comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am qͥ hõibus sc̃i uident᷑. dei scien¬
tiȩ atq notitiȩ nequaqũã sc̃i sus:
homo enĩ uidet in facie : deus in
corde. Sin autẽ inspiciente deo ⁊
om̃ia contemplante que cordis ar¬
chana ñ fallunt. nullus e̾̃ iustus:
ꝑspicue ostendit᷑ heretieos. ñ hõiem
in excelsa sustollers s dei poten¬
tiȩ derogare: multaq alia. quȩ si
de scripturis sc̃is uoluero congre¬
gare. non dicã epłȩ s uoluminis qͦ
excedam modum. Nichil noui asse¬
runt. qui in huiuscemodi sibi ap¬
plaudentes ꝑfidia. simplices qui¬
dem indoctos q decipunt. s eccła¬
eos principũ ⁊ socioꝵ suoꝵ: qui
auint posse hõiem sine peccato
esse si uelit. quod greci dicunt
anamartẽton. Et quia hoc eccłia¬
rum ꝑ orientẽ aures ferre ñ posst̃:
simulant se sine peccato quidem di¬
dere: quasi aliud sit sine peccato.
monẽ qui apud illos cõpositus est.
duob uerbis sermo latinꝰ exp̾sserit.
tõn te dicere diffiteris: dãpna gͦ

Expanded text:
us sancti uidentur, dei scientiae atque notitiae nequaquam sancti sint. homo enim uidet in facie, deus in corde. sin autem inspiciente deo et omnia contemplante, quem cordis arcana non fallunt, nullus est iustus, perspicue ostenditur hereticos non hominem in excelsa sustollere sed dei potentiae derogare; multaque alia, quae si de scripturis sanctis uoluero congregare, non dicam epistulae, sed uoluminis quoque excedam modum. Nihil noui adserunt, qui in huiusce modi sibi adplaudentes perfidia simplices quidem indoctosque decipiunt, sed ecclesiaeos principium et sociorum suorum, qui aiunt posse hominem sine peccato esse, si uelit- quod Graece dicunt dvaiiaQtrjtov — et, quia hoc ecclesiarum per orientem aures ferre non possunt, simulant se \'sine peccato\' quidem didere, quasi aliud sit \'absque peccato\' et monem, qui apud illos conpositus est, duobus uerbis sermo Latinus expresserit. vov te dicere diffiteris, damna ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sub peecato. Quod enĩ operor nos
cognosco. Non enĩ qđ uolo ħ ope¬
ror: s quod odi illud facio. Si aũ
quod nolo hoc facio: consentio le¬
gi qm̃ bona ẽ. Nunc aũ nequaꝗͣ
ego operor illud:s qđ in me habi¬
tat pecc̃m. Scio enĩ qr ñhabitat¬

Expanded text:
em: Quod enim operor, non cognosco. Non enim quod volo, operor: sed quod odi, illud facio. Sin autem quod nolo, hoc facio, consentio legi, quoniam bona est. Nunc autem nequaquam ego operor illud, sed quod in me habitat, pecc
Abbreviated transcription (Latin):
dus a sorde: nec si uniꝰ diei fuerit
fuerit suꝑ terrã uita eiꝰ. Unde
& dauid dicit. Ecce enim in iniqui¬
tatib conceptus sũ: ⁊ in delictis eõ¬
cepit me mat̾ mea. Et in alio psal¬
mo. Non iustificabit᷑ in conspectu
tuo om̃is uiuens. Quod testimo¬
niũ: sub nõie pietatis. noua argu¬
mentatione deludunt. Auint eñi
ad cõparationẽ dei. nullũ ẽẽ ꝑfec¬
tum: quasi scriptura hoc dixerit.
Neq enĩ ait ñ iustificabit᷑ ad cõ¬
parationẽ tui om̃is uiuens: s nos
iustificabitur in conspectu tuo

Expanded text:
dus a sorde, nec si unius diei fuerit super terram vita ejus. Unde et David dicit: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis concepit me mater mea . Et in alio Psalmo: Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Quod testimonium sub nomine pietatis nova argumentatione deludunt. Aiunt enim ad comparationem Dei nullum esse perfectum, quasi Scriptura hoc dixerit. Neque enim ait: Non justificabitur ad comparationem tui omnis vivens: sed, non justificabitur in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
aũ non ut sequant᷑. s ut uidi¬
cent atq conuincant: quomͦ si
quispiã adu̾sũ mathematicos
losophos disputans.si ignoret dog¬
mata philosopboꝵ. Discunt gͦ ea
mente lingũa caldaicam: qua
moy ses om̃em scientiã egẏptioꝵ.
scđiam: in conspectu principis eu¬
ductꝰ est in captiuitatẽ. ꝓpt̾ uir¬
tutũ suarũ magnitudinẽ statim
mercedem recipit. Proposuerat
enĩ in corde suo. ne pollueret᷑ de
mensa regis: ⁊ epulis regis p̃poso¬
erat ules cibos. iccirco gr̃am¬

Expanded text:
autem, non ut sequantur, sed ut judiautem, non ut sequantur, sed ut judicent atque convincant, quomodo si quispiam adversum mathematicos versus philosophos disputans, si ignorat dogmata philosophorum. Discat ergo ea mente doctrinam chaldaicam, qua Moyses omnem sapientiam Egyptiorum sericordiam in conspectu principis euductus est in captivitatem, propter virtutum suarum magnitudinem statim mercedem recepit. Proposuerat enim in corde suo, ut non pollueretur de mensa regis, et epulis regiis praeposuerat viles cibos: idcirco gra
Abbreviated transcription (Latin):
breoꝵ ipsam ee caldeã: qr abra-¬
ham de caldeis fuerit. Qd̃ si reci¬
pimꝰ: querendũ est quomͦ n̾c he-¬
brei pueri linguã quã nouerat
doceri iubeant᷑: nisi forte iuxta
quoꝵda opinionẽ. duas abrahã
se dicamꝰ.t imposuit eis p̾po¬
situs eunuchoꝵ nõia: danteli bal¬
thasar. ⁊ ananiȩ sidrach: misae¬
li misach. ⁊ azariȩ abdenago.
nomina: s ⁊ pharao ioseph in e¬
gypto appellauit sontõphãneg:
nolentes eos in t̾ra captiuitatis
tabimꝰ canticũ dñi. in t̾ra alie¬
na: Porro dñs in bonã partẽ mu
tat nomina antiqua. ⁊ ex rebu
ponit uirtutũ uocabula. ut
abr̃ã appellaret abraham: ⁊ saras
saram. In euglio quoq quondam
sẏmon petͥ nom̃ accepit. ⁊ filii ⁊¬
bedei.appellati sunt filii tonigb.
Quod non ut pleriq putant. bõ¬
legitur. Bãnerehẽm. Proposuit
autẽ daniel in corde suo ne ꝑollo¬
eretur de m̃sa regis:neq de uno¬
A discere quod non licebat. Discuit

Expanded text:
braeorum ipsam esse Chaldaicam, quia Abrabraeorum ipsam esse Chaldaicam, quia Abraham de Chaldaeis fuerit. Quod si recipimus, quaerendum est, quomodo nunc Hebraei pueri linguam quam noverant, doceri jubeantur: nisi forte juxta quorumdam opinionem duas Abraham se dicamus. Et imposuit eis praepositus eunuchorum nomina, Danieli, Balthasar: et Ananiae, Sedrach: Misaeli, Misac: et Azariae, 625 Abdenago. nomina, sed et Pharao Joseph in Aegypto appellavit , Somtonphanech, nolentes eos in terra captivitatis tabimus canticum Domini in terra aliena ? Porro Dominus in bonam partem nomina mutat antiqua, et ex rebus imponit virtutum vocabula: ut Abram appellaret Abraam, et Sarai, Sara . In Evangelio quoque quondam Simon Petri nomen accepit , et filii Zebedaei appellati sunt, filii tonitrui: quod non ut plerique putant bolegitur benereem. Proposuit autem Daniel in corde suo ne pollueretur de mensa regis, et discere quod non licebat. Discunt
Abbreviated transcription (Latin):
m̃daciũ ueritati. ⁊ naturȩ bo¬
num multis ꝑdunt malis: ido
integra atq ꝑfecta cepisse me¬
morant᷑. Et̃ ait rex. asphanaz
p̾posito eunuchoꝵ suoꝵ ut in¬
troduceret de filiis isrł de semi¬
ne regio: ⁊ tirannoꝵ. pueros.
in quib nulla ẽet macula. Pro
asphanaz in editione uulgata
tio posuit .lxx. ⁊ aquila lectos¬
uł elictor transtulerunt. sym¬
macus. parthos. ꝓ u̾bo nom̃ gen¬
tis intelligens: quod nos ioxta
maxime qr ꝓcedit de regio semi¬
ne. Unde ⁊ arbitrant᷑ hebrei da¬
nielem.⁊ ananiã. ⁊ misaelem.¬
⁊ azariã fuisse eunuchos: imꝑle¬
ta illa ꝓphetia quȩ ad ezechiã
ꝑ ysaiam ꝓphetã dicit᷑. Ex semine
tuo tollent: ⁊ facient eunuchos
de genere sint dauid: nisi forte
huic sensui illud contrariũ sit
quod sequit᷑. pueros suie uiueneᷤ
in quib nulla esset macula: ut
doceret eos litceras ⁊ lingũa cal¬
deoꝵ. Philo arbitrat᷑ lingũa he¬

Expanded text:
mendacium veritati, et naturae bomendacium veritati, et naturae bonum multis perdunt malis, ideointegra atque perfecta cepisse memorantur. Et ait rex Asphanez praeposito eunuchorum suorum troduceret de filiis Israel et de semine regio et tyrannorum, pueros in quibus nulla esset macula. Pro Asphanez in editione vulgata tio posuit, LXX et Aquila, electos transtulerunt, Symmachus Parthos, pro verbo, nomen gentis intelligens, quod nos juxta maxime quia praecedit, de regio semine. Unde et arbitrantur Hebraei, Danielem, et Ananiam, et Misael, et Azariam fuisse eunuchos, impleta illa prophetia quae ad Ezechiam per Isaiam prophetam dicitur: Et de semine tuo tollent, et facient eunuchos de genere fuerint David. Nisi forte huic sensui illud contrarium sit quod sequitur: Pueros, sive juvenes, in quibus nulla esset macula, ut doceret eos litteras et linguam Chaldaeorum. Philo arbitratur linguam He
Abbreviated transcription (Latin):
peritiam dũ eugłistȩ mathei ar-¬
ditus scribitur ioachim: monstrat:
non adu̾sarioꝵ fortitudinis fuis¬
se uictoriã. s dñi uoluntatis.
Et partẽ uasoꝵ domꝰ dñi: ⁊ aspor¬
tauit ea in t̾rã sennaar in domũ
dei sui: ⁊ uasa intulit in domũ
tbesauri dei sui. ¶erra sennaar
locus est.babxlonis. in quo fuit
campus duran: ⁊ turris quam
usq ad celum hi qͥ ab oriente
mouerant pedes suoᷤ edificare co¬
natisunt. Unde ⁊ a confusione
linguarũ locus nom̃ accepit baby¬
lon: quȩ in lingua nr̃a tranfert᷑
confusio: Simulq animadu̾tendo
scõm anagogen quod rex babylo¬
nis ñ potuerit uniu̾sa dei uasa
tranfferre. ⁊ in idolio qd̃ s̾ fixerat
sophoꝵ reuoluas libros. necesse
est ut in his reperias aliquã par¬
tem uasoꝵ domꝰ dei:ut apud pla-¬
tonẽ fabricatorẽ mundi deũ: ut
apud zenonẽ stoicoꝵ principem.
inferos. ⁊ imnmortales aĩas: ⁊ unu
bonũ honestatẽ. S qr uinguit

Expanded text:
peritiam, dum evangelistae Matthaei arperitiam, dum evangelistae Matthaei arditus scribitur Joacim, monstrat non adversariorum fortitudinis fuisse victoriam, sed Domini voluntatis. Et partem vasorum domus Dei, et asportavit ea in terram Sennaar, in domum Dei sui, et vasa intulit in domum thesauri Dei sui . Terra Sennaar locus est Babylonis in quo fuit campus Dura, et turris quam usque ad coelum hi qui ab Oriente moverant pedes suos, aedificare conati sunt. Unde et a confusione linguarum locus nomen accepit Babylon, quae in linguam nostram tranfertur confusio. Simul et animadvertendum secundum anagogen, quod rex Babylonis non potuerit universa Dei vasa transferre, et in idolio quod sibi finxerat sophorum revolvas libros, necesse est ut in eis reperias aliquam partem vasorum Dei. Ut apud Platonem, fabricatorem mundi Deum, ut apud Zenonem Stoicorum principem, inferos et immortales animas, et unum bonum, honestatem; sed quia jungunt
Abbreviated transcription (Latin):
rex baby¬
lonis i¬
ihersm: ⁊ obsedit eam. Ioachun
filiꝰ iosiȩ cuiꝰ tercio decimo anno
ꝓpħare orsus ẽ iheremias. sub qͦ
etiã olda mulier ꝓpħauit: ipse
est qui alio nõie appellatͣ elia¬
chim: ⁊ regnauit suꝑ tribũ ui¬
da ⁊ iherłm. annis undecim. sui
successit in regnũ filiꝰ eiꝰ ioachin
cognom̃to ieconias: qui t̾cio m̃¬
se regni sui die decima captꝰ a
ducib nabugodonosor ductꝰ :¬
in babysonẽ: ⁊ in loco eiꝰ consti¬
tutꝰ est sedechias filius iosiȩ
patruus eiꝰ: cuiꝰ anno undecimo
iherłm capta atq subu̾sa est. Ne¬
mo gͥ putet eunðe in danielis pͥn¬
cipio esse ioachim: qui in iezechi¬
elis exordio ioachin scribit᷑. Iste .ni.
ex tremam syllabã chim ht̃: ille
chin. Et obhanc causam in euglio
scd̃m matheũ una uidet᷑ deesse ge
in ioachim desinit filiũ iosiȩ: et
t̾cia incipit a toachin filio ioac̾im.
Qđ ignorans porphiriꝰ calũ: niam
instruit ȩccłiȩ: suã ostendens im¬

Expanded text:
Babylonis Jerusalem, et obsedit eam. Joacim filius Josiae cujus tertio decimo anno prophetare orsus est Jeremias, sub quo et Olda mulier prophetavit, ipse est qui alio nomine appellatur Heliachim, et regnavit super tribum Juda et Jerusalem annis undecim: cui successit in regnum filius ejus Joachim, cognomento Jechonias; qui tertio mense regni sui, die decimo, captus est a ducibus Nabuin Babylonem, et in loco ejus constitutus est Sedechias, filius Josiae, patruus ejus, cujus anno undecimo Jerusalem capta atque subversa est. Nemo igitur putet eumdem in Danielis principio esse Joacim, qui in Ezechielis exordio Joachin scribitur. Iste enim extremam syllabam Chin habet, ille Cim. Et ob hanc causam in Evangelio secundum Matthaeum una videtur deesse genoacim desinit filio Josiae, et tertia incipit a Joachin filio Joacim. Quod ignorans Porphyrius, calumniam struit Ecclesiae, suam ostendens im
Abbreviated transcription (Latin):
tis itaq diebs quos dixerat rex
ut introducerentur : introdu¬
xit eos p̾positꝰ eunuchoꝵ in cos¬
spectu nabuchodonosor. Comple-¬
tos dies. tͥennii tempꝰ intellige
quod rex constituerat: ut enu¬
trit tͥb annis postea stareit
in conspectu regis. Et om̃e
uerbũ sap̃iȩ ⁊ intellectꝰ quod
sciscitatꝰ est ab eis rex: inuenit
in eis decuplũ. suꝑ cunctos ari-¬
olos ⁊ magos qui erant in uni-¬
u̾so regno eiꝰ. ꝓ ariolis ⁊ magis
uulgata editio sophistas ⁊ pbi¬
losophos transtulit: ñ uixt a
hanc phisosophiã ⁊ sophisticã
disciplinam quã g̾coꝵ eruditio
polliceturꝰ. s doctrinã gentiᷤ bar¬
barȩ qua usq hodie caldei phi¬
losophant᷑. Fuit aũ daniel usq
ad annũ pͥmũ ciri regis. Dicsmꝰ
in consequentib quomͦ qͥ usq
ad annũ pͥmũ cẏri regis hic fu¬
isse describitur: pꝰ̾ea t̾cio anno
euisdem cyri regis ⁊ primo da¬
rii fuisse memoretur. Uisio .ui.¬
Nanno

Expanded text:
tis itaque diebus, post quos dixerat rex tis itaque diebus, post quos dixerat rex ut introducerentur, introduxit eos praepositus eunuchorum in conspectu Nabuchodonosor. Completos dies, triennii tempus intellige, quod rex constituerat, ut enutriti tribus annis, postea starent in conspectu regis. Et omne verbum sapientiae et intellectus quod sciscitaeis decuplum super cunctos hariolos et magos qui erant in universo regno ejus. Pro hariolis et magis, vulgata editio sophistas et philosophos transtulit: non juxta hanc philosophiam et sophisticam disciplinam, quam Graecorum eruditio pollicetur; sed juxta doctrinam gentis barbarae, qua usque hodie Chaldaei philosophantur. Fuit autem Daniel usque ad annum primum Cyri regis. Dicemus in consequentibus, quomodo qui usque ad annum primum regis Cyri hic fuisse describitur, postea tertio anno ejusdem Cyri regis, et primo Darii fuisse memoretur. In anno
Abbreviated transcription (Latin):
ta nos obsecro seruos tuos dieb
decem: ⁊ dentur nobis legumina:
ad uescendum. ⁊ aqua ad biben¬
dum. Incredibiliᷤᷤ fidei magnitu¬
dine non solum sibi corpulentiã
polliceri ȩsu uilioris cibi: s et
tempꝰ constituere. Non ẽ gͦ te¬
meritatis s fidei. ob quã regiaᷤ
dapes contempserant. Pueris aũ
his dedit dedit deus scientiã et
disciplinam in om̃i libro ⁊ sapi¬
entia: danieli aũ dedit intelli¬
gentiam om̃ium uisionũ ⁊ som¬
nioꝵ. Nota quod deus dederit
sc̃ĩs ꝑueris scientiã ⁊ disciplina¬
scłariũ litterarũ in om̃i sapien¬
cus int̾pretatꝰ estꝰ artem gr̃ama¬
ticam: ut cuncta quȩ legebart
intelligerent: ⁊ sp̃u dei de calde¬
oꝵ scientia uidicarent. Baniel
autẽ hoc extra pueros tres habe¬
bat insigne: quod uisiones ⁊ som¬
nia quib ꝑ simbola quedam ⁊
enigmata futura monstrantor.
sagaci m̃te cernebat. ut qd alii
udebant in pbantasmate. hic
oculis cordis aspiceret. Comple¬

Expanded text:
ta nos, obsecro, servos tuos diebus decem, et dentur nobis legumina ad vescendum, et aqua ad bibendum. Incredibilis 626 fidei magnitudo non solum sibi corpulentiam polliceri esu vilioris cibi, sed et tempus statuere. Non est ergo temeritatis, sed fidei, ob quam regias dapes contempserunt. Pueris autem his dedit Deus scientiam et disciplinam in omni libro et sapientia, Danieli autem intelligentiam omnium visionum et somniorum. Nota quod Deus dederit sanctis saeculariam litterarum in omni cus interpretatus est artem grammaticam, ut cuncta quae legebant intelligerent, et spiritu Dei de Chaldaeorum scientia judicarent. Daniel autem hoc extra tres pueros habebat insigne, quod visiones et somnia quibus per symbola quaedam et aenigmata, futura monstrantur, sagaci mente cernebat: ut quod alii videbant in phantasmate, hic oculis cordis aspiceret. Comple
Abbreviated transcription (Latin):
obscura sunt explanantes: ne li¬
broꝵ innumerabiliũ magnitu¬
do lectori fastidiũ faciat. Ad in¬
telligendas aũ extremas parteᷤ
danielis multiplex g̾coꝵ historia
necessaria ẽ: suturii uidelicet¬
⁊ callinici. diodori. herodit. poli¬
bii. possidonii. claudii. t̾eodonis.
⁊ andronici. cognom̃to alipi᷑ qͦs
⁊ porpbiriꝰ secutũ ẽẽ se dicit: iose¬
phi quoq ⁊ eoꝵ quos ponit iose¬
phus: p̃cipueq nr̃i liuii. ⁊ pom¬
peii togi. atq iustini. qui om̃em
riam: ⁊ pꝰ alexandrũ usq ad ce¬
sarem augustũ sẏriȩ ⁊ egyptis
idest seleuci ⁊ antiochi. ⁊ fcholo¬
meoꝵ bella describunt. Et si q̃n¬
cogimur litterarũ scłarũ̃ recor¬
dari. ⁊ aliqua ex his dicere quȩ
olim omisimꝰ: non nr̃ȩ ẽ uolunta¬
tis. s ut ita dica grauissimȩ ne¬
cessitatis: ut ꝓbemꝰ ea quȩ a sc̃ĩs

Expanded text:
obscura sunt explanantes, ne liobscura sunt explanantes, ne librorum innumerabilium magnitudo lectori fastidium faciat. Ad intelligendas autem extremas partes Danielis, multiplex Graecorum historia necessaria est: Sutorii videlicet Callinici, Diodori, Hieronymi, Polybii, Posidonii, Claudii, Theonis, et Andronici cognomento Alipii, quos et Porphyrius esse secutum se dicit: Josephi quoque et eorum quos ponit Josephus, praecipueque nostri Livii, et Pompeii Trogi, atque Justini, qui omnem riam, et post Alexandrum usque ad Caesarem Augustum, Syriae et Aegypti, id est, Seleuci, et Antiochi, et Ptolemaeorum bella describunt. Et si quancogimur litterarum saecularium recordari, et aliqua ex his dicere quae olim omisimus, non nostrae est voluntatis, sed, ut dicam, gravissimae necessitatis: ut probemus ea quae a sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
theodotionẽ eccłias legere: qͥ uti¬
q pꝰ aduentũ xp̃i incredulus fu¬
it: licet eũ quida dicant hebio¬
nitã: qui altero genere udeus
est.S ⁊ origenes de theodotioni
opere in editione uulgata aste¬
riscos posuit. docens defuisse quȩ
addita sunt: ⁊ rursus quoscdam
u̾sus obelis p̾notauit. suꝑflua
quȩq designans. Cũq om̃s xp̃i
roꝵ qͦq ⁊ egẏptioꝵ hanc sub
asteriscis ⁊ obelis editionẽ legat᷑
ignoscant inuidi labori meo: qui
uolui habere nr̃os. quod g̾ci in a-¬
quile ⁊ theodotioniᷤ ac symmna¬
chi editionib lectitant. Et si il¬
li in tantis diitiis doctrinarũ
non contem nunt studia homi¬
num uideoꝵ: cur latina pauꝑtaᷤ
displiceat: certe uoluntas reci¬
pienda est.Lierũ iam tempꝰ est
uixta consuetudinẽ nr̃am. ꝓpo¬
nentes om̃ia ⁊ om̃ia disserentes.
ut in duodecĩ ꝓpħ is fecimꝰ. sed
breuit᷑ ⁊ ꝑ interualla ea tm̃ quȩ

Expanded text:
Theodotionem Ecclesias legere, qui utiTheodotionem Ecclesias legere, qui utique post adventum Christi incredulus fuit: licet eum quidam dicant ebionitam, qui 621-622 altero genere Judaeus est. Sed et Origenes de Theodotionis opere in editione Vulgata asteriscos posuit, docens defuisse quae addita sunt, et rursus quosdam versus obelis praenotavit, superflua quaeque designans. Cumque omnes Christi rorumque et Aegyptiorum hanc sub asteriscis et obelis editionem legant, ignoscant invidi labori meo, qui volui habere nostros, quod Graeci in Aquilae et Theodotionis ac Symmachi editionibus lectitant. Et si illi in tantis divitiis doctrinarum non contemnunt studia hominum Judaeorum: cur Latina paupertadispliceat, certe volunluntas recipienda est. Verum jam tempus est, juxta consuetudinem nostram proponentes omnia, et omnia disserentes, ut in duodecim prophetis fecimus; sed breviter et per intervalla ea tantum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
greco sermoni conuenire quã
hebreo. Cui ⁊ eusebiꝰ ⁊ apollina¬
ris pari sententia responderuit.
susannȩ belisq ac drachonis fa¬
bulas non contineri in hebraico.
s partẽ ẽẽ ꝓphetiȩ abacuc. filii
iħu de tribu leui: sĩc iuxta .lxx.
int̾pretes in titulo eiꝰdem belis
fabulȩ ponitur:homo quida erat sac̾dos
nomine daniel filiꝰ abda conuiua
regis babylonis:cũ danielem et
tres pueros de tͥbu ida fuisse sc̃a
scriptura testetur. Unde ⁊ nos an
annos plurimos cũ u̾teremꝰ dani¬
elem. has uisiones obelo p̾notaui¬
mus: significantes eas in hebraico
non haberi. Et miror quosdam
si ego decurtauerim librũ: cũ ⁊
origenes ⁊ eusebiꝰ ⁊ apollinaris.
aliiq eccłiastici uiri ⁊ doctores
greciȩ has ut dixi uisiones apd̃¬
non haberi apud hebreos fatean¬
tur:nec se respondere debere por¬
phirio ꝓ his quȩ nullam scripto¬
rȩ sc̃ȩ auctoritatẽ p̾beant. Illud
quoq lectore admoneo. danielem
non uixta .lxx. int̾pretes. s iuxta

Expanded text:
 quam Hebraeo. Cui et Eusebius et Apollinarius pari sententia responderunt: Susannae Belisque ac Draconis fabulas non contineri in Hebraico, sed partem esse prophetiae Abacuc filii Jesu de tribu Levi: sicut juxta LXX interpretes in titulo ejusdem Belis fabulae ponitur: Homo quidam erat sacerdos, nomine Daniel, filius Abda, conviva regis Babylonis: cum Danielem et tres pueros de tribu Juda fuisse, sancta Scriptura testetur. Unde et nos ante annos plurimos cum verteremus Danielem, has visiones obelo praenotavimus, significantes eas in Hebraico non haberi. Et miror quosdam quasi ego decurtaverim librum: cum et Origenes et Eusebius et Apollinarius aliique ecclesiastici viri et doctores Graeciae has, ut dixi, visiones non haberi apud Hebraeos fateantur, nec se debere respondere Porphyrio, pro his, quae nullam Scripturae sanctae auctoritatem praebeant. Illud quoque lectorem admoneo, Danielem non juxta LXX interpretes, sed juxta
Abbreviated transcription (Latin):
tam. Aperi os tuũ: ⁊ implebo il¬
lud. Si enim cũ app̾hensi fueri¬
mus. ante uidices ⁊ tͥbunalia.
monet ne cogitemꝰ quid respon¬
dere debeamꝰ: quantomagis con¬
tra adu̾sarios blasfemantes sua
potest bella bellare: ⁊ in seruis
suis uincere: Unde ⁊ psalmi plo¬
rumi illud hebraicũ quod in ti¬
tulis ponit᷑. lãmmanase. ꝓ quo
.lxx. transtulerunt in finem.
magis ꝓ uictoria continent: qd̵¬
hoc est ei qui p̾bet uictoriã. Sy¬
phum palmã q significat. S ⁊
porphiriũ in danielis nob libro
obicere. iccirco illũ apparere con¬
fictũ. nec haberi apud hebreos.
s g̾ci sermonis ẽẽ cõmentũ: qr
in susannȩ fabula contineatur
dicente daniele ad prb̃os. apotũ¬

Expanded text:
tam: Aperi os tuum, et implebo iltam: Aperi os tuum, et implebo illud . Si enim cum apprehensi fuerimus ante judices et tribunalia, monet ne cogitemus quid respondere debeamus : quanto magis contra adversarios blasphemantes, sua potest bella bellare, et in servis suis vincere? Unde et psalmi plurimi illud Hebraicum, quod in titulis ponitur LAMANASSE  , pro quo LXX transtulerunt, in finem, magis pro victoria continent. Aquihoc est, ei qui praebet victoriam. Syphum palmamque significat. Sed et Porphyrium de Danielis libro nobis objicere, idcirco illum apparere confictum, nec haberi apud Hebraeos, sed Graeci sermonis esse commentum, quia in Susannae fabula contineatur, dicente Daniele ad presbyt
Abbreviated transcription (Latin):
ta negare non poterat: suꝑatus
historiȩ ueritate. in hanc p̾sũꝑ¬
sit calũ niã ut ea quȩ in consũ¬
matione mundi de antixp̃o futo¬
ra dicunt᷑:. ꝓpt̾ gestoꝵ in quib da
similitudinẽ sub anthiocho epi¬
phane impleta ẽẽ contendat. Cuiꝰ
impugnatio: testimoniũ uerita¬
tis est. Tanta enĩ dic toꝵ fuit fi
uideatur futura dixisse. s nar¬
rasse p̾terita. Et t̾n sicubi se occa¬
sio in explanatione eiꝰdem uolu¬
minis dederit. calũ: niis illiꝰ stric¬
tim respondere conabor:⁊ pbilo¬
sophiȩ artib immo maliciȩ se¬
culari. ꝑ quã subu̾tere nitit᷑ ue¬
ritatẽ. ⁊ quib dam p̾stigiis clarõ
oculoꝵ lum̃ auferre. explanati¬
one simplici contraire. Itaq obse¬
⁊ marcella unicũ romȩ scitatis
exemplar. iunctos fide ⁊ sangui¬
ne: ut conatꝰ meos orationib ad¬
uiuetis: ⁊ dñs atq saluator nr̃¬
ꝓ causa sua suo sensu meo ore
respondeat: qui loquit᷑ ad ꝓpbe¬

Expanded text:
ta negare non poterat, superatus ta negare non poterat, superatus historiae veritate, in hanc prorupit calumniam, ut ea quae in consummatione mundi de Antichristo futura dicuntur, propter gestorum in quibusdam similitudinem sub Antiocho Epiphane impleta contendat. Cujus impugnatio testimonium veritatis est. Tanta enim dictorum fides fvideatur futura dixisse; sed narrasse praeterita. Et tamen sicubi se occasio in explanatione ejusdem voluminis dederit, calumniae illius strictim respondere conabor, et philosophiae artibus, immo malitiae saeculari, per quam subvertere nititur veritatem, et quibusdam praestigiis clarum oculorum lumen auferre, explanatione simplici contraire. Itaque obseet Marcella, unicum Romanae sanctitatis exemplar, junctos fide et sanguine, ut conatus meos vestris orationibus adjuvetis: ut Dominus atque Salvator pro causa sua, suo sensu, meo ore respondeat, qui loquitur ad prophe
Abbreviated transcription (Latin):
tam duode¬
cimũ librũ
scripsit por¬
phirius. no¬
lens eũ ab
scriptus nomine eẽ cõpositum:
s a quoda qui temporib antio¬
chi qui appellatꝰ est epiphanes.
fuerat in uidea: ⁊ ñ tã danielem
uentura dixisse. qua illũ narras¬
se p̾terita. Deniq quicqͥd usq
ad antiochũ dixerit. uerã histo¬
storiã continere: si quid aũ ultͣ
opinatꝰ sit. qr futura nescierit
pollinaris quoq uno grandi li¬
bro. hoc ẽ uicesimo sextoꝰ ⁊ ante
hos ex parte methodius. Uerum
quia nob̃ ꝓpositũ est. non adu̾¬
sarii calum niis respondere quȩ
longo sermone indigent. s ea q̃
a ꝓpba dicta sunt nr̃is disserere
idest xp̃ianis: illud p̾fatione cõ¬
moneo. nullũ ꝓpħarũ tam
scribit solum ẽẽ uenturũ. qd̃ est
cõmune cũ ceteris: s quo tempore
uenturus sit docet: ⁊ reges ꝑ ordi¬
nem digerit. ⁊ annos ꝑ ordine enu¬
merat: ac manifestissima signa
p̾nuntiat. Quȩ quia uidit por¬
phiriꝰ uniu̾sa cõpleta. & transac¬

Expanded text:
m duodecimum librum scripsit Porphyrius, nolens eum ab scriptus est nomine, esse compositum: sed a quodam qui temporibus Antiochi qui appellatus est Epiphanes, fuerit in Judaea, et non tam Danielem ventura dixisse, quam illum narrasse praeterita. Denique quidquid usque ad Antiochum dixerit, veram historiam continere: si quid autem ultra opinatus sit, quia futura nescierit,pollinarius quoque uno grandi libro, hoc est, vicesimo sexto, et ante hos ex parte Methodius. Verum quia nobis propositum est, non adversarii calumniis respondere, quae longo sermone indigent: sed ea quae a propheta dicta sunt nostris disserere, id est, Christianis, illud in praefatione commoneo, nullum prophetarum tam scribit eum esse venturum, quod est commune cum caeteris: sed etiam quo tempore venturus sit docet; et reges per ordinem digerit, et annos enumerat, ac manifestissima signa praenuntiat. Quae quia vidit Porphyrius universa completa, et transac
Abbreviated transcription (Latin):
suerat dicentis: potest quidem
bilitatẽ negat: qui etiã dicit.
tur. agit adhuc adu̾sus eos qui
negant ẽẽ possibile hõiem ẽẽ si¬
ne peccato: quid ad nos: Contra
quos uult agat: dũ tñ hoc con¬
fiteatur. quod impietate scele¬
ratissima negat᷑. sine gr̃a dei ho¬
minẽ sine peccato ẽe non posse.
Dicit gͦ. suie ꝑ gr̃am siue ꝑ adio¬
toriũ. siue ꝑ miscdiam. ⁊ quic¬
qͥd illud est᷑ ꝑ qd̃ ẽẽ homo abͦq
peccato potest confitet᷑ quisque
rem ipsam fatet᷑. Fateor dilecti¬
oni ur̃ȩ cũ ista legerẽ. letitia
repente ꝑfusus sum: qd dei gra¬
tiã non negaret. ꝑ quã solam
homo ustificari potestꝰ. hoc enĩ
in disputationib taliũ maxi
me detestor ⁊ horreo: s ꝑgens le¬
gere cetera. pͥmo ex datis simili¬
tudinib cepi habere suspectũ.
Ait enĩ. Nunc si dixero. homo
disputare potest. auis uolare.
lepus currere:. ⁊ non etiã ꝑ quȩ
hȩc effici possent cõmemor auero.

Expanded text:
suerat dicentis: potest quidem suerat dicentis: potest quidem bilitatem negat, qui ei iam dicit tur, agit adhuc aduersus eos, qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? contra quos uult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non posse. dicit ergo: siue per gratiam siue per adiutorium sine per misericordiam et quicquid illud est per quod esse homo absque peccato potest, confitetur quisquis rem ipsam fatetur. Fateor dilectioni uestrae, cum ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod dei gratiam non negaret, per quam solam homo iustificari potest; hoc enim in disputme detestor et horreo. sed pergens legere cetera, primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero, \'homo disputare potest, auis uolare, lepus currere\', et non etiam per quae haec effici possunt commemorauero,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ ut possit. uerũ etiã ut sit:
Alioqͥn excidet᷑ .&. in ignẽ mutet᷑.
Non enĩ palmes s uitis potest:
et quod uitis potest palmes o¬
stendit. Sufficit gͦ unicuiq ut
habeat. At uero unde ⁊ ubi ha¬
beat. ⁊ humilit̾ agnoscat ⁊ pa¬
tient̾ expetat: ne dũ non habet
⁊ habere se credit. idipsum qđ ha¬
bet auferat᷑ ab eo. Primũ hõiem
peccantẽ de paradiso eiecit deus:
deinde in cruce credentẽ primũ
in paradisum. xp̃c induxit. Meri¬
to gͦ quãdui in paradiso ñ sum.
⁊ in t̾ra peregrinationis adȩ
maneo: sine pecco me ẽẽ ñ credo.
Si aũ in paradisu̾ gr̃a dei tra¬
ductꝰ fuero: ibi ꝑfectione mea ⁊
morte suꝑata. peccatoq deleto.
et̾nã in conspectu eiꝰ potentiȩ
gloriam p̾dicabo. Hȩc gͦ ut
tu beatissimi sacerdotes causafi¬
dei ⁊ simplicitatis exposui. Nos
michi succenseant quileserunt:
si in aliquo ꝑ cõparationes nomi¬
num titulant᷑. De questionib uͦ

Expanded text:
non solum ut possit, uerum etiam ut sit? non solum ut possit, uerum etiam ut sit? alioquin excidetur et in ignem mittetur. non enim palmes sed uitis potest, et quod uitis potest palmes ostendit. sufficit ergo unicuique ut habeat; at uero unde et ubi habeat, et humiliter agnoscat et patienter expectet, ne, dum non habet et habere Se credit, id ipsum qbet auferatur ab eo. Primum hominem peccantem de paradiso ejecit Deus, deinde in cruce credentem primum in paradisum Christus induxit. Merito ergo quamdiu in paradiso non sum, et in terra peregrinationis Adae maneo, sine peccato me esse non credo. Si autem in paradisum gratia Dei traductus fuero: ibi perfectione mea, et morte superata, peccatoque deleto, aeternam in conspectu Dei potentiae eius gloriam praedicabo. Haee ego, ut potui, beatissimi sacerdotes, causa fidei et simplicitatis exposui. non mihi succenseant qui laeserunt, si in aliquo per conparationes nominum titulantur. de quaestionibus uero
Abbreviated transcription (Latin):
Sufficit tͥ gr̃a mea. uirtꝰ aũt in
infirmitate ꝑficit᷑. Itaq quod
solum ⁊ in quo solo liberũ ar¬
bitriũ ꝓficit. p̾beat se unꝰ qͥs¬
q nr̃m deo t̾ram uoluntariam.
Dei enĩ agricultura sumꝰ: dei
edificatio sumꝰ. Miitat in agrũ
suũ sem̃. uerbũ: credat in corde:
ipse plantet.ipse riget. ipse fe¬
cundet. ipse tͥbuat increm̃tum.
qͥ ẽ ueruẽ agͥcola. Qb solũ tñ in no¬
bis potest uoluntaria deuotio
ad continendam in se radice semi¬
nis. ⁊ nutriendos uberes partus. fi¬
delit̾ subministret: semꝑq oratio¬
nib suis agricolam suũ. ne inimicꝰ
tizania suꝑseminare possit ex susci¬
tet. Hȩc sit euis in oꝑe dĩ cooꝑatio:
cũ spe non dubia. & caritate since-¬
ra. Ait enĩ dñs iħe. Ego sum uitis.
de uite habet. Non enĩ inquit apo¬
stolus tu radicẽ portas: s radix te.
Quid se gͦ extollit in fructibꝰ. qui ui¬
dent᷑ in eo: cũ totũ ꝑtineat ad uitẽ.

Expanded text:
sufficit tibi gratia mea; uirtus autem in sufficit tibi gratia mea; uirtus autem in infirmitate perficitur. Itaque, quod solum et in quo solo liberum arbitrium pro- Scit, praebeat se unusquisque nostrum Deo terram uoluntariam: Dei enim agricultura sumus; Dei aedificatio sumus. mittat in agrum suum semen uerbum, credat in corde, ipse plantet, ipse riget, ipse fecundet, ipse tribuat incrementum, qui est uerus agricola. quod solum tamen in nobis pobest uoluntaria deuotio, ad continendam in se radioem seminis et . nutriendos uberes partus fideliter subministret semperque orationibus suis agricolam suum, ne inimicus zizania superseminare possit, exsuscitet. haec sit eius in opere Dei co operatio, cum spe non dubia et caritate sincera. ait enim Dominus Iesus: ego sum uitis, de uite habet. non enim, inquit apostolus, tu radicem portas, sed radix te. quid se ergo extollit in fructibus, qui uidentur in eo, cum totum pertineat ad uitem
Abbreviated transcription (Latin):
hbi est mors stimulus tuus: St¬
mulus enĩ mortis : peccatũ est.
ꝑquod ostendit apłs nullomodo
catenꝰ queꝗͣ insultare posse mor¬
ti atq pecc̾ato. donec mortalita¬
tem immortalitas. ⁊ corruptio¬
nem incorruptio consequatur.
ubi᷑ infirmitate deleta. urtꝰ
ꝑfecta succedit. ubi ñ erit mascu¬
lus ⁊ femina: s erunt om̃s similes
angelis dei. Porro aũ si qͥs iam in
tantũ cumulũ sc̾itatis excre scit
ut uiuens in hac carne uel ma¬
sculũ se eẽ uł feminã nesciat. si
iam plenissima sui ꝑuritate ꝑ¬
cepta. nec habens uestũta sordi¬
data similis ẽ angelis dei. ⁊ si ĩa
illa quȩ ꝓmissa est scĩs in speciẽ
solis claritate circũdat᷑ digne¬
hanc ꝑfectionẽ ñ uoce s habutu
ꝓfitetur. Uieruntñ p̾sũptio ista
ꝑditio est: quinpotiꝰ huiꝰ modi
homini expedit: ut ñ suũ cors
paulũ magistrũ gentiũ audi¬
at ⁊ sequaturꝰ. simulq oret cũ
eo:cui oranti respondeat dñs.

Expanded text:
ors, stimulus tutis? stimulus autem mortis peccatum est. per quod ostendit apostolus, nullo modo eatenus quemquam insultare posse morti atque peccato, donec mortalitatem inmortalitas et corruptionem incorruptio consequatur, et ubi infirmitate deleta uirtus perfecta succedit, ubi non erit masculus et femina sed erunt omnes similes angelis Dei. porro autem si quis iam in tantum cumulum sanctitatis excrescit, ut uiuens in hac carne uel masculum se esse uel feminam nesciat, si iam plenissima sui puritate percepta nec habens uestimenta sordidata similis est angelis Dei et si iam illa quae promissa est sanctis in speciem solis claritate circumdathanc perfectionem non voce, sed habitu profitetur. Verumtamen praesumptio ista perditio est: quin potius hujusmodi homini expedit, ut non suum cor, sed Paulum, magistrum gentium, audiat et sequatur, simulque oret cum eo, cui oranti respondeat Dominus:
Abbreviated transcription (Latin):
enim exemplis ostendit᷑. qua¬
les hõies quida tempore aliqͦ
fuerint: non quod aliud ẽe nos
potuerint. unde ⁊ uire inue¬
niunt᷑ ẽe culpabiles. Nã si ic¬
circo tales fuerunt: qr aliud
e̾e non potuert: culpa carent.
uide ⁊ quid dixerit. Ego aũ dico
paruulũ natũ in eo loco ubi ei
non potuit ꝑ xp̃i baptismũ sub¬
ueniri. morte p̃uento: iccirco ta¬
lem fuisse. idest sine lauachro
regenerationis exisse:qr ẽẽ aliud
non potuit. Absoluat gͦ eũ: ⁊ ape¬
riat ei contra sententiã dñi reg¬
num celoꝵ. S non eũ absoluit
apłs:qui ait. Per unũ hõiem pec¬
catũ intrauit in mundũ ⁊ ꝑ pec¬
catũ mors: ⁊ ita in om̃s hõies ꝑ¬
transiit: in quo om̃s peccaueruit.

Expanded text:
enim exemplis ostenditur, quaenim exemplis ostenditur, quales homines quidam tempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint: unde et iure inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt culpa carent. Videte quid dixerit. ego autem dico, paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit apostolus, qui ait : per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in qu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ constiterit. transgredi ad ali¬
ud. grauissimũ ẽẽ atq extra or¬
dinem dicimꝰ. Hoc u̾sat multis
modis ⁊ sermone duiturno.
ne quis alud quã non de peccas¬
di possibilitate querere existimet.
linde int̾ multa quib id agit. et¬
am hoc dicit. Idem iterũ repeto.
lgo dico posse ee hõiem sine pec¬
cato. Tu quid dicis: Non posse
ẽẽ hõiem sine peccato. Neq ego
dico inquit hõiem eẽ sine peccato:
neq tu dicis. ñ esse hõiem sine pec¬
cato. De posse ⁊ñ posse: non de ẽe
⁊ ñ eẽ contendimꝰ. Deinde ñ nulla
eoꝵ quȩ adu̾sus nos de scͥpturis
ꝓferri solent. ad istã questionẽ ñ
ꝑtinere in qua queritur. possit ne
an ñ possit homo eẽ sine peccato.
iam cõmemorat. Nã nullus in qͥt
mundus ẽ a sorde. &. non ẽ h̃o qͥ
non peccet. ⁊. ñ est uistꝰ in t̾ra.
&. non ẽ qui faciat bonũ: ⁊cet̾
His similia inquit ad ñ ẽẽ: nos
ad ñ posse ꝓficiuint. Huiꝰ modi

Expanded text:
tum constiterit, transgredi ad alitum constiterit, transgredi ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. hoc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa, quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato? neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis non esse hominem sine peccato: de posse et non posse, non de esse et non esse contendimus. deinde nonnulla eorum, quae aduersus eos de scripturis proferri solent, ad istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur, possitne an non possit homo esse sine peccato, ita commemorat: nam \'nullus\', inquit, \'mundus est a sorde\' et \'non est homo, qui non peccet\', et non est iustus in terra\' et \'non est, qui faciat bonum\', et cetera his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Euacuat᷑ aũt si aliqͦ modo p̾t
illiꝰ sacram̃tũ ad iustitiã uitã¬
q et̾nam ꝑueniri posse dicator.
quod in libro isto agit᷑: nolo di¬
sane uirib: s eas sanas uolo. nos
quales frenetici habere ꝯsuert̾.
Nam priuis distinguit aliud ẽe
querere. an possit aliquid ẽẽ qd
ad solam possibilitatẽ ꝑtinet: ali¬
ud. utrune sit. Hanc distinctio¬
nem ueram ee nemo qui ambi¬
git. Consequens enĩ est. ut quod
est ẽẽ potuerit: non e̾ aũ conse¬
quens. ut qđ ẽẽ potest. etiam sit.
Quia enĩ dñs lazarũ suscita¬
uit. sine dubio potuit: qr uero
iudam ñ suscitauit. nũquid di¬
cendũ est. ñ potuit: Potuit gͦ. s
noluit. Nam si uoluisset. etiã ħ
eaðe potestate fecisset: qr ⁊ filiss
quos uult uiuificat. S hac distinc¬
tione uera atq manifesta qͦ ten¬
dat ⁊ quid efficere conet᷑ aduer¬
tite. Nos inquit de sola possibili¬
tate tractamꝰ: de qua nͥ quid cer¬

Expanded text:
Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse dicatur: quod in libro isto agitur, nolo disane. uiribus, sed eas sanas uolo, non quales phrenetici habere consuerunt. Nam prius distinguit, aliud esse quaerere, an possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem pertinet, aliud, utrumne sit. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit: consequens enim est, ut, quod est, esse potuerit, non est autem consequens, ut, quod esse potest, etiam sit. quia enim Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio potuit; quia. uero Iudam non suscitauit; numquid dicendum est: non potuit? potuit ergo; sed noluit; nam si uoluisset, etiam hoc eadem potestate fecisset, quia et Filius, quos uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo tendat et quid efficere conetur, aduertite. nos, inquit, de sola . possibilitate tractamus; de qua nisi quid cer
Abbreviated transcription (Latin):
effabiles gr̃as miscð̃iȩ quos uo-¬
luit liberantis: qui recte nul
lomodo posset culpare iustitiã.
uniu̾sos oĩo dam: nantis: Hocͦ si
scđ̃m scripturas sapiamꝰ: non co¬
gimur contra xp̃ianã gr̃am di¬
sputare: ⁊ ea dicere quib: demos¬
strare conemͣ naturam huma¬
nam neq in paruulis medico
indigere qr sana ẽ:⁊ in maiori¬
bus sibi ipsam ad iustitiã si ue¬
lit posse sufficere. Acute ipsi ui¬
dentur hȩc dicere:s in sapien¬
tia u̾bi qua euacuat᷑ crux xͥ.
Non est ista sapientia desursũ
descendens: nolo quod sequit᷑ di¬
cere: ne amicis nr̃is quoꝵ fortiᷤ¬
sima ⁊ acerrima ingenia non in
ꝑu̾sum s in directũ currere uo¬
lumꝰ. facere existimemͣ inuiriã.
Quanto gͥ zelo accensus ẽ libri
huiꝰ quẽ misistis conditor. adu̾¬
sus eos qͥ peccatis suis patroci¬
nium de natura humane i¬
firmitatis ꝑquirunt: tanto ⁊
multo ardentiore zelo noᷤ o¬
portet accendi ne euacuetͣ crux

Expanded text:
effabiles gratias misericordiae quos uoeffabiles gratias misericordiae quos uoluit llo modo possent culpare justitiam, universos omnino damnantis: Hoc si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra Christianam gratiam disputare, et ea dicere, quibus demonstrare conemur naturam humanam neque in parvulis medico indigere, quia sana est, et in majoribus sibi ipsam ad justitiam si velit, posse sufficere. Acute ipsi videntur haec dici, sed in sapientia Verbi, qua euacuatur crux Christi. non est ista sapientia de sursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et acerrima ingenia non in peruersum sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius quem misistis conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux
Abbreviated transcription (Latin):
fantes nec etate grandes salui fi¬
eri possunt. non meritis reddit᷑
s gratis datur: ꝓpt̾ quod ⁊ gr̃a
nominat᷑. Iustificati inquit gra¬
tis ꝑ sanguinẽ ipsiꝰ. Unde hi qͥ
non ꝑ illam liberant᷑. siue qͥ au-
am cũ ꝑ etatẽ audire ñ possent.
lauachrum regenerationis quod
accipere possent. ꝑ quod salui fi¬
erent ñ accepert̾: iuste utiq dã¬
nantur: qr sine peccato ñ sunt.
uel quod originalit̾ traxerunt.
uel quod malis morib addidert̃.
Om̃s enĩ peccauerunt suie i
adam suie inseipsis:⁊ egent gła
dei. Uniu̾sa gͥ massa. penas debet.
Et si om̃ib debitũ dampnationiᷤᷤ
suppliciũ redderet᷑: non inuiste
ꝓculdubio redderet᷑. Qͥ gͦ inde
ꝑ gr̃am liberant᷑: non uasa me¬
minantur. Cuiꝰ. miscðiȩ: nisi illi
mundũ peccatores saluos facere.
quos p̾sciuit ⁊ p̾destinauit. et
uocauit ⁊ iustificauit. ⁊ glori-¬
ficauit: Qs gͥ usq adeo dem̃teˢ¬
sime insaniat. ut non agat in-¬

Expanded text:
fantes nec aetate grandes salui fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur, propter quod et gratia nominatur: iustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue in Adam siue in se ipsis et egent gloria dei. Vniuersa igitur Massa damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam liberantur, non uasa meminantur. cuius misericordiae, nisi illiumundum peccatores saluos facere, quos praesciuit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat in
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ tu serue nequã ⁊ maligne.
qui quod tͥ dñs tuus remisit. cor¬
seruis tuis conaris exigere: tuũ
pͥmũ sensum discutio. ⁊ meũ pꝰ¬
ea si uidet᷑ explano. Tu qui non
posse ferre onus legis dixisse quoᷤ¬
dam arguis: ergo te ipsum ferre
posse confidis: O miser qui scd̃m
quod scriptũ est. dicis in corde tuo.

Expanded text:
tamen ta, serue nequam et maligne, tamen ta, serue nequam et maligne, qui quod tibi dominus tuus remisit, a conseruis tuis conaris exigere: tuum primum sensum discutio et meum postea si uidetur explano. tu qui non posse ferri onus legis dixisse quosdam arguis, ergo tu te ipsum ferre posse confidis? o miser, qui secundum quod scriptum est dicis in corde tuo:
Abbreviated transcription (Latin):
nõiauimꝰ. herũ econtrario remiˢ¬
so ac fastidioso aĩo. ac neꝗͣ more seruoꝵ
in os ñoreclamamꝰ ⁊ dicimꝰ. Du¬
rũ ẽ ardud̃ est: ñ possumꝰ: hõies
sumꝰ: fragili carne circundamͣ.
tatem. Duplicis ignorantiȩ. accu¬
samꝰ scientie dñm: ut uideat᷑ ne¬
scire qd fecit. nescire quod uissit:
Et quasi oblitꝰ fragilitatis huma¬
nȩ cuiꝰ auctor ipse ẽ. imposuerit
hõi quod ferre ñ possit. Ꝙͥd rogo
hac p̾sumꝑtione feraliꝰ: Qͥd hac
increpatione ꝑu̾suis : Ex ꝓbras
eccłiȩ catholicȩ cuiꝰ nos uiscera
sumꝰ. qd̃ quasi dicere desperan¬
do uideatur. quod deus auc tor
hominis Iposuerit hõi quod ferre
non possit. Cuiꝰ tñ fidelissima e̾ et
ore ⁊ humilitate ꝓfessio: deũ ⁊ pri
mo om̃ia possibilia p̾cepisse: ⁊ ne¬
mine tn possibilia cõꝑlente. ꝓpt̾
quod subditꝰ fit om̃is mundus do.
postea pondus p̾ceꝑti substituta
gr̃e indulgentia subleuasse. uerõ¬

Expanded text:
nominavimus: « Verum econtrario remisnominavimus: « Verum econtrario remisso ac fastidioso animo ac nequam ore nos Domino reclamamus et dicimus: Durum est, arduum est, non possumus, homines sumus, fragili carne circumdamur. tatem! — duplicis ignorantiae accusamus scientiae Dominum, ut uideatur nescire quod fecit, nescire quod iussit et quasi oblitus fragilitatis humanae, cuius auctor ipse est, inposuerit homini, quod ferre non possit. quid, rogo, hac praesumptione feralius? quid hac increpatione peruersius? exprobras Ecclesiae catholicae, cuius nos uiscera sumus, quod quasi dicere desperando uideatur, quod Deus auctor hominis inposuerit homini quod ferre non possit: cuius tamen fidelissima est et ore et humilitate professio, Deum omnia possibilia praecepisse et nemine tamen possibilia complente — propter quod subditus fit omnis mundus Deo — postea pondus praecepti substituta gratiae indulgentia subleuasse. ueram
Abbreviated transcription (Latin):
beam: in medio quoq populi im¬
munda labia habentis habito. Cla¬
mat iheremias. Anima in angu¬
stiis. ⁊ sp̃s anxiꝰ clamat ad te ui¬
de dñe ⁊ miserere. Clamat aba
ud. Ex audi me in tua iustitia. ne
intͦs ĩ uidiciũ c̃seruo tuo quia ñ ui¬
stificabit᷑ in ꝯspec tu õis iuens. Cla¬
matom̃s apłi: infirmitatis timore
turbati. Dñe libera nos: perimꝰ.
Clamat ioħes. Si dixerimꝰ qm̃
peccatũ non habemꝰ.ipsi nos sedu¬
cimꝰ ⁊ ueritas in nob̵ non ẽ. Cla-¬
mat iacobus. In multis enĩ offen¬
dimꝰ Clamat paulus. Infelix ego
homo: quis me liberabit de corpo¬
dñm nr̃m. Et ut generalit̾ uniu̾¬
soꝵ clamet infirmitas: clamat
didas ꝑspicuasq diuinoꝵ nubeᷤ
testimonioꝵ. audiat laborans in
gemitu suo mundus uniu̾suᷤ pe¬
lagium reclamantẽ: atq humi¬
li ueritati non solum u̾boꝵ un
pudentia. s etiã cauterib resi¬
stentem. Ait enĩ in epła quã supͣ

Expanded text:
beam, in medio quoque populi inbeam, in medio quoque populi inmunda labia habentis habitem. clamat Hieremias: anima in angustiis, et spiritus anxius clamat ad te: uide Domine et miserere. clamat Abacuid: exaudi me in tua iustitia et non intres in iudicium cum seruo tuo, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. clamant omnes apostoli infirmitatis timore turbati: Domine, libera nos, perimus. clamat Iohannes: si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et ueritas in nobis non est. clamat Iacobus: in multis enim offendimus omnes. clamat Paulus: infelix ego homo, quis me liberabit de corpom . Et ut generaliter universorum clamet infirmitas, clamat didas, perspicuasque divinorum nubes testimoniorum, audiat laborans in gemitu suo mundus universus Pelagium reclamantem: atque humili veritati non solum verborum impudentia, sed etiam cauteribus resistentem. Ait enim in epistola, quam supra
Abbreviated transcription (Latin):
manifestet᷑ in mortali corpore
eiꝰ. qui dic̃ deũ aliquã malamł
hõis uł cuiꝰq rei condidisse na¬
turamꝰ ut qui liberũ in aliquo
tollit arbitriũ: cũ scriptũ lege¬
rit om̃ia quecũq fecit ds. bona
ualde. Et de libero hõis arbitrio
scriptũ c̾. Deus creauit hõiem in¬
ext̾minabilem: ⁊ reliquit eũ in
manu consilii sui. Cece ⁊ malig¬
ne. alit̾ eñĩ tibi loqui nequeo
sensum dñicȩ au toritatis. sen¬
sum ꝓpriȩ fragilitatis. sensum cõ¬
munis intelligentiȩ ñ habent:
nos naturã hõis infirmã dicimꝰ
esse: non malam. Nam si mala es¬
set:bonũ oĩo non caperet. Nc ue¬
ro cũ genumno affectu concupi¬
scat bonũ ⁊ adhereat bono. malõ¬
q oĩo fugiat: ubi in ea mala di
Clamat abraham. Ego aũ t̾ra ⁊ ci¬
nis. Clamat iob. Homo putredo:
⁊ filiꝰ hõis u̾mis. Clamat ysaias.
O miserego qm̃ cõpunctꝰ sũ: qr c̃
sim homo ⁊ unmunda labia ha¬

Expanded text:
manifestetur in mortali corpore manifestetur in mortali corpore eius, qui dicit Deum aliquam malam uel hominis uel cuiusque rei condidisse naturam, uel qui liberum in aliquo tollit arbitrium, cum scriptum legerit: omnia quaecumque fecit Deus, bona ualde. et de libero hominis arbitrio scriptum est: Deus creauit hominem inexterminabilem et reliquit eum in manu consilii sui. caece et maligne — aliter enim tibi loqui nequeo, sensum dominicae auctoritatis, sensum propriae fragilitatis, sensum communis intellegentiae non habenti —, nos naturam hominis infirmam dicimus esse, non malam. nam si mala esset, bonum omnino non caperet; nunc uero cum genuino affectu concupiscat bonum et adhaereat bono malumque omnino fugiat, ubi in ea malam diclamat Abraham: ego autem terra et cinis. clamat lob: homo putredo et filius hominis uermis. clamat Esaias: o miser ego, quoniam conpunctus sum, quia, cumsim homo et inmunda labia ha