comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e facultatem ac potestatem cuiꝰq rei habeat.
Ex eo enim poterimꝰ inquit scire quem cuiꝰq
causa dm̃ aduocare atq inuocare debeͥmus:
ne faciamus ut mimi solent. & optemus ali¬
bero aquam. a limphis uinum. Magna sane
utilitas. Quis non huic gr̃as ageret siuera mon¬
straret. & si unum uerũ dm̃ aquo eẽnt om̃ia
bona hominib colendum doceret: S unde¬
nunc agitur si libri &e sacra eorũ uera sunt
&e felicitas dea ẽ: cur non ipsa una quȩ con¬
& compendio facere felicem: Quis enim op¬
tat aluid ꝓptͣ aliud qͣm ut felix fiate Cur
deniq tam sero huic tantȩ dee pꝰtot roma¬
nos pͥncipes lucullus edem constituit: Cur
ipse romulus felicem cupiens conde ciuita¬
tem non huic templum potissimumstrix̃.
nec ꝓpt̾ aliquid diis ceteris supplicauit.
quando nichil deeẽt si hec adeẽt: Nam ce
ipse nec pͥus rex nec ut putant postea deus
fieret: si hanc deam ꝓpitiã non hab̾et. Ut

Expanded text:
et facultatem ac potestatem cujusque rei habeat. et facultatem ac potestatem cujusque rei habeat. Ex eo enim poterimus, inquit, scire quem cujusque causa deum advocare atque invocare debeamus: ne faciamus, ut mimi solent, et optemus a Libero aquam, a Lymphis vinum. Magna sane utilitas. Quis non huic gratias ageret, si vera monstraret; et si unum verum Deum, a quo essent omnia bona, hominibus colendum doceret? nunc agitur si libri et sacra eorum uera sunt et Felicitas dea est, quur non ipsa una qersa conferre et conpendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam ut felix fiat? Quur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Quur ipse Romulus felicem cupiens condere ciuitatem non huic templum potissimum struxit nec propter aliquid dis ceteris supplicauit, quando nihil deesset, si haec adesset? Nam et ipse nec prius rex, nec ut putant postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Si autẽ dea ẽ cur non dicat᷑ & uirtutem
ipsam conferre quando qͥdem eciam uirtutẽ
consequi felicitas magnaẽ: Quidẽ gͦ qđ ꝓ¬
ingenti beneficio uarro iactat p̾stare se ci
uib quia ñ solum commemorat dõs quos
coli oporteat a romanis. uerũ etiam dicit qͥd
ad quemq ꝑtineat. q̃m nichil ꝓdest inquit
homini alicuiꝰ medici nom̃ formamq nosse
& qđ medicus sit ignorare : Ita dicit nichil
ꝓdeẽ seire dm̃ eẽ esculapium sinescias eum
ualitudini opiculari atq ita ignores cur
ei debeas supplicare. hoc etiam alia similitu¬
dine affirmat. dicens ñ mͦ bene uiuere s ui¬
uere om̃ino neminem posse si ignoret qͥs¬
nam sit faber: quis pistor quis tector. a quo
quid utensile petere possit. quẽ adiutorem
assumere. quẽ ducem. quem doctorẽ: eo mͦ
nulli dubium eẽ asserens. ita eẽ utilem cog¬
nitionem dõrum. si sciatur quã quisq ds̃. iuĩ

Expanded text:
est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem ipsa conferre, quando quidem etiam uirtutem consequi felicitas magna est? ingenti beneficio Varro iactat praestare se ciuibus suis, quia non solum \'commemorat deos, quos coli oporteat a Romanis, uerum etiam dicit quid ad quemque pertineat? Quoniam nihil prodest, inquit, hominis alicuius medici nomen formamque net quod sit medicus ignorare: ita dicit nihil prodesse scire, deum esse Aesculapium, si nescias eum valetudini opitulari, atque ita ignores cur ei debeas supplicare. Hoc etiam alia similitudine affirmat, dicens, non modo bene vivere, sed vivere omnino neminem posse, si ignoret quisnam sit faber, quis pistor, quis tector, a quo quid utensile petere possit: quem adjutorem assumere, quem ducem, quem doctorem: eo modo nulli dubium esse asserens, ita esse utilem cognitionem deorum, si sciatur quam quisque deus vim
Abbreviated transcription (Latin):
na uł animi uł corꝑis uł externa. tantã dõꝵ
turbam colere & inuocare quos neq om̃s
cominemoraui neq ipsi potuerunt om̃ib
bonis humanis minutatim singłatimq di.¬
gestis dõs minutos & singłos ꝓuidere cum
posset magno faciliq compendio una dea
felicitas cuncta conferre nec solum ad bo¬
na capienda quisqͣm alius. s neq ad depellen-¬
da mala quereret᷑: Cur enim eẽt. inuocanda
ꝓpt̃ fessos diua fessona ꝓpt̃ hostes depellen.¬
dos diua pellonia. ꝓpt̾ egros medicus uł
apollo uł esculapus. uł ambo simul qͣndo
eẽt. gͣnde ꝑicłm: Nec ds̃ spiniensis ut spinas
ex ag̾ris eradicaret. nec dea rubigo ut non
Faccender¬
accendecur rogaretur. Una felicitate p̃sente
& tuente. uł nulla mala exorirent᷑ uł faci¬
llime pellerent. Postremo qͣm de duab istis
deab urtute & felicitate tractamus si feli¬
citas uirtutis ẽ p̃mium. non dea. s dĩ donũ

Expanded text:
na uel animi uel corporis uel externa tantam deorum na uel animi uel corporis uel externa tantam deorum turbam colere et inuocare quos neque omnes commemoraui, nec ipsi potuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos prouidere, cum posset magno facilique conpendio una dea Felicitas cuncta conferre, nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur? Quur enim esset inuocanda propter fessos diua Fessona, propter hostes depellendos diua Pellonia, propter aegros medicus uel Apollo uel Aesculapius uel ambo simul, quando esset grande periculum? Nec deus Spiniensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente uel nulla mala exorerentur, uel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus: si felicitas uirtutis est praemium, non dea, sed Dei donum
Abbreviated transcription (Latin):
oyidgt commendare nascentes. dõ uaticano
uagientes. dȩ cuninȩ iacentes. deȩ ruminȩ
suiggentes. dõ statilino stantes. dex̧ ad eonȩ
adcuntes. abcone abeuntes. deȩ m̃ti ut bonã
haberent nentem. dõ uolumno & deȩ uo¬
lumne u bona uellent. diis nuptialib ut
bene coliugarent᷑. diis agrestib ut fructꝰ
ubrios caperent & maxime ipsi diue fru¬
ctese marti & bellonȩ ut bene belligeraren.
ae uictoriȩ ut uincerent deo honori ut ho-¬
norarent̃. dee pecuniȩ ut pecuniosi essent.
dõ esculano & filio eiꝰ argentino ut hab̾ent
ȩream argenteamq pecuniã: Nam idõ patrẽ
argentini ȩsculanum pͥutauerunt quia priꝰ
erea pecunia inusu cȩpit eẽ. postea argentea.
Miror autẽ qđ argentinꝰ non genuit auri.¬
num. quia & aurea subsecuta ẽ. Quem dm̃
isti si haberent. sicut satutrno iouem ita &
patri argentino & auo ȩsculano aurinum
p̃ponerent. Quid gͦ erat necesse ꝓpt̾ hȩc bo-¬

Expanded text:
Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano uagientes, deae Cuninae iacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae Adeonae adeuntes, Abeonae abeuntes; deae Menti, ut bonam haberent mentem, deo Volumno et deae Volumnae, ut bona uellent; dis nuptialibus, ut bene coniugarentur, dis agrestibus, ut fructus uberrimos caperent, et maxime ipsi diuae Fructeseae; Marti et Bellonae, ut bene belligerarent, deae Victoriae, ut uincerent; deo Honori, ut honorarentur, deae Pecuniae, ut pecuniosi essent, deo Aesculano et filio eius Argentino, ut haberent aeream argenteamque pecuniam? Nam ideo patrem Argentini Aesculanum posuerunt, quia prius aerea pecunia in usu coepit esse, post argentea. Miror autem, quod Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est. Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Iouem, ita et patri Argentino et auo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat necesse propter haec bo
Abbreviated transcription (Latin):
saltem alia tanta dõrũ turba ñ quereret᷑.
Consid̾atis enim officiis deorum dearumq
omnium quȩ sicut uoluerunt ꝓsua opina¬
tione finxerunt. inueniant si possunt ali-¬
quid qđ p̃stari ab aliquo dõ possit homi¬
ni habenti uirtutem abenti felicitatem. Quid
doctrinę uł amercurio uł aminerua pe¬
tendum eẽt. cum uitus om̃ia secum hab̾et⁊
Ars quippe ipsa bene recteq uiuendi uutꝰ
putauerunt. S si uirtus non nͥ ad ingeni¬
osum poss uenire. quidopus erat dõ eatio
patre qui catos idẽ acutos faceret cum hoc
poss conferte felicitas: Ingeniosum qͥppe
nasci: felicitatis ẽ. Unde etiam si non pocuit
a nondum nato coli dea felieitas ut hoc ei
conciliata donaret: conferret hoc parenti¬
b eiꝰ cultorib suis ut eis ingeniosi filii na¬
scerent᷑ Quid opꝰ erat parturientib in uoca t
luciam cum n adess felicitas non solum be¬
na paterent s eciam bonos: Quid necesse eiat

Expanded text:
saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae sicut uoluerunt pro sua opinatione finxerunt, inueniant si possunt aliquid, quod praestari ab aliquo deo possit homini habenti uirtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae uel a Mercurio uel a Minerua petendum esset, cum uirtus omnia secum haberet? Ars quippe ipsa bene recteque uiuendi uirtputauerunt. Sed si uirtus non nisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos faceret, cum hoc posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parentibus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat parturientibus inuocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat
Abbreviated transcription (Latin):
nou ẽ. que affiut mutio cum dexceiam p¬
rent inflamonas que asffuit cuitio cumse
que asfuit decio patri & decio filio cumax
erercitu se uouerunt: Si tm̃ his om̃t̃b uera
ierat fortitudo: unde mͦ ñ agit᷑. Qare pcu¬
dentia. quare sapientia. nulla ninantism
loca meruerant Anquia in nomint ene¬
rali ipsius iuitutis om̃s colunt᷑: dic g̃ pisr
& unus ds̃ coli. cuiꝰ partes ceceri dii putart᷑.
runt. Has deas non ueritas s uanitas facta
Hec enim ueri dĩ muneia sunt. non ipsȩ
sunt dee Uerumtam̃ ubiẽ iurtus & felict¬
tas quid alud querit᷑: Quid ei sufficit oui
iurtus felicitasq non sufficit: Om̃i qͥppe
agenda complectitur uirtꝰ omira optan¬
da felicitas. Siiuppit᷑ ut hȩc diret ideo co¬
lebatur: quia si bonum aliquid ẽ. latitudo
regni atq duiturnitas ad andem ꝑtinet
felicitatem. cur non in tellectum ẽ dona
dĩ eẽ non deas: Si autẽ putatę sunt deae

Expanded text:
non est, quae adfuit Mucio, cum dexteram pnon est, quae adfuit Mucio, cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se  dedit; quae adfuit Decio patri, et Decio filio, cum pro exercitu se voverunt? Si tamen his omnibus vera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? an quia in nomine generali ipsius virtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cujus partes caeteri dii putantur.nti. Has deas non ueritas, sed uanitas facit; haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui uirtus felicitasque non sufficit? Omnia quippe agenda conplectitur uirtus, omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo colebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo regni adque diuturnitas, ad eandem pertinet felicitatem: quur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae,
Abbreviated transcription (Latin):
des dea credita ẽ. & accepit etiam ipsa dem.¬
plum & altare: Quã quisqͥs prudent̃ ag.¬
noscit: habitaculum illi se ipsum facit.
Unde autem sciunt illi quid sit fides cuiꝰ
pͥmum &e maximũ officium ẽ ut in uerum
credatur dm̃: S cur non suffeceit uirtꝰ:
Nonne ibi ẽ & fides quando quidẽ uircu¬
tem in quatuor speties distribuendam eẽ.
uiderunt prudentiam iusticiã. fortitudi¬
nem. temꝑantiam: Et quoniã & istȩ singłe
sp̃es suas habent: in parcib usticie fides
ẽ maximũq locum apud nos habet qui¬
cunq scimus quid sit qđ iustus ex fide ui¬
uit S illos miror appetitores multitud inis
dõrum. si fides dea ẽ. quare aliis tam mul¬
tis deab inuiriam fecerint. Pret̾mitto eas qͥb
similit̾ eles & aras dedicare pocuerunt. Cur
temꝑantia dea ẽt̃ non meruit. cum eiꝰ nomi¬
ne non nulli romani pͥncipes ñ paruam
głam compararint: Cur deriq fortitudo dea

Expanded text:
des, dea credita est, et accepit etiam ipsa temdes, dea credita est, et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem sciunt illi quid sit fides cujus primum et maximum officium est, ut in verum credatur Deum? Sed cur non suffecerat virtus? nonne ibi est et fides? Quando quidem virtutem in quatuor species distribuendam esse viderunt, prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Et quoniam istae singulae species suas habent, in partibus justitiae fides est; maximumque locum apud nos habet, quicumque scimus quid sit, quod justus ex fide vivit . Sed illos miror appetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus injuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Cur temperantia dea esse non meruit, cum ejus nomine nonnulli Romani principes non parvam gloriam compararint? Cur denique fortitudo dea
Abbreviated transcription (Latin):
dedicatũ ẽ. & appellata ẽ fortuna muliebris
etiam locutum eẽ. memoriȩ commendaue
rite matronȩ dedicauerint. Qđ quidemn si
uerum sit mirari nos non oportet. Non enĩ
malignis demonib etiam sic difficilee falte.
Quorũ aites atq uersucias hinc potius isti
aduertere debuerunt: qđ illa dea locuta
ẽ quȩ fortuitu accidit non quȩ meritis ue¬
nit. Fuit enim fortuna loquax & muta feli¬
citas. ut quid aliud nͥ ut homines recte uiuere
non curarent. conciliata sibi fortuna quȩ
illos sine ullis bonis meritis faceret fortũ:¬
natos: Et certe si fortuna loquitur non saltẽ
muliebris s uirilis potiꝰ loqueret᷑ ut ñ ipse
quę simulachrũ dedicaunt putarentur
tantum miraculum muliebri loquacitate
quidem sidea eẽt. multis fuerat p̃ferenda.
Et nunc quia dea ñ ẽ s donum dĩ ẽ ipsa ab
illo impetret᷑ a quo solo dari potest & omnis
falsorum dõrũ turba uanescit. S cur & si¬

Expanded text:
dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, etiam locutum esse memoriae memoriae corite matronae dedicauerint. Quod quidem si uerum, sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes adque uersutias hinc potius isti aduertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuito accidit, non quae mentis uenit. Fuit enim Fortuna loquax et muta Felicitas, ut quid aliud, nisi ut homines recte uiuere non curarent conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitate quidem si dea esset, multis fuerat praeferenda. Et nunc quia dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo impetretur, a quo solo dari potest: et omnis falsorum deorum turba vanescet. Sed cur et Fi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dr̃ bona sine ullo examine meritorũ
fortuitu accidit hominib &e bonis & malis.
Unde etiam fortuna nominat᷑. Quomͦ gͦ bo¬
na ẽ. que sine ullo uidicio uenit. & ad bo-¬
nos &e ad malos: Ut quid autẽ colitur quȩ
ita cęca ẽ. passim in quos libet incurrens
ut suoscultores plerunq p̃tereat & suis
contemptorib hereat: Aut si aliquidͥ ꝓfici¬
unt cultores eiꝰ ut ab illa uideant̃ &e ament᷑.
iam merita sequit᷑ non fortuitu uenit. Ubi
ẽ. diffinitio illa fortunȩ. Ubi ẽ qđ a fortuitis
etiam nom̃ accepit Nichil enim ꝓdest eã
colere si fortuna ẽ. Si autem suos cultores
discernit ut ꝓsit: fortuna ñ ẽ. Anet ip¬
sam quo uoluerit iuppit̾ mittit. Colat᷑
gͦ ipse solus. Non enim potest ei iubenti
& eam quo uoluerit mittenti fortuna re¬
sistere. Aut certe istam mali colant: qui
nolunt habere merita quib dea possit
lut numini tribuunt. quã fortunam
uocant : ut simulachrum eiꝰ qđ amatronis

Expanded text:
quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum fortuito accidit hominibus et bonis et malis, unde etiam Fortuna nominatur. Quo modo ergo bona est, quae sine ullo iudicio uenit et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae? Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti et eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe istam mali colant, qui nolunt habere merita, quibus dea possit lut numini tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronis
Abbreviated transcription (Latin):
simala fuerit felicitas non erit: Certe enim¬
om̃s dõs utriusq sexus. si & sexum habent. ñ
nͥ bonos existimare debemus. Hoc plato dicit.
hoc alii philosophi: hoc excellentes tei .p. po.
płorum rectores. Quo mͦ gͥ dea fortuna ali¬
quando bona ẽ: aliquando mala: an forte
quando mala ẽ dea non ẽ. s in malignum de¬
monem repente conuertitur: Quot sunt
gͦ deȩ istȩ : ꝓfecto quotqͦt homines fortuna¬
ti hoc ẽ bone fortunę nam cum sint & alii
plurimi simul hoc ẽ ino cempore malȩ for¬
tunȩ nunquid si psa eẽt. simul & bona eẽt.
&e mnala. is aliud. illis aluid. An illa quȩ dea
est semꝑ ẽ. bona: Ipsa ẽ. gͦ felicitas. Curad¬
hibentur diu̾sa nomina: s hoc ferendum ẽ.
Solet enini &e una res duob nominib appel-¬
lari. quid diũse edes. diuersȩ arȩ du̾sa sacra:
Est causa inquiunt: quia felicitas illa ẽ. quã
bonihabent p̃cedentib meritis. fortuna uͦ

Expanded text:
si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omsi mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent non nisi bonos existimare debemus. Hoc Plato dicit, hoc alii philosophi, hoc excellentes rei publicae populorumque rectores. Quo modo ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? An forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem repente conuertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profecto quotquot homines fortunati, hoc est bonae fortunae. Nam cum sint et alii plurimi simul, hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa esset, simul et bona esset et mala; his aliud, illis aliud? An illa, quae dea est, semper est bona? Ipsa est ergo Felicitas: quur adhibentur diuersa nomina? Sed hoc ferendum est; solet enim et una res duobus nominibus appellari. Quid diuersae aedes, diuersae arae, diuersa sacra? Est causa, inquiunt, quia felicitas illa est, quam boni habent praecedentibus meritis; fortuna uero,
Abbreviated transcription (Latin):
toriam quȩ nulla substantia ẽ s angłm
suum. & faciat uincere quem uoluerit. cui
consilium occultum eẽ. pot̃ iniquum ñ
potest. Nan si uictoria dea ẽ. cur ñds ẽ &e
trumphus. & uictoriȩ ungit᷑ uł maritꝰ¬
uł fr̃ uł filius: Tilia quippe isti de dus
opinati sunt. qualia si poecȩ fingerent atq
a nob̾ exagitarent̃ respondent isti ridenda
cẽ figmenta poetarum ñ ueris attribuen¬
da numinib. Et tm̃ se ipsi non ridebant:
cum talia deliramenta non apud poetas
legebant s intemplis colebant. Iouẽ igit᷑
de omnib rogarent. ei uni tantum mͥ sup¬
si dea eẽt sub illo rege poss audere resistere
de felicitas dea ẽ aedem accepit aram meru.¬
it. saera congrua ꝑsoluta sunt. Ipsa gͦ so¬
Ia coleret᷑ Ub̃iemm ipsa cẽt quid boni n eẽt
S quid sibi uult qđ & fortuna dea putatur
de colitur: An aliud ẽ. felicitas aliud fortuna.
quia fortuna potest eẽ. & mala felicitas autẽ

Expanded text:
toriam, quae nulla substantia est, sed angelum toriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. Nam si uictoria dea est, quur non deus est et triumphus, et uictoriae iungit vel filius? Talia quippe isti de diis opinati sunt, qualia si poetae fingerent, atque a nobis exagitarentur; responderent isti, ridenda esse figmenta poetarum, non veris attribuenda numinibus: et tamen se ipsi non ridebant cum talia deliramenta non apud poetas legebant, sed in templis colebant. Jovem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supsi dea est et sub illo rege est, posset ei audere resistere, et Felicitas dea est? Aedem accepit, aram meruit, sacra congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur.I Ubi enim ipsa esset, quid boni non esset? Sed quid sibi uult. quod et Fortuna dea putatur et colitur? An aliud est felicitas, aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas autem
Abbreviated transcription (Latin):
murtiam quȩ p̃ter moduni ñ moueret ac
faceret hominem ut ait pomponiꝰ murci¬
dum ide nimis desidiosum & mactuosum.
deam treniã quȩ faceret strenuum: his
om̃ib diis & deab publica sacra facere sus¬
cepunt: quietem uͦ appellantes quę faceret
quietam. cum edẽ haberet extra portam
colinã publice illam susciꝑe noluerunt.
Srum inclicium fuit animi inquieti. an
ocius ita significatum ẽ. qui illam turbam
colere ꝑseueraret ñ plane dõrum s demo¬
miorum eũ quietem habere non posse. ad
quam uocat uerus medicus dicens. discite
a me quia mitis sum &e humił corde. & in¬
uenietis xequiem animab ur̃is: An forte di¬
cunt qđ d̾ram uictoriam iuppit̃ mittat
atq illa tansm regi dõrum obtemꝑans
adquos iusserit ueniat & in eorum paite
considat: Hoc uere dr̃ nonde illo ioue quẽ
dõꝵ regem ꝓsua opinione configunt. s
de illo uero rege scłorum qđ mittat ñ uic¬

Expanded text:
Murciam, quae praeter modum non moueret ac Murciam, quae praeter modum non moueret ac faceret hominem, ut ait Pomponius, murcidum, id est nimis desidiosum et inactuosum, deam Streniam, quae faceret strenuum, his omnibus dis et deabus publica sacra facere susceperunt, Quietem uero appellantes, quae faceret quietum, cum aedem haberet extra portam Collinam, publice illam suscipere noluerunt. Utrum indicium fuit animi inquieti, an potius ita significatum est, qui illam turbam colere perseueraret non plane deorum, sed daemoniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: Discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus cunt, quod deam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Vic
Abbreviated transcription (Latin):
& iniquitas dea non sit. uł ext̃narum genti¬
um. si pauor & pallor & febris dii romani
eẽ meruerunt. His gͥ duab idẽ. aliena iniqui¬
tate & dea uictoria. dum bellorũ causas ini¬
quitas excitat. uictoria eadem bella felicit̃
tͣminat. etiam feriato ioue creuit imꝑium.
Quas enim hic partes iuppit̾ haberet. cũ ea
quȩ possent beneficia eius putari dii ha¬
bentur dii uocant᷑ dii colunt᷑. ipsi ꝓsuis
partib inuocant᷑: Haberet autẽ hic etiã
ille aliquam partẽ: si regnum etiam ipse
appellaret᷑ sieut appellatur illa uictoria.
Aut si regnum munꝰ ẽ iouis cur non & ui¬
ctoria munus eiꝰ habeat᷑. Qd ꝓfecto haberet᷑.
si non lapis in capitolio s uerus rex regum
&e dñs dominantiam cognosceret᷑ atq cołet᷑.¬
Aliror autẽ plarimũ qđ cum dõs singłos
ngłis reb & pene singłis motib attribu¬
erent uocauerunt deam agenoriam quȩ
ad agendum ultra modun stimularet. deã

Expanded text:
et iniquitas dea non sit uel externarum gentiet iniquitas dea non sit uel externarum gentium, si Pauor et Pallor et Febris di Romani esse meruerunt? His igitur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes Iuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius putari, di habentur, di uocantur, di coluntur, ipsi pro suis partibus inuocantur? Haberet hic autem etiam ille aliquam partem, si Regnum etiam ipse appellaretur, sicut appellatur illa Victoria. Aut si regnum munus est Iouis, quur non et uictoria munus eius habeatur? Quod profecto haberetur, si non lapis in Capitolio, sed uerus rex regum et dominus dominantium cognosceretur adque coleiror autem plurimum, quod, cum deos singulos singulis rebus et paene singulis motibus adtribuerent, uocauerunt deam Agenoriam, quaed agendum ultra modum stimularet, deam
Abbreviated transcription (Latin):
rib reb humanis om̃ia regna parca cent
coneordi uicmitate lȩtantia. & ita eẽnt in
mundo regna plurima gentium: ut sunt
in urbe domꝰ plurimȩ cuuum.  indẽ bel¬
ligerare &e ꝑdomitis gentib dilat arrle get¬
num malis uidetur felicitas: bonis necessi¬
tas. S quia peuis cẽt ut inuiriosi uustiorisi
dominarent᷑. ideo ñ in congrue dr̃ etiam ista
felicitas. S ꝓcul dubio felicitas maiorẽ ui¬
cinum bonũ habere concordem: qͣm uicinũ
malum subuigare bellantẽ. Mala uota sunt
optare habere quem oderis uł quẽ timeas.
ut possit eẽ quem iuncas. Si gͦ iusta gerendo
bella non impia. ñ iniqua. romani imꝑium
tam magnum ad quirere potuerunt nunqͥd
tanqͣm aliqua dea colenda ẽ eis eciam ini-¬
quitas aliena: Multum enim ad istam lati¬
tudinem imꝑii eam cooꝑatam uidemꝰ. quę
faciebat in uiriosos. ut eẽnt. cum quib uista
bella gererent᷑ & augeret᷑ imꝑium. Cur autẽ

Expanded text:
ribus rebus humanis omnia regna parva essent ribus rebus humanis omnia regna parva essent concordi vicinitate laetantia; et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae civium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum, malis videtur felicitas, bonis necessitas. Sed quia pejus esset, ut injuriosi justioribus dominarentur, ideo non incongrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dubio felicitas major est, vicinum bonum habere concordem, quam vicinum malum subjugare bellantem. Mala vota sunt, optare habere quem oderis, vel quem timeas, ut possit esse quem vincas. Si ergo justa gerendo bella, non impia, non iniqua, Romani imperium tam magnum acquirere potuerunt, numquid tanquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam videmus, quae faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. Quur autem
Abbreviated transcription (Latin):
num potuisse aggredi credunt cum om̃s oc¬
cupati sint oficiis & oꝑib ꝓpͥis. nec alter ir¬
ruat in alteriꝰ. Arege gͥ dõrum regnum ho¬
minum potuit ꝓpagari & augeri. Hic pͥmũ
Cur enim ñ itasit si uictoria dãẽ: Aut qͥd
ipso ioue in hac causa opus ẽ si uictoria fa¬
ueat sitq ꝓpicia. & semꝑ eat ad illos quos
uult eẽ uictores: Hac dea fauente & ꝓpitia
etiam ioue uacante uł aliud agente quȩ
gentes non subditȩ remanerent quȩ regna
non concedent:. An forte displicet bonis in-¬
iquissima imꝓbitate pugnare. & finitimos
quietos nullamq in uiriam facientes ad di-¬
latandum regnum bello spontaneo ꝓuocate:
Plane si ita sentiunt: apꝓbo & laudo uUideant
dere de regni latitudine Innquitas eno sorũ
cui quib usta bella gesta sunt. regndr
adiuuit ut cresceret quod uitiq paruum ce
si quies ce iusticia finitimo rĩ copa sebelet
geri ꝓnulla uo caret inuiria: ac sic felicio¬

Expanded text:
num potuisse adgredi credant, cum omnes ocnum potuisse adgredi credant, cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter inruat in alterius? A rege igitur deorum regnum hominum potuit propagari et augeri. CAPUT Quur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prouocare? Plane si ita sentiunt adprobo et laudo. CAPUT dere de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus justa bella gesta sunt, regnum adjuvit ut cresceret: quod utique parvum esset, si quies et justitia finitimorum contra se bellum geri nulla provocaret injuria: ac sic felicio
Abbreviated transcription (Latin):
possunt occurcere cogitantib dici autẽ sine
malia rationalia sicut sunt homines par¬
tes dĩ eẽ. contendunt: non uideo quidem
si totus mundus ẽ ds̃. qͦmͦ bestias ab eiꝰ par¬
tib separent. S obluctari quid opꝰer de
ipso rationali animante idẽ homine. quid
infelicius credi potest qͣm dĩ parcem ua¬
pulare cum puer uapulat: Iam uͦ partes
dĩ fieri lasciuas. iniquas. impias. atq om̃i.¬
no dampnabiles. quis ferre possit nͥ qui ꝓr¬
sus insanit: Postremo quid ira scit᷑ eis aqui¬
b non colitur cum a suis partib ñ colatur:
Restat gͦ ut dicant om̃s dõs suos habere
uitas. sibi quemq uiuere. nullum eorũ. eẽ.
partem cuiꝰqͣm: s om̃s colendos qui cognosci
& coli possunt. quia tam multi sunt ut
om̃s non possint. Quorum iuppit̾ quia rex
p̃sidet ipsum credo ab eis putari regnum
constituisse uł auxisse romanum. Namsi
hoc ipse ñ fecit. quẽ alium dm̃ opꝰ tam mag¬

Expanded text:
possunt occurrere cogitantibus, dici autem sine possunt occurrere cogitantibus, dici autem sine malia rationalia, sicut sunt homines, partes Dei esse contendunt: non uideo quidem, si totus mundus Deus est, quo modo bestias ab eius partibus separent; sed obluctari quid opus est? De ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem uapulare, cum puer uapulat? Iam uero partes Dei fieri lasciuas, iniquas, inpias adque omnino damnabiles quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis, a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant omnes deos suas habere uitas, sibi quemque uiuere, nullum eorum esse partem cuiusquam, sed omnes colendos qui cognosci et coli possunt, quia tam multi sunt, ut omnes non possint. Quorum Iuppiter quia rex praesidet, ipsum credo ab eis putari regnum constituisse uel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam mag
Abbreviated transcription (Latin):
ue sunt. quem colunt isto compendio possent
inillo uno omnib supplicare. Sic enim nemo
irasceret᷑. cum in illo uno nemo contempneret᷑
potius qͣm cultis quibdam iusta irascendi
causa illis qui p̃t̾missi eẽnt multo numerosio¬
rib p̃beretur: p̃sercim cum eis de suꝑna sede
fulgentib turpinuditate distentꝰ p̃poneret᷑
tos homines uł qualescũq hominese Non enĩ
ad hoc ingenii opus ẽ. excellentia. ut deposito
studio contentionis attendant. simundi animꝰ
ds̃ ẽ eiq animo mundus ut corpꝰẽ. ut sit unũ
animal constans ex animo & corꝑe. atq iste
ds̃ ẽ. sinu quodam naturȩ in se ipso continers
om̃ia. ut ex ipsuis anima qua uiuificatur
remanere qđ ñ sit pars dĩ. Qđ si ita ẽ. quis
non uideat quanta impietas & irreligiosi¬
tas consequat᷑ ut qđ calcauerit quisq par¬
tem dĩ calcet &e in omni animante occiden.¬
do pars dĩ trucidet᷑: Nolo om̃ia dicere quȩ

Expanded text:
ue sunt quem colunt, isto conpendio possent ue sunt quem colunt, isto conpendio possent in illo uno omnibus supplicare sic enim nemo irasceretur, cum in illo uno nemo contemneretur potius quam cultis quibusdam iusta irascendi causa illis, qui praetermissi essent, multo numerosioribus praeberetur, praesertim cum eis de superna sede fulgentibus turpi nuditate distentus praeponeretur tos homines uel qualescumque homines non enim ad hoc ingenii opus est excellentia, ut deposito studio contentionis adtendant, si mundi animus Deus est eique animo mundus ut corpus est, ut sit unum animal constans ex animo et corpore, adque iste Deus est sinu quodam naturae in se ipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua uiuificatur remanere, quod non sit pars Dei. Quod si ita est, quis non uideat quanta inpietas et inreligiositas consequatur, ut, quod calcauerit quisque, partem Dei calcet, et in omni animante occidendo pars Dei trucidetur? Nolo omnia dicere, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dõs quasi suas uirtutes uł membra uł partes.
s suam queq pars habet uitam acȩteris sepa¬
ratam: si p̃t̃ alteram irasci alt̾a potest & alia
placari alia concitari. Si autẽ dicit᷑ om̃s simul
idẽ totum ipsum iouem potuisse offendi si par-¬
tes eiꝰ non etiam singłatim minutatunq cole¬
rent᷑. stulte dr̃. Nulla quippe illarum p̃ter¬
mitteret᷑ cum ipse unus qui eas haberet cole¬
retur. Nam ut alia omittam quȩ sunt innu¬
merabilia: cum dicunt omnia sidera partes
iouis eẽ. & omnia uiuere itq rationales ani¬
mas habere. & ideo sine controuersia dõs eẽ.
non uident quã multos non colunt qͣm mul-¬
tis ȩdes non construant. aras non statuant.
quas tm̃ paucissimis sidum statuendas esse
putauerunt. & singłatim sacrificandum. Si
gͥ irascuntur qui non singłatim colunt᷑: ñ
metuunt paucis placatis toto cęlo irato uiue¬
re. Si autem om̃s stellas ideo colunt quia in io¬

Expanded text:
deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari, alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multos non colant, quam multis aedes non construant, aras non statuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putauerunt et singillatim sacrificandum. Si igitur irascuntur, qui non singillatim coluntur, non metuunt paucis placatis toto caelo irato uiuere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Io
Abbreviated transcription (Latin):
uł abarba barbatum. sicut a nodis nodatũ
uł certe non fortunam s quia barbas habet
fortunium nominarent. ipse inugatino dõ
coniuges iungat & cum uirgini uxori tona
soluit᷑ ipse uocetur & dã uirginiensis. ipse
sit motunꝰ uł tutunus qui ẽ aput g̃eos pͥa.¬
pus. sinon pudet hȩc omnia quȩ dixi &quȩ¬
cumq ñ dixi. non enim omnia dicenda ar¬
bitratus sum. Hi om̃s dii deeq sit unus uip¬
pit̾: siue sint ut quidam uolunt om̃ia ista
partes eiuis siue uututes eiꝰ sicut eis uidet᷑
quib eum placet eẽ mundi animum. quȩ
sententia uelut magnorũ multumq doctoꝵ
est. Hec si ita sint qđ quale sit nũdum inte¬
rim quero: quid ꝑderent siunum dm̃ colerent
prudentiore compendio: Quid enim eiꝰ con-¬
tempneret᷑. cum ipse coleret᷑: Si autem metu¬
endum fuit ne pt̃missȩ siue neglecte partes
euis irascerent᷑: non gͦ ut uolunt uelut unius
animantis hec tota uitaẽ. quȩ om̃s continet

Expanded text:
uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunus uel Tutunus, qui est aput Graecos Priapus: si non pudet, haec omnia quae dixi et quaecumque non dixi non enim omnia dicenda arbitratus sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi animum, quae sententia uelut magnorum multumque doctorum est. Haec si ita sunt quod quale sit, nondum interim quaero, quid perderent, si unum Deum colerent prudentiore conpendio? Quid enim eius contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissae siue neglectae partes eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius animantis haec tota uita est, quae omnes continet
Abbreviated transcription (Latin):
uocet᷑ dã leuana. ipse cunas tueat᷑ & uocetur
ci tna. non sit alus s ipse in illis deab q̃
faca nascentib canunt. & uocant᷑ carm̃tes.
p̃sit fortuitis uocet᷑q fortuna. indiua rumi¬
na mamniam paruulo immulgeat. quia
rumam dixerunt ueceres manimã. in diua
potina potionem ministret. in diua educa
escam p̃beat. de pauore infantum pauentia
nuncupet᷑. de spe quȩ uenit uenilia. de uo¬
luptate uolupia. de auctu a genorea. de sti¬
mulis quib adnuimium actum homo impel¬
lit̾ dea stimula nominet᷑. strenia dã sit stre¬
nuum faciendo. numeria quȩ numerare do¬
ceat. camena quȩ canere ipse sit ds̃ & ds̃
consus p̃bendo consilia. & dea sentia senten¬
tias inspirando. ipse dea uiuentas quȩ post
p̃textam excipiat iuuenił ętatis exordia.
ipse sit &e fortuna barbata quȩ ad ultos bar¬
ba induat. quos honorare noluerunt ut
hoc qualecunq num̃ saltem masculum dm̃

Expanded text:
uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur Cunina; non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur Carmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum
Abbreviated transcription (Latin):
fundum. ipse in ethere sit iuppit̾ ipse in
aere uino. ipse in mari neptunus in infe-¬
riorib etiam maris ipsa salatia. int̾ra plu¬
to. int̾ra inferiori ꝓserpina. in focis dome¬
sticis uesta. in fabrorum fornace uulcanus.
insidib sol & luna & stellȩ indiuinantib
apollo. in merce mercuruis. in iano initiator.
int̾imino terminator. sat̃nꝰ intempore. mars
e bellona in bellis. liber in uineis. ceres in fru¬
mñtis diana in silius. m̃inerua iuiingenus. ipse
S postremo etiam in illa turba. quasi plebe¬
porum dõrum ipse p̃ssit nomine libi uiroꝵ
seminib & nomine lib̾ȩ feminarum. ipse sit
disꝑat᷑ qui partum ꝑducat addiem ipse dea
mena quã p̾ferunt m̃struis feminatum. ip.¬
se lucina quȩ a parturientib inuocet᷑ ipse o.¬
pem ferat nascentib excipiendo eos in sinu
tre ce nocetur opis. ipse in uagitu os apiat
& uocetur ds uaticanus ipse leuet de t̾ra &

Expanded text:
fundum; ipse in aethere sit Iuppiter, ipse in fundum; ipse in aethere sit Iuppiter, ipse in aere Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiam maris ipse Salacia, in terra Pluto, in terra inferiore Proserpina, in focis domesticis Vesta, in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce Mercurius, in Iano initiator, in Termino terminator, Saturnus in tempore, Mars et Bellona in bellis, Liber in uineis, Ceres in frumentis, Diana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deorum; ipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ipse sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit dea Mena, quam praefecerunt menstruis feminarum, ipse Lucina, quae a parturientibus inuocetur; ipse opem ferat nascentibus excipiendo eos sinu terrae et uocetur Opis, ipse in uagitu os aperiat et uocetur deus Vaticanus; ipse leuet de terra et
Abbreviated transcription (Latin):
& sibinon succensere quihȩc in theatris liben¬
tissime spectant crimina dõrum suorps &e qd̾
eẽt incredibile nͥ contestatissime. ꝓbaretur
hȩc ipsa theatrica crimina dõrum in hono¬
rem instituta sunt eorũdem dõrũ. Qđ libet
gͥ phisicis rationib & disputationib asserant:
mͦ sit iuppit̾ corꝑei huiꝰ mundi animus. qui
uniuersam istam molem ex quatuor uł qͦt
eis placet. elem̃tis constructam atq compa¬
ctam implet & mouet. mͦ inde suas partes
sorori &e fr̃ib cedat mͦ sit echer ut aerem ui¬
nonem subt̾̃fusam desuꝑ amplectat᷑ mͦ co¬
tum simul cum aere sit ipse cęlum. t̾ram uͦ
tanqͣm conuigem eandẽq matrem quia hoc
indiuinis curpe non ẽ fec undis imbrib &
seminib fecet. mͦ autem nesit necesse ꝑcun¬
cta discurrere ds̃ unus de quo multi a po¬
eta nobilissimo dictum putant. dm̃ nanq
ire ꝑ om̃s t̾rasq tractusq maris cęlumq ꝓ¬

Expanded text:
et sibi non succensere, qui haec in theatris libenet sibi non succensere, qui haec in theatris libentissime spectant crimina deorum suorum? Et quod esset incredibile, nisi contestatissime probaretur, haec ipsa theatrica crimina deorum suorum in honorem instituta sunt eorumdem deorum. CAPUTigitur physicis rationibus et disputationibus adserant: modo sit Iuppiter corporei huius mundi animus, qui uniuersam istam molem ex quattuor uel quot eis placet elementis constructam adque conpactam inplet et mouet, modo inde suas partes sorori et fratribus cedat; modo sit aether, ut aerem Iunonem subterfusam desuper amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse caelum, terram uero tamquam coniugem eandemque matrem quia hoc in diuinis turpe non est fecundis imbribus et seminibus fetet; modo autem ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, de quo multi a poeta nobilissimo dictum putant: deum namque ire per omnes Terrasque tractusque maris caelumque pro
Abbreviated transcription (Latin):
seruire. qđ sicut ex uirgine ita nichil exigił
nascatur. Quam totam uanitatem abole ri
& extingui utiq ab illo oportuit quiẽ nat¬
ex uirgine. Quis enĩ ferat qđ cum tantum hq¬
noris &e quasi castitatis igni tribuerim. ali¬
quando uestam ñ erubescur etia uenereni
dieeres ut uaneseat in ancillis eꝰ bondeta uir
erunt: Anueneres duȩ sunt una uugo al ta
mulier An potius treluna uirginum que
etiam uesta ẽ & alia conuigatarũ. alia mere¬
tricum. cui etiam phȩnices donum dabant
de ꝓstitutione filiarum anteqͣm eas ungerent
uiris. Quȩ illarum ẽ matrona uulcant Non
utiq uirgo: qm̃ habet maritum. Absit aut̃ ut
meretrix. ne filio uinonis & cooꝑario miner¬
uę facere udeanur inuiriam. Ergo hȩc ad con¬
iugatas intelligit᷑ ꝑtinere. S eam nolumus
imutent᷑ in eo qđ fecit illa cum marce Rursus
inquiunt ad fabulas redis. Quȩ ista iusticia ẽ
nob succensere qđ talia dicinius dedis eorum.

Expanded text:
seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utiqex Virgine. Quis enim ferat, quod cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquando Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut vanescat in ancillis ejus honorata verunt? An Veneres duae sunt, una virgo, altera mulier? an potius tres, una virginum, quae etiam Vesta est, alia conjugatarum, alia meretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam jungerent eas viris. Quae illarum est matrona Vulcani? Non utique virgo, quoniam habet maritum. Absit autem ut meretrix, ne filio Junonis et cooperario Minervae facere videamur injuriam. Ergo haec ad conjugatas intelligitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista justitia est, nobis succensere, quod talia dicimus de diis eorum;
Abbreviated transcription (Latin):
sint utiq & t̾ra: Nam hoc quoq in librissuis
habent eorũ docti atq sapientes. neq de fi¬
gnentis poetiͦs s de philosophorum libris
a uirgilio dictum ẽ. Tum pat̾ om̃ip̃s fecu¬
dis imbrib ether. conuigis in gremium lactȩ
descendit. Idẽ in gremium telluris aut t̾rȩ
quia ae hic aliquas differentias uolunt eẽ.
in ipsa t̾ra aliud t̾ram aliud tellurem. aliud
tellumonem putant. Et hos om̃s dõi abent
suis nominib appellatos. siuis officus distin¬
ctos. sius aris sacrisq ueneratos. Eandem crã
etiam matrem dõrũ uocant. ut iam poe eto¬
lerabiliora confingant si scđm istorum nn
poeticos s sacrorũ libros non solum uino so¬
ror &e conuix s eciam mat̾ ẽ iouis. Eandem
t̾ram cererem. eandem eciã uestam uoluini
cum tm̃ sepuis uestam non nͥ ignem ẽẽ. ꝑ¬
hibeant. ꝑtinentem ad focos sine quib ci¬
tas eẽ non potest. Et ideo illi uirgines soli

Expanded text:
sint utique caelum et terra? nam hoc quoque in libris suis sint utique caelum et terra? nam hoc quoque in libris suis habent eorum docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere
Abbreviated transcription (Latin):
Quid cenebit: ꝯuid implebit Sinul enim
cum his incapicolio constituta ẽ cum ista filia
non sit aniborum. At si ȩtheris partem suꝑiorẽ
mineruam tenere dicunt. & hac occasione fin¬
gere poetas quod de iouis capite nata sit. cur ñ
gͦ ipsa potiꝰ dõrum regina reputat᷑ qđ sit io¬
ue suꝑior : Anquia indignum erat p̾ponere.
patri filiani: Cur non de ioue ipso erga sa¬¬
turnum iusticia ista seruata ẽ: An quia uic¬
tus ẽ : frgo pugnarunt. Absit inquiunt. fa¬¬
bularum ẽ ista garrulitas. Ecce fabulis non
credat᷑. Et de diis meliora sentiant᷑. Cur gͦ ñ
data ẽ patri souis & si non siblimior ȩqualis
certe sedes honoris: Quia saturnus inqui¬
unt temꝑis longitudo ẽ. Tempꝰ gͥ colunt qui
saturnum colunt: & rex dõrum iuppit̃ insi¬
nuatut natus. extempore. Quid enim indig.¬
num dicit cum iuppit̾ & iuno nati dicunt᷑ ex
tempore. sicęlum ẽ ille & illa t̾ra. cum facta

Expanded text:
quid tenebit? quid inplebit? Simul enim quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt; fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur et de dis meliora sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt, temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur natus ex tempore. Quid enim indignum dicitur, cum Iuppiter et Iuno nati dicuntur ex tempore, si caelum est ille et illa terra, cum facta
Abbreviated transcription (Latin):
simul sunt. ur gͦ ether datur ioui aer ut¬
noni: Fortemo si ipsi duo satis eẽnt quidẽ
qđ mare neptund tribuit᷑. t̾ra plutoni. & ne
ipsi. quõq sine conuigib remanerent addit᷑
nepti: Io salatia. plutoni ꝓserpina : Nani sic̃
infenorẽ cȩli partem idt aerem inquiunt
iunq tenet: ita inferiorem maris solatia. & c̃iꝑ
infxiorem ꝓserpina. Querunt quẽad modũ
saiciant fabulas: nec in ueniunt. Sienim
Hc ita eẽnt. tria potius elementa mundi eẽ.
no in quatuor eorum ueteces ꝓderent. ut in sin¬
ga dõrum conuigia diuiderent᷑ singłis ele¬
m entis. Nunc uͦ om̃inͦ affimauerunt aliud
eẽ setherem alud aerem. Aqua uͦ siue inferbor
Qe suꝑior utiq aqua ẽ. Puta quia dissimilis
Dũ quid in tantum ut aqua non sit: Et infe¬
Nor t̾ra quid aliud potest eẽ qͣm t̾ra qͥntalibet
auersitate distincta : Deinde ecce iam totus
In his quatuor uł trib elem̃tis corporeus
Siuxletus ẽ mundus. Almerua ubi erite

Expanded text:
simul sunt? Cur ergo aether datur Jovi, aer Jusimul sunt? Cur ergo aether datur Jovi, aer Junoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et ne ipsi quoque sine conjugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem coeli partem, idIuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim haec ita essent, tria potius elementa mundi esse, non quattuor, eorum ueteres proderent, ut singula deorum coniugia diuiderentur singulis elementis. Nunc uero omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quantalibet diuersitate distincta? Deinde ecce iam totus in his quattuor uel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit?