserint Item rescͥpse¬
riuit maritum uporisue datum cum¬
liqrs audeni fallis allegatiombus exu¬
eu tabularii descendere. Datum est
qui possunt desuspecto cognosc̾e. iumc ui¬
deamus quisuspectifier possunt om̃s
testamentarii sint. siue non sui alt̾ius
generis tutires uare ⁊ silegntimus
tutor sit accusari potent quto si patro¬
nus adhuc eritãdem dicendim᷑ dunimo¬
do meminimul fame patroni parendũ
litet ut suspectus remotus fuerii ẜõ¬
sequẽs est ut uideamus qui possunt sus¬
pectos postulare. ẜ esciendum quasi
publicam hanc ẽẽ actionem hoc est
omnibus patere quin ĩmo⁊ mulie¬

Expanded text:
plius triginta dierum. quod tamen, ut Scaevola dicebat, sic debet computari, ne minus utor ad universum patrimonium datus esse creditur. Qui tutelam alicuius gessit, invitus curator eiusdem fieri non compellitur, in tantum ut, licet pater qui testamento tutorem dederit adiecit, se eundem curatorem dare, tamen invitum eum curam suscipere non cogendum, divi Severus et Antoninus rescripserunt. Idem rescripserunt maritum uxori suae cuquis autem falsis allegationibus excuodecim tabularum descendere. Datum est qui possunt de suspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et testamentarii sint sive alterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est, ut videamus, qui possint suspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. quin immo
Abbreviated transcription (Latin):
re curatores Ted⁊ mentecapits
⁊ sindis. ⁊ mutis ⁊ qui morboꝑpetuo la¬
borant. quia teb suis st̃ ẽẽ sipossunt: cuia¬
tores dandisunt. Interdum autem ⁊ pu ꝙ¬
pilli curadores accipiunt nt putasilegit¬
tumus atornonsit idoneus qͣuia hũti
tutorem tutor darinonpodest. ¶Itm̃ si
destamento agiistutor uł ap̃tore uł ap̃¬
side ydoners sitꝰ administrationem nec dũ
sinudulenter negona aminisaret: solet ei
cumtor adiungi ¶tem locotudorum qͥ q
nonimꝑpetimm sed addempus atutela
ixcus autr. solent curatorei dan ꝙ sicu¬
tor aduersa uͣ litudine uł alia uecessita

Expanded text:
 mente captis et surdis et mutis et qui morbo perpetuo laborant, quia rebus suis superesse non possunt, curatores dandi sunt. Interdum autem et pupilli curatores accipiunt, ut puta si legitimus tutor non sit idoneus, quia habenti tutorem tutor dari non potest. item si testamento datus tutor vel a praetore vel a praeside idoneus non sit ad administrationem nec tamen frandulenter negotia administrat, solet ei curator adiungi. item in locum tutorum qui non in perpetuum sed ad tempus a tutela excusantur solent curatores dari. Quodsi tutor adversa valetudine vel alia necessita
Abbreviated transcription (Latin):
su̾int recipiunt omis tutele. nã nec
anni habent nacationem arpaprina
cium habent ad noual tutelas uocati.
st̃ qui potestatem aliqͣm habent excu
ulto tutor uł curator. ht̃ excusare se ne
ditate controuersia sit tentͥaonera q¬
ducele non affeccate uel cuͭe prestant uaca¬

Expanded text:
fuerint, recipiunt onus tutelae nec anni habent vacationem, ut Papinitium habent ad novas tutelas vocati. Et qui potestatem aliquam habent, excuulto tutor vel curator habet, excusare se nemo ditate controversia sit. Item tria onera tutelae non affectatae
Abbreviated transcription (Latin):
onom offerens preponaturut ⁊ ip̃e solus
amministret itaꝙ .i. p̃ase ꝑse nonpotest
petere satis dationem a contutore uel
aconcuratore suos. ofserre debet ut eloc¬
udrum ueliosatis accipere. a satã dare.
Quod sinemo eorum satis offerat. si quid̾ s
ascͥptum suerit atestatore quis gerat. ille
gerere debet. Quod sinon fu̾it ascciptum
quem maioi pari elegent ip̃e gerere debet.
ut exedicto precoris cauetur. Sin autem
ipsi tutores dessenserint. cura esigendura
cum uel eosqui gerere debent p̃ter ꝑtos
suas ĩtepon̾e debet. Idem ⁊ ipsab. ꝙ ui
pars eligere pͥsit ꝑquem amministratõ
fierei seiendum aũ ẽ ñsolum tutores
uł curatores pupillis ⁊adultis cet̾isq ꝑ¬
sonis examinimaratione teneri. s ⁊ ĩ
eos quisatit dationos acciꝑuint subfi
quam exconstitutionib imꝑialib̾ m
cos ⁊ ineorum heredes excenditur qͥb
constidutionibus ⁊ illud expritututur.
ut uisi caueant tutores uł curatores:
pignorib captis oherteantin ¶eꝙ

Expanded text:
 offerens praeponatur ei et ipse solus administret. itaque per se non potest petere satis a contutore vel concuratore suo, sed offerre debet, ut elecutrum velit satis accipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum fuerit a testatore, quis gerat, ille gerere debet: quodsi non fuerit adscriptum, quem maior pars elegerit, ipse gerere debet, ut edicto praetoris cavetur. sin autem ipsi tutores dissenserint circa eligendum eum vel eos qui gerere debent, praetor partes suas interponere debet. idem et in pluribus pars eligere possit, per quem administratio fieret. Sciendum autem est non solum tutores vel curatores pupillis et adultis ceterisque personis ex administratione teneri, sed etiam in eos qui satisdationem accipiunt subsidquam ex constitutionibus imperialibus et in heredes eorum extenditur. Quibus constitutionibus et illud exprimitur, ut, nisi caveant tutores vel curatores, pignoribus captis coerceantur. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
stitutionis normam prestandam. scł
iun conueniens est ut is qui perfect̾e
n̾egocia gerunt poit pubertatem tute¬
le idicio rõnem reddent.
n sibi sapulet᷑ : non est uec̃ia tutoris auc¬
toritas. Quod si aliis pupilli ꝓmiitant. ne¬
liorem qͥlem suam conicionem lioere eiᷤ
facere ⁊̃ sine tutoris anccoritate det̾iorem
uero non aliter quam tutoris auctoritate.
tiones nascuturut inemptionbꝰ uen¬
dicionibꝰ. locõibꝰ ꝯductionib mandatis.
depositis. sicutoeis auct̾oritas ñ ĩteruẽiat
ĩpi quidem qui cumbus contrahunt ob¬
dem exfid̾i cõmisso susciꝑe alicer pꝰsiuit:
nͥ tutoris auctoritate quamius sucrosa
sit neullum dampnum habeant. Eutor
autẽ statim imp̃o negõ presens debet a¬
nctͥor fieri. siħ pupillo ꝑdesse estimau̾it.
Post tempꝰ uero aut ꝑepistolam inter¬
posita tutoris auctoritas ncħagi Si q̃
inter tutorem pupillum ne iudicium
agendum sit. ꝙ ip̃e tutor in remsuam
auctor ẽ nonpotest. nonp̃corius tucor

Expanded text:
stitutionis normam praestanda, videiure conveniens est, ut is qui perfectae negotia gerunt, post pubertatem tutelae iudicio rationem reddunt. ri sibi stipulentur, non est necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli promittant, neliorem quidem suam condicionem licere eis facere etiam sine tutoris auctoritate, deteriorem vero non aliter quam tutore auctore.tiones nascuntur, in emptionibus venditionibus, locationibus conductionibus, mandatis, depositis, si tutoris auctoritas non interveniat, ipsi quidem qui cum his contrahunt obtem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris auctoritate, quamvis lucrosa sit neque ullum damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, si hoc pupillo prodesse existimaverit. post tempus vero aut per epistulam interposita auctoritas nihil agit. Si inter tutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor,
Abbreviated transcription (Latin):
nia ministenum dutele adquicieritͦ liber¬
tus quoꝙ si fraudilenter gessisse cutelam
filiorum uduepotũ pationi pbetur. ad p̃¬
fectum urbis remittetur p̾nuendus.
quia satis dadio proposinum dutonlma¬
liolum noninucat. s ed diu ciul qͣssan¬
di iure familian facultadem prescat. Sꝰ¬
pectum enim eum pudamus. qui morib
talis est ut suspectus sit enua uerotudre
uel curador quamuis pauꝑ est fidelil tñ
⁊ diligens: remouendus non est quasi
suspectus.

Expanded text:
nia ministerium tutelae redemit. Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. quia satisdatio propositum tutoris malevolum non mutat, sed diutius grassandi in re familiari facultatem praestat. Suspectum enim eum putamus, qui moribus talis est, ut suspectus sit: enimvero tutor vel curator, quamvis pauper est, fidelis tamen et diligens, removendus non est quasi suspectus.
Abbreviated transcription (Latin):
Excusari exemplo cetͥonim immn. na̾
⁊ tutelamuł curam placint publicrĩ
munusẽẽ s adoptimnubi nonprosunt.
inadoptionem autem dati naturali
pri ꝑsuu̾it. Item nepotes exfilio prosunt uͭ
Et constat es iolos ꝑdesse. qͥ in acie amitt

Expanded text:
excusari exemplo ceterorum munerum: nam et tutelam et curam placuit publicum munus esse. sed adoptivi liberi non prosunt, in adoptionem autem dati naturali patri prosunt. item nepotes ex filio prosunt, ut et constat, eos solos prodesse qui in acie amitt
Abbreviated transcription (Latin):
pacronorim i ꝑcepta est ⁊ aliatutela q̃
⁊ ipsa legitat᷑ uocatur. Namliquis fli¬
umraut filiam uepotem aut ueptem ex
filio ⁊ denceps inpuberes emantipau̾it.
ur uelfliam nepotem aut neptem ⁊¬
mam nascicit eorumtutelam auodefũc¬
tos liberi iurilis sexus eiꝰ existant. fidu¬
ciarii tutores filiorum suornmuł fñs
uel sordoris. ⁊ cet̾orum esficiuntin. At qr
patronosegittimo tutore mortuo: ub̾i

Expanded text:
orum recepta est et alia tutela, quae et ipsa legitima vocatur. nam si quis filium aut filiam, nepotem aut neptem ex filio, et deinceps, impuberes emancipaverit,um vel filiam, nepotem vel neptemmam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum vel fratris vel sororis et ceterorum efficiuntur. atqui patrono legitimo tutore mortuo, liberi
Abbreviated transcription (Latin):
di sinonsunt magne pupilli facultateᷤ
Nos autem qui ꝑ constitutionem nostrã
et eiusmodi difficultates hominum rese¬
candes nec expeccata uslione presidum
d posu̾mus sisacultas pupilli uel adulai
tum una cum eiusdem ciuitatis religio¬
sissimo autstͥe uel alias publicas ꝑsonas

Expanded text:
i non sint magnae pupilli facultates. Nos autem per constitutionem nostram et huiusmodi difficultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti tum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite vel apud alias publicas personas