comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
borib assuetus pullus scupultro ulteniꝰ
non uocatur. Et istud uulgo dr spoltrato.
qd in latino sonat depullo sine pultroẽ
exire ⁊ equus effici. Simili modo homo
primum est puer suie adolescẽs. Poea
iuuenis scuuir. Hoc ẽ ꝙ primo operatur
opera .s. puerilia. Postea u̾o uirlia. ado¬
ralicer aũt hucusq dantes insua poesia
quodammodo fuit pullus qr leuia ⁊ a¬
gilia respectu illoꝵ que sequunt suꝑius
ꝑtinetauit. Admodo u̾o ardua ⁊ diffici¬
lia ysequitur in ꝓcessu. Naminista sep¬
tima bulgia ꝑtiaictare intendit detrans
⁊ẜpentes in latrones poesia subtilissiã
a admirabili transformant᷑. Ault itaq
sibi uirgilius dicere. Ad mõ te oportet leur¬
a relinquere ⁊ u̾sus ardua sicut sũt ea
de quib tractaturus es dirgere gressus
tuos. Ut sic meo illito u̾bum beati pauli
uideatur impłetum. Cũ eẽm puulus lo¬
quebar ut pariulus sapiebam ut par¬

Expanded text:
boribus assuetus, <pullus> seu <pultro> ulterius boribus assuetus, <pullus> seu <pultro> ulterius non vocatur. Et istud vulgo dicitur spoltrato, quod in latino sonat de pullo sive pultrone exire et equus effici. Simili modo homo primum est puer sive adolescens; postea iuvenis seu vir. Hoc est quod primo operatur opera scilicet puerilia, postea vero virilia. Moraliter autem hucusque Dantes in sua poesia quodammodo fuit pullus, quia levia et agilia respectu illorum que sequuntur superius pertractavit, admodo vero ardua et difficilia prosequitur in processu. Nam in ista septima bulgia pertractare intendit de transin serpentes et serpentes in latrones poesia subtilissima et admirabili transformantur. Vult itaque sibi Virgilius dicere: Admodo te oportet levia relinquere et versus ardua, sicut sunt ea de quibus tractaturus es, dirigere gressus tuos. Ut sic in eo illud verbum beati Pauli videatur impletum: Cum essem parvulus loquebar ut parvulus sapiebam ut par
Abbreviated transcription (Latin):
cantu xxiii ꝙ quelibet bulgia habet incir¬
euitu unanimpam. ⁊ sicut quelibet n pa
arcundat bulgiam suam itu quelibet brl¬
gia circundat npam aliam subsequentẽ.
Ibi. Quale doue ꝑguardia delemura
piu ⁊ piufossi cingon licastelli. ⁊cͥ.
Hic aut dicit ꝙ cum quelibet bulgia sit ĩ
omnes bulgietendunt ad yma. Ideo seq̃t
delbassimo poço tutta pende
lo sito dicia scuna ualle porta
Che luna costa surge ⁊ laltrascende.
¶Noipuruenimo infine insula pũta
onde lultima pietra si scoscende.
Rarrnto ⁊ designata suo laborioso ascẽ¬
su quempnunam sextipontis desexta
bulgia exiuerunt dicit dutor ꝙ ad sum¬
mum illorum scopuloꝵ nõ sine magna
anxietate finaliter deuenerunt. Ideo seꝗt̃
La lena mera del polmon simunca
quando fiui su chi non potea ꝑiu oltre
similitudinemtalem. Equus eĩ cum pri¬
mo ẽ indomitus ⁊⁊ lascius uocat᷑ pulluᷤ
siue pultro. Cum aut̃ est domitus ⁊ la¬

Expanded text:
cantu XVIII, quod quelibet bulgia habet in circantu XVIII, quod quelibet bulgia habet in circuitu unam ripam, et sicut quelibet ripa circundat bulgiam suam, ita quelibet bulgia circundat ripam aliam subsequentem, ibi: Quale, dove per guardia de le mura più et più fossi cingon li castelli, etc. His autem dicit quod cum quelibet bulgia sit in omnes bulgie tendunt ad yma. Ideo sequitdel bassissimo pozzo tutta pende, lo sito di ciascuna valle porta che l'una costa surge et l'altra scende; noi pur venimo infine in su la punta onde l'ultima pietra si scoscende. Narrato et designato suo laborioso ascensu quem per ruinam sexti pontis de sexta bulgia exiverunt, dicit autor quod ad summum illorum scopulorum non sine magna anxietate finaliter devenerunt. Ideo sequitur: vv. 43-45 La lena m'era del polmon sì munta quando fui sù, ch'i' non potea più oltre, similitudinem talem: Equus enim, cum primo est indomitus et lascivus, vocatur <pullus> sive <pultro>. Cum autem est domitus et la
Abbreviated transcription (Latin):
te considerabat quomodo ⁊ qualit̾ ꝑ riu¬
namillam ipm posset leuius ⁊ agilius
sulleuare. ¶Oaũt illa uia ꝑ quamuir¬
gilius impellebat autorem fuñit ualde dif¬
ficilis ad ascensum apparer exeo ꝙ seꝗtur.
Nonera ua dauestito dicapꝑa. Quicũq
enim ꝑmalam maxime uiamuadit sipã¬
nos hñr longos ⁊ clausos sicut sunt cape
que totũ hominemcapiunt siue ligãt i deo
dicit̃ capa acapiendo. ire uel ascendere nõ
ualebit. Ideo sequitur. Chenoi .i. uirgꝰ
ipse leuis. qr sine corpore. ⁊ ego impulsu
ab eo potauam su montar di chiapꝑa in
chiappa .i. pot̾amus ascendere de scopulo ĩ
scopulum. Est eĩ chiappa i anuensiũ ydio¬
ma qui erectos lapides ⁊ acutos qui sũt
in eoꝵ mannis montibus siue npariis
uocant chiappas.
piu che dalaltro em la costa corta
non so dili maio sarei benuinto.
Declart hic autor cum suo laborioso ascẽ¬
su situm etiam bulgianu. Dixit eĩ supra

Expanded text:
mente considerabat quomodo et qualiter per ruimente considerabat quomodo et qualiter per ruinam illam ipsum posset levius et agilius sullevare. Quod autem illa via per quam Virgilius impellebat autorem fuerit valde difficilis ad ascensum, apparet ex eo quod sequitur: «Non era via da vestito di cappa». Quicumque enim per malam maxime viam vadit, si pannos habent longos et clausos sicut sunt cape que totum hominem capiunt sive ligant – ideo dicitur capa, a capiendo – ire vel ascendere non valebit. Ideo sequitur: che noi, idest Viipse levis, quia sine corpore, et ego impulsus ab eo – potavam su montar di chiappa in chiappa, idest poteramus ascendere de scopulo in scopulum. Est enim chiappa ianuensium ydioma, qui erectos lapides et acutos, qui sunt marinis montibus sive ripariis, vocant chiappas. più che da l'altro era la costa corta, non so di lui, ma io sarei ben vinto. Declarat hic autor cum suo laborioso ascensu situm etiam bulgiarum. Dixit enim supra,
Abbreviated transcription (Latin):
cosi leuandome u̾so lacima
Dun ronchion auisana un altra schegia
dicendo souraquella por tagrapꝑa
matencapria se tal chella tireggia.
Comparatio talio est. hõ dumaliquid
manib openaitur semꝑ cummente exti¬
mat non solum id quod agit sedetiã ꝗd
agendum ut partes oͥ correspondeant al¬
ternatim. Sicut exemplumpossumus ac¬
cipere inpulsatione alicuius musici ĩstr̃.
Cum eĩ ꝗs pulsat aliquã ci tharam siue
liram manib exterius operatur ⁊ mẽte
int̾ius non solum id quod agit sed ⁊ id
quodagendum ⁊ quod sequitur solicite
me ditatur nam ut manifeste uidemus
cum manu dextera arcu uel pennia cordas
resonare facit. ⁊ cum smistra sonum idẽ¬
tidem moderat᷑. Mente u̾o attente preui¬
det siue estimat non solum quid agit sed
⁊⁊ quid agendum. ¶ Simili modo uirgiliꝰ
dum uidit illamnimã arduam ⁊ diffici¬
lem ad ascensum ꝯsiderans ꝙesset onero¬
sa autori ip̃m brachiis eleuauit ⁊ miñ

Expanded text:
così, levando me verso la cima così, levando me verso la cima d'un ronchion, avisava un'altra schegia, dicendo: «Sovra quella poi t'agrappa; ma tenta pria s'è tal ch'ella ti reggia». Comparatio talis est: Homo dum aliquid manibus operatur semper cum mente extimat non solum id quod agit, sed etiam quid agendum, ut partes sibi correspondeant alternatim; sicut exemplum possumus accipere in pulsatione alicuius musici instrumenti. Cum enim quis pulsat aliquam citharam sive liram, manibus exterius operatur et mente interius non solum id quod agit, sed etiam id quod agendum et quod sequitur solicite meditatur. Nam ut manifeste videmus, cum manu dextera arcu vel penna cordas resonare facit, et cum sinistra sonum identidem moderatur. Mente vero attente previdet sive estimat non solum quid agit, sed etiam quid agendum. Simili modo Virgilius, dum vidit illam ruinam arduam et difficilem ad ascensum, considerans quod esset onerosa autori, ipsum brachiis elevavit et in
Abbreviated transcription (Latin):
S postꝙͣ ad rumam sextipontis deuene¬
runt uirgilius cum facie iocunda se con¬
u̾tit ad ipsum. Uñ sequit.
Et cosi tosto almal giunse lompiastro.
Che come noi uemmo alguasto ponte
loduca ame siuosse conquel pillio
dolce chiuidi prima apie del monte.
Sieut patet suꝑius primo cantu. Ibi.
Mentre chi rumaua in basso loco
dinani aliocchimifu oferto
che plungo silentio parra fioco.
Lebraccia aperse doꝑo alcun ꝯsillio
electo seco. Cum adnunam sextipontis
uintꝰ deuenisset brachia sua ut Dantem
acciꝑet mox expandit prius tñ ruinã attẽ¬
dens intrase consilio habito uel electo. qr
nichil sine consilio estagendum. quidi
ipsum agere oporteret. ⁊ sic deliberato ꝯsi¬
lio cepit eum. ⁊iñ sequit᷑. Et diedemi dipi¬
głio. Et ponit hic autor unam ꝯparatio¬
nem inqua mentis oculo uidere possimꝰ
qualiter ⁊ quo modo ip̃m uirgꝰ eleuauit
ad summa. Dicens.
Et come quei cadoꝑa c⁊ istima
che sempre par chennançi si ꝑuegia

Expanded text:
 postquam ad ruinam sexti pontis devenerunt, Virgilius cum facie iocunda se convertit ad ipsum. Unde sequitur: et così tosto al mal giunse lo 'mpiastro; chè, come noi venimo al guasto ponte, lo duca a me si volse con quel pillio dolce ch'i' vidi prima a piè del monte. Sicut patet superius, primo cantu, ibi: Mentre ch'i' ruinava in basso loco, dinanzi a li occhi mi fu oferto che per lungo silentio parea fioco. Le braccia aperse, dopo alcun consillio electo seco Cum ad ruinam sexti pontis Virgilius devenisset, brachia sua ut Dantem acciperet mox expandit, prius tamen ruinam attendens intra se consilio habito vel electo, quia nichil sine consilio est agendum, quid ipsum agere oporteret; et sic deliberato consilio cepit eum. Unde sequitur: et diedemi di piglio. Et ponit hic autor unam comparationem in qua mentis oculo videre possimus, qualiter et quo modo ipsum Virgilius elevavit ad summa, dicens: Et come quei c'adopra et istima, che sempre par che 'nnanzi si provegia,
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝑterim toto corpe ẜpit recta contra
naturam alioꝵ ẜpentum. Nam si ⁊¬
usquam se torẜit statim crepat.Uñ
centus dicitur quasi incentro.i. ĩme¬
dio erepans. De hac ẜpente ait rucanꝰ
innono.
Et semprecto la psurꝰ lunite centris.

Expanded text:
sed per terram toto corpore serpit recta, contra sed per terram toto corpore serpit recta, contra naturam aliorum serpentum; nam si usquam se torserit, statim crepat. Unde centris dicitur quasi in centro, idest in medio crepans. De hac serpente ait Lucanus in nono: «Et semper recto lapsurus limite centris
Abbreviated transcription (Latin):
Iaculiq uolucres. ¶Pharias est quidã
erectus. Nam sicut homo ambulat pe¬
de itapharias incedit ⁊ cauda. Inde dr̃
pharias aphares ꝙ ẽ transitus siue diui¬
sio qr eius natur incedit diuisa ab alio¬
rum ẜpentum natunis. Uñ lucanus in
nono. Et ꝯtentus it cauda sulcare pha¬
nas. Et forte hocgenus ẜpentis secun¬
dũ quosdã diabol tũe elegit. qn pruos
parentes decepit. Quod cũ saera pagĩa
minime concordare uidet᷑ que dicit ser¬
pentem qui decepit eos inmaledictione
fuisse ꝓstratum. Porest aũt dici ꝙ oĩs
spens ante peceatum incedebat erectuᷤ
ut facit modo pharias. s ĩmaledictioẽ
quam a deo recepit fuit uel in totũ uel
inꝑtem aliquam ꝓstritus excep̃to pha¬
ria quem erectum ideo deus forte dimĩ¬
sit ut citius credere ualeamus omnem
ẜpentem añ peccatum fuisse crectum.
¶Centris est quedam ẜpens inflexuosa
que ambulat semꝑ recta non tñ erecta

Expanded text:
«Iaculique volucres». Pharias est quidam «Iaculique volucres». Pharias est quidam erectus; nam sicut homo ambulat pede, ita pharias incedit et cauda. Inde dicitur pharias a phares, quod est transitus sive divisio, quia eius natura incedit divisa ab aliorum serpentum naturis. Unde Lucanus in nono: «Et contentus iter cauda sulcare pharias». Et forte hoc genus serpentis, secundum quosdam, diabolus tunc elegit, quando primos parentes decepit. Quod cum Sacra Pagina minime concordare videtur, que dicit serpentem qui decepit eos in maledictione fuisse prostratum. Potest autem dici quod omnis serpens ante peccatum incedebat erectus, ut facit modo pharias, sed in maledictione quam a Deo recepit fuit vel in totum vel in partem aliquam prostratus, excepto pharia, quem erectum ideo Deus forte dimisit, ut citius credere valeamus omnem serpentem ante peccatum fuisse erectum. Centris est quedam serpens inflexuosa, que ambulat semper recta, non tamen erecta,
Abbreviated transcription (Latin):
at̾restris. Cuius na est ꝙ ambulat ame¬
dietate corporis totus sursum erectũ ali¬
am at partem trahit ꝑteiram similit̾
totam rectum. Si aũt aliquo mnõ sctor¬
ẜit statim crepat. Cuius ueneni talis ẽ
oꝑatio. Tactu eĩ sui corporis t̾ram ꝑ quã
incedit talit̾ calefacit ꝙ ip̃am fumare
facit. Un lucanus in.uiiii. tactus uia
fumante chelidris. Et ille fumus est
adeo uenenosus ꝙ quicunq hõ seuani¬
mal ꝑ illamuiam incederet statĩ spm̃
exalaret. fugatur aũt odore citrino.
Idcirco uinrilius inbuccholicis admoẽt
pastores ut instabulis faciant ignem̃
de citro ⁊ galbano. Dicens.
Uisce et odoratã stabulis accẽdere citrũ.
Galbancoq nidoe̾ graues agitae chelidrõ.
¶Iaculi sunt ẜpentes ꝑui ⁊ breues ꝗ ad¬
modum̃ Iaculorum de arboribus se emit¬
tunt. ⁊ quiequid uiuum siue hominẽ
siue animal tangunt mox interimunt
ut dicit ysidoruõ.xii libro etħ. Ideoq ia¬
culi appeslant. Unde luçanus in Nono

Expanded text:
t terrestris, cuius natura est quod ambulat a medietate corporis totus sursum erectus, aliam autem partem trahit per terram similiter totam rectam. Si autem aliquo modo se torserit, statim crepat. Cuius veneni talis est operatio: tactu enim sui corporis terram per quam incedit taliter calefacit quod ipsam fumare facit. Unde Lucanus in VIIII: «Tactus via fumante chelidris». Et ille fumus est adeo venenosus quod quicunque homo seu animal per illam viam incederet, statim spiritum exalaret. Fugatur autem odore citrino. Idcirco Virgilius in Buccholicis admonet pastores ut in stabulis faciant ignem de citro et galbano, dicens: Disce et odoratam stabulis accendere citrum, galbaneoque nidore graves agitare chelidros. Iaculi sunt serpentes parvi et breves, qui admodum iaculorum de arboribus se emittunt, et quicquid vivum, sive hominem sive animal, tangunt mox interimunt, ut dicit Ysidorus, XII libro Eth. Ideoque iaculi appellantur. Unde Lucanus in nono:
Abbreviated transcription (French):
sentel porco ⁊ lacaccia a sua posta¬
code le bestie ⁊ le frasche stormire
Quel dinançi or accorri accorri morte¬
⁊ laltrocupareua tardar troppo
⁊ poi cheforse lifallia lalena
dinere cagne bramose ⁊ correnti
come ueltri cuscisẜ dicatena
Inquel che sappiatto miẜ lidenti
⁊ quel dilacerato abrano abrano
por senportar quelle membra dolenti.
ꝑlerotture sanguinenti inuano
Ogiacomo dicea da santandrea
chetegiouato dime fare schermo
che cospa io delatuauita rea
Quandolmaestro fu souresso fermo
disse chi fosti che pertante punte
soffi consanque dolorosoẜ mo
Et quelli anoĩ o anune chegiunte
sietaueder lostratio disonesto
calemie membra sidame disgiunte
Raccolliete lal pie deltristo cesto
i fui dela citta che nelbatista
mu colprimo patrone on de per questo
Sempre conlarte sua la fara trista
⁊ senonfosse chensul passo darno
rimanancor diliui ascuna usta
Quei cittadin che poi lanfondarno

Expanded text:
sente 'l porco e la caccia a la sode le bestie, e le frasche stormire.Quel dinanzi: "Or accorri, accorri, mortei pareva tardar troppo, poi che forse li fallia la lenanere cagne, bramose e correnti come veltri ch'uscisser di catena. In quel che s'appiattò miser li denti, e quel dilaceraro a brano a brano; poi sen portar quelle membra dolenti. per le rotture sanguinenti in vano. "O Iacopo", dicea, "da Santo Andrea, che t'è giovato di me fare schermo? che colpa ho io de la tua vita rea?". Quando 'l maestro fu sovr'esso fermo, disse "Chi fosti, che per tante punte soffi con sangue doloroso sermo?". Ed elli a noi: "O anime che giunte siete a veder lo strazio disonesto c'ha le mie fronde sì da me disgiunte, raccoglietele al piè del tristo cesto. I' fui de la città che nel Batista mutò il primo padrone; ond'ei per questo sempre con l'arte sua la farà trista; e se non fosse che 'n sul passo d'Arno rimane ancor di lui alcuna vista, que' cittadin che poi la rifondarno
Abbreviated transcription (French):
dissel pocta ame non perder lora
chi non potrei tanta pieta maccora
spiritoncarcerato ancortipiãccia
Di oune come lanima silega
in questi nocchi ⁊ ditne setu puoi
Quando si parte lanima feroce
delcorpo ondella stessa se disuelta
minos lamanda a la septima foce
larpie pascendo poi de le sue fogle
ma nonpercio calcuna sen riuesta

Expanded text:
disse il poeta a me: non perder l'orainfiammò contra me li animi tutti; spirito incarcerato, ancor ti piaccia di dirne come l'anima si lega in questi nocchi; e dinne, se tu puoQuando si parte l’anima feroce dal corpo ond’ella stessa s’è divelta Minòs la manda a la septima foce.l'Arpie, pascendo poi de le sue fogliema non però ch'alcuna sen rivesta,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ledi guidobonatui. Iste Guido fuit de fõ¬
liuio piuncie romandiole ⁊ fuit augur
magͥfici comitis guidoĩs demõte feltro de
qͦ habet᷑ ĩ in unii bulgia eantu 2 ¶ Ptꝙ̃
u̾o de famosis ꝑsoĩs m̃tio fc̃a ẽ/ aduiles
ꝑsoãs q̃ dimictunt arteo suas mechaĩcas
dirigit autor stilum. Et hoc qr multi nulli
ꝯ ditioĩs ⁊ max muliercule student cũ hẽ¬
bis ⁊ ymaginib uidere futa. Iõ ait.
Uedi asdente.Iste fuit ꝗdã cerdo depãma
ꝓuincie lõbardie ꝗ suamartẽ c̾donicã lĩ¬
quẽs adinuestigandũ futura se dedit. et
lasꝑuola el fuso ⁊ fecersindoume
fecer malie cõ her be ⁊ conimago
Mauiẽnomai chegia tienel ꝯfine
damendue liemispii ⁊ tocea londa
sorto sibilia cayno ⁊ lesꝑine.
Aisis oͥb q̃ mista qͣ ita bulgia ꝯtinẽt ait

Expanded text:
t. vv. 118-120 Vedi Guido Bonatti. Iste Guido fuit de Fort. vv. 118-120 Vedi Guido Bonatti. Iste Guido fuit de Forlivio, provincie romandiole, et fuit augur magnifici comitis Guidonis de Monte Feltro, de quo habetur infra in VIII bulgia, cantu 27. Postquam vero de famosis personis mentio facta est, ad viles personas que dimittunt artes suas mechanicas dirigit autor stilum. Et hoc quia multi nullius conditionis, et maxime muliercule, student cum herbis et ymaginibus videre futura. Ideo ait: Vedi Asdente. Iste fuit quidam cerdo de Parma, provincia Lombardie, qui suam artem cerdonicam linquens, ad investigandum futura se dedit. vv.la spuola e 'l fuso, et fecersi 'ndovine; fecer malie con herbe et con imago. Ma vienn'omai, chè già tiene 'l confine d'amendue li emisperi et tocca l'onda sotto Sibilia Cayno et le spine. Visis omnibus que in ista quarta bulgia continentur, ait
Abbreviated transcription (Latin):
deberet fcõ sacͥficio deo suo de fine bellipo¬
poscit. Cui responsũ fuit. Cres ꝑdet alim
trãs gressus plurima regna. In quo ꝗdez
responso inc̾tumerat an cresus trãsiens
fluuium alĩ ꝑde̾t .i. uastaret płima regͣ
cyri anꝑderet .i. amitteret płima regͣ sua.
Ꝙ sic euenit. Nã trãsiens fluuiũ a ciro fu-¬
it uictꝰ ⁊ crici affixꝰ. Ideo dr̃ intextu.
Dele magiche frode sẽppelgioro. Quia ⁊¬
ista ars ẽ truffatoria sic̃ ludꝰ ¶sti ⁊̃ Mi¬
chacli sua ars indolo respondit. Nã cum
sceret / ubimori deberet fc̃o augurio sie respõ¬
dit. Inflorẽtia moriens. Ꝙ ĩꝑator audiẽs
ab ingressu ciuitatis florẽtie sẽꝑ pea absti¬
nuit toto tp̃ruite sue. S ut sua fata cum
tͣhebant. uno die inreqͦ sicilie subito dolo¬
la sua iacebat. Ibiq dolores mortis sẽtiẽᷤ
ait. Ubi sũego. Cui familia Inlectulo ca¬
tule ur̃e. Qb ille En morior. Catula mea

Expanded text:
deberet, facto sacrificio deo suo, de fine belli podeberet, facto sacrificio deo suo, de fine belli poposcit. Cui responsum fuit: «Cresus perdet Alim transgressus plurima regna». In quo quidem responso incertum erat an Cresus transiens fluvium Alim perderet, idest vastaret, plurima regna Cyri, an perderet, idest amitteretQuod sic evenit; nam transiens fluvium, a Ciro fuit victus et cruci affixus. Ideo dicitur in textu: de le magiche frode seppe 'l gioco. Quia ista ars est truffatoria sicut ludus, isti etiam Michaeli sua ars in dolo respondit. Nam cum sceret ubi mori deberet, facto augurio sic respondit: «In Florentia morieris». Quod imperator audiens, ab ingressu civitatis Florentie semper postea abstinuit, toto tempore vite sue. Sed ut sua fata eum trahebant, uno die in regno Sicilie subito dolola sua iacebat, ibique dolores mortis sentiens, ait: «Ubi sum ego?» Cui familia: «In lectulo catule vestre». Quibus ille: «En morior; catula mea
Abbreviated transcription (Latin):
falsitatem. uel saltem ambiguitatẽ. ¶Q
eͥ inse ꝯtineat falsitatẽ patet qr diabolus
ꝗ fuit inuẽtor huiꝰ artis iñdax ẽ ut ait dñs¬
indos ad prelium ꝓfc̃urus a diis suis pete-¬
ret de fine belli. phanatici respõdeĩt grãde
bellũ fucurũ ⁊ multũ ppłm hinciñ inp̃lio
rut̾um. Tũc apłi ndere cepunt. Qrb ait
dux. Me timor ĩuasit ⁊ uos ridetis: Cui apo¬
scoli. Nolitime̾.qr pax in hoc regnũ nob̃cũ
ĩtrauit. Cras eͥ hora diei t̾tia legati indorũ
adte uemient ⁊ tue se potestati cũ pace subi¬
falsa ars ista p̃dicat tñ ut płimũ ambi¬
gua ꝓpħ̃izat. Siẽ patet ꝑ responsũ apolli¬
nis quod fec̃ adpirrum. Cũ cͥ pirrus rex
epyrotaꝵ cõtra romanos bella mouisset
ꝯfuluit de fine belli apollinẽ deũ suũ. Cui
apollo. Aio te eacidẽ romanos iĩcere posse
Simile narãt antiꝗ ystoriographi ꝙ cũ
cresus rex li die cũ ciro rege psaꝵ pugnaẽ

Expanded text:
falsitatem, vel saltem ambiguitatem. Quod falsitatem, vel saltem ambiguitatem. Quod enim in se contineat falsitatem patet quia diabolus, qui fuit inventor huius artis, mendax est, ut ait DIndos ad prelium profecturus, a diis suis peteret de fine belli, phanatici responderunt grande bellum futurum, et multum populum hinc inde in prelio ruiturum. Tunc Apostoli ridere ceperunt. Quibus ait dux: «Me timor invasit, et vos ridetis?» Cui Apostoli: «Noli timere, quia pax in hoc regnum nobiscum intravit. Cras enim hora diei tertia legati Indorum ad te venient, et tue se potestati cum pace subifalsa ars ista predicat, tamen ut plurimum ambigua prophetizat; sicut patet per responsum Apollinis, quod fecit ad Pirrum. Cum enim Pirrus rex Epyrotarum contra Romanos bella movisset, consuluit de fine belli Apollinem deum suum. Cui Apollo: «Aio te eacidem Romanos vincere posse». Simile narrant antiqui ystoriographi quod cum Cresus, rex Lidie, cum Ciro rege Persarum, pugnare
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Suspensi euriphylũ scitantẽ oracła phebi
Mictimus. isq aditis hec tristia dea repõtat.
Sanguine placastis uẽtos ⁊ uirgine cesa
Cũ primũ yliacas danay ueĩstis ad horas
Sãguine q̃rendi reditus aĩaq litundiun
Argolica. Istud aũt ultimũ infra cantu
.s.xxx. inystoria Synonis clanius aꝑꝑebit.
¶Ben lo sai tu che la saituttaquanta.
In hoc uersa ꝯp̃hendimus quãto studio ĩ li¬
Michele scoito fu cheuamẽte
delemagiche frode seppelgioro.u
Iste Michael scotus fuit auguy frederici ĩ¬
patoris. ⁊ fuit ĩ ate magica ualde sũmus.
De quo ĩhiis u̾bis uirgilius duo dic̃. Pꝰ
structus in se continet magnam fraudem.
¶Primũ fac̃ adinsinuãdũ nob̾ istiꝰ originẽ
Michaelis. Nã miscotia uadũt hoĩes ita
stricte ⁊ ornate induti ꝙ qͣi in yliis nicħ s̃.
Iõ ait. Che ne fianchi e cosi ꝑoco. ¶Emãt
ut nob̃ abista arte magiea caueamꝰ. qr l i

Expanded text:
 Suspensi Eurypylum scitantem oracula Phoebi  Suspensi Eurypylum scitantem oracula Phoebi mittimus, isque adytis haec tristia dicta reportat: Sanguine placastis ventos et virgine caesa, cum primum Iliacas, Danai, venistis ad oras; sanguine quaerendi reditus, animaque litandum Argolica. Istud autem ultimum infra, cantu scilicet XXX, in ystoria Synonis clarius apparebit. ben lo sai tu, che la sai tutta quanta. In hoc versu comprehendimus quanto studio in liMichele Scotto fu, che veramente de le magiche frode seppe 'l gioco. Iste Michael Scotus fuit augur Frederici imperatoris, et fuit in arte magica valde summus; de quo in hiis verbis Virgilius duo dicit: prnstructus, in se continet magnam fraudem. Primum facit ad insinuandum nobis istius originem Michaelis; nam in Iscotia vadunt homines ita stricte et ornate induti quod quasi in yliis nichil sunt. Ideo ait: che ne' fianchi è così poco. Secundum autem ut nobis ab ista arte magica caveamus, quia li
Abbreviated transcription (Latin):
Multaq ppesse phrigia potiunt᷑ arena. Et
ne alie̾ hoc uideat᷑ ab ẜdũ ꝙ sãgniẽ uͥgineo ĩ¬
uẽtos. Et boctius quarto de ꝯsolatione.
Bella bis ꝗuis oꝑarꝰ ãnis. Ułtor atͥdes phigie nunis.
fus amissos chalamos piaũ. Ille du graie daẽ uela classi
Optat: ⁊ uẽtos redimit cruoe.
Exuit patre miẜumq trastis
federa nate ugulum sacerdos.
Et Seneca ui.tragediarum.
Tuamnatã parens ꝓpt̾ elenamimolasti.
¶ Bts aũt angustinus dic ꝙ artemagica epby¬
genia ab illo sacͥfiçio ẽ sublata ⁊ loco eiꝰ q̃da
cenia pulcerma substituta. Ꝙpatet qr ali¬
bi p̾ea uiua ip̃a ephygenia ẽ inuentã. Hoc
idemasẜit ouidius uts.
Uieta dea ẽ. nubemq oculis obieẽ ⁊ inter
Offm̃ turbãq sacͥ uocesq p̃cantũ
Supposita fert mutasse micenda c̾ua.
¶ Et cosilcanta
lalta mia tragedia inalcunloco.
appellat᷑ in illa.s. oratione qͣm Synon gre¬
eus fecit ad priamum Dicẽs.¬

Expanded text:
Multaque perpesse Phrigia potiuntur arena. Et Multaque perpesse Phrigia potiuntur arena. Et ne alicui hoc videatur absurdum quod, sanguine virgineo imventos». Et Boetius, quarto De Consolatione: Bella bis quinis operatus annis Ultor Atrides Phrigie ruinis Fratris amissos thalamos piavit; Ille dum Graie dare vela classi Optat, et ventos redimit cruore, Exuit patrem miserumque tristis Federa nate iugulum sacerdos. Et Seneca, VI Tragediarum: Tuam natam parens propter Elenam immolasti. Beatus autem Augustinus dicit quod arte magica Ephygenia ab illo sacrificio est sublata, et loco eius quedam cerva pulcerrima substituta. Quod patet quia alibi postea viva ipsa Ephygenia est inventa. Hoc idem asserit Ovidius ut supra: Victa dea est, nubemque oculis obiecit, et inter Officium turbamque sacri vocesque precantum Supposita fertur mutasse Micenida cerva. ... et così 'l canta l'alta mia tragedìa in alcun loco:appellatur in illa scilicet oratione quam Synon Grecus fecit ad Priamum, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
erat ꝯ̃ grccos esse ugineo eiuore placãdã. E
audiẽs agamenon ip̃i uiane deuouit pͣ
uͥginemimmolare que se suis ocul p̃sẽta¬
ret. Post cuiꝰuotũ Ecce suanata ephigeĩa
uͥgo mirabilit̾ speciosa ip̃i regi aꝑpuit locy¬
tura. Quan pat᷑ ꝑ publica utilitate ipsi
Dyane ꝯcitus ĩmolaũ. ⁊ statĩ cessaũ tẽpestaᷤ. Ouidiꝰ.
¶Sanguine uirgineo placandã uirginis irã.
Ee dee. pꝰcꝙ̃ pietatem publica cã
Resq patremq uic̃ castrũq datuã cruorẽ.
Flentib añ arã scecit ephigenia mĩstris. Et̃i.
Ergo uͥ qua decuit lenita ẽ cede diana.
Et ꝑit̾ phebes ꝑiter mans ini ꝯeuit ¶ moła¬
ta gͥ ephygeĩa dũ augures horã nauigandi
sue nauis funẽ ĩcidẽt/ os incide̾nt ⁊̃ suos fy¬
nes. Ꝙ sic faciẽtes ꝓsꝑis uetis deaulide reces¬
ẜũt nõ tñ cũ eisdẽ troiã appłicũnt. Ouidius.
¶Accrpiunt uẽtos at̾go mille carne

Expanded text:
erat contra Grecos, esse virgineo cruore placandam. Quod erat contra Grecos, esse virgineo cruore placandam. Quod audiens Agamenon, ipsi Diane devovit primam virginem immolare que se suis oculis presentaret. Post cuius votum, ecce sua nata Ephigenia, virgo mirabiliter speciosa, ipsi regi apparuit locutura. Quam pater pro publica utilitate ipsi Dyane concitus immolavit, et statim cessavit tempestas. Ovidius: Sanguine virgineo placandam virginis iram Esse dee. Postquam pietatem publica causa Resque patremque vicit, castrumque datura cruorem Flentibus ante aram stetit Ephigenia ministris. Et infra: Ergo ubi qua decuit lenita est cede Diana. Et pariter Phebes pariter maris ira quievit. Immolata igitur Ephygenia, dum augures horam navigandi sue navis funem incideret, omnes inciderent etiam suos funes. Quod sic facientes, prosperis ventis de Aulide recesserunt, non tamen cum eisdem Troyam applicuerunt. Ovidius: Accipiunt ventos a tergo mille carine
Abbreviated transcription (Latin):
ingrecia remanẜũt. fuit ãt socus calcã¬
tis in augunis exercẽdis. ¶Cõgregato u̾o ĩ
aulide uniũso grecoꝵ exercitu dum demo¬
re patrio sacrã Ioui libarenr miraculũ gnã¬
deut xii metħ libro nanat ouidius con
re. Tũe calcas filius cestoris ꝓuidus aug̃
ait adgrecos pt nouẽ ã nos hẽbimꝰ ciuita¬
tem. Ouidiꝰ.
H pat̾o de more ioui dũ sacra panissẽt
Ut uetꝰ accensis ĩcanduit ignib ar
S̾ pere eenileu d̾anai uidere draconẽ
Inplatanũ ceptis q̃stabat ꝓxͦ sacris
Ardus erar uolucnũ bis qͣtuor arbore sũma
Quas simul ⁊ matrẽ curũ suadãna uolatẽ
Coripint ẜpẽs auidaq recondidit aluo
Obstupuere õs: at uenpindus augur
Testorides uĩcemꝰ ait gaudete pelasgi
Atq nouẽ uolueres inbessi diggent anoᷤ
S cũ moraminsaenficando contraherent
num iõmare t̾bare qr nolebat ꝙ g̾ti urẽt ad
c̃ẽ troie neptunũ edãt qrmcĩa fec̾at urb. Tc̃
calcas stis auguriis diỹ Oyanã qr turbata

Expanded text:
manserunt. Fuit autem socius Calcantis in auguriis exercendis. Congregato vero in Aulide universo Grecorum exercitu, dum de more patrio sacra Iovi libarent miraculum grande, ut XII Meth. libro narrat Ovidius, conre. Tunc Calcas filius Testoris, providus augur ait ad Grecos: «Post novem annos habebimus civitatem». Ovidius: Hic patrio de more Iovi dum sacra parassent, Ut vetus accensis incanduit ignibus ara, Serpere ceruleum Danai videre draconem In platanum, ceptis que stabat proxima sacris. Nidus erat volucrum bis quatuor arbore summa: Quas simul et matrem circum sua damna volantem Corripuit serpens avidaque recondidit alvo Obstupuere omnes; at veri providus augur Testorides «Vincemus» ait, «Gaudete, Pelasgi! Atque novem volucres in belli diggererit annos. Sed cum moram in sacrificando contraherent, num ideo mare turbare, quia nolebat quod Greci irent ad e Troie Neptunum credant, quia menia fecerat urbis. Tunc Calcas, factis auguriis, dixit Dyanam, quia turbata
Abbreviated transcription (Latin):
qñ dimaschio femina diuenne ⁊ c̃.
Deistis duob magis suꝑius nõĩatis.s.
ãphyorao ⁊ tyresia ait tulli cicero pͦlibro
de diuinatõe. Amphioraus ⁊ tyresias cla¬
r c⁊ p̃stantes uiri ab auib ⁊ sigͥo admoĩti
futura dicebant. Quoꝵ de altero ⁊ apud
inferos homerꝰ ait solũ saꝑe cetum uin¬
braꝵ uagan modo. ¶dem in eode libro
Ampħioraũ at sic honoraũ fama g̾cie ut
dõ heret᷑. Atq ab eiꝰ solo in quo ẽ humatꝰ
augunb grecoꝵ insuꝑiorib ꝑtractauit
nunctraetat de quodam famoso augure la¬
tinorũ qui intuscia hĩttibat. ĩ mõtib .s.ubi

Expanded text:
quando di maschio femina divenne, etc. quando di maschio femina divenne, etc. De istis duobus magis superius nominatis, scilicet Amphyorao et Tyresia, ait Tullius Cicero, primo libro De Divinatione: «Amphioraus et Tyresias clari et prestantes viri ab avibus et signis admoniti futura dicebant. Quorum de altero etiam apud inferos Homerus ait solum sapere. Ceterum umbrarum vagari modo». Idem in eodem libro: «Amphioraum autem sic honoravit fama Grecie, ut deus haberetur, atque ab eius solo in quo est humatus auguribus Grecorum in superioribus pertractavit, nunc tractat de quodam famoso augure Latinorum, qui in Tuscia habitabat, in montibus sci
Abbreviated transcription (Latin):
tis fingit᷑. ¶ Et ne hoc alicͥ ĩ credibile uide¬
ditũ appłłant. De quo ouidius o libro
metħ.
Cuiꝰ erat facies ĩqua mat̾q pat̾o
Cognosci possẽt. Et ĩ codem libro.
Nee duo sũt sed for duplex nec femia dici
qͣdam nõ ignobili domo una ut uidebat᷑
puella s sexũ femineũ hebat ita crossũ
atq tumentẽ ꝙ õs dicebant istam dũ e¬
tatẽ hẽt ĩmonastio ixeludẽda nõ motu¬
monio coniungendã. Cũ at̃ ad etatẽ nubi¬
lẽꝑuenisset ip̃am inmonast̾io recluẜunt.
s cũ quadã nocte cũ una sua socia iaceret
in lecto inlibidinẽ concituta de isto sexu
femineo sic iumẽti exiuit m̃brũ uirile sic̃
gladius de uagina ⁊ cũ ip̃a carnalit̾ iacẽs
filiũ gnͣauit. ¶ Istegͥ tyresias uel utrũ
q sexum huit. n elutroq se carnali uitio
mancipauit. Uel ꝑ artẽ diabolicam se qñ
in textu.
Uidi tyresia che muto sembiãte

Expanded text:
tis fingitur. Et ne hoc alicui incredibile videtis fingitur. Et ne hoc alicui incredibile videditum appellant. De quo Ovidius, quarto libro Meth.: Cuius erat facies, in qua materque paterque Cognosci possent. Et infra, eodem libro: Nec duo sunt sed forma duplex, nec femina dici quadam non ignobili domo, una, ut videbatur, puella; sed sexum femineum habebat ita crossum, atque tumentem, quod omnes dicebant istam, dum etatem haberet, in monasterio recludendam, non matrimonio coniungendam. Cum autem ad etatem nubilem pervenisset, ipsam in monasterio recluserunt. Sed cum quadam nocte cum una sua socia iaceret in lecto, in libidinem concitata, de isto sexu femineo sic tumenti exivit membrum virile, sicut gladius de vagina; et cum ipsa carnaliter iacens, filium generavit. que sexum habuit, vel utroque se carnali vitio mancipavit, vel per artem diabolicam se quandin textu: Vidi Tyresia, che mutò sembiante
Abbreviated transcription (Latin):
pronuntiatõe necnõ ⁊ eiꝰ excecatõe ⁊ re¬
cepta remuneratõe ait ouidius
Forte iouẽ memorãt diffusũ nectare cum.
Deposiusse graues uacuaq agitasse remisos.
Illa negat. placuit/ q̃ sit snĩa docti
Qrere tyresie uenus huic erat utͣꝙ nota
Dc̃ã iouis fumat grauiꝰ saturnia iusto
Nec ꝓma fertur doluisse suiq
Iudicis. et̾na dãnauit lumma nocte
¶t pat̾ omĩpotens n eͥ sicet inita cuiꝙͣ
facta dei fecisse deo ꝓlumie adepto
Sere futum de dit penãq leuauit hõre
Ille ꝑhaonias fama celeberrmus urbes
Irreprehensa dabat ppło respõsa petenti.
¶ S reuera tyresias fuit qui dammaxꝰ di¬
umator ⁊ maximus demonũ ineantatõ.
beneplacitum utebat᷑. uelqr dũ eẽt adole¬
scens sodomitieo se uitio mancipauit uñ
deuiro in feminam dr̃ꝑmutatus. Et octa¬
uo ẽno meretͥcio facmori se totalit̾ occupa¬
uit. Uñ de feminamuirũ reu̾sus a poe¬

Expanded text:
pronuntiatione, nec non et eius excecatione, et repronuntiatione, nec non et eius excecatione, et recepta remuneratione, ait OvidiusForte Iouem memorant, diffusum nectare, curas Seposuisse graues uacuaque agitasse remissos Illa negat; placuit, que sit sententia docti Querere Tyresie: Venus huic erat utraque notDicta Iovis firmat: gravius Saturnia iusto Nec pro materia fertur doluisse suique Iudicis eterna damnavit lumina nocte; At pater omnipotens nec enim licet irrita cuiquam Facta dei fecisse deo pro lumine adempto Scire futura dedit, penamque levavit honore. Ille per Haonias fama celeberrimus urbes Irreprehensa dabat populo responsa petenti. Sed re vera Tyresias fuit quidam maximus divinator, et maximus demonum incantator. beneplacitum, utebatur; vel quia, dum esset adolescens, sodomitico se vitio mancipavit, unde de viro in feminam dicitur permutatus. Et octavo anno meretricio facinori se totaliter occupavit; unde de femina in virum reversus a poe
Abbreviated transcription (Latin):
Nã duo magnoꝵ uiridi egcũtia silua
Corꝑa ẜpẽtũ baculi molau̾at ictu
De q iurofẽs mimbile femĩã. septẽ
Egerat aiutũnos octauo rursus cosdẽ
Uidit. ⁊ ẽ ur̃e sitanta potentia plage
for pͥor redit genitiraq uenit ymago.
fuit orta iocosa ꝯtẽtio. Qsuã mas seu fcĩa
maiorẽ sentiat coitꝰ uoluptatẽ. Dicẽte uo
Ioue ꝙ mulier maiorẽ delectatõem ꝙͣ uir
incoitu sentiebat. ⁊ ilła eꝯt᷑ ꝯtrarium as¬
ẜente ad dirim̃damistã ꝯtrou̾siã uidex.
medius introducit᷑ tyresias qr utrãq de¬
lectatõem expertus fuerat ꝑꝑnature dupli¬
cis qͣlitatẽ. Qͥ dc̃a Iouis tenens iunonis
sĩiam ieꝓbauit. dicẽs mulie̾m maiorẽ hẽ
in coitu uoluptatẽ ꝙͣuir. Ob hoc Iunoa
irata eum ꝓtinus excecauit᷑. Iupit̾ autẽ
qr fas nõ erat iunonis stuam ꝑmutare
sͥ dedit ut uaces u̾a cissimus hẽret᷑. Et de
istaint̾ Iunonẽ ⁊ Iouẽ contentõe c⁊ dear¬
bitris electõe ac ⁊ arbitraria i p̃ius tyresie

Expanded text:
Nam duo magnorum uiridi coeuntia silua Corpora serpentum baculi uiolauerat ictu; Deque uiro factus, mirabile, femina, septem Egerat autumnos; octauo rursus eosdem Vidit et: “Est uestrae si tanta potentia plagaeForma prior redit genitiuaqufuit orta iocosa contentio: quisnam, mas seu femina, maiorem sentiat coitus voluptatem. Dicente vero Iove, quod mulier maiorem delectationem quam vir in coitu sentiebat, et illa econtra contrarium asserente, ad dirimendam istam controversiam iudex medius introducitur Tyresias, quia utranque delectationem expertus fuerat, propter nature duplicis qualitatem. Qui dicta Iovis tenens, Iunonis sententiam reprobavit, dicens mulierem maiorem habere in coitu voluptatem quam vir. Ob hoc Iuno, irata, eum protinus excecavit. Iupiter autem, quia fas non erat Iunonis sententiam permutare, sibi dedit ut vates veracissimus haberetur. Et de ista inter Iunonem et Iovem contentione et de arbitris electione ac etiam arbitraria ipsius Tyresie
Abbreviated transcription (Latin):
dinetro guarda ⁊ faritroso calle
Nedityresia che muto sembiante
qñ dinaschio femina diuẽne
cangiandosi lembra tuttequante¬
¶Postꝙ̃ autor de amphyorao rege ⁊ apoli¬
nis sacerdote ꝓsecutus ẽ nune ꝓsequit᷑ de
tyresia mago ⁊ augure thebanoꝵ quẽ di¬
cit fuisse mutatũ. primo de uiro infemi¬
nam. ⁊ de femina pꝰea reu̾sũ fuisse mui¬
rum.ystoria siue fabula talis ẽ. ¶Cyrẽ¬
sias cium fuit ꝗdã maximꝰ augũ de ciui¬
tate thebana. ꝗ fes̃ ẽ cogͥtor futuroꝵ ꝑ istỹ
modum. Dũ eĩ quodã semel ip̃e tyresias
ut nãrat ouidiꝰ t̾tio sibro nieth̾ ꝑmontẽ
cillenũ transitũ fuce̾t duos magnos ẜpẽ¬
tes insimul coeũtes inueĩt quos cũ uir¬
ga qͣm gestabat inmanu uno ietu solũm

Expanded text:
di rietro guarda, et fa ritroso calle. di rietro guarda, et fa ritroso calle. Vedi Tyresia, che mutò sembiante quando di maschio femina divenne, cangiandosi le membra tutte quantPostquam autor de Amphyorao rege et Apolinis sacerdote prosecutus est, nunc prosequitur de Tyresia mago et augure Thebanorum, quem dicit fuisse mutatum primo de viro in feminam, et de femina postea reversum fuisse in virum. Ystoria sive fabula talis est: Tyresias enim fuit quidam maximus augur de civitate thebana, qui factus est cognitor futurorum per istum modum: dum enim quodam semel ipse Tyresias, ut narrat Ovidius tertio libro Meth., per montem Cillenum transitum faceret, duos magnos serpentes insimul coeuntes invenit; quos cum virga quam gestabat in manu uno ictu solummodo
Abbreviated transcription (Latin):
Uendit᷑ aut hic dr̃ amphioraus iniqͦ auro
qr insidiis sue ꝯuigis fuit uenditꝰ in hũc
modum. Llidẽs ẽ prespõsa q̃ huerat ab
apoline ꝙ si ꝯͣ thebas iret absorberet᷑ ater¬
ra abscondit se ne abaliis regib inuemͣ
ualeret. Argia uo policis uxor dedit euri¬
pili uxori amphiorai qd̾dam monile au¬
reũ. ut sͥ reuesaret amphyoraũ. De isto ãt
monili fatatũ erat ꝙ quicũq illud habeͣt
sẽꝑgͥ malũ portenderet. Eunphyle u̾o ⁊
monile accep̃ ⁊ uirũ maĩstĩnt. ¶ ꝑꝓ pec¬
eatũ gͥ auguriãdi ꝙ iste ãphioraus ex̾cu¬
itĩ hoc mundo uolens uidere ꝑsuas augu¬
nas ultra quod ei ꝯcessũ fuerat. faciem
ht̃ retro. Et qr nõuia dei q̃ estrecta s uia
diaboli q̃ est obliqua futura udere cura¬
uit. Iõ minferno nõ recto s obliquo cal¬
le ꝓcedit. Iõseꝗt intextu.¬
Mira ca fatto pecto delespalle
ꝑ cheuolse ueder troppo dauante

Expanded text:
Venditus autem hic dicitur Amphioraus iniquo auro, Venditus autem hic dicitur Amphioraus iniquo auro, quia insidiis sue coniugis fuit venditus in hunc modum: videns enim per responsa que habuerat ab Apoline quod si contra Thebas iret absorberetur a terra, abscondit se, ne ab aliis regibus inveniri valeret. Argia vero, Polinicis uxor, dedit Euripili, uxori Amphiorai, quiddam monile aureum, ut sibi revelaret Amphyoraum. De isto autem monili fatatum erat quod quicunque illud haberet semper sibi malum portenderet. Euriphyle vero et monile accepit et virum manifestavit. Propter peccatum igitur auguriandi quod iste Amphioraus exercuit in hoc mundo, volens videre per suas augurias ultra quod ei concessum fuerat, faciem habet retro. Et quia non via Dei, que est recta, sed via diaboli, que est obliqua, futura videre curavit, ideo in Inferno non recto, sed obliquo calle procedit. Ideo sequitur in textuMira c'à fatto pecto de le spalle; perchè volse veder troppo davante,
Abbreviated transcription (Latin):
Ut subit᷑ uates pallentib incidit ũbris
Lenfenasq domos orbq archana sepulti
Rup̃. ⁊ armato turbauit funẽ manes.
Horrõ ht̃ eu̾ctos stigiis mirant᷑ inoris
Tela ⁊ equos corpusq nouũ ñ ignib atͥs
Conditꝰ aut mesta nig̾ aduẽtabat abuma
S belli sudore caleno clipeũq ciuentis
Rorib ⁊ sassi resꝑsus puluere cãpi
Forte sedens media regni infelicis maree
Dux herebi ppłos pascebat cͥmina uite
Nil hominunimiẜãs iratꝰq oĩb ñbris
Stant furie circũ uarieq ex ordine mõtes
Seuaꝙ multisonas/ exercet pena catenaᷤᷤ
Faca ser̃t aĩas ⁊ codem pollice dãnãt.
Cã aũt ãphiorã in ĩfernum se ceeidisse uidi¬
set ait.
Augur apollineis mͦ dilectissimꝰ aris
Testor mane chaos ꝗdcͥ irandus apollo.
Cumine nõ ullo subeo noua fata nͦ arma.
Sic meru deluce mpi scit iudicis urna
Dieter uerũꝙ põt deprehendere minos
Cõuigis insidiis aunquo uendicꝰ auro.

Expanded text:
Ut subitus vates pallentibus incidit umbris Letiferasque domos orbisque archana sepulti Rupit et armato turbavit funere manes, Horror habet cunctos, Stigiis mirantur in oris Tela et equos corpusque novum; nec ignibus atris Conditus aut mesta niger adventabat ab urna, Sed belli sudore calens, clipeumque cruentis Roribus et scissi respersus pulvere campi... ... Forte sedens media regni infelicis in arce Dux Herebi populos pascebat crimina vite, Nil hominum miserans iratusque omnibus umbris. Stant Furie circum varieque ex ordine Mortes, Sevaque multisonas exercet Pena catenas; Fata serunt animas, et eodem pollice damnant. Cum autem Amphioraus in Infernum se cecidisse vidisset, ait: Augur Apollineis modo dilectissimus aris, Testor inane chaos – quid enim iurandus Apollo? – Crimine non ullo subeo nova fata, nec alma Sic merui de luce rapi; scit iudicis urna Dictei verumque potest deprehendere Minos. Coniugis insidiis et iniquo venditus auro.
Abbreviated transcription (Latin):
in horis ⁊ gradib dieꝵ atq signorum
celestiũ. necnõ innũo oscitationũ atq
st̾mitationum futura prediẽ. Et sic p̃a¬
fucuna. Ista inueten testamẽto fuit ꝯ¬
cessa sieut hr̃ in libro hest̾ t̾tio capͦ. Miᷤ¬
tate diumã indicans uoluntatẽ. ẜ qr ꝑ
assiduitatẽ posset labi ĩ ydolatriam Io
ꝓhibet᷑. Et sic patet det̾tia ꝑte q̃ dicitur
sortilegium. ¶Quarta ꝑs dr̃ malefici

Expanded text:
in horis et gradibus dierum atque signorum in horis et gradibus dierum atque signorum celestium, necnon in numero oscitationum atque sternutationum futura predicit. Et sic pafutura. Ista in Veteri Testamento fuit concessa, sicut habetur in libro Hester, tertio capitulo: Mistate divinam indicans voluntatem, sed quia per assiduitatem posset labi in ydolatriam, ideo prohibetur. Et sic patet de tertia parte que dicitur Sortilegium. Quarta pars dicitur Malefici
Abbreviated transcription (Latin):
ẜmi diuersa aialia in quib uł cum quib
ipãsciã exereetur ¶ Prima dr̃ piromãtia
apir ꝙ est ignis ⁊ mantia ꝙ ẽ diuinatio.
uelut alii uolunt a manto filia tyresie
Ista exereet̃ maere ⁊ ĩgladiis ⁊ speculis.¬
quis. ¶Quarta dr̃ geomantia ageos ꝙ
turnigromantia anigros ꝙ ẽ mortuus
amantia siuemanto. Ista ars excet ho¬
mine mortuo suscitato. Nõ ꝙ mortui su¬
scitent̃ ẜ demoneo adiurati ingrediunt̃
icorpora defuntoꝵ ⁊ ad int̾rogata respõ¬
dent. ¶ui dĩ cinomãtia acin̾os ꝙ ẽ ca¬
uii de pedomantia .i. diumatio fc̃a ꝑ sacͥ¬
ficium de puero. Nãpedos grece puer la¬
tine. ¶Ota dr̃ cernimãtia .i. ars diuina¬
toria stã ꝑ sacͥficiũ degalsina. Nã grece cẽ¬
nix latiue satine galłina. Et sic patet de¬
tu gãntu. uel cantu auiũ. friges pri¬
muminuenerũt ut scribit ouidius uuͦi
libro ecħ. ¶Horoscopiũ dr̃ abhoris. nã

Expanded text:
secundum diversa animalia in quibus vel cum quibus secundum diversa animalia in quibus vel cum quibus ipsa scientia exercetur. Prima dicitur Piromantia, a pir quod est <ignis> et mantia quod est <divinatio>; vel, ut alii volunt, a Manto filia Tyresie.ista exercetur in aere et in gladiis et speculis.quis. Quarta dicitur Geomantia, a geos tur Nigromantia, a nigros quod est <mortuus> et mantia, sive Manto; ista ars exercetur homine mortuo suscitato: non quod mortui suscitentur, sed demones adiurati ingrediuntur in corpora defuntorum et ad interrogata respondent. Sexta dicitur Cinomantia, a cinos quod ur Pedomantia, idest <divinatio facta per sacrificium de puero>; nam pedos grece, <puer> latine. Octava dicitur Cernimantia, idest <ars divinatoria facta per sacrificium de gallina>; nam grece cernix, latine tu, garritu, vel cantu avium. Friges primum invenerunt, ut scribit Ysidorus VIII libro Eth. Horoscopium dicitur ab horis, nam
Abbreviated transcription (Latin):
aug̃ in libro deçiuitate dei ꝙ exquo dyabo¬
lus nõ potuit ab intio coli ut deus cũ dix̃
ascendam incelum ⁊ ero siłis altissiõ ut
hr̃ ys̃ xiuͦii. Ideo adinuenit ydolatriã ut
q inse diuinos hõres hr̃e nõ pot̾at heret
in ydolis. Iõ ⁊̃ tradidit artem magicam
ut uideatur diuinã hẽ sapĩam cũ aliqua
futura predic̃. q̃ nouit uel ex occultis nẽ
uł ex quibdã signis uel ex reuelatõe an¬
gelorum bonorum. Nec obstat augꝰ ysi¬
doro qr coroastes nigr̃o demone magicã
adinuenit. ¶De isto ⁊ coroaste sarbit so
cens. Solum qñ natus ẽ ferunt risisse
coroastem nec bonũ aliquod monstruo¬
fus risus ille portendit. Nã inuentor fu
um. ¶Quarta maleficiũ. ¶ Qͥnta u̾o p̃¬
stigium. ¶Prima gͥ spẽs huiꝰ artis dicit
mantica sine mathesis. que interpretatũ
natiua scĩa inq̃fuit multum exꝑta mã¬
to filia tyresie. uł dr̃ diuina qi cognitio.
t ħ ħt̃ octo syẽs. quatuor ẜm quatuor ele¬

Expanded text:
us in libro De Civitate Dei quod ex quo dyabolus non potuit ab initio coli ut Deus, cum dixit «ascendam in celum et ero similis altissimo», ut habetur Ys. XIIII, ideo adinvenit ydolatriam, ut qui in se divinos honores habere non poterat, haberet in ydolis. Ideo etiam tradidit artem magicam, ut videatur divinam habere sapientiam, cum aliqua futura predicit; que novit vel ex occultis nature, vel ex quibusdam signis, vel ex revelatione angelorum bonorum. Nec obstat Augustinus Ysidoro, quia Zoroastes, magistro demone, magicam adinvenit. De isto etiam Zoroaste scribit Solcens: Solum quando natus est ferunt risisse Zoroastem, nec bonum aliquod monstruosus risus ille portendit. Nam inventor fuium; quarta Maleficium; quinta vero Prestigium. Prima igitur speties huius artis dicitur Mantica sive Mathesis; que interpretatur <nativa scientia>, in qua fuit multum experta Manto, filia Tyresie; vel dicitur <divina quasi cognitio>. Et hec habet octo speties: quatuor secundum quatuor e
Abbreviated transcription (Latin):
cidentis. Io seꝗt. Et subt̾ sibiliã tangit un¬
das. Ubi prudens leetor aĩadu̾tat ꝙ ab ĩtro¬
itu eĩ minfẽnũ usq ad hãc qͣrtã malabulgi
Logiorno senãdaua ⁊ laerbruno ⁊c̾. Et tẽ
luna erat rotunda. Uñ seꝗt hie. Et gia hier
nocte fu laluna tõda ⁊ c. Cũ ãt luna ẽ ro¬
tunda in sui ortu faẽ noctẽ ⁊ in suo occasu
faẽ diẽ. qr dũ ẽ rotunda sẽꝑ ꝑ distantiam
ter sibiliã nił aliud uult dice̾ nisi ꝙ luna
qñ ad occa fũ declinat uadit ꝑ inferi enni¬
sprũ. ⁊ tũctangit lumine suo aquas q̃ st
te usq ĩ occidentem. Et dr̃ emispiũ suꝑius.
Inferiꝰ u̾o emisꝑiũ ẽ illaꝑs tota celi q̃ sub¬
ter t̾ram ẽ ab occidẽte us moriẽtẽ qͣm non
uidemus ꝙͣ diu subt̾ra ẽ. Ꝙ ãt lunã uo¬
cat camo ⁊ lespine hoc fac̃ adcondescẽden¬
dũ opĩonib rusticoꝵ ꝗ dicunt in luna eẽ
caym cũ fasce spinaꝵ ꝓpt̾ fratricidiũ qd̾ ꝯ¬
misit

Expanded text:
am tangit undas». Ubi prudens lector animadvertat quod ab introitu eius in Infernum usque ad hanc quartam malabulgia«Lo giorno se n'andava et l'aer bruno», etc., et tunc luna erat rotunda. Unde sequitur hic: «et già hier nocte fu la luna tonda», etc. Cum autem luna est rotunda, in sui ortu facit noctem et in suo occasu facit diem; quia dum est rotunda semper per distantiam ter Sibiliam, nil aliud vult dicere nisi quod luna quando ad occasum declinat vadit per inferius emisperium, et tunc tangit lumine suo aquas que sunt te usque in occidentem; et dicitur emisperium superius. Inferius vero emisperium est illa pars tota celi que subter terram est, ab occidente usque in orientem, quam non videmus, quam diu sub terra est. Quod autem lunam vocat Caino et le spine, hoc facit ad condescendendum opinionibus rusticorum, qui dicunt in luna esse Caym cum fasce spinarum, propter fraticidium quod commisit.