comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem. Nẽ iam uidendũ de eo
qd̾ item memoraui ꝑu̾bum scili¬
cet nichilominꝰ nos reformari ad
sapientiam Uerbum uirt᷑: u̾bum
sapientia est. Sumat gͦ anima de.
uirtute uirtutem: ac̃de sapien¬
ascͥbat. Alioquin si aliunde. aut
utramq aut alterutͣm arroget
sibi. neget etiam simul uł de fon¬
te riuũ. uł de uite uinum. uł lum̃
oriri de lumine. Fidelis sermo.
Siquis inquit indiget sapientia.
postulet ado qui dat om̃ib afflu¬
enter. ⁊ non impꝑat: ⁊ dabit᷑ ei.
hoc ille. Ego uͦ: haud secꝰ de uirtu¬
te senserim̾ Cognata uirt᷑ sapien¬
& ipsa de sursum apatre u̾bi. Et
siquis existimet id ꝑ omĩa eam qd
sapientiam esse non inficior: sed
in u̾bo: non in anima. Que enĩ
in u̾bo ꝓ eius singłari diuinȩ na¬
tura simplicitate unum sunt:
participanda accõmodant. Iux¬
ta qͣm rationẽ ꝓfecto aliud est
animo uirtutẽ agi: ⁊ aliud sapi¬
entia regi. Aliud dñari in uirtu¬

Expanded text:
virtutem. 7. Nunc jam videndum est de eo virtutem. 7. Nunc jam videndum est de eo quod item memoravi, per Verbum scilicet nihilominus nos reformari ad sapientiam. Verbum virtus, Verbum sapientia est. Sumat ergo anima de virtute virtutem, ac de sapienascribat. Alioquin si aliunde aut utramque, aut alterutram arroget sibi; neget etiam simul vel de fonte rivum, vel de vite vinum, vel lumen oriri de lumine. Fidelis sermo: Si quis, inquit, indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei . Haec ille. Ego vero haud secus de virtute senserim. Cognata virtus sapienet ipsa desursum a Patre Verbi. Et si quis existimet id per omnia eam quod sapientiam esse, non inficior, sed in Verbo, non in anima. Quae enim in Verbo pro ejus singulari divinae naturae simplicitate unum sunt, participanda accommodant. Juxta quam rationem profecto aliud est animo virtute agi, et aliud sapientia regi; aliud dominari in virtu
Abbreviated transcription (Latin):
impulsorem: Non ueniat tͥ pes
suꝑbiȩ.⁊ manus impellentis non
moueat te. Ibi ceciderunt qui ope¬
rant᷑ iniquitatem. Ibi diabe lus
⁊ angłi eius corruerunt: qui li¬
cet non pulsi extrinsecꝰ. expulsi
sunt tam̃ nec potuerunt stare.
Deniq in u̾itate. non sterit: qui
non innixus est u̾bo. qui in sua.
uirtute confisus est. Et ideo for-¬
tassis sedere uoluit: quia stare ñ
potuit. Dicebat enim. Sedebo in
monte testam̃ti. Ceterum d̃o alit̃
udicante. nec stetit. nec sedit. s
cecidit. dicente dño. uidebam sa-¬
thanam sicut fulgur de celo caden-¬
tem. Ergo qui stat si non uult ca¬
dere non fidat sibi: s innitat᷑ u̾bo.
Uerbum loquit᷑. Sine me nichil po¬
testis facere. Ita est: nec surgere ad
bonũ. nec stare in bono possumꝰ:
sine u̾bo. Tu gͦ qui stas. da głam
des meos: & direxit qͥssus meos. Cuiꝰ
manu erigeris. ipsius necesse est uir¬
tute tenearis. Hec ꝓeo qd̾ dixi opus
nos habere u̾bo: cui innitam̃ ad

Expanded text:
impulsorem? Non veniat tibi pes impulsorem? Non veniat tibi pes superbiae, et manus impellentis non movebit te. Ibi ceciderunt qui operantur iniquitatem . Ibi diabolus et angeli ejus corruerunt, qui licet non impulsi extrinsecus, expulsi sunt tamen, nec potuerunt stare. Denique in veritate non stetit, qui non innixus est Verbo, qui in sua virtute confisus est. Et ideo fortassis sedere voluit, quia stare non valuit. Dicebat enim: Sedebo in monte testamenti . Caeterum, Deo aliter judicante, nec stetit, nec sedit, sed cecidit, dicente Domino: Videbam Satanam sicut fulgur de coelo cadentem . Ergo qui stat, si non vult cadere, non fidat sibi, sed nitatur Verbo. Verbum loquitur: Sine me nihil potestis facere . Ita est: Nec surgere ad bonum, nec stare in bono possumus sine 1564 Verbo. Tu ergo qui stas, da glorides meos, et direxit gressus meos . Cujus manu erigeris, ipsius necesse est virtute tenearis. Haec pro eo quod dixi, opus nos habere Verbo, cui innitamur ad
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ se innitens inualescet. ⁊ facta
seipsa ualidior. coget ꝓ ratione
uniu̾sa. Iram. mẽtum.cupiditate
⁊ gaudium. uelut q̃ndam animi
currum bonus auriga reget. ⁊ m
captiuitate rediget õmnẽ carna¬
lem affectum. ⁊ carnis sensum ad
nutũ rationis. in obsequium uir¬
⁊ tutis. Quid ni omĩa possibilia sint
innitenti suꝑ eum qui omĩa potest.
Qnͣtȩ fiduciȩ uox. omĩa possum in
eo qui me confortat. Nil om̃ipotẽ¬
tiam u̾bi clariorem reddit: qũã
quod omĩpotentes facit om̃s qui
in se. sperant. Deniq omĩa possibi¬
lia sunt credenti. An non omp̃s
cui omĩa possibilia sunt ta am-¬
mus non si p̾sumat. de se. s si con¬
fortetur au̾bo pot̾it utiq dñari
sui. ut non dñetur ei omis iniusti-¬
cia. Ita inqͣm u̾bo innixum ⁊ in¬
dutum uirtute. ex alto: nulla iuis.
nulla fraus. nulla iam illecebra
pot̾it uł stantem deicere. uł sub¬
icere. dñantem. Uis non timere.

Expanded text:
contra se innitens invalescet, et facta contra se innitens invalescet, et facta se ipsa validior coget pro ratione universa: iram, metum, cupiditatem, et gaudium, veluti quemdam animi currum, bonus auriga reget; et in captivitatem rediget omnem carnalem affectum, et carnis sensum ad nutum rationis in obsequium virtutis. Quidni omnia possibilia sint innitenti super eum, qui omnia potest? Quantae fiduciae vox: Omnia possum in eo qui me confortat! Nil omnipotentiam Verbi clariorem reddit, quam quod omnipotentes facit omnes qui in se sperant. Denique omnia possibilia sunt credenti . Annon Omnipotens, cui omnia possibilia sunt? Ita animus, si non praesumat de se, sed si confortetur a Verbo, poterit utique dominari sui, ut non dominetur ei omnis injustitia. Ita, inquam, Verbo innixum, et indutum virtute ex alto, nulla vis, nulla fraus, nulla jam illecebra poterit vel stantem dejicere, vel subjicere dominantem. 6. Vis non timere
Abbreviated transcription (Latin):
sistendum. Nempe huic qui eo
molestior quo interior solus de¬
icere sufficit: cum sine ipso alii
possunt facere nichil. Non sine
causa sapiens expugnatori p̃tulit
urbium: uirum qui animo dña¬
tur. Multum hoc ad te: opus uir¬
tute habes. & non quacunq sed
qua induaris ex alto. Ipsa enim
si ꝑfecta sit. facile facit animum
uictorem sui. & sic inuictũ reddit
ad omĩa. Est quippe iugoranimi:
cedere nescuis ꝓ tuendã ratione.
Aut si magis ꝓbas: uigor animi
immobiliter stantis cum rõe.
quod in se est. omĩa ad rationẽ
cogens. uł dirigens. Es ascendit
in montem dñi Huius ad ũtic̃e
sccet ꝓfecto qm sit ascensꝰ arduus.
& cassus conatꝰ absq u̾bi adiuto¬
rio. feliranima. quȩ angłis spe¬
ctantib p̃buit gaudium. parit̃
& mirađm sui: ut audiret de se lo¬
qͣntes. Que ẽ ista q̃ ascend̾ de deserto
deliciis affluens. innixa suꝑ dile-¬
ctum suum Alioquin frust᷑ n¬
titur. si non innitit᷑. Sane. etiam

Expanded text:
sistendum? Nempe huic, qui eo sistendum? Nempe huic, qui eo molestior, quo interior, solus dejicere sufficit, cum sine ipso alii possint facere nihil. Non sine causa Sapiens expugnatori praetulit urbium, virum qui animo dominatur . Multum hoc ad te: Opus virtute habes, et non quacunque, sed qua induaris ex alto. Ipsa enim, si perfecta sit, facile facit animum victorem sui, et sic invictum reddit ad omnia. Est quippe vigor animi cedere nescius pro tuenda ratione. Aut, si magis probas, vigor animi immobiliter stantis cum ratione quod in se est, omnia ad rationem cogens vel dirigens. 5. Quis ascendet in montem Domini? Hujus ad verticem sciet profecto quam sit ascensus arduus, et cassus conatus absque Verbi adjutorio. Felix anima, quae angelis spectantibus praebuit gaudium pariter et miraculum sui, ut audiret de se loquentes: Quae est ista, quae ascendit de deserto, deliciis affluens, innixa super dilectum suum? . Alioquin frustra nititur, si non innititur. Sane etiam
Abbreviated transcription (Latin):
te censemus emulatorem: qmqui¬
dem nec saluator. Cum gͥ tres sunt:
stanti imminentesᷤ diabolus
liuore maliciȩ. mundus uento ua¬
nitatis: homo semetipsum pond̾e
suȩ corruptionis impellit. Impel
sensum. Deniq habes. Resistite di¬
abolo.⁊ fugiet auob. Iste est qui
stantes in parachyso impulit inui¬
dus. ⁊ eu̾tit. s consentientes non re¬
sistentes. Iste est qui semetipsum
de celo suꝑb nullo impellente p̃¬
cipitauit. ut scias multomagis ho¬
minẽ suoipsuis casui imminere:
& mundꝰ ipulsor : quia. in ma¬
ligno positus est. Impellit om̃s.
s solos eu̾tit amicos suos. id est
consentaneos sibi. Nolo ẽẽ. amicꝰ
mundine cadam.Nam qui uuls
ẽẽ huiꝰ mundi amicꝰ: inimicꝰ dĩ
constituit᷑. quo utiq nullꝰ gͣuior¬
ꝯͣ casus. Ex quib satis claret. qmͣ
sit homo p̾cipuis impulsor sui
qui suo sine alieno impulsu ca¬
dere potest. alieno absq suo ñ
potest. Cui nam hoꝵ p̃cipue re¬

Expanded text:
te censemus aemulatorem, quoniam quite censemus aemulatorem, quoniam quidem nec Salvator . 4. Cum igitur tres sint stanti imminentes; horum diabolus livore malitiae, mundus vento vanitatis, homo semetipsum pondere suae corruptionis impellit. Impellsensum. Denique habes: Resistite diabolo, et fugiet a vobis . Iste est qui stantes in paradiso impulit invidus et evertit, sed consentientes, non resistentes. Iste est qui se ipsum de coelo superbus nullo impellente praecipitavit: ut scias multo magis hominem suo ipsius casui imminere, et mundus impulsor, quia in maligno positus est. Impellit omnes, sed solos evertit amicos suos, id est consentaneos sibi. Nolo esse amicus mundi, ne eadam. Nam qui vult esse hujus mundi amicus, inimicus Dei constituitur , quo utique nullus gravior casus. Ex quibus satis claret, quam sit homo praecipuus impulsor sui, qui suo sine alieno impulsu cadere potest, alieno absque suo cadere non potest. Cuinam horum praecipue re
Abbreviated transcription (Latin):
⁊i suimet p̃cipitator. ut non sit qd
ab altero impulsore formides. si
ipse ate ꝓpͥas contineas manus. Qs
enim inquit uob̾ nocere potit. si
bons emulatores fueritis  Manus
tua consensꝰ consensus tuus. Si¬
diabolo suggerente. uł scło sua¬
dente. quod non oportet assensũ
tuum tenueris. ⁊ non dederis m̃bͣ
tua arma miquitati. nec ꝑmiseris
regnare pecc̃m in tuo mortali corꝑe.
bonu te emulatorem ꝓbasti. cui ma¬
licia om̃ino nil nocuit. Uide ne ma¬
gis ꝓfuerit. Scͥptum est enim. Bo¬
num fac: ⁊ habebis laudem ex illa.
Confusi sunt. qui querebant ani¬
mam tuam. tu uͦ cantabis. Si mei
non fuerint dñati tunc immacu¬
latus ero. boni plane emulatoris
insigne dedisti. si consilio sapien¬
tis misereris animȩ tuę. si omm
custodia seruas cor tuum. si uixta
apłm teipsum castum custodis. Ali¬
oqum. ⁊ si uniu̾sum mundum
lucreris. animȩ autem tue detͥm̃¬
tum patiaris. non plane bonum

Expanded text:
et suimet praecipitator, ut non sit quod et suimet praecipitator, ut non sit quod ab altero impulsore formides, si ipse a te proprias contineas manus. Quis enim, inquit, vobis nocere poterit, si boni aemulatores fueritis? . Manus tua, consensus tuus. Sidiabolo suggerente, vel saeculo suadente quod non oportet, assensum tuum tenueris, et non dederis membra tua arma iniquitati, nec permiseris regnare peccatum in tuo mortali corpore; bonum te aemulatorem probasti, cui malitia omnino nil nocuit: vide ne magis profuerit. Scriptum est enim: Bonum fac, et habebis laudem ex illa . Confusi sunt qui quaerebant animam tuam, tu vero cantabis: Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero . Boni plane aemulatoris insigne dedisti, si consilio Sapientis misereris animae tuae , si omni custodia servas cor tuum , si juxta Apostolum te ipsum castum custodis . Alioquin, etsi universum mundum 1563 lucreris, animae autem tuae detrimentum patiaris, non plane bonum
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. ⁊ lumen semitis meis. Nec
parum ꝓfecit anima tua: cuius
inimutata uoluntas. cuius illumi¬
nata ratio est: ut bonum ⁊ uelit
⁊ nou̾it. In altero uitam: in altero
uisum recepit. Nam & malum uo¬
lendo mortua erat. ⁊ bonum ig¬
norando ceca. Iam uiuit. iam ui¬
det. iam stat in bono: s ope ⁊ oꝑe.
uerbi. Stat manu ubi leuata. ue¬
luti suꝑ pedes duos: deuotionem
⁊ agnitionem. Stat inqͣm: s sibi
putet dictum. Qui se existimet sta¬
re. uideat ne cadat. Putas uł stare
ꝑse possit. quȩ surgere ꝑse non
potuit. Non opinor. Quid enimᷤ
Uerbo dñi celi firmati sunt: ⁊ ter¬
ra stabit sine uerboꝰ Cur gͦ si stare.
ꝑ se poterat. orabat homo de terra.
fuit. Impulsus eu̾sus sum ut cade¬
rem: ⁊ dñs suscepit me. Queris qͥd
ille impulsor. Non est unus. m¬
pulsor diabolus est. impulsor mũ¬
dus. impulsor homo. Quis iste nõ
sit queris  Quisꝙ sui. Noli mira¬
ri ausq ad eo homo impulsor ẽ sibi.

Expanded text:
tuum, et lumen semitis meis . Nec tuum, et lumen semitis meis . Nec parum profecit anima tua, cujus immutata voluntas, cujus illuminata ratio est, ut bonum et velit, et noverit. In altero vitam, in altero visum recepit. Nam et malum volendo mortua erat, et bonum ignorando caeca. 3. Jam vivit, jam videt, jam stat in bono, sed ope et opere Verbi. Stat manu Verbi levata veluti super pedes duos, devotionem et agnitionem. Stat, inquam, sed sibi putet dictum: Qui se existimat stare, videat ne cadat . Putasne stare per se possit, quae surgere per se non potuit? Non opinor. Quid enim? Verbo Domini coeli firmati sunt , et terra stabit sine Verbo? Cur ergo si stare per se poterat, orabat homo de terra: fuit: Impulsus eversus sum ut caderem, et Dominus suscepit me . Quaeris quis ille impulsor? Non est unus. Impulsor diabolus est, impulsor mundus, impulsor homo. Quis iste homo sit quaeris? Quisque sui. Noli mirari. Usque adeo homo impulsor sibi est,
Abbreviated transcription (Latin):
coneris iordanem conu̾tere retror¬
sum. Quid facies. Quere u̾bum
cui consentias. ipso faciente ut con¬
sentias fuge ad illum qui adu̾sat᷑
ꝑ quem talis fias: cui iam non
adusetͣ: ut blandiat᷑ qui minaba.¬
tur. ⁊ sit ad mutandum efficatior
infusa gr̃a. qm intensa ira. Hec
pͥma ut opinor necessitas. obꝗͣ
anima incipit querere u̾bum.
ñ S si ignoras quid ille uelit cui ĩa
uoluntate consentis. nonne. ⁊ de
te dicet᷑ quia zelum dĩ habes. s
non scłm scientiam Et ne hoc
leue existimes. memin̾is scriptum.
iqnorans ignorabit᷑. Scire uis. qͥd
consulam ⁊ in hac necessitate. Qd̾
in pͥma. Meo consilio ñc quoq ibis
ad u̾bum ⁊ docebit te uias suas.
ne uolendo quide s ignorandobo¬
nun. dum curris contingat excur¬
rere. ⁊ errare inmuio & non in uia.
lar est enim uͥbum. Declaratio de¬
iꝙ sermonũ illuminat ⁊ intelle¬
ctum dat paruulis. beatus es. si di¬
cas ⁊ tu. lucerna pedib meis ubũ

Expanded text:
coneris Jordanem convertere retrorconeris Jordanem convertere retrorsum. Quid facies? Quaere verbum cui consentias, ipso faciente ut consentias. Fuge ad illum qui adversatur, per quem talis fias cui jam non adversatur, ut blandiatur qui minabatur, et sit ad immutandum efficacior infusa gratia, quam intensa ira. 2. Haec prima, ut opinor, necessitas, ob quam anima incipit quaerere verbum. Sed si ignoras quid ille velit cui jam voluntate consentis, nonne et de te dicetur quia zelum Dei habes, sed non secundum scientiam? . Et ne hoc leve existimes, memineris scriptum, quia ignorans ignorabitur . Scire vis quid consulam et in hac necessitate? Quod in prima. Meo consilio nunc quoque ibis ad Verbum, et docebit te vias suas, ne volendo quidem, sed ignorando bonum, dum curris, contingat excurrere, et errare in invio, et non in via. Lux est enim verbum. Declaratio denique sermonum illuminat, et intellectum dat parvulis. Beatus es, si dicas et tu: Lucerna pedibus meis verbum
Abbreviated transcription (Latin):
cipite rationem. Et pͥmo qd̾ pͥmũ
est. iudete quemadmodu con¬
sentiat ad correptionẽ. Legimus
ubum in eũglus loquens. Esto
consentiens inquit adu̾sario
iuo. dum escum illo in uia: ne
forte tͣdat te iudici. ⁊ udex tor¬
tori. Quid consultiꝰ. AUerbi con¬
silium est ni fallor se adu̾sariũ
ꝓtestantis qd̾ adu̾setur carna¬
lib desideriis nr̃is. dum dicit
semꝑhi errant corde. Tu uero
qui hec audis. si pauens ceꝑis
uelle fugere auentura ira. credo
sollicitus eris. quomͦ huic consen¬
tas adu̾sario: qui t illam tam
terribilit intentare uidetur: Ac
istud impossibile nisi dissentias
tecum. nisi tͥmet adu̾seris. nisi
qͣui & uigili luctatu ipse contͣ
t̾eipsum infatigabilit p̾lieris:
postremo nisi ualefacias inuete¬
rate consuetudini. innateq affe¬
ctiom. Id quidẽ durũ. Si tiuis at¬
temptau̾is uirib taleerit. ac si
in uno digitoꝵ tuoꝵ torrentis
impetũ sistere. aut ipsum denuo

Expanded text:
cipite rationem. Et primo, quod primum cipite rationem. Et primo, quod primum est, videte quemadmodum consentiat ad correptionem. Legimus Verbum in Evangeliis loquens: Esto consentiens, inquit, adversario tuo, dum es cum illo in via, ne forte tradat te judici, et judex tortori . Quid consultius? Verbi consilium est, ni fallor, se adversarium protestantis, quod adversetur carnalibus desideriis nostris dum dicit: Semper hi errant corde . Tu ergo qui haec audis, si pavens coeperis velle fugere a ventura ira, credo sollicitus eris, quomodo huic consentias adversario, qui tibi illam tam terribiliter intentare videtur. At istud impossibile, nisi dissentias tecum, nisi tibimet adverseris, nisi gravi et vigili lucta tu ipse contra te ipsum infatigabiliter praelieris; postremo, nisi valefacias inveteratae consuetudini, innataeque affectioni. Id quidem durum. Si tuis attentaveris viribus, tale erit, ac si in uno digitorum tuorum torrentis impetum sistere, ant ipsum denuo
Abbreviated transcription (Latin):
quesiui qũe diligit anima mea.
Ad quid.d Dictũ est ⁊ iterare suꝑ¬
fluũ. Propt̃̾ quosõa tam̃ qui non
int̾fuerunt cũ tractaret᷑ dico ali¬
quid breuit̃: & qd̾ fortasse ne
hos quide qui int̾fuert audire
pigebit. Nec enĩ totũ dici tunc
potuit. Querit anima u̾bũ eui
consentiat ad correctionẽ. quo
illuminet᷑ ad cognitionẽ. cui in¬
nitat᷑ ad uirtutem quo reforme¬
Etur ad sapientiã. cui formẽt ad
decorem. cui maritet᷑ ad fecun-¬
ditatem:. quo fruat᷑ ad iocundi¬
tatem. ꝓpt̃ has om̃s causas. que¬
rit anima u̾bum. Non ambigo
ẽẽ qm plures ⁊ alias. s he interim
occurrerunt. Poterit aute si cui cor¬
di fuerit. facile alias atq alias ad¬
uertere in semetipso. Siquidẽ mul¬
te sunt au̾siones nr̃e. multe & in¬
finitȩ animȩ. necessitates. ⁊ anxi¬
etatum non est numerꝰ. At u̾bũ
ditiꝰ pleniusq Suꝑabundat in
bonis. ut pote. sapientia. uincens
maliciam: uincens in bonis mala.¬
̃ Et nunc harum quas posui ac¬

Expanded text:
quaesivi quem diligit anima mea . Ad quid? Dictum est, et iterare superfluum: propter quosdam tamen, qui non interfuerunt cum tractaretur, dico aliquid breviter, et quod fortasse ne hos quidem qui interfuerunt, audire pigebit. Nec enim totum dici tunc potuit. Quaerit anima Verbum, cui consentiat ad correptionem, quo illuminetur ad cognitionem, cui innitatur ad virtutem, quo reformetur ad sapientiam, cui conformetur ad decorem, cui maritetur ad fecunditatem, quo fruatur ad jucunditatem. Proper has omnes causas quaerit anima Verbum. Non ambigo esse quamplures et alias: sed hae interim occurrunt. Poterit autem, si cui cordi fuerit, facile alias atque alias advertere in semetipso. Siquidem 1562 multae sunt aversiones nostrae, multae et infinitae animae necessitates, et anxietatum non est numerus. At Verbum ditius pleniusque superabundat in bonis, utpote Sapientia vincens malitiam, vincens in bonis mala. Et nunc harum, quas posui, ac
Abbreviated transcription (Latin):
illa similitudo est. Quis non stu¬
peat caritatẽ dei. spreti & reuo¬
cantis: Merito iniquus arguit᷑
ille qui supra inductus est. dei
similitudinẽ usurpans sibi. cum
diligendo iniquitatem neq se
possit diligere neq dm̃. Sic enĩ
babes. Qui diligit iniquitatem.
odit animã suam. Facta igitur
de medio iniquitate quȩ eam
quȩ ex parte est dissimilitueli¬
nem facit. erit unio sp̃s: erit
mutua uisio. mutuaq dilectio.
Siquidem ueniente quod ꝑfectũ
est euacuabitur qͦd ex parte est.
eritq ad alterutru casta & con¬
summata dilectio. agnitio ple¬
na. uisio manifesta. coniunctio
firma. societas induidua: simi¬
litudo ꝑfecta. Tlinc cognoscet
anima sicut cognita est. tunc
amabit sicut amata est. &
gaudebit sponsus suꝑ sponsam.
cognoscens & cognitus: diligens

Expanded text:
illa similitudo est. Quis non stuilla similitudo est. Quis non stupeat charitatem Dei spreti et revocantis? Merito iniquus arguitur ille, qui supra inductus est, Dei similitudinem usurpans sibi, cum diligendo iniquitatem, neque possit se diligere, neque Deum: sic enim habes: Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Facta igitur de medio iniquitate, quae eam quae ex parte est dissimilitudinem facit, erit unio spiritus, erit mutua visio, mutuaque dilectio. Siquidem veniente quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est; eritque ad alterutrum casta et consummata 1557 dilectio, agnitio plena, visio manifesta, conjunctio firma, societas individua, similitudo perfecta. Tunc cognoscet anima, sicut cognita est ; tunc amabit, sicut amata est; et gaudebit sponsus super sponsam, cognoscens et cognitus, diligens
Abbreviated transcription (Latin):
de natura. sed ne de industria
quidem. Nempe sapientia uin¬
cit maliciam. ñ industria uel
natura. Nec deest occasio presu¬
mendi. ad uerbum est conuer¬
sio eius. Non est apud uerbũ
ociosa animȩ generosa cogna¬
tio. de qua triduo iam tracta¬
mus: & cognationis testis si.¬
militudo ꝑseuerans. Dignant̃
ammittit in societatem sp̃s.
similem in natura. It certe
de ratione naturȩ. similis
similem quęrit. Uax reqͥrentiꝰᷤ.
Reuertere sunamitis. reuertere
ut intueamur te. Intuebitur
similem. qui dissimilem non
uidebat. Sed & se intuendum
prestabit. Scimus qm̃ cum appa¬
ruerit similes ei erimus. qm̃ ui
debimus eum sicuti est. Puta gͦ
de difficultate magis quam de
impossibilitate uenire illam ꝑ¬
cunctationem. dñe quis similis
tibi. Aut si hoc magis probas.
uox est ammirantis. Ammiran¬
da ꝓrsus & stupenda illa simi¬
litudo quã dei uisio comitat᷑.
immo quȩ dĩ uisio est. ego autẽ
dico in caritate. Caritas illa uisio.

Expanded text:
de natura, sed ne de industria de natura, sed ne de industria quidem. Nempe sapientia vincit malitiam , non industria, vel natura. Nec deest occasio praesumendi: ad Verbum est conversio ejus. Non est apud Verbum otiosa animae generosa cognatio, de qua triduo jam tractamus, et cognationis testis similitudo perseverans. Dignanter admittit in societatem Spiritus similem in natura. Et certe de ratione naturae, similis similem quaerit. Vox requirentis: Revertere, Sunamitis; revertere, ut intueamur te . Intuebitur similem, qui dissimilem non videbat; sed et se intuendum praestabit. Scimus quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Puta ergo de difficultate magis, quam de impossibilitate venire illam percunctationem: Domine, quis similis tibi? 8. Aut, si hoc magis probas, vox est admirantis. Admiranda prorsus et stupenda illa similitudo, quam Dei visio comitatur, imo quae Dei visio est; ego autem dico in charitate. Charitas illa visio,
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ suoꝵ. uitioꝵ inspiciat
deformitatẽ. nequaqu̾ã iam
poterit existimare dm̃ fore simi¬
lem sibi: sed quasi diffidens pro
tanta dissimilitudine quã uicde¬
bit puto exclamabit & dicet.
dñe quis similis tibi: Quod qͥdẽ
dictum ꝓ uoluntaria sua illa &
nouitia dissimilitudine. nam
manet prima similitudo. Et
ideo ista plus displicet. quod ista
manet. O quantũ bonum ista
quantũq malum illa. ex mu¬
tua tamen collatione utraq
res in genere suo plus eminet.
Cum ergo anima tantã in se
una rerum distantiam cernit.
reuocatur mͦ spem a tanto bo¬
no. Inde est. ut quod sibi plus
displicet in malo qͦd in se uidet.
eo se ardentius ad bonũ quod
ȩque in se conspicit trahat: cu¬
piatq fieri a quo facta est sim¬
plex & recta & timens dm̃ ac
recedens a malo. Quid ni recedere
possit. ad quod accedere potuit.
Quidni accedere. a quo decedere
potuit: Quod tamen utrunq
dixerim de gr̃a p̾sumendum ñ

Expanded text:
catorum suorum, vitiorum inspiciat catorum suorum, vitiorum inspiciat deformitatem; nequaquam jam poterit existimare Deum fore similem sibi, sed quasi diffidens pro tanta dissimilitudine quam videbit, puto exclamabit, et dicet: Domine, quis similis tibi? quod quidem dictum pro voluntaria illa et novitia dissimilitudine. Nam manet prima similitudo: et ideo illa plus displicet, quod ista manet. O quantum bonum ista, quantumque malum illa! Ex mutua tamen collatione utraque res in genere suo plus eminet. 7. Cum ergo anima tantam in se una rerum distantiam cernit, revocatur in spem a tanto bono. Inde est ut quo sibi plus displicet in malo quod in se videt, eo se ardentius ad bonum, quod aeque in se conspicit, trahat, cupiatque fieri ad quod facta est, simplex et recta, et timens Deum, ac recedens a malo. Quidni recedere possit, ad quod accedere potuit? quidni accedere, a quo recedere potuit? Quod tamen utrumque dixerim de gratia praesumendum, non
Abbreviated transcription (Latin):
appetitũ ñ regit ut dña. s sequit᷑¬
u9
& obsequitur ut ancilla. Non¬
ne & in hoc se assimilat & an¬
numerat cȩteris animantib.
quȩ natura ñ in lib̃tatem uo¬
cauit sed condidit in seruitu¬
tem : seruire suo uentri. appe¬
titui obȩdire: Honne tali me¬
rito confunditur ꝑhiberi uel
existimari similis ds: Ideoq ait.
Existimasti inique quod ero
tui similis: Et infert. Arguã
te & statuam contra faciem
tuam. Non est sese uidentis
animȩ dm̃ existimare similem
sibi. animȩ dumtaxat qualis
mea est peccatricis & iniquȩ.
Hiusmodi namq arguitur.
Existimasti inique ait. & ñ
dicit existimasti anima : uel
existimasti homo. qͦd ero tui
similis. Sed si statuatur iniqꝰ
ante faciem suam & contra
uultum quendam morbidũ
putidumq interioris homi¬
nis sui sistatur ut dissimu¬
lare aut declinare ñ queat
impuritatẽ conscientię suȩ.s
uideat uel inuitus sorcles pec¬

Expanded text:
appetitum non regit ut domina, sed sequitappetitum non regit ut domina, sed sequitur et obsequitur ut ancilla? Nonne et in hoc se assimilat et annumerat caeteris animantibus, quae natura non in libertatem vocavit, sed condidit in servitutem servire suo ventri, appetitui obedire? Nonne tali merito confunditur perhiberi vel existimari similis Deus? Ideoque ait: Existimasti inique, quod ero tui similis; et infert: Arguam te, et statuam contra faciem tuam . Non est sese videntis animae, Deum existimare similem sibi, animae duntaxat, qualis mea est, peccatricis et iniquae. Ejusmodi namque arguitur: Existimasti inique, ait; et non dicit: Existimasti, anima; vel, existimasti, homo, quod ero tui similis. Sed, si statuatur iniquus ante faciem suam, et contra vultum quemdam morbidum putidumque interioris hominis sui sistatur, ut dissimulare aut declinare non queat impuritatem conscientiae suae, sed videat vel invitus sordes pec
Abbreviated transcription (Latin):
cedunt turpant utiq ea non
exterminant. conturbant ñ
deturbant. Inde anima dissi¬
milis deo. inde dissimilis est &¬
sibi: inde comparata iumentiᷤᷤ
insipientib & similis facta illiᷤ.
inde quod legitur commutasse
głam suam in similitudinem
uituli comedentis fęnum. Inde
homines tanquã uulpes duplici¬
tatis & fraudis foueam habeit.¬
& quia pares uulpium se fece¬
runt : partes uulpium erunt.
Inde iuxta salomonẽ unus exi¬
tus homini & iumento. Quid
ni similiter exeat. qui similit̾
ureit: More bestiali meubuit
terrenis. more bestiali excelet
terris. Audi aliud. Quid mirũ
si similem sortimur exitu. qui
& similem habemus introitũ:
Unde enĩ hominib nisi de simi¬
litudine bestiali ille tam int̾e¬
perans ardor in coitu. tam im¬
moderatus dolor in partu: Ita
homo in conceptu & ortu in
uita & morte comparatus est
iumentis insipientib. & simi¬
lis factus est illis. Quid quod
libera creatura sibi subditum

Expanded text:
cedunt, turpant utique ea, non cedunt, turpant utique ea, non exterminant; conturbant, non deturbant. Inde anima dissimilis Deo, inde dissimilis est et sibi; inde comparata jumentis insipientibus, et similis facta est illis; inde quod legitur commutasse gloriam suam in similitudinem vituli comedentis fenum; inde homines, tanquam vulpes, duplicitatis et fraudis foveas habent, et quia pares vulpibus se fecerunt, partes vulpium erunt; inde juxta Salomonem, unus exitus homini, et jumento . Quidni 1556 similiter exeat, qui similiter vixit? More bestiali incubuit terrenis, morte bestiali excedet terris. Audi aliud. Quid mirum si similem sortimur exitum, qui et similem habemus introitum? Unde enim hominibus, nisi de similitudine bestiali, ille tam intemperans ardor in coitu, tam immoderatus dolor in partu? Ita homo in conceptu et ortu, in vita et morte comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. 6. Quid, quod libera creatura sibi subditum
Abbreviated transcription (Latin):
morũ ꝓbitate defensare neglexit.¬
& iusto auctoris iudicio factum
est ñ quidem ut libertate ꝓpͥa
nudaretur : sed tamen suꝑindu¬
eretur sicut diploide confusione
sua. Et bene sicut diploide. uͥ
ueste ueltti duplicata manente
libertate ꝓpter uoluntatẽ serui¬
lis nichilominus conuersatio ne¬
cessitatem ꝓbat. Hoc de simpli¬
citate. hoc de immortalitate
animȩ aduertere est. & nil tibi
in ea si bene consideres apparebit.
quod ñ sit istusmodi similita¬
dinis pariter & dissimilitudinis
diploide adoꝑtum. An ñ dipplois.
ubi ñ innata sed affixa & quadã
quasi acu peccati assuta est sim¬
plicitati fraus. immortaliti mors.
necessitas libertati. Neq enim
essentiȩ simplicitati prescribit
duplicitas cordis. non naturȩ
immortalitati mors. atit uo¬
luntaria peccati aut necessaria
corporis. ñ arbitrii lib̃tati ne¬
cessitas uoluntariȩ seruitutis.
Ita bonis naturȩ mala aduen¬
titia dum ñ succedunt sed ac¬

Expanded text:
morum probitate defensare neglexitmorum probitate defensare neglexit; justo auctoris judicio factum est, non quidem ut libertate propria nudaretur; sed tamen superindueretur, sicut diploide, confusione sua . Et bene sicut diploide, ubi veste veluti duplicata, manente libertate propter voluntatem, servilis nihilominus conversatio necessitatem probat. Hoc de simplicitate, hoc de immortalitate animae advertere est: et nil tibi in ea, si bene consideres, apparebit, quod non sit istiusmodi similitudinis pariter et dissimilitudinis diploide adopertum. Annon diplois, ubi non innata, sed affixa, et quadam quasi acu peccati assuta est simplicitati fraus, immortalitati mors, necessitas libertati? Neque enim essentiae simplicitati praescribit duplicitas cordis; non naturae immortalitati mors, aut voluntaria peccati, aut necessaria corporis; non arbitrii libertati necessitas voluntariae servitutis. Ita bonis naturae mala adventitia, dum non succedunt, sed ac
Abbreviated transcription (Latin):
na est de ȩternitate. Quid tu
animȩ tuȩ alterã formã. immo
deformitatẽ imprimis alienã:
nimuero quod delectat hab̃e
id etiam ꝑdere timet. & timor
color est. Is lib̾tatem dĩ tingit
tegit. & eam nichilominꝰ sibi¬
met reddit dissimilem. Qu̾a
dignius sua origine nichil cu-¬
peret ubi nichil metueret. ac
ꝑ hoc a seruili timore isto inge¬
nitam sibi defenderet lib̃tatem.
manentẽ in uigore & decore
suo. Heu ñ ita est. mutatus est
color optimus. Hugitas & lati¬
tas. audis uocem dñi dei : &
abscondis te. Cur hoc. nisi qͥa
que amabas times. & lib̾tatis
speciem forma seruilis exclusit :
Sed & uoluntaria illa necessitaᷤ
& contraria lex inflicta m̾bris
de qua ꝓximo sermone disserui
eidem inctibat libertati. & libe¬
ram natura creaturam ꝓpriam
ipsius uoluntat᷑e dum allicit su¬
bicit seruituti. implens faciem
eius ignominia: ita ut uł carne
seruiat legi peccati & ñ uolens.
Quia ergo naturȩ ingenuitatẽ

Expanded text:
na est de aeternitate. Quid tu na est de aeternitate. Quid tu animae tuae aliam formam, imo deformitatem imprimis alienam? Enimvero quod delectat habere, id etiam perdere timet: et timor color est. Is libertatem dum tingit, tegit, et eam nihilominus sibimet reddit dissimilem. Quam dignius sua origine nihil cuperet, ubi nihil metueret, ac per hoc a servili timore isto ingenitam sibi defenderet libertatem, manentem in vigore et decore suo! Heu! non ita est! mutatus est color optimus. Fugitas, et latitas: audis vocem Domini Dei, et abscondis te. Cur hoc, nisi quia quem amabas times, et libertatis speciem forma servilis exclusit? 5. Sed et voluntaria illa necessitas, et contraria lex inflicta membris, de qua proximo sermone disserui, eidem incubat libertati, et liberam natura creaturam per propriam ipsius voluntatem, dum allicit, subjicit servituti, implens faciem ejus ignominia, ita ut vel carne serviat legi peccati, et non volens. Quia ergo naturae ingenuitatem
Abbreviated transcription (Latin):
conformans: immortalitatis
candorẽ quodam mortifere
consuetudinis piceo colore de¬
nigrat. Quid ni morralium ap¬
petitus immortalem mortali
similem. immortali dissimilem
faciat: Oui tangit picem ait
sapiens. inquinabitur ab ea.
Fruendo mortalib mortalitat᷑ẽ
se induit. & uestem immorta¬
litatis incidente mortis simili¬
tudine decolorauit ñ exuit.
Euam attende. quomodo eiꝰ
anima immortalis immortali¬
tatis suȩ głȩ fucum mortalita¬
tis inuexit : mortalia utiq af¬
fectando. Ut quid enim cum
immortalis esset mortalia ñ
contẽpsit & transitoria. con¬
tenta sibi similib immortali¬
b & ęternis: Uidit inquit
lignum quod esset pulcbru
oculis & aspectu delectabile.
ac suaue ad uescendũ. Non ẽ
tua o mulier ista suauitas. ista
delectatio: istaq pulchritudo.
Et si tua ꝓ parte luti. nͨ tua
solius sed cõmunis cunctis ani¬
mantib terrȩ. Tua quȩ uere
tua est aliunde & alia. nã ęter¬

Expanded text:
conformans, immortalitatis conformans, immortalitatis candorem quodam mortiferae consuetudinis piceo colore denigrat. Quidni mortalium appetitus immortalem mortali similem, immortali dissimilem faciet? Qui tangit picem, ait Sapiens, inquinabitur ab ea . Fruendo mortalibus mortalitatem se induit, et vestem immortalitatis incidente mortis similitudine decoloravit, non exuit. 4. Evam attende, quomodo ejus anima immortalis, immortalitatis suae gloriae fucum mortalitatis invexit, mortalia utique affectando. Utquid enim, cum immortalis esset, mortalia non contempsit et transitoria, contenta sibi similibus, immortalibus et aeternis? Vidit, inquit, lignum quod esset pulchrum oculis, et aspectu delectabile, ac suave ad vescendum . Non est tua, o mulier, ista suavitas, ista delectatio, istaque pulchritudo: et si tua pro parte luti, non tua solius, sed communis cunctis animantibus terrae. Tua, quae vere tua est, aliunde, et alia est: nam aeter
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i anima cum originali dup¬
plicitate generalis simplicitas. ut
de collatione confusio augeatur.
ꝑseuerat ȩque immortalitas sed
fusca & tetra. irruente tenebro¬
sa corporeȩ mortis caligine. Nã
& si ñ priuatur uita. uitȩ tam̃
beneficium suo corpori iam ñ
sufficit uendicare. Quid qͦd ne
suam quidem spiritualem dum¬
taxat uitam retinet sibi. Ani¬
ma nempe quȩ peccauerit. ipsa
morietur. Nonne morte ista
dupliei incursante illa qualis¬
cũq immortalitas quã retentat.
tenebrosa satis redditur & misel¬
la : Adde quod appetentia terre¬
noꝵ quȩ quidem omĩa ad in¬
teritum sunt densat tenebras.
ita ut in anima sic uiuente
nil a parte aliqua nisi pallida
facies & imago quȩdã mortis
apparere cernatur. Cur ñ enĩ
quȩ immortalis est similia sibi
immortalia appetit & ȩterna.
ut quod est appareat. & quod
facta est uiuat: Cȩterũ contra¬
ria sapit & quęrit. & mortali¬
b sese degeneri conuersatione

Expanded text:
omni anima cum originali duomni anima cum originali duplicitate generalis simplicitas, ut de collatione confusio augeatur: perseverat aeque immortalitas, sed fusca et tetra, irruente tenebrosa corporeae mortis caligine. Nam, etsi non privatur vita, vitae tamen beneficium suo corpori jam non sufficit vindicare. 1555 Quid, quod ne suam quidem spiritualem duntaxat vitam retinet sibi? Anima nempe quae peccaverit, ipsa morietur . Nonne morte ista duplici incursante, illa qualiscunque immortalitas, quam retentat, tenebrosa satis redditur, et misella? Adde quod appetentia terrenorum, quae quidem omnia ad interitum sunt, densat tenebras, ita ut in anima sic vivente nilla parte aliqua nisi pallida facies et imago quaedam mortis apparere cernatur. Cur non enim quae immortalis est, similia sibi immortalia appetit et aeterna, ut quod est appareat, et quod facta est vivat? Caeterum, contraria sapit et quaerit, et mortalitas sese degeneri conversatione
Abbreviated transcription (Latin):
do obscuratũ est aurũ. mutatꝰ
est color optimus: Obscuratu
aurũ plangit. sed aurum tam᷑:
mutatu colorem optimum. sed
ñ fundamentũ coloris euulsũ.
Manet in fancdamento prorsus
inconcussa simplicitas. sed mini¬
me apparet : duplicitate oꝑta
humanȩ dolositatis. simulatio¬
nis. hypocrisis. Qũa incongrue
simplicitati duplicitas admisce¬
tur. quã indigne tali fundam̃¬
to talis structura cõmittitur.
Huiusmodi sibi uersutiam ser¬
pens induerat. cũ se ut deci¬
peret consiliarium exhibebat:
simulabat amicũ. Huiꝰmodi
quoq secducti ab eo parach. si
incolȩ induerant sibi. cum
pudendam iam nuditatem
tegere conarentur & umbra
frondosi ligni. & frondium suc¬
cinctoriis: & uerbis excusato¬
riis. Quã late ex tunc & de¬
inceps omẽm posteritatẽ. here¬
ditarium hẏpocrisis uirus
infecit. Quem dabis de filiis
adam qui quod est ñ dico ue¬
lit. sed uel patiatur uideri:¬
Sed ꝑseuerat nichilominus in

Expanded text:
do obscuratum est aurum, mutatus do obscuratum est aurum, mutatus est color optimus? Obscuratum aurum plangit, sed aurum tamen; mutatum colorem optimum, sed non fundamentum coloris evulsum. Manet in fundamento prorsus inconcussa simplicitas, sed minime apparet duplicitate operta humanae dolositatis, simulationis, hypocrisis. 3. Quam incongrue simplicitati duplicitas admiscetur! quam indigne tali fundamento talis structura committitur! Hujusmodi sibi versutiam serpens induerat, cum se, ut deciperet, consiliarium exhibebat, simulabat amicum. Hujusmodi quoque seducti ab eo paradisi incolae induerant sibi, cum pudendam jam nuditatem tegere conarentur, et umbra frondosi ligni, et frondium succinctoriis, et verbis excusatoriis . Quam late extunc et deinceps omnem posteritatem haereditarium hypocrisis virus infecit! Quem dabis de filiis Adam qui quod est, non dico velit, sed vel patiatur videriSed perseverat nihilominus in
Abbreviated transcription (Latin):
ero tui similis. & pleraq alia q̃
similitudinẽ dĩ in homine post
peccatũ deletam concoriter as¬
seuerare uicdentur. Quid ergo
dicemus ad hȩc: Tria illa mini
me in deo esse. & sic alia que¬
renda in quib similitudinẽ
assignemus : aut esse quidem
in dõ sed ñ in anima. & ne
sic quidem in his similitudinẽ
inueniri: aut esse & in anima
sed posse etiam ñ inesse. ac per
hoc ñ inseparabilia esse. Absit.
Ht in deo & in anima sunt. &
semꝑ insunt. nec est quod nos
aliquid horũ dixisse pęniteat:
ita totu subnixum est indubi¬
tata & absolutissima ueritate.
Sed quod scriptura loquitur de
similitudine facta. ñ quia simi¬
litudo ista deleta sit loquitur.
sed quia suꝑducta. Non plane
anima natiuam se exuit formã.
sed suꝑinduit ꝑegrinam. Illa ad¬
dita ñ ista ꝑclita est. & quȩ suꝑ¬
uenit obscurare ingenitam po¬
tuit. sed ñ exterminare. Deniq
obscuratum est insipiens cor il

Expanded text:
ero tui similis : et pleraque alia, quae ero tui similis : et pleraque alia, quae similitudinem Dei in homine post peccatum deletam concorditer asseverare videntur. Quid ergo dicemus ad haec? Tria illa in Deo minime esse, et sic alia quaerenda, in quibus similitudinem assignemus? aut esse quidem in Deo, sed non in anima, et ne sic quidem in his similitudinem inveniri? aut esse et in anima, sed posse etiam non inesse, ac per hoc non inseparabilia esse? Absit! Et in Deo, et in anima sunt, et semper insunt; nec est quod nos aliquid horum dixisse poeniteat, ita totum subnixum est indubitata et absolutissima veritate. Sed quod Scriptura loquitur de dissimilitudine facta, non quia similitudo ista deleta sit loquitur, sed quia alia superducta. Non plane anima nativam se exuit formam, sed superinduit peregrinam. Illa addita, non ista perdita est: et quae supervenit, obscurare ingenitam potuit, sed non exterminare. Denique: Obscuratum est insipiens cor ill
Abbreviated transcription (Latin):
re dignetur fons ille indefici¬
ens sapientiȩ salutaris. quomͦ
sine inuidia uobis cõmunicaui
& refudi quicqͥd mͥ infunde
hactenus dignatus est ipse. Si
ego uos fraudo. a quo ñ uerear¬
iam ipse fraudari: Ne adeo
quidem. Est utiq in his quȩ
dicta sunt aliquid. quod ut
uereor ego offendiculum dare
queat si ñ complanetur. Et ni
fallor. sunt de hic stantib qͥb¬
iam scrupulũ mouit qͦd dicere
uolo. Trina illa uerbi similitudo
qu̾a animȩ assignauimus
immo qua insignitã aduer¬
timus. recolitisne quod etiã
inseparabiliter messe illa uisa
fuerit nobis: Id quidẽ uidea¬
tur aliquib scripturarũ testi¬
moniis obuiare. ut uerbi gr̃a
est illud in psalmis. homo cũ
in honore esset ñ intellexit.
comparatus est iumentis insi¬
pientib : & similis factus est
illis. Et item illud. mutauert᷑
głam suam in similitudinem
uittili comedentis fenum. s
& quod aꝑte dictum est in ꝑ-¬
sona dei: existimasti mique qͦd

Expanded text:
re dignetur fons ille indeficire dignetur fons ille indeficiens sapientiae salutaris, quomodo sine invidia vobis communicavi, et refudi quidquid mihi infundere hactenus dignatus est ipse. Si ego vos fraudo, a quo jam non verear ipse fraudari? Ne a Deo quidem. 2. Est itaque in his quae dicta sunt aliquid, quod, ut vereor ego, offendiculum dare queat, si non complanetur. Et, ni fallor, sunt de hic stantibus, quibus scrupulum movit quod dicere volo. Trina illa Verbi similitudo, quam animae assignavimus, imo qua insignitam advertimus, recolitisne quod etiam inseparabiliter inesse illi visa fuerit nobis? Id quidem videatur aliquibus Scripturarum testimoniis obviare, ut verbi gratia, est illud in psalmis: Homo, cum in honore esset, non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis ; et item illud: Mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli comedentis fenum , sed et quod aperte dictum est in persona Dei: Existimasti inique, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Uto uobis uidet᷑
Possumisne ĩa
egredi ad expo¬
nendi ordinem
unde digressi
sumus: quia pa¬
tet ꝓpinquitas uerbi & animȩ.
ꝓ qua utiq demonstranda digres¬
sio ipsa facta est : Possemus ut
michi uidetur. nisi parum quid
dubietatis in his quȩ dicta sunt
adhuc residere sentirem. Nil fu¬
rari uolo.Non libenter pret̃eo.
quod uobis utile putem. Et
quomͦ id audeam. de his p̃ser¬
tim quȩ uobis accipio: Scio ho¬
minem aliquid aliquando int̾
loquendũ ex his quȩ suggere¬
bat sp̃s & si ñ infideli minus
tamen fidenti animo retentan¬
te & reseruantẽ sibi ut habe¬
ret quid diceret denuo tracta¬
turus. & ecce uax ad eum ut
quidem ei uisum est. Donee i¬
stud tenebis. abud non accipies.
Quid si retinuisset ñ ꝓuiden¬
do suȩ inopiȩ. sed fraternis ꝓ¬
fectib inuidendo: Nonne me¬
rito & hoc ipsum quod uideba¬
tur habere. auferretur ab eo:
Quod quidem longe a seruo ur̃o
semꝑ faciat ds̃. sicut semꝑ fe-¬
cit. Sic michi iugiter habunda¬

Expanded text:
uid vobis videtur? possumusne jam regredi ad exponendi ordinem unde digressi sumus; quia patet propinquitas Verbi et animae, pro qua utique demonstranda digressio ipsa facta est? Possemus, ut mihi videtur, nisi parum quid dubietatis in his, quae dicta sunt, adhuc residere sentirem. Nil furari volo. Non libenter 1554 praetereo quod vobis utile putem. Et quomodo id audeam, de his praesertim quae vobis accipio? Scio hominem aliquid aliquando inter loquendum ex his quae suggerebat Spiritus, etsi non infideli, minus tamen fidenti animo retentantem et reservantem sibi, ut haberet quod diceret denuo tractaturus; et ecce vox ad eum, ut quidem ei visum est: « Donec istud tenebis, aliud non accipies. » Quid si retinuisset, non providendo suae inopiae, sed fraternis profectibus invidendo? nonne merito et hoc ipsum, quod videbatur habere, auferretur ab eo? Quod quidem longe a servo vestro semper faciat Deus, sicut et semper fecit. Sic mihi jugiter abunda
Abbreviated transcription (Latin):
ut fructũ q̃nq expientiȩ. fidi m̾ito
conseqͣnt᷑. Satis arbitor. decłatum
qͥd sit queri au̾bo. ⁊ quȩ hec sit ne¬
cessitas. non u̾bo s animȩ. nisi qd̾̃
que exꝑta est. ⁊ plemꝰ sta nouit.¬
⁊ felicius. Restat ut seq̃nti tͣctatu
doceamꝰ sitientes auinias querere
aquo quesitȩ sunt. uł. potus id
discamꝰ ab illa quȩ hoc loco indu¬
citur. querens ipsũ quẽ diligit ani

Expanded text:
uctum quandoque experientiae fidei merito consequantur. Satis arbitror declaratum, quid sit quaeri a Verbo, et quae haec sit necessitas non Verbo, sed animae, nisi quod quae experta est, et plenius ista novit, et felicius. Restat ut sequenti tractatu doceamus sitientes animas quaerere a quo quaesitae sunt, vel potius id discamus ab illa, quae hoc loco inducit
Abbreviated transcription (Latin):
gistra unctio: & frequens exꝑien¬
tia. Nisi forte id melius seruamꝰ
in aliud sermonis principium.
ne rem bonam coartemus inter
angustias huius : iam ꝓpemodũ
finiendi. Et si probatis. facio fi¬
nem etiam ante finem: ut
famelici tempestiue conue¬
mamus cras ad delicias sc̃ę
animȩ. quib beata meretur
frui cum uerbo & de uerbo
sponso utiq suo uiuu xp̃o dño

Expanded text:
gistra unctio, et frequens experiengistra unctio, et frequens experientia. Nisi forte id melius servamus in aliud sermonis principium, ne rem bonam coarctemus inter angustias hujus jam propemodum finiendi. Et si probatis, facio finem etiam ante finem, ut famelici tempestive conveniamus cras ad delicias sanctae animae, quibus beata meretur frui cum Verbo, et de Verbo, sponso utique suo, Jesu Christo
Abbreviated transcription (Latin):
cum sole. caritate cum eo qui
caritas est. Non. Nam & si
minus diligit creattira qm̃ mi¬
nor est. tamen si ex tota se di¬
ligit. nichil deest ubi totum
est. Propterea ut dixi sic amare
nupsisse est. qm̃ non potest
sic diligere & parum dilecta
esse. ut in consensu duoꝵ in¬
tegrum stet ꝑfectumq conu¬
bium: Nisi quis dubitet ani¬
mam a uerbo & prius amari
& plus. Prorsus & preuenittr
amando: & uincitur. Helix. qͥ
meruit preueniri in tante
benedictione dulcedinis. felix.
cui tantȩ suauitatis complexũ
exꝑiri donatum est. Quod non
est aliud quam amor castus &
sc̃s. amor suauis & dulcis: amor
tantȩ serentatis quantȩ & sin¬
ceritatis. amor mutuus. inti¬
mus. ualidusq : qui ñ in carne
una. sed uno plane in spiritu
duos iungat : duos faciat. iam
non duos sed unum: paulo ita
dicente. Qui adheret dõ. unus
sp̃s est. Et nunc potus eam
suꝑ his audiamus. quam facile
magistram de om̃ĩb fecit & ma¬

Expanded text:
cum sole, charitate cum eo qui cum sole, charitate cum eo qui charitas est? Non. Nam, etsi minus diligit creatura, quoniam minor est; tamen si ex tota se diligit, nihil deest ubi totum est. Propterea, ut dixi, sic amore, nupsisse est: quoniam non potest sic diligere, et parum dilecta esse, ut in consensu duorum integrum stet perfectumque connubium. Nisi quis dubitet, animam a Verbo et prius amari, et plus. Prorsus et praevenitur amando, et vincitur. Felix, quae meruit praeveniri in tantae benedictione dulcedinis! Felix, cui tantae suavitatis complexum experiri donatum est! Quod non est aliud, quam amor sanctus et castus, amor suavis ei dulcis; amor tantae serenitatis, quantae et sinceritatis; amor mutuus, intimus, validusque, qui non in carne una, sed uno plane in spiritu duos jungat, duos faciat jam non duos, sed unum, Paulo ita dicente: Qui adhaeret Deo, unus spiritus est . Et nunc potius eam super his audiamus, quam facile magistram de omnibus fecit et ma