comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de qͥd sequatur. Et ipse erit expectati¬
o gentiũ. Ipse alligauit ad uineã pul¬
lum suũ. id est popłm suũ. in cilicio: pre¬
dicans & clamans. agite penitentiam
appropinquauit enim regnũ cȩlorũ.
Popłm aut̃ gentiũ illi subditu cognosci¬
mus pullo asine cõparatum: in quo
etiã sedit ducens eum in ierłm id est
in uisionẽ pacis. docens mansuetũ ui¬
as suas. Si non lauat in uino stolam
suã. ipsa est enĩ głiosa eccłia quã sibi
exhibet non hab̾ente maculam aut
rug̃a: cui dicit᷑ etiã ꝑ isayam. Si fue¬
rint peccata ur̃a ut fenicium : tam¬
quã niuem dealbabo. Unde nisi re
missis peccatis: In quo gͦ uino. nisi il¬
lo de quo dicit᷑ qd̾ ꝑ mułtis effundet᷑
in remissionẽ peccatoꝵ: Ipse est enĩ
botrus ille qui pependit in ligno. ꝓp¬
terea & hic uide qͥd adiungat. Et in
sanguine uuȩ amictũ suum. Iam uͦ
fulgͥere oculos eius a uino illa in cor¬
pore eius membra cognoscunt: quib

Expanded text:
de. quid sequatur: et ipse expectatide. quid sequatur: et ipse expectatio gentium; ipse alligauit ad uineam pullum suum, id est populum suum in cilicio praedicans et clamans: agite paenitentiam; adpropinquauit enim regnum caelorum. populum autem gentium illi subditum cognoscimus pullo asinae conparatum, in quo etiam sedit ducens eum in Hierusalem, id est in uisionem pacis, docens mansuetos uias suas. si non lauat in uino stolam suam: ipsa est enim gloriosa ecclesia. quam sibi exhibet non habentem maculam aut rugam; cui dicitur etiam per Esaiam: si fuerint peccata uestra sicut phoenicium. tamquam niuem dealbabo. unde nisi de dimissis peccatis ? in quo ergo uino nisi illo, de quo dicitur, quod pro multis effundetur in remissionem pecca- , torum? ipse est enim botrus ille, qui pependit in ligno. propterea et hic uide, quid adiungat: et in sanguine uuae amictum suum. iam uero fulgere oculos eius a uino, illa in corpore eius membra cognoscunt, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
fortior iumentis hoc est etiã paruu¬
lus fortior maiorib. si non ascendit
in crucẽ. recũbens cũ inclinato capite
reddidit sp̃m: si non dormiuit ut leo
qr & in ipsa morte non est uictus sed
uicit: & ut catulus leonis. inde enĩ
mortuus est unde natus: si non ille
suscitauit eũ a mortuis quẽ nemo
hõium uidut nec uidere potest᷑: eo enĩ
qd̃ dictũ est quiᷤ suscitauit eũ. satis ex¬
pressa est tãquã ignoti significatio:
si defuit pͥnceps ex iuda & duy de femo¬
rib eius donec uenirent oportuno
tẽpore quȩ ꝓmissa tã quã reposita fue¬
rant. Sunt enĩ littere certissimȩ hy¬
storiȩ ipsoꝵ quoq iudeoꝵ. quib̾ osten¬
ditur primũ alienigenã regẽ hero¬
de fuisse in gente uideoꝵ: quo tẽpo¬
re xp̃c natus est. Ita non defuit rex
ex semine iuda: donec uenirent quȩ
reposita erant illi. S qr non solis
iudeis fidelib ꝓfuit qd̃ ꝓmissum est: ui¬

Expanded text:
fortior iumentis, hoc est etiam paruufortior iumentis, hoc est etiam paruulus fortior maioribus si non ascendit in cruce recumbens, cum inclinato capite reddidit spiritum; si non dormiuit ut leo, quia et in ipsa morte non est uictus, sed uicit, et ut catulus leonis - inde enim mortuus unde et natus — si non ille eum suscitauit a mortuis, quem nemo hominum uidit nec uidere potest — eo enim, quod dictum est: quis suscitabit eum? satis expressa est tamquam ignoti significatio — si defuit princeps ex Iuda et dux ex femoribus eius. donec uenirent oportuno tempore, quae promissa tamquam reposita fuerant. sunt enim litterae certissimae historiae ipsorum quoque Iudaeorum, quibus ostenditur primum alienigenam Herodem regem fuisse in gente Iudaeorum, quo tempore natus Christus est. ita non defuit rex de semine Iuda, donec uenirent, quae reposita erant illi. sed quia non solis Iudaeis fidelibus profuit, quod promissum est, ui
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt ei: & ipse erit expectatio gen¬
tiũ. Alligans ad uineã pullũ suum:
& cilicio pullũ asinȩ. Lauabit in ui¬
no stolam suã: & in sanguine uue
amictũ suũ. Fulgentes oculi eius a
uino: & dentes candidiores lacte.
Falsa sint ista. obscura sint ista si non
in xꝑo euidentissima luce clarueruN:
si non eũ laudant fr̃s eius apłi & om̃s
coheredes eius non suã głiam quȩ ren¬
tes sed ipsius: si non st̃ manus eius suꝑ
dorsa inimicoꝵ eius. si non depͥmun¬
tur atq curuant᷑ ad terrã crescentib
popłis xꝑianis quicũq illi adhuc ad¬
uersantur: si non eũ adorauerunt fi¬
lii iacob in reliquiis quȩ ꝑ electionẽ
gr̃ȩ saluȩ factȩ sunt. si non ipse est¬
catulus leonis. qm̃ nascendo paruulus
factus est. ꝓꝓter hoc additũ. de germi¬
natione filius meus: causa quippe red¬
dita est quare catulus leonis. in cuius
laude alibi scriptũ est. catulus leonis

Expanded text:
ta sunt ei; et ipse expectatio genta sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum; fulgentes oculi eius a uino et dentes candidiores lacte. falsa sint ista. obscura sint ista, si non in Christo euidentissima luce claruerunt, si non eum laudant fratres eius apostoli et omnes coheredes eius, non suam gloriam quaerentes, sed ipsius; si non sunt manus eius super dorsa inimicorum eius; si non deprimuntur atque curuantur ad terram crescentibus populis christianis, quicumque illi adhuc aduersantur; si non eum adorauerunt filii Iacob in reliquiis, quae per electionem gratiae saluae factae sunt; si non ipse catulus est leonis, quoniam nascendo paruulus factus est — propter hoc additum: de germinatione filius meus. causa quippe reddita est, quare catulus, in cuius laude alibi scriptum est: catulus leonis
Abbreviated transcription (Latin):
femore suo iussit eũ ponere manũ:
sciens in de uenturã carnẽ xp̃i. in
nuntiamus. sed qd̾ tunc p̃nuntiatũ
est nunc uidemus. Uellem scire im¬
mo melus nescierim qua cecitate
animi legerit faustus: ubi uocauit
iacob filios suos & dixit. Congre¬
gamini ut nuntiem uobis quȩ oc¬
cursura st̃ uobis in nouissimis die¬
b. Congregamini & audite filii
iacob: audite isrł patrẽ ur̃m. Hic
certe nemo dubitat ꝓphetantis ꝑ¬
sonam esse dilucidatam. Nudia¬
mus gͦ qͥd dicat filio suo iudȩ: de
cuius tribu xꝑc uenit ex semine
dauid scd̾m carnẽ. sicut apłica do¬
ctrina testat᷑. Iuda inqͥt te laudenł
fr̃s tuiꝰ manus tuȩ suꝑ dorsa inimi¬
coꝵ tuoꝵꝰ : ad orabunt te filii pa¬
tris tui. Latulus leonis iuda. de ger¬
minatione filius meus. ascendisti re¬
cũbens: dormisti ut leo. & ut catu¬
lus leonis. Qͥs suscitauit eũ: Non
deerit pͥnceps ex uida. & dux de fe¬
morib eius donec ueniad quȩ reposi¬

Expanded text:
femore suo iussit eum ponere manum, femore suo iussit eum ponere manum, sciens inde uenturam carnem Christi, in enuntiamus. sed quod tunc praenuntiatum est, nunc uidemus. Uellem scire, immo melius nescierim, qua caecitate . animi legerit Faustus, ubi uocauit Iacob filios suos et dixit: congregamini, ut nuntiem uobis, quae occursura sunt uobis in nouissimis diebus: congregamini et audite. filii Iacob: audite, Israhel, patrem uestrum. hic certe nemo dubitat prophetantis personam esse dilucidatam. audiamus ergo, quid dicat filio suo Iudae, de cuius tribu Christus. uenit ex semine Dauid secundum carnem. sicut apostolica doctrina testatur. Iuda, inquit, te laudent fratres tui; manus tuae super dorsa inimicorum tuorum, adorabunt te filii patris tui. catulus leonis Iuda, de germinatione filius meus, ascendisti recumbens, dormisti ut leo et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligend̾u. presertim quia ea
quȩ prenuntiata intelligimus
etiam demonstramus imꝰpleta:
cũ fabulas suas ut aliquo modo
comendent ad nescio quas phy¬
siologias uł theologias id est ra¬
tiones naturales uł diuinas int̃¬
pretando referre conent᷑.: ex par¬
te plene satis indicantes qualia
sint. ex parte aut̃ dissimulantes
d̾u ea rident in theatris quȩ ue¬
nerant᷑ in tẽplis: in turpitudine
nimiũ liberi. in suꝑsticione nimiũ
serui. Nobis autẽ quisqͥs dixerit non
id̾o illa uł gesta uł scripta ut xꝑc
in eis intelligat᷑ᷤ excepta ipsa tãn¬
ta consonantia rerũ prefigurata
sicut est illud. In semine tuo benedi¬
centur om̃s gentes. Hoc dictũ est ad
abraham. hoc ad ysaac. ad iacob.
Inde non immerito dicit. Ego sum
d̾s abraham. & d̾s ysaac. & d̃s ia¬
cob: completurus utiq in benedic᷑¬
tione om̃ium gentiũ qđ ex eoꝵ semi¬
ne ꝓmisit. Nec immerito ipse abra¬
ham cũ eius seruus iuraret ei. sub

Expanded text:
intellegendum, praesertim quia ea, intellegendum, praesertim quia ea, quae praenuntiata intellegimus. etiam demonstramus inpleta, cum fabulas suas ut aliquo modo commendent, ad nescio quas physiologias uel theologias, id est rationes naturales uel diuinas interpretando referre conentur ex parte plene satis indicantes, qualia sint; ex parte autem dissimulantes. dum ea rident in theatris, quae uenerantur in templis. in turpitudine nimium liberi. in superstitione nimium serui. Nobis autem quisquis dixerit non ideo alia uel gesta uel scripta, ut Christus in eis intellegatur, excepta ipsa tanta consonantia rerum praefiguratarsicuti est illud: in semine tuo benedicentur omnes gentes. hoc dictum est ad Abraham. hoc ad Isaac, hoc ad Iacob. unde non inmerito dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob. conpleturus utique in benedictione omnium gentium, quod ex eorum semine promisit. nec inmerito ipse Abraham, cum eius seruus ei iurasset, sub
Abbreviated transcription (Latin):
q & hõium cȩteroꝵ. At ubi uentũ
est ad ostium qd̃ in arche latere fa¬
ctum est: om̃is humani ingenii con¬
iectura defc̃cit. Ut tam̃ aliqͥd dice¬
ret. inferiores corporis partes ꝑ
quas urina & fimus egerunt᷑. illo
ostio significari ausus est creoere.
ausus est & dicere. ausus est & scri¬
bere. Non mirũ. si ostio non inuen¬
to sic errauit. Qd̃ si ad xp̃m transis.¬
set: ablato uelamine sacramenta
eccłiȩ manantia ex latere hõis illius
inuenisset. Nam qr p̃dictum est e¬
runt duo in carne una: ꝓpterea et
in atcha quȩda ibi ad xp̃m. qued̃a uͦ
ad eccłiam referuntur. qd̾ totũ xp̃c
est. Sic & in cęt̾is int̃pretationib
figurarũ ꝑ uniu̾sum textũ diuinȩ
scripturȩ licet considerare: & cõpa¬
quelibet ea detorquere conantur.
Nec pagani nobis in hoc obstrepusł.
Neq eni audent contradicere ne illa
non solũ dicta. sed etiã facta figu¬
rate accepta int̃pretemur ad xꝑm

Expanded text:
que et hominum ceterorum. at ubi uentum que et hominum ceterorum. at ubi uentum est ad ostium, quod in arcae latere factum est, omnis humani ingenii coniectura defecit. ut tamen aliquid diceret, inferiores corporis partes, qua urina et fimus egeruntur, illo ostio significari ausus est credere, ausus et dicere, ausus et scribere. non mirum. si ostio non inuento sic errauit. quodsi ad Christum transisset, ablato uelamine sacramenta ecclesiae manantia ex latere hominis illius inuenisset. nam quia praedictum est: erunt duo in carne una, propterea et in arca quaedam ibi ad Christum, quaedam uero ad ecclesiam referuntur, quod totum Christus est. sic et in ceteris interpretationibus figurarum per uniuersum textum diuinae scripturae licet considerare et conpaChristum ad alia quaelibet ea detorquere conantur. Nec pagani nobis in hoc obstrepunt; neque enim audent contradicere, ne illa non solum dicta sed etiam facta figurate accepta interpretemur ad Christum
Abbreviated transcription (Latin):
non defendunt. Uidit hoc philo qͥd̾a
uir liberalit̃ eruditissimus unus illoꝵ
cuius eloquiũ greci platoni ȩquare. ñ
dubitant. & conatus est aliqua int̃pte¬
tari non ad xp̃m intelligendu in quẽ
non crediderat: sed ut inde magis ap¬
pareret quantũ intersit utrũ ad xꝑm
referas om̃ia ꝓpter quẽ uere sic dic̾ta
sunt. an preter illũ quaslibet coniee¬
t̾uras. quolibet mentis acumine ꝑse¬
quaris: qͣntumq ualeat qd̃ apłs ait
cũ transieris ad dñm auferet᷑ uelamen.
Ut enĩ quidd̃a eiusd̾e philonis cõmemo¬
rem: archam diluuii scd̾m rationẽ
humani corporis fabricatã uolens in¬
telligi. tamquã membrat᷑i om̃ia ꝑ¬
tractabat. Cui subtilissime numeroꝵ
etiã regulas consulenti congruent᷑
occurrebant om̃ia quȩ ad intelligen¬
du xꝑm nichil impedirent. qͣm in
corpore humano etiã ille humani
generis saluator apparuit: nec tam̃
cogerent qr corpus humanũ est uti¬

Expanded text:
non defendunt. uidit hoc Philo quidam, non defendunt. uidit hoc Philo quidam, uir liberaliter eruditissimus unus illorum, cuius eloquium Graeci Platoni aequare non dubitant, et conatus est aliqua interpretari non ad Christum intellegendum, in quem non crediderat, sed ut inde magis adpareret, quantum intersit. utrum ad Christum referas omnia, propter quem uere sic dicta sunt, an praeter illum quaslibet coniecturas quolibet mentis acumine persequaris, quantumque ualeat quod apostolus ait: cum transieris ad dominum, auferetur uelamen. ut enim quiddam eiusdem Philonis commemorem, arcam diluuii secundum rationem humani corporis fabricatam uolens intellegi tamquam membratim omnia pertractabat. cui subtilissime numerorum etiam regulas consulenti congruenter occurrebant omnia, quae ad intellegendum Christum nihil inpedirent, quoniam in corpore humano etiam ille humani generis saluator adparuit, nec tamen cogerent, quia corpus humanum est uti
Abbreviated transcription (Latin):
bata posteris in notesceret. Conueni¬
entius ligna portau̾it filius: ne pa¬
ter senexq portaret. Non sit postea
filium ferire ymissus: ne orbitate
grauissima se feriret. Numqͥd etiã¬
si nullo effuso sanguine rediretur:
minus esset ꝓbatus abraham: Aut
si iam opus e̾rat ꝑfici sacrificium :
etiamne ut ille aries in uepre adhe¬
rens cornib appareret. ad ullum
augmentũ uictimȩ ꝑtinebat: Sic
om̃ia cũ considerantur & quasi su¬
ꝑflua necessariis contexta inueni¬
untur. admonent humanũ animũ.
id est animũ rationalem pͥus aliquid
significare: deinde qͥd significent quȩ¬
rere. Itaq etiã ipsi uidei qui xp̃m cu¬
ius passionẽ nos agnouimus. illi derideN.
nolunt talib rerũ non tantũ dictaru
sed etiã gestarũ figuris prenuntiatũ
uideri: cogunt᷑ ã nobis dicere qͥd illa
significent. Quȩ nisi aliqͥd significare
cõncedant: tam diuine auctoritatis li¬
bros ab ineptarũ fabularũ ignominia

Expanded text:
bata posteris innotesceret; conuenibata posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebat? sic omnia cum considerantur et quasi superflua necessariis contexta inueniuntur, admonent humanum animum, id est animum rationalem prius aliquid significare, deinde quid significent quaerere. Itaque etiam ipsi Iudaei, qui Christum, cuius passionem nos agnouimus, illi derident, nolunt talibus rerum non tantum dictarum, sed etiam gestarum figuris praeuntiatum uideri,  coguntur nobis dicere, quid illa significent: quae nisi aliquid significare concedunt, tam diuinae auctoritatis libros ab ineptarum fabularum ignominia
Abbreviated transcription (Latin):
pictũ pariete putaret ac non po¬
tius intelligeret scriptũ. ut si lege.¬
re non uale̾ret. non tam̃ ipsos apͦi¬
ces aliqͥd significare dubitaret:
Ita pͥus illa om̃ia quȩ st̃ in ueterite¬
stamento scripturarũ sc̃arum qͥsqͥs
non ꝑuerso animo legerit: sic opor
nam fieri: etiã hoc necessitas ulla
cogebat. uł ulla suadebat utilitas ut
de dormientis latere fieret: Si causa
euadendi diluinũ opus erat fabricari
archã: qͥd opus erat m̃suras eiꝰ aut ipsas
potissimũ fieri. aut etiã scͥptis ad religi¬
onẽ posteritati ꝓpagandis cõmemorari :
Si ꝓpter genus reparandu animalia
includi oportebat: qͥd opus erat illo
potissimũ numero. seꝑtena de mun¬
dis.bina de immundis: Aditũ ad
archam fieri necessitas utiq coge¬
bat  in latere aut̃ fieri uł etiã me¬
moriȩ cõmendari ꝑ litteras qͥd co¬
gebat: Immolare filium iubetur
abraham. Iussus ob hoc fuerit: ut
eius obȩdientia tali etiã examine ꝓ¬

Expanded text:
pictum parietem putaret? annon popictum parietem putaret? annon potius intelligeret scriptum, ut si legere non valeret, non tamen illos apices aliquid significare dubitaret? Ita prius illa omnia, quae sunt in veteri instrumento Scripturarum sanctarum, quisquis non perverso animo legerit, sic oportnam fieri; etiam hoc necescogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fieri aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagandis commemorari ? si propter genus reparandum animalia includi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero septena de mundis, bina de inmundis? aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri uel etiam memoriae commendari per litteras quid cogebat? immolare filium iubetur Abraham: iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia tali etiam examine pro
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tisti luctũ meũ in gaudiũ michiꝰ
contidisti saccũ meũ & circũdedi¬
sti me leticia : ut cantet tibi głia
mea ut non cõpungar. Qͥs potest
ex occasione alterius oꝑis om̃ia que
figurate xp̃m annuntiant. qͣnta¬
lib̾et breuitate ꝑstringere: nisi for¬
te quis putat ingenioꝰ fieri. ut ea
quȩ rerũ ordine ꝑͦ sua tẽpora cucur¬
rerunt ad xp̃i significationes int̃¬
pretando uertantur: Hoc forte
iudei possunt dicere. siue pagani.
Cis aut̃ qui se xp̃ianos putariꝰ uolun.
premit ceruicẽ apłica auctoritas
dicens. Om̃ia hec infigura contin¬
gebant illis: & hec om̃ia figure
nr̃e fuerunt. Nam si ismahel & ysaac
hoĩes nati duo testamenta significat ᷑⁊
qͥd credend̾u est de tot factis quȩ nul¬
lo naturali usu nulla negocii necessi¬
tate facta sunt: Nichil ne signifi.¬
cant: Siquis nr̃m qui hebreas lit
teras ignoramus id est ipsos uocũ
caracteres. uideret eas in pariete
conscriptas honorato aliquo loco:
quis esset tam excors ut eomodo

Expanded text:
i. conscidisti saccum meum et accinxisti me laetitia, ut, cantet tibi gloria mea et non conpungar. Quis potest ex occasione alterius operis omnia, qfigurate Christum adnuntiant, quantalibet breuitate perstringere ? nisi forte quis putat ingenio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue pagani; eis autem, qui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctoritas dicens: omnia haec in figura contingebant illis et: haec omnia figurae nostrae fuerunt. nam si Ismahel et Isaac homines nati duo testamenta significant, quid credendum est de tot factis. quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? nihilne significteras ignoramus, id est ipsos vocum characteres, videret eas in pariete conscriptas, honorato aliquo loco; quis esset tam excors, ut eo modo
Abbreviated transcription (Latin):
tantur: Sicut scͥptum est. Quã
speciosi pedes eoꝵ qui annuntian
pacẽ: qui annuntiant bona. Hide¬
niũ comitetur. Ut enĩ non contẽ¬
nerent᷑ neq fabulosa ducerentur
quȩ apłi annuntiabant: demon¬
strabant᷑ hec a ꝓpħis ante fuisse pre¬
dicta: qr & si attestabant᷑ miracula.
non defuissent sicut etiã nunc ad¬
huc quid̾a musitant. qui magicȩ
potentiȩ cuncta illa tribuerent:
uisi talis eoꝵ cogitatio contestati¬
one ꝓpħica uinceret᷑. Fagicis autẽ
artib longe anteqũa nascerentur.
ꝓpħas sibi constituere a quib p̃nun¬
tiarent᷑: nemo utiq diceret. S ui¬
delicet uetat nos faustus de uero
xp̃o hebreis ꝓphis testib credere: qui
de falso xp̃o ꝑsarũ errorib credidit.
Icrũ disciplina catholica ꝓpterea sim¬
plici fide pͥus nutriri oportere docet
ment̾ẽ xp̃ianam: ut eam capacem
faciat ad intelligenda suꝑna & eter¬
na. Sic enĩ & ꝓpħa dicit. Nisi credi¬
deritis. non intelligetis. At ea ipsa

Expanded text:
tantur? sicut scriptum est: quam speciosi pedes eorum qui adnuntiant pacem, qui adnuntiant bona! uideestimonium comitetur. ut enim non contemnerentur neque fabulosa ducerentur, quae apostoli adnuntiabant, demonstrabantur haec a prophetis ante fuisse praedicta, quia etsi adtestabantur miracula, non defuissent — sicut etiam nunc adhuc quidam mussitant — qui magicae potentiae cuncta illa tribuerent, nisi talis eorum cogitatio contestatione prophetica uinceretur. magicis enim artibus longe antequam nascerentur. prophetas sibi constituere, a quibus praenuntiarentur, nemo utique diceret. sed uidelicet uetat nos Faustus de uero Christo Hebraeis prophetis testibus credere, qui de falso Christo Persarum erroribus credidit. Uerum disciplina catholica propterea simplici fide prius nutriri oportere docet mentem christianam. ut eam capacem faciat ad intellegenda superna et aeterna. sic enim et propheta dicit: nisi credideritis, non intellegetis. at ea ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
memor abuntur & conu̾tentur ad
dñm unu̾si fines terrȩ: & ad orabt̃
in conspectu eius uniuerse patriȩ
gentium: Qͥd illud in euangłio.
tristis est anima mea usq ad mor¬
tẽ. & nunc anima mea turbata
est. nonne pͥus in psalmo sonuit. dor¬
miui conturbatus: Et unde factũ
est ut dormiret. nisi quoꝵ uocib
acclamatũ est. crucifige crucifige:
Nonne & in psalmo secutus prenun¬
tiat: filii hoĩum dentes eoꝵs arma
& sagittȩ  lingua eoꝵs gladius acu¬
tus: Qͥd autẽ fecerunt: Qͥd nocu¬
erunt resurrecturo. suꝑ cȩlos ascen¬
suro. & totũ orbem tertarũ głia
sui nominis possessuro: Hide. utrũ
hoc psalmus ante tacuerit. Sequi¬
tur enĩ. Exaltare suꝑ cȩlos d̾s: & su¬
ꝑ om̃em terrã głia tua. Qͥs umꝗͣ
de xꝑo dictũ dubitauit: dñs dixit

Expanded text:
conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium? quid illud in euangelio: tristis est anima mea usque ad mortem, et: nunc anima mea turbata est? nonne prius in psalmo sonuit: dormiui conturbatus? et unde factum ' est, ut dormiret? quorum uocibus adclamatum est: crucifige, crucifige, nonne et in psalmo secutus praenuntiat: filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus? quid autem fecerunt, quid nocuerunt resurrecturo et super caelos ascensuro et totum orbem terrarum gloria sui nominis possessuro? uide, utrum hoc psalmus ante tacuerit; sequitur enim: exaltare super caelos. deus, et super omnem terram gloria tua. quis umquam de Christo dictum dubitaui
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ dicens. Quotqͦt enĩ sunt ꝓmis¬
siones d̾i: in illo etiã. Dicit m paulus
israhelitarũ esse legis constitutionẽ.
dicit etiã finis eñĩ legis xp̃c ad iusti¬
ciã om̃i credenti. dicit etiã de xp̃o
loquens. quotqͦt aut̃ sunt ꝓmissio¬
nes d̾i in illo etiã. & tum dicis isra
nicheo cred̃a fabulam uanã & lon¬
gam contra paulum narranti: an pau¬
lo premonenti. siquis uobis euangłi¬
⁊auerit preter quã qd̾ euangłix aui¬
mus uobis. anathema sit: Hic force
dicant. Ostende nobis ubi sit xp̃c ab
israhelitis ꝓpħis prenuntiatus qua¬
si parua sit ista auctoritas qd̃ dicunt
apłi ea quȩ in hebreoꝵ ꝓpħarũ litte¬
ris legimus in xp̃o esse cõpleta: uł
qd̾ dicit ipse dñs de se illa esse con.¬
scripta. ꝓinde quisqͥs hoc ostendere ñ
potuerit ipse non intelligit: non apłi.
Uerũtamen ut multa non colligã. &
hoc unũ cõmemorem qd̾ eode loco a¬

Expanded text:
loquitur dicens: quotquot enim sunt promisloquitur dicens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse legis constitutionem; dicit etiam: finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti; dicit etiam de Christo loquens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhnichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema sit? Hic forte dicant: "ostende nobis, ubi sit Christus ab Israhelitis prophetis praenuntiatus." quasi parua sit ista auctoritas, qua dicunt apostoli ea, quae in Hebraeorum prophetarum litteris legimus, in Christo esse conpleta; uel quod dicit ipse dominus de se illa esse conscripta. proinde quisquis hoc ostendere non potuerit, ipse non intellegit; non apostouerumtamen ut multa non colligam et hoc unum commemorem, quod eodem loco a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħasi non solum a mortuis resur¬
genti xp̃o. sed om̃ino xp̃m amortuis
resurrexisse non credunt. Quomͦ eñi
resurrexisse credunt. quẽ mortuũ
fuisse non credunt: Nam quomͦ
mortuũ fuisse credunt: quẽ morta¬
le corpus habuisse non credunt: Nos
aut̃ non illis t̃aquã eius xp̃i qui fallax
fuit. sed eius qui om̃ino non fuit. fas¬
lacib p̃dicatorib non credimus. Ha¬
bemus enĩ xp̃m uerũ atq uerac̃e pre¬
dictũ a ꝓpħis : predicatũ ab apłis pre¬
dicationi suȩ testimonia ex lege &
ꝓpħis adhibentib sicut innumerabili¬
b locis ostendunt. Qd̾ paulus breus¬
sime uerissimeq cõplexis est dicens
Nunc aut̃ si ne lege iusticia d̾i manife¬
stata est testificata ꝑ legẽ & ꝓpħas.
Quos ꝓpħas nisi israhelitas: quorum
esse aꝑtissime dixit & testamenta. et
legis constitutionẽ. & ꝓmissiones: De
quo ꝓmissiones:÷ nisi de xp̃o: Qd̃ bre¬
uit᷑ alio loco determinat. oũ de xpo

Expanded text:
Prophetas, non solum a mortuis resurProphetas, non solum a mortuis resurgenti Christo, sed omnino Christum a mortuis resurrexisse non credunt. Quomodo enim resurrexisse credunt, quem mortuum fuisse non credunt? Nam quomodo mortuum fuisse credunt, quem mortale corpus habuisse non credunt ? Nos autem non illis tamquam eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, fallacibus praedicatoribus non credimus. habemus enim Christum uerum atque ueracem, praedictum a prophetis, praedictum ab apostolis praedicationis suae testimonia ex lege et prophetis exhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. quod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. quos prophetas nisi Israhelitas, quorum esse apertissime dixit et testamenta et legis constitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo
Abbreviated transcription (Latin):
Cum legitur moyses. uelamen est suꝑ
cor eoꝵ. Neq enĩ aufertur hoc uela¬
men ꝑ qd̾ non intelligunt moysen
nisi transierint ad xꝑm: non qualẽ
ipsi finxerunt sed qualem patres he¬
brei ꝓpħauerunt. Sic eñi idem apłs
ait. Cum aut̃ transieris ad dñm: au¬
feretur uelamen.Neq enĩ mirũ est
qd̃ resurgenti xp̃o & dicenti. oporte¬
bat impleri om̃ia quȩ scripta sunt
in lege moysi & ꝓpħis & psalmis de
me nolunt isti credere: qͣndõ quide
immisericordi tuid̾a diuiti cũ apud
inferos torqueret᷑. & peteret inde
mitti aliquẽ ad fr̃s suos a quo doce¬
rent᷑ ne & ipsi uenirent in illũ locũ
tormentoꝵ. Hoc enĩ ei dictũ est. Ha¬
bent ibi moysen & ꝓpħas: audiant
illos. Et cũ ille dixisset non eos credi¬
turos nisi aliqͥs resurrexisset a mor¬
tuis: uerissime responsum est. Si mo¬
ysen & ꝓpħas non audiunt: nec siqͥs
a mortuis resurreyerit credent. Qua¬
ꝓꝓpter isti non audientes moysen et

Expanded text:
cum legitur Moyses, uelamen est super cum legitur Moyses, uelamen est super cor eorum; neque enim auferetur hoc uelamen, per quod non intellegunt Moysen, nisi transierint ad Christum, non qualem ipsi finxerunt, sed qualem patres Hebraei prophetauerunt. sic enim idem apostolus ait: cum autem transieris ad dominum, auferetur uelamen. neque enim mirum est, quod resurgenti Christo et dicenti: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me, nolunt isti credere, quandoquidem inmisericordi cuidam diuiti, cum apud inferos torqueretur et peteret inde mitti aliquem ad frrentur, ne et ipsi venirent in illum locum tormentorum. Hoc enim ei dictum est: Habent ibi Moysen et Prophetas, audiant illos. Et cum ille dixisset non eos credituros, nisi aliquis resurrexisset a mortuis, verissime responsum est: Si Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis a mortuis resurrexerit, credent . Quapropter isti non audientes Moysen et
Abbreviated transcription (Latin):
sationẽ qr iam non uult nos d̾s esse
sub lege sed sub gr̃a : reprehendere
istisolent imꝑi̾tia furiosa. Cedant
gͦ auctoritati apłicȩ: quȩ laudans atq
cõmendans israhelitarũ eycellentiã
etiã hoc enumerauit. qd̾ eoꝵ sit legis
constitutio. Quȩ si mala esset: non uͦ¬
tiq in eoꝵ laude poneret᷑. Si aut̃ẽ
xp̃m non p̃dicaret: non ipse dñs di¬
ceret. Si crederetis moysi: credetis forsitan¬
& michi. De me enĩ ille scripsit. Nec
post resurrectionẽ sic ei at testaretur:
dicens. Oportebat impleri om̃ia quę
scripta st̃ in lege moysi. & ꝓpħis. & psal¬
mis de me. S qr manichei aliũ xp̃m
predicant non eũ quẽ predicauerunt
aplĩ sed suũ ꝓprium fallacẽ fallacit᷑:
cuius falsitatis sectatores congruent̃¬
& ipsi mentiunt᷑. nisi qd̾ impudenter
sibi credi uolunt cũ se mentientis dis¬
cipulos esse ꝓfiteantur: contigit eis
qd̾ de ipsis infidelib iudeis dicit apłs.

Expanded text:
sationem, quia iam non uult nos deus esse sationem, quia iam non uult nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendere isti solent inperitia furiosa. cedant ergo auctoritati apostolicae, quae laudans atque commendans Israhelitarum excellentiam etiam hoc enumerauit, quod eorum sit legis constitutio. quae si mala esset, non utique in eorum laude poneretur; si autem Christum non praedicaret, non ipse dominus diceret: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit, nec post resurrectionem sic ei adtestaretur dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. Sed quia Manichaei alium Christum praedicant, non eum, quem praedicauerunt apostoli, sed suum proprium fallacem fallaciter, cuius falsitatis sectatores congruenter et ipsi mentiuntur, nisi quod inpudenter sibi credi uolunt, cum se mentientis discipulos esse profiteantur: contigit eis, quod de ipsis infidelibus Iudaeis dicit apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ om̃ia d̾s benedictus in scła. Qͥd
potest abundantius diciꝰ qͥd expressi¬
us declarari. qͥd sanctius cõmenda¬
ri: Quȩ est enĩ adoptio israhelitatũ.
nisi ꝑ filiũ d̾i: Unde ad galathas di¬
cit. Cum aut̃ uenit plenitudo tem¬
poris misit d̾s filiũ suum factũ ex mu¬
liere factũ sub lege ut eos qui sub lege
erant redimeret: ut adoptionẽ filioꝵ
reciꝑemus. Et quȩ głia eoꝵ. nisi preci¬
pue illa de qua idem paulus ad eos¬
de romanos dicit: Qͥd gͦ amplius est
iudeo. aut quȩ utilitas circucisionis:
Multũ ꝑ om̃em mod̾u. Primũ quide
qr credita sunt illis eloquia d̾i. Quȩratł
isti quȩ st̃ eloquia d̾i credita uideis: et
ostendant nobis alia preter hebreoꝵ
ꝓpħarum. Iam uͦ testamenta cur di¬
yit ad israhelitas precipue ꝑtinere:
nisi qr & uetus testamentũ iłlis datũ
est. & nouũ in ueteri figuratũ : Le¬
gis aut̃ constitutionẽ qͦuȩ israhelitis
data est. non intelligentes eius dispen¬

Expanded text:
super omnia deus benedictus in saecula. quid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari ? quae est enim adoptio Israhelitarum nisi per filium dei? unde ad Galatas dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum suerant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Et quae gloria eorum nisi praecipue illa, de qua idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: Quid ergo amplius est Judaeo? aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidequia credita sunt illis eloquia dei. quaerant isti, quae sint eloquia dei credita Iudaeis, et ostendant nobis alia praeter Hebraeorum prophetarum. iam uero testamenta cur dixit ad Israhelitas praecipue pertinere, nisi quia et uetus testamentum illis est datum et nouum in uetere figuratum? legis autem constitutionem, quae Israhelitis data est, non intellegentes eius dispen
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ ex ouib & eatũ adipe suscipi¬
tur ita noui testamenti fides ex
innocentia gr̃ȩ d̾m laudans. uete¬
ris testamenti terrenis oꝑib ante¬
ponitur: qr & si antea iudei recte illa
fecerunt. in eo tam̃ infidelitatis rei
sunt. qr xp̃o ueniente iam tempus
noui testamenti a tepore ueteris
testamenti non distinxerunt. Dixit
enuĩ d̾s ad cain. Si recte offeras recte
aut̃ non diuidas : peccasti. Qui si ob.¬
tẽꝑasset do dicenti quiesce. ad te enĩ
conuersio eius & tu dominaberis illuis.
ad se conu̾tisset peccatũ suũ sibi hoc
tribuens & confitens d̾o: ac sic adiu¬
tus indulgentiȩ gr̃a ipse peccato suo
dominaret᷑. non illo sibi dominante
seruus peccati fr̃ẽm occideret inno¬
centẽ. Sic & iudei in quoꝵ hec figura
gerebant᷑ si quiescerent a sua ꝑtur¬
batione & tẽpus salutis ꝑ grͣam in¬

Expanded text:
ficium ex ouibus et earum adipe suscipificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia etsi ante Iudaei recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt. quia Christo ueniente iam tempus noui testamenti a tempore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim deus ad Cain: si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti. qui si obtemperasset deo dicenti: quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius, ad se conuertisset peccatum suum sibi hoc tribuens et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante seruus peccati fratrem occideret innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis per grati
Abbreviated transcription (Latin):
facta est: & dicit dñs in euangłio. Si
qͥs non mandu cauerit carnẽ meam
& biberit sanguinẽ meũ. non ha
bet in se uit̾a. Et om̃ia quȩ illic le¬
guntut. enucleate minutat̃iq tra
q enĩ frustra dixit apłs. adam qui¬
est forma futuri. ut illud. relinquet
homo patr̃e & matr̃e & adherebit
uxori suȩ & erunt duo in carne u¬
na sacramentũ hoc inquit magnũ
est:ego aut̃ dico in xp̃o & in ȩccłia. Qͥs
enĩ non agnoscat xp̃m eo mõdo reliqͥs¬
se patrẽ quo cũ in forma d̾i esset non
rapinã arbitratus est esse ȩqualis d̾o.
sed semet ipsum exinaniuit formam
serui accipiens: reliquisse etiã matrẽ
synagogã iudeoꝵ ueteri testamento
carnalit̾ inhȩrentẽ. & adhesisse uxo¬
ri suȩ sc̃ȩ eccłiȩ. ut pace noui testamen¬
ti essent duo in carne una: Qͥa cũ
sit d̾s apud patr̃e ꝑ quẽ facti su¬
mus: factus est ꝑ carnẽ particeps
nĩut illius capitis corpus esse pos

Expanded text:
facta est: et dicit dominus in euangelio: si facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, nbebit in se vitam . Et omnia quae illic leguntur enucleate minutatimque traque enim frustra dixit Apest forma futuri, ut illud, Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc, inquit, magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia; quis enim non cognoscat Christum eo modo reliquisse Patrem, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens. reliquisse etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una, quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse poss
Abbreviated transcription (Latin):
& septimo requieuit. Sex etatib hu¬
manũ genus hoc scło ꝑ successiones tẽ¬
pors di oꝑa insigniunt᷑ quarũ pͥma
est ab adam usq ad noȩ. scd̾a a noe
usq ad abtaham. tercia ab abrahã
usq ad dauid. quarta a dauid usq
ad transmigrationẽ in babẏloniã:
quinta inde usq ad humilem aduen-
agitur donec excelsus ueniat ad iu¬
diciũ. septima uͦ intelligit᷑ in requie
sc̃oꝵ non in hac uita sed in alia ubi
uidit requiescentẽ pauꝑem diues
ille cũ apud inferos torqͥueretur:
ubi non fit uesꝑa.qr nullus ibi re¬
rũ defectus est. Seyto die in genesi
format᷑ homo ad imaginẽ d̾i  seyta
ȩtate scłi manifestatur reformatio
nr̃a in nouitate mentis scd̾m imagi¬
nẽ eius qui creauit nos sicut dicit
apłs. Fit uiro dormienti coniunx de
latere: fit xp̃o morienti eccłia de sa¬
cramento sanguinis qui de lãtere ꝑ¬
mortui ꝓfluxit᷑. Uocat᷑ eua uita et
mater uiuoꝵ quȩ de uiri sui latere

Expanded text:
 septimo requieuit: sex aetatibus hu septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, quinta inde usque ad humilem aduentuagitur, donec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius, qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniux de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita et mater uiuorum, quae de uiri sui latere
Abbreviated transcription (Latin):
abraham nichil eyistimet p̃nuntias¬
se: Qͥs aut̃ potest non dico una bre¬
ui responsione qualem in hoc oꝑe ha¬
bere coartamur. sed quolibet ingenti
uolumine om̃ia cõmemorare preconia
ꝓpħarum hebreoꝵ de dño & saluato¬
re nr̃o iñu xp̃o: quando quid̃e om̃ia
quȩ illis continent᷑ libris. uł de ipso
dicta st̃ uł ꝓpter ipsum: S ꝓpter exer¬
citationẽ quęrentis & delectationẽ in¬
uenientis: multo plura ibi ꝑ allegorias
& enigmata partim u̾bis solis insinu¬
ant᷑. part̃ĩ etiam facta narrant᷑. Uerũ¬
tamen nisi aliqua ibi manifesta essent
non cõprehenderet᷑ sensus quo etiam
obscura clarescerent᷑ quãquã & ex illis
quȩ figuris inuoluta st̃. si quȩd̾a ue¬
lut sub uno aspectu quasi contexta
ponant᷑: ita coniungunt in contestati¬
one xp̃i uoces suas. ut cuiusuis obtu¬
si surditas erubescat. Sex dieb in ge¬
nesi consummauit d̾s om̃ia oꝑa sũa:¬

Expanded text:
Abraham, nihil existimet praenuntiasAbraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur, sed quolibet ingenti uolumine omnia commemorare praeconia prophetarum Hebraeorum de domino et saluatore nostro Iesu Christo? quandoquidem omnia, quae illis continentur libris, uel de ipso dicta sunt uel propter ipsum. sed propter excitationem quaerentis et delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi consummauit deus omnia opera sua,
Abbreviated transcription (Latin):
qui filii carnis. hi filii d̾i : sed filii ꝓmis¬
sionis deputant᷑ in semen. Qd ad hȩc
responsuri st̃. cum aꝑte alio loco de
hoc semine ad abraham dicat᷑.: in se¬
mine tuo benedicent᷑ om̃s gentes
terre: Nam si eo tẽpore hinc dis¬
putaremus quo tẽpore hoc expo¬
neb at apłs dicens. abrahȩ dicte st̃
ꝓmissiones & semini eius. non di¬
cit & seminib tãquã in multis.
sed tãquã in uno. & semini tuo qd̃
est xp̃c: fortasse aliquis non tam im¬
pudent̃ nollet hoc credere anteqͣm
uideret om̃s gentes credere in
xp̃m qui p̃di̾catur ex semine abra¬
ham. Nunc uͦ cũ hoc impleri ui¬
deatnus qd̾ tanto ante prenuntia.¬
tũ legimus. cũ om̃s gentes iam be¬
nedicant᷑ ex semineꝰ abrahȩ. cui
dictũ est ante annoꝵs milia. in se¬
mine tuo benedicent᷑ om̃s gentes: quis
tam ꝑtinaciter insaniat. ut uel alium
xp̃m qui non sit ex semine abrahȩ co¬
netur inducere. uł de isto uero xp̃o
ꝓphetias hebreas cuius gentis pat̃ est

Expanded text:
nis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: In semine tuo benedicentur omnes gentes terrae ? Nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat Apostolus dicens, Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus: non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed tamquam in uno — et semini tuo, quod est Christus: fortasse aliquis non tam inpudenter nollet hoc credere, antequam uideret omnes gentes credere in Christum, qui praedicatur ex semine Abraham. nunc uero, cum hoc inpleri uideamus, quod tanto ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes iam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo benedicentur omnes gentes: quis tam pertinaciter insaniat, ut uel alium Christum, qui non sit ex semine Abrahae, conetur inducere, uel de isto uero Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est
Abbreviated transcription (Latin):
eos suȩ ꝓphetiȩ congruent᷑ apteq
uixisse. In hac̾ triꝑtita disputatione
illud qͦd pͥmo posui longũ est sic ꝓba¬
re. ut de illis om̃ib libris testimonia
ꝓferam quib ostend̾a xp̃m esse p̃di¬
ctum: seo huius hõis leuitatẽ grauis.¬
simo auctoritatis pondere conteram.
ta quippe non accipit ꝓpħas hebreos:
ut acciꝑe se tamen ꝓfiteatur apłos
quã ex aduersa uoce int̃rogaret
utrũ eum acciꝑet. respondit & ma¬
xime quid de illoꝵ ꝓꝓhetia dicat au.¬
diamus. Paulus inquit seruus xp̃i¬
iñu uocatus apłs segregatus in euan¬
głium d̾i. qd̾ ance ꝓmise̾rat ꝑ ꝓpħas
factus est ei ex semine dauid scdm
carnẽ. Qͥd uolunt amplius: nisi for¬
te hoc de aliis aliquib ꝓpħis non
de nr̃is hebreis dictum uolunt in¬
telligi: s quãquã ꝑ quoslibet di¬
ctũ sit: de illo tam̃ fi̾lio d̾i ꝓmissũ
est eu angłium qui factus est ei ex
semine dauid scd̾m carnẽ: in qd̾

Expanded text:
eos suae prophetiae congruenter apteque eos suae prophetiae congruenter apteque uixisse. in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris testimonia proferam, quibus ostendam Christum esse praedictum; sed huius hominis leuitatem grauissimo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non accipit prophetas Hebraeos, ut accipere se tamen profiteatur apostoquam ex aduersa uoce interrogasset, utrum eum acciperet, respondit: et maxime. quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, seruus Christi uocatus apostolus segregatus in euangelium dei, quod ante promiserat per factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. quid uult amplius? nisi forte hoc de aliis aliquibus prophetis, non de nostris Hebraeis dictum uolunt intellegi. sed quamquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen filio dei promissum est euangelium. qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, in quod
Abbreviated transcription (Latin):
ac castigate ad interrogationẽ tuã
tũ nr̃oꝵ libris ostensum est. Ego uͦ
illud adiciam. qr si hebraici uq̾tes
xp̃m scientes & predicantes tam fla¬
gitiose uixerunt. uere & in ipsos di¬
cͦi poterit id qd̾ paulus de gentium
sapientib contestat᷑. qr cũ cognouis¬
sent d̾m non ut d̾m magnificauẽ¬
runt aut grãs egerunt᷑. sed euanu¬
erunt in cõgitat᷑ionib suis. & inte¬
nebratũ est insipiens cor eoꝵ. Hides
gͦ non esse magnũ magna cognouis¬
se: nisi ex eoꝵ uixeris digͦnitate. xii
ugustinus respondit. Nempe hic
oit᷑ub u̾bis id agit faustus: ut ꝓ¬
phetas hebreos neq qͥcquã de xp̃o
prenuntiasse neq si prenuntĩart̃
eoꝵ testimonia nobis ꝓdesse. neq il¬
los ipsos ex eorũd̾e test̾imonioꝵ digni¬
tate uixisse credamus. Nos itaq de¬
monstrabimus & eoꝵ de xp̃o presa¬
gia. & qͣntum ꝑ ea nobis ad fid̾i ueri¬
tatẽ firmamentũq consultũ sit: &

Expanded text:
et castigate ad interrogationem tuam et castigate ad interrogationem tuam tum nostrorum libris ostensum est. ego uero illud adiciam,. quia si Hebraici uates Christum scientes et praedicantes tam flagitiose uixerunt, iure et in ipsos dici poterit id, quod Paulus de gentium sapientibus contestatur: quia cum cognouissent deum, non ut deum clarificauerunt aut gratias egerunterunt in cogitationibus suis, et intenebratum est insipiens cor eorum . Vides ergo non esse magnum magna cognovisse, nisi ex eorum vixeris dignitate. CAPUT II. AUGUSTINUS respondit: Nempe his omnibus verbis id agit Faustus, ut Prophetas Hebraeos neque quidquam de Christo praenuntiauisse neque, si praenuntiarunt, eorum testimonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eorundem testimoniorum dignitate uixisse credamus. nos itaque demonstrabimus et eorum de Christo praesagia et, quantum per ea nobis ad fidei ueritatem firmitatemque consultum sit, et
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ tuũ non est uerũ. Quib
ipse. Et si ego testificor de me testimo¬
nium meum uerum est: quia non
sum solus. Nam & in lege ur̃a scriptũ
est. duoꝵ hoĩum testimoniũ uerũ e̾̃e.
Ego sum qui testificor de me: & testifica¬
tur de me qui me misit patenz non
dixit. ꝓpħȩ. Ad hec & oꝑa ipsa sua sibi
in testimoniũ uocat: si mͥ non creditis
dicens. oꝑib credite. Non dixit si michi
non creditis: ꝓpħis credite. Quappter
nos testimotuiis de saluatore nr̃o nullis
egemus: exempla tantũ uitȩ honestȩ.¬
& ꝑrudentiã ac uirtutẽ in ꝓpħis quȩ¬
rimus: quoꝵ nichil in iudeoꝵ fuisse
uatib qr te non latuerit sentio. Si qui¬
d̾e consulente me cur eos accipiendos
putares. non imꝓuide nec inurbani¬
ter silentio eoꝵ mandatis oꝑib. in
sola transiluisti presagia: oblitus
utiq scͥptum esse nũquã uindemia¬
ri uuam de sp̃inis nec de tribulis fi¬
cus. Quappter hȩc strictim int̾im

Expanded text:
"testimonium tuum no.n est uerum." quibus "testimonium tuum no.n est uerum." quibus ipse: etsi ego testificor de me, testimonium meum uerum est, quia non sum solus. nam et in lege uestra scriptum est: duorum hominum testimonium uerum est. ego sum, qui testificor de me, et testificatur de me, qui me misit pater, non dixit: prophetae. ad haec et opera ipsa sua sibi in testimonium uocat, si mihi non creditis, dicens, operibus credite; non dixit: si mihi non creditis, prophetis credite. quapropter nos testimoniis de saluatore nostro nullis egemus; exempla tantum uitae honestae et prudentiam ac uirtutem in prophetis quaerimus, quorum nihil in Iudaeorum fuisse uatibus quia te non latuerit sentio, siquidem consulente me, cur eos accipiendos putares, non inprouide nec inurbaniter silentio eorum mandatis operibus in sola transiluisti praesagia, oblitus utique scriptum esse "numquam uindemiari uuam de spinis nec de tribulis ficus." quapropter haec strictim interim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħas: Immo tu dic potius si quid
habes. cur debeamus ꝓpħas acciꝑe.
ꝓpter testimonia inqͥt quȩ de xp̃o pre¬
fati st̃. Ego quide nulla inueni: qͣm¬
uis attentius eos & curiosissime lege¬
rim. S tam̃ & hoc eneruis fid̾i con¬
fessio est: in xp̃m sine teste & argu¬
mento non credere.Nempe ipsi uos
docere soletis. iccir c̃o nichil esse curio¬
sius exquirend̾u: qr simplex sit & ab¬
soluta xp̃iana credulitas. Quomͦ gͦ
nunc fid̾i simplicitatẽ destruitis: in¬
diciis eam ac testib fulciendo. & hoc
iudaicis: Aut si qr pͥma uob̾sententia
displicet. iccirco transistis in alteram:
qͥs fidelior uobis esse testis debet quã
d̃s ipse de filio suo qui non ꝑ uatẽ neq
ꝑ inter pretẽ. sed ultro cęlitus erupta
uoce cũ eum mitteret ad terrã dixit.
hic est filius meus dilectissimus credite
illi: Necnon & ipse de se. A patre meo
ꝓcessi: & ueni in hunc mund̾u. Atq
multa alia huiusmodi. Ad quȩ iurgan¬
tes iudei tu de te testificaris dicebant:

Expanded text:
uid habes, cur debeamus prophetas accipere. propter testimonia, inquit, quae de Christo praefati sunt. ego quidem nulla inueni, quamuis adtentius eos et curiosissime legerim. sed tamen et hoc eneruis fidei confessio est in Christum sine teste et argumento non credere. nempe ipsi uos docere soletis idcirco nihil esse curiosius exquirendum, quia simplex sit et absoluta christiana credulitas. quomodo ergo nunc fidei simplicitatem destruitis indiciis eam ac testibus fulciendo et hoc Iudaeis? aut si prima uobis sententia displicet idcircoque transistis in alteram, quis fidelior uobis esse testis debet quam deus ipse de filio suo, qui non per uatem nec per interpretem, sed ultro caelitus erupta uoce, cum eum mitteret ad terram, dixit: hic est filius meus dilectissimus, credite illi? necnon et ipse de se: a patre meo processi et ueni in hunc mundum atque multa alia huiusmodi. ad quae ringentes Iudaei "tu de te testificaris" dicebant;