comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
taui cursum cõsummaui fidem
seruaui: Nonstrabat qualiter mor¬¬
te clarificaturꝰ esset. cum p̃ misit:
E go enĩ iam im molor: & tẽpus¬
meȩ resolutionis in stat. Oquã p̃ciosa
in conspectu dnĩ mors scĩ illuis. qui-
aꝑtissime nouerat qui libera uoce
prediacerat. se occidi ꝓ dño. non ali¬
ud esse quã gratissima deo mundis-¬
simamq hostiam offerri. Clarifica¬
uit gͦ & paulus dm̃ clarificauerunt
et cȩceri a płi. quia et ipsi puro cor-
de. xpm̃ diligelant. ipsi sincera in¬
tentione oues. xpisti curabant Qđ
enim petro dictum. ẽ. pasce oues me¬
as: omibꝰ utiq dictum. ẽ. Ioc nãqꝰ
erant coeteri apłi qđ fuit petrus.
sed primatus petro datur ut unitas
aeccłiȩ com mendatur.. Pastores sun
om̃s : sed grex unꝰ ostenditur. Qui
et ab apostolis om̃nibꝰ tunc unanimi
confessione pascebatur: & dein ceps a-
successoribꝰ eorum cõmuni cura pase¬
citur:. Quoꝵs plurini condicorem
suũ morte : om̃s autem uita sua cla-¬

Expanded text:
tavi, cursum consummavi, fidem servavi . Monstravit quali morte clarificaturus esset Deum cum praemisit, Ego enim jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. O quam pretiosa in conspectu Domini mors sancti illius, qui apertissime noverat, qui libera voce praedixerat, se occidi pro Domino, non aliud esse quam gratissimam Deo mundissimamque hostiam offerri. Clarificavit ergo et Paulus Deum, clarificaverunt et caeteri apostoli, quia et ipsi puro corde Christum diligebant, ipsi sincera intentione oves Christi curabant. Quod enim Petro dictum est, Pasce oves meas, omnibus utique dictum est. Hoc namque erant caeteri apostoli quod fuit Petrus, sed primatus Petro datur, ut unitas Ecclesiae commendetur. Pastores sunt omnes, sed grex unus ostenditur, qui et ab apostolis omnibus tunc unanimi consensione pascebatur, et deinceps a successoribus eorum communi cura pascitur: quorum plurimi Conditorem suum morte, omnes autem vita sua cla
Abbreviated transcription (Latin):
enim lucas aeuangelista. qui librũ
actuum apłoꝵ maxima ex parte
agones ipsius et labores ꝓ xp̃o
describendo com pleuit: testatur hoc
et ipse qui opꝰ scriptoꝵs suorum
qđ quattuordecim ępłis conchusit.
solo ut ita dixerim xpisti odore
respersit.. Quicꝗd enim ibi legeris.
aut fidei archana reuelat. aut bo-¬
norum oꝑum fructus ostendit. aut
cȩlestis regni gaudia promittit: aut
quid ipse tribulationum hȩc p̃di-¬
cans sustinuerit pandit: Aut quid
exortacione quod om̃ibꝰ qui pie uo¬
lunt utuere in xp̃o ꝑ secutiones
de esse non possint in sinuat: Les¬
tatur quantum uita sua dm̃ clari-¬
ficauerit : cũ in uinculis positus et

Expanded text:
enim Lucas evangelista, qui librum enim Lucas evangelista, qui librum Actuum apostolorum maxima ex parte, agones ipsius et labores pro Christo describendo complevit: testatur hoc et ipse qui opus scriptorum suorum quod quatuordecim Epistolis conclusit, solo, ut ita dixerim, Christi odore respersit. Quidquid enim ibi legeris, aut fidei arcana revelat, aut bonorum operum fructus ostendit, aut coelestis regni gaudia promittit, aut quod  Al., quid ipse tribulationum hic praedicans sustinuerit pandit, aut quod exhortatione, quod omnibus qui pie volunt vivere in Christo, persecutiones deesse non possunt, insinuat. Testatur quantum vita sua Deum clarificaverit, cum in vinculis positus, et
Abbreviated transcription (Latin):
tia coleraberis. Quod ipse quoq ȩ¬
uangelista sub sequent̾ in sinuat
cum ait. hoc autem dixit significa-¬
ns qua morte clarificaturꝰ esset dm̃.
Elarificauit quippe petrus morce su¬
a deum: quando hoc indicio. cunc-¬
tis quantum ds̃ esset colendꝰ. aman-¬
dꝰq monstrauit dum ipsa data op-¬
tione mallet crucis subire tormentũ
quam cęlestis uerbi p̃dicatione ces-¬
sare:. Qui Notandum qđ non solu
morce: sed et uita sua & passionibꝰ
quȩ morte̾ precesserat dm̃ darifiça-¬
sed conditoris sui uoluntatẽ laudẽq
quȩrebat. Elarificauit et passionibꝰ
quem aꝓpositis super Ni amoris
obsequi is. nulla ꝑ sequentium ua-¬
luit reuocare pressura Uerum
quia cum memoria beati pecri &-¬
iam co apłi euis Pauli hodiȩ nia-¬
calitia cȩlebramus: uideamus fr̃s¬
sem̃i utrum & ipse uł uita. uł pas-¬
sionibꝰ. uel morte dm̃ clarificauerit:
Clarificauit utiq & ipse: Testatur

Expanded text:
tia toleraveris. Quod ipse quoque etia toleraveris. Quod ipse quoque evangelista subsequenter insinuat cum ait: Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. Clarificavit quippe Petrus morte sua Deum, quando hoc indicio cunctis quantum Deus esset colendus amandusque monstravit, dum ipse data optione mallet crucis subire tormentum quam a coelestis verbi praedicatione cessare. Qui notandum quod non solum morte, sed et vita sua et passionibus quae mortem praecesserant, Deum clarificased Conditoris sui voluntatem laudesque quaerebat. Clarificavit et passionibus quem a propositis superni amoris obsequiis nulla persequentium valuit revocare pressura. Verum quia cum memoria beati Petri etiam coapostoli ejus Pauli hodie natalitia celebramus, videamus, frutrum et ipse vel vita, vel passionibus, vel morte clarificaverit Deum. Clarificavit utique et ipse. Testatur
Abbreviated transcription (Latin):
ambulabas ubi uolebas: cum autẽ
senueris ex tendes manꝰ tuas & aliꝰ
te cinget. & ducet quo non uis An
extensione et enĩ manuum positio-¬
nem menbroꝵs euis. qua crucierat ap¬
tandus in sinuat. In cinctione alte-¬
rius in positionem uinculoꝵ: qͥbus
Inductu qu̾o noll&e ipsam mortis ac-
passionis a cerbitatem undicat. quam
corꝑalis eius in firmitas horrebat cuiꝰ
animi firmitas spiritalis & iam aduer-¬
sa ꝓ domino lȩcabatur cuncta suffer-¬
re. Neq enim uoluntatem suam.
sed uoluntatem querebat eiꝰ qͥ misit e¬
um xp̃i. Premissa igitur dñs ouiũ
suarum pastione. ad uingit mox ei-
nus tuas et alius te cing& et ducet
quo non uis. Ac si patenter dicat:.
Quanta me caritate diligas. hinc liqͥ¬
do ꝓbabis: cum̃ ꝓ paruulorum ieꝵx
uita usq ad morcem certando ꝑ uene-¬
ris. & ut illi incorpore possint pa-¬
riter et in mente saluari: ipse tor¬
menta corꝑis om̃ia quȩ aduersariũ
in fligere ubet forti mentis constan-¬

Expanded text:
s ubi volebas: cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis. In extensione etenim manuum, positionem membrorum ejus, qua cruci erat aptandus, insinuat; in cinctione alterius, impositionem vinculorum, quibus in ductu quo nollet, ipsam mortis ac passionis acerbitatem indicat, quam corporalis ejus infirmitas horrebat, cujus animi firmitas spiritalis etiam adversa pro Domino laetabatur cuncta sufferre. Non enim voluntatem suam, sed voluntatem quaerebat ejus qui misit eum, Christi. Praemissa igitur Dominus ovium suarum pastione, subjungit mox, eidnus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis; ac si patenter dicat: Quanta me charitate diligas, hinc liquido probabis, cum pro parvulorum meorum vita usque ad mortem certando perveneris; et ut illi in corpore possint pariter et mente salvari, ipse tormenta corporis omnia quae adversarium infligere libet, forti mentis constan
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in aeuangelio cales non pasto.¬
res sed mercennarios potiꝰ uocat
dicens: quia lupo ueniente mercen-¬
narius fugit. quia mercennarius. ẽ.
et non ꝑtin& ad eum deouibꝰ. He¬
ri autem pastoris et cui sincera. ẽ cu-¬
ra deouibꝰ. euidens ac speciale in di-
dis omĩbꝰ uite temporalis carere. sed
ipsam quoq uitam ꝓ grege domini
ponere in ꝓmptu hab&. Unde
nunc ipse postquã pascendas suas
oues pecro. hoc ẽ. plebes docendas
gubernandasq cõmisit. sub sequent̃

Expanded text:
nus in Evangelio tales non pastores, sed mercenarios potius vocat dicens, quia, lupo veniente, mercenarius fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus . Veri autem pastoris, et cui sincera est cura de ovibus evidens ac speciale indiciudis omnibus vitae teipsam quoque vitam pro grege Christi ponere, in promptu habet. Unde nunc ipse, postquam pascendas suas oves Petro, hoc est, plebes docendas gubernandasque commisit, subsequenter
Abbreviated transcription (Latin):
interrogans. Sy monẽ eum iohan-¬
nis. quod numquam in alias cogno-¬
nunat: Symor inquit iohannis
digis me plus his. Uobi quã uis
simplicit̾ mentio facta terrerui pa-¬
rentis eius possit in telligi. Nonta¬
men ab re.ẽ. siquis nomine iohannis
donum suꝑnę generationis misticȩ in¬
dicatum uelit acciꝑe. dequo iohannes¬

Expanded text:
interrogans, Simonem eum Joaninterrogans, Simonem eum Joannis, quod nusquam alias, cognominat. Simon, inquit, Joannis, diligis me plus his? Ubi quamvis simpliciter mentio facta terreni parentis ejus possit intelligi, non tamen ab re est si quis nomine Joannis domum supernae generationis mystyce indicatum velit accipere, de quo a
Abbreviated transcription (Latin):
N OBISRR¬
fecie ouecriorus eResens sc̃i
aeuangelii lectio cõmendat. Perfecta
et enim dilectio . ẽ. qua deum extoto
corde. tota anima. cota Uirtute. ꝓoxi-¬
mum autem tanquam nos ipsos dili-¬
gere iubemur. & ne utra harum di-
lectio : sine altera ual& esse ꝑfecta:
Q iia nec ds̃ uere sine ꝓxcimo. nec
sine dõ uere potest ꝓximꝰ amari
Unde dñs cociens in terrogato petro
anse diligeret. & illo respondente
qđ eum ipso teste diliger&.: adiun-¬
gebat ꝑ singula ita concludens. pas
ce oues meas: siue pasce agnos meos:
Acsi aꝑte diceret. Hȩc sola &̃ uera.ẽ.
fr̃s studueris curam sollititi exerce-¬
re laboris Nam quicumq frĩ opꝰ
pietatis quod ualet impendere negle-¬
git: minus iusto se conditorem di¬
ligere ostendit: cuiꝰ mandatũ insus-¬
tentanda ꝓximi uecessitate contemp-¬
nit. Quȩ ꝓfecto karitas qm̃ sine
diuinę gratię in spiratione minime
possit haberi cacite. quodam modo
dñs in sinuat. qui petrum deilla

Expanded text:
nobis perfectae dilectionis praesens sancti Evangelii lectio commendat. Perfecta etenim dilectio est, qua Deum ex toto corde, tota anima, tota virtute, proximum autem tanquam nosmetipsos diligere jubemur. Et nlectio sine altera valet esse perfecta; quia nec Deus vere sine proximo, nec sine Deo vere potest proximus amari. Unde Dominus toties interrogato Petro an se diligeret, et illo respondente quod eum ipso teste diligeret, adjungebat per singula ita concludens: Pasce 644 oves meas, sive pasce agnos meos. Ac si aperte diceret: Haec sola et vera est fratres studueris curam solliciti exercere laboris; nam quicunque fratri opus pietatis quod valet impendere negligit, minus justo se conditorem diligere ostendit, cujus mandata in sustentanda proximi necessitate contemnit. Quae profecto charitas, quoniam sine divinae gratia inspirationis minime possit haberi, tacite quodammodo Dominus insinuat, qui Petrum de illa
Abbreviated transcription (Latin):
tus. alter lamentando apꝓpinqua¬
re meruit exaltatus Quia om¬
nus qͥ se exaltat humliabitur.
Et deutroq populo p̾ fato. ⁊ de om
ni suꝑbo. uł humili recte po¬
test intellegi sicut & illud qđ ali¬
bi legimus.. Ante ruinã ex al¬
tatur cor ⁊ ante gloriã humi¬
liat᷑. Qua ꝓpter ⁊ deuerbis aelati
pharisȩi quibͦ humiliari meruit̾
possumꝰ ex diuerso formã humi¬
litatis qua sublimemꝰ assumere:
tit sicut ille consideratis & pieioꝵ
uitiis ⁊ suis uircutibꝰ. est aelatus
ad ruinãita nos non nrã solũ
pigritia sed & melioꝵ uirtutibꝰ
se suplex. ac sub missus obsecr&e
non sum sicut in numeri seruitaii
Contemptu seculi sublimes. iustici-¬
e merito gloriosi castitatis laude
angelici. uelut acciam multi illoꝵs
qui post flagitia publica peni¬
tendo tibi meruerunt. esse deuo-¬
ti. Qui aeciam siꝗd boni tua
grã largiente fecero : quo fine hoc
faciã qua ue ate districtione pen¬
secur ignoro

Expanded text:
tus, alter lamentando appropinquatus, alter lamentando appropinquare meruit exaltatus. Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; Et de utroque populo praefato, et de ni superbo vel humili recte potest intelligi, sicut et illud quod alibi legimus: « Ante ruinam exaltabitur cor, et ante gloriam humiliabitur . » Quapropter et de verbis elati Pharisaei quibus humiliari meruit, possumus ex diverso formam humilitatis, qua sublimemur, assumere, ut sicut ille, consideratis et pejorum vitiis et suis virtutibus, est elatus ad ruinam, ita nos, ut nostra solum pigritia, sed et meliorum virtutibus se supplex ac submissus obsecret. uo, quia non sum sicut innumeri servi tui contemptu saeculi sublimes, justitiae merito gloriosi, castitangelici, velut etiam multi illorum qui post flagitia publica poenitendo tibi meruerunt esse devoti, qui etiam si quid boni tua gratia largiente fecero, quo fine haec faciam, quave a te districtione pensetur ignoro.
Abbreviated transcription (Latin):
abstinentiã ad impendendã mise¬
ricordiam ad referendas dõ grãs
oculum habuerat sed adhumilita¬
tis custodiam non habebat.
Et ꝗd ꝓdest qđ contra hostium in¬
sidias pene tota cuitas caute cas¬
toditur. si unũ foramen aꝑtũ re-¬
lmquit᷑ unde abhostibꝰ intrecur.
& publicanꝰ alonge stans nolebat
oculos ad caelum leuare. sed ꝑcu¬
ciebat pestus suum dicens. Deus¬
ꝓpituis esto michi peccatori. Dico
nobis descendit bic iustificatus in
domũ suã ab illo: Quantã uenie
fiduciã dignȩ paenitentibꝰ p̾bet:
qđ publicanus qui reatum suȩ ne-¬
quitię ꝑ fecte cognouit fleuit con¬
fessus est: ⁊ si in ustus adtem plum
uenit : iustificatus a templo rediit̃:
Typice autem pharisȩis indȩorum
populus qͥ ex iustificationibꝰ legis
ex collit merita sua Publicanos:
uero gentilis. est : qui longe adõ pol¬
situs conficetur peccata sua quors¬
unus suꝑbiendo recessit humilia¬

Expanded text:
abstinentiam, ad impendendam miseabstinentiam, ad impendendam misericordiam, ad referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis custodiam non habebat. Et quid prodest quod contra hostium insidias pene tota civitas caute custoditur, si unum foramen apertum relinquitur, unde ab hostibus intretur. Et publicanus a longe stans nolebat nec oculos ad coelum levare, sed percutiebat pectus suumpropitius esto mihi peccatori. Dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo. Quantam veniae fiduciam digne poenitentibus praebet, quod publicanus qui reatum suae nequitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, et si injustus ad templum venit, justificatus a templo rediit. Typice autem Pharisaeus Judaeorum est populus, qui justificationibus legis extollit merita sua; publicanus vero gentilis est, qui longe a Deo positus, confitetur peccata sua. Quorum superbiendo unus recessit humilia
Abbreviated transcription (Latin):
aestimant. aut sibi datũ desuꝑ cre-¬
dunt ac ꝓ suis se hoc accepisse meritis
putant aut cerce cum iactant se ha¬
bere qđ non habent. aut despectis
ceceris. singularit̃ uderi appetunt:
habere qđ habent. Qua phariseus
iste iactanciȩ peste laborasse depre-¬
hendit᷑ : qui id circo decemplo absq
iustificatione descendit qr bonor um
oꝑum merita sibi quasi singulari¬
ter cribuens : oranti publicano se
p̃tulit. Ieuino bis in sabbato: de-¬
cimas do omĩum quȩ possideo
Hiex echihel ꝓpheca de ostensis sibi
caeli animalibꝰ scribit. ⁊ totũ corpꝰ
plenũ oculis incircuitu ipsoꝵ qͦt-¬
tuor: Corpora quippe animaliũ
id circo plena oculis describunt᷑: qr
sc̃oꝵ actio ab omĩ parte circũ spes¬
ta. est bona desiderabilit̃ ꝓuidens
mala sollerter cauens:. Sed nos sȩpe
dũ aliis rebꝰ intendimꝰ : fit ut alia¬
na neglegamꝰ:. Ꝙ ubi neglegimꝰ : ibi
ꝓ culdubio ocnlum non habeniꝰ.
Nam ecce phariseus ad ex hibendã

Expanded text:
desuper credunt, pro suis se hoc accepisse meritis putant, aut certe cum jactant se habere, quod non habent, aut, despectis caeteris, singulariter videri appetunt habere quod habent. Qua Pharisaeus istae jactantiae peste laborasse deprehenditur, qui idcirco de templo absque justificatione descendit, quia bonorum operum merita sibi, quasi singulariter tribuens, oranti publicano se praetulit. Jejuno bis in Sabbato, decimas do omnium quae possideo. Ezechiel propheta de ostensis sibi coeli animalibus scribit. Et totum corpus plenum oculis, in circuitu ipsorum quatuor. Corpora quippe animalium idcirco plena oculis describuntur, quia sanctorum actio ab omni parte circumspecta est, bona desiderabiliter providens, mala solerter cavens. Sed nos saepe, dum aliis rebus intendimus, fit ut alia negligamus. Et ubi negligimus, ibi procul dubio oculum non habemus. Nam ecce Pharisaeus ad exhibendam
Abbreviated transcription (Latin):
tua parabolã dũs qua sem per ora¬
re ⁊ non deficere docebat tta con¬
dusit ut dicer&. Weniente uidice
difficile fidem int̾rai. repperien¬
dam neqͥs sibi forte defuꝑ uacua
fidei cogitatione uel aeciã confessi-¬
one blandiretur. Mox altera
uincta parabola : diligentius osten-¬
dit adeo fi dei non u̾ba exxami¬
nanda. sed oꝑa Interquȩnimirum
oꝑa: maxime regnat humilitas
Unde ⁊ supra cum fidẽ grano sina-¬
pis minuto qͥdẽ sed ex contrictio¬
ne flagranti con pararce. quasi
ex ponendo sub iunocit. Cũ feceri.¬
tis omĩa omĩa quȩ p̾cepta sunt
dicite Serui in utiles sumꝰ. Cui
contra suꝑbi cũ nequaquã omĩa
sed modicũ. ꝗd eoꝵ quȩ p̃cepta st̃
faciant. non solũ mox desua uis¬
ticia p̃sumunt. sed mfirmos qͦsq
despiciunt. Atq idõ quasi fide
uacui cũ orauerint Non exaudi

Expanded text:
orare et non deficere docebat, ita conclusit, ut diceret, veniente judice, difficile fidem in terra reperiendam, ne quis sibi forte de supervacua fide, cognitione, vel etiam confessione blandiretur, mox altera juncta parabola diligentius ostendit a Deo, fidei non verba examinanda, sed opera. Inter quae nimirum opera maxime regnat humilitas. Unde et supra, cum fidem grano sinapis minuto quidem, sed ex contritione flagranti compararet, quasi exponendo subjunxit: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Sercontra superbi cum nequaquam omnia, sed modicum quid eorum quae praecepta sunt faciant, non solum mox de sua justitia praesumunt, sed et infirmos quosque despiciunt, atque ideo quasi fide vacui, cum or
Abbreviated transcription (Latin):
net de quib sup̃ dicit᷑. Ds̃ autẽ nõ faci¬¬
et uindictã electoꝵ suoꝵ clamantium
ad se. Phariseus autẽ merita iactans:
ad ea de quib terribilis in cõclusione
sencentia subditur. Uerũ tam̃ filiꝰ ho¬
minis ueniens. putas inueniet fidẽ su¬

Expanded text:
net, de quibus supra dicitur, Deus autem faciet vindictam electorum suorum clamantium ad se. Pharisaeus autem merita jactans, ad ea, de quibus terribilis in conclusione sententia subditur, verumtamen filius hominis veniens putas inve
Abbreviated transcription (Latin):
idem LAURENTIU passionẽ pater-¬
nã ut piissimus filiꝰ inconsolabili me¬
Sp̃s edocente futura dinoscens. ait illi..
Depore omnem fili demea morce tristi¬
ciam: nec enĩ diu me ate con trista¬
bit absentia. post triduum me seque¬
ris. Quo responso mens deuota susci¬

Expanded text:
idem Laurentius passionem pateridem Laurentius passionem paternam, ut piissimus filius inconsolabili moesancti Spiritus edocente, futura dignoscens, ait illi: Depone omnem, fili, de mea morte tristitiam; nec enim diu mea te contristabit absentia: post triduum me sequeris. Quo responso mens devota perc
Abbreviated transcription (Latin):
non incerta relatione di
um uenerabilis. Xs stꝰ apłicȩ
sedis sacerdocio fungeret᷑. & scĩs simo
Romana florer&e aeccłia: in uidia
ardente diaboli adũsus nomen &
fidem xp̃i. et flamia durissimo ꝑsecu¬
tionis in candut: atq ut ꝑnitiosius do-¬
minicũ gregem feralis bestiȩ rabies in¬
sana laniar&. Nocendi arcifex in imi¬
cus. ꝑ uigilis pͥus molitur custodiam
pastoris eripere: Q ideo systum añ
om̃s sũmũ dñi sacerdotum furor gen-¬
cilis ad greditur. ut aeccłiastica menbra
tam ualido truncata capite. uelut mu-¬
nimine presidii cadestis amoto: cru¬
entus ꝑ secutor in uader&e. Sed ma-¬
gnus ille systus quia commussis adõ
sibi ouibꝰ affuerat pastor interris: ad¬
erat patronus aecelo.. Deniq scm̃ lau.Ui¬
RENTIUO quasi iam pontificis sui so-¬
latio destitutũ: ad subeunda supplicia¬
supplicia manus pagana ꝑ quirit
Quem mirabilis XYSTUS aduersus om¬
nia seuientis mundi mala. uati  imo
ꝓphecici sermonis armanit Nlam cũ

Expanded text:
non incerta relatione didicimus, cum venerabilis Xistus apostolicae sedis sacerdotio fungeretur, et 2ut sanctRomana floreret Ecclesia, invidia ardente diaboli, adversus nomen et fidem Christi flamma durissimae persecutionis incanduit; atque ut perniciosius dominicum gregem feralis bestiae rabies insatiata laniaret, nocendi artifex inimicus pervigilis prius molitur custodiam pastoris eripere. Et ideo Xistum ante omnes summum Domini sacerdotem furor gentilis aggreditur, ut ecclesiastica membra, tam valido truncata capite, velut munimine praesidii coelestis amoto, cruentus persecutor invaderet. Sed magnus ille Xistus, qui commissis sibi a Deo ovibus adfuerat pastor in terris, aderat patronus e coelo. Denique S. Laurentium, quasi jam pontificis sui solatio destitutum, ad subeunda supplicia manus pagana perquirit: quem mirabilis Xistus adversus omnia saevientis mundi mala vaticinio prophetici sermonis armavit. Nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
uitalis unda ꝑ funder&:. Transic-¬
bat ꝑ ignẽ ⁊ aquã: cũ iũ furentis
in cendii diuini fontis dementia tem¬
perar&e. Ardebat gͦ LAURENITIUS.
sed uincebat ignis ille dequo ait
saluator. Ignẽ ueni mattere interrã.
et qͥil uolo Nisi ut ardeat:O
nouum mirandũq certamen unius
euisdemq uiri. ⁊ fłamis corpꝰ ure-¬
bat᷑ : et ardentis fidei calore mens
rat in nobis in uia.. Ubi gͦ iã cor
ardet flamma menbra non sentur Eui.
Ubi xpisti ignis oꝑat᷑. diaboli necessẽ
est iuncat᷑ incendium ⁊ ubi dei Sp̃s
feru&. frigida fit flamma mortalium..
LAURENTII tocꝰ ubiq mundꝰ con-¬
sona hodiȩ deuotione concelebrat.
inc qđ in suꝑ abilem fidẽ eiꝰ lecior
roma miratur: qͥ aradiis aecerni soł
accensus. ignẽ scłi patient̃ sustinu¬
it: et confident̃ euasit

Expanded text:
vitalis unda perfunderet. Transivitalis unda perfunderet. Transibat per ignem et aquam, cum vim furentis incendii divini fontis clementia temperaret. Ardebat ergo Laurentius, sed vincebat ignis ille de quo ait Salvator: Ignem veni mittere in terram, et quam volo, ut ardeat . O novum mirandumque! unius ejusdemque viri et flammis corpus urebatur, et ardentis fidei calore mens rat in nobis in via ? Ubi ergo cor ardet, flammam membra non sentiunt; ubi Christi ignis operatur, diaboli necesse est vincatur incendium: et ubi Dei spiritus fervet, frigida fit flamma mortalium. Ebeati Laurentii totus ubique mundus consona hodie devotione concelebrat, hinc quod inseparabilem fidem ejus laetior Roma miratur, qui radiis aeterni solis accensus ignem saeculi patienter sustinuit, et confidenter evasit,
Abbreviated transcription (Latin):
torũ. ut qͥ metũ mortis non mouebat᷑.
aceruitate supplicii frangeretur:
S ed quem suarũ confortabat multitu¬
do iurtutum. non poterat uincere
magnitudo. poenarũ: Parat᷑ gͦ crati¬
cula igne succensa. quȩ trihumpha-¬
ł martiris & animũ fatigar&: ⁊ cor¬
pꝰ exureret:. Sed ignara ueri ꝑse-
quentiũ. turba. & diabolicis obcecata
tenebris ⁊ non uidebat qđ ad ustio illa
menbroꝵ fidelis animi essec aec̾na
purgatio: & corpꝰ. qđ corrum pentibꝰ flã¬
mis p̾sens uita deserer&. ad incorił¬
sẽ .uiii. ruptionem uiuendi dampnata mor¬
te transir&:. ere incomparabi le sa¬
lutaris huius fidei sacramentum qͦ
ꝑ toripenta beatitudo quęrit᷑. & fla¬
mis refrigerium p̃paratur. Utait par¬
triarcha dauid uerbis marcerũ. di¬
cens.. Transiuimꝰ ꝑ ignẽ & aquã. et
in duxisti nos in refrigerium Iransi¬
TIUS. cũ hinc eũ morcifera mundi
flamma torrer&: hiic caelestis in rigui

Expanded text:
tum, ut, qui metu mortis non movebatur, tum, ut, qui metu mortis non movebatur, acerbitate supplicii frangeretur; sed quem suarum confortabat multitudo virtutum non poterat vincere magnitudo poenarum. Paratur ergo craticula igne succensa, quae triumphalis martyris et animum fatigaret, et corpus exureret. Sed ignara veri turba persequentium, et diabolicis obcaecata tenebris, non videbat quod adustio illa membrorum fidelis animi esset aeterna purgatio; et corpus quod corrumpentibus flammis praesens vita desereret ad incorruptionem vivendi damnata morte transiret. Vere incomparabile salutaris fidei hujus sacramentum, quo per tormenta beatitudo quaeritur, et flammis refrigerium praeparatur, 242 ut ait patriarcha David verbis martyrum dicens: Transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium . Transitius, cum hinc eum mortifera mundi flamma torreret, hinc coelestis irrigui
Abbreviated transcription (Latin):
da aeccłię gaudiũ non haberet In¬
uenit ur prudentissimꝰ : unde acriꝰ
suũ possit torquere torcorẽ. Omnẽ.U.
igit᷑ acccsię censum cunctaq sacri
uasa ministerii. neça sacrilegꝰ macu-¬¬
lar& aspectus: conuocatis in opum
turbis pia erogatione distribuit. ut
futurus martrr in recributione cae-¬
lesti. pariter ⁊ mercede sui sangui-¬
nis. & tantȩ liberalitatis premio
ditaretur : non dubitans & in semet¬
ipso se fidem x p̃o suo. & aeccłias¬
ticas opes in pauperibꝰ seruaturũ.
pter qđ ꝓtinus ad tribunal recipit᷑
im piorũ uir simplicitate in nocens.
uircute forcissimus. nichil sanae
aliud deferens iudicanti: quã uiuę
mentis constantiam. & in lesȩ conscien-¬
cię puritatẽ. deuotã deo offerens
animam: & castissimũ tradens ꝑ se-¬
quenti corpꝰ ad poenã. Illud aeuan¬
gelicum seruans. Nolite timere cos
qui occidunt corpus: animã autẽ
uon possunt occidere. Exrogitat᷑
itaq in lauRENTIU. ferale tormen¬

Expanded text:
eda Ecclesiae gaudium non haberet. Invenit vir prudentissimus, unde acrius suum posset torquere tortorem. Omnem igitur Ecclesiae censum, cunctaque sacri vasa ministerii, ne ea sacrilegus macularet aspectus, convocatis inopum turbis, pia erogatione distribuit, ut futurus martyr in retributione coelesti pariter, et mercede sui sanguinis, et tantae liberalitatis praemio ditaretur, non dubitans et in semetipso 241 se fidem Christo suo, et ecclesiasticas opes in pauperibus servaturum. Propter quod protinus ad tribunal rapitur impiorum vir simplicitate innocens, virtute fortissimus; nihil sane aliud deferens judicanti quam vivae mentis constantiam, et illaesae conscientiae puritatem, devotam Deo offerens animam, et castissimum tradens persequenti corpus ad poenam, illud evangelicum servans: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere . Excogitatur itaque in Laurentium ferale tormen
Abbreviated transcription (Latin):
plicitatis ac ueritatis accepit. Es-¬
tote prudentes sicut serpentes:
& simplices sic̃ columbȩ Wł cerce
speciȩ descendit: recte filius colũ-¬
bȩ nunccupatur. quie spiritali grã
plenus ex titisse monstratur. Et ui-¬
sta satis laude dilectorem confes-¬
soremq suũ dñs remunerat: cũ
eum sp̃s sanca filium esse tes-¬
tatur. aquo ipse dei uiu filius
asseuerat᷑ Quam uis hoc ipsũ
multum dissimiliter fieri: nullus
fideliũ dubitat. Dñs enim xp̃s
filius dei ꝑ naturam: petrus si¬
deipso Natus est. petrus filius
sp̃c sancti. quia deipso renatus
est: Ap̃s filius dei ante tempo-¬
ra: ipse est enĩ dei uirtus &
dei sapiantia. quȩ dicit. Dñs
possedit me in untio iuarum
suarũ : Antequã quic quã facere

Expanded text:
plicitatis ac veritatis accepit: Esplicitatis ac veritatis accepit: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Vel certe, specie descendit, recte filius columbae nuncupatur, qui spirituali gratia plenus exstitisse monstratur. Et justa laude dilectorem confessoremque suum Dominus remunerat, cum eum sancti Spiritus filium esse testatur, a quo ipse Filius Dei vivi asseveratur: quamvis hoc ipsum multum dissimiliter fieri nullus fidelium dubitat. Jesus enim Christus, Filius Dei per naturam: Petrus, side ipso natus est. Petrus filius Spiritus sancti, quia de ipso renatus est. Christus Filius Dei ante tempora, ipse est enim Dei virtus, et Dei sapientia, quae dicit: Dominus possedit me ab initio viarum suarum antequam
Abbreviated transcription (Latin):
ne adhumauitatis in fim& descen¬
disse:. Si enim inter sacramenta
in carnationis eius quibꝰ redempti
sumus. potentiã diuinitatis qua
creati sumus pia semꝑ mente re¬
colimꝰ: fit ut ipsi quoq cũ petro
suꝑ nę beatitudinis mercede done¬
mur:. Nam confitente illo xp̃m
filuim dei iuui: uideamus ꝗd se¬
quitur: Respondens autẽ iħc di¬
xit. D eatus.es symon bariona:
Constat gͦ: quia post ueram xpisti
confessionẽ. uerȩ beatitudinis p̾mi-
Arestaut Sed intueam᷑ attentius.
quale quantũ ue sit nomen illud
ueraciter eũ confitendo. mereamꝰ
esse con sortes: Beatus es in qͥt
Symon bariona quiaz. Bariona si-¬
riacȩ : latine dicitur filius colum¬
bȩ: Pilius autẽ colũbȩ recte
uocat᷑ apostolus PEPRUS. Quia ui-¬
delicet columba multũ simplex
.ẽ. animal. & ipse prudenti ac pia
simplicitate dnm̃ sequebat᷑.: Me¬
mor illiꝰ p̃cepti. qđ cũ sius con¬
discipulis ab eodem magistro sim¬

Expanded text:
ne ad humanitatis infirma descenne ad humanitatis infirma descendisse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus quibus redempti sumus, potentiam divinitatis qua creati sumus, pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur. Nam confitente illo Christum Filium Dei vivi, videamus quid sequitur: Respondens autem Jesus, dixit: Beatus es, Simon Bar Jona. Constat ergo quia post veram Christi confessionem, vera beatitudinis praemia restant. Sed intueamur attente, quale quantumve sit nomen illud,veraciter eum confitendo mereamur esse consortes. Beatus es, inquit, Simon Bar Jona. Bar Jona Syriace, Latine dicitur filius columbae. Filius autem columbae recte vocatur apostolus Petrus, quia videlicet columba multum simplex est animal, et ipse prudenti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor illius praecepti quod cum suis condiscipulis ab eodem magistro sim
Abbreviated transcription (Latin):
ore dementia de uisibili materia
qͦs ad oraret creauit. Dequalibꝰ
canitur in psalmo. Simula chra gen¬
tium. argentũ & aurũ. oꝑa ma-¬
autẽ dilectio uestra. quã miranda
distinctione sit factum: ut cũ de
utraq eiusdem dñĩ & saluato¬
ris nr̃i natura ab ipso dño et a
fideli ciuis discipulo essec ꝓ feren¬
da sententia. dominus ipse humili¬
tatem assumpte humanitatis ꝓfi-¬
teatur: discipulus excellentiã di-¬
uinȩ aeternitatis ostendit Dñs de
se qđ minus est. discipulus de
domino in timat. qđ maius. ẽ:
ñs dese qd̃ factus est ꝓpter nos.
discipulus declarat de dño. quia
ipse est qͥ fecit nosi Sic &̾ in aeuan¬
gelio dñs multo crebriꝰ se filiũ
hominis quã filiũ dĩ appellare
con sueuit : ut nos am moneat dis¬
pensationis quã ꝓ nobis suscepit
Sed nos necesse est tanto humilius
duunitatis eius alta uenerari. qͣn-¬
co illũ meminimꝰ ꝙ nr̃a exu̾itatio-¬

Expanded text:
ore dementia de insensibili materia ore dementia de insensibili materia quos adoraret, creavit, de qualibus canitur in Psalmo: Simulacra gentium argentum et aurum, opera maautem dilectio vestra quam miranda distinctione sit factum ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostendit. Dominus de se quod minus est, discipulus de Domino intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos. Sic et in Evangelio Dominus multo crebrius se Filium hominis quam Filium Dei appellare consuevit ut nos admoneat dispensationis quam pro nobis suscepit. Sed nos necesse est tanto humilius divinitatis ejus alta venerari, quanto illum meminimus pro nostra exaltatio
Abbreviated transcription (Latin):
nes appellat eos qui de filio hominis
tantũ loqui nouerant: qui diumnita¬
tis eius archana nesciebant. Nam
qͥ. diuinitatis eiꝰ misteria capere nor.
merito supra homines esse dicunt᷑.:
apło testante qͥ ait. Qͦd ocłs ñ uidit.
nec auris audiuit. nec in cor hõis
ascendit. quȩ p̃parauit ds̃ diligen¬
aure et oculo p̃ mitteret: mox de
se ac de suis similibꝰ qui generalẽ
humanitatis scientiã transcenderant.
ad iecit. Nobis autẽ reuelauit
cipulos quẽ eũ dicerent esse ho-
mines & illi diuersas diũsorũ o¬
pmiones p̃ mississent: dicit illis:
Nos autẽ quẽ me esse dicitis Qua¬
si ab hominũ generalitate illos se¬
questrans. & deos ac dei filios ꝑ ad¬
optionem eos iã factos in sinians:
uata illud psalmistȩ: Ego dixi
dii estis. ⁊ filiĩ excelsi omnes:
Respondens symor pecrus : drẽ
uum appellat. ad distinctionem
falsorum dõrum:. Quos uario er¬
is sibi hominibꝰ in stituit: uł mai-¬

Expanded text:
nes appellat eos qui de Filio hominis nes appellat eos qui de Filio hominis tantum loqui noverant, quia divinitatis ejus arcana nesciebant. Nam qui divinitatis ejus mysteria capere norunt, merito supra homines esse dicuntur, Apostolo attestante, qui ait: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligenaure et oculo praemitteret, mox de se ac de suis similibus, qui generalem humanitatis scientiam transcenderant, adjecit: Nobis autem revelavit cipulos quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes . Respondens Simon Petrus, dixit:eum vivum appellat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario deis sibi hominibus instituit, vel maj
Abbreviated transcription (Latin):
montis. &t est terminus uideȩ contͣ
septẽ trionẽ. apellauit eam cesare-¬
am phylippi: in memoriã uideli¬
cet sui nominis. parit̾q honorẽ tr¬
berii cesaris sub quo ipse regnabat.
In cuius partes ueniens iħc: int̾roga¬
bat discipulos suos dicens. Quem.
dicunt homines. cẽ. filium hominis:
Non autem quasi nesciens sententiam
de se uł discipulorum uel ex trancors
in quirit : sed idõ discipulos quid de
se sentiant int̾rogat. ut confessionẽ
rectȩ fidei illorum digna mercede
remuneret. Nã sicut in terroga¬
tis generaliter omĩbꝰ. petrus respon-¬
dit unus ꝓ omnib ita qđ pecro
dñs respondit. in pecro omnibꝰ res.¬
pondit: Ideo ꝗd alii de se sentiant
in quirit : ut ex positis primo sen-¬
tenciis errantium. discipuli ꝓbaren-¬
cur ueritatẽ suę confessionis non
deopinione uulgata. sed deipso ꝑ¬
cepisse dominicę reuelationis archa.¬
no: Quẽ inquit dicunt homines
esse filium hominis: Pulehrȩ homi¬

Expanded text:
tis, et est terminus Judaeae contra septentrionem, appellavit eam Caesaream Philippi, in memoriam videlicet sui nominis, pariterque honorem Tiberii Caesaris, sub quo ipse regnabat. In cujus partes veniens Jesus, interrogabat discipulos suos dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Non autem quasi nesciens sententiam de se, vel discipulorum, vel extraneorum inquirit, sed ideo discipulos quid de se sentiant interrogat, ut confessionem rectae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus Petrus respondit unus pro omnibus, ita quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus respondit. Ideo quid alii de se sentiant inquirit, ut expositis primo sententiis errautinm, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelationis arcano. Quem, inquit, dicunt homines esse Filium hominis? Pulchre homi
Abbreviated transcription (Latin):
tra omĩa temptamenta robur ęque
de monstrat. Si enĩ scire uolu-¬
mus quomodo in xp̃m̃ credi opor¬
teat. quid lucuis eo quod ait ad
eũ pecrus. tues xp̃s filius dei
uiui. Rursus si audire delectat
quantũ hec fides ualeat. ꝗd aꝑtiꝰ
eo quod ait dñs de aeccłia quȩ su x¬
ꝑ eũ aedificanda erat. & portę
in feri non ꝓ̃ualebunt ad uersus
ea. Sed suis in locis plenius ex¬
ponentur:. Nunc autẽ reuerten¬
tes ad ex planandũ exordine lec¬
ti onem dominicam: primo uide-¬
amus deloco in quo habita memo-¬
ratur Wenit in quit iħc in par-¬
tes cesareȩ phylippi.: Phr lippus
ut lucas testat᷑. erat thechrarcha¬

Expanded text:
nta robur aeque demonstrat. Si enim scire volumus quomodo in Christum credi oporteat, quid ludicius eo quod ait ad eum Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi. Rursus, si audire delectat quantum haec fides valeat, quid apertius eo quod ait Dominus de Ecclesia quae super eum aedificanda erat, Et portae inferi non praevalebunt adversus eam? Sed haec suis in locis plenius exponentur. Nunc autem revertentes ad explanandam ex ordine lectionem Dominicam, primo videamus de loco in quo habita memoratur. Venit, inquit, Jesus in partes Caesareae Philippi. Philippus, ut Lucas testatur , erat te
Abbreviated transcription (Latin):
mus: et nos cũ illo beati & appella¬
ri & esse ualebimꝰ. nobis quoq sy¬
monis hoc. ẽ obȩdientis xp̃o Nomen
congru&. nos ꝓpt̾ simplicitatem fi¬
dĩ non fictȩ acceptãq adnõ gram̃
uirtutũ. filii colu bȩ uocabimur:

Expanded text:
mus, et nos cum illo beati et appellari et esse valebimus: nobis quoque Simonis, hoc est obedientis Christo, nomen congruet, nosque propter simplicitatem fidei non fictae, acceptamque a Domino gratiam, virtutum filii columbae vocabim
Abbreviated transcription (Latin):
bra ꝓuexit. ut eos incorpore cui ca
pud xp̃s est. quasi geminum cons-¬
titueret lumen oculorum. Dequoꝵ
meritis atq uirtutibꝰ. quȩ omnem
loquendi superant facultatem. in-¬
chil diuersum. Nichil debemus senti¬
re discrecum: quia illos et electio pa¬
res. & labor similes. et finis fecit
aequales.

Expanded text:
bra provexit, ut eos in corpore, cui caput bra provexit, ut eos in corpore, cui caput est Christus , quasi geminum constituerit lumen oculorum. De quorum meritis atque virtutibus, quae omnem loquendi superant facultatem, nihil diversum, nihil debemus sentire discretum: quia illos et electio pares, et labor similes, et finis fecit aequales.
Abbreviated transcription (Latin):
ferr&e: quasi ꝑ sanctorum neces grã
dei posset extingui. cuiꝰ hoc ipsũ
erat maximum lucrum: ut contẽp¬¬
tus uitȩ huiꝰ occiduę. ꝑceptio fieret
ullo crudelitatis genere destriu
potest. sacramento crucis xp̃i fun-¬
data religio: Non minuitur ꝑ se¬¬
cutionibꝰ aeccłiȩ. sed augetur
semꝑ dominicus ager segete diti-¬
ore uestitur . dum grana quȩ sin-¬
gula cadunt. multi plicata nascun-¬
tur. Unde duo ista preclara di-¬
uini seminis germina. in quantã
sobolem pullularint. beators marci-
lis ambierunt: & quasi ex multarũ
honore gemmarum con serto uno
diademate coronarunt:. Dequo p̾-
sidio dilectissimi diuinitꝰ nobis ad
excuiplũ pacientiȩ et confirmationem
fidei prepatato. uniuersaliter qͥdem
in omium scõrum cõmemoratione lȩ-¬
tandum. est. Sed in horum excellen-¬
tia patrum merito. ẽ. exultantius
gloriandum. quos gratia dei in tan-¬
tum apicem inter omĩa dȩccłie men¬

Expanded text:
ferret, quasi per sanctorum neces gratia ferret, quasi per sanctorum neces gratia Dei posset exstingui: quibus hoc ipsum erat maximum lucrum, ut contemptus vitae hujus occiduae, perceptio fieret ullo crudelitatis genere destrui potest sacramento crucis Christi fundata religio. Non minuitur persecutionibus Ecclesia, sed augetur; et semper Dominicus ager segete ditiori vestitur, 326 dum grana, quae singula cadunt, multiplicata nascuntur. Unde duo ista praeclara divini seminis germina in quantam sobolem pullularint, beatorum millialis ambierunt, et quasi ex multarum honore gemmarum conserto uno diademate coronarunt. CAP. VII. De quo praesidio, dilectissimi, divinitus nobis ad exemplum patientiae et confirmationem fidei praeparato, universaliter quidem in omnium sanctorum commemoratione laetandum est, sed in horum excellentia patrum merito est exsultantius gloriandum, quos gratia Dei in tantum apicem inter omnia Ecclesiae mem
Abbreviated transcription (Latin):
aliud abhac mentis tuȩ in tentio¬
ne quesitũ. ẽ: quam ut pascendis
eius quem diligeres ouibꝰ. eẏbum
quo ipse eras opimatꝰ im pende¬
res. Augebant quoq fiduciam cu¬
am. tot signa miraculorũ. tot do-¬
na harismatum. atq experimenta
uircutũ: Iam populas qui excircũ¬
cappadociã atq bithrniam. legibꝰ
A euangelicȩ p̃dicationis im pleue¬¬
ras Hec ut ditius deꝓuen¬
tu operis. aut despatio tuę igna-¬
rꝰ aetatis. thropheum crucis xp̃i
romanis arcibus in ferebas: quo
te diuinis preordinationib ante ibant
tionis et specialis magister gentium
Paylus occurrens. eodem tibi consoci¬
atus est animo. quo om̃is in nocen¬
tia. omĩs pudor. oninisq libertas.
sub neronis laborabat im perio.
Quiꝰ furor ꝓ om̃ium uitiorum inflã¬
matꝰ excessu. in hunc eum usq cor¬
rentem suȩ p̾cipitauit in saniȩ.
ut primus nomini xpistiano atro-¬
citatem generalis ꝑ secutionis in¬

Expanded text:
aliud ab hac mentis tuae intentioaliud ab hac mentis tuae intentione quaesitum est, quam ut pascendis ejus quem diligeres, ovibus, cibum, quo ipse eras opimatus, impenderes. CAP. V. Augebant quoque fiduciam tuam tot signa miraculorum, tot dona charismatum, tot experimenta virtutum. Jam populos, qui ex circumCappadociam, Asiam atque Bithyniam legibus 325 evangelicae praedicationis imbueras; nec aut dubius de proventu operis, aut de spatio tuae ignarus aetatis, tropaeum crucis Christi Romanis arcibus inferebas, quo te divinis praeordinationibus anteibant tionis , et specialis magister gentium Paulus occurrens, eo tibi consociatus est tempore, quo jam omnis innocentia, omnis pudor, omnisque libertas sub Neronis laborabat imperio. Cujus furor per omnium vitiorum inflammatus excessum, in hunc eum usque torrentem suae praecipitavit insaniae, ut primus nomini Christiano atrocitatem generalis persecutionis in
Abbreviated transcription (Latin):
sec. Hic colluctantes phylosophiȩ
opiniones: hic dissoluendȩ erant ter-¬
renȩ sapientiȩ uanitates: hͦ ic coni¬
futandus dęmonũ cultus. hic omniũ
sacrificiorum im pietas destruenda.
ubi diligentissima habebatur suꝑ
a płe uenire non mecuis. et consorce
głe tuȩ Paulo apostolo aliarũ ad¬
huc accłiarum ordinationibꝰ occupato.
siluam istam frementium bestiarũ.
et curbulentissimȩ ꝓfunditatis ocea-¬
Num constantior quã cum super
mare gradereris in grederis. Nec
mundi dominã times Romam: qui
in cayphȩ domo ex paueras sacerdo-¬
tis ancillã. Num ꝗd aut iudicio
pilati aut seuitia iudȩoꝵs. minor
.ẽ. uel in claudio potestas. uł innero¬
ne crudelitas: Hincebat gͦ ma-¬
teriam formidinis: uis amoris. Mec
diligendos. Hunc autem in trepi-¬
dȩ caritatis affectum. iam tunc
ꝓ fecto conceꝑas: quando ꝓ fessio
tui amoris in dnm̃. trinę int̾roga¬
tionis. ẽ solilata misterio.. Nec.u

Expanded text:
set? Hic conculcandae philosophiae set? Hic conculcandae philosophiae opiniones, hic dissolvendae erant terrenae sapientiae vanitates, hic confutandus daemonum cultus, hic omnium sacrificiorum impietas destruenda, ubi diligentissima superstitione apostole, venire non metuis, et consorte gloriae tuae Paulo apostolo aliarum adhuc Ecclesiarum ordinationibus occupato, silvam istam frementium bestiarum et turbulentissimae profunditatis oceanum, constantior quam cum supra mare gradereris, ingrederis . Nec mundi dominam 324 times Romam, qui in Caiphae domo expaveras sacerdotis ancillam . Numquid aut judicio Pilati, aut saevitia Judaeorum minor erat vel in Claudio potestas, vel in Nerone crudelitas? Vincebat ergo materiam formidinis vis amoris; nec diligendos. Hunc autem intrepidae charitatis affectum jam tunc profecto conceperas quando professio tui amoris in Dominum trinae interrogationis est solidata mysterio . Nec
Abbreviated transcription (Latin):
undiq gentiũ. uicinas e contigua
esset unuersitas. Disposito enim
diuunitꝰ operi maxime congruebat.
ut multa regna uno confoerarentur
im perio: & cito ꝑuios haberet po¬
pulos p̃dicatione generali: quos uniꝰ
teneret regimnen ciuitatis: Hȩc aũ
ciuitas ignorans suȩ ꝓ uectionis auc-¬
torem: cum pene omibꝰ dominaretur
gentibꝰ. omĩum gentium seruiebat
erroribꝰ. &̾ magnam sibi uidebat᷑
suscepisse religionẽ: quia nullã res-¬
puerat falsitatem Unde quanto
erat perdiabolum tenacius illigata
enctũ aeuangłro mundum distribu¬
tis sibi terrarum partibꝰ suscepissent.
beatissimꝰ petrus princeps apłici or-¬
dinis ad arcẽ RomaNi destinatur
im perii: ut lux ueritatis quȩ in
omniuo gentium reuelabatur sa-¬
lute. efficatus se ab ipso capite ꝑ to-¬
tum mundi corpꝰ effunderet. Cuius
autem nationis homines in hac tunc
URbe non essent. atit quȩ usquam
gentes ignorarent qđ roma didicis-¬

Expanded text:
undique gentium vicina et contigua undique gentium vicina et contigua esset universitas. Disposito namque divinitus operi maxime congruebat, ut multa regna uno confoederarentur imperio, et cito pervios haberet populos praedicatio generalis, quos unius teneret regimen civitatis. Haec autem civitas ignorans suae provectionis auctorem, cum pene omnibus dominaretur gentibus, omnium gentium serviebat erroribus, et magnam sibi videbatur suscepisse religionem, quia nullam respuerat falsitatem. Unde quantum erat per diabolum tenacius illigata,endum Evangelio mundum, distributis sibi terrarum partibus, suscepissent, beatissimus Petrus princeps apostolici 323 ordinis, ad arcem Romani destinatur imperii: ut lux veritatis quae in omnium gentium revelabatur salutem, efficacius se ab ipso capite per totum mundi corpus effunderet. Cujus autem nationis homines in hac tunc urbe non essent? aut quae usquam gentes ignorarent quod Roma didicis
Abbreviated transcription (Latin):
lis et regia. ꝑ sacram beati petri se¬
dem capud orbis effecta: latius p̃¬
si deres religione diuina. quam do-¬
minatione terrena. Quam uis enim
multis aucta uictoriis. uis im perii
tui terra mariq p̃tuleris: minus ta¬
men est qđ tibi bellicꝰ labor sub di¬
dit. quã qđ pax xpistiana subiecit.
negauit. om̃s q in commune morta-¬
les ad cognitionem sui habundantis-¬
simis semꝑ benefitiis erudiuit. uo-¬
luntariam errantiuo cȩcitatem:
⁊ ꝓ eliuem indeceriora nequitiam.
secreciore consilo & altiore pietate
miseratꝰ. ẽ: mitendo uerbũ suun
aequale sibi coeternum. qł cari factũ
ita diuinam Naturam naturȩ unluit
humanȩ: ut illius ad infima in clinati.
. nr̃a fier& ad summa ꝓ uectio. Ut in¬
autem huius maenarrabilis grẽ ꝑto
tum mundum diffunderetur effectꝰ.
romanum regnum diuura ꝓuidenti¬
a p̃parauit. cuiꝰ adeo limitis in cre-¬
menta ꝑ lucta sunt: ut cunctarum

Expanded text:
lis et regia, per sacram beati Petri selis et regia, per sacram beati Petri sedem caput orbis effecta, latius praesideres religione divina quam dominatione terrena. Quamvis enim multis aucta victoriis jus imperii tui terra marique protuleris, minus tamen est quod tibi bellicus labor subdidit quam quod pax Christiana subjecit. negavit, omnesque in commune mortales ad cognitionem sui abundantissimis semper beneficiis erudivit, voluntariam errantium caecitatem et proclivem in deteriora nequitiam secretiori consilio et altiori pietate miseratus est, mittendo Verbum suum aequale sibi atque coaeternum. Quod caro factum ita divinam naturam naturae univit humanae, ut illius ad infima inclinatio, nostra fieret ad summa provectio. Ut autem hujus inenarrabilis gratiae per totum mundum diffunderetur effectus, Romanum regnum divina providentia praeparavit; cujus ad eos limites incrementa perducta sunt, quibus cunctarum
Abbreviated transcription (Latin):
MNTU
SOLLeOENITAtUO ouectiss ion
totus mundꝰ est particeps: & unius
fidei pietas exigit. ut quic quid ꝓsa
lute uniũsorum gestum recolitur:
cõmunibꝰ ubiq gaudiĩs cȩlebretur.
Uerumptamen hodierna festiuitas. prec̃
illãm reuerentiam quam toto terrarum
orbe ꝓ meruit. speciali & ꝓpͥa NRȩ
urbis exultatione ueneranda est: ut
ubi p̃cipuorum apłorũ glorificatus
.ẽ. exitus. ibi indiȩ martyrii ȩꝗs sit
leciciȩ principatꝰ: Isti enim isti sunt ui-¬
ri. ꝑ quos tibi aeuargelium xpisti ro¬
ma resplenduit: & quȩ eras magistra
erroris. facta es discipula ueritatis:
sti sunt scĩ patres tui ueriq pasto¬
res: qui te cęlestibꝰ in serendam: multo
melius multoq felicuis condiderunt.
quam illi quorum primo studio: moe-¬
niuo tuorum fundamenta locata sunt.
Cquibꝰ is qui tibi nomen dedit. frater¬
nate cede fedauit Isti sunt scĩ qui
te adhanc głam ꝓ uexerunt: ut gens
scã. populus electꝰ. ciuitas sacerdota-¬

Expanded text:
mnium solemnitatum, dilectissimi, totus mundus est particeps, et unius fidei pietas exigit ut quidquid pro salute universorum gestum recolitur, communibus ubique gaudiis celebretur. Verumtamen hodierna festivitas, praeter illam reverentiam quam toto terrarum orbe promeruit, speciali et propria nostrae urbis exsultatione veneranda est: ut ubi praecipuorum apostolorum glorificatus est exitus, ibi in die martyrii eorum sit laetitiae principatus. Isti enim sunt viri per quos tibi Evangelium Christi, Roma, resplenduit; et quae eras magistra erroris, facta es discipula veritatis. Isti sunt sancti patres tui verique pastores, qui te regnis coelestibus inserendam multo melius multoque felicius condiderunt, quam illi quorum studio prima moenium tuorum fundamenta locata sunt: ex quibus is qui tibi nomen dedit fraterna te caede foedavit. Isti sunt qui te ad hanc gloriam provexerunt, 322 ut gens sancta, populus electus, civitas sacerdota