comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um moduł congruo decore seruato. Qđ de¬
cus ut seruet᷑. si aliquid dẽptũ fuerit in¬
decentͥe alicui granditati. in paite aliqua
constituta quo ꝑ totii spargat᷑ ut neq id
ꝑeat. & congruentia partũ ubiq teneat᷑:
n ÷ ab surdũ ut aliquit inde etiã statuere
corꝑis addi posse credamiꝰ: cũ om̃ib parti¬
b ut decorẽ custodiant id distribuit᷑. qđ
si enoͣmit in una eẽt. utiq ñdeceret. Aut
si contendĩt in ea quẽq statura corꝑis re¬
furrectirũ ẽẽ. in qua defunctꝰ:: ñ pug¬
nacit resistendu ⁊ tantu ab sit omis defor¬
mitas: omĩs infumicas. om̃is tarditas. om¬
nisq corruptio: a siquid aliud illud ñ decet
regnũ. in quo resurrectionis &e ꝓmissionis
filii aequales erunt angłis di:si ĩ corpore.
ñ aetate. certe felicitare. Restituet᷑ gͦ quic¬
quid de corporibꝰuius. uł pꝰmortẽ decada¬
uerib ꝑut: & simulcum eo qđ in sepul¬

Expanded text:
um modulis congruo decore seruato. quod deum modulis congruo decore seruato. quod decus ut seruetur, si aliquid demtum fuerit indecenti alicui granditati in parte aliqua constitutae, quod per totum spargatur, ut neque id pereat et congruentia partium ubique teneatur: non est absurdum, ut aliquid inde etiam staturae corporis addi posse credamus, cum omnibus partibus, ut decorem custodiant, id distribuitur, quod si enormiter in una esset, utique non deceret. aut si contenditur in ea quemque statura corporis resurrecturum esse, in qua defunctus est, non pugnaciter resistendum est; tantum absit omnis deformitas, omnis infirmitas, omnis tarditas omnisque corruptio, et si quid aliud illud non decet regnum, in quo resurrectionis et promissionis filii aequales erunt angelis dei, si non corpore, non aetate, certe felicitate. Restituetur ergo quidquid de corporibus uiuis uel post mortem de cadaueribus periit, et simul cum eo quod in sepul
Abbreviated transcription (Latin):
Unde diximꝰ om̃potente dm̃ posse reuoca¬
re qđ fuit reddit gͦ caro illa homini. inqͦ
ẽẽ. caro hunana pͥmtꝰ cepit. Ab illo qui ppe
alt̾o tanqͣ mutuo sũpta deputanda ẽ. que
sic̃ aes alienũ ei reddendaẽ. unde sũpta
÷ sua uero illi quẽ fames ex inanierat. ab eo
qui pot̃ etiã exalata reuocare. reddetur.
Quãuis ⁊ si omibꝰ pensset modis. nec ulla
eiꝰ materies in illis nature latebris reman¬
sisset: unde uellet eam repararet om̃ps.
pillus capitis uri n ꝑibit: ab surdũ ẽ. ut
putemꝰ cũ capillus hominis ꝑire ñ possit.
tantas caries fame depastas atq consũptaᷤᷤ
ꝑire potuisse. quibꝰ om̃ib ꝓriro modulo con¬
sidatis atq traccatis. hec sũma conficitur:
ut in resurrectione carius in etnũ eas mñ¬
suras habeat corpoꝵ magnituoo.qͥs habe¬
bat ꝑficiende siue ꝑfecte cui usq indicta
corꝑis ratio iuuentutis: m̃broꝵ quoq omi¬

Expanded text:
unde diximus omnipotentem deum posse reuocaunde diximus omnipotentem deum posse reuocare quod fugit. reddetur ergo caro illa homini, in quo esse caro humana primitus coepit. ab illo quippe altero tamquam mutuo sumta deputanda est; quae sicut aes alienum ei redhibenda est, unde sumta est. sua uero illi quem fames exinanierat ab eo qui potest etiam exhalata reuocare reddetur. quamuis, etsi omnibus perisset modis nec ulla eius materies in ullis naturae latebris remansisset, unde uellet eam repararet omnipotpillus capitis uestri non peribit, absurdum est, ut putemus, cum capillus hominis perire non possit, tantas carnes fame depastas atque consumtas perire potuisse. quibus omnibus pro nostro modulo consideratis atque tractatis haec summa conficitur, ut in resurrectione carnis in aeternum eas mensuras habeat corporum magnitudo, quas habebat per- ficiendae siue perfectae cuiusque indita corporis ratio iuuentutis, in membrorum quoque omni
Abbreviated transcription (Latin):
losophoꝵ. Ut igit scđm ipsos loqua i. qͦmͦ
aliquid uł latet omia sentientẽ.l in reuoca¬
bilit fugit omĩa mouentẽ. Unde iã ques¬
tio illa soluendaẽ: que difficilior uidet᷑
cet̾is. Ubi querit᷑ cũ caro mortui hominis
etiã alt̾ius fit uiuentis caro: cui potiꝰ eoꝵ
in resurrectione reddat᷑. Si enĩ qui spiam
confectꝰ fame atq cõpulsus uescat᷑ cadaue¬
rib hominũ. qđ malii aliquociens accidis¬
se & uetꝰ testat᷑ historia & nr̃oꝵ tẽpoꝵ infeli
tia expiiñta docuer. Num qiuisquã ueridi¬
ca ratione contendit totũ digestum fuisse
ꝑimos meatꝰ. hcħ ude in eiꝰcarnẽ mutatũ
atq conisum: cũ ipsa macies que fuit &
ñ ÷ satis indicet que illis escis decrim̃ta sup¬
pleta suit: Iam itaq aliqͥ paulo ante pre¬
misi: que ad istum quoq nodum soluen¬
dum ualere debebunt. Quicqͥd enĩcarniu
exhausit fames. utiq in auras ẽ exalatum:

Expanded text:
losophorum. Ut igitur secundum ipsos loquar, quo modo losophorum. Ut igitur secundum ipsos loquar, quo modo aliquid uel latet omnia sentientem uel inreuocabiliter fugit omnia mouentem? Unde iam etiam quaestio illa soluenda est, quae difficilior uidetur ceteris, ubi quaeritur, cum caro mortui hominis etiam alterius fit uiuentis caro, cui potius eorum in resurrectione reddatur. Si enim quispiam confectus fame adque conpulsus uescatur cadaueribus hominum, quod malum aliquotiens accidisse et uetus testatur historia et nostrorum tecia experimenta docuerunt; num quisquam veridica ratione contendet, totum digestum fuisse per imos meatus, nihil inde in ejus carnem mutatum atque conversum, cum ipsa macies quae fuit et non est, satis indicet quae illis escis detrimenta suppleta sint? Jam itaque aliqua paulo ante praemisi, quae ad istum quoque nodum soluendum ualere debebunt. quidquid enim carnium exhausit fames, utique in auras est exhalatum;
Abbreviated transcription (Latin):
te dissolueret: si eum ubi p̃nosceret ñ fu¬
turum immo etiã futurũ eẽ firmauit di¬
cendo ñ nubent qđ ad feminas ꝑtinet.i
nec uxores ducent. qđ ad uiros. Crunt gͦ
qui uł nube hic solent. ł ducere uxores: s
dissipatoꝵ in integrum reuocanda sit:
bsit ut ad resuscitanda corꝑa uiteq
reddenda ñ possit om̃ipotentia crea¬
coris omia reuocare:que uł bestie uł igniᷤᷤ
absupsit. ł inpuluerem cinereiue collap
sum ł in humorẽ solucũ. uł in auras: exa¬
latu absit ut sinꝰ ille secretũq natureata
recipiat aliquid subtractũ sensib nr̃is: ut
omium creatoris aut cognitionẽ lateat᷑
auc effugiat potestatẽ. Dm̃ ceite uolens
sic̃ potat axͥfinire cicero tantꝰ auctor ipsoꝵ:
mens quedã ÷ inqͥt soluta & uba secreta
ab onĩi congͤregatione mortali ͥ omĩa senti¬
ens & mouens. iͥpsaq p̃dita moti sempitno.
Hoc aut̃ repꝑit: in doctrinis magnoꝵ phi¬

Expanded text:
te dissolueret, si eum ibi praenosceret non fute dissolueret, si eum ibi praenosceret non futurum; immo etiam futurum esse firmauit dicendo: non nubent, quod ad feminas pertinet, nec uxo res ducent, quod ad uiros. erunt ergo quae uel nubdissipatorum in integrum revocanda sit; tem ut ad resuscitanda corpora vitaeque reddenda non possit omnipotentia Creatoris omnia revocare quae vel bestiae, vel ignis absumpsit in umorem solutum uel in auras est exhalatum. Absit ut sinus ullus secretumque naturae ita recipiat aliquid subtractum sensibus nostris, ut omnium Creatoris aut cogni tionem lateat aut effugiat potestatem. Deum certe uolens, sicut poterat, definire Cicero, tantus auctor ipsorum: <Mens quaedam est, inquit, soluta et libera, secreta ab omni concretione mortali, omnia sentiens et mouens ipsaque praedita motu sempiterno.\' Hoc autem repperit in doctrinis magnorum phi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i: qđ ÷ eccła creatura ẽ. gͦ dĩ femina. sic̃
uir.S ut de uiro fieret: unitas comm̃data ÷.
figurata ẽ. Qui gͦ utrũq sexum insticuit:
utrũq resticuet. Deniq ipse iħc int̾roga¬
tus a saduceis qui negabaut resurrectionẽ.
cuiꝰ septẽ frm erit uxor quã singuli habu¬
er. dumquisq eoꝵ uellet de functi sem̃ siẽ
lex ỹcepat excitari: erratis inqͥt nescientes
scͥptiras neq uireutẽ oĩ. Et cũ locutꝰ eẽt
ut diceret de qua enĩ me int̾rogatis. uir
erit etiã ipsa ñ mulier. ñ hoc dix̃s dixit.
In resurrectione cnim neq nubent neq ux¬
ores ducent. s. eĩt sic̃ angłi di incęlo. Eqͥles
utiq angłis. in mortalitate ac felicitate: ñ
carne. sic̃ nec resurrectione.qͥ ñ indiguer̃ at¬
gliꝰ qm̃ nec mori potuer̃. Nupcias gͦ dñst a
turas negauit eẽ. in resurrectione. ñ feminaᷤ:
& ibi negauit. ubi talis questiõ uertebat᷑.
ut eã negato setu muliebr⁊ celeriori facilita¬

Expanded text:
 ecclesia. Creatura est ergo Dei femina sicut uir; sed ut de uiro fieret, unitas commendata; figurata est. qui ergo utrumque sexum instituit, utrumque restituet. denique ipse Iesus interrogatus a Sadducaeis, qui negabant resurrectionem, cuius septem fratrum erit uxor, quam singuli habuerunt, dum quisque eorum uellet defuncti semen, sicut lex praeceperat, excitare: erratis, inquit, nescientes scripturas neque uirtutem dei; et cum locus esset, ut diceret: "de qua enim me interrogatis, uir erit etiam ipsa, non mulier", non hoc dixit, sed dixit: in resurrectione enim neque nubent neque uxores ducent, sed sunt sicut angeli dei in caelo. aequales utique angelis immortalitate ac felicitate, non carne, sicut nec resurrectione, qua non indiguerunt angeli, quoniam nec mori potuerunt. nuptias ergo dominus futuras negauit esse in resurrectione, non feminas; et ibi negauit, ubi talis quaestio uertebatur, ut eam negato sexu muliebri celeriore facilita
Abbreviated transcription (Latin):
tracta. femina fieret: xp̃m & eclam tali fac̃¬
to iãtc ꝓpħari oportebat. Sopor quippe
ille uiri inors erat xp̃i: cuiꝰ examiinis in
cruce pendentis latꝰ lancea ꝑforatũ ÷ atꝗm
de sauguis & aqua ꝓflur̃. Quẽ sacram̃ta
ee nouimꝰ quib aedificat᷑ aeccła. Nam¬

Expanded text:
tracta femina fieret, Christum et ecclesiam tali factracta femina fieret, Christum et ecclesiam tali facto iam tunc prophetari oportebat. Sopor quippe ille uiri mors erat Christi, cuius exanimis in cruce pendentis latus lancea perforatum est adque inde sanguis et aqua profluxit; quae sacramenta esse nouimus, quibus aedificatur ecc
Abbreviated transcription (Latin):
occurramꝰ om̃sinuirũ ꝑfectũ. in m̃¬
surani aetatis plenitudinis xp̃i ae confor¬
mes imaginis filudĩ. uec in sexu fenuneo
resurrectiras feminas credunt: s in uirili
om̃s aiunt qm̃i d̃s̃ solum uirũ fecit ex linio ⁊
feminam ex uito. S mͥ meliꝰ sape uident̃.
qui utiũq serum resurrecturum eẽ. ñdubi¬
tant. Non enu ibi libido erit: quȩ confu¬
sionis ẽ. causa. Nam pͥus quã peccassent
nudi erant: & ñ confundebant᷑ uir & femina.
Corporibꝰ gͦ illis uitia detrahent᷑: natura
seruabit᷑. Nonẽ. aut uitiũsexus feminens:
s nat᷑a. Quȩ tunc quidẽ & a concubitu &
a partu inimunis erit. Erunt cam̃ m̃bra fe¬
minea ñ accõmodata usui uet̾i s decori no¬
uo: quo ñ alliciat᷑ aspicientis concupiscen¬
tia. que nulla erit . s dĩ laudet᷑ sapieritia atq
cdem̃tia. qui & qđ ñ erat fecit: & lib̾arut a
corruptiõe qđ fecit. Ut eii in erordio gn̾is
humani de latere uiri dormientis costa de¬

Expanded text:
urramus omnes in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et conformes imaginis Filii Dei, nec in sexu femineo resurrecturas feminas credunt, sed in virili omnes aiunt, quoniam Deus solum virum fecit ex limo, feminam ex viro; sed mihi melius sapere videntur qui utrumque sexum resurrecturum esse non dubitant. Non enim libido ibi erit, quae confusionis est causa: nam priusquam peccassent nudi erant, et non confundebantur, vir et femina. Corporibus ergo illis vitia detrahentur, natura seruabitur. Non est autem uitium sexus femineus, sed natura, quae tunc quidem et a concubitu et a partu inmunis erit; erunt tamen membra feminea non adcommodata usui ueteri, sed decori nouo, quo non adliciatur adspicientis concupiscentia, quae nulla erit, sed Dei laudetur sapientia adque clementia, qui et quod non erat fecit et liberauit a corruptione quod fecit. Ut enim in exordio generis humani de latere uiri dormientis costa de
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ tuus. Hoc si referãt᷑ ad duos illos ge
funt. ille ẽ intelligendꝰ i corꝑe suo qd̾
÷ eiꝰ ȩccła. qui de hac re loquens ait.
Cum uiditis abraliam. isaac. & iacob.
& om̃s ꝓpħas in regno dĩ uos aut̃ expel¬
li foras. & uenient ab oriente. & occidente.
& aquilone. & austro. & accubent inreg¬
no dĩ. Et ecce sunt nouissimi qui eraN
pͥmi: & sunt pͥmi qui erant nouissimi.
Sic eni quodãmͦ minor maioris pͥma¬
tũ fr̃ abstulit: atq inse transtulit frĩs.
Cumgͥ tã uera tãq sig̃cent᷑ ueracit᷑: qͥd hic
debet putari factum dictũue m̃dacit᷑

Expanded text:
nitus tuus. hoc si referatur ad duos illos gemnitus tuus. hoc si referatur ad duos illos gemsunt, ille est intellegendus in corpore suo, quod est eius ecclesia, qui de hac re loquens ait: cum uideritis Abraham, Isaac et Iacob et omnes prophetas in regno dei, uos autem expelli foras; et uenient ab oet austro et accumbent in regno dei. et ecce sunt nouissimi qui erant primi, et sunt primi qui erant nouissimi. sic enim quodam modo minor maioris primatum frater abstulit atque in se transtulit fratris. cum igitur tam uera tamque significentur ueraciter, quid hic debet putari factum dictumue mendaciter?
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa de abditis eruunt᷑. quoda mͦ in nr̃a
cognitione renouant᷑ & renouata dulces¬
cunt. Hec inuident᷑ discentib qđ his modis
obscurant᷑. s ꝯm̃dant᷑ magis ut quasi sub¬
tracta desident᷑ ardentiꝰ de inueniant᷑ desi¬
data iocundiꝰ. Lani uera ñ falsa ẽẽ dicunt᷑:
qin uera ñ falsa sigcant᷑ seuubo seu facto.
cant᷑ dicta intelliguntis: ea que falsa funi.
dicta eẽ. credunt᷑. Hoc ut exemplis fiat pla¬
mꝰ: id ipsum qđ iacobfec attende. Hedmis
certe pellib mbra ꝯtex.Si causã ꝓrimã reqͥ¬
ramꝰ: intitũ pritabiniꝰ. Hoc em̃ fẽc̃ ut puta¬
ꝓpt qđ sigcandũ reuera factiiẽ. referatur.
ꝑ hedinas pelles peccata. ꝑ eũ uͦ qui se eis
opuit ille sigcatꝰ ÷ qui ñ sua s aliena pec¬
cata portauit. Ueraxgͦ sigͥeatio:. nullomͦ
indaciũ recte dici pot̃. Ut aut̃ in facto:
ita & in u̾bo. Nam cũ ei pat̾ dixisset qͥs es
tu fili: Ine respondit. Ego esau pͥmoge¬

Expanded text:
ipsa de abditis eruuntur, quodam modo in nostra ipsa de abditis eruuntur, quodam modo in nostra cognitione renouantur et renouata dulcescunt, nec inuidentur discentibus, quod his modis obscurantur, sed commendantur magis, ut quasi subtracta desiderentur ardentius et inueniantur desiderata iucundius. tamen uera, non falsa dicuntur, quoniam uera, non falsa significantur seu uerbo seu facto. cantur dicta intelleguntur, sed ea quae falsa sunt dicta esse creduntur. hoc ut exemplis fiat planius, id ipsum quod Iacob fecit attende. hedinis certe pellibus membra contexit. si causam proximam requiramus, mentitum putabimus; hoc enim fecit, ut putaicandum re uera factum est referatur, per hedinas pelles peccata, per eum uero qui eis se operuit ille significatus est qui non sua, sed aliena peccata portauit. uerax ergo significatio nullo modo mendacium recte dici potest. ut autem in facto, ita et in uerbo. nam cum ei pater dixisset: quis es tu, fili? ille respondit: ego Esau primoge
Abbreviated transcription (Latin):
Unde illud ẽ inscͥpturis scis. si ñ in faciẽ
benedixerit tͥ ͥ Qa diabolꝰ ait oño de sc̃o iob.
&e intelligit᷑ maledixerit. Quo u̾bo & na¬
buthei fictũ crim acalũpinantib nomina¬
tii e. Dictu ẽ. enĩ qđ benedixerit regi. ħ
÷ maledixerit. hi om̃s modi locutionum
mñdacia putabant᷑. si locutio ł actio figura¬
ta in indatio deputabit᷑. Si aut ñẽ m̃dati¬
um qͣndo ad intelligentiã ueritatis aliup
ex alio sig̃cantia referunt᷑. ꝓfecto n solũ io¬
qđ fec aut dix iacob patͥ ut benediceret᷑.
s neq illud qđ ioseph uelut illudendis lo¬
cutꝰ ÷ fribꝰ. nec qđ dauid simulauit insania.
neccet̾a huiꝰmodi indatia iudicanda sunt:
s locutiones accionesq ꝓpħicȩ ad ea quȩ
uera st̃ intelligenda referende. Que ꝓptea
siguratis uelut amictib obtegunt᷑: ut sen¬
sum pie querentis exerceant᷑ & ne nuda
ac ꝓmpta uilescant. Quãuis que aliis lo¬
cis aꝑte ac manifeste dicta didiciniꝰ: cũ ea

Expanded text:
scripturis sanctis: si non in faciem benedixerit tibi, quod diabolus ait domino de sancto Iob et intellegitur <maledixerit>. quo uerbo et Nabuthei fictum crimen a calumniantibus nominatum est. dictum est enim, quod benedixerit regi, hoc est maledixerit. hi omnes modi locutionum mendacia putabuntur, si locutio uel actio figurata in mendacio deputabitur. si autem non est mendacium, quando ad intellegentiam ueritatis aliud ex alio sigquod fecit aut dixit Iacob patri, ut benediceretur, sed neque illud quod Ioseph uelut inludendis locutus est fratribus, nec quod Dauid simulauit insaniam, nec cetera huius modi mendacia iudicanda sunt, sed locutiones actionesque propheticae ad ea quae uera sunt intellegenda referendae; quae propterea figuratis uelut amictibus obteguntur, ut sensum pie quaerentis exerceant et ne nudata ac promta uilescant. quamuis quae aliis locis aperte ac manifeste dicta didicimus, cum ea
Abbreviated transcription (Latin):
tiendo. Fit eni quisq tanꝗͣ ille cui uult
subuenire: ꝗͣdo tanta miscđia subuenit
ꝗͣta sibi subueniente uellet. si eẽt ipse
in eãdẽ miseria ostitutꝰ. Itaq fit tanquã
ille. ñ qr fallit illĩ s. qr se cogitat sic̃ illũ¬

Expanded text:
tiendo. fit enim quisque tamquam ille, cui uult tiendo. fit enim quisque tamquam ille, cui uult subuenire, quando tanta misericordia subuenit, quanta sibi subueniri uellet, si esset ipse in eadem miseria constitutus. itaque fit tamquam ille, non quia fallit ill
Abbreviated transcription (Latin):
damꝰ. De hac quippe resatis ⁊ eiꝰ nota sẽ¬
tintia: qua fuerat ꝯstitutũ ne uid eos
qui tunc in xp̃m credebant ꝓhibendoᷤ
eẽ. apatñis traditionib nec ad eas gen¬
tiles cũ xpĩani fierent eẽ. cogendos:
Ut illa sacram̃ta quȩ diuinitꝰ p̃cepta
ee. ꝯstaret: ñ tãꝗͣ sacrilegia fugerent᷑
Nec tam̃ putarent᷑ sic necessaria iã no¬
uo testam̃to reuelato. taꝗͣ sine his qͥc̾q
ꝯuterent᷑ ad dm̃. salui eẽ. ñ possent. Erad
enĩ qui hoc putabant atq p̾dicabant.i
quãuis iã recepto xp̃i euangło de eis si¬
mulate ꝯsenseriͣnt petiꝰ & barnabas:
idõq cogebant gõ iudaizare. Id erat
eni cogere: sicea necessaria p̾dicare.
tãꝗͣ & recepto euangło. milla sine ill
salꝰ eẽt in xp̃o. hoc error quoꝵdã puta¬
bat: hoc timor petͥ simulabat: hoc
libtas pauli redarguebat.
đ gͦ ait om̃ib omĩa factꝰ sum ut
om̃s lucrifacerẽ: ꝯpatiendo io fet̃. ñ in¬

Expanded text:
damus. de hac quippe re satis est eius nota sendamus. de hac quippe re satis est eius nota sententia, qua fuerat constitutum nec iudaeos, qui tunc in Christum credebant, prohibendos esse a paternis traditionibus nec ad eas gentiles, cum christiani fierent, esse cogendos, ut ilia sacramenta, quae diuinitus praecepta esse constaret, non tamquam sacrilegia fugerentur nec tamen putarentur sic necessaria iam nouo testamento reuelato, tamquam sine his quicumque conuerterentur ad deum salui esse non possent. erant enim qui hoc putabant atque praedicabant, quamuis iam recepto Christi euangelio. et eis simulate consenserant Petrus et Barnabas ideoque cogebant gentes iudaizare. id erat enim cogere, sic ea necessaria praedicare, tamquam et recepto euangelio nulla sine illis salus esset in Christo. hoc en-or quorundam putabat, hoc timor Petri simulabat, hoc libertas Pauli redarguebat. quod ergo ait: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, conpatiendo id fecit, non men
Abbreviated transcription (Latin):
cium. Item post aliqͦ in eodẽ libro.
ed aliqͣnto om̃oatiꝰ oportet ut dicã
cur ista mͥ uideat᷑ triꝑtiea ratio
disputandi. adusus eos qui patronas
indatiis suis scͥpturas uolunt adhib̾e
diuinas: ut pͥ ostendamꝰ ñ nulla que ibi
putant᷑ eẽ m̃dacia ñ eẽ qđ putant᷑. sirec¬
te intelligant᷑ id einde siqua ibi indatia
manifesta st̃. imitanda nẽe: tertio contra
om̃s omĩum opiniones quib uidẽt᷑ ad
uiri boni officiũ ꝑtinere aliqͥndo m̃tiri.
Om̃imͦ tenendiin doctrina religionis
nullomͦ ẽẽ mentiendum. Itẽ pꝰ pauca.¬
uandoqͥdẽ illa petͥ & barnabe si¬
mulatio qua g̾s iudaizare coge¬
Et ne tunc noceret: le ne posteris ad imi
euangłn: dix petro coram omibꝰ. Si
tu cũsis iudeus. gentilit & ñ iudaice
uiuis. qͦmͦ cogis g̃s iudaizare: Io autẽ
qđ ipse fet̃ ut quasdã obseruationes le¬
gitimas iudaica ꝯsuetitome retinendo
& agendo. non se inimicũ legi ꝓpħisq
monstraret: absit ut indacit eu fecisse cre¬

Expanded text:
m. ITEM INTER CETERA EX EODEM LIBRO. Sed aliquanto commendatius oportet ut dicam, cur ista mihi uideatur tripertita ratio disputandi aduersus eos qui patronas mendaciis suis scripturas uolunt adhibere diuinas: ut prius ostendamus nonnulla, quae ibi putantur esse mendacia, non esse quod putantur, si recte intellegantur; deinde si qua ibi mendacia manifesta sunt, imitanda non esse; tertio contra omnes omnium opiniones, quibus uidetur ad uiri boni officium pertinere aliquando mentiri, omni modo tenendum in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum. Quando uandoquidem illa Petri et Barnabae simulatio, qua gentes judaizare cogeorrecta est, et ne tunc noceret, et ne posteris ad imitEvangelii, dixit Petro coram omnibus: Si tu cum sis Judaeus, gentiliter et non judaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? id autem quod ipse fecit, ut quasdam obseruationes legitimas iudaica consuetudine retinendo et agendo non se inimicum legi prophetisque monstraret, absit, ut mendaciter eum fecisse cre
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ÷ m̃datium᷑. s aliqͣ sigura ueritatis. Alio¬
quin omĩa quȩ asapientib & scĩs uiris.
uł etia ab ipso adño figurate dicta sunt.
m̃datia deputabunt᷑: qr scđ̾m usitatũ intel¬
lectũ ñ subsistit ueritas talib dictis. Non
eñi homo qͥ habuit duos filios. quoꝵ minor
accepta parte patmonii sui ꝓfectꝰ ẽ. in regi¬
onẽ longniꝙꝗͣ & cetͥa quę in illa narratio¬
ne ꝯtexunit᷑: ita dicunt᷑ tãꝗͣ u̾e fuerit qͥsꝗͣ
hõ qͥ hoc infiliis furis duobꝰ aut passꝰ sit ant
fecerit ficta st̃ gͦ ista adie quandã sig̾can¬
dam tam longe alceq maiorẽ. & tam incoꝑa¬
bilit differente: ut ꝑ illũd fictii hominẽ
d̃s uerꝰ intelligat᷑. Sic̃ aut̃ dicta. ita etiam
facta fingunt᷑ sine m̃datio: ad aliquã rem
significandã. Unde ẽ etiã illud eiꝰde dnĩ
quo illa poma ñdii eẽnt. Nonem̃ dubiũ
÷ illã inquisitionẽ ñ fuisse uera quis enĩ
hominũ sciret sindiuinitate. uł tẽpore

Expanded text:
ium, sed aliqua figura ueritatis. alioquin omnia, quae a sapientibus et sanctis uiris uel etiam ab ipso domino figurate dicta sunt, mendacia deputabuntur, quia secundum usitatum intellectum non subsistit ueritas talibus dictis. non enim homo, qui habuit duos filios, quorum minor accepta parte patrimonii sui profectus est in regionem longinquam, et cetera, quae in illa narratione contexuntur, ita dicuntur, tamquam uere fuerit quisquam homo, qui hoc in filiis suis duobus aut passus sit aut fecerit. ficta sunt ergo ista ad rem quandam significandam tam longe alteque maiorem et tam incomparabiliter differentem, ut per illum fictum hominem deus uerus intellegafacta finguntur sine mendacio ad aliquam rem significandam: unde est etiam illud ejusdem Domini, quo illa poma nondum essent . Non enim dubium est illam inquisitionem non fuisse veram: quivis enim hominum sciret, si n
Abbreviated transcription (Latin):
rum. ut ap̃d oratiũ inus loquit᷑ muri. &
mustela uulpetule: ut ꝑnarrationẽ fictã
ad id qđ agit᷑ uerar significatio referatur:
Unde & hesopi tales fabulas ad eũ fine relax¬
atas nullus tã ineruditꝰ fuit. qui putaret
appellanda ñidatiaᵈ & inliteris qͦq sacriꝰ
sic in libro iudicũ ligna sibi regẽ requiit
& ioquunt᷑ ad olcam. & ad ficũ. & ad uitẽ. &

Expanded text:
rum, ut apud Horatium, mus loquitur muri et rum, ut apud Horatium, mus loquitur muri et mustela uulpeculae, ut per narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur: unde et Aesopi tales fabulas ad eum finem relatas nullus tam ineruditus fuit, qui putaret appellanda mendacia. sed in litteris quoque sacris, sicut in libro Iudicum, ligna sibi regem requirunt et loquun
Abbreviated transcription (Latin):
longiꝰ ue: etiã ipsum ubũ posuit
qͣm̃daces nimin delectaut᷑ ut impure iñti¬
ant᷑ qͥsi nidatiũ sit ome qđ fingit᷑: cũ ueraci¬
ter aliud ex alio sig̾candi causa tã multa
fingant᷑. Sigͦ nicħ aliud sig̾cassec iħc ineo
qđ longiꝰ ire se finx̃: merito iudicaret᷑ eẽ
m̃datiũ. Porro aut si bene intelligat᷑. & ad
id qđ uoluit sigc̃are referat᷑: inuenit᷑ ẽẽ mis¬
tertũ. Alioquin erunt cuncta indatia: q̃
ꝓp̃t quandã rerũ sig̾candarũ similitioi¬
ne cũ gesta ñ sint. tãꝗͣ gesta narrant᷑. Un
de ẽ. illa de duob uniꝰ honiis filuis: mai¬
ore qui mansit ap̃o patre suir & minore
qui longe ꝑegrinatꝰ : tam ꝓlixa narratio.
Inꝗͦ genere fingendi etiã humana dicta
ł facta irrationabilib animantib & rebꝰ
sensu carentib homines aodider̃: ut eiꝰ¬
modi fictis narrationib s ueracib sigea¬
tionib qđ uellent cõindatiꝰ intimarent.
Nec ap̃d auctores tantũ scłarium littera¬

Expanded text:
bum posuit, quo mendaces nimium delectantur, ut impune mentiantur; quasi mendacium omne, quod fingitur, cum ueraciter aliud ex alio significandi causa tam multa fingantur. si ergo nihil aliud significasset Iesus in eo, quod longius se ire finxit, merito iudicaretur esse mendacium. porro autem, si bene intellegatur et ad id quod uoluit significare referatur, inuenitur esse mysterium. alioquin erunt cuncta mendacia, quae propter quandam rerum significandarum similitudinem, cum gesta non sint, tamquam gesta nade est illa de duobus unius hominis filiis, majore qui mansit apud patrem suum, et minore qui longe peregrinatus est, tam prolixa narratio. In quo genere fingendi humana etiam dicta vel facta irrationabilibus animantibus et rebus sensu carentibus homines addiderunt, ut ejusmodi fictis narrationibus, sed veracibus significationibus quod vellent commendatius intimarent. Nec ap
Abbreviated transcription (Latin):
nificatio qm̃ uerax erat: indattũ ꝓfecto nerat.
Cosuãq significabant siue illa fluxum san¬
guinis patiens. siue ille martuus quatri¬
duanꝰ. quos etia qui cuncta sciebat. quodã
mͦnesciebat. Nam & illa typĩ gerebat pleb̾
gentiũ: unde p̃missa fuerat ꝓphecia łopłs
quẽ ñ cognoui seruunt mͥ: & lagarꝰ remotꝰ
a uiuentib tãꝗͣ ibilacebat ꝑ significatuã
similitudinẽ. ubpille. cuiꝰ uox ẽ. ꝓiectus
sum afacie ocłoꝵ tuoꝵ. Et idõ tanꝗͣ nescire¬
tur axp̃o & illa quę fuent. & iste ubi positꝰ
fuerit. uerbi introgatꝰ ÷ figuratũ. & omne
uitatũ ueraci significatione indatiũ. De in¬

Expanded text:
nificatio quoniam uerax erat, mendacium profecto non erat. nificatio quoniam uerax erat, mendacium profecto non erat. eos namque significabant siue illa fluxum sanguinis patiens siue ille mortuus quadriduanus, quos etiam qui cuncta sciebat quodam modo nesciebat. nam et illa typum gerebat plebis gentium, unde praemissa fuerat prophetia: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi; et Lazarus remotus a uiuentibsimilitudinem, ubi ille cuius uox est: proiectus sum a facie oculorum tuorum. et ideo, tamquam nesciretur a Christo et illa quae fuerit et iste ubi positus fuerit, uerbis interrogantis est figuratum et omne uitatum ueraci significatione mendacium.
Abbreviated transcription (Latin):
delicto: uos qui spĩtales estis. instruite huiꝰ
modi in sp̃u mansuetudinis: intendens te
ipsum ne & tu tẽpteris. Nam si ꝓpt̃ea qr dix
m̃dacit fuscepisse legis tieteris sacram̃ta: de¬
buit & gentiũ idolatriã codem mͦ mñtiendo sus¬
ciꝑẽ: qr dix etia his qui sine lege erant tã quã
sine lege se factũut eos lucrifaceret: qđ utiq
ñfecit. Non eñi alicubi sacͥficauit idolis.
aut adorauit illa fignita : Aut ñpotiꝰ libere
tã ꝗͣ martyr xp̃i. detestanda & uitanda mon¬
endatiũ ẽ. quippe: falsa significatio
cũ uoluntate fallendi. N onẽ aut̃
falsa fignificatio: ubi & si aliud exalio signi¬
ficat᷑. uerũ ẽ. tam̃ qđ significat. si recte intelli¬
gat᷑. Sunt quedã eiꝰmodi etia saluatoris in
um sanguinis patiebat᷑. ait. Quis me tetig̃.
& de lazaro. ubi posustis eum: Sic quippe
int̾rogauit quasi nesciens: qđ utiq sciebat.
Ae ꝑ hoc nescire se finx: ut aliqͥd aliud illa
uelut ignorantia sua significaret. Que sig¬

Expanded text:
uos qui spiritales estis instruite huius modi in spiritu mansuetudinis; intendens te ipsum, ne et tu temteris. nam si propterea, quimendaciter suscepisse legis ueteris sacramenta, debuit et gentium idolatriam eodem modo mentiendo suscipere qui dixit etiam his qui sine lege erant tamquam sine lege se factum, ut eos lucri faceret; quod utique non fecit. non enim alicubi sacrificauit idolis aut adorauit illa figmenta, ac non potius libere tamquam martyr Christi detestanda et uitanda mondacium est quippe falsa significatio cum uoluntate fallendi. non est autem falsa significatio, ubi, etsi aliud ex alio significatur, uerum est tamen quod significatur, si recte intellegatur. Sunt quaedam eius modi etiam saluatoris in um sanguinis patiebatur, ait: quis me tetigit? et de Lazaro: ubi posuistis eum? sic quippe interrogauit quasi nesciens quod utique sciebat; ac per hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa uelut ignorantia sua significaret. quae sig
Abbreviated transcription (Latin):
possit istaratione indaciii ncupari. Cum
enĩ dicimꝰ fluctuare segetes. geminare uiteᷤ.
floridã iuuentutẽ. ninẽa canicie ꝓculdu¬
bio fluctꝰ. genimas. florẽ. nuie. qr in his reb
ñ inuenimꝰ. in quas hec ł̾iba aliunde tͣns¬
tulimꝰ. ab istis indatia putabunt᷑ : Et petia
diabolꝰ. & innunerabilia talia dicent᷑ ẽẽ.¬
datia. Quid qđ hȩc tropica locutio usq aqͥ
cam ꝑuenit que appellat᷑ antifrasis. ut di¬

Expanded text:
possit ista ratione mendacium nuncupari. cum possit ista ratione mendacium nuncupari. cum enim dicimus fluctuare segetes, gemmare uites, floridam iuuentutem, niueam canitiem, procul dubio, fluctus, gemmas, florem, niuem quia in his rebus non inuenimus, in quas haec uerba aliunde transtulimus, ab istis mendacia putabuntur. et petra diabolus et innumerabilia talia dicuntur esse mendacia. quid, quod haec tropica locutio usque ad eam peruenit quae appellatur antifrasis, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
ire. Ne quisꝗͣ ex hoc u̾bo sic pͥscillianisti¬
ꝯtendat fuisse inticui. Quisqͥs aut̃ uult in¬
telligere illut fingendo qͥd p̃sigurauerit:
attendat quid agendo ꝑfecerit. Longius
nãq pꝰ ea ꝓfectꝰ suꝑ om̃s celos. n tam deseru¬
it discipłos suos ꝓpt̃ hoc sigeandũ futurũ
diuinitꝰ factir: ad p̃sens illut ÷ humanitꝰ
fictii. & ido sig̾catio uerax in illa ẽ fictiõe
p̃missa. qr in hac ꝑfectiõe illiꝰ ẽ sig̃cationis
ueritas subsecuta. Ille gͥ contendat xp̃m
mentitũ eẽ. fingendo: qui negat eũ qđ sig¬
cauit ĩpleuisse faciendo. Item in eoð lib̾¬
s: cu loqndo ꝓmitur falsum. Iacob aut̃
qd̾ matre fec auctore. ut patre fallere uide¬
ret᷑: si diligent & fidelit̾ attendat᷑. ñẽ. indati¬
unis: inst̾ium. Que si maatia dixerimꝰ. oins
in eis aliud ex alio ẽ intelligendũ. aicent ẽẽ
indatia. Qđd absit om̃ino. Nam qui hoc putat.
tropicis etia tã multis locutionib om̃ibꝰ pot̾

Expanded text:
ire, ne quisquam ex hoc uerbo, sicut Priscillianistae, licihristum contendat fuisse mentitum. quisquis autem uult intellegere illud fingendo quid praefigurauerit, adtendat, quid agendo perfecerit. longius namque postea profectus super omnes caelos non tamen deseruit discipulos suos. propter hoc significandum futurum diuinitus factum ad praesens illud est humanitus fictum. et ideo significatio uerax in illa est fictione praemissa, quia in hac profectione illius est significationis ueritas subsecuta. ille igitur contendat Christum mentitum esse fingendo, qui negat eum quod significauit inpleuisse faciendo. Quia ergo nsed cum loquendo promitur falsum. Iacob autem quod matre fecit auctore, ut patrem fallere uideretur, si diligenter et fideliter attendatur, non est mendacium, sed mysterium. quae si mendacia n eis aliud ex alio est intellegendum, dicentur esse mendacia; quod absit omnino. nam qui hoc putat, tropicis etiam tam multis locutionibus omnibus potest
Abbreviated transcription (Latin):
ponens eis sc̃ãs scͥpturas. utiũ ipse eẽt igno¬
rantib. Quid putamꝰ. nͥqr hospitalitatis
officio ad suã cognitionẽ ꝑuenire posse
homines intimauit: ut cũ longiꝰ ipse ab
scesserat. respondeat ille. Cumuni ex
minintis meis fecistis. mͥfecistis. Tenet
gͦ rp̃m ne longe abillo eat: qͥsqͥs cathetiza¬
tus u̾bo. iom̃ib bonis eiqiri se catheci¬
zat cõmunicat. Sie apłs dic. Cõmuni¬¬
cet qui cathetizat᷑ u̾bo. ei qͥse catheci at
in omibꝰ bonis. Et alio loco cũ dirisset
necessitatib scõr. omunicantes. statun
subiecit hospitalitatẽ sectantes. &isti
enĩ cathecizati erant u̾bo cũ eis expone¬
ret scͥpturas: & qr hospitalitatẽ sectati st̃.
eũ que in ipsa expositione scͥpturarũ ñ
cognouerant. in panis fractione cognosẽt.
Non enĩ auditores legis iusti st̃ apd dm.
s factores legis iustificabunt᷑. Ab hinc¬

Expanded text:
ponens eis sanctas Scripturas, utrum ipse esset ignorantibus? quid, putamus, nisi quia hospitalitatis officio ad suam cognitionem pervenire posse homines intimavit? ut cum longius ipse ab scesserat: respondeat ille, Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . Tenet ergo Christum ne longius ab illo eat, quisquis catechizatus verbo, in omnibus bonis ei qui se catechizat communicat; sicut Apostocet qui catechizatur verbo ei qui se catechizat in omnibus bonis. Et alio loco, cum dixisset: Necessitatibus sanctorum communicantes, statim subjecit: Hospitalitatem sectantes. Et isti enim catechizati erant verbo, cum eis exponeret Scripturas, et quia hospitalitatem sectati sunt, eum quem in ipsa expositione Scripturarum non cognoverunt, in panis fractione cognoscunt. Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabunt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filio⁊ sic̃ nec filiꝰ sine patre i fi¬
significitiones ñ ꝑ sua substantia demon¬
strat. ic sua tẽpoꝵ spatia sillabis occu-¬
pantibꝰ separatĩ uoce ꝓniuitiant᷑ : nec
tam̃ ase ipsis ullis int̾uallis mom̃tisq tẽ¬
pori seꝑant᷑. Non enĩ unꝗͣ dici posit̃ simul:
semel diximꝰ. idõ remistio peccatoꝵ qua
ter ñ ꝯmunit habet᷑ pat̃ afilio ⁊ spũ scõ:¬

Expanded text:
 Filio, sicut nec Filius sine Patre et Spisignificationes, non per suam substantiam demonstrantur: sicut sua temporum spatia syllabis occupantibus, separatim voce pronuntiantur, nec tamen a seipsis ullis intervallis momentisque temporum separantur; non enim unquam dici possunt simul, semel diximus, ideo remissio peccatorum, qua ter non communiter habetur pater a filio et s
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ hẽ: ut ostend̾et hinc fuisse exor¬
tam causam ut hoc dic̾et. qđ dixer̃ eũ in
beelzebub pͥncipe demonioꝵ demones
pellere: Iñ qr ipsa ÷ & blasphenua quȩ
ñ remitet᷑. cu ⁊ hȩc remittat᷑ si recta peni¬
tentia ꝯsequat᷑: s qđ hinc ut dixi causa
extiti̾t ut a dño illa sententia ꝓferret᷑. fac¬
ta mentione sp̃s inmuudiquẽ at usus
se diuisa st̃. dimitendõ. eosq mundatos
inhabitando.
Item inter cetera.

Expanded text:
immundum habet: » ut ostenderet hinc fuisse exorimmundum habet: » ut ostenderet hinc fuisse exortam causam, ut hoc diceret, quod dixerunt eum in Beelzebub principe daemoniorum daemones pellere. Non quia ipsa esset blasphemia, quae non remittetur, cum et haec remittatur, si recta poenitentia consequatur: sed quod hinc, ut dixi, causa exstitit, ut a Domino illa sententia proferretur, facta mentione spiritus immundi, quem aduersum se diuisa sunt, dimittendo eosque mundatos inhabitando. ITEM INTER CETERA.
Abbreviated transcription (Latin):
qr sp̃s ÷ unꝰ amboꝵ. Quisquis gͥ reus fu¬
erit ĩpenitentie contͣ spm̃ in quo unitas
& societas ꝯmunionis ꝯgregat eccłie. ñ¬
quã illi remutet᷑. qr hoc sibi clausit ubi
remittit᷑. & merito dãpnabit᷑. cũ spũ qͥ
in se ipsodiuisꝰ :: diuis & ipse cont᷑ sp̃m.
qui inse ipso duusꝰ ñ ẽ. Itẽ int̾ cetera.
t de blasphenua sp̃s hȩc sententia
diceret᷑: causa extitit ex comemo¬
rabione sp̃s inmundiqui in se ipso diui-¬
sus ÷. Dictũ eni erat de oũo qđ in pͥncipe
demonũ eiceret demones ibi se dñs ait
in sp̃u sc̃o eicere demones. ut sp̃s qui ñ:
neat: qui in huiꝰ qui in se diis ñ ÷ pacẽ
ꝑ ĩpenitentiã transire detrectat. Hoc enĩ
marcꝰ ica narrat. Am̃ dico uob: qm̃ omĩa
dimitent᷑ filiis hominũ peccata & blas¬
phemie quib blasphemauerint: qui
bit remissionẽ in ȩtuũ s reus erit ȩt̃ni
delicti. Hȩc u̾ba dñi cũ dixisset. suat em¬
de ꝯiungit. dicens qñi dicebant spm̃ im

Expanded text:
 est unus amborum. Quisquis igitur reus fuerit impaenitentiae contra spiritum, in quo unitas et societas communionis congregatur ecclesiae, numquam illi remittetur, quia hoc sibi clausit ubi remittitur; et merito damnabitur cum spiritu, qui in se ipso diuisus est, diuisus et ipse contra spiritum, qui in se ipso diuisus non est. ITEM INTER CETERA. Vt de blasphemia spiritus haec sententia diceretur, causa extitit ex commemoratione spiritus immundi, qui in se ipsum diuisus est. dictum enim erat de domino, quod in principe daemonum eiceret daemones. ibi se dominus ait in spiritu sancto eicere daemones, ut spiritus, quineat, qui in huius qui in se diuisus non est pacem per impaenitentiam transire detrectat. hoc enim Marcus ita narrat: amen dico uobis, quoniam omnia dimittuntur filiis hominum peccata et blasphemiae, quae bbit remissionem in aeternum, sed reus erit aeterni delicti . » Haec verba Domini cum dixisset, sua deinde conjungit, dicens: « quoniam dicebant: Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
rabilẽ facrunt. Nec tam̃ frustra idẽ diis
addidit q̃ aut̃ sariñta in me dant fructũ
purgat illa pat m̃s. ut maiorẽ fructũ af¬
ferant: nͥ qr illa & ipsi qui fructu p̃ualent
caritatis. possunt tam̃ aliqͥd hab̾e purgã¬
dum᷑. qđ incultũ agricola ñ relinquit.

Expanded text:
rabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus rabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus addidit: quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa pater meus ut maiorem fructum adferant, nisi quia et ipsi, qui fructu praeualent caritatis, possunt tamen aliquid habere purgandum, quod incultum agricola non relinquit.
Abbreviated transcription (Latin):
custodienda salubrit eccłȩ pace patesceret.
Muiꝰgͦ ille penetrauit: ut cerneret secre¬
tũ abdicũ sacram̃to. S siciret omia sacra¬
nta. caritatẽ aut̃ ñ hab̾et: nichil eẽt.
Cũ aũ minꝰ illud ꝑspiciens. hanc tañ
humilit. fidelit. fortit̃ custodiuit. ad mar¬
tiru coronã meruit ꝑuenire. Ut si qua in
eiꝰ lucidã m̃tẽ ex humana ꝯditione nebu¬
la irrepserat. głosa serenitate fulgentis
aut̃ ta ꝗͣ in uite sarm̃ta. p̃cididix eos. &
de uite auferri: taꝗͣ inutilia sarm̃ta q̃
fructũ ñ darent. Quis ÷ aũt fructꝰ nisi
nouus ille fetusͥ. De quo itẽ dic manda¬
tũ nouũ do uob̾. ut uos inuice diligatis:
Ipsaẽ. illa caritas: sine qua ceta nichil
ꝓsunt. Dicit et apłs. fructꝰ aut̃ sp̃sẽ. ca¬
ritas: gaudiũ. pax. longuanimitas. be¬
nignitas. bontas. fides. mansuetudo.
ꝯtinentia. Quȩ omia incipiunt a carita¬
te: & ꝑ ceterã iuncturã quasi botrũ mi¬

Expanded text:
custodienda salubriter Ecclesiae pace, patesceret. custodienda salubriter Ecclesiae pace, patesceret. Minus ergo ille penetravit ut cerneret secretum abditum sacramenti: sed, si sciret omnia sacramenta, caritatem autem non haberet, nihil esset. cum autem minus illud perspiciens hanc tamen humiliter, fideliter, fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex humana condicione nebula inrepserat, gloriosa serenitate fulgentis autem tamquam in uite sarmenta, praecidi dixit eos et de uite auferri tamquam inutilia sarmenta, quae fructum non darent. quis est autem fructus nisi nonus ille fetus, de quo item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis? ipsa est illa caritas, sine qua cetera nihil prosunt. dicit et apostolus: fructus autem spiritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. quae omnia incipiunt a caritate et per ceteram iuncturam quasi botrum mi
Abbreviated transcription (Latin):
ruga ẽ. unitate diuisꝰ ÷ etiã qui congrega
tioni scõꝵ in carnali obduratione miscẽt.
De nullo tam̃ despandũ ẽ: siue qui intus
tał apparet. siue qui foris manifestiꝰ atu̾sa¬
tur. Sp̃itales aut̃ siue ad hoc ipsum pio
solida unitatis petra fortissimo caritatis ro¬
bore radicant᷑. Ad hoc eni ꝑtinet qđ in il¬
lo abrahȩ sacͥficio ar̃ aues aut̃ ñ diuisit.
ꝯcilio patefecit: ut eiꝰ caritas plemus ap¬¬
xtant beati martyris cipͥani in eiꝰ
lut̾is magna docuinta. ut ad illum
ia uen̾iã de cuiꝰ sibi auctoritate isti carnalit̃
blandiunt᷑. cu eiꝰ caritate spĩtalit ꝑinant᷑.
Nam illis tẽporib anteꝗͣ plenarii concilii
sententia quid in hac re sequendũ eẽt.
ferme octoginta coep̃ĩs sius affricanarum
ȩccłiarum. hominẽ qui extra eccłe catholi¬
uꝵ ꝯmunionẽ baptizatꝰ fuissec. oportere
ad eccliam uenientẽ denuo baptiz ari. Qd̵

Expanded text:
ruga est unitate diuisus est etiam ruga est unitate diuisus est etiam tioni sanctorum in carnali obduratione miscetur. De nullo tamen desperandum est, sive qui intus talis apparet, sive qui foris manifestius adversatur. Spirituales autem sive ad hoc ipsum pio solida unitatis petra fortissimo charitatis robore radicantur. Ad hoc enim pertinet quod in illo Abrahae sacrificio dicitur, Aves autem non divisit concilio patefecit, ut ejus charitas plenius aptant beati martyris Cypriani in ejus litteris magna documenta, ut ad illum jam veniam, de cujus sibi auctoritate isti carnaliter blandiuntur, cum ejus charitate spiritaliter perimantur. Nam illis temporibus antequam plenarii Concilii sententia, quid in hac re sequendum esset, ferme octoginta coepiscopis suis Africanarum Ecclesiarum, hominem omnem qui extra Ecclesiae catholicae communionem baptizatus fuisset, oportere ad Ecclesiam venientem denuo baptizari, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Rebȩcca geminos. Iccxxui.¬
ed cũ tales ab sp̃italib enangelizant᷑.
& sacraintis imbuunt᷑. taqua ꝑse
ipsam rebecca eos parit sic̃ esau. Cũ aũt ꝑ
illos qui ñ caste annuntiant euangłtum.
tales in dei popło generant᷑: sarra quidẽ.
s. ꝑ agar. Ite boni spĩtales quando euan¬
głizantib ł baptizantib carnalib gene¬
tant. lia quide ł rachel nire ꝯuigali eos.
s ꝑ ancillarũ ut̾um parit. Cũ uͦ sp̃itales
in euangło generant᷑ boni fideles. qui ł
euadunt in sp̃itał aetatis affectu. uł eo ç̃õ
tende ñ desistunt. ł idõ ñ faciunt qr ñ pos¬
sunt: sic̃ ex ut̾o sarre. ifaac. ł rebeccȩ. iacob
in nouã uitã & nouũ testam̃tũ nascunt᷑.
Itaq siue intꝰ u̾sari uideant᷑. siue aꝑte fo¬
ris sint. qđ caro ÷ caro ẽ: stue in area in sua
sterilitate ꝑseueret. siue occasione tẽptatio¬
nis taꝗͣ uento extra tollat᷑. qđ palea ẽ. pa-¬
lea ẽ. & seꝑ ab illiꝰ ecłẽ que sine macła &e

Expanded text:
REBECCA GEMINOS. Sed cum tales ab spiritalibus euangelizantur et sacramentis imbuuntur, tamquam per se ipsam Rebecca eos parit sicut Esau; cum autem per illos qui non caste annuntiant euangelium tales in dei populo generantur, Sarra quidem, sed per Agar. item boni spiritales quando euangelizantibus uel baptizantibus carnalibus generantur, Lia quidem uel Rachel iure coniugali eos, sed per ancillarum uterum parit. cum uero per spiritales in euangelio generantur boni fideles, qui uel euadunt in spiritalis aetatis affectum uel eo tendere non desistunt uel ideo non faciunt quia non possunt, sicut ex utero Sarrae Isaac uel Rebeccae Iacob in nouam uitam et nouum testamentum nascuntur. Itaque siue intus uersari uideantur siue aperte foris sint, quod caro est caro est; siue in area in sua sterilitate perseueret siue occasione temptationis tamquam uento extra tollatur, quod palea est palea est, et semper ab illius ecclesiae quae sine macula et
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ sit xp̃c ore apłico dĩ uiitꝰ ⁊ di sapientia.
sic disputat᷑ ut differat᷑ eadẽ questio di¬
ligentiꝰ retractanda: utrũ a quo ẽ genitꝰ
xp̃s ñ sit ipse sapientia. s cantũ sapientię
sue pat̾ .An sapientia sapientiã genii¬
erit. S qđ libet hoꝵ eẽt eciã hoc in libro
apparuit trimtas aeqͤlitas. iñ d̾s triplex
s trinitas. Nec quasi aliquid duplum
eẽ patre ⁊ fil nĩ ad simplũ sp̃m scmi. ubi
nec tria plus aliquid sunt. quã unum
hoꝵ. Disputatũ ẽ. etiã quomodo possit
incelligi qđ ait hẏlariꝰ ep̃s aet̾nitas in pa¬
tre: speties in imagine: usus ii mune
re. In septimo questio quę dilata fu-¬
erãt explicat᷑. ita ut ds qui genuit fili¬
um ñ solũ sit pat uirtutis ⁊ sapientię
sue s etiã ipse untꝰ atq sapientia. simul &¬

Expanded text:
tus ore apostolico Dei virtus et Dei sapientia, sic disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo genitus est Christus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae Pater, an sapientia sapientiam genuerit. Sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit Trinitatis aequalitas, et non Deus triplex, sed Trinitas: nec quasi aliquid duplum esse Patrem et Filium, ad simplum Spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. Disputatum est etiam quomodo possit intelligi quod ait Hilarius episcopus, Aeternitas in Patre, species in imagine, usus in re. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse u
Abbreviated transcription (Latin):
pientiã. sic̃ unꝰ ds & una essentia. Demde
quesitũ ẽ. qͦmͦ dicat᷑ una ẽentia tres ꝑsonẽ.
uelut a quib̾usdã gretis una essentia tres
substantie: & inuentũ ẽ. elocutionis ne¬
cessitate diciuit aliqͦ ano nomine enuntia¬
ret cũ querit᷑ quid tres sunt. qͦstres eẽ. uera¬
cit ꝯfitem̃: patrẽ scilicet ⁊ filiu ⁊ sp̃m scm̃.
n octano ratione etiã reddite intelligenti¬
b clarũ ẽ. insubstantia ueritatis ñ solũ
patrẽ filio ñ eẽ maiorẽ⁊s: nec ambos si
quossibet auos in eadẽ trinitate maius
ẽẽ. aliquid quã unũ: aut om̃s simul
tres. maiꝰ ẽẽ aliqͥd quã singłos. Deinde
ꝑueritatẽ que intellecta conspicit᷑. & ꝑ
bonũ sũmũ a quo ÷ om̃e bonũ. & ꝑ ius¬

Expanded text:
 et una essentia. Deinde quaesitum est, quomodo dicantur una essentia tres personae, vel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae; et inventum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiarentur, cum quaeritur quid tres sint quos tres esse veraciter confitemur, Patrem scilicet, et Filium reddita intellegentibus clarum est in substantia ueritatis non solum patrem filio non esse maiorem, sed nec ambos simul quoslibet duos in eadem trinitate maius esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres maius aliquid esse quam singulos. deinde per ueritatem, quae intellecta conspicitur, et per bonum summum, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
ed qm̃ disserendi & ratiotinandi ne¬
cessitas ꝑ quatuor deci libros multa
nos cõpulit dicere. que cuncta sumil aspi-¬
cere ñ ualem᷑: ut ad id qđ ad phende uolu¬
mꝰ ea celeri cogitatione referamꝰ. faciã quã¬
tũ dño adiuuante potuero. tic quicqͥd
in singuł uoluminib ad cognitionem
dispucatione ꝑduxi. remota disputatio¬
pectu ñ que am modũ resqueq ꝑsu̾a sit.
s ipsa que ꝑsuasa st̃ ponã le ta longe
sint apcedentib osequentia: ut obliui¬
one p̃cedentiũ faciat inspectio ꝯseq̃nti¬
um. Aut certe si fecerit. cito possit qđ
excidit relegendo recolligi. In pͥmo li¬
bro scc̾mi scͥptas scãsamitas. & aequalitas
sume illiꝰ trmitatis ostendit. In seđo &¬
tcio & quarto: eafoem: sde fi lu missiõe
& sp̃s sc̃idiligent̃ questio ꝑtractata tres
hic miss: cũ trinitas quę ꝑ omĩa aeqͥlis
⁊ parit quoq in sua nat᷑a immutabilis

Expanded text:
m disserendi et ratiocinandi necessitas, per quatuordecim libros, multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non valemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum Domino ad juvante potuero, ut quidquid in singulis voluminibus ad cognitionem 34 disputatione perduxi, remota disputatiopectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt ponam, ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut obliuionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe, si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo colligi. In primo libro secundum scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius trinitatis ostenditur. in setio, et quarto, eadem. Sed de Filii missione et Spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres hic missus est: cum Trinitas quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
ta lex pendet & ꝓphȩ. Hic utiq ꝓpͥe
lex appellata ẽ. de monte sẏna. ꝓ pħa¬
rũ aut̃ nomine etiã psalmi significa¬
ti st̃: & cam̃ alio loco ipse saluatoropor¬
tebat inquit implerł omĩa que scͥo¬
ta sunt inlege & ꝓpħis & psalmis
de me. Hic ruri ꝓpħarũ nomine ex¬
ceptis psalmis in lege intelligi uoluit:¬
ut dicit᷑. Ergo lex uniu̾salit̾ cũ ꝓpłis¬

Expanded text:
ta lex pendet et prophetae; hic utique proprie ta lex pendet et prophetae; hic utique proprie lex appellata est de monte Sina. prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum p