comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uult. Ns olo dicere faciat. ne scõs iuiros
uidear accusare: e quib scriptum est.
Et homo ille uerus. immaculatus
iustus dei cultor. recedens ab omni
oꝑe malo: & de zacharia ⁊ elisabeth.
erant ambo usti in conspectu diũ.¬
hominem posse esse ꝑfectum: nisi for¬
te hoc dicamus quod recedens ab oĩ
malo. emendeitionem significet ⁊ de
errorib pueritie & uitiis lascuuentiᷤᷤ
etatis transitum ad correctionem at¬
q uirtutes. Iusticiam quoq quȩ
in zacheiria ⁊⁊ helisabet predicatur.
foris eẽ: concupiscentiam uͦ que nẽ
habitare in menbris nr̃is dicitur. uer.¬
sari intrinsecus. S ⁊ apłis non pu¬
eris precipitur. uerum iam robuste
etatis. ut assumant ꝑfecꝰtionem qͣm
i nos confitemur in etatȩ esse ꝑfec¬
ta. Nec hec dicentes adulamur ui¬
tiis. s auc̃toritatem sequimur scrip¬
turarum. quod nullus hominũ absq
peccato. & conclusit ds̃ omĩa sub
peccato. ut om̃ib misereatur: ab̃sq

Expanded text:
uult; nolo dicere \'faciat\', ne sanctos uiros uult; nolo dicere \'faciat\', ne sanctos uiros uidear accusare, de quibus scriptum est: erat homo ille uerus, inmaculatus, iustus dei cultor, recedens ab omni opere malo, et de Zacharia et Elisabeth: erant autem iusti ambo in conspectu dhominem posse esse perfectum. nisi forte hoc dicamus, quod \'recedens ab o m n i m a 10° emendationem significet et de erroribus pueritiae et uitiis lasciuientis aetatis transitum ad correctionem atque uirtutes, iustitiam quoque, quae in Zacharia et Elisabeth praedicatur, foris esse, concupiscentiam uero, quae nunc habitare in membris nostris dicitur, uersari intrinsecus. sed apostolis non pueris praecipitur, uerum iam aetatis robustae, ut adsumant perfectionem, quam et nos confitemur in aetate esse perfecta. nec haec dicentes adulamur uitiis, sed auctoritatem sequimur scripturarum, quod nullus homo absque peccato et conclusit deus omnes sub peccato, ut omnibus misereatur, absque
Abbreviated transcription (Latin):
xpc: non de se loquitur. s de eo qui¬
uult post peccata agere penitentiũ.
⁊ sub ꝑsona sua fragilitatem descri¬
bit conditionis humane que duoꝵ
hominũ interioris ⁊ exterioris pug¬
nantium inter se bella ꝑpetitur. Inte¬
rior homo consentit ⁊ scripte ⁊ na¬
turali legi. quod bona sit. ⁊ scã ⁊ uis¬
ta. & sp̃ualis: exterior. ego inquit car¬
nalis sum uenundatus sub peccato.
quod enim operor nescio. non qd̵
uolo hoc ago. s quod odi. Si autem
exterior homo facit quod non uult.
R oꝑatur quod odit: ostendit bonum
esse mandatum. & non se oꝑari qui
dem malum. s habitans in sua car
sideria uoluptatis: quȩ ꝓpter poste¬
ros .⁊ sobolem insita est humanis cor¬
porib: & si fuerit egressa fines. suos. uer¬
titur in peccatum. Se unusquisq con¬
sideret. & accusator. sui tractet incen¬
tiua uitioꝵ: quom & in sermone.
n in cogitatione ⁊ in calore corꝑis. sepe
loquatur. ⁊ cogitet. & patiatur. quod ñ

Expanded text:
non de se loquitur, sed de eo, qui post peccata uult agere paenitentiam, et sub persona sua fragilitatem describit condicionis humanae, quae duorum hominum, interioris et exterioris, pugnantium inter se bella perpetitur. mterior homo consentit et scriptae et naturali legi, quod bona sit et sancta et iusta et spiritalis; exterior: e g o, inquit, carnalis sum, uenundatus sub peccato. quod enim operor, nescio et non, quod uolo, hoc ago, sed, q u o d o d i. si autem exterior facit, quod non uult, et operatur, quod odit, ostendit bonum esse mandatum et non se operari, quod est malum, sed habitans in sua carn et desideria uoluptatis, quae propter posteros et sobolem insita est humanis corporibus et, si fines fuerit egressa, uertitur in peccatum. se unusquisque consideret et, accusator sui, tractet incentiua uitiorum, quomodo et in sermone et in cogitatione et in calore corporis saepe loquatur et cogitet et patiatur, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquos appellat ⁊ fr̃es uixta car¬
nem. quos in sp̃u a se ostendit alienoᷤ.
Quoꝵ ͤ inquit adoptio que significantiꝰ
grece dicitur yiotesia. de quib quondã
dñs loquebatur. filius pͥmogenitus
meus isrł & filios genui ⁊ exaltaui.
nunc dicit filii alieni mentiti st̃
mͥ. & quorum gła ut de cunctis
gentib eligeretur in peculiarem po¬
pulum dei: & quorum testamenta.
unum in littera alterum in spiritu.
legis abolitȩ. postea seruirent ĩ sp̃u
mandatis euangelii sempiterni: q
legislatio. ad utrumq respondet. &
noii ac ueteris testamenti. & cultus.
id ẽ uera religio. ⁊ ꝓmissiones: ut
quicquid repmissum ẽ patrib com¬
doloris sui uno sermone comprehen¬
dit. qui ẽ suꝑ omnia d̾s benedictus
in scła amen: ut iste talis ac tantus ab
eis non reciperetur. de quoꝵ styrpe ge¬
neratus est: & nichilominus laudat
iudicii ueritatem. ne sententia dei in
tur: & uel austera esse uel nuia. In

Expanded text:
propinquos appellat et fratres iuxta carpropinquos appellat et fratres iuxta carnem, in spiritu a se ostendit alienos. quorum est, inquit, adoptio, quae significantius Graece dicitur vlofteoia, de quibus quondam dominus loquebatur: filius primogenitus meus Israhel et: filios genui et exaltaui, nunc dicit: filii alieni mentiti sunt mihi. et quorum gloria, utde cunctis gentibus eligerentur in peculiarem populum dei. et quorum testamenta, unum in littera, alterum in spiritu, legis abolitae, postea seruirent in spiritu mandatis euangelii sempiterni. et legislatio ad utrumque respondet: et noui et ueteris testamenti. et cultus, id est uera religio. et repromissiones, ut, quicquid repromissum est patribus, condoloris sui uno sermone conprehendit: qui est super omnia deus benedictus in saecula, amen, ut iste tantus ac talis ab eis non recipi perciperetur, de quorum stirpe generatus est. et nihilominus laudat iudicii ueritatem, ne sententia dei in tur et uel austera esse uel nimia. in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑire. ut alii salui fiant. S si conside¬
remus moysi uocem rogantis dm̃
ꝓ popło uideoꝵ. atq dicentis. si di¬
aut̃ non uis. dele me de libro tuo
quem scripsisti: ꝑspiciemus. eundem
dicere. optabam anathema esse a xͦ.
&. dele me de libro tuo quem scrip¬
sisti. Qui enim delentur de libro ui¬
uuientium. ⁊ cum uistis ñ scribunt᷑.
anathema fiunt a dño. Simulq cer¬
ne apłm quantȩ caritatis in xp̃o sit.
ut ꝓ illis cupiat mori. ⁊ solus ꝑtre
tuum. s in p̾sentiarum. Qui enuim
psalmo assumit exemplum. Qm̃ ꝓpter
te mortificamur tota die: reputati su
ꝑire in carne. ut alii saluentur it
spũ: suum sanguinem fundere. ut
multoꝵ. anime conseruentur. Quod
aut̃ anathema interdum occisionẽ
sonet : multis ueteris instrumenti tes¬
timoniis ꝓbari potest. & ne leuem pu¬
temus esse tristiciam. ⁊ modicam cau¬
sam doloris: ungit ⁊ dicit. pro fr̾ib
meis ⁊ ꝓpinquis uixta carnem: qͣn

Expanded text:
perire, ut alii salui fiant. sed si consideperire, ut alii salui fiant. sed si consideremus Moysi uocem rogantis deum pro populo Iudaeorum atque dicentis: si diautem non uis, dele me de libro tuo, quem scripsisti, perspiciemus eundem dicere: optabam anathema esse a Christo et: dele me de libro, quem scripsisti. qui enim delentur de libro uiuentium et cum iustis non scribuntur, anathema fiunt a domino. simulque cerne apostolum, quantae caritatis in Christo sit, ut pro illo cupiat mori et solus perire, tuum, sed impraesentiarum. Qui enim pPsalmo assumit exemplum: Quoniam propter te mortificamur tota die, reputati sum Apostolus perire in carne, ut alii salventur in spiritu; suum sanguinmultorum animae conseruentur. quod autem anathema interdum occisionem sonet, multis ueteris instrumenti testimoniis probari potest. et ne leuem putemus esse tristitiam et modicam causam doloris, iungit et dicit: pro fratribus meis et propinquis iuxta carnem. quando
Abbreviated transcription (Latin):
meis ⁊ ꝓpinquis scd̃m carnem. ⁊ rełi¬
qͣ. Si enim tante ẽ in dm̃ caritatis.
lit nec metu mortis. nec spe uite. nec
ꝑsecutione. nec fame. nec nuditate. ne
ꝑiculo nec gladio. possit separari a
caritate xp̃i. & si angeli quoq ⁊ po¬
testaces : uel p̾sentia uel futura. & õs
celoꝵ fortitudines. ⁊ excelsa pariter¬
⁊ futura ꝓfunda. ⁊ uniuersa simul
creatura ei ingruat. qd̵ nequaquã
pocest fieri. tamen ñ separetur a caritate
dei quam habet in xp̃o iłni: que ẽ ista
tanta mutatio. unmo inaudica pruden¬
tia. ut pro caritate xp̃i nolit habere
xp̃m: E ne ei forsitam ñ credamus. iu¬
rat ⁊ confirmat in xp̃o. ⁊ conscientie
sue testem inuocat sp̃m sc̃m: se hr̾e
tristiciam ⁊ non leuem ⁊ fortuitam.
s magnam ⁊ incredibilem: & hr̃e
dolorem in corde. non qui ad horam
pungat ⁊ transert. s qui iugiter in
corde ꝑmaneat. Quo tendit ista tris¬
ticia: ad quid ꝓficit iste incessabilis
dolor. Optat anathema esse a xp̃o. &.

Expanded text:
meis et propinquis iuxta carnem et reliqua. si enim tantae est in dominum caritatis, ut nec metu mortis nec spe uitae nec persecutione nec fame nec nuditate nec periculo nec gladio possit separari a caritate eius, et, si angeli quoque et potestates et uel praesentia uel futura et omnes caelorum fortitudines et excelsa pariter ac profunda et uniuersa simul creatura ei ingruat — quod nequaquam potest fieri —, tamen non separetur a caritate dei, quam habet in Christo Iesu, quae est ista tanta mutatio, immo inaudita prudentia, ut pro caritate Christi nolit habere Christum? et ne ei forsitan non credamus, iurat et connrmat in Christo et conscientiae suae testem inuocat spiritum sanctum, se habere tristitiam non leuem et fortuitam sed magnam et incredibilem et habere dolorem in corde, non qui ad horam pungat et transeat, sed qui iugiter in corde permaneat. quo tendit ista tristitia ? ad quid proficit incessabilis dolor? optat anathema esse a Christo et
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt apłi ut ignis descendat de celo¬
suꝑ eos. & quodammͦ uerbis aliis locunt᷑.
Si ad serui helye inuiriam ignis des¬
cendit de celo. & non samaritas s &
iudeos consumpsit incendium: quan¬
tomagis ad contemptũ filii dei in im¬
pios samaritas debet flamma seiure:
Eregione dñs qui non ad iudicandũ
uenerat s ad saluandum. non in po¬
testate s in humilitatȩ. non in gła
patris. s in hominis uilitate: increpat
eos quod ñ meminerint doctrine sue
& bonitatis euangelicȩ. inqua dixerat.
qui te ꝑcusserit in maxillam prebe
ei & alteram: & diligite inimicos ur̃os.
lteram de eugłio.
luce quȩstiunculam ꝓposiusti
qͥsur lullicusxniquitatis. qͣui dñ uoce
laudatus ẽ. Cuiꝰ cum uellem scire ra¬
tionem ⁊ de quo fonte ꝓcesserit. reuol¬
ui uolumen euangelicum: & int̾ &¬
tera repperi. quod appropinquantib
saluatori publicanis ⁊ peccatorib ut au¬
dirent eum. murmurabant scribe &. fa¬

Expanded text:
dicunt apostoli, ut ignis descendat supedicunt apostoli, ut ignis descendat super eos, et quodam modo uerbis aliis hoc loquuntur: \'si ad serui Heliae iniuriam ignis descendit de caelo et non Samaritas, sed ludaeos consumpsit incendium, quanto magis ad contemptum filii dei in inpios Samaritas debet flamma saeuire!\' e regione dominus, qui non ad iudicandum uenerat, sed ad saluandum, non in potestate, sed in humilitate, non in patris gloria, sed in hominis uilitate, increpat eos, quod non meminerint doctrinae suae et bonitatis euangelicae, in qua dixerat: qui te percusserit in maxillam, praebe ei et alteram et: diligite inimicos uestros. Alteram de euangelio Lucae quaestiunculam proposuisti: qui sit uilicus iniquitatis, qui domini uoce laudatus est. cuius cum uellem scire rationem et de quo fonte processerit, reuolui uolumen euangelicum et inter cetera repperi, quod adpropinquantibus saluatori publicanis et peccatoribus, ut audirent eum, murmurabant Pharisaei et sc
Abbreviated transcription (Latin):
patus susceptione samaritica ⁊ doctri¬
na genti illius. passionis differret diẽ.
ad quam uenerat sustinendam. Unde
dicit ⁊ in alio loco. Non enum ueni nͥ
ad oues ꝑditas domus isrł: & apostolis
p̃cipit. cuutates samaritanoꝵ. ne int̾¬
cifiximus eũ. quia se inimicis nr̃is &
gentiam ñ receperunt eum samarite.
quia festinabat ingredi iherłm. Ut au
non recȩperent eum: fuit dñice uolun¬
tatis. Deniq apłi in lege uersati. in qua
tantam iusticiam nouerant. oculum
ꝓ oculo. dentem ꝓ dente. ulcisci nitun¬
tur inuiriam. & imitari helyam. ad
cuiꝰ uocem duos pentecontarcos mili¬
tum ignis absumpserat: dicuntq ad
dñm. uis dicemus ut ignis descendat
de cęlo: ⁊ consumat eos. d̾ Pulchre uis
inquiunt dicimus. Nam ⁊ helyas di¬
xerat. Si homo dei sum: descendat ig¬
nis de celo suꝑ uos. Ergo ut apłoꝵ ser¬
mo efficientiam habeat: uoluntatis
ẽ dñi. Nisi enim ille uisserit. frustra

Expanded text:
patus susceptione Samaritica et doctripatus susceptione Samaritica et doctrina gentis illius passionis differret diem, ad quam uenerat sustinendam. unde dicit et in alio loco: non ueni nisi ad oues perditas domus Israhel et apostolis praecepit: ciuitates Samaritanorum non intrcifiximus eum, quia se inimicis nostris et gentiam non receperunt eum Samaritae, quia festinabat ingredi Hierusalem. ut autem non reciperent, fuit dominicae uoluntatis. denique apostoli in lege uersati, in qua tantum iustitiam nouerant oculum pro oculo, dentem pro dente, ulcisci nituntur iniuriam et imitari Heliam, ad cuius uocem duos pentecontarchas militum ignis absumpserat, dicuntque ad dominum: uis dicimus, ut ignis descendat de caelo et consumat eos? pulchre uis, inquiunt, dicimus; nam et Helias dixerat: si homo dei sum, ignis descendat de caelo super uos. ergo, ut apostolorum sermo efficientiam habeat, uoluntatis est domini. nisi enim ille iusserit, frustra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprio contrei se furore baccantur. dũ
utriq de legis possessione contendunt:
.i in tantum se mutuo ꝑsecuntur. ut
postquam iudei de babylonia sunt re¬
uersi. edificationem templi samarita¬
ni impedierint. Cumq uellent ⁊ ipsi
cum eis edifacare templum: respon¬
derunt uidei. Non licet nobis ⁊ uobis
edificare domum dñi. Deniq ꝓ sũma
iniuria pharisei exꝓbrant dño. Nõne
demonium habes. ⁊ samaritanus es.
Eui parabola de iherłm descendentis
in iherico samaritanus ponitur pro
signo atq miraculo: quod malus bene
fecerit. E ad puteum samaritanȩ scͥp
audierant a discipulis eus qui ad pa¬
randum hospitium uenerant iudeum
ẽẽ cognoscunt. ⁊ quasi uideum atq a¬
lienum. & eum qui ad inimicos ꝑge¬
ret susciꝑe noluert: quamqͣm ⁊ alia
nobis subiciatur intelligentia quod uo¬
luntatis fuerit dñi. non suscipi a sama.¬
ritanis. quia festinabat ire iherłm: ibi¬
q pati  sangiunem fundere: ne occu¬

Expanded text:
proprio contra se furore bacchantur, dum proprio contra se furore bacchantur, dum utrique de legis possessione contendunt et in tantum se mutuo persequuntur, ut, postquam Iudaei de Babylonia sunt reuersi. aedificationem templi Samaritani inpedierint. cumque uellent et ipsi cum eis aedificare templum, responderunt Iudaei: non licet nobis et uobis aedificare domum domini. denique pro summa iniuria pharisaei exprobrant domino: nonne daemonium habes et Samaritanus es? et in parabola de Hierusalem descendentis Hiericho Samaritanus ponitur pro signo atque miraculo, quod malus bene fecerit, et ad puteum Samaritanae scripaudierant a discipulis eius, qui ad parandum hospitium uenerant, Iudaeum esse cognoscunt et quasi Iudaeum atque alienum et eum, qui ad inimicos pergeret, suscipere noluerunt. quamquam et alia nobis subiciatur intellegentia, quod uoluntatis domini fuerit non suscipi a Samaritis, quia festinabat ire Hierusalem ibique pati et sanguinem fundere, ne occu
Abbreviated transcription (Latin):
trinam suam patibulo roboraret.
iuxta illud quod scriptum ẽ. Cum
exaltatus fuero a terra: om̃ia trahẽ
ad me. Obfirmauit faciem suam ut
iret iherłm. Obfirmatione oenu &
fortitudine opus est: ad passionem spon¬
te ꝓperanti Unde & iezechieli cui di¬
xerat d̾s. fili hominis in medio scor¬
pionum tu habitas. ne timeas eos: ob¬
firma inquit faciem tuam. & ecce de¬
di faciem tuam eream. ⁊ frontẽ tu¬
am ferream. ⁊ si forsitan surrexi¬
set contra eum malleus unuerse
terre. quasi incus durissima resiste¬
ret. malleumq contereret. de quo
id ẽ angłos. ante faciem suam. Iustũ
enim erat: ut dei filio angeli minis¬
trarent. Siue angelos apłos uocat:
quia ⁊ ioħes p̾cursor dñi angłs ap¬
pellatus ẽ. Tumq ingressi essent tucũ¬
ra samariȩ ut prepararent ei. non
suscepert̃ eum: quia facies eiꝰ erat
uadens in iherłm. Hostili inter se
samaritani atq uidei discordant
edio: & cum omnes oberint gentes

Expanded text:
trinam suam patibulo roboraret trinam suam patibulo roboraret iuxta illud, quod scriptum est: cum exaltatus fuero, omnia traham ad me, obfirmauit faciem suam, ut iret Hierusalem. obfirmatione enim et fortitudine opus est ad passionem sponte properantis; unde et Ezechiheli, cui dixerat deus: fili hominis, in medio scorpionum tu habitas et ne timeas eos: obfirmaui, inquit, faciem tuam et dedi faciem tuam aeneam et frontem tuam ferream, ut, si forsitan surrexisset contra eum malleus uniuersae terrae, quasi incude durissima resisteret malleumque contereret, de quo id est angelos, ante faciem suam. iustum enim erat, ut dei filio angeli ministrarent; siue angelos apostolos uocat, quia et Iohannes, praecursor domini, angelus appellatus est. cumque ingressi essent uicum Samariae, ut praepararent ei, non susceperunt illum, quia facies eius erat uadens in Hierusalem. hostili inter se Samaritani atque Iudaei discordant odio et, cum omnes oderint gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ dicebat apłs. quod homo iquita¬
tis & aduersarius eleuet se contra õe
quod dicitur d̃s & religio. ita ut aude¬
at stare in templo dei . & ostendere se
quod ipse sit d̾s. Cuius aduentus scd̾m
oꝑationem sathanȩ ⁊ ea quȩ concep¬
ta sunt facit ꝑire abortiuo: & quȩ
nata ad pueritiam ⁊ ad ꝑfectam eta¬
tem ꝑtienire nͥ posse. Quãobrem oran¬
dus ẽ dñs ne in exordio fidei crescentis
etatis oriatur hyenis. de qua scriptũ ẽ.
Hẏems transiit. abiit sibi. ne ocio torpe¬
amus: s imminente naufragio. susci¬
temus dormientem dnm. atq dicamꝰ
p̃ceptor. salua nos ꝑimus. Questio .u.¬
uid sibi uult qd̃ scriptum ẽ in
Deugło sedm lucam. & non
recepert̃ eum quia facies euis erat¬
complerentur dies assumptionis
euis ut pascha celebraret. de quo di¬
xerat. desiderio desideraui hoc pascha
manducare uobiscũ. ⁊ bibere calicem
de quo ait. calicem quẽ dedit mͥ
pater non bibam illum: omnẽq doc¬

Expanded text:
nae dicebat apostolus, quod homo iniquitanae dicebat apostolus, quod homo iniquitatis et aduersarius eleuet se contra omne, quod dicitur deus et religio, ita ut audeat stare in templo dei et ostendere se, quod ipse sit deus; cuius aduentus secundum operationem satanae et ea, quae concepta sunt, facit perire abortio et, quae nata, ad pueritiam et ad perfectam aetatem peruenire non posse. quam ob rem orandus est dominus, ne in exordio fidei et crescentis aetatis oriatur hiems, de qua scriptum est: hiems transiit, abiit sibi, ne otio torpeamus, sed inminente naufragio suscitemus dormientem dominum atque dicamus: praeceptor, salua nos, perimus. Quid sibi uelit, quod scriptum est in euangelio secundum Lucam: et non receperunt eum, quconplerentur dies adsumptionis eius et pascha celebraret, de quo dixerat: desiderio desideraui hoc pascha comedere uobiscum, et biberet calicem, de quo ait: calicem, quem dedit mihi pater, non bibam i 11 u m ? omnemque doc
Abbreviated transcription (Latin):
filioli mei quos iterum parturio. do¬
nec formetur xp̃c in uobis. Has ergo
reor uixta misticos intellectus ẽẽ mu
ducta in transgressione facta ẽ. Sal¬
uabitur aut̃ ꝑ filioꝵ generationem.
si ꝑmanserint in fide ⁊ caritate. et
sc̃itate. cum pudicitia. Que si de sermo¬
ne diuino aliquando generarint. ne¬
cesse ẽ que geuerata sunt crescere. &.
Npͥmum acciꝑe lac infantiȩ. donec
ꝑueniant ad solidum cibum .&. ad ma¬
turam etatem plenitudinis xp̃i. Om¬
nis enim qui lacte alitur: imperitꝰ
ẽ ratione iusticiȩ. Paruulus enim ẽ.
he gͥ animȩ que necdum pepererunt
siue quȩ necdum potuerunt ea que
generata sunt alere. cum iuderint ser¬
monem hereticum stantem in eccłia.
cito scandalirantur & pereunt. & in
tempestate atq in ꝑsecutione ꝑmane¬
re ñ possunt: presertim si ocium ha¬
buerint bonoꝵ oꝑm . & non ambula¬
uerint in uia que xp̃c est. De hac a¬
bominatione hereticȩ ꝑuerseq doctri:¬

Expanded text:
filioli mei, quos iterum parturio, dofilioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in uobis. has ergo reor iuxta mysticos intellectus esse mulducta in transgressione facta est; saluabitur autem per filiorum generationem, si permanserint in fide et caritate et sanctitate cum pudicitia. quae si de sermone diuino aliquando generarint, necesse est, quae generata sunt, crescere et primum accipere lac infantiae, donec perueniant ad solidum cibum et ad maturam aetatem plenitudinis Christi.omnis enim, qui lacte alitur, inperitus est in ratione iustitiae; paruulus enim est. hae igitur animae, quae necdum pepererunt siue quae necdum potuerunt ea, quae generata sunt, alere, cum uiderint sermonem hereticum stantem in ecclesia, cito scandalizantur et pereunt et in tempestate atque in persecutionibus permanere non possunt, praesertim si otium habuerint bonorum operum et non ambulauerint in uia, quae Christus est. de hac abominatione hereticae peruersaeque doctri
Abbreviated transcription (Latin):
tes unde ueniet auxilium mͥ. Q in
alio loco. Fundamenta eiꝰ in montib
scis: & montes incircuitu eiꝰ. ⁊ dominꝰ
in circuitu popłi sui. E non potest ei
iuitas abscondi suꝑ montem posita.
Et disculciemus nos pellem lutere
nudisq pedib cum moyse asçenda¬
mus montem sẏna dicentes. Transi¬
ens uidebo uisionem hanc magnã:
ut possimus intelligere pregnantes
animas. quȩ de semine doctrinarũ
⁊ sermonis dei initia  dei concepert̃.¬
⁊ dicunt cum ysaia. a timore tuo
dñe concepimus ⁊ parturuumus &
suꝑ terram. Sicuti enĩ semina pau¬
latim formantur in uteris. & tam diu
non reputatur homicidium donec
elementa confusa suas imagines men¬
braq suscipiant: ita sensus ratione
conceptus. nisi in oꝑa ꝓruꝑit adhuc
uentre retinetur. ⁊ cito abortiuo pe¬
rit cum uiderit abhominationẽ deso¬
lationis stantem in eccłia. ⁊ sathanã
transfigurari in angłm lucis. Eẜ de
istiusmodi paulus loquitur dicens

Expanded text:
tes, unde ueniet auxilium mihi, et in tes, unde ueniet auxilium mihi, et in alio loco: fundamenta eius in montibus sanctis et: montes in circuitu eius et dominus in circuitu populi sui et: non potest abscondi ciuitas super montem posita, et discalciamus nos pellem litterae nudisque pedibus cum Moyse ascendentes montem Sina dicimus: transiens uidebo uisionem hanc magnam, ut possimus intellegere praegnantes animas, quae de semine doctrinarum et sermonis dei initia fidei conceperunt et dicunt cum Esaia: a timore tuo, domine, concepimus et parturiuimus et super terram. sicuti enim semina paulatim formantur in uteris et tam diu non reputatur homicidium, donec elementa confusa suas imagines membraque suscipiant, ita sensus ratione conceptus, nisi in opera proruperit, adhuc uentre retinetur et cito abortio perit, cum uiderit abominationem desolationis stantem in ecclesia et satanan transfigurari in angelum lucis et de istius modi Paulus foetibus loquitur dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
in commentariis mathei plenuis di¬
ximus: statimq subiuingitur. Ue p̾g¬
nantib ⁊ nutrientib in illis dieb.
In quib dieb Quando abominatio
desolationis stiterit in loco sco. Qd̃
quidem uixta litteram de aduentu
antixp̃i p̾dicari. nulli dubium est.
qͣndo ꝑsecutionis magnitudo compel¬
let fugere. ⁊ graues uteri paruuliq
lactentes fugam retardant: licet qͥdã
titi & uaspasiani aduersus uideos
⁊ precipue iherłm obsidionem pug¬
namq significari uelint. Hyemem
quoq ⁊ sabbatum. sic inter pretantur.
ne eo temꝑe fugere compellantur. qͣn¬
do duricia frigoris in agris ⁊ in de¬
sertis locis fugientes latere ñ patitur:
&. obseruatio sabbeti aut p̾uaricato¬
res facit si fugiant. aut hostium gla¬
diis subiacere. si sabbati ocium. ⁊ pre¬
cepta seruauerint. Nos aut̃ audientes
dñm saluatorem ut qui in uidea st̃ con
oculos nr̃os ad montes de quib scͥp¬
tum ẽ. leuaui oculos meos in mon¬

Expanded text:
in commentariis eiusdem Matthei plenius diin commentariis eiusdem Matthei plenius diximus. statimque coniungitur: uae praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. in quibus diebus? quando abominatio desolationis steterit in loco sancto. quod quidem iuxta litteram de aduentu antichristi praedicari nulli dubium est, quando persecutionis magnitudo conpellit fugere et graues uteri paruulique lactantes fugam retardant, licet quidam Titi et Uespasiani aduersus Iudaeos et praecipue Hierusalem obsidionem pugnamque significari uelint. hiemem quoque et sabbatum sic interpretantur, ne eo tempore fugere conpellantur, quando duritia frigoris in agris et in desertis locis fugientes latere non patitur et obseruatio sabbati aut praeuaricatores facit, si fugiant, aut hostium gladiis subiacere, si sabbati otium et praecepta seruauerint. nos autem audientes dominum saluatorem, ut, qui in Iudaea sunt, ad oculos leuamus ad montes, de quibus scriptum est: leuaui oculos meos ad mon
Abbreviated transcription (Latin):
Nconfiteamur eos qui in xp̃o renati su¬
st̃. Iccirco enĩ dominus crucifixus ẽ:
ut & nos qui credimus in eum. & pec¬
cato mortui sunus. crucifigamur cũ
it. cũ xꝑo crucifixus sum. & michi ab
sit glorrari nisi in cruce dñi nr̃i iħu¬
⁊ xp̃i. ꝑ quem mͥ mundus crucifixus
tes: & triumphet eas in ligno. Unde &
in euangłio scb̃m ioħem in typum
eoꝵ qui in dño credituri erant .¬
se cum illo crucifixuri. sẏmon cyrene¬
us portat crucem eius: quã uixta ali¬
os euglistas prior ipse portauit
quod in eodem matheo scriptũ ẽ
Ue pregnantib ⁊ nutrientib in illis
dieb : & orate ne fiat fuga ur̃a hyeme
uel sabbato. Quod ex suꝑiorib pende¬
re manifestum est. Cum enim eugłm
hominationem desolationis. que dic¬
ta ẽ a daniele ꝓpħa stantem in loco
st̃. ut fugiant ad montes:. & qui ĩ tec¬
to non descendat tollere aliquid de
domo sua. ⁊ qui in agro. ne reuerta¬
tur auferre tunicam suam: De quib

Expanded text:
et confiteamur eos, qui in Christo renati suet confiteamur eos, qui in Christo renati sumus. idcirco enim dominus crucifixus est, ut et nos, qui credimus in eum et peccato mortui sumus, crucifigamur cum it: cum Christo crucifixus sum et: mihi autem absit gloriari nisi in cruce domini  per quem mihi mundus crucifixus t potestates et triumphet eas in ligno. unde et in euangelio secundum Iohannem in typum eorum, qui in domino credituri erant et se cum illo crucifixuri, Simon Cyrenaeus portat crucem eius quam iuxta alios euangelistas prior ipse portauit. quod in eodem Mattheo scriptum est: uae praegnantibus et nutrientdiebus. Et: Orate ne fiat fuga vestra hyeme vel sabbato . Quod ex superioribus pendere manifestum est. Cum enim Evangeominationem desolationis, quae dicta est a Daniele Propheta, stantem in loco sunt, ut fugiant in montes, et, qui in tecto, ne descendant tollere aliquid de domo sua, et, qui in \'agro, ne reuertantur auferre tunicam suam. de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad omnes discipulos. siue con¬
uoeaut turbam cum discipulis ut
marcus posuit: aut uixta lucam
dicebat ad cunctos. Si quis uult
post me uenire: abneget semet ip¬
sum . ꝙ. tollat crucem suami. & sequat᷑
me. Cuiꝰ erortationis hic sensus ẽ: non
ẽ delicata in d̾m. s secura confessio: qͥ
in me credit debet suum sangunẽ
fundere. Qui enim ꝑdiderit animã
suam in presenti. lucri eam faciet i
futuro. Cotidie credens in xp̃m. tol¬
lit crucem suam: & negat seipsum.
Qui impudens fuit uersus ad castita¬
tem: temꝑantia luxuriam negat. Qui
formidolosus ⁊ timidus. assumpto ro¬
bore fortitudinis. priorem esse se nes¬
cit. Iniquus si sequatur iusticiam: ne¬
gat iniquitatem. Stultus si xp̃m con¬
fiteatur dei uirtutem ⁊ d̾i sapienti¬
am: negat stulticiam. Quod scientes
non solum in ꝑsecutionis tempore q.
necessitate martyrii. s in omni con¬
uersatione oꝑe. cogitatione. sermone
negemus nosmetipsos qui ante fuimꝰ

Expanded text:
tur ad omnes \'discipulos\' siue contur ad omnes \'discipulos\' siue conuocauit turbam cum discipulis suis, ut Marcus posuit, aut iuxta Lucam dicebat ad cunctos: si quis uult post me uenire, abneget se ipsum et tollat crucem suam et sequatur me. cuius exhortationis hic sensus est: non est delicata in deum et secura confessio. qui in me credit, debet suum sanguinem fundere. qui enim perdiderit animam suam in praesenti, lucri eam faciet in futuro. cottidie credens in Christo tollit crucem suam et negat se ipsum. qui inpudicus fuit, uersus ad castitatem temperantia luxuriam negat; qui formidolosus et timidus, adsumpto robore fortitudinis priorem esse se nescit. iniquus, si sequatur iustitiam, negat iniquitatem; stultus, si Christum confiteatur dei uirtutem deique sapientiam, negat stultitiam. quod scientes non solum in persecutionis tempore et necessitate martyrii, sed in omni conuersatione, opere, cogitatione, sermone negemus nosmet ipsos, qui ante fuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. si quis uult post me ueni¬
re. abneget semet ipsum. Quȩ ẽ sui ab¬
negatio: aut quom qui sequitur sal¬
uatorem seipsum abnegat.
De quo in tercio commentarioꝵ. li¬
bro eiusdem mathei. ita breuiter lo¬
cutus sum. Qui deponit ueterem ho¬
minem cum oꝑib suis. negat seipsũ÷
crucifixus ẽ: sequitur dñm crucifixũ.
Quib nunc hec addere possumus. Post¬
quã ostendit discipulis suis qd̃ opor¬
dotib ⁊ scribis & pͥncipib sacerdotum
& occidi: assumens eum petrus ce¬
pit increpare & dicere. Absit a te do¬
mine: non erit tibi hoc. Qui conuer:¬
sus dicit petro. Uade post me sathã:¬
nas. scandalum m es: quia ñ sapis¬
ea que dei sunt. s quȩ hominũ. Hu¬
mano quippe timore ꝑterritus. passi¬
onem domini formidauit : & quomͦ
audiens multa pati ⁊ occidi tumne¬
bat. sic audiens tercia die resurget
gaudere debuerat. & tristiciam pas¬
sionis resurrectionis gła mitigare.
Unde illo ꝓ tuncre correpto: loqueba¬

Expanded text:
e uenire, abneget se ipsum. quae est sui abnegatio aut quomodo, qui sequitur saluatorem, se ipsum negat? — De quo in tertio commentariorum eiusdem Matthei libro ita breuiter locutus sum: qui deponit ueterem hominem cum operibus eius, negat se ipsum crucifixus est, sequitur dominum crucifixum. quibus nunc haec addere possumus: postquam ostendit discipulis suis, quod opordotibus et Scribis, et principibus Sacerdotum et occidi, assumens eum Petrus, coepit increpare et dicere: Absit a te, Domine, non erit tibi hoc. Qui conversus, dicit Petro: Vade post me Satana, scandalum es mihi: quia non sapis quae Dei sunt, sed quae hominum . Humano quippe timore perterritus, passionem domini formidabat. et quo modo audiens \'multa pati\' et \'occidi\' timebat, sic audiens: et tertia die resurget gaudere debuerat et tristitiam passionis resurrectionis gloria mitigare. unde illo pro timore correpto loqueba
Abbreviated transcription (Latin):
ds benedictus in secula seculorum.¬
euera ualida questio. quomͦ apl̃s
Uqui supra dixerat. quis nos sepa¬
rabit a caritate xp̃i. tribulatio an
angustia. an ꝑsecutio an fames. an
nuditas. an ꝑiculum. an gladius: ꝙ.

Expanded text:
deus benedictus in saecula, amen2 — Re uera ualida quaestio, quomodo apostolus, qui supra dixerat: quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio an angustia an persecutio an fames an nuditas an periculum
Abbreviated transcription (Latin):
anuna dei: non quod d̾̃s animam ha¬
beat. s qđ in anima om̃is dei mons¬
tretur affectus. Et non mirum si in
deti anima nominetur: cũ uniuer¬
sa humani corꝑis menbra scd̃m le¬
ges tropologie ⁊ diuersas intelligen¬
tias habere dicatur. Posuit qͦ sp̃m
ritũ scientiȩ ⁊ pietatis. &. timoris dñi.¬
qui in speciȩ columbe descendit suꝑ
eum: de quo ⁊ ioħes baptista a d̾o pa¬
tre audisse se narrat siꝑ quẽ uideris
sp̾m scm̃ descenderitem ⁊ manentem
suꝑ eum: ipse ẽ. E iudiciũ gentibus

Expanded text:
anima dei, non quo deus animam haanima dei, non quo deus animam habeat, sed quod in anima omnis dei monstretur affectus. et non mirum, si in deo anima nominetur, cum uniuersa humani corporis membra secundum leges tropologiae et diuersas intellegentias habere dicatur. posuit quoque spiritum ritum qui in specie columbae descendit super eum: de quo et Joannes Baptista a Deo Patre audisse se narrat: Super quem videris Spiritum Sanctum descendentem, et manentem super eum, ipse est . Et Judicium gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
donec ponat in terra uidicium. uudet᷑
mͥ accidisse pͥmi scriptoris errore: qui
legens suꝑiorem sententiam in uerbo
uidicii esse fuutam putauit inferio
ca uerba quȩ in medio. hoc ẽ int̾ uidi¬
cium ⁊⁊ iudiciũ fuerant p̃termisit. Rur¬
sumq qđ apud hebreos legitur & in
lege eius sperabunt insule. matheus
sensum potus quã uerba int̾pretans
ꝓ lege ⁊ insulis nom̃ posuit ⁊ gentes.
& hoc non solum in p̾senti loco. s qr
ubicumq de ueteri instrumento apłi
diligentius obsertandum ẽ. non eos
ab hebraico discrepant. hebreum sen¬
sum siuis expressisse sermonib. Puer
gͥ dei om̃ipotentis iuxta dispensatio¬
nem carnis assũpte eo qđ̵ ad nos mit¬
titur saluator ẽ appellatus. ad quem
⁊ in alio loco dicit pater. magnum
tͥ ẽ uocari puerum meũ. ut congre¬
ges trib racob. Hic ẽ uinea sorech.
quȩ interp̃tatur electa: hic ẽ filius a¬
mantissimus in quo sibi complacuit

Expanded text:
donec ponat super terram iudicium, uidetur donec ponat super terram iudicium, uidetur mihi accidisse primi scriptoris errore, qui legens superiorem sententiam in uerbo iudicii esse finitam putauit inferiorca uerba, quae in medio, hoc est inter \'iudicium\' et \'iudicium, fuerant, praetermisit. rursumque, quod apud Hebraeos legitur: et in lege eius sperabuntinsulae, Mattheus sensum potius quam uerba interpretans pro lege et insulis nomen posuit et gentes. et hoc non solum in praesenti loco, sed, ubicumque de ueteri instrumento euangdiligentius obseruandum est non eos uaginta ab Hebraico discrepant, Hebraeum sensum suis expressisse sermonibus. puer igitur dei omnipotentis iuxta dispensationem carnis adsumptae, qua ad nos mittitur, saluator est appellatus. ad quem et in alio loco dicit pater: m agnum tibi est uocari i puerum meum, ut congreges tribus Iacob. hic est uinea Sorech, quae interpretatur\'electa\', hic filius amantissimus, in quo sibi conplacuit
Abbreviated transcription (Latin):
educet uidicium : non erit tristis neq
turbulentus.donet ponat in terra
uidicium: & legem eiꝰ insule expecta¬
bunt. Ex quo apparet matheum
euangelistam ñ ueteris interp̃tationis
auctoritate constrictũ. dimisisse hebra¬
icam ueritatem: s quasi hebreum ex
hebreis. & in dñi lege doctissimũ. ea
gentib ꝓtulisse quȩ in hebreo lege¬
rat. Si enim sic accipiendum ẽ ut .lxx.
interp̃tes ediderunt. iacob puer meus
suscipiam eum. isrł electus m̃s susce¬
pit eum anima mea: quom in ih̃u
intelligimus esse completũ. qd de racob
i ͨ ifrł scriptum ẽ: Quod beatum ma¬
theum non solum in hoc testimonio.
s & in alio loco fecisse legimꝰ Ex egyp¬
to uocaui filium meũ: ꝓ quo lxxtͣns¬
tulerunt ex egypto uocauit filios suos
Quod utiq nisi sequamur hebracam ue¬
ritatem : ad dñm saluatorem ñ ꝑtine¬
re manifestum ẽ. Sequitur enĩ. Ipsi
aut̃ immolabant baalim. Qđ aut̃ de
assumpto testiminio in euangelio
minus ẽ. splendebit ⁊ non quassabit᷑.

Expanded text:
t iudicium. non erit tristis neque turbulentus, donec ponat in terra iudicium; et legem eius insulae expectabunt. ex quo apparet Mattheum euangelistam non ueteris interpretationis auctoritate constrictum dimisisse Hebraicam ueritatem, sed quasi Hebraeum ex Hebraeis et in domini lege doctissimum ea gentibus protulisse, quae in Hebraeo legerat. si enim sic accipiendum est, ut septuaginta interpretes ediderunt: Iacob puer meus, suscipiam eum; Israhel electus meus, suscepit eum anima mea, quomodo in Iesu intellegimus esse conpletum, quod de Iacob et de Israhele scriptum est ? quod beatum Mattheum non solum in hoc testimonio, sed et in alio fecisse legimus: ex Aegypto uocaui filium meum, pro quo Septtulerunt: ex Aegypto uocauit filios suos. quod utique, nisi sequamur Hebraicam ueritatem, ad dominum saluatorem non pertinere manifestum est. sequitur enim: ipsi autem immolabant Baalim. quod autem de adsumpto testimonio in euangelio minus est: splendebit et non quassabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
non extinguet.
d cuuis expositionem loci totum
quod matheus de ysaia ꝓpħa as¬
sumit testimoniũ ponendum ẽ: & ip
aquila. ⁊ symachus consentiunt. Sic
gͦ de quatuor ęuangelistis solus mate¬
us posuit. Iħc aut̃ sciens recessit inde.¬

Expanded text:
non extinguet » Ad cujus expositionem loci, totum quod Matthaeus de Isaia Propheta assumit testimonium ponendum est, et iAquila, Symmachusque consentiunt. Sic ergo de quatuor Evangelistis, solus Matthaeus posuit: «
Abbreviated transcription (Latin):
satam ñ confringet. ⁊ linum fumi¬
gans non extinguet. donec eiciat ad
uictoriam uidicium : & in nomine eiꝰ
gentes sperabunt. Pro quo in ysaia
uixta .lxx. interpretes sic scriptum ẽ
Iacob puer nĩs suscipiam eum. isrł
dilectus m̾s. suscepit illum anima
mea. Bedi sp̃m̃ meum suꝑ eũ: uidi¬
cium gentib ꝓferet. Non clamabit
neq dimittet. nec audietur foris uox
eius. Harundinem fractam non con¬
teret. ⁊ linum fumigans ñ extinguet.
s in ueritate proferet iudicium: splen¬
debit ⁊ non quassabitur. donec ponat
suꝑ terram uidicium. & in nomine
eius gentes sꝑabunt. Nos aut̃ ex hebre¬
Oita uertimus. Ecce puer m̃s suscipi¬
am eum: electus meus. complacuit
sibi in illo anima mea. Bedi sp̃m
meum suꝑ eum. uidiciũ gentib ꝓfe

Expanded text:
nget et linum fumigans non extinguet, donec eiciat ad uictoriam iudicium; et in nomine eius gentes spera bunt. pro quo in Esaia iuxta septuaginta interpretes sic scriptum est: Iacob puer meus, suscipiam eum; Israhel electus meus, suscepit eum anima mea. dedi spiritum meum super eum, iudicium gentibus proferet. non clamabit neque dimittet nec audietur foris uox eius. harundinem confractam non conteret et linum fumigans non extinguet, sed in ueritate proferet iudicium. splendebit et non quassabitur, donec ponat super terram iudicium; et in nomine eius gentes sperabunt. nos autem ex Hebraeo ita uertimus: ecce puer meus, suscipiam eum, electus meus, conplacuit sibi in illo anima mea. dedi spiritum meum super eum; iudi
Abbreviated transcription (Latin):
uitio mutetur in malum: & ut
hẏꝑbolice dicam. nouoq uerbo utar
ad explicandum sensum meu̾. pecca¬
tum qđ priusqͣm haberem intelli
gentiam absq peccato erat. ꝑ pre¬
uaricationem mandati uicipit mͥ ẽẽ
peccatũ. Querimus que sit ista con¬
cupiscentia. de qua lex dicit. non con¬
cripisces. Alii putant illud e̾e mandatũ
qd̵ in decalogo scriptum ẽ non concu-¬
pisces rem ꝓximi tui. Hos aut̃ per
concupiscentiam om̃s ꝑturbationes
animȩ significatas putamus: quib
meremus ⁊ gaudemus. tumemus et
concupiscimus. E hoc apłs uas elec¬
tionis cuiꝰ corpus templum erat sp̃e
sc̃i. & qui dicebeit an exꝑimentum
queritis eius qui in me loquitur

Expanded text:
vitio mutetur in malum; et ut vitio mutetur in malum; et ut hyperbolice dicam, novoque verbo utar ad explicandum sensum meum: peccatum, quod priusquam haberem intelligentiam, absque peccato erat, praeuaricatione mandati incipiat mihi esse peccatius. prius quaerimus, quae sit ista concupiscentia, de qua lex dicit : non concupisces. alii putant illud esse mandatum, quod in decalogo scriptum est: non concupi sces rem proximi tui. nos autem per concupiscentiam omnes perturbationes animae significatas putamus, quibus maeremus et dolemus, timemus et concupiscimus. et hoc apostolus, uas electionis, cuius corpus templum erat spiritus sancti et qui dicebat: an experimentum quaeritis eius, qui in me loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
moysen. stimulatus lege nature sua
crimina confitetur: & dicit. Bominus
uistus: ego ⁊ populus meus impii.
Hanc legem nescit pueritia. ignorat in¬
fantia: & peccans absq mandato non
tenetur lege peccati. Maledicit patri.
accepit legem sapientie. mortuum ẽ
in eo peccatum. Cum aut̃ mandatũ
uenerit. hoc ẽ tempus intelligentiȩ. ap¬
petentis bona ⁊ iutantis mala: tunc
incipit peccatum reuiuiscere. & ille
mori rera usq esse peccati: atq ita
fit. ut tempus intelligentie quo de
mandata cognosciamus ut ꝑueniamꝰ
ad uitam. oꝑetur in nobis mortem
si agamus negligentus. ⁊ occasio sa¬
pientie seducat nos atq supplantet.
.i ducat ad mortem: non quo intelli¬
gentia peccatum sit. lex enim intel¬
ligentiȩ sc̃a ⁊ iusta & bona ẽ. s ꝑ
intelligentiam peccatoꝵ atq uirtu¬
tum. michi peccatum nascitur. qd
pͥus quam intelligerem peccatum
ẽẽ non noueram: atq ita factum ẽ
ut quod mͥ ꝓ bono datum ẽ. meo

Expanded text:
Moysen, stimulatus lege naturae, sua Moysen, stimulatus lege naturae, sua crimina confitetur, et dicit: Dominus justus, ego autem et populus meus impii . Hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia, et peccans absque mandato, non tenetur lege peccati. Maledicit patri eaccepit legem sapientiae, mortuum est in eo peccatum. Cum autem mandatum venerit, hoc est, tempus intelligentiae appetentis bona, et vitantis mala: tunc incipit peccatum reviviscere, et ille mori, reusque esse peccati. Atque ita fit, ut tempus intelligentiae, quo Dei mandata cognoscimus, ut perveniamus ad vitam, operetur in nobis mortem: si agamus negligentius, et occasio sapientiae seducat nos atque supplantet, et ducat ad mortem. Non quod intelligentia peccatum sit Lex enim intelligentiae sancta et justa et bona est sed per intelligentiam peccatorum atque virtutum mihi peccatum nascitur, quod priusquam intelligerem, peccatum esse non noveram. Atque ita factum est, ut quod mihi pro bono datum est, meo
Abbreviated transcription (Latin):
turalem legem scriptam in cordibus:
nr̃is idem apłs docet. Cum enĩ gen¬
tes quȩ legem non habent naturaliter
que legis sunt faciunt. isti legem ñ
habentes. ipsi sibi sunt lex: qui iudi¬
cant opus legis scriptum in cordib
sius: testimonium prebente illis consci¬
entia. Ista lex quȩ in corde scribitur.
om̃s continet nationes : & nullus ho¬
minum ẽ qui hanc legem nesciat. nͥ¬
mundus sub peccato. & uniuersi ho¬
mines p̾uaricatores legis sunt : & ic¬
circo uistum uidicium dei ẽ scͥben¬
tis in corde humani generis. quod tͥ
fieri nolueris. alteri ne feceris. Quis
enim ignoret homicidium. adulteri¬
um. furta. ⁊ omnem concupiscentiã
eẽ malum: ex eo quod sibi nolit fie¬
turalem legem. ⁊ cam cognouit pec¬
catum suum dicens. M aior ẽ causa
mea . quam ut dimitar: & adam
n⁊ eua cognouert̾ peccatum suũ.
&. ꝓpterea absconditi sunt sub ligno uite.
Pharao quoq antequam lex daretur ꝑ

Expanded text:
turalem legem scriptam in cordibus turalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homicidium, adulterium, furtum, et omnem concupiscentiam esse malum, ex eo quod sibi ea nolit fieturalem legem et Cain cognovit peccatum suum, dicens: Major est causa mea, quam ut dimittar. Et Adam et Eva cognoverunt 873 peccatum suum, et propterea absconditi sunt sub ligno vitae. Pharao quoque antequam Lex daretur per
Abbreviated transcription (Latin):
atoris. & iterum. Itaq lex pedagogus
nr̃ fuit in xp̃o: ut ex fide ustificemur.
Post quam aut̃ uenit fides: nequaquam
ultra sub ꝑedagogo sumus. Om̃s enim
filu dei estis ꝑ fidem que ẽ in xp̃o iħu.
Hystoria quoq quȩ p̾cepta non conti¬
net. s quicquid factum sit refert: ab
apło lex appellatur. Dicite mͥ inquit. qͥ
os filios habuit.: unum de ancilla. &¬
tinum de libera. S qui de ancilla.
sed̾m carnẽ natus ẽ: qui aut̾ de libeto
ꝑ repmissionem. S ⁊ psalmi lex appel¬
lantur. Ut compleretur sermo qui inz
lege eoꝵ. scriptus ẽ quia oderunt me.
gratis. Usaie quoq ꝓphetiam. legem
apłs uõcat. In lege scriptum ẽ qm̃ in
aliis lingius ⁊ labiis aliis loquar po¬
pulo huic: & nec sic me exauclient dic̃
dñs: quod uixta hebraicum ⁊ aquilã
in ysaia repperi. Appellatur lex ⁊ mis¬
tica scripturarum scientia: scimus qͥa÷
lex sp̃ualis ẽ. Eẜ extra hȩc omnia. na¬

Expanded text:
atoris . Et iterum: Itaque lex paedagogus atoris . Et iterum: Itaque lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificemur. Postquam autem venit fides, nequaquam ultra sub paedagogo sumus: omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu Historia quoque, quae praecepta non continet, sed quid factum sit refert, ab Apostolo lex appellaos filios habuit, unum de ancilla, eterum de libera. Sed qui ex ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem . Sed et Psalmi Lex appellantur: Ut compleretur sermo qui in Lege eorum conscriptus est: Quia odio habuerunt me gratis . Isaiae quoque Prophetiam, Legem Apostolus vocat : In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est . Et extra haec omnia, na
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsisse negat: ne non tam ꝓhibere
quã comionere iudetur. Igitur
lex aput contemptores ⁊ legum pre¬
cẽpta calcantes. uidetur essẽ occasio
fieri. ligat eos uinculis mandatoꝵ. qͥ
prius absq lege peccantes ñ tenebant᷑
criminib. Hec diximus. legem quȩ
ꝑ moysen data ẽ intelligentes. Uerũ
quia in consequentib scriptum ẽ. lex
ducit in legem peccati. simulq qͣtuor
leges contra se dimicantes. in uno lo¬
co scriptas esse cognosco. non abre ar
bitror si requiram quot genera legis
in scripturis scis esse memorentur.
Dicitur lex quȩ ꝑ moysen data ẽ scd̃m
illud quod scriptum ẽ ad galathas.
Quotquot enim ex oꝑib legis sunt: sũb
maledicto sunt. Scriptum ẽ enim. Ma¬
ledictus omnis qui non ꝑmanserit
in omnib que scripta sunt in libro
legis. ut faciat ea. E rursum in eadẽ
epła. Lex ꝓpter p̾uaricaciones. posita
ẽ: donec ueniret semen cui reꝑnussũ
ẽ disposita ꝑ angelos in matui medi¬

Expanded text:
scripsisse negat, ne non tam prohibere scripsisse negat, ne non tam prohibere quam commonere uideretur. igitur lex apud contemptores et legum praecepta calcantes uidetur esse occasio fieri, ligat eos uinculis mandatorum, qui prius absque lege peccantes non tenebantur criminibus. haec diximus legem, quae per Moysen data est, intellegentes. uerum, quia in consequentibus scriptum est: \'lex ducit in lege peccati\', simulque quattuor leges contra se dimicantes in uno loco scriptas esse cobitror, si quaeram quot genera legis in Scripturis sanctis esse memorentur; dicitur lex quae per Moysen data est, secundum illud quod scriptum est ad Galatas: Quotquot enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanet in omnibus quae scripta sunt in libro legis, ut faciat ea . Et rursum in eadem Epistola: Lex propter praevaricationes posita est, donec veniret semen cui repromissum est, disposita per angelos in manu Medi
Abbreviated transcription (Latin):
na non ẽ causa mortis. si ostendit ue¬
nena mortifera. licet his mali homineᷤ
abutantur ad mortem. & uel se inter¬
ficiant. uel insidientur inimicis sic
lex data ẽ ut peccatorum uenena de¬
monstraret. & homunem male liber¬
tate sua abutentem. qui prius fere
freno legis retineret. & compositis do¬
ceret incedere gressib: ita ut seruia¬
mus in nouitate sp̃c. & non in uetꝰ¬
tate luterȩ: id est uiuamus sub p̾cep¬
to. qui prius in modum brutorum
animalium dicebamus manducemꝰ
⁊ bibamus. cras enim moriemitr. Qd̃¬
si subintrante lege que docet quid
facere. & ꝓhibet qđ non facere debea¬
mus. iutio nr̃o ⁊ incontinentia fera¬
mur contra scita legalia. uidetur lex
causa esse peceati: quȩ dum ꝓhibet
concupiscentiam. quodam mͦ inflam¬
mare eam cognoscitur. Secularis ap̾
grecos sententia est. Quicquid licet.
minus desideratur. E contrario qͥtqͥd
non licet: fomentum accipit deside¬
rii. Unde ⁊ tullius de parricidor
suppliciis apud atthenienses solonem

Expanded text:
na non est causa mortis, si ostendat uenena mortifera, licet his mali homines abutantur ad mortem et uel se interficiant uel insidientur inimicis, sic lex data est, ut peccatorum uenena demonstret et hominem male libertate sua abutentem, qui prius ferebfreno legis retineat et conpositis doceat incedere gressibus, itaut seruiamus in nouitate spiritus et non in uetustate litterae, id est uiuamus sub praecepto, qui prius in modum brutorum animalium dicebamus: manducemus et bibamus; cras enim moriemur. quodsi subintrante lege. quae docet, quid facere, et prohibet, quid non facere debeamus, uitio nostro et incontinentia feramur contra scita legalia, uidetur lex causa esse peccati, quae, dum prohibet concupiscentiam, quodam modo eam inflammare cognoscitur. saecularis apud Graecos sententia est: quicquid licet, minus desideratur. ergo e contrario, quicquid non licet, fomentum accipit desiderii. unde et Tullius de parricidarum suppliciis apud Athenienses Solonem