comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& sanã dimisit Inflerit ergo ad miscđam
duritiã legis. quia quos iuste illa dãpnat:
ipse misericordit̃ liberat. llude bene qͦq
in lege scriptũ est. quia manus moysi
erant graues. Sumentes igitur lapidẽ
posuerunt subter in qͦ sedit. aaron autẽ
& hur sustentabant manꝰ eius. Moyses
quippe sedit in lapide. cũ lex requieuit
in ȩccła. Sed hȩc eadẽ lex manꝰ graues
habuit. quia peccatores quosq non mise¬
ricorditer ꝑtulit. sed seuera districtione
ꝑcussit. Aaron uͦ mons fortitudinis.
hur autẽ ignis interpretat᷑ Quem itaq
iste mons fortitudinis signat nͥ redẽptorem
nr̃m. de qͦ per ꝓphetã dicitur. erit in
nouissimis diebus prȩparatꝰ mons dñi
dicit. ignẽ ueni mittere in terram:
Aaron ergo & hur graues manus moysi
sustinent atq sustentando leuioreᷤᷤ reddt̃
quia mediator dĩ & hominũ cum igne
scĩ sp̃s ueniens. mandata legis grama
quȩ dũ carnaliter tenerentur portari

Expanded text:
et sanam dimittit. Inflexit ergo ad misericordiam et sanam dimittit. Inflexit ergo ad misericordiam duritiam legis, quia quos juste illa damnat, ipse misericorditer liberat. Unde bene quoque in lege scriptum est quia manus Moysi erant graves; sumentes ergo lapidem, posuerunt subter, in quo sedit; Aaron autem et Hur sustentabant manus ejus . Moyses quippe in Ecclesia. Sed haec eadem lex manus graves habuit, quia peccatores quosque non misericorditer pertulit, sed severa districtione percussit. Aaron vero mons fortitudinis. Hur autem ignis interpretatur. Quem itaque iste mons fortitudinis signat, nisi Redemptorem nostrum, de quo per prophetam dicitur: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domudicit: Ignem veni mittere in terram ? Aaron ego et Hur graves manus Moysi sustinent, atque sustentando leviores reddunt, quia mediator Dei et hominum cum igne sancti Spiritus veniens, mandata legis gravia, quae dum carnaliter tenerentur, portari
Abbreviated transcription (Latin):
desiderus non urunt᷑. Nus ergo penitens
mulier pascebat intꝰ quã phariseus dñm
pascebat foris. quia ab ȩstu quasi hinulus
post uitiorũ ignẽ poenitentiae umbra
tẽperabat. Pensemꝰ quantȩ pietatiᷤ fuerit¬
peccatricẽ mulierẽ non solũ ad se admit¬
tere. sed ei etiã ad tangendũ pede̾ p̃bere
Consideremꝰ grãm mĩsericordis dĩ. & dãp¬
nenus multitudinẽ reatꝰ nrͣi. Ecce pecca¬
tores uidet & sustinet. Resistentes tolerat
& tamen cotidie per euangeliũ clem̃ter
uocat Confessionẽ nram ex puro corde
desiderat. & cuncta que deliquimꝰ ralarat
Temperauit nobis districtionẽ legis miscd̃a
redẽptoris. In illa quippe scriptum est
Siquis hoc uel illud fecerit: morte moriat᷑.
siquis hȩc uel illa fecerit. lapidib obruat᷑
Apparuit conditor nr̃ in carne. confessioni
peccatorũ non penã sed uitam ꝓmittit
Mulierem sua uulnera confitentem suscepit

Expanded text:
desideriis non uruntur. Plus ergo poenitens desideriis non uruntur. Plus ergo poenitens mulier pascebat intus quam Pharisaeus Dominum pascebat foris, quia ab aestu carnalium quaspost vitiorum ignem poenitentiae umbra temperabat. 8. Pensemus quantae pietatis peccatricem mulierem non solum ad se admittere, sed ei etiam ad tangendum pedes praebere. Consideremus gratiam misericordis Dei, et damnemus multitudinem reatus nostri. Ecce peccatores videt et sustinet, resistentes tolerat, et tamen quotidie per Evangelium clementer vocat. Confessionem nostram ex puro corde desiderat, et cuncta quae delinquimus relaxavit. Temperavit nobis districtionem legis misericordia Redemptoris. In illa quippe scriptum est: Si quis hoc vel illud fecerit, morte moriatur. 1598 Si quis haec vel illa fecerit, lapidibus obruatur . Apparuit conditor et Redemptor noster in carne, confessioni peccatorum non poenam, sed vitam promittit; mulierem sua vulnera confitentem suscipit,
Abbreviated transcription (Latin):
enumerat. Ad pharisei prandium dñs
discumbebat. sed apud pęnitentẽ muli¬
erem mentis ȩpulis delectabatur. Apud
phariseũ ueritas pascebat᷑ foris. apud pec¬
catricẽ mulierẽ sed conuersã pascebatur
intus. Unde & ei scã aeccła quẽ sub specie
hinnuli ceruorũ quęrit in canticis canti¬
corum dicit Indica mͥ quẽ diligit anima
mea ubi pascas. ubi cubes in meridie. Cer¬
uorũ quippe hinnulus dñs appellatur
iuxta assumptã carnẽ antiquorũ filius
patrum Feruentior uero in meridie ęstus
ardescit. & umbrosũ locũ hunulꝰ quęrit
quẽ ȩstus igne. non afficit. ln illis ergo
cordibus dñs requiescit. quȩ amor prac¬
sentis scłi non incendit. quȩ carnis desi¬
deria non exurunt. quȩ incensa suis
anxietatibus in huius mundi concupiscentuᷤᷤ
meridie ad pascendũ hinulus inquirit.
quia talibus mentib dñs pascitur. quae
per respectum gr̃ȩ tẽperatȩ corporalibus

Expanded text:
enumerat. Ad Pharisaei prandium Dominus enumerat. Ad Pharisaei prandium Dominus discumbebat, sed apud poenitentem mulierem mentis epulis delectabatur. Apud Pharisaeum Veritas pascebatur foris, apud peccatricem mulierem, sed tamen conversam, pascebatur intus. Unde et ei sancta Ecclesia, quem sub specie hinnuli cervorum quaerit, in Canticis canticorum dicit: Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie . Cervorum quippe hinnulus Dominus appellatur, juxta assumptam carnem antiquorum filius patrum. Ferventior vero in meridie aestus ardescit, et umbrosum locum hinnulus quaerit, quem aestus igne non afficit. In illis ergo cordibus Dominus requiescit, quae amor praesentis saeculi non incendit, quae carnis desideria non exurunt, quae incensa suis anxietatibus in hujus mundi concupiscentiis meridie ad pascendum hinnulus quaerit, quia talibus mentibus Dominus pascitur, quae per respectum gratiae temperatae corporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
caput meũ non unxisti. Si pedes dñi
mysteriũ incarnationis eius accipimus:
congrue ꝑ caput illius ipsa diuinitaᷤᷤ desig
homine credere iudaicus popłs fatebat᷑
Sed phariseo dicitur oleo caput meũ non
unxisti. quia ipsam quoq diuinitatis
potentiam in qua se iudaicus populus
credere respondet. digna laude p̃dicare
neglexit Hȩc autem ungento unxit
pedes meos. quia dũ incarnationis eius
mysteriũ gentilitas credidit: sum ma
laude etiã eius imna prȩdicanit. Sed iam
redeptor nr̃ enumerata bona concludit.
cum per sententiã subdit. propter quod
dico tibi remittunt᷑ ei peccata multa.
qm̃ dilexit multum. Ac si aꝑte dicat.
Et si durum est ualde quod coquitur:
habundat tamen amoris ignis quo etiã
dura consumant᷑ Libet int̾ hec conside¬
rationem tantȩ pietatis intueri. pecca¬
tricis mulieris opera sed pęnitentis qua
estimatione ueritas apud se seruat quȩ
eius aduersario sub tanta distributione

Expanded text:
caput meum non unxisti. Si pedes Domini caput meum non unxisti. Si pedes Domini mysterium incarnationis ejus accipimus, congrue per caput illius ipsa divinitas designahomine, credere Judaicus populus fatebatur. Sed Pharisaeo dicitur, Oleo caput meum non unxisti, quia ipsam quoque divinitatis ejus potentiam, in qua se Judaicus populus credere spopondit, digna laude praedicare neglexit. Haec autem unguento unxit pedes meos, quia dum incarnationis ejus mysterium gentilitas credidit, summa laude etiam ejus ima praedicavit. Sed jam Redemptor noster enumerata bona concludit, cum per sententiam subdit: Propter quod dico tibi: Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Ac si aperte dicat: Et si durum est valde quod coquitur, abundat tamen amoris ignis quo etiam dura consumantur. 7. Libet inter haec considerationem tantae pietatis intueri. Peccatricis mulieris opera, sed poenitentis, qua aestimatione Veritas apud se servat, quae ejus adversario sub tanta distributione
Abbreviated transcription (Latin):
malo iaceat agnoscat Nam sic phariseus
retunditur. ut per eũ sicut diximus
persidus ille popłs ostendatur Intraui
in domũ tuam. aquã pedibus meis non
dedisti. hȩc autẽ lacrimis rigauit pedes
meos. Aqua quippe extra nos est. lacri¬
marum humor intra nos. quia iudelicet
infidelis ille popłs nec ea quȩ eitra se erãt
umquã ꝓ d̾no tribuit. conuersa autem
gentilitas pro eo non solũ rerũ substantiã
sed etiam sanguinẽ fudit Osculũ mͥ non
dedisti. hȩc autẽ ex quo intrauit ñ cessauit
osculari pedes meos Osculũ quippe dilec
tionis est signũ. Et infidelis ille popłs dõ
osculũ non dedit. quia ex caritate eum
amare noluit cui ex tunore. seruiuit.
uocata Autem gentilitas redẽptoris sui
uestigia osculari non cessat. quia in eius
uoce de codem redẽptore in canticis can¬
ticorum dicit᷑. Osculet᷑ me osculis oris
sui. Osculũ recte conditoris sui desiderat
quȩ se ei obsequi ꝑ amorẽ parat. Oleo

Expanded text:
malo Judaicus populus jaceat agnoscat. Nam sic Pharisaeus malo Judaicus populus jaceat agnoscat. Nam sic Pharisaeus retunditur, ut per eum, sicut, diximus, perfidus ille populus ostendatur. Intravi in domum tuam, aquam pedibus meis non dedisti, haec autem lacrymis rigavit pedes meos. Aqua quippe extra nos est, lacrymarum humor intra nos, quia videlicet infidelis ille populus nec ea quae extra se erant unquam pro Domino tribuit; conversa autem gentilitas pro eo non solum rerum substantiam, sed etiam sanguinem fudit. Osculum mihi non dedisti; haec autem ex quo intravit, non cessavit osculari pedes tionis est signum. Et infidelis ille populus, Deo osculum non dedit, quia ex charitate Deum amare noluit, cui ex timore servivit. Vocata autem gentilitas, Redemptoris sui vestigia osculari non cessat, quia in ejus voce de eodem Redemptore suo in Canticis canticorum dicitur: Osculetur me osculo oris sui . Osculum recte conditoris sui desiderat, quae se ei obsequi per amorem parat. Oleo
Abbreviated transcription (Latin):
sed tam̃ eis ex his quȩ sibi superfluunt
non miseretur Plorat & non tergit.
qui uerba quidẽ doloris tribuit. sed ñ
ministrando quȩ desunt uim doloris
minime abscidit. Osculatur mulier
pedes quos tergit. Quod nos quoq ple¬
ne agimꝰ. si studiose diligimꝰ quos ex
largitate contincmꝰ. ne grauis nobis sit
necessitas ꝓximi. ne ipsa eiꝰ indigentia
quȩ sustentat᷑ fiat onerosa. & cum manꝰ
necessaria tribuit. animus a dilectione
terrã tetigit. quia carnẽ sũpsit Uerbũ
caro factum est & habitauit in nobis
Osculam᷑ igitur redẽptoris pedes. cũ mys¬
terium incarnationis eiꝰ ex toto corde
diligimꝰ. Ungento pedes ungimus. cum
ipsam humanitatis eius potentiã sacri
eloquii bona opinione predicamꝰ. Sed
hoc phariseus uidet & inuidet. quia cũ
iudaicus popłs gentilitatẽ dm prȩdicare
conspicit. sua apud se malitia tabescit
Sed redeptor nr̃ facta huius mulieriᷤ quas
bona gentilitatis enuinerat. ut in quo

Expanded text:
sed tamen eis ex his quae sibi superfluunt sed tamen eis ex his quae sibi superfluunt non miseretur. Plorat et non tergit, qui verba quidem doloris tribuit, sed non ministrando quae desunt vim doloris minime abscidit. Osculatur mulier pedes quos tergit. Quod nos quoque plene agimus, si studiose diligimus quos ex largitate continemus, ne gravis nobis sit necessitas proximi, ne ipsa nobis ejus indigentia quae sustentatur fiat onerosa, et cum manus necessaria tribuit, animus a dilectione terram tetigit, quia carnem sumpsit. Verbum enim caro factum est, et habitavit in nobis . Osculamur ergo Redemptoris pedes, cum mysterium incarnationis ejus ex toto corde diligimus. Unguento pedes ungimus, cum ipsam humanitatis ejus potentiam sacri eloquii bona opinione praedicamus. Sed hoc Pharisaeus videt et invidet, quia cum Judaicus populus gentilitatem Deum praedicare conspicit, sua apud se malitia tabescit. Sed Redemptor noster facta ejusdem mulieris quasi bona gentilitatis enumerat, ut in quo
Abbreviated transcription (Latin):
adueram pęnitentiam post peccata conuer¬
timur. iam retro secus pedes stamus. quia
cius uest. gia sequimur quem inpugnabamꝰ:
Lacrimis. nulier pedes rigat. Quod nos
quoꝙ ueracit̃ agimus. si quib libet ultimis
membris dñi per compassionis affectum
inclinemur. si scĩs eius intribulatione con¬
patimur. si eoꝵ tristitiã nram putamus.
Capillis mulier pedes quos rigiuerat tersit.¬
Capilli quippe suꝑfluunt corpori. Et
quid habundans terrena substantia nͥ
capilloꝵ speciem tenet: Quȩ dũ ad usũ
necessitatis suꝑsiuit: etiã abscisa non sentit
Capillis ergo pedes dni tergimꝰ. quando sc̃ĩs
eius quib ex caritate cõpatimur etiam
ex his quȩ nobis suꝑfluunt miseremur.
quatinus sic mens ꝑ compassionẽ doleat
ut etiã larga manus affectum doloris
ostendat. Rigat namq lacrimis redẽp¬
toris pedes sed capillis suis nonͣ tergit.
qui utcũq preximo dolori cõpatitur.

Expanded text:
ad veram poenitentiam post peccata converad veram poenitentiam post peccata convertimur, jam retro secus pedes stamus, quia ejus vestigia sequimur quae impugnabamus. Lacrymis mulier pedes rigat, quod nos quoque veraciter agimus, si quibuslibet ultimis membris Domini per compassionis affectum inclinemur, si sanctis ejus in tribulatione compatimur, si eorum tristitiam nostram putamus. Capillis mulier pedes quos rigaverat tersitCapilli quippe superfluunt corpori. Et quid abundans terrena substantia, nisi capillorum speciem tenet? Quae dum ad usum necessitatis superfluit, etiam abscissa non sentit. Capillis ergo pedes Domini tergimus, quando sanctis ejus, quibus ex charitate compatimur, etiam ex his quae nobis superfluunt, miseremur, quatenus sic mens per compassionem doleat, ut etiam larga manus affectum doloris ostendat. Rigat namque lacrymis Redemptoris pedes, sed capillis suis non tergit, qui utcunque proximorum dolori compatitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pacis. ł unc enĩ gressus nrõs in uiã pacis
currimꝰ. nunc si placet ea quȩ dicta st̃
mystico intellectu disseram᷑. Quẽ namꝙ
phariseus de falsa iustia p̃sumens nisi u¬
daicũ populum. quẽ peccatrͥe mulier
aduestigia dni ueniens & plorans nisi con¬
uersam gentilitatẽ qsignit. Quȩ cum
a labastro uenit. ungestũ fudit. retrosecus
pedes dnisterit. laemqus pedes rigauit. capil¬
lis tersit. eosdem que qu sinfundebat et
tergebat pedes osculari nqu desiit. Nos gͦ
nos illa mulier expressit. si toto corde ad
dnm post peecata redeamus. si eius pęniten¬
tiȩ luctus inmitemur. Quid namꝙ ungento
nisi bonus odor opinionis eeprimitur :
Unde & paulus dicit. ap̃i bonus odor sumus
dõ in omĩ loco. Si igitur recta oꝑa agimꝰ
quibus opinionis bone odore ȩccłam respar¬
gamus. quid in dn̾i corpre nisi ungentum
fundimus. Sed sccus pedes mulier stetit.
Contra pedes enĩ dñi stetimus. cũ inpeccatis
positi eius itinerib ienitebamur. Sedsi

Expanded text:
pacis . Tunc enim gressus nostros in viam pacis currimus; nunc vero, si placet, ea quae dicta sunt mystico intellectu disseramus. Quem namque Pharisaeus de falsa justitia praesumens nisi Judaicum populum, quem peccatrix mulier, sed ad vestigia Domini veniens et plorans, nisi conversam gentilitatem designat? Quae cum alabastro venit, unguentum fudit, retro secus pedes Domini stetit, lacrymis pedes rigavit, capillis tersit, eosdemque quos infundebat et tergebat, pedes osculari non desiit. Nos ergo, nos illa mulier expressit, si toto corde ad Dominum post peccata redeamus, si ejus poenitentiae luctus imitemur. Quid namque ungnisi bonae odor opinionis exprimitur? Unde et Paulus dicit: Christi bonus odor sumus Deo in omni loco . Si igitur recta opera agimus, quibus opinionis bonae odore Ecclesiam respergamus, quid in Domini corpore nisi unguentum fundimus? Sed secus pedes mulier stetit. Contra pedes enim Domini stetimus, cum in peccatis positi, ejus itineribus retinebamur. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
cofinũ stercoris. ut tunc in retributioniᷤ
fructu pinguescat. quod nobis ꝑ pęniten¬
tiã fęcebat. Et si uirtutũ sũma operari¬
non possumꝰ: ipso ds̃ nr̃o gandet lam̃to.
ex ipsa ei iustitiȩ inchoatione placebinus.
qui iniusta quȩ fecimꝰ pummus. Nec
mora erit in fleribus. quia tergent ciaꝰ
transeuntes lacrimas gaudia mansura.¬

Expanded text:
cophinum stercoris, ut tunc in retributionis cophinum stercoris, ut tunc in retributionis fructu pinguescat quod nobis hic per poenitentiam fetebat. Et si virtutum sunon possumus, ipse Deus nostro gaudet lamento. Ex ipsa ei justitiae inchoatione placebimus, qui injusta quae fecimus punimus. Nec mora erit in fletibus, quia tergent citius transeuntes lacrymas mansura
Abbreviated transcription (Latin):
guine. redẽpti sumꝰ: menbra eiusdẽ sũmi
sacerdotis efficim᷑. Ulnde nobis & ꝑ petrũ
dicitur. Uos autẽ genus electũ. regale
sacerdotiũ. Sed qui gibbũ tolerat: ima
semꝑ intuetur. A sacerdotio ergo repellit᷑.
quia quisquis solis terrenis intentꝰ est: ipse
sibi testis est. quod menbrũ sũmi sacerdotis
non est. Hinc rursus pisces qui pennulas
non habent. ab esu fidelis popłi ꝓhibentur
isces quippe qui pennulas squamarũ habent.
dare saltꝰ etiã suꝑ aquas solent. Quid
ergo in pennatis piscib: nisi eleclȩ. animȩ
sigurant᷑: Quȩ ꝓfecto solȩ in caelestis
ȩcdae corpus transeunt. quȩ modo uir¬
tutũ pennulis fultȩ. saltꝰ dare ꝑ celeste
desideriũ sciunt. ut superna ꝑ contem¬
plationẽ appetant: quamuis in seipsis
iterum ex mortali carne. relabant ur
Ponatur ante oculos mulier curua: et
arbor infructuosa. Reminiscam maloꝵ
quȩ fecimꝰ. mittamus ad radicẽ cordis

Expanded text:
guine redempti sumus, membra eiusdem summi guine redempti sumus, membra eiusdem summi sacerdotis efficimur; unde nobis per Petrum dicitur: Vos autem genus electum. regale sacerdotium. Sed qui gibbum tolerat, ima semper intuetur; a saquia quisquis solis terrenis intentus est, ipse sibi testis est quod membrum summi sacerdotis non est. Hinc rursus pisces qui pennulas non habent, ab esu fidelis populi prohibentur . Pisces quippe qui pennulas squamarum habent, dare etiam saltus super aquas solent. Quid ergo pennatis piscibus nisi electae animae figurantur? Quae profecto solae in coelestis Ecclesiae corpus transeunt, quae, modo virtutum pennulis fultae, saltus dare per coeleste desiderium sciunt, ut superna per contemplationem appetant, quamvis in seipsis iterum ex mortali carne relabantur. d curvi sumus. Ponatur ante oculos mulier curva, et arbor infructuosa. Reminiscamur malorum quae fecimus, mittamus ad radicem cordis
Abbreviated transcription (Latin):
usq quaq incuruatꝰ est. Hinc alius ꝓpheta de
ĩmundis spiritib dicit. Qui dixert̃ aiimȩ
tuȩ. incuruare ut transeamꝰ. Recda quippe
stat anima. cũ superna desiderat : & nequa¬
quã flectitur ad ina. Sed maligni sp̃s.
cũ hanc in sua rectitudine sare conspicint.
per eam transire non possunt. Transire
namq eorũ est. ĩmunda illi desideria
spargere. Dicunt ergo incuruare ut tran¬
seamus : quia si ipsa se ad ina appetenda
non deicit: contra hanc illoꝵ. peruersitas
nullatenꝰ conualescit. Et transire per cã
nequeunt: quã contra se rigidã. in superna
Pudeat ergo terrena concupiscere: & dorsa
nientiũ ascendentibus aduersarus prębere
Cerram semꝑ intuetur qui curuus est: et
quo pręnuo sit redemptꝰ non meminit. qͥ¬
inia quęrit. Hinc etiã ꝑ moysen dicitꝰ᷑.
ut qui gipbo premit᷑. nequaquã ad sacer¬
dotium ꝓuehat᷑ Et quot quot ap̃i sane¬

Expanded text:
usquequaque incurvatus est. Hinc alius propheta de usquequaque incurvatus est. Hinc alius propheta de immundis spiritibus dicit: Qui dixerunt animae tuae, Incurvare ut transeamus . Recta quippe stat anima cum superna desiderat, et nequaquam flectitur ad ima. Sed maligni spiritus cum hanc in sua rectitudine stare conspiciunt, per eam transire non possunt. Transire namque eorum est immunda illi desideria spargere. Dicunt ergo Incurvare ut transeamus, quia si ipsa se ad ima appetenda non dejicit, contra hanc illorum perversitas nullatenus convalescit; et transire per eam nequeunt, quam contra se rigidam in superna Pudeat ergo terrena concupiscere, et dorsa mentium ascendentibus adversariis praebere. Terram semper intuetur qui curvus est, et quo praemio sit redemptus non meminit qui ima quaerit. Hinc etiam per Moysen dicitur, ut qui gibbo premitur, nequaquam ad sacerdotium provehatur, et quotquot Christi san
Abbreviated transcription (Latin):
ut nequaqũa surgere possit ad rectitudinẽ
Conat᷑ & labit᷑: quia ubi sponte. diu ꝑstitit:
ibi & cũ noluerit coactꝰ cadit. Bene de hac
nr̃a incuruatione. ex typo humam generis
ꝑ psalmistã dicit᷑. Incuruatꝰ sũ & humiliat᷑
sum usquequaq Contemplatꝰ quippe qđ ad
supernã lucẽ intuendã. homo condit̾ fuerat
sed peccatis exigentib foras missus. m̃tis suȩ
tenebras portat. suꝑna ñ appetit. in infimiᷤ
intendit. celestia naquaquã desiderat. ter¬
rena semꝑ in animo uersat: hoc quod de
suo genere doluit in seipso excdamanit diceuꝰ
Incuruat᷑ sũ & humiliatꝰ sũ usquequaq Con¬
templationẽ namq cȩlestiũ ꝑdens. si sola
carnis necessaria homo cogitaret: inẽnatũ
& humiliatꝰ esset. sed tam̃ usquequaq non
esset. Quẽ ergo a suꝑnis cogitationib non
solũ necessitas deicit. sed etiã uoluptas
inlicita sternt: non solũ incuruatus sed

Expanded text:
ut nequaquam surgere possit ad rectitudinem. ut nequaquam surgere possit ad rectitudinem. Conatur, et labitur, quia ubi sponte diu perstitit, ibi et cum noluerit coacta cadit. Bene de hac nostra incurvatione ex typo humani generis per Psalmistam dicitur: Incurvatus sum et humiliatus sum usquequaque . Contemplatus namque quod ad ssed peccatis exigentibus foras missus, mentis suae tenebras portat, superna non appetit, in infimis intendit, coelestia nequaquam desiderat, terrena semper in animo versat. Et hoc, quod de suo genere doluit, in seipso exclamavit dicens: Incurvatus sum et humiliatus sum usquequaque. Contemplationem namque coelestium perdens, si sola carnis necessaria homo cogitaret, incurvatus et humiliatus esset, sed tamen usquequaque non esset. Quem ergo a supernis cogitationibus non solum necessitas dejicit, sed etiam voluptas illicita sternit, non solum incurvatus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
& quid horis om̃ibus in cogitationib uris
de pecunuis. alius de prȩdiorũ ambitu
cogitat Cuncta hȩc in imo sunt. Et
quando mens talibus implicat᷑: ab status
sui rectitudine flectitur. Et quia ad
cȩleste desideriũ non assurgit: quasi mu¬
lier indinata. sursũ respicere nequaquã
cauit ad se & ait illi. Mulier. dimissa es
ab infirmitate tua. Et imposuit illi manũ.
& confestĩ erecta est llocanit & ererit:
quia illuminauit & adiuuit. Uocat sed
ñ erigit. quando quidẽ per eiꝰ gr̃am illumi¬
nam᷑ : sed exigentib nr̃is meritis adiuuari
non possumis. Plerũq enĩ uidemus quae
lgenda sunt. sed hȩc opere ñ implemus
Nitim᷑ & infirmam᷑. Mentis iudiciũ redtitu¬
dinẽ conspicit. sed ad hanc operis fortitudo
succũbit: quia nimirũ iã de pena peccati
est. ut ex dono quidẽ possit bonũ conspici
sed tam̃ ab eo qđ aspicit᷑ contingat ꝑ meritũ
repelli Ilsitata etenĩ culpa obligat mentem:

Expanded text:
, quid horis omnibus in cogitationibus vest, quid horis omnibus in cogitationibus vestde pecuniis, alius de praediorum ambitu cogitat. Haec cuncta in imo sunt, et quando mens talibus implicatur, a status sui rectitudine flectitur. Et quia ad coeleste desiderium non assurgit, quasi mulier inclinata sursum respicere nequaquam cavit ad se, et ait illi: Mulier, dimmposuit illi manum, et confestim erecta est. Vocavit et erexit, quia illuminavit et adjuvit. Vocat, sed non erigit, quando quidem per ejus gratiam illuminamur, sed, exigentibus nostris meritis, adjuvari non possumus. Plerumque enim videmus quae agenda sunt, sed hoc opere non implemus. Nitimur, et infirmamur. Mentis judicium rectitudinem conspicit, sed ad hanc operis fortitudo succumbit, quia nimirum jam de poena peccati est ut ex dono quidem possit bonum conspici, sed tamen ab eo quod aspicitur contingat per meritum repelli. Usitata etenim culpa obligat mentem,
Abbreviated transcription (Latin):
cidetur. quamuis hic sine fructu uiridis
stare uideat᷑. Erat autẽ docens in syna¬
goga sabbatis. Et ecce mulier quȩ habelut
sp̃m infirmitatis. annis decẽ & octo Paulo
ante iã diximꝰ. quia hoc trmnꝰ aduentus
domini. ad infructuosã ficulneam. quod
decẽ & octo annorũ mimerus. ad curuã
mulierem signat. Sexto enim die homo
factus est. atq eodem sexto die opera
dm̃i cuncta ꝑfecta sunt. Senarius autẽ
numerus in trigonũ ductus decem et
octo facit. Quia ergo homo qui serto die
factus est ꝑfecta opera habere noluit. sed
ante legẽ sub lege atq in exordio nicho¬
antis gr̃ȩ infirmꝰ extitit: decẽ & octo
annis mulier curua fuit. Et erat indi¬
nata: nec om̃ino poterat sursũ respicere
Omĩs peccator terrena cogitans. cȩlestia
non requirens. sursũ respicere non ualet.
quia dũ desideria inferiora sequitur:
a mentis suȩ rectitudine curuatur. &
hoc semꝑ uidet. quod sine intermissione

Expanded text:
cidetur, quamvis hic sine fructu viridis cidetur, quamvis hic sine fructu viridis stare videatur. 6. Erat autem docens in synagoga eorum sabbatis. Et ecce mulier quae habebat spiritum infirmitatis annis decem et octo. Paulo ante jam diximus, quia hoc erat trinus adventus domini ad infructuosam ficulneam, quod decem et octo annorum numerus ad curvam mulierem signat. Sexto enim die homo factus est , atque eodem sexto die opera Domini cuncta perfecta sunt. Senarius autem numerus in trigonum ductus decem et octo facit. Quia ergo homo, qui sexta die factus est, perfecta opera habere noluit, sed ante legem, sub lege, atque in exordio inchoantis gratiae infirmus exstitit, decem et octo annis curva mulier fuit. Et erat inclinata, nec omnino poterat sursum respicere. Omnis peccator terrena cogitans, coelestia non requirens, 1585 sursum respicere non valet, quia dum desideria inferiora sequitur, a mentis suae rectitudine curvatur, et haec semper videt, quod sine cessatione
Abbreviated transcription (Latin):
arboris: quando prauitatis suȩ consci¬
entia. tangit᷑ memoria cogitationis
Cumq se perpęnite itiã ad lam̃ta mens
excitat. cũq ad bonȩ operationis grãm
reformat: quasi per tactũ stercoris. redit
ad fȩcunditatẽ operis. radix cordiꝰ. Pangit
qđ fecisse se meminit. displicet sibi qua¬
lem fuisse se recolit. intentionẽ contra se
dirigit. atq ad meliora animũ accendit.
Ex fȩcore igitur. ad fructũ reuiuiscit ar¬
bor : quia de consideratione peccati. ad
bona se opera excitat animꝰ. Et sunt¬
pleriq qui increpationes audiunt. & tam̃
ad penitentiã redire contẽpnunt: et infruc¬
tuosi dõ. in hoc scło uirides stant. Sed
audiamꝰ quid ficulueȩ cultor adiungat
Si quidem fecerit fructũ. sin autem in
futuro succides eam: quia ꝓfecto quȩ hic
non uult ad fecunditatẽ pinguescere per
increpationẽ: illic cadit. unde iã surgere
ꝑ penitentia non ualet. Et in futuro suc¬

Expanded text:
arboris, quando pravitatis suę consciarboris, quando pravitatis suę conscientia tangitur memoria cogitationis. Cumque se per pęnitentiam ad lamenta mens excitat, cumque ad bonę operationis gratiam reformat, quasi per tactum stercoris redit ad fecunditatem operis radix cordis. Plangit, quod fecisse se meminit, displicet sibi, qualem fuisse se recolit, intentionem contra se dirigit atque ad meliora animum accendit. Ex foetore igitur ad fructum reviviscit arbor, quia de consideratione peccati ad bona se opera resuscitat animus, exauplerique qui increpationes audiunt, et tamen ad poenitentiam redire centemnunt, et, infructuosi Deo, in hoc saeculo virides stant. Sed audiamus quid ficulneae cultor adjungat: Si quidem fecerit fructum: sin autem, in futuro succides eam. Quia profecto qui hic non vult ad fecunditatem pinguescere per increpationem, illic cadet unde jam resurgere per poenitentiam non valet; et in futuro suc
Abbreviated transcription (Latin):
talibis deprecari. Nam cultor uineae
quid dicat audiamꝰ. Domine. dimitte
illam & hoc anno: usq dũ fodiam circa
illam. Quid est circa ficulneam fodere.
nisi infructuosas mentes increpare: Omis
quippe fossa in imo est. Et nimirum
increpatio dum mentẽ sibi demonstrat
humiliat. Quotiens ergo de peccato suo¬
aliquem corripimꝰ : quasi ex culturae
debito circa infructuosam arborẽ fodimꝰ
Post fossionẽ uero quid dicat᷑ audiamus
Et mittã cofinũ stercoris. Quid est cofinuᷤᷤ
stercoris. nisi memoria peccatorum:
Peccata etenĩ carnis stercora uocantur
iumenta in stercore suo. Iumenta quippe
in stercore suo cõputrescere est. carnales
quosq in fȩtore luxuriȩ uitam sinire¬
Nos itaq quotiens carnalẽ mentẽ de suis
peccatis increpamꝰ. quotiens ad ͤ memoriã.
uitia anteacta reducimꝰ : quasi infructu¬
osȩ arbori. cosinũ stercoris uersamus ut
titur ergo cosinꝰ sterioris. ad radicen

Expanded text:
talibus deprecari. Nam cultor vineae talibus deprecari. Nam cultor vineae quid dicat audiamus: Domine, dimitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam. Quid est circa ficulneam fodere, nisi infructuosas mentes increpare? Omnis quippe fossa in imo est. Et nimirum increpatio dum mentem sibi demonstrat, humiliat. Quoties ergo aliquem de peccato suo corripimus, quasi ex culturae debito circa infructuosam arborem fodimus. Post fossionem vero quid dicatur audiamus. Et mittam cophinum stercoris. Quid est cophinus stercoris, nisi memoria peccatorum? Peccata etenim carnis stercora vocantur. iumenta in stercore suo. Iumenta quippe in stercore suo computrescere est, / carnales quosque in fętore luxurię vitam Nos itaque quoties carnalem mentem de suis peccatis increpamus, quoties ad ejus memoriam vitia anteacta reducimus, quasi infructuosae arbori cophinum stercoris versamus, uttitur ergo cofinus stercoris ad radicem
Abbreviated transcription (Latin):
etiam impedimentũ prestat cęteris.
quia quicumq sub ipso sunt. exemplo
prauitatis illius : quasi umbra ꝑuersi¬
tatis eius premunt᷑. Stat desuꝑ arbor
infructuosa. & subter terra sterilis iacet.
infructuosa arbors desuꝑ umbra densat᷑
& solis radius ad terram descendere ne¬
quaquã ꝑmittitur : quia dum subiecti
quilibet. patroni ꝑuersi ꝑuersa exempla
conspiciunt : ipsi quoq infructuosi rema¬
nentes. ueritatis lumine priuantur. &
pressi umbra. calorẽ solis non accipiunt.
quia inde remanent a dõ frigidi. unde
in hoc scło male ꝓtegunt᷑. Sed de hoc̃
ꝑuerso quolibet & potente. pęne iam
requisitio đo non est. Postquã enim se
perdidit. quęrendũ solu̾modo est cur
& alios perimit. Unde bene eisdem
uineȩ dominus dicit Ut quid etiam ter¬
ram occupat: Terrã quippe occupat
qui mentes alienas granat. Terrã occu¬
pat: qui locũ quẽ tenet. in bonis operib
non exercet. Sedtamen nr̃m est pro

Expanded text:
etiam impedimentum praestat caeteris, etiam impedimentum praestat caeteris, quia quicunque sub ipso sunt, exemplo pravitatis illius, quasi umbra perversitatis ejus premuntur. Stat desuper arbor infructuosa, et subtus terra sterilis jacet. Infructuosae arboris desuper umbra densatur, et solis radius ad terram descendere nequaquam permittitur, quia dum subjecti quilibet patroni perversi perversa exempla conspiciunt, ipsi quoque, infructuosi remanentes, veritatis lumine privantur. Et, pressi umbra, calorem solis non accipiunt, quia 1584 inde remanent a Deo frigidi, unde in hoc saeculo male proteguntur. Sed de hoc perverso quolibet et potente pene jam requisitio Deo non est. Postquam enim se perdidit, quaerendum solummodo est cur et alios premat. Unde bene ejusdem vineae dominus dicit: Ut quid etiam terram occupat? Terram quippe occupat qui mentes alienas gravat, terram occupat qui locum quem tenet in bonis operibus non exercet. 5. Sed tamen nostrum est pro
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ se non inuenisse conquerit᷑. quia
quorumdã prauorũ mentes. nec inspirata
lex naturalis corrigit. nec pręcepta
erudiunt. nec incarnationis eiꝰ miracula
conuertunt. Quid uero per cultorem
uineȩ. nisi prȩpositorũ ordo exprimit᷑ :
Qui dũ prȩsunt aeccłȩ: nimirũ dñicae
uineae curã gerunt. Huius enĩ primꝰ
cultor petrus apłs extitit. Hunc nos
indigni sequim᷑. in quantũ pro eruditi¬
one ur̃a. docendo. deprecando. increpan¬
do laboramꝰ. Sed cũ magno iã timore
audiendũ est. quod cultori uineae de
infructuosa arbore dicit᷑. Succide eã.
Ut quid etiam terrã occupat: Unusquisq
iuxta mođu suum in quantũ locũ uitȩ
prȩsentis tenet. si fructũ bonȩ operationi
non exhibet : uelut infructuosa arbor
terrã occupat. quia in eo loco in quo
ipse est & aliis operandi occasionem
negat. Sed in hoc scło potens quilibet.
si fructũ non habet bonȩ operationis.

Expanded text:
fructum se non invenisse conqueritur, quia fructum se non invenisse conqueritur, quia quorumdam pravorum mentes nec inspirata lex naturalis corrigit, nec praecepta erudiunt, nec incarnationis ejus miracula convertunt. Quid vero per cultorem vineae, nisi praepositorum ordo exprimitur? Qui dum praesunt Ecclesiae, nimirum dominicae vineae curam gerunt. Hujus enim vineae primus cultor Petrus apostolus exstitit. Hunc nos indigni sequimur, in quantum pro eruditione vestra, docendo, deprecando, increpando, laboramus. 4. Sed cum magno jam timore audiendum est quod cultori vineae de infructuosa arbore dicitur: Succide illam; ut quid etiam terram occupat? Unusquisque juxta modum suum, in quantum locum vitae praesentis tenet, si fructum bonae operationis non exhibet, velut infructuosa arbor terram occupat, quia in eo loco in quo ipse est, et aliis operandi occasionem negat. Sed in hoc saeculo potens quilibet, si fructum non habet operationis bonae,
Abbreviated transcription (Latin):
denuntiat. Quȩ & bene plantata sicut
sicus. & bene creata sicut mulier : sed
in culpã propria sponte. lapsa. neq fruc¬
tum seruat operationis. neq statum
rectitudinis. Ad peccatũ quippe ex
uoluntate corruens. quia fructũ oboe¬
dientiȩ ferre noluit: statũ rectitudinis
amisit. Quȩ ad dĩ similitudinẽ condita.
dũ in sua dignitate non ꝑstitit: quod
plantata uel creata suerat. seruare con¬
tẽpsit. Tertio dñs uineȩ ad ficulneam
uenit. quia naturã generis humani.
ante legem sub lege sub gr̃ã er peclando.
admonendo. uisitando. requisiuit. Dirtt
ex quo uenio fructum quęrens in ficul¬
nea hac. & non inuenio llenit ante legẽ.
quia per naturalem intellectũ quid unus¬
quisq exemplo sui qualiter erga ꝓxinũ
agere debuis set innotuit. Uenit in lege
quia pręcipiendo docuit llenit pꝰ legem
per grãm: quia pietatis suȩ prȩsentiam
exhibendo monstrauit. Sed in trib annis

Expanded text:
denuntiat? Quae et bene plantata est sicut denuntiat? Quae et bene plantata est sicut ficus, et bene ta sicut mulier; sed in culpam propria sponte lapsa, neque fructum servat operationis, neque statum rectitudinis. Ad peccatum quippe ex voluntate corruens, quia fructum obedientiae ferre noluit, statum rectitudinis amisit. Quae ad Dei similitudinem condita, dum in sua dignitate non perstitit, quod plantata vel creata fuerat, servare contempsit. Tertio dominus vineae ad ficulneam venit, quia naturam generis humani ante legem, sub lege, sub gratia, exspectando, admonendo, visitando, requisivit. 3. Dixres sunt ex quo venio fructum quaerens in ficulnea hac, 1583 et non invenio. Venit ante legem, quia per naturalem intellectum quid unusquisque exemplo sui qualiter erga proximum agere debuisset innotuit. Venit in lege, quia praecipiendo docuit. Venit post legem per gratiam, quia pietatis suae praesentiam exhibendo monstravit. Sed tamen in tribus annis
Abbreviated transcription (Latin):
Ñs & redẽptor nr̃. per euangeliũ
suum aliquando uerbis loquitur.
aliquando rebus. aliquando aliud
uerbis atq aliud rebus. aliquando uerbis
quod rebus. Duas etenĩ res in euangelio
sr̃s audistis. ficulneam infructuosam. et
mulierẽ curuã: & utriq rei est pietas
impensa. Illud autem dixit ꝑ similitudinẽ
istud egit per exhibitionem. Sed hoc signi¬
ficat siculnea infructuosa. quod mulier
inclinata. & hoc ficulnea reseruata qđ
mulier erecta. Dñs uineȩ tertio uenit
ad ficulneã. & fructũͬ inuenit: & mulier
quȩ erecta est. decem & octo annis suerat
curua. Hoc autẽ decem & octo anuorũ
numero signatur: quod tertio dominus
ꝑhibetur. Quia igitur pręm ittendo
sumnatĩ totã perstruiximꝰ: iam per
lectionis ordinẽ. singula disseramus
Arborem fici habebat quidã plantatam
in uinea. & uenit quęrens fructũ in illa
& non inuenit. Quid arbor fici: nisi
humanã naturã signat: Quid mulier
indinata. nisi eamdẽ naturã significando

Expanded text:
nus et Redemptor noster per Evangelium suum aliquando verbis, aliquando rebus loquitur; aliquando aliud verbis, atque aliud rebus; aliquando autem hoc verbis quod rebus. Duas etenim res ex Evangelio, fratres, audistis, ficulneam infructuosam, et mulierem curvam, et utrique rei est pietas impensa. Illud autem dixit per similitudinem, istud egit per exhibitionem. Sed hoc significat ficulnea infructuosa quod mulier inclinata, et hoc ficulnea reservata quod mulier erecta. Dominus vineae tertio venit ad ficulneam, et fructum minime invenit, et mulier quae erecta est decem et octo annis fuerat curva. Hoc autem decem et octo annorum numero signatur, quod tertio dominus perhibetur. Quia ergo praemittendo summatim tota perstrinximus, jam per lectionis ordinem singula disseramus. 2. Arborem fici habebat quidam plantatam in vinea sua; et venit quaerens fructum in illa, et non invenit. Quid arbor fici, nisi humanam naturam designat? Quid mulier inclinata nisi eamdem naturam significando
Abbreviated transcription (Latin):
quia sicut dies duodec̃i horis ab ortu
uersationis qđ per ortũ solis intelligit᷑
suos illustrat fideles. in quã qui usq
ad occasum id est usq ad finẽ uitae

Expanded text:
 sicut dies duodecim horis ab ortu versationis, quod per ortum solis intelligitur, suos illustrat fideles; in qua qui usque ad occasum, id est, usque ad finem vitae
Abbreviated transcription (Latin):
Scio quosdã istum qui debebat decem
milia talentoꝵ diabolũ interpretari
cuuis urorem & filios uenundatos ꝑseue¬
rante illo in malitia. insipientiã & malaᷤᷤ
cogitationes intelligi uolunt. Sicut emĩ
iusti uxor dicit᷑ sapientia : sic & uxorẽ
iniusti & peccatoris appellari stultitiã
Sed quomͦ ei dimittat dñs decem milia
talenta. & ille nobis conserus suis centũ
denarios non dimisit: nec ȩcclesiasticae
interpretationis est. nec a prudentib
uiris recipiendȩ Sic & pater meus
cȩlestis faciet nobis. si non remiseritiᷤ
unusquisq fr̃i suo de cordibus ur̃is
Formidolosa sententia. si iuxta nr̃am
mentẽ sententia dĩ flectit᷑ atq mutat᷑
si parua fr̃ibus non dimittimꝰ. magna
nobis a dõ non dimittent᷑. Et qͥa potest
unusquisq dicere. nihil habeo contra eũ.
ipse nouit. habet dm iudicẽ. non mͥ
cura est quid uelit agere. ego ignoui
ei : confirmat sententiã suam. & om̃em
simulationẽ fictę pacis euertit dicens

Expanded text:
Scio quosdam istum qui debebat decem millia talenta, diabolum interpretari, cujus uxorem et filios venundandos perseverante illo in malitia, insipientiam et malas cogitationes intelligi volunt. Sicut enim justi uxor, dicitur sapientia: sic uxorem 144 injusti et peccatoris, appellari stultitiam. Sed quomodo ei dimittat dominus decem millia talenta; et ille nobis conservis suis centum denarios non dimiserit, nec Ecclesiasticae interpretationis est, nec a prudentibus viris recipiendae. Sic et Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiserit unusquisque fratri suo de cordibus vestris. Formidolosa sententia, si juxta nostram mentem sententia Dei flectitur atque mutatur. Si parva fratribus non dimittimus, magna nobis a Deo non dimittentur. Et quia potest unusquisque dicere: nihil habeo contra eum, ipse novit: habet Deum judicem, non mihi curae est, quid velit agere, ego ignovi ei; confirmat sententiam suam, et omnem simulationem fictae pacis evertit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
rotio scĩ euangeli quã modo sr̃s
audistis expositione non indiget
Sed ne hanc tacite prȩterisse uideamur:
exhortando potius quã exponendo in ea
aliquid loquam᷑. Hoc autẽ solumodo de
expositione uideo esse requirendũ. cur is
qui ad salutem petendam uenerat audiuit
nisi signa & ꝓdigia uideritis non creditis

Expanded text:
tio sancti Evangelii, quam modo, fratres, audistis, expositione non indiget. Sed ne hanc taciti praeterisse videamur, exhortando potius quam exponendo in ea aliquid loquamur. Hoc autem nobis solummodo de expositione video esse requirendum, cur is qui ad salutem filio petendam venerat audivit: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis
Abbreviated transcription (Latin):
atauus m̃s felir huius romanȩ aecdesiae
antistes apparuit. eiq mansionẽ ꝑpetuȩ
claritatis ostendit dicens. Ueni. quia in
hac te lucis mansione suscipio. Quȩ subse¬
quenti mox febre correpta. ad diem
ꝑuenit extremũ. Et sicut nobilib femimᷤ
uirisq morientibus multi conueniunt qͥ
eorũ ꝓximos consolent᷑: eadẽ hora eius
exitus multi uiri ac feminȩ eius lectulũ
circũsteterunt Int̾ quas mat̾ quoq mea
adfuit. cũ subito sursũ respiciens illa.¬

Expanded text:
elix hujus Romanae Ecclesiae antistes apparuit, eique mansionem perpetuae claritatis ostendit, dicens: Veni, quia in hac te lucis mansione suscipio. Quae subsequenti mox febre correpta, ad diem pervenit extremum. Et sicut nobilibus feminis virisque morientibus multi conveniunt, qui eorum proximos consolentur, eadem hora ejus exitus multi viri ac feminae ejus lectulum circumsteterunt, inter quas mater mea quoque adfuit; cum subito sursum
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris sunt cesari. & quȩ sunt dĩ dõ
Quemadmodũ cesar a uobis erigit im¬
pressionem imaginis suȩ i qͥđ
sic & đs. ut quemadmodũ es¬
illi redditur nummꝰ : sic dõ anima lu¬
mine uultꝰ eius illustrata atq signata
Unde psalmista signatũ est inquit in nobis
lumen uultꝰ tui dñe. Hoc quippe lum̃
est totũ hominis  uerũ bonũ. quod
non oculis sed mente conspicitur
Signatũ est autem dixit in nobis. taqĩa
denarius signat᷑ regis imagine. Homo
enĩ factus est ad imaginem & simili¬
tudinem dĩ. quam peccando corrupit
Bonũ ergo enis est uerũ atq ęternum.
si renascendo signetur. Et non potuert̃
uerbũ eius reprehendere corã plebe
& mirati in responsis eius tacuerunt
Qui credere debuerant ad tantã sapi¬
entiã mirati sunt qđ calliditas eorum
insidiandi non inuenisset locum

Expanded text:
Caesaris sunt, Caesari; et quae Dei sunt, Deo. Caesaris sunt, Caesari; et quae Dei sunt, Deo. Quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultus ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, et verum bonum quod non oculis, sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei , quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et non potuerunt verbum ejus reprehendere coram plebe; et mirati in responsis ejus, tacuerunt. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt quod calliditas eorum insidiandi non invenisset locum.
Abbreviated transcription (Latin):
ostendite mͥ inquit denariũ hoc est
genus nummi qđ pro decẽ nummis
toris ignorantiã esse & non dispensa¬
tionem : discant ex prȩsenti loco qđ
utiq potuerit scire itĩc cuiꝰ miago
esset in nummo. Sed interrogat. ut
ad sermonẽ eorũ competenter respon¬
deat. Respondentes dixerunt. Cesariᷤ
Ait illis. Reddite ergo quȩ cęsariᷤᷤ sunt
cesari. & quȩ sunt đĩ dõ. Cesarẽ non .xi¬
putemꝰ augustũ sed tyberiũ significari
priuignũ eius qui in locũ successerat
uitrici. sub quo & passus est dñs
Om̃s autem reges romani a primo
gaio cęsare qui imperiũ arripuerat
cesares appellati sunt. Porro quod ait
reddite quȩ sunt cęsaris cesari. idest
nummũ. tributũ & pecuniã & quae
sunt dĩ dõ: decimas. primitias. obla
tiones ac uictimas sentiamꝰ. quomodo¬
& ipse reddit tributa pro se & petro
Et dõ reddit quȩ dĩ sunt. patris faci¬
ens uoluntatẽ. Aliter Reddite quae

Expanded text:
Ostendite mihi, inquit, denarium. Hoc est Ostendite mihi, inquit, denarium. Hoc est genus nummi quod pro decem nummis toris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit scire Jesus, cujus imago esset in nummo. Sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Respondentes dixerunt: Caesaris. Et ait illis: Reddite ergo quae Caesaris sunt Caesari, et quae Dei sunt Deoputemus Augustum, sed Tyberium significari privignum ejus, qui in locum successerat ipsius, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem Reges Romani a primo C. Caesare, qui Imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, id est, nummum, tributum et pecuniam, et quae sunt Dei Deo, decimas, prtiones ac victimas sentiamus. Quomodo ipse et reddit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem . Aliter: Reddite quae
Abbreviated transcription (Latin):
solueret. primitiua daret. & cętera
quȩ in lege scripta sunt. humaniᷤ legib
subiacere Cuius seditionis adeo fomes
inualuit. ut post dñi passionẽ insisten¬
tibus sibi romanis patriã. gentem.
& regnum. nobile illud cum sua
religione templũ. immo ipsã lucem
perdere quã tributa pendere mallent
Et interrogauerunt illũ dicentes. Magis¬
ter. scimus quia recte dicis & doces.
& non accipis ꝑsonã sed in ueritate¬
butum cesari an non: Blanda et
fraudulenta int̾rogatio illuc prouocat
respondentẽ. ut magis đm̃ qua cesarẽ
timeat & dicat non debere tributa
solui. ut statĩ audientes ministri prę¬
sidis qui iuxta alios euangelistas affu¬
isse legunt᷑ seditioni reum contra ro¬
manũ principẽ teneant Considerans
autẽ dolum illorũ dixit ad eoᷤ. Quid
me tẽptatis : Ostendite mͥ denarium.
cuius habet imaginẽ & inscriptionem
Sapientia semꝑ sapient̾ agit. Ut suis
potissimũ tẽptatores sermonib c̃sutent᷑

Expanded text:
solveret, et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt , humanis legibus subjacere. Cujus seditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini passionem insistentibus sibi Romanis, patriam, gentem et regnum, nobile illud cum sua religione templum, imo ipsam lucem perdere, quam tributa pendere maluerint. Et interrogaverunt illum, dicentes: Magister, scimus quia recte dicis, et doces; et non accipis Caesari, an non? Blanda et fraudulenta interrogatio, illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes Hersidis qui juxta alios evangelistas adfuisse leguntur, seditionis contra Romanos principem teneant. Considerans autem dolum illorum, dixit ad eos: Quid me tentatis? ostendite mihi denarium, cujus habet imaginem et inscriptionem. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ettamen uenire paratꝰ est ad salutem
serui Certe si nos cuiuspiam seruuᷤ
rogaret ut ad eũ ire deberemꝰ: ꝓtinus
nobis nr̃a superbia in cogitat̾ione
tacita responderet dicens. Non eas
quia temetipsũ degeneras. Honor tuu̾
despicit᷑. lociis uilescit. Eece de caelo
uenit. qui seruo occurrere in terra ñ
despicit. Et tamen humiliari in teria
contẽpnmus. qui de terra sumus
Quid uͦ apud dm̃ ulus. quid esse des¬
pectius potest. quã seruare honorẽ
apud homines. & interni testis oculoᷤᷤ

Expanded text:
et tamen venire paratus est ad salutem et tamen venire paratus est ad salutem servi. Certe si nos cujuspiam servus rogaret ut ad eum ire deberemus, protinus nobis nostra superbia in cogitatione tacita responderet dicens: Non eas, quia temetipsum degeneras, honor tuus despicitur, locus vilescit. Ecce de coelo venit, qui servo occurrere in terra non despicit; et tamen humiliari in terra contemnimus, qui de terra sumus. Quid vero apud Deum vilius, quid esse despectius potest, quam servare honorem apud homines, et interni testis oculos