comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
salbato. causamq inducit religi¬
onis huius hanc esse. qr d̾s cũ mun¬
d̾u & quȩ in eo sunt om̃ia fabricaret
sex dieb indulserit oꝑi septima uͦ ces¬
squerit qd̾ est salbatũ: iccircoq bene¬
dixerit id est scĩficauerit tam quam
suȩ tranquillitatis portũ. legẽq de¬
derit insuꝑ ut qui idem solueret oc¬
cideret᷑. Hoc gͥ iudei uehement̃ crede¬
bant diͦcente moy seoł iccircoq xp̃o
ne aures quid̾e accõmodandas puta¬
bant asseueranti d̾m semꝑ oꝑari. nec
illum sibi cessationis statuisse diem
qr sit iugis & infatigabilis uirtus: seq
adeo idcirco nũquã debere cessare. ne
moyses carnis ꝑitomen in sacris & d̾o ama¬
bilib numerat : iubetq circũcidi ma¬
sculinũ om̃e carne preputii ipsoꝵ. es¬
se hoc docet necessariũ signũ testamen¬
ti illius qd̾ d̾s suus disposuerit ad a
non hoc gestauerit. exterminabitur
ille de tribu sua. & hereditatis quȩ a¬

Expanded text:
sabbato causamque inducit religisabbato causamque inducit religionis huius hanc esse, quia deus cum mundum et quae in eo sunt omnia fabricaret, sex diebus indulserit operi, septima uero cessauerit — quod est sabbatum — idcircoque benedixerit, id est sanctificauerit, tamquam suae tranquillitatis portum legemque dederit insuper, ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur Iudaei uehementer credebant docente Moyse, idcircoque Christo ne aures quidem adcommodandas putabant adseueranti deum semper operari nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et infatigabilis uirtus; seque adeo idcirco numquam debere cessare, ne Moyses carnis peritomen in sacris et deo amabilibus numerat iubetque circumcidi masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod deus suus disposuerit ad Abnon hoc gestauerit, exterminabitur ille de tribu sua et hereditatis, quae A
Abbreviated transcription (Latin):
sit. quęrere rursus incipiamus etiã
in quenam sp̃u moyses ꝓpħauerit
ut aut malediceret xp̃o aut iube¬
ret eũ occidi. Si enĩ sp̃m d̾i habuit:
hȩc de xp̃o non dixit. Si hec de xp̃o
dixit: sp̃m d̾i non habuit. Neq enim
diuinus sp̃c aut malediceret xp̃o: aut
eũ iuberet int̃fici. It gͦ moysen ab
hoc crimine uendicetis : fateami¬
ni necesse est ne hec quid̾e eũ scͥpsis¬
se de xp̃o. Qͦd si hec de xp̃o minime scri¬
psit: aut alia dabitis aut nulla erunł.
Si nulla fuerint: nec xp̃c potuit as¬
seuerare qd̾ nusquã est. Ita si xp̃c
hoc minime asseuerauerit: capitu¬
lum illud falsum esse constiterit.
S nec illud quid̾e ueri simile est qd̵
ꝓsequitur. si crederetis moysi crede¬
retis & michiꝰ qr dissimilis ad mod̾u
traditio est & longe altera moyse¬
os & xp̃i. ut si eoꝵ alteri iudei cre¬
derent. alteri necessario repugna¬
rent. Nam moyses quide pre cȩteris
ab om̃i oꝑe abstinendu docet in

Expanded text:
sit, quaerere rursus incipiamus, etiam sit, quaerere rursus incipiamus, etiam in quonam spiritu Moyses prophetauerit. ut aut malediceret Christo, aut eum iuberet occidi. si enim spiritum dei habuit, haec de Christo non dixit; si haec de Christo dixit, spiritum dei non habuit. neque enim diuinus spiritus aut malediceret Christo aut eum iuberet interfici. ut ergo Moysen ab hoc crimine uindicetis, fateamini necesse est ne haec quidem eum scripsisse de Christo. quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. si nulla fuerint, nec Christus. potuit adseuerare, quod nusquam est. ita si Christus hoc minime adseuerauerit, capitulum illud falsum esse constiterit. Sed nec illud quidem uerisimile est, quod prosequitur: si crederetis Moysi, crederetis et mihi, quia dissimilis admodum traditio est et longe altera Moyseos et Christi, ut si eorum alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent. nam Moyses quidem prae ceteris ab opere omni abstinendum docet in
Abbreviated transcription (Latin):
illud offeremus ei qd̃ ꝑinde soletis
inducere uidebunt uitã suam pen¬
dent̃e & non credent ei: Cui uos
quid̃e adicitis in ligno: nam non
in ꝓmptu est. Int maledictorum
enim seua quȩ ꝓmpsit in popłm
suũ si a lege sua deciscerent etiam
hoc adiecit futuros eosd̃e dicens
in captiuitate hostiũ suoꝵ finẽq
sui meditaturos dieb ac noctib
ut nec uitȩ ipsius suȩ fiduciã gere¬
rent quȩ sibi esset a uictorib con¬
donata: qr ead̃e ex incerto pende¬
ret. ꝑ auens ac sollicita semꝑ sub
alia. Nam illud quid̾e uiy credide¬
rim de xp̃o uos dictũ putare. male¬
dictũ esse om̃em qui pendet in lig¬
nos aut illud aliud interficiend̾u esse
ꝓpħam siue pͥncipem popłi qui eos a
d̾o suo uellet auertere. aliqͦdue infrin¬
gere mandatoꝵ. Qd̃ ego quide xp̃m
fecisse. plane negate non possum
S tu contra de ipso hȩc esse scripta.
plane fateri non poteris: ne si hoc

Expanded text:
illud offeremus ei, quod perinde soletis illud offeremus ei, quod perinde soletis inducere: uidebunt uitam suam pendentem, et non credent? cui uos quidem adicitis "in ligno:" nam non nihil tam in promptu est. inter maledictorum enim saeua, quae prompsit in populum suum, si a lege sua desciscerent, etiam hoc adiecit. futuros eosdem dicens in captiuitate hostium suorum finemque sui meditaturos diebus ac noctibus, ut nec uitae ipsius suae fiduciam gererent, quae sibi esset a uictoribus condonata, quia eadem ex incerto penderet pauens ac sollicita semper sub enda sunt alia. nam illud quidem uix crediderim de Christo uos dictum putare maledictum esse omnem, qui pendet in ligno, aut illud aliud interficiendum esse prophetam siue principem populi, qui eos a deo suo uellet auertere aliquidue infringere mandatorum. quod ego quidem Christum fecisse plane negare non possum. sed tu contra de ipso haec esse scripta plane fateri non poteris, ne si hoc
Abbreviated transcription (Latin):
a fecit obnoxiumͥ ut nonꝰ possim non
credere ei quẽ sequor:. sed puta nos cũ
iudeo tractare. puta cũ gentili. Cum¬
enĩ eis dixerimus moyses de xp̃o scͥ¬
sit: quȩ̨situri erunt ꝓbationes. Qͥd
offeremus: Numqͥdnam dicere po¬
terimus. xp̃c hoc diyitꝰ cui adhũc il¬
li minime credunt: Nempe opus e¬
rit nos ipsos ostendere qͥd scripserit.
Qͥ d gͦ ostendemus : An illud qd̾ uos
soletis. ubi d̾s suus loquit᷑ ad moysen
dicens   suscitabo illis ꝓpħam de fr̃i¬
b ipsoꝵ similem tibi: S hoc qͥdem
ad xp̃m minime spectare nec uide¬
um latet. nec nobis sic credere condu¬
ysi similis ꝓpħa. siquid̾e ille fuerit
homo. hic d̾s: ille peccator hic sc̃s:
ille ex coitu natus. hic scd̾m te ex uir¬
gine. scd̃m me uͦ nec ex uirgine: ille
offenso d̾o suo occiditur in monte.
hic patri ꝑplacens patit᷑ ꝓpria uo¬
luntate. Quomͦ gͦ ipse erit ꝓpħa
similis moysi : Nempe nos statim
iudeus aut ut imꝑitos irridebit.
aut coarguet ut mendaces. An

Expanded text:
cit obnoxium, ut non possim non credere ei, quem sequor; sed puta nos cum Iudaeo tractare, puta cum gentili. cum eis dixerimus "Moyses de Christo scripsit," quaesituri erunt probationes. quid offeremus? num quidnam dicere poterimus "Christus hoc dixit," cui adhuc illi minime credunt? nempe opus erit nos ipsis ostendere, quid scripserit. Quid ergo ostendemus ? an illud, quod uos soletis, ubi deus suus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi? sed hoc quidem ad Christum minime spectare nec Iudaeum latet nec nobis sic credere conduysi similis propheta, si quidem ille fuerit homo, hic deus; ille peccator, hic sanctus; ille ex coitu natus, hic secundum te ex uirgine, secundum me uero nec ex uirgine; ille offenso deo suo occiditur in monte, hic patri perplacens patitur propria uoluntate. quomodo ergo ipse erit propheta similis Moysi ? nempe statim nos Iudaeus aut ut inperitos ridebit aut coarguet ut mendaces. An
Abbreviated transcription (Latin):
te doceri exigis. Quã enĩ uerebar:
ne hoc quoq in euangłio falsum
esse contenderes. Crede gͦ cica trici
b xp̃iͥ qr si cicatrices illę uere erans.
uera etiam illa uulnera fuerant:
nec uera uulnera. nisi uera caro
habere potuisset. Hoc uerũ. totũ
ur̃m euertit errorem. Porro si
scipulo demosistrauit: & ipsum falla¬
cem dicis ita docentẽ. & te falli cu¬
pis ita discentẽ. S qr falli nemo
est qui uelit. fallere aut̃ multi¬
& uolunt: magis te uelle intelli¬
go quasi exemplo xꝑi fallaciter
docere. quã exemplo thomȩ falla¬
citer discere. ꝓinde si credis qd̾
falsis cicatricib xp̃c fefellerit᷑
dubitantẽ: te quis uelit credere
docentẽ.ac non potius cauere fal¬
lentẽ : At si ille discipulus ueras
cicatrices tetigit yp̃r. ueram con¬
fiteri cogeris᷑ & carnem xp̃i. Ita
manicheus non ꝑmanebis si sic
credideris ut thomas: infidelis

Expanded text:
te doceri exigis. quam enim uerebar, te doceri exigis. quam enim uerebar, ne hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes! crede ergo cicatricibus Christi, quia si cicatrices illae uerae erant, uera etiam illa uulnera fuerant, nec uera uulnera nisi uera caro habere potuisset: hoc uerum totum uestrum euertit errorem. porro si i discipulo demonstrauit, et ipsum fallacem dicis ita docentem et te falli cupis ita discentem. sed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter docere quam exemplo Thomae fallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac non potius cauere fallentem? at si ille discipulus ueras cicatrices tetigit Christi, ueram confiteri cogeris et carnem Christi. ita Manichaeus non permanebis, si sic credis ut Thomas; infidelis
Abbreviated transcription (Latin):
b iusserat. Apter quã suꝑbiam & ini¬
quitate excecari meruerunt ut cȩte¬
ra non intelligerent: qr ea quȩ intelli¬
gebant impie contemnebant. Tides¬
nequã tibi non dic̃a si xꝑianus es. cre¬
de dicenti xꝑo qr de se scripsit moy¬
ses. qd si non credis ꝓpianus non es:
pse quiipe uideris qͥd de te sentias:
qui te ut gentilem uł uideum do¬
ceri de xꝑo expetis. Ego tam̃ neq
hoc defugi. & om̃s tibi aditus erro¬
ris quantũ potui clausi: nec illud
siui patere precipitium qua uos
ceci mittitis dicentes falsa esse in
euangłio sicubi ur̃a heresis exitũ
non inuenerit. ut uobis nichil
remaneat quo redire ꝑossitis un¬
de xp̃o credatis: ubi uobis hec
uoy pestilentiȩ non possit ospͥoni.
Uuinetiã sic te doceri cupis ut xp̃i¬
anũ thomam quẽ xp̃c de se dubi¬
tantẽ non est asꝑnatus: sed quo
animi eius uulnierib mederet᷑.
corporis sui cicatrices ostendit.
Hȩc uerba sunt tua. Bene. qd̾ sic

Expanded text:
bus jusserat; propter quam superbiam et inibus jusserat; propter quam superbiam et iniquitatem excaecari meruerunt, ut caetera non intelligerent: quia ea quae intelligebant, impie contemnebant. ianus es. crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis. christianus non es. ipse quippe uideris. quid de te sentias, qui te ut gentilem uel Iudaeum doceri de Christo expetis; ego tamen neque hoc defugi et omnes tibi aditus erroris, quantum potui, clausi. nec illud siui patere praecipitium, qua uos caeci mittitis dicentes falsa esse in euangelio, sicubi uestra haeresis exitum non inuenerit, ut uobis nihil remaneat, quo redire possitis. unde Christo credatis, ubi uobis haec uox pestilentiae non possit obponi. quin etiam sic te doceri cupis ut christianum Thomam, quem Christus de se dubitantem non est aspernatus. sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic
Abbreviated transcription (Latin):
chil eoꝵ catholicos seruare putant᷑ quȩ
moyses scripsit. cũ om̃ia ꝓrsus obseruen:
non iam in figuris. sed in eis reb quas
ille figurȩ significando p̃nuntiarunt:
Neq etũ si aliud tẽpus esset scribendi.
aliud legendi. recte diceremus scͥpturam
illam non obseruare lectorem.qr & ipse
caracteres illos non faceret. cũ illȩ fuis¬
sent figurȩ sonoꝵ. ille aut̃ iam sonos ip¬
sos ex ꝓ̾meret. illarũ tam̃ figurarum
non formatione occupatus sed inspe¬
ctione cõmonitus. Id̾o nut̃ iudei xꝑo
non credebant: qr nec illa quȩ moy¬
ses non figurate sed aꝑte preceꝑat.
obseruabant. Unde illis dicit. Deci
matis ment̾a & ciminũ. & relinquitis
grauiora legis miscdiam & iudicium: li¬
quantes culicẽ. camelum aut̃ glutientes.
Hȩc oportebat facere: illa aut᷑ non omit¬
tere. Unde est & illud qd̾ traditionib
suis docebant: quomͦ infirmaret᷑ pre¬
ceptũ d̾i quo deferri honorem parenti¬

Expanded text:
hil eorum catholicos seruare putant, quae hil eorum catholicos seruare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus obseruent, non iam in figuris, sed in eis rebus, quas illae figurae significando praenuntiarunt? neque enim, si aliud tempus esset scribendi, aliud legendi, recte diceremus scripturam illam non obseruare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret. cum illae fuissent figurae sonorum, ille autem iam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. ideo autem Iudaei Christo non credebant, quia nec illa, quae Moyses non figurate, sed aperte praeceperat, obseruabant. unde ilmatis mentham et cyminum, et relinquitis graviora Legis, misericordiam et judicium; liquantes culicem, camelum autem glutientes: haec oportebat facere, illa autem non omittere . Unde est et illud, quod traditionibus suis docebant quomodo infirmaretur praeceptum Dei, quo deferri honorem parenti
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd. qd̾ exꝓbrat qd̾ aꝑtam suã locutio¬
nẽ nondum intellexerint: & ꝓprie
dictum parabolam putent.: Sic enĩ
sequit᷑. At ille dixit. Adhuc & uos in¬
sipientes estis: & non intelligitis quia
& in latrinã emittitur: Quȩ aut̃ ꝓce¬
dunt ex ore. de corde exeunt: illa com¬
municant hoĩem. Nam corde ex eunt
cogitationes malȩ. homicidia. adulte¬
ria. fornicationes. furta. falsa testimo
nia. blasphemiȩ. Hec sunt quȩ cõmu¬
nicant hoĩem. Non lotis aut̃ manib
manducare. non cõmunicat hoĩem.
Certe iam manifestata fallacia conui¬
cta discedit: certe iam clarũ est non
aliud de hac re turbas. aliud secreto di¬
scipulos dñm docuisse. Certe sine dubi¬
tatione ꝑspicitur manicheos potius
esse mendaces atq fallaces. non moy sen.
non xꝑm. non testamenti utriusq do¬
ctrinam: ibi figurat̾a. hic reuelat̃a. ibi
ꝓpħatam. hic presentat᷑a. Quomͦ gͦ ni¬

Expanded text:
Quid, quod exprobrat quod apertam suam locutioQuid, quod exprobrat quod apertam suam locutionem nondum intellexerint, et proprie dictum parabolam putent? Sic enim sequitur: At ille dixit: Adhuc et vos insipientes estis et non intellegitis, quia  in latrinam emittitur; quae autem procedunt ex ore, de corde exeunt, illa communicant hominem? nam de corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furtblasphemiae; haec sunt. quae communicant hominem; non lotis autem manibus manducare non communicat hominem. Certe iam manifestata fallacia connicta discedit; certe iam clarum est non aliud de hac re turbas, aliud secreto discipulos dominum docuisse; certe sine dubitatione perspicitur Manichaeos potius esse mendaces atque fallaces, non Moysen, non Christum. non testamenti utriusque doctrinam ibi figuratam. hic reuelatam. ibi prophetatam, hic praesentatam. quomodo ergo ni
Abbreviated transcription (Latin):
sed discipulis responderit dñs. at
ille respondens. ait. Om̃is planta¬
tio quã non plantauit pater me¬
us cȩlestis. eradicabitur. Sinite illos:
ceci sunt. duces cecoꝵ. Cecus aut̃ si ce¬
cum ducat : ambo cadunt in foueam.
Hoc utiq id̾o. qr traditiones suas uolen¬
tes statuere: mandata d̾i non intellige¬
bant. S nondu quęsierant discipu¬
li a magistro: quomͦ ipsi qd̾ turbis dixe¬
rat acciꝑe deberent. Ecce docet. Nam
contexit euangłista & dicit. Respon¬
dens aut̃ petru̾s:ait illi. Narra no¬
bis parabolam istam. Hic intelliga¬
mus petrũ putasse non ꝓprie nec aꝑte
dñm locutũ fuisse.cũ diceret non quod
intrat in os cõmunicat hoĩem. sed qd̾¬
ꝓcedit de ore. sed ut solet obscuritate
parabolȩ aliqͥd significare uoluisse. Ui¬
deamus gͦ utrũ iam secretius discipulis
int̃rogantib hoc dicat qd manichei
uolunt immundas esse om̃s carnes:
nec eos aliqͥd earũ debere contingere.

Expanded text:
sed discipulis responderit dominus. at sed discipulis responderit dominus. at ille respondens ait: omnis plantatio, quam non plantauit pater meus caelestis. e.radicabitur. sinite illos, caeci sunt duces caecorum. caecus autem si caecum ducat. ambo cadent in foueam. hoc utique ideo, quia traditiones suas uolentes statuere mandata dei non intellegebant. sed nondum quaesierant discipuli a magistro. quomodo ipsi, quod turbis dixerat, accipere deberent. ecce et hoc fit; nam contexit euangelista et dicit: respondens autem Petrus ait illi: narra nobis parabolam istam. hinc intellegimus Petrum putasse non proprie. nec aperte dominum locutum fuisse, cum diceret: non quod intrat in os, communicat hominem, sed qprocedit de ore: sed, ut solet, obscuritate parabolae aliquid significare voluisse. Videamus ergo utrum jam secretius discipulis interrogantibus hoc dicat, quod Manichaei volunt, immundas esse omnes carnes, nec eos aliquid earum debere contingere.
Abbreviated transcription (Latin):
o nisi totũ ipsum euangłii capitu¬
lum qd̃ iste adu̾sus moy sen oppone¬
re uoluit inspiciendu inseruero:
ut ibi uideamus quã falsum sit qd̾
pͥor adimantus & modo faustus
dixit dñm ĩm a discipulis suis car¬
nes uescendas remouisse. easq uul¬
go secularib concessisse. Nempe cũ
respondisset calumniantib qd̾
non lotis manib manducarent:
ita sequit᷑ euangłium. Et conuoca¬
tis turbis. ait illis. Audite & intelli¬
gite: Non qd̾ intrat in os cõmuni¬
cat hoĩem: sed qd̃ ꝓcedit de ore com¬
municat hoĩem.Tunc accedentes
discipuli : dixerunt ad eum. Scis qd̾
pharisei audito hoc u̾bo scandaliza¬
ti st̃: Hic certe a discipulis cõpella¬
tus debuit eos sicut isti uolunt. ꝓ¬
prie docere ab om̃ib carnib absti¬
nenitiam: ut illud qd̾ supra dixit.
non qd intrat in os cõmunicat ho¬
minẽ. sed qd̃ ꝓcedit de ore. turbis
dixisse uideret᷑. Sequat᷑ gͦ euan¬
głista & dicat qͥd iam non turbis

Expanded text:
o. nisi totum ipsum euangelii capituo. nisi totum ipsum euangelii capitulum, quod iste aduersum Moysen obponere uoluit, inspiciendum inseruero, ut ibi uideamus, quam falsum sit, quod prior Adimantus et modo Faustus dixit dominum Iesum a discipulis suis carnes uescendas remouisse easque uulgo saecularibus concessisse. nempe cum respondisset calumniantibus, quod non lotis manibus manducarent, ita sequitur euangelium: et conuocatis turbis ait illis: audite et intellegite. non quod intrat in os, communicat hominem, sed quod procedit de ore communicat hominem. tunc accedentes discipuli dixerunt ad eum: scis, quod pharisaei audito hoc uerbo scandalizati sunt? hic certe a discipulis conpellatus debuit eos. sicut isti uolunt, proprie docere ab omnibus carnibus abstinendum, ut illud, quod supra dixit: non quod intrat in os, communicat hominem. sed quod procedit de ore. turbis dixisse uideretur. sequatur ergo euangelista et dicat. quid iam non turbis,
Abbreviated transcription (Latin):
tione manducans bibensq diceret᷑:
an forte id̾o qr pane & holerib dñs
uescebat᷑. quib ioħes non uescebat᷑:
Mirũ si non manducans dicit᷑ qui lo¬
custas & mel comẽdit: & manducas
dicit᷑ qui pane atq holere conten¬
tus est. S de cibis suspicamini qd̾
uultis: certe bibens & uinarius non
diceret᷑ nisi uinũ biberet. Cur gͦ
& hoc uos immund̾u putatis
Nleq enĩ hȩc ꝓpter continentiã disci¬
plinamq domandi corporis tange¬
re ꝓhibetis : sed qd̾ immunda sint᷑.
Na̾m ea sordes & fel gentis tenebra¬
rũ esse ꝑhibetis: contra apłm di¬
centẽ. om̃ia munda mundis. Ecce
qui audent dicere xp̃m indifferen¬
tiȩ ciboꝵ magistrũ: discipulos ta¬
men suos ab his ꝓhibuisse que im¬
munda ipsi putant. Ostendite ubi
ista ã discipulis suis remouerit fal¬
laces. imꝓbi: uerũtamen uindicis
d̃i ꝓuidentia ita cecati. ut etiam
cõmoneatis nos unde conuincami¬
ni.Nam uim patior ab animo me¬

Expanded text:
tione "manducans bibensque" diceretur. tione "manducans bibensque" diceretur. an forte ideo, quia pane et oleribus dominus uescebatur, quibus Iohannes non uescebatur? mirum si non manducans dicitur, qui locustas et mel comedit, et manducans dicitur. qui pane atque olere contentus est. sed de cibis suspicamini, quicquid uultis: certe bibens et uinaria non diceretur, nisi uinum biberet. cur ergo et hoc uos inmundum putatis ? neque enim haec propter continentiam disciplinamque domandi corporis tangere prohibetis, sed quod inmunda sint; nam ea sordes et fel gentis tenebrarum esse perhibetis contra apostolum dicentem: omnia munda mundis. ecce qui audent dicere Christum indifferentiae ciborum magistrum, discipulos tamen suos ab his prohibuisse, quae inmunda ipsi putant. ostendite, ubi ista a discipulis suis remouerit, fallaces, inprobi; uerumtamen dei uindicis prouidentia ita caecati, ut etiam commoneatis nos, unde conuincamini. non uim patior ab animo me
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo munitiores sunt adu̾sus immun¬
diciam quã scĩ: si scõs & ea quȩ intraq
& ea quȩ exeunt possunt inquinare.
Iellem aut̃ isti mͥ dicerent qͥd manduca¬
bat & bibebat xp̃o: qui in cõpara¬
tione ioħis non manducantis neq
bibentis se dixit manducant̃ẽ &
bibentẽ. Cum enĩ argueret ꝑuer¬
sitatẽ hõium utrobiq calumni¬
as inquirentium : uenit inquit
ioħes non manducans neq bibeis.
& dicunt demoniũ habet. Uenit
filius hõis manducans & bibens: et
dicunt. Ecce homo uorax & uinari¬
us amicus publicanoꝵ & peccatoꝵ
Et ioħis quide escam ac potũ noui¬
mus. Non enĩ dictum est qd̾ om̃ino
non biberet : sed qd̾ uiriũ & siceram
non biberet. Bibebat gͦ aquã. Cib
aut̃ eius non om̃ino nullus erat:
sed locustȩ & mel siluestre. Unde
gͦ dictus est non manducans neq
bibens:: nisi qr illo uictu quo iudei
utebant᷑. ille non utebatur: Hoc ͦ
dñs nisi uteret᷑. non in eius cõparã¬

Expanded text:
ergo munitiores sunt aduersus inmunergo munitiores sunt aduersus inmunditiam quam sancti, si sanctos et ea, quae intrant. et ea, quae exeunt, possunt inquinare. uellem autem mihi isti dicerent: quid manducabat et bibebat Christus, qui in conparatione Iohannis non manducantis neque bibentis se dixit manducantem et bibentem ? cum enim argueret peruersitatem hominum utrobique calumnias inquirentium, uenit. inquit, Iohannes non manducans neque bibens, et dicunt: daemonium habet; uenit filius hominis manducans et bibens, et dicunt: ecce homo uorax et uinaria. amicus publicanorum et peccatorum. et Iohannis quidem escam ac potum nouimus; non enim dictum est, quod omnino non biberet, sed quod uinum et siceram non biberet: bibebat ergo aquam. cibus autem eius non omnino nullus erat, sed locustae et mel siluestre. unde ergo dictus est "non manducans neque bibens," nisi quia illo uictu. quo Iudaei utebantur. ille non utebatur? hoc ergo dominus nisi uteretur, non in eius conpara
Abbreviated transcription (Latin):
gurauit: qui ꝓꝑterea fid̾i catholicȩ
non conuenitis qr nec ruminatis
u̾bum sapientiȩ. & duo testamenta uetus
ac nouũ non concordit distinguentes. tã¬
quã geminã ungulam non habetis. Qͥs
aut̃ ferat. te quoq adimanti ur̃i falla¬
ciam non puduisse sectari: Dicis & tn
xꝑm sic docuisse ciboꝵ indifferentiam.
ut a suis quid̾e discipulis om̃s carneg
ret om̃ia quȩ possent edi. atq asseue¬
raret qd̃ eos nichil in os intrans pollu¬
eret: qr quȩ de ore imprudent̃ ꝓce¬
dunt. ea sola sunt quȩ polluant ho¬
minẽ. Hȩc u̾ba tua sunt: tanto impu¬
dentiore quanto aꝑtiore mendacio
deꝓmpta & expressa. Primo q scd̃m
xꝑ̃i sententiam si ea sola polluunt ho¬
minẽ quȩ mala ex ore ꝓcedunt. cur
& discipulos xp̃i non ea sola polluerunt.
ut eos tanquã ab immundis carnib
esset necesse ꝓhiberi: An seculares ho¬
mines non polluunt᷑ his quȩ in os
intrant: sed his quȩ ex ore exeunt :

Expanded text:
gurauit, qui proptera fidei catholicae gurauit, qui proptera fidei catholicae non conuenitis, quia nec ruminatis uerbum sapientiae et duo testamenta, uetus et nouum, non concorditer distinguentes tamquam geminam ungulam non habetis. quis autem ferat te quoque Adimanti uestri fallaciam non puduisse sectari? Dicis enim et tu "Christum sic docuisse ciborum indifferentiam, ut a suis quidem discipulis omnes carnes ret omnia, quae possent edi, atque adseueraret, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedunt, ea sola sunt, quae polluant hominem." haec uerba tua sunt tanto inpudentiore, quanto apertiore mendacio deprompta et expressa. primo quia secundum Christi sententiam si ea sola polluunt hominem, quae mala ex ore procedunt, cur et discipulos Christi non ea sola polluerunt, ut eos tamquam ab inmundis carnibus esset necesse prohiberi? an saeculares homines non polluuntur his, quae in os intrant, sed his, quae ex ore exeunt?
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ille in non custodiendo lege pharise¬
os inutabat᷑. fiebat filius gehennȩ
ꝓpterea quantũ arbitror duplo quã
illi : qr hoc negligebat implere qd̃ ꝓ¬
pria uoluntate susceꝑat non ex iu¬
deis natus. sed sponte uideus factus.
Qͥd aut̃ dicere uoluisti sine respectu
iniuriose qd̾ moyses helluonis in mo¬
d̾u disceptator sedet. iubetq alia
quide abligurriri ꝓ mundis. alia uͦ
ꝓ immundis ne contingi quid̾e. cum
ad helluonẽ hoc magis ꝑtineat ut
nulla discernat. aut si discernit
suauiora eligat : An hoc id̾o dicis.
ut imꝑitis continentia tua uelut
ab ineunte ȩtate miranda uideat᷑.:
quasi nescientis uł iam obliti qͣnto
iocundius sapiat porcina quã uerueci¬
na: S qr & ista moyses figuris ꝓpħicis
de xꝑo scripsit. in animalium carni¬
b significans hoĩes uł incorporandos
xꝑi corpori qd̃ est ȩccłia uł respuen¬
dos: uos quoq inter immundos fi¬

Expanded text:
uero ille in non custodienda lege pharisaeuero ille in non custodienda lege pharisaeos imitabatur, fiebat filius gehennae; propterea, quantum arbitror, duplo quam illi, quia hoc neglegebat inplere, quod propria uoluntate susceperat, non ex Iudaeis natus, sed sponte Iudaeus factus. Quid autem dicere uoluisti, sine respectu iniuriose, quod Moyses helluonis in modum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurrii;i pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem? cum ad helluonem hoc magis pertineat, ut nulla discernat, aut, si discernit, suauiora eligat. an hoc ideo dicis, ut inperitis continentia tua uelut ab ineunte aetate miranda uideatur quasi nescientis uel iam obliti, quanto iucundius sapiat porcina quam ueruecina? sed quia et ista Moyses figuris propheticis de Christo scripsit in animalium carnibus significans homines uel incorporandos Christi corpori, quod est ecclesia, uel respuendos, uos quoque inter inmunda fi
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ fid̾̃i. Ergo & istam circũcisionẽ
De me enĩ ille scripsit. Qd̃ aut̃ dicit
dñs. ue uobis scribȩ & pharisei y¬
pochritȩ qui circumitis mare &
terrã facere unũ ꝓselitum. & cũ fece¬
ricis eum facitis eum filiũ gehennȩ
duplo quã uos estis: non qi circũci¬
ditur dixit. sed qd̾ eoꝵ mores imita¬
tur a quib imitandis cohibet suos
dicens. Suꝑ cathedram moysi sede¬
runt scribȩ & pharisei: quȩ dicunt
facite. quȩ aut̃ faciunt nolite face¬
re.Dicunt enĩ & non faciunt. In
quib dñicis u̾bis utrũq debetis ad¬
uertere: & qͣntus honor delatus sit
doctrinȩ moysi in cuius cathedra
etiã mali sedentes bona docere co¬
gebant᷑ & unde fieret ꝓselitus fi
lius gehennȩ. non scilicet a phari¬
seis uerba legis audiendo: sed eoꝵ
facta sectando. Hoc gͦ dici posset tunc
ꝓselito circũciso: qd paulus dicit. Cir¬
cũcisio quid̾e ꝓdest. si legẽ custodias. Qͥ a

Expanded text:
tiae fidei . Ergo et istam circumcisionem tiae fidei . Ergo et istam circumcisionem De me enim ille scripsit. Quod autem dicit Dominus, Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui circumitis mare et aridam, facere unum proselytum; et cum feceritis eum, facitis eum filium gehennae duplo quam vos estis: non quia circumciditur, dixit, sed quod eorum mores imitatur, a quibus imitandis cohibet suos, dicens, Super Cathedram Moysi sedent Scribae et Pharisaei: quae dicunt, facite, quae autem faciunt. facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. in quibus dominicis uerbis utrumque debetis aduertere, et quantus honor delatus sit doctrinae Moysi, in cuius cathedra etiam mali sedentes bona docere cogebanlius gehennae, non scilicet a pharisaeis uerba legis audiendo, sed eorum facta sectando. hoc ergo dici posset tunc proselyto circumciso, quod Paulus dicit: circumcisio quidem prodest, si legem custodias. quia
Abbreviated transcription (Latin):
states dñabantur. quas exemplasse
dictus est: qr in seipso capite nr̃o
prebuit exemplum. qd̾̃ in toto euis
corpore id est ȩccłia ex diaboli pote¬
state liberanda. in ultima resur¬
rectione cõplebitur. Hec est fides
nr̃a. Et qm̃ sicut testimoniũ ꝓꝓhe¬
ticũ paulus cõmemorat. iustus ex
fide uiuit: hec est iustificatio nr̃a.
Mortuũ quiꝑpe xꝑm & pagani credunt:
resurrexisse aut᷑ xꝑm ꝓpria fides est
xͥanoꝵ. Si eñi confit᷑earis ait apłs in
corde tuo qr d̾s illũ suscitauit a mor¬
tuis: saluus eris. Qͥa gͦ ex ista re¬
surrectionis fide iustificamur: id̾o
& illud de xꝑo apłicum est. quia
mortuus est ꝓpter delicta nr̃a. &
resurrexit ꝓpter iustificationem
nr̃am. Et qr ista resurrectio quȩ
credita nos iustificat illa octaui
diei circũcisione figurata est: ꝓpte¬
rea de ipso abraham cui pͥmum
tradita est dicit apłs. & signũ ac¬
cepit circũcisionis signaculũ iusti¬

Expanded text:
states dominabantur; quas exemplasse states dominabantur; quas exemplasse dictus est, quia in se ipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto eius corpore, id est ecclesia ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione complebitur. haec est fides nostra. et quoniam, sicut testimonium propheticum Paulus commemorat: iustus ex fide uiuit, haec est iustificatio nostra. mortuum quippe Christum et pagani credunt; resurrexisse autem Christum propria fides est christianorum. si enim confitearis, ait apostolus, in corde tuo, quia deus illum suscitauit a mortuis, saluus eris. quia ergo ex ista resurrectionis fide iustificamur, ideo et illud de Christo apostolicum est, quia mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram. et quia ista resurrectio, qcredita nos justificat, illa octava diei circumcisione figurata est; propterea de ipso Abraham, cui primum tradita est, dicit Apostolus: Et signum accepit circumcisionis, signaculum justi
Abbreviated transcription (Latin):
nem: continuo subiecit. Neq cortu¬
ptio incorruptionẽ possidebit. Hoc
enĩ corpus qd̾ ꝓpter mortalitatẽ cor¬
ruptio nominat᷑: mutari dicit in
resurrectione ut iam non sit cor¬
ruptibile atq mortale. Qd̾̃ ne pute¬
tur nr̃a suspitione dici: ipsa eius
quȩ secuntur u̾ba consulite. Ecce
inquit mysteriũ dico. Om̃s quid̃e
resurgemus: non tam̃ om̃s inmu¬
tabimur. In athomo. in ictu oculi:
in nouissima tuba. Canet enĩ tuba
& mortui resurgent incorrupti: &
nos immutabimur. Oportet enĩ cor
ruptibile hoc induere incorruptio¬
nẽ: & mortale hoc induere immor¬
talitatẽ. Ut gͦ induat᷑ immortali¬
tate: exuitur mortalitate. Hoc est
circũcisionis mysteriũ quȩ octauo
die fieri iussa est: & octauo die id
est dñico post sabbatũ iam in u̾ita.¬
te a dño impleta. Unde dicit᷑. Exu¬
ens se carne: pͥncipatus & potestates
triumphauit. ꝑhanc enĩ morta¬
litatẽ nobis inuide diabolicȩ pote¬

Expanded text:
nem, continuo subiecit: neque corrunem, continuo subiecit: neque corruptio incorruptionem possidebit. hoc enim corpus, quod propter mortalitatem proprie caro nominatur, mutari dicit in resurrectione, ut iam non sit corruptibile atque mortale. quod ne putetur nostra suspicione dici, ipsa eius quae sequuntur uerba consulite. ecce, inquit, mysterium dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur, in atomo, in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos inmutabimur; oporteruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere immortalitatem. ut ergo induatur immortalitate, exuitur mortalitate. hoc est circumcisionis mysterium, quae octauo die fieri iussa est, et octauo die, id est dominica post sabbatum, iam in ueritate a domino impleta. unde dicitur: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit. per hanc enim mortalitatem nobis inuidae diabolicae pote
Abbreviated transcription (Latin):
rat᷑ octauus: etiã circũcisionẽ oc tauidiei
ad se ꝓphetand̾u ꝑtinere declararet.
Qͥd enĩ significat circũcisio carnis: nisi
expoliationẽ mortalitatis quã de car¬
nali generatione portamus: ꝓꝑter
hoc dicit apłs. exuens se carne pͥnci¬
patus & potestates exemplauit: fidu¬
cialit̃ triumphans eos in semet ip¬
so. Qd̃ enim dicit exuens se carne:
eo loco carnẽ mortalitat̃e carnis in¬
telligimus scd̾m quã ꝓprie corpus
hoc caro nominatur. Quȩ mortã¬
litas ꝓprie caro est appellata: qr in
illa resurrectionis immortalitate
non erit. Apterea scͥptum est: ca¬
ro & sanguis regnũ di non posside¬
bunt. De quib u̾bis soletis calum¬
niari fid̾i nr̃ȩ qua credimus huius
corporis futuram resurrectionẽ quȩ
in ipso dño iam precessit: dissimulan¬
tes ea quȩ secuntur in quib aꝑte
apłs quid dicat eyponit. Uolens e¬
nĩ ostendere qͥd eo loco dixerit car¬

Expanded text:
ratur octauus, etiam circumcisionem octaui diei ratur octauus, etiam circumcisionem octaui diei ad se prophetandum pertinere declararet. quid enim significat circumcisio carnis? quid? nisi expoliationem mortalitatis. quam de carnali generatione portamus. propter hoc dicit apostolus: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit fiducialiter, triumphans eos in semet ipso. quod enim dicit exuisse se carnem, eo loco carnem mortalitatem carnis intellegimus. secundum quam proprie corpus hoc caro nominatur. quae mortalitas proprie caro est appellata. quia in illa resurrectionis inmortalitate non erit. propterea scriptum est: caro et sanguis regnum dei non possidebunt. de quibus uerbis soletis calumniari fidei nostrae, qua credimus huius corporis futuram resurrectionem, quae in ipso deo iam praecessit, dissimulantes ea, quae sequuntur; in quibus aperte apostolus quid dicat exponit. uolens enim ostendere, quid eo loco dixerit car
Abbreviated transcription (Latin):
di semꝑ atq infatigabilit̃ oꝑari. Illi
hoc dicunt: qui intelligunt d̾m sine
tẽporali uoluntate uniu̾sa tempora
facientẽ. Hoc ad uos multũ est qui d̃i
ur̃i requiem rebellatione gentis tene¬
brarũ ꝑhibetis excussam: & hostiũ re¬
pentino impetu ꝑturbatũ. An ex eterno
preuidens hoc futurũ numquã habuit
requiem qr nũquã securus fuitꝰ. qui se
cogitabat tam graue bellum cũ tanta
membroꝵ suoꝵ᷑ labe damnoq gesturũ:
Cȩterũ illud salbatũ qd̾ imꝑite atq im¬
pie deridetis. nisi & ipsum int̃ ꝓpħias
quȩ de xp̃o scriptȩ sunt haberet in¬
tellectum: non ei xp̃c sic actestaretur.
Qui cũ ꝓ sua uoluntate sicut ipse in eius
laude̾ posuisti pateret᷑. id̾oq tempora
passionis & resurrectionis suȩ haberet
in potestate: id egit ut caro eius in se¬
pultura sabbato requiesceret ab om̃ib
oꝑib suis. ut tercio die resurgens quẽ
dñicum dicimus qui post sabbatũ nume¬

Expanded text:
dei semper atque infatigabiliter operari. illi dei semper atque infatigabiliter operari. illi hoc dicant, qui intellegunt deum sine temporali uoluntate uniuersa tempora facientem. hoc ad uos multum est. qui dei uestri requiem rebellatione gentis tenebrarum perhibetis excussam et hostium repentino inpetu perturbatam. an ex aeterno praeuidens hoc futurum numquam habuit requiem, quia numquam securus fuit. qui se cogitabat tam graue bellum cum tanta membrorum suorum labe damnoque gesturum ? Ceterum illud sabbatum, quod inperite atque inpie deridetis, nisi et ipsum inter prophetias. quae de Christo scriptae sunt, haberet intellectum, non ei Christus sic adtestaretur. qui cum propria uoluntate, sicut ipse in eius laude posuisti, pateretur ideoque tempora passionis et resurrectionis suae haberet in potestate, id egit, ut caro eius in sepultura sabbato requiesceret ab omnibus operibus suis, ut tertio die resurgens, quem dominicum dicimus, qui post sabbatum nume
Abbreviated transcription (Latin):
liter insinuabat repugnauerunt: Tu
apło responde si potes: qui uacationem
ipsius diei umbram futuri esse testat᷑.
S si illi restiterunt yꝑ̃o non intelligen¬
tes uerũ sabbatũ: uos ei nolite resiste¬
re. & intelligite uerã innocentiam.
Nam eo ipso loco ubi ꝑrecipue destructor
sabbati putat᷑ iñc. cum discipuli eius
ꝑ segete transeuntes & esurientes uel
spondens iudeis. Si sciretis qͥd est mise¬
ricordiã malo quã sacrifieiumi num¬
quã condemnassetis innocentes. Magis
enĩ esurientium misereri debuerunt:
qr hoc illi coacti fame fecerunt. A uo¬
bis autẽ quisqͥs uulserit spicas. non ex
traditione xꝑi qui hanc innocentiam
uocat. sed ex traditione manichei ho¬
micida deputatur. An forte miscd̃iam
eisd̾e spicis exhibuerunt apłi: ut inde
membra di manducando purgarent si¬
cut ur̃a fabula est : Uos gͦ crudeles qui
hoc non facitis. S uidelicet faustus no¬
uit destruere salbatũ: qr scit uirtute

Expanded text:
liter insinuabat. repugnauerarit ? tu liter insinuabat. repugnauerarit ? tu apostolo responde, si potes, qui uacationem ipsius diei umbram futuri esse testatur. sed si illi restiterunt Christo non intellegentes uerum sabbatum, uos ei nolite resistere et intellegite ueram innocentiam. nam eo ipso loco. ubi praecipue destructor sabbati putatur Iesus, cum discipuli eius per segetem transeuntes et esurientes uellspondens Iudaeis: si sciretis, quid sit: misericordiam uolo quam sacrificium. numquam condemnassetis innocentes; magis enim esurientium misereri debuerunt, quia hoc illi coacti fame fecerunt. a uobis autem quisquis uulserit spicas, non ex traditione Christi, qui hanc innocentiam uocat, sed ex traditione Manichaei homicida deputatur. an forte misericordiam eisdem spicis exhibuerunt apostoli, ut inde membra dei manducando purgarent. sicut uestra fabula est? uos ergo crudeles, qui hoc non facitis. sed uidelicet nouit Faustus destruere sabbatum, quia scit uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
est ut orbis terrarũ moysi & xꝑo
parit̃ credat. Cum uͦ uideamus
om̃s gentes utriq credere. & illius
ꝓpħiam cũ euangłio huius conue¬
nientẽ fide robustissima & celeber¬
rima retinereꝰ non ad aliqͥd impossibile
gens una uocabat᷑ cum ei diceret᷑. si cre¬
deretis moysi crederetis & michit poti¬
usq miranda & uehementius arguen¬
da duricia uideoꝵ qui hoc non fecert̃
qd̾ totũ mund̾i fecisse conspicimus.
Nam qͥc qͥd dicis de sabbato. & de circũci¬
sione carnis. & de differentia ciborum
aliam fuisse traditionẽ moysi. aliud
ostendimus. qr sicut dicit apłs hȩc
om̃ia figure nr̃ȩ fuerunt. Nonꝰ gͦ
diu̾sa dõctrina est: sed diu̾sum tem¬
pus. Aliud enĩ erat quo hec oporte¬
bat ꝑ figuratas ꝓphetias p̃nuntiari:
& aliud est quo hȩc iam oportet ꝑ ma¬
nifestam u̾itatem reddit̾aq adimple¬
ri.S qͥd mifũ si uidei carnalit̾ intel¬
ligentes sabbatũ. xp̃o qui iam hoc sp̃ita¬

Expanded text:
est, ut orbis terrarum Moysi et Christo est, ut orbis terrarum Moysi et Christo pariter credat. cum uero uideamus omnes gentes utrique credere et illius prophetiam cum euangelio huius conuenientem fide robustissima et celeberrima retinere, non ad aliquid inpossibile gens una uocabatur, cum ei diceretur: si crederetis Moysi, crederetis et mihi, potiusque est miranda et uehementius arguenda duritia Iudaeorum, qui hoc non fecerunt, quod totum mundum fecisse conspicimus. Nam quicquid dicis de sabbato et de circumcisione . carnis et de differentia ciborum aliam fuisse traditionem Moysi, aliud ostendimus, quia. sicut dicit apostolus, haec omnia figurae nostrae fuerunt. non ergo diuersa doctrina est, sed diuersum tempus. aliud enim erat, quo haec oportebat per figuratas prophetias praenuntiari, et aliud est, quo haec iam oportet per manifestam ueritatem redditamque adinpleri. sed quid mirum, si Iudaei carnaliter intellegentes sabbatum Christo, qui iam hoc spirita
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsit. credere deberemus. Nunc
aut̃ & si de isto euangłii capitulo qd̃
absit dubitand̾u esset: cõꝑtis tam
multis in scͥptura moẏsi de xp̃o te¬
stimoniss. om̃is illa dubitatio tolle¬
retur. Et qr de capitulo euangłii
dubitand̾u non est: etiã si illa cõpta
non essent. esse tam̃ credi oporteret.
Nam illud qd̃ adiungis dissimilem fu¬
isse traditionẽ xp̃i atq moyseos. &
id̾o non fuisse ueri simile ut si cre¬
mo potius esse consequens ut si al¬
teri iudei crederent. alteri necessa¬
rio repugnarent: non utiq dice¬
res. si considerationis oculũ paulu¬
lum attolleres. orbemq terrarum
sine contentionis cecitate conspice¬
res in hõib doctis atq indoctis. gre¬
cis & barbaris. sapientib & insipien¬
tib. quib se debitorem dicebat apo¬
stolus. & moysi & xp̃o simul cte¬
dentẽ. Si gͦ non erat ueri simile
ut iudei moysi & xp̃o parit̃ cre¬
derent. multo minus uerisimile

Expanded text:
scripsit, credere deberemus. nunc scripsit, credere deberemus. nunc autem, etsi de isto euangelii capitulo, quod absit, dubitandum esset, conpertis tam multis in scriptura Moysi de Christo testimoniis omnis illa dubitatio tolleretur; et quia de capitulo euangelii dubitandum non est, etiamsi illa conperta non essent. esse tamen credi oporteret. Nam illud quod adiungis "dissimilem fuisse traditionem Christi atque Moyseos et ideo non fuisse uerisimile, ut si creo, immo illud potius esse consequens, ut si alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent" non utique diceres, si considerationis oculum paululum adtolleres orbemque terrarum sine contentionis caecitate conspiceres in hominibus doctis atque indoctis, Graecis et barbaris, sapientibus et insipientibus, quibus se debitorem dicebat apostolus et Moysi et Christo simul credentem. si ergo non erat uerisimile, ut Iudaei Moysi et Christo pariter crederent. multo minus uerisimile
Abbreviated transcription (Latin):
non cogitantẽ contradictorem. Ubi
est acũmentuũ : An in mala causa
non posses aliter: S mala causa te
uana loqui coegit: malam uͦ habe¬
re causam nemo te coegit. Qͥd enim
si alia dabimus: Certe utiq non e¬
runt nulla: qr erunt aliqua. Et si
potuit : capitulũ illud euangłicum
falsum esse non constat. Redi gͦ ad
ꝓpositionẽ tuam qua dixisti. aut alia
dabitis aut nulla erunt: & uide non
te ostendisse nulla nos alia daturos.
UIide etiã quã nos multa alia ĩa supra
dederimus. & qͥd hinc conficiat᷑ ad¬
uerte: scilicet non esse falsum qͦd in
euangłio xp̃m dixisse legimus. si
crederetis moysi crederetis & michi.
de me enĩ ille scripsit. Et euangłii
quid̾e tam eminens est auctoritas
& tam fundata u̾itas. ut etiãsi nos ꝓp¬
ter tarditate intelligentiȩ nr̃ȩ nulla
inueniremus a moyse scripta de yp̃o:
non solum esse aliqua. sed ad xp̃m
om̃ia ꝑtinere quȩ scripsit. qr non
ait. & de me scripsit. sed de me ille

Expanded text:
non cogitantem contradictorem! Ubi non cogitantem contradictorem! Ubi est acumen tuum? An in mala causa non posses aliter? Sed mala causa te vana loqui coegit: malam vero habere causam nemo te cogit. Quid si enim alia dabimus? Certe utique non erunt nulla, quia erunt aliqua. Et si c asseverare potuit, capitulum illud evangelicum falsum esse non constat. Redi ergo ad propositionem tuam, qua dixisti, Aut alia dabitis, aut nulla erunt; et vide non te ostendisse nulla nos alia daturos. Vide etiam quam multa alia jam supra dederimus, et quid hinc conficiatur adverte; sciliceuangelio Christum dixisse legimus: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. et euangelii quidem tam eminens est auctoritas et tam fundata ueritas, ut, etiamsi nos propter tarditatem intellegentiae nostrae nulla inueniremus a Moyse scripta de Christo, non solum esse aliqua, sed ad Christum omnia pertinere, quae scripsit, quia non ait: et de me scripsit, sed de me ille
Abbreviated transcription (Latin):
non possint. Non est gͦ cur conclu¬
das fauste.nulla esse aͦ moyse scͥpta
de xp̃o. Attende enĩ qͥd dicas. Qd̃ si
hȩc inquis minime de xꝑo scripsit :
bitis aut nulla erunt. Herũ dicis.
Pinde qr & hȩc de xꝑo uł ꝓpter xꝑm¬
scripta dociumus & alia multa dedi¬
mus: argumentatio tua potius nul¬
laerit. Et hȩc quibe quȩ cõ memno¬
rasti. quãuis non obtinueris. saltẽ
conatus es ostendere non esse scͥpta
de xꝑo. Qd̃ aut̃ subdidisti. aut alia
dabitis aut nulla erunt : prius de¬
monstrare debuisti alia nos dare
non posse. ut securus inferres nulla
esse. Nunc uͦ tamquã libellus tuus
tam surdos auditores uł cecos lecto¬
res esset habiturus. ut nullus ad¬
u̾teret qͥd pret̃miseris : cucurristi
dicere. Si nulla fuerint: nec xp̃c
potuit asseuerare qđ nusquã est.
ta si xp̃c hoc minime asseuerauit:
capitulũ hoc falsum esse constiterit.
Ohoĩem se cogitantẽ dictorem: alium

Expanded text:
non possint. non est ergo, cur conclunon possint. non est ergo, cur concludas, Fauste, nulla esse a Moyse scripta de Christo. adtende enim, quid dicas. quodsi haec, inquis, minime de Christo bitis aut nulla erunt. uerum dicis. proinde qscripta docuimus et alia multa dedimus, argumentatio tua potius nulla erit. et haec quidem, quae conmemorasti, quamuis non obtinueris, saltem conatus es ostendere non esse scripta de Christo. quod autem subdidisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, prius demonstrare debuisti alia nos dare non posse, ut securus inferres nulla esse. nunc uero tamquam libellus tuus tam surdos auditores uel caecos lectores esset habiturus, ut nullus aduerteret, quid praetermiseris, concurristi dicere: si nulla fuerint, nec Christus potuit adseuerare, quod nusquam est; ita si Christus hoc minime adseuerarit, capitulum hO hominem se cogitantem dictorem, et alium
Abbreviated transcription (Latin):
let: ipsum interficiend̾u moyses p̃¬
cipiebat. Qͥd aut̃ nunc aliud agĩt
lingua catholica nisi ut sp̃itali gladio
utriusq testamenti acie bis acuto inter¬
ficiant᷑ om̃s qui nos a d̾o nr̃o uolunt
au̾tere. aliqͦd ue infringere mandato¬
rum: Inter quos precipue cadit ipse
manicheus cũ eius error asserta legis
& ꝓpħarum u̾itate ꝑimitut uolentis
& uolentis infringere mandata legis
tissimã dicam nescio: erat enĩ fausto
ingeniũ. Unde magis arbitror eum
nebulam inicere uoluisse minus at¬
tento lectori: quã non uidisse qͦd dicã.
Ait enĩ. Qd̃ si hec de xꝑo minime scͥp¬
sit : aut alia dabitis. aut nulla eruis.
Hȩc ꝓpositio uera est. S consequens e¬
rat ut ostenderet & hȩc dexꝑo mini¬
me scͥpta esse: & alia dari non posse.
Nichil aut̃ hoꝵ fecit. qr & hȩc nos
ostendi mus quomͦ de xꝑo accipi pos¬
sint: & suꝑius alia musta dedimus.
quȩ nisi de xꝑo intellectum habere

Expanded text:
let, ipsum interficiendum Moyses prlet, ipsum interficiendum Moyses praecipiebat. quid autem nunc aliud agit lingua catholica. nisi ut spiritali gladio utriusque testamenti acie bis acuto interficiantur omnes, qui nos a deo nostro uolunt auertere aliquodue infringere mandatorum? inter quos praecipue cadit ipse Manichaeus, cum eius error adserta legis et prophetarum ueritate perimitur, uolentis  uolentis infringere mandata legis,tissimam dicam, nescio; erat enim Fausto ingenium . unde magis arbitror eum nebulam inicere uoluisse minus adtento lectori quam non uidisse quod dicam; ait enim: quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. haec propositio uera est, sed consequens erat, ut ostenderet et haec de Christo minime scripta esse et alia dari non posse. nihil autem horum fecit. quia et haec nos ostendimus, quomodo de Christo accipi possint, et superius alia multa dedimus, quae nisi de Christo intellectum habere
Abbreviated transcription (Latin):
traditionẽ ur̃am. Qua in re uidete
quãmulta nos doceat. & iudeos a dõ
suo se non au̾tere. & eius mandata ñ
tantũ se non infringere. uerũ etiã il¬
los a quib infringe̾rent᷑. arguere: &
non nisi d̾m ꝑ moysen ista mandasse.
Quã ob rera qͣm nos credimus om̃ia quȩ
scͥpsit moyses ad xp̃i commendatio¬
nẽ ꝑtinereꝰ qd̾ isto oꝑe qr demonstra¬
re non possumus. polliciti sumus in
his hoc ostendere quȩ faustus de illa
scͥptura refellenda uł uituꝑanda de¬
legerit: recte a nobis debitũ exigitur.
ut᷑ hoc etiã qd̾ precepit moyses inter¬
ficiend̾u esse ꝓpħam siue pͥncipem qui
eos ad̾o suo uellet au̾tere aliqͦd ue in¬
fringere mandatoꝵ. ostendamus ad
custodiend̾a fid̾e quȩ in eccłia xꝑi disci¬
tur ꝑtinere. Uidebat quippe ille sp̃u
ꝓpħ ico & d̾o sibi loquente multos
exurrecturos hereticos diu̾soꝵ er¬
roꝵ magistros adu̾sus doctrinam
xꝑ̃i: qui non eũ xp̃m predicarent
est. Quisquis itaq alium docere uel¬

Expanded text:
traditionem. qua in re uidete, quam multa nos doceat et Iudaeos a deo suo se non auertere, et eius mandata non tantum se non infringere, uerum etiam illos, a quibus infringerentur, arguere, et non nisi deum per Moysen ista mandasse. Quamobrem quoniam nos credimus omnia, quae scripsit Moyses, ad Christi conmendationem pertinere, quod isto opere quia demonstrare non possumus. polliciti sumus in his hoc ostendere, quae Faustus de illa scriptura refellenda uel uituperanda delegerit, recte a nobis debitum exigitur, ut hoc etiam, quod praecepit Moyses interficiendum esse prophetam siue principem, qui eos a deo suo uellet auertere aliquodue infringere mandatorum, ostendamus ad custodiendam fidem, quae in ecclesia Christi discitur, pertinere. uidebatur quippe ille spiritu prophetico et deo sibi loquente multos exsurrecturos haereticos diuersorum errorum magistros aduersum doctrinam Christi, qui non eum Christum praedicarent,est. quisquis itaque alium docere uel