comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abantur et̾na. Sit̃ gͦ ille non uerꝰ sh̾c ñ illa t̾ra
ꝓmissionis u̾a s figa᷑ta : ĩ manna ñ cib u̾e telestis
moysi ne forte ⁊ aliq̃ figã s exp̾ssi sit ⁊ inuenerit¬
intelligendi ⁊ ad int̾renttum cominou̾it ⁊ peo¬
uocau̾it aĩm sõ enim ⁊ ptꝰ illam clubitatõem et
ptꝰ iram tłi ⁊ post minas mortis ⁊ ptꝰ remotõ¬
nem ab. introductõe ppłi in t̾ram ꝓmissionis ⁊
ut sit ei ẜuiat quo seruiuit moyses. ⁊ iͤ se
pollicetur tũ eo futmͣ. Q̾ modo tũ moyses e¬

Expanded text:
go ille non verus Jesus, nec illa terra promissionis vera, sed figurata: ita manna non cibus vere coelestis, Moysi? Ne forte et ibi aliqua figura expressa sit, et innueritintelligenti, et ad inquirendum commoverit et provocaverit animum. Video enim et post illam dubitationem, et post iram Dei, et post minas mortis, et post remotionem ab introductione populi in terram promissionis, ut sic ei serviat, quomodo servivit Moyses; et sic se pollicetur cum eo fut
Abbreviated transcription (Latin):
nu̾o qui baptizari disponunt c̾ilimus enim e¬
os adẽẽ tanto ad u̾bum stutliososus: qͣnto acd
indulgentiam uitinius. hos pͥmum paucis al¬
loqͥmur ut er igant m̃tes in spem. am̃t fĩ
qd̾ non sunt. oderint qd̾ fu̾nt. nouum ho¬
minem nascit᷑m iam uoto ꝯcipiant. qͥd quid
de uita p̾terita remordebat. qͥd qͥd augebat
ł̃ aicendum ł non dicend̾. non dubitent posse

Expanded text:
numero, qui baptizari disponunt credimus enim eos adesse tanto ad verbum studiosius, quanto ad indulgentiam vicinius, hos primum paucis alloquimur, ut erigant mentes in spem. Ament fieri quod non sunt, oderint quod fuerunt. Novum hominem nasciturum jam voto concipiant: quidquid de vita praeterita remordebat, quidquid angebat vel dicendum vel non dicendum, non dubitent po
Abbreviated transcription (Latin):
sionis resurrͦne tlarificatus magnus aꝑuit.
iam mons÷. Iam gͦ ÷ illa lubitatõ qrue nata
erat ad petram in monte moriatur. agnos¬
tant discipuli. sałm suam. reuotent spem su¬
am. Atcende truematłm moriat᷑ moyses ui
monte ñ iutret in t̾ram ꝓmissionis. Nolui¬
mus ibi clubitatõem moriatur ostendat no¬
bis eam xꝑc mori. trepidauit petrꝰ ⁊ nega¬
uit ter. petͣ enum erat xꝑc. resurrexit.
monis fc̃s ÷. fm̾auit ⁊ petrũ s morit᷑ du¬

Expanded text:
ione autem clarificatus magnus apparuit, jam mons est. Jam ergo illa dubitatio, quae nata erat ad petram, in monte moriatur. Agnoscant discipuli salutem suam, revocent spem suam. Attende quemadmodum moriatur imonte. Non intret in terram promissionis: nolumus ibi dubitationem; moriatur. Ostendat nobis eam Christus mori. Trepidavit Petrus: et negavit ter. Petra enim erat Christus. Resurrexit, mons factus est: firmavit et Petrum. Sed morit
Abbreviated transcription (Latin):
ligno ut ati deflu̾et. uirga enim ꝑcussa est
qͣi lign̾o non ferro nͥ qr trux ad xꝑm accessit uͭ uo¬
tib ⁊ intlłigentib. ñ intlłigentib illd̾ solum mãna
illa sola aqͣ ille tyb solus esurienti. ille potus sciti¬
enti . nͨ ille uͭ iste non credenti. credentieũ idem qui

Expanded text:
ligno, ut aqua deflueret: virga enim percussa est . Quare ligno, non ferro, nisi quia crux ad Christum tibus. Non intelligentibus autem, illud solum manna, illa sola aqua; ille cibus esurienti, potus iste sitienti; nec ille, nec iste credenti: credenti autem idem qui
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i eund̾ tibum spiritalem mandutau̾nt. eũ-¬
dem potum spiritalem bibu̾nt. erant enim
ibi qͥ mandutabant intelligebant. erant ibi
quib plus xꝑc in corde qͣm manna ĩ ore sapi
dispensaret. ⁊ qr illo tꝑr ĩ tlispensari deb̾ent
tlausa p̾sentium. aꝑta futõꝵ. Breuit᷑ gͦ dix¬

Expanded text:
uit, eumdem cibum spiritualem manducaverunt, et eumdem potum spiritualem biberunt. Erant enim ibi qui quod manducabant, intelligebant: erant ibi quibus plus Christus in corde, quam manna in ore sapiedispensaret, et quia illo tempore ita dispensari deberent clausa praesentium, aperta fut
Abbreviated transcription (Latin):
Ox pñitentis ꝯgnostit᷑ in uͥbis quibus
mone ad nr̃am caritatem nos p̾paremꝰ hu¬
it nobis ẽẽ tractand̾ dño imꝑante cognosci¬
mus : uolebamꝰ enim hocdierna die nos ini
minatõe ꝑmitt̾e scientes qͣm hũtidantes
epastolas ceꝑitis. s qr salubͥter trd̾ apponi᷑
accipitis cotilie młtum esuritis : p̾stet gͦ
añs ip̃e tłs ñr ⁊ nobis pursum suffitien¬
tiam ⁊ uobis utilem autdientiam. n enĩ
ignoramus ẽẽ seruiendum bone ⁊ utili ⁊¬

Expanded text:
ox poenitentis agnoscitur in verbis quibus monem ad vestram Charitatem non praepararemus, hinc nobis esse tractandum Domino imperanto cognovimmittere, scientes quam abundantes epulas ceperitis. Sed quia salubriter quod apponitur accipitis, quotidie multum esuritis. Praestet ergo Dominus ipse Deus noster, et nobis virium sufficientiam, et vobis utilem audientiam. Neque enim ignoramus, esse serviendum bonae vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
tis.qrͣ tlubitauit q̃n lignũ petre ꝓpinqua¬
uit tum mortis sue genis .i. crucem ip̃am
ꝓnuntiaret sħ̾t ip̃e petrus expauit clitẽs¬
illi. Absit a te tlñe non erit. hoc clubitas qr¬
uit ab eis unde loqrent᷑. Mutant᷑ illi qr so¬
lus ignorat qd̾ in eo fcm fu̾at qui q̃rebat.

Expanded text:
 dubitavit? Quia lignum petrae propinquavit. Cum mortis suae genus, id est, crucem ipsam praenuntiaret Dominus, ipse Petrus expavit: Absit a te, Domine, non erit hoc . Dubitas, qvit ab eis unde loquerentur. Mirantur illi, quia solus ignorat quod in eo factum fuerat qui quaerebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Uideamus ⁊ hnͣc. astende in montem ilo
⁊ more per mortem corporalem moy fi¬
gurata est mors ipsius dubitationis. s
in moute. O mira iusticia hoc exponit c̾ce
intellectum gͣnto dulcius qm mauna ad pe¬
tm nata ÷ stubetatõ in monte mortua ⁊ tfido¬

Expanded text:
ideamus et hanc: Ascende in montem, et morere. Per mortem corporalem Moysi figurata est mors ipsius dubitationis; sed in monte. O mira mysteria! Hoc certe expositum et intellectum, quanto dulcius quam manna? Ad petram nata est dubitatio, in monte mortua est
Abbreviated transcription (Latin):
figas mñs fuisse ⁊ obscã erant om̃ia. quis
eulleret in figa ista figãꝵ. qͥs aꝑiret. quis
adistut̾e aude̾t in quibdam .q. dumetis den¬
sissimis ⁊ cͣssa umbͣ lum̃ atcendit. petraĩ
manna. B enim ñ exposuit ⁊ s petͣ tͥ eẽt

Expanded text:
 erant omnia. Quis evolveret involucra ista figurarum? quis aperiret? quis discutere auderet? In quibusdam quasi dumetis densissimis et crassa umbra lumen accendit: Petra, imanna. Haec enim non exposuit, sed petra quid esset
Abbreviated transcription (Latin):
ioqͣtur gentib q̃ stẏrpem carnis ex abrahe ge¬
nere ñ ducebant. filii aũ erant ñ nascendo: sed
ymitando. Abrogat᷑ enim ⁊ alienat᷑ a ꝑfilic
pr̃ abraham qñ eis dñs ilic̃. Si filii abrahe
eẽtis: ftã abrahe face̾tis. ⁊ ut male arbores
de abrahe prnitate głantes eradicarentur

Expanded text:
loquatur Gentibus, quae stirpem carnis ex Abrahae genere non ducebant. Filii enim erant, non nascendo, sed imitando. Abrogatur autem et alienatur a perfidis pater Abraham, quando eis Dominus dicit, Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis . Et ut malae arbores de Abrahae paternitate gloriantes eradicarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
cius est. ⁊ noticia mentis se scientis ⁊
amantis in mente atz in amore eius ÷
qr scientem se amat: ⁊ amantem se no¬
uit. Ac ꝑ hoc bina in singłis. qr mens
que se nouit ⁊ amat : tum sua noticia
est in amore ⁊ tum suo amore in noti¬
tia. Amor q ip̃e ⁊ noticia simul sunt
in mente que se amat ⁊ nouit. Tota uͦ
n totis quemad̾m sent iam supͣ osten¬
tlimus. cumr se tota meus amat ⁊ to¬
tam nouit. ⁊ totum amorem suũ no¬
uit: totam q amat noticiam suatu.
qñ tria ista ad se ip̃a ꝑscã sunt ¶Mli¬
ro ita modo tͥa ista inseꝑabilia sunt
a semet ip̃is. ⁊ tñ eoꝵ singulum. qͥdq
substantia est: ⁊ simul omia una tum¬

Expanded text:
ejus est; et notitia mentis se scientis et ejus est; et notitia mentis se scientis et amantis in mente atque in amore ejus est, quia scientem se amat, et amantem se novit. Ac per hoc et bina in singulis, quia mens quae se novit et amat, cum sua notitia est in amore, et cum suo amore in notitia: amor quoque ipse et notitia simul sunt in mente, quae se amat et novit. Tota vero in totis quemadmodum sint, jam supra ostendimus, cum se totam mens amat, et totam novit, et totum amorem suum novit, totamque amat notitiam suam, quando tria ista ad se ipsa perfecta sunt. Miro itaque modo tria ista inseparabilia sunt a semetipsis, et tamen eorum singulum quodque substantia est, et simul omnia una su
Abbreviated transcription (Latin):
tum se nouit mens ⁊ amat se:⁊
ullã commixtione confundr: qͣmius ⁊
singula sint in se ip̃is. ⁊ inuicem tota
in totis ⁊ siue singla in binis siue bina
in singulis. Itar om̃ia in om̃ib. Nam ⁊
mens est utiq in se ip̃a: qm ad se ipsam
mens dr᷑ qͣlnuis noscens uł nota uel
noscibilis ad suam noticiam relatiue
dicat᷑. a mãs quo ⁊ amata uel amabił
acl amorem refa̾tur quo se aniat. Et no¬
ticiꝰ qͣmus refa̾tur ad mentem cog-¬
uoscenteni uł cognitam ⁊ tñ ⁊ ad se ip̃am
nota ⁊ noscens ddrͣ. Non enim sͥ est incog-¬
nita noticia: qua se mens ip̃a cognoscit.
lio: nͥ amore amar potest .i. se ip̃o. Ita st̃
hec singula in se ip̃is. In alternis autẽ
ita sunt. qr ⁊ mens amans in amore ẽ:
⁊ amor in amantis noticia ⁊ notitia in
mente noscente. Singła in binis ita st̃
qr mens que se nouit ⁊ amat in amo¬
re ⁊ noticia sua est. ⁊ amor amantis
nientis. sese q scientis in m̃te noticiaq

Expanded text:
um se novit mens et amat se, nulla commixtione confunditur: quamvis et singula sint in semetipsis, et invicem tota in totis, sive singula in binis, sive bina in singulis. Itaque omnia in omnibus. Nam et mens est utique in se ipsa, quoniam ad se ipsam mens dicitur: quamvis noscens, vel nota, vel noscibilis ad suam notitiam relative dicatur; amans quoque et amata vel amabilis ad amorem referatur, quo se amat. Et notitia quamvis referatur ad mentem cognoscentem vel cognitam, tamen et ad se ipsam nota et noscens dicitur: non enim sibi est incognita notitia, qua se mens ipsa cognoscit. lio nisi amore amari potest, id est se ipso. Ita sunt haec singula in se ipsis. In alternis autem ita sunt, quia et mens amans in amore est, et amor in amantis notitia, et notitia in mente noscente. Singula in binis ita sunt, quia mens quae se novit et amat, in amore et notitia sua est; et amor amantis mentis seseque scientis, in mente notitiaque
Abbreviated transcription (Latin):
a dñi sꝑit. Speculantes dix̃ ꝑ speculum
uidentes. non de specula ꝓspicientes qł
in g̾ca lingua non est ambiguuũ: uisdeĩ
latinam tnͣs late st̃ apłice litt̾e. Ibt quip¬
pe speculum il apparent ymagines rerũ

Expanded text:
 Spiritu . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines re
Abbreviated transcription (Latin):
dem non d uelars capud: cũ sit ymago
⁊ gła dei. Q natã in reb ta̾tis excellẽti¬
sima tũ a fito t̾atore ab impietate itistifi¬
catur: a deformi forma. For mosam trãs¬
formatur in for̃m. Est quippe ⁊ in ip̃a ĩ¬
pietate qͣntomagis dampnabile uitur.
tanto cͥcius laudabiles uatã. E pp̃ hoc ⁊̃
in głani iustificatõnis. Qͣuis possit ⁊ hoc ÷
aliis mõis intelligi qtł acłn est. De gloria ĩ
ei crimus. qm̃ uidebimus eum sicuti est.
Q d enini adunxit. Tanqͣm a dñi spu. os¬
rendit grã dei nobis confit̾i tam optabilis
transformatõnis bonum.

Expanded text:
m non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius nain gloriam justificationis. Quamvis possit hoc et aliis modis intelligi quod dictum est, de gloria in ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Quod vero adjunxit, tanquam a Domini Spiritu; ostendit gratia Dei nobis conferri tam optabilis transformationis bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
In candemi ymaginem tñsformamur: uti¬
q ymaginem ti uult intelligi. Eandemq
dicens istam ip̃am .s. il est quam specula¬
titt sit ymago ⁊ gła dei. De quib uerba
iam in libro duodecimo tlisseruimus. Tns¬
formam᷑ gͥ tlixit. De forma in forͣin mita¬
mut : at tnͣsimuo de forma obscã in foe̾m

Expanded text:
in eamdem imaginem transformamur, utique imaginem Dei vult intelligi, eamdem dicens istam ipsam scilicet, id est, quam specula sit imago et gloria Dei : de quibus verbis jam in libro duodecimo disseruimus. Transformamur ergo dicit, de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam
Abbreviated transcription (Latin):
tis. s hec om̃ia hõi sunt ex illa mortis dãp¬
natõe uenientiũ . Nam si non ÷ pena ho¬
minis s nataͣ᷑. nulla ista pcc̃a surt. Si enĩ
non recedi᷑ ab eo modo truo natałr̾ scũs est
ita ut melius cẽ non possit: ea true d facit
pot̾ate ut boitus sit. stue non uidendo tͣ¬
lis ẽẽ debeat: siue uidendo ⁊ non ualendo
cẽ qualem deb̾e se ẽẽ uidet. ¶ Penam istã
ẽẽ quis dibitat: Om̃is añ pena si uesta est:

Expanded text:
atis? sed haec omnia hominum sunt ex illa mortis damatis? sed haec omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis tam multa de pcc̃o ⁊ uoluntate libe¬
in dc̃a sunt . S si laboriosum ÷ omĩa manda¬
re memorie : hoc breuissim̃ tene guecont
sta cã ÷ uoluntatis. Si nõ ei potest resisti. si¬
ne ꝓcc̃o ei credi᷑. Mi aũ pot̃ : non et cedatur ⁊
non peccabr̃. An forte fallit tautñ: gͦ ta ue¬
at ne falłt. An tanta falla ÷: ut cau̾i om̃i¬
no non possec. Mi ita ÷: nlla̾ pct̃a sũt. Qͥs
enim peitat in eo ꝙ ullo modo cau̾i potest.¬
p̾eccatur aũ: cau̾i gͥ pot̾. R tañ t̾ ꝑ ig¬
norantiam fcã quedam inꝓꝓbantur: ⁊ cor¬
pigenda nuidicant᷑. Mic in diuinis auctore¬
tatib legimts. Ait enim apłs. Nr̃am ose
Dlicta iuuentutis mee: ⁊ ignorantie mee
iam uñ sunt ille uoces. Non enim qd̾ nolo
facio bonum: l ꝙ uolo malum ħ ago. ⁊ a¬
lutd̃ uelle adiatet mͥ. ꝑ fit̾e aũ bonum nõ¬
muenio. R illud. Caro contupiscit adu̾sus
sꝑm: ⁊ sꝑc aclu̾sus tarnet. Hec enim ĩui¬
tem adu̾santur: ut non ta que itultis fati¬

Expanded text:
a nobis tam multa de peccato et voluntate libera dicta sunt. Sed si laboriosum est omnia mandare memoriae, hoc brevissimum tene. Quaecumque ista causa est voluntatis, si non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incautum? Ergo caveat ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri omnino non possit? Si ita est, nulla peccata sunt. Quis enim peccat in eo quod nullo modo caignorantiam facta quaedam improbantur, et corrigenda judicantur, sicut in divinis auctoritatibus legimus: ait enim Apostolus, MiserDelicta juventutis et ignorantiae meae Nam unde sunt illae voces, « Non enim quod volo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago; et illud: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; et illud: caro concupiscit aduersus aduersus carnem. haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faci
Abbreviated transcription (Latin):
fideles tłi si possent ad fua falsa tͣcluce¬
rent. ¶ Deus aũ ꝑ nescientes id egit
ut u̾itas undiq resonaret fidelib in ad¬
uitoriuim: impiis in testimonium¬

Expanded text:
fideles Dei, si possent, ad sua falsa traducerent. Deus autem per nescientes id egit, ut veritas undique resonaret, fidelibus in adjutorium, impiis in testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
ge uisa ueĩentia nuntient᷑ ꝓ atuto sen¬
su uidentiũ. qd̾ cum faciũt aerie p̾ates
diuinate credunt᷑ : tanq̃m si quisꝙͣ de
montis u̾tice aliquem longe uideat ite¬
nientem. ⁊ ꝓxime in campo hĩtantib
añ nuntiet : an ab angłis sc̃is. quibus

Expanded text:
uto sensu videntium, quod cum faciunt aereae potestates divinare creduntur; tanquam si quisquam de montis vertice aliquem longe videat venientem, et proxime in campo habitantibus aute nuntiet: an ab Angelis sanctis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m forte ꝑimere uult incendio an p̾tipicio:
re uͥa nam ⁊ uritur trui in ochio manet. O
qui fuͣgit ꝓpositum : in p̾ceptis ruit. S uos
me in hc tlifficultate consilii facile expeditis
cum deuade seqͥmini ⁊ qͣtenus hoc accipi ip̃m
uelitis qd̾ appellatis ir r̾re aꝑiendo subiungi¬
tis p̾sertin si electõis irrͦritas adeo inuoluta t̃¬
⁊ intorta : ut licet de ea coram deo non ilubitet᷑
coram homnub tatũ aut uix aut nlla̾tenus
conuntatur. Uenit nt̃ quo in m̃tem sapien

Expanded text:
ipsum forte perimere vult, incendio, an praecipitio. ipsum forte perimere vult, incendio, an praecipitio. Revera namque et uritur qui in odio manet; et qui frangit propositum, in praeceps ruit. Sed vos me in hac difficultate consilii facile expeditis, cum deinde sequimini; et quatenus accipi hoc ipsum velitis quod appellatis irregulare, aperiendo subjungitis: praesertim si electionis irregularitas adeo involuta sit et intorta, ut licet de ea coram Deo non dubitetur, coram hominibus tamen, aut vix, aut nullatenus convincatur. Venit nunc quoque in mentem
Abbreviated transcription (Latin):
citari ampluis ⁊ clicitis. Ꝙͥ si non potest nͥ
cum rancore ꝑpetuo aĩ ibidem man̾e obrumꝰ
nem. Subit aĩo tiunt illud de euͣngłio ꝙ de
contugii lege docenti cdiscipulis itño Rende¬
runt. Si ita ÷ inqͥunt non expedit nube
magne re u̾a angustie si tetiu̾it exosam nll
onerosius. Si dimiserit inuitam⁊ nil xͥanꝰ
Innon simili ncc̃itate constngitur quina
teser̾e̾ ualet lotum ne fnͣgat uotum noc ma¬
nere in loco nͨ tum rantor uiuat ⁊ uitam ꝑ¬
tdatꝰ Q̾ conslilam huic ut idiscedat: ñ licec
pp̃ ꝓfessionem. Ut stet p̃p̃ rancorem non epe¬
tlit. Duo m eqrue intonuenientia eq̃ ꝑichõsa
ꝓponitis ut quidqruid sendero uobis minime ꝓ¬
sit. Q̾ritis nempe qͥd e duob monacho tutꝰ
sit resid̾e in pͥmo monast̾i̾o sub i r̾riter elc̃o
tum rancore: an adquiescius uiuendũ altas
migͣre. Qdo quidem secus accipio qͣm si requ¬
rar qrua nam morte ꝑire. Consulam eũ qui se

Expanded text:
citari, et dicitis: Quid si non potest nisi citari, et dicitis: Quid si non potest nisi cum rancore perpetuo animi, ibidem manere, ob minem? Subit animo nunc illud de Evangelio, quod de conjugii lege docenti discipuli Domino responderunt: Si ita est inquiunt, non expedit nubere . Magnae revera angustiae. Si tenuerit exosam, nihil onerosius: si dimiserit invitam, nihil inchristianius. Annon simili necessitate constringitur qui nec deserere valet locum, ne frangat votum; nec manere in loco, ne cum rancore vivat, et vitam perdat? Quid consulam huic? Ut discedat? Non licet propter professionem. Ut stet? Propter rancorem non expedit. Duo mihi aeque inconvenientia, aeque periculosa proponitis, ut quidquid respondero, vobis minime prosit. Quaeritis nempe qui de duobus monacho tutius sit, residere in proprio monasterio sub irregulariter electo cum rancore, an ad quietius vivendum alio migrare. Quod quidem haud secus accipio, quam si requiratis, quanam morte perire consulam eum qui se
Abbreviated transcription (Latin):
D quo uobis insinuari p̾tamini. au abbatio
mutatio monast̾ium suum mutare uolentib
monachis in aliquo pathrocinetur hoc ÷ siue
morte uł depositõe prelati plus alitͥd lib̾tatis
subilitis relaxetur quo utiq licentius possint
co articulo temꝑis migͣre truo nolu̾it. alt̾o ude
⁊enim sponsio ꝓfessionis qñ ex more fit ĩ ora¬
torio de alb̾to uita non sumit t̾minum⁊ s dep̾¬
sentia testimonium. ꝓfitenti ita modus sic
sua uita non aliena atcendat. Deniq qͥl inde le¬
gis lator ip̃e non solum senserit s ⁊ tratdułit.
deo se sciat dampnanibum quem trridet Itẽ
dicit ꝙ nͨ sui iam cors nouimꝰ hĩturus sit po¬
testatem. ⁊ item ꝑseu̾antes ait in monast̾io
us ad mortem. saluis gͥ exꝑ exceptoib truos
suꝑior adisputatõ ꝑstinxit de cet̾o nlla: litet
octone monacho locum cui ꝓfessus ÷ cͥta mor¬
tem suam desere̾ suo ilum taxat arbit̾o: alo¬
mam fidem iritam fatit. S uos ꝑgitis sus¬

Expanded text:
d quoque vobis insinuari precamini, an abbatis mutatio monasterium suum mutare volentibus monachis in aliquo patrocinetur; hoc est, si in morte vel depositione praelati plus aliquid libertatis subditis relaxetur, quo utique licentius possint eo articulo temporis migrare quo voluerint, altero necdum Etenim sponsio professionis quando ex more fit in oratorio, de abbatis vita non sumit terminum, sed de praesentia testimonium. Profitenti itaque modus sit sua vita, non aliena. Attendat denique quid inde Legislator ipse non solum senserit, sed et tradiderDeo se sciat damnandum quem irridet . » Item dicit, quod nec sui jam corporis Novitius habiturus sit potestatem; et item, « Perseverantes, » ait, « in monasterio usque ad mortem . » Salvis igitur exceptionibus, quas superior disputatio perstrinxit, de caetero nulla liceat occasione monacho locum, cui professus est, citra suam mortem deserere; suo duntaxat arbitrio. Aliomam fidem irritam facit. 56. Sed vos pergitis
Abbreviated transcription (Latin):
nam illusionem accipite breue consiliũquxͣ
tur qd̾ pene oblitus fu̾am puto satis esse
responsum suꝑius tum de loci stabilitate dis¬
cputatum est ⁊ non ÷ ncc̃e ut reit̾em. t¬
Rct̾mitto ⁊ altqua de canonib quemu
uos requiritis quoniam taltum nostͣ
non refert qui monachi sumus: cum quia ĩ
libris canlem ipsi facile reꝑire potestis si q̃¬
rere non grauamini.

Expanded text:
urnam illusionem, accipite breve consilium. Juxta itentur quod pene oblitus fueram puto satis esse responsum superius, cum de loci stabilitate disputatum est, et non est necesse ut repetam. Praetermitto et aliqua de canonibus quae vos requiritis; tum quoniam talium nostra non refert qui monachi sumus; tum quia in libris eadem ipsi facile reperire potestis, si quaerere non gravemini.
Abbreviated transcription (Latin):
in bonis desileriũ enis. bonis uimu¬
tabilib ip̃a tͥnitate .ẜ. deo suo tꝰ ymago
est. W̾ ne uspiam deĩceps itioletur: e¬
rit in abscondito uultus eiꝰ. tanta ub̾¬
tate eiꝰ impleta : ut eam nunquam de¬
lectape pectare delectet.
tat qm̃ misera ÷: ⁊ beata eẽ desuderat:
Nec ob aliud fi̾ sꝑat hoc posse: nͥ qr est
mutabilius. Nam si mutabilis ñ essit:
sit̃ ex beata misera : sic ex misera bãta
eẽ non posset. R qͥd cam feciss miscei
sub om̃ipotent ⁊ bono dño iͥ pcc̃m

Expanded text:
in bonis desiderium ejus , bonis immutabilibus, ipsa Trinitate Deo suo cujus imago est: et ne uspiam deinceps violetur, erit in abscondito vultus ejus , tanta ubertate ejus impleta, ut eam nunquam peccare delectet. tat, quoniam misera est, et beata esse desiderat: nec ob aliud fieri sperat hoc posse, nisi quia est mutabilis. Nam si mutabilis non esset, sicut ex beata misera, sic ex misera beata esse non posset. Et quid eam fecisset miseram sub omnipotente et bono Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
ti non potest dilectissime fili
laurenti qnͣtum tua eruclitio¬
ne delecter qnͣtumq te tupiã
ẽẽ sapientem : non ex eoꝵ numero de qui¬
b licitur. ubi sapiens: ubi scriba : ubi
conqͥsitor huis seculis Noune stultam
fecit cleus sapĩam huius mundis sed ex

Expanded text:
i non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ! sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾is humani tui liberatõem łs reg¬
num q ꝓmisit et̾num: Nunqͥd m̾itis
oꝑm suoꝵ reꝑari potest : absit. ¶ Ed
fu̾it a ꝑditõe liberatus : Nunqͥd libero
arbitͥo male utens hõ: ⁊ sc ꝑdidit ⁊̃ ip̃m
Gitut eĩm qui se occidit: utiq iuuendo
se occidit. s se occidendo ñ uiuit : nec se
ip̃m pot̾it resussitare cum occicłit. Ita
cum lib̾o petcarecur arbitͥo: uictore pcc̃o
amissum ÷ libeꝵ arbitͥum. a quo enim
qͥs demidtus ÷: huic ⁊ seruus allidus ẽ
¶ Pecri c̾te apłi est ista sñia que cum u̾a
tatem libenter facit : ac ꝑ ħ ad peccan¬
ilum liber est. qui ꝑcc̃i seruus est: un¬
de ad iuste faciendum liber non erit.
Ipsa est u̾a lib̾tas pp̃ recti fc̃i letitiam sił¬
ad bñfaciendum ista lib̾tas unde erit ho¬
mini adlicto ⁊ uendito nͥ redinat tꝰ ĩuox¬
est. Si uos filiꝰ liberau̾it : tunt u̾e liber:
critis. quod anteqͣm fieri in homine in¬
cipiat: quomodo qͥsqm̃ de libero arbitrio

Expanded text:
is humani, cui liberationem Deus regnumque promisit aeternum, numquid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid fuerit a perditione liberatus? Numquid libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio, victore peccato amissum est liberum arbitrium; A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est . Petri certe apostoli est ista sententia: quae cum vera tatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, Ipsa est vera libertas + propter recte faciead bene faciendum ista libertas unde erit homini addicto et vendito, nisi redimat iest: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
lis in ciuitate. ꝑiculis in deserco. ꝑiculis ex gẽ¬
tib. ꝑiculis in falsis fratrib. scio qr iloletis.¬
S miquid a trius qͣm ego scio. tr contur ba
us est non ex uobis ignoscat dolor nr̃: tꝑ nõ
dicare conatus sum ut si fieri possit hoc ma¬
lum uet uitandum. nec legetur. nec in nos¬
⁊ram noticiam profe̾ntur ubi infruttuose
occusiarentur. firmi: ⁊ ꝑculose tur barentur
doceat uos. ⁊ mitiget a tlieb malis donec fo¬
tliatur pcc̃ori fouea. Audeo non uullos ur̃m
hinc ampluis contͥstari qͣm de lapsu illoꝵ du¬
oꝵ dyaconorum qui de ꝑte donati uen̾at¬
qui tantͣm tliscipline ꝓculiam iusulta uetãt
uelud głantes de nobis ꝙ ex nostra iliscipli¬
na nichil tale in tli̾tis exilitisset. ꝙ quitonz
fetistis fateor uobis non bñ fetutis. ecce do¬
tuit uos tłs. Ut qui gloriatur : in tlomino
glorietur. Nec obicietis heretitis nisi qr nõ

Expanded text:
lis in ciuitate, periculis in deserto, periculis ex genlis in ciuitate, periculis in deserto, periculis ex gentibus, periculis in falsis fratribus. scio, quised numquid acrius quam ego? Scio quia conturbatius est. Non ex vobis increscat dolor noster, quiacavere conatus sum, ut si fieri posset, hoc malum nec vitandum negligeretur, nec in vestram notitiam perferretur, ubi infructuose cruciarentur firmi, et periculose turbarentur doceat uos et mitiget a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fouea. Audio nonnullos uestrum hinc amplius contristari, quod de lapsu duorum illorum diaconorum, qui ex parte Donati uenerant, tamquam disciplinae Proculiani insultauerunt uelut gloriantes de nobis, quod ex nostra disciplina nihil tale in clericis extitisset. quod quicumque fecistis, fateor uobis. non bene fecistis. ecce docuit uos deus, ut, qui gloriatur, in domino glorietur. nec obiciatis haereticis, nisi quia non
Abbreviated transcription (Latin):
liud sedent ⁊ quid aliud taptant nisi ut unꝰ¬
quisq episcopus uł cleritus uł monathꝰł
sancta moniał cecid̾it : om̃es tales eẽ tredãt.
iactent. contendant. s non om̃s posse ma
ta inuenitur adult̾a uet ꝓicuint uxores
suas net atcusant matres suas cum aũ de
alquib qui fcm nomen profitentur aliqͥd
triminis uł falsi sonu̾it uł ueri patuerit
instant. satagunt. ambiunt. ut de omnib
credatut. Hoc gͦ de ur̃is dolorib suanitatẽ
sue male lingue captantes facile eit ut illoᷤ
canib comparemꝰ si forte in malo intellu¬
gendi sunt qui lingebant uuln̾a illius pau¬
ꝑis qui ante iquuam iliuitis iaceba quõq
ueniret ad requiem sinus abrahe labori-¬
osa ⁊ t̾ iuidigna tollerabat. Uos me noli¬
te apꝰ truciare qui aliquem spem habetis
ad tłm. uos nolite ipsa uuluera que ip̃i lingunt
multiplitare. nos ꝓ quib ꝑiclitamur. omni ho¬
ra hũtes foris prunas. intus timores. pericu¬

Expanded text:
liud sedent isti et quid aliud captant, nisi ut, quisliud sedent isti et quid aliud captant, nisi ut, quisquis episcopus uel clericus uel monachus uel sanctimonialis ceciderit, omnes tales esse credant, iactent. contendant, sed non omnes posse manta inuenitur adultera, nec proiciunt uxores suas nec accusant matres suas; cum autem de aliquibus. qui sanctum nomen profitentur, aliquid criminis uel falsi sonuerit uel ueri patuerit, instant, satagunt, ambiunt, ut de omnibus hoc credatur. hos ergo de nostris doloribus suauitatem suae malae linguae captantes facile est ut illis canibus comparemus, si forte in malo intellegendi sunt, qui lingebant uulnera pauperis illius, qui ante ianuam diuitis iacebat et, quousque ueniret ad requiem sinus Abrahae, laboriosa et indigna omnia tolerabat. Vos me nolite amplius cruciare. qui aliquam spem habetis deum. uos nolite ipsa uulnera, quae illi lingunt, multiplicare, uos, pro quibus periclitamur omni hora habentes foris pugnas, intus timores pericu
Abbreviated transcription (Latin):
ta tenebraꝵ ⁊ manifestabit cogitatões tord̾.
⁊ tunt laus erit unituiq a deo. ⁊ item slluo
quod sc̃ptum ℥. Q manifesta sunt uobis.
trux aũ occulta sunt tlño deo nr̃o. manifestũ
est quidem tꝓ in ista ecc̃a non accidunt siuegͣ¬
ui tristitia sc̃oꝵ at fidelium. Utrum tamen
consoletut uos qui tuncta p̾thixit. at ut ha¬
bundantia inituitatis non refgͥescamus. sed
usq in finem ꝑseu̾emus: ut salui ẽe possumꝰ
admonuit. Nam tr̃ntum ad me attinet. ⁊ siz
cruciatus meos defitrendo uł in suspitõnib
falsis. uł in ptc̃is alienis. Nolite obsetro uos
ne ilicam de uobis. R suꝑ dolorem uulnerũ
meoꝵ acllid̾unt. Nam illi qui gaudent de alis
dolorib nr̃is de quib in ꝑsona corꝑis xꝑi
tanto autem p̾cdtm ÷. Adu̾sus me itisulta¬
bunt qui sedebant in porta: ⁊ in me psal¬
lebant qui bibebant uinum. Ualde tolla̾bi¬
lius sustmetur ꝓ quib tam̃ ⁊̃ ip̃is orare⁊
bonum eis uade cidicimus. ad quid enim a-¬

Expanded text:
nifestabit cogitationes cordis et tunc laus erit unicuique a deo. et item illud, quod scriptum est: Quae manifesta sunt, uobis; quae autem occulta sunt, domino deo uestro. Manifestum est quidem, quia ista in ecclesia non accidunt sine graui tristitia sanctorum atque fidelium; uerum tamen consoletur nos, qui cuncta praedixit atque, ut abundantia iniquitatis non refusque in finem perseveremus, ut salvi esse possimus, admonuit. Nam quantum ad me attinet, si estcruciatus meos, deficiendo vel in suspicionibus falsis, vel in peccatis alienis. Nolite, obsecro vos, ne dicam de vobis: Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Nam illi qui gaudent de istis doloribus nostris, de quibus in persona corporis Christi tanto ante praedictum est: Aduersus me insultabant, qui sedebant in porta, et in me psallebant, qui bibebant uinum. ualde tolerabilius sustinentur; pro quibus tamen etiam ipsis orare et bonum eis uelle didicimus. ad quid enim a
Abbreviated transcription (Latin):
amore cõnnigit: ut ⁊̾ se eẽ aliqͥd huius¬
modi existimet Nta en̾ini cõformat᷑ eis
quodamiũ non nł existenło ⁊ s putando.
Nion quo se ymaginem putet ⁊ s oumni¬
no Elud ip̃m tuiꝰ ymaginem
secum ħt. Uiget quippe in ea tuditiũ
disc̾enendi corꝰ quod foris relinquit ab
ymagine tm de illo secum g̾i̾t: nist cũ
ita exp̾muntur cedem ymagines. tan¬
qͣm foris sentiantur: noni initus cogi¬
tentur. Sic dormmientib aut fentibus
aut in aliqua extasi actiłe̾ solet. Cum ita

Expanded text:
amore conjungit, ut etiam se esse aliquid hujusmodi existimet. Ita enim conformatur eis quodam modo, non id existendo, sed putando: non quo se imaginem putet; sed omnino illud ipsum cujus imaginem secum habet. Viget quippe in ea judicium discernendi corpus quod foris relinquit, ab imagine quam de illo secum gerit: nisi cum ita exprimuntur eaedem imagines tanquam foris sentiantur, non intus cogitentur, sicut dormientibus, aut furentibus, aut in aliqua ecstasi accidere solet. CA
Abbreviated transcription (Latin):
Non sõlum gͦ qui ilat esurienti cibũ.
Sitienti potum. iudo uestimentũ. ꝑe¬
gͥnanti hospicium. Fugienti latibulñ.
Egro uel induso uisitatõnem. Captiuo
redemptõuem. Debili subuectioneni.
Ceco deductionemi. Tristi consolationem ĩi
sano medelam erranti uiam. deliranti cõsi¬
potestas datur uł cohiercet aliq̃ aliscipli¬
na. ⁊ tam̃ pcc̃m eius quo ab illo lesues
Qut offensus est cdinintit ex corde: uel
orat ut ei diniitaatur. non solun ii eo
ripit. ⁊ aliqua em̃datoria pena pledit
enum bona p̾stantur inuitis ⁊ qñ eoꝵ
consulitur utilitati non uolũtati. qui¬
a ip̃i sibi ẽẽ inueniuntur inimici. dmi¬
ci u̾o eoꝵ potius illi quos inimitos esse¬
putant ⁊ redlunt errando mala pro
bonis: cun recłłe mala banus non de¬

Expanded text:
non solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegro vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliranti consipotestas datur, vel coercet aliqua disciplina, » et tamen peccatum ejus, quo ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo corripit, et aliqua emendatorienim bona praestantur injustis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati, qua ipsi sibi inveniuntur esse inimici; amici vero eorum potius illi quos inimicos putant, et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala Christianus non de
Abbreviated transcription (Latin):
caste ꝓc̾andi: ⁊ si enim t᷑upe est libulinose
uti uł m̾m̾io: honestum tam̃ est nolle mis¬
teri nͥ marito. ⁊ non pati nͥ de marito. Sñt
it̾m uiri us ado̾ incontinentes: ut coniu¬
gib graundis non parcant. Qͥ quid gͦ int̾
se coniugati immodestum. inu̾econdum. sor¬
idlidum gerũt ÷ uicium ÷ hominum nõ tul¬
pa nuptiaꝵ. Iam in ip̃a quo immoda̾tõno¬
⁊ exactõe debiti carnalis quam eis non ẜm¬

Expanded text:
caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est tamen nolle misceri nisi marito et non parere nisi de marito. Sunt item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quidquid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non
Abbreviated transcription (Latin):
non eatã toniũcti sunt non tatñ iurau̾int ut
honorib uł facultatib sius iiieniat quam
quam cupit inueĩre: s cũ ista cũ qua sic tu¬
bat ut cũ ea non hẽat maritale consortium
uñ ⁊ ip̃a l sciens at uolens impudice utip
miscecur ei tum quo non ht̃ fedus uxorm̃
tali ꝓrsus oꝑe contin̾e se ꝓperet adult̾amqͥ¬
tem fortassis facile applłare non audeam nec
pͤcare tum qͥs dix̾it tũ eam uiro cuiꝰ uxor
est misc̾i stiat. Iam u̾o si ex illo contubitu ꝙͦ
ad ip̃am attinet non nͥ filios uelit.⁊ cͥrquid
ultra cãm ꝓtreamli patitur. i muta patiat᷑
ualtis qruidem matronib ista añ ponenda est q̃
tam̃ ⁊ si non sunt adult̾e. uiros tam̃ suos płm
tam contiu̾e uolentes ad redleudum carnale
dacta ad legĩm uincłma non deformis ⁊ dlisso¬
luta fluitarẽt hunc de se ip̃a ineffabilem
carnis inf̾mitatem : de nuptiis aũ indessobt¬
bilem fidei societatem. de se ip̃a ꝓgressum
imioderate coeundi: de nuptiis modum

Expanded text:
non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam quam cupit invenire, sed cum ista cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. Unde et ipsa hoc sciens ac volens, impudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale dacta ad legitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei societatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum
Abbreviated transcription (Latin):
tie scõꝵ martiꝵ apparuit. Cecoꝵ u̾o equo in
hĩtii fuit scõꝵ quo t̾ta sic̃ non est impar m̾i¬
tum patientie in petro qͥ passus est ⁊ u
Ioh̾e qui passus non est : sic non impar mer¬
tum continentie in ioħe qui rillas exꝑtus
est nuptias ⁊ in abraham qͥ filios gn̾auit.
⁊ illiꝰ enim colibatus ⁊ illiꝰ conniubium pro
temꝑe distributõe xꝑo militauerũt. s con¬
s tam̃ hẽbat ex quo aũ uenit plenitudo tẽ¬
porio ut alic̾etur: Q potest caꝑe÷ capiet
Ex illo us aclliuc ⁊ deiiceps us in finem qui ht̃

Expanded text:
n habitu fuit. quocirca sicut non est inpar meritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui passus non est, sic non est inpar meritum continentiae in Iohanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; sed consed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo usque adhuc et deinceps us
Abbreviated transcription (Latin):
alios sit̃ misci̾ femitis ie nuptiaꝵ offõsu
fuit cum scĩs uiris non libulinosum qd̾ enĩ
est cyb ad sałm hominis ħ est concubitus
ad sałm gr̾is. ⁊ utrumtp non ÷ sĩne delectatõ¬
ne carnali qui tam̃ modificata ⁊ temꝑantia
refrenante in usum natãlem redacta ẽẽ li¬
bido et̃ non pot̾. Qͥ est aũ in sustentanda u¬
uita illicitus cybus hoc ÷ inqͥrenda prole ⁊̃¬
fornitat᷑õis ul adult̾inus contubitꝰ. ⁊ qd̾ est
in luxĩa uentͥs ⁊ gutt̾is illicitꝰ tibus ħ ÷ in li
bidine nlłam ꝓlem querentem illicitus con¬
tubitus. ⁊ qd̃ ÷ in tybo licito non ullr ĩmo¬
d̾atior appetitus. ħ ÷ in coniugib uenialis
ille contubitus. Sicut gͦ set̾ius mori fame
tͣm ydolotitis uesci : ita securius ⁊ defungi
stỹrpem hr̃e. Senĩ enim hominis ex quali¬
conz homine c̾atur tlĩ est. ⁊ eo male uten¬
tib: male erit. non ip̃is aligñ malum erit.

Expanded text:
alios. Sic misceri feminis jure nuptiarum officiosum alios. Sic misceri feminis jure nuptiarum officiosum fuit sanctis viris, non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitusris: et utrumque non est sine delectatione carnali; quae tamen modificata, et temperantia refrenante in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod est autem in sustentanda vita illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus. Et quod est in luxuria ventris et gutturis illicitus cibus, hoc est in libidine nullam prolem quaerente inlicitus concubitus; et quod est in cibo licito nonnullis inmoderatior adpetitus, hoc est in coniugibus uenialis ille concubitus. sicut ergo satius est emori fame quam idolothytis uesci; ita satius est defungi salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ut iam scientib coniugatis non se filios
quib se copulau̾int e adult̾ium cominit¬
tunt ip̃i aũ coniuges manente plane uxo¬
ris uoluntate adhib̾e aliam unde ꝯͤł filis ⁊¬
nascant᷑ unius cominixtione a semine alt̾i¬
us ant̃ iure at pot̃ate apd̾ antiquos pr̃es ⁊¬
fas erat. Utrum ⁊ nc̃ fassit sit ten̾e non dix¬
crim. noti enim: nunc ꝓpagande uct̃itasi
que tunc fuit qñ ⁊ ꝑientib coniugibus
alias pp̃ copiosiorem post̾itateni suꝑlucere
litebat qd̾ mnt certe licebat. Nam tm̃ affs̾
oportunitas.⁊ quid iuste agendũ seunon
agenilum tempoꝵ secreta ditinctõ ut nec
dux̾it nͥ se contin̾e non possit. tñ añ ⁊ płes¬
inculpabiłr ducebant. ⁊ qͥ se mlto facilius
contine possent a aliud pietas illo temꝑe
postulapet sicut enim sapiens ⁊ iustus qͥ
iam concupiscit dissolui ⁊ eẽ tum xpo ⁊ ħ
magis q optime delectatut non iam uiuẽ

Expanded text:
ita ut jam scientibus conjugibus non se filios ita ut jam scientibus conjugibus non se filios quibus se copulaverint, adulterium committunt; ipsi autem conjuges manent. Plane uxoris voluntate adhibere aliam, unde comunes filii nascantur unius commistione, ac semine alterius autem jure ac potestate, apud antiquos Pc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum secreta distinctio, ut nunc duxerit, nisi se contineinculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere possent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolui et esaliud pietas illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui
Abbreviated transcription (Latin):
conceclunt aũ. qd̾ impedit orões non cogñt
nuptie s fu̾nt. Ita ꝙ si forte qd̾ utrum fĩ
ñ sit ista comunctio ł eaꝵ miptiis p̾ponẽda
est quo ueniale illad oꝑant᷑. Qͥ enim sit
si agitis iniq ac ꝓpetam ⁊̃ uasis ita qͥs
utatur ut ex eoꝵ fructib largas epłas fa-
tiat: fõ rapinam iustificat. n aliꝰ si uiri
panda ÷ iuris tiuilis rꝰ qua possessor legi
ꝑu̾sitas laudabilis erit si regna demẽtia
tyrannos sublitos tractet. ñ uituꝑans
testate ⁊ iniuste uelle uti. Ita ñ contubine
ad tempꝰ alhibite si filioꝵ tã contumbant:
iustum fatiunt tontubinatum sirũ. tiec
coniugate si cum maritis lasciuant nup
tiali ordini crimeir imponũt posse sane
fĩ nuptias ex male coniunctis honesto pt̃¬
ea placito conseq̃nte. manifestum est sel
aũ fc̃m connubium in tiuitate dei nr̃i
uͥ ⁊̾ ex pͥma duoꝵ hominum copłã quod¬
uinculum nuptiaꝵ ⁊̾ si ꝓles tuiꝰ causa ini
tium ÷ manifesta st̾ilitate non subsequat᷑.

Expanded text:
concedunt aut quod inpedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque si forte — quod utrum fieri nec sic ista coniunctio uel earum nuptiis praeponenda est, quae ueniale illud operantur. quid enim sit si agris inique ac perperam inuasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alipanda est juris civilis regula, qua possessor legit perversitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet. § 3. Nec vittestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciutiali ordini crimen imponunt. Posse sane fieri nuptias ex male conjunctis, honesto placito consequente, manifestum est. Semel autem initum connubium in civitate Dei nostri, ubi etiam ex prima duorum hominum coputium est, manifesta sterilitate non subsequatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ti ⁊ ait̾e. Non fum qͥdem melior qm̃ abraliã.
In ħ dum taxat gñe tontinentie quo ille non
carebat. ⁊ si non apparebat. s siue talis siue
aliud hñs siue aliud agens tlicat plane ille
qr ⁊ si uolu̾it głari non erit insipiens. ue¬
ritatem enim ditent. Si asi ꝑcit ne qͥs eum
existimet sr̃ id qsd̾ enun uidet. aut audit
⁊ non de homine: s ⁊ de re ip̃a sendeat ⁊ di¬
potest aũ fĩ ut minor sit continentie u̾tus
in aĩo eius qui non utitur nuptiis quib ẽ
in aĩo eius qͥ ꝑꝑea tenuit coniugii castitatẽ
pretantatorem idicentem. Ego melior sum¬
Tu gͦ melior qm sara. Rideat. Ego melior
sum. s hiis quiu̾tute ħi continentie carent
qd̾ de sara non treto. Fẽcit gͦ illa tum ista u̾tute
qd̾ illi temꝑi congruebat tꝑ ego sum in minꝰ
ut in meo ⁊̾ corꝑe appareat qd̾ illa in anuo¬
conseruabat. Res gͦ illas si comꝑemus nlło
modo alubitandum ÷ meliorem eẽ tastitatẽ

Expanded text:
ori, et dicere, Non sum quidem melior quam Abraham, ori, et dicere, Non sum quidem melior quam Abraham, in hoc duntaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non apparebat; sed sum talis, non aliud habens, sed aliud agens. Dicat plane ista: quia et si voluerit gloriari, non erit insipiens; veritatem enim dicit. Si autem parcit, ne quis eum existimet super id quod eum videt, aut audit et non de homine, sed de re ipsa respondeat, et diPotest autem fieri ut minor sit continentiae virtus in animo ejus qui non utitur nuptiis, quibus est in animo ejus qui propterea tenuit conjugii castitatem, per cunctatorem dicentem: Tu ergo melior quam Sara? respondeat: Ego melior sum, sed his quae virtute hujus continentiae carent: quod de Sara non credo. Fecit ergo illa cum ista virtute quod illi tempori congruebat, a quo ego sum immunis, ut in meo o modo dubitandum est meliorem esse castitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tinenti ⁊ nuptias recanti tui u̾o inelior gͣm
abraham trd̃ u̾o ^ tͤum audierit : non ꝑturbe¬
tur. nĩ audeat dr̃e melior ÷. nͨ a ꝓposito ttila
bat᷑. Illud enim non u̾e dicit: ħ non rede fac̃.
s dicit. Ego qruidem non sum melior qm abia¬
ham. s melior ÷ castitas celibitꝰ qmͣ castitas
nuptiaꝵ qricaꝵ abraham unam hẽbat hebat
in usum. ambas in hĩtu caste triuippe conuga¬
liter uixit. Esse aũ castus non sine coniugio
potuit: s tunc non oportuit. Ego u̾o non
⁊ iõ melior stm illis qͥ ꝑ aĩ incontinentiam
non possunt ꝙ ego non illis qͥ pp̃ temporio
diffentiam non fec̾unt qd̾ ego. Qed enini uc̃
ago meluus illi egissent si tũt agendum cẽt¬
⁊ si se talem qd̃ aũ illi egerunt sit ego non
age̾m ⁊ si nc̃ agendum eẽt ⁊ si se talem istesẽ¬
truo religionis offõ discondis talis maritꝰ
⁊̃ talis pr̃ eẽt qualis fuit abraham audeat
plane uiu̾e respondere illi capuoso int̾rogan¬

Expanded text:
tinenti et nuptias recusanti: tu ergo melior quam Abraham? quod ille cum audierit, non perturbetur nec audeat dicere: melior, nec a proposito dela batur — illud enim non uere dicit, hoc non recte facit - sed dicat: ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas celibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. caste quippe coniugaliter uixit; esse autem castus sine coniugio potuit, sed tunc non oportuit. ego uero facet ideo melior sum illis, qui per animi incontinentiam non possunt quod ego, non illis, qui propter temporis differentiam non fecerunt quod ego. quod enim ego nunc ago, melius illi egissent, si tunc agendum esset; quod autem illi egerunt, sic ego non agerem, et si nunc agendum esset. aut si talem se iste seniquo religionis officio descendisset, talis maritus et talis pater esset, qualis fuit Abraham; audeat plane respondere illi captioso interrogat
Abbreviated transcription (Latin):
q̾ istam ncc̃itatem ꝓgredr᷑ iam non rõi s lt¬
bidint obseqr. ⁊ hunc tam̃ non exig̾e̾ sed
redlere coniugi. nͨ fornicando dampnabiłr
peccet ad ꝑsonam ꝑtinet coniugalem. Si
aũ ambo tali concupiscĩe subigunt᷑ rem fa¬
tiunt non plane nuptiaꝵ: u̾mptam̃ si ma¬
gis in scia coniunctõe tbiligunt qd̾ honestũ¬
ueniam concedr̃ cuiꝰ delicti non hñt hortat
ut or̃onib uacent ⁊ ꝑ hnͣc abstinentiatsi¬
tut ꝑ teiunia cominentent p̾ces suas ⁊ im¬
tãm qd̾ dampnabilius fit in coniuge. Nã
tum ille na̾lis usus qñ ꝓlabͣr ultra pacta ⁊̃¬
nuptialia .i. ultͣ ꝓpagandi ncc̃itatem. ueni
rarus excessus ⁊ iõ in re concessa immode¬
ratõ coniugis ne in rem non contessam libi
qͣm uł carissimus ad fornicatõem. sum u̾o
uir membro mulier is non ad ħ concesso u¬
ti uolu̾it ÷ turpior ÷ uxori si in se qͣi inaͥa¬

Expanded text:
 istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestumueniam conceditur: cuius delicti non habent hortaut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, turam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, ueniasunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libidquam uel rarissimus ad fornicationem. cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tiubat.⁊ si acceꝑis uxorem non petcasti. ⁊ si
nupserit u̾go non patat. Hinc gͦ clubitrre¬
ambigat ab sur dissime dici non eos petcas¬
se truib uenia datur: s illum tontubitũ sid̾
ueniam concedit qui fit ꝑ incontinentiam

Expanded text:
t: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitareambigat absurdissime dici non eos peccasse, quibus uenia datur? — sed illum concubitum secundum ueniam concedit, qui fit per incontinentiam,