comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
x quo colligitur nicħ aliud significari
cum dicitur homo malus. nisi bonum
malum. Unde auoꝰ. in eodem subdit qͥd ẽ ma¬
lus homo nisi mala natura: quia homo nat᷑a ẽ:
Porro si homo aliqd̃ bonu̾ẽ. quia natura ẽ qͥd
aliud est malus homo nisi malum bonum:
tam̃ cum duo ista discernimus inuemimus
nec ideo malum quia homo ẽ nec id̾o bonum
qm̃ iniquusẽ. S bonũ quia homo: malũ. qͥa
iniquus. Omnis itaq natura etiam siuitiosa
sit. in quantũ natura ẽ. bona est: inquantũ
uitiosa ẽ mala ẽ¬
de contͣrus fallit inhis scilicet bono & malo.

Expanded text:
ud significari cum dicitur homo malus, nisi bonum malum. Unde August., in eodem op. subdit: Quid est malus homo, nisi mala natura? quia homo natura est. Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid aliud est malus homo, nisi malum bonum? Tamen eum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum, quia homo est; nec ideo bonum, quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa sit, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala esde contrariis fallit in his, scilicet bono et malo.
Abbreviated transcription (Latin):
qui scđ̃m habitum. dm̃ hominem factum di¬
cunt. Accipiendo enim hominem. dictus ẽ d̃s
homo ẽẽ ds. Namsi eẽntialit̃ inquiunt illi d̃s
ẽẽ homo. uł homo eẽ d̾s intelligeretur. Tc̃ si d̃s
hominem assũpsisset in sexu muliebri. & mu¬
accepisse hominem in sexu muliebri: potuit gͥ

Expanded text:
Qui secundum habitum, Deum hominem factum diQui secundum habitum, Deum hominem factum dicunt. Accipiendo enim hominem dictus est Deus, homo esse Deus. Nam si essentialiter, inquiunt illi, Deus esset homo, vel homo esse Deus intelligeretur; tunc si Deus hominem assumpsisset in sexu muliebri, etiam muassumpsisse hominem in sexu muliebri, potuit erg
Abbreviated transcription (Latin):
Iincarnatione filii ñ solum ꝑsonã ex na-¬
turis compositam negant: uerum etiam hoĩe
aliquem. siue etiam aliquam substantiam ibi
ex amma ce carne compositã uł factã diffitent᷑:
s sic ila duo. scił. animam ce carnẽ ũbi ꝑsone. ł
nature unita ẽẽ auint. ut ñ ex ulis duob uel
ex his trib. aliqua sub̃a uł ꝑsona fieret siue com¬
ponereturꝰ S iuis duob uelut indum̃to ũbũ
dĩ uestiretur: ut mortalium oculis congruent̃
appareret. Qui idõ dicit᷑ factꝰ homo. quia ueri¬
tatem carnis &e aĩe accepit: que duo etiam in
singularitatem uł unitatem sue ꝑsone accepisse
legitur. ñ quia uiaduo uł aliqua res ex illis cõ¬
posita sit una ꝑsona cum ũbo. uł sit ũbum:. s
quia illis duob accedentib ũbo. nonẽ ꝑsonaꝵ.
numerus auctus. ut fieret quat̾nitas int̾nita¬
te: & quia ipsa ꝑsona ũbi que erat prius sine
indum̃to assumptione indum̃ti ñ ẽ diuisauł
mutata. s una eademq immutata ꝑmansit:

Expanded text:
incarnatione Verbi non solum personam ex naturis compositam negant; verum etiam hominem aliquem, vel aliquam substantiam ibi ex anima et carne compositam vel factam diffitentur; Sed sic illa duo, scilicet animam et carnem, Verbi personae vel naturae unita esse aiunt, ut non ex illis duobus, vel ex his tribus aliqua natura vel persona fieret sive componeretur, sed illis duobus velut indumento Verbum Dei vestiretur, ut mortalium oculis congruenter appareret. Qui ideo dicitur vere factus homo, quia veritatem carnis et animae accepit. Quae duo etiam in singularitatem vel unitatem suae personae accepisse legitur, non quia illa duo, vel aliqua res ex illis composita sit una persona cum Verbo, vel sit Verbum, sed quia illis duobus accedentibus Verbo, non est personarum numerus auctus, ut fieret quaternitas in Trinitate; et quia ipsa persona Verbi quae prius erat sine indumento, assumptione indumenti non est divisa vel mutata, sed una eademque immutata permansit.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi queritur unitas trinitatis patͥs scił. &
tur. nec laboriosuis aliquid querttur nec frue¬
tuosius aliquid inuenitur. ꝓinde omnis
qui audit ce legit ea que de meffabili ce inac¬
cessibili d̃itatis luce dicuntur: studeat imi¬
tari atq seruare quod uenerabilis doctor
augustinus in primo libro de trinitate de se¬
ipso ait. Noñ pigebit me inquit sicubi hesi¬
to querere: nec pudebit sicubi erro.discere.
Quisquis ergo hec audit uł legit. ubi pariter
certtis est. ꝑgat mecum: ubi parit̾ hesitat.
querat mecum. ubi errorem suum cognoscit.
ingrediamur simulcaritatis uiam tendentes
adeum: de quo dictum est. Ouerite faciem
eius semper.¬

Expanded text:
ubi quaeritur unitas Trinitatis, Patris scilictur, nec laboriosius aliquid quaeritur, nec frtuosius aliquid invenitur. Proinde omnis, qui audit et legit ea, quae de ineffabili et inaccessibili Deitatis luce dicuntur, studeat imitari atque servare, quod venerabilis doctor Augustinus in primo libro De Trinitate, de seipso ait: Non pigebit me, inquit, sicubi haesito, quaerere; nec pudebit me, sicubi erro, discere. Quisquis ergo hoc audit vel legit, ubi pariter certus est, pergat mecum; ubi pariter haesitat, quaerat mecum; ubi errorem suum cognoscit, et me, et ita ingrediamur simul charitatis viam tendentes ad eum, de quo dictum est: Quaerite faciem ejus semper
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter solam beatitudinem: nonquin eas
ꝓpt̾ se diligamus: s quia id ipsum qd̃ eas
diligimus. referimus ad illud summum
bonum cuisoli inherendum ẽ. & in eoꝑma¬
nendum. finisq leticie ponendus: quare
uirtutib non est fruendum. S dicet ali¬
quis. frui est:amore inherere alicui rei
ꝓpter seipsam ut p̃dictum est. Si ergouir¬
tutes ꝓpter se amande sunt: & eis fruendũ
est ad quod dicimus. In illa descriptione
ubi dicitur. ꝓpter se ipsam intelligendum ẽ.
tantummodo: ut scilicet ametur ꝓpter se ipsã
tantum. ut non referatur ad aliud. s ibi po
inheseris. atty ꝑmanseris. finem ponens le
non est faciendum nisi inilla trinitate idẽ
summo &e incommutabuibonõ. Utendum¬
est ergo uirtutibus: & ꝑ eas fruendũ summo
bono: ita ce de bona uoluntate dicimus. Uñ
luntas est ꝑquam fruimur: Ita ce ꝑ uͥtuces
fruimur. non eis: nisi forte aliqua urtus sit
cłs ut caritas. de qua post tractabitur.

Expanded text:
propter solam beatitudinem; non quin eas propter solam beatitudinem; non quin eas propter se diligamus, sed quia id ipsum quod eas diligimus, referimus ad illud summum bonum, cui soli inhaerendum est et in eo permanendum, finisque laetitiae ponendus: quare virtutibus non est fruendum. Sed, dicet aliquis: Frui est amore inhaerere alicui rei propter se ipsam, ut praedictum est. Si ergo virtutes propter se amandae sunt, et eis fruendum est. Ad quod dicimus, in illa descriptione, ubi dicitur propter seipsam, intelligendum est tantummodo, ut scilicet ametur propter seipsam tantum, ut non referatur ad illud, sed ibi poninhaeseris atque permanseris, finem in ea ponenon faciendum est nisi in illa Trinitate, id est summo et incommutabest ergo virtutibus, et per eas fruendum summo bono; ita et de voluntate bona dicimus, unde luntas est per quam fruimur; ita et per virtutes fruimur, non eis, nisi forte aliqua virtus sit Deus, ut charitas; de qua post tractabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
brosii: quiait suꝑ illum locum epłe adga
lathas. Fructus autem sp̃c est: caritasgau¬
dium. pax patientia & cet̾a. hec non nomi¬
nat oꝑa. s fructꝰ: quia ꝓpter se petenda sunt.
Si uero ꝓpter se petenda sunt: ergo ꝓpter
se amanda. Nos autem harum que uidet̃
auctoritatum repugnantiam de medio exi¬
mere cupientes. dicimus quod uirtutes ꝓpt̃
se petende & amande sunt: &e tam̃ ꝓpter solã
beatitudinem. Propt̃ se quidem amande sunt.
quia delectant su possessores sincera ce sc̃a
delectatione: ce in eis pariunt gaudium sp̃u¬
ale. Uerumtam̃ non ẽ hconsistendũ sed ul¬
tra gradiendum. Non hic hereat dilectio¬
nis gressus. neq hic sit dilectionis t̾̃minus:
s referatur hoc ad illud summum bonum.
ciusoli omnino inherendum ẽ: quia illud
ꝓpter se tantum amandum ẽ. Et ultra illud
nichil querendum est Illud ẽ. enĩ suppremꝰ
sinis. Ideo ausꝰ dicit. quod eas diligimus

Expanded text:
b., qui ait super illum locum Epistolae b., qui ait super illum locum Epistolae ad Gal.: Fructus autem Spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia, etc.; at hic non nominat opera, sed fructus, quia propter se petenda sunt: si vero propter se peteuda sunt, ergo et propter se amanda . Nos autem harum quae videtur auctoritatum repugnantiam de medio eximere cupientes, dicimus quod virtutes propter se petendae et amandae sunt, et tamen propter solam beatitudinem: propter se quidem amandae sunt, quia delectant sui possessores sincera et sancta delectatione, et in eis pariunt gaudium spirituale. Verumtamen non est hic consistendum, sed ultra gradiendum, non hic haereat dilectionis gressus, neque hic sit dilectionis terminus; sed referatur hoc ad illud summum bonum, cui soli omnino inhaerendum est, quia illud propter se tantum amandum est, et ultra illud nihil quaerendum est; illud est enim supremus finis. Ideo Aug. dicit quod eas diligimus
Abbreviated transcription (Latin):
uel utendum. Quibdam uidetur qd̾ eis
sit utendum &e non fruendum: & hoc con¬
firmant auctoritate augustini. quiut p̃tax¬
atum est. dicit non eẽ fruendum. nisi trini¬
tate idest summo & incommutabui bonõ.
Item dicunt ideo non ẽe fruendum eis quia
ꝓpter se amande non sunt: s ꝓpt̾ etemambe¬
alitudinem. Iuud autem quo fruendum est:
ꝓpt̾ se amandum est s quod uitutes aman-¬
dinem. ꝓbant auctoritate augustini: qui
in libro .xiii. de trinitate contra quoscdlam
ait. forte uirtutes. quas ꝓpt̃ solam beatitu¬
ut ipsam beatitudinem non amemus qd̃
si faciunt. etiamipsas amare utiq desisti¬
mus: quando illam ꝓpter quam solam. istas
amauimus. ñ amamus. Ecce his ũbis uidet᷑
augustinus ostendere: quod uirtutes ñ ꝓpt̃
se. s. ꝓpt̾ solam beatitudinem amande sint.
Quod si ita est: ergo eis fruendum non est.
Aliis uero contra uidetur scilicet quod eis¬
fruendum sit: quia ꝓpt̃ se petende & aman¬
de sunt: ae hoc confirmant auctoritate am¬

Expanded text:
dam videtur quod eis sit utendum, et non fruendum: et hoc confirmant auctoritate Aug. qui, ut praetaxatum est , dicit non esse fruendum nisi Trinitate, id est, summo et incommutabili bono. Item dicunt ideo non esse fruendum eis, quia propter se amandae non sunt, sed propter aeternam beatitudinem. Illud autem quo fruendum est, propter se amandum est. Sed quod virtutes probant auctoritate Aug. qui, in lib. 13 de Trin., contra quosdam ait: Forte virtutes quas propter solam beatitut, ut ipsam beatitudinem non amemus; quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desistimus, quando illam propter quam solam istas amavimus, non amamus. Ecce his verbis videtur Aug. cap. 8, ostendere quod virtutes non propter se, sed propter solam beatitudinem amandae sint. Quod si ita est, ergo eis fruendum non est. Aliis vero contra videtur, scilicet quod fruendum eis sit, quia propter se petendae et amandae sunt. Et hoc confirmant auctoritate Am
Abbreviated transcription (Latin):
bone uoluntatis. beatitudo ẽ. uita et̾na
d̃s ipse. Male uͦ finis. ẽ aliud. scit. mala delec¬
tatio ẽ. uł aliquid alud inquo ñ debet uolun¬
tas quiescere. finem bonum insinuat ꝓpħa
tatis &e actionis. ad quam omne p̃ceptum re-¬
ferendum est. Vnde auoꝰ in ench. Om̃nia p̃¬

Expanded text:
bonae voluntatis beatitudo est, vita aeterna, ipse Deus. Malae vero finis est aliud, scilicet mala delectatio, vel aliquid aliud in quo non debet voluntas quiescere. Finem vero bonum insinuat Prophtatis et actionis, ad quam omne praeceptum referendum est. Unde Aug., in Ench.,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs. finis p̃cepti ẽ caritas de corde puro
&e conscientia bona ae fide ñficta. Omĩs itaq p̃¬
ceptifinis caritas est. id estad caritatẽ refertur
omne p̃ceptum: quod uero ita fit uł timore
pene. uł aliqua intentione carnali ut ñ refe¬
ratur ad caritatem. que est dilectio d̃ĩ ce ꝓxi

Expanded text:
 1: Finis praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Omnis itaque praecepti finis charitas est, id est, ad charitatem refertur omne praeceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non referatur ad charita
Abbreviated transcription (Latin):
atore: & appellatio qua creatura relatiue dicit᷑
ad creatorem relatiua ẽ. & relationem notat
que ẽ inipsa creatura. Appellatio uͦ illa qua
creator relatiue dicitur ad creaturam. relatiua
quidem est. s nullam notat relationẽ que
sit increatore.

Expanded text:
atore; et appellatio qua creatura dicitur relative, ad Creatorem relativa est, et relationem notat quae est in ipsa creatura. Appellatio vero illa qua Creator relative dicitur ad creaturam, relativa quidem est, sed nullam notat relationem quae fit in Creato
Abbreviated transcription (Latin):
credere uera ẽẽ que loquitur: qͦd & mali faciunt
&e nos credimus homini. s ñ in hominem. C rełe
dm̃ ẽ. credere quod ipse sit deus: quod etiam
mali fatiunt. Credere ind̾m est. credendo ama¬
re. credendo ineumire:credendo ei adherere.¬
& eius membris incorꝑari. ꝑhanc fide iustifica¬
tur impus: ut deinde ipsa fides incipiat ꝑ di¬
lectionem oꝑari. Ca enim sola bona oꝑa dicen¬
da sunt: que fiuint ꝑdilectionẽ cl̃i. Ipsa enim
dilectio opus fidi dicitur: fides gͥ quam demo-¬
nes ce falsi xp̃iam habent. qualitas m̃tis ẽ. s in¬
formis: quia sine caritate ẽ. Nam &e malos fide
habere cũ tam̃ caritate careant. apłs ostenddit.
d̾i dici pot̾: quia c&e inmalis quedam di donast̃

Expanded text:
credere vera esse quae loquitur, quod et mali faciunt, et nos credimus homini, sed non in hominem; credere Deum est credere quod ipse sit Deus, quod etiam et daemones faciunt; credere in Deum est credendo amare, credendo in eum ire, credendo ei adhaerereris incorporari. Per hanc fidem justificatur impius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari. Ea enim sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Ipsa enim dilectio, opus fidei dicitur. Fides ergo quam daemones et falsi christiani habent, qualitas mentis est, sed informis, quia sine charitate est. Nam et malos fidem habere, cum tamen charitate careant, Apostolus ostendDei dici potest, quia et in malis quaedam Dei dona sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
t quia de timore tractandi nobis occur-¬
rit locus: sciendum ẽ. quattuor ẽẽ timo¬
res. scił mundanum siue humanum. scruiłe.
initialem: castum uł filialem. siue amicalẽ:
humanus timor est ut ait cassiodorꝰ. quando

Expanded text:
t quia de timore tractandi nobis occurrit locus, sciendum est quatuor esse timores, scilicet mundanum sive humanum, servilem, initialem, castum vel filialem sive amicabilem. Humanus timor est, ut ait Cassiodorus
Abbreviated transcription (Latin):
consentire uidet as᷑. Ntrum uero nomine su¬
mamĩti celum quod excedit aerem anplẽ
aer hic intlligitut idem aus querit net absol¬
uit magis tam̃ approbare uidetur celumilis
hic acipi quod spatia aetis excedit. Aquas
autem que suꝑ ilud celum sunt. dicit uapo¬
ralit̃ trahr ae leuissimis suspendi guitis. Sic̃
aer iste nubilosus exalatione terte. aquas
uaporalit̃ trahit & ꝑ subtiles muitias sus¬
pendit. & post corpulentius conglobatas.
pluuialitẽ refundit. Sigͣ pot̃ aqua sicut ui¬
demus ad tantas minutias ꝑuenire. ut te¬
feratur uaporalit̃ suꝑaerem. aquis nat᷑alit᷑
leuiorem: Cur non credamus etiam suꝑ il¬
lud leuius celum mimitiorib guitis. & le¬
uib immanare uaporibus: S quoquom

Expanded text:
consentire videtur. Utrum vero nomine firmamenti coelum quod excedit aerem, an ipse aer hic intelligatur, idem Aug. quaerit, nec solvit. Magis tamen approbare videtur coelum illud hic accipi quod spatia aeris excedit. Aquas autem quae super illud coelum sunt dicit vaporaliter trahi, et levissimis suspendi guttis. Sicut aer iste nubilosus exhalatione terrae aquas vaporaliter trahit, et per subtiles minutias suspendit, et post corpulentius conglobatas pluvialiter refundit. Si ergo potest aqua sicut videmus ad tantas minutias pervenire, ut feratur vaporaliter super aerem aquis naturaliter leviorem, cur non credamus etiam sulud leuius caelum minutioribus guttis et leuioribus inmanere uaporibus? Quidam
Abbreviated transcription (Latin):
remissis adiciendum ẽ de dilecti cx.¬
one di. qua ipse diligit nos que ñ alia ẽ
quamila. qua diligimus eum. Dilectio autẽ
disseruimus. Cumq eius dilectiosit immuta¬
bilis. er eterna: aliũ tam̃ magis. alium minꝰ
diugit. Vnde auoꝰ. Incõmp̃hensibilis ẽ. dilec¬
tio. atq immutabilis. qua d̃s in uno quoq
nr̃m amat quod fecit sicut ꝙ odit qd̃ fecimꝰ
Miro gͥ ae diuino modo ⁊̃ qndo odit. diligit
nos: & hoc quidem inomnib intelligi potest
Quis gͦ digne possit eioqui. qnͣtum diligat
membra unigeniti sui: &e quanto amplius u¬
nigenitum ipsum. De ipso etiam dictum est
quod d̾̃s om̃s creaturas suas diligat quia
scriptumẽ. nichil odisti eorum que fecisti.
uaide bona.Si omnia que fecit bona sunt
ce omne bonum diligit: omniagͥ diligit.
que fecit. & int̾ ea magis diligit rationale
citaturas: & de uus eas amplius que sinct
m̃bra unigeniti sui & multomagis ipsum
unigenitum.
Ex qua intelligentia dr magiˢ

Expanded text:
emissis adjiciendum est de dilectione Dei, qua ipse diligit nos: quae non est alia quam illa qua diligimus eum. Dilectio autem t supra disseruimus. Cumque ejus dilectio sit immutabilis et aeterna, alium tamen magis, alium minus diligit. Unde August.: Incomprehensibilis est dilectio Dei atque immutabilis, qua Deus in unoquoque nostrum amat quod fecit, sicut et odit quod fecimus. Miro ergo et divino modo etiam quando odit, diligit nos. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest. Quis ergo digne potest eloqui quantum diligat membra Unigeniti sui, et quanto amplius Unigenitum ipsum? De ipso etiam dictum est,quod Deus omnes creaturas suas diligat, quia scriptum est: Nihil odisti eorum quae fecisti; t, et erant valde bona. Si omnia quae fecit bona sunt, et omne bonum diligit, omnia ergo diligit quae fecit; et inter ea magis diligit rationales creaturas, et de illis eas amplius quae sunt membra Unigeniti sui, et multo magis ipsum Unigenitum. 2. Ex qua intelligentia dicitur magis
Abbreviated transcription (Latin):
itaq natura hec p̾mo consid̾anda sunt.
quando creata fuerit. & ubice qualis facta dũ
pͥmo conderetur. Deinde quals effecta. auer¬
sione quorumda & conũsione quorumdam:
de excellentia quoq & ordinib ce donorum dif¬
ferentia. et de officns acnominib aliisq
plurib alia dicenda sunt.
Quando facti st̃

Expanded text:
itaque natura haec primo consideranda sunt: quando creata fuerit, et ubi, et qualis facta sit dum primum conderetur. Deinde qualis effecta aversione quorumdam et conversione quorumdam. De excellentia quoque, et ordinibus, et donorum differentia, et de officiis ac nominibus, aliisque pluribus aliqua dicenda sunt. 2. Quando facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uirgine quã carnẽ hr̃e. Utrumq bonum
ẽ. si liceat. Si ñ liceat: saltem ñ homini¬
casti s deo simus. Uirgo ꝓstitui pot̃: adul¬
terari ñ pot̾. Nec lupanaria infamant ca¬
stitatem: s castitas. etiã loci abolet infamiã
Idem. ñ p̃ot̃ ante caro corrũpt: nͥ mens ante
fuerit corrupta. Itẽ ysidorꝰ. Non pot̃ corpꝰ¬

Expanded text:
virginem quam carnem habere; utrumque bonum est, si liceat; si non liceat, saltem non homini, sed Deo casti simus. Virgo prostitui potest, adulterari non potest; nec lupanaria infamant castitatem, sed castitas etiam loci abolet infamiam. Idem non potest caro corrumpi, nisi mens ante fuerit corrupta. Item Isidorus in
Abbreviated transcription (Latin):
meum gladium. atq u̾satilem ad custodien¬
dã uiã ligniuite. Quod iuxta luteram pot̃
hoc modo accipi: quia ꝑminissium angłoꝵ
ignea custodia ibi constituta fuit. hõc enim
ꝑ celestes potestates in paradiso uisibilifactũ
ẽẽ credendum est. ut ꝑangłicum minft̾ium
ibi eẽt quedam ignea custodia. ñ tam ẽ frustra:
s quia aliquid significat de paradiso spũali.
Cherubin enim intp̃tatur plenitudo scientie
hec ẽ caritas: quia plenitudo legis ẽ dileclio.
Gladius autem flammeus. pene tẽꝑalesst̃
que u̾satiles sunt. qm̃ tempora uolubiliast̃.
Illagͦ ad custodiam ligni uite. ideo positast̃
ante paradisum: quia ad uitam ñ reditur
nͥ ꝑcherubm. scilicet plenitudin̾e scientie
idest caritatem: & ꝑgladium u̾satilem. idẽ

Expanded text:
meum gladium atque versatilem, ad custodiendam viam ligni vitae. Quod juxta litteram potest hoc modo accipi, quia per ministerium angelorum ignea custodia ibi constituta fuit. Hoc enim per coelestes potestates in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium ibi esset quaedam ignea custodia; non tamen frustra, sed quia aliquid significat de paradiso spirituali. Cherubin enim interpretatur plenitudo scientiae: haec est charitas, quia plenitudo legis est dilectio . Gladius autem flammeus poenae temporales sunt, quae versatiles sunt, quia tempora volubilia sunt. Illa ergo ad custodiam ligni vitae ideo posita sunt ante paradisum, quia ad vitam non reditur nisi per cherubin, scilicet, plenitudinem scientiae, id est, charitatem; et per gladium versatil
Abbreviated transcription (Latin):
atq tam magnum ẽ ut eo mutaretur hu-
peccata:. ae alia parentum que ñ ita possunt
mutare naturã. reatu obligant filios: nisi gr̃a
dĩ subueniat. S de peccatis alorum paren-¬
tum quib ab ipso adam usq ad patrẽ suum
ꝓgñationib suis quisq succedit ñ immertto
disceptari potest. Utrum omnium malis acti¬
b ce multiplicatis delictis originalib quina¬
scitur implicet᷑. ut tanto peiꝰ. quanto postĩus
quisq nascat᷑ an ꝓpterea ds int̾tiã ce qͣrtã
generationem de peccatis parentum poste¬
ris eorum comminetur. quia iram suam qͣn¬
tum ad ꝓgeneratorum culpas ñ extendit ul¬
tius modatione miserationis sue: ne illi qͥbuᷤ
regenerationis grã non confertur. nimia sar¬
cina impsa et̃na damnatione p̃merent᷑ si co-¬
gerentur ab ipso mitio gn̾̃is humani omniũ
p̃cedentium parentum suorum originaliter
peccata trahere. ae penas ꝓeis debitas pendẽ'

Expanded text:
atque tam magnum est, ut eo mutaretur et catque tam magnum est, ut eo mutaretur et cpeccata, et alia parentum, quae etsi non ita possmutare naturam, reatu obligant filios, nisi gratia Dei subveniat . Sed de peccatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem suum pro generationibus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest utrum omnium malis actibus, et multiplicatis delictis originalibus, qui nascitur implicetur, ut tanto pejus, quanto posterius quisque nascatur. An propterea Deus in tertiam et quartam generationem de peccatis parentum posteris eorum comminetur, quia iram suam, quantum ad progeneratorum culpas, non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab ipso initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere.
Abbreviated transcription (Latin):
tuali peccõ ade plura notari ualeant per
intelligi plura peccata. inuna transgressione
ade: si in sua quasi m̃bra diuidatur. Namoe suꝑ¬
bia est illic: quia homo insua potuis ẽẽ. qũa
di potestate dilexit. Et sacrilegium: quia d̃o
non credidit. Et homicidium: quia se inmor¬
tem p̃cipitauit. Et fornicatio spũalis: quia
integritas m̃tis humane serpentina suasione
corrupta est Et furtum quia cib ꝓbibitꝰ ulur¬
patus est. Et auaritia quia plus quam susficẽ
illi debuit appetunt. ae si quid aliud. in boc
uno inueniri potest. Deinde de parentum
p̃cedentium peccatis utrũ pariulis impu¬
tentur. magis oppinando quã asserendo dis¬
iegeneratione usq ades. ut etiam de
legiti mo matrimonio ꝓcreatus. dicat. In
iniquitatib conceptus sum ce inpeccatis con¬
cepit me mat̾ mea. Non dixit ininiquitate
uł inpeccato. cum et hoc recte dici posset. sed
inquitates & peccata dicẽ maluit: quia ce
in illo uno qd̃ inomnes homines ꝑtͣnsiit.

Expanded text:
tuali peccato Adae plura notari valeant peccintelligi plura peccata in una transgressione Adae, si in sua quasi membra dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se in mortem praecipitavit; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et avaritia, quia plus quam sufficere illi debuit appetivit; et si quid aliud in hoc uno peccato inveniri potest. Deinde de parentum praecedentium peccatis, utrum parvulis imputentur, magis opinando quam asserendo disregenerationem usque adeo, ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, ps. 50: In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea. Non dixit in iniquitate vel in peccato, cum et hoc recte diiniquitates et peccata dicere maluit. Quia et in illo uno, quod in omnes homines pertransiit,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ignorans. Nota gͦ fecit: ñ facta cogno¬
innotuisse. cum ea fecisset. quã illo quo ea
hic habes quia hec uisibilia antequ̾ã fie-¬
rent indi scientia erant. Ex hocgͥ sensu om¬
ma dicuntur ẽẽ in deo. & omne quod factũ
ẽ. dr ẽẽ uita in ipso: non ideo qd̃ creatura
sit creator. uł quod ista temꝑalia eẽntialit¬
locum psalmi. Et pulcͥtudo agrimecum est.
Id̃o inquit mecum est: quia apud dm̃ nil
p̃tĩt. nil futurũ ẽ. Cũ illo st̃ omna futu¬
ra: & ei ñ detrahunt᷑ iam p̃t̾ita. Cum illo
sunt ommia cognitione quadam ineffa

Expanded text:
fecit ignorans. Nota ergo fecit, non facta cognoinnotuisse, cum ea fecisset quam illo quo eahic habes quod haec visibilia antequam fierent, in Dei scientia erant. Ex hoc ergo sensu omnia dicuntur esse in Deo, et omne quod factum est dicitur vita esse in ipso; non ideo quod creatura sit Creator, vel quia ista temporalia essentialitlocum Psalmi: Et pulchritudo agri mecum est , ait: Ideo, inquit, mecum est, quia apud Deum nihil praeterit, nil futurum est. Cum illo sunt omnia futura, et ei non detrahuntur jam praeterita. Cum illo sunt omnia cognitione quadam ineffa
Abbreviated transcription (Latin):
enda. faciamus. Ac ꝑhoc: diuinitus darino
bis scientiam confitentur. quaignorantia
pellitur. Garitatem autem negant diuini¬
tus dari. qua pie uiuitur. ut scił sit donum
dei scientia que sine caritate inflat: & ñ sit
donum di ipsacaritas. que ut scientia ñ in¬
flet. edificat. Destruunt etiam orationes
quas facit eccłia siue ꝓinfidelib ce doctrine
d̾i resistentib ut conũtantur ad deum: siue
ꝓ fidelib ut augeatur fides eis. e ꝑseuerent
meo. Hec quippe non abipso accipere s a
se ipsis homines habere contendunt gra¬
tiam d̃i qua libamur ab impietate. dicen¬
tes scđm merita nr̃adari. Paruulos etiamsi¬
ne ullo peccati originalis uinculo asserunt
nasci. Ponit ea quib suum confiriant erroiẽ
uerbis auoꝰtim contͣ ipsũ utentes. sap̃. clxxi.

Expanded text:
enda, faciamus. Ac per hoc divinitus nobis enda, faciamus. Ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur; charitatem autem negant divinitus dari, qua pie vivitur; ut, scilicet, sit donum Dei scientia, quae sine charitate inflat; et non sit donum Dei ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat. Destruunt etiam orationes quas facit Ecclesia sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad Deum; sive pro fidelibus, ut augeatur Dei fides, et perseverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a seipsis homines habere contendunt; gratiam Dei, qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Parvulos etiam sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci. 2. Hic ponit ea quibus suum confirmant errorem, verbis Augustini contra ipsum utentes. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
esagianorum heresis omniũ recentis¬
suna:apelagio monacho est exorta.
Hii dĩ gr̃e qua p̃destinati sumus. & qua me¬
rumus depotestate tenebrarum erui. intan-¬
tum iniici sunt:ut sine hac credant homi¬
nem posse facere. omma diuma mandata.
Demq pelagius afratrib increpatus qd̃
nichil tribueret aduitorio gr̃e d̃i. ad eius man¬
data facienda: non eam libero arbitrio p̃po¬
nebat. s infideli caliditate supponebat dic̃ns.
Adhoc eam dari hommib ut que facere ꝑ-
liberum arbitrium ubentur. faciliuᷤ possint
implere ꝑgrãm. Dicendo utiq facilius possiq:
uoluit credi etiam si difficilius. tam̃posse ho¬
mines sine grã facere iussa diuna. Illam uͦ
grãm di sine qua nichil boni possumus facẽ.
ñ eẽ dicunt nisi intibo arbitrio: quod millis
suis p̃cedentib meritis ab illo accepit nr̃a na¬
tura: ipso adhoc tantum uuante nos ꝑsuã
legem atq doctrinam. ut discamus que fa-¬
cere. ce que sꝑare debeamus. Non autẽ ad hoc

Expanded text:
elagianorum haeresis, omnium recentissima a Pelagio monacho exorta est. Hi Dei gratiae qua praedestinati sumus, et qua meruimus de potestate tenebrarum erui, in tantum inimici sunt, ut sine hac credant hominem posse facere omnia divina mandata. Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei, ad ejus mandata facienda, non eam libero arbitrio praeponebat, sed infideli calliditate supponebat dicens ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum arbitrium jubentur, facilius possint implere per gratiam. Dicendo utique facilius possint, voluit credi, etsi difficilius, tamen posse homines sine gratia facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra natura, ipso ad hoc tantum juvante nos per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus; non autem ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ideo elegisse iacob quia talem futu¬
rum pscuit. qui in eum crederet. et ei serui¬
ret: quod auquando auoꝰ. se sensisse dicit in li.
electus cẽt. iam ñ ex grã eẽt electio. Nongͦ id̾o
electus est adeo. quia talis futurus erat:.s ex
electione tals est factus: ita dicens. Disputan
quid eleg̾it ds innondum nato cui dixit ser¬
uiturum ẽẽ maiorem. & quid in eode maiore
similit̃ nondum nato reꝓbau̾it ad hoc ꝑduxi
s fidem elegit inp̃scientia. et quem sibi credi¬
turum eẽ p̃sciuit. ipsum elegit. cui sp̃m sc̃m
daret ut bona oꝑando etiam etna uitã con¬
sequeret᷑. Ecce hic apte dicit. ñ ꝓpt̃ oꝑa eum
elegisse .s. ꝓpt̾ fidem qua eum pscuit creditu¬
quesiueram. nec abhuc inueneram qualis sit

Expanded text:
m ideo elegisse Jacob, quia talem futurum praescivit qui in eum crederet, et ei serviret; quod aliquando Aug. se sensisse dicit in lib. electus esset, jam non ex gratia esset electio. Non ergo ideo electus est a Deo, quia talis futurus erat, sed ex tali electione talis est tactus; ita dicens: Disputans ergo quid elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nsed fidem elegit in praescientia; et quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegit cui Spiritum sanctum daret, ut bona operando, etiam aeternam vitam consequeretur. Ecce hic aperte dicit non propter opera eum elegisse, sed propter fidem qua eum praevidit credituquaesiveram, nec adhuc inveneram qualis sit
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ uoluntas d̃i que ipse ẽ. semꝑ inuic¬
ta est. nec in aliquo cassatur: s ꝑ omniaim¬
pletur. Consilium ũ eiꝰ atq p̃ceptio. siue. ꝓ¬
hibitio. non abomnib implẽtur: quib ꝓpo¬
sita ce data sunt. Neq ideo p̃cepit omnibus
bona uł ꝓhibuit maia. uł consuluit opti¬
ma quod uellet ab omnib bona q̃ p̃cipit fien:
uł mala que ꝓhibet uitari. Si enim uellet
uuq & fierent. quia innullo potest ab hoĩe
suꝑari uł impediri eius uoluntas: s ut iu¬
sticiam suam hominib ostendẽt ce mali es-¬
sent inexcusabiles: deniq ut boni er obedi¬
entia głam. mali ex in obedientia penam sor¬
tirentur: sicut uttisq ab et̃no p̃parauit. Ea
gͥ que om̃ib p̃cepit uł ꝓhibuit. aquib¬
dam uoluit fieri uł uitari. s non ab omib.
ce quedam ꝑsonalit̃ p̃cepit & inueteri et
inuet̃ĩ & in noua lege. que ab eis quib p̃csp̃
fieri noluit. ut abrahe de immolatione filii:
&e in euangłio quibusdam curatis quib p̃ce

Expanded text:
d voluntas Dei, quae ipse est, semper invicta est, nec in aliquo cassatur, sed per omnia impletur. Consilium vero ejus et praeceptio, sive prohibitio, non ab omnibus implentur quibus proposita et data sunt. Neque ideo praecepit omnibus bona, vel prohibuit mala, vel consuluit optima, quod vellet ab omnibus bona quae praecepit fieri, vel mala quae prohibuit vitari si enim vellet, utique et fierent, quia in nullo potest ab homine superari vel impediri ejus voluntas, sed ut justitiam suam hominibus ostenderet, et mali essent inexcusabiles; denique ut boni ex obedientia gloriam, mali ex inobedientia poenam sortirentur, sicut utrisque ab aeterno praeparavit. Ea ergo quae omnibus praecepit vel prohibuit, a quibusdam voluit fieri vel vitari, sed non ab omnibus; et quaedam personaliter praecepit, et in veteri, et in nova lege, quae ab eis quibus praecepit fieri noluit; ut Abrahae de immolatione filii, et in Evangelio quibusdam curatis quibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
Iec putandum est istis tnͣsgressoribus
angłis ad nutum seruire hanc uisibiliũ
rerum matĩam: s deo potuis a quo hec po¬
testas datur. quantum in commutabilis ui¬
cat. Od̾̃ ñ st̃ creatores licet ꝑ eos magiranas

Expanded text:
ec putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum servire hanc visibilium rerum materiam: sed Deo potius, a quo haec potestas datur quantum incommutabilis judicat. 8. Quod non sunt creatores, licet per eos magi ranas
Abbreviated transcription (Latin):
actꝰ ẽ gͥ homo mortalis: ut moriendo
diabolum uinceret. Disi enim homo eẽt
q̃ diabolum uinceret. ñ iuste s uiolent̃ homo
ci tolli uideret᷑: qui se uii sponte  subiecit. S
si eum homo uicit iure manifesto hominẽ ꝑdit
& ut homo uncat. necesse ẽ ut ds̃ in eo sit: qui
eum apeccatis immunẽ faciat. Si enĩ ꝑ se ho
eẽt. uł angls in homine facile peccaret: cũ u¬
tramq naturam ꝑse constet cecidisse. Id̃o dĩ
filiꝰ hominem passibilem sumpsit. inquo ce
mortem gustauit.: quo celum nobis aꝑuit. ce
a seruitute diaboli idest apecc̃o. Seruitꝰ enim
diaboli peccatum ẽ. & apẽna redemi
.Quomodo

Expanded text:
t ergo homo mortalis, ut moriendo diabolum vinceret. Nisi enim homo esset qui diabolum vinceret, non juste, sed violenter homo ei tolli videretur, qui se illi sponte subjecit. Sed si eum homo vicit, jure manifesto hominem perdidit; et ut homo vincat, necesse est ut Deus in eo sit; qui eum a peccatis immunem faciat. Si enim per se homo esset, ve angelus in homine, facile peccaret, cum utramque naturam per se constet cecidisse. Ideo Dei Filius hominem passibilem sumpsit, in quo et mortem gustavit, quo coelum nobis aperuit et a servitute diaboli, id est, a peccato servitus enim diaboli peccatum est et a poena redemit. 3. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Sine spũ scõ constat nos xp̃m diligere. et eiꝰ¬
mandata seruare non posse:& id nos posse.
atq agere tanto minus. quanto illum ꝑcipi¬
mus minus. Tanto uero amplius: quanto
illum ꝑcipimus amplius. Ideoq ñ solum ñ
habenti: uerum etiam habenti ñ incassum
ꝓmittitur: ñ habenti quidem ut habeatur
habenti autem: ut amplius habeat᷑. Nã si
ab alio mins. & ab alio ampliꝰ ñ haberetur:

Expanded text:
sine Spiritu sancto Christum nos diligere et mandata ejus servare non posse; et id nos posse atque agere tanto minus, quanto illum percipimus minus; tanto autem amplius, quanto illum percipimus amplius. Proinde non solum non habenti, verum etiam habenti, non incassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius haberetur
Abbreviated transcription (Latin):
ti datur ut habeat. ce habentuit plenius
habeat. S quomodo datur non habenti cũ
ipse ut d̃s sit ubiq & in omnib creaturis to¬
tus: Et quomodo plemus datur uł habetur.
lis ẽ. nͨ inse augetur. uł minuit᷑. nec inse recip̃
magis uł minus. s in homine: uł potuis hoĩ
augetur. & minuitur. et magis uł minꝰ dat᷑.
uł habetur: sic̃ d̃s dr̃ magnificari. et exal¬
tari innobis. qui tam̃ inse nec magnificat᷑
cum ait auctoritas. Ds̃ ñ in se s incorde ho¬
minis grandescit. Sic igitur sp̃c sc̃s homini
datur. & datus amplus datur. idẽ. auget᷑.
ce magis ac minus habetur: & tam̃ immu¬
tabilis existit. Responsio ad scd̃am q̃stionẽ.
ũq ubiq sit et in omni creatura to¬
tus: sunt tam̃ multi qui eum ñ hñt.
Non enim om̃s sp̃m sc̃m habent: in quibꝰ ẽ.
Alioquin & inrationabiles creature habe¬
rent. sp̃mscm̃ quod fidei pietas ñ admit
it. Auctoritate ꝯfirmat utramq responsio
t autem certius fiat quod diximꝰ: nem.

Expanded text:
ti datur ut habeat, et habenti ut plenius habeat; quomodo datur non habenti, cum ipse, ut Deus, sit ubique et in omnibus creaturis totus, et quomodo plenius datur vel habetur slis est, nec in se augetur vel minuitur, nec in se recipit magis vel minus; sed in homine vel potius homini augetur et minuitur et magis vel minus datur vel habetur, sicut Deus dicitur magnificari et exaltari in nobis, qui tamen in se nec magnificatur cum ait auctoritas: Deus non in se, sed in corde hominis grandescit. Sic ergo Spiritus sanctus homini datur, et datus amplius datur, id est, augetur, et magis et minus habetur; et tamen immutabilis existit. 9. Responsio ad secundam. Cumque ubique sit et in omni creatura totus, sunt tamen multi qui eum non habent. Non enim omnes Spiritum sanctum habent, in quibus est; alioquin et irrationabiles creaturae haberent Spiritum sanctum, quod fidei pietas non admittit. 10. Auctoritate confirmat utramque responsionem. Ut autem certius fiat quod diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
ic queritur si caritas sp̃c sc̃s est cũ ipsa
augeatur et minuatur inhomine. &
magis &e minus ꝑ diuersa tempora habeat᷑:
utrum concedendum sit quod sp̃c sc̃s augea¬
tur uł minuatur in homine. &e magis uł mi¬
nus habeatur Si enim inhomine augeat᷑
& magis uł minus datur: & habetur: muta¬
bilis eẽ uidetur. Ds autẽ omnino nimutabi¬

Expanded text:
ic quaeritur, si charitas Spiritus sanctus est, cum ipsa augeatur et minuatur in homine, et magis et minus per diversa tempora habeatur, utrum concedendum sit quod Spiritus sanctus augeatur in homine, et magis vel minus habeatur? Si enim in homine augetur, et magis vel minus datur sive habetur, mutabilis esse videtur. Deus autem omnino immutabi
Abbreviated transcription (Latin):
datium eẽ peccatum: s multum intẽe qͦ a iõ.
ae de quib reb quisq: mentiat᷑. Non eñ sicpec¬
cat qui consulendi ut qui nocenddi uoluntate
m̃titur. Nec tantum nocet qui uatorem m̃ti¬
endo indiũso itiere mittit. quantũ qͥ uiam
uite m̃datio deprauat. ẜorro omnem̃datium
ido dicendum ẽ eẽ pectatum quia hoc debet
loqui homo quod animo gerte siuie illua nerũ
sit. siue pittetur & non sit. Nerba enim ides uora
instituta. non ut ꝑ ea homines iniucem fallaut:
s ꝑ ea in alteriꝰ noticiam suas cogitationes ferant.
Uerbis gͦ uti ad fallaciam. non ad quol sunt
instituta: peccatum est. Nec ideo etiam ullum
mendacium putandum est non eẽ peccatum: qͥ a
possumus alicui aliqͣndo ꝓdẽẽ m̃tiendo. Pos¬
sumus enimut p̃diclum est. & furando &e adul¬
terando ꝓdẽe. Mendatium quoq ñ tc̃ tantum
ẽẽ. possumus dicẽ quando aliquis ledit᷑. Cum
enim asciente dr faisum m̃datium ẽ siuequis.
siue nemo ledatur. Ecce exhis constat omnem̃da¬

Expanded text:
ndacium esse peccatum: sed multum interest quo animo et de quibus rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat qui consulendi, ut qui nocendi voluntate mentitur; nec tantum nocet qui viatorem mentiendo in diverso itinere mittit, quantum qui viam vitae mentiendo depravat. Porro omne mendacium ideo dicendum est esse peccatum, quia hoc debet loqui homo quod animo gerit, sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Verba enim ideo sunt instituta, non ut per ea homines invicem fallant, sed per ea in alterius notitiam suas cogitationes ferant. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod sunt instituta, peccatum est. Nec ideo etiam ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus alicui aliquando prodesse mentiendo; possumus enim, ut praedictum est, et furando et adulterando prodesse. Mendacium quoque non tunc tantum esse possumus dicere, quando aliquis laeditur. Cum enim a sciente dicitur falsum, mendacium est sive quis, sive nemo laedatur. Ecce ex his constat omne menda
Abbreviated transcription (Latin):
iqueritur u lũ qd̃ ñ aꝑuit circumcisio.
iqueritur u lũ¬
trum baptismus aperuerit celum. quod
ñ aꝑuit circumcisio: dicimus. quia nec baptis
oblata fuisset. illius temporis homines inregnũ
sacram̃tum & non rem: alios rem ce ñ sacram̃tũ.
Sacram̃tum & rem simul suscipiunt omnes par¬
uuli: qui inbaptismo aboriginali mundantur
peccato. Quamius quidam diffite. De errore qͦ¬
antur illis qui ꝑituri sc̃ pauiulis rundam.
inbaptismo dimita peccata. innitentes uli ũbo
rant non intelugentes illud ita eẽ accipiendũ.

Expanded text:
um, quod non aperuit circumcisio. Si quaeritur utrum Baptismus aperuit coelum, quod non aperuit circumcisio. Dicimus quia nec Baptismoblata fuisset, illius temporis homines regnum sacramentum et non rem, aliquos rem et non sacramentum. Sacramentum et rem simul suscipiunt omnes parvuli, qui in baptismo ab originali mundantur peccato; quamvis quidam diffiteantur illis qui perituri sunt parvulis, in baptismo dimitti peccata, innitentes illi verbrant; non intelligentes illud ita esse accipiendum,
Abbreviated transcription (Latin):
do sine molestia tolerandoꝵ. maloꝵ T̃emꝑan¬
tia sine repugnatione libidinum. etunt in il¬
la felicitate: ut prudentie ibi sit nulium bo¬
num do pp̃onere uł equare: fortitudinis ei
firmissime coherere: Temꝑantiȩ nullo defer.¬
tu noxio delectari. Quod uͦ nc̃ agit iusticia
insubueniendo miseris. quod prudentia in
p̃cauendis insidiif. Od̃ fortitudo inꝑferendis
molestiif. Quod temꝑantia. in cohercendis
delectationib prauis: non erit ibi omnino.
ubi niebil malierit. Istagͥ uirtutum oꝑabui¬
ic mortali uite necessaria. sicut fides ad qm
referenda sunt. inp̃cĩus habebuntur. Ecce
infuturo erunt. s alios usus tc̃ habebunt.
quam modo: cuibeda consentit suꝑ exodum.
ita dicens. Columne antem quas appensũ ẽ
uelum. potestates celi sunt. quatuor eximũs
uirtutib p̃clare. idest fortitudine. prudentia.
temꝑantia. iusticia que aliter incelis seruan¬
tur ab anglis. & animab scĩs. quam bͥafide¬

Expanded text:
do sine molestia tolerandorum malorum, temperando sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum deo praeponere uel aequare, fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo defectu noxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis nubi nihil mali erit. Ista ergo virtutum opera huic mortali vitae necessaria, sicut fides ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur. Ecce in futuro erunt, sed alios usus tunc habebunt quam modo. Cui Beda assentit super Exodum, c. 26, dicens: Columnae ante quas expansum est velum, potestates coeli sunt, quatuor eximiis virtutibus praeclarae, id est, fortitudine, prudentia, temperantia, justitia, quae aliter in coelis servantur ab angelis et animabus sanctis, quam hic a fide
Abbreviated transcription (Latin):
uocantur. ut ait ieronimus: quib inhac
mortalitate bene uiuitur: ce post ad ec̾̃nam
uitam ꝑueniturz que inxp̃o plenissime fu¬
dine nos accepimus. Inquo ha teᷤ inxͦ fuer̃t.¬
buerunt usus eosdem. quosin patria hñt:
ce quosdam etiam uie. Hẽrumptam̃ an heẽ
qui cumsine illis prius eẽt. tam̃ animꝰ erat¬
desinant eẽ cumad etna ꝑduxeriit ñ nuuia
questio est. Quib damuisum ẽ: ẽẽ desituras¬
&e de tribus quidem. prudentia scił fortitudi
ne temꝑantia cum hoc dicitur: ñ nicħ dici
uidetur. Iusticia enimimmortalis ẽ. e mag̃
tunc ꝑficietur in nobis. quam eẽ cessabit cũ
beate uiuemus contemplatione diuine na-¬
ture. que creauit om̃s. cet̾asq insitiuit natas¬
ẽẽ subditum. iusticie ẽ. & idõ immortalis ẽ
omnino iusticia. Nec in illa beatitudine eẽ¬
desinet: s talis actanta erit. ut ꝑfectior &e ma¬
ior ẽẽ non possit. fortassis ce alie tres uirtutes
prudentia sine ullo iamꝑiculo etroris. fortitu

Expanded text:
it Hieron., quibus in hac mortalitate bene vivitur, et post ad aeternam vitam pervenitur; quae in Christo plenissime fudine nos accepimus; in quo habuerunt usus eosdem quos in patria habent, et quosdam etiam viae. Verumtamen an hqui cum sine illis prius esset, tamen animdesinant esse cum ad aeterna perduxerint, nonnulla quaestio est. Quibusdam eet de tribus quidem, prudentia scilicet, fortitudine et temperantia cum hoc dicitur, nonnihil dici videtur. Justitia enim immortalis est; et magis tunc perficietur in nobis quam esse cessabit, cum beate vivemus contemplatione naturae divtura, quae creavit omnes caeteras, instituitesse subditum, si justitiae est, immortalis est omnino justitia: nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et major esse non possit. Fortassis et aliae tres virtutes, prudentia sine ullo jam periculo erroris, fort
Abbreviated transcription (Latin):
on enim ẽ eis concessum habitare incelo
quia locus clarꝰ est. & amenꝰ. nec int̾ra
nobis cum. ne homines nimis infestarent:S
uixta apłi petri doctrinam inepistola cano-¬
nica traditam. inaere isto caliginoso qui eis
quasicarter usq ab tempꝰ udicii deputatꝰ ẽ.
tc̃ autem decrudentur inbaratrum inferni
sid̾m illud. Ite maledicti inignem et̾̃num qui
p̃paratus est diabolo ce angłis eius.¬

Expanded text:
on enim est eis concessum habitare in coelo, quia clarus locus est et amoenus, nec in terra nobiscum, ne nos nimis infestarent, sed juxta apostoli Petri doctrinam in Epistola canonica traditam, in aere isto caliginoso, qui est eis quasi carcer usque ad tempus judicii deputatus . Tunc enim detrudentur in barathrum inferni secundum illud: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uales fuerint angli increatione ostñ¬
sum est. boni scilicet & ñ mali:ce iꝰti
idest in nocentes. & ꝑfecti quod̾amodo: auo
uͦ imꝑfecti. Beati uͦ ñ fuerunt usq ad confir¬
mationem: ñ beatitudo accipiatur ut iã dic¬
tum est. Iue statꝰ in nocentie &e bonitatis inqͦ
conditi sunt.

Expanded text:
uales fuerint angeli in creatione ostensum est, boni scilicet, et non mali; justi, id est, innocentes, et perfecti quodammodo, alio vero modo imperfecti. Beati vero non fuerunt usque ad confirmationem, nisi beatitudo accipiatur, ut jam dictum est, ille status innocentiae et bonitatis in quo conditi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ed iterum queritur de aliquo mediocrit᷑
bono. qui talib indigens suffragus in
ipło consũmationis scłi articulo cũ reliquis
migrabit. si saluus fuit ꝓeo ñ offertur ultus
sacͥficium. uł oratio. uł elemosina: nec habe¬
bat tante ꝑfectionis mĩta q̃ his suffragi¬
is ñ egerent Numqͥd gͦ saluabitur: Tstimo
eum quasi ꝑignẽ transeuntẽ saluari. mitis
& int̾cessionib celestis eccłie: que ꝓ fidelibus

Expanded text:
ed iterum quaeritur de aliquo mediocriter bono, qui talibus indigens suffragiis in ipso consummationis articulo cum reliquis migrabit, si salvus fuerit: pro eo non offertur ulterius sacrificium, vel oratio, vel eleemosyna; nec habebat tantae perfectionis merita, quae his suffragiis non egerent, numquid ergo salvabitur? Existimo eum quasi per ignem transeuntem, salvari meritis et intercessionibus coelestis Ecclesiae, quae pro fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
talis elatĩo & amor ꝓprie potestatis ĩnui¬
rõ fuerit sicut in muliere. Qđ adam ñ fuit se¬
suggerebat. In eo tam̃ fu aliquo fuit seductꝰ.¬
le putaũit: qd̃ ꝑ emptorium erat. S nec pͥor¬
ductꝰ s mulier. Unde & int̾rogatus ñait mu¬
lier seduxit me: s dedit michi ae comedi. Mu¬
lier uͭ inquit. Serpens seduxt me. hanc autẽ
malum: quo audito. statim m̃ti mulieris Sib¬
repsit elatio quedam. & amor ꝓprie potesta¬
tis. ex quo placuit ei facere quod diabolus sua¬
debat: & utiq fecit. Suggestione gͥ peccauit.
quia temptatio p̃cessit. ex qua inm̃te eꝰ orta ẽ.

Expanded text:
talis elatio amor propriae potestatis in viro fuerit, sicut in muliere? Ad quod suggerebat. In eo tamen seductum fuisse crede putavit, quod peremptorium erat. Sed nec prductum tamen negat. Unde et interrogatus non ait: mulier seduxit me, sed dedit mihi et comedi . Mulier vero ait: serpens seduxit me . Hanc autem malum; quo audito statim menti mulieris surrepsit elatio quaedam et amor propriae potestatis, ex quo placuit ei facere quod diabolus suadebat, et utique fecit. Suggestione igitur peccavit, quia tentatio praecessit, ex qua in mente ejus orta
Abbreviated transcription (Latin):
inqua possent cerni. In quib ũbis uidetur
auoꝰ. attestari. angłos ẽẽ corporeos: ac ꝓpria ce sꝑi¬
tualia habere corꝑa
.Quod ds̃ inspecie quads
est numqͣm mortalib apparuit. Cap̃. xliii.

Expanded text:
in qua possent cerni. In quibus verbis videtur in qua possent cerni. In quibus verbis videtur Augustinus attestari angelos esse corporeos ac propria et spiritualia habere corpora. 4. Quod Deus in specie qua est Deus nunquam mortalibus apparuit. Ca