comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cybo. Omĩs enim qui lactat. inexꝑ¬
tus ẽ uerboꝵ iusticie: infans est
enĩ. ꝑ fectoꝵ est autem solidus cy¬
bus. eoꝵ qui ꝑ habitũ exercitatoᷤᷤ
habent sensus: ad separandũ bo¬
nũ a malo. hic enĩ uidemꝰ tamqͣ
diffinitum eẽ quẽ ꝑfectoꝵ dicit
solidum cybum: & hoc esse illud
quod ad corinthios scriptũ est.
sapientiã loquimur int̃ ꝑfectos.
Qͦs autẽ ꝑfectos uoluerit hoc loco
intelligi: subiecit atq ait. Qͥ ꝑ
habitum exercitatos habent sen¬
sus: ad separandũ bonum a ma¬
lo. hoc ergo qui inualida & in¬
exercitata m̃te non posst̃. ꝓfecto
nisi fidei quodã lacte teneantur.
ut & inuisibilia que non uident.
et intelligibilia que nondũ intel¬
ligunt credant. facile ad sacͥlegas
et uanas fabulas. ꝓmissione sci¬
entie seducuntur. ut et bonũ et
malũ non nisi corporalib imagi¬
nib cogitent: & ipsum dm̃ ñ ni¬
si aliquod eẽ corpus existiment.

Expanded text:
cibo. Omnis enim qui lactatur, inexpcibo. Omnis enim qui lactatur, inexpertus est verbum justitiae; infans est enim. Perfectorum est autem solidus cibus, eorum qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo » . Hic enim videmus tanquam definitum esse quem perfectorum dicit solidum cibum; et hoc esse illud quod ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur inter perfectos . Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit atque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo. Hoc ergo qui invalida et inexercitata mente non possunt, profecto nisi fidei quodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident, et intelligibilia, quae nondum intelligunt, credant, facile ad vanas et sacrilegas fabulas promissione scientiae ducuntur: ut et bonum et malum nonnisi corporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum nonnisi aliquod esse corpus existiment,
Abbreviated transcription (Latin):
nalib : qr id fic̃ sp̾itales caꝑe non
ualebant. Qͥcumq autẽ spirita
intellectu ipsi capiebant: ut sic in¬
les caꝑe quod loquebatur. Animał
quippe homo id ẽ qui scđm hominẽ
sapit. animalis quippe dictus ẽ¬
ab anima. carnalis a carne. qr ex
aĩa et carne constat totus homo.
ce putat hoc illa cruce actum esse
tantũmodo ut nob̃ usq ad mortẽ
ꝑ ueritate certantib imitandũ
preberetur exemplum. Nam si sci¬
ant huiꝰmodi homines qui nolunt
ẽẽ nisi hoĩes quẽadmodũ xp̃c cru¬
cifixus factus sit nob̃ sapientia a
deo. ꝙ iusticia. & scĩficatio. & redẽp¬
tio. ut quẽ admodũ scriptũ ẽ qui
non głarentur in homine. nec car¬
naliter dicerent. ego quidẽ sum
pauli. ego autẽ apollo. ego uͦ ce
in epła ad hebreos legitur. Cũ iã
deberetis tpr̃e ipso esse doctores
iterũ doctrina indigetis. quȩ sint
elementa sermonũ d̾i: & facti estiᷤᷤ
opus lacte habentes non solido

Expanded text:
nalibus; quia id sicut spirituales capere non nalibus; quia id sicut spirituales capere non valebant. Quicumque autem spiritintellectu ipsi capiebant, ut sic inles capere quod loquebar. Animalis enim homo, id est, qui secundum hominem sapit, animalis dictus ab anima, carnalis a carne, quia ex anima et carne constat totus homo; conferat Christi; et putat hoc illa cruce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hujusmodi homines, qui nolunt esse nisi homines, quemadmodum Christus crucifixus factus sit nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est, Qui non gloriarentur in homine, nec carnaliter dicerent, Ego quidem sum Pauli; ego autem Apollo; ego vero Cin Epistola ad Hebraeos legitur: « Cum jam deberetis tempore ipso esse doctores, iterum doctrina indigetis, quae sint elementa sermonum Dei; et facti estis opus habentes lacte, non solido
Abbreviated transcription (Latin):
retur: ac ꝑ hoc illi ea ipsa credebais
que spiritales insuꝑ agnoscebant.
gnorabitur autẽ ait qui ignorat:
qr nondũ reuelatũ est ei ut quod
credit sciat. Quod enĩ fit in hõis
mente. ipse dr̃ cognosci adeo: quia
d̾̃s illũ cognoscentem facit: sic̃ ait
alibi. Nunc autẽ cognoscentes dm̃:
immo cogniti a deo. Neq enĩ tunc
cognouerat eos ds̃ precognitos et
electos ante constitutionem mun
di: s tunc eos seipsũ cognoscere
fecerat. Hoc gͥ primitus cognito.
isti ut maiores. Illi ut lactis alim̃¬
tum: isti ut cybi solidam̃tum. Nul¬
la uidetur eẽ necessitas ut aliqua
secreta doctrine taceantur & abs¬
condantur fidelib paruulis. seor¬
sum dicenda maiorib. hoc ẽ intel¬
ligentiorib. & hoc ideo faciendũ
putetur qr dixit apłs. non potui
uob̃ loqui quasi spiritalib s qua¬
si carnalib. Hoc enĩ ipsũ quod ñ
iudic: auit se scire in eis nisi iħm
loqui quasi spiritalib s quasi car¬

Expanded text:
retur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, retur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spirituales insuper agnoscebant. Ignorabitur autem, ait, qui ignorat; quia nondum ei revelatum est, ut quod credit sciat. Quod cum fit in hominis mente, ipse dicitur cognosci a Deo; quia Deus illum cognoscentem facit, sicut alibi ait: Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo . Neque enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos et electos ante mundi constitutionem ; sed tunc eos seipsum cognoscere fecerat. 3. Hoc igitur primitus cognito, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur fidelibus parvulis, seorsum dicenda majoribus, hoc est intelligentioribus; et hoc ideo faciendum putetur, quia dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hoc ipsum enim quod non judicavit se scire in eis nisi Jesuloqui quasi spiritualibus, sed quasi car
Abbreviated transcription (Latin):
modo utriq cũ palam diceret᷑
audiebant. ꝓ suo modo quiq ca
crucifixus ut in remissionẽ pec¬
catoꝵ sanguinẽ funderet. qua eiꝰ
unigeniti passione diuma gr̃a cõ¬
mendatur: ut nemo in homine gle¬
tur: quomodo intelligebant. xp̃m
crucifixum. qr adhuc dicebant
ego sum pauli: numquid quomͦ
ipse paulus qui dicebat: michi
autẽ absit głari nisi in cruce do¬
mini nr̃i iħu xp̃i : de ipso itaq
xp̃o crucifixo et ipse ꝓ sua capa¬
citate cybum sumebat: ꝙ illos lac¬
te ꝓ eoꝵ infirmitate nutriebat.
Beniq illa que scripsit ad corm¬
thios. aliter utiq ab ipsis paruu¬
lis aliter a capaciorib posse intel¬
ligi sciens. ait. Si quis est int̃ uoᷤᷤ
ꝓpħa aut spiritalis. agnoscat q̃
scribo uob̃. qm̃ dii est mandatũ.
Si qͥs autẽ ignorat. ignorabitur.
Solidã ꝓfecto uoluit ẽẽ scientiã
spiritalium: ubi ñ sola accõmoda¬
retur fides. s certa cognitio tene¬

Expanded text:
modo utrique cum palam diceretur modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro suo modo quique capcrucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua ejus Unigeniti passione divina gratia commendatur, ut nemo in homine glorietur; quomodo intelligebant Christum crucifixum qui adhuc dicebant, Ego sum Pauli ? Numquid quomodo ipse Paulus qui dicebat, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi ? De ipso itaque Christo crucifixo, et ipse cibum pro sua capacitate sumebat, et illos lacte pro eorum infirmitate nutriebat. Denique illa quae scripsit ad Corinthios, aliter utique ab ipsis parvulis, aliter a capacioribus posse intelligi sciens, ait: Si quis est inter vos propheta aut spiritualis, agnoscat quae scribo vobis, quia Domini est mandatum: si quis autem ignorat, ignorabitur . Solidam profecto voluit esse scientiam spiritualium, ubi non sola fides accommodaretur, sed certa cognitio tene
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. non solũ excusatione
dealbanda uerũ etiam p̃dicatioe
laudanda iudicentur. Primũ gͦ
scire debet caritas ur̃a. qd ipse
xp̃c crucifixus. quo uelut lacte
paruulos aluisse se dicit apłs.
ipsa uͦ caro eiꝰ in qua facta est
uera mors eiꝰ. & uulnera uera
confixit sanguinis ꝑcussi. ñ eo
modo a carnalib quo a spiri¬
talib cogitatur. & illis ẽ. lac istiᷤᷤ
cybus : qr & si non audiunt am¬
pliꝰ. intelligunt ampliꝰ. Non e¬
nim ȩqualiter mente ꝑcipitur:
etiam quod in fide pariter ab
utrisq recipitur. Ita fit ut p̃di
gentib stulticia: & ipsis uocatiᷤᷤ
iudȩis & grecis. dĩ uirtus & dei
sapientia: s carnalib paruuliᷤ
id tantum credendo tenentib.
spitalib autẽ capaciorib. id etiã
intelligendo cernentib. Illis ergo
tamquã lacteus potus: istis tãꝗͣ
solidus cybus: non qr hoc illi ali¬
ter in popłis. isti aliter in cubi¬
culis cognouerunt: s qͦd eodẽ

Expanded text:
possunt, non solum excusatione possunt, non solum excusatione dealbanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo scire debet Charitas vestra, quod ipse Christus crucifixus, quo velut lacte parvulos aluisse se dicit Apostolus; ipsa vero caro ejus, in qua facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisque percussi, non eo modo a carnalibus quo ab spiritualibus cogitatur, et illis est lac, istis cibus; quia et si non audiunt amplius, intelligunt amplius. Non enim aequaliter mente percipitur, etiam quod in fide pariter ab utrisque recipitur. Ita fit ut praedicGentibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia : sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem
Abbreviated transcription (Latin):
dñi nr̃i ubi dicit. ad¬
huc multa habeo uo¬
bis dicere. s non potestis porta¬
re modo. exortam difficilem quȩs¬
tionẽ me recolo distulisse ut de
spacio tractaretur: qr illũ mo¬
dus competens cõpellebat fini¬
re sermonẽ. Nẽ ergo qm̃ tempꝰ
est ꝓmissa reddendi. ꝑtractetur
ut dominꝰ ipse donauerit: qui
cordi nr̃o ut ꝓponeretur inges¬
sit. Hec ẽ autem questio utrũ
spiritales homines habeant ali¬
quid in doctrina qd̃ carnalib
taceant et spiritalib dicant.
Qͥa si dixerimꝰ non habeñ:
respondebitur nobis. Qͥd ẽ ergo
quod dicebat apłs scribens ad
corinthios. non potui loqui uo¬
bis quasi sp̃ualib. s quasi car¬
nalib: quasi paruulis in xp̃o¬
lac uobis potũ dedi non escam. Ñ¬
dum enĩ poteratis : s nec adhuc qͥ¬
dem potestis. Adhuc enĩ estis car¬
nales. Si autẽ dixerimꝰ habent.
timendũ et cauendũ est ne sub
hac occasione in occultis nefaria
doceantur : & spiritalium noĩe
uelut ea que carnales caꝑe ñ

Expanded text:
nostri, ubi dicit, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, exortam difficilem quaestionem me recolo distulisse, ut inde otiosius tractaretur, quia illum modus competens compellebat finire sermonem. Nunc ergo quoniam tempus est promissa reddendi, pertractetur ut Dominus ipse donaverit, qui cordi nostro ut proponeretur ingessit. Haec est autem quaestio: utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant. Quia si dixerimus, Non habent; respondebitur nobis, Quid est ergo quod dicebat Apostolus scribens ad Corinthios: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Chrilac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere non
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ in quit ꝑfecti hoc sapimus. & si
quit alit̃ sapitis: hoc quoq uob̃
d̾s reuelabit. & ne forte incurre¬
rent in seductores. qͥ eos uellent
a fide auertere ꝓmittendo scienti¬
am ueritatis. & hoc putarent ẽẽ
quod dixit apłs. id quoq uob̃ d̾̃s
reuelabit: continuo subiunxit. Ue¬
runtam̃ in quod ꝑuenimꝰ. in eo am¬
bulemꝰ. Si quid ergo intellexeris
qd̃ non sit contra regłam catholi¬
ce fidi. ad quã uelut uiam que te
ducit ad patriam ꝑuenisti. ꝙ sic
intellexeris ut inde dubitare om̃i¬
no non debeas. ad de ad ȩdyficium:
noli tam̃ relinquere fundamentũ.
Si debent maiores docere aliquio
et seipsis longe maiores ꝓpħas et
apłos non dicant aliquid fuisse m̃¬
titos. Non autẽ solũ uaniloquos &
mentis seductores fabulosa & ua¬
na garrientes. et in eis uanitati¬
b uelut altam scientiam ꝓmitten¬
tes. contra regłam fidei quã catho¬
licam suscepistis. cauere debetis:
uerũetiam ipsos qui de ipsa diui¬

Expanded text:
 inquit, perfecti, hoc sapiamus: et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Et ne forte incurrerent in seductores, qui eos vellent a fide avertere promittendo scientiam veritatis, et hoc putarent esse quod dixit Apostolus, id quoque vobis Deus revelabit; continuo subjunxit, Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus . Si quid ergo intellexeris quod non sit contra regulam catholicae fidei, ad quam, velut viam quae te ducat ad patriam, pervenisti; et sic intellexeris, ut inde dubitare omnino non debeas: adde aedificium, noli tamen relinquere fundamentum. Sic debent majores docere aliquid et seipsis longe majores Prophetas et Apostolos non dicant aliquid fuisse mentitos. Non autem solum vaniloquos et mentis seductores fabulosa et falsa garrientes, et in eis vanitatibus velut altam scientiam promittentes contra regulam fidei, quam catholicam suscepistis, cavere debetis: verum etiam ipsos qui de ipsa divi
Abbreviated transcription (Latin):
lo concipiuntur ab angłis: hoc
infirmitas humana in qua ad¬
huc erant ferre non posset. Sp̃i¬
talis autẽ homo quilibet potest
alterũ hominẽ docere qd̃ nouit.
si ꝓficiendo capaciorẽ facit sp̃c
sc̃s: in quo et ipse doctor aliqͥd
amplius addiscere potuit. ut sint
ambo docibiles deo: quãquã et
inter ipsos spiritales st̃ utiq aliis
alii capaciores atq meliores: ita ut
quidã illoꝵ ad ea ꝑuenerit que ñ
licet homini loqui. Qua occasiõe
quã sanitas non recipit eccłȩ. nes¬
cio quib fabulis plenã stultissi¬
ma presũptione finxert̃ hanc eẽ
dicentes unde dixerat raptũ se
fuisse in tercium cęlũ. & illic au¬
disse ineffabilia uerba quȩ non
licet homini loqui: ubi si dixisset
quȩ adhuc non licet homini loqͥ.
dacia. Cum uͦ dixerit quȩ ñ licet
homini loqui: isti qͥ sunt qui hȩc
audeant impudenter atq infeli
citer loqui: Sed iam istũ sermo¬
nẽ hoc fine concludam: ꝑ quẽ uos

Expanded text:
lo conspiciuntur ab angelis, haec lo conspiciuntur ab angelis, haec infirmitas humana, in qua adhuc erant, ferre non posset. Spiritualis autem homo quilibet potest alterum hominem docere quod novit, si proficiendo capaciorem faciat Spiritus sanctus, in quo et ipse doctor aliquid amplius addiscere potuit, ut sint ambo docibiles Deo . Quanquam et inter ipsos spirituales sunt utique aliis alii capaciores atque meliores; ita ut quidam illorum ad ea pervenerit quae non licet homini loqui. Qua occasione quam sanitas non recipit Ecclesiae, nescio quibus fabulis plenam, stultissima praesumptione finxerunt, dicentes hanc esse, unde dixerit raptum se fuisse in tertium coelum, et illic audisse ineffabilia verba, quae non licet homini loqui: ubi si dixisset: Quae adhuc non licet homini loqui,dacia. Cum vero dixerit quae non licet homini loqui , isti sunt, qui haec audeant impudenter et infciter loqui? Sed jam istum sermonem hoc fine concludam; per quem vos
Abbreviated transcription (Latin):
de quib dicit apłs: qr cognoscentes
dm̃ non sicut dm̃ glorificauerunt.
Qͥd enim ꝓdest habere intelligen¬
tiam ueram de immutabili bono:
ei qui non tenet ꝑ quẽ lib̾etur a
malo: ꝓrsus ammonitio beatissi¬
mi apłi: de ur̃is cordib non rece¬
dat. Si qͥs uob̃ eugłizauerit p̃ter
quã qd̃ accepistis: anathema sit.
Non ait plus quã accepistis: sed
preter quã quod accepistis. Nam
si illud diceret. sibi ipse p̃iudicara:
qui cupiebat uenire ad thesaloni¬
censes ut suppleret que illoꝵ fid̾i
defuerunt. Sed qui supplet. quod
minus erat addit: non qd̃ inerat
tollit. Qͥ autẽ pret̃greditur fidei
regłam: non accedit in uia. s re¬
cedit de uia. Quod itaq ait dñs.
adhuc multa habeo uobis dicere.
s non potestis portare mͦ. adicien¬
da illis fuerant que nesciebant.
non que didicerant euertenda. Ꝙ
ille quidem sicut in pristino ser¬
mone iam exposui potuit hoci¬
ta dicere: qr illa ipsa quȩ docue¬
rat si uellet eis sic aꝑire ut in il¬

Expanded text:
ia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt . Quid enim prodest habere intelligentiam veram de immutabili bono, ei qui non tenet per quem liberetur a malo? Prorsus admonitio beatissimi Apostoli de vestris cordibus non recedat: Si quis vobis evangelizaverit praeter quod accepistis, anathema sit . Non ait, plus quam accepistis; sed, praeter quod accepistis. Nam si illud diceret, sibi ipse praejudicaret, qui cupiebat venire ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum fidei defuerunt. Sed qui supplet, quod minus erat addit, non quod inerat tollit: qui autem praetergreditur fidei regulam, non accedit in via, sed recedit de via. 8. Quod itaque ait Dominus, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo; adjicienda illis fuerant quae nesciebant, non quae didicerant evertenda. Et ille quidem, sicut in pristino sermone jam exposui, potuit hoc ita dicere, quia illa ipsa quae docuerat, si vellet eis sic a
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ iam credidamꝰ in eũ:
ut eligeret nos. Nam si iã cre¬
dentes elegit:electos elegit.Cur
Hic certe uacat uana illoꝵ racio¬
cinatio qui p̾scientiam d̃i defen¬
dunt contra grãm d̃i. & ideo di¬
cunt nos electos ante mundi con¬
titutionẽ: qr p̃sciuit nos ds futu¬
ros bonos. non seipsum nos fac¬
turum bonos. Non hoc dicit qui
electuri. Non enim alit̃ ẽẽ pos¬
semꝰ boni: nisi forte dicendꝰ est
bonꝰ qui non elegit bonũ. Qͥd gͦ
elegit in non bonis:non enim
electi sunt qr boni fuerunt: qui
boni ñ eẽnt nͥ electi ẽẽnt. Alioqͥn
grã iam ñ est gr̃ã: si p̃cessisse con¬
tendimꝰ merita. Hȩc quippe ȩlec
tio ẽ gr̃ẽ : de qua dicit apłs.
Sic gͦ et in hoc tp̃re reliquie ꝑ
ȩlectionẽ grẽ salue. facte sunt.
Unde: Subiungit. Si enĩ grã. iã
non ex oꝑib. Alioquin grã iã
non ẽ grã. Audi ingrate: ingra¬
te audi. Non uos me elegistis. s

Expanded text:
Neque enim jam credideramus in eum, Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit. Cur » Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, quielecturi. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus, qui non eligit bonum. Quid ergo eligit in non bonis; non enim electi sunt, quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent: « Alioquin gratia jam non est gratia , » si praecessisse contendimus merita. Haec tiae est, de qua dicit Apostolus: Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Unde subjungit: Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Audi, ingrate, audi: Non vos me elegistis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
serceat disciplinã. Ita in domosua.
eccłasticũ et quotdãmͦ episcopale
implebit officium ministrans .xͦ:
ut inet̾num sit cũ ipso. Nam et
illam maximã passionis ministra.¬
tionẽ: multi ex ur̃o numero mi¬
nistrart̃. Multi ñ ep̃i neq cleri¬
ci. iuuenes et uirgines. senescũ
iuniorib. multi coniugati & con
iuigate. multi patres matresq fa¬
suas in eiꝰ martyrio posuerunt.
et honorificante patre. coronas

Expanded text:
erceat disciplinam: ita in domo sua erceat disciplinam: ita in domo sua ecclesiasticum et quodammodo episcopale implebit officium, ministrans Christo ut in aeternum sit cum ipso. Nam et illam maximam passionis ministrationem multi ex vestro numero ministrarunt: multi non episcopi neque clerici, juvenes et virgines, seniores cum junioribus, multi conjugati et conjugatae, multi patres matresque fasuas in ejus martyrio posuerunt, et honorificante Patre coronas
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ finis legis. xp̃c ad iusticiam oĩ
credenti. minister ẽ. xp̃i. usq ad
illud opus magne caritatis: qd̃
hoc ꝓpt̾ sua membra dicturus ẽ.
cũ ꝓ istis fecisti. ꝓ me fecisti. De ta¬
li quippe oꝑe etiam se ministrũ
facere & appellare dignatꝰ est ubi
ait. Sicut filiꝰ hominis ñ uenit
ministrari s ministrare: & dĩãm
suam ponere ꝓ multis. Hinc gͦ est
unusqͥsq minister xp̃i: unde est¬
minister et. xp̃c. Sic ministrant̃e
xp̃o honcrificabit pater eiꝰ. honore
illo magno ut sit cũ filio eiꝰ: nec um¬
quã deficiat felicitas eius. Cũ gͦ au¬
ditis fres dñm dicentẽ. ubi egosũ
illic & minister m̃s erit: nolite tañ¬
tũmodo bonos episcopos & clericos
cogitare. Etiam uos ꝓ modo ur̃o
ministrate xp̃o bene uiuendo. e¬
lomosinas faciendo. nom̃ doctri¬
namq eiꝰ quib potueritis predi¬
cando: ut unusquisq etiam pater¬
familias hoc nomine agnoscat pa
moneat. doceat. hortetur. corripi¬
at. impendat beniuolentiam: ex¬

Expanded text:
m finis Legis Christus, ad justitiam omni credenti , minister est Christi usque ad illud opus magnae charitatis, quod hoc propter sua membra dicturus est: Cum pro istis fecisti, pro me fecisti. De tali quippe opere etiam se ministrum facere et appellare dignatus est, ubi ait: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam ponere pro multis . Hinc est ergo unusqminister et Christus. Sic ministrantem Christo honorificabit Pater ejus honore illo magno, ut sit cum Filio ejus, nec unquam deficiat felicitas ejus. Cum ergo audistis, fratres, Dominum dicentem: Ubi ego sum, illic et minister meus erit, nolite tantummodo bonos episcopos et clericos cogitare. Etiam vos pro modulo vestro ministrate Christo, bene vivendo, eleemosynas faciendo, nomen doctrinamque ejus quibus potueritis praedicando; ut unusquisque etiam paterfamilias hoc nomine agnoscat patadmoneat, doceat, hortetur, corripiat; impendat benevolentiam, ex
Abbreviated transcription (Latin):
uit et ipse ambulare. Debet etiã
si porrigit esurienti panẽ. de mi¬
scłia facere non de iactantia: ñ
aliud ibi querere quã opus bonũ.
nesciente sinistra quid faciat dex¬
tera: id÷ ut alienetur intentio
cupiditatis ab oꝑe caritatis. Qi
sic ministrat: xp̃o ministrat. Rec¬
mis meis fecisti: mͥ fecisti. Nec ea
tantũ que ad miscđiam ꝑtinent
corporalem. s omĩa oꝑa bona ꝓpt̃¬

Expanded text:
ille, et ipse ambulare . Debet etiam, ille, et ipse ambulare . Debet etiam, si porrigit esurienti panem, de misericordia facere, non de jactantia; non aliud ibi quaerere quam opus bonum, nesciente sinistra quid faciat dextera , id est, ut alienetur intentio cupiditatis ab opere charitatis. Qui sic ministrat, Christo ministrat; recmis meis fecistis, mihi fecistis. Nec ea tantum quae ad misericordiam pertinent corporalem, sed omnia opera bona p
Abbreviated transcription (Latin):
ministrauit. Nam et loculos ipse
habebat: et qũauis ex eis que mit¬
tebant᷑ sceleratissime furarecur.
ꝑ illũ tam̃ etiã tam necessaria pa¬
rabantur. Hinc ẽ illud qd̾ cũ ei
diceret dñs. qd̃ facis fac celerit. ar¬
bitrati st̃ quidam qd̃ eum usserit
ꝓpt̾ diem festum necessaria p̃para¬
re: uel indigentib aliquid dare.
Nullomodo gͥ de huiꝰcemodi miniᷤ¬
tris diceret dñs. ubi sũ ego ibi erit
et minister m̃s. et si qͥs michi mi¬
nistrauerit honorificabit eũ pat̃
m̃s: qm̃ iudam talia ministrantẽ.
reꝓbatũ potius quã honoratũ ui¬
demꝰ. Utquid ergo alibi queximus
qͥd sit ministrare: xp̃o: et ñ potius
in istis ipsis uerbis agnoscimꝰ: cũ
enĩ dixit. si quis mͥ ministrat me
sequat᷑: hoc intelligi uoluit. ac si
diceret. Si qͥs me non sequit᷑. non
mͥ ministrat. Ministrant enĩ ib̃u
uias ambulet meas ñ suas: sicut
alibi scriptũ est. Qͥ se dicit in xp̃o
manere:debet sicut ille ambula

Expanded text:
ministravit; nam et loculos ipse ministravit; nam et loculos ipse habebat: et quamvis ex eis quae mittebantur sceleratissime furaretur, per illum tamen etiam necessaria parabantur . Hinc est illud quod cum ei diceret Dominus, Quod facis, fac celeriter; arbitrati sunt quidam, quod eum jusserit propter diem festum necessaria praeparare, vel indigentibus aliquid dare . Nullo modo igitur de hujuscemodi ministris diceret Dominus, Ubi sum ego, ibi erit et minister meus; et, Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus: quoniam Judam talia ministrantem, reprobatum potius quam honoratum videmus. Utquid ergo alibi quaerimus quid sit ministrare Christo, et non potius in istis ipsis verbis agnoscimus? Cum enim dixit, Si quis mihi ministrat, me sequatur; hoc intelligi voluit, ac si diceret, Si quis me non sequitur, non mihi ministrat. Ministrant ergo Jesu vias ambulet meas, non suas: sicut alibi scriptum est, Qui se dicit in Christo manere, debet sicut ambulavit
Abbreviated transcription (Latin):
erit sine illo:s aut quando esse
male poterit cũ illo: audi euiden¬
tius. Si qͥs mͥ ministrauerit: ho¬
norificabit eũ pater m̃s. Quo ho¬
nore: nisi ut sit cũ filio eiꝰ: quoo
.enĩ suꝑius ait. ubi ego sũ illic
et minister ms̃ erit. hoc incelli¬
gitur exposuisse cũ dicit. hono¬
rificabit eũ pater m̃s. Nam quẽ
maiorẽ honorem poterit adop¬
tatus: accipere. quã ut sit ubi
ẽ unicus: non ęqualis factus di¬
uinitati. s consotiatus eternita¬
ti: ᷤ quid sit autẽ ministrare. xp̃o.
cui oꝑi merces tanta ꝓponitur:
hoc potius debemꝰ inquirere. Si
enĩ hoc pucauerimꝰ esse. xp̃o miniᷤ¬
trare. ea quȩ st̃ corpori necessa¬
ria p̃parare. aut cenanti cybũ
coquere. uel apponere. uel pocu¬
lũ dare. potumq miscere : fece¬
runt hoc illi qͥ potuert̃ eum in
corpore habere p̃sentẽ. sicut ma¬
rtha et maria. quando et laza¬
rus unus erat ex recũbentibus.
Sed eo modo etiam iudas ꝑdicus

Expanded text:
erit sine illo, aut quando male erit sine illo, aut quando male esse poterit cum illo? Audi evidentius: Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quo honore, nisi ut sit cum Filio ejus? Quid enim superius ait? Ubi ego sum, illic et minister meus erit. Hoc intelligitur exposuisse cum dicit: Honorificabit eum Pater meus. Nam quem majorem honorem accipere poterit adoptatus quam ut sit ubi est unicus, non aequalis factus divinitati, sed consociatus aeternitati? Quid sit autem ministrare Christo, cui operi merces tanta promittitur, hoc potius debemus inquirere. Si enim hoc putaverimus esse Christo ministrare, ea quae sunt corpori necessaria praeparare, aut coenanti cibum coquere vel apponere, vel poculum dare, potumque miscere, fecerunt hoc illi qui potuerunt eum in corpore habere praesentem, sicut Martha et Maria, quando et Lazarus unus erat ex recumbentibus. Sed eo modo Christo etiam Judas perditus
Abbreviated transcription (Latin):
rificaturus ẽẽt dm̃. Cũ esses uini¬
or cingebas te & ambulabas ubi
uolebas: cũ aute senueris. alt̃ te
cinget. et feret quo tu uis. Ubi
satis exp̃ssit non a seipso s ab a¬
lio debere occidi: qui uestigia se¬
qͥtur. xp̃i. Cũ gͦ cause articulus
uenerit ut hec conditio ꝓpona¬
tur. aut faciendũ ẽẽ contra dei
p̃ceptũ aut ex hac uita emigͣn¬
alterũ eligere cõminante mortẽ
ꝑsequutore: ibi eligat deo dilec¬
to emori quã offenso uiuere. Ibi
oderit in hoc mundo animã suã:
ut in uita eternam custodiat eã.
Si qͥs mͥ ministrat me sequat᷑. Qo
ẽ me sequat᷑: nisi me imitetur:
petrus relinquens nob̃ exemplũ:
ut sequam᷑ uestigia eiꝰ. Ecce qd̃
dictum ẽ. si qͥs michi meͣ sequat᷑.¬
Quo fructu. qua mercede: quo p̃¬
mio: et ubi sum inquit ego: il¬
lic et minister m̃s erit. Gratiᷤᷤ ame:¬
tur: et oꝑis quo ministret᷑ illi
p̃tium sit eẽ cũ illo. Ubi enĩ bene

Expanded text:
rificaturus erat Deum: Cum esses junirificaturus erat Deum: Cum esses junior, cingebas te, et ibas quo volebas; cum autem senueris, alter te cinget, et feret quo tu non vis . Ubi satis expressit, non a seipso, sed ab alio debere occidi, qui vestigia sequitur Christi. Cum ergo causae articulus venerit, ut haec conditio proponatur, aut faciendum esse contra Dei praeceptum, aut ex hac vita emigranalterum eligere, comminante mortem persecutore; ibi eligat Deo dilecto emori, quam offenso vivere: ibi oderit in hoc mundo animam suam, ut in vitam aeternam custodiat eam. 11. Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quid est, me sePetrus, relinquens nobis exemplum ut sequamur vestigia ejus. Ecce quid dictum est, si quis mihi ministratQuo fructu, qua mercede, quo praemio? Et ubi sum, inquit, illic et minister meus erit. Gratis ametur, ut operis quo ministratur illi pretium sit esse cum illo. Ubi enim bene
Abbreviated transcription (Latin):
sus eugłicus. Sequit᷑ emĩ. E qui
odit animã suã in hoc mundo:
in uitã eternã custodit eam. Er¬
go qd̃ supra dictũ est qui amat
subintelligitur in hoc munoo:
ipse itaq ꝑdec. Qͥ aut̃ odit uti¬
q in hoc mundo. in uitã et̃nã
ipse custodit. Magna et mira
sententia. quẽadmodũ sit homi¬
niᷤ in animã suã amor ut pereat:
odium ne ꝑeat. Si male amaueriᷤ
t̃ẽ odisti: si bene oderis t̃e amasti.
felices qui odunt custodiendo: ne
ꝑdant amando. S uide ne tibi
subrepat. ut teipsũ uelis interi¬
mere: sic intelligendo qd̃ debes
odisse in hoc mundo animã tuã.
Hinc enim quidam maligni atq
ꝑuersi. in seipsis crudeliores &e sce¬
leratiores homicidis. flãmis se do¬
nant. aquis p̃focant: p̃cipicio col¬
lidunt et ꝑeunt. Hoc xp̃e ñ docu¬
it: immo etiã diabolo p̃cipiciũ
suggerenti respondit. Redi retro
sathanas. Scriptũ est. Non temp¬
tabis dnm dm̃ tuum. Petro aut̃
dixit: significans qua morte cla¬

Expanded text:
cus sensus. Sequitur enim: Et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Ergo quod supra dictum est, qui amat, subintelligitur, in hoc mundo, ipse utique perdet: qui autem odit, utique in hoc mundo; in vitam aeternam ipse custodiet. Magna et mira sententia, quemadmodum sit hominis in animam suam amor ut pereat, odium ne pereat! Si male amaveris, tunc odisti: si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne perdant amando. Sed vide ne tibi subrepat ut teipsum velis interimere, sic intelligendo quod debes odisse in hoc mundo animam tuam. Hinc enim quidam maligni atque perversi, et in seipsis crudeliores et sceleratiores homicidae, flammis se donant, aquis praefocant, praecipitio collidunt, et pereunt. Hoc Christus non docuit, imo etiam diabolo praecipitium suggerenti respondit: Redi retro, satanas; scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum . Petro autem dixit, significans qua morte glo
Abbreviated transcription (Latin):
uocẽ pastoris audiebant. In illa e¬
rat multitudine que dñm ueni¬
ent̃e. tanta deuotione laudabat:
tanto agmnine deducebat. Ei die¬
tũ est noli timere. illũ agnosce
qui a te laudatur. et noli crepida¬
re cũ patitur: qr ille sanguis fun¬
dicur ꝑ quẽ tuum delictũ delea
ne in quo nemo sederat. hoc enĩ
apud alios eugłistas inuenitur:
intelligimꝰ popłm gentium qui
legẽ dñi non acceꝑat. Asinã uͦ. qi

Expanded text:
vocem pastoris audiebant; in illa evocem pastoris audiebant; in illa erat multitudine quae Dominum venientem tanta devotione laudabat, tanto agmine deducebat. Ei dictum est, Noli timere: illum agnosce qui a te laudatur, et noli trepidare cum patitur; quidetur, per quem tuum delictum deleatullum asinae, in quo nemo sederat hoc enim apud alios evangelistas invenitur: intelligitur populus gentium, qui legem Domini non acceperat. Super asi
Abbreviated transcription (Latin):
scripta de eo. et hec fecerunt ei:
idest ñ alia fecer̃t ei. quã illa que
erant scripta de eo. Recolentes qͥp
eloquia ꝓpħaꝵ in pullo asine se¬
derit. Testimonium gͦ ꝑhibebat
turba que erat cũ eo quando la¬
zarũ uocauit de monum̃to: et

Expanded text:
nt de eo, et haec fecerunt ei, id est, non alia fecerunt ei, quam illa quae erant scripta de eo. Recolentes quipeloquia Prophetarum in pullo asinae sederit. 7. Testimonium ergo perhibebat turba quae erat cum eo quando Lazarum vocavit de monumento, et
Abbreviated transcription (Latin):
leȩ: et rogabant eum dicente.
Bnẽ: uolumꝰ ih̃m uidere. Uenit
phylippus. & dicit andreȩ. Andre¬
as rursũ et phybippus: dicunt
pondit. Ecce uolunt eũ iudeioc¬
cidere: gentiles uidere. S etiam
illi ex iudeis erant: qui clama¬
bant benedictus qui uenit in
nomine dni rex isrł. Ecce illi ex
circũcisione. illi ex p̃putio. uelut
parietes de diu̾so uenientes: et
in unam fidem xp̃i pacis oscło
concurrentes. Audiamꝰ ergo uocẽ
lapidis angularis. Iħe autẽ in¬
quit respondit eis dicens. Uenit
hora: ut clarificetur filiꝰ homi
nis. Hic qͥsquã forsitan pucat.i¬
deo se dixisse glorificatũ: qr gen¬
tiles eum uolebant uidere. Non
ita ẽ. Sed uidebat ipsos gentileᷤᷤ
post passionẽ et resurrectionẽ
suam in om̃ib gentib creditu¬
ros: qr sicut dicit apl̃s cecitas ex

Expanded text:
ant eum, dicentes: Domine, volumus Jesum videre. Venit Philippus, et dicit Andreae: Andreas rursum et Philippus dicunt ponderit. Ecce volunt eum Judaei occidere, Gentiles videre: sed etiam illi ex Judaeis erant qui clamabant, Benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel. Ecce illi ex circumcisione, illi ex praeputio, velut parietes duo de diverso venientes, et in unam fidem Christi pacis osculo concurrentes: audiamus ergo vocem lapidis angularis. Jesus autem, inquit, respondit eis dicens: Venit hora ut glorificnis. Hic quisquam forsitan putet ideo se dixisse glorificatum, quia gentiles eum volebant videre. Non ita est, sed videbat ipsos gentiles post passionem et resurrectionem suam in omnibus gentibus credituros, quia, sicut dicit Apost
Abbreviated transcription (Latin):
qui uenit in nomine dñi rex isrł
Rami palmaꝵ laudes st̃ significan¬
tes uictoriam. qr erat dñs mortẽ
moriendo suꝑaturus: et tropheo
crucis mortẽ de diabolo mortis
principe triumphaturus. Nex
aut̃ẽ. obsecrantis ẽ osanna. sicut
nonnulli dñt qui hebreã lin¬
guã nouert̃: magis affectũ in¬
dicans quã rem aliquã signifi¬
cans: sicut in lingua nr̃a latina
quas interiectiones uocant. uelut
cũ dolentes dicimꝰ eheu. uel cũ
delectam᷑ dicimus uã. uel eũ mi¬
ramur dicimꝰ orem magnã. Tunc
enĩ õ nicħ significat: nisi mira¬
ntis affectum. Qͦd ideo credendũ
ẽ ita ẽẽ. quia neq grecus neq la¬
tinus hoc incerp̃tari potuit: sic̃
illud. qui dixerit frĩ suo racha.

Expanded text:
mine Domini, rex Israel. Rami palmarum laudes sunt, significantes victoriam; quia erat Dominus mortem moriendo superaturus, et tropaeo crucis de diabolo mortis principe triumphaturus. Vox autem obsecrantis est, Hosanna, sicut nonnulli dicunt qui hebraeam linguam noverunt, magis affectum indicans, quam rem aliquam significans: sicut sunt in lingua latina quas interjectiones vocant, velut cum dolentes dicimus, Heu! vel cum delectamur, Vah! dicimus; vel cum miramur, dicimus, O rem magnam! tunc enim, O, nihil significat, nisi mirantis affectum. Quod ideo credendum est ita esse, quia neque Graecus, neque Latinus hoc interpretari potuit: sicut illud, Qui dixerit fratri suo, Racha .
Abbreviated transcription (Latin):
recõbente lazaro qui fuerat a mor¬
tuis suscitatus. post unguentũ
diffusum suꝑ pͣeoes eiꝰ unde domꝰ
odore completa ẽ. postea quã ua¬
nam seuitiam et stultissimũ & de¬
m̃tissimũ scelus. iudei de occiden¬
do lazaro corde ꝑdito conceꝑunt.
de quib omĩb ut potuimꝰ quod
cuti sumꝰ. nunc intendat caritas
urã. ante dñ passionẽ quantus
fructus apparuerit p̃dicationis
eiꝰ: et quantus grex ouiũ ex his
quȩ ꝑierant domꝰ isrł uocẽ pas¬
toris audierit. Sic enĩ loquitur

Expanded text:
recumbente Lazaro, qui fuerat mortuus suscitatus, post unguentum effusum super pedes ejus, unde domus odore completa est; posteaquam vanam saevitiam, et stultissimum et dementissimum scelus Judaei etiam de occidendo Lazaro corde perdito conceperunt; de quibus omnibus ut potuimus, quod cuti sumus: nunc intendat Charitas vestra, ante Domini passionem quantus fructus apparuerit praedicationis ejus, et quantus grex ovium ex his quae perierant domus Israel, vocem pastori
Abbreviated transcription (Latin):
one gͥ istoꝵ gentilium qͥ eũ
uidere cupiebant. adnunciat fu¬
turã plenitudinẽ gentium: & ꝓ¬
mittit iam iamq adesse horam
glorificationis suȩ: qua facta gen
de p̃dictũ est: exaltare suꝑ cȩlos
d̾s. et suꝑ omẽm terrã gła tua.
dicit apls. Cecitas ex parte isrł
facta ẽ: donec plenitudo gentiũ
intraret. S qr altitudinẽ glori¬
ficationis oportuit ut p̃cederet
humilitas passionis: ideo secutꝰ
nisi granũ frum̃ti cadens in t̾rã
mortuũ fuerit: ipsũ solũ manet.

Expanded text:
 gentilium, qui eum videre cupiebant, annuntiat futuram plenitudinem gentium. Et promittit jamjamque adesse horam glorificationis suae, qua facta in cde praedictum est: « Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua  Caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret. » Sed altitudinem glorificationis oportuit ut praecederet humilitas passionis, ideo secutus nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum man
Abbreviated transcription (Latin):
se in mundũ utiq nascendo de
uirgine. ut testimonium ꝑhibe¬
at ueritati. S qr ñ om̃iũ ẽ fides
adiunxit atq ait. Omĩs qͥ ẽ ex
ueritate: audit uocẽ meam. Au¬
dit utiq interiorib uocib. id est
obaudit meȩ uoci: quod tantun¬
dem ualeret si diceret credit michi.
Cum itaq xp̃c testimonium ꝑhi¬
bet ueritati: ꝓfecto testimoniũ
ꝑhibet sibi. Eius quippe uox est.
Ego sum ueritas. & dixit qͦq alio
loco. ego testimonium ꝑhibeo de
me. Quod uͦ ait omĩs qui ẽ ex
ueritate audit uocem meam: gͣ¬
tiam cõmendauit. qua scđm ꝓpo¬
situm uocat. De quo ꝓposito dicit

Expanded text:
se in mundum, utique nascendo de se in mundum, utique nascendo de virgine, ut testimonium perhibeat veritati. Sed quia non omnium est fides , adjunxit, atque ait: Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Audit utique interioribus auribus, id est, obaudit meae voci: quod tantumdem valeret si diceret, Credit mihi. Cum itaque Christus testimonium perhibet veritati, profecto testimonium perhibet sibi: ejus quippe vox est, Ego sum veritas : et dixit alio quoque loco, Ego testimonium perhibeo de me . Quod vero ait, Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam, gratiam commendavit qua secundum propositum vocat
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ regnum ñ est de hoc mun¬
do: neq regem se talem ẽẽ fatea¬
tur. cuiꝰ regnũ putetur ẽẽ de mun¬
do. Talem quippe sentiebat: qui
dixerat. Ergo rex es tu: cui respon¬
sum est. tu dicis qr rex sum ego.
Bictum ẽ enim. tu dicis. ac si dictũ
esset carnalis carnaliter dicis. De¬
inde subiungit. Ego in hoc natus
sum. & ad hoc ueni in mundum.
ut testimonium ꝑhibeam uerita¬
ti. Non ẽ ꝓducenda huiꝰ ꝓnomi¬
nis syllaba. qd̃ ait in hoc natus
sum. tamquã dixerit in hac re
natus sum: s corripienda tãquã dit
ad hanc rem natus sum: uel ad
hoc natus sum. sicut ait ad hoc ue¬
ni ĩmun dũ. In greco namq
eugłio ni chil est huiꝰ loquuti¬
onis ambiguum. Unde manifes¬
tum est eum temporalem natiui¬
tem suam hic cõmemorasse qua
incarnatus uenit in mundum:
non illam sine initio qua deus
erat : ꝑ quẽ d̃s pat̃ condidit mun¬
dũ. In hoc gͦ se dixit natũ. id ẽ
ꝓͣter hoc natum. & ad hoc uenis¬

Expanded text:
cujus regnum non est de hoc muncujus regnum non est de hoc mundo, neque regem talem se esse fateatur, cujus regnum putetur de hoc mundo. Talem quippe sentiebat qui dixerat: Ergo rex es tu? cui responsum est: Tu dicis quia rex sum ego. Dictum est enim Tu dicis ac si dictum esset: Carnalis carnaliter dicis. Deinde subjungit: Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Nam producenda hujus pronominis syllaba, quod ait, in hoc natus sum, tanquam dixerit: In hac re natus sum; sed corripienda, tanquam dixerit: In hanc rem natus sum, vel: Ad hoc natus sum, sicut ait: Ad hoc veni in mundum. In Graeco namque Evangelio nihil est hujus locutionis ambiguum. Unde manifestum est eum temporalem nativitatem suam hic commemorasse, quia incarnatus venit in mundum: non illam sine initio, qua Deus erat, per quem Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est, propter hoc natum, et ad hoc venis
Abbreviated transcription (Latin):
nim ẽ finis scł̃i quando messores
uenient id ẽ angłi. & colligent de
regno eius omĩa scandala: quȩ u¬
tiq non fierent si regnũ eius non
esset hic: s tam̃ non est hĩc. quia
ꝑegrinatur in mundo. Regno suo¬
quippe dicit de mundo non estis:
sed ego uos de mundo elegi. Eran
ergo de mundo quando regnũ
eius non erant:s ad mundi prin¬
cipem ꝑtinebant. De mundo ẽ gͦ
tum est. s ex adam uiciata atq
damnata stirpe ꝓcreatum est.
factum est autem regnum ñ iam
de mundo. qͥcqͥd inde in xp̃o re¬
generatum est. Sic enim nos deus
eruit de potestate tenebraꝵ. et
transtulit in regnũ filii clarita¬
tis suȩ. de quo regno dicit. regnũ
meum non est de mundo hoc. uł
regnũ meum non ẽ. hinc. Bicit
itaq ei pylatus. Ergo rex es tu:
Respondit iħc. Tu dicis qr rex sũ
ego: non qr se regem timuit con¬
fiteri. s tu dicis ita libratũ ẽ ut
neꝙ se regem neget. Rex ẽ enĩ

Expanded text:
nim est finis saeculi, quando messores nim est finis saeculi, quando messores venient, id est, angeli, et colligent de regno ejus omnia scandala . Quod utique non fieret, si regnum ejus non esset hic. Sed tamen non est hinc, quia peregrinatur in mundo . Regno quippe suo dicit: De mundo non estis, sed ego vos de mundo elegi . Erant ergo de mundo, quando regnum ejus non erant, sed ad mundi principem pertinebant. De mundo est ergo tum, sed ex Adam vitiata atque damnata stirpe generatum est. Factum est autem regnum non jam de mundo, quidquid inde in Christo regeneratum est. Sic enim Deus nos eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae ; de quo regno dicit: Regnum meum non est de hoc mundo, vel: Regnum meum non est hinc. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Respondit Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Non quia se regem timuit confiteri, sed tu dicis ita libratum est, ut neque se regem neget rex est enim,
Abbreviated transcription (Latin):
cendo crudelior: regnũ inquit
meum non ẽ de hoc mundo. Qͥd
uultis amplius: uenite ad reg¬
nũ quod non ẽ de hoc mundo.
uenite credendo: & nolite seuire
metuendo. Hicit quidãm in ꝓpħia.
de deo patre. Ego autẽ constitutꝰ
sum rex ab eo suꝑ syon montem
scm̃ eius: sed syon illa & mons ille
non ẽ in hoc mundo. Qͥd est enĩ
eius regnum. nͥ credentes in eum.
quib dicit. de hoc mundo non es¬
tis sieut et ego non sum de mun¬
do. quamuis eos uellet ẽẽ in mun¬
do. ꝓpter qͦd de illis dixit ad pa¬
trem: Non rogo ut tollas eos de
mundo. sed ut serues eos a malo:
Unde & hic non ait. regnũ meũ
non ẽ in hoc mundo: si ñ ẽ de hoc
mundo. E cũ hoc ꝓbaret dicens.
si ex hoc mundo esset regnũ meũ.
ministri mei decertarent ut ñ
traderer uideis. non ait. nc̃ aut̃
regnũ meum ñ ẽ hic. s ñ est hine.
Hic est enim regnũ eius usq infi¬
nem scłi. habens inter se cõmixista
zizania usq ad messem. Messise¬

Expanded text:
cendo crudelior . Regnum, inquit, cendo crudelior . Regnum, inquit, meum non est de hoc mundo. Quid vultis amplius? Venite ad regnum quod non est de hoc mundo. Venite credendo, et nolite saevire metuendo. Dicit quidem in prophetia de Deo patre: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus ; sed Sion illa, et mons ille, non est de hoc mundo. Quod enim ejus regnum, nisi credentes in eum de quibus dicit: De hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo, quamvis eos esse vellet in mundo. Propter quod de illis dixit ad Patrem: Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo . Unde et hic non ait: Regnum meum non est in hoc mundo, sed non est de hoc mundo. Et cum probaret dicens: Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei decertarent ut non traderer Judaeis, non ait: Nunc autem meum regnum non est hic, sed non est HINC. Hic est enim regnum ejus usque in finem saeculi, habens inter se commista zizania usque ad messem. Messis e
Abbreviated transcription (Latin):
hoc de se opmantib respondisse
uideretur. Nunc uͦ qm̃ respon¬
dit pylatus numquid ego iudęus
sum. gens tua & pontifices tradi
derunt te mͥ. qͥd fecisti. abstulit
a se suspicionẽ qua posset putari
a semetipso dixisse quod sh̃m re
Deinde dicendo qͥd fecisti. satios¬
tendit illud ei ꝓ erimine obiec¬
tum : tamquã diceret. Si regem
te negas. qͥd fecisti ut tradẽris
mͥ. quasi mirũ non ẽẽt si puni¬
endus iudici traderetur qui se di¬
ceret regem. Si autẽ hoc ñ dice¬
ret querendũ ab illo ẽẽt qͥd ali¬
ud forte focisset unde tradi iudi¬
ci dignus ẽẽt. Audite gͦ iudei et
gentes: audi circũcisio. audi pre¬
pucium. Audite omĩa regna t̃¬
rena: non impedio dnãtionem
ur̃am in hoc mido. regnum
meum non est de hoc mundo.
Nolite metuere metu uanissimo.
quo herodes ille maior cũ xp̃c na¬
tus nunciaretur expauit. et
tot infantes ut ad eum mors ꝑue¬
niret occidit. timendo quã iras¬

Expanded text:
hoc de se opinantibus respondisse hoc de se opinantibus respondisse videretur. Nunc vero quoniam respondit Pilatus, Numquid ego Judaeus sum? Gens tua derunt te mihi; quid fecisti? abstulit a se suspicionem qua posset putari a semetipso dixisse quod Jesum reDeinde dicendo: Quid fecisti? satis ostendit illud ei pro crimine objectum, tanquam diceret: Si regem te negas, quid fecisti ut tradereris mihi? quasi mirum non esset si puniendus judici traderetur, qui se diceret regem. Si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud fore fecisset, unde tradi judici dignus esset. Audite ergo, Judaei et gentes, Audi, circumcisio, audi, praeputium. Audite, omnia regna terrae. Non impedio dominationem vestram in hoc mundo. Regnum meum non est de hoc mundo. Nolite metuere metu vanissimo, quo Herodes ille major cum Christus natus nuntiaretur expavit, et tot infantes, ut ad eum mors perveniret, occidit, timendo quam iras
Abbreviated transcription (Latin):
mundo hoc. Si ex hoc mundo eẽt
regnũ meum : ministri mei decer¬
tarent ut non traderer iudeis. Nc̃
autẽ. regnũ meum ñ est hinc. Hoc
est qd̃ bonꝰ magister nos scire uo
luit. s prius nobis demonstranda
fuerat uana hominũ de regno eiꝰ
opinio siue gentium siue iudȩoꝵ
a: quib id pylatus audierat. qua¬
si ꝓpterea fuisset morte plectendus.
quod illicitum affectau̾at regnũ.
autẽ dñs qd̃ ait regnum meum
non est de hoc mundo & cetera.
ad pͥmã int̃rogationẽ presidis res¬
pondere ubi ei dixit. tu es rex iu¬
deoꝵ: s eum uicissim introganᷤᷤ
utrũ hoc a semetipso diceret. an
audisset ab aliis. illo responden¬
te ostendere uoluit. hoc sibi a¬
pud illũ fuisse a iudȩis uelut
crimen obiectum patefaciens nob̃
cogitationes hominum quas ipse
responsionẽ pylati iam iudeisc
gentib oportumiꝰ aptiusq respon¬
dens. Regnum meum non est de
hoc mundo. Quod si int̃rogante
pylato continuo respondisset. non
etiam iudeis sed solis gentibus

Expanded text:
c mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis. Nunc autem meum regnum non est hinc. Hoc est quod bonus magister scire nos voluit; sed prius nobis demonstranda fuerat vana hominum de regno ejus opinio, sive Gentium, sive Judaeorum, a quibus id Pilatus audierat: quasi propterea fuisset morte plectendus, quod illicitum affectaverit regnum; autem Dominus, quod ait: « Regnum meum non est de hoc mundo, » ad primam interrogationem praesidis respondere, ubi dixit: « Tu es rex Judaeorum? » sed eum vicissim interrogans, utrum hoc a semetipso diceret, an audisset ab aliis, illo respondente, ostendere voluit hoc sibi apud illum fuisse a Judaeis velut crimen objectum, patefaciens nobis cogitationes hominum, quas ipse responsionem Pilati, jam Judaeis et Gentibus opportunius aptiusque respondens, Regnum meum non est de hoc mundo. Quod si interroganti Pilato continuo respondisset; non etiam Judaeis, sed solis Gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ponere: quomodo disposuit hõ
iste quȩ passus ẽ.S hõ mediator dĩ
et hominum. homo de quo p̃dic
cebant hominẽ dm̃i. Nomo namq
apparebat: qͥ d̾s latebat. Patieba¬
tur hȩc omĩa qͥ apparebat: & ide
ipse disponebat hȩc omĩa qͥ late¬
bat. Hidit gͦ qr consũmata st̃ oĩa.
quȩ oportebat ut fierent anteꝗͣ
acciꝑet accetũ. & traderet sp̃m:
atq ut hoc etiã consũmaretur qd̃
scriptura p̃dixerat. & in siti mea
potauer̃t me aceto:Sitio inquit.
Tamꝗͣ diceret. hoc minꝰ fecistis: da¬
te qd̃ estis. Iudei quippe ipsi erais
uase de iniquitate. mundi huiꝰ im¬
pleti. cor habentes uelut spongiam
cauernosis quodãmodo atq tortu¬
osis latibulis fraudulentũ. Ysopo
autẽ cui circũposuer̃t spongiam
aceto plenã qm̃ herba ẽ humilis

Expanded text:
ponere, quomodo disposuit homo iste quae passus est? Sed homo mediator Dei et hominum; homo de quo praedicebant hominem Deum. Homo namque apparebat qui Deus latebat; patiebatur haec omnia qui apparebat, et idem ipse disponebat haec omnia qui latebat. Vidit ergo quia consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acciperet acetum et traderet spiritum; atque ut hoc etiam consummaretur quod Scriptura praedixerat, Et in siti mea potaverunt me aceto , Sitio, inquit: tanquam diceret, Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant uam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam, cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui circumposuerunt spongiam aceto plena