comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad ipsũ ꝑtinent ioh̃em que ei dicta st̃: s ad om̃s eccłias que superiꝰ
septenario numero cõphendunt᷑. in qͥb una catholica .i. uniuer¬
salis expͥmit᷑. Ego sũ genus & radix dauid. Qd̾ nichil ẽ aluid:̃ nͥ
ego sũ ex ipsa natura dd̃. Beata enĩ d̾i genitrix de styrpe dauid
descendit: atq idcirco ip̃se filius d̃i filiꝰ dauid. Unde ipse interro¬
gans uideos. qͥd uob̃ uidet᷑ de xp̃o cuiꝰ filiꝰ sit: hoc responsũ ab eis acce¬
tatẽ uͦ ñ alius s idẽ ipse gemis &. radix deuud. id ẽ natura. Aliter.
Ego sũ radix deuud: qͥa ex me dd̃ sũpsit initiũ. & ego sũ genus &.
radix deuud: qͥa ex illo in fine tẽpor. carnis materiã sũpsi. Stel¬
la splendidei & matutina. Quantũ ad litterã ꝑtinet stellã splen¬
didẽ & matritinã appellat luciferũ: que dũ extremas horas noctiũ
illustrat. mane citius adfriturũ declarat. Ipse itaq ip̃c ẽ stella splen¬

Expanded text:
a sunt, sed ad omnes Ecclesias, quae superius septenario numero comprehenduntur, in quibus una catholica, id est universalis exprimitur. Ego sum genus et radix David. Quod nihil aliud est, nisi: Ego sum ex ipsa natura David. Beata enim Dei genitrix de stirpe David descendit, atque idcirco ipse Filius Dei, filius David est. Unde ipse interrogans Judaeos: Quid vobis videtur de Christo cujus filius sit, hoc responsum ab eis accetatem vero non alius, sed idem ipse genus et radix David, id est, natura. Aliter: Ego sum radix David, quia ex me David sumpsit initium. Et ego sum genus et radix David, quia ex illo in fine temporum carnis materiam sumpsi. Stella splendida et matutina. Quantum ad litteram pertinet, stellam splendidam et matutinam appellat Luciferum, quae dum extremas horas noctium illustrat, mane citius affuturum declarat. Ipse atque Christus est stella splen
Abbreviated transcription (Latin):
dio. uoluntate atq amore m̃datiis illaquent᷑. Ili om̃s superuis dic¬
ti ert̃ foris. hoc ẽ ab aditu celestis iherłm repellent᷑. cũ audierint.
discedite.i me maledicti Eigo iħc misi angłm meũ testificari uo.¬
bis hȩc in eccłiis. Hloc & supͣ iã dictũ fueriꝰt: in qͥb uerbis aꝑte

Expanded text:
dio, voluntate atque amore, fallaciis illaqueantur. Hi omnes superius dicdio, voluntate atque amore, fallaciis illaqueantur. Hi omnes superius dicti, erunt foris, hoc est, ab aditu coelestis Jerusalem repellentur, cum audierint: Discedite a me, maledicti . Ego Jesus misi angelum meum testificari vobis haec in Ecclesiis. Hoc et supra jam di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eã. Hec enĩ porta xp̃m significat. qͥ dic̃. Ego sũ ostiuꝰ: ẜ ꝑ me siqͥs
introierit saluabit᷑. Cũ enĩ qͥlibet fideliũ ꝑ ora fidelit̃ p̃dicatoꝵ. adi¬
foris canes .i. uidei. heretici. ceteriq increduli qͥ contͣ eccł̃am latrant
& uenefici .i. malefici suie magi. & impudici .i. inuerecunde pec¬
cantes. & homicide diuerso mͦ hominẽ int̾ficientes: & idolis serui¬
entes hoc ẽ simulacra quedã ꝓd̾o colentes. siue etiã plus terrena quã
dm̃ diligentes. Et om̃is qͥ amat mendatiũ & fac̃ illud. Multi enĩ
m̃dattũ faciunt s tam̃ ñ amant m̃datiũ: qͥa studio atq amore pec¬
candi ñ mentiunt᷑. Qd̾ m̃datiũ purgat᷑ oꝑe miscd̾ie. sic̃ dictũ ẽ supe¬
rius de obstreticib hebreoꝵ. S sic̃ isti intali m̾datio nisi emenda¬
tionis studiũ subsequat᷑ ꝑditione ñ carent scriptura dicente ꝑder
om̃s qͥ loquunt᷑ m̃datiũ: sic isti grauiori pena plectendi sc̃ qui stu¬

Expanded text:
us: per me si quis introierit, salvabitur . Cum enim quilibet fidelium per ora praedicatorum adiorum loquitur. Foris canes, id est Judaei, haeretici, caeterique increduli, qui contra Ecclesiam latrant. Et venefici id est, malefici sive magiantes. Et homicidae diverso modo homines interficientes. Et idolis servientes, hoc est, simulacra quaedam pro Deo colentes, sive etiam plus terrena quam Deum diligentes. Et omnis qui amat mendacium, et facit illud. Multi enim mendacium faciunt, sed tamen non amant mendacium, quia studio atque amore peccandi non mentiuntur. Quod mendacium purgant opere misericordiae, sicut dictum est superius de obstetricibus Hebraeorum. Sed sicut isti in tali mendacio, nisi emendationis studium subsequatur, perditione non carent, Scriptura dicente: Perdes omnes qui loquuntur mendacium , sic et isti graviori poena plectendi sunt, qui stu
Abbreviated transcription (Latin):
Atq idcirco uelocit̾ se uenire ꝓtestat᷑: ut cito impleart᷑ que oportet
fieri. Beatus .i. felix qͥ custodit uerba ꝓphetie libri huiꝰ. seruans quie
in ea scͥpta st̃: ut dignꝰ habeat᷑ remuneratione ꝑpetua. Et ego ioħes

Expanded text:
atque idcirco velociter se venire protestatur, ut cito impleantur quae oportet atque idcirco velociter se venire protestatur, ut cito impleantur quae oportet fieri. Beatus, id est felix, qui custodit verba prophetiae libri hujus, servans quae in eo scripta sunt, ut dignus habeatur re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonã gessit. Unde & aliqͣndo ex ꝑsona loquit᷑ xp̃i dicens. Ego sũ primꝰ¬
& ego fũt nouissimꝰ. & cȩta. Aliqͥndo enĩ suã adtendens naturã: ioħem
ne se debeat adorare ꝓhibet. ħocandũ aut̃ qd̾ in initio istiꝰ libri dixit
& significauit mittens ꝑ angłm suũ seruo suo ioħi: hic uͦ ñ uni sin¬
gularit̾ s serius pluralit̾ dic̃ ostendenda quȩ oportet fieri cito. Inqͥb
uerbis ostendit utiq ñ uni specialit̾ ioħi s omniũ se utilitati in ioħe
generalit̾ ꝑsperisse. qͥi qd dr̃ ioħi. om̃ib eccl̃e fidelib c̃gruit. Quȩ sunt¬
aut̃ que oportet fieri cito: Utiq remuneratio scoꝵ: & dãpnatio reꝓboꝵ.
Unde seqͥt᷑. Ecce uenio uelociter: ad reddendũ scilicet unicuiq uixta
meritũ suũ. Licet enĩ qͣntulũcũq spaciũ hȩc p̃sens uita uideat᷑. tam̾
om̃e tempꝰ p̾sentis uite cõꝑatũ et̾nitati ueluti momentaneũ habet᷑.

Expanded text:
na Christi loquitur, dicens: Ego sum primus, ego novissimus , etc. Aliquando suam attendens naturam, Joannem ne se debeat adorare prohibet. Notandum autem quod in initio istius libri dixit et significavit, mittens, per angelum suum servo suo Joanni. Hic vero non uni singulariter, sed servis pluraliter dicit ostendenda quae oportet fieri cito. In quibus verbis ostendit, utique, non uni specialiter, Joanni, sed omnium in se utilitati in Joanne generaliterautem quae oportet fieri cito? utique remuneratio sanctorum, et damnatio reproborum. Unde et sequitur: Ecce venio velociter ad reddendum, scilicet unicuique juxta meritum suum. Licet enim quantulumcunque spatium haec praesens vita videatur, tamen omne tempus praesentis vitae comparatum aeternitati, veluti momentaneum habetur,
Abbreviated transcription (Latin):
te uerbũ di suscepturi st̃ p̃dicantib helyai ⁊ enoch: cȩterisq p̾dicatorib
Quia gͦ in pͥmo & ultuno tẽpore fideles fuert̾ siue futuri st̃ uerbũ d̃i cũ
gaudio recipientes. bene ininitio istiꝰ libri d̾r. scribe quȩ uides: ꝙ in fine ne
signaueris uerba ꝓphetie huiꝰ. At qͥa in medio multi st̃ cõtẽptores uer¬
bi di: congrue qͦq & hic in medio dr̃. signa qͦ locuta st̃ uii tonitrua . ꝙ.¬
cei̾a. Tempꝰ enĩ ꝓpe ẽ. Floc ad illud ꝑtuiet qd̾ p̾misit: ne signaueris
u̾ba ꝓpłne hiuiᷤᷤ. qͦ hec impleri debeant. atẽpore scilicet resurrectionis
xp̃i. iiiq ad diẽ iudicii: qͣndo singulis iurta oꝑei sua retribuet᷑. De hoc

Expanded text:
 Dei suscepturi sunt, praedicantibus Elia et Enoch, caeterisque praedicatoribus. Quia ergo in primo et ultimo tempore fideles fuerunt, sive futuri sunt, verbum Dei cum gaudio suscipientes, bene initio hujus libri dicitur: Scribe quae vides, et in fine: Ne signaveris verba prophetiae hujus. At quia in medio multi sunt contemptores verbi Dei, congrue quoque et hic in medio dicitur: Signa quae locuta sunt septem tonitrua, e.-- Tempus enim prope est. Hoc ad illud pertinet, quod praemisit: Ne signaveris verba prophetiae hujus, quo haec impleri debeant, a tempore scilicet resurrectionis Christi usque ad diem judicii, quando singulis juxta opera sua retribuet
Abbreviated transcription (Latin):
strat quã appetendũ sit lumen illud qd̵ tociens loqͦndo inculcat. Non
egebunt lumine lucernȩ: neq lumine solis. Hc̃ humana inftrmi¬
tas ad exercenda diurna oꝑa noctis qͥete reddit᷑ idonea: utitur etiã
in nocꝰte lucerna ꝓconsolatione. Tunc aut̃ qͣndo erit d̾s omĩa in
om̃ib qͥ ẽ lux uera om̃s illuminans: ñ egebit lumine lucerne uel

Expanded text:
strat, quam appetendum sit lumen illud, quod totiens loquendo inculcat. Et non strat, quam appetendum sit lumen illud, quod totiens loquendo inculcat. Et non egebunt lumine lucernae neque lumine solis. Nunc humana infirmitas ad exercenda diurna opera, noctis quiete redditur idonea, utitur etiam in nocte lucerna pro consolatione: tunc autem quando erit Deus omnia in omnibus, qui est lux vera omnes illuminans, non egebit lumine lucernae vel
Abbreviated transcription (Latin):
oculis eculis mentis d̾i naturã ẽẽ contẽplandã: sic̃ & caritas uidet᷑.
Si en̾̃ exterior homo nr̃ uidere nequit interiorẽ: quantoinagis dm
c̃spicere ñ poterit qͥ utiq multo ẽ subtilior anuna nr̃a. Widebunt
itaq illũ m̃te .i. ꝑfectã eiꝰ ut dictũ ẽ habebt̾ cognitionẽ: ut impleat᷑
qd̾ dñs dic̃. Beati mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃. Cȩtera ex illius in¬
uestigent᷑ contrectatione. Et nomen eiꝰ scriptũ ui frontib eꝵ. ꝑ
frontẽ sic̃ superiꝰ dictũ ẽ ĩtellegit᷑ fides. S cũ ibi iã ñ sit fides aut spes:
qͥd sibi uult qd̵ electi nom̃ d̃i in frontib habere ꝑhibent᷑. S sciendũ
qͥa fides hic ꝓ remuneratione fidei posita ẽ. Quȩ remuneratio. contẽ¬
erit. .i. iucissitudo tẽporis uł etiã tribulatio angustie: quȩ sepe per
nocꝰtẽ figurat᷑ Rlec nãq sup̃ iã dixerat: s in repeticione uerbi demor¬

Expanded text:
culos mentis, Dei naturam esse contemplandam, sicut et charitas videtur. Si enim exterior homo noster videre nequit interiorem, quanto magis Deum conspicere nequit, qui utique multo est subtilior anima nostra? Videbuntdictum est habebunt cognitionem, ut impleatur quod Dominus dicit: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Caetera ex illius investigentur contractione. Et nomen ejus scriptum in frontibus eorum. Per frontem sicut superius dictum est exprimitur fides. Sed cum ibi jam non sit fides aut spes, quid sibi vult, quod electi nomen Dei in frontibus habere perhibentur? Sed sciendum, quia fides hic pro remuneratione fidei posita est, quae remuneratio contemerit. Id est vicissitudo temporis, vel etiam tribulatio angustiae, quae saepe per noctem figuratur. Haec namque supra jam dixerat, sed in repetitione verbi demon
Abbreviated transcription (Latin):
in suis habitatorib cũ audierint. Uenite benedicti peitͥs mei. ꝑcipite
regnũ. S sedes d̾̃i & agni in illa ert̃. Superiꝰ unã sedẽ posuerat de
qua &s direrat se iudisse emanare flum̃ aquȩ uitȩ: nẽ aut̃ pluralit̾
sedes introduc̃it dicens. sedes d̾i in illa ert̃. S hoc significat plures se¬
des qd̾ una: .i. omnẽ electoꝵ eccłam. Quȩ scilicet ꝓpt̾ unitatẽ fidei
in una sede: ꝓpt̃ diuersitatẽ gentiũ in plurib expͥmit᷑. Unde & superiꝰ¬
xxiiui sedes ise eẽ referunt᷑. Et serui eiꝰ seriuent illi. Cũ dn̾s disci¬
płis dicat iã ñ dicã uos seruos s amicos meos: quomͦ hic scͥptura iã
immortales effectos uocat seruos: Aut si iã a seruittite corruptio¬
nis liberati ad libertatẽ & głam filioꝵ d̾̃i tẽ ꝑuenient: qͦmͦ in il¬
la et̃na qͥete seruire narrant᷑. S. sciendũ nob̃ ẽ qͥa in eo qd̾ iã nullo¬

Expanded text:
enite, benedicti patris mei , etc. Sed sedes Dei et Agni in illa erunt. Superius unam sedem posuerat, de qua et dixerat se vidisse emanare flumen aquae vivae: nunc autem pluraliter sedes introducit, dicens: Sedes Dei in illa erunt. Sed et hoc significant plures sedes, quod una, id est omnem electorum Ecclesiam, quae scilicet propter unitatem fidei in una sede propter diversitatem gentium in pluribus exprimitur. Unde et superie referuntur. Et servi ejus servient illi. Cum Dominus discipulis dicat: Jam non dicam vos servos, sed amicos meos , quomodo hic Scriptura jam immortales effectos vocat servos? Aut si jam servitute corruptionis liberati, ad libertatem et gloriam filiorum Dei tunc pervenient, quomodo in illa quiete aeterna servire narrantur? Sed sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
ẏsaias dicit ñ docebit uir ꝓximũ suũ dicens cognosce dñm. quia
om̃s scient me aminore usq ad maiorẽ: s om̃s ȩterne sapientic
inherentes. ꝑfecta scientia fulgebt̃. Et regnabt̃ cũ capite suo in
scła scłoꝵ. Et̃ dixit michi: haud dubiũ qͥn angłs qͥ hec illi os¬
tendebat Hec uerba quȩ scilicet abuntio libri dicta uł osten¬
sa tibist̾. fidelissima st̃: quia qͥeqͥd tibi dictũ ẽ ueraciter im¬
ad uniuersã eccł̃am: cui ꝑ internã inspirationẽ ipsa uerborũ ueri¬
tas reuelat᷑. Et ideo nullus in tantũ hebes fieri: ut aliqͦ modo du¬
bitet de his quȩ sub tanta contestatione ꝓnuntiant᷑ ẽẽ uerissima Et

Expanded text:
ce Dominum, quia omnes scient me a majore usque ad minorem . Sed omnes aeternae sapientiae inhaerentes, perfecta scientia fulgebunt. Et regnabunt cum capite suo in saecula saeculorum. Et dixit mihi. Haud dubium quin angelus qui haec illi ostendebat: Haec verba quae scilicet ab initio libri dicta vel ostensa tibi sunt. Fidelissima sunt quia quidquid tibi dictum est, veraciter imad universalem Ecclesiam, cui per internam inspirationem ipsa verborum veritas revelatur: et ideo nullus in tantum debet insipiens fieri, ut aliquo modo dubitet de his, quae sub tanta contestatione pronuntiantur esse verissima. Et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb ipsũ lignũ fructꝰ affert: et̾nitas ĩtellegit᷑. ꝑannos. ut anni tui
merces beate inmortalitatis que ꝑ fructus designat᷑ quaq electi fru¬
unt᷑. nullũ terminũ habet: s sine fine manet. Singła ligna redden¬
tia fruc̾tũ suũ. In hoc fructũ fuũ reddent: qm̃ mercedẽ operũ
suoꝵ ꝑcipient. Et folia ligni ad sanitatẽ gentiũ folia ligni lau¬
des ĩatellegunt᷑ scõꝵ: de qͥb psalmista. Beati qͥ habitant in domo tua.
Que laudes ad sanitatẽ gentiũ ꝓficient: cũ eaꝵ corda ꝑpetua crea¬
toris laus replens. nullã in eis fatigationẽ. nullã lassitudinẽ. nullã
tristiciã iesse. Et om̃e maledictũ ñ erit ĩ ea ampliꝰ. In p̾senti eccł̃ia

Expanded text:
quibus ipsum lignum fructus affert, aeternitas intelligitur: Per annos, ut, anni tuiquibus ipsum lignum fructus affert, aeternitas intelligitur: Per annos, ut, anni tuimerces beatae immortalitatis, quae per fructus designatur, quaque electi perfruuntur, nullum terminum habet, sed sine fine manet. Singula ligna reddentia fructum suum. In hoc fructum suum reddent, quoniam mercedem operum suorum percipient. Et folia ligni ad sanitatem gentium. Folia ligni, laudes intelliguntur sanctorum, de quibus Psalmista: Beati qui habitant in domo tua . Quae laudes ad sanitatem gentium proficient, cum eorum corda perpetua Creatoris laus replens, nullam in eis fatigationem, nullam lassitudinem, nullam tristitiam sinit inesse. Et omne maledictum non e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uita ꝑpetua: qr qͥcũq ad d̾i contẽplationẽ ꝑuenire poterit. habens
cristallũ dr̃: qͥa uidelicet sua c̃tẽplatione ꝑducet ad infirmitatẽ
ininortalitatis atq incõmutabilitatis. Qd̾ etiã flum̃ bene a seded̾i
tinguit᷑. Quia enĩ qͦs possidendo regit. ub̾tate suȩ uisionis satiat: be¬
tis redundat. ut unusq habitator ꝓuirib inde hauriat. ꝓ meritis
accipiat: qͥa licet eadẽ uisio simul habeat᷑ ab om̃ib tam̃ ꝓsingulor u̾
meritis unicuiq distribuit᷑. Et ex utraq parte fluminis lignũ ui¬
te. Qd superiꝰ designat᷑ ꝑ fontẽ uite. hoc nc̃ etiã designat᷑ ꝑ lignũ ex¬
utraq parte fluminis positũ. id ẽ c̾tẽplatio sc̃ȩ tͥuitatis. que angłicam
simul & humanã naturã hinc inde satiat. Ipsaq iusionis potio ita ẽ
manna filiis ifrł de celo adtributũ. ꝑ qd̃ et̾na sacietas figurat᷑. hoc
sed̾m scͥpturs sententiã hoc sapuerit in ore. qͦ fuisset delectatꝰ. ꝑ m̃ses

Expanded text:
n crystallum dicitur, quia videlicet sua contemplatione perducet ad firmitatem immortalitatis atque incommutabilitatis. Quod etiam flumen bene a sede Dei tinguitur. Quia enim quos possidendo regit, ubertate suae visionis satiat, befons redundat, ut unusquisque habitator pro viribus inde hauriat, pro meritis accipiat: quia licet eadem visio simul habeatur ab omnibus, tamen pro singulorum meritis unicuique distribuitur. Et ex utraque parte fluminis lignum vitae. Quod superius designatur per fontem aquae aque parte fluminis positum, id est contemplatio sanctae Trinitatis, quae angelicam simul et humanam naturam hinc inde satiat, ipsaque visionis potio ita est manna filiis Israel de coelo attributum, per quod aeterna satietas figuratur, hoc secundum Scripturae sententiam unicuique sapuerit in ore, quo fuisset delectatus. Per menses,
Abbreviated transcription (Latin):
intellegit᷑ omĩpotentis d̃i sic̃ sup̃ dictũ ẽ: qua om̃ia scit ante quã
ĩtellegit᷑ docꝰtr ina ueteris & noui testam̃ti. Qd enĩ aqua p̾dicatio

Expanded text:
intelligitur omnipotentis Dei, sicut supradictum est, quia omnia scit antequam fintelligitur omnipotentis Dei, sicut supradictum est, quia omnia scit antequam fintelligitur doctrina Veteris et Novi Testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ afferent. qͣndo aggregata turba fideliũ ipsos qͦs p̃dicando ad¬
duxert̃ ad fidẽ. secũ ad patriã celestẽ introducent. Magna enĩ
gła magniisq honor gentiũ in illa ciuitate afferetur: qu marime
ex parte ex ipsis gentib decorabit᷑. Hec intrabit in eã aliquid
ti ꝙ facientes abomunationẽ .i. peccatũ. simril intrant cũ bonis.
qͥa sic̾̃ hȩc iuita media int̾ celũ & terrã consistit. ita utriusq par¬
tis tuies in se c̃tinet. In illa aut̃ ubi soli ert̃ boni ñ intrabit co¬
inquinatũ & faciens abominationẽ .i. peccatũ: qr nulla erit ibi
ꝑmixtio maloꝵ. s sola societas bonor. Soli enĩ boni regnabt̃ cũ xp̃o.
cũ quo ⁊ inqͦ in eadẽ ierłm celesti felicit̾ ꝑmanebt̃ Et mendatiũ
subaudis ñ intrabit in eã .i. qͥlibet iã mendatii noxã ꝑpetrans. Sm̃
hoc ante omĩa scła st̃ p̾sciti. & p̃ordinati. Liber qͥppe uitȩ agni ui

Expanded text:
tatem afferent, quando aggregata turba fidelium, ipsos quos praedicando adduxerunt ad fidem, secum ad patriam coelestem introducent. Magna enim gloria, magnusque honor gentium in illam civitatem afferetur, quia maxima ex parte ex ipsis gentibus decorabitur. Non intrabit in illam aliquid ti, et facientes abominationem, id est peccatum, simul intrant cum bonis, quia sicut haec vita media inter coelum et terram consistit, ita utriusque partis cives in se continet. In illam autem, ubi soli erunt boni, non intrabit coinquinatum, et faciens abominationem, id est peccatum, quia nulla erit ibi permistio malorum, sed sola societas bonorum. Soli enim boni regnabunt cum Christo, cum quo et in quo in eadem Jerusalem coelesti feliciter permanebunt. Et mendacium, subaudis, non intrahoc ante omnia saecula sunt praesciti et praedestinati. Liber quippe vitae Agni vis
Abbreviated transcription (Latin):
qͦsq irrigat: s etiã simplices qͥ ꝑ plateã designant᷑ Et ex utraq¬
parte fluminis lignũ uitȩ afferens fructus duodecĩ ꝑ menses
singłos. Hec uixta licterã ñ potest ĩtellegi. ut uidelicet lignũ ex
utraq parte sit fluminis nͥ forte in medio fuerit collocatũ: ut
rami illiꝰ hinc & inde sint expansi. Uerũ spualit̾. hoc ĩtellegendũ ẽ:
qd̵ scilicet lignũ ex utraq parte sit fluminis. Iignũ qͥppe uite¬

Expanded text:
quosque irrigat, sed etiam simplices, qui per plateam designantquosque irrigat, sed etiam simplices, qui per plateam designantgnum vitae, afferens fructus per menses duodecim. Hoc juxta litteram non potest intelligi, ut videlicet lignum ex utraque parte fluminis sit, nisi forte in medio fuerit collocatum, ut rami illius hinc et inde sint expansi. Verum spiritualiter hoc intelligendum est, quod scilicet lignum ex utraque parte fluminis sit. Lignum q
Abbreviated transcription (Latin):
uiuie. S cũ una sit docꝰtrina ueteris & noui testam̃ti. pluraliter
enuntiat᷑. qͥa uidelicet & unitatẽ fidei adnuntiat. & tam̃ ad mul¬
tos auditores ꝑuenit & ꝑ multorũ ora diffundit᷑ Bene etiam
flum̃ aquȩ uitȩ uocat᷑. qͥa qͦs irrigat iuuificat. & ad uitã
eternã inuitat. Recte qͦq cristallo splendenti cõꝑat᷑. ꝓpt̾ puri
tatẽ fidei quȩ in baptismo ꝑcipit᷑. Quos enĩ irrigando iuuficat
ad aquã baptismatis ꝑducit: eosq & puritate fidei splendidos
& robore fortissimos reddit. Sedes aut̃ d̃i patͥs & agni .i. dei filii ex
aqua ipsa ꝓcedit. ȩccła ẽ fideliũ: qͥb paulus dic̃. Templũ oͦi sc̃m ẽ.
qr inseꝑabilis ẽ pocestas. inseꝑabilis ẽ etiã & sedes. Ab ipsa gͦ d̾i se¬
de ꝓcedit aqua: qr ꝑ ipsã eccl̃am diffundit᷑ p̾dicatio. In medio
plateȩ eiꝰ .i. in medio ipsius eccłȩ. Nec solũ ipsa doctrina robustos

Expanded text:
na Veteris et Novi Testamenti, pluraliter enuntiatur, quia scilicet et unitatem fidei annuntiat, et tamen ad multos auditores pervenit, et per multorum ora diffunditur. Bene autem flumen aquae vivae vocatur, quia quos irrigat, vivificat, et ad vitam aeternam invitat. Rectatem fidei, quae in baptismo percipitur. Quos enim vivificando vivificat, ad aquam baptismatis perducit, eosque et puritate fidei splendidos, et robore fortissimos reddit. Sedes autem Dei Patris et Agni, id est Filii Dei, ex qua ipsa procedit, Ecclesia est fidelium, quibus Paulus dicit: Templquia inseparabilis est potestas, inseparabilis est etiam sedes. Ab ipsa ergo Dei sede procedit aqua, quia per ipsam Ecclesiam diffunditur praedicatio. In medio plateae ejus. Id est in medio ipsius Ecclesiae. Nec solum ipsa doctrina robustos
Abbreviated transcription (Latin):
numerꝰ duodecies ductus. centesinũ ac qͣdragesimũ q̃r tũ numerũ
consũmat: in qͦ om̃is multitudo sc̃oꝵ concludit᷑ Et platea cuu¬
tatis aurũ mundũ: tãꝙͣ uitrũ ꝑlucidũ. Superiꝰ dictũ ẽ qd̃ ipsa
cuutas fuerit ex auro mundo. tãꝗͣ. uitrũ plucidũ: & hic platea ip̃siꝰ¬
ciuitatis isdem metallis fertur. ꝑ muros qͥppe ciuitatis robustio¬
res & eminentiores scĩ intellegunt᷑: ꝑ plateã nͦ quȩ a latitudine ita uo¬
cat᷑ qr grece platon latine. latũ dr̃. simplices intellegunt᷑ ipsi q fub¬
iec̾ti. in latitudine caritatis morantes. Dicit᷑ aut̃ platea cuitatis
ex auro mundo sic̃ & muri fuisse: qͥa licet sit ibi distantia meri¬
toꝵꝵ. qͥa sic̃ in hac uita inuenit᷑ alits alio sanctier. sic in illa bea¬
titudine inuenit᷑ aliꝰ alio ȩxcellentior: tam̃ unusqͥsq qd ñ habebit
in se possidebit in altero ꝑ caritatis amorẽ. Hinc ꝑbeatũ iob dr̃.

Expanded text:
numerus duodecies ductus, centesimum ac quadragesimum quartum numerum consummat, in quo omnis multitudo sanctorum concluditur. Et platea civitatis aurum mundum tanquam vitrum perlucidum. Superius dictum est quod ipsa civitas fuerit ex auro mundo tanquam vitrum perlucidum, et hic platea civitatis iisdem metallis fertur. Per muros quippe civitatis, robustiores et eminentiores saeculi intelliguntur: per plateam vero, quae a latitudine ita vocatur, quia Graece platon, Latine latum dicitur, simplices intelliguntur, ipsisque subjecti in latitudine charitatis morantes. Dicitur autem platea civitatis ex auro mundo, sicut et muri fuisse feruntur, quia licet sit ibi distantia meritorum, quia sicut in hac vita invenitur alius alio sanctior, sic in illa beatitudine alius invenitur alio eminentior, tamen unusquisque quod non habebit in se, possidebit in alte
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ multomagis illuminabit cũ eũ uidere meruerint facie ad faciẽ.
Hinc ipse dic̃. Beati mundo corde: qm ipsi dm̃ uidebt̾. Et lucerna eiꝰ¬
ẽ agnus. Lucerna ad ignẽ ꝑtinet. Nã p̾sens eccła eget lucerna.
hoc ẽ igne corꝑali illuminari. Illa aut̃ iã ñ indigebit hac frui
filio in libro sapientie dr̃. Candor enĩ ẽ lucis eterne: Que lux utiq
in p̾senti uideri neqͥt. Unde dñs ad moysem dic̃. Non enĩ uidebit

Expanded text:
tunc multo magis illuminabit, cum eum videre meruerint facie ad faciem. tunc multo magis illuminabit, cum eum videre meruerint facie ad faciem. Hinc ipse dicit: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Et lucerna ejus Agnus. Lucerna ad ignem pertinet. Nam praesens Ecclesia eget lucerna, hoc est igne corporali illuminari. Illa autem jam non indigebit hac frui Filio in libro Sapientiae dicitur: Candor enim est lucis aeternae . Quae lux utique in praesenti videri nequit. Unde Dominus ad Moysen dicit: Non enim vid
Abbreviated transcription (Latin):
onis introuut semel in sc̃a. Et hoc tẽplũ .i. totã tͥnitatẽ nc̃ eccłia
possidet ꝑ fidẽ: tt̃ uͦ possidebit ꝑ manifestã speciẽ q̃ndo erit d̾s om¬
nia in om̃ib .& in illo. Erit enĩ ic̃ tẽplũ ecclȩ pat̾ cũ filio & spũ
scõ. qͥa in habitabit ille eccłam regendo:  ista inhabitabit illu̾ in
eo qͥescendo. In qua scilicet mansione .i. in diuinitatis ꝓtectione trib
qualitatib uigebit: qͥa habebit ibi eẽ felicit᷑. &. nosse scãm tͥnitatẽ
ꝑfecte: s. eã quã nouerit diligere caste. In his aut̃ tͥb beatitudinĩ¬
qͣlitatib: om̃is sũma beatitudinis c̃sistit. Et ciuitas ñ eget solȩ neq
luna: ut luceant in ea. Hec ierłm que in p̾senti agit᷑ iti die fru¬
itur lunine solis: in nocte uͦ lumine lunȩ. Illa aut̃ celestis ierłm
uichil horũ indigebit: qͥa uerũ habebit lumen qd̃ ñ solũ corpora
nabit eã. Ipse enĩ d̾s qͥnc̃ illuminat m̾tes fideliũ ꝑ fidẽ: ipse iam

Expanded text:
Ecclesia possidet per fidem, tunc vero possidebit per manifestam speciem, quando erit Deus omnia in omnibus et in illo. Erit enim tunc templum Ecclesiae, Pater cum Filio et Spiritu sancto, quia inhabitabit ille Ecclesiam regendo, et ista inhabitabit illum in eo quiescendo. In qua scilicet mansione, id est in divina protectione, tribus qualitatibus vigebit, quia ibi habebit esse feliciter, et nosse sanctam Trinitatem perfecte, et eam quam noverit, diligere caste. In his autem tribus beatitudinulitatibus omnis summa beatitudinis consistit. Et civitas non eget sole neque luna, ut luceant in ea. Haec Jerusalem quae in praesenti agitur, in die fruitur lumine solis, nocte vero lumine lunae: illa autem coelestis Jerusalem nihil horum indigebit, quia verum nabit eam. Ipse enim Deus, qui nunc illuminat mentes fidelium per fidem, ipse jam
Abbreviated transcription (Latin):
ab isto stipite ꝓdeunt xii iudelicet apłi. & in ipsis om̃s scĩ: qui fru¬
tũ fidei suȩ atq oꝑationis reddere assidue ñ cessant. Et folia ligni
ad salutẽ gentiũ. Si ꝑ ramos stipitis intellegunt᷑ apłi. ꝑ folia lig¬
ni ĩtellegunt᷑ apłoꝵ discipłi : qͥ ad sanitatẽ gentiũ ꝑueniunt quas
suo exẽplo & doctrina instruunt &. ad uerã sanitatẽ mentis du¬
cunt. Si aut̃ hec ad celestẽ iherłm referre uoluerimꝰ. flum̃ aquȩ
uite intellegamꝰ contẽplationẽ scẽ tͥnitatis inqua ẽ sacietas eterne¬
redẽptionis: uxta illud psalmistȩ. Saciabor dũ manifestabit᷑ gła tua
Nã &. supͣ dicente ipso dño legimus. ego sicienti dabo de fonte aqcie
uitȩ gratis. Hinc & psalmista. ipsũ eẽ fontẽ ostendens dicit.
filii hominũ in ꝓtectione. alarũ tuaꝵ sperabt̃: in ebriabunt᷑ ab uber

Expanded text:
 prodeunt, duodecim videlicet apostoli, et in ipsis omnes sancti, qui fructum fidei suae atque operationis reddere assidue non cessant. Et folia ligni ad sanitatem gentium. Si per ramos stipitis intelliguntur apostoli, per folia ligni intelliguntur apostolorum discipuli, qui ad sanitatem gentium perveniunt, quas suo exemplo et doctrina instruunt, et ad veram sanitatem mentis perducunt. Si autem haec ad coelestem Jerusalem referre voluerimus, flumen aquae vivae intelligamus contemplationem sanctrefectionis, juxta illud Psalmistae: satiabor dum manifestabitur gloria tua . Nam et supra, dicente ipso Domino, legimus: Ego sitienti dabo de fonte aquae vivae gratis. Hinc Psalmista ipsum esse fontem ostendens, dicit: Filii hominum in protectione alarum tuarum sperabunt. Inebriabuntur ab u
Abbreviated transcription (Latin):
repellunt a cordib fideliũ. Ipsiq aditũ ingrediendi denegant. dũ fi¬
deles instriuint qͦmͦ eiꝰ tẽptationib resistant. Inc petrꝰ dic̃. Aduersa¬
riꝰ ur̃ diabol taquã leo rugiens circuit querens quẽ deuoret: ciuui
resistite fortes in fide. Ideo aut̃ ibi dic̃ porte eiꝰ ñ claudent᷑: Nͥa sub¬
lato noctis timore ꝑpetua dies elec tis fulgebit. Nec iã dicet᷑
ibi uigilate & orate qd̾ ad noctẽ aduersitatis ꝑtinet. s uacate
& uidete qm̃ ego sũ d̾s: qd̾ ad diei redigit᷑ securitatẽ. Et afferert

Expanded text:
repellunt a cordibus fidelium, ipsique aditum ingrediendi denegant, dum firepellunt a cordibus fidelium, ipsique aditum ingrediendi denegant, dum fideles instruunt quomodo ejus tentationibus resistant. Hinc Petrus dicit: Adversarius vester tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide . Ideo autem ibi dicit: Portae ejus non claudentur, quia sublato noctis timore, perpetua dies electis fulgebit. Non jam dicetur ibi: Vigilate et orate , quod ad noctem adversitatis pertinet, sed: Vacate et videte
Abbreviated transcription (Latin):
iii ꝓsperis huiꝰ scł̃i extendunt᷑. ibi uacui remanebt̃. Unde dñs dicit.
uã felicitatẽ głam deferunt. qͣndo ibi exaltati remunerabunt᷑: cũ
uni illoꝵꝵ direrit dñs. tu esto sup̃ xͦ cuuitates. alttri aut̃ tu esto suꝑ¬
sic̃ in engłio ipse dñs manifestat. Aliter. Reges t̾rȩ ĩtellegunt᷑ apłi ce¬
teriq p̃dicatores. qͥ ꝓpt̾ reguen animaꝵ. qͦs regt̃. iure reges uocant᷑.
ñ claudent᷑. qͥa iudelicet dies erit ibi ꝑpetua. cui nox ñ succedet. Un¬
de seqͥt᷑. Nox eiũ ñ erit illic. S uideamꝰ qͦmͦ in p̃senti uita clau¬
dunt᷑ porte quȩ utiq p̾dicatores ĩtellegunt᷑. ꝑ quoꝵ ministeriũ
eccłam intramꝰ Porte enĩ cuutatis dũ clandunt᷑. ingredientib adi¬
tũ ñ ꝑmittunt. Ita g̃ qͣsi claudunt᷑ porte: dũ scĩ p̃dicatores diabolũ

Expanded text:
in prosperis hujus saeculi se extendunt, ibi vacui remanebunt. Unde Dominus dicit: in prosperis hujus saeculi se extendunt, ibi vacui remanebunt. Unde Dominus dicit: nam felicitatem gloriam deferunt, quando ibi exaltati remunerabuntur, cum et uni illorum dixerit Dominus: Tu esto supra decem civitates; alteri autem: Tu esto sue intelliguntur apostoli caeterique praedicatores, qui propter regimen animarum quas regunt, jure reges vocantur. non claudentur, quia videlicet dies erit ibi perpetua, cui nox non succedet. Unde sequitur: Nox non erit illic. Sed videamus quomodo in praesenti vita clauduntur portae, quae utique praedicatores intelliguntur, per quorum ministerium Ecclesiam intramus. Portae enim civitatis dum clauduntur, ingredientibus aditum non permittunt. Itaque quasi clauduntur portae, dum sancti praedicatores diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Unde ꝑ ysaiã dr̃. Surge illitiuinare ierłm: qͥa uenit lum̃ tuu̾
Hec aut̃ uerba ñ ad futuri tẽporis remunerationẽ: s ad p̾sentis iu¬
te laborem referenda ẽẽ satis elucet. Noq enĩ iã tc̃ scĩ in ambulan
uenientes ad patriã celestẽ qͥescant in ipso lumine hoc ẽ in ipsius d̃i
contẽplatione. Et reges terre afferent głam suã & honorẽ in
illã. Reges terre. ĩtellegunt᷑ om̃s iusti: qui bene se cũ subiectis re¬
gere satagunt. De qͥb dictũ ẽ. Cor regis in manu d̃i: qͦcũq uolue¬
rit uertet illud. Isti itaq reges hoc ẽ om̃s sc̃i suã głam & honorẽ
qd̃ id ipsũ ẽ referent ad illã celestẽ ierłm: qͥa omnẽ suã remunera¬
tionẽ & ꝓsperitatẽ atq om̃e siui gaudiũ & exultationẽ ibi recipient.
& qͦ ampliꝰ in p̾senti uita affligunt᷑ & despiciunt᷑. eo ãpluis ibi exal¬
tabunt᷑. Quo contͣ reꝓbi qͥ in p̃senti suã głam & honorẽ possident &

Expanded text:
. Unde per Isaiam dicitur: Surge, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum . Haec autem verba non ad futuri temporis remunerationem, sed ad praesentis laborem, referenda esse satis elucet. Neque enim jam tunc sancti in ambulandervenientes ad patriam coelestem, quiescant in ipso lumine, hoc est, in ipsius Dei contemplatione. Et reges terrae afferent gloriam suam et honorem in illam. Reges terrae intelliguntur omnes justi, qui bene se cum subjectis regere satagunt, de quibus dictum est: Cor regis in manu Dei, quocunque voluerit, vertet illud . Isti itaque reges, hoc est, omnes justi, suam gloriam et honorem, quod idipsum est, referent ad illam coelestem Jerusalem, quia omnem suam remunerationem et prosperitatem, atque omne suum gaudium et exsultationexaltabuntur. Quo contra reprobi, qui in praesenti suam gloriam et honorem possident, et
Abbreviated transcription (Latin):
uitas habet xii portas. & singulȩ porte erant ex singulis margari¬
tis: .i. unaqueq porta erat ex una gemina. & iteru  uina quãq por
etiã potest dici margarita margaritaꝵ. Istud margaritũ ẽ qd̾ ne¬
gotiator uenditis om̃ib emit. In xii aut̃ portis intellegunt᷑ sc̃i apl̃i
& cȩteri p̾dicatores : qͥ nob ianuã ȩccl̃ȩ apperiunt. Unde psalmista.
Aperite mͥ portas isticiȩ. Statĩq unã etiã portã adnectit quȩ sin¬
gularit̾ dnm significat sic̃ dictũ ẽ: sine qͦ nemo uenit ad patrem.

Expanded text:
vitas habet duodecim portas, et singulae portae erant ex singulis margaritis, id est unaquaeque porta erat ex una gemma, et iterum in unaquaque portetiam potest dici margarita margaritarum. Istud est margaritum, quod negotiator venditis omnibus emit. In duodecim autem portis intelliguntur sancti apostoli et caeteri praedicatores, qui nobis januam Ecclesiae aperiunt, unde Psalmista: Aperite mihi portas justitiae . Statimque unam portam annectit, quae singulariter Dominum significat, sicut dict
Abbreviated transcription (Latin):
Significat qͦq & electos. quoꝵ fides nũquã marcescit: s semꝑ in
oꝑationis sue rore ꝑseuerat. Scd̾s saphyrus. Lapis saphirus in
qͥa uidelicet aeriũ colorẽ retinet: atq id̾o scõs significat qͥ celestia
donius. Calcedonus lapis multo ẽ uilior quã saphyrus in natura
s in mysticis sensib ualde inuenit᷑ ꝙ ipse p̾ciosus. Est enĩ fortisi¬
me naturȩ: ut omĩũ sculpentiũ argum̃tis resistat. Atq id̾o signi¬
ficat scõs. qͥ inuctissimi st̃ int̾ aduersa huiꝰ scłi. Quoꝵ unꝰ dic̃. Quis
nos seꝑabit a caritate. xp̃i: ꝙ iterũ. Certus sũ ent̃ qͥa neq mors. neq¬

Expanded text:
at quoque et electos, quorum fides nunquam marcescet, sed semper in operationis virore perseverat. Secundum sapphirus. Lapis sapphirus in  invenitur, quia videlicet aereum colorem retinet, atque ideo sanctos significat, qui coelestia donius. Chalcedonius lapis multo est vilior quam sapphirus in natura, sed in mysticis sensibus valde invenitur et ipse pretiosus. Est enim fortissimae naturae, adeo ut omnium sculpentium argumentis resistat: atque ideo significat sanctos, qui invictissimi sunt inter adversa hujus saeculi. Quorum unus dicit: Quis nos sepa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicateres: suꝑ quoꝵ. dectrinã uł exempla c̃stat eccłe structura.
Que fundam̃ta omĩ lapide p̃cioso .i. om̃ib uirtutib fide scilicet.
spe. caritate. hospitalitate. ieuinio. abstinentia. oterisq st̃ orna¬
ta bonoꝵꝵ auctuũ oꝑib Siue etiã lapides p̃ciosos intellegere om̃s
imitatores illoꝵ qͥ in edificio ciuitatis positi st̃. iplĩq ciuitatẽ
fundam̃tũ pͥmũ iaspis. Qui lapis ut superiꝰ dictũ ẽ uridis ẽ co¬
loris. atq id̾o ñ incongrue dñm significat: qͥ ẽ pabulũ & refectio

Expanded text:
stat Ecclesiae structura. Quae fundamenta omni lapide pretioso, id est, omnibus virtutibus, fide scilicet, spe, charitate, hospitalitate, jejunio, abstinentia, caeterisque sunt ornata bonorum actuum operibus. Sive etiam lapides pretiosos intellige omnes imitatores illorum, qui in aedificio civitatis positi sunt, ipsamque civitatem Fundamentum primum jaspis. Qui lapis, ut superius dictum est, viridis est coloris, atque ideo non incongrue Dominum significat, qui est pabulum et refectio
Abbreviated transcription (Latin):
sue mentis libentissime tolerantes. uixta illud apłi. alter alteriꝰ one¬
ra portate: uł etiã exempls semet ipsos inuicẽ fouentes. ꝙ itã agitur
usq ad finẽ scłi: qͣndo ultimꝰ electus in nonussimo culmine huiꝰ edi¬
ficii ponet᷑. Qui cũ portet᷑ ab om̃ib retro se p̃cedentib. ipse tamen
ñ hubebit quẽ portare possit: qͥa in ipso om̃is eccłe edificatio consũ

Expanded text:
s, juxta illud Apostoli: Alter alterius onera portate . Vel etiam exemplo semetipsos invicem foventes, et ita agitur usque ad finem saeculi, quando ultimus electus in novissimo culmine hujus aedificii ponetur: qui cum portetur ab omnibus retro se praecedentibus, ipse tamen non habebit quem portare possit, quia i
Abbreviated transcription (Latin):
singł̃oꝵ. escientie: cunctis manifestabunt᷑. Quicqͥd enĩ cogitatã fue¬
rit ab aliquo totũ iucebit᷑ ab altero. sicq unusqͥsq tẽ erit conspi¬
cabilis alteri sic̃ nc̃ eẽ ñ potest conspicabilis sibi. uł ꝑ aurui sic̃ suprr
dictũ ẽ intellegit᷑ sapentia suꝑna: ꝑ iutrũ ũ puritas fidei. Nã in ii¬
tro sic̃ dictũ ẽ qͥeqͥd ponit᷑ interiꝰ totũ uidet᷑ exteriꝰ. & ꝑhoc puritas
fidei designat᷑ quã scĩ tenentes corde. manifestant etiã ore: nac qux¬
quã intus agit᷑ ꝑ simulationẽ. qd̾ ñ uideat᷑ exteriꝰ ꝑ purã oris atq
oꝑis confessionẽ. Fundcuñta muri ciuitatis: om̃i lapide pcioso or

Expanded text:
nscientiae cunctis manifestabuntur. Quidquid enim cogitatum fuerit ab aliquo, totum videbitur ab altero, sicque unusquisque tunc erit conspicabilis alteri, sicut nunc esse potest conspicabilis sibi. Vel per aurum sicut dictum est, intelligitur sapientia superna. Per vitrum vero puritas fidei; nam in vitro, sicut dictum est, quidquid ponitur interius, totum videtur exterius, et per hoc puritas fidei designatur, quam sancti tenentes corde, manifestant etiam ore. Nec quidquam intus agitur per simulationem, quod non videatur exterius per puram oris et operis confe
Abbreviated transcription (Latin):
uuͣ flumina paradẏsi. ł uuͦi libros eugłii: seu etiã. ꝓpt̾ uii mundi par¬
tes. uł iui uirtutes pͥncipeles. Quia aut̃ in cubito manꝰ ẽ: recte ꝑcu
bitũ oꝑatio manꝰ expͥmit᷑: muri aut̃ ipsa ẽ ciuitas. Mensus ẽ itaq
siderat qͣntũ singłi electoꝵ ꝑ auctoritatẽ ui eiuanglioꝵ. laborant
in legis decalogo. qͣntũq ꝑfectionẽ m̃tis consecunt᷑: ut ad societatem
angłoꝵ ꝑuenire possint. Unde seqͥt᷑ Mensura hominis que ẽ angłi
Quantũ ad literã ꝑtinet. hõc ostendit᷑ ipsũ angł̃m qͥ bȩc ostendebat io

Expanded text:
flumina paradisi, vel quatuor libros Evangelii, seu etiam propter quatuor mundi partes, vel quatuor virtutes principales. Quia autem in cubitu manus est, recte per cubitum operatio manus exprimitur. Muri autem ipsa est civitas. Mensus est itaque siderat, quantum singuli electorum, per auctoritatem quatuor Evangeliorum, laborant in legis decalogo, quantamque perfectionem mentis consequuntur, ut ad societatem angelorum pervenire possint, unde sequitur: Mensura hominis quae est angeli. Quantum ad litteram pertinet, hic ostenditur ipsum angelum, qui haec o
Abbreviated transcription (Latin):
titur: qͥa indelicet gła angłoꝵ & hominũ in celesti beatitudine qͦ¬
lis erit. unde in eugłio ipse dicit. Neq nibent neq nubent᷑. s er uit
sic̃ angłi in celo. Uł ideo m̃sura hominis que ẽ angł̃i dr: qͥa qͦteͦt an¬
głi remansert̾ in celo post casũ archangłi. tot homines de terris st̃
ascensuri in celos Et erat structura .i. edificatio muri eiꝰ ex lapide
raspide. Iaspis lapis uiridis ẽ coltris. atq ideo dñm iħ̾m xp̃m̃ signifi

Expanded text:
titur, quia videlicet gloria angelorum et hominum in coelesti beatitudine aequalis erit. Unde in Evangelio ipse dicit: Neque nubent neque nubentur, sed erunt sicut angeli Dei in coelo . Vel ideo mensura hominis, quae est angeli, dicitur, quia quot angeli remanserunt in coelo post casum archangeli, tot homines de terris sunt ascensuri in coelos. Et erat structura, id est aedificatio, muri ejus ex lapide jaspide. Jaspis lapis viridis est coloris, atque Dominum Jesum Chri
Abbreviated transcription (Latin):
uIXII milib sũma ꝑfec̾tionis illoꝵ expͥmit᷑. qͥ decalogũ legis cũ di¬
scd̾m capacitatẽ sui intellectus uniciuq distribuit doctrinã scien¬
tie. Om̃s tam̃ qͦs tangit: in his quȩ accepert̾ ꝑfectos ostendit. &. unus¬
qͥsq qd̃ accepit in se. ꝑcaritatis studiũ possidet in alcers: ut ex mul¬
tis menbris unũ efficiat᷑ corpꝰ. uł sic̃ supͣ dictũ ẽ alii tͥbuit sermo¬

Expanded text:
im millibus summa perfectionis illorum exprimitur, qui decalogum legis cum disecundum capacitatem sui intellectus distribuit dotcrinam scientiae. Omnes tamen quos tangit in his quae acceperunt perfectos ostendit; et unusquisque quod non accepit in se, per charitatis studium possidet in altero, ut ex multis membris unum efficiatur corpus. Vel, sicut supradictum est, alii tribuitur sermo
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis officiũ administratione. Nonus topatius. Eoptizuis lapis
omiũ lapidũ colores in se habet unde & nom̃ accepit: qͥa pan grecȩ. la¬
tine om̃e. dr᷑. Quo nichil caruis in thesauris suis reges habere posst̃.
& nascit᷑ in insula egẏpti quȩ dr̃ toparion. Significat aut̃ scõs omib
uirtutib refertos: & qͣsi multis colorib sic multis uirtutib lucentes.
Decimꝰ crisoprassus. Crisoprassus aurei coloris ẽ & uiridis. qd̾ ipso
nomine manifestat᷑: parũ distans a berillo. Significat aut̃ electos sa¬
pientia resplendentes: & iuriditate fidei semꝑ ad cȩlestia tendentes
Undecimꝰ iacintus. Iicinctus similis ẽ aquȩ. radio solis ꝑftisȩ. qs in
hoc significat electos sapientia repletos. non tam̃ humana qua sunt
filii scłi prudentiores filiis lucis: s diuina quȩ significat᷑ ꝑ radios so¬
lis aquȩ immissos. Duodecimꝰ amitistus. Ametistus tͥb colorib

Expanded text:
nitatis officium administratione. Nonum topazius. Topazius lapis nitatis officium administratione. Nonum topazius. Topazius lapis omnium lapidum colores in se habet; unde et nomen accepit, quia pan Graece, Latine omne dicitur. Quo nihil carius reges in thesauris suis habere possunt; et nascitur in insula Aegypti quae dicitur Topazion. Significat sanctos omnibus virtutibus refertos, et quasi multis coloribus, sic multis virtutibus lucentes. Decimum chrysoprasus. Chrysoprasus aurei coloris est et viridis, quod ipso nomine manifestatur, parum distans a beryllo. Significat autem electos sapientia resplendetes, et viriditate fidei semper ad coelestia tendentes. Undecimum hyacinthus. Hyacinthus similis est aquae radio solis perfusae. Et in hoc significat electos sapientia repletos, non tamen humana, qua sunt filii saeculi prudentiores filiis lucis, sed divina, quae significatur per radios solis aquae immissos. Duodecimum amethystus. Amethystus tribus coloribus
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestis gr̃e. dono extollant᷑. Hinc herechiel sepe. c̃tuens celestia myste¬
ria. filius hominis uocat᷑. o abraham. Loquar ad dñm meũ: cũ sim
puluis . ⁊ cinis. E psalmista. Ilemento dñe qͥa puluis sumꝰ: homo sic̃
fenũ dies eiꝰ. bene aut̃ iste. lapis sexto loco subrogat᷑. qͥa terre rubre
speciẽ tenere uidet᷑. qͥa & pͥmꝰ homo sexta die conditꝰ inuenit᷑. cui dic¬
tũ ẽ terra es & in terrã ibis. Septimꝰ crisolitꝰ. Erisolitus qͣsi aurũ
fulget: &. iudet᷑ emnutere ex se quasdã ardentes scintillas. Cuiꝰ spe¬
cie significant᷑ hi qͥ luce suꝑnȩ sapientiȩ resplendent. suasq uirtu¬
tes atq sententias cũ uerbo exortationis uelut scintillas in ꝓrimos
effundunt: qͥb ad amorẽ di & ꝓximi alios accendunt. Octauus be¬
rillus. Berillus duos colores habet iuridẽ &s pallentẽ. ꝑ quẽ illoꝵ¬

Expanded text:
coelestis gratiae dono extollantur. Hinc Ezechiel saepe contuens coelestia mystecoelestis gratiae dono extollantur. Hinc Ezechiel saepe contuens coelestia mysteria, filius hominis vocatur; et Abraham: Loquar ad Dominum meum cum sim pulvis et cinis . Et Psalmista: Memento, Domine, quia pulvis sumus, homo sicut fenum ciem tenere videtur, quia et primus homo sexto die conditus invenitur, cui dictum est: Terra es et in terram ibis . Septimum chrysolithus. Chrysolithus quasi aurum fulget, et videtur emittere ex se quasdam ardentes scintillas. Cujus specie significantur hi qui luce supernae sapientiae resplendent, suas virtutes atque sententias cum verbo exhortationis velut scintillas in proximos effundunt, quibus ad amorem Dei et proximi alios accendunt. Octavum beryllus. Beryllus duos colores habet, viridem et pallentem. Per quem vita illo
Abbreviated transcription (Latin):
re candidũ. uł alit̾. Primã habet partẽ nigrã. medio candidã. su¬
fidei irradiatit᷑. adeo ut si necessitas ingruerit etiã ꝑ caritatis of¬
ficiu᷑ ꝓpͥum sanguinẽ ñ solũ ꝓ amicis. uerũ etiã ꝓ ip̃sis fundere
canticoꝵ ȩccła dic̃. Nolite me c̾siderare qd̵ fusca sim: qͥa decolora¬
uit me sol Unde paub apłs dic̾. Et si exterior nr̃ homo corrũ¬
pit᷑. tam̃ interior renouat᷑ de die in diem. Sextus sardius Sar¬
dius lapis terre rubre speciẽ tenet: ⁊d̾oq significat scos qͥ licet ad sub¬
lima intellegenda &. contuenda ducantur: tam̃ suã semꝑ student
recoguoscere Fragilitatẽ: recordantes se eẽ. filios ade. qͥ terra rubra
interp̃tat᷑. Reducunt qͥppe semꝑ ad memoriã qͥ sint ꝙ unde uene¬
rint .i. ex radice. fragilis ꝙ peccatoris hominis: ne udelicet ex accepto

Expanded text:
ri candidum. Vel aliter: primam partem habet nigram, mediam candidam, suri candidum. Vel aliter: primam partem habet nigram, mediam candidam, sufidei irradiantur ab eo, ut si necessitas ingruerit, etiam per charitatis officium proprium sanguinem non solum pro amicis, verum etiam pro ipsis fundere canticorum Ecclesia dicit: Nolite me considerare quod fusca sum, quia decoloravit me sol . Unde Paulus apostolus ait: Etsi exterior homo noster corrumpitur, tamen interior renovatur de die in diem . Sextum sardius. Sardius lapis terrae rubrae speciem habet, ideoque significat sanctos, qui, licet ad sublimia intelligenda et contuenda ducantur, tamen suam semper student recognoscere fragilitatem, recordantes se esse filios Adae, qui terra rubra interpretatur. Reducunt semper ad memoriam qui sint et unde venerint, scilicet ex radice fragilis et peccatoris hominis, ne videlicet ex accepto
Abbreviated transcription (Latin):
Unde unꝰ eoꝵ dic̃ Ecce elongaui fugiens & mansi in solitudine. In
quoꝵ. cordib inuenit᷑ lapis sinaragdus: qͥa in ipsis habitat. xp̃s. Sed
ipsi eũ habeant. s causa inuidentiȩ hominib eũ auferant. S st̾ ari¬
maspi unũ oculũ habentes. id ẽ electi oculũ m̃tis possidentes. qͥ bellait
cũ griphib hoc ẽ cũ malignis spiritib: sibiq̃ rapiunt qͥ ẽ lapis p̃cio
sus. & sic̃ dñs designat᷑ ꝑ hc̃ lapidẽ: ita & electi: quoꝵ. fides nũquam
marcescit. Nã & ipsi in fundam̃to eccłȩ ponunt᷑. qͥa alios &s exemplo
& doctrina eruduint. & in xp̃i doctrina confortant. Quintꝰ sardo¬
nix. Sardonix cõpositꝰ ẽ ex sardio & onice. Cuiꝰ genera plurima st̃.
s p̃ciosior in tͥb colorib distinguit᷑. in modũ unguinis: qͥa in sub¬
teri parte habet colorẽ nigrũ. in medio rubicundũ: in super io¬

Expanded text:
Unde unus eorum dicit: Ecce elongavi fugiens, et mansi in solitudine . In Unde unus eorum dicit: Ecce elongavi fugiens, et mansi in solitudine . In quorum cordibus invenitur lapis smaragdus, quia in ipsis habitat Christus. Sed ipsi eum habeant, sed causa invidentiae hominibus eum auferunt. Sed sunt Arimaspi unum oculum habentes, id est electi unum oculum mentis possidentes, qui bellantur cum gryphibus, hoc est, cum maligsus. Et ut Dominus designatur per hunc lapidem, ita electi, quorum fides nunquam marcescit. Nam et ipsi in fundamento Ecclesiae ponuntur, quia alios et exemplo et doctrina erudiunt, et in Christi doctrina confortant. Quintum sardonyx. Sardonyx compositum est ex sardio et onyche, cujus genera plurima sunt, sed pretiosior tribus coloribus distinguitur in modum unguinis, quia in subteriori parte habet nigrum colorem, in medio rubicundum, in superio
Abbreviated transcription (Latin):
in scithia regione deserta. qͦs tam̃ custoduuit griphes animalia ter¬
ribilia & ferocia: quȩ corpꝰ habent leoninũ. pedes aut̃ rostrũ & alas
ut aqͥla: ideoq ꝑ terrã currt̃ ut leones. ꝑ aera uolant ut aues. Quȩ
bestie custoduint ipsã desertã regionẽ. ⁊ seruant ipsos lapides: ñ qͦd̃
ipse in suã dnuertant utilitatẽ. s ut hominib ipsos auferunt.
Cũ qͥb arimaspi homines unũ oculũ habentes bellũ gert̃: ipsosq la¬
pides eis aufert̃. Quȩ res pulchrũ inse c̃tinet mysteriũ. Lapis quippe
finaragdus qͥ ut diximꝰ numiȩ ẽ uiriditatis xp̃m significat: qͥ pascua
eternȩ refectionis suis daturꝰ ẽ fidelib. Porro desertũ illud in qͦ lapi¬
des reperunt᷑ significat corda sc̃oꝵ. qͥ se a t̾renis & huiꝰ mundi cu¬
ris longe faciunt. ꝙͣ in secreto cordis sui quiete dño seriure possu

Expanded text:
in Scythia, regione deserta, quos tamen custodiunt gryphes, animalia terin Scythia, regione deserta, quos tamen custodiunt gryphes, animalia terribilia et ferocia, quae corpus habent leoninum, pedes autem, rostrum et alas, ut aquila: ideoque per terram currunt ut leones, per aera volant ut aves. Quae bestiae custodiunt ipsam deserti regionem, et servant ipsos lapides, non quod ipsae in suam eos convertant utilitatem, sed hominibus eos auferunt. Cum quibus Arimaspi, homines unum oculum habentes, bellum gerunt, ipsosque lapides ejus auferunt. Quae res pulchrum in se continet mysterium: Lapis quippe smaragdus, qui, ut diximus, nimiae est viriditatis, Christum significat, qui pascua aeternae refectionis suis daturus est fidelibus. Porro desertum illud in quo lapides reperiuntur, significat corda sanctorum, qui se a terrenis et hujus mundi curis longe faciunt, ut in secreta cordis sui quiete Domino servire possint.