comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a turbine. umbraculũ ab estu. Sp̃e
enĩ robustoꝵ: quasi turbo inpel¬
leus parietẽ. Sicut estũ insiti. tũ¬
multum alienoꝵ. humiliabis: & qͣsi
calore. sub nube torrente. ꝓpaginem
fortiũ marcescere faciet. Ixx. Dñe
d̾s m̃s glorificabo te. laudabo nom̃
tuum: qm̃ fecisti admirabiles res.
Consiliũ antiquũ uerũ fiat. Qͥapo¬
siusti ciuitates in tumulum: eiui¬
tates fortes. ut caderent fundanĩ¬
ta eaꝵ. Imꝑioꝵ. eiuitas: in ȩternũ
ñ edificabitur. Propterea benedicoe.
tibi popłs pauꝑin: &e ciuitas homi¬
num iniqͥtates sustinentiũ. benedicoꝵ.
tibi. fiusti enĩ omi eiuitati humili
auxiliator: ce tristib propter mo¬
piam protectio: ab om̃ib pessimis
liberabis eos. Umbraculũ sitienti¬
um .&. sp̃e hominũ iniqͥtatẽ susti¬
nentiũ. quasi homines pusillamimes.
sicientes in syon: ab omĩb impus
quib nos tradidisti. Duplex huiꝰ
loci. expositio est. Iudei putẽnt uo¬
cem scõꝵ esse. popłi q eredentis: cum

Expanded text:
bine, umbraculum ab aestu: spiritus enim robustorum quasi turbo impellens parietem. Sicut aestus in siti, tumultum alienorum humiliabis: et quasi calore sub nube torrente, propaginem fortium marcescere facies. LXX: Domine Deus meus, glorificabo te: laudabo nomen tuum, quoniam fecisti admirabiles res, consilium antiquum verum, fiat. Quia posuisti civitates in tumulum: civitates fortes, ut caderent fundamenta earum. Impiorum civitates in aeternum non aedificabuntur. Propterea benedicet tibi populus pauperum, et civitates hominum iniquitatem sustinentium benedicent tibi. 339 Fuisti enim omni civitati humili auxiliator, et tristibus propter inopiam protectio: ab hominibus pessimis liberabis eos: umbraculum sitientium, et spiritus hominum iniquitatem sustinentium quasi homines pusillanimes sitientes in Sion ab hominibus impiis, quibus nos tradidisti. Duplex hujus loci expositio est. Judaei putant vocem sanctorum esse, populique credentis: cum
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Nonnͦe inuoc asti iacob. nec laboras¬
timn me isrł. Nõ obtulisti mͥarietẽ holoc austi
tui. & uictimis tiuis ñ glorificasti me: Nonte
serure feci inoblatione. nec laborẽ tibi p̃bui
inthure.Nõ enusti mͥ argento calamũ. &
adipe uictunaꝵ tuaꝵ ñ meb̾asti me. Uerũ¬
tamẽ seruire me fecistim peccatis tuis p̃bu¬
isti mͥlaborẽ mniniqͥtatib tiuis. lxx. slõ mͦ uo¬
cauite iacob. neq laborare: te feci isrl. lõ
attulisti mͥ oues holocaustitui. neq in uicti¬
nus tuis magnificasti me: Nec seriure te feci
in hostus. nec laborẽ tibi p̃bui in thure: Nec
emisti mͥ argñto thimiaina. nec adipẽ hos¬
tiaꝵ tuaꝵ cõcupiui. s in peccatis tuis de¬
fendi te &r iniqͥtatib tuis. Hestus agri. dra¬
conib &r strutionib laudantib me. tu iacob
neqͣqͣm me: inuoc are: uoliusti. nec postea la¬
borare. ut peccatũ em̃dares penitentia. Qd̾
autẽ arbitraris. obtulisse te mͥ uictimas . &

Expanded text:
nec laborasnec laborasti in me, Israel. Non mihi obtulisti arietem holocausti tui, et victimis tuis non glorificasti me. Non te servire feci in oblatione, nec laborem tibi praebui in thure. Non emisti mihi argento calamum, et adipe victimarum tuarum non inebriasti me. Verumtamen servire me fecistiisti mihi laborem in iniquitatibus tuis. LXX: Non nunc vocavite, Jacob, neque laborare te feci, Israel. Non attulisti mihi oves holocausti tui: neque in victimis tuis magnificasti me: nec servire te feci in hostiis, nec laborem tibi praebui in thure, nec emisti mihi argento thymiama, nec adipem hostiarum tuarum concupivi, sed in peccatis tuis defendi te, et in iniquitatibus tuis. Bestiis agri, draconibus et struthionibus laudantibus me, tu Jacob, nequaquam me invocare voluisti, nec postea laborare, ut peccatum emendares poenitentia. Quod autem arbitraris obtulisse te mihi victimas, et
Abbreviated transcription (Latin):
& dracones. & strutiones. qͥ in solitudine
gentiũ morabant᷑. & ydolatrie sangui¬
ne. moꝵ q: feritate. bestiaꝵ similes eratͭ
glorfficent me. atq: collaudent. Ydraco¬
nib qͦs solus theodotio. ut in hebras coscͥp
intͤp̃tati sunt. animalia portentos.a. q̃
dulei carmine. ac mortifero. nauigan¬
tes. silleis canib lacerandos p̃cipitats.
tloc q significat. qd uioluptati priꝰ &
luxurie dediti. ad seruitutẽ dñi cõu̾tñt᷑.
Licoe meliꝰ sit dracones intelligi.q uigunt᷑
&e strutiones. ut q semel de bestus solitudi¬
nis loquebat᷑. hec inimantia pon̾et. qͣ de¬
serto familiaria sunt. laudabt̃ aut̃e ĩqͥt
me. & glorific. bt̃ bestie agri. & drzicones
& strutiones.q dedi in deserto gentiũ
aquas.&. in ariditate nationũ flumina.
ut bib̾et popłs m̃s qͣm elegim. siue genꝰ
meũ electũ & popłs q̃m adqͥsiui sangui¬
ue meo. & laudes meas uirtutesq narra

Expanded text:
et dracones, et struthiones qui in solitudine et dracones, et struthiones qui in solitudine gentium morabantur, et idololatriae sanguine, morumque feritate bestiarum similes erant, glorificent me 521 atque collaudent. Pro draconibus, quos solus Theodotio, ut in Hebraico scripinterpretati sunt, animalia portentosa, quae dulci carmine atque mortifero navigantes Scyllaeis canibus lacerandos praecipitabant. Hocque significat, quod voluptati prius et luxuriae dediti, ad servitutem Domini convertantur: licet melius sit dracones intelligi, quia junguntur et struthiones, ut quia semel de bestiis solitudinis loquebatur, haec animantia poneret, quae deserto familiaria sunt. Laudabunt autem, inquit, me, et glorificabunt bestiae agri, et dracones, et struthiones, quia dedi in deserto gentium aquas, et in ariditate nationum flumina, ut biberet populus meus, quem elegi mihi, sive genus meum electum, et populus quem acquisivi sanguine meo, ut laudes meas
Abbreviated transcription (Latin):
quos.&. omẽme rercitũ pharaonis dim̾sit
in ꝑfundũ. Qͥ dormier̃t sonno ꝑpetuo.
contriti st̃ & extincti qͣsi linĩi inbreui
tm̃ꝑis spacio. & in puncto atq mom̾̃to
Linum eñi necdũ igne corruptũ. ple
uitate substantie. statĩ extuctui. in
fauilla dissoluit᷑. Igit᷑ hoc p̃cipio uob.
ut int̾ signa mea atq miracula qͥb ba¬
bilon urbs potentissima diruta ẽ &e qͥ¬
b: ĩ mari rubro atq iordane popło mõ
aꝑta est uia. neqͣqua memineritis ue¬
terũ. qmͣ in euglio mlto sũ maiora fac¬
turꝰ. quoꝵ cõꝑatione p̃tĩta sileri debeãt
sleqͦqͦni enĩ ultra in mari rubro. s ĩ deser¬
to totiꝰ mundi repꝑiã uiã. Nec unꝰ fluuiꝰ
siue fons. erũpet de petra. s mlta flumi¬
na que ñ corpora ut prius. s aninias si¬
tientes reficiant. & ĩpleat᷑ illud qd supͣ
legiꝰ. Bibetis aqͦs de fontib saluatoris
Tunc qd ñqͣm factũ ẽ fiet ut om̃s bestie

Expanded text:
quos et omnem exercitum Pharaonis demersit quos et omnem exercitum Pharaonis demersit in profundum, qui dormierunt somno perpetuo. Contriti sunt et exstincti, quasi linum in brevi temporis spatio, et in puncto atque momento. Linum enim necdum igne correptum, pro levitate substantiae statim exstinctum, in favillam dissolvitur. Igitur hoc praecipio vobis, ut inter signa mea atque miracula, quibus Babylon urbs potentissima diruta est, et quibus in mari Rubro atque Jordane populo meo aperta est via, nequaquam memineritis veterum, quoniam in Evangelio multo sum majora facturus; quorum comparatione, praeterita sileri debeant. Nequaquam enim ultra in mari Rubro, sed in deserto totius mundi reperiam viam. Nec unus fluvius, sive fons erumpet de petra, sed multa flumina, quae non corpora ut prius, sed animas sitientes reficiant, et impleatur illud quod supra legimus: Bibetis aquas de fontibus Salvatoris . Tunc quod numquam factum est, fiet, ut omnes bestiae
Abbreviated transcription (Latin):
& młtitudiñe robustissimã. s dormiert̃
& nõ resurgent. extinctisunt. qͣsi linũ
extinctũ. Nolite meminisse pͥoꝵ . & uetã
nec recogitetis. Ecce egofaciã noua. que
ñẽ orient᷑ .& cognoscetis ea ax faciã in de¬
serto uiã . &. in inaqͦso flumina. benedieñt
mbestie agri. syrenes &x filie strutionu
ꝙꝑ. dedi in deserto aqͣm.& flumina in in¬
quoso. ut bib̾e faciã genꝰ ineũ electũ.
popłm meũ qͣm ad qͥsiui: ut uirtutes
meas narror. Dnͣs qͥ dextruxit. & abie¬
cit baby lonẽ. &t fortissimos illiꝰ detͣxit
de potũtia: omĩsq chaldeos. qͥin fluc¬
tib huiꝰ sełi: felicit᷑ uauigabant. fecit
ẽe captiuos. ipse in aqͥs torrñtib maris
rubri. repperit uiã. ut tͣnsiroe popłs eiꝰ
de egypto lib̾atꝰ. Siue qͥ dedit inmari
rubro uiã. ipse & in aqͥs torrentib ior¬
danis fluuuii repꝑit semitã: ut & egres¬
sid ex egypto .&. introitꝰ in t̾rã repmissio¬
iis haberet miraculũ. Ipse. currus & .e.¬

Expanded text:
 multitudinem robustissimam. Sed dormierunt, et non resurgent: exstincti sunt quasi linum exstinctum. Nolite meminisse priorum, et vetera ne recogitetis. Ecce ego faciam nova, quae nunc orientur, et cognoscetis ea, et faciam in deserto viam, et in inaquoso flumina. Benedicent me bestiae agri, sirenes et filiae struthionum, quia dedi in deserto aquam, et flumina in inaquoso, ut bibere faciam genus meum electum, populum meum, quem acquisivi, ut virtutes meas narret. Dominus qui destruxit et abjecit Babylonem, et fortissimos illius detraxit de potentia omnesque Chaldaeos qui in fluctibus hujus saeculi feliciter navigabant, fecit esse captivos: ipse in aquis torrentibus maris Rubri reperit viam, ut transiret populus ejus de Aegypto liberatus. Sive qui dedit in mari Rubro viam, ipse et in aquis torrentibus Jordanis fluvii reperit semitam, ut et egressio ex Aegypto, et introitus in terram repromissionis haberet miraculum. Ipse currus et e
Abbreviated transcription (Latin):
q me ñ est d̾s. E go dñs &x ñ est alt̃: formais
lucẽ:. &x creans tenebras. faciens pac̃e. & ere¬
ins malũ: ego dñs faciens om̃ia hec. Seio
in hoc capitulo. ñ solũ latinoꝵ. s & grecoꝵ
plurimos. uehement᷑ errare: estimantiũ
it dñs a dño. cx dixit dñs dño meo. Nleq eni
Rypior qd dñinsonat. s cyro dicit᷑ qͥ hebra¬
gitator bige idest cameli ex asini. supͣ le¬
git᷑ Iste appellatꝰ est xp̃c. idest unc̾tꝰ dñi.¬

Expanded text:
 Formans lucem, et creans tenebras: faciens pacem, et creans malum. Ego Dominus faciens omnia haec. Scio in hoc capitulo non solum Latinorum, sed Graecorum plurimos vehementer errare, existimantium it Dominus a Domino . Et: Dixit Dominus Domino meo . Neque enim κυρίῳ, quod Dominum sonat, sed Cyro dicitur, qui Hebragitator bigae, id est, cameli et asini, supra legitur. Iste appellatus est Christus, id est, unctus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
scõs. Dedi ad int̾ntionẽ iacob. & isrł inblas¬
pheniã. lxx. Egosũ egosũ. qͥdeleo ini¬
quitates tuas: & ñ recordabor. Tuuero me¬
mẽto ut udicemͣ. Dic tui ñqͥtates tuas pͥ¬
mus: ut iustificeris. Patres uri peccaue¬
runt & pͥncipes urͣi iniq̃ egert̃ ĩme. &
cõtaminauert pͥncipes sc̃a mea. ex de¬
diut disꝑdem iacob. & isrł ĩ obpbũ Tu

Expanded text:
i ad internecionem Jacob, et Israel in blasphemiam. LXX: Ego sum, ego sum qui deleo iniquitates tuas, et non recordabor. Tu vero memento, et judicemur. Dic tu iniquitates tuas primus, ut justificeris. Patres vestri peccaverunt, et principes vestri inique egerunt in me, et contaminaverunt principes sancta mea. Et dedi ut
Abbreviated transcription (Latin):
pulũ suũ elem̃tia. cunctis gentib deũ fe¬
lucẽ & tenebras. idest diẽ .&r nocꝰtẽ. pac̃e
& malũ. hoc ẽ ociũ. & bellũ. ꝑ qͣ signifi¬
cat iratũ se fuiese poplo sud quando tene¬
bras captiuitatis malaq sustinuit seruitu¬
tis.&. rursũ misertũ qͣndo remissim pat ã
pac̃ẽ &r gaudiũ receꝑeruis. Uͦmͦ enĩluci te¬

Expanded text:
pulum suum clementia, cunctis gentibus Deum fepulum suum clementia, cunctis gentibus Deum felucem et tenet malum, hoc est, otium et bellum. Per quae significat iratum se fuisse populo suo, quando tenebras captivitatis, malaque sustinuit servitutis, et rursum misertum, quando remissi in patriam pacem et gaudium receperunt. Quom
Abbreviated transcription (Latin):
& iacob. & młto ante p̃dixi. ut ysaac & io¬
siam. ne putareris ille esse xp̃e. eui assimi¬
latꝰ es.&x in cuiꝰ tẏpũ. & imaginẽ p̃cessisti.
Tu autẽ ñ eognouistime. idest simulacͦ co¬
liusti nͣ dm̃. Accuxi te fortitudine. multaꝵ
gentiũ feci ẽe. uictorẽ. & ñ cognouisti auxili¬
atorẽ tuũ. In quo loco satis mirari nequeo. qͣ
stulticia sit legentiũ. ut hec ad xp̃m refe¬
rant. ꝑqͣm mundꝰ reconciliatꝰ est deo. Ego
ait dñs. ex ñ est amplꝰ extrame. Pter sermo¬
nem qͥppe atq rationẽ. uirtutẽ. q meã &
sapientiã que ĩ me est. nullus est alt̃ d̃s.
Ꝙ hec feci. ut ab oriente. er occidñte. om̃ss
filio . & filius in patre. qͥ loqͥt ᷑ in eugłio.
Ego er pat̃ unũ sumꝰ. In esdre uolumine
positũ est. sẽpsisse cyrũ ad om̃s gentes nł¬
lum esse dm̃. nͥ solũ dm̃ isrł. Siue intelligñ¬
dum est. qd captiuoꝵ laxatio. & dei ĩ po¬

Expanded text:
et Jacob, et multo ante praedixi ut Isaac, et Joet Jacob, et multo ante praedixi ut Isaac, et Josiam: ne putareris ille esse Christus, cui assimilatus es, et in cujus typo et imagine praecessisti: « Tu autem non cognovisti me, » id est simulacra coluisti, non Deum. « Accinxi te » fortitudine, multarum gentium feci esse victorem: « et non cognovisti » auxiliatorem tuum. In quo loco satis mirari nequeo, quae stultitia sit legentium, ut haec ad Christum referant: per quem mundus reconciliatus est Deo. « Ego, ait Dominus, et non est amplius extra me, » praeter sermonem quippe atque rationem virtutemque meam et sapientiam, quae in me est, nullus est alter Deus. Et haec feci, ut ab Oriente et Occidente omnis Filio, et Filius in Patre. Qui loquitur in Evangelio: Ego et Pater unum sumus . Et in Esdrae volumine positum est, scripsisse Cyrum ad omnes gentes, nullum esse Deum, nisi solum Deum Israel. Sive ita intelligendum, quod captivorum laxatio, et Dei in po
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑. Nolite tang̾e xp̃os meos: & ĩ ꝓpħis
meis nolite malignari. Huiꝰ dextam ap¬
prehendit & tenuit: ut nullus fortitu¬
dinieiꝰ. ualeret resistere. legamꝰ de no¬
fontis octolibroꝵ. eyri maioris ystoriã.
uitas illi no patuit ᷤ cuiꝰ ñ regũ t̃ga sub¬
iecit: Qͥ muri pͥus mexpugnabiles. nͣ il¬
lius obsidione subũsi st̃: Unde ad ipsũ
eyrũ ds a postrophã facit. Dedi tͥ the¬
sauros .&. abscõditas opes. cũctarũ urbiũ.
ut qͥpͥus eolebas ydola. bñficus unũ senti¬
res dm̃. p̃sert̃ĩ eũ scias. multo añqͣm nasee¬
reris. tiuũ nom̃ esse p̾dicꝰtũ. Qd̾ qͥdẽ ex iose¬
phus. undecimo udaice antiqͥtatis. uolumi¬
ne refert: legysse cyrũ . & ab ysaya. de se
certũ uaticinatũ nomine. & ideireo iu¬
deos quasi deifamiliares plurimũ dilexis¬
se Hec autẽ inqͥt tͥbui tidi ꝓpter iacobser¬
uũ meũ. & ifrł electũ meũ S uoc aui te
nomĩe tuo. sicut uocaui abrahã. ysa ae

Expanded text:
gimus: Nolite tangere Christos meos: et in Prophetis meis nolite malignari . Hujus dexteram apprehendit et tenuit, ut nullus fortitudini ejus valeret resistere. Legamus Xenophontis octo librorum Cyri majoris historiam, vitas illi non patuit? quae non regum terga subjecit? Qui muri prius inexpugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Unde ad ipsum Cyrum Deus apostropham facit: Dedi tibi thesauros, et absconditas opes cunctarum urbium; ut qui prius colebas idola, beneficiis unum sentires Deum, praesertim cum scias, multo antequam nascereris tuum nomen esse praedictum. Quod quidem et Josephus in undecimo Judaicae Antiquitatis volumine refert, legisse Cyrum ab Isaia de se certo vaticinatum nomine, et idcirco Judaeos quasi Dei familiares plurimum dilexisse. Haec autem, inquit, tribui tibi propter Jacob servum meum, et Israel electum meum, et vocavi te nomine tuo, sicut vocavi Abraham, Isaac,
Abbreviated transcription (Latin):
re: &. flumina tua arefaciã. oẽm regũ
potñtiã: Siue qr. ꝓfundũ & abyssũ dix̃at.
recte ꝑ tͣns lationẽ & fluinina posuit. de
quib & psalmista decantat. Suꝑ flumi¬
na babilonis. ibi sedimꝰ. & fleuimꝰ. D. qͥ hie¬
rusase instaurat. et babilonẽ destruit. di
dilonẽ.: atq chaldeos. pastor m̃s es. Siue
ut. Lxx. traustulerũt: ut sapiat. Quiꝰ dif¬
ferentie causa manifesta est. Uerbũ
enĩ hebrazcũ. roy. si ꝑ res littam dicamꝰ.¬
intelligit᷑ pastor nĩs. Si ꝑ deleth. seieus
uel intelligens. Qrũ similitudo. paruo
apice distinguit᷑. ac ꝑhoc sepe c̃õfundit᷑.
Scͥptũ ẽ in hesdre pͥncipio. qd ad edictum
cyriregis ꝑsaꝵ atq medoꝵ. popłi isrł.
sit laxata captiuitas.&. remissi in hierłm.
qui redire uoluerunt. sub ⁊orobabel filio sa

Expanded text:
ua arefaciam, omnem regum potentiam. Sive quia profundum et abyssum dixerat, recte per translationem, et flumina posuit, de quibus et Psalmista decantat: Super flumina Babylonis ibi sedimus et flevimus . Et qui Jerusalem instaurat, et Babylonem destruit. Dicbylonem atque Chaldaeos: pastor meus es, sive ut Septuaginta transtulerunt, ut sapiat. Cujus differentiae causa manifesta est. Verbum eni , intelligitur pastor meus; si per DALETH  , sciens vel intelligens meus, quarum similitudo parvo apice distinguitur, ac per hoc saepe confunditur. Scriptum est in Esdrae principio, quod ad edictum Cyri regis Persarum atque Medorum, populi Israel sit laxata captivitas, et remissi in Jerusalem, qui redire voluerunt s
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ magistri sui. gnͣtib ñciabt̃ Ipse gͦ
qͥ est tanta facturus. cuiꝰ potñtiã breui
sermone descͥpsi eciã ad hierłm. qͣ destͥ¬
enda erat a babilonus. nc̃ dic̃ anquã des¬
truat᷑. qd rursũ habitet᷑ a popłis. & ciuita¬
lius suscitabit. ut õia cultorib ĩpleant᷑. Q

Expanded text:
tatem magistri sui gentibus nuntiabunt. Ipse ergo tatem magistri sui gentibus nuntiabunt. Ipse ergo qui est tanta facturus, cujus potentiam brevi sermone descripsi, etiam ad Jerusalem, quae destruenda erit a Babyloniis, nunc dicit antequam destruatur, quod rursum habitetur a populis: et civitalius suscitabit, ut omnia cultoribus impleantur. Q
Abbreviated transcription (Latin):
mandauit. & creatã sunt. Et u̾bo dñice
li firmati sunt. & sp̃u oris eiꝰ omĩs uirtꝰ
eoꝵ. Nec freq̃nt̃ ingimꝰ ne ulla blasphemã¬
di xp̃m hereticis occasio. sic relinqͣt᷑. Insta¬
bilitate. qͦ terre. qͣndo illiꝰ fundam̃ta soli¬
dabat. nullus erat cũ deo. p̃ter illũ qͥ e¬
rat ineo. Iste gͥ tantꝰ ac balis. eũ p̃finitũ¬
tempꝰ misteru aduemĩt ut cũc̾ta ydola
destruãt᷑. & dei soliꝰ noticia p̃dicet᷑ in mũ¬
do. omĩa uaticinia diuinoꝵ. ex phytonũ.
&e arioloꝵ signa atq portenta. qͥb huno¬
nũ deceperũt genꝰ. destruet atq subũ¬
tet. W sapientiã philosophoꝵ. que ee ip¬
sa pars ẽrroris. maxima est. stulta ẽe m̃o¬
strabit. dũ neqͣquã humanis cogitationib
di ꝓbant᷑ cop̃hndisse sapientiã. Q eciã ũ¬
bum pueri. siue serui sui. de quo supͣ dix¬
imus. & c̃osilui ñcioꝵ eiꝰ reb explebit. a¬
postoloꝵ scilicor. om̃iũ q̃ doctoꝵ qͥ uolũ¬

Expanded text:
creata sunt ; et: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus virtus eorum . Haec frequenter ingerimus, ne ulla blasphemandi Christum haereticis occasio relinquatur. In stabilitate quoque terrae, quando illius fundamenta solidabat, nullus erat cum Deo, praeter eum qui erat in eo. Iste igitur tantus ac talis, cum praefinittempus advenerit, ut cuncta idola destruantur, et Dei solius notitia praedicetur in mundo, omnia vaticinia divinorum, et pythonum, et hariolorum signa atque portenta, quibus humanum deceperunt genus, destruet atque subvertet; et sapientiam philosophorum, quae et ipsa erroris pars maxima est, stultam esse monstrabit: dum nequaquam humanis cogitationibus, Dei probantur comprehendisse sapientiam. Qui etiam verbum pueri, sive servi sui, de quo supra diximus, et consilium nuntiorum ejus, rebus explebit: Apostolorum scilicet omniumque doctorum, qui volun
Abbreviated transcription (Latin):
toris referat głam. nec ce ipse mereat᷑ audi¬
re. Accinxite. & ñ cognoiustime. Cũ enĩ
instructus armatura apłi. om̃s docuerit
fundat᷑ martion duos deos intelligens. unũ
bonũ. & aliũ uistũ. alterũ unsibiliũ alterũ
uisibiliũ conditorẽ. ei qͥb: pͥor lucẽ faciat.

Expanded text:
toris referat gloriam; ne et ipse mereatur auditoris referat gloriam; ne et ipse mereatur audire: Accinxi te, et non cognovisti me. Cum enim instructus armatura Apostoli, omnes docuerit fundetur Marcion, duos deos intelligens, unum bonum, et alium justum; alterum invisibilium, alterum visibilium conditorem. E quibus prior lucem faci
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ ẽ. Unde & confundat᷑ heresis que
maloꝵ arbitrat᷑ conditorẽ deum. cuhic ma¬
lum ñ eõtrariũ bono. s ꝓ afflictione ponat᷑
logiã. hec &r de ecclesiastico uiro dic̃e. cui ds
dedit sermonẽ atq sapientiã. ut om̃s sec¬
tas cõtrarias ueritati. sua disputatione. sub¬
uertat. sicut & de stephanoscd scͥptura c̃õme¬
morat. qd̾ nullus potuerit respõdẽre sapien¬
tie eiꝰ. Eut reges idẽ patri archas singła¬
rum hereseon sue subiciat potestati Waꝑl¬
at atq c̃õfringat qd pͥus uidebat᷑ dialecti¬
caarte conclusũ. & inmediũ ꝓferat archa¬
na hereticoꝵ: suꝑans eos atq conumẽes. Uel
xp̃i secreta cognoseant. in quo sunt õs che¬
sauri sapientie & scientie absconditi. Istiꝰ mo¬
di uirũ uocat d̃s ex nomine suo .ꝙ. defensor
est pueri eiꝰ iacob & electi illiꝰ isrł. Hunc sus¬
cipit &e assimilat sermoni suio. Qͥ cauere de¬
bet. ne suũ putor esse qd loqͥt᷑. s om̃e ad da¬

Expanded text:
confundatur haeresis, quae malorum arbitratur conditorem Deum. Cum hic malum non contrarium bono, sed pro afflictione ponaturlogiam haec et de ecclesiastico viro dicere, cui Deus dedit sermonem atque sapientiam, ut omnes sectas contrarias veritati sua disputatione subvertat. Sicut et de Stephano sancta Scriptura commemorat , quod nullus potuerit resistere sapientiae ejus, et ut reges, id est, patriarchas singularum haerese ωn, suae subjiciat potestati: et aperiat atque confringat, quod prius videbatur dialectica arte conclusum: et in medium proferat arcana haereticorum, superans eos atque convincens, ut Christi secreta cognoscant, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Istiusmodi virum vocat Deus ex nomine suo, quia defensor est pueri ejus Jacob, et electi illius Israel. Hunc suscipit, et assimilat sermoni suo, qui cavere debet ne suum putet esse quod loquitur, sed omnia ad da
Abbreviated transcription (Latin):
pecẽis tuis. & hon̾a iniqͥtatũ tumꝵ por¬
tare uix potui. qͦs neqͦ qͣm seruos meos. nͨ
pueros uoco. s simplici appello nomine
iacob & isrł. ut ostñdã& arguã peccato¬
res. Ego autẽ ꝓpt᷑ me qͥa misericors sum.
&r patiens. & młtaꝵ miserationũ. delebo
ouĩs iniqͥtates tuas in asꝑsione: & saugui¬
ne noui testamti. delens uetꝰ cyrograplu
qd̾. idusũ te scͥptũ erat. & peccatoꝵ tuoꝵ
ultͣ ñ recordabol: que tibi si credere uolu¬
eris. in baptismate dimissurus sũ. Reduc
gͦ me in memoriã. si qͥdhiabes iusti. qd res¬
pondeas mͥ. libnt᷑ accipiã ut iudicem᷑ si mͦs:

Expanded text:
is tuis, et onera iniquitatum tuarum portare vix potui, quos nequaquam servos meos nec pueros voco, sed simplici appello nomine Jacob et Israel, ut ostendam et arguam peccatores. Ego autem propter me, quia misericors sum et patiens, et multarum miserationum, delebo omnes iniquitates tuas in aspersione et sanguine novi Testamenti: delebo vetus chirographum, quod adversum te scriptum erat; et peccatorum tuorum ultra non recordabor, quae tibi, si credere volueris, in baptismate dimissurus sum. Reduc ergo me in memoriam: si quid habes justi quod respondeas mihi, libenter accipiam: ut judicemur sim
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ iusticie oꝑa. inse ẽẽ confidet. alius uo¬
cabit subuũdit᷑ peccatores ad penitentiã
in nomine iacob. ut o ipsi supplantent
uicia. atq peccata. Alius scribet mariu
sua. dñi egosum siue: ut. .xx. transtule¬
runt. seribet in manu sua dei sum ut
nouo tyrocinio seruitutis. xpͣise militẽ
głor iet᷑ & ui noĩe isrł. assimilabit᷑. słõ eñi

Expanded text:
a in se esse confidit: alius vocabit, subauditur, peccatores ad poenitentiam in nomine Jacob; ut et ipsi supplantent vitia atque peccata. Alius scribet manu sua, Dei sum. Sive ut LXX transtulerunt, scribet in manu sua, Dei sum: ut novo tyrocinio servitutis Christi se militem glorietur. Et in nomine Israel assimilabitur. Non eni
Abbreviated transcription (Latin):
faber incertus scannũ fac̃ẽt ne pͥapũ ma
lis dictũ est. potest referri. & adhe reseon
pͥncipes. qͥ simłaeͣ dogmatũ suoꝵ. atq mñ¬
datu artifici corde cõponunt er uen̾ant᷑
ea que ase scunt esse simulata. Nec suf¬
ficit eis error ꝓpͥus: nͥ simplices qͦsq eoꝵ.
adoratione deceꝑint. Qͥ q̃stũ putant ẽe
pietatẽ. & deuorant domos uiduaꝵ. Abu
tentesq uulgi ĩꝑitia. ita arte dialectica.
quasi ascia teretro & lua. & rũcina form¬
ant dm̃ suũ. & cudunt malleo. atq in au¬
rant sermonis rectorici uenustate. quoꝵ
d̾s uent̃ est. &. gła in cõfusione eoꝵ ¶x¬

Expanded text:
faber incertus scamnum faceretne Priapum. Malfaber incertus scamnum faceretne Priapum. Mallis dictum est, potest referri, et ad herese ωn principes, qui simulacra dogmatum suorum atque mendacii, artifici corde componunt, et venerantur ea quae a se sciunt esse simulata. Nec sufficit eis error proprius, nisi simplices quosque eorum adoratione deceperint. Qui quaestum putant esse pietatem, et devorant domtentesque vulgi imperitia, ita arte dialectica, quasi ascia tereti et lima et runcina formant deum suum, et cudunt malleo, atque inaurant sermonis rhetorici venustate, quorum deus venter est, et gloria in confusione eo
Abbreviated transcription (Latin):
pulchrior. fuerit tanto deus putat᷑ ang¬
tior. ponit᷑ q in fano & et̃no claudit᷑ car¬
cere que longo tẽꝑe ereuit in saltib. & ꝓuari¬
etate arboꝵ cedrus. & ylex .& quercus. uel
pinus fuit. Mlirũ q in modũ segñta eiꝰ atq
rasure mittut᷑ in focũ ut calefaciant ar¬
tificẽ dei & coquant diu̾sa pulm̃ta. Pars
autẽ altera format᷑ in deu̾:. ut oꝑe cõple¬
to. adoret illa factor suus. & oꝑis sui im¬
p̃cet᷑ auxiliũ Nec intelligit uel recogitat
imino nec carnis. nec m̃ntis aspicit oculis.
qd̾ ñ possit esse deus. cuiꝰ pars igne cõbusta
est. nec hominis manu fieri diuina maies¬
tas. Pleniꝰq suꝑ irrisione ydoloꝵ. ꝓphicus
sermo cõterit᷑. Que facilis intelligentie
sunt. nec laciniosã ĩmo suꝑfluã expositio¬
nẽ desiderant. Suꝑ quo & flaccus scribit
in satyra deride us simulachra gentiũ.
lim truncus erã. fic ulnꝰ inutile lignũ. Cũ

Expanded text:
pulchrior fuerit, tanto Deus putatur angpulchrior fuerit, tanto Deus putatur angustior. Ponitur in fano, et aeterno clauditur carcere, quae longo tempore crevit in saltibus, et pro varietate arborum, cedrus et ilex 528 et quercus vel pinus fuit. Mirumque in modum segmenta ejus atque rasurae mittuntur in focum, ut calefaciant artificem Dei, et coquant diversa pulmenta: pars autem altera formatur in Deum, ut opere completo, adoret illam factor suus, et operis sui imprecetur auxilium; nec intelligit, vel recogitat, immo nec carnis, nec mentis aspicit oculis, quod non possit esse Deus, cujus pars igne combusta est: nec hominis manu fieri divina majestas. Pleniusque super irrisione idolorum propheticus sermo contexitur, quae facilis intelligentiae sunt, nec laciniosam, immo superfluam expositionem desiderant. Super quo et Flaccus scribit in Satira, deridens simulacra gentium . Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum: Cum
Abbreviated transcription (Latin):
młtoꝵ opinionẽ & sẏmulachra cõden¬
nans. qͥs unqͥt similis mei est: Nocet ea
que ñ st̃ qͣsi sint et exponat ordinẽ cre¬
ature mee qua cuncta ratione libraũam.
ex quo feci homine suꝑ terrã. Nec hoc solũ uolo
modo s q̃ro eciã scientiã futuroꝵ. Unde
tu isrł cuiꝰ ego rex redẽptor sũ noli tune¬
re symulachra. que ẽe nichili unisynamon¬
te didicisti. Anforsitaͣ creator est ailius qͣm
ego ñ nouer̃i ᷤ Aut p̾t̃ hẽ alter est mun¬
duis. qͥ ignoti dei monstret potũtiã. seq
uero ea solũ q̃ fũt s & illi qui faciũt ha¬
bebũt᷑ ꝑ nichili. Cũ q undiete tẽ pͦ. idue¬
nerit. neqͣquã poterũt eos manuũ suar
oꝑa libare. q. ceca & insensibilia cõfundurs
artifices suos. Qͥs eñi possit hoc credẽ qd
ascia lima. & terebro malleoq formet᷑ d̾s.
ut uel in prunis simulachra fundant᷑. uel.¬
cis. artis utilitas demonstret᷑ : fit enĩ ligne¬
astatua humauã expͥmens speciẽ & qͣnto

Expanded text:
m opinionem, et simulacra condemnans: Quis, inquit, similis mei est? Vocet ea quae non sunt quasi sint, et exponat ordinem creaturae meae, qui cuncta ratione libraverim, ex quo feci hominem super terram. Nec hoc solum volo, sed quaero etiam scientiam futurorum. Unde tu, Israel, cujus et rex et redemptor sum, noli timere simulacra, quae esse nihil, in Sina monte didicisti. An forsitan Creator est alius, quem ego non noverim? Aut praeter hunc alter est mundus, qui ignoti Dei monstret potentiam? Neque vero ea solum quae fiunt, sed et illi qui faciunt, habebuntur pro nihili. Cumque vindictae tempus advenerit, nequaquam poterunt eos manuum suarum opera liberare, quae caeca et insensibilia confundunt artifices suos. Quis enim possit hoc credere quod ascia, lima, et terebro malleoque formetur Deus? Et vel in prunis simulaccis, artis vilitas demonstretur. Fit enim lignea statua, humanam exprimens speciem, et quanto
Abbreviated transcription (Latin):
tu formauite puerũ meũ. & tu isrł ne
obliuiscaris mei. Eece em̃ deleui sic nu¬
beminiqͥtates tuas. & sicut caliginẽ pec¬
cata tua. Reũt̾e adme. redimãte. leta¬
mini eeli. qm misertus est dñs isrłis. Ca¬
nite tuba fũdaĩta terre. Clamate mõ
&e puer nĩs isrł. ne obliuiscaris creatoris
tui. tibiq ipsi iniuriã facias. ut incur¬
ueris oꝑi manuũ tuaꝵ. Qͤ qͥa in aduẽ¬
tu pueri mei. qͣm elegi penitꝰ destruẽ¬
da sunt ꝓpt̾ea tota m̃tis auiditate cog¬
nosce. qd̃ sic̃ nubes. caligo & nebula. uel
sol calore dissoluit᷑. uel uẽto raptante¬

Expanded text:
tu: formavi te puerum meum: et tu, Israel, ne obliviscaris mei. Ecce enim delevi sicut nubem iniquitates tuas: et sicut caliginem peccata tua. Revertere ad me, et redimam te. Laetamini, coeli, quoniam misertus est Deus Israelis. Canite tuba, fundamenta terrae, clamate, monet puer meus Israel, ne obliviscaris Creatoris tui, tibique ipsi injuriam facias, ut incurveris operi manuum tuarum. Quae quia in adventu pueri mei, quem elegi, penitus destruenda sunt; propterea tota mentis aviditate cognosce, quod sicut nubes et caligo, et nebula, vel sol
Abbreviated transcription (Latin):
assimilabit᷑ . lxx. Nunc. iutẽ iudi iacob
puer meus: ox isrł quẽ elegi Ego dñs ds̃
qui fecite. & plasmauite de uentre. Ad¬
huc habebis auxiliũ. Nolituere puerm̃s
iacob. & dilecte isrł. qͣm elegi. Adhuc ego
dabo aqͣm insiti: qͥ abulant in in aqͦso. So¬
nam sp̃m meũ suꝑ sem̃tuũ & benedictio¬
nes tuas suꝑ filios tuos. Worient᷑ ut iume¬
dio. aque fenũ: &x sicut salix iuxta p̃tͣ fluen¬
tes aquas. Iste dicet deisũ. & iste clamabit
ĩ nomine iacob. & alius sebet ĩ manusua
deisũ ego. & ĩ noĩe. isrł clamabit. Ibi ac¬
cusat᷑ popłs iudeoꝵ. ob incredulitatẽ. atq blas

Expanded text:
LXX: Nunc autem audi, Jacob puer meus, et Israel quem elegi. Ego Dominus Deus, qui feci te, et plasmavi te de ventre, adhuc habebis auxilium. Noli timere, puer meus Jacob, et dilecte Israel quem elegi, adhuc ego dabo aquam in siti qui ambulant in inaquoso: ponam spiritum meum super semen tuum, et benedictiones meas super filios tuos. Et orientur ut in medio aquae fenum, et sicut salix juxta praeterfluentes aquas. Iste dicet Dei sum: iste clamabit in nomine Jacob. Et alius scribet in manu sua, Dei sum ego, et in nomine Israel clamabit. Ubi accusatur p
Abbreviated transcription (Latin):
re.ꝙ. tecũ ego sum. qui estis testes uo¬
luntatis mee: & puerũ meũ alterũ tes¬
tem miundo meredulo. nunciatis: mi¬
si filui meũ inbabilon̾e. & cõfusionẽ hꝰ
scli.&. detraxi om̃s uectes eiꝰ. qͥhebra¬
ice. appellant᷑. GaRihita .& qͦs theodoti

Expanded text:
ego tecum sum, qui estis testes voluntatis meae, et puerum meum alterum testem mundo incredulo nuntiatis, misi Filium meum in Babylonem et confusionem hujus saeculi. Et detraxi omnes vectes ejus, qui Hebraice appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
chorũ qͥ er uideis est. sermonẽ. facit. ungui¬
tur& nominũ pͥruletia. Iudi iacobserue
meus. & isrł qͣm elegi. Ut pͥmasit seruitꝰ &e
sed̾a electio. Hec dicit dñs facto & formator
tiuis. qͥ ab utero. uiriliatꝰ est tui ut adhuc
iuentre mat̾s plantã fratͥs arues siue qͥ
in pͥncipio nasentis eccłe te de ꝑsecutoꝵ¬
manib coseruauit soli tinere crudelitatẽ
eor serue meris iacob & rectissume: q̃m ele¬
gi. Alio nõĩe israbese uocat. Isurm er̃t ũbũ
idest rectissiũ .x. rectũ int̾p̃tati sunt. So¬
li. Irx. dilectissimũ ungentes de suo isrł. ꝓpͥe
enĩ iurta hebreos. & lict̃aꝵ fid̾e: isrł rectꝰ¬

Expanded text:
acit, junguntur et nominum privilegia. Audi, Jacob serve meus, et Israel quem elegi: ut prima sit servitus, secunda electio. Haec dicit Dominus, factor et formator tuus, qui ab utero auxiliatus est tui : ut adhuc in ventre matris plantam fratris arriperes. Sive qui in principio nascentis Ecclesiae te de persecutoribus conservavit. Noli timere crudelitatem eorum, serve meus Jacob, et Rectissime quem elegi. Alio nomine Israelem vocat; ISURUN   enim verbum id est, rectissimum, et rectum interpretati sunt: soli LXX dilectissimum, jungentes de suo, Israel. Proprie enim juxta Hebraeos et litterarum fidem, ISRAE
Abbreviated transcription (Latin):
bit. & uixta eugłii ficiẽ suꝑ penitntia pecca¬
toꝵ. angeli letabunt᷑ in celis. descͥbit᷑ potñ¬
tia dei. qd̾ ne qͣqͣm ei gͣnde sit. redime iacob
& isrł. &e instaurare correctũ. qͣm forma¬
uit ex utero. Q si hoc alicui parũ uidea
E nͣ sit illi difficile. qͥextñdĩt celos solus
uixta qd alibi legit᷑ Q ex tñdit celũ sic̃ pel¬
leni sõ quo filiꝰ excludat᷑ ab extñsione ee¬

Expanded text:
er poenitentia peccatorum Angeli laetabuntur in coelis, describitur potentia Dei, quod nequaquam ei grande sit redimere Jacob, et Israel instaurare cor rectum, quem formavit ex utero. Et si hoc alicui non parvum videatur, non sit illi difficile qui extenderit coelos solus. Juxta quod alibi legitur: Qui extendit coelum quasi pellem . Non quo Fili
Abbreviated transcription (Latin):
mina tua arefaciã. Qͥ dico cyro pastor
mĩs es. & onĩem uolũtatẽ mãm cõplebis
Qͥ dico ierłm edificabis. &x tẽplo fundabis
Lxx. Sic dicit dñs qͥ redenut ce & forma
ex utero Ego dñs. qui cõpleo om̃ia. extͣndi
celũ solus. & firmaui terrã. Qͥs aluis dis¬
si pauit signa phitonũ. & diuinationes¬

Expanded text:
o Cyro: pastor meus es, et omnem voluntatem meam complebis. Qui dico Jerusalem: aedificaberis; et templo: fundaberis. LXX: Sic dicit Dominus qui redemit te, et formans te ex utero. Ego Dominus, qui compleo omnia: extendi coelum solus, et firmavi terram. Quis alius dissipavit signa pyt
Abbreviated transcription (Latin):
edific abimini. & deserta eiꝰ orient᷑. Qͥ di¬
co abysso desolabis. & flumina tua arefa¬
ciã. Qͥ dico eẏro ut sapiat. et om̃s uolun¬
tates meas faciet. Q dico hierłm edifi¬
cabis. & domũ sc̃am meã fundabo. Pes¬
tructis ydolis. & iniqͥtatib isrł. peccati

Expanded text:
aedificabimini, 530 et deserta illius orientur. Qui dico abysso, desolaberis, et flumina tua arefaciam. Qui dico Cyro, ut sapiat, et omnes voluntates meas faciat; qui dico Jerusalem, aedificaberis: et domum sanctam meam fundabo. Destructis id
Abbreviated transcription (Latin):
ter. sic er de diuinitate iꝑsuis sentiendũ est
qd̾ nullus sit ds. nͥ ipse qͥ loqͥt᷑ .&. puer eiꝰ qͣm
qui loqͥt᷑ in euglio. Ego in patre. & pater
tri ne dñs sit. sic unꝰ ds̃ pat̾. nõ aufert filio
rat apd̾ d̾m. &. d̾s erat u̾bũ. łloc erat in pͥn

Expanded text:
ter . Sic et de divinitate illius sentiendum est, ter . Sic et de divinitate illius sentiendum est, quod nullus sit Deus, nisi ipse qui loquitur, et puer ejus quem qui loquitur in Evangelio: Ego in Patre, et Patertri ne Dominus sit: sic unus Deus Pater, non aufert Filio rat ap
Abbreviated transcription (Latin):
tur edue. ad filiũ sermo est. siue uixta.lxx
ꝑait᷑ de filio loqͣr. qd̃ edurit populu̾ cecũ
.&. surdũ. &. gentib copłarit. & fecerit ex
nec dñi nosse consilia. s tm̃ popłs eiꝰ qͥ legẽ
acceꝑit. & ꝓpħas habuerit. Notꝰ enĩmiu
dea d̾s. in isrl. maguũ nom̃ eiꝰ: Siue ip̃se
ds testis suoꝵ sermonũ sit . & patrator. &
puer eiꝰ. ac seruus. qͣm elegit. haut dubiũ
quin xp̃m significer. cui &x supͣ dicit . illag¬
nũ tibiest uocari te puerũ meũ. & hec omĩa
fient. ut ueritas mũdo p̃dicet᷑. ut sciant
& credant. & intelligant. quoꝵ mens pͥus
bruta erat .& insensibilis. qd pͣter unũ dm̃.
nullus alius d̾s̃ sit. nec antea. nec postea.
piũ. cũ hoc ipsũ aliqͣnti sit temꝑis. W quom
nͣeͣ locutꝰ est. ego testis dicit dñs d̃s. & pu¬
er qͣm elegi. diceñte hoc ipsũ dño. in eugłio.
duoꝵ hominũ testimoniũ uerũ ẽ egosum
qͥ testimoniũ ꝑhibeo de me. & qͥ misit me pa

Expanded text:
mo est. Sive, juxta LXX, Pater de Filio loquitur, quod eduxerit populum suum caecum et surdum, et gentibus copularit, et fecerit ex nec Dei nosse consilia; sed tantum populus ejus qui Legem acceperit, et prophetas habuerit: Notus enim in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus . Sive ipse Deus testis suorum sermonum sit, et patrator, et puer ejus ac servus quem elegit. Haud dubium quin Christum significet, cui et supra dicit: Magnum tibi est vocari te puerum meum. Et haec omnia fient, ut veritas mundo praedicetur, et sciant, et credant, et intelligant, quorum mens prius bruta erat et insensibilis, quod praeter unum Deum, nullus alius Deus sit, nec ante, nec postea. pium, cum hoc ipsum, aliquando, sit temporis. Et quomodo nunc locutus est: Ego testis, dicit Dominus Deus; et puer quem elegi, dicente hoc ipsum Domino in Evangelio: Duorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui testimonium perhibeo de me, et qui mi
Abbreviated transcription (Latin):
lio. Pat̃ glorifica me gła qͣm apd̃ te habui.
pͥquã mnundus fieroe. E ipse respondit. & glo¬
rific aui & glorificabo. Neq eñ dixit. głam
meã nulli cdabo. Qd̃ si dixisset. exclusissoe fi¬
lium. sed glam meã alteriñ dabo. p̃t̾ te cuide¬
uoce consona tͣnstulerunt. alterũ qͥ in mltis
alus solitist̃ discrepare. Ut autẽ sciamꝰ ꝑ hãe
sentñtiã. ñ excludi filiũ s ydola. seq̃ntia ũba
testant᷑. & laude meã sculptilib. ꝓ quo . lxx.
nec uirtutes meas s młachris. Cũ enĩ xp̃c
dei uirtꝰ sit. deiq sapientia. om̃s in se uirtu¬
tes continet patris. Seqͥt᷑. Qͤ pͥma fuert̃.¬

Expanded text:
lio: Pater, glorifica me gloria, quam apud te habui, priusquam mundus esset, ipse respondit: Et glorificavi et glorificabo. Neque enim dixit, gloriam meam nulli dabo; quod si dixisset, exclusisset Filium; sed, gloriam emam alteri non dabo, propter te, cui devoce consona transtulerunt, alterum, qui in multis aliis soliti sunt discrepare. Ut autem sciamus per hanc sententiam testantur; et laudem meam sculptilibus: pro quo LXX: Nec virtutes meas simulacris. Cum enim Christus Dei virtus sit, Deique sapientia, omnes in se virtutes continet Patris.
Abbreviated transcription (Latin):
meritoꝵ. Alius dicet dñi ego sũ. alius
uocabit in nomine iacob. aliꝰ sẽbet ina¬
uui sua ẽẽ se dñi .&. cũ ortꝰ sit in infide¬
li turba gentiliũ. in noĩe assimilabit᷑
isrł. ut derelictis ydolis. uiꝰ dei cultor sit. in¬
inius. ne uniꝰ sensus durideremꝰ cõtinentiã¬
q .lxx. in hoc capitulo exceptis paucis uer¬
bis. nõ discrepant abebraico. nr̃a editione.
contenti sumꝰ. qua intellecta noseent᷑ &
cetere. Est. autẽ sermo cotra illi tm̃pis÷
dolatras. quo ysaiaspplĩa. uentura popłis
nũc iabat. X arguit eos qͥ dei om̃ip̃tis
religione contẽpta. simulachris ĩgneis
inelinent᷑ .&. idorent oꝑa maniui suar
Currauiꝰ gͦ ꝑ singula. Hec uieit dñs rex isrs¬

Expanded text:
i ego sum: alius vocabit in nomine Jacob: alius scribet manu sua se esse Domini, et cum ortus sit de infideli turba gentilium, in nomine assimilabitur Israel, ut relictis idolis, unius Dei cultor sit: inimus, ne unius sensus divideremus continentia in hoc capitulo exceptis 527 paucis verbis non discrepant ab Hebraico, nostra editione contenti sumus, qua intellecta, noscentur et caeterae. Est autem sermo contra illius temporis idololatras, quo Isaias propheta ventura populis nuntiabat, et arguit eos, qui Dei omnipotentis religione contempta, simulacris ligneis inclinentur, et adorent opera manuum suarum. Curramus ergo per singula. Haec dicit Dominus rex Isr
Abbreviated transcription (Latin):
illud qd̾ ꝑ salomonẽ dicit. tẽpꝰ taeñdi. &x tẽ¬
pus loq̃ndi.X. ẽ snsus. dui uos delinq̃ntes
seꝑe portaui. S. qͥ ante tacuerã. neqͣquã
ult᷑ reticebo. & qͦmͦ pariens in luc̃ẽ. ꝓfun¬
dit infantẽ. &. ꝑtũ facre esse. qd pͥus elau¬
sum usc̃ib tenebat᷑. sic ego dolore meũ &
dissimuilationẽ qͣm sẽꝑ habui. suꝑ scelerib¬

Expanded text:
monem dicitur: Tempus tacendi, et tempus loquendi. Et est sensus: Diu vos delinquentes saepe portavi; sed quia ante tacueram, nequaquam ultra reticebo. Et quomodo pariens in lucem profundit infantem, et apertum facit esse quod prius clausum in visceribus tenebatur: sic ego dolorem meum et dissimulationem quam semper habui super scelerib
Abbreviated transcription (Latin):
absortisunt uixta petͣm iudiees eoꝵ. Qͦs
idcirco cõtaminasse se diẽ. qd̾ trã repinis¬
p̃ter duos. ex his qͥde egypto egressi erant.
intraret m̾udeã s cadau̾a eoꝵ iacerent in
solitudine. Iuxta lxx. qͥ addidert de suo dic
tu imqͥtates tuas p̾riͣnt iustificeris. Ad pe¬
nitentiã eos prouocat d̃s̃. ut intelligant see¬
lera sua atq peccata: & ueniã conseqͣnt᷑. Scͥp¬
tũ ẽ enĩ & in alioloco: lustꝰ accusator siu est
in pͥncipio sermonis. Principes ꝙͦ eoꝵ & pa

Expanded text:
Absorpti sunt juxta petram judices eorum . Quos Absorpti sunt juxta petram judices eorum . Quos idcirco contaminasse se dicit, quod terram repromisllus, praeter duos ex his qui de Aegypto egressi erant, intraret in Judaeam: sed cadavera eorum jacerent in solitudine. Juxta LXX, qui addiderunt de suo: Dic tu prior iniquitates tuas, ut justificeris, ad poenitentiam eos provocat Deus, ut intelligant scelera sua atque peccata, et veniam consequantur. Scriptum est enim et in alio loco: Justus accusator sui est in principi
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ si qͥd habes. ut iustificeris & ẽ sñsus. s
ego nõ loqͦr. pͥor cõtra te. ne opp̃ssũ ẽe te
dicas. inłtiplicatione sermonũ. s tu siqͥd
iustihabes. ip̃se ꝓte loq̃re: ut uide. iris is¬
taque pateris. uõ ĩmerito sustinere. &
ut scias te misereritui. nõb̃ obm̃itũ tuũ.
s ꝓpt̾ m̾am clem̃tiã. Apatb tuis repe¬
tãm atq maiorib ut intelligas te. de pec¬
catorib esse generatũ. Pater tuus pͥmꝰ
peccauit in solitudine: omis uidelicor: po¬
pulus isrł. siue auctor. gemĩs tuihabra¬
ham peccasse cõuicit᷑. qñ dño t̾rã repmis¬
sionis. senun illiꝰ pollicñte. respondit. In
quo sciã: q. possidebo eã ᷤ. & ĩterpͣtes ĩqͥt
tui. pͣuaricati sũt ĩme. aaron .& moyses.
ad aquã cõtradictionis. qͥ int̾ me. &x te.
medui loq̃bant᷑. Ꝙ ut intelligamꝰ esse ui¬
olentã expositionẽ. seqt᷑. & ẽõtaminaui
pͥncipes scõs de qͥb &r in psalmocanit᷑.

Expanded text:
ergo si quid habes, ut justificeris. Et est sensus: Ego non loquar prior contra te, ne oppressum esse te dicas multiplicatione sermonum; sed ut si quid justi habes, ipse pro te loquere; ut videaris ista quae pateris, immerito sustinere. Et ut scias me misereri tui, non ob meritum tuum, sed propter meam clementiam, a patribus tuis repetam atque majoribus, ut intelligas te a peccatoribus esse generatum: Pater tuus primus peccavit in solitudine: omnis videlicet populus Israel. Sive auctor generis tui Abraham peccasse convincitur, quando Domino terram repromissionis semini illius pollicente, respondit: In quo sciam quia possidebo eam? Et interpretes, inquit, tui praevaricati sunt in me : Aaron et Moyses ad aquam cotradictionis, qui inter me et te medii loquebantur . Et ut intelligamus non esse violentem expositioprincipes sanctos, de quibus et in psalmo canitur:
Abbreviated transcription (Latin):
nieũ suꝑ sem̃ tuũ. & benedictionẽ niea
suꝑ stirpẽ tuã. aue ex aqͣ e spu sco in
baptisnate renascet᷑. quã & ineugl̃iosal¬
uator. ꝓmisit dicens. Qͥ sitit ueniat ad
centes herbis uirentib. & salici que uix¬
ta fluentes aqͣs orit᷑. & contͣ rerũ natu¬
ram affert fructꝰ. que pͥus sterilis erat
uel ciũ sem̃ in cibũ sumptũ steriles facit
Qd̾ qͥdẽ x ĩ pͥmo psalmo legit᷑. W erit sic̃
lignũ qd̾ plantatũ est secus decursus

Expanded text:
eum super semen tuum, et benedictionem meam super stirpem tuam, quae ex aqua et Spiritu Sancto in baptismate renascetur. Quam et in Evangelio Salvator promisit, dicens: Qui sitit, veniat ad centes herbis virentibus, et salici quae juxta fluentes aquas oritur: et contra rerum naturam affert fructus, quae prius sterilis erat, vel cujus semen in cibo sumptum, steriles facit. Quod quidem in primo psalmo legitur: Et erit sicut lignum quod plantatum est secus decursus
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ: Q excecati st̃ seruidei. W rur¬
sum factꝰ est popłs uastatꝰ. atq direp¬
tus. et his similia deniq infert. Effudit
suꝑeũ indignationẽ furoris sui. & forte
bellũ. W cõbussit eũ ĩ cireuitu: & ñ cog¬
nouit. & sucendit eũ . & nͣ intellexit. Er¬
go qd̾ supͣ diximꝰ. duos ẽẽ iacob. et duos
isrł. unui carnałe. et alterũ sprͥ ritalẽ
eoꝵ qͥ in saluatorẽ credere: uoluerunt.
& eoꝵ qͥ receperũt filiũ dei. Hoc ec iã ñe in

Expanded text:
eorum? et excaecati sunt servi Dei. Et rursum: Factus est populus vastatus atque direptus, et his similia. Denique infert: Effudit super eum indignationem furoris sui, et forte bellum: et combussit eum in circuitu, et non cognovit, et succendit eum, et non intellexit. Ergo quod supra diximus, duos esse Jacob, et duos Israel, unum carnalem, et alterum spiritualem, eorum qui in Salvatorem credere noluerunt, et eorum qui recep
Abbreviated transcription (Latin):
uatorẽ. &. apłos eiꝰ. habñtes claue. scientie.
nec iꝑsi iuntrãtes.&. alios uolentes intͦire ꝓhi¬
bentes. Dulchre q pectora eoꝵ. in qͥb haibi¬
tabant cogitationes pessime: carceres appel¬
lauit. Ideo facti st̃ in rapinã.& in direptionẽ.
nec fuit qͥlib̾aret eos. & ꝓ eis sermon̾e facẽt¬
dimł q ꝓpħa cohortat᷑ eos. ut si omĩs audire
ñ possint. saltẽ pauci futura cognoscant. &
intelligant a qͦista ꝑpessi sunt. causasq su¬
e uastitatis agnoscant. Qͥ nec fac̾e. nec au¬
dire uoluert̃. q̃ in lege p̃cepta st̃. Ideoeffu
reticeret. nec sermonib eos. s penis torm̃¬
tisq corruꝑet .&. cophendẽt eos bellũ fortis¬
siũ. qd neqͣqͣm possint euacde. ostñdñs fe¬
rociã romanoꝵ. Cũq ex om̃i parte c̃d̾oustꝰ
sit . & nich in se habeat sanitatis. tam̃ nͨ intł¬
ligit causã pene sue. qđ idcirco punitꝰ sit.

Expanded text:
ntiae, nec ipsi intrantes, et alios volentes introire prohibentes. Pulchreque pectora eorum in quibus habitabant cogitationes pessimae, carceres appellavit. Ideo facti sunt in rapinam, et in direptionem: nec fuit qui liberaret eos, et pro eis sermonem facea cohortatur eos, ut si omnes audire non possint, saltem pauci futura cognoscant et intelligant, a quo ista perpessi sint. Causasque suae vastitatis agnoscant, qui nec audire nec facere voluerunt quae Lege praecepta sunt. Ideo effureticeret, nec sermonibus eos, sed poenis tormentisque corriperet, et comprehenderet eos bellum fortissimum, quod nequaquam possint evadere, ostendens ferociam Romanorum. Cumque ex omni parte combustus sit, et nihil in se habeat sanitatis, tamen non intelligit causam poenae suae quod idcirco punitus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
nobile in desertũ redigã. Qd̾ inlxx. ex the¬
odotionis editione additũ est. qͥhec u̾ba ta¬
cuert̃. Cũ q uos a capite usq ad pedes. ex¬
siccauero. & deleuero. t̾e flumina doctri¬
ne mee. in insulis gnͣtiũ currere faciã.
& stagna ur̃a siue paludes. redigã in ari¬
cuitatẽ. Ut in gñtib sit scientia. seͥptura ꝵ
ce in uob̾ doctrine ariditas. Ducãq cecos ꝑ
uiã. qͣm antea nesciebant. de qͥb ce supͦ legi¬
mus. Dedi te in fedus popłi. in luc̃e gentiũ.

Expanded text:
n desertum redigam. Quod in LXX de Theodotionis editione additum est, qui haec verba tacuerat . Cumque vos a capite usque ad pedes exsiccavero atque delevero, tunc flumina doctrinae meae in insulis gentium currere faciam, et stagna vestra sive paludes redigam in ariditatem, ut in gentibus sit scientia Scripturarum, et in vobis doctrinae ariditas. Ducamque caecos per viam, quam ante nesciebant, de quibus et supra legimus: Dedi te in foedus populi, in luce
Abbreviated transcription (Latin):
iuri. Quipꝰ dixerat. q̃ pͥma fuert̃ ecce
qd ignorabant esse dicturũ. que suit illa
noua seq̃nti sermone testat᷑. ipsis p̃eipiens.
&e apsicis uiris. ut canant canticũ nouũ. ne¬
quaqͣm in uetustate litt̾e: s in nouitate sp̃e
nec solũ inueteri instrũto. s & in nouo.

Expanded text:
t, ecce serat, quod ignorabant esse dicturum: quae sint illa nova, sequenti sermone testatur, Apostolis praecipiens, et Apostolicis viris, ut canant canticum novum, nequaquam in vetustate litterae; sed in novitate spiritus. Nec solum in veteri Instrumento, sed in