comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Omnia aũ mala abintꝰ ꝓce¬
dunt. & coinqͥnant homi¬
nẽ. E rursũ si nr̃ amor. ñ
de cotidiana cd̃i gr̃a. sed de
natura uel uirib animi
haberet. ut esset sublimis
atꝙ continuus. ñ diceret
apl̃s de suis scĩs laboribus
quib utiq ꝑ amorẽ subli¬
mem atq continirũ insiste¬
bat. Sed abundantiꝰ illis
omnib laboraui: non aũt
ego. s gr̃a d̃i mecũ. Et tre¬
rum. Non qđ sufficientes
simus cogitare aliqͥd a no-
bis. quasi ex nob̃: sed suffi¬
cientia nr̃a ex d̃o est. Sed
& si non a dño uerum a se
ipso bona sua opera in qͥb
absq ulla contradictione
amor sublimis atq conti¬
nuus arcem tenet. habe¬
de genitali uoluntate
desiderat. quasi ad solitis
animi moueri arbitriũ. &
in actib suis hr̃e iocundita¬
tem: ut ꝑturbationis ĩmu¬
nem. ita etiã libertate
gaudentẽ: qͦd est aperte
dicere. qr exceptis que ad
carnis stimulos ꝑtinent.
in arbitrio sit animi nr̃i
sitũ. eui se amori uł qͣntũ

Expanded text:
mnia autem mala ab intus procedunt, et coinquinant hominem . Et rursum, si noster amor, non de quotidiana Dei gratia, sed de « natura » vel « viribus animi haberet ut esset sublimis atque continuus, » non diceret Apostolus de suis sanctis laboribus, quibus utique per amorem sublimem atque continuum insistebat, Sed abundantius illis omnibus laboravi; non autem ego, sed gratia Dei mecum : et iterum, Non quod sufficientes simbis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Sed etsi non a Domino, verum a se ipso bona sua opera, in quibus absque ulla contradictione amor sublimis atque continuus arcem tenet, habede genitalitatis voluptate desideanimi moveri arbitrium; et in actibus suis habere jocunditatem, ut perturbationis immunem, ita etiam libertate gaudentem. » Quod est aperte dicere, quia exceptis quae ad carnis stimulos pertinent, in arbitrio sit animi nostri situm, cui se amori, vel quantum
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. app̃hendã te o
inducã in domũ matris
meȩ. ibi me docebis. paten¬
tius que contͣ fidẽ uesana
sentiret. intimauit: dicens
de dño. Iam in ipsa infan¬
tia multa quȩ discere debe¬
amꝰ ostendit. Primo ipsum
ẽẽ oꝑificẽ uniuersoꝵ ex ma¬
sculi & feminȩ conuinctione
nascentiũ. qui sibi sine mini¬
sterio uiri. corpꝰ ex urgine

Expanded text:
dictum est, Apprehendam te, et dictum est, Apprehendam te, et inducam in domum matris meae, ibi me docebis ; patentius quae contra fidem vesana sentiret, intimavit, dicens de Domino: Jam in ipsa infantia multa quae discere debeamus ostendit. Primo, ipsum esse opificem universorum ex masculi et feminae conjunctione nascentium, qui sibi sine ministerio vi
Abbreviated transcription (Latin):
inuificat: id ẽ litt̾ͥa p̃cipien̾
occidit. si ñ assit sp̃c qͥ ꝑre¬
cepta legis litte donet ĩple¬
xi. E sp̃s iuificat: donando
ut ꝑfici litt̾a possit. Qͦd aũ
ait de dño. ut consũmatissi¬
mȩ uirtutis daturꝰ exemplũ
naturã hoĩs mortalis assu¬
meret. secretiꝰ heresis suȩ
uirꝰ euomuit: qua dicit
uenientẽ in carne dnm. ñ
dona nob̾ s exempla contu¬
lisse uͥtutis. Unde dic̃ post
damnauit: ñ naturã uide¬
lie& carnis s oꝑa cõmu¬
tando: ut iustificatio legis
chra inqͥt ꝑnat᷑am ceruix gem¬
maꝵ insignit᷑ ornatu: felicitatẽ
sine dubio auget industria
ce qͣsi se digna ꝯuieniunt. honqr
Sicgͦ & in te cuiꝰ generosita¬
tem doctrina cõponit. uit
uirtutes quas natura incħo¬
et. disciplina consũmet. Peo
ut diceret. gra inchoetꝰ gr̃ã
consũmet: gr̃a coronet. Itẽ
post innumera huiꝰmodi qͣ
in ipsis eiꝰ opusoulis ꝑiꝰ lector
facillime dep̾hendet. in
explanatione u̾siouli quo

Expanded text:
Id est Littera praecipiens occidit, si non adsit Spiritus, qui praecepta litterae donet impleri: et Spiritus vivificat, donando ut perfici littera possit. Quod autem ait de Domino, « ut consummatissimae virtutis daturus exemplum naturam hominis mortalis assumeret; » secretius haeresis suae virus evomuit, quia dicit, venientem in carne Dominum non dona nobis, sed exempla contulisse virtutis. Unde dicit postdamnavit: non naturam videlicet carnis, sed opera commutando, ut justificatio legis chra, inquit, per naturam cervix gemmarum insignitur ornatu, felicitatem sine dubio auget industria; et quasi se digna conveniunt, honor Sic ergo et in te, cujus generositatem doctrina componit, ut virtutes quas natura inchoet, disciplina consummet. Pro eo ut diceret, Gratia inchoet, gratia consummet, gratia coronet. Item post innumera hujusmodi, quae in ipsis ejus opusculis pius lector facillime deprehendet, in explanatione versiculi, quo
Abbreviated transcription (Latin):
naturã nr̃i corporis. ñ eã
mortalis creata ẽ: s illam
quȩ post eoꝵ puaricationẽ
uiciosa effecta ẽ. subdunt
infamiȩ dicentes. Scio qͦd
ñ habitet in me. hoc est in
carne mea bonũ. E qͦd idẽ
apl̃s ait. Caro concupiseit

Expanded text:
naturam nostri corporis, non eam naturam nostri corporis, non eam mmortalis creata est, sed illam quae post eorum praevaricationem vitiosa effecta est, subdunt infamiae, dicentes, Scio quod non habitat in me, hoc est, in carne mea, bonum : et quod idem apostolus ait, Caro concupiscit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓthoplasti. & n magis hosti
crederent ꝗͣ auctori: usq
hodie ꝓgenies ex eis sc̃a ce
impolluta delicias paradi.¬
si mortis simul & peccati
nescia incoleret. At dum
nulla necessitate naturȩ.
uerũ sola uagȩ mentis incu¬
ria peccato consensere: mox
rusto conditoris iudicio de
loco paradysi uoluptatis
exclusi ac morte multati.
peccati qͦd temere contͣre¬
rant. stirꝑi generiq suo re¬
liquere contagiũ. Factũ ꝙ¬
est. ut peccati qͦd ipsi spon¬
te cõmiserunt. nos etiã no¬
lentes reatu constringerem.
ita ut ne paruuli quidẽ
qͥ nil bomi uł mali uelle
possunt. ab hoc possint im¬
munes existere. nisi donan
solo crimine uoluntatis
accensũ: & sicut post aꝑtiꝰ
suũ sensũ aperuit. dicens
omnia cͥmina moꝵ ẽẽ non
seminũ. Seminũ st̃ namq
quȩ ex adam originalia
tatũ. seu fragilitatis & ig¬
norantie. quȩ ipsi ꝓ nos
cͥmina addidimꝰ. Probat
falli. cũ rep̃hendit eos qͥ

Expanded text:
protoplasti, et non magis hosti protoplasti, et non magis hosti crederent quam auctori, usque hodie progenies ex eis sancta et impolluta delicias paradisi, mortis simul et peccati nescia incoleret. At dum nulla necessitate naturae, verum sola vagae mentis incuria, peccato consensere, moxque justo Conditoris judicio de loco paradisi voluptatis exclusi, ac morte multati peccati, quod temere contraxerant, stirpi generique suo reliquere contagium: factum est ut peccati quod ipsi sponte commiserunt, nos etiam nolentes reatu constringeremur; ita ut ne parvuli quidem, qui nil boni vel mali velle possunt, ab hoc possint immunes existere, nisi donantsolo crimine voluntatis accensum; » et sicut post, apertius suum sensum aperuit, dicens, « Omnia crimina morum esse, non seminum. Seminum sunt namque quae ex Adam originalia tatum, seu fragilitatis et ignorantiae, quae ipsi per nos crimina addimus. » Probatfalli, cum reprehendit eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
nos uenire urando: deniq
nullũ fere ad iusticiã. quil
dico rationis. s ne sacre qͥdẽ
legis institutione ꝑduci.
Depreciabat nempe hec oꝑꝑ¬
nio naturã carnis & san¬
guinis. S postꝗͣ salutare
mysteriũ. dei & hominum
mediator arripuit. ut con
summatissimȩ uirtutis da-¬
turꝰ exemplũ naturã hoĩs
mortalis assumeret: osten¬
dit omnia crimina morũ
fuisse. ñ seminu. Deniq uo¬
luntatib ad meliora conu̾¬
sis: ñ solũ legis. s etiã eugłica
sermonib eiꝰ breuiter respon¬
dendũ: qͥa nequaꝙ̃ in auẽ¬
torẽ naturȩ nr̃e calumniã
uertimꝰ. cum nos in iniqui¬
tatib conceptos. & in delictiᷤ¬
ẽẽ natos dicimꝰ: s fatemur
qr in pͥmis nature nr̃e pa¬
rentib ad eiꝰ similitudinẽ
facti sumꝰ. ut ĩmortales &
sine ꝑeccato in deliciis para
dysi iuuante gr̃a eiꝰ uiuere¬
mus: qͥa uidelic& beatissimã
uitȩ primitiuȩ munditiã
si custodire curarent ipsi

Expanded text:
nos venire jurando. Denique nos venire jurando. Denique nullum fere ad justitiam, quid dico ratione, sed ne sacrae quidem legis institutione perduci. Depretiabat nempe haec opinio naturam carnis et sanguinis. Sed postquam salutare mysterium Dei et hominum mediator arripuit, ut cosummatissimae virtutis daturus exemplum, naturam hominis mortalis assumeret, ostendit omnia crimina morum fuisse, non seminum: denique voluntatibus ad meliora conversis, non solum legis, sed etiam evangelica sermonibus ejus breviter respondendum. Quia nequaquam in auctorem naturae nostrae calumniam vertimus, cum nos in iniquitatibus conceptos, et esse in delictis natos dicimus; sed fatemur quia in primis naturae nostrae parentibus ad ejus similitudinem facti sumus, ut immortales et sdisi, juvante gratia ejus, viveremus; quam videlicet beatissimam vitae primitivae munditiam, si custodire curarent ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃. Prolixi est oꝑis eunc¬
tas eius quas in libro hoc
posuit ineptias in medium
ꝓferre: ac testimoniis refel¬
lere ueritatis. Sufficiant
hec pauca exempli grͣa ex
posuisse: ex quib possit̾
cetera ꝗͣ sint de testanda co¬
nici. Post hec aũ & huimo¬
di innumera quib primũ
librũ contra grãm di di¬
sputando compleuit: ñ
minore scđm librũ eiusdẽ
beresis peste cõmaculauit.
Deniq exponens qͦd dictũ ẽ.
quia meliora st̃ ubera tua
uino. de natura lactis fecli¬
sime phylosophatꝰ est: mox¬
ꝙ fedius multo qualitatẽ
naturȩ illiꝰ ad confirmatio¬
nem sui erroris transferre
se gͦ ꝑsonis eoꝵ contra quos
sub nomine manicheorũ
pugnabat: ait int̾ ꝯtera.
Asserebat q opiniones nr̃as
ad hoc prorsus spumantiũ
estꝰ erroꝵ. ut calumniam
&e leuandi reatꝰ gr̃a. quẽ
erimina nimirũ uoluntati
urebant. ipsam naturam
cmrꝑoris subdebamꝰ infamiȩ ⁊
incapaces bonitatis & ple¬
nos iniqͥtatis in lucẽ istam

Expanded text:
nobis . Prolixi est operis cunctas ejus, quas in libro hoc posuit, ineptias in medium proferre, ac testimoniis refellere veritatis. Sufficiant haec pauca exempli gratia posuisse; ex quibus possint caetera, quam sint detestanda, conjici. Post haec autem et hujusmodi innumera, quibus primum librum contra gratiam Dei disputando complevit, non minore secundum librum ejusdem haeresis peste commaculavit. Denique exponens quod dictum est, quia meliora sunt ubera tua vino, de natura lactis foedissime philosophatus est, moxque foedius multo, qualitatem naturae illius ad confirmationem sui erroris transferre se ergo personis eorum, contra quos sub nomine Manichaeorum pugnabat ait inter caetera: « Asserebat namque opiniones nostras ad hoc prorsus spumantium aestus errorum, ut calumniam et levandi reatus gratia, quem crimina nimirum voluntatis urebant, ipsam naturam corporis subdebamus infamiae, incapaces bonitatis, et plenos iniquitatis in lucem istam
Abbreviated transcription (Latin):
domũ quã illustrat. s ita
potiꝰ quomͦ ardentẽ siue
lucentẽ uentꝰ uuat ignẽ
ut ampliꝰ clarescat: qͥ quide
& sine afflatu uenti accen¬
di atq ardere. ac magnã
consumere filuã poterat.
s tñ uento impellente. ma¬
gis magisq flaminascit.
oc enĩ significat dicendo:
ta animi bona premiserat.
& post omnia hec incipere
bis studioꝵ meritoꝵq bo¬
norũ. Qua tñ eiꝰ uentilati¬
one. qͥd in generoso. animi
sapientis igne agi credat:
intuere. Cum fit illa inqͥt
caritas: quȩ ñ ꝓpinqͣs solũ
aut enies. s ipsum genus
humanũ gremio suo conat
amplecti. Uides gͦ. qͥ tantũ
uiriũ nr̃o animo tribuit.
& sero in auxiliũ ipsi an¬
mo aduenire. & tune ei. ñ
illã caritatẽ qua ds. s illã
solumm᷑ qua genꝰ humanũ
diligat᷑ infundere dicit:

Expanded text:
lustrat; sed ita potius, quomodo ardentem, sive lucentem ventus juvat ignem ut amplius clarescat: qui quidem et sine afflatu venti accendi atque ardere, ac magnam consumere silvam poterat; sed tamen vento impellente, magis magisque flammescit. Hoc enim significat dicendo, ta animi bona praemiserat, et post omnia haec, incipere bis studiorum meritorumque bonorum. Qua tamen ejus ventilatione, quid in generoso animi sapientis igne agi credat, intuere. « Tum fit illa, » inquit, « charitas quae non propinquos solum aut cives, sed et ipsum genus humanum gremio suo conatur amplecti. » Vides ergo, qui tantum virium nostro animo tribuit, et sero in auxilium ipsi animo advenire, et tunc ei non illam charitatem qua Deus, sed illam solummodo qua genus humanum di
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ꝑ amorẽ accepti fauoriᷤ
inani głȩ seruire incipiant:
uł ista si abscondant᷑ ꝑ timo¬
rem uilitatis. premiũ retͥbu¬
tionis amittant. Nescio quã
homo deinceps excusationẽ¬
habeat ignorantiȩ: cui tot
iam uiȩ demonstrant᷑. quib
possit ad scientiã ueritatis
puenire. Ecce post discretionẽ
rationis ꝓpriȩ ꝑ quã dirigit᷑.
post doctrinã sapientiũ ꝑ quã
erudit᷑. post exempla bonorũ
quib instruitur. addunt᷑ etiã
p̃cepta scripturarũ. quib ad
omnẽ iuuendi rationẽ infor¬
mat᷑: postremo adiunguntur
temptationes. quib exercitatꝰ
ꝑ cotidianã exꝑientiã. de ueri¬
tate p̃ceptoꝵ certior efficitur.

Expanded text:
tur per amorem accepti favoris tur per amorem accepti favoris inani gloriae servire incipiant, vel ista si abscondantur per timorem vilitatis, praemium retributionis amittant. Nescio quam homo deinceps habeat excusationem ignorantiae, cui tot jam viae demonstrantur, quibus possit ad scientiam veritatis pervenire. Ecce post discretionem rationis propriae per quam dirigitur, post doctrinam sapientium per quam eruditur, post exempla bonorum quibus instruitur, adduntur etiam praecepta Scripturarum, quibus ad omnem vivendi rationem informatur. Postremo adjunguntur tentationes, quibus exercitatus per quotidianam experientiam de veritate praeceptorum certior efficitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ret: & quȩ in sigillo intrinsecꝰ
sculpta ostendit᷑ in cera exteriꝰ
figurata demonstrat᷑. Quid gͦ
aliud in isto nobis innint᷑ͥ nisi
quia nos qui ꝑ exemplũ bonoꝵ¬
quasi ꝑ quoddã sigillũ oꝑtue
exculptũ informari cupimus.
quȩdã in eis sublimia & quasi
eminentia. quȩdã uͦ abiecta
& quasi dep̃ssa operũ uestigia
inuenimus: Sc̃oꝵ quippe oꝑa
quȩ qͣntum ad reputationem
hominũ ñ ad dignitatẽ s ad
uilitatẽ ꝑtinent. illa in conu̾isa¬
tione eoꝵ quasi deorsũ pressa
iacent: quando uͦ talia oꝑant᷑
quȩ humanas mentes in adim¬
rationẽ sui ꝑtrahunt. quasi
quasdã in se eminentes sculp¬
turas ostendunt. Quod gͦ in
illis eminet. in nobis introrsũ
recondi debet: & qͦd in illis de-¬
pressũ ẽ. in nobis ẽ erigendũ:
quia nos cũ facta illorum ad
imitationẽ trahimus. subli¬
mia quidẽ in abscondito &
abiecta in manifesto facere
debemꝰ: ne uł illa si ostendan¬

Expanded text:
ret, et quae in sigillo intrinsecus ret, et quae in sigillo intrinsecus sculpta ostenditur, in cera exterius figurata demonstratur. Quid ergo aliud in isto nobis innuitur, nisi quia nos qui per exemplum bonorquasi per quoddam sigillum optime exsculptum reformari cupimus, quaedam in eis sublimia et quasi eminentia, quaedam vero abjecta et quasi depressa operum vestigia invenimus? Sanctorum quippe opera quae quantum ad existimationem hominum non ad dignitatem, sed ad utilitatem pertinent, illa in conversatione eorum quasi deorsum pressa jacent. Quando vero talia operantur quae humanas mentes in admirationem sui pertrahunt, quasi quasdam in se eminentes sculpturas ostendunt. Quod ergo in illis eminet, in nobis introrsum recondi debet, et quod in illis depressum est, in nobis est erigendum, quia nos cum facta eorum ad imitationem trahimus, sublimia quidem in abscondito et abjecta in manifesto facere debemus, ne vel illa si ostendan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ manũ actionis alienȩ ad for¬
mã uirtutis ñ flectitur: nisi
priꝰ ꝑ humilitatẽ ab omni
elationis & contͣdictionis ri¬
gore molliat᷑. Neq enĩ ꝑ exem¬
plũ alteriꝰ aliqͣndo in melius
reformari poterit : qui adhuc
ꝑelationis uiciũ & bona aliena
oppugnat. & sua mala defendit.
Necesse est gͦ ut si ueracit̾ bonoᷤᷤ
imitari uolumꝰ : priꝰ ꝑ ueram
humilitatẽ add obedientiam
corda nr̃a temꝑemꝰ: quatinus
uita nr̃a tanto citiꝰ ad nouita¬
tẽ redeat. qͣnto promptiꝰ in om¬
nem quã uiderit uirtutis spe¬
ciem ꝑ uoluntariã obedientiã
se inclinat. & tanto altius ei
uestigiũ alienȩ bonitatis inci¬
piat inherere. qͣnto artiꝰ studet
bona alioꝵ unitari potiꝰ ꝗͣ car-¬
pere. Aliã nobis adhuc non
ꝯtemnendã considerationem.
ad p̾sens negotiũ forma sigilli
exhibet. Figura namq quȩ in
sigillo foras eminet. in imp̃ssio¬
ne cere introrsũ signata appa¬

Expanded text:
per manum actionis alienae ad forper manum actionis alienae ad formam virtutis non flectitur, nisi prius per humilitatem ab omni elationis et contradictionis rigore moliatur. Neque enim per exemplum alterius aliquando in melius reformari poterit, qui adhuc per elationis vitium et bona aliena oppugnat, et sua mala defendit. Necesse est ergo ut si veraciter bonos imitari volumus, prius per veram humilitatem ad obedientiam corda nostra temperemus, quatenus vita nostra tanto citius ad novitatem redeat, quanto promptius in omnem quam viderit virtutis speciem, per voluntariam obedientiam se inclinat, et tanto altius ei vestigium alienae bonitatis incipiat inhaerere, quanto arctius studet bona aliorum imitari potius quam carpere. Aliam nobis adhuc non contemnendam considerationem ad praesens negotium forma sigilli exhibet. Figura namque quae in sigillo foris eminet, impressione cerae introrsum signata appa
Abbreviated transcription (Latin):
entiores ꝗͣ se esse existimant:
nec erubescunt magistros hr̃e
om̃s a quib discere possunt qͦd
ignorant: qui bene dicta omni¬
um libenter approbant: errores
uͦ alienos qͣntum ad se ꝑtinere
cognouerint ꝓ tempore studeĩs
uł modeste corriꝑe. uł prudent̾
dissimulare. Qui deniq studi¬
um scientiȩ moꝵ ddisciplina ex¬
ornant: & mansuetudinem ac
modestiã mentis sue non solũ
in custodia oris s etiã in habitu
& gestu corporis sui demonstrañ.
S & de bonoꝵ exemplis que in
p̃senti nobis dicenda existimo:
& conu̾sationẽ bonoꝵ imi¬
tari p̃cipimurͥ nisi ut ꝑ eorũ
imitationẽ ad noue uitȩ simi¬
litudinẽ reformem᷑: In ipsis
siquidẽ similitudinis di forma
expressa ẽ: & iccirco cũ eis per
imitationẽ impͥmimur: add eiꝰde
similitudinis imaginẽ nos quasi
figuramꝰ. S sciendũ ẽ: quia sic̃
cera nisi priꝰ emollita fuerit. for¬
mã ñ recipit.ͥ sic & homo quid̃ẽ

Expanded text:
entiores quam se esse existimant, entiores quam se esse existimant, nec erubescunt magistros habere omnes, a quibus discere possunt quod ignorant, qui bene dicta omnium libenter approbant, errores vero alienos quantum ad se pertinere cognoverunt pro tempore student vel modeste corripere, vel prudenter dissimulare. Qui denique studium scientiae, morum disciplina exornant, et mansuetudinem ac modestiam mentis suae non solum in custodia oris, sed etiam in habitu et gestu corporis sui demonstrant. Sed et de bonorum exemplis quae in praesenti vobis dicenda existimo, et conversationem bonorum imitari praecipimur, nisi ut per eorum imitationem ad novae vitae similitudinem reformemur? In ipsis siquidem similitudinis Dei forma expressa est, et idcirco cum eis per imitationem imprimimur, ad ejusdem similitudinis imaginem nos quoque figuramur. Sed sciendum est quod nisi prius cera emollita fuerit, formam non recipit, sic et homo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
fluitate ñ solũ inaniũ uerboꝵ
restringite. s in ipsis etiã quȩ
recta st̃ mensurã & modũ tene¬
te : & collatione scõꝵ magis au¬
ditores qͣ doctores ẽẽ eligite. Os
clausũ & aures aꝑtas habete:
& qͣntũ estis ad loquendũ mode¬
stiores: tantũ estote ad intelli¬
gendũ sagaciores. Sufficiat nob
si forte res sic exigat qͦd sapitis.
petentib humilit̾ insinuare: con¬
tra resistentes aũ nunꝗͣ p̃sumatiᷤ
ꝑtinacit̾ dicta ur̃a defendere: qr
sicut iam uob̃ p̃diximꝰ. multarũ
molestiarũ causas uirgia mini¬
strant. & mox ut lingua indiscre¬
te ad multiloquiũ resoluit᷑. ad
disturbandã pacẽ cordis nr̃i qͣsi
tis. tales uos studeatis exhibere.
quib ueritas facile ꝑsuaderi
possit: quia & ipsa doctrina ueri¬
tatis tales auditores amat. qͥ eã
& a sapientib exhibitã suscipi¬
administratã arrogant̃ ñ con¬
temnunt: qui in scientia del
hoc est in ꝑitia bene agendi
cunctos prudentiores ac sapi¬

Expanded text:
erborum restringite, sed in ipsis etiam quae recta sunt mensuram et modum tenete, et in collatione sanctorum magis auditores quam doctores esse eligite. Os clausum et aures apertas habete, et quanto estis ad loquendum modestiores, tanto estote ad intelligendum sagaciores. Sufficiat vobis si forte res sic exigat quod sapitis petentibus humiliter insinuare, contra resistentes autem nunquam praesumatis pertinaciter dicta vestra defendere, quia sicut jam vobis praediximus. multarum molestiarum causas jurgia ministrant, et mox ut lingua indiscrete ad multiloquium resolvitur, ad disturbandam pacem cordis vestri quatis, tales vos studeatis exhibere quibus veritas facile persuaderi possit, quia et ipsa doctrina veritatis tales auditores amat, qui eam et a sapientibus exhibitam humiliadministratam arroganter non contemnunt, qui in scientia Dei, hoc est in peritia bene agendi cunctos prudentiores et sapi
Abbreviated transcription (Latin):
formã & exemplũ sumpsit boni
oꝑis. Ista fr̃s si assidue uolueritiᷤᷤ
cogitareͥ scietis & cito intelligetiᷤᷤ
quȩ sit uia discipline: quȩ uos ꝑ
exercitiũ boni oꝑis ducat ad con¬
summationẽ bonitatis. S & si
forte ad inuestiganda atq discer¬
nenqda quantũ expedit ꝑ uos
minꝰ sufficitis: habebitis a dño
addiuuante doctrinã & exempla
bonoꝵ: ubi & facienda audietis
& facta uidebitis. Q ne in hac
etiã parte uobis ministeriũ nr̃e
exhortationiᷤ desit: ostendã nc̃
breuit̾ quales uos uel ad ꝑcipi¬
endã doctrinã uł ad imitanda
exempla bonoꝵ exhibere debeatiꝰ.

Expanded text:
formam et exemplum sumpsit boni formam et exemplum sumpsit boni operis. Ista, fratres, si assidue volueritis cogitare, scietis et cito intelligetis quae sit via disciplinae, quae vos per exercitium boni operis ducat ad consummationem bonitatis. Sed et si forte ad haec investiganda atque discernenda quantum expedit per vos minus sufficitis, habebitis Domino adjuvante doctrinam et exempla bonorum, ubi et facienda audietis et facta videbitis. Et ne in hac etiam parte vobis ministerium nostrae exhortationis desit, ostendam nunc breviter quales vos vel ad percipiendam doctrinam, vel ad imitanda exempla bonorum exhibere debeatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Qẜ quia int̾ pares ñ nunꝗͣ ꝑuersa
quȩdã uirtutis emulatio ẽẽ solet.
ut uidelicet sibi inuicẽ de succes¬
su uirtutũ inuideant. & ob hoc
in exercendo bono oꝑe. tantũ ne
inferiores uideant᷑. alterutrũ sese¬
p̃uenire ꝯtendant: tanto nos
discretionis moderamine otinere
necesse ẽ : ut operã nr̃am sicut
dictũ ẽ. neq ingeramꝰ nolentib.
neq petentib subtrahamꝰ: quia
in utroq liuoris suspicio ẽẽ pot̾.
Siquando aũ in aliquo forte ne¬
gotio laborantib opẽ ferre cupi¬
mus. tanta hoc humilitate &
mansuetudine faciendũ ẽ : ut
hisdẽ ipsis manifestũ sit qđ non
excellentiã oꝑis. s consortium
queramꝰ laboris. Ceterũ qͣntũ
ꝑtinet ad nos. sũmoꝑe nitendũ
est. neqͣndo uel in labore minus
patientes. uł in obedientia pre¬
ceptoꝵ minꝰ alacres. uł in cari-¬
tatis oꝑib exequendis minus
inueniam᷑ feruentes: quatinꝰ
bona conu̾satio nr̃a eisdẽ pre¬
beat incitam̃tũ uirtutis. a qͥb

Expanded text:
 quia inter pares nonnunquam perversa quaedam virtutis aemulatio esse solet, ut videlicet sibi invicem de successu virtutum invideant, et ob hoc in exercendo bono opere tantum ne inferiores videantur, alter alterum praevenire contendant, tanto nos discretionis moderamine continere necesse est, ut operam nostram, sicut dictum est, neque ingeramus nolentibus, neque petentibus subtrahamus, quia in utroque livoris suspicio esse potest. Si quando autem in aliquo forte negotio laborantibus opem ferre cupimus, tanta hoc humilitate et mansuetudine faciendum est, ut iisdem ipsis manifestum sit, quod non excellentiam operis, sed consortium quaeramus laboris. Caeterum quantum pertinet ad nos summopere nitendum est, nequando vel in labore minus patientes, vel in obedientia praeceptorum minus alacres, vel in charitatis operibus exsequendis minus inveniamur ferventes, quatenus bona conversatio nostra eisdem praebeat incitamentum virtutis, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliis arguiͥ. uel alioꝵ sapi¬
entiã quasi ad nr̃am cep̃ssionẽ
approbari. Sic q ñnũꝗͣ contra
conscientiã nr̃a . uł nr̃m errorẽ
impudent̾ defendimꝰ: uł alt̾ꝰ
ueritatẽ malitiose impugnamꝰ.
Hȩc ẽ sapientia huiꝰ mundi:ͥ quã
idem iacobꝰ apłs carnalẽ uocat.
& diabolicã: quȩ u̾suta ẽ &
maligna:. illas solumm astutiȩ
uias exquirens. quib possit &¬
ueritatẽ quãuis manifestã. in
opurione stultoꝵ & insipientiũ
hominũ depͣuare. S ñ talis ẽ
sapientia quȩ desursũ uenit:
quȩ nescit etiã semet ipsã contͣ
ueritatẽ dilig̾e: semꝑ parata
tere: uł malũ qͦd sustinet cum
aliis & corã aliis ueracit accu¬

Expanded text:
ab aliis argui, vel aliorum sapiab aliis argui, vel aliorum sapientiam quasi ad nostram depressionem approbari. Sicque nonnunquam contra conscientiam nostram, vel nostrum errorem impudenter defendimus, vel alterius veritatem maliec est sapientia hujus mundi, quam idem Jacobus apostolus carnalem vocat et diabolicam quae versuta est et maligna , illas solummodo astutiae vias exquirens quibus possit veritatem quamvis manifestam, in opinione stultorum et insipientium hominum depravare. Sed non talis est sapientia quae desursum venit, quae nescit etiam semetipsam contra veritatem diligere, semper parata tere, vel malum quod sustinet cum aliis et coram aliis veraciter accu
Abbreviated transcription (Latin):
ut patent̾ ostend̾et quia qui
linguã suã a multiloquio non
uult cõpescereͥ ñ pot̾it du ani¬
mũ suũ a furore iracundiȩ ille¬
sum custodire. Alultiloquiũ enĩ
contentiones generat: conten¬
tiones uͦ add urgia & maledicta
linguã excitant. Maledicta
aut̃ ad iracundiã: & qͦd adhuc
grauiꝰ est. ad frat̾num odium
animũ inflãmant. ꝓpterea
script᷑a dicit. In multiloquio
ꝑeccatũ ñ deerit: & in multilo¬
quio peccatũ ñ effugies. E ia¬
cobus apłs omne genꝰ bestiarũ
domari posse asserit: linguam
pestẽ esse indomabilẽ. quȩ umi¬
uersã rotã natiuitatis nr̃e in¬
flaminat: & ob hoc ꝑfectũ esse
uirũ qui in lingua ñ offendit.
Nã quia rixe & contentiones uer¬
cor priꝰ intrinsecꝰ ꝑ elationẽ
intumesceret: nequaꝗͣ lingua
foris a custodia humilitatis
suȩ in contumeliã u̾boꝵ se re¬
laxaret. S dũ suꝑbe pre aliis
sapientes uideri uolumꝰ: eru¬
bescimꝰ uel nr̃ãm ignorantiam

Expanded text:
 ostenderet quod qui linguam suam a multiloquio non vult compescere, non poterit diu animum suum a furore iracundiae illaesum custodire. Multiloquium enim contentiones generat; contentiones vero ad jurgia et maledicta linguam excitant; maledicta autem ad iracundiam et quod adhuc gravius est ad fraternum odium animum inflammant. Propterea Scriptura dicit: In multiloquio peccatum non deerit et in multiloquio peccatum non effugies . Et Jacobus apostolus omne genus bestiarum domari posse asserit: Linguam, pestem esse indomabilem, quae universam rotam nativitatis nostrae inflammat, et ob hoc perfectum esse virum qui in lingua sua non offendit . Nam quin rixae et contentiones cor prius intrinsecus per elationem intumesceret, nequaquam lingua foris a custodia humilitatis suae in contumeliam verborum se relaxaret. Sed dum superbe prae aliis sapientes videri volumus, erubescimus vel nostram ignorantiam
Abbreviated transcription (Latin):
scolã disciplinȩ iã intrastis.
in diuina lectione priꝰ debetis
querere qͦd mores ur̃os ad uir¬
tutẽ instruat. ꝙͣ quod sensum
acuat ad subtilitatẽ: magis ꝙ
uelle informari p̃ceptis scriptu¬
rarũ. ꝗͣ questionib impediri.
Cũ gͥ diuinas scripturas legitis:
sollerter ꝑpendite qͥd ibi dictũ
sit ad excitandũ in uob̃ amo¬
rem diͥ qͥd ad contemptũ mun¬
diꝰ. qͥd ad cauendas insidias
inimici: qͥd ad bonos affectus
nutriendos. & praua desideria
extinguenda ualeat: & quid
citiꝰ cor ꝑ cõpunctionis ardorẽ
accendat: qͥd disciplinã in oꝑe.

Expanded text:
scholam disciplinae jam intrastis, in lectione divina prius debetis quaerere, quod mores instruat ad virtutem, quam quod sensum acuat ad subtilitatem, magisque velle informari praeceptis Scripturarum, quam quaestionibus impediri. Cum igitur divinas Scripturas legitis, solerter perpendite quid ibi dictum sit ad excitandum in vobis amorem Dei, quid ad contemptum saeculi, quid ad cavendas insidias inimici, quid ad bonos affectus nutriendos et parva desideria exstinguenda valeat, et quid citius cor per compunctionis ardorem acce
Abbreviated transcription (Latin):
par nobis ẽ: quȩ sic nr̃e infirmi¬
tati otemꝑata ẽ ut uirtutis
exemplũ prebeat: & cooꝑandi
facilitate in consortiũ nos sue
exercitationis acimittat. Illoꝵ
ou̾satio supͣ nos est: quã uene¬
rari quidẽ & admirari possumꝰ:
imitari aũ non ualemꝰ. Illoꝵ con¬
cerunt. ut uirtutẽ illoꝵ nr̃a
infirmitas quãuis incipiat ꝑ
amorẽ appetereͥ ꝑ imitationẽ
tam̃ ñ ualeat coequare. Illoꝵ
conu̾satio quasi par nobis est:
quoꝵ oꝑa ita nr̃is uirib contẽ¬
ꝑantur. ut in eis nichil sit qͦd
possibilitatẽ nr̃am excedat. &
tam̃ deuotio nr̃a satis in eis qͦd
imitari possit inueniat. Illoꝵ
ou̾satio quasi inferior nob̃ est:
qͥ uel tanta nequeunt qͣnta
nos facere possumꝰ: uel talia fa¬
cuit qualia nos imitari non
debemꝰ. Ouide in his talis ha¬
benda discretio. ut suꝑiorib
quidẽ in omni loco. & in omni
oꝑe uł sermone exhibere stu¬
deamꝰ reu̾entiam: & quicquid

Expanded text:
par nobis est, quae sic nostrae infirmipar nobis est, quae sic nostrae infirmitati contemperata est, ut et virtutis exemplum praebeat, et cooperandi facilitate in consortium nos suae exercitationis admittat. Illorum conversatio supra nos est, quam venerari quidem et admirari possumus, imitari autem non valemus. Illorum cont virtutem illorum nostra infirmitas quamvis incipiat per amorem appetere, per imitationem tamen non valet coaequare. Illorum conversatio quasi par nobis est, quorum opera ita nostris viribus contemperantur, ut in eis nihil sit quod possibilitatem nostram excedat, et tamen devotio nostra satis in eis quod imitari possit inveniat. Illorum conversatio quasi inferior nobis est, qui vel tanta nequeunt, quanta nos facere possumus, vel talia faciunt qualia nos imitari non debemus. Proinde in his, talis habenda est discretio, ut superioribus quidem in omni loco et in omni opere vel sermone exhibere studeamus reverentiam, et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ exhibere. Cũ equalib
pacẽ & concordiã custodire: in¬
uicẽ obsequio. bñficio & honore
p̃uenireͥ. in omni actione &
u̾bo suꝑiorẽ ei locũ tribuere:
& siquando fortassis in aliquo
omni humilitate & reu̾entia
iecti obedire. Inferiorib semꝑ
bnficium & auxiliũ ĩpendere:
nunꝗͣ imꝓperare.ͥ sine otume¬
lia corriꝑe. sine suꝑbia guber-¬
nareͥ. sine crudelitate castigare:
cũ pietate fouere. Uenationem
ñ exigere: societatẽ atꝙ ȩqua¬
litatẽ amare. Mlaiorib ꝑ timo¬
rem subdi÷ equalib ꝑ caritatẽ
obsequi: minorib ꝑ humilitatẽ
coȩquari. Precipientib parati.
obedientib mod̾estiͥ maledicen¬
tib taciti: laudantib u̾ecundi.
tem sccłm ꝯu̾sationẽ alios nobis
quasi suꝑiores. alios qͣsi ȩquales.
alios quasi inferiores debemus
attendere. Illoꝵ conu̾satio infe¬
rior est nobis: quoꝵ facta & si
odemnare ñ p̃sumimꝰ : imitari
tam̃ non debeniꝰ. Illoꝵ ou̾satio

Expanded text:
debemus exhibere, cum aequalibus pacem et concordiam custodire, invicem obsequio, beneficio et honore praevenire, in omni actione et verbo superiorem eis locum tribuere. Et si quando fortassis in aliquo omni humilitate et reverentiecti obedire. Inferioribus semper beneficium et auxilium impendere, nunquam improperare, sine contumelia corripere, sine superbia gubernare, sine crudelitate castigare, cum pietate fovere. Venerationem non exigere, societatem atque aequalitatem amare, majoribus per timorem subdi, aequalibus per charitatem obsequi, minoribus per humilitatem coaequari, praecipientibus parati, obedientibus modesti, maledicentibus taciti, laudantibus verecundi. Item secundum conversationem alios nobis quasi superiores, alios quasi aequales, alios quasi inferiores debemus attendere. Illorum conversatio inferior est nobis, quorum facta etsi condemnare non praesumimus, imitari tamen non debemus. Illorum conversatio
Abbreviated transcription (Latin):
scolam uirtutũ erudiendi
acceditis: scire debetis contentio¬
nes u̾boꝵ nullomͦ deinceps ad̃
uos ꝑtinere: quia sp̃ualis doctͥne
studiũ ñ litigantes s auscultan¬
tes requirit sicut ꝑ moysen po¬
pulo in lege cdi erudiendo dicit᷑.

Expanded text:
scholam virtutum erudiendi acceditis, scire debetis contentiones verborum nullo modo deinceps ad vos pertinere, quia spiritualis doctrinae studium non litigantes, sed auscultantes requirit, sicut per Moysen populo in lege Dei erudiendo dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
elatũ ẽe indicat: ita qui cum
peiorib assidue ou̾sari concu¬
piscit. deprauatũ se ẽe demon¬
strat. Ꝙ ideo cũ maloꝵ consor¬
tiũ appetere nolumꝰ. duplex
nobis utilitatis fructꝰ ꝓuenit:
qr & culpã fugimus: & inno¬
centiȩ nr̃e testimoniũ ꝑhibemꝰ.
Cotidiana gͥ & frequens ou̾satio
nr̃a cum mediis & equalib nob
esse debet: ita ut int̾ eos etiã
qͦscumq in bono oꝑe feruenti¬
tanta pacis & concordiȩ seruan¬
dȩ diligentia sit: ut in nullo
umꝗͣ negotio qͣntũ in nobis est
frat̾na dilectio ꝑturbet᷑. Stude¬
amus eis inuiriã nunqͣ aut mo¬

Expanded text:
elatum esse indicat, ita qui cum elatum esse indicat, ita qui cum pejoribus assidue conversari concupiscit, depravatum se esse demonstrat. Et ideo cum malorum consortium appetere nolumus, duplex nobis utilitatis fructus provenit, quia et culpam fugimus, et innocentiae nostrae testimonium perhibemus. Quotidiana igitur et frequens conversatio nostra cum mediis et aequalibus nobis esse debet, ita ut inter eos etiam quoscunque in bono opere ferventitanta nobis pacis et concordiae servandae diligentia sit, ut in nullo, inquam, negotio quantum in nobis est, fraterna dilectio perturbetur. Studeamus eis injuriam nunq
Abbreviated transcription (Latin):
plũ qͦd imitem qͦdamm taciti
& quasi delonge considerare:
uit tam̃ consortiũ cooꝑandi ñꝗͣ
p̃sumamꝰ expetere: quatinꝰ dũ
eis tibiq cedimꝰ. facile ex nr̃a
modestia clareat ꝗͣ humilia
de nobis. & qͣ sublimia de illis
sentiamꝰ. Negligentes uero &
maxime eos quoꝵ oꝑa uł studia
rep̃hensione digna apparent.
tali nos cautela declinare opor¬
tet: ut & fugiamꝰ qͦd faciunt:
& tam̃ iudicare ñ p̃sumamus
qͦd sunt. Cogitemꝰ in eiꝰmodi
nobis neq dari exemplũ. neq
ꝑmicti iudiciũ: qr hoc in eis
fortassis ignorantia seu infir¬
mitas excusat: qͦd si a nobis fie¬
ret. excusationẽ ñ haberet. Itaq
necesse ẽ ut sicut ꝑfectoꝵ socie¬
tatẽ ꝓpt̾ reu̾entiam appetere ñ
p̃sumimus: ita qͦq istoꝵ consor¬
tiũ ꝓpt̾ cautelã fugiamus: illos
honorando qr talib sociari d̃i¬
gni ñ sumus: istos cauendo qr
talib sociati facile corrumpi
possumꝰ. Pret̾ea sicut is qͥ suꝑi¬
orib semꝑ sociari appetit. se

Expanded text:
 quod imitemur, quodammodo taciti et a longe considerare, ut tamen consortium cooperandi nunquam praesumamus expetere, quatenus dum eis ubique cedimus, facile ex nostra modestia clareat, quam humilia de nobis, et quam sublimia de illis sentiamus. Negligentes vero et maxime eos quorum opera vel studia reprehensione digna apparent, tali nos cautela declinare oportet, ut et fugiamus quod faciunt, et tamen judicare non praesumamus quod sunt. Cogitemus in ejusmodi, nobis neque dari exemplum neque permitti judicium, quia hoc in eis fortassis ignorantia aut infirmitas excusat, quod si a nobis fieret, excusationem non haberet. Itaque necesse est ut sicut perfectorum societatem propter reverentiam appetere non praesumimus, ita quoque istorum consortium propter cautelam fugiamus, illos honorando, quia talibus sociari digni non sumus, istos cavendo, quia talibus sociati facile corrumpi possumus. Praeterea sicut is qui superioribus semper sociari appetit, se
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ꝑtinet ad dilectionem.
scđm meritũ: quantũ uͦ ad̃
uenerationẽ. scłm etatẽ &
officiũ habenda ẽ. Aleliores
dilig̾e. suꝑiores honorare de¬
beniꝰ: qr par contumacia est
siue in eo qui ꝓpt̾ inferiorem
gradũ in homine uirtutem
despicit: siue in eo qui ꝓpter
uitã inferiorẽ. gradũ suꝑiorẽ
contemnit. Istis gͦ honor. illis
amor impendat᷑: sic tam̃ ut¬
& honor istoꝵ sit uoluntariꝰ:
& illoꝵ amor uen̾andus. Reue¬
rentia enĩ sine amore magis
seruilis ẽ: & amor sine reu̾en¬
tia puerilis iudicari debet Cũ
tanta gͥ humilitate & reu̾en¬
tia meliorib exhibendum est
bñficiũ dilectionis. ut illis qͣsi
ex necessitate uideam᷑ ẽẽ subie¬
cti: & cũ tanto affectu atq hy¬
laritate suꝑiorib soluendũ est
obsequiũ subiectionis. ut solo
potiꝰ dilectionis debito illis cre¬
dam᷑ astricti. Istis sic reddamus
sua. quasi nr̃m impenderimus:
illis sic exhibeamꝰ nr̃a quasi suũ
reddiderimꝰ. Sex deniq modis

Expanded text:
net ad dilectionem, secundum meritum, quantum vero ad venerationem, secundum aetatem et officium habenda est. Meliores diligere, superiores honorare debemus, quia percontumacia est sive in eo qui propter inferiorem gradum, in homine virtutem despicit; sive in eo qui propter vitam inferiorem, gradum superiorem contemnit. Istis ergo honor, illis amor impendatur, sic tamen ut et honor istorum sit voluntarius, et illorum amor venerandus. Reverentia enim sine amore magis servilis est, et amore sive reverentia puerilis judicari debet. Cum tanta igitur humilitate et reverentia melioribus exhibendum est beneficium dilectionis, ut illis quasi ex necessitate videamur esse subjecti, et cum tanto affectu atque hilaritate superioribus solvendum est obsequium subjectionis, ut solo potius dilectionis debito illis credamur astricti. Istis sic reddamus sua quasi nostrum impenderemus; illis sic exhibeamus nostra, quasi suum redderemus. Sex denique modis
Abbreviated transcription (Latin):
lit grossos suos: id est ueteris
legis precepta ceciderunt. &
de engłio uites florentes dede¬
runt ocdorem suum.

Expanded text:
lit grossos suos, id est, veteris legis praecepta ceciderunt, et de Evangelio vites florentes dederunt odorem suum.
Abbreviated transcription (Latin):
distinguens eugłista. dicebat
menti scientia doctorib ueri¬
tatis concessa ẽ: recte ocłi dñi
sicut columbȩ dicunt᷑ super
riuulos aquarũ: quȩ lacte
st̃ lotȩ & resident iuxta flu¬
enta plenissima. Explic̃ liber¬

Expanded text:
distinguens evangelista dicebat,menti scientia doctoribus veritatis concessa est, recte oculi Domini, sicut columbae dicuntur super rivulos aquarum, quae lacte sunt lotae, et resident juxta fluenta plenissima.
Abbreviated transcription (Latin):
sta pietas. simul & seueritaᷤᷤ
uultꝰ eiꝰ exprimit᷑. Si enĩ de
puro homine recte dici potu¬
it. sapientia hõis luc& in
uultu eiꝰ.: quantomagis in
uultu illiꝰ hõis qui ẽ i uirtꝰ
& di sapientia bñ conside¬
rantib sũma uirtutis et
sapientiȩ refulgebat: Genȩ
inqͥt illiꝰ sicut areolȩ aroma¬
tũ: confitȩ a pigmentariis.
Quomͦ enĩ areolȩ aromatum
decent atq ordinate cõpositȩ.
magnã spectantib & odoris
& aspectus sui grãm p̃stant:¬
ita apparens in hoĩe medi¬
ator łi & hominũ uirtutũ
doctrine suȩ dulcedine p̃sen¬
tes illustrabat: & fama ad
se ꝑtrahebat absentes. Dig¬
sermones s & mores. sacris
indidere paginis: concordi
ꝓrsus relatione. hi futura
incarnationis eiꝰ archana.
illi facta narrantes. Credo
ad speciẽ genarũ eiꝰ referen¬
dũ. qͦd exultauit in spiritu.
paruuloꝵ fidei congͣ tulans:
qͦd dolebat suꝑ duritia cor

Expanded text:
sta pietas simul et severitas vultus eius exprimitur. Si enim de puro homine recte dici potuit: Sapientia hominis lucet in vultu eius quanto magis in vultu illius hominis, qui est Dei virtus et Dei sapientia, bene considerantibus summa virtus et sapientia refulgebat? Genae inquit illius sicut areolae consitae a pigmentariis. Quo modo, inquit, areolae aromatum, decenter atque ordinate compositae, magnam spectantibus et odoris et aspectus sui gratiam pita apparens in homine mediator Dei et hominum virtutum sive doctrinae suae dulcedine praesentes illustrabat, et fama ad se pertrahebat absentes. Pigsermones, sed et mores sacris indidere paginis concordi prorsus relatione; hi futura incarnationis ejus arcana, illi facta narrantes. Credo ad speciem genarum ejus referendum, quod exsultavit in spiritu, parvulorum fidei congratulans, quod dolebat super duritia cor
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã in quo loco qͥd ag̾e
debeat. considerare necesse ẽ.
Aliꝰ est modus habendi in eo
loco ubi d̾s adoratur: alius
in eo ubi corpꝰ reficit᷑ : aliꝰ in eõ
qͥ locutioni deputatꝰ ẽ: alius
in eo ubi silentiũ custodit᷑. aliꝰ
deniq intus. aliꝰ foris: alius in
secreto. alius in publico. Et
quãuis in nullo loco disciplinã
suã homo deserere debeat: di¬
ligentiꝰ tam̃ & magis sollicite
ibi oseruanda ẽ. ubi uel ne¬
glecta plurib generat scanda¬
lũ. ł custodita bone unitatio¬
nis exemplũ. Discernendũ ẽ gͥ
quȩ sint illa quȩ in custodien¬
da disciplina nusꝗͣ int̾mitti
possunt: & quȩ rursũ illa quȩ
ꝓ loco & tempore. nc̃ int̾mitti.
nc̃ exerceri uolunt. Sepe tam̃
illa quȩ in publico necessaria ft̾.
quendã priꝰ in secreto exercita¬
tionis usum exposcunt: qr si ea
ꝓrsus in occulto negligimꝰ᷑: uti¬
eis postmodũ dũ opus ẽ in pu¬
blico ñ ualemꝰ: & tc̃ aut ꝓrͥsus
a disciplina deficientes. intuen¬

Expanded text:
 etiam in quo loco quid agere debeat, consideret necesse est. Alius est modus habendi in eo loco ubi Deus adoratur, alius in eo ubi corpus reficitur. Alius in eo qui locutioni deputatus est, alius in eo ubi silentium custoditur. Alius denique intus, alius foris, alius in secreto, alius in publico. Et, quamvis in nullo loco disciplinam suam homo deserere debeat, diligentius tamen et magis sollicite ibi conservanda est, ubi vel neglecta pluribus generat scandalum, vel custodita bonae imitationis exemplum. Discernendum est igitur quae sint illa quae in custodienda disciplina nusquam intermitti possunt, et quae rursum illa sint quae pro loco et tempore nunc intermitti, nunc exerceri volunt. Saepe tamen illa quae in publico necessaria sunt, quemdam prius in secreto exercitationis usum exposcunt, quia si ea prorsus in occulto negligimus, uti postmodum eis dum opus est in publico non valemus. Et tunc aut prorsus a disciplina deficientes intuen
Abbreviated transcription (Latin):
datis eiꝰ dicentis. Si uis ꝑfectꝰ
ex: uade & uende omnia quȩ
habes. & ueni sequere me: &
habebis thesauros in celo. Fecistiꝰ
qͦd precepitͥ. sꝑastis qͦd ꝓmisit:
petite ñc ab ip̃so quod ad id ob¬
tinendũ expedit. Nullus iam
carnalis affectus a ꝑcipienda
gr̃a eiꝰ uos impedit: reliquistis
patrẽ & matrẽ. fr̃s & sorores. co¬
gnat̾os & affines: & p̃cinxistis
uos ad currendã uiam eiꝰ. Ni¬
chil iam amori illiꝰ p̃ponitis: illũ
solũ queritis: ꝓ quo lucrifican¬
do omnia huius mundi blan¬
dimenta quasi absintiũ ama¬
quasi stercora reputatis Intra¬
te uiam eiꝰ: & currite ad iꝑsũ.
Tanto citiꝰ requiẽ habebitis: qͣn¬
sunt scientia. disciplina. bonitã
ꝑscientiã itur ad disciplinã: ꝑ
disciplinã itur ad bonitatem:
ꝑ bonitatẽ itur ad beatitudinẽ.
Hoc est ꝓpt̾ qͦd uobiscũ loqui ce¬
pimus. ut quantũ dñs dederit.
de hac uia qua ad ipsũ itur

Expanded text:
centis: « Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et veni, sequere me, et habebis thesaurum in coelo . » Fecistis quod praecepit, speratis quod promisit, petite nunc ab ipso quod ad id obtinendum expedit. Nullus jam carnalis affectus a percipienda gratia ejus vos impedit, reliquistis patrem et matrem, fratres et sorores, cognatos et affines, et praecinxistis vos ad currendam viam ejus. Nihil jam amori illius praeponitis, illum solum quaeritis pro quo lucrificando omnia hujus mundi blandimenta quasi absinthium amaquasi stercora reputatis. Intrate viam ejus, et currite ad ipsum, tanto citius requiem habebitis, quansunt scientia, disciplina, bonitas; per scientiam itur ad disciplinam, per disciplinam itur ad bonitatem, per bonitatem itur ad beatitudinem. Hoc est propter quod vobiscum loqui coepimus, ut quantum Dominus dederit, de hac via qua ad ipsum itur
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ inqͥt & disciplinã & scien¬
tiã doce me. E ut se idoneum
ad hȩc discenda ostend̾et: nouis¬
sime secutꝰ adiuxit. Quia
mandatis tuis credidi. Acsi di¬
ceret do. Ideo docere me debes
qualit̾ seruire tͥ debeo: qr pre¬
ceptis tuis iã ꝑ otumaciam ñ
resisto. Credo bonum ẽẽ quod
p̃cipis: credo uerũ ẽe quod̃ ꝓ¬
mittis. Ac quieui iam ꝓpt̾ te
mea relinquere: & iccirco qͦͤso
ꝑ te merear tua bona obtinere.
Quia mandatis tuis credidi.
Sic & uos fr̃s gr̃a d̃i iam credi¬
distis mandatis eiꝰ: reliquistis

Expanded text:
nitatem, inquit, et disciplinam, et sciennitatem, inquit, et disciplinam, et scientiam doce me. » Et ut se idoneum ad haec discenda ostenderet, novissime secutus adjunxit: « Quia mandatis tuis credidi , » ac si diceret: Deo. Ideo docere me debes qualiter tibi servire debeo, quia praeceptis tuis jam per contumaciam non resisto; credo bonum esse quod praecipis, credo verum esse quod promittis; acquievi jam propter te mea relinquere, et idcirco quaeso per te merear tua bona obtinere, « quia mandatis tuis credidi. » Sic et vos fratres gratia Dei jam credidistis mandatis ejus, reliquistis
Abbreviated transcription (Latin):
patriã uiderat: cũ dicebat.
Disciplina tua correxit me in
finẽ. Disciplina namq tłi in
finẽ corrigit: qr plene & ꝑfe¬
cte hominẽ reformans. ꝑ ur¬
tutẽ ad beatitudinẽ ꝑducit.
Hanc uiam & hanc patriã tunc
etiã uiderat: cũ dicebat. Boni¬
tatẽ & disciplinã & scientiam
doce me. Considerauit namq
qd ꝑ bonitatẽ uenit᷑ ad beati¬
tudinẽ: atq ideo bonitatem
doceri se petiit: qr ꝑ hane ad il¬
lam ꝑtingere ꝯcupiuit. S qr
rursum uidit qđ ad bonitatẽ
obtinendã disciplina necessaria
ẽet: adiunxit & dixit. Discipli¬
nã doce me. Paratus enĩ erat
disciplinã seruare: & non solũ
ad illã seruandã. spontaneũ se
obtulit: s ut illã quoq acciꝑe
mereret᷑ supplicauit. Postremo
qr uidit neminẽ seruare posse
disciplinã boni oꝑis qui non
habeat scientiã uere discretio¬
nis: hanc qͦq sibi dari quasi
qͦddã fundam̃tum & pͥnciprũ
sc̃ȩ conu̾sationis postulauit. bo¬

Expanded text:
patriam viderat cum dicebat: « Disciplina tua correxit me in finem . » Disciplina namque Dei in finem corrigit, quia plene et perfecte hominem reformans, per virtutem ad beatitudinem perducit. Hanc viam et hanc patriam tunc etiam viderat cum dicebat: « Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me . » Consideravit namque quod per bonitatem venitur ad beatitudinem, atque ideo bonitatem doceri se petit, quia per hanc ad illam pertingere concupivit. Sed quia rursum vidit quod ad bonitatem obtinendam disciplina necessaria esset; adjunxit et dixit: « Disciplinam doce me. » Paratus enim erat disciplinam servare, et non solum ad illam servandam spontaneum se obtulit, sed ut illam quoque accipere mereretur, supplicavit. Postremo quia vidit neminem servare posse disciplinam boni operis, qui non habeat scientiam vere discretionis, hanc quoque sibi dari quasi quoddam fundamentum et principium sanctae conversationis postulavit. « Bo
Abbreviated transcription (Latin):
ad illũ quẽ queritis ꝑuenire.
pse est enim uera & sempit̾na
uita: extra quẽ sicut nemo
cũq in ipso & cũ ipso uiuit.
beatus ẽ. Si gͥ d̾m queritis.
immo qr queritis : uerã ꝓfecto
ac ꝑpetuã beatitudinẽ habere
desideratis. Ad beatitudinem
aũ nemo uenire potest. nisi
ꝑ uirtutẽ : & uirtus non alio
modo ueracit̾ app̾henditur:
nisi disciplina uirtutis non
negligent̾ custodiat᷑. Usus
enĩ discipline ad uirtutem
animũ dirigit: uirtus autẽ
ad beatitudinẽ ꝑducit: ac
ꝑ hoc exercitiũ disciplinȩ ẽe
debet ur̃a inchoatio. uirtus
ꝑfectio: premiũ uirtutis. ȩt̾na
beatitudo. Hec est fr̃s uia ꝑ¬

Expanded text:
ad illum quem quaeritis pervenire. Ipse est enim vera et sempiterna vita, extra quem sicut nemo cunque in ipso et cum ipso vivit, beatus est. Si igitur Deum quaeritis imo quia quaeritis veram profecto ac perpetuam beatitudinem habere desideratis. Ad beatitudinem autem nemo venire potest nisi per virtutem, et virtus non alio modo veraciter apprehenditur, nisi disciplina virtutis non negligenter custodiatur. Usus enim disciplinae ad virtutem animum dirigit, virtus autem ad beatitudinem perducit. Ac per hoc exercitium disciplinae esse debet vestra inchoatio, virtus perfectio, praemium virtutis aeterna beatitudo. Haec est, frat
Abbreviated transcription (Latin):
largiente
uana con¬
u̾satione
desideriũ scm
conu̾si estis: & ad ipsum qͥ
fecit uos tota mentis inten¬
tione ac uoto redire dispo¬
nitis: oportet uos nẽ ipsa
uiam discere. ꝑ quã possitis

Expanded text:
largiente vana conversatione desiderium sanctum conversi estis, et ad ipsum qui fecit vos tota mentis intentione ac voto redire disponitis, oportet vos nunc ipsam viam discere per quam possitis