comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne primi. Dum quisq aliquod doñ accipit¬
amplius non appetat . quani quod meruit ne
dum alterius membri officiũ arriꝑe tẽptat
id quod meruit ꝑdat . Conturbat enĩ cor¬
ꝑis ordinem totum qui nõ suo cõtentus offi¬
cio subripit alienum. Et inter rogauit quẽ¬
dam senem dicens. Si fuero in loco aliquo et
nata fuerit m̾ tribulatio. et nõ habuero cui
me cõmittam et incidam illi passionẽ amme
mee quid faciam.ͦ Dixit ei sener. Credo ĩ deũ
quia ip̃e mittet grãm suam et̾ satisfatiet t̾.
si in ueritate rogaueris eimi. Et addidit di¬
dens. Audini enĩ quia in scythi tale aliquid
factum est. Era ibi quidam qui sustinebat
temptationes et non habens fuduciam in ali¬
quo cui confiteretut parauit sibi sero perã
suam ut discederet et ecce nocte aparnit ei
gr̃a dñi in specie uirgius et rogabat eum di¬
cens. Nusquam nadas. s sede hic mecũ. i¬
chil emĩ mali fiet tibi ex his que audisti. Qui

Expanded text:
ne primi. Dum quisque aliquod bonum accipitne primi. Dum quisque aliquod bonum accipit, non appetat amplius quam quod meruit, ne dum alterius membri officium arripere tentat, id quod meruit perdat. Conturbat enim corporis ordinem totum, qui non suo contentus officio, subripit alienum. Frater interrogavit quemdam senem dicens: Si fuero in loco aliquo, et nata mihi fuerit tribulatio, et non habuero cui me committam, et indicem illi passionem animae meae, quid facio? Dicit illi senex: Crede in Deum, quia ipse mittet gratiam suam, et satisfaciet tibi, si in veritate rogaveris eum. Et addidit dicens: Audivi enim quia in Scythi tale aliquid factum est. Erat ibi quidam qui sustinebat tentationes, et non habens fiduciam in aliquo cui confiteretur, parabat a sero melotem suam ut discederet; et ecce nocte apparuit ei gratia Dei in specie virginis, et rogabat eum, dicens: Nusquam vadas, sed sede hic mecum, nihil enim male fiet ex his quae audisti. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Preuemente gra et bona uolintate subsequen¬
te. hoc quod om̃i potentis dei dom̃ est. fit meni¬
tum nr̃m. Quod bene paulus brem sententia
explicat dicens. Plus omibus illis laboraui.
Quid ne uideretur sue uirtuti tribuisse qd̾ fe¬
densi non retralit: ut ad spem diuine propiti¬
ationis mens humana consurgat. olb illa em̃i
oñna bona gr̃a prenemente nobis donantur.
Profectis hominis donum dei est nec ase po¬
testante propheta qui ait. Scio dñe quia nõ
est hominis uaeius nec uitiest ut ambul
et dirigat gresus ens suos. Spũalis gr̃a nõ
om̃ib distribuitur:s tantũnͦt electis donatur
Munera gr̃aꝵ alii ista. alii uͦ illa donãt ͦ. Nec
datur habere ita uni ut non egeat altero. pos¬
se fieri non est dubium ut hi quos quidam uir¬
tutum excellentia antecellunt. dei repentina
preueniente gr̃a. quosdam compendio sc̃itatis
preuenunt: et dun sunt conuersatione po¬
stremi: subito efficiuntur urtutis culim¬

Expanded text:
Praeveniente gratia, et bona voluntate subsequenPraeveniente gratia, et bona voluntate subsequente, hoc quod omnipotentis Dei donum est fit meritum nostrum. Quod bene Paulus brevi sententia explicat dicens: Plus illis omnibus laboravi . Qui ne videretur suae virtuti tribuisse quod fegratiam non retrahit, ut ad spem divinae propitiationis mens humana consurgat. Ab illo enim nobis omnia bona, gratia praeveniente, donantur. Profectus hominis donum Dei esttestante propheta qui ait: Scio, Domine, quia non est hominis via ejus, nec viri est ut ambulet et dirigat gressus suos . Spiritualis gratia non omnibus distribuitur, sed tantummodo electis donatur. Munera gratiarum, alii ista, alii vero donantur illa, nec datur habere ita uni ut non egeat altero. Posse fieri non est dubium, ut ii quos quidam virtutum excellentia antecedunt, Dei repentina praeveniente gratia, quosdam compendio sanctitatis praeveniant, ut dum sunt conversione postremi, subito efficiantur virtutis culmi
Abbreviated transcription (Latin):
cendit. Dicebant de albate or. quia neq mẽ¬
titus fuit uinquani. neq iurauit. neq ma¬
ledixit hominen. neq si necesse nõ fuit. Io¬
quutus est alicui. Uenit aliquando albas
hilarion de palestina ad albatem antoniũ ĩ mõ¬
tem et dixit albas antomus. Bene uemisti
lucifer qui mane oriebaris. Et dixit albas hi¬
larion. Pe tibi colũna lucis: que sustines or¬
bem terraꝵ. Dixit quidam abbas quod habi
gnita annis: qui interrogatus ab abbate res¬
pondit quia ex quo cepi solitarius ẽẽ nũquã
me uidit sol manducantem. Dicebant de alba
do uolebat cirta mane dormire dicebat sonmo
uem serue male. Et subripiebat parũ sõni
oꝑa conari quidem possinnꝰ. s hec ĩple¬
re non possumus. si ip̃e non adiuuat qui iu¬
bet. Sciendum est quia mala solũmodo ña
et nr̃a. quia ip̃e aspirando nos preuenit ut
nelimnus qui adiuuando subsequitur ne inna ᷤ¬
inter uelmius: s possimꝰ iniplere quod uolimꝰ

Expanded text:
tendit. Dicebant de abbate Hor quod neque mentendit. Dicebant de abbate Hor quod neque mentitus est unquam, neque juravit, neque maledixit hominem, neque si necesse non fuit locutus est alicui. Venit aliquando abbas Hilarion, de Palaestina ad abbatem Antonium in montem, et dixit ei abbas Antonius: Bene venisti, lucifer, qui mane oriris. Et dixit ei abbas Hilarion: Pax tibi, columna lucis, quae sustines orbem terrarum. Dixit quidam abbas quod habiti interrogatus a Joanne abbate, respondit: Quia ex quo coepi solitarius esse, nunquam me vidit sol manducantem. Respondit ei abbado volebat circa mane dormire, dicebat somno, Veni, serve male. Et subripiebat parum somni  bona opera conari quidem possumus, sed haec implere non possumus, si ipse non adjuvat qui jubet. Sciendum est quia mala nostra solummoet nostra. Quia ipse aspirando nos praevenit ut velimus, qui adjuvando subsequitur, ne inaniter velimus, sed possimus implere quod volumus.
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Sanct̾a eccłia suꝑm sui capitis corpus ẽ.
in qua alius alta indendo oculus. alius recta oꝑ̃i¬
do manus alius ad cuucta discurrendo pes. alius¬
uocem preceptorum intelligendo auris. aliꝰ nia¬
loꝵ fecorem. bonoꝵq flagrantiam discernendo.
naris est. Qui em̃ corꝑalium more membroꝵ
dum uicissim sibi accepta officia im pendũt. uũ
de semetip̃is om̃ib corpus reddunt. Miro cõsilio
auctor ac dispositor nr̃ huic illa largitur q̃ alii
denegat. alii hec denegat. que isti largit᷑. Men¬
suras itaq sibi positas egredi intuntur. qͥsq
posse plusꝙͣ acceꝑit conatut. Unusquisq fi¬
delium cui fortassa datum est tantum mͦ p̃cep¬
toꝵ occulta dissere. si temptat etiam miraculis
coruscare. aut his quem suꝑne uirtucis donĩ
ad sola miragula roborat etiam diuine legis pã¬
dere occulta contendat: in precipiti pedẽ por¬
rigit. quia mensuraꝵ suarum limitem nõ at¬

Expanded text:
dat. Sancta Ecclesia superni sui capitis corpus est, dat. Sancta Ecclesia superni sui capitis corpus est, in qua alius alta videndo, oculus, alius recta operando, manus, alius ad cuncta discurrendo, pes, alius praeceptorum vocem intelligendo, auris, alius malorum fetorem, bonorumque fragrantiam discernendo, naris est. Qui enim corporalium more membrorum, dum vicissim sibi accepta officia impendunt, unum de semetipsis omnibus corpus reddunt. Miro consilio auctor ac dispositor noster huic illa largitur quae alii denegat, alii haec denegat quae isti largitur. Mensuras itaque sibi positas egredi nititur, quisquis posse plus quam acceperit conatur. Unusquisque fidelium cui fortasse tantummodo datum est praeceptorum occulta disserere si tentat etiam miraculis coruscare: aut is quem supernae virtutis donum ad sola miracula roborat, etiam divinae legis pandere occulta contendat, in praecipitio pedem porrigit, qui mensurarum suarum limitem non at
Abbreviated transcription (Latin):
tibi. bene fac ei. ut ꝑ bonum opus cuũ destru¬
as maliciam eius. Interrogatus est quidam
senex a quodam fr̃e dicente. Quomͦ inuenio de
lus. au̾t in misericordia. Et respondit. In hil
que enumerasti: et in discretione. Dico tibi
quia multi afflixerunt carnem suam. et qͥa
sine discretione faciebant hoc: abierunt na¬
iin potens dens interm indicii modera
mine secreto. alii sermonem sapientie
alii plenam fidem. alii grãm sanitatũ. alii oꝑa¬
cionem uirtutũ. alii prophetiam. alii discreti¬
onem spirituum. alii genera linguarum. alii
inter pretationẽ sermonĩ tribuit. Cteator
deratur. ut qui extolli poterat ex dono quod
habet. humlietut ex unrtute quam non ha¬
bet. Atq ita fit ut cui ꝑ inpensamgraciã
inium quem subleuat etiam ꝑ disparem alten
alcerum subdat. Ommpotens dens sic cuncta
moderatur. ut dum singula queq sunt om̃i
ti possidendum quod accepit humiliter impẽ¬

Expanded text:
t, bene fac ei, ut per bonum opus tuum destrut, bene fac ei, ut per bonum opus tuum destruas malitiam illius. Interrogatus est quidam senex a quodam fratre dicente: Quomodo possum inliis, an in misericordia? Et respondit: In his quae enumerasti, et in discretione. Dico enim tibi quia multi afflixerunt carnem suam, et quia sine discretione faciebant hoc, abierunt vaOmnipotens Deus interni judicii secreto moderamine: Alii sermonem sapientiae, alii plenam fidem, alii gratiam sanitatum, alii operationem virtutum, alii prophetiam, alii discretionem spirituum, alii genera linguarum, alii interpretationem sermonum tribuit . Creator cuncta, ut qui extolli poterat ex dono quod habet, humilietur ex virtute quam non habet. Atque ita fit ut cum per impensam gratiam unumquemque sublevat, etiam per disparem alteri alterum subdat. Omnipotens Dominus sic cuncta moderatur, ut dum singula quaeque sunt omnri possidendum quod accepit humiliter impen
Abbreviated transcription (Latin):
tium distrete nouent parcere : et pie reseca¬
re. Qui autem sic dimittunt pectata. ut nõ
corrigant. aut sic corrigendo feriunt ut nõ
dimittant discrecionis sp̃m nõ habent. Scrp¬
tum est in libro genesi. Si recte offeras et
uidere est. quelibet bona nr̃a studia discemendo
pensare: quod nimitum qui agere dissimulat
etiam recte offerens pectat. Sepe quod bo¬
no studio gerimus dum discernere cante negli¬
gius. quo iudicetur fine nescimus. Et nõ¬
nũquani hoc fit reatus criminis: quod puta¬
tur cansa uirtutis. Recte gͦ offerimꝰ cumbo¬
no studio bonũ opus agimus. S recte nõ di¬
indimus si habere discretioneni in bono oꝑe
post ponamus. Dixit albas antonius. Sim
quidam conterentes corpora sua in abstinẽ¬
tia. et quia non habent discretionem longe
facti sunt a deo. Dicebat albas damel: quia
cit. Dixit abbas pastor. Malicia nequaquã
expeslit maliciam. S si quis male fecerit¬

Expanded text:
tium discrete noverit parcere, et pie resecatium discrete noverit parcere, et pie resecare. Qui autem sic dimittunt peccata ut non corrigant, aut sic quasi corrigendo feriunt, ut non dimittant, discretionis spiritum habent. Scriptum est in libro Genesis: Sirecte offeras, et videre, est quaelibet bona nostra studia discernendo pensare. Quod nimirum qui agere dissimulat, etiam recte offerens peccat. Saepe quod bono studio gerimus, dum discernere caute negligimus, quo judicetur fine, nescimus; et nonnunquam hoc fit reatus criminis, quod putatur causa virtutis. Recte ergo offerimus, cum bono studio bonum opus agimus; sed recte non dividimus, si habere discretionem in bono opere postponamus. Dixit abbas Antonius: Sunt quidam conterentes corpora sua in abstinentia, et quia non habent discretionem, longe facti sunt a Deo. Dicebat abbas Daniel quia cit. Dixit abbas Pastor: Malitia nequaquam expellit malitiam, sed si quis tibi malefeceri
Abbreviated transcription (Latin):
secrete corrigi de peccato negligit: puplice
arguendus est. Ut miquus uulmis qd̾
occulte sanari nescit manifeste debeat emen¬
dari. Manfesta pcc̃a: non sunt occulta cor¬
rectione purganda. Palam eñ sunt argu¬
endi qui palam nocent : ut dumi aꝑta obuir¬
gatione sanantur hii qui eos nuitando deli¬
querant corrigantur. Dum unus corripit᷑.
pluruni emendantar. Necesse est erĩ ut pro
multoruma saluatione unus condempnetur quã¬
ꝑ unius licentiam multi ꝑielitentur. Ita gͦ¬
est delinquenti sermo proferendus: sicut eiꝰ qͥ
corripitur expostulat salus. Quod si opus est
aliquam medicamenti salutem uerbo increpa¬
tionis asꝑgere: lenitatẽ tamen corde opus est
retinere. Doctores nõ nũquam duris feriunt
increpationib subditos: qui tamen a caritate
eoꝵ quos corripiunt non recedunt. Magna
est discipline magisterii subtilitas discretio¬
nis: quatinuis quisq rector culpas delinquẽ¬

Expanded text:
secrete corrigi de peccato negligit, publice secrete corrigi de peccato negligit, publice arguendus est, ut vulnus quod occulte sanari nescit, manifeste debeat emendari. Manifesta peccata non sunt occulta correctione purganda. Palam enim sunt arguendi qui palam nocent, ut dum aperta objurgatione sanantur, ii qui eos imitando deliquerant, corrigantur. Dum unus corripitur, plurimi emendantur. Melius est enim ut pro multorum salvatione unus condemnetur, quao unius licentia multi periclitentur. Ita ergo delinquenti sermo est proferendus, sicut ejus qui corripitur expostulat salus. Quod si opus est aliquam medicamenti salutem verbo increpationis aspergere, lenitatem tamen corde opus est retinere. Doctores nonnunquam duris feriunt increpationibus subditos, qui tamen a charitate eorum quos corripiunt, non recedunt. Magna est disciplinae magisterii subtilitas discretionis, quatenus quisque rector culpas delinquen
Abbreviated transcription (Latin):
plebis auferatur sermo doctoris. inͦ uero prou¬
tilibus meritis tribuatur. Qui docendi accipit
officium: inte̾dum ad tempus facta proxiuta¬
ceat: que statim corrigere nequaquam existi¬
mat. Nam si corrigere potest et dissimulat:
uerum est quod consensum erroris aliem ha¬
beat. Plerumq scĩ doctores pro mali ꝑtina¬
cia quia emendare iniquos uolunt. his tace¬
re disponũt. s calorem sp̃ns quo aguntut fer¬
re nõ sustinentes: iterum in increpationem
rum iniquitate dampnũtur: sieos aut
ignorantes non enidiant. aut pectãtes
non arguant dicente dño ad prophetam.
U̾peculatorem te dedi domui isrł: si nõ fue¬
ram debet habere de his qui pereunt. ut eius
redargutione aut corngantur a pectaua:
aut si incorrigibiles manent uł existunt.
ab eccl̃ia separentur. Qui blando uerbo nõ¬
corrigitur castigatus: acrius necesse est
ut arguatur. Cum dolore eñ abscidenda st̃.
que leuiter sanari nõ possunt. Qui ãmoitꝰ

Expanded text:
plebis auferatur sermo doctori, modo vero pro utriusque  Al., uplebis auferatur sermo doctori, modo vero pro utriusque  Al., utilibus meritis tribuatur. Qui docendi accipit officium, interdum ad tempus facta proximi taceat, quae statim corrigere nequaquam existimat. Nam si corrigere potest et dissimulat, verum est quod consensum erroris alieni habeat. Plerumque sancti doctores pro mali pertinacia, quia iniquos emendare nequeunt, his tacere disponunt: sed calorem spiritus quo aguntur ferre non sustinentes, iterum in increpationem rum iniquitate damnantur, si eos aut ignorantes non erudiant, aut peccantes non arguant: dicente Domino ad prophetam: Speculatorem te dedi domui Israel. Si non fueram debet habere de iis qui pereunt, ut ejus redargutione aut corrigantur a peccatis, aut si incorrigibiles existunt, ab Ecclesia separentur. Qui blando verbo castigatus non corrigitur, acrius necesse est ut arguatur. Cum dolore enim abscindenda sunt, quae leniter sanari non possunt. Qui admonitus
Abbreviated transcription (Latin):
dura. Sicut penci medici ad narios corꝑis
morbos diuerso medicamine seruunt i ira ut
iuxta uulnerum uarietatem medicamina di¬
uersa sunt : sic et dolor eccłie. singulis quibus
congruum doctrine remedium adhribebit
et quid cuiq oporteat. pro etate. ꝓ sexii.
ac professione annuntiabit. Prima quippe
pnidentie urtus est: eam quam docere opor¬
tat existimare ꝑsonam. Aliter est agendum
offendunt: atq alit̾ cum his qui nobis cõmissi
non sunt. qui si iusti sunt uenerandi sunt: si
uero delinquũt pro sola caritate ut locus est
corripiendi sunt. non tamen cum seuenta¬
te sicut lii. qui nobis regendi cõmissi sunt
Pro malo merito plebis. aufertur doctrina
predicationis. Pro bono merito audientis:
tribuitur sermo doctoris. In potestate diuina
consistit: cui uelit de deus doctime uerbũ da¬
re. uel cui auferre et hoc aut pro dicentis aut
pro andientis sit mento. ut modo pro culpa

Expanded text:
blanda. Sicut periti medici ad varios corporis blanda. Sicut periti medici ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietatem medicina diversa sit: sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat pro aetate, pro sexu ac professione annuntiabit. Prima quippe prudentiae virtus est, eam quam docere oporteat aestimare personam. Aliter est agendum offendunt, atque aliter cum iis qui nobis commissi non sunt. Qui si justi sunt, venerandi sunt; si vero delinquunt, pro sola charitate, ut locus est, corripiendi sunt, non tamen cum severitate, sicut ii qui nobis regendi commissi sunt. Pro malo merito plebis aufertur doctrina praedicationis. Pro bono merito audientis, tribuitur sermo doctori. In potestate divina consistit, cui velit Deus doctrinae verbum dare, vel cui auferre. Et hoc aut pro dicentis aut pro audientis fit merito, ut modo pro culpa
Abbreviated transcription (Latin):
um inter nos et cuutatem. id est assumamius
zelimi fortem. uit inter nos et auditoris nr̃i
aminani inueniamus hunc postmodum fortẽ
munitionem. Tunc enĩ hunc murum ferreum
muentur sumus. si minc eum fortiter tenemꝰ:
uidelicet docendo. custodiendo. suadendo. increpati¬
agendo. Necesse est. ut hoc ante om̃ia qͥ zelo
rectitudinis mouetur attendat. ne ma ertra
mentis dm̃ũ transeat. s multionẽ pec̃i tͥepus
modumq consideraus: surgentis amim ꝑtut¬
bationẽ subtilius retractando restringat: am¬
mositatẽ reprimat. et motus feruidos sub
equitate disponat: ut eo fiat iustior ultor
aliemis. quo prius extitit uictor siuis. Qui
zelo rectitudnas mouetur si culpas delinquẽ¬
tium corrigat. ut ante ip̃e qui corrigit ꝑ
patienciam crescat. ut feruorem sinm trãs¬
cendendo diuidicet : ne intẽꝑanter excitatus
⁊p̃e zelo rectitudinis longo a rectitudine sube
benda: s pro qualicate morum diuer¬

Expanded text:
um inter nos et civitatem , id est, assumamus um inter nos et civitatem , id est, assumamus zelum fortem, ut inter nos et auditoris nostri animam inveniamus hanc postmodum fortem munitionem. Tunc enim hunc murum ferreum inventuri sumus, si nunc eum fortiter tenemus, videlicet docendo, custodiendo, suadendo, increpanagendo. Necesse est ut hoc ante omnia qui zelo rectitudinis movetur, attendat, ne ira extra mentis dominium transeat: sed in ultionem peccati tempus modumque considerans, surgentis animi perturbationem subtilius retractando restringat, animositatem reprimat, et motus fervidos sub aequitate disponat, ut eo fiat justior ultor alienus, quo prius exstitit victor suus. Qui zelo rectitudinis movetur, sic culpas delinquentium corrigat, ut ante ipse qui corrigit, per patientiam crescat, ut fervorem suum transcendendo dijudicet, ne intemperanter excitatus ipso zelo rectitutidinis, longe a rectitudine suberbenda, sed pro qualitate morum diver
Abbreviated transcription (Latin):
patri iure successerit et tota cremabitur in
altari. Tunc siila in sartagine frigitur:
cum munda meus iusti ꝑ zeli scĩ ardorem cre¬
matur. Que conspergi oleo iubetur: id est ca
potentis ardet et lucet. Unde et calida modo
amorem ielus nõ habet. ca que de sartagine
offertur: calorem sinula amisit. Notandum
ualde est. qui smulam offerre precipit᷑. uide¬
licet sacerdos qui patri uire successerit. Ille em̃
sacerdos iure succedit. qui ẽẽ se om̃i potentis do¬
mini filium morib demonstrar et quia nobi¬
litate intima oꝑum suoꝵ ignobilitate nõ discre¬
pat. Que in altari tota precitur cremati: ut
uidelicet holocaustum fiat. Simila itaq ĩsat¬
tagine est: munda mens iusti in zeli spũalis
afflictione. que ꝑ sollicitudinem ammarũ fri¬
gitur. et non solum sacrificium s etiam holo¬
caustum ẽẽ deo deputatur. Uumamus ergo sar¬
taginem ferream et ponanius eam murũ ferre

Expanded text:
patri jure successerit, et tota cremabitur in patri jure successerit, et tota cremabitur in altari . Tunc simila in sartagine frigitur, cum munda mens justi per zeli sancti ardorem crematur. Quae conspergi oleo praecipitur, id estpotentis Dei ardet et lucet. amorem zelus non habet, ea quae de sartagine offertur calorem simila amisit. Notandum valde est quis similam offerre praecipitur, videlicet sacerdos, qui patri jure successerit. Ille enim sacerdos patri jure succedit, qui esse se omnipotentis Domini filium moribus demonstrat, atque a nobilitate intima operum suorum ignobilitate non discrepat. Quae in altari tota cremari praecipitur, ut videlicet holocaustum fiat. Simila itaque in sartagine est munda mens justi in zeli spiritualis afflictione, quae per sollicitudinem animarum frigitur; et non solum sacrificium, sed etiam holocaustum Domino esse deputatur. Sumamus ergo sartagin
Abbreviated transcription (Latin):
dixit alb̾ pastor. Ego uolo ut cotidie qͥs mã¬
ducaus paululum subtrahat .s. ne sacietur.
Et dixit ei albas iosepli. Ergo quando eras
uiueitis nonne ieuinabas biduanas: Dixit
N hec omia proluuerunt senes magni: et ĩ¬
uenermit quia bonũ est cotidie mandu are
parum sͥ subtrahentes. Et ostenderunt nob̾
uiam hanc regularem: quia leuior ẽ et facilis¬
De zelo pastoralis officii. xlii.
git: quia ualde crutiatur dum infirmo
quosq eterna deserere. reb temꝑalib delecta¬
ri conspicit. Nullum quippe deo om̃ĩpotentita¬
le est sacrificium: quare est zelus animariu
Unde psalunsta ait. Telus domus tue come¬
dit me. Quantum frixura cordis que ꝑ spũ¬
ilim zelum agitur om̃ipotentem placat: aꝑ¬
te ostenditur cum offerri ꝑ legem suuila ꝑn sa.¬
crificio iubetur. Scriptum quippe est. In sar¬
tigme oleo consꝑsa fricatur: offeretq eam ca¬
lidam in odorem suauitatis dño sacerdos. qui

Expanded text:
dixit abbas Pastor: Ego volo ut quotidie quis mandixit abbas Pastor: Ego volo ut quotidie quis manducans, paululum subtrahat sibi ne satietur. Et dixit ei abbas Joseph: Ergo quando eras juvenis, non jejunabas biduanas? Dixit Sed haec omnia probaverunt senes magni, et invenerunt quia bonum est quotidie manducare, parum sibi subtrahendo, et ostenderunt nobis viam hanc regalem, quia levior est et facilisDe zelo pastoralis officii erga sugit, quia valde cruciatur dum infirmos quosqri conspicit. Nullum quippe omnipotenti Deo tale est sacrificium, quale est zelus animarum, sicut Psalmista ait: Zelus domus tuae comedit me . Quantum frixura cordis quae pro spirituali zelo agitur, omnipotenti Domino placet, aperte ostenditur, cum offerri per legem simila in sacrificio jubetur. Scriptum quippe est: In sartagine oleo conspersa frigatur, offeretque eam calidam in odorem suavissimum Domino sacerdos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut audirent eum florintem. Qui dicentes
Ad eum: inuenerunt eum magno labore ch¬
strictum. Et rogauerunt eum̃ ut net ad se¬
neni illum solitarium: et non ad quietut di¬
cens. En hoc loco morir ego. Wenientes au¬
tem fr̃es ad astateni pastorem nirtauerẽ
eide eo. Et rogauit eos ut ient ad eui
dicentes. alba pastor uocat te ad se. Quod
cuni ei dixissent: ꝑrerit ad eum. Et uidẽs
eum asflictum senex surrexit et osculatꝰ ẽ eũ.
Et adgaudens ei: rogauit ut sumeret cibum
Qui et ita fecit. Er̃ interroganit albatem pa¬
fr̃. Iubes nnũ annum ͤ Et dicit̾ iterũ sener
multũ est. Qui antẽ presentes erant dice¬
bant usq ad quadraginta dies. Senex itcrũ
dixit. Multum est. Et adiecit dicens. Ego
p̾uco quia si homo toto corde penituerit et
noua posuerit facere iterum unde peniten¬
tiam agat  etiam triduanã penitentiam susci¬
piet deus. Incerrogauit alb̾ ioseph. abbatẽ pa
scorem dicens. Quomͦ opus est ieiunare . Et

Expanded text:
, audirent eum plorantem. Qui descendentes , audirent eum plorantem. Qui descendentes ad eum, invenerunt eum magno labore constrictum, et rogaverunt eum ut iret ad senem illum solitarium, et non acquievit, dicens: In hoc loco moriar ego. Venerunt autem fratres ad abbatem Pastorem, et narraverunt ei de eo. Et rogavit eos, ut irent ad eum dicentes: Abbas Pastor vocat te ad se. Quod cum ei dixissent, perrexit ad eum. Et videns eum senex afflictum, surrexit et osculatus est eum. Et adgaudens ei rogabat ut sumeret cibum. Qui et ita fecit. Frater interrogavit abbatem Paer: Jubes annum unum? Et dixit iterum senex: Multum est. Qui autem praesentes erant dicebant: Usque ad quadraginta dies? Senex iterum dixit: Multum est. Et adjecit dicens: Ego puto, quia si ex toto corde homo poenituerit, et non apposuerit facere iterum unde poenitentiam agat, etiam triduanam poenitentiam suscipiat Deus. 41. Interrogavit eum abbas Astorem. dicens: Quomodo opus est jejunare? Et
Abbreviated transcription (Latin):
gutione pro amore eoꝵ cessamus. Necesse est au¬
tem nobis ut aliquando toleramꝰ tacendo odiosos¬
quod sunt. quatinus nobis discant iuuendo qd̾
nõ sunt. Non est om̃ino iusto timendum. ne
dum quisq corripitur si contumelias inficit.
s ne tractus ad odium peior fiat. Couendũ est¬
magnoꝑe. ne ĩmodente linguam loquacitas
protrahat . eimq ad liscuuam obtrectationis
extendat. ne odium malicia excitet. et usq ad
iacula maledictioms indinet᷑. Nuic salomonꝰ
ait. Argue sapientem et amabit te: młipien¬
tem. et aditiet odissete. Qui diligit disciplinã
diligit sensum. Nim qui odit arguentẽ se. stuł¬
tus est. S quia apłs ait corripite ĩquiatos
consolannm pusillammes. suscipite nifirmos
pacientes estote ad om̃s necesse est. ut hic
foras. Exprilsus antem de congregacione mi¬
sit se in carectum et flebat ibi. Contige em¬
cem ut ałn frẽs eunces ad albatem pastorem¬

Expanded text:
gutione pro eorum amore cessamus. Unde necesse estgutione pro eorum amore cessamus. Unde necesse est nobis ut aliquando toleremus tacendo quod sunt, quatenus in nobis discant videndo quod non sunt. Non est omnino justo timendum, ne dum quisque corripitur, contumelias inferat, sed ne tractus ad odium, pejor fiat. Cavendum summopere est ne immoderate linguam loquacitas pertrahat, eamque ad lasciviam obtrectationis extendat, ne odium malitia excitet, et usque ad jacula maledictionis inclinet. Hinc Salomon ait. Argue sapientem, et amabit te, insipientem, et adjiciet odisse te. Qui diligit disciplinam, diligit sensum. Nam qui odit arguentem se, stultus est . Sed quia Apostolus ait: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes , necesse est ut hic pforas. Expulsus autem de congregatione, misit se in carectum, et flebat ibi. Contigit autem ut alii fratres euntes ad abbatem pastorem
Abbreviated transcription (Latin):
cumelia̾m trahunt. Unde euenit ut ex eo
deceriores fiant. ꝑ quod emendan obediendo po¬
tuerunt. Salubriter accipiunt iusti. quan¬
do de suis excessib argunitur. Inquis mo¬
lesta est uentas: et amara disciplia iusticie
nec delectantur nͥ placencia proprie imbecã¬
litati. Corda reproboꝵ lubrica sinit ad malũ con¬
sentiendum et fluxa. ad homĩ ił consentiendũ
durissima. De talibus salomon ait. Qui erudit
densorem ip̃e sibi facit minram. De bono au¬
tem doce iustum in quit: et festinabit accipe
In odium em̃ contra se corripientem uertitur
malus: s si ab increpacione ip̃ius idcirto retice
mus. quia contra nos insurgere odia uł odiosa¬
uł octia formdamus nõ iam lucra dei s nostra
proculdubio querinius. Sciendum sũmnoꝑe
est. quod mĩnũꝙͣ cum redargiuintur prani
deteriores existunt. nosq magnis odiis insequũ¬
tur ¶p̃is gͦ nõbis nõ partimus: si ab eoꝵ redar¬

Expanded text:
tumeliam trahunt. Unde evenit ut ex eo tumeliam trahunt. Unde evenit ut ex eo deteriores efficiantur, per quod emendari obediendo potuerunt. Salubriter accipiunt justi quoties de suis excessibus arguuntur. Iniquis molesta est veritas, et amara disciplina justitiae; nec delectantur nisi placentia propriae imbecillitatis. Corda reproborum lubrica sunt ad malum consentiendum et fluxa, ad bonum vero consentiendum durissima. De talibus Salomon ait: Qui erudit derisorem, ipse sibi facit injuriam . De bono autem: Doce justum inquit et festinabit accipere. In odium enim contra corripientem se, vertitur malus. . mus, quia contra nos insurgere odia formidamus, non jam lucra Dei, sed nostra procul dubio quaerimus . Sciendum magnopere est quod nonnunquam cum redarguuntur pravi, deteriores existunt, nosqtur. Ipsis ergo et non nobis parcimus, si ab eorum redar
Abbreviated transcription (Latin):
amatur : si nõ prose s pro deo ametur. Qnuꝰ
pro se amicum diligitꝰ : insipient̾ cum ãplecti¬
tur. Multu in terra dimersus est: qui car¬
ualiter hominẽ moriturum plus diligit quẽ
opontet. Non debet aliena uicia cortigere: qui
prehendit in semet ip̃o. Qni ueraciter frater¬
nam uult corrigere ac sauare infirmitatem:
talem se prestare fraterne ntilitati studeat:
ut eum quem cortipere cupit hrumli corde ã¬
moneat. Et ħ̾ faciens ex cõpassione quasi cõ¬
mimis penculi: ne forte et ip̃e subitiatur cẽp¬
tatiom. Sicut uin spũales aliem pcc̃i emenda¬
tionem expectant: ita proterui delinquentib
dendendo insultant: et quantum in ip̃is est ĩsi¬
nabiles putant. nec inclmuant corda ad cõpa¬
ciendi misericordiam: s suꝑbientes detestantur
atq blasphemant. Pleriq correctionẽ suam.
officiũ caritatis existimant: pleriq hoc ip̃m¬
uͦ quod ex cantate corripint ad miurie con¬

Expanded text:
amatur, si non pro se, sed pro Deo ametur. Qui vero amatur, si non pro se, sed pro Deo ametur. Qui vero pro se amicum diligit, insipienter eum amplectitur. Multum in terra demersus est, qui carnaliter hominem moriturum plus diligit quam oportet. Non debet vitia aliena corripere, qui ndit in semetipso. Qui veraciter vult sanare ac corripere fraternam infirmitatem, talem se praestare fraternae utilitati studeat, ut eum quem corripere cupit, humili corde admoneat; hoc faciens ex compassione quasi communis periculi, ne forte et ipse subjiciatur tentationi. Sicut viri spirituales alieni peccati emendationem exspectant, ita protervi delinquentibus deridendo insultant. Et quantum in ipsis est, eos insanabiles putant, nec declinant cor ad compatiendi misericordiam, sed supervenientes detestantur atque blasphemant. Plerique correptionem suam officium charitatis existimant. Plerique vero hoc ipsum quod ex charitate corripiuntur ad injuriae con
Abbreviated transcription (Latin):
habet. et cor suum custodit. Interrogatus se
ca  Respondit. Angusta et arta uia est: ut
cogitationib suis homo molentiam faciat:ͥ et
abscidat propt̾ deum uoluntates suas. Hoc est
etiam quod scriptum est. Ecce nos reliquinns
om̃ia et sequuti sinnus te. Dixit senex. de¬
bet monachus cotidie mane et sero cogita¬
re in semetip̃o: quid fecit eoꝵ que uult deus
et que non fecit. Et ita tractans omnẽ ui¬
tam suam penitentiam agendo: monachus
ẽẽ potest. Dor anrit senex. Dormiente te¬
ente. si fuerit deus ante oculos tuos: ĩ mil
lo mimicus poterit deterrere. Et si calis co¬
gitatio manserit in homine. etiam dei uit¬
uo sunt erga dilectionem proximi
conseruanda. imum ne malum quis
inferat: alterum ut bonumimpendat. Ut¬
numi ut caueat ledere: sequenter ut discat
prestare. Atincicia est anmoꝵ sacietas. Nec
quippe a duob incipit : nam minꝰ quam inter
duos dilectio ẽẽ nõ potest. Tunc uere amicus

Expanded text:
habet, et cor suum custodit. Interrogatus senhabet, et cor suum custodit. Interrogatus senta, respondens senex, ait: Angusta et arcta via est, ut cogitationibus suis homo violentiam faciat, et abscidat propter Deum voluntates suas. Hoc est etiam quod scriptum est: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te . Dixit senex: Debet monachus quotidie mane et sero cogitare in semetipso, quid fecit eorum quae vult Deus, et quae non fecit: et ita tractans omnem vitam suam poenitentiam agendo, monachus esse potest. Dixit senex: Dormiente teente, si fuerit Deus ante oculos tuos, in nullo te inimicus poterit deterrere, et si talis cogitatio manserit in homine, etiam Dei virna. Duo sunt erga dilectionem proximi conservanda; unum ne malum quis inferat, alterum ut bonum impendat. Primum ut caveat laedere, sequens ut discat totum patrare. Amicitia est animorum societas. Haec quippe a duobus incipit. Nam minus quam inter duos dilectio esse non poterit. Tunc vere amicus
Abbreviated transcription (Latin):
gitudinis cansa memoriam legents obli¬
terat. Quod si breuis sit submotoq libro
sententia retractetur in anmo. Tunc sme labo¬
re legitur. et ea que lecta sunt recolenda a me¬
moria minime excidut. Acce ꝑtabihor est sensi¬
bus lectio tacita: quam aꝑta. Amphus intelleat
rnstruitur. quando uox legentis quiescit. ac sub
silentio lingna mouetur. Nam clare legendo et
corpus lassatur: et nocis acinnen obtunditur.
Dixit abbas pelagius. &portet amuiã sed̾m ꝑͥ
uoluntatem uolentem coniersani: aut discere
fideliter que nescit. aut docere mamfeste q̃
nouit. Si autem utrũq cum possit nõ nult
insame morbo laborat. Inicium em̃ recedendi
a deo: fastidium doctime est. Dirit abb̾ pastor
quia qui querulus est monachus nõ est. Qui
fr̃i suo detrahit: monachus nõ est. Qui iacũ¬
dus est: monachus nõ est. Q antem nere
monachus est: semꝑ est humilis et quictus
et caritate plems. et timorem dei pre oculis

Expanded text:
gitudinis causa memoriam legentis oblitgitudinis causa memoriam legentis oblitterat. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractatur in animo, tunc sine labore legitur: et ea quae lecta sunt recolendo, memoria minime excidunt. Acceptabilior est sensibus lectio tacita, quam aperta. Amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis quiescit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo, et corpus lassatur, et vocis acumen obtunditur. Dixit abbas Pelagius: Oportet animam secundum Christi voluntatem conversantem, aut discere fideliter quae nescit, aut docere manifeste quod novit. Si autem utrumque cum possit non vult, insaniae morbo laborat. Initium enim recedendi a Deo, fastidium doctrinae est. Dixit abbas Pastor: Quia qui querulus est, monachus non est; qui fratri suo detrahit, monachus non est; qui iracundus est, monachus non est; qui autem vere monachus est, semper est humilis et quietus, et charitate plenus, et timorem Dei prae oculis
Abbreviated transcription (Latin):
re in cella sua. et respondit. Quatum ad id
quod manisestuin est. hoc est ut faciat opꝰ
mamiũ. et semel comedat et taceat et me¬
ditetur. Octulte em̃ proficere ita in cella.
hoc est ut redarguat se met ip̃m de propnis
excessib imusquisq in om̃ loco: ad que. ⁊ per¬
um sit utilis ad instruendum lectio ad¬
hibita autem collacione maiorem intel¬
ligiam prebet. Mehus est em̃ conferre quã
legere. Collacio docibilitatem facit. Nam pto¬
positis interrogationib cictacio terum
exduditur: et sepe obiectionib latans ue¬
ritas aperitur. Quod enĩ obscurimi ẽ. aut
diibium. conferendo cito prospicitur. Sicut
instruere solet collacio: ita contentio destru¬
it. Hec eñ relicto sensu ueritastis lites ge¬
nerat. et pugnando uerbis etiam dũ bla
phemat. Lectio memorie ansilio eget. Q̾
si fuerit naturaliter tardior : frequenti ta¬
men meditatione actuitur ac legendi assi¬
duitate colligitur. Sepe prolixa sectio lon¬

Expanded text:
re in cella: Et respondit: Quantum ad id re in cella: Et respondit: Quantum ad id quod in manifesto est, hoc est, ut faciat opus manuum, et semel comedat, et taceat, et meditetur. Occulte enim proficere potest in cella, hoc est, ut redarguat semetipsum de propriis excessibus unusquisque in omni loco ad quem perst utilis ad instruendum. Leccio adhibita collacione maiorem intelligenciam prebet. Melius est enim conferre quam legere. Collacio facit docibilitatem. Nam propositis interrogacionibus cunctacio rerum excludetur; et sepe obieccionibus latens veritas approbatur, quod enim obscurum est aut dubium, conferendo cito perspicitur. Sicut instruere solet collacio, ita contencio destruere; hec enim relicto sensu veritatis lites generat et pugnando verbis eciam deo blaphemat. Lectio memoriae auxilio eget. Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. Saepe prolixa lectio lon
Abbreviated transcription (Latin):
deprecor deum propt̾ peccatum: s orans
hoc dico. Domme iliu xp̃e protege me a
lingna mea. et usq minc ꝑ singulos dies
corruo ꝑ ip̃am et delinquo. Albas machari¬
us maior in suchi dicebat fratrib pꝰ missas
eccłie fugite fr̃s. Et dixit ei inuis fr̃. Pa¬
quod figiendũ dico. Et sic intrabat in cellã
suam: et claudens hostium sedebat solus
Dixit albas sisons quia peregrinatio nr̃a in
hoc est. ut teneat homo os suum. Dieit ab¬
lus iꝑrans. Monachus qui nõ retmẽt lignã
suam in temꝑe furoris. neq passiones cete¬
ras poterit aliquando cohibere. Duit albͣ
longnius albati lucio. habeo tres cogitationeᷤ
unam uit ad peregrinam ꝓgam. Et respon¬
dit ei sener. Si non tenueris linguã quocũq
gauit albati sysoy dicens. Desidero custod¬
re cor meum. Dixit ei senex. Et quomͦ pos¬
sum custodire cor̾ nt̃m si lingna iamiã aꝑ¬
storem dicens. Quomͦ oportet monachũsede¬

Expanded text:
deprecor Deum propter peccatum, sed orans deprecor Deum propter peccatum, sed orans hoc dico: Domine Jesu Christe, protege me a lingua mea: et usque nunc per singulos dies corruo per ipsam et delinquo. Abbas Macharius major in Scythi dicebat fratribus: Post missas Ecclesiae fugite fratres. Et dixit ei unus frater: Paquod fugiendum dico. Et sic intravit in cellam suam, et claudens ostium, sedebat solus. Dixit abbas Sysois: Quia peregrinatio nostra in hoc est ut teneat homo os suum. Dixit abbas Hyperitius: Monachus qui non retinet linguam suam in tempore furoris, neque passiones caeteras poterit aliquando prohibere. Dixit abbas Longinus abbati Lucio: Habeo tres cogitationes: unam, ut ad peregrina pergam. Et respondit ei senex: Si non tenueris linguam, quocunque gavit abbatem Sisoi, dicens: Desidero custodire cor meum. Dicit ei senex: Et quomodo possumus custodire cor nostrum, si lingua nostra janstorem dicens: Quomodo oportet monachum sede
Abbreviated transcription (Latin):
lingue seminantur stimuli. ouuntut rire ac¬
cenduutur faces odioꝵ. par extinguitur cordi¬
um.Qrua multiloquio quisq deseriuens. recti¬
tudinem iusticie nequaquam possit tenere te
iudicans quia mentis iusticia desolatur: quã
do ab iimodenita locutione nõ parcitur Imt
iacobus ait. Si quis putat se religiosum ẽẽ
non refrenans linguam suam. s seducens̃
cor siumi huius uana est religio. Praui ho¬
mines sicut sensu leues sunt: ita ut loquu¬
tione precipites. et reticere ꝑtractando ne
semetip̃am ueritas nos amonet dicens. Om̃e
uerbimi ociosum quod loquuti fuerint homi¬
nes. reddent de eo racionem in die iudicii. Oti
osum uerbum quippe est: quod aut racione
iuste necessitatis aut intentione pie humułi¬
catis enret. Si ergo ratio de ocioso sermone
exigitur. pensemus que pena de mulcilocͥo
maneat. in quo etam ꝑ uoyia uerba pecca¬
tur. Dixit aliquando albas sisons. Crede
grede quia ecce.xxx. annos habeo: quod nõ

Expanded text:
linguae seminantur stimuli, oriuntur rixae, aclinguae seminantur stimuli, oriuntur rixae, accenduntur faces odiorum, pax exstinguitur cordiautem multiloquio quisque serviens, rectitudinem justitiae tenere nequaquam possit, testatur iudo ab immoderata locutione non parcitur. Hinc Jacobus ait: Si quis putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio . Pravi homines, sicut in sensu leves sunt, ita in locutione praecipites, et reticere pertractando negsemetipsam nos Veritas admonet, dicens: Omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, reddenosum quippe verbum est, quod aut ratione justae necessitatis, aut intentione piae utilitatis caret. Si ergo ratio de otioso sermone exigitur, pensemus quae poena multiloquio maneat, in quo etiam per noxia verba peccatur. Dixit aliquando etiam abbas Sysois: Crede, crede, quia ecce triginta annos habeo, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
erperti saltem post naufragium pec¬
care metuant: et ꝑditiomis sue discni¬
mina uel cognita ꝑhorrescant. Dicendinẽ
lapsis ut preterita mala confiderent. atq
nuiuentia deuitent. quatimis transactas
tulpas ad memoriam reuocent. et pollui
in futuris crubescant. Amonendi sunt
peccata carnis exꝑti ut uigilanti cura con¬
spiciant. post delicta nobis ad se reuertan¬
tib deus quomodo sinũ pietatis expandat.
dicens ꝑ prophetam. Erunt oculi tui uiden¬
tes preceptorem tuũ: et aures tue audient
uerba post terguni monentis. Hec est uia:

Expanded text:
perti, saltem post naufragium pecperti, saltem post naufragium peccare metuant, et perditionis suae discrimina vel cognita perhorrescant. Dicendum est lapsis ut praeterita peccata considerent, atque imminentia devitent, quatenus transactas culpas ad memoriam revocent, et pollui in futuris erubescant. Admonendi sunt peccata carnis experti, ut vigilanti cura conspiciant post delicta nobis ad se redeuntibus Deus quomodo sinum suae pietatis expandat, dicens nobis per prophetam: Erunt oculi tui videntes praeceptorem tuum, et aures tuae audient verbum post tergum monentis. Haec est via,
Abbreviated transcription (Latin):
iacentis apprehendat. Peccatum admute¬
re: in puteum est cadere. Consuetudinẽ uero
peccandi facere os putei est coangustari: neis
qui cecidit ualeat erire. S interdum etiã
tales liberat deus: din eoꝵ desperationeni
ad conuersionẽ libertatis cõmutat. Ip̃o em̃
miserante pcc̃a diunttuntur quo protegẽ¬
te fit ne in decerius peccando eatur. Propte¬
a metuendum est confitantib ita saluari:
ne forte dum expectamus a uicus sanati
et uicia multiplicemꝰ et salutem nõ adipisca¬
mur. Ergo studeamus aut nõ cadere. aut
cito comersi a lapsu consurgere. Mora pec¬
candi: ĩmanitatem sceleris facit. Unde et ꝑ¬
pheca. Ue qui trahitis iquitatem in simi¬
culis uanitatis: et quasi iunculum plaustri
tatem: qui tardat conuerti ad dominũ. T̃ra¬
here eñĩ est iiquitatem: moram facere im¬
quitati. Unde et psalmus. Prolongaue¬
runt miquitatem suam. Dñs iustus conci¬
det ceruices pectatorpms ut post rumani

Expanded text:
jacentis apprehendat. Peccatum admittejacentis apprehendat. Peccatum admittere, cadere est in puteum. Consuetudinem vero peccandi facere, os putei est coangustare, ne is qui ceciderit valeat exire. Sed interdum etiam tales Deus liberat, dum eorum desperationem ad conversionem libertatis commutat. Ipso enim miserante, peccata dimittuntur, quo protegente fit ne in deterius peccando eatur. Propterea metuendum est confidentibus ita posse salvari, ne forte dum exspectamus a vitiis sanari, et vitia multiplicemus, et salutem non adipiscamur. Ergo studeamus aut non cadere, aut cito conversi a lapsu consurgere. Mora peccandi immanitatem facit sceleris. Unde et p qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri niculum, qui tardat converti ad Deum. Trahere enim iniquitatem est moram facere iniquitati. Unde et psalmus: Prolongaverunt iniquitates suas; Dominus justus concidet cervices peccatorum . CAPUT XXI
Abbreviated transcription (Latin):
maluni. amplectando iusticie bonũ. nͨ eũ delec¬
tat pcc̃m. etiam si sceleris impimitas pro¬
mictatur. Qu uero sola pena supplicii in se
uicia reprimit. quãuis non expleat opꝰ pcc̃i
uiuit tam̃ in eo uolinitas pectandi: doletq sͥ
illicicum quod prohibere dmoscitur Ille ergo
mercedem bomi oꝑis ꝑcipit. qui amando iusti¬
ciani facit : non hus qui solo metu penarimm
inuitus custodit. Omne pccm̃ antequã amit¬
titur: Amplius ꝑtimescitur. Oiãuis auteni
graue sit dum ni usu miͦuent leue eristima¬
tur: et sine ullo metu cõmittitur. Istis fomiti¬
hus quasi quibusdmn gradib coalescit omne
pectatina. Cogitatio namq praua delectatio¬
nem parit. delectatio consensioneni. consensio¬
autem actionem: actio cõsuetudinem. Consue¬
tudo necessitatem. Sicq his unculis homo
implicatus quadam catena uicioꝵ tenetur
obligatus uł obstrictus: ita ut ab ea euelli
nequaquam ualeat. insi diuina gr̃a manũ

Expanded text:
malum, amplectendo justitiae bonum; nec cum delecmalum, amplectendo justitiae bonum; nec cum delectat peccatum, etiamsi sceleris impunitas promittatur. Qui vero sola poena supplicii in se vitia reprimit, quamvis non expleat opus peccati, vivit tamen in eo voluntas peccandi, doletque sibi illicitum, quod lex prohibere dignoscitur. Ille ergo mercedem boni operis percipit, qui amando justitiam facit, non is qui eam solo metu poenarum invitus custodit. Omne peccatum antequam admittatur, amplius pertimescitur. Quamvis autem grave sit, dum in usum venerit, leve existimatur, et sine ullo metu committitur. Istis fomitibus quasi quibusdam gradibus coalescit omne peccatum. Cogitatio namque prava delectationem parit, delectatio consensionem, consensio actionem, actio consuetudinem, consuetudo necessitatem. Sicque his vinculis homo implicatus quadam catena vitiorum tenetur astrictus, ita ut ab ea evelli nequaquam valeat, nisi divina gratia manum
Abbreviated transcription (Latin):
cio pimuenda cõmittere: et in penãcõmillã
facinoris. facimus deterius addere. Sepe pec¬
catum alterns pcc̃i causa est : quod eũ cõmit¬
titur aliud ex ip̃o quasi sua soboles oritur si¬
cut solet fieri nasci libidinem ex niia uẽtris
ingluuie. Pena uͦ pcc̃i peccatum ad mittitur.
quando pro merito cuiusq pcc̃i deo deserẽte in
aliud pcc̃m decerius itur. de quo amplius qui
admiserit sordidetur. Ergo precedens pecca¬
tum cansa est sequentis pcc̃i: sequens uͦ pec¬
catum pena pcc̃i est precedentis. Preceden¬
tia utiq pectata sequentiũ sunt criminũ¬
causa: ut illa que sequntur sunt precedenciũ
pena. Precedentiũ pcc̃oꝵ pena ip̃a nocatur.
induracio ueniens de diuina iusticia. Hic est
quod ait propheta. Indurasti cor nr̃m neti¬
merenns ce. Aliud est nõ peccare amore di¬
lectionis dei: aliud cimore supplicii. Qui em̃
amore caritate dei nõ peccat. horrescit om̃e

Expanded text:
cio punienda committere, et in poenam commissi cio punienda committere, et in poenam commissi facinoris facinus deterius addere. 3. Saepe peccatum alterius peccati causa est, quod committitur, cum aliud ex ipso quasi sua soboles oritur, sicut fieri solet, nasci libidinem ex nimia ventris ingluvie. 4. Poena peccati peccatum admittitur, quando pro merito cujusque peccati, Deo deserente, in aliud peccatum deterius itur, de quo amplius qui admiserit sordidetur. Ergo praecedens peccatum causa est sequentis peccati: sequens vero peccatum poena est praecedentis delicti. Praecedentia itaque peccata sequentiucausa, ut illa quae sequuntur sint praecedentium poena. Praecedentium peccatorum poena ipsa vocatur induratio, veniens de divina justitia. Hinc est quod ait propheta: Indurasti cor nostrum, ne timeremus te . Aliud est non peccare amore dilectionis Dei, aliud timore supplicii. Qui enim amore charitatis Dei non peccat, horrescit omne
Abbreviated transcription (Latin):
Ac deliberatione mentis malum agit Indit¬
stra. Infirmitate autem: qui casu uel precipi¬
tatione delinquit. Nequius autem et de indu¬
stria peccant qui non solum bene nõ uiuiunt.
s etiam et bene uiuentes si possunt. auerita¬
te diuertunt. Sunt pcc̃a leuia. que incipien¬
tib cotidiana satisfatione purgantur: que
tamen a ꝑfectis uiris. uelud crimina magna
cuitantur. Quid aũt homines de magnis sce¬
lerib agere debent: quando etiam ꝑfecti. le¬
uia queq delicta quasi granissima lugent:
Experimento minoꝵ peccatoꝵ maiora con
mittũt pectatai ut durius feriantut pro
magnis scelerib qui de parius cornginõ
nouerunt. Iudicio autem diuino in reatu
nequiore labinitur qui distinguere mino¬
ra sua facta contempserunt. Multi acri¬
mine ruunt in crimen: qui dei cognitio¬
nem habentes timorem eius negłigunt:
et quem nouerunt ꝑ scientiam ꝑ actionem
no uenerantur. Ideoq cecantur diuino iudi¬

Expanded text:
ac deliberatione mentis malum agiac deliberatione mentis malum agit. Infirmitate autem, qui casu vel praecipitatione delinquit. Nequius autem et de industria peccant, qui non solum non bene vivunt, sed etiam et bene viventes si possunt a veritate divertunt. Sunt peccata levia quae ab incipientibus quotidiana satisfactione purgantur, quae tamen a perfectis viris velut magna crimina evitantur. Quid autem homines de magnis sceleribus agere debent, quando etiam perfecti levia quaeque delicta quasi gravissima lugent? Exmitti peccata, ut durius feriantur pro magnis sceleribus, qui de parvis corrigi noluerunt. Judicio autem divino in reatum nequiorem labuntur qui distringere minora sua facta contemnunt. 2. Multi a crimine in crimen corruunt, qui Dei cognitionem habentes, timorem ejus negligunt; et quem noverunt per scientiam, per actionem non venerantur. Ideoque caecantur divino judi