comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do et corpꝰ creatur.⁊ cui ad misce¬
rum sententie clicunt. eẽ animã
priusquã nascat᷑ in corꝑore: qd̃
uerĩ ẽ nullis approbatur indicis̃
Nam utrũ antea fuissemꝰ: nec
ipsi nouimꝰ. nec quis homi¬
num clicat habemus: Nonẽ
gͦ querendũ: qd̾ querendo ma¬
gis ẽ irridendum: Gentiles et
heretici: cle amina disputare
conant᷑: S quomͦ de illa aliqͥd
recte sentire possunt: qͥ auc¬
torem ad cuiꝰ imaginẽ facta est
ñ nouert̃: Et ideo multa errore
cligna clixert̃: Mutabilis est
anima ñ localiter: s tempora¬
lit̾ sius affectionib: Corpus
autẽ et loco & tempore mutabi
le: qͥa & tempore mutat᷑ & ua
tatio locoꝵ: hoc ẽ ad animum
mutabilitas cogitationũ: Que
uarietas male mutationis tẽ
m̃ti inhesit: quando abet̾noꝵ
contemplatione primꝰ homo re¬
ceclens. in illo. stare noluit a qͦ
male recessit: et iusta clampna¬
tione inconstans ꝑ rerum rap¬
tus uarietatẽ defluxit: Mul¬

Expanded text:
do et corpus creatur, cui admiscedo et corpus creatur, cui admiscerum sententiae dicunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affectionibus. Corpus autem, et loco, et tempore mutabile est, quia et tempore mutatur, et tatio locorum, hoc est ad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione inconstans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Mul
Abbreviated transcription (Latin):
uita amme cls ẽ Et sic̃ cor¬
pus mortuũ ẽ. sine anima: ita
anima mortua ẽ sine cleo: Anima
homiis ñ ẽ homo: s corpͦ cid̃ ex
humo factum ẽ. id tantum ħo
ẽ. In habitanclo autẽ in corpore
anima: ex ipsa participatione
carnis. hominis nomen accepit:
sic̃ et apłs interiorẽ hominẽ cli¬
cit animã. ñ carnem conclitam
esse ad cũ imaginem: Male gͦ
a quibdã credit᷑ anima homi¬
ius eẽ corporea: que ꝓpt̾ id ad cũ
imaginẽ facta eẽ ut si ñ incom¬
mutabilis ut cłs esset: tamen
incorporea ut cłs existeret: Sĩc̃
angłi: ita & anime: Habent enĩ
initiũ: finem nullum: Nam
queclam in reb temporalia st̃:
queclam ꝑpetua: quedã uͦ sem¬
piterna: Temporalia st̃: qͥb ĩ ẽ ortꝰ
& obitꝰ: ꝑpetua: quib ortꝰ ñ ter¬
minus: Sempit̾na: qͥb nec ortꝰ
nec t̾minꝰ: Animã ñ esse partem
diuine substantie uel nature.:⁊
nec eẽ eam prĩquam corpori mis¬
ceatur: s tunc eam creari. quan¬

Expanded text:
ita animae Deus est. Et sicut corpus mortuum est sine anima, ita anima mortua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicut Apostolus interiorem hominem dicit animam, non carnem, conditam esse ad Dei imaginem. Male ergo a quibusdam creditur animam hominis esse corpoream, quae propter id ad Dei imaginem facta est, ut si ns ut Deus esset, tamen incorporea, ut Deus, existeret. Sicut angeli, ita et animae: habent enim initium, finem nullum. Nam quaedam in rebus temporalia sunt; quaedam perpetua, quaedam vero sempiterna. Temporalia sunt, quibus inest ortus et obitus; perpetua quibus ortus et non terminus; sempiterna quibus nec ortus nt, animam non esse partem divinae substantiae vel naturae, nec esse eam prius quam corpori misceatur; sed tunc eam creari quan
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ dic̃ Septas autẽ & inanes fabu¬
las: deuita, Salomon dĩc:
Propter peccata labioꝵ: ruina
Mens xp̃o dedita. sic caueat mi¬
uora quomͦ maiora: sciens etiã
ꝓuerbo ocioso recddendam esse
rationem. G regorꝰ dic: Ociosũ
quippe uerbum ẽ: qd̃ aut utili¬
tate rectitudinis aut ratione iꝰte
necessitatis caret: Siẽ in cauta
loquutio in errorem ꝑtrahit:
ita in discretum silentium hunc
quem erudire poterat in erro
tuas: ne audias malum: fũge
in carta uerba: Uana uerba: eito
hoc ꝓceclat ex labiis: qõ aures
ñ polluat dudientis: Sermo
uanus: uane conscientie inlex
ẽ: Qualis sermo ostendit᷑: ta¬
lis & animꝰ ꝓbat᷑. Retice uerbũ:
qd̃ ñ edificat aures: Qui ociosa
uerba ñ repͥmit: ad noxia cito
tnͣsit: Paulatim crescunt uitia:
& dum parua ñ cauemꝰ. in mag¬
nis ꝓlabimur. Et in loquendo
& in tacendo: ꝑitꝰ esto: Discerne
quid loquaris: quid taceas: Lin¬
gua tua te ñ ꝑdat: Oppone lun¬
gne tue claustra silentii

Expanded text:
fabulas devita . SALOMON. Propter peccata labiorum, ruina Mens Christo dedita, sic cavet minora quomodo et majora, sciens etiam pro verbo otioso reddendam esse rationem. GREGORIUS. Otiosum quippe verbum est, quod aut utilitate rectitudinis, aut ratione justae necessitatis caret. Sicut incauta locutio in errorem pertrahit, ita indiscretum silentium hos quos erudire poterat in errortuas, ne audiant malum. Fuge incauta verba. Vanus sermo cito hoc procedat ex labiis quod aures non polluat audientis. Sermo vanus vanae conscientiae index est. Qualis sermo ostenditur, talis et animus comprobatur. Retice verbum quod non aedificat. Auris quae otiosa verba non reprimit, ad noia, et dum parva non cavemus, in magna prolabimur. In loquendo et in tacendo peritus esto. Disce quid loquaris, quid taceas: lingua tua non te perdat. Oppone linguae tuae claustra silentii.
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ dic̃: Illi debent curam pas¬
toralem susciꝑe. qui iam in
suo corpore sciunt fluxa luxn¬
ut dum aliis fortia predicant:
ipsi desideriis mollib ener¬
dinis exigit ut erga subiec¬
tos seuiat: furor ipse de amo¬
re sit ñ de crudelitate: qua¬
tinꝰ & iura discipline contra¬
tus paderna pietate diligat.

Expanded text:
e; quia illi debent curam pastoralem suscipere, qui jam in suo corpore sciunt fluxus luxuut cum aliis fortia praedicant, ipsis desideriis mollibus enerdinis exigit ut erga subjectos saeviat, furor ipse de amore sit, non de crudelitate, quatenus et jura disciplinae fortus paterna piet
Abbreviated transcription (Latin):
Ns .xxxiii. De fide̾
possibilia sunt credenti: Habe¬
te fidem dei: Qui ñ hesitau̾it
in corde suo. s crediderit qͥa qd̃¬
cumq clixerit fiat: fiet ei Qͥ
Qui credit in filio dei: habet
uitam et̾nam: Qui autẽ incre¬
dulus ẽ filio ñ uidebit uitam et̾¬

Expanded text:
 XXXII. De fide. possibilia sunt credenti . Habete fidem Dei . Qui non haesitaverit in corde suo, sed crediderit quia quodcunque dixerit fiat, fiet ei . Qui credit in Filium Dei, habet vitam aeternam . Qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ut debeat p̾esse ñ intelligit::
ne dispositiomi subditꝰ. atq
aui tio obstuiationis alienus::
cum sibi regiminis culmen
debet fugere. & inuitꝰ obe¬
dire: Ipsa quippe in magis¬
terio lingua confundit᷑: qͣn

Expanded text:
e intelligit, nis dispositionibus subditus, atque a vitio obstinationis alienus, cum sibi regiminis culmen debet fugere, et invitus obe Ipsa quippe in magisterio lingua confunditur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Neceẽ ẽ ut cum peccati uulnus
insubditis corrigendo restringi¬
tur: magna sollicitudine etiam
cdistrictio ipsa moderet᷑: quatuiꝰ
sic iura discipline contra delin¬
quentes exerceat: ut pietatis

Expanded text:
Necesse est, ut cum peccati vulnus in subditis corrigendo restringitur, magna sollicitudine etiam ipsa districtio moderetur, quatinus sic iura disciplinae contra delinquentes exerceat, ut pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
nam ñ inuit: etiam ipsam
fidem qͣm uerbo colit obor¬
ta temptatione facile ꝑdit:
Ds̃ si credit᷑: merito in uoca¬
tur. & querit᷑. Ac ꝑ hoc tunc
ꝑ fecte laudat᷑: qͣndo & qre¬
dit᷑: fides nequaqͣm ui ex¬
torquet᷑: s ratione atq ex¬
emplis sualet᷑ In corde res¬
pieit cłs ficlem: ubi se ñ pos¬
sunt homines excusarez fi¬
des enĩ que corde retinet᷑:
confessione oris ad salutem
ꝓfert᷑: Multi fide tantum
doctrina dissentiunt:. Multi
quidem fidem xp̃i ex corde
ũ amant: s humano t̾rore
eandem ꝑ hypochrisin tene¬
re se si mulant: Et qͥa ẽẽ ñ
possunt aꝑte mali: ꝑ t̾rorem

Expanded text:
nam non vivit, etiam ipsam nam non vivit, etiam ipsam fidem quam verbo colit, oborta tentatione facile perdit. Deus si creditur, merito invocatur et quaeritur; ac per hoc tunc perfecte laudatur, quando et creditur. Fides nequaquam vi extorquetur, sed ratione atque exemplis suadetur in corde. Respicit Deus fidem, ubi se non possunt homines excusare: fides enim quae corde retinetur confessione oris ad salutem  Multi fide tantum Christiana doctrina dissentiunt. Multi quoque fidem Christi ex corde non amant, sed humano terrore eamdem per hypocrisim tenere se simulant. Et qui esse non possunt aperte mali, per terrorem
Abbreviated transcription (Latin):
se remimerator fie: Salomon¬
dic̃: fidem posside cum ꝓximo
in pauꝑtade illius: ut & in bouiᷤ
illius leteris. Augustinꝰ dic̃:
Si euĩ iustus ẽ qui ex fide uiuit:
iniquus ẽ qͥ ñ habet ficdem:
ipsa lux tenebrescit: Usq adeo
p̾ualet fides: ut homines suꝑ
mare pedib faciat ambulare:
Magna ẽ ficles: s nicħ ꝓclest si
ñ habuerit caritatẽ: Iieronimꝰ¬
dic̃. Quid ꝓclest si impie agens.
d̾m uoce in uocas: quem oꝑib
negas: Ds̃ in bonis oꝑib fideli¬
um ñ tantum consicderat obla¬
tionis magnitudinẽ: qͣntum
fidei ueritatem: Gregoriꝰ dicit:
Ille & enĩ uere creclit: qui exer¬
cet oꝑando qd̃ credit: ꝑfidem
namq: ab omnipotente cło cog¬
noscimur: Quid ꝓclest si eidẽ
redemptori nr̃o ꝑfidem iungi¬
mur: si ab eo morib disiungam᷑:¬
Hẏsidorus dic̃: Seatus ẽ autẽ
qͥ & recte credendo bene uiuit:
& bene ui uendo fidem rectã
custodit: xp̃ĩanus enĩ malꝰ.
dum sedm euangelii doctri¬

Expanded text:
se remunerator sit . SALOMON. Fidem posside cum proximo in paupertate illius, ut et in bonis illius laeteris . AUGUSTINUS. Si enim justus est qui ex fide vivit, iniquus est qui non habet fidem. ipsa lux tenebrae fit: usque adeo praevalet fides, ut homines super mare pedibus faciat ambulare. Magna est fides, sed nihil prodest, si non habuerit charitatem. HIERONYMUS. Quid prodest si impie agens Deum voce invocas quem operibus negas? Deus in bonis operibus fidelium non tantum considerat oblationis magnitudinem, quantum fide veritatem. GREGORIUS. Ille enim vere credit qui exercet operando quod credit: per fidem namque ab omnipotenti Deo cognoscimur. Quid prodest si eidem Redemptori nostro per fidem jungimur, si ab eo moribus disjungamur? ISIDORUS. Beatus est autem qui et recte credendo bene vivit, et bene vivendo fidem rectam custodit. Christianus enim malus, dum secundum Evangelii doctri
Abbreviated transcription (Latin):
alienus: Qui negligit recta
facere: desinat recta docere
Prius qͥppe semetipsum corrige¬
re debet. qui alios ad bene ui¬
uendum admonere studet:
ita ut in omnib semetipsũ for¬

Expanded text:
er qui negligit recta facere, desinat recta docere. Prius quippe semetipsum corrigere debet, qui alios ad bene vivendum admonere studet, ita ut in omnibus semetipsum for
Abbreviated transcription (Latin):
cent: Qui regimen sacerdotii
condendit appetere: ante in
se discutiat si uita honore sit
concligna: Quod si ñ discre¬
pat: humiliter ad id qd̃ uocat᷑
ipsam qͣn p̾clicat u̾itatem cõ¬
temptibilem facit: Qui bene¬
docet. ꝙ male uiuit: qd̃ do¬
cet. bene uiuentib ꝓficit: qd̃
uͦ male uiuit. seipsum occi¬
coniungere lucem denebris
miscere: ueritatẽ mencdatõ
fuscare. Iracundi doctores ꝑ¬
rabiem furoris. discipline
moclum adimmanitatem
crudelidatis conuertunt: ꝙ
unde emendare subditos
poterant. inde potiꝰ uuln̾añ:

Expanded text:
 Qui regimen sacerdotii contendit appetere, ante in se discutiat, si vita honori sit congrua. Quod si non discrepat, humiliter ad id ad quod vocatur ipsam quam praedicat veritatem contemptibilem facit. 2. docet, et male vivit, quod docet bene, viventibus proficit; quod vero male vivit, seipsum occiconjungere, lucem tenebris commiscere, veritatem mendacio mutare. Iracundi doctores rabiem furoris, disciplinae modum ad immanitatem crudelitatis convertunt: et unde emendare subditos poterant, inde potius vulnerant.
Abbreviated transcription (Latin):
metiri se nesciunt: que ñ lidi¬
cerunt docere concupiscunt: Qͥ
pondus magisterii tando leuiꝰ
enĩ qͥ neqͣqͣm spũalia precepta
cognouert̃: cordis se medicos ꝓ¬
fideri ñ metuunt: qͥ dum pig¬
mendoꝵ uim nesciunt: iuderi
medici carius erubescunt. Qnͣ¬

Expanded text:
metiri se nesciunt quae non didicerunt docere concupiscunt, qui pondus magisterii tanto levius qui nequaquam spiritalia praecepta cognoverunt, cordis se medicos profiteri non metuunt: dum qui pigmentorum vim nesciunt, videri medici carnis erubescunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mam pastores bibunt: cum fluen¬
ta ueritatis recte intelligentes
bibunt: cum subiecti quiq ñ
sectant᷑ uerba que audiunt: s
sola que couspiciunt exempla

Expanded text:
mam bibunt, cum fluenta veritatis recte intelligentes bibunt: cum subjecti quique non sectantur verba quae audiunt: sed ea sola, quae conspiciunt exempla
Abbreviated transcription (Latin):
et dicit᷑ uirtus humilitatis: qd̃
cacitas uocis. ꝓueritatis lib̾tate
accipit᷑: et uitium pigritie. qui¬
etis uirtutem imitatur: Porro
uitiũ inqͥetudinis. uirtutẽ se
uult uocari sollicitudinis: et p̾¬
cipitationis facilitas. feruor bo¬
ni studii credit᷑: et bene agendi
dum tam̃ ista sit uirtꝰ: illa iiti¬
um:. Cali gͥ exemplo. uitia spe¬
cies uirtutũ imitant᷑: & inde se
ñ nulli ẽẽ iustos confidunt.⁊ un¬
de maxime reꝓbant᷑: Aꝑtum
exemplum uitiorũ cle latronis
spetie sumit᷑. Nam sicut ex insi¬
diis latro ꝓclit. & se iter agentib
iungit fingens se sotium donec
decipiat inꝓuisum: & dimi subito
eruꝑit ad exitium. latro mani¬
festus ostendit᷑: ita se miscent¬
uitia int̾dum ꝑiculose uirtutib.
quo usq omnem boni oꝑis effi¬
catiam in suis usib rapiant ⁊ ut
anima que sͥ erat placens cde uar¬
tutib deceptam se conspiciat
uitiis clampnabilib¬

Expanded text:
et dicitur virtus humilitatis, quod et dicitur virtus humilitatis, quod cacitas vocis pro veritatis libertate accipitur, et vitium pigritiae quietis 238 virtutem imitatur. Porro vitium inquietudinis virtutem se vult vocari sollicitudinis, et praecipitationis facilitas fervor boni studii creditur, et bene agendi dum tamen ista sit virtus, illa vitium. Tali igitur exemplo vitia species virtutum imitantur; et inde se nonnulli esse justos confidunt, unde maxime reprobantur. 4. Aptum exemplum vitiorum de latronis specie sumitur. Nam sicut ex insidiis latro prodit, seque iter agentibus jungit, fingens se socium, donec decipiat improvisum, et dum subito eruperit, ad exitium latro manifestus ostenditur: ita se miscent interdum periculose virtutibus vitia, quousque omnem boni operis efficaciam in suis usibus rapiant, et anima quae sibi erat placens de virtutibus deceptam se conspiciat vitiis damnabilib
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutum preferunt: ideoq
ꝑnitiosius suos sectatores decipiurł.
quia se subuelamine uirtutum te¬
gunt: Nam uitia que statun uir¬
tutum contraria apparent: cito clũ¬
in palam uenerint emendant᷑.
ꝓpter qd sequaces eoꝵ. de talib cri¬
minib erubescunt: Carnales autẽ
plerumq ꝑ in sensualitatem men¬
tis ñ agnoscunt uitium esse culpa¬
bile: qd̾ clignum uidet᷑ cdampnati¬
one: Item queclam uitia speties uir¬
tutum esse uidentur: s tamen iur¬
tutes ñ sunt: Nlam interdum sub
pretextu iustitie cruclelitas agit᷑.
et putatur esse uirtus. qd̾ nimi¬
rum ẽ uitium: sicut et remissa
segnities. mansuetudo esse cre¬
citur: et qd̾ agit torpens negli¬
gentia: putatur esse in clulgen¬
tia pietatis: Non numqͣm etiam
uirtutem largitatis imitat᷑ uiti¬
um ꝓclige effusionis: et uirtutẽ
parcitatis. tristis tenatia imitat᷑:
et uitium ꝑtinatie absconclit᷑ sub
uirtute constantie Item timor
sub specie obeclientie occultatur:

Expanded text:
irtutum praeferunt, ideoque perniciosius suos sectatores decipiunt, quia se sub velamine virtutum tegunt. Nam vitia, quae statim virtutibus contraria apparent, cito, dum palam venerint, emendantur, propter quod sequaces eorum de talibus criminibus erubescunt. 2. Carnales autem plerumque per insensualitatem mentis non agnoscunt vitium esse culpabile, quod dignum videtur damnatione. 3. Item quaedam vitia species virtutum esse videntur, sed tamen virtutes non sunt. Nam interdum sub praetextu justitiae crudelitas agitur, et putatur esse virtus quod nimirum est vitium, sicut et remissa segnities mansuetudo esse creditur, et quod agit torpens negligentia putatur agere indulgentia pietatis. Nonnunquam etiam virtutem largitatis imitatur vitium prodigae effusionis, et virtutem parcitatis tristis tenacitas imitatur, et vitium pertinaciae absconditur sub virtute constantiae. Item timor sub specie obedientiae occultatur,
Abbreviated transcription (Latin):
id qd̃ minꝰ ẽ luminis adicit: ꝑ
fectorũ ẽ iam uiroꝵ ñ quẽlibet
scõꝵ imitando: s ipsam uerita¬
tem intuendo ad cuiꝰ unaginem
facti st̃. iusticiam oꝑari: Hoc in¬
dicat qd̾ scribit᷑. faciamꝰ hominẽ
adimaginẽ & similitudinẽ nr̃am:
qͥa ipsam intelligendo imitat᷑ cli¬
uinitatẽ: ad cuiꝰ factus ẽ similitu¬
dinẽ: Iste gͦ tantꝰ ẽ. ut ñ egeat ho¬
mine lemonstratore iusticie: s
ipsam. contemplando imitet᷑
hanne: obedlientie de abraham:
patientie cde ysaac. tollerantie de
iacob: castimonie de ioseph. man¬
suetudinis cde moyse: constantie
de iosue. benignitatis cle samuel:
miscł̃ie de dauid. abstinentie de¬
clanel: Sic et cet̾a facta priorũ es
labore. quo mod̾amine. qͣue inten¬
tione uł compunctione gerant᷑:
uir sc̃s imitancla considerat. xii.
De compunctione cordis.

Expanded text:
id quod minus est luminis adjicit. 11. id quod minus est luminis adjicit. 11. Perfectorum est jam virorum non quemlibet sanctorum imitando, sed ipsam veritatem intuendo, ad cujus imaginem facti sunt, justitiam operari. Hoc indicat, quod scribitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram , quia ipsam intelligendo imitatur divinitatem, ad cujus factus est similitudinem. Iste ergo tantus est, ut non egeat homine demonstratore justitiae, sed ipsam contemplando imiteturanne, obedientiae ex Abraham, patientiae ex Isaac, tolerantiae ex Jacob, castimoniae ex Joseph, mansuetudinis de Moyse, constantiae de Josue, benignitatis de Samuele, misericordiae de David, abstinentiae deDaniele; sic et caetera facta priorum quo labore, quo moderamine, quave intentione, vel compunctione gerantur, vir sanctus imitando considerat. CAPUT XII. De compunctione cordis.
Abbreviated transcription (Latin):
na & cło placita facta: Et si apti
fuimꝰ untari iniquos in malũ:
cur pigri sumꝰ imitari uistos in
bonũ: Drandus ẽ cłs. ut uirtu¬
tes quas scĩs p̾parauit ad coro¬
nam: nob̾ ad ꝓfectũ sint posite
ñ adpenam: ꝓficient autẽ ad
ꝓfectũ nr̃m: si tot exempla uo¬
Tuerimꝰ imitari uirtutũ: Certe
si ea potiꝰ adu̾sati qm imitati fue¬
rimꝰ: ad clampnationẽ nr̃ãm ert̃:
qͥa ea legendo implere neglexi¬
mus: Multi uitã scõꝵ imitant᷑. ⁊
cde morib alteriꝰ effigiẽ uͥtutis su¬
munt.⁊ tanqͣm si imago quelib
intendat᷑. & de eiꝰ similitudine
species facta formet᷑: sicq fit ad
imaginẽ similis ille: qͥ ad simi¬
litudinẽ uuit imaginis: Qui
scm̃ uirum unitat᷑. quasi exem¬
plar aliqd̃ intuet᷑: seq in illo qͣiͣ
inspeculo ꝓspicit.⁊ ut adiciat qd̾
cleeẽ uirtutis agnoscit. Nmꝰ enĩ
seipsũ homo exsemetipso consi¬
derat: s clum alterũ intendit.⁊

Expanded text:
na, et Deo placita facta? et si apti na, et Deo placita facta? et si apti fuimus imitari iniquos in malum, cur pigri sumus imitari justos in bonum? 8. Orandus est Deus, ut virtutes quas sanctis praeparavit ad coronam, nobis ad profectum sint positae, non ad poenam. Proficient autem ad profectum nostrum, si tot exempla voluerimus imitari virtutum. Certe si ea potius aversati quam imitati fuerimus, ad damnationem nostram erunt, qui ea legendo implere negleximus. 9. Multi vitam sanctorum imitantur, et de moribus alterius effigiem virtutis sumunt, tanquam si imago quaelibet intendatur, et de ejus similitudine species picta formetur; sicque fit ad imaginem similis ille qui ad similitudinem vivit imaginis 10. Qui sanctum virum imitatur, quasi exemplar aliquod intuetur, seseque in illo, quasi in speculo, perspicit, ut adjiciat quod deesse virtutis agnoscit. Minus enim seipsum homo ex semetipso 207 considerat; sed dum alterum intendit,
Abbreviated transcription (Latin):
Ad suoꝵ morũ ꝑuersitatẽ uni¬
tant᷑ impeiꝰ: Obhanc utilitatem
scribunt᷑ scõꝵ ruine et repara¬
tiones: ut spem faciant salu¬
tis humane: ne qͥs qͣm pꝰ lapsũ
penitendo desperet ueniam:
clum conspicit scõꝵ reparatio¬
nẽ fuisse etiam pꝰ riunam: Sci¬
ant flagitio decliti. ad quã uti¬
litatẽ eoꝵ exempla ꝓponunt᷑
scõꝵ: scilicet ut aut sint qͦs imi¬
tent᷑ ad reparationẽ: aut certe
exeoꝵ comparatione duriꝰ de
in obedientia puniant᷑. ꝓpt̾ea
tione eoꝵ conferri possunt no¬
bis iusticie p̾mia: tanto de ꝑ¬
seuerantia mali sint grauiora
tormenta: Si enĩ ad boni incita¬
mentũ liuina quib ammo¬
bis scõꝵ exempla sufficerent:
At contra dum & cłs preceptis
ni oꝑis nob̃ exempla ꝓponant :
nulla ẽ iam cle reatu excusatio:
qͥa & lex cłi aures nras cotidie pul¬
sat: ꝙ factoꝵ documenta bonoꝵ
corcdis nr̃i intima ꝓuocant:. Et
si prauoꝵ sepe seqͣuti sumꝰ ex¬
empla: cur ñ inutem᷑ scõꝵ dig¬

Expanded text:
ad suorum morum perversitatem utantur in pejus. 3. Ob hanc utilitatem scribuntur sanctorum ruinae et reparationes, ut spem faciant salutis humanae, ne quisquam post lapsum 206 poenitendo desperet veniam, dum conspicit sanctorum reparationem fuisse etiam post ruinam. 4. Sciant flagitio dediti ad quam utilitatem eorum exempla proponantur sanctorum, scilicet, ut aut sint quos imitentur ad reparationem, aut certe ex eorum comparatione durius de inobedientia puniantur. 5. Protione eorum conferri possunt nobis justitiae praemia, tanto de perseverantia mali sint graviora tormenta. 6. Si enim ad boni incitamentum divina, quibus admobis sanctorum exempla sufficerent. At contra, dum et nos Deus praeceptis ni operis nobis exempla proponat, nulla est jam de reatu excusatio, quia et lex Dei aures nostras quotidie pulsat, et factorum documenta bonorum cordis nostri intima provocant. 7. Et si pravorum saepe secuti sumus exempla, cur non imitemur sanctorum dig
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ solum factis. s & cogitatõ¬
nib delinquimꝰ: si eis illicite¬
occurrentib delectemur: Non
ẽtimendum si bona malaq
in cogitatione ueniant: s ma¬
gis gloriandum ẽ si mens ma¬
la abonis. intellectu rationis
discernat: Nichil iuuat qd̃
inter bonum & malum sensu
prudentiore discernimꝰ: nisi
oꝑe aut mala cogitata cauea¬
mus: aut bona intellecta fa¬
ciamus: In ipso cogitationis
tur. Si spreueris cogitationẽ
a corde: ñ ꝓrumpit in oꝑe:
Si cogitationi ñ consenseris:
oꝑi cito resistis: Non enim
pot̾ corpꝰ corrumpi: nisi priꝰ
corruptus sit animus: Nich̾
pot̾ caro facere: nisi ex con¬
a cogitatione animum & ca¬
ro ñ peccat. Itẽ dic̃: Melius
ẽ ut uides uitium: qͣm ut
emendes: In libro clem̃tis
diderit: potestatem adu̾sus
trum dr̃. Sicut igiuis tabefacit
ceram: ita & uigilia bona. & ora¬
tio pura cogitationes pessimas
xxxix. De m̃da

Expanded text:
enim solum factis, sed et cogitatioenim solum factis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illiciteoccurrentibus delectemur. Non est timendum, si bona et mala in cogitationem veniant: sed magis gloriandum est, si mens mala a bonis intellectu rationis discernat. Nihil juvat quod inter bonum et malum sensu prudentiori discernimus, nisi opere aut mala cogitata caveamus, aut bona intellecta faciamus. In ipso cogitationis . Si separaveris cogitationes a corde, non prorumpent in opera. Si cogitationibus non consenseris, operi cito resistes. Non enim potest corpus corrumpi, nisi prius corruptus sit animus. Nihil potest caro facere, nisi quod vola cogitatione animum, et caro non peccabit: melius est ut vites vitium quam ut emendes. EX LIBRO CLEMENTISdiderit, potestatem adversus TRUM. Sicut ignis tepefacit ceram, ita et vigiliae bonae cogitationes pessimas. XVIII. De menda
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe sp̃s undiq animam angꝰ¬
tant: qͣndo ei ñ solum oꝑa. ue
rum etiam loquutiones atq
insuꝑ cogitationes iniquitatiᷤ
replicant: Tunc in capite ocłoᷤᷤ
habemꝰ: cum uitam redempto¬
ris nr̃i tacita cogitatione cons¬
picimus: Qͥo ꝓclest qd̾ contra
hostium in sicdias tota ciuitas
custoditur: si unum foramen
aꝑtum relinquit᷑. unde ab
hostib intretur.: Omine enĩ
qd̾ subtiliter cogitamꝰ: qͣsi
mente coquimus: Qui gͦ in
pace subigere carnis deside¬
ria nolumus: quomodo in
bello ꝓ cdo ipsam carnem da¬
remus: Mens nr̃a a carnali
delectatione abscidenda ẽ:
& carnis cura necessaria ab¬
scidenda ũ ẽ: Hẏsidorus dĩc:¬
Biꝑtita ẽ causa peccandi: id
ẽ oꝑis & cogitationis: Quoꝵ
cogitatio. Priꝰ uero praua oꝑa:
postmodum uͦ desiderias ui¬
cissim autẽ & acogitatione
oꝑa ꝓcedunt: &. ab oꝑe cogi¬
tatio nascitur: Quamus &¬
aboꝑe malo quisq uacet: ꝓ
solius tamen praue cogitatõ¬
nis malo ñ erit in nocens: Nõ

Expanded text:
imam angustant, quando ei non solum operis, verum etiam cogitationis, atque insuper locutionis iniquitates replicant. Tunc enim in capite oculos habemus, cum vitam Redemptoris nostri tacita cogitatione conspicimus. Quid prodest quod contra hostium insidias tota civitas custoditur, si unum foramen apertum relinquatur, unde ab hostibus intretur. Omne enim quod subtiliter cogitamus, quasi mente coquimus. Quia ergo in pace subigere carnis desideria nolumus, quomodo in bello pro Deo ipsam carnem daremus? Mens nostra a carnali delectatione abigenda est, et a carnis cura necessaria abscindenda non est? ISIDORUS. Bitita est causa peccandi, id est, operis et cogitationis, quorum cogitatio; prius prava opera, postmodum desideria. Vicissim autem et a cogitatione opera procedunt, et ab opere cogitatio nascitur, quamvis opere malo quisque vacet, pro solius tamen pravae cogitationis malitia non erit innocens. Non
Abbreviated transcription (Latin):
li ñ intemeritate illius atq
iactantia: s in tua est uolunta¬
tez Diabolus ꝑea que patere ui¬
det. aut certe ñ firmiter clausa
querit irrumꝑe: & ad ipsam
arcem cordis ꝙ anime ꝑuenire:
nulla notitia ẽ: Non si nas itaq¬
cogitationes malas in corde tuo

Expanded text:
li, non in temeritate illius atque li, non in temeritate illius atque jactantia, sed in tua est voluntate. Diabolus per ea quae patere videt, aut certe non firmiter clausa, quaerit irrumpere, et ad ipsam arcem cordis et animae pervenire. nulla notitia est. Non sinas cogitationes malas in corde tuo
Abbreviated transcription (Latin):
Salomon clic̃: Qui autẽ cõ¬
fidit in cogitationib suis:
impie agit: Cõgitationes
iustoꝵ leticia: consilia autẽ¬
impioꝵ fraudulenta: Do¬
lus in corde cogitantium ma¬
la: abhominatio st̃ dño cogi¬
tationes male. Reuela dũo
oꝑa tua: & dirigent᷑ cogitatõ.¬
nes tue: Qui attonitis oculis co¬
gitat praua: mordens labia sua
ꝑficit malum: N preterit dnm
omĩs cogitatus: & ñ abscondit se
abeo ullus sermo In cogitatio¬
nib enim ĩpii: interrogatio
erit Impii autẽ sccłm hoc qd̃ co¬
gitauert̃ correptionem habebt̃:
Cõrpꝰ enĩ qd̃ corrumpit᷑ aggra¬
uat aĩam: & deprimit t̾rena¬
in habitatio sensum multa cogi¬
tantem: Non ẽ cogitatio pecca¬
toꝵ prudentia: Qui minorat᷑
corde. cogitat inama: & uir im¬
prudens & errans cogitat stulta:
Ante tempꝰ: senectam ad ducit
cogitatus. Augustinꝰ dic̃: Ne¬
mo pot̾ adiabolo decipi: insi
qui se prebere maluerit sue
uoluntati ad sensum. Hiero¬
nimꝰ dic̃: Potestas qͥppe diabo¬

Expanded text:
SALOMON. Qui autem confidit in cogitationibus suis, impie agit . Cogitationes justorum, judicia: consilia impiorum fraudulenta . Dolus in corde cogitantium mala . Abominatio est a Domino cogitatio mala . Revela Domino opera tua, et dirigentur cogitationes tuae . Qui attonitis oculis cogitat prava, mordens labia sua perficit malum . Non praeterit Dominum omnis cogitatus, et non abscondit se ab eo ullus sermo . In cogitationibus enim impii interrogatio erit . Impii autem secundum quae cogitaverunt, correptionem habebunt . Corpus autem quod corrumpitur, aggravat animam: et deprimit terrena habitatio sensum multa cogitantem . Non est cogitatus impiorum prudentia. Qui minoratur corde, cogitat inania, et vir imprudens et errans cogitat stultitiam . Ante tempus ad senectutem ducit cogitatus. AUGUSTINUS. Nemo potest a diabolo decipi, nisi qui praebere voluerit suae voluntatis assensum. HIERONYMUS. Potestas quippe diabo
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e semꝑ diaboli in stinctu ex
emergunt᷑. Sone autẽ cogitati¬
ones: a do sunt: G regoriꝰ dicit
Sicut capite regunt᷑ membra: ita¬
& cogitationes mente disponunt᷑.
Dum enĩ in cogitatione uoluntaᷤᷤ
ñ reprimit᷑: etiam in accione
dnãtur Omina enĩ corda scruta

Expanded text:
e per diaboli instigationem emergunt: bonae autem cogitationes semper a Deo sunt. GREGORIUS. Sicut capite reguntur membra, ita cogitationes mente disponuntur. Dum enim in cogitatione voluntas non reprimitur, etiam in agnitione dominatur. Omnia enim cord
Abbreviated transcription (Latin):
uero incipiens ira ẽ: & feruens
in animo indignatio. Ira aut̃
ẽ cuiꝰ a maritudo. & furor speci¬
es st̃: que furore extincto desi¬
derat ultionem: & eum quem
decepisse putat. uult ledere:
Gregoriꝰ dic̃: Inde enĩ diabolus
in alteriꝰ corde. rixe malum. solet
inmittere: unde alterum con¬
spicit pietatis negotium fecisse:
In nr̃o enim bono oꝑe aliqͣndo
cauendum ẽ scanclalum ꝓxiiiii.
aliqͣudo ꝓ nichilo reputanclũ:
Quantum enĩ sine peccato pos

Expanded text:
uror incipiens ira est, et fervens in animo indignatio. Ira est, cujus amaritudo et furor species sunt, quae furore exstincto desiderat ultionem, et eum quem recepisse putat, vult laedere. GREGORIUS. Inde enim diabolus in alterius corde rixae malum solet immittere, unde alium conspicit ad pietatis negotium excitari. In nostro enim bono opere, aliquando cavendum est scandalum proximi, aliquando vero pro nihilo reputandum. Quantum enim sine pec
Abbreviated transcription (Latin):
ribilia st̃: Omĩum enĩ bonoꝵ im¬
peclim̃tum ẽ tristitia: Nimis
tristans homo ñ mouebit sensũ
ad di uine cogitationis intuitũ:
nec orationem muncdam. emit¬
tet aliqͣndo: Hin cula pedum ĩ¬
pedim̃ta cursori: & tristitia un¬
pelim̃tum uisioni cliuine. Qui
uictus ẽ a tristitia: iam suꝑatꝰ ẽ¬

Expanded text:
ribilis. Omnis enim boni impedimentum est tristitia. Nimis tristans homo non movet sensum ad divinae cogitationis intuitum, nec orationem mundam emittet aliquando. Vincula pedum impedimenta cursoris, et tristitia impedimentum est visioni divinae: qui vinctus est a tristitia, jam su
Abbreviated transcription (Latin):
te preoccupauerit ira: mittiga
eam: In libro clementis dicit᷑.
Illa ira mala ẽ que mentem
turbat: ut rectum consilium
ꝑdat: Illa uͦ ira que malos pu¬
nit: ꝑturbationẽ mentis ñ in¬
& necessaria iracundia: qͥa unꝰ¬
qͥsq in his in quib errauit ꝙͥ
ꝑperam gessit: indignatus
semetipsum incusat. In ui¬
tas patrum dicit᷑. Oculi ira¬
cundi turbulenti & sanguine.
& iracundie cordis nuntii: Nul¬
pes in habitant aĩam q̃ue me¬
mor ẽ malitie: & bestie cubanĩ
in turbulento corcde: Itẽ cliẽ:¬

Expanded text:
te praeoccupaverit ira, mitiga illam. EX LIBRO CLEMENTIS. Ira illa mala est, ubi mentem turbat, ut rectum consilium perdat. Illa vero ira quae malos punit, perturbationem mentis non inet necessaria iracundia, quae unusquisque in iis in quibus erravit et perperam gessit, indignatur et semetipsum incusat. EX VITIS PATRUM. Oculi iracundi, turbulenti et sanguinei, sunt iracundi cordis nuntii. pes inhabitant animae, quae memor est malitiae, et bestiae cubant in turbulento corde. »
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis qui irascitur fr̃i
suo: reus erit iudicio: Paulus¬
apłs dĩc. Sol ñ occidat: suꝑ
iracundiam urãm: Irascimini & no¬
lite peccare. Iacob apls dĩc. Ira
enĩ uiri: iustitiam dei ñ oꝑatur.
cat iram suam:. Qui autẽ dissimu¬
lat in iuriam: calliclus ẽ: Int̾ suꝑ

Expanded text:
Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio . PAULUS. Sol non occidat super iracundiam vestram . Irascimini et nolite peccare. JACOBUS. Ira enim viri justitiam Dei non operatur . cat iram suam, qui autem dissimulat iniuriam callidus est. 3
Abbreviated transcription (Latin):
dum: qͥa ira in sinu stulti requi¬
rit malus: angłs autẽ cruclelis
mittit᷑ contra eum. Sic̃ fremitꝰ
leonis. ita ira regis: & quasi ros
suꝑ herbam: ita hilaritas eiꝰ: Ali¬
litatem suam. Sp̃m uͦ ad irascen

Expanded text:
a in sinu stulti requiaerit malus, angelus autem crudelis mittetur contra eum . Sicut fremitus leonis, ita ira regis; et quasi ros super terram, ita hilaritas ejus . Slitatem suam, spir
Abbreviated transcription (Latin):
nis immutat faciem illius: siue
inbono. siue in malo: Nestigiũ
corcdis boni. & faciem bonam: dif¬
ficile inuenies. & cum labore:
suꝑ iram inmici: Er̃go suꝑ mi

Expanded text:
nis immutat faciem illius, sive in bona, sive in mala. Vestigium boni cordis, et faciem bonam difficile invenies et cum labore s
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ: & anima conturbat᷑ a cogi¬
Qui linguam suam ñ tenuerit
intempore ire: nec passiones car¬
nis sue. poterit aliqͣndo retinere.
Sic̃ affricus uentꝰ in pelago: ita
.xx. De uana

Expanded text:
t iracundus conturbatur a cogiQui linguam suam non tenuerit in tempore irae, nec passionem carnis suae poterit aliquando retinere. Sicut Africus ventus in pelago ita XX. De vana
Abbreviated transcription (Latin):
Auaricia modum ignorat: &
cum omĩa deuoret nescit penitꝰ
saturari: Esurit semꝑ & in obs
ẽ: & cum feralib dentib uniu̾¬
sa mundi regna discerpserit:
Impetiginem habet quoq in
corpore: quis qͥs auaritia uasta¬
tur in mente. Si autẽ nec lum¬
possumꝰ relinquere ꝓpria: sal¬
tem ñ concupiscamus aliena:
In auaritiam. cor parentis illi¬
cit: fecunditas prolis: Eõ enĩ
ad ambitum congregande he¬
reclitatis accenditur: quo mł¬
tis heredib fecundat᷑. Ci pria¬
amat argentum. ñ udebit
scientiam: & qͥ congregat illud
obscurabit᷑¬

Expanded text:
Avaritia modum ignorat, et cum omnia devoret, nescit penitus saturari. Esurit semper et inops est, et cum feralibus dentibus universa mundi regna discerpit, Impetiginem quoque habet in corpore, quisque avaritia vastatur in mente. Si autem non possumus relinquere propria, saltem non concupiscamus aliena. Ad avaritiam cor parentis allicit fecunditas prolis, eo enim ad habitum congregandae haereditatis accenditur, quia multis haeredibus fecundatur. CYPRIAamat argentum, non videbit scientiam; et qui congregat illud, obscurabit
Abbreviated transcription (Latin):
entes: Sustinetis enĩ ĩsipienteᷤ:
cum sitis ipsi sapientes: Sa¬
Stuldi ea que sͥ st̃ noxia cu¬
piunt: & imprudentes odi
bunt scientiam: Stultꝰ cecli¬
dur labiis: ꝙ stultꝰ labiis uer¬
beratur. Os autẽ stulti: con¬
fusioni ꝓximum ẽ: Qui
stultus ẽ: seruiet sapienti:
Homo uersutus celat scien¬
tiam: cor in sipientiũ ꝓ uo¬
cabit stultitiam: Qu̾i aut̃
fatuus ẽ: aꝑit stultitiam
dissimile erit. Stultus pãs¬
citur imꝑitia: stultitia gau¬
Expedit magis urso occur¬
rere raptis fetib: qͣm fa¬
tuo confidenti sͥ ĩstultitia:
uitias: cum sapientiã eine¬
re ñ possit: Homo stultus plau¬
dit manu: cum spoponderit ꝓ
amico suo Stultus si tacuerit.
rit labia sua intelligens erit:
Os stulti contricio eiꝰ: & labia il¬
lius ruina anime eiꝰ: Stultitia
hominis supplantat gressus eiꝰ:
& contra dm seruat animũ suũ:
Ne respondeas stulto iuxta stul

Expanded text:
inetis enim insipientes, cum sitis ipsi sapientes Stulti ea quae sunt sibi noxia cupiunt, et imprudentes odio habuerunt scientiam . Stultus caeditur labiis, stultus labiis verberatur . Os autem stulti confusioni proximum est . Qui stultus est, serviet sapienti . Homo versutus celat scientiam, cor insipientium provocabit stultitiam . Qui autem fatuus est, aperit stultitiam dissimile erit . Stultus pascitur imperitia . Stultitia gauExpedit magis ursae occurrere raptis fetibus, quam fatuo confidenti sibi in stultitia vitias stulto, cum sapientiam emere non possit ? Homo stultus plaudet manibus, cum spoponderit pro amico suo. Stultus si tacuerit, rit labia sua, intelligens . Os stulti, contritio ejus: et labia illius ruina animae ejus . Stultitia hominis supplantat gressus ejus, et contra Deum fervet animo suo . Ne respondeas stu
Abbreviated transcription (Latin):
Stultiloquiũ enĩ & obscu¬
rum: ñ decet esse xp̃ianũ:
Decet autẽ sermonem eiꝰ sa¬
le esse conditum: ut grãm
apud audientes habeat.
amens loquitur: uocifera¬
tio & clamor ẽ appellandum:
Hylariꝰ diẽ. Stultus iuxta
in firmitatẽ suam sentit: ꝙ
iuixta in becillitatẽ nature
sue sapit: Gregoriꝰ dĩc: Sĩc
nec auris escas. nec guttur u̾¬
ba cognoscit: ita nec stultꝰ qͥs¬
q sententiam sapientie intel¬
cum saprentib in preclicatio¬
ne ñ suscipias: ne ꝑ eum qui
implere rem ñ ualet: illi qͥ
preualet obsistas: Hysido¬
rus dic̃: Nich stultitia peiꝰ:
nicħ insipientia deteri: ni¬
chil ignauia turpius, Igno¬
rantia enĩ: uitioꝵ nutrix ẽ:
Ignorantia enĩ: quid sit cul¬
pa dignum ñ sentit: Insipi
ens assidue peccat: in doctꝰ
enĩ facile clecipit᷑. Stultꝰ in
uitio cito dilabitur: .xxu.¬

Expanded text:
Stultiloquium enim et scurram non decet esse Christianum. Decet autem sermonem ejus sale esse conditum, ut grapud audientes habeat. amens loquitur, vociferatio et clamor est appellandum. HILARIUS. Stultus juxta infirmitates suas sentit, et juxta imbecillitatem naturae suae sentit. GREGORIUS. Sicut nec auris escas, nec guttur verba agnoscit, ita nec stultus quisque sententiam sapientiae intelcum sapientibus in praedicatione non suscipies, nec per eum qui implere non valet, illi qui praevalet obsistas. ISIDORUS. Nihil stultitia pejus, nihil insipientia deterius, nihil ignavia turpius. Ignorantia vitiorum nutrix est. Ignorantia enim, quid sit culpa dignum non sentit. Iens assidue peccat. indoctus enim facile decipitur. Stultus in vitia cito dilabitur. Pru
Abbreviated transcription (Latin):
tuo ñ erit amicus: ꝙ ñ erit grã
bonis illiꝰ: Qui enĩ edunt panẽ
fatui: false lingue sc̃: Exore
fatui reꝓbabitur parabola: ñ
enĩ illam clic̃ intempore suo
Cor fatui quasi uas confractum:
& omnẽ sapientiam ñ tenebit.
Narratio fatui: quasi sarcina
in uia: Compedes in pedib stul¬

Expanded text:
it amicus, et non erit gratia in bonis illius . Qui enim edunt panem fatui, falsae linguae sunt . Ex ore fatui reprobabitur parabola, non enim illam dicet in tempore suo . Cor fatui quasi vas confractum, et omnem sapientiam non tenebit narratio . Narratio fatui quasi sarcina in via . Compedes in pedibus, stul
Abbreviated transcription (Latin):
ra. uiuet. Item dic̃: Quarus ñ
implet᷑ pecunia: & qui amat di¬
uitias. fructꝰ ñ capiet ex eis: It̾ũ¬
nicħ iniquiꝰ quam amare pecu¬
nias: hic & enĩ animam suam
dit aurum. atq argentum: Ñ
enclum: & ad dandum collecta:

Expanded text:
arus non impletur pecunia, et qui amat divitias, fructus non capiat ex eis. ihil est iniquius quam amare pecuniam: habet enim animam suam dit aurum atque argentum . Non endum, et ad dandum collecta.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas eiꝰ in his qui simpli¬
citer ambulant: Nugustinꝰ¬
dic̃: Omĩum enĩ erit in uolũ¬
tate: qd̃ unus qͥsq habebit
in retributione: Omne enu¬
opꝰ precedit uoluntas nr̃a:
dum cogitamꝰ qd̃ oꝑari de¬
nr̃m querit ds: nisi uolun¬
tatẽ bonam: Malum ꝓprii ar¬
bitrii: germinatio est uolun¬
tatis. Gregoriꝰ dic̃: Ante dei
namq oculos numqͣm ẽ ua¬
cua manꝰ amunere: si uo¬
tenebras ultionis: qui hic li¬
benter sustinuit tenebras uo¬
luptatis. uoluntas autẽ bo¬
na ẽ: sic aduersa alteriꝰ sĩc
nr̃a ꝑti mescere: nulli qd̃
tͥ iuste impendi desideras
denegare: necessitati ꝓximi
iuxta uires occurrere: s ꝓ¬
desse etiam ultra uires uelle:
Semꝑ in uidia. abona uo¬
luntate discordat: Ds̃ enĩ ꝑ
malas uoluntates aliorum: ĩ
aliis multa oꝑatur bona.
Ciprianꝰ dic̃: Nec excusat
oppressum necessitas crui¬
nis: ubi crunen ẽ uolunta

Expanded text:
 in iis qui simpliciter ambulant . AUGUSTINUS. Omnibus enim erit in voluntate quod unusquisque habebit in retributione. Omne opus praecedit voluntas nostra, dum cogitamus quod operari detrum quaerit Deus, nisi voluntatem bonam. Malum proprii arbitrii, germinatio est voluntatis. GREGORIUS. namque oculos nunquam est vacua manus a munere, si tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluntatis. Voluntas autem bona est, sic adversa alterius sicut nostra pertimescere: nulli quod tibi juste impendi desideras, denegare: necessitati proximi juxta vires occurrere, et prodesse etiam ultra vires velle. Semper invidia a bona voluntate discordat. Deus enim per multas voluntates aliorum in aliis multa operatur bona. CYPRIANUS. Nec excusat oppressum necessitas criminis, ubi crimen est volunta
Abbreviated transcription (Latin):
ulla ante principium
mundi fuisse tempo
tempus creatura: in princi¬
pio tamen mundi factum
esse credenclum ẽ. Ideo gͦ
principium dicit᷑: qd̃ ex ip¬
so cepit rerum unuersaꝵ
exordiũ. Nullum spacium
corporaliter habent tempora:
quia ante abscedunt pene.
quam ueniant: Ideoq in
reb nullus status ẽ tempo¬
rum: quia celerius creature
motu mutant᷑. Nec centum
anni unũ tempꝰ sr̃ nec unus
annus unum tempꝰ ẽ. nec imꝰ
mensis unũ tempꝰ ẽ. nec di¬
es nec hora: qͥa clum hec oĩa
particulis accecdunt suis &
clecedunt: quomͦ unum di¬
Utrũ sit p̾teritũ. futurum¬
ue tempꝰ sic̃ & presens: &. si
ẽ. scire oportet ubi est. S ad¬
uerte: qd̾ cuncta. & futura.
et preterita. et presentia. in
animo st̃ potius requirenda:
presentia contuendo: futu¬
ra expectando. S peramus
gͥ ad uenientia: intuem᷑ pre¬
sentia: recolimus transeun¬
tia. Hec ñ ita in deo sẽ: cui
De mundo.

Expanded text:
ulla ante principium mundi fuisse temportempus creatura, in principio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo principium dicitur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum diUtrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, et futura et praeterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in Deo sunt, cui De mundo.
Abbreviated transcription (Latin):
ntum letitiam cordis inlicare:
Non conuenit ei qͥ ad ꝑfectionẽ
nititur: iocare cum paruulis:
Esto in malicia paruulus: ꝙ uir
ꝑfectus in sensu. In quib clam te
exhibe senem: inquibdam infan¬
tẽ Iocus autẽ renussam efficit ani¬
ra: nec delicta sua pot᷑ ad memori¬
am reuocare:: ꝙ obliuiscens ea. ñ
se instigat ad penitentiam: Nul¬
lum habebit accessum cordis com¬
punctio: ubi fuerit ĩmoderatus
risus aut iocus
Lui. De honore

Expanded text:
ntum laetitiam mentis indica. ntum laetitiam mentis indica. Non convenit ei qui ad perfectionem nititur jocari cum puero. Et in laetitia parvulus, et vir perfectus in sensu. In quibusdam te exhibe senem, in quibusdam infantem. Jocus autem remissam efficit ani: et tum nec delicta sua potest ad memoriam revocare, et obliviscens ea, non se instigat ad poenitentiam. Nullum habebit accessum cordis compunctio, ubi fuerit immoderatus risus ac jocus. CAPUT LV. De honore
Abbreviated transcription (Latin):
tat in risu uocem suam: uir autẽ
sapiens uix tacite ridebit: Au¬
gustinꝰ dic̃. Letitia scł̃i uanitas:¬
ꝙ cum magna expectatione sꝑat᷑
ut ueniat: & ñ pot̃ teneri cum ue¬
nerit: Itẽ clic̃. Melior ẽ tristitia ĩ¬
iqͣ patientiᷤ: qͣm lecitiaũqͣ facientiᷤ.
moꝵ hilaritatiᷤ frontiᷤ tẽꝑaͭ. Si felici¬
tas eluceat. ñ sis iactans: si cala¬
mitas contigerit: pusillanimis
ñ existas: Qui temporalis ẽ in le¬
titia: ꝑhennis erit inpena. Grego¬
riꝰ dic̃: Presentia gaudia sequunt᷑
ꝑpetua lamenta:. Nemo & enĩ pot̃¬
& hic gaudere cum scło: & illic reg¬
nare tum dño. Si qua ẽ presentis
temporis letitia: ita ẽ agenda. ut
dicii recedat a memoria, Hysi¬
dorꝰ dic̃: Habeto temꝑamentũ ui
ꝓsꝑis: Mentẽ nec gaudio nec me¬
rore cõmutes: Et ad bona gͥ & ad
mala tempera cor tuumi: Hasiliꝰ¬
dic̃: Noli dissolutis labiĩs risum
ꝓferre:. Amentia namq ẽ cum
strepituridere: s subridendo tã¬

Expanded text:
tat vocem suam: vir autem sapiens vix tacite ridebit . AUGUSTINUS. Laetitia saeculi vanitas, cum magna exspectatione speratur ut veniat, et non potest teneri cum venerit. Melior est tristitia iniqua patientis, quam laetitia iniqua facientis. morum hilaritates frontis temperat. Si felicitas eluceat, non sis jactans; si calamitas contigerit, pusillanimis non existas. Qui temerarius est in laetitia, perennis erit in poena. GREGORIUS. Praesentia gaudia sequuntur perpetua lamenta. Nemo etenim potest et hic gaudere cum saeculo, et illic regnare cum Domino. Si qua est praesentis temporis laetitia, ita est agenda ut dicii recedat a memoria. ISIDORUS. Habeto temperamentum in prosperis: mentem nec gaudio nec moerore commutes. Et ad bona igitur et ad mala tempera cor tuum. BASILIUS. Noli dissolutis labiis risum proferre. Amentia namque est cum strepitu ridere, sed subridendo ta
Abbreviated transcription (Latin):
salubri compungit᷑: hoc ẽ memoria
p̾teritoꝵ facinoꝵ: recorclatio fut᷑aꝵ
penaꝵ: consideratio ꝑ egrinationis
sue. in huiꝰ uite miseria: desideri¬
um suꝑne patrie. quatenus ad enin
qmͣ totius ualeat ꝑuenire:. Qnͣdo
gͦ ista in corde hominis fiunt: scien
mano presentem: Iinde & in psalmo
dicit᷑: Ds̃ uitam meam annuntiaui

Expanded text:
memoria praeteritorum facinorum, recordatio futurarum poenarum, consideratio peregrinationis suae in hujus vitae miseria; desiderium supernae patriae, quatenus ad eam quantocius valeat pervenire. Quando ergo ista in corde hominis fiunt, sciendmano praesentem. Unde et in psalmo dicitur: Deus vitam meam nuntiavi
Abbreviated transcription (Latin):
ompunctio cordis: ex humi¬
litatis uirtute nascitur: De
compunctione confessio peccatoꝵ:
de confessione penitentia: de pe¬
nitentia uero. ꝓuenit delictoꝵ in¬
dulgentia: Compunctio cordis ẽ
humilitas mentis. cum lacrimis
et recordatione peccatoꝵ. & timo¬
re uidicii: Exgemino fonte com
tero dum desiderio eterne uite
suspirat:. Inde & ꝓpħa ait: Si¬
tiuit anima mea ad dm uiuum:¬

Expanded text:
ompunctio cordis ex humilitatis virtute nascitur; de compunctione confessio peccatorum; de confessione poenitentia; de poenitentia vera proveniet delictorum induhumilitas mentis cum lacrymis et recordatione peccatorum et timore judicii. Ex gemino fonte compt dum desiderio aeternae vitae suspirat. Unde et Propheta ait: Sitivit anima mea ad Deu
Abbreviated transcription (Latin):
Promissio in lulgentie qm habemꝰ
ã deo: lacrimas penitentie excitet
cordi nr̃o: Thesaurus desiderabilis
in corcle hominis: compunctionis
dulcedo: Anima hominis q̃ in ora¬
tione compungit᷑: ualde illi ꝓfi¬
cit ad salutem. Cum ꝑ orationem
xii. De confessione.

Expanded text:
entiae quam habemus a Deo, lacrymas poenitentiae excitat cordi nostro. Thesaurus desiderabilis in corde hominis, compunctionis dulcedo. Anima hominis quae in oratione compungitur, valde illi proficit ad salutem. Cum per orationem XII. De confessione.
Abbreviated transcription (Latin):
cãrum lectio scripturaꝵ:
diuine ẽ cognitio beatitudi¬
nuis: In his enĩ quasi in quodam
speculo homo seipsum consicdera¬
re pot̃: qualis sit. uł quo tenclat:
Lectio assidua purificat animã:
timorem incutit gehenne: ad gau¬
dia suꝑna cor instigat legentis:
Qui uult cum deo semꝑ ẽẽ. fre¬
quenter debet orare: frequent᷑¬
& legere:. Nam cum oramꝰ: ipsi
cum cło loquim᷑: Cum uͦ legimꝰ:
cłs nobiscũ loqͥtur. Geminum cõ¬
fert donum lectio scãrum scͥptu¬
raꝵ: siue qͥa intellectum mentis
erudit.⁊ seu qd̃ a mundi uanita¬
tib abstractum hominẽ. ad a¬
morem cłi ꝑduicit:. Labor honestꝰ
cdationẽ anime ꝓficit: Sic̃ enĩ
ex carnalib escis alitur caro: ita
ex diuinis eloquiis. interior ħo
nutrit᷑ ac pascitur.⁊ sicut psalmis¬
ta ait: Quam dulcia faucib meiꝰ
eloqͥa tua dñe: suꝑ mel & fauũ
ori meo: S ille beatissimus ẽ: qͥ
diuinas scripturas legens. u̾ba

Expanded text:
arum lectio Scripturarum divinae est cognitio beatitudinis. In his enim quasi in quodam speculo homo seipsum considerare potest, qualis sit, vel quo tendat. Lectio assidua purificat animam, timorem incutit gehennae, ad gaudia superna cor instigat legentis. Qui vult cum Deo semper esse, frequenter debet orare frequenter et legere. Nam cum oramus, ipsi cum Deo loquimur: cum vero legimus, Deus nobiscum loquitur. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum, sive quia intellectum mentis erudit, seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Labor honestusdationem animae proficit. Sicut enim ex carnalibus escis alitur caro, ita ex divinis eloquiis interior homo nutritur et pascitur, sicut Psalmista ait: Quam dulcia faucicibus meis eloquia tua, Domine! super mel et favum ori meo . Sed ille beatissimus est, qui divinas Scri